MÔ TẢ ĐỊNH LOẠI CÁĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG, VIỆT NAM
Fishes of the Mekong Delta, Vietnam

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC CẦN THƠ12MÔ TẢ ĐỊNH LOẠI CÁĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG, VIỆT NAM
Fishes of the Mekong Delta, Vietnam

TRẦN Đắc ĐịnhSHIBUKAWA KoichiNGUYỄN Thanh Phương
HÀ Phước HùngTRẦN Xuân Lợi
MAI Văn HiếuUTSUGI Kenzo

1Fish photographs in front cover (left to right): Lates calcalifer; Scatophagus argus; Gobiopterus chuno.
Fish photograph in title page photograph: Periophthalmus chrysospilos.
Fish photographs in back cover (top to bottom): Catlocarpio siamensis; Setipinna sp. (cf. breviceps); Rasbora urophthalmoides; Arius nenga; Pangasius krempfi; Pseudobagarius filifer; Phallostethus cuulong; Oryzias haugiangensis;
Leptosynanceia astroblepa; Harpadon nehereus; Dermogenys siamensis; Doryichthys boaja; Batrachomoeus
trispinosus; Datnioides polota; Mastacembelus erythrotaenia; Phenablennius heyligeri; Brachirus elongatus;
Tonlesapia tsukawakii; Betta sp. (cf., mahachaiensis); Brachygobius sp. (cf. aggregatus); Oligolepis acutipennis;
Periophthalmodon septemradiatus; Tetraodon nigrovirisis.

Published by
Can Tho University Publishing House
No. 211, 30/4 Street, Ninh Kieu District, Can Tho City, Vietnam
Copyright © 2013 Nagao Natural Environment Foundation, Tokyo, JapanFirst published in 2013
All right reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system or transmitted, in
any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise, without the prior written
permission of the publishers and copyright holders.
Printed by Can Tho General Printing Joint Stock Company, Can Tho, Vietnam.
For bibliographic purposes, this book should be cited as follow:
Tran, D.D., K. Shibukawa, P.T. Nguyen, H.P. Ha, L.X. Tran, H.V. Mai and K. Utsugi. 2013. Mô tả định Loại CáĐồng Bằng Sông Cửu Long, Việt Nam. Fishes of the Mekong Delta, Vietnam. Can Tho University Publishing
House, Can Tho. 174 pages.
Acknowledgements. We would like to thank all the local officers who work for the People’s Committee andDepartment of Agriculture and Rural Development in 13 provinces of the Mekong Delta for their innumerable
assisstance in many field surveies for our collecting the fish samples. We are also grealy indebted to the col-leagues
and students in Can Tho University for their useful support and kind help, especially Mr. Nguyen Van Thuong forhis comments and suggestions on the manuscript. Following persons helped in identification of various fishes: K.
Hatooka (Osaka Museum of Natural History, Japan, for a moray); H.-C. Ho (National Museum of Marine Biology& Aquarium, Taiwan, for some eels); A. Iwata (Kyoto University, Japan, for some gobies); Y. Iwatsuki (Miyazaki
University, Japan, for some gerreid fishes); Z. Jaafer (National University of Singapore, Singapore, for some gobies); S.
Kimura (Mie University, Japan, for ariid, carangid and gerreid fishes); H.K. Larson (Australia, for some gobies); E.O.
Murdy (National Science Foundation, USA, for some gobies); H.H. Ng (National University of Singapore, Singapore,
for akysid catfishes); H. Senou (Kanagawa Prefectural Museum, Japan, for mullets); D.G. Smith (Smithonian
Institution, USA., for moringuid eel). E.O. Murdy also helped with English in some parts ("Introduction", etc.).
Lời cảm tạ. Chúng tôi xin chân thành cảm ơn cán bộ của Ủy ban nhân dân cũng như Sở Nông nghiệp và phát triển
nông thôn của 13 tỉnh thành của khu vực Đồng Bằng Sông Cửu Long đã có rất nhiều chỉ dẫn hữu ích trong quá trình
chúng tôi thu mẫu ở địa phương. Chúng tôi cũng rất biết ơn sự động viên và giúp đỡ của qúy đồng nghiệp và các emsinh viên Trường Đại Học Cần Thơ trong suốt thời gian thực hiện nghiên cứu này, đặc biệt cám ơn Thầy Nguyễn
Văn Thường đã đọc bản thảo và cho những ý kiến quý báo. Ngoài ra, chúng tôi cũng cám ơn các thành viên sau đâyđã giúp đỡ trong việc phân loại một số loài cá như: K.Hatooka (Bảo tàng quốc gia Osaka, định danh một số loài
cá chình); H.C. Ho (Bảo tàng sinh vật biển Đài Loan, định danh một số loài lươn); A. Iwata (Đại học Kyoto, NhậtBản, định danh một số loài cá bống); Y. Iwatsuki (Đại hoc Miyazaki, Nhật Bản, định danh một số loài cá móm); Z.
Jaafer (Đại học Quốc Gia Singapore, định danh một số loài cá bống); S. Kimura (Đại học Mie, Nhật Bản, định danhmột số loài cá út, cá khế và cá móm); H.K. Larson (Úc, định danh một số loài cá bống); E.O. Murdy (Quỹ Khoa
học Quốc Tế, Mỹ, định danh một số loài cá bống); H.H. Ng (Đại học quốc gia Singapore, định danh một số loài cángạnh); H. Senou (Bảo tàng Quận Kanagawa, Nhật Bản, định danh một số loài cá đối); D.G. Smith (Viện nghiên
cứu Smithonian, Mỹ, định danh một số loài cá chình). E.O. Murdy cũng giúp đỡ trong việc chỉnh sửa tiếng Anh củaphần giới thiệu.
This book was made available by the Grant from the Japan Fund for Global Environment of theEnvironmental Restoration and Conservation Agency.

2MỤC LỤC CONTENTS
Danh sách thành viên tham gia dự án NEF-CTU List of researchers of NEF-CTU joint project ................. 5Bản đồ Đồng bằng Sông Cửu Long, Việt Nam Map of the Mekong delta, Vietnam ...................................... 6Giới thiệu Introduction ................................................................................................................................. 7
Khóa phân loại cá tới Họ ở vùng Đồng bằng Sông Cửu Long Key to fish families in the Mekong delta ....... 14
Mô tả loài Species accounts ........................................................................................................................... 31
Bộ cá mập Order Carcharhiniformes ....................................................................................................... 32
Họ cá mập Family Carcharhinidae ............................................................................................. 32
Bộ cá đuối Order Myliobatiformes .......................................................................................................... 33
Họ cá đuối bồng Family Dasyatidae .......................................................................................... 33
Họ cá đuối bướm Family Gymnuridae ...................................................................................... 35Họ cá đuối ó Family Myliobatidae ............................................................................................. 35Bộ cá thác lát Order Osteoglossiformes ................................................................................................. 36Họ cá thát lát Famly Notopteridae ............................................................................................ 36Bộ cá chình Order Anguilliformes .......................................................................................................... 37
Họ cá chình Family Moringuidae .............................................................................................. 37Họ lịch biển Family Muraenidae ............................................................................................ 38Họ cá chình rắn Family Ophichthidae ........................................................................................ 38Họ cá lạc Family Muraenesocidae ............................................................................................ 40Bộ cá cháo biển Order Elopiformes ....................................................................................................... 41
Họ cá cháo biển Famiy Elopidae ............................................................................................... 41
Họ cá cháo lớn Family Megalopidae ......................................................................................... 41
Bộ cá trích Order Clupeiformes .............................................................................................................. 42Họ cá bẹ Family Pristigasteridae ................................................................................................. 42Họ cá trích Family Clupeidae ..................................................................................................... 42Họ cá trỏng Family Engraulidae ................................................................................................ 45
Bộ cá sữa Order Gonorynchiformes ......................................................................................................... 48
Họ cá măng Family Chanidae .................................................................................................... 48
Bộ cá chép Order Cypriniformes ............................................................................................................ 49Họ cá chép Family Cyprinidae ................................................................................................... 49Họ cá heo Family Botiidae ......................................................................................................... 62Họ cá heo Family Cobitidae ........................................................................................................ 63Bộ cá chim Order Characiformes ............................................................................................................ 64Họ cá chim Family Characidae .................................................................................................. 64Bộ cá da trơn Order Siluriformes ........................................................................................................... 65Họ cá lau kiếng Family Loricariidae ......................................................................................... 65Họ cá nheo Family Siluridae ...................................................................................................... 66
Họ cá ngát Family Plotosidae .................................................................................................... 67Họ cá trê Family Clariidae ......................................................................................................... 68Họ cá tra Family Pangasiidae .................................................................................................... 69
Họ cá úc Family Ariidae ............................................................................................................. 70
Họ cá ngạnh Family Bagridae ..................................................................................................... 74Họ cá chiên Family Akysidae .................................................................................................... 77Bộ cá mối Order Synodontiformes .......................................................................................................... 78
Họ cá mối Family Synodontidae ................................................................................................ 78
Bộ cá đối Order Mugiliformes ................................................................................................................ 79Họ cá đối Family Mugilidae ....................................................................................................... 79Bộ cá suốt Order Atheriniformes ............................................................................................................ 81
Họ cá bụng đầu Family Phallostethidae ..................................................................................... 81
Bộ cá sóc Order Cyprinodontiformes ...................................................................................................... 83Họ cá bạc đầu Family Aplocheilidae ......................................................................................... 83Họ cá bảy màu Family Poeciliidae ............................................................................................. 843Bộ cá lìm kìm Order Beloniformes ......................................................................................................... 85Họ cá sóc Family Adrianichthyidae ............................................................................................ 85Họ cá lìm kìm Family Hemiramphidae ....................................................................................... 86Họ cá nhái Family Belonidae ...................................................................................................... 88Bộ cá chìa vôi Order Gasterosteiformes ................................................................................................. 89
Họ cá chìa vôi Family Syngnathidae .......................................................................................... 89
Bộ mang liền Order Synbranchiformes .................................................................................................... 91Họ lươn Family Synbranchidae .................................................................................................. 91Họ cá chạch Family Mastacembelidae ........................................................................................ 92Bộ cá hàm ếch Order Batrachoidiformes ............................................................................................... 93Họ cá hàm ếch Family Batrachoididae ...................................................................................... 94Bộ cá vược Order Perciformes ................................................................................................................ 95
Họ cá sơn Family Ambassidae ................................................................................................... 95
Họ cá chẽm Family Latidae ....................................................................................................... 96
Họ cá mú Family Serranidae ...................................................................................................... 97
Họ cá mù làn Family Scorpaenidae ............................................................................................. 97
Họ cá đục Family Sillaginidae ................................................................................................... 98Họ cá khế Family Carangidae .................................................................................................... 98Họ cá liệt Family Leiognathidae ................................................................................................ 100
Họ cá hồng Family Lutjanidae .................................................................................................. 101
Họ cá hường vện Family Lobotidae .......................................................................................... 102
Họ cá móm Family Gerreidae ................................................................................................... 103
Họ cá sạo Family Haemulidae ................................................................................................... 104
Họ cá tráp Family Sparidae ................................................................................................. 105
Họ cá nhụ Family Polynemidae ............................................................................................... 105
Họ cá lù đù Family Sciaenidae .................................................................................................. 107
Họ cá phèn Family Mullidae ..................................................................................................... 111
Họ cá mang rổ Family Toxotidae .............................................................................................. 111
Họ cá hiên Family Drepaneidae ................................................................................................ 112
Họ cá rô biển Family Pristolepididae ........................................................................................ 112
Họ cá căng Family Terapontidae ............................................................................................... 113
Họ cá rô phi Family Cichlidae .................................................................................................. 114
Họ cá nâu Family Scatophagidae .............................................................................................. 115
Họ cá dìa Family Siganidae ....................................................................................................... 116
Họ cá bạc má Family Scombridae ............................................................................................. 117
Họ cá hố Family Trichiuridae .................................................................................................... 119
Họ cá chim trắng Stromateidae ................................................................................................ 120
Họ cá rô Family Anabantidae .................................................................................................... 121
Họ cá hường Family Helostomidae ........................................................................................... 121
Họ cá tai tượng Family Osphronemidae ................................................................................... 122
Họ cá lóc Family Channidae ...................................................................................................... 124
Họ cá mào gà Family Blenniidae .............................................................................................. 126
Họ cá đàn lia Family Callionymidae ......................................................................................... 127
Họ cá chai Family Platycephalidae ........................................................................................... 129
Họ cá bống đen Family Eleotridae ............................................................................................ 130
Họ cá bống trắng Family Gobiidae ........................................................................................... 133
Bộ cá bơn Order Pleuronectiformes ....................................................................................................... 154
Họ cá bơn cát Family Paralichthyidae ...................................................................................... 154
Họ cá bơn sọc Family Soleidae ................................................................................................. 155
Họ cá bơn lưỡi bò Family Cynoglossidae ................................................................................. 157
Bộ cá nóc Order Tetraodontiformes ........................................................................................................ 160
Họ cá nóc Family Tetraodontidae .............................................................................................. 160
Tài liệu tham khảo Bibliographies ......................................................................................................... 162
Chỉ số Index ........................................................................................................................................... 169

4

DANH SÁCH THÀNH VIÊNTHAM GIA DỰ ÁN NEF-CTU(03/2012 – 04/2013)
LIST OF RESEARCHERS IN NEF-CTU JOINTPROJECT (Mar. 2012 – Apr. 2013)
Nagao Natural Environment Foundation,
Tokyo, Japan
TAKI Yasuhiko
KOMODA Makoto
NATORI Yoshihiro
UTSUGI Kenzo
SHIBUKAWA Koichi
OIZUMI Tomoko
OTTOMANSKI Stefan

Khoa Thủy Sản, Trường Đại học Cần Thơ,Cần Thơ, Việt Nam
College of Aquaculture and Fisheries,
Can Tho University (CTU), Can Tho,
VietnamTRẦN Đắc ĐịnhNGUYỄN Thanh Phương
HÀ Phước HùngTRẦN Xuân Lợi
MAI Văn HiếuTÔ Thị Mỹ Hoàng

5Hoàng SaVIỆT NAM
Trường Sa

Phú QuốcĐịa điểm thu mẫu collecting localities
Sông (Sông chính và các nhánh sông)rivers (mainstreams and tributaries)Kênh rạch canalsBản đồ Đồng bằng Sông Cửu Long, Việt Nam
Map of the Mekong delta, Vietnam
6INTRODUCTION

Sông Mê-kông bắt nguồn từ cao nguyên TâyTạng và hình thành một vùng đồng bằng trù
phú ở miền Nam Việt Nam; đó là đồng bằngsông Cửu Long (ĐBSCL) với hệ thống sôngngòi dày đặc trên diện tích khoảng 39.000
km2. Vùng này có nhiều loại hình thủy vực
khác nhau như sông, kênh rạch, vùng cửasông, rừng ngập mặn và bãi bồi ven biển. Vìvậy, nơi đây được biết đến như là một vùngrất phong phú về nguồn lợi thủy sản, đặc biệtlà các loài cá. Nhiều loại cá có kích cỡ lớn và
có giá trị kinh tế được tìm thấy ở các chợ địaphương; bên cạnh, cũng có rất nhiều loài cá
có kích cỡ nhỏ giá trị kinh tế thấp nhưng lạichiếm một tỷ lệ khá cao trong quần xã thủysinh vật ngoài tự nhiên. Gần đây, do trình
trạng khai thác quá mức đã đe dọa đến đadạng sinh học thủy sản trong vùng. Mặc dù đã
có một số hoạt động được triển khai để bảovệ nguồn lợi thủy sản như phục hồi rừng ngậpmặn, nhưng mối đe dọa đó vẫn còn hiện hữu.
Hơn nữa, sự đa dạng cá ở khu vực này cũngchưa được nghiên cứu nhiều. Vidthayanon(2008) có liệt kê được 461 loài cá trong sáchảnh về các loài cá ở khu vực ĐBSCL. Hortle(2009) thì cho xuất bản “Bộ sưu tập có hệ

The Mekong basin, originating in the Tibetan
plateau, forms a rich delta in southern Vietnam
that encompasses a network of tributaries ofthe Mekong River and covers 39,000 square
kilometers. The delta region features a variety
of water environments, such as large freshwater
rivers, irrigation canals, brackish estuaries,
mangrove creeks and mudflats. A rich diversity
in aquatic organisms, particularly fishes, is wellknown in the delta region. Many kinds of large
and medium-sized fishes are abundant in local
markets, and numerous small non-commercial
fishes comprise a large proportion of the natural
food web. Recent high levels of exploitation
now threaten the biodiversity of the region.
While some efforts to reverse the trend bysuch means as mangrove restoration have been
undertaken, the threat remains. Nevertheless,the species diversity of fishes in this region
is not well known. Vidthayanon (2008) listed
461 fish species in his recent pictorial book of
the fishes of the Mekong delta. Hortle (2009)
noted, “Systematic collection and accurate
identification of fishes from the delta region
would do much to remove the uncertainly in
species counts” in the Mekong basin.

A mangrove forest at Soc Trang Province, Vietnam

GIỚI THIỆU

7thống và phân loại chính xác các loài cá vùngĐBSCL giúp cho việc loại bỏ những loàichưa rõ”.
Quỹ môi trường thiên nhiên Nagao (NEF)
và Trường Đại học Cần Thơ (CTU) đã tiếnhành dự án nghiên cứu về các loài cá ởĐBSCL từ năm 2006. Mục tiêu của dự án là i)điều tra hiện trạng về đa dạng và phân bố các
loài cá ở ĐBSCL dựa trên mẫu vật thu được;ii) xây dựng phòng lưu trữ mẫu cá cùng vớibộ sưu tập hình ảnh cá phục vụ cho giảng
dạy và nghiên cứu khoa học; iii) phát triển
nguồn nhân lực cho lĩnh vực nghiên cứu này
thông qua huấn luyện kỹ năng làm việc thựctế. Trong suốt quá trình nghiên cứu, nhómnghiên cứu nhận thấy vai trò quan trọng củavùng ĐBSCL trong bảo tồn sự đa dạng các
loài cá trên sông Mê-kong. Tuy nhiên, kểtừ sau nghiên cứu của Mai Đình Yên và ctv(1992) cũng như của Trương Thủ Khoa vàTrần Thị Thu Hương (1993) chưa có nghiên
cứu nào cho cả khu vực ĐBSCL, vì vậy mộtnghiên cứu như vậy hiện nay là rất cần thiết.
Ngoài ra, một vấn đề có ý nghĩa quan trọng
nữa là bổ sung thêm nguồn tài liệu (như sáchhướng dẫn phân loại) phục vụ cho công tác
nghiên cứu các loài cá ở vùng này.
Năm 2012, NEF và CTU cũng tiến hànhnghiên cứu tiếp về thành phần loài cá ở 4 tỉnhSóc Trăng, Bạc Liêu, Trà Vinh và Bến Tre vớikinh phí tài trợ bởi Quỹ bảo vệ môi trường
toàn cầu (JFGE), thuộc Tổ chức phục hồi và
bảo vệ môi trường (ERCA) của Nhật Bản.
Qua kết quả của nghiên cứu, quyển sách nàyđược chuẩn bị để giúp định danh các loài cá ởĐBSCL và các vùng lân cận. Hầu hết tất cả các
loài cá thu được trình bày bằng ảnh màu cùngvới một số đặc điểm phân loại (gồm các đặcđiểm giúp phân biệt so với các loài tương tự).
Quyển sách này được viết bằng Tiếng Việt vàTiếng Anh để rộng rãi cho người đọc trong cáclĩnh vực như dùng cho người làm công tác quảnlý nguồn lợi thủy sản, giáo viên, sinh viên, nhànghiên cứu và nhân viên các bảo tàng. Lần đầutiên một quyển sách hướng dẫn về các loài cánước ngọt và lợ vùng ĐBSCL được viết dựatrên mẫu thu được qua các đợt thu mẫu thực tếvà các mẫu cá này được lưu trữ lại để so sánhđối chiếu hoặc dùng cho các nghiên cứu sâuhơn sau này. Quyển sách này mô tả 77 họ và
322 loài, bao gồm cả những loài cá kinh tế và

8

Nagao Natural Environment Foundation(NEF) and Can Tho University (CTU) havebeen conducting a joint research project on thefishes in the Vietnamese Mekong since 2006.
Objectives of this project are: 1) to survey
the current status of fish species diversityand distribution in the Vietnamese Mekong
based on voucher specimens; 2) to increase
fish specimen/photo collections for scientific/
educational purposes, and; 3) to develop humanresources for these research activities, mainly
through on-the-job training. Through thisresearch effort, we realized the important roleof the delta region for conservation of fishspecies diversity of the Mekong basin, and that
more extensive ground-based research wasneeded in this region. No comprehensive fieldsurveys on the fish fauna of the Mekong deltaof Vietnam have occurred since the publicationsof Mai et al. (1992) and Truong and Tran (1993);
current studies are urgently needed. The lack ofreference materials (e.g., field guides) necessary
for research on the fishes of this region is also asignificant problem.
In 2012, NEF and CTU conducted a joint
research study on fish-species diversity in four
provinces (Soc Tran, Bac Lieu, Tra Vinh and
Ben Tre) with financial support provided by theJapan Fund for Global Environment (JFGE) of
the Environmental Restoration and Conservation
Agency (ERCA). Based on the results of thisstudy, this book was prepared in order to help
identify fishes found in the Vietnamese Mekong
and adjacent coastal waters. Almost all fish
species collected during our fieldwork in the
Mekong delta are included here along with theircolor photographs and some selected diagnostic
characters (= distinguishing morphologicalcharacters from similar fishes).
This book has been produced in both Vietnamese and English for the convenienceof local users in various sectors including
fisheries officers, school teachers and students,
researchers and museum staff. This is the first
field guide to feature the freshwater and brackish
water fishes of the Vietnamese Mekong region
that is based on a dedicated on-site field survey
and with specimens collected to ensure veracityof the information presented in the book. The
book covers 77 families and 322 species of bothcommercial and non-commercial fishes.

những loài có giá trị kinh tế thấp.
Cuối cùng, chúng tôi xin gửi lời cám ơn
chân thành tới những thành viên tham gia và
giúp đỡ chúng tôi để có thể hoàn thành đượcquyển sách này, cũng như JFGE thuộc ERCA
đã tài trợ kinh phí.
Hình ảnh và mẫu vật. Tất cả hình ảnh cáđược trình bày trong sách này được chụptrong suốt thời gian hoạt động của dự án ởĐBSCL đến tháng 01 năm 2013; không sửdụng các hình ảnh cá thu từ các vùng khác.
Sách này mô tả 322 loài cá thu được, trongđó 312 loài thu được trong vùng nước ngọtvà lợ, và có 10 loài cá biển thu được ở vùngcửa sông. Tất cả mẫu cá thu được từ nghiên
cứu này, bao gồm ảnh chụp từ mẫu vật sửdụng trong sách này, được đăng ký bản quyền
và lưu trữ ở Phòng mẫu vật, Khoa Thủy sản,Trường Đại học Cần Thơ.
Hệ thống phân loại. Hệ thống phân loại, đếnbộ và họ, được sắp xếp cơ bản dựa theo hệthống của Nelson (2006). Một số họ cá mặcdù có mối quan hệ xa nhưng lại khá giống
họ khác (Ví dụ: họ cá bạc đầu Aplocheilidae
và họ cá sóc Adrianichthyidae); ngược lại,đôi khi một số họ không có quan hệ với nhaunhưng chúng được xếp gần nhau để dễ dàngphân biệt, đặc biệt cho những người mới làmquen với công việc phân loại cá. Trong nghiên
cứu này, hệ thống phân loại cấp bộ và họ nói
chung giống như của Nelson (2006); ngoại trừhọ cá heo Botiidae (là họ phụ Cobotidae, theo
Nelson, 2006), họ cá mù làn Scorpaenidae(thuộc bộ Scorpaeniformes, theo Nelson,
2006) và họ cá chai Platicephalidae (thuộc
bộ Scorpaeniformes, theo Nelson, 2006). Từcấp họ đến giống và loài được phân loại dựa
vào những đặc điểm giống nhau của chúng;cụ thể là, những loài cá có đặc điểm giống
nhau được xếp trong cùng một họ, mặc dù có
thể chúng không có mối quan hệ gần. Tất cả
các loài được mô tả bằng tên địa phương (tênthường gọi ở ĐBSCL) và tên khoa học, kèm
theo tên tác giả và năm. Ở Việt Nam chưacó hệ thống tên chuẩn cho các loài cá, vì vậytrong nhiều trường hợp có 2 hoặc nhiều hơn 2
tên gọi chỉ dùng cho 1 loài; ngược lại, một số
loài khác nhau nhưng lại dùng cùng một tên

Last but certainly not least, we would like toexpress our heartfelt gratitude to all who madethis possible, including JFGE of ERCA.
Fish photographs and specimens. All fish
photographs shown here were taken during ourfieldwork in the Mekong delta of Vietnam. No
fish photographs from other geographic regions
are included. Of 322 species included here, atleast 312 species were collected from fresh- andbrackish-water areas. The remaining 10 species
were collected from coastal marine areas near
estuaries; these species may enter to brackish
estuaries. All fish specimens collected during the
projects, including the photographed specimens
used in this book, are registered and housed in
the fish-specimen collection of the CTU.
Classification and names of fish taxa.
Suprageneric taxa, viz., orders and families,
are arranged for the most part following thesystematic order of Nelson (2006). We havesometimes deviated from Nelson (2006)
with respect to several distantly-related fish
families that look similar to each other (e.g.,
Aplocheilidae and Adrianichthyidae). Even
if they are not closely related, arranging
similar-looking fish families close together ina fieldguide like this can make identificationof specimens easier for non-professionals.
Concepts and limits of the orders and families
largely follow those of Nelson (2006), except
for the Botiidae (treated as subfamily of
Cobitidae in Nelson, 2006), Scorpaenidae(placed in the order Scorpaeniformes by Nelson,
2006) and Platycephalidae (placed in the order
Scorpaeniformes by Nelson, 2006). Withina family, genera/species are arranged basedon similarities in their general appearances;namely, similar fishes may be found nearby
within the family, but they do not necessarily
have close phylogenetic relationships. All fish
species names are given with the vernacularnames (common names in the southern
Vietnam) and scientific names, as well as theauthority for respective scientific names. Notethat standard fish names are not yet developedin Vietnam, and, in many cases, two or morecommon names are used for each species in
the country; conversely, some similar species
may be called by a single common name.

9Technical terms (see figures in p.10–12).
Adipose fin: unpaired, membranous nonrayed fin, commonly found on dorsal midlineof caudal peduncle of, e.g., catfishes; anal fin:a type of unpaired fin on ventral midline ofbody just behind the anus; barbel: thread-likecutaneous (rarely bony) structure, developedaround mouth; belly: anteroventral part of bodyaround abdominal cavity; branched ray: a typeof soft ray with branch(es) distally (see also"ray"); branchiostegal ray: thread- or bladelike laminar bone, supporting gill membrane (=branchiostegal membrane); caudal fin: unpaired
rayed fin at posteriormost of body; caudal
peduncle: a part of body behind a verticalthrough end of anal-fin base; cheek: a small
area in lateral part of head between operculum
and infraorbital region; chin: anteriormost
part of ventral surface of lower jaw; ctenoid
scales: scale with minute spines posteriorly;
cycloid scales: scale with no minute spinesgọi.
Thuật ngữ chuyên môn (xem mô tả ở trang
10–12). Vây mỡ: đơn lẻ, không màng tia,thường thấy trên cuống đuôi, như ở cá datrơn; Vây hậu môn: loại vây đơn, nằm ở dướithân phía sau hậu môn; Râu: có cấu trúc dạngsợi (hiếm khi ở dạng xương), xuất hiện quanhmiệng; Bụng: phần dưới phía trước thân bao
quanh ổ bụng; Tia phân nhánh: xem “tia”;
Tia nắp mang: dạng sợi hoặc dạng lá tạo
thành miếng xương, giúp bảo vệ màng mang
(hay màng nắp mang); Vây đuôi: loại vâyđơn ở phần sau cùng của thân; Cuống đuôi:là đoạn tương ứng với chiều cao của thân ở vị
trí cuống vây hậu môn; Má: vùng nằm ở phầnbên của đầu giữa nắp mang và vùng dưới ổmắt; Cằm: phần trước của hàm dưới; Vẩylược: vẩy với nhiều gai nhỏ ở phần sau; Vẩytròn: vẩy không có gai nhỏ ở phần sau; Vâylưng: vây đơn nằm trên lưng; Vây: cấu trúc

Vây lưng thứ nhấtVây lưng thứ hai 1st dorsal finMõm

2nd dorsal fin

snout

Vây đuôicaudal finMắtKhe manggill slits

Vây hậu môn

Vây bụng

eye

Vây ngực
pectoral fin

anal finGai độc

pelvic finpoisonous spine

Gai sinh dục
clasperLỗ thở

Gai đuôithornspiracle

Mắt
eye

Đĩa
disc

Mõm

Đuôi
tail

snout

Các bộ phận của cá mập và cá đuối Body parts of sharks and rays10

Cuống đuôiMắteyecaudal peduncle

Nắp mang

Vây lưng

operculum

Mõm

Thân

Đuôi

trunk

tail

Má

Vây hậu mônanal finVây đuôicheekpectoral fin

caudal-fin basedorsal fin

snout

Vây ngực

Cuống vây đuôi

Bụng
belly

Hàm dưới
lower jawHậu môn

caudal fin

anusĐường bênVây bụng Màng mắt lateral line
pelvic fin
iris
Con ngươi
pupil
Lỗ mũinaresCằm

Hàm dưới

chinTấm họng
gular plate

lower jaw

Màng mang
gill membrane

Hàm trên

NgựcNắp mang

upper jaw

thoraxTrong ổ mắt
infraorbital

operculumXương trước
nắp mang

Má

cheek

preopercle

Sợi manggill filamentsLược mang
Vảy gai (scute)
scute

gill rakers

Vảy tròn

cycloid scaleVảy lược

ctenoid scale

Các bộ phận của cá xương Body parts of bony fishes

11

Vây lưng thứ nhất1st dorsal fin

Vây lưng thứ hai
2nd dorsal fin

Vây mỡ
adipose fin

Vây phụ
finletGai
spinesTia(tia phân nhánh)rays(branched rays)

Phần gai độc của
vây lưng
spinous portion of
dorsal finPhần tia mềm của
vây lưng
soft portion of
dorsal fin

Râubarbels

Tia không phân nhánh (hoặc tia đơn)unbranched (or simple) rays

Tia phân nhánhbranched rays
Chiều dài chuẩn (SL)standard length (SL)Chiều rộng đĩa (DW)
disc width (DW)Chiều dài tổng (TL)
total length (TL)

Các bộ phận của cá xương (tiếp theo) Body parts of bony fishes (continued)

12dạng màng, dùng để bơi và/hoặc giữ cơ thểthăng bằng; Vây phụ: một hoặc vài tia dướicủa vây lưng hoặc vây hậu môn tách biệt vớiphần tia vi còn lại; Màng mang: lớp màngliên kết với mang ngay trước bụng; Nắp
mang: có dạng khe hoặc lỗ giúp nước thoát
ra ngoài, nằm ở phần cuối của đầu; Lượcmang: có cấu trúc như cái lược nằm dọc theo
rìa trước của mỗi khung mang; Vùng ổ mắt:vùng nhỏ nằm ở mặt bên của đầu và ngaydưới mắt (nhưng chưa tới hàm); Eo mang:vùng nhỏ giữa màng mang bên phải và trái;Lườn bụng: phần da hoặc xương có cạnhgiống như lườn ở đáy thuyền; Đường bên: là
cơ quan bên ngoài của hệ thần kinh (hay làphần ngoài của các dây thần kinh cảm giác)nằm ở đầu và thân, có dạng đường dọc trênthân (rảnh đường bên) ở nhiều loài cá; Gáy:
nằm ngay sau vùng chẩm; Lỗ mũi: dạng lỗhở; Xương chẩm (hoặc vùng chẩm): phầnnằm ngay sau mắt (và trên não); Nắp mang:phần sau mặt bên của đầu để bao phủ buồng
mang; Vây ngực: loại vây đôi, nằm ở mặtbên hoặc mặt dưới của thân và phía sau đầu;Xương trước nắp mang: một miếng xương
hình lưỡi liềm nằm ở giữa má và nắp mang;
Vây bụng: loại vây đôi, phân đốt (ít nhất là ởphần rìa vây); Gai (hoặc Tia xương): loại tia
vây, không phân đốt; Vảy gai (scute): loại vảydạng xương lườn ở giữa; Mõm: phần trướccủa đầu, nằm trước mắt (không bao gồmhàm); Bóng bơi (hoặc bóng hơi): cơ quanbên trong giống như bong bóng, nằm ở bêndưới cột sống; Đuôi: phần sau của thân, nằmsau hậu môn; Thân: phần giữa đầu và đuôi;Ngực: phần phía dưới, trước bụng.

posteriorly; dorsal fin: unpaired rayed fin(s)on dorsal midline; fin: membranous structure
originating on body, used in swimming and/or maintaining body position; finlet: one ormore posterior rays of dorsal and/or anal fin,separated from the main part of respective
fins; gill membrane: membrane attached togill cover posteroventrally; gill opening: slit
or pore-like opening for water discharge atposteriormost of head; gill raker: comb-likestructure developed along anterior margin ofeach gill arch; infraorbital region: a small
area in lateral part of head just below eye (notincluded jaws); isthmus: narrow midventral
interspace between right and left sides of gillmembranes; keel: sharp-edged, linearized
cutaneous or bony structure, looks like a keel
along bottom of boat; lateral line: externalorgan of sensory system (= exposed terminal
region of nerves) on head and body, forming
linearly–arranged canal structure (= lateral-line
canals) that looks like a longitudinal "line(s)"on body in many fishes; nape: dorsoanterior
part of body just behind occipital region; naris(pl. nares): nasal opening (= nostril); occiput (oroccipital region): a dorsoposterior part of headjust behind eyes (above brain case); operculum:
posteriormost part of side of head behindpreopercle, covering gill chamber; pectoral
fin: a type of paired fins, originating on lateralor ventrolateral side of body just behind head;preopercle: a lunate bone at the boundary
between cheek and operclum; pelvic fin: a typeof paired fin, originating on the ventral surface
of body before anal fin; ray (or soft ray): a typeof fin structure, having segments (at least in the
distal part); spine (or spinous ray): a type of finray, lacking segments; scute: a type of modified
scale with a sharp bony keel at its midline;
snout: anterior part of head before eye (notincluding jaws); swim bladder (or air bladder):internal balloon-like organ, developed beneathvertebral column; tail: posterior part of bodyposterior to the anus; trunk: middle part of body
between head and tail; thorax: anteroventral
part of body anterior to belly.

13KHÓA ĐỊNH LOẠI HỌ CÁ Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONGKEY TO FISH FAMILIES IN THE MEKONG DELTA
Phạm vi. Khóa định loại này cho các họ cá mà nghiên cứu của chúng tôi thu mẫu được ở vùngnước ngọt và lợ của vùng Đồng bằng Sông Cửu Long. Tuy nhiên ở đây cũng bao gồm một vài họ cábiển, đó là những họ cá mà chúng phân bố vào trong vùng cửa sông, chúng chủ yếu thu được ở giaiđoạn cá con. Khóa định loại này bước đầu được xây dựng dựa trên mẫu cá thu được ở vùng ĐồngBằng Sông Cửu Long, do đó có thể nó không phù hợp hoàn toàn cho những loài cá thuộc những
vùng phân bố khác.
Coverage. This key covers all fish families, currently recorded from freshwater areas and brackish
estuaries of the Vietnamese Mekong. Some marine-fish families, expected to enter the brackish
estuaries in this area (particularly in their early-life stages), are also included. This key is madebased primarily on the fish species of the Vietnamese Mekong; namely, it may not work well for
species from the other geographic regions.
1a. 5 cặp nắp mang 5 pairs of gill opening ……......................…. 2
1b. 1 cặp nắp mang 1pairs of gill opening ……........................... 6
.

1a

1b

2a. Nắp mang nằm ở mặt bên của cá Gill opening located onlateral side of body …..…. Họ cá mập Carcharhinidae (p.32)
2b. Nắp mang ở mặt dưới bụng của cá Gill opening located onventral surface of body ….............................................……. 3
3a. Mũi rất dài, mỗi bên có 1 hàng gai nhọn tạo thành hình lưỡicưa Snout greatly elongate, with a row of distinct thorns oneach side, forming saw-like appearance ................................
............................................................... Họ cá đao Pristidae(không bao gồm trong sách này not included in this book)3b. Mũi không giống như ở 3a Snout not as in 3a ………......… 44a. Mắt ở mặt bên của phần đầu nhô ra Eyes located on lateralsides of protruding head Eyes located on lateral sides ofprotruding head …..…..…. Họ cá đuối ó Myliobatidae (p.35)
4b. Mắt ở phía mặt trên của đầu Eyes on dorsal surface of disc .. 5
5a. Chiều rộng thân lớn hơn chiều dài thân; đuôi rất ngắn Discmuch wider than its length; tail relatively short ........................
................................… Họ cá đuối bướm Gymnuridae (p.35)
5b. Chiều rộng thân tương đương với chiều dài thân; đuôi khá dài
Disc width subequal to its length; tail long …….......................
................................…… Họ cá đuối bồng Dasyatidae (p.33)

14

6a. Thân cá dài như lươn, có hình dạng như ruy băng; không có
vây bụng Body greatly elongate, eel-like, pipefish-like ortapering ribbon-like; pelvic fins absent .................................. 7
6b. Cá có nhiều hình dạng khác nhau (một số có hình dạng nhưlươn); thường cá có vây bụng (dù một vài loài không có,nhưng đa số các loài có hình dạng giống lươn đều có vâybụng) Shape of body variable (eel-like in some); pelvic
fins usually present (absent in some, but at least the eel-likespecies have pelvic fins) …….....................................……. 16

6a

6b

7a.

Cơ thể được bao phủ bởi các tấm sừng; mõm có dạng ống
Body covered with bony plates; snout bony tube-like …..........
....................................… Họ cá chìa vôi Syngnathidae (p.89)
7b. Thân mềm, không bao phủ các tấm sừng; mõm không có dạngống Body soft, not covered with bony plates; snout not tubelike ….................................................................................… 87a7b8a. Đầu rất dẹp, có dạng hình tam giác; hàm dưới nhô ra; thân rấtdẹp, giống dạng ruy băng, thon nhọn phần đuôi Head wellcompressed and nearly triangular; lower jaw projecting; body
well compressed and ribbon-like, tapering posteriorly ………
….....................................…… Họ cá hố Trichiuridae (p.119)
8b. Các đặc điểm hình thái không giống như ở 8a Combinationof characters not as in 8a ……..……..................................… 98a9a. Rất nhiều gai nhỏ nằm chạy dọc sống lưng đến trước phần vâylưng mềm; vây hậu môn có 2–3 tia vi cứng A series of manysmall spines along dorsal midline before soft dorsal fin; 2–3
anal-fin spines ............. Họ cá chạch Mastacembelidae (p.92)
9b. Không có tia vi cứng ở vây lưng; vây hậu môn không có tia vicứng No spines before soft dorsal fin; no anal-fin spines .... 1010a. Vây đuôi nhỏ và tách rời với vây lưng/ vây hậu môn Small
caudal fin, separated from dorsal/anal fins …………................
.....................................................…. Họ lươn Chaudhuriidae(không bao gồm trong sách này not included in this book)
10b. Vây đuôi (nếu có) tiếp giáp với vây lưng và vây hậu môn
Caudal fin, if present, continuous with dorsal and anal fins . 1115

11a. Không có vây lưng Pectoral fins absent ……............…….. 1211b. Có vây lưng Pectoral fins present …………....................…13

11a

11b

12a. Nắp mang liên tục kéo ngang qua cả phần dưới của thân Gill
opening continuous across ventral surface of body …..............
................................................ Họ lươn Synbranchidae (p.91)
12b. Một cặp nắp mang dạng lỗ nhỏ ở mặt bên của cá A pair ofsmall pore-like gill opening on side of body ………..............
................................…….... Họ lịch biển Muraenidae (p.38)

12a

12b

13a. Hậu môn nằm ở phần sau của thân cá Anus on posterior partof body ……............……... Họ cá chình Moringuidae (p.37)
13b. Hậu môn nằm ở giữa hoặc ở phần trước của thân cá Anus ator before midlength of body ….......................................…. 14
14a. Răng to ở đầu ngoài của hàm dưới; nắp mang chỉ giới hạn đếnphần dưới của thân cá Enlarged teeth at tip of lower jaw; gill
opening confined to lower part of body ……….......................
....................................…. Họ cá lạc Muraenesocidae (p.40)
14b. Không có răng to ở đầu ngoài của hàm dưới; nắp mang chỉ
đến nửa chiều cao của thân cá No enlarged teeth at tip oflower jaw; gill openings at midside of body …..........…….. 15

14a

14b

15a. Hàm dưới không nhô ra so với hàm trên; thân không có vảy
Lower jaw not protruding beyond upper jaw; no scales onbody ……................ Họ cá chình rắn Ophichthidae (p.38)

15b. Hàm dưới hơi nhô ra so với hàm trên; vảy nhỏ sát thân Lower
jaw slightly protruding beyond upper jaw; minute embedded
scales on body ………............ Họ cá chình Anguillidae(không bao gồm trong sách này not included in this book)
15a

16

15b

16a. Có vi mỡ Adipose fin present ……………...................….. 17
16b. Không có vi mỡ Adipose fin absent ………............……… 24
16a

16b

16b

17a. Không có râu Barbels absent ……...…...................……… 18
17b. Có râu (không có ở cá tra dầu trưởng thành, Pangasianodon
gigas) Barbels present (absent in adults of a large pangasiid
catfish, Pangasianodon gigas)…………...............……….. 19
17a

17b

17b

18a. Thân cao và dẹp bên; miệng nhỏ Body deep and compressed;
mouth small ………................ Họ cá chim Characidae (p.64)

18b. Thân thon; miệng rộng Body slender; mouth large ……….....
.....................…....…. Họ cá mối Family Synodontidae (p.78)
19a. Thân được bao phủ bởi các tấm sừng; miệng nằm ở mặtbụng; môi dưới rộng và có gai thịt và có dạng hình bán nguyệt
Body covered with bony plates; mouth ventral; lower lip
broad and papillose, forming a semicircular flap …..................
....................................… Họ cá lau kiếng Loricariidae (p.65)
19b. Thân không được bao phủ bởi các tấm sừng; vị trí miệng
khác nhau và môi không tạo thành hình bán nguyệt Body notcovered with bony plates; position of mouth variable; lips notforming a semicircular flap …..................................…........ 20

19a

19b

20a. Vây hậu môn dài với 25 tia hoặc nhiều hơn A long-based anal
fin, with 25 or more rays …....... Họ cá tra Pangasiidae (p.69)
20b. Vây hậu môn ngắn Anal-fin base short ……………….. 20
21a. Thân có nhiều nốt nhỏ Body covered with numerous small
tubercles ….....................................................……………. 22
21b. Thân mềm, không có nốt nhỏ Body smooth, without small
tubercles ……………….................................................…. 23

21a

21b

17

22a. Vây lưng có 1 tia vi cứng to nhọn Dorsal fin with a strong,pungent spine …..…………...... Họ cá chiên Akysidae (p.74)
22b. Vây lưng có hoặc không có tia cứng; nếu có thì chúng cũngkhông cứng và sắc nhọn Dorsal fin with or without spinous
ray, but the spine, if present, not strong and pungent …….......
......................................................…... Họ cá chiên Sisoridae(không bao gồm trong sách này not included in this book)
23a. Có râu mũi Nasal barbel present ……….................................
...................................……..…. Họ cá ngạnh Bagridae (p.72)

23b. Không có râu mũi Nasal barbel absent ………........................
.............................................……….. Họ cá úc Ariidae (p.70)

23a

23b

24a. Thân mềm và tròn; vây lưng và vây hậu môn nằm ở phần nửa
sau của thân và không có gai cứng; không có vây bụng Body
soft and globular; dorsal and anal fins located on posterior halfof body, with no spines; pelvic fins absent …............…….......
.........................………….. Họ cá nóc Tetraodontidae (p.160)
24b. Các đặc điểm nhận dạng không giống như ở 41a Combination of characters not as in 24a ............................................. 25
25a. Cả 2 mắt nằm cùng 1 bên của thân; vây lưng và vây hậu môndài Both eyes on one side of body; dorsal and anal fins withlong bases ………….......................................……………. 26
25b. Mắt nằm 2 bên; vây lưng và vây hậu môn có hình dạng khác
nhau Eyes bilateral; shape of dorsal and anal fins variable …..
...................…..............................................................…… 28

25a

25b

26a. Mắt nằm bên phải của thân Eyes on right side of body…………….................……. Họ cá bơn sọc Soleidae (p.155)
26b. Mắt nằm bên trái của thân Eyes on left side of body …….. 27

27a. Có vây ngực Pectoral fins present ………...............................
..........……............…. Họ cá bơn cát Paralichthyidae (p.154)
27b. Không có vây ngực Pectoral fins absent ……….....................
.................………. Họ cá bơn lưỡi bò Cynoglossidae (p.157)

18

28a. Thân được phủ bởi các tấm sừng; mõm dài có hình dạng quedẹp Body covered with bony plates; snout elongate, flat sticklike …........................................ Họ cá bướm biển Pegasidae(không bao gồm trong sách này not included in this book)28b. Thân không được bao phủ bởi các tấm sừng; mõm có hìnhdạng khác nhau Body not covered with bony plates; shape ofsnout variable ….................................................................. 29
29a. Không có vây bụng hay chỉ là một vệt ở cá thể trưởng thànhPelvic fins absent or vestigial at least in adult …….........…. 30
29b. Có vây bụng (có thể rất nhỏ) Pelvic fins present (may be
minute) …..................................................................…….. 31

29a

29a

29b

30a. Thân thon; cá có kích cỡ rất nhỏ (chỉ đạt đến 3.7 cm SL) Body
slender; small fishes (up to 3.7 cm SL) …….............................
.....................………. Họ cá bụng đầu Phallostethidae (p.81)
30b. Thân cá cao và dẹp bên; cá có kích thước vừa phải, khônggiống như ở 30a Body deep and compressed; moderately
large-sized fishes, not as in 30a ………………….....................
...........................….. Họ cá chim trắng Stromateidae (p.120)
31a. Thân cao và dẹp bên có hình dáng giống như con dao; vâylưng có dạng giống như một cái lông chim; vây hậu môn dài và
nối dính liền tới vây đuôi Body deep and compressed, broad
knife-like; a single feather-like dorsal fin; long-based anal
fin, continuous with caudal fin ……........................................
...................................…. Họ cá thát lát Notopteridae (p.36)
31b. Các đặc điểm nhận dạng không giống như ở 31a Combinationof characters not as in 31a. …......................…................…. 32
32a. Vây bụng thường nằm xung quanh, hoặc phía sau ở giữa củakhoảng cách từ đầu đến cuống vây hậu môn (có thể hơi nằm
phía trước của điểm giữa đối với giống cá mào gà, Coilia);
vây bụng không có gai Pelvic fins usually located around, or
behind, midpoint of distance between head and origin of anal
fin (may be slightly anterior to the midpoint in an engraulid
genus, Coilia); no pelvic-fin spines .............................…… 32
32b. Các đặc điểm nhận dạng không giống như ở 32a Combinationof characters not as in 32a ……......................................….. 51

32a

32a

32b

19

33a. Một cặp râu ngắn và to ở cằm; thân có vảy lớn, vảy đường
bên từ 23 đến 26; vây lưng nằm ở phần sau của thân và ngắnhơn so với vây hậu môn A pair of short fleshy barbels onchin; scales on body large, 23–26 lateral-line scales; dorsal fin
located on posterior part of body, with its base much shorter
than anal-fin base ……………… Họ cá rồng Osteoglossidae(không bao gồm trong sách này not included in this book)33b. Các đặc điểm nhận dạng không giống như ở 33a Combination of characters not as in 33a ……...............……........….. 34
34a. Có tấm họng lớn ở phía dưới đầu Large gular plate onunderside of head …………............................................…. 35
34b. Không có tấm họng Gular plate absent ……...................... 36
34a

34b

35a. Thân thon; tia cuối vây lưng không kéo dài; vảy nhỏ Body
slender; last ray or dorsal fin not elongate; scales small ………
…..................................….. Họ cá cháo biển Elopidae (p.41)
35b. Thân cao hơn; tia cuối vây lưng kéo dài dạng sợi; vảy to Body
deeper; last ray of dorsal fin elongate and filamentous; scales
large …….................….. Họ cá cháo lớn Megalopidae (p.41)
35a

35b

36a. Bụng bao bọc bởi các tầm vảy sừng Belly with a series ofscutes ……….................................................................….. 37
36b. Không có vảy sừng ở bụng No scutes on belly ….........….. 39

35a

35b

37a. Hàm rất dài, kéo dài qua khỏi mí sau của mắt Jaws very long,extending posteriorly well beyond a vertical through hindmargin of eye …………….... Họ cá trỏng Engraulidae (p.45)
37b. Hàm có kích cỡ trung bình, không kéo dài qua khỏi mí saucủa mắt Jaws moderate in size, not reaching posteriorly to avertical through hind margin of eye …........................……. 38

37a

20

37b

38a. Vây hậu môn dài với 30 tia hoặc nhiều hơn Long-based anal
fin, with 30 or more rays …... Họ cá bẹ Pristigasteridae (p.42)

38b. Vây hậu môn ngắn với ít hơn 30 tia Short-based anal fin, withless than 30 rays ….........…..… Họ cá trích Clupeidae (p.42)
39a. Không có răng No teeth on jaws ……................…………. 40
39b. Có răng (hoặc có nhưng rất nhỏ) Teeth on jaws (may be
minute) …………........................................................…… 44
40a. Không có râu hoặc (nếu có) chỉ có 1–2 cặp; không có gai phíadưới mắt Barbels absent or, if present, 1–2 pairs only; nospines below eye …….................................................……. 41
40b. Có 3 hay nhiều hơn 3 cặp râu ngắn; có 1 gai nhỏ phía sau mắt(không có ở một vài loài) 3 or more pairs of short barbels; asmall posteriorly-directed spine below eye (absent in some)…......................................................................................... 43
40a

40b

41a. Miệng nhỏ; vảy nhỏ, số vảy đường bên 75–91; đường bênthẳng; vây đuôi dài và khuyết sâu Mouth small; scales minute,75–91 lateral-line scales; lateral line straight; caudal fin longand deeply forked .............................. Họ cá măng Chanidae(only a single species Chanos chanos, p.48)
41b. Các đặc điểm nhận dạng không giống như ở 41a Combination of characters not as in 41a ……...............…….....……. 42
41a

41a

41b

42a. Miệng nằm ở mặt bụng và có giác bám; có một miếng phủnhỏ kéo dài dọc theo nắp mang Mouth ventral, modified into asucking organ; a small vertically-elongate opening above gillcover …………..................… Họ cá mai Gylinocheilidae(không bao gồm trong sách này not included in this book)42b. Vị trí và hình dáng của miệng đa dạng; không có miếng phủtrên nắp mang Position and shape of mouth variable; noadditional opening above gill cover ………..............................
................................................. Họ cá chép Cyprinidae (p.49)
42a

42b

42b

21

43a. Vây đuôi có dạng thẳng (hoặc hơi khuyết hoặc hơi tròn);thân thon và dài Caudal fin truncate or rounded, often weakly
emarginate; body slender and elongate ….................................
................................……....……. Họ cá heo Cobitidae (p.63)
43b. Vây đuôi khuyết sâu; thân tương đối cao và dẹp Caudal fin
deeply forked; body deeper ........... Họ cá heo Botiidae (p.62)
44a. Có râu (ở một số loài râu có thể rất ngắn hay biến mất ởgiống Phalacronotus) Barbels present (may be very short orvestigial in a siluid genus Phalacronotus) .....................…. 45
44b. Không có râu Barbels absent ….................................…….47
44a

44b

45a. Vây lưng có một tia vi cứng A single strong dorsal-fin spine…………...........................…… Họ cá ngát Plotosidae (p.68)
45b. Vây lưng không có tia vi cứng No dorsal-fin spines …...… 46
45a

45b

46a. Vây lưng rất dài; có 4 cặp râu dài Dorsal-fin base very long; 4pairs of long barbels ………....….. Họ cá trê Clariidae (p.68)
46b. Vây lưng rất ngắn (ở một số loài không có vây lưng); có 2cặp râu (có thể rất ngắn) Dorsal-fin base very short (dorsal
fin absent in some); 2 pairs of barbels (may be very short or
rudimental) …….....................… Họ cá nheo Siluridae (p.66)
47a. Hàm trên và/hoặc hàm dưới rất dài, giống như cây lao Upper
and/or lower jaws greatly elongate, javelin-like …………. 48
47b. Cả 2 hàm không dài và giống như cây lao Both jaws notelongate and javelin-like …………………............……….. 49
47a

47b

48a. Cả 2 hàm dài, giống như cây lao Both jaws elongate, javelinlike ………........................…… Họ cá nhái Belonidae (p.88)
48b. Hàm dưới dài, giống như cây lao và dài hơn nhiều so với hàmtrên hàm trên có dạng hình tam giác Lower jaw elongate,
javelin-like and much longer than short triangular upper jaw…........................….... Họ cá lìm kìm Hemiramphidae (p.86)

22

49a. Vây hậu môn dài bằng hoặc ngắn hơn vây lưng; vây hậu môncủa cá đực phát triển thành một cơ quan hình que Base ofanal fin as much as, or shorter than, dorsal-fin base; anal fin ofmales modified into a rod-like intromittent organ …................
............................………. Họ cá bảy màu Poeciliidae (p.84)
49b. Vây hậu môn dài hơn nhiều so với vây lưng; vây hậu môn của
con đực không có dạng hình que Base of anal fin much longer
than dorsal-fin base; anal fin of males not rod-like …….. 50♂
♀

50a. Thân khá trong suốt khi còn sống; không có chấm đen trênvây lưng; vây ngực có dạng gần như lưỡi liềm (nhưng khôngtròn) Body semitranslucent when alive; no distinct black spot
on dorsal fin; pectoral fin nearly falcate (rather than rounded)…............................…….. Họ cá sóc Adrianichthyidae (p.85)
50b. Thân không trong suốt; có một chấm đen lớn trên vây lưng;vây đuôi tròn Body not semitranslucent; a large black spot on
dorsal fin; pectoral fin rounded ……………….........................
..................................…. Họ cá bạc đầu Aplocheilidae (p.83)
50a

50b

51a. Có một dãy xương (thường với có một số gai nhỏ) chạy xuyên
ngang giữa má A longitudinal bony ridge (usually with someor more small spines) across middle of cheek ……............. 52
51b. Không có một dãy xương chạy xuyên ngang giữa má No
distinct bony ridge across middle of cheek ………….......... 53
51a

51b

52a. Đầu tương đối cao và dẹp; có một vây lưng liên tục Headmoderately deep, not much depressed; a single continuous
dorsal fin ......................… Họ cá mù làn Scorpaenidae (p.97)
52b. Đầu rất dẹp; có 2 vây lưng Head well depressed; 2 dorsal fins………........................… Họ cá chai Platycephalidae (p.129)
53a. Vây lưng thứ nhất có 3 vi cứng; đầu rộng, nắp mang cónhiều thịt; gốc vây lưng thứ 2 và vây hậu môn đều dài; không
có vảy First dorsal fin with 3 strong spines; head broad, withnumerous fleshy flaps; long-based second dorsal and anal fins;no scales on body ....… Họ cá hàm ếch Batrachoididae (p.95)
53b. Các đặc điểm định dạng không giống như ở 53a Combinationof characters not as in 53a ………………...........…………. 54

23

54a. Có 2 vây lưng cách biệt; gốc vây bụng nằm phía sau so vớigốc vây ngực Two widely–separated dorsal fins; origin ofpelvic fin placed well behind a vertical through pectoral-finbase …..........................................................................…… 55
54b. Các đặc điểm định dạng không như ở 53a Combination ofcharacters no as in 54a …………….....................………… 57
54a

54b

54b

55a. Các tia dưới của vây ngực kéo dài dạng sợi và hầu nhưtách biệt với các tia vi phía trên; mõm tròn và nhô dài hơn
hàm Lower rays of pectoral fin prolonged and thread-like,
separated from main part of the fin; snout rounded and projecting anteriorly beyond jaws …...................................................
.........................................… Họ cá nhụ Polynemidae (p.105)
55b. Vây ngực không có dạng sợi, tia vi tách rời; mõm không nhô
ra dài hơn hàm No thread-like, free pectoral-fin rays; snout
not projecting anteriorly beyond jaws …............................. 56
56a. Vây hậu môn có 3 tia vi cứng Two or 3 anal-fin spines ….......
.................................................... Họ cá đối Mugilidae (p.79)
56b. Vây hậu môn chỉ có 1 tia vi cứng Single anal-fin spine ……...
........................................…............…. Họ cá suốt Atherinidae(không bao gồm ở sách này not included in this book)

56a

56b

57a. Chỉ có 1 vây lưng, và ngắn hơn nhiều so với vây hậu môn;tia mềm thứ nhất của vây bụng kéo dài và có dạng sợi ở nhiều
loài Single dorsal fin, with its base much shorter than anal-finbase; first soft pelvic-fin ray greatly elongate and thread-likein many species ..... Họ cá tai tượng Osphronemidae (p.122)
57b. Vây lưng dài bằng hoặc hơn vây hậu môn; vi mềm thứ nhấtcủa vây bụng kéo khá dài ở một số loài, nhưng không dài nhưdạng sợi Base of dorsal fin(s) as long as, or longer than, analfin base; tip of first soft–pelvic fin ray slightly elongate insome, but not greatly prolonged and thread-like ….............. 58
58a. Chỉ có 1 vây lưng, nằm ở phần nửa sau của thân Single dorsal
fin, confined to posterior half of body ……..............................
.......................................... Họ cá mang rổ Toxotidae (p.111)
58b. Hình dạng của vây lưng đa dạng, nhưng không giống như ở
58a Shape of dorsal fin(s) variable, but not as in 58a ……. 59

24

59a. 2 tia cứng đầu tiên của vây hậu môn tách rời các tia vi cònlại; có một số vảy đường bên (ít nhất ở phần sau của thân) tạo
thành các lớp vảy gai (scute) nhọn ở nhiều loài First 2 anal-fin
spines separated from main part of the fin; some lateral-line
scales (at least those on posterior part of body) modified into
spiny scutes in many species ……..........................................
....................................…..….. Họ cá khế Carangidae (p.98)
59b. Các tia cứng của vây hậu môn không tách rời các tia vi còn lại;không có các lớp vảy gai (scute) nhọn ở mặt bên của thân No
separated anal-fin spines from main part of the fin; no spiny
scutes on side od body …..................................................... 60

59a

59b

60a. Có 5 hoặc nhiều hơn 5 vây phụ nằm phía sau vây lưng thứ hai
và vây hậu môn Five or more finlets behind second dorsal andanal fins ……..............….. Họ cá bạc má Scombridae (p.117)
60b. Không có các vây phụ nằm phía sau vây lưng thứ hai và vây
hậu môn No finlets behind second dorsal and anal fins ….. 61
61a. Vây hậu môn có 2 hoặc nhiều hơn 2 tia vi cứng Two or moreanal-fin spines ................................................…………… 62
61b. Vây hậu môn chỉ có 1 hoặc không có tia vi cứng Single or noanal-fin spine ……………..............................................…. 82

61a

61b

62a. Vây hậu môn có 2 tia vi cứng Two anal-fin spines ……… 63
62b. Vây hậu môn có 3 hoặc nhiều hơn 3 tia vi cứng Three or moreanal-fin spines ……...................................................…… 64

62a

62b

63a. Thân thon; mũi hẹp và nhọn; miệng nhỏ không kéo dài quakhỏi bờ sau của mắt; vây hậu môn dài, có 2 tia vi cứng khá dài
và 18–23 tia vi mềm Body slender; snout narrowly pointed;
mouth small, not reaching to a vertical through anterior
margin of eye; long-based anal fin, with 2 slender spines and
18–23 soft rays ..............……. Họ cá đục Sillaginidae (p.98)
63b. Thân cao vừa phải; hình dáng mõm đa dạng, nhưng không
quá nhọn; vây hậu môn ngắn, có 2 tia vi cứng và 6–8 tia
mềm Body moderately deep; shape of snout variable, but not
narrowly pointed; short-based anal fin, with 2 spines and 6–8
soft rays ................................. Họ cá lù đù Sciaenidae (p.107)

25

64a. Vây hậu môn có 3 tia vi cứng Three anal-fin spines ……... 65
64b. Vây hậu môn có 4 hoặc nhiều hơn 4 tia vi cứng Four or moreanal-fin spines …….............................................…………. 79

64a

64b

65a. Vây bụng không rõ rệt Pelvic fin rudimentary ……................
..............................................…. Họ cá chim Monodactylidae(không bao gồm trong sách này not included in this book)65b. Vây bụng phát triển, đã khá rõ dạng vây bụng Pelvic
fin moderately developed, not rudimentary ………… 66
66a. Vây ngực có dạng hình lưỡi liềm, dài hơn đầu; thân rất cao;miệng rất dài Pectoral fin falcate, longer than head; body
extremely deep; mouth greatly protrusible ...............................
.......................................…. Họ cá hiên Drepaneidae (p.112)
66b. Các đặc điểm định dạng không giống như ở 66a Combinationof characters not as in 66a ….......................................……..67
67a. Có 3 gai cứng, dẹp ở phần sau của nắp mang Three flat
posteriorly-directed spines at posterior part of operculum …...
.……......................................…. Họ cá mú Serranidae (p.97)
67b. Phần sau của nắp mang có 2 gai hoặc ít hơn 2 gai cứngPosterior part of operculum with 2 or less spines ……… 69
67a

67b

68a. Có 2 gai cứng ở phần sau nắp mang, gai ở dưới lớn và cứnghơn gai phía trên; thân và vây đuôi có sọc sẫm màu khác biệtTwo spines at posterior part of operculum, the lower one muchlarger and stronger than upper one; body and caudal fin with
distinct dusky stripes ... Họ cá căng Terapontidae (p.113)
68b. Các đặc điểm nhận dạng không như ở 68a Combination ofcharacters not as in 68a …………..................................….. 69
68a

69a Vây hậu môn có 13 tia mềm hoặc nhiều hơn 13 or more softanal-fin rays……..........................................................…….70
69b Vây hậu môn có ít hơn 12 tia mềm Less than 12 soft anal-fin
rays ……........................................................................….. 71

69a

26

69b

70a. Hàm trên rất dài; Vây đuôi có dạng 2 thùy Upper jaw greatly
protrusible; caudal fin forked ....................................................
............................................ Họ cá liệt Leiognathidae (p.100)

70b. Hàm trên không quá dài; vây đuôi thẳng hoặc Upper jaw notprotrusible; caudal fin truncate..................................................
............................................. Họ cá tai tượng biển Ephippidae(không bao gồm trong sách này not included in this book)
71a. Vây lưng có dạng hình chữ V Dorsal fin with a deep notch .....
............................................................................................. 72
71b. Vây lưng không có dạng hình chữ V Dorsal fin with no
deep notch …………...............................................…… 73
71a

71b

72a. Vây đuôi có dạng 2 thùy Caudal fin forked ……….................
...............................….............. Họ cá sơn Ambassidae (p.95)

72b. Vây đuôi dạng tròn Caudal fin rounded ………..…................
......................................………… Họ cá chẽm Latidae (p.96)

73a. Miệng rất dài; vây đuôi có dạng hình chạc Mouth greatly
protrusible; caudal fin deeply forked …………........................
................................................ Họ cá móm Gerreidae (p.103)
73b. Miệng không dài; vây đuôi dạng tròn, thẳng hoặc hơi lõm
Mouth not greatly protrusible; caudal fin rounded, truncate orslightly emarginated ……................................................… 74
74a. Không có đường bên ở phần phía sau của thân Lateral line
interrupted at posterior part of body ……................……… 75
74b. Đường bên liên tục Lateral line continuous …………...… 76

74a

74b

75a. Chỉ có 1 cặp lổ mũi A single pairs or nares ……......................
............................................... Họ cá rô phi Cichlidae (p.114)

75a

27

75b. Có 2 cặp lổ mũi Two pairs of nares ….....................................
.............................…… Họ cá rô biển Pristolepididae (p.112)75b76a. Nhiều vảy ở khoảng giữa mắt và hàm trên Interspace between
eye and upper jaw largely scaled ……......................................
........................................…… Họ cá sạo Haemulidae (p.104)
76b. Không có vảy ở khoảng giữa mắt và hàm trên Interspace
between eye and upper jaw with no scales …….......……… 77

76a

76b

77a. Phần rìa của nắp mang mềm, mịn Posterior margin of
peropercle smooth …..……....... Họ cá tráp Sparidae (p.105)
77b. Phần rìa nắp mang có hình răng cưa Posterior margin of
preopercle serrated ….............................................………. 78

77a

77b

78a. Vây đuôi thẳng hoặc hơi lõm vào trong Caudal fin truncate orslightly emarginated ….…..... Họ cá hồng Lutjanidae (p.101)

78b. Vây đuôi dạng tròn Caudal fin rounded …………..................
....................................... Họ cá hường vện Lobotidae (p.102)
79a. Vảy rất nhỏ, rất khó đếm nếu không phóng to; đường bênliên tục Scales very minute, difficult to be counted without
magnification; lateral line continuous ……....................….. 80
79b. Vảy to vừa; không có đường bên ở phần sau của thân Scales
moderately large; lateral line interrupted at posterior part ofbody ………...............................................................…….. 81

79a

79b

80a. Thân rất dẹp; vây bụng có 1 tia vi cứng và 5 tia mềm; vây hậu
môn có 4 tia vi cứng Body extremely deep; pelvic fin with 1
spine and 5 soft rays; 4 anal-fin spines …..................................
...............................……… Họ cá nâu Scatophagidae (p.115)

28

80b. Thân không quá dẹp; vây bụng có 2 tia cứng và 3 tia mềm;vây hậu môn có 7 tia cứng Body moderately deep; pelvic fin
with 2 spines and 3 soft rays; 7 anal-fin spines ………….........
.................................................... Họ cá dìa Siganidae (p.116)

80b81a. Miệng nằm ở phía trước tới mắt; vây hậu môn có 9–11 tiacứng và 8–12 tia mềm Mouth located anteroventral to eye;anal fin with 9–11 spines and 8–12 soft rays ………….............
.............................................… Họ cá rô Anabantidae (p.121)
81b. Miệng nằm ở ngay trước mắt; vây hậu môn có 13–15 tia cứngvà 17–19 tia mềm Mouth located in front of eye; anal fin with
13–15 spines and 17–19 soft rays ……….................................
....................................... Họ cá hường Helostomidae (p.121)
82a. Một cặp râu dài ở dưới cằm; 2 vây lưng tách rời; vây đuôidạng hình chạc A pair of long fleshy barbels on chin; 2 well–
separated dorsal fins; caudal fin forked ….................................
.............................................…. Họ cá phèn Mullidae (p.111)
82b. Râu có ở một số loài, nhưng không giống như ở 82a; hìnhdáng vây lưng đa dạng; vây đuôi thường tròn hoặc thẳng
Barbels may be present in a few species, but the condition not
as in 82a; shape of dorsal fin(s) variable; caudal fin usuallyrounded or truncate …………......................................…… 83
83a. Chỉ có một vây lưng dài; vây hậu môn dài; các tia vây bụngtách rời; hàm dưới hơi nhô ra so với hàm trên; có đường bêntrên thân Single long-based dorsal fin; long-based anal fin;separated pelvic fins; lower jaw projecting beyond upper jaw;
lateral line present on body …... Họ cá lóc Channidae (p.124)
83b. Các đặc điểm nhận dạng không giống như ở 83a Combination of characters not as in 83a ………............................. 84
84a. Đầu rất dẹp; thường có 2 vây lưng tách rời nhau (không có
vây lưng thứ nhất ở giống Tonlesapia); không có vảy; nắpmang có dạng lỗ nhỏ Head greatly depressed; usually 2
separated dorsal fins (1st dorsal fin absent in Tonlesapia); no
scales on body; a small pore-like gill opening ……………......
...................................... Họ cá đàn lia Callionymidae (p.127)
84b. Các đặc điểm nhận dạng không giống như ở 84a Combination of characters not as in 84a ……....................…………. 85
84a

84a

84a

29

85a. Chỉ có một vây ngực dài; vây hậu môn dài; tất cả tia mềm vâylưng và vây hậu môn tách biệt rõ ràng (không phân nhánh);thân không có vảy; vây bụng có 1 tia vi cứng và 2–3 tia mềmSingle long-based dorsal fin; long-based anal fins; all softrays of dorsal and anal fins simple (unbranched); no scales onbody; pelvic fin with 1 spine and 2–3 soft rays …………........
........................................... Họ cá mào gà Blenniidae (p.126)85a85b. Các đặc điểm nhận dạng không như ở 85a Combination ofcharacters not as in 85a ……………..............................….. 86
86a. Các tia vây bụng tách rời thành 2 nhóm Pelvic fins separated….................…………… Họ cá bống đen Eleotridae (p.130)
86b. 2 nhóm tia vây bụng thường dính lại, có dạng đĩa (nếu không,chiều dài vây lưng thứ hai sẽ dài hơn khoảng cách từ cuối vâylưng thứ hai đến cuống vây đuôi) Pelvic fins usually united
medially, forming a disc (if not, the length of base of second
dorsal fin longer than distance from posterior end of second
dorsal fin to base of caudal fin) ……….....................................
....................................... Họ cá bống trắng Gobiidae (p.133)
86b30

MÔ TẢ LOÀISPECIES ACCOUNTS
①

②

③

④

⑤

⑥

Bộ cá vượcOrder PERCIFORMESHọ cá bống trắng Family GOBIIDAE
Một họ thuộc nhóm cá bống, với: A) vây bụng dính liền,tạo thành hình đĩa; B) không đường bên; C) 2 vây lưngtách rời ở nhiều loài, vây thứ nhất có đến 10 (thường 6)
gai.
A family of gobies with: A) united pelvic fins, forminga disc in many species; B) no lateral line on body.; C) 2
separated dorsal fins in many species, the anterior (1st)one with up to 10 (most commonly 6) flexible spines.

BA

Cá bống

D
A

C

E

C

C

Br Fr

Eugnatthogobius kabilia (Herre, 1940)
A) Vây ngực và vây đuôi có nhiều đốmđen nhỏ; B) các vảy có rìa đen mờ, tạothành mạng lưới; C) có 2 sọc đen sau
mắt (con đực không rõ); D) con đực có
hàm rộng; E) con đực có vây đuôi hơi
đỏ. Dài 4,7 cm (SL). Phân bố vùng ẤnĐộ - Tây Thái Bình Dương.
A) Dorsal and caudal fins with manysmall black dots; B) scale pockets witha dusky edge, forming a reticulated
pattern of body; C) 2 black lines onhead through eye (indistinct in males);D) jaws enlarged in males; E) caudal
fin reddish in males. To 4.7 cm SL.
Indo-West Pacific.

< sample page >⑦① Bộ (Tên bộ + biểu tượng của bộ) Order bar (order name + icon)② Đặc điểm của họ (Tên của họ + đặc điểm phân loại) Account offamily (family name + distinguishing characters)③ Tên Tiếng Việt Vietnamese name④ Tên khoa học Scientific name
⑤ Các biểu tượng chỉ vùng phân bố đặc trưng của cá (Ma: biển, Br:nước lợ, Fr: nước ngọt) Icons of main habitats of adult (Ma: coastal
marine area, Br: brackish water area, Fr: freshwater area)⑥ Mô tả đặc điểm của loài bằng Tiếng Việt (Đặc điểm phân loại +kích cỡ lớn nhất + phân bố) Account of species in Vietnamese(distinguishing characters + size + distribution)⑦ Mô tả đặc điểm của loài bằng Tiếng Anh (Đặc điểm phân loại+ kích cỡ lớn nhất+ phân bố) Account of species in English(distinguishing characters + size + distribution)31Bộ cá mập
Order CARCHARHINIFORMESHọ cá mập Family CARCHARHINIDAE

AHọ cá mập có các đặc điểm sau: A) 2 vây lưng không có
tia vi cứng, vị trí vây lưng thứ nhất ngang trước vi hậumôn; B) có 5 khe mang, trong đó 1-3 khe mang cuốinằm sau gốc vi ngực; C) không có râu.
A family of sharks with: A) 2 dorsal fins with no spines,
the anterior one located before a vertical through pelvicfin origin; B) 5 gill slits, the last 1–3 behind pectoral-fin
origin; C) no barbels.

A

C
B

32

D

C
B

Cá nhám

Ma Br Fr

Carcharhinus leucas (Müller &Henle, 1839)
A) Vi lưng thứ 2 đối diện với vi hậumôn; B) mõm ngắn và tròn; C) rănghàm dạng hình tam giác; D) dài thânđến 340 cm (TL). Phân bố ở khu vựcnhiệt đới và cận nhiệt đới.
A) 2nd dorsal fin opposite to anal fin;B) snout short and rounded; C) teeth
on jaws triangular; D) distal marginof anal fin deeply concave. To 340
cm TL. Throughout tropical andsubtropical waters of the world.

Bộ cá đuốiOeder MYLIOBATIFORMESHọ cá đuối bồng Family DASYATIDAE
Họ cá đuối có các đặc điểm như sau: A) thân có dạng đĩatròn hay hình thoi, chiều rộng nhỏ hơn 1,3 lần chiều dài;B) không có vi lưng và vi đuôi C) có đuôi khá dài, dạngroi, có 1-4 gai độc; D) 5 khe mang.
A family of rays with: A) circular or rhomboidal disc, its
width less than 1.3 times of its length; B) no dorsal andcaudal fins; C) tail moderately to greately long, whiplike, with 1–4 poisonous spines; D) 5 gill openings.

B C

A
D

Cá đuối bồng mõn nhọnCA) Có 1 nếp gấp dọc ở giữa phần dướiđuôi; B) mõm rất nhọn; C) đuôi không
có sọc; D) bụng trắng nhạt. Chiều rộngthân đến 29 cm (DW). Phân bố vùngẤn Độ Đương đến Tây Thái BìnhDương.

B

DAA) A low skin fold along ventral midline of tail; B) snout extremely acute;C) tail with no banded pattern; D)ventral surface of disc pale. To 29 cm
DW. Indo-West Pacific.

Cá đuối bồng
E

Ma Br

Himantura walga (Müller & Henle,
1841)

D

C
B

Ma

Dasyatis zugei (Müller & Henle,
1841)

A

A) Không có nếp gấp dọc đường
giữa đuôi; B) mõm hình tam giáchẹp nhọn; C) đuôi ngắn với chiều dàitương đương hoặc dài hơn thân; D) gaitrên đuôi dài hơn ½ đường kính mắt;E) chóp đuôi ở con cái hơi to. Chiều
rộng thân đến 18 cm (DW). Phân bốvùng Ấn Độ Dương đếnTây Thái BìnhDương.
A) No skin folds along ventral midlineof tail; B) snout narrowly triangular;C) tail short, its length subequal orslightly longer than disc; D) thorns on
tail much longer than ½ eye diameter;E) tail of adult female bulbous. To 18
cm DW. Indo-West Pacific.

33

Cá đuối bồng hoa trắng

Ma

Himantura gerrardi (Gray, 1851)
A) Không có nếp gấp dọc đường giữađuôi; B) đuôi rất dài với các vạch màu
đen trắng xen kẽ; C) nửa phần lưngsau thường có các đốm trắng. Chiều
rộng thân đến 90 cm (DW). Phân bốvùng Ấn Độ Dương đến Thái BìnhDương.

CAA) No skin folds along ventral midlineof tail; B) tail very long, alternating
black and white bands; C) posterior
1/2 of upper surface of disc usuallywith diffuse white spots. To 90 cm
DW. Indo-Pacific.

B

Cá đuối bồngMa

Himantura jenkinsii (Annandale,
1909)

B

D
A C

34

A) Không có nếp gấp dọc theo đường
giữa đuôi; B) mõm có dạng tam giác
tù; C) đuôi dài hơn so với chiều rộngđĩa thân; D) gai đuôi to dọc đường
giữa thân và đuôi, cùng với nhiều gai
mềm nhỏ. Chiều rộng thân đến 104 cm(TL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương đến
Thái Bình Dương.
A) No skin folds along ventral midlineof tail; B) snout broadly triangular;C) tail slightly longer than disc width(largely cut off in the photo specimen);D) enlarged thorns along midline ofdisc and tail, in addition to numerous
smaller denticles. To 104 cm DW.
Indo-Pacific.

Họ cá đuối bướm Family GYMNURIDAE
Họ cá đuối bướm có các đặc điểm như sau: A) thân códạng elip rộng ngang, chiều ngang lớn hơn 1,5 lần chiều
dài; B) đuôi thon và ngắn hơn so với chiều dài cá.

A

A family of rays with: A) transversely-elongate rhomboid disc, its width more than 1.5 times of its length; B)
tail slender, shorter than disc length.

B

Cá đuối bướm hoa

Ma

Gymnura poecilura (Shaw, 1804)A) Đuôi có 9 hoặc nhiều hơn 9 vạchmàu sậm; B) lưng cá có màu nâu.
Rộng thân đến 82 cm (DW). Phân bốvùng Ấn Độ Dương đến Thái BìnhDương.

B

A) Tail with about 9 or more dusky
bands; B) dorsal surface of discuniformly brownish. To 82 cm DW.
Indo-Pacific.

AHọ cá đuối ó Family MYLIOBATIDAE
Họ cá đuối ó có các đặc điểm như sau: A) Phần đỉnh của
vi ngực nhọn và hơi cong như hình lưỡi liềm; B) mõmtròn hoặc hơi nhọn; C) 2 mắt nằm cùng bên so với đầu;D) chỉ có 1 vây lưng. .

BCA family of rays with: A) apex of pectoral fin angular,
forming a falcate fin; B) rounded or nearly pointed
snout; C) eyes on side of head; D) a single dorsal fin.

AD

Cá đuối ó

Ma

Aetobatus ocellatus (Kuhl, 1823)

CA) Mũi hình chữ V; B) có những đốmtrắng trên lưng; C) rìa của vây bụngtạo thành hình tam giác với trục thân.
Dài tới 300 cm (DW). Phân bố vùngẤn Độ Dương đến Thái Bình Dương.

A
BA) Nasal cartain with a distinct notch;B) white spots on dorsal surface ofdisc; C) anterior margin of pelvic fin
diagonal to body axis. To 300 cm DW.
Indo-Pacific.

Nhìn từ phía dưới của đầu
ventral view of head35Bộ cá thát lát
Order OSTEOGLOSSIFORMESHọ cá thát lát Family NOTOPTERIDAE
Họ cá thát lát thuộc nhóm cá xương có các đặc điểm như
sau: A) Đầu và thân dẹp ngang, cá có dạng hình lưỡidao; B) Vây hậu môn dài nối liền với vây đuôi; C) tia
vây lưng mịn; D) Vây ngực nhỏ.
A family of bony fishes with: A) head and body deep
and greatly compressed, broad knife-like; B) long-based
anal fin, confluent with caudal fin; C) small feather-likedorsal fin; D) minute pelvic fins.

ACD

Cá thát lát còm
A

C

D

B

Fr

Chitala ornata (Gray, 1831)A) Đầu lượn xuống; B) miệng to,hàm kéo dài qua sau mắt; C) vảy trênmá rất nhỏ; D) có nhiều đốm tròn trênthân. Dài thân đến 100 cm (SL). Phânbố lưu vực sông Mê-kông và Chao
Phraya.
A) Dorsal profile of head greatly
humped; B) mouth large, extending
well beyond a vertical through rear
margin of eye; C) scales on cheekminute; D) ocellated spots on body.
To 100 cm SL. Mekong, Chao Phraya
and Meklong basins.

B

Cá thát lát

FrNotopterus notopterus (Pallas, 1769)

A

B

36

C

D

A) Đầu lượn hơi thẳng; B) miệng nhỏ,hàm chỉ dài đến sau mắt; C) vảy trênmá lớn hơn vảy ở thân; D) thân có
màu bạc. Dài thân đến 60 cm (SL).
Phân bố vùng Nam Á và Đông Nam Á.
A) Dorsal profile of head nearlystraight; B) mouth small, not or justreaching to a vertical through rear
margin of eye; C) scales on cheeklarger than body scales; D) body plain
silvery. To 60 cm SL. South andsoutheast Asia.

Bộ cá chình
Order ANGUILLIIFORMESCHÚ Ý! ATTENTION!

Nhóm chình nước ngọt Anguilliform eels

Nhóm lươn
Synbranchid eels

1 cặp nắp mang
A pair of gill open–ings

1 nắp mang liềnA single continuous
gill opening
Đến trang 91 !
Go to p.91 !

Xem tiếp!
Go to next!

Họ cá chình Family MORINGUIDAE
Họ cá chình có các đặc điểm như sau: A) Vi lưng và vihậu môn biến dạng về cuối thân; B) hậu môn nằm gầnhoặc sau khu vực giữa thân; C) vi ngực nhỏ.
A family of eels with: A) dorsal and anal fins reduced,
restricted to posterior part of body; B) anus positioned
around or behind midlength of body; C) small pectoral
fin.

C
A

Cá chình

B

Br

Moringuidae, indet. gen. & sp.
A) Hậu môn nằm ở 1/3 sau của thân; B)
gốc vây lưng phía sau so với hậu môn.
Thân dài đến 39,8 cm (TL). Chỉ thuđược một mẫu ở ĐBSCL.

Đầu

head

A) Anus at posterior one-third of body;B) dorsal fin begins slightly behind avertical through anus. 39.8 cm TL.
Single specimen is known from theVietnamese Mekong.

Đuôi
tail

A

B

37

Họ lịch biển Family MURAENIDAECHọ lịch biển với các đặc điểm như sau: A) Không có vâyngực; B) khe mang hẹp, hình lưỡi liềm; C) lỗ mũi saunằm cao và ngay trước mắt.

A B

A family of eels with: A) no pectoral fins; B) gill
opening a small crescent-like slit; C) posterior nare highon head (above or before eye).

Lịch biển

A

Gymnothorax sp.
A) Thân có màu nâu rất nhạt, xám đụchoặc hơi trắng ; B) phần rìa vây lưngvà vây hậu môn màu trắng; C) có 133
đốt sống. Dài thân 33 cm (SL). Phânbố vùng cửa Sông Mê-kông.

C

Đầu

Ma

head

A) Body pale beige, pale gray or
whitish; B) dorsal and anal fins with anarrow white margin; C) 133 vertebrae. To 33 cm TL. Coastal area aroundthe Mekong estuaries.

BHọ cá chình rắn Family OPHICHTHIDAE
Họ cá chình rắn với các đặc điểm như sau: A) chót đuôicứng và nhọn, nhiều loài không có vây đuôi; B) nhiều
loài có vây ngực; C) lỗ mũi sau nằm thấp hơn (ở môitrên hoặc bên trong miệng).

B
CA

A family of eels with: A) tip of tail hard and pointed,
with no caudal fin in many species; B) pectoral finspresent in many species; C) posterior naris low on head(on upper lip or inside mouth).

Cá chình rắn

Ma Br Fr

Ophichthus rutidoderma (Bleeker,
1853)

C

A) Thân rất dài; B) chót đuôi cứng vànhọn, không vây đuôi; C) 2 hàng rănghình nón. Thân dài đến 95 cm (TL).
Phân bố vùng Ấn Độ Đương đến Tây
Thái Bình Dương.

B

Đầu headA38A) Body greatly elongate; B) tip of tailhard and pointed, with no caudal fin; C)
teeth on jaws conical, biserial. To 95
cm TL. Indo-West Pacific.

Lịch củD

Ma Br Fr

Pisodonophis boro (Hamilton, 1822)

BA) Thân rất dài; B) chót đuôi cứng vànhọn, không có vây đuôi; C) răng thấp,dạng hạt; D) gốc vây lưng bắt đầu sau
chót vây ngực. Dài thân đến 100 cm(TL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương đến
Thái Bình Dương.

C
Đầu

head

A

A) Body greatly elongate; B) tip of tailhard and pointed, with no caudal fin;C) teeth on jaws blunt and granular; D)origin of dorsal fin behind a verticalthrough posterior tip of pectoral fin.
To 100 cm TL. Indo-Pacific.

Cá nhệch

Ma Br

Pisodonophis cancrivorus(Richardson, 1848)

DA) Thân tương đối ngắn; B) chót đuôicứng và nhọn, không vây đuôi; C)răng thấp, dạng hạt; D) gốc vây lưngngang với vây ngực. Dài thân đến 100
cm (TL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương
đến Thái Bình Dương.

CB

Đầu headAA) Body relatively short; B) tip of tailhard and pointed, with no caudal fin;C) teeth on jaws blunt and granular; D)origin of dorsal fin above pectoral fin.
To 100 cm TL. Indo-Pacific.

Cá lịch rắn

Ma Br

Neenchelys parvipectoralis Chu, Wu& Jin, 1981

B
Đầu

head

Đuôi
tail

A) Chót đuôi mềm, vây đuôi pháttriển; B) vây ngực nhỏ. Dài thân đến
23.8 cm (TL). Phân bố Việt Nam,
Trung Quốc và Đài Loan.
A) Tip of tail soft, with developed
caudal fin; B) pectoral fin greatly
reduced, rudimental. To 23.8 cm TL.
Vietnam, China and Taiwan.

A39Họ cá lạc Family MURAENESOCIDAE
Họ cá lạc có những đặc điểm như sau: A) Có một cặpnắp mang rộng đến gần giữa mặt bụng; B) răng cửa to ở
hàm dưới; C) vây ngực tương đối dài.
A family of eels with: A) a pair of large gill openings,
nearly meeting at ventral midline; B) enlarged teeth at
tip of lower jaw; C) developed pectoral fins.

B

Cá lạc

A

C

Ma Br

Muraenesox bagio (Hamilton, 1822)A) Răng lá mía khá dầy, dạng tam
giác; B) đầu hẹp, khoảng cách 2 mắtbằng 10% chiều dài đầu. Dài thân đến
180 cm (TL). Phân bố vùng Ấn ĐộDương -Thái Bình Dương.
A) Median vomerine teeth compressed,
broadly triangular; B) head narrow,interorbital width about 10% of headlength. To 180 cm TL. Indo-Pacific.

ANhìn bên của đầulateral view of headBNhìn từ trên của đầu
dorsal view of headCá dưa

Ma Br

Muraenesox cinereus (Forsskål, 1775)A) Răng lá mía khá dầy, dạng tam
giác; B) đầu tương đối rộng, khoảng
cách 2 mắt khoảng 12,5% chiều dài
đầu. Dài thân đến 80 cm (TL). Phânbố vùng Ấn Độ Dương-Tây Thái BìnhDương.

A

Nhìn bên của đầulateral view of head40

BNhìn từ trên của đầu
dorsal view of headA) Median vomerine teeth compressed,
broadly triangular; B) head relatively
broad, interorbital width about 12.5%of head length. To 80 cm TL. IndoWest Pacific.

Bộ cá cháo biểnOrder ELOPIFORMESHọ cá cháo biển Family ELOPIDAE

B

Họ cá cháo biển thuộc nhóm cá xương với các đặc điểmnhư sau: A) có tấm họng lớn; B) vảy nhỏ; C) miệng
rộng, kéo dài qua sau mắt.
A family of bony fishes with: A) a large gular plate;B) small scales; C) large mouth, extending beyond a
vertical through rear margin of eye.

A C

Cá cháo biểnMa Br Fr

Elops hawaiensis Regan, 1909
A) có tấm họng lớn; B) hàm dưới ngắnhơn hàm trên. Dài thân đến 100 cm(SL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương Tây Thái Bình Dương.

A B
Nhìn từ dưới của đầu
ventral view of headA) A large gular plate; B) lower jaw
not projecting beyond upper jaw. To
100 cm SL. Indo-West Pacific.

Họ cá cháo lớn Family MEGALOPIDAE
B

Họ cá cháo lớn thuộc nhóm cá xương với các đặc điểmnhư sau: A) tấm họng rộng; B) vảy tương đối lớn; C)miệng rộng, kéo dài qua sau mắt; D) tia cuối vây lưngdài, dạng sợi.
A family of bony fishes with: A) a large gular plate; B)
moderately large scales; C) large mouth, reaching a levelof rear margin of eye; D) last ray of dorsal fin elongate
and filamentous.

D

A C

Cá cháo lớn

Ma Br Fr

Megalops cyprinoides (Broussonet, 1782)

Họ này chỉ mới phát hiện 1 loài. Dài
thân đến 55 cm (TL). Phân bố vùngẤn Độ Dương- Tây Thái Bình Dương.
Within the family, only a single species
is known in the Indo-West Pacific. To
55 cm TL. Indo-West Pacific.
Nhìn từ dưới của đầu
ventral view of head41Bộ cá trích
Order CLUPEIFORMESHọ cá bẹ Family PRISTIGASTERIDAE
Họ cá bẹ thuộc nhóm cá xương với các đặc điểm như
sau: A) các lớp vảy gai (scute) dưới lườn bụng; B) hàm
khá rộng nhưng không vượt quá giữa mắt; C) vây hậu
môn có 30 tia hoặc nhiều hơn.
A family of bony fishes with: A) a mid-ventral series
of well developed scutes; B) jaws moderate in size, notextending beyond a vertical through middle of eye; C)
30 or more anal-fin rays.

B

A

C

Cá bẹ lầm

Ma Br

Ilisha melastoma (Bloch & Schneider,
1801)

A

B

A) Vây hậu môn có 35–48 tia vi mềm;B) có 25–30 vảy gai (scute) dưới lườnbụng. Dài thân đến 17 cm SL. Phân bốẤn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương.
A) 35–48 anal-fin rays; B) 25–30
scutes on preanal midline. To 17 cm
SL. Indo-West Pacific.

Họ cá trích Family CLUPEIDAE
Họ cá trích thuộc nhóm cá xương với các đặc điểm như
sau: A) các lớp vảy gai (scute) dưới lườn bụng; B) hàmrộng vừa phải, không kéo dài đến mí sau mắt; C) vây
hậu môn ít hơn 30 tia vi.
A family bony fishes with: A) usually a mid-ventral
series of well-developed scutes; B) jaws moderate insize, not extending beyond a vertical through hindmargin of eye; C) less than 30 anal-fin rays.

B

A

Cá mòi dầu

Ma Br

Anodontostoma chacunda (Hamilton,
1822)

A

B

C

42

C

A) Miệng lệch phía dưới; B) tia cuốicủa vây lưng không kéo dài; C) lượcmang dài nhất ngắn hơn sợi mang. Dài
thân đến 17.5 cm (TL). Phân bố vùngẤn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương.
A) Mouth inferior; B) last dorsal-fin
ray not filamentous; C) longest gillrakers shorter than corresponding gill
filaments. To 17.5 cm SL. Indo-West
Pacific.

Cá mai

Ma Br

Escualosa thoracata (Valenciennes,1847)A) vây bụng có 7 tia; B) chiều cao
thân 27–31% chiều dài chuẩn; C) mộtdải trắng bạc dọc thân. Dài thân đến 10
cm (SL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương
- Tây Thái Bình Dương.
A) 7 pelvic-fin rays; B) body depth
27–31% of SL; C) a broad silver stripe
on body. To 10 cm SL. Indo-West
Pacific.

C

B

A

Cá trích xương
C

Vẩy scale

B

A

D

Ma Br

Sardinella gibbosa (Bleeker, 1849)
A) Có 2 mấu ở rìa sau nắp mang; B)
Có 1 đốm đen ở gốc vây lưng; C) các
sọc đứng gián đoạn trên vảy; D) nhiều
lổ nhỏ ở phần sau của vảy. Dài thânđến 17 cm (SL). Phân bố vùng Ấn ĐộDương - Tây Thái Bình Dương.
A) 2 fleshy projections on posterior
margin of gill opening; B) a black spotat origin of dorsal fin; C) vertical striae
on scales interrupted at midway; D)many minute pores on posterior partof scales. To 17 cm SL. Indo-West
Pacific.

Cá cháy nam

Ma Br

Hilsa kelee (Cuvier, 1829)

BA) Có 1 đốm đen đậm trên thân nằm
sau nắp mang, theo sau thường là mộtdãy nhiều đốm nhạt hơn; B) Có các
nếp xương dọc cứng trên đỉnh đầu. Dài
thân đến 25 cm (SL). Phân bố vùngẤn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương.

AA) A blackish spot behind gill opening,
usually followed by a series of several
dusky spots; B) several bony striae on
top of head. To 25 cm SL. Indo-West
Pacific.

Cá nhỏ

small young43

Cá cơm

Fr

Clupeichthys aesarnensis
Wongratana, 1983
A) Vây hậu môn có 2 tia cuối táchbiệt; B) răng to ở hai bên hàm dưới ;C) 16–19 lược mang ở nhánh dưới củacung mang thứ nhất. Dài thân đến 4,6cm (SL). Phân bố vùng Đồng bằngSông Mê-kông và Chao Phraya.

BCA) Last 2 rays of anal fin separated
from rest of the fin; B) large teeth onside of lower jaws; C) 16–19 gill rakers
on lower arm of 1st gill arch. To 4.6
cm SL. Mekong and Chao Phraya
basins.

A

Cá cơmBr Fr

Corica laciniata Fowler, 1935

D

B

C

A) Vây hậu môn có 2 tia cuối tách biệt;B) không có răng ở hàm dưới; C) có
23–27 lược mang ở nhánh dưới củacung mang thứ nhất; D) vây đuôi vàngnhạt. Dài thân đến 5 cm (SL). Phân bốvùng ĐBSCL và Chao Phraya, bán đảoMã Lai và Kalimantan.
A) Last 2 rays of anal fin separated
from rest of the fin; B) no teeth on sideof lower jaw; C) 23–27 gill rakers onlower arm of 1st gill arch; D) caudal
fin usually yellowish. To 5 cm SL.
Mekong and Chao Phraya basins,
Malay Peninsula and Kalimantan.

A

Cá cơm trích

Fr

Clupeoides borneensis Bleeker, 1851

C

B

44

A

A) Vây hậu môn có các tia không táchrời nhau; B) 18–24 lược mang ở nhánhdưới của cung mang thứ nhất; C) vâyđuôi thường vàng nhạt và phần rìa đen.
Dài thân đến 7 cm (SL). Phân bố vùngĐBSCL, Chao Phraya và đảo Borneo.
A) Anal fin with no separated rays;
B) 18–24 gill rakers on lower arm offirst gill arch; C) caudal fin usually
yellowish, with a blackish posterior
margin. To 7 cm SL. Mekong andChao Phraya basins and Borneo.

Họ cá trỏng Family ENGRAULIDAE
Họ cá trỏng thuộc nhóm cá xương với các đặc điểm như
sau: A) rất nhiều loài có vảy gai (scute) dưới lườn bụng;B) hàm rất rộng, kéo dài qua sau hốc mắt.
A family of bony fishes with: A) scutes present on belly
in many species; B) extremely large jaw, extending far
beyond a vertical through rear margin of eye.

BA

Cá cơm Thái

Ma Br

Stolephorus dubiosus Wongratana, 1983

C

B

A

A) Lườn bụng có 4–7 vảy gai (scute)trước vây bụng; B) có 1 vảy gai ngaytrước vây lưng; C) 25–31 lược mangở nhánh dưới của cung mang thứ nhất.
Dài thân đến 7,5 cm (SL). Phân bốvùng Ấn Độ Dương - Tây Thái BìnhDương.
A) 4–7 scutes before pelvic fin, absent
behind; B) a spine-like scute immediately before dorsal fin; C) 25–31 gillrakers on lower arm of first gill arch.
To 7.5 cm SL. Indo-West Pacific.

Cá bẹ lầmMa Br

Thryssa dussumieri (Valenciennes, 1848)A) Hàm trên kéo dài đến giữa của
vây ngực và vây bụng; B) 17–19 lượcmang ở phần dưới của cung mang thứnhất. Dài thân đến 11 cm (SL). Phânbố vùng Ấn Độ Dương - Tây TháiBình Dương.

B

AA) Upper jaw extending between origins
of pectoral and pelvic fins; B) 17–19 gillrakers on lower arm of first gill arch. To
11 cm SL. Indo-West Pacific.

Cá lẹp hàm dài

B

Ma Br

Thryssa setirostris (Broussonet, 1782)
A) Hàm trên kéo dài đến hoặc qua gốc
vây ngực; B) 10–12 lược mang ở nhánhdưới cung mang thứ nhất. Dài thânđến 18 cm (SL). Phân bố vùng Ấn ĐộDương - Tây Thái Bình Dương.

AA) Upper jaw reaching to, or beyond,pelvic-fin origin; B) 10–12 gill rakers
on lower arm of first gil arch. To 18 cm
SL. Indo-West Pacific.

45

Cá lẹp vàng

Ma Br

Setopinna sp. (cf. breviceps)A) Có tia vây ngực rất dài đến giữavây hậu môn; B) đầu, thân và vây có
màu vàng cam, rìa vây đuôi đen nhạt;C) 27–31 vảy gai (scute) phía trước
hậu môn; D) 13 lược mang ở phầndưới cung mang thứ nhất. Dài thân đến
16,6 cm (SL). Phân bố vùng ĐBSCL.

BDA) Filament of pectoral fin long,extending to middle of anal fin; B)
head, body and fins yellowish orange,
with blackish rear margin of caudal
fin; C) 27–31 scutes before anus; D)
13 gill rakers on lower arm of first gillarch. To 16.6 cm SL. Vietnamese
Mekong.

CA

Cá lẹp trắng

Ma Br

Setipinna taty (Valenciennes, 1848)
A) Có tia vây ngực rất dài đến giữavây hậu môn; B) đầu và thân có màutrắng bạc, vây lưng và vây đuôi vàngnhạt; C) 32–40 vảy gai (scute) phíatrước hậu môn; D) 17–21 lược mangở nhánh dưới cung mang thứ nhất. Dài
thân đến 14 cm (SL). Phân bố vùngẤn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương.

B

D

46

C

A

A) Filament of pectoral fin long,extending to middle of anal fin; B)
head and body silvery, fins yellowish;C) 32–40 scutes before anus; D)
17–21 gill rakers on lower arm of firstgill arch. To 14 cm SL. Indo-West
Pacific.

Cá lành canh

Br Fr

Coilia lindmani Bleeker, 1857

AB

A) 6 tia vi trên của vây ngực rất dài,mềm; B) 34–40 vảy gai (scute) phíatrước hậu môn; C) đầu và thân màutrắng bạc. Dài thân đến 20 cm (SL).
Phân bố vùng Tây Thái Bình Dương.
A) Upper 6 pectoral-fin rays greatly
elongate, filamentous and threadlike; B) 34–40 scutes before anus; C)head and body silvery. To 20 cm SL.
Western Pacific.

C

Cá lành canhchóp vàng

Ma Br

Coilia dussumieri Valenciennes, 1848A) 6 tia vi trên của vây ngực rất dài,mềm; B) một dải các đốm màu trắng
sáng dọc thân; C) có 12–15 vảy gai(scute) trước hậu môn; D) đầu và thâncó màu vàng cam. Dài thân đến 20 cm(SL). Phân bố vùng Ấn Độ DươngTây Thái Bình Dương.

A
C

B

D

A) Upper 6 pectoral-fin rays greatly
elongate, filamentous and thread-like;B) some longitudinal rows of lightorgans (seen as pearly dots) present onbody; C) 12–15 scutes before anus; D)head and body yellowish orange. To
20 cm SL. Indo-West Pacific.

Cá lành canh

Ma Br

Coilia rebentischii Bleeker, 1858
A) Vây ngực có 17–19 tia vi kéo dàidạng sợi; B) 11–13 vảy scutes phíatrước vây hậu môn; C) đầu và thân có
màu vàng cam. Dài thân đến 15,2 cm(SL). Phân bố vùng Tây Thái BìnhDương.

ABCA) Upper 17–19 pectoral-fin rays
greatly elongate, filamentous andthread-like; B) 11–13 scutes before
anus; C) head and body yellowish
orange. To 15.2 cm SL. Western
Pacific.

47Bộ cá măngOrder GONORHYNCIFORMESHọ cá măng Family CHANIDAEHọ cá măng thuộc nhóm cá xương có các đặc điểm như
sau: A) Miệng nhỏ; B) không có răng hàm; C) vảy nhỏ,có 75–91 vảy đường bên; D) đường bên thẳng; E) vâyđuôi rộng và chạc sâu; F) màng mang liền tạo thànhgờ hở qua eo; G) có 4 tia nắp mang. Xem các hình bêndưới.
A family of bony fishes with: A) small mouth; B) no
teeth on jaws; C) minute scales (75–91 lateral-line
scales); D) nearly straight lateral line; E) large, deeply
forked caudal fin; F) continuous gill membranes,
forming a free rear margin across isthmus; G) 4
branchiostegal rays. See also photos below.

C
D

A
B

G
A

Cá măng
C

E

D

G

A
B

48

F

E

F

Ma Br Fr

Chanos chanos (Forsskål, 1775)Đây là loài duy nhất được biết thuộc
họ cá măng. Hình bên trái cho thấy: A)Miệng nhỏ; B) không có răng hàm; C)đường bên thẳng; D) 75–91 vảy đường
bên; E) đuôi rộng, chạc sâu; F) màngmang liền tạo thành gờ hở qua eo; G)
có 4 nhánh xương nắp mang. Dài thânđến 150 cm (SL). Phân bố vùng ẤnĐộ Dương - Thái Bình Dương.
Only a single species is know in thefamily. Left photographs show: A)
small mouth; B) no teeth on jaws; C)
nearly straight lateral line; D) 75–91
lateral-line scales; E) large and deeply
forked caudal fin; F) continuous
gill membranes, forming a free rear
margin across isthmus, and G) 4
branchiostegal rays. To 150 cm SL.
Indo-Pacific.

Bộ cá chép
Order CYPRINIFORMESHọ cá chép Family CYPRINIDAEHọ cá chép thuộc nhóm cá xương có các đặc điểm như
sau: A) không có răng hàm; B) không có vây mỡ; C) rấtnhiều loài có đường bên; D) rất nhiều loài có 1–2 đôi râu
ngắn; E) hàm dưới thường dài hơn hàm trên; F) 3 nhánhxương nắp mang. Màu sắc và hình dạng thân cá rất khác
nhau giữa các loài. Chú ý: cá thuộc bộ cá chép, bộ cá chimtrắng (trang 64) và bộ cá da trơn (trang 65) khá khác nhau
ở 4–5 đốt sống cổ, được mô tả bởi hệ thống Weberian.
A family of bony fishes with: A) no teeth on jaws; B) no
adipose fin; C) lateral line in many species; D) 1–2 pairsof short barbels in many species; E) upper jaw usually
protrusible; F) 3 branchiostegal rays. Coloration andshape of body are highly variable. Note: fishes of the
Cypriniformes, Characiformes (p.64) and Siluriformes(p.65) have a distinctive modification of anterior 4–5
vertebrae, called "Weberian apparatus".

E

A

F

C

D

B

Cá lành canh xiêmB

Fr

Parachela siamensis (Günther, 1868)

CA) Lườn bụng cong và nhọn, kéo dài từhọng đến hậu môn; B) vảy che phủ tớiđến ngang mắt; C) gốc vây lưng nganghoặc chỉ trước một ít so với vây hậu
môn. Dài thân đến 12 cm (SL). Phânbố sông Mê-kông và Chao Phraya.
A) Sharp keel from throat to anus; B)
scaled area extending anteriorly above
eye; C) dorsal-fin origin just above or
before anal-fin origin. To 12 cm SL.
Mekong and Chao Phraya basins.

A

Cá thiểu mẫu

B

FrParalaubuca typus Bleeker, 1864

C

AA) Lườn bụng cong và nhọn, kéo dàitừ họng đến hậu môn; B) vảy che phủkhông đến ngang mắt; C) đường bênkhông liên tục. Dài thân đến 15 cm(SL). Phân bố lưu vực sông Mê-kông,
Chao Phraya và bán đảo Mã Lai.
A) Sharp keel from throat to anus; B)
scaled area not reaching above eye; C)lateral line discontinuous at midway.
To 15 cm SL. Mekong and Chao
Phraya basins and Malay Peninsula.

49

Cá rựa sôngFr

Macrochirichthys macrochirus(Valenciennes, 1844)

BA) Lườn bụng nhọn kéo dài từ họngđến hậu môn; B) miệng hướng ngược
lên. Dài thân đến 80 cm (SL). Phân bốở lưu vực sông Mê-kông, Chao Phrayavà vùng Sundaland.
A) Sharp keel from throat to anus; B)
mouth large, upturned. To 80 cm SL.
Mekong and Chao Phraya basins andSundaland.

A

Cá mai tép
AFrThryssocypris tonlesapensis Roberts& Kottelat, 1984

BA) Mõm nhọn; B) vây lưng nằm ởphần sau của thân; C) một sọc màu
bạc dọc thân. Dài thân đến 6,4 cm (SL).
Phân bố lưu vực sông Mê-kông.
A) Snout pointed; B) dorsal fin on
posterior part of body; C) a broad
silvery stripe on midlateral body. To
6.4 cm SL. Mekong basin.

C

Cá lòng tong mương

Fr

Luciosoma bleekeri Steindachner, 1878

AA) Mõm nhọn; B) vây lưng ở nửa
sau của thân; C) có 2 đôi râu; D) vâyđuôi có các chấm mờ. Dài thân đến 21
cm (SL). Phân bố ở lưu vực sông Mêkông và Chao Phraya.

B

D

C

A) Snout pointed; B) dorsal fin on
posterior half of body; C) 2 pairs ofbarbels; D) caudal fin with several
dusky dots. To 21 cm SL. Mekong
and Chao Phraya basins.

Cá lòng tong sắt
B

C
A

50

Fr

Esomus metallicus Ahl, 1923
A) Có 2 đôi râu, đôi râu sau rất dài; B)
vây lưng ở nửa sau của thân; C) vâyngực không có dạng sợi. Dài thân đến
5,5 cm (SL). Phân bố từ lưu vực sông
Mê-kông đến bán đảo Mã Lai.
A) 2 pairs of barbels, the posterior
one extremely long; B) dorsal fin on
posterior part of body; C) pectoral fin
with no filamentous tip. To 5.5 cm SL.
Mekong basin to Malay Peninsula.

Cá lòng tong đuôi vàngABCA) Thân màu trắng bạc; B) vây đuôimàu vàng nhạt hoặc cam; C) cao thânkhoảng 25,0 % chiều dài chuẩn. Dài
thân đến 11,8 cm (SL). Phân bố ở lưuvực sông Mê-kông và Chao Phraya.
A) Body silvery; B) caudal fin usually
yellowish or orange; D) body depth
25.0% or more of SL. To 11.8 cm SL.
Mekong and Chao Phraya basins.

Cá lòng tongFr

Rasbora paviana Tirant, 1885

AA) Có 1 sọc đen dọc thân và kết thúcbằng đốm đen tròn ở cuống vây đuôi.
Dài thân đến 7,5 cm (SL). Phân bố từ
lưu vực sông Mê-kông đến bán đảoMã Lai.
A) Blakish midlateral stripe on body,
ended as a conspicuous rounded spotat caudal-fin base. To 7.5 cm SL.
Mekong basin to Malay Peninsula.

Cá lòng tong đuôi đỏC

FrRasbora aurotaenia Tirant, 1885

A

Fr

Rasbora borapetensis Smith, 1934A) Cuống vây đuôi màu đỏ nhạt; B)
1 dãy đen dọc theo thân; C) vây lưngtrong suốt. Dài thân đến 4 cm (SL).
Phân bố từ lưu vực sông Mê-kông đến
bán đảo Mã Lai.
A) Basal part of caudal fin usually
reddish; B) a black midlateral stripe on
body; C) dorsal fin hyaline. To 4 cm
SL. Mekong basin to Malay Peninsula.

B

Cá lòng tong đỏAFrRasbora urophthalmoides Kottelat, 1991
A) Cá có kích cỡ rất nhỏ; B) có mộtdãy đen dọc thân; C) có một đốm đenở cuống vây đuôi. Dài thân đến 1,8cm (SL). Phân bố từ lưu vực sông Mêkông đến bán đảo Mã Lai và Sumatra.

BCA) Diminutive size; B) a black black
midlateral stripe on body; C) a black
spot at caudal fin base. To 1.8 cm SL.
Mekong basin to Malay Peninsula andSumatra.

51

Cá tráoDACA) Vảy rất nhỏ; B) không có lườn bụng;C) vây lưng có 7 tia phân nhánh; D)kích cỡ rất nhỏ, thường 2–3 cm. Dài
thân đến 3,8 cm (SL). Phân bố từ lưuvực sông Mê-kông đến bán đảo Mã Lai.
A) Scales minute; B) no keel on belly;C) 7 branched dorsal-fin rays; D) small
size, commonly 2–3 cm SL. To 3.8 cm
SL. Mekong basin to Malay Peninsula.

B

Cá linh cám
AFr

Amblypharyngodon chulabhornae
Vidthayanon & Kottelat, 1990

Fr

Thynnichthys thynnoides (Bleeker, 1852)A) Vảy rất nhỏ; B) không có lườnbụng; C) vây lưng có 8 tia phân nhánh.
Dài thân đến 20 cm (SL). Phân bố từsông Mê-kông đến bán đảo Mã Lai,
Sumatra và Borneo.

CA) Scales minute; B) no keel on belly;C) 8 branched dorsal-fin rays. To 20
cm SL. Mekong to Malay Peninsula,
Sumatra and Borneo.

B

Cá mè trắng

Fr

Hypophthalmichthys molitrix(Valenciennes, 1844)

AA) Vảy rất nhỏ; B) lườn bụng cong,nhọn kéo dài từ họng tới hậu môn. Dài
thân đến 100 cm (SL). Là loài nhập nội,có nguồn gốc từ Trung Quốc và Nga.
A) Scales minute; B) sharp keel fromthroat to anus. To 100 cm SL. Exotic
species, originally distributed in China
and Russia.

B

Cá mè hoa

Fr

Hypophthalmichthys nobilis(Richardson, 1845)

AA) Vảy rất nhỏ; B) lườn bụng nhọnkéo dài từ vây ngực tới hậu môn. Dài
thân đến 100 cm (SL). Là loài nhậpnội, có nguồn gốc Trung Quốc.

B

52A) Scales minute; B) sharp keel frompelvic-fin base to anus. To 100 cm SL.
Exotic species, originally distributedin China.

Cá trắm cỏ
B

Fr

Ctenopharyngodon idella(Valenciennes, 1844)

AA) Thân thon; B) đầu tròn và ngắn; C)không râu. Dài thân đến 80 cm (SL).
Là loài nhập nội, có nguồn gốc từ
Trung Quốc và Nga.
A) Body slender; B) head short androunded; C) no barbels. To 80 cm SL.
Exotic species, originally distributedin China and Russia.

C

Cá chài

Fr

Leptobarbus rubripinna (Fowler,
1937)

A

A) Thân thon; B) có 2 đôi râu; C) vây
ngực, vây hậu môn và vây đuôi đỏ
nhạt. Dài 60 cm (SL). Phân bố ở lưuvực sông Mê-kông, Chao Phraya và
Mê-klông.

B

CA) Body slender; B) 2 pairs of barbels;C) pelvic, anal and caudal fins reddish.
To 60 cm SL. Mekong, Chao Phraya
and Meklong basins.

Cá ngựa nam

Fr

Hampala dispar Smith, 1934

BA) Các tia vây đều đỏ nhạt; B) có đốmđen ở giữa đường bên. Dài thân đến 32
cm (SL). Phân bố ở lưu vực sông Mêkông và Chao Phraya.
A) Fins reddish; B) a black midlateralspot. To 32 cm SL. Mekong andChao Phraya basins.

A

Cá ngựa

Fr

Hampala macrolepidota Kuhl & Van
Hasselt, 1823

BA) Các tia vây đều đỏ nhạt; B) có vệtđen ở giữa đường bên. Dài 60 cm (SL).
Phân bố ở lưu vực sông Mê-kông,
Chao Phraya và vùng Sundaland.

AA) Fins reddish; B) a black vertical bar(rather than rounded spot) at midlateralbody. To 60 cm SL. Mekong andChao Phraya basins and Sundaland.

53

Cá hô
A

Fr

Catlocarpio siamensis Boulenger,
1898

BA) Đầu to, dài đầu chiếm khoảng
30–40% dài thân; B) vây lưng có 9
tia phân nhánh; C) các tia vi đều có
màu đỏ nhạt khi còn nhỏ, đen nhạt lúctrưởng thành. Dài thân đến 250 cm(SL). Phân bố lưu vực sông Mê-kông
Chao Phraya và Mê-klông.
A) Head large, its length ca. 30–40%
of SL; B) 9 branched dorsal-fin rays; C)
fins reddish in young, blackish in large
adults. To 250 cm SL. Mekong, Chao
Phraya and Meklong basins.

C

Cá dảnhFr

Puntioplites proctozystron (Bleeker, 1865)
A) Thân dẹp và cao; B) mũi thấp vàngắn; C) không râu; D) thân màu trắng
bạc; E) phần rìa của các tia vi sau của
vây hậu răng cưa; F) các tia vi sau của
vây lưng thì ngắn hơn nhiều so với các
tia vi trước. Dài thân đến 21 cm (SL).
Phân bố từ đồng bằng sông Mê-kôngđến bán đảo Mã Lai.

F

B

C

A

E

D

A) Body deep and compressed; B)
snout short and blunt; C) no barbels; D)body plain silvery; E) last simple rayof anal fin with serrated hind margin;F) last simple ray of dorsal fin notparticularly prolonged. To 21 cm SL.
Mekong basin to Malay Peninsula.

Cá he vàngA) Thân dẹp và cao; B) có 2 đôi râu;C) vây bụng, vây hậu môn và vây đuôicó màu đỏ cam. Dài thân đến 16 cm(SL). Phân bố lưu vực sông Mê-kông
và Chao Phraya.
A) Body deep and compressed; B) 2
pairs of barbels; C) pelvic, anal andcaudal fins plain reddish orange. To
16 cm SL. Mekong and Chao Phraya
basins.

B
C

54

Fr

Barbonymus altus (Günther, 1868)

A

Cá mè vinh

Fr

Barbonymus gonionotus (Bleeeker, 1849)
A) Có 2 đôi râu; B) vây hậu môn có
6–7 tia phân nhánh; C) vây bụng và
vây hậu môn vàng nhạt khi trưởng
thành. Dài thân đến 30 cm (SL). Phânbố từ đồng bằng Mê-kông đến bán đảoMã Lai, Sumatra và Java.
A) 2 pairs of barbels; B) 6–7 branchedanal-fin rays; C) pelvic and anal fins
yellowish in adults. To 30 cm SL.
Mekong basin to Malay Peninsula,
Sumatra and Java.

B

A

C

Cá đỏ mangCAA) Có 2 đôi râu; B) vây bụng, vây hậu
môn và vây đuôi màu đỏ cam; C) mộtđốm đen lớn ở cuống đuôi. Dài thânđến 20 cm (SL). Phân bố từ đồng bằngMê-kông tới Sundaland.
A) 2 pairs of barbels; B) pelvic, anal andcaudal fins reddish orange; B) a large
black spot at end of caudal peduncle. To
20 cm SL. Mekong basin to Sundaland.

B

Cá rằmA) Các tia cuối của vây lưng không
có dạng răng cưa; B) một đốm đen ởcuống đuôi. Dài thân đến 8 cm (TL).
Phân bố từ đồng bằng sông Mê-kôngtới bán đảo Mã Lai và Java.
A) Last simple dorsal-fin ray with asmooth hind margin; B) a black spot at endof caudal peduncle. To 8 cm TL. Mekongbasin to Malay Peninsula and Java.

B

Cá dãnh giảA

Fr

Puntius brevis (Bleeker, 1849)

A

B

Fr

Puntius orphoides (Valenciennes, 1842)

C

Fr

Sikukia stejnegeri Smith, 1931
A) Miệng nhỏ, không râu; B) 1 đốmđen ở gốc vây lưng; C) vây đuôi vàngnhạt. Dài thân đến 10,4 cm (SL). Phânbố từ đồng bằng sông Mê-kông tới
bán đảo Mã Lai.
A) Mouth small, with no barbels; B) a
black spot at anteroventral corner of dorsal
fin; C) caudal fin yellowish. To 10.4 cm
SL. Mekong basin to Malay Peninsula.

55

Cá cóc không râu
AEBA) Thân cao vừa phải; B) mõm nhọn;C) môi nhẵn; D) không râu; E) có 20
vảy quanh cuống đuôi. Dài thân đến
9,2 cm (TL). Phân bố lưu vực sông
Mê-kông và Chao Phraya.
A) Body moderately deep; B) snout
pointed; C) lips smooth; D) no barbels; E)
20 circumpeduncular scales. To 9.2 cm
TL. Mekong and Chao Phraya basins.

C D

Cá cócCA) Body slender; B) snout pointed; C)
2 pairs of barbels; D) lips smooth; E)
35–37 lateral-line scales. To 55 cm
SL. Mekong basin to Sundaland.

E

D

Cá duồng bay

EA) Thân cao và dẹp; B) có 2 đôi râu; C)
có một số gai thịt trên môi; D) tia cứngcủa vây lưng dài và cứng; E) vây lưngcó 8 tia vi phân nhánh. Dài thân đến
60 cm (SL). Phân bố lưu vực sông
Mê-kông và Chao Phraya.
A) Body deep and compressed; B) 2
pairs of barbels; C) numerous fleshy
papillae on lips; D) last simple dorsalfin ray long and strong; E) 8 brancheddorsal-fin rays. To 60 cm SL. Mekong
and Chao Phraya basins.

B C

Cá nhỏ

small young

56

Fr

Cosmochilus harmandi Sauvage, 1878

D
A

Fr

Cyclocheilos enoplos (Bleeker, 1849)
A) Thân thon; B) mõm nhọn; C) có 2đôi râu; D) môi nhẵn; E) có 35–37 vảyđường bên. Dài thân đến 55 cm (SL).
Phân bố từ đồng bằng sông Mê-kông
tới Sundaland.

A

B

Fr

Cyclocheilichthys lagleri Sontirat, 1989

Cá trao tráo

Fr

Amblyrhynchichthys micracanthus
Ng & Kottelat, 2004A) Mõm ngắn và tù; B) thân màu trắng
bạc. Dài thân đến 19,7 cm (SL). Phânbố ở lưu vực sông Mê-kông, Chao
Phraya, Mê-klông và Tapi.

AA) Snout very short and blunt; B) bodyplain silvery. To 19.7 cm SL. Mekong,
Chao Phraya, Meklong and Tapi basins.

B

Cá linh rìa xiêmFr

Henicorhynchus siamensis (Sauvage,
1881)

C
A
B

A) Thân cao vừa phải, có màu trắng bạc;B) vây lưng thường có 8 tia phân nhánh;C) mõm rất ít khi dài hơn hàm dưới. Dài
thân đến 12 cm (SL). Phân bố ở lưu vựcsông Mê-kông và Chao Phraya.
A) Body moderately deep, plain
silvery; B) usually 8 branched dorsalfin rays; C) snout not or barely projecting beyond lower jaw. To 12 cm SL.
Mekong and Chao Phraya basins.

Cá linh rìa đuôi vàng

Fr

Henicorhynchus lobatus Smith, 1945
A) Thân thon, có màu trắng bạc; B)
vây lưng thường có 8 tia phân nhánh;C) ) mõm dài hơn hàm dưới. Dài thânđến 10,7 cm (SL). Phân bố ở đồngbằng sông Mê-kông.

CABA) Body slender, plain silvery; B)
usually 8 branched dorsal-fin rays; C)
snout well beyond lower jaw. To 10.7cm SL. Mekong basin.

57

Cá linh ốngAFrCirrhinus jullieni Sauvage, 1878
A) Thân cao vừa phải; B) vây ngực,vây bụng và vây đuôi màu đỏ cam; C)
vây lưng có 14–16 tia phân nhánh. Dài
thân đến 14,5 cm (SL). Phân bố ở lưuvực sông Mê-kông và Chao Phraya.

CA) Body moderately deep; B) pectoral,
pelvic, anal and caudal fins reddish
orange; C) 14–16 branched dorsal-fin
rays. To 14.5 cm SL. Mekong andChao Phraya basins.

B

Cá duồng
A

Fr

Cirrhinus microlepis Sauvage, 1878

BA) Vảy nhỏ (có 53–60 vảy đường
bên); B) vây lưng có 11–12 tia phânnhánh. Dài thân đến 50 cm (SL). Phânbố ở lưu vực sông Mê-kông và Chao
Phraya.
A) Scales minute (53–60 lateral-line
scales); B) 11–12 branched dorsalfin rays. To 50 cm SL. Mekong andChao Phraya basins.

Cá nút đuôi đỏ
B

AC

Epalzeorhynchos frenatum (Fowler,
1934)A) Có một vạch đen từ mắt đến mõm;B) các tia vây đỏ nhạt; C) có 1 đốmđen lớn ở cuống vây đuôi. Dài thânđến 12 cm (SL). Phân bố ở lưu vựcsông Mê-kông và Chao Phraya.
A) A black stripe from eye to tip ofsnout; B) fins reddish; C) a large black
spot at caudal-fin base. To 12 cm SL.
Mekong and Chao Phraya basins.

Cá nút
A

B

Fr

Fr

Crossocheilus reticulatus (Fowler,
1934)A) Thân thon, có màu trắng bạc; B) 1
đốm đen lớn ở cuống vây đuôi. Dài
thân đến 10,9 cm (SL). Phân bố ở lưuvực sông Mê-kông và Chao Phraya.
A) Body slender, plain silvery; B) alarge black spot at caudal-fin base.
To 10.9 cm SL. Mekong and Chao
Phraya basins.

58

D

A

C

Cá chép kínhFr

Cyprinus rubrofuscus Lacepède, 1803
A) Phần biên của các tia vi lưng và
vây hậu môn hình răng cưa; B) có 2đôi râu; C) vây lưng có 18–22 tia phânnhánh; D) 29–33 vảy đường bên. Dài
thân đến 28 cm (SL). Là loài nhập nội
có nguồn gốc từ Trung Quốc.
A) Last simple rays of dorsal and anal
fins with a serrated hind margin; B) 2
pairs of barbels; C) 18–22 brancheddorsal-fin rays; D) 29–33 lateral-line
scales. To 28 cm SL. Exotic species,
originally distributed in China.

B

Màu sắc biến đổicolor variant

Cá linh rây

FrLabiobarbus leptocheila(Valenciennes, 1842)

C
B

A

D

A) Thân thon; B) vây lưng có 21–28
tia phân nhánh; C) có 2 đôi râu với độ
dài không đến sau mắt; D) có 16–22
vảy quanh cuống đuôi. Dài thân đến
26 cm (SL). Phân bố từ đồng bằngsông Mê-kông đến Sundaland.
A) Body slender; B) 21–28 brancheddorsal-fin rays; C) 2 pairs of barbels,
tip of posterior one not reaching to avertical through rear margin of eye; D)
16–20 circumpeduncular scales. To 26
cm SL. Mekong basin to Sundaland.

Cá linh rìa xiêmFr

Labiobarbus siamensis (Sauvage,
1881)

C
A

B

D

A) Thân thon; B) vây lưng có 25–30
tia phân nhánh; C) có 2 đôi râu, ccó
đôi dài đến sau mắt; D) 20–23 vảyquanh cuống đuôi. Dài thân đến 16,5cm (SL). Phân bố ở lưu vực sông Mêkông và Chao Phraya.
A) Body slender; B) 25–30 brancheddorsal-fin rays; C) 2 pairs of barbels,
the posterior one reaching to a verticalthrough rear margin of eye; D) 20–23
circumpeduncular scales. To 16.5 cm
SL. Mekong and Chao Phraya basins.

59

Cá mè lúi

Fr

Osteochilus vittatus (Valenciennes, 1842)

B
D

A
C

A) Môi có gai thịt; B) vây lưng có 12–
18 tia phân nhánh; C) các tia vây đỏnhạt; D) đốm đen to ở cuống đuôi. Dài
thân đến 27 cm (SL). Phân bố từ đồngbằng sông Mê-kông đến Sundaland.
A) Lips papillose; B) 12–18 brancheddorsal-fin rays; C) fins reddish; D) a large
black spot at end of caudal peduncle. To
27 cm SL. Mekong basin to Sundaland.

Cá mè lúiFr

Osteochilus microcephalus(Valenciennes, 1842)

CA) Môi có gai thịt; B) vây lưng có
10–13 tia phân nhánh; C) 1–3 nốt thịtnhỏ ở đầu mõm; D) có sọc đen mờ từnắp mang đến cuống đuôi. Dài thânđến 14,2 cm SL. Phân bố từ đồng bằngsông Mê-kông đến Sundaland.

A

B

D

A) Lips papillose; B) 10–13 brancheddorsal-fin rays; C) 1–3 tubercles at tipof snout; D) an indistinct dusky stripeon midlateral body from gill opening
to end of caudal peduncle. To 14.2 cm
SL. Mekong basin to Sundaland.

Cá mè hôiFr

Osteochilus melanopleura (Bleeker,
1852)

A
E
C

D

60

B

A) Môi có gai thịt; B) vây lưng có
17–18 tia phân nhánh; C) vảy nhỏ (có
45–53 vảy đường bên); D) thân cao;E) thân có vệt thẳng đứng mờ phíatrên vây ngực. Dài thân đến 40 cm
SL. Phân bố từ đồng bằng sông Mêkông đến bán đảo Mã Lai, Sumatra và
Borneo.
A) Lips papillose; B) 17–18 brancheddorsal-fin rays; C) scales minute (45–53 lateral-line scales); D) body deep;E) a dusky vertical bar above pectoral
fin. To 40 cm SL. Mekong basin to
Malay Peninsula, Sumatra and Borneo.

Cá moC

Fr

Bangana pierrei (Sauvage, 1880)

BA) Môi nhẵn; B) vây lưng có 11 tiaphân nhánh; C) 37–42 vảy đường bên.
Dài thân đến 80 cm (SL). Phân bố ở
lưu vực sông Mê-kông, Chao Phrayavà Đồng Nai.
A) Upper lip smooth; B) 11 brancheddorsal-fin rays; C) 37–42 lateral-line
scales. To 80 cm SL. Mekong andChao Phraya basins and Dong Nai.

A

Cá trôi

Fr

Labeo rohita (Hamilton, 1822)
A) Môi có gai thịt; B) cằm lượn hìnhcung đều; C) vây lưng có 12–14 tia
phân nhánh; D) các vây đỏ nhạt khitrưởng thành. Dài thân đến 80 cm (SL).
Là loài nhập nội, có nguồn gốc từ
Pakistan đến Myanmar.

ABA) Lips papillose; B) ventral profile
of head arched; C) 12–14 brancheddorsal-fin rays; D) fins reddish inadults. To 80 cm SL. Exotic species,
originally distributed from Pakistan to
Myanmar..

CD

Cá ét mọiFr

Labeo chrysophekadion (Bleeker,
1849)

A
D

B

C

A) A) Môi có gai thịt; B) đầu, thânvà vây màu nâu đen; C) vây lưng có
21–28 tia phân nhánh; D) thân cao khitrưởng thành. Dài thân đến 60 cm (SL).
Phân bố từ đồng bằng sông Mê-kông
đến Sundaland.
A) Lips papillose; B) head, body andfins dark brown or blackish; C) 21–28
branched dorsal-fin rays; D) body deepin adult. To 60 cm SL. Mekong basin
to Sundaland.

Cá nhỏ small young61Họ cá heo Family BOTIIDAE

DHọ cá heo botiidae với các đặc điểm như sau: A) có từ
3 đôi râu trở lên; B) có một mấu gai cứng dưới mắt; C)vây đuôi chạc sâu; D) thân tương cao, dẹp.
A family of loaches with: A) 3 or more pairs of barbels;B) an erectile spine below eye; C) deeply forked caudal
fin; D) relatively deep and compressed body.

A

C

B

Cá heo sọcFr

Syncrossus helodes (Sauvage, 1876)

D
A

B

C

C
B

A

A) Thân tương đối thon; B) không cóhoặc có vài đốm mờ nhỏ trên thân; C)
có vài sọc hẹp trên vây đuôi; D) vâylưng có 12–14 tia phân nhánh. Dài thânđến 30 cm SL. Phân bố vùng đồng bằngsông Mê-kông đến bán đảo Mã Lai.
A) Body relatively slender; B) noneor a few minute dusky spots on body;C) some narrow dusky bars on caudal
fin; D) 12–14 branched dorsal-fin rays.
To 30 cm SL. Mekong basin to Malay
Peninsula.

Cá heo bạcFrYasuhikotakia lecontei (Fowler, 1937)
A) Vây đuôi vàng nhạt; B) thân thon;C) vây lưng có 8 tia phân nhánh. Dài
thân đến 15 cm (SL). Phân bố ở đồngbằng sông Mê-kông.
A) Caudal fin plain yellowish; B) body
slender; C) 8 branched dorsal-fin rays.
To 15 cm SL. Mekong basin.

C
B

B

62

Cá heo vạchFr

Yasuhikotakia modesta (Bleeker,
1864)
A) Các vây màu cam; B) thân cao; C)
vây lưng có 8 tia phân nhánh. Dài thânđến 25 cm (SL). Phân bố ở lưu vựcsông Mê-kông và Chao Phraya.
A) Fins plain orange; B) body deep; C)
8 branched dorsal-fin rays. To 25 cm
SL. Mekong and Chao Phraya basins.

Họ cá heo Family COBITIDAE

DHọ cá heo cobitiidae với các đặc điểm như sau: A) có
từ 3 đôi râu trở lên; B) thường có mấu gai nhỏ và cứngdưới mắt C) vây đuôi có thể bằng, tròn hoặc hơi khuyết;D) thân thon.
A family of loaches with: A) 3 or more pairs of barbels;B) usually a small erectile spine below or anterior toeye; C) rounded, truncate or weakly emarginate caudal
fin; D) slender body.

CAB

Cá khoai sôngFr

Acantopsis sp.

C

A

B

A) Mõm dài nhọn; B) vây đuôi hơilõm; C) vây lưng có 9-10 tia phânnhánh; D) không có hoặc nếu có mộtdãy các chấm đen rất nhỏ dọc giữathân. Dài thân đến 13 cm (SL). Phânbố ở đồng bằng sông Mê-kông.
A) Snout long and pointed; B) caudal fin
weakly emarginate; C) 9–10 brancheddorsal-fin rays; D) none or a series ofminute black spots on midlateral body.
To 13 cm SL. Mekong basin.

D

Cá heo râu

Fr

Lepidocephalichthys hasselti(Valenciennes, 1846)

ABCA) Vây đuôi tròn hoặc gần như thẳng
đứng; B) không vảy trên đỉnh đầu; C)vây đuôi có chấm mịn. Dài thân đến 4,5cm (SL). Phân bố từ đồng bằng sông
Mê-kông đến Sundaland.
A) Caudal fin rounded or nearly truncate; B) no scales on top of head; C)
caudal fin finely spotted. To 4.5 cm
SL. Mekong basin to Sundaland.

Cá heo râu

Fr

Lepidocephalichthys kranos Havird& Page, 2010

ABA) Vây đuôi tròn hoặc gần như thẳng
đứng; B) có vảy nhỏ trên đỉnh đầu.
Dài thân đến 4,4 cm (SL). Phân bố lưuvực sông Mê-kông và Chao Phraya.
A) caudal fin rounded of nearly truncate; B) minute scales on top of head.
To 4.4 cm SL. Mekong and Chao
Phraya basins.

63Bộ cá chim
Order CHARACIFORMESHọ cá chim Family CHARACIDAE

AHọ cá chim nước ngọt thuộc nhóm cá xương với các đặcđiểm như sau: A) Có vây mỡ ở nhiều loài; B) có răng; C)không có râu. Nguồn gốc ở Nam Mỹ.
A family of bony fishes with: A) adipose fin in many
species; B) teeth on jaws; C) no barbels. Originally
distributed in Americas.

BC

Cá chim nước ngọt
C
A

D

64

B

Br Fr

Piaractus brachypomus (Cuvier,
1818)
A) Vây mỡ nhỏ; B) thân cao và dẹp;C) vảy nhỏ trên thân (vảy đường bên
từ 85 hoặc nhiều hơn); D) có 2 hàngrăng trên cả 2 hàm. Dài thân đến 71
cm (TL). Là loài nhập nội, nguồn gốcở Nam Mỹ.
A) Small adipose fin; B) body deepand compressed; C) scales on bodysmall (85 or more lateral-line scales);D) 2 rows of teeh on both jaws. To
71 cm TL. Exotic species, originally
distributed in South America.

Bộ cá da trơnOrder SILURIFORMESHọ cá lau kiếng Family LORICARIIDAE

AHọ cá lau kiếng thuộc nhóm cá da trơn với các đặc điểmnhư sau: A) có các vảy sừng trên thân; B) nhiều loài có
vây mỡ; C) miệng dưới; D) môi có gai thịt. Nguồn gốc
phân bố ở Trung và Nam Mỹ.
A family of catfishes with: A) hard bony plates on body;B) adipose fin in many species; C) mouth at ventral
surface of head; D) papillose lips. Originally distributedin Central and South Americas.

C
D

Cá lau kiếng
A

B

Fr

Pterygoplichthys disjunctivus (Weber,
1991)
A) Vây lưng có 12–14 tia; B) có nhiều
sọc hoa văn ở mặt bụng. Dài thân đến
33 cm (SL). Là loài nhập nội, nguồngốc ở Nam Mỹ.

BA) 12–14 dorsal-fin rays; B) distinct
vermiculated pattern on ventral surface
of body. To 33 cm SL. Exotic species,
originally distributed in South America.

65Họ cá nheo Family SILURIDAE
Họ cá nheo thuộc nhóm cá da trơn với các đặc điểm như
sau: A) vây hậu môn dài; B) vây lưng rất ngắn (nhỏhoặc không có ở nhiều loài); C) không có vây mỡ.

B

A family of catfishes with: A) long based anal fin; B)
extremely short-based dorsal fin (rudimentary or absent
in many species); C) no adipose fin.

CA

Cá trèn răngCBA) Miệng hướng lên trên; B) răng tovà dễ nhìn thấy; C) vây lưng rất nhỏ.
Dài thân đến 60 cm SL. Phân bố ở lưuvực sông Mê-kông và Chao Phraya.
A) Mouth distinctly upturned; B)
teeth on jaws large and conspicuous;C) minute dorsal fin. To 60 cm SL.
Mekong and Chao Phraya basins.

A

Cá trèn mỡ
A

B
C

B

A

C

Fr

Phalacronotus spp.
A) Không có vây lưng; B) râu ngắnhoặc không có râu; C) vây bụng từ 9
tia trở lên. Dài thân đến 70 cm (SL).
Phân bố ở lưu vực sông Mê-kông tới
Sundaland.
A) No dorsal fin; B) barbels short orabsent; C) usually 9 or more pelvic-fin
rays. To 70 cm SL. Mekong basin to
Sundaland.

Cá trèn ống

66

Fr

Belodontichthys truncatus Kottelat &Ng, 1999

Fr

Micronema cheveyi Durand, 1940
A) Không có vây lưng; B) râu tương
đối dài, có thể đến tới vây ngực; C)vây bụng có 8 tia. Dài thân đến 23
cm (SL). Phân bố ở lưu vực sông Mêkông và Chao Phraya.
A) No dorsal fin; B) barbels relatively
long, reaching to pectoral fin; C) 8
pelvic-fin rays. To 23 cm SL. Mekong
and Chao Phraya basins.

Cá trèn bầuFr

Ompok siluroides Lacepède, 1803

BA) Vây lưng tương đối dài với 4 tia; B)
có một chấm tròn lớn màu đen nhạt phíatrên vây ngực. Dài thân đến 21,4 cm(SL). Phân bố ở lưu vực sông Mê-kôngđến bán đảo Malay, Java và Borneo.

AA) Relatively large dorsal fin with 4
rays; B) a distinct rounded blackish
spot above pectoral fin. To 21.4
cm SL. Mekong basin to Malay
Peninsula, Java and Borneo.

Họ cá ngát Family PLOTOSIDAEHọ cá ngát thuộc nhóm cá da trơn với các đặc điểm như
sau: A) vây lưng ngắn; B) phần trên của vây đuôi trải dàitrên lưng, trông giống như vây lưng thứ 2; C) vây hậu
môn dài, nối liền với vây đuôi; D) vi cứng của vây lưngvà vây ngực có nọc độc.

D

A family of catfishes with: A) short based dorsal fin; B)
dorsal part of caudal fin greatly expanded anteriorly,
looked as if "second dorsal fin"; C) long based anal fin,confluent with caudal fin; D) venomous spines on dorsal
and pectoral fins.

B

A

A

B

C

Cá ngát

Ma Br Fr

Plotosus canius Hamilton, 1822
A) Thân láng, có màu hơi nâu hoặcxám nhạt; B) râu dài đến vây ngực.
Dài thân đến 150 cm (TL). Phân bố ởẤn Độ đến bán đảo Australia.
A) Body plain brownish or grayish; B)barbels long, reaching to pectoral-finbase. To 150 cm TL. Indo-AustralianArchipelago67Họ cá trê Family CLARIIDAE

AHọ cá trê thuộc nhóm cá da trơn với các đặc điểm như
sau: A) vây lưng dài; B) vây hậu môn dài.
A family of catfishes with: A) long based dorsal fin; B)
long based anal fin.

B

Cá trê vàngFr

Clarias macrocephalus Günther, 1864A) Bìa sau của xương đầu (xươngchẩm) lượn tròn, không có chóp tam
giác. Dài thân đến 30,5 cm (SL). Phânbố ở lưu vực sông Mê-kông và Chao
Phraya.

AA) Posterior margin of bony headrounded, with no triangular projection.
To 30.5 cm SL. Mekong and Chao
Phraya basin.

Cá trê lai

Fr

Là loài cá lai giữa các loài cá trê
Clarias[Có thể lai giữa cá trê vàng (C.
macrocephalus) và cá trê phi (C.
gariepinus)]AB"hybrid" specimens of Clarias(possibly C. macrocephalus × C.
gariepinus)A) Xương chẩm có chóp hình tam
giác; B) trên đầu cá có 2 mảng màu
khác nhau. Dài thân đến 40 cm (TL).
Thường được bán tại các chợ cá.
A) Posterior margin of bony head with atriangular projection; B) distinct bicolor
pattern of head in many specimens.
To 40 cm TL. Commonly sold at fish
markets.

68Họ cá tra Family PANGASIIDAECHọ cá tra thuộc nhóm cá da trơn với các đặc điểm như
sau: A) có 2 đôi râu (cá tra dầu “Pangasianodon gigas”
không có râu khi trưởng thành); B) vây mỡ nhỏ; C) vâylưng ngắn; D) vây hậu môn dài.
A family of catfishes with: A) 2 pairs of barbels (barbels
absent in adult of Pangasianodon gigas); B) small
adipose fin; C) short based dorsal fin; D) long based anal
fin.

C

A

B

D

Cá xácFr

Helicophagus leptorhynchus Ng &Kottelat, 2000
A) Mõm hình nón; B) miệng nhỏ; C)lỗ mũi sau nằm giữa của lỗ mũi trước
và mắt. Dài thân đến 47,2 cm (SL).
Phân bố ở lưu vực sông Mê-kông và
Chao Phraya.

AA) Snout nearly conical; B) mouthsmall; C) posterior naris at midway
between anterior naris and eye. To
47.2 cm SL. Mekong and Chao Phraya
basin.

B

Cá traFr

Pangasianodon hypophthalmus(Sauvage, 1878)
A) Vây bụng có 8–9 tia; B) râu ngắnvà có răng hàm ngay cả trên cá trưởng
thành. Dài thân đến 130 cm (SL). Phânbố ở lưu vực sông Mê-kông và Chao
Phraya.

B
AA) 8–9 pelvic-fin rays; B) short barbels
and teeth on jaws present even in large
adults. To 130 cm SL. Mekong andChao Phraya basins.

69

Cá hú

Fr

Pangasius conchophilus Roberts &Vidthayanon, 1991
A) Vây bụng có 6 tia vi; B) mõmnhọn, dạng hình tam giác khi nhìn từ
phía dưới bụng; C) vây hậu môn có
25–30 tia; D) 15–19 lược mang. Dài
thân đến 100 cm (SL). Phân bố ở lưuvực sông Mê-kông và Chao Phraya.

BDA) 6 pelvic-fin rays; B) snout pointed,
nearly triangular in ventral view; C)
25–30 anal-fin rays; D) 15–19 gillrakers. To 100 cm SL. Mekong andChao Phraya basins.

CA

Cá ba saFr

Pangasius bocourti Sauvage, 1880
A) Vây bụng có 6 tia; B) mõm tương
đối tù; C) vây hậu môn có 31–34 tia;D) 36–46 lược mang. Dài thân đến 80
cm (SL). Phân bố ở lưu vực sông Mêkông và Chao Phraya.

BDAA) 6 pelvic-fin rays; B) snout relatively obtuse; C) 31–34 anal-fin rays;
D) 36–46 gill rakers. To 80 cm SL.
Mekong and Chao Phraya basins.

C

Cá vồ đémFr

Pangasius larnaudii Bocourt, 1866

A

70

B

A) Vây bụng có 6 tia; B) có một đốmtròn lớn màu đen trên vây ngực. Dài
thân đến 100 cm (TL). Phân bố ở lưu
vực Sông Mê-kông và Chao PhrayaA) 6 pelvic-fin rays; B) a conspicuous
large black spot above pectoral fin. To
100 cm TL. Mekong and Chao Phraya
basins.

phía trên của khoang miệng

ventral view of roof of buccal cavity

Cá bông lau

FrPangasius krempfi Fang & Chaux,
1949
A) Vây bụng có 6 tia; B) vây đuôivàng nhạt; C) răng hàm hình lưỡi liềm(chia thành 2 phần như trong hình) ở
hàm trên. Dài thân đến 100 cm (SL).
Phân bố ở miền Nam Trung Quốc đếnlưu vực sông Mê-kông.

D

B

A

A) 6 pelvic-fin rays; B) caudal fin
yellowish; C) a crescent patch of tooth(divided into 2 patches in photo specimen) behind tooth band of upper jaw.
To 100 cm SL. Southern China to
Mekong basin.

Cá dứa
B

D

C

A

Fr

Pangasius elongatus Pouyaud,
Gustiano & Teugels, 2002
A) Vây bụng có 6 tia; B) cuống đuôidài, khoảng 17,6–21,4% chiều dàichuẩn; C) vây hậu môn có 30–33
tia; D) 17–27 lược mang. Dài thânđến 28,2 cm (SL). Phân bố ở lưuvực sông Mê-kông, Chao Phraya và
Bangpakong.
A) 6 pelvic-fin rays; B) caudal peduncle relatively long, its length 17.6–
21.4% of SL; C) 30–33 anal-fin rays;
D) 17–27 gill rakers. To 28.2 cm SL.
Mekong, Chao Phraya and Bangpakong basins.

Cá sát sọcFrPangasius macronema Bleeker, 1850

C DA) Vây bụng có 6 tia; B) râu dài đến
vây ngực; C) mắt lớn; D) 36–45 lượcmang. Dài thân đến 20 cm (SL). Phânbố ở lưu vực sông Mê-kông, Chao
Phraya, Java và Borneo.

BAA) 6 pelvic-fin rays; B) barbels long,reaching to pectoral-fin base; C) eye
large; D) 36–45 gill rakers. To 20 cm
SL. Mekong and Chao Phraya basins,
Java and Borneo.

71Họ cá úc Family ARIIDAE
Họ cá út thuộc nhóm cá da trơn với các đặc điểm như
sau: A) có 1–3 đôi râu; B) không có râu mũi; C) tấmxương bao phủ phần trên của đầu; D) vây ngực và vâylưng đều có tia vi cứng; E) vây mỡ nhỏ ngang phía trêncủa vây hậu môn.
A family of catfishes with: A) 1–3 pairs of barbels; B) no
nasal barbels; C) granulated bony sield covering dorsal
surface of head; D) pectoral and dorsal fins with a spine;E) small adipose fin above anal fin.

C

B

D
E

A

Cá vồ chó

Ma Br

Sciades sagor (Hamilton, 1822)
A) Có 2 mảng răng nhọn hình nón ở
hàm trên; B) tấm xương trên đầu rộng;C) có một số sọc ngắn màu vàng trênthân. Dài thân đến 45 cm (SL). Phânbố ở vùng Ấn Độ Dương -Tây TháiBình Dương.
A) 2 pairs of patches of sharp conicalteeth on roof of buccal cavity justbehind tooth bands of upper jaw;B) posterior process of bony headshield broad and rounded; C) several
irregular short golden vertical bars
on body. To 45 cm SL. Indo-West
Pacific.

phía trên của khoang miệng

ventral view of roof of buccal cavity

B

C

A

Cá úc chấmMa Br

Arius maculatus (Thunberg, 1792)
A) Có 1 mảng răng nhọn hình nón ở
hàm trên; B) thân màu trắng bạc, lưngxám nhạt; C) vi mỡ có đốm đen; D)
có 17–21 lược mang. Dài thân đến 40
cm (SL). Phân bố ở vùng Tây TháiBình Dương.

B

A

72

D

C

A) A pair of patches of granular teethon roof of buccal cavity well behind
tooth bands of upper jaw; B) bodysilvery, grayish dorsally; C) adipose
fin with a conspicuous black spot; D)
17–21 gill rakers. To 40 cm SL. West
Pacific.

Cá úc nghệMa Br

Arius venosus Valenciennes, 1840
A) Có 1 cặp mảng răng dạng hình tam
giác ở hàm trên; B) Vi cứng của vâylưng dài khoảng 3/4 đến 4/5 chiều dài
đầu; C) vây mỡ không có đốm đen.
Dài thân đến 25 cm (SL). Phân bố ởvùng Ấn Độ Dương -Tây Thái BìnhDương.

CBAA) A pairs of triangular patches of
sharp conical teeth on roof of buccal
cavity just behind tooth bands of upper
jaw; B) dorsal-fin spine 3/4 to 4/5 ofhead length; C) adipose fin with noconspicuous black spot. To 25 cm SL.
Indo-West Pacific.

Cá úc nghệMa Br

Arius nenga (Hamilton, 1822)

B C

A

D

E

A) Có 1 cặp mảng răng dạng hình tam
giác ở hàm trên; B) phân nửa vi cứngcủa vây lưng to và sần sùi; C) tia cứngvây lưng dài gần bằng chiều dài đầu; D)đầu và thân có màu vàng sáng; E) vi mỡ
có đốm đen. Dài thân đến 30 cm (SL).
Phân bố ở vùng Ấn Độ Dương-Tây TháiBình Dương.
A) A pair of triangular patches of
sharp conical teeth on roof of buccal
cavity just behind tooth bands of upper
jaw; B) basal half of dorsal fin spine
thick and rugose; C) dorsal fin spine
subequal to head length; D) head andbody with metallic golden sheen; E)
adipose fin with a conspicuous black
spot. To 30 cm SL. Indo-West Pacific.

Cá úc đầu dẹp
B

A

C

Br Fr

Cryptarius truncatus (Valenciennes,
1840)A) Đầu rất dẹp; B) mõm hơi nhô; C)răng hàm trên nhô ra khi ngậm miệng.
Dài thân đến 42 cm (TL). Phân bố ởvùng Nam Á và Đông Nam Á.
A) Head strongly depressed; B) snout
not much projecting; C) upper-jaw
teeth not exposed when mouth closed.
To 42 cm TL. South and Southeast
Asia.

73

Cá úc mímCA) Mõm ngắn và tròn; B) chiều cao
đầu tương đương với chiếu rộng đầu;C) miệng tương đối nhỏ. Dài thân đến
21 cm (SL). Phân bố ở lưu vực sông
Mê-kông tới Sundaland.

B

A

Fr

Cephalocassis borneensis (Bleeker,
1851)A) Snout short and rounded; B) head
depth subequal to its width; C) mouth
relatively narrow. To 21 cm SL.
Mekong basin to Sundaland.

Cá úc thép

Ma Br

Osteogeneiosus militaris (Linnaeus,
1758)
A) Chỉ có 1 cặp râu sừng. Dài thân đến
31 cm (SL). Phân bố ở vùng Ấn ĐộDương -Tây Thái Bình Dương.
A) Only a pair of bony barbels. To 31
cm SL. Indo-West Pacific.

AHọ cá ngạnh Family BAGRIDAE

B

Họ cá ngạnh thuộc nhóm cá da trơn với các đặc điểmnhư sau: A) thường có 4 đôi râu (có râu mũi); B) vâyngực và vây lưng đều có tia vi cứng; C) vây mỡ có kíchcỡ khác nhau nằm phía trên ngang vây hậu môn.
A family of catfishes with: A) usually 4 pairs of barbels(nasal barbels present); B) pectoral and dorsal fins witha spine; C) variously-sized adipose fin above anal fin.

C

Cá chốt bôngFr

Pseudomystus siamensis (Regan, 1913)

AA) Có nhiều vạch nâu rộng trên nềnlưng màu nhạt; B) có một đốm đentrên mỗi thùy vây đuôi. Dài thân đến
15 cm (SL). Phân bố lưu vực sông Mêkông và Chao Phraya.

B

74

A

A) Broad blackish brown bars on palebackground; B) a black blotch oneach lobe of caudal fin. To 15 cm SL.
Mekong and Chao Phraya basins.

Cá lăng tối

C

B

A

D

Nhìn từ dưới của đầu
ventral view of headA) Miệng nhỏ; B) thân có màu nâuđậm, bụng nâu nhạt; C) gai lưng ngắn;D) vây mỡ dài. Dài thân đến 24,9 cm(SL). Phân bố ở lưu vực sông Mêkông và Chao Phraya.
A) Mouth small; B) body pain brownish, paler ventrally; C) dorsal-fin spine
short; D) long-based adipose fin. To
24.9 cm SL. Mekong and Chao Phraya basins.

Cá chốt cờ
A

B

C

Fr

Bagrichthys obscurus Ng, 1999

Fr

Mystus bocourti (Bleeker, 1864)
A) Gai lưng rất dài; B) vây mỡ dài; C)mõm nhọn. Dài thân 20 cm (SL). Phânbố ở lưu vực sông Mê-kông và Chao
Phraya.
A) Dorsal-fin spine very long; B) longbased adipose fin; C) snout pointed.
To 20 cm SL. Mekong and Chao
Phraya basins.

Cá chốt giấyMystus albolineatus Roberts, 1994

AA) Vây mỡ dài; B) thân màu xámbạc, có một sọc trắng hẹp dọc giữathân. Dài thân đến 35 cm (SL). Phânbố ở lưu vực sông Mê-kông và Chao
Phraya.
A) Long-based adipose fin; B) bodysilvery gray, with a narrow pale midlateral stripe. To 35 cm SL. Mekong
and Chao Phraya basins.

B

Cá chốt vàng
C

A

D
B

Fr

Fr

Mystus atrifasciatus Fowler, 1937
A) Vây mỡ dài; B) 3 sọc sậm trên thân;C) không có đốm đen mờ sau đầu; D)
23–30 lược mang. Dài thân đến 12,6
cm (SL). Phân bố lưu vực sông Mêkông, Chao Phraya và Mê-klông.
A) Long-based adipose fin; B) 3 dark
stripes on body; C) no conspicuous
black spot just behind head; D) 23–30
gill rakers. To 12.6 cm SL. Mekong,
Chao Phraya and Meklong basins.

75

Cá chốt sọc
A

C

Fr

Mystus mysticetus Roberts, 1992
A) Vi mỡ ngắn; B) 3 sọc sậm dọc thân;C) đốm tròn đen phía sau đầu. Dài
thân đến 13 cm (SL). Phân bố ở lưuvực sông Mê-kông và Chao Phraya.
A) Short-based adipose fin; B) 3 dark
stripes on body; conspicuous black
spot just behind head. To 13 cm SL.
Mekong and Chao Phraya basins.

B

Cá chốt vàng

Fr

Mystus velifer Ng, 2012
A) Vi mỡ ngắn; B) thân màu trắng bạc;C) râu dài đến sau cuống vây đuôi. Dài
thân đến 14,5 cm (SL). Phân bố lưu
vực Sông Mê-kông đến Thái Lan.

A

B

C

A) Short-based adipose fin; B) bodyplain silvery; C) barbels long, the longest
one reaching to or beyond caudal-finbase. To 14.5 cm SL. Mekong basin topeninsular Thailand.

Cá chốt trắng

Mystus gulio (Hamilton, 1822)

BAA) Vây mỡ ngắn; B) thân màu trắng
bạc; C) râu ngắn hơn. Dài thân đến 45
cm (TL). Phân bố vùng Nam và ĐôngNam Á.
A) Short-based adipose fin; B) bodyplain silvery; C) barbels short. To 45
cm TL. South and Southeast asia.

C

Cá lăng
A

Br Fr

B

Fr

Hemibagrus spilopterus Ng &Rainboth, 1999A) Đầu rất dẹp; B) vi mỡ có đốm đen,viền trắng. Dài thân dài đến 30,9 cm(SL). Phân bố ở lưu vực sông Mêkông.
A) Head well depressed; B) adipose
fin with a conspicuous black spot,
bordered posteriorly by narrow white.
To 30.9 cm SL. Mekong basin.

76Họ cá chiên Family AKYSIDAEHọ cá chiên thuộc nhóm cá da trơn với các đặc điểm như
sau: A) vây lưng và vây ngực có một gai cứng to; B) vâylưng thường có 4–5 tia; C) mắt nhỏ; D) thân được bao
phủ bởi nhiều nốt nhỏ.

A
C

B
D

A family of catfishes with: A) dorsal and pectoral fin
having a strong pungent spine; B) usually 4–5 soft
dorsal-fin rays; C) minute eyes; D) body usually covered
with numerous minute tubercles.

Cá chiên

Fr

Pseudobagarius filifer (Ng &Rainboth, 2005)

BA) Đầu và thân có màu gần giống
nhau; B) khoảng cách 2 mắt rộng, 4,3–
5,9 lần đường kính mắt; C) tia mềmthứ nhất của vây ngực dài ở cá thể lớn;D) 34–37 đốt sống. Dài thân đến 5 cm
SL. Phân bố ở lưu vực sông Mê-kông.

ACA) Coloration of head and body lesscontrasted; B) interorbital space wide,
its width 4.3–5.9 times longer than eye
diameter; C) first soft ray of pectoral
fin elongate in large specimens; D)
34–37 vertebrae. To 5 cm SL. Mekongbasin.

D

Cá chiên
A

B

C

Fr

Pseudobagarius similis (Ng &Kottelat, 1998)
A) Có 3 vệt màu nâu sôcôla ở thân;B) khoảng cách 2 mắt hẹp, 1,7–2,3 lầnđường kính mắt; C) 31–34 đốt sống.
Dài thân đến 3,7 cm (SL). Phân bốvùng đồng bằng sông Cửu Long.
A) 3 conspicuous saddle-like chocolate
brown blotches on body; B) interorbital
space narrow, its width 1.7–2.3 times
longer than eye diameter; C) 31–34
vertebrae. To 3.7 cm SL. Vietnamese
Mekong.

77Bộ cá mối
Order SYNODONTIFORMESHọ cá mối Family SYNODONTIDAE
Họ cá mối thuộc nhóm cá xương với các đặc điểm như
sau: A) có vây mỡ nhỏ ngang trên vây hậu môn; B) hàm
rộng, kéo dài ra sau mắt; C) vây lưng ở giữa thân; D)vây bụng có 8–9 tia.
A family of bony fishes with: A) small adipose fin above
anal fin; B) jaws large, extending well beyond a verticalthrough rear margin of eye; C) dorsal fin at middle ofbody; D) 8–9 pelvic-fin rays.

C

B

Cá nhỏ

small young

78

C

B

Cá khoai

D

A

D

Ma Br

Harpadon nehereus (Hamilton, 1822)

AA) Vảy đường bên rộng; B) vây bụngcó 9 tia; C) vây ngực kéo dài khỏicuống vây lưng; D) vây lưng có 12–13
tia. Dài thân đến 40 cm (SL). Phân bốvùng Ấn Độ Dương - Tây Thái BìnhDương.
A) Lateral-line scales enlarged; B) 9
pelvic-fin rays; C) pectoral fin long,extending beyond a vertical throughdorsal-fin origin; D) 12–13 dorsalfin
rays. To 40 cm SL. Indo-West Pacific.

Bộ cá đối
Order MUGILIFORMESHọ cá đối Family MUGILIDAE
Họ cá đối thuộc nhóm cá xương với các đặc điểm như
sau: A) có 2 vây lưng tách biệt và ngắn, vây lưng thứnhất có 4 gai cứng; B) không vảy đường bên; C) nhiều
loài có răng rất nhỏ (khó nhìn thấy nếu không dùng kínhquan sát).

AC

A family of bony fishes with: A) 2 widely-separated,short-based dorsal fins, first (anterior) one with 4
pungent spines; B) no lateral lines; C) minute teeth
in many species (may be difficult to confirm without
magnification).

B

Cá đối đuôi bằngMa Br

Ellochelon vaigiensis (Quoy &Gaimard, 1825)

AA) Vây ngực đen; B) vây đuôi khábằng, màu vàng nhạt. Dài thân đến 60
cm (TL). Phân bố vùng Ấn Độ DươngThái Bình Dương.

B

A) Pectoral fin black; B) caudal fin
nearly truncate, yellowish. To 60 cm
TL. Indo-Pacific.

Cá đối đất

B

Ma Br Fr

Chelon subviridis (Valenciennes,
1836)A) Vảy lược; B) mí mở của mắt pháttriển, chiếm 1/3 đến ½ tròng đen mắt;C) thân cao ở gốc vây lưng thứ nhất,chiếm 22–26% chiều dài thân; D)
23–26 vảy dọc thân. Dài thân đến 40
cm (SL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương
- Thái Bình Dương.

ADCA) Scales ctenoid; B) adipose eyelid
well developed, covering 1/3 to 1/2
of iris; C) body depth at origin of firstdorsal fin 22–26% of SL; D) 26–33
scales in longitudinal series. To 40 cm
SL. Indo-Pacific.

Chưa trưởng thành
young

79

Cá đối miệng rộngMa Br Fr

Paramugil parmatus (Cantor, 1849)
A) Thân cao, vị trí cao nhất ở gốc vâylưng thứ nhất, 30–37% chiều dài thân;B) 30–45 lược mang. Dài thân đến 30
cm (TL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương
- Tây Thái Bình Dương.

AA) Body deep, its depth at origin of
first dorsal fin 30–37% of SL; B)
30–45 gill rakers. To 30 cm TL. IndoWest Pacific.

B

Cá đối vây dài

Moolgarda perusii (Valenciennes,
1836)

B

A) Vảy tròn; B) mí mở của mắt pháttriển, che phủ hầu hết tròng đen; C)hầu hết phần vây lưng thứ hai và vây
hậu môn có phủ vảy; D) 18 (hoặc íthơn) vảy quanh cuống đuôi; E) 31–35
vảy dọc thân; F) có một đốm đen nằmở gốc vây ngực. Dài thân đến 25 cm(TL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương Thái Bình Dương.

A
E

F

C

D

Cá nhỏ

small young

Ma Br

Moolgarda cunnesius (Valenciennes,
1836)A) Vảy tròn; B) mí mở của mắt ít pháttriển, chỉ bao phủ quanh rìa mắt; C) 18(hoặc ít hơn) vảy quanh cuống đuôi;D) 37–43 vảy dọc thân; E) 1 đốm đenmờ trên gốc vây ngực. Dài thân đến 14
cm (SL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương
- Thái Bình Dương.

A
D

80

A) Scales cycloid; B) adipose eyelid
well developed, covering most ofiris; C) most part of second dorsal
and anal fins with scales; D) 18 orless circumpeduncular scales; E)
31–35 scales in longitudinal series; F)a conspicuous black spot at origin of
pectoral fin. To 25 cm TL. Indo-Pacific.

Cá đối mục

B

E

Ma Br

C

A) Scales cycloid; B) adipose eyelid
less developed, covering rim of eye; C)
18 or less circumpeduncular scales; D)
37–43 scales in longitudinal series; E)
a conspicuous black spot at origin of
pectoral fin. To 14 cm SL. Indo-Pacific.

Bộ cá suốtOrder ATHERINIFORMESHọ cá bụng đầu Family PHALLOSTETHIDAE
Họ cá bụng đầu thuộc nhóm cá xương với các đặc điểmnhư sau: A) thân có màu trắng trong khi còn sống (khi chếtchuyển sang trắng đục); B) con đực có cơ quan giao cấunằm ngay phía dưới đầu; C) thường có 2 vây lưng, vây lưngthứ nhất chỉ 1–2 gai (giống Phallostethus không có vây lưngnhất); D) lườn bụng có màng, trước gốc vây ngực.
A family of small bony fishes with: A) nearly translucent
body in life; B) complex copulatory organ (priapium)under head in males; C) usually 2 dorsal fins, first (anterior)
one with 1–2 spines only (absent in Phallostethus); D)
membranous keel before anal-fin origin.

A

B

C

D

Cá bụng đầuBr FrPhallostethus cuulong Shibukawa,
Tran & Tran, 2012AĐực male

D

B

C

Cái

femaleA) Có 2 xương ngoài, 1 ở trước và 1 ở sau
cơ quan giao cấu của con đực; B) vây hậu
môn dài, có 24–27 tia; C) một đốm màu
cam ở gốc vây đuôi; D) không có vâylưng thứ nhất. Dài thân đến 2,5 cm (SL).
Phân bố vùng đồng bằng sông Cửu Long.
A) 2 rod-like externalized bones, originated from anterior and posterior part ofpriapium in males; B) long-based anal
fin with 24–27 rays; C) orange spot at
caudal fin base; D) first dorsal fin absent.
To 2.5 cm SL. Vietnamese Mekong.

Cá bụng đầuDĐực maleA

Cái female

Br Fr

Phenacostethus smithi Myers, 1928

B

CA) Có 2 xương ngoài, 1 ở trước và 1 ở
sau cơ quan giao cấu của con đực; B)
vây hậu môn ngắn, có 14–15 tia; C)một đốm màu cam ở gốc vây đuôi; D)
có vây lưng thứ nhất. Dài thân đến 2
cm (SL). Phân bố từ đồng bằng sông
Mê-kông đến bán đảo Mã Lai.
A) 2 rod-like externalized bones, originated from anterior and posterior partof priapium in males; B) short-based
anal fin with 14–15 rays; C) orange
spot at caudal fin base; D) first dorsal
fin present. To 2 cm SL. Mekongbasin to Malay Peninsula.

81

Cá bụng đầu

Đực

Br Fr

Neostethus bicornis Regan, 1916

male

A

A) Có 2 xương ngoài, cả 2 đều ở sau
cơ quan giao cấu của con đực; B)
không đốm màu cam ở thân; C) lỗniệu-sinh dục được che bởi một nắpđậy ở con cái. Dài thân đến 3 cm (SL).
Phân bố vùng Đông Nam Á.
A) 2 rod-like externalized bones,
both originated from posterior partof priapium in male; B) no orange
spots on body; C) urogenital opening
covered by hood-like (not hook-like)fleshy flap in female. To 3 cm SL.
Southeast Asia.

B
Cái

femaleC

Cá bụng đầu

male

A

A) Chỉ có 1 xương ngoài, hơi cong,
sau cơ quan giao cấu; B) không có
đốm màu cam ở thân; C) gai sinh dụcdạng móc câu. Dài thân đến 3 cm (SL).
Phân bố vùng Đông Nam Á.
A) A single, curved rod-like externalized bone (with a ventral triangularprojection), originated from posterior
part of priapium; B) no orange spots
on body; C) a distinct hook-like genital
papilla in female. To 3 cm SL. Southeast Asia.

B
Cái

female

C

82

Br Fr

Neostethus lankesteri Regan, 1916ĐựcBộ cá sóc
Order CYPRINODONTIFORMESHọ cá bạc đầu Family APLOCHEILIDAE
Họ cá bạc đầu thuộc nhóm cá xương với các đặc điểmnhư sau: A) đầu dẹp và nhọn B) hàm dưới nhô ra, C) vâylưng gần cuối đuôi; D) vây ngực tròn; E) vây đuôi trònhoặc hơi nhọn; F) vây bụng có 6 tia; G) có đốm đen ởtrên vây lưng.
A family of small bony fishes with: A) flat and pointed
head; B) protrusible upper jaw; C) single dorsal fin,located far back on body; D) rounded pectoral fin; E)
rounded or nearly lanceolate caudal fin; F) 6 pelvic-finrays; G) a distinct black spot at dorsal fin.

C G

A B

D

Cá bạc đầu

F

E

Br Fr

Aplocheilus panchax (Hamilton,
1822)
Đực maleChỉ có một loài ở đồng bằng sông CửuLong. Dài thân đến 6 cm (SL). Phânbố vùng Nam Á và Đông Nam Á.
Within the family, a single species
occurs in the Vietnamese Mekong. To
6 cm SL. South and Southeast Asia.

Cái female83Họ cá bảy màu Family POECILIIDAE
Họ cá bảy màu thuộc nhóm cá xương với các đặc điểmnhư sau: A) hàm dưới nhô ra; B) miệng hướng lên; C)
vây lưng nằm nửa sau thân; D) vây hậu môn ngắn; E)
các tia vây hậu môn của cá đực dầy và dài; F) vây đuôibằng, tròn hoặc nhọn.
A family of small bony fishes with: A) protrusible
upper jaw; B) superior mouth; C) dorsal fin located at,or slightly behind, middle of body in many species; D)short-based anal fin; E) thickened and elongate anterioranal-fin rays in males, forming intromittent organ; F)
caudal fin truncate, rounded or nearly lanceolate.

♂

♀

Cá bảy màu

A

B

A B

C

E

F

D
Br Fr

Poecilia reticulata Peters, 1859Đực maleA) Gốc vây lưng ở giữa thân; B)
11–13 vảy trước vây lưng; C) con đực
có màu sắc sặc sỡ, con cái không sặc
sỡ. Dài thân đến 3,8 cm (SL). Là loàicá cảnh, nhập nội, có nguồn gốc từ
Venezuela đến Guyana.

CA) Dorsal-fin origin at midpoint of
dorsal profile of body; B) 11–13 predorsal scales; C) usually various brilliant colors on body in males, whereas
beige or grayish in females. To 3.8
cm SL. Exotic, popular ornamental
species, originally distributed in Venezuela to Guyana.

Cái female

Cá ăn muỗiBr Fr

Gambusia affinis (Baird & Girard,
1853)

B

Cái female

84A) Vây lưng nằm ở nửa sau của thân;B) 16–17 vảy trước vây lưng; C) cảcon đực và cái đều không có màu sặc
sỡ. Dài thân đến 4 cm (SL). Là loài cácảnh, nhập nội, có nguồn gốc từ BắcMỹ đến Mexico.

ACA) Dorsal-fin origin behind midpointof dorsal profile of body; B) 16–17
predorsal scales; C) body beige orgrayish in both males and females. To
4 cm SL. Exotic species, originally
distributed in North America to
Mexico.

Bộ cá lìm kìm
Order BELONIFORMESHọ cá sóc Family ADRIANICHTHYIDAEHọ cá sóc thuộc nhóm cá xương với các đặc điểm như
sau: A) đầu dẹp và nhọn; B) mắt to; C) hàm trên không
nhô ra; D) vây lưng nằm ở gần cuối thân; E) vây ngựcdạng lưỡi liềm; F) vây đuôi tròn hoặc bằng; G) vây ngựccó 5-7 tia; H) thân màu trắng trong khi còn sống.
A family of small bony fishes with: A) flat and pointed
head; B) large eye; C) non-protrusible upper jaw; D)single dorsal fin, located far back on body; E) falcate
pectoral fins; F) truncate or rounded caudal fin; G) 5–7
pelvic-fin rays; H) body nearly translucent in life.

E

D

B
F

G

Cá sóc

C

A

A C

Br Fr

Oryzias haugiangensis Roberts, 1998
A) Thân cao; B) vây đuôi có 9 tia phânnhánh; C) 2 vạch vàng nhạt ở rìa của
vây đuôi. Dài thân đến 2,1 cm SL.
Phân bố đồng bằng sông Cửu Long và
Thái Lan.

Đực maleA) Body deep; B) 9 branched caudalfin rays; C) caudal fin with 2 yellowish
marginal bands. To 2.1 cm SL. Vietnamese Mekong and peninsular Thailand.

B

Cái female

Cá sócBAĐực maleD

Cái femaleFr

Oryzias minutillus Smith, 1945

CA) Thân thon; B) vây đuôi có 7 tia
phân nhánh; C) vây đuôi tròn; D) mộtvệt đen quanh hậu môn. Dài thân đến
1,7 cm (SL). Phân bố lưu vực sông
Mê-kông, Chao Phraya, Salween và
Thái Lan.
A) Body slender; B) 7 branched caudal
fin; C) caudal fin rounded and lacking
any markings; D) a patch of black
pigments around anus. To 1.7 cm SL.
Mekong, Chao Phraya and Salween
basins and peninsular Thailand.

85Họ cá lìm kìm Family HEMIRAMPHIDAE
Họ cá lìm kìm thuộc nhóm cá xương thon dài với các
đặc điểm như sau: A) hàm dưới rất nhọn và dài so với
hàm trên; B) hàm trên ngắn có dạng tam giác; C) vâylưng ở gần cuối thân; D) vây bụng có 6 tia.
A family of slender bony fishes with: A) long javelinlike lower jaw, projecting extremely beyond upper jaw;B) short and triangular upper jaw; C) single dorsal fin
located far back on body; D) 6 pelvic-fin rays.

A

Cá kìm bênEAA) Vây đuôi lõm; B) cuống gốc vâylưng ngang với vây hậu môn; C) hàmdưới dài tương đương với chiều dài
đầu; D) đầu hàm dưới đỏ nhạt; E) có
sọc bạc dọc theo đường bên. Dài thânđến 17 cm (SL). Phân bố vùng Ấn ĐộDương - Tây Thái Bình Dương.

Cá lìm kìm ao
B C

Cái female

86

Ma Br FrA) Caudal fin emarginate; B) originof dorsal fin above anal-fin origin; C)
length of lower jaw subequal to headlength; D) tip of lower jaw reddish; E)
a midlateral silvery stripe on body. To
17 cm SL. Indo-West Pasific.

DĐực male

D

Hyporhamphus limbatus(Valenciennes, 1847)

B

C

C

B

A

Br Fr

Dermogenys siamensis Fowler, 1934
A) Vây đuôi tròn; B) gốc vây lưngngang sau vây hậu môn; C) vây lưngngắn hơn vây hậu môn. Dài thân đến 6
cm (SL). Phân bố ở khu vực sông Mêkông và Chao phraya.
A) Caudal fin rounded; B) dorsal-fin
origin behind a vertical through analfin origin; C) dorsal-fin base shorter
than anal-fin base. To 6 cm SL.
Mekong and Chao Phraya basins.

BA

Cá lìm kìm sông

Br Fr

Zenarchopterus ectuntio (Hamilton,
1822)
A) Vây đuôi tròn; B) vây lưng dài hơn
vây hậu môn; C) hàm dưới tương đốingắn,1,6–2,4 lần hàm trên; D) hàmtrên dài gấp 2 chiều ngang. Dài thânđến 14 cm (TL). Phân bố vùng Ấn ĐộDương- Tây Thái Bình Dương.

Đực male

Cái femaleA) Caudal fin rounded; B) base of
dorsal fin longer than anal-fin base;C) lower jaw short, 1.6–2.4 times oflength of upper jaw; D) upper jaw
long, its length about 2 times longer
than its greatest width. To 14 cm TL.
Indo-West Pacific.

DCNhìn từ trên của đầu dorsal view of headB

Cá lìm kìmAĐực male

Cái female

DCNhìn từ trên của đầu dorsal view of head

B

Zenarchopterus clarus Mohr, 1926
A) Vây đuôi tròn; B) vây lưng dài hơn
vây hậu môn; C) hàm dưới tương đối dài,
2,9–4,4 lần chiều dài hàm trên; D) hàmtrên cũng tương đối dài, 1,7–2 lần chiều
ngang. Dài thân đến16,5 cm (TL). Phânbố vùng Tây Thái Bình Dương.
A) Caudal fin rounded; B) base of
dorsal fin longer than anal-fin base;C) lower jaw relatively long, 2.9–4.4
times longer than length of upper
jaw.; D) upper jaw relatively long, its
length about 1.7–2 times longer thanits greatest width To 16.5 cm TL.
Western Pacific.

Cá lìm kìmBr FrZenarchopterus sp.
A) Vây đuôi tròn; B) vây lưng dài
hơn vây hậu môn; C) hàm dưới rấtdài, 4,5–5,2 lần hàm trên; D) hàm trêntương đối ngắn, 1,5 lần chiều ngang.
Dài thân đến 8,6 cm (SL). Phân bố lưuvực sông Mê-kông.

Cá nhỏ

small youngĐực male

C

A

Ma Br

D

Nhìn từ trên của đầu dorsal view of headA) Caudal fin rounded; B) base of
dorsal fin longer than anal-fin base;C) lower jaw very long, 4.5–5.2 times
longer than length of upper jaw; D)
upper jaw relatively short, its length
about 1.5 times longer than its greatest
width. To 8.6 cm SL. Mekong basin.

87Họ cá nhái Family BELONIDAEHọ cá nhái thuộc nhóm cá xương với các đặc điểm như
sau: A) hàm trên và hàm dưới tạo thành mỏ kẹp dài; B)
có hàm sắc nhọn; C) chỉ có 1vây lưng ở gần cuối thân; D)vây bụng có 6 tia; E) trên thân có vảy nhỏ.

A
B

C

E

A family of elongate bony fishes with: A) long beak-like
upper and lower jaws; B) sharp teeth on jaws; C) single
dorsal fin, located far back on body; D) 6 pelvic-fin rays;E) minute scales on body.

D

B

A

C

D

E

Cá nhái đuôi chấmMa Br Fr

Strongylura strongylura (van Hasselt, 1823)
A) Vây đuôi tròn; B) gốc vây lưng ngang sau gốc vây hậu môn; C) vây lưng có 12–15 tia; D) vây
hậu môn có 15–18 tia; E) có 1 đốm đen trên cuống vây đuôi. Dài thân đến 40 cm (SL). Phân bốvùng Ấn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương.
A) Caudal fin rounded; B) origin of dorsal fin behind a vertical through anal-fin origin; C) 12–15
dorsal-fin rays; D) 15–18 anal-fin rays; E) a distinct black spot at base of caudal fin. To 40 cm SL.
Indo-West Pacific.

E

B

C

A

D

Cá nhái

Fr

Xenentodon sp.
A) Đuôi bằng hoặc hơi tròn; B) gốc vây lưng ngang với gốc vây hậu môn; C) vây lưng có 16–18
tia; D) vây hậu môn có 17–19 tia; E) đôi khi có 1 đốm đỏ nhạt giữa lưng, ngay sau đầu ở cá đựctrưởng thành. Dài thân đến 30 cm (SL). Phân bố ở khu vực sông Mê-kông và Chao phraya.
A) Caudal fin truncate or nearly rounded; B) origin of dorsal fin above anal-fin origin; C) 16–18
dorsal-fin rays; D) 17–19 anal-fin rays; E) reddish mid–dorsal keel sometimes present just behind
head in large males. To 30 cm SL. Mekong and Chao Phraya basins.

88Bộ cá chìa vôi
Order GASTEROSTEIFORMESHọ cá chìa vôi Family SYNGNATHIDAE B
Họ cá chìa vôi thuộc nhóm cá có mõm dạng ống với
các đặc điểm như sau: A) thân rất dài, được bao bởi cácvòng sừng; B) mõm dạng ống; C) không vây ngực; D)
vây hậu môn rất nhỏ (đôi khi không có); E) chỉ có 1 vâylưng; F) mang rất nhỏ.

F

A

C

E

D

A family of pipefishes with: A) greatly elongate body,covered with a series of bony rings; B) tubular snout; C)
no pelvic fins; D) anal fin very small (absent in some); E)
single dorsal fin; F) minute gill opening.

Cá ngựa sấuCBA) Một dãy các đốm nhạt dọc bênbụng; B) mõm tương đối ngắn, 35,7–
52,6% chiều dài đầu; C) vây lưng có
23–30 tia; D) con đực mang trứng ở
đuôi. Dài thân đến 15 cm (SL). Phânbố vùng Ấn Độ Dương - Tây TháiBình Dương.

AA) A series of minute pale spots along
ventrolateral edge of trunk; B) snout
relatively short, its length 35.7–52.6%of head length; C) 23–30 dorsal-finrays; D) males carrying eggs under his
tail. To 15 cm SL. Indo-Pacific.

D

Cá chìa vôi chấm xanh
C

B

Br Fr

Hippichthys heptagonus Bleeker,
1849

Br Fr

Hippichthys penicillus (Cantor, 1849)

AA) Nhiều chấm nhỏ xanh nhạt bênhông; B) mõm dài, 45,5–66,7% sochiều dài đầu; C) 23–31 tia vây lưng;D) con đực mang trứng ở đuôi. Dài
thân đến 18 cm (SL).Phân bố vùng ẤnĐộ Dương - Tây Thái Bình Dương.

DA) Numerous minute pale spots onlateral side of trunk; B) snout long,its length 45.5–66.7% of head length;C) 23–31 dorsal-fin rays; D) males
carrying eggs under his tail. To 18 cm
SL. Indo-West Pacific.

89

Cá ngựa xương

Fr

Doryichthys boaja (Bleeker, 1850)

CA) Mõm dài, 55,6–66,7% chiều dài
đầu; B) vây lưng có 43–65 tia; C) có
các sọc nhạt hẹp ở thân khi cá trưởng
thành; D) con đực mang trứng dọc
ngang dưới thân. Dài thân đến 40 cm(SL). Phân bố vùng Tây Thái BìnhDương.

D
AA) Snout long, its length 55.6–66.7%of head length; B) 43–65 dorsal-finrays; C) numerous narrow pale verticalbars on body of adults; D) males
carrying eggs under his trunk. To 40
cm SL. Western Pacific.

B

Cá nhỏ

small young

Cá chìa vôi lưng chấmCAA) Mõm dài, 52,6–62,5% so với chiều
dài đầu; B) vây lưng có 27–35 tia; C)
có 1 dãy đốm đen nhạt dọc lưng; D)con đực mang trứng dọc ngang dướithân. Dài thân đến 18 cm (SL). Phânbố vùng đồng bằng sông Mê-kông đến
Sundaland.

D

B

90

Fr

Doryichthys deokhatoides (Bleeker,
1854)A) Snout long, its length 52.6–62.5%of head length; B) 27–35 dorsal-finrays; C) a series of several blackish
spots on dorsum of trunk; D) males
carrying eggs under his trunk. To 18
cm SL. Mekong basin to Sundaland.

Bộ mang liềnOrder SYNBRANCHIFORMESHọ lươn Family SYNBRANCHIDAEHọ lươn có dạng gần giống nhóm cá chình với các đặcđiểm như sau: A) thân rất dài; B) không vây ngực và vâybụng; C) các tia vây lưng, vây đuôi và vây hậu môn gầnnhư thoái hóa; D) mắt rất nhỏ; E) khe mang nhỏ và liền vớicổ (ngoại trừ giống Macrotema có khe mang lớn).
A family of eel-like fishes with: A) greatly elongate
body; B) no pectoral and pelvic fins; C) greatly reduced
dorsal, anal and caudal fins; D) very small eyes; E)
small continuous gill openings under throat (except for
Macrtrema with a large gill opening).

D

A

E

B

Lươn đồng

A

C

Fr

Monopterus albus (Zuiew, 1793)A) Vị trí mắt ở giữa chiều dài hàm;B) các tia vây lưng và vây bụng thoái
hóa, đuôi có dạng thon nhọn; C) đầuvà thân nâu nhạt. Dài thân đến 87,5cm (TL). Phân bố vùng Đông và ĐôngNam Á.

C
BA) Eye above middle of gape; B)
dorsal and ventral fleshy ridges ofposterior part of body greatly reduced,
forming a tapering tail; C) head andbody brownish. To 87.5 cm TL. Eastand Southeast Asia.

Lịch đồng

A

Br Fr

Ophisternon bengalense M'Clelland,
1844

C
B

A) Vị trí mắt nằm về phía trước củachiều dài hàm; B) các tia vây lưng và
vây bụng thoái hóa, đuôi dẹp; C) đầuvà thân nâu nhạt. Dài thân đến 53 cm(TL). Phân bố vùng Nam và ĐôngNam Á.
A) Eye above anterior part of gape;B) dorsal and ventral fleshy ridgesof posterior part of body developed,
forming a deep and compressed tail;C) head and body brownish. To 53 cm
TL. South and Southeast Asia.

91Lịch đỏBr

Macrotrema sp.

ACA) Đầu và thân hồng nhạt hoặc ánhđỏ; B) khe mang rộng; C) mắt thoái
hóa, ẩn dưới da; D) có tia vây đuôi.
Dài thân đến 15 cm (TL). Phân bốvùng đồng bằng sông Cửu Long, ViệtNam.

DA) Head and body pinkish or brightred; B) gill opening large; C) eye
greatly reduced, hidden under skin; D)
caudal-fin rays present. To 15 cm TL.
Vietnamese Mekong.

BHọ cá chạch Family MASTACEMBELIDAE
Họ cá chạch có các đặc điểm như sau: A) có nhiều gai
nhỏ trước các tia mềm của vây lưng; B) không vây ngực;C) có 2–3 gai trước vi mềm của vây hậu môn; D) mõm
nhô ra tạo thành dạng mấu.
A family of eel-like fishes with: A) a mid-dorsal series ofmany isolated small spines before soft dorsal fin; B) no
pelvic fins; C) 2–3 spines before soft anal fin; D) snout
with a fleshy projection (rostral appendage).

A

A

D

B

Cá chạch lửa

B

C

Br Fr

Mastacembelus erythrotaenia
Bleeker, 1850A) Đầu và thân đen hoặc nâu đen,có nhiều sọc và gai đỏ; B) 32–35 gai
lưng; C) rìa vây lưng, vây đuôi, vâyhậu môn màu đỏ cam. Dài thân đến
76 cm (TL). Phân bố vùng đồng bằngsông Mê-kông tới Sundaland.

C

92A) Head and body dark or blackish
brown with many red spots/stripes; B)
32–35 dorsal spines; C) dorsal, analand caudal fins with reddish orange
margin. To 76 cm TL. Mekong basin
to Sundaland.

Cá chạch bông

B

Fr

Mastacembelus armatus (Lacepède, 1800)
A) Thân có nhiều đốm nâu trên nền đen(mẫu cá lớn không hiện rõ); B) 33–36
gai lưng. Dài thân đến 70 cm (SL). Phânbố vùng Nam và Đông Nam Á.

AA) Body beige or dull brown with ablackish reticulated pattern (may be
indistinct in large specimens); B) 33–
36 dorsal spines. To 70 cm SL. Southand Southeast Asia.

Cá thể lớn large specimen

Cá chạch khoang

Fr

Macrognathus circumcinctus (Hora,
1924)

B

A) Có 15–19 sọc đen mờ ở thân; B)
26–30 gai lưng. Dài thân đến 15 cm(SL). Phân bố vùng đồng bằng sông
Mê-kông, bán đảo Mã Lai, Sumatra và
Borneo.

AA) 15–19 oblique blackish bars on
body; B) 26–30 dorsal spines. To 15
cm SL. Mekong basin to Malay Peninsula, Sumatra and Borneo.

Cá chạch xiêmA
B

Macrognathus siamensis (Günther,
1861)
A) Có một dãy hàng các đốm đen chạydọc theo vây lưng và vây đuôi; B)
13–19 gai lưng. Dài thân đến 20 cm(SL). Phân bố lưu vực sông Mê-kông
và Chao Phraya.
A) A series of distinct ocellated spots
along dorsal- and caudal-fin bases; B)
13–19 dorsal spines. To 20 cm SL.
Mekong and Chao Phraya basins.

Cá con juvenile

Cá chạch cơmAB

Cá con juvenile

Fr

Fr

Macrognathus semiocellatus Roberts,
1986
A) Có một hàng các đốm trắng mờ nhỏdọc theo vây lưng; B) 28–32 gai lưng. Dài
thân đến 19,2 cm (SL). Phân bố lưu vựcsông Mê-kông, Chao Phraya và MeklongA) A series of faint dusky spots along
dorsal-fin base; B) 28–32 dorsal
spines. To 19.2 cm SL. Mekong,
Chao Phraya and Meklong basins.

93Bộ cá hàm ếch
Order BATRACHOIDIFORMESHọ cá hàm ếch Family BATRACHOIDIDAE
Họ cá hàm ếch thuộc nhóm cá xương với các đặc điểmnhư sau: A) đầu rộng với nhiều gai thịt mềm trên đầu; B)nhiều loài không có vảy; C) vị trí vây bụng ngang trước
vây ngực; D) có 2 vây lưng, vây lưng thứ nhất có 2–3
gai cứng; E) vây lưng và vây hậu môn dài.
A family of spiny-rayed fishes with: A) head broad, withnumerous fleshy flaps in many species; B) scalelessbody in many species; C) pelvic fins located before avertical through pectoral-fin base; D) 2 dorsal fins, 1st(anterior) one with 2–3 strong, pungent spines; E) longbased 2nd dorsal and anal fins.

D
E

A

B

C

Cá hàm ếch

Ma Br Fr

Allenbatrachus grunniens (Linnaeus,
1758)A) Gốc vây ngực không có lỗ; B) hàmdưới nhô ra hơn hàm trên; C) rănghàm nhọn. Dài thân đến 19,1 cm (SL).
Phân bố vùng Ấn Độ Dương - Tây
Thái Bình Dương.

B CA) No pore at inner base of pectoral
fin; B) lower jaw projecting beyond
upper jaw; C) teeth on jaws pointed.
To 19.1 cm SL. Indo-West Pacific.

AGốc vây ngựcinner side of pectoral fin

Cá mang ếch ba gai

Ma Br

Batrachomoeus trispinosus (Günther,
1861)
A) Có lỗ nhỏ ở gốc vây ngực; B) vâyngực và vây đuôi có các sọc vằn. Dài
thân đến 26,2 cm (SL). Phân bố vùngTây Thái Bình Dương.

BA
Gốc vây ngựcinner side of pectoral fin

94A) A small pore at inner base of pectoral fin; B) pectoral and caudal fins witha distinct barred pattern. To 26.2 cm
SL. Western Pacific.

Bộ cá vượcOrder PERCIFORMESHọ cá sơn Family AMBASSIDAEHọ cá sơn biển thuộc nhóm cá xương với các đặc điểm:A) thân có màu tương đối trong (chuyển sang trắng
đục khi chết) ở nhiều loài; B) vây lưng có 7–8 gai cứngvà 7–11 tia mềm; C) vây hậu môn có 3 gai và 7–11 tia
mềm; D) vây bụng có 1 gai và 5 tia mềm; E) 2 bên đầu
có nhiều nếp xương răng cưa
A family of spiny-rayed fishes with: A) semitransparent
body (turn to whitish immediately after death) in many
species; B) dorsal fin with 7–8 spines and 7–11 soft rays;C) anal fin with 3 spines and 7–11 rays; D) pelvic fin
with 1 spine and 5 rays; E) several serrated bony edges
on head.

BAE
D

Cá sơn bầuCFrParambassis wolffii (Bleeker, 1850)A) Vảy nhỏ, vảy đường bên 43–46;
B) thân rất cao; C) gai thứ hai vây hậu
môn dài hơn nhiều so với gai thứ ba.
Dài thân đến 16 cm (SL). Phân bố lưuvực sông Mê-kông đến bán đảo Mã
Lai, Sumatra và Borneo.

A

B

C

A) Scales on body minute, 43–46
lateral-line scales; B) body very
deep; C) 2nd spine of anal fin much
longer than third spine. To 16 cm SL.
Mekong basin to Malay Peninsula,
Sumatra and Borneo.

Cá sơn xiêmFr

Parambassis siamensis (Fowler, 1937)

AA) Vảy nhỏ, vảy đường bên 55–60; B)
thân tương đối cao; C) gai thứ hai của
vây hậu môn gần bằng với gai thứ ba.
Dài thân đến 5 cm (SL). Phân bố ở lưuvực sông Mê-kông đến bán đảo Mã
Lai.

B
C

A) Scales on body minute, 55–60
lateral-line scales; B) body moderately
deep; C) second spine of anal fin
subequal to third spine in length. To
5 cm SL. Mekong basin to Malay
Peninsula.

95

Cá sơn

D

A
C

B

E

Ma Br Fr

Ambassis vachellii Richardson, 1846A) Vảy lớn, vảy dọc thân 27–28; B)
thân tương đối thon; C) đường bên
gián đoạn, với 10–13+12–14 vảy; D)
3–5 gai nhỏ ở trên hốc mắt; E) xương
nắp mang có rìa răng cưa. Dài thânđến 5 cm (TL). Phân bố ở vùng Ấn ĐộDương-Tây Thái Bình Dương.
A) Scales on body large, 27–28 scales ina longitudinal series; B) body relatively
slender; C) lateral line interrupted, with
10–13+12–14 tubed scales; D) 3–5
small spines along dorsal margin of eye;E) preopercle with serrated hind margin.
To 5 cm TL. Indo-West Pacific.

Họ cá chẽm Family LATIDAE

AB

Họ cá chẽm thuộc nhóm cá vược với các đặc điểm như
sau: A) hầu hết có vây lưng tách rời; B) vây đuôi tròn; C)vây bụng có 1 gai cứng và 5 tia mềm; D) đường bên kéo
dài đến vây đuôi.
A family of perch-like fishes with: A) almost separated
dorsal fins; B) rounded caudal fin; C) pelvic fin with
1 spine and 5 soft rays; D) lateral line extending on to
caudal fin.

DC

Cá chẽm

Ma Br Fr

Lates calcarifer (Bloch, 1790)
A) Miệng rộng, kéo dài qua khỏi hốcmắt; B) hàm dưới dài hơn hàm trên.
Dài thân đến 200 cm (TL). Phân bố ởvùng Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
A) Jaws large, extending posteriorly
beyond a vertical through hind marginof eye; B) lower jaw projecting beyond
upper jaw. To 200 cm TL. IndoPacific.

BA

Cá conjuvenile96Họ cá mú Family SERRANIDAE

DHọ cá mú thuộc nhóm cá vược với các đặc điểm như
sau: A) vây lưng liên tục, với 7–13 gai và 9–25 tia mềm;B) vây hậu môn có 3 gai; C) vây bụng có 1 gai và 5 tia
mềm; D) có 3 gai nằm ở cuối nắp mang.
A family of perch-like fishes with: A) continuous dorsal
fin, with 7–13 spines and 9–25 soft rays; B) 3 anal-fin
spines; C) pelvic fin with 1 spine and 5 soft rays; D) 3
distinct spines at posterior part of operculum.

A

C

B

Cá mú chấm nâu

A

Ma Br

Epinephelus coioides (Hamilton, 1822)

BCA) Vây lưng có 11 tia vi cứng và 14-16
tia mềm; B) vây đuôi tròn; C) thân và đầu
có nhiều đốm màu nâu hoặc cam. Dài
thân đến 95 cm (TL). Phân bố ở vùng ẤnĐộ Dương-Tây Thái Bình Dương.
A) Dorsal fin with 11 spines and
14–16 soft rays; B) rounded caudal fin;C) head and body with many brownor orange spots. To 95 cm TL. IndoWest Pacific.

Họ cá mù làn Family SCORPAENIDAE
BHọ cá mù làn với các đặc điểm như sau: A) có các nếpxương chạy dọc (thường có một gai cứng phía sau) qua
giữa má; B) vây lưng liên tục, với 8–18 gai cứng và
3–14 tia mềm; C) vây hậu môn có 2–4 gai; D) vây bụngcó 1 gai cứng và 4–5 tia mềm.
A family of spiny-rayed fishes with: A) a series of somebony longitudinal ridges (usually bearing a posteriorlydirecetd spine) across middle of cheek; B) continuous dorsal
fin, with 8–18 strong spines and 3–14 soft rays; C) 2–4 analfin spines; C) pelvic fin with 1 spine and 4–5 soft rays.

A
B

C

A
D

Cá mặt quỷ

C

Ma Br

Leptosynanceia asteroblepa(Richardson, 1844)A) Mắt nhỏ, nằm ở mặt trên của đầu; B)miệng chếch lên; C) vây lưng có 16 gai
hay nhiều hơn. Dài thân đến 11,7 cm (SL).
Phân bố ở vùng Tây Thái Bình Dương.
A) Eyes small, located at dorsal surfaceof head; B) mouth upturned; C) 16 ormore dorsal-fin spines. To 11.7 cm SL.
Western Pacific.

97Họ cá đục Family SILLAGINIDAEHọ cá đục với các đặc điểm như sau: A) thân thon; B)mõm dài và nhọn; C) vây lưng tách biệt; D) vi hậu môndài, với 2 gai cứng và 14–27 tia mềm; E) vây bụng có 1
gai cứng và 5 tia mềm.
A family of spiny-rayed fishes with: A) slender body;B) long and pointed snout; C) separated dorsal fins; D)
long-based anal fin, with 2 weak spines and 14–27 softrays; E) pelvic fin with 1 spine and 5 soft rays.

B

C

A

E

D

Cá đục bạc

Ma Br

Sillago sihama (Forsskål, 1775)

A

B

A) Thân bạc đều; B) phần sau của bóng
hơi chia thành 2 thùy thon nhỏ. Dài
thân đến 30 cm (SL). Phân bố vùng ẤnĐộ Dương -Tây Thái Bình Dương.
A) Body plain silvery, with no distinct
dusky markings; B) posterior part ofswimbladder divided into 2 taperingtubes. To 30 cm SL. Indo-West Pacific.

Họ cá khế Family CARANGIDAE

BHọ cá khế với các đặc điểm như sau: A) vây hậu môn có
2 gai đầu tiên tách rời với các tia vi còn lại; B) vảy nhỏ,nhưng nhiều loài có vảy gai (scute) dọc nửa sau thân.
A family of spiny-rayed fishes with: A) first 2 analfin spines separated from main part of the fin; B) small
scales, but at least a part of lateral-line scales enlarged
and modified into spiny scutes in many species.

A

Cá bè xước
C

A

B

98

Ma Br

Scomberoides commersonnianus
Lacepède, 1801A) Hàm rộng, kéo dài qua khỏi mí
sau của mắt; B) vây ngực ngắn; C) cónhiều đốm mờ dọc thân. Dài thân đến
120 cm (TL). Phân bố ở vùng Ấn ĐộDương -Tây Thái Bình Dương.
A) Large jaw, extending well beyond a
vertical through hind margin of eye; B)
short pectoral fin; C) a series of faintdusky rounded spots on body. To 120
cm TL. Indo-West Pacific.

Cá ngân

B

Ma Br

Atule mate (Cuvier, 1833)
A) Chỉ có một hàng răng trên cả 2
hàm; B) màng mỡ che một phần trước
và sau của mắt; C) có 1 đốm đen sau
nắp mang; D) 9–10 sọc mờ trên thân.
Dài thân đến 30 cm (TL). Phân bốvùng Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

AA) A single row of teeth on both
jaws; B) adipose eyelid covering bothanterior and posterior part of eye; C)a black spot at dorsoposterior cornerof operculum; D) 9–10 faint dusky
vertical bars on body. To 30 cm TL.
Indo-Pacific.

C

D

Cá dócB

Alepes vari (Cuvier, 1833)
A) Chỉ có một hàng răng trên cả 2
hàm; B) màng mỡ chỉ che một phầnsau của mắt; C) 32–38 lược mang; D)
48–69 vảy gai (scute). Dài thân đến
56 cm (TL). Phân bố ở vùng Ấn ĐộDương - Tây Thái Bình Dương.

A

C

D

A) A single row of teeth on both jaws;B) adipose eyelid covering posterior
half of eye only; C) 32–38 gill rakers;D) 48–69 scutes. To 56 cm TL. IndoWest Pacific.

Cá tráo vây lưng đen
C
B

A

D

Ma Br

Ma Br

Alepes melanoptera (Swainson, 1839)
A) Chỉ có một hàng răng trên cả 2
hàm; B) màng mỡ chỉ che nửa sau
mắt; C) vây lưng thứ nhất nhạt đen; D)
24–30 lược mang. Dài thân đến 25 cm(TL). Phân bố ở vùng Ấn Độ Dương Tây Thái Bình Dương.
A) A single row of teeth on both jaws;B) adipose eyelid covering posterior
half of eye only; C) 1st dorsal fin
blackish; 24–30 gill rakers. To 25 cm
TL. Indo-West Pacific.

99Họ cá liệt Family LEIOGNATHIDAE
Họ cá liệt với các đặc điểm như sau: A) thân rất dẹp bên;B) miệng nhô ra; C) có nhiều vảy tròn nhỏ trên thân; D)
vây lưng liên tục và dài, có 7–9 gai cứng và 16–17 tia
mềm; E) vây hậu môn dài với 3 gai cứng và 13–14 tia
mềm; F) vây bụng có 1 gai cứng và 5 tia mềm.
A family of spiny-rayed fishes with: A) well compressed
body; B) highly protrusible mouth; C) very small
cycloid scales on body; D) a bony median ridge on topof head; E) continuous, long-based dorsal fin, with 7–9
spines and 16–17 soft rays; F) lond-based anal fin with
3 spines and 13–14 soft rays; G) pelvic fin with 1 spine
and 5 soft rays.

A
C

E

G

F

D

B

Cá liệt mõm ngắn
D
E

A

C

D
E

B

100

C

F

A) Miệng nhô ra và hướng xuống; B)răng nhỏ; C) thân cao; D) gai lưng thứ
2 không dài; E) một vệch màu sậmtrên gáy; F) có đốm vàng cam nhạt ở
vây lưng và vây hậu môn. Dài thânđến 9,9 cm (SL). Phân bố ở vùng ẤnĐộ Dương-Tây Thái Bình Dương.
A) Mouth pointing downwards when
protruding; B) teeth on jaws small; C)
body deep; D) 2nd spine of dorsal fin
not elongate; E) dusky blotch at nape;F) yellowish orange stripe on both
dorsal and anal fins. To 9.9 cm SL.
Indo-West Pacific.

B

A

Ma Br

Nuchequula gerreoides (Bleeker, 1851)

Cá liệt lớn

Ma Br

Leiognathus equulus (Forsskål, 1775)
A) Miệng hướng xuống khi trô ra; B)răng nhỏ; C) thân rất cao; D) gai thứ
2 của vây lưng khá dài nhưng không
quá ½ chiều cao thân; E) có nhiều sọcmờ trên lưng. Dài thân đến 24 cm TL.
Phân bố ở vùng Ấn Độ Dương - TháiBình Dương.
A) Mouth pointing downwards when
protruding; B) teeth on jaws small; C)
body very deep; D) second spine ofdorsal fin slightly elongate but not long,its length less than ½ of body depth; E)
many faint dusky vertical lines on dorsumof body. To 24 cm TL. Indo-Pacific.

Cá ngãng

Ma Br

Gazza minuta (Bloch, 1795)
A) Miệng hướng xuống khi trô ra; B)răng to khỏe; C) trên lưng có vùngphủ vảy kéo dài đến trên nắp mang.
Dài thân đến 13,1 cm (SL). Phân bốở vùng Ấn Độ Dương-Tây Thái BìnhDương.

CA) Mouth pointing forwards when
protruding; B) large, strong teeth onjaws; C) scaled area of anterior dorsolateral suraface of body extending wellbeyond a vertical through upper endof gill opening. To 13.1 cm SL. IndoWest Pacific.

A
B

Cá liệt chấm
A

E

B

C
D

Ma Br

Secutor hanedai Mochizuki &Hayashi, 1989
A) Miệng hướng lên khi trô ra; B)răng nhỏ; C) cằm gần như thẳng đứng;D) không có vảy trên má; E) 60–70
vảy đường bên. Dài thân đến 7 cm SL.
Phân bố vùng biển Andaman và Tây
Thái Bình DươngA) Mouth pointing upwards when
protruding; B) teeth on jaws small;C) ventral profile of lower jaw nearly
perpendicular to body axis; D) no
scales on cheek; E) 60–70 lateral-line
scales. To 7 cm SL. Andaman Sea
and Western Pacific.

Họ cá hồng Family LUTJANIDAE (next page)Họ cá hồng thuộc nhóm cá vược với các đặc điểm như
sau: A) vây lưng liên tục, 10–12 gai cứng và 10–19 tia
mềm; B) vây hậu môn có 3 gai cứng và 7–11 tia mềm; C)vây bụng với 1 gai cứng và 5 tia mềm; D) răng hàm tovà cứng; E) có vảy trên má và nắp mang, không có vảygiữa mắt và hàm; F) rìa nắp mang răng cưa.
A family of perch-like fishes with: A) continuous dorsal
fin, with 10–12 spines and 10–19 soft rays; B) anal fin
with 3 spine and 7–11 soft rays; C) pelvic fin with 1
spine and 5 soft rays; D) large, strong teeth on jaws; E)
scales on cheek and operculum, but no scales between
eye and jaw; F) serrated hind margin of preopercle inmany species.

A

D

E
F

C

B

101

Cá hồng chấm đen

Ma Br

Lutjanus russellii (Bleeker, 1849)

AA) Có một đốm đen to ngang trên vâyhậu môn; B) 4 vạch màu sậm trên thânở cá chưa trưởng thành; C) vây lưng có
10 gai cứng và 14 tia mềm. Dài thânđến 45 cm (TL). Phân bố ở vùng Ấn ĐộDương-Tây Thái Bình Dương.

CA) A conspicuous, large black spot onback above anal fin; B) 4 dark brown
stripes on side of body in juveniles andyoung; C) dorsal fin with 10 spinesand 14 soft rays. To 45 cm TL. IndoWest Pacific.

BHọ cá hường vện Family LOBOTIDAE
Họ cá kẽn hường vện thuộc nhóm cá vược với các đặcđiểm như sau: A) thân dẹp, cao; B) không có mảng ở
hàm trên răng; C) vây lưng liên tục, có 11-13 gai cứng và
13-16 tia mềm; D) vây hậu môn có 3 gai cứng và 8-11 tia
mềm; E) vây bụng với 1 gai và 5 tia mềm; F) trước nắp
mang có các mấu gai.
A family of perch-like fishes with: A) compressed anddeep body; B) no tooth patches at roof of bucal cavity
behind teeth band of upper jaw; C) continuous dorsal fin,with 11–13 spines and 13–16 soft rays; D) anal fin with
3 spines and 8–11 soft rays; E) pelvic fin with 1 spine
and 5 soft rays; F) serrated hind margin of preopercle.

C
A
B

F
E

Cá hường vệnA) Có đến 7 sọc đen hẹp dọc thân; B)đầu lượn thẳng hoặc hơi cong; C) vây
hậu môn có 3 gai cứng và 9 tia mềm; D)
20–23 lược mang. Dài thân đến 30 cm(TL). Phân bố ở vùng Nam và ĐôngNam Á.

B

102

Br Fr

Datnioides polota (Hamilton, 1822)

A

D

D

C

A) Up to 7 narrow blackish verticalbars on body; B) dorsal profile of headnearly straight or concave; C) anal fin
with 3 spines and 9 soft rays; D) 20–23
gill rakers. To 30 cm TL. South andSoutheast Asia.

Họ cá móm Family GERREIDAE
Họ cá móm với các đặc điểm như sau: A) thân dẹp, cao;B) miệng trô ra; C) vảy tương đối nhỏ; D) răng hàmnhỏ; E) vây lưng dài và liên tục, 9–10 gai cứng và 9–17
tia mềm; F) vây hậu môn có 2–6 gai cứng và 6–18 tia
mềm; G) vây bụng có 1 gai cứng và 5 tia mềm.
A family of spiny-rayed fishes with: A) well compressedand deep body; B) highly-protrusible mouth; C) relatively
large scales on head and body; D) minute teeth on jaws; E)
continuous, long-based dorsal fin, with 9–10 spines and
9–17 soft rays; F) anal fin with 2–6 (3 in many species)
spines and 6–18 soft rays; G) pelvic fin with 1 spine and5 soft rays.

D

B

E

A

C
G

F

Cá móm gai dài

A

Ma Br

Gerres filamentosus Cuvier, 1829
A) Gai thứ 2 của vây lưng rất dài; B)
có nhiều đốm mờ chạy dọc thân ; C)
43–46 vảy đường bên. Dài thân đến
23,4 cm (SL). Phân bố vùng Ấn ĐộDương - Thái Bình Dương.

BA) Second spine of dorsal fin greatly
elongate; B) several vertical seriesof faint dusky spots on dorsal half ofbody; C) 43–46 lateral-line scales. To
23.4 cm SL. Indo-Pacific.

C
Cá nhỏ

small youngA
B

Cá móm vây viền

Ma Br

Gerres limbatus Cuvier, 1830
A) Không có gai lưng nào dài khác
biệt; B) 4–5 sọc mờ chạy ngang thân;C) vây màu vàng nhạt; D) 34–46 vảyđường bên. Dài thân đến 11,2 cm (SL).
Phân bố vùng Ấn Độ Dương - Tây
Thái Bình Dương.
A) No elongate dorsal-fin spines; B)
4–5 widely-spaced, faint dusky verticalbars on body; C) fins yellowish; D)
34–36 lateral-line scales. To 11.2 cm
SL. Indo-West Pacific.

D
C

103

Cá móm

Br

Gerres decacanthus (Bleeker, 1864)

AA) Không có gai lưng nào dài khác
biệt; B) 7–8 sọc chạy ngang thân; C)
vây màu vàng nhạt; D) 33–36 vảyđường bên. Dài 9,1 cm (SL). Phân bốở Miền Nam Trung Quốc và Đồngbằng Sông Cửu Long.

B

A) No elongate dorsal-fin spines; 7–8
narrow, faint dusky vertical bars on body;C) fins yellowish; D) 33–36 lateral-line
scales. To 9.1 cm SL. Southern China
and Vietnamese Mekong.

DCHọ cá sạo Family HAEMULIDAE
Họ cá sạo thuộc nhóm cá vược với các đặc điểm như
sau: A) có 1 đôi râu nhỏ dưới cằm; B) vảy phủ khắp đầu(trừ mõm, môi, cằm); C) trước nắp mang có mấu gai;D) vây lưng có 9–14 gai cứng và 11–26 tia mềm; E) vây
hậu môn có 3 gai cứng và 6–18 tia mềm; F) vây ngực có
1 gai cứng và 5 tia mềm.
A family of perch-like fishes with: A) a single pairs ofminute pores on chin; B) almost entirely scaled head(except for tip of snout, lips and chin); C) serrated hindmargin of preopercle; D) dorsal fin with 9–14 strong
spines and 11–26 soft rays; E) anal fin with 3 spines and6–18 soft rays; F) pelvic fin with 1 spine and 5 soft rays.

D

A

B
C

Cá sạo

F

E

Ma Br

Pomadasys kaakan (Cuvier, 1830)

A

C

104

B

A) Thân màu bạc, có nhiều đốm đenmờ dọc thân; B) vây lưng có nhiềuđốm đen mờ; C) có 1 khe hở ngắndưới cằm. Dài thân đến 80 cm (TL).
Phân bố vùng Ấn Độ Dương - Tây
Thái Bình Dương.
A) Body silvery, with several verticalseries of faint dusky spots on back; B)
dorsal fin with many black spots; C)a single median short slit behind chin.
To 80 cm TL. Indo-West Pacific.

Họ cá tráp Family SPARIDAE

DHọ cá tráp với các đặc điểm như sau: A) trước nắp mang
nhẵn; B) dạng răng cối; C) không có vòm răng ở hàmtrên; D) vây lưng có 10–13 gai cứng và 9–17 tia mềm;E) vây hậu môn có 3 gai cứng và 7–15 tia mềm; F) vâybụng có 1 gai cứng và 5 tia mềm.
A family of spiny-rayed fishes with: A) smooth (nonserrated) hind margin of preopercle; B) stout rounded
teeth (molar-like teeth) on jaws in many species; C) no
tooth patches at roof of buccal cavity behind upper jaw
teeth; D) dorsal fin with 10–13 strong spines and 9–17
soft rays; E) anal fin with 3 spines and 7–15 soft rays; F)
pelvic fin with 1 spine and 5 soft rays.

B

A

C

F

Cá tráp đuôi xám

E

Ma Br

Acanthopagrus pacificus Iwatsuki,
Kume & Yoshino, 2010

CA) Đầu và thân xám bạc; B) các vây
có màng sậm màu; C) ở vị trí gai cứngthứ 5, giữa vây lưng và đường bên có
4 hàng vảy; D) vây hậu môn có 8–9(thường là 8) tia phân nhánh ; E) có
3–5 răng cối bên trong hàm. Dài thânđến 34,8 cm (SL). Phân bố vùng Tây
Thái Bình Dương.

A

E
D
B

A) Head and body silvery gray; B) fin
membranes dusky; C) 4 scale rows
between base of 5th dorsal-fin spine
and lateral line; D) 8–9 (usually 8)
branched anal-fin rays; E) 3–5 molarlike teeth on posterior part of jaws. To
34.8 cm SL. Western Pacific.

Họ cá nhụ Family POLYNEMIDAE (next page)Họ cá nhụ với các đặc điểm như sau: A) có 3–16 tia vâyngực rất dài và mịn tách biệt; B) mõm nhô ra trước hàm;C) miệng rộng, hàm kéo dài ra đến sau mắt.
A family of spiny-rayed fishes with: A) lower 3–16
pectoral-fin rays prolonged and thread-like, separated
from main part of the fin; B) snout projecting anteriorly
beyond jaws; C) mouth extending well beyond a verticalthrough hind margin of eye.

B

C
A

105

Cá chét

Ma Br Fr

Eleutheronema tetradactylum (Shaw,
1804)

C

A) Có 4 tia vây ngực rất dài; B) rănghàm dưới trải dài; C) màng vây ngựcvàng nhạt khi còn nhỏ; D) đầu và thânbạc. Dài thân đến 200 cm (TL). Phânbố vùng Ấn Độ Dương - Tây TháiBình Dương.

BA) 4 relatively short filamentous
pectoral-fin rays; B) teeth band ofanterior part of lower jaw extending
onto lateral surface of the jaw; C)
pectoral-fin membranes yellowish inyoung; D) head and body silvery. To
200 cm TL. Indo-West Pacific.

DA

Cá phèn vàng
BA) Có 7 tia vây ngực rất dài; B) vâyngực đen; C) các vây khác cũng nhưthân và đầu vàng nhạt; D) không córăng vòm trong khoang miệng. Dài
thân đến 20 cm (SL). Phân bố lưu vựcsông Mê-kông và Chao Phraya.

CDAA) 7 very long filamentous pectoralfin rays; B) pectoral fin black; C) other
fins, head and body largely yellowish;D) no median (vomerine) tooth
patches at roof of buccal cavity behind
tooth bands of upper jaw. To 20 cm
SL. Mekong and Chao Phraya basins.

Cá phèn trắngBr Fr

Polynemus aquilonaris Motomura,
2003

B
C

A

106

Br Fr

Polynemus melanochir Valenciennes,
1831

A) Có 7 sợi tia vây ngực rất dài; B)
không có đốm đen trên vây ngực; C)đầu và thân bạc, các vây trắng trong.
Dài thân đến 16 cm (SL). Phân bố lưuvực sông Mê-kông và Chao Phraya.
A) 7 very long filamentous pectoral-finrays; B) no black markings on pectoral
fin; C) head and body silvery, finslargely transludent or whitish. To 16 cm
SL. Mekong and Chao Phraya basins.

Cá phèn chấm

B

Ma Br

Polydactylus sextarius (Bloch &Schneider, 1801)
A) Có 6 sợi tia vây ngực tương đốingắn; B) 1 đốm đen to ở thân ngay sau
đầu. Dài thân đến 17 cm (SL). Phân bốvùng Ấn Độ Dương - Tây Thái BìnhDươngA) 6 relatively short filamentuos pectoralfin rays; B) a large black spot just behind
head. To 17 cm SL. Indo-West Pacific.

AHọ cá lù đù Family SCIAENIDAEHọ cá đù thuộc nhóm cá vược với các đặc điểm như
sau: A) vây lưng dài liên tục, với 9–11 gai và 21–44 tia
mềm; B) vây hậu môn có 2 gai cứng và 6–16 tia mềm; C)đường bên kéo dài đến cuối vây đuôi; D) đá tai to.

DA family of perch-like fishes with: A) continuous, longbased dorsal fin, with 9–11 spines and 21–44 soft rays; B)
anal fin with 2 spines and 6–12 soft rays; C) lateral line
extending to end of caudal fin; D) extraordinary large
sagitta (an earstone).

AC
B

Cá sửu

Ma Br

Boesemania microlepis (Bleeker,
1858)

A

A) Đầu và thân trắng bạc; B) Cuống
đuôi thon. Dài thân đến 100 cm (SL).
Phân bố vùng đồng bằng sông Mêkông đến bán đảo Mã Lai và Sumatra.

B

BA) Head and body plain silvery; B)
caudal peduncle slender. To 100 cm
SL. Mekong basin to Malay Peninsulaand Sumatra.

Cá đù

Ma Br

Dendrophysa russellii (Cuvier, 1829)
A) Có 1 cặp râu ngắn dưới cằm; B) đầuvà thân xám bạc, có một sọc mờ ở gáy.
Dài thân đến 25 cm (SL). Phân bố vùngẤn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương.

AA) A single median barbel at chin; B)
head and body silvery gray, with a faintdusky transverse band on nape. To 25
cm SL. Indo-West Pacific.

107

Cá sửu răng nhỏ

Ma BrPanna microdon (Bleeker, 1849)
A) Có 1–2 cặp răng cửa to ở hàmtrên; B) vảy đường bên lớn; C) vâylưng có 33–36 tia mềm. Dài thân đến
30 cm (SL). Phân bố từ đồng bằngsông Mê-kông đến bán đảo Mã Lai và
Indonesia.

ACBA) 1–2 pairs of enlarged teeth at tipof upper jaw; B) lateral-line scales
enlarged; C) 33–36 soft drosal-fin rays.
To 30 cm SL. Mekong basin to Malay
Peninsula and Indonesia.

Cá conjuvenile

Cá uốp mõm nhọn

Ma Br

Chrysochir aureus (Richardson, 1846)

B

A

D

C

A) Có 1–3 cặp răng cửa to ở hàm trên;B) mõm nhô hơn hàm trên; C) vâylưng có 25–28 tia mềm; D) có nhiều
sọc mờ hẹp ở thân. Dài thân đến 30 cm
SL. Phân bố vùng Ấn Độ Dương - Tây
Thái Bình Dương.
A) 1–3 pairs of enlarged teeth at tip ofupper jaw; B) snout projecting beyond
upper jaw; C) 25–28 soft dorsal-finrays; D) many narrow, faint dusky
oblique stripes on side of body. To 30
cm SL. Indo-West Pacific.

Cá sửuCBACá conjuvenile

108

Ma Br

Otolithes ruber (Bloch & Schneider,
1801)
A) Có 1–2 cặp răng cửa lớn to ở cả
2 hàm; B) hàm lưới nhô ra hơn hàm
trên; C) vây lưng có 26–30 tia mềm.
Dài thân đến 70 cm (SL). Phân bốvùng Ấn Độ Dương - Tây Thái BìnhDương.
A) 1–2 pairs of enlarged teeth at tip
of both jaws; B) lower jaw projecting
beyond upper jaw; C) 26–30 soft
dorsal-fin rays. To 70 cm SL. IndoWest Pacific.

Cá sửuA

Ma Br

Nibea soldado (Lacepède, 1802)
A) Phần đầu và gáy phía trước vâylưng lượn đều hình cung; B) mõmtương đối nhọn; C) gai thứ 2 của vâyhậu môn dài, 39–59% chiều dài đầu; D)
vây lưng có 27–33 tia mềm. Dài thânđến 60 cm (SL). Phân bố vùng Ấn ĐộDương - Tây Thái Bình DươngB
DA) Predorsal profile arched; B) snout
relatively pointed; C) 2nd anal-fin
spine long, its length 39–59% of headlength; D) 27–33 soft dorsal-fin rays.
To 60 cm SL. Indo-West Pacific.

C

Cá đù

B

Ma Br

Johnius borneensis (Bleeker, 1851)A) Mõm tròn, không nhô ra; B) mắtto vừa phải, 20–25% chiều dài đầu;C) gai thứ 2 của vây hậu môn khá dài,
24–42 % chiều dài đầu; D) vây lưngcó 26–32 tia mềm. Dài thân đến 30 cm(SL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương Tây Thái Bình Dương.

ADCA) Snout rounded but not projecting;B) eye moderately large, 20–25% ofhead length; C) 2nd anal-fin spine
moderately long, 24–42% of headlength; D) 26–32 soft dorsal-fin rays.
To 30 cm SL. Indo-West Pacific.

Cá đù mắt rộng

B

Ma Br

Johnius plagiostoma (Bleeker, 1849)A) Mõm tròn không nhô ra; B) mắtlớn, chiếm 30% chiều dài đầu; C) vâylưng có 28–31 tia mềm; D) gai thứ 2
của vây hậu môn dài, 40–50% chiều
dài đầu. Dài thân đến 10 cm (SL).
Phân bố vùng Ấn Độ Dương - Tây
Thái Bình DươngADCA) Snout rounded but not projecting;B) eye very large, its diameter ca. 30%
of head length; C) 28–31 soft dorsalfin rays; D) 2nd anal fin spine long,
40–50% of head length. To 10 cm SL.
Indo-West Pacific.

109

Cá uốp

Ma Br

Johnius carouna (Cuvier, 1830)A) Mõm tròn nhô ra trước hàm trên;B) vây ngực vàng nhạt; C) vảy thânto, vảy lược; D) thân cao vừa phải,26–33% chiều dài thân; E) vây lưng có
11 gai cứng. Dài thân đến 25 cm (SL).
Phân bố vùng Ấn Độ Dương - Tây
Thái Bình Dương.

A
C

E

D

B

A) Snout rounded and projecting beyond
upper jaw; B) pectoral fins yellowish; C)
scales on body largely ctenoid; D) bodymoderately deep, its depth 26–33% of
SL; E) 11 dorsal-fin spines. To 25 cm
SL. Indo-West Pacific.

Cá đù xiêmMa Br

Johnius trachycephalus (Bleeker, 1851)A) Mõm tròn nhô ra hơn hàm trên; B)
vây ngực hơi đậm; C) vảy tròn ở thân;D) thân thon, cao 21–23% chiều dài
thân; E) vây lưng có 9–10 gai cứng.
Dài thân đến 13 cm (SL). Phân bốvùng đồng bằng sông Mê-kông đến
bán đảo Mã Lai, Sumatra và Borneo

A
C

E

D

B

A) Snout rounded and projecting
beyond upper jaw; B) pectoral fin
dusky; C) scales on body cycloid only;D) body slender, its depth 21–23%
of SL; E) 9–10 dorsal-fin spines. To
13 cm SL. Mekong basin to Malay
Peninsula, Sumatra and Borneo.

Cá đù

Ma Br

Johnius novaehollandiae(Steindachner, 1866)A) Mõm tròn nhô ra hơn hàm trên; B)
vây ngực nhạt; C) vảy lược; D) thânthon, chiều cao 20–26% chiều dài
thân; E) vây lưng có 11 gai cứng. Dài
thân đến 14 cm (SL). Phân bố vùngđồng bằng sông Mê-kông đến bán đảoMã Lai, Sumatra và Borneo.

A

E

D

110

C

B

A) Snout rounded and well projecting
beyond upper jaw; B) pectoral fin pale;C) scales on body largely ctenoid; D)body slender, its depth 20–26% of SL;
E) 11 dorsal-fin spines. To 14 cm SL.
Mekong basin to Malay Peninsula,
Sumatra and Borneo.

Họ cá phèn Family MULLIDAE

BHọ cá phèn với các đặc điểm như sau: A) Có 1 đôi râu
dài dưới cằm; B) 2 vây lưng tách biệt, vây lưng thứ nhấtcó 7–8 gai cứng, vây lưng thứ hai có 9 tia mềm; C) vây
hậu môn có 1 gai cứng và 6–7 tia mềm.
A family of spiny-rayed fishes with: A) a pair of long
fleshy barbels on chin; B) 2 separated dorsal fins, theanterior (first) one with 7–8 spines, and the posterior(second) one with 9 soft rays; C) anal fin with 1 spine
and 6–7 soft rays.

AC

Cá phèn

Ma Br

Upeneus sulphureus Cuvier, 1829

A C

D

B

A) Vây lưng có 8 gai cứng; B) không
có sọc mờ ở vây đuôi; C) chóp tia vâylưng thứ nhất đen nhạt; D) 1–2 sọcvàng dọc thân. Dài thân đến 19 cm(SL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương Thái Bình Dương.
A) 8 dorsal-fin spines; B) no dusky
cross bands on caudal fin; C) tip offirst dorsal fin blackish; D) 1–2 narrow
yellowish stripes on body. To 19 cm
SL. Indo-Pacific.

Họ cá mang rổ Family TOXOTIDAE
Họ cá mang rổ với các đặc điểm như sau: A)mõm nhọn;B) vây lưng và vây hậu môn đều ở nửa sau thân; C) vâylưng có 4–6 gai cứng và 15–18 tia mềm; D) vây hậu
môn có 3 gai cứng và 15–18 tia mềm.

B
A

A family of spiny-rayed fishes with: A) pointed snout; B)
dorsal and anal fins restricted to posterior half of body; C)
dorsal fin with 4–6 strong spines and 15–18 soft rays; D)anal fin with 3 spines and 15–18 soft rays.

A

C

C

D

Cá mang rỗBr Fr

Toxotes chatareus (Hamilton, 1822)
A) Vây lưng thường có 5 gai cứng; B)
29-37 vảy đường bên; C) trên thân có
6-7 đốm đen to nhỏ xen kẽ nhau khi cátrưởng thành. Dài thân đến 50 cm (TL).
Phân bố vùng Ấn Độ Dương - Tây
Thái Bình Dương.

BA) Usually 5 dorsal-fin spines; B) 29–37
lateral-line scales; C) a series of 6–7
alternating large and small black spots inadults. To 50 cm TL. Indo-West Pacific.

111Họ cá hiên Family DREPANEIDAE

ADHọ cá hiên với các đặc điểm như sau: A) thân dẹp và
cao; B) miệng nhô ra; C) vây ngực dài dạng lưỡi liềmdài; D) vây lưng liên tục, có 8–10 gai cứng và 19–22 tia
mềm; E) vây hậu môn có 3 gai cứng và 16–19 tia mềm.
A family of spiny-rayed fishes with: A) very deep andcompressed body; B) highly protrusible mouth; C) long
falcate pectoral fin; D) continuous dorsal fin, with 8–10
spines and 19–22 soft rays; E) anal fin with 3 spines and
16–19 soft rays.

B

C

E

Cá hiên chấm

Ma Br

Drepane punctata (Linnaeus, 1758)

AA) Có 5–10 hàng đốm đen ở thân (cáthể dài hơn 8 cm SL). Dài thân đến 40
cm (TL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương Tây Thái Bình Dương.
A) 5–10 vertical series of black spots
on body (at least in specimens morethan 8 cm SL). To 40 cm TL. IndoWest Pacific.

Cá nhỏ

small young (6.3 cm SL)Họ cá rô biển Family PRISTOLEPIDIDAE (next page)Họ cá rô biển với các đặc điểm như sau: A) thân dẹp,cao; B) vây lưng liên tục, có 12–16 gai cứng và 14–16
tia mềm; C) vây hậu môn có 3 gai cứng và 8–9 tia mềm;D) miệng tương đối nhỏ; E) đường bên không liên tục.
A family of perch-like fishes with: A) deep and compressed
body; B) continuous dorsal fin, with 12–16 spines and 14–
16 soft rays; C) anal fin with 3 spines and 8–9 soft rays; D)
relatively small mouth; E) interrupted lateral line.

112

D

A

B

E

C

Cá rô biểnFr

Pristolepis fasciata (Bleeker, 1851)

BA) Đầu và thân nâu nhạt, có vài sọcmờ; B) 5 hàng vảy giữa vây lưng vàđường bên. Dài thân đến 18 cm (SL).
Phân bố vùng đồng bằng sông Mêkông đến bán đảo Mã Lai, Sumatra và
Borneo.

AA) Head and body brownish, with several
faint dusky vertical bars; B) 5 scales
between base of median dorsal-fin spine
and lateral line. To 18 cm SL. Mekongbasin to Malay Peninsula, Sumatra andBorneo.

Họ cá căng Family TERAPONTIDAE
Họ cá căng với các đặc điểm như sau: A) có 2 gai ở phầnsau nắp mang, gai dưới cứng hơn; B) vây lưng liên tục,có 11–14 gai cứng và 8–14 tia mềm; C) vây hậu môn có
3 gai cứng và 7–12 tia mềm.

A

B

A family of perch-like fishes with: A) 2 spines atposterior part of operculum, the lower one strong; B)
continuous dorsal fin, with 11–14 spines and 8–14 softrays; C) anal fin with 3 spines and 7–12 soft rays.

C

Cá căng cát
B

A

Ma Br

Terapon jarbua (Forsskål, 1775)
A) Có các sọc đen ở vây đuôi; B) 3
sọc cong mờ ở thân. Dài thân đến 30
cm (SL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương
- Thái Bình Dương.
A) Distinct dusky stripes on caudal fin;B) 3 curved dusky stripes on body. To
30 cm SL. Indo-Pacific.

Cá căng vẩy to
B

A

Ma Br

Terapon theraps Cuvier, 1829
A) Có các sọc đen ở vây đuôi; B) có
4 sọc thẳng và rộng ở thân. Dài thânđến 25 cm (SL). Phân bố vùng Ấn ĐộDương - Thái Bình Dương.
A) Distinct dusky stripes on caudal fin;B) 4 straight, relatively broad dusky
stripes on body. To 25 cm SL. IndoPacific.

113Họ cá rô phi Family CICHLIDAE
Họ cá rô phi với các đặc điểm như sau: A) mỗi bên đầuchỉ có 1 lỗ mũi; B) vây lưng liên tục, 13–19 gai cứng và
10–16 tia mềm; C) vây hậu môn có 3 gai cứng và 7–12
tia mềm; đường bên gián đoạn.

B

D

A

A family of spiny-rayed fishes with: A) only a single
naris on each side of head; B) continuous dorsal fin with
13–19 spines and 10–16 soft rays; C) anal fin with 3–4
spines and 7–12 soft rays; D) interrupted lateral line.

C

Cá rô phi vằn

Br Fr

Oreochromis niloticus (Linnaeus,
1758)

A

Vây đuôi có nhiều sọc đứng hẹp; B)
23–26 lược mang ở nhánh dưới củacung mang thứ nhất. Dài thân đến 40
cm (SL). Là loài nhập nội, nguồn gốctừ Bắc và Đông Phi.
A) Caudal fin with several narrow dusky
vertical bars; B) 20–26 gill rakers onlower limb of first gill arch. To 40 cm
SL. Exotic species, originally distributed
in northern and eastern Africa.

B

Cá rô phi đen

Br Fr

Oreochromis mossambicus (Peters,
1852)

A

B

114

A) Vây đuôi không có dãy sọc; B) có
14–20 lược mang ở phần dưới cungmang thứ nhất. Dài thân đến 30 cm(SL). Là loài nhập nội, có nguồn gốctừ đông-nam châu Phi.
A) Caudal fin with no distinct dusky bars;B) 14–20 gill rakers on lower limb offirst arch. To 30 cm SL. Exotic species,
originally distributed in southeastern
Africa.

Họ cá nâu Family SCATOPHAGIDAE

AHọ cá nâu với các đặc điểm như sau: A) thân dẹp, rấtcao; B) miệng nhỏ; C) vây lưng liên tục, có 11 hoặc 12
gai cứng và 16–18 tia mềm; D) vây hậu môn có 4 gaicứng và 13–16 tia mềm.
A family of spiny-rayed fishes with: A) very deep andcompressed body; B) small mouth; C) continuous dorsal
fin, with 11 or 12 spines and 16–18 soft rays; D) anal fin
with 4 spines and 13–16 soft rays.

B

B

Cá nâuCD
Ma Br Fr

Scatophagus argus (Linnaeus, 1766)
A) Có nhiều đốm đen ở thân; B) vâylưng có 11 gai cứng. Dài thân đến 30
cm (SL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương
- Thái Bình Dương.

AA) Many blackish spots on body; B)
11 dorsal-fin spines. To 30 cm SL.
Indo-Pacific.

Thể biến dị?
variant?

Cá conjuvenile115Họ cá dìa Family SIGANIDAE

DHọ cá dìa với các đặc điểm như sau: A) thân dẹp, cao; B)miệng nhỏ; C) vây bụng có 2 gai; D) vây lưng liên tục,có 8 gai cứng và 10 tia mềm; E) vây hậu môn có 7 gaicứng và 9 tia mềm.
A family of spiny-rayed fishes with: A) deep andcompressed body; B) small mouth; C) 2 pelvic-fin
spines; D) continuous dorsal fin, with 8 spines and 10
soft rays; E) anal fin with 7 spines and 9 soft rays.

B
C

Cá dìa trơn

Ma Br

Siganus fuscescens (Houttuyn, 1782)

A

B

E

A

A) Thân màu xanh olive hoặc xám
nhạt, có nhiều đốm nhỏ màu trắng
nhạt; B) có 1 đốm đen nhạt lớn ngaysau đầu. Dài thân đến 40 cm (TL).
Phân bố vùng Ấn Độ Dương - Tây
Thái Bình Dương.
A) Body olive green or grayish withmany small pale spots; B) a large faintdusky spot just behind head. To 40 cm
TL. Indo-West Pacific.

Cá dìa xanhAA) Có nhiều đốm nhỏ trắng nhạt trênlưng; B) có nhiều sọc trắng nhạt ở giữathân và bụng. Dài thân đến 55 cm (TL).
Phân bố vùng Ấn Độ Dương - Tây
Thái Bình Dương.
A) Many small whitish spots on
back; B) many whitish irregular lines
on middle and ventral parts of sideof body. To 55 cm TL. Indo-West
Pacific.

B

Cá dìa công
A

Ma Br

Siganus javus (Linnaeus, 1766)

B

Ma Br

Siganus guttatus (Bloch, 1787)
A) Có nhiều đốm nâu đỏ ở thân; B)một đốm vàng lớn ở cuối vây lưng.
Dài thân đến 45 cm (TL).Phân bốvùng Ấn Độ Dương - Tây Thái BìnhDương.
A) Many small reddish brown spots on
body; B) a large yellow spot beneathposteriormost part of dorsal-fin base.
To 45 cm TL. Indo-West Pacific.

116Họ cá bạc má Family SCOMBRIDAE
Họ cá bạc má với các đặc điểm như sau: A) 5–12 vâyphụ sau vây lưng thứ 2 và vây hậu môn; B) vây lưngcó 9–27 gai cứng; C) vây ngực nằm ở vị trí khá cao; D)cuống đuôi thon có các gờ dọc bên; E) vây đuôi dạngchạc sâu.
A family of spiny-rayed fishes with: A) 5–12 finlets
behind 2nd dorsal and anal fins; B) 9–27 dorsal-fin
spines; C) pectoral fin located high on body; D) slendercaudal peduncle with lateral keel(s); E) caudal fin deeply
forked.

B
C

D

B

A

D

E

Chiều dài chạc fork length (FL)Cá ba thú
C

A

Ma Br

Rastrelliger brachysoma (Bleeker, 1851)
A) Thân cao, chiều cao ở sau nắp mang
23,3–27,0% chiều dài thân; B) 5–6 vâyphụ sau vây lưng thứ 2 và vây hậu môn;C) không có vòm răng trong khoangmiệng; D) 30–48 lược mang ở phầndưới cung mang thứ nhất. Dài thân đến
34,5 cm (FL). Phân bố vùng Ấn ĐộDương - Tây Thái Bình Dương.
A) Body deep, its depth at posterior
margin of opercle 23.3–27.0% of SL;B) 5–6 finlets behind second dorsal andanal fins; C) no teeth on roof of buccal
cavity behind tooth band of upper jaw;D) 30–48 gill rakers on lower limb of
1st gill arch. To 34.5 cm FL. IndoWest Pacific.

Cá nhỏ

small young

Cá bạc má

Ma

Rastrelliger kanagurta (Cuvier, 1816)

C

D

A

B

A) Thân tương đối cao, chiều cao ở saunắp mang 19,2–23,3% chiều dài thân;B) 5–6 vây phụ sau vây lưng thứ 2 và
vây hậu môn; C) hông có vòm răngtrong khoang miệng; D) 30–46 lượcmang ở phần dưới cung mang thứ nhất.
Dài thân đến 35 cm (F)L. Phân bố vùngẤn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương.
A) Body relatively deep, its depth atposterior margin of opercle 19.2–23.3%
of SL; B) 5–6 finlets behind second
dorsal and anal fins; C) no teeth on
roof of buccal cavity behind tooth bandof upper jaw; D) 30–46 gill rakers onlower limb of 1st gill arch. To 35 cm
FL. Indo-West Pacific.

117

Cá thu sông

Ma Br Fr

Scomberomorus sinensis (Lacepède,
1800)
A) Thân thon dài; B) 15–17 gai lưng;C) 5–7 vây phụ sau vây lưng thứ 2
và vây hậu môn; D) đường bên congxuống ở vây lưng thứ nhất; E) 11–15
lược mang. Dài thân đến 200 cm (FL).
Phân bố vùng Tây Thái Bình Dương.

BA) Body slender; B) 15–17 dorsal-fin
spines; C) 5–7 finlets behind second
dorsal and anal fins; D) lateral line
curved downward below 1st dorsal fin;E) 11–15 gill rakers. To 200 cm FL.
Western Pacific.

C

A

E

Chưa trưởng thành

D

B
A

young

Cá thu vạchD

Scomberomorus commerson(Lacepède, 1800)

CChưa trưởng thành

E

young

F
Cá nhỏ small young

118

Ma Br

A) Thân thon dài; B) 15–18 gai lưng;C) 7–12 vây phụ sau vây lưng thứ 2
và vây hậu môn; D) đường bên congxuống ở vây lưng thứ hai; E) 1–8
lược mang; F) nhiều sọc đứng ở thâncá trưởng thành. Dài thân đến 220 cm(FL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương Tây Thái Bình Dương.
A) Body slender; B) 15–18 dorsal-fin
spines; C) 7–12 finlets behind second
dorsal and anal fins; D) lateral line
curved downward below 2nd dorsal
fin; E) 1–8 gill rakers; F) many shortdark vertical lines on body in adults.
To 220 cm FL. Indo-West Pacific.

Họ cá hố Family TRICHIURIDAE

B

Họ cá hố với các đặc điểm như sau: A) thân dẹp, rấtdài, đuôi nhọn; B) nhiều loài không có vây bụng và vâyđuôi; C) hàm dưới nhô ra nhiều; D) không vảy trên thân.
A family of spiny-rayed fishes with: A) very elongate
and compressed body, tapering posteriorly; B) no pelvic
and caudal fins in many species; C) strongly projecting
lower jaw; D) no scales on body.

C

A
D

B

A
C

Cá hố đầu nhọn

Ma Br

Lepturacanthus savala (Cuvier, 1829)
A) Không vây đuôi; B) vài cặp răng nanh ở hàm trên; C) gai vi hậu môn tách biệt và to, có chiều dàibằng khoảng nửa đường kính của mắt. Dài thân đến 100 cm (TL). Phân bố ở vùng Ấn Độ Dương
đến Tây Thái Bình Dương.
A) Caudal fin absent; B) some pairs of large fang-like teeth of upper jaw with barbs; C) anal-fin
spine distinct and large, its length about half of eye diameter. To 100 cm TL. Indo-West Pacific.

119Họ cá chim trắng Family STROMATEIDAE
Họ cá chim trắng với các đặc điểm như sau: A) thân dẹp,cao; B) vây lưng và vây hậu môn dài; C) miệng nhỏ,không nhô ra; D) không vây bụng (nhất là ở cá trưởng
thành); E) không vảy gai (scute) ở cuống đuôi; F) vảyđường bên lượn cao
A family of spiny-rayed fishes with: A) silvery, very
deep and compressed body; B) long-based dorsal andanal fins; C) small, non-protrusible mouth; D) no pelvic
fins at least in adults; E) no scutes on side of caudal
peduncle; F) lateral line high on body.

F

A

B
E

C
D

Cá chim trắng

B

Ma

Pampus argenteus (Euphrasen, 1788)

C
B
A

Chưa trưởng thành
young

120

A) Vây lưng và vây hậu môn dạnglưỡi liềm; B) vây đuôi chạc sâu, thuỳdưới vây đuôi thường dài hơn khitrưởng thành; C) có nếp gợn phía trênvây ngực. Dài thân đến 60 cm (SL).
Phân bố vùng Ấn Độ Dương - Tây
Thái Bình Dương.
A) Falcate dorsal and anal fins; B)
caudal fin deeply forked, its lower
lobe often elongate in adults; C) a
naked patch of wavy ridges extending
posteriorly above pectoral-fin base. To
60 cm SL. Indo-West Pacific.

Họ cá rô Family ANABANTIDAE

B

Họ cá rô với các đặc điểm như sau: A) nhiều loài có gaicứng quanh xương nắp mang; B) vây lưng dài và liêntục; C) vây hậu môn có 6–12 gai cứng và 7–12 tia mềm.
A family of spiny-rayed fishes with: A) hind andventral margins of opercular bones with well-developed
serrations in many species; B) continuous, long-based
dorsal fin, with 12–21 spines and 6–11 soft rays; C) anal
fin with 6–12 spines and 7–12 soft rays.

AC

Cá rô đồngABA) Vây lưng có 15–19 gai cứng và 7–9
tia mềm; B) vây hậu môn có 9–11 gaicứng và 8–12 tia mềm. Dài thân đến
20 cm (SL). Phân bố từ Sri Lanka đếnĐài Loan và Sulawesi.
A) Dorsal fin with 15–19 spines and
7–9 soft rays; B) anal fin with 9–11
spines and 8–12 soft rays. To 20 cm
SL. Sri Lanka to Taiwan and Sulawesi.

Họ cá hường Family HELOSTOMATIDAE
Họ cá hường với các đặc điểm như sau: A) thân dẹp,cao; B) miệng nhỏ, ngay trước mắt; C) vây lưng dài, liêntục, có 16–18 gai cứng và 13–16 tia mềm; D) vây hậu
môn có 13–15 gai cứng và 17–19 tia mềm.
A family of spiny-rayed fishes with: A) deep andcompressed body; B) small mouth in front of eye; C)
continuous, long-based dorsal fin, with 16–18 spinesand 13–16 soft rays; D) anal fin with 13–15 spines and
17–19 soft rays.

Fr

Anabas testudineus (Bloch, 1792)

C
A

B
D

Cá hường

Fr

Helostoma temminkii Cuvier, 1829
Chỉ có 1 loài trong họ này. Dài thânđến 30 cm (TL). Phân bố lưu vực sông
Mê-kông tới Sundaland.
Only a single species is known in thefamily. To 30 cm TL. Mekong basin
to Sundaland.

121Họ cá tai tượng Family OSPHRONEMIDAE

B

Họ cá tai tượng với các đặc điểm như sau: A) sợi vâybụng thứ nhất rất dài; B) vây lưng ngắn hơn vây hậumôn; C) vây hậu môn bắt đầu từ nửa thân trước.
A family of spiny-rayed fishes with: A) long thread-like1st soft pelvic-fin ray in many species; B) short dorsalfin base, shorter than anal-fin base in many species; C)origin of anal fin located at anterior half of body in many
species.

A
C

Cá tai tượng
B
A

Fr

Osphronemus goramy Lacepède,
1801
A) Thân cao; B) vây lưng có 11–14
gai cứng và 12–14 tia phân đốt; C) vây
hậu môn có 10–11 gai cứng và 20–23
tia mềm. Dài thân đến 40 cm (SL).
Phân bố lưu vực sông Mê-kông tới bán
đảo Mã Lai, Java, Sumatra và Borneo.

CA) Body deep; B) dorsal fin with
11–14 spine and 12–14 segmented
rays; C) anal fin with 10–11 spinesand 20–23 soft rays. To 40 cm SL.
Mekong basin to Malay Peninsula,Java, Sumatra and Borneo

Cá sặc rằn

FrTrichopodus pectoralis Regan, 1910

B

A

Chưa trưởng thành
young

122

A) Có nhiều sọc mờ trên thân; B) vâylưng có 7 gai cứng và 10–11 tia mềm.
Dài thân đến 17 cm (SL). Phân bố lưuvực sông Mê-kông và Chao Phraya.
A) Many dusky oblique cross bands
on body; B) dorsal fin with 7 spinesand 10–11 soft rays. To 17 cm SL.
Mekong and Chao Phraya basins.

Cá sặc bướm

B

C

A

Fr

Trichopodus trichopterus (Pallas, 1770)
A) Có 2 đốm đen ở bên thân; B) có các
sọc mờ hẹp, hơi xám đen khi trưởng
thành; C) vây lưng có 6–8 gai cứng và
8–9 tia mềm. Dài thân đến 10 cm (SL).
Phân bố vùng Đông Nam Á.
A) 2 black spots on side of body; B)
many narrow dark bluish-gray obliquebars in adults; C) dorsal fin with 6–8
spines and 8–9 soft rays. To 10 cm
SL. Southeast Asia.

Cá sặc điệpB

Fr

Trichopodus microlepis (Günther,
1861)

A

A) Đầu và thân trắng bạc; B) vây lưngcó 3–4 gai cứng. Dài thân đến 13 cm(SL). Phân bố lưu vực sông Mê-kông
và Chao Phraya.
A) Head and body plain silvery; B)
3–4 dorsal-fin spines. To 13 cm SL.
Mekong and Chao Phraya basins.

Cá bãi trầuA

Fr

Trichopsis pumila (Arnold, 1936)
A) Có một vạch đen dọc thân; B) nhiều
chấm đen nhỏ trên vây lưng, vây hậu
môn và vây đuôi; C) vây hậu môn có
5–7 gai cứng. Dài thân đến 3,5 cm (SL).
Phân bố trong đất liền ở Đông Nam Á.

CBA) A single midlateral stripe on body;B) many vivid black dots on dorsal, analand caudal fins; C) 5–7 anal-fin spines.
To 3.5 cm SL. Mainland Southeast Asia.

Cá bãi trầuFr

Trichopsis schalleri Ladiges, 1962

AA) Có một vạch đen dọc thân; B) có cácchấm đen mờ trên vây lưng, vây ngựcvà vây hậu môn; C) vây hậu môn có
7–10 gai cứng. Dài thân đến 4,5 cm (SL).
Phân bố vùng đồng bằng sông Mê-kông.

CBA) A single midlateral stripe on
body; B) faint (not vivid) dusky dots
on dorsal, anal and caudal fins; C)
7–10 anal-fin spines. To 4.5 cm SL.
Mekong basin.

123

Cá bãi trầuCFr

Trichopsis vittata (Cuvier, 1831)

BA

Đực maleA) Có 2 sọc đen hẹp dưới mắt; B)
có 2–4 vạch đen mờ dọc thân; C) cómột đốm đen to ở thân phía trên của
vây ngực. Dài thân đến 4,5 cm (SL).
Phân bố lưu vực sông Mê-kông, Chao
Phraya tới Sundaland.
A) A narrow black stripe below eye; B)
2–4 narrow dusky midlateral stripes
on body; C) a large dusky spot above
pectoral fin (often indistinct). To 4.5
cm SL. Mekong and Chao Phraya
basins to Sundaland.

Chưa trưởng thànhyoung

Cá lia thia xiêmAA) Vây lưng có 1–2 gai cứng và 7–9
tia mềm; B) vây hậu môn có 4 gaicứng và 21–23 tia mềm; C) cằm và
nắp mang xanh sáng; D) màng mang
đen khi cá trưởng thành; E) không có
đốm đen ở vây đuôi. Dài thân đến 2,5cm (SL). Phân bố vùng đồng bằngsông Cửu Long, Việt Nam.

CDĐực male

B

E

Cái

femaleA) Dorsal fin with 1–2 spines and
7–9 rays; B) anal fin with 4 spinesand 21–23 soft rays; C) cheek andoperculum bright blue; D) opercularmembrane black in adult males; E) no
black dots on caudal fin. To 2.5 cm
SL. Vietnamese Mekong.

Họ cá lóc Family CHANNIDAE (next page)CHọ cá lóc với các đặc điểm như sau: A) đầu dẹt; B) đầudẹt; C) vây lưng và vây hậu môn dài; D) không gai
cứng; E) hàm dưới nhô ra; F) răng hàm sắc; G) vi đuôitròn.
A family of snakeheads with: A) elongate body; B)
depresed head in many species; C) long-based dorsal
and anal fins; D) no fin spines; E) projecting lower jaw;F) strong teeth on jaws; G) rounded caudal fin.

124

Fr

Betta sp. (cf. mahachaiensis)

B

E
F

D

G

A

Cá lóc bông

Fr

Channa micropeltes (Cuvier, 1831)
A) Có 2 vạch đen khi cá chưa trưởng
thành; B) các vạch này sẽ rộng ra vàthành các đốm khi cá trưởng thành.
Dài thân đến 90 cm (SL). Phân bố lưuvực sông Mê-kông đến bán đảo Mã
lai, Sumatra và Borneo.

BAChưa trưởng thànhyoungA) 2 black stripes on side of body injuveniles and young; B) these stripes
becoming irregular or split into variouslyshaped spots in large adults. To 90 cm
SL. Mekong basin to Malay Peninsula,
Sumatra and Borneo.

Cá lóc đenFr

Channa striata (Bloch, 1793)A) Thân màu nâu xám hoặc nâu oliveở lưng, trắng nhạt ở bụng, với các sọcdạng V nằm ngang. Dài thân đến 75
cm (SL). Phân bố từ Ấn Độ đến TrungQuốc và Moluccas.

AA) Body dark grayish brown or olive
brown dorsally, whitish ventrally,
with a series of faint chevron-shaped(<-shaped) dark bars on the side. To
75 cm SL. India to China and the
Moluccas.

Cá dầyFr

Channa lucius (Cuvier, 1831)

CA) Có các đốm đen to dọc thân; B) các
đường đứng hẹp ở phần bụng; C) đỉnhđầu cong lõm xuống. Dài thân đến 30
cm (SL). Phân bố lưu vực sông Mêkông, Chao Phraya và Sundaland.

ABA) A series of dark spots on midlateralbody; B) several narrow vertical darklines on lower half of body; C) dorsal
profile of head concaved. To 30 cm
SL. Mekong and Chao Phraya basins
and Sundaland.

125

Cá chành dụcFr

Channa gachua (Hamilton, 1822)

AA) Vây lưng, vây hậu môn và vây đuôicó viền màu cam; B) có một vài sọcđứng trên vây ngực. Dài thân đến 17,5cm (SL). Phân bố ở lưu vực sông Mêkông đến Sri Lanka và Bali.
A) Dorsal, anal and caudal fins withorange or pale narrow margin; B)
some dark vertical bars on pectoral fin.
To 17.5 cm SL. Mekong basin to Sri
Lanka and Bali.

BHọ cá mào gà Family BLENNIIDAE

BHọ cá mào gà với các đặc điểm như sau: A) thân dài,không vảy; B) vây lưng và vây hậu môn dài; C) các tia
vi cứng đều khá mềm dẻo; D) các tia mềm vây lưng, vâyhậu môn, vây ngực và vây bụng không phân nhánh; E)
vây bụng nằm ở ngang trước vây ngực.
A family of blennies with:A) elongate body, with noscales; B) long-based dorsal and anal fins; C) all fin
spines flexible; D) all soft rays of dorsal, anal, pectoraland pelvic fins simple (unbranched); E) pelvic finslocated before a vertical through pectoral-fin base.

C

E

D

A

Cá mào gà vằn đenBr FrPhenablennius heyligeri (Bleeker,1859)Đực maleABD

Cái female

F
Cá nhỏ

small young

126

C

E

A) Mõm nhọn; B) một vạch đen nằm
ngang qua mắt; C) 11–12 vạch tối trênthân của cá cái nhỏ; D) vây lưng cótổng số 26–28 tia (12–13 tia gai cứngvà 14–15 tia mềm); E) vây hậu môn
có tổng số 19-20 tia (2 tia gai cứng và
17–18 tia mềm); F) vây bụng có 3 tia
mềm. Dài thân đến 5,3 cm (SL). Phânbố vùng Tây Thái Bình Dương.
A) Snout pointed; B) a diagonal
blackish bar through eye; C) ca. 11–12
dark vertical bars on body in females
and small young; D) 26–28 dorsalfin elements (12–13 spines + 14–15
soft rays); E) 14–15 anal-fin elements(2 spines + 17–18 soft rays); F) 3
soft pelvic-fin rays. To 5.3 cm SL.
Western Pacific.

Cá mào gà tiên

Ma Br

Omobranchus zebra (Bleeker, 1868)

B

A

C

F

D

A) Mõm tròn; B) có 4 sọc đen trênđầu; C) thân màu xám nhạt hay màu
nâu olive, có một số vạch màu tối hoặcnhiều đốm sậm giữa thân ở cá đực; D)
vây lưng có tổng số 30–32 tia vi (12 gai+ 18–20 tia mềm); E) vây hậu môn cótổng số 22–24 tia vi (2 gai + 20–22 tiamềm); F) vây bụng có 2 tia mềm. Dài
thân đến 5,7 cm (SL). Phân bố vùng ẤnĐộ Dương -Tây Thái Bình Dương.
A) Snout rounded; B) 4 blackish bars
on head; C) body plain pale gray orolive brown, with some faint duskybars and/or a midlateral series of dark
spots in males; D) 30–32 dorsal finelements (12 spines + 18–20 soft rays);E) 22–24 anal-fin elements (2 spines+ 20–22 soft rays); F) 2 soft pelvic-fin
rays. To 5.7 cm SL. Indo-West Pacific.

EHọ cá đàn lia Family CALLIONYMIDAEHọ cá đàn lia với các đặc điểm như sau: A) đầu rộng vàdẹp; B) không có vảy; C) có gai cứng trên xương nắp
mang; D) có một lỗ nhỏ ở nắp mang.
A family of dragonets with: A) broad and depressed
head; B) no scales on body; C) a strong preopercularspine; D) a small pore-like gill opening on dorsal surfaceof head.

ADC

Cá đàn lia

BFr

Tonlesapia tsukawakii Motomura &Mukai, 2006

AA) Không có vi lưng thứ nhất; B) vâylưng có 8–10 tia không phân nhánh,trừ tia cuối cùng; C) vây hậu môn có
7–9 tia không phân nhánh, trừ tia cuốicùng. Dài thân đến 4,2 cm (SL). Phânbố ở lưu vực sông Mê-kông.

BCA) First dorsal fin absent; B) 8–10
dorsal-fin rays (all unbranched, except
for the last one divided to its base);C) 7–9 anal-fin rays (all unbranched,
except for the last one divided to itsbase). To 4.2 cm SL. Mekong basin.

127

Cá đàn lia

Ma Br

Repomucenus hindsii (Richardson,
1844)A) Miệng tương đối rộng; B) vây lưngcó 3 gai cứng; C) trên vây lưng thứnhất thường có vài đường xiên màu
đen. Dài thân đến 9 cm TL. Phân bố ởvùng Ấn Độ Dương - Tây Thái BìnhDương.

AA) Mouth opening relatively wide; B)
3 dorsal-fin spines; C) 1st dorsal fin
often with some black oblique lines.
To 9 cm TL. Indo-West Pacific.

B C

Cá đàn lia

Ma Br

Repomucenus schaapii (Bleeker, 1852)A

Đực maleB

Cái femaleA) Vây lưng có 4 gai, 3 gai đầu kéo
dài dạng sợi ở cá đực; B) trên thân có
1 đốm đen lớn nằm phía trên của vi
ngực. Dài thân đến 6,5 cm (TL). Phânbố ở vùng Tây Thái Bình Dương vàbiển Andaman.
A) 4 dorsal-fin spines, first 3 greatly
elongate and filamentous in males;B) a large black spot at upper halfof pectoral-fin base. To 6.5 cm TL.
Western Pacific and Andaman Sea.

Cá đàn lia đầu mũi tên Ma Br
Repomucenus sagitta (Pallas, 1770)

A)Vây lưng thứ nhất đen, ngắn hơnnhiều so với vây lưng thứ hai; B) vâylưng có 4 gai; C) miệng tương đối hẹp.
Dài thân đến 11 cm (TL). Phân bốvùng Ấn Độ Dương -Tây Thái BìnhDương.

C

A B

128

A) 1st dorsal fin black, much lower
than 2nd dorsal fin in both sexes; B) 4
drosal-fin spines; C) mouth operningmoderately narrow. To 11 cm TL.
Indo-West Pacific.

Họ cá chai Family PLATYCEPHALIDAE
Họ cá chai với các đặc điểm như sau: A) đầu rộng và dẹp;B) hàm dưới nhô ra; C) hàng xương gai hai bên má; D) 2
vây lưng tách rời, vây thứ nhất có 6–10 gai và vây thứ hai
có 10–15 tia mềm; E) vây hậu môn có 10–15 tia mềm.
A family of spiny-rayed fishes with: A) broad andwell depressed head; B) projecting lower jaw; C) a
longitudinal bony ridge with spines across cheek; D) 2
separated dorsal fins, the anterior (1st) one with 6–10
spines and the posterior (2nd) one with 10–15 soft rays;E) anal fin with 10–15 soft rays.

A

B

C

Cá chai

D

E

Ma Br

Platycephalus indicus (Linnaeus,
1758)

C

A B

A

A) Vây đuôi có một số sọc đen sáng; B)thường có một đốm vàng ở giữa vâyđuôi; C) vây lưng thứ hai có 13–14 tia
mềm. Dài thân đến 50 cm (TL). Phânbố vùng Ấn Độ Dương - Tây TháiBình Dương.
A) Caudal fin with some vivid black
stripes; B) usually a yellow blotch at
middle of caudal fin; C) 2nd dorsal fin
with 13–14 soft rays. To 50 cm TL.
Indo-West Pacific.

Cá chai nhám

Ma Br

Grammoplites knappi Imamura &Amaoka, 1994A) Tất cả vảy đường bên đều có gaingược; B) khoảng cách 2 mắt hẹp, nhỏhơn 9% chiều dài đầu; C) 5–7 lượcmang. Dài thân đến 22,7 cm (SL).
Phân bố vùng Tây Thái Bình Dương.

CA) All lateral-line scales with adistinct backwardly-directed spine;B) interorbital space narrow, its width
less than 9% of head length; C) 5–7
gill rakers. To 22.7 cm SL. Western
Pacific.

BChưa trưởng thành
young

129

Họ cá bống đen Family ELEOTRIDAE
Họ cá bống đen thuộc nhóm cá bống với các đặc điểm như
sau: A) vây bụng tách biệt nhau; B) không đường bên; C) 2
vây lưng tách biệt, vây thứ nhất có 6–10 gai và vây thứ hai
có 1 gai và 6–15 tia mềm; D) màng mang không liên tục.
A family of sleepers with: A) separated pelvic fins;B) no lateral line on body; C) 2 separated dorsal fins,
the anterior (1st) one with 6–10 flexible spines andthe posterior (2nd) one with 1 flexible spine and 6–15
soft rays; D) gill membranes not continuous, joined toisthmus.

A

B

D

A

Cá bống trân

B

C

Ma Br Fr

Butis butis (Hamilton, 1822)A) Đầu dẹp, mõm nhọn và dài; B) có
một cặp xương ở khoảng giữa 2 ổ mắt;C) có vảy trên má và giữa 2 mắt; D)cuống đuôi thon; E) răng hàm bên ngoàilớn hơn những răng bên trong. Dài thânđến 10,2 cm (SL). Phân bố vùng Ấn ĐộDương - Tây Thái Bình Dương.

ECDA) Head well depressed, with long andpointed snout; B) a pair of serrated
bony ridges at interorbital space; C)
scales on cheek and interorbital space;D) caudal peduncle slender; E) teeth
on outermost row of jaws larger thanteeth of inner rows. To 10.2 cm SL.
Indo-West Pacific.

Cá bống trân

Ma Br

Butis humeralis (Valenciennes, 1837)

B

D

A

E

C

Cá nhỏ

small young

130A) Đầu dẹp, mõm dài và nhọn; B) mộtcặp xương nhọn ở giữa 2 ổ mắt; C) có
vảy trên má và giữa 2 mắt; D) cuống
đuôi tương đối cao; E) răng bên ngoàitương đương bên trong. Dài thân đến
10,7 cm SL. Phân bố vùng Ấn ĐộDương - Tây Thái Bình Dương.
A) Head well depressed, with longand ponted snout; B) a pair of serrated
bony ridges at interorbital space; C)
scales on cheek and interorbital space;D) caudal peduncle relatively deep atleast in adults; E) teeth on outermost
row of jaws subequal in size to teeth of
inner rows To 10.7 cm SL. Indo-West
Pacific.

Cá bống lưng cao
B

Ma Br Fr

Butis koilomatodon (Bleeker, 1849)

AA) Đầu và thân tương đối ngắn; B) có
một cặp xương nhọn ở giữa 2 hốc mắt.
Dài thân đến 7,5 cm (SL). Phân bốvùng Ấn Độ Dương - Tây Thái BìnhDương.
A) Head and body relatively short;B) a pair of serrated bony ridges atinterorbital space. To 7.5 cm SL.
Indo-West Pacific.

Cá bống trứng

Ma Br Fr

Eleotris melanosoma Bleeker, 1853

C
B
DA) Đầu và thân màu nâu đen, lưngthường nhạt hơn; B) có một gai congngược ở trước xương nắp mang(thường ẩn dưới da); C) có 6 hàng nốtcảm giác dưới mắt; D) 2 hàng nốt cảm
giác gặp nhau ở cuối xương nắp mang.
Dài thân đến 15 cm SL. Phân bố vùngẤn Độ Dương-Thái Bình Dương.
A) Head and body blackish brown,
dorsum often paler; B) small downwardly-curved spine at angle of preopercle (usually hidden under skin); D)
6 transverse rows of sensory papillae
below eye; E) upper and lower sensory
papillae rows on operculum connected
posteriorly. To 15 cm SL. IndoPacific.

A
Cá nhỏ

small young

Cá bống tượngBr Fr

Oxyeleotris marmorata (Bleeker,
1852)A) Đặc trưng bằng những hoa văn
delete vằn vằn trên thân. Dài thân đến
63 cm TL. Phân bố vùng Đông Nam Á.

AA) A characteristic mottled pattern on
body. To 63 cm TL. Southeast Asia.

Cá nhỏ

small young131

Cá bống dừa

Br Fr

Oxyeleotris urophthalmus (Bleeker,
1851)

B

C

A) Có 1 đốm to ở cuống vây đuôi; B)
không có mảng răng ở hàm trên; C)thân có vảy lược lớn; D) cá thể chưatrưởng thành có các sọc vàng quanhthân. Dài thân đến 20 cm (SL). Phânbố vùng Ấn Độ Dương - Tây TháiBình Dương.

AA) An ocellated spot at caudal-fin base;B) no tooth patch on roof of buccal
cavity behind tooth band of upper jaw;C) scales on body largely ctenoid; D)juvenile has several pale yellow bands.
To 20 cm SL. Indo-West Pacific.

D

Cá conjuvenile

Cá bống hoa

A

C

B
D

132

Br

Bostrychus scalaris Larson, 2008.
A) Có 1 đốm to ở cuống vây đuôi;B) có nhiều sọc sậm hẹp bên thân; C)mảng răng hình tam giác ở hàm trên;D) vảy tròn. Dài thân đến 9 cm (SL).
Phân bố vùng đồng bằng sông CửuLong và bán đảo Malaysia.
A) An ocellated spot at caudal-finbase; B) many narrow irregular duskybars on side of body; C) a triangular
tooth patch on roof of buccal cavity
behind tooth band of upper jaw; D)scales on body cycloid. To 9 cm SL.
Vietnamese Mekong and Peninsular
Malaysia.

Họ cá bống trắng Family GOBIIDAE
Họ cá bống trắng thuộc nhóm cá bống với các đặc điểmnhư sau: A) vây bụng dính liền, tạo thành hình đĩa; B)
không có đường bên; C) 2 vây lưng tách rời ở nhiều loài,
vây thứ nhất có đến 10 (thường là 6) tia vi cứngA family of gobies with: A) united pelvic fins, forminga disc in many species; B) no lateral line on body; C) 2
separated dorsal fins in many species, the anterior (1st)one with up to 10 (most commonly 6) flexible spines.

A
Ma Br Fr

Glossogobius aureus Akihito &Meguro, 1975

D

C

B

Cá bống cát

A

B

C

E

A) Mõm dài và nhọn; B) hàm dưới nhôra; C) lưỡi có 2 thùy; D) các hàng nốtcảm giác đều ở má; E) không có các
hàng nốt cảm giác ở giữa nắp mang; F)
các sọc màu đen dọc 2 bên thân, nếu
có thường không rõ ràng. Dài thân đến
26,9 cm (SL). Phân bố vùng Tây TháiBình Dương.
A) Snout long and pointed; B) lower jaw
projecting; C) tongue bilobate; D) all
sensory-papillae rows on cheek simple;
E) no short transverse sensory papillae
rows at middle of operculum; F) longitudinal black lines on side of body, if
present, usually irregular and indistinct.
To 26.9 cm SL. Western Pacific.

F

Cá bống cát

A

Ma Br Fr

Glossogobius giuris (Hamilton, 1822)A) Mõm dài và nhọn; B) hàm dưới trônhô ra; C) lưỡi có 2 thùy; D) có các
hàng nốt cảm giác trên má; E) thường
có các sọc đen. Dài thân đến 35 cm
SL. Phân bố vùng Ấn Độ Dương - Tây
Thái Bình Dương

B
C

D

E

A) Snout long and pointed; B) lower
jaw projecting; C) tongue bilobate;D) some sensory-papillae rows on
cheek multiple; E) usually regularlongitudinal black lines on body. To
35 cm SL. Indo-West Pacific.

F133

Cá bống cát trắngA) Mõm dài và nhọn; B) hàm dưới nhôra; C) lưỡi có 2 thùy; D) có nhiều hàngnốt cảm giác ngắn ở giữa nắp mang; E)
đầu và thân tương đối thon. Dài thânđến 9,3 cm (SL). Phân bố vùng đồngbằng sông Cửu Long và Singapore.

BCA) Snout long and pointed; B) lower
jaw projecting; B) tongue bilobate; D)many short vertical sensory-papillae
rows on middle of operculum; E)
head and body relatively slender. To
9.3 cm SL. Vietnamese Mekong andSingapore.

DE

Cá bống mấu mắtABA) Mõm nhọn; B) hàm dưới nhô ra; C)đầu và thân có mảng màu đậm; D) có 1
mấu nhỏ trên mí mắt; E) lưỡi có 2 thùy.
Dài thân đến 8 cm (SL). Phân bố vùngẤn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương.

DA) Snout pointed; B) lower jaw
projecting; C) head and body heavily
pigmented; D) a small flap over iris; E)
tongue bilobate. To 8 cm SL. IndoWest Pacific.

Cá bống đốmA) Đầu hơi dẹp; B) có một vạch đengiữa mắt và hàm; C) có 5 đốm đen (mỗiđốm gồm 2 nốt tròn dính liền nhau)dọc thân; D) ở con đực tia vi thứ 2 của
vây lưng thứ nhất kéo dài dạng sợi.
Dài thân đến 6,5 cm SL. Phân bố vùngẤn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương.

DA

female134

Ma Br

Favonigobius reichei (Bleeker, 1854)

B

Cái

Ma Br

Psammogobius biocellatus(Valenciennes, 1837)

C

E

Br

Glossogobius sparsipapillus Akihito& Meguro, 1976

ACA) Head slightly depressed; B) an
oblique black line between eye andjaws; C) a series of 5 black spots (eachcomprising a pair of rounded spots
joined to each other) on midlateralbody; D) 2nd spine of 1st dorsal fin
long and filamentous in males. To 6.5
cm SL. Indo-West Pacific.

Cá bống

B

Br

Silhouettea sp.
A) Đầu dẹp; B) mõm ngắn và nhọn;C) vây hậu môn dài hơn vây lưng thứ
2. Dài thân đến 2.8 cm (SL). Phân bốvùng đồng bằng sông Cửu Long.

AA) Head depressed; B) snout short andpointed; C) base of anal fin longer thanbase of 2nd dorsal fin. 2.8 cm SL.
Vietnamese Mekong.

C

Cá bốngA

Ma Br

Amoya moloana (Herre, 1927)
A) Mõm tròn, phủ lên môi trên; B)một số đốm xanh sáng ở đầu và thân;C) có 2 sọc mờ, dọc thân. Dài thânđến 6 cm (SL). Phân bố vùng Tây TháiBình Dương và biển Andaman.
A) Snout rounded, covering upper
lip; B) several bright blue spots onhead and body; C) 2 faint, irregularlonditudinal dusky lines on body. To 6
cm SL. Western Pacific and Andaman
Sea.

B

C

Cá bốngA

Br Fr"Acentrogobius" globiceps (Hora,
1923)
A) Có 1vạch đen ngắn sau mắt; B) đầuvà thân có nhiều đốm xanh sáng; C)
vây đuôi nhọn với một sọc vàng hẹp.
Dài thân đến 3 cm (SL). Phân bố vùngẤn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương.
A) A short black line behind eye; B)
head and body with many bright blue
spots; C) caudal fin pointed, with anarrow yellow oblique stripe. To 3 cm
SL. Indo-West Pacific.

Đực
male

B

C

Cái

female135

Cá bống chấmMa Br

Acentrogobius caninus (Valenciennes,
1837)
A) Có 1 đốm tròn xanh hoặc đen to ởtrên nắp mang; B) có nhiều đốm màu
xanh sáng trên đầu và thân; C) không
có vảy ở má. Dài thân đến 11 cm (SL).
Phân bố vùng Ấn Độ Dương - Tây
Thái Bình Dương.

ACA) A conspicuous, large rounded blackor dark blue spot above dorsalmost ofgill opening; B) many bright pale-blue
spots on head and body; C) no scales
on cheek. To 11 cm SL. Indo-West
Pacific.

B

Cá bống lá tre

C

Acentrogobius viridipunctatus(Valenciennes, 1837)A) Có 1 vạch cong sậm dưới mắt; B)nhiều đốm màu xanh sáng ở đầu và
thân; C) có vảy ở má. Dài thân đến 11
cm (SL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương
- Tây Thái Bình Dương.

B

AChưa trưởng thành youngA) A posteriorly-directed, curved
dusky marking below eye; B) manybright green/blue spots on head andbody; C) scales on upper part of cheek.
To 11 cm SL. Indo-West Pacific.

Cá bống trònD

Cái female

136

Ma Br

Aulopareia cyanomos (Bleeker, 1849)

BĐực male

Ma BrA) Đầu và thân có nhiều chấm màu
xanh sáng; B) có một số tia vây lưngdài ở con đực; C) có một đốm nhỏ đenở phần trên cuống vây đuôi (mờ hơnở cá đực to); D) không có vảy trên mávà nắp mang. Dài thân đến 11 cm (SL).
Phân bố vùng Ấn Độ Dương -Tây TháiBình Dương.

ACA) Head and body with many brightblue spots; B) some dorsal-fin spines
greatly elongate and filamentous inmales; C) a small black spot at upper
part of base of caudal fin (indistinct inlage males); D) no scales on cheek andoperculum. To 11 cm SL. Indo-West
Pacific.

Cá bống vảy cằm

Ma Br

Aulopareia janetae Smith, 1945

B

DA) Đầu và thân nâu đen nhạt; B) có
một đốm tròn màu đen to trên cuống
vây ngực; C) một đốm màu đen nằmphần trên cuống vây đuôi; D) cằm và
nắp mang có vảy to. Dài thân đến 7,1
cm (TL). Phân bố ở vùng Đồng bằngSông Cửu Long tới bán đảo Thái Lan.

CA) Head and body blackish brown;
B) a large rounded black spot above
pectoral-fin base; C) a large black spot
at upper part of base of caudal fin; D)cheek and operculum largely scaled.
To 7.1 cm TL. Vietnamese Mekong toPeninsular Thailand.

A

Cá bống đuôi chấmBr

Aulopareia unicolor (Valenciennes,
1837)

B

A
Cá nhỏ

small youngA) Thân màu nâu xám với nhiều đốm
màu xanh sáng mờ; B) có 1 đốm đen nhỏtrên cuống vây đuôi (mờ hơn khi cátrưởng thành). Dài thân đến 8,8 cm (TL).
Phân bố vùng Tây Thái Bình Dương.
A) Body dark grayish brown withmany bright pale-green spots; B) asmall black spot at upper part of baseof caudal fin (indisinct in large adults).
To 8.8 cm TL. West Pacific.

Cá bống râu

Ma Br

Gobiopsis macrostoma Steindachner,
1861

A

B

C

A) Đầu dẹp, có một số râu ngắn; B)
hàm rộng, kéo dài qua khỏi mắt; C)đầu và thân nâu nhạt, bao phủ bởi dịchnhầy vàng. Dài thân đến 8 cm (SL).
Phân bố vùng Ấn Độ Dương - Tây
Thái Bình Dương.
A) Head well depressed, with several
short barbels; B) jaws large, extending
well beyond a vertical through hindmargin of eye; C) head and bodybrownish, covered by yellow mucus.
To 8 cm SL. Indo-West Pacific.

137

C

D

B

Đực maleAACA) Thân cao; B) đầu dẹp; C) thân xám,có một hàng đốm đen dọc giữa thân;D) có một đốm đen nhỏ ở rìa trước
vây lưng thứ nhất. Dài thân đến 6,4cm (SL). Phân bố vùng Tây Thái BìnhDương.

Đực maleCá bống đỏ

Cái femaleA) Thân cao; B) đầu dẹp; C) có mộtđốm tròn to màu đen trên vây lưng thứnhất; D) có một vạch đen thẳng đứngdưới mắt. Dài thân đến 4 cm (SL).
Phân bố vùng Ấn Độ Dương - Tây
Thái Bình Dương.

Br Fr

Redigobius chrysosoma (Bleeker,
1875)A) Body deep; B) head compressed;C) a large rounded black spot on 1st
dorsal fin; D) a narrow vertical bar
below eye. To 4 cm SL. Indo-West
Pacific.

D

Cá bống đỏEDA

Cái female

Br Fr

Redigobius bikolanus (Herre, 1927)Đực male

B

138

Br Fr

Stigmatogobius pleurostigma(Bleeker, 1849)

A) Body deep; B) head compressed; C)
body grayish, with a midlateral seriesof black spots; D) a small spot nearanterior margin of first dorsal fin. To
6.4 cm SL. Western Pacific.

Cái female

B

Cá bống mít

CA) Thân cao; B) đầu dẹp; C) có 4 sọc
màu sậm ở phần đuôi; D) hàm rộng ở
cá đực, kéo dài qua sau mắt; E) vâylưng thứ nhất có tia dài ở con đực. Dài
thân đến 3,7 cm (TL). Phân bố vùngẤn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương.
A) Body deep; B) head compressed;
C) 4 oblique dusky internal bars on
tail; D) jaws greatly enlarged in males,
extending beyond a vertical throughhind margin of eye; E) anterior part of
1st dorsal fin greatly elongate in males.
To 3.7 cm TL. Indo-West Pacific.

Cá bống mắt tre
B

A

Br Fr

Brachygobius sabanus Inger, 1958
A) Có các vạch đen ở đầu và thân, tạothành các vòng đen rộng, vòng cuối ởcuống vây đuôi; B) thường không có
vảy trước vây lưng. Dài thân đến 2,2cm (SL). Phân bố vùng Tây Thái BìnhDương.
A) Conspiculus black banded pattern
on head and body, the last one forming
a broad ring at caudal-fin base; B)
usually no scales before predorsal
midline. To 2.2 cm SL. Western
Pacific.

BA

Đực maleCá bống mắt tre

Br FrBrachygobius sp. (cf. aggregatus)
A) Có các vạch đen ở đầu và thân,vạch cuối tách thành 3 đốm nhỏ; B)
0–10 vảy trước vây lưng. Dài thân đến
1,3 cm (SL). Phân bố lưu vực sông
Mê-kông và Chao Phraya.
A) Irregular black banded pattern onhead and body, the last one usuallydivided into 3 smaller spots; B) 0–10
scales on predorsal midline. To 1.3 cm
SL. Mekong and Chao Phraya basins.

Cái female

Cá bống

Br Fr

Gobiopterus chuno (Hamilton, 1822)

Cái femaleAĐực maleBCDA) Thân màu trắng trong, có vài đốmđen ở vùng ngực và vây hậu môn; B)
vây lưng thứ nhất có 5 gai cứng; C)
vây lưng thứ hai có 8–9 tia mềm; D)
vây hậu môn có 11–13 tia mềm. Dài
thân đến 2,1 cm (SL). Phân bố vùngẤn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương.
A) Body translucent, with a few
melanophores on throat and anal-finbase; B) 1st dorsal fin with 5 spines;C) 2nd dorsal fin with 8–9 soft rays; D)anal fin with 11–13 soft rays. To 2.1
cm SL. Indo-West Pacific.

139

Cá bống đối

Ma Br

Mugilogobius tigrinus Larson, 2001

B CA) Có 5 sọc đen hẹp ở thân; B) có đốm
to màu đen nhạt ở vây lưng thứ nhất;C) vây lưng thứ nhất hình tam giác.
Dài thân đến 2,3 cm (SL). Phân bốvùng Ấn Độ Dương - Tây Thái BìnhDương.

Đực maleAA) 5 narrow blackish vertical bars
on body; B) a large blackish spot atanterior part of 1st dorsal fin; C) 1st
dorsal fin triangular. To 2.3 cm SL.
Indo-West Pacific.

Cái female

Cá bống đối
DA

Ma Br Fr

Mugilogobius cavifrons (Weber,
1909)

B

C

A) Đầu rộng, tròn, tương đối dẹp; B)
thân nâu xám, có 9–10 vạch hẹp nhạtmàu hơn; C) vây đuôi có hơn 3 sọcđậm; D) có đốm đen lớn ở giữa vâylưng thứ nhất. Dài thân đến 4,4 cm SL.
Phân bố vùng Tây Thái Bình Dương.
A) Head relatively depressed, broad
and rounded; B) body grayish brown,with 9 or more faint, irregular narrowbars; C) caudal fin with 3 or more
irregular dark bars; D) a large black
spot at middle of 1st dorsal fin. 4.4 cm
SL. Western Pacific.

Cá bống đối

Ma Br

Mugilogobius chulae (Smith, 1932)

DA) Thân xám nhạt, có 6 vạch đen; B)
có 2 đốm đen ở vây đuôi; C) một đốmđen lớn ở rìa vây lưng thứ nhất; D)vài tia vi cứng kéo dài dạng sợi ở cá
đực. Dài thân đến 3,9 cm (SL). Phânbố vùng Tây Thái Bình Dương.

C

A

140

B

A) Body pale gray, with 6 or more
irregular black bars; B) 2 black spots
at cauudal-fin base; C) a large black
spot at rear part of 1st dorsal fin; D)some dorsal-fin spines elongate andfilamentous in males. To 3.9 cm SL.
Western Pacific.

Cái female

A

B

C

Đực maleCá bống vạchMa Br Fr

Hemigobius hoevenii (Bleeker, 1851)A) Đầu tương đối dẹp, rộng và tròn;B) có 6 vạch mờ ở thân (khi trưởng
thành mất màu); C) con đực hàm rộng.
Dài thân đến 3,7 cm (SL). Phân bốvùng Tây Thái Bình Dương và biểnAndaman.
A) Head relatively depressed, broad
and rounded; B) ca. 6 oblique blackish
bands on body (indistinct in large
males); C) jaws enlarged in males.
To 3.7 cm SL. Western Pacific andAndaman Sea.

Cá bống

Ma Br

Hemigobius mingi (Herre, 1936)

DAA) Đầu tù; B) thân tương đối cao; C)thân xám đen hoặc nâu nhạt, với vàivạch nhạt hẹp; D) có một đốm đen lớnở rìa vây lưng thứ nhất. Dài thân đến
5,5 cm (SL). Phân bố vùng Tây TháiBình Dương.

CA) Head blunt; B) body relatively
deep; C) body dark gray or brownish,with some narrow paler bands; D)a large black spot at rear part of 1st
dorsal fin. To 5.5 cm SL. Western
Pacific.

B

Cá bống

Br Fr

Eugnathogobius microps Smith,
1931

BA) Mắt nhỏ, hai mắt xa nhau; B) hàm
rộng, kéo dài ra sau mắt; C) vây lưngthứ hai và vây hậu môn có 1 gai cứngvà 5-6 tia mềm. Dài thân đến 2,7 cm(SL). Phân bố vùng đồng bằng sôngCửu Long và Thái Lan.

ACA) Eyes small, well separated one
another; B) jaws large, extending wellbeyond a vertical through hind marginof eye; C) 2nd dorsal and anal finswith 1 spine and 5–6 soft rays. To
2.7 cm SL. Vietnamese Mekong and
Peninsular Thailand.

141

Cá bống

Fr

Eugnathogobius siamensis (Fowler,
1934)

A

D

B

C

A) Thân tương đối ngắn; B) có 2–6
sọc mờ ở vây lưng; C) vây đuôi có 4–7
sọc hơi đen; D) con đực có hàm rộng.
Dài thân đến 3,6 cm (SL). Phân bốvùng Tây Thái Bình Dương.
A) Body relatively short; B) 2–6
narrow dusky stripes on dorsal fins; C)
caudal fin with 4–7 blackish verticalbars; D) jaws enlarged in males. To 3.6
cm SL. Western Pacific.

Cá bốngBr

Eugnathogobius illotus (Larson, 1999)

AB

A) Có 2–3 vạch mờ đen ở mõm vàcằm; B) phần lưng sậm, hơi trắng ởbụng, có nhiều đốm sọc đen nhạt.
Dài thân đến 4,5 cm (SL). Phân bốvùng Tây Thái Bình Dương và biểnAndaman.
A) 2–3 broad black oblique bars on
snout and cheek; B) body beige dorsally, whitish ventrally, with many small
irregularly-shaped blackish blotches.
To 4.5 cm SL. Western Pacific andAndaman Sea.

Cá bốngBr

Eugnathogobius variegatus (Peters,
1868)

B
D
A

142

C

A) Thân xám nhạt với nhiều vết đennhỏ; B) có một vạch mờ ngắn từ mắtđến má; C) có đốm xanh đậm ở rìa vâylưng thứ nhất; D) răng hàm trên dày
tạo thành dãy răng hàm. Dài thân đến
3,7 cm (SL). Phân bố vùng Tây TháiBình Dương và biển Andaman.
A) Body pale gray with many small
dusky speckles; B) a short obliqueline from eye to cheek; C) a dark blue
spot at rear part of 1st dorsal fin; D)
upper-jaw teeth compressed, forminga uniserial teeth row. To 3.7 cm SL.
Western Pacific and Andaman Sea.

Cá bống

Cái femaleCA) Vây lưng và vây đuôi có nhiều đốmđen nhỏ; B) các vảy có rìa đen mờ làm
như tấm lưới quanh thân; C) trên đầu
có 2 sọc đen chạy ngang mắt (con đựckhông rõ); D) con đực có hàm rộng; E)
con đực có vây đuôi hơi đỏ. Dài thânđến 4,7 cm (SL). Phân bố vùng Ấn ĐộDương - Tây Thái Bình Dương.

A

B

D

E

Đực maleDAA) Dorsal and caudal fins with manysmall black dots; B) scale pockets witha dusky edge, forming a reticulated
pattern of body; C) 2 black lines on headthrough eye (indistinct in males); D) jaws
enlarged in males; E) caudal fin reddish inmales. To 4.7 cm SL. Indo-West Pacific.

Cá bốngBĐực maleBr

Pseudogobiopsis sp.

EC

Cái femaleA) Thân tương đối ngắn, màu nâu
xám với 4–5 hàng vảy từ lưng xuống
bụng; B) 2–3 sọc đậm ở vây lưng; C)không có đốm/sọc đen ở vây đuôi; D)con đực có hàm rộng; E) con đực có
vây đuôi và vây hậu môn đỏ nhạt. Dài
thân tới 2,0 cm SL. Phân bố ở đồngbằng sông Mê-kông, Việt Nam.
A) Body relatively short, dark grayish
brown with 4–5 beige saddles; B) 2–3
bold dusky stripes on dorsal fins; C)
no blackish spots/bars on caudal fin;D) jaws enlarged in males; E) anal andcaudal fins reddish in male. To 2.0 cm
SL. Vietnamese Mekong.

Cá bốngĐực maleA

Br Fr

Eugnathogobius kabilia (Herre, 1940)

Br

Gobiidae, indet. gen. & sp.

BC

Cái femaleA) Mõm tròn, che lấp môi trên; B) dọclưng có 8–9 vạch ngắn hơi đỏ; C) vâyđuôi có vài vạch đỏ nhạt. Dài thân đến
3,6 cm (SL). Phân bố vùng đồng bằngsông Cửu Long và Singapore.
A) Snout rounded, covering over upper
lip; B) body beige with ca. 8–9 short,irregular reddish lines on back; C) caudal
fin with some vertical rows of reddish
spots. To 3.6 cm SL. Vietnamese
Mekong and Singapore.

143

Đực male

C

A

A

B

A) Snout rounded, overhanging upper
lip; B) several vertical rows of blackspots on caudal fin; C) a midlateral
series of black spots on body forming adashed line at least in large specimens.
To 4 cm SL. Indo-West Pacific.

CAĐực male

E

Br

Pseudogobius javanicus (Bleeker,
1856)

Con đực femaleA) Snout rounded, overhanging upper
lip; B) several vertical rows of blackspots on caudal fin; C) black spot onrear part of 1st dorsal fin small; D) a
diagnal black line below 1st dorsal fin.
To 3.4 cm SL. Indo-Pacific.

Đực maleCá bống

D

Br

Pseudogobius sp.

B

Cái female

144

Cá bốngA) Miệng tròn, môi trên cao; B) nhiều
hàng chấm đen ở vây đuôi; C) 1 đốmđen to ở rìa vây lưng thứ nhất; D) 1
đường chấm đen sau vây lưng thứ nhất.
Dài thân đến 3,4 cm (SL). Phân bố vùngẤn Độ Dương - Thái Bình Dương.

B

D

Br

Pseudogobius melanostictus (Day,
1876)
A) Miệng tròn, môi trên cao; B) có vàisọc đen ở vây đuôi; C) các đốm đenliên tục tạo thành vạch màu đen dọc
thân. Dài thân đến 4 cm (SL). Phân bốvùng Ấn Độ Dương - Tây Thái BìnhDương.

Đực maleC

Cá bống chấm đenA) Miệng tròn, môi trên cao; B) không
có đốm đen ở vây đuôi; C) có 1 chấmđen to ở rìa vây lưng thứ nhất ; D)cuống vây đuôi vàng nhạt hoặc vàngcam ở cá trưởng thành; E) 1 vạch đen
sau vây lưng thứ nhất. Dài thân đến
3 cm (SL). Phân bố vùng đồng bằngsông Cửu Long, Việt Nam.
A) Snout rounded, overhanging upper
lip; B) no black spotted pattern on
caudal fin; C) a large black spot at rearhalf of 1st dorsal fin; D) basal part ofcaudal fin pale yellow or yellowish
orange in adults; E) a diagnal blackline below 1st dorsal fin. To 3 cm SL.
Vietnamese Mekong.

B

Cái femaleA

Cá bống

Br

Pseudogobius masago (Tomiyama,
1936)A) Miệng tròn, môi trên cao; B) không
có đốm đen ở vây lưng thứ nhất; C)cuống đuôi thon. Dài 3 cm (TL). Phânbố vùng Tây Thái Bình Dương.

CA) Snout rounded, overhanging upper
lip; B) no black spot on 1st dorsal fin;C) caudal peduncle slender. To 3 cm
SL. Western Pacific.

Cái female

Cá bốngĐực maleBr

Pseudogobius avicennia (Herre, 1940)

Cái female

D

C

A

B

A) Miệng tròn, môi trên cao; B) 1 đốmđen nhỏ ở phần trên của cuống vâyđuôi; C) thân tương đối thon; D) vây
đen nhạt ở cá đực trưởng thành (rìavây lưng và vây đuôi màu vàng nhạt).
Dài thân đến 3,2 cm (SL). Phân bốvùng Tây Thái Bình Dương.
A) Snout rounded, overhanging upper
lip; B) a conspicuous small black spotat dorsal part of caudal-fin base; C)body relatively slender; D) fins blackened in adult males (dorsal and caudal
fins with a broad pale-yellow margin).
To 3.2 cm SL. Western Pacific.

Cái female

ABĐực maleC

Cá bống

Br

Pseudogobius yanamensis (Rao,1971)A) Mõm tròn, môi trên nhô cao; B) 1
vạch đen rộng ở vây lưng thứ nhất ; C)
có 3 đốm đen ở cuống vây đuôi. Dài
thân tới 3 cm SL. Phân bố vùng Ấn ĐộDương - Tây Thái Bình Dương.
A) Snout rounded, overhanging upper
lip; B) a conspicuous black bar on 1st
dorsal fin; C) 3 large rounded spots at
caudal fin base. To 3 cm SL. IndoWest Pacific.

Cái female

145

Cá bốngA
B

D

Đực maleCE

Cái femaleA) Tia vây lưng thứ nhất dài, gấp 2 lầncủa vây lưng thứ hai; B) vây đuôi dài
và nhọn; C) bụng có 1 mãng màu xanh;D) 1 vạch đứng nhỏ dưới mắt; E) vảytrên thân to, có 25–27 vảy dọc thân. Dài
thân tới 13 cm (TL). Phân bố vùng ẤnĐộ Dương - Tây Thái Bình Dương.
A) 1st dorsal fin elongate, much taller
than 2nd dorsal fin; B) caudal fin longand pointed; C) belly with bluishsheen; D) a narrow black vertical bar
below eye; D) scales on body large,
25–27 scales in a longitudinal series.
To 13 cm TL. Indo-West Pacific.

Cá bống
BCDA) Teeth on upper jaw in a single row;B) a narrow fleshy tentacle on eye;C) no elongate, filamentous dorsal-fin
spines; D) scales on body small, 60–67
scales in a longitudinal series. To 12
cm SL. Indo-West Pacific.

Cá bống

Ma Br

Oxyurichthys microlepis (Bleeker,
1849)

C

A) 1 hàng răng đơn ở hàm trên; B)mắt không có mấu sợi thịt; C) vảy trênlưng có chấm đen nhỏ; D) vảy trênthân nhỏ, 48–58 vảy dọc thân. Dài
thân đến 9,5 cm (SL). Phân bố vùngẤn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương.

A

D

146

Ma Br

Oxyurichthys tentacularis(Valenciennes, 1837)A) 1 hàng răng đơn ở hàm trên; B) 1
mấu sợi thịt phía trên mắt; C) tia gai
vây lưng dạng sợi, không dài; D) vảyở thân nhỏ, 60–67 vảy dọc thân. Dài
thân đến 12 cm (SL). Phân bố vùngẤn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương.

A

B

Br Fr

Oligolepis acutipennis (Valenciennes,
1837)A) Teeth on uper jaw in a single row;B) no fleshy tentacle on eye; C) scales
on anterodorsal part of body with ablack dot; D) scales on body small,
48–58 scales in a longitudinal series.
To 9.5 cm SL. Indo-West Pacific.

Cá bốngD

C

Fr

Stenogobius mekongensis Watson, 1991

A

B

Đực maleA) Vài mấu nhỏ nhô ra dọc sau nắp
mang; B) vảy ở thân nhỏ, có 50–54
vảy dọc thân; C) có một vạch thẳngmờ dưới mắt; D) con đực có một vạchmờ bên hông. Dài thân đến 6,9 cm(SL). Phân bố vùng đồng bằng sôngCửu Long.

Cái femaleA) Some minute finger-like fleshy
projections along posterior end of gill
opening before pectoral-fin base; B)
scales on body small, 50–54 scales ina longitudinal series; C) a short dusky
vertical bar below eye; D) faint dusky
banded pattern on side of body inmales. To 6.9 cm SL. Mekong delta.

Cá bống

A

Br

Apocryptodon sp.
A) Đầu hơi dẹp; B) miệng gần nhưnằm ngang và kéo dài ra đến sau mắt;C) 1 đốm xanh-trắng ở rìa trên vâylưng thứ nhất. Dài thân đến 5 cm SL.
Phân bố vùng đồng bằng sông CửuLong, Việt Nam.

CA) Head slightly depressed; B) mouthnearly horizontal, extending posteriorly beyond a vertical through hindmargin of eye; C) a distinct black spot,edged ventrally with white, at distal
part of 1st dorsal fin. To 5 cm SL.
Vietnamese Mekong.

BChưa trưởng thành young

Cá bống
C

A

B

Ma Br

Oxuderces dentatus Eydoux &Souleyet, 1850A) Đầu dẹp; B) vây lưng dài, liên tục;C) 1 đôi răng nanh ở hàm trên. Dài
thân đến 9,3 cm (SL). Phân bố vùngẤn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương.
A) Head well depressed; B) dorsal finscontinuous; C) a pair of large fanglike teeth on upper jaw. To 9.3 cm SL.
Indo-West Pacific.

147

Cá bống sao

Ma Br

Boleophthalmus boddarti (Pallas,
1770)
A) Thân xám nâu, có 5–7 sọc mờ vànhiều chấm nhỏ xanh nhạt; B) vâylưng thứ nhất rộng, có 5 gai. Dài thânđến 13,5 cm (SL). Phân bố vùng ẤnĐộ Dương - Tây Thái Bình Dương.

ABA) Body grayish brown with 5–7
dusky oblique bars and many minutebright pale-blue spots; B) 1st dorsal fin
broad, with 5 spines. To 13.5 cm SL.
Indo-West Pacific.

Chưa trưởng thành young

Cá thòi lòi

Ma Br

Scartelaos histophorus (Valenciennes,
1837)A) Thân dài; B) vây lưng thứ nhất hẹpvà dài; C) có nhiều râu ngắn dưới cằm.
Dài thân đến 10,5 cm (SL). Phân bốvùng Ấn Độ Dương - Tây Thái BìnhDương.
A) Body elongate; B) 1st dorsal fin
narrow and long, with 5 spines; C)many short barbels on ventral surfaceof head. To 10.5 cm SL. Indo-West
Pacific.

CA

B

Cá nhỏ

small young148

Cá thòi lòiBr FrPeriophthalmodon septemradiatus(Hamilton, 1822)
A) Thân xám nâu, có 1 vạch đen nhạtrộng dọc từ mắt tới cuống vây đuôi; B)
con đực có nhiều đốm xanh sáng nhỏ ởđầu, thân và vây; C) tia vây bụng rời;D) hàm trên có 2 hàng răng. Dài thânđến 8,6 cm (SL). Phân bố vùng Ấn ĐộDương - Tây Thái Bình Dương.

DABA) Body dark grayish brown, witha faint blackish stripe from eye tocaudal-fin base; B) numerous minutebright blue spots on head, body andfins in males; C) pelvic fins separated;D) 2 rows of teeth on upper jaw. To 8.6
cm SL. Indo-West Pacific.

Đực maleCCon đực chưa trưởng thànhyoung maleCái female

Cá thòi lòi

C

Ma Br

Periophthalmodon schlosseri (Pallas,
1770)

B
A

A) Thân nâu hoặc xám nhạt, có mộtvạchđen nhạt từ mắt đến cuốngđuôi; B)
vây lưng thứ nhất màu nâu đậm, có rìatrắng; C) hàm trên có 2 hàng răng. Dài
thân đến 21 cm (SL). Phân bố vùngẤn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương.
A) Body brown or grayish brown, witha distinct blackish stripe from eye toend of caudal peduncle; B) 1st dorsal
fin dark brown with pale distal margin;C) 2 rows of teeth on upper jaw. To 21
cm SL. Indo-West Pacific.

149

Cá thòi lòi chấm cam

Ma Br

Periophthalmus chrysospilos Bleeker,
1853

A
E

A) Đầu và thân có nhiều chấm cam
nhỏ; B) vây lưng thứ nhất màu vàng,rìa đen và trắng; C) 2 tia vi cứng của
vây lưng thứ nhất có dạng sợi và kéo
dài; D) 2 vây bụng liền nhau tạo thànhđĩa; E) hàm trên có 1 hàng răng. Dài
thân đến 12,9 cm (SL). Phân bố vùngẤn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương.

C
B

Đực maleDA) Head and body with many smallorange spots; B) 1st dorsal fin orange,
with a black stripe edged by narrow
white at the distal part; C) first 2
dorsal-fin spines usually elongate andfilamentous in males; D) pelvic finsconnected medially, forming a disc; E)a single row of teeth on upper jaw. To
12.9 cm SL. Indo-West Pacific.

Cái female

Cá thòi lòi vạchngang trắng

Ma Br

Periophthalmus gracilis Eggert, 1935

B

D

C

A) Thân nâu xám với nhiều vạch thẳng
ngang màu trắng; B) vây lưng thứ nhấtnâu vàng, có vệt đen lớn, rìa trắng; C)2 vây bụng tách rời; D) 1 hàng răng ở
hàm trên. Dài thân đến 4,5 cm (SL).
Phân bố vùng Tây Thái Bình Dương.

A

Đực male

Cái female

150A) Body grayish brown with many
irregular narrow white bars; B) 1st
dorsal fin yellowish brown with a large
black spot at rear partnd white distal
margin; C) pelvic fins separated; D) asingle row of teeth on upper jaw. To
4.5 cm SL. Western Pacific.

Cá thòi lòi chấm đen

Ma Br

Periophthalmus variabilis Eggert,
1935A) Thân màu nâu hoặc olive, bụngtrắng đục, có nhiều đốm đen nhỏkhông đều; B) vây lưng thứ nhất gầndạng tam giác, không có tia vi dạngsợi; C) có 1 vạch đen ở giữa và vàngnhạt ở gốc của vây lưng thứ hai; D)
các tia vây bụng rời nhau, nhưng các
gai cứng thì dính liền; E) 1 hàng răngở hàm trên. Dài thân đến 6,4 cm (SL).
Phân bố vùng Đông Nam Á.

A

B
C

E

A) Body beige or olive brown, paler
ventrally, with many small irregular–
shaped blackish spots; B) 1st dorsal fin
nearly triangular, with no filamentous
spines; C) a black stripe at middleof 2nd dorsal fin under yellowish
distal margin; D) pelvic fins largely
separated, but connedted anteriorly
between spines; E) a single row ofteeth on upper jaw. To 6.4 cm SL.
Southeast Asia.

D151

Cá bóng kèo vảynhỏ

Ma Br Fr

Pseudapocryptes elongatus (Cuvier, 1816)
A) Thân dài; B) vảy rất nhỏ, hơn 150
vảy dọc thân. Dài thân đến 18,7 cm(SL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương Tây Thái Bình Dương.

ABA) Body elongate; B) scales minute(difficult to be caunted without magnification), 150 or more scales in a longitudinal series. To 18.7 cm SL. IndoWest Pacific.

Cá bống kèo vảy to

Ma Br

Parapocryptes serperaster(Richardson, 1846)
A) Thân dài; B) vảy tương đối to, có
62–81 vảy dọc thân. Dài thân đến 17,3
cm (SL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương Tây Thái Bình Dương.

ABA) Body elongate; B) scales relatively
large (easily counted without magnification), 62–81 scales in a longitudinal
series. 17.3 cm SL. Indo-West Pacific.

Cá lưỡi búa

Ma Br"Taenioides" nigrimarginatus Hora, 1924
A) Thân khá dài, hồng nhạt; B) rìa vâylưng, vây hậu môn và vây đuôi đen nhạt;C) có vảy ở phần trước của thân. Dài thânđến 23 cm (SL). Phân bố vùng đồng bằngsông Cửu Long đến bán đảo Mã Lai.

A

C

B

A) Body greatly elongate, pinkish
gray; B) dorsal, anal and caudal fins
blackish; C) scales on posterior partof body. To 23 cm SL. Vietnamese
Mekong to Malay Peninsula.

Cá lưỡi búa

Ma Br Fr

Taenioides gracilis (Valenciennes, 1837)

C
A

152

B

A) Thân khá dài, màu cam hoặc đỏnhạt; B) thân không có vảy; C) có râungắn ở đầu. Dài thân đến 16,5 cm (SL).
Phân bố vùng Ấn Độ Dương - Tây
Thái Bình Dương.
A) Body greatly elongate, reddish ororange; B) no scales on body; C) somedistinct cutaneous ridges and shortbarbels on head. To 16.5 cm SL. IndoWest Pacific.

Cá lưỡi búa
CA
B

Ma Br Fr

Trypauchenopsis intermedia Voltz,
1903A) Thân khá dài, đỏ nhạt; B) không cóvảy; C) có nhiều râu ngắn ở đầu. Dài
thân đến 10,3 cm (SL). Phân bố vùngẤn Độ Dương - Thái Bình Dương.
A) Body greatly elongate, reddish;B) no scales on body; C) many shortbarbel-like processes on head. To 10.3
cm SL. Indo-Pacific.

Cá kèo huyết

Ma Br

Brachyamblyopus brachysoma(Bleeker, 1854)

ABA) Thân tương đối ngắn, đỏ nhạt; B)
vây ngực và vây bụng tương đối dài.
Dài thân đến 11,5 cm (SL). Phân bốvùng Ấn Độ Dương - Tây Thái BìnhDương.
A) Body relatively short (as an eelgoby), reddish; B) pectoral and pelvic
fins moderately large. To 11.5 cm SL.
Indo-West Pacific.
Br Fr

Cá kèo huyết

Caragobius urolepis (Bleeker, 1852)A) Thân tương đối ngắn, đỏ nhạt; B)
vây ngực và vây bụng ngắn. Dài thânđến 7,2 cm (SL). Phân bố vùng Ấn ĐộDương - Tây Thái Bình Dương..

AA) Body relatively short (as an eelgoby), reddish; B) pectoral and pelvic
fins small. To 7.2 cm SL. Indo-West
Pacific.

B

Cá bống đều

Ma Br

Trypauchen vagina (Bloch &Schneider, 1801)A) Đầu và thân dẹp, màu hồng nhạt; B)
2 vây bụng liền nhau tạo thành dạngđĩa. Dài thân đến 15,4 cm (SL). Phânbố vùng Ấn Độ Dương - Tây TháiBình Dương.

A

BA) Head and body compressed, pinkish; b) pelvic fins fully connected,
forming a funnel-like disc. To 15.4 cm
SL. Indo-West Pacific.

153Bộ cá bơn
PLEURONECTIFORMESHọ cá bơn cát

Family PARALICHTHYIDAEHọ cá bơn cát với các đặc điểm như sau: A) 2 mắt bên
trái; B) vây lưng và vây hậu môn không liền với vâyđuôi; C) vây bụng đối xứng; D) đường bên cong lên ở vị
trí vây ngực.
A family of flatfishes with: A) eyes on left side of body;B) dorsal and anal fins connected to caudal fin; C) pelvic
fins nearly symmetrical in position; D) anterior part oflateral line above pectoral fin curved.

AC

Cá bơn
A
B

D

154

C

D
B

B

Ma Br

Pseudorhombus arsius (Hamilton,
1822)
A) Có các đốm đen mờ trên phần congvà dọc theo phần sau của đường bên ; B)
vây lưng có 71–84 tia mềm; C) vây hậu
môn có 53–62 tia mềm; D) lược mangtương đối dài, giống cây lược. Dài thânđến 45 cm (TL). Phân bố vùng Ấn ĐộDương - Tây Thái Bình Dương.
A) Dusky spots at curved part andposterior part of lateral line; B) 71–84
dorsal-fin rays; C) 53–62 anal-fin rays;D) gill rakers moderately long, comblike. To 45 cm TL. Indo-West Pacific.

Họ cá bơn sọc Family SOLEIDAE
Họ cá bơn sọc với các đặc điểm như sau: A) cả 2 mắtbên phải; B) miệng nhỏ; C) gốc vây lưng kéo dài qua
đến trước mắt; D) vây lưng và vây hậu môn đôi khi liềnvới vây đuôi; E) đường bên thẳng.

A
D

A family of flatfishes with: A) eyes on right side of head;B) small mouth; C) dorsal-fin origin anterior to eyes; D)
dorsal and anal fins connected with caudal fin in many
species; E) lateral line on body straight.

C

B

Cá bơn mõmchấm đenA

E

Ma Br Fr

Achiroides melanorhynchus (Bleeker,
1850)
A) Vây lưng và vây hậu môn liền với
vây đuôi; B) không vây ngực; C) cóđốm đen ở mặt dưới gần miệng. Dài
thân đến 11,2 cm (SL). Phân bố vùngĐông Nam Á.

CA) Dorsal and anal fins joined to caudal
fin; B) no pectoral fins; C) a black
marking around mouth of blind side.
To 11.2 cm SL. Southeast Asia.

B

Cá lưỡi mèo
A

B

Br Fr

Brachirus elongatus (Pellegrin &Chevey, 1940)
A) Vây lưng và vây hậu môn liền với
vây đuôi; B) không mắt. Dài thân đến
7 cm (TL). Phân bố vùng đồng bằngsông Cửu Long.
A) Dorsal and anal fins joined tocaudal fin; B) eyes absent. To 7 cm
TL. Mekong delta.

155

C

A

Cá lưỡi mèo

FrBrachirus harmandi (Sauvage, 1878)
A) Vây lưng và vây hậu môn liền với
vây đuôi; B) vây ngực kém phát triển;C) thân cao. Dài thân đến 8,3 cm (SL).
Phân bố lưu vực sông Mê-kông đến
bán đảo Mã lai.

B

C

A

A) Dorsal and anal fins joined tocaudal fin; B) rudimentary pectoral fin;C) body deep. To 8.3 cm SL. Mekongbasin to Malay Peninsular.

Cá lưỡi mèo

Br Fr

Brachirus panoides (Bleeker, 1851)
A) Vây lưng và vây hậu môn liền với
vây đuôi; B) vây ngực kém phát triển;C) thân tương đối thon. Dài thân đến 15
cm (SL). Phân bố vùng Đông Nam Á.
A) Dorsal and anal fins joined tocaudal fin; B) rudimentary pectoral fin;C) body relatively slender. To 15 cm
SL. Southeast Asia.

B

Cá lưỡi mèo

Ma Br

Synaptura commersonnii (Lacepède,
1802)

A

A) Vây lưng và vây hậu môn liền với
vây đuôi; B) các vây lưng, vây ngựcvà vây đuôi nâu đen, có rìa màu trắng.
Dài thân đến 32 cm (TL). Phân bố vùngẤn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương.

B

156

A) Dorsal and anal fins joined tocaudal fin; B) distal part of dorsal, analand caudal fins blakish brown with aconspicuous white margin. To 32 cm
TL. Indo-West Pacific.

Họ cá bơn lưỡi bò Family CYNOGLOSSIDAEHọ cá bơn lưỡi bò với các đặc điểm như sau: A) cả 2mắt đều bên trái; B) không vây ngực; C) vây lưng và
vây hậu môn liền với vây đuôi; D) cuống gốc vây lưngkéo dài qua khỏi mắt.

A
C

B

A family of flatfishes with: A) eyes on left side of body;B) no pectoral fins; C) dorsal and anal fins joined tocaudal fin; D) dorsal-fin origin anterior to eye.

Cá lưỡi bò
A

B

Fr

Cynoglossus feldmanni (Bleeker, 1854)

CA) 3 đường bên ở mặt có mắt; B) 13–
16 vảy giữa 2 đường bên; C) vây đuôithường có 10 tia mềm. Dài thân đến 25
cm (TL). Phân bô vùng Đông Nam Á.
A) 3 lateral lines on eyed side of body;B) 13–16 scales between 2 laterallines on eyed side of body; C) usually
10 caudal-fin rays. To 25 cm TL.
Southeast Asia.

Cá lưỡi trâu vảy nhỏ

Fr

Cynoglossus microlepis (Bleeker, 1851)

A

B

C

A) 3 đường bên ở mặt có mắt; B) 21–22
vảy giữa 2 đường bên; C) vây đuôi thường
có 8 tia mềm. Dài thân đến 25 cm (TL).
Phân bố vùng Tây Thái Bình Dương.
A) 3 lateral lines on eyed side of body;B) 21–22 scales between 2 lateral lines
on eyed side of body; C) usually 8
caudal-fin rays. To 25 cm TL. Western
Pacific.

Cá lưỡi trâu vảy to
A

B

Ma Br

Cynoglossus arel (Bloch & Schneider,1801)A) 2 đường bên ở mặt có mắt; B) vảyto, có 7–9 vảy giữa 2 đường bên. Dài
thân đến 38 cm (TL). Phân bố vùngẤn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương.
A) 2 lateral lines on eyed side of body;B) scales large, 7–9 scales between 2lateral lines on eyed side of body. To
38 cm TL. Indo-West Pacific.

157

Cá lưỡi trâu
B

A

Ma Br

Cynoglossus lingua Hamilton, 1822

CA) 2 đường bên ở mặt có mắt; B) thânvà mõm rất dài; C) 11–12 vảy giữa 2đường bên. Dài thân đến 40 cm (TL).
Phân bố vùng Ấn Độ Dương - Tây
Thái Bình Dương.
A) 2 lateral lines on eyed side of body; B)
body and snout very elongate; C) 11–12
scales between 2 lateral lines on eyed sideof body. To 40 cm TL. Indo-West Pacific.

Cá bơn vằn
A

Ma Br

Cynoglossus puncticeps (Richardson,
1846)

C

A) 2 đường bên ở mặt có mắt; B) các
sọc nâu đen ở bên có mắt; C) 15–19
vảy giữa 2 đường bên. Dài thân đến 18
cm (TL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương
- Tây Thái Bình Dương.
A) 2 lateral lines on eyed side of body;B) distinct irregular dark brown blotcheson eyed side; C) 15–19 scales between 2lateral lines on eyed side of body. To 18
cm TL. Indo-West Pacific.

B

Cá lưỡi hùm
A

Ma Br

Cynoglossus cynoglossus (Hamilton,
1822)

C

A) 2 đường bên ở mặt có mắt; B)
không có các sọc nâu đen ở bên có mắtC) 12–14 vảy giữa 2 đường bên. Dài
thân đến 20 cm (TL). Phân bố vùngẤn Độ Dương - Tây Thái Bình Dương.
A) 2 lateral lines on eyed side ofbody; B) no distinct, large dark brown
blotches on eyed side; C) 12–14 scales
between 2 lateral lines on eyed side ofbody. To 20 cm TL. Indo-West Pacific.

B

Cá bơn cát

Ma

Cynoglossus bilineatus (Lacepède,
1802)

A

A) 2 đường bên ở mặt có mắt. Dài thânđến 40 cm (TL). Phân bố vùng Ấn ĐộDương - Tây Thái Bình Dương.
A) 2 lateral lines on both side of body.
To 40 cm TL. Indo-West Pacific.

158

Cá bơn

Ma

Cynoglossus trulla (Cantor, 1849)
A) 2 đường bên ở mặt có mắt và 1đường bên ở không có mắt. Dài thânđến 45 cm (SL). Phân bố vùng Ấn ĐộDương - Tây Thái Bình Dương.

AA) 2 lateral lines on eyed side, single
lateral line on blind side. To 45 cm
SL. Indo-West Pacific.

B

Cá lưỡi trâuC

DA) Lips on eyed side fringed with
branched fleshy papillae; B) eyed sideof body with numerous paler spots;C) more than 105 dorsal fin rays; D)
81–88 anal-fin rays. To 30 cm SL.
Indo-West Pacific.

A

Cá lưỡi trâu

C

B

Ma Br

Paraplagusia blochii (Bleeker, 1851)

D

A

Ma Br

Paraplagusia bilineata (Bloch, 1787)
A) Môi được kết viền quanh bởi các
mấu mềm nhỏ; B) nhiều các đóm màu
nâu nhạt ở mặt bên có mắt; C) vâylưng có 105 tia mềm; D) vây hậu môn
có 81–88 tia mềm. Dài thân đến 30 cm(SL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương Tây Thái Bình Dương.

A) Môi được kết viền quanh bởi các
mấu mềm nhỏ; B) thân bên có mắttrơn, không có các chấm; C) vây lưngcó 105 tia mềm trở xuống; D) vây
hậu môn có 66–80 tia mềm. Dài thânđến 21 cm (SL). Phân bố vùng Ấn ĐộDương - Tây Thái Bình Dương.
A) Lips on eyed side fringed with
branched fleshy papillae; B) eyed sideof body plain beige with no spotted
pattern; C) 105 or fewer dorsal fin
rays; D) 66–80 anal-fin rays. To 21
cm SL. Indo-West Pacific.

159Bộ cá nóc
TETRAODONTIFORMESHọ cá nóc Family TETRAODONTIDAE
Họ cá nóc với các đặc điểm như sau: A) thân hình cầu;B) vây lưng và vây hậu môn nằm ở phần sau của thân; C)không có vây bụng; D) vây không có gai cứng; E) có 2cặp răng.

B
E

A family of puffers with: A) globular body; B) dorsal
and anal fin located at posterior part of body; C) no
pelvic fins; D) no spines on fins; E) 2 pairs of beak-liketeeth.

ADC

Cá nóc

Ma Br

Lagocephalus lunaris (Bloch &Schneider, 1801)A) Bụng trắng bạc, lưng xám đen;B) vây đuôi khuyết; C) hàng gai nhỏtạo thành hình cung tới trước gốc vâylưng. Dài thân đến 45 cm (SL). Phânbố vùng Ấn Độ Dương - Tây TháiBình Dương.

CA) Body silvery white ventrally, darkgray dorsally; B) caudal fin emarginate; C) patch of spinules on backreaching to dorsal-fin origin. To 45
cm SL. Indo-West Pacific.

A

B

A

Cá nócMa Br

Takifugu oblongus (Bloch, 1786)A) Lưng có nhiều sọc ngang nâu đậm.
Dài thân đến 20 cm (SL). Phân bốvùng Ấn Độ Dương - Tây Thái BìnhDương.
A) Many dark brown transverse bands
on dorsal half of body. To 20 cm SL.
Indo-West Pacific.

Cá nhỏ
small young

160

A

B

Cá nóc

Ma Br

Arothron immaculatus (Bloch &Schneider, 1801)A) Thân có màu nâu xám, lưng đennhạt; B) rìa vây đuôi đen. Dài thânđến 30 cm (SL). Phân bố vùng Ấn ĐộDương - Tây Thái Bình Dương.
A) Body plain grayish brown, darkend
dorsally; B) caudal fin with black
posterior margin. 30 cm SL. IndoWest Pacific.

Cá nhỏ
small youngFr

Cá nócTetraodon cambodgiensis Chabanaud,
1923A) 1 đốm đen tròn lớn bên hông; B)mõm dài. Dài thân đến 15,3 cm (SL).
Phân bố vùng đồng bằng sông Mêkông.

BAA) A conspicuous black spot at side ofbody; B) snout long. To 15.3 cm SL.
Mekong basin.

Cá nócACA) Thân có màu xanh vàng, có nhiều
chấm đen nhỏ; B) 1 đốm đen tròn lớnbên hông; C) mõm tương đối ngắn.
Dài thân đến 7 cm (TL). Phân bố lưuvực sông Mê-kông đến bán đảo Mã
Lai và Sumatra.

B

A

Fr

Tetraodon cochinchinensis(Steindachner, 1866)

A) Body yellowish green, with many
dark spots; B) a conspicuous black spotat side of body; C) snout moderately
short. To 7 cm TL. Mekong basin to
Malay Peninsula and Sumatra.

Cá nócBr Fr

Tetraodon nigroviridis Marion deProcé, 1822A) Đầu và thân vàng nhạt, có nhiềuđốm đen lớn. Dài thân đến 14,3 cm(TL). Phân bố vùng Ấn Độ Dương Tây Thái Bình Dương.
A) Head and body yellowish, withmany large black spots. To 14.3 cm
TL. Indo-West Pacific.

161TÀI LIỆU THAM KHẢO BIBLIOGRAPHIES
Akihito [Prince]. 1967. On four species of the gobiid
fishes of the genus Eleotris found in Japan. Japanese
Journal of Ichthyology, 14(4/6): 135–166.
Akihito [Prince]. 1972. On a specimen of “Matsugehaze”,
Oxyurichthys ophthalmonema, collected in Kanagawa
Prefecture, Japan. Japanese Journal of Ichthyology,
19(2): 103–110.
Akihito [Prince] and K. Meguro. 1975. Description ofa new gobiid fish, Glossogobius aureus, with noteson related species of the genus. Japanese Journal of
Ichthyology, 22(3): 127–142.
Akihito [Prince] and K. Meguro. 1976. Glossogobius
sparsipapillus, a new species of goby from Vietnam.
Japanese Journal of Ichthyology, 23(1): 9–11.
Allen, G.R. 1978. A review of the archerfishes (family
Toxotidae). Records of the Western AustralianMuseum, 6(4): 355–378.
Britz, R. and M. Kottelat. 1999. Sundasalanx mekongensis, a new species of clupeiform fish from the
Mekong basin (Teleostei: Sundasalangidae). Ichthyological Exploration of Freshwaters, 10(4): 337–344.
Burhanuddin, A.I., Y. Iwatsuki, T. Yoshino and S.
Kimura. 2002. Small and valid species of Trichiurus
brevis Wang and You, 1992 and T. russelli Dutt andThankam, 1966, defined as the "T. russelli complex"(Perciformes: Trichiuridae). Ichthyological Research,
49(3): 211–223.
Carpenter, K.E. and V.H. Niem (eds.). 1998. Species
identification guide for fishery purposes. The living
marine resources of the western central Pacific.
Cephalopods, crustaceans, holothurans and sharks.
FAO, Rome. Pages 687–1396.
Carpenter, K.E. and V.H. Niem (eds.). 1999. Species
identification guide for fisheries purposes. The living
marine resources of the western central Pacific. Batoid
fishes, chimeras and bony fishes part 1 (Elopidae to
Linophrynidae). FAO, Rome. Pages iii–vi and 1398–
2068, plates I–IV.
Carpenter, K.E. and V.E. Niem (eds.). 1999. Species
identification guide for fisheries purposes. The living
marine resources of the western central Pacific. Bonyfishes part 2 (Mugilidae to Carangidae). FAO, Rome.
Pages iii–v and 2069–2790, plates I–VII.
Carpenter, K.E. and V.H. Niem (eds.). 2001. Species
identification guide for fishery purposes. The living
marine resources of the western central Pacific. Bonyfishes part 3 (Menidae to Pomacentridae). FAO,
Rome. Pages iii–iv and 2791–3379, plates I–XXVII.
Carpenter, K.E. and V.H. Niem (eds). 2001. Species
identification guide for fishery purposes. The living
marine resources of the western central Pacific. Bonyfishes part 4 (Labridae to Latimeriidae), estuarine
crocodiles, sea turtles, sea snakes and marine

162

mammals. FAO, Rome. Pages iii–v and 3381–4218,
plates I–XIX.
Chevey, P. 1929. Oeuvre ichtyologique de G. Tirant.
Réimpression. 6e note. Service Océan. Pêches
Indochine. 175 pages.
Chevey, P. 1932. Inventaire de la faune ichthyologiquede l’Indochine. Deuxieme liste. Note, Service
Océanographique des Pêches de l'Indochine, (19):
1–31.
Chevey, P. 1932. Poissons des campagnes du "deLanessan" (1925–1929). Ire partie. Travaux del'Institut Océanographique de l'Indochine Mémoire 4.
155pages, 50 plates.
Collette, B.B. 1982. Two new species of freshwater
halfbeaks (Pisces: Hemiramphidae) of the genus
Zenarchopterus from New Guinea. Copeia, 1982(2):265–276.
Collette, B.B. 1985. Zenarchopterus ornithocephala, a
new species of freshwater halfbeak (Pisces: Hemiramphidae) from the Vogelkop Peninsula of New Guinea.
Proceedings of the Biological Society of Washington,
98(1): 107–111.
Compagno, L.J.V. 2002. Freshwater and estuarineelasmobranch surveys in the Indo-Pacific Region:
Threats, Distribution and Speciation. Pages 168–180
in S.L. Fowler, T.M. Reed and F.A. Dipper (eds.).
Elasmobranch biodiversity, conservation andmanagement: proceedings of the internationalseminar and workshop, Sabah, Malaysia, July 1997.
IUCN SSC Shark Specialist Group. IUCN, Gland,
Switzerland and Cambridge.
Compagno, L.J.V. and T.R. Roberts. Freshwater stingrays(Dasyatidae) of southeast Asia and New Guinea, withdescription of a new species of Himantura and reportsof unidentified species. Environmental Biology ofFishes, 7(4): 321–339.
Dawson, C.E. 1985. Indo-Pacific Pipefishes (Red Sea
to the Americas). Gulf Coast Research Laboratory,
Ocean Springs, Mississippi. vi + 230 pages.
Ferraris, C.J., Jr. 1995. On the validity of the name
Pseudapocryptes lanceolatus (Bloch and Schneider,
1801) (Osteichthyes: Percomorpha: Gobiidae).
Copeia, 1995(4): 984.
Ferraris, C.J., Jr. 2007. Checklist of catfishes, recent andfossil (Osteichthyes: Siluriformes), and catalogue ofsiluriform primary types. Zootaxa, (1418): 1–628.
Fricke, R. 1983. Revision of the Indo-Pacific generaand species of the dragonet family Callionymidae(Teleostei). Theses Zoologicae, 3: 1–774.
Grudpan, C. and J. Grudpan. 2012. Thyssocypris wongrati, a new anchovy-like cyprinid (Cypriniformes) fromthe Chao Phraya basin, Thailand. Zootaxa, (3586):
228–235.

Gustiano, R., G.G. Teugels and L. Pouyaud. 2002.
Revision of the Pangasius kunyit catfish complex,
with description of two new species from South-East
Asia (Siluriformes; Pangasiidae). Journal of Natural
History, 37(3): 357–376.
Havird, J.C. and L.M. Page. 2010. A revision of Lepidocephalichthys (Teleostei: Cobitidae) with descriptionsof two new species from Thailand, Laos, Vietnam, andMyanmar. Copeia, 2010(1): 137–159.
Havird, J.C., L.M. Page, W. Tangjitjaroen, C. Vidthayanon, C. Grudpan and S. Udduang. 2010. A new
species of Lepidocephalichthys (Teleostei: Cobitidae)
with distinctive sexual dimorphism and commentson relationships in southern lineages of Cobitidae.
Zootaxa, (2557): 1–18.
Ho, H.-C., D.G. Smith, S.-I Wang, K.T. Shao, Y.-M. Ju
and C.-W. Chang. 2010. Specimen catalog of piscescollection of National Museum of Marine Biology
and Aquarium transferred from Tinghi University
and Aquarium. (II) Order Anguilliformes. Platax, 7:
13–34.
Hoese, D.F. 1986. Gobiidae, Eleotridae and Kraemeri–idae. Pages 774–811 in M.M. Smith and P.C. Heemstra(eds.). Smiths' Sea Fishes. Macmillan South Africa,
Johannesburg. xx + 1047 pages, 144 plates.
Hortle, K.G. 2009. Fishes of the Mekong - how many
species are there? Catch and Culture, 15(2): 4–12.
Imamura, H. 1996. Phylogeny of the family Platycephalidae and related taxa (Pisces: Scorpaeniformes).
Species Diversity, 1(2): 123–233.
Imamura, H. and K. Amaoka. 1994. A new species offlathead, Grammoplites knappi (Scorpaeniformes:
Platycephalidae) from the South China Sea. Japanese
Journal of Ichthyology, 41(2): 173–179.
Imamura, H., M. Komada and T. Yoshino. 2006. Recordof the flathead fishes (Perciformes: Platycephalidae)
collected from Nha Trang, Vietnam. Coastal Marine
Science, 30(1): 293–300.
Inger, R.F. 1958. Notes on the fishes of the genus
Brachygobius. Fieldiana Zoology, 9(14): 107–117
Iwatsuki, Y., S. Kimura, H. Kishimoto and T. Yoshino.
1996. Validity of the gerreid fish, Gerres macracanthus
Bleeker, 1854, with designation of a lectotype, anddesignation of a neotype for G. filamentosus Cuvier,1829. Ichthyological Research, 43(4): 417–429.
Iwatsuki, Y., S. Kimura and T. Yoshino. 1998. Redescription of Gerres erythrourus (Bloch, 1791), a seniorsynonym of G. abbreviatus Bleeker, 1850 (Teleostei:
Perciformes: Gerreidae). Copeia, 1998(1): 165–172.

Museum of Nature and Science (Ser. A), 36(4): 115–
130.
Jaafar, Z., M. Perrig and L. M. Chou. 2009. Periophthalmus variabilis (Teleostei: Gobiidae: Oxydercinae),
a valid species of mudskipper, and a re-diagnosis of
Periophthalmus novemradiatus. Zoological Science,
26: 309–314.
Johnson, J.W. 1999. Annotated checklist of the fishes ofMoreton Bay, Queensland, Australia. Memoirs of the
Queensland Museum, 43(2): 709–762
Karnasuta, J. 1993. Systematic revision of southeastern
Asiatic cyprinid fish genus Osteochilus with description of two new species and a new subspecies.
Kasetsart University Fishery Research Bulletin, (19):i–vi + 1–105.
Kimura, S., R. Kimura and K. Ikejima. 2008. Revision of
the genus Nuchequula with descriptions of three new
species (Perciformes: Leiognathidae). IchthyologicalResearch, 55: 22–42.
Kimura, S., U. Satapoomin and K. Matsuura. 2009.
Fishes of Andaman Sea, west coast of southern
Thailand. National Museum of Nature and Science,
Tokyo. vi + 346 pages.
Kimura, S., T. Yamashita and Y. Iwatsuki. 2000. A new
species, Gazza rhombea, from the Indo-West Pacific,
with a redescription of G. achlamys Jordan & Starks,
1917 (Perciformes: Leiognathidae). IchthyologicalResearch, 47(1): 1–12.
Kottelat, M. 1984. A review of the species of Indochinese
fresh-water fishes described by H. E. Sauvage.
Bulletin du Museum National d'Histoire Naturelle
Ser. 4: Section A: Zoologie, Biologie et Écologie
Animales, 6(4): 791–822.
Kottelat, M. 1986. A review of the nominal species offishes described by G. Tirant. Nouvelles Archives duMuséum d'Histoire Naturelle, 24: 5–24.
Kottelat, M. 1989. Zoogeography of the fishes from
Indochinese inland waters with an annotated checklist. Bulletin Zoölogisch Museum, Universiteit van
Amsterdam, 12(1): 1–55.
Kottelat, M. 1989. Identification of the fresh–water fishesof North Viet Nam (Din loai ca nuoc ngot. Cac tinhphia bac Viet Nam) by Mai Dinh Yen. Copeia, 1989
(4): 1102–1104.
Kottelat, M. 1990. Indochinese nemacheilines. A revisionof nemacheiline loaches (Pisces: Cypriniformes) of
Thailand, Burma, Laos, Cambodia and southern Viet
Nam. Verlag Dr. Friedrich Pfeil, München. 1–262.

Iwatsuki, Y. , S. Kimura and T. Yoshino. 2007. A reviewof the Gerres subfasciatus complex from the IndoWest Pacific, with three new species (Perciformes:
Gerreidae). Ichthyological Research, 54: 168–185.

Kottelat, M. 1991. Notes on the taxonomy of some
Sundaic and Indochinese species of Rasbora, withdescription of four new species (Pisces: Cyprinidae).
Ichthyological Exploration of Freshwaters, 2(2):177–191.

Iwatsuki, Y. , M. Kume and T. Yoshino. 2010. A new
species, Acanthopagrus pacificus from the western
Pacific (Pisces, Sparidae). Bulletin of the National

Kottelat, M. 1998. Fishes of the Nam Theun and Xe
Bangfai basins, Laos, with diagnoses of twentytwo new species (Teleostei: Cyprinidae, Balitoridae,

163

Cobitidae, Coiidae and Odontobutidae). Ichthyological
Exploration of Freshwaters, 9(1): 1–128.

Kuronuma, K. 1961. A checklist of fishes of Vietnam.
Operation Mission to Vietnam. 66 pages.

Kottelat, M. 2000. Diagnoses of a new genus and 64 new
species of fishes from Laos (Teleostei: Cyprinidae,
Balitoridae, Bagridae, Syngnathidae, Chaudhuriidae
and Tetraodontidae). Journal of South Asian Natural
History, 5(1): 37–82.

Ladiges, W. 1962. Trichopsis schalleri spec. nov., ein
neuer Gurami aus Thailand. Aquarien und TerrarienZeitschrift, 15(4): 101–103.

Kottelat, M. 2001. Freshwater fishes of northern Vietnam.
A preliminary check-list of the fishes known or
expected to occur in northern Vietnam with commentson systematics and nomenclature. Environment andSocial Development Unit, East Asia and PacificRegion. The World Bank. iii + 123 + 18 pages, 15
plates.
Kottelat, M. 2001. Nomenclatural status of names oftetraodontiform fishes based on Bibron's unpublishedwork. Zoosystema, 23(3): 605–618.
Kottelat, M. 2001. Fishes of Laos. WHT Publications,
Colombo. 198 pages, 48 plates.
Kottelat, M. 2003. Nomenclatural status of Crossocheilus
burmanicus, C. horai and C. multirastellatus(Osteichthyes: Cyprinidae). The Raffles Bulletin of
Zoology, 51(2): 399–401.

Larson, H.K. 1999. Allocation to Calamiana and redescription of the fish species Apocryptes variegatus andVaimosa mindora (Gobioidei: Gobiidae: Gobionellinae) with description of a new species. The Raffles
Bulletin of Zoology, 47(1): 257–281.
Larson, H. K. 1999 . A review of the mangrove goby
genus Hemigobius (Gobioidei, Gobiidae, Gobionellinae). The Beagle (Occasional Papers of the Northern
Territory Museum of Arts and Sciences), 15: 23–42.
Larson, H.K. 2001. A revision of the gobiid fish
genus Mugilogobius (Teleostei: Gobioidei), and its
systematic placement. Records of the Western Australian Museum Supplement, (62): i–iv + 1–233.
Larson, H. K. 2005. A revision of the gobiid genus
Stigmatogobius (Teleostei: Gobiidae) with descriptionsof two new species. Ichthyological Exploration ofFreshwaters, 16(4): 347–370.

Kottelat, M. 2004. Botia kubotai, a new species of loach(Teleostei: Cobitidae) from the ataran River basin(Myanmar), with comments on botiinae nomenclatureand diagnosis of a new genus. Zootaxa, (401): 1–18.

Larson, H.K. 2008. A new species of the gudgeon
Bostrychus (Teleostei: Gobioidei: Eleotridae), frompenisular Malaysia. The Beagle, Records of theMuseums and Art Galleries of the Northern Territory,
24: 147–150.

Kottelat, M. 2011. Pieter Bleeker in the Netherlands
East Indies (10 March 1842 – ca. 21 September1860): new biographical data and a chronology of his
zoological publications. Ichthyological Exploration ofFreshwaters, 22(1): 1–94.

Larson, H.K. 2009. Review of the gobiid fish genera
Eugnathogobius and Pseudogobiopsis (Gobioidei:
Gobiidae: Gobionellinae), with descriptions of three
new species. The Raffles Bulletin of Zoology, 57(1):127–181.

Kottelat, M. 2013. The valid generic names for the fish
species usually placed in Cyclocheilichthys (Pisces:
Cyprinidae). Zootaxa (3640): 479-482.

Larson, H.K. 2010. A review of the gobiid fish genus
Redigobius (Teleostei: Gobionellinae), with description of two new species. Ichthyological Exploration ofFreshwaters, 21(2): 123–191.

Kottelat, M. and H.H. Ng. 1999. Belodontichthys truncatus, a new species of silurid catfish from Indochina(Teleostei: Siluridae). Ichthyological Exploration ofFreshwaters, 10(4): 387–391.
Kottelat, M. and C. Vidthayanon. 1993. Boraras micros,a new genus and species of minute freshwater fishfrom Thailand (Teleostei: Cyprinidae). Ichthyological
Exploration of Freshwaters, 4(2): 161–176.
Kottelat, M., A.J. Whitten, S.N. Kartikasari and S.
Wirjoatmodjo. 1993. Freshwater fishes of Western
Indonesia and Sulawesi. Periplus Editions, HongKong. xxxviii + 259 pages, 84 plates.
Koumans, F.P. 1953. Gobioidea. Pages i–xiii + 1–423 in
M. Weber and L. F. de Beaufort (eds.). Fishes of the
Indo-Australian Archipelago. Volume 10. E. J. Brill,
Leiden.
Kowasupat, C., B. Panijpan, P. Ruenwongsa and N.
Sriwattanarothai. 2012. Betta mahachaiensis, a new
species of bubble-nesting fighting fish (Teleostei:
Osphronemidae) from Samut Sakhon Province,
Thailand. Zootaxa, (3522): 49–60.

164

Larson, H. K. , Z. Jaafar and K. K. P. Lim. 2008. An
annotated checklist of the gobioid fishes of Singapore.
The Raffles Bulletin of Zoology, 56(1): 135–155.
Larson, H.K. and K.K.P. Lim. 2005. A guide to gobies ofSingapore. Singapore Science Center, Singapore. 164
pages.
Larson, H.K. and P.J. Miller. 1986. Two new speciesof Silhouettea (Gobiidae) from Northern Australia.
Japanese Journal of Ichthyology, 33(2): 110–118.
Last, P. R., Fahmi and G.J.P. Naylor. 2010. Pastinachus
stellurostris sp. nov., a new stingray (Elasmobranchii:
Myliobatiformes) from Indonesian Borneo. Pages
129–139 in P.R. Last, W.T. White & J.J.Pogonoski(eds.). Descriptions of new sharks and rays from
Borneo. CSIRO Marine and Atmospheric Research
Paper, No. 032. CSIRO Marine and AtmosphericResearch, Hobart.
Last, P.R. and B.M. Manjaji-Matsumoto. 2008.
Himantura dalyensis sp. nov., a new estuarine
whipray (Myliobatoidei: Dasyatidae) from northern

Australia. Pages 283–291 in P.R Last, W.T. White and
J.J. Pogonoski (eds.). Descriptions of new AustralianChondrichthyans. CSIRO Marine and AtmosphericResearch Paper No. 022. CSIRO Marine andAtmospheric Research, Hobart.
Mai, D.Y. and V.T. Nguyen. 1988. Species compositionand distribution of the freshwater fish fauna ofSouthern Vietnam. Hydrobiologia, 160: 45–51.
Mai, D.Y., V.T. Nguyen, V.T. Nguyen, H.Y. Le and B.L.
Hua. 1992. Định loại các loài cá nước ngọt Nam Bộ.
Nhà xuất bản Khoa Học và Kỹ Thuật, Hà Nội. 351
pages.
Marceniuk, A.P. and N.A. Menezes. 2007. Systematics ofthe family Ariidae (Ostariophysi, Siluriformes), with aredefinition of the genera. Zootaxa, (1416): 1–126.
Matsunuma, M., H. Motomura, K. Matsuura, M. S.
Noor Azhar and M. A. Ambak (eds.). 2011. Fishes ofTerengganu, east coast of Malay Peninsula, Malaysia.
National Museum of Nature and Science, Universiti
Malaysia Terengganu and Kagoshima University
Museum. viii + 251 pages.
Meisner, A.D. 2001. Phylogenetic systematics ofthe viviparous halfbeak genera Dermogenys andN o m o rh a m p h u s ( Te l e o s t e i : H e m i r a m p h i d a e :Zenarchopterinae). Zoological Journal of the Linnean
Society, 133(2): 199–283.
Menon, A.G.K. 1977. A systematic monograph of the
tongue soles of the genus Cynoglossus HamiltonBuchanan (Pisces: Cynoglossidae). Smithsonian
Contributions to Zoology, (238): i–iv + 1–129, plates
1–21.
Mochizuki, K. and M. Hayashi. 1989. Revision of theleiognathid fishes of the genus Secutor, with two
new species. Science Report of the Yokosuka City
Museum, (37): 83–95.
Mohr, E. 1926. Die Gattung Zenarchopterus Gill.
Zoologische Jahrbücher, Abteilung für Systematik,
Geographie und Biologie der Tiere, 52: 231–266.
Mohr, E. 1934. Zenarchopterus-Studien. Zoologische
Mededelingen (Leiden), 17(1–2): 11–14.
Monkolprasit, S.P. and T.R. Roberts. 1990. Himanturachaophraya, a new giant freshwater stingray fromThailand. Japanese Journal of Ichthyology, 37(3):203–208
Motomura, H. 2003. A new species of freshwater
threadfin, Polynemus aquilonaris, from Indochina,
and redescription of Polynemus dubius Bleeker, 1853
(Perciformes: Polynemidae). Ichthyological Research,
50(2): 154–163.
Motomura, H. 2004. Threadfins of the world (Family
Polynemidae). An annotated and illustrated catalogueof polynemid species known to date. FAO Species
Catalogue for Fishery Purposes, (3): iii–vii + 1–117,
plates I–VI.
Motomura, H. and Y. Iwatsuki. 2001. Review of
Polydactylus species (Perciformes: Polynemidae)

characterized by a large black anterior lateral line spot,with descriptions of two new species. IchthyologicalResearch, 48(4): 337–354.
Motomura, H., Y. Iwatsuki, S. Kimura and T. Yoshino.
2002. Revision of the Indo-West Pacific polynemidfish genus Eleutheronema (Teleostei: Perciformes).
Ichthyological Research, 49(1): 47–61.
Motomura, H. and T. Mukai. 2006. Tonlesapia tsukawakii, a new genus and species of freshwater dragonet(Perciformes: Callionymidae) from Lake Tonle Sap,
Combodia. Ichthyological Exploration of Freshwaters,
17(1): 43–52.
Motomura, H. and S. Tsukawaki. 2006. New speciesof the threadfin genus Polynemus (Teleostei:
Polynemidae) from the Mekong River basin, Vietnam,with comments on the Mekong species of Polynemus.
The Raffles Bulletin of Zoology, 54(2): 459–464.
Murdy, E.O. 1989. A taxonomic revision and cladistic
analysis of the oxudercine gobies (Gobiidae: Oxudercinae). Records of the Australian Museum, Supplement,(11): 1–93.
Murdy, E.O. 2006. A revision of the gobiid fish genus
Trypauchen (Gobiidae: Amblyopinae). Zootaxa,(1343): 55–68.
Murdy, E.O. and K. Shibukawa. 2003. A revision of
the Indo-Pacific fish genus Caragobius (Gobiidae:
Amblyopinae). Zootaxa, 301: 1–12
Murdy, E.O. and K. Shibukawa. 2003. Odontamblyopus
rebecca, a new species of amblyopine goby from
Vietnam with a key to known species of the genus(Gobiidae: Amblyopinae). Zootaxa, (138): 1–6.
Nakabo, T. 1982. Revision of genera of the dragonets(Pisces: Callionymidae). Publications of Seto Marine
Biological Laboratory, 27(1/3): 77–131.
Nakabo, T. (ed.). 2002. Fishes of Japan with pictorial
keys to the species, English edition. Tokai University
Press. i–lxi + 1–1749 pages.
Nelson, J. S. 2006. Fishes of the World. 4th edition. John
Wiley & Sons, New York. xvii + 601 pages.
Ng, H.H. 1999. Bagrichthys obscurus, a new species ofbagrid catfish from Indochina (Teleostei: Bagridae).
Revista de Biologia Tropical, 47(3): 545–552.
Ng, H. H. 2002. Description of two new species ofKryptopterus from Thailand and Borneo in the K.
limpok species group (Teleostei: Siluridae). Ichthyological Exploration of Freshwater, 13(1): 67–72.
Ng, H.H. 2002. Bagrichthys majusculus, a new catfish
from Indochina (Teleostei, Bagridae). Folia Zoologica:
international journal of vertebrate zoology, 51(1):49–54
Ng, H.H. 2001. Kryptopterus dissitus, a new silurid
catfish from Indochina (Teleostei, Siluridae). Folia
Zoologica: international journal of vertebrate zoology,
50(3): 197–200.
Ng, H.H. 2003. Ompok pinnatus, a new species ofsilurid catfish (Teleostei: Siluriformes: Siluridae)

165

from mainland Southeast Asia. Proceedings of the
Biological Society of Washington, 116(1): 47–51.
Ng, H.H. 2003. Kryptopterus geminus, a new species ofsilurid catfish (Teleostei: Siluridae) from mainland
Southeast Asia. Zootaxa, (305): 1–11.
Ng, H.H. 2003. Arius verrucosus, a new species offreshwater ariid catfish (Teleostei: Ariidae) from the
Mekong River. Occasional Papers of the Museum of
Zoology University of Michigan, (734): 1–14.
Ng, H.H. 2003. A review of the Ompok hypophthalmus
group of silurid catfishes with the description of a new
species from South-East Asia. Journal of Fish Biology,62(6): 1296–1311.

Biology, 52(2): 291–333.
Ng, H.H. and W.J. Rainboth. 1999. The bagrid catfish
genus Hemibagrus (Teleostei: Siluriformes) in central
Indochina with a new species from the Mekong River.
The Raffles Bulletin of Zoology, 47(2): 555–576.
Ng, H.H. and W.J. Rainboth. 2005. Four new speciesof Akysis (Teleostei: Siluriformes: Akysidae) frommainland southeast Asia, with comments on A. similis.
The Raffles Bulletin of Zoology Supplement, (13):33–42.
Ng, H. H. and W. J. Rainboth. 2011. Tonlesapia amnica,
a new species of dragonet (Teleostei: Callionymidae)
from the Mekong delta. Zootaxa, (3052): 62–68.

Ng, H.H. 2003. Kryptopterus paraschilbeides, a new
species of silurid catfish (Teleostei: Siluridae) frommainland southeast Asia. The Natural History Journalof Chulalongkorn University, 3: 1–8.

Ng, H.H., C. Vidthayanon and P.K.L. Ng. 1996. Nandus
oxyrhynchus, a new species of leaf fish (Teleostei:
Nandidae) from the Mekong Basin. The Raffles
Bulletin of Zoology, 44(1): 11–19.

Ng, H.H. 2004. Wallago micropogon: a new species ofsilurid catfish (Teleostei: Siluridae) from mainlandsoutheast Asia. Copeia, 2004(1): 92–97.

Nguyen, V.H. 2005. Cá nước ngọt Việt nam. Tập II. Lớpcá sụn và bốn liên bộ của nhóm cá xương (Liên Bộ
cá thát lát, Liên Bộ cá dạng trích, Tổng Bộ cá dạngcháo và Liên Bộ cá dạng chép). Nhà xuất bản NôngNghiệp, Hà Nội. 760 pages.

Ng, H.H. 2012. Mystus velifer, a new species of catfish
from Indochina (Teleostei: Bagridae). Zootaxa, (3398):
58–68.
Ng, H.H. and R.K. Hadiaty. 2009. Ompok brevirictus,
a new catfish (Teleostei: Siluridae) from Sumatra.
Zootaxa, (2232): 50–60.
Ng, H.H. , D.K. Hong and N.V. Tu. 2011. Clarias
gracilentus, a new walking catfish (Teleostei:
Clariidae) from Vietnam and Cambodia. Zootaxa,(2823): 61–68.
Ng, H.H. and M. Kottelat. 1998. The catfish genus Akysis
Bleeker (Teleostei: Akysidae) in Indochina, withdescriptions of six new species. Journal of Natural
History v. 32 (no. 7): 1057–1097.
Ng, H.H. and M. Kottelat. 2000. Description of three
new species of catfishes (Teleostei: Akysidae andSisoridae) from Laos and Vietnam. Journal of South
Asian Natural History, 5(1): 7–15.
Ng, H.H. and M. Kottelat. 2000. Helicophagus leptorhynchus, a new species of molluscivorous catfish
from Indochina (Teleostei: Pangasiidae). The Raffles
Bulletin of Zoology, 48(1): 55–58.
Ng, H.H. and M. Kottelat. 2004. Amblyrhynchichthys
micracanthus, a new species of cyprinid fish from
Indochina (Cypriniformes: Cyprinidae). Revue Suissede Zoologie, 111(2): 425–432, 683 [erratum].
Ng, H.H. and M. Kottelat. 2007. Balantiocheilos
ambusticauda, a new and possibly extinct speciesof cyprinid fish from Indochina (Cypriniformes:
Cyprinidae). Zootaxa, (1463): 13–20.
Ng, H.H. and M. Kottelat. 2008. The identity of Clarias
batrachus (Linnaeus, 1758), with the designation of aneotype (Teleostei: Clariidae). Zoological Journal of
the Linnean Society, 153: 725–732.
Ng, H.H. and P.K.L. Ng. 1998. A revision of the Southeast Asian catfish genus Silurichthys. Journal of Fish

166

Nguyen, V. H. 2005. Cá nước ngọt Việt nam. Tập III Ba
Liên Bộ của Lớp cá xương (Liên Bộ cá dạng mangếch, Liên Bộ cá dạng suốt và liên bộ cá dạng vượt)Nhà xuất bản Nông Nghiệp, Hà Nội. 759 pages.
Nguyen, V.H. and S.V. Ngo. 2001. Cá nước ngọt ViệtNam. Tập I. Họ cá chép (Cyprinidae). Nhà xuất bản
Nông Nghiệp, Hà Nội. 622 pages.
Page, L.M. and R.H. Robins. 2006. Identificationof sailfin catfishes (Teleostei: Loricariidae) insoutheastern Asia. The Raffles Bulletin of Zoology,
54(2): 455–457.
Parenti, L.R. 1989. A phylogenetic revision of the phallostethid fishes (Atherinomorpha, Phallostethidae).
Proceedings of the California Academy of Sciences,
Series 4, 46 (11): 243–277.
Parenti, L.R. 2008. A phylogenetic analysis and taxonomic revision of ricefishes, Oryzias and relatives(Beloniformes, Adrianichthyidae). Zoological Journalof the Linnean Society, 154: 494–610.
Pasco-Viel, E. , M. Veran and L. Variot. 2013. Comments
on 'The valid generic names for the fish species
usually placed in Cyclocheilichthys' (KOTTELAT2013) and a correction of Pasco-viel et al. (2012).
Zootaxa (3640): 483-484.
Pasco-Viel, E. , M. Veran and L. Viriot. 2012. Bleeker
was right: Revision of the genus Cyclocheilichthys(Bleeker 1859) and resurrection of the genus
Anematichthys (Bleeker 1859), based on morphological and molecular data of southwest Asian Cyprininae(Teleostei, Cypriniformes). Zootaxa (3586): 41-54.
Pezold, F. 1998. Three new species of Oxyurichthys(Teleostei: Gobiidae) from the Indian and Pacific
Oceans. Copeia, 1998(3): 687–695.
Pouyaud, L. , R. Gustiano and G. G. Teugels. 2002.

Systematic revision of Pangasius polyuranodon(Siluriformes, Pangasiidae) with description of two
new species. Cybium, 26(4): 243–252.
Rainboth, W.J. 1996. The taxonomy, systematics,
and zoogeography of Hypsibarbus, a new genus
of large barbs (Pisces, Cyprinidae) from the riversof southeastern Asia. University of California
Publications in Zoology, 129: i–xiii + 1–199.
Rainboth, W. J. 1996. FAO species identification field
guide for fishery purposes. Fishes of the Cambodian
Mekong. Rome, FAO. 265 pages, 27 plates.
Roberts, T.R. 1982. The southeast Asian freshwater
pufferfish genus Chonerhinos (Tetraodontidae),with descriptions of new species. Proceedings of the
California Academy of Sciences, Series 4, 43(1):1–16.
Roberts, T.R. 1983. Revision of the south and southeast
Asian sisorid catfish genus Bagarius, with descriptionof a new species from the Mekong. Copeia, 1983(2):435–445.
Roberts, T.R. 1986. Systematic review of the Mastacembelidae or spiny eels of Burma and Thailand, withdescription of two new species of Macrognathus.
Japanese Journal of Ichthyology, 33(2): 95–109.
Roberts, T.R. 1992. Systematic revision of the Old World
freshwater fish family Notopteridae. Ichthyological
Exploration of Freshwaters, 2(4): 361–383.
Roberts, T.R. 1992. Systematic revision of the southeast
Asian anabantoid fish genus Osphronemus, withdescriptions of two new species. Ichthyological
Exploration of Freshwaters, 2(4): 351–360.
Roberts, T.R. 1992. Revision of the southeast Asiancyprinid fish genus Probarbus, with two new species
threatened by proposed construction of dams on
the Mekong River. Ichthyological Exploration ofFreshwaters, 3(1): 37–48.
Roberts, T. R. 1992. Revision of the striped catfishesof Thailand misidentified as Mystus vittatus, withdescriptions of two new species (Pisces: Bagridae).
Ichthyological Exploration of Freshwaters, 3(1):77–88.
Roberts, T.R. 1994. Systematic revision of Asian bagrid
catfishes of the genus Mystus sensu stricto, with a new
species from Thailand and Cambodia. Ichthyological
Exploration of Freshwaters, 5(3): 241–256.
Roberts, T.R. 1994. Osphronemus exodon, a new speciesof giant gouramy with extraordinary dentition from
the Mekong. Natural History Bulletin of the Siam
Society, 42 (1): 67–77.
Roberts, T.R. 1994. Systematic revision of the southeast
Asian cyprinid fish genus Labiobarbus (Teleostei:
Cyprinidae). The Raffles Bulletin of Zoology, 41(2):315–329.
Roberts, T.R. 1995. Systematic revision of tropicalAsian freshwater glassperches (Ambassidae), withdescriptions of three new species. Natural History

Bulletin of the Siam Society, 42: 263–290.
Roberts, T.R. 1997. Systematic revision of the tropicalAsian labeoin cyprinid fish genus Cirrhinus,
with descriptions of new species and biologicalobservations on C. lobatus. Natural History Bulletinof the Siam Society, 45(2): 171–203.
Roberts, T.R. 1998. Systematic observations on tropicalAsian medakas or ricefishes of the genus Oryzias,
with descriptions of four new species. IchthyologicalResearch, 45(3): 213–224.
Roberts, T.R. 1998. Freshwater fugu or pufferfishes of
the genus Tetraodon from the Mekong basin, withdescriptions of two new species. IchthyologicalResearch, 45(3): 225–234.
Roberts, T.R. 2008. Minyclupeoides dentibranchialus, a
new genus and species of river herring from the lower
Mekong Basin of Cambodia (Teleostei: Clupeidae:
Pellonulinae). The Raffles Bulletin of Zoology, 56(1):
125–127.
Roberts, T.R. 2008. Publication of a translation of andthe previously unpublished illustrations for a littleknown work describing new taxa of cyprinid fishes
from northern Vietnam by Nguyen and Doan, 1969.
Natural History Bulletin of the Siam Society, 55(1):55–58Roberts, T.R. and D. Catania. 2008. Designation of
lectotypes and neotypes, systematic status, andbiological remarks on Red River Cyprinidae describedby Nguyen and Doan, 1969. Natural History Bulletinof the Siam Society, 55(1): 85–97.
Roberts, T.R. and J. Karnasuta. 1987. Dasyatis laosensis,
a new whiptailed stingray (family Dasyatidae),from the Mekong River of Laos and Thailand.
Environmental Biology of Fishes, 20(3): 161–167.
Roberts, T.R. and M. Kottelat 1984. Description andosteology of Thryssocypris, a new genus of anchovylike cyprinid fishes, based on two new species
from southeast Asia. Proceedings of the California
Academy of Sciences, Series 4, 43(11): 141–158.
Roberts, T.R. and M. Kottelat. 1993. Revision of thesoutheast Asian freshwater family Gyrinocheilidae.
Ichthyological Exploration of Freshwaters, 4(4):375–383.
Roberts, T.R. and M. Kottelat. 1994. The Indo-Pacifictigerperches, with a new species from the Mekongbasin (Pisces: Coiidae). Ichthyological Exploration ofFreshwaters, 5(3): 257–266.
Roberts, T.R. and C. Vidthayanon. 1991. Systematic
revision of the Asian catfish family Pangasiidae, withbiological observations and descriptions of three
new species. Proceedings of the Academy of Natural
Sciences of Philadelphia, 143: 97–143.
Rosen, D.E. and P.H. Greenwood. 1976. A fourth
neotropical species of synbranchid eel and the phylogeny and systematics of synbranchiform fishes.
Bulletin of the American Museum of Natural History,
157(1): 1–69.

167

Siebert, D.J. 1991. Revision of Acanthopsoides Fowler,
1934 (Cypriniformes: Cobitidae), with the descriptionof new species. Japanese Journal of Ichthyology,
38(2): 97–114.
Shibukawa, K. and E.O. Murdy. 2012. A redescription of
the eel goby Trypauchenopsis (Gobiidae: Amblyopinae) with comments on relationships. Copeia,
2012(3): 527–534.
Shibukawa, K., D.D. Tran and L.X. Tran. 2012. Phallostethus cuulong, a new species of priapiumfish(Actinopterygii: Atheriniformes: Phallostethidae) fromthe Vietnamese Mekong. Zootaxa, (3363): 45–51.
Smith, H.M. 1945. The fresh-water fishes of Siam, orThailand. Bulletin of the United States National
Museum, (188): i–xi + 1–622, plates 1–9.
Smith-Vaniz, W.F. 1975. Supplemental description ofrare blenniid fish Phenablennius heyligeri (Bleeker).
Proceedings of the Academy of Natural Sciences ofPhiladelphia, 127(6): 53–55.
Sontirat, S. 1989. Four new species of freshwater fishes
from Thailand. Kasetsart Journal (Natural Science),
23(1): 98–109.
Springer, V.G. and M.F. Gomon. 1975. Revision of the
blenniid fish genus Omobranchus with descriptionsof three new species and notes on other species of thetribe Omobranchini. Smithsonian Contributions to
Zoology, (177): i–iii + 1–135
Taki, Y. 1972. Botia eos, a new spiny loach from Thailand and Laos, with notes on some related forms in
Asia. Japanese Journal of Ichthyology, 19(2): 63–81.
Taki, Y. 1974. Fishes of the Lao Mekong basin. U.S.
Agency for international Development, Mission to
Laos. vi + 232 pages.
Taki, Y. 1975. Fish fauna and inland fisheries of the
Mekong Delta. South East Asian Studies, 13(1):
146–160.
Taki, Y. and A. Doi. 1995. Two new species of the cobitid
genus Botia from the Lao Mekong basin. Japanese
Journal of Ichthyology, 42(2): 147–155.
Tang, K.L., M.K. Agnew, M.V. Hirt, T. Sado, L.M.
Schneider, J. Freyhof, Z. Sulaiman, E. Swartz, C.
Vidthayanon, M. Miya, K. Saitoh, A.M. Simons,
R.M. Wood and R.L. Mayden. 2010. Systematics ofthe subfamily Danioninae (Teleostei: Cypriniformes:
Cyprinidae). Molecular Phylogenetics and Evolution,
57: 189–214.
Truong, T.K. and T.T.H. Tran, 1993. Định loại cá nướcngọt vùng Đòng bằng Sông Cửu Long. Khoa Thủysản, Trường Đại hoc Cần Thơ, Cần Thơ. 361 pages.
Vidthayanon, C. 2008. Field guide to fishes of the
Mekong delta. Mekong River Commission, Vientiane.
288 pages.
Vidthayanon, C. and M. Kottelat. 1990. Amblypharyngodon chulabhornae sp. nov., a new cyprinid fish fromThailand and Kampuchea. Natural History Bulletin of
the Siam Society, 38 (1): 45–57.

168

Watson, R.E. 1991. A provisional review of the genus
Stenogobius with descriptions of a new subgenus andthirteen new species (Pisces: Teleostei: Gobiidae).
Records of the Western Australian Museum, 15(3):571–654.
Whiley, E.O. and G.D. Johnson. 2010. A teleost classification based on monophyletic groups. Pages 123–182
in J.S. Nelson, H.-P. Schultze and M.V.H. Wilson(eds.). Origin and Phylogenetic Interrelationships of
Teleosts. Verlag Dr. Friedrich Pfeil, München.
White, W.T., P.R. Last, G.J.P. Naylor, K. Jensen and J.N.
Caira. Clarification of Aetobatus ocellatus (Kuhl,
1823) as a valid species, and a comparison with
Aetobatus narinari (Euphrasen, 1790) (Rajiformes:
Myliobatidae). Pages 141–164 in P.R. Last, W.T.
White and J.J.Pogonoski (eds.). Descriptions of new
sharks and rays from Borneo. CSIRO Marine andAtmospheric Research Paper, No. 032. CSIRO Marine
and Atmospheric Research, Hobart.
Whitehead, P.J.P. 1962. The species of Elops (Pisces:
Elopidae). Journal of Natural History, Series 13,
5(54): 321–329.
Whitehead, P.J.P. 1985. FAO species catalog. Clupeoid
fishes of the world (suborder Clupeoidei). Part 1.
Chirocentridae, Clupeidae and Pristigasteridae. FAO
Fisheries Synopsis, 7(1): i–x + 1–303.
Whitehead, P.J.P., G.J. Nelson and T. Wongratana. 1988.
FAO species catalogue. Clupeoid fishes of the world(Suborder Clupeoidei). An annotated and illustrated
catalogue of the herrings, sardines, pilchards, sprats,
anchovies and wolf-herrings. Part 2. Engraulididae.
FAO Fisheries Synopsis, 7(2): 305–579.
Wongratana, T. 1983. Diagnoses of 24 new species andproposal of a new name for a species of Indo-Pacificclupeoid fishes. Japanese Journal of Ichthyology,
29(4): 385–407.
Yamashita, T., S. Kimura and Y. Iwatsuki. 1998. Validityof the leiognathid fish, Gazza dentex (Valenciennes
in Cuvier and Valenciennes, 1835), with designationof a lectotype, and redescription of G. minuta (Bloch,1795). Ichthyological Research, 45(3): 271–280.
Zhang, E. and Y.-Y. Chen. 2006. Revised diagnosis of thegenus Bangana Hamilton, 1822 (Pisces: Cyprinidae),with taxonomic and nomenclatural notes on the
Chinese species. Zootaxa, (1281): 41–54.

CHỈ SỐ
Tên khoa học
Scientific names
Acanthopagrus pacificus …….……. 105
Acantopsis sp. ……....................…… 63
Acentrogobius caninus ……........…. 136"Acentrogobius" globiceps …….….. 135
Acentrogobius viridipunctatus ….. 136
Achiroides melanorhynchus ……… 155
acutipennis, Oligolepis ..............….. 146
Adrianichthyidae …..............…… 23, 85
aesarnensis, Clupeichthys ……......… 44
Aetobatus ocellatus …..................….. 35
affinis, Gambusia …….................….. 84
Akysidae …..........................…… 18, 77
albolineatus, Mystus …….....………. 75
albus, Monopterus ….................…… 91
Alepes melanoptera ……..............…. 99
Alepes vari ……….....................…… 99
altus, Barbonymus ….................…… 54
Allenbatrachus grunniens ……..…… 94
Ambassidae …..................……… 27, 95
Ambassis vachellii ………….........… 96
Amblypharyngodon chulabhornae ..... 52
Amblyrhynchichthys micracanthus … 57
Amoya moloana …...............……… 135
Anabantidae …...................…….. 29, 12Anabas testudineus ……….........…. 121
Anguillidae ……...........................…. 16
Anguilliformes ……...................… 37
Anodontostoma chacunda …..........… 42
Aplocheilidae ….................…….. 23, 83
Aplocheilus panchax ……............….. 83
Apocryptodon sp. ……............……. 147
aquilonaris, Polynemus ….....…….. 106
arel, Cynoglossus ….........………… 157
argenteus, Pampus ….............…….. 120
argus, Scatophagus ….........………. 115
Ariidae …........................………. 18, 72
Arius maculatus ….....................…… 72
Arius nenga ........................................ 73
Arius venosus …….......................….. 73
armatus, Mastacembelus …......……. 93
Arothron immaculatus …….............. 161
arsius, Pseudorhombus …....……… 154asteroblepa, Leptosynanceia ……… 97
Atherinidae ….......................………. 24
Atheriniformes ……...................…… 81
atrifasciatus, Mystus …………. 75
Atule mate ………........................….. 99
aureus, Chrysochir …..........………. 108
aureus, Glossogobius …...………… 133
Aulopareia cyanomos .......………… 136
Aulopareia janetae …...........……… 137
Aulopareia unicolor …….......…….. 137
aurotaenia, Rasbora …................….. 51
avicennia, Pseudogobius ….....…… 145
bagio, Muraenesox …...................…. 40
Bagrichthys obscurus …….........…… 75
Bagridae ….........................…….. 18, 74
Bangana pierrei ……....................…. 61
Barbonymus altus …….............……. 54

INDEX

Barbonymus gonionotus …..........….. 55
Batrachoididae ……..................... 23, 94
Batrachoidiformes …................……. 94
Batrachomoeus trispinosus …....…… 94
Belodontichthys truncatus ……......... 66
Belonidae ….....................……… 22, 88
Beloniformes …........................……. 85
bengalense, Ophisternon …...……… 91
Betta sp. (cf. mahachaiensis) …… 124
bicornis, Neostethus …..........………. 82
bikolanus, Redigobius .....…………. 138
bilineata, Paraplagusia ….....…….. 159
bilineatus, Cynoglossus ….……….. 158
biocellatus, Psammogobi us ………. 134
bleekeri, Luciosoma …..............……. 50
Blenniidae …....................…….. 30, 126
blochii, Paraplagusia …......……… 159
boaja, Doryichthys …….............…… 90
bocourti, Mystus ……..................….. 75
bocourti, Pangasius ……...........…… 70
boddarti, Boleophthalmus ………. 148
Boesemania microlepis ……...……. 107
Boleophthalmus boddarti …….…… 148
borapetensis, Rasbora ….......……… 51
borneensis, Cephalocassis …....……. 74
borneensis, Clupeoides ….........……. 44
borneensis, Johnius …..........……… 109
boro, Pisodonophis …...............……. 39
Bostrychus scalaris …….........……. 132
Botiidae …........................……… 22, 62
Brachirus elongatus …...........…….. 155
Brachirus harmandi …….........…… 156
Brachirus panoides ……….........…. 156
Brachyamblyopus brachysoma ….... 153
Brachygobius sabanus ……....……. 139
Brachygobius sp. (cf. aggregatus) ... 139
brachypomus, Piaractus …........…… 64
brachysoma, Brachyamblyopus ….. 153
brachysoma, Rastrelliger…....…….. 117
brevis, Puntius ….......................……. 55
Butis butis …….......................……. 130
butis, Butis ……...................……… 130
Butis humeralis ……..................….. 130
Butis koilomatodon ….........………. 131
calcarifer, Lates …................………. 96
Callionymidae …..............…….. 29, 127cambodgiensis, Tetraodon ………. 161
cancrivorus, Pisodonophis ……..….. 39
caninus, Acentrogobius ……....…… 136
canius, Plotosus ……...............…….. 67
Caragobius urolepis ………........…. 153
Carangidae …........................….. 25, 98
Carcharhinidae ……................…. 14, 32
Carcharhiniformes …...............…….. 32
Carcharhinus leucas …..........……… 32
carouna, Johnius ……..........……… 110
Catlocarpio siamensis ……..........…. 54
cavifrons, Mugilogobius …….....…. 140
Cephalocassis borneensis ….........…. 74
chacunda, Anodontostoma ….....…… 42
Chanidae ……......................…… 21, 48
Channa gachua ………...............…. 126

Channa lucius ……......................… 125
Channa micropeltes …….........…… 125
Channa striata ……......................... 125
Channidae ……....................….. 29, 124
Chanos chanos ….....................…….. 48
chanos, Chanos …....................…….. 48
Characidae …….......................… 17, 64
Characiformes ........................……… 64
chatareus, Toxotes………............…. 111
Chaudhuriidae …….....................….. 15
Chelon subviridis …….................….. 79
Chitala ornata …......................…….. 36
Chrysochir aureus ………...........…. 108
chrysophekadion, Labeo …......…….. 61
chrysosoma, Redigobius ….......…... 138
chrysospilos, Periophthalmus ……. 150
chulabhornae, Amblypharyngodon .... 52
chulae, Mugilogobius ….........……. 140
chuno, Gobiopterus ….............……. 139
Cichlidae …........................…… 27, 114
cinereus, Muraenesox …..........…….. 40
circumcinctus, Macrognathus ……. 93
Cirrhinus jullieni ……................…… 58
Cirrhinus microlepis …..............…… 58
Clarias macrocephalus …........…….. 68
Clariidae …..........................……. 22, 68
clarus, Zenarchopterus ……..……… 87
Clupeichthys aesarnensis ….....…….. 44
Clupeidae ….......................…….. 21, 42
Clupeiformes ….........................…… 42
Clupeoides borneensis …..............…. 44
Cobitidae …......................……… 22, 63
cochinchinensis, Tetraodon ….....…. 161
Coilia dussumieri ….....................….. 47
Coilia lindmani …….................……. 47
Coilia rebentischii …….................…. 47
coioides, Epinephelus …........……… 97
commerson, Scomberomorus …… 118
commersonnianus, Scomberoides ….. 98
commersonnii, Synaptura …....…… 156
conchophilus, Pangasius ….....…….. 70
Corica laciniata ……................……. 44
Cosmochilus harmandi ….........……. 56
Crossocheilus reticulatus …….......… 58
Ctenopharyngodon idella ….........…. 53
cunnesius, Moolgarda …...........……. 80
cuulong, Phallostethus …….......…… 81
cyanomos, Aulopareia …............….. 136
Cyclocheilichthys lagleri ….........….. 56
Cyclocheilos enoplos …........….....… 56
Cynoglossidae ………................ 18, 157
Cynoglossus arel ….................……. 157
Cynoglossus bilineatus …...………. 158
Cynoglossus cynoglossus …….…… 158
cynoglossus, Cynoglossus ………… 158
Cynoglossus feldmanni …......…….. 157
Cynoglossus lingua …….............…. 158
Cynoglossus microlepis ……...…… 157
Cynoglossus puncticeps ……...…… 158
Cynoglossus trulla ……..........……. 159
Cyprinidae ………..................….. 21, 49
Cypriniformes ……......................….. 49

169

Cyprinodontiformes …..........………. 83
cyprinoides, Megalops …...........…… 41
Cyprinus rubrofuscus ……............…. 59
Dasyatidae …...................………. 14, 33
Dasyatis zugei …................................ 33
Datnioides polota ……….............… 102
Dendrophysa russellii …………...... 107
dentatus, Oxuderces ……….......….. 147
deokhatoides, Doryichthys ……...….. 90
Dermogenys siamensis ………........... 86
disjunctivus, Pterygoplichthys …….. 65
dispar, Hampala ……................…… 53
Doryichthys boaja ……...................... 90
Doryichthys deokhatoides ……..…… 90
Drepaneidae ….........................…….. 26
dubiosus, Stolephorus …...........……. 45
dussumieri, Coilia ……............…….. 47
dussumieri, Thryssa …….............….. 45
ectuntio, Zenarchopterus …….....….. 87
Eleotridae ….....................…….. 30, 130
Eleotris melanosoma ……….....….. 131
Eleutheronema tetradactylum …… 106
Ellochelon vaigiensis ……….......….. 79
elongatus, Brachirus ……............… 155
elongatus, Pangasius ……...........….. 71
elongatus, Pseudapocryptes ……. 152
Elopidae ......................…………. 20, 41
Elopiformes ……..........................…. 41
Elops hawaiensis ……........….....….. 41
Engraulidae ….................………. 20, 45
enoplos, Cyclocheilos …...............…. 56
Epalzeorhynchos frenatum …...…….. 58
Ephippidae ...........................……….. 27
Epinephelus coioides ………........…. 97
equulus, Leiognathus……............… 100
Escualosa thoracata ………..........… 43
Esomus metallicus …….................… 50
Eugnathogobius illota ……….......... 142
Eugnathogobius kabilia ……........... 143
Eugnathogobius microps …….…… 141
Eugnathogobius siamensis ……..…. 142
Eugnathogobius variegatus ……… 142
fasciata, Pristolepis ….…….........… 113
Favonigobius reichei ……….......… 134
feldmanni, Cynoglossus …….…….. 157
filamentosus, Gerres ……....……… 103
filifer, Pseudobagarius ……......……. 77
frenatum, Epalzeorhynchos ………… 58
fuscescens, Siganus …….........……. 116
gachua, Channa …..............………. 126
Gambusia affinis ……..................….. 84
Gasterosteiformes ……................….. 89
Gazza minuta …......................……. 101
gerrardi, Himantura …..........……… 34
Gerreidae …......................…….. 27, 103
gerreoides, Nuchequula……........… 100
Gerres decacanthus …….........…… 103
Gerres filamentosus …….........…… 103
Gerres limbatus ……................…… 103
gibbosa, Sardinella ……...........……. 43
gigas, Pangasianodon ...................…. 17
giuris, Glossogobius ………......….. 133
gracilis, Taenioides ……..........…… 152
globiceps, "Acentrogobius" ……… 135
Glossogobius aureus ………........… 133
Glossogobius giuris …...............….. 133

170

Glossogobius sparsipapillus …….. 134
Gobiidae …….....................…… 30, 133
Gobiidae, indet. gen. & sp. ……… 143
Gobiopsis macrostoma …………..... 137
Gobiopterus chuno …...............…… 139
gonionotus, Barbonymus …......……. 55
Gonorhynciformes …...................….. 48
goramy, Osphronemus ………......... 122
Grammoplites knappi ……............... 129
grunniens, Allenbatrachus ….……… 94
gulio, Mystus …….....................……. 76
guttatus, Siganus ……..........……… 116
Gylinocheilidae …......................…… 21
Gymnothorax sp. ……...................…. 38
Gymnura poecilura …..............…….. 35
Gymnuridae ….............………… 14, 35
Haemulidae …............………… 28, 104
Hampala dispar …....................……. 53
Hampala macrolepidota ..............….. 53
hanedai, Secutor ………............…. 101
harmandi, Brachirus ………......….. 156
harmandi, Cosmochilus ….............… 56
Harpadon nehereus ……..............….. 78
haugiangensis, Oryzias ……......…… 85
hawaiensis, Elops …....................….. 41
hasselti, Lepidocephalichthys ……… 63
Helicophagus leptorhynchus ……… 69
helodes, Syncrossus ……...........……. 62
Helostoma temminkii ………..……. 121
Helostomatidae …….................……. 29
Hemiarius verrucosus …...........……. 73
Hemibagrus spilopterus …...........….. 76
Hemigobius hoevenii ……..........…. 141
Hemigobius mingi ………..........….. 141
Hemiramphidae ………............… 22, 86
Henicorhynchus lobatus ……............ 57
Henicorhynchus siamensis …........…. 57
heyligeri, Phenablennius ……...….. 126
Hilsa kelee ……….........................…. 43
Himantura gerrardi …...............…… 33
Himantura jenkinsii ……...............… 34
Himantura walga ……....................... 33
hindsii, Repomucenus ……….....…. 128
Hippichthys heptagonus ……….....… 89
Hippichthys penicillus ………......…. 89
histophorus, Scartelaos ………....… 148
heptagonus, Hippichthys ……....…… 89
hoevenii, Hemigobius ………....….. 141
humeralis, Butis …….................….. 130
Hypophthalmichthys molitrix …......... 52
Hypophthalmichthys nobilis ......…… 52
hypophthalmus, Pangasianodon ….... 69
Hyporhamphus limbatus ……......….. 86
idella, Ctenopharyngodon ............…. 53
Ilisha melastoma ……….................... 42
illotus, Eugnathogobius ……......…. 142
immaculatus, Arothron ……………. 161
indicus, Platycephalus ……........…. 129
intermedia, Trypauchenopsis ……. 153
janetae, Aulopareia ………........….. 137
jarbua, Terapon ……...................…. 113
javanicus, Pseudogobius ……......… 144
javus, Siganus ……....................….. 116
jenkinsii, Himantura …..............…… 34
Johnius borneensis ……..............… 109
Johnius carouna ………................... 110

Johnius novaehollandiae ……....…. 110
Johnius plagiostoma …….........….. 109
Johnius trachycephalus ……....…… 110
jullieni, Cirrhinus…...............……… 58
kabilia, Eugnathogobius .……......... 143
kanagurta, Rastrelliger ………..….. 117
kelee, Hilsa ……….........................… 43
knappi, Grammoplites …….............. 129
koilomatodon, Butis ……...........….. 131
kranos, Lepidocephalichthys ….…… 63
krempfi, Pangasius ……...............….. 71
Labeo chrysophekadion ……........…. 61
Labeo rohita ………......................…. 61
Labiobarbus leptocheila ………...…. 59
Labiobarbus siamensis …….............. 59
laciniata, Corica …………............… 44
lagleri, Cyclocheilichthys ……....….. 56
Lagocephalus lunaris …………....... 160
lankesteri, Neostethus ……….......… 82
larnaudii, Pangasius ……..........…… 70
Lates calcarifer …………..............… 96
Latidae …….............................… 27, 96
lecontei, Yasuhikotakia ……........….. 62
Leiognathidae ………............… 26, 100
Leiognathus equulus ……........…… 100
Lepidocephalichthys hasselti …....…. 63
Lepidocephalichthys kranos ……….. 63
Leptobarbus rubripinna …............…. 53
leptocheila, Labiobarbus …….......… 59
leptorhynchus, Helicophagus ….…… 69
Leptosynanceia asteroblepa ……… 97
lepturus, Trichiurus ………..........… 119
leucas, Carcharhinus ….............…… 32
limbatus, Gerres …………...........… 103
limbatus, Hyporhamphus ……...…… 86
lindmani, Coilia ……...................…. 47
lingua, Cynoglossus ………............. 158
lobatus, Henicorhynchus ….........….. 57
Lobotidae ………...................… 28, 102
Loricariidae ………...................... 17, 65
Luciosoma bleekeri …................…… 50
lucius, Channa ………................…. 125
lunaris, Lagocephalus ………......… 160
Lutjanidae ………..................… 28, 101
Lutjanus russellii …................…… 102
macrocephalus, Clarias ……….....… 68
Macrochirichthys macrochirus ….…. 50
macrochirus, Macrochirichthys …… 50
Macrognathus circumcinctus ………. 93
Macrognathus semiocellatus ………. 93
Macrognathus siamensis ………… 93
macrolepidota, Hampala ……........... 53
macronema, Pangasius ……......…… 71
macrostoma, Gobiopsis …...………. 137
Macrotrema sp. …………..........…… 92
maculatus, Arius ………............…… 72
marmorata, Oxyeleotris …......……. 131
masago, Pseudogobius ……......….. 145
Mastacembelidae ……….........… 15, 92
Mastacembelus armatus ….......……. 93
mate, Atule ………........................…. 99
Megalopidae …………................ 20, 41
Megalops cyprinoides …............…… 41
mekongensis, Stenogobius ………... 147
melanochir, Polynemus ………....… 106
melanopleura, Osteochilus ……..….. 60

melanorhynchus, Achiroides……… 155
melanosoma, Eleotris …..........…. 131
melanostictus, Pseudogobius……… 144
melastoma, Ilisha ………................... 42
metallicus, Esomus …….................... 50
micracanthus, Amblyrhynchichthys ... 57
microcephalus, Osteochilus …….….. 60
Panna microdon ………….............. 108
microlepis, Boesemania ………....... 107
microlepis, Cirrhinus ……..........….. 58
microlepis, Cynoglossus ………… 157
microlepis, Oxyurichthys …….....… 146
microlepis, Trichopodus ………...... 123
micropeltes, Channa …………...…. 125
microps, Eugnathogobius ……...…. 141
Micronema cheveyi …………........… 66
militaris, Osteogeneiosus ………..… 74
mingi, Hemigobius ………..........…. 141
minuta, Gazza ………...................... 101
minutillus, Oryzias ………….........… 85
modesta, Yasuhikotakia ………......... 62
molitrix, Hypophthalmichthys ………52
moloana, Amoya ……….................. 135
Monodactylidae ……….................… 26
Monopterus albus ……..............…… 91
Moolgarda cunnesius …….........…… 80
Moolgarda perusii ……….............… 80
Moringuidae ……….................… 16, 37
Moringuidae, indet. gen. & sp. …....... 37
mossambicus, Oreochromis …….. 114
Mugilidae ………......................... 24, 79
Mugiliformes …….......................….. 79
Mugilogobius cavifrons ….......…… 140
Mugilogobius chulae ……….....….. 140
Mugilogobius tigrinus ……….....…. 140
Mullidae ………...................….. 29, 111
Muraenesocidae ………............... 16, 40
Muraenesox bagio ……...........…….. 40
Muraenesox cinereus …….............… 40
Muraenidae ………...................... 16, 38
Myliobatidae ……..................….. 14, 35
Myliobatiformes …...................……. 33
Mystus albolineatus …...........……… 75
Mystus atrifasciatus …...........……… 75
Mystus bocourti ……...................….. 75
Mystus gulio …….......................…… 76
mysticetus, Mystus ……...............….. 76
Mystus mysticetus …….................…. 76
Mystus velifer ………....................…. 76
Neenchelys parvipectoralis …......…. 39
nehereus, Harpadon ……….........…. 78
nenga, Arius ……..........................…. 73
Neostethus bicornis ………............… 82
Neostethus lankesteri ……............…. 82
Nibea soldado …………................. 109
nigrimarginatus, "Taenioides" ……. 152
nigroviridis, Tetraodon ………....… 161
niloticus, Oreochromis ………......... 114
nobilis, Hypophthalmichthys ……..... 52
Notopteridae ………............…… 19, 36
Notopterus notopterus …...........…… 36
notopterus, Notopterus …............….. 36
novaehollandiae, Johnius ………… 110
Nuchequula gerreoides ………....… 100
oblongus, Takifugu …………........... 160
obscurus, Bagrichthys ……..........….. 75

ocellatus, Aetobatus ……..............…. 35
Oligolepis acutipennis ……........…. 146
Omobranchus zebra ………............. 127
Ompok siluroides ………................... 67
Ophichthidae ……..................…. 16, 38
Ophichthus rutidoderma ……............ 38
Ophisternon bengalense ………....... 91
Oreochromis mossambicus ………. 114
Oreochromis niloticus ………......… 114
ornata, Chitala …….....................…. 36
orphoides, Puntius ….....................… 55
Oryzias haugiangensis ……............ 85
Oryzias minutillus ……….............… 86
Osphronemidae ……….............. 24, 122
Osphronemus goramy ………......… 122
Osteochilus melanopleura …….....… 60
Osteochilus microcephalus ……....... 60
Osteochilus vittatus …....................… 60
Osteogeneiosus militaris …...........…. 74
Osteoglossidae ……......................…. 20
Osteoglossiformes …....................…. 36
Otolithes ruber……….................… 108
Oxuderces dentatus ……….........… 147
Oxyeleotris marmorata ………...…. 131
Oxyeleotris urophthalmus ……...…. 132
Oxyurichthys microlepis ….....……. 146
Oxyurichthys tentacularis ………. 146
Pampus argenteus …………............ 120
panchax, Aplocheilus ….................… 83
Pangasianodon gigas …..................... 17
Pangasianodon hypophthalmus ....… 69
Pangasiidae ………….................. 17, 69
Pangasius bocourti ……............…… 70
Pangasius conchophilus ……....…… 70
Pangasius elongatus ……............….. 71
Pangasius krempfi ……..................… 71
Pangasius larnaudii ……...............… 70
Pangasius macronema …….........….. 71
Panna microdon …………............... 108
panoides, Brachirus …….........…… 156
Parachela siamensis ……............…. 49
Paralaubuca typus ……................… 49
Paralichthyidae ………..........… 18, 154
Parambassis siamensis …….………. 95
Parambassis wolffii …..................….. 95
Paramugil parmatus ………….......... 80
Paraplagusia bilineata …………. 159
Paraplagusia blochii …….......…… 159
Parapocryptes serperaster ……… 152parmatus, Paramugil ………............. 80
parvipectoralis, Neenchelys …........... 39
pacificus, Acanthopagrus ……….… 105
paviana, Rasbora ………...............… 51
pectoralis, Trichopodus …….....….. 122
Pegasidae ………............................... 19
penicillus, Hippichthys …...........….. 89
Perciformes ……...........................…. 95
Periophthalmodon schlosseri …….. 149
Periophthalmodon septemradiatus .. 149
Periophthalmus chrysospilos ……. 150
Periophthalmus variabilis ……… 151
perusii, Moolgarda ………............… 80
Phalacronotus …......................… 22, 66
Phalacronotus spp. ……...............…. 66
Phallostethidae ……................… 19, 81
Phallostethus cuulong …….....…….. 81

Phenablennius heyligeri ……....….. 126
Phenacostethus smithi ……........….. 81
Piaractus brachypomus …….......….. 64
pierrei, Bangana ………................… 61
Pisodonophis boro …...................….. 39
Pisodonophis cancrivorus …............. 39
plagiostoma, Johnius …..........……. 109
Platycephalidae ……….............. 23, 129
Platycephalus indicus …............….. 129
Pleuronectiformes ………................ 154
pleurostigma, Stigmatogobius ……. 138
Plotosidae …….....................…… 22, 67
Plotosus canius ………...................... 67
Poecilia reticulata ……..................… 84
Poeciliidae ………....................… 23, 84
poecilura, Gymnura ……................... 35
Polydactylus sextarius ……….....… 107
Polynemidae ………..............… 24, 105
Polynemus aquilonaris ……........… 106
Polynemus melanochir …….....….. 106
Pomadasys kaakan …………........... 104
Pristidae ………................................. 14
Pristigasteridae …………............. 21, 42
Pristolepididae …...............……. 28, 112
Pristolepis fasciata .....................….. 113
proctozystron, Puntioplites …......….. 54
Psammogobius biocellatus …....….. 134
Pseudapocryptes elongatus …….… 152
Pseudobagarius filifer ……….......…. 77
Pseudobagarius similis …..............… 77
Pseudogobiopsis sp. ………............. 143
Pseudogobius avicennia …….......... 145
Pseudogobius javanicus ………....... 144
Pseudogobius masago ………........ 145
Pseudogobius melanostictus …….... 144
Pseudogobius sp. …………........… 144
Pseudogobius yanamensis ……....... 145
Pseudomystus siamensis ………....… 74
Pseudorhombus arsius ………......... 154
Pterygoplichthys disjunctivus …….. 65
pumila, Trichopsis …………........… 123
puncticeps, Cynoglossus ………..… 158
Puntioplites proctozystron ….........… 54
Puntius brevis ………......................... 55
Puntius orphoides ……..................… 55
Rasbora aurotaenia …….............….. 51
Rasbora borapetensis …….........….. 51
Rasbora paviana ………...............… 51
Rasbora urophthalmoides ……......… 51
Rastrelliger brachysoma ………...... 117
Rastrelliger kanagurta ………… 117
rebentischii, Coilia …….............…… 47
Redigobius bikolanus ……….. 138
Redigobius chrysosoma ……......…. 138
reichei, Favonigobius ………......… 134
Repomucenus hindsii ……............... 128
Repomucenus sagitta …...............… 128
Repomucenus schaapii ……............. 128
reticulata, Poecilia …….................… 84
reticulatus, Crossocheilus …….....…. 58
rohita, Labeo ………......................… 61
ruber, Otolithes ……………........… 108
rubripinna, Leptobarbus ……............ 53
rubrofuscus, Cyprinus …….......……. 59
russellii, Dendrophysa …….......….. 107
russellii, Lutjanus ………...........…. 102

171

rutidoderma, Ophichthus ….........….. 38
sabanus, Brachygobius …….......…. 139
sagitta, Repomucenus …….............. 128
sagor, Sciades ………....................… 72
Sardinella gibbosa …....................…. 43
scalaris, Bostrychus …….........…… 132
Scartelaos histophorus ……............ 148
Scatophagidae ………..........…. 28, 115
Scatophagus argus ……............….. 115
schaapii, Repomucenus ……......….. 128
schalleri, Trichopsis ……….......…. 123
schlosseri, Periophthalmodon ……. 149
Sciades sagor ………......................... 72
Sciaenidae …….......................... 25, 107
Scomberoides commersonnianus ..…. 98
Scomberomorus commerson …….... 118
Scomberomorus sinensis ………...... 118
Scombridae ………................… 24, 117
Scorpaenidae ………................... 23, 97
Secutor hanedai ……..................…. 101
semiocellatus, Macrognathus …….... 93
septemradiatus, Periophthalmodon . 149
serperaster, Parapocryptes ............. 152
Serranidae ………….................... 26, 97
Setipinna sp. (cf. breviceps) ……....... 46
Setipinna taty ……….....................… 46
setirostris, Thryssa ……................…. 45
sextarius, Polydactylus ………........ 107
siamensis, Catlocarpio ……….......... 54
siamensis, Dermogenys ……........…. 86
siamensis, Eugnathogobius ……..… 142
siamensis, Henicorhynchus ……...…. 57
siamensis, Labiobarbus ……........… 59
siamensis, Macrognathus ………...… 93
siamensis, Parachela ………............ 49
siamensis, Parambassis ………...…. 95
siamensis, Pseudomystus ………….. 74
Siganidae ………....................… 29, 116
Siganus fuscescens ………...........… 116
Siganus guttatus ………................... 116
Siganus javus …………................... 116
sihama, Sillago ……….................…. 98
Sikukia stejnegeri ………...............… 55
Silhouettea sp. …………..............… 135
Sillaginidae ……......................… 25, 98
Sillago sihama ………..................…. 98
Siluridae ………........................... 22, 66
Siluriformes …...........................…… 65
siluroides, Ompok ……..............…… 67
similis, Pseudobagarius ..................... 77
sinensis, Scomberomorus ……....…. 118
Sisoridae ……................................… 18
smithi, Phenacostethus …......……… 81
soldado, Nibea ……...............…….. 109
Soleidae ……….......................... 18, 155
Sparidae ………....................…. 28, 105
sparsipapillus, Glossogobius ……. 134
spilopterus, Hemibagrus ……......….. 76
stejnegeri, Sikukia …….................… 55
Stenogobius mekongensis ……....… 147
Stigmatogobius pleurostigma …...… 138
striata, Channa ……….................... 125
Strongylura strongylura ………....…. 88
strongylura, Strongylura ………........ 88
Stolephorus dubiosus ………............. 45
Stromateidae ……….................. 19, 120

172

subviridis, Chelon …….............……. 79
sulphureus, Upeneus ……...........…. 111
Synaptura commersonnii ……...….. 156
Synbranchidae ……..................… 16, 91
Synbranchiformes …..................…… 91
Syncrossus helodes ……..............….. 62
Syngnathidae ………................... 15, 89
Synodontidae ………............….. 17, 78
Synodontiformes ……....................… 78
Taenioides gracilis …………........... 152"Taenioides" nigrimarginatus …… 152
Takifugu oblongus ……..........……. 160
taty, Setipinna ……......................….. 46
temminkii, Helostoma ……….......... 121
tentacularis, Oxyurichthys ……...… 146
Terapon jarbua ……....................…. 113
Terapon theraps …….................….. 113
Terapontidae …………...........… 26, 113
testudineus, Anabas …….........…… 121
Tetraodontidae ………….......… 18, 160
Tetraodontiformes ……..............…. 160
Tetraodon cambodgiensis ……...…. 161
Tetraodon cochinchinensis …….….. 161
Tetraodon nigroviridis ………….... 161
theraps, Terapon ………................. 113
thoracata, Escualosa ……............…. 43
Thryssa dussumieri ………................ 45
Thryssocypris tonlesapensis ……….. 50
Thynnichthys thynnoides …...………. 52
thynnoides, Thynnichthys …….……. 52
tigrinus, Mugilogobius ………...….. 140
tonlesapensis, Thryssocypris …....…. 50
Tonlesapia tsukawakii …….............. 127
Toxotes chatareus …………............. 111
Toxotidae ………….................... 24, 111
trachycephalus, Johnius ………….. 110
Trichiuridae ………................… 15, 119
Trichiurus lepturus ………..........…. 119
Trichopodus microlepis ………........ 123
Trichopodus pectoralis ……......…. 122
Trichopodus trichopterus ….....……123
Trichopsis pumila ……….............… 123
Trichopsis schalleri ………............. 123
Trichopsis vittata ……..................…124
trichopterus, Trichopodus ….......…. 123
trispinosus, Batrachomoeus ….....….. 94
trulla, Cynoglossus ……….........…. 159
Trypauchen vagina ………….......... 153
Trypauchenopsis intermedia ……… 153
tsukawakii, Tonlesapia ……......….. 127
typus, Paralaubuca ………................ 49
unicolor, Aulopareia ………........… 137
Upeneus sulphureus …………....…. 111
urolepis, Caragobius …………........ 153
urophthalmoides, Rasbora ….......….. 51
urophthalmus, Oxyeleotris …….... 132
vachellii, Ambassis ………...........…. 96
vagina, Trypauchen …………......... 153
vaigiensis, Ellochelon ……………. 79
vari, Alepes …………........................ 99
variabilis, Periophthalmus ….......... 151
variegatus, Eugnathogobius ……… 142
venosus, Arius ……………............... 73
velifer, Mystus ………....................… 76
verrucosus, Hemiarius ……….......… 73
viridipunctatus, Acentrogobius …… 136

vittata, Trichopsis ………...........…. 124
vittatus, Osteochilus ………..........…. 60
walga, Himantura ………..............… 33
wolffii, Parambassis ……..............…. 95
Xenentodon sp. ………....................... 88
yanamensis, Pseudogobius ……….. 145
Yasuhikotakia lecontei ……......…… 62
Yasuhikotakia modesta …........…….. 62
zebra, Omobranchus ……..........…. 127
Zenarchopterus clarus ……......……. 87
Zenarchopterus ectuntio ……...……. 87
Zenarchopterus sp. ……...........…….. 87
zugei, Dasyatis …….................……. 33

Tên Tiếng ViệtVietnamese names
Bộ cá bơn ………........................… 154Bộ cá cháo biển ……....................….. 41
Bộ cá chép ………..........................… 49
Bộ cá chìa vôi ……….....................… 89Bộ cá chim ……….........................… 64
Bộ cá chình …………........................ 37
Bộ cá da trơn ……….......................... 65Bộ cá đối …………............................ 79Bộ cá đuối ………..........................… 33
Bộ cá hàm ếch ……............................ 94Bộ cá mập ………..........................… 32
Bộ cá mối ………..........................…. 78
Bộ cá lìm kìm ……............................. 85Bộ cá nóc ……….............................. 160
Bộ cá sóc ……...............................…. 83
Bộ cá măng ….................................... 48
Bộ cá suốt ………............................... 81
Bộ cá thác lát ……..........................… 36
Bộ cá trích …………...................….. 42Bộ cá vược ……............................…. 95
Bộ mang liền …............................…. 91
Cá ăn muỗi …….............................… 84
Cá ba sa ……..................................… 70
Cá ba thú ………............................. 117
Cá bạc đầu ….................................…. 83
Cá bạc má ……................................. 117
Cá bãi trầu ……........................ 123, 124
Cá bảy màu ……..........................….. 84
Cá bẹ lầm ………......................… 42, 45
Cá bè xước …………....................…. 98
Cá bơn …....................….. 154, 158, 159
Cá bơn cát khoang mang ……....….. 158
Cá bơn mõm ………........................ 155
Cá bơn vằn ………........................... 158
Cá bống ................................... 134, 135,
139, 141, 142, 143, 144, 145, 146, 147
Cá bống cát ……..........................… 133
Cá bống chấm ……......................… 136
Cá bống cát trắng ……................… 134
Cá bống đều ………....................…. 153
Cá bống đỏ …...........................…… 138
Cá bống đối ……….................. 140, 142
Cá bống dừa …….................… 132, 142
Cá bống đuôi chấm ………...........… 137
Cá bống chấm đen …......……......… 144
Cá bống hoa ….........................…… 132
Cá bóng kèo vảy nhỏ …..........…….. 152
Cá bóng kèo vảy to ….............…….. 152
Cá bống lá tre …….....................….. 136
Cá bông lau …...........................……. 71
Cá bống lưng cao ………..............… 131
Cá bống mắt tre …...................……. 139
Cá bống mấu mắt ……..........…....... 134
Cá bống mít …………...................... 138
Cá bống râu …………...................... 137
Cá bống sao ……….....................…. 148
Cá bống trân ………......................... 130
Cá bống tròn ……….............…........ 136
Cá bống trứng ………...................… 131
Cá bống tượng ……......................… 131
Cá bống vạch …….......................…. 141
Cá bống vảy càm ……................…. 137
Cá bụng đầu ………….................. 81, 82

Cá căng cát ……...........................… 113
Cá căng vẩy to ……….................…. 113
Cá chạch bông …............................… 93
Cá chạch cơm ……….....................… 93
Cá chạch khoang ………..............…. 93
Cá chạch lửa ………........................... 92
Cá chạch xiêm ……........................… 93
Cá chai ………........................... 53, 129
Cá chai nhám …….........................…. 19
Cá chành dục ……........................… 126
Cá cháo biển ……............................... 41
Cá cháo lớn ….............................….. 41
Cá cháy nam …............................….. 43
Cá chẽm ………................................. 96
Cá chép kính …….............................. 59
Cá chét ………..........................….. 106
Cá chìa vôi chấm xanh ……............... 89
Cá chìa vôi lưng chấm ……...........… 90
Cá chiên ……..................................... 77
Cá chim trắng …….....................….. 120
Cá chim nước ngọt …................…… 64
Cá chình …………............................. 37
Cá chình rắn ………........................... 38
Cá chốt bông ……..........................… 74
Cá chốt cờ ……............................…. 75
Cá chốt giấy …..............................…. 75
Cá chốt sọc …….............................… 76
Cá chốt trắng ……......................…… 75
Cá chốt vàng ………......................… 75
Cá cóc ……....................................... 56
Cá cóc không râu ……........................ 56
Cá cơm ………................................... 44
Cá cơm Thái …….........................….. 45
Cá cơm trích ……............................... 44
Cá đàn lia …….....................… 127, 128
Cá dảnh ……….................................. 54
Cá dãnh giả ………........................… 55
Cá dầy ……….................................. 125
Cá dìa công …….........................….. 116
Cá dìa trơn ……..........................….. 116
Cá dìa xanh ……….....................….. 116
Cá đỏ mang ……................................ 55
Cá dóc …..........………...................... 99
Cá đối đất ………..........................…. 79
Cá đối đuôi bằng ……..............……. 79
Cá đối miệng rộng .............................. 80
Cá đối mục ………........................…. 80
Cá đối vây dài ….....................……… 80
Cá đù ………............................ 109, 110
Cá đù mắt rộng …….................…… 109
Cá đù miệng rộng …….............……. 80
Cá đù xiêm ……..........................…. 110
Cá dưa …………….......................… 40
Cá dứa …………..........................….. 71
Cá đục bạc ……….........................…. 98
Cá đuối bồng ……….................... 33, 35
Cá đuối bồng hoa trắng …..........…. 34
Cá đuối bồng mõn nhọn …................. 33
Cá đuối bướm hoa ……..................… 35
Cá đuối ó …................................…… 35
Cá duồng ………................................ 58
Cá duồng bay …...........................….. 56
Cá ét mọi ………...........................…. 61
Cá hàm ếch …….............................… 94
Cá he vàng …................................….. 54
Cá heo bạc ……..............................… 62

Cá heo râu …….............................…. 63
Cá heo sọc …..............................…… 62
Cá heo vạch ……….......................…. 62
Cá hô ……......................................… 54
Cá hố đầu nhọn…….......................... 119
Cá hồng chấm đen …................…… 102
Cá hú …….......................................... 70
Cá hường ……..............................… 121
Cá hường vện ……….............……. 102
Cá kèo huyết ………...................…. 153
Cá khoai ………............................…. 78
Cá khoai song ………...................….. 63
Cá kìm bên ……............................…. 86
Cá lạc ………..................................... 40
Cá lăng ………................................... 76
Cá lăng tối …….............................…. 75
Cá lành canh …...............................… 47
Cá lành canh chóp vàng ..............…… 47
Cá lành canh xiêm …….................…. 49
Cá lau kiếng ………........................... 65
Cá lẹp hàm dài …….......................…. 45
Cá lẹp trắng ……................................ 46
Cá lẹp vàng ……............................… 46
Cá lia thia xiêm ……...................…. 124
Cá lịch biển ……...........................…. 38
Cá lịch rắn …….............................…. 39
Cá liệt chấm …….......................….. 101
Cá liệt lớn ……..........................….. 100
Cá liệt mõm ngắn ……............…… 100
Cá lìm kìm …..............................…… 87
Cá lìm kìm ao ………......................... 86
Cá lìm kìm song …….....................… 87
Cá linh cám ……............................… 52
Cá linh ống …….............................… 58
Cá linh rây ……............................….. 59
Cá linh rìa đuôi vàng …................….. 57
Cá linh rìa xiêm …….................... 57, 59
Cá lóc bông …….........................…. 125
Cá lóc đen ……............................… 125
Cá lòng tong …................................... 51
Cá lòng tong đỏ ….....................…… 51
Cá lòng tong đuôi đỏ ……........…. 51
Cá lòng tong đuôi vàng …….............. 51
Cá lòng tong mương …...................… 50
Cá lòng tong sắt ……......................… 50
Cá lưỡi bò ……............................…. 157
Cá lưỡi búa ………….................…. 153
Cá lưỡi hùm ….................…………. 158
Cá lưỡi mèo …………............. 155, 156
Cá lưỡi trâu dài ……….......….. 158, 159
Cá lưỡi trâu vảy nhỏ …….............… 157
Cá lưỡi trâu vảy to ……..............….. 157
Cá mai ……........................................ 43
Cá mai tép ….................................… 50
Cá măng ………................................. 48
Cá mang ếch ba gai …...............…… 94
Cá mang rỗ ………........................... 111
Cá mào gà tiên ………...................... 127
Cá mào gà vằn đen ……..............…. 126
Cá mặt quỷ ………............................ 97
Cá mè hoa ……..............................… 52
Cá mè hôi ……...............................… 60
Cá mè lúi …...................................…. 60
Cá mè trắng ……...........................…. 52
Cá mè vinh ……................................. 55
Cá mo ……......................................... 61

173

Cá mòi dầu ….............................…… 42
Cá móm ………...........................… 104
Cá móm gai dài ……..................…. 103
Cá móm vây viền ……...............….. 103
Cá mú chấm nâu …….................…… 97
Cá nâu ………................................ 115
Cá ngân .............................................. 99
Cá ngãng …….................................. 101
Cá ngát …………...........................… 67
Cá ngựa ……...................................... 53
Cá ngựa nam ….............................…. 53
Cá ngựa sấu ……..........................…. 89
Ca ngựa xương ………....................... 90
Cá nhái ……....................................... 88
Cá nhái đuôi chấm …...............…….. 88
Cá nhệch ………................................ 39
Cá nóc .....……….................… 160, 161
Cá nút ……...................................... 58
Cá nút đuôi đỏ ……....................…. 58
Cá phèn …….............................… 111
Cá phèn chấm ………...............…… 107
Cá phèn trắng ………...................… 106
Cá phèn vàng ……........................… 106
Cá rằm ……........................................ 55
Cá rễ cau …...................................... 152
Cá rễ cau viền đen ………...........…. 152
Cá rô biển ………......................... 113
Cá rô đồng ……….......................…. 121
Cá rô phi đen …….......................…. 114
Cá rô phi vằn …….......................…. 114
Cá rựa song ……........................…… 50
Cá sặc bướm ………......................... 123
Cá sặc điệp ……............................... 123
Cá sặc rằn ………........................…. 122
Cá sạo …………..........................… 104
Cá sát sọc ….............................…….. 71
Cá sóc ….....................................…… 85
Cá sơn ………................................... 96
Cá sơn bầu ……....................………. 95
Cá sơn xiêm ….........................…….. 95
Cá sửu ……….............….. 107, 108, 109
Cá sửu răng nhỏ ………..........……. 108
Cá tai tượng ……..........................… 122
Cá thát lát ………..........................…. 36
Cá thát lát còm …….....................….. 36
Cá thiểu mẫu …..............................… 49
Cá thòi lòi …..........…….......… 148, 149
Cá thòi lòi chấm cam …..............….. 150
Cá thòi lòi chấm đen ……..........… 151
Cá thòi lòi vạch trắng ....................... 150
Cá thòi lòi xanh ……...................…. 149
Cá thu song ……….......................… 118
Cá thu vạch ……….......................... 118
Cá tra …….......................................... 69
Cá trắm cỏ …..............................…… 53
Cá tráo ..............….........................…. 52
Cá trao tráo …................................…. 57
Cá tráo vây lưng đen ….............…… 99
Cá tráp đuôi xám ………............….. 105
Cá trê lai ………................................. 68
Cá trê vàng …...........................…….. 68
Cá trèn bầu ...................................….. 67
Cá trèn mỡ …….............................…. 66
Cá trèn ống ……..........................….. 66
Cá trèn rang ……..........................….. 66
Cá trích xương …......................…….. 43

174

Cá trôi …………............................... 61
Cá úc chấm …...............................….. 72
Cá úc đầu dẹp ……........................…. 73
Cá úc mím ……..........................…… 74
Cá úc nghệ ………........................…. 72
Cá úc thép …..............................…… 74
Cá uốp .............……….............…… 110
Cá uốp mõm nhọn ……............…… 108
Cá vồ chó ……............................….. 72
Cá vồ đém .......................................... 70
Cá xác ……...............................…… 69
Họ cá bạc đầu ……...................… 23, 83Họ cá bạc má ……...................... 25, 117Họ cá bảy màu …................……. 23, 84Họ cá bẹ ………............................ 21, 42Họ cá bơn cát ………..........…… 18, 154Họ cá bơn lưỡi bò ……..........…. 18, 157
Họ cá bơn sọc …....................… 18, 155Họ cá bống đen …....................... 30, 130
Họ cá bống trắng …..............….. 30, 133Họ cá bụng đầu ……...............….. 19, 81Họ cá bướm biển ................................ 19Họ cá căng ……...................….. 26, 113Họ cá chạch ……..................…… 15, 92Họ cá chai ………...................... 23, 129Họ cá cháo biển ……..............….. 20, 41Họ cá cháo lớn ………............….. 20, 41Họ cá chẽm ………....................... 27, 96
Họ cá chép ……......................….. 21, 49Họ cá chìa vôi …..................…… 15, 89Họ cá chiên ……......…................. 18, 77Họ cá chim ……................... 17, 24, 64Họ cá chim trắng ……….......… 19, 120Họ cá chình …….....................…. 16, 37
Họ cá chinh rắn …..................…. 16, 38
Họ cá đàn lia ….....................….. 29, 127Họ cá đao …................................….. 14Họ cá dìa ……............................ 29, 116Họ cá đối ……..........................… 24, 79Họ cá đục …….....................……. 25, 98Họ cá đuối bồng …….............….. 14, 33
Họ cá đuối bướm …................….. 14, 35
Họ cá đuối ó ….........................…….. 14Họ cá hàm ếch ………..............… 23, 94
Họ cá heo ………......................… 22, 62Họ cá hiên ……........…............... 26, 112
Họ cá hố ………….................... 15, 119Họ cá hồng ………..................... 28, 101Họ cá hường ……...................… 29, 121Họ cá hường vện ……......…….. 28, 102
Họ cá khế ………......................… 25, 98Họ cá lạc …...........................…… 16, 40
Họ cá lau kiếng …................…… 17, 65
Họ cá liệt ………........................ 27, 100
Họ cá lìm kìm …….................….. 22, 86Họ cá lóc …………...............…. 29, 124Họ cá lù đù …….....................… 25, 107Họ cá mai …..........................………. 21
Họ cá mào gà ……...............….. 30, 126
Họ cá măng ……....................….. 21, 48
Họ cá mang rổ ....................…… 24, 111
Họ cá mập ……............................….. 14Họ cá mối …….........................… 17, 78
Họ cá móm ………….............… 27, 103Họ cá mú …..............................… 26, 97
Họ cá mù làn ……...................….. 23, 97

Họ cá nâu ………........................ 28, 115Họ cá ngạnh ……..................…… 18, 74Họ cá ngát ……...............……… 22, 67Họ cá nhái ……................……… 22, 88Họ cá nheo …..........................….. 22, 66Họ cá nhụ …............................... 24, 105Họ cá nóc ………....................… 18, 160
Họ cá phèn ……….................… 29, 111
Họ cá rô ……............................. 29, 121Họ cá rô biển …….................…. 28, 112
Họ cá rô phi …….................….. 27, 114
Họ cá rồng …........................………. 20
Họ cá sạo …….......................…. 28, 104Họ cá sóc ……….....................…. 23, 85Họ cá sơn ….........................……. 27, 95
Họ cá suốt .......................................... 24Họ cá tai tượng …..............……. 24, 122Họ cá tai tượng biển ........................... 27
Họ cá thát lát ……...............……. 19, 36
Họ cá tra …….......................…… 17, 69
Họ cá trap ……......................…. 28, 105Họ cá trê ……...........................… 22, 68Họ cá trích ……...................……. 21, 42Họ cá trỏng ……..................……. 20, 45
Họ cá úc ……........................…… 18, 72
Họ lịch biển ……................…….. 16, 38
Họ lươn ………........................… 16, 91
Lịch củ ……................................….. 39Lịch đỏ …………............................... 92Lịch đồng ……...............................… 91Lươn đồng ……….........................…. 91

175

176

This book was made available by the Grant from the Japan Fund for Global Environment of
the Environmental Restoration and Conservation Agency.