‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﻰ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‬‫ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه‪:‬‬‫ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻠﮑﻬﻨﻮﺋﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري‬‫ﻧﺎﺷﺮ ﭼﺎﭘﯽ‪:‬‬‫ﺟﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﻮزه اﻟﻌﻤﯿﻪ ﺑﻘﻢ ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ‬‫ﻧﺎﺷﺮ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ‪:‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪ اي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 5‬از ‪220‬‬‫ﻓ ﻬ ﺮﺳ ﺖ‬‫ﻓ ﻬ ﺮﺳ ﺖ‬‫‪5‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫‪10‬‬‫ﻣ ﺸ ﺨ ﺼ ﺎ ت ﮐﺘ ﺎ ب‬‫‪10‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﺆﻟ ﻒ‬‫‪10‬‬‫زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﻣﺆﻟ ﻒ‬‫‪10‬‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ‬‫‪14‬‬‫اﺷﺎرة‬‫‪14‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫‪14‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ‬‫‪14‬‬‫رّدﯾﻪ ﻫﺎي ﺗﺤﻔﻪ‬‫‪16‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار‬‫‪18‬‬‫اﺷﺎرة‬‫‪18‬‬‫‪ -1‬ﻣﻮﺿﻮع و ﻧﺴﺨﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ‬‫‪18‬‬‫‪ -2‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑﺤﺚ و ﺳﺒﮏ اﺳﺘﺪﻻل‬‫‪20‬‬‫‪ -3‬ﻗﺪرت ﻋﻠﻤﯽ‬‫‪21‬‬‫‪ -4‬رﻋﺎﯾﺖ آداب ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ‬‫‪21‬‬‫‪ -5‬ﺷﯿﻮه رّد ﮐﺮدن‬‫‪22‬‬‫اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠ ﻒ ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪24‬‬‫‪ -1‬ﺑﻌﺪ ﻋﻠﻤﯽ‬‫‪24‬‬‫‪ -2‬ﺑﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬‫‪24‬‬‫‪ -3‬ﺑﻌﺪ دﯾﻨﯽ‬‫‪24‬‬‫‪ -4‬ﺑﻌﺪ اﺧﻼص‬‫‪25‬‬‫‪ -5‬ﺑﻌﺪ اﻗﺘﺪا‬‫‪25‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 6‬از ‪220‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪26‬‬‫ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫‪27‬‬‫اداﻣﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ )ﻗﺴﻤﺖ دﻻﻟﺖ(‬‫‪27‬‬‫ﺗﺘﻤﻪ وﺟﻮه دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ )ع(‬‫‪27‬‬‫اداﻣﻪ دﻟﯿﻞ ﺷﺸﻢ‬‫‪27‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪27‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ«‬‫‪27‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﺪث«‬‫‪28‬‬‫ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺮؤوف ﻣﻨﺎوي‬‫‪29‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﺷﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿﺪروس‬‫‪32‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﻮد ﻗﺎدري«‬‫‪35‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﻠﺒﯽ«‬‫‪36‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑﺮواﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﺎﮐﺜﯿﺮ«‬‫‪39‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﺎﻟﻢ«‬‫‪40‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول ﺳﺄل ﺳﺎﺋﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺪر ﻋﺎﻟﻢ«‬‫‪42‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺻﻨﻌﺎﻧﯽ«‬‫‪43‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑﺮواﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر«‬‫‪49‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﺳﯿﺪ ﻣﺆﻣﻦ ﺷﺒﻠﻨﺠﯽ«‬‫‪55‬‬‫»دﻻﻟﺖ ﻗﺼﻪ ﺣﺎرث ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ آن ﺣﻀﺮت از راه دﯾﮕﺮ«‬‫‪61‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪61‬‬‫»ﺗﮑﺬﯾﺐ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ ﻗﺼﻪ ﺣﺎرث را از ﺑﺮاﻫﯿﻦ واﺿﺤﻪ ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻮب اﺳﺖ«‬‫‪61‬‬‫»ﺑﻄﻼن ﻗﻮل اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه«‬‫‪63‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪63‬‬‫»ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﺳﮑﻮت ﺑﺮ آن دﻟﯿﻞ ﻗﺒﻮل اﺳﺖ«‬‫‪68‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 7‬از ‪220‬‬‫»أﺑﻄﺢ در أﺑﻄﺢ ﻣﮑﻪ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﻧﯿﺴﺖ«‬‫‪69‬‬‫ﺟﻮاب از ﺷﺒﻬﻪ دوم اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ‬‫‪76‬‬‫دﻟﯿﻞ ﻫﻔﺘﻢ از أدﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‪ :‬اﺳﺘﺸﻬﺎد ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‬‫‪83‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪83‬‬‫اﺳﺘﺸﻬﺎد أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺷﺎﻓﻌﯽ«‬‫‪84‬‬‫اﺳﺘﺸﻬﺎد ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ«‬‫‪87‬‬‫اﺳﺘﺸﻬﺎد ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ أﺧﻄﺐ ﺧﻮارزم«‬‫‪88‬‬‫اﺳﺘﺸﻬﺎد ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ )ع( ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ‬‫‪88‬‬‫اﺳﺘﺸﻬﺎد ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ )ع( ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﺳﻤﻬﻮدي‬‫‪92‬‬‫دﻟﯿﻞ ﻫﺸﺘﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‪ :‬اﺳﺘﻌﻈﺎم اﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‬‫‪99‬‬‫دﻟﯿﻞ ﻧﻬﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‪ :‬اﺳﺘﺪﻻل ﺑﻘﻮل آن ﺣﻀﺮت‪» :‬أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ«‬‫‪101‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪101‬‬‫اوﻟﻮﯾﺖ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ و اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ در ﺟﻤﯿﻊ اﻣﻮر‬‫‪107‬‬‫دﻟﯿﻞ دﻫﻢ از أدﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‪ :‬رواﯾﺖ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ أوﻟﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ وﻟﯿﻪ‬‫‪114‬‬‫دﻟﯿﻞ ﯾﺎزدﻫﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ )ع(‪:‬‬‫‪116‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪116‬‬‫ﻣﺪح ﺣﺎﮐﻢ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‬‫‪119‬‬‫ﻣﺪح ﺣﺎﮐﻢ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ‬‫‪120‬‬‫ﻣﺪح ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮواﯾﺖ ﻓﺨﺮ رازي‬‫‪120‬‬‫ﻣﺪح ﺣﺎﮐﻢ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺳﻨﻮي‬‫‪121‬‬‫ﻣﺪح ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮواﯾﺖ ﻧﻮوي‬‫‪122‬‬‫ﻣﺪح ﺣﺎﮐﻢ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ اﺛﯿﺮ‬‫‪122‬‬‫دﻟﯿﻞ دوازدﻫﻢ از أدﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪123‬‬‫دﻟﯿﻞ ﺳﯿﺰدﻫﻢ از ادﻟﻪ دﻟﯿﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪123‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 8‬از ‪220‬‬‫دﻟﯿﻞ ﭼﻬﺎردﻫﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪124‬‬‫دﻟﯿﻞ ﭘﺎﻧﺰدﻫﻢ از أدﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪125‬‬‫دﻟﯿﻞ ﺷﺎﻧﺰدﻫﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‪ :‬ﻗﻮل ﺣﻀﺮت ﻓﺎﻃﻤﻪ‪) :‬أ ﻧﺴﯿﺘﻢ ﻗﻮل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ‪125‬‬‫دﻟﯿﻞ ﻫﻔﺪﻫﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪126‬‬‫دﻟﯿﻞ ﻫﺠﺪﻫﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪127‬‬‫دﻟﯿﻞ ﻧﻮزدﻫﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪129‬‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺘﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪130‬‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪138‬‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و دوم از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪142‬‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﭼﻬﺎرم از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪143‬‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﭘﻨﺠﻢ از أدﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪149‬‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﺷﺸﻢ از أدﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‪ :‬ﺧﻄﺒﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺬﮐﻮر‬‫‪152‬‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﻔﺘﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪156‬‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﺸﺘﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪157‬‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﻧﻬﻢ از أدﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪158‬‬‫دﻟﯿﻞ ﺳﯽام از أدﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪159‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪159‬‬‫ﺗﻬﻨﯿﺖ در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ[‬‫‪163‬‬‫اﺛﺒﺎت ﺣﮑﯿﻢ ﺳﻨﺎﺋﯽ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪166‬‬‫اﺛﺒﺎت ﺷﯿﺦ ﻓﺮﯾﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻌﻄﺎر دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪166‬‬‫اﺛﺒﺎت ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪171‬‬‫اﻋﺘﺮاف ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳ ﻒ ﮐﻨﺠﯽ ﺑﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ ﺗﻮﻟﯿﺖ و اﺳﺘﺨﻼف‬‫‪178‬‬‫اﺛﺒﺎت ﻓﺮﻏﺎﻧﯽ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ وﺻﺎﯾﺖ‬‫‪179‬‬‫»ﺗﺼﺮﯾﺢ اﺑﻦ زوﻻق ﺑﺎﺳﺘﺨﻼف اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم«‬‫‪181‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 9‬از ‪220‬‬‫اﻓﺎدات دوﻟﺖآﺑﺎدي در دﻻﻟﺖ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‬‫‪183‬‬‫ﮐﻼم أﻣﯿﺮ ﯾﻤﺎﻧﯽ در اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‬‫‪184‬‬‫دﻻﻟﺖ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﻣﺤﻤﺪ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ دﻫﻠﻮي‬‫‪186‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪186‬‬‫در ﺑﻄﻼن ﻣﻨﺎﻗﺸﺎت دﻫﻠﻮي در دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‬‫‪190‬‬‫»اﺳﻤﺎء ﻧﺎﻗﻠﯿﻦ رواﯾﺖ ﺗﻌﻤﯿﻢ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ را روز ﻏﺪﯾﺮ«‬‫‪196‬‬‫ﺗﻤﺴﮏ واﻫﯽ دﻫﻠﻮي ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻣﺮوي از ﺣﺴﻦ ﻣﺜﻨﯽ‬‫‪203‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪203‬‬‫اﺧﺘﻼل اﺳﺘﺪﻻل دﻫﻠﻮي ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه‬‫‪204‬‬‫ﺟﻮاب ﺷﺒﻬﺎت دﻫﻠﻮي ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﻣﺒﺴﻮط‬‫‪210‬‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫‪217‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 10‬از ‪220‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺸﺨﺼﺎت ﮐﺘﺎب‬‫ﺳﺮﺷـﻨﺎﺳﻪ ‪ :‬ﮐﻨﺘﻮري ﺣﺎﻣﺪﺣﺴـﯿﻦﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪﻗﻠﯽ ‪1246 - 1306‬ق ﺷـﺎرح ﻋﻨﻮان و ﻧـﺎم ﭘﺪﯾـﺪآور ‪ :‬ﻋﺒﻘـﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﺛﺒﺎت اﻣﺎﻣﻪ اﻻﺋﻤﻪ‬‫اﻻﻃﻬـﺎر‪ /‬ﺗﺎﻟﯿﻒ ﻣﯿﺮﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻠﮑﻬﻨﻮﺋﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻏﻼمرﺿﺎﺑﻦ ﻋﻠﯽاﮐﺒﺮ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي ﻣﺸـﺨﺼﺎت ﻧﺸـﺮ ‪ :‬ﻗﻢ‬‫اﻟﺠﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﻮزه اﻟﻌﻠﻤﯿﻪ ﺑﻘﻢ ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ ‪1416‬ق = ‪.1374 -‬‬‫ﻓﺮوﺳﺖ ‪) :‬ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﻪ ﻟﺠﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﺑﻘﻢ اﻟﻤﺸﺮﻓﻪ‪(801‬‬‫ﺷﺎﺑﮏ ‪ :‬ﺑﻬﺎ‪12000:‬رﯾﺎل ج ‪ (1‬؛ ﺑﻬﺎ‪12000:‬رﯾﺎل ج ‪(1‬‬‫ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﮐﺘـﺎب ﺣﺎﺿـﺮ ردﯾـﻪاي و ﺷـﺮﺣﯽ اﺳـﺖ ﺑﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﺘﺤﻔﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸـﺮﯾﻪ اﺛﺮ ﻋﺒـﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤـﺪ دﻫﻠـﻮي ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﻋﺮﺑﯽ‬‫ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﮐﺘﺎﺑﻨـﺎﻣﻪ ﻋﻨـﻮان دﯾﮕﺮ ‪ :‬اﻟﺘﺤﻔـﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸــﺮﯾﻪ ﺷــﺮح ﻣﻮﺿـﻮع ‪ :‬دﻫﻠـﻮي ﻋﺒــﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤــﺪ‪1159 - 1239 ،‬ق اﻟﺘﺤﻔﻪ‬‫اﻻﺛﻨﯽﻋﺸﺮﯾﻪ ‪ --‬ﻧﻘﺪ و ﺗﻔﺴﯿﺮ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬ﺷﯿﻌﻪ ‪ --‬دﻓﺎﻋﯿﻪﻫﺎ و ردﯾﻪﻫﺎ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬اﻣﺎﻣﺖ ‪ --‬اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬ﻣﺤﺪﺛﺎن ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬دﻫﻠﻮي ﻋﺒﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤﺪ‪1159 - 1239 ،‬ق اﻟﺘﺤﻔﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸﺮﯾﻪ ﺷﺮح‬‫ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ‪ ،‬ﻣﺼـﺤﺢ ﺷـﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺪرﺳـﯿﻦ ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻗﻢ دﻓﺘﺮ اﻧﺘﺸﺎرات اﺳـﻼﻣﯽ رده ﺑﻨﺪي‬‫ﮐﻨﮕﺮه ‪/BP212/5 :‬د‪9‬ت‪1374 30218‬‬‫رده ﺑﻨﺪي دﯾﻮﯾﯽ ‪297/417 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﮐﺘﺎﺑﺸﻨﺎﺳﯽ ﻣﻠﯽ ‪ :‬م‪3739-77‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﺆﻟﻒ‬‫زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﻣﺆﻟﻒ‬‫ﺳﯿـﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨـﺪي ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري از ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻣﺘﮑّﻠﻤﺎن و ﻋﻈﯿﻢﺗﺮﯾﻦ ﻋﺎﻟﻤﺎن و از ﻣﻔﺎﺧﺮ ﺷـﯿﻌﻪ در اواﺋﻞ ﺳـﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي‬‫ﻗﻤﺮي در ﺑﻠﺪه ﻣﯿﺮه ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺤﺮم ‪ 1246‬ه‪ .‬ق ﺑﻪ دﻧﯿﺎ آﻣﺪ‪.‬‬‫اﯾﺸـﺎن ﺗﻌﻠﯿﻢ را از ﺳﻦ ‪ 6‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺑﺎ رﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﻣﮑﺘﺒﺨﺎﻧﻪ و ﭘﯿﺶ ﺷـﯿﺨﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺷـﯿﺦ ﮐﺮﻣﻌﻠﯽ ﺷـﺮوع ﮐﺮد‪ .‬اّﻣﺎ ﭘﺲ از ﻣـﺪت ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﭘـﺪر‬‫اﯾﺸﺎن ﺧﻮد ﻋﻬﺪهدار ﺗﻌﻠﯿﻢ وي ﮔﺮدﯾﺪ و ﺗﺎ ﺳﻦ ‪ 14‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﮐﺘﺐ ﻣﺘﺪاول اﺑﺘﺪاﺋﯽ را ﺑﻪ وي آﻣﻮﺧﺖ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﺳﻦ ‪ 15‬ﺳﺎﻟﮕﯽ و ﭘﺲ از رﺣﻠﺖ ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﺑﺮاي ﺗﮑﻤﯿﻞ ﺗﺤﺼﯿﻼت ﺑﻪ ﺳﺮاغ اﺳﺎﺗﯿﺪ دﯾﮕﺮ رﻓﺖ‪.‬‬‫ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺣﺮﯾﺮي و دﯾﻮان ﻣﺘﻨﺒﯽ را ﻧﺰد ﻣﻮﻟﻮي ﺳﯿﺪ ﺑﺮﮐﺖ ﻋﻠﯽ و ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ را ﻧﺰد ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس ﺗﺴﺘﺮي ﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﻋﻠﻮم ﺷﺮﻋﯿﻪ‬‫را ﻧﺰد ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ و ﺑﺮادر اﯾﺸﺎن ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ‪ -‬ﮐﻪ ﻫﺮ دو از ﻋﻠﻤﺎء ﺑﺰرگ ﺷﯿﻌﻪ‬‫در ﻫﻨﺪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ -‬و ﻋﻠﻮم ﻋﻘﻠﯿﻪ را ﻧﺰد ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ ﺧﻼﺻﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬‫در اﯾﻦ زﻣﺎن اﯾﺸﺎن ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺎﻫﺞ اﻟﺘﺪﻗﯿﻖ را ﮐﻪ از ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎت ﻋﺎﻟﯿﻪ اﺳـﺘﺎدش ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﻮد از اﯾﺸﺎن أﺧﺬ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺣﻮاﺷـﯽ وي ﺑﺮ آن‬‫ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﻋﻈﻤﺖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﻗﺪرت ﻧﻘﺪ اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل اﯾﺸﺎن ﭘﺲ از ﭼﻨـﺪﯾﻦ ﺳﺎل ﺗﺤﺼـﯿﻞ ﺑﻪ أﻣﺮ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﭘﮋوﻫﺶ ﭘﺮداﺧﺖ و در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ اﺑﺘﺪاء ﺑﻪ ﺗﺼـﺤﯿﺢ و ﻧﻘﺪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﭘﺪر‬‫ﺑﺰرﮔﻮارش ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻓﺘﻮﺣﺎت ﺣﯿﺪرﯾﻪ‪ ،‬رﺳﺎﻟﻪ ﺗﻘّﯿﻪ و ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ ﭘﺮداﺧﺖ و ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺳﺎل را ﺻﺮف ﺗﺼﺤﯿﺢ و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 11‬از ‪220‬‬‫ﻋﺒﺎرات اﯾﻦ ﮐﺘﺐ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ‪ -‬ﮐﻪ رّدﯾﻪاي ﺑﺮ ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﺑﻮد‪ -‬ﺑﺎ اﺻﻮل ﮐﺘﺐ و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﻫﻨﻮز از اﯾﻦ ﮐﺎر ﻓﺎرغ ﻧﺸﺪه ﺑﻮد ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮑﯽ از ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي در رّد ﺑﺮ‬‫اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺑﺎ ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ﻓﺮاوان ﻧﺸـﺮ و ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺖ ﺑﻪﮔﻮﻧﻪاي ﮐﻪ ﻋﺮﺻﻪ ﺑﺮ ﻋﻮام و ﺧﻮاص از ﺷﯿﻌﻪ ﺗﻨﮓ ﺷﺪ‪ .‬از ﯾﮏ ﻃﺮف ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﻣﺪﻋﯽ‬‫ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﻗﺎدر ﺑﺮ ﺟﻮاب ﻣﻄﺎﻟﺐ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺴﺖ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب ﻣﯽﮔﻔﺖ اﮔﺮ اوﻟﯿﻦ و آﺧﺮﯾﻦ ﺷﯿﻌﻪ ﺟﻤﻊ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ‬‫ﺟﻮاب ﮐﺘـﺎب ﻣﺮا ﺑﻨﻮﯾﺴـﻨﺪ و از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﻋﻠﻤـﺎء ﺑﺰرگ ﺷـﯿﻌﻪ ﻫﻨـﺪ از ﺟﻤﻠﻪ ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﻣﻔﺘﯽ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺎس‬‫ﺗﺴﺘﺮي و دﯾﮕﺮ أﻋﻼم ﺑﻪ ﺳـﺒﺐ اوﺿﺎع ﺧﺎص ﺳـﻠﻄﻨﺖ و ﻣﻼﺣﻈﺎت دﯾﮕﺮ اﻣﮑﺎن ﺟﻮاب دادن را ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ در اﯾﻦ زﻣﺎن ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣﺴـﯿﻦ وارد ﻣﯿـﺪان ﺷـﺪ و در ﻓﺎﺻـﻠﻪ ﺷـﺶ ﻣـﺎه ﮐﺘـﺎب اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻹﻓﺤﺎم ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم را ﺑﻪﮔﻮﻧﻪاي ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ‬‫ﺣﯿﺮت ﻋﻠﻤﺎء ﺣﺘﯽ اﺳﺎﺗﯿﺪ اﯾﺸﺎن ﮔﺸـﺘﻪ و ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده آﻧﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ و ﻧﺸﺮ آن ﭼﻨﺎن ﺿﺮﺑﻪاي ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ وارد ﮐﺮد ﮐﻪ ﻫﯿﭽﯿﮏ از‬‫آﻧـﺎن ﺣﺘﯽ ﺧﻮد ﻣﺆﻟﻒ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼـم ﭘﺲ از ﺳﺎﻟﻬـﺎ ﺗﻼش و ﮐﻤﮏ ﮔﺮﻓﺘﻦ از واﻟﯿﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ و ﺑﺮﮔﺰاري اﺟﺘﻤﺎﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﻋﻬـﺪه‬‫ﺟﻮاب آن ﺑﺮﻧﯿﺎﻣﺪﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ از آن ﺑﻪ ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﺷﻮارق اﻟﻨﺼﻮص ﭘﺮداﺧﺖ و ﺳـﭙﺲ ﻣﺸـﻐﻮل ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ آﺧﺮ ﻋﻤﺮ در اﻣﺮ‬‫ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺼﻨﯿﻒ آن ﻫّﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷﺖ‪.‬‬‫در ﺳـﺎل ‪ 1282‬ه‪ .‬ق ﻋـﺎزم ﺳـﻔﺮ ﺣـﺞ و ﺳـﭙﺲ ﻋﺘﺒـﺎت ﻋﺎﻟﯿـﺎت ﺷـﺪ اّﻣـﺎ در آﻧﺠـﺎ ﻫﻢ از ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﺎز ﻧﻤﺎﻧـﺪ و در ﺣﺮﻣﯿﻦ‬‫ﺷﺮﯾﻔﯿﻦ ﯾﺎدداﺷـﺘﻬﺎﯾﯽ از ﮐﺘﺐ ﻧـﺎدر ﺑﺮداﺷﺖ و در ﻋﺮاق در ﻣﺤﺎﻓـﻞ ﻋﻠﻤﯽ ﻋﻠﻤـﺎء ﻋﺮاق ﺷـﺮﮐﺖ ﺟﺴﺖ ﮐﻪ ﻣـﻮرد اﺣـﺘﺮام ﻓﻮق‪ -‬اﻟﻌـﺎده‬‫اﯾﺸـﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬وي ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺎر ﻋﻠﻤﯽ ﺧﻮد را در ﻗﺎﻟﺐ ﮐﺘﺎب أﺳـﻔﺎر اﻻﻧﻮار ﻋﻦ وﻗﺎﯾﻊ أﻓﻀﻞ اﻻﺳـﻔﺎر ﮔﺮدآوري‬‫ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻋﺎﻟﻤﯽ ﭘﺮ ﺗﺘﺒﻊ و ﭘﺮ اﻃﻼع و ﻣﺤﯿﻂ ﺑﺮ آﺛﺎر و اﺧﺒﺎر و ﻣﯿﺮاث ﻋﻠﻤﯽ اﺳـﻼﻣﯽ ﺑﻮد ﺗﺎ ﺣّﺪي ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از ﻣﻌﺎﺻـﺮان و‬‫ﻣﺘـﺄﺧﺮان و ﺣـﺘﯽ ﺑﺴـﯿﺎري از ﻋﻠﻤـﺎء ﭘﯿﺸـﯿﻦ ﺑـﻪ ﭘـﺎﯾﻪ او ﻧﺮﺳـﯿﺪﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪ ﻋﻤﺮ ﺧـﻮﯾﺶ را ﺑﻪ ﺑﺤﺚ و ﭘﮋوﻫﺶ در اﺳـﺮار اﻋﺘﻘـﺎدات دﯾﻨﯽ و‬‫ﺣﺮاﺳﺖ اﺳـﻼم و ﻣﺮزﺑـﺎﻧﯽ ﺣﻮزه دﯾﻦ راﺳﺘﯿﻦ ﮔﺬراﻧﯿـﺪ و ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﺧﻮد را در راه اﺳـﺘﻮاري ﺣﻘـﺎﯾﻖ ﻣﺴـﻠﻢ دﯾﻨﯽ از دﺳﺖ داد ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ‬‫ﻣﺆﻟﻒ رﯾﺤﺎﻧﮥ اﻻدب در اﯾﻦ ﺑﺎره ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬و در ﻣﺪاﻓﻌﻪ از ﺣﻮزه دﯾﺎﻧﺖ و ﺑﯿﻀﻪ ﺷـﺮﯾﻌﺖ اﻫﺘﻤﺎم ﺗﻤﺎم داﺷـﺘﻪ و ﺗﻤﺎﻣﯽ ﺳﺎﻋﺎت و دﻗﺎﯾﻖ ﻋﻤﺮ ﺷﺮﯾﻔﺶ در ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت دﯾﻨﯽ ﻣﺼﺮوف‬‫ﺑﻮده و آﻧﯽ ﻓﺮوﮔـﺬاري ﻧﺪاﺷـﺘﻪ ﺗـﺎ آﻧﮑﻪ دﺳﺖ راﺳﺖ او از ﮐﺜﺮت ﺗﺤﺮﯾﺮ و ﮐﺘـﺎﺑﺖ ﻋﺎﻃـﻞ ﺷـﺪه و در اواﺧﺮ ﺑـﺎ دﺳﺖ ﭼﭗ ﻣﯽﻧﮕﺎﺷـﺘﻪ‬‫اﺳﺖ‪«...‬‬‫و ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﺆﻟﻒ ﻧﺠﻮم اﻟﺴـﻤﺎء زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ ﭼﭗ اﯾﺸﺎن ﻫﻢ از ﮐﺎر ﻣﯽاﻓﺘﺎده اﺳﺖ اﯾﺸﺎن دﺳﺖ از ﮐﺎر ﺑﺮﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﻣﻄﺎﻟﺐ را ﺑﺎ زﺑﺎن‬‫اﻣﻼء ﻣﯽﮐﺮده اﺳﺖ و ﻫﯿﭻ ﻣﺎﻧﻌﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ اﯾﺸﺎن را از ﺟﻬﺎد ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎز دارد‪.‬‬‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم اﯾﺸﺎن در ﻫﺠـﺪﻫﻢ ﻣﺎه ﺻـﻔﺮ ﺳﺎل ‪ 1306‬ه‪ .‬ق دﻋﻮت ﺣﻖ را ﻟﺒﯿـﮏ ﮔﻔﺖ و در ﺣﺴـﯿﻨﯿﻪ ﺟﻨﺎب ﻏﻔﺮان ﻣﺂب ﻣـﺪﻓﻮن ﺷـﺪ‪ .‬ﺧﺒﺮ‬‫وﻓﺎت اﯾﺸﺎن در ﻋﺮاق ﺑﺮﭘﺎﯾﯽ ﻣﺠﺎﻟﺲ ﻣﺘﻌّﺪد ﻓﺎﺗﺤﻪﺧﻮاﻧﯽ را در ﭘﯽ داﺷﺖ‪ .‬ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻋﻠﻤﺎء ﺷﺮﯾﮏ ﻋﺰا ﮔﺸﺘﻪ و ﺑﺰرﮔﺎن زﯾﺎدي در رﺛﺎء او‬‫ﺑﻪ ﺳﺮودن ﻗﺼﯿﺪه و ﻣﺮﺛﯿﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬‫*ﺧﺎﻧﺪان و ﻧﯿﺎﮐﺎن‪ :‬اﺑﺘﺪا‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨـﺪي در داﻣﺎن ﺧﺎﻧـﺪاﻧﯽ ﭼﺸﻢ ﮔﺸﻮد و ﭘﺮورش ﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﯽ آﮔﺎه و ﻓﺎﺿـﻼﻧﯽ ﻣﺠﺎﻫـﺪ ﺑﻮدﻧـﺪ‪ .‬در ﻣﯿﺎن‬‫ﺑﺮادران و ﻓﺮزﻧﺪان و ﻓﺮزﻧﺪزادﮔﺎن وي ﻧﯿﺰ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﯽ ﺧﺪﻣﺘﮕﺰار و ﻣﺘﻌﻬﺪ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرﻧﺪ‪.‬‬‫از اﯾـﻦ ﺧﺎﻧـﺪان ﻣﻌﻈـﻢ در آﺳـﻤﺎن ﻋﻠـﻢ و ﻓﻘـﺎﻫﺖ ﺳـﺘﺎرﮔﺎﻧﯽ درﺧﺸـﺎن ﺑـﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرﻧـﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾـﮏ در ﻋﺼـﺮ ﺧـﻮﯾﺶ راﻫﻨﻤـﺎي‬‫ﮔﻤﺸﺪﮔﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻨﮏ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﺗﻦ از آﻧﻬﺎ اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 12‬از ‪220‬‬‫‪ -1‬ﺟّﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪ :‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺳﯿﺪ اﷲ ﮐﺮم ﻣﻮﺳﻮي ﮐﻨﺘﻮري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري‪.‬‬‫وي ﺟـﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ و از اﻋﻼـم ﻓﻘﻬـﺎء و زﻫـﺎد زﻣـﺎن و ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺮاﻣﺎت در ﻧﯿﻤﻪ دوم ﺳـﺪه دوازدﻫﻢ ﻫﺠﺮي اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﻋﻼﻗﻪ‬‫زﯾـﺎدي ﺑﻪ اﺳـﺘﻨﺴﺎخ ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ و ﮐﺘﺐ ﻧﻔﯿﺴﻪ ﺑﻪ ﺧـﻂ ﺧـﻮد داﺷـﺘﻪ و ﻗﺮآن و ﺣـﻖ اﻟﯿﻘﯿﻦ و ﺗﺤﻔـﮥ اﻟﺰاﺋﺮ و ﺟـﺎﻣﻊ ﻋﺒﺎﺳـﯽ ﺑﻪ ﺧـﻂ او در‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬واﻟﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪ :‬ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﻣﻮﺳﻮي ﮐﻨﺘﻮري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري‬‫وي واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ و از ﭼﻬﺮهﻫﺎي درﺧﺸﺎن ﻋﻘﺎﺋﺪ و ﻣﻨﺎﻇﺮات در ﻧﯿﻤﻪ اول ﻗﺮن ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫او در دوﺷﻨﺒﻪ ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺎه ذي ﻗﻌﺪه ﺳﺎل ‪ 1188‬ﺑﻪ دﻧﯿﺎ آﻣﺪ‪ .‬وي از ﺷﺎﮔﺮدان ﺑﺎرز ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي از اﻋﺎﻇﻢ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺷﯿﻌﻪ در ﻗﺮن‬‫ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﺑﻮده و در اﮐﺜﺮ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻣﺤﻘﻘﯽ ﺑﯽﻧﻈﯿﺮ ﺑﻮد و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ارزﻧﺪهاي از ﺧﻮد ﺑﻪﺟﺎ ﮔﺬاﺷﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﯾﮑﯽ از ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺗﺮﯾﻦ ﭼﻬﺮهﻫﺎي ﻋﻠﻢ ﻋﻘﺎﯾﺪ و ﻣﻨﺎﻇﺮات و از ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي ﮐﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺘﺒﻊ و اﺳﺘﻘﺼﺎء ﺑﻮد‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ در ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﻬﻢ ﻣﺤﺮم ‪ 1260‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ اﯾﺰدي ﭘﯿﻮﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﺮادر ارﺷﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ‬‫او ﻧﯿﺰ ﭼﻮن ﭘـﺪر و ﺑﺮادراﻧﺶ از ﻋﺎﻟﻤـﺎن و ﻓﺮزاﻧﮕـﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﮔﺮﭼﻪ در ﻧﺰد ﭘـﺪرش و ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤـﺎء ﺷـﺎﮔﺮدي ﻧﻤﻮده اﺳﺖ اّﻣﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ‬‫ﺗﺄﻟﯿﻔـﺎت وي در ﻋﻠـﻮم رﯾﺎﺿـﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘـﺎب ﺣـﻞ ﻣﻌﺎدﻻـت ﺟـﺒﺮ و ﻣﻘـﺎﺑﻠﻪ و رﺳـﺎﻟﻪاي در ﻣﺨﺮوﻃـﺎت ﻣﻨﺤﻨﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸـﺎن ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ‬‫ﻓﯿﻠﺴﻮف و ﭘﺰﺷﮑﯽ ﻧﺎﻣﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺎ وﺟﻮد اﺷﺘﻐﺎل ﺑﻪ ﻋﻠﻮم ﻋﺮﺑﯿﻪ و ﻓﻨﻮن ﻗﺪﯾﻤﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺣﺪي ﺑﺮ زﺑﺎن اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ‪ ،‬ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺟﺪﯾﺪ و ﻋﻠﻮم رﯾﺎﺿﯽ ﺗﺴﻠﻂ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد‬‫ﮐﻪ ﺑﺰرﮔﺎن ﻧا ﮕﻠﯿﺲ در ﺣﯿﺮت ﻓﺮو رﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﯾﮏ ﻋﺎﻟﻢ اﺳﻼﻣﯽ اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺎﻫﺮ در ﻓﻨﻮن ﺣﮑﻤﺖ ﻣﻐﺮب ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫وي در ‪ 27‬رﺑﯿﻊ اﻷول ﺳﺎل ‪ 1282‬ه‪ .‬ق رﺣﻠﺖ ﮐﺮد‪.‬‬‫‪ -4‬ﺑﺮادر ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﺳﯿﺪ اﻋﺠﺎز ﺣﺴﯿﻦ‬‫وي ﻓﺮزﻧﺪ اوﺳﻂ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﺑﻮده و وﻻدﺗﺶ در ‪ 21‬رﺟﺐ ‪ 1240‬واﻗﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺪر و ﺑﺮادراﻧﺶ از داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻧﺎﻣﯽ ﺷﯿﻌﻪ در ﮐﺸﻮر ﻫﻨﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت و ﺗﺼﻨﯿﻔﺎت ﻣﺘﻌﺪدي ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ را در ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺘـﺎب اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤـﺎم در زﻣﯿﻨﻪ اﺳـﺘﺨﺮاج ﻣﻄـﺎﻟﺐ و اﺳـﺘﻨﺒﺎط ﻣﻘﺎﺻـﺪ ﮐﻤﮏ‬‫ﻓﺮاواﻧﯽ ﻧﻤﻮد ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﮐﺎر ﮐﺘﺎب را او اﻧﺠﺎم داد اّﻣﺎ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺷﻬﺮت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﺎم او اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ» ﺷﺬور اﻟﻌﻘﯿﺎن ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻢ اﻷﻋﯿﺎن« و» ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ و اﻻﺳﺘﺎر ﻋﻦ اﺣﻮال اﻟﮑﺘﺐ و اﻻﺳﻔﺎر«‬‫اﺷﺎره ﮐﺮد‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن در ﻫﻔﺪﻫﻢ ﺷﻮال ‪ 1286‬ه‪ .‬ق و ﭘﺲ از ﻋﻤﺮي ﮐﻮﺗﺎه اّﻣﺎ ﭘﺮﺑﺮﮐﺖ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ اﯾﺰدي ﭘﯿﻮﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﻌﻠﻤﺎء‬‫وي در ‪ 19‬ﺟﻤﺎدي اﻟﺜﺎﻧﯿﻪ ‪ 1284‬ه‪ .‬ق ﻣﺘﻮﻟـﺪ ﺷـﺪ‪ .‬او را در ﻋﻠﻢ و ﺗﺘﺒﻊ ﺗﺎﻟﯽ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﭘـﺪر ﺷـﻤﺮدهاﻧﺪ ﭼﺮا ﮐﻪ ﻧﮕﺬاﺷﺖ زﺣﻤﺎت ﭘﺪرش ﺑﻪ‬‫ﻫـﺪر رود و ﻟﺬا ﺑﻪ ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﭘﺮداﺧﺖ و ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺟﻠﺪ دﯾﮕﺮ از آن را ﺑﻪ ﺳـﺒﮏ و ﺳـﯿﺎق ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﺗﺄﻟﯿﻒ و ﺑﺎ ﻧﺎم اﯾﺸﺎن ﻣﻨﺘﺸـﺮ‬‫ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻣﺘﺒﺤﺮ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬اﺻﻮﻟﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث و رﺟﺎﻟﯽ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺘﺒﻊ و ﻣﻔﺘﯽ و ﻣﺮﺟﻊ اﻫﺎﻟﯽ ﺑﻼد ﺧﻮد ﺑﻮده و اﯾﻦ ﻋﻠﻮم را از واﻟﺪ ﻣﻌﻈﻢ ﺧﻮد‬‫و ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس اﺧﺬ ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬‫در ﻧﻬﺎﯾﺖ اﯾﺸﺎن در ‪ 25‬ذي ﺣﺠﻪ ‪ 1361‬ه‪ .‬ق دار ﻓﺎﻧﯽ را وداع ﮔﻔﺖ و ﺑﻨﺎ ﺑﻪ وﺻـﯿﺘﺶ در ﺟﻮار ﻣﺮﻗﺪ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي در آﮔﺮه ﻫﻨﺪ ﺑﻪ‬‫ﺧﺎك ﺳﭙﺮده ﺷﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 13‬از ‪220‬‬‫‪ -6‬ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫وي ﻧﯿﺰ ﻫﻤﭽﻮن ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻓﺎﺿﻞ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از ادﺑﺎء و ﺷﻌﺮاء زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮادرش را در ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﯾﺎري ﻧﻤﻮد‪ .‬دﯾﻮان‬‫ﺷﻌﺮ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ و ﺗﻌﻠﯿﻘﺎﺗﯽ ﺑﺮ ﻋﺒﻘﺎت از آﺛﺎر اوﺳﺖ‪.‬‬‫‪ 7‬و ‪ -8‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ و ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼﯿﺮ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪان ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫اﯾﻦ دو ﺑﺰرﮔﻮار ﮐﻪ ﻧﻮهﻫﺎي ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ ﻧﯿﺰ از ﻓﻀـﻼء و ﻋﻠﻤﺎء ﺑﺰرگ زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ در ﻧﺠﻒ اﺷﺮف ﻧﺰد اﺳﺎﺗﯿﺪ‬‫ﺑﺮﺟﺴـﺘﻪ ﺗﺤﺼـﯿﻼت ﻋﺎﻟﯿﻪ ﺧﻮد را ﮔﺬراﻧﯿﺪﻧـﺪ‪ .‬ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﻫﻨـﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺳـﻌﯿﺪ ﺷﺆون رﯾﺎﺳﺖ ﻋﻠﻤﯽ و دﯾﻨﯽ را ﺑﻌﻬﺪه ﮔﺮﻓﺖ و‬‫آﺛﺎر و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ﻣﺘﻌـﺪدي را از ﺧﻮد ﺑﻪ ﺟﺎي ﮔـﺬاﺷﺖ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ در ﺳﺎل ‪ 1387‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨـﺪ وﻓﺎت ﯾﺎﻓﺖ و در ﺟﻮار ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش در‬‫ﺻﺤﻦ ﻣﺮﻗـﺪ ﻗﺎﺿـﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي ﺑﻪ ﺧﺎك ﺳﭙﺮده ﺷـﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼـﯿﺮ ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺷـﺮاﯾﻂ ﺧﺎص زﻣﺎﻧﯽ وارد‬‫ﮐﺎرﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺷﺪه و از ﺟﺎﻧﺐ ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺑﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﯽ ﻣﺠﻠﺲ ﻧﯿﺎﺑﯽ رﺳﯿﺪ‪.‬‬‫او ﻧﯿﺰ ﭘﺲ از ﻋﻤﺮي ﭘﺮﺑﺎر در ﻟﮑﻬﻨﻮ رﺣﻠﺖ ﮐﺮد وﻟﯽ ﺟﺴـﺪ وي را ﺑﻪ ﮐﺮﺑﻼء ﺑﺮده و در ﺻـﺤﻦ ﺷـﺮﯾﻒ و در ﻣﻘﺒﺮه ﻣﯿﺮزاي ﺷـﯿﺮازي ﺑﻪ‬‫ﺧﺎك ﺳﭙﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫*ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت‪ :‬اﺑﺘﺪا‬‫‪ -1‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻷﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر) ‪ 30‬ﻣﺠﻠّﺪ(‬‫‪ -2‬اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤـﺎم و اﺳﺘﯿﻔـﺎء اﻻﻧﺘﻘﺎم ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم) ‪ 10‬ﻣﺠّﻠـﺪ( ﻃﺒﻊ ﻓﯽ ‪ 1315‬ه‪ .‬ق ﺑﺤﺚ ﻓﯽ ﺗﺤﺮﯾـﻒ اﻟﮑﺘـﺎب و اﺣﻮال‬‫اﻟﺤﺠﮥ و اﺛﺒﺎت وﺟﻮده و ﺷﺮح اﺣﻮال ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ و‪[...‬‬‫‪ -3‬ﺷﻮارق اﻟﻨﺼﻮص) ‪ 5‬ﻣﺠّﻠﺪ(‬‫‪ -4‬ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀﻼت ﻓﯽ ﺣّﻞ اﻟﻤﺸﮑﻼت‬‫‪ -5‬اﻟﻌﻀﺐ اﻟﺘﺒﺎر ﻓﯽ ﻣﺒﺤﺚ آﯾﻪ اﻟﻐﺎر‬‫‪ -6‬اﻓﺤﺎم اﻫﻞ اﻟﻤﯿﻦ ﻓﯽ رّد ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ) ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي(‬‫‪ -7‬اﻟﻨﺠﻢ اﻟﺜﺎﻗﺐ ﻓﯽ ﻣﺴﺌﻠﮥ اﻟﺤﺎﺟﺐ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ) در ﺳﻪ ﻗﺎﻟﺐ ﮐﺒﯿﺮ و وﺳﯿﻂ و ﺻﻐﯿﺮ(‬‫‪ -8‬اﻟﺪرر اﻟﺴﻨﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﮑﺎﺗﯿﺐ و اﻟﻤﻨﺸﺂت اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‬‫‪ -9‬زﯾﻦ اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ اﻟﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ) ﻓﯿﻪ ﻓﺘﺎوﯾﻪ اﻟﻔﻘﻬﯿﮥ(‬‫‪ -10‬اﺳﻔﺎر اﻷﻧﻮار ﻋﻦ وﻗﺎﯾﻊ اﻓﻀﻞ اﻻﺳﻔﺎر) ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﺳﻨﺢ ﻟﻪ ﻓﯽ ﺳﻔﺮه إﻟﯽ اﻟﺤﺞ و زﯾﺎرة اﺋﻤﮥ اﻟﻌﺮاق ﺳﻼم اﷲ ﻋﻠﯿﻬﻢ( ‪1‬‬‫‪ -11‬اﻟﺬراﺋﻊ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺸﺮاﺋﻊ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ) ﻟﻢ ﯾﺘّﻢ(‬‫‪ -12‬اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ اﻟﻐﺮاء) ﻓﻘﻪ ﮐﺎﻣﻞ( ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -13‬اﻟﺸﻌﻠﮥ ﻟا ﺠﻮاﻟﮥ) ﺑﺤﺚ ﻓﯿﻪ اﺣﺮاق اﻟﻤﺼﺎﺣﻒ ﻋﻠﯽ ﻋﻬﺪ ﻋﺜﻤﺎن( ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -14‬ﺷﻤﻊ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ) ﻗﺼﺎﺋﺪ ﻟﻪ ﻓﯽ رﺛﺎء اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم(‪.‬‬‫‪ -15‬اﻟﻄﺎرف‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ أﻟﻐﺎز و ﻣﻌﻤﯿﺎت‬‫‪ -16‬ﺻﻔﺤﮥ اﻻﻟﻤﺎس ﻓﯽ اﺣﮑﺎم اﻻرﺗﻤﺎس) ﻓﯽ اﻟﻐﺴﻞ اﻻرﺗﻤﺎﺳﯽ(‬‫‪ -17‬اﻟﻌﺸﺮة اﻟﮑﺎﻣﻠﮥ) ﺣﻞ ﻓﯿﻪ ﻋﺸﺮة ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺸﮑﻠﮥ( ‪ 2‬ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -18‬ﺷﻤﻊ و دﻣﻊ) ﺷﻌﺮ ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -19‬اﻟﻈﻞ اﻟﻤﻤﺪود و اﻟﻄﻠﺢ اﻟﻤﻨﻀﻮد‬‫‪ -20‬رﺟﺎل ﻟا ﻤﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 14‬از ‪220‬‬‫‪ -21‬درة اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ ‪3‬‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ‬‫اﺷﺎرة‬‫ﺧﺎﻧﺪان ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ از آﻏﺎز ﺳﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﭘﯽرﯾﺰي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪاي ﻫﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷـﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺮور زﻣﺎن ﺗﮑﻤﯿﻞ ﮔﺸﺖ و ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي‬‫ﻓﺮاوان و ﻧﻔﯿﺴـﯽ ﺑﻪ ﺗﺪرﯾـﺞ در آن ﮔﺮدآوري ﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ ‪ 30 / 000‬ﻧﺴـﺨﻪ رﺳـﯿﺪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ در دوران ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﺎم وي ﻧﺎﻣﯿﺪه‬‫ﺷـﺪ و در زﻣﺎن ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳـﻌﯿﺪ و ﺗﻮﺳﻂ اﯾﺸﺎن ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﮔﺮﭼﻪ از ﻧﻈﺮ ﮐّﻤﯽ داراي ﻧﻈﺎﯾﺮ ﻓﺮاوان‬‫اﺳﺖ اّﻣﺎ از ﻧﻈﺮ ﮐﯿﻔﯽ و ﺑﻪ ﺟﻬﺖ وﺟﻮد ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي ﻧﺎدر ﮐﻢﻧﻈﯿﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ‬‫در ﻧﯿﻤﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺳﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي ﮐﻪ ﻧﯿﺮوﻫﺎي اﺳـﺘﻌﻤﺎر ﺑﻪوﯾﮋه اﻧﮕﻠﯿﺲ و ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﭼﺸﻢ ﻃﻤﻊ ﺑﻪ ﺳـﺮزﻣﯿﻦ ﭘﻬﻨﺎور ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن دوﺧﺘﻪ‬‫ﺑﻮدﻧـﺪ و ﺑﯽﮔﻤﺎن اﺳـﻼم ﺳـّﺪ ﺑﺰرﮔﯽ در ﺑﺮاﺑﺮ آﻧﺎن ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﯽآﻣﺪ ﯾﮑﯽ از ﻋﺎﻟﻤﺎن اﻫﻞ ﺗﺴـﻨﻦ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي ﮐﻪ ﺑﻪ»‬‫ﺳﺮاج اﻟﻬﻨﺪ«‬‫ﺷﻬﺮت داﺷﺖ و ﺑﺎ ‪ 31‬واﺳـﻄﻪ ﻧﺴـﺒﺶ ﺑﻪ ﻋﻤﺮ ﺧﻄﺎب ﺧﻠﯿﻔﻪ دوم ﻣﯽرﺳـﯿﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت او را ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺧﻄﺎب ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﯽ را در رّد اﻋﺘﻘﺎدات و آراء ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺷﯿﻌﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﮐﺮد و آن را» ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ« ﻧﺎﻣﯿﺪ‪.‬‬‫وي در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺼﺎﻟﺢ دﻧﯿﺎي اﺳـﻼم و واﻗﻌﯿﺘﻬﺎي ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﻼﻣﯽ و ﺑﺪون ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺣﺪود و ﻗﻮاﻋﺪ ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ و ﺑﺪون‬‫در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺟﺎﯾﮕﺎه ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( و ﺧﺎﻧـﺪان ﭘﺎﮐﺶ ﻋﻘﺎﯾﺪ‪ ،‬اﺻﻮل‪ ،‬ﻓﺮوع‪ ،‬اﺧﻼق و ﺳﺎﯾﺮ آداب و اﻋﻤﺎل ﺷـﯿﻌﻪ را ﺑﺪون رﻋﺎﯾﺖ آداب‬‫ﻣﻨﺎﻇﺮه و اﻣﺎﻧﺖداري در ﻧﻘﻞ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻫﺪف ﺗﻬﻤﺖﻫﺎ و اﻓﺘﺮاآت ﺧﻮد ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻟﺒﺘﻪ ﻋﻼﻣﻪ دﻫﻠﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻨﺎﯾﺖ أﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﮐﺸـﻤﯿﺮي در ﮐﺘﺎب اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﮐﻪ در رّد ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺳـﺮﻗﺘﯽ از ﮐﺘﺎب ﺻﻮاﻗﻊ ﻣﻮﺑﻘﻪ ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي آن را ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗﯽ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳـﯽ‬‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه اﺳﺖ ‪ .4‬وي در ﭼﺎپ اول اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺮس از‬‫) ‪ (1‬ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻤﺎن اﻟﺮﺣﻠﮥ اﻟﻤﮑﯿﮥ و اﻟﺴﻮاﻧﺢ اﻟﺴﻔﺮﯾﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﻤﺮ رﺿﺎ ﮐﺤﺎﻟﻪ آن را ذﮐﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫) ‪ (2‬ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻤﺎن ﮐﺘﺎب ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀﻼت ﺑﺎﺷﺪ‬‫) ‪ (3‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از آﺛﺎر ﻗﻠﻤﯽاش در ﻣﺠّﻠﺪ ﻣﺪﻧﯿﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﯾﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫) ‪ .(4‬اﻟﺒﺘﻪ ﺧﻮد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻧﯿﺰ در ﭼﻨـﺪﯾﻦ ﻣﻮرد ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺷﺎره ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ در ﺑﺤﺚ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در ذﯾﻞ ﺗﺼـﺮﯾﺢ‬‫ذﻫـﺒﯽ ﺑﻪ ﺗﻮاﺗﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬و ﻧﺼـﺮ اﷲ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺷـﻔﯿﻊ ﮐـﺎﺑﻠﯽ ﮐﻪ ﭘﯿﺮ و ﻣﺮﺷـﺪ ﻣﺨـﺎﻃﺐ اﺳﺖ و ﺑﻀـﺎﻋﺖ‬‫ﻣﺰﺟـﺎﺗﺶ ﻣﺴـﺮوق از اﻓـﺎدات او ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ در) ﺻﻮاﻗﻊ( او را ﺑﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﻼـﻣﻪ و اﻣـﺎم اﻫـﻞ ﺣـﺪﯾﺚ وﺻﻒ ﻣﯽﮐﻨـﺪ و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﻗﻮل او‬‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ و ﺧﻮد ﻣﺨـﺎﻃﺐ) ﺻـﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ( ﺑﺘﻘﻠﯿـﺪش در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺧﺎص ﻫﻢ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﯾﻌﻨﯽ) ﺗﺤﻔﻪ( او را ﺑﺎﻣﺎم اﻫﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻠﻘﺐ‬‫ﻣﯽﺳﺎزد و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﮐﻼﻣﺶ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺣﺎﮐﻢ ﺷـﯿﻌﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﻮاب ﻧﺠﻒ ﺧﺎن اﺳﻢ ﺧﻮد را ﻣﺨﻔﯽ ﮐﺮد و ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب را» ﻏﻼم‬‫ﺣﻠﯿﻢ«‪ -‬ﮐﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺳﺎل ﺗﻮﻟّﺪ وي ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺣﺮوف أﺑﺠﺪ ﺑﻮد‪ -‬ﻧﺎﻣﯿﺪ اّﻣﺎ در ﭼﺎپ ﺑﻌﺪي ﺑﻪ ﻧﺎم ﺧﻮد وي ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪ‪.‬‬‫در ﺳﺎل ‪ 1227‬ه‪ .‬ق ﺷﺨﺼـﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻏﻼم ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺳـﻠﻤﯽ در ﺷـﻬﺮ» ﻣﺪارس« ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن ﮐﺘﺎب» ﺗﺤﻔﻪ« را از ﻓﺎرﺳـﯽ ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 15‬از ‪220‬‬‫ﻋﺮﺑﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮد و در ﺳﺎل ‪ 1300‬ه‪ .‬ق ﻣﺤﻤﻮد ﺷـﮑﺮي آﻟﻮﺳـﯽ در ﺑﻐﺪاد ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺮﺑﯽ آن ﭘﺮداﺧﺖ و آن را اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻹﻟﻬﯿﮥ‬‫ﻧﺎﻣﯿﺪ و در ﻣﻘﺪﻣﻪاش آن را ﺑﻪ ﺳـﻠﻄﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ ﺧﺎن ﺗﻘﺪﯾﻢ ﮐﺮد‪ .‬وﻟﯽ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﺮﺧﯽ ﻣﺤﺪودﯾﺘﻬﺎي ﺳﯿﺎﺳـﯽ و ﮐﻢ ﺑﻮدن وﺳـﯿﻠﻪ ﻃﺒﻊ‬‫از ﭼـﺎپ و اﻧﺘﺸـﺎر آن در ﻋﺮاق ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي ﺷـﺪ‪ .‬ﻟـﺬا در ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن و ﺷـﻬﺮ ﺑﻤﺒﺌﯽ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﻧﻔﻮذ اﺟـﺎﻧﺐ ﺑﻮده و ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﺸـﺮ اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﻣﺴﺎﻋﯽ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﺒـﺬول ﻣﯽﺷـﺪ ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﮔﺮدﯾـﺪ و ﭘﺲ از ﻣـّﺪﺗﯽ ﻣﺠـّﺪدا در ﻣﺼـﺮ ﭼﺎپ ﺷـﺪ و ﺑﻌـﺪ از آن ﺑﻪ زﺑﺎن اردو در ﻻﻫﻮر‬‫ﭘﺎﮐﺴـﺘﺎن ﺑﻪ ﻃﺒﻊ رﺳـﯿﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣـﺎل ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺎ ﺗﺤّﻮﻻت و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﺘﻌـّﺪد‪ ،‬در اﯾﺠﺎد اﺧﺘﻼف ﺑﯿﻦ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ و ﺗﯿﺮه ﺳﺎﺧﺘﻦ رواﺑﻂ ﻓﺮق‬‫اﺳﻼﻣﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ و ﺗﺤﺮﯾﮏ ﺣّﺲ ﺑﺪﺑﯿﻨﯽ و ﻋﺼﺒّﯿﺖ أﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﺑﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺗﺄﺛﯿﺮ زﯾﺎدي ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬اّﻣﺎ ﺑﻪ ﻣﺼﺪاق ﻋﺪو ﺷﻮد‬‫ﺳﺒﺐ ﺧﯿﺮ اﮔﺮ ﺧﺪا ﺧﻮاﻫﺪ اﻧﺘﺸﺎر اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺳـﺒﺐ ﺷﺪ ﺗﺎ ﻋّﺪه زﯾﺎدي از ﻋﻠﻤﺎء و ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﺷـﯿﻌﻪ اﺣﺴﺎس وﻇﯿﻔﻪ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﻣﯿﺪان ﺑﯿﺎﯾﻨﺪ‬‫و ﺑﺎ ﻣﻨﻄﻖ و زﺑﺎن ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻘﻮﯾﺖ ﻫﺮﭼﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻋﻘﺎﯾﺪ و ﻣﺬﻫﺐ ﺷـﯿﻌﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮي ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﮔﺮاﻧﺴـﻨﮓ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار در اﯾﻦ‬‫ﻣﯿﺎن ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺘﺒﻊ ﻓﺮاوان و زﺣﻤﺎت ﻃﺎﻗﺖﻓﺮﺳﺎي ﻣﺆﻟﻒ آن از درﺧﺸﺶ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻧﺴـﺨﻪاي ﮐﻪ از ﺗﺤﻔﻪ ﻫﻢاﮐﻨﻮن ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭼـﺎپ دﻫﻠﯽ در ﺳـﺎل ‪ 1271‬ه‪ .‬ق اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻄﺒﻊ ﺣﺴـﻨﯽ ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺷـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺣﺴﻦ آن را در ‪ 776‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﻗﻄﻊ وزﯾﺮي ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﺎﻧﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﭼﺎپ ﻧﺎم ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ ذﮐﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺤﺘﻮاي ﺗﺤﻔﻪ‪:‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ و در رّد ﺷـﯿﻌﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺆﻟﻒ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﮔﺮﭼﻪ در ﻣﻘـﺪﻣﻪ و در ﻣﺘﻦ ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم داﻧﺴـﺘﻪ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ‬‫ﻣﺴّﻠﻤﺎت ﺧﻮد ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺘﻨﺎد ﮐﻨﺪ و ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را از ﻣﺪارك ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﻨﺪ وﻟﯽ ﮐﻤﺘﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ اﻟﺘﺰام ﻋﻤﻞ ﮐﺮده و ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را ﻣﻤﻠّﻮ از‬‫اﻓﺘﺮاآت و ﺗﻬﻤﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻫﻠﻮي در ﺑﺨﺶ ﻫﻔﺘﻢ ﮐﺘﺎب ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را در دو ﺑﺨﺶ آورده اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺑﺨﺶ اول‪ :‬آﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ) ع( اﺳﺘﻨﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ وي ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ‪ 6‬آﯾﻪ اﮐﺘﻔﺎ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺨﺶ دوم‪ :‬اﺣـﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﻪ در راﺳـﺘﺎي اﺛﺒـﺎت وﻻـﯾﺖ و اﻣﺎﻣﺖ رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﻧﯿﺰ ﻓﻘﻂ ‪ 12‬رواﯾـﺖ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮده‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و در ﻣﺠﻤﻮع ﻣﺴﺘﻨﺪات ﺷﯿﻌﻪ را ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ‪ 6‬آﯾﻪ و ‪ 12‬رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده و ادﻟّﻪ و اﺳﺎﻧﯿﺪ آﻧﻬﺎ را ﻣﺨﺪوش داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ أﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ‪:‬‬‫‪ -1‬در ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺣﺪوث ﻣﺬﻫﺐ ﺗﺸﯿﻊ و اﻧﺸﻌﺎب آن ﺑﻪ ﻓﺮق ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ‬‫‪ -2‬در ﻣﮑﺎﺋﺪ ﺷﯿﻌﻪ و ﻃﺮق اﺿﻼل و ﺗﻠﺒﯿﺲ‬‫‪ -3‬در ذﮐﺮ أﺳﻼف ﺷﯿﻌﻪ و ﻋﻠﻤﺎء و ﮐﺘﺐ اﯾﺸﺎن‬‫‪ -4‬در اﺣﻮال أﺧﺒﺎر ﺷﯿﻌﻪ و ذﮐﺮ رواة آﻧﻬﺎ‬‫‪ -5‬در اﻟﻬﯿﺎت‬‫‪ -6‬در ﻧﺒّﻮت و اﯾﻤﺎن اﻧﺒﯿﺎء) ع(‬‫‪ -7‬در اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪ -8‬در ﻣﻌﺎد و ﺑﯿﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫‪ -9‬در ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻓﻘﻬﯿﻪ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ در آن ﺧﻼف ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده اﺳﺖ‬‫‪ -10‬در ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺧﻠﻔﺎء ﺛﻼﺛﻪ و أم اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و دﯾﮕﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ‬‫‪ -11‬در ﺧﻮاص ﻣﺬﻫﺐ ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ‪ 3‬ﻓﺼﻞ) اوﻫﺎم‪ -‬ﺗﻌﺼﺒﺎت‪ -‬ﻫﻔﻮات(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 16‬از ‪220‬‬‫‪ -12‬در ﺗﻮّﻻ و ﺗﺒّﺮي) ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻣﻘّﺪﻣﺎت ﻋﺸﺮه(‬‫ﭘﺲ از آﻧﮑﻪ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﺷﺪ‪ ،‬آﺛﺎر ﻣﺘﻌّﺪدي از ﻋﻠﻤﺎء ﺷﯿﻌﻪ در ﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻋﺮاق و اﯾﺮان در اﺑﻄﺎل و ﻧﻘﺾ آن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ‬‫ﺑﻌﻀﯽ ﺑﻪ رّد ﺳﺮاﺳﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﺑﺮﺧﯽ ﯾﮏ ﺑﺎب از آن را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ و ﻧﻘﺪ ﻋﻠﻤﯽ ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪.‬‬‫رّدﯾﻪ ﻫﺎي ﺗﺤﻔﻪ‬‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در رّد ﻫﻤﻪ اﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﺮّد ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫در دوازده دﻓﺘﺮ‪ ،‬و ﻫﺮ دﻓﺘﺮ وﯾﮋه ﯾﮏ ﺑﺎب از اﺻﻞ ﮐﺘﺎب‪ ،‬اﺛﺮ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻨﺎﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﮐﺸﻤﯿﺮي دﻫﻠﻮي) م ‪ 1235‬ه‪ .‬ق(‬‫اﻟﺒﺘﻪ ‪ 5‬دﻓﺘﺮ از آن ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ آن را دﯾﺪه از ﺑﻘﯿﻪ ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮ ﺑﻮده و در ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﻋﺒﺎرﺗﻨـﺪ از ﺟﻮاﺑﯿﻪﻫـﺎي وي ﺑﻪ ﺑﺎﺑﻬـﺎي ﯾﮑﻢ‪ ،‬ﺳﻮم‪ ،‬ﭼﻬﺎرم‪ ،‬ﭘﻨﺠﻢ و ﻧﻬﻢ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﭘﺎﺳـﺦ اﻋﺘﺮاض ﻫﺸـﺘﻢ ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم»‬‫ﺟﻮاب اﻟﮑﯿﺪ اﻟﺜﺎﻣﻦ« ﮐﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻣﺴﺢ اﺳﺖ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻧﺴـﺨﻪ ﺧﻄﯽ دﻓﺘﺮ ﻫﻔﺘﻢ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻـﺮﯾﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮ و ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻄﯽ دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ آن در ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮراي اﺳﻼﻣﯽ ﺗﻬﺮان ﻧﮕﻬﺪاري‬‫ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫‪ -2‬ﺳـﯿﻒ اﷲ اﻟﻤﺴـﻠﻮل ﻋﻠﯽ ﻣﺨّﺮﺑﯽ دﯾﻦ اﻟﺮﺳﻮل) ﻧﺎﻣﯿﺪه ﺷﺪه ﺑﻪ( اﻟﺼﺎرم اﻟﺘﺒﺎر ﻟﻘّﺪ اﻟﻔّﺠﺎر و ﻗّﻂ اﻻﺷﺮار در ﺷﺶ دﻓﺘﺮ ﺗﺄﻟﯿﻒ اﺑﻮ اﺣﻤﺪ‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري اﮐﺒﺮآﺑﺎدي) ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪه در ﺳﺎل ‪ .1232‬ق(‬‫ﻓﺎرﺳـﯽ و در رّد ﺑﺮ ﺗﻤﺎم ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷـﺪه اﺳﺖ ﺑـﺪﯾﻨﺼﻮرت ﮐﻪ ﻋﺒﺎرات ﺗﺤﻔﻪ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان» ﻣﺘﻦ« و ﮐﻼم ﺧﻮد در رّد آن را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان»‬‫ﺷﺮح« آورده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺗﺠﻬﯿﺰ اﻟﺠﯿﺶ ﻟﮑﺴﺮ ﺻﻨﻤﯽ ﻗﺮﯾﺶ‪ :‬اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﻦ ﺑﻦ اﻣﺎن اﷲ دﻫﻠﻮي ﻋﻈﯿﻢ آﺑﺎدي) م ‪ 1260‬ه‪ .‬ق(‬‫ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻄﯽ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ آﯾﺖ اﷲ ﻣﺮﻋﺸﯽ ﻧﺠﻔﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در رّد ﯾﮏ ﺑﺎب از اﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺑﺎب اول‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﺸﯿﻊ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺳـﯿﻒ ﻧﺎﺻـﺮي‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب اﺛﺮ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘـﻮري ﭘـﺪر ﺑﺰرﮔﻮار ﺻـﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘـﺎت ﺑﻮده و در رّد ﺑـﺎب اول ﺗﺤﻔﻪ ﮐﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ‬‫ﺣﺪوث ﻣﺬﻫﺐ ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺖ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺧﺎن ﺷﺎﮔﺮد ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ‪ ،‬در رّد اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﮐﺘﺎب ﮐﻮﭼﮑﯽ را ﻧﻮﺷﺖ ﮐﻪ‬‫ﻣﺘﻘﺎﺑﻼ ﻋﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري ﮐﺘﺎب اﻷﺟﻮﺑﮥ اﻟﻔﺎﺧﺮة ﻓﯽ اﻟﺮّد ﻋﻠﯽ اﻷﺷﺎﻋﺮة را ﻧﻮﺷﺖ و ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻔّﺼﻠﯽ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ وي داد‪.‬‬‫ﺑﺎب دوم‪ :‬در ﻣﮑﺎﯾﺪ و ﺣﯿﻠﻪﻫﺎي ﺷﯿﻌﯿﺎن‪:‬‬‫‪ -2‬ﺗﻘﻠﯿﺐ اﻟﻤﮑﺎﺋﺪ‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺰ اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري اﺳﺖ ﮐﻪ در ﮐﻠﮑﺘﻪ) ‪ .1262‬ق( ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﺳﻮم‪ :‬در اﺣﻮال اﺳﻼف و ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن ﺷﯿﻌﻪ‪:‬‬‫ﯾﮑﯽ از دﻓﺘﺮﻫﺎي ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ ﺑﻪ رّد اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺗﻌﻠّﻖ دارد ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﭼﻬﺎرم‪ :‬در ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي اﺧﺒﺎر ﺷﯿﻌﻪ و رﺟﺎل آن‪:‬‬‫‪ -1‬ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ :‬اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺧﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻫﻨﺪي إﻟﻪآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ( ﭼﺎپ ﻫﻨﺪ‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﯾﮑﯽ از ﻣﺠﻠّﺪات ﭼﺎﭘﯽ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ رّد ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬اﻟﻬّﯿﺎت‬‫‪ -1‬اﻟﺼﻮارم اﻹﻟﻬﯿﺎت ﻓﯽ ﻗﻄﻊ ﺷـﺒﻬﺎت ﻋﺎﺑﺪي اﻟﻌﺰي و اﻟﻼت‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳـﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1215‬ه‪ .‬ق در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 17‬از ‪220‬‬‫ﮐﻠﮑﺘﻪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫دﻓﺘﺮ ﭘﻨﺠﻢ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺑﺎب اﺧﺘﺼﺎص دارد‪.‬‬‫ﺑﺎب ﺷﺸﻢ‪ :‬در ﭘﯿﺎﻣﺒﺮي‬‫‪ -1‬ﺣﺴﺎم اﻻﺳﻼم و ﺳﻬﺎم اﻟﻤﻼم‪ ،‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1215‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬در اﻣﺎﻣﺖ‬‫در رّد اﯾﻦ ﺑﺎب ﮐﻪ ﺟﻨﺠﺎﻟﯽﺗﺮﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ از ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود آﺛﺎر ﮔﺮاﻧﺒﻬﺎﯾﯽ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -1‬ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﺼﻮارم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي‬‫‪ -2‬اﻟﺒﻮارق اﻟﻤﻮﺑﻘﻪ‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -3‬اﻻﻣﺎﻣﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫‪ -4‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ‪ :‬اﺛﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻣﻮﺳﻮي ﺑﻨﺎرﺳـﯽ‪ ،‬ﮐﻪ در ﺑﺎب ﻧﻬﻢ آن ﺑﻪ ﺑﺮرﺳـﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻧﺰاﻋﯽ ﻓﻘﻬﯽ ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺴﺢ ﭘﺎﻫﺎ در وﺿﻮ‬‫و ﺣّﻠﯿﺖ ﻧﮑﺎح ﻣﻮّﻗﺖ ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺨﺘﺼﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﺑﺎ ﻧﺎم ﻣﻬﺠﮥ اﻟﺒﺮﻫﺎن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺴﻌﺎدة‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري ﭘﺪر ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪.‬‬‫‪ -6‬اﻟﺠﻮاﻫﺮ اﻟﻌﺒﻘﺮﯾـﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﯿﺪ ﻣﻔﺘﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺎس ﺷﻮﺷﺘﺮي اﺳـﺘﺎد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ ﮐﻪ در ﻫﻨـﺪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳـﯿﺪه‬‫اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺷﺒﻬﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻏﯿﺒﺖ ﺣﻀﺮت وﻟﯽ ﻋﺼﺮ) ﻋﺞ( را ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬در آﺧﺮت‬‫‪ -1‬اﺣﯿﺎء اﻟﺴﻨﮥ و اﻣﺎﺗﮥ اﻟﺒﺪﻋﮥ ﺑﻄﻌﻦ اﻷﺳّﻨﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1281‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ اﻟﻨﺰﻫﻪ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﮐﺸﻤﯿﺮي ﻧﯿﺰ در ﺧﺼﻮص رّد اﯾﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫ﺑﺎب ﻧﻬﻢ‪ :‬در ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺧﺘﻼﻓﯽ ﻓﻘﻪ‪:‬‬‫‪ -1‬دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ از اﻟﻨﺰﻫﮥ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه در ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎت و ﺣّﻞ ﻣﺸﮑﻼت اﯾﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻮﻟﻮي اﻓﺮاد ﻋﻠﯽ‬‫ﮐﺎﻟﭙﻮي ﺳـّﻨﯽ ﮐﺘﺎب رﺟﻮم اﻟﺸـﯿﺎﻃﯿﻦ را در رّد اﯾﻦ دﻓﺘﺮ از ﻧﺰﻫﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و در ﻣﻘﺎﺑﻞ‪ ،‬ﺟﻌﻔﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻣﻮﺳﻮي ﺑﻨﺎرﺳﯽ ﺷﺎﮔﺮ ﺻﺎﺣﺐ‬‫ﻧﺰﻫﻪ ﻫﻢ ﺑﺎ ﮐﺘﺎب ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ ﺑﻪ اﺑﻄﺎل و اﺳﮑﺎت وي ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬ﺻﺎﺣﺐ ﻟا ﻨﺰﻫﮥ ﮐﺘﺎب دﯾﮕﺮي در ﻧﻘﺾ ﮐﯿﺪ ﻫﺸـﺘﻢ از اﯾﻦ ﺑﺎب در ﻣﻮﺿﻮع ﻧﮑﺎح ﻣﻮﻗّﺖ و ﻣﺴﺢ ﭘﺎﻫﺎ در وﺿﻮ دارد ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﺧﻄﯽ‬‫آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﮐﺘﺎب ﮐﺸﻒ اﻟﺸـﺒﻬﻪ ﻋﻦ ﺣّﻠﯿـﮥ اﻟﻤﺘﻌﮥ اﺛﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎﻫﯽ ﮐﻪ در ﭘﺎﺳﺦ اﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه و در‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﻮزه ﻣّﻠﯽ ﮐﺮاﭼﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب دﻫﻢ‪ :‬در ﻣﻄﺎﻋﻦ‬‫‪ -1‬ﺗﺸـﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ و ﮐﺸﻒ اﻟﻀـﻐﺎﺋﻦ اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘﻮري ﮐﻪ در دو دﻓﺘﺮ ﺑﺰرگ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه و ﺑﺨﺶ ﻣﻌﻈﻤﯽ از آن در‬‫ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1283‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻣﻄﺒﻌﻪ ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ(‬‫‪ -2‬ﺗﮑﺴﯿﺮ اﻟﺼﻨﻤﯿﻦ‪ :‬اﺛﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻫﻨﺪي‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -3‬ﻃﻌﻦ اﻟﺮﻣﺎح‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي در رّد ﺑﺨﺸﯽ از اﯾﻦ ﺑﺎب ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ داﺳﺘﺎن ﻓﺪك و ﺳﻮزاﻧﺪن ﺧﺎﻧﻪ ﺣﻀﺮت ﻓﺎﻃﻤﻪ‬‫ﺳﻼم اﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1308‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫در رّد اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺗﻮﺳﻂ ﺷﯿﺦ ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي ﺳّﻨﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﻘﺾ اﻟّﺮﻣﺎح ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬در اوﻫﺎم و ﺗﻌﺼﺒﺎت ﺷﯿﻌﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 18‬از ‪220‬‬‫‪ -1‬ﻣﺼﺎرع اﻷﻓﻬﺎم ﻟﻘﻠﻊ اﻷوﻫﺎم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘﻮري) ﭼﺎپ ﻫﻨﺪ ﺑﺎب دوازدﻫﻢ‪ :‬در ﺗﻮﻟﯽ و ﺗﺒّﺮي و دﯾﮕﺮ ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺷﯿﻌﻪ‬‫‪ -1‬ذو اﻟﻔﻘﺎر‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ دﻟـﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي) ﻓﺎرﺳـﯽ( و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﭘﺎﺳـﺦ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎي ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ در ﻣﺒﺤﺚ ﻏﯿﺒﺖ اﻣﺎم زﻣﺎن) ﻋـﺞ( از‬‫ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي دﯾﮕﺮي ﮐﻪ در رّد ﻗﺴﻤﺘﯽ از ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺻﻮارم اﻻﺳـﻼم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي‪ .‬رﺷـﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن ﺳّﻨﯽ ﻣﺆﻟﻒ اﻟﺸﻮﮐﮥ اﻟﻌﻤﺮﯾﮥ‪ -‬ﮐﻪ از ﺷﺎﮔﺮدان ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ اﺳﺖ‪-‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب و اﻟﺼﻮارم اﻻﻟﻬﯿﺎت را ﺑﺎ ﺷـﺒﻬﺎﺗﯽ رّد ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺣﮑﯿﻢ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن از ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﮐﺎﻣﻞ اﯾﻦ ﺷـﺒﻬﺎت را ﭘﺎﺳـﺦ‬‫داده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬اﻟـﻮﺟﯿﺰة ﻓﯽ اﻷـﺻﻮل‪ :‬ﻋﻼـﻣﻪ ﺳـﺒﺤﺎن ﻋﻠﯿﺨـﺎن ﻫﻨـﺪي‪ ،‬وي در اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﭘﺲ از ﺑﺤﺚ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻋﻠﻢ اﺻﻮل و ذﮐﺮ اﺣـﺎدﯾﺚ داّل ﺑﺮ‬‫اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ) ع( ﺑﻪ ﺗﻌّﺮض و رّد ﮐﻠﻤﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻣﺠﻬﻮﻻت ﺧﻠﻔﺎي ﺳﻪﮔﺎﻧﻪ را ﺑﯿﺎن ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺗﺼﺤﯿﻒ اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻹﻟﻬّﯿﻪ ﻋﻦ اﻟﻨﻔﺜﮥ اﻟﺸﯿﻄﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬در رّد ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﻣﺤﻤﻮد آﻟﻮﺳﯽ) ‪ 3‬ﻣﺠﻠﺪ(‪ :‬اﺛﺮ ﺷﯿﺦ ﻣﻬﺪي ﺑﻦ ﺷﯿﺦ‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﺧﺎﻟﺼﯽ ﮐﺎﻇﻤﯽ) م ‪ 1343‬ه‪ .‬ق(‬‫‪ -4‬رّد ﻋﻼﻣﻪ ﻣﯿﺮزا ﻓﺘﺢ اﷲ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ» ﺷﯿﺦ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ« اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ) م‪ 1339 .‬ه‪ .‬ق(‪ -‬وي ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﮐﺘﺎﺑﯽ در رّد اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻻﻟﻬﯿﻪ دارد‪.‬‬‫‪ -5‬اﻟﻬﺪﯾﮥ اﻟﺴﻨﯿﮥ ﻓﯽ رّد اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ‪ ):‬ﺑﻪ زﺑﺎن اردو( اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎدي ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪ -6‬اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻟﻤﻨﻘﻠﺒﮥ‪ :‬در ﺟﻮاب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ) ﺑﻪ زﺑﺎن اردو(‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار‬‫اﺷﺎرة‬‫) ‪ (1‬ﮐﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺷﺎﻫﮑﺎر ﻋﻠﻤﯽ و ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﻣﺮﺣﻮم ﺳـﯿﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨﺪي ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري اﺳﺖ ﮐﻪ در رّد ﺑﺎب اﻣﺎﻣﺖ‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي‪ -‬ﮐﻪ در رّد ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺷﯿﻌﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه‪ -‬ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫‪ -1‬ﻣﻮﺿﻮع و ﻧﺴﺨﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت در ﻧﻘﺾ و رّد ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ ﺗﺤﻔﻪ در زﻣﯿﻨﻪ ادﻟّﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫وي در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﯽﮐﻮﺷﺪ ﺗﺎ ﻓﻠﺴﻔﻪ اﻣﺎﻣﺖ را روﺷﻦ ﮐﻨﺪ و ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﮐﻪ اﺳﻼم آن دﯾﻨﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در درﺑﺎر ﺧﻠﻔﺎ ﻣﻄﺮح ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺣﺮف ﺑﻪ ﺣﺮف ﻣّﺪﻋﯿﺎت دﻫﻠﻮي را ﺑﺎ ﺑﺮاﻫﯿﻦ اﺳﺘﻮار و ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻧﻘﺾ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫وي ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را در دو ﻣﻨﻬﺞ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ در ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ ﺗﺤﻔﻪ آﻣﺪه ﺳﺎﻣﺎن ﺑﺨﺸﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻨﻬﺞ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬در آﯾﺎت‬‫از اﯾﻦ ﻣﻨﻬﺞ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺷـﺶ دﻓﺘﺮ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ) ﭼﻮن دﻫﻠﻮي ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ‪ 6‬آﯾﻪ از آﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﻪ آن اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ اﺷﺎره‬‫ﮐﺮده اﺳﺖ(‬‫) ‪ ](1‬ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ ﻓﺘﺢ ﻋﯿﻦ و ﮐﺴـﺮ ﺑﺎء ﺟﻤﻊ ﻋﺒﻘﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﭼﯿﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻮي ﺧﻮش دارد و اﻧﻮار ﺑﻔﺘﺢ ﻧﻮن و ﺳﮑﻮن واو ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﮔﻞ‬‫و ﯾﺎ ﮔﻞ ﺳﻔﯿﺪ اﺳﺖ‬‫دﺳﺖﻧﻮﺷﺘﻬﺎ و ﯾﺎدداﺷﺘﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﯿﺶﻧﻮﯾﺲ در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده و ﺗﺎﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﭼﺎپ ﻧﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪1 .‬‬‫ﻣﻨﻬﺞ دوم‪ :‬در رواﯾﺎت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 19‬از ‪220‬‬‫در اﯾﻦ ﻣﻨﻬﺞ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﮏ ﯾﺎ دو دﻓﺘﺮ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ذﯾﻞ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در دو ﺑﺨﺶ‬‫ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬ﻧـﺎم ﺑﯿﺶ از ﯾﮑﺼـﺪ ﺗﻦ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﺗـﺎﺑﻌﯿﻦ و ﺗـﺎﺑﻊ ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ و ﺣّﻔﺎظ و ﭘﯿﺸﻮاﯾﺎن ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـّﻨﯽ از آﻏﺎز ﺗﺎ روزﮔﺎر ﻣﺆﻟﻒ‬‫ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﮔﺰارﺷﯽ از اﺣﻮال آﻧﻬﺎ و ﺗﻮﺛﯿﻖ ﻣﺼﺎدر رواﯾﺖ‬‫ﺑﺨﺶ دوم‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ﺧﺒﺮ و وﺟﻮه دﻻﻟﯽ و ﻗﺮاﯾﻦ ﭘﯿﭽﯿﺪه آن ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﯽ) ع( و ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎت دﻫﻠﻮي‪.‬‬‫ﺑﺨﺶ اول در ﯾﮏ ﻣﺠﻠـﺪ ‪ 1251‬ﺻـﻔﺤﻪاي و ﺑﺨﺶ دوم در دو ﻣﺠّﻠﺪ در ﺑﯿﺶ از ﻫﺰار ﺻـﻔﺤﻪ در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ) ‪ 1293‬و ‪.1294‬‬‫ق( ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه و ﻫﺮ ﺳﻪ ﻣﺠﻠﺪ در ده ﺟﻠﺪ ﺣﺮوﻓﯽ ﺑﺎ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي در ﻗﻢ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‬‫ﺧﻼﺻﻪ اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﻧﺎم ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ از ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﻗﻤﯽ در ‪ 462‬ﺻﻔﺤﻪ در ﻗﻢ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪2 .‬‬‫ دﻓﺘﺮ دوم‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ» ﯾﺎ ﻋﻠﯽ أﻧﺖ ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟـﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳـﯽ إﻻ أﻧﻪ ﻻ ﻧﺒﯽ ﺑﻌﺪي« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در دو ﺑﺨﺶ اﺳﻨﺎد و دﻻﻟﺘﻬﺎ ﺳﺎﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در زﻣـﺎن ﺣﯿـﺎت ﻣﺆﻟﻒ در ‪ 977‬ﺻـﻔﺤﻪ ﺑﺰرگ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﺳـﺎل ‪ 1295‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺷـﺪه و ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﯾﮑﺼـﺪﻣﯿﻦ ﺳﺎﻟﮕﺮد‬‫درﮔﺬﺷﺖ ﻣﻮﻟﻒ در اﺻﻔﻬﺎن اﻓﺴﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﺳﻮم‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» إن ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻨﯽ و أﻧﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻌﺪي« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 585‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﻗﻄﻊ رﺣﻠﯽ در ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﭼﻬـﺎرم‪ :‬وﯾﮋه ﺣـﺪﯾﺚ»‪ ...‬اﻟﻠﻬﻢ اﺋﺘﻨﯽ ﺑـﺄﺣّﺐ ﺧﻠﻘـﮏ إﻟﯿـﮏ ﯾﺄﮐـﻞ ﻣﻌﯽ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﻄﯿﺮ« ﮐﻪ درﺑـﺎره داﺳـﺘﺎن ﻣﺮغ ﺑﺮﯾﺎن و آﻣـﺪن‬‫ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ) ع( ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( ﭘﺲ از ﮔﻔﺘﻦ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺣﻀﺮت) ص( ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ).‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ(‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 736‬ﺻﻔﺤﻪ در دو ﻣﺠﻠّﺪ ﺑﺰرگ در ﺳﺎل ‪ 1306‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻣﻄﺒﻌﻪ ﺑﺴﺘﺎن ﻣﺮﺗﻀﻮي(‬‫ دﻓﺘﺮ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻋﻠّﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ‪«...‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در دو ﻣﺠّﻠﺪ ﺑﺰرگ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ﻣﺠّﻠﺪ ﻧﺨﺴﺖ آن در ‪ 745‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1317‬ه‪ .‬ق و ﻣﺠّﻠـﺪ دوم آن در ‪ 600‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ‬‫ﺳﺎل ‪ 1327‬ه‪ .‬ق اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ).‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺳﯿﺪ ﻣﻈﻔﺮ ﺣﺴﯿﻦ(‬‫ دﻓﺘﺮ ﺷﺸﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﻦ أراد أن ﯾﻨﻈﺮ إﻟﯽ آدم و ﻧﻮح‪ ...‬ﻓﯿﻨﻈﺮ إﻟﯽ ﻋﻠﯽ« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻫﻢ در دو ﻣﺠﻠّﺪ ﯾﮑﯽ در ‪ 456‬ﺻﻔﺤﻪ و دﯾﮕﺮي در ‪ 248‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1301‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ).‬در ﻟﮑﻬﻨﻮ(‬‫ دﻓﺘﺮ ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬درﺑﺎره ﺧﺒﺮ» ﻣﻦ ﻧﺎﺻﺐ ﻋﻠّﯿﺎ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﺑﻌﺪي ﻓﻬﻮ ﮐﺎﻓﺮ« ﮐﻪ ﭘﺎﮐﻨﻮﯾﺲ آن ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻧﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﮐﻨﺖ أﻧﺎ و ﻋﻠّﯽ ﻧﻮرا ﺑﯿﻦ ﯾﺪي اﻟّﻠﻪ ﻗﺒﻞ أن ﯾﺨﻠﻖ اﷲ آدم‪ «...‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر‬‫) ‪ (1‬و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪ ﮐﺒﯿﺮ ﻏﯿﺮ ﻣﻄﺒﻮع ﻟﮑﻨﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺼﻨﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻟﺴﯿﺪ رﺟﺐ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﺳﺒﺤﺎن اﻟﺰﻣﺎن‬‫ﻓﯽ ﺟﮑﺮاوان اﻟﺬي ﮐﺎن ﻣﻦ ﺗﻼﻣﯿﺬ اﻟﻤﺼﻨﻒ‪ )...‬اﻟﺬرﯾﻌﻪ(‬‫) ‪ (2‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺟﺰء ﯾﮑﻢ از ﻣﺠﻠـﺪات ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ» ﻋﺒﻘﺎت« در ﺗﻬﺮان ﺑﻪ دﺳـﺘﻮر ﻣﺮﺣﻮم آﯾﺖ اﷲ ﺳـﯿﺪ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﺻﺪر) ﺳﺎﮐﻦ ﻗﻢ و‬‫ﻣﺘﻮﻓﺎي ‪ (1373‬در ﻗﻄـﻊ رﺣﻠﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﺖ ﻓﻀـﻼي ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻗﻢ‪ -‬ﭼﺎﭘﺨـﺎﻧﻪ ﺷـﺮﮐﺖ ﺗﻀـﺎﻣﻨﯽ ﻋﻠﻤﯽ) در ‪ 600‬ﺻـﻔﺤﻪ( ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه‬‫اﺳﺖ ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 786‬ﺻﻔﺤﻪ ﻗﻄﻊ ﺑﺰرگ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ‪ :‬ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﺧﺒﺮ راﯾﺖ در ﭘﯿﮑﺎر ﺧﯿﺒﺮ ﮐﻪ روي ﮐﺎﻏﺬ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ).‬در ﯾﮏ ﻣﺠّﻠﺪ(‬‫دﻓﺘﺮ دﻫﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ» ﻋﻠّﯽ ﻣﻊ اﻟﺤﻖ و اﻟﺤﻖ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ) ع(« ﮐﻪ دﺳﺖﻧﻮﺷﺖ ﻧﺎﻗﺼـﯽ از ﭘﯿﺶﻧﻮﯾﺲ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨـﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻـﺮﯾﻪ وﺟﻮد داﺷـﺘﻪ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 20‬از ‪220‬‬‫دﻓﺘﺮ ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ» إن ﻣﻨﮑﻢ ﻣﻦ ﯾﻘﺎﺗﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﺄوﯾﻞ اﻟﻘﺮآن ﮐﻤﺎ ﻗﺎﺗﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﺗﻨﺰﯾﻠﻪ«‪ .‬از اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻫﻢ ﭘﺎﮐﻨﻮﺷﺘﯽ ﺑﺪﺳﺖ ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ‪).‬‬‫در ‪ 3‬ﻣﺠﻠﺪ(‬‫دﻓﺘﺮ دوازدﻫﻢ‪ :‬در ﺑﺮرﺳـﯽ اﺳـﻨﺎد و دﻻﻻت ﺧﺒﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ و ﻣﻌﺮوف ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻪ ﭘﯿﻮﺳﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻔﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﻣﻔﺎد‪ ].‬ﭼﺎپ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺳﺎل‬‫‪ 1313‬و ‪ 1351‬ه‪ .‬ق اﺻﻔﻬﺎن ‪ 1380‬ه‪ .‬ق) در ‪ 6‬ﺟﻠﺪ( ﻣﺪرﺳﮥ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﻬﺪي ‪ 1406‬ه‪ .‬ق اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ ﭼﺎپ ﺳـﻨﮕﯽ‬‫ﺑﻪ اﻧﺪازه رﺣﻠﯽ ﺧﻮرده و ﻃﺒﻊ ﺣﺮوﻓﯽ آن) در ‪ 6‬ﺟﻠﺪ( ﺑﺎ اﻫﺘﻤﺎم ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ روﺿﺎﺗﯽ در اﺻﻔﻬﺎن ﺑﻪ اﻧﻀﻤﺎم اﻧﺠﺎم ﻧﺎﻣﻪاي ﭘﺮﻓﺎﯾﺪه)‬‫درﺑﺎره ﻋﺒﻘﺎت و ﻣﺆﻟﻔﺶ و ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ و‪ (...‬ﺻﻮرت ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻓﺸـﺮده ﻣﺒﺎﺣﺚ و ﻓﻮاﯾـﺪ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ را ﻣﯽﺗﻮان در ﮐﺘﺎب ﻧﻔﺤﺎت اﻷزﻫﺎر ﻓﯽ ﺧﻼﺻﮥ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ‬‫ﻗﻠﻢ آﻗﺎي ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻣﯿﻼﻧﯽ ﺑﺪﺳﺖ آورد ﮐﻪ در ‪ 20‬ﺟﻠﺪ ﻣﺘﻮﺳﻂ در ﻗﻢ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫در ﻣﺠﻤﻮع از اﯾﻦ دوازده دﻓﺘﺮ‪ ،‬ﭘﻨـﺞ دﻓﺘﺮ ﺑـﺪﺳﺖ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﺳﻪ دﻓﺘﺮ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮزﻧﺪش ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻـﺮ ﺣﺴـﯿﻦ و دو دﻓﺘﺮ آن‬‫ﺗﻮﺳﻂ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺎ ﻫﻤﺎن اﺳﻠﻮب ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﺗﻔﺼﯿﻞ ذﯾﻞ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫اﻟﻒ‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -3‬ﺣﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -4‬ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -5‬ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫ب‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎب از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -3‬ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و ﺳﻔﯿﻨﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫ج‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺎﺻﺒﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺧﯿﺒﺮ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ ﻓﻘﻂ) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ دو ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﭼﺎپ ﻧﺸﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﻟﺒﺘﻪ ﭘﻨﺞ ﺣﺪﯾﺚ اﺧﯿﺮ‪ -‬ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮزﻧﺪ و ﻧﻮه ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ‪ -‬را ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻗﺮار دادﻧﺪ ﺗﺎ از ﻣﻘﺎم‬‫ﺷﺎﻣـﺦ اﯾﺸﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ ﺷﻮد و از ﻃﺮﻓﯽ اﯾﻦ دو ﻧﻔﺮ ﻫﻤﺎن ﻣﺴـﯿﺮي را ﭘﯿﻤﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺬار ﻋﺒﻘﺎت آن را ﺗﺮﺳـﯿﻢ ﮐﺮده و رﺋﻮس ﻣﻄﺎﻟﺐ و‬‫ﻣﺼﺎدر آﻧﻬﺎ را ﺑﺠﻬﺖ ﺳﻬﻮﻟﺖ ﺳﯿﺮ ﺑﺮاي دﯾﮕﺮان آﻣﺎده ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘﺐ دﯾﮕﺮ ﮐﻪ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻋﺒﻘﺎت ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از‪:‬‬‫‪ -1‬ﺗﺬﯾﯿﻞ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﻣﺆﻟﻒ‬‫‪ -2‬ﺗﻌﺮﯾﺐ ﺟﻠﺪ اول ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﺴﻦ ﻧﻮاب ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪ -3‬ﺗﻠﺨﯿﺺ ﺗﻤﺎم ﻣﺠﻠـﺪ دوم‪ ،‬ﭘﻨﺠﻢ‪ ،‬ﺷـﺸﻢ و ﺑﺨﺸـﯽ از ﻣﺠّﻠـﺪ ﯾﮑﻢ و ﺗﻌﺮﯾﺐ ﺗﻤﺎﻣﯽ اﯾﻦ ﻣﺠﻠﺪات ﺑﻪ ﻧﺎم» اﻟﺜﻤﺮات« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﺴـﻦ‬‫ﻧﻮاب‬‫‪ -2‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑﺤﺚ و ﺳﺒﮏ اﺳﺘﺪﻻل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 21‬از ‪220‬‬‫وي ﻫﺮ ﻣﺠّﻠـﺪ از ﻣﻨﻬـﺞ دّوم ﮐﺘﺎب را در ﯾﮏ ﯾﺎ دو ﺟﺰء ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺨﺴﺖ در ﺳـﻨﺪ ﺣـﺪﯾﺚ و اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ و ﻗﻄﻌﯽ اﻟﺼﺪور ﺑﻮدن‬‫آن‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ از ﻃﺮق ﻋﺎّﻣﻪ ﺑﺤﺚ ﻧﻤﻮده و ﺑﺎ اﺳـﺘﻨﺎد ﺑﻪ ﻣﺪارك ﻣﻌﺘﺒﺮه اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ از زﻣﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﮐﺮم) ص( و ﻋﺼـﺮ ﺻﺪور ﺗﺎ زﻣﺎن ﻣﺆﻟّﻒ)‬‫ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻗﺮن ﺑﻪ ﻗﺮن( اﺑﺘـﺪا ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﺗﻌـﺪﯾﻞ ﻫﺮ ﯾﮏ از راوﯾﺎن ﺑﻼ واﺳـﻄﻪ ﺣـﺪﯾﺚ از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻮل دﯾﮕﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﺳـﭙﺲ ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و‬‫ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻫﺮ ﯾﮏ از ﺻﺤﺎﺑﻪ و ﺗﻮﺛﯿﻖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن آﻧﻬﺎ از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻮل ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ و در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻃﺒﻘﺎت ﺑﻌﺪ از ﻃﺮﯾﻖ ﮐﺘﺐ رﺟﺎل و‬‫ﺗﺮاﺟﻢ و ﺟﻮاﻣﻊ ﺣـﺪﯾﺜﯽ و ﻣﺼﺎدر ﻣﻮرد وﺛﻮق ﺧﻮد آﻧﻬﺎ ﺗﺎ ﺑﻪ زﻣﺎن ﺧﻮد‪ ،‬ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آﻧﮕﺎه ﺑﻪ ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺘﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﭘﺮداﺧﺘﻪ‬‫و ﺳـﭙﺲ وﺟﻮه اﺳـﺘﻔﺎده و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ دﻻﻟﺖ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﺮ وﻓﻖ ﻧﻈﺮ ﺷـﯿﻌﻪ ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده و در ﭘﺎﯾﺎن ﮐﻠﯿﻪ ﺷـﺒﻬﺎت و اﻋﺘﺮاﺿﺎت وارده از‬‫ﻃﺮف ﻋـﺎﻣﻪ را ﯾـﮏ ﺑﻪ ﯾـﮏ ﻧﻘـﻞ و ﺑﻪ ﻫﻤﻪ آﻧﻬـﺎ ﭘﺎﺳـﺦ داده اﺳﺖ‪ .‬و در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﮔﺎﻫﯽ ﺑﺮاي رّد دﻟﯿﻠﯽ از آﻧﺎن ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﺧﻮد آﻧﺎن‬‫اﺳﺘﺪﻻل ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﻗﺪرت ﻋﻠﻤﯽ‬‫ﻗـﺪرت ﻋﻠﻤﯽ و ﺳـﻌﻪ اﻃﻼع و اﺣﺎﻃﻪ ﻓﻮق اﻟﻌﺎده ﻣﺆﻟﻒ ﺑﺰرﮔﻮار از ﺳﺮاﺳـﺮ ﻣﺠّﻠـﺪات اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺨﻮﺑﯽ واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎر اﺳﺖ ﻣﺜﻼ در‬‫ﯾﮏ ﺟﺎ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻮب ﺷﯿﻌﻪ ﺑﻪ ‪ 66‬وﺟﻪ ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده و در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﺗﺨﻄﺌﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ‬‫ﻣﻄﻠﻮب ﺷﯿﻌﻪ را ﺑﻪ ‪ 165‬ﻧﻘﺾ و ﺗـﺎﻟﯽ ﻓﺎﺳـﺪ ﺟﻮاب داده و در اﺑﻄﺎل ادﻋﺎي ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻋﺘﺮت ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي أﻗﺎرب اﺳﺖ و‬‫ﻻزﻣﻪاش واﺟﺐ اﻻﻃﺎﻋﻪ ﺑﻮدن ﻫﻤﻪ ﻧﺰدﯾﮑﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﺳﺖ ﻧﻪ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻓﻘﻂ‪ 51 ،‬ﻧﻘﺾ و اﻋﺘﺮاض ﺑﺮ او وارد ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﯾﺸـﺎن در ﻫﺮ ﻣﻄﻠﺐ و ﻣﺒﺤﺚ ﮐﻪ وارد ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻠﯿﻪ ﺟﻬﺎت و ﺟﻮاﻧﺐ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺤﺚ آﻧﺮا ﻣـّﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮار داده و ﺣﻖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺘﺒﻊ را‬‫ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﺑﻪ ﻣﻨﺘﻬﯽ درﺟﻪ اداء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ و ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﻨـﺪه را ﺑﺮاي ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ‬‫ﮐﺘـﺎب ﻣﻄﺮح ﺷـﺪه از ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﻪ ﮐﺘﺐ و ﻣﺼﺎدر دﯾﮕﺮ ﺑﯽﻧﯿﺎز ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ در ﻣﻮرد ﺗﺮاﺟﻢ رﺟﺎل ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﻪ ﺷـﺮح ﺣﺎل آﻧﺎن را‬‫ﻧﻮﻋﺎ از ﺗﻤﺎﻣﯽ ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ و ﻣﻮاﺿﻌﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده واﻗﻊ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ ﻋﯿﻦ اﻟﻔﺎظ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﻫﻢ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﮑﺮده و ﮐﻠﻤﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ و اﺳـﺘﺪﻻﻻت وي را از ﺳﺎﯾﺮ ﮐﺘﺐ او و ﺣﺘﯽ ﮐﻠﻤﺎت اﺳﺎﺗﯿﺪ وي ﻫﻤﭽﻮن‬‫ﭘﺪرش ﺷـﯿﺦ وﻟﯽ اﷲ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ و ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب ﺻﻮاﻗﻊ‪ -‬ﮐﻪ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺮﮔﺮدان ﻓﺎرﺳﯽ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‬‫اﺳﺖ‪ -‬و ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺸﺎﯾﺦ و ﺑﺰرﮔﺎن اﻫﻞ ﺳﻨﺖ را ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﺪ‪1 .‬‬‫‪ -4‬رﻋﺎﯾﺖ آداب ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﯾﺮ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷـﯿﻌﯽ در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎ اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ‪ ،‬آداب و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ و ﻣﻨﺎﻇﺮه را رﻋﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﻃﺮف‬‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﮔﺮﭼﻪ ادﻋﺎي اﯾﻦ اﻣﺮ را ﻧﻤﻮده اّﻣﺎ ﺑﺪان ﻋﻤﻞ ﻧﮑﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻟﻒ‪ :‬از ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤﺚ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺷـﺨﺺ ﮐﻼم ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد را درﺑﺎره ﻣﺴـﺌﻠﻪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺪون ﮐﻢ و زﯾﺎد و ﺑﺎ دﻗﺖ و أﻣﺎﻧﺖ ﻧﻘﻞ و‬‫ﺗﻘﺮﯾﺮ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺳـﭙﺲ ﻣﺤﻞ اﺷﮑﺎل را ﻣﺸﺨﺺ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﺟﻮاب ﻧﻘﻀﯽ ﯾﺎ ﺣﻠّﯽ آن ﺑﭙﺮدازد‪ .‬در اﯾﻨﺼﻮرت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺎ ﺷﻨﯿﺪن ادﻟّﻪ دو‬‫ﻃﺮف ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻗﻀﺎوت ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻧﻈﺮ ﺻﺤﯿﺢ ﯾﺎ أﺣﺴﻦ را اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﻋﺒﻘﺎت ﭘﺲ از ﺧﻄﺒﻪ ﮐﺘﺎب ﻋﯿﻦ ﻋﺒﺎرت دﻫﻠﻮي) ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ( را ﺑﺪون ﮐﻢ و ﮐﺎﺳﺖ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﺘﯽ‬‫ﻫﺮ آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ او در ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﮐﺘـﺎﺑﺶ از ﺧﻮد ﯾﺎ ﻏﯿﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻣﺘﻌﺮض ﻣﯽﺷﻮد و ﺳـﭙﺲ ﺑﻪ ﺟﻮاب آن ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬اّﻣﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻫﻠﻮي‬‫اﯾﻦ ﻗﺎﻋـﺪه را رﻋﺎﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼ ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬و اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻫﻢ ﺑﺪﺳـﺘﻮر أﺣﺎدﯾﺚ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺑﺎ ﻣّﺪﻋﯽ ﻣﺴﺎس‬‫ﻧـﺪارد« اّﻣﺎ ﺑﻪ اﺳـﺘﺪﻻل ﺷـﯿﻌﻪ درﺑﺎره اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﺷﺎرهاي ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻮر ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ...»:‬و ﺑﻌﺪ اﻟﻠﺘﯿﺎ و اﻟﺘﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 22‬از ‪220‬‬‫دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﻣﺪﻋﺎ ﻧﺪارد« اّﻣﺎ دﻟﯿﻞ ﺷﯿﻌﻪ را ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻣّﺪﻋﺎي ﺧﻮد ﻣﻄﺮح ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ب‪ :‬از دﯾﮕﺮ ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤـﺚ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﭼﯿﺰي اﺣﺘﺠـﺎج ﮐﻨـﺪ ﮐﻪ ﻃﺮف ﻣﻘـﺎﺑﻠﺶ آن را ﺣﺠﺖ ﺑﺪاﻧـﺪ ﻧﻪ آن ﭼﯿﺰي ﮐﻪ در ﻧﺰد ﺧـﻮدش‬‫ﺣﺠﺖ اﺳﺖ و ﺑﻪ آن اﻋﺘﻤﺎد دارد‪ .‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در ﻫﺮ ﺑﺎﺑﯽ ﮐﻪ وارد ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ اﺣﺘﺠﺎج ﮐﺮده و ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎي ﺣﻔﺎظ‬‫و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻋﻠﻤﺎء آﻧﻬﺎ در ﻋﻠﻮم ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳـﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬اّﻣﺎ دﻫﻠﻮي اﻟﺘﺰام ﻋﻤﻠﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻗﺎﻋـﺪه ﻧـﺪارد ﻟﺬا ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻪ ﺣـﺪﯾﺚ» ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺴـّﻨﺘﯽ و ﺳـﻨﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﺮاﺷـﺪﯾﻦ اﻟﻤﻬﺪﯾﯿﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي و ﻋﻀﻮا ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺑﺎﻟﻨﻮاﺟﺬ« ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ اﯾﻦ‬‫رواﯾﺖ را ﻓﻘﻂ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ج‪ :‬از دﯾﮕﺮ ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤﺚ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﺨﺺ در ﻣﻘﺎم اﺣﺘﺠﺎج و رّد ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻋﺘﺮاف ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﺣﺎدﯾﺜﯽ را‬‫ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻪ آﻧﻬـﺎ اﺳـﺘﺪﻻل ﮐﻨـﺪ از ﻃﺮق اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﻣﺴـﺘﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ رواﯾﺎﺗﯽ را ﮐﻪ ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻠﺶ ﺑﻪ آن اﺳـﺘﻨﺎد ﮐﺮده را ﻧﯿﺰ‬‫ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ و در اﯾﻦ راه ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﻧﮑﺮده و ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﯾﮑﯽ دو ﻧﻔﺮ ﺑﺴﻨﺪه ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ اﺳﻨﺎد آن را ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﮐﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ آن را ﻣﯽﺗﻮان در ﺑﺮﺧﻮرد اﯾﺸﺎن ﺑﺎ رواﯾﺖ» اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟﻠﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ«‪ -‬ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﺪﯾﺚ» ﻃﯿﺮ«‬‫ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ -‬ﻣﺸﺎﻫـﺪه ﻧﻤﻮد‪ .‬اﻣﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻫﻠﻮي ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﻓﻘﻂ از ﻃﺮﯾﻖ» زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ« ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪20‬‬‫ﻧﻔﺮ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ آن را ﻧﻘـﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ .‬ﻋﻼـوه ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻧﯿﺰ ﻧﺎﻗﺺ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺟﻤﻠﻪ» أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫را ﮐﻪ در ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ و ﺻﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣﺬي آﻣﺪه از آن ﺣﺬف ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺷﯿﻮه رّد ﮐﺮدن‬‫اﻟﻒ‪ :‬ﻧﻘﻞ ﮐﻼم ﺧﺼﻢ ﺑﻪﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ‬‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗﺒﻼ اﺷﺎره ﺷﺪ اﯾﺸﺎن ﮐﻼم دﻫﻠﻮي را ﺑﺪون ﮐﻢ و زﯾﺎد ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﺘﯽ آن را ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﻧﯿﺰ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ب‪ :‬ﺑﺤﺚ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ‬‫اﯾﺸـﺎن ﺑﻪ ﻫﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ وارد ﺷـﺪه ﺗﻤـﺎم ﺟﻮاﻧﺐ آن را ﺑﺮرﺳـﯽ ﮐﺮده و ﻣﻮرد دّﻗﺖ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫـﺪ‪ .‬ﻟـﺬا زﻣـﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ ﺣﺮف‬‫ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد را اﺑﻄﺎل ﮐﻨﺪ ﺑﻪ ﯾﮏ دﻟﯿﻞ و دو دﻟﯿﻞ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻧﺐ را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮده و ﺑﻪاﻧﺪازهاي دﻟﯿﻞ و ﻣﺪرك‬‫اراﺋﻪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ اﺳـﺘﺪﻻل ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ از ﭘﺎﯾﻪ و اﺳﺎس ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻟﺬا زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ وارد ﻣﯽﺷﻮد‬‫‪ 156‬وﺟﻪ در رّد آن ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ج‪ :‬ﺗﺤﻘﯿﻖ ﮐﺎﻣﻞ‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﻫﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار داده‪ ،‬ﺗﻤﺎم اﻗﻮاﻟﯽ را ﮐﻪ درﺑﺎره آن ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻄﺮح ﺷﺪه ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﻪ‬‫آن ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﺪ ﺣﺘﯽ اﻗﻮاﻟﯽ را ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻊ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻟﺬا زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ در رّد ﻗﻮل دﻫﻠﻮي وارد ﺑﺤﺚ‬‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻼـم اﻓﺮاد دﯾﮕﺮي ﭼﻮن ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ و ﻃﺒﺮي و‪ ...‬را ﻧﯿﺰ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﭘﺎﺳـﺦ دادن ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬ﻣﺜﻼ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬‫دﻫﻠﻮي ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻔﯿﻨﻪ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮده و دﻻـﻟﺖ آن ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﻋﻠﯽ) ع( را اﻧﮑﺎر ﻣﯽﮐﻨـﺪ اّﻣﺎ ﻣﺘﻌﺮض ﺳـﻨﺪ آن ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‬‫اﺑﺘﺪا ‪ 92‬ﻧﻔﺮ از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﻧﺎم ﻣﯽﺑﺮد) ﭼﻮن از ﻧﻈﺮ اﯾﺸﺎن ﺑﺤﺚ از ﺳـﻨﺪ ﻣﻘـّﺪم ﺑﺮ ﺑﺤﺚ از دﻻﻟﺖ اﺳﺖ( و‬‫ﻋّﻠﺖ ﻣﻄﺮح ﮐﺮدن ﻧـﺎم اﯾﻦ اﻓﺮاد آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﯽﺳـﻨﺪ داﻧﺴـﺘﻪ و ﻣﻨﮑﺮ ﺳـﻨﺪ‪ -‬ﺣﺘﯽ ﺿـﻌﯿﻒ‪ -‬ﺑﺮاي آن ﻣﯽﺷﻮد و‬‫ﺳﭙﺲ ﻧﺎم ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮي ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ در آﻧﻬﺎ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه را ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫د‪ :‬رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ ﺑﺤﺚ‬‫ﯾﮑﯽ از ﻗﻮاﻋﺪي ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در رّد اﺳﺘﺪﻻل ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮده رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ اﻗﻮاﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ اﺳﺘﺪﻻل ﺷﺪه و ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 23‬از ‪220‬‬‫ﻋﻨﻮان دﻟﯿﻞ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و از اﯾﻦ راه ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﺧﻮﺑﯽ دﺳﺖ ﭘﯿﺪا ﮐﻨﺪ‪:‬‬‫‪ -1‬اﯾﺸـﺎن در ﺻـﺪد آن ﺑـﻮده ﮐﻪ روﺷﻦ ﮐﻨـﺪ دﻫﻠﻮي ﻣﻄﻠﺐ ﺟﺪﯾـﺪي را در ﮐﺘـﺎب ﺧﻮد ﻣﻄﺮح ﻧﮑﺮده اﺳﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻤـﺎم ﻣﻄـﺎﻟﺐ او در‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎي ﭘﯿﺶ از وي ﻧﯿﺰ ﻣﻄﺮح ﺷـﺪه اﺳﺖ و ﻟـﺬا ﺑـﺎ ﺗﺤﻘﯿﻘـﺎت ﺧـﻮد ﺛـﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ دﻫﻠـﻮي ﺻﻮاﻗﻊ ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐـﺎﺑﻠﯽ را ﺑﻪ ﻓﺎرﺳـﯽ‬‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه‬‫و ﻋﻼـوه ﺑﺮ آن ﻣﻄـﺎﻟﺒﯽ را از ﭘـﺪرش ﺣﺴـﺎم اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﻬﺎرﻧﺒﻮري‪ -‬ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﻤﺮاﻓﺾ‪ -‬ﺑﻪ آن اﻓﺰوده اﺳﺖ و آن را ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان» ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ‬‫ﻋﺸﺮﯾﻪ« اراﺋﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ» ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ« وي ﺑﺮﮔﺮدان» ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ« ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ دﻫﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬اﯾﺸﺎن در رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ اﻗﻮال ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﺑﻌﻀﯽ از اﻗﻮال ﯾﺎ ﻧﺴﺒﺖﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﻌﻀﯽ اﻓﺮاد داده ﺷﺪه ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬‫ﻣﺜﻼـ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ درﺑﺎره ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ از ﻗﻮل ﺷـﻌﺮاﻧﯽ در ﯾﻮاﻗﯿﺖ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي آن را در ﺷـﻤﺎر اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ آورده‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ...»:‬اوﻻ ادﻋﺎي ذﮐﺮ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را در ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت از اﻗﺒﺢ اﻓﺘﺮاآت و اﺳـﻤﺞ اﺧﺘﻼﻗﺎت و اوﺿﺢ ﮐﺬﺑﺎت و اﻓﻀـﺢ‬‫ﺧﺰﻋﺒﻼـﺗﺴﺖ و ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از آن ﮐﻪ از ﺗﻔﺤﺺ و ﺗﺘﺒﻊ ﺗـﺎم ﮐﺘـﺎب» اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺤﻤـﺪ اﷲ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﭘﯿﺶ‬‫ﻗﺎﺻـﺮ ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ ﻫﺮﮔﺰ اﺛﺮي از اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﭘﯿﺪا ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺳﺎﺑﻘﺎ درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻼي ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻔﺮج ﯾﻌﻨﯽ‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در ﮐﺘـﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت ذﮐﺮ ﻧﮑﺮده‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﯿﺰ ﺻـﺮاﺣﮥ اﻓـﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﻣﻮﺿﻮﻋـﺎت‬‫ﺧﻮد آن را ذﮐﺮ ﻧﻨﻤﻮده ﭘﺲ اﮔﺮ ﺷـﻌﺮاﻧﯽ اﺻﻞ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت را ﻧﺪﯾﺪه و ﺑﺮ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻼي ﻫﻢ ﻣﻄﻠﻊ ﻧﮕﺮدﯾﺪه ﺑﻮد ﮐﺎش ﺑﺮ‬‫اﻓـﺎده اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﮐﻪ در ﻟﻮاﻗـﺢ اﻻﻧﻮار ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺪﺣﺖﺳـﺮاﯾﯽ او ﻧﻤﻮده ﻣﻄﻠﻊ ﻣﯽﮔﺮدﯾـﺪ و ﺧﻮﻓﺎ ﻣﻦ اﻟﺨﺰي و اﻟﺨﺴـﺮان ﮔﺮد اﯾﻦ ﮐـﺬب و‬‫ﺑﻬﺘﺎن ﻧﻤﯽﮔﺮدﯾﺪ و‪«...‬‬‫) ‪ (1‬ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﮐﺮم) ص( ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ...:‬و ﻟﮑﻦ اﷲ ﯾﺤﺐ ﻋﺒﺪا إذا ﻋﻤﻞ ﻋﻤﻼ أﺣﮑﻤﻪ‪ .‬اﻣﺎﻟﯽ ﺻﺪوق‪ -‬ص ‪[344‬‬‫‪ -3‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﺎ اﯾﻦ ﺷﯿﻮه ﺧﻮد ﺗﺤﺮﯾﻔﺎت و ﺗﺼﺮﻓﺎﺗﯽ ﮐﻪ در ﺑﻌﻀﯽ اﻗﻮال و اﻧﺘﺴﺎبﻫﺎ روي داده را ﮐﺸﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ درﺑﺎره ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻮر دﻫﻠﻮي ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻪ اﺟﻤﺎع اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﻮﺿﻮع اﺳﺖ و در اﺳـﻨﺎد آن‪ ...‬در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﮐﻼم اﺑﻦ‬‫روزﺑﻬﺎن ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻧﺼﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ دﻫﻠﻮي ﻫﻢ از ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را أﺧﺬ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪ .‬وي در اﯾﻦ ﺑﺎره‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﺑﻦ ﺟﻮزي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در ﮐﺘـﺎب ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت آورده و ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬و اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻮده و در اﺳـﻨﺎد‬‫آن‪ «...‬ﺳﭙﺲ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ »:‬و اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ ﭼﻮن ﺑﻪ اﺟﻤﺎع أﻫﻞ ﺧﺒﺮ وﺿﻌﯽ اﺳﺖ و در اﺳﻨﺎد آن‪«...‬‬‫ﭘﺲ اﺟﻤـﺎع اﻫـﻞ ﺧﺒﺮ را در اﯾﻨﺠـﺎ ﮐـﺎﺑﻠﯽ اﺿـﺎﻓﻪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬اّﻣﺎ اﯾﻨﮑﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي آن را در ﮐﺘﺎب ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺧﻮد ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮي ﻏﯿﺮ از ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر اﺳﺖ ‪ ...‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟّﻠﻪ» ص«‪ :‬ﺧﻠﻘﺖ أﻧﺎ و ﻫﺎرون ﺑﻦ ﻋﻤﺮان و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ زﮐﺮﯾﺎ و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﻣﻦ ﻃﯿﻨﮥ واﺣﺪة[‬‫ه‪ :‬ذﮐﺮ ﻣﻮارد ﻣﺨﺎﻟﻒ اﻟﺘﺰام‬‫اﯾﺸﺎن در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌﺪد‪ ،‬ﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ ﻧﮑﺮدن ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ ﺗﻮﺳﻂ دﻫﻠﻮي و آﻧﭽﻪ ﮐﻪ وي ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم ﺑﻪ آن داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ دﻫﻠﻮي ﺧﻮد را ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﻠﺘﺰم داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬در ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻗﺎﻋـﺪه آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺘﺎب ﺣﺪﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ آن ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﺧﺼﻮص أﺧﺒﺎر ﺻـﺤﯿﺢ ﻧﺪاﻧﺪ‪ ،‬اﺣﺎدﯾﺚ‬‫آن ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪ -2‬ﻫﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﺳﻨﺪ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ اﺻﻼ ﺑﻪ آن ﮔﻮش داده ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﺎﯾﺪ در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺮ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ اﺧﺒﺎر ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺮ آﻧﻬﺎ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﭼﻮن اﺧﺒﺎر ﻫﺮ ﻓﺮﻗﻪاي ﻧﺰد ﻓﺮﻗﻪ دﯾﮕﺮ ﺣﺠّﯿﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬‫‪ -4‬اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎ اﺣﺎدﯾﺚ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺮ ﺷﯿﻌﻪ ﺟﺎﯾﺰ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫اّﻣﺎ در ﻋﻤﻞ در ﻣﻮارد زﯾﺎدي ﺑﺮ ﺧﻼف آﻧﻬﺎ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده و ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻮارد ﺗﻮﺟﻪ داده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 24‬از ‪220‬‬‫و‪ :‬رّد ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺑﺎ ﮐﻼم ﺧﻮدﺷﺎن‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در رّد ﻣﻄﺎﻟﺐ دﻫﻠﻮي ﮔﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت وي در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺎﺑﺶ ﯾﺎ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﭘﺪرش و ﺳﺎﯾﺮ ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺟﻮاب‬‫داده و آن را ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ز‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ اﺣﺎدﯾﺚ از ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻧﺐ‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ وارد ﺑﺤﺚ از اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﯽﺷﻮد آن را از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ‪ ،‬ﺷﺄن ﺻﺪور و ﻣﺘﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ و در‬‫ﻫﺮ ﻗﺴﻤﺖ ﺑﺎ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ دﻗﯿﻖ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻻزم را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ح ‪ :‬ﻧ ﻘ ﺾ و ﻣ ﻌ ﺎر ﺿ ﮥ‬‫اﯾﺸﺎن در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌّﺪد اﺳﺘﺪﻻل ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ را ﺑﺎ ﻣﻮارد ﻣﺸﺎﺑﻪ‪ -‬ﮐﻪ ﺧﻮد آﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آن اذﻋﺎن دارﻧﺪ‪ -‬ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﻫﻠﻮي در ﺟﻮاب ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﮔﺮ ﻧﻈﺮ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( ﺑﯿﺎن ﮐﺮدن ﻣﺴـﺌﻠﻪ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﺑﻮد آن را ﺑﺎ ﻟﻔﻆ‬‫ﺻﺮﯾـﺢ ﻣﯽﮔﻔﺖ ﺗﺎ در آن اﺧﺘﻼﻓﯽ ﻧﺒﺎﺷـﺪ« ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت آن را ﺑﺎ ﺣـﺪﯾﺚ» اﻷﺋﻤـﮥ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪي اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ« ﮐﻪ ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﻫﻞ‬‫ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﺟﻮاب ﺑﻌﺾ اﺳﺘﺪﻻﻻت آﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﻌﺎرض آﻧﻬﺎ از ﮐﺘﺐ و اﻗﻮال ﺧﻮدﺷﺎن اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻟﺬا اﺳـﺘﺪﻻل دﻫﻠﻮي ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ» اﺻـﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟﻨﺠﻮم ﻓﺒﺄﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺪﯾﺘﻢ« را ﺑﺎ اﺣﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ در ذّم اﺻـﺤﺎب در ﮐﺘﺐ ﺻـﺤﺎح اﻫﻞ ﺳﻨﮥ‬‫وارد ﺷﺪه ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪ -1‬ﺑﻌﺪ ﻋﻠﻤﯽ‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻪ دﯾﺪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ دﯾﻦ و ﻋﻠﻢ و ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﺷـﺮف ﻣﻮﺿﻊ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺗﻮﺿﯿﺢ اﺷﺘﺒﺎه اﻧﮕﯿﺰﯾﻬﺎي آن‬‫ﭘﺮداﺧﺖ و ﺟﻬﻞ ﭘﺮاﮐﻨﯿﻬﺎي آن را ﺟﺒﺮان و ﺗﻔﺮﻗﻪ آﻓﺮﯾﻨﯿﻬﺎي آن را ﺑﺎزﭘﺲ راﻧﺪه و دروﻏﻬﺎي آن را ﺑﺮ ﻣﻼ ﺳﺎﺧﺖ‬‫در اﺑﺘﺪاء ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ﺧﻮﯾﺶ و ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن ﻣﺂﺧﺬ و اﻃﻼﻋﺎت وﺳﯿﻊ ﻣﯽرود و ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺳﺎل از ﻋﻤﺮ ﺧﻮﯾﺶ را در اﯾﻦ راه‬‫ﺻﺮف ﻣﯽﮐﻨﺪ‪1 .‬‬‫در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﭘﺎﺳـﺦ دادن ﺑﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪﻫﺎي واﻫﯽ و ﺑﯽرﯾﺸﻪ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺎ ﯾﮏ ﺻـﺪم ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت اﯾﺸﺎن ﻫﻢ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﻮد‪ ،‬اّﻣﺎ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﺎ اﯾﻦ‬‫ﮐﺎر ﺧﻮد ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ ﻣﮑﺘﺐ ﺗﺸﯿﻊ و ژرفﻧﮕﺮي ﯾﮏ ﻋﺎﻟﻢ ﺷﯿﻌﯽ و اﺣﺘﺮام ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺑﻪ ﺷﻌﻮر اﻧﺴﺎﻧﯽ را ﺑﻪ ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬‫‪ -2‬ﺑﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺼـﺪ ﺗﺨﻄﺌﻪ و رّد ﻣـﺬﻫﺐ اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ) ع( ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺤﻘﯿﺮ ﻣﻔـﺎﻫﯿﻢ ﻋـﺎﻟﯽ اﺳـﻼم‪ ،‬رّد ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋـﺎدل‬‫ﻣﻌﺼﻮم ﺑﺮ ﺣﻖ‪ ،‬ﻃﺮﻓـﺪاري از ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺟﺒـﺎران‪ ،‬دور داﺷـﺘﻦ ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﺎن از ﭘﯿﺮوي ﻣﮑﺘﺒﯽ ﮐﻪ ﺑـﺎ ﻇﻠﻢ و ﻇـﺎﻟﻢ در ﺳﺘﯿﺰ اﺳﺖ و ﺧﯿـﺎﻧﺖ ﺑﻪ‬‫اﺳـﻼم و ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ اﺳﺖ و اﯾﻦ آﺛﺎر از ﺳـﻄﺢ ﯾﮏ ﺷـﻬﺮ و ﻣﻤﻠﮑﺖ ﺷﺮوع ﺷﺪه و داﻣﻨﻪ آن ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻋﺎﻟﯽ ﺑﺸﺮي ﻣﯽﮐﺸﺪ‪ .‬ﻟﺬا ﮐﺘﺎﺑﻬﺎﯾﯽ‬‫ﮐﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﻪ ﻗﺼﺪ دﻓﺎع و ﻧﻪ ﻫﺠﻮم در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﻨﺪ ﻧﻈﺮ ﻧﺎدرﺳﺖ دﯾﮕﺮان را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﯿﻌﻪ و ﭘﯿﺮوي از آل ﻣﺤﻤﺪ) ص(‬‫درﺳﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﮐﻢ ﮐﻢ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺣﻖ و ﻧﺰدﯾﮏ ﺷﺪن ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﻪ ﻫﻢ‪ -‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺻﺤﯿﺢ آن ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﻌﺪ دﯾﻨﯽ‬‫اﻫﻤﯿﺖ ﻫﺮ دﯾﻦ و ﻣﺮام ﺑﻪ ﻣﺤﺘﻮاي ﻋﻘﻠﯽ و ﻋﻠﻤﯽ آن اﺳﺖ و ﺑﻪ ﺑﯿـﺎن دﯾﮕﺮ ﻣﻬﻤـﺘﺮﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﯾـﮏ دﯾﻦ و ﻋﻘﯿـﺪه ﺑﺨﺶ اﺟﺘﻬـﺎدي آن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 25‬از ‪220‬‬‫اﺳـﺖ ﻧـﻪ ﺑﺨﺶ ﺗﻘﻠﯿـﺪي‪ .‬ﭼـﻮن اﯾﻦ ﺑﺨﺶ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫـﻮﯾﺖ اﻋﺘﻘـﺎدي و ﺷﺨﺼـﯿﺖ دﯾﻨﯽ ﻓﺮد را ﻣﯽﺳـﺎزد‪ .‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ ﮐﻮﺷـﻨﺪﮔﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ‬‫ﭘﯿﮕﯿﺮﯾﻬﺎي ﻋﻠﻤﯽ و ﭘﮋوﻫﺸـﻬﺎي ﺑﯿﮑﺮان ﺧﻮﯾﺶ ﻣﺒﺎﻧﯽ اﻋﺘﻘﺎدي را ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﻣﯽدﻫﻨﺪ و ﺣﺠﻢ دﻻﯾﻞ و ﻣﺴـﺘﻨﺪات دﯾﻦ را ﺑﺎﻻ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ و ﺑﺮ‬‫ﺗﻮان اﺳـﺘﺪﻻﻟﯽ و ﻧﯿﺮوي ﺑﺮﻫﺎﻧﯽ دﯾﻦ ﻣﯽاﻓﺰاﯾﻨـﺪ و ﻧﻘﺎط ﻧﯿﺎزﻣﻨـﺪ ﺑﻪ اﺳـﺘﻨﺎد و ﺑﯿﺎن را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺳﺎزﻧـﺪ و روﺷﻦ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬اﯾﻨﺎن در واﻗﻊ‬‫ﻫﻮﯾﺖ اﺳﺘﻮار دﯾﻦ را ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺟﺎذﺑﻪ ﻣﻨﻄﻖ ﻣﺴﺘﻘﻞ آﯾﯿﻦ ﺣﻖ را ﻧﯿﺮو ﻣﯽﺑﺨﺸﻨﺪ‪.‬‬‫‪ -4‬ﺑﻌﺪ اﺧﻼص‬‫ﻧﻘﺶ اﺧﻼـص در زﻧـﺪﮔﺎﻧﯽ و ﮐﺎرﻧـﺎﻣﻪ ﻋﺎﻟﻤـﺎن دﯾﻦ ﻣﺴـﺌﻠﻪاي اﺳﺖ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﻬﻢ‪ .‬اﮔﺮ زﻧـﺪﮔﯽ و ﮐـﺎر و زﻫـﺪ و وﻓﻮر اﺧﻼص ﻧﺰد اﯾﻦ‬‫ﻋﺎﻟﻤـﺎن ﺑـﺎ ﻋﺎﻟﻤـﺎن دﯾﮕﺮ ادﯾـﺎن و اﻗﻮام و ﯾـﺎ اﺳـﺘﺎدان و ﻣﺆﻟﻔـﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻫـﻞ ﻣﻘـﺎم و ﻣﺪرﮐﻨـﺪ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺷﻮد اﻫﻤﯿﺖ آﻧﭽﻪ ﯾﺎد ﺷـﺪ آﺷـﮑﺎر‬‫ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺑﺎ اﺧﻼص و ﺑﻠﻨﺪ ﻫﻤﺖ و ﺗﻘﻮي ﭘﯿﺸﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﮐﻪ در ﻃﻮل ﻗﺮون و اﻋﺼﺎر اﻧﻮاع ﻣﺼﺎﺋﺐ را ﺗﺤﻤﻞ ﮐﺮدﻧﺪ و ﻣﺸﻌﻞ ﻓﺮوزان ﺣﻖ و‬‫ﺣﻖﻃﻠﺒﯽ را ﺳﺮدﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﭼﻨﺎن ﺑﻮدﻧﺪ و ﭼﻨﺎن اﺧﻼﺻﯽ در ﮐﺎر و اﯾﻤﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻊ ﺧﻮﯾﺶ داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺑﻌﺪ اﻗﺘﺪا‬‫ﯾﻘﯿﻨـﺎ اﻃﻼـع از اﺣﻮال اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻋﺎﻟﻤـﺎن و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﮐﺎر و اﺧﻼص آﻧﺎن و ﮐﻮﺷﺸـﻬﺎي ﺑﯿﮑﺮاﻧﯽ ﮐﻪ در راه ﺧـﺪﻣﺘﻬﺎي ﻣﻘـﺪس و ﺑﺰرگ‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻋﺎﻣﻠﯽ ﺗﺮﺑﯿﺖ ﮐﻨﻨﺪه و ﺳﺎزﻧﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭼﻪ ﺑﺴـﯿﺎر ﻋﺎﻟﻤـﺎﻧﯽ ﮐﻪ در زﯾﺴـﺘﻨﺎﻣﻪ آﻧـﺎن آﻣـﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻـﺎﺣﺐ دوﯾﺴﺖ اﺛﺮ ﺑﻮدهاﻧـﺪ ﯾـﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ‪ .‬آﻧـﺎن از ﻫﻤﻪ ﻟﺤﻈـﺎت ﻋﻤﺮ اﺳـﺘﻔﺎده‬‫ﻣﯽﮐﺮدهاﻧﺪ و ﺑﺎ ﭼﺸﻢﭘﻮﺷﯽ از ﻫﻤﻪ ﺧﻮاﻫﺎﻧﯿﻬﺎ و ﻟّﺬﺗﻬﺎ دﺳﺖ ﺑﻪ اداي رﺳﺎﻟﺖ ﺧﻮﯾﺶ ﻣﯽزدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﺻـﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت روز و ﺷﺐ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻦ و ﺗﺤﻘﯿﻖ اﺧﺘﺼﺎص داده ﺑﻮد و ﺟﺰ ﺑﺮاي ﮐﺎرﻫﺎي ﺿـﺮوري از ﺟﺎي ﺧﻮد ﺑﺮﻧﻤﯽﺧﺎﺳﺖ و‬‫ﺟﺰ ﺑﻪ ﻗﺪر ﺿﺮورت ﻧﻤﯽﺧﻮرد و ﻧﻤﯽﺧﻮاﺑﯿﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ در اﻋﻤﺎل و ﻋﺒﺎدات ﺷﺮﻋﯽ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﻓﺮاﺋﺾ اﮐﺘﻔﺎء ﻣﯽﮐﺮد‪.‬‬‫ﺗـﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ راﺳﺖ وي از ﮐﺘﺎﺑﺖ ﺑﺎزﻣﺎﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎ دﺳﺖ ﭼﭗ ﺧﻮد ﻧﻮﺷﺖ‪ .‬ﻫﺮﮔﺎه از ﻧﺸﺴـﺘﻦ ﺧﺴـﺘﻪ ﻣﯽﺷـﺪ ﺑﻪ رو ﻣﯽﺧﻮاﺑﯿـﺪ و‬‫ﻣﯽﻧﻮﺷﺖ و اﮔﺮ ﺑـﺎز ﻫﻢ ﺧﺴـﺘﻪ ﻣﯽﺷـﺪ ﺑﻪ ﭘﺸﺖ ﻣﯽﺧﻮاﺑﯿـﺪ و ﮐﺘﺎب را روي ﺳـﯿﻨﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﮔـﺬاﺷﺖ و ﻣﯽﻧﻮﺷﺖ ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ آﯾـﮥ اﻟﻠّﻪ‬‫اﻟﻌﻈﻤﯽ ﻣﺮﻋﺸﯽ ﻧﺠﻔﯽ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﻓﺮزﻧﺪ اﯾﺸﺎن ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ »:‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺟﻨﺎزه اﯾﺸﺎن را روي ﻣﻐﺘﺴﻞ ﻗﺮار دادﻧﺪ اﺛﺮ ﻋﻤﯿﻖ‬‫ﯾﮏ ﺧﻂ اﻓﻘﯽ ﺑﺮ روي ﺳﯿﻨﻪ ﺷﺮﯾﻒ اﯾﺸﺎن ﮐﻪ ﺣﺎﮐﯽ از ﻣﺤﻞ ﻗﺮار دادن ﮐﺘﺎب ﺑﺮ آن ﺑﻮد دﯾﺪه ﺷﺪ‪«.‬‬‫درﺑﺎره ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨﺪي‪ -‬رﺣﻤﮥ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ‪ -‬ﻧﻮﺷـﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ از ﺑﺲ ﻧﻮﺷﺖ دﺳﺖ راﺳـﺘﺶ از ﮐﺎر اﻓﺘﺎد‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻌﻬﺪ ﺷـﻨﺎﺳﺎن اﯾﻨﺴﺎن ﺑﻪ‬‫ﺑﺎزﺳﺎزﯾﻬﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و اﻗﺪاﻣﺎت ﻋﻠﻤﯽ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﺑﺪﻧﯽ ﺧﻮد را در راه آرﻣﺎﻧﻬﺎي ﺑﻠﻨﺪ ﻧﻬﺎده و ﺑﺎ ﻫﻤﺖ ﺑﻠﻨﺪ ﺗﻦ ﺑﻪ رﻧﺞ داﺷﺘﻪاﻧﺪ‬‫ﺗﺎ ﺟﺎﻧﻬﺎي دﯾﮕﺮ ﻣﺮدﻣﺎن آﮔﺎه و آزاد ﮔﺮدد‪.‬‬‫) ‪ (1‬ﺗﻌﺪادي از ﻣﻨﺎﺑﻊ وي ﻣﺜﻞ زاد اﻟﻤﺴـﯿﺮ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﮐﻪ ﺑﻌﺪا ﺑﻪ ﺗﺸـﮑﯿﻞ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪ‪-‬‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و ﺗﻌﺪادي از آﻧﻬﺎ را در ﺿـﻤﻦ ﺳﻔﺮﻫﺎي ﺧﻮد ﺑﻪ ﺑﻼد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻔﺮ ﺣﺞ و ﻋﺘﺒﺎت ﺧﺮﯾﺪاري ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﺳﻔﺮﻫﺎ از‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎي ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺣﺮﻣﯿﻦ ﺷـﺮﯾﻔﯿﻦ و ﻋﺮاق ﻧﯿﺰ اﺳـﺘﻔﺎدهﻫﺎي ﻓﺮاواﻧﯽ ﺑﺮده و ﺑﻪ ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎي اﺻـﻠﯽ دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﻌـﺪادي از‬‫ﮐﺘﺐ ﻧﯿﺰ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻌﻀـﯽ ﻋﻠﻤﺎء ﺑﻪ درﺧﻮاﺳﺖ اﯾﺸﺎن ﺑﺮاﯾﺶ ﻓﺮﺳـﺘﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﺮاي اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﻌﻀﯽ ﻣﺼﺎدر ﻧﯿﺰ ﻧﺎﭼﺎر ﺷﺪه ﺗﺎ ﺑﺎ ﺗﻼش‬‫ﻓﺮاوان و ﯾﺎ ﺳﺨﺘﯽ از ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎي ﺧﺼﻮﺻﯽ اﻓﺮاد ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﺷـﯿﺦ آﻗـﺎ ﺑﺰرگ ﭘﺲ از ﺑﺮﺷـﻤﺮدن ﺗﺄﻟﯿﻔـﺎت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴـﺪ‪ »:‬اﻣﺮي ﻋﺠﯿﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎي ﻧﻔﯿﺲ و اﯾـﻦ داﯾﺮة اﻟﻤﻌﺎرفﻫـﺎي ﺑﺰرگ را ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ در ﺣـﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺟﺰ ﺑـﺎ ﮐﺎﻏـﺬ و ﻣﺮﮐﺐ اﺳـﻼﻣﯽ) ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺎﻏـﺬ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 26‬از ‪220‬‬‫ﻣﺮﮐﺒﯽ ﮐﻪ در ﺳـﺮزﻣﯿﻨﻬﺎي اﺳـﻼﻣﯽ و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﻬﯿﻪ ﻣﯽﺷﺪه اﺳﺖ( ﻧﻤﯽﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﻘﻮاي ﻓﺮاوان و ورع ﺑﺴﯿﺎر‬‫او ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺻﻮﻻ دوري وي از ﺑﮑﺎر ﺑﺮدن ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻏﯿﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﺸﻬﻮر ﻫﻤﮕﺎن اﺳﺖ«‪.‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت‬‫ﻣﯿﺮزاي ﺷـﯿﺮازي و ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث ﻧﻮري‪ ،‬ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺷﻬﺮﺳـﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺷﺮﯾﻒ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺧﺮاﺳﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺎج ﺳﯿﺪ‬‫اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺻﺪر‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ و اﮐﺜﺮ ﺑﺰرﮔﺎن آن زﻣﺎن‪ ،‬ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﺑﺴﯿﺎري ﺑﺮ آن ﮐﺘﺎب ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ و ﻋﺎﻟﻢ ﺟﻠﯿﻞ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﺑﻦ‬‫اﺣﻤﺪ اﻧﺼﺎري ﻫﻨﺪي ﺷـﯿﺮواﻧﯽ‪ ،‬رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻـﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم» ﺳﻮاﻃﻊ اﻷﻧﻮار ﻓﯽ ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار« ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده و در آن ﺗﺎ ﺑﯿﺴﺖ و‬‫ﻫﺸﺖ ﺗﻘﺮﯾﻆ از ﻋﻠﻤﺎء ﻃﺮاز اول ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺑﻌﻀﯽ از آﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺮﮐﺖ آن ﮐﺘﺎب در ﯾﮏ ﺳﺎل‬‫ﺟﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮي ﺷﯿﻌﻪ و ﻣﺴﺘﺒﺼﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘﺎب در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻨﺘﺨـﺒﯽ از اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب در ﺳـﺎل ‪ 1322‬ه‪ .‬ق ﺑـﻪ ﭼـﺎپ رﺳـﯿﺪه ﮐـﻪ در دو ﺑﺨﺶ ﻣﺮﺗـﺐ ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ ﺗﻘﺮﯾﻈﻬـﺎ و‬‫ﻧﺎﻣﻪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﺣﯿﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت رﺳـﯿﺪه و ﺑﺨﺶ دوم آﻧﻬﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از وﻓﺎت وي و ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪش ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮزاي ﺷﯿﺮازي در ﺑﺨﺸﯽ از ﻧﺎﻣﻪ ﺧﻮد ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬واﺣﺪ أﺣﺪ أﻗﺪس‪ -‬ﻋﺰت اﺳـﻤﺎﺋﻪ‪ -‬ﮔﻮاه اﺳﺖ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺷـﮑﺮ ﻧﻌﻤﺖ وﺟﻮد ﺷـﺮﯾﻒ را ﻣﯿﮑﻨﻢ و ﺑﻪ ﮐﺘﺐ و ﻣﺼـّﻨﻔﺎت رﺷـﯿﻘﻪ ﺟﻨﺎﺑﻌﺎﻟﯽ‬‫ﻣﺴـﺘﺄﻧﺴﻢ و ﺣﻖ زﺣﻤﺎت و ﺧـﺪﻣﺎت آن وﺟﻮد ﻋﺰﯾﺰ را در اﺳـﻼم ﻧﯿﮑﻮ ﻣﯽﺷـﻨﺎﺳﻢ‪ .‬اﻧﺼﺎف ﺗﻮان ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﺎﮐﻨﻮن در اﺳـﻼم در ﻓّﻦ ﮐﻼم‬‫ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﺎﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻧﺎﻓﻊ و ﺗﻤﺎم ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﮐﻪ از ﺣﺴﻨﺎت اﯾﻦ دﻫﺮ و ﻏﻨﺎﺋﻢ اﯾﻦ زﻣﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺮ ﻫﺮ ﻣﺴﻠﻢ ﻣﺘﺪﯾﻦ ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻋﻘﺎﺋﺪ و اﺻﻼح ﻣﻔﺎﺳﺪ ﺧﻮد ﺑﻪ آن ﮐﺘﺎب ﻣﺒﺎرك رﺟﻮع ﻧﻤﺎﯾﺪ و اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻫﺮ ﮐﺲ‬‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﻧﺤﻮ ﺗﻮاﻧﺪ در ﻧﺸـﺮ و ﺗﺮوﯾﺞ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد أﺣﻘﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﺳـﻌﯽ و ﮐﻮﺷـﺶ را ﻓﺮو ﮔﺬاﺷﺖ ﻧﺪارد ﺗﺎ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻧﻈﺮ اﺳﺖ اﻋﻼء ﮐﻠﻤﻪ‬‫ﺣﻖ و ادﺣﺎض ﺑﺎﻃﻞ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺧﺪﻣﺘﯽ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪﺗﺮ از اﯾﻦ ﺑﻄﺮﯾﻘﻪ ﺣّﻘﻪ و ﻓﺮﻗﻪ ﻧﺎﺟﯿﻪ ﮐﻤﺘﺮ در ﻧﻈﺮ اﺳﺖ‪«.‬‬‫و در ﻧﺎﻣﻪاي دﯾﮕﺮ ﮐﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫» ﻣﻦ در ﮐﺘﺎب ﺷـﻤﺎ‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﺎﻟﯽ و ارﺟﻤﻨـﺪ ﺧﻮاﻧﺪم‪ ،‬ﻧﺴـﯿﻢ ﺧﻮش ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷـﻤﺎ ﺑﺮاي ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮدهاﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺮ‬‫ﻫﺮ ﻣﺸﮏ ﭘﺮورده و ﻣﻌﺠﻮن دﻣﺎﻏﭙﺮوري ﺑﺮﺗﺮي دارد‪ .‬ﻋﺒﺎرات رﺳﺎي ﮐﺘﺎب‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﭘﺨﺘﮕﯽ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه اﺳﺖ و اﺷﺎرات ﺟﻬﻞ زداي آن ﻣﺎﯾﻪ‬‫دﻗﺖ و آﻣﻮﺧﺘﻦ‪ .‬و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ؟ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب از ﺳﺮﭼﺸـﻤﻪﻫﺎي ﻓﮑﺮي ﺗﺎﺑﻨﺎك ﻧﺸﺄت ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺠﺴـﻤﻪ اﺧﻼص‬‫و ﺗﻘﻮي ﺗﺄﻟﯿﻒ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آري ﮐﺘﺎب ﺑﺎﯾﺪ از اﯾﻦ دﺳﺖ ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﺆﻟﻒ از اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ و اﮔﺮ ﻏﯿﺮ از اﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺒﺎد و ﻣﺒﺎد‪«.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑـﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧـﺪراﻧﯽ ﻧﺎﻣﻪﻫـﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺑﺰرﮔـﺎن ﻫﻨـﺪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴـﺪ و در آﻧﻬﺎ از ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت اﯾﺸﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ‬‫ﻣﯽﮐﻨﺪ و آﻧﺎن را ﺗﺸﻮﯾﻖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﺎ دﯾﮕﺮ آﺛﺎر ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ را ﺑﻪ ﭼﺎپ ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺿـﻤﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﻔﺼﻠﯽ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻟﯿﺎﻗﺖ و ﻣﺘﺎﻧﺖ و اﺗﻘﺎن ﺗﺎ اﻵن از ﺑﻨﺎن ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻧﺤﺮﯾﺮي ﺳـﺮ ﻧﺰده و ﺗﺼﻨﯿﻔﯽ در اﺛﺒﺎت ﺣّﻘﯿﺖ ﻣﺬﻫﺐ و اﯾﻘﺎن ﺗﺎ اﯾﻦ زﻣﺎن‬‫از ﺑﯿﺎن ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺣﺒﺮ ﺧﺒﯿﺮي ﺻﺎدر و ﻇﺎﻫﺮ ﻧﮕﺸـﺘﻪ‪ .‬از ﻋﺒﻘﺎﺗﺶ راﺋﺤﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ وزان و از اﺳـﺘﻘﺼﺎﯾﺶ اﺳـﺘﻘﺼﺎ ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ دﻻﺋﻞ ﻋﯿﺎن و ﻟّﻠﻪ دّر‬‫ﻣﺆﻟّﻔﻬﺎ و ﻣﺼّﻨﻔﻬﺎ‪«...‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﻗﻤﯽ در ﻓﻮاﺋﺪ اﻟﺮﺿﻮﯾﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 27‬از ‪220‬‬‫» وﺟﻮد آﻧﺠﻨﺎب از آﯾﺎت اﻟﻬﯿﻪ و ﺣﺠـﺞ ﺷـﯿﻌﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﺑﻮد ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﺘﺎب ﻣﺴـﺘﻄﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﮐﻪ از ﻗﻠﻢ دررﺑﺎر آن ﺑﺰرﮔﻮار‬‫ﺑﯿﺮون آﻣﺪه ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﺪ ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ در ﻓﻦ ﮐﻼم ﺳّﯿﻤﺎ در ﻣﺒﺤﺚ اﻣﺎﻣﺖ از ﺻﺪر اﺳﻼم ﺗﺎﮐﻨﻮن اﺣﺪي ﺑﺪان ﻣﻨﻮال ﺳﺨﻦ ﻧﺮاﻧﺪه و ﺑﺮ آن‬‫ﻧﻤﻂ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻧﭙﺮداﺧﺘﻪ و اﻟﺤﻖ ﻣﺸﺎﻫﺪ و ﻋﯿﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺣﺎﻃﻪ و اﻃﻼع و ﺳﻌﻪ ﻧﻈﺮ و ﻃﻮل ﺑﺎع ﻧﯿﺴﺖ ﺟﺰ ﺑﺘﺄﯾﯿﺪ و اﻋﺎﻧﺖ ﺣﻀﺮت إﻟﻪ‬‫و ﺗﻮﺟﻪ ﺳﻠﻄﺎن ﻋﺼﺮ روﺣﻨﺎ ﻟﻪ ﻓﺪاه«‪.‬‬‫ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫اداﻣﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ )ﻗﺴﻤﺖ دﻻﻟﺖ(‬‫ﺗﺘﻤﻪ وﺟﻮه دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ )ع(‬‫اداﻣﻪ دﻟﯿﻞ ﺷﺸﻢ‬‫اﺷﺎره‬‫ﺑﺴﻢ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟّﺮﺣﯿﻢ‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎِﺋٌﻞ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷـﯿﺦ ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺼـﺒﺎغ‪ ،‬ﮐﻪ از أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺎﻟﮑﯿﻪ‪ ،‬و أﺟﻠﻪ ﻣﺸـﻬﻮرﯾﻦ اﯾﺸﺎن‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺴـﺨﺎوي‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﻠﻤﯿﺬ رﺷـﯿﺪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ‪ ،‬و اﺳـﺘﺎد اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن‬‫اﺳﺖ‪ ،‬از او اﺟـﺎزه ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬و اﮐـﺎﺑﺮ ﺳـﻨﯿﻪ او را اﺟـﺎزه دادهاﻧـﺪ‪ ،‬و اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘـﺎدر در »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل« او را ﺑﺎﯾﻦ اوﺻﺎف ﯾﺎد ﮐﺮده‪:‬‬‫اﻟﺸﯿﺦ اﻻﻣﺎم ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﻤﺎﻟﮑﯿﮥ‪.‬‬‫و از اﻓـﺎده ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻄﯿﺮي اﻟﻤـﺪﻧﯽ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ اﻻﺷـﻌﺮي اﻟﻨﻘﺸـﺒﻨﺪي در ﮐﺘﺎب »رﯾﺎض زاﻫﺮه ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻫﻠﺒﯿﺖ اﻟﻨﺒﯽ و ﻋﺘﺮﺗﻪ‬‫اﻟﻄـﺎﻫﺮة« ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺼـﺒﺎغ از ﻋﻠﻤـﺎي ﻋـﺎﻣﻠﯿﻦ و اﻋﯿـﺎن اﺳﺖ‪ ،‬در ﮐﺘﺎب »ﻓﺼﻮل ﻣﻬﻤﻪ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓـﮥ اﻻﺋﻤﻪ« ﮐﻪ از آن در »ﺗﻔﺴـﯿﺮ‬‫ﺷﺎﻫﯽ« رواﯾﺘﻬﺎ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﺣﻠﺒﯽ در »اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن«‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺻﻔﻮري در »ﻧﺰﻫﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪6 :‬‬‫اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ« و ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﻮد ﺷﯿﺨﺎﻧﯽ در »ﺻﺮاط ﺳﻮي« و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺷﺎﻓﻌﯽ در »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل« از آن ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬‫و ﺳـﯿﺪ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﺳﻤﻬﻮدي در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﺑﺮواﯾﺖ او اﺳﺘﻨﺎد و اﺳﺘﺸﻬﺎد ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ آن را در ﻣﻘﺎم ﻣﺒﺎﻫﺎت و اﻓﺘﺨﺎر‬‫ﺑﺘﺼﻨﯿﻒ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﮐﺘﺐ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و اﺛﺒﺎت وﻻي اﯾﺸﺎن ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﻀﺮات در »اﯾﻀﺎح« ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻧﻘـﻞ اﻻﻣـﺎم اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮه أن ﺳـﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨـﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺌﻞ ﻋﻦ ﻗﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ‬‫ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫ﻓﯿﻤﻦ ﻧﺰﻟﺖ؟ ﻓﻘـﺎل ﻟﻠﺴﺎﺋـﻞ‪ :‬ﺳـﺄﻟﺘﻨﯽ ﻋﻦ ﻣﺴﺄﻟـﮥ ﻣﺎ ﺳﺄﻟﻨﯽ ﻋﻨﻬﺎ أﺣـﺪ ﻗﺒﻠﮏ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ آﺑﺎﺋﻪ أن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻧﺎدي اﻟﻨﺎس ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﻮا‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ و ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه ﻓﺸﺎع ذﻟﮏ و ﻃﺎر ﻓﯽ‬‫اﻟﺒﻼـد‪ ،‬و ﺑﻠﻎ ذﻟـﮏ اﻟﺤـﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤـﺎن اﻟﻔﻬﺮي‪ ،‬ﻓﺄﺗﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗـﮥ ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺎخ ﻧﺎﻗﺘﻪ و ﻧﺰل ﻋﻨﻬﺎ و ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 28‬از ‪220‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ أﻣﺮﺗﻨﺎ ﻋﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ أن ﻧﺸـﻬﺪ أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ و أﻧﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ أن ﻧﺼﻠﯽ ﺧﻤﺴﺎ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ‬‫ﺑﺎﻟﺰﮐـﺎة ﻓﻘﺒﻠﻨـﺎ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨـﺎ أن ﻧﺼﻮم رﻣﻀـﺎن ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ و أﻣﺮﺗﻨﺎ ﺑﺎﻟﺤـﺞ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﺗﺮض ﺑﻬـﺬا ﺣﺘﯽ رﻓﻌﺖ ﺑﻀـﺒﻌﯽ اﺑﻦ ﻋﻤﮏ ﺗﻔﻀـﻠﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ‬‫ﻓﻘﻠﺖ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« أ ﻓﻬﺬا ﺷـﯽء ﻣﻨﮏ‪ ،‬أم ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ؟! ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬و اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ‪،‬‬‫ان ﻫﺬا ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ«‪.‬‬‫ﻓﻮﻟﯽ اﻟﺤـﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤـﺎن و ﻫﻮ ﯾﺮﯾـﺪ راﺣﻠﺘﻪ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﻠﻬﻢ ان ﮐـﺎن ﻣـﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺣﻘـﺎ‪ ،‬ﻓـﺄﻣﻄﺮ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺠﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء‪ ،‬أو اﺋﺘﻨﺎ‬‫ﺑﻌـﺬاب أﻟﯿﻢ! ﻓﻤـﺎ وﺻـﻞ اﻟﯽ راﺣﻠﺘﻪ ﺣﺘﯽ رﻣـﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﺑﺤﺠﺮ ﻓﺴـﻘﻂ ﻋﻠﯽ ﻫﺎﻣﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺨﺮج ﻣﻦ دﺑﺮه ﻓﻘﺘﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪َ :‬ﺳَﺄَل‬‫ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ ﻟ ِﻠْﮑﺎﻓِﺮﯾَﻦ ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ داﻓٌِﻊ ﻣَِﻦ اﻟﱠﻠِﻪ ِذي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪7 :‬‬‫اﻟ َْﻤﻌﺎِرِج‬‫[ ]‪[1‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎِﺋٌﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﺪث«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺳـﯿﺪ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﺸﯿﺮازي ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﻓﺎﺧﻢ ﺛﻘﺎت و أﺟﻠﻪ‬‫اﺛﺒﺎت اﺳﺖ‪ ،‬و از ﻣﺸﺎﯾـﺦ اﺟﺎزه ﻓﺎﺿﻞ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻇﺮ رﺳﺎﻟﺘﻪ ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري ﺗﺼـﺮﯾﺢ‬‫ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺂﻧﮑﻪ او از ﮐﺒﺎر ﻣﺸﺎﯾﺦ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻣﺮﻗﺎة« در‬‫ﺣﺪﯾﺚ‪» :‬ﻻ ﺗﺪﺧﻠﻮن اﻟﺠﻨﮥ ﺣﺘﯽ ﺗﺆﻣﻨﻮا«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻣﺎ ﻧﺴﺦ »اﻟﻤﺸﮑﻮة« اﻟﻤﺼﺤﺤﮥ اﻟﻤﻌﺘﻤﺪة اﻟﻤﻘﺮؤة ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ اﻟﮑﺒﺎر ﮐﺎﻟﺠﺰري‪ ،‬و اﻟﺴﯿﺪ اﺻﯿﻞ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺤﺪث‪،‬‬‫و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻦ اﻟﻨﺴﺦ اﻟﺤﺎﺿﺮة‪ ،‬ﻓﮑﻠﻬﺎ ﺑﺤﺬف اﻟﻨﻮن ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ از ﺷـﺮوع »ﻣﺮﻗﺎة« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﯿﺪ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﺪث از ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﻣﺸﻬﻮرﯾﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و اﻓﻀﻞ و ارﺟﺢ و اوﺛﻖ اﺳﺖ از ﺟﻤﻌﯽ از‬‫اﺋﻤﻪ و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ ﻣﺜﻞ ﻋﻼﻣﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﻄﯿﻪ ﺳـﻠﻤﯽ‪ ،‬ﮐﻪ او را ﺑﻔﺮﯾﺪ ﻋﺼـﺮ و وﺣﯿﺪ دﻫﺮ ﺳـﺘﻮده‪ ،‬و ﺳﯿﺪ زﮐﺮﯾﺎ‪ ،‬ﮐﻪ او را ﺑﺰﺑﺪة اﻟﻔﻀﻼء و‬‫ﻋﻤﺪة اﻟﻌﻠﻤﺎء وﺻﻒ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺷﯿﺦ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ‪ ،‬ﮐﻪ او را ﺑﻌﺎﻟﻢ ﻋﺎﻣﻞ و ﻓﺎﺿﻞ ﮐﺎﻣﻞ ﻋﺎرف ﺑﺎﻟﻠّﻪ اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻣﻠﻘﺐ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﺷﺮوع »ﻣﺮﻗﺎة« ﺳﯿﺪ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ را ﺑﺎﯾﻦ وﺻﻒ ﯾﺎد ﻧﻤﻮده‪:‬‬‫]اﻟﺴﯿﺪ اﻟﺴﻨﺪ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺤﺪث ﺻﺎﺣﺐ »روﺿﮥ اﻻﺣﺒﺎب«[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻖ در »ﻣﺪارج«‪ ،‬و ﻣﻼ ﯾﻌﻘﻮب در »ﺧﯿﺮ ﺟﺎري«‪ ،‬و ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﺪﯾﺎرﺑﮑﺮي در »ﺧﻤﯿﺲ«‪ ،‬و ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ در »ازاﻟﮥ اﻟﺨﻔﺎ«‬‫از ]‪ [1‬اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤﮥ‪.42 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪8 :‬‬‫ﺳﯿﺪ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻧﻘﻠﻬﺎ ﻣﯽآرﻧﺪ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ ﻣﺪاﺋﺢ و ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﻔﺎﺧﺮ و ﻣﺂﺛﺮ ﺳﯿﺪ ﻣﻮﺻﻮف در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺧﻮاﻫﯽ ﺷﻨﯿﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ارﺑﻌﯿﻦ« ﮐﻪ در ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮده و ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﭘﯿﺶ ﻓﻘﯿﺮ ﺣﺎﺿـﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و در‬‫ﺧﻄﺒﻪ آن ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ اﯾﻦ اﺣﺎدﯾﺚ را از ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه ﺟﻤﻊ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻋﺸﺮ‪:‬‬‫ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ آﺑـﺎﺋﻪ اﻟﮑﺮام ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴـ ﻼم‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻧﺎدي اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﻮا‪،‬‬‫ﻓﺄﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ و ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه و اﻧﺼـﺮ ﻣﻦ ﻧﺼـﺮه و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ و ادر اﻟﺤﻖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 29‬از ‪220‬‬‫ﻣﻌﻪ ﺣﯿﺚ ﮐﺎن«‪ .‬و ﻓﯽ رواﯾـﮥ‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ أﻋﻨﻪ و أﻋﻦ ﺑﻪ‪ ،‬و ارﺣﻤﻪ و ارﺣﻢ ﺑﻪ‪ ،‬و اﻧﺼـﺮه و اﻧﺼـﺮ ﺑﻪ«‪ .‬ﻓﺸﺎع ذﻟﮏ و ﻃﺎر ﻓﯽ اﻟﺒﻼد‪ ،‬ﻓﺒﻠﻎ ذﻟﮏ‬‫اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﻟا ﻨﻌﻤﺎن اﻟﻔﻬﺮي‪ ،‬ﻓﺄﺗﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗـﮥ ﻟﻪ و ﻧﺰل ﺑﺎﻻﺑﻄﺢ ﻋﻦ ﻧﺎﻗﺘﻪ و أﻧﺎﺧﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺤﻤﺪ! أﻣﺮﺗﻨﺎ‬‫ﻋﻦ اﻟﱠﻠﻪ ان ﻧﺸﻬﺪ أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ و اﻧﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ أن ﻧﺼﻠﯽ ﺧﻤﺴﺎ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ ﺑﺎﻟﺰﮐﺎة ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪،‬‬‫و أﻣﺮﺗﻨﺎ أن ﻧﺼﻮم ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ ﺑﺎﻟﺤﺞ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﺗﺮض ﺑﻬﺬا ﺣﺘﯽ رﻓﻌﺖ ﺑﻀـﺒﻌﯽ اﺑﻦ ﻋﻤﮏ ﺗﻔﻀﻠﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ و ﻗﻠﺖ‪» :‬ﻣﻦ‬‫ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ .‬ﻓﻬﺬا ﺷﯽء ﻣﻨﮏ أم ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ«‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪» :‬و اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ ان ﻫﺬا ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ«‪.‬‬‫ﻓﻮﻟﯽ اﻟﺤـﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤـﺎن و ﻫﻮ ﯾﺮﯾـﺪ راﺣﻠﺘﻪ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ان ﮐـﺎن ﻣـﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺣﻘـﺎ‪ ،‬ﻓـﺄﻣﻄﺮ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺠﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء‪ ،‬أو اﺋﺘﻨﺎ‬‫ﺑﻌﺬاب أﻟﯿﻢ!‪ ،‬ﻓﻤﺎ وﺻﻞ اﻟﯽ راﺣﻠﺘﻪ ﺣﺘﯽ رﻣﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﺑﺤﺠﺮ‪ ،‬ﻓﺴـﻘﻂ ﻋﻠﯽ ﻫﺎﻣﺘﻪ و ﺧﺮج ﻣﻦ دﺑﺮه‪ ،‬ﻓﻘﺘﻠﻪ و اﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪َ :‬ﺳَﺄَل‬‫ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ ﻟ ِﻠْﮑﺎﻓِﺮﯾَﻦ ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ داﻓٌِﻊ‬‫[‬‫ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎِﺋٌﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺮؤوف ﻣﻨﺎوي‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﯿﺦ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮؤف ﺑﻦ ﺗﺎج اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ اﻟﻤﻨﺎوي‪:‬‬‫ﭘﺲ در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ ﺷﺮح ﺟﺎﻣﻊ اﻟﺼﻐﯿﺮ« ﮐﻪ ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺎﺗﺐ ﺟﻠﺒﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« در ﺑﯿﺎن آن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﺷـﺮح ﺷﯿﺦ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف اﻟﻤﺪﻋﻮ ﺑﻌﺒﺪ اﻟﺮؤف اﻟﻤﻨﺎوي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻼﺛﯿﻦ و أﻟﻒ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ‪ .‬ﺷﺮح أوﻻ ﺑﺎﻟﻘﻮل‬‫ﮐـﺎﺑﻦ اﻟﻌﻠﻘﻤﯽ ]‪ [1‬ﻓﺎﺳﺘﺤﺴـﻨﻪ اﻟﻤﻐﺎرﺑـﮥ و اﻟﺘﻤﺴﻮا ﻣﻨﻪ أن ﯾﻤﺰﺟﻪ‪ ،‬ﻓﺎﺳـﺘﺄﻧﻒ اﻟﻌﻤﻞ و ﺻـﻨﻒ ﺷـﺮﺣﺎ ﮐﺒﯿﺮا ﻣﻤﺰوﺟﺎ ﻓﯽ ﻣﺠﻠـﺪات و ﺳـﻤﺎه‬‫»ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ«‪ .‬أوﻟﻪ‪ :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ اﻟﺬي ﺟﻌﻞ اﻻﻧﺴﺎن ﻫﻮ اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼﻐﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻄﻮي ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﺗﻀﻤﻨﻪ اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻻﻋﻈﻢ اﻟﺬي ﻫﻮ اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﮑﺒﯿﺮ[‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻨﺰﻫﮥ« ﻃﺎب ﺛﺮاه ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﻣﻨﺘﺨﺒﺎﺗﻪ‪ ،‬در ﺷﺮح‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]و ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ ﻗﺎل‪ :‬ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﻗﺎل ذﻟﮏ‪ ،‬ﻃﺎر ﻓﯽ اﻵﻓﺎق‪ ،‬ﻓﺒﻠﻎ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن اﻟﻔﻬﺮي‪،‬‬‫ﻓـﺄﺗﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﯾـﺎ ﻣﺤﻤـﺪ! أﻣﺮﺗﻨـﺎ ﻋﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺎﻟﺸـﻬﺎدﺗﯿﻦ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎﻫﻤـﺎ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﺼـﻼة و اﻟﺰﮐﺎة و اﻟﺼـﯿﺎم و اﻟﺤﺞ‬‫ﻓﻘﺒﻠﻨﺎﻫﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﺗﺮض ﺣﺘﯽ رﻓﻌﺖ ﺑﻀـﺒﻌﯽ اﺑﻦ ﻋﻤﮏ ﻓﻔﻀـﻠﺘﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ‪ ،‬ﻓﻬـﺬا ﺷـﯽء ﻣﻨﮏ أم ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ؟!‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ‪ ،‬اﻧﻪ‬‫ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ«‪ .‬ﻓﻮﻟﯽ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﻠﻬﻢ ان ﮐـﺎن ﻣـﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺣﻘـﺎ‪ ،‬ﻓـﺄﻣﻄﺮ ﻋﻠﯿﻨـﺎ ﺣﺠـﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء‪ ،‬أو اﺋﺘﻨﺎ ﺑﻌـﺬاب أﻟﯿﻢ!‪ ،‬ﻓﻤﺎ وﺻﻞ اﻟﯽ‬‫اﻟﺮاﺣﻠﮥ ﺣﺘﯽ رﻣﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺤﺠﺮ ]‪ [1‬اﺑﻦ اﻟﻌﻠﻘﻤﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(963‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪10 :‬‬‫ﻓﺴﻘﻂ ﻋﻠﯽ ﻫﺎﻣﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺨﺮج ﻣﻦ دﺑﺮه‪ ،‬ﻓﻘﺘﻠﻪ ]‪.[[1‬‬‫و ﻋﺒـﺪ اﻟﺮؤف ﻣﻨـﺎوي از اﺟﻠﻪ ﻓﺤﻮل أﻋﻼم‪ ،‬و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻣﻬﺮه ﻓﺨﺎم‪ ،‬و اﺋﻤﻪ ﮐﺒﺎر ﺛﻘﺎت‪ ،‬و ﺷـﯿﻮخ ﻋﻈﺎم اﺛﺒﺎت‪ ،‬و ﻓﻀـﻼء زﻫﺎد و ﻧﺒﻼء ﻧﻘﺎد‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ اﻣﯿﻦ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﻤﻮي اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ در »ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺛﺮ ﻓﯽ اﻋﯿﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدي ﻋﺸﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﺒﺪ اﻟﺮؤف ﺑﻦ ﺗﺎج اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ اﻟﻤﻠﻘﺐ زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﺪادي ﺛﻢ اﻟﻤﻨﺎوي اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﺗﻘﺪم ذﮐﺮ ﺗﺘﻤﮥ ﻧﺴﺒﻪ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﺑﻨﻪ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ اﻻﻣﺎم اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﺤﺠﮥ اﻟﺜﺒﺖ اﻟﻘﺪوة‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﺴﺎﺋﺮة‪ ،‬و اﺟﻞ اﻫﻞ ﻋﺼﺮه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 30‬از ‪220‬‬‫ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ارﺗﯿﺎب‪.‬‬‫و ﮐـﺎن اﻣﺎﻣﺎ‪ ،‬ﻓﺎﺿـﻼ‪ ،‬زاﻫـﺪا‪ ،‬ﻋﺎﺑـﺪا‪ ،‬ﻗﺎﻧﺘﺎ ﻟّﻠﻪ‪ ،‬ﺧﺎﺷـﻌﺎ ﻟﻪ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻨﻔﻊ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﺘﻘﺮﺑﺎ ﺑﺤﺴﻦ اﻟﻌﻤﻞ‪ ،‬ﻣﺜﺎﺑﺮا ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺴﺒﯿـﺢ و اﻻذﮐﺎر‪ ،‬ﺻﺎﺑﺮا‪،‬‬‫ﺻﺎدﻗﺎ‪ .‬و ﮐﺎن ﯾﻘﺘﺼﺮ ﯾﻮﻣﻪ و ﻟﯿﻠﺘﻪ ﻋﻠﯽ اﮐﻠﮥ واﺣﺪة ﻣﻦ اﻟﻄﻌﺎم‪ ،‬ﻗﺪ ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم و اﻟﻤﻌﺎرف‪ ،‬ﻋﻠﯽ اﺧﺘﻼف اﻧﻮاﻋﻬﺎ و ﺗﺒﺎﯾﻦ اﻗﺴﺎﻣﻬﺎ‪ ،‬ﻣﺎ‬‫ﻟﻢ ﯾﺠﺘﻤﻊ ﻓﯽ أﺣﺪ ﻣﻤﻦ ﻋﺎﺻﺮه‪.‬‬‫ﻧﺸﺄ ﻓﯽ ﺣﺠﺮ واﻟـﺪه‪ ،‬و ﺣﻔﻆ اﻟﻘﺮآن ﻗﺒﻞ ﺑﻠﻮﻏﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﺣﻔﻆ »اﻟﺒﻬﺠﮥ« و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻦ ﻣﺘﻮن اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ و »اﻟﻔﯿﮥ اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ« و »اﻟﻔﯿﮥ ﺳـﯿﺮة اﻟﻌﺮاﻗﯽ«‬‫و »اﻟﻔﯿﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ« ﻟﻪ أﯾﻀﺎ‪ ،‬و ﻋﺮض ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻋﺼﺮه ﻓﯽ ﺣﯿﺎة واﻟﺪه‪.‬‬‫ﺛﻢ اﻗﺒﻞ ﻋﻠﯽ اﻻﺷـﺘﻐﺎل‪ ،‬ﻓﻘﺮأ ﻋﻠﯽ واﻟﺪه ﻋﻠﻮم اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺎﻟﺸﻤﺲ اﻟﺮﻣﻠﯽ و أﺧﺬ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ و اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻷدب ﻋﻦ اﻟﻨﻮر ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻏﺎﻧﻢ‬‫اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ‪ ،‬و ﺣﻀـﺮ دروس اﻻﺳـﺘﺎذ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﮑﺮي ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ و اﻟﺘﺼﻮف‪ .‬و أﺧﺬ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ اﻟﻨﺠﻢ اﻟﻐﯿﻄﯽ‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ ﻗﺎﺳﻢ‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ‬‫ﺣﻤـﺪان اﻟﻔﻘﯿﻪ‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻄﺒﻼـوي‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﮐﺎن اﮐﺜﺮ اﺧﺘﺼﺎﺻﻪ ﺑﺎﻟﺸـﻤﺲ اﻟﺮﻣﻠﯽ و ﺑﻪ ﺑﺮع‪ [1] .‬ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ ﻓﯽ ﺷـﺮح اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼـﻐﯿﺮ ج‬‫‪.6/281‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪11 :‬‬‫و أﺧـﺬ اﻟﺘﺼﻮف ﻋﻦ ﺟﻤﻊ‪ ،‬و ﺗﻠﻘﯽ اﻟـﺬﮐﺮ ﻣﻦ ﻗﻄﺐ زﻣـﺎﻧﻪ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫﺎب اﻟﺸـﻌﺮاوي‪ ،‬ﺛﻢ أﺧـﺬ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺨﻠﻮﺗﯿـﮥ ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﻟﻤﻨﺎﺧﻠﯽ اﺧﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و اﺧﻼه ﻣﺮارا‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﺮم اﻟﺮوﻣﯽ ﺣﯿﻦ ﻗـﺪم ﻣﺼـﺮ ﺑﻘﺼـﺪ اﻟﺤـﺞ‪ ،‬و ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺒﯿﺮاﻣﯿﮥ ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﺣﺴـﯿﻦ‬‫اﻟﺮوﻣﯽ اﻟﻤﻨﺘﺸﻮي‪ ،‬و ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺸﺎذﻟﯿﮥ ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﻐﯿﻄﯽ‪ ،‬و ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻨﻘﺸـﺒﻨﺪﯾﮥ ﻋﻦ اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﺤﺴـﯿﺐ اﻟﻨﺴـﯿﺐ ﻣﺴـﻌﻮد اﻟﻄﺎﺷﮑﻨﺪي و‬‫ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻋﺼﺮه‪ ،‬و ﺗﻘﻠﺪ اﻟﻨﯿﺎﺑﮥ اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﺑﺒﻌﺾ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ‪ ،‬ﻓﺴﻠﮏ ﻓﯿﻬﺎ اﻟﻄﺮﯾﻘﮥ اﻟﺤﻤﯿﺪة‪ ،‬و ﮐﺎن ﻻ ﯾﺘﻨﺎول ﻣﻨﻬﺎ ﺷﯿﺌﺎ‪ ،‬ﺛﻢ رﻓﻊ ﻧﻔﺴﻪ‬‫ﻋﻨﻬﺎ‪ ،‬و اﻧﻘﻄﻊ ﻋﻦ ﻣﺨﺎﻟﻄﮥ اﻟﻨﺎس و اﻧﻌﺰل ﻓﯽ ﻣﻨﺰﻟﻪ و اﻗﺒﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺄﻟﯿﻒ‪ ،‬ﻓﺼﻨﻒ ﻓﯽ ﻏﺎﻟﺐ اﻟﻌﻠﻮم‪.‬‬‫ﺛﻢ وﻟﯽ ﺗﺪرﯾﺲ اﻟﻤﺪرﺳﮥ اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﮥ‪ ،‬ﻓﺤﺴﺪه اﻫﻞ ﻋﺼـﺮه و ﮐﺎﻧﻮا ﻻ ﯾﻌﺮﻓﻮن ﻣﺰﯾﮥ ﻋﻠﻤﻪ ﻻﻧﺰواﺋﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﺣﻀﺮ اﻟﺪرس ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬ورد ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﻣﻦ ﮐﻞ ﻣﺬﻫﺐ ﻓﻀـﻼؤه ﻣﻨﺘﻘﺪﯾﻦ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﺷـﺮع ﻓﯽ إﻗﺮاء »ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﻟﻤﺰﻧﯽ«‪ ،‬و ﻧﺼﺐ اﻟﺠﺪل ﻓﯽ ﻣﺬاﻫﺐ‪ ،‬و أﺗﯽ ﻓﯽ ﺗﻘﺮﯾﺮه ﺑﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺴـﻤﻊ‬‫ﻣﻦ ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻓﺎذﻋﻨﻮا ﻟﻔﻀﻠﻪ‪ ،‬و ﺻﺎر أﺟﻼء اﻟﻌﻠﻤﺎء ﯾﺒﺎدرون ﻟﺤﻀﻮره‪.‬‬‫و أﺧﺬ ﻋﻨﻪ ﻣﻨﻬﻢ ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟﺸـﯿﺦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﺒﺎﺑﻠﯽ‪ ،‬و اﻟﺴﯿﺪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻄﺎﺷﮑﻨﺪي‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ ﻋﻠﯽ اﻻﺟﻬﻮري‪ ،‬و اﻟﻮﻟﯽ اﻟﻤﻌﺘﻘﺪ اﺣﻤﺪ‬‫اﻟﮑﻠﺒﯽ‪ ،‬و وﻟـﺪه اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﻤـﺪ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ .‬و ﮐـﺎن ﻣﻊ ذﻟﮏ ﻟﻢ ﯾﺨﻞ ﻣﻦ ﻃﺎﻋﻦ و ﺣﺎﺳـﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ دس ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻢ‪ ،‬ﻓﺘﻮاﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺴـﺒﺐ ذاك‬‫ﻧﻘﺺ ﻓﯽ أﻃﺮاﻓﻪ و ﺑﺪﻧﻪ ﻣﻦ ﮐﺜﺮة اﻟﺘﺪاوي و ﻟﻤﺎ ﻋﺠﺰ ﺳﺎر وﻟﺪه ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﯾﺴﺘﻤﻠﯽ ﻣﻨﻪ اﻟﺘﺄﻟﯿﻒ و ﯾﺴﻄﺮﻫﺎ‪.‬‬‫و ﺗﺂﻟﯿﻔﻪ ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﺗﻔﺴـﯿﺮه ﻋﻠﯽ ﺳﻮرة اﻟﻔﺎﺗﺤﮥ و ﺑﻌﺾ ﺳﻮرة اﻟﺒﻘﺮة‪ .‬و ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ »ﺷـﺮح اﻟﻌﻘﺎﺋﺪ« ﻟﻠﺴﻌﺪ اﻟﺘﻔﺘﺎزاﻧﯽ ﺳﻤﺎه »ﻏﺎﯾﮥ اﻻﻣﺎﻧﯽ«‬‫ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻞ‪ .‬و ﺷﺮح ﻋﻠﯽ »ﻧﻈﻢ اﻟﻌﻘﺎﺋﺪ« ﻻﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﺮﯾﻒ‪ .‬و ﺷﺮح ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻦ اﻻول ﻣﻦ ﮐﺘﺎب »اﻟﻨﻘﺎﯾﮥ« ﻟﻠﺠﻼل اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪12 :‬‬‫و ﮐﺘﺎب ﺳﻤﺎه »اﻋﻼم اﻻﻋﻼم ﺑﺎﺻﻮل ﻓﻨﯽ اﻟﻤﻨﻄﻖ و اﻟﮑﻼم«‪ .‬و ﺷﺮح ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻦ »ﻧﺨﺒﮥ ﮐﺒﯿﺮ« ﺳﻤﺎه »ﻧﺘﯿﺠﮥ اﻟﻔﮑﺮ و آﺧﺮ ﺻﻐﯿﺮ« و ﺷﺮح ﻋﻠﯽ‬‫»ﺷـﺮح اﻟﻨﺨﺒﮥ« ﺳـﻤﺎه »اﻟﯿﻮاﻗﯿﺖ و اﻟﺪرر«‪ .‬و ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ »اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼـﻐﯿﺮ«‪ ،‬ﺛﻢ اﺧﺘﺼـﺮه ﻓﯽ اﻗﻞ ﻣﻦ ﺛﻠﺚ ﺣﺠﻤﻪ و ﺳـﻤﺎه »اﻟﺘﯿﺴﯿﺮ«‪ ،‬و ﺷﺮح‬‫ﻗﻄﻌﮥ ﻣﻦ زواﺋﺪ »اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼﻐﯿﺮ« و ﺳﻤﺎه »ﻣﻔﺘﺎح اﻟﺴﻌﺎدة ﺑﺸﺮح اﻟﺰﯾﺎدة«‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﮐﺘـﺎب ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﺛﻼﺛﯿﻦ أﻟﻒ ﺣـﺪﯾﺚ و ﺑﯿﻦ ﻣﺎ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺰﯾﺎدة ﻋﻠﯽ »اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﮑﺒﯿﺮ« و ﻋﻘﺐ ﮐﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺒﯿﺎن رﺗﺒﺘﻪ و ﺳـﻤﺎه »اﻟﺠﺎﻣﻊ‬‫اﻻزﻫﺮ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻨﺒﯽ اﻻﻧﻮر«‪.‬‬‫و ﮐﺘـﺎب آﺧﺮ ﻓﯽ اﻻﺣـﺎدﯾﺚ اﻟﻘﺼﺎر ﻋﻘﺐ ﮐﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺒﯿﺎن رﺗﺒﺘﻪ ﺳـﻤﺎه »اﻟﻤﺠﻤﻮع اﻟﻔﺎﺋﻖ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺧﺎﺗﻤـﮥ رﺳﻞ اﻟﺨﻼﺋﻖ«‪ ،‬و ﮐﺘﺎب‬‫»اﻧﺘﻘـﺎه ﻣﻦ ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« و ﺑﯿﻦ ﻓﯿﻪ اﻟﻤﻮﺿﻮع و اﻟﻤﺘﺮوك و اﻟﻀـﻌﯿﻒ و رﺗﺒﻪ ﮐﺎﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼـﻐﯿﺮ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب ﻓﯽ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻘﺼﺎر‪ ،‬ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ‬‫ﻋﺸـﺮة آﻻف ﺣﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﻋﺸـﺮ ﮐﺮارﯾﺲ ﮐﻞ ﮐﺮاﺳﮥ أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﮐﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﻧﺼﻒ ﺳـﻄﺮ‪ ،‬ﯾﻘﺮأ ﻃﺮدا و ﻋﮑﺴﺎ‪ ،‬ﺳﻤﺎه »ﮐﻨﺰ اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 31‬از ‪220‬‬‫ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﺧﯿﺮ اﻟﺨﻼﺋﻖ«‪ ،‬و ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ »ﻧﺒﺬة« ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم اﻟﺒﮑﺮي ﻓﯽ ﻓﻀﻞ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻨﺼﻒ ﻣﻦ ﺷـﻌﺒﺎن‪ ،‬و ﮐﺘﺎب ﻓﯽ ﻓﻀﻞ ﻟﯿﻠﮥ ﻟا ﻘﺪر‪ ،‬و‬‫ﺷﺮح ﻋﻠﯽ »اﻻرﺑﻌﯿﻦ اﻟﻨﻮوﯾﮥ«‪ ،‬و رﺗﺐ ﮐﺘﺎب »اﻟﺸﻬﺎب« ﻟﻠﻘﻀﺎﻋﯽ و ﺷﺮﺣﻪ و ﺳﻤﺎه »اﻣﻌﺎن اﻟﻄﻼب ﺑﺸﺮح ﺗﺮﺗﯿﺐ اﻟﺸﻬﺎب«‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب ﻓﯽ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻘﺪﺳـﯿﮥ و ﺷـﺮح اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻤﺬﮐﻮر‪ ،‬و ﺷـﺮح اﻟﺒﺎب اﻻول ﻣﻦ »اﻟﺸـﻔﺎء«‪ ،‬و ﺷـﺮح »اﻟﺸـﻤﺎﺋﻞ« ﻟﻠﺘﺮﻣﺬي ﺷـﺮﺣﯿﻦ‪:‬‬‫أﺣﺪﻫﻤﺎ »ﻣﺰج« و اﻵﺧﺮ »ﻗﻮﻻت«‪ ،‬ﻟﮑﻨﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻞ‪.‬‬‫و ﺷـﺮح »اﻟﻔﯿﮥ اﻟﺴﯿﺮة« ﻟﺠﺪه اﻟﻌﺮاﻗﯽ ﺷﺮﺣﯿﻦ‪ :‬اﺣﺪﻫﻤﺎ »ﻗﻮﻻت«‪ ،‬و اﻵﺧﺮ ﻣﺰﺟﺎ ﺳﻤﺎه »اﻟﻔﺘﻮﺣﺎت اﻟﺴﺒﺤﺎﻧﯿﮥ ﻓﯽ ﺷﺮح ﻧﻈﻢ اﻟﺪرر اﻟﺴﻨﯿﮥ ﻓﯽ‬‫اﻟﺴﯿﺮة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪13 :‬‬‫اﻟﺰﮐﯿﮥ«‪ ،‬و ﺷـﺮح »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ اﻟﺼـﻐﺮي« ﻟﻠﺠﻼل اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ ﺷـﺮﺣﯿﻦ‪ :‬ﺻﻐﯿﺮ ﺳﻤﺎه »ﻓﺘﺢ اﻟﺮؤف اﻟﻤﺠﯿﺐ ﺑﺸﺮح ﺧﺼﺎﺋﺺ اﻟﺤﺒﯿﺐ«‪ ،‬و ﺷﺮح‬‫ﮐﺒﯿﺮ ﺳـﻤﺎه »ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﻓﺘﺢ اﻟﺮؤف اﻟﻤﺠﯿﺐ«‪ ،‬و اﺧﺘﺼـﺮ »ﺷـﻤﺎﺋﻞ اﻟﺘﺮﻣﺬي« و زاد ﻋﻠﯿﻪ اﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﻟﻨﺼﻒ و ﺳﻤﺎه »اﻟﺮوض اﻟﺒﺎﺳﻢ ﻓﯽ ﺷﻤﺎﺋﻞ‬‫اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ«‪ ،‬و ﺧﺮج اﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻘﺎﺿﯽ اﻟﺒﯿﻀﺎوي‪.‬‬‫و ﮐﺘﺎب »اﻻدﻋﯿﮥ اﻟﻤﺄﺛﻮرة ﺑﺎﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺄﺛﻮرة«‪ ،‬و ﮐﺘﺎب آﺧﺮ ﺳـﻤﺎه ﺑﺎﻟﻤﻄﺎﻟﺐ اﻟﻌﻠﯿﮥ ﻓﯽ اﻻدﻋﯿﮥ اﻟﺰﻫﯿﮥ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب ﻓﯽ اﺻـﻄﻼح اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫ﺳﻤـﺎه »ﺑﻐﯿـﮥ اﻟﻄـﺎﻟﺒﯿﻦ ﻟﻤﻌﺮﻓـﮥ اﺻـﻄﻼح اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ«‪ ،‬و ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ »ورﻗﺎت« اﻣﺎم اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ‪ ،‬و آﺧﺮ ﻋﻠﯽ »ورﻗﺎت« ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم اﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﺷﺮﯾﻒ‪ ،‬و اﺧﺘﺼﺮ »اﻟﺘﻤﻬﯿﺪ« ﻟﻸﺳﻨﻮي ﻟﮑﻨﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﮐﺘـﺎب ﻓﯽ اﻻوﻗﺎف ﺳـﻤﺎه »ﺗﯿﺴـﯿﺮ اﻟﻮﻗﻮف ﻋﻠﯽ ﻏﻮاﻣﺾ اﺣﮑﺎم اﻟﻮﻗﻮف« و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب ﻟﻢ ﯾﺴـﺒﻖ اﻟﯽ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﺷـﺮح »ﺻـﻔﻮة« زﯾـﺪ ﺑﻦ‬‫ارﺳـﻼن اﻟﺘﯽ ﻧﻈﻢ ﻓﯿﻬﺎ ارﺑﻌﮥ ﻋﻠﻮم‪ :‬اﺻﻮل اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و اﻟﺘﺼﻮف‪ ،‬و ﺳـﻤﺎه »ﻓﺘﺢ اﻟﺮؤف اﻟﺼﻤﺪ ﺑﺸﺮح ﺻﻔﻮة زﺑﺪ«‪ ،‬و‬‫ﺷﺮح »اﻟﺘﺤﺮﯾﺮ« ﻟﺸﯿﺦ اﻻﺳﻼم زﮐﺮﯾﺎ‪ ،‬ﺳﻤﺎه »اﺣﺴﺎن اﻟﺘﻘﺮﯾﺮ ﺑﺸﺮح اﻟﺘﻘﺮﯾﺮ«‪.‬‬‫ﺛﻢ ﺷـﺮح ﻧﻈﻤﻪ ﻟﻠﻌﻤﺮﯾﻄﯽ ﺑﺎﻟﺘﻤـﺎس ﺑﻌﺾ اﻻوﻟﯿـﺎء‪ ،‬و ﺳـﻤﺎه »ﻓﺘـﺢ اﻟﺮؤف اﻟﺨﯿﺒﺮ ﺑﺸـﺮح ﮐﺘﺎب اﻟﺘﯿﺴـﯿﺮ ﻧﻈﻢ اﻟﺘﺤﺮﯾﺮ« وﺻﻞ ﻓﯿﻪ اﻟﯽ ﮐﺘﺎب‬‫»اﻟﻔﺮاﺋﺾ« و ﮐﻤﻠﻪ اﺑﻨﻪ ﺗﺎج اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬و ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ »ﻋﻤﺎد اﻟﺮﺿـﯽ ﻓﯽ آداب اﻟﻘﻀﺎء«‪ ،‬ﺳـﻤﺎه »ﻓﺘـﺢ اﻟﺮؤف اﻟﻘﺎدر ﻟﻌﺒﺪه ﻫﺬا اﻟﻌﺎﺟﺰ‬‫اﻟﻘﺎﺻـﺮ«‪ ،‬و ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ »اﻟﻌﺒـﺎب«‪ ،‬ﺳـﻤﺎه »اﺗﺤـﺎف اﻟﻄﻼب ﺑﺸـﺮح ﮐﺘﺎب اﻟﻌﺒﺎب« اﻧﺘﻬﯽ ﻓﯿﻪ اﻟﯽ »ﮐﺘﺎب اﻟﻨﮑﺎح«‪ ،‬و ﺣﺎﺷـﯿﮥ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻟﮑﻨﻪ ﻟﻢ‬‫ﯾﮑﻤﻠﻬﺎ‪.‬‬‫و ﺷﺮح ﻋﻠﯽ »اﻟﻤﻨﻬﺞ«‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ﻓﯿﻪ اﻟﯽ »اﻟﻀﻤﺎن«‪ ،‬و ﺣﺎﺷﯿﮥ ﻋﻠﯽ »ﺷﺮح‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪14 :‬‬‫اﻟﻤﻨﻬـﺞ« ﻟﻢ ﺗﮑﻤﻞ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب ﻓﯽ اﺣﮑﺎم اﻟﻤﺴﺎﺟـﺪ‪ ،‬ﺳـﻤﺎه »ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻟﺘﺴـﻬﯿﻞ«‪ ،‬و ﮐﺘﺎب ﻓﯽ ﻣﻨﺎﺳﮏ اﻟﺤـﺞ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺬاﻫﺐ اﻻرﺑﻌﮥ‪ ،‬ﺳـﻤﺎه‬‫»اﺗﺤﺎف اﻟﻨﺎﺳﮏ ﺑﺄﺣﮑﺎم اﻟﻤﻨﺎﺳﮏ« و ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ »اﻟﺒﻬﺠﮥ اﻟﻮردﯾﮥ«‪ ،‬ﺳـﻤﺎه »ﻓﺘﺢ اﻟﺴـﻤﺎوي ﺑﺸـﺮح ﺑﻬﺠﮥ اﻟﻄﺤﺎوي«‪ ،‬ﺛﻢ اﺧﺘﺼﺮه ﻓﯽ ﻧﺤﻮ‬‫ﺛﻼث ﺣﺠﻤﻪ و ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻞ‪.‬‬‫و ﮐﺘﺎب ﻓﯽ اﺣﮑﺎم اﻟﺤﻤﺎم اﻟﺸـﺮﻋﯿﮥ و اﻟﻄﺒﯿـﮥ‪ ،‬ﺳـﻤﺎه »اﻟﻨﺰﻫـﮥ اﻟﺰﻫﯿـﮥ ﻓﯽ اﺣﮑﺎم اﻟﺤﻤﺎم اﻟﺸـﺮﻋﯿﮥ و اﻟﻄﺒﯿـﮥ«‪ ،‬و ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ »ﻫﺪﯾﮥ اﻟﻨﺎﺻﺢ«‬‫ﻟﻠﺸـﯿﺦ اﺣﻤﺪ اﻟﺰاﻫﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻨﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻞ‪ ،‬و ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ »ﺗﺼـﺤﯿﺢ اﻟﻤﻨﻬﺎج«‪ ،‬ﺳﻤﺎه »اﻟﺪر اﻟﻤﺼﻮن ﻓﯽ ﺗﺼﺤﯿﺢ اﻟﻘﺎﺿﯽ اﺑﻦ ﻋﺠﻠﻮن«‪ ،‬ﻟﮑﻨﻪ ﻟﻢ‬‫ﯾﮑﻤﻞ‪ ،‬و ﺷﺮح ﻋﻠﯽ »ﻣﺨﺘﺼﺮ اﻟﻤﺰﻧﯽ«‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻞ‪ ،‬و اﺧﺘﺼﺮ »اﻟﻌﺒﺎب« و ﺳﻤﺎه »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« و ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻞ‪.‬‬‫و ﮐﺘﺎب ﻓﯽ اﻻﻟﻐﺎز و اﻟﺤﯿﻞ‪ ،‬ﺳـﻤﺎه »ﺑﻠﻮغ اﻻﻣﻞ ﺑﻤﻌﺮﻓﮥ اﻻﻟﻐﺎز و اﻟﺤﯿﻞ«‪ ،‬و ﮐﺘﺎب ﻓﯽ اﻟﻔﺮاﺋﺾ‪ ،‬و ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ »اﻟﺸـﻤﻌﮥ اﻟﻤﻀـﯿﺌﮥ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ‬‫اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ« ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬ﺳﻤﺎه »اﻟﻤﺤﺎﺿﺮ اﻟﻮﺿﯿﺌﮥ ﻓﯽ اﻟﺸﻤﻌﮥ اﻟﻤﻀﯿﺌﮥ«‪ ،‬و ﮐﺘﺎب ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﻋﺸﺮة ﻋﻠﻮم‪:‬‬‫اﺻﻮل اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و اﻟﻔﺮاﺋﺾ‪ ،‬و اﻟﻨﺤﻮ‪ ،‬و اﻟﺘﺸـﺮﯾﺢ‪ ،‬و اﻟﻄﺐ‪ ،‬و اﻟﻬﯿﺌﮥ‪ ،‬و اﺣﮑﺎم اﻟﻨﺠﻮم‪ ،‬و اﻟﺘﺼﻮف‪ ،‬و ﮐﺘﺎب ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻟﻌﻠﻢ‬‫و اﻫﻠﻪ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب اﺧﺘﺼﺮ ﻓﯿﻪ اﻟﺠﺰء اﻻول ﻣﻦ »اﻟﻤﺒﺎح ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﻟﻠﺠﻠﺪﮐﯽ‪.‬‬‫و ﺷﺮح ﻋﻠﯽ »اﻟﻘﺎﻣﻮس«‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ﻓﯿﻪ اﻟﯽ ﺣﺮف اﻟﺬال‪ ،‬و اﺧﺘﺼﺮ »اﻻﺳﺎس« و رﺗﺒﻪ ﮐﺎﻟﻘﺎﻣﻮس و ﺳﻤﺎه »اﺣﮑﺎم اﻻﺳﺎس«‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 32‬از ‪220‬‬‫و ﮐﺘـﺎب »اﻻﻣﺜـﺎل«‪ ،‬و ﮐﺘـﺎب ﺳـﻤﺎه »ﻋﻤـﺎد اﻟﺒﻼﻏـﮥ«‪ ،‬و ﮐﺘـﺎب ﻓﯽ اﺳـﻤﺎء اﻟﺒﻠـﺪان و ﮐﺘـﺎب ﻓﯽ اﻟﺘﻌﺎرﯾﻒ‪ ،‬ﺳـﻤﺎه »اﻟﺘﻮﻗﯿﻒ ﻋﻠﯽ ﻣﻬﻤﺎت‬‫اﻟﺘﻌـﺎرﯾﻒ«‪ ،‬و ﮐﺘﺎب ﻓﯽ أﺳـﻤﺎء اﻟﺤﯿﻮان‪ ،‬ﺳـﻤﺎه »ﻗﺮة ﻋﯿﻦ اﻻﻧﺴﺎن ﺑـﺬﮐﺮ اﺳـﻤﺎء اﻟﺤﯿﻮان«‪ ،‬و ﮐﺘﺎب ﻓﯽ اﺣﮑﺎم اﻟﺤﯿﻮان‪ ،‬ﺳـﻤﺎه »اﻻﺣﺴﺎن‬‫ﺑﺒﯿﺎن اﺣﮑﺎم اﻟﺤﯿﻮان«‪.‬‬‫و ﮐﺘﺎب ﻓﯽ اﻻﺷﺠﺎر‪ ،‬ﺳﻤﺎه »ﻏﺎﯾﮥ اﻻرﺷﺎد اﻟﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﺣﮑﺎم اﻟﺤﯿﻮان و اﻟﻨﺒﺎت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪15 :‬‬‫و اﻟﺠﻤﺎد«‪ ،‬و ﮐﺘﺎب ﻓﯽ اﻟﺘﻔﻀﯿﻞ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﮏ و اﻻﻧﺴﺎن‪.‬‬‫و ﮐﺘﺎب اﻻﻧﺒﯿﺎء‪ ،‬ﺳـﻤﺎه »ﻓﺮدوس اﻟﺠﻨﺎن ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻻﻧﺒﯿﺎء اﻟﻤـﺬﮐﻮرﯾﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺮآن«‪ ،‬و ﮐﺘﺎب اﻟﻄﺒﻘﺎت اﻟﮑﺒﺮي‪ ،‬ﺳـﻤﺎه »اﻟﮑﻮاﮐﺐ اﻟـﺪرﯾﮥ‬‫ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻢ اﻟﺴﺎدة اﻟﺼﻮﻓﯿﮥ«‪.‬‬‫و ﮐﺘﺎب »اﻟﺼـﻔﻮة ﺑﻤﻨﺎﻗﺐ ﺑﯿﺖ آل اﻟﻨﺒﻮة« و اﻓﺮد »اﻟﺴـﯿﺪة ﻓﺎﻃﻤﮥ« ﺑﺘﺮﺟﻤﮥ‪ ،‬و »اﻻﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺑﺘﺮﺟﻤﮥ‪ ،‬و ﮐﺬا »اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻮاص ﺷـﯿﺦ‬‫اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒﺪ ﻟا ﻮﻫﺎب اﻟﺸـﻌﺮاﻧﯽ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ »ﻣﻨﺎزل اﻟﺴﺎﺋﺮﯾﻦ«‪ ،‬و »ﺣﮑﻢ« اﺑﻦ ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و »ﺗﺮﺗﯿﺐ اﻟﺤﮑﻢ« ﻟﻠﺸـﯿﺦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺘﻘﯽ‪ ،‬ﺳﻤﺎه‬‫»ﻓﺘﺢ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﺸﺮح ﺗﺮﺗﯿﺐ اﻟﺤﮑﻢ« ﻟﮑﻨﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻞ‪.‬‬‫و ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ رﺳﺎﻟﮥ اﺑﻦ ﺳـﯿﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﺘﺼﻮف‪ ،‬ﺳـﻤﺎه »رﺳﺎﻟﮥ اﻫﻞ اﻟﺘﻌﺮﯾﻒ«‪ ،‬و ﺷـﺮح ﻗﺼـﯿﺪﺗﻪ اﻟﻌﯿﻨﯿﮥ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ »اﻟﻤﻮاﻗﻒ اﻟﺘﻘﻮﯾﮥ« ﻟﻢ‬‫ﯾﮑﻤﻞ‪ ،‬و ﺷﺮح ﻋﻠﯽ رﺳﺎﻟﮥ اﻟﺸﯿﺦ اﺑﻦ ﻋﻠﻮان ﻓﯽ اﻟﺘﺼﻮف‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »ﻣﻨﺤﮥ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ ﻟﻤﻌﺮﻓﮥ اﺳﺮار اﻟﻄﻮاﻋﯿﻦ«‪.‬‬‫و ﮐﺘـﺎب ﻓﯽ اﻟﺘﺸـﺮﯾﺢ و اﻟﺮوح و ﻣـﺎ ﺑﻪ ﺻـﻼح اﻻﻧﺴـﺎن و ﻓﺴﺎده‪ ،‬و ﮐﺘﺎب ﻓﯽ دﻻﺋﻞ ﺧﻠﻖ اﻻﻧﺴﺎن‪ ،‬و »ﺷـﺮح اﻟﻤﻌﻮل ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﻀﺎف و‬‫اﻟﻤﻀﺎف إﻟﯿﻪ« و »ﻗﺼـﺪ اﻟﺴﺒﯿﻞ ﻓﯿﻤﺎ ﻓﯽ ﻟﻐـﮥ اﻟﻌﺮب ﻣﻦ اﻟـﺪﺧﯿﻞ« و »اﻟﺪواء اﻟﻤﻮﺻﻮف ﻓﯽ اﻟﺼـﻔﮥ و اﻟﻤﻮﺻﻮف« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ و ﻟﻪ ﻧﻈﻢ و‬‫ﻧﺜﺮ ﺟﯿﺪ‪ ،‬رﻗﯿﻖ‪ ،‬ﻓﺎﺋﻖ‪.‬‬‫و ﮐﺎﻧﺖ وﻓﺎﺗﻪ ﻓﯽ ﺛﺎﻧﯽ ﻋﺸﺮ ﺟﻤﺎدي اﻻوﻟﯽ ﺳﻨﮥ ‪ ،1111‬و دﻓﻦ ﺑﺘﺮﺑﺘﻪ اﻟﺬﻫﺒﯿﮥ ﺑﻘﺮب ﻣﺮج اﻟﺪﺣﺪاح ﻗﺒﺎﻟﮥ ﻗﺒﺮ اﻟﻌﺎرف ﺑﺎﻟﻠّﻪ أﺑﯽ ﺷﺎﻣﮥ[‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎِﺋٌﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﺷﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿﺪروس‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿﺪروس ﺑﺎ ﻋﻠﻮي‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪16 :‬‬‫ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫ اﻵﯾﮥ‪ -‬در ﺣﻖ ﺣﺎرث‪ :‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻋﻘﺪ ﻧﺒﻮي و ﺳـﺮ ﻣﺼـﻄﻔﻮي« ﮐﻪ از آن در »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« رواﯾﺘﻬﺎ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ‬‫آن ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ ﻗﺎﺻﺮ ﺣﺎﺿﺮ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و روي اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه‪ :‬ان ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ ﺳﺌﻞ ﻋﻦ ﻗﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫ﻓﯿﻤﻦ ﻧﺰﻟﺖ؟‪ ،‬ﻗﺎل ﻟﻠﺴﺎﺋﻞ‪ :‬ﺳﺄﻟﺘﻨﯽ ﻋﻦ ﻣﺴﺄﻟﮥ ﻣﺎ ﺳﺄﻟﻨﯽ ﻋﻨﻬﺎ أﺣﺪ ﻗﺒﻠﮏ‪.‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﯽ اﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ آﺑﺎﺋﻪ‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻧﺎدي اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﻮا‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﯿﺪ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ و ﻗـﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه«‪ ،‬ﻓﺸـﺎع ذﻟﮏ و ﻃﺎر ﻓﯽ اﻟﺒﻼد‪ ،‬ﻓﺒﻠﻎ ذﻟﮏ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن‬‫اﻟﻔﻬﺮي‪ ،‬ﻓﺄﺗﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﮥ ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻨﺰل ﺑﺎﻻﺑﻄﺢ ﻋﻦ ﻧﺎﻗﺘﻪ و أﻧﺎﺧﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺤﻤﺪ! أﻣﺮﺗﻨﺎ ﻋﻦ اﻟﱠﻠﻪ أن ﻧﺸﻬﺪ أن‬‫ﻻـ اﻟﻪ اﻻـ اﻟﱠﻠﻪ و اﻧـﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻘﺒﻠﻨـﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ أن ﻧﺼـﻠﯽ ﺧﻤﺴﺎ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ ﺑﺎﻟﺰﮐﺎة ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ أن ﻧﺼﻮم‬‫ﺷﻬﺮا ﻓﻘﺒﻠﻨـﺎ ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ ﺑﺎﻟﺤـﺞ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﺗﺮض ﺑﻬـﺬا ﺣﺘﯽ رﻓﻌﺖ ﺑﻀـﺒﻌﯽ اﺑﻦ ﻋﻤﮏ ﻓﻔﻀـﻠﺘﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ و ﻗﻠﺖ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 33‬از ‪220‬‬‫ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﺷﯽء ﻣﻨﮏ أم ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ؟!‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬و اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ‪ ،‬ان ﻫﺬا ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ«‪.‬‬‫ﻓﻮﻟﯽ اﻟﺤـﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤـﺎن و ﻫﻮ ﯾﺮﯾـﺪ راﺣﻠﺘﻪ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ان ﮐـﺎن ﻣـﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺣﻘـﺎ‪ ،‬ﻓـﺄﻣﻄﺮ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺠﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء‪ ،‬أو اﺋﺘﻨﺎ‬‫ﺑﻌﺬاب اﻟﯿﻢ!‪ ،‬ﻓﻤﺎ وﺻﻞ اﻟﯽ راﺣﻠﺘﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ رﻣﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺤﺠﺮ‪ ،‬ﻓﺴـﻘﻂ ﻋﻠﯽ ﻫﺎﻣﺘﻪ و ﺧﺮج ﻣﻦ دﺑﺮه‪ ،‬ﻓﻘﺘﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب‬‫واﻗٍِﻊ ﻟ ِﻠْﮑﺎﻓِﺮﯾَﻦ ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ داﻓٌِﻊ‬‫[‪.‬‬‫و ﺷـﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﯿﻤﻨﯽ از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﻌﺮوﻓﯿﻦ و أﺟﻠﻪ ﻣﺸـﻬﻮرﯾﻦ و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﻤﺪوﺣﯿﻦ و اﻓﺎﺧﻢ ﻣﻘﺒﻮﻟﯿﻦ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﻮاﻟﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ و‬‫ﻣﺤﺎﺳﻦ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪17 :‬‬‫و ﺟﻼﺋﻞ ﻣﺤﺎﻣﺪ و ﻣﺪاﺋﺢ او ﺑﺮ ﻣﺘﺘﺒﻊ ﮐﺘﺐ ﻗﻮم ﻏﯿﺮ ﻣﺤﺘﺠﺐ‪.‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻣﯿﻦ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ در »ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺛﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺷﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿﺪروس اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻻﺳﺘﺎد اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﺼﻮﻓﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ‪.‬‬‫وﻟـﺪ ﺑﻤﺪﯾﻨﮥ ﺗﺮﯾﻢ‪ ،‬و ﺣﻔﻆ اﻟﻘﺮآن و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و اﺷـﺘﻐﻞ ﻋﻠﯽ واﻟﺪه و أﺧﺬ ﻋﻨﻪ ﻋﻠﻮﻣﺎ ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و ﻟﺒﺲ ﻣﻨﻪ اﻟﺨﺮﻗﮥ‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺎﻟﻔﻘﯿﻪ ﻓﻀﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﺄﻓﻀﻞ‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ زﯾﻦ ﺑﺎ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺎﻓﻀﻞ‪ ،‬و أﺧﺬ ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫و رﺣـﻞ اﻟﯽ اﻟﺸـﺤﺮ ]‪ [1‬و اﻟﯿﻤـﻦ و اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ ﻋﺸـﺮة ﺑﻌـﺪ اﻻـﻟﻒ‪ ،‬و أﺧـﺬ ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻄﯿـﺎر‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﻌﻪ ﻣﻨـﺎﻇﺮات و‬‫ﻣﻔﺎﮐﻬﺎت‪ .‬و أﺧﺬ ﻋﻦ اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ ﺻﺎﺣﺐ اﮐﻤﮥ ﺳﻌﯿﻒ و ﻫﯽ ﻗﺮﯾﮥ ﻗﺮﯾﺐ اﻟﺠﻨﺪر‪ ،‬و ﺣﺞ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﺴﻨﮥ‪.‬‬‫و أﺧـﺬ ﺑﺎﻟﺤﺮﻣﯿﻦ ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬و أﺧﺬ ﻓﯽ رﺟﻮﻋﻪ ﻣﻦ اﻟﺤﺠﺎز ﻋﻦ اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﻌﺎرف ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻮﻫﻂ«‪ ،‬و اﻟﺴـﯿﺪ اﻻﻣﺎم‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻌﯿﺪروس ﺑﻌﺪن‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﺎﻧﻊ‪ ،‬و أﻟﺒﺴﻪ ﺧﺮﻗﮥ اﻟﺘﺼﻮف اﮐﺜﺮ ﻣﺸﺎﯾﺨﻪ‪.‬‬‫و أﺧﺬ ﺑﺎﻟﯿﻤﻦ ﻋﻦ ﮐﺜﯿﺮﯾﻦ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺸـﯿﺦ أﺣﻤﺪ اﻟﺤﺸـﯿﺒﺮي‪ ،‬و اﻟﺴـﯿﺪ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ رﻓﯿﻊ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﮑﺸﻤﯿﺮي‪ ،‬و اﻟﺴﯿﺪ‬‫ﻋﻠﯽ اﻻﻫﺪل‪ .‬و ﺳﻤﻊ ﺧﻠﻘﺎ ﮐﺜﯿﺮا‪.‬‬‫و ﻻزم اﻻﺷﺘﻐﺎل و اﻟﺘﻘﻮي‪ ،‬ﺛﻢ رﺣﻞ اﻟﯽ اﻟﻬﻨﺪ‪ ،‬ﻓﺪﺧﻠﻬﺎ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و أﻟﻒ‪.‬‬‫و أﺧﺬ ﻋﻦ ﻋﻤﻪ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﺷـﯿﺦ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺤﺒﻪ و ﯾﺜﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺑﺸﺮه ﺑﺒﺸﺎرات‪ ،‬و أﻟﺒﺴﻪ اﻟﺨﺮﻗﮥ و ﺣﮑﻤﻪ و ﮐﺘﺐ ﻟﻪ إﺟﺎزة ﻣﻄﻠﻘﮥ‬‫ﻓﯽ اﻻﺣﮑﺎم اﻟﺘﺤﮑﯿﻢ‪ [1] .‬اﻟﺸﺤﺮ )ﺑﺎﻟﺸﯿﻦ اﻟﻤﻌﺠﻤﮥ اﻟﻤﻔﺘﻮﺣﮥ و اﻟﺤﺎء اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ(‪ :‬ﺳﺎﺣﻞ ﺑﯿﻦ اﻟﯿﻤﻦ و اﻟﻌﺪن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪18 :‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺼـﺪ اﻗﻠﯿﻢ اﻟﺪﮐﻦ‪ ،‬و اﺟﺘﻤﻊ ﺑﺎﻟﻮزﯾﺮ اﻻﻋﻈﻢ ﻋﻨﺒﺮ‪ ،‬و ﺑﺴـﻠﻄﺎﻧﻪ ﺑﺮﻫﺎن ﻧﻈﺎم ﺷﺎه‪ ،‬و ﺣﺼﻞ ﻟﻪ ﻋﻨﺪﻫﻤﺎ ﺟﺎه ﻋﻈﯿﻢ‪ ،‬و أﺧﺬ ﻋﻨﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬ﺛﻢ‬‫ﺳﻌﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﻤﺮدة ﺑﺎﻟﻨﻤﯿﻤـﮥ ﻓﺄﻓﺴـﺪوا أﻣﺮ ﺗﻠـﮏ اﻟـﺪاﺋﺮة‪ ،‬ﻓﻔﺎرﻗﻬﻢ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺮﺟﻤـﮥ‪ ،‬و ﻗﺼـﺪ اﻟﺴـﻠﻄﺎن اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﺎدﻟﺸﺎه‪ ،‬ﻓﺄﺟﻠﻪ و ﻋﻈﻤﻪ و‬‫ﺗﺒﺤﺞ اﻟﺴﻠﻄﺎن ﺑﻤﺠﯿﺌﻪ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﻋﻈﻢ أﻣﺮه ﻓﯽ ﺑﻼده‪ ،‬و ﮐﺎن ﻻ ﯾﺼﺪر اﻻ ﻋﻦ رأﯾﻪ‪.‬‬‫و ﺳـﺒﺐ اﻗﺒﺎﻟﻪ اﻟﺰاﺋﺪ ﻋﻠﯿﻪ اﻧﻪ وﻗﻊ ﻟﻪ ﺣﺎل اﺟﺘﻤﺎﻋﻪ ﺑﻪ ﮐﺮاﻣﮥ‪ ،‬و ﻫﯽ ان اﻟﺴﻠﻄﺎن ﮐﺎﻧﺖ اﺻﺎﺑﺘﻪ ﻓﯽ ﻣﻘﻌﺪﺗﻪ ﺟﺮاﺣﮥ ﻣﻨﻌﺘﻪ اﻟﺮاﺣﮥ و اﻟﺠﻠﻮس‪،‬‬‫و ﻋﺠﺰت ﻋﻦ ﻋﻼﺟﻪ ﺣـﺬاق اﻻﻃﺒﺎء‪ ،‬و ﮐﺎن ﺳـﺒﺒﻬﺎ ان اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻠﻮي دﻋﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺠﺮح ﻻ ﯾﺒﺮأ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ أﻗﺒﻞ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺮﺟﻤﮥ و‬‫رأي ﺣﺎﻟﺘﻪ‪ ،‬أﻣﺮه ان ﯾﺠﻠﺲ ﻣﺴﺘﻮﯾﺎ‪ ،‬ﻓﺠﻠﺲ ﻣﻦ ﺣﯿﻨﺌﺬ و ﺑﺮأ ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﺴﻠﻄﺎن اﺑﺮاﻫﯿﻢ راﻓﻀﯿﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﺑﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ أدﺧﻠﻪ ﻓﯽ ﻋﺪاد أﻫﻞ‬‫اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻤـﺎ رأي أﻫﻞ ﺗﻠﮏ اﻟﻤﻤﻠﮑـﮥ اﻧﻘﯿﺎد اﻟﺴـﻠﻄﺎن إﻟﯿﻪ‪ ،‬أﻗﺒﻠﻮا ﻋﻠﯿﻪ و ﻫﺎﺑﻮه و ﺣﺼﻞ ﮐﺘﺒﺎ ﻧﻔﯿﺴـﮥ و اﺟﺘﻤﻊ ﻟﻪ ﻣﻦ اﻻﻣﻮال ﻣﺎ ﻻ ﯾﺤﺼـﯽ‬‫ﮐﺜﺮة‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﺰم أن ﯾﻌﻤﺮ ﻓﯽ ﺣﻀـﺮﻣﻮت ﻋﻤﺎرة ﻋﺎﻟﯿﮥ و ﯾﻐﺮس ﺣﺪاﺋﻖ و ﻋﯿﻦ ﻋﺪة اوﻗﺎف ﺗﺼـﺮف ﻋﻠﯽ اﻻﺷـﺮاف‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﻤﮑﻨﻪ اﻟﺰﻣﺎن و‬‫ﻏﺮق ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎ أرﺳﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﺪراﻫﻢ ﻓﯽ اﻟﺒﺤﺮ‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﻣﺼـﻨﻔﺎت ﻋﺪﯾﺪة ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﮐﺘﺎب ﻓﯽ اﻟﺨﺮﻗﮥ اﻟﺸﺮﯾﻔﮥ‪ ،‬ﺳﻤﺎه »اﻟﺴﻠﺴﻠﮥ« و ﻫﻮ ﻏﺮﯾﺐ اﻻﺳﻠﻮب‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺰل ﻣﻘﯿﻤﺎ ﻋﻨﺪ اﻟﺴﻠﻄﺎن اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﺎدل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 34‬از ‪220‬‬‫ﺷـﺎه‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻣـﺎت اﻟﺴـﻠﻄﺎن‪ ،‬ﻓﺮﺣـﻞ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺮﺟﻤـﮥ اﻟﯽ دوﻟﺖآﺑﺎد و ﮐﺎن ﺑﻬﺎ اﻟﻮزﯾﺮ اﻻﻋﻈﻢ ﻓﺘـﺢ ﺧﺎن اﺑﻦ اﻟﻤﻠﮏ ﻋﻨﺒﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺮﺑﻪ و ادﻧﺎه و‬‫أﻗﺎم ﻋﻨـﺪه ﻓﯽ اﺧﺼﺐ ﻋﯿﺶ و ارﻏـﺪه اﻟﯽ أن ﻣﺎت ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ اﺣـﺪي و ارﺑﻌﯿﻦ و أﻟﻒ‪ ،‬و دﻓﻦ ﺑﺎﻟﺮوﺿـﮥ اﻟﻤﻌﺮوﻓﮥ ﺑﻘﺮب دوﻟﺖآﺑﺎد و ﻗﺒﺮه‬‫ﻇﺎﻫﺮ ﯾﺰار‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ وﻻدﺗﻪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻼث و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ‪.‬‬
‫و ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﺨﺎﻧﯽ اﻟﻘﺎدري اﻟﻤﺪﻧﯽ ﻫﻢ در ﮐﺘﺎب »ﺻـﺮاط ﺳﻮي« ﺷﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ را ﺑﻤﻨﺎﻗﺐ وﺿﯿﺌﻪ و ﻓﻀﺎﺋﻞ‬‫ﺳﻨﯿﻪ ﺳﺘﻮده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪19 :‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯽ »اﻟﻌﻘﺪ اﻟّﻨﺒﻮّي و اﻟﺴـﺮ اﻟﻤﺼـﻄﻔﻮي« ﻟﻠﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم و اﻟﻐﻮث اﻟﻬﻤﺎم‪ ،‬ﺑﺤﺮ اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ و اﻟﻤﻌﺎرف‪ ،‬ﺳﯿﺪ اﻟﺴﻨﺪ و اﻟﻔﺮد اﻻﻣﺠﺪ‪ ،‬ﻟا ﺸﺮﯾﻒ‬‫اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ اﻟﻤﺴﻤﯽ ﺑﺎﻟﺸﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿﺪروس ﺑﺎﻋﻠﻮي‪ ،‬ﻣﺎ ﻧﺼﻪ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻤﺬﮐﻮر‪:‬‬‫ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﮐﻞ ﺳﺒﺐ و ﻧﺴﺐ و ﺣﺴﺐ ﯾﻨﻘﻄﻊ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‪ ،‬اﻻ ﺳﺒﺒﯽ و ﻧﺴﺒﯽ و ﺣﺴﺒﯽ«[‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻣﺤﺒﻮب ﻋـﺎﻟﻢ ﻫﻢ از ﮐﺘﺎب »ﻋﻘـﺪ ﻧﺒﻮي« در ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺧﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ آن از ﮐﻼم ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ و ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﻇﺎﻫﺮ‪ ،‬ﺟﺎﺑﺠﺎ‬‫ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻓﯽ »اﻟﻌﻘـﺪ اﻟّﻨﺒﻮّي« ﻋﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﻋﻤﺎر اﻟﺪﻫﻨﯽ ]‪ [1‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻬﻢ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﻓْﺴَﺌﻠُﻮا َأْﻫَﻞ‬‫اﻟﱢﺬْﮐِﺮ ِإْن ُﮐﻨْﺘُْﻢ ﻻ َﺗْﻌَﻠُﻤﻮَن*‬‫]‪ [2‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺤﻦ اﻫﻞ اﻟﺬﮐﺮ‪.‬‬‫و روي اﻟﺰﻫﺮي ]‪ [3‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺣﺞ ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ]‪ ،[4‬ﻓﺪﺧﻞ اﻟﻤﺴﺠﺪ اﻟﺤﺮام ﻣﺘﻮﮐﯿﺎ ﻋﻠﯽ ﯾﺪ ﺳﺎﻟﻢ ﻣﻮﻻه‪ ،‬و ﻫﻨﺎك ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺴـﯿﻦ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﺳﺎﻟﻢ‪ :‬ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻫـﺬا ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻤﺴـﺠﺪ اﻟﻤﻔﺘﻮن ﺑﻪ أﻫﻞ اﻟﻌﺮاق‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬اذﻫﺐ إﻟﯿﻪ و ﻗﻞ ﻟﻪ‪ :‬ﯾﻘﻮل ﻟﮏ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪:‬‬‫ﻣﺎ اﻟﺬي ﯾﺄﮐﻞ اﻟﻨﺎس و ﯾﺸـﺮﺑﻮن اﻟﯽ أن ﯾﻔﺼﻞ ﺑﯿﻨﻬﻢ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗﻞ ﻟﻪ‪ [1] :‬ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﻋﻤﺎر اﻟﺪﻫﻨﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(175‬‬‫ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻨﺤﻞ‪ -43 :‬اﻻﻧﺒﯿﺎء‪.7 :‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺰﻫﺮي‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (124‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ اﻻﻣﻮي‪ ،‬ﻣﺎت ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﺳﻨﮥ )‪ (125‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪20 :‬‬‫ﯾﺤﺸﺮ اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯽ ﻗﺮص ﻧﻘﯽ ﻓﯿﻬﺎ أﻧﻬﺎ ﻣﺘﻔﺠﺮة ﯾﺄﮐﻠﻮن و ﯾﺸﺮﺑﻮن ﻣﻨﺎ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﻔﺮﻏﻮا ﻣﻦ اﻟﺤﺴﺎب‪.‬‬‫ﻓﻠﻤﺎ ﺳـﻤﻊ ﻫﺸﺎم ذﻟﮏ‪ ،‬رأي اﻧﻪ ﻗـﺪ ﻇﻔﺮ ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﱠﻠﻪ اﮐﺒﺮ‪ ،‬ارﺟﻊ إﻟﯿﻪ و ﻗﻞ ﻟﻪ‪ :‬ﻣﺎ أﺷـﻐﻠﻬﻢ ﻋﻦ اﻻﮐﻞ و اﻟﺸـﺮب ﯾﻮﻣﺌﺬ؟ ﻓﻘﺎل اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ‬‫رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻗﻞ ﻟﻪ‪ :‬ﻫﻢ ﻓﯽ اﻟﻨﺎر أﺷﻐﻞ‪ ،‬و ﻣﺎ اﺷﺘﻐﻠﻮا ان ﻗﺎﻟﻮا‪َ :‬أﻓِﯿُﻀﻮا َﻋَﻠﯿْﻨﺎ ﻣَِﻦ اﻟ ْﻤﺎِء َأْو ﻣِﱠﻤﺎ َرَزَﻗُﮑُﻢ‬‫]‪ .[1‬ﻓﺴﮑﺖ ﻫﺸﺎم و ﻟﻢ ﯾﺮﺟﻊ اﻟﯽ اﻟﮑﻼم ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻓﯽ »اﻟﻌﻘـﺪ اﻟّﻨﺒﻮّي« ﻗﯿـﻞ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺑﺎﯾﻊ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ‪ ،‬ﻗﺎل ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ]‪ [2‬و اﻟﻮﻟﯿـﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ ]‪ :[3‬ان اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻣﺮﺗﻔﻊ ﻓﯽ أﻋﯿﻦ اﻟﻨﺎس ﻟﻘﺮاﺑﺘﻪ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺴﻦ‪ ،‬ﻓﻤﺮه ﻓﻠﯿﺨﻄﺐ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﺳﯿﻌﯿﺎ ﻓﯽ اﻟﺨﻄﺒﮥ‪ ،‬ﻓﯿﺴﻘﻂ ﻣﻦ‬‫أﻋﯿﻦ اﻟﻨـﺎس‪ ،‬ﻓـﺄﺑﯽ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺰاﻻ ﺑﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ أﻣﺮه‪ ،‬ﻓﻘﺎم اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺒﺮ دون ﻣﻌﺎوﯾـﮥ‪ ،‬ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و‬‫اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ اﺑﺘﻐﯿﺘﻢ ﺑﯿﻦ ﺟﺎﺑﻠﻖ و ﺟﺎﺑﻠﺲ رﺟﻼ ﺟـﺪه ﻧﺒﯽ ﻏﯿﺮي و أﺧﯽ ﻟﻢ ﺗﺠـﺪوه‪ ،‬و اﻧﺎ ﻗـﺪ أﻋﻄﯿﻨﺎ ﺑﯿﻌﺘﻨﺎ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ و رأﯾﻨﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 35‬از ‪220‬‬‫أن ﺣﻘﻦ دﻣﺎء اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ﺧﯿﺮ ﻣﻦ اﻫﺮاﻗﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ أدري ﻟََﻌﱠﻠُﻪ ﻓِﺘَْﻨٌﮥ ﻟَُﮑْﻢ َو َﻣﺘﺎٌع ِإﻟﯽ ِﺣﯿٍﻦ‬‫]‪ «[4‬و أﺷﺎر ﺑﯿﺪه اﻟﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻐﻀﺐ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ ،‬ﻓﺨﻄﺐ ﺑﻌﺪه ﺧﻄﺒﮥ ﻏﻄﯿﮥ ﻓﺎﺧﺸﮥ ]‪ ،[5‬ﺛﻢ ﻧﺰل و ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ ]‪ [1‬اﻻﻋﺮاف‪.50 :‬‬‫]‪ [2‬ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص‪ :‬اﻟﺴﻬﻤﯽ اﻟﻬﺎﻟﮏ ﺳﻨﮥ )‪ (43‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﻌﯿﻂ اﻻﻣﻮي اﻟﻬﺎﻟﮏ ﺳﻨﮥ )‪.(61‬‬‫]‪ [4‬اﻻﻧﺒﯿﺎء‪.111 :‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻔﺎﺧﺸﮥ‪ :‬اﻟﺘﯽ ﻓﯿﻬﺎ ﻇﻠﻢ و ﮐﺬب و زور‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪21 :‬‬‫أردت ﺑﻘﻮﻟﮏ‪ :‬ﻓِﺘَْﻨٌﮥ ﻟَُﮑْﻢ َو َﻣﺘﺎٌع ِإﻟﯽ ِﺣﯿٍﻦ‬‫؟‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬اردت ﺑﻬﺎ ﻣﺎ أراد اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﺎ«‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬أﻧﻪ ﻗﺎل ﺑﻌـﺪ اﻟﺘﺸـﻬﺪ‪ :‬اﻣﺎ ﺑﻌﺪ‪ ،‬ﻓﺎن ﻋﻠﯿﺎ ﻟﻢ ﯾﺴـﺒﻘﻪ أﺣﺪ ﻣﻦ ﻫﺬه اﻻﻣﮥ ﻣﻦ أوﻟﻬﺎ ﺑﻌﺪ ﻧﺒﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﯾﻠﺤﻖ ﺑﻪ أﺣﺪ ﻣﻦ اﻵﺧﺮﯾﻦ ﻣﻨﻬﻢ‪،‬‬‫ﺛﻢ وﺻﻠﻪ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ اﺑﺘﻐﯿﺘﻢ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﻗﺎل ﻓﯽ ﺧﻄﺒﺘﻪ‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻫﺪاﮐﻢ ﺑﺄوﻟﻨﺎ‪ ،‬و ﺣﻘﻦ دﻣﺎءﮐﻢ ﺑﺂﺧﺮﻧﺎ‪ ،‬ان ﻟﻬﺬا اﻻﻣﺮ ﻣﺪة‪ ،‬و اﻟﺪﻫﺮ دول‪ ،‬و ان اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻗﺎل ﻟﻨﺒﯿﻪ ﺻّﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ :‬ﻗـﻞ َو ِإْن َأْدِري َأ َﻗِﺮﯾٌﺐ َأْم ﺑَِﻌﯿـٌﺪ ﻣـﺎ ﺗُﻮَﻋـ ُﺪوَن ِإﱠﻧُﻪ َﯾْﻌَﻠُﻢ اﻟ َْﺠْﻬَﺮ ﻣَِﻦ اﻟ َْﻘْﻮِل َو َﯾْﻌَﻠُﻢ ﻣﺎ َﺗْﮑﺘُُﻤﻮَن* َو ِإْن َأْدِري ﻟََﻌﱠﻠُﻪ ﻓِﺘَْﻨـٌﮥ ﻟَُﮑْﻢ َو‬‫َﻣﺘﺎٌع ِإﻟﯽ ِﺣﯿٍﻦ‬‫]‪[[1‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎِﺋٌﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﻮد ﻗﺎدري«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺎدري‪ ،‬ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫ اﻵﯾﮥ‪ :‬ﭘﺲ در »ﺻﺮاط ﺳﻮي«‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ ﻣﺼﺤﺤﻪ آن ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ ﻓﻘﯿﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﺪ ﻣﺮ ﻣﺮارا‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪-‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬و ﮐﺎن اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﺳﻤﻊ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫‪ ،‬ﺷﮏ ﻓﯽ ﻧﺒﻮة اﻟﻨﺒﯽ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ان ﮐﺎن ﻣﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺣﻘﺎ‪ ،‬ﻓﺄﻣﻄﺮ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺠﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء‪ ،‬أو اﺋﺘﻨﺎ ﺑﻌﺬاب اﻟﯿﻢ!‪ ،‬ﺛﻢ ذﻫﺐ ﻟﯿﺮﮐﺐ‬‫راﺣﻠﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﻣﺸـﯽ ﻧﺤﻮ ﺛﻼث ﺧﻄﻮات‪ ،‬ﺣﺘﯽ رﻣﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﺑﺤﺠﺮ‪ ،‬ﻓﺴـﻘﻂ ﻋﻠﯽ ﻫﺎﻣﺘﻪ و ﺧﺮج ﻣﻦ دﺑﺮه‪ ،‬ﻓﻘﺘﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﺳَﺄَل‬‫ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ ﻟ ِﻠْﮑﺎﻓِﺮﯾَﻦ ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ داﻓٌِﻊ‬‫[‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﺎدري از أﺟﻠﻪ ﺳﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺑﺮواﯾﺖ ]‪ [1‬اﻷﻧﺒﯿﺎء‪111 -110 -109 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪22 :‬‬‫او اﺣﺘﺠـﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘـﺎب »ﻋﺰة اﻟﺮاﺷـﺪﯾﻦ« ﺑﻤﻘـﺎم اﺛﺒـﺎت ادﻋﺎي ﻓـﺪاي اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ ﺟﺎن ﺧﻮد را ﺑﺮ اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 36‬از ‪220‬‬‫ا ﻟ ﺴ ﻼ م‪ ،‬ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]و ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﻮد ﻗﺎدري ﻗﺪس ﺳﺮه در ﮐﺘﺎب »ﺣﯿﺎة اﻟﺬاﮐﺮﯾﻦ« ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫ﻗﯿﻞ‪ :‬ان رﺟﻼ أﺗﯽ أﺑﺎ ﺣﻨﯿﻔﮥ ]‪ [1‬رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻗﺎل‪ :‬اﺧﯽ ﺗﻮﻓﯽ و أوﺻﯽ ﺑﺜﻠﺚ ﻣﺎﻟﻪ ﻻﻣﺎم اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬اﻟﯽ ﻣﻦ ادﻓﻊ؟ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﮥ‪:‬‬‫أﻣﺮك ﺑﻬﺬا اﻟﺴﺆال اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺪواﻧﻘﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺒﻐﺾ أﺑﺎ ﺣﻨﯿﻔﮥ ﮐﺒﻐﺾ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ أﺷﻘﯿﺎء ﺑﻠﺪﻧﺎ ﻟﻼﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ]‪ ،[2‬ﻓﺤﻠﻒ اﻟﺴﺎﺋﻞ ﮐﺬﺑﺎ‬‫أﻧﻪ ﻣﺎ أﻣﺮﻧﯽ ﺑﻬﺬا اﻟﺴﺆال‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﮥ رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ :‬ادﻓﻊ اﻟﺜﻠﺚ اﻟﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺼﺎدق‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻫﻮ اﻻﻣﺎم اﻟﺤﻖ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و در اﯾﻦ رواﯾﺖ و رواﯾﺖ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻣﺎم اﻋﻈﻢ ﮐﻪ ﺑﺎﻻ ﻣـﺬﮐﻮر ﺷـﺪه‪ ،‬اﻋﻨﯽ‪ :‬ﺑﻌﻀـﯽ ﮔﻔﺘﻪاﻧـﺪ ﮐﻪ در ﺣﺎدﺛﻪ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [3‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ]‪ [4‬ﭼﻮن‬‫اﻣﺎم ﻓﺘﻮي ﻧﻮﺷﺖ و ﺑﺒﯿﻌﺖ و اﻋﺎﻧﺖ اﯾﺸﺎن ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬ﻣﻨﺼﻮر ﺑﺮ آن ﻣﻄﻠﻊ ﺷـﺪ‪ -‬اﻟـﺦ‪ -‬اﺧﺘﻼﻓﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﺳﺆال ﻣﺘﻌـﺪد ﺑﻮد‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ از‬‫ﻋﺒﺎرت ﻫﺮ دو رواﯾﺖ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺟﺎﺋﺰ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻮاب أول اﻣﺎم‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻓﺘﻮي دادن ﺑﺼـﺮف ﻣﺎل ﺑﻄﺮف ﻣﺤﻤـﺪ و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﺎﻋﺚ‬‫ﺗﻐﯿﺮ ﻣﻨﺼﻮر ﺑﺮ آن ﺟﻨـﺎب‪ ،‬و ﻃﻠﺐ اﯾﺸﺎن از ﮐﻮﻓﻪ ﺑﺒﻐـﺪاد‪ ،‬و ﺑﺎﻋﺚ ﺣﺒﺲ ﺷـﺪه ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﺟﻮاب دوم ﯾﻌﻨﯽ ﻓﺘﻮي دادن ﺑـﺪﻓﻊ ﺛﻠﺚ ﺑﺴﻮي‬‫ﺣﻀﺮت اﻣﺎم ﺟﻌﻔﺮ ﺻﺎدق ]‪ [1‬اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﮥ اﻟﻨﻌﻤﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﻘﺘﻮل ﺳﻨﮥ )‪ (150‬ه‬‫]‪ [2‬اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ادرﯾﺲ اﻟﻤﻄﻠﺒﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻤﺼﺮ ﺳﻨﮥ )‪ (204‬ه‬‫]‪ [3‬ﻣﺤﻤﺪ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم اﻟﺸﻬﯿﺪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (145‬ه‬‫]‪ [4‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم اﻟﺸﻬﯿﺪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (145‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪23 :‬‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﻗﺎﺋﻞ ﺷﺪن ﺑﺎﻣﺎﻣﺖ آن ﺟﻨﺎب‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ ﻗﺘﻞ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎِﺋٌﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﻠﺒﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺤﻠﺒﯽ‪ ،‬ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫ اﻵﯾﮥ‪ -‬در ﺣﻖ ﺣﺎرث‪ :‬ﭘﺲ در »اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن ﻓﯽ ﺳﯿﺮة اﻻﻣﯿﻦ اﻟﻤﺄﻣﻮن« ﮐﻪ ﮐﺎﺗﺐ ﭼﻠﭙﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﺑﺬﮐﺮ آن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫] »اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن ﻓﯽ ﺳﯿﺮة اﻻﻣﯿﻦ اﻟﻤﺄﻣﻮن« ﻟﻠﺸﯿﺦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫ﺳﻨﮥ ارﺑﻊ و ارﺑﻌﯿﻦ و أﻟﻒ‪ .‬و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪﯾﻦ ﺿﺨﻤﯿﻦ‪ ،‬أوﻟﻪ‪ :‬ﺣﻤﺪا ﻟﻤﻦ ﻧﻀﺮ وﺟﻮه اﻫﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ‪ :‬أن »ﻋﯿﻮن اﻻﺛﺮ« ﻻﺑﻦ ﺳـﯿﺪ اﻟﻨﺎس ]‪ [1‬اﺣﺴﻦ ﻣﺎ أﻟﻒ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻟﮑﻨﻪ أﻃﺎل ﺑﺬﮐﺮ اﻻﺳـﻨﺎد‪ .‬و »ﺳـﯿﺮة اﻟﺸﻤﺲ اﻟﺸﺎﻣﯽ« ]‪ [2‬اﺗﯽ ﻓﯿﻬﺎ ﺑﻤﺎ‬‫ﻫﻮ ﻓﯽ أﺳـﻤﺎع ذوي اﻻﻓﻬﺎم‪ ،‬ﮐﺎﻟﻤﻌﺎدات‪ ،‬ﻓﺮأي اﻟﺘﻠﺨﯿﺺ ﻟﻬﺎﺗﯿﻦ اﻟﺴﯿﺮﺗﯿﻦ ﻣﻊ اﻟﻀﻤﯿﻤﮥ إﻟﯿﻬﻤﺎ ﺑﺎﺷﺎرة اﻟﺸﯿﺦ أﺑﯽ اﻟﻤﻮاﻫﺐ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﮑﺮي‬‫]‪ ،[3‬ﺛﻢ اﻧﻪ ذﮐﺮ ﺷـﯿﺌﺎ ﻣﻦ اﺑﯿﺎت »اﻟﻘﺼـﯿﺪة اﻟﻬﻤﺰﯾﮥ« ﻟﻠﺒﻮﺻـﯿﺮي و »ﺗﺎﺋﯿﮥ اﻟﺴـﺒﮑﯽ« ﻣﻦ دﯾﻮاﻧﻪ اﻟﻤﺴـﻤﯽ ﺑﺒﺸـﺮي اﻟﻠﺒﯿﺐ ﺑﺬﮐﺮ اﻟﺤﺒﯿﺐ ]‪.[[4‬‬‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ [1] :‬اﺑﻦ ﺳﯿﺪ اﻟﻨﺎس‪ :‬اﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻷﻧﺪﻟﺴﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (734‬ه‬‫]‪ [2‬ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺸﺎﻣﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (942‬ه‬‫]‪ [3‬اﺑﻮ اﻟﻤﻮاﻫﺐ اﻟﺒﮑﺮي‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1037‬ه‬‫]‪ [4‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪1/180‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪24 :‬‬‫]ﻗﺎل ﺑﻌﻀﻬﻢ‪ :‬و ﻟﻤﺎ ﺷﺎع‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ﻓﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻻﻣﺼﺎر و ﻃﺎر ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻻﻗﻄﺎر‪ ،‬ﻓﺒﻠﻎ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن اﻟﻔﻬﺮي‪،‬‬‫ﻓﻘﺪم اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ و اﻧﺎخ راﺣﻠﺘﻪ ﻋﻨﺪ ﺑﺎب اﻟﻤﺴـﺠﺪ‪ ،‬ﻓﺪﺧﻞ‪ ،‬و اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺟﺎﻟﺲ و ﺣﻮﻟﻪ اﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﻓﺠﺎء ﺣﺘﯽ ﺟﺜﯽ ]‪ [1‬ﺑﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 37‬از ‪220‬‬‫ﯾﺪﯾﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺤﻤﺪ! اﻧﮏ أﻣﺮﺗﻨﺎ أن ﻧﺸﻬﺪ أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ و أﻧﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ذﻟﮏ ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻧﮏ أﻣﺮﺗﻨﺎ أن ﻧﺼﻠﯽ ﻓﯽ اﻟﯿﻮم و‬‫اﻟﻠﯿﻠـﮥ ﺧﻤﺲ ﺻـﻠﻮات‪ ،‬و ﻧﺼﻮم ﺷـﻬﺮ رﻣﻀﺎن‪ ،‬و ﻧﺰﮐﯽ اﻣﻮاﻟﻨﺎ‪ ،‬و ﻧﺤـﺞ اﻟﺒﯿﺖ‪ ،‬ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ذﻟﮏ ﻣﻨﮏ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﺗﺮض ﺑﻬﺬا ﺣﺘﯽ رﻓﻌﺖ ﺑﻀـﺒﻌﯽ‬‫اﺑﻦ ﻋﻤﮏ ﻓﻔﻀﻠﺘﻪ و ﻗﻠﺖ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﺷﯽء ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬أو ﻣﻨﮏ؟!‪ ،‬ﻓﺎﺣﻤﺮت ﻋﯿﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫و ﻗﺎل‪» :‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ‪ ،‬أﻧﻪ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ و ﻟﯿﺲ ﻣﻨﯽ« ﻗﺎﻟﻬﺎ ﺛﻼﺛﺎ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎم اﻟﺤﺎرث‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﻠﻬﻢ ان ﮐﺎن ﻫـﺬا ﻫﻮ اﻟﺤﻖ ﻣﻦ ﻋﻨـﺪك‪ .‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬اﻟﻠﻬﻢ ان ﮐﺎن ﻣﺎ ﯾﻘﻮل ﻣﺤﻤﺪ ﺣﻘﺎ‪ ،‬ﻓﺄرﺳﻞ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺠﺎرة‬‫ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء‪ ،‬أو اﺋﺘﻨﺎ ﺑﻌﺬاب اﻟﯿﻢ! ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﺑﻠﻎ ﺑﺎب اﻟﻤﺴـﺠﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ رﻣﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺤﺠﺮ ﻣﻦ اﻟﺴﻤﺎء ﻓﻮﻗﻊ ﻋﻠﯽ رأﺳﻪ و ﺧﺮج ﻣﻦ دﺑﺮه‪ ،‬ﻓﻤﺎت و‬‫اﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ ﻟ ِﻠْﮑﺎﻓِﺮﯾَﻦ ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ داﻓٌِﻊ‬‫]‪ -[2‬اﻵﯾﮥ[‪.‬‬‫و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ از اﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎي ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻧﺤﺎرﯾﺮ ﻣﻌﻈﻤﯿﻦ‪ ،‬و اﺟﻠﻪ ﻣﻘﺒﻮﻟﯿﻦ‪ ،‬و اﻣﺎﺛﻞ ﻣﻤﺪوﺣﯿﻦ اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﺠﺎزي اﻟﺸـﺮﻗﺎوي ]‪ [3‬در »ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻬﯿﻪ ﻓﯽ ﻃﺒﻘـﺎت اﻟﺸـﺎﻓﻌﯿﻪ«‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨـﺎﻧﻪ ﺣﺮم ﻣﺤﺘﺮم ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﻣﻨﻮره ﻣﻮﺟﻮد‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و از ]‪ [1‬ﺟﺜﯽ‪ :‬ﺟﻠﺲ ﻋﻠﯽ رﮐﺒﺘﯿﻪ‪ ،‬أو ﻗﺎم ﻋﻠﯽ أﺻﺎﺑﻌﻪ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺴﯿﺮة اﻟﺤﻠﺒﯿﮥ ج ‪3/337‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﺠﺎزي ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺸﺮﻗﺎوي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1227‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪25 :‬‬‫آن ﻓﻘﯿﺮ ﺗﺮاﺟﻢ ﻋﺪﯾﺪه اﻧﺘﺨﺎب ﮐﺮدم‪ ،‬ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻔﺎﺿﻞ و اﻟﻠﻮذﻋﯽ اﻟﮑﺎﻣﻞ‪ ،‬ﺷـﯿﺦ اﻻﺳﻼم‪ ،‬و ﺑﺮﮐﮥ اﻻﻧﺎم‪ ،‬اﻟﺸﯿﺦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻠﺒﯽ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺴﯿﺮة اﻟﺤﻠﺒﯿﮥ« اﻟﻤﺸﻬﻮرة و »ﺣﺎﺷﯿﮥ ﺷﺮح‬‫اﻟﻤﻨﻬﺞ« ﻟﺸﯿﺦ اﻻﺳﻼم ]‪.[1‬‬‫و ﺑﻠﻐﻨﺎ أن اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻤـﺬﮐﻮر ﻫﻮ‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﺸﻮﺑﺮي ﮐﺎﻧﺎ ﻣﻦ ﺗﻼﻣﺬة اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﺰﯾﺎدي ]‪ [2‬و ﮐﺎﻧـﺎ ﻻ ﯾﻔﺎرﻗﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺑﻞ إذا ﻏﺎب اﺣـﺪﻫﻤﺎ ﯾﻼزﻣﻪ‬‫اﻵﺧﺮ ﺧﻮﻓﺎ أن ﯾﺪﺧﻞ ﻋﻠﯿﻪ أﺣﺪ ﯾﻐﯿﺮ ﺧﺎﻃﺮه ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺤﻀﺮ ﻟﯽ اﻻن ﺗﺎرﯾﺦ وﻓﺎة اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻤﺬﮐﻮر[‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤﺒﯽ در »ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺛﺮ ﻓﯽ أﻋﯿﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدي ﻋﺸﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺴـﯿﺮة اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ«‪ ،‬اﻻﻣﺎم‬‫اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ ،‬أﺟﻞ اﻋﻼم اﻟﻤﺸﺎﯾـﺦ‪ ،‬و ﻋﻼﻣـﮥ اﻟﺰﻣﺎن‪ ،‬ﮐﺎن ﺟﺒﻼ ﻣﻦ ﺟﺒﺎل اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﺑﺤﺮا ﻻ ﺳﺎﺣﻞ ﻟﻪ‪ ،‬واﺳﻊ اﻟﺤﻠﻢ‪ ،‬ﻋﻼﻣﮥ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﻤﻘﺪار‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﺎ‬‫ﻻﺷـﺘﺎت اﻟﻌﻠﯽ‪ ،‬ﺻﺎرﻓـﺎ ﻧﻘـﺪ ﻋﻤﺮه ﻓﯽ ﺑﺚ اﻟﻌﻠﻢ اﻟﻨـﺎﻓﻊ و ﻧﺸـﺮه‪ ،‬و ﺣﻈﯽ ﻓﯿﻪ ﺣﻈﻮة ﻟﻢ ﯾﺤﻈﻬﺎ أﺣـﺪ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬ﻓﮑﺎن درﺳﻪ ﻣﺠﻤﻊ اﻟﻔﻀـﻼء‪ ،‬و‬‫ﻣﺤـﻂ رﺣـﺎل اﻟﻨﺒﻼـء‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻏﺎﯾـﮥ ﻓﯽ اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬ﺣﺎد اﻟﻔﻬﻢ‪ ،‬ﻗﻮي اﻟﻔﮑﺮة‪ ،‬ﻣﺘﺤﺮﯾﺎ ﻓﯽ اﻟﻔﺘﺎوي‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻌﻤﻞ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ ﺟـﺪ و‬‫اﺟﺘﻬﺎد‪ ،‬ﻋﻢ ﻧﻔﻌﻪ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﮑﺎﻧﻮا ﯾﺄﺗﻮﻧﻪ ﻷﺧﺬ اﻟﻌﻠﻢ ﻋﻨﻪ ﻣﻦ اﻟﺒﻼد‪ ،‬ﻣﻬﺎﺑﺎ ﻋﻨﺪ ﺧﺎﺻﮥ اﻟﻨﺎس و ﻋﺎﻣﺘﻬﻢ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﺨﻠﻖ و اﻟﺨﻠﻖ‪ ،‬ذا دﻋﺎﺑﮥ ﻟﻄﯿﻔﮥ‬‫ﻓﯽ درﺳﻪ ﻣﻊ ﺟﻼﻟﺘﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ]‪ [1‬ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم‪ :‬زﮐﺮﯾﺎ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (926‬ه‬‫]‪ [2‬اﻟﺰﯾﺎدي‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻤﺼﺮي ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1024‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪26 :‬‬‫اﻟﺸﯿﻮخ ﯾﺜﻨﻮن ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻤﺎ ﻫﻮ اﻫﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﺘﺎم و ﻣﺰﯾﺪ اﻟﺠﻼﻟﮥ و اﻻﺣﺘﺮام‪ .‬و ﮐﺎن إذا ﻣﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺦ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻤﺰاﺣﯽ ]‪ [1‬و ﻫﻮ ﻓﯽ درﺳﻪ‬‫ﻣﻊ ﺟﻼـﻟﺘﻪ ﯾﻘﻮم ﻟﻪ و ﯾﻘﺒﻞ ﯾـﺪﯾﻪ و ﯾﺄﺧـﺬ ﺳـﺮﻣﻮذﺗﻪ ﺑﯿـﺪه‪ ،‬و ﯾﻀـﻌﻬﺎ ﻓﯽ ﺧﺰاﻧـﮥ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﯾﻔﺮش ﻟﻪ ﺳـﺠﺎدﺗﻪ اﻟﺘﯽ ﯾﺠﻠﺲ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻓﯽ‬‫اﻟﺘﺪرﯾﺲ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﺮﺟﻊ اﻟﯽ درﺳﻪ و وﻗﻒ ﺟﻤﯿﻊ ﮐﺘﺒﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻤﺬﮐﻮر‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺑﻤﺼـﺮ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و روي ﻋﻦ اﻟﺸﻤﺲ اﻟﺮﻣﻠﯽ ]‪ [2‬و ﻻزﻣﻪ ﺳﻨﯿﻦ ﻋﺪﯾﺪة‪ ،‬و ﻋﻦ اﻻﺳﺘﺎذ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﮑﺮي ]‪،[3‬‬‫و اﻟﻨﻮر اﻟﺰﯾﺎدي‪ ،‬و اﻟﺸﻬﺎب اﺑﻦ ﻗﺎﺳﻢ‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻌﻠﻘﻤﯽ‪ ،‬و ﺻﺎﻟﺢ اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ ]‪ ،[4‬و أﺑﯽ ﻧﺼﺮ اﻟﻄﺒﻼوي‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺸﻨﺸﻮري ]‪ ،[5‬و ﺳﻌﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 38‬از ‪220‬‬‫اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻤﺮﺣﻮﻣﯽ‪ ،‬و ﺳﺎﻟﻢ اﻟﺸـﺒﺴﺘﺮي ]‪ ،[6‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﺒﻮﻻـﻗﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺨﻔـﺎﺟﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺸـﻨﻮاﻧﯽ‪ ،‬و ﻣﻨﺼـﻮر اﻟﺨﻮاﻧﮑﯽ‪ ،‬و‬‫ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﯿﻤﻮﻧﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﻦ اﻻﻣﺎم ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻏﺎﻧﻢ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ ]‪ ،[7‬و ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻨﺤﺮﯾﺮي اﻟﺤﻨﻔﯽ‪ ،‬و ﺳﺎﻟﻢ اﻟﺴﻨﻬﻮري اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ‪ ،‬و‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺘﺮﺟﻤﺎن اﻟﺤﻨﻔﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺰﻓﺮاف‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﺠﯿﺪ ﺧﻠﯿﻔﮥ ﺳـﯿﺪي أﺣﻤﺪ اﻟﺒﺪوي‪ [1] .‬اﻟﻤﺰاﺣﯽ‪ :‬ﺳـﻠﻄﺎن ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻤﺼﺮي‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1075‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺮﻣﻠﯽ‪ :‬ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1004‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺗﻘﺪﻣﺖ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﺒﮑﺮي‪ ،‬و اﻟﺰﯾﺎدي‪.‬‬‫]‪ [4‬ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(1015‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺸﻨﺸﻮري‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻻزﻫﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (999‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬اﻟﺸﺒﺴﺘﺮي‪ :‬ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1019‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻏﺎﻧﻢ )ﻧﺴﺒﮥ اﻟﯽ اﻟﺠﺪ اﻻﻋﻠﯽ( اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1004‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪27 :‬‬‫و اﻧﺘﻔﻊ ﺑﻪ ﺧﻠﻖ ﻻ ﯾﺤﺼﻮن ﮐﺜﺮة ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟﻨﻮر اﻟﺸﺒﺮاﻣﻠﺴﯽ ]‪ ،[1‬و اﻟﺸﻤﺲ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻮﺳﯿﻤﯽ‪ ،‬و اﻟﺸﻤﺲ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻨﺤﺮﯾﺮي‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫و اﻟﻒ اﻟﻤﺆﻟﻔﺎت اﻟﺒﺪﯾﻌﮥ ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﺳـﯿﺮة اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ اﻟﺘﯽ ﺳـﻤﺎﻫﺎ »اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن ﻓﯽ ﺳـﯿﺮة اﻟﻨﺒﯽ اﻟﻤﺄﻣﻮن« ﻓﯽ ﺛﻼث ﻣﺠﻠﺪات‪ ،‬اﺧﺘﺼﺮﻫﺎ ﻣﻦ »ﺳﯿﺮة‬‫اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸﺎﻣﯽ« و زاد اﺷﯿﺎء ﻟﻄﯿﻔﮥ اﻟﻤﻮﻗﻊ‪ ،‬و ﻗﺪ اﺷﺘﻬﺮت اﺷﺘﻬﺎرا ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬و ﺗﻠﻘﺘﻬﺎ أﻓﺎﺿﻞ اﻟﻌﺼﺮ ﺑﺎﻟﻘﺒﻮل‪ ،‬ﺣﺮرﻫﺎ ﺗﺤﺮﯾﺮا ﻣﺎ ﻣﻊ اﻟﺸﯿﺦ‬‫ﺳﻠﻄﺎن‪ ،‬و ﻟﻪ »ﺣﺎﺷﯿﮥ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﻬﺎج اﻟﻘﺎﺿﯽ زﮐﺮﯾﺎ«‪ ،‬و »ﺣﺎﺷﯿﮥ ﻋﻠﯽ ﺷﺮح اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﻟﻠﺠﻼل اﻟﻤﺤﻠﯽ ]‪.[2‬‬‫و »ﺣﺎﺷـﯿﮥ ﻋﻠﯽ ﺷـﺮح اﻟﻮرﻗﺎت« ﻟﻠﺠﻼل اﻟﻤﺬﮐﻮر‪ ،‬و »ﺣﺎﺷـﯿﮥ ﻋﻠﯽ ﺷـﺮح اﻟﻮرﻗﺎت« ﻻﺑﻦ اﻣﺎم اﻟﮑﺎﻣﻠﯿﮥ‪ ،‬و »ﺣﺎﺷـﯿﮥ ﻋﻠﯽ ﺷـﺮح اﻟﺘﺼـﺮﯾﻒ«‬‫ﻟﻠﺴـﻌﺪ‪ ،‬و »ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ اﻻرﺑﻌﯿﻦ اﻟﻨﻮوﯾﮥ«‪ ،‬و ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ »اﻟﺸﻤﺎﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ« ﻟﻢ ﯾﺘﻢ‪ ،‬ﺳﻤﺎه »اﻟﻮﻓﺎ ﺑﺸﺮح ﺷﻤﺎﺋﻞ اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ«‪ ،‬رد ﻓﯿﻪ ﮐﺜﯿﺮا ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺼﺮﯾﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮؤف اﻟﻤﻨﺎوي‪ ،‬و »ﺣﺴﻦ اﻟﺘﺒﯿﯿﻦ ﻟﻤﺎ وﻗﻊ ﻓﯽ ﻣﻌﺮاج اﻟﺸﯿﺦ ﻧﺠﻢ اﻟﺪﯾﻦ ]‪ ،«[3‬و »اﻟﻔﺠﺮ اﻟﻤﻨﯿﺮ ﺑﻤﻮﻟﺪ اﻟﺒﺸﯿﺮ اﻟﻨﺬﯾﺮ«‪.‬‬‫و »ﺷـﺮح ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻨﺼﻒ ﻣﻦ ﺷـﻌﺒﺎن«‪ ،‬و »ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺮدة«‪ ،‬و »ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﻔﺮﺟﮥ«‪ ،‬و »زﻫﺮ اﻟﻤﺰﻫﺮ« و ﻫﻮ ﻣﺨﺘﺼﺮ »اﻟﻤﺰﻫﺮ« ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ‬‫اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬و »ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ ﺷـﺮح« ﻟﻠﻔﺎﮐﻬﯽ ]‪ ،[4‬و »ﻣﻄـﺎﻟﻊ اﻟﺒـﺪور ﻓﯽ اﻟﺠﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﻘﻄﺮ و اﻟﺸـﺬور«‪ [1] .‬اﻟﺸﺒﺮاﻣﻠﺴـﯽ‪ :‬ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1087‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺤﻠﯽ‪ :‬ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (864‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻧﺠﻢ اﻟﺪﯾﻦ‪ :‬ﺳﻠﯿﻤﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﻘﻮي اﻟﻄﻮﻓﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (710‬ه و ﻣﻦ آﺛﺎره »ﻣﻌﺮاج اﻟﻮﺻﻮل اﻟﯽ ﻋﻠﻢ اﻻﺻﻮل«‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻔﺎﮐﻬﯽ‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺤﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (972‬و ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﺗﻌﺮﯾﻒ اﻟﺤﺪود و ﺷﺮﺣﻪ ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪28 :‬‬‫و »اﻟﻔﻮاﺋﺪ اﻟﻌﻠﻮﯾﮥ ﺑﺸﺮح ﺷﺮح اﻻزﻫﺮﯾﮥ«‪ .‬و »اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻟﺴﻨﯿﻪ ﺷﺮح اﻻﺟﺮوﻣﯿﮥ«‪.‬‬‫و »ﻏﺎﯾـﮥ اﻻﺣﺴـﺎن ﺑﻮﺻـﻒ ﻣﻦ ﻟﻘﯿﻪ ﻣﻦ اﺑﻨـﺎء اﻟﺰﻣـﺎن«‪ .‬و »ﺣﺴﻦ اﻟﻮﺻـﻮل اﻟﯽ ﻟﻄـﺎﺋﻒ ﺣﮑﻢ اﻟﻔﺼﻮل«‪ .‬و »اﻟﻤﺤـﺎﺳﻦ اﻟﺴـﻨﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺮﺳـﺎﻟﮥ‬‫اﻟﻘﺸﯿﺮﯾﮥ«‪.‬‬‫و »اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻻزﻫﺮ ﻟﻤﺎ ﺗﻔﺮق ﻣﻦ ﻣﻠﺢ اﻟﺸﯿﺦ اﻻﮐﺒﺮ«‪ .‬و »اﻟﻨﻔﺤﮥ اﻟﻌﻠﻮﯾﮥ ﻣﻦ اﻷﺟﻮﺑﮥ اﻟﺤﻠﺒﯿﮥ«‪.‬‬‫و »اﻟﻨﺼـﯿﺤﮥ اﻟﻌﻠﻮﯾـﮥ ﻓﯽ ﺑﯿـﺎن ﺣﺴـﻦ اﻟﻄﺮﯾﻘـﮥ اﻻﺣﻤﺪﯾـﮥ«‪ .‬و »اﻟﻤﺨﺘـﺎر ﻣـﻦ ﺣﺴـﻦ اﻟﺜﻨـﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﻔـﻮ ﻋﻤـﻦ ﺟﻨﯽ«‪ .‬و »اﻟﻄـﺎﺋﻒ ﻣﻦ ﻋـﻮارف‬‫اﻟﻤﻌﺎرف«‪ .‬و »ﺗﺤﺮﯾﺮ اﻟﻤﻘﺎل ﻓﯽ ﺑﯿﺎن )وﺣﺪه( ﻣﻦ ﻧﺤﻮ ﻻ ِإﻟَﻪ ِإﻟﱠﺎ اﻟﱠﻠُﻪ*‬‫وﺣﺪه ﻣﻦ أي اﻧﻮاع اﻟﺤﺎل«‪.‬‬‫و »اﻟﻄﺮاز اﻟﻤﻨﻘﻮش ﻓﯽ اوﺻﺎف اﻟﺤﺒﻮش«‪ .‬و »ﺻﺒﺎﺑﮥ اﻟﺼﺒﺎﺑﮥ ﻣﺨﺘﺼﺮ دﯾﻮان اﻟﺼﺒﺎﺑﮥ«‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 39‬از ‪220‬‬‫و »اﻧﻘﺎذ اﻟﻤﻬﺞ ﺑﻤﺨﺘﺼـﺮ اﻟﻔﺮج«‪ .‬و »ﻣﺘﻦ ﻓﯽ اﻟﺘﺼـﺮﯾﻒ«‪ .‬و »ﺣﺴـﻨﺎت اﻟﻮﺟﻨﺎت اﻟﻨﻮاﺿـﺮ ﻣﻦ اﻟﻮﺟﻮه و اﻟﻨﻈﺎﺋﺮ«‪ .‬و »اﻋﻼم اﻟﻨﺎﺳﮏ ﺑﺎﺣﮑﺎم‬‫اﻟﻤﻨﺎﺳﮏ«‪.‬‬‫و »ﻗﻄﻌﮥ ﻟﻄﯿﻔﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼـﻐﯿﺮ«‪ .‬و ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ »ﺷـﺮح اﻟﺒﺴـﻤﻠﮥ« ﻟﻠﻘﺎﺿـﯽ زﮐﺮﯾﺎ‪ ،‬ﺳـﻤﺎه »ﺧﯿﺮ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺴـﻤﻠﮥ و اﻟﺤﻤﺪﻟﮥ« ﻟﺸـﯿﺦ‬‫اﻻﺳﻼم‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﻗﻄﻌﮥ ﻋﻠﻘﻬﺎ ﻋﻠﯽ اواﺋﻞ »ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺒﯿﻀﺎوي«‪ .‬و ﻟﻪ رﺳﺎﻟﮥ ﻟﻄﯿﻔﮥ ﻓﯽ اﻟﺘﺼﻮف‪.‬‬‫و »دﺧﺎن اﻟﺒﺘﻊ« ]‪ [1‬و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﮐﺎن اﺣـﺪ اﻟﻤﺸﺎﯾـﺦ اﻟﻤﺪرﺳـﮥ اﻟﺼـﻼﺣﯿﮥ اﻟﺘﯽ ﻫﯽ ﺗﺎج اﻟﻤـﺪارس اﻟﮑﺎﺋﻨـﮥ ﺑﺠﻮار اﻻﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و اﻋﻄﺎه اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺒﻮل اﻟﺘﺎم ﻓﯽ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ‪ ،‬و‬‫ﮐـﺎﻧﺖ وﻓﺎﺗﻪ ﯾﻮم اﻟﺴـﺒﺖ آﺧﺮ ﯾﻮم ﻣﻦ ﺷـﻌﺒﺎن ﺳـﻨﮥ ارﺑﻊ و ارﺑﻌﯿﻦ و اﻟﻒ‪ ،‬و دﻓﻦ ﺑﻤﻘﺒﺮة اﻟﻤﺠﺎورﯾﻦ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1] .[2‬اﻟﺒﺘﻊ )ﺑﮑﺴﺮ اﻟﺒﺎء‬‫اﻟﻤﻮﺣﺪة و ﺳﮑﻮن اﻟﺘﺎء اﻟﻤﺜﻨﺎة او ﻓﺘﺤﻬﺎ(‪ :‬ﻧﺒﯿﺬ اﻟﻌﺴﻞ‪ ،‬و ﻫﯽ ﺧﻤﺮ اﻫﻞ اﻟﯿﻤﻦ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺛﺮ ج ‪3/122‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎِﺋٌﻞ ﺑﺮواﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﺎﮐﺜﯿﺮ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬ﻧﺰول آﯾﮥ َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪ :‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »وﺳـﯿﻠﮥ اﻟﻤﺂل ﻓﯽ ﻋﺪ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻵل«‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ آن ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ رب ﻣﺘﻌﺎل‪ ،‬اﯾﻦ ﻣﺘﺸﺘﺖ اﻟﺒﺎل را در ﻣﮑﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ‬‫)زادﻫﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﺸﺮﯾﻔﺎ و ﺗﮑﺮﯾﻤﺎ( ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪه‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]روي اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه‪ :‬ان ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺌﻞ ﻋﻦ ﻗﻮﻟﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪:‬‬‫َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫ﻓﯿﻤﻦ ﻧﺰﻟﺖ؟ ﻓﻘﺎل ﻟﻠﺴﺎﺋﻞ‪ :‬ﺳﺄﻟﺘﻨﯽ ﻋﻦ ﻣﺴﺄﻟـﮥ ﻣﺎ ﺳﺄﻟﻨﯽ ﻋﻨﻬﺎ اﺣـﺪ ﻗﺒﻠﮏ‪ .‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ آﺑﺎﺋﻪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪:‬‬‫ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻧﺎدي اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﻮا‪ ،‬ﻓﺄﺧـﺬ ﺑﯿـﺪ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪،‬‬‫ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﺸﺎع ذﻟﮏ و ﻃﺎر ﻓﯽ اﻟﺒﻼد‪ ،‬ﻓﺒﻠﻎ ذﻟﮏ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن اﻟﻔﻬﺮي ﻓﺄﺗﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗـﮥ‪ ،‬ﻓﻨﺰل‬‫ﺑﺎﻻﺑﻄـﺢ ﻋﻦ ﻧـﺎﻗﺘﻪ و أﻧﺎﺧﻬـﺎ و ﻗـﺎل‪ :‬ﯾـﺎ ﻣﺤﻤـﺪ! أﻣﺮﺗﻨﺎ ﻋﻦ اﻟﱠﻠﻪ ان ﻧﺸـﻬﺪ أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ و اﻧﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه‬‫ﻣﻨـﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨـﺎ أن ﻧﺼـﻠﯽ ﺧﻤﺴـﺎ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ ﺑﺎﻟﺤـﺞ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﺗﺮض ﺑﻬـﺬا ﺣﺘﯽ رﻓﻌﺖ ﺑﻀـﺒﻌﯽ اﺑﻦ ﻋﻤﮏ ﺗﻔﻀـﻠﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ‪،‬‬‫ﻓﻘﻠﺖ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﻬـﺬا ﺷـﯽء ﻣﻨﮏ‪ ،‬أو ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ؟!‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ‪» :‬و اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ‪ ،‬ان ﻫﺬا ﻣﻦ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﺰ و‬‫ﺟﻞ«‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻮﻟﯽ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن و ﻫﻮ ﯾﺮﯾﺪ راﺣﻠﺘﻪ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﻠﻬﻢ ان ﮐﺎن ﻣﺎ ﯾﻘﻮل ﺣﻘﺎ‪ ،‬ﻓﺄﻣﻄﺮ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺠﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء‪ ،‬أو اﺋﺘﻨﺎ ﺑﻌﺬاب‬‫اﻟﯿﻢ!‪ ،‬ﻓﻤـﺎ وﺻـﻞ اﻟﯽ راﺣﻠﺘﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ رﻣـﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺤﺠﺮ‪ ،‬ﻓﺴـﻘﻂ ﻋﻠﯽ ﻫﺎﻣﺘﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺧﺮج ﻣﻦ دﺑﺮه‪ ،‬ﻓﻘﺘﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌـ ﺬاٍب‬‫واﻗٍِﻊ ﻟ ِﻠْﮑﺎﻓِﺮﯾَﻦ ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ داﻓٌِﻊ‬‫[‪.‬‬‫ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ اﺣﻤﺪ ﺑﺎ ﮐﺜﯿﺮ ﺻﺎﺣﺐ ﻓﻀﻞ ﮐﺜﯿﺮ و ﻧﺒﻞ ﻏﺰﯾﺮ و ﻋﻠﻢ ﮐﺒﯿﺮ و ﮐﻤﺎل ﺷﻬﯿﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪30 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 40‬از ‪220‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ اﻣﯿﻦ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤﺒﯽ در »ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺛﺮ ﻓﯽ اﻋﯿﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدي ﻋﺸﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺸـﯿﺦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻣﻦ ادﺑﺎء اﻟﺤﺠﺎز و ﻓﻀـﻼﺋﻬﺎ اﻟﻤﺘﻤﮑﻨﯿﻦ‪ .‬ﮐﺎن ﻓﺎﺿـﻼ‪ ،‬ادﯾﺒﺎ‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﻘﺪار ﻋﻠﯽ و‬‫ﻓﻀﻞ ﺟﻠﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻔﻠﮑﯿـﮥ و ﻋﻠﻢ اﻻوﻓﺎق و اﻟﺰاﯾﺮﺟﺎت ﯾـﺪ ﻋﺎﻟﯿـﮥ‪ .‬و ﮐﺎن ﻟﻪ ﻋﻨـﺪ اﺷـﺮاف ﻣﮑـﮥ ﻣﻨﺰﻟﮥ و ﺷـﻬﺮة‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﻮﺳﻢ ﯾﺠﻠﺲ ﻓﯽ اﻟﻤﮑﺎن اﻟﺬي ﯾﻘﺴﻢ ﻓﯿﻪ اﻟﺼﺮ اﻟﺴﻠﻄﺎﻧﯽ ﺑﺎﻟﺤﺮم اﻟﺸﺮﯾﻒ ﺑﺪﻻ ﻋﻦ ﺷﺮﯾﻒ ﻣﮑﮥ‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻣﺆﻟﻔﺎﺗﻪ‪» :‬ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺂل ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻵل«‪ ،‬ﺟﻌﻠﻪ ﺑﺎﺳﻢ اﻟﺸـﺮﯾﻒ ادرﯾﺲ أﻣﯿﺮ ﻣﮑﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺷـﻌﺮه ﻗﻮﻟﻪ ﻣﺼﺪرا و ﻣﻌﺠﺰا ﻗﺼـﯿﺪة ﻟا ﻤﺘﻨﺒﯽ‪،‬‬‫ﯾﻤﺪح ﺑﻬﺎ اﻟﺴﯿﺪ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﺑﺮﮐﺎت اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﺤﺴﻨﯽ و ﻫﯽ‪:‬‬‫ﺣﺸﺎﺷﮥ ﻧﻔﺲ ودﻋﺖ ﯾﻮم ودﻋﻮا و ﻗﺎﻟﺖ ﻻ ﻇﻌﺎن اﻻﺣﺒﮥ اﺗﺒﻌﻮا‬‫اﻟﯽ أن ﻗﺎل ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺗﻤﺎم اﻻﺷﻌﺎر‪ :‬و اﺗﻔﻖ ﻟﻪ اﻧﻪ ﺳﻤﻊ و ﻫﻮ ﻣﺤﺘﻀﺮ رﺟﻼ ﯾﻨﺎدي ﻋﻠﯽ ﻓﺎﮐﻬﮥ و دﻋﻮا ﻣﻦ دﻧﺎ رﺣﯿﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺑﺪﯾﻬﺎ‪:‬‬‫ﯾﺎ ﺻﺎح داﻋﯽ اﻟﻤﻨﻮن واﻓﯽ و ﺣﻞ ﻓﯽ ﺣﯿﻨﺎ ﻧﺰوﻟﻪ‬‫ﻫﺎ أﻧﺎ ﻗﺪ رﺣﻠﺖ ﻋﻨﮑﻢ ﻓﻮدﻋﻮا ﻣﻦ دﻧﺎ رﺣﯿﻠﻪ‬‫ﻓﻠﻢ ﯾﻠﺒﺚ اﻻ ﻗﻠﯿﻼ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻣﺎت رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ وﻓﺎﺗﻪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ارﺑﻌﯿﻦ و اﻟﻒ ﺑﻤﮑﮥ و دﻓﻦ ﺑﺎﻟﻤﻌﻼة[ ]‪.[1‬‬‫و رﺿـﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﯿﺪر ]‪ [2‬در »ﺗﻨﻀـﯿﺪ اﻟﻌﻘﻮد اﻟﺴـﻨﯿﻪ ﺑﺘﻤﻬﯿـﺪ اﻟﺪوﻟﮥ اﻟﺤﺴـﯿﻨﯿﮥ«‪ ،‬ﮐﻪ در ﻣﮑﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ از ﮐﺘﺒﺨﺎﻧﻪ ﺑﻌﺾ‬‫اﻋﻼم آﻧﺠﺎ ﻓﻘﯿﺮ را ﻋﺎرﯾﺖ ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺛﺮ ﻓﯽ أﻋﯿﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدﯾﻌﺸﺮ ج ‪.273 -1/271‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺴﯿﺪ رﺿﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻌﺎﻣﻠﯽ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﻗﺒﻞ ﺳﻨﮥ )‪ (1168‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪31 :‬‬‫]ﻗﺎل اﺣﻤﺪ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻮﺳـﯿﻠﮥ«‪ :‬و ﻫﻮ اﻟﺜﻘﮥ اﻻﻣﯿﻦ ﻓﯽ ﮐﻞ ﻓﻀـﯿﻠﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻧﺠﻢ اﻟﺪﯾﻦ ﺷﺎرك اﺑﺎه ﻓﯽ وﻻﯾﮥ ﻣﮑﮥ اﻟﻤﺸـﺮﻓﮥ‪ ،‬و ﻋﻤﺮه اﺛﻨﺎن و‬‫ﺳﺘﯿﻦ ﺑﻮﻻﯾﮥ ﻟا ﻐﻮري‪ ،‬و ﻫﯽ آﺧﺮ وﻻﯾﮥ ﺻﺪرت ﻣﻦ اﻟﺸﺮاﮐﮥ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن ﻋﺸﺮة و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺣﻤﺪ ﺻﺎﺣﺐ »وﺳﯿﻠﻪ« ﺛﻘﻪ و أﻣﯿﻦ اﺳﺖ در ﻫﺮ ﻓﻀﯿﻠﺖ‪ .‬و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻪ ﻣﺪﺣﺎ و ﺛﻨﺎءا ﻋﻈﯿﻤﺎ و ﺗﻌﻈﯿﻤﺎ و اﻃﺮاء‬‫ﻓﺨﯿﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ رﺿﯽ اﻟﺪﯾﻦ در »ﺗﻨﻀﯿﺪ اﻟﻌﻘﻮد اﻟﺴﻨﯿﻪ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺑﻌﺾ رواﯾﺎت و ﺣﮑﺎﯾﺎت داﻟﻪ ﺑﺮ ﻋﺪم ﻣﺆاﺧﺬه ﺳﺎدات ﺑﺄﻓﻌﺎل ﻗﺒﯿﺤﻪ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ان اردت زﯾﺎدة ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯿﮏ ﺑﺨﺎﺗﻤﮥ »وﺳﯿﻠﮥ اﻟﻤﺎل« و ﺑﺠﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺘﻮارﯾﺦ‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎِﺋٌﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﺎﻟﻢ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﺎﻟﻢ‪ ،‬ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ اوﻟﯿﺎ و ﻋﺮﻓﺎ و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻓﻀﻼي ﺳﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﭘﺲ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺧﻮد ﮐﻪ ﻣﺸـﻬﻮر اﺳﺖ ﺑﻪ »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ«‪ ،‬و ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ذﮐﺮ آن در ﺑﺎب ﺳﻮم ﮐﺮدهاﻧﺪ و اﻓﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ رواﯾﺎت‬‫ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم ﺣﺴﻦ ﻋﺴﮑﺮي ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم و دﯾﮕﺮ اﺋﻤﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم در اﯾﻦ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﺠﻤﻮع و ﻣﻀﺒﻮط اﺳﺖ‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در »اﯾﻀﺎح«‬‫ﺑﻤﻤﻠﻮ ﺑﻮدن ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻣﺬﮐﻮر ﺑﺮواﯾﺎت و آﺛﺎر ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم رﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬اﺳـﺘﺪﻻل ﺑﺮ ﻓﺴﺎد اﻋﺘﻘﺎد ﺳـﻨﯿﻪ ﺑﺎﺗﺤﺎد اﻋﺘﻘﺎد آن ﺣﻀﺮت ﺑﺎ‬‫اﻋﺘﻘﺎد اﻫﻞ ﺣﻖ و رﺷﺎد ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻪ دﻟﯿﻼ واﺿﺤﺎ ﻋﻠﯽ ﮐﻤﺎل اﻋﺘﺒﺎره و اﻋﺘﻤﺎده ﻋﻨﺪ اﻟﺴﻨﯿﻪ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﯽ »اﻟﻌﻘﺪ اﻟّﻨﺒﻮّي«‪ :‬روي اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه‪ :‬ان ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ ﺳﺌﻞ ﻋﻦ ﻗﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 41‬از ‪220‬‬‫‪ ،‬ﻓﯿﻤﻦ ﻧﺰﻟﺖ؟‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪32 :‬‬‫ﺳﺄﻟﺘﻨﯽ ﻋﻦ ﻣﺴﺄﻟـﮥ ﻣﺎ ﺳﺄﻟﻨﯽ ﻋﻨﻬﺎ أﺣﺪ ﻗﺒﻠﮏ‪ .‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ آﺑﺎﺋﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺘﺤﯿﮥ‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻧﺎدي اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﻮا‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ و ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﺸﺎع‬‫ذﻟـﮏ‪ ،‬و ﻃـﺎر ﻓﯽ اﻟﺒﻼـد‪ ،‬ﻓﺒﻠﻎ ذﻟـﮏ اﻟﺤـﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن اﻟﻔﻬﺮي‪ ،‬ﻓﺄﺗﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗـﮥ‪ ،‬ﻓﻨﺰل‬‫ﺑﺎﻻﺑﻄـﺢ ﻋﻦ ﻧـﺎﻗﺘﻪ و أﻧﺎﺧﻬـﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺤﻤـﺪ! أﻣﺮﺗﻨﺎ ﻋﻦ اﻟﱠﻠﻪ ان ﻧﺸـﻬﺪ أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ و اﻧﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ ﻓﻘﺒﻠﻨـﺎه ﻣﻨـﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨـﺎ أن ﻧﺼـﻠﯽ ﺧﻤﺴـﺎ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ ﺑﺎﻟﺤـﺞ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﺗﺮض ﺑﻬـﺬا ﺣﺘﯽ رﻓﻌﺖ ﺑﻀـﺒﻌﯽ اﺑﻦ ﻋﻤﮏ‬‫ﺗﻔﻀـﻠﻪ و ﻗﻠﺖ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﺷـﯽء ﻣﻨﮏ‪ ،‬أم ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ؟!‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪:‬‬‫»و اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ‪ ،‬ان ﻫﺬا ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ«‪ .‬ﻓﻮﻟﯽ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن و ﻫﻮ ﯾﺮﯾﺪ راﺣﻠﺘﻪ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫اﻟﻠﻬﻢ ان ﮐـﺎن ﻣـﺎ ﯾﻘﻮل ﻣﺤﻤـﺪ ﺣﻘـﺎ‪ ،‬ﻓـﺄﻣﻄﺮ ﻋﻠﯿﻨـﺎ ﺣﺠـﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء‪ ،‬أو اﺋﺘﻨﺎ ﺑﻌـﺬاب اﻟﯿﻢ! ﻓﻤﺎ وﺻﻞ اﻟﯽ راﺣﻠﺘﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ رﻣﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫ﺑﺤﺠﺮ‪ ،‬ﻓﺴﻘﻂ ﻋﻠﯽ ﻫﺎﻣﺘﻪ و ﺧﺮج ﻣﻦ دﺑﺮه‪ ،‬ﻓﻘﺘﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ ﻟ ِﻠْﮑﺎﻓِﺮﯾَﻦ ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ داﻓٌِﻊ‬‫[‪.‬‬‫و ﻋﺒﺎرت ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﮐﻪ ﺣﻮاﻟﻪ ﺑﺂن ﮐﺮدم در ﺑﺎب ﺳﻮم اﯾﻦ ﮐﺘﺎب در ذﮐﺮ ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺣﻖ‪ ،‬اﯾﻦ اﺳﺖ‪:‬‬‫]و اﻣـﺎ ﺗﻔﺎﺳـﯿﺮ‪ :‬ﭘﺲ‪ ،‬از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﺗﻔﺴـﯿﺮي ﮐﻪ ﻣﻨﺴﻮب ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ ﺑﺤﻀـﺮت اﻣـﺎم ﺣﺴﻦ ﻋﺴـﮕﺮي ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪ .‬رواه ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﺑﺎﺑﻮﯾﻪ‬‫ﺑﺄﺳﻨﺎده‪ ،‬و رواه ﻋﻨﻪ ﻏﯿﺮه ﺑﺄﺳﻨﺎده ﻣﻊ زﯾﺎدة و ﻧﻘﺼﺎن‪.‬‬‫و اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻧﯿﺰ از ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم ﻣﻮﺻﻮف و دﯾﮕﺮ اﺋﻤﻪ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ رواﯾﺖ دارﻧـﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »در ﻣﻨﺜﻮر« ﻣﺒﺴﻮﻃﻨﺪ و در »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ«‬‫ﻣﺠﻤﻮع‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪33 :‬‬‫و ﻣﻀﺒﻮط‪ .‬اﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﺷﯿﻌﻪ از ﺟﺎﻧﺐ اﺋﻤﻪ رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﺑﺎ آن ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻧﻤﯽﺷﻮد[ ]‪ -[1‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻻﺋـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ رواﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ از اﺋﻤﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴـ ﻼم در »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« ﻣﺠﻤﻮع و ﻣﻀـﺒﻮط اﺳﺖ‪ ،‬از رواﯾﺎت ﻣﻌﺘﺒﺮه و اﺧﺒﺎر‬‫ﻣﻌﺘﻤـﺪه اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ ﺑﻤﺒـﺎﻟﻐﻪ در ﻧﻔﯽ ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ رواﯾﺎت اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺎ آن رواﯾﺎت ﺑﻄﻼن رواﯾﺎت اﻫﻞ ﺣﻖ در اذﻫﺎن‬‫ﻣﻌﺘﻘﺪﯾﻦ ﺧﻮد راﺳﺦ ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ و ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در »اﯾﻀﺎح« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﭼﮕﻮﻧﻪ از اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ اﺗﺤﺎد اﻋﺘﻘﺎد ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺘﻌﺎرﻓﻪ ﺑﺎ ﺟﻨﺎب اﻣﺎم رﺿﺎ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﺘﻮﻫﻢ ﺷﻮد؟‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺣﻀﺮت اﻣﺎم از اﺋﻤﻪ اﻫﻞ‬‫ﺳﻨﺖ و ﻣﻌﺘﻘﺪ ﻓﯿﻪ اﯾﺸﺎن ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻤﺎ ﯾﺪل ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺎ ﻣﺮ ﻧﺒﺬ ﻣﻦ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ اﻟﺠﻠﯿﻠﮥ اﻟﺘﯽ ﮐﺎد أن ﻻ ﯾﮑﻮن ﻟﻪ ﻧﺴـﺒﮥ اﻟﺬرة اﻟﯽ اﻟﺒﯿﻀﺎء و اﻟﻘﻄﺮة اﻟﯽ‬‫اﻟﺪﻣﺎء‪.‬‬‫و اﮐﺜﺮ اﺋﻤﻪ ﺣﺪﯾﺚ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ از ﺟﺎﻧﺐ اﻣﺎم ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم رواﯾﺖ دارﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ« در ﺗﺮﺟﻤﻪ آن ﺟﻨﺎب ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫»روي ﻋﻨﻪ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ ]‪ [2‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ]‪ [3‬و اﺑﻮ اﻟﺼـﻠﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺴـﻼم اﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ اﻟﻬﺮوي‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ‪ ،‬و‬‫داود ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ]‪ ،[4‬و أﺣﻤﺪ ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ‪.171 :‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ‪ :‬اﺳﺤﺎق ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(238‬‬‫]‪ [3‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(226‬‬‫]‪ [4‬داود ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن‪ :‬اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ اﻟﻐﺎزي‪ ،‬روي ﻋﻨﻪ اﻟﻤﻔﯿﺪ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﯽ اﺑﻮ ﺣﻔﺺ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺰﯾﺎت‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻬﺮوﯾﮥ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ داود ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﻐﺎزي ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﻟﺮﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ‪...‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪34 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 42‬از ‪220‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺮب ]‪ ،[1‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻠﻢ ]‪ ،[2‬و ﺧﻠﻖ ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬روي ﻟﻪ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ«‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ ﻣﺎ أردﻧﺎ ﻧﻘﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻣﺜﻞ ﺷـﻘﯿﻖ ﺑﻠﺨﯽ ﮐﻪ از اﻋﺎﻇﻢ ﺻﻮﻓﯿﻪ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬از ﺟﻨﺎب اﻣﺎم اﺳﺘﻔﺎده دارد‪ ،‬و ﻣﺜﻞ ﻣﻌﺮوف ﮐﺮﺧﯽ از ﻣﻮاﻟﯽ آن ﺟﻨﺎب ﺑﺎﺷﺪ‪،‬‬‫و ﮐﺘﺐ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‪» ،‬ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ« و »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ از رواﯾﺎت و آﺛﺎر آن ﺟﻨﺎب ﻣﻤﻠﻮء ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺟﻨـﺎب اﻣﺎم رﺿﺎ ﺑﺎﻋﺘﻘﺎد اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ‪ ،‬ﻣﻦ ﺟﻤﻠﻪ اﺋﻤﻪ اﯾﺸﺎن ﺑﺎﺷـﻨﺪ و از رواﯾﺎت و آﺛﺎر اﯾﺸﺎن ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ‬‫ﻣﻤﻠﻮء ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎز ﺗﻮﻫﻢ اﻋﺘﻘﺎد اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺎﺗﺤﺎد ﻋﻘﯿﺪه ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺘﻌﺎرﻓﻪ ﺑﺎ ﻋﻘﯿﺪه اﻣﺎم ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم از واﻗﻊ ﺑﻌﯿﺪﺗﺮ و ﺣﯿﺮت اﻓﺰاي اﻫﻞ ﻧﻈﺮ![‪-‬‬‫ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول ﺳﺄل ﺳﺎﺋﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺪر ﻋﺎﻟﻢ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺪر ﻋﺎﻟﻢ ﺳﺒﻂ ﺷﯿﺦ اﺑﻮ اﻟﺮﺿﺎ‪ ،‬ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪ :‬ﭘﺲ در »ﻣﻌﺎرج اﻟﻌﻠﯽ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ« ﮐﻪ در اول آن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﺑﻌـﺪ ﻓﯿﻘﻮل أﻓﻘﺮ اﻟﻌﺒـﺎد اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ذي اﻟﮑﺮم ﻣﺤﻤـﺪ ﺻـﺪر اﻟﻌـﺎﻟﻢ ﻟﻤﺎ أﻧﻌﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ‪ :‬اﻧﯽ رأﯾﺖ ﻓﯽ ﻣﺒﺸـﺮة‪ :‬ﮐﺄﻧﯽ دﺧﻠﺖ ﻓﯽ ﺣﺠﺮة ﻓﯿﻬﺎ‬‫ﺳﺮﯾﺮ ﻣﻮﺿـﻊ ﺟـﺎﻟﺲ ﻋﻠﯿﻪ أﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﯾﻌﺴـﻮب اﻟﻤﻮﺣـﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﻘﺘـﺪي اﻟﻌـﺎرﻓﯿﻦ‪ ،‬اﺑـﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ‪،‬‬‫ﻓﺤﯿﺎﻧﯽ و ﻃﻠﺒﻨﯽ‪ ،‬و ادﻧﺎﻧﯽ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و اﺟﻠﺴـﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﺳﺮﯾﺮة ﺗﻠﻄﻔﺎ ﻣﻨﻪ و ﺗﻌﻄﻔﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﺗﺮﯾﺪ أن ﺗﺘﻌﻠﻢ ﻣﻨﯽ؟ ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﯾﺎ ﻓﻀﻼ و ﺳﻌﺎدة ﻟﯽ ان‬‫]‪ [1‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺮب‪ :‬اﻟﺰاﻫﺪ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (234‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺳﻠﻢ‪ :‬ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻄﻮﺳﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(242‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪35 :‬‬‫ﻓﺰت ﺑـﺬﻟﮏ اﻟﻤﻘﺼـﺪ اﻟﺠﻠﯿـﻞ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ‪ :‬ﻋﻠﻤﺘـﮏ ﺑﻼـ ﺗﻌﻠﯿﻢ و ﺗﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﺟﻌﻠﺘـﮏ ﺑﺤﺮا و ﺳﺄﺟﻌﻠـﮏ ﺑﺤﺮا‪ ،‬ﻓﻔﺮﺣﺖ ﺑﺎﻧﻌﺎﻣﻪ و‬‫اﺣﺴﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﻗﺮرت ﺑﺎﮐﺮاﻣﻪ و اﻣﺘﻨﺎﻧﻪ‪ ،‬و وﺟﺪت اﻟﻌﻠﻮم ﺣﺎﺿﺮة ﻟﺪي‪ ،‬و اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ ﻃﺎﻟﻌﮥ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ رب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ‪.‬‬‫و رأﯾﺖ ﻓﯽ اﺧﺮي ﮐـﺄﻧﯽ دﺧﻠﺖ دارا ﻓﯿﻬـﺎ ﺟـﺎﻟﺲ ﺟﻨـﺎﺑﻪ اﻟﻤﻌﻈﻢ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻠﺤﺎﺿـﺮﯾﻦ‪ :‬ﺑـﺎﯾﻌﻮا ﻣﻌﻪ و ان ﻟﻢ ﺗﻔﻌﻠـﻮا ﻓـﺎﻟﻘﺮآن‬‫ﯾـﺬﻫﺐ ﻣﻦ اﯾـﺪﯾﮑﻢ‪ ،‬و ﺗﻮﺟﻬﺖ إﻟﯿﻪ ﻻ ﺑﺎﯾﻊ ﻣﻌﻪ‪ ،‬ﻓﻤـﺪ اﻟﯽ ﯾـﺪه اﻟﮑﺮﯾﻤـﮥ‪ ،‬ﻓﺄﺧـﺬﺗﻬﺎ و ﺗﻤﺴـﮑﺖ و اﻋﺘﺼـﻤﺖ و ﺑﺎﯾﻌﺖ ﻣﻌﻪ ﮐﻤﺎ ﯾﺒﺎﯾﻊ ﻣﻊ‬‫اﻟﺸـﯿﻮخ‪ ،‬ﻓﺎرﺷﺪﻧﯽ و أﺧﺬ ﻣﻨﯽ اﻟﻤﻮاﺛﯿﻖ اﻟﺠﻠﯿﻠﮥ‪ ،‬ﻓﺼﺮت ﺗﻠﻤﯿﺬا ﻟﻪ و ﻣﺮﯾﺪا‪ ،‬ﻓﺒﻌﺜﻨﯽ ﺣﺐ اﻟﺘﻠﻤﯿﺬ ﻻﺳﺘﺎذه و اﻟﻤﺮﯾﺪ ﻟﺸﯿﺨﻪ‪ ،‬ﺑﻞ اﻟﻌﺒﺪ ﻟﻤﻮﻻه‬‫و اﻟﻌﺎﺷﻖ ﻟﻌﺸـﯿﻘﻪ أن أﻣﺪﺣﻪ و أذﮐﺮ ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ اﻟﻌﻠﯿﺎء‪ ،‬و اﻗﺮ أﻋﯿﻦ اﻟﻤﺤﺒﯿﻦ ﺑﺒﯿﺎن ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ و ﻣﺂﺛﺮه اﻟﺴﻤﯿﺎ‪ ،‬ﻟﮑﯽ أدﺧﻞ ﻓﯽ زﻣﺮة اﻟﻤﺪاﺣﯿﻦ ﻟﻪ و‬‫اﻟﻤﺜﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و اﺣﺴﺐ ﻓﯽ ﺷﯿﻌﺘﻪ اﻟﻤﻘﺮﺑﯿﻦ ﻟﺪﯾﻪ‪.‬‬‫ﺛﻢ اﻧﯽ ﻣﺎ اردت ﺑﮑﻠﻤـﮥ اﻟﺸـﯿﻌﮥ اﻟﻔﺮﻗﮥ اﻟﺮاﻓﻀﮥ اﻟﺸـﻨﯿﻌﮥ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﯽ ﻗﺼﺪت ﺑﻬﺎ اﻻﻣﮥ اﻟﻌﺎرﻓﮥ اﻟﻤﺤﻘﻘﮥ اﻟﺼﻮﻓﯿﮥ اﻟﺘﯽ ﻫﯽ ﺷـﯿﻌﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ‪،‬‬‫ﻓﺸـﺮﻋﺖ ﻓﯽ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﻣﺴـﻤﯽ ﺑﻤﻌﺎرج اﻟﻌﻠﯽ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ‪ ،‬اورد ﻓﯿﻪ ﻣﺎ اﻃﻠﻌﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻻﯾﺎت و اﻟﺬﮐﺮ اﻟﺤﮑﯿﻢ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ‬‫اﻟﻮﺻـّﯽ اﻟﻌﻠﯿﻢ‪ ،‬و ﺳـﻨﻦ اﻟﻨﺒﯽ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﻓﯽ ﻣﺪاﯾـﺢ اﻟﺤﺒﯿﺐ اﻟﻔﺨﯿﻢ‪ ،‬و اﺷـﻬﺪوا ﻣﻌﺸـﺮ اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ أﻧﯽ ﻣﺘﺄس ﻓﯽ اﻟﻌﻘﺎﺋﺪ و اﻟﻤﺸﺎرب ﻟﻠﺼﻮﻓﯿﮥ‬‫اﻟﻌﻠﯿﮥ‪ ،‬أﻋﺘﻘﺪ ﻣﺎ ﯾﻌﺘﻘﺪون‪ ،‬و أﺷـﺮب ﻣﻦ ﮐﺄس ﻫﻢ ﻣﻨﻪ ﯾﺸـﺮﺑﻮن‪ ،‬و ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﻣﺼﺪق ﻟﻤﺎ أﻋﻄﺎﻫﻢ اﻟﱠﻠﻪ‬‫و رﺳﻮﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﻨﺎزل و اﻟﻤﻘﺎﻣﺎت ﻋﻨـﺪه‪ ،‬ﻻ أﻗـﺪح ﻓﯽ اﺣـﺪ‪ ،‬و ﻻ اﻧﮑﺮ ﻓﻀـﯿﻠﮥ واﺣﺪ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬و اﻓﻮض أﻣﺮ ﻣﻨﺎزﻋﺘﻬﻢ و ﻣﺠﺎدﻟﺘﻬﻢ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﯿﻨﻬﻢ‬‫اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻻ أذﮐﺮ اﺣﺪا ﻣﻨﻬﻢ اﻻ ﺑﺨﯿﺮ‪ ،‬و أﺗﯿﻘﻦ أﻧﯽ ﻟﻮ اﻧﻔﻘﺖ ﮐﻞ ﯾﻮم ﻣﺜﻞ اﺣﺪ ذﻫﺒﺎ ﻣﺎ ﺑﻠﻐﺖ ﻣﺪ أﺣﺪﻫﻢ و ﻻ ﻧﺼﯿﻔﻪ و أﻗﻮل‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪36 :‬‬‫اﻟﱠﻠﻬـّﻢ اﻧﯽ ﻣﺤﺐ ﻟـﮏ و ﻟﺮﺳﻮﻟـﮏ و ﻻﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻟﻤﻦ اﺣﺒـﮏ و رﺳﻮﻟـﮏ و اﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ ،‬و اﺑﻐﺾ ﻣﻦ أﺑﻐﻀـﮏ و رﺳﻮﻟـﮏ و اﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪،‬‬‫ﺑﺤﺒـﮏ اﺣﺒﺒﺖ ﻣﻦ اﺣﺒﺒﺖ‪ ،‬و ﻓﯿﮏ أﺑﻐﻀﺖ ﻣﻦ اﺑﻐﻀﺖ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻣﻮﺿﻮﻋﺎ ﻟﻔﻀﺎﺋﻞ اﻟﻮﺻـّﯽ اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ ﺟﺮدت ﻓﯿﻬﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 43‬از ‪220‬‬‫ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ اﻟﻘﺼﻮي‪ ،‬و أﻓﺮدت ﺑﺎﻟـﺬﮐﺮ ﻣﻨﺎﺻـﺒﻪ اﻟﻌﻠﯿﺎء‪ ،‬اﻻ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺘﯽ وردت ﻓﯿﻪ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﻣﻊ ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻓﺄوردﺗﻬﺎ ﻟﯿﮑﻮن اﻟﮑﺘﺎب ﺣﺎوﯾﺎ‬‫ﻟﺠﻤﯿﻊ ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺒﺎب و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻠﻬﻢ ﻟﻠﺼﻮاب‪ ،‬و إﻟﯿﻪ اﻟﻤﺘﺎب و اﻟﻤﺂب ‪.‬‬
‫رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬‫]أﺧﺮج اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮه‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل ﯾﻮﻣﺎ‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و‬‫ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه« ﻓﺴﻤﻊ ذﻟﮏ واﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﮑﻔﺮة ﻣﻦ ﺟﻤﻠﮥ اﻟﺨﻮارج‪ ،‬ﻓﺠﺎء اﻟﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﯾﺎ ﻣﺤﻤـﺪ! ﻫـﺬا ﻣﻦ ﻋﻨﺪك‪ ،‬أو ﻣﻦ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ؟!‪ ،‬ﻓﺨﺮج اﻟﮑﺎﻓﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﺴـﺠﺪ و ﻗﺎم ﻋﻠﯽ ﻋﺘﺒﮥ اﻟﺒﺎب و ﻗﺎل‪ :‬ان ﮐﺎن ﻣﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ ﺣﻘﺎ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺰل ﻋﻠﯽ‬‫ﺣﺠﺮا ﻣﻦ اﻟﺴﻤﺎء!‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﻨﺰل ﺣﺠﺮ‪ ،‬ﻓﺮﺿﺦ رأﺳﻪ‪ ،‬ﻓﻨﺰل ﻗﻮﻟﻪ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ‬‫ اﻵﯾﮥ[‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎِﺋٌﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺻﻨﻌﺎﻧﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﺻﻼح اﻻﻣﯿﺮ ﺻﻨﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫در ﺣﻖ ﺣﺎرث‪ :‬ﭘﺲ در »روﺿﻪ ﻧﺪﯾﻪ ﺷﺮح ﺗﺤﻔﻪ ﻋﻠﻮﯾﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻟﻘﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﺳﺌﻞ ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ ﻋﻦ ﻗﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫ﻓﯿﻤﻦ ﻧﺰﻟﺖ؟‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﻘـﺪ ﺳﺄﻟﺘﻨﯽ ﻋﻦ ﻣﺴﺄﻟﮥ ﻣﺎ ﺳﺄﻟﻨﯽ ﻋﻨﻬﺎ أﺣﺪ ﻗﺒﻠﮏ‪ .‬ﺣﺪﺛﻨﯽ اﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ آﺑﺎﺋﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﮐﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻧﺎدي اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﻮا‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﯾﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪37 :‬‬‫ﻓﺸﺎع ذﻟﮏ و ﻃﺎر ﻓﯽ اﻟﺒﻼد‪ ،‬ﻓﺒﻠﻎ ذﻟﮏ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن اﻟﻔﻬﺮي‪ ،‬ﻓﺄﺗﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﮥ‪ ،‬ﺣﺘﯽ أﺗﯽ اﻻﺑﻄﺢ‪،‬‬‫ﻓﺄﻧﺎﺧﻬﺎ و ﻋﻘﻠﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻢ أﺗﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻣﻼ ﻣﻦ اﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺤﻤﺪ! أﻣﺮﺗﻨﺎ ﻋﻦ اﻟﱠﻠﻪ ان ﻧﺸﻬﺪ أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ‬‫و اﻧﮏ رﺳﻮﻟﻪ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ أن ﻧﺼﻠﯽ ﺧﻤﺴﺎ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ أن ﻧﺼﻮم ﺷﻬﺮا ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ أن ﻧﺤﺞ اﻟﺒﯿﺖ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه‬‫و ﻟﻢ ﺗﺮض ﺑﻬـﺬا‪ ،‬ﺣﺘﯽ أﺧـﺬت ﺑﻀـﺒﻌﯽ اﺑﻦ ﻋﻤﮏ‪ ،‬ﻓﻔﻀـﻠﺘﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ و ﻗﻠﺖ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻫﺬا ﺷـﯽء ﻣﻨﮏ أو ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ؟!‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل‪» :‬و اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ‪ ،‬اﻧﻪ ﻣﻦ اﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ«‪.‬‬‫ﻓﻮﻟﯽ اﻟﺤـﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤـﺎن ﯾﺮﯾـﺪ راﺣﻠﺘﻪ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ان ﮐﺎن ﻣﺎ ﯾﻘﻮل ﻣﺤﻤـﺪ ﺣﻘﺎ‪ ،‬ﻓﺄﻣﻄﺮ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺠﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء‪ ،‬أو اﺋﺘﻨﺎ ﺑﻌـﺬاب‬‫اﻟﯿﻢ!‪ ،‬ﻓﻤﺎ وﺻﻞ اﻟﯽ راﺣﻠﺘﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ رﻣﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺤﺠﺮ ﺣﺘﯽ ﺳﻘﻂ ﻋﻠﯽ وﺳﻂ ﻫﺎﻣﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺘﻠﻪ و اﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ‪:‬‬‫َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ ﻟ ِﻠْﮑﺎﻓِﺮﯾَﻦ ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ داﻓٌِﻊ‬‫ ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ذﮐﺮه اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﺑﻮ ﺳﻌﻮد اﻟﺮوﻣﯽ ]‪ [1‬ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه اﻟﺸﻬﯿﺮ[‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﻋﺎﻟﻢ ﺟﻠﯿﻞ و ﻣﺤﻘﻖ ﻧﺒﯿﻞ‪ ،‬ﺣﺎوي ﻓﻀﻞ ﺟﻤﯿﻞ و ﺣﺎﺋﺰ ﻣﺠﺪ اﺛﯿﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺣﻔﻈﯽ ﺷﺎﻓﻌﯽ‬‫در »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل ﻓﯽ ﺷﺮح ﻋﻘﺪ ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻶل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 44‬از ‪220‬‬‫]و اوﻻد اﻻﻣﺎم اﻟﻤﺘﻮﮐﻞ ﻋﻠﻤﺎء ﺟﻬﺎﺑﺬة و اﺑﺮار‪ ،‬اﻋﻈﻤﻬﻢ وﻟﺪه اﻻﻣﺎم اﻟﻤﺆﯾﺪ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺮأ ﮐﺘﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﺑﺮع ﻓﯿﻬﺎ‪.‬‬‫ﮐـﺎن اﻣﺎﻣـﺎ ﻓﯽ اﻟﺰﻫـﺪ و اﻟﻮرع‪ ،‬ﯾﻌﺘﻘـﺪه اﻟﻌﺎﻣـﮥ و اﻟﺨﺎﺻـﮥ‪ ،‬و ﯾـﺄﺗﻮﻧﻪ ﺑﺎﻟﻨـﺬور ﻓﯿﺮدﻫﺎ و ﯾﻘﻮل‪ :‬ان ﻗﺒﻮﻟﻬﺎ ﺗﻘﺮﯾﺮ ﻟﻬﻢ ﻋﻠﯽ اﻋﺘﻘﺎدﻫﻢ‪ ،‬اﻧﻪ ﻣﻦ‬‫اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ و ﻫﻮ ﯾﺨﺎف أﻧﻪ ﻣﻦ اﻟﻬﺎﻟﮑﯿﻦ‪ [1] .‬اﺑﻮ اﻟﺴﻌﻮد‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻌﻤﺎدي اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (982‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪38 :‬‬‫و ﺣﮑﯽ ﺑﻌﺾ اوﻻده ان ﺟﺎرا ﻟﻼﻣﺎم ﮐﺎن ﻟﻪ ﺻﺒﯽ ﯾﻠﻌﺐ ﻣﻊ اوﻻد اﻻﻣﺎم ﻋﻨﺪﻫﻢ ﻓﯽ اﻟﺪار‪ ،‬و أﻧﻪ اﻧﻘﻄﻊ ﻋﻨﻬﻢ اﯾﺎﻣﺎ‪ ،‬ﻓﺠﺎء اﺑﻮه ﻟﻠﺴﻼم ﻋﻠﯽ‬‫اﻻﻣﺎم ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ‪ ،‬ﻓﺴﺄﻟﻪ ﻋﻦ اﻧﻘﻄﺎع وﻟﺪه‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮ ﻟﻪ اﻧﻪ ﺟﺎء إﻟﯿﻬﻢ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻻﯾﺎم‪ ،‬ﻓﺪﻓﻌﻮه و أﻏﻠﻘﻮا اﻟﺒﺎب ﻋﻨﺪ دﺧﻮﻟﻬﻢ ﻟﻠﻄﻌﺎم‪ ،‬ﻓﻘﺎﺿﺖ‬‫ﻋﯿﻨﺎ اﻻﻣﺎم‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻻ ﺣﻮل و ﻻ ﻗﻮة اﻻ ﺑﺎﻟّﻠﻪ اﺣﻮﺟﺘﻨﺎ اﻟﯽ ذﮐﺮ ﻣﺎ ﻻ ﻧﺤﺐ اﻓﺸﺎءه‪ ،‬اﻧﻤﺎ ﺳﺒﺐ ذﻟﮏ اﻧﻪ اﺿﺮﺑﻨﺎ اﻟﺠﻮع و ﻟﻢ ﻧﺠﺪ ﻣﺎ ﺳﻮغ ﻟﻨﺎ‪،‬‬‫ﻓﺄﮐﻠﻨﺎ ﻣﯿﺘﮥ و ﻫﯽ ﻻ ﺗﺤﻞ ﻟﻮﻟﺪك‪.‬‬‫و ﻗﺮأ و ﻫﻮ ﯾﺼﻠﯽ ﺑﺎﻟﻨﺎس ﺻﻼة اﻟﺼﺒﺢ‪َ :‬ﻫْﻞ َأﺗﺎَك َﺣِﺪﯾُﺚ اﻟ ْﻐﺎِﺷَﯿِﮥ‬‫‪ ،‬ﻓﺒﮑﯽ و ﻏﺸﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و اﺣﻮاﻟﻪ ﮐﺜﯿﺮة ‪ ،[...‬اﻟﯽ ان ﻗﺎل‪:‬‬‫]و ﻣﻦ اﻋﯿﺎن آل اﻻﻣﺎم اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﻤﺠﺘﻬﺪ اﻟﺸـﻬﯿﺮ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﺴﺮاج اﻟﻤﻨﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﻣﯿﺮ‪ ،‬ﻣﺴﻨﺪ اﻟﺪﯾﺎر و ﻣﺠﺪد اﻟﺪﯾﻦ ﻓﯽ‬‫اﻻﻗﻄﺎر‪ .‬ﺻـﻨﻒ اﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻣﺎﺋﮥ ﻣﺆﻟﻒ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻻ ﯾﻨﺴﺐ اﻟﯽ ﻣﺬﻫﺐ‪ ،‬ﺑﻞ ﻣﺬﻫﺒﻪ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﮐﺎن واﻟﺪه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻼ ﻧﺰاع اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﺻﻼح‬‫ﻣﻦ اﮐﺎﺑﺮ اﻻﺋﻤﮥ اﻫﻞ اﻟﺰﻫﺪ و اﻟﻮرع‪ ،‬اﺳـﺘﻮي ﻋﻨﺪه اﻟﺬﻫﺐ و اﻟﺤﺠﺮ‪ ،‬و ﺧﻠﻒ اوﻻدا ﻫﻢ اﻋﯿﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء و اﻟﺤﮑﻤﺎء‪ ،‬اﮐﺒﺮﻫﻢ ﺷﯿﺨﻨﺎ وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﺴـﯿﺪ اﺑﺮاﻫﯿـﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻻـﻣﯿﺮ ﻧﺰﯾـﻞ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ اﻟﺸـﺮﯾﻔﯿﻦ ﻣﻦ ﺟﻬﺎﺑـﺬة اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ و أﺋﻤـﮥ اﻟﻄﺮاﺋـﻖ اﻟﺴـﺎﻟﮑﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻗـﺪم واﻟـﺪه ﻓﯽ اﺗﺒـﺎع‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﺘﺼﻮف ﻗﺪم راﺳﺨﮥ زاده اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﻓﻀﻠﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر در »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﺳـﯿﺪﻧﺎ اﻻﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﻣﯿﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬أﺧﺬ ﻋﻦ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ و اﺳﺘﺠﺎز ﻣﻨﻬﻢ و ارﺗﺒﻂ ﺑﺄﺳﺎﻧﯿﺪﻫﻢ‪ ،‬و ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺦ‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ ﺑﻦ اﻟﺰﯾﻦ اﻟﻤﺰﺟﺎﺟﯽ ]‪ ،[1‬و اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و اﺳـﺘﺠﺎز ﻣﻨﻪ و اﺳـﻨﺪ ﻋﻨﻪ ﻣﻊ ﺗﻤﮑﻨﻪ ﻣﻦ ﻋﻠﻮم اﻵل و ﺗﺄﺻـﻠﻪ ‪ [1] .‬ﻋﺒﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ ﺑﻦ‬‫اﻟﺰﯾﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺰﺟﺎﺟﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ )‪.(1195‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪39 :‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﻣﻌﺎﺻﺮ در »اﺗﺤﺎف اﻟﻨﺒﻼء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫] »ارﺷﺎد اﻟﻨﻘﺎد اﻟﯽ ﺗﯿﺴﯿﺮ اﻻﺟﺘﻬﺎد« ﻟﻼﻣﺎم ﺑﺪر اﻟﻤﻠﮥ اﻟﻤﻨﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ .(1182‬اوﻟﻪ‪» :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ اﻟﺬي‬‫ذﻟﻞ ﺻﻌﺎب ﻋﻠﻮم اﻻﺟﺘﻬﺎد ﻟﻌﻠﻤﺎء اﻻﻣﮥ«‪ ،‬دو ﮐﺮاﺳﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺧﯿﻠﯽ ﻧﺎﻓﻊ و ﻣﻔﯿﺪ و ﻣﺮﺷﺪ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »اﺗﺤﺎف اﻟﻨﺒﻼء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫] »ﺗﻮﺿـﯿﺢ اﻻﻓﮑﺎر ﻟﻤﻌﺎﻧﯽ ﺗﻨﻘﯿﺢ اﻻﻧﻈﺎر« ﻟﻠﺴﯿﺪ اﻻﻣﺎم ﺑﺪر اﻟﻤﻠﮥ اﻟﻤﻨﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﺻﻼح اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و‬‫ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ و أﻟﻒ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »اﺗﺤﺎف اﻟﻨﺒﻼء« در ﺿﻤﻦ ﺷﺮوح »ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ ﺳﯿﻮﻃﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﺑﺮ وي ﺷـﺮﺣﯽ اﺳﺖ ﻣﻮﺟﺰ ﻣﻤﺰوج ﺣﺎﻣﻞ اﻟﻤﺘﻦ در دو ﻣﺠﻠـﺪ از ﺳـﯿﺪ ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﻣﯿﺮ اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻓﻘﯿﺮ در ﺣﺪﯾﺪه ﺑﺮ‬‫آن ﻣﻄﻠﻊ ﺷﺪه و از آن ﻣﺴﺘﻔﯿﺪ ﮔﺸﺘﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »اﺗﺤﺎف اﻟﻨﺒﻼء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫] »ﺳـﺒﻞ اﻟﺴـﻼم ﺷﺮح ﺑﻠﻮغ اﻟﻤﺮام« ﻟﻠﺴﯿﺪ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﺑﺪر اﻟﻤﻠﮥ اﻟﻤﻨﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﻣﯿﺮ اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ و‬‫أﻟﻒ‪ .‬اوﻟﻪ‪» :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﺬي ﻣﻦ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺑﺒﻠﻮغ اﻟﻤﺮام ﻣﻦ ﺧﺪﻣﮥ اﻟﺴﻨﮥ اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ«‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﺷﺮح در دو ﻣﺠﻠﺪ اﺳﺖ‪ ،‬در وي ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 45‬از ‪220‬‬‫ﻫﺬا ﺷـﺮح ﻟﻄﯿﻒ ﻋﻠﯽ »ﺑﻠﻮغ اﻟﻤﺮام« ﺗﺄﻟﯿﻒ اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﺣﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ دار اﻟﺴﻼم‪ ،‬اﺧﺘﺼﺮﺗﻪ‬‫ﻣﻦ ﺷـﺮح اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﺷـﺮف اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ ]‪ [1‬اﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ درﺟـﺎﺗﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﯿﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻘﺘﺼـﺮا ﻋﻠﯽ ﺣـﻞ اﻟﻔـﺎﻇﻪ و ﺑﯿﺎن‬‫ﻣﻌﺎﻧﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎﺻﺪا ﺑﺬﻟﮏ وﺟﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﺘﻘﺮﯾﺐ ﻟﻠﻄﺎﻟﺒﯿﻦ ]‪ [1‬ﺷﺮف اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ‪ :‬اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﺎﺿﯽ ﺻﻨﻌﺎء اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1119‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪40 :‬‬‫و اﻟﻨﺎﻇﺮﯾﻦ‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻣﻌﺮﺿﺎ ﻋﻦ ذﮐﺮ اﻟﺨﻼﻓﺎت و اﻻﻗﺎوﯾﻞ‪ ،‬اﻻ ان ﯾـﺪﻋﻮ إﻟﯿﻪ ﻣﺎ ﯾﺮﺗﺒﻂ ﺑﻪ اﻟـﺪﻟﯿﻞ‪ ،‬ﻣﺘﺠﻨﺒﺎ ﻟﻼﯾﺠﺎز اﻟﻤﺨﻞ و اﻻﻃﻨﺎب اﻟﻤﻤﻞ‪ ،‬و‬‫ﻗﺪ آﺗﯽ ﺑﺰﯾﺎدة ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ اﻻﺻﻞ ﻣﻦ اﻟﻔﻮاﺋﺪ‪ .‬و اﻟﱠﻠﻪ أﺳﺄل أن ﯾﺠﻌﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺎد ﻣﻦ ﺧﯿﺮ اﻟﻌﻮاﺋﺪ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﺷـﺮح ﻧﺰد ﻓﻘﯿﺮ ﺣﻘﯿﺮ ﺑﺨﻂ ﺳـﯿﺪ ﻋﻼﻣﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب اﺳﺖ و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ‪ ،‬و اول ﻣﺠﻠﺪ ﺛﺎﻧﯽ اﯾﻦ‬‫ﺷﺮح اﯾﻦ اﺳﺖ‪:‬‬‫اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ اﻟﺬي اﺣﻞ ﻟﻌﺒﺎده اﻟﺒﯿﻊ و اﻟﺸﺮاء‪ ،‬و ﺣﺮم ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﻤﮑﺎﺳﺐ اﻟﺨﺒﯿﺜﮥ و اﻟﺮﺑﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »اﺗﺤﺎف اﻟﻨﺒﻼء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫] »ﻣﺤﻮ اﻟﺤﻮﺑﮥ ﺷﺮح اﺑﯿﺎت اﻟﺘﻮﺑﮥ« و ﻫﯽ‪:‬‬‫اﻣﺎ أن ﻋﻤﺎ أﻧﺖ ﻓﯿﻪ ﻣﺘﺎب و ﻫﻞ ﻟﮏ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ اﻟﺒﻌﺎد اﯾﺎب‬‫اﻟﯽ آﺧﺮ اﻻﺑﯿﺎت‪ ،‬و ﺗﻠﮏ ﻗﺼـﯿﺪة ﺣﺴـﻨﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﺚ ﻋﻠﯽ اﺗﺒﺎع اﻟﺴـﻨﮥ و اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬ذﮐﺮﺗﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﻄـﮥ ﺑﺘﻤﺎﻣﻬﺎ و ﻫﯽ ﻣﻦ ﻧﻈﻢ اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﻌﻼﻣﮥ‬‫اﻟﻤﺠﺘﻬﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﻣﯿﺮ اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ و أﻟﻒ‪ .‬و ﺷﺮح وي ﻧﯿﺰ از او اﺳﺖ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »اﺗﺤﺎف اﻟﻨﺒﻼء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫] »ﻫﺪاﯾـﮥ اﻟﻤﺮﺗﺎب اﻟﯽ ﺻـﺤﮥ ﻧﯿﮥ اﻟﻌﺒﺎدات ﻟﻨﯿﻞ اﻟﺜﻮاب و دﻓﻊ اﻟﻌﻘﺎب« ﻟﻠﺴـﯿﺪ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﻣﯿﺮ اﻟﯿﻤﻨﯽ‪ .‬اوﻟﻪ‪» :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ‬‫ُﺳﺒْﺤﺎَﻧَﮏ ﻻ ِﻋﻠَْﻢ ﻟَﻨﺎ ِإﻟﱠﺎ ﻣﺎ َﻋﱠﻠْﻤَﺘﻨﺎ‬‫ اﻟﺦ ‪.‬‬‫اﯾﻦ رﺳـﺎﻟﻪ در ﺟﻮاب ﺳﺆال ﺑﻌﺾ اﻫـﻞ ﻋﻠﻢ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣـﺪﻟﻞ ﺑﺂﯾﺎت و اﺣﺎدﯾﺚ در اﺛﺒﺎت آﻧﮑﻪ ﻋﺒﺎدت و ﻋﻤﻞ ﺑﺮ ﻃﻤﻊ ﺟﻨﺖ و ﺧﻮف از ﻧﺎر‬‫ﺻﺤﯿﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﻓﻘﯿﺮ ﻧﻘﻠﺶ از ﻣﮑﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ ﮔﺮﻓﺘﻢ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »اﺗﺤﺎف اﻟﻨﺒﻼء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪41 :‬‬‫] »اﻟﯿﻮاﻗﯿﺖ ﻓﯽ اﻟﻤﻮاﻗﯿﺖ« رﺳﺎﻟﮥ ﻓﯽ ﺑﯿﺎن اوﻗﺎت اﻟﺼـﻠﻮات اﻟﺨﻤﺲ اﻟﻤﮑﺘﻮﺑﺎت ﻋﻠﯽ ﻣﺎ وردت ﺑﻪ اﻟﺴـﻨﮥ و ﺻﺤﺖ ﺑﻪ اﻻﺧﺒﺎر ﻟﻠﺴﯿﺪ اﻻﻣﺎم‬‫اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻻـﻣﯿﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻤـﺎﻧﯿﻦ و ﻣﺎﺋـﮥ و أﻟﻒ‪ .‬اوﻟﻪ‪ :‬ﺣﺎﻣـﺪا ﻟﻤﻦ ﺟﻌﻞ اﻟﺼـﻠﻮة ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻣﻮﻗﺘﺎ ﻣﻌﯿﻨﺎ‬‫ﻣﺤﺪود‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و در وي رد اﺳﺖ ﺑﺮ ﺑﻌﺾ زﯾﺪﯾﻪ در ﺟﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﺼـﻠﻮﺗﯿﻦ در ﺣﻀـﺮ ﺑﻐﯿﺮ ﻋﺬر ﺳﻔﺮ و ﻣﻄﺮ و ﺟﺰ آن‪ ،‬و ﻓﻘﯿﺮ آن را ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﺣﺪﯾﺪه و ﺟﺪه‬‫در ﻣﺮﮐﺐ ﺧﻮد ﺑﺪﺳـﺘﺨﻂ ﺧﻮﯾﺶ ﻧﻘﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﭼﻬﺎرم ﺷﻮال ﺳﻨﻪ )‪ (1285‬ﻫﺠﺮي از ﮐﺘﺎﺑﺘﺶ ﻓﺎرغ ﮔﺸـﺘﻪ‪ .‬و اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﺬي ﺑﻨﻌﻤﺘﻪ ﺗﺘﻢ‬‫اﻟﺼﺎﻟﺤﺎت ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ در »اﺗﺤﺎف اﻟﻨﺒﻼء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻣﺸﺎﯾـﺦ ﻓﻘﯿﺮ در ﻋﻠﻮم ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺘﻌﺪد ﺑﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ذﮐﺮ آﻧﻬﺎ در »ﺣﻄﻪ« ﺑﺎ ﻧﻘﻞ اﺟﺎزاﺗﺸﺎن ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه‪ ،‬ﺣﺎﺟﺖ اﻋﺎده ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬آﺧﺮﯾﻦ اﯾﻦ‬‫ﺟﻤﺎﻋﮥ در اﺟﺎزت ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺷـﯿﺦ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ ﺑﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤﺪث ﻧﺰﯾﻞ ﻣﮑﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ ﺣﺎﻻ ﻓﺴﺢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﻣﺪﺗﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ‬‫ﻣﻌﻤﺮﺗﺮﯾﻦ ﺟﻤﺎﻋﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻧﺴﺨﻪ اﺟﺎزت اﯾﺸﺎن اﯾﻦ اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺣﻤﺪا ﻟﻤﻦ آﻻؤه ﻣﺘﺼﻠﮥ و ﻓﯽ اﻟﺪﻫﻮر ﮐﻠﻬﺎ ﻣﺴﻠﺴﻠﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 46‬از ‪220‬‬‫اﺳﻨﺎدﻫﺎ ﺻﺢ ﺑﻼ اﻋﺘﻼل ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺗﺪﻟﯿﺲ و ﻻ اﻋﻀﺎل‬‫ﺛﻢ اﻟﺼﻠﻮة داﺋﻤﺎ و اﺑﺪا ﻣﻊ ﺳﻼم ﻻ ﯾﺰال ﺳﺮﻣﺪا‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺒﯽ اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ و ﻋﺘﺮﺗﻪ و ﺻﺤﺒﻪ ﻣﺘﺒﻌﯽ ﻃﺮﯾﻘﺘﻪ‬‫و ﺑﻌﺪ‪ :‬ﻓﺎن اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻔﻄﻦ اﻟﺬﮐﯽ ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﺴﯿﺪ ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﻧﺠﻞ ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﺴﯿﺪ اوﻻد ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﻘﻨﻮﺟﯽ‪ ،‬ﻧﻔﻊ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻌﻠﻮﻣﻪ ﮐﻞ ذﮐﯽ و‬‫ﻏﺒﯽ‪ ،‬ﻃﻠﺐ ﻣﻨﯽ إﺟـﺎزة ﻋﺎﻣـﮥ و ﻣﺜﻠﯽ ﻣﻨﻪ ﯾﻄﻠﺐ و ﻟﺴﺖ ﺑﺄﻫﻞ أن اﺟﺎز‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ أن اﺟﯿﺰ؟ و ﻟﮑﻦ اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ ﻗـﺪ ﺗﺨﻔﯽ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﺎﻟﻤﺜﻮل ﻋﻨﺪ أﺋﻤﮥ اﻟﺴﻨﮥ اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ و اﻟﺴﻤﺎع‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪42 :‬‬‫ﻣﻨﻬﻢ ﻟﻶﺛﺎر و اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺼﻄﻔﻮﯾﮥ و أﺧﺬ اﻻﺟﺎزات ﻋﻨﻬﻢ‪:‬‬‫ﻓﺄوﻟﻬﻢ و أﺟﻠﻬﻢ اﻻﻣﺎم اﻟﻬﻤﺎم‪ ،‬ﻓﺨﺮ اﻻﺳﻼم‪ ،‬اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺮﺑﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸﻮﮐﺎﻧﯽ اﻟﺤﻘﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺎﻟﺴﻠﻒ‬‫اﻟﺼـﺎﻟﺤﯿﻦ و ﻣﺘﻌﻨـﺎ ﺑﺒﺮﮐﺎﺗﻪ آﻣﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﺮوي ﻋﻦ ﻋـﺪة ﻣﺸﺎﯾـﺦ‪ ،‬و اﺳﺎﻣﯽ اﻟﮑﻞ ﻣﻊ اﺧﺘﻼف اﻟﻄﺮق ﻣﻨﺪرﺟـﮥ ﻓﯽ »اﺗﺤﺎف اﻻﮐﺎﺑﺮ ﺑﺄﺳـﻨﺎد‬‫اﻟﺪﻓﺎﺗﺮ« ﻓﻼ ﺣﺎﺟﮥ اﻟﯽ اﻋﺎدﺗﻬﺎ‪.‬‬‫و اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ :‬وﺟﯿﻪ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬اﻟﻮرع اﻟﺘﻘﯽ ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ اﻟﺒﻬﮑﻠﯽ ]‪ [1‬رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ارﺿﺎه و ﺟﻌﻞ اﻟﺠﻨﮥ‬‫ﻣﺜﻮاه‪ ،‬و ﻟﻪ ﻋـﺪة ﻣﺸﺎﯾـﺦ ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﺠﻼل ]‪ ،[2‬و ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﺑـﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻬﺎدي اﻟﻘﺪﯾﻤﯽ‪.‬‬‫و اﻟﺜﺎﻟﺚ‪ :‬اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻨﺤﺮﯾﺮ ﺷـﯿﺨﻨﺎ و ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﺴـﯿﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﻣﯿﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ و ﺟﻌﻞ اﻟﺠﻨﮥ ﻣﺴﮑﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬و‬‫ﻫﻮ ﯾﺮوي أﯾﻀﺎ ﻋﻦ ﻋﺪة ﻣﺸﺎﯾﺦ‪ ،‬أﺟﻠﻬﻢ و اﮐﺮﻣﻬﻢ واﻟﺪه اﻟﻤﺠﺘﻬﺪ اﻟﺸـﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﻣﯿﺮ و اﻻﻣﺎم اﻟﻬﻤﺎم اﻟﻤﺸﻬﻮر ﻋﻨﺪ‬‫اﻟﺨﺎص و اﻟﻌﺎم‪ ،‬اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺎدق اﻟﺴﻨﺪي اﻟﻤﺪﻧﯽ ]‪.[3‬‬‫و اﻟﺮاﺑﻊ‪ :‬اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﺒﻬﯽ‪ ،‬وارث اﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻨﺒﯽ اﻻﻣﯽ‪ ،‬اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺎﺑﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻮاﻋﻆ ]‪ [4‬اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺨﺰرﺟﯽ اﻟﺴﻨﺪي‬‫ﺳﻘﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺛﺮاه و ﺟﻌﻞ اﻟﻔﺮدوس ﻣﺜﻮاه‪ ،‬و ﻟﻪ ﺷـﯿﻮخ ﻋﺪﯾـﺪة ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻌﻼﻣـﮥ‪ ،‬وﺟﯿﻪ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻦ اﻟﺴـﯿﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﻣﻔﺘﯽ‬‫زﺑﯿﺪ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ]‪ [1‬اﻟﺒﻬﮑﻠﯽ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1248‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻼل‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴﻨﯽ اﻟﺼﻨﻌﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1225‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺴﻨﺪي‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺎدق اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1187‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺎﺑﺪ اﻟﺴﻨﺪي‪ :‬ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1257‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪43 :‬‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻼء اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻤﺰﺟﺎﺟﯽ و ﺗﺘﻤـﮥ أﺳﺎﻧﯿـﺪ ﻫﺆﻻء اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ اﻟﺜﻼﺛﮥ ﻣﻨﺴـﻠﮑﮥ ﻓﯽ اوراق اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟﻤﻮﺻﻮﻟﮥ ﻣﻊ اﻻﺗﺤﺎف‪ ،‬ﻓﻠﯿﺘﻔﺤﺺ‬‫اﺳﺎﻣﯿﻬﻢ ﻣﻊ اﺳﺎﻣﯽ اﻟﺸـﯿﻮخ ﻫﻨﺎﻟﮏ‪ ،‬و ﻗﺮأت اﮐﺜﺮ ﮐﺘﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻠﯽ اﺳﻮة اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬وارث ﻋﻠﻮم ﺳـﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ‪ ،‬اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻨﺒﯿﻞ ﻣﻮﻻﻧﺎ‬‫اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺸﻬﯿﺪ ﺗﻐﻤﺪه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻐﻔﺮاﻧﻪ اﻟﻤﺪﯾﺪ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺷﯿﺨﯽ و ﻣﺮﺷﺪي اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﺸﺎه ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر‪ ،‬اﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ درﺟﺎﺗﻪ و‬‫ﺧﺼﻪ ﺑﻬﺒﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﮐﻤﻞ اﻟﻌﻠﻤﺎء و اﻓﻘﻪ اﻟﻔﻘﻬﺎء‪ ،‬ﻗﺪوة اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬ﻋﻤﺪة اﻟﮑﺎﻣﻠﯿﻦ‪ ،‬اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺷﺎه ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﺪﻫﻠﻮي ﻗﺪس‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺮه ﺑﻠﻄﻔﻪ اﻟﺨﻔﯽ و اﻟﺠﻠﯽ و أﺳﺎﻧﯿﺪ ﻣﺸﺎﯾﺦ اﻟﻬﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻌﺮوﻓﮥ‪ ،‬ﻣﺘﺪاوﻟﮥ ﻓﯽ دﯾﺎرﻧﺎ‪ ،‬ﻓﻼ ﺣﺎﺟﮥ اﻟﯽ ﺗﺴﻄﯿﺮ ﻫﻬﻨﺎ‪.‬‬‫و اﺟﺎزﻧﯽ ﻫﺆﻻء اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ إﺟﺎزة ﻋﺎﻣﮥ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﯿﻤﻦ ﻧﻔﻊ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻬﻢ‪.‬‬‫ﻓﺄﻗﻮل‪ :‬اﻧﯽ اﺟﺰت اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﻤﺬﮐﻮر ﮐﺜﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﻮاﺋﺪه ﺟﻤﯿﻊ ﮐﺘﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎح‪ ،‬و اﻟﻤﺴﺎﻧﯿﺪ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺎﺟﻢ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﻣﺎ ﯾﺘﺒﻌﻬﺎ‬‫ﻣﻤـﺎ ﻟﻪ ﻧﻔﻊ ﻓﯽ اﻻﺳـﺘﻨﺒﺎط ﻟﻼﺣﮑـﺎم ﻣﻦ ﻧﺤﻮ و ﺻـﺮف و اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻟﺒﯿﺎن و اﻟﺒـﺪﯾﻊ و اﻟﻠﻐـﮥ و ﮐﺘﺐ اﻟﺮﺟﺎل‪ ،‬ﮐﻤﺎ اﺟﺎزﻧﯽ‬‫ﻣﺸـﺎﯾﺨﯽ‪ ،‬ﻓﻠﯿﺮو ﻋﻨﯽ ﺟﻤﯿﻌﻬـﺎ ﻋﻠﯽ اﺧﺘﻼـف اﻧﻮاﻋﻬﺎ‪ ،‬ﮐﻤﺎ أروﯾﻪ و ﻫﻮ اﻫﻞ ﻟﻤﺎ ﻫﻨﺎ ﻟﮏ و ﻟﻢ اﺷﺘﺮط ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻬﻮ اﺟﻞ ﻣﻦ ذﻟﮏ و اﻋﻠﯽ‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 47‬از ‪220‬‬‫أوﺻـﯿﻪ ﺑﺘﻘﻮي اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ و اﺗﺒﺎع اﻟﺤﻖ اﯾﻨﻤﺎ ﮐﺎن و ﻣﻊ ﻣﻦ ﮐﺎن‪ ،‬و اﻟﻌﻤﻞ ﺑﺼﺤﯿﺢ اﻟﺴﻨﮥ و ﻣﺠﺎﻧﺒﮥ اﻟﺒﺪﻋﮥ و اﻻﺳﺘﻘﺎﻣﮥ ﻋﻠﯽ ﻗﺪم اﻟﺤﻖ و‬‫اﻟﺼﺪق‪ ،‬و ان ﻻ ﯾﻨﺴﺎﻧﯽ ﻣﻦ دﻋﺎﺋﻪ ﻓﯽ ﺧﻠﻮاﺗﻪ و ﺟﻠﻮاﺗﻪ و ﻋﻘﯿﺐ ﺻﻠﻮاﺗﻪ‪ ،‬ﺟﻤﻌﻨﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ دار اﻟﺴﺮور ﻋﻠﯽ ﺳﺮر ﻣﺘﻘﺎﺑﻠﯿﻦ و اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫ﯾﺠﺰﯾﻪ ﺧﯿﺮ ﺟﺰاء اﻟﻤﺤﺴـﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﯾﺠﻌﻠﻨـﺎ ﻣﻦ ﻋﺒﺎده اﻟﻤﺘﺤﺎﺑﯿﻦ‪ ،‬و ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ رﺳﻮﻟﻪ اﻟﻤﺨﺘﺎر‪ ،‬و آﻟﻪ و ﺻـﺤﺒﻪ ﺧﯿﺮة اﻟﺨﯿﺎر‪ ،‬ﻗﺎﻟﻪ ﺑﻔﻤﻪ‪ ،‬و‬‫ﺣﺮره ﺑﻘﻠﻤﻪ‪ ،‬ﺧﺎدم اﻟﺴﻨﮥ اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ اﻟﻤﺤﻤﺪي ﻋﺎﻣﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻠﻄﻔﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪44 :‬‬‫اﻟﺨﻔﯽ و اﻟﺠﻠﯽ ﻓﯽ ﺳﻠﺦ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ و أﻟﻒ اﻟﻬﺠﺮﯾﮥ[‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﭘﺴـﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺷـﯿﺦ و اﺳـﺘﺎد ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ اﺳﺖ‪ ،‬و او رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ از ﭼﻨﺪ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﮐﻪ‬‫اﺟﻞ و اﮐﺮﻣﺸﺎن واﻟﺪ او اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺠﺘﻬﺪ اﺳﺖ و ﻣﺸﻬﻮر ﺑﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ‪.‬‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ در اﺟﺎزهاي ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ ﻧﻮﺷـﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﺧﻮد را ﺑﻤﺪح و ﺛﻨﺎي ﻋﻈﯿﻢ ﯾﺎد ﮐﺮده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬‫ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ او ﻧﺎﺻﺮ ﺳﻨﺖ و ﻣﺠﺪد ﻣﺎﺋﻪ ﺣﺎدﯾﻪ ﻋﺸﺮه اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﺬه ﻋﺒﺎرﺗﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﻧﻌﻤﺎﺋﻪ اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮة‪ ،‬و ﺗﻔﻀـﻼﺗﻪ اﻟﻤﺴﻠﺴـﻠﮥ اﻟﻤﺘﮑﺎﺛﺮة‪ ،‬و اﻟﺼـﻠﻮة و اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺮﻓﻮع اﻟﯽ اﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﯿﻦ‪ ،‬اﻟﻤﻮﺿﻮع ﻣﻌﺎدﯾﻪ‬‫اﻟﯽ ﺳﺠﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ رواة اﺧﺒﺎره و ﺻﺤﺎﺑﺘﻪ اﻟﻤﻘﺘﻔﯿﻦ ﻃﺮﯾﻘﮥ آﺛﺎره‪.‬‬‫و ﺑﻌـﺪ‪ :‬ﻓﺎﻧﻪ وﻓـﺪ اﻟﯽ ﺻـﻨﻌﺎء اﻟﯿﻤﻦ اﻟﻮﻟﺪ اﻟﻌﻼﻣﮥ‪ ،‬زﯾﻨﮥ اﻫﻞ اﻻﺳـﺘﻘﺎﻣﮥ‪ ،‬ذو اﻟﻄﺮاﺋﻖ اﻟﺤﻤﯿﺪة و اﻟﺨﺼﺎل اﻟﺸـﺮﯾﻔﮥ اﻟﻤﺤﻤﻮدة‪ ،‬ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤﻤـﺪي اﻟﻬﻨـﺪي داﻣﺖ اﻓﺎداﺗﻪ‪ ،‬ﻓﺘﺸـﺮﻓﺖ ﺑﻠﻘﺎﺋﻪ إذ ﮐﺎن ﻣﻦ ﺻﺎﻟﺤﯽ ﻋﺒﺎد اﻟﱠﻠﻪ و اﺻـﻔﯿﺎﺋﻪ‪ ،‬و ﺣﻀـﺮ ﻣﺠﻠﺲ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‬‫اﻟّﻨﺒﻮّي‪ ،‬و ﺳﻤﻊ ﻣﻦ ﺟﻮاﻣﻊ اﻟﮑﻼم اﻟﻤﺼﻄﻔﻮي ﻓﺄول ﻣﺎ ﺳﻤﻊ ﻣﻨﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﺴﻠﺴﻞ ﺑﺎﻻوﻟﯿﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺮﺣﻤﮥ اﻟﻤﺸﻬﻮر اﻟﺬي ﺗﻀﻤﻦ‬‫ﺳﻨﺪه اوﻟﯿﮥ ﻣﺎ ﺳـﻤﻊ ﻋﻨﺪ ارﺑﺎب اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﺄﺛﻮر‪ ،‬ﺛﻢ ﺳـﻤﻊ ﻣﻨﯽ ﺣﺼﮥ ﻣﻦ ﺻـﺤﯿﺢ اﻻﻣﺎم أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‬‫ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺑﺮدزﺑﻪ ]‪ [1‬اﻟﺒﺨﺎري اﻟﺠﻌﻔﯽ ﻣﻮﻻﻫﻢ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و رﺿﯽ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﺟﺬﺑﻪ ﻋﺰم اﻟﻌﻮد اﻟﯽ وﻃﻨﻪ‪ ،‬و اﻟﺸﻮق اﻟﯽ أﻫﻠﻪ و‬‫ﻣﺴﮑﻨﻪ‪ ،‬ﻃﻠﺐ ﻣﻨﯽ إﺟﺎزة ﻋﺎﻣﮥ‪ ،‬و ﻣﺜﻠﯽ ﻣﻨﻪ ]‪ [1‬اﻟﺒﺮدزﺑﻪ )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺒﺎء و ﮐﺴﺮ اﻟﺪال( اﻟﺒﺨﺎري ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺼﺤﯿﺢ« ﺗﻮﻓﯽ )‪ (256‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪45 :‬‬‫ﯾﻄﻠﺐ‪ ،‬و ﻟﺴﺖ ﺑﺄﻫﻞ أن اﺟﺎز‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ أن اﺟﯿﺰ؟‪ ،‬و ﻟﮑﻦ اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ ﻗـﺪ ﺗﺨﻔﯽ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻟﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﮐﺜﯿﺮا ﺑﮑﺮة و اﺻـﯿﻼ‪،‬‬‫ﺑﺎﻟﻤﺴﺌﻮل ﻋﻨﺪ اﺋﻤﮥ‪ ،‬ﻣﻦ أﺋﻤﮥ اﻟﺴﻨﮥ اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ و اﻟﺴﻤﺎع ﻣﻨﻬﻢ ﻟﻶﺛﺎر و اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺼﻄﻔﻮﯾﮥ‪:‬‬‫ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬واﻟﺪي و ﺷـﯿﺨﯽ ﻧﺎﺻـﺮ اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬ﻣﺠﺪد اﻟﻤﺎﺋﮥ اﻟﺤﺎدﯾﮥ ﻋﺸـﺮة رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ﻋﺪة ﻋﻠﻮم‪ ،‬و ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻦ ﻟﻔﻈﻪ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ‬‫اﻟﮑﺘﺐ اﻻﻣﻬﺎت أ ﻟﺴﺖ و ﻣﻦ ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻻﻣـﺎم اﻟﻌﻼﻣـﮥ‪ ،‬ذو اﻟﺘﺼـﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﻔﯿـﺪة‪ ،‬و اﻟﻔﻮاﺋـﺪ اﻟﻌﺪﯾـﺪة‪ ،‬ﻋﺒـﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ اﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺰﯾﻦ اﻟﻤﺰﺟﺎﺟﯽ ]‪ ،[1‬ﻗﺮأت ﻋﻠﯿـﻪ أواﺋﻞ‬‫اﻻﻣﻬﺎت‪ ،‬و اﺟﺎزﻧﯽ ﺑﺴﺎﺋﺮﻫﺎ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻻﻣﺎم اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﻔﺼﯿﺢ‪ ،‬ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ]‪ [2‬ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﮐﺪك اﻟﻤﺪﻧﯽ ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻨﻪ ﺟﺎﻧﺒﺎ ﻣﻦ »ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري« ﻋﺎم وﺻﻮﻟﻪ اﻟﯽ‬‫ﺻﻨﻌﺎء ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ و أﻟﻒ‪ ،‬و أﺟﺎزﻧﯽ إﺟﺎزة ﻋﺎﻣﮥ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﺸﻬﻮر ﻋﻨﺪ اﻟﺨﺎص و اﻟﻌﺎم‪ ،‬أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺎدق اﻟﺴﻨﺪي اﻟﻤﺪﻧﯽ‪ ،‬أﺟﺎزﻧﯽ إﺟﺎزة ﻋﺎﻣﮥ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ﻫﺆﻻء ﻣﻦ‬‫أﻫﻞ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻧﻔﻊ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻬﻢ‪.‬‬‫ﻓﺄﻗﻮل‪ :‬اﻧﯽ اﺟﺰت اﻟﻮﻟﺪ اﻟﻤﺬﮐﻮر‪ ،‬ﮐﺜﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﻮاﺋﺪه‪ ،‬ﺟﻤﯿﻊ ﮐﺘﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎح‪ ،‬و اﻟﻤﺴﺎﻧﯿﺪ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺎﺟﻢ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﺎ و ﻣﺎ ﺗﺒﻌﻬﺎ‬‫ﻣﻤﺎ ﻟﻪ ﻧﻔﻊ ﻓﯽ اﻻﺳـﺘﻨﺒﺎط ﻟﻼﺣﮑﺎم ﻣﻦ ﻧﺤﻮ‪ ،‬و ﺗﺼﺮﯾﻒ‪ ،‬و اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﺒﯿﺎن‪ ،‬و اﻟﺒﺪﯾﻊ‪ ،‬و اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬و ﻋﻠﻮم اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ‬‫اﻟﺮﺟـﺎل‪ ،‬ﮐﻤﺎ أﺟﺎزﻧﯽ ﻣﺸﺎﯾﺨﯽ ﺑﺎﻟﺸـﺮط اﻟﻤﻌﺘﺒﺮ ﻋﻨـﺪ أﻫﻞ اﻻﺛﺮ و أوﺻـﯿﻪ ﺑﺘﻘﻮي اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ و اﺗﺒﺎع اﻟﺤﻖ‪ ،‬اﯾﻨﻤﺎ ﮐﺎن و ﻣﻊ ﻣﻦ ﮐﺎن‪ ،‬و‬‫اﻟﻌﻤﻞ ﺑﺼﺤﯿﺢ اﻟﺴﻨﮥ‪ ،‬و ﻣﺠﺎﻧﺒﮥ اﻟﺒﺪﻋﮥ‪ ،‬و اﻻﺳﺘﻘﺎﻣﮥ ﻋﻠﯽ ﻗﺪم اﻟﺤﻖ ]‪ [1‬اﻟﻤﺰﺟﺎﺟﯽ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ اﻟﺰﺑﯿﺪي اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1181‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 48‬از ‪220‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﮐﺪك‪ :‬ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ اﻟﺮوﻣﯽ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1189‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪46 :‬‬‫و اﻟﺼﺪق‪ ،‬و أن ﻻ ﯾﻨﺴﺎﻧﯽ ﻣﻦ دﻋﺎﺋﻪ ﻓﯽ ﺧﻠﻮاﺗﻪ و ﺟﻠﻮاﺗﻪ و ﻋﻘﯿﺐ ﺻـﻠﻮاﺗﻪ‪ ،‬ﺟﻤﻌﻨﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ دار اﻟﺴﺮور ﻋﻠﯽ ﺳﺮر ﻣﺘﻘﺎﺑﻠﯿﻦ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻻ‬‫ﻋﯿﺶ اﻻـ ﻋﯿﺶ اﻵـﺧﺮة‪ ،‬و ﻣـﺎ اﻟﺤﯿـﻮة اﻟــﺪﻧﯿﺎ اﻻـ ﻟﻌـﺐ و ﻟﻬـﻮ و زﯾﻨـﮥ و ﺗﻔـﺎﺧﺮ و ﺗﮑـﺎﺛﺮ ﻓﯽ اﻻـﻣﻮال و اﻻوﻻـد‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺠﺰﯾـﻪ ﺧﯿﺮ ﺟﺰاء‬‫اﻟﻤﺤﺴـﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﯾﺠﻌﻠﻨـﺎ ﻣﻦ ﻋﺒﺎد اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺘﺤﺎﺑﯿﻦ‪ ،‬و ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ رﺳﻮﻟﻪ اﻟﻤﺨﺘﺎر و آﻟﻪ ﺧﯿﺮة اﻟﺨﯿﺎر‪ ،‬ﻗﺎﻟﻪ ﺑﻔﻤﻪ‪ ،‬و ﺣﺮره ﺑﻘﻠﻤﻪ ﺧﺎدم اﻟﺴـﻨﮥ‬‫اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﻣﯿﺮ ﻋﺰ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻟﻬﻢ ﻓﯽ ﻏﺮة ﺷﻬﺮ رﺟﺐ اﻟﺤﺮام ﺳﻨﮥ )‪.[(1238‬‬‫و ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ ﺷﺄن و ﺳـﻤﻮ ﻣﺮﺗﺒﺖ و ﻋﻠﻮ ﻣﮑﺎن ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻖ از ﻋﺒﺎرت ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ‪ ،‬و اﺟﺎزه ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻫﺮ‬‫ﭼﻨـﺪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ اﺟﺎزه ﻋﺒـﺪ اﻟﺼـﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻬﮑﻠﯽ‪ ،‬و ﻗﺎﺿـﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ ﻫﻢ ﺑﺮاي ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ اﯾﻨﺠﺎ ذﮐﺮ‬‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ از آن ﻫﺮ دو ﻫﻢ ﮐﻤﺎل ﻣﺪح و ﺛﻨﺎ و ﺗﺒﺠﯿﻞ و اﻃﺮاء ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫أﻣﺎ اﻻوﻟﯽ‪ :‬ﻓﻬﮑﺬا‪:‬‬‫اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ وﻟﯽ اﻟﺤﻤﺪ اﻟﺒﺎﻋﺚ اﻟﻤﺨﺘﺎر ﺧﯿﺮ ﻋﺒﺪ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺻّﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﱠﻠﻪ و اﻵل و اﻟﺼﺤﺐ و ﻣﻦ واﻻه‬‫و ﺑﻌﺪ ﻓﺎﻟﻠّﻪ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤﻦ ﻣﻦ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺑﺎﻻﻣﺎم اﻟﺴﻨﯽ‬‫أﻋﻨﯽ أﺑﺎ اﻟﻔﻀﻞ ﺣﻠﯿﻒ اﻟﺼﺪق اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﻤﺒﺮور ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ‬‫ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻬﺪي و اﻟﻄﺮﯾﻘﮥ و وارث اﻟﻌﻠﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ‬‫ﺟﺎء ﻣﻦ اﻟﻬﻨﺪ ﻻﺧﺬ اﻟﻌﻠﻢ ﻋﻦ أﻫﻠﻪ اﻻﺑﺮار أﻫﻞ اﻟﻔﻬﻢ‬‫ﻃﻠﺒﻨﯽ إﺟﺎزة ﯾﺮوي ﺑﻬﺎ ﻋﻨﯽ اﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻨﺒﯽ ذي اﻟﺒﻬﺎ‬‫و ﻟﺴﺖ أﻫﻼ أن أﺟﯿﺰ ﻟﻤﺎ ﺣﺴﻦ ﺑﯽ ﻇﻨﺎ ﮐﺘﺒﺖ ﻋﻨﺪ ﻣﺎ‬‫و ﻋﻨﺪ ﻫﺬا ﻗﺪ اﺟﺰﺗﻪ ﻟﻤﺎ ﯾﺠﻮز ﻟﯽ أروﯾﻪ ﻋﻨﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪47 :‬‬‫ﻋﻦ ﺟﻠﮥ ﻣﻦ ﻟا ﺸﯿﻮخ اﻟﻘﺎدة اﻫﻞ اﻟﺘﻘﯽ و اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺰﻫﺎدة‬‫ﻣﻦ اﻫﻞ ﺻﻨﻌﺎء اﻟﻔﺬ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺳﻠﯿﻞ أﺣﻤﺪ ﺳﻠﯿﻞ اﻟﻨﺎﺻﺮ‬‫و اﻟﺴﯿﺪ اﻟﻤﺸﻬﻮر ذي اﻟﮑﻤﺎل ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺠﻼل‬‫و ﺷﯿﺨﻨﺎ ﺗﺎﺑﻊ آﺛﺎر اﻟﻨﺒﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ‬‫و اﻟﺴﯿﺪ اﻟﻨﺤﺮﯾﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻻﻣﯿﺮ اﻟﻨﺎﺳﮏ اﻻواه‬‫و ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم اﻟﻔﺘﯽ اﻟﺮﺑﺎﻧﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺠﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻮﮐﺎﻧﯽ‬‫و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻫﻞ ﺻﻨﻌﺎء ﻟﻢ اﺳﻢ ﻋﻨﻬﻢ ﺳﻤﻌﺖ ﻓﺄﺟﺮ ﺑﻪ اﻟﻘﻠﻢ‬‫ﻫﺬا وﻟﯽ ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎ ﺗﻬﺎﻣﮥ ﻣﻦ ﺟﻤﻌﻮا ﺷﺮاﺋﻂ اﻻﻣﺎﻣﮥ‬‫ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻋﻨﻬﻢ أﺧﺬت اﻟﻌﻠﻤﺎء و ﻋﻨﻬﻢ أروي اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﻬﻤﺎ‬‫ﮐﺸﯿﺨﻨﺎ اﻟﺸﯿﺦ اﻻﻣﺎم اﻟﺼﻤﺪي أﻋﻨﯽ ﺑﻪ أﺣﻤﺪ ﻋﺎﻟﯽ اﻟﺴﻨﺪ‬‫و ﺷﯿﺨﻨﺎ ﺷﯿﺦ اﻟﺸﯿﻮخ اﻟﺠﻠﮥ ﻣﻦ ﺟﻤﻊ اﻟﻌﻠﻢ اﻟﺸﺮﯾﻒ ﮐﻠﻪ‬‫اﻟﺴﯿﺪ اﻟﺸﺮﯾﻒ ذاك اﻟﻤﻔﺘﯽ اﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺒﺨﺖ‬‫اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻓﯽ اﻻﻧﺎم اﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن أﺣﻤﺪ اﻟﻔﺠﺎم‬‫و اﻟﺴﯿﺪ اﻟﻤﺸﻬﻮر ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق و اﻟﺸﯿﺦ اﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﻬﻞ اﻻﺧﻼق‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 49‬از ‪220‬‬‫و ﺣﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮن ﺑﺎﻻﺳﻨﺎد اﻋﻨﯽ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻬﺎدي‬‫و ﮐﻠﻬﻢ ﻣﻦ ﻓﻀﻞ رب اﻟﻮاﻓﯽ ﻟﻪ أﺳﺎﻧﯿﺪ ﻣﻦ اﻟﻌﻮاﻟﯽ‬‫ﻓﮑﻞ ﻋﺎﻟﻢ ﻟﻪ ﻓﯿﻬﺎ ﺛﺒﺖ ﻗﺪ ﺻﺢ ﻋﻨﺪ اﻟﻨﻘﺪ ﻓﯿﻬﺎ و ﺛﺒﺖ‬‫ﻓﻠﯿﺮو ﻋﻨﯽ ﮐﻞ ﻣﺎ اروﯾﻪ ﻋﻦ ﮐﻞ ﺣﺒﺮ ﻋﺎﻟﻢ ﻧﺒﯿﻪ‬‫ﻣﻤﻦ ﺣﻮﺗﻪ ﻫﺬه اﻟﺒﻄﺎﻗﮥ اﻫﻞ اﻟﺤﺠﯽ و اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺤﺬاﻗﮥ‬‫اﺣﯿﻠﻪ ﻓﯽ ﺳﻨﺪي اﻟﯽ اﻟﺴﻨﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺬي ﻗﺪ أﻟﻔﻮه ﻓﯽ اﻟﺴﻨﻦ‬‫ﻣﻘﺪﻣﺎ ﻟﻪ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺮﺣﻤﮥ ﻣﺴﻠﺴﻼ اﻟﯽ ﻧﺒﯽ اﻻﻣﮥ‬‫ﻣﺸﺘﺮﻃﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﻟﯽ اﻟﺪﻋﺎء ﻟّﻠﻪ ﻟﯽ ﺷﺮط ﺳﻮاه ﺟﺎء ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪48 :‬‬‫ﻟﮑﻨﻨﯽ اوﺻﯿﻪ ان ﯾﻌﺘﺼﻤﺎ ﺑﺴﻨﮥ اﻟﻤﺨﺘﺎر ﻓﯿﻤﺎ دﻫﻤﺎ‬‫و ﻟﯿﮑﻦ اﻟﮑﺘﺎب و اﻻﺛﺎر ﻣﻨﺎره ان ﺧﻔﯽ اﻟﻤﻨﺎر‬‫و أﺳﺄل اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ اﻻﻋﺎﻧﮥ ﻋﻠﯽ ﻇﻬﻮر اﻟﺤﻖ و اﻻﻣﺎﻧﮥ‬‫ﻓﻬﺬه وﺻﯿﺘﯽ إﻟﯿﻪ و ﺣﺎﺟﺘﯽ اﻟﺪﻋﻮة ﻣﻦ ﻟﺪﯾﻪ‬‫وﻓﻘﻨﯽ اﻟﱠﻠﻪ و اﯾﺎه اﻟﯽ ﻣﺎ ﯾﻮﺻﻞ اﻟﻌﺒﺪ اﻟﻤﻨﺎزل اﻟﻌﻠﯽ‬‫وﺻﻞ ﯾﺎ رب ﻋﻠﯽ ﺧﯿﺮ اﻟﺒﺸﺮ و اﻵل و اﻟﺼﺤﺐ و ﻣﻦ ﯾﻘﻔﻮ اﻻﺛﺮ‬‫ﻗﺎﻟﻪ ﺑﻔﻤﻪ‪ ،‬و ﺣﺮره ﺑﻘﻠﻤﻪ ﺧﺎدم اﻟﺴﻨﮥ اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ ﻋﺒﺪ اﻟﺼﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺒﻬﮑﻠﯽ ﺣﺎﻣﺪا ﻟّﻠﻪ ﻣﺼﻠﯿﺎ ﻋﻠﯽ ﻧﺒﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺻﺤﺒﻪ ﻓﯽ ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ راﺑﻊ‬‫ﻋﺸﺮ ﺷﻬﺮ ﺷﻌﺒﺎن أﺣﺪ ﺷﻬﻮر ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ و أﻟﻒ ﻣﻦ اﻟﻬﺠﺮة ﺧﺘﻤﻬﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺨﯿﺮ‪ ،‬و ﯾﺠﻌﻠﻨﺎ و اﯾﺎك أﯾﻬﺎ اﻟﺸﯿﺦ ﻣﻦ اﻟﻤﺘﺤﺎﺑﯿﻦ‬‫ﻓﯿﻪ اﻟﻤﻌﺘﻮرﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﺎﺑﺮ ﻣﻦ ﻧﻮر و ﻻ ﺗﻨﺴﻨﯽ ﻣﻦ دﻋﺎﺋﮏ‪ ،‬ﻻ ﺳﯿﻤﺎ ﺑﺮد اﻟﻌﯿﺶ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻮت‪ ،‬ﻫﺬه ﺣﺎﺟﺘﯽ ﻣﻨﮏ‪ ،‬وﻓﻘﻨﯽ اﻟﱠﻠﻪ و اﯾﺎك ﻟﺮﺿﺎه‬‫آ ﻣﯿ ﻦ آ ﻣﯿ ﻦ ‪.‬‬
‫أﻣﺎ إﺟﺎزة ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻬﮑﺬا‪ :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ ﯾﻘﻮل ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻮﮐﺎﻧﯽ ﻏﻔﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻬﻤﺎ‪ :‬ﺣﺎﻣﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺼـﻠﯿﺎ ﻣﺴـﻠﻤﺎ ﻋﻠﯽ رﺳﻮﻟﻪ و‬‫آﻟﻪ و ﺻـﺤﺒﻪ‪ ،‬اﻧﯽ اﺟﺰت ﻟﻠﺸـﯿﺦ اﻟﻌﻼﻣﮥ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ ﺑﻦ اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤﻤﺪي اﻟﻬﻨﺪي ﮐﺜﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻤﻨﻪ‬‫و ﮐﺮﻣﻪ ﻓﻮاﺋﺪه‪ ،‬و ﻧﻔﻊ ﺑﻤﻌﺎرﻓﻪ‪ ،‬ﻣﺎ اﺷﺘﻤﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﻫﺬا اﻟﺜﺒﺖ اﻟﺬي ﺟﻤﻌﺘﻪ و ﺳﻤﯿﺘﻪ »اﺗﺤﺎف اﻻﮐﺎﺑﺮ ﺑﺄﺳﻨﺎد اﻟﺪﻓﺎﺗﺮ«‪ ،‬ﻓﻠﯿﺮو ﻋﻨﯽ ﻣﺎ اﺷﺘﻤﻞ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻻﺳـﻼم ﻋﻠﯽ اﺧﺘﻼـف اﻧﻮاﻋﻬـﺎ‪ ،‬ﮐﻤـﺎ ﯾﺮاه ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻫـﻞ ﻟﻤـﺎ ﻫﻨﺎﻟﮏ و ﻟﻢ اﺷﺘﺮط ﻋﻠﯿﻪ ﺷـﺮﻃﺎ‪ ،‬ﻓﻬﻮ اﺟﻞ ﻣﻦ ذﻟﮏ و اﻋﻠﯽ‪ ،‬و‬‫أﺧﺬت ﻋﻠﯿﻪ أن ﯾﺼﻠﻨﯽ ﺑﺎﻟﺪﻋﻮات اﻟﻤﺘﻘﺒﻠﮥ ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﯽ و ﺑﻌﺪ ﻣﻮﺗﯽ‪.‬‬‫ﺣﺮر ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ ﺑﺘﺎرﯾﺦ )‪ (10‬ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ﺳﻨﮥ )‪ (1238‬ﮐﺘﺒﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻮﮐﺎﻧﯽ‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎِﺋٌﻞ ﺑﺮواﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﺤﻔﻈﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻗﺼﻪ ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫را‪ :‬ﭘﺲ در »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻧﻘﻞ اﻻﻣﺎم اﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه‪ :‬ان ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ ﺳﺌﻞ ﻋﻦ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫‪ ،‬ﻓﯿﻤﻦ ﻧﺰﻟﺖ؟ ﻓﻘﺎل ﻟﻠﺴﺎﺋﻞ‪ :‬ﻟﻘـﺪ ﺳﺄﻟﺘﻨﯽ ﻋﻦ ﻣﺴﺄﻟـﮥ ﻟﻢ ﯾﺴﺄﻟﻨﯽ ﻋﻨﻬﺎ أﺣﺪ‪ .‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ آﺑﺎﺋﻪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪:‬‬‫ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻧﺎدي اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﻮا‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪،‬‬‫ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ﻓﺸﺎع ذﻟﮏ و ﻃﺎر ﻓﯽ اﻟﺒﻼد‪ ،‬و ﺑﻠﻎ ذﻟﮏ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن اﻟﻔﻬﺮي‪ ،‬ﻓﺄﺗﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﮥ ﻟﻪ‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 50‬از ‪220‬‬‫اﻧـﺎخ راﺣﻠﺘﻪ و ﻧﺰل ﻋﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺤﻤـﺪ أﻣﺮﺗﻨﺎ ﻋﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ان ﻧﺸـﻬﺪ أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ و اﻧﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ أن‬‫ﻧﺼـﻠﯽ ﺧﻤﺴﺎ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ ﺑﺎﻟﺰﮐﺎة ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ أن ﻧﺼﻮم ﺷـﻬﺮ رﻣﻀﺎن ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ ﺑﺎﻟﺤـﺞ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ﻣﻨﮏ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ‬‫ﺗﺮض ﺑﻬﺬا ﺣﺘﯽ رﻓﻌﺖ ﺑﻀـﺒﻌﯽ اﺑﻦ ﻋﻤﮏ ﺗﻔﻀﻠﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﺷﯽء ﻣﻨﮏ‪ ،‬أم ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ؟ ﻓﻘﺎل‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬و اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ ان ﻫﺬا ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ« ﻓﻮﻟﯽ اﻟﺤﺎرث ﯾﺮﯾﺪ راﺣﻠﺘﻪ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﻠﻬﻢ ان ﮐﺎن ﻣﺎ ﯾﻘﻮل ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺣﻘﺎ‪ ،‬ﻓﺄﻣﻄﺮ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺠﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴﻤﺎء‪ ،‬أو اﺋﺘﻨﺎ ﺑﻌﺬاب أﻟﯿﻢ! ﻓﻤﺎ وﺻﻞ راﺣﻠﺘﻪ ﺣﺘﯽ رﻣﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺤﺠﺮ ﺳﻘﻂ ﻋﻠﯽ ﻫﺎﻣﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺨﺮج ﻣﻦ دﺑﺮه‪ ،‬ﻓﻘﺘﻠﻪ‪،‬‬‫ﻓﺄﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫ اﻵﯾﮥ[‪.‬‬‫و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﻋﺎﻟﻢ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﻤﻔﺎﺧﺮ و ﻓﺎﺿﻞ ﺟﻤﯿﻞ اﻟﻤﺂﺛﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪50 :‬‬‫ﺷﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﺸﺮواﻧﯽ ]‪ [1‬در »ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺣﯿﺪرﯾﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻣـﺎ اﺣﺴﻦ ﻗﻮل ﻣﺤﺐ اﻵل اﻟﻌﺎرف اﻟﻤﻔﻀﺎل ﺷـﻬﺎب اﻟـﺪﯾﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﺤﻔﻈﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﻤﺘﻌﺎل ﻓﯽ ﻣﻨﻈﻮﻣﺘﻪ‬‫اﻟﻤﺴﻤﺎة ب »ﻋﻘﺪ ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻶل«‪:‬‬‫و آﯾﮥ اﻟﺘﻄﻬﯿﺮ ﻓﯿﻬﻢ ﻧﺰﻟﺖ و أذﻫﺒﺖ رﺟﺴﻬﻢ و ﻃﻬﺮت‬‫ﻟﻤﺎ ﺗﻼﻫﺎ ﻗﺎم ﯾﺪﻋﻮ أﻫﻠﻪ ﻓﯽ ﺑﯿﺖ ﺳﮑﻨﺎه و ﺧﺺ آﻟﻪ‬‫أدﺧﻠﻬﻢ ﺗﺤﺖ اﻟﮑﺴﺎء و ﺟﻠﻼ ﺟﻤﯿﻌﻬﻢ ﺛﻢ دﻋﺎ و اﺑﺘﻬﻼ‬‫و ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻫﺆﻻء ﻫﻢ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻫﻢ ﻋﺼﺎﺋﯽ‬‫اﻧﯽ ﻟﻤﻦ ﺣﺎرﺑﻬﻢ ﺣﺮب و ﻣﻦ ﺳﺎﻟﻤﻬﻢ ﺳﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﺮ اﻟﺰﻣﻦ‬‫و اﻧﻨﯽ ﻣﻨﻬﻢ و ﻫﻢ ﻣﻨﯽ ﻓﺼﻞ ﻋﻠﯿﻬﻢ ازﮐﯽ ﺻﻼة و اﺟﻞ‬‫و ارﺣﻢ و ﺑﺎرك و ارض ﻋﻨﻬﻢ و اﻏﻔﺮ و اﻟﺮﺟﺲ أذﻫﺐ ﻋﻨﻬﻢ و ﻃﻬﺮ‬‫ﻓﻬﺬه اﻵﯾﮥ أﺻﻞ اﻟﻘﺎﻋﺪة و ﻣﻨﺒﻊ اﻟﻔﻀﻞ ﻟﮑﻞ ﻋﺎﺋﺪة‬‫و اﻧﻤﺎ ﺣﺮف ﯾﻔﯿﺪ اﻟﺤﺼﺮا و ﯾﻘﺼﺮ اﻟﻤﺮاد ﻓﯿﻬﻢ ﻗﺼﺮا‬‫ﻓﻼ ﯾﺮﯾﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻬﻢ ﻏﯿﺮ ان ﯾﺬﻫﺐ ﻋﻨﻬﻢ ﮐﻞ رﺟﺲ و درن‬‫ﻣﺆﮐﺪا ﺗﻄﻬﯿﺮﻫﻢ ﺑﺎﻟﻤﺼﺪر ﻣﻨﮑﺮا اﺷﺎرة ﻟﻠﻌﺒﻘﺮي‬‫و ﻣﻨ ﻬ ﺎ ‪:‬‬
‫و ﮐﻞ أﻋﺪاﺋﻬﻢ و اﻟﺠﺎﻓﯽ ﻓﻼ ﻧﻮاﻟﯿﻬﻢ و ﻻ ﻧﺼﺎﻓﯽ‬‫ﻗﺪ ﻗﻄﻌﻮا ﻣﺎ أﻣﺮوا ﺑﻮﺻﻠﻪ و ﻣﺎ رﻋﻮا ذﻣﮥ ﺧﯿﺮ رﺳﻠﻪ‬‫ﻋﻘﻮه ﻓﯽ أوﻻده و ﻫﺠﺮوا و ﻧﻘﻀﻮا ﻋﻬﻮدﻫﻢ و ﻏﺪروا‬‫ﻣﺎ ﻋﺬرﻫﻢ ﯾﻮم اﻟﻠﻘﺎء و اﻟﺤﺠﮥ؟ و ﮐﯿﻒ ﯾﻨﺠﻮ ﻏﺎرق ﻓﯽ اﻟﻠﺠﮥ؟‬‫]‪ [1‬اﻟﺸﺮواﻧﯽ‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻻدﯾﺐ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1256‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪51 :‬‬‫ﻣﺎ ذا ﯾﻘﻮﻟﻮن إذا ﻣﺎ ﺳﺌﻠﻮا؟ و ﺷﻬﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﻌﻠﻮا‬‫و ﻫﻢ ﺑﺬاك اﻟﯿﻮم ﻓﯽ ﻫﻮان ﺗﻄﺄﻫﻢ اﻻﻗﺪام ﮐﺎﻟﺠﻌﻼن‬‫و ﯾﺤﮑﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺤﮑﻢ اﻟﺤﻖ ﺑﯿﻨﻬﻢ و ﺑﯿﻦ اﻫﻞ اﻟﻌﻖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 51‬از ‪220‬‬‫و اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ و اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ و ﻓﺎﻃﻤﻪ ﻗﺪ ﺣﻀﺮوا ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺲ اﻟﻤﺨﺎﺻﻤﻪ‬‫ﯾﺎ ﺣﺴﺮة ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻻ ﺗﻨﻘﻀﯽ و ﺧﺠﻠﮥ ﻟﻤﻦ ﺟﻔﺎ و ﻣﻦ رﺿﯽ‬‫و ﻣﺎ ﺟﺮي ﻓﻘﺪ ﻣﻀﯽ و اﻧﻤﺎ ﯾﺎ وﯾﻞ ﻣﻦ واﻟﯽ ﻟﻤﻦ ﻗﺪ ﻇﻠﻤﺎ‬‫و ﮐﻞ ﻣﻦ ﯾﺴﮑﺖ‪ ،‬أو ﯾﻠﺒﺲ و ﻣﻦ ﻟﻌﺬر ﻓﺎﺳﺪ ﯾﻠﺘﻤﺲ‬‫ﻓﺬاك ﻣﻐﺒﻮن ﺑﮑﻞ ﺣﺎل ﻗﺪ ﺿﯿﻊ اﻟﺮﺑﺢ و رأس اﻟﻤﺎل‬‫و اﺳﺘﺒﺪل اﻻدﻧﯽ ﺑﮑﻞ ﺧﯿﺮ و ﺑﺎع دﯾﻨﻪ ﺑﺪﻧﯿﺎ اﻟﻐﯿﺮ‬‫و ﻓﯽ ﻏﺪ ﮐﻞ ﻓﺮﯾﻖ ﯾﺠﻤﻊ ﺗﺤﺖ ﻟﻮاء ﻣﻦ ﻟﻪ ﯾﺘﺒﻊ‬‫و ﮐﻞ ﻧﺎس ﺑﺎﻣﺎم ﯾﺪﻋﯽ ﻓﺎﺧﺘﺮ ﻟﻤﻦ ﺷﺌﺖ و اﻟﻖ اﻟﺴﻤﻌﺎ‬‫ﻗﺎل ﻣﺤﺒﺮ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬اذاﻗﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﻼوة ﻋﻔﻮه ﯾﻮم اﻟﺤﺴﺎب‪ :‬و ﻟﻠﺸـﻬﺎب اﻟﻌﺎرف اﻟﺤﻔﻈﯽ ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ ﻣﻨﻈﻮﻣﺘﻪ دال ﻋﻠﯽ ﺣﺴﻦ ﻋﻘﯿﺪﺗﻪ‪ ،‬و‬‫وﻓﻮر ﻣﺤﺒﺘﻪ ﻻﻫـﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻟﺮﻓﯿﻊ‪ ،‬و ﺳـﻼﻣﺘﻪ ﻣﻦ اﻟﺘﻌﺼﺐ‪ ،‬ﺳـﻤﺎه »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤـﺂل ﻓﯽ ﺷـﺮح ﻋﻘـﺪ ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻶل« و ﻟﻤﺎ ﮐﻨﺖ ﻣﻘﯿﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﻮﻃﻦ‬‫ﮐـﺎن اﻟﺸـﻬﺎب ﻣﻮﺟﻮدا ﻓﯽ ﺑﺮج ﺷـﺮﻓﻪ ﺑﯿﻦ اﻟﺤﺠﺎز و اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬و ﻻ أدري اﻟﯿﻮم أ ﺑﺎق ﻟﻤﻌﺎن ذﻟﮏ اﻟﻨﻮر‪ ،‬أم ﻏﺎب ﻋﻦ اﻻﺑﺼﺎر ﺑﻌـﺪ اﻟﻈﻬﻮر‪،‬‬‫ﻟﺒﻌﺪي ﻋﻦ ﺗﻠﮏ اﻻﻗﻄﺎر‪ ،‬و اﻧﻘﻄﺎع ﻣﺎ ﻟﻢ ازل ﻣﺘﺮﻗﺒﺎ ﻟﻮﺻﻮﻟﻪ ﻣﻦ اﺧﺒﺎر اﻻﺧﯿﺎر اﻟﺴﺎﮐﻨﯿﻦ ﻓﯽ اﻧﻔﺲ اﻟﺪﯾﺎر‪.‬‬‫ﻻن ﻋﺎد ﺟﻤﻊ اﻟﺸﻤﻞ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﺤﻤﯽ ﻏﻔﺮت ﻟﺪﻫﺮي ﮐﻞ ذﻧﺐ ﺗﻘﺪﻣﺎ‬‫و ﮐـﺎن واﻟـﺪه رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻋﺎرﻓـﺎ ﻟﺒﯿﺒـﺎ‪ ،‬ﻓﺎﺿـﻼ ادﯾﺒـﺎ‪ ،‬رﻃﺐ اﻟﻠﺴﺎن ﺑﺎﻃﺮاء اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪ ،‬ﻣﺠﺎرﯾﺎ ﻓﯽ ﺣﻠﺒـﮥ ﺣﺒﻪ اﻟﮑﻤﯿﺖ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺮﻗﯽ‬‫اﻻرﻣﺪ ﺑﻬﺬﯾﻦ اﻟﺒﯿﺘﯿﻦ‪:‬‬‫إذا ﻣﺎ ﻣﻘﻠﺘﯽ رﻣﺪت ﻓﮑﺤﻠﯽ ﺗﺮاب ﻣﺲ ﻧﻌﻞ أﺑﯽ ﺗﺮاب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪52 :‬‬‫ﻫﻮ اﻟﺒﮑﺎء ﻓﯽ اﻟﻤﺤﺮاب ﻟﯿﻼ ﻫﻮ اﻟﻀﺤﺎك ﻓﯽ ﯾﻮم اﻟﻀﺮاب‬‫ﺛﻢ ﯾﻨﻔﺚ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﯿﻮن ﻓﯿﺸـﻔﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن إذا اﮐﺘﺤﻞ ﯾﻘﻮل‪» :‬اﻟﻠﻬﻢ ﻧﻮر ﺑﺼـﺮي و ﺑﺼـﯿﺮﺗﯽ ﺑﻨﻮر ﻓﺎﻃﻤﮥ اﻟﺰﻫﺮاء و أﺑﯿﻬﺎ و ﺑﻌﻠﻬﺎ و ﺑﻨﯿﻬﺎ« و ﮐﺎن‬‫رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻼـزم ﺑﯿﻦ ﺳـﻨﮥ اﻟﻔﺠﺮ و ﻓﺮﺿﻪ‪» :‬اﻟﻬﯽ ﺑﺤﺮﻣـﮥ اﻟﺤﺴـﯿﻦ و أﺧﯿﻪ و ﺟـﺪه و أﺑﯿﻪ و اﻣﻪ و ﺑﻨﯿﻪ‪ ،‬ﻧﺠﻨﯽ ﻣﻦ اﻟﻬﻢ اﻟـﺬي أﻧﺎ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻧﻮر‬‫ﻗﻠﺒﯽ ﺑﻨﻮر ﻣﻌﺮﻓﺘﮏ« ﺛﻼث ﻣﺮات‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ ﮐﺜﯿﺮة[‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت‪ ،‬ﻧﺒﻞ و ﻣﺠﺪ‪ ،‬و ﺟﻼﻟﺖ و ﺷـﺮف‪ ،‬و ﻋﻈﻤﺖ و ﻧﺒﺎﻟﺖ‪ ،‬و ﻋﺮﻓﺎن و اﯾﻘﺎن‪ ،‬و ﻟﻤﻌﺎن ﻧﻮر و ﻇﻬﻮر ﺿـﯿﺎء ﻓﻀﻞ ﻣﻮﻓﻮر اﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻓﺎﺧﺮه و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺑﺎﻫﺮه و ﻣﺤﺎﻣﺪ زاﻫﺮه و ﻣﻌﺎﻟﯽ ﻓﺨﯿﻤﻪ و ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻋﻈﯿﻤﻪ ﺷـﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﺷـﺮواﻧﯽ ﺑﺮ ﻫﺮ ﻗﺎﺻﯽ و داﻧﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و‬‫در اﯾﻨﺠﺎ ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ ﺑﺮ ﮐﺘﺎب »ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺣﯿـﺪرﯾﻪ« ﮐﻪ از آن ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣـﺪح و ﺛﻨﺎ و ﻏﺎﯾﺖ ﺗﺒﺠﯿﻞ و اﻃﺮاي ﻣﺼـﻨﻒ و ﻣﺼـﻨﻒ‪ ،‬و‬‫ﮐﻤـﺎل ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﻔﺨﯿﻢ ﻫﺮ دو ﻇـﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷـﻮد‪ ،‬ذﮐﺮ ﻣﯽﺷـﻮد و اﯾﻦ ﺗﻘﺮﯾﻈـﺎت در آﺧﺮ اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﻣﻄﺒـﻮع ﺷـﺪه‪ ،‬ﭘﺲ از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳـﺖ‬‫ﺗﻘﺮﯾﻆ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن ﺗﻠﻤﯿﺬ رﺷﯿﺪ ﻣﺨﺎﻃﺐ وﺣﯿﺪ اﻟﺰﻣﺎن‪ .‬در آﺧﺮ ﮐﺘﺎب »ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺣﯿﺪرﯾﻪ« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﺻﻮرة ﻣﺎ ﮐﺘﺒﻪ اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﻤﺤﻘﻖ اﻟﺒﻠﯿﻎ اﻟﮑﺎﻣﻞ اﻟﻨﺤﺮﯾﺮ اﻟﻤﺪﻗﻖ اﻟﻨﺠﯿﺐ اﻟﺤﺴـﯿﺐ اﻟﻤﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤﺪ رﺷﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن اﻟﺪﻫﻠﻮي ﻣﻘﺮﻇﺎ‬‫ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب‪:‬‬‫اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻤﻦ ﻇﻬﺮ ﺑﺮﻫﺎﻧﻪ ﺑﺤﯿﺚ ﻻ ﯾﻤﮑﻦ ﮐﺘﻤﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﺧﻔﯽ ﻋﯿﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺑﺄن ﻻ ﯾﺮﺟﯽ ﺑﯿﺎﻧﻪ‪.‬‬‫و اﻟﺼـﻠﻮة و ﻟا ﺴـﻼم ﻋﻠﯽ اﻟﻨﯿﺮ اﻻـﻧﻮر اﻟـﺬي ﻃﻠﻊ ﻣﻦ اﻟﺒﻄﺤـﺎء‪ ،‬و ﻋﺮج اﻟﯽ اﻟﺴـﻤﺎء و ﻧﻮر اﻟﻌـﺎﻟﻢ ﺑﺎﻟﻨﻮر اﻟـﺪاﺋﻢ اﻟﺒﻘﺎء‪ ،‬و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ اﻟﮑﺮام و‬‫اﺻﺤﺎﺑﻪ اﻻﻣﺠﺎد‪ ،‬ﻻ ﺳﯿﻤﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺬﯾﻦ ﻫﻢ ﻟﻔﻠﮏ اﻟﺸﺮاﻓﮥ و اﻟﻌﺪاﻟﮥ‪ ،‬ﮐﺎﻟﺒﺮوج و اﻻوﺗﺎد‪.‬‬‫و ﺑﻌﺪ‪ :‬ﻓﻘﺪ رأي أﺣﻘﺮ اﻟﺒﺮﯾﮥ اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻤﺴﺘﻄﺎب اﻟﻤﺴﻤﯽ ب »اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪53 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 52‬از ‪220‬‬‫اﻟﺤﯿﺪرﯾﮥ« ﻓﺎﻣﺘﻼ ﺑﺮؤﯾﺘﻪ اﻟﻘﻠﺐ ﺑﺎﻟﺴـﺮور و اﮐﺘﺴﺐ ﺑﻬﺎ اﻟﻌﯿﻦ ﻧﻮرا ﻋﻠﯽ ﻧﻮر وﺣﺪاﻧﯽ ﺟﻮدة ﻧﻈﻤﻪ ﻓﯽ ﺑﺎدي اﻟﺮاي ﻋﻠﯽ ﺗﻘﺮﯾﻆ ﻣﻦ أﻣﻼه‪ ،‬ﻣﻊ‬‫اﻋﺘﺮاﻓﯽ ﺑﺄﻧﻪ ﻻ ﯾﺪرك ﻣﺪاه‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ أﻧﻌﻤﺖ اﻟﻨﻈﺮ ﻓﯽ ﻣﺆداه‪ ،‬و ﻓﻬﻤﺖ ﻣﻐﺰاه‪ ،‬ﺻﺮت ﻫﺎﺋﻤﺎ ﻓﯽ ان اﻣﺪح اﻟﻤﻤﺪوح أو اﻟﺤﺎﻣﺪ‪ ،‬أو اﻻﻟﻔﺎظ‪ ،‬أو‬‫اﻟﻤﻘﺎﺻـﺪ‪ ،‬ﻓـﺎن أﺣـﺪا ﻣﻦ اﻟﻤﺼـﺎﻗﻊ اﻟﺘﯽ ﺗﺴـﺘﻈﻞ ﺑﻈـﻞ اﻟﺮﻗﯿﻊ اﻟﺮﻓﯿﻊ‪ ،‬ﻻـ ﯾﻘـﺪر ﻋﻠﯽ ﺑﯿـﺎن ﻧﺒـﺬ ﻣﻦ اوﺻﺎف واﺣـﺪ ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ ﻣﺜﻞ اﻟﻌﺒﺪ‬‫اﻟﻀـﻌﯿﻒ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻤﯿﻊ ﯾﺴـﺘﻄﯿﻊ؟ ﻓﺄﯾﻘﻨﺖ ﺑﺘﻌﺬر ﺗﯿﺴﺮ ﻫﺬا اﻟﺨﻄﺐ‪ ،‬و ان اﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ اﻟﯿﺎﺑﺲ ﺑﺎﻟﺮﻃﺐ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻋﻤﻠﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻮل اﻟﻤﻨﻘﻮل اﻟﺬي‬‫ﺗﻠﻘﺘﻪ اﻟﻔﺤﻮل ﺑﺎﻟﻘﺒﻮل‪:‬‬‫ﻣـﺎ ﻻـ ﯾـﺪرك ﮐﻠﻪ‪ ،‬ﻻ ﯾﺘﺮك ﮐﻠﻪ‪ ،‬و ﻣﺎ ﻻ ﯾﺘﯿﺴـﺮ ﮐﺜﺮه‪ ،‬ﻻ ﯾﻬﺠﺮ ﻗﻠـﮥ‪ ،‬ﻓﮑﺘﺒﺖ ﺑﻌﺾ ﻣﺎ ﺳـﻨﺢ ﺑﺎﻟﺒﺎل و اﺟﺘﻤﻊ‪ ،‬و ان ﮐﺎن ﮐﻠﻪ ﻻ ﯾﻔﯽ ﺑﺒﯿﺎن‬‫أوﺻﺎف ﻫـﺬه اﻻرﺑﻊ‪ ،‬ﻓﺎﺟﺘﺮأت ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬ﻣﻊ اﻻﻋﺘﺮاف ﺑﺎﻟﻘﺼﻮر ﻓﯽ ﻫﺬا اﻻﻣﺮ اﻟﺨﻄﯿﺮ‪ ،‬و اﻻن أﺳـﺮد اﻟﻤﻘﺎل‪ ،‬ﻣﺴـﺘﻌﯿﻨﺎ ﺑﺎﻟﻤﻠﮏ اﻟﮑﺒﯿﺮ‬‫ا ﻟ ﻤﺘ ﻌ ﺎ ل ‪.‬‬
‫أﻣﺎ اﻟﻤﺤﻤﻮد‪ :‬ﻓﻬﻮ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺴـﺠﯿﮥ اﻟﻘﺎﺑﻮﺳـﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﻌﻄﯿﮥ اﻟﻘﺎﻣﻮﺳﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﺼﻮﻟﮥ اﻟﻐﻀﻨﻔﺮﯾﮥ‪ ،‬و اﻟﺸﻮﮐﮥ اﻻﺳﮑﻨﺪرﯾﮥ‪ ،‬و اﻟﻔﺼﺎﺣﮥ اﻟﺴﺤﺒﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬و‬‫اﻟﺤﮑﻤـﮥ اﻟﻠﻘﻤﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﻨﻔﺲ اﻟﻌﺼﺎﻣﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﻬﯿﺒﮥ اﻟﺼـﻤﺼﺎﻣﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻟﺒﺮﻣﮑﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﺮﻓﻌﮥ اﻟﻔﻠﮑﯿﮥ‪ ،‬اﻟﻘﺎﺋﻢ ﺑﺎﺷﺎﻋﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﯿﻦ اﻻﻗﻄﺎر‪ ،‬ﺑﻌﺪ ﻣﺎ‬‫ﺻﺎرت ﺣﺪﯾﻘﺘﻪ اﻟﻤﺨﻀﺮة ﻣﺼﻔﺮة اﻻزﻫﺎر‪ ،‬ﻓﻌﺎدت ﺑﺤﺴﻦ ﺗﺮﺑﯿﺘﻪ راﺋﻌﮥ اﻻﺷﺠﺎر‪ ،‬ﯾﺎﻧﻌﮥ اﻻﺛﻤﺎر‪ ،‬ﺟﺎرﯾﮥ اﻟﻌﯿﻮن و اﻻﻧﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻌﺠﺒﮥ ﻟﻠﻨﻈﺎر ﺗﻐﻨﯽ‬‫ﻋﻠﯽ اﻓﻨـﺎن ﻓﻨﻮﻧﻬﺎ ﻋﻨﺎدل اﻻﻧﻈﺎر‪ ،‬و ﺗﻐﺮد ﻋﻠﯽ ﻏﺼﻮن ﺷـﺠﻮﻧﻬﺎ ﻗﻤﺎري اﻻﻓﮑﺎر‪ ،‬أﻧﻮار ﻧﺠﻮﻣﻬﺎ اﻟﻤﺨﻀـﺮة ﻓﯽ اﻟﺮواء و اﻟﺒﻬﺎء أﻧﻮر ﻣﻦ ﻧﺠﻮم‬‫اﻟﺨﻀـﺮاء ﻓﯽ اﻟﻈﻠﻤﺎء‪ ،‬و ﻫﺎب آﻻف اﻻﻟﻮف ﻣﻦ اﻟﺪرﻫﻢ و اﻟﺪﯾﻨﺎر ﻻرﺑﺎب اﻟﮑﻤﺎل و اﺻـﺤﺎب اﻻوﻃﺎر ﻓﯽ اﻻﻗﻄﺎر‪ ،‬اﻟﻬﻤﺎم اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﻤﻠﮏ‬‫اﻟﺸـﻬﯿﺮ‪ ،‬وارث اﻟﺮﯾﺎﺳـﮥ ﺑﺎﻻﺳـﺘﺤﻘﺎق‪ ،‬ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﻧﺰاع و ﺷـﻘﺎق‪ ،‬ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﺴـﻌﺎدة اﻟﻌﻈﻤﯽ و اﻟﺸـﺠﺎﻋﮥ اﻟﻘﺼﻮي‪ ،‬و اﻟﯿﻤﻦ اﻟـﺪاﺋﻢ و ﻟا ﺒﺮﻫـﺎن‬‫اﻟﻘﺎﺋﻢ‪ ،‬و اﻟﻨﺼﺮة اﻟﻌﺎﻣﮥ و اﻟﺮﻓﻌﮥ اﻟﺘﺎﻣﮥ‪ ،‬اﻟﺸﻬﻢ اﻻﻓﺨﺮ و اﻟﻐﻀﻨﻔﺮ اﻟﻤﻈﻔﺮ‪ ،‬ﻣﻌﺰ اﻟﺪﯾﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪54 :‬‬‫اﺑﻮ اﻟﻈﻔﺮ ﻏﺎزي اﻟـﺪﯾﻦ ﺣﯿـﺪر‪ ،‬ﻻ زاﻟﺖ ذاﺗﻪ اﻟﺴﺎﻣﯿـﮥ‪ ،‬ﻻرض اﻟﺰﻋﺎﻣـﮥ ﺳـﻤﺎء‪ ،‬و ﻟﺴـﻤﺎء اﻟﺸـﻬﺎﻣﮥ ذﮐﺎء‪ ،‬و ﻟﺬﮐﺎء اﻟﻔﺨﺎﻣﮥ ﺿـﯿﺎء‪ ،‬و ﻟﻀـﯿﺎء‬‫اﻟﮑﺮاﻣﮥ ﺑﻘﺎء‪.‬‬‫و أﻣﺎ اﻟﺤﺎﻣـﺪ‪ :‬ﻓﻬﻮ اﻟـﺬي ﻓﺎق ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺪﯾﻊ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ ﻓﯽ ﺻـﻨﺎﻋﮥ اﻟﺒﺪﯾﻊ و اﻟﺒﯿﺎن و اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺳـﺨﺮ اﻗﻠﯿﻢ اﻟﺒﺮاﻋﮥ ﺑﺴـﺤﺮ ﯾﺮاﻋﻪ‪ ،‬و ﻋﻤﺮ رﺑﻊ‬‫اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻄﻮل ﺑﺎﻋﻪ‪ ،‬ﻓﯽ رواﯾﮥ اﻻدب و ﺳـﻤﺎﻋﻪ‪ ،‬و أﺷﺎع اﻟﻌﻤﻞ ﺑﺄﻋﻤﺎل اﻟﺼـﻨﺎﻋﮥ اﻟﺠﯿﺪة اﻟﺠﺪﯾﺪة‪ ،‬و ﺗﺄﻟﯿﻒ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻌﺪﯾﺪة اﻟﻤﻔﯿﺪة‪ ،‬ﮐﻔﯽ‬‫ﮐﻼﻣﻪ ﻋﻠﯽ ﻏﺰارة ﻓﻀـﻠﻪ ﻣﺮﺷـﺪا و دﻟﯿﻼ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺠـﺪ ﻣﻌﺎﻧـﺪه ﻣﻊ اﻟﻐﻠﻮ ﻓﯽ اﻟﻌﺘﻮ اﻟﯽ اﻟﻘﺪح ﻓﯿﻪ ﺳﺒﯿﻼ‪ ،‬ﺑﻞ ﯾﻄﺎوع اﻻﺣﺒﺎء ﺑﺎﺟﺮاء ﻣﺪﺣﻪ ﻋﻠﯽ‬‫ﻟﺴﺎﻧﻪ ﺑﺎﻻﺿﻄﺮار‪ ،‬إذ ﻻ ﯾﺘﺼﻮر اﻧﮑﺎر ﺿﻮء اﻟﺸﻤﺲ ﯾﻮم اﻟﺼﺤﻮ وﻗﺖ ﻧﺼﻒ اﻟﻨﻬﺎر‪ ،‬ﻓﺎﻻﻋﺪاء و اﻟﺨﻼن ﻋﻠﯽ ﮐﻤﺎل ﻓﻀﻠﻪ ﺷﺎﻫﺪان ﻋﺪﻻن‪،‬‬‫ﺣﺪد ﺟﻬﺎت اﻻدب ﺑﻌﺪ دروﺳﻪ‪ ،‬و ﻧﻮر أرﺿﻪ ﺑﻨﻮر ذﮐﺎء ذﮐﺎﺋﻪ ﺑﻌﺪ اﻓﻮل اﻗﻤﺎره و ﺷـﻤﻮﺳﻪ‪ ،‬اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻟﻤﺠﯿﺪ و اﻟﻤﺠﯿﺪ‪ ،‬و اﻟﺼﻨﺪﯾﺪ اﻟﺴﻌﯿﺪ‬‫اﻟﺤﻤﯿـﺪ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻔﺨﺮ اﻟﻄﺮﯾﻒ و اﻟﺘﻠﯿـﺪ‪ ،‬اﻟﺰاﺋـﺪ ﻓﯽ اﻟﻔﺼﺎﺣـﮥ ﻋﻠﯽ ﻗﺪاﻣـﮥ و ﻟﺒﯿﺪ‪ ،‬اﻟﻨﺤﺮﯾﺮ اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻣﺎ ﻟﮏ اﻟﻌﻠﻢ اﻟﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻨﺴـﺐ‬‫اﻟﻈـﺎﻫﺮ‪ ،‬وارث اﻟﺴﻮدد ﮐﺎﺑﺮا ﻋﻦ ﮐﺎﺑﺮ‪ ،‬ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﺸـﯿﺦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﺸـﺮواﻧﯽ‪ ،‬ﻻ زاﻟﺖ ﺷـﻤﺲ‬‫اﻓﺎدﺗﻪ ﻃﺎﻟﻌﮥ ﻋﻠﯽ رأس اﻟﻘﺎﺻﯽ و اﻟﺪاﻧﯽ‪.‬‬‫و أﻣﺎ اﻻﻟﻔﺎظ‪ :‬ﻓﻔﯽ ﺳﻼﺳﮥ اﻟﻤﺎء و رﻗﮥ اﻟﺼﺒﺎء و ﺑﻬﺎء اﻟﺪر اﻟﻔﺮﯾﺪ‪ ،‬اﻟﺤﺮي ﺑﺎن ﺗﺘﺨﺬ؟؟ ه اﻟﻐﯿﺪ ﻋﻘﺪا ﻟﻠﺠﯿﺪ‪ ،‬ﺑﻞ ﺗﻔﺘﺨﺮ اﻻرض ﺑﺒﻬﺎﺋﻬﺎ ﻋﻠﯽ‬‫دراري ﺳﻤﺎﺋﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﺪراري ﻏﯿﺮ ﻣﺼﻮﻧﮥ ﻋﻦ اﻻﻓﻮل‪ ،‬و ﻫﯽ ﻗﺎﺋﻤﮥ ﻋﻠﯽ وﺳﻂ ﺳﻤﺎء اﻟﻌﺰ و اﻟﻘﺒﻮل‪.‬‬‫و أﻣـﺎ اﻟﻤﻘﺎﺻـﺪ‪ :‬ﻓﺎﺧﺒـﺎر ﻋﻦ ﻧﻔﺲ اﻻـﻣﺮ ﺑﻤـﺪح ﻣﺎﻟﮏ اﻟﻨﻬﯽ و اﻻﻣﺮ‪ ،‬اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻋﻠﯽ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ ﺑﺪﯾﻬـﮥ اﻟﻌﻘﻞ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻨﮑﺮﻫﺎ اﻻ ﻣﻦ أﻟﻢ ﺑﻪ ﻋﺎﻫﮥ‬‫اﻟﺠﻬﻞ‪ ،‬ﻓﯿﺎ ﻟﻪ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب ﻟﻠﻔﻀﺎﺋﻞ اﻻرﺑﻊ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ اﻻﺷﺮف اﻻﻧﻔﻊ‪ ،‬ﺻﺎﻧﻪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﻤﺘﻌﺎل ﻋﻦ ﺷﺮ ﻋﯿﻦ اﻟﮑﻤﺎل‪ ،‬و اﺑﻘﺎه ﻣﺪي اﻟﺰﻣﺎن‪،‬‬‫ﺳﺎﻟﻤﺎ ﻣﻦ ﻣﻄﺎﻋﻦ اﻫﻞ اﻟﺒﻐﯽ و اﻟﻄﻐﯿﺎن‪ ،‬ﺑﺠﺎه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪55 :‬‬‫اﻟﻨﺒﯽ و آﻟﻪ و اﺻﺤﺎﺑﻪ اﻟﻨﺎﺳﺠﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﻮاﻟﻪ ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 53‬از ‪220‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﺗﻘﺮﯾﻆ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﺪث ﮐﻪ او ﻫﻢ ﺗﻠﻤﯿﺬ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﺳﺖ‪.‬‬‫در آﺧﺮ »ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺣﯿﺪرﯾﻪ« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﺻﻮرة ﻣـﺎ ﮐﺘﺒﻪ اﻟﻌـﺎﻟﻢ اﻟﻘﻤﻘﺎم‪ ،‬ﺻـﻔﻮة اﻟﻨﺒﻼء اﻻﻋﻼم‪ ،‬اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻻدﯾﺐ اﻻﻟﻤﻌﯽ ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻤﻮﻟﻮي ﺣﺴﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ ﻣﻘﺮﻇﺎ ﻋﻠﯽ‬‫ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫»اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ اﻟﺬي ﮐﺮم ﻧﻮع اﻻﻧﺴﺎن‪ ،‬و اﺻﻄﻔﺎه ﺑﺼﻔﻮة اﻟﻨﻄﻖ و اﻟﺒﯿﺎن ‪«...‬‬‫اﻟﯽ أن اﺗﻢ اﻟﺨﻄﺒﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﺷﺮع ﻓﯽ ذﮐﺮ اﻧﺪراس ﻣﺪارس اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬ﺛﻢ ذﮐﺮ‪:‬‬‫»اﻧﻪ ﺟﺪد ﺑﻨﯿﺎن اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬اﻟﺴﻠﻄﺎن ﻏﺎزي اﻟﺪﯾﻦ ﺣﯿﺪر«‪ ،‬و ﻣﺪﺣﻪ ﺑﻤﺪاﺋﺢ ﻣﻨﻬﺎ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫»ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺴـﻠﻄﻨﮥ‪ ،‬ﺷـﺠﺎع اﻟﻤﻌﺮﮐﮥ‪ ،‬آﺻﻒ اﻟﺘﺪﺑﯿﺮ‪ ،‬ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﺘﺴـﺨﯿﺮ‪ ،‬ﯾﻤﯿﻦ اﻟﻤﻠﮥ‪ ،‬أﻣﯿﻦ اﻟﻤﻤﻠﮑﮥ‪ ،‬ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺸﺄن‪ ،‬رﻓﯿﻊ اﻟﻤﮑﺎن‪ ،‬اﻟﺘﺎﻟﯽ ﻟﺴﺎن‬‫اﻗﺒﺎﻟﻪ آﯾﺎت ﺷﻮﮐﺘﻪ‪ ،‬اﻟﻤﻌﻠﯽ ﻋﻠﻢ اﻓﻀﺎﻟﻪ آﺛﺎر ﻧﺼﺮﺗﻪ‪ ،‬ﻫﻮ اﻟﻤﻨﺼﻮر ﻋﻠﯽ اﻻﻋﺪاء‪ ،‬و اﻟﻨﺎﺻﺮ ﻟﻼوﻟﯿﺎء‪ ،‬اﻟﺴﻠﻄﺎن ﻏﺎزي اﻟﺪﯾﻦ ﺣﯿﺪر‪ ،‬ﺧﻠﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻣﻠﮑﻪ‪ ،‬و ﺟﻌﻞ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺑﺄﺳﺮﻫﺎ ﻣﻠﮑﻪ و ﻻ زاﻟﺖ ﺷﻤﻮس ﺳﻠﻄﻨﺘﻪ ﻻﻣﻌﮥ ﻋﻠﯽ رأس اﻻﻗﺒﺎل‪ ،‬و ﺑﺪور دوﻟﺘﻪ ﻃﺎﻟﻌﮥ ﻋﻠﯽ اﻓﻖ اﻟﮑﻤﺎل‪.‬‬‫ﻣـﺎ ﺛﺒﺖ ﻧﺠﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻀـﺮاء‪ ،‬أو ﻧﺒﺖ ﻧﺠﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﻐﺒﺮاء‪ ،‬و ﻣـﺎ ﺑﺮﺣﺖ ﻋﺴﺎﮐﺮه ﻣﻨﺼﻮرة ﻓﯽ ﻏـﺪوﻫﺎ و ﻣﺴـﺮﯾﻬﺎ‪ ،‬و ﻋﻄﺎﯾﺎه ﻣﻨﺜﻮرة ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺮﯾﮥ‬‫أدﻧﺎﻫﺎ و أﻗﺼﺎﻫﺎ‪ ،‬ﻫـﺬا اﻟﺬي ﺟﻌﻠﺖ اﻟﺒﺮﯾﮥ ﯾﺄﺗﻮن ﺟﻨﺎﺑﻪ ﻣﻦ ﮐﻞ ﻣﺮﻣﯽ ﺳـﺤﯿﻖ‪ ،‬و أﺧﺬت اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ ﯾﻀـﺮﺑﻮن اﮐﺒﺎد اﻻﺑﻞ ﻧﺤﻮ ﺳﺪﺗﻪ ﻣﻦ ﮐﻞ‬‫ﻓﺞ ﻋﻤﯿﻖ‪ ،‬ﻻ ﺳﯿﻤﺎ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻣﻨﻬﻢ و اﻟﻔﻀﻼء ﻣﻦ ﺑﯿﻨﻬﻢ ﻓﻮﺟﺪوا ﻋﻨﺪه ﻣﺎ ﻃﻠﺒﻮا و ﻓﺎزوا ﺑﺎﺳﺘﻤﺴﺎك ﻏﺮزه ﻣﺎ ﻓﻘﺪوا‪ -.‬ﺷﻌﺮ‪-‬‬‫ﻫﺬا اﻟﺬي اﺑﺼﺮت ﻣﻨﻪ ﺣﺎﺿﺮا ﻣﺜﻞ اﻟﺬي اﺑﺼﺮت ﻣﻨﻪ ﻏﺎﺋﺒﺎ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪56 :‬‬‫ﮐﺎﻟﺒﺤﺮ ﯾﻘﺬف ﻟﻠﻘﺮﯾﺐ ﺟﻮاﻫﺮا ﺟﻮدا و ﯾﺒﻌﺚ ﻟﻠﺒﻌﯿﺪ ﺳﺤﺎﺋﺒﺎ‬‫ﺳـﺢ ﻓﻌﻢ‪ ،‬ﺛـﺞ ﻓﺄﻧﻌﻢ‪ ،‬ﺟﺎد ﻓﺄﺗﻢ‪ ،‬أﻓﺎض ﻓﺄﮐﺮم‪ ،‬أﻣﺮ ﻟﻬﻢ ﺑﺨﻠﻊ اﻟﻘﺒﻮل و اﻟﺘﮑﺮﯾﻢ‪ ،‬و أﻟﺒﺴـﻬﻢ ﻣﻼﺑﺲ اﻟﻌﺰ و اﻟﺘﻌﻈﯿﻢ‪ ،‬ﻓﻐـﺪا ﮐﻞ واﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻢ‬‫ﻣﻘﻀـﯽ اﻟﻮﻃﺮ‪ ،‬ﻓﻘـﺪر ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ و اﻗﺘﺪر‪ ،‬ﻃﻠﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﻬﻨﺪ ﺳـﻬﯿﻞ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬و ﻃﯿﺐ ﺑﺮواﺋﺢ ﻓﺼﺎﺣﺘﻪ أدﯾﻢ اﻻرض ﺑﻞ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﺰﻣﻦ‪ ،‬أﺣﯿﺎ ﻣﻌﺎﻟﻢ‬‫اﻟﻌﻠﻢ ﺑﻌﺪ أن ﮐﺎﻧﺖ أﻃﻼﻻ ﺑﺎﻟﯿﮥ‪ ،‬و ﻋﻤﺮ ﻣﺪارس اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻌﺪ أن ﺻﺎرت ﻣﻦ ﺳﮑﺎﻧﻬﺎ ﺧﺎﻟﯿﮥ‪ ،‬و ﻧﻀﺮ ﺑﺴﺎﺗﯿﻦ اﻟﮑﻼم ﺑﺄﻣﻄﺎر ﺑﻼﻏﺘﻪ اﻟﺮاﺋﻘﮥ‪ ،‬و‬‫أﺗﺮع ﺣﯿﺎض اﻻﻧﺸﺎء ﺑﻤﺪرار ﻓﺼﺎﺣﺘﻪ اﻟﻔﺎﺋﻘﮥ‪ ،‬ﺑﺮع ﻓﻀـﻼء اﻟﺰﻣﺎن ﻓﯽ اﻻرﺗﻘﺎء اﻟﯽ ﻣﻌﺎرج ﺳـﻤﺎء اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬و ﺳـﺒﻖ ادﺑﺎء اﻟﻌﺼـﺮ ﻓﯽ ﻣﻀﻤﺎر‬‫اﻟﺒﻼﻏﮥ و ﻣﯿﺪان اﻟﺘﺪﻗﯿﻖ‪.‬‬‫ﺑـﺪﯾﻊ اﻻﻧﺸـﺎء‪ ،‬أﻧﯿﻖ اﻻﻣﻼـء‪ ،‬ﻋﻤـﺪة اﻟﺒﻠﻐـﺎء و اﻟﻤﺘـﺄدﺑﯿﻦ‪ ،‬ﮐﻨﺰ اﻟﺨﻄﺒـﺎء و ذﺧﺮ اﻟﻤﻌﺮﺑﯿﻦ‪ ،‬اﻣـﺎم اﻟﻠﻐﻮﯾﯿﻦ و رأس اﻻـدب‪ ،‬ﻋﯿﻦ اﻟﻨﺤـﺎة وﺟﻪ‬‫اﻟﻌﺮب‪ ،‬اﻟﻤﺘﺤﻠﯽ ﮐﻼـﻣﻪ ﺑﻘﻼﺋـﺪ اﻟﻌﻘﯿـﺎن‪ ،‬اﻟﻤﺘﺠﻠﯽ ﻧﻈـﺎﻣﻪ ﻋﻦ ﺑﻼﻏـﮥ ﮐﻌﺐ و ﻓﺼﺎﺣـﮥ ﺣﺴـﺎن‪ ،‬أﻋﺠﺰ ﻋﻦ ﺳـﺤﺮ ﻣﻨﻈﻮﻣـﺎﺗﻪ أﺑﺎ ﺗﻤﺎم و اﺑﻦ‬‫اﻟﻌﻤﯿـﺪ‪ ،‬و اﻓﺤﻢ ﺑﺒـﺪﯾﻊ ﺑﯿﺎﻧﻪ و ﻣﻨﺜﻮراﺗﻪ أﺑﺎ اﻟﻮﻟﯿـﺪ و ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ‪ ،‬ﮐﯿﻒ ﻻ و ﻫﻮ اﻟﺒﻠﯿﻎ اﻟﺬي ان ﺗﮑﻠﻢ أﺟﺰل و أوﺟﺰ‪ ،‬و ان ﻧﻈﻢ أﻓﺤﻢ ﮐﻞ‬‫ﻟﺴﻦ ﺑﺎﻧﺸﺎﺋﻪ و أﻋﺠﺰ‪.‬‬‫ﻗـﺪ اﻧﺘﺸـﺮ ﺻـﯿﺖ ﮐﻤـﺎﻟﻪ‪ ،‬و اﺷـﺘﻬﺮ ﻧﺒـﺄ ﺟﻼـﻟﻪ‪ ،‬اﻋﻨﯽ ﺑﻪ اﻟﻔﺎﺿـﻞ اﻟﻠﻮذﻋﯽ‪ ،‬اﻟﺒـﺎرع اﻻﻟﻤﻌﯽ‪ ،‬اﻟﺸـﯿﺦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‬‫اﻻﻧﺼـﺎري اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﺸـﺮواﻧﯽ‪ ،‬ﯾﺴـﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ اﻻﻣـﺎﻧﯽ‪ ،‬أﺣﻠﯽ ﻣـﺎ ﯾﺠﺘﻨﯽ ﻣﻦ ﺛﻤﺎر ﺑﻼﻏﺘﻪ ﻓﯽ ﺑﺴﺎﺗﯿﻦ اﻟﮑﻼم‪ ،‬و أﺷـﻬﯽ ﻣﺎ ﯾﺴـﺘﻠﺬ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻓﻮاﮐﻪ‬‫ﺑـﺪاﺋﻌﻪ أوﻟﻮ اﻻﻓﻬﺎم‪ ،‬ﻣﺎ ﺣﺮر ﻓﯽ ﻣـﺪح اﻟﺴـﻠﻄﺎن اﻻﮐﻤﻞ اﻟﺠﻮاد اﻻﻣﺜﻞ اﻟﻤﻤﺪوح ﻓﯽ أﻋﻠﯽ اﻟﺴـﻄﻮر‪ ،‬و اﻟﻤﻨﻮه ﺑﻪ ﻓﯽ ﺻﺪر ﻣﺎ ﻫﻮ ﻟا ﻤﺰﺑﻮر‪،‬‬‫ﺻﺎﻧﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻦ اﻟﺸﺮور‪ ،‬و ﺣﻔﻈﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺮ اﻻﻋﺼﺎر و اﻟﺪﻫﻮر‪.‬‬‫ﺳﺒﺤﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ اﺟﻞ ﻣﺒﺎﻧﯿﻪ و أدق ﻣﻌﺎﻧﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﺎ أﻋﺒﻖ ﺷﺬا ﻋﺒﻘﺎﺋﻪ‪ ،‬و أﻋﻄﺮ رﯾﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪57 :‬‬‫ﻧﻔﺤـﺎﺗﻪ‪ ،‬اﮐﺮم ﺑﻤﻠﻔﻮظ ﯾـﺪل ﻋﻠﯽ ﻣﻌـﺎﻧﯿﻪ اﻻﻧﯿﻘـﮥ‪ ،‬و أﺣﺴﻦ ﺑﻤـﺪﻟﻮل ﯾﻮﺿـﺤﻪ ﻣﺒﺎﻧﯿﻪ اﻟﺮﺷـﯿﻘﮥ! ﻟﻮ ﻋﻠﻘﺖ ﻋﻘﻮد ﺛﺮﯾﺎ ﻣﻨﺜﻮراﺗﻪ ﻋﻠﯽ ﺷـﻤﻮس‬‫اﻟﺴﻤﺎء ﻟﺰاد زﯾﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﻟﻮ وﺷﺤﺖ ﺑﺴﻠﮏ درر ﻣﻨﻈﻮﻣﺎﺗﻪ أﻗﻤﺎر اﻟﺨﻀﺮاء ﻟﺰال ﺷﯿﻨﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻤﺎ أﻃﯿﺐ ﮐﻼﻣﻪ و ﻣﺎ أﺣﺴﻦ ﻧﻈﺎﻣﻪ!‪.‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ اﮐﺒﺮ ﮐﺘـﺎب‪ ،‬أي ﮐﺘـﺎب‪ ،‬ﺗﻀـﻤﻦ اﺟﺰاﺋﻪ ﯾﻮاﻗﯿﺖ و ﺟﻮاﻫﺮ ﺑﺎﻫﺮة‪ ،‬و ﺗﺸـﺘﻤﻞ ﻣﻀﺎﻣﯿﻨﻪ ﻋﻠﯽ ﻵل و درر ﻓﺎﺧﺮة‪ ،‬و ﺗـﺪور ﻓﯽ ﺗـﺪاوﯾﺮ ﺑﺮج‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 54‬از ‪220‬‬‫ﻣﻮاﻗﻌﻪ درار ﺛﺎﻗﺒـﮥ‪ ،‬و ﺗﻔﺘﺮ ﻓﯽ رﯾﺎض ﻧﺰﻫﺘﻪ ﺛﻐﻮر اﻗﺎح ﻋﺎﺑﻘـﮥ‪ ،‬ﻻ ﺑﻞ ﻫﻮ ﺳـﺮ أﺳـﺮار اﻟﺤﮑﻤﮥ اﻟﯿﻤﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬و ﻧﻮر أﻧﻮار اﻟﺸـﺮﻋﮥ اﻟﺒﺮﻫﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬و زﻫﺮ‬‫أزﻫﺎر اﻟﺴﻌﺎدة اﻻﻧﺴﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬و ﺟﻮﻫﺮ ﻣﻦ ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ اﻟﻌﺮﻓﺎﻧﯿﮥ‪.‬‬‫دوﺣـﮥ اﻵﻣﺎل و اﻻﻣﺎﻧﯽ‪ ،‬أم روﺿـﮥ اﻻﻓﺮاح و اﻟﺘﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺟﻨـﮥ ﻋﺎﻟﯿﮥ‪ ،‬أم ﺣﺪﯾﻘﮥ ذات ﺑﻬﺠﮥ‪ ،‬رﯾﺎض ﻣﺸـﺤﻮﻧﮥ ﺑﺄﻧﻮاع اﻟﺮواﺋﺢ‪ ،‬رﯾﺎﺣﯿﻦ ﻣﻌﻄﺮة‬‫ﺑﺼـﻨﻮف اﻟﻔﻮاﺋـﺢ‪ ،‬ﻓﺼـﻞ اﻟﺨﻄـﺎب‪ ،‬ﮐﻨﺰ ﺟﻮاﻫﺮ اﻵـداب‪ ،‬ﯾﺰﯾﻞ اﻟﻐﻢ و ﯾـﺬﻫﺐ ﺑﺎﻟﻬﻢ‪ ،‬أﻧﯿﺲ اﻟﻤﺤﺰوﻧﯿﻦ ﺟﻠﯿﺲ اﻟﻤﮑﺮوﺑﯿﻦ‪ ،‬اﻣﺎ اﻧﻬﻢ ﺣﯿﻦ‬‫ﻃﺎﻟﻌﻮه زال ﻋﻨﻬﻢ اﻟﺘﻌﺐ و اﻟﻨﺼﺐ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ درﺳﻮه اﻧﮑﺸﻒ ﻋﻨﻬﻢ اﻻذي و اﻟﮑﺮب‪ ،‬ﻓﺒﻪ وﺿﻊ ﻋﻨﻬﻢ اﺻﺮ اﻻﺛﻘﺎل‪ ،‬و دﻓﻊ ﻋﻨﻬﻢ وزر اﻻﻏﻼل‪.‬‬‫ﻫـﺬا و ﻗـﺪ ﺟـﺎء ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺤﯿﺚ ﺗﻔﺠﺮت ﻣﻨﻪ ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﺤﮑﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﺒﺎﻧﯿﻪ‪ ،‬و ﻓﺎﺿﺖ ﻋﯿﻮن اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ ﻣﻦ ﺧﻼل ﻣﻌﺎﻧﯿﻪ‪ ،‬و ﻧﻮرت أﺷـﻌﮥ اﻧﻮاره‬‫دﯾﺒﺎﺟﮥ اﻟﻤﻮﺟﻮدات‪ ،‬و ﻧﻀـﺮت ﻓﯿﻮض أزﻫﺎره ﺻـﻔﺤﮥ اﻟﮑﺎﺋﻨﺎت‪ ،‬ﺗﮑﺎﺛﺮت ﻫﺒﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﺗﻮاﺗﺮت ﺑﺮﮐﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﺳـﻄﻌﺖ ﺷـﻤﻮس ﻋﻮارﻓﻪ‪ ،‬و ﻋﺒﻘﺖ‬‫أﻧﻮار ﻟﻄﺎﺋﻔﻪ‪ ،‬ﻓﻬﻮ اﻟﺬي ﯾﺨﺒﺮ ﻋﻦ ﻫﺪي ﻣﻤﺪوﺣﻪ و ﺳـﻤﺖ ﺻﺎﺣﺒﻪ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺑﻠﻎ ﻫﺬا اﻟﻤﺒﻠﻎ اﻻ ﺑﻤﺎ ﺣﻮي ﻣﻦ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ‪ ،‬و روي ﻟﻪ ﻣﻦ ﻓﻮاﺿـﻠﻪ و‬‫أﺣﺎط ﺑﻤﻨﺎﻗﺒﻪ‪ ،‬و اﺷﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﻣﮑﺎرم ﻣﻨﺎﺻﺒﻪ‪ ،‬اﻻ اﻧﻪ ﻻ زال ﯾﺰﯾﻞ اﻻﺗﺮاح و ﯾﻌﻄﯽ اﻻﻓﺮاح‪ ،‬و ﯾﺮﺑﯽ اﻻﺷﺒﺎح و ﯾﺤﯿﯽ اﻻرواح‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪58 :‬‬‫و إذا رأﯾﺖ دﯾﺒﺎﺟـﮥ ﺟﻤـﺎﻟﻪ ﯾـﺬﻫﺐ ﻋﻨﮏ ﮐﻞ اﻟﻌﻨﺎء‪ ،‬و ﻣﺘﯽ ﻃﺎﻟﻌﺖ ﺻـﻔﺤﮥ ﻣﺤﯿﺎ ﮐﻤﺎﻟﻪ ﯾﺄﺗﯽ إﻟﯿﮏ ﮐﻞ اﻟﻐﻨﺎء‪ ،‬ﻫـﺬا و ﻣﺎ وﺻﻒ ﺑﻪ ﻓﻬﻮ‬‫اﻟﻘـﻞ‪ ،‬و ﻣـﺎ ﺑﻘﯽ ﻣﻨﻪ ﻓﻬﻮ اﻟﺠـﻞ‪ ،‬و اﻟﻤﺴـﺌﻮل ﻣﻦ ﺑـﺎرئ اﻟﻨﺴﻢ‪ ،‬و ﻣﺤﯿﯽ دارس اﻟﺮﻣﻢ‪ ،‬ان ﯾﺠﻌـﻞ ﮐﻞ ﻣﻦ ﯾﺘﻔﺮج ﻓﯽ ﻧﻔﺎﺋﺲ ذﻟﮏ اﻟﺒﺴـﺘﺎن‬‫ﻣﻨﺠﺤﺎ‪ ،‬و ﻣﻦ ﯾﺘﻤﺘﻊ ﻣﻦ ﺛﻤﺮات ﻧﺘﺎﺋﺞ ﻋﻮاﺋﺪ ﺗﻠﮏ اﻟﺠﻨﺎن ﻣﻔﻠﺤﺎ‪ ،‬و َﺣْﺴﺒَُﻨﺎ اﻟﱠﻠُﻪ*‬‫ﻧِْﻌَﻢ اﻟ َْﻤْﻮﻟﯽ َو ﻧِْﻌَﻢ اﻟﱠﻨِﺼﯿُﺮ*‬‫‪ ،‬و اﻟ َْﺤْﻤُﺪ ﻟ ِﱠﻠِﻪ َرﱢب اﻟ ْﻌﺎﻟَِﻤﯿَﻦ*‬‫اوﻻ و آﺧﺮا و اﻟﺼﻼة ﻋﻠﯽ ﻧﺒﯿﻪ ﻇﺎﻫﺮا و ﺑﺎﻃﻨﺎ[‪.‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﺗﻘﺮﯾﻆ ﻣﻮﻟﻮي اوﺣﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻠﮕﺮاﻣﯽ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در آﺧﺮ »ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺣﯿﺪرﯾﻪ« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﺻﻮرة ﻣﺎ ﮐﺘﺒﻪ اﻻدﯾﺐ اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﻠﺒﯿﺐ اﻟﮑﺎﻣﻞ اﻟﺒﺎرع اﻟﻤﺠﯿـﺪ‪ ،‬اﻟﻤﺼـﻘﻊ اﻟﻤﺠﯿـﺪ اﻟﺸﺎب اﻟﺼﺎﻟـﺢ اﻟﻤﻮﻟﻮي اوﺣـﺪ اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺒﻠﺠﺮاﻣﯽ‬‫ﻣﻘﺮﻇﺎ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب‪:‬‬‫اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﺬي ﻧﻀـﺮ رﯾﺎض اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ ﺑﺴـﺤﺐ ﺑﻼﻏﮥ أﻓﺎﺿـﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﺻـﻔﯿﻪ اﻟﻤﺨﺘﺎر أﺣﻤﺪ‪ ،‬و أﻋﺠﺰ ﺑﻤﺎ أﻧﺰل ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﺑﺪﯾﻊ اﻟﮑﻼم ﮐﻞ ﻣﻦ‬‫ﺗﺼـﺪي ﻟﻠﻤﻌﺎرﺿـﮥ و ﻋﺎﻧـﺪ‪ ،‬ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و أوﻟﯿـﺎﺋﻪ اﻟـﺬﯾﻦ ﻧﺜﺮوا ﻵﻟﯽ ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ ﻓﯽ اﻻﮐﻨﺎف و اﻻﻗﻄﺎر‪ ،‬و ﻧﻈﻤﻮا ﻋﻘﻮد ﺳـﻨﻨﻪ اﻟﺴـﻨﯿﮥ‬‫ﻻﺷﺎﻋﮥ آﺛﺎره و اﻻﺧﺒﺎر‪.‬‬‫و ﺑﻌـﺪ‪ :‬ﻓﻬـﺬا ﮐﺘﺎب ﺣﮑﻤﺖ أﻧﻮار ﻓﺼﻮﻟﻪ أﻧﻮار اﻟﺮﺑﯿﻊ‪ ،‬و زﻫﺖ ﻓﯿﻪ أزﻫﺎر اﻟﺒﺮاﻋـﮥ ﻣﻦ ﮐﻞ ﻣﻌﻨﯽ ﺑـﺪﯾﻊ‪ ،‬و ﻧﺸﺪت ﺑﻼﺑﻞ اﻟﺒﯿﺎن ﻋﻠﯽ ارﺟﺎﺋﻪ‬‫ﺑﺎﻟﺤـﺎن ﺗﻄﺮب اﻻﺳـﻤﺎع‪ ،‬و ﻧﻐﻤﺎت ﺗﻬﺘﺰ ﻟﻬﺎ ﻣﻌﺎﻃﻒ اﻟﻄﺒﺎع‪ ،‬ﯾﻄﺎﻟﻊ اﻟﻨﺎﻇﺮ ﻓﯽ ﺻـﻔﺤﺎﺗﻪ ﻣﻄﺎﻟﻊ اﻟﺒـﺪور‪ ،‬و ﯾﺮﺻـﺪ ﻃﻠﻮع ﺻـﺒﺎح اﻻﻣﺎﻧﯽ ﻣﻦ‬‫ﺳﻮاد اﻟﺴـﻄﻮر‪ ،‬اﻟﻔﺎﻇﻪ اﻟﺮاﺋﻘﮥ ﺗﺪﺑﺮ ﺳﻼﻓﮥ اﻟﻌﺼﺮ ﻋﻠﯽ اﻻذﻫﺎن‪ ،‬و ﻣﻌﺎﻧﯿﻪ اﻟﻔﺎﺋﻘﮥ ﺗﺮﺧﺺ ﻋﻨﺪ ﻋﺮض ﺟﻮاﻫﺮﻫﺎ اﻟﻐﺎﻟﯿﮥ ﻋﻘﻮد اﻟﺠﻤﺎن و ﻗﻼﺋﺪ‬‫ا ﻟ ﻌ ﻘﯿ ﺎ ن ‪.‬‬
‫ﻓﮑﻢ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﺑـﺪﯾﻊ ﺑﯿﺎن ﻣﺎ ﺳـﻤﺤﺖ ﺑﻤﺜﻠﻪ ﻗﺮاﺋﺢ اﻟﺒﻠﻐﺎء‪ ،‬و اﺑﮑﺎر أﻓﮑﺎر ﻣﺎ ﻫﺼـﺮت اﺟﯿﺎدﻫﺎ اﯾﺪي أذﻫﺎن اﻟﻔﺼـﺤﺎء‪ ،‬و ﻣﻨﻈﻮم أﺧﺠﻠﺖ درر‬‫أﺳﻼﮐﻪ ﻋﻘﻮد اﻟﺜﺮﯾﺎ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪59 :‬‬‫اﻟﻨﻈـﺎم‪ ،‬و ﻣﻨﺜﻮر اﺧﺠـﻞ اﻟﻤﻨﺜﻮر ﺑﻨﻀﺎرة رﯾﺎﺣﯿﻨﻪ ﻓﻮد اﻻﺣﺘﺠﺎب ﻓﯽ اﻻﮐﻤﺎم‪ ،‬و ﮐﻮاﻋﺐ ﻓﻮاﺋـﺪ ﺗﻬﺎدت ﻓﯽ ﺣﻠﻞ اﻟﻤـﺪاد ﻣﺒﺘﺴـﻤﮥ ﻣﻦ ﺛﻐﻮر‬‫اﻟﻤﯿﻤﺎت‪ ،‬و ﺧﺮاﺋـﺪ ﮐﻠﻢ ارﺳـﻠﺖ ﻓﻮق ﺟﺒﺎﻫﻬﺎ ﻃﺮرا ﻣﻦ اﻟﺴـﯿﻨﺎت‪ ،‬و ﻧﮑﺖ ﻣﻌﺠﺒـﮥ ﺗﺴﺒﯽ اﻟﻌﻘﻮل إذا أﺳـﻔﺮت ﻋﻦ اﻟﻤﺤﯿﺎ‪ ،‬و ﻟﻄﺎﺋﻒ ﻣﻄﺮﺑﮥ‬‫ﺗﻌﻠﻢ اﻟﺴـﮑﺮ اﻟﺤﻤﯿﺎ‪ ،‬و ﻧﻮادر ﺑﯿﺎن إذا ﺗﺮﻧﻤﺖ ورﻗﻬﺎ أﻏﻨﺘﮏ ﻋﻦ ﻧﻐﻤﮥ اﻟﻮﺗﺪ‪ ،‬و آﯾﺎت ﺑﺎﻫﺮات إذا ﺗﻠﯿﺖ ﻋﻠﯿﮏ ﺣﺴـﺒﺘﻬﺎ آﯾﺎت ﺳﺤﺮ ﯾﺆﺛﺮ و‬‫ﻻـ ﺑـﺪع ﻓﻬﻮ اﻟﮑﺘـﺎب اﻟﻤﺤﻠﯽ ﺑﻤﻨـﺎﻗﺐ ﻣﻦ ﺧﻔﻘﺖ ﻓﯽ اﻟﺨـﺎﻓﻘﯿﻦ اﻋﻼـم ﺟﻼـﻟﻪ‪ ،‬و دوخ ﻣﻤﺎﻟـﮏ اﻟﻌﺮب و اﻟﻌﺠﻢ ﺻـﯿﺖ اﻧﻌﺎﻣﻪ و إﻓﻀﺎﻟﻪ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 55‬از ‪220‬‬‫ﺳـﺎرت ﺳـﺤﺎﺋﺐ ﮐﺮﻣﻪ اﻟﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻻﻗﻄﺎر‪ ،‬و ﺟﺮت اﻧﻬﺎر ﺟﻮده ﻓﯽ ﮐﻞ اﻻﻣﺼﺎر‪ ،‬ﻋﺎدت ﺑﻪ اﻻﯾﺎم ﻣﺒﺘﺴـﻤﻪ اﻟﺜﻐﻮر‪ ،‬ﻏﺐ ﻣﺎ ﮐﺎﻧﺖ ﻋﺎﺑﺴـﮥ ﻻ‬‫ﺗﺒﺪي أﻧﯿﺎب اﻟﺴـﺮور‪ ،‬ﻫﻤﺎم ﯾﺨﻀﻊ دون ﺧﯿﺎم ﺟﻼﻟﻪ رﻗﺎب اﻟﺼـﻨﺎدﯾﺪ ﻣﻦ اﻟﺴـﻼﻃﯿﻦ‪ ،‬و ﯾﻠﺜﻢ أﻋﺘﺎب أﺑﻮاب دوﻟﺘﻪ ﺷـﻔﺎه وﺟﻮه اﻷﻋﯿﺎن ﻣﻦ‬‫اﻟﺨﻮاﻗﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻐﻮار إذا ﺳﺎر ﺑﯿﻦ اﻟﺠﺤﺎﻓﻞ اﻟﺘﯽ ﺗﻄﺒﻖ وﺟﻪ اﻻرض ﺑﺴﻨﺎﺑﮏ اﻟﺴﻼﻫﺖ‪ ،‬ﻓﻼ ﻧﺮي ﻓﯽ اﻻﻏﻮار و اﻻﻧﺠﺎد ﻏﯿﺮ اﻟﻘﻨﺎ و اﻟﻘﻮاﺿﺐ‪.‬‬‫ﯾﺪﺑﺮ اﻻﻣﺮ ﻓﯽ اﻟﺒﻠﺪان ﻫﯿﺒﺘﻪ أﻏﻨﺘﻪ ﻣﻦ ﻧﺼﺮة اﻻﻧﺼﺎر و اﻟﺨﻮل‬‫ﻓﺎق اﻟﻤﻠﻮك ﮐﻤﺎ ﻓﺎق اﻟﺴﺤﺎب ﻧﺪي ﻓﺎﻟﯿﻮم ﻓﯿﻬﻢ ﯾﺮي ﮐﺎﻟﻨﻮر ﻓﯽ اﻟﻤﻘﻞ‬‫ﻓﻬﻮ اﻟﻤﻠـﮏ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻻـﻋﻈﻢ‪ ،‬و اﻟﺴـﻠﻄﺎن اﻟﻌﺎدل اﻻﻓﺨﻢ‪ ،‬ﻣﺤﯿﯽ رﺳﻮم اﻟﻌـﺪل و اﻻﻧﺼﺎف‪ ،‬ﻣﺎﺣﯽ آﺛﺎر اﻟﻈﻠﻢ و اﻻﻋﺘﺴﺎف‪ ،‬ذوي اﻻﯾﺎدي‬‫اﻟﺤﺎﺗﻤﯿﮥ‪ ،‬و ﻟا ﺤﮑﻤﮥ اﻟﻠﻘﻤﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﻌﺪاﻟﮥ اﻟﮑﺴﺮوﯾﮥ‪ ،‬و اﻟﺒﺴﺎﻟﮥ اﻟﺤﯿﺪرﯾﮥ‪ ،‬ﻣﻮﻻﻧﺎ و ﺳﯿﺪﻧﺎ ﺣﻀﺮة اﻟﺴﻠﻄﺎن أﺑﻮ اﻟﻈﻔﺮ ﻏﺎزي اﻟﺪﯾﻦ ﺣﯿﺪر ﺧﻠﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻠﮑﻪ و دوﻟﺘﻪ‪ ،‬و أﻋﻠﯽ ﻋﺰه و درﺟﺘﻪ‪ ،‬آﻣﯿﻦ‪.‬‬‫ﻫـﺬا و أﻧﺎ أﺳﺄل اﻟﱠﻠﻪ أن ﯾﻌﻠﯽ ﻣﻨﻤﻖ ﻫـﺬه اﻟﺴـﯿﺮة اﻟﺴـﻨﯿﮥ‪ ،‬و ﯾﺒﻘﯽ ﻧﺎﻇﻢ ﻋﻘﻮد ﻫـﺬه اﻟﻔﺮاﺋﺪ اﻟﺒﻬﯿﮥ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ اﻟﻔﺮد اﻟﮑﺎﻣﻞ اﻟﺬي اﺗﻔﻖ ﻋﻠﯽ ﻏﺰارة‬‫ﻓﻀـﻠﻪ اﻟﻔﻀـﻼء اﻟﻨﺒﻼء‪ ،‬و ﺷﻬﺪ ﺑﻄﻮل ﺑﺎﻋﻪ ﻓﯽ ﻧﻔﺎﺋﺲ اﻟﻔﻨﻮن ﮐﻞ ﻣﻦ اﻻذﮐﯿﺎء‪ ،‬ﮐﯿﻒ ﻻ؟ و ﻫﻮ اﺣﻤﺪ اﻗﺮاﻧﻪ‪ ،‬و ﻧﺴﯿﺞ وﺣﺪه و ﻓﺮﯾﺪ اواﻧﻪ‪،‬‬‫ﺗﺠﻨﯽ أزﻫﺎر اﻟﺒﺮاﻋﮥ ﻣﻦ ﮐﻼﻣﻪ‪ ،‬و ﺗﻘﻄﻒ اﺛﻤﺎر ﺑﺪﯾﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪60 :‬‬‫اﻟﺒﯿﺎن ﻣﻦ أﻏﺼﺎن أﻗﻼﻣﻪ‪ ،‬ﺷﻌﺮ‪:‬‬‫ﻓﺎﻟّﻠﻪ ﯾﺤﺮس ﻟﻠﺰﻣﺎن ﺑﻘﺎءه و ﯾﻤﺘﻊ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺑﻔﺼﻞ ﮐﻤﺎﻟﻪ ‪.‬‬‫»ﺷﺄن ﻧﺰول َﺳَﺄَل ﺳﺎِﺋٌﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﺳﯿﺪ ﻣﺆﻣﻦ ﺷﺒﻠﻨﺠﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺳﯿﺪ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﻣﺆﻣﻦ اﻟﺸﺒﻠﻨﺠﯽ‪ :‬ﭘﺲ در »ﻧﻮر اﻻﺑﺼﺎر ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل ﺑﯿﺖ اﻟﻨﺒﯽ اﻟﻤﺨﺘﺎر« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻧﻘﻞ اﻻﻣﺎم اﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه‪ :‬ان ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﺳﺌﻞ ﻋﻦ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫‪ ،‬ﻓﯿﻤﻦ ﻧﺰﻟﺖ؟‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻠﺴﺎﺋﻞ‪ :‬ﻟﻘﺪ ﺳﺄﻟﺘﻨﯽ ﻋﻦ ﻣﺴﺌﻠﮥ ﻟﻢ ﯾﺴﺄﻟﻨﯽ ﻋﻨﻬﺎ أﺣﺪ ﻗﺒﻠﮏ‪.‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﯽ اﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ آﺑـﺎﺋﻪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻤـﺎ ﮐﺎن ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻧﺎدي اﻟﻨﺎس‪،‬‬‫ﻓـﺎﺟﺘﻤﻌﻮا‪ ،‬ﻓﺄﺧـﺬ ﺑﯿـﺪ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﻗـﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه«‪ ،‬ﻓﺸﺎع ذﻟﮏ و ﻃﺎر ﻓﯽ اﻟﺒﻼد و ﺑﻠﻎ ذﻟﮏ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ‬‫اﻟﻨﻌﻤﺎن اﻟﻔﻬﺮي‪ ،‬ﻓﺄﺗﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗـﮥ ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺎخ راﺣﻠﺘﻪ و ﻧﺰل ﻋﻨﻬﺎ و ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺤﻤﺪ! أﻣﺮﺗﻨﺎ ﻋﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‬‫ان ﻧﺸﻬﺪ أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ و اﻧﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ أن ﻧﺼﻠﯽ ﺧﻤﺴﺎ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ ﺑﺎﻟﺰﮐﺎة ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ أن ﻧﺼﻮم‬‫رﻣﻀـﺎن ﻓﻘﺒﻠﻨـﺎ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨـﺎ ﺑﺎﻟﺤـﺞ ﻓﻘﺒﻠﻨـﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﺗﺮض ﺑﻬـﺬا ﺣﺘﯽ رﻓﻌﺖ ﺑﻀـﺒﻌﯽ اﺑﻦ ﻋﻤـﮏ ﺗﻔﻀـﻠﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ‬‫ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﺷﯽء ﻣﻨﮏ أم ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ؟‬‫ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬و اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ‪ ،‬ان ﻫﺬا ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ« ﻓﻮﻟﯽ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن ﯾﺮﯾﺪ راﺣﻠﺘﻪ و ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ‬‫ان ﮐـﺎن ﻣﺤﻤـﺪ ﺣﻘـﺎ‪ ،‬ﻓﺄﻣﻄﺮ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺠﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء‪ ،‬أو اﺋﺘﻨﺎ ﺑﻌـﺬاب اﻟﯿﻢ!‪ ،‬ﻓﻤﺎ وﺻﻞ اﻟﯽ راﺣﻠﺘﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ رﻣﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﺑﺤﺠﺮ ﺳـﻘﻂ‬‫ﻋﻠﯽ ﻫﺎﻣﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺨﺮج ﻣﻦ دﺑﺮه‪ ،‬ﻓﻘﺘﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪61 :‬‬‫َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ ﻟ ِﻠْﮑﺎﻓِﺮﯾَﻦ ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ داﻓٌِﻊ ﻣَِﻦ اﻟﱠﻠِﻪ ِذي اﻟ َْﻤﻌﺎِرِج‬‫]‪[[1‬‬‫‪ .‬و در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﻧﻘﻞ ﻋﺒﺎرت ﺧﻄﺒﻪ »ﻧﻮر اﻻﺑﺼﺎر« ﮐﻪ از آن ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب واﺿﺢ ﺷﻮد ﻧﯿﺰ ﻣﻨﺎﺳﺐ‪ ،‬و ﻫﯽ ﻫﺬه‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 56‬از ‪220‬‬‫]اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ اﻟﺬي أﺳـﺒﻎ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺟﻼﺑﯿﺐ اﻟﻨﻌﻢ‪ ،‬و اﺻـﻄﻔﯽ ﺳـﯿﺪﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻌﺮب و اﻟﻌﺠﻢ‪ ،‬و ﻓﻀﻞ آل ﺑﯿﺘﻪ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺨﻠﻮﻗـﺎت و رﻓﻌﻬﻢ ﺑﻔﻀـﻠﻪ و ﮐﺮﻣﻪ أﻋﻠﯽ اﻟـﺪرﺟﺎت‪ ،‬ﻓـﺄﺣﺮزوا ﻗﺼـﺒﺎت اﻟﺴـﺒﻖ ﻓﯽ ﺳـﯿﺎدة اﻟـﺪﻧﯿﺎ و اﻵـﺧﺮة‪ ،‬و اﺗﺼـﻔﻮا ﺑﺎﻟﮑﻤﺎﻻت‬‫اﻟﻈـﺎﻫﺮة و اﻟﺒﺎﻃﻨـﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﺤـﺎﺳﻦ اﻟﻔـﺎﺧﺮة‪ ،‬ﻓﻬﻢ ﻧﻮر ﺣﺪﻗـﮥ ﮐـﻞ زﻣـﺎن‪ ،‬و ﻧﻮر ﺣﺪﯾﻘـﮥ ﮐﻞ ﻋﺼـﺮ و اوان‪ ،‬اﻟﻤﻤﯿﺰون ﺑﺎﻟﻔﻀﻞ ﻋﻤﻦ ﺳﻮاﻫﻢ‪،‬‬‫اﻟﺨﺎذﻟﻮن ﻟﻤﻦ أﺑﻐﻀﻬﻢ و ﻋﺎداﻫﻢ‪ ،‬ﻣﻌﺎدن اﻟﻌﻠﻮم و اﻟﻤﻌﺎرف‪ ،‬أوﻟﻮ اﻟﻔﺼﺎﺣﮥ و اﻟﺒﻼﻏﮥ و اﻟﻠﻄﺎﺋﻒ‪.‬‬‫أﺣﻤﺪه ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ و ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺗﺰاﯾﺪ آﻻﺋﻪ اﻟﻮاﻓﺮة‪ ،‬و أﺷﻬﺪ أن ﻻ ِإﻟَﻪ ِإﻟﱠﺎ اﻟﱠﻠُﻪ*‬‫وﺣﺪه ﻻ َﺷِﺮﯾَﮏ ﻟَُﻪ‬‫‪ ،‬ﺷـﻬﺎدة أدﺧﺮﻫﺎ ﻟﻬﻮل اﻵﺧﺮة و أﺷـﻬﺪ ان ﺳﯿﺪﻧﺎ و ﻧﺒﯿﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻌﻼﻣﺎت‪ ،‬اﻟﻤﺒﻌﻮث ﺑﺎﻵﯾﺎت اﻟﻮاﺿﺤﮥ و ﻟا ﺒﺮاﻫﯿﻦ‬‫اﻟﻘﺎﻃﻌﮥ‪ ،‬اﻟﻤﺆﯾﺪ ﺑﺎﻟﻤﻌﺠﺰات ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ و اﺻﺤﺎﺑﻪ اﻟﻄﺎﻫﺮﯾﻦ‪ ،‬اﻟﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺗﻤﺴﮏ ﺑﻬﻢ ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻔﺎﺋﺰﯾﻦ اﻟﻤﺘﻤﺴﮑﯿﻦ ﺑﺎﻟﺴﺒﺐ‬‫ا ﻟ ﻤﺘﯿ ﻦ ‪.‬‬
‫و ﺑﻌﺪ‪ :‬ﻓﯿﻘﻮل ﻓﻘﯿﺮ رﺣﻤﮥ رﺑﻪ اﻟﻤﻬﯿﻤﻦ اﻟﺴﯿﺪ اﻟﺸﺒﻠﻨﺠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺪﻋﻮ ﺑﻤﺆﻣﻦ اﺻﺎب ﻋﯿﻨﯽ رﻣﺪ‪ ،‬ﻓﻮﻓﻘﻨﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻔﺮد اﻟﺼﻤﺪ ﻟﺰﯾﺎرة اﻟﺴﯿﺪة‬‫ﻧﻔﯿﺴﮥ ]‪ [2‬ﺑﻨﺖ ﺳـﯿﺪي ﺣﺴﻦ اﻻﻧﻮر‪ ،‬ﻓﺰرﺗﻬﺎ و ﺗﻮﺳـﻠﺖ ﺑﻬﺎ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ و ﺑﺠـﺪﻫﺎ اﻻﮐﺒﺮ ﻓﯽ ﮐﺸﻒ ﻣﺎ أﻧﺎ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ازاﻟـﮥ ﻣﺎ اﮐﺎﺑـﺪه و أﻗﺎﺳـﯿﻪ‪ ،‬و‬‫ﻧﺬرت ان ﺷﻔﺎﻧﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻻﺟﻤﻌﻦ ﮐﻠﯿﻤﺎت ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺴﺎدة ]‪ [1‬ﻧﻮر اﻻﺑﺼﺎر‪.78 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺴﯿﺪة ﻧﻔﯿﺴﮥ‪ :‬ﺑﻨﺖ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺠﺘﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺗﻮﻓﯿﺖ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة ﺳﻨﮥ )‪ (208‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪62 :‬‬‫اﻻﻋﻼم‪ ،‬ﺗﺸﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ ذﮐﺮ ﺑﻌﺾ ﻣﻨﺎﻗﺐ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﮑﺮام‪.‬‬‫ﻓﻤﻀـﯽ زﻣﻦ ﯾﺴﯿﺮ و ﺣﺼﻞ اﻟﺸﻔﺎء‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬت ﻓﯽ اﻻﺳﺒﺎب‪ ،‬و ﻋﺰﻣﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﻮﻓﺎء‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ ﻧﻔﺴﯽ اﻻ ان ﺣﺪﺛﺘﻨﯽ ﺑﺎﻻﺣﺠﺎم‪ ،‬و ﺛﺒﻄﺘﻨﯽ و‬‫ﻣﻨﻌﺘﻨﯽ ﻣﻦ أن أﺣﻮم ﺣﻮل ﻫﺬا اﻟﻤﺮام‪ ،‬ﻗﺎﺋﻠﮥ اﻧﺖ ﻗﻠﯿﻞ اﻟﺒﻀﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﻟﺴﺖ أﻫﻼ ﻟﺘﻠﮏ اﻟﺼﻨﺎﻋﮥ‪.‬‬‫و ﻟﻌﻠﻤﯽ ﺑﺄن ﻫـﺬا اﻻﻣﺮ ﻣﯿﺪان اﻟﻔﺮﺳﺎن‪ ،‬و ﻣﻮرد اﻟﺼـﻨﺎدﯾﺪ ﻣﻦ اﻟﺮﺟﺎل اﻟﺸـﺠﻌﺎن ﺿـﺮﺑﺖ ﻋﻨﻪ ﺻـﻔﺤﺎ ﻣﺪة ﻣﻦ اﻟﺰﻣﺎن‪ ،‬و ﺻﺎر ﻋﻨﺪي ﻧﺴـﯿﺎ‬‫ﻣﻨﺴـﯿﺎ ﻣﺘﺮوﮐـﺎ ﻓﯽ زواﯾـﺎ اﻟﻨﺴـﯿﺎن‪ ،‬ﺣﺘﯽ ذﮐﺮت ذﻟـﮏ ﻟﺒﻌﺾ اﻻـﺧﻮان‪ ،‬أﺻـﻠﺢ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﯽ و ﻟﻬﻢ اﻟﺤﺎل و اﻟﺸﺄن‪ ،‬ﻓﺤﺮﺿـﻨﯽ ﻋﻠﯽ اﻻﻗـﺪام‪ ،‬و‬‫ﺣﻤﻠﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﺗﻮﺳـﯿﻊ داﺋﺮة اﻟﻐﺮض ﻣﻦ اﻟﮑﻼم‪ ،‬ﻫـﺬا ﻣﻊ أﻧﯽ رﺟﻌﺖ ﻋﻨﻪ اﻟﻘﻬﻘﺮي‪ ،‬و ذﻫﺒﺖ ﻋﻨﯽ ﺣﺎﻟـﮥ ﻣﻦ ﯾﻘﺪم رﺟﻼ و ﯾﺆﺧﺮ اﺧﺮي‪ ،‬ﺛﻢ‬‫ﺗﺬﮐﺮت ﻗﻮل اﻟﻘﺎﺋﻞ‪:‬‬‫اﺳﯿﺮ ﺗﺤﺖ رﮐﺎب اﻟﻨﺠﺐ ذا ﻋﺮج ﻣﺆﻣﻼ ﺟﺒﺮ ﻣﺎ ﻟﻘﯿﺖ ﻣﻦ ﻋﻮج‬‫ﻓﺎن ﻟﺤﻘﺖ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﺳﺒﻘﻮا ﻓﮑﻢ ﻟﺮب اﻟﻮري ﻓﯽ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﻓﺮج‬‫و ان ﻇﻠﻠﺖ ﺑﻘﺎع اﻻرض ﻣﻨﻘﻄﻌﺎ ﻓﻤﺎ ﻋﻠﯽ أﻋﺮج ﻓﯽ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﺣﺮج‬‫و ﻗﻮل اﻵﺧﺮ‪:‬‬‫و ﻣﻦ ذا اﻟﺬي ﺗﺮﺿﯽ ﺳﺠﺎﯾﺎه ﮐﻠﻬﺎ ﮐﻔﯽ اﻟﻤﺮء ﻧﺒﻼ أن ﺗﻌﺪ ﻣﻌﺎﯾﺒﻪ‬‫ﻓﺮﺟـﻊ ﻋﺰﻣﯽ‪ ،‬و زال ﺗﺮددي و ﮐﺴـﻠﯽ‪ ،‬و اﻧﺘﺼـﺒﺖ ﻟﺠﻤـﻊ ﮐﺘـﺎب ﺗﻘﺮ ﺑﻪ أﻋﯿﻦ اﻟﻨـﺎﻇﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﺗﺴﺘﺸـﺮف ﻟﻪ اوﻟـﻮ اﻟﺮﻏﺒـﮥ و ﺗﺸـﺪ إﻟﯿﻪ رﺣـﺎل‬‫اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ‪ ،‬و ﺳﻤﯿﺘﻪ »ﻧﻮر اﻻﺑﺼﺎر ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل ﺑﯿﺖ اﻟﻨﺒﯽ اﻟﻤﺨﺘﺎر« و رﺗﺒﺘﻪ ﻋﻠﯽ أرﺑﻌﮥ أﺑﻮاب و ﺧﺎﺗﻤﮥ[‪.‬‬‫و در آﺧﺮ »ﻧﻮر اﻻﺑﺼﺎر« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫ﯾﻘﻮل ﻣﺆﻟﻔﻪ اﻟﺴـﯿﺪ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﻣﺆﻣﻦ اﻟﺸـﺒﻠﻨﺠﯽ‪ :‬ﮐـﺎن اﻟﻔﺮاغ ﻣﻨﻪ ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ اﻟﻤﺒـﺎرك اﻟﺴـﺎدس و اﻟﻌﺸـﺮﯾﻦ ﻣﻦ ﺷـﻬﺮ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺮام‬‫رﺟﺐ اﻟﺬي ﻫﻮ ﻣﻦ ﺷﻬﻮر ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻌﯿﻦ ﺑﻌﺪ اﻻﻟﻒ و اﻟﻤﺎﺋﺘﯿﻦ ﻣﻦ ﻫﺠﺮة ﺳﯿﺪ اﻟﮑﻮﻧﯿﻦ و اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﺳﯿﺪﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪63 :‬‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 57‬از ‪220‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻣﺼـﺤﺢ ﻧﺴﺨﻪ ﻣﻄﺒﻮﻋﻪ »ﻧﻮر اﻻﺑﺼﺎر« ﮐﻪ از اﻓﺎﺿﻞ ﻣﺼﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﻋﺒﺎرﺗﯽ ﺑﺮاي ﺧﺎﺗﻤﻪ ﻃﺒﻊ آن ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻪ در‬‫آن ﻣﺼﻨﻒ و ﻣﺼﻨﻒ را ﺑﻤﺪح ﻋﻈﯿﻢ و اﻃﺮاي ﻓﺨﯿﻢ ﯾﺎد ﮐﺮده و ﻫﯽ ﻫﺬه‪:‬‬‫]ﺑﻌـﺪ ﺣﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﺗﻤﺎم ﻧﻌﻤﺘﻪ‪ ،‬و اﻟﺼـﻠﻮة و اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯽ اﮐﻤﻞ ﺧﻠﯿﻘﺘﻪ‪ ،‬ﯾﻘﻮل اﺳـﯿﺮ اﻻوزار اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﺒـﺪ اﻟﻐﻔﺎر‪ ،‬ﺧﺎدم ﺗﺼـﺤﯿﺢ اﻟﮑﺘﺐ‬‫اﻟﻄﺒﺎﻋـﮥ أﻋـﺎﻧﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺸـﺎق ﻫـﺬه اﻟﺼـﻨﺎﻋﮥ‪ ،‬ﺗﻢ ﺑﻌﻮن ﻣﮑﻮر اﻟﻠﯿـﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﻬـﺎر ﻃﺒﻊ ﮐﺘﺎب »ﻧﻮر اﻻﺑﺼﺎر« اﻟﺤﺮي ﺑﺎن ﯾﮑﺘﺐ ﺑﺎﻟﻨﻮر ﻋﻠﯽ‬‫ﻧﺤﻮر اﻟﺤﻮر‪ ،‬ﻋﻠﯽ ذﻣﮥ ﻣﺆﻟﻔﻪ رﺋﯿﺲ اﻟﻨﺒﻼء‪ ،‬أوﺣﺪ اﻟﻔﻀﻼء‪ ،‬اﻟﺠﻬﺒﺬي اﻻﻟﻤﻌﯽ‪ ،‬اﻟﻔﻄﻦ اﻟﻠﻮذﻋﯽ‪ ،‬اﻟﻄﺎﻣﻊ ﺑﺘﺂﻟﯿﻔﻪ‪ ،‬ﻓﯿﻤﺎ ﻋﺴﺎه ﯾﻨﺠﯽ‪ ،‬ﺣﻀﺮة‬‫اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ اﻟﺸﺒﻠﻨﺠﯽ ﺑﺎﻟﻤﻄﺒﻌﮥ اﻟﻌﺎﻣﺮة‪ ،‬ذات اﻟﺼﻨﺎﻋﮥ اﻟﺒﺎﻫﺮة وارﯾﮥ اﻟﺰﻧﺪ اﻟﻘﺎدح‪ ،‬اﻟﻐﻨﯿﮥ ﻋﻦ ﻣﺪح اﻟﻤﺎدح‪.‬‬‫ﻓﯽ ﻇـﻞ ﻣﻦ ﺗﺤﻠﺖ ﺑﺴـﺮد آﺛﺎره اﻻﻧﺪﯾـﮥ‪ ،‬و اﺧﻀـﺮت ﺑﯿﻤﻦ ﻃﻠﻌﺘﻪ اﻻودﯾـﮥ‪ ،‬ﺳـﯿﺪ أﻣﺮاء اﻻﻧﺎم‪ ،‬ﺑﻬﺠـﮥ اﻟﻠﯿﺎﻟﯽ و اﻻﯾﺎم ﻣﻦ اﺷـﺘﻬﺮ ﺻـﯿﺘﻪ ﺑﯿﻦ‬‫اﻟﻤﻠﻮك و ﻃﺮب ﺑﺎﻟﺜﻨﺎء ﻋﻠﯿﻪ ﮐﻞ ﻏﻨﯽ و ﺻـﻌﻠﻮك‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺴﺒﺮ اﻟﺠﻤﯿﻞ و اﻟﻘـﺪر اﻟﺠﻠﯿﻞ‪ ،‬ﻋﺰﯾﺰ ﻣﺼـﺮ اﻟﺨﺪﯾﻮ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‪ ،‬ﻻ زاﻟﺖ اﻻﯾﺎم‬‫ﻣﺸـﺮﻗﮥ ﺑﻄﻠﻌﮥ وﺟﻮده‪ ،‬و اﻻﻧﺎم ﻣﺘﻤﺘﻌﮥ ﺑﮑﺮﻣﻪ و ﺟﻮده و ﻻ ﺑﺮح ﻗﺮﯾﺮ اﻟﻌﯿﻦ ﻣﻨﺘﻌﺶ اﻟﺮوح و اﻟﻌﯿﻦ‪ ،‬ﺑﺎﻧﺠﺎﻟﻪ اﻟﮑﺮام و اﺷﺒﺎﻟﻪ اﻟﻔﺨﺎم‪ ،‬ﻻ ﻓﺘﺌﺖ‬‫اﻻﯾﺎم ﻣﻀﯿﺌﮥ ﺑﺸﻤﻮس ﻋﻼﻫﻢ‪ ،‬و اﻟﻠﯿﺎﻟﯽ ﻣﻨﯿﺮة ﺑﺒﺪور ﺣﻼﻫﻢ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻃﺒﻌﻪ اﻟﻤﯿﻤﻮن و ﺗﻤﺜﯿﻠﻪ اﻟﻤﺼﻮن ﺑﺎدارة ﻣﻦ ﺧﺎﻃﺒﺘﻪ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﺑﺈﯾﺎك أﻋﻨﯽ ﺳـﻌﺎدة ﺣﺴﯿﻦ ﺑﮏ ﺣﺴﻨﯽ‪ ،‬و ﻧﻈﺎرة وﮐﯿﻠﻪ اﻟﺴﺎﻟﮏ ﺟﺎدة‬‫ﺳﺒﯿﻠﻪ‪ ،‬ﻣﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﺧﻼﻗﻪ ﺗﺜﻨﯽ‪ ،‬ﺣﻀﺮة ﻣﺤﻤﺪ اﻓﻨﺪي ﺣﺴﻨﯽ‪ ،‬و ﻣﻼﺣﻈﮥ ذي اﻟﺮأي اﻟﻤﺴﺪد‪ ،‬أﺑﯽ اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ اﻓﻨﺪي اﺣﻤﺪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺣﺴﻦ ﺗﻤﺎﻣﻪ و‬‫ﻟﻄﻒ ﻧﻈﺎﻣﻪ ﻓﯽ أواﺋﻞ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﻣﻦ ﺳﻨﮥ أﻟﻒ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ و ﺗﺴﻌﯿﻦ ﻣﻦ ﻫﺠﺮة ﺧﺎﺗﻢ اﻻﻧﺒﯿﺎء و اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ ﻣﺎ ﻃﻠﻊ ﺑﺪر ﺗﻤﺎم و ﻓﺎح‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪64 :‬‬‫ﻣ ﺴ ﮏ ﺧﺘ ﺎ م ‪.‬‬
‫اﯾﻦ رواﯾﺖ ﮐﻪ أﺟﻠﻪ أﻋﯿﺎن و أﻓﺎﺧﻢ أرﮐﺎن ﺳـﻨﯿﻪ ﺑﻨﻘﻞ آن در ﮐﺘﺐ دﯾﻨﯿﻪ و اﺳـﻔﺎر ﺳﻨﯿﻪ ﺧﻮد ﺷﺮفاﻧﺪوز ﮔﺮدﯾﺪهاﻧﺪ و اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ از ﭘﺪر‬‫ﺧﻮد‪ ،‬و او ﺑﺴـﻨﺪ ﺳﻠﺴـﻠﮥ اﻟـﺬﻫﺐ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺣﻀـﺮت اﻣـﺎم ﺑﺤﻖ ﻧـﺎﻃﻖ ﺑﺤﺮ اﻟﻤﻌﺎرف و اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ ﮐﺎﺷﻒ اﻻﺳـﺮار و اﻟـﺪﻗﺎﺋﻖ‪ ،‬ﻫﺎدي اﻻﻧﺎم اﻟﯽ‬‫أﻓﻀﻞ اﻟﻄﺮاﺋﻖ و ﺣﺎدﯾﻬﻢ اﻟﯽ أﺣﺴﻦ اﻟﺨﻼﺋﻖ ﺣﻀﺮت اﻣﺎم ﺟﻌﻔﺮ ﺻﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻓﻀﻞ اﻟﺘﺤﯿﮥ و اﻟﺴﻼم رواﯾﺖ آن ﮐﺮده‪.‬‬‫ﻗﻄﻊ داﺑﺮ ﺗﺄوﯾﻼت ﻋﺠﯿﺒﻪ و ﺗﻮﺟﯿﻬﺎت ﻏﺮﯾﺒﻪ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﺗﺤﻤﻼت ﻗﺎﺻـﺮه و ﺗﻌﺴـﻔﺎت ﺧﺎﺳﺮه را ﺑﻪ درك اﺳﻔﻞ ﻣﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬و ﺳﯿﻼب اﻓﻨﺎ‬‫و اﺑﻄـﺎل و ازﻫـﺎق و اﺳﺘﯿﺼـﺎل در ﻋﺮوق آن ﻣﯽدواﻧــﺪ‪ ،‬و اﻣﺮ ﺣـﻖ را ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺣﺴـﻦ ﺗـﻮﻓﯿﻘﻪ ﮐﺎﻟﺼــﺒﺢ اﻟﻤﺴــﻔﺮ روﺷـﻦ و ﻣﻨﺠﻠﯽ‬‫ﻣﯽﮔﺮداﻧـﺪ‪ ،‬و ﻗﻠﻮب اﻫﻞ اﯾﻤﺎن و اﯾﻘﺎن را از ﻧﺰع ﺷـﺒﻬﺎت رﮐﯿﮑﻪ و اوﻫﺎم ﺳـﺨﯿﻔﻪ وا ﻣﯽرﻫﺎﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ از آن ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺗﻤﺎم ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﺟﻨﺎب ﺑﺸﯿﺮ و ﻧﺬﯾﺮ‪ ،‬ﺑﺎرﺷﺎد ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﻔﻀﯿﻞ اﻣﯿﺮ ﮐﻞ اﻣﯿﺮ ﺑﺮ ﻫﺮ ﺻﻐﯿﺮ و ﮐﺒﯿﺮ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﺗﻔﻀـﯿﻞ ﺑﻤﺮﺗﺒﻪاي ﻇﺎﻫﺮ و واﺿﺢ و ﻋﯿﺎن و روﺷﻦ ﺑﻮده‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺎرث اﺑﻦ ﻧﻌﻤﺎن‪ ،‬ﮐﻪ در آن واﻗﻌﻪ ﺣﺎﺿﺮ ﻫﻢ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺑﺎﺳﺘﻤﺎع آن ﺣﺘﻤﺎ‬‫و ﻗﻄﻌـﺎ ﻋﻠﻢ ﺑـﺂن ﺑﻬﻤﺮﺳﺎﻧﯿـﺪه‪ ،‬و ﺑﻼ اﺧﺘﻼج ﺷـﮑﻮك و وﺳﺎوس‪ ،‬و ﺑﻼ اﻋﺘﻼج اوﻫﺎم و ﻫﻮاﺟﺲ‪ ،‬ﺟﺰم و ﯾﻘﯿﻦ ﺑﺂن ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺑﺴـﺒﺐ‬‫اﺧﺘﯿﺎر ﻧﺎر ﺑﺮ ﻋﺎر‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺟﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﻌﺎر و اﻟﻨﺎر‪ ،‬و اﻗﺘﺤﺎم ﻣﻬﺎوي ﻫﻼك و ﺧﺴﺎر‪ ،‬و اﯾﺜﺎر آﺛﺎر ﺗﺒﺎب و ﺗﺒﺎر‪ ،‬و ﺿـﻼل و ﺑﻮار‪ ،‬ﮐﻤﺎل ﺗﻨﻐﺺ‬‫و اﻧﻔﺠﺎر‪ ،‬از ﻗﺒﻮل ارﺷﺎد ﺳﺮور ﻣﺨﺘﺎر و ﺣﮑﻢ اﯾﺰد ﻗﻬﺎر ﺳﺮﺑﺎز زده‪.‬‬‫و از اﯾﻤﺎن و اﯾﻘﺎن و اذﻋﺎن ﺑﻤﻮﻻﺋﯿﺖ اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﯿﻪ ﺳﻼم اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻤﻨﺎن اﺑﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪65 :‬‬‫و اﺳـﺘﻨﮑﺎف ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻫﻼك ﺧﻮد را ﺳـﻬﻞﺗﺮ داﻧﺴـﺘﻪ از اﻋﺘﺮاف ﺑﻤﻮﻻﺋﯿﺖ آن ﺣﻀـﺮت‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﻋـﺬاب ﻋﺎﺟﻞ ﺑﺮ آن ﮐﺎﻓﺮ ﻧﺎزل‪ ،‬و او‬‫ﺑﺠﻬﻨﻢ واﺻﻞ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫و ﺑﻌـﺪ ﺛﺒﻮت اﻓﻀـﻠﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم از اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻣﻄﻠﻮب اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺎﺻﻞ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺷـﺒﻬﺎت ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ و‬‫ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ زاﺋﻞ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﮔﺮ اﯾﻦ ﺗﻔﻀـﯿﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ ﺣﺎﺿـﺮﯾﻦ و ﻏﺎﺋﺒﯿﻦ ﺑﺎﯾﻦ وﺟﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت‬‫اﺳـﺘﺨﻼف ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻓﺮﻣـﻮده اﯾﻦ ﺧـﻮد ﻣﻄﻠـﻮب اﺳﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ اﯾﻦ ﺗﻔﻀـﯿﻞ ﺑﻮﺟﻬﯽ دﯾﮕﺮ اﺳﺖ ﺑـﺎز ﻫﻢ ﻣﻄﻠﻮب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 58‬از ‪220‬‬‫ﺣﺎﺻﻞ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه اﻓﻀﻠﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ‪ ،‬ﺗﻌﯿﻦ آن ﺣﻀﺮت ﺑﺮاي ﺧﻼﻓﺖ و ﻋﺪم ﺟﻮاز ﺧﻼﻓﺖ اﻏﯿﺎر‬‫ﺑﺎ وﺟﻮد آن ﺣﻀﺮت ﻗﻄﻌﺎ و ﺣﺘﻤﺎ واﺿﺢ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﻟﺰوم اﻓﻀﻠﯿﺖ ﺧﻠﯿﻔﻪ و ﻋﺪم ﺟﻮاز ﺧﻼﻓﺖ ﻣﻔﻀﻮل ﺑﺎ وﺟﻮد اﻓﻀﻞ ﺑﺪﻻﺋﻞ ﻗﺎﻃﻌﻪ و‬‫ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﺳـﺎﻃﻌﻪ و اﻋﺘﺮاف و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ واﻟـﺪ ﻣﺎﺟـﺪ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻌﺘﺮﯾﻪ ﺷﻮب اﻟﺮﯾﺐ و اﻻﻣﺘﺮاء‪ ،‬و ان ﺑﺎﻟﻎ ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﮑﺎﺑﺮة اﻟﻤﻨﻬﻤﮑﻮن ﻓﯽ اﻻﻓﺘﺮاء‪.‬‬‫و ﻣﺒﺤﺚ ﻟﺰوم اﻓﻀـﻠﯿﺖ ﺧﻠﯿﻔﻪ و ﻋﺪم ﺟﻮاز ﺧﻼﻓﺖ ﻣﻔﻀﻮل ﺑﺎ وﺟﻮد اﻓﻀﻞ‪ ،‬اﮔﺮ ﭼﻪ ﻣﻔﺼـﻼ و ﻣﺸـﺮوﺣﺎ در ﻣﻨﻬﺞ اول ﮔﺬﺷـﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و‬‫ﺑﻌﺪ از اﯾﻦ ﻫﻢ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺗﻔﺼـﯿﻞ آن ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻪ از آن ﻟﺰوم اﻓﻀﻠﯿﺖ ﺧﻠﯿﻔﻪ از ﺳﺎﺋﺮ ﻧﺎس‪،‬‬‫و ﻋﺪم ﺟﻮاز ﺧﻼﻓﺖ ﻣﻔﻀﻮل ﺑﺎ وﺟﻮد اﻓﻀﻞ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬در اﯾﻨﺠﺎ ﻫﻢ ذﮐﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫ﺷﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻠﯿﻢ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ در »ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴﻨﮥ ﺟﻮاب ﻣﻨﻬﺎج اﻟﮑﺮاﻣﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪66 :‬‬‫]و أﻣﺎ ﺟﻤﻬﻮر اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﻔﻀـﻠﻮا ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬و ﻋﻠﯿﻪ اﺳﺘﻘﺮار اﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺬﻫﺐ اﻫﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻣﺸﺎﯾﺦ اﻟﺰﻫﺪ و اﻟﺘﺼﻮف‪ ،‬و أﺋﻤﮥ اﻟﻔﻘﻬﺎء‬‫ﮐﺎﻟﺸﺎﻓﻌﯽ و أﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬و أﺣﻤﺪ و أﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ و أﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ أﺻﺢ اﻟﺮواﯾﺘﯿﻦ ﻋﻦ ﻣﺎﻟﮏ و ﻋﻠﯿﻬﺎ اﺻﺤﺎﺑﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻣﺎﻟﮏ‪ :‬ﻻ اﺟﻌﻞ ﻣﻦ ﺧﺎض ﻓﯽ اﻟﺪﻣﺎء‪ ،‬ﮐﻤﻦ ﻟﻢ ﯾﺨﺾ ﻓﯿﻬﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ و ﻏﯿﺮه‪ :‬اﻧﻪ ﺑﻬﺬا اﻟﺴـﺒﺐ ﻗﺼﺪ واﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ ﺿﺮب ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و ﺟﻌﻞ ﻃﻼق اﻟﻤﮑﺮه ﺳﺒﺒﺎ ﻇﺎﻫﺮا‪ ،‬و ﻫﻮ أﯾﻀﺎ ﻣﺬﻫﺐ‬‫ﺟﻤﺎﻫﯿﺮ اﻫﻞ اﻟﮑﻼم‪:‬‬‫اﻟﮑﺮاﻣﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﮑﻼﺑﯿﮥ‪ ،‬و اﻻﺷﻌﺮﯾﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﯾﻮب اﻟﺴﺨﺘﯿﺎﻧﯽ ]‪ :[1‬ﻣﻦ ﻻ ﯾﻘﺪم ﻋﺜﻤﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﻓﻘﺪ أزري ﺑﺎﻟﻤﻬﺎﺟﺮﯾﻦ و اﻻﻧﺼﺎر‪.‬‬‫و ﻫﮑـﺬا ﻗﺎل أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬و اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟـﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ :‬اﻧﻬﻢ اﺗﻔﻘﻮا ﻋﻠﯽ ﺗﻘﺪﯾﻢ ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬و ﻟﻬﺬا ﺗﻨﺎزﻋﻮا ﻓﯿﻤﻦ ﻟﻢ ﯾﻘﺪم ﻋﺜﻤﺎن‪،‬‬‫ﻫﻞ ﯾﻌـﺪ ﻣﺒﺘـﺪﻋﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﻮﻟﯿﻦ ﻫﻤﺎ رواﯾﺘﺎن ﻋﻦ اﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻓﺎذا ﻗﺎم اﻟﺪﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﻘﺪﯾﻢ ﻋﺜﻤﺎن ﮐﺎن ﻣﺎ ﺳﻮاه أوﮐﺪ‪ ،‬ﻓﺄﻣﺎ اﻟﻄﺮﯾﻖ اﻟﺘﻮﻗﯿﻔﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻟﻨﺺ‬‫و اﻻﺟﻤﺎع‪ ،‬أﻣﺎ اﻟﻨﺺ‪ :‬ﻓﻔﯽ اﻟﺼـﺤﯿﺤﯿﻦ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻧﻘﻮل‪ ،‬و رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺣﯽ‪ :‬أﻓﻀﻞ اﻣﮥ اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﻌﺪه أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺜﻤﺎن‪.‬‬‫و أﻣﺎ اﻻﺟﻤﺎع‪ :‬ﻓﺎﻟﻨﻘﻞ اﻟﺼﺤﯿﺢ ﻗﺪ ﺛﺒﺖ أن ﻋﻤﺮ ﺟﻌﻞ اﻻﻣﺮ ﺷﻮري ﻓﯽ ﺳﺘﮥ‪ ،‬و ان ﺛﻼﺛﮥ ﺗﺮﮐﻮه ﻟﺜﻼﺛﮥ‪ :‬ﻋﺜﻤﺎن و ﻋﻠﯽ و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬و ان‬‫اﻟﺜﻼﺛﮥ اﺗﻔﻘﻮا ﻋﻠﯽ أن ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﯾﺨﺘﺎر واﺣﺪا ﻣﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﺑﻘﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺛﻼﺛﮥ أﯾﺎم ﺣﻠﻒ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻨﻢ ﻓﯿﻬﺎ ﮐﺜﯿﺮ ﻧﻮم ﯾﺸﺎور اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و‬‫ﻗـﺪ اﺟﺘﻤﻊ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ اﻫﻞ اﻟﺤﻞ و اﻟﻌﻘـﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ اﻣﺮاء اﻻﻣﺼﺎر‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ ذﻟﮏ اﺗﻔﻘﻮا ﻋﻠﯽ ﻣﺒﺎﯾﻌـﮥ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻐﯿﺮ رﻏﺒـﮥ و ﻻ رﻫﺒـﮥ‪ ،‬ﻓﯿﻠﺰم أن ]‪[1‬‬‫اﻟﺴﺨﺘﯿﺎﻧﯽ‪ :‬اﯾﻮب ﺑﻦ أﺑﯽ ﺗﻤﯿﻤﮥ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (131‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪67 :‬‬‫ﯾﮑﻮن ﻫﻮ اﻻﺣﻖ‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﺎن ﻫﻮ اﻻﺣﻖ ﮐﺎن ﻫﻮ اﻻﻓﻀﻞ‪ ،‬ﻓﺎن اﻓﻀﻞ اﻟﺨﻠﻖ ﻣﻦ ﮐﺎن أﺣﻖ أن ﯾﻘﻮم ﻣﻘﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‬‫و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﻗﻠﻨﺎ‪:‬‬‫ﯾﻠﺰم أن ﯾﮑﻮن ﻫﻮ اﻻـﺣﻖ‪ ،‬ﻻـﻧﻪ ﻟﻮ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ذﻟـﮏ ﻟﻠﺰم اﻣـﺎ ﺟﻬﻠﻬﻢ و اﻣـﺎ ﻇﻠﻤﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ إذا ﻟﻢ ﯾﮑﻦ أﺣﻖ و ﮐﺎن ﻏﯿﺮه أﺣﻖ‪ ،‬ﻓﺎن ﻟﻢ ﯾﻌﻤﻠﻮا‬‫ذﻟﮏ ﮐﺎﻧﻮا ﺟﻬﺎﻻ‪ ،‬و ان ﻋﻠﻤﻮه و ﻋﺪﻟﻮا ﻋﻦ اﻻﺣﻖ اﻟﯽ ﻏﯿﺮه ﮐﺎﻧﻮا ﻇﻠﻤﮥ‪.‬‬‫ﻓﺘﺒﯿﻦ ان ﻋﺜﻤـﺎن ان ﻟﻢ ﯾﮑﻦ أﺣﻖ ﻟﺰم اﻣـﺎ ﺟﻬﻠﻬﻢ و اﻣﺎ ﻇﻠﻤﻬﻢ‪ ،‬و ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻣﻨﺘﻔﯿﺎن اﻣﺎ اوﻻ‪ :‬ﻓﻼﻧﻬﻢ اﻋﻠﻢ ﺑﻌﺜﻤﺎن و ﻋﻠﯽ ﻣﻨﺎ‪ ،‬و أﻋﻠﻢ ﺑﻤﺎ ﻗﺎﻟﻪ‬‫اﻟﺮﺳﻮل ﻓﯿﻬﻤﺎ ﻣﻨﺎ‪ ،‬و أﻋﻠﻢ ﺑﻤﺎ دل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻘﺮآن ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻣﻨﺎ‪.‬‬‫و ﻻـﻧﻬﻢ ﺧﯿﺮ اﻟﻘﺮون‪ ،‬ﻓﯿﻤﺘﻨﻊ أن ﻧﮑﻮن ﻧﺤﻦ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﻬﻢ ﺑﻤﺜﻞ ﻫـﺬه اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ‪ ،‬ﻣﻊ أﻧﻬﻢ أﺣﻮج اﻟﯽ ﻋﻠﻤﻬﺎ ﻣﻨﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻢ ﻟﻮ ﺟﻬﻠﻮا ﻣﺴﺎﺋﻞ أﺻﻮل‬‫دﯾﻨﻬﻢ و ﻋﻠﻤﻨـﺎ ﻧﺤﻦ ﻟﮑﻨﺎ أﻓﻀﻞ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻣﻤﺘﻨﻊ‪ ،‬و ﮐﻮﻧﻬﻢ ﻋﻠﻤﻮا اﻟﺤﻖ و ﻋـﺪﻟﻮا ﻋﻨﻪ أﻋﻈﻢ‪ ،‬ﻓﺎن ذﻟﮏ ﻗـﺪح ﻓﯽ ﻋـﺪاﻟﺘﻬﻢ‪ ،‬و ذﻟﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 59‬از ‪220‬‬‫ﯾﻤﻨﻊ أن ﯾﮑﻮﻧﻮا ﺧﯿﺮ اﻟﻘﺮون ﺑﺎﻟﻀﺮورة‪.‬‬‫و ﻻن اﻟﻘﺮآن ﻗـﺪ أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺛﻨﺎء ﯾﻘﺘﻀـﯽ ﻏﺎﯾﮥ اﻟﻤﺪح‪ ،‬ﻓﯿﻤﺘﻨﻊ اﺟﻤﺎﻋﻬﻢ و اﺻـﺮارﻫﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﻈﻠﻢ اﻟﺬي ﻫﻮ ﺿـﺮر ﻓﯽ ﺣﻖ اﻻﻣﮥ ﮐﻠﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺎن‬‫ﻫـﺬا ﻟﯿﺲ ﻇﻠﻤﺎ ﻟﻠﻤﻤﻨﻮع ﻣﻦ اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻓﻘﻂ‪ ،‬ﺑﻞ ﻫﻮ ﻇﻠﻢ ﻟﮑﻞ ﻣﻦ ﻣﻨﻊ ﻧﻔﻌﻪ ﻋﻦ وﻻﯾﮥ اﻻﺣﻖ ﺑﺎﻟﻮﻻﯾﮥ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ إذا ﮐﺎن راﻋﯿﺎن أﺣﺪﻫﻤﺎ ﻫﻮ اﻟﺬي‬‫ﯾﺼﻠﺢ ﻟﻠﺮﻋﺎﯾﮥ و ﯾﮑﻮن أﺣﻖ ﺑﻬﺎ ﮐﺎن ﻣﻨﻌﻪ ﻣﻦ رﻋﺎﯾﺘﻬﺎ ﯾﻌﻮد ﺑﻨﻘﺺ اﻟﻐﻨﻢ ﺣﻘﻬﺎ ﻣﻦ ﻧﻔﻌﻪ‪.‬‬‫و ﻻن اﻟﻘﺮآن و اﻟﺴـﻨﮥ دل ﻋﻠﯽ أن ﻫﺬه اﻻﻣﮥ ﺧﯿﺮ اﻻﻣﻢ و ان ﺧﯿﺮﻫﺎ أوﻟﻮﻫﺎ‪ ،‬ﻓﺎن ﮐﺎﻧﻮا ﻣﺼـﺮﯾﻦ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻟﺰم أن ﺗﮑﻮن ﻫﺬه اﻻﻣﮥ ﺷـﺮ‬‫اﻻـﻣﻢ‪ ،‬و أن ﻻـ ﯾﮑﻮن أوﻟﻮﻫـﺎ ﺧﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﻻﻧﺎ ﻧﺤﻦ ﻧﻌﻠﻢ ان اﻟﻤﺘﺄﺧﺮﯾﻦ ﻟﯿﺴﻮا ﻣﺜﻞ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬ﻓﺎن ﮐﺎن اوﻟﺌﮏ ﻇﺎﻟﻤﯿﻦ ﻣﺼـﺮﯾﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻈﻠﻢ‪،‬‬‫ﻓﺎﻻﻣـﮥ ﮐﻠﻬﺎ ﻇﺎﻟﻤـﮥ‪ ،‬ﻓﻠﯿﺴﺖ ﺧﯿﺮ اﻻﻣﻢ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﻗﯿﻞ ﻻﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻟﻤﺎ ذﻫﺐ اﻟﯽ اﻟﮑﻮﻓﮥ‪ :‬ﻣﻦ وﻟﯿﺘﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬وﻟﯿﻨﺎ اﻋﻼﻧﺎ ذا ﻓﻮق و ﻟﻢ ﻧﺄل‪ ،‬و ذو‬‫اﻟﻔﻮق‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪68 :‬‬‫ﻫﻮ اﻟﺴﻬﻢ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻋﻼﻧﺎ ﺳﻬﻤﺎ ﻓﯽ اﻻﺳﻼم‪.‬‬‫ﻓـﺎن ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻗـﺪ ﯾﮑﻮن ﻋﺜﻤﺎن اﻻﺣﻖ ﺑﺎﻻﻣﺎﻣـﮥ و ﻋﻠﯽ أﻓﻀﻞ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻗﯿﻞ‪ :‬اوﻻ ﻫـﺬا اﻟﺴﺆال ﻻ ﯾﻤﮑﻦ أن ﯾﻮرده اﺣـﺪ ﻣﻦ اﻻﻣﺎﻣﯿـﮥ‪ ،‬ﻻن اﻻﻓﻀـﻞ‬‫ﻋﻨـﺪﻫﻢ أﺣﻖ ﺑﺎﻻﻣﺎﻣـﮥ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻗﻮل اﻟﺠﻤﻬﻮر ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬و ﻫﻨﺎ ﻣﻘﺎﻣﺎن‪ :‬اﻣﺎ ان ﯾﻘﺎل‪ :‬اﻻﻓﻀﻞ أﺣﻖ ﺑﺎﻻﻣﺎﻣﮥ ﻟﮑﻦ ﯾﺠﻮز ﺗﻮﻟﯿﮥ اﻟﻤﻔﻀﻮل‬‫اﻣﺎ ﻣﻄﻠﻘﺎ و اﻣﺎ ﻟﻠﺤﺎﺟﮥ‪ ،‬و اﻣﺎ ان ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻟﯿﺲ ﮐﻞ ﻣﻦ ﮐﺎن أﻓﻀﻞ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﮑﻮن ﻫﻮ اﻻﺣﻖ ﺑﺎﻻﻣﺎﻣﮥ‪ ،‬و ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻣﻨﺘﻒ ﻫﻬﻨﺎ‪:‬‬‫أﻣـﺎ اﻻول‪ ،‬ﻓﻼن اﻟﺤﺎﺟـﮥ اﻟﯽ ﺗﻮﻟﯿـﮥ اﻟﻤﻔﻀﻮل ﻓﯽ اﻻﺳـﺘﺤﻘﺎق ﮐﺎﻧﺖ ﻣﻨﺘﻔﯿـﮥ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﻘﻮم ﮐﺎﻧﻮا ﻗﺎدرﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺗﻮﻟﯿـﮥ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻫﻨﺎك ﻣﻦ‬‫ﯾﻨﺎزع اﺻـﻼ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺤﺘﺎﺟﻮن اﻟﯽ رﻏﺒـﮥ و ﻻ رﻫﺒـﮥ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻫﻨﺎك ﻟﻌﺜﻤﺎن ﺷﻮﮐـﮥ ﺗﺨﺎف‪ ،‬ﺑﻞ اﻟﺘﻤﮑﻦ ﻣﻦ ﺗﻮﻟﯿـﮥ ﻫـﺬا‪ ،‬ﻓﺎﻣﺘﻨﻊ ان ﯾﻘﺎل ﻣﺎ‬‫ﮐـﺎن ﯾﻤﮑﻦ اﻻـ ﺗﻮﻟﯿـﮥ اﻟﻤﻔﻀﻮل‪ ،‬و إذا ﮐـﺎﻧﻮا ﻗـﺎدرﯾﻦ و ﻫﻢ ﯾﺘﺼـﺮﻓﻮن ﻟﻼﻣـﮥ‪ ،‬ﻻ ﻻﻧﻔﺴـﻬﻢ ﻟﻢ ﯾﺠﺰ ﻟﻬﻢ ﺗﻔﻮﯾﺖ ﻣﺼـﻠﺤﮥ اﻻﻣـﮥ ﻣﻦ وﻻﯾﮥ‬‫اﻟﻔﺎﺿﻞ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﻮﮐﯿﻞ و اﻟﻮﻟﯽ اﻟﻤﺘﺼـﺮف ﻟﻐﯿﺮه ﻟﯿﺲ ﻟﻪ ان ﯾﻌﺪل ﻋﻤﺎ ﻫﻮ أﺻﻠﺢ ﻟﻤﻦ اﺋﺘﻤﻨﻪ ﻣﻊ ﮐﻮﻧﻪ ﻗﺎدرا ﻋﻠﯽ ﺗﺤﺼﯿﻞ اﻟﻤﺼﻠﺤﮥ‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ‬‫إذا ﮐﺎﻧﺖ ﻗﺪرﺗﻪ ﻋﻠﯽ اﻻﻣﺮﯾﻦ ﺳﻮاء‪.‬‬‫و أﻣﺎ اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ :‬ﻓﻼن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ أﻓﻀﻞ اﻟﺨﻠﻖ و ﮐﻞ ﻣﻦ ﮐﺎن ﺑﻪ أﺷـﺒﻪ‪ ،‬ﻓﻬﻮ أﻓﻀﻞ ﻣﻤﻦ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﮐـﺬﻟﮏ‪ ،‬و اﻟﺨﻼﻓﮥ‬‫ﮐﺎﻧﺖ ﺧﻼﻓـﮥ ﻧﺒﻮة ﻟﻢ ﺗﮑﻦ ﻣﻠﮑﺎ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﺧﻠﻒ اﻟﻨﺒﯽ و ﻗﺎم ﻣﻘﺎم اﻟﻨﺒﯽ ﮐﺎن أﺷـﺒﻪ ﺑﺎﻟﻨﺒﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﺎن أﺷـﺒﻪ ﺑﺎﻟﻨﺒﯽ ﮐﺎن أﻓﻀﻞ‪ ،‬ﻓﺎﻟـﺬي ﯾﺨﻠﻔﻪ‬‫أﺷﺒﻪ ﺑﻪ ﻋﻦ ﻏﯿﺮه‪ ،‬و اﻻﺷﺒﻪ ﺑﻪ أﻓﻀﻞ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺬي ﯾﺨﻠﻔﻪ أﻓﻀﻞ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺑﻐﺎﯾﺖ وﺿﻮح ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻓﻀـﻠﯿﺖ ﻻزم ﺧﻼﻓﺖ و ﻣﺴﺘﻠﺰم آن اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﻘﺪﯾﻢ ﻣﻔﻀﻮل و ﻣﺮﺟﻮح ﺑﺎ وﺟﻮد‬‫اﻓﻀﻞ در ﺧﻼﻓﺖ ﻋﯿﻦ ﻇﻠﻢ و ﺟﻮر و ﺣﯿﻒ و زﯾﻎ و ﺧﯿﺎﻧﺖ و ﻋﺪم ﻣﺮاﻋﺎت ﺣﻘﻮق ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ اﺳﺖ‪ [1] .‬ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴﻨﮥ ج ‪.203 -4/202‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪69 :‬‬‫و ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻄﯿﺒﯽ ]‪ [1‬در »ﮐﺎﺷﻒ ﺷﺮح ﻣﺸﮑﺎة« در ﺷﺮح ﺣﺪﯾﺚ‪:‬‬‫»ﻻ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻟﻘﻮم ﻓﯿﻬﻢ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ان ﯾﺆﻣﻬﻢ ﻏﯿﺮه«‬‫‪ ،‬ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]ﻫﺬا دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﻓﻀﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬ﻓﺎذا ﺛﺒﺖ ﻫﺬا‪ ،‬ﺛﺒﺖ ﺧﻼﻓﺘﻪ‪ ،‬ﻻن ﺧﻼﻓﮥ اﻟﻤﻔﻀﻮل ﻣﻊ وﺟﻮد اﻟﻔﺎﺿﻞ ﻻ ﺗﺼﺢ ‪.‬‬
‫و ﺷـﯿﺦ ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳـﻠﻄﺎن ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻬﺮوي اﻟﻘـﺎري در »ﺷـﺮح ﻓﻘﻪ اﮐﺒﺮ« اﺟﻤﺎع اﻣﺖ ﺑﺮ ﻋـﺪم ﺻـﺤﺖ ﺧﻼﻓﺖ ﻣﻔﻀﻮل ﺑﺎ وﺟﻮد‬‫ﻓﺎﺿﻞ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫]و أوﻟﯽ ﻣﺎ ﯾﺴـﺘﺪل ﺑﻪ ﻋﻠﯽ أﻓﻀـﻠﯿﮥ اﻟﺼـﺪﯾﻖ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ ﻣﻘﺎم اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ ﻧﺼـﺒﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻻﻣﺎﻣـﮥ اﻻﻧﺎم ﻣﺪة ﻣﺮﺿﻪ ﻓﯽ‬‫اﻟﻠﯿﺎﻟﯽ و اﻻﯾﺎم‪ ،‬و ﻟـﺬا ﻗﺎل اﮐﺎﺑﺮ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ )رض(‪ :‬رﺿـﯿﻪ ﻟـﺪﯾﻨﻨﺎ‪ ،‬أ ﻓﻼ ﻧﺮﺿﺎه ﻟﺪﻧﯿﺎﻧﺎ؟ ﺛﻢ اﺟﻤﺎع ﺟﻤﻬﻮرﻫﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﺼـﺒﻪ ﻟﻠﺨﻼﻓﮥ و ﻣﺘﺎﺑﻌﮥ‬‫ﻏﯿﺮﻫﻢ أﯾﻀﺎ ﻓﯽ آﺧﺮ اﻣﺮﻫﻢ‪ ،‬ﻓﻔﯽ »اﻟﺨﻼﺻـﮥ«‪ :‬رﺟﻼن ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﺼـﻼح ﺳﻮاء‪ ،‬اﻻ أن أﺣـﺪﻫﻤﺎ أﻗﺮأ‪ ،‬ﻓﻘـﺪم أﻫﻞ اﻟﻤﺴـﺠﺪ اﻵﺧﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 60‬از ‪220‬‬‫أﺳـﺎءوا‪ ،‬و ﮐـﺬا ﻟﻮ ﻗﻠـﺪوا اﻟﻘﻀـﺎء رﺟﻼـ و ﻫﻮ ﻣﻦ أﻫﻠﻪ‪ ،‬و ﻏﯿﺮه أﻓﻀﻞ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﮐـﺬا اﻟﻮاﻟﯽ‪ ،‬و اﻣﺎ اﻟﺨﻠﯿﻔـﮥ ﻓﻠﯿﺲ ﻟﻬﻢ أن ﯾﻮﻟﻮا اﻟﺨﻼﻓـﮥ اﻻ‬‫أﻓﻀﻠﻬﻢ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻓﯽ اﻟﺨﻠﻔﺎء ﺧﺎﺻﮥ‪ ،‬و ﻋﻠﯿﻪ اﺟﻤﺎع اﻻﻣﮥ[ ]‪.[2‬‬‫و ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ در »ﻗﺮة اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺷـﯿﻌﻪ ﻗﺎﺋﻞ ﺷﺪهاﻧـﺪ ﺑﺂﻧﮑﻪ اﻣﺎم ﻣﯽﺑﺎﯾـﺪ ﮐﻪ اﻓﻀﻞ اﻣﺖ ﺑﺎﺷـﺪ و ﻣﻌﺼﻮم و ﻣﻔﺘﺮض اﻟﻄﺎﻋـﮥ و ﻣﻨﺼﻮب ﻣﻦ ﻋﻨـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻗﻮل‬‫ﻣﺘﻀـﻤﻦ ﺣﻖ و ﺑﺎﻃﻞ ﻫﺮ دو ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻗﻮل ﻣﺤﻘﻖ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﻓﻀﻠﯿﺖ از اﻣﺖ ﺑﻨﺴﺒﺖ اﻫﻞ ﺧﻼﻓﺖ ﻧﺒﻮت‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻘﻨﻦ ﻗﻮاﻧﯿﻦ و ﻣﺒﻠﻎ ﺷﺮاﺋﻊ‬‫و ﻣﺮوج دﯾﻦ اﯾﺸﺎﻧﻨﺪ ]‪ [1‬اﻟﻄﯿﺒﯽ‪ :‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (743‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح اﻟﻔﻘﻪ اﻻﮐﺒﺮ‪.114 -113 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪70 :‬‬‫ﻻـزم اﺳﺖ‪ ،‬و اﻻ اﻋﺘﻤﺎد ﮐﻠﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﻧﺸﻮد‪ ،‬و ﺑﺠﺎي ﻋﺼـﻤﺖ‪ ،‬ﺣﻔﻆ اﻟﻬﯽ و ﺗﺄﯾﯿـﺪ رﺑﺎﻧﯽ ﺑﺤﺴﺐ ﻋﺎدة اﻟﱠﻠﻪ ﻣﯽﺑﺎﯾـﺪ اﺛﺒﺎت ﮐﺮد‪ ،‬و ﺑﺠﺎي‬‫اﻓﺘﺮاض ﻃﺎﻋﺖ و ﻧﺼﺐ ﻣﻦ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬اﺳﺘﺨﻼف ﺑﻨﺺ و اﺷﺎره ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ ذﮐﺮ ﮐﺮد‪ ،‬ﺗﺎ ﺳﺨﻦ درﺳﺖ ﮔﺮدد[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ در »ازاﻟﮥ اﻟﺨﻔﺎ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و از ﻟﻮازم ﺧﻼـﻓﺖ ﺧﺎﺻﻪ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺧﻠﯿﻔﻪ اﻓﻀﻞ اﻣﺖ ﺑﺎﺷـﺪ در زﻣﺎن ﺧﻼﻓﺖ ﺧﻮد ﻋﻘﻼ و ﻧﻘﻼ‪ ،‬از آن ﺟﻬﺖ ﮐﻪ در ﻧﮑﺘﻪ اوﻟﯽ ﺗﻘﺮﯾﺮ‬‫ﮐﺮدﯾﻢ ﮐﻪ ﭼﻮن ﺧﻼﻓﺖ ﻇﺎﻫﺮه ﻫﻤـﺪوش ﺧﻼﻓﺖ ﺣﻘﯿﻘﯿﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬وﺿﻊ ﺷـﯽء در ﻣﺤﻞ ﺧﻮد ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮدد‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ اﯾﻨﺠﺎ ﻧﮑﺘﻪاي ﺑﺎﯾﺪ ﺷـﻨﯿﺪ‬‫ﮐﻪ ﻏﯿﺮ اﺧﺺ ﺧﻮاص رﯾﺎﺳﺖ ﺧﻮاص را ﻻﺋﻖ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺧﻼﻓﺖ او ﻣﻄﻠﻖ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻧﺼﺐ او ﻏﯿﺮ اﻓﻀﻞ ﺣﮑﻢ رﺧﺼﺖ دارد ﺑﻪ ﻧﺴـﺒﺖ‬‫ﻋﺰﯾﻤﺖ‪ ،‬و رﺧﺼﺖ ﺧـﺎﻟﯽ از ﺿـﻌﻔﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﻣـﻮرد ﻣـﺪح ﻣﻄﻠـﻖ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬و از آن ﺟﻬﺖ ﮐﻪ در ﺧﻼـﻓﺖ ﺧـﺎﺻﻪ ﺗﻤﮑﯿﻦ دﯾﻦ‬‫ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﻣﻦ ﮐﻞ وﺟﻪ ﻣﻄﻠﻮب اﺳﺖ‪ ،‬و آن ﺑﻐﯿﺮ اﺳـﺘﺨﻼف اﻓﻀﻞ ﺻﻮرت ﻧﻤﯽﺑﻨﺪد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺣﻀـﺮت ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﻧﺰدﯾﮏ اﺳـﺘﺨﻼف اﻣﺎم‬‫ﺣﺴﻦ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫»ان ﯾﺮد اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺎﻟﻨﺎس ﺧﯿﺮا‪ ،‬ﻓﺴﯿﺠﻤﻌﻬﻢ ﺑﻌﺪي ﻋﻠﯽ ﺧﯿﺮﻫﻢ«‪ ،‬رواه اﻟﺤﺎﮐﻢ‪.‬‬‫ﺑﺨﻼـف ﺧﻼـﻓﺖ ﻋـﺎﻣﻪ ﮐﻪ آﻧﺠﺎ ﺗﻤﮑﯿﻦ دﯾﻦ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﻣﻦ وﺟﻪ دون وﺟﻪ ﻣﻄﻠﻮب اﺳﺖ‪ ،‬ﻻ ﻣﻦ ﮐﻞ اﻟﻮﺟﻮه‪ ،‬و از آن ﺟﻬﺖ ﮐﻪ ﺧﻼﻓﺖ‬‫ﺧﺎﺻﻪ ﻣﻘﯿﺲ اﺳﺖ ﺑﺮ ﻧﺒﻮت‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ در ﺣﺪﯾﺚ آﻣﺪه‪:‬‬‫»ﺧﻼﻓﮥ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﻬﺎج اﻟﻨﺒﻮة«‬‫و ﻧﯿﺰ آﻣﺪه‪:‬‬‫»ﯾﮑﻮن ﻧﺒﻮة و رﺣﻤﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﺧﻼﻓﮥ و رﺣﻤﮥ«‬‫و ﺟﺎﻣﻊ ﻫﺮ دو رﯾﺎﺳﺖ ﻋﺎﻣﻪ اﺳﺖ در دﯾﻦ و دﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮا و ﺑﺎﻃﻨﺎ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ اﺳﺘﻨﺒﺎء ﺷﺨﺼﯽ دﻻﻟﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﺮ اﻓﻀﻠﯿﺖ وي ﺑﺮ اﻣﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪71 :‬‬‫ﺗﺎ ﻗﺒﺢ از ﻣﺴـﺘﻨﺒﺊ ﺟﻞ ذﮐﺮه ﻣﺮﺗﻔﻊ ﮔﺮدد‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎن اﺳـﺘﺨﻼف ﺷﺨﺼـﯽ ﺑﺮ اﻣﺖ دﻻﻟﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﺮ اﻓﻀـﻠﯿﺖ وي ﺑﺮ اﻣﺖ‪ ،‬و از آن ﺟﻬﺖ‬‫ﮐﻪ ﻋﺎﻣﻞ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺷﺨﺺ ﻣﻔﻀﻮل ﺧﯿﺎﻧﺖ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ اﺳﺘﻌﻤﻞ رﺟﻼ ﻣﻦ ﻋﺼﺎﺑﮥ و ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﻌﺼﺎﺑﮥ ﻣﻦ ﻫﻮ ارﺿﯽ ﻟّﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺪ‬‫ﺧﺎن اﻟﱠﻠﻪ و ﺧﺎن رﺳﻮﻟﻪ و ﺧﺎن اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ«‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺼﺪﯾﻖ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ وﻟﯽ ﻣﻦ أﻣﺮ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﺷﯿﺌﺎ ﻓﺄﻣﺮ ﻋﻠﯿﻬﻢ أﺣﺪا ﻣﺤﺎﺑﺎة‪ ،‬ﻓﻌﻠﯿﻪ ﻟﻌﻨﮥ‬‫اﻟﱠﻠﻪ و ﻻ ﯾﻘﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﻪ ﺻﺮﻓﺎ و ﻻ ﻋﺪﻻ ﺣﺘﯽ ﯾﺪﺧﻠﻪ ﺟﻬﻨﻢ«‪ ،‬اﺧﺮﺟﻬﻤﺎ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪.‬‬‫از اﯾﻨﺠﺎ ﻣﯽﺗﻮان داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﺎل ﺧﻼﻓﺖ ﮐﺒﺮي ﭼﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬آري ﻧﺰدﯾﮏ ﺗﺰاﺣﻢ اﻣﻮر و اﺧﺘﻼط ﺧﯿﺮ و ﺷـﺮ‪ ،‬و ﻋﺪم اﻧﺘﻈﺎم أﻣﺮ ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 61‬از ‪220‬‬‫ﻣﺎ ﻫﻮ ﺣﻘﻪ ﻣﯽﺗﻮان راه ﺗﺮﺧﺺ ﭘﯿﺶ ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬و از آن ﺟﻬﺖ ﮐﻪ در وﻗﺖ ﻣﺸﺎورت ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻣـﺪار اﺳـﺘﺨﻼف اﻓﻀـﻠﯿﺖ را ﻧﻬﺎدﻧﺪ و ﻟﻔﻆ‬‫أﺣﻖ ﺑﻬـﺬا اﻻﻣﺮ ﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ ،‬و ﺟﻤﻌﯽ ﮐﻪ ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ داﺷـﺘﻨﺪ در اﺳـﺘﺨﻼف ﺻﺪﯾﻖ اﮐﺒﺮ‪ ،‬ﭼﻮن ﺧﻄﺎء رأي ﺧﻮد ﺑﺮ اﯾﺸﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ‪ ،‬ﻗﺎﺋﻞ ﺷﺪﻧﺪ‬‫ﺑﺄﻓﻀﻠﯿﺖ او‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﺒﺘﻨﯽ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﺳﺘﺨﻼف ﺑﺄﻓﻀﻠﯿﺖ ﻣﺴﺎوق ﺑﻮد[‪ -‬اﻟﺦ‬‫»دﻻﻟﺖ ﻗﺼﻪ ﺣﺎرث ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ آن ﺣﻀﺮت از راه دﯾﮕﺮ«‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻧﯿﺰ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﻨﻐﺺ و ﮐﺮاﻫﺖ ﺣـﺎرث ﺑﻦ ﻧﻌﻤـﺎن از ﻗﺒﻮل ﻣﻮﻻـﺋﯿﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﮐﻪ اﺧﺘﯿﺎر ﻫﻼك ﺧﻮد ﻧﻤﻮده‪ ،‬و‬‫ﺗﻦ ﺑـﺎ ﻗﺮار و اﻋﺘﺮاف آن ﻧـﺪاده‪ ،‬و ﮐﻤﺎل ﻟـﺪاد و ﻋـﺪوان و ﻋﻨﺎد و ﺷـﻨﺂن‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ اﺑﺎ و اﺳـﺘﻨﮑﺎف و ﻏﺎﯾﺖ اﺳـﺘﺨﻔﺎف و اﻋﺘﺴﺎف آﻏﺎز‬‫ﻧﻬﺎده‪ ،‬دﻟﯿﻞ واﺿﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪72 :‬‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ اﻣﺮي ﺑﺲ ﻋﻈﯿﻢ و ﻓﺨﯿﻢ ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮدﯾـﺪه‪ ،‬ﮐﻪ ﮔﺎﻫﯽ ﻣﺜﻞ آن ﺑﺮاي اﺣـﺪي ﺛﺎﺑﺖ ﻧﺸﺪه‪ ،‬و اﻻ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻣﺮاد از‬‫آن ﻧﺎﺻـﺮﯾﺖ و ﻣﺤـﺒﯿﺖ ﺟﻨـﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻣﯽﺑﻮد‪ ،‬اﺻـﻼ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑـﺎﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻧـﺎﮔﻮار ﻧﻤﯽآﻣـﺪ‪ ،‬و آن را ﺑﭽﻨﯿﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ‬‫اﺳﺘﻌﻈﺎم ﻧﻤﯽﮐﺮد‬‫»ﺗﮑﺬﯾﺐ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ ﻗﺼﻪ ﺣﺎرث را از ﺑﺮاﻫﯿﻦ واﺿﺤﻪ ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻮب اﺳﺖ«‬‫و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﮔﺮ ﻣﺮاد از ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ اﺛﺒﺎت ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻣﯽﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺷﺎق و ﻧﺎﮔﻮار ﻧﻤﯽآﻣـﺪ ﮐﻪ‬‫ﺑﺎرﻫﺎ ﻧﺰد ﺳـﻨﯿﻪ اﯾﺠﺎب ﻣﺤﺒﺖ دﯾﮕﺮان ﺑﻮﻗﻮع آﻣﺪه‪ ،‬و ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ در آن ﭘﯿﺶ ﻧﮕﺮدﯾﺪه‪ ،‬ﻣﮕﺮ آﻧﮑﻪ ﺑﮕﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺤﺒﺖ ﻣﺜﻞ ﻣﺤﺒﺖ‬‫دﯾﮕﺮان ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﯾﻦ ﻣﺤﺒﺘﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﻼـزم ﻋﺼـﻤﺖ و ﻟﺰوم اﻃـﺎﻋﺖ ﻣﺤﺒﻮب اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﻣﺤﺒﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎز ﻫﻢ ﻣﻄﻠﻮب ﻣﺎ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﻧﺰاع ﻣﺎ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﺷﻮد ﺑﻨﺰاع ﻟﻔﻈﯽ‪.‬‬‫و از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻧﺺ ﻗﺎﻃﻊ و ﺑﺮﻫﺎن ﺳﺎﻃﻊ و دﻟﯿﻞ واﺿﺢ و ﺷﺎﻫﺪ ﻻﺋﺢ ﺑﺮ ﺑﻄﻼن ﺧﺮاﻓﺎت و ﺗﻮﺟﯿﻬﺎت ﻋﻠﯿﻠﻪ‪ ،‬و ﻓﺴﺎد ﺗﺸـﮑﯿﮑﺎت‬‫و ﺗﻠﻤﯿﻌﺎت رﮐﯿﮑﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﻬـﺬا اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺑﺠﻮاب آن ﭼﺎره ﺟﺰ ﺗﮑـﺬﯾﺐ و اﺑﻄﺎل ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﻏﺮاﺋﺐ اﻋﺘﺮاﺿﺎت ﮐﻪ دﻻﺋﻞ ﻗﺎﻃﻌﻪ ﺑﺮ ﻣﺠﺎﻧﺒﺖ از‬‫ﻋﻠﻢ و ﺗﺄﻣﻞ و ﺗـﺪﺑﺮ و ﺑﻌـﺪ از ﻗﻮاﻋـﺪ اﺋﻤﻪ ﺗﻔﺴـﯿﺮ و اﺻـﺤﺎب ﺣﺪﯾﺚ اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﺎد ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴـﻨﮥ ﺟﻮاب ﻣﻨﻬﺎج ﻟا ﮑﺮاﻣﮥ«‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]اﻟﻮﺟﻪ اﻟﺜﺎﻟﺚ‪ :‬ان ﻧﻘﻮل ﻓﯽ ﻧﻔﺲ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﺎ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﮐﺬب ﻣﻦ وﺟﻮه ﮐﺜﯿﺮة‪ :‬ﻓﺎن‬‫ﻓﯿﻪ ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﺑﻐﺪﯾﺮ ﯾﺪﻋﯽ ﺧﻤﺎ‪ ،‬ﻧﺎدي اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﻮا‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ و ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ‬‫ﻣﻮﻻه«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪73 :‬‬‫و ان ﻫـﺬا ﺷﺎع و ﻃﺎر ﺑﺎﻟﺒﻼد و ﺑﻠﻎ ذﻟﮏ اﻟﻨﻌﻤﺎن ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث اﻟﻔﻬﺮي‪ ،‬و اﻧﻪ أﺗﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﺘﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺑﺎﻻﺑﻄـﺢ و‬‫أﺗﯽ و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻣﻼ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮ اﻧﻬﻢ ﻗﺒﻠﻮا أﻣﺮه ﺑﺎﻟﺸـﻬﺎدﺗﯿﻦ و اﻟﺼـﻼة و اﻟﺰﮐﺎة و اﻟﺼـﯿﺎم و اﻟﺤﺞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻢ ﺗﺮض ﺑﻬﺬا‪ ،‬ﺣﺘﯽ رﻓﻌﺖ‬‫ﺿﺒﻌﯽ اﺑﻦ ﻋﻤﮏ‪ ،‬ﺗﻔﻀـﻠﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ و ﻗﻠﺖ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« و ﻫﺬا ﻣﻨﮏ أو ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ؟!‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﻫﻮ‬‫ﻣﻦ أﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ«‪ ،‬ﻓﻮﻟﯽ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن ﯾﺮﯾـﺪ راﺣﻠﺘﻪ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ان ﮐﺎن ﻫـﺬا ﻫﻮ اﻟﺤﻖ ﻣﻦ ﻋﻨﺪك ﻓﺄﻣﻄﺮ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺠﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء‬‫أو اﺋﺘﻨﺎ ﺑﻌـﺬاب اﻟﯿﻢ!‪ ،‬ﻓﻤﺎ وﺻﻞ إﻟﯿﻬﺎ ﺣﺘﯽ رﻣﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺤﺠﺮ‪ ،‬ﻓﺴـﻘﻂ ﻋﻠﯽ ﻫﺎﻣﺘﻪ و ﺧﺮج ﻣﻦ دﺑﺮه‪ ،‬ﻓﻘﺘﻠﻪ و اﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ‪َ :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 62‬از ‪220‬‬‫ﻟ ِﻠْﮑﺎﻓِﺮﯾَﻦ‬‫ اﻵﯾﮥ‪.‬‬‫ﻓﯿﻘﺎل ﻟﻬﺆﻻء اﻟﮑﺬاﺑﯿﻦ‪ :‬اﺟﻤﻊ اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯽ أن ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﮐﺎن ﺣﯿﻦ ﻣﺮﺟﻌﻪ ﻣﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﻌﮥ‬‫ﺗﺴﻠﻢ ﻫﺬا‪ ،‬و ﺗﺠﻌﻞ ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم ﻋﯿﺪا‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﯿﻮم اﻟﺜﺎﻣﻦ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬و اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﻟﻢ ﯾﺮﺟﻊ اﻟﯽ ﻣﮑﮥ‪،‬‬‫ﺑـﻞ رﺟﻊ ﻣﻦ ﺣﺠـﮥ اﻟﻮداع اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬و ﻋﺎش ﺗﻤﺎم ذي اﻟﺤﺠـﮥ و اﻟﻤﺤﺮم و اﻟﺼـﻔﺮ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ أول رﺑﯿﻊ اﻻول‪ ،‬و ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ‬‫ﯾﺬﮐﺮ اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺬا ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ و ﺷﺎع ﻓﯽ اﻟﺒﻼد و ﺟﺎء اﻟﺤﺎرث و ﻫﻮ ﺑﺎﻻﺑﻄﺢ و اﻻﺑﻄﺢ ﺑﻤﮑﮥ‪ .‬ﻓﻬﺬا ﮐﺬب ﺟﺎﻫﻞ ﻟﻢ ﯾﻌﻠﻢ ﻣﺘﯽ ﮐﺎﻧﺖ ﻗﺼـﮥ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ؟‬‫و أﯾﻀﺎ ﻓﺎن ﻫﺬه اﻟﺴﻮرة ﺳﻮرة َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ‬‫ﻣﮑﯿـﮥ ﺑﺎﺗﻔـﺎق اﻫـﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﻧﺰﻟﺖ ﺑﻤﮑـﮥ ﻗﺒﻞ اﻟﻬﺠﺮة‪ ،‬ﻓﻬـﺬه ﻧﺰﻟﺖ ﻗﺒﻞ ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺑﻌﺸـﺮ ﺳـﻨﯿﻦ‪ ،‬أو اﮐﺜﺮ ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ ﯾﮑﻮن ﻧﺰﻟﺖ ﺑﻌﺪ‬‫ذ ﻟ ﮏ؟‬‫و أﯾﻀﺎ ﻓﻘﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ِإْذ ﻗﺎﻟ ُﻮا اﻟﱠﻠُﻬﱠﻢ ِإْن ﮐﺎَن ﻫﺬا ُﻫَﻮ اﻟ َْﺤﱠﻖ ﻣِْﻦ ِﻋﻨِْﺪَك‬‫]‪ [1‬ﻓﯽ ﺳﻮرة اﻻﻧﻔﺎل و ﻗﺪ ﻧﺰﻟﺖ ﻋﻘﯿﺐ ﺑﺪر ﺑﺎﻻﺗﻔﺎق ﻗﺒﻞ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺑﺴﻨﯿﻦ ﮐﺜﯿﺮة‪ [1] .‬اﻻﻧﻔﺎل‪.32 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪74 :‬‬‫و أﯾﻀـﺎ ﻓﺄﻫـﻞ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ ﻣﺘﻔﻘﻮن ﻋﻠﯽ اﻧﻬـﺎ ﻧﺰﻟﺖ ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻪ اﻟﻤﺸـﺮﮐﻮن ﻟﻠّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻤﮑـﮥ ﻗﺒﻞ اﻟﻬﺠﺮة‪ ،‬ﮐﺄﺑﯽ ﺟﻬﻞ و‬‫اﻣﺜﺎﻟﻪ‪ ،‬و ان اﻟﱠﻠﻪ ذﮐﺮ ﻧﺒﯿﻪ ﺑﻤﺎ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﻘﻮﻟﻮﻧﻪ و إذ ﻗﺎﻟﻮا اﻟﱠﻠﻬّﻢ ان ﮐﺎن ﻫﺬا ﻫﻮ اﻟﺤﻖ ﻣﻦ ﻋﻨﺪك‪ ،‬أي اذﮐﺮ ﻗﻮﻟﻬﻢ‪:‬‬‫اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﮐﻘﻮﻟﻪ‪َ :‬و ِإْذ ﻗﺎَل َرﺑﱡَﮏ ﻟ ِﻠَْﻤﻼﺋَِﮑِﮥ*‬‫‪َ ،‬و ِإْذ َﻏَﺪْوَت ﻣِْﻦ َأْﻫﻠَِﮏ‬‫‪ ،‬و ﻧﺤﻮ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺄﻣﺮ ﺑﺄن ﯾﺬﮐﺮ ﻣﺎ ﺗﻘﺪم‪ ،‬ﻓﺪل ﻋﻠﯽ ان ﻫﺬا اﻟﻘﻮل ﮐﺎن ﻗﺒﻞ ﻧﺰول ﻫﺬه اﻟﺴﻮرة‪.‬‬‫و أﯾﻀﺎ ﻓﺎﻧﻬﻢ ﻟﻤﺎ اﺳـﺘﺤﻘﻮا ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ اﻧﻪ ﻻ ﯾﻨﺰل ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﻌﺬاب و ﻣﺤﻤﺪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ِإْذ ﻗﺎﻟ ُﻮا اﻟﱠﻠُﻬﱠﻢ ِإْن ﮐﺎَن‬‫ﻫـﺬا ُﻫَﻮ اﻟ َْﺤﱠﻖ ﻣِْﻦ ِﻋﻨِْﺪَك َﻓَﺄﻣِْﻄْﺮ َﻋَﻠﯿْﻨﺎ ِﺣﺠﺎَرًة ﻣَِﻦ اﻟﱠﺴﻤﺎِء َأِو اﺋ ْﺘِﻨﺎ ﺑ َِﻌﺬاٍب َأﻟ ِﯿٍﻢ‪َ ،‬و ﻣﺎ ﮐﺎَن اﻟﱠﻠُﻪ ﻟ ِﯿَُﻌﱢﺬﺑَُﻬْﻢ َو َأﻧ َْﺖ ﻓِﯿِﻬْﻢ َو ﻣﺎ ﮐﺎَن اﻟﱠﻠُﻪ ُﻣَﻌﱢﺬﺑَُﻬْﻢ وَ‬‫ُﻫْﻢ َﯾْﺴَﺘْﻐِﻔُﺮوَن‬‫]‪ [1‬و اﺗﻔﻖ اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯽ ان أﻫﻞ ﻣﮑﮥ ﻟﻢ ﯾﻨﺰل ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺣﺠﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴﻤﺎء ﻟﻤﺎ ﻗﺎﻟﻮا ذﻟﮏ‪.‬‬‫و أﯾﻀﺎ ﻓﻠﻮ ﮐﺎن ﻫـﺬا آﯾـﮥ ﻟﮑﺎن ﻣﻦ ﺟﻨﺲ آﯾﮥ أﺻـﺤﺎب اﻟﻔﯿﻞ‪ ،‬و ﻣﺜﻞ ﻫﺬا ﻣﺎ ﺗﺘﻮﻓﺮ اﻟﻬﻤﻢ و اﻟﺪواﻋﯽ ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻠﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ ان اﻟﻨﺎﻗﻞ ﻃﺎﺋﻔﮥ ﻣﻦ‬‫أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﻫﺬا ﻻ ﯾﺮوﯾﻪ أﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﻤﺼـﻨﻔﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻻ اﻟﻤﺴـﻨﺪ و ﻻ اﻟﺼﺤﯿﺢ و ﻻ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و ﻻ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ و ﻻ اﻟﺴﯿﺮ و ﻧﺤﻮﻫﺎ‬‫اﻻ ﻣﺎ ﯾﺮوي ﺑﻤﺜﻞ ﻫﺬا اﻻﺳﻨﺎد اﻟﻤﻨﮑﺮ ﻋﻠﻢ اﻧﻪ ﮐﺬب ﺑﺎﻃﻞ‪.‬‬‫و أﯾﻀﺎ ﻓﻘﺪ ذﮐﺮ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ان ﻫﺬا اﻟﻘﺎﺋﻞ آﻣﻦ ﺑﻤﺒﺎﻧﯽ اﻻﺳـﻼم اﻟﺨﻤﺲ و ﻋﻠﯽ ﻫﺬا ﻓﻘﺪ ﮐﺎن ﻣﺴـﻠﻤﺎ ﻻﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬و ﻣﻦ‬‫اﻟﻤﻌﻠﻮم ﺑﺎﻟﻀـﺮورة ان اﺣﺪا ﻣﻦ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻬﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻢ ﯾﺼﺒﻪ ﻫﺬا‪ .‬و أﯾﻀﺎ ﻓﻬﺬا اﻟﺮﺟﻞ ﻻ ﯾﻌﺮف ﻓﯽ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪،‬‬‫ﺑﻞ ﻫﻮ ﻣﻦ ﺟﻨﺲ اﻻﺳﻤﺎء اﻟﺘﯽ ﺗﺬﮐﺮﻫﺎ اﻟﻄﺮﻗﯿﮥ ]‪ -[[2‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ رﺋﯿﺲ اﻟﻨﺼﺎب ﺑﺴﻤﺎع اﯾﻦ ﻓﻀﯿﻠﺖ ﺟﻠﯿﻠﻪ ]‪ [1‬اﻻﻧﻔﺎل‪.33 -32 :‬‬‫]‪ [2‬ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴﻨﮥ ج ‪.4/13‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪75 :‬‬‫ﺟﻨﺎب وﻻﯾﺖﻣﺂب ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ و ﺳـﻼﻣﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺎ ﻧﻔـﺢ اﻟﻤﺴﮏ و اﻟﻤﻼب ]‪ ،[1‬ﺣﺴﺐ ﻋـﺎدت ﻗـﺪﯾﻢ و دﯾـﺪن ذﻣﯿﻢ ﺧﻮد ﺟﮕﺮ ﮐﺒﺎب‪ ،‬و‬‫ﻣﺒﺘﻼـي ﮐﻤـﺎل ﺣﯿﺮت و اﺿـﻄﺮاب‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ اﺣﺘﺮاق و اﻟﺘﻬﺎب ﮔﺮدﯾـﺪه‪ ،‬اﺑﻮاب ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻏﯿﺮ وﺟﯿﻪ و ﺗﺄوﯾﻞ ﻋﻠﯿﻞ ﻫﻢ ﻣﺴـﺪود ﯾﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 63‬از ‪220‬‬‫ﺑﺴﻮي ﺗﮑﺬﯾﺐ و اﺑﻄﺎل و رد و دﻓﻊ ﺑﺨﯿﺎﻻت واﻫﯿﻪ و ﺷـﺒﻬﺎت ﻣﻈﻠﻤﻪ ﺷﺘﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﻏﺎﯾﺖ ﻋﺠﺰ و ﻗﺼﻮر‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻌﺪ از اﻃﻼع و ﻋﺜﻮر ﻇﺎﻫﺮ و‬‫ﺑﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ‬‫»ﺑﻄﻼن ﻗﻮل اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه«‬‫اﺷﺎره‬‫و ﺑﺮ ارﺑـﺎب ﺗـﺪﺑﺮ و اﻣﻌـﺎن و اﺻـﺤﺎب ﻧﻘـﺪ و ﻋﺮﻓـﺎن روﺷﻦ و ﻋﯿﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﻮﻫﻢ ﺑﻄﻼن اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻋﻈﯿﻤـﮥ اﻟﺸﺄن ﺑﺎﻫﺮة اﻟﺒﺮﻫﺎن‪ ،‬ﮐﻪ‬‫ﻣﺸﯿﺪ ﻣﺒﺎﻧﯽ اﯾﻤﺎن و راﻓﻊ اﻟﻮﯾﻪ اﯾﻘﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ‪:‬‬‫اول‪ :‬آﻧﮑﻪ اﯾﺮاد ﺛﻌﻠﺒﯽ رﺋﯿﺲ اﻟﻤﻔﺴـﺮﯾﻦ و اﻣﺎم اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ ﮐﻪ ﻣﺪاﺋﺢ ﻋﻈﯿﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﻓﺨﯿﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﺤﺎﺳﻦ ﮐﺮﯾﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺿﺨﯿﻤﻪ‪،‬‬‫و اوﺻـﺎف ﺟﻠﯿﻠﻪ‪ ،‬و ﻣﮑﺎرم ﺟﻤﯿﻠﻪ‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻧﺒﯿﻠﻪ و ﻣﺂﺛﺮ اﺻـﯿﻠﻪ‪ ،‬و ﻣﻔﺎﺧﺮ اﺛﯿﻠﻪ او ﮐﻪ از ﻋﻤـﺪه آن ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﻨﻘﻞ ﺑﻮدن او اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮ زﺑﺎن‬‫اﮐﺎﺑﺮ اﺳﺎﻃﯿﻦ و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﻨﻘﺪﯾﻦ ﺳﻨﯿﻪ ﺷﻨﯿﺪي‪ ،‬و ﻧﯿﺰ اوﺻﺎف ﻋﺸﺮه او ﮐﻪ ﻣﺼﺪاق »ﺗِﻠَْﮏ َﻋَﺸَﺮٌة ﮐﺎﻣَِﻠٌﮥ«‬‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ و ﺳـﺮ او را ﺑﺂﺳﻤﺎن ﻫﻔﺘﻢ ﺑﺮداﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺮ زﺑﺎن ﺑﻼﻏﺖ ﺗﺮﺟﻤﺎن ﺣﻀﺮت ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻢ ﺷﻨﻔﺘﯽ‪ ،‬اﯾﻦ رواﯾﺖ را در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺧﻮد‬‫دﻟﯿﻞ زاﻫﺮ و ﺑﺮﻫﺎن ﺑﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻨﺎن در ﻧﻬﺎﯾﺖ اﻋﺘﺒﺎر و اﻋﺘﻤﺎد و ﮐﻤﺎل درﺟﻪ وﺛﻮق و اﺳـﺘﻨﺎد اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا‬‫ﮐﻪ از ﺧﻄﺒﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺛﻌﻠﺒﯽ ﻇﺎﻫﺮ ]‪ [1‬اﻟﻤﻼب )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻤﯿﻢ(‪ :‬ﻃﯿﺐ ﯾﺸﺒﻪ اﻟﺰﻋﻔﺮان‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪76 :‬‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺛﻌﻠﺒﯽ ﺣﻖ را از ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬و ﻣﻔﻀﻮل را از ﻓﺎﺿﻞ‪ ،‬و ﺻﺤﯿﺢ را از ﺳﻘﯿﻢ‪ ،‬و ﺣﺪﯾﺚ را از ﻗﺪﯾﻢ‪ ،‬و ﺑﺪﻋﺖ را از ﺳﻨﺖ‪ ،‬و ﺣﺠﺖ را از‬‫ﺷﺒﻬﺖ ﺑﺎزﺷـﻨﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و از اﻫﻞ ﺑـﺪع و اﻫﻮاء ﮐﻪ ﻣﻌﻮﺟـﮥ اﻟﻤﺴﺎﻟﮏ و اﻵراﺋﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺠﺎﻧﺒﺖ ﮔﺰﯾﺪه‪ ،‬و ﻣﺨﺎﻟﻄﺖ اﯾﺸﺎن را ﻧﭙﺴـﻨﺪﯾﺪه‪ ،‬و ﺗﻮرع از‬‫اﻗﺘـﺪاء ﺑﺎﻓﻌـﺎل و اﻗﻮاﻟﺸﺎن ورزﯾـﺪه و ﻧﯿﺰ ﺑﺮاه ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺧﻠﻂ اﺑﺎﻃﯿﻞ ﻣﺒﺘـﺪﻋﯿﻦ ﺑﺄﻗﺎوﯾﻞ ﺳـﻠﻒ ﺻﺎﻟﺤﯿﻦ ﮐﺮدهاﻧـﺪ و ﺟﻤﻊ در ﻣﯿﺎن ﺗﻤﺮه و‬‫ﺑﻌﺮه و ﻟﻮ ﻋﺜﺮة و ﻏﻔﻠـﮥ‪ ،‬ﻻ ﻋﻘـﺪا و ﻧﯿـﮥ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﻗﻔﺎل‪ ،‬و أﺑﯽ ﺣﺎﻣﺪ ﻣﻘﺮي‪ ،‬اﮔﺮ ﭼﻪ ﻓﻘﻬﺎي ﮐﺒﺎر و ﻋﻠﻤﺎي اﺧﯿﺎر ﺑﻮدﻧﺪ ﻟﯿﮑﻦ ﺗﻔﺴـﯿﺮ‬‫ﺣﺮﻓﻪﺷـﺎن ﻧﺒﻮد و ﻧﻪ ﻋﻠﻢ ﺗﺄوﯾﻞ ﺻـﻨﻌﺖﺷﺎن ﻧﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬و ﻫﻢ ﻃﺮﯾﻘﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻗﺘﺼﺎر ﺑﺮ رواﯾﺖ و ﻧﻘﻞ آﻏﺎز ﻧﻬﺎده و دراﯾﺖ و ﻧﻘـﺪ را ﺗﺮك‬‫دادهاﻧـﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺣﻨﻈﻠﯽ‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق اﻧﻤﺎﻃﯽ‪ ،‬ﮐﻪ از اﻓﺎﺧﻢ اﺋﻤﻪ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن و اﻋﺎﻇﻢ ﺛﻘﺎت ارﮐﺎﻧﻨـﺪ‪ ،‬راﺿـﯽ‬‫ﻧﺸـﺪه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻧﻘﺪ و ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﻤﯿﯿﺰ و ﺗﺤﺪﯾﻖ ﺑﻌﻤﻞ آورده‪ ،‬و ﺻـﺮف ﺑﺮ ﺑﯿﻊ دوا اﮐﺘﻔﺎ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻃﺐ و ﻋﻼج و ﺗﻔﺮﯾﻖ در اﺳـﺘﻘﺎﻣﺖ و‬‫اﻋﻮﺟﺎج ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ داﺷﺘﻪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺑﺼﻨﯿﻊ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﺳﻨﺎد را ﮐﻪ رﮐﻦ و ﻋﻤﺎد اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺪاﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻨﻘﻞ از ﺻﺤﻒ و دﻓﺎﺗﺮ و‬‫ﺟﺮﯾﺎن ﻋﻠﯽ ﻫﻮس اﻟﺨﻮاﻃﺮ ﻫﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷـﺘﻪ‪ ،‬و از ذﮐﺮ ﻏﺚ و ﺛﻤﯿﻦ‪ ،‬و واﻫﯽ و ﻣﺘﯿﻦ اﻋﺮاض ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺧﻮد را از ﻋﺪاد ﻋﻠﻤﺎ ﺑﺪر ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ‪،‬‬‫راﺿـﯽ ﻧﺸﺪه و ﺻـﯿﺎﻧﺖ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب از ذﮐﺮﺷﺎن ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻗﺮاءت و ﻋﻠﻢ ﺳـﻨﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ أﺧﺬ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ آن را اﺻﺎﻏﺮ از اﮐﺎﺑﺮ‪ ،‬و اﮔﺮ اﺳﻨﺎد‬‫ﻧﻤﯽﺑﻮد‪ ،‬ﻫﺮآﯾﻨﻪ ﻣﯽﮔﻔﺖ ﻫﺮ ﮐﺲ آﻧﭽﻪ ﻣﯽﺧﻮاﺳﺖ‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﺗﻔﺎﺳـﯿﺮ او ﮐﺘﺎﺑﯽ اﺳﺖ ﺷﺎﻣﻞ ﮐﺎﻣﻞ و ﻣﻬﺬب ﻣﻠﺨﺺ ﻣﻔﻬﻮم ﻣﻨﻈﻮم ﮐﻪ اﺳـﺘﺨﺮاج ﮐﺮده ﺷﺪ از ﺻﺪ ﮐﺘﺎب ﻣﺴﻤﻮﻋﺎت ﺳﻮاي اﺟﺰاء‬‫و ﺗﻌﻠﯿﻘﺎت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪77 :‬‬‫ﻧﺴﻖ ﮐﺮده آن را ﺑﺄﺑﻠﻎ ﻣﻘﺪور ﺧﻮد از اﯾﺠﺎز و ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬و ﺗﻠﻔﯿﻖ ﻧﻤﻮده آن را ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻓﺤﺺ و ﺗﻨﻘﯿﺐ‪ ،‬و آن ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺤﺎﺳﻦ ﺧﺼﺎل ﺗﺼﻨﯿﻒ‬‫و ﺗﺄﻟﯿﻒ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻫﺬه ﻋﺒﺎرة اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻓﯽ ﺧﻄﺒﮥ ﺗﻔﺴـﯿﺮه‪] :‬ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻧﻔﺘﺘﺢ اﻟﮑﻼم‪ ،‬و ﺑﺘﻮﻓﯿﻘﻪ ﻧﺴﺘﻨﺠﺢ اﻟﻤﻄﻠﺐ و اﻟﻤﺮام‪ ،‬و ﻧﺴﺄﻟﻪ أن ﻧﺼﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺧﯿﺮ‬‫اﻻﻧﺎم‪ ،‬و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ اﻟﺒﺮرة اﻟﮑﺮام‪ ،‬و اﺻﺤﺎﺑﻪ اﻧﺠﻢ اﻟﻈﻼم‪ ،‬اﻧﻪ اﻟﻤﻠﮏ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫أﻣﺎ ﺑﻌـﺪ‪ :‬ﻓﺎن اﻟﱠﻠﻪ أﮐﺮﻣﻨﺎ ﺑﮑﺮﯾﻢ ﮐﺘﺎﺑﻪ‪ ،‬و أﻧﻌﻢ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺑﻌﻈﯿﻢ ﺧﻄﺎﺑﻪ‪ ،‬و أﻧﺰل ﺑﻔﻀـﻠﻪ و رﺣﻤﺘﻪ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬و ﺟﻌﻠﻪ ﻣﻬﯿﻤﻨﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺘﺐ و اﻻدﯾﺎن‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 64‬از ‪220‬‬‫أﻣﺮ ﻓﯿﻪ ﺑﺎﻟﺤﮑﻤـﮥ و زﺟﺮ‪ ،‬و اﻋﺬر ﻟﻠﺤﺠﮥ و أﻧﺬر‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﯾﺮض ﻣﻨﺎ ﺑﺴـﺮد ﺣﺮوﻓﻪ‪ ،‬و ﻻ ﺑﺎﻗﺎﻣﮥ ﮐﻠﻤﺎﺗﻪ دون اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻤﺤﮑﻤﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﻻ ﺑﺘﻼوﺗﻪ و‬‫ﻗﺮاءﺗﻪ دون ﺗـﺪﺑﺮ آﯾـﺎﺗﻪ‪ ،‬و اﻟﺘﻔﮑﺮ ﻓﯽ ﺣﻘـﺎﺋﻘﻪ و ﻣﻌﺎﻧﯿﻪ‪ ،‬و ﺗﻔﻬﻢ دﻗﺎﺋﻘﻪ و ﻣﺒﺎﻧﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺒﺾ ﻟﻪ رﺟﺎﻻ ﻣﻮﻓﻘﯿﻦ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺻـﻨﻔﻮا ﻓﯿﻪ اﻟﻤﺼـﻨﻔﺎت‪ ،‬و‬‫ﺟﻤﻌﻮا ﻋﻠﻮﻣﻪ اﻟﻤﺘﻔﺮﻗﺎت‪.‬‬‫و اﻧﯽ ﻣﻨﺬ ﻓﺎرﻗﺖ اﻟﻤﻬﺪ اﻟﯽ أن ﺑﻠﻐﺖ اﻟﺮﺷﺪ اﺧﺘﻠﻔﺖ اﻟﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻨﺎس‪ ،‬و اﺟﺘﻬﺪت ﻓﯽ اﻻﻗﺘﺒﺎس ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﻌﻠﻢ اﻟﺬي ﻫﻮ ﻟﻠﺪﯾﻦ اﻻﺳﺎس‪،‬‬‫و ﻟﻠﻌﻠﻮم اﻟﺸـﺮﻋﯿﮥ اﻟﺮأس‪ ،‬و وﺻـﻠﺖ اﻟﻈﻼم ﺑﺎﻟﻀـﯿﺎء‪ ،‬و اﻟﺼـﺒﺎح ﺑﺎﻟﻤﺴﺎء ﺑﻌﺰم اﮐﯿﺪ و ﺟﻬﺪ ﺟﻬﯿﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ رزﻗﻨﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻟﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻣﻦ‬‫ذﻟـﮏ ﻣـﺎ ﻋﺮﻓﺖ ﺑﻪ اﻟﺤﻖ ﻣﻦ اﻟﺒﺎﻃﻞ‪ ،‬و اﻟﻤﻔﻀﻮل ﻣﻦ اﻟﻔﺎﺿﻞ‪ ،‬و اﻟﺼـﺤﯿﺢ ﻣﻦ اﻟﺴـﻘﯿﻢ‪ ،‬و اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻣﻦ اﻟﻘـﺪﯾﻢ‪ ،‬و اﻟﺒﺪﻋـﮥ ﻣﻦ اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬و‬‫اﻟﺤﺠﮥ ﻣﻦ اﻟﺸﺒﻬﮥ‪ ،‬ﻓﺎﻟﻔﯿﺖ اﻟﻤﺼﻨﻔﯿﻦ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺒﺎب ﻓﺮﻗﺎ ﻋﻠﯽ ﻃﺮق‪:‬‬‫ﻓﺮﻗـﮥ ﻫﻢ اﻫـﻞ اﻟﺒـﺪع و اﻻﻫﻮاء‪ ،‬ﻣﻌﻮﺟـﮥ اﻟﻤﺴﺎﻟﮏ و اﻵراء‪ ،‬ﻣﺜﻞ اﻟﺒﻠﺨﯽ ]‪ [1‬و اﻟﺠﺒـﺎﺋﯽ ]‪ [2‬و اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ ]‪ [3‬و اﻟﺮﻣـﺎﻧﯽ ]‪ ،[4‬و ﻗﺪ اﻣﺮﻧﺎ‬‫ﺑﻤﺠﺎﻧﺒﺘﻬﻢ‪ ،‬و ﺗﺮك ﻣﺨﺎﻟﻄﺘﻬﻢ‪ [1] ،‬اﻟﺒﻠﺨﯽ‪ :‬أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (319‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺠﺒﺎﺋﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (303‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﺤﺮ أﺑﻮ ﻣﺴﻠﻢ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (322‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺮﻣﺎﻧﯽ‪ :‬أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (384‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪78 :‬‬‫ورﻋﺎ ﻋﻦ اﻻﻗﺘﺪاء ﺑﺄﻗﻮاﻟﻬﻢ و أﻓﻌﺎﻟﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﻌﻠﻢ دﯾﻦ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﻋﻤﻦ ﺗﺄﺧﺬون دﯾﻨﮑﻢ‪.‬‬‫و ﻓﺮﻗـﮥ أﻟﻔﻮا ﻓﺄﺣﺴـﻨﻮا ﻏﯿﺮ اﻧﻬﻢ ﺧﻠﻄﻮا أﺑﺎﻃﯿﻞ اﻟﻤﺒﺘﺪﻋﯿﻦ ﺑﺄﻗﺎوﯾﻞ اﻟﺴـﻠﻒ اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺠﻤﻌﻮا ﺑﯿﻦ اﻟﺘﻤﺮة و اﻟﺒﻌﺮة‪ ،‬ﻋﺜﺮة و ﻏﻔﻠﮥ‪ ،‬ﻻ ﻋﻘﺪا و‬‫ﻧﯿﮥ‪ ،‬ﻣﺜﻞ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻘﻔﺎل ]‪ ،[1‬و أﺑﯽ ﺣﺎﻣﺪ اﻟﻤﻘﺮي ]‪ ،[2‬و ﻫﻤﺎ ﻣﻦ اﻟﻔﻘﻬﺎء اﻟﮑﺒﺎر و اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﺨﯿﺎر‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ ﺣﺮﻓﺘﻬﻢ و ﻋﻠﻢ‬‫اﻟﺘﺄوﯾﻞ ﺻﻨﻌﺘﻬﻢ‪ ،‬و ﻟﮑﻞ ﻋﻠﻢ رﺟﺎل‪ ،‬و ﻟﮑﻞ ﻣﻘﺎم ﻣﻘﺎل‪.‬‬‫و ﻓﺮﻗﮥ اﻗﺘﺼﺮوا ﻋﻠﯽ اﻟﺮواﯾﮥ و اﻟﻨﻘﻞ‪ ،‬دون اﻟﺪراﯾﮥ و اﻟﻨﻘﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ اﻟﺸﯿﺨﯿﻦ‪:‬‬‫أﺑﯽ ﯾﻌﻘﻮب اﺳﺤﺎق ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﺳﺤﺎق اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻻﻧﻤﺎﻃﯽ ]‪ [3‬و ﺑﯿﺎع اﻟﺪواء ﻣﺤﺘﺎج اﻟﯽ اﻻﻃﺒﺎء‪.‬‬‫و ﻓﺮﻗﮥ ﺣﺮﻣﻮا اﻻﺳـﻨﺎد اﻟﺬي ﻫﻮ اﻟﺮﮐﻦ و اﻟﻌﻤﺎد‪ ،‬ﻓﻨﻘﻠﻮا ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﻒ و اﻟﺪﻓﺎﺗﺮ و ﺟﺮوا ﻋﻠﯽ ﻫﻮس اﻟﺨﻮاﻃﺮ‪ ،‬و ذﮐﺮوا اﻟﻐﺚ و اﻟﺴـﻤﯿﻦ‪ ،‬و‬‫اﻟﻮاﻫﯽ و اﻟﻤـﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﻟﯿﺴﻮا ﻓﯽ ﻋـﺪاد اﻟﻌﻠﻤـﺎء‪ ،‬ﻓﺼـﻨﺖ اﻟﮑﺘـﺎب ﻋﻦ ذﮐﺮﻫﻢ‪ ،‬و اﻟﻘﺮاءة و اﻟﻌﻠﻢ ﺳـﻨﮥ ﯾﺄﺧـﺬﻫﺎ اﻻﺻـﺎﻏﺮ ﻋﻦ اﻻﮐـﺎﺑﺮ‪ ،‬و ﻟﻮﻻ‬‫اﻻﺳﻨﺎد ﻟﻘﺎل ﻣﻦ ﺷﺎء ﻣﺎ ﺷﺎء‪.‬‬‫و ﻓﺮﻗﮥ ﺣﺎزوا ﻗﺼﺐ اﻟﺴـﺒﻖ ﻓﯽ ﺟﻮدة اﻟﺘﺼـﻨﯿﻒ و اﻟﺤﺬق‪ ،‬ﻏﯿﺮ اﻧﻬﻢ ﻃﻮﻟﻮا ﮐﺘﺒﻬﻢ ﺑﺎﻟﻤﻌﺪات و ﮐﺜﺮة اﻟﻄﺮق و اﻟﺮواﯾﺎت‪ ،‬و ﺣﺸﻮﻫﺎ ﺑﻤﺎ ﻣﻨﻪ‬‫ﺑﺪ ﻓﻘﻄﻌﻮا ﻋﻨﻬﺎ ﻃﻤﻊ اﻟﻤﺴﺘﺮﺷﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻣﺜﻞ اﻻﻣﺎم أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي ]‪ ،[4‬و ﺷﯿﺨﻨﺎ أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﺎﻣﺪ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ‪،‬‬‫و ازدﺣﺎم اﻟﻌﻠﻮم ﻣﻀﻠﮥ اﻟﻔﻬﻮم‪ [1] .‬اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﻘﻔﺎل‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (365‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ ﺣﺎﻣﺪ‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﺎرك اﻟﻬﺮوي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (355‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﻻﻧﻤﺎﻃﯽ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (303‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻄﺒﺮي‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﻮرخ اﻟﻤﻔﺴﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ -(310‬ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد ج ‪-2/162‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪79 :‬‬‫و ﻓﺮﻗـﮥ ﺟﺮدوا اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ دون اﻻﺣﮑـﺎم‪ ،‬و ﺑﯿـﺎن اﻟﺤﻼل و اﻟﺤﺮام‪ ،‬و اﻟﺤﻞ ﻋﻦ اﻟﻌﻮﯾﺼﺎت اﻟﻤﺸـﮑﻼت‪ ،‬و اﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﻫﻞ اﻟﺰﯾﻎ و اﻟﺸـﺒﻬﺎت‪،‬‬‫ﮐﻤﺸﺎﯾﺦ اﻟﺴﻠﻒ اﻟﻤﺎﺿﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﺴﺎﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ و اﺗﺒﺎﻋﻬﻢ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﻣﺠﺎﻫﺪ ]‪ ،[1‬و ﻣﻘﺎﺗﻞ ]‪ ،[2‬و اﻟﮑﻠﺒﯽ ]‪ ،[3‬و اﻟﺴﺪي ]‪ ،[4‬رﺿﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ اﺟﻤﻌﯿﻦ و ﻟﮑﻞ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺤﻖ ﻓﯿﻪ ﻏﺮض ﻣﺤﻤﻮد و ﺳﻌﯽ ﻣﺸﮑﻮر‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻟﻢ أﻋﺜﺮ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺸﺄن ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ ﻣﻬﺬب ﯾﻌﺘﻤﺪ‪،‬‬‫و ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻘﺮآن ﻋﻠﯿﻪ ﯾﻘﺘﺼـﺮ‪ ،‬و رأﯾﺖ رﻏﺒـﮥ اﻟﻨـﺎس ﻋﻦ ﻫـﺬا اﻟﻌﻠﻢ ﻇـﺎﻫﺮة‪ ،‬و ﻫﻤﻤﻬﻢ ﻋﻦ اﻟﺒﺤﺚ ﻋﻨﻪ ﻗﺎﺻـﺮة‪ ،‬و ﻃﺒـﺎﺋﻌﻬﻢ ﻋﻦ اﻟﻨﻈﺮ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 65‬از ‪220‬‬‫اﻟﺒﺴﺎﺋـﻂ ﻧـﺎﻓﺮة‪ ،‬و اﻧﻀـﺎف اﻟﯽ ذﻟـﮏ ﺳـﺆال ﻗﻮم ﻣﻦ اﻟﻔﻘﻬـﺎء اﻟﻤـﺒﺮزﯾﻦ و اﻟﻌﻠﻤـﺎء اﻟﻤﺨﻠﺼـﯿﻦ و اﻟﺮؤﺳـﺎء اﻟﻤﺤﺘﺸـﻤﯿﻦ أوﺟﺒﺖ إﺳـﻌﺎﻓﻬﻢ‬‫ﺑﻤﻄﻠﻮﺑﻬﻢ و رﻋﺎﯾﮥ ﺣﻘﻮﻗﻬﻢ ﺗﻘﺮﺑﺎ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ و أداء ﻟﺒﻌﺾ ﻣﻮاﺟﺐ ﺷـﮑﺮه‪ ،‬ﻓﺎن ﺷﮑﺮ اﻟﻌﻠﻢ ﻟّﻠﻪ و زﮐﺎﺗﻪ اﻧﻔﺎﻗﻪ‪ ،‬اﺳﺘﺨﺮت اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫ﻓﯽ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﺷﺎﻣﻞ ﮐﺎﻣﻞ‪ ،‬ﻣﻬﺬب ﻣﻠﺨﺺ‪ ،‬ﻣﻔﻬﻮم ﻣﻨﻈﻮم اﺳـﺘﺨﺮج ﻣﻦ زﻫﺎء ﻣﺎﺋﮥ ﮐﺘﺎب ﻣﺠﻤﻮﻋﺎت ﻣﺴـﻤﻮﻋﺎت ﺳﻮي ﻣﺎ اﻟﺘﻘﻄﺘﻪ و‬‫اﻻﺟﺰاء‪ ،‬و ﺗﻠﻘﻔﺘﻪ ﻋﻦ أﻓﻮاه اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ اﻟﮑﺒﺎر‪ ،‬و ﻫﻢ ﻗﺮﯾﺐ ﻣﻦ ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﺷﯿﺦ ﻧﺴﻘﺘﻪ ﺑﺄﺑﻠﻎ ﻣﺎ ﻗﺪرت ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻻﯾﺠﺎز و اﻟﺘﺮﺗﯿﺐ و ﻟﻔﻘﺘﻪ ﺑﻐﺎﯾﮥ‬‫اﻟﺘﻨﻘﯿﺐ و اﻟﺘﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬و ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻟﮑﻞ ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻓﯽ ﻓﻦ ﻗﺪ ﺳـﺒﻖ إﻟﯿﻪ ان ﻻ ﯾﻌﺪم ﮐﺘﺎﺑﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﺨﻼل اﻟﺘﯽ اﻧﺎ ذاﮐﺮﻫﺎ اﻣﺎ اﺳـﺘﻨﺒﺎط ﺷﯽء ﮐﺎن‬‫ﻣﻐﻔﻼ‪ ،‬أو ﺟﻤﻌﻪ ]‪ [1‬ﻣﺠﺎﻫﺪ ﺑﻦ ﺟﺒﺮ‪ :‬اﺑﻮ اﻟﺤﺠﺎج اﻟﻤﮑﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ اﻟﻤﻔﺴﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ -(104‬ﻏﺎﯾﮥ اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪-2/41‬‬‫]‪ [2‬ﻣﻘﺎﺗﻞ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﺑﺸﯿﺮ اﻻزدي اﻟﺒﻠﺨﯽ اﻟﻤﻔﺴﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ -(150‬ﺗﻬﺬﯾﺐ ج ‪.-10/279‬‬‫]‪ [3‬اﻟﮑﻠﺒﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺴﺎﺋﺐ ﺑﻦ ﺑﺸﺮ اﻟﻨﺴﺎﺑﮥ اﻟﻤﻔﺴﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ -(146‬ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ ج ‪.-9/178‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺴﺪي‪ :‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﻔﺴﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(127‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪80 :‬‬‫ان ﮐﺎن ﻣﺘﻔﺮﻗﺎ‪ ،‬أو ﺷـﺮﺣﻪ ان ﮐﺎن ﻏﺎﻣﻀﺎ‪ ،‬أو ﺣﺴﻦ ﻧﻈﻢ و ﺗﺄﻟﯿﻒ‪ ،‬أو اﺳـﻘﺎط ﺣﺸﻮ و ﺗﻄﻮﯾﻞ‪ ،‬و أرﺟﻮ أن ﻻ ﯾﺨﻠﻮ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻋﻦ ﻫـﺬه‬‫اﻟﺨﺼﺎل اﻟﺘﯽ ذﮐﺮت و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻮﻓﻖ ﻻﺗﻤﺎم ﻣﺎ ﻧﻮﯾﺖ و ﻗﺼﺪت ‪.‬‬
‫دوم‪ :‬آﻧﮑﻪ داﻧﺴـﺘﯽ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﻪ اﯾﻦ ﺧـﺒﺮ را ﺑﺴـﻨﺪ ﭘـﺪر ﺧﻮد از اﻣـﺎم ﻫﻤـﺎم ﺣﻀـﺮت ﺟﻌﻔﺮ ﺻـﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم از آﺑـﺎي ﻃـﺎﻫﺮﯾﻦ آن‬‫ﺣﻀـﺮت ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و او از اﮐـﺎﺑﺮ اﻋﻼـم‪ ،‬و أﺟﻠﻪ ﻓﺨـﺎم‪ ،‬و اﻋـﺎﻇﻢ ﻣﻌﺘﻤـﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻣﻮﺛﻮﻗﯿﻦ‪ ،‬و اﺋﻤﻪ ﻣﻌﺘﺒﺮﯾﻦ‪ ،‬و اﺳﺎﻃﯿﻦ دﯾﻦ ﺳـﻨﯿﻪ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺑﻮ زﮐﺮﯾﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺷﺮف اﻟﻨﻮوي در ﮐﺘﺎب »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء و اﻟﻠﻐﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺳـﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ ﺗﮑﺮر ﻓﯿﻬﺎ ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬ﻫﻮ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ )ﺑﻀﻢ اﻟﻌﯿﻦ و اﻟﺴﯿﻦ( ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺸﻬﻮر و ﯾﻘﺎل‪) :‬ﺑﮑﺴﺮﻫﻤﺎ( و ﺣﮑﯽ‪) :‬ﻓﺘﺢ‬‫اﻟﺴـﯿﻦ( أﯾﻀـﺎ‪ ،‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮان ﻣﯿﻤﻮن اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻬﻼـﻟﯽ ﻣﻮﻻـﻫﻢ‪ ،‬ﻣﻮﻟﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺰاﺣﻢ اﺧﯽ اﻟﻀـﺤﺎك‪ ،‬و ﮐـﺎن ﺑﻨﻮ ﻋﯿﯿﻨﮥ‬‫ﻋﺸـﺮة ﺧﺰازﯾﻦ ﺣـﺪث ﻣﻨﻬﻢ ﺧﻤﺴﮥ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬و ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬و آدم‪ ،‬و ﻋﻤﺮان‪ ،‬و أﺷـﻬﺮﻫﻢ و اﺟﻠﻬﻢ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬ﺳـﮑﻦ ﺳـﻨﮥ ﻣﮑﮥ و ﺑﻬﺎ‬‫ﺗﻮﻓﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ ﺗﺎﺑﻌﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ‪.‬‬‫ﺳﻤﻊ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ دﯾﻨﺎر‪ ،‬و اﻟﺴﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ دﯾﻨﺎر‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﮑﺪر‪ ،‬و ﺧﻼﺋﻖ ﻣﻦ اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫روي ﻋﻨﻪ اﻻـﻋﻤﺶ‪ ،‬و اﻟﺜﻮري‪ ،‬و ﻣﺴـﻌﺮ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺟﺮﯾـﺢ‪ ،‬و ﺷـﻌﺒﮥ‪ ،‬و ﻫﻤﺎم ]‪ [1‬و وﮐﯿﻊ و اﺑﻦ اﻟﻤﺒـﺎرك‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻤﻬـﺪي‪ ،‬و اﻟﻘﻄـﺎن ]‪ ،[2‬و‬‫ﺣﻤﺎد ﺑﻦ زﯾﺪ ]‪ ،[3‬و ﻗﯿﺲ ﺑﻦ اﻟﺮﺑﯿﻊ ]‪ [1‬ﻫﻮ ﻫﻤﺎم ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (164‬ﺗﻘﺪم ذﮐﺮه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻘﻄﺎن‪ :‬ﻫﻮ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (198‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺣﻤﺎد ﺑﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ درﻫﻢ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (179‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪81 :‬‬‫و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ‪ ،‬و اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ وﻫﺐ‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬و اﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ‪ ،‬و اﻟﺤﻤﯿﺪي ]‪ ،[1‬و ﺧﻼﺋﻖ ﻻ‬‫ﯾﺤﺼﻮن ﻣﻦ اﻻﺋﻤﮥ‪.‬‬‫و روي اﻟﺜﻮري‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻘﻄﺎن‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪.‬‬‫و اﺗﻔﻘﻮا ﻋﻠﯽ اﻣﺎﻣﺘﻪ و ﺟﻼﻟﺘﻪ و ﻋﻈﻢ ﻣﺮﺗﺒﺘﻪ‪.‬‬‫روﯾﻨﺎ ﻋﻦ اﺑﻦ وﻫﺐ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﻋﻠﻢ ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻐﺴﻮﻟﯽ‪ :‬دﺧﻠﺖ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪ ،‬و ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ ﻗﺮﺻﺎن ﻣﻦ ﺷﻌﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻬﻤﺎ ﻃﻌﺎﻣﯽ ﻣﻨﺬ ارﺑﻌﯿﻦ ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺜﻮري‪ :‬اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ اﺣﺪ اﻵﺧﺬﯾﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 66‬از ‪220‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬أﺛﺒﺖ اﺻﺤﺎب اﻟﺰﻫﺮي ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن أﻋﻠﻢ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ دﯾﻨﺎر ﻣﻦ ﺷﻌﺒﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﻟا ﻘﻄﺎن‪ :‬ﺳﻔﯿﺎن اﻣﺎم ﻣﻦ ارﺑﻌﯿﻦ ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻓﯽ ﺣﯿﺎة ﺳﻔﯿﺎن‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬أﺛﺒﺖ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ دﯾﻨﺎر اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻘﻄﺎن‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣﺴﻦ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻣﻦ اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣـﺪا ﻓﯿﻪ ﻣﻦ آﻟـﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﻣﺎ ﻓﯽ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬و ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣـﺪا اﮐﻒ ﻋﻦ اﻟﻔﺘﯿﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣـﺪا أﺣﺴﻦ ﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﮐﺎن اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨـﮥ ﺣﺴﻦ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻌـﺪ ﻣﻦ ﺣﮑﻤﺎء أﺻـﺤﺎب اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﮐﺎن ﺣـﺪﯾﺜﻪ ﻧﺤﻮ ﺳـﺒﻌﮥ آﻻف‬‫ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻪ ﮐﺘﺐ‪.‬‬‫و روﯾﻨﺎ ﻋﻦ ﺳـﻌﺪان ﺑﻦ ﻧﺼـﺮ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﺳـﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪ :‬ﻗﺮأت اﻟﻘﺮآن و أﻧﺎ اﺑﻦ ارﺑﻊ ﺳـﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﺘﺒﺖ اﻟﺤﺪﯾﺚ و أﻧﺎ اﺑﻦ ﺳﺒﻊ ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ‬‫ﺑﻠﻐﺖ ﺧﻤﺲ ﻋﺸـﺮة‪ ،‬ﻗـﺎل ﻟﯽ اﺑﯽ‪ :‬ﯾـﺎ ﺑﻨﯽ ﻗـﺪ اﻧﻘﻄﻌﺖ ﺷـﺮاﺋﻊ اﻟﺼﺒﯽ‪ ،‬ﻓﺎﺧﺘﻠﻂ ﺑﺎﻟﺨﯿﺮ ﺗﮑﻦ ﻣﻦ أﻫﻠﻪ و اﻋﻠﻢ ]‪ [1‬ﻫﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ‬‫ﻋﯿﺴﯽ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (219‬ﺗﻘﺪم ذﮐﺮه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪82 :‬‬‫اﻧﻪ ﻟﻦ ﯾﺴﻌﺪ ﺑﺎﻟﻌﻠﻤﺎء اﻻ ﻣﻦ أﻃﺎﻋﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺄﻃﻌﻬﻢ ﺗﺴﻌﺪ‪ ،‬و اﺧﺪﻣﻬﻢ ﺗﻘﺘﺒﺲ ﻣﻦ ﻋﻠﻤﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺠﻌﻠﺖ اﻣﯿﻞ اﻟﯽ وﺟﻪ أﺑﯽ و ﻻ اﻋﺪل ﻋﻨﻬﺎ‪.‬‬‫و روﯾﻨﺎ ﻋﻦ ﻟا ﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻤﺮان ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻟﯽ ﺳـﻔﯿﺎن ﺑﺎﻟﻤﺰدﻟﻔﮥ ﻓﯽ آﺧﺮ ﺣﺠﮥ ﺣﺠﻬﺎ‪ :‬ﻗﺪ واﻓﯿﺖ ﻫﺬا اﻟﻤﻮﺿﻊ ﺳـﺒﻌﯿﻦ ﻣﺮة اﻗﻮل ﻓﯽ‬‫ﮐﻞ ﻣﺮة‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻻ ﺗﺠﻌﻠﻪ آﺧﺮ اﻟﻌﻬﺪ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﻤﮑﺎن‪ ،‬و ﻗﺪ اﺳﺘﺤﯿﯿﺖ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻦ ﮐﺜﺮة ﻣﺎ أﺳﺄﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺮﺟﻊ ﻓﺘﻮﻓﯽ اﻟﺴﻨﮥ اﻟﺪاﺧﻠﮥ‪.‬‬‫و ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ ﮐﺜﯿﺮة ﻣﺸﻬﻮرة و ﻫﻮ أﺣﺪ أﺟﺪاد اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻓﯽ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺒﻖ ﻓﯽ اول اﻟﮑﺘﺎب و ﮐﺎن ﯾﻘﻮل ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫»ﻣﻦ ﻏﺸﻨﺎ ﻓﻠﯿﺲ ﻣﻨﺎ‪ ،‬ﻣﻦ ﺣﻤﻞ ﻋﻠﯿﻨﺎ اﻟﺴﻼح ﻓﻠﯿﺲ ﻣﻨﺎ«‬‫‪ :‬ﻣﻦ ﺗﺄوﻟﻪ ﻋﻠﯽ ان اﻟﻤﺮاد ﻟﯿﺲ ﻋﻠﯽ ﻫـﺪﯾﻨﺎ و ﺣﺴﻦ ﻃﺮﯾﻘﻨﺎ ﻓﻘـﺪ اﺳﺎء‪ ،‬و ﻣﺮاده ان ﯾﺒﻘﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮه ﻣﺴـﮑﻮﺗﺎ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻮن اﺑﻠﻎ ﻓﯽ اﻟﺰﺟﺮ ﻋﻦ ﻫـﺬه‬‫ا ﻟﻤ ﻌ ﺎ ﺻ ﯽ ‪.‬‬
‫وﻟﺪ ﺳﻔﯿﺎن ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﻣﺎﺋﮥ و ﺗﻮﻓﯽ ﯾﻮم اﻟﺴﺒﺖ ﻏﺮة رﺟﺐ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪.[1‬‬‫و ذﻫﺒﯽ در »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ ﺑﻦ ﻣﯿﻤﻮن اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻬﻼل اﻟﮑﻮﻓﯽ ﻣﺤﺪث اﻟﺤﺮم ‪ -[...‬اﻟﯽ أن ﻗﺎل‪:‬‬‫]و ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ‪ ،‬ﺣﺠﮥ‪ ،‬ﺣﺎﻓﻈﺎ‪ ،‬واﺳﻊ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﮐﺒﯿﺮ اﻟﻘﺪر‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬ﻟﻮﻻ ﻣﺎﻟﮏ و ﺳﻔﯿﺎن ﻟﺬﻫﺐ ﻋﻠﻢ اﻟﺤﺠﺎز‪.‬‬‫و ﻋﻦ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻗﺎل‪ :‬وﺟﺪت أﺣﺎدﯾﺚ اﻻﺣﮑﺎم ﮐﻠﻬﺎ ﻋﻨﺪ ﻣﺎﻟﮏ ﺳﻮي ﺛﻼﺛﯿﻦ ﺣﺪﯾﺜﺎ‪ ،‬و وﺟﺪﺗﻬﺎ ﮐﻠﻬﺎ ﻋﻨﺪ اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ ﺳﻮي ﺳﺘﮥ أﺣﺎدﯾﺚ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﻬﺪي‪ :‬ﮐﺎن اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ أﺣﻔﻆ ﻣﻦ ﺣﻤﺎد ﺑﻦ زﯾﺪ‪ [1] .‬ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء و اﻟﻠﻐﺎت ج ‪.225 -1/224‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪83 :‬‬‫ﻗـﺎل ﺣﺮﻣﻠـﮥ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣـﺪا ﻓﯿﻪ ﻣﻦ آﻟـﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﻣﺎ ﻓﯽ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬و ﻣﺎ رأﯾﺖ اﮐﻒ ﻋﻦ اﻟﻔﺘﯿﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣـﺪا‬‫أﺣﺴﻦ ﻟﺘﻔﺴﯿﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ وﻫﺐ‪ :‬ﻻ أﻋﻠﻢ أﺣﺪا اﻋﻠﻢ ﺑﺎﻟﺘﻔﺴﯿﺮ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺣﻤﺪ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﻋﻠﻢ ﺑﺎﻟﺴﻨﻦ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ‪ :‬ﻣﺎ ﻓﯽ اﺻﺤﺎب اﻟﺰﻫﺮي أﺗﻘﻦ ﻣﻦ اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪ ،‬ﻗﺎل أﺣﻤﺪ‪:‬‬‫دﺧﻞ اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ اﻟﯿﻤﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﻌﻦ ﺑﻦ زاﺋﺪة‪ ،‬و وﻋﻈﻪ و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺳﻔﯿﺎن ﺗﻠﻄﺦ ﺑﻌﺪ ﺑﺠﻮاﺋﺰﻫﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻌﺠﻠﯽ‪ :‬ﮐﺎن اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ ﺛﺒﺘﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻧﺤﻮ ﻣﻦ ﺳﺒﻌﮥ آﻻف‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻪ ﮐﺘﺐ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺑﻬﺰ ]‪ [1‬ﺑﻦ أﺳﺪ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻣﺜﻠﻪ و ﻻ ﺷﻌﺒﮥ‪ ،‬ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻫﻮ اﺛﺒﺖ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ دﯾﻨﺎر‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 67‬از ‪220‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻬﺪي‪ :‬ﻋﻨﺪ ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ ﺑﺎﻟﻘﺮآن و ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻋﻨﺪ اﻟﺜﻮري ]‪ -[2‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ« در ﺳﻨﻪ ﺳﺒﻊ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯿﻬﺎ أو ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن ﺗﻮﻓﯽ اﻻﻣﺎم اﻟﻌﻠﻢ أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺳـﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨـﮥ اﻟﻬﻼﻟﯽ ﻣﻮﻻﻫﻢ اﻟﮑﻮﻓﯽ ﺷـﯿﺦ اﻟﺤﺠﺎز ﻓﯽ اول رﺟﺐ و ﻟﻪ اﺣـﺪي و‬‫ﺗﺴﻌﻮن ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫ﺳﻤﻊ زﯾﺎد ﺑﻦ ﻋﻼﻗـﮥ‪ ،‬و اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬و اﻟﮑﺒﺎر‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬ﻟﻮﻻ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و ﺳـﻔﯿﺎن ﻟـﺬﻫﺐ ﻋﻠﻢ اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ وﻫﺐ‪ :‬ﻻ اﻋﻠﻢ أﺣﺪا أﻋﻠﻢ‬‫ﺑﺎﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺣﻤـﺪ اﻟﻌﺠﻠﯽ‪ :‬ﮐﺎن ﺣـﺪﯾﺜﻪ ﻧﺤﻮا ﻣﻦ ﺳـﺒﻌﮥ آﻻف ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻪ ﮐﺘﺎب‪ ،‬و ﮐﺎن ]‪ [1‬ﺑﻬﺰ ﺑﻦ اﺳـﺪ أﺑﻮ اﻻﺳﻮد‬‫اﻟﻌﻤﯽ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﻗﯿﻞ ﺳﻨﮥ )‪.(198‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪.263 -1/262‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪84 :‬‬‫ﺛﺒﺘﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺑﻬﺰ ﺑﻦ أﺳﺪ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻣﺜﻞ اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬و ﻻ ﺷﻌﺒﮥ؟ ﻗﺎل‪ :‬و ﻻ ﺷﻌﺒﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺣﻤﺪ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣﺪا اﻋﻠﻢ ﺑﺎﻟﺴﻨﻦ ﻣﻨﻪ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﮐﺎﺷﻒ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻬﻼﻟﯽ ﻣﻮﻻﻫﻢ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻻﻋﻮر أﺣﺪ اﻻﻋﻼم‪.‬‬‫ﻋﻦ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ دﯾﻨﺎر‪ .‬و ﻋﻨﻪ أﺣﻤﺪ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺰﻋﻔﺮاﻧﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺷﯿﻮﺧﻪ اﻻﻋﻤﺶ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺢ‪.‬‬‫ﺛﻘﮥ‪ ،‬ﺛﺒﺖ‪ ،‬ﺣﺎﻓﻆ‪ ،‬اﻣﺎم‪ ،‬ﻣﺎت ﻓﯽ رﺟﺐ‪.[2] [(198) -‬‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﻪ ﺛﻤﺎن و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯽ اول رﺟﺐ ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﺗﻮﻓﯽ ﺷـﯿﺦ اﻟﺤﺠﺎز و أﺣـﺪ اﻻﻋﻼم أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺳـﻔﯿﺎن اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ اﻟﻬﻼﻟﯽ ﻣﻮﻻﻫﻢ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻧﺰﯾﻞ ﻣﮑﮥ‪ ،‬و ﻟﻪ‬‫اﺣﺪي و ﺗﺴﻌﻮن ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﺣﺞ ﺳﺒﻌﯿﻦ ﺣﺠﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬ﻟﻮﻻ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ ﻟﺬﻫﺐ ﻋﻠﻢ اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ وﻫﺐ‪:‬‬‫ﻻ أﻋﻠﻢ أﺣﺪا أﻋﻠﻢ ﺑﺎﻟﺘﻔﺴﯿﺮ ﻣﻦ اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣﺪا أﻋﻠﻢ ﺑﺎﻟﺴﻨﻦ ﻣﻦ اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ :‬ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻋﺎﻟﻤﺎ‪ ،‬ﺛﺒﺘﺎ ورﻋﺎ‪ ،‬ﻣﺠﻤﻌﺎ ﻋﻠﯽ ﺻﺤﮥ‬‫ﺣﺪﯾﺜﻪ و رواﯾﺘﻪ‪.‬‬‫روي ﻋﻦ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬و أﺑﯽ اﺳـﺤﺎق اﻟﺴـﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ دﯾﻨـﺎر‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﮑـﺪر‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﺰﻧـﺎد‪ ،‬و ﻋـﺎﺻﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻨﺠـﻮد اﻟﻤﻘﺮي‪ ،‬و‬‫اﻻﻋﻤﺶ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ]‪ [1‬اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 1/321‬ط اﻟﮑﻮﯾﺖ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﮑﺎﺷﻒ ج ‪.1/379‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪85 :‬‬‫ﻋﻤﯿﺮ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ﻫﺆﻻء ﻣﻦ أﻋﯿﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء‪.‬‬‫و روي ﻋﻨﻪ اﻻﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و ﺷـﻌﺒﮥ ﺑﻦ اﻟﺤﺠﺎج‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺢ‪ ،‬و اﻟﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ ﺑﮑﺎر‪ ،‬و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺼﻌﺐ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق‬‫ﺑﻦ ﻫﻤﺎم اﻟﺼﻨﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﮐﺜﻢ اﻟﻘﺎﺿﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ﻫﺆﻻء اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻻﻋﻼم ﻣﻤﻦ ﯾﮑﺜﺮ ﻋﺪدﻫﻢ ﻓﯽ اﻻﻧﺎم‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣﺪا ﻓﯿﻪ ﻣﻦ آﻟﮥ اﻟﻔﺘﯿﺎ ﻣﺎ ﻓﯽ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬و ﻣﺎ رأﯾﺖ اﮐﻒ ﻋﻦ اﻟﻔﺘﯿﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل ﺳـﻔﯿﺎن‪ :‬دﺧﻠﺖ اﻟﮑﻮﻓﮥ و ﻟﻢ ﯾﺘﻢ ﻟﯽ‬‫ﻋﺸﺮون ﺳﻨﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل أﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﮥ ﻻﺻﺤﺎﺑﻪ و ﻻﻫﻞ اﻟﮑﻮﻓﮥ‪ :‬ﺟﺎءﮐﻢ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻠﻢ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ دﯾﻨﺎر‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺠﺎء اﻟﻨﺎس ﯾﺴﺄﻟﻮﻧﯽ ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ دﯾﻨﺎر‪،‬‬‫ﻓﺄول ﻣﻦ ﺻﯿﺮﻧﯽ ﻣﺤﺪﺛﺎ أﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﮥ‪ ،‬ﻓﺬاﮐﺮﺗﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﯾﺎ ﺑﻨﯽ ﻣﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻦ ﻋﻤﺮ اﻻ ﺛﻼﺛﮥ أﺣﺎدﯾﺚ ﯾﻀﻄﺮب ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻻﺣﺎدﯾﺚ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻔﯿﺎن رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻤﮑﮥ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻗﺒﺮه ﻣﻌﺮوف ﻣﮑﺘﻮب ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﻟﺨﻂ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﺳﻤﻪ ]‪.[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 68‬از ‪220‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ‪ :‬ذﮐﺮ ﻧﻤﻮدن ﺻـﺎﺣﺐ »وﺳـﯿﻠﮥ اﻟﻤـﺂل« اﯾﻦ رواﯾﺖ را در ﮐﺘـﺎب ﺧﻮد ﻧﯿﺰ دﻻـﻟﺖ ﺑﺮ اﻋﺘﺒـﺎر و اﻋﺘﻤﺎد و ﺑﻄﻼن ادﻋﺎي وﺿﻊ آن‬‫دارد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ در ﻣﺎ ﺑﻌـﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺧﻮاﻫﯽ درﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ اﺣﺎدﯾﺚ و رواﯾﺎت اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﻌﺘﺒﺮ و ﻣﻌﺘﻤـﺪ‪ ،‬و ﻻﺋﻖ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل‬‫اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ از ﺗﺼﺮﯾﺢ او در ﺷﺮوع آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن درر ﻓﻮاﺋﺪ ﻣﺜﻤﻨﻪ‪ ،‬و ﻏﺮر اﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﻪ و ﺣﺴﻨﻪ و زﺑﺪه آﻧﭽﻪ ﺗﺪوﯾﻦ‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ ﺟﻤﻌﯽ از ﻋﻠﻤﺎ‪ ،‬ﮐﻪ ذﮐﺮ ﺷﺎن ﮐﺮده‪ ،‬و ﻋﻤﺪه آﻧﭽﻪ ﺗﺼـﺤﯿﺢ و اﺗﻘﺎن آن ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ وارد ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺳـﻠﻮك ﺳﺒﯿﻞ ﺳﺪاد ﻧﻤﻮده‪ ،‬و‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب از اﺣﺴﻦ ﺗﺂﻟﯿﻒ در اﯾﻦ ﺷﺄن و اﺗﻘﻦ ﻣﺼـﻨﻔﺎت اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺳـﻠﻮك ﮐﺮده ﺷـﺪ در آن ﻃﺮﯾﻖ اﺗﻘﺎن‪ ،‬و ﺗﺮك ﮐﺮده در آن آﻧﭽﻪ‬‫ﺷﺪﯾﺪ اﻟﻀﻌﻒ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺷﺎﻫﺪي ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻘﺮﯾﺐ ﺑﺎﺷﺪ ]‪ [1‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪.1/459‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪86 :‬‬‫ﻧﺪارد‪ ،‬و ﻣﺠﺎﻧﺒﺖ ﻧﻤﻮده اﺣﺎدﯾﺜﯽ را ﮐﻪ ﺗﮑﻠﻢ ﮐﺮده ﺷﺪ در اﺳﻨﺎد آن و ﺷﻤﺎر ﮐﺮدهاﻧﺪ ﺣﻔﺎظ آن را از ﻣﻮﺿﻮع‪.‬‬‫و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از ﻋﺒـﺎرات اواﺋـﻞ »ﺗـﺬﮐﺮه ﺧﻮاص اﻻـﻣﻪ« ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪ ،‬و »ﻧﻈﻢ درر اﻟﺴـﻤﻄﯿﻦ« ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ زرﻧـﺪي‪ ،‬و »ﻫـﺪاﯾﮥ‬‫اﻟﺴـﻌﺪاء« ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء دوﻟﺖآﺑﺎدي‪ ،‬و »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘـﺪﯾﻦ« ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﺳـﻤﻬﻮدي‪ ،‬و »ﻓﺼﻮل ﻣﻬﻤﻪ« اﺑﻦ اﻟﺼـﺒﺎغ ﻣﺎﻟﮑﯽ‪ ،‬و »ﺻـﺮاط ﺳﻮي«‬‫ﻣﺤﻤﻮد ﻗﺎدري ﺷـﯿﺨﺎﻧﯽ‪ ،‬و »ارﺑﻌﯿﻦ« ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﺪث‪ ،‬ﮐﻪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ در ﺑﻌﺾ ﻣﺠﻠﺪات آﺗﯿﻪ ﻣﺬﮐﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﺾ آن‬‫ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷﻨﯿﺪي‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ رواﯾﺎت ﻣﺬﮐﻮره در اﯾﻦ ﮐﺘﺐ ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﻻﺋﻖ اﺳﺘﻬﺰاء و ﺳﺨﺮﯾﻪ و اﻧﮑﺎر‬‫»ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﺳﮑﻮت ﺑﺮ آن دﻟﯿﻞ ﻗﺒﻮل اﺳﺖ«‬‫ﭼﻬـﺎرم آﻧﮑﻪ‪ :‬ﻓﺎﺿـﻞ ﻣﺨﺎﻃﺐ در ﺑﺎب ﭼﻬﺎرم اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬اﻋﻨﯽ »ﺗﺤﻔﻪ« ﺳـﮑﻮت را ﺑﻌـﺪ ﻧﻘﻞ رواﯾﺘﯽ‪ ،‬اﮔﺮ ﭼﻪ از ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻣـﺬﻫﺐ ﻣﻨﻘﻮل‬‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﺗﺴـﻠﯿﻢ و ﻗﺒﻮل ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪ ،‬آن را ﺣﺠﺖ و ﺑﺮﻫﺎن ﺑﺮ اﻫﻞ ﻣﺬﻫﺐ ﻧﺎﻗﻞ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت او رواﯾﺖ ﻋﻘﯿﻠﯽ را ﮐﻪ در »ﻣﯿﺰان«‬‫ذﻫـﺒﯽ ﻣﻨﻘـﻮل اﺳﺖ ﻣﺜﺒﺖ ذم و ﻟﻮم زراره ﭘﻨﺪاﺷـﺘﻪ‪ ،‬و ﺳـﮑﻮت ﺻـﺎﺣﺐ »ﻣﺠـﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« را ﺑﺮ آن دﻟﯿـﻞ ﺣﺠﯿﺖ و ﻣﻘﺒﻮﻟﯿﺖ آن ﻧﺰد‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« اﻧﮕﺎﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮدن اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﺋﻤﻪ اﻋﻼم و اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺸﺎﯾـﺦ ﻓﺨﺎم ﺳـﻨﯿﻪ اﯾﻦ رواﯾﺖ را‪ ،‬و آن ﻫﻢ ﺑﻄﺮﯾﻖ ﺧﻮﯾﺶ ﻧﻪ‬‫ﺑﻄﺮﯾﻖ ﺧﺼﻢ‪ ،‬در ﮐﺘﺐ ﺗﻔﺴﯿﺮ و ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﺳﮑﻮت ﺑﺮ آن ﺑﺄوﻟﻮﯾﺖ ﺗﻤﺎﻣﺘﺮ ﺣﺠﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و اﺣﺘﺠﺎج اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺂن ﺻﺤﯿﺢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪87 :‬‬‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺗﻌﻨﺖ ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ و ﻣﮑﺎﺑﺮه ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ ﻧﻔﻌﯽ ﺑﺎﯾﺸﺎن ﻧﺨﻮاﻫﺪ رﺳﺎﻧﯿﺪ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻣﯽداﻧﯽ ﮐﻪ ﻧﺰد ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﮐﻪ ﺗﻠﻤﯿﺬ رﺷـﯿﺪ ﻣﺨﺎﻃﺐ وﺣﯿﺪ اﺳﺖ ﻧﯿﺰ ﺗﺄﺳﯿﺎ ﺑﺠﻨﺎﺑﻪ ﻧﻘﻞ رواﯾﺘﯽ اﮔﺮ ﭼﻪ از ﻃﺮﯾﻖ‬‫ﺧﻮد ﻧﺒﺎﺷـﺪ و ﺳـﮑﻮت ﺑﺮ آن دﻟﯿـﻞ ﺗﺴـﻠﯿﻢ و ﻗﺒﻮل و ﺛﺒﻮت و ﺗﺤﻘﻖ آن ﻧﺰد ﻧﺎﻗﻞ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﺰد ﺣﻀـﺮت رﺷـﯿﺪ داب ﮐﺎﻓﻪ ﻋﻘﻼ اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫رواﯾﺎت ﻏﯿﺮ ﻣﺮﺿـﯿﻪ ﺧﻮد را رد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﺳﮑﻮت ﺑﺮ آن ﻧﻤﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺮواﯾﺘﯽ ﮐﻪ ﻧﺎﻗﻞ آن ﺳﮑﻮت ﺑﺮ آن ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮔﻮ از‬‫ﺟﺎﻧﺐ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻫﻞ ﻣﺬﻫﺐ ﺟﺎﻧﺐ ﻣﺨﺎﻟﻒ را ﺟﺎﺋﺰ اﺳﺖ‪ ،‬و اﺣﺘﺠﺎج ﺧﻮد را ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﻨﻘﻮﻟﻪ در »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﻨﻬﺞ اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ«‬‫ﺑﺄﺗﻢ و آﮐﺪ وﺟﻮه ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽداﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺰﻋﻢ ﺛﺒﻮت ﻗﺒﻮل آن ﺣﺴﺐ داب ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻨﻬﺞ اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ« و داب ﮐﺎﻓﻪ ﻋﻘﻼ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﻄﺎﺑﻖ اﻓﺎده ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎري از اﺋﻤﻪ أﻣﺎﺛﻞ و ﻣﺸﺎﯾﺦ اﻓﺎﺿﻞ ﺳﻨﯿﻪ ﺑﻄﺮﯾﻖ ﺧﻮﯾﺶ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺳﮑﻮت ﺑﺮ آن‬‫ورزﯾﺪه ﺑﺎﻻوﻟﯽ ﺣﺠﺖ و دﻟﯿﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و رد و اﺑﻄﺎل آن ﺑﺮﻫﺎن ﻋﺠﺰ و ﺗﻌﺼﺐ ﺻـﺮﯾﺢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل اﻫﻞ ﺣﻖ‬‫ﺑﺄﺗﻢ و آﮐﺪ وﺟﻮه ﺛﺎﺑﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺳﻨﺪ و ﺣﺠﺖ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺧﺮوج اﯾﻦ ﺣﻀﺮات از ﺟﻤﻠﻪ ذوي اﻟﻌﻘﻮل‪ ،‬و وﻟﻮﺟﺸﺎن‬‫در ﺟﻤﺎﻋﻪ ﺳﻔﻬﺎء و؟؟ ﻫﻮل ﺣﺴﺐ اﻓﺎد؟؟‬‫رﺷﯿﺪ ﻋﻤﺪة ﻟا ﻔﺤﻮل ﻻزم آﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ در اﺣﺘﺠﺎج ﻣﺎ و اﺣﺘﺠﺎج ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺑﺮواﯾﺖ »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﻨﻬﺞ اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ« ﻓﺮق اﺳﺖ ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ‪ :‬رواﯾﺖ ﻣﻨﻘﻮﻟﻪ در ﻣﻨﻬـﺞ اﻟﺼـﺎدﻗﯿﻦ ﺛﺒﻮت ﻧﻘـﻞ آن از ﻃﺮﯾﻖ اﻫـﻞ ﺣﻖ‪ ،‬ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﻇﺎﻫﺮ ﻧﺴﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﻧﻪ در واﻗﻊ ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 69‬از ‪220‬‬‫ﺑﺨﻼف‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪88 :‬‬‫اﯾﻦ رواﯾﺖ ﮐﻪ ﺑﻼ ﺷﺒﻬﻪ از ﻃﺮﯾﻖ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻣﻨﻘﻮل اﺳﺖ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ‪ :‬ﻧﺎﻗﻠﯿﻦ رواﯾﺖ ﻣﺬﮐﻮره ﺟﻤﻌﯽ ﮐﺜﯿﺮ و ﺟﻤﻌﯽ؟؟ ﻏﻔﯿﺮ از اﻫﻞ ﺳﻨﺖاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺨﻼف رواﯾﺖ ﻣﻨﻬﺞ اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ ﮐﻪ از ﻣﺜﻞ اﯾﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ‬‫ﮐﺜﯿﺮ ﻧﻘﻞ آن ﺛﺎﺑﺖ ﻧﺸﺪه‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ‪ :‬رواﯾﺖ ﻣﺬﮐﻮره را ﺟﻤﻌﯽ از اﺋﻤﻪ و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ در ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺨﻼف رواﯾﺖ‬‫»ﻣﻨﻬﺞ اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ« ﮐﻪ ﮐﺴﯽ از اﻫﻞ ﺣﻖ آن را در ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺷﯿﺨﯿﻦ ذﮐﺮ ﻧﻨﻤﻮده‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﮔـﺎه اﯾﻦ ﻫﻤﻪ داﻧﺴﺘﯽ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑـﺪان ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ ﺛﺒﻮت اﻋﺘﺒـﺎر و اﻋﺘﻤﺎد اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺣﺴﺐ اﻓﺎدات اﮐﺎﺑﺮ و أﻋﺎﻇﻢ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬ﻣﺎ را اﺣﺘﯿﺎﺟﯽ ﺑﻪ‬‫دﻓﻊ ﺗﻮﻫﻤﺎت اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻣﺰﯾـﺪ ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﺑﯿﺎن‪ ،‬و ﺗﺸـﯿﯿﺪ ارﮐﺎن اﯾﻘﺎن‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﺨﺠﯿﻞ ارﺑﺎب ﻋﺪوان‪ ،‬ﺣﺒﻞ ﻫﻔﻮات‬‫ﻓﻈﯿﻌﻪاش را ﻣﺒﺘﻮر‪ ،‬و ﻋﻘﺪ ﺧﺰرات اﻋﺘﺮاﺿﺎت ﺷـﻨﯿﻌﻪاش را ﻫﺒﺎء ﻣﻨﺜﻮر ﻣﯽﮔﺮداﻧﻢ‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺳﺎزم ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﻠﻤﯿﻌﺎت و ﺗﺴﻮﯾﻼت دور از‬‫ﮐـﺎر‪ ،‬و ﺗﻠﻔﯿﻘـﺎت و ﺗﺰوﯾﻘـﺎت ﻋﺼﺒﯿﺖ آﺛـﺎر‪ ،‬ﺳﺮاﺳـﺮ ﻣﻮﺟﺐ ﮐﻤـﺎل ﻫﻮان و ﺻـﻐﺎر‪ ،‬و ﻣﻮرث ﺻـﺪﮔﻮﻧﻪ ﺧﺠـﻞ و اﺣﺘﻘﺎر‪ ،‬و ﻣﺎﯾﻪ ﺣﯿﺮت‬‫ﺳﺮﺷﺎر‪ ،‬و ﺳﺒﺐ ﺳﺮاﺳﯿﻤﮕﯽ اﻓﮑﺎر‪ ،‬و ﺑﺎﻋﺚ اﺳﺘﻬﺰاي ﺻﻐﺎر و ﮐﺒﺎر اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﮔﻮ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺣﺴﺐ ﺑﺎﻻـﺧﻮاﻧﯽ ﻣﻌﺘﻘـﺪﯾﻦ ﺟﻨـﺎﻧﯽ او از اﺳـﺎﻃﯿﻦ ﻣﻨﻘـﺪﯾﻦ و اﻣﺎﺛـﻞ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ اﯾﺸـﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و ﮐﻤـﺎل ﻋﻠﻢ و دﻗﺖ ﻧﻈﺮ‪ ،‬و‬‫ﺛﻘﻮب ذﻫﻦ و ﻣﻬﺎرت و ﺣﺬاﻗﺖ‪ ،‬و ﻃﻮل ﺑﺎع و ﮐﺜﺮت اﻃﻼع‪ ،‬و ﺣﯿﺎزت ﻗﺼﺐ ﺳـﺒﻖ در ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬و اﺟﺘﻨﺎء ﻗﻄﻮف ﻣﺤﺎﻣﺪ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺮاي‬‫او ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ در ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺴﺒﺐ ﻣﺤﺎﻣﺎت ﺑﺎﻃﻞ و ﺳﺘﺮ اﻧﻮار ﺻﺪق‪ ،‬ﻣﺎﻧﺎ ]‪ [1] [1‬ﻣﺎﻧﺎ‪ :‬ﺷﺒﯿﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪89 :‬‬‫ﻣﯽﮔﺮدد ﺑﻌﻮام ﻣﺘﻬﻮرﯾﻦ‪ ،‬و ﻗﺎﺻـﺮﯾﻦ ﻣﺘﺤﯿﺮﯾﻦ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻼـ ﺧﻮض و ﻏﻮر‪ ،‬و ﺑﻼـ ﻓﮑﺮ و روﯾﻪ و ﻋـﺪم ﻣﺒﺎﻻـت آﻧﭽﻪ در دﻟﺸﺎن ﻣﯽﮔـﺬرد ﺑﺮ‬‫زﺑﺎن ﻣﯽراﻧﻨﺪ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻟﻬﻢ ﻣﻦ ﻋﻘﻠﻬﻢ رﻗﯿﺐ رادع و ﻻ ﺣﺎﺟﺰ ﻣﺎﻧﻊ‪.‬‬‫و ﺑـﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﺣﺎﺻـﻞ اﻋﺘﺮاض اول اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ آن اﺳﺖ ﮐﻪ اﺟﻤـﺎع ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﻣﺮدم ﺑﺮ آﻧﮑﻪ آﻧﭽﻪ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬وﻗﺖ رﺟﻮع آن ﺣﻀـﺮت از ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﺑﻮده‪ ،‬و آن ﺣﻀـﺮت ﺑﻌﺪ ارﺷﺎد ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻤﮑﻪ ﺗﺸـﺮﯾﻒ ﻧﺒﺮده‪،‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻤـﺪﯾﻨﻪ ﻣﻨﻮره رﺟﻮع ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و در اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺎرث ﺑﻦ ﻧﻌﻤﺎن آﻣـﺪ ﺑﻪ اﺑﻄـﺢ‪ ،‬و اﺑﻄﺢ ﺑﻤﮑﻪ اﺳﺖ ﻧﻪ ﺑﻤﺪﯾﻨﻪ‪ ،‬و‬‫اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ دﻻﻟﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ اﯾﻦ رواﯾﺖ )اﻟﻌﯿﺎذ ﺑﺎﻟﻠّﻪ( ﺑﺮ ﺑﺎﻓﺘﻪ ﺟﺎﻫﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻤﯽداﻧﺪ ﮐﻪ ﻗﺼﻪ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﮐﺪام وﻗﺖ ﺑﻮد‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﭼﻨﺪ در ﺑﺎدي ﻧﻈﺮ اﯾﻦ اﻋﺘﺮاض ﺧﯿﻠﯽ ﻣﺘﯿﻦ و ﻗﻮي ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﻧﺎﻇﺮ ﻏﯿﺮ ﻣﺘﺄﻣﻞ را ﺑﻮﺳﻮاس و ﺣﯿﺮت ﻣﯽاﻧﺪازد‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﺑﻌﺪ از اﻧﺪك‬‫ﺗـﺪﺑﺮ ﻇـﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ اﻋﺘﺮاض ﻧﻬـﺎﯾﺖ واﻫﯽ و ﻓﺎﺳـﺪ و ﺑﺎﻃـﻞ و ﭘﺎ در ﻫﻮا اﺳﺖ‪ ،‬و ﺻـﺪور آن از ﭼﻨﯿﻦ اﻣﺎم اﻻﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬و ﺷـﯿﺦ‬‫اﻻﺳﻼم ﮐﻪ ﺑﺮ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت و ﺗﻨﻘﯿﺪات او ﻣﯽﻧﺎزﻧﺪ‪ ،‬و ﺟﺎﻧﻬﺎي ﻧﺎزﻧﯿﻦ ﺧﻮد ﺑﺮ اﻓﺎدات او ﻣﯽﺑﺎزﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﻮﺟﺐ ﺣﯿﺮت و ﻋﺠﺐ اﺳﺖ‬‫»أﺑﻄﺢ در أﺑﻄﺢ ﻣﮑﻪ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﻧﯿﺴﺖ«‬‫زﯾﺮا ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺑﯽﺗـﺪﺑﺮ و ﺗﺄﻣﻞ و ﺑﻼ دﻟﯿﻞ و ﺷﺎﻫـﺪ )أﺑﻄـﺢ( را ﻣﻨﺤﺼـﺮ در أﺑﻄﺢ ﻣﮑﻪ ﮔﻤﺎن ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﺂن اﺳـﺘﺪﻻل ﺑﺮ ﮐﺬب رواﯾﺖ‬‫ﺻﺤﯿﺤﻪ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺧﻮد را ﭘﯿﺶ ارﺑﺎب ﺗﺤﻘﯿﻖ و اﻣﻌﺎن رﺳﻮا ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪90 :‬‬‫در اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻣﺮاد از )أﺑﻄﺢ(‪ ،‬ﻧﻪ اﺑﻄﺢ ﻣﮑﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﻪ أﺑﻄﺢ ﻣﻨﺤﺼﺮ اﺳﺖ در أﺑﻄﺢ ﻣﮑﻪ‪.‬‬‫اﺑﻮ ﻧﺼﺮ ﺟﻮﻫﺮي در »ﺻﺤﺎح« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و اﻻﺑﻄﺢ‪ :‬ﻣﺴﯿﻞ واﺳﻊ ﻓﯿﻪ دﻗﺎق اﻟﺤﺼﯽ‪ ،‬و اﻟﺠﻤﻊ اﻻﺑﺎﻃﺢ‪ ،‬و اﻟﺒﻄﺎح أﯾﻀﺎ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮ اﻟﻘﯿﺎس‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 70‬از ‪220‬‬‫ﻗﺎل اﻻﺻﻤﻌﯽ‪ :‬ﯾﻘﺎل‪ :‬ﺑﻄﺎح ﺑﻄﺢ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻋﻮام و ﻋﻮم‪ ،‬ﺣﮑﺎه أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪة‪:‬‬‫و اﻟﺒﻄﯿﺤﮥ و اﻟﺒﻄﺤﺎء ﻣﺜﻞ اﻻﺑﻄﺢ و ﻣﻨﻪ ﺑﻄﺤﺎء ﻣﮑﻪ ‪.‬‬
‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺻﻞ ﻣﻌﻨﯽ )أﺑﻄـﺢ( ﻣﺴـﯿﻞ واﺳﻊ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﺳـﻨﮕﺮﯾﺰﻫﻬﺎي ﺑﺎرﯾﮏ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﻄﺤﺎ ﻣﺜﻞ اﺑﻄﺢ اﺳﺖ‪ ،‬و‬‫ﺑﻄﺤﺎء ﻣﮑﻪ را ﺑﻠﺤﺎظ ﻣﻌﻨﺎي ﺟﻨﺴﯽ ﺑﻄﺤﺎء ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪.‬‬‫و اﺑﻮ اﻟﻔﺘـﺢ ﻧﺎﺻـﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺴـﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻄﺮزي ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎ و ﻓﻘﻬﺎ و ادﺑﺎ اﺳﺖ و ﻣﺤﺎﻣـﺪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ او از »وﻓﯿﺎت ]‪ [1‬اﻷﻋﯿﺎن« و‬‫»ﻣﺮآة ]‪ [2‬اﻟﺠﻨﺎن« و »ﮐﺘﺎﺋﺐ اﻋﻼم اﻻﺧﯿﺎر« و »ﺟﻮاﻫﺮ ]‪ [3‬ﻣﻀﯿﺌﻪ« و اﻣﺜﺎل آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻐﺮب ﻓﯽ ﺗﺮﺗﯿﺐ اﻟﻤﻌﺮب« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺒﻄﺤﺎء‪ :‬ﻣﺴﯿﻞ ﻣﺎء ﻓﯿﻪ رﻣﻞ و ﺣﺼﯽ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﺎ ﺑﻄﺤﺎء ﻣﮑﮥ‪ ،‬و ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪:‬‬‫اﻻﺑﻄﺢ أﯾﻀﺎ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺒﻄﺢ اﻟﻨﺒﻂ[‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ )أﺑﻄﺢ( از ﻗﺒﯿﻞ اﻋﻼم ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺮاد از آن ﻣﻌﻨﺎي ﺟﻨﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺟﻨﺴﯽ )أﺑﻄﺢ(‬‫ﻋﺎم اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﺮ ﺟﺎ ﮐﻪ ﻣﺴﯿﻠﯽ ﺑﺎﯾﻦ ﺻﻔﺖ ﻣﺘﺤﻘﻖ ﺷﻮد‪ ،‬اﻃﻼق )أﺑﻄﺢ( در آﻧﺠﺎ ]‪ [1‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪.2/199‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪.21 -4/20‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺠﻮاﻫﺮ ﻟا ﻤﻀﯿﺌﮥ ج ‪.2/190‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪91 :‬‬‫ﺟﺎﺋﺰ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻣﺠﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب ﻓﯿﺮوزآﺑﺎدي در ﮐﺘﺎب »ﻗﺎﻣﻮس« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و اﻟﺒﻄﺢ ﮐﺎﻟﮑﺘﻒ‪ ،‬و اﻟﺒﻄﯿﺤﮥ و اﻟﺒﻄﺤﺎء و اﻻﺑﻄﺢ‪ :‬ﻣﺴـﯿﻞ واﺳﻊ ﻓﯿﻪ دﻗﺎق اﻟﺤﺼـﯽ ج اﺑﺎﻃﺢ‪ ،‬و ﺑﻄﺎح‪ ،‬و ﺑﻄﺎﺋﺢ‪ ،‬و ﺗﺒﻄﺢ اﻟﺴـﯿﻞ اﺗﺴﻊ ﻓﯽ‬‫اﻟﺒﻄﺤﺎء‪ ،‬و ﻗﺮﯾﺶ اﻟﺒﻄﺎح اﻟﺬﯾﻦ ﯾﻨﺰﻟﻮن ﺑﯿﻦ اﺧﺸﺒﯽ ﻣﮑﮥ[‪.‬‬‫و اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ در »ﺻﺮاح« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫أﺑﻄـﺢ‪ :‬آب رود در ﺳـﻨﮕﻼخ‪ ،‬أﺑﺎﻃـﺢ ﺑﻄﺎح ج‪ ،‬و اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮ اﻟﻘﯿﺎس‪ ،‬و ﯾﻘﺎل‪ :‬ﺑﻄﺎح و ﺑﻄـﺢ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻋﻮام و ﻋﻮم‪ ،‬ﺑﻄﯿﺤﮥ ﺑﻄﺤﺎء‪،‬‬‫ﻣﺜﻠﻪ و ﻣﻨﻪ ﺑﻄﺤﺎء ﻣﮑﮥ‪ ،‬و ﺑﻄﺎﺋﺢ اﻟﻨﺒﻂ ﺑﯿﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﺒﻄﺢ اﻟﺴﯿﻞ‪ ،‬أي اﺗﺴﻊ ﻓﯽ اﻟﺒﻄﺤﺎء[‪.‬‬‫و اﺑﻦ اﺛﯿﺮ در »ﻧﻬﺎﯾﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻋﻤﺮ اﻧﻪ أول ﻣﻦ ﺑﻄﺢ اﻟﻤﺴـﺠﺪ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬اﺑﻄﺤﻮه ﻣﻦ اﻟﻮادي اﻟﻤﺒﺎرك‪ ،‬أي اﻟﻘﯽ ﻓﯿﻪ اﻟﺒﻄﺤﺎء و ﻫﻮ اﻟﺤﺼﯽ اﻟﺼﻐﺎر‪ ،‬و ﺑﻄﺤﺎء‬‫اﻟﻮادي و أﺑﻄﺤﻪ ﺣﺼﺎه اﻟﻠﯿﻦ ﻓﯽ ﺑﻄﻦ اﻟﻤﺴـﯿﻞ‪ ،‬و ﻣﻨﻪ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻧﻪ ﺻـّﻠﯽ ﺑﺎﻻﺑﻄﺢ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ أﺑﻄﺢ ﻣﮑﮥ ﻣﺴـﯿﻞ وادﯾﻬﺎ‪ ،‬و ﯾﺠﻤﻊ ﻋﻠﯽ ﻟا ﺒﻄﺎح و‬‫اﻟﺒﺎﻃﺢ‪ ،‬و ﻣﻨﻪ ﻗﯿﻞ ﻗﺮﯾﺶ اﻟﺒﻄﺎح‪ :‬ﻫﻢ اﻟﺬﯾﻦ ﯾﻨﺰﻟﻮن اﺑﺎﻃﺢ ﻣﮑﮥ و ﺑﻄﺎﺣﻬﺎ[‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ أﺑﻄﺢ ﻣﮑﻪ را أﺑﻄﺢ ﺑﻬﻤﯿﻦ ﺳـﺒﺐ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ آن ﻣﺴـﯿﻞ وادي اﺳﺖ‪ ،‬و أﺑﻄﺢ از أﺳـﻤﺎي ﺟﻨﺲ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ‬‫از اﻋﻼم ﺷﺨﺼـﯿﻪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﻗﻮل او‪ :‬و ﻗﺮﯾﺶ اﻟﺒﻄﺎح‪ -‬اﻟﺦ‪ ،‬دﻻﻟﺖ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ در ﻣﮑﻪ ﺻﺮف ﯾﮏ اﺑﻄﺢ ﻧﯿﺴﺖ‪ :‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻄﺎح ﻣﺘﻌﺪده اﺳﺖ‪،‬‬‫و ﺑﻬﻤﯿﻦ ﺳﺒﺐ ]‪ [1‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ ﻓﺮغ ﻣﻦ اﻟﺼﺮاح ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﺼﺤﺎح ﺳﻨﮥ )‪.(681‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪92 :‬‬‫ﻗﺮﯾﺶ را ﻗﺮﯾﺶ اﻟﺒﻄﺎح ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ در اﺑﺎﻃﺢ ﻣﮑﻪ و ﺑﻄﺎح آن ﻧﺎزل ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪:‬‬‫و ﺳﯿﻮﻃﯽ در »در ﻧﺜﯿﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و اﺑﻄﺢ ﻣﮑﮥ‪ :‬ﻣﺴﯿﻞ وادﯾﻬﺎ‪ ،‬اﻟﺠﻤﻊ ﺑﻄﺎح‪ ،‬و أﺑﺎﻃﺢ‪ ،‬و ﻗﺮﯾﺶ اﻟﺒﻄﺎح‪:‬‬‫اﻟﺬﯾﻦ ﯾﻨﺰﻟﻮن أﺑﺎﻃﺢ ﻣﮑﮥ[‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ ﮔﺠﺮاﺗﯽ در »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺎر« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 71‬از ‪220‬‬‫]ﺻـﻠﯽ ﺑﺎﻻﺑﻄـﺢ‪ ،‬أي ﻣﺴـﯿﻞ وادي ﻣﮑـﮥ[ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻄـﺢ ﻣﮑﻪ را أﺑﻄﺢ ﺑﻬﻤﯿﻦ ﺳـﺒﺐ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ آن ﻣﺴـﯿﻞ وادي‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و اﺑﻄﺢ از اﻋﻼم ﺷﺨﺼﯿﻪ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﺳﻢ ﺟﻨﺲ اﺳﺖ و اﺑﻄﺢ ﻣﮑﻪ ﻓﺮدي اﺳﺖ از اﻓﺮاد ﻣﻌﻨﺎي ﮐﻠﯽ‪.‬‬‫و ﺷﯿﺦ ﻓﺨﺮ ﻟا ﺪﯾﻦ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻃﺮﯾﺢ اﻟﻨﺠﻔﯽ در »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ و ﻣﻄﻠﻊ اﻟﻨﯿﺮﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬اﻧﻪ ﺻـﻠﯽ ﺑﺎﻻﺑﻄﺢ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺴـﯿﻞ وادي ﻣﮑﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺴﯿﻞ واﺳﻊ ﻓﯿﻪ دﻗﺎق اﻟﺤﺼﯽ‪ ،‬اوﻟﻪ ﻋﻨﺪ ﻣﻨﻘﻄﻊ اﻟﺸﻌﺐ ﺑﻦ وادي ﻣﻨﯽ‪ ،‬و‬‫آﺧﺮه ﻣﺘﺼﻞ ﺑﺎﻟﻤﻘﺒﺮة اﻟﺘﯽ ﺗﺴﻤﯽ ﺑﺎﻟﻤﻌﻠﯽ ﻋﻨﺪ اﻫﻞ ﻣﮑﮥ‪ ،‬و ﯾﺠﻤﻊ ﻋﻠﯽ اﻻﺑﺎﻃﺢ و اﻟﺒﻄﺎح ﺑﺎﻟﮑﺴﺮ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮ اﻟﻘﯿﺎس‪ ،‬و اﻟﺒﻄﺤﺎء ﻣﺜﻞ اﻻﺑﻄﺢ‬‫و ﻣﻨﻪ ﺑﻄﺤﺎء ﻣﮑﮥ[‪.‬‬‫و ﺷﯿﺦ ﺣﺴﻦ ﺑﻮرﯾﻨﯽ ]‪ [2‬در »ﺷﺮح دﯾﻮان ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ اﻟﻔﺎرض« در ﺷﺮح‪:‬‬‫أﺳﻌﺪ اﺧﯽ و ﻏﻨﻨﯽ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﺣﻞ اﻻﺑﺎﻃﺢ ان رﻋﯿﺖ اﺧﺎﺋﯽ‬‫]‪ [1‬ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻃﺮﯾﺢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻨﺠﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1085‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﺴﻦ ﻟا ﺒﻮرﯾﻨﯽ‪ :‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1024‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪93 :‬‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﻻﺑﺎﻃﺢ ﺟﻤﻊ اﻻﺑﻄﺢ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺴﯿﻞ واﺳﻊ ﻓﯿﻪ دﻗﺎق اﻟﺤﺼﯽ ‪.‬‬
‫و ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻨﯽ اﻟﻨﺎﺑﻠﺴﯽ در ﺷﺮح اﯾﻦ ﺷﻌﺮ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﮐﻨﯽ ﺑﻤﻦ ﺣﻞ اﻻﺑﺎﻃﺢ ﻋﻦ اﻟﺮوح اﻟﺬي ﻫﻮ ﻣﻦ أﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻔﺘﻮح ﻣﻨﻪ ﻓﯽ اﻻﺟﺴﺎم اﻻﻧﺴﺎﻧﯿﮥ اﻟﮑﺎﻣﻠﮥ اﻟﻌﺮﻓﺎن ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺣﺴﻦ ﺑﻮرﯾﻨﯽ در »ﺷﺮح دﯾﻮان اﺑﻦ ﻓﺎرض« در ﺷﺮح ﺳﻔﺮ‪:‬‬‫ﯾﺎ ﺳﺎﮐﻨﯽ اﻟﺒﻄﺤﺎء ﻫﻞ ﻣﻦ ﻋﻮدة اﺣﯿﯽ ﺑﻬﺎ ﯾﺎ ﺳﺎﮐﻨﯽ اﻟﺒﻄﺤﺎء ]‪[1‬‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﺒﻄﺤـﺎء و اﻻﺑﻄـﺢ‪ :‬ﻣﺴـﯿﻞ واﺳﻊ ﻓﯿﻪ دﻗـﺎق اﻟﺤﺼـﯽ‪ ،‬ﺟﻤﻌﻪ أﺑﺎﻃـﺢ و ﺑﻄـﺎح و ﺑﻄﺎﺋـﺢ و ﺗﺒﻄـﺢ اﻟﺴـﯿﻞ اﺗﺴﻊ ﻓﯽ اﻟﺒﻄﺤﺎء‪ ،‬و ﻗﺮﯾﺶ‬‫اﻟﺒﻄﺤﺎء اﻟﺬﯾﻦ ﯾﻨﺰﻟﻮن ﺑﯿﻦ اﺧﺸﺒﯽ ﻣﮑﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺣﺴﻦ ﺑﻮرﯾﻨﯽ در ﺷﺮح‪:‬‬‫و إذا وﺻﻠﺖ اﻟﯽ ﺛﻨﯿﺎت اﻟﻠﻮي ﻓﺎﻧﺸﺪ ﻓﺆادا ﺑﺎﻻﺑﯿﻄﺢ ﻃﺎﺣﺎ ]‪[2‬‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﻻﺑﯿﻄﺢ ﺗﺼﻐﯿﺮ أﺑﻄﺢ و ﻫﻮ ﻣﺴﯿﻞ اﻟﻤﺎء ﻓﯿﻪ دﻗﺎق اﻟﺤﺼﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﺎﺑﻠﺴﯽ در ﺷﺮح اﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و اﻻﺑﯿﻄﺢ ﮐﻨﺎﯾﮥ ﻋﻦ اﻟﻤﻘﺎم اﻟﺬاﺗﯽ اﻟﺠﺎﻣﻊ ﻟﺠﻤﯿﻊ اﻻﺳﻤﺎء و اﻟﺼﻔﺎت ‪.‬‬
‫و ﻗﺎﺿﯽ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [3‬ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺮزوق در »اﺳﺘﯿﻌﺎب ﺷﺮح ﻗﺼﯿﺪه ﺑﺮده« در ﺷﺮح ﺷﻌﺮ‪:‬‬‫و اﺣﯿﺖ اﻟﺴﻨﮥ اﻟﺒﯿﻀﺎء دﻋﻮﺗﻪ ﺣﺘﯽ ﺣﮑﺖ ﻏﺮة ﻓﯽ اﻻﻋﺼﺮ اﻟﺪﻫﺮ‬‫ﺑﻌﺎرض ﺟﺎد أو ﺧﻠﺖ اﻟﺒﻄﺎح ﺑﻬﺎ ﺳﯿﺐ ﻣﻦ اﻟﯿﻢ أو ﺳﯿﻞ ﻣﻦ اﻟﻌﺮم‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﻻﺑﻄﺢ‪ :‬ﻣﺴﯿﻞ واﺳﻊ ﻓﯿﻪ دﻗﺎق اﻟﺤﺼﯽ‪ ،‬و اﻟﺠﻤﻊ اﻻﺑﺎﻃﺢ‪ [1] ،‬ﺷﺮح دﯾﻮان اﺑﻦ اﻟﻔﺎرض ج ‪.2/22‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح دﯾﻮان اﺑﻦ اﻟﻔﺎرض ج ‪.2/41‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺮزوق اﻟﺘﻠﻤﺴﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (781‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪94 :‬‬‫و اﻟﺒﻄـﺎح أﯾﻀـﺎ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮ ﻗﯿـﺎس‪ ،‬و ﺑﻄـﺎح ﺑﻄـﺢ ﮐﻌﻮام ﻋﻮم‪ ،‬و اﻟﺒﻄﯿﺤـﮥ و اﻟﺒﻄﺤـﺎء‪ ،‬ﻣﺜﻞ اﻻﺑﻄـﺢ‪ ،‬و ﻣﻨﻪ ﺑﻄﺤﺎء ﻣﮑـﮥ‪ ،‬و ﺑﻄﺎﺋـﺢ اﻟﻨﺒﻂ ﺑﯿﻦ‬‫اﻟﻌﺮاﻗﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﺒﻄﺢ اﻟﺴﯿﻞ اﺗﺴﻊ ﻓﯽ اﻟﺒﻄﺤﺎء[‪.‬‬‫و ﺳﻌﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ در »ﺷﺮح ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﻤﻔﺘﺎح« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 72‬از ‪220‬‬‫]و ﻗﺪ ﺗﺤﺼﻞ اﻟﻐﺮاﺑﮥ ﺑﺘﺼﺮف ﻓﯽ اﻻﺳﺘﻌﺎرة اﻟﻌﺎﻣﯿﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺷﻌﺮ‪:‬‬‫أﺧﺬﻧﺎ ﺑﺄﻃﺮاف اﻻﺣﺎدﯾﺚ ﺑﯿﻨﻨﺎ و ﺳﺎﻟﺖ ﺑﺄﻋﻨﺎق اﻟﻤﻄﯽ اﻻﺑﺎﻃﺢ‬‫اﻻﺑﺎﻃﺢ‪ :‬ﺟﻤﻊ أﺑﻄﺢ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺴﯿﻞ اﻟﻤﺎء ﻓﯿﻪ دﻗﺎق اﻟﺤﺼﺎ‪.‬‬‫و ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺨﻄﺎﺋﯽ ]‪ [1‬در ﺣﺎﺷﯿﻪ ﺧﻮد ﺑﺮ »ﺷﺮح ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ« از ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬و ﺳﺎﻟﺖ ﺑﺄﻋﻨﺎق اﻟﻤﻄﯽ‪ ،‬ﺗﻠﮏ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺒﻄﺎح«‪ :‬اﻻﺑﻄﺢ‪ ،‬ﻣﺴـﯿﻞ واﺳﻊ ﻓﯿﻪ دﻗﺎق اﻟﺤﺼـﯽ‪ ،‬ﯾﺠﻤﻊ ﻋﻠﯽ اﻻﺑﺎﻃﺢ و اﻟﺒﻄﺎح ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮ‬‫ﻗﯿﺎس ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر اﻟﻤﺪﻋﻮ ﺑﺄﺑﯽ ﻧﺼﺮ اﻟﻌﺘﺒﯽ ]‪ [2‬در »ﺗﺎرﯾﺦ ﯾﻤﯿﻨﯽ« در ذﮐﺮ اﺑﻦ ﺧﺮﮐﺎش‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﺎﻧﺴﻞ ﺗﺎﺋﻬﺎ ﺑﯿﻦ ﺳﻤﻊ اﻻرض و ﺑﺼﺮﻫﺎ ﺗﺎﺑﺎه اﻟﺮﻋﺎن و اﻻﺑﺎﻃﺢ و ﺗﻠﻔﻈﻪ اﻟﻘﯿﻌﺎن و اﻟﺼﺤﺎﺻﺢ ‪.‬‬
‫و ﺷـﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻄﺮاﺑﻠﺴﯽ اﻟﻤﻨﯿﻨﯽ ]‪ [3‬در ﮐﺘﺎب »اﻟﻔﺘﺢ اﻟﻮﻫﺒﯽ ﻋﻠﯽ ﺗﺎرﯾﺦ أﺑﯽ ﻧﺼـﺮ اﻟﻌﺘﺒﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬اﻟﺨﻄﺎﺋﯽ‬‫ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (901‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻌﺘﺒﯽ أﺑﻮ اﻟﻨﺼﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر اﻟﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (427‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﻨﯿﻨﯽ‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻄﺮاﺑﻠﺴﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1172‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪95 :‬‬‫]ﺗﺎﺑﺎه اﻟﺮﻋﺎن و اﻻﺑﺎﻃﺢ‪ :‬اﻟﺮﻋﺎن ﺟﻤﻊ رﻋﻦ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻧﻒ اﻟﺠﺒﻞ اﻟﺬي ﯾﺘﻘﺪﻣﻪ‪ ،‬و اﻻﺑﺎﻃﺢ ﺟﻤﻊ أﺑﻄﺢ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺴـﯿﻞ واﺳﻊ ﻓﺒﻪ دﻗﺎق اﻟﺤﺼـﯽ‪،‬‬‫و ﻫﻮ ﮐﻨﺎﯾﮥ ﻋﻦ ﻋﺪم اﺳﺘﻘﺮاره ﺑﻤﮑﺎن‪ ،‬ﻓﮑﺎن اﻻﻣﮑﻨﮥ ﺗﺎﺑﺎه و ﻻ ﺗﻘﺒﻠﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺷﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﻣﻨﯿﻨﯽ در »ﻓﺘﺢ وﻫﺒﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻏﺼﺖ‪ ،‬أي اﻣﺘﻸت ﺑﺠﻤﻮﻋﻬﻢ‪ ،‬اﻻﺑﺎﻃﺢ ﺟﻤﻊ أﺑﻄﺢ و ﻫﻮ اﻟﻤﺴﯿﻞ اﻟﻮاﺳﻊ ﻓﯿﻪ دﻗﺎق اﻟﺤﺼﯽ ‪.‬‬
‫و ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت اﺋﻤﻪ ﻟﻐﻮﯾﯿﻦ و ادﺑﺎ از اﻃﻼﻗﺎت ﺑﻠﻐﺎ و ﻓﺼـﺤﺎ‪ ،‬و اﺷﻌﺎر اﻗﺤﺎح ﻋﺮب ﻋﺮﺑﺎ‪ ،‬اﺳﺘﻌﻤﺎل )أﺑﻄﺢ( در ﻣﻌﻨﺎي ﺟﻨﺴﯽ ﺛﺎﺑﺖ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ از ﻋﺒﺎرات ﺳﺎﺑﻘﻪ اﻃﻼق )اﺑﺎﻃﺢ( ﺟﻤﻊ )اﺑﻄﺢ( در ﻏﯿﺮ ﻣﮑﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ واﺿﻊ اﺳﺖ‪.‬‬‫در ﻗﺼﯿﺪه ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﮐﻠﺜﻮم ]‪ [1‬اﻟﺘﻐﻠﺒﯽ‪ ،‬ﮐﻪ آن ﻗﺼﯿﺪه ﺧﺎﻣﺴﻪ اﺳﺖ از ﻗﺼﺎﺋﺪ ﺳﺒﻊ ﻣﻌﻠﻘﺎت‪ ،‬ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﯾﺪﻫﺪون اﻟﺮؤس ﮐﻤﺎ ﺗﺪﻫﺪي ﺣﺰاورة ﺑﺄﺑﻄﺤﻬﺎ اﻟﮑﺮﯾﻨﺎ[‪ .‬و ﺣﺴﯿﻦ زوزﻧﯽ ]‪ [2‬در ﺷﺮح آن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺤﺰور‪ :‬اﻟﻐﻼم اﻟﻐﻠﯿﻆ اﻟﺸﺪﯾﺪ‪ ،‬و اﻟﺠﻤﻊ اﻟﺤﺰاورة‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺪﺣﺮﺟﻮن رؤس أﻗﺮاﻧﻬﻢ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﺪﺣﺮج اﻟﻐﻠﻤﺎن اﻟﻐﻼظ و اﻟﺸﺪاد اﻟﻤﮑﺮات ﻓﯽ‬‫ﻣﮑﺎن ﻣﻄﻤﺌﻦ ‪.‬‬
‫و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ]‪ [3‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺻﻔﯽ ﭘﻮري ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻻرب« در ﺷﺮح آن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﯾﺪﻫـﺪون ﺑﺎﺳـﻘﺎط اﻟﻬﺎء ﻟﻔﻈﺎ و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺪﻫﺪﻫـﮥ‪ ،‬و ﻫﯽ اﻟﺪﺣﺮﺟـﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺗﺒﺪل ]‪ [1‬ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﮐﻠﺜﻮم اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﺷـﺎﻋﺮ ﺟﺎﻫﻠﯽ ﺗﻮﻓﯽ ﺣـﺪود‬‫)‪ (40‬ق ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺰوزﻧﯽ‪ :‬ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻻدﯾﺐ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (486‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺻﻔﯽ ﭘﻮري ﻓﺮغ ﻣﻦ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻻرب ﺳﻨﮥ )‪ (1257‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪96 :‬‬‫اﻟﻬﺎء ﯾﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻘﺎل‪ :‬دﻫﺪي ﯾﺪﻫﺪي‪ ،‬و اﻟﺤﺰاورة ﺟﻤﻊ ﺣﺰور‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻐﻼم إذا اﺷـﺘﺪ و ﺻـﻠﺐ‪ ،‬و اﻟﮑﺮﯾﻦ ﺟﻤﻊ اﻟﮑﺮة ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺪﺣﺮﺟﻮن رؤس‬‫أﻗﺮاﻧﻬﻢ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﺪﺣﺮج اﻟﻐﻠﻤﺎن اﻟﺸﺪاد اﻟﮑﺮﯾﻦ ﻓﯽ ﻣﮑﺎن واﺳﻊ ﻣﻄﻤﺌﻦ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﮐﻠﺜﻮم در اﯾﻦ ﻗﺼﯿﺪه ﺑﻌﺪ ﺷﻌﺮ ﻣﺬﮐﻮر‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﺪ ﻋﻠﻢ اﻟﻘﺒﺎﺋﻞ ﻣﻦ ﻣﻌﺪ إذا ﻗﺒﺐ ﺑﺎﺑﻄﺤﻬﺎ ﺑﻨﯿﻨﺎ[‪ .‬و أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺰوزﻧﯽ در »ﺷـﺮح ﺳﺒﻊ ﻣﻌﻠﻘﺎت« در ﺷﺮح اﯾﻦ ﺷﻌﺮ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 73‬از ‪220‬‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﺪ ﻋﻠﻤﺖ ﻗﺒﺎﺋﻞ ﻣﻌﺪ إذا ﺑﻨﯿﺖ ﻗﺒﺎﺑﻬﺎ ﺑﻤﮑﺎن اﺑﻄﺢ‪ ،‬و اﻟﻘﺒﺐ و اﻟﻘﺒﺎب ﺟﻤﻊ ﻗﺒﮥ[‪.‬‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺻﻔﯽ ﭘﻮري در »ﺷﺮح ﻣﻌﻠﻘﺎت« در ﺷﺮح اﯾﻦ ﺷﻌﺮ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﺪ ﻋﻠﻤﺖ ﻗﺒﺎﺋﻞ ﻣﻦ ﻣﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺪﻧﺎن إذا ﺑﻨﯿﺖ ﻗﺒﺎﺑﻬﺎ ﺑﻤﮑﺎن واﺳﻊ ‪.‬‬
‫و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﺎل اﻟﺸـﯿﺦ ﻧﺼـﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺠﻠﯽ ﻣﺸﺎرف اﻟﺼـﻨﺎﻋﮥ ﺑﺎﻟﻤﺨﺰن و ﮐﺎن ﻣﻦ ﺛﻘﺎت اﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ‪ :‬رأﯾﺖ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﯾـﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﺗﻔﺘﺤﻮن ﻣﮑـﮥ‪ ،‬ﻓﺘﻘﻮﻟﻮن‪ :‬ﻣﻦ دﺧـﻞ دار أﺑﯽ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬ﻓﻬﻮ آﻣﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﺘﻢ ﻋﻠﯽ وﻟـﺪك اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﯾﻮم اﻟﻄﻒ‬‫ﻣـﺎﺗﻢ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬أ ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺖ اﺑﯿﺎت اﺑﻦ اﻟﺼـﯿﻔﯽ ﻓﯽ ﻫـﺬا؟‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻻ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﺳـﻤﻌﻬﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﺛﻢ اﺳﺘﯿﻘﻈﺖ ﻓﺒﺎدرت اﻟﯽ دار ﺣﯿﺺ ﺑﯿﺺ‪ ،‬ﻓﺨﺮج‬‫اﻟﯽ‪ ،‬ﻓـﺬﮐﺮت ﻟﻪ اﻟﺮؤﯾﺎ‪ ،‬ﻓﺸـﻬﻖ و أﺟﻬﺶ ﺑﺎﻟﺒﮑﺎء و ﺣﻠﻒ ﺑﺎﻟﻠّﻪ‪ :‬ان ﮐﺎﻧﺖ ﺧﺮﺟﺖ ﻣﻦ ﻓﻤﯽ‪ ،‬أو ﺧﻄﯽ اﻟﯽ أﺣـﺪ و ان ﮐﻨﺖ ﻧﻈﻤﺘﻬﺎ اﻻ ﻓﯽ‬‫ﻟﯿﻠﺘﯽ ﻫﺬه‪ ،‬ﺛﻢ أﻧﺸﺪﻧﯽ‪:‬‬‫ﻣﻠﮑﻨﺎ ﻓﮑﺎن ﻟا ﻌﻔﻮ ﻣﻨﺎ ﺳﺠﯿﮥ ﻓﻠﻤﺎ ﻣﻠﮑﺘﻢ ﺳﺎل ﺑﺎﻟﺪم أﺑﻄﺢ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪97 :‬‬‫و ﺣﻠﻠﺘﻢ ﻗﺘﻞ اﻻﺳﺎري و ﻃﺎﻟﻤﺎ ﻏﺪوﻧﺎ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﺮي ﻓﻨﻌﻔﻮ و ﻧﺼﻔﺢ‬‫ﻓﺤﺴﺒﮑﻢ ﻫﺬا اﻟﺘﻔﺎوت ﺑﯿﻨﻨﺎ و ﮐﻞ اﻧﺎء ﺑﺎﻟﺬي ﻓﯿﻪ ﯾﻨﻀﺢ‬‫و اﻧﻤـﺎ ﻗﯿـﻞ ﻟﻪ‪ :‬ﺣﯿﺺ ﺑﯿﺺ‪ ،‬ﻻﻧﻪ رأي اﻟﻨﺎس ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯽ ﺣﺮﮐـﮥ ﻣﺰﻋﺠـﮥ و أﻣﺮ ﺷﺪﯾـﺪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﻟﻠﻨﺎس ﻓﯽ ﺣﯿﺺ و ﺑﯿﺺ؟‪ ،‬ﻓﺒﻘﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻫـﺬا‬‫اﻟﻠﻘﺐ‪ ،‬و ﻣﻌﻨﯽ ﻫﺎﺗﯿﻦ اﻟﮑﻠﻤﺘﯿﻦ اﻟﺸﺪة و اﻻﺧﺘﻼط‪ ،‬و ﯾﻘﻮل اﻟﻌﺮب‪ :‬وﻗﻊ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ ﺣﯿﺺ و ﺑﯿﺺ‪ ،‬أي ﻓﯽ ﺷﺪة و اﺧﺘﻼط‪.‬‬‫و ﮐﺎﻧﺖ وﻓﺎﺗﻪ ﻟﯿﻠﮥ اﻻرﺑﻌﺎء ﺳﺎدس ﺷـﻌﺒﺎن ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺲ ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬و دﻓﻦ ﻣﻦ اﻟﻐﺪ ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻧﺐ اﻟﻐﺮﺑﯽ ﻓﯽ ﻣﻘﺎﺑﺮ ﻗﺮﯾﺶ‬‫رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫و ﮐـﺎن إذا ﺳـﺌﻞ ﻋﻦ ﻋﻤﺮه‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻧـﺎ اﻋﯿﺶ ﻓﯽ اﻟـﺪﻧﯿﺎ ﻣﺠﺎزﻓـﮥ‪ ،‬ﻻـﻧﻪ ﮐـﺎن ﻻ ﯾﺤﻔﻆ ﻣﻮﻟـﺪه‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺰﻋﻢ اﻧﻪ ﻣﻦ وﻟـﺪ اﮐﺜﻢ ﺑﻦ ﺻـﯿﻔﯽ‬‫اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ ﺣﮑﯿﻢ اﻟﻌﺮب‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺘﺮك أﺑﻮ اﻟﻔﻮارس ﻋﻘﺒـﺎ‪ ،‬و ﺻـﯿﻔﯽ )ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﺼـﺎد اﻟﻤﻬﻤﻠـﮥ و ﺳـﮑﻮن اﻟﯿﺎء اﻟﻤﺜﻨﺎة ﻣﻦ ﺗﺤﺘﻬﺎ و ﮐﺴـﺮ اﻟﻔﺎء و‬‫ﺑﻌﺪﻫﺎ ﯾﺎء‪ -‬اﻟﺦ‪ (-‬و اﻟﺤﻮﯾﺰة )ﺑﻀﻢ اﻟﺤﺎء اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ و ﻓﺘﺢ اﻟﻮاو و ﺳـﮑﻮن اﻟﯿﺎء اﻟﻤﺜﻨﺎة ﻣﻦ ﺗﺤﺘﻬﺎ و ﺑﻌﺪﻫﺎ زاء‪ ،‬ﺛﻢ ﻫﺎء( و ﻫﯽ ﺑﻠﯿﺪة ﻣﻦ اﻗﻠﯿﻢ‬‫ﺧﻮزﺳﺘﺎن ﻋﻠﯽ اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ ﻓﺮﺳﺨﺎ ﻣﻦ اﻻﻫﻮاز[ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺼـﯿﻔﯽ در ﻣﺼـﺮاع »ﻓﻠﻤﺎ ﻣﻠﮑﺘﻢ ﺳﺎل ﺑﺎﻟﺪم اﺑﻄﺢ« اﻃﻼق أﺑﻄﺢ ﺑﺮ ارض ﻣﻘﺘﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﺎم ﺣﺴﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴﻼم ﮐﺮده و ﻣﻘﺘﻞ آن ﺣﻀﺮت در ﻋﺮاق اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ أﺑﻄﺢ ﻣﻨﺤﺼـﺮ در أﺑﻄﺢ ﻣﮑﻪ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺪﻟﻮل أﺑﻄﺢ ﻣﻌﻨﺎي ﺟﻨﺴـﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﺟﺎ ﮐﻪ ﻣﺘﺤﻘﻖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬اﻃﻼق‬‫أﺑﻄﺢ ﺑﺮ آن ﺗﻮان ﻧﻤﻮد‪ .‬و ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ اﺑﻦ اﻟﺼﯿﻔﯽ ﺷﺎﻋﺮ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ از ﻫﻤﯿﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ذﮐﺮ ﻓﯿﻬﺎ ]‪ [1‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪(364) /2‬‬
‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪98 :‬‬‫در رؤﯾﺎي ﺷـﯿﺦ ﻧﺼـﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺠﻠﯽ را ﺑﺠﻮاب ﺳﺆال ﭘﺮ ﻣﻼﻟﺶ ﺣﻮاﻟﻪ ﺑﺄﺷـﻌﺎر ﺑﻼﻏﺖ ﺷﻌﺎر اﺑﻦ اﻟﺼﯿﻔﯽ ﻓﺮﻣﻮده و اﺑﻦ ﻣﺠﻠﯽ ﺑﺎﻣﺘﺜﺎل أﻣﺮ‬‫ﺣﻀـﺮت أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﭘﯿﺶ اﺑﻦ اﻟﺼـﯿﻔﯽ ﺷـﺘﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬و ﻋﺮض رؤﯾـﺎي ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ ﺑﺮ او ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ آن ﺑﺎ واﻗﻊ از ﺑﯿﺎن اﺑﻦ‬‫اﻟﺼﯿﻔﯽ درﯾﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ اﻟﺼﯿﻔﯽ ﻫﻢ ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﯿﺪ ﺗﺎ زﯾﺎدهﺗﺮ ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ او ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﻗﺒﻞ ﻋﺒﺎرت ﻣﺬﮐﻮره ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺑﻮ اﻟﻔﻮارس ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ اﻟﺼـﯿﻔﯽ اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺷـﻬﺎب اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺤﯿﺺ ﺑﯿﺺ اﻟﺸﺎﻋﺮ اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﮐﺎن ﻓﻘﯿﻬﺎ‬‫ﺷـﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤـﺬﻫﺐ‪ ،‬ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺎﻟﺮي ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﻮازن‪ ،‬و ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻟﺨﻼف‪ ،‬اﻻ اﻧﻪ ﻏﻠﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻻدب و ﻧﻈﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 74‬از ‪220‬‬‫اﻟﺸـﻌﺮ‪ ،‬و اﺟﺎد ﻓﯿﻪ ﻣﻊ ﺟﺰاﻟﮥ ﻟﻔﻈﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ رﺳﺎﺋﻞ ﻓﺼـﯿﺤﮥ ﺑﻠﯿﻐﮥ‪ ،‬ذﮐﺮه اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﺳـﻌﺪ اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﺬﯾﻞ«‪ ،‬و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﺣﺪث‬‫ﺑﺸـﯽء ﻣﻦ ﻣﺴﻤﻮﻋﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ دﯾﻮاﻧﻪ و رﺳﺎﺋﻠﻪ‪ ،‬و أﺧﺬ اﻟﻨﺎس ﻋﻨﻪ أدﺑﺎ و ﻓﻀﻼ ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ أﺧﺒﺮ اﻟﻨﺎس ﺑﺄﺷﻌﺎر اﻟﻌﺮب و اﺧﺘﻼف‬‫ﻟﻐﺎﺗﻬﻢ‪ ،‬و ﯾﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﮐﺎن ﻓﯿﻪ ﺗﯿﻪ و ﺗﻌﺎﻇﻢ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻻ ﯾﺨﺎﻃﺐ أﺣﺪا اﻻ ﺑﺎﻟﮑﻼم اﻟﻌﺮﺑﯽ‪.‬‬‫و ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ ﺣﻮاﻟﮥ ﺑﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﺤﻠﮥ‪ ،‬ﻓﺘﻮﺟﻪ إﻟﯿﻬﺎ ﻻﺳﺘﺨﻼص ﻣﺒﻠﻐﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ ﻋﻠﯽ ﺿﺎﻣﻦ اﻟﺤﻠﻘﮥ ]‪ ،[1‬ﻓﺴﯿﺮ ﻏﻼﻣﻪ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﻌﺮج ﻋﻠﯿﻪ و ﺷﺘﻢ‬‫اﺳﺘﺎذه‪ ،‬ﻓﺸﮑﺎه اﻟﯽ واﻟﯽ اﻟﺤﻠﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﻮﻣﺌﺬ ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ ﻣﻬﻠﻬﻞ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺴﮑﺮ اﻟﺠﺎواﻧﯽ ]‪ ،[2‬ﻓﺴﯿﺮ ﻣﻌﻪ ﺑﻌﺾ ﻏﻠﻤﺎن اﻟﺒﺎب ﻟﯿﺴﺎﻋﺪه‪ ،‬ﻓﻠﻢ‬‫ﯾﻘﻨﻊ اﺑﻮ اﻟﻔﻮارس ﻣﻨﻪ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻓﮑﺘﺐ إﻟﯿﻪ ]‪ [1‬ﻓﯽ ﻧﺴﺨﮥ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺿﺎﻣﻦ اﻟﺤﻠﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻓﯽ ﻧﺴﺨﮥ‪ :‬اﻟﺤﻠﻮاﻧﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪99 :‬‬‫ﯾﻌﺎﺗﺒﻪ و ﮐﺎﻧﺖ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﻣﻮدة ﻣﺘﻘﺪﻣﮥ‪» :‬ﻣﺎ ﮐﻨﺖ اﻇﻦ ان ﺻـﺤﺒﮥ اﻟﺴﻨﯿﻦ و ﻣﻮدﺗﻬﺎ ﯾﮑﻮن ﻣﻘﺪارﻫﺎ ﻓﯽ اﻟﻨﻔﻮس ﻫﺬا اﻟﻤﻘﺪار‪ ،‬ﺑﻞ ﮐﻨﺖ اﻇﻦ أن‬‫اﻟﺨﻤﯿﺲ اﻟﺠﺤﻔـﻞ ﻟﻮزن ﻟﯽ ﻋﺮﺿـﺎ ﻟﻘـﺎم ﺑﻨﺼـﺮي ﻣﻦ آل أﺑﯽ اﻟﻌﺴـﮑﺮ ﺣﻤﺎة ﻏﻠﺐ اﻟﺮﻗﺎب ]‪ ،[1‬ﻓﮑﯿﻒ ﺑﻌﺎﻣﻞ ﺳﻮﯾﻘـﮥ‪ ،‬و ﺿﺎﻣﻦ ﺣﻠﯿﻠـﮥ و‬‫ﺣﻠﯿﻘﮥ؟ و ﯾﮑﻮن ﺟﻮاﺑﯽ ﻓﯽ ﺷﮑﻮاي ان ﯾﻨﻔﺬ إﻟﯿﻪ ﻣﺴﺘﺨﺪم ﯾﻌﺎﺗﺒﻪ‪ ،‬و ﯾﺄﺧﺬ ﻣﺎ ﻗﺒﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﺤﻖ‪ ،‬ﻻ و اﻟﱠﻠﻪ‪:‬‬‫ان اﻻﺳﻮد اﺳﻮد اﻟﻐﺎب ﻫﻤﺘﻬﺎ ﯾﻮم اﻟﮑﺮﯾﻬﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﺴﻠﻮب ﻻ اﻟﺴﻠﺐ‬‫و ﺑﺎﻟﻠّﻪ اﻗﺴﻢ و ﻧﺒﯿﻪ و آل ﺑﯿﺘﻪ‪ ،‬ﻟﺌﻦ ﻟﻢ ﺗﻘﻢ ﻟﯽ ﺣﺮﻣـﮥ ﯾﺘﺤـﺪث ﺑﻬﺎ ﻧﺴﺎء اﻟﺤﻠﮥ ﻓﯽ اﻋﺮاﺳـﻬﻦ و ﻣﻨﺎﺟﺎﺗﻬﻦ‪ ،‬ﻻ أﻗﺎم وﻟﯿﮏ ﺑﺤﻠﺘﮏ ﻫﺬه‪ ،‬و ﻟﻮ‬‫اﻣﺴﯽ ﺑﺎﻟﺠﺴﺮ أو اﻟﻘﻨﺎﻃﺮ‪ ،‬ﻫﺒﻨﯽ ﺧﺴﺮت ﺣﻤﺮ اﻟﻨﻌﻢ أ ﻓﺄﺧﺴﺮ أﺑﯿﺘﯽ و اذﻻه و اذﻻه و اﻟﺴﻼم«‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﯾﻠﺒﺲ زي اﻟﻌﺮب و ﯾﺘﻘﻠﺪ ﺳﯿﻔﺎ‪ ،‬ﻓﻌﻤﻞ ﻓﯿﻪ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ]‪ [2‬ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ اﻻﺗﯽ ذﮐﺮه ﻓﯽ ﺣﺮف اﻟﻬﺎء ان ﺷﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫و ذﮐﺮ اﻟﻌﻤﺎد ﻓﯽ »اﻟﺨﺮﯾﺪة« ﻟﻠﺮﺋﯿﺲ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻻﻋﺮاﺑﯽ اﻟﻤﻮﺻﻠﯽ و ذﮐﺮ اﻧﻪ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ارﺑﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫ﮐﻢ ﺗﺒﺎري و ﮐﻢ ﺗﻄﻮل ﻃﺮﻃﻮ رك ﻣﺎ ﻓﯿﮏ ﺷﻌﺮة ﻣﻦ ﺗﻤﯿﻢ‬‫ﻓﮑﻞ اﻟﻀﺐ و اﻗﺮط اﻟﺤﻨﻈﻞ اﻟﯿﺎ ﺑﺲ و اﺷﺮب ﻣﺎ ﺷﺌﺖ ﺑﻮل اﻟﻈﻠﯿﻢ‬‫ﻟﯿﺲ ذا وﺟﻪ ﻣﻦ ﯾﻀﯿﻒ و ﻻ ﯾﻖ ري و ﻻ ﯾﺪﻓﻊ اﻻذي ﻋﻦ ﺣﺮﯾﻢ‬‫ﻓﻠﻤﺎ ﺑﻠﻐﺖ اﻻﺑﯿﺎت أﺑﺎ اﻟﻔﻮارس اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻋﻤﻞ‪:‬‬‫ﻻ ﺗﻀﻊ ﻣﻦ ﻋﻈﯿﻢ ﻗﺪر و ان ﮐﻦ ت ﻣﺸﺎرا إﻟﯿﻪ ﺑﺎﻟﺘﻌﻈﯿﻢ‬‫]‪ [1‬ﻧﺎﻇﺮ اﻟﯽ ﻗﻮل اﻟﺤﻤﺎﺳﯽ‪:‬‬‫اذن ﻟﻘﺎم ﺑﻨﺼﺮي ﻣﻌﺸﺮ ﺧﺸﻦ ﻋﻨﺪ اﻟﺤﻔﯿﻈﮥ ان ذو ﻟﻮﺛﮥ ﻻﻧﺎ‬‫]‪ [2‬ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ اﻟﻘﻄﺎن اﻟﺸﺎﻋﺮ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (558‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪100 :‬‬‫ﻓﺎﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﯾﻨﻘﺺ ﻗﺪرا ﺑﺎﻟﺘﻌﺪي ﻋﻠﯽ اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﮑﺮﯾﻢ‬‫وﻟﻊ اﻟﺨﻤﺮ ﺑﺎﻟﻌﻘﻮل رﻣﯽ اﻟﺨﻢ ر ﺑﺘﻨﺠﯿﺴﻬﺎ و ﺑﺎﻟﺘﺤﺮﯾﻢ ]‪[1‬‬‫ اﻟﺦ ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﯿﺺ ﺑﯿﺺ ﻓﻘﯿﻪ ﺷﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤـﺬﻫﺐ ﺑﻮده‪ ،‬و اﺑﻮ ﺳـﻤﻌﺎﻧﯽ ﻣـﺪح او ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺗﺤﺪﯾﺚ از او ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻣﺮدم از‬‫او ادب و ﻓﻀﻞ ﮐﺜﯿﺮ اﺧﺬ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳـﻌﺪ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ ﻧﯿﺰ اﺷـﻌﺎر ﺑﻼﻏﺖ ﺷـﻌﺎر اﺑﻦ اﻟﺼﯿﻔﯽ را در ﺗﺮﺟﻤﻪ او ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻣﺜﻞ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﻤﺪح و ﺛﻨﺎي‬‫او ﻟﺐ ﮔﺸﻮده ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﻓﯽ »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« ﻓﯽ وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﮥ ارﺑﻊ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪:‬‬‫]و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ ﺣﯿﺺ ﺑﯿﺺ اﺑﻮ اﻟﻔﻮارس ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ اﻟﺸﺎﻋﺮ و ﻟﻪ دﯾﻮان ﻣﻌﺮوف واﻓﺮ اﻷدب‪ ،‬ﻣﺘﻀﻠﻌﺎ ﻣﻦ اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬ﺑﺼﯿﺮا ﺑﺎﻟﻔﻘﻪ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 75‬از ‪220‬‬‫اﻟﻤﻨﺎﻇﺮة‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﺸـﯿﺦ ﻧﺼـﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺠﻠﯽ‪ :‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ :‬و ﮐﺎن ﻣﻦ ﺛﻘﺎت أﻫﻞ اﻟﺴـﻨﮥ‪ :‬رأﯾﺖ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﯾﺎ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺗﻔﺘﺤﻮن ﻣﮑﮥ و ﺗﻘﻮﻟﻮن‪ :‬ﻣﻦ دﺧﻞ دار أﺑﯽ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬ﻓﻬﻮ آﻣﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﺘﻢ ﻋﻠﯽ وﻟﺪك اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻣﺎﺗﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪ :‬أ‬‫ﻣﺎ ﺳﻤﻌﺖ اﺑﯿﺎت اﺑﻦ اﻟﺼﯿﻔﯽ ﻓﯽ ﻫﺬا؟ ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻻ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫اﺳـﻤﻌﻬﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﺛﻢ اﺳﺘﯿﻘﻈﺖ‪ ،‬ﻓﺒﺎدرت اﻟﯽ دار اﺑﻦ اﻟﺼـﯿﻔﯽ‪ ،‬ﻓﺨﺮج اﻟﯽ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮت ﻟﻪ اﻟﺮؤﯾﺎ‪ ،‬ﻓﺸﻬﻖ و أﺟﻬﺶ ﺑﺎﻟﺒﮑﺎء و ﺣﻠﻒ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ان ﮐﺎﻧﺖ‬‫ﺧﺮﺟﺖ ﻣﻦ ﻓﻤﯽ أو ﺧﻄﯽ اﻟﯽ أﺣﺪ و ان ﮐﻨﺖ ﻧﻈﻤﺘﻬﺎ اﻻ ﻓﯽ ﻟﯿﻠﺘﯽ ﻫﺬه‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﺸﺪﻧﯽ‪:‬‬‫ﻣﻠﮑﻨﺎ ﻓﮑﺎن ﻟا ﻌﻔﻮ ﻣﻨﺎ ﺳﺠﯿﮥ ﻓﻠﻤﺎ ﻣﻠﮑﺘﻢ ﺳﺎل ﺑﺎﻟﺪم أﺑﻄﺢ‬‫و ﺣﻠﻠﺘﻢ ﻗﺘﻞ اﻻﺳﺎري و ﻃﺎﻟﻤﺎ ﻏﺪوﻧﺎ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﺮي ﻓﻨﻌﻔﻮ و ﻧﺼﻔﺢ‬‫]‪ [1‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪.2/362‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪101 :‬‬‫و ﺣﺴـﺒﮑﻢ ﻫـﺬا اﻟﺘﻔﺎوت ﺑﯿﻨﻨﺎ و ﮐﻞ اﻧﺎء ﺑﺎﻟـﺬي ﻓﯿﻪ ﯾﺮﺷـﺢ ‪ .‬و اﻧﻤﺎ ﻗﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬ﺣﯿﺺ و ﺑﯿﺺ‪ ،‬ﻻﻧﻪ رأي اﻟﻨﺎس ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯽ ﺣﺮﮐـﮥ ﻣﺰﻋﺠﮥ و أﻣﺮ‬‫ﺷﺪﯾﺪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﻟﻠﻨﺎس ﻓﯽ ﺣﯿﺺ ﺑﯿﺺ؟ ﻓﺒﻘﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻫﺬا اﻟﻠﻘﺐ‪ ،‬و ﻣﻌﻨﯽ ﻫﺎﺗﯿﻦ اﻟﮑﻠﻤﺘﯿﻦ اﻟﺸﺪة و اﻻﺧﺘﻼط[‪[1] .‬‬‫و ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺨﻔﺎﺟﯽ اﻟﻤﺼﺮي در »رﯾﺤﺎﻧﮥ اﻻﻟﺒﺎء« ]‪ [2‬در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﻄﺐ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻨﻬﺮواﻧﯽ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و‬‫ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﻧﺼـﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺠﻠﯽ‪ :‬اﻧﻪ رأي ﻓﯽ اﻟﻤﻨـﺎم ﺳـﯿﺪﻧﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﯾـﺎ أﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﺗﻔﺘﺤﻮن ﻣﮑـﮥ و ﺗﻘﻮﻟﻮن‪ :‬ﻣﻦ دﺧﻞ دار أﺑﯽ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬ﻓﻬﻮ آﻣﻦ و ﻗﺪ ﺗﻢ ﻋﻠﯽ وﻟﺪك اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻣﻨﻬﻢ ﻣﺎﺗﻢ؟ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬أ ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﯿﺎت اﺑﻦ‬‫اﻟﺼـﯿﻔﯽ؟ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻪ اﻟﺤﯿﺺ ﺑﯿﺺ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻻـ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬اﺳـﻤﻌﻬﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤـﺎ اﻧﺘﺒﻪ ذﻫﺐ اﻟﯽ داره و ذﮐﺮ ﻟﻪ ﻣـﺎ رأي ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻣﻪ‪ ،‬ﻓﺒﮑﯽ و ﺣﻠﻒ اﻧﻪ‬‫ﻧﻈﻤﻬﺎ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﻠﯿﻠﮥ و ﻟﻢ ﯾﻘﻒ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺳﻮاه و ﻫﯽ ﻫﺬه و أﻧﺸﺪﻫﺎ ﻟﻪ‪:‬‬‫ﻣﻠﮑﻨﺎ ﻓﮑﺎن ﻟا ﻌﻔﻮ ﻣﻨﺎ ﺳﺠﯿﮥ ﻓﻠﻤﺎ ﻣﻠﮑﺘﻢ ﺳﺎل ﺑﺎﻟﺪم أﺑﻄﺢ‬‫و ﺣﻠﻠﺘﻢ ﻗﺘﻞ اﻻﺳﺎري و ﻃﺎﻟﻤﺎ ﻏﺪوﻧﺎ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﺮي ﻧﻤﻦ و ﻧﺼﻔﺢ‬‫و ﺣﺴﺒﮑﻢ ﻫﺬا اﻟﺘﻔﺎوت ﺑﯿﻨﻨﺎ و ﮐﻞ اﻧﺎء ﺑﺎﻟﺬي ﻓﯿﻪ ﯾﻨﻀﺢ‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤﺒﯽ در »ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺛﺮ ﻓﯽ اﻋﯿﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدي ﻋﺸﺮ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻗﺎدر‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻟﻪ ﻣﻀﻤﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﻨﺼﯿﺤﮥ و ﺣﺴﻦ اﻟﺼﺤﺒﮥ‪:‬‬‫ﺻﺪﯾﻘﮏ ان أﺧﻔﯽ ﻋﯿﻮﺑﺎ ﻟﻨﻔﺴﻪ و أﻇﻬﺮ ﻋﯿﺒﺎ ﻓﯿﮏ و ﻫﻮ ﯾﺼﺮح‬‫]‪ [1‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪3/399‬‬‫]‪ [2‬ﻗﻄﺐ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻨﻬﺮواﻧﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (990‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪102 :‬‬‫ﻓﺨﺬ ﻏﯿﺮه و اﺗﺮك ﻣﻨﺎﻫﺞ وده ﻓﮑﻞ اﻧﺎء ﺑﺎﻟﺬي ﻓﯿﻪ ﯾﺮﺷﺢ‬‫أﺻﻠﻪ ﻣﺎ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ :‬ﻗﺎل اﻟﺸﯿﺦ ﻧﺼﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺠﻠﯽ و ﮐﺎن ﻣﻦ ﺛﻘﺎت أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ‪ :‬رأﯾﺖ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪:‬‬‫ﯾﺎ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺗﻔﺘﺤﻮن ﻣﮑﮥ‪ ،‬ﻓﺘﻘﻮﻟﻮن‪ :‬ﻣﻦ دﺧﻞ دار أﺑﯽ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬ﻓﻬﻮ آﻣﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﺘﻢ ﻋﻠﯽ وﻟﺪك اﻟﺤﺴﯿﻦ ﯾﻮم اﻟﻄﻒ ﻣﺎﺗﻢ؟ ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪ :‬اﻣﺎ‬‫ﺳﻤﻌﺖ اﺑﯿـﺎت اﺑﻦ اﻟﺼـﯿﻔﯽ ﻓﯽ ﻫـﺬا؟ ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻻ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﺳـﻤﻌﻬﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﺛﻢ اﺳﺘﯿﻘﻈﺖ‪ ،‬ﻓﺒﺎدرت اﻟﯽ دار ﺣﯿﺺ ﺑﯿﺺ‪ ،‬ﻓﺨﺮج اﻟﯽ‪ ،‬ﻓـﺬﮐﺮت ﻟﻪ‬‫اﻟﺮؤﯾـﺎ‪ ،‬ﻓﺸـﻬﻖ و اﺟﻬﺶ ﺑﺎﻟﺒﮑـﺎء و ﺣﻠﻒ ﺑـﺎﻟّﻠﻪ ان ﮐـﺎن ﺧﺮﺟﺖ ﻣﻦ ﻓﻤﯽ أو ﺧﻄﯽ اﻟﯽ أﺣـﺪ‪ ،‬و ان ﮐﻨﺖ ﻧﻈﻤﺘﻬـﺎ اﻻـ ﻓﯽ ﻟﯿﻠﺘﯽ ﻫـﺬه‪ ،‬ﺛﻢ‬‫ا ﻧﺸﺪ ﻧﯽ‪:‬‬‫ﻣﻠﮑﻨﺎ ﻓﮑﺎن ﻟا ﻌﻔﻮ ﻣﻨﺎ ﺳﺠﯿﮥ ﻓﻠﻤﺎ ﻣﻠﮑﺘﻢ ﺳﺎل ﺑﺎﻟﺪم اﺑﻄﺢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 76‬از ‪220‬‬‫و ﺣﻠﻠﺘﻢ ﻗﺒﻞ اﻻﺳﺎري و ﻃﺎﻟﻤﺎ ﻏﺪوﻧﺎ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﺮاء ﻧﻌﻔﻮ و ﻧﺼﻔﺢ‬‫و ﺣﺴـﺒﮑﻢ ﻫـﺬا اﻟﺘﻔﺎوت ﺑﯿﻨﻨﺎ و ﮐﻞ اﻧﺎء ﺑﺎﻟـﺬي ﻓﯿﻪ ﯾﻨﻀـﺢ ‪ .‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺛﺎﺑﺖ ﺷـﺪ ﮐﻪ »أﺑﻄـﺢ« ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻣﺴـﯿﻞ وادي اﺳﺖ و اﻃﻼق »أﺑﻄﺢ«‬‫ﻣﻨﺤﺼـﺮ در أﺑﻄـﺢ ﻣﮑﻪ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ در دﯾﮕﺮ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻫﻢ اﺛﺒﺎت »أﺑﻄـﺢ« ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ در اﻃﻼق »أﺑﻄﺢ« ﺑﺮ ﻣﺴـﯿﻞ ﺑﻌﺾ اودﯾﮥ ﻣﺪﯾﻨﻪ‬‫ﻣﻨﻮره‪ ،‬ﻫﯿـﭻ ﻓﺴﺎدي ﻻزم ﻧﻤﯽآﯾـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻗﻄﻌﺎ و ﺣﺘﻤﺎ ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﺎﺷﺪ و در ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻣﻨﻮره اودﯾﻪ ﻋﺪﯾﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ از ﻣﻼﺣﻈﻪ »ﺧﻼﺻـﮥ‬‫اﻟﻮﻓﺎ« و اﻣﺜﺎل آن ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ وﺟﻮد ﺑﻄﺤﺎ در ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻣﻨﻮره ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﺗﻤﺎم ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺳﯿـﺪ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﺳـﻤﻬﻮدي در ﮐﺘﺎب »ﺧﻼﺻﮥ اﻟﻮﻓﺎ ﺑﺄﺧﺒﺎر دار اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ« در ﺣﺮف اﻟﺒﺎء ﻣﻦ اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺮاﺑﻊ ﻓﯽ ﺑﻘﺎﻋﻬﺎ و آﻃﺎﻣﻬﺎ و ﺑﻌﺾ‬‫اﻋﻤﺎﻟﻬﺎ و اﻋﺮاﺿﻬﺎ و ﺟﺒﺎﻟﻬﺎ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪103 :‬‬‫]اﻟﺒﻄﺤﺎء ﯾﺪﻓﻊ ﻓﯿﻬﺎ ﻃﺮف اﻋﻈﻢ ]‪ [1‬اﻟﺸﺎﻣﯽ‪ ،‬و ﻣﺎ دﺑﺮ ﻣﻦ اﻟﺼﻠﺼﻠﯿﻦ ]‪ ،[2‬و ﺗﺪﻓﻊ ﻫﯽ ﻣﻦ ﺑﯿﻦ اﻟﺠﺒﻠﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻌﻘﯿﻖ ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪[3] .‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﺛـﺎﺑﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻄﺤـﺎء در ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﻣﻨﻮره ﻣﻮﺟﻮد ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ و از ﻋﺒـﺎرت »ﻗـﺎﻣﻮس« و »ﻣﻐﺮب« ﺛـﺎﺑﺖ ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺑﻄﺤـﺎ و‬‫»أﺑﻄﺢ« ﺑﯿﮏ ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و از دﯾﮕﺮ ﻋﺒﺎرات ﻫﻢ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻄﺤﺎ ﺑﻤﻌﻨﯽ »أﺑﻄﺢ« اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺑﻮ ﻋﻤﺮو ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ اﻟﻨﺤﻮي اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ در »ﺷﺎﻓﯿﻪ« در ﺑﺤﺚ ﺟﻤﻊ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و اﻟﺼﻔﮥ ﻧﺤﻮ ﻋﻄﺸﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻄﺎش‪ ،‬و ﻧﺤﻮ ﺣﺮﻣﺎ ﻋﻠﯽ ﺣﺮاﻣﯽ‪ ،‬و ﻧﺤﻮ ﺑﻄﺤﺎء ﻋﻠﯽ ﺑﻄﺎح ‪.‬‬
‫و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺠﺎرﺑﺮدي در »ﺷﺮح ﺷﺎﻓﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺛﻢ ذﮐﺮ اﻟﻤﺤﺪود ﮐﺒﻄﺤﺎء و ﻫﯽ ﻣﺴﯿﻞ واﺳﻊ ﻓﯿﻪ دﻗﺎق اﻟﺤﺼﯽ و ﻣﻨﻪ ﺑﻄﺤﺎء ﻣﮑﮥ[‪.‬‬‫و ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺷﺮح ﺷﻮاﻫﺪ ﻣﻐﻨﯽ« در ﺷﺮح ﺷﻌﺮ ﻓﺮزدق‪:‬‬‫ﺗﻨﺢ ﻋﻦ اﻟﺒﻄﺤﺎء ان ﻗﺪﯾﻤﻬﺎ ﻟﻨﺎ و اﻟﺠﺒﺎل اﻟﺮاﺳﯿﺎت اﻟﻘﻮارع‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﻟﺒﻄﺤﺎء‪ :‬اﻟﻤﻮﺿﻊ اﻟﻮاﺳﻊ‪ ،‬و أراد ﺑﻬﺎ ﺑﻄﺤﺎء ﻣﮑﮥ[‪.‬‬‫ﭘﺲ اﻃﻼق »أﺑﻄﺢ« ﺑﺮ ﺑﻄﺤﺎء ﻣﺪﯾﻨﻪ‪ ،‬ﺣﺴﺐ اﯾﻦ اﻓﺎدات ﺑﻼ رﯾﺐ ]‪ [1‬اﻋﻈﻢ )ﺑﻀﻢ اﻟﻈﺎء( ﺟﻤﻊ ﻋﻈﻢ‪ :‬ﺟﺒﻞ ﮐﺒﯿﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺻﻠﺼﻞ‪ :‬ﺟﺒﻞ ﻣﻌﺮوف ﻋﻠﯽ ﺳﺒﻌﮥ أﻣﯿﺎل ﻣﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ و ﯾﻘﺎل ﻓﯿﻪ‪ :‬اﻟﺼﻠﺼﻼن ﺑﺎﻟﺘﺜﻨﯿﮥ‪.‬‬‫]‪ [3‬وﻓﺎء اﻟﻮﻓﺎ ﺑﺄﺧﺒﺎر دار اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ‪1148 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪104 :‬‬‫و ﺗﺸﮑﯿﮏ و ﺑﻐﯿﺮ ﻣﺰاﺣﻤﺖ وﺳﻮاس رﮐﯿﮏ‪ ،‬ﺳﺎﺋﻎ و ﺟﺎﺋﺰ ﺑﺎﺷﺪ و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﺣﻤﺪا ﺟﻤﯿﻼ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﺪ ﺳﻤﻬﻮدي در »ﺧﻼﺻﮥ اﻟﻮﻓﺎ« ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ ﻗﻮﻟﯽ از اﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪه در ﺑﯿﺎن ﺣﺎل ﻋﻘﯿﻖ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﺎل ﻏﯿﺮه‪ :‬أﻋﻠﯽ أودﯾﮥ اﻟﻌﻘﯿﻖ اﻟﻨﻘﯿﻊ‪ ،‬و ﺻﺪور اﻟﻌﻘﯿﻖ ﻣﺎ وﻗﻊ ﻓﯽ اﻟﻨﻘﯿﻊ ﻣﻦ ﻗﺪس‪ ،‬و ﻣﺎ اﻗﺒﻞ ﻣﻦ اﻟﺤﺮة و ﻧﻘﻞ اﺑﻦ ﺷـﺒﻪ‪ :‬أن ﺳـﯿﻞ اﻟﻌﻘﯿﻖ‬‫ﯾـﺄﺗﯽ ﻓﯽ ﻣﻮﺿﻊ ﯾﻘـﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﺑﻄﺎوﯾـﺢ‪ ،‬ﻓﯿﺼﺐ ذﻟـﮏ ﻓﯽ اﻟﻨﻘﯿﻊ ﻋﻠﯽ ارﺑﻌـﮥ ﺑﺮد ﻣﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ ﻓﯽ ﯾﻤﺎﻧﯿﻬﺎ ]‪ [[1‬از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﺻـﺪور ﻋﻘﯿﻖ را ﺑﻄﺎوﯾـﺢ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‪ ،‬ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺣﺴﻦ ﺗﻮﻓﯿﻘﻪ‪ ،‬ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص وﺟﻮد »أﺑﻄﺢ« ﻫﻢ در ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻣﻨﻮره ﺛﺎﺑﺖ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﯿﺒﺬي در »ﻓﻮاﺗﺢ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﺗﻌﯿﯿﺮ ﺧﺮﺗﯿﺮه وﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﻐﯿﺮه‬‫ﺟﻮاب از ﺷﺒﻬﻪ دوم اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ‬‫و أﻣـﺎ اﻋﺘﺮاض ﺛﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺣﺎﺻـﻠﺶ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﻮره َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞﻣﮑﯿﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻤﮑﻪ ﻗﺒﻞ ﻫﺠﺮت‪ ،‬ده ﺳﺎل ﯾﺎ زﯾﺎده ﭘﯿﺶ از واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 77‬از ‪220‬‬‫ﺧﻢ ﻧﺎزل ﺷﺪه‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻌﺪ اﯾﻦ؟ ﭘﺲ وﻫﻦ و رﮐﺎﮐﺖ و ﺑﻄﻼن و ﻋﺪم ﺗﻤﺎﻣﯿﺖ آن واﺿﺤﺘﺮ اﺳﺖ از آﻧﮑﻪ ﺑﺮ آﺣﺎد‬‫ﻃﻠﺒﻪ ﻋﻠﻮم ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻣﺨﻔﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ ﻋﻠﻤﺎ و ﻓﻀـﻼ!‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم و ﻣﻘﺘﺪاي اﻋﻼم! ﻟﯿﮑﻦ ﻫﻤﺎﻧﺎ ﻫﻮي و ﺣﺐ ﻣﺬﻫﺐ‬‫آﺑـﺎء دﯾـﺪه او را از ادراك ﺣﻖ ﺑـﺎز داﺷـﺘﻪ ﮐﻪ اﻣﻮر واﺿـﺤﻪ را ﻫﻢ ﻧﻤﯽﺑﯿﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎﻻـت ﺻـﺤﯿﺤﻪ اﻟﺘﻔـﺎت ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺑﺘﻮﻫﻤﺎت واﻫﯿﻪ‬‫ﺗﮑﺬﯾﺐ رواﯾﺎت ﺛﺎﺑﺘﻪ ﺟﺎﺑﺠﺎ ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ‪.‬‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ اﺋﻤﮥ ﺳـﻨﯿﻪ ﺟﺎﻫﺎ اﺣﺘﻤﺎل ﺗﻌﺪد ﻧﺰول آﯾﺎت ﺑﺮاي رﻓﻊ اﺷﮑﺎﻻت و اﻋﻀﺎﻻت ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و اﻓﺎده ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎري از آﯾﺎت‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﮑﺮر ﻧﺎزل ﺷﺪه‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ اﯾﻦ آﯾﺖ ﻧﯿﺰ ﻣﮑﺮرا ﻧﺎزل ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮐﺪام‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪107 :‬‬‫ﻣﺎﻧﻊ ﺑﺮاي ﺗﮑﺮار ﻧﺰول اﺳﺖ؟‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻻﺗﻘﺎن ﻓﯽ ﻋﻠﻮم اﻟﻘﺮآن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﻨﻮع اﻟﺤﺎدي ﻋﺸﺮ ﻣﺎ ﺗﮑﺮر ﻧﺰوﻟﻪ ﺻﺮح ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﺘﻘﺪﻣﯿﻦ و اﻟﻤﺘﺄﺧﺮﯾﻦ ﺑﺄن ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن ﻣﺎ ﺗﮑﺮر ﻧﺰوﻟﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﺤﺼﺎر ]‪ :[1‬ﻗـﺪ ﯾﺘﮑﺮر ﻧﺰول اﻵﯾﮥ ﺗﺬﮐﯿﺮا و ﻣﻮﻋﻈﮥ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﺧﻮاﺗﯿﻢ ﺳﻮرة اﻟﻨﺤﻞ‪ ،‬و اول ﺳﻮرة اﻟﺮوم‪ ،‬و ذﮐﺮ ﺑا ﻦ ﮐﺜﯿﺮ‬‫ﻣﻨﻪ آﯾﮥ اﻟﺮوح‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻗﻮم ﻣﻨﻪ اﻟﻔﺎﺗﺤﮥ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﺑﻌﻀﻬﻢ ﻣﻨﻪ ﻗﻮﻟﻪ ﻣﺎ ﮐﺎَن ﻟ ِﻠﱠﻨﺒِﱢﯽ َو اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا‬‫]‪ [2‬اﻵﯾﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺰرﮐﺸـﯽ ﻓﯽ »اﻟﺒﺮﻫﺎن«‪ :‬ﻗﺪ ﯾﻨﺰل اﻟﺸـﯽء ﻣﺮﺗﯿﻦ ﺗﻌﻈﯿﻤﺎ ﻟﺸﺄﻧﻪ و ﺗﺬﮐﯿﺮا ﻋﻨﺪ ﺣﺪوث ﺳـﺒﺒﻪ ﺧﻮف ﻧﺴﯿﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ذﮐﺮ ﻣﻨﻪ آﯾﮥ اﻟﺮوح‪ ،‬و‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪َ :‬أﻗِِﻢ اﻟﱠﺼﻼَة َﻃَﺮَﻓِﯽ اﻟﱠﻨﻬﺎِر‬‫]‪ -[3‬اﻵﯾﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎن ﺳﻮرة اﻻﺳـﺮاء و ﻫﻮد ﻣﮑﯿﺘﺎن‪ ،‬و ﺳﺒﺐ ﻧﺰوﻟﻬﻤﺎ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ اﻧﻬﻤﺎ ﻧﺰﻟﺘﺎ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬و ﻟﻬﺬا أﺷﮑﻞ ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﻀﻬﻢ و ﻻ‬‫اﺷﮑﺎل ﻻﻧﻬﺎ ﻧﺰﻟﺖ ﻣﺮة ﺑﻌﺪ ﻣﺮة‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﮐـﺬﻟﮏ ﻣﺎ ورد ﻓﯽ ﺳﻮرة اﻻﺧﻼص ﻣﻦ اﻧﻬﺎ ﺟﻮاب اﻟﻤﺸـﺮﮐﯿﻦ ﺑﻤﮑﮥ‪ ،‬و ﺟﻮاب ﻻﻫﻞ اﻟﮑﺘﺎب ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﻣﺎ‬‫ﮐﺎَن ﻟ ِﻠﱠﻨﺒِﱢﯽ َو اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا‬‫ اﻵﯾﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و اﻟﺤﮑﻤﮥ ﻓﯽ ﻫﺬا ﮐﻠﻪ اﻧﻪ ﻗﺪ ﯾﺤﺪث ﺳـﺒﺐ ﻣﻦ ﺳﺆال‪ ،‬أو ﺣﺎدﺛﮥ ﺗﻘﺘﻀـﯽ ﻧﺰول آﯾﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻧﺰل ذﻟﮏ ﻣﺎ ﯾﺘﻀـﻤﻨﻬﺎ‪ ،‬ﻓﯿﻮﺣﯽ اﻟﯽ اﻟﻨﺒﯽ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺗﻠﮏ ]‪ [1‬اﺑﻦ اﻟﺤﺼﺎر‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺨﺰرﺟﯽ اﻻﺷﺒﯿﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (611‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺘﻮﺑﮥ‪.113 :‬‬‫]‪ [3‬ﻫﻮد‪.114 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪108 :‬‬‫اﻵﯾﮥ ﺑﻌﯿﻨﻬﺎ ﺗﺬﮐﯿﺮا ﻟﻬﻢ ﺑﻬﺎ و ﺑﺄﻧﻬﺎ ﺗﺘﻀﻤﻦ ﻫﺬه ]‪.[1‬‬‫ﺗﻨﺒﯿﻪ‪ :‬ﻗﺪ ﯾﺠﻌﻞ ﻣﻦ ذﻟﮏ اﻻﺣﺮف اﻟﺘﯽ ﺗﻘﺮأ ﻋﻠﯽ وﺟﻬﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺄﮐﺜﺮ و ﯾﺪل ﻟﻪ ﻣﺎ‬‫أﺧﺮﺟﻪ ﻣﺴـﻠﻢ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ أﺑﯽ‪» :‬ان رﺑﯽ ارﺳﻞ اﻟﯽ ان اﻗﺮأ اﻟﻘﺮآن ﻋﻠﯽ ﺣﺮف‪ ،‬ﻓﺮددت إﻟﯿﻪ ان ﻫﻮن ﻋﻠﯽ اﻣﺘﯽ‪ ،‬ﻓﺄرﺳﻞ اﻟﯽ ان اﻗﺮأه ﻋﻠﯽ‬‫ﺣﺮﻓﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺮددت إﻟﯿﻪ ان ﻫﻮن ﻋﻠﯽ اﻣﺘﯽ‪ ،‬ﻓﺄرﺳﻞ اﻟﯽ ان اﻗﺮأه ﻋﻠﯽ ﺳﺒﻌﮥ أﺣﺮف«‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﯾـﺪل ﻋﻠﯽ ان اﻟﻘﺮآن ﻟﻢ ﯾﻨﺰل ﻣﻦ أول وﻫﻠـﮥ‪ ،‬ﺑﻞ ﻣﺮة ﺑﻌﺪ اﺧﺮي و ﻓﯽ »ﺟﻤﺎل اﻟﻘﺮاء« ﻟﻠﺴـﺨﺎوي ]‪ [2‬ﺑﻌﺪ أن ﺣﮑﯽ اﻟﻘﻮل‬‫ﺑﻨﺰول اﻟﻔﺎﺗﺤﮥ ﻣﺮﺗﯿﻦ‪:‬‬‫ﻓﺎن ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻓﻤﺎ ﻓﺎﺋـﺪة ﻧﺰوﻟﻬﺎ ﻣﺮة ﺛﺎﻧﯿﮥ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﺠﻮز أن ﯾﮑﻮن ﻧﺰﻟﺖ اول ﻣﺮة ﻋﻠﯽ ﺣﺮف واﺣﺪ‪ ،‬و ﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ﺑﺒﻘﯿﮥ وﺟﻮﻫﻬﺎ‪ ،‬ﻧﺤﻮ ﻣﻠﮏ‬‫و ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و اﻟﺴﺮاط و اﻟﺼﺮاط و ﻧﺤﻮ ذﻟﮏ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 78‬از ‪220‬‬‫ﺗﻨﺒﯿﻪ‪ :‬اﻧﮑﺮ ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﮐﻮن ﺷـﯽء ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن ﺗﮑﺮر ﻧﺰوﻟﻪ‪ ،‬ﮐـﺬا رأﯾﺘﻪ ﻓﯽ ﮐﺘـﺎب »اﻟﮑﻔﯿـﻞ ]‪ [3‬ﺑﻤﻌـﺎﻧﯽ اﻟﺘﻨﺰﯾـﻞ« و ﻋﻠﻠﻪ ﺑﺄن ﺗﺤﺼـﯿﻞ ﻣﺎ ﻫﻮ‬‫ﺣﺎﺻﻞ ﻻ ﻓﺎﺋﺪة ﻓﯿﻪ و ﻫﻮ ﻣﺮدود ﺑﻤﺎ ﺗﻘﺪم ﻣﻦ ﻓﻮاﺋﺪه‪.‬‬‫و ﺑـﺄﻧﻪ ﯾﻠﺰم ﻣﻨﻪ أن ﯾﮑﻮن ﮐﻠﻤـﺎ ﻧﺰل ﺑﻤﮑـﮥ ﻧﺰل ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ ﻣﺮة اﺧﺮي‪ ،‬ﻓـﺎن ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﮐﺎن ﯾﻌﺎرﺿﻪ اﻟﻘﺮآن ﮐﻞ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ورد ﺑﻤﻨﻊ‬‫ا ﻟ ﻤ ﻼز ﻣ ﮥ ‪.‬‬
‫و ﺑـﺄﻧﻪ ﻻـ ﻣﻌﻨﯽ ﻟﻼـﻧﺰال‪ ،‬اﻻ ان ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﮐﺎن ﯾﻨﺰل ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻘﺮآن ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻧﺰل ﺑﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ﻓﯿﻘﺮﺋﻪ اﯾﺎه‪ ،‬ورد‬‫ﺑﻤﻨﻊ اﺷﺘﺮاط ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬ﻟﻢ ]‪ [1‬اﻟﺒﺮﻫﺎن ﻟﻠﺰرﮐﺸﯽ ج ‪.1/29‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺴﺨﺎوي‪ :‬أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (643‬ه‪.‬‬‫]‪» [3‬اﻟﮑﻔﯿﻞ ﺑﻤﻌﺎﻧﯽ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ«‪ :‬ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺿﺨﻢ ﻓﯽ )‪ (23‬ﻣﺠﻠﺪة ﮐﺒﯿﺮة ﻟﻠﻌﻤﺎد اﻟﮑﻨﺪي ﻗﺎﺿﯽ اﺳﮑﻨﺪرﯾﮥ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (720‬ه‪.‬‬‫ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪-2/1502‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪109 :‬‬‫ﯾﮑﻦ ﻧﺰل ﺑﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ«[ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺟﻤﺎﻋﺘﯽ از ﻣﺘﻘـﺪﻣﯿﻦ و ﻣﺘﺄﺧﺮﯾﻦ ﺑﻌﺾ ﻗﺮآن ﺷـﺮﯾﻒ ﻣﮑﺮر ﻧﺎزل ﺷﺪه‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺼﺎر ﮔﻔﺘﻪ اﺳـﺖ‬‫ﮐﻪ ﮔـﺎﻫﯽ ﻣﺘﮑﺮر ﻣﯽﺷﻮد ﻧﺰول آﯾﻪ ﺑﺴـﺒﺐ ﺗـﺬﮐﯿﺮ و ﻣﻮﻋﻈﺖ‪ ،‬و ﺧﻮاﺗﯿﻢ ﺳﻮره ﻧﺤﻞ و اول ﺳﻮره روم از اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ از‬‫ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺘﮑﺮر اﻟﻨﺰول آﯾﻪ روح را ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻗﻮﻣﯽ ﺳﻮره ﻓﺎﺗﺤﻪ را از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺘﮑﺮر اﻟﻨﺰول ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﻀـﯽ آﯾﻪ‪ :‬ﻣﺎ ﮐﺎَن ﻟ ِﻠﱠﻨﺒِﱢﯽ وَ‬‫اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا‬‫ اﻵﯾﮥ‪ ،‬ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫و زرﮐﺸـﯽ ارﺷـﺎد ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﮔﺎﻫﯽ ﻧﺎزل ﻣﯽﺷﻮد ﭼﯿﺰي دو دﻓﻌﻪ ﺑﺮاي ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺷﺄن آن و ﺗـﺬﮐﯿﺮ آن ﻧﺰدﯾﮏ ﺣـﺪوث ﺳـﺒﺐ آن ﺑﺨﻮف‬‫ﻧﺴﯿﺎن آن‪ ،‬و ذﮐﺮ ﮐﺮده از اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ آﯾﻪ روح را‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬أﻗِِﻢ اﻟﱠﺼﻼَة َﻃَﺮَﻓِﯽ اﻟﱠﻨﻬﺎِر‬‫]‪ [2‬اﻵﯾﮥ‪ ،‬و در اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺮ ﺗﮑﺮر ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺳﻮره اﺳﺮاﺋﯿﻞ و ﻫﻮد ﻣﮑﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺳﺒﺐ ﻧﺰول اﯾﻦ ﻫﺮ دو آﯾﻪ دﻻﻟﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﻫﺮ دو آﯾﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪﻧﺪ ﺑﻤﺪﯾﻨﻪ‪.‬‬‫و ﺳﻮره اﺧﻼص ﻫﻢ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده زرﮐﺸـﯽ ﻣﮑﺮر ﻧﺎزل ﺷـﺪه‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ وارد ﺷـﺪه ﮐﻪ آن ﺳﻮره ﺟﻮاب ﻣﺸـﺮﮐﯿﻦ در ﻣﮑﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ ﺑﻮده‪ ،‬و‬‫ﻧﯿﺰ وارد ﺷﺪه ﮐﻪ ﺟﻮاب اﻫﻞ ﮐﺘﺎب اﺳﺖ در ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻣﻨﻮره‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺗﻌﺪد ﻧﺰول ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و آﯾﻪ ﻣﺎ ﮐﺎَن ﻟ ِﻠﱠﻨﺒِﱢﯽ َو اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا‬‫]‪ -[3‬اﻵﯾﮥ‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﻣﮑﺮر ﻧﺎزل ﺷﺪه‪ ،‬و ﺣﮑﻤﺖ در ﺗﮑﺮر ﻧﺰول آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﺎﻫﯽ ]‪ [1‬اﻻﺗﻘﺎن ﻓﯽ ﻋﻠﻮم اﻟﻘﺮآن ج ‪-1/130‬؟؟ ‪.13‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮد‪.114 :‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺘﻮﺑﮥ‪.113 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪110 :‬‬‫ﺣﺎدث ﻣﯽﺷﻮد ﺳـﺒﺒﯽ از ﺳﺆال ﯾﺎ ﺣﺎدﺛﻪ ﮐﻪ ﻣﻘﺘﻀـﯽ ﻧﺰول آﯾﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﺘﻀـﻤﻦ آن آﯾﻪ ﻗﺒﻞ از اﯾﻦ ﻧﺎزل ﺷﺪه‪ ،‬ﭘﺲ وﺣﯽ ﮐﺮده ﻣﯽﺷﻮد‬‫ﺑﺴﻮي ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﯾﻦ آﯾﻪ ﺑﻌﯿﻨﻬﺎ‪ ،‬ﺗﺎ ﺗﺬﮐﯿﺮ ﻣﺮدم ﺑﺎﯾﻦ آﯾﻪ ﻣﺘﺤﻘﻖ ﮔﺮدد‪ ،‬و ﺛﺎﺑﺖ ﺷﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ آﯾﻪ ﻣﺘﻀﻤﻦ‬‫اﯾﻦ ﺳﺆال ﯾﺎ اﯾﻦ ﺣﺎدﺛﻪ ﻫﻢ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »اﺗﻘﺎن« ﻗﺒﻞ از اﯾﻦ ﺑﻤﻘﺎم ذﮐﺮ ﺗﻌﺪد اﺳﺒﺎب‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺤﺎل اﻟﺴﺎدس ان ﻻ ﯾﻤﮑﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﯿﺤﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﻌﺪد اﻟﻨﺰول و ﺗﮑﺮره‪ ،‬ﻣﺜﺎﻟﻪ ﻣﺎ‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺸـﯿﺨﺎن‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻤﺴـﯿﺐ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺣﻀـﺮ أﺑﺎ ﻃﺎﻟﺐ اﻟﻮﻓﺎة‪ ،‬دﺧﻞ ﻋﻠﯿﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻋﻨﺪ رأﺳﻪ أﺑﻮ ﺟﻬﻞ‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 79‬از ‪220‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﻣّﯿﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أي ﻋﻢ ﻗﻞ‪:‬‬‫ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ أﺣﺎج ﻟﮏ ﺑﻬﺎ ﻋﻨـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل أﺑﻮ ﺟﻬﻞ و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﻃﺎﻟﺐ أ ﺗﺮﻏﺐ ﻋﻦ ﻣﻠﮥ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺰاﻻ ﯾﮑﻠﻤﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻣﻠـﮥ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﻻﺳـﺘﻐﻔﺮن ﻟـﮏ ﻣـﺎ ﻟﻢ أﻧﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻨﺰﻟﺖ‪ :‬ﻣـﺎ ﮐـﺎَن ﻟ ِﻠﱠﻨﺒِﱢﯽ َو اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا َأْن‬‫َﯾْﺴَﺘْﻐِﻔُﺮوا ﻟ ِﻠُْﻤْﺸِﺮِﮐﯿَﻦ‬‫]‪ -[1‬اﻵﯾﮥ‪ [1] .‬اﻟﺘﻮﺑﮥ‪.113 :‬‬‫ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺘﺄﻣﻞ أن ﻧﺰول ﺳﻮرة اﻟﺒﺮاءة اﻟﺘﯽ ﺗﻀـﻤﻨﺖ اﻵﯾﮥ اﻟﮑﺮﯾﻤﮥ آﺧﺮ ﻣﺎ ﻧﺰل ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬و ﻫﯽ اﻟﺘﯽ ﺑﻌﺜﻬﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﻟﯿﺘﻠﻮﻫﺎ ﻋﻠﯽ أﻫﻞ ﻣﮑﮥ ﺛﻢ اﺳﺘﺮﺟﻌﻪ ﺑﻮﺣﯽ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﻗﺒﺾ؟؟ ﻟﻬﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ ﯾﺒﻠﻐﻬﺎ ﻋﻨﯽ اﻻ أﻧﺎ أو رﺟﻞ ﻣﻨﯽ‪ .‬و ﻗﺪ ﺟﺎءت ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺤﮥ ﻣﻦ ﻋﺪة ﻃﺮق أن آﯾﮥ اﻻﺳﺘﻐﻔﺎر ﻧﺰﻟﺖ ﺑﻌﺪ ﻣﺎ أﻗﺒﻞ اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و آﻟﻪ ﻣﻦ ﻏﺰوة ﺗﺒﻮك و ﮐـﺎﻧﺖ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ ﻓـﺄﯾﻦ ﻣﻦ ﻫـﺬه ﮐﻠﻬـﺎ ﻧﺰوﻟﻬـﺎ ﻋﻨـﺪ وﻓـﺎة أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ أو ﺑﻌـﺪﻫﺎ ﺑﺄﯾﺎم‪ ،‬و أﻧﯽ ﯾﺼـﺢ ﻣﺎ ﺟﺎء ﺑﻪ‬‫اﻟﺒﺨﺎري و ﻣﻦ ﯾﺸﺎﮐﻠﻪ ﻓﯽ رواﯾﮥ اﻟﺒﻮاﻃﯿﻞ‪.‬‬‫و ﻣﻦ أراد وﺿﻮح ﻫﺬه اﻟﻔﺮﯾﮥ ﺗﻔﺼﯿﻼ ﻓﻠﯿﺮﺟﻊ اﻟﯽ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪.16 -9 -8/8‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪111 :‬‬‫و اﺧﺮج اﻟﺘﺮﻣﺬي و ﺣﺴـﻨﻪ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ )رض( ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺟﻼ ﯾﺴﺘﻐﻔﺮ ﻻﺑﻮﯾﻪ و ﻫﻤﺎ ﻣﺸﺮﮐﺎن‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬أ ﺗﺴﺘﻐﻔﺮ ﻻﺑﻮﯾﮏ و ﻫﻤﺎ ﻣﺸﺮﮐﺎن؟‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬اﺳﺘﻐﻔﺮ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻻﺑﯿﻪ و ﻫﻮ ﻣﺸﺮك‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮت ذﻟﮏ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻨﺰﻟﺖ‪.‬‬‫و اﺧﺮج اﻟﺤـﺎﮐﻢ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد )رض( ﻗـﺎل‪ :‬ﺧﺮج اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮﻣـﺎ اﻟﯽ اﻟﻤﻘـﺎﺑﺮ‪ ،‬ﻓﺠﻠﺲ اﻟﯽ ﻗﺒﺮ ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻨﺎﺟﺎه‬‫ﻃﻮﯾﻼ‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﮑﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ان اﻟﻘﺒﺮ اﻟـﺬي ﺟﻠﺴﺖ ﻋﻨـﺪه ﻗﺒﺮ اﻣﯽ و اﻧﯽ اﺳـﺘﺄذﻧﺖ رﺑﯽ ﻓﯽ اﻟـﺪﻋﺎء ﻟﻬـﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾـﺄذن ﻟﯽ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﮐﺎَن ﻟ ِﻠﱠﻨﺒِﱢﯽ َو اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا َأنْ‬‫َﯾْﺴَﺘْﻐِﻔُﺮوا ﻟ ِﻠُْﻤْﺸِﺮِﮐﯿَﻦ‬‫]‪،[1‬‬‫ﻓﺠﻤﻊ ﺑﯿﻦ ﻫﺬه اﻻﺣﺎدﯾﺚ ﺑﺘﻌﺪد اﻟﻨﺰول‪.‬‬‫و ﻣﻦ اﻣﺜﻠﺘﻪ أﯾﻀﺎ ﻣﺎ‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟـﺒﯿﻬﻘﯽ و اﻟـﺒﺰار‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة )رض( ان اﻟﻨـﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ وﻗﻒ ﻋﻠﯽ ﺣﻤﺰة ﺣﯿﻦ اﺳﺘﺸـﻬﺪ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﻣﺜـﻞ ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪:‬‬‫»ﻻـﻣﺜﻠﻦ ﺑﺴـﺒﻌﯿﻦ ﻣﻨﻬﻢ ﻣﮑﺎﻧـﮏ«‪ ،‬ﻓﻨﺰل ﺟﺒﺮﺋﯿـﻞ و اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ واﻗﻒ ﺑﺨﻮاﺗﯿﻢ ﺳﻮرة اﻟﻨﺤﻞ‪َ :‬و ِإْن ﻋﺎَﻗﺒْﺘُْﻢ َﻓﻌﺎﻗِﺒُﻮا ﺑ ِِﻤﺜِْﻞ ﻣﺎ‬‫ُﻋﻮﻗِﺒْﺘُْﻢ ﺑ ِِﻪ‬‫]‪ -[2‬اﻟﯽ آﺧﺮ اﻟﺴﻮرة‬‫و اﺧﺮج اﻟﺘﺮﻣـﺬي و اﻟﺤـﺎﮐﻢ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﻮم أﺣـﺪ اﺻـﯿﺐ ﻣﻦ اﻻﻧﺼﺎر أرﺑﻌـﮥ و ﺳـﺘﻮن و ﻣﻦ اﻟﻤﻬﺎﺟﺮﯾﻦ ﺳـﺘﮥ ﻣﻨﻬﻢ‬‫ﺣﻤﺰة )رض(‪ ،‬ﻓﻤﺜﻠﻮا ﺑﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﺖ اﻻﻧﺼﺎر‪ :‬ﻟﺌﻦ أﺻﺒﻨﺎ ﻣﻨﻬﻢ ﯾﻮﻣﺎ ﻣﺜﻞ ﻫﺬا ﻟﻨﺮﻣﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﻮم ﻓﺘﺢ ﻣﮑﮥ أﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ‪َ :‬و ِإْن ﻋﺎَﻗﺒْﺘُْﻢ‬‫ اﻵﯾﮥ‪ ،‬ﻓﻈﺎﻫﺮه ﺗﺄﺧﯿﺮ ﻧﺰوﻟﻬﺎ اﻟﯽ اﻟﻔﺘﺢ‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺬي ﻗﺒﻠﻪ ﻧﺰوﻟﻬﺎ ﺑﺄﺣﺪ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﺑﻦ اﻟﺤﺼﺎر‪ :‬و ﯾﺠﻤﻊ ﺑﺄﻧﻬﺎ ﻧﺰﻟﺖ أوﻻ ﺑﻤﮑـﮥ ﻗﺒﻞ اﻟﻬﺠﺮة ﻣﻊ اﻟﺴﻮرة‪ ،‬ﻻﻧﻬﺎ ﻣﮑﯿـﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﺛﺎﻧﯿﺎ ﺑﺄﺣـﺪ‪ ،‬ﺛﻢ ﺛﺎﻟﺜﺎ ﯾﻮم اﻟﻔﺘـﺢ ﺗـﺬﮐﯿﺮا ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻟﻌﺒﺎده‪ [1] ،‬اﻟﺘﻮﺑﮥ‪.113 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻨﺤﻞ‪.126 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪112 :‬‬‫و ﺟﻌﻞ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﻘﺴﻢ آﯾﮥ اﻟﺮوح ]‪ -[1‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 80‬از ‪220‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻮن در ﺷﺄن ﻧﺰول آﯾﻪ ﻣﺎ ﮐﺎَن ﻟ ِﻠﱠﻨﺒِِﯽ‬‫ اﻵﯾـﮥ‪ ،‬رواﯾﺎت ﻣﺘﻌـﺪده وارد ﺷﺪه‪ ،‬ﮐﻪ از ﺑﻌﺾ آن )ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ( ﻧﺰول آن درﺑﺎره اﺳـﺘﻐﻔﺎر آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺮاي ﺣﻀـﺮت أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻇﺎﻫﺮ‬‫ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و از ﺑﻌﺾ آن ﻧﺰول آن در ﻗﺼﻪ اﺳـﺘﻐﻔﺎر ﻣﺮدي ﺑﺮاي ﭘـﺪر و ﻣﺎدر ﺧﻮد ﮐﻪ ﻫﺮ دو ﻣﺸـﺮك ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴﻼم ﺑﻪ او ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ آﯾﺎ اﺳﺘﻐﻔﺎر ﻣﯽﮐﻨﯽ ﺑﺮاي اﺑﻮﯾﻦ ﺧﻮد‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻫﺮ دو ﻣﺸﺮﮐﻨﺪ؟ و از ﺑﻌﺾ آن ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ )ﭘﻨﺎه ﺑﺨﺪا(‬‫در ﺷﺄن دﻋﺎء ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺮاي ﻣﺎدر ﻣﮑﺮﻣﻪ ﺧﻮد ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻟﻬﺬا ﺟﻤﻊ ﮐﺮده ﺷﺪ در ﻣﯿﺎن اﯾﻦ اﺣﺎدﯾﺚ‬‫ﺑﺘﻌﺪد ﻧﺰول‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﺣﻀﺮات ﺳﻨﯿﻪ ﻗﺎﺋﻞ ﺷﺪﻧﺪ ﺑﺂﻧﮑﻪ اﯾﻦ آﯾﻪ ﺳﻪ دﻓﻌﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪه‪ ،‬ﻫﻢ در ﺑﺎب اﺳﺘﻐﻔﺎر آن ﺣﻀﺮت ﺑﺮاي أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬و ﻫﻢ‬‫در ﺑﺎب اﺳﺘﻐﻔﺎر آن ﺣﻀﺮت ﺑﺮاي ﻣﺎدر ﻣﮑﺮﻣﻪ ﺧﻮد‪ ،‬و ﻫﻢ در ﺑﺎره ﻣﺮدي ﮐﻪ اﺳﺘﻐﻔﺎر ﺑﺮاي اﺑﻮﯾﻦ ﻣﺸﺮﮐﯿﻦ ﺧﻮد ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﻟﯿﮑﻦ ﺣﯿﺮت اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺨـﺎﻃﺮ دﻗﺖ ﻣـﺂﺛﺮ اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات‪ ،‬ﺑﻄﻼن اﯾﻦ ﺟﻤﻊ ﺣﺴﺐ ﻫﻤﯿﻦ رواﯾﺎت ﻧﺮﺳـﯿﺪ!‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﺟﻤﻊ‪،‬‬‫اﯾﻦ آﯾﺖ ﻫﻢ در اﺳـﺘﻐﻔﺎر ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﺮاي ﺣﻀﺮات أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻧﺎزل ﺷﺪ‪ ،‬و ﻫﻢ ﺑﺮاي اﺳﺘﻐﻔﺎر آن ﺣﻀﺮت‬‫ﺑﺮاي ﻣﺎدر ﻣﮑﺮﻣﻪ ﺧﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻻزم اﯾـﺪ ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت )ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ( ﺑﻌـﺪ ﻧﺰول ﻧﻬﯽ از اﺳـﺘﻐﻔﺎر ﺑﺮاي ﻣﺸـﺮﮐﯿﻦ ﺟﺴﺎرت ﺑﺮ أﻣﺮ ﻣﻨﻬﯽ ﻋﻨﻪ‬‫ﻧﻤﻮده! و از رواﯾﺖ ﺗﺮﻣـﺬي ﻇـﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺷـﻨﺎﻋﺖ اﯾﻦ اﺳـﺘﻐﻔﺎر ﻇﺎﻫﺮ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﺴـﺒﺐ آن اﻧﮑﺎر ﺑﺮ‬‫ﺑﻌﺾ آﺣﺎد ﻧﺎس ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﮕﻮﻧﻪ ارﺗﮑﺎب آن از اﺷﺮف ﻧﺎس ﺗﺼﻮر ﺗﻮان ﮐﺮد؟ ]‪ [1‬اﻻﺗﻘﺎن ﻓﯽ ﻋﻠﻮم اﻟﻘﺮآن ج ‪.123 -1/122‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪113 :‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻮن از ﺑﻌﺾ رواﯾﺎت ﻧﺰول ﺧﻮاﺗﯿﻢ ﺳﻮره ﻧﺤﻞ در اﺣـﺪ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و از ﺑﻌﺾ آن ﻧﺰول آن روز ﻓﺘﺢ‬‫ﻣﮑﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻟﻬﺬا ﺟﻤﻊ ﮐﺮده ﺷﺪه در آن ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ اوﻻ اﯾﻦ ﺧﻮاﺗﯿﻢ ﺑﻤﮑﻪ ﻗﺒﻞ ﻫﺠﺮت ﻧﺎزل ﺷﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﯾﻦ ﺳﻮره ﻣﮑﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و‬‫ﺑﻌﺪ از آن ﻧﺎزل ﺷﺪ ﺑﺎﺣﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ از آن ﻧﺎزل ﺷﺪ در ﻓﺘﺢ ﻣﮑﻪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﺰول ﺧﻮاﺗﯿﻢ ﺳﻮره ﻧﺤﻞ ﺳﻪ دﻓﻌﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ از اﯾﻦ اﻓﺎدات واﺿـﺢ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ رواﯾﺎت ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ را در ﺷﺄن ﻧﺰول آﯾﺎت ﻋﺪﯾﺪه‪ ،‬ﺑﺤﻤﻞ آن ﺑﺮ ﺗﻌﺪد ﻧﺰول‬‫ﺟﻤﻊ ﮐﺮده‪ ،‬ﺳـﻠﺐ ﻋﯿﺐ و ﻋـﺎر و ﺧﺰي و ﺷـﻨﺎر ﮐـﺬب و اﻓﺘﺮا از روات ﺧﻮد ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ در ﺑﻌﺾ آﯾﺎت ﻗﺎﺋﻞ ﺑﻨﺰول آن ﺳﻪ دﻓﻌﻪ‬‫ﮔﺮدﯾـﺪه‪ ،‬و ﺛﺒـﻮت ﺗﻘـﺪﯾﻢ ﻧﺰول آﯾﻪ را ﻣـﺎﻧﻊ از ﻗﺒﻮل رواﯾـﺎت دﯾﮕﺮ ﮐﻪ از آن ﺗـﺄﺧﺮ ﻧﺰول ﺛـﺎﺑﺖ ﺷﻮد ﻧﮕﺮداﻧﯿـﺪه‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ رواﯾﺖ‬‫ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ ﻫﻢ ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ ﺗﻌﺪد ﻧﺰول‪ ،‬و ﻣﻘﺒﻮل ﻋﻠﻤﺎي ﻓﺤﻮل ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﺗﻘﺪم ﻧﺰول آﯾﻪ َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ‬‫ﺑﺮ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﺎﻧﻊ از ﻧﺰول آن در اﯾﻦ روز ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و در ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﮐﻪ ﻣﺘﺸـﺒﺚ ﺑﻪ اﯾﻦ وﻫﻢ ﺳﺨﯿﻒ و اﻋﺘﺮاض ﻓﺎﺳﺪ و اﯾﺮاد‬‫ﺑﺎﻃﻞ ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬ﮐﻤﺎل ﺑﻌﺪ ﺧﻮد از ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت اﺋﻤﻪ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺧﻮد ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و رواﯾﺎت ﻣﺸﺎﯾﺦ و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻣﺬﻫﺐ ﺧﻮد را ﺑﻪ وادي ﮐﺬب‬‫و ﺑﻬﺘﺎن و اﻓﺘﺮا و اﻓﺘﻌﺎل اﻧﺪاﺧﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻋﺠﯿﺐﺗﺮ از اﯾﻦ اﺳﺖ اﺳـﺘﺪﻻل اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺑﺮ ﮐـﺬب اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺻـﺤﯿﺤﻪ ﺑﺘﻘـﺪم ﻧﺰول آﯾﻪ َو ِإْذ ﻗـﺎﻟ ُﻮا اﻟﱠﻠُﻬﱠﻢ ِإْن ﮐـﺎَن ﻫـﺬا ُﻫَﻮ اﻟ َْﺤﱠﻖ ﻣِْﻦ‬‫ِﻋﻨِْﺪَك‬‫ﮐﻪ آن را ﺑﺘﮑﺮار ﺑﯽﻟﻄـﻒ ﺑﯿـﺎن ﻧﻤـﻮده‪ ،‬ﭼﻪ در اﯾﻦ رواﯾﺖ اﺻـﻼ ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ در اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﻣـﺬﮐﻮر ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺗﻘـﺪم ﻧﺰول آن را ﺑﺎ‬‫ﺗﮑﺬﯾﺐ اﯾﻦ رواﯾﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪114 :‬‬‫و اﺑﻄـﺎل آن ﭼﻪ ارﺗﺒـﺎط و ﮐـﺪام ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ اﺳﺖ؟ و ﻫﻤﺎﻧـﺎ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺑﺴـﺒﺐ ﻏﻠﯿﺎن ﻣﻮاد ﻋﺼﺒﯿﺖ و اﻋﻮﺟﺎج‪ ،‬و ﮐﻤﺎل اﻧﻬﻤﺎك در ﻋﻨﺎد و‬‫ﻟﺠـﺎج‪ ،‬ﺑﯽ ﺧﻮد و ﺑﯽﺣﻮاس ﮔﺮدﯾـﺪه‪ ،‬ﺗﻔﻮه ﺑﻤـﺎ ﺟﺮي ﻋﻠﯽ ﻟﺴـﺎﻧﻪ ﻣﻦ دون اﻣﻌـﺎن ﻓﯿﻪ آﻏـﺎز ﺳـﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﻫﺮﮔﺰ ﺧﯿـﺎل ﻧﮑﺮده ﮐﻪ آن را ﺑﺎ‬‫ﻣﻄﻠﻮﺑﺶ ﮐﺪام ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ اﺳﺖ؟‬‫وا ﻋﺠﺒﺎه ﮐﻪ ﺑﭽﻨﯿﻦ ﻣﻬﻤﻼت و ﺧﺮاﻓﺎت اﺋﻤﻪ ﺳﻨﯿﻪ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ﻣﯽﻧﺎزﻧﺪ و آن را ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻻﺋﻞ ﺻﺤﯿﺤﻪ و ﺑﺮاﻫﯿﻦ واﻗﻌﯿﻪ ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ‪.‬‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ در اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻫﻤﯿﻦ ﻗﺪر ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺎرث ﺑﻌﺪ ﺷﻨﯿﺪن ارﺷﺎد ﺑﺎﺳﺪاد ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 81‬از ‪220‬‬‫»و اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ‪ ،‬اﻧﻪ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ«‬‫ﺑﺨﻄﺎب ﻣﻨﺘﻘﻢ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻟﱠﻠُﻬﱠﻢ ِإْن ﮐﺎَن‬‫ﻣﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﻘﺎ‪َ ،‬ﻓَﺄﻣِْﻄْﺮ َﻋَﻠﯿْﻨﺎ ِﺣﺠﺎَرًة ﻣَِﻦ اﻟﱠﺴﻤﺎِء‪َ ،‬أِو اﺋ ْﺘِﻨﺎ ﺑ َِﻌﺬاٍب َأﻟ ِﯿٍﻢ‬‫! ﭘﺲ ﺣﺎرث ﻋﻨﯿـﺪ ﺑﺘﻘﻠﯿـﺪ ﮐﻔﺎر دﯾﮕﺮ ﮐﻪ ﮐﻠﻤﻪ اﻟﱠﻠُﻬﱠﻢ ِإْن ﮐﺎَن ﻫـﺬا ُﻫَﻮ اﻟ َْﺤﱠﻖ ﻣِْﻦ ِﻋﻨِْﺪَك‪َ ،‬ﻓَﺄﻣِْﻄْﺮ َﻋَﻠﯿْﻨﺎ ِﺣﺠﺎَرًة ﻣَِﻦ اﻟﱠﺴﻤﺎِء‪َ ،‬أِو اﺋ ْﺘِﻨﺎ ﺑ َِﻌﺬاٍب‬‫َأﻟ ِﯿٍﻢ‬‫ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﻣﺜﻞ آن ﺑﺮ زﺑﺎن آورده‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺴﺘﻠﺰم آن ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ آﯾﻪ َو ِإْذ ﻗﺎﻟ ُﻮا اﻟﱠﻠُﻬﱠﻢ ِإْن ﮐﺎَن ﻫﺬا ُﻫَﻮ اﻟ َْﺤَﻖ‬‫در اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﻧﺎزل ﺷـﺪه ﺑﺎﺷـﺪ و اﯾﻦ اﻣﺮ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ و واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ أداﻧﯽ ﻧﺎس ﻫﻢ ﻣﯽﻓﻬﻤﻨـﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ ﻋﻠﻤﺎء ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﺣﺐ‬‫اﻟﺸﯽء ﯾﻌﻤﯽ و ﯾﺼﻢ‪.‬‬‫و اﮔﺮ ﺑﺎﻟﻔﺮض در اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻧﺰول آﯾﻪ‪َ :‬و ِإْذ ﻗﺎﻟ ُﻮا اﻟﱠﻠُﻬﱠﻢ ِإْن ﮐﺎَن ﻫﺬا ُﻫَﻮ اﻟ َْﺤَﻖ‬‫اﻵﯾـﮥ‪ ،‬در اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﻣـﺬﮐﻮر ﻣﯽﺑﻮد‪ ،‬ﺑـﺎز ﻫﻢ ﺟﺰ ﻣﺠﺮد اﺳـﺘﺒﻌﺎد واﻫﯽ و اﺳـﺘﻐﺮاب ﺑﯽﻣﺤـﻞ در دﺳﺖ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ و اﺧﻮان او ﻧﻤﯽﻣﺎﻧـﺪ‪ ،‬و‬‫ﻫﺮﮔﺰ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﮐﺬب رواﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﺮد‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﻮاز ﺑﻠﮑﻪ وﻗﻮع ﺗﮑﺮر ﻧﺰول آﯾﺎت ﺑﺘﺼـﺮﯾﺤﺎت اﺋﻤﻪ ﺳﻨﯿﻪ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺗﻘﺪم‬‫ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﺑﻬﯿﭻ وﺟﻪ دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﮐﺬب رواﯾﺖ ﻧﮑﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ درﯾﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪115 :‬‬‫آﻧﻔﺎ ﺑﺎﻟﺘﻔﺼـﯿﻞ‪ ،‬و اﻻ ﻻزم آﯾـﺪ ﮐـﺬب ﺑﺴـﯿﺎري از رواﯾﺎت اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬و اﺷـﮑﺎﻻت ﻋﻮﯾﺼﻪ و اﻋﻀﺎﻻت ﻗﻮﯾﻪ در اﺧﺒﺎر ﺷﺄن ﻧﺰول آﯾﺎت‬‫ﻋﺪﯾـﺪه ﺑﺮ ﭘـﺎ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺣﻀـﺮات ﺳـﻨﯿﻪ در ﺣﻞ آن ﻋﺎﺟﺰ و ﺣﯿﺮان و درﻣﺎﻧـﺪه و ﭘﺮﯾﺸﺎن ﺑﻤﺎﻧﻨـﺪ‪ ،‬و ﺗﻔﺼـﯽ از آن اﻟﯽ آﺧﺮ اﻟـﺪﻫﺮ ﻣﻤﮑﻦ‬‫ﻧﺸﻮد‪.‬‬‫اﻣﺎ اﻋﺘﺮاض اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ رواﯾﺖ‪ ،‬ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺮ اﻫﻞ ﻣﮑﻪ ﻋﺬاب ﻧﺎزل ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺑﺴﺒﺐ ﺑﻮدن ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ در اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻔﯽ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﺳﺆال ﻋﺬاب ﮐﺮدﻧﺪ و ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬اﻟﱠﻠُﻬﱠﻢ ِإْن ﮐﺎَن ﻫﺬا ُﻫَﻮ اﻟ َْﺤَﻖ‬‫اﻵﯾﮥ‪:‬‬‫ﭘﺲ ﺟﻮاﺑﺶ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮاد از آﯾﻪ‪َ :‬و ﻣﺎ ﮐﺎَن اﻟﱠﻠُﻪ ﻟ ِﯿَُﻌﱢﺬﺑَُﻬْﻢ َو َأﻧ َْﺖ ﻓِﯿِﻬْﻢ‬‫]‪ [1‬ﻧﻔﯽ ﺗﻌﺬﯾﺐ ﻋﻠﯽ اﻻﻃﻼق ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺑﺪﻻﻟﺖ ﻗﺮآن و ﺣﺪﯾﺚ وﻗﻮع ﺗﻌﺬﯾﺐ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه‪ ،‬ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻌﺪ ﻫﻤﯿﻦ آﯾﻪ ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫َو ﻣﺎ ﻟَُﻬْﻢ َأﻟﱠﺎ ﯾَُﻌﱢﺬﺑَُﻬُﻢ اﻟﱠﻠُﻪ َو ُﻫْﻢ َﯾُﺼﱡﺪوَن َﻋِﻦ اﻟ َْﻤْﺴِﺠِﺪ اﻟ َْﺤﺮاِم‬‫‪َ ،‬و ﻣﺎ ﮐﺎَن َﺻﻼﺗُُﻬْﻢ ِﻋﻨَْﺪ اﻟ َْﺒﯿِْﺖ ِإﻟﱠﺎ ُﻣﮑﺎًء َو َﺗْﺼِﺪَﯾًﮥ َﻓُﺬوﻗُﻮا اﻟ َْﻌﺬاَب ﺑ ِﻤﺎ ُﮐﻨْﺘُْﻢ َﺗْﮑُﻔُﺮوَن‬‫]‪ [2‬اﯾﻦ آﯾﻪ ﮐﻪ ﻣﺘﺼﻞ آﯾﻪ‪َ :‬و ﻣﺎ ﮐﺎَن اﻟﱠﻠُﻪ ﻟ ِﯿَُﻌﱢﺬﺑَُﻬْﻢ‬‫اﻵﯾﮥ اﺳﺖ‪ ،‬دﻻﻟﺖ واﺿﺤﻪ دارد ﺑﺮ ﺗﻌﺬﯾﺐ ﮐﻔﺎر‪.‬‬‫ﭘﺲ اﮔﺮ در آﯾﻪ اول ﻧﻔﯽ ﺗﻌﺬﯾﺐ ﻣﻄﻠﻖ ﻣﺮاد ﻣﯽﺑﻮد‪ ،‬ﻣﻨﺎﻗﻀﺖ ﻻزم آﯾﺪ‪.‬‬‫و دﻻﻟﺖ آﯾﻪ‪َ :‬و ﻣﺎ ﻟَُﻬْﻢ َأﻟﱠﺎ ﯾَُﻌﱢﺬﺑَُﻬُﻢ‬‫ اﻟﺦ‪ -‬ﺑﺮ ﺗﻌﺬﯾﺐ‪ ،‬از ﺗﻔﺎﺳﯿﺮ اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺮازي ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه‪:‬‬‫]ﺛﻢ ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ﻣﺎ ﻟَُﻬْﻢ َأﻟﱠﺎ ﯾَُﻌﱢﺬﺑَُﻬُﻢ اﻟﱠﻠُﻪ‬‫و اﻋﻠﻢ اﻧﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﯿﻦ ﻓﯽ اﻵﯾﮥ اﻻوﻟﯽ اﻧﻪ ﻻ ﯾﻌﺬﺑﻬﻢ ﻣﺎدام اﻟﺮﺳﻮل ﻓﯿﻬﻢ‪ .‬و ذﮐﺮ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ اﻧﻪ ﯾﻌﺬﺑﻬﻢ و ﮐﺎن اﻟﻤﻌﻨﯽ ]‪ [1‬اﻻﻧﻔﺎل‪.33 :‬‬‫]‪ [2‬اﻻﻧﻔﺎل‪.35 -34 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪116 :‬‬‫اﻧﻪ ﯾﻌﺬﺑﻬﻢ إذا ﺧﺮج اﻟﺮﺳﻮل ﻣﻦ ﺑﯿﻨﻬﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 82‬از ‪220‬‬‫ﺛﻢ اﺧﺘﻠﻔﻮا ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻌﺬاب‪ :‬ﻓﻘﺎل ﺑﻌﻀﻬﻢ‪ :‬ﻟﺤﻘﻬﻢ ﻫﺬا اﻟﻌﺬاب اﻟﻤﺘﻮﻋﺪ ﺑﻪ ﯾﻮم ﺑﺪر‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺑﻞ ﯾﻮم ﻓﺘﺢ ﻣﮑﮥ[ ]‪.[1‬‬‫اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت دﻻﻟﺖ واﺿﺤﻪ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد از آﯾﻪ‪َ :‬و ﻣﺎ ﮐﺎَن اﻟﱠﻠُﻪ ﻟ ِﯿَُﻌﱢﺬﺑَُﻬْﻢ‬‫ﻧﻔﯽ ﺗﻌﺬﯾﺐ اﯾﺸﺎن ﺗﺎ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮدن ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ در اﯾﺸﺎن ﺑﻮد و آﯾﻪ‪َ :‬و ﻣﺎ ﻟَُﻬْﻢ َأﻟﱠﺎ ﯾَُﻌﱢﺬﺑَُﻬُﻢ اﻟﱠﻠُﻪ‬‫دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﺗﻌﺬﯾﺐ اﯾﺸﺎن دارد‪ ،‬و ﻣﺮاد از آن ﺗﻌﺬﯾﺐ اﯾﺸﺎن ﺑﻌﺪ ﺑﯿﺮون ﺷﺪن ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ از اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻪ آﯾﻪ »َو ﻣﺎ ﮐﺎَن اﻟﱠﻠُﻪ ﻟ ِﯿَُﻌﱢﺬﺑَُﻬْﻢ«‬‫ﻧﻔﯽ ﺟﻮاز ﺗﻌﺬﯾﺐ ﺣﺎرث‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻌﺪ ﺑﯿﺮون ﺷﺪن آن ﺣﻀﺮت از ﮐﻔﺎر ﻣﮑﻪ ﺑﻮده‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﻧﺘﻮان ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﻮاز آن ﺑﺂﯾﻪ »َو ﻣﺎ ﻟَُﻬْﻢ َأﻟﱠﺎ ﯾَُﻌﱢﺬﺑَُﻬُﻢ‬‫اﻟﱠﻠُﻪ«‬‫ اﻵﯾﮥ‪ -‬ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه‪.‬‬‫و اﻣﺎ آﯾﻪ َو ﻣﺎ ﮐﺎَن اﻟﱠﻠُﻪ ُﻣَﻌﱢﺬﺑَُﻬْﻢ َو ُﻫْﻢ َﯾْﺴَﺘْﻐِﻔُﺮوَن‬‫‪ :‬ﭘﺲ اﺻـﻼ ﻣﻨﺎﺳﺒﺘﯽ ﺑﻨﻔﯽ ﺗﻌﺬﯾﺐ ﺣﺎرث ﻧﺪارد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﺳﺘﻐﻔﺎر در ﺣﺎرث ﻣﻔﻘﻮد ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺗﻌﺬﯾﺒﺶ ﺟﺎﺋﺰ ﮔﺮدد‪ ،‬و در ﺗﻔﺴﯿﺮ اﯾﻦ آﯾﻪ‬‫اﻗﻮال ﻋﺪﯾﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻫﻤﻪ اﺷﮑﺎﻟﯽ در ﺗﻌﺬﯾﺐ ﺣﺎرث ﻻزم ﻧﻤﯽآﯾﺪ‪.‬‬‫ﻓﺨﺮ رازي در »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ﻣﺎ ﮐﺎَن اﻟﱠﻠُﻪ ُﻣَﻌﱢﺬﺑَُﻬْﻢ َو ُﻫْﻢ َﯾْﺴَﺘْﻐِﻔُﺮوَن‬‫و ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه وﺟﻮه‪:‬‬‫اﻻـول‪ :‬و ﻣﺎ ﮐﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻌـﺬب ﻫﺆﻻء اﻟﮑﻔﺎر و ﻓﯿﻬﻢ ﻣﺆﻣﻨﻮن ﯾﺴـﺘﻐﻔﺮون‪ ،‬ﻓﺎﻟﻠﻔﻆ و ان ﮐﺎن ﻋﺎﻣﺎ اﻻ ان اﻟﻤﺮاد ﺑﻌﻀـﻬﻢ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻗﺘﻞ أﻫﻞ‬‫اﻟﻤﺤﻠﮥ رﺟﻼ‪ ،‬و أﻗﺪم اﻫﻞ اﻟﺒﻠﺪة اﻟﻔﻼﻧﯿﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺴﺎد‪ ،‬و اﻟﻤﺮاد ﺑﻌﻀﻬﻢ‪.‬‬‫اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ :‬و ﻣﺎ ﮐﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻌﺬب ﻫﺆﻻء اﻟﮑﻔﺎر‪ ،‬و ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﱠﻠﻪ اﻧﻪ ﯾﮑﻮن ﻟﻬﻢ اوﻻد ]‪ [1‬ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺮازي ج ‪.15/159‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪117 :‬‬‫ﯾﺆﻣﻨﻮن ﺑﺎﻟّﻠﻪ و ﯾﺴﺘﻐﻔﺮوﻧﻪ‪ ،‬ﻓﻮﺻﻔﻮا ﺑﺼﻔﮥ أوﻻدﻫﻢ و ذرارﯾﻬﻢ‪.‬‬‫اﻟﺜﺎﻟﺚ‪ :‬ﻗﺎل ﻗﺘﺎدة و اﻟﺴﺪي‪َ :‬و ﻣﺎ ﮐﺎَن اﻟﱠﻠُﻪ ُﻣَﻌﱢﺬﺑَُﻬْﻢ َو ُﻫْﻢ َﯾْﺴَﺘْﻐِﻔُﺮوَن‬‫‪ ،‬أي ﻟﻮ اﺳـﺘﻐﻔﺮوا ﻟﻢ ﯾﻌﺬﺑﻮا‪ ،‬ﻓﮑﺎن اﻟﻤﻄﻠﻮب ﻣﻦ ذﮐﺮ ﻫﺬا اﻟﮑﻼم اﺳـﺘﺪﻋﺎء اﻻﺳـﺘﻐﻔﺎر ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬أي ﻟﻮ اﺷﺘﻐﻠﻮا ﺑﺎﻻﺳﺘﻐﻔﺎر ﻟﻤﺎ ﻋﺬﺑﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و‬‫ﻟﻬﺬا ذﻫﺐ ﺑﻌﻀـﻬﻢ اﻟﯽ ان اﻻﺳـﺘﻐﻔﺎر ﻫﻬﻨﺎ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬و اﻟﻤﻌﻨﯽ‪ :‬اﻧﻪ ﮐﺎن ﻣﻌﻬﻢ ﻗﻮم ﮐﺎن ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﱠﻠﻪ ان ﯾﺴﻠﻤﻮا ﻣﻨﻬﻢ أﺑﻮ ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ‬‫ﺣﺮب‪ ،‬و اﺑﻮ ﺳـﻔﯿﺎن ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬و اﻟﺤﺎرث ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻫﺸﺎم‪ ،‬و ﺣﮑﯿﻢ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﺣﺰام‪ ،‬و ﻋـﺪد ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﻨﯽ َو ﻣﺎ ﮐﺎَن اﻟﱠﻠُﻪ‬‫ُﻣَﻌﱢﺬﺑَُﻬْﻢ‬‫ﻣﻊ أن ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ ان ﻓﯿﻬﻢ ﻣﻦ ﯾﺆل أﻣﺮه اﻟﯽ اﻻﯾﻤﺎن ]‪.[[3‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺛﺎﻧﯽ‪ :‬ﻣﺎﻧﻊ از ﺗﻌـﺬﯾﺐ ﮐﻔﺎر ﻋﻠﻢ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺤﺼﻮل اوﻻد ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ از اﯾﺸﺎن ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺗﻔﺴـﯿﺮ‬‫ﺛﺎﻟﺚ‪:‬‬‫ﻋﻠﻢ او ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻪ اﺳﻼم ﺑﻌﺾ اﯾﺸﺎن‪ ،‬و ﭼﻮن اﯾﻦ ﻫﺮ دو وﺟﻪ در ﺣﺎرث ﻣﻔﻘﻮد ﺑﻮده‪ ،‬ﺗﻌﺬﯾﺐ او ﺟﺎﺋﺰ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ داﻧﺴﺘﻪ ﮐﻪ‬‫از او ﻣﺆﻣﻨﯽ ﻣﺘﻮﻟﺪ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻧﻪ ﺧﻮد او اﯾﻤﺎن ﺧﻮاﻫﺪ آورد‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ او را ﻫﻼك ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺗﻔﺴﯿﺮ اول‪ :‬ﻣﺮاد از آﯾﻪ‪َ :‬و ﻣﺎ ﮐﺎَن اﻟﱠﻠُﻪ ُﻣَﻌﱢﺬﺑَُﻬْﻢ َو ُﻫْﻢ َﯾْﺴَﺘْﻐِﻔُﺮوَن‬‫ﻋـﺪم ﺗﻌـﺬﯾﺐ ﻣﺆﻣﻨﺎﻧﯽ ﻫﺴﺖ ﮐﻪ در اﯾﺸﺎن ﺑﻮدﻧـﺪ و اﺳـﺘﻐﻔﺎر ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻟﻔﻆ اﮔﺮ ﭼﻪ ﻋﺎم اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﻣﺮاد از آن ﺧﺎص اﺳﺖ‪ ،‬و‬‫ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻢ اﺷـﮑﺎل ﺑﺮ ﺗﻌـﺬﯾﺐ ﺣﺎرث‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻤﺎن و اﺳـﺘﻐﻔﺎر ﻧـﺪاﺷﺖ و ﮐﻔﺮ ﺧﻮد ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬ﻻزم ﻧﯿﺎﯾﺪ‪ [1] .‬اﻟﺤـﺎرث ﺑﻦ ﻫﺸﺎم‪ :‬ﺑﻦ‬‫اﻟﻤﻐﯿﺮة اﻟﻤﺨﺰوﻣﯽ ﻣﺎت ﺑﺎﻟﻄﺎﻋﻮن ﺳﻨﮥ )‪.(18‬‬‫]‪ [2‬ﺣﮑﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﺰام‪ :‬ﺑﻦ ﺧﻮﯾﻠﺪ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (54‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 83‬از ‪220‬‬‫]‪ [3‬ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﻔﺨﺮ اﻟﺮازي ج ‪.15/158‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪118 :‬‬‫اﻣﺎ ﮔﻤﺎن اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﺗﻌـﺬﯾﺐ ﺣﺎرث واﻗﻊ ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬آﯾﺘﯽ ﻣﯽﺑﻮد از ﺟﻨﺲ آﯾﻪ اﺻـﺤﺎب ﻓﯿﻞ‪ ،‬و ﺑﺴـﺒﺐ وﻓﻮر ﻫﻤﻢ و دواﻋﯽ ﺑﺮ ﻧﻘﻞ‬‫ﭼﻨﯿﻦ أﻣﺮ‪ ،‬ﻣﯽﺑﺎﯾﺴﺖ ﮐﻪ آن را ﻣﺮدم ﺑﺴﯿﺎر ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪:‬‬‫ﭘﺲ ﻣﺨـﺪوش اﺳﺖ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺗﻤﺜﯿﻞ ﺗﻌﺬﯾﺐ ﺣﺎرث ﺑﺘﻌﺬﯾﺐ اﺻـﺤﺎب ﻓﯿﻞ ﻣﺤﺾ ﺗﺨﺪﯾﻊ و ﺗﺴﻮﯾﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺗﻌﺬﯾﺐ ﺟﻤﺎﻋﻪ ﮐﺜﯿﺮ را ﮐﻪ‬‫ﺑﺎﻫﺘﻤﺎم ﺗﻤﺎم ﺑﺮاي ﺗﺨﺮﯾﺐ ﮐﻌﺒﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﺤﺎرﺑﻪ و ﻣﻘﺎﺗﻠﻪ ﺧﺪﻣﻪ آن آﻣﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﺗﻌﺬﯾﺐ ﯾﮏ ﮐﺲ ﻗﯿﺎس ﻧﺘﻮان ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻼ ﺷـﺒﻬﻪ‬‫أﻣﺮ اول از آن ﻗﺒﯿﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺴـﺒﺐ ﺗﻮﻓﺮ دواﻋﯽ ﻣﺸـﻬﻮر و ﻣﺘﻮاﺗﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺨﻼف ﺗﻌـﺬﯾﺐ ﺷـﺨﺺ واﺣﺪ ﮐﻪ ﺗﻮﻓﺮ دواﻋﯽ در ﻧﻘﻞ آن‬‫ﻣﻤﻨﻮع اﺳﺖ‪ ،‬و اﻻ ﻻزم آﯾﺪ ﺑﻄﻼن ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻌﺠﺰات ﺟﻨﺎب ﺳﺮور ﮐﺎﺋﻨﺎت ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﮐﻪ ﺑﺤﺪ ﺗﻮاﺗﺮ ﻧﺮﺳﯿﺪه‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﻧﻘﻞ ﺗﻌﺬﯾﺐ ﺣﺎرث دواﻋﯽ اﺧﻔﺎء ﺑﺴﺒﺐ ﺗﻌﺼﺐ ﻣﺬﻫﺐ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺨﻼف ﺗﻌﺬﯾﺐ اﺻﺤﺎب ﻓﯿﻞ‪ ،‬ﻓﺎرﺗﺞ ﺑﺎب اﻟﻘﺎل و اﻟﻘﯿﻞ‪.‬‬‫و ادﻋـﺎي اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﻣﻨﮑﺮ ﺑﻮدن اﺳـﻨﺎد اﯾﻦ رواﯾﺖ ادﻋـﺎي ﻣﻨﮑﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ داﻧﺴـﺘﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ رواﯾﺖ را اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨـﮥ ﺑﺄﺳـﻨﺎد ﭘـﺪر ﺧﻮد از اﺋﻤﻪ‬‫ﻃﺎﻫﺮﯾﻦ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪.‬‬‫و اﻣﺎ ﺗﻌﻠﯿﻞ ﺑا ﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺑﻄﻼن اﯾﻦ رواﯾﺖ را ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ از اﯾﻦ رواﯾﺖ‪ ،‬اﺳﻼم ﺣﺎرث ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ او ﺑﻘﺒﻮل ﻣﺒﺎﻧﯽ ﺧﻤﺴﻪ اﻋﺘﺮاف ﮐﺮده‪،‬‬‫و ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ ﺑﺎﻟﻀـﺮورة ﮐﻪ ﮐﺴـﯽ از ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ را در ﻋﻬﺪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻋﺬاب ﻧﺰول ﺣﺠﺎره ﻧﺮﺳﯿﺪه‪ ،‬ﭘﺲ از‬‫ﻋﺠﺎﺋﺐ ﺗﻌﻠﯿﻼت و ﻃﺮاﺋﻒ ﺧﺰﻋﺒﻼت اﺳﺖ زﯾﺮا ﮐﻪ‪.‬‬‫اوﻻـ از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ اﻋﺘﺮاف ﺣﺎرث ﺑﻘﺒﻮل ﻣﺒﺎﻧﯽ ﺧﻤﺴﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﮐﻔﺮ و ارﺗـﺪاد او ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﺑﺎ از ﻗﺒﻮل‬‫ﺣ ﮑﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪119 :‬‬‫ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ درﺑﺎره ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻧﻤﻮده و ﺗﺼـﺪﯾﻖ آن ﺣﻀـﺮت ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﮐﻠﻤﻪ اﻟﱠﻠﻬّﻢ ان‬‫ﮐﺎن ﻣﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﻘﺎ ﺑﺮ زﺑﺎن آورده‪.‬‬‫و ﺛﺎﻧﯿﺎ ﻓﺮض ﮐﺮدﯾﻢ ﮐﻪ او ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻮد‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ادﻋﺎي ﺿـﺮورت ﻋـﺪم ﻧﺰول ﻋـﺬاب ﺣﺠﺎره ﺑﺮ أﺣـﺪي از ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻫﻤﭽﻮ‬‫ﮐﺴﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻤﻨﻮع و ﻣﺪﻓﻮع اﺳﺖ‪ ،‬و اﻟﻤﺪﻋﯽ ﻣﮑﺎﺑﺮ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﺎﻟﺪﻟﯿﻞ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ إﻟﯿﻪ ﻣﻦ ﺳﺒﯿﻞ‪.‬‬‫و ﺧﺎﺗﻤﻪ ﻣﻬﻤﻼت و آﺧﺮ ﺧﺮاﻓﺎت اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ اﺳـﺘﺪﻻل او اﺳﺖ ﺑﺮ ﮐـﺬب اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺑﻌـﺪم ذﮐﺮ ﺣﺎرث ﺑﻦ ﻧﻌﻤﺎن در ﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﺑﺎ وﺻـﻒ‬‫آﻧﮑﻪ اﺳـﻼم ﺣﺎرث ﺑﺰﻋﻢ او از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺛﺎﺑﺖ ﺷـﺪه‪ ،‬و اﯾﻦ ﺧﺒﻄﯽ اﺳﺖ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻗﺒﯿـﺢ‪ ،‬و ﺗﻮﻫﻤﯽ اﺳﺖ ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻓﻀـﯿﺢ! ﭼﻪ اوﻻ ﻫﺮ ﮔﺎه‬‫ﺣﺴﺐ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺣﺎرث از ﻗﺒﻮل اﻣﺮ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺳـﺮﺗﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬و در ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻧﮑﺎر ﺻﺪق آن ﺣﻀﺮت‬‫ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﮐﻠﻤﻪ اﻟﱠﻠﻬّﻢ ان ﮐﺎن ﻣﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﻘﺎ ﺑﺮ زﺑﺎن آورده‪ ،‬او ﮐﺎﻓﺮ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و او را از اﺳﻼم ﺑﻬﺮه ﻧﻤﺎﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺛﺒﻮت اﺳﻼم ﻇﺎﻫﺮي‬‫او در ﺳـﺎﺑﻖ ﺑﮑﺎر ﻧﻤﯽآﯾـﺪ‪ ،‬و آن ﻣﻮﺟﺐ دﺧﻮل او در ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻧﻤﯽﮔﺮدد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻣﺮاد از ﺻـﺤﺎﺑﯽ ﮐﺴـﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮت او ﺑﺮ اﺳـﻼم‬‫واﻗﻊ ﺷـﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﺮﺗﺪﯾﻦ و ﮐﺎﻓﺮﯾﻦ داﺧﻞ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻧﯿﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ رﺟﺎي ذﮐﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺎﻓﺮ ﻣﺮﺗﺪ در ﺻـﺤﺎﺑﻪ از ﻋﺠﺎﺋﺐ ﺗﻮﻫﻤﺎت ﻓﻀـﯿﺤﻪ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮا ﺣﻀﺮت اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻣﺎﻣﺖ و ﺟﻼﻟﺖ و ﺷﯿﺨﻮﺧﯿﺖ اﺳﻼم‪ ،‬ﻣﻌﻨﺎي ﺻﺤﺎﺑﯽ ﻫﻢ ﻧﺪاﻧﺴﺘﻪ ﮐﻪ از ﻋﻠﻤﺎي اﺳﻼم اﻣﯿﺪ‬‫ذﮐﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺎﻓﺮ ﻣﺮﺗﺪ در زﻣﺮه ﺻﺤﺎﺑﻪ ﮐﺮام دارد! و ﺛﺎﻧﯿﺎ ﻓﺮض ﮐﺮدﯾﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺎرث ﺣﺴﺐ زﻋﻢ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺑﯽدﯾﻦ و ا‬‫دﻟﯿﻞ ﻫﻔﺘﻢ از أدﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‪ :‬اﺳﺘﺸﻬﺎد ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‬‫اﺷﺎره‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 84‬از ‪220‬‬‫دﻟﯿﻞ ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ اﺳﺘﺸﻬﺎد ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ دﻟﯿﻞ واﺿﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ دﻻﻟﺖ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫آن ﺟﻨﺎب دارد‪ ،‬و اﯾﻦ اﺳﺘﺸﻬﺎد را ﺑﺴﯿﺎري از اﺋﻤﻪ أﻋﻼم و ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﻓﺨﺎم ﺳﻨﯿﻪ رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﻣﺜﻞ‪:‬‬‫‪ -1‬اﺳﺮاﺋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻟﺴﺒﯿﻌﯽ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪.‬‬‫‪ -2‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻬﺬﻟﯽ‪.‬‬‫‪ -3‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ أﺑﻮ ﻫﺎﺷﻢ اﻟﺨﺎرﻓﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪.‬‬‫‪ -4‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ أﺑﻮ اﺣﻤﺪ اﻟﺰﺑﯿﺮي اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﺤﺒﺎل ‪ -5‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ آدم ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻻﻣﻮي ‪ -6‬اﺳﻮد ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ ﺷﺎذان أﺑﻮ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺸﺎﻣﯽ ‪ -7‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق ﺑﻦ ﻫﻤﺎم اﻟﺼـﻨﻌﺎﻧﯽ ‪ -8‬ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺑﻬﺮام اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ أﺑﻮ اﺣﻤﺪ ‪ -9‬ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻘﻮارﯾﺮي‬‫‪ -10‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪125 :‬‬‫‪ -11‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺜﻨﯽ اﻟﻌﻨﺰي ‪ -12‬ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻔﺎن اﻟﻌﺎﻣﺮي ‪ -13‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺎﺻﻢ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ ‪ -14‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ‪ -15‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﻀﺎ اﻟﻤﺼﯿﺼﯽ ‪ -16‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ اﻟﺒﺰار ‪ -17‬أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺷﻌﯿﺐ اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‬‫‪ -18‬أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻮﺻﻠﯽ ‪ -19‬أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻋﻘﺪه‪.‬‬‫‪ -20‬اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟـﺒﺰار اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ ‪ -21‬اﺑﻮ اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ‪ -22‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺒﻐـﺪادي‬‫اﻟﻤﻌﺮوف ﺑـﺎﺑﻦ ﺷﺎﻫﯿﻦ ‪ -23‬اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺒﻐـﺪادي ‪ -24‬اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺠﻼـﺑﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑـﺎﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ ‪-25‬‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﺨﻠﻌﯽ ‪ -26‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻌﺎﺻـﻤﯽ ‪ -27‬ﻣﻮﻓﻖ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺄﺧﻄﺐ ﺧﻮارزم ‪ -28‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﺠﺰري ‪ -29‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻟﻨﺼﯿﺒﯽ ‪ -30‬ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻗﺰﻏﻠﯽ ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪126 :‬‬‫‪ -31‬ﻣﺤﺐ ﻟا ـﺪﯾﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻄـﺒﺮي ‪ -32‬اﺑﺮاﻫﯿـﻢ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻮﺻـﺎﺑﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ ‪ -33‬اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑـﺎﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‬‫اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ ‪ -34‬أﺑــﻮ ﺣﻔﺺ ﻋﻤﺮ ﺑـﻦ ﺣﺴـﻦ اﻟﻤﺮاﻏﯽ ‪ -35‬ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺠﺰري ‪ -36‬ﻧـﻮر اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﺴﻤﻬﻮدي ‪ -37‬ﺟﻼل اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ ‪ -38‬ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﺨﺎﻧﯽ اﻟﻘﺎدري ‪ -39‬ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ‪ -40‬ﺷﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤﮑﯽ ‪ -41‬ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪﺧﺎن‬‫ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ ‪ -42‬ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺪر ﻋﺎﻟﻢ ‪ -43‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﺻﻼح اﻻﻣﯿﺮ ‪ -44‬ﻣﻮﻟﻮي وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮي و ﻋﺒﺎرات اﮐﺜﺮ اﯾﻦ ﺣﻀﺮات‬‫ﺳﺎﺑﻘﺎ ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪ و ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات اﯾﻨﺠﺎ ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﺷﻮد‬‫اﺳﺘﺸﻬﺎد أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺷﺎﻓﻌﯽ«‬‫اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺰار اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ در »ﻓﻮاﺋـﺪ« ﺧﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ آن ﻣﻨﻘﻮل از ﺧـﻂ ﺧﻄﯿﺐ ﺑﻐـﺪادي در ﺧﺰاﻧﻪ ﺣﺮم ﻣﮑﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ‬‫ﻣﻮﺟﻮد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪127 :‬‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺮ اول آن اﺟـﺎزه ﯾﻮﺳﻒ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻘﻠـﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺑﺮاي أﺑﯽ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﯾﺤﯿﯽ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻫﺒﯿﺮه ﺛﺒﺖ اﺳﺖ و از آن‬‫ﺣﻘﯿﺮ رواﯾﺎت ﻋﺪﯾﺪه ﻧﻘﻞ ﮐﺮدم‪ ،‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫]ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ]‪ [3‬ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [4‬ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ أﺑﻮ اﺳﺮاﺋﯿﻞ اﻟﻤﻼﺋﯽ ]‪ ،[5‬ﻋﻦ اﻟﺤﮑﻢ ]‪ ،[6‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻠﯿﻤﺎن ]‪[7‬‬‫اﻟﻤﺆذن‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ :‬ان ﻋﻠﯿﺎ اﻧﺸﺪ اﻟﻨﺎس‪» :‬ﻣﻦ ﺳﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 85‬از ‪220‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﺳﺘﮥ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا ﺑﺬﻟﮏ و ﮐﻨﺖ ﻓﯿﻬﻢ ]‪.[8‬‬‫و ﺑﻌﺾ ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺤﺎﺳﻦ و ﻣﻔﺎﺧﺮ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺷﺎﻓﻌﯽ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷـﻨﯿﺪي ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات اﺋﻤﻪ ﻗﻮم ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻣـﺪح و اﻃﺮاي او اﯾﻨﺠﺎ ﻫﻢ‬‫ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﺷﻮد‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ در »اﻧﺴﺎب« ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻘﻠﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺪواﻧﯿﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(558‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ ﻫﺒﯿﺮة‪ :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻫﺒﯿﺮة ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻫﺒﯿﺮة اﻟﻮزﯾﺮ اﻟﻌﺒﺎﺳﯽ ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺒﻐﺪاد ﺳﻨﮥ )‪ (560‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻫﻮ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﺎﻏﻨﺪي ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(283‬‬‫]‪ [4‬ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ‪ :‬اﻟﻌﺒﺴﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(213‬‬‫]‪ [5‬أﺑﻮ اﺳﺮاﺋﯿﻞ اﻟﻤﻼﺋﯽ‪ :‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻔﮥ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(169‬‬‫]‪ [6‬ﻫﻮ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﻦ ﻋﺘﺒﮥ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﮑﻨﺪي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (114‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬ﻫﻮ ﻣﻦ ﮐﺒﺎر اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ‪.‬‬‫]‪ [8‬ﺣﮑﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺰاز ﻏﯿﺮ واﺣﺪ‪ :‬ﻣﻨﻬﻢ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪.7/346‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪128 :‬‬‫]اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪوﯾﻪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﺑﻨﺎن اﻟﺠﺒﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻣﻦ اﻫﻞ ﺑﻐـﺪاد‪ ،‬ﺷـﯿﺦ ﺛﻘـﮥ‪ ،‬ﺻﺪوق‪ ،‬ﺛﺒﺖ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ‬‫اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﺘﺼـﻨﯿﻒ ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه‪ ،‬أﻣﻠﯽ و ﺣـﺪث ﻋﻦ ﻋﺎﻣﮥ ﺷـﯿﻮخ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬ﻣﺜﻞ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [1‬ﺑـﻦ اﻟﺠﻬﻢ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻗﻼﺑـﮥ ]‪ [2‬اﻟﺮﻗﺎﺷﯽ‪ ،‬و‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ]‪ [3‬ﺷﺪاد اﻟﻤﺴﻤﻌﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ]‪ [4‬ﻏﺎﻟﺐ ﺑﻦ ﺣﺮب‪ ،‬و ﻋﻤﺘﻪ‪.‬‬‫ﮐﺘﺐ ﻋﻨﻪ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟـﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫رزق اﻟﺒﺰار‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷﺎذان ]‪.[5‬‬‫و آﺧﺮ ﻣﻦ روي ﻋﻨﻪ أﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ ]‪ [6‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻏﯿﻼن اﻟﺒﺰاز ﮐﺎﻧﺖ وﻻدﺗﻪ ﺑﺠﺒﻞ و ﺳﮑﻦ ﺑﻐﺪاد‪.‬‬‫و ﺟﻤﻊ أﺑﻮاﺑﺎ و ﺷﯿﻮﺧﺎ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﻋﻨﻪ ﻗﺪﯾﻤﺎ و ﺣﺪﯾﺜﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺑﻌﺾ اﻟﻨﺎس‪ :‬رأﯾﺖ ﺟﺰءا ﻓﯿﻪ ﻣﺠﻠﺲ‪ ،‬ﮐﺘﺐ ﻋﻦ اﺑﻦ ﺻﺎﻋـﺪ ]‪ [7‬ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎﻧﯽ ﻋﺸﺮة و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺑﻌﺪه ﻣﺠﻠﺲ ﮐﺘﺐ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﻣﻨﻌﺖ اﻟـﺪﯾﻠﻢ ﺑﺒﻐـﺪاد اﻟﻨﺎس أن ﯾـﺬﮐﺮوا ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬و ﮐﺘﺒﺖ ﺳﺐ اﻟﺴـﻠﻒ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺴﺎﺟـﺪ‪ ،‬ﮐﺎن أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﯾﺘﻌﻤﺪ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻮﻗﺖ اﻣﻼء اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﻓﯽ ]‪ [1‬ﻫﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺠﻬﻢ ﺑﻦ ﻫﺎرون اﻟﺴﻤﺪي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (277‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ ﻗﻼﺑﮥ اﻟﺮﻗﺎﺷﯽ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (276‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﺪاد اﻟﻤﺴﻤﻌﯽ‪ :‬أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (278‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻫﻮ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﺗﻤﺘﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻏﺎﻟﺐ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (283‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷﺎذان‪ :‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(415‬‬‫]‪ [6‬أﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ اﺑﻦ ﻏﯿﻼن اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﺒﺰاز اﻟﺒﻐﺪادي ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (440‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ‪ :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(318‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪129 :‬‬‫ﺟﺎﻣﻊ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻣﺴﺠﺪه ﺑﺒﺎب اﻟﺸﺎم‪ ،‬و ﯾﻔﻌﻞ ذﻟﮏ ﺣﺴﺒﮥ و ﯾﻌﺪه ﻗﺮﺑﮥ‪.‬‬‫و ﮐـﺎن اﻟـﺪارﻗﻄﻨﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ ﺛﻘـﮥ‪ ،‬ﻣﺄﻣﻮن‪ ،‬ﻣﺎ ﮐﺎن ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﺰﻣﺎن أوﺛﻖ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻟﻪ اﻻ اﺻﻮﻻ ﺻـﺤﯿﺤﮥ ﻣﺘﻘﻨـﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ‬‫ﺿﺒـﻂ ﺳـﻤﺎﻋﻪ ﻓﯿﻬـﺎ أﺣﺴﻦ اﻟﻀـﺒﻂ وﻟـﺪ ﻓﯽ ﺟﻤـﺎدي ﺳـﻨﮥ ﺳﺘﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﺑﺠﺒﻞ‪ ،‬و ﻣﺎت ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠـﮥ ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‬‫ﺑﺒﻐﺪاد[ ]‪.[1‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ در »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 86‬از ‪220‬‬‫]اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬اﻻﻣﺎم اﻟﺤﺠـﮥ اﻟﻤﻔﯿﺪ‪ ،‬ﻣﺤﺪث اﻟﻌﺮاق‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪوﯾﻪ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﺒﺰاز‪ ،‬ﻣﻮﻟﺪه ﺑﺠﺒﻞ‬‫ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺘﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪.‬‬‫و اول ﺳـﻤﺎﻋﻪ ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺴﻤﻊ ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﺳـﻬﻞ اﻟﻮّﺷﺎء‪ ،‬ﺧﺎﺗﻤﮥ أﺻـﺤﺎب اﺑﻦ ﻋﻠﯿﮥ ]‪ ،[3‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﺪاد اﻟﻤﺴـﻤﻌﯽ‬‫ﺧﺎﺗﻤـﮥ اﺻـﺤﺎب ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻘﻄﺎن‪ ،‬و أﺑﺎ ﻗﻼﺑﮥ اﻟﺮﻗﺎﺷـﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﺮج ]‪ [4‬اﻷزرق‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺠﻬﻢ اﻟﺴـﻤﺮي‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ روح‬‫اﻟﻤﺪاﺋﻨﯽ ]‪ ،[5‬و اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻘﺎﺿﯽ ]‪ ،[6‬و أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ]‪ [7‬أﺑﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﺑﻌﺪﻫﻢ ﻓﺎﮐﺜﺮ و ارﺗﺤﻞ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﯽ اﻟﺠﺰﺑﺮة واﻟﯽ ﻣﺼﺮ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ]‪ [1‬أﻧﺴﺎب اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ ج ‪.3/381‬‬‫]‪ [2‬ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﺳﻬﻞ اﻟﻮّﺷﺎء ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺒﻐﺪاد ﺳﻨﮥ )‪.(278‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ ﻋﻠﯿﮥ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﻘﺴﻢ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(193‬‬‫]‪ [4‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﺮج اﻻزرق اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺒﻐﺪاد ﺳﻨﮥ )‪.(282‬‬‫]‪ [5‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ روح أﺑﻮ أﺣﻤﺪ ﻋﺒﺪوس اﻟﻤﺪاﺋﻨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(274‬‬‫]‪ [6‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻘﺎﺿﯽ‪ :‬ﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(282‬‬‫]‪ [7‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (281‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪130 :‬‬‫ﺣﺪث ﻋﻨﻪ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺷﺎﻫﯿﻦ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷﺎذان‪ ،‬و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻤﺤﺎﻣﻠﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﺑﺸﺮان‪ ،‬و اﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﺑﻦ ﻏﯿﻼن‪ ،‬و ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﮐﺎن ﺛﻘﮥ‪ ،‬ﺛﺒﺘﺎ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬ﺟﻤﻊ أﺑﻮاﺑﺎ و ﺷﯿﻮﺧﺎ‪.‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﯽ اﺑﻦ ﻣﺨﻠﺪ‪ :‬اﻧﻪ رأي ﻣﺠﻠﺴﺎ ﻗﺪ ﮐﺘﺐ ﻋﻦ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ ﺣﯿﻮة اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺣﻤﺰة ﻟا ﺴﻬﻤﯽ ]‪ :[1‬ﺳﺌﻞ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺛﻘﮥ ﻣﺄﻣﻮن ﺟﺒﻞ‪ ،‬ﻣﺎ ﮐﺎن ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻮﻗﺖ أﺣﺪ أوﺛﻖ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ :‬ﻫﻮ اﻟﺜﻘﮥ اﻟﻤﺄﻣﻮن اﻟﺬي ﻟﻢ ﯾﻐﻤﺰ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﺎت ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳﻨﮥ ارﺑﻊ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫]أﻧﺒﺄﻧﺎ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟـّﺴ ﻼم‪ ،‬و اﻟﻤﺴـﻠﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ ،[2‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻔﻘﯿﻪ و آﺧﺮون‪ ،‬ﻗـﺎﻟﻮا‪ :‬أﻧـﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬أﻧـﺎ اﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺼـﯿﻦ‪ ،‬اﻧﺎ اﺑﻦ ﻏﯿﻼن‪ ،‬أﻧﺎ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺑﺄﺣﺪ ﻋﺸﺮ ﺟﺰءا ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺠﻬﻢ اﻟﺴﻤﺮي‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﯾﻌﻠﯽ ]‪ ،[3‬و‬‫ﯾﺰﯾﺪ ]‪ ،[4‬ﻋﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ]‪ ،[5‬ﻋﻦ ﻋﺎﻣﺮ ]‪ ،[6‬اﻧﻪ ﺳﺌﻞ ﻋﻦ رﺟﻞ ﻧﺬر ان ﯾﻤﺸﯽ اﻟﯽ اﻟﮑﻌﺒﮥ‪ ،‬ﻓﻤﺸﯽ ﻧﺼﻒ اﻟﻄﺮﯾﻖ‪ ،‬ﺛﻢ رﮐﺐ‪ ،‬ﻗﺎل ]‪ [1‬ﺣﻤﺰة‬‫اﻟﺴﻬﻤﯽ‪ :‬ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(427‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺴﻠﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ :‬ﺑﻦ اﻟﻤﺴﻠﻢ ﺑﻦ ﻋﻼن اﻟﻤﺴﻨﺪ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (680‬ه‬‫]‪ [3‬ﯾﻌﻠﯽ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (209‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﯾﺰﯾﺪ‪ :‬ﺑﻦ ﻫﺎرون ﺑﻦ زاذي اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻮاﺳﻄﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(206‬‬‫]‪ [5‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ‪ :‬ﺑﻦ أﺑﯽ ﺧﺎﻟﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(145‬‬‫]‪ [6‬ﻋﺎﻣﺮ‪ :‬ﺑﻦ ﺷﺮاﺣﯿﻞ اﺑﻮ ﻋﻤﺮو اﻟﺸﻌﺒﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(103‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪131 :‬‬‫ﻗـﺎل اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس‪ :‬إذا ﮐـﺎن ﻋـﺎم ﻗﺎﺑـﻞ ﻓﻠﯿﺮﮐﺐ ﻣﺎ ﻣﺸـﯽ و ﻟﯿﻤﺶ ﻣﺎ رﮐﺐ و ﯾﻨﺤﺮ ﺑﺪﻧـﮥ[ ]‪ [1‬و ﻧﯿﺰ ذﻫـﺒﯽ در »ﻋـﺒﺮ« در وﻗـﺎﺋﻊ ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و‬‫ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯿﻬـﺎ اﺑـﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺒﻐـﺪادي اﻟـﺒﺰار اﻟﻤﺤـﺪث ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠـﮥ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺧﻤﺲ و ﺗﺴـﻌﻮن ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 87‬از ‪220‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻐﯿﻼﻧﯿﺎت‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﻏﯿﻼن آﺧﺮ ﻣﻦ روي ﻋﻨﻪ ﺗﻠﮏ اﻻﺟﺰاء‪ ،‬اﻟﺘﯽ ﻫﯽ ﻓﯽ اﻟﺴﻤﺎء ﻋﻠﻮا‪.‬‬‫روي ﻋﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﺳﻬﻞ اﻟﻮّﺷﺎء‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺠﻬﻢ اﻟﺴﻤﺮي‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﺪاد اﻟﻤﺴﻤﻌﯽ ]‪ ،[2‬و ﻃﺒﻘﺘﻬﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﮐﺎن ﺛﻘﮥ ﺛﺒﺘﺎ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﺘﺼﻨﯿﻒ‪ ،‬ﺟﻤﻊ اﺑﻮاﺑﺎ و ﺷﯿﻮﺧﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫و ﻟﻤﺎ ﻣﻨﻌﺖ اﻟﺪﯾﻠﻢ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ذﮐﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬و ﮐﺘﺒﻮا اﻟﺴﺐ ﻋﻠﯽ أﺑﻮاب اﻟﻤﺴﺎﺟﺪ‪.‬‬‫ﮐﺎن ﯾﺘﻌﻤﺪ اﻣﻼء أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻣﻊ ]‪[3‬‬‫اﺳﺘﺸﻬﺎد ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ«‬‫و اﺑـﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺠﻼـﺑﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑـﺎﺑﻦ اﻟﻤﻐـﺎزﻟﯽ ]‪ [4‬در ﮐﺘـﺎب »ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑـﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم« ﻋﻠﯽ ﻣـﺎ ﻓﯽ‬‫»اﻟﻌﻤﺪة« ﻻﺑﻦ ]‪ [1‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪.3/880‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺴﻤﻌﯽ‪) :‬ﺑﮑﺴﺮ اﻟﻤﯿﻢ اﻻوﻟﯽ و ﻓﺘﺢ اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ( ﻧﺴﺒﮥ اﻟﯽ اﻟﻤﺴﺎﻣﻌﮥ و ﻫﯽ ﻣﺤﻠﮥ ﺑﺎﻟﺒﺼﺮة‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪2/307‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻮاﺳﻄﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (483‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪132 :‬‬‫ﺑﻄﺮﯾﻖ ]‪ ،[1‬ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫]ﺣـﺪﺛﻨﯽ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ ﻗﺪم ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺑﻮاﺳﻂ اﻣﻼ ﻣﻦ ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻟﻌﺸـﺮ ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ ﺷـﻬﺮ رﻣﻀﺎن ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و‬‫ﺛﻼﺛﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﻬﺪي ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﯾﻮب اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ]‪ ،[3‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ]‪[4‬‬‫ﺑﻦ ﮐﯿﺴﺎن اﻟﺜﻘﻔﯽ اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ]‪ [5‬ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻟﺒﺠﻠﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻣﺴـﻌﺮ ﺑﻦ ﮐﺪام ]‪ ،[6‬ﻋﻦ ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﻣﺼﺮف ]‪،[7‬‬‫ﻋﻦ ﻋﻤﯿﺮة ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ]‪ ،[8‬ﻗﺎل‪ :‬ﺷـﻬﺪت ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺒﺮ ﻧﺎﺷﺪ أﺻـﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﺳﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﯾﻘﻮل ﻣـﺎ ﻗﺎل‪ ،‬ﻓﻠﯿﺸـﻬﺪ«‪ ،‬ﻓﻘﺎم اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ رﺟﻼ‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨـﺪري‪ ،‬و اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و اﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ ]‪،[9‬‬‫ﻓﺸﻬﺪوا اﻧﻬﻢ ﺳﻤﻌﻮا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ ]‪ [1‬اﺑﻦ اﻟﺒﻄﺮﯾﻖ‪ :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺤﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (600‬ه‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﻨﻘﺎش اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(414‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ :‬ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (360‬ه‬‫]‪ [4‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺜﻘﻔﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺷﺎذوﯾﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(291‬‬‫]‪ [5‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺒﺠﻠﯽ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(227‬‬‫]‪ [6‬ﻣﺴﻌﺮ ﺑﻦ ﮐﺪام )ﺑﮑﺴﺮ اﻟﮑﺎف( ﺑﻦ ﻇﻬﯿﺮ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(153‬‬‫]‪ [7‬ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﻣﺼﺮف اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(112‬‬‫]‪ [8‬ﻋﻤﯿﺮة ﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬اﻟﺼﺤﯿﺢ ﻋﻤﯿﺮة ﺑﻦ ﺳﻌﺪ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ وﺛﻘﻪ اﺑﻦ ﺣﯿﺎن ﻓﯽ اﻟﺘﻘﺮﯾﺐ ‪291‬‬‫]‪ [9‬ﻻ ﯾﺨﻔﯽ أن أﻧﺴﺎ ﮐﺎن ﻣﻤﻦ ﺣﻮل اﻟﻤﻨﺒﺮ ﻻ ﻣﻦ ﺷﻬﻮد اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ -‬راﺟﻊ اﻟﻐﺪﯾﺮ ج ‪1/182‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪133 :‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 88‬از ‪220‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ‪ :‬ﻗﺎل اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺪ روي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻧﺤﻮ ﻣﺎﺋﮥ ﻧﻔﺲ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﺸﺮة‪ ،‬و ﻫﻮ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻻ اﻋﺮف ﻟﻪ ﻋﻠﮥ ﺗﻔﺮد‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻬﺬه اﻟﻔﻀﯿﻠﮥ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﺸﺮﮐﻪ ﻓﯿﻬﺎ أﺣﺪ[ ]‪[1‬‬‫اﺳﺘﺸﻬﺎد ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ أﺧﻄﺐ ﺧﻮارزم«‬‫و ﻣﻮﻓﻖ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺄﺧﻄﺐ ﺧﻮارزم ]‪ [2‬در ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﺑﻬﺬا اﻻﺳـﻨﺎد ﻋﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ]‪ [3‬ﻫـﺬا ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺠﺒﺎر اﻟﺴـﮑﺮي ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ‬‫اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺼﻔﺎر ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﺮﻣﺎدي ]‪ [4‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق ]‪ [5‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ]‪ [1‬اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ ﻻﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ‪:‬‬‫‪ 26‬ح ‪ [2] 38‬اﺧﻄﺐ ﺧﻮارزم‪ :‬اﻟﻤﻮﻓﻖ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (568‬ه ]‪ [3‬ﻫﻮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (458‬ه‬‫]‪ [4‬اﻟﺮﻣﺎدي‪ :‬اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (265‬ه ]‪ [5‬ﻋﺒـﺪ اﻟﺮزاق‪ :‬ﺑﻦ ﻫﻤﺎم ﺑﻦ ﻧﺎﻓﻊ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺼـﻨﻌﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(211‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪134 :‬‬‫اﺳﺮاﺋﯿﻞ ]‪ ،[1‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق ]‪ [2‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﺳﻌﯿﺪ ]‪ [3‬ﺑﻦ وﻫﺐ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ ﺧﯿﺮ ]‪ [4‬اﻧﻬﻤﺎ ﺳـﻤﻌﺎ ﻋﻠﯿﺎ ﺑﺮﺣﺒﮥ اﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻧﺸﺪ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﻦ‬‫ﺳﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬ﻓـﺎن ﻋﻠﯿـﺎ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﻋـﺪة ﻣﻦ اﺻـﺤﺎب اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪،‬‬‫ﻓﺸﻬﺪوا اﻧﻬﻢ ﺳﻤﻌﻮا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻗـﺎل )رض(‪ :‬ﯾﻘـﺎل‪ :‬ﻧﺸـﺪﺗﮏ اﻟﱠﻠﻪ و ﻧﺎﺷـﺪﺗﮏ اﻟﱠﻠﻪ و اﻧﺸـﺪﺗﮏ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬أي ﺳﺄﻟﺘـﮏ ﺑـﺎﻟّﻠﻪ‪ ،‬و ﻃﻠﺒﺖ إﻟﯿـﮏ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺠﺎز ﻗﻮﻟﻬﻢ‪ :‬ﻧﺸـﺪ اﻟﻀﺎﻟﮥ‬‫ﯾﻨﺸﺪﻫﺎ إذا ﻃﻠﺒﻬﺎ‪ ،‬و أﻧﺸﺪﻫﺎ ﻋﺮﻓﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﯾﺼﯿﺦ ﻟﻠﻨﺒﺄة اﺳﻤﺎﻋﻪ اﺻﺎﺧﮥ اﻟﻨﺎﺷﺪ ﻟﻠﻤﻨﺸﺪ[ ]‪.[5‬‬‫اﺳﺘﺸﻬﺎد ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ )ع( ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ‬‫و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﺠﺰري اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ‪ ،‬ﮐﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ]‪ [6‬در وﻓﯿﺎت ﺑﻤﺪح او ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ اﻟﮑﺮم ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ]‪ [1‬اﺳـﺮاﺋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق اﻟﺴﺒﯿﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫)‪(162‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﻟﺴﺒﯿﻌﯽ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(127‬‬‫]‪ [3‬ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ وﻫﺐ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (76‬ه‬‫]‪ [4‬ﻋﺒﺪ ﺧﯿﺮ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ اﺑﻮ ﻋﻤﺎرة اﻟﻤﺨﻀﺮﻣﯽ‬‫]‪ [5‬اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ ﻟﻠﺨﻮارزﻣﯽ‪95 :‬‬‫]‪ [6‬اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (681‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪135 :‬‬‫اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري‪ ،‬اﻟﻤﻠﻘﺐ ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺑﺎﻟﺠﺰﯾﺮة و ﻧﺸﺄ ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﺻﺎر اﻟﯽ اﻟﻤﻮﺻﻞ ﻣﻊ واﻟﺪه و أﺧﻮﯾﻪ‪ ،‬اﻻﺗﯽ ذﮐﺮﻫﻤﺎ ان ﺷﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﺳـﮑﻦ اﻟﻤﻮﺻﻞ و ﺳﻤﻊ ﺑﻬﺎ ﻣﻦ أﺑﯽ‬‫اﻟﻔﻀﻞ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺨﻄﯿﺐ ]‪ [1‬اﻟﻄﻮﺳﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺘﻪ‪ ،‬و ﻗﺪم ﺑﻐﺪاد ﻣﺮارا ﺣﺎﺟﺎ و رﺳﻮﻻ ﻣﻦ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﻮﺻﻞ‪ ،‬و ﺳﻤﻊ ﺑﻬﺎ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 89‬از ‪220‬‬‫اﻟﺸﯿﺨﯿﻦ‪ :‬أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﯾﻌﯿﺶ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﺻﺪﻗﮥ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﺣﻤﺪ ]‪ [3‬ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﻮﻓﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪.‬‬‫ﺛﻢ رﺣﻞ اﻟﯽ اﻟﺸﺎم و اﻟﻘـﺪس‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﻫﻨﺎك ﻣﻦ ﺟﻤﺎﻋـﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺎد اﻟﯽ اﻟﻤﻮﺻﻞ و ﻟﺰم ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻨﻘﻄﻌﺎ اﻟﯽ اﻟﺘﻮﻓﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﻈﺮ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﺑﯿﺘﻪ ﻣﺠﻤﻊ اﻟﻔﻀﻞ ﻻﻫﻞ اﻟﻤﻮﺻﻞ و اﻟﻮاردﯾﻦ ﻋﻠﯿﻬﺎ‪.‬‬‫و ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ ﺣﻔﻆ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﻣﻌﺮﻓﺘﻪ و ﻣﺎ ﯾﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻟﻠﺘﻮارﯾﺦ اﻟﻤﺘﻘﺪﻣﮥ و اﻟﻤﺘﺄﺧﺮة‪ ،‬و ﺧﺒﯿﺮا ﺑﺄﻧﺴﺎب اﻟﻌﺮب و أﺧﺒﺎرﻫﻢ و أﯾﺎﻣﻬﻢ‬‫و وﻗﺎﺋﻌﻬﻢ ]‪ -[4‬اﻟﺦ‪.‬‬‫در »اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ«‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﺎﺗﺐ ﺟﻠﺒﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﺑﺬﮐﺮ آن ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫»اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ« ﻣﺠﻠﺪ ﻟﻠﺸﯿﺦ ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﺳﺒﻌﮥ آﻻف و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﺗﺮﺟﻤﮥ‪ ،‬و اﺳﺘﺪرك ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﺎت ﻣﻦ ﺗﻘﺪﻣﻪ‪ ،‬و ﺑﯿﻦ أوﻫﺎﻣﻬﻢ‪ [1] .‬اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﻄﻮﺳﯽ‪ :‬اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻤﻮﺻﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(578‬‬‫]‪ [2‬ﯾﻌﯿﺶ ﺑﻦ ﺻﺪﻗﮥ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺮاﺗﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (593‬ه‬‫]‪ [3‬اﺑﻮ اﺣﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (607‬ه‬‫]‪ [4‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪3/348‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪136 :‬‬‫ﻗﺎﻟﻪ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﺗﺠﺮﯾﺪ أﺳﻤﺎء اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ« و ﻫﻮ ﻣﺨﺘﺼﺮ »اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ«‪:‬‬‫أوﻟﻪ‪ :‬اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﻌﻠﯽ اﻻـﻋﻠﯽ‪ -‬اﻟـﺦ‪ ،‬ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ان ﮐﺘـﺎب اﺑﻦ اﻻـﺛﯿﺮ ﻧﻔﯿﺲ‪ ،‬ﻣﺴـﺘﻘﺺ ﻻﺳـﻤﺎء اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ اﻟـﺬﯾﻦ ذﮐﺮوا ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺐ اﻻرﺑﻌﮥ‬‫اﻟﻤﺼـﻨﻔﮥ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬و ﻫﯽ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻣﻨﺪه ]‪ ،[1‬و ﮐﺘﺎب أﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ ]‪ ،[2‬و ﮐﺘﺎب أﺑﯽ ﻣﻮﺳﯽ ]‪ [3‬اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯿﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﻮ ذﯾﻞ ﮐﺘﺎب‬‫اﺑﻦ ﻣﻨﺪه‪ ،‬و ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ ]‪ -[[4‬اﻟﺦ ]‪ [5‬ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬زﯾﺪ ﺑﻦ ﺷﺮاﺣﯿﻞ و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺷﺮاﺣﯿﻞ اﻻﻧﺼﺎري‪.‬‬‫اﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ ﮐﺘﺎﺑﮥ‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﺣﻤﺰة ]‪ [6‬ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻌﻠﻮي اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﺒﺎﻃﺮﻗﺎﻧﯽ ]‪ ،[7‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﺑا ﻮ ﻣﺴﻠﻢ‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺷـﻬﺪل اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ]‪ [8‬اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﺪة‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﮥ‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﺤﺴﻦ ]‪ [9‬ﺑﻦ زﯾﺎد ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺒﺼـﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﯾﻌﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺮة‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ]‪ [1‬اﺑﻦ‬‫ﻣﻨـﺪة ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (395‬ه ]‪ [2‬اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ‪ :‬اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫)‪ (430‬ه‪ [3] .‬اﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (581‬ه ]‪ [4‬اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺒﺮ‪ :‬ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫)‪ [5] (463‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ [6] 1/82‬ﺣﻤﺰة ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻌﻠﻮي اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﺼﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (517‬ه ]‪ [7‬اﻟﺒﺎﻃﺮﻗﺎﻧﯽ‪ :‬اﺣﻤﺪ‬‫ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻤﻘﺮي اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (460‬ه ]‪ [8‬اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس‪ :‬اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻋﻘﺪة اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (333‬ه ]‪ [9‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ‬‫زﯾﺎد‪ :‬اﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﻠﺆﻟﺆي ﻗﺎﺿﯽ اﻟﮑﻮﻓﮥ ﺗﻮﻓﯽ )‪ (204‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪137 :‬‬‫ﺟﺪه ﯾﻌﻠﯽ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻣﺮة ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ‬‫ﻋﺎداه«‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺪم ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﻟﮑﻮﻓﮥ ﺗﺸﺪ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﺳـﻤﻊ ذﻟﮏ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻧﺘﺸﺪ ﻟﻪ ﺑﻀﻌﮥ ﻋﺸﺮ‬‫رﺟﻼ ﻣﻨﻬﻢ ﯾﺰﯾﺪ او زﯾﺪ ﺑﻦ ﺷﺮاﺣﯿﻞ اﻻﻧﺼﺎري‪ -‬اﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ ]‪.[[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ در اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ در ﺗﺮﺟﻤﮥ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫أﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻔﻘﯿﻪ ﺑﺄﺳﻨﺎده اﻟﯽ أﺑﯽ ﯾﻌﻠﯽ ]‪ [3‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ اﻟﻘﻮارﯾﺮي ]‪ [4‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﻮﻧﺲ ]‪ [5‬ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﺰﯾﺪ‬‫]‪ [6‬ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺎد‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ]‪ [7‬أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﺷـﻬﺪت ﻋﻠﯿﺎ ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ ﯾﻨﺎﺷﺪ اﻟﻨﺎس‪ :‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺳﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ﻟﻤﺎ ﻗﺎم؟ ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ :‬ﻓﻘﺎم اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ ﺑﺪرﯾﺎ‪ ،‬ﮐﺎﻧﯽ اﻧﻈﺮ اﻟﯽ أﺣﺪﻫﻢ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﺳﺮاوﯾﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ اﻧﺎ ﺳـﻤﻌﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪» :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ و ازواﺟﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 90‬از ‪220‬‬‫اﻣﻬﺎﺗﻬﻢ؟«‪ [1] ،‬ﯾﻌﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺮة ﺑﻦ وﻫﺐ اﻟﺜﻘﻔﯽ اﺑﻮ ﻣﺮازم اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ‬‫]‪ [2‬أﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ ج ‪2/233‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﻮﺻﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (307‬ه‬‫]‪ [4‬اﻟﻘﻮارﯾﺮي‪ :‬ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(235‬‬‫]‪ [5‬ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ :‬اﻟﮑﻨﺪي اﻟﺒﺼﺮي‪ ،‬ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪.9/236‬‬‫]‪ [6‬ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺎد اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(136‬‬‫]‪ [7‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪3/6 (82‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪138 :‬‬‫ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫و ﻗﺪ روي ﻣﺜﻞ ﻫﺬا ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و زاد‪ :‬ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪:‬‬‫ﯾﺎ اﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ! اﺻﺒﺤﺖ اﻟﯿﻮم وﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ ]‪.[[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻧﺎﺟﯿﮥ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ رواﯾﺘﯽ از أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ أﯾﻀﺎ إﺟﺎزة‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﺸﺮﯾﻒ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻌﻠﻮي‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻤﻘﺮي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺑا ﻮ ﻣﺴﻠﻢ‬‫ﺑﻦ ﺷـﻬﺪل‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘـﺪة‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﮥ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ زﯾﺎد‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺒﺼـﺮي‪ ،‬ﻋﻦ‬‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﯾﻌﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺮة‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺪه ﯾﻌﻠﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ‬‫ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺪم ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم اﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬ﻧﺸﺪ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﺎﻧﺘﺸﺪ ﻟﻪ ﺑﻀـﻌﮥ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ ﻓﯿﻬﻢ اﺑﻮ اﯾﻮب‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻨﺰل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻧﺎﺟﯿﮥ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻟﺨﺰاﻋﯽ‪ :‬اﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ و اﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ ]‪.[[3‬‬‫و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]اﺑﻮ زﯾﻨﺐ ﺑﻦ ﻋﻮف اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬روي اﻻﺻﺒﻎ ]‪ [4‬ﺑﻦ ﻧﺒﺎﺗﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺸﺪ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم اﻟﻨﺎس‪ :‬ﻣﻦ ﺳﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ]‪ [1‬اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب اﻻﻧﺼﺎري اﻻوﺳﯽ ﻧﺰﯾﻞ اﻟﮑﻮﻓﮥ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(72‬‬‫]‪ [2‬اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ ج ‪4/28‬‬‫]‪ [3‬اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ ج ‪5/6‬‬‫]‪ [4‬اﺻﺒﻎ ﺑﻦ ﻧﺒﺎﺗﻪ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪139 :‬‬‫ﻣﺎ ﻗﺎل‪ ،‬اﻻ ﻗﺎم؟ ﻓﻘﺎم ﺑﻀﻌﮥ ﻋﺸﺮ ﻓﯿﻬﻢ اﺑﻮ اﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري‪ [1] ،‬و اﺑﻮ زﯾﻨﺐ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﻧﺸﻬﺪ اﻧﺎ ﺳﻤﻌﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و أﺧﺬ ﺑﯿﺪك ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ ﻓﻘﺎل‪» :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﺸﻬﺪون اﻧﯽ ﻗﺪ ﺑﻠﻐﺖ و ﻧﺼﺤﺖ«؟‬‫ﻗﺎل‪» :‬أﻻ ان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ وﻟﯿﯽ و أﻧﺎ وﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬـﺬا ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه و أﺣﺐ ﻣﻦ‬‫أﺣﺒﻪ و أﻋﻦ ﻣﻦ أﻋﺎﻧﻪ و اﺑﻐﺾ ﻣﻦ اﺑﻐﻀﻪ«‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ ]‪.[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]اﺑﻮ ﻗﺪاﻣـﮥ اﻻﻧﺼـﺎري‪ ،‬أورده اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧـﺎ اﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ اذﻧﺎ‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﺸـﺮﯾﻒ اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻌﻠﻮي‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ‬‫اﻟﻔﻀـﻞ اﻟﺒﺎﻃﺮﻗـﺎﻧﯽ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧـﺎ اﺑﻮ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ ﺷـﻬﺪل‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧـﺎ اﺑﻮ اﻟﻌﺒـﺎس اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻔﻀﻞ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‬‫اﻻﺷﻌﺮي ]‪ ،[3‬اﺧﺒﺮﻧﺎ رﺟﺎ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ]‪ ،[4‬ﻋﻦ ﻓﻄﺮ‪ [5] ،‬و اﺑﻦ اﻟﺠـﺎرود‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ]‪ ،[6‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻋﻨﺪ ﻋﻠﯽ‬‫رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻦ ﺷﻬﺪ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬اﻻ ﻗﺎم«؟ ]‪ [1‬اﺑﻮ أﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري‪ :‬ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(50‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 91‬از ‪220‬‬‫]‪ [2‬اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ ج ‪5/205‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻔﻀﻞ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ رﻣﺎﻧﮥ اﻻﺷﻌﺮي اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﮑﻮﻓﯽ وﺛﻘﻪ اﻟﻨﺠﺎﺷﯽ ﻓﯽ رﺟﺎﻟﻪ‬‫]‪ [4‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪ :‬اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (223‬ه‬‫]‪ [5‬ﻓﻄﺮ‪ :‬ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻔﮥ اﻟﺨﯿﺎط اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (155‬ه‬‫]‪ [6‬اﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ :‬ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ واﺛﻠﮥ اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (100‬او ﺑﻌﺪﻫﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪140 :‬‬‫ﻓﻘﺎم ﺳـﺒﻌﮥ ﻋﺸـﺮ رﺟﻼ ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﺑﻮ ﻗﺪاﻣﮥ اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ اﻧﺎ اﻗﺒﻠﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬ﺣﺘﯽ إذا‬‫ﮐﺎن اﻟﻈﻬﺮ ﺧﺮج رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺄﻣﺮ ﺑﺸـﺠﺮات‪ ،‬ﻓﺸﺪدن و اﻟﻘﯽ ﻋﻠﯿﻬﻦ ﺛﻮب‪ ،‬ﺛﻢ ﻧﺎدي اﻟﺼـﻠﻮة‪ ،‬ﻓﺨﺮﺟﻨﺎ‪ ،‬ﻓﺼـﻠﯿﻨﺎ‪ ،‬ﺛﻢ‬‫ﻗﺎم‪ ،‬ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫»ﯾﺎ اﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس أ ﺗﻌﻠﻤﻮن ان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﮑﻢ؟«‪ ،‬ﯾﻘﻮل ذﻟﮏ ﻣﺮارا‪ ،‬ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ‬‫آﺧﺬ ﺑﯿﺪك ﯾﻘﻮل »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه« ﺛﻼث ﻣﺮات‬‫ﻗﺎل اﻟﻌﺪوي‪ :‬اﺑﻮ ﻗﺪاﻣﮥ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ﺷﻬﺪ أﺣﺪا‪ ،‬و ﻟﻪ ﻓﯿﻬﺎ اﺛﺮ ﺣﺴﻦ‪ ،‬و ﺑﻘﯽ ﺣﺘﯽ ﻗﺘﻞ ﺑﺼﻔﯿﻦ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ و ﻗﺪ اﻧﻘﺮض ﻋﻘﺒﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﻫﻮ اﺑﻮ ﻗﺪاﻣﮥ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﺟﻌﺪﯾﮥ ﺑﻦ ﺛﻌﻠﺒﮥ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ واﻗﻒ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ ]‪.[1‬‬‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ ]‪ [2‬در »اﺻﺎﺑﻪ« ﮐﻤﺎ ﻣﺮ ﺳﺎﺑﻘﺎ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺪﻟﺞ‪ ،‬ذﮐﺮه اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮاﻻة« و أﺧﺮج ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ اﻟﻨﻀﺮ ﺑﻦ اﻟﺮﺑﯿﻊ اﻟﺤﻤﺼﯽ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ‬‫ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻃﺎﻟﺐ اﺑﻮ ﻏﯿﻼن ]‪ ،[3‬ﺣﺪﺛﻨﯽ اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻣﻦ ﻻ اﺣﺼـﯽ ان ﻋﻠﯿﺎ اﻧﺸﺪ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ‪ :‬ﻣﻦ ﺳﻤﻊ ﻗﻮل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه«؟ ﻓﻘﺎم ﻧﻔﺮ ﻣﻨﻬﻢ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺪﻟـﺞ‪ ،‬ﻓﺸـﻬﺪوا أﻧﻬﻢ ﺳـﻤﻌﻮا إذ ذاك ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ ]‪ [1‬اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ ج ‪5/276‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة )‪ (852‬ه‬‫]‪ [3‬اﺑﻮ ﻏﯿﻼن‪ :‬ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻃﺎﻟﺐ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ ﻋﺪه اﻟﺸﯿﺦ ﻣﻦ اﺻﺤﺎب اﻟﺼﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣﺒﺎن ﻓﯽ اﻟﺜﻘﺎت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪141 :‬‬‫و ﺳﻠﻢ و أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﺷﺎﻫﯿﻦ ]‪ ،[1‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة و اﺳﺘﺪرﮐﻪ ]‪.[[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »اﺻﺎﺑﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺑﻮ ﻗﺪاﻣـﮥ اﻻﻧﺼﺎري ذﮐﺮه اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮاﻻة« اﻟﺬي ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﺄﺧﺮج‬‫ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻓﻄﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻋﻨﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺷـﻬﺪ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ؟‪ :‬ﻓﻘﺎم ﺳـﺒﻌﮥ ﻋﺸـﺮ‬‫رﺟﻼ ﻣﻨﻬﻢ ﺑا ﻮ ﻗﺪاﻣﮥ اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل ذﻟﮏ‪.‬‬‫و اﺳﺘﺪرﮐﻪ اﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ‪ ،‬و ﺳﯿﺄﺗﯽ ﻓﯽ اﻟﺬي ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﯾﺆﺧﺬ ﻣﻨﻪ اﺳﻢ أﺑﯿﻪ و ﺗﻤﺎم ﻧﺴﺒﻪ ]‪.[[3‬‬‫و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﻮﺻﺎﺑﯽ ]‪ [4‬اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻻﮐﺘﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﺎ ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ ﯾﻨﺸﺪ اﻟﻨﺎس‪ :‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺳـﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ﻟﻤﺎ ﻗﺎم‪ ،‬ﻓﺸـﻬﺪ؟ ﻓﻘﺎم اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ ﺑﺪرﯾﺎ‪ [1] ،‬اﺑﻦ ﺷﺎﻫﯿﻦ‪ :‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ‬‫اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (385‬ه‬‫]‪ [2‬اﻻﺻﺎﺑﮥ ج ‪ 2/421‬ﻗﺎل اﻻﻣﯿﻨﯽ ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻓﯽ اﻻﺻﺎﺑﮥ‪ :‬و أﻧﺖ ﺗﺮي ﮐﯿﻒ ﻟﻌﺐ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ ﺳـﻨﺪا و ﻣﺘﻨﺎ ﻓﻘﻠﺒﻪ ﻇﻬﺮا ﻟﺒﻄﻦ‬‫ﺑﺎﺳـﻘﺎط اﺳـﻤﺎء رواﺗﻪ اﻻرﺑﻌـﮥ اﻟﻤـﺬﮐﻮرﯾﻦ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﺣـﺬف ﻗﺼـﮥ اﻟﮑﺎﺗﻤﯿﻦ و اﺻﺎﺑـﮥ اﻟـﺪﻋﻮة ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬وﻋـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺪﻟـﺞ اﻟﮑﺎﺗﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 92‬از ‪220‬‬‫ﻟﻠﺤﺪﯾﺚ راوﯾﺎ ﻟﻪ‪ -‬اﻟﻐﺪﯾﺮ ج ‪1/174‬‬‫]‪ [3‬اﻻﺻﺎﺑﮥ ج ‪4/159‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻮﺻﺎﺑﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻓﺮغ ﻣﻦ »اﻻﮐﺘﻔﺎء« ﺳﻨﮥ )‪ (967‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪142 :‬‬‫ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ اﻧﺎ ﺳﻤﻌﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪:‬‬‫»أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ و أزواﺟﯽ اﻣﻬﺎﺗﻬﻢ«‪ ،‬ﻓﻘﻠﻨﺎ‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه« و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻻﻣﺎم اﺣﻤﺪ ﻓﯽ »زواﺋﺪ اﻟﻤﺴﻨﺪ«‪ ،‬و أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﻨﺪ« و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻓﯽ »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺛﺎر«‪ ،‬و اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ« ه‪،‬‬‫و اﻟﻀﯿﺎء ﻓﯽ »اﻟﻤﺨﺘﺎرة«[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]و ﻋﻦ زﯾﺪ ]‪ [1‬ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺸﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس‪ :‬ﻣﻦ ﺳـﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪» :‬أ ﻟﺴﺘﻢ‬‫ﺗﻌﻠﻤﻮن اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑـﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ«؟ ﻗـﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗـﺎل‪» :‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪ ،‬ﻓﻘﺎم‬‫اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا ﺑﺬﻟﮏ‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﮑﺒﯿﺮ«‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﻋﻤﯿﺮة ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﻗﺎل‪ :‬ﺷﻬﺪت ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﯿﺮ ﯾﻨﺎﺷﺪ أﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﺳﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﺎ ﻗﺎل«‪ ،‬ﻓﻘﺎم اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ ﻣﻨﻬﻢ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ‪ ،‬و أﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا أﻧﻬﻢ ﺳﻤﻌﻮا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿـﻪ و آﻟـﻪ ﻋﻠﯿـﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘـﻮل‪» :‬ﻣـﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻـه و ﻋـﺎد ﻣﻦ ﻋـﺎداه«‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄـﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ‬‫»اﻻوﺳﻂ«‪.‬‬‫و ﻋﻨﻪ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺟﻤﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ‪ ،‬و أﻧﺎ ﺷﺎﻫﺪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺟﻼ ﺳـﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﺛﻤﺎﻧﯿﮥ ﻋﺸـﺮ رﺟﻼ ﺷـﻬﺪوا اﻧﻬﻢ ﺳﻤﻌﻮا‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ذﻟﮏ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻻوﺳﻂ«[‪ [1] .‬زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺨﺰرﺟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(66‬‬‫اﺳﺘﺸﻬﺎد ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ )ع( ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﺳﻤﻬﻮدي‬‫و ﺳﯿﺪ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﻤﻬﻮدي در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ‪ :‬ان ﻋﻠﯿﺎ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎم‪ ،‬ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺷﻬﺪ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬اﻻ‬‫ﻗـﺎم«؟ و ﻻـ ﯾﻘﻮم رﺟﻞ ﯾﻘﻮل‪» :‬اﻧﯽ ﻧﺒﺌﺖ أو ﺑﻠﻐﻨﯽ‪ ،‬اﻻ رﺟﻞ ﺳـﻤﻌﺖ أذﻧﺎه و وﻋﺎه ﻗﻠﺒﻪ«‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﺳـﺒﻌﮥ ﻋﺸـﺮ رﺟﻼ ﻣﻨﻬﻢ ﺧﺰﯾﻤـﮥ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬و‬‫ﺳﻬـﻞ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ‪ ،‬و ﻋـﺪي ﺑﻦ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و ﻋﻘﺒـﮥ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ‪ ،‬و اﺑﻮ أﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨـﺪري‪ ،‬و اﺑﻮ ﺷـﺮﯾﺢ اﻟﺨﺰاﻋﯽ‪ ،‬و اﺑﻮ ﻗـﺪاﻣﮥ‬‫اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و اﺑﻮ ﻟﯿﻠﯽ ]‪ ،[1‬و اﺑﻮ اﻟﻬﯿﺜﻢ ﺑﻦ اﻟﺘﯿﻬﺎن‪ ،‬و رﺟﺎل ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﻋﻨﻬﻢ‪» :‬ﻫﺎﺗﻮا ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺘﻢ«‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ اﻧﺎ اﻗﺒﻠﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻣﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬ﺣﺘﯽ‬‫إذا ﮐﺎن اﻟﻈﻬﺮ‪ ،‬ﺧﺮج رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺄﻣﺮ ﺑﺸـﺠﺮات‪ ،‬ﻓﺸﺬﺑﻦ و اﻟﻘﯽ ﻋﻠﯿﻬﻦ ﺛﻮب‪ ،‬ﺛﻢ ﻧﺎدي ﺑﺎﻟﺼﻼة‪ ،‬ﻓﺨﺮﺟﻨﺎ‪ ،‬ﻓﺼﻠﯿﻨﺎ‪،‬‬‫ﺛﻢ ﻗـﺎم‪ ،‬ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗـﺎل‪» :‬ﯾـﺎ أﯾﻬـﺎ اﻟﻨـﺎس ﻣـﺎ أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻗـﺪ ﺑﻠﻐﺖ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬اﻟﻠﻬﻢ اﺷـﻬﺪ« ﺛﻼث ﻣﺮات‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬اﻧﯽ‬‫اوﺷﮏ ان ادﻋﯽ‪ ،‬ﻓﺎﺟﯿﺐ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻣﺴﺌﻮل و أﻧﺘﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن« ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬أﻻ ان دﻣﺎءﮐﻢ و أﻣﻮاﻟﮑﻢ ﺣﺮام ﮐﺤﺮﻣﮥ ﯾﻮﻣﮑﻢ و ﺣﺮﻣﮥ ﺷﻬﺮﮐﻢ ﻫﺬا‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 93‬از ‪220‬‬‫اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﻨﺴـﺎء‪ ،‬اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﺠﺎر‪ ،‬اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﻤﻤﺎﻟﯿﮏ‪ ،‬اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﻌـﺪل و اﻻﺣﺴﺎن«‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬اﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس اﻧﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪:‬‬‫ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻧﺒﺄﻧﯽ ﺑﺬﻟﮏ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ«‪.‬‬‫و ذﮐﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﯽ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ]‪ [1‬ﻓﯽ ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة‪ :‬اﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ و ﻫﻮ ﺷﺪاد ﺑﻦ اوس اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(85‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪144 :‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻋﻠﯽ‪» :‬ﺻﺪﻗﺘﻢ و أﻧﺎ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟﺸﺎﻫﺪﯾﻦ«‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻓﻄﺮ و اﺑﻦ اﻟﺠﺎرود‪ ،‬و ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ‪.‬‬
‫ﭘﺮ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺳﺘﺸـﻬﺎد ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم دﻟﯿﻞ ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ دﻻﻟﺖ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ آن‬‫ﺣﻀـﺮت دارد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻧﺎﺻـﺮﯾﺖ و ﻣﺤﺒﯿﺖ‪ ،‬ﯾـﺎ ﺻـﺮف ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ ﻏﯿﺮ ﻣﻔﯿـﺪه اﻓﻀـﻠﯿﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺜـﻞ آن‪ ،‬دﯾﮕﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ را ﻫﻢ ﺣﺎﺻـﻞ ﺑﻮد‪،‬‬‫ﺣﺎﺟﺖ اﺳﺘﺸـﻬﺎد ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﻣﺮي ﺑﻮد ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ‪ ،‬ﮐﺴـﯽ را در آن ﻣﺠﺎل اﻧﮑﺎر ﻧﺒﻮده‪ ،‬و ﺧﺼﻮﺻﺎ ﺣﺎﺿﺮﯾﻦ ﻣﺠﻠﺲ ﮐﻪ أﺟﻠﻪ ﺻﺤﺎﺑﻪ‬‫و اﺻـﺤﺎب ﺣﻞ و ﻋﻘﺪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ در اﯾﻦ ﺑﺎره رﯾﺒﯽ و اﺳـﺘﺒﻌﺎدي و اﻧﮑﺎري ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﯾﺸﺎن اﺳﺘﺸﻬﺎد در اﯾﻦ ﺑﺎره رﯾﺒﯽ و‬‫اﺳـﺘﺒﻌﺎدي و اﻧﮑﺎري ﻧﺪاﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﯾﺸﺎن اﺳﺘﺸـﻬﺎد ﻧﻤﻮدن ﺑﺮ اﻣﺮي ﮐﻪ ﻫﻤﻪﺷﺎن ﻣﻌﺘﺮف ﺑﺂن ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬و اﺣﺪي اﻧﮑﺎر آن ﻧﺪاﺷـﺘﻪ‬‫ﻓﺎﺋﺪه ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻦ ﮐﻼم اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن و ﺳﯿﺠﯽء‪.‬‬‫و ﻋﻼـوه ﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬رواﯾـﺎت اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ دﻻﻟﺖ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم اﺳﺘﺸـﻬﺎد ﺑﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻓﺮﻣﻮد‪،‬‬‫ﺟﻤﻌﯽ اداي ﺷﻬﺎدت ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻗﻮﻣﯽ ﺑﺎﺧﻔﺎي آن ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺪﻋﺎي ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺳﺰاي آن ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻌﻀﯽ‬‫ﺑﻌﻤﯽ‪ ،‬و ﺑﻌﻀﯽ ﺑﻪ ﺑﺮص ﻣﺒﺘﻼ ﮔﺮدﯾﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﭼﺎﺷﻨﯽ ﻋﺬاب اﻟﻬﯽ در دار دﻧﯿﺎ ﭼﺸﯿﺪﻧﺪ! در »اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺪﻟﺞ‪ ،‬أورده اﺑﻦ ﻋﻘﺪة‪ ،‬و‬‫روي ﺑﺄﺳـﻨﺎده ﻋﻦ أﺑﯽ ﻏﯿﻼن ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ذي ﻣﺮة ]‪ ،[1‬و زﺑﺪ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﯾﺜﯿﻊ‪ ،‬و ﺳﻌﯿﺪ ]‪ [1‬ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺮة )او‬‫ذو ﻣﺮة( اﺑـﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑـﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ [2] (116‬زﯾـﺪ ﺑﻦ ﯾﺜﯿﻊ )ﺑﻀﻢ اﻟﯿـﺎء( اﻟﻬﻤـﺪاﻧﯽ اﻟﺘـﺎﺑﻌﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣـﮥ اﻻﺋﻤﮥ‬‫اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪145 :‬‬‫اﺑﻦ وﻫﺐ‪ ،‬و ﻫﺎﻧﯽ ﺑﻦ ﻫﺎﻧﯽ ]‪ ،[1‬ﻗﺎل اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق‪ :‬و ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻣﻦ ﻻ اﺣﺼﯽ‪ ،‬ان ﻋﻠﯿﺎ ﻧﺸﺪ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ‪ :‬ﻣﻦ ﺳﻤﻊ ﻗﻮل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«؟ ﻓﻘﺎم ﻧﻔﺮ‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا اﻧﻬﻢ ﺳﻤﻌﻮا ذﻟﮏ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ﮐﺘﻢ ﻗﻮم‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﺧﺮﺟﻮا ﻣﻦ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺣﺘﯽ ﻋﻤﻮا و اﺻﺎﺑﺘﻬﻢ آﻓﮥ ﻣﻨﻬﻢ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ودﯾﻌﮥ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺪﻟﺞ‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ ]‪.[2‬‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ در »ﻣﺴﻨﺪ« واﻟﺪ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻮﮐﯿﻌﯽ ]‪ ،[3‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺒﺎب ]‪ ،[4‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ ]‪ [5‬ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ ﻧﺰار اﻟﻌﻨﺴـﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﺳﻤﺎك ]‪ [6‬ﺑﻦ ﻋﺒﯿـﺪ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﻌﺒﺴـﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬دﺧﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻟﯿﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺤﺪﺛﻨﯽ اﻧﻪ ﺷـﻬﺪ ﻋﻠﯿﺎ ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺟﻼ ﺳـﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﺷﻬﺪه ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ اﻻ ﻗﺎم«؟ و‬‫ﻻ ﯾﻘﻮم اﻻ ﻣﻦ ﻗﺪ رآه‪ ،‬ﻓﻘﺎم اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻗﺪ رأﯾﻨﺎه و ﺳﻤﻌﻨﺎه ﺣﯿﺚ أﺧﺬ ﺑﯿﺪه‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪» :‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ]‪ [1‬ﻫﺎﻧﯽ ﺑﻦ‬‫ﻫﺎﻧﯽ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ‬‫]‪ [2‬اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ ج ‪3/321‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻮﮐﯿﻌﯽ‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺣﻔﺺ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (235‬ه‬‫]‪ [4‬زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺒﺎب اﺑﻮ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (203‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 94‬از ‪220‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ ﻧﺰار‪ :‬ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ اﻟﻤﯿﺰان ج ‪ :4/342‬ﺷﯿﺦ ﻋﺮاﻗﯽ ﻋﻦ ﺑﻌﺾ اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻻ ﯾﻌﺮف ﺗﻔﺮد ﻋﻨﻪ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺒﺎب‬‫]‪ [6‬ﺳﻤﺎك ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﻌﺒﺴﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ و ﻗﺎل‪ :‬روي ﻋﻦ ﻋﻄﺎء‪ ،‬و روي ﻋﻨﻪ ﺳﻔﯿﺎن اﻟﺜﻮري‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪146 :‬‬‫ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ«‪ ،‬ﻓﻘﺎم اﻻ ﺛﻼﺛﮥ ﻟﻢ ﯾﻘﻮﻣﻮا‪ ،‬ﻓﺪﻋﺎ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺄﺻﺎﺑﺘﻬﻢ دﻋﻮﺗﻪ ]‪.[1‬‬‫و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻧﯿﺰ اﯾﻦ رواﯾﺖ را در »ﺗﺎرﯾﺦ« ﺧﻮد ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫]ﻗﺎل ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻮﮐﯿﻌﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺒﺎب ﺛﻨﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ ﻧﺰار اﻟﻌﻨﺴـﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﺳـﻤﺎك ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ‬‫اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﻌﺒﺴﯽ‪ ،‬ﻗﺎل دﺧﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺤﺪﺛﻨﯽ‪ :‬اﻧﻪ ﺷﻬﺪ ﻋﻠﯿﺎ ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫»اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺟﻼ ﺳـﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ﺷﻬﺪه ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬اﻻ ﻗﺎم«؟ و ﻻ ﯾﻘﻮم اﻻ ﻣﻦ ﻗﺪ رآه‪ ،‬ﻓﻘﺎم اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻗـﺪ رأﯾﻨﺎه و ﺳـﻤﻌﻨﺎه ﺣﯿﺚ أﺧﺬ ﺑﯿﺪه‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪» :‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼـﺮ ﻣﻦ ﻧﺼـﺮه و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ«‪ ،‬ﻓﻘﺎم اﻻ‬‫ﺛﻼﺛﮥ ﻟﻢ ﯾﻘﻮﻣﻮا‪ ،‬ﻓﺪﻋﺎ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺄﺻﺎﺑﺘﻬﻢ دﻋﻮﺗﻪ ]‪[2‬‬‫و در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺧﻄﺐ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻣﺮأ ﻧﺸﺪة اﻻﺳـﻼم ﺳـﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ‬‫ﺧﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪي‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫»أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﯾﺎ ﻣﻌﺸـﺮ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﮑﻢ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و‬‫ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼـﺮ ﻣﻦ ﻧﺼـﺮه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ«‪ ،‬اﻻ ﻗﺎم‪ ،‬ﻓﺸـﻬﺪ؟ ﻓﻘﺎم ﺑﻀـﻌﮥ ﻋﺸـﺮ رﺟﻼ‪ ،‬ﻓﺸـﻬﺪوا و ﮐﺘﻢ ﻗﻮم‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﻓﻨﻮا ﻣﻦ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪،‬‬‫ﺣﺘﯽ ﻋﻤﻮا و ﺑﺮﺻﻮا ﻗﻂ ﻓﯽ اﻻﻓﺮاد[ ]‪ [1] .[3‬اﻟﻤﺴﻨﺪ ﻻﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪1/119‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ج ‪.5/211‬‬‫]‪ [3‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪.6/397‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪147 :‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ از رواﯾﺖ ﺛﻘـﺎت اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺴـﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﺧﻔـﺎي ﺷـﻬﺎدت ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻧﻤﻮدﻧـﺪ و ﮐﺘﻤﺎن آن‬‫ﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺪﻟـﺞ‪ ،‬و ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﻦ ودﯾﻌﻪ‪ ،‬اﮐﺎﺑﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ و اﺟﻠﻪ و اﻋﺎﻇﻢ اﯾﺸﺎن ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬از آن ﺟﻤﻠﻪ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬و‬‫اﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪.‬‬‫ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻠﺒﯽ ]‪ [1‬در »اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن ﻓﯽ ﺳﯿﺮة اﻻﻣﯿﻦ اﻟﻤﺄﻣﻮن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻗﻮل ﺑﻌﻀﻬﻢ‪ :‬ان زﯾﺎدة‬‫»اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه«‬‫اﻟﯽ آﺧﺮه ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ ﻣﺮدود‬‫ﻓﻘـﺪ ورد ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻃﺮق ﺻـﺤﺢ اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻨﻬﺎ و ﻗـﺪ ﺟﺎء‪ :‬ان ﻋﻠﯿﺎ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ‪ ،‬ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫»اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺷﻬﺪ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ اﻻ ﻗﺎم«؟‬‫و ﻻ ﯾﻘﻮم رﺟﻞ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻧﺒﺌﺖ أو ﺑﻠﻐﻨﯽ اﻻ رﺟﻞ ﺳﻤﻌﺖ اذﻧﺎه و وﻋﯽ ﻗﻠﺒﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﺳﺒﻌﮥ ﻋﺸﺮ ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬ﺛﻼﺛﻮن ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ‪ ،‬و ﻓﯽ »اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ«‪ :‬ﺳﺘﮥ ﻋﺸﺮ ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ‪ ،‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻫﺎﺗﻮا ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺘﻢ‪ ،‬ﻓـﺬﮐﺮوا اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﻣﻦ ﺟﻤﻠﺘﻪ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬و ﻓﯽ رواﯾـﮥ‪» :‬ﻓﻬـﺬا ﻣﻮﻻه«‪ ،‬و ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‬‫رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬و ﮐﻨﺖ ﻣﻤﻦ ﮐﺘﻢ‪ ،‬ﻓـﺬﻫﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺒﺼـﺮي‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻋﻠﯽ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﻋﻨﻪ دﻋﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﮐﺘﻢ ]‪ [1] .[2‬اﻟﺤﻠﺒﯽ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(1044‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 95‬از ‪220‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺴﯿﺮة اﻟﺤﻠﺒﯿﮥ ج ‪.337 -3/336‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪148 :‬‬‫و ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ]‪ [1‬ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﺠـﺎﻣﯽ در ﮐﺘـﺎب »ﺷﻮاﻫـﺪ اﻟﻨﺒﻮة« ﮐﻪ ﺑـﺎﻋﺘﺮاف ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ در »اﯾﻀـﺎح« ﮐﺘـﺎب ﺟﻠﯿﻞ اﺳﺖ‪ ،‬در ذﮐﺮ‬‫ﮐﺮاﻣﺎت ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫از آن ﺟﻤﻠﻪ آن اﺳﺖ ﮐﻪ روزي ﺑﺮ ﺣﺎﺿﺮان ﻣﺠﻠﺲ ﺳﻮﮔﻨﺪ داد ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﻪ از رﺳﻮل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺷﻨﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪،‬‬‫ﮔﻮاﻫﯽ دﻫﺪ‪.‬‬‫دوازده ﺗﻦ از اﻧﺼـﺎر ﺣﺎﺿـﺮ ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬ﮔﻮاﻫﯽ دادﻧـﺪ‪ .‬ﯾﮑﯽ دﯾﮕﺮ ﮐﻪ آن را از رﺳﻮل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺷـﻨﯿﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﺣﺎﺿـﺮ ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ‬‫ﮔﻮاﻫﯽ ﻧﺪاد ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﮐﻪ أي ﻓﻼن ﺗﻮ ﭼﺮا ﮔﻮاﻫﯽ ﻧﺪادي‪ ،‬ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ﺗﻮ ﻫﻢ ﺷﻨﯿﺪهاي؟‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﭘﯿﺮ ﺷﺪهام و‬‫ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﺮدهام‪.‬‬‫اﻣﯿﺮ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ اﮔﺮ اﯾﻦ ﺷﺨﺺ دروغ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ،‬ﺳﻔﯿﺪي ﺑﺮ ﺑﺸﺮه وي ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدان‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﻤﺎﻣﻪ آن را ﻧﭙﻮﺷﺪ‪ .‬راوي ﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ‪ :‬و‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ آن ﺷـﺨﺺ را دﯾـﺪم ﮐﻪ ﺳـﻔﯿﺪي ﺑﺮ ﻣﯿﺎن دو ﭼﺸﻢ وي ﭘﯿـﺪا آﻣﺪه ﺑﻮد و از آن ﺟﻤﻠﻪ آن اﺳﺖ ﮐﻪ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‬‫ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﻣﻦ در ﻫﻤـﺎن ﻣﺠﻠﺲ‪ ،‬ﯾـﺎ ﻣﺜـﻞ آن ﺣﺎﺿـﺮ ﺑﻮدم و ﻣﻦ ﻧﯿﺰ از آن ﺟﻤﻠﻪ ﺑﻮدم ﮐﻪ ﺷـﻨﯿﺪه ﺑﻮدم‪ ،‬اﻣﺎ ﮔﻮاﻫﯽ ﻧـﺪادم و آن را‬‫ﭘﻨﻬﺎن داﺷـﺘﻢ‪ ،‬ﺧـﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ روﺷـﻨﺎي ﭼﺸﻢ ﻣﺮا ﺑﺒﺮد‪ ،‬و ﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺑﺮ ﻓﻮت آن ﺷـﻬﺎدت اﻇﻬﺎر ﻧﺪاﻣﺖ ﻣﯽﮐﺮد و از ﺧﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫آﻣﺮزش ﻣﯽﺧﻮاﺳﺖ ‪.‬‬
‫و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﻼﺑﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷﻮذب‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ [1] ،‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺠﺎﻣﯽ اﻟﺸﯿﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(898‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪149 :‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﺰﻋﻔﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﻮ اﺳـﺮاﺋﯿﻞ اﻟﻤﻼﺋﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﮑﻢ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫اﺑﯽ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﻤﺆذن‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺸﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺠﺪ‪ :‬اﻧﺸﺪ رﺟﻼ ﺳﻤﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ‬‫ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«؟‪.‬‬‫ﻓﮑﻨﺖ أﻧﺎ ﻓﯿﻤﻦ ﮐﺘﻢ‪ ،‬ﻓﺬﻫﺐ ﺑﺼﺮي ]‪.[1‬‬‫و ﺟﻤـﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻄـﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻀـﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺸـﯿﺮازي اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺤـﺪث در »ارﺑﻌﯿﻦ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴﻼم« در ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪.‬‬‫و رواه زر ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺶ ]‪ ،[2‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺧﺮج ﻋﻠﯽ ﻣﻦ اﻟﻘﺼﺮ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻘﺒﻠﻪ رﮐﺒﺎن ﻣﺘﻘﻠﺪي اﻟﺴﯿﻮف ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﻌﻤﺎﺋﻢ ﺣﺪﯾﺜﯽ ﻋﻬﺪ ﺑﺴﻔﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟّﺴﻼم‬‫ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و رﺣﻤـﮥ اﻟﱠﻠﻪ و ﺑﺮﮐﺎﺗﻪ‪ ،‬اﻟّﺴـ ﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺪ ﻣﺎ رد اﻟّﺴـ ﻼم‪» :‬ﻣﻦ ﻫﻬﻨﺎ ﻣﻦ اﺻـﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ«؟‪ ،‬ﻓﻘﺎم اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ رﺟﻼ‪ :‬ﻣﻨﻬﻢ ﺧﺎﻟـﺪ ﺑﻦ زﯾﺪ اﺑﻮ اﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﺧﺰﯾﻤﮥ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ]‪ [3‬ذو اﻟﺸﻬﺎدﺗﯿﻦ‪ ،‬ﻗﯿﺲ ﺑﻦ‬‫ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻦ ﺷـﻤﺎس‪ ،‬و ﻋﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ‪ ،‬و اﺑﻮ اﻟﻬﯿﺜﻢ ﺑﻦ ]‪ [4‬اﻟﺘﯿﻬﺎن‪ ،‬و ﻫﺎﺷﻢ ﺑﻦ ]‪ [5‬ﻋﺘﺒﮥ ﺑﻦ اﺑﯽ وﻗﺎص‪ ،‬و ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ ﺑﺪﯾﻞ ﺑﻦ ورﻗﺎ‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا‬‫اﻧﻬﻢ ﺳـﻤﻌﻮا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه« اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ]‪ [1‬اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ ﻻﺑﻦ‬‫اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ‪33 :‬‬‫]‪ [2‬زر ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺶ اﺑﻮ ﻣﺮﯾﻢ اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (81‬او ﺑﻌﺪﻫﺎ‬‫]‪ [3‬ﺧﺰﯾﻤﮥ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ :‬اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﺸﻬﯿﺪ ﺑﺼﻔﯿﻦ ﺳﻨﮥ )‪ (37‬ه‬‫]‪ [4‬اﺑﻮ اﻟﻬﯿﺜﻢ‪ :‬ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻟﺘﯿﻬﺎن اﻻﻧﺼﺎري اﻻوﺳﯽ اﻟﺸﻬﯿﺪ ﺑﺼﻔﯿﻦ )‪(37‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 96‬از ‪220‬‬‫]‪ [5‬ﻫﺎﺷﻢ ﺑﻦ ﻋﺘﺒﮥ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺎﻟﻤﺮﻗﺎل اﻟﺸﻬﯿﺪ ﺑﺼﻔﯿﻦ ﺳﻨﮥ )‪ (37‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪150 :‬‬‫ﻋﻠﯽ ﻻﻧﺲ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪» :‬ﻣﺎ ﻣﻨﻌﮑﻤﺎ ان ﺗﻘﻮﻣﺎ‪ ،‬ﻓﺘﺸﻬﺪا؟‬‫ﻓﻘﺪ ﺳﻤﻌﺘﻤﺎ ﮐﻤﺎ ﺳﻤﻊ اﻟﻘﻮم«؟‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬اﻟﻠﻬﻢ ان ﮐﺎﻧﺎ ﮐﺘﻤﺎﻫﺎ ﻣﻌﺎﻧﺪة ﻓﺄﺑﻠﻬﻤﺎ«‪ ،‬ﻓﺄﻣﺎ اﻟﺒﺮاء ﻓﻌﻤﯽ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﯾﺴﺄل ﻋﻦ ﻣﻨﺰﻟﻪ‪ ،‬ﻓﯿﻘﻮل‪ :‬ﮐﯿﻒ ﯾﺮﺷﺪ‬‫ﻣﻦ ادرﮐﺘﻪ اﻟﺪﻋﻮة و أﻣﺎ أﻧﺲ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﺑﺮﺻﺖ ﻗﺪﻣﺎه‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻟﻤﺎ اﺳﺘﺸﻬﺪ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻗﻮل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬اﻋﺘﺬر ﺑﺎﻟﻨﺴﯿﺎن‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬اﻟﻠﻬﻢ ان ﮐﺎن‬‫ﮐﺎذﺑﺎ ﻓﺎﺿﺮﺑﻪ ﺑﺒﯿﺎض ﻻ ﺗﻮارﯾﻪ اﻟﻌﻤﺎﻣﮥ«‪ ،‬ﻓﺒﺮص وﺟﻬﻪ‪ ،‬ﻓﺴﺪل ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﺑﺮﻗﻌﺎ ﻋﻠﯽ وﺟﻬﻪ ‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺟـﺎﺑﺮ اﻟﺒﻼـذري ]‪ ،[2‬ﮐﻪ ذﻫﺒﯽ در »ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔـﺎظ« ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻄﻮﺳـﯽ‬‫اﻟﺒﻼذري ]‪ [3‬ﺑﺬﮐﺮ او ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻫـﺬا اﻟﺒﻼذري اﻟﺼـﻐﯿﺮ‪ ،‬ﻓﺄﻣﺎ اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺎرﯾـﺦ« اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﻣﻦ ﻃﺒﻘﮥ أﺑﯽ داود ]‪ [4‬اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺎﻓﻆ‪،‬‬‫اﺧﺒﺎري ]‪.[5‬‬‫در ﮐﺘﺎب »اﻧﺴﺎب اﻻﺷﺮاف«‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﺎﺗﺐ ﺟﻠﺒﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﺑﺬﮐﺮ آن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫] »أﻧﺴﺎب اﻻﺷـﺮاف« ﻻﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺒﻼذري‪ ،‬اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ‪ ...‬و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻔﺎﺋﺪة‪ ،‬ﮐﺘﺐ ﻣﻨﻪ ﻋﺸﺮﯾﻦ ﻣﺠﻠﺪا و‬‫ﻟﻢ ﯾﺘﻢ ﻋﻠﯽ ]‪ [1‬اﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺨﺰرﺟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (93‬ه‬‫]‪ [2‬اﻟﺒﻼذري‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (279‬ه‬‫]‪ [3‬اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﻼذري اﻟﺼﻐﯿﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﻘﺘﻮل ﺳﻨﮥ )‪ (339‬ه‬‫]‪ [4‬اﺑﻮ داود اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ‪ :‬ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﻻﺷﻌﺚ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(275‬‬‫]‪ [5‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪3/892‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪151 :‬‬‫ﻣ ﺎ ﻧ ﻘﻞ ] ‪. [ 1‬‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]ﻗﺎل ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺒﺮ‪ :‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺟﻼ ﺳـﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪» :‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪،‬‬‫اﻻ ﻗﺎم؟‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا‪.‬‬‫و ﺗﺤﺖ اﻟﻤﻨﺒﺮ أﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟـﮏ‪ ،‬و اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋـﺎزب‪ ،‬و ﺟﺮﯾﺮ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺠﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺄﻋﺎدﻫﺎ ﻓﻠﻢ ﯾﺠﺒﻪ أﺣـﺪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬اﻟﻠﻬﻢ ﻣﻦ ﮐﺘﻢ ﻫﺬه‬‫اﻟﺸـﻬﺎدة و ﻫﻮ ﯾﻌﺮﻓﻬـﺎ ﻓﻼـ ﻧﺨﺮﺟﻪ ﻣﻦ اﻟـﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺗﺠﻌـﻞ ﺑﻪ آﯾـﮥ ﯾﻌﺮف ﺑﻬﺎ«‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺒﺮص أﻧﺲ‪ ،‬و ﻋﻤﯽ اﻟﺒﺮاء‪ ،‬و رﺟﻊ ﺟﺮﯾﺮ اﻋﺮاﺑﯿﺎ ﺑﻌﺪ‬‫ﻫﺠﺮﺗﻪ‪ ،‬ﻓﺄﺗﯽ اﻟﺸﺮاة‪ ،‬ﻓﻤﺎت ﻓﯽ ﺑﯿﺖ اﻣﻪ ]‪[3‬‬‫و ﺑﻌﺾ روات‪ ،‬رواﯾﺖ ﮐﺘﻤـﺎن اﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟـﮏ ﺷـﻬﺎدت ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬و ﻣﺒﺮوص ﺷـﺪن او ﺑـﺪﻋﺎي ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪،‬‬‫ﺑﮑﺘﻤﺎن ﻧﺎم او و اﺗﯿﺎن ﻟﻔﻆ )رﺟﻞ( ﺑﺠﺎي ﻧﺎم او آوردهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ در »ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﻣﺼﺮف ﮐﻪ در ﻣﺪح او ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻮرع‪ ،‬اﻟﮑﻠﻒ اﻟﻘﺎري اﻟﺪﻧﻒ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﻣﺼﺮف‪ ،‬ﮐﺎن ذا ﺻﺪق‪ ،‬و وﻓﺎء‪ ،‬و ﺧﻠﻖ‪ ،‬و ﺻﻔﺎ[‪.‬‬‫ﻣ ﯽ آر د ‪:‬‬‫]ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﺣﻤﺪ‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﮐﯿﺴﺎن‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻟﺒﺠﻠﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺴﻌﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﻣﺼﺮف‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﯿﺮة ﺑﻦ‬‫ﺳﻌﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺷﻬﺪت ]‪ [1‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪1/179‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 97‬از ‪220‬‬‫]‪ [2‬ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺠﻠﯽ اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (51‬ه‬‫]‪ [3‬اﻧﺴﺎب اﻻﺷﺮاف‪157 -156 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪152 :‬‬‫ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺒﺮ ﻧﺎﺷﺪا أﺻـﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻓﯿﻬﻢ أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ]‪ ،[1‬و أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة ]‪ ،[2‬و أﻧﺲ‪ ،‬و ﻫﻢ ﺣﻮل اﻟﻤﻨـﺒﺮ‪ ،‬و‬‫ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺒﺮ‪ ،‬و ﺣﻮل اﻟﻤﻨﺒﺮ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ رﺟﻼـ ﻫﺆﻻـء ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻠﯽ‪ :‬ﻧﺸـﺪﺗﮑﻢ ﺑﺎﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﻫﻞ ﺳـﻤﻌﺘﻢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‬‫ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«؟‪ ،‬ﻓﻘﺎﻣﻮا ﮐﻠﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟﻠﻬﻢ ﻧﻌﻢ‪.‬‬‫و ﻗﻌﺪ رﺟﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﺎ ﻣﻨﻌﮏ أن ﺗﻘﻮم؟«‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬ﮐﺒﺮت و ﻧﺴﯿﺖ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬اﻟﻠﻬﻢ ان ﮐﺎن ﮐﺎذﺑﺎ‪ ،‬ﻓﺎﺿﺮﺑﻪ ﺑﺒﻼء ﺣﺴﻦ«‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﺎ ﻣﺎت‪ ،‬ﺣﺘﯽ رأﯾﻨﺎ ﺑﯿﻦ ﻋﯿﻨﯿﻪ ﻧﮑﺘﮥ ﺑﯿﻀﺎء ﻻ ﺗﻮارﯾﻪ اﻟﻌﻤﺎﻣﮥ‪.‬‬‫ﻏﺮﯾﺐ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﻠﺤﮥ‪ ،‬ﺗﻔﺮد ﺑﻪ ﻣﺴﻌﺮ ﻣﻄﻮﻻ‪ ،‬و رواه اﺑﻦ ]‪ [3‬ﻋﺎﺋﺸﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و رواه اﻻﺟﻠﺢ ]‪ ،[4‬و ﻫﺎﻧﯽ ﺑﻦ ]‪ [5‬أﯾﻮب‪ ،‬ﻋﻦ‬‫ﻃﻠﺤﮥ ﻣﺨﺘﺼﺮا[ ]‪.[6‬‬‫اﻧﺘﻬﯽ ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﻧﺴﺨﮥ ﻋﺘﯿﻘﮥ‪.‬‬‫و ﺗﺮﺟﻤﻪ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺑﺮ زﺑﺎن ﻣﻼ ﺟﺎﻣﯽ در »ﺷﻮاﻫﺪ اﻟﻨﺒﻮة« ﺷﻨﯿﺪي‪.‬‬‫و ﻣﺠﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻇﻬﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺟﺎﻣﻊ اﻟﺴـﻼﺳﻞ« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﻧﺰد ﺧﺎﮐﺴﺎر ﺣﺎﺿـﺮ‪ ،‬در ﺗﻌﺪﯾﺪ ﺷـﻤﺎﺋﻞ و‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫از آن ﺟﻤﻠﻪ آن اﺳﺖ ﮐﻪ روزي ﺑﺮ ﺣﺎﺿﺮان ﻣﺠﻠﺲ ﺳﻮﮔﻨﺪ دادﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ]‪ [1‬أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ‪ :‬ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ اﻟﺨﺪري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (63‬أو ﺑﻌﺪﻫﺎ‪.‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺻﺨﺮ اﻟﺪوﺳﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (57‬أو ﺑﻌﺪﻫﺎ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ‪ :‬ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (228‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻻﺟﻠﺢ‪ :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (145‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬ﻫﺎﻧﯽ ﺑﻦ أﯾﻮب‪ :‬اﻟﺠﻌﻔﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب اﻟﺼﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫]‪ [6‬ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء ج ‪.27 -5/26‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪153 :‬‬‫ﻫﺮ ﮐﻪ از رﺳﻮل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺷﻨﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫‪ ،‬ﮔﻮاﻫﯽ دﻫﺪ‪ ،‬دوازده از اﻧﺼﺎر ﺣﺎﺿـﺮ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﮔﻮاﻫﯽ دادﻧﺪ‪ ،‬ﯾﮑﯽ دﯾﮕﺮ ﮐﻪ آن را از رﺳﻮل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺷـﻨﯿﺪه ﺑﻮد ﺣﺎﺿﺮ‬‫ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﮔﻮاﻫﯽ ﻧﺪاد‪ ،‬ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ‪» :‬أي ﻓﻼن ﺗﻮ ﭼﺮا ﮔﻮاﻫﯽ ﻧﺪادي‪ ،‬ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ﺗﻮ ﻫﻢ ﺷﻨﯿﺪهاي« ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﭘﯿﺮ‬‫ﺷﺪهام و ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﺮدهام‪ ،‬اﻣﯿﺮ دﻋﺎ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪا اﮔﺮ اﯾﻦ ﺷﺨﺺ دروغ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ،‬ﺳﭙﯿﺪي ﺑﺮ ﺑﺸﺮه او ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدان‪.‬‬‫راوي ﮔﻮﯾﺪ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ آن ﺷﺨﺺ را دﯾﺪم ﮐﻪ ﺳﭙﯿﺪي در ﻣﯿﺎن دو ﭼﺸﻢ او ﭘﯿﺪا آﻣﺪه ﺑﻮد[‪.‬‬‫ﺑﺮ ﻣﺘـﺪرب ﻣﻨﺼﻒ ﻣﺨﻔﯽ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﮐﺘﻤﺎن ﭼﻨﺪ ﮐﺲ از اﺻـﺤﺎب ﮐﺒﺎر‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎدات اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن‪ ،‬و‬‫ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻤﺮﺗﺒﻪ‪ ،‬و رﻓﯿﻊ اﻟﻘـﺪر و ﺟﻤﯿـﻞ اﻟﻔﺨﺮ ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﻤـﺪارج ﻋـﺎﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻌـﺎرج ﻗﺎﺻـﯿﻪ ﮐﻤـﺎل ﻓﻀﻞ و ورع و ﺗﻘﻮي و ﻋﻠﻢ و ﺷـﺮف و‬‫اﺧﺘﺼﺎص و ﻗﺮب ﻓﺎﺋﺰ‪ ،‬ﺷـﻬﺎدت ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬و ﺑﺪ دﻋﺎ ﻧﻤﻮدن ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم اﯾﺸﺎن را‪ ،‬و ﻣﻘﺒﻮل ﺷﺪن آن ﺑﺒﺎرﮔﺎه‬‫اﻟﻬﯽ‪ ،‬و ﻇﻬﻮر اﺛﺮش‪ ،‬دﻟﯿﻞ واﺿﺢ و ﺑﺮﻫﺎن ﺳﺎﻃﻊ اﺳﺖ ﺑﺮ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ أﻣﺮي ﮐﻪ از اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺮاد اﺳﺖ‪:‬‬‫و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﮔﻮاﻫﯽ ﻣﺤﺒﯿﺖ و ﻧﺎﺻﺮﯾﺖ‪ ،‬ﯾﺎ ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻣﺰﻋﻮم ﺳﻨﯿﻪ‪ ،‬ﻣﻘﺎم ﮐﺘﻤﺎن و ﻣﻀﺎﯾﻘﻪ ﻧﺒﻮده‪:‬‬‫ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬از اﯾﻦ اﺣﺎدﯾﺚ ﻋﺪﯾـﺪه اﺳﺎس ﻗﻀـﯿﻪ )اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﮐﻠﻬﻢ ﻋﺪول( ﻣﻨﻬﺪم ﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻪ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺴﺎن ﮐﻪ ﮐﺘﻤﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 98‬از ‪220‬‬‫ﺷﻬﺎدت ﮐﺮدﻧﺪ ﺑﻼ رﯾﺐ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﮐﺘﻤﺎن ﺷﺎن ﺑﻼ ﺷﺒﻬﻪ ﮐﺒﯿﺮه اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ از‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪154 :‬‬‫اﮐﺒﺮ ﮐﺒﺎﺋﺮ‪ ،‬و ﺑﺤﺪي ﺷﻨﯿﻊ ﮐﻪ در ﺳﺰاي آن ﺑﻌﺬاب ﻋﺎﺟﻞ ﻣﺒﺘﻼ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬‫و از اﯾﻦ رواﯾﺎت اﯾﻨﻬﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﺟﻤﻠﻪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬آن ﮐﺴﺎن ﻫﻢ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﺪاوت ﺑﺎ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم داﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬و‬‫اﺧﻔـﺎي ﻓﻀﺎﺋـﻞ آن ﺣﻀـﺮت ﻣﯽﺧﻮاﺳـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ادﻋـﺎي ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ و اﺳـﻼف ﻣﻐﻔﻠﯿﻦ ﺷـﺎن‪ ،‬ﻣﻮاﻻـت ﺟﻤﯿﻊ ﺻـﺤﺎﺑﻪ را ﺑـﺎ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺗﻠﺒﯿﺴـﯽ ﺑﯿﺶ ﻧﯿﺴﺖ و ﻧﯿﺰ از ﻣﻼـﺣﻈﻪ اﯾﻦ رواﯾـﺎت ﺗﻘﺮﯾﺮات اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ درﺑـﺎره ﻋـﺪم ﺟﻮاز اﺧﻔـﺎي ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻧﺺ‬‫ﺧﻼﻓﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم را‪ ،‬و اﻣﺘﻨﺎع ﻣﺨﺎﻟﻔﺘﺶ ﺑﺮ اﯾﺸﺎن )َﻫﺒﺎًء َﻣﻨْﺜُﻮرًا(‬‫ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﮔﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻧﺺ در اﻣـﺎﻣﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم اﺳﺖ ﮐﻤـﺎ ﻫﻮ اﻟﻮاﻗﻊ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻄﻠﻮب اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﻼ‬‫ﮐﻠﻔﺖ ﺑﺼـﺮاﺣﺖ ﺗﻤـﺎم ﺛـﺎﺑﺖ ﺷـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑـﺎ وﺻـﻔﯽ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ اﯾﻦ ﻧﺺ را در اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻊ ﻋﻈﯿﻢ‬‫ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺎز آن را ﭼﻨﺎن ﭘﻮﺷـﯿﺪﻧﺪ و در اﺑﻄﺎﻟﺶ ﮐﻮﺷـﯿﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم را ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﮐﺎﺑﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﺣﺎﺟﺖ‬‫اﺳﺘﺸـﻬﺎد ﺑﺮ آن اﻓﺘﺎد و ﺑﻌﻀـﯽ از آﻧﻬﺎ ﺷـﻬﺎدت دادﻧـﺪ‪ ،‬و ﻧﺒـﺬي زﺑﺎن ﺧﻮد را ﺑﺄﻣﺮ ﺣﻖ ﻧﮕﺸﺎدﻧﺪ‪ ،‬و در ﺳـﺰاي آن ﺑﻌﺬاب ﻋﺎﺟﻞ ﮔﺮﻓﺘﺎر‬‫ﺷﺪ ﻧﺪ‪.‬‬‫و اﮔﺮ ﺑـﺎﻟﻔﺮض ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻧﺺ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻧﯿﺴﺖ ﻣﮕﺮ ﻣﺮاد از آن ﻣﺤﺾ اﯾﺠﺎب ﻣﺤﺒﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑـﺎز ﻫﻢ ﻣﻄﻠﻮب ﻣـﺎ ﺑﺎﻻوﻟﻮﯾـﮥ ﺛـﺎﺑﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻋﻤﻞ ﺑﻤﻘﺘﻀﺎي وﺟﻮب ﻣﺤﺒﺖ‬‫ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎرﻫـﺎ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ارﺷـﺎد ﻧﻤﻮد‪ ،‬و در اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻊ ﻋﻈﯿﻢ آن را ﺑﯿـﺎن‬‫ﻓﺮﻣﻮده ﻧﻨﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم را ﺣﺎﺟﺖ اﺳﺘﺸﻬﺎد ﺑﺮ آن اﻓﺘﺎد‪ ،‬و ﺑﻌﺪ اﺳﺘﺸﻬﺎد ﻫﻢ ﺟﻤﻌﯽ ﮐﺘﻤﺎن آن ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪155 :‬‬‫ﭘﺲ اﮔﺮ اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﻧﺺ اﻣـﺎﻣﺖ و ﺧﻼـﻓﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم را اﺧﻔﺎ ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﺑﻄﺎل آن ﭘﺮدازﻧـﺪ‪ ،‬و ﻋﻤﻞ را ﺑﺂن‬‫ﺗﺮك ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬از اﯾﺸﺎن ﭼﻪ ﻋﺠﺐ اﺳﺖ؟‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ رواﯾﺎت ﻧﻬﺎﯾﺖ اﻧﺼﺎف اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ]‪ [1‬و ﮐﻤﺎل ﺑﻌﺪ او از ﺣﯿﻒ و ﻋﺪوان‪ ،‬و ﻣﺠﺎزﻓﺖ و ﻃﻐﯿﺎن‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﺳﻔﯿﺪه ﺻﺒﺢ‬‫ﻣﻨﺠﻠﯽ و ﻋﯿﺎن ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬ﮐﻪ او رواﯾﺖ اﺳﺘﺸـﻬﺎد ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم را ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬و ﮐﺘﻤﺎن اﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ و ﺑﺪ‬‫دﻋﺎ ﻧﻤﻮدن آن ﺟﻨﺎب در ﺣﻖ او‪ ،‬از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺑﯿﭽﺎره رواﻓﺾ ﭘﻨﺪاﺷـﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﺰﻋﻢ ﺧﻮد دﻟﯿﻠﯽ ﺑﺲ ﻣﺘﯿﻦ ﺑﺮ آن اﻗﺎﻣﺖ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در‬‫ﺟﻮاب »ﻧﻬﺞ اﻟﺤﻖ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و أﻣﺎ ﻣﺎ ذﮐﺮ ان أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﺳﺘﺸﻬﺪ ﻣﻦ أﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺎﻋﺘﺬر ﺑﺎﻟﻨﺴﯿﺎن ﻓﺪﻋﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫ﻓﺎﻟﻈﺎﻫﺮ ان ﻫﺬا ﻣﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت اﻟﺮواﻓﺾ‪ ،‬ﻻن‬‫ﺧﺒﺮ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ﮐﺎن ﻓﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻟﮑﺜﺮة ﺳﻤﺎع اﻟﺴﺎﻣﻌﯿﻦ ﮐﺎﻟﻤﺴﺘﻔﯿﺾ‪ ،‬ﻓﺄي ﺣﺎﺟﮥ اﻟﯽ اﻻﺳﺘﺸﻬﺎد ﻣﻦ أﻧﺲ‪ ،‬و ان ﻓﺮﺿﻨﺎه اﻧﻪ اﺳﺘﺸﻬﺪ و ﻟﻢ ﯾﺸﻬﺪ‬‫أﻧﺲ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﻦ أﺧﻼق أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم أن ﯾﺪﻋﻮ ﻋﻠﯽ ﺻﺎﺣﺐ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻣﻦ ﺧﺪﻣﻪ ﻋﺸـﺮ ﺳـﻨﯿﻦ‬‫ﺑﺎﻟﺒﺮص و وﺿﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻇﺎﻫﺮ[‪.‬‬‫اﯾﻦ ﮐﻼـم روزﺑﻬـﺎن ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾـﺪه ﻣﻮرث ﺣﯿﺮت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺘﻮان ﻧﻬﻔﺖ و ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻌﺠﺐﻫﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺘﻮان ﮔﻔﺖ! ﭼﻪ اوﻻ‪ :‬ﻧﻔﯽ ﺣﺎﺟﺖ‬‫اﺳﺘﺸـﻬﺎد ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻤﻮدن‪ ،‬و ﺑﺎﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯿﻞ ﻃﺮﯾﻘﻪ ﺗﮑﺬﯾﺐ رواﯾﺖ اﺳﺘﺸـﻬﺎد از أﻧﺲ ﺑﻪ ﭘﯿﻤﻮدن ﻃﺮﻓﻪ ﻣﺎﺟﺮا اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ اﺳﺘﺸﻬﺎد‬‫ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻄﺮق ]‪ [1‬ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ روزﺑﻬﺎن اﻟﺸﯿﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﺳﻨﮥ )‪.(909‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪156 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 99‬از ‪220‬‬‫ﻣﺘﻌﺪده و اﺳﺎﻧﯿﺪ ﻣﺘﮑﺜﺮه ﻣﺮوي ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﻨﯿﻦ اﻣﺮ ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺸﻬﻮر‪:‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺘﻮاﺗﺮ را ﺑﻤﺤﺾ وﻫﻢ ﺑﺎﻃـﻞ و ﺧﯿﺎل ﻻ ﺣﺎﺻﻞ ﺗﮑـﺬﯾﺐ ﻧﻤﻮدن‪ ،‬ﺧﺒﺮ از ﻏﺎﯾﺖ ذﮐﺎء و ﻓﻀﻞ‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻌـﺪ از ﮐـﺬب و ﻫﺰل دادن‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺛﺎﻧﯿﺎ‪ :‬ﺑﺎ وﺻﻒ اﻋﺘﺮاف ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﺳﺎﻣﻌﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺘﺼـﺮﯾﺤﺎت ﻣﻮرﺧﯿﻦ ﺛﻘﺎت ﻋﺪدﺷﺎن ﺑﺮ ﺻﺪ ﻫﺰار ﻫﻢ زاﺋﺪ‬‫ﺑﻮد ﺑـﺎز آن را ﻣﺜـﻞ ﻣﺴـﺘﻔﯿﺾ ﭘﻨﺪاﺷـﺘﻦ‪ ،‬ﺑﺤﻘﯿﻘﺖ در اﺳـﺘﻔﺎﺿﻪ آن ﺷـﮏ ﮐﺮدن‪ ،‬و ﮐﻤﺎل ﺣـﺬق و ﻣﻬﺎرت ﺧﻮد در ﻋﻠﻢ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﺎﺑﺖ‬‫ﺳـﺎﺧﺘﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺮﺗﺒﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ از ﺗﻮاﺗﺮ ﻫﻢ ﺑﻤﺮاﺗﺐ ﺑﺎﻻﺗﺮ رﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬اﺳـﺘﻔﺎﺿﻪ از ادﻧﯽ ﻣـﺪارج آن اﺳﺖ‪ ،‬و اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن‬‫ﺑﺴﺒﺐ ﮐﻤﺎل اﻧﺼﺎف و اﻣﻌﺎن ﻫﻨﻮز در آن ﺷﮏ و ارﺗﯿﺎب دارد و ﻻ ﻏﺮو ﻓﻠﻠﺠﻨﻮن ﻓﻨﻮن‪.‬‬‫و ﺛﺎﻟﺜـﺎ‪ :‬دﻋـﺎي ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم را ﺑﺮ اﻧﺲ‪ ،‬ﺑـﺎ وﺻﻒ اﺧﻔـﺎي او ﺷـﻬﺎدت ﻣﻄﻠﻮﺑﻪ آن ﺣﻀـﺮت را ﺑﻌﯿـﺪ از اﺧﻼـق آن‬‫ﺣﻀﺮت داﻧﺴﺘﻦ‪ ،‬در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻫﻤﺖ را ﺑﺮ اﻋﺘﺮاض و اﯾﺮاد ﺑﺮ اﻧﺒﯿﺎ و أوﺻﯿﺎ و ﺻﻠﺤﺎ و اوﻟﯿﺎء ﮔﻤﺎﺷﺘﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ از ﺳﻨﻦ ﺳﻨﯿﻪ اﯾﻦ ﺣﻀﺮات‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺑﻌﺾ اوﻗـﺎت ﺑﺮ ﻣﺨـﺎﻟﻔﯿﻦ و ﻣﻌﺎﻧـﺪﯾﻦ ﺧﻮد دﻋﺎي ﺑـﺪ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ دﻋﺎﻫﺎي اﯾﺸﺎن ﻣﻘﺒﻮل ﺷـﺪه‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ را ﻋﻠﻤﺎء از‬‫ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻓﻀﺎﺋﻞ اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﺷﻤﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﯾﻦ ﻣـﺎﺟﺮاي ﺷـﮕﺮف اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﺑﻦ روزﺑﻬـﺎن اﯾﻦ دﻋﺎ را ﻣﻮﺟﺐ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﻣﯽﮔﺮداﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ آن را ﻣﻨﺎﻓﯽ ﺣﺴﻦ اﺧﻼق ﻣﯽﭘﻨـﺪارد!‬‫ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﻓﻘﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ﺷﺐ ﻋﻘﺒﻪ اراده ﻓﺎﺳﺪ ﮐﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺪ دﻋﺎ ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﻠﺒﯽ در »اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪157 :‬‬‫ﻓﻠﻤﺎ أﺻﺒﺢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺟﺎء إﻟﯿﻪ اﺳﯿﺪ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﺣﻀﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻣﻨﻌﮏ اﻟﺒﺎرﺣﮥ ﻣﻦ ﺳﻠﻮك اﻟﻮادي‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﮐﺎن أﺳﻬﻞ ﻣﻦ ﺳﻠﻮك اﻟﻌﻘﺒﮥ‬‫دﻟﯿﻞ ﻫﺸﺘﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‪ :‬اﺳﺘﻌﻈﺎم اﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‬‫دﻟﯿﻞ ﻫﺸـﺘﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺷﮏ اﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ و اﺳـﺘﻨﮑﺎر و اﺳﺘﺒﻌﺎد آن دﻟﯿﻞ ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ دﻟﯿﻞ اﻣﺮي ﻧﻬﺎﯾﺖ‬‫ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻤﺮﺗﺒﻪ و ﺟﻠﯿـﻞ اﻟﺸﺄن ﺑﻮده ﮐﻪ آن اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ ﻣﺮاد از آن ﺻـﺮف ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﯽﺑﻮد ﮐﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻣﺤﺐ و ﻧﺎﺻﺮ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﯾﺎ ﻣﺤﺒﻮب اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪ ،‬اﯾﻦ اﻣﺮ ﻫﺮﮔﺰ ﺳﺒﺐ اﺳﺘﺒﻌﺎد و اﺳﺘﻨﮑﺎر اﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻧﻤﯽﮔﺸﺖ‪ ،‬و ﺷﮏ و رﯾﺐ‬‫اﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ از رواﯾﺎت ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷـﻨﯿﺪي ﮐﻪ در »ﻣﺴﻨﺪ« اﺣﻤﺪ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﺑﺮواﯾﺖ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﺑﻬﺮام ]‪ [2‬ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﺑﻌﺪ ﺷﻨﯿﺪن اﺳﺘﺸﻬﺎد ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ و ﺷﻬﺎدت ﻣﺮدم ﮐﺜﯿﺮ ﺑﺮ آن‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﺨﺮﺟﺖ و ﮐﺄن ﻓﯽ ﻧﻔﺴﯽ ﺷﯿﺌﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻘﯿﺖ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬اﻧﯽ ﺳﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﺎ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐﺬا و ﮐﺬا‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﺎ ﺗﻨﮑﺮ! ﻗﺪ ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ]‪ [1‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (241‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﻬﺮام اﻟﻤﺮوروذي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(213‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪182 :‬‬‫ﯾﻘﻮل ذﻟﮏ ﻟﻪ ]‪.[[1‬‬‫و در »ﺧﺼﺎﺋﺺ ﻧﺴﺎﺋﯽ« ]‪ [2‬ﺑﺮواﯾﺖ ﻫﺎرون ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﻤﺎل ]‪ [3‬ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫]ﻓﺨﺮﺟﺖ و ﻓﯽ ﻧﻔﺴﯽ ﻣﻨﻪ ﺷﯽء‪ ،‬ﻓﻠﻘﯿﺖ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ و اﺧﺒﺮﺗﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﺗﺸﮏ! أﻧﺎ ﺳﻤﻌﺘﻪ ]‪.[4‬‬‫و در »ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻓﺨﺮﺟﺖ و ﮐﺎن ﻓﯽ ﻧﻔﺴـﯽ ﺷـﯽء‪ ،‬ﻓﻠﻘﯿﺖ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬اﻧﯽ ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﺎ ﯾﻘﻮل ﮐﺬا و ﮐﺬا‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﺎ ﺗﻨﮑﺮ! ﻟﻘﺪ ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 100‬از ‪220‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ذﻟﮏ ﻟﻪ‪ .‬رواه اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺒﯿﺐ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﻨﻪ ]‪.[5‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ« ﺑﺮواﯾﺖ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]و ﮐﺎن ﻓﯽ ﻧﻔﺴـﯽ ﺷـﯽء‪ ،‬ﻓﻠﻘﯿﺖ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬اﻧﯽ ﺳﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﺎ ﯾﻘﻮل ﮐﺬا و ﮐﺬا‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﺎ ﺗﻨﮑﺮ‪ ،‬ﻟﻘﺪ ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ذﻟﮏ ﻟﻪ ]‪.[6‬‬‫و در »زﯾﻦ اﻟﻔﺘﯽ ﻓﯽ ﺷﺮح ﺳﻮرة ﻫﻞ أﺗﯽ« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ [1] :‬ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ ج ‪4/370‬‬‫]‪ [2‬اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷﻌﯿﺐ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (303‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻫﺎرون اﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﺒﺰار اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺤﻤﺎل اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (243‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ‪100 :‬‬‫]‪ [5‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ج ‪7/346‬‬‫]‪ [6‬اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ﻻﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ج ‪5/211‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪183 :‬‬‫ﻓﻘﻤﺖ و ﮐﺎن ﻓﯽ ﻧﻔﺴـﯽ ﺷـﯽء‪ ،‬ﻓﻠﻘﯿﺖ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻓﺎﺧﺒﺮﺗﻪ ﺑﻤﺎ ﻗﺎل ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬و ﻣﺎ ﺗﻨﮑﺮ! ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‬‫ﯾﻘﻮﻟﻪ ‪.‬‬
‫و در ﮐﺘﺎب »رﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮه« ﺑﺮواﯾﺖ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺒﺎن ]‪ [1‬ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻓﺨﺮﺟﺖ و ﻓﯽ ﻧﻔﺴﯽ ﻣﻦ رﯾﺒﮥ ﺷﯽء‪ ،‬ﻓﻠﻘﯿﺖ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮت ﻟﻪ ذﻟﮏ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗﺪ ﺳﻤﻌﻨﺎه ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‬‫ﻟ ﻪ ذ ﻟ ﮏ ]‪. [ 2‬‬‫ﭘﺲ ﻣﺤـﻞ اﻣﻌـﺎن اﺳـﺖ ﮐﻪ آﯾـﺎ اﺑـﻮ اﻟﻄﻔﯿـﻞ ﺑـﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺟﻼـﻟﺖ ﺷـﺄن و ﻋﻈﻤﺖ و ﻋﻠﻢ و داﻧﺶ در اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺷـﮏ داﺷﺖ ﮐﻪ ﺟﻨـﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﯾﺠـﺎب دوﺳﺘﯽ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻧﻤﻮده و ﺣﮑﻢ ﺑﺂن داده‪ ،‬ﯾﺎ ﻧﺎﺻـﺮﯾﺖ و ﻣﺤﺒﯿﺖ آن‬‫ﺟﻨﺎب ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده؟ ﻫﺮﮔﺰ ﻋﺎﻗﻠﯽ اﯾﻦ را ﺗﺠﻮﯾﺰ ﻧﺨﻮاﻫـﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻠﯿﻠﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺣﻤﯿﺪه اﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ و اﻋﺎﻇﻢ و اﺟﻠﻪ و‬‫اﻓﺎﺧﻢ ﺻﺤﺎﺑﻪ اﺳﺖ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ اﻓﺎدات اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ ﻣﺨﻔﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ در »اﺳﺘﯿﻌﺎب« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ واﺛﻠﮥ و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻋﻤﺮو ﺑﻦ واﺛﻠﮥ‪ .‬ﻗﺎل ﻣﻌﻦ و اﻻول اﮐﺜﺮ و اﺷﻬﺮ و ﻫﻮ اﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ واﺛﻠﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺟﺤﺶ‬‫ﺑﻦ ﻋﺪي ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻟﯿﺚ ﺑﻦ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎف ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﮐﻨﺎﻧﮥ اﻟﻠﯿﺜﯽ اﻟﻤﮑﯽ‪.‬‬‫وﻟـﺪ ﯾﻮم أﺣـﺪ و ادرك ﻣﻦ ﻫﺠﺮة رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺛﻤﺎن ﺳـﻨﯿﻦ‪ ،‬ﻧﺰل اﻟﮑﻮﻓـﮥ ﺻـﺤﺐ ﻋﻠﯿﺎ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﻓﯽ ﻣﺸﺎﻫـﺪه‬‫ﮐﻠﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺘﻞ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﻧﺼﺮف اﻟﯽ ﻣﮑﮥ‪ ،‬ﻓﺄﻗﺎم ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﻣﺎﺋﮥ و ﯾﻘﺎل‪ :‬أﻗﺎم ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ و ﻣﺎت ﺑﻬﺎ‪ ،‬و اﻻول أﺻﺢ و اﻟﱠﻠﻪ‬‫أﻋﻠﻢ ‪ -‬اﻟﯽ أن ﻗﺎل‪:‬‬‫]و ﮐﺎن ﻓﺎﺿـﻼ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻤﺎ‪ ،‬ﺣﺎﺿـﺮ اﻟﺠﻮاب‪ ،‬ﻓﺼـﯿﺤﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺘﺸﯿﻊ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﮐﺮم ]‪ [1‬اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﺒﺎن اﻟﺒﺴﺘﯽ اﻟﻤﻮرخ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪.(354‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺮﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة ج ‪.2/169‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪184 :‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ و ﯾﻔﻀـﻠﻪ و ﯾﺜﻨﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺨﯿﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ و ﯾﺘﺮﺣﻢ ﻋﻠﯽ ﻋﺜﻤﺎن رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻗﺪم اﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﯾﻮﻣﺎ‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﮐﯿﻒ وﺟﺪك ﻋﻠﯽ ﺧﻠﯿﻠﮏ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ؟‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻮﺟﺪ أم ﻣﻮﺳﯽ ﻟﻤﻮﺳﯽ و اﺷﮑﻮ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺘﻘﺼﯿﺮ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻟﻪ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻓﯿﻤﻦ ﺣﻀـﺮ ﻋﺜﻤﺎن؟‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻻ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﯽ ﻓﯿﻤﻦ ﺣﻀـﺮه ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﺎ ﻣﻨﻌﮏ ﻣﻦ ﻧﺼـﺮه؟ ﻗﺎل‪ :‬و أﻧﺖ ﻣﺎ ﻣﻨﻌﮏ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 101‬از ‪220‬‬‫إذ ﺗﺮﺑﺼﺖ ﺑﻪ رﯾﺐ اﻟﻤﻨﻮن و ﮐﻨﺖ ﻓﯽ أﻫﻞ اﻟﺸﺎم و ﮐﻠﻬﻢ ﺗﺎﺑﻊ ﻟﮏ ﻓﯿﻤﺎ ﺗﺮﯾﺪ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻟﻪ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ :‬أو ﻣﺎ ﺗﺮي ﻃﻠﺒﯽ ﺑﺪﻣﻪ ﻧﺼﺮة ﻟﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﮏ ﮐﻤﺎ ﻗﺎل أﺧﻮ ﺑﻨﯽ ﻓﻼن‪:‬‬‫ﻻ اﻟﻔﯿﻨﮏ ﺑﻌـﺪ اﻟﻤﻮت ﺗﻨﺪﺑﻨﯽ و ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﯽ ﻣﺎ زودﺗﻨﯽ زادي ]‪ .[1‬و ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ ]‪ [2‬در »اﺳﺪ‬‫اﻟﻐﺎﺑﮥ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﮐﺎن ﻓﺎﺿﻼ‪ ،‬ﻋﺎﻗﻼ‪ ،‬ﺣﺎﺿﺮ اﻟﺠﻮاب ﻓﺼﯿﺤﺎ و ﮐﺎن ﻣﻦ ﺷﯿﻌﮥ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﯾﺜﻨﯽ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ و ﻋﺜﻤﺎن‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﻗﺪم ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﮐﯿﻒ وﺟﺪك ﻋﻠﯽ ﺧﻠﯿﻠﮏ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻮﺟﺪ أم ﻣﻮﺳﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻮﺳﯽ‪ ،‬و أﺷﮑﻮ اﻟﺘﻘﺼﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻓﯿﻤﻦ ﺣﻀﺮ ﻗﺘﻞ ﻋﺜﻤﺎن؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﯽ ﮐﻨﺖ ﻓﯿﻤﻦ ﺣﻀﺮه‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﺎ ﻣﻨﻌﮏ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬و أﻧﺖ ﻓﻤﺎ ﻣﻨﻌﮏ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه إذ ﺗﺮﺑﺼﺖ ﺑﻪ رﯾﺐ اﻟﻤﻨﻮن و ﮐﻨﺖ ﻓﯽ أﻫﻞ اﻟﺸﺎم و ﮐﻠﻬﻢ ﺗﺎﺑﻊ ﻟﮏ ﻓﯿﻤﺎ ﺗﺮﯾﺪ؟‬‫ﻗﺎل ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ :‬أو ﻣﺎ ﺗﺮي ﻃﻠﺒﯽ ﺑﺪﻣﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﮏ ﮐﻤﺎ ﻗﺎل أﺧﻮ ﺟﻌﻔﯽ‪:‬‬‫ﻻ اﻟﻔﯿﻨﮏ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻮت ﺗﻨﺪﺑﻨﯽ و ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﯽ ﻣﺎ زودﺗﻨﯽ زادي‪.‬‬‫]‪ [1‬اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب ج ‪4/1696‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (630‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪185 :‬‬‫اﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ و أﺑﻮ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ ]‪[1‬‬‫دﻟﯿﻞ ﻧﻬﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‪ :‬اﺳﺘﺪﻻل ﺑﻘﻮل آن ﺣﻀﺮت‪» :‬أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ«‬‫اﺷﺎره‬‫دﻟﯿﻞ ﻧﻬﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺗﺼﺪﯾﺮ ﺣﻀـﺮت ﺑﺸـﯿﺮ و ﻧﺬﯾﺮ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣﺎ اﺿﺎء اﻟﺒﺪر اﻟﻤﻨﯿﺮ و ﻧﻔﺢ اﻟﻤﺴﮏ و اﻟﻌﺒﯿﺮ‪ ،‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﻔﻘﺮه‬‫ﺑﻠﯿﻐﻪ‪:‬‬‫»أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ«‬‫دﻟﯿـﻞ ﻣﺴـﺘﻨﯿﺮ و ﺑﺮﻫـﺎن ﻣﺴـﻔﺮ ﮐﺎﻟﺼـﺒﺢ اﻟﻤﻨﯿﺮ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد از »ﻣﻮﻟﯽ« أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﺼـﺮف اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤـﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎﻗـﺪ اﻟﺒﺼـﯿﺮ و‬‫اﻟﻤﺼﻨﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻤﺎ ﻻ ﯾﺤﻮم ﺣﻮﻟﻪ ﺷﺎﺋﺒﮥ اﻟﺮد و اﻟﻨﮑﯿﺮ‪.‬‬‫و ﭼﻮن دﻻﻟﺖ اﯾﻦ ﻓﻘﺮه ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻮب ﻧﻬﺎﯾﺖ واﺿـﺢ و روﺷﻦ ﺑﻮد‪ ،‬اوﻻ ﺣﻀـﺮات ﻣﮑﺎﺑﺮﯾﻦ ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺰﯾﺪ ﻣﻤﺎرات و ﻟﺠﺎج‪ ،‬ﺧﻮد را از اﻧﮑﺎر‬‫ورد و اﺑﻄﺎل آن ﺑﺎز ﻧﺪاﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺛﺎﻧﯿﺎ ﺑﺨﻮف ﺗﻀـﯿﯿﻖ ﺧﻨﺎق از ﻃﺮف ﺟﻬﺎﺑـﺬه ﺣـﺬاق ﺑﺮ ﺗﻘـﺪﯾﺮ ﺗﺴـﻠﯿﻢ‪ ،‬ﺣﺴﺐ دﯾـﺪن ﻗﺪﯾﻢ و ﻋﺎدت ﻏﯿﺮ‬‫ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ‪ ،‬ﮐﻼﻓﻪ ﺗﺄوﯾﻞ ﻋﻠﯿﻞ و ﺗﻮﺟﯿﻪ ذﻣﯿﻢ ﺑﺎز ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﻣﻮﻗﻮف اﺳﺖ ﺑﺮ اﺛﺒﺎت ﭼﻨﺪ اﻣﺮ‪:‬‬‫اول‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻓﻘﺮه‪:‬‬‫أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ‬‫ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪.‬‬‫دوم‪ :‬آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﻓﻘﺮه دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﺛﺒﻮت اوﻟﻮﯾﺖ ﺑﺘﺼﺮف ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ دارد‪ [1] .‬اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ ج ‪5/234‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 102‬از ‪220‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪186 :‬‬‫ﺳﻮم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺗﺼـﺪﯾﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑـﺎﯾﻦ ﻓﻘﺮه دﻟﯿـﻞ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد از »ﻣﻮﻟﯽ« ﻫﻤﺎن ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮاد اﺳﺖ از ﻟﻔﻆ »أوﻟﯽ« در اﯾﻦ ﻓﻘﺮه‪.‬‬‫اﻣﺎ ﺛﺒﻮت اﯾﻦ ﻓﻘﺮه‪ :‬ﭘﺲ ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻓﻘﺮه را اﮐﺎﺑﺮ ﻣﻬﺮه و اﻓﺎﺧﻢ ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ و اﺟﻠﻪ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ و اﻋﺎﻇﻢ ﻧﺤﺎرﯾﺮ رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪:‬‬‫‪ -1‬ﻣﻌﻤﺮ ﺑﻦ راﺷﺪ أﺑﻮ ﻋﺮوة اﻻزدي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (153‬ه‪.‬‬‫‪ -2‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ اﻟﺨﺎرﻓﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (199‬ه‪.‬‬‫‪ -3‬أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﻀﻞ ﺑﻦ دﮐﯿﻦ‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (218‬ه‪.‬‬‫‪ -4‬ﻋﻔﺎن ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ‪ :‬اﺑﻮ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (219‬ه‪.‬‬‫‪ -5‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﮑﯿﻢ اﻻودي‪ :‬اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (231‬ه‪.‬‬‫‪ -6‬ﻋﺒﺪاﻟﻠّﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (235‬ه‪.‬‬‫‪ -7‬ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻘﻮارﯾﺮي‪ :‬أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(235‬‬‫‪ -8‬ﻗﺘﯿﺒﮥ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺜﻘﻔﯽ اﻟﺒﻠﺨﯽ اﻟﺒﻐﻼﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(240‬‬‫‪ -9‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﻤﺮوزي‪ :‬اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (241‬ه‪.‬‬‫‪ -10‬أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(273‬‬‫‪ -11‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (290‬ه‪.‬‬‫‪ -12‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ اﻟﺒﺰار اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(292‬‬‫‪ -13‬أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﻌﯿﺐ اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(303‬‬‫‪ -14‬اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(303‬‬‫‪ -15‬أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻮﺻﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (307‬ه‪.‬‬‫‪ -16‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (310‬ه‪.‬‬‫‪ -17‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺤﮑﯿﻢ اﻟﺘﺮﻣﺬي ﮐﺎن ﺣﯿﺎ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (285‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪187 :‬‬‫‪ -18‬أﺑﻮ زﮐﺮﯾﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(334‬‬‫‪ -19‬دﻋﻠﺞ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺴﺠﺰي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (351‬ه‪.‬‬‫‪ -20‬أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺒﺎن اﻟﺒﺴﺘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (354‬ه‪.‬‬‫‪ -21‬أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(360‬‬‫‪ -22‬اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(385‬‬‫‪ -23‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(427‬‬‫‪ -24‬إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ زﻧﺠﻮﯾﻪ اﻟﺮازي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺴﻤﺎن اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (445‬ه‪.‬‬‫‪ -25‬أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻧﺎﺻﺮ اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(477‬‬‫‪ -26‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﺨﻠﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (492‬ه‪.‬‬‫‪ -27‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻌﺎﺻﻤﯽ ﻣﻦ أﺋﻤﮥ اﻟﻘﺮن اﻟﺨﺎﻣﺲ‪.‬‬‫‪ -28‬ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺮوزي اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(562‬‬‫‪ -29‬ﻣﻮﻓﻖ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺄﺧﻄﺐ ﺧﻮارزم اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(568‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 103‬از ‪220‬‬‫‪ -30‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻀﺮ اﻻردﺑﯿﻠﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻤﻼ‪.‬‬‫‪ -31‬أﺑﻮ اﻟﻤﻮﺳﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﯿﺴﯽ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(581‬‬‫‪ -32‬أﺑﻮ اﻟﻔﺘﻮح اﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﺧﻠﻒ اﻟﻌﺠﻠﯽ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(600‬‬‫‪ -33‬ﻣﺤﺐ ﻟا ﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻄﺒﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(694‬‬‫‪ -34‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻮﺻﺎﺑﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫‪ -35‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺆﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﻮﯾﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(722‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪188 :‬‬‫‪ -36‬ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺰرﻧﺪي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(750‬‬‫‪ -37‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(774‬‬‫‪ -38‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷﻬﺎب اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (786‬ه‪.‬‬‫‪ -39‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﻤﻘﺮﯾﺰي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(845‬‬‫‪ -40‬ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(855‬‬‫‪ -41‬ﺣﺴـﯿﻦ ﺑـﻦ ﻣﻌﯿﻦ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻤﯿﺒـﺬي ﺷـﺎرح »اﻟـﺪﯾﻮان« ﻓﺮغ ﻣﻨﻪ ﺳـﻨﮥ )‪ -42 ( 890‬ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﺑﺄﺻـﯿﻞ اﻟـﺪﯾﻦ‬‫اﻟﻤﺤﺪث‪.‬‬‫‪ -43‬ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺸﯿﺮازي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺠﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1000‬او )‪.(926‬‬‫‪ -44‬ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺨﺎﻧﯽ‪.‬‬‫‪ -45‬ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(1044‬‬‫‪ -46‬ﺣﺴﺎم ﻟا ﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﯾﺰﯾﺪ اﻟﺴﻬﺎرﻧﭙﻮري‪.‬‬‫‪ -47‬ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (1126‬ه‪.‬‬‫‪ -48‬ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺪر ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺆﻟﻒ »ﻣﻌﺎرج اﻟﻌﻠﯽ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ«‪.‬‬‫‪ -49‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﺤﻔﻈﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫‪ -50‬ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺒﯿﻦ اﻟﻠﮑﻬﻨﻮﺋﯽ ﺻﺎﺣﺐ »وﺳﯿﻠﮥ اﻟﻨﺠﺎة«‪.‬‬‫ﮐﻤﺎل ﺣﯿﺮت و اﺳﺘﻌﺠﺎب اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺨﺮ رازي ﺑﻤﺰﯾﺪ ﮔﺎوﺗﺎزي و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺳﻘﯿﻔﻪﺳﺎزي‪ ،‬ﻧﻄﺎق ﻫﻤﺖ ﺑﻪ رد اﯾﻦ ﻓﻘﺮه ﺷﺮﯾﻔﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺘﻘﺪﻣﯿﻦ و‬‫ﻣﺘﺄﺧﺮﯾﻦ ﺳـﻨﯿﻪ اﺛﺒﺎت آن ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﭼﺴﺖ ﺑﺴـﺘﻪ‪ ،‬ﻗﻠﻮب اﻫﻞ اﯾﻤﺎن ﺑﺎﯾﻦ اﻧﮑﺎر ﺳﺮاﺳـﺮ ﺧﺴﺎر ﺧﺴـﺘﻪ‪ ،‬در »ﻧﻬﺎﯾـﮥ اﻟﻌﻘﻮل« ﺑﻤﺰﯾـﺪ ﻏﻔﻮل و‬‫ذﻫﻮل ﻣﯽﺳﺮاﯾﺪ‪:‬‬‫]ﺛﻢ ان ﺳﻠﻤﻨﺎ ﺻﺤﮥ أﺻﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻻ ﻧﺴﻠﻢ ﺻﺤﮥ ﺗﻠﮏ اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ و ﻫﯽ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﮑﻢ‪.‬‬‫ﺑﯿﺎﻧﻪ ان اﻟﻄﺮق اﻟﺘﯽ ذﮐﺮﺗﻤﻮﻫﺎ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪189 :‬‬‫ﺗﺼﺤﯿﺢ أﺻﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﻢ ﯾﻮﺟﺪ ﺷﯽء ﻣﻨﻬﺎ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ‪ ،‬ﻓﺎن اﮐﺜﺮ ﻣﻦ روي أﺻﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﻢ ﯾﺮو ﺗﻠﮏ اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻤﮑﻦ دﻋﻮي‬‫اﻃﺒﺎق اﻻﻣﮥ ﻋﻠﯽ ﻗﺒﻮﻟﻬﺎ‪ ،‬ﻻن ﻣﻦ ﺧﺎﻟﻒ اﻟﺸـﯿﻌﮥ اﻧﻤﺎ ﯾﺮوون أﺻﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﻼﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﻋﻠﯽ ﻓﻀـﯿﻠﮥ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﻻ ﯾﺮوون ﻫﺬه‬‫اﻟﻤﻘﺪﻣـﮥ‪ ،‬و أﯾﻀﺎ ﻓﻠﻢ ﯾﻘﻞ أﺣـﺪ ان ﻋﻠﯿﺎ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ذﮐﺮﻫﺎ ﯾﻮم اﻟﺸﻮري‪ ،‬ﻓﺜﺒﺖ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺤﺼﻞ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ ﺷـﯽء ﻣﻦ اﻟﻄﺮق اﻟﺘﯽ‬‫ﯾﺜﺒﺘﻮن أﺻﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻤﮑﻦ اﺛﺒﺎت ﻫﺬه اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ[‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 104‬از ‪220‬‬‫در اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت‪ ،‬اوﻻ ادﻋﺎ ﮐﺮده ﮐﻪ اﮐﺜﺮ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧـﺪ اﺻﻞ ﺣـﺪﯾﺚ را‪ ،‬رواﯾﺖ ﻧﮑﺮدهاﻧـﺪ اﯾﻦ ﻣﻘـﺪﻣﻪ را‪ ،‬و اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت‪،‬‬‫ﺑﺴـﺒﺐ ﺗﻘﯿﯿـﺪ ﺑﺎﮐﺜﺮ‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﻇﺎﻫﺮ ﺑﻮد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺑﻌﺾ روات رواﯾﺖ اﯾﻦ ﻣﻘـﺪﻣﻪ ﻫﻢ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺑﻼ ﻣﺒﺎﻻت از ﺗﻨﺎﻗﺾ و ﺗﻬﺎﻓﺖ و ﻋـﺪم‬‫ﻟﺤﺎظ ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ دﻟﯿﻞ ﺑﺎ ﻣﺪﻋﯽ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻇﻬﻮر ﻣﻨﺎﻓﺎت در ﻫﺮ دو‪ ،‬اوﻻ ﺑﻘﻮل ﺧﻮد‪ :‬ﻻن ﻣﻦ ﺧﺎﻟﻒ اﻟﺸﯿﻌﮥ اﻧﻤﺎ ﯾﺮوون‪ -‬اﻟﺦ اﻓﺎده ﺣﺼﺮ رواﯾﺖ‬‫ﻣﺨـﺎﻟﻔﯿﻦ ﺷـﯿﻌﻪ در اﺻـﻞ ﻧﻤﻮده و ﺛﺎﻧﯿـﺎ ﺑﻘﻮل ﺧﻮد‪ :‬و ﻻـ ﯾﺮوون ﻫـﺬه اﻟﻤﻘﺪﻣـﮥ‪ ،‬ﻧﺺ ﻗﺎﻃﻊ ﺑﺮ ﻧﻔﯽ رواﯾﺖ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺷـﯿﻌﻪ اﯾﻦ ﻣﻘـﺪﻣﻪ را‬‫ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺰﯾـﺪ اﻧﻬﻤﺎك در ﺑﻬﺖ و ﻓﺮﯾﻪ ادﻋﺎ ﮐﺮده ﮐﻪ ﮐﺴـﯽ ﻧﮕﻔﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم اﯾﻦ ﻣﻘـﺪﻣﻪ را روز ﺷﻮرا ذﮐﺮ ﮐﺮده‬‫ﺑ ﺎﺷ ﺪ ‪.‬‬
‫ﭘﺲ رازي در اﯾﻦ ﮐﻠﻤﺎت ﻏﺮاﺑﺖ آﯾﺎت اﻧﻬﻤﺎك ﺗﻤﺎم در ﻧﻔﯽ اﯾﻦ ﻣﻘـﺪﻣﻪ ﺛﺎﺑﺘﻪ ﻧﻤﻮده و اﺻـﻼ ﺣﯿﺎي از ارواح اﺋﻤﻪ و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ‪،‬‬‫ﮐﻪ اﺛﺒـﺎت آن ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﻧﻨﻤﻮده‪ ،‬ﻣﺮة ﺑﻌـﺪ أوﻟﯽ و ﮐﺮة ﺑﻌـﺪ اﺧﺮي ﮐـﺬب ﺑﺎﻻـي ﮐـﺬب ﺑﺮ زﺑﺎن ﺑﻼﻏﺖ ﺗﺮﺟﻤﺎن آورده‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻤﻼﺣﻈﻪ‬‫اﻣﺜﺎل اﯾﻦ ﮐﺬﺑﺎت ﻣﮑﺮر و ﻫﻔﻮات ﻣﺰور‪ ،‬اﮔﺮ ﺑﻪ اﺗﺒﺎع ﺑﻌﺾ ﻋﻠﻤﺎي ﺳﻨﯿﻪ ﮐﻪ درﺑﺎره ﺗﻔﺴﯿﺮ او‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »اﻻﺗﻘﺎن« ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻓﯿﻪ ﮐﻞ‬‫ﺷﯽء اﻻ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ[‪ ،‬ﺑﮕﻮﯾﻨﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪190 :‬‬‫ﮐﻪ »ﻓﯽ اﻓﺎدات اﻟﺮازي ﮐﻞ ﺷﯽء اﻻ اﻟﺼﺪق« روا ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و از ﻏﺮاﺋﺐ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑـﺎ وﺻـﻒ ﮐﻤـﺎل ﻇﻬـﻮر ﮐـﺬب و زور رازي رﺋﯿﺲ اﻟﺼـﺪور در رد و اﺑﻄـﺎل اﯾﻦ ﮐﻼـم ﻣﻘﺘﺒﺲ از ﮐﻼـم اﯾﺰد‬‫ﻏﻔﻮر‪ ،‬ﺑﻌﺾ ﻣﻘﻠﺪﯾﻦ رازي ﻫﻢ ﺧﻮد را از اﺑﻄﺎل و اﻧﮑﺎر آن ﺑﺎز ﻧﺪاﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷﻨﯿﺪي ﮐﻪ اﺳﺤﺎق ﻫﺮوي ﺑﻌﺪ اﻓﺘﺮاي ﻗﺪح اﺻﻞ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ أﺑﯽ داود‪ ،‬و واﻗﺪي و اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﻪ‪ ،‬و ﻧﺴﺒﺖ آن ﺑﻐﯿﺮ اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻣﻦ رواه ﻟﻢ ﯾﺮو أول اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬أي‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﮑﻢ‪،‬‬‫و ﻫﻮ اﻟﻘﺮﯾﻨﮥ ﻋﻠﯽ ﮐﻮن اﻟﻤﻮﻟﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻻوﻟﯽ ‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫از اﯾﻨﺠـﺎ و اﻣﺜـﺎل آن ﮐﻤـﺎل اﻏﺮاق ﻣﺘﻌﺼﺒﯿﻦ اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات در اﻋﺘﺴـﺎف‪ ،‬و اﻧﮑﺎر ﺛﺎﺑﺘﺎت‪ ،‬و ﺟﺤـﺪ واﺿـﺤﺎت ﺗﻮان درﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ اﺳـﺤﺎق‬‫ﺑﯽﺧﻼـق ﺑﻌـﺪ ﻗـﺪح اﺻﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﭼﻨﺎن در ﮐـﺬب و ﻓﺮﯾﻪ و دروغ ﺑﯽﺛﺒﺎت اﻧﻬﻤﺎك ورزﯾـﺪه‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻼ ﻣﺒﺎﻻت ﻧﻔﯽ رواﯾﺖ ﺻـﺪر‬‫ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬أﻋﻨﯽ »أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﮑﻢ« از روات ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و اﺳﺘﺤﯿﺎ از اﻫﻞ ﻋﻠﻢ و ﻓﻀﻞ ﻧﻤﯽآرد‪ ،‬ﻓﻼ ﺣﻮل و ﻻ ﻗﻮة‬‫اﻻ ﺑﺎﻟّﻠﻪ‪ ،‬و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ و اﻟﻤﻨﮥ ﮐﻪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﺮاي اﺑﻄﺎل ﻫﻔﻮه ﺣﻀﺮت رازي و اﺳﺘﯿﺼﺎل ﻫﺮاء ﻫﺮوي رواﯾﺎت ﺳﺎﺑﻘﻪ ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨـﺎن اﻓـﺎدات ﺣﻀـﺮت ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ ﺑﺮاي ﺗﺨﺠﯿـﻞ اﯾﻨﻬـﺎ‪ ،‬و اﺛﺒﺎت ﻣﺰﯾـﺪ ﺗﻮرع و ﺗـﺪﯾﻦ اﯾﺸﺎن واﻓﯽ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺛﺒﻮت اﯾﻦ ﻓﻘﺮه ﺷـﺮﯾﻔﻪ‬‫ﺑﻤﺮﺗﺒﻪاي رﺳﯿﺪه ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻫﻢ اﻧﮑﺎر آن ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺣﺘﻤﺎ و ﺟﺰﻣﺎ اﺛﺒﺎت آن ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪:‬‬‫]و اﯾﻦ ﻟﻔﻆ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﮐﻪ‬‫أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ‬‫ﻣﺄﺧﻮذ از آﯾﺖ ﻗﺮآﻧﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪191 :‬‬‫و از ﻫﻤﯿﻦ راه او را از ﻣﺴﻠﻤﺎت اﻫﻞ اﺳﻼم ﻗﺮارداده‪ ،‬ﺑﺮ وي ﺗﻔﺮﯾﻊ ﺣﮑﻢ آﯾﻨﺪه ﻓﺮﻣﻮد‪ .‬و ﻧﯿﺰ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻃﺮﻓﻪ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﻀـﯽ از ﻋﻠﻤـﺎء اﯾﺸـﺎن در اﺛﺒـﺎت آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد از ﻣﻮﻟﯽ أوﻟﯽ ﺑﺘﺼـﺮف اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﻤﺴـﮏ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﺑﻠﻔﻈﯽ ﮐﻪ در ﺻـﺪر‬‫ﺣﺪﯾﺚ واﻗﻊ اﺳﺖ و ﻫﻮ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 105‬از ‪220‬‬‫اﻣﺎ دﻻﻟﺖ اﯾﻦ ﻓﻘﺮه ﺷـﺮﯾﻔﻪ ﺑﺮ اوﻟﻮﯾﺖ ﺑﺘﺼـﺮف‪ :‬ﭘﺲ ﺑﯿﺎﻧﺶ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻓﻘﺮه ﺷـﺮﯾﻔﻪ ﻣﻘﺘﺒﺲ اﺳﺖ از ﮐﻼم اﻟﻬﯽ‬‫أﻋﻨﯽ اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ]‪ [1‬ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺧﻮد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪] :‬و اﯾﻦ ﻟﻔﻆ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﮐﻪ‬‫»أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ«‬‫ﻣﺄﺧﻮذ از آﯾﺖ ﻗﺮآﻧﯽ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪] :‬و اﯾﻦ ﻧﺼﯿﺤﺖ را ﻣﺼﺪر ﺳﺎﺧﺖ ﺑﮑﻠﻤﻪاي ﮐﻪ ﻣﻨﺼﻮص اﺳﺖ در ﻗﺮآن‬‫أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟[‬‫ ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬‫و ﭘﺮ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻣﺮاد از آﯾـﻪ ﻗﺮآﻧﯽ اوﻟـﻮﯾﺖ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿـﻪ و آﻟـﻪ ﺑﺘﺼـﺮف اﺳﺖ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﮐﻤـﺎل ﻋﺠﺐ ﮐﻪ‬‫ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ ﺑﻤﺰﯾـﺪ ﺗـﺪﯾﻦ و ﺗﺒﺤﺮ‪ ،‬و ﮐﻤـﺎل ﺗﻮرع از ﺗﻬﺠﺲ و ﺗﻬﻮر اﻧﮑـﺎر آن آﻏﺎز ﻧﻬﺎده‪ ،‬و ارﺷﺎد ﻧﻤﻮده ﮐﻪ در ﻗﺮآن اﯾﻦ ﻟﻔﻆ ﺟﺎﺋﯽ‬‫واﻗﻊ ﺷﺪه ﮐﻪ ﻣﻌﻨﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﺼـﺮف در آﻧﺠﺎ اﺻـﻼ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﻧﺪارد‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎدات اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ ﻣﻔﺴﺮﯾﻦ ﺻﺤﺖ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻇﺎﻫﺮ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﻼـﻣﻪ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﻮاﺣـﺪي ﮐﻪ از اﮐـﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ اﻓـﺎﺧﻢ و ﻣﺸـﺎﻫﯿﺮ اﺟﻠﻪ اﻋﺎﻇﻢ‪ ،‬و وﺣﯿـﺪ ﻋﺼـﺮ و ﻓﺮﯾـﺪ دﻫﺮ ﺧﻮد ﺑﻮده‪ ،‬در‬‫»ﺗﻔﺴﯿﺮ وﺳﯿﻂ« ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺨﻂ ﻋﺮب ﭘﯿﺶ اﯾﻦ ﺧﺎﮐﺴﺎر ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ‪ [1] ،‬اﻻﺣﺰاب‪.6 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪192 :‬‬‫و ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﯾﺎﻓﻌﯽ ]‪ [1‬ﻣﺘﺼﻒ ﺑﺸـﻬﺮت ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬و اﺟﻤﺎع ﺑﺮ ﺣﺴﻦ آن‪ ،‬و اﺷـﺘﻐﺎل ﺑﺘﺪرﯾﺲ آن واﻗﻊ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺳـﻌﺎدت در آن ﻧﺼﯿﺐ‬‫واﺣﺪي ﺷﺪه ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﻮﻟﻪ اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫‪ ،‬أي إذا ﺣﮑﻢ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺑﺸـﯽء ﻧﻔـﺬ ﺣﮑﻤﻪ و وﺟﺐ ﻃـﺎﻋﺘﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ :‬إذا دﻋﺎﻫﻢ اﻟﻨﺒﯽ اﻟﯽ ﺷـﯽء و دﻋﺘﻬﻢ اﻧﻔﺴـﻬﻢ اﻟﯽ ﺷـﯽء‬‫ﮐﺎﻧﺖ ﻃﺎﻋﮥ اﻟﻨﺒﯽ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ ﻃﺎﻋﮥ أﻧﻔﺴﻬﻢ ‪.‬‬
‫اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺣﺪي دﻻﻟﺖ واﺿﺤﻪ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد از آﯾﻪ‪ :‬اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺒﯽ أوﻟﯽ اﺳﺖ در ﻧﻔﺎذ ﺣﮑﻢ و وﺟﻮب ﻃﺎﻋﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺧﻮد واﺣﺪي ﺑﺘﻔﺴـﯿﺮ اﯾﻦ آﯾﻪ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺣﮑﻢ ﮐﻨﺪ‬‫آن ﺣﻀﺮت ﺑﺮ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﺑﭽﯿﺰي‪ ،‬ﻧﺎﻓﺬ ﻣﯽﺷﻮد ﺣﮑﻢ آن ﺣﻀﺮت و واﺟﺐ ﻣﯽﮔﺮدد ﻃﺎﻋﺖ آن ﺟﻨﺎب ﺑﺮ اﯾﺸﺎن‪.‬‬‫و از اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس آورده ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻫﺮ ﮔـﺎه دﻋﻮت ﮐﻨـﺪ اﯾﺸـﺎن را ﻧـﺒﯽ ﺑﺴﻮي ﭼﯿﺰي‪ ،‬و دﻋﻮت ﮐﻨـﺪ ﻧﻔﺴـﻬﺎﯾﺸﺎن ﺑﭽﯿﺰي‪ ،‬ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد‬‫ﻃﺎﻋﺖ ﻧﺒﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﯾﺸﺎن از ﻃﺎﻋﺖ ﻧﻔﺴﻬﺎﯾﺸﺎن‪.‬‬‫ﭘﺲ از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻫﻢ ﺑﻌﻨـﺎﯾﺖ اﻟﻬﯽ ﺻـﺤﺖ ﺑﯿـﺎن اﻫـﻞ ﺣّﻖ و اﯾﻘﺎن‪ ،‬و ﻏﺮاﺑﺖ ﻣﺠﺎزﻓﺖ و ﻋـﺪوان ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻋﺎﻟﯽﺷﺄن ﺑﮑﻤﺎل وﺿﻮح و‬‫ﻇﻬﻮر ﻋﯿﺎن ﮔﺮدﯾﺪ و ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻔﺮاء اﻟﺒﻐﻮي ]‪ ،[2‬ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺘﺮاف ﺧﻮد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در »رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ« در ﺷـﺮح‬‫و ﺗﻮﺟﯿﻪ اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺤﻞ اﻋﺘﻤﺎد اﺳﺖ‪ ،‬و از ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ او ﺑﻬﺮه ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮداﺷﺖ‪ ،‬و او را ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﺎﺧﺖ و از ﺟﻤﻠﻪ ﻋﻠﻤﺎي ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ ﺧﯿﻠﯽ ﻣﻌﺘﻤﺪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﺳﺨﻦ او ﻣﺘﯿﻦ و ﻣﻀﺒﻮط ]‪ [1‬اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﻮرخ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(768‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺒﻐﻮي‪ :‬اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (510‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪193 :‬‬‫واﻗﻊ اﺳﺖ‪ ،‬و ﮐﺘـﺎب او »ﺷـﺮح اﻟﺴـﻨﮥ« در ﻓﻘﻪ و ﺣـﺪﯾﺚ و ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﺸـﮑﻼت ﮐـﺎﻓﯽ و ﺷﺎﻓﯽ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ زاﻫﺮه و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻓﺎﺧﺮه او در‬‫»ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ« ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬در »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 106‬از ‪220‬‬‫]اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫‪ ،‬أي ﻣﻦ ﺑﻌﻀﻬﻢ ﺑﺒﻌﺾ ﻓﯽ ﻧﻔﻮذ ﺣﮑﻤﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ و وﺟﻮب ﻃﺎﻋﺘﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺒﺎس و ﻋﻄﺎء ]‪ :[1‬ﯾﻌﻨﯽ إذا دﻋﺎﻫﻢ اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و دﻋﺘﻬﻢ أﻧﻔﺴﻬﻢ اﻟﯽ ﺷﯽء ﮐﺎﻧﺖ ﻃﺎﻋﮥ اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ ﻃﺎﻋﮥ أﻧﻔﺴﻬﻢ و ﻗﺎل اﺑﻦ زﯾﺪ‪ [2] :‬اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫ﻓﯿﻤﺎ ﻗﻀـﯽ ﻓﯿﻬﻢ‪ ،‬ﮐﻤﺎ أﻧﺖ أوﻟﯽ ﺑﻌﺒﺪك ﻓﯿﻤﺎ ﻗﻀﯿﺖ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻫﻮ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﺤﻤﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻬﺎد و ﺑﺬل اﻟﻨﻔﺲ دوﻧﻪ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﮐﺎن‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﺨﺮج اﻟﯽ اﻟﺠﻬﺎد‪ ،‬ﻓﯿﻘﻮل ﻗﻮم‪ :‬ﻧﺬﻫﺐ و ﻧﺴﺘﺄذن ﻣﻦ آﺑﺎﺋﻨﺎ و اﻣﻬﺎﺗﻨﺎ‪ ،‬ﻓﻨﺰﻟﺖ اﻵﯾﮥ‪.‬‬‫اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻤﻠﯿﺤﯽ ]‪ ،[3‬اﻧﺎ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻨﻌﯿﻤﯽ ]‪ ،[4‬اﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ]‪ ،[5‬اﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ]‪ ،[6‬اﻧﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [7‬اﻧـﺎ اﺑﻮ ﻋـﺎﻣﺮ ]‪ [1] [8‬ﻋﻄـﺎء‪ :‬ﺑﻦ ﯾﺴﺎر اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤـﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ [2] (103‬اﺑﻦ زﯾـﺪ‪ :‬ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أﺳـﻠﻢ‬‫اﻟﻤﺘـﻮﻓﯽ ﻧﺤﻮ )‪ (170‬ه‪ [3] .‬اﻟﻤﻠﯿﺤﯽ‪ :‬ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣـﺪ ﺑـﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﻬﺮوي اﻟﻤﺘـﻮﻓﯽ )‪ (463‬ه‪ [4] .‬اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻨﻌﯿﻤﯽ‪ :‬اﺑـﻮ ﺣـﺎﻣﺪ‬‫اﻟﺴﺮﺧﺴﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (386‬ه‪ [5] .‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ‪ :‬ﺑﻦ ﻣﻄﺮ اﻟﻔﺮﺑﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (320‬ه‪ [6] .‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ‪ :‬ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻟا ﺒﺨﺎري‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (256‬ه‪ [7] .‬ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺠﻌﻔﯽ اﻟﺒﺨﺎري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ [8] .(229‬اﺑﻮ ﻋﺎﻣﺮ‪ :‬ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‬‫اﻟﻌﻘﺪي اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ .(205‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪194 :‬‬‫اﻧﺎ ﻓﻠﯿﺢ ]‪ ،[1‬ﻋﻦ ﻫﻼل ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ]‪ ،[2‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮة‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ :‬ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﺎ ﻣﺆﻣﻦ اﻻ أﻧﺎ‬‫أوﻟﯽ ﺑﻪ ﻓﯽ ﻟا ﺪﻧﯿﺎ و اﻵﺧﺮة‪ ،‬اﻗﺮءوا ان ﺷﺌﺘﻢ اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫ﻓﺎﯾﻤﺎ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﺎت و ﺗﺮك ﻣﺎﻻ‪ ،‬ﻓﻠﯿﺮﺛﻪ ﻋﺼﺒﮥ ﻣﻦ ﮐﺎﻧﻮا‪ ،‬و ﻣﻦ ﺗﺮك دﯾﻨﺎ أو ﺿﯿﺎﻋﺎ‪ ،‬ﻓﻠﯿﺄﺗﻨﯽ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺎ ﻣﻮﻻه«[ ]‪[3‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ آن ﺟﻨﺎب در ﻧﻔﻮذ ﺣﮑﻢ و وﺟﻮب ﻃﺎﻋﺖ أوﻟﯽ اﺳﺖ ﺑﻤﺆﻣﻨﯿﻦ از ﻧﻔﻮس اﯾﺸﺎن‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﻋﺒﺎس و ﻋﻄﺎ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ دﻋﻮت ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ اﯾﺸﺎن را‪ ،‬و دﻋﻮت ﮐﻨﺪ ﻧﻔﻮس‬‫اﯾﺸﺎن ﺑﭽﯿﺰي‪ ،‬ﭘﺲ ﻃﺎﻋﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ أوﻟﯽ اﺳﺖ از ﻃﺎﻋﺖ ﻧﻔﻮﺳﺸﺎن‪.‬‬‫و اﺑﻦ زﯾـﺪ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ آن ﺟﻨـﺎب أوﻟﯽ اﺳﺖ ﺑﻤﺆﻣﻨﯿﻦ از ﻧﻔﺴـﻬﺎﯾﺸﺎن در ﭼﯿﺰي ﮐﻪ آن ﺟﻨـﺎب ﺣﮑﻢ ﮐﻨـﺪ ﺑﺂن‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺗﻮ أوﻟﯽ ﻫﺴﺘﯽ ﺑﻪ‬‫ﺑﻨﺪه ﺧﻮد در ﺣﮑﻢ ﺧﻮﯾﺶ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻓـﺎدات ﻧﺼﻮص واﺿـﺤﻪ اﺳﺖ ﺑﺮ ﺻـﺤﺖ ادﻋـﺎي اﻫﻞ ﺣّﻖ‪ ،‬و ﺑﻄﻼن ﺧﺮاﻓﺖ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‪ ،‬و ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ ﺑﻪ ﺣﻖ ﮐﺴﺎﻧﯽ‬‫ﮐﻪ در ﺟﻬﺎد از آﺑﺎء و اﻣﻬﺎت ﺧﻮد اذن ﻣﯽﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﻧﯿﺰ ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ در آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد از )أوﻟﯽ( أوﻟﯽ ﺑﺘﺼﺮف اﺳﺖ‪.‬‬‫وا ﻋﺠﺒﺎه ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ« را ﻫﻢ ﮐﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺸﻬﻮر و ﻣﻌﺮوف و ﻣﺘﺪاول ﺑﯿﻦ اﻟﺨﻮاص و اﻟﻌﻮام اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺼﻨﻔﺶ را‬‫ﺧﻮد ﺑﻤﺪاﺋﺢ ﻋﻈﯿﻤﻪ ﻧﻮاﺧﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﭽﺸﻢ ﺑﺼﯿﺮت ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻧﻔﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺧﻮد را از اﺑﻄﺎل ]‪ [1‬ﻓﻠﯿﺢ‪ :‬ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(168‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻼل ﺑﻦ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺟﻼل ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ آﺧﺮ ﺧﻼﻓﮥ ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ ﻟﻠﺒﻐﻮي ج ‪ 5/191‬ﺑﻬﺎﻣﺶ اﻟﺨﺎزن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪195 :‬‬‫ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺎز ﻣﯽداﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻗﺎﺿـﯽ ﻧﺎﺻـﺮ اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﯿﻀﺎوي ]‪ ،[1‬ﮐﻪ ﯾـﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨـﺎن« او را ﺑﻮﺻﻒ اﻣـﺎم و اﻋﻠﻢ ﻋﻠﻤﺎء‬‫اﻋﻼم ﺳﺘﻮده و ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ او ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻣﻔﯿﺪه ﻣﺤﻘﻘﻪ‪ ،‬و ﻣﺒﺎﺣﺚ ﺣﻤﯿﺪه ﻣﺪﻗﻘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺣﺴﺐ اﻓـﺎده ﻋﺒﺮي ]‪ [2‬در »ﺷـﺮح ﻣﻨﻬـﺎج اﻻـﺻﻮل«‪ :‬ﺣﺒﺮ ﻣـﺪﻗﻖ و ﺑﺤﺮ ﻣﺤﻘﻖ‪ ،‬و ﺟﺎﻣﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻌﻘﻮل و اﻟﻤﻨﻘﻮل‪ ،‬و ﻣﺒﯿﻦ ﻗﻮاﻋـﺪ ﻓﺮوع و‬‫اﺻﻮل‪ ،‬و اﻗﻀﯽ اﻟﻘﻀﺎة و اﻟﺤﮑﺎم‪ ،‬و اﺳﻮة اﻓﺎﺿﻞ اﻻﻧﺎم اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﺳﺪي ]‪ [3‬در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﺑﻤﺪح او ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 107‬از ‪220‬‬‫]ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻧﺎﺻـﺮ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬اﺑﻮ اﻟﺨﯿﺮ اﻟﺒﯿﻀﺎوي‪ ،‬و ﻋﺎﻟﻢ آذرﺑﯿﺠﺎن و ﺷـﯿﺦ ﺗﻠﮏ اﻟﻨﺎﺣﯿﮥ وﻟﯽ ﻗﻀﺎء‬‫ﺷﯿﺮاز‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴﺒﮑﯽ ]‪ :[4‬ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ‪ ،‬ﻣﺒﺮزا‪ ،‬ﻧﻈﺎرا‪ ،‬ﺧﯿﺮا ﺻﺎﻟﺤﺎ ﻣﺘﻌﺒﺪا‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ ]‪ :[5‬ﻋﺎﻟﻢ ﻧﻤﯽ زرع ﻓﻀـﻠﻪ و ﻧﺠﻢ‪ ،‬و ﺣﺎﮐﻢ ﻋﻈﻤﺖ ﺑﻮﺟﻮده ﺑﻼد اﻟﻌﺠﻢ‪ ،‬ﺑﺮع ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻻﺻﻮل‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﺑﯿﻦ ﻟا ﻤﻌﻘﻮل‬‫و اﻟﻤﻨﻘﻮل‪ ،‬ﺗﮑﻠﻢ ]‪ [1‬اﻟﺒﯿﻀﺎوي ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (685‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻌﺒﺮي‪ :‬ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻔﺮﻏﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(743‬‬‫]‪ [3‬ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ اﻻﺳﺪي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺒﮥ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(851‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺴﺒﮑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(771‬‬‫]‪ [5‬اﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ‪ :‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺤﻠﺐ ﺳﻨﮥ )‪.(779‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪196 :‬‬‫ﮐـﻞ ﻣﻦ اﻻﺋﻤـﮥ ﺑﺎﻟﺜﻨـﺎء ﻋﻠﯽ ﻣﺼـﻨﻔﺎﺗﻪ وﻓـﺎه‪ ،‬و ﻟﻮ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻪ ﻏﯿﺮ »اﻟﻤﻨﻬـﺎج« ﻟﮑﻔـﺎه‪ ،‬وﻟﯽ أﻣﺮ اﻟﻘﻀـﺎء ﺑﺸـﯿﺮاز‪ ،‬و ﻗﺎﺑـﻞ اﻻﺣﮑـﺎم اﻟﺸـﺮﻋﯿﮥ‬‫ﺑﺎﻻﺣﺘﺮام و اﻻﺣﺘﺮاز[ ]‪ -[1‬اﻟﺦ‬‫اوﻟﻮﯾﺖ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ و اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ در ﺟﻤﯿﻊ اﻣﻮر‬‫در ﺗﻔﺴﯿﺮ »أﻧﻮار اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫ﻓﯽ اﻻـﻣﻮر ﮐﻠﻬـﺎ‪ ،‬ﻓـﺎﻧﻪ ﻻـ ﯾﺄﻣﺮﻫﻢ و ﻻ ﯾﺮﺿـﯽ ﻣﻨﻬﻢ اﻻ ﺑﻤﺎ ﻓﯿﻪ ﺻـﻼﺣﻬﻢ‪ ،‬ﺑﺨﻼف اﻟﻨﻔﺲ‪ ،‬ﻓﻠـﺬﻟﮏ اﻃﻠﻖ‪ ،‬ﻓﯿﺠﺐ ﻋﻠﯿﻬﻢ أن ﯾﮑﻮن أﺣﺐ‬‫إﻟﯿﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ و أﻣﺮه أﻧﻔﺬ ﻓﯿﻬﻢ ﻣﻦ أﻣﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﺷﻔﻘﺘﻬﻢ ﻋﻠﯿﻪ أﺗﻢ ﻣﻦ ﺷﻔﻘﺘﻬﻢ ﻋﻠﯿﻬﺎ‪.‬‬‫روي اﻧﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أراد ﻏﺰوة ﺗﺒﻮك‪ ،‬ﻓﺄﻣﺮ اﻟﻨﺎس ﺑﺎﻟﺨﺮوج‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻧﺎس‪ :‬ﻧﺴﺘﺄذن آﺑﺎﺋﻨﺎ و اﻣﻬﺎﺗﻨﺎ‪ ،‬ﻓﻨﺰﻟﺖ ]‪ -[2‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺳﺎﻃﻊ و ﻻﻣﻊ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮاد از آﯾﻪ‪ :‬اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ أوﻟﯽ اﺳﺖ ﺑﻤﺆﻣﻨﯿﻦ از ﻧﻔﺴـﻬﺎﯾﺸﺎن در ﺟﻤﯿﻊ اﻣﻮر‪ ،‬ﺑﻘﻀـﻬﺎ و ﻗﻀﯿﻀﻬﺎ و ﻧﻘﯿﺮﻫﺎ و‬‫ﻗﻤﻄﯿﺮﻫـﺎ زﯾﺮا ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﺣﮑﻢ ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ را‪ ،‬و راﺿـﯽ ﻧﻤﯽﺷﻮد از اﯾﺸـﺎن ﻣﮕﺮ ﺑـﺂﻧﭽﻪ در آن ﺻـﻼح اﯾﺸﺎن اﺳﺖ ﺑﺨﻼف‬‫ﻧﻔﺲ‪ ،‬و ﭼﻮﻧﮑﻪ ﻣﺮاد اوﻟﻮﯾﺖ در ﺟﻤﯿﻊ اﻣﻮر ﺑﻮد‪ ،‬ﺣﻖ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻣﻄﻠﻘﺎ اوﻟﻮﯾﺖ را ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮد و ﻣﻘﯿـﺪ ﺑﺄﻣﺮي از اﻣﻮر ﻧﻔﺮﻣﻮد‪ ،‬و اﻃﻼق دﻟﯿﻞ‬‫ﻋﻤﻮم و ﺷـﻤﻮل اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه اوﻟﻮﯾﺖ آن ﺣﻀﺮت در ﺟﻤﯿﻊ اﻣﻮر ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ واﺟﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت دوﺳﺖﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺴﻮي‬‫ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ از ﻧﻔﺴﻬﺎﯾﺸﺎن‪ ،‬و اﻣﺮ آن ﺣﻀﺮت ﻧﺎﻓﺬﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ در اﯾﺸﺎن از اﻣﺮ ﻧﻔﻮﺳﺸﺎن‪ ،‬و ﺷﻔﻘﺖ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﺑﺮ آن ﺣﻀﺮت اﺗﻢ ﺑﺎﺷﺪ از ﺷﻔﻘﺘﺸﺎن‬‫ﺑﺮ ﻧﻔﻮس ﺧﻮد‪ [1] .‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﻪ ﻻﺑﻦ ﺷﻬﺒﮥ اﻻﺳﺪي ج ‪.2/172‬‬‫]‪ [2‬أﻧﻮار اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ ﻟﻠﺒﯿﻀﺎوي‪.552 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪197 :‬‬‫و ﻧﺰول اﯾﻦ آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ در ﺣﻖ ﮐﺴـﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺣﮑﻢ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﻮد ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﯾﺸﺎن را ﺑﺠﻬﺎد ﻏﺰوه ﺗﺒﻮك‪ ،‬و‬‫اﯾﺸﺎن ﮔﻔﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺎ ﻃﻠﺐ اذن ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ از آﺑﺎء و اﻣﻬﺎت ﺧﻮد‪ ،‬ﻧﯿﺰ دﻟﯿﻞ واﺿﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد از اﯾﻦ آﯾﻪ اﺛﺒﺎت اوﻟﻮﯾﺖ آن ﺣﻀـﺮت‬‫در ﺗﺼﺮف و ﻟﺰوم اﺗﺒﺎع و اﻧﻘﯿﺎد اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻠﱠﻠﻪ اﻟﺤﻤـﺪ و اﻟﻤﻨـﮥ ﮐﻪ از ﺑﯿﺎن ﻣﺘﺎﻧﺖ ﻋﻨﻮان ﻋﻼﻣﻪ ﺑﯿﻀﺎوي ﻫﻢ‪ ،‬ﮐﻤﺎل ﺻـﺤﺖ ﻣﺮاد اﻫﻞ ﺣّﻖ و ﺳـﺪاد واﺿـﺢ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺷـﻨﺎﻋﺖ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 108‬از ‪220‬‬‫ﻓﻈﺎﻋﺖ ﺧﺮاﻓﺖ و ﺟﺴﺎرت ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺑﺎ ﺟﻼﻟﺖ ﺑﻈﻬﻮر رﺳـﯿﺪ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺻﺤﯿﺢ را ﺑﺎﻃﻞ و ﺑﯽرﺑﻂ داﻧﺴﺘﻪ و ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ اﺻﻼ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ‬‫ﻧﺪارد‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﺷﺎه و ﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﻣﺨﺎﻃﺐ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎدهاش در ﺻﺪر ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب اﻣﺎﻣﺖ آﯾﺘﯽ از آﯾﺎت اﻟﻬﯽ و ﻣﻌﺠﺰهاي‬‫از ﻣﻌﺠﺰات ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖ ﭘﻨﺎﻫﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﻮده‪ ،‬ﻧﺺ ﮐﺮده ﺑﺮ آﻧﮑﻪ واﺣﺪي‪ ،‬و ﺑﻐﻮي و ﺑﯿﻀﺎوي‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎﻓﺎدات اﯾﻦ ﺣﻀﺮات‬‫ﺛﻼﺛﻪ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم‪ ،‬ﺗﺨﺠﯿﻞ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻗﻤﻘﺎم ﺑﻪ أﻗﺼﯽ اﻟﻐﺎﯾﻪ رﺳﺎﻧﯿﺪهام‪ ،‬ﮐﺒﺎر ﻣﻔﺴﺮﯾﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻗﺮآن ﻋﻈﯿﻢ و ﺷﺮح ﻏﺮﯾﺐ و ﺑﯿﺎن ﺗﻮﺟﯿﻪ‬‫و ذﮐﺮ اﺳـﺒﺎب ﻧﺰول ﻧﻤﻮده‪ ،‬و در اﯾﻦ ﺑـﺎب ﮔﻮي ﻣﺴـﺎﺑﻘﺖ از اﻗﺮان رﺑﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﻣﻘﺘـﺪاي ﻣﺴـﻠﻤﯿﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺳﻠﺴـﻠﻪ اﻫﺘـﺪاي اﯾﺸـﺎن ﺑﺎوﺷـﺎن‬‫ﻣﯽرﺳـﺪ‪ ،‬و ﻃﻮاﺋﻒ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ ﺑـﺬﮐﺮ ﺧﯿﺮ اﯾﺸﺎن رﻃﺐ اﻟﻠﺴﺎﻧﻨـﺪ‪ ،‬و در دﻓﺎﺗﺮ ﺗﺎرﯾـﺦ اﺣﻮال اﯾﺸﺎن ﺛﺒﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »ازاﻟﮥ‬‫اﻟﺨﻔﺎ« ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫]اﻧﺪﮐﯽ ﺧﺎﻃﺮ را ﺑﺎﺳـﺘﻘﺮاء اﺷﺨﺎﺻﯽ ﮐﻪ ﻣﻘﺘﺪاي ﻣﺴﻠﻤﯿﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺳﻠﺴﻠﻪ اﻫﺘﺪاي اﯾﺸﺎن ﺑﺂن اﺷﺨﺎص ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬و ﻃﻮاﺋﻒ ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﺬﮐﺮ ﺧﯿﺮ‬‫اﯾﺸﺎن رﻃﺐ اﻟﻠﺴﺎﻧﻨـﺪ‪ ،‬و در دﻓﺎﺗﺮ ﺗﺎرﯾﺦ اﺣﻮال اﯾﺸﺎن ﺛﺒﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺸـﻐﻮل ﺑﺎﯾﺪ ﺳﺎﺧﺖ ﺗﺎ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد ﮐﻪ اﯾﺸﺎن از ﭼﻨﺪ ﺟﻨﺲ ﺑﯿﺮون‬‫ﻧﯿ ﺴﺘﻨ ﺪ ‪ :‬ﺑ ﺎ د ﺷ ﺎ ﻫ ﺎ ن ﻋ ﺎ د ل ﮐ ﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪198 :‬‬‫در اﻋﻼء ﮐﻠﻤـﮥ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺑﺠﻬﺎد اﻋـﺪاء اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و اﺧـﺬ ﺟﺰﯾﻪ و ﺧﺮاج ﯾـﺪ ﻃﻮﻟﯽ ﭘﯿـﺪا ﮐﺮدهاﻧـﺪ و ﻓﺘﺢ ﺑﻠﺪان و ﺗﺮوﯾﺞ اﯾﻤﺎن ﺑﺮ دﺳﺖ اﯾﺸﺎن واﻗﻊ‬‫ﺷـﺪه‪ ،‬ﺗﺎ ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﺎن از ﺳﺎﯾﻪ اﯾﺸﺎن در ﮐﻬﻒ اﻣﺎن آﺳﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و اﻗﺎﻣﺖ ﺣـﺪود و اﺣﯿﺎي ﻋﻠﻮم دﯾﻦ از اﯾﺸﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪه‪ ،‬و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻓﻘﻬﺎء‬‫ﮐﻪ ﺣﻞ ﻣﻌﻀـﻼت ﻓﺘﻮي و اﺣﮑﺎم ﻧﻤﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﻋﺎﻟﻤﯽ از اﯾﺸﺎن ﻣﺴـﺘﻔﯿﺪ ﮔﺸـﺘﻪ‪ ،‬ﺗﻘﻠﯿﺪ اﯾﺸﺎن ﭘﯿﺶ ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻓﻘﻬﺎي ارﺑﻌﻪ و ﺛﻘﺎت‬‫ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﻔﻆ ﺣـﺪﯾﺚ ﺧﯿﺮ اﻟﺒﺸـﺮ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻧﻤﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﺻـﺤﯿﺢ را از ﺳـﻘﯿﻢ ﻣﻤﺘﺎز ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﺑﺨﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ و‬‫اﻣﺜﺎﻟﻬﻤﺎ‪ .‬و ﮐﺒﺎر ﻣﻔﺴـﺮﯾﻦ ﮐﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻗﺮآن ﻋﻈﯿﻢ و ﺷﺮح ﻏﺮﯾﺐ و ﺑﯿﺎن ﺗﻮﺟﯿﻪ و ذﮐﺮ اﺳﺒﺎب ﻧﺰول ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ و در اﯾﻦ ﺑﺎب ﮔﻮي ﻣﺴﺎﺑﻘﺖ‬‫از اﻗﺮان ﺧﻮد رﺑﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ واﺣﺪي و ﺑﻐﻮي و ﺑﯿﻀﺎوي و ﻏﯿﺮﻫﻢ ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻣﻘﺎم اﺳﺘﻌﺠﺎب و اﺳﺘﻐﺮاب اوﻟﯽ اﻻﻟﺒﺎب اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺮ ﺧﻼف اﯾﻦ ﻫﺮ ﺳﻪ ﮐﺒﺎر ﻣﻔﺴﺮﯾﻦ‪ ،‬اﻋﻨﯽ واﺣﺪي و ﺑﻐﻮي و ﺑﯿﻀﺎوي ﮐﻪ‬‫واﻟـﺪ ﻣﺎﺟـﺪﺷﺎن ﺑﻤﺜﺎﺑﻪاي اﯾﺸﺎن را ﻋﻈﯿﻢ و ﺟﻠﯿﻞ ﮔﺮداﻧﯿﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ در ﺗﻤﺜﯿﻞ ﮐﺒﺎر ﻣﻔﺴـﺮﯾﻦ ﮐﻪ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻗﺮآن ﻋﻈﯿﻢ و ﺷـﺮح ﻏﺮﯾﺐ و ﺑﯿﺎن‬‫ﺗـﻮﺟﯿﻪ و ذﮐﺮ اﺳـﺒﺎب ﻧﺰول ﻧﻤﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﮔـﻮي ﻣﺴـﺎﺑﻘﺖ از اﻗﺮان رﺑﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﻣﻘﺘـﺪاي ﻣﺴـﻠﻤﯿﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺳﻠﺴـﻠﻪ اﻫﺘـﺪاي اﯾﺸـﺎن ﺑﻪ اوﺷـﺎن‬‫ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬و ﻃﻮاﺋﻒ ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﺬﮐﺮ ﺧﯿﺮ اﯾﺸﺎن رﻃﺐ اﻟﻠﺴﺎﻧﻨﺪ‪ ،‬و در دﻓﺎﺗﺮ ﺗﺎرﯾﺦ اﺣﻮال اﯾﺸﺎن ﺛﺒﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬اﮐﺘﻔﺎ ﺑﺮ اﯾﺸﺎن ﻧﻤﻮده و ﻧﺎم‬‫دﯾﮕﺮي ﺑـﺎ اﯾﺸـﺎن ﺑﺮ زﺑﺎن ﻧﯿﺎورده‪ ،‬ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺻـﺤﯿﺢ را ﺑﻼ ﺷﺎﻫـﺪ و ﺑﯿﻨـﮥ و ﺑﺮﻫﺎن ﺑﻤﺤﺾ ﻃﻼﻗﺖ ﻟﺴﺎن ﮐﻪ ﻣﻮرث ﺻـﺪﮔﻮﻧﻪ ﻋﺎر و ﻫﻮان‬‫اﺳـﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻃـﻞ ﻣﯽﺳﺎزﻧـﺪ‪ ،‬و از ﻫﺘـﮏ ﺣﺮﻣـﺖ ﭼﻨﯿـﻦ ﮐﺒـﺎر ﻣﻔﺴـﺮﯾﻦ ﮐـﻪ واﻟـﺪ ﻣﺎﺟـﺪﺷﺎن اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻏﺮاق در ﻣـﺪﺣﺸﺎن دارﻧـﺪ‪ ،‬ﺣﺴـﺎﺑﯽ‬‫ﺑﺮﻧﻤﯿﺪارﻧﺪ! و از اﻓﺎدات دﯾﮕﺮ ﻣﻔﺴﺮﯾﻦ و ﺟﻬﺎﺑﺬه ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﺣﻀﺮات‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪199 :‬‬‫ﺛﻼﺛﻪ‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﺻﺤﺖ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻫﻞ ﺣّﻖ‪ ،‬و ﺑﻄﻼن ﻣﺠﺎزﻓﺖ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﮐﻪ در ﭘﯽ اﺑﻄﺎل آن ﺑﺎﯾﻦ ﺷﺪ و ﻣﺪﻧﺪ واﺿﺢ ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫ﻋﻼـﻣﻪ ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻋﻤﺮ زﻣﺨﺸـﺮي ]‪ [1‬در »ﮐﺸﺎف«‪ ،‬ﮐﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ]‪ [2‬در »ﻧﻮاﻫـﺪ اﻻﺑﮑﺎر ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن«‬‫ﻣﺪح آن و ﻣﺼﻨﻔﺶ ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻗﺪﻣﺎء ﻣﻔﺴﺮﯾﻦ ﺑﺎﯾﻦ ﮐﻠﻤﺎت ﺑﻠﯿﻐﻪ ﻧﻤﻮده‪:‬‬‫]ﺛﻢ ﺟﺎءت ﻓﺮﻗﮥ اﺻـﺤﺎب اﻟﻨﻈﺮ ﻓﯽ ﻋﻠﻮم اﻟﺒﻼﻏﮥ اﻟﺘﯽ ﺑﻬﺎ ﯾﺪرك وﺟﻪ اﻻﻋﺠﺎز و ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﮑﺸﺎف« ﻫﻮ ﺳـﻠﻄﺎن ﻫﺬه اﻟﻄﺮﯾﻘﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻬﺬا ﻃﺎر‬‫ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻓﯽ أﻗﺼﯽ اﻟﻤﺸﺮق و اﻟﻤﻐﺮب‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﻋﻠﻢ ﻣﺼﻨﻔﻪ اﻧﻪ ﺑﻬﺬا اﻟﻮﺻﻒ ﻗﺪ ﺗﺤﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺗﺤﺪﺛﺎ ﺑﻨﻌﻤﮥ رﺑﻪ و ﺷﮑﺮا‪:‬‬‫ان اﻟﺘﻔﺎﺳﯿﺮ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺑﻼ ﻋﺪد و ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻬﺎ ﻟﻌﻤﺮي ﻣﺜﻞ ﮐﺸﺎﻓﯽ‬‫ان ﮐﻨﺖ ﺗﺒﻐﯽ اﻟﻬﺪي ﻓﺎﻟﺰم ﻗﺮاءﺗﻪ ﻓﺎﻟﺠﻬﻞ ﮐﺎﻟﺪاء و اﻟﮑﺸﺎف ﮐﺎﻟﺸﺎﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 109‬از ‪220‬‬‫و ﻗﺪ ﻧﺒﻪ ﻓﯽ ﺧﻄﺒﺘﻪ ﻣﺸﯿﺮا اﻟﯽ ﻣﺎ ﯾﺠﺐ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﺒﺎب ﻣﻦ اﻻوﺻﺎف و ﻟﻘﺪ ﺻﺪق و ﺑﺮ و رﺳﺦ ﻧﻈﺎﻣﻪ ﻓﯽ اﻟﻘﻠﻮب و ﻗﺮ[‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ‬‫ﻓﯽ ﮐﻞ ﺷـﯽء ﻣﻦ اﻣﻮر اﻟـﺪﻧﯿﺎ و اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ‪ ،‬و ﻟﻬـﺬا اﻃﻠﻖ و ﻟﻢ ﯾﻘﯿﺪ‪ ،‬ﻓﯿﺠﺐ ﻋﻠﯿﻬﻢ أن ﯾﮑﻮن أﺣﺐ إﻟﯿﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ و ﺣﮑﻤﻪ‬‫أﻧﻔﺬ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﻦ ﺣﮑﻤﻬﺎ‪ ،‬و ﺣﻘﻪ آﺛﺮ ﻟﺪﯾﻬﻢ ﻣﻦ ﺣﻘﻮﻗﻬﺎ‪ ،‬و ﺷـﻔﻘﺘﻬﻢ ﻋﻠﯿﻪ أﻗﺪم ﻣﻦ ﺷﻔﻘﺘﻬﻢ ﻋﻠﯿﻬﺎ‪ ،‬و ان ﯾﺒﺬﻟﻮﻫﺎ دوﻧﻪ و ﯾﺠﻌﻠﻮﻫﺎ ﻓﺪاءه إذا‬‫اﻋﻀﻞ ﺧﻄﺐ‪ ،‬و وﻗﺎﺋﻪ إذا اﻟﻘﺤﺖ ﺣﺮب‪ ،‬و ان ﻻ ﯾﺘﺒﻌﻮا ﻣﺎ ﺗﺪﻋﻮﻫﻢ إﻟﯿﻪ ﻧﻔﻮﺳﻬﻢ و ﻻ ﻣﺎ ﺗﺼﺮﻓﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﯾﺘﺒﻌﻮا ﮐﻠﻤﺎ دﻋﺎﻫﻢ إﻟﯿﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﺻﺮﻓﻬﻢ ﻋﻨﻪ ‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺨﻠﯿﻞ ﺑﻦ ﺳﻌﺎده اﻟﺨﻮﯾﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ]‪ [1‬اﻟﺰﻣﺨﺸﺮي‪ :‬ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (538‬ه‬‫]‪ [2‬اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (910‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪200 :‬‬‫ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻻﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎي ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﺑﻤﺪح او ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺨﻠﯿﻞ ﺑﻦ ﺳـﻌﺎدة ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ اﻟﻤﻬﻠﺒﯽ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﺨﻮﯾﯽ‪ ،‬وﻟـﺪ ﺑﺨﻮي ﻓﯽ ﺷﻮال ﺳـﻨﮥ‬‫ﺛﻼث و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ و دﺧﻞ ﺧﺮاﺳﺎن و ﻗﺮأ ﺑﻬﺎ اﻻﺻﻮل ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻄﺐ ]‪ [1‬اﻟﻤﺼﺮي ﺻﺎﺣﺐ اﻻﻣﺎم ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺑﻞ ﻋﻠﯽ اﻻﻣﺎم‬‫ﻧﻔﺴﻪ ‪.‬‬
‫ﻗﺎل اﻟﺴـﺒﮑﯽ ﻓﯽ »اﻟﻄﺒﻘﺎت اﻟﮑﺒﺮي«‪ :‬و ﻗﺮأ اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺮاﻓﻌﯽ ]‪ ،[2‬و ﻗﺮأ ﻋﻠﻢ اﻟﺠﺪل ﻋﻠﯽ ﻋﻼء اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻄﻮﺳـﯽ ]‪ ،[3‬و ﺳﻤﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ‬‫ﺟﻤﺎﻋـﮥ‪ ،‬و وﻟﯽ ﻗﻀـﺎء اﻟﻘﻀـﺎة ﺑﺎﻟﺸﺎم و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب ﻓﯽ اﻻﺻﻮل و ﮐﺘﺎب ﻓﯿﻪ رﻣﻮز ﺣﮑﻤﯿـﮥ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ و ﮐﺘﺎب ﻓﯽ اﻟﻌﺮوض‪ ،‬و ﻓﯿﻪ‬‫ﯾﻘﻮل اﻟﺸﯿﺦ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﺷﺎﻣﮥ‪[4] :‬‬‫اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺨﻠﯿﻞ ارﺷﺪه اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻤﺎ ارﺷﺪ اﻟﺨﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ‬‫ذاك ﻣﺴﺘﺨﺮج اﻟﻌﺮوض و ﻫﺬا ﻣﻈﻬﺮ اﻟﺴﺮ ﻣﻨﻪ و اﻟﻌﻮد اﺣﻤﺪ‬‫ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬ﮐﺎن ﻓﻘﯿﻬﺎ‪ ،‬اﻣﺎﻣﺎ‪ ،‬ﻣﻨﺎﻇﺮا‪ ،‬ﺧﺒﯿﺮا ﺑﻌﻠﻢ اﻟﮑﻼم‪ ،‬اﺳﺘﺎذا ﻓﯽ اﻟﻄﺐ و اﻟﺤﮑﻤﮥ‪ ،‬دﯾﻨﺎ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺼﻠﻮة و اﻟﺼﯿﺎم‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺷـﻌﺒﺎن ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ )ﺑﺘﻘﺪﯾﻢ اﻟﺴـﯿﻦ( و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و دﻓﻦ ﺑﺴﻔﺢ ﻗﺎﺳﯿﻮن و ﺧﻮي )ﺑﺨﺎء ﻣﻌﺠﻤﮥ ﻣﻀﻤﻮﻣﮥ و واو ﻣﻔﺘﻮﺣﮥ و‬‫ﯾﺎء( ﻣﺪﯾﻨﮥ ﻣﻦ اﻗﻠﯿﻢ ﺗﺒﺮﯾﺰ[ ]‪ [5‬در »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ« ]‪ [1‬اﻟﻘﻄﺐ اﻟﻤﺼﺮي‪ :‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(618‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺮاﻓﻌﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(623‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻄﻮﺳﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻮ ﺣﺎﻣﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(567‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻮ ﺷﺎﻣﮥ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(665‬‬‫]‪ [5‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻻﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺒﮥ ج ‪2/70‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪201 :‬‬‫در ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ‪ :‬اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]ﺗﻘﺮﯾﺮ ﻟﺼـﺤﮥ ﻣﺎ ﺻﺪر ﻣﻨﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﺘﺰوج ﺑﺰﯾﻨﺐ ]‪ ،[1‬و ﮐـﺄن ﻫـﺬا ﺟﻮاب ﻋﻦ ﺳﺆال و ﻫﻮ ان ﻗﺎﺋﻼـ‪ :‬ﻟﻮ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺐ أن‬‫اﻻدﻋﯿﺎء ﻟﯿﺴﻮا ﺑﺄﺑﻨﺎء‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻗﻠﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻣﻦ ﺳﻤﺎه ﻏﯿﺮه أﺑﻨﺎء إذا ﮐﺎن ﻟﺪﻋﯿﻪ ﺷﯽء ﺣﺴﻦ ﻻ ﯾﻠﯿﻖ ﺑﻤﺮوﺗﻪ أن ﯾﺄﺧﺬه ﻣﻨﻪ و ﯾﻄﻌﻦ ﻓﯿﻪ ﻋﺮﻓﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ‬‫ﺟﻮاﺑـﺎ ﻋﻦ ذﻟـﮏ اﻟﺴﺆال‪ ،‬و ﺗﻘﺮﯾﺮه ﻫﻮ ان دﻓﻊ اﻟﺤﺎﺟـﺎت ﻋﻠﯽ ﻣﺮاﺗﺐ دﻓﻊ ﺣﺎﺟـﮥ اﻻﺟـﺎﻧﺐ ﺛﻢ دﻓﻊ ﺣﺎﺟـﮥ اﻻﻗﺎرب اﻟـﺬﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺣﻮاﺷـﯽ‬‫اﻟﻨﺴﺎء‪ ،‬ﺛﻢ دﻓﻊ ﺣﺎﺟﮥ اﻻﺻﻮل و اﻟﻔﺼﻮل ﺛﻢ دﻓﻊ ﺣﺎﺟﮥ اﻟﻨﻔﺲ‪ ،‬و اﻻول ﻋﺮﻓﺎ دون اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ ﺷﺮﻋﺎ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﻌﺎﻗﻠﮥ ﺗﺘﺤﻤﻞ اﻟﺪﯾﮥ ﻣﻨﻬﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 110‬از ‪220‬‬‫و ﻻ ﺗﺘﺤﻤﻠﻬﺎ ﻋﻦ اﻻﺟﺎﻧﺐ‪ ،‬و اﻟﺜﺎﻧﯽ دون اﻟﺜﺎﻟﺚ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻇﺎﻫﺮ ﺑـﺪﻟﯿﻞ اﻟﻨﻔﻘﮥ‪ ،‬و اﻟﺜﺎﻟﺚ دون اﻟﺮاﺑﻊ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﻨﻔﺲ ﻣﻘﺪم ﻋﻠﯽ اﻟﻐﯿﺮ‪ ،‬و إﻟﯿﻪ أﺷﺎر‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ‪» :‬اﺑـﺪأ ﺑﻨﻔﺴﮏ‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﻤﻦ ﺗﻌﻮل إذا ﻋﻠﻤﺖ ﻫـﺬا‪ ،‬ﻓﺎﻻﻧﺴﺎن إذا ﮐﺎن ﻣﻌﻪ ﻣﺎ ﯾﻐﻄﯽ ﺑﻪ اﺣـﺪ اﻟﺮﺟﻠﯿﻦ‪ ،‬و ﯾـﺪﻓﻊ ﺑﻪ ﺣﺎﺟﮥ ﻣﻦ ﺷـﻘﯽ ﺑﺪﻧﻪ‪،‬‬‫ﯾﺄﺧﺬ اﻟﻐﻄﺎء ﻣﻦ إﺣﺪاﻫﻤﺎ و ﻏﻄﯽ ﺑﻪ اﻻﺧﺮي‪ ،‬ﻻ ﯾﮑﻮن ﻻﺣﺪ أن ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻟﻢ ﻓﻌﻠﺖ؟ ﻓﻀـﻼ ﻣﻦ أن ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺑﺌﺲ ﻣﺎ ﻓﻌﻠﺖ‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ اﻻ ان ﯾﮑﻮن‬‫اﺣـﺪ اﻟﻌﻀﻮﯾﻦ أﺷـﺮف ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ إذا وﻗﯽ اﻻﻧﺴﺎن ﻋﯿﻨﻪ ﺑﯿـﺪه‪ ،‬و ﯾﺪﻓﻊ اﻟﺒﺮد ﻋﻦ رأﺳﻪ اﻟﺬي ﻫﻮ ﻣﻌﺪن ﺣﻮاﺳﻪ و ﯾﺘﺮك رﺟﻠﻪ ﺗﺒﺮد‪،‬‬‫ﻓﺎﻧﻪ اﻟﻮاﺟﺐ ﻋﻘﻼ ﻓﻤﻦ ﯾﻌﮑﺲ اﻻﻣﺮ ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻟﻢ ﻓﻌﻠﺖ؟‬‫و إذا ﺗﺒﯿﻦ ﻫﺬا‪ ،‬ف اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫‪ ،‬ﻓﻠﻮ دﻓﻊ اﻟﻤﺆﻣﻦ ﺣﺎﺟـﮥ ﻧﻔﺴﻪ دون ﺣﺎﺟـﮥ ﻧﺒﯿﻪ ﯾﮑﻮن ﻣﺜﻠﻪ ﻣﻦ ﯾـﺪﻫﻦ ﺷـﻌﺮه‪ ،‬و ﯾﮑﺸﻒ رأﺳﻪ ﻓﯽ ﺑﺮد ﻣﻔﺮط‪ ،‬ﻗﺎﺻﺪا ﺑﻪ ﺗﺮﺑﯿﮥ ﺷـﻌﺮه‪ ،‬و ﻻ‬‫ﯾﻌﻠﻢ اﻧﻪ ﯾﺆذي ﺑﻪ رأﺳﻪ اﻟـﺬي ﻻ ﻧﺒﺎت ﻟﺸـﻌﺮه اﻻ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻓﮑـﺬﻟﮏ دﻓﻊ ﺣﺎﺟـﮥ اﻟﻨﻔﺲ ﻟﻔﺮاﻏﻬﺎ اﻟﯽ ﻋﺒﺎدة اﻟﱠﻠﻪ و ﻻ ﻋﻠﻢ ﺑﮑﯿﻔﯿـﮥ اﻟﻌﺒﺎدة اﻻ ﻣﻦ‬‫اﻟﺮﺳﻮل‪ ،‬ﻓﻠﻮ دﻓﻊ ]‪ [1‬زﯾﻨﺐ ﺑﻨﺖ ﺟﺤﺶ ﺑﻦ رﺋﺎب ﮐﺎﻧﺖ زوﺟﮥ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛﮥ و اﺳﻤﻬﺎ ﺑﺮة و ﻃﻠﻘﻬﺎ زﯾﺪ ﻓﺘﺰوج ﺑﻬﺎ اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ و ﺳﻤﺎﻫﺎ زﯾﻨﺐ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯿﺖ ﺳﻨﮥ )‪ (20‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪202 :‬‬‫اﻻﻧﺴﺎن ﺣﺎﺟﮥ ﻻ ﻟﻠﻌﺒﺎدة‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻟﯿﺲ دﻓﻌﺎ ﻟﻠﺤﺎﺟﮥ‪ ،‬إذ ﻫﻮ ﻓﻮق ﺗﺤﺼـﯿﻞ اﻟﻤﺼﻠﺤﮥ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻪ ﻣﺼﻠﺤﮥ ﻓﻀﻼ ﻣﻦ أن ﯾﮑﻮن ﺣﺎﺟﮥ‪ ،‬و ان‬‫ﮐﺎن ﻟﻠﻌﺒﺎدة ﻓﺘﺮك اﻟﻨﺒﯽ اﻟـﺬي ﻣﻨﻪ ﯾﺘﻌﻠﻢ ﮐﯿﻔﯿـﮥ اﻟﻌﺒﺎدة ﻓﯽ اﻟﺤﺎﺟـﮥ‪ ،‬و دﻓﻊ اﻟﺤﺎﺟﮥ ﻣﺜﻞ ﺗﺮﺑﯿﮥ اﻟﺸـﻌﺮ ﻣﻊ اﻫﻤﺎل أﻣﺮ اﻟﺮأس‪ ،‬ﻓﺒﯿﻦ ان اﻟﻨﺒﯽ‬‫ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ إذا أراد ﺷﯿﺌﺎ ﺣﺮم ﻋﻠﯽ اﻻﻣﮥ اﻟﺘﻌﺮض إﻟﯿﻪ ﻓﯽ اﻟﺤﮑﻤﮥ اﻟﻮاﺿﺤﮥ[‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻫﻢ ﺻﺎف ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ آﯾﮥ‪ :‬اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫]‪ [1‬ﻣﻔﯿـﺪ اوﻟﻮﯾﺖ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺘﺼـﺮف اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺨﻠﯿﻞ آن را ﺑﺮ ﺗﺒﯿﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻧﺒﯽ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اراده‬‫ﮐﻨﺪ ﭼﯿﺰي را ﺣﺮام ﻣﯽﺷﻮد ﺑﺮ اﻣﺖ ﺗﻌﺮض ﺑﺂن‪ ،‬در ﺣﮑﻤﺖ واﺿﺤﻪ ﺣﻤﻞ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و اﯾﻦ ﻋﯿﻦ اوﻟﻮﯾﺖ ﺑﺘﺼﺮف اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﻧﺴﻔﯽ ]‪ [2‬در »ﻣﺪارك اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ« ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫]اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫‪ ،‬أي أﺣﻖ ﺑﻬﻢ ﻓﯽ ﮐﻞ ﺷﯽء ﻣﻦ اﻣﻮر اﻟﺪﯾﻦ و اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و ﺣﮑﻤﻪ أﻧﻔﺬ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﻦ ﺣﮑﻤﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯿﻬﻢ ان ﯾﺒﺬﻟﻮا ﻧﻔﺴﻪ دوﻧﻪ و ﯾﺠﻌﻠﻮﻫﺎ ﻓﺪاءه‪ ،‬أو‬‫ﻫـﻮ أوﻟﯽ ﺑﻬـﻢ‪ ،‬أي أرأف ﺑﻬـﻢ و أﻋﻄـﻒ ﻋﻠﯿﻬﻢ و أﻧﻔـﻊ ﻟﻬﻢ ]‪ [3‬و ﻧﻈـﺎم اﻟـﺪﯾﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻘﻤﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ]‪ [4‬در‬‫»ﻏﺮاﺋﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺛﻢ اﻧﻪ ﮐـﺎن ﻟﻘﺎﺋﻞ ان ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻫﺐ ان اﻟـﺪﻋﯽ ﻻ ﯾﺴـﻤﯽ اﺑﻨﺎ‪ ،‬أﻣﺎ إذا ﮐﺎن ﻟـﺪﻋﯿﻪ ﺷـﯽء أﺣﺴﻦ‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ ﯾﻠﯿﻖ ﺑﺎﻟﻤﺮوة أن ﯾﻄﻤـﺢ ﻋﯿﻨﻪ إﻟﯿﻪ و‬‫ﺧﺎﺻﮥ إذا ﮐﺎن زوﺟﺘﻪ‪ [1] ،‬اﻻﺣﺰاب‪6 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻨﺴﻔﯽ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (710‬ه‬‫]‪ [3‬ﻣﺪارك اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ ج ‪3/294‬‬‫]‪ [4‬ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ :‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (728‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪203 :‬‬‫ﻓﻠﺬﻟﮏ ﻗﺎل ﻓﯽ ﺟﻮاﺑﻪ‪ :‬اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫و اﻟﻤﻌﻘﻮل ﻓﯿﻪ اﻧﻪ رأس اﻟﻨﺎس و رﺋﯿﺴـﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺪﻓﻊ ﺣﺎﺟﺘﻪ و اﻻﻋﺘﻨﺎء ﺑﺸﺄﻧﻪ أﻫﻢ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ان رﻋﺎﯾﮥ اﻟﻌﻀﻮ اﻟﺮﺋﯿﺲ و ﺣﻔﻆ ﺻـﺤﺘﻪ و ازاﻟﮥ ﻣﺮﺿـﻪ‬‫أوﻟﯽ‪ ،‬و اﻟﯽ ﻫﺬا أﺷﺎر اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ‪» :‬اﺑﺪأ ﺑﻨﻔﺴﮏ‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﻤﻦ ﺗﻌﻮل«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 111‬از ‪220‬‬‫و ﯾﻌﻠﻢ ﻣﻦ اﻃﻼق اﻵﯾﮥ اﻧﻪ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ ﻓﯽ ﮐﻞ ﺷﯽء ﻣﻦ اﻣﻮر اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ان أوﻟﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ أرأف و أﻋﻄﻒ‬‫ﮐﻘﻮﻟﻪ‪» :‬ﻣﺎ ﻣﺆﻣﻦ اﻻ أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻪ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻵﺧﺮة‪ ،‬اﻗﺮأوا ان ﺷﺌﺘﻢ اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫ﻓﺄﯾﻤﺎ ﻣﺆﻣﻦ ﻫﻠﮏ و ﺗﺮك ﻣﺎﻻ ﻓﻠﯿﺮﺛﻪ ﻋﺼﺒﺘﻪ ﻣﻦ ﮐﺎﻧﻮا‪ ،‬و ان ﺗﺮك دﯾﻨﺎ أو ﺿﯿﺎﻋﺎ‪ ،‬أي ﻋﯿﺎﻻ ]‪[[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻫﻢ ﻣﺜﻞ ﻋﺒﺎرات ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ از اﻃﻼق آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‬‫أوﻟﯽ اﺳﺖ ﺑﻤﺆﻣﻨﯿﻦ از ﻧﻔﺴـﻬﺎﯾﺸﺎن در ﺟﻤﯿﻊ اﻣﻮر دﻧﯿـﺎ و دﯾﻦ‪ ،‬ﻓﺜﺒﺖ اﻻوﻟﻮﯾـﮥ ﺑﺎﻟﺘﺼـﺮف ﺑﺪاﻫـﮥ و اﻣـﺎ ذﮐﺮ اﺣﺘﻤﺎل ﺑﻮدن )أوﻟﯽ( ﺑﻤﻌﻨﯽ‬‫ارأف و اﻋﻄـﻒ‪ :‬ﭘﺲ ﺿـﺮري ﻧﻤﯽرﺳﺎﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﺴـﺒﺐ آﻧﮑﻪ ﻣﻌﻨـﺎي اول ﺣﺘﻤـﺎ ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺟﻮاب ﺳﺆال ﻣﻘـﺪر ﮐﻪ ﺗﻘﺮﯾﺮ آن ﮐﺮده‬‫ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻤﻌﻨﯽ اول اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﻣﻌﻨﯽ اول ﻣﻌﻠﻞ اﺳﺖ ﺑﻪ اﻃﻼق آﯾﻪ ﺑﺨﻼف ﻣﻌﻨﺎي ﺛﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﻣﻌﻨﺎي ﺛﺎﻧﯽ ﺑﺼـﯿﻐﻪ ﺗﻤﺮﯾﺾ ﻣﺬﮐﻮر اﺳـﺖ‬‫ﺑﺨﻼف اول‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺗﻘـﺪﯾﻢ اﺣﺘﻤﺎل اول ﻣﻔﯿـﺪ ﺗﺮﺟﯿـﺢ آن اﺳﺖ‪ ،‬و ذﮐﺮ اﺋﻤﻪ ﻣﻔﺴـﺮﯾﻦ و ﺷـﺮاح ﻣﻨﻘـﺪﯾﻦ اﮐﺘﻔﺎ ﺑﺮ آن ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺣﺘﻤﺎ و‬‫ﺟﺰﻣﺎ ﺑﺎﻟﺘﻌﯿﯿﻦ آن را وارد ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ﺑﺮاي اﺑﻄﺎل ﺟﺰاف و ﮔﺰاف ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺑﺎ اﻧﺼﺎف ﮐﻪ در ﭘﯽ اﺑﻄﺎل اﺣﺘﻤﺎل اول اﺳﺖ‪ ،‬و آن را‬‫اﺻـﻼ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﺑﺂﯾﻪ ﻧﻤﯽداﻧﺪ‪ ،‬ذﮐﺮ اﺣﺘﻤﺎل اول ﻣﻄﻠﻘﺎ ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ ﺑﺎﯾﻦ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻣﻨﯿﻌﻪ و ﺗﺮﺟﯿﺤﺎت رﻓﯿﻌﻪ؟ ]‪ [1‬ﻏﺮاﺋﺐ اﻟﻘﺮآن‬‫ج ‪21/77‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪204 :‬‬‫و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ]‪ [1‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﻣﺤﻠﯽ در »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﺨﺘﺼﺮ« ﮐﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺗﮑﻤﯿﻞ آن ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫‪ ،‬ﻓﯿﻤﺎ دﻋﺎﻫﻢ إﻟﯿﻪ و دﻋﺘﻬﻢ أﻧﻔﺴﻬﻢ اﻟﯽ ﺧﻼﻓﻪ ]‪.[[2‬‬‫از اﯾﻨﻬﻢ ﺑﺎ وﺻﻒ ﮐﻤﺎل اﺧﺘﺼﺎر‪ ،‬ﺷـﻨﺎﻋﺖ اﺳﺘﻬﺰاء و اﺳﺘﺤﻘﺎر ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻋﺎﻟﯽ ﺗﺒﺎر‪ ،‬و ﺻﺤﺖ ﺑﯿﺎن ﻋﻠﻤﺎي اﺧﯿﺎر‪ ،‬ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ ﭘﺮوردﮔﺎر ﻫﻮﯾﺪا‬‫و آﺷﮑﺎر ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺧﻄﯿﺐ ]‪ [3‬ﺷﺮﺑﯿﻨﯽ در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺧﻮد ﻣﺴﻤﯽ ﺑﻪ »ﺳﺮاج اﻟﻤﻨﯿﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻟﻤﺎ ﻧﻬﯽ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻦ اﻟﺘﺒﻨﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺪ ﺗﺒﻨﯽ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرﺛﮥ ﻣﻮﻻه ﻟﻤﺎ اﺧﺘﺎره ﻋﻠﯽ أﺑﯿﻪ و ﻋﻤﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻣﺮ‪ ،‬ﻋﻠﻞ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻟﻨﻬﯽ ﻓﯿﻪ ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص ﺑﻘﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ داﻻ ﻋﻠﯽ ان اﻻﻣﺮ اﻋﻈﻢ ﻣﻦ ذﻟﮏ‪.‬‬‫اﻟﻨﺒﯽ‪ :‬أي اﻟـﺬي ﯾﻨﺒﺌﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑـﺪﻗﺎﺋﻖ اﻻﺣﻮال ﻓﯽ ﺑـﺪاﺋﻊ اﻻﻗﻮال و ﯾﺮﻓﻌﻪ داﺋﻤﺎ ﻓﯽ ﻣﺮاﻗﯽ اﻟﮑﻤﺎل‪ ،‬و ﻻ ﯾﺮﯾـﺪ أن ﯾﺸـﻐﻠﻪ ﺑﻮﻟـﺪ و ﻻ ﻣﺎل‬‫أوﻟﯽ ﺑـﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬أي اﻟﺮاﺳـﺨﯿﻦ ﻓﯽ اﻻﯾﻤـﺎن‪ ،‬ﻓﻐﯿﺮﻫﻢ أوﻟﯽ‪ ،‬ﻓﯽ ﮐﻞ ﺷـﯽء ﻣﻦ اﻣﻮر اﻟـﺪﯾﻦ و اﻟـﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﺣﺎزه ﻣﻦ اﻟﺤﻀـﺮة اﻟﺮﺑﺎﻧﯿـﮥ‪ ،‬ﻣﻦ‬‫أﻧﻔﺴﻬﻢ ﻓﻀﻼ ﻋﻦ آﺑﺎﺋﻬﻢ‪ ،‬ﻓﯽ ﻧﻔﻮذ ﺣﮑﻤﻪ ﻓﯿﻬﻢ و وﺟﻮب ﻃﺎﻋﺘﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪.‬‬‫روي اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﺎ ﻣﻦ ﻣﺆﻣﻦ اﻻ و أﻧﺎ أوﻟﯽ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻵﺧﺮة‪ ،‬اﻗﺮأوا ان ﺷﺌﺘﻢ‬‫]‪ [1‬ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺤﻠﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(864‬‬‫]‪ [2‬ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺠﻼﻟﯿﻦ‪.552 :‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺸﺮﺑﯿﻨﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(977‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪205 :‬‬‫اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫‪ ،‬ﻓﺄي ﻣﺆﻣﻦ ﺗﺮك ﻣﺎﻻ ﻓﻠﯿﺮﺛﻪ ﻋﺼﺒﺘﻪ ﻣﻦ ﮐﺎﻧﻮا‪ ،‬ﻓﺎن ﺗﺮك دﯾﻨﺎ أو ﺿﯿﺎﻋﺎ‪ ،‬ﻓﻠﯿﺄﺗﻨﯽ ﻓﺄﻧﺎ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﻧا ﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﮐﺎن ﯾﻘﻮل‪» :‬أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﮑﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ ﻓﺄﯾﻤﺎ رﺟﻞ ﻣﺎت و ﺗﺮك دﯾﻨﺎ ﻓﺎﻟﯽ و ﻣﻦ ﺗﺮك ﻣﺎﻻ ﻓﻬﻮ‬‫ﻟﻮرﺛﺘﻪ«‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن اﻟﻤﺆﻣﻦ إذا ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﻋﻬﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﺴﺄل »ﻫﻞ ﻋﻠﯿﻪ دﯾﻦ؟«‪ ،‬ﻓﺎن ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻫﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 112‬از ‪220‬‬‫ﺗﺮك وﻓﺎء ﻟﺪﯾﻨﻪ؟« ﻓﺎن ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ :‬ﺻﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ان ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻻ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﺻﻠﻮا ﻋﻠﯽ ﺻﺎﺣﺒﮑﻢ«‬‫و اﻧﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺼﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اوﻻ ﻓﯿﻤﺎ إذا ﻟﻢ ﯾﺘﺮك وﻓﺎء‪ ،‬ﻻن ﺷﻔﺎﻋﺘﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻻ ﺗﺮد‪ ،‬و‬‫ﻗﺪ ورد‪» :‬ان ﻧﻔﺲ اﻟﻤﺆﻣﻦ ﻣﺤﺒﻮﺳﮥ ﻋﻦ ﻣﻘﺎﻣﻬﺎ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﻮف دﯾﻨﻪ«‬‫و ﻫﻮ ﻣﺤﻤﻮل ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻗﺼـﺮ ﻓﯽ وﻓﺎﺋﻪ ﻓﯽ ﺣﺎل ﺣﯿﺎﺗﻪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﻘﺼـﺮ ﻟﻔﻘﺮه ﻣﺜﻼ ﻓﻼ‪ ،‬ﮐﻤﺎ أوﺿﺤﺖ ذﻟﮏ ﻓﯽ »ﺷﺮح اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﻓﯽ ﺑﺎب‬‫اﻟﺮﻫﻦ‪.‬‬‫و اﻧﻤﺎ ﮐﺎن ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﻻ ﯾﺪﻋﻮﻫﻢ اﻻ اﻟﯽ اﻟﻌﻘﻞ و اﻟﺤﮑﻤﮥ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺄﻣﺮﻫﻢ اﻻ ﺑﻤﺎ ﯾﻨﺠﯿﻬﻢ‪ ،‬و أﻧﻔﺴﻬﻢ‬‫رﺑﻤﺎ ﺗﺪﻋﻮﻫﻢ اﻟﯽ اﻟﻬﻮي و اﻟﻔﺘﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺘﺄﻣﺮﻫﻢ ﺑﻤﺎ ﯾﺮدﯾﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﯾﺘﺼـﺮف ﻓﯿﻬﻢ ﺗﺼـﺮف اﻻﺑﺎء‪ ،‬ﺑﻞ أﻋﻈﻢ ﺑﻬﺬا اﻟﺴـﺒﺐ اﻟﺮﺑﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﺄي ﺣﺎﺟﮥ اﻟﯽ‬‫اﻟﺴﺒﺐ اﻟﺠﺴﻤﺎﻧﯽ؟[‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ أوﻟﯽ اﺳﺖ ﺑﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﯾﻌﻨﯽ راﺳـﺨﯿﻦ ﻓﯽ اﻻﯾﻤـﺎن‪ ،‬ﭼﻪ ﺟـﺎ ﻏﯿﺮ‬‫اﯾﺸﺎن‪ ،‬در ﻫﺮ ﺷـﯽء از اﻣﻮر دﯾﻦ و دﻧﯿﺎ‪ ،‬ﺑﺴـﺒﺐ آﻧﮑﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﺣﯿﺎزت ﺣﻀـﺮت رﺑﺎﻧﯿﻪ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و آن ﺟﻨﺎب أوﻟﯽ اﺳﺖ از ﻧﻔﺴـﻬﺎي‬‫ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ آﺑﺎي اﯾﺸﺎن‪ ،‬در ﻧﻔﻮذ ﺣﮑﻢ آن ﺣﻀﺮت در اﯾﺸﺎن‪ ،‬و وﺟﻮب ﻃﺎﻋﺖ آن ﺟﻨﺎب ﺑﺮ اﯾﺸﺎن‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ اﺑـﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﻫﻢ ﻣﺜﺒﺖ اوﻟـﻮﯾﺖ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺘﺼـﺮف اﺳﺖ‪ ،‬و اﻻـ ذﮐﺮ آن در اﯾﻨﺠـﺎ وﺟﻬﯽ‬‫ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪206 :‬‬‫از آن ﺗﻮﺟﯿﻪ اوﻟﻮﯾﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺑﻤﺆﻣﻨﯿﻦ از ﻧﻔﺴﻬﺎﯾﺸﺎن‪ ،‬ﮐﻪ آن ﻫﻢ ﻣﺜﺒﺖ اوﻟﻮﯾﺖ آن ﺣﻀﺮت ﺑﺘﺼﺮف اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﮑﻤﺎل وﺿﻮح و‬‫ﻇﻬﻮر ﻻﺋﺢ و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫]و اﻧﻤﺎ ﮐﺎن ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﻻ ﯾﺪﻋﻮﻫﻢ اﻻ اﻟﯽ اﻟﻌﻘﻞ و اﻟﺤﮑﻤﮥ[‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻣﺜـﻞ ﻋﺒـﺎرت ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري‪ ،‬و ﺧﻮﺋﯽ واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ در ﺻﻮرت ﺗﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﻗﺼﻪ ﺗﺒﻨﯽ ﻫﻢ ﻣﻨﺎﻓﺎﺗﯽ ﺑﺤﻤﻞ‬‫آن ﺑﺮ اوﻟﻮﯾﺖ ﺑﺘﺼـﺮف ﻧـﺪارد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ ﺗﻘـﺪﯾﺮ ﺟﻮاب ﺳﺆال ﻣﻘﺪر اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ آن ﺑﺎﯾﻦ ﻗﺼﻪ ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ‪ ،‬ﭘﺲ زﻋﻢ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﮐﻪ‬‫ﻣﻌﻨﯽ أوﻟﯽ ﺑﺘﺼـﺮف در اﯾﻦ ﻣﻘﺼﻮد اﺻـﻼ دﺧﻠﯽ ﻧـﺪارد‪ ،‬و ﻫﻢ ﻓﺎﺣﺶ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤـﺪ ﮐﻪ ﺻـﺤﺖ ﻣﺮام اﻫﻞ ﺣّﻖ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ از اﻓﺎدات‬‫اﮐـﺎﺑﺮ ﺣـﺬاق ﻣﻔﺴـﺮﯾﻦ ﺛـﺎﺑﺖ اﺳﺖ ﻫﻤﭽﻨـﺎن ﮐﻤـﺎل رزاﻧﺖ و ﻣﺘـﺎﻧﺖ آن از اﻓـﺎدات ﻣﻬﺮه ﺷـﺮاح ﺣـﺪﯾﺚ ﻫﻢ واﺿـﺢ و ﻣﺨﺎﻃﺐ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ‬‫ﺗﻔﺴـﯿﺮات اﮐـﺎﺑﺮ اﺳﺎﻃﯿﻦ را ﺑﻨﻈﺮ ﺑﺼـﯿﺮت ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻧﮑﺮده ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺷـﺮاح ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﻬﺮه ﺑﺮﻧﺪاﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻤﺤﺾ رﻣﯽ اﻟﺴـﻬﺎم ﻓﯽ‬‫اﻟﻈﻼم ﮐﺎر ﺑﻨﺪ ﺷﺪه‪.‬‬‫وﻟﯽ اﻟـﺪﯾﻦ اﺑـﻮ زرﻋﻪ ]‪ [1‬اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ در »ﺷـﺮح اﺣﮑـﺎم« واﻟـﺪ ﺧـﻮد در ﺷـﺮح ﺣـﺪﯾﺚ اول از »ﮐﺘـﺎب‬‫اﻟﻔﺮاﺋﺾ« ﮐﻪ اﯾﻦ اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﻫﻤﺎم ]‪ ،[2‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬أﻧﺎ اوﻟﯽ اﻟﻨﺎس ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪ ،‬ﻓﺄﯾﮑﻢ ﻣﺎ‬‫ﺗﺮك دﯾﻨﺎ أو ﺿﯿﻌﮥ‪ ،‬ﻓﺄدﻋﻮﻧﯽ ]‪ [1‬أﺑﻮ زرﻋﮥ اﻟﻌﺮاﻗﯽ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (826‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ ﻫﻤﺎم ﺑﻦ ﻣﻨﺒﻪ اﻟﺼﻨﻌﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (131‬او )‪(132‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪207 :‬‬‫ﻓﺄﻧﺎ وﻟﯿﻪ‪ ،‬و أﯾﮑﻢ ﻣﺎ ﺗﺮك ﻣﺎﻻ‪ ،‬ﻓﻠﯿﻮرث ﻋﺼﺒﺘﻪ ﻣﻦ ﮐﺎن‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻓﯿﻪ ﻓﻮاﺋﺪ‪:‬‬‫اﻻوﻟﯽ‪:‬‬‫اﺧﺮﺟﻪ ﻣﺴﻠﻢ ]‪ [1‬ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﻮﺟﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ راﻓﻊ ]‪ ،[2‬ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮزاق‪ ،‬و اﺧﺮﺟﻪ اﻻﺋﻤـﮥ اﻟﺴـﺘﮥ ﺧﻼ أﺑﺎ داود ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺰﻫﺮي ]‪،[3‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 113‬از ‪220‬‬‫ﻋﻦ اﺑﯽ ﺳﻠﻤﮥ ]‪ [4‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﮐﺎن ﯾﺆﺗﯽ ﺑﺎﻟﺮﺟﻞ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻓﯿﺴﺄل‪» :‬ﻫﻞ ﺗﺮك ﻟﺪﯾﻨﻪ‬‫ﻓﻀـﻼ«‪ ،‬ﻓﺎن ﺣﺪث اﻧﻪ ﺗﺮك ﻟﺪﯾﻨﻪ وﻓﺎء و اﻻ ﻗﺎل ﻟﻠﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ‪» :‬ﺻـﻠﻮا ﻋﻠﯽ ﺻﺎﺣﺒﮑﻢ«‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻓﺘﺢ ﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻔﺘﻮح‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﺗﻮﻓﯽ ﻣﻦ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺘﺮك دﯾﻨﺎ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻗﻀﺎءه‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﺎن ﺗﺮك ﻣﺎﻻ ﻓﻠﻮرﺛﺘﻪ«‪ ،‬ﻫﺬا ﻟﻔﻆ اﻟﺒﺨﺎري‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺒﺎﻗﻮن‪ :‬ﻗﻀﺎ ﺑﺪل ﻓﻀﻼ‪ ،‬و ﮐﺬا ﻫﻮ ﻋﻨﺪ ﺑﻌﺾ رواة اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬و‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺸـﯿﺨﺎن‪ ،‬و أﺑﻮ داود ﻣﻦ رواﯾﮥ أﺑﯽ ﺣﺎزم‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﺑﻠﻔﻆ‪» :‬ﻣﻦ ﺗﺮك ﻣﺎﻻ ﻓﻠﻮرﺛﺘﻪ و ﻣﻦ ﺗﺮك ﮐﻼ ﻓﺎﻟﯿﻨﺎ« و ﻓﯽ ﻟﻔﻆ ﻣﺴﻠﻢ‪:‬‬‫»وﻟﯿﺘﻪ«‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﻟﺒﺨﺎري و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ ﻣﻦ رواﯾـﮥ أﺑﯽ ﺻﺎﻟـﺢ‪ [5] ،‬ﻋﻦ اﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﺑﻠﻔـﻆ »أﻧـﺎ أوﻟﯽ ﺑـﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﻣﺎت و ﺗﺮك ﻣﺎﻻ‪،‬‬‫ﻓﻤﺎﻟﻪ ﻟﻤﻮاﻟﯿﻪ اﻟﻌﺼﺒﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺗﺮك ﮐﻼ أو ﺿﯿﺎﻋﺎ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺎ وﻟﯿﻪ ﻓﻼدع ﻟﻪ«‪ [1] .‬ﻣﺴﻠﻢ‪ :‬ﺑﻦ اﻟﺤﺠﺎج ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (261‬ه‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ راﻓﻊ‪ :‬ﺑﻦ أﺑﯽ ﯾﺰﯾﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻘﺸﯿﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(245‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺰﻫﺮي‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(124‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻮ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف اﻟﺰﻫﺮي اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪104/(96‬‬‫]‪ [5‬اﺑﻮ ﺻﺎﻟﺢ‪ :‬ذﮐﻮان اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﺴﻤﺎن اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(101‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪208 :‬‬‫و أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺒﺨﺎري ﻣﻦ رواﯾـﮥ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ]‪ [1‬ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮة‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﺑﻠﻔـﻆ‪» :‬ﻣـﺎ ﻣﻦ ﻣﺆﻣﻦ اﻻـ و أﻧـﺎ أوﻟﯽ اﻟﻨﺎس ﺑﻪ ﻓﯽ ﻟا ـﺪﻧﯿﺎ و‬‫اﻵﺧﺮة‪ ،‬اﻗﺮأوا ان ﺷﺌﺘﻢ‪:‬‬‫اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫ﻓﺄﯾﻤﺎ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﺎت و ﺗﺮك ﻣﺎﻻ ﻓﻠﯿﺮﺛﻪ ﻋﺼﺒﺘﻪ ﻣﻦ ﮐﺎﻧﻮا‪ ،‬و ﻣﻦ ﺗﺮك دﯾﻨﺎ أو ﺿﯿﺎﻋﺎ‪ ،‬ﻓﻠﯿﺄﺗﻨﯽ ﻓﺄﻧﺎ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫و أﺧﺮﺟﻪ ﻣﺴـﻠﻢ ﻣﻦ رواﯾﮥ أﺑﯽ اﻟﺰﻧﺎد ]‪ ،[2‬ﻋﻦ اﻻﻋﺮج ]‪ ،[3‬ﻋﻦ اﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﺑﻠﻔﻆ »و اﻟـﺬي ﻧﻔﺲ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﯿﺪه ان ﻋﻠﯽ اﻻرض ﻣﻦ ﻣﺆﻣﻦ اﻻ‬‫و أﻧﺎ أوﻟﯽ اﻟﻨﺎس ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﺄﯾﮑﻢ ﺗﺮك دﯾﻨﺎ أو ﺿﯿﺎﻋﺎ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺎ ﻣﻮﻻه‪ ،‬و أﯾﮑﻢ ﺗﺮك ﻣﺎﻻ‪ ،‬ﻓﺎﻟﯽ اﻟﻌﺼﺒﮥ« ﻣﻦ ﮐﺎن‪.‬‬‫ا ﻟﺜ ﺎ ﻧﯿ ﮥ ‪:‬‬
‫ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬أﻧﺎ أوﻟﯽ اﻟﻨﺎس ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ«‪،‬‬‫اﻧﻤﺎ ﻗﯿﺪ ذﻟﮏ ﺑﺎﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻻن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ اﺷﺎرة اﻟﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫و ﻗﺪ ﺻﺮح ﺑﺬﻟﮏ ﻓﯽ رواﯾﮥ اﻟﺒﺨﺎري ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻋﻤﺮة‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺗﻘﺪم‪.‬‬‫ﻓﺎن ﻗﻠﺖ اﻟﺬي ﻓﯽ اﻵﯾﮥ اﻟﮑﺮﯾﻤﮥ أﻧﻪ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬و دل اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻠﯽ أﻧﻪ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﻔﯿﻪ زﯾﺎدة‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬إذا ﮐﺎن أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻬﻮ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ ﺑﻘﯿﮥ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻻوﻟﯽ‪ ،‬ﻻن اﻻﻧﺴﺎن أوﻟﯽ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﻣﻦ ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻓﺎذا ﺗﻘﺪم اﻟﻨﺒﯽ‬‫ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﻔﺲ‪ ،‬ﻓﺘﻘﺪﻣﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ اﻟﻐﯿﺮ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻻوﻟﯽ‪.‬‬‫و ﺣﮑﯽ اﺑﻦ ﻋﻄﯿﮥ ]‪ [4‬ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه ﻋﻦ ﺑﻌﺾ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ‪ ،‬اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻮ أوﻟﯽ ]‪ [1‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮة ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺤﺼﻦ اﻟﻤﺪﻧﯽ‬‫وﻟﺪ ﻋﻠﯽ ﻋﻬﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ اﻟﺰﻧﺎد‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ذﮐﻮان اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (131‬ه‬‫]‪ [3‬اﻻﻋﺮج‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻫﺮﻣﺰ اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (117‬ه‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ ﻋﻄﯿﮥ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻄﯿﮥ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (383‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪209 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 114‬از ‪220‬‬‫ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬ﻻن أﻧﻔﺴﻬﻢ ﺗﺪﻋﻮﻫﻢ اﻟﯽ اﻟﻬﻼك و ﻫﻮ ﯾﺪﻋﻮﻫﻢ اﻟﯽ اﻟﻨﺠﺎة‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﻄﯿﮥ‪ :‬و ﯾﺆﯾﺪ ﻫﺬا‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼﻼة و اﻟّﺴﻼم‪» :‬أﻧﺎ آﺧﺬ ﺑﺤﺠﺰﮐﻢ ﻋﻦ اﻟﻨﺎر‪ ،‬و أﻧﺘﻢ ﺗﻘﺤﻤﻮن ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻘﺤﻢ اﻟﻔﺮاش«‪.‬‬‫اﻟﺜﺎﻟﺜﮥ‪ :‬ﯾﺘﺮﺗﺐ ﻋﻠﯽ ﮐﻮﻧﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼـﻼة و اﻟـّﺴ ﻼم أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬اﻧﻪ ﯾﺠﺐ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﯾﺜﺎر ﻃﺎﻋﺘﻪ ﻋﻠﯽ ﺷﻬﻮات أﻧﻔﺴﻬﻢ و ان ﺷﻖ ذﻟﮏ‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬و ان ﯾﺤﺒﻮه اﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻣﺤﺒﺘﻬﻢ ﻻﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻫﻨﺎ‬‫ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻻ ﯾﺆﻣﻦ أﺣﺪﮐﻢ‪ ،‬ﺣﺘﯽ أﮐﻮن أﺣﺐ إﻟﯿﻪ ﻣﻦ وﻟﺪه و واﻟﺪه و اﻟﻨﺎس أﺟﻤﻌﯿﻦ«‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ اﺧﺮي‪» :‬ﻣﻦ أﻫﻠﻪ و ﻣﺎﻟﻪ و اﻟﻨﺎس أﺟﻤﻌﯿﻦ«‪.‬‬‫وه‬‫دﻟﯿﻞ دﻫﻢ از أدﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‪ :‬رواﯾﺖ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ أوﻟﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ وﻟﯿﻪ‬‫دﻟﯿﻞ دﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﻧﺤﺮﯾﺮ و ﺻـﺪر ﮐﺒﯿﺮ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﯾﻮب اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ و اﺟﻠﻪ اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ و ﺣﺬاق و ﻣﻬﺮه‬‫ﺑﺎرﻋﯿﻦ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﻠﻔﻆ‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ أوﻟﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ وﻟﯿﻪ«‬‫رواﯾﺖ ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤـﺪﺧﺎن ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ در »اﯾﻀﺎح« از ﻋﻈﻤﺎي اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ اﺳﺖ و ﮐﺘﺎب »ﻧﺰل‬‫اﻻـﺑﺮار« او را ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑﻤﻘـﺎم اﻓﺘﺨـﺎر و اﺑﺘﻬﺎج‪ ،‬و اﺛﺒﺎت وﻻي ﺳـﻨﯿﻪ ﯾﺎ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴـ ﻼم در »اﯾﻀﺎح« ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬در »ﻣﻔﺘﺎح‬‫اﻟﻨﺠﺎ« ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫]و ﻟﻠﻄـﺒﺮاﻧﯽ ﺑﺮواﯾـﮥ اﺧﺮي ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿـﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﺑﻠﻔـﻆ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ أوﻟﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ وﻟﯿﻪ ‪ [1] .‬اﻟﺼﻮاﻋﻖ ﻻﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪:‬‬‫‪.25‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪238 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ در »ﻧﺰل اﻻﺑﺮار« ﮐﻪ اﻟﺘﺰام اﯾﺮاد اﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﻪ در آن ﮐﺮده‪ ،‬و از ﺗﻌﺮض ﺑﺎﺣﺎدﯾﺚ ﺿﻌﺎف‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺣﺴﺎن ﻫﻢ در آن‬‫اﺣﺘﺮاز ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ ﺧﻄﺒﺘﻪ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻋﻨﺪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ رواﯾﮥ اﺧﺮي ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﺑﻠﻔﻆ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ أوﻟﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ ﻓﻌﻠﯽ وﻟﯿﻪ‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ‬‫وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه« ]‪.[[1‬‬‫و ﻗﺎﺿـﯽ ﺳﻨﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﭘﺎﻧﯽﭘﺘﯽ ]‪ ،[2‬ﺗﻠﻤﯿـﺬ رﺷـﯿﺪ ﺷـﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ او را ﺑﯿﻬﻘﯽ وﻗﺖ ﻣﯽﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »اﺗﺤﺎف اﻟﻨﺒﻼء«‪ ،‬و‬‫ﻧﺒﺬي از ﻣﺤﺎﻣﺪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻣﺪاﺋﺢ ﺳﻨﯿﻪ او ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷﻨﯿﺪي‪ ،‬در »ﺳﯿﻒ ﻣﺴﻠﻮل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و در ﺑﻌﻀﯽ رواﯾﺎت آﻣﺪه‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ أوﻟﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ وﻟﯿﻪ«‬‫[‪ .‬ﻓﻠﱠﻠﻪ اﻟﺤﻤـﺪ و اﻟﻤﻨـﮥ ﮐﻪ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘـﺎ ﻫﻢ ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﻣﺠﯽء )ﻣﻮﻟﯽ( ﺑﻤﻌﻨﯽ أوﻟﯽ ﻣـﺬﮐﻮر ﺷـﺪه‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﻻﻣﻊ و ﺑﺮﻫﺎن ﺳﺎﻃﻊ ﺑﺮ‬‫ﺻﺤﺖ اﻓـﺎدات اﻫـﻞ ﺣّﻖ و اﯾﻘـﺎن‪ ،‬و ﻗـﺎﻃﻊ داﺑﺮ ﺑﺮ ﺗﻘﻮﻻت و ﺗﺄوﯾﻼت و ﺗﻮﺟﯿﻬﺎت رﮐﯿﮑﻪ اﻟﺒﻨﯿﺎن ﺣﻀـﺮات ﻋﺎﻟﯽ ﺷﺄن‪ ،‬و ﻣﻈﻬﺮ اﻣﺮ ﺣﻖ‬‫ﺑﮑﻤﺎل ﻇﻬﻮر و ﻋﯿﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻧﺺ واﺿﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد از ﻣﻮﻟﯽ در ﻗﻮل آن ﺣﻀﺮت‬‫»ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻞ ﻣﻮﻻه«‬‫أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺮﻋﺎﯾﺎ از ﻧﻔﺴﻬﺎﯾﺸﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﺑﺠﺎي‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه«‪» ،‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ أوﻟﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 115‬از ‪220‬‬‫وارد اﺳﺖ و اﻟﺤﺪﯾﺚ ﯾﻔﺴﺮ ﺑﻌﻀﻪ ﺑﻌﻀﺎ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺮاد از )ﻣﻮﻟﯽ( أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﺼﺮف در رﻋﺎﯾﺎ از ﻧﻔﺴﻬﺎﯾﺸﺎن ﺑﺎﺷﺪ‪ [1] .‬ﻧﺰل اﻻﺑﺮار‪.21 :‬‬‫]‪ [2‬ﺳﻨﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﭘﺎﻧﯽﭘﺘﯽ اﻟﻬﻨﺪي اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(1216‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪239 :‬‬‫و ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي و ﺳـﯿﺪ ﺷـﻬﺎب اﻟـﺪﯾﻦ از اﺑﻮ اﻟﻔﺮج ]‪ [1‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ اﻟﺜﻘﻔﯽ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﮐﻪ او در ﮐﺘـﺎب »ﻣﺮج‬‫اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ« اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﺑﺎﯾﻦ ﻃﻮر آورده‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ و أوﻟﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ وﻟﯿﻪ«‪.‬‬‫و اﯾﻦ رواﯾﺎت ﻫﻢ ﺑﺤﮑﻢ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﯾﻔﺴـﺮ ﺑﻌﻀﻪ ﺑﻌﻀﺎ‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد از )ﻣﻮﻟﯽ( در ﻗﻮل آن ﺣﻀـﺮت أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺮﻋﺎﯾﺎ از‬‫ﻧﻔﺴﻬﺎﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻟﻠّﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﮐﻪ ﺧﻮد ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ دﻻﻟﺖ را ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻫﺬه ﻋﺒﺎرﺗﻪ ﮐﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »ﺗﺬﮐﺮة ﺧﻮاص اﻻﻣﻪ« ﺑﻌﺪ‬‫ذﮐﺮ ﻋﺪم ﺟﻮاز إرادة اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ اﻷﺧﺮ ﻏﯿﺮ اﻻوﻟﯽ ﻣﻦ ﻟﻔﻆ اﻟﻤﻮﻟﯽ‪ ،‬ﻓﺘﻌﯿﻦ اﻟﻌﺎﺷﺮ و ﻣﻌﻨﺎه‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ أوﻟﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ أوﻟﯽ«‬‫‪ ،‬و ﻗﺪ ﺻﺮح ﺑﻬﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ اﻟﻔﺮج ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ اﻟﺜﻘﻔﯽ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻤﺴﻤﯽ ب »ﻣﺮج اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ«‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ‬‫روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺄﺳـﻨﺎده اﻟﯽ ﻣﺸﺎﯾﺨﻪ و ﻗﺎل ﻓﯿﻪ‪] :‬ﻓﺄﺧﺬ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ و ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ و أوﻟﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ‬‫ﻧﻔﺴﻪ ﻓﻌﻠﯽ وﻟﯿﻪ« ]‪.[[2‬‬‫و ﺳـﯿﺪ ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ از ﺷﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺠﻨﺪي ﮐﻪ از اﻋﺎﻇﻢ و اﮐﺎﺑﺮ ﻣﻘﺘﺪاﯾﺎن ﺳﻨﯿﻪ‪ ،‬و اﺟﻠﻪ و اﻓﺎﺧﻢ ﺣﺎوﯾﺎن ﻣﺮاﺗﺐ ﺳﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻘﻞ‬‫ﮐﺮده ﮐﻪ او از ﻣﻌﺎﻧﯽ )ﻣﻮﻟﯽ( ﺳـﯿﺪ‪ ،‬ﻣﻄﺎع و أوﻟﯽ را ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﻣﻌﻨﯽ اﻣﺮ ﺑﻪ اﻃﺎﻋﺖ و اﺣﺘﺮام و اﺗﺒﺎع ﺟﻨﺎب‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﺎز ﺗﺄﯾﯿـﺪا ﻟﻬـﺬا اﻟﻤﺮام ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺬﮐﻮر را ذﮐﺮ ﮐﺮده ]‪ [1‬اﺑﻮ اﻟﻔﺮج ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ اﻟﺜﻘﻔﯽ‬‫اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(584‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺬﮐﺮة ﺧﻮاص اﻻﻣﮥ‪32 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪240 :‬‬‫ﻗﺎل ﺷـﻬﺎب ﻟا ـﺪﯾﻦ أﺣﻤـﺪ ﻓﯽ »ﺗﻮﺿـﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﺮﺟﯿﺢ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ‪] :‬و ﺳـﻤﻌﺖ ﺑﻌﺾ أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﻌﻨﺎه‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﺳﯿﺪه ﻓﻌﻠﯽ ﺳﯿﺪه« ﻣﻀﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪ ،‬و ﺗﺼﺪﯾﺮ اﻟﻘﻮل‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺑﺎرك و ﺳﻠﻢ‪» :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ؟«‬‫ﯾﺆﯾﺪ ﻫﺬا اﻟﻘﻮل و اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ أﻋﻠﻢ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣـﺎم ﺟﻼل اﻟـﺪﯾﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﺨﺠﻨـﺪي ﻗـﺪس ﺳـﺮه‪ :‬اﻟﻤﻮﻟﯽ ﯾﻄﻠﻖ ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎن ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬اﻟﻨﺎﺻـﺮ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬اﻟﺠﺎر ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﻤﺠﯿﺮ‪ ،‬ﻻ‬‫اﻟﻤﺠـﺎر‪ ،‬و ﻣﻨﻬـﺎ‪ :‬اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﻤﻄـﺎع‪ ،‬و ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬اﻷوﻟﯽ ﻓﯽ ﻣﻮﻻﮐﻢ‪ ،‬أي أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ‪ ،‬و ﺑﺎﻗﯽ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ ﻻ ﯾﺼـﻠﺢ اﻋﺘﺒﺎرﻫﺎ ﻓﯿﻤﺎ ﻧﺤﻦ ﺑﺼـﺪده‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ‬‫اﻟﻤﻌﻨﯿﯿﻦ اﻻوﻟﯿﻦ ﯾﺘﻀـﻤﻦ اﻻﻣﺮ ﻟﻌﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ ﺑﺎﻟﺮﻋﺎﯾﮥ ﻟﻤﻦ ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﺒﯽ اﻟﻌﻨﺎﯾﮥ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﻨﯿﯿﻦ اﻵﺧﺮﯾﻦ ﯾﮑﻮن اﻻﻣﺮ ﺑﺎﻃﺎﻋﺘﻪ‬‫و اﺣﺘﺮاﻣﻪ و اﺗﺒﺎﻋﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﺧﺮج اﺑﻮ اﻟﻔﺮج اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻤﺴﻤﯽ ب »ﻣﺮج اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ« ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺬ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺑﺎرك و ﺳﻠﻢ ﯾﺪ ﻋﻠﯽ ﮐﺮم‬‫اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ و ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ و أوﻟﯽ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ وﻟﯿﻪ ‪.‬‬
‫و ﺟﻼﻟﺖ و اﻣﺎﻣﺖ ﺷـﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺠﻨﺪي ﻫﺮ ﭼﻨﺪ از ﻫﻤﯿﻦ ﻋﺒﺎرت »ﺗﻮﺿـﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ« واﺿﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻦ از ﻋﺒﺎرات دﯾﮕﺮان ﮐﻤﺎل‬‫ﻋﻠﻮ ﻣﺮﺗﺒﺖ‪ ،‬و ﺳﻤﻮ ﻣﻨﺰﻟﺖ‪ ،‬و ﻋﻈﻤﺖ ﻗﺪر‪ ،‬و ﺳﻨﺎء ﻓﺨﺮ او ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬در »ﺗﻮﺿﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ« در ﻣﻘﺎم دﯾﮕﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم اﻟﻌﺎرف اﻟﻌﻼﻣـﮥ‪ ،‬ﻣﻨﺒﻊ اﻟﮑﺸﻒ و اﻟﻌﺮﻓﺎن و اﻟﮑﺮاﻣـﮥ ﺟﺎﻣﻊ ﻋﻠﻤﯽ اﻟﻤﻌﻘﻮل و اﻟﻤﻨﻘﻮل‪ ،‬اﻟﻤﺸـﻬﻮد ﻟﻪ ﺑﺎﻟﺼﺪﯾﻘﯿﮥ اﻟﻌﻈﻤﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 116‬از ‪220‬‬‫ﻣﻦ أﻫـﻞ اﻟﯿﻘﯿﻦ و اﻟﻮﺻـﻮل‪ ،‬ﺟﻼـل اﻟﻤﻠـﮥ و اﻟﺸـﺮﯾﻌﮥ و اﻟﺼـﺪق و اﻟﻄﺮﯾﻘـﮥ و اﻟﺤﻖ و اﻟﺤﻘﯿﻘـﮥ و اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬أﺣﻤـﺪ اﻟﺨﺠﻨـﺪي‪ ،‬ﺷـﯿﺦ اﻟﺤﺮم‬‫اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟّﻨﺒﻮّي اﻟﻤﺤﻤﺪي ﻗﺪس روﺣﻪ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﻣﺼﻨﻔﺎﺗﻪ‪ :‬اﻋﻠﻢ اﻧﻪ ﻗﺪ ورد ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻻﺛﺎر اﻟﺼﺪﯾﻖ اﻻﮐﺒﺮ ﻫﻮ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪241 :‬‬‫ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ ورد ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻻﺛﺎر اﻃﻼق اﻟﺼﺪﯾﻖ اﻻﮐﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ و ﮐﺮم وﺟﻬﻪ‪ ،‬و ﻣﺎ ورد اﻃﻼق اﻟﺼﺪﯾﻖ اﻻﮐﺒﺮ‬‫ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ[‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﻮﺿﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم اﻟﻔﺎﺋﻖ اﻟﻌﺎﻟﻢ ﺑﺎﻟﺸﺮاﺋﻊ و اﻟﻄﺮاﺋﻖ و اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ‪ ،‬ﺟﻼل اﻟﻤﻠﮥ و اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺨﺠﻨﺪي‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﻤﺪﻧﯽ روح اﻟﱠﻠﻪ روﺣﻪ‪ ،‬و أﻧﺎ ﻟﻪ‬‫ﮐﻞ ﻣﻘﺎم ﺳﻨﯽ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻧﺸﺄ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﯿﺎ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ وﺟﻬﻪ و رﺑﯽ ﻓﯽ ﺣﺠﺮ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺑﺎرك و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﺼﻐﺮ[‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﻮﺿﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻤﺮﺿـﯽ و اﻻﻣﺎم اﻟﺮﺿـﯽ‪ ،‬ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺨﺠﻨﺪي رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻗﺪ ﺛﺒﺖ اﻧﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺑﺎرك و ﺳـﻠﻢ أﻣﺮ‬‫ﺑﺴﺪ اﻻﺑﻮاب اﻟﺸﺎرﻋﮥ اﻟﯽ ﻣﺴﺠﺪ اﻻ ﺑﺎب ﻋﻠﯽ اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﻮﺿﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣﮥ‪ ،‬ﻣﻄﻠﻊ اﻟﮑﺸﻒ و اﻟﮑﺮاﻣﮥ‪ ،‬ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺨﺠﻨﺪي‪:‬‬‫ﯾﻘﺎل ﻓﻼن ﻣﻨﯽ و أﻧﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﯾﺮاد ﺑﯿﺎن ﻏﺎﯾﮥ اﻻﺧﺘﺼﺎص و ﮐﻤﺎل اﻻﺗﺤﺎد ﻣﻦ اﻟﻄﺮﻓﯿﻦ ‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و از ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻫﻤﯿﻦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺠﻨﺪي اﺳﺖ‪» :‬ﺷـﺮح ﻗﺼـﯿﺪه ﺑﺮده« ﮐﻪ ﻣﺸـﻬﻮر و ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪ ،‬در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« در ذﮐﺮ »ﺷـﺮح‬‫ﻗﺼـﯿﺪه ﺑﺮده« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻣﻦ ﺷـﺮوﺣﻪ ﺷـﺮح اﻟﺸﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺨﺠﻨﺪي‪ ،‬ﻧﺰﯾﻞ اﻟﺤﺮم اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (803‬أوﻟﻪ‪ :‬اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﺬي اﮐﺮﻣﻨﺎ‬‫ﺑﺪﯾﻦ اﻻﺳﻼم‪ -‬اﻟﺦ و ﻫﻮ ]‪ [1] [[1‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪2/1334‬‬‫دﻟﯿﻞ ﯾﺎزدﻫﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ )ع(‪:‬‬‫اﺷﺎره‬‫دﻟﯿﻞ ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ ]‪ [1‬در »ﻣﺴـﺘﺪرك ﻋﻠﯽ اﻟﺼـﺤﯿﺤﯿﻦ« ﮐﻪ دو ﺗﺎ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﭘﯿﺶ اﯾﻦ‬‫ﺑﯽﺑﻀﺎﻋﺖ ﺣﺎﺿﺮ‪ ،‬در ذﮐﺮ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ از ﮐﺘﺎب ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺧﺒﺮﻧﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ ]‪ [2‬ﺑﺎﻟﮑﻮﻓـﮥ‪ ،‬ﺛﻨﺎ أﺣﻤﺪ ]‪ [3‬ﺑﻦ ﺣـﺎزم اﻟﻐﻔﺎري ﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ]‪ ،[4‬ﺛﻨﺎ ﮐﺎﻣﻞ ]‪ [5‬اﺑﻮ اﻟﻌﻼء‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ‬‫ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﯾﺨﺒﺮ ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ]‪ [6‬ﺑﻦ ﺟﻌﺪة‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺧﺮﺟﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﺣﺘﯽ اﻧﺘﻬﯿﻨﺎ اﻟﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﺄﻣﺮ ﺑﺪوح‪ ،‬ﻓﮑﺴﺢ ﻓﯽ ﯾﻮم ﻣﺎ اﺗﯽ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﯾﻮم ﮐﺎن أﺷﺪ ﺣﺮا‬‫ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺤﻤـﺪ ﻟا ﱠﻠﻪ و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺒﻌﺚ ﻧﺒﯽ ﻗﻂ اﻻ ﻋﺎش ﻧﺼﻒ ﻣﺎ ﻋﺎش اﻟـﺬي ﮐﺎن ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و اﻧﯽ اوﺷﮏ أن ادﻋﯽ‬‫ﻓـﺎﺟﯿﺐ‪ ،‬و اﻧﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ ﻟﻦ ﺗﻀـﻠﻮا ﺑﻌـﺪه‪ ،‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ« ]‪ [1‬اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺒﯿﻊ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(405‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ دﺣﯿﻢ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(351‬‬‫]‪ [3‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺎزم اﻟﻐﻔﺎري اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﻋﻤﺮو اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(276‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ :‬ﻓﻀﻞ ﺑﻦ دﮐﯿﻦ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪219/(218‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 117‬از ‪220‬‬‫]‪ [5‬ﮐﺎﻣﻞ اﺑﻮ اﻟﻌﻼء اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺣﺪود )‪ (160‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﺪة ﺑﻦ ﻫﺒﯿﺮة ﺑﻦ أﺑﯽ وﻫﺐ اﻟﻤﺨﺰوﻣﯽ اﺑﻦ اﺧﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪243 :‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎم‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﯾﺎ اﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻣﻦ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﮑﻢ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟّﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ أﻋﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‬‫ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ اﻻﺳﻨﺎد و ﻟﻢ ﯾﺨﺮﺟﺎه ]‪.[[1‬‬‫اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﺻﺤﯿﺢ اﻻﺳﻨﺎد‪ ،‬و اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﻻزم اﻟﺘﻌﻮﯾﻞ و اﻻﻋﺘﻤﺎد ﻧﺺ واﺿﺢ و ﺑﺮﻫﺎن ﻻﺋﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد از ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺟﻨﺎب‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﻫﻤﺎن اوﻟﻮﯾﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻨﺴﺒﺖ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ‬‫ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﻗﺮب وﻓﺎت ﺧﻮد‪ ،‬و ﺑﯿﺎن ﻋﺪم ﺿـﻼل ﻣﺮدم ﺑﻌﺪ ﮐﺘﺎب اﻟﻬﯽ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻌﺪ ﺗﻤﺴﮏ ﺑﺂن‬‫ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ‪ ،‬دﺳﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬از ﻣﺮدم ﭘﺮﺳﯿﺪﻧﺪ ﮐﻪ‪:‬‬‫»ﮐﯿﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺸﻤﺎ از ﻧﻔﺴﻬﺎي ﺷﻤﺎ؟«‪ ،‬ﻣﺮدم در ﺟﻮاب ﮔﻔﺘﻨﺪ ﮐﻪ‪:‬‬‫ﺧﺪا و رﺳﻮل او داﻧﺎﺗﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺠﻮاب اﯾﻦ ﺟﻮاب ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ‪:‬‬‫»ﻫﺮ ﮐﻪ ﻫﺴﺘﻢ ﻣﻦ ﻣﻮﻻي او‪ ،‬ﭘﺲ ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻي او اﺳﺖ«‪.‬‬‫و اﯾﻦ ارﺷـﺎد ﺑﻐـﺎﯾﺖ وﺿﻮح دﻻـﻟﺖ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﻮﻻـﺋﯿﺖ ﺣﻀـﺮت أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻤﻌﻨﺎي ﻫﻤﺎن اوﻟﻮﯾﺖ ﮐﻪ‬‫ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﻨﺴﺒﺖ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ زﯾﺮا ﮐﻪ ﺣﻀﺮت رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺎﯾﻦ‬‫ارﺷﺎد ﺑﺎ ﺳﺪاد أوﻟﯽ ﺑﻮدن ذات ﻗﺪﺳﯽ ﺻﻔﺎت ﺧﻮد‪ ،‬و ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﻤﺆﻣﻨﯿﻦ از ﻧﻔﺴﻬﺎﯾﺸﺎن ﺑﯿﺎن ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﺑﺪﯾﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﯾﻨﺠﺎ دﯾﮕﺮ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ‪ ،‬ﻓﺮارا ﻋﻦ اﻻﻋﺘﺮاف ﺑﺎﻟﺤﻖ‪ ،‬ﺗﺸـﺒﺚ ﺑﺂن ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﻣﺼـﺮﻓﯽ ﻧﺪارد‪ ،‬و اﻻ‬‫ﮐﻼم ﺑﻼﻏﺖ ﻧﻈﺎم ﻣﻬﻤﻞ و ﻣﺨﺘﻞ ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻌﻘﻞ ﻋﺎﻗﻠﯽ راﺳﺖ ﻧﻤﯽآﯾـﺪ ﮐﻪ اوﻻ دﺳﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬از‬‫ﻣﺮدم ﺑﭙﺮﺳﻨﺪ ﮐﻪ أوﻟﯽ ﺑﻪ ]‪ [1‬اﻟﻤﺴﺘﺪرك ﻟﻠﺤﺎﮐﻢ ج ‪.3/533‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪244 :‬‬‫ﻧﻔﺴﻬﺎي ﺷﻤﺎ ﮐﯿﺴﺖ؟‪ ،‬ﻫﺮ ﮔﺎه اﯾﺸﺎن ﺣﻮاﻟﻪ ﻋﻠﻢ آن ﺑﺨﺪا و رﺳﻮل ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬از ﺑﯿﺎن آن اﻋﺘﺮاض ﮐﻨﻨﺪ و ﻣﻄﻠﺒﯽ دﯾﮕﺮ آﻏﺎز ﻧﻬﻨﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ از اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻗﻄﻌﺎ و ﺣﺘﻤﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد از )ﻣﻮﻟﯽ( در ﻓﻘﺮه‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ﻫﻤﺎن ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮاد اﺳﺖ از ﻟﻔﻆ )أوﻟﯽ( در ﻓﻘﺮه »أوﻟﯽ«‪.‬‬‫و در ﮐﻤﺎل ﻇﻬﻮر و وﺿﻮح اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﻘﺮه‬‫»أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﮑﻢ«‬‫ﻣﺄﺧﻮذ اﺳﺖ از آﯾﻪ ﻗﺮآﻧﯿﻪ‪ ،‬أﻋﻨﯽ‪ :‬اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫]‪ ،[1‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻫﻢ اﻋﺘﺮاف ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﻟﻔﻆ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﮐﻪ‪» :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ؟« ﻣﺄﺧﻮذ از آﯾﺖ ﻗﺮآﻧﯽ اﺳﺖ‪-‬‬‫اﻟﺦ ‪.‬‬‫و از اﻓﺎده آﺗﯿﻪ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ در »ﻟﻤﻌﺎت« ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺣﺴﺐ ﺗﺼﺮﯾﺤﺎت و اﻓﺎدات ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻣﻔﺴﺮﯾﻦ ﻋﺎﻟﯽ درﺟﺎت‪ ،‬و ﺷﺮاح و اﻻ‬‫ﺻﻔﺎت ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه ﮐﻪ آﯾﻪ ﻣﺬﮐﻮره دﻻﻟﺖ دارد ﺑﺮ اوﻟﻮﯾﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ در ﻫﺮ ﺷﯽء از دﯾﻦ و دﻧﯿﺎ‪ ،‬و‬‫وﺟﻮب اﺗﺒﺎع و اﻧﻘﯿﺎد آن ﺟﻨﺎب‪.‬‬‫و در اﯾﻨﺠﺎ ﻫﻢ ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﺷﻮد‪ :‬ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ ]‪ [2‬در »ﻟﻤﻌﺎت ﺷﺮح ﻣﺸﮑﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 118‬از ‪220‬‬‫]ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻓﻘﺎل ﺑﻌﺪ ان ﺟﻤﻊ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪» :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن‪ ،‬اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟«‪.‬‬‫و ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﺮواﯾﺎت ﮐﺮره ﻟﻠﻤﺴﻠﻤﯿﻦ و ﻫﻢ ﯾﺠﯿﺒﻮن ﺑﺎﻟﺘﺼﺪﯾﻖ و اﻻﻋﺘﺮاف‪ [1] ،‬اﻻﺣﺰاب‪.6 :‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ ﺑﻦ ﺳﯿﻒ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺪﻫﻠﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(1052‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪245 :‬‬‫ﯾﺮﯾﺪ ﺑﻪ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫اﻵﯾـﮥ‪ ،‬أي ﻓﯽ اﻻﻣﻮر ﮐﻠﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻻ ﯾﺄﻣﺮﻫﻢ و ﻻ ﯾﺮﺿـﯽ ﻣﻨﻬﻢ اﻻ ﺑﻤﺎ ﻓﯿﻪ ﺻـﻼﺣﻬﻢ و ﻧﺠﺎﺣﻬﻢ ﺑﺨﻼف اﻟﻨﻔﺲ ﻓﻠﺬﻟﮏ اﻃﻠﻖ‪ ،‬ﻓﯿﺠﺐ ﻋﻠﯿﻬﻢ‬‫أن ﯾﮑﻮن أﺣﺐ إﻟﯿﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ و أﻣﺮه أﻧﻔﺬ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﻦ أﻣﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﺷﻔﻘﺘﻬﻢ ﻋﻠﯿﻪ أﺗﻢ ﻣﻦ ﺷﻔﻘﺘﻬﻢ ﻋﻠﯿﻬﺎ‪.‬‬‫روي اﻧﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ أراد ﻏﺰوة ﺗﺒﻮك‪ ،‬ﻓـﺄﻣﺮ اﻟﻨـﺎس ﺑﺎﻟﺨﺮوج‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻧﺎس‪ :‬ﻧﺴـﺘﺄذن آﺑﺎءﻧﺎ و اﻣﻬﺎﺗﻨﺎ‪ ،‬ﻓﻨﺰﻟﺖ‪ ،‬و ﻗﺮئ‪» :‬و ﻫﻮ أب‬‫ﻟﻬﻢ«‪ ،‬أي ﻓﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﻓـﺎن ﮐﻞ ﻧﺒﯽ أب ﻻﻣﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﯿﺚ اﻧﻪ أﺻﻞ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻪ اﻟﺤﯿﻮة اﻻﺑﺪﯾـﮥ‪ ،‬و ﻟـﺬﻟﮏ ﺻﺎر اﻟﻤﺆﻣﻨﻮن اﺧﻮة‪ ،‬ﮐـﺬا ﻓﯽ »ﺗﻔﺴـﯿﺮ‬‫اﻟﺒﯿﻀﺎوي« و ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﮑﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ«‬‫ﺗﺄﮐﯿﺪ و ﺗﻘﺮﯾﺮ ﯾﻔﯿﺪ ﮐﻮﻧﻪ أوﻟﯽ ﺑﮑﻞ واﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ان اﻻول ﯾﻘﯿﺪه ﺑﺎﻟﻨﺴﺒﮥ إﻟﯿﻬﻢ ﺟﻤﯿﻌﺎ[‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮاد از ﻗﻮل ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪:‬‬‫»أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن‪ ،‬اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟«‬‫ﻗﻮل ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﺳﺖ‪:‬‬‫اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫‪.‬‬‫و ﻣﺮاد از ﻗﻮل ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ آن اﺳﺖ ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت أوﻟﯽ اﺳﺖ در ﮐﻞ اﻣﻮر ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت ﺣﮑﻢ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ اﯾﺸﺎن را و راﺿﯽ ﻧﻤﯽﺷﻮد‬‫از اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﺑﭽﯿﺰي ﮐﻪ در آن ﺻـﻼح اﯾﺸﺎن و ﻧﺠﺎح اﯾﺸﺎن ﺑﺎﺷـﺪ ﺑﺨﻼف ﻧﻔﺲ‪ ،‬و ﭼﻮن ﻣﺮاد اوﻟﻮﯾﺖ در ﺟﻤﯿﻊ اﻣﻮر ﺑﻮد‪ ،‬ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫)أوﻟﯽ( را ﻣﻄﻠـﻖ ﻓﺮﻣـﻮد‪ ،‬ﭘﺲ واﺟـﺐ اﺳـﺖ ﺑﺮ ﻣـﺆﻣﻨﯿﻦ ﮐـﻪ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻــﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿـﻪ و آﻟـﻪ أﺣـﺐ ﺑﺎﺷـﺪ ﺑﺴـﻮي اﯾﺸـﺎن از‬‫ﻧﻔﺴﻬﺎﯾﺸﺎن‪ ،‬و أﻣﺮ آن ﺣﻀﺮت اﻧﻔﺬ ﺑﺎﺷﺪ از أﻣﺮ ﻧﻔﺴﻬﺎﯾﺸﺎن‪ ،‬و ﺷﻔﻘﺖ اﯾﺸﺎن ﺑﺮ آن ﺣﻀﺮت أﺗﻢ ﺑﺎﺷﺪ از ﺷﻔﻘﺘﺸﺎن ﺑﺮ ﻧﻔﺴﻬﺎي ﺧﻮد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد از )أوﻟﯽ( در ﻓﻘﺮه‬‫»ﻣﻦ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪246 :‬‬‫ﻣﻦ أﻧﻔﺴﮑﻢ«‬‫أوﻟﯽ در ﺟﻤﯿﻊ أﻣﻮر دﻧﯿﺎ و دﯾﻦ‪ ،‬و واﺟﺐ اﻻﺗﺒﺎع و ﻧﺎﻓﺬ اﻟﺤﮑﻢ اﺳﺖ و ﻫﻮ اﻻوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﺼﺮف‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎﻟﺒﺪاﻫﮥ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد از )ﻣﻮﻟﯽ(‬‫در‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ«‬‫در ﺟﻤﯿﻊ أﻣﻮر دﻧﯿﺎ و دﯾﻦ‪ ،‬و واﺟﺐ اﻻﺗﺒﺎع و اﻻﻧﻘﯿﺎد و ﻧﺎﻓﺬ اﻟﺤﮑﻢ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم أوﻟﯽ ﺑﻮد ﺑﻤﺆﻣﻨﯿﻦ از ﻧﻔﺴـﻬﺎﯾﺸﺎن در ﺟﻤﯿﻊ أﻣﻮر دﻧﯿﺎ و دﯾﻦ‪ ،‬و ﺣﮑﻢ ﻧﻤﯽﻓﺮﻣﻮد‬‫آن ﺣﻀـﺮت ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ را و راﺿـﯽ ﻧﻤﯽﺷـﺪ از اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﺑﭽﯿﺰي ﮐﻪ در آن ﺻـﻼح و ﻧﺠﺎح اﯾﺸﺎن ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺨﻼف ﻧﻔﺴـﻬﺎﯾﺸﺎن‪ ،‬و واﺟﺐ‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم أﺣﺐ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺴﻮي ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ از ﻧﻔﺴـﻬﺎﯾﺸﺎن‪ ،‬و أﻣﺮ آن ﺣﻀـﺮت ﻧﺎﻓﺬﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ از أﻣﺮ ﻧﻔﺴﻬﺎﯾﺸﺎن‬‫‪ ...‬اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﻣﻦ اﺳﺘﻨﺒﺎﻃﺎت آﯾﮥ اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 119‬از ‪220‬‬‫ﻋﻠﯽ ﻟﺴﺎن أﮐﺎﺑﺮ أﺋﻤﮥ اﻟﺴﻨﯿﮥ و أﻋﺎﻇﻢ ﻣﺤﻘﻘﯿﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤـﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ دﻟﯿـﻞ ﺗﻨﻬـﺎ ﺑﺮاي ﻫـﺪاﯾﺖ ﺑﺤﻖ‪ ،‬و ﺗﺨﻠﯿﺺ و اﻧﻘـﺎذ از ﺷـﺮك ﺑﺎﻃـﻞ ﮐـﺎﻓﯽ و واﻓﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ ﻫﯿـﭻ دﻟﯿﻠﯽ ﻏﯿﺮ آن‬‫ﻧﻤﯽﺑﻮد‪ ،‬ﺷـﮑﯽ و رﯾﺒﯽ در ﺛﺒﻮت اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و اوﻟﻮﯾﺖ آن ﺣﻀﺮت ﺑﺘﺼﺮف در ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬ﻣﺜﻞ اوﻟﻮﯾﺖ ﺟﻨﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻋﺎرض ﻧﻤﯽ ﺷـﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ ﮐﻪ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺆﯾـﺪ و ﻣﺴـﺪد آن‪ ،‬دﻻﺋﻞ ﮐﺜﯿﺮه ﻣﺘﻀﺎﻓﺮه و ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﻋﺪﯾـﺪه‬‫ﻣﺘﻮاﻓﺮه ﻣﻮﺟﻮد‪.‬‬‫و اﮔﺮ ﺣﻀـﺮات أﻫﻞ ﺳـﻨﺖ زﻣﯿﻦ را ﺑﻪ آﺳـﻤﺎن دوزﻧـﺪ‪ ،‬و ﺗﺎ اﺑﺪ دﻫﺮ دﻣﺎﻏﻬﺎي ﺧﻮد در اﺧﺘﺮاع ﺷـﺒﻬﺎت و ﺗﺄوﯾﻼت و ﺗﻮﺟﯿﻬﺎت رﮐﯿﮑﻪ‬‫ﺳﻮزﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺮﻓﯽ ﻻﺋﻖ اﻟﺘﻔﺎت ﺑﺠﻮاب آن ﺑﺮ زﺑﺎن ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ آورد‪ ،‬ﮐﻪ أﺑﻮاب ﺧﻼص‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪247 :‬‬‫و ﺣﯿﻞ ﻣﻨﺎص ﻣﺴـﺪود‪ ،‬و اﮔﺮ ﺑﺎﻟﻔﺮض ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺰﯾـﺪ ﺟﺴﺎرت و ﺧﻼﻋﺖ ﺑﮑﺞ ﻣﺞ ﺑﯿﺎﻧﯽ ﺣﺮﻓﯽ ﺑﺮ زﺑﺎن آرﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺄدﻧﯽ ﻋﻨﺎﯾﺖ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و‬‫ﺣﺴﻦ ﺗﻮﻓﯿﻘﻪ ﺑﺎﻃﻞ و ﻣﺮدود‪.‬‬‫و ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﺎﻟﯿﻪ و ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﺳﺎﻣﯿﻪ و ﻣﻔﺎﺧﺮ زاﻫﺮه و ﻣﺂﺛﺮ ﺑﺎﻫﺮه ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺎﻻﺗﺮ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ اﺳﺘﯿﻔﺎي آن ﺗﻮان ﮐﺮد‪ ،‬ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات در اﯾﻨﺠﺎ‬‫اﺗﻤﺎﻣﺎ ﻟﻠﺤﺠﮥ و ﺗﺸﯿﯿﺪا ﻟﻠﻤﺤﺠﮥ ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﺷﻮد‬‫ﻣﺪح ﺣﺎﮐﻢ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‬‫ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻤـﺪوﯾﻪ ﺑﻦ ﻧﻌﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﮑﻢ اﻟﻀﺒﯽ اﻟﻄﻬﻤـﺎﻧﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺤـﺎﮐﻢ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ ،‬اﻟﺤﺎﻓﻆ‬‫اﻟﻤﻌﺮوف ﺑـﺎﺑﻦ اﻟﺒﯿﻊ‪ ،‬اﻣﺎم أﻫﻞ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه‪ ،‬و اﻟﻤﺆﻟﻒ ﻓﯿﻪ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﺘﯽ ﻟﻢ ﯾﺴـﺒﻖ اﻟﯽ ﻣﺜﻠﻬﺎ‪ ،‬ﮐﺎن ﻋﺎﻟﻤﺎ‪ ،‬ﻋﺎرﻓﺎ‪ ،‬واﺳﻊ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﺗﻔﻘﻪ‬‫ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺳﻬﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﺼﻌﻠﻮﮐﯽ ]‪ [1‬اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺗﻘﺪم ذﮐﺮه‪.‬‬‫ﺛﻢ اﻧﺘﻘـﻞ اﻟﯽ اﻟﻌﺮاق و ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ ]‪ [2‬ﺑﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة اﻟﻔﻘﯿﻪ‪ .‬و ﻗـﺪ ﺗﻘﺪم ذﮐﺮه أﯾﻀﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻃﻠﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻏﻠﺐ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﺎﺷـﺘﻬﺮ ﺑﻪ‪ ،‬و‬‫ﺳﻤﻌﻪ ﻣﻦ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻻ ﯾﺤﺼﻮن ﮐﺜﺮة‪ ،‬ﻓﺎن ﻣﻌﺠﻢ ﺷـﯿﻮﺧﻪ ﯾﻘﺮب ﻣﻦ أﻟﻔﯽ رﺟﻞ‪ ،‬ﺣﺘﯽ روي ﻋﻤﻦ ﻋﺎش ﺑﻌﺪه ﻟﺴـﻌﮥ رواﯾﺘﻪ و ﮐﺜﺮة ﺷـﯿﻮﺧﻪ‪.‬‬‫]‪ [1‬أﺑﻮ ﺳﻬﻞ اﻟﺼﻌﻠﻮﮐﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(369‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(345‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪248 :‬‬‫و ﺻـﻨﻒ ﻓﯽ ﻋﻠﻮﻣﻪ ﻣـﺎ ﯾﺒﻠﻎ أﻟﻔﺎ و ﺧﻤﺴـﻤﺎﺋﮥ ﺟﺰء‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬اﻟﺼـﺤﯿﺤﺎن«‪» ،‬و اﻟﻌﻠﻞ« و »اﻻﻣﺎﻟﯽ«‪ ،‬و »ﻓﻮاﺋـﺪ اﻟﺸـﯿﻮخ«‪ ،‬و »اﻣﺎﻟﯽ اﻟﻌﺸـﯿﺎت« و‬‫»ﺗﺮاﺟﻢ اﻟﺸـﯿﻮخ« و أﻣﺎ ﻣﺎ ﺗﻔﺮد ﺑﺎﺧﺮاﺟﻪ ﻓﻤﻌﺮﻓﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ و »ﺗﺎرﯾﺦ ﻋﻠﻤﺎء ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر«‪ ،‬و »اﻟﻤﺪﺧﻞ اﻟﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺼـﺤﯿﺢ«‪ ،‬و »اﻟﻤﺴـﺘﺪرك ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺼﺤﯿﺤﯿﻦ« و ﻣﺎ ﺗﻔﺮد ﺑﻪ ﮐﻞ واﺣﺪ ﻣﻦ اﻻﻣﺎﻣﯿﻦ و »ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻻﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ«‪.‬‬‫و ﻟﻪ اﻟﯽ اﻟﺤﺠـﺎز و اﻟﻌﺮاق رﺣﻠﺘﺎن‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ اﻟﺮﺣﻠـﮥ اﻟﺜﺎﻧﯿـﮥ ﺳـﻨﮥ ﺳﺘﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋـﮥ و ﻧﺎﻇﺮ اﻟﺤﻔﺎظ و ذاﮐﺮ اﻟﺸـﯿﻮخ و ﮐﺘﺐ ﻋﻨﻬﻢ أﯾﻀﺎ‪ ،‬و‬‫ﺑﺎﺣﺚ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ ﻓﺮﺿـﯿﻪ‪ ،‬و ﺗﻘﻠﺪ اﻟﻘﻀﺎء ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﻓﯽ أﯾﺎم اﻟﺪوﻟﮥ اﻟﺴﺎﻣﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬و وزارة اﺑﯽ اﻟﻨﺼﺮ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر اﻟﻌﺘﺒﯽ‪ ،‬و ﻗﻠﺪ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﻗﻀﺎء ﺟﺮﺟﺎن ﻓﺎﻣﺘﻨﻊ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻨﻔﺬوﻧﻪ ﻓﯽ اﻟﺮﺳﺎﺋﻞ اﻟﯽ ﻣﻠﻮك ﺑﻨﯽ ﺑﻮﯾﻪ‪.‬‬‫و ﮐﺎﻧﺖ وﻻدﺗﻪ ﻓﯽ ﺷﻬﺮ رﺑﯿﻊ اﻻول ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﯾﻮم اﻟﺜﻠﺜﺎء ﺛﺎﻟﺚ ﺻﻔﺮ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ .‬و‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻠﯿﻠﯽ ]‪ [1‬ﻓﯽ »اﻻرﺷﺎد«‪ :‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻼث و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫و ﺳـﻤﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻼﺛﯿﻦ‪ ،‬و أﻣﻠﯽ ﺑﻤﺎ وراء اﻟﻨﻬﺮ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴﯿﻦ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﻌﺮاق ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺛﻼﺛﯿﻦ‪ ،‬و ﻻزﻣﻪ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬و ﺳﻤﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 120‬از ‪220‬‬‫ﻣﻨﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻟا ﻘﻔﺎل اﻟﺸﺎﺷﯽ و أﻧﻈﺎرﻫﻤﺎ‪.‬‬‫و ﺣﻤﺪوﯾﻪ )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺤﺎء اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ و ﺳـﮑﻮن اﻟﻤﯿﻢ و ﺿﻢ اﻟﺪال اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ و ﺳـﮑﻮن اﻟﻮاو و ﻓﺘﺢ اﻟﯿﺎء اﻟﻤﺜﻨﺎة ﻣﻦ ﺗﺤﺘﻬﺎ و ﺑﻌﺪﻫﺎ ﻫﺎء ﺳﺎﮐﻨﮥ( و‬‫اﻟﺒﯿﻊ )ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﺒﺎء اﻟﻤﻮﺣـﺪة و ﮐﺴـﺮ اﻟﯿﺎء اﻟﻤﺜﻨﺎة ﻣﻦ ﺗﺤﺘﻬﺎ و ﺗﺸﺪﯾﺪﻫﺎ و ﺑﻌﺪﻫﺎ ﻋﯿﻦ ﻣﻬﻤﻠﮥ( و اﻧﻤﺎ ﻋﺮف ﺑﺎﻟﺤﺎﮐﻢ ﻟﺘﻘﻠﺪه اﻟﻘﻀﺎء[ ]‪[1] .[2‬‬‫اﻟﺨﻠﯿﻠﯽ‪ :‬أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(446‬‬‫]‪ [2‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪.281 -4/280‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪249 :‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺎﮐﻢ اﻣﺎم اﻫﻞ ﺣﺪﯾﺚ در ﻋﺼﺮ ﺧﻮد اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮐﺮده در ﺣﺪﯾﺚ ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ را ﮐﻪ ﻣﺴﺒﻮق ﻧﺸﺪه ﺑﺴﻮي‬‫آن‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﻤﺎي ﻣﺘﻘﺪﻣﯿﻦ ﻫﻢ ﻣﺜﻞ اﯾﻦ ﮐﺘﺐ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻧﮑﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫و او ﻋﺎﻟﻢ ﻋﺎرف واﺳﻊ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﻮد و ﻣﺸﺎﯾـﺦ او ﻗﺮﯾﺐ دو ﻫﺰار ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎت او ﺑﻪ ﻫﺰار رﺳـﯿﺪه‪ ،‬و ﺑﻤﻨﺎﻇﺮه ﺣﻔﺎظ و ﻣﺬاﮐﺮه ﺷـﯿﻮخ‬‫ﭘﺮداﺧﺘﻪ و دارﻗﻄﻨﯽ را ﻣﺒﺎﺣﺜﻪ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭘﺲ دارﻗﻄﻨﯽ او را ﭘﺴﻨﺪﯾﺪ‪ ،‬اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‬‫ﻣﺪح ﺣﺎﮐﻢ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ‬‫و ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ در »رﺟﺎل ﻣﺸﮑﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻫﻮ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﺪون ﺑﻦ ﻧﻌﯿﻢ اﺑﻦ اﻟﺤﮑﻢ اﻟﺤﺎﮐﻢ اﻟﻀﺒﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺒﯿﻊ‬‫ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻔﻀﻞ و اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻤﺘﻨﻮﻋﮥ‪.‬‬‫ﮐﺎن ﻓﺮﯾـﺪ ﻋﺼـﺮه و وﺣﯿـﺪ وﻗﺘﻪ‪ ،‬ﺧﺎﺻـﮥ ﻓﯽ ﻋﻠﻮم اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻓﯿﻬﺎ اﻟﻤﺼـﻨﻔﺎت اﻟﮑﺒﯿﺮة و اﻟﻐﺮﯾﺒﮥ اﻟﻌﺠﯿﺒﮥ‪ ،‬ﻗﺪم ﺑﻐﺪاد ﺷﺒﯿﺒﺘﻪ و ﮐﺘﺐ ﺑﻬﺎ‬‫ﻋﻦ اﺑﯽ ﻋﻤﺮو ]‪ [1‬ﺑﻦ اﻟﺴﻤﺎك‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﻨﺠﺎد ]‪ ،[2‬و أﺑﯽ ﺳﻬﻞ ﺑﻦ زﯾﺎد ]‪ ،[3‬و دﻋﻠﺞ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ]‪ [4‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ [1] .‬أﺑﻮ ﻋﻤﺮو‬‫ﺑﻦ اﻟﺴﻤﺎك‪ :‬ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(344‬‬‫]‪ [2‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﻨﺠﺎد اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(348‬‬‫]‪ [3‬أﺑﻮ ﺳﻬﻞ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ زﯾﺎد اﻟﻘﻄﺎن اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(350‬‬‫]‪ [4‬دﻋﻠﺞ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺴﺠﺰي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(351‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪250 :‬‬‫ﺛﻢ وردﻫﺎ و ﻗﺪ ﻏﻠﺐ ﺷﯿﺒﮥ‪ ،‬ﻓﺤﺪث ﺑﻬﺎ ﻋﻦ اﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ]‪ [1‬اﻻﺻﻢ‪ ،‬و اﺑﯽ ﻋﻠﯽ ]‪ [2‬اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ ﻫﺎﻧﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫و روي ﻋﻨـﻪ ﻟا ـﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻔـﻮارس ]‪ .[3‬و ﮐﺎن ﺛﻘـﮥ‪ ،‬وﻟـﺪ ﺳـﻨﮥ اﺣـﺪي و ﻋﺸـﺮﯾﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ .‬و أول ﺳـﻤﺎﻋﻪ ﺳـﻨﮥ ﺛﻼﺛﯿﻦ و‬‫ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ .‬و ﻣﺎت ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ]‪[4‬‬‫ﻣﺪح ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮواﯾﺖ ﻓﺨﺮ رازي‬‫و ﻓﺨﺮ رازي در رﺳﺎﻟﻪ »ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺷﺎﻓﻌﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و أﻣﺎ اﻟﻤﺘﺄﺧﺮون ﻣﻦ اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎﮐﺜﺮﻫﻢ ﻋﻠﻤﺎ و اﻗﻮاﻫﻢ ﻗﻮة و أﺷـﺪﻫﻢ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻫﺆﻻء‪ :‬و ﻫﻢ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬و‬‫اﻟﺤﺎﮐﻢ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪ ،‬و اﻻﻣﺎم أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫زﮐﺮﯾﺎ اﻟﺠﻮزﻗﯽ ]‪ [5‬ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺘﻔﻖ«‪ ،‬و اﻻﻣﺎم اﻟﺨﻄﯿﺐ ]‪ [6‬ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد«‪ ،‬و اﻻﻣﺎم أﺑﻮ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ اﻟﺬي ﮐﺎن ﺑﺤﺮا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 121‬از ‪220‬‬‫ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻟﻠﻐﮥ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ ﻓﯽ وﺻـﻔﻪ ﺟﻌﻞ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻻﺑﯽ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺟﻌﻞ اﻟﺤﺪﯾﺪ ﻻﺑﯽ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ [1] ،‬أﺑﻮ اﻟﻌﺒـﺎس اﻻﺻﻢ‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(346‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ :‬اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(349‬‬‫]‪ [3‬أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﺑﻦ اﺑﯽ اﻟﻔﻮارس‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(412‬‬‫]‪ [4‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪.281 -4/280‬‬‫]‪ [5‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺠﻮزﻗﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(388‬‬‫]‪ [6‬اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺒﻐﺪادي‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(463‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪251 :‬‬‫ﯾﻌﻨﻮن داود اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و َأﻟَﱠﻨﺎ ﻟَُﻪ اﻟ َْﺤِﺪﯾَﺪ‬‫]‪.[1‬‬‫ﻓﻬﺆﻻء اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺻﺪور ﻫﺬا اﻟﻌﻠﻢ ﺑﻌﺪ اﻟﺸـﯿﺨﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﻢ ﺑﺎﺳـﺮﻫﻢ ﻣﺘﻔﻘﻮن ﻋﻠﯽ ﺗﻌﻈﯿﻢ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و اﻟﻤﺒﺎﻟﻐﮥ ﻓﯽ اﻟﺜﻨﺎء ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻟﮑﻞ واﺣﺪ ﻣﻨﻬﻢ‬‫ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻣﻔﺮد ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ و ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ و ﻣﺂﺛﺮه‪ ،‬و ﮐﻞ ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎه ﯾﺪل ﻋﻠﯽ ان ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻗﺪﯾﻤﺎ و ﺣﺪﯾﺜﺎ ﮐﺎﻧﻮا ﻣﻌﻈﻤﯿﻦ ﻟﻠﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻣﻌﺘﺮﻓﯿﻦ‬‫ﺑﺘﻘﺪﻣﻪ و ﺗﻔﺮده ‪.‬‬
‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺎﮐﻢ از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن اﮐﺜﺮ ﻣﺘﺄﺧﺮﯾﻦ ﻣﺤﺪﺛﯿﻨﻨﺪ از روي ﻋﻠﻢ‪ ،‬و اﻗﻮياﻧﺪ در ﻗﻮت‪ ،‬و أﺷـﺪ‬‫اﯾﺸﺎﻧﻨﺪ از روي ﺗﺤﻘﯿﻖ در ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬اﯾﻨﻬﺎ ﺻﺪور ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺜﻨﺪ ﺑﻌﺪ ﺷﯿﺨﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻓﺨﺮ رازي ﺑﺘﻌﻈﯿﻢ اﯾﺸﺎن ﺷﺎﻓﻌﯽ را اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ و اﻓﺘﺨﺎر ﺑﺮ آن دارد‬‫ﻣﺪح ﺣﺎﮐﻢ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺳﻨﻮي‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻻﺳﻨﻮي در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﺑﻌﺪ ﻓﺎن اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و أرﺿﺎه و ﻧﻔﻌﻨﺎ ﺑﻪ و ﺑﺴﺎﺋﺮ أﺋﻤﮥ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ أﺟﻤﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻗﺪ ﺣﺼﻞ ﻓﯽ أﺻﺤﺎﺑﻪ ﻣﻦ اﻟﺴﻌﺎدة اﻣﻮر ﻟﻢ ﺗﺘﻔﻖ‬‫ﻓﯽ أﺻﺤﺎب ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ اﻧﻬﻢ اﻟﻤﻘﺪﻣﻮن ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺎﺟﺪ اﻟﺜﻼﺛﮥ اﻟﺸﺮﯾﻔﮥ ﺷﺮﻓﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﺎ ان اﻟﮑﻠﻤـﮥ ﻟﻬﻢ ﻓﯽ اﻻﻗﺎﻟﯿﻢ اﻟﻔﺎﺿـﻠﮥ اﻟﻤﺸﺎر إﻟﯿﻬﺎ و ﻏﺎﻟﺐ أﻗﺎﻟﯿﻢ اﻟﮑﺒﺎر اﻟﻌﺎﻣﺮة اﻟﻤﺘﻮﺳـﻄﮥ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ اﻟﻤﺘﺄﺻـﻠﮥ ﻓﯽ اﻻﺳـﻼم و ﺷـﻌﺎر‬‫اﻻﺳﻼم ﺑﻬﺎ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﻨﺘﻈﻢ‪ ،‬ﮐﺎﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬و اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬و اﻟﻤﺼﺮ‪ ،‬و اﻟﺸﺎم‪ ،‬و اﻟﻌﺮاﻗﯿﻦ‪ ،‬و ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬و دﯾﺎر ﺑﮑﺮ‪ ،‬و اﻗﻠﯿﻢ اﻟﺮوم‪ [1] .‬اﻟﺴﺒﺄ‪.10 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪252 :‬‬‫و ﻣﻨﻬـﺎ ازدﯾـﺎد ﻋﻠﻤـﺎﺋﻬﻢ ﻓﯽ ﮐﻞ ﻋﺼـﺮ اﻟﯽ زﻣﺎﻧﻨﺎ ﺑﺎﻟﻨﺴـﺒﮥ اﻟﯽ ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﺳـﺒﺒﻪ ﻣﺎ أﺷـﺮﻧﺎ إﻟﯿﻪ ﻣﻦ ﻇﻬﻮرﻫﻢ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻓﯽ اﻻﻗﺎﻟﯿﻢ اﻟﺴﺎﺑﻖ‬‫وﺻ ﻔﻬﺎ ‪.‬‬
‫و ﻣﻨﻬﺎ ان ﮐﺒﺎر أﺋﻤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﺟﻤﻠﮥ أﺻـﺤﺎب اﻵﺧﺬﯾﻦ ﻋﻨﻪ‪ ،‬أو ﻋﻦ أﺗﺒﺎﻋﻪ‪ ،‬ﮐﺎﻻﻣﺎم أﺣﻤﺪ‪ ،‬و اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ‪ ،‬و اﺑﻦ‬
‫اﻟﻤﻨﺬر ]‪ ،[1‬و اﺑﻦ ﺣﺒﺎن ]‪ ،[2‬و اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ ]‪ ،[3‬و اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬و اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ‪ ،‬و اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬و اﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ اﻟﯽ زﻣﺎﻧﻨﺎ ﻫﺬا[ ]‪.[4‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺎﮐﻢ از ﮐﺒﺎر اﺋﻤﻪ ﺣـﺪﯾﺚ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺴـﺒﺐ أﺧـﺬ اﯾﺸﺎن از اﺗﺒﺎع ﺷﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬اﺳـﻨﻮي اﻓﺘﺨﺎر ﻣﯽﮐﻨـﺪ و ﻣﺰﯾﺖ‬‫أﺻﺤﺎب ﺷﺎﻓﻌﯽ در ﺳﻌﺎدت ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 122‬از ‪220‬‬‫ﻣﺪح ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮواﯾﺖ ﻧﻮوي‬‫و ﻧﻮوي ]‪ [5‬در »ﻣﻨﻬﺎج ﺷﺮح ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ذﮐﺮ ﻣﺴﻠﻢ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ أوﻟﯽ ﻣﻘﺪﻣﮥ ﺻﺤﯿﺤﻪ‪ ،‬اﻧﻪ ﯾﻘﺴﻢ اﻻﺣﺎدﯾﺚ ﺛﻼﺛﮥ أﻗﺴﺎم‪:‬‬‫اﻻول‪ :‬ﻣﺎ رواه اﻟﺤﻔﺎظ اﻟﻤﺘﻘﻨﻮن‪ [1] .‬اﺑﻦ اﻟﻤﻨﺬر‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺬر اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.310/(309‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ ﺣﺒﺎن‪ :‬أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺒﺎن اﻟﺒﺴﺘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(354‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(311‬‬‫]‪ [4‬ﻃﺒﻘﺎت اﻻﺳﻨﻮي ج ‪.1/3‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻨﻮوي‪ :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺷﺮف اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(676‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪253 :‬‬‫و اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ :‬ﻣﺎ رواه اﻟﻤﺴﺘﻮرون اﻟﻤﺘﻮﺳﻄﻮن ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ و اﻻﺗﻘﺎن‪.‬‬‫و اﻟﺜﺎﻟﺚ‪ :‬ﻣﺎ رواه اﻟﻀﻌﻔﺎء و اﻟﻤﺘﺮﮐﻮن‪.‬‬‫و اﻧﻪ إذا ﻓﺮغ ﻣﻦ اﻟﻘﺴﻢ اﻻول‪ ،‬اﺗﺒﻌﻪ اﻟﺜﺎﻧﯽ‪.‬‬‫و أﻣﺎ اﻟﺜﺎﻟﺚ‪ :‬ﻓﻼ ﯾﻌﺮج ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺎﺧﺘﻠﻒ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﯽ ﻣﺮاده ﺑﻬﺬا اﻟﺘﻘﺴﯿﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫اﻻﻣﺎﻣـﺎن اﻟﺤﺎﻓﻈـﺎن أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤـﺎﮐﻢ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺒﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ .‬ان اﻟﻤﻨﯿـﮥ اﺧﺘﺮﻣﺖ ﻣﺴـﻠﻤﺎ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺒﻞ اﺧﺮاج اﻟﻘﺴـﻢ‬‫اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﻧﻪ ﻧا ﻤﺎ ذﮐﺮ اﻟﻘﺴﻢ اﻻول‪ .‬ﻗﺎل اﻟﻘﺎﺿﯽ ]‪ [1‬ﻋﯿﺎض‪ :‬و ﻫﺬا ﻣﻤﺎ ﻗﺒﻠﻪ اﻟﺸﯿﻮخ و اﻟﻨﺎس ﻣﻦ اﻟﺤﺎﮐﻢ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺗﺎﺑﻌﻮه ﻋﻠﯿﻪ ]‪.[2‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣـﺎﮐﻢ اﻣـﺎم ﺣﺎﻓـﻆ اﺳﺖ و ﻣﻘـﺪم ﺑﺮ ﺑﯿﻬﻘﯽ‪ ،‬و ﺣﺴﺐ اﻓـﺎده ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﯿـﺎض ﺷـﯿﻮخ و ﻣﺮدم او را در ﺑﺎب‬‫»ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﻗﺒﻮل ﮐﺮدهاﻧﺪ و ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ او ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺣﺎﮐﻢ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﻗﺎﺿﯽ ﻋﯿﺎض ﻣﺘﺒﻮع ﺷﯿﻮخ و ﻧﺎس‪ ،‬و ﻣﻘﺘﺪاي ﻣﻘﺒﻮل اﻟﻘﻮل ﺑﺎﺷﺪ‬‫ﻣﺪح ﺣﺎﮐﻢ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ اﺛﯿﺮ‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﺛﯿﺮ ]‪ [3‬در »ﺟﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺷﺮط »ﺻﺤﯿﺤﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻫـﺬا اﻟﺸـﺮط اﻟﺬي ذﮐﺮﻧﺎه ﻗﺪ ذﮐﺮه اﻟﺤﺎﮐﻢ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ ،‬و ﻗﺪ ﻗﺎل ﻏﯿﺮه ان ﻫﺬا اﻟﺸـﺮط ﻏﯿﺮ ﻣﻄﺮد ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ »اﻟﺒﺨﺎري« و‬‫»ﻣﺴﻠﻢ«‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻤﺎ ﻗﺪ ]‪ [1‬اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻋﯿﺎض‪ :‬ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(544‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺮح ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ﻟﻠﻨﻮوي ج ‪.1/23‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ‪ :‬ﻣﺒﺎرك ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(606‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪254 :‬‬‫اﺧﺮﺟﺎ ﻓﯿﻬﻤﺎ أﺣﺎدﯾﺚ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮ ﻫﺬا اﻟﺸـﺮط‪ ،‬و اﻟﻈﻦ ﺑﺎﻟﺤﺎﮐﻢ ﻏﯿﺮ ﻫﺬا‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﮐﺎن ﻋﺎﻟﻤﺎ ﺑﻬﺬا اﻟﻔﻦ ﺧﺒﯿﺮا ﺑﻐﻮاﻣﻀﻪ‪ ،‬ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺄﺳﺮاره‪ ،‬و ﻣﺎ ﻗﺎل‬‫ﻫـﺬا اﻟﻘﻮل و ﻣﺎ ﺣﮑﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺘﺎﺑﯿﻦ ﺑﻬـﺬا اﻟﺤﮑﻢ اﻻ ﺑﻌﺪ اﻟﺘﻔﺘﯿﺶ و اﻻﺧﺘﺒﺎر و اﻟﺘﯿﻘﻦ ﻟﻤﺎ ﺣﮑﻢ ﺑﻪ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ[ ]‪ [1‬از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‬‫ﮐﻪ ﺣﮑﻢ ﺣـﺎﮐﻢ در ﺑـﺎب ﺗﺤﻘﻖ ﺷـﺮط ﺑﺨـﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ در ﻣﺮوﯾﺎﺗﺸـﺎن ﻣﻘﺒﻮل اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﻔﯽ آن ﮐﻪ از ﻏﯿﺮ ﺣﺎﮐﻢ ﺻﺎدر ﺷـﺪه ﻣﺮدود‪ ،‬و‬‫ﺣـﺎﮐﻢ ﻋـﺎﻟﻢ ﺑﻮد ﺑـﺎﯾﻦ ﻓﻦ‪ ،‬و ﺧﺒﯿﺮ ﺑﻮد ﺑﻐﻮاﻣﺾ آن‪ ،‬و ﻋـﺎرف ﺑﺄﺳـﺮار آن‪ ،‬و ﻧﮕﻔﺘﻪ اﺳﺖ اﯾﻦ ﻗﻮل را و ﺣﮑﻢ ﻧﮑﺮده ﺑﺮ ﺻـﺤﯿﺤﯿﻦ ﺑﺎﯾﻦ‬‫ﺣﮑﻢ ﻣﮕﺮ ﺑﻌﺪ ﺗﻔﺘﯿﺶ و اﺧﺘﺒﺎر و ﺗﯿﻘﻦ ﺑﺂﻧﭽﻪ ﺣﮑﻢ ﮐﺮده اﺳﺖ ﺑﺂن ﺑﺮ ﺻﺤﯿﺤﯿﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 123‬از ‪220‬‬‫ﭘﺲ ﻣـﺎ ﻫﻢ در ﺑـﺎب ﺣﮑﻢ ﺣـﺎﮐﻢ ﺑﺼـﺤﺖ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﮐﻪ در »ﻣﺴـﺘﺪرك« ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﺧﻮاﻫﯿﻢ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﮑﻢ او ﻣﻘﺒﻮل‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﮐﺎن ﻋﺎﻟﻤﺎ ﺑﻬـﺬا اﻟﻔﻦ‪ ،‬ﺧﺒﯿﺮا ﺑﻐﻮاﻣﻀﻪ‪ ،‬ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺄﺳـﺮاره‪ ،‬و ﻣﺎ ﻗﺎل ﻫـﺬا اﻟﻘﻮل و ﻣﺎ ﺣﮑﻢ ﻋﻠﯽ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺑﻬﺬا اﻟﺤﮑﻢ‪ ،‬أﻋﻨﯽ‬‫اﻟﺼﺤﮥ‪ ،‬اﻻ ﺑﻌﺪ اﻟﺘﻔﺘﯿﺶ و اﻻﺧﺘﺒﺎر و اﻟﺘﯿﻘﻦ ﻟﻤﺎ ﺣﮑﻢ ﺑﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ‬‫دﻟﯿﻞ دوازدﻫﻢ از أدﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫دﻟﯿﻞ دوازدﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﺨﺎري در »ﺻﺤﯿﺢ« ﺧﻮد رواﯾﺖ ﮐﺮده‪:‬‬‫]ﺣـﺪﺛﻨﯽ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﻤﻨـﺬر‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻓﻠﯿـﺢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﯽ ﻋﻦ ]‪ [1‬ﺟـﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل ج ‪ .1/92‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣـﮥ اﻻﺋﻤﮥ‬‫اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪255 :‬‬‫ﻫﻼل ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮة‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﺎ ﻣﻦ ﻣﺆﻣﻦ‪ ،‬اﻻ و أﻧﺎ أوﻟﯽ اﻟﻨﺎس‬‫ﺑﻪ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻵﺧﺮة‪ ،‬اﻗﺮءوا ان ﺷﺌﺘﻢ‪ :‬اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫ﻓﺄﯾﻤﺎ ﻣﺴﻠﻢ ﺗﺮك ﻣﺎﻻ‪ ،‬ﻓﻠﯿﺮﺛﻪ ﻋﺼﺒﺘﻪ ﻣﻦ ﮐﺎﻧﻮا‪ ،‬ﻓﺎن ﺗﺮك دﯾﻨﺎ‪ ،‬أو ﺿﯿﺎﻋﺎ‪ ،‬ﻓﻠﯿﺄﺗﻨﯽ و أﻧﺎ ﻣﻮﻻه«[ ]‪.[1‬‬‫و داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﺴـﻠﻢ ﻫﻢ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را رواﯾﺖ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ از ﻋﺒﺎرت »در ﻣﻨﺜﻮر« داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ و اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ آن‬‫را رواﯾﺖ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺳـﯿﺎق اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻣﻤﺎﺛﻞ اﺳﺖ ﺑﺎ ﺳـﯿﺎق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬و ﭼﻮن ﺳﯿﺎق اﯾﻦ رواﯾﺖ و ﺳﯿﺎق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﺘﻤﺎﺛﻞ اﺳﺖ‪،‬‬‫ﻻزم آﯾﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد از )ﻣﻮﻟﯽ( در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﯿﺰ ﻫﻤﺎن ﻣﻌﻨﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد اﺳﺖ در اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﺗﻤﺎﺛـﻞ ﺳـﯿﺎق ﻫﺮ دو ﺣـﺪﯾﺚ ﭘﺮ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب‪ ،‬أوﻻـ اوﻟﻮﯾﺖ ﺧﻮد ﺑﻤﺆﻣﻨﯿﻦ از ﻧﻔﺴـﻬﺎﯾﺸﺎن ﺑﯿﺎن‬‫ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﺑﻌﺪ آن اﺛﺒﺎت ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺧﻮد ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﺎن در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ اوﻻ اﺛﺒﺎت ﺑﻮدن أوﻟﯽ ﺑﻤﺆﻣﻨﯿﻦ از ﻧﻔﺴﻬﺎﯾﺸﺎن ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده و‬‫ﺑﻌـﺪ آن ذﮐﺮ ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺧﻮد ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻬﺮ دﻟﯿﻠﯽ ﮐﻪ ﺷـﺮاح ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻨﯿﻪ )ﻣﻮﻟﯽ( را در ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺨﺎري ﺑﺮ وﻟﯽ اﻣﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻬﻤﺎن‬‫دﻟﯿﻞ ﻣﺎ ﻫﻢ )ﻣﻮﻟﯽ( را در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺣﻤﻞ ﺧﻮاﻫﯿﻢ ﮐﺮد‪.‬‬‫و ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﻗﺴﻄﻼﻧﯽ در »ارﺷﺎد اﻟﺴﺎري« در ﺗﻔﺴﯿﺮ‬‫»و أﻧﺎ ﻣﻮﻻه«‬‫ﮐﻪ در ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺨﺎري وارد اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أي وﻟﯽ اﻟﻤﯿﺖ أﺗﻮﻟﯽ ﻋﻨﻪ اﻣﻮره ‪ [1] .‬ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري ج ‪ 6/145‬ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺳﻮرة اﻻﺣﺰاب‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪256 :‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮاد از )ﻣﻮﻟﯽ( در اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ )وﻟﯽ ﻣﯿﺖ( اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺘﻮﻟﯽ اﻣﻮر او ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫و از ﻋﺒﺎرت ﮐﺮﻣﺎﻧﯽ ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ )ﻣﻮﻟﯽ( را ﺑﺮ )ﻗﺎﺋﻢ ﺑﻤﺼﺎﻟﺢ اﻻﻣﮥ ﺣﯿﺎ و ﻣﯿﺘﺎ(‪ ،‬و وﻟﯽ اﻣﺮﺷﺎن ﻓﯽ اﻟﺤﺎﻟﯿﻦ ﺣﻤﻞ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﻧﻮوي ﻫﻢ )ﻣﻮﻟﯽ( را ﺑﺮ )ﻗﺎﺋﻢ ﺑﻤﺼﺎﻟﺢ ﻣﺮدم در ﺣﺎل ﺣﯿﺎت و ﻣﻤﺎت و وﻟﯿﺸﺎن در ﺣﺎﻟﯿﻦ ﺣﻤﻞ ﮐﺮده‬‫دﻟﯿﻞ ﺳﯿﺰدﻫﻢ از ادﻟﻪ دﻟﯿﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫دﻟﯿﻞ ﺳﯿﺰدﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ در »ﺗﺎرﯾﺦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق‪ :‬اﻧﺎ ﻣﻌﻤﺮ ]‪ ،[1‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ]‪ [2‬ﺑﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺟﺪﻋﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺪي ]‪ [3‬ﺑﻦ ﺛـﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺰﻟﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻨﺪ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﺒﻌﺚ ﻣﻨﺎدﯾﺎ ﯾﻨﺎدي‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ اﺟﺘﻤﻌﻨﺎ ﻗﺎل‪» :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ آﺑﺎﺋﮑﻢ؟« ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫»أ ﻟﺴﺖ؟ أ ﻟﺴﺖ؟«‪ ،‬ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﺎن ﻋﻠﯿﺎ ﺑﻌﺪي ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄـﺎب‪ :‬ﻫﻨﯿﺌـﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬أﺻـﺒﺤﺖ اﻟﯿﻮم وﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ ]‪ [1] .[4‬ﻣﻌﻤﺮ‪ :‬ﺑﻦ راﺷﺪ اﺑﻮ ﻋﺮوة اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺼـﺮي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 124‬از ‪220‬‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(153‬‬‫]‪ [2‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺟﺪﻋﺎن اﻟﻤﺤﺪث اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(129‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺪي ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(116‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪.7/349‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪257 :‬‬‫از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم را ﻣﻘﯿـﺪ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﻠﻔﻆ‬‫)ﺑﻌـﺪي(‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ ﻣﺮاد از )ﻣـﻮﻟﯽ( ﻣﺤﺐ ﯾـﺎ ﻣﺤﺒﻮب ﻣﯽﺑﻮد‪ ،‬و ﻏﺮض از آن اﺛﺒـﺎت وﺟﻮب ﻣﻮاﻻـت و ﻣﺤﺒﺖ‪ ،‬ﺣﺴﺐ اﻓـﺎده اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ‪،‬‬‫اﺣﺘﯿﺎج ﺑﻠﻔﻆ )ﺑﻌﺪي( ﻣﯽاﻓﺘﺎد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴﻨﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﻘﻮل اﻟﻘﺎﺋﻞ‪:‬‬‫»ﻋﻠﯽ وﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻌﺪي«‬‫ﮐﻼم ﯾﻤﺘﻨﻊ ﻧﺴـﺒﺘﻪ اﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ان أراد اﻟﻤﻮاﻻة‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﺤﺘﺞ أن ﯾﻘﻮل‪» :‬ﺑﻌﺪي«‪ ،‬و ان أراد اﻻﻣﺎرة ﮐﺎن ﯾﻨﺒﻐﯽ‬‫أن ﯾﻘﺎل‪» :‬وال ﻋﻠﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ ]‪.[«[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻣﺮاد از )وﻟﯽ( اﺛﺒﺎت ﻣﻮاﻻة ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬اﺣﺘﯿﺎج در آن ﺑﻠﻔﻆ )ﺑﻌـﺪي( ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﻏﺮض اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ آن اﺳـﺖ‬‫ﮐﻪ ﻟﻔﻆ )ﺑﻌـﺪي( ﺑﺮ اﯾﻦ ﺗﻘـﺪﯾﺮ ﻟﻐﻮ و زاﺋـﺪ ﻣﺤﺾ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﺄن ﻧﺒﻮت از ﺗﮑﻠﻢ ﺑﺂن ﻣﺮﺗﻔﻊ اﺳﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﺮاد اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ‬‫ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺘﻨﺎع ﻧﺴﺒﺖ‬‫»ﻋﻠﯽ وﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻌﺪي«‬‫ﺑﺠﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ واﺿـﺢ ﺷﺪ ﮐﻪ ذﮐﺮ ﻟﻔﻆ )ﺑﻌﺪي( در ﺻﻮرت اراده ﻣﻮاﻻة از ﻟﻔﻆ )وﻟﯽ( ﻣﻤﺘﻨﻊ اﺳﺖ‪ ،‬و وﻟﯽ و ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ واﺣﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺛﺎﺑﺖ‬‫ﺷﺪ ﺣﺘﻤﺎ و ﻗﻄﻌﺎ ﮐﻪ ﻣﺮاد از )ﻣﻮﻟﯽ( در رواﯾﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق اﺛﺒﺎت ﻣﻮاﻻت ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و اﻻ ﻟﻔﻆ )ﺑﻌﺪي( ﻟﻐﻮ و زاﺋﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﺴـﺒﺖ آن ﺑﺠﻨﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻤﺘﻨﻊ ﮔﺮدد‪ .‬ﭘﺲ ﺑﺎﻟﺒﺪاﻫﮥ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد از )ﻣﻮﻟﯽ( اﺛﺒﺎت اﻣﺎرت و وﻻﯾﺖ ﺗﺼﺮف اﺳﺖ‪،‬‬‫ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺻﻮرت ﻟﻔﻆ )ﺑﻌﺪي( ﺻﺤﯿﺢ ﻣﯽﺷﻮد‪ [1] .‬ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴﻨﮥ ج ‪4/104‬‬‫دﻟﯿﻞ ﭼﻬﺎردﻫﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫دﻟﯿﻞ ﭼﻬﺎردﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣﮑﯽ در »ﺻﻮاﻋﻖ« ﺑﺠﻮاب ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺳـﻠﻤﻨﺎ اﻧﻪ أوﻟﯽ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻻـ ﻧﺴـﻠﻢ أن اﻟﻤﺮاد اﻧﻪ أوﻟﯽ ﺑﺎﻻﻣﺎﻣـﮥ‪ ،‬ﺑﻞ ﺑﺎﻻﺗﺒﺎع و اﻟﻘﺮب ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﮐﻘﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ِ :‬إ ﱠن َأْوﻟَﯽ اﻟﱠﻨﺎِس ﺑ ِِﺈﺑ ْﺮاِﻫﯿَﻢ ﻟَﱠﻠِﺬﯾَﻦ‬‫اﱠﺗَﺒُﻌﻮُه‬‫]‪ [1‬و ﻻـ ﻗـﺎﻃﻊ‪ ،‬ﺑـﻞ و ﻻـ ﻇﺎﻫﺮ ﻋﻠﯽ ﻧﻔﯽ ﻫـﺬا اﻻﺣﺘﻤﺎل‪ ،‬ﺑﻞ ﻫﻮ اﻟﻮاﻗﻊ‪ ،‬إذ ﻫﻮ اﻟـﺬي ﻓﻬﻤﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻬﻤﺎ ﻣﻦ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪،‬‬‫ﻓﺎﻧﻬﻤﺎ ﻟﻤﺎ ﺳﻤﻌﺎه ﻗﺎﻻ ﻟﻪ‪ :‬أﻣﺴﯿﺖ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬و أﺧﺮج أﯾﻀﺎ أﻧﻪ ﻗﯿﻞ ﻟﻌﻤﺮ‪ :‬اﻧﮏ ﺗﺼـﻨﻊ ﺑﻌﻠﯽ ﺷـﯿﺌﺎ ﻻ ﺗﺼﻨﻌﻪ ﺑﺄﺣﺪ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ؟!‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫اﻧﻪ ﻣﻮﻻي ]‪.[2‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت در ﮐﻤﺎل ﻟﻤﻌﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﺻـﺤﯿﺢ واﻗﻌﯽ ﺣـﺪﯾﺚ آن اﺳﺖ ﮐﻪ )أوﻟﯽ( را ﺑﺮ أوﻟﯽ ﺑﺎﻻﺗﺒﺎع و اﻟﻘﺮب ﺣﻤﻞ ﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬و‬‫ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻌﻨﯽ را ﺷـﯿﺨﯿﻦ ﻓﻬﻤﯿﺪﻧـﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم أوﻟﯽ ﺑﺎﻻﺗﺒﺎع ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬آن ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و اﻣﺎﻣﺖ و‬‫ﺧﻼﻓﺖ ﺷﯿﺨﯿﻦ ﺑﺎ وﺟﻮد آن ﺟﻨﺎب ﺑﺒﺎد ﻓﻨﺎ ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﺑﺪﯾﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ أوﻟﯽ ﺑﺎﻻﺗﺒﺎع اﻣﺎم اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ از ﺟﻤﻠﻪ رﻋﺎﯾﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪[1] .‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 125‬از ‪220‬‬‫آل ﻋﻤﺮان‪.68 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺼﻮاﻋﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗﮥ‪26 :‬‬‫دﻟﯿﻞ ﭘﺎﻧﺰدﻫﻢ از أدﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫دﻟﯿﻞ ﭘﺎﻧﺰدﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺠﺎج در »ﺻﺤﯿﺢ« ﺧﻮد ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ‪» :‬ﻧﻬﯽ از ﮔﻔﺘﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﻣﻤﻠﻮك را‪ :‬رﺑﯽ« ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫]و ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ‪ ،‬و أﺑﻮ ﮐﺮﯾﺐ‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﻧﺎ اﺑﻮ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ .‬ح و ﻗﺎل ﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ اﻻﺷﺞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺎ وﮐﯿﻊ‪ ،‬ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻋﻦ اﻻﻋﻤﺶ ﺑﻬﺬا‬‫اﻻﺳﻨﺎد‪ ،‬و ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺜﻬﻤﺎ‪ :‬و ﻻ ﯾﻘﻞ اﻟﻌﺒﺪ ﻟﺴﯿﺪه‪ :‬ﻣﻮﻻي‪ ،‬و زاد ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻮ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ :‬ﻓﺎن ﻣﻮﻻﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ]‪.[1‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤﺪ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ در ﻣﻨﺼﺐ اﻣﺎﻣﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗـﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﻻـ ﯾﻘﻮﻟﻦ أﺣـﺪﮐﻢ‪ :‬ﻋﺒـﺪي‪ ،‬و أﻣﺘﯽ‪ ،‬ﮐﻠﮑﻢ ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﮐﻞ ﻧﺴﺎﺋﮑﻢ إﻣﺎء اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻟﯿﻘﻞ‪:‬‬‫ﺳﯿﺪي«‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪» :‬ﻻ ﯾﻘﻞ اﻟﻌﺒﺪ ﻟﺴﯿﺪه‪ :‬ﻣﻮﻻي‪ ،‬ﻓﺎن ﻣﻮﻻﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ‪.‬‬
‫از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ از ﮔﻔﺘﻦ ﻋﺒـﺪ ﻣﺎﻟـﮏ ﺧـﻮد را ﻣﻮﻻـي‪ ،‬ﻣﻨـﻊ ﻓﺮﻣـﻮده‪ ،‬و ﺣﺼـﺮ‬‫ﻣﻮﻻـﺋﯿﺖ در ﺣـﻖ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻌﻠﻮم ﺷـﺪ ﮐﻪ ﻣﺘﺒـﺎدر از )ﻣﻮﻟﯽ( ﻣﻌﻨـﺎﯾﯽ اﺳﺖ وراي ﻣﺤﺐ و ﻧﺎﺻـﺮ و ﻣﺤﺒﻮب‪ ،‬ﮐﻪ اﮔﺮ اراده اﯾﻦ‬‫ﻣﻌﺎﻧﯽ ﺟﺎﺋﺰ ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬وﺟﻬﯽ ﻧﺒﻮد ﺑﺮاي ﻣﻨﻊ از اﻃﻼق )ﻣﻮﻟﯽ( ﺑﺮ ﻣﺎﻟﮏ‪.‬‬‫و ﭼﻮن ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ اﻃﻼق )ﻣﻮﻟﯽ( ﺑﺮ ﺧﻮد و ﺑﺮ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻓﺮﻣﻮده‪،‬‬‫ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد آن ﺟﻨﺎب از آن ]‪ [1‬ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ج ‪ 2/197‬ﺑﺎب اﻟﻔﺎظ ﻣﻦ اﻷدب‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪260 :‬‬‫ﻣﺤﺐ و ﻧﺎﺻﺮ و ﻣﺤﺒﻮب ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺮاد از آن ﻫﻤﺎن ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﺛﺒﺎت آن ﺑﺮاي دﯾﮕﺮ ﻣﺮدم ﺟﺎﺋﺰ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬أﻋﻨﯽ اوﻟﻮﯾﺖ ﺑﺘﺼﺮف‪،‬‬‫و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اوﻟﻮﯾﺖ ﺑﺘﺼـﺮف أوﻻ ﺑﺮاي ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ آن ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ آن‬‫ﺑﺮاي ﻗﺎﺋﻢ ﻣﻘﺎم آن ﺟﻨﺎب‬‫دﻟﯿﻞ ﺷﺎﻧﺰدﻫﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‪ :‬ﻗﻮل ﺣﻀﺮت ﻓﺎﻃﻤﻪ‪) :‬أ ﻧﺴﯿﺘﻢ ﻗﻮل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‬‫دﻟﯿﻞ ﺷﺎﻧﺰدﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺟﺰري در »اﺳﻨﯽ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و أﻟﻄﻒ ﻃﺮﯾﻖ وﻗﻊ ﻟﻬﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ و أﻏﺮﺑﻪ ﻣﺎ‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺑﻪ ﺷـﯿﺨﻨﺎ ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﺤﻔﺎظ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ اﻟﻤﺤﺐ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ ﻣﺸﺎﻓﻬﮥ‪ ،‬أﺧﺒﺮﺗﻨﺎ اﻟﺸﯿﺨﮥ أم ﻣﺤﻤﺪ زﯾﻨﺐ اﺑﻨﮥ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯿﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻓﺘﯿﺎن ﺑﻦ اﻟﻤﺜﻨﯽ ]‪ ،[1‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻦ ﻋﻤﮥ‬‫واﻟـﺪي اﻟﻘﺎﺿـﯽ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻤﺪﻧﯽ ﺑﻘﺮاءﺗﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻇﻔﺮ ﺑﻦ داﻋﯽ اﻟﻌﻠﻮي ﺑﺄﺳﺘﺮاﺑﺎد‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ‬‫واﻟﺪي‪ ،‬و أﺑﻮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻄﺮف اﻟﻤﻄﺮﻓﯽ‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺳـﻌﺪ اﻻدرﯾﺴﯽ إﺟﺎزة ﻓﯿﻤﺎ أﺧﺮﺟﻪ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﺘﺮاﺑﺎد«‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ]‪ [1‬ﻓﯽ اﻟﻤﺼﺪر اﻟﻤﻄﺒﻮع‪ :‬اﻟﻤﺴـﯿﻨﯽ‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ‬‫اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪261 :‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﺮﺷـﯿﺪي ﻣﻦ وﻟﺪ ﻫﺎرون اﻟﺮﺷﯿﺪ ﺑﺴﻤﺮﻗﻨﺪ و ﻣﺎ ﮐﺘﺒﻨﺎه اﻻ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‬‫اﻟﺤﻠﻮاﻧﯽ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻻﻫﻮازي ﻣﻮﻟﯽ اﻟﺮﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻘﺼـﺮي‪ ،‬ﺣﺪﺛﺘﻨﺎ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻨﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 126‬از ‪220‬‬‫اﻟﺮﺿﺎ‪ ،‬ﺣﺪﺛﺘﻨﯽ ﻓﺎﻃﻤﮥ‪ ،‬و زﯾﻨﺐ‪ ،‬و أم ﮐﻠﺜﻮم ﺑﻨﺎت ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﻗﻠﻦ‪:‬‬‫ﺣـﺪﺛﺘﻨﺎ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻨﺖ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺼﺎدق‪ ،‬ﺣﺪﺛﺘﻨﯽ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻨﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﺘﻨﯽ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻨﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﺣﺪﺛﺘﻨﯽ ﻓﺎﻃﻤﮥ‬‫و ﺳـﮑﯿﻨﮥ اﺑﻨﺘﺎ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أم ﮐﻠﺜﻮم ﺑﻨﺖ ﻓﺎﻃﻤـﮥ ﺑﻨﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬ﻋﻦ ﻓﺎﻃﻤـﮥ ﺑﻨﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و‬‫رﺿـﯽ ﻋﻨﻬﺎ ﻗﺎﻟﺖ‪» :‬أ ﻧﺴـﯿﺘﻢ ﻗﻮل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ‪:‬‬‫أﻧﺖ ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ؟!« ﻫﮑﺬا أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »اﻟﻤﺴﻠﺴﻞ ﺑﺎﻻﺳﻤﺎء«‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﻫـﺬا ﻟا ﺤـﺪﯾﺚ ﻣﺴـﻠﺴﻞ ﻣﻦ وﺟﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ أن ﮐﻞ واﺣـﺪة ﻣﻦ اﻟﻔﻮاﻃﻢ‪ ،‬ﺗﺮوي ﻋﻦ ﻋﻤـﮥ ﻟﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻬﻮ رواﯾـﮥ ﺧﻤﺲ ﺑﻨﺎت أخ‪ ،‬ﮐﻞ واﺣﺪة‬‫ﻣﻨ ﻬ ﻦ ﻋ ﻦ ﻋ ﻤﺘ ﻬ ﺎ [ ] ‪. [ 1‬‬‫از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﻓﺎﻃﻤﮥ ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟّﺴﻼم ﺑﻤﺮدم ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ‪» :‬آﯾﺎ ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﺮدﯾﺪ ﻗﻮل رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و آﻟﻪ را روز ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‬‫‪ ،‬و ﻗﻮل آن ﺣﻀﺮت را‪:‬‬‫أﻧﺖ ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ؟!‬‫«‪ .‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ارﺷﺎد آن ﺣﻀﺮت دﻻﻟﺖ ﺻﺮﯾﺤﻪ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ از ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻋﻤﻞ ﺑﺮ ﻣﻘﺘﻀﺎي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ و ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ واﻗﻊ‬‫ﻧﺸﺪه‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ و ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ دﻟﯿﻞ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ آن ﺟﻨﺎب اﺳﺖ ]‪ [1‬اﺳﻨﯽ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ ص‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪262 :‬‬‫ﻓـﺬﻟﮏ اﻟﻤﻄﻠﻮب‪ ،‬و اﮔﺮ ﺑﺎﻟﻔﺮض دﻟﯿﻞ اﻣﺎﻣﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻣﺤﺾ وﺟﻮب ﻣﺤﺒﺖ دﻻﻟﺖ دارد‪ ،‬ﭘﺲ ﻗﻮل ﺣﻀـﺮت ﻓﺎﻃﻤﻪ‪» :‬أ ﻧﺴـﯿﺘﻢ« ﮐﻪ‬‫ﻣﻔﯿﺪ ﺗﺮك ﻋﻤﻞ ﺑﺮ ﻣﻘﺘﻀﺎي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﺳﺖ‪ ،‬دﻻﻟﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺗﺮك‬‫ﻣﺤﺒﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻇـﺎﻫﺮ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺗﺮك ﺻــﺤﺎﺑﻪ ﻣﺤﺒـﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿـﻪ اﻟـّﺴ ﻼم را در ﺣﯿـﺎت ﺣﻀـﺮت ﻓـﺎﻃﻤﻪ ﻋﻠﯿﻬـﺎ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﻌـﺪ ﺟﻨـﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣﺘﺼﻮر ﻧﻤﯽﺷﻮد ﻣﮕﺮ ﺑﺮ ﺗﻘـﺪﯾﺮي ﮐﻪ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﺣﻖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و‬‫ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﺴﺒﺐ ﺻﺮف اﻣﺎﻣﺖ از آن ﺟﻨﺎب‪ ،‬ﺗﺎرك ﻣﺤﺒﺖ و ﻣﻮدت آن ﺟﻨﺎب ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬‫ﭼﻪ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺣﻖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬و اﺳﺘﺨﻼف أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﮐﻪ از ﺻﺤﺎﺑﻪ واﻗﻊ ﺷﺪه‪ ،‬ﻋﯿﻦ ﺣﻖ‬‫و ﺻﻮاب ﺑﺎﺷـﺪ ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ ﻣﺰﻋﻮم ﺳـﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﺮﮔﺰ ﺗﺮك ﻣﻮدت ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم از ﺻـﺤﺎﺑﻪ در اﯾﻦ وﻗﺖ واﻗﻊ‬‫ﻧﺸﺪه‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺑﻬﺮ ﺗﻘﺪﯾﺮ ﻣﺜﺒﺖ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﻮاه )ﻣﻮﻟﯽ( را در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﺜﺒﺖ‬‫اﻣﺎﻣﺖ داﻧﻨﺪ و ﺧﻮاه آن را ﺑﺮ اﯾﺠﺎب ﻣﺤﺒﺖ ﺣﻤﻞ ﮐﻨﻨﺪ‬‫دﻟﯿﻞ ﻫﻔﺪﻫﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫دﻟﯿﻞ ﻫﻔﺪﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﻌﯿﺐ اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ در »ﺧﺼﺎﺋﺺ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪263 :‬‬‫]أﻧﺒﺄﻧﺎ زﮐﺮﯾﺎ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ]‪ ،[1‬ﺛﻨﺎ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻬﺎﺟﺮ ﺑﻦ ﻣﺴـﻤﺎر ]‪ ،[2‬ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﺗﻨﯽ ﻋﺎﺋﺸﮥ ]‪ [3‬ﺑﻨﺖ ﺳﻌﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﻌﺪ ]‪،[4‬‬‫ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻄﺮﯾﻖ ﻣﮑـﮥ و ﻫﻮ ﻣﺘﻮﺟﻪ إﻟﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﺑﻠﻎ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ وﻗﻒ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﺛﻢ رد ﻣﻦ ﻣﻀـﯽ و‬‫ﻟﺤﻘﻪ ﻣﻦ ﺗﺨﻠﻒ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ اﺟﺘﻤﻊ اﻟﻨﺎس إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 127‬از ‪220‬‬‫»أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻫﻞ ﺑﻠﻐﺖ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬اﻟﻠﻬﻢ« ﺛﻼث ﻣﺮات ﯾﻘﻮﻟﻬﺎ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻣﻦ وﻟﯿﮑﻢ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟّﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ أﻋﻠﻢ‪) ،‬ﺛﻼﺛﺎ( ﺛﻢ أﺧـﺬ ﺑﯿـﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﺎن اﻟﱠﻠﻪ وﻟﯿﻪ ﻓﻬـﺬا وﻟﯿﻪ‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال‬‫ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه« ]‪.[[5‬‬‫اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ اﻟﻬﯽ ﻧﺺ ﻗﺎﻃﻊ و ﺑﺮﻫﺎن ﺳﺎﻃﻊ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد از )وﻟﯽ( در ﻗﻮل آن ﺟﻨﺎب‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ«‬‫وﻟﯽ أﻣﺮ و ﻣﺘﺼـﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﺮ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ از آن واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺑﺠﻮاب اﺳـﺘﻔﺴﺎر ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫ﮐﻪ‪» :‬ﮐﯿﺴﺖ وﻟﯽ ﺷﻤﺎ؟« وﻟﯽ ﺧﻮد ﺑﯿﺎن ﻧﮑﺮدﻧﺪ و ﺣﻮاﻟﻪ ﻋﻠﻢ آن ﺑﺨﺪا و رﺳﻮل ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻣﺮاد از )وﻟﯽ( ﻣﺤﺐ‪ ،‬ﯾـﺎ ﻧﺎﺻـﺮ‪ ،‬ﯾـﺎ ﻣﺤﺒﻮب ﻣﯽﺑﻮد ﺗﺤﻘﻖ اﯾﻦ ﻣﻌـﺎﻧﯽ در ﻣﯿﺎن ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﻇﺎﻫﺮ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﺑﻌﺾ‬‫اﯾﺸﺎن ﻧﺎﺻﺮ ]‪ [1‬زﮐﺮﯾﺎ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﯾﺎس اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺨﯿﺎط اﻟﺴﻨﮥ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.289/(287‬‬‫]‪ [2‬ﻣﻬﺎﺟﺮ ﺑﻦ ﻣﺴﻤﺎر‪ :‬ﻣﻮﻟﯽ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص اﻟﻤﺪﻧﯽ‪ ،‬ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪.8/261‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺎﺋﺸﮥ ﺑﻨﺖ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص اﻟﻤﺪﻧﯿﮥ ﺗﻮﻓﯿﺖ ﺳﻨﮥ )‪.(117‬‬‫]‪ [4‬ﻫﻮ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻫﯿﺐ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (55‬ﺗﻘﺪم ذﮐﺮه‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ ﻟﻠﻨﺴﺎﺋﯽ‪.101 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪264 :‬‬‫و ﻣﺤﺐ و ﻣﺤﺒﻮب ﺑﻌﺾ ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﯽﺑـﺎﯾﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺣﺎﺿـﺮﯾﻦ ﺣﺠـﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬ﮐﻪ در اﯾﺸـﺎن أﮐـﺎﺑﺮ و اﻋﺎﻇﻢ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻋﺎرﻓﯿﻦ‬‫ﺑﻤﻌﺎﻧﯽ ﻗﺮآن و ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺎﺿﺮ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﯿﺎن آن ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ و ﻋﺠﺰ ﺧﻮد از ﻣﻌﺮﻓﺖ آن ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻤﯽﻧﻤﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫آري ﭼﻮن ﻋـﺎﻣﻪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺗﺎ اﯾﻦ وﻗﺖ وﻟﯽ اﻣﺮ ﺧﻮد را ﺑﻌـﺪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻧﻤﯽداﻧﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻟﻬـﺬا ﺑﺠﻮاب‬‫اﺳـﺘﻔﺴﺎر ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺳﻪ ﺑﺎر ﮔﻔﺘﻨﺪ ﮐﻪ‪ :‬اﻟّﻠﻪ و رﺳﻮل او داﻧﺎﺗﺮﻧﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اوﺷﺎن ﻧﯿﮏ ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﮐﻪ وﻟﯽ اﻣﺮ ﻣﺎ‬‫ﮐﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻌﺪ اﯾﻦ اﺳـﺘﻔﺴﺎر و ﻇﻬﻮر ﻋﺠﺰ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﮐﺒﺎر‪ ،‬ﺳﺮور ﻣﺨﺘﺎر ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ‪» :‬ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﻮد اﻟّﻠﻪ وﻟﯽ‬‫او‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ وﻟﯽ او اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ«‪.‬‬‫و اﯾﻦ ارﺷﺎد دﻻﻟﺖ ﺻﺮﯾﺤﻪ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد از اﯾﻦ ﻗﻮل اﺛﺒﺎت وﻻﯾﺖ ﺗﺼﺮف ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻌﻨﺎﯾﺶ‬‫آن اﺳـﺖ ﮐﻪ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ اﻟﻠّﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ وﻟﯽ اﻣﺮ اوﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ وﻟﯽ اﻣﺮ او اﺳﺖ‪ .‬و ﻫـﺬه اﻟﺮواﯾـﮥ ﻣﺜـﻞ اﻟﺮواﯾـﮥ اﻟﺴﺎﺑﻘـﮥ ﻣﻦ‬‫»ﻣﺴﺘﺪرك ﻟا ﺤﺎﮐﻢ«‬‫دﻟﯿﻞ ﻫﺠﺪﻫﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫دﻟﯿﻞ ﻫﯿﺠﺪﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ ]‪ [1‬ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﺒﺠﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺷـﻬﺪﻧﺎ اﻟﻤﻮﺳﻢ ﻓﯽ ﺣﺠﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻫﯽ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬ﻓﺒﻠﻐﻨﺎ ﻣﮑﺎﻧﺎ ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪،‬‬‫ﻓﻨﺎدي اﻟﺼﻠﻮة ]‪ [1‬اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨﺪي‪ :‬اﻟﻤﻼ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(975‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪265 :‬‬‫ﺟﺎﻣﻌﮥ‪ ،‬ﻓﺎﺟﺘﻤﻊ اﻟﻤﻬﺎﺟﺮون و اﻻﻧﺼﺎر‪ ،‬ﻓﻘﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ وﺳﻄﻨﺎ ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﺑﻢ ﺗﺸﻬﺪون؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ أن‬‫ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﺛﻢ ﻣﻪ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬و ان ﻣﺤﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻓﻤﻦ وﻟﯿﮑﻢ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟﻠّﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﻣﻮﻻﻧﺎ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﺿﺮب ﺑﯿﺪه اﻟﯽ ﻋﻀﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻗﺎﻣﻪ‪ ،‬ﻓﻨﺰع ﻋﻀﺪه‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﺬراﻋﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﯾﮑﻦ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﺎن ﻫﺬا ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه اﻟﻠﻬﻢ ﻣﻦ أﺣﺒﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﮑﻦ ﻟﻪ ﺣﺒﯿﺒﺎ‪ ،‬و ﻣﻦ أﺑﻐﻀـﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 128‬از ‪220‬‬‫ﻓﮑﻦ ﻟﻪ ﻣﺒﻐﻀﺎ‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ اﻧﯽ ﻻ أﺟﺪ أﺣﺪا اﺳﺘﻮدﻋﻪ ﻓﯽ اﻻرض ﺑﻌﺪ اﻟﻌﺒﺪﯾﻦ اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎﻗﺾ ﻓﯿﻪ ﺑﺎﻟﺤﺴﻨﯽ« ﻃﺐ ]‪.[[1‬‬‫و اﺑﺮاﻫﯿﻢ وﺻﺎﺑﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻻﮐﺘﻔﺎء« آورده‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺠﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺷـﻬﺪﻧﺎ اﻟﻤﻮﺳﻢ ﻓﯽ ﺣﺠﮥ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻫﯽ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع‪،‬‬‫ﻓﺒﻠﻐﻨﺎ ﻣﮑﺎﻧﺎ ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪:‬‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬و ﻧﺎدي‪ :‬اﻟﺼـﻠﻮة ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﻨﺎ‪ :‬اﻟﻤﻬﺎﺟﺮﯾﻦ و اﻻﻧﺼﺎر‪ ،‬ﻓﻘﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ وﺳﻄﻨﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪،‬‬‫ﺑﻢ ﺗﺸﻬﺪون؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﻧﺸﻬﺪ أن ﻻ ﻟا ﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﺛﻢ ﻣﻪ؟« ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬و ان ﻣﺤﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫»ﻓﻤﻦ وﻟﯿﮑﻢ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟّﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﻣﻮﻻﻧﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻢ ﺿﺮب ﻋﻠﯽ ﻋﻀﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺄﻗﺎﻣﻪ‪ ،‬ﻓﻨﺰع ﻋﻀﺪه‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﺬراﻋﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﯾﮑﻦ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﻣﻮﻻـه ﻓـﺎن ﻫـﺬا ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه اﻟﻠﻬﻢ ﻣﻦ أﺣﺒﻪ ﻓﯽ اﻟﻨﺎس ﻓﮑﻦ ﻟﻪ ﺣﺒﯿﺒﺎ‪ ،‬و ﻣﻦ أﺑﻐﻀـﻪ‬‫ﻓﮑﻦ ﻟﻪ ﻣﺒﻐﻀﺎ‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ اﻧﯽ ﻻ أﺟـﺪ أﺣـﺪا اﺳـﺘﻮدﻋﻪ ﻓﯽ اﻻرض ﺑﻌـﺪ اﻟﻌﺒـﺪﯾﻦ اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ ﻏﯿﺮك‪ ،‬ﻓﺎﻗﺾ ﻓﯿﻪ ﺑﺎﻟﺤﺴـﻨﯽ« ]‪ [1‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤـﺎل ج‬‫‪.15/12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪266 :‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﮑﺒﯿﺮ« ]‪.[«[1‬‬‫و دﻻﻟﺖ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻮب ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ اﺳﺖ‪:‬‬‫اول‪ :‬آﻧﮑﻪ از ﻗﻮل ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﺠﻮاب اﺳﺘﻔﺴﺎر ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺘﺒﺎدر از ﻟﻔﻆ )وﻟﯽ( وﻟﯽ أﻣﺮ‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻨﻬﺎ ﻟﻔﻆ )وﻟﯽ( را در ﻗﻮل ﺣﻀﺮت رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪:‬‬‫»ﻓﻤﻦ وﻟﯿﮑﻢ«‬‫ﺑﺮ وﻟﯽ اﻣﺮ ﺣﻤﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺠﻮاب آن ﺣﻀـﺮت ﺣﺼـﺮ ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ در ﺧـﺪا و رﺳﻮل ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ اراده )وﻟﯽ اﻣﺮ( از ﻟﻔﻆ )وﻟﯽ( ﮐﻪ‬‫در اﺣﺎدﯾﺚ ﮐﺜﯿﺮه ﺑﺤﻖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم وارد ﺷﺪه‪ ،‬واﺟﺐ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻌﯿﻦ ﻣﺎ ﺣﻤﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﻟﻔﻆ )اﻟﻮﻟﯽ( ﻓﯽ‬‫ﻗﻮل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪» :‬ﻓﻤﻦ وﻟﯿﮑﻢ؟«‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺘﺼﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﻮر‪ ،‬و ﻫﺬا ﻓﯽ ﮐﻤﺎل اﻟﻮﺿﻮح و اﻟﻈﻬﻮر‪َ ،‬و َﻣْﻦ ﻟَْﻢ َﯾْﺠَﻌِﻞ اﻟﱠﻠُﻪ ﻟَُﻪ ﻧُﻮرًا‪َ ،‬ﻓﻤﺎ ﻟَُﻪ ﻣِْﻦ ﻧُﻮٍر‬‫‪.‬‬‫دوم‪ :‬آﻧﮑﻪ از اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﻻـﺋﯿﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺑﻬﻤـﺎن ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺧـﺪا و رﺳﻮل ﺛـﺎﺑﺖ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ أوﻻـ آن ﺣﻀـﺮت اﻋﺘﺮاف ﻣﺮدم ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﻣﻮﻻـي اﯾﺸـﺎن ﺧـﺪا و رﺳﻮﻟﻨـﺪ ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬و ﺑﺎز ارﺷﺎد ﻧﻤﻮد ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﻪ ﺧـﺪا و‬‫رﺳﻮل ﻣﻮﻻـي او ﻫﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻣﻮﻻـي او ﻫﺴﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ در آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد از ﻣﻮﻻـﺋﯿﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻫﻤﺎن ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺧﺪا و رﺳﻮل ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و از ﺣﺼﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ را در ﺧﺪا و رﺳﻮل‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‬‫ﮐﻪ ﻣﺮاد از آن ﻣﺤﺐ و ﻧﺎﺻـﺮ و ﻣﺤﺒﻮب ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﻮر ﻣﻨﺤﺼﺮ در ]‪ [1‬ﺗﻮﺟـﺪ رواﯾﮥ ﺟﺮﯾﺮ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﻤﺼﺎدر‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺠﻤﻊ‬‫اﻟﺰواﺋﺪ ﻟﻠﺤﺎﻓﻆ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ج ‪ 9/106‬ﻋﻦ اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪.7/349‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪267 :‬‬‫ﺧﺪا و رﺳﻮل ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺮاد از ﻗﻮﻟﺸﺎن‪) :‬ﻟّﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﻣﻮﻻﻧﺎ(‪ ،‬اﺛﺒﺎت وﻻﯾﺖ ﺗﺼﺮف ﺑﺮاي ﺧﺪا و رﺳﻮل‪ ،‬و ﺣﺼﺮ آن در اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﺟﻮاب ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ )ﻣﻮﻟﯽ و وﻟﯽ( ﺑﻤﻌﻨﯽ واﺣـﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺳﺆال از وﻟﯿﺸﺎن‬‫ﮐﺮده‪ ،‬و اﯾﺸﺎن ﺑﯿﺎن ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺧﺪا و رﺳﻮل ﻣﻮﻻﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 129‬از ‪220‬‬‫ﭘﺲ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﮐﻪ ﻧﺰد ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺣﺎﺿﺮﯾﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع )ﻣﻮﻟﯽ( ﺑﻤﻌﻨﯽ وﻟﯽ أﻣﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﻓﻮا ﻋﺠﺒﺎه ﮐﻪ ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻤﺎ ﺳﺒﻖ ﺑﻤﺰﯾﺪ اﻧﺼﺎف‬‫و ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻧﮑﺎر آن آﻏﺎز ﻧﻬﺎدهاﻧﺪ و از رد ﺻﺮﯾﺢ ﺑﺮ ﺣﻀﺮات ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻫﻢ ﺑﺎﮐﯽ ﻧﺒﺮداﺷﺘﻪ‪.‬‬‫ﺳـﻮم‪ :‬آﻧﮑﻪ آﺧﺮ اﯾﻦ رواﯾﺖ دﻻـﻟﺖ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺷـﯿﺨﯿﻦ ﻣﺴـﻨﺪ آواي ﺧﻼـﻓﺖ ﺑﺎﺳـﺘﺤﻘﺎق ﻧﺸﺪﻧـﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ در آن ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺑﺨﻄﺎب رب اﻻرﺑﺎب ﻋﺮض ﻧﻤﻮد ﮐﻪ ﺑﺎر إﻟﻬﺎ ﺑـﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﻧﻤﯽﯾﺎﺑﻢ أﺣﺪي را ﮐﻪ ﺳﭙﺮده ﮐﻨﻢ او را در زﻣﯿﻦ ﺑﻌﺪ ﻫﺮ‬‫دو ﺑﻨﺪه ﺻﺎﻟﺢ‪ .‬و اﯾﻦ ﻓﻘﺮه دﻻﻟﺖ واﺿـﺤﻪ دارد ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم را‬‫ﺑﻪ ﺷـﯿﺨﯿﻦ ﺳﭙﺮده ﻧﮑﺮد و زﯾﺮ ﺣﮑﻮﻣﺖ اﯾﺸﺎن ﻧﺴﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن را ﻻﺋﻖ اﺳﺘﯿﺪاع ﻧﺪاﻧﺴـﺘﻪ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺑﺪﯾﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﺧﻠﯿﻔﻪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ‬‫ﻣﯽﺑﻮد و آن ﺣﻀـﺮت او را ﻻﺋﻖ اﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻣﯽداﻧﺴﺖ‪ ،‬ﺳﻠﺐ ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﺳﺘﯿﺪاع از او ﻧﻤﯽﮐﺮد‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﺴﯽ را ﺗﺎﺑﻊ ﮐﺴﯽ ﮐﺮدن ﻋﯿﻦ اﺳﺘﯿﺪاع‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و از ﺧﻠﯿﻔﻪ و اﻣﺎم ﮐـﺪام ﮐﺲ أﺣﻖ اﺳﺖ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺴـﺘﺨﻠﻒ اﻣﻮر ﻣﻬﻤﻪ ﺧﻮد را و اﻋﺰه ﺧﻮد را ﺳﭙﺮد او ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ،‬و وﺻـﯿﺖ درﺑﺎره‬‫اﯾﺸﺎن ﺑﻪ او ﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺑﺮ ﺣﻖ ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺑﻼ ﺷـﺒﻬﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺑﻼ ﻓﺼﻞ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و اﺣﺘﻤﺎل‬‫اراده ﺷﯿﺨﯿﻦ از »ﻋﺒﺪﯾﻦ ﺻﺎﻟﺤﯿﻦ« ﺻﺎﻟﺢ ذﮐﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪268 :‬‬‫ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺑﻨـﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺘﯿـﺪاع ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﻪ ﺷـﯿﺨﯿﻦ ﻻـزم ﻣﯽآﯾـﺪ و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺒﻄﻼـن ﺑﺤﯿﺚ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ أوﻟﯽ‬‫اﻻذﻫـﺎن‪ ،‬ﭼﻪ اﮔﺮ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم را ﺑﻪ ﺷـﯿﺨﯿﻦ ﻣﯽﺳﭙﺮد‪ ،‬آن ﺣﻀـﺮت از‬‫ﺑﯿﻌﺖ اول ﺗﺨﻠﻒ ﻧﻤﯽﮐﺮد‪ ،‬و ﻧﻮﺑﺖ ﺑﺘﻬﺪﯾﺪ و ﺟﺒﺮ و ﻗﺴﺮ ﻧﻤﯽرﺳﯿﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﯿﺸﺮح ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫دﻟﯿﻞ ﻧﻮزدﻫﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫دﻟﯿﻞ ﻧﻮزدﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣﮑﯽ در »ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﻠﯽ أن ﮐﻮن اﻟﻤﻮﻟﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻻﻣﺎم ﻟﻢ ﯾﻌﻬـﺪ ﻟﻐـﮥ و ﻻ ﺷـﺮﻋﺎ‪ ،‬أﻣﺎ اﻟﺜﺎﻧﯽ‪:‬‬‫ﻓﻮاﺿﺢ و أﻣﺎ اﻻول‪ :‬ﻓﻼن أﺣﺪا ﻣﻦ أﺋﻤﮥ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮان ﻣﻔﻌﻼ ﯾﺄﺗﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ أﻓﻌﻞ و ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﻣْﺄواُﮐُﻢ اﻟﱠﻨﺎُر ِﻫَﯽ َﻣْﻮﻻُﮐْﻢ‬‫]‪ ،[1‬أي ﻣﻘﺮﮐﻢ‪ ،‬أو ﻧﺎﺻﺮﺗﮑﻢ ﻣﺒﺎﻟﻐﮥ ﻓﯽ ﻧﻔﯽ اﻟﻨﺼﺮة‪ ،‬ﮐﻘﻮﻟﻬﻢ‪ :‬اﻟﺠﻮع زاد ﻣﻦ ﻻ زاد ﻟﻪ‪.‬‬‫و أﯾﻀـﺎ ﻓﺎﻻﺳـﺘﻌﻤﺎل ﯾﻤﻨﻊ ﻣﻦ ان ﻣﻔﻌﻼـ ﺑﻤﻌﻨﯽ أﻓﻌﻞ‪ ،‬إذ ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻫﻮ أوﻟﯽ ﻣﻦ ﮐـﺬا دون ﻣﻮﻟﯽ ﻣﻦ ﮐـﺬا‪ ،‬و أوﻟﯽ اﻟﺮﺟﻠﯿﻦ دون ﻣﻮﻻﻫﻤﺎ‪ ،‬و‬‫ﺣﯿﻨﺌﺬ ﻓﺎﻧﻤﺎ ﺟﻌﻠﻨﺎ ﻣﻦ ﻣﻌﺎﻧﯿﻪ اﻟﻤﺘﺼﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﻮر ﻧﻈﺮا ﻟﻠﺮواﯾﮥ اﻻﺗﯿﮥ‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ«‬‫[‪[2] .‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ«‬‫را ﺑﺮ ﻣﻌﻨﺎي ﻣﺘﺼﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﻮر ﺣﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﻣﺮاد از )وﻟﯽ( در ﺣﺪﯾﺚ ]‪ [1‬اﻟﺤﺪﯾﺪ‪.15 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺼﻮاﻋﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗﮥ‪.25 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪269 :‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ وﻟﯿﻪ«‬‫ﮐﻪ ﺑﻄﺮق ﻣﺘﻌـﺪده ﻣﺮوي اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤـﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﺳﺎﺑﻘـﺎ ﺣﺴﺐ اﻓـﺎده ﺻـﺮﯾﺤﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣﺘﺼـﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﻮر ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد و ﻫﺮ ﮔﺎه )وﻟﯽ( در‬‫ﺣﺪﯾﺚ‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ«‬‫ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ ﻣﺘﺼﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﻮر ﺷﺪ‪) ،‬ﻣﻮﻟﯽ( ﻫﻢ در ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 130‬از ‪220‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ ﻣﺘﺼﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﻻن اﻟﺤﺪﯾﺚ ﯾﻔﺴﺮ ﺑﻌﻀﻪ ﺑﻌﻀﺎ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺣﺴﻦ ﺗﻮﻓﯿﻘﻪ اﻣﺮ ﺣﻖ ﺑﻼ ﮐﻠﻔﺖ و ﻣﺆﻧﺖ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل ﺣﺴﺐ اﻋﺘﺮاف اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺑﺎ ﮐﻤﺎل ﺑﮑﻤﺎل وﺿﻮح و ﻇﻬﻮر‬‫رﺳﯿﺪ‪َ ،‬ﻓﻠِﱠﻠِﻪ اﻟ ُْﺤﱠﺠُﮥ اﻟ ْﺒﺎﻟ َِﻐُﮥ‬‫‪.‬‬‫و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺠﺮد ﺛﺒﻮت اراده ﻣﻌﻨﯽ ﻣﺘﺼﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﻮر از ﺣﺪﯾﺚ‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ«‬‫ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻋﺘﺮاف ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﻨﺺ ﺻـﺮﯾﺢ‪ ،‬ﺑﺤﯿﺚ ﻻـ ﯾﺤﺘﻤـﻞ اﻟﺘﺄوﯾﻞ و اﻟﺘﻮﺟﯿﻪ ﺑﺂن ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﺮاي ﺛﺒﻮت ﻣﻄﻠﻮب اﻫﻞ ﺣّﻖ ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯽ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺰﯾـﺪ ﺛﺒﻮت اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ از ﮐﻼـم اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ او ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺤﺾ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ از ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻣﻮﻟﯽ‬‫ﻣﺘﺼـﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﻮر ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ آﻧﮑﻪ ﻧﺰد او اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ از ﻟﻐﺖ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ در ﻣﺎ ﺳـﺒﻖ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ‬‫را اﮐﺎﺑﺮ اﺳﺎﻃﯿﻦ اﻋﻼم و أﺟﻠﻪ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻓﺨﺎم رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﺂﻧﮑﻪ )وﻟﯽ( در ﺣﺪﯾﺚ‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ«‬‫ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻣﺘﺼﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﻮر اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﺘﺼﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﻮر از ﻣﻌﺎﻧﯽ )ﻣﻮﻟﯽ( اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ از اﯾﻦ اﺳﺘﺪﻻل ﺻﺮاﺣﮥ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ ﮐﻪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه«‬‫و ﺣﺪﯾﺚ‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ«‬‫ﯾﮏ ﺣﮑﻢ دارد‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺮ ﻫﺮ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﻟﻔﻆ )وﻟﯽ( ﻣﺤﻤﻮل ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ﺑﺮ ﻫﻤﺎن ﻣﻌﻨﯽ ﻟﻔﻆ )ﻣﻮﻟﯽ( ﻣﺤﻤﻮل ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﭼﻮن )وﻟﯽ(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪270 :‬‬‫در‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ«‬‫ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻣﺘﺼﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﻮر اﺳﺖ‪) ،‬ﻣﻮﻟﯽ( ﻫﻢ در‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه«‬‫ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻣﺘﺼﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﻮر اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺣﯿﺮت و ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺑﺎ وﺻﻒ اﻋﺘﺮاف ﺑﻪ اﻣﺮ ﺣﻖ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ در ﺻـﺪد اﺑﻄﺎل و ﻧﻘﺾ و رد آن ﺑﺮآﻣﺪه و از ﺗﻨﺎﻗﺾ و‬‫ﺗﻬﺎﻓﺖ ﺻﺮﯾﺢ ﻧﯿﻨﺪﯾﺸﯿﺪه!؟‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺘﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺘﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻗﺒﻞ ارﺷﺎد‪:‬‬‫»ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ذﮐﺮ ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺧﻮد ﻣﺘﺼﻼ ﺑﺂن ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻓﺎﻟﻐﺮض ﻣﻦ اﻟﺘﻨﺼـﯿﺺ ﻋﻠﯽ ﻣﻮاﻻﺗﻪ اﺟﺘﻨﺎب ﺑﻐﻀﻪ‪ ،‬ﻻن اﻟﺘﻨﺼـﯿﺺ ﻋﻠﯿﻪ أوﻓﯽ ﺑﻤﺰﯾﺪ ﺷﺮﻓﻪ و ﺻﺪره ﺑﺄﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬ﺛﻼﺛﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 131‬از ‪220‬‬‫ﻟﯿﮑﻮن أﺑﻌﺚ ﻋﻠﯽ ﻗﺒﻮﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﮐﺬا ﺑﺎﻟﺪﻋﺎء ﻟﻪ ﻻﺟﻞ ذﻟﮏ أﯾﻀﺎ‪ ،‬و ﯾﺮﺷﺪ ﻟﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎه ﺣﺜﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﺨﻄﺒﮥ ﻋﻠﯽ أﻫﻞ‬‫ﺑﯿﺘﻪ ﻋﻤﻮﻣﺎ و ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﺧﺼﻮﺻﺎ‪ ،‬و ﯾﺮﺷﺪ إﻟﯿﻪ أﯾﻀﺎ ﻣﺎ اﺑﺘﺪأ ﺑﻪ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻟﻔﻈﻪ ﻋﻨﺪ ﻟا ﻄﺒﺮاﻧﯽ و ﻏﯿﺮه ﺑﺴﻨﺪ ﺻﺤﯿﺢ‬‫اﻧﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺧﻄﺐ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺗﺤﺖ ﺷـﺠﺮات‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬اﻧﻪ ﻗﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒﯽ إﻻ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟﺬي ﯾﻠﯿﻪ‬‫ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻻﻇﻦ ان ﯾﻮﺷﮏ أن أدﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻣﺴﺌﻮل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪271 :‬‬‫و اﻧﮑﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻤﺎ ذا أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ اﻧﮏ ﻗﺪ ﺑﻠﻐﺖ و ﺟﻬﺪت و ﻧﺼﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸﻬﺪون أن ﻻ‬‫اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و أن ﻣﺤﻤـﺪا ﻋﺒـﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و أن ﺟﻨﺘﻪ ﺣﻖ و ﻧﺎره ﺣﻖ‪ ،‬و أن اﻟﻤﻮت ﺣﻖ‪ ،‬و أن اﻟﺒﻌﺚ ﺣﻖ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻮت‪ ،‬و أن اﻟﺴﺎﻋﮥ آﺗﯿﮥ ﻻ‬‫رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و أن اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﺑﻠﯽ ﻧﺸﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬اﻟﻠﻬﻢ اﺷﻬﺪ«‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ‬‫ﻣﻮﻻـه‪ ،‬ﻓﻬـﺬا ﻣﻮﻻـه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه« ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬اﻧﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و اﻧﮑﻢ واردون ﻋﻠﯽ ﻟا ﺤﻮض‪،‬‬‫ﺣﻮض أﻋﺮض ﻣﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي اﻟﯽ ﺻـﻨﻌﺎء ﻓﯿﻪ ﻋﺪد اﻟﻨﺠﻮم ﻗﺪﺣﺎن ﻣﻦ ﻓﻀﻪ‪ ،‬و اﻧﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠﯽ ﻋﻦ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ‬‫ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ :‬اﻟﺜﻘﻞ اﻻﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﺳﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒﺪﻟﻮا‪ ،‬و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ‬‫ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻗﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻨﻔﻀﺎ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض ]‪.[[1‬‬‫و اﯾﻦ رواﯾﺖ را ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺮاﻓﺾ« ﻫﻢ از »ﺻﻮاﻋﻖ« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ آﻧﻔﺎ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺰﯾـﺪ اﻧﻔﻀﺎض از ﺣﻖ ذﮐﺮ ﻋﺪم اﻧﻔﻀﺎض‬‫ﺛﻘﻠﯿﻦ را از آﺧﺮ ﺣﺬف ﮐﺮده‪ ،‬و ﻧﻔﺲ او ﺑﺬﮐﺮ ﻓﻘﺮه‬‫»ﻓﺎﻧﻪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻨﻔﻀﺎ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫ﺑﺠﻬﺖ اﻧﻬﻤـﺎك در وﻻـء أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم راﺿـﯽ ﻧﺸـﺪه‪ ،‬و ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷـﻨﯿﺪي ﮐﻪ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﺧﺎن ﺑـﺪﺧﺸﺎﻧﯽ در »ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ ﻓﯽ‬‫ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﻌﺒﺎ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺧﺮج اﻟﺤﮑﯿﻢ ]‪ [2‬ﻓﯽ »ﻧﻮادر اﻻﺻﻮل«‪ ،‬و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﺑﺴﻨﺪ ﺻﺤﯿﺢ ﻓﯽ »اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳﯿﺪ رض‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ]‪ [1‬اﻟﺼﻮاﻋﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗﮥ‪.25 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﮑﯿﻢ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺮﻣﺬي اﻟﺼﻮﻓﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﻧﺤﻮ )‪(320‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪272 :‬‬‫ﺧﻄﺐ ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺗﺤﺖ ﺷـﺠﺮة‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬اﻧﯽ ﻗﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒﯽ اﻻ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و اﻧﯽ‬‫ﻗـﺪ ﯾﻮﺷـﮏ أن أدﻋﯽ ﻓـﺄﺟﯿﺐ و اﻧﯽ ﻣﺴـﺌﻮل و اﻧﮑﻢ ﻣﺴـﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻤﺎ ذا أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟« ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ أﻧﮏ ﻗـﺪ ﺑﻠﻐﺖ و ﺟﻬـﺪت و ﻧﺼـﺤﺖ‬‫ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪» :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸـﻬﺪون أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ و أن ﻣﺤﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و أن ﺟﻨﺘﻪ ﺣﻖ‪ ،‬و ﻧﺎره ﺣﻖ‪ ،‬و أن اﻟﻤﻮت ﺣﻖ‪ ،‬و أن اﻟﺒﻌﺚ ﺣﻖ ﺑﻌﺪ‬‫اﻟﻤﻮت‪َ ،‬و َأﱠن اﻟﱠﺴﺎَﻋَﮥ آﺗَِﯿٌﮥ ﻻ َرﯾَْﺐ ﻓِﯿﻬﺎ‪،‬‬‫َو َأﱠن اﻟﱠﻠَﻪ َﯾﺒَْﻌُﺚ َﻣْﻦ ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘﺒُﻮِر‬‫؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﻧﺸﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬اﻟﻠﻬﻢ اﺷﻬﺪ«‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗـﺎل‪» :‬ﯾـﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي‪ ،‬و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬـﺬا ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ‬‫وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬اﻧﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و اﻧﮑﻢ واردون ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺣﻮض أﻋﺮض ﻣﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي اﻟﯽ ﺻـﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋـﺪد اﻟﻨﺠﻮم ﻗـﺪﺣﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 132‬از ‪220‬‬‫ﻣﻦ ﻓﻀﮥ‪ ،‬و ﻧا ﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠﯽ ﻋﻦ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ‪ ،‬ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ :‬اﻟﺜﻘﻞ اﻻﮐﺒﺮ‪ ،‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀـﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒﺪﻟﻮا و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻗﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻌﻠﯿﻢ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻨﻘﻀﯿﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺻﺤﯿﺤﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اوﻻ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ‪:‬‬‫»ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟﻠّﻪ ﻣﻮﻻـي ﻣﻦ اﺳﺖ« و ﺑﻌـﺪ آن ﻓﺮﻣﻮده‪» :‬و ﻣﻦ ﻣﻮﻻي ﻣﺴـﻠﻤﯿﻨﻢ و ﻣﻦ أوﻟﯽ ﻫﺴـﺘﻢ ﺑﺎﯾﺸﺎن از ﻧﻔﺴـﻬﺎﯾﺸﺎن« و ﺑﻌـﺪ آن ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫»ﭘﺲ ﻫﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻫﺴﺘﻢ ﻣﻦ ﻣﻮﻻي او‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﻣﻮﻻي او اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ«‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪273 :‬‬‫ﭘﺲ در اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﭼﻬﺎر ﺟﺎ ﻟﻔﻆ )ﻣﻮﻟﯽ( را اﻃﻼق ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺗﺼﺎل ﮐﻼم و اﺗﺴﺎق و اﻧﺘﻈﺎم آن دﻻﻟﺖ ﺻﺮﯾﺤﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻫﻤﻪ ﺟﺎ ﻣﺮاد از )ﻣﻮﻟﯽ( ﻣﻌﻨﺎي واﺣﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اوﻻ آن ﺣﻀـﺮت ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﺑﻌﺪ آن ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺧﻮد‪ ،‬و‬‫ﺑﻌﺪ آن ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺮاي ﻫﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ آن ﺟﻨﺎب ﻣﻮﻻي او اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻟﺰوم اﺗﺤﺎد ﺳﯿﺎق در ﻣﺜﻞ اﯾﻦ‬‫ﻣﻘﺎم ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﻟﮑﻦ ﺑﺮاي ﺗﺴﻠﯿﻪ ﻧﺎﻇﺮ ﻏﯿﺮ ﻣﺎﻫﺮ ﻣﺜﺎﻟﯽ ﻫﻢ ﺑﺮاي آن ذﮐﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ در »دﯾﻮان ﺣﻤﺎﺳﻪ« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]و ﻗﺎل ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻦ ﺟﺎﺑﺮ‪:‬‬‫ﻟﻌﻤﺮك ﻣﺎ أﻧﺼﻔﺘﻨﯽ ﺣﯿﻦ ﺳﻤﺘﻨﯽ ﻫﻮاك ﻣﻊ اﻟﻤﻮﻟﯽ و أن ﻻ ﻫﻮي ﻟﯿﺎ‬‫إذا ﻇﻠﻢ اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻓﺰﻋﺖ ﻟﻈﻠﻤﻪ ﻓﺤﺮك أﺣﺸﺎﺋﯽ و ﻫﺮت ﮐﻼﺑﯿﺎ[‬‫ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺷـﻌﺮ دو ﺟﺎ »ﻣﻮﻟﯽ« ﺻـﺮاﺣﮥ ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و ﯾﮏ ﺟﺎ ﻣﻘـﺪر اﺳﺖ‪ .‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺗﻘﺪﯾﺮ »ان ﻻ ﻫﻮي ﻟﯽ« آﻧﺴﺖ ﮐﻪ‬‫»ان ﻻـ ﻫﻮي ﻟﯽ ﻣﻊ ﻣﻮﻻـي«‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ در اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﺷـﻌﺮ »ﻣﻮﻟﯽ« ﺳﻪ ﺟﺎ ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ و ﺳـﯿﺎق ﮐﻼم دﻟﯿﻞ ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ‬‫ﻣﺮاد از »ﻣﻮﻟﯽ« در ﻫﺮ ﺳﻪ ﻣﻘـﺎم ﯾﮑﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ ﯾـﮏ ﺟـﺎ »ﻣﻮﻟﯽ« را ﺑﺮ ﻣﻌﻨـﺎﯾﯽ ﺣﻤـﻞ ﮐﻨـﺪ‪ ،‬و در ﻣﻘـﺎم دﯾﮕﺮ ﺑﺮ ﻣﻌﻨﺎي دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ‬‫ﻋﺎﻗﻠﯽ آن را ﻗﺒﻮل ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺻﺮﯾﺢ اﻟﺒﺸﺎﻋﮥ و اﻟﻨﮑﺎرة اﺳﺖ ﮐﻪ اﺧﺘﻼل ﻧﻈﻢ ﮐﻼم ﻻزم ﻣﯽآﯾﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻫﻢ ﮐﻪ ﻣﻨﻘﻮل ﺷﺪ‪» ،‬ﻣﻮﻟﯽ« در ﻫﺮ ﭼﻬﺎر ﺟﺎ ﺑﺮ ﻣﻌﻨﯽ واﺣﺪ ﻣﺤﻤﻮل ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﻪ آﻧﮑﻪ »ﻣﻮﻟﯽ« در ﻗﻮل‬‫آن ﺣﻀﺮت‬‫»ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ«‬‫ﺑﺮ ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ ﻣﺤﻤﻮل ﺷﻮد‪ ،‬و در‬‫»ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ﺑﺮ ﻣﻌﻨﺎي دﯾﮕﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪274 :‬‬‫و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮاد از »ﻣﻮﻟﯽ« در ﻗﻮل آن ﺣﻀﺮت‪:‬‬‫»ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي«‬‫وﻟﯽ أﻣﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻮاﺣﺪي در »ﺗﻔﺴﯿﺮ وﺳﯿﻂ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺛﻢ ردوا‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎد ﯾﺮدون ﺑﺎﻟﻤﻮت‪ِ ،‬إﻟَﯽ اﻟﱠﻠِﻪ َﻣْﻮﻻُﻫُﻢ اﻟ َْﺤِﻖ‬‫]‪ [1‬اﻟﺬي ﯾﺘﻮﻟﯽ اﻣﻮرﻫﻢ ‪.‬‬
‫و اﺑﻮ اﻟﻠﯿﺚ ]‪ [2‬ﻧﺼﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺧﻮد ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫]اﻟﱠﻠُﻪ َﻣْﻮﻻُﮐْﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 133‬از ‪220‬‬‫]‪ [3‬ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻃﯿﻌﻮا اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺄﻣﺮﮐﻢ‪ ،‬ﻫﻮ ﻣﻮﻻﮐﻢ ]‪ [4‬ﯾﻌﻨﯽ وﻟﯿﮑﻢ و ﻧﺎﺻﺮﮐﻢ ‪.‬‬
‫و ﻋﻼﻣﻪ ﮐﻮاﺷﯽ ]‪ [5‬در »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺗﻠﺨﯿﺺ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻻ ﯾﻮﻗﻒ ﻋﻠﯽ أﻧﺖ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺳﯿﺪﻧﺎ و ﻣﺘﻮﻟﯽ أﻣﻮرﻧﺎ ﻟﻮﺟﻮد اﻟﻔﺎء ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫َﻓﺎﻧ ُْﺼْﺮﻧﺎ َﻋَﻠﯽ اﻟ َْﻘْﻮِم اﻟ ْﮑﺎﻓِِﺮﯾَﻦ‬‫]‪ [6‬ﻻﻧﮏ ﺳﯿﺪﻧﺎ و اﻟﺴﯿﺪ ﯾﻨﺼﺮ ﻋﺒﯿﺪه ‪.‬‬
‫و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﺗﮑﻤﻠﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺟﻼل ﻣﺤﻠﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺠﻤﻮع آن ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ ب »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺟﻼﻟﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]َأﻧ َْﺖ َﻣْﻮﻻﻧﺎ‬‫ﺳﯿﺪﻧﺎ و ﻣﺘﻮﻟﯽ أﻣﻮرﻧﺎ ]‪.[[7‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در آن ﺗﮑﻤﻠﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬اﻻﻧﻌﺎم‪.63 :‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ اﻟﻠﯿﺚ اﻟﺴﻤﺮﻗﻨﺪي ﻧﺼﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(393‬‬‫]‪ [3‬آل ﻋﻤﺮان‪.150 :‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺤﺞ‪.78 :‬‬‫]‪ [5‬اﻟﮑﻮاﺷﯽ‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﻮﺻﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (680‬ه‬‫]‪ [6‬اﻟﺒﻘﺮة‪.276 :‬‬‫]‪ [7‬اﻟﺠﻼﻟﯿﻦ‪66 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪275 :‬‬‫]َﻓﺎْﻋَﻠُﻤﻮا َأﱠن اﻟﱠﻠَﻪ َﻣْﻮﻻُﮐْﻢ ]‪[1‬‬‫ﻧﺎﺻﺮﮐﻢ و ﻣﺘﻮﻟﯽ أﻣﻮرﮐﻢ ]‪.[[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در آن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻟَْﻦ ﯾُِﺼﯿَﺒﻨﺎ ِإﻟﱠﺎ ﻣﺎ َﮐَﺘَﺐ اﻟﱠﻠُﻪ ﻟَﻨﺎ‬‫»اﺻﺎﺑﺘﻪ« ُﻫَﻮ َﻣْﻮﻻﻧﺎ ]‪[3‬‬‫ﻧﺎﺻﺮﻧﺎ و ﻣﺘﻮﻟﯽ أﻣﻮرﻧﺎ[ ]‪.[4‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﺮاد از ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﺛﺒﺎت وﻻﯾﺖ ﺗﺼﺮف او ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺷﺄﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺮاد از ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ ﻫﻢ ﻫﻤﺎن وﻻﯾﺖ ﺗﺼﺮف ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺮاد از ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻫﻢ وﻻﯾﺖ ﺗﺼﺮف ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و در ﺑﻌﺾ رواﯾﺎت ﺑﺠﺎي‬‫»ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي«‪» ،‬ان اﻟﱠﻠﻪ وﻟﯿﯽ«‬‫وارد اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷﻨﯿﺪي ﮐﻪ در »ﺧﺼﺎﺋﺺ ﻧﺴﺎﺋﯽ« ﺑﺮواﯾﺖ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﺣﺮﯾﺚ ]‪ [5‬ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫] »ان اﻟﱠﻠﻪ وﻟﯿﯽ و أﻧﺎ وﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه ]‪.[«[6‬‬‫در اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻟﻔـﻆ »وﻟﯽ« وارد اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ در رواﯾﺖ ﻃﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و ﺣﮑﯿﻢ ﺗﺮﻣـﺬي‪ ،‬ﭼﻬـﺎر ﺑـﺎر ﻟﻔـﻆ »ﻣﻮﻟﯽ« وارد اﺳﺖ‪ ،‬و ﭼﻮن ﻇﺎﻫﺮ‬‫اﺳﺖ ]‪ [1‬اﻻﻧﻔﺎل‪.40 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺠﻼﻟﯿﻦ‪.240 :‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺘﻮﺑﮥ‪.51 :‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺠﻼﻟﯿﻦ‪.256 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 134‬از ‪220‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﺣﺮﯾﺚ‪ :‬اﺑﻮ ﻋﻤﺎد اﻟﻤﺮوزي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻘﺼﺮ اﻟﻠﺼﻮص ﺳﻨﮥ )‪.(244‬‬‫]‪ [6‬اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ ﻟﻠﻨﺴﺎﺋﯽ‪.26 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪276 :‬‬‫ﮐﻪ ﻣﺮاد از وﻟﯽ ﺑﻮدن ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ آن اﺳﺖ ﮐﻪ او ﻣﺘﻮﻟﯽ اﻣﻮر ﺧﻠﻖ اﺳﺖ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺮاد از وﻻﯾﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫وﻻﯾﺖ اﻣﺮ و ﺗﺼﺮف ﺑﺎﺷﺪ ﻓﮑﺬا وﻻﯾﮥ ﻋﻠﯽ‪ .‬و در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫] »أﻻ ان اﻟﱠﻠﻪ وﻟﯿﯽ‪ ،‬و أﻧﺎ وﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ‪ ،‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ« ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬و اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب ﻣﻌﺎ ]‪.[[1‬‬‫و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮاد از ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻮدن ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ آن اﺳﺖ ﮐﻪ او وﻟﯽ أﻣﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري در »ﻏﺮاﺋﺐ اﻟﻘﺮآن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﱠﻠُﻪ َوﻟ ِﱡﯽ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا ]‪[2‬‬‫أي ﻣﺘﻮﻟﯽ أﻣﻮرﻫﻢ و ﮐﺎﻓﻞ ﻣﺼﺎﻟﺤﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻌﯿﻞ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻓﺎﻋﻞ ]‪ -[3‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري ]‪ [4‬در »ﺣﺮز ﺛﻤﯿﻦ ﺷﺮح ﺣﺼﻦ ﺣﺼﯿﻦ« در ﺷﺮح دﻋﺎء‬‫»اﻟﻠﻬﻢ اﻧﯽ أﻋﻮذ ﺑﮏ ﻣﻦ اﻟﻌﺠﺰ و اﻟﮑﺴﻞ‪ ،‬و اﻟﺠﺒﻦ و اﻟﺒﺨﻞ و اﻟﻬﺰم و ﻋﺬاب اﻟﻘﺒﺮ اﻟﻠﻬﻢ آت ﻧﻔﺴﯽ ﺗﻘﻮﯾﻬﺎ و زﮐﻬﺎ‪ ،‬أﻧﺖ ﺧﯿﺮ ﻣﻦ زﮐﺎﻫﺎ«‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]أﻧﺖ وﻟﯿﻬﺎ‪ ،‬أي اﻟﻤﺘﺼﺮف ﻓﯿﻬﺎ و ﻣﺼﻠﺤﻬﺎ و ﻣﺮﺑﯿﻬﺎ و ﻣﻮﻻﻫﺎ‪ ،‬أي ﻧﺎﺻﺮﻫﺎ و ﻋﺎﺻﻤﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺤﻨﻔﯽ‪ :‬ﻋﻄﻒ ﺗﻔﺴﯿﺮي ]‪.[[5‬‬‫و ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ در »ﺣﺮز وﺻﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﻧﺖ وﻟﯿﻬﺎ و ﻣﻮﻻﻫﺎ‪ :‬ﺗﻮﺋﯽ ﻣﺘﻮﻟﯽ و ﻣﺼﻠﺢ اﻣﻮر و وﻟﯽ و ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻌﻤﺖ او[‪ [1] .‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪.12/207‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺒﻘﺮة‪.257 :‬‬‫]‪ [3‬ﻏﺮاﺋﺐ اﻟﻘﺮآن ج ‪.3/21‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻤﻼ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺎري ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻬﺮوي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(1014‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺤﺮز اﻟﺜﻤﯿﻦ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺤﺼﻦ اﻟﺤﺼﯿﻦ‪.292 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪277 :‬‬‫و در ﺟﻤﻠﻪ از رواﯾﺎت ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻮدن ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬وﻟﯽ ﺑﻮدن ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻧﺴﺎﺋﯽ در »ﺧﺼﺎﺋﺺ« ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫]أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [1‬اﺑﻦ اﻟﻤﺜﻨﯽ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺛـﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ رﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿـﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ ﺣﺠـﮥ اﻟـﻮداع و ﻧﺰل ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬أﻣﺮ ﺑـﺪوﺣﺎت‪ ،‬ﻓﻘﻤﻤﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗـﺎل‪» :‬ﮐـﺎﻧﯽ دﻋﯿﺖ ﻓـﺄﺟﺒﺖ‪ ،‬اﻧﯽ ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪،‬‬‫أﺣـﺪﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵـﺧﺮ‪ ،‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض« ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ان‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي‪ ،‬ﻓﺄﻧﺎ وﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ«‪ ،‬ﺛﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه« ﻓﻘﻠﺖ ﻟﺰﯾﺪ‪:‬‬‫أ ﺳﻤﻌﺘﻪ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ؟ ﻗﺎل ﻣﺎ ﮐﺎن ﻓﯽ اﻟﺪوﺣﺎت أﺣﺪ اﻻ رآه ﺑﻌﯿﻨﻪ و ﺳﻤﻌﻪ ﺑﺎذﻧﻪ« ]‪.[[2‬‬‫و در »ﻣﺴﺘﺪرك ﺣﺎﮐﻢ« ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﯿﻦ ]‪ [3‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺗﻤﯿﻢ اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫] »ان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ وﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ«‪ ،‬ﺛﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫»ﻣـﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻬـﺬا وﻟﯿﻪ‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻـه ]‪ [1] .[«[4‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺜﻨﯽ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺼـﺮي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺰﻣﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪.(252‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 135‬از ‪220‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ‪.93 :‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻮ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺗﻤﯿﻢ اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (340‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻤﺴﺘﺪرك ﻟﻠﺤﺎﮐﻢ ج ‪.3/109‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪278 :‬‬‫و در »ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ« ﻧﻘﻼ ﻋﻦ »اﻟﺴﻨﻦ اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ« ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺜﻨﯽ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻗﺎل‪» :‬اﻟّﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ وﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ‪ ،‬ﺛﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ« ]‪.[[1‬‬‫و در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫] »ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ وﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ«‪ :‬ﺛﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ وﻟﯿﻪ‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه« ]‪.[2‬‬‫و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮاد از وﻟﯽ ﺑﻮدن ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ آن ﺟﻨﺎب ﻣﺘﺼﺮف و ﻣﺘﻮﻟﯽ اﻣﻮر ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ اﺳﺖ‪،‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ آﻧﻔﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺣﺪﯾﺚ‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ«‬‫را ﺑﺮ ﻣﺘﺼﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﻮر ﺣﻤﻞ ﮐﺮده و ﻧﯿﺰ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﻋﻠﯽ ﻋﺰﯾﺰي در »ﺷﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ« در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻗﻮل آن ﺣﻀﺮت‪:‬‬‫»و أﻧﺎ وﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أي ﻣﺘﻮﻟﯽ أﻣﻮرﻫﻢ ]‪ -[[3‬اﻟﺦ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔـﺎه وﻻـﯾﺖ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ و وﻻﯾﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﻤﻌﻨﯽ وﻻﯾﺖ اﻣﺮ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ وﻻﯾﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻫﻢ ﻣﻌﻨﯽ وﻻﯾﺖ اﻣﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﻗﻮل آن ﺣﻀﺮت در رواﯾﺖ ﺻﺤﯿﺤﻪ ﻃﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و ﺣﮑﯿﻢ ﺗﺮﻣﺬي‪:‬‬‫»و أﻧﺎ اوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ«‬‫ﻣﻔﺴﺮ و ﻣﺒﯿﻦ‬‫»و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ ﻟا ﻤﺴﻠﻤﯿﻦ«‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد از‬‫»ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ«‬‫ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت »أوﻟﯽ« اﺳﺖ ﺑﻤﺆﻣﻨﯿﻦ از ﻧﻔﺴﻬﺎﯾﺸﺎن‪ [1] .‬اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪.5/209‬‬‫]‪ [2‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪.6/405‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺴﺮاج ﻟا ﻤﻨﯿﺮ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼﻐﯿﺮ ج ‪.1/320‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪279 :‬‬‫و ﺳﺎﺑﻘـﺎ داﻧﺴـﺘﯽ ﮐﻪ اوﻟـﻮﯾﺖ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﻨﻔـﻮس ﻣـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﺜﺒﺖ وﺟﻮب اﻃـﺎﻋﺖ آن ﺣﻀـﺮت اﺳﺖ‪ ،‬و در اﯾﻦ ﺟـﺎ ﻫﻢ ﺑﻌﺾ ﻋﺒـﺎرات‬‫ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫ﻗﺴﻄﻼﻧﯽ در »ارﺷﺎد اﻟﺴﺎري« در ﺷﺮح »ﮐﺘﺎب اﻻﺳﺘﻘﺮاض« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﺎ ﻣﻦ ﻣﺆﻣﻦ اﻻ و أﻧﺎ‬‫)ﺑﺎﻟﻮاو‪ ،‬و ﻷﺑﯽ اﻟﻮﻗﺖ ]‪ :[1‬اﻻ أﻧﺎ( )أوﻟﯽ( أﺣﻖ اﻟﻨﺎس )ﺑﻪ ﻓﯽ( ﮐﻞ ﺷﯽء ﻣﻦ اﻣﻮر )اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻵﺧﺮة‪ ،‬اﻗﺮءوا ان ﺷﺌﺘﻢ( )ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺑﻌﺾ اﻟﮑﺒﺮاء‪ :‬اﻧﻤﺎ ﮐﺎن ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼﻼة و اﻟﺴﻼم أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬ﻻن أﻧﻔﺴﻬﻢ ﺗﺪﻋﻮﻫﻢ اﻟﯽ اﻟﻬﻼك و ﻫﻮ ﯾﺪﻋﻮﻫﻢ اﻟﯽ ﻟا ﻨﺠﺎة‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 136‬از ‪220‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﻄﯿﮥ‪ :‬و ﯾﺆﯾﺪه ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼﻼة و اﻟﺴﻼم‪» :‬أﻧﺎ آﺧﺬ ﺑﺤﺠﺰﮐﻢ ﻋﻦ اﻟﻨﺎر و أﻧﺘﻢ ﺗﻘﺘﺤﻤﻮن ﻓﯿﻬﺎ«‬‫و ﯾﺘﺮﺗﺐ ﻋﻠﯽ ﮐﻮﻧﻪ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ‪ ،‬اﻧﻪ ﯾﺠﺐ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﯾﺜﺎر ﻃﺎﻋﺘﻪ ﻋﻠﯽ ﺷـﻬﻮات أﻧﻔﺴـﻬﻢ‪ ،‬و ان ﺷﻖ ذﻟﮏ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬و ان ﯾﺤﺒﻮه أﮐﺜﺮ‬‫ﻣﻦ ﻣﺤﺒﺘﻬﻢ ﻻﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺛﻢ‬‫ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼﻼة و اﻟﺴﻼم‪» :‬ﻻ ﯾﺆﻣﻦ أﺣﺪﮐﻢ ﺣﺘﯽ أﮐﻮن أﺣﺐ إﻟﯿﻪ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ و وﻟﺪه« اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و اﺳـﺘﻨﺒﻂ ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﻣﻦ اﻵﯾﮥ ان ﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼـﻼة و اﻟﺴﻼم أن ﯾﺄﺧﺬ اﻟﻄﻌﺎم و اﻟﺸﺮاب ﻣﻦ ﻣﺎﻟﮑﻬﻤﺎ اﻟﻤﺤﺘﺎج إﻟﯿﻬﻤﺎ إذا اﺣﺘﺎج ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼﻠﻮة و‬‫اﻟﺴـﻼم إﻟﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺻﺎﺣﺒﻬﻤﺎ اﻟﺒﺬل‪ ،‬و ﯾﻔﺪي ﺑﻤﻬﺠﺘﻪ ﻣﻬﺠﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و اﻧﻪ ﻟﻮ ﻗﺼﺪه ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼـﻠﻮة و اﻟﺴـﻼم‬‫ﻇﺎﻟﻢ وﺟﺐ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﺣﻀـﺮه ان ﯾﺒﺬل ﻧﻔﺴﻪ دوﻧﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼـﻠﻮة و اﻟﺴـﻼم ﻋﻨﺪ ﻧﺰول ﻫﺬه اﻵﯾﮥ ﻣﺎ ﻟﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟﺤﻆ و اﻧﻤﺎ‬‫ذﮐﺮ ﻣﺎ ﻫﻮ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻓﺄﯾﻤﺎ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﺎت و ﺗﺮك ﻣﺎﻻ«‬‫‪ ،‬أي أو ﺣﻘﺎ و ذﮐﺮ اﻟﻤﺎل ﺧﺮج ﻣﺨﺮج اﻟﻐﺎﻟﺐ ]‪ [1‬اﺑﻮ اﻟﻮﻗﺖ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻻول ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﺷﻌﯿﺐ اﻟﺴﺠﺰي اﻟﻬﺮوي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(553‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪280 :‬‬‫ﻓـﺎن اﻟﺤﻘﻮق ﺗﻮرث ﮐﺎﻟﻤـﺎل »ﻓﻠﯿﺮﺛﻪ ﻋﺼـﺒﺘﻪ ﻣﻦ ﮐﺎﻧﻮا« ﻋﺒﺮ ﺑﻤﻦ اﻟﻤﻮﺻﻮﻟـﮥ ﻟﯿﻌﻢ أﻧﻮاع اﻟﻌﺼـﺒﮥ‪ ،‬و اﻟـﺬي ﻋﻠﯿﻪ أﮐﺜﺮ اﻟﻔﺮﺿـﯿﯿﻦ اﻧﻬﻢ ﺛﻼﺛﮥ‬‫أﻗﺴﺎم ﻋﺼـﺒﮥ ﺑﻨﻔﺴﻪ و ﻫﻮ ﻣﻦ ﻟﻪ وﻻء و ﮐﻞ ذﮐﺮ ﻧﺴـﯿﺐ ﯾﺪﻟﯽ اﻟﯽ اﻟﻤﯿﺖ ﺑﻼ واﺳﻄﮥ‪ ،‬أو ﺑﺘﻮﺳﻂ ﻣﺤﺾ اﻟﺬﮐﻮر و ﻋﺼﺒﮥ ﺑﻐﯿﺮه‪ ،‬و ﻫﻮ ﮐﻞ‬‫ذات ﻧﺼﻒ ﻣﻌﻬﺎ ذﮐﺮ ﯾﻌﺼﺒﻬﺎ‪ ،‬و ﻋﺼﺒﮥ ﻣﻊ ﻏﯿﺮه و ﻫﻮ أﺧﺖ ﻓﺎﮐﺜﺮ ﻟﻐﯿﺮ أم ﻣﻌﻬﺎ ﺑﻨﺖ أو ﺑﻨﺖ اﺑﻦ‪ ،‬ﻓﺄﮐﺜﺮ‬‫»و ﻣﻦ ﺗﺮك دﯾﻨﺎ أو ﺿﯿﺎﻋﺎ«‬‫)ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻀﺎد اﻟﻤﻌﺠﻤﮥ( ﻣﺼﺪر اﻃﻠﻖ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﻢ اﻟﻔﺎﻋﻞ ﻟﻠﻤﺒﺎﻟﻐﮥ ﮐﺎﻟﻌﺪل و اﻟﺼﻮم‪.‬‬‫و ﺟﻮز اﺑﻦ اﻻـﺛﯿﺮ اﻟﮑﺴـﺮ ﻋﻠﯽ أﻧﻬـﺎ ﺟﻤﻊ ﺿـﺎﺋﻊ‪ ،‬ﮐﺠﯿـﺎع ﻓﯽ ﺟﻤﻊ ﺟـﺎﺋﻊ‪ ،‬و أﻧﮑﺮه اﻟﺨﻄـﺎﺑﯽ‪ ،‬أي ﻣﻦ ﺗﺮك ﻋﯿﺎﻻ ﻣﺤﺘﺎﺟﯿﻦ‪» ،‬ﻓﻠﯿﺄﺗﻨﯽ ﻓﺄﻧﺎ‬‫ﻣﻮﻻه« أي وﻟﯿﻪ اﺗﻮﻟﯽ أﻣﻮره‪ ،‬ﻓﺎن ﺗﺮك دﯾﻨﺎ وﻓﯿﺘﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬أو ﻋﯿﺎﻻ ﻓﺄﻧﺎ ﮐﺎﻓﻠﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﯽ ﻣﻠﺠﺄﻫﻢ و ﻣﺄواﻫﻢ ]‪ [[1‬اﻟﺦ‪.-‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻗﺴﻄﻼﻧﯽ در »ارﺷﺎد اﻟﺴﺎري« در ﺷﺮح »ﮐﺘﺎب اﻟﻔﺮاﺋﺾ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪان ]‪ [2‬ﻫﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﺟﺒﻠﮥ اﻟﻤﺮوزي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [3‬ﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك اﻟﻤﺮوزي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﯾﻮﻧﺲ ]‪ [4‬اﺑﻦ‬‫ﯾﺰﯾـﺪ اﻻﯾﻠﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﺷـﻬﺎب ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻢ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﺑﺎﻻﻓﺮاد أﺑﻮ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ ﻋﻮف‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‬‫رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أﻧﻪ ﻗﺎل‪» :‬أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ«‪ ،‬أي أﺣﻖ ﺑﻬﻢ ﻓﯽ ﮐﻞ ﺷﯽء ﻣﻦ أﻣﻮر اﻟﺪﯾﻦ و‬‫اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و ﺣﮑﻤﻪ أﻧﻔﺬ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﻦ ﺣﮑﻤﻬﺎ[ ]‪ -[5‬اﻟﺦ‪ [1] .‬ارﺷﺎد اﻟﺴﺎري ﻟﺸﺮح ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري ج ‪.4/222‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﺪان‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻻزدي اﻟﻤﺮوزي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (221‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك ﺑﻦ واﺿﺢ اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(181‬‬‫]‪ [4‬ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻧﺠﺎد اﻻﯾﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(159‬‬‫]‪ [5‬ارﺷﺎد اﻟﺴﺎري ج ‪.9/426‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪281 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻫﻤﯿﻦ رواﯾﺖ ﻃﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و ﺣﮑﯿﻢ ﺗﺮﻣﺬي دﻟﯿﻞ ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ارﺷﺎد‬‫ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﻔﯿـﺪ وﺟﻮب اﺗﺒـﺎع اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴـ ﻼم اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤـﺎ ﻫﻮ ﻇﺎﻫﺮ ﺟـﺪا‪ ،‬و ﻣﺴـﻠﻢ ﻋﻨـﺪ اﻟﻤﺨﺎﻃﺐ أﯾﻀﺎ‪ ،‬ﺣﯿﺚ‬‫اﻋﺘﺮف ﺑﻪ ﻓﯽ اﻟﺒـﺎب اﻟﺮاﺑﻊ‪ ،‬و وﺟﻮب اﺗﺒـﺎع أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم ﻣﻔﯿـﺪ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﺑﯽﻓﺎﺻـﻠﻪ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭼﻪ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺣﺴﺐ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ واﺟﺐ اﻻﺗﺒﺎع و اﻻﻧﻘﯿﺎد ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺮ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻃﺎﻋﺖ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 137‬از ‪220‬‬‫اﻧﻘﯿـﺎد آن ﺣﻀـﺮت واﺟﺐ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎ وﺻﻒ ﻣﺘﺒﻮع واﺟﺐ اﻻﻃﺎﻋـﮥ ﺗﺎﺑﻊ و ﻣﻄﯿﻊ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﺷـﺪ؟ و اﻻ ﯾﺼـﯿﺮ ﻟا ﺘﺎﺑﻊ ﻫﻮ‬‫اﻟﻤﺘﺒﻮع‪ ،‬و ﻫﻮ ﺧﻼف اﻟﻤﺸﺮوع و ﻗﻠﺐ اﻟﻤﻮﺿﻮع‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﻫﻤﯿﻦ رواﯾﺖ ﻃﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و ﺣﮑﯿﻢ ﺗﺮﻣـﺬي ﻋـﺪم اﻓﺘﺮاق ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و آن دﻟﯿـﻞ ﺻـﺮﯾﺢ ﻋﺼـﻤﺖ أﻫـﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻣﻌﺼﻮم ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﺎ وﺻﻒ وﺟﻮد آن ﺣﻀـﺮت ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﺴـﺘﺤﻖ اﻣﺎﻣﺖ ﺧﻮاﻫﺪ‬‫ﺑﻮد‪.‬‬‫و ﻋﺠﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺮاﻓﺾ« ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ در رﻓﺾ ﺣﻖ در ﻧﻘﻞ ﻋﺒﺎرت »ﺻﻮاﻋﻖ« ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺬف و اﺳﻘﺎط‬‫ﻓﻘﺮه‬‫»و ﻗﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ«‬‫ اﻟﺦ‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﻋﺪم اﻓﺘﺮاق ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و دﻟﯿﻞ ﺻـﺮﯾﺢ ﺑﺮ ﻋﺼـﻤﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬و اﻓﻀﻠﯿﺖ آن ﺣﻀﺮت‬‫اﺳﺖ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﺎﺧﻔﺎء و ﮐﺘﻤﺎن آن ﮐﻤﺎل دﯾﺎﻧﺖ و اﻣﺎﻧﺖ و اﺣﺘﺮاز از ﺧﯿﺎﻧﺖ ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ آﻧﻔﺎ‪.‬‬‫و ﻟﻄﯿﻒﺗﺮ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﺻﻮاﻋﻖ« ﺑﺴﺒﺐ ﻋﺪم ﺗﺄﻣﻞ در ﻣﻔﺎد اﯾﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪282 :‬‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ آن را ﻗﺮﯾﻨﻪ ﻋﺪم دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪ ،‬و ﻧﺪاﻧﺴـﺘﻪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺷﺮﯾﻒ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻣﺜﺒﺖ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم اﺳﺖ ﺑﺴﺒﺐ دﻻﻟﺖ آن ﺑﺮ ﻋﺼﻤﺖ آن ﺟﻨﺎب‪.‬‬‫و رواﯾﺎت ﻋﺪﯾﺪه ﮐﻪ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﺳﻤﻬﻮدي ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻧﯿﺰ دﻻﻟﺖ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﺎ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫در روز ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻫﻢ ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷﻨﯿﺪي ﮐﻪ »در ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔـﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ اﻟﻐﻔـﺎري رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻟﻤـﺎ ﺻـﺪر رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ ﺣﺠـﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬ﻧﻬﯽ أﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻋﻦ‬‫ﺷﺠﺮات ﺑﺎﻟﺒﻄﺤﺎء ﻣﺘﻘﺎرﺑﺎت أن ﯾﻨﺰﻟﻮا ﺗﺤﺘﻬﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﻌﺚ إﻟﯿﻬﻦ‪ ،‬ﻓﻘﻢ ﻣﺎ ﺗﺤﺘﻬﻦ ﻣﻦ اﻟﺸﻮك و ﻋﻤﺪ إﻟﯿﻬﻦ‪ ،‬ﻓﺼﻠﯽ ﺗﺤﺘﻬﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎم‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﯾﺎ‬‫أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬اﻧﯽ ﻗـﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒﯽ اﻻ ﻧﺼﻒ اﻟـﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻻﻇﻦ أﻧﯽ ﯾﻮﺷﮏ أن ادﻋﯽ‪ ،‬ﻓﺎﺟﯿﺐ و اﻧﯽ‬‫ﻣﺴﺌﻮل و اﻧﮑﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻤﺎ أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ أﻧﮏ ﻗﺪ ﺑﻠﻐﺖ و ﺟﻬﺪت و ﻧﺼﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل‪» :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸـﻬﺪون أن ﻻـ اﻟﻪ اﻻـ اﻟﱠﻠﻪ و أن ﻣﺤﻤـﺪا ﻋﺒـﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و ﺟﻨﺘﻪ ﺣﻖ و ﻧﺎره ﺣﻖ‪ ،‬و أن اﻟﻤﻮت ﺣﻖ‪ ،‬و أن اﻟﺒﻌﺚ ﺣﻖ ﺑﻌﺪ‬‫اﻟﻤﻮت‪ ،‬و أن اﻟﺴﺎﻋﮥ آﺗﯿﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و أن اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﻧﺸﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫»اﻟﻠﻬﻢ اﺷﻬﺪ«‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗـﺎل‪» :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي‪ ،‬و أﻧﺎ وﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬـﺬا ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ‬‫وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪283 :‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬اﻧﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و اﻧﮑﻢ واردون ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺣﻮض أﻋﺮض ﻣﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي اﻟﯽ ﺻـﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋـﺪد اﻟﻨﺠﻮم ﻗـﺪﺣﺎن‬‫ﻣﻦ ﻓﻀـﮥ‪ ،‬و اﻧﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠﯽ ﻋﻦ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ‪ ،‬ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ :‬اﻟﺜﻘﻞ اﻻﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮف ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀـﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒﺪﻟﻮا‪ ،‬و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻗﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ ،‬اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻨﻘﻀﯿﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض«‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﮑﺒﯿﺮ« و اﻟﻀﯿﺎء ﻓﯽ »اﻟﻤﺨﺘﺎرة« ]‪.[1‬‬‫و أﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »اﻟﺤﻠﯿﮥ« و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻻﻧﻤﺎﻃﯽ ]‪ [2‬ﻋﻦ ﻣﻌﺮوف ﺑﻦ ﺧﺮﺑﻮذ اﻟﻤﮑﯽ ]‪ ،[3‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﺎﻣﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 138‬از ‪220‬‬‫ﺑﻦ واﺛﻠﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﺳﯿﺪ اﻟﻐﻔﺎري ]‪.[[4‬‬‫اﯾﻦ رواﯾﺖ ﮐﻪ ﻃﺒﺮاﻧﯽ در »ﻣﻌﺠﻢ ﮐﺒﯿﺮ«‪ ،‬و ﺿـﯿﺎء ﻣﻘﺪﺳﯽ در »ﻣﺨﺘﺎره« ﮐﻪ اﻟﺘﺰام اﺧﺮاج اﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﻪ در آن ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ و اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ در‬‫ﺣﻠﯿـﻪ ﻧﻘـﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﺻـﺮﯾﺢ اﺳـﺖ در آﻧﮑـﻪ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ أﻫـﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم را ﻗﺮﯾﻦ ﻗﺮآن ﺷـﺮﯾﻒ‬‫ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪ ،‬و ﻋﺪم اﻓﺘﺮاﻗﺸﺎن ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻫﻮ دﻟﯿﻞ ﺻﺮﯾﺢ ﻋﻠﯽ اﻓﻀﻠﯿﺘﻬﻢ و ﻋﺼﻤﺘﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ ﺑﻦ ﺿﻤﺮة‪ ،‬و ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳﯿﺪ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ [1] :‬ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ‪.38 -37 :‬‬‫]‪ [2‬زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻻﻧﻤﺎﻃﯽ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ ﻣﻦ اﺻﺤﺎب اﻟﺼﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻦ ﺧﺮﺑﻮذ‪ :‬ﮐﺎن ﻣﻦ اﺻﺤﺎب اﻟﺒﺎﻗﺮ و اﻟﺼﺎدق ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫]‪ [4‬ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء ج ‪.1/355‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪284 :‬‬‫ﻟﻤﺎ ﺻـﺪر رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ ﺣﺠـﮥ اﻟﻮداع و ﻟﻢ ﯾﺤﺞ ﻏﯿﺮﻫﺎ أﻗﺒﻞ ﺣﺘﯽ إذا ﮐﺎن ﺑﺎﻟﺠﺤﻔﮥ‪ ،‬ﻧﻬﯽ ﻋﻦ ﺷـﺠﺮات ﺑﺎﻟﺒﻄﺤﺎء‬‫ﻣﺘﻘﺎرﺑﺎت ﻻ ﺗﻨﺰﻟﻮا ﺗﺤﺘﻬﻦ‪ ،‬ﺣﺘﯽ إذا ﻧﺰل اﻟﻘﻮم و أﺧـﺬوا ﻣﻨﺎزﻟﻬﻢ ﺳﻮاﻫﻦ أرﺳﻞ إﻟﯿﻬﻦ‪ ،‬ﻓﻘﻢ ﻣﺎ ﺗﺤﺘﻬﻦ و ﺷﺬﺑﻦ ﻋﻦ رؤس اﻟﻘﻮم‪ ،‬ﺣﺘﯽ إذا‬‫ﻧﻮدي ﻟﻠﺼـﻠﻮة ﻏـﺪا إﻟﯿﻬﻦ‪ ،‬ﻓﺼـﻠﯽ ﺗﺤﺘﻬﻦ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﺼـﺮف اﻟﯽ اﻟﻨﺎس‪ ،‬و ذﻟﮏ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬و ﺧﻢ ﻣﻦ اﻟﺠﺤﻔﮥ و ﻟﻪ ﺑﻬﺎ ﻣﺴـﺠﺪ ﻣﻌﺮوف‪،‬‬‫ﻓ ﻘﺎل ‪:‬‬‫»أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬اﻧﯽ ﻗﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ ،‬اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒﯽ اﻻ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻻﻇﻦ ان ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻣﺴﺌﻮل‬‫و أﻧﺘﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻫﻞ ﺑﻠﻐﺖ؟ ﻓﻤﺎ اﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟« ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻘﻮل‪ :‬ﻗﺪ ﺑﻠﻐﺖ و ﺟﻬﺪت و ﻧﺼﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪.‬‬‫ﻗﺎل‪» :‬أ ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﺸـﻬﺪون أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و أن ﻣﺤﻤـﺪا ﻋﺒـﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و أن ﺟﻨﺘﻪ ﺣﻖ‪ ،‬و ان ﻧﺎره ﺣﻖ‪ ،‬و اﻟﺒﻌﺚ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻮت ﺣﻖ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﺑﻠﯽ ﻧﺸﻬﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫»اﻟﻠﻬﻢ اﺷـﻬﺪ«‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس أ ﻻ ﺗﺴﻤﻌﻮن؟ أﻻ ﻓﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﮑﻢ‪ ،‬أﻻ و ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻣﻮﻻه« و‬‫أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ ﺣﺘﯽ ﻋﺮﻓﻪ اﻟﻘﻮم أﺟﻤﻌﻮن‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬اﻧﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و أﻧﺘﻢ واردون ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬أﻋﺮض ﻣﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼﺮي و ﺻﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋﺪد ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء ﻗﺪﺣﺎن ﻣﻦ ﻓﻀﮥ‪،‬‬‫أﻻـ و اﻧﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠﯽ ﻣﻦ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬و ﻣﺎ اﻟﺜﻘﻼن ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ؟‪،‬‬‫ﻗﺎل‪» :‬اﻟﺜﻘﻞ اﻻﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮف ﺑﺎﯾـﺪﯾﮑﻢ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀـﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒـﺪﻟﻮا‪ ،‬و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻓﺄﻧﯽ ﻗﺪ‬‫ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﺨﺒﯿﺮ أن ﻻ ﯾﺘﻔﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﻠﻘﯿﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺳﺄﻟﺖ اﻟﱠﻠﻪ رﺑﯽ ﻟﻬﻢ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺄﻋﻄﺎﻧﯽ ﻓﻼ ﺗﺴﺘﺒﻘﻮﻫﻢ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا‪ ،‬و ﻻ ﺗﻌﻠﻤﻮﻫﻢ ﻓﻬﻢ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ« ]‪[1‬‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ در »ﻣﺴﻨﺪ« اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ‪ ،‬ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ ،[3‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ آدم ]‪ ،[4‬ﺛﻨـﺎ ﺣﻨﺶ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ]‪ [5‬اﺑﻦ ﻟﻘﯿﻂ اﻟﻨﺨﻌﯽ اﻻﺷـﺠﻌﯽ‪ ،‬ﻋﻦ رﯾﺎح ﺑﻦ ﻟا ﺤﺎرث‬‫]‪ ،[6‬ﻗﺎل‪ :‬ﺟﺎء رﻫﻂ اﻟﯽ ﻋﻠﯽ ]‪ [1‬اﺑﻮ اﻟﺠﺎرود‪ :‬زﯾﺎد ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺬر اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(150‬‬‫]‪ [2‬ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة ﺣﮑﺎﯾﮥ ﻋﻦ اﻟﺴﻤﻬﻮدي‪.38 :‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(290‬‬‫]‪ [4‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ آدم‪ :‬ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻻﻣﻮي اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(203‬‬‫]‪ [5‬ﺣﻨﺶ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث‪ :‬ﺑﻦ ﻟﻘﯿﻂ اﻟﻨﺨﻌﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪.3/291‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 139‬از ‪220‬‬‫]‪ [6‬رﯾﺎح ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث‪ :‬اﺑﻮ اﻟﻤﺜﻨﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (36‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪288 :‬‬‫ﺑﺎﻟﺮﺣﺒـﮥ‪ ،‬ﻓﻘـﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟـّﺴ ﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﯿﻒ اﮐﻮن ﻣﻮﻻﮐﻢ و أﻧﺘﻢ ﻗﻮم ﻋﺮب؟‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺳـﻤﻌﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‬‫ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻣﻮﻻه« ﻗﺎل رﯾﺎح‪ :‬ﻓﻠﻤﺎ ﻣﻀﻮا ﺗﺒﻌﺘﻬﻢ و ﺳﺄﻟﺖ ﻣﻦ ﻫﻢ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﻧﻔﺮ ﻣﻦ اﻻﻧﺼﺎر‪ ،‬ﻓﯿﻬﻢ أﺑﻮ أﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري‪.‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ أﺑﻮ أﺣﻤﺪ ]‪ ،[1‬ﺛﻨـﺎ ﺣﻨﺶ‪ ،‬ﻋﻦ رﯾـﺎح ﺑﻦ اﻟﺤـﺎرث‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬رأﯾﺖ ﻗﻮﻣﺎ ﻣﻦ اﻻﻧﺼﺎر ﻗـﺪﻣﻮا ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﻓﯽ‬‫اﻟﺮﺣﺒﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ اﻟﻘﻮم؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻣﻮاﻟﯿﮏ ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮ ﻣﻌﻨﺎه ]‪.[2‬‬‫و اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﻃﺒﺮاﻧﯽ در »ﻣﻌﺠﻢ ﮐﺒﯿﺮ« ﺧﻮد ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺛﻨﺎ ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ ﻏﻨﺎم ]‪ ،[3‬ﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ ح‪.‬‬‫و ﺛﻨﺎ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻟﺘﺴﺘﺮي‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ ]‪ ،[4‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﺛﻨﺎ ﺷﺮﯾﮏ ]‪ ،[5‬ﻋﻦ ﺣﻨﺶ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث‪ ،‬ﻋﻦ رﯾﺎح ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺑﯿﻨﻤﺎ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺟﺎﻟﺲ ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒـﮥ إذ ﺟﺎء رﺟﻞ و ﻋﻠﯿﻪ اﺛﺮ اﻟﺴـﻔﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟّﺴـ ﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ ﻣﻮﻻي‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ‪» :‬ﻣﻦ ﻫﺬا؟«‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أﺑﻮ‬‫أﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬ﻓﻘﺎل أﺑﻮ أﯾﻮب ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«[ ]‪.[6‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻃﺒﺮاﻧﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ در »ﻣﻌﺠﻢ ﮐﺒﯿﺮ« رواﯾﺖ ﮐﺮده‪ [1] :‬أﺑﻮ أﺣﻤﺪ‪ :‬ﻫﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺰﺑﯿﺮ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(203‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺴﻨﺪ ﻻﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪.5/419‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ ﻏﻨﺎم اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(297‬‬‫]‪ [4‬ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(239‬‬‫]‪ [5‬ﺷﺮﯾﮏ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻨﺨﻌﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(177‬‬‫]‪ [6‬اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧﯽ ج ‪/1‬اﻟﻮرق )‪.(250‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪289 :‬‬‫]ﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﻀﺮﻣﯽ ]‪ ،[1‬ﺛﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﮑﯿﻢ اﻻودي ]‪ ،[2‬ﺛﻨﺎ ﺷـﺮﯾﮏ ﻋﻦ ﺣﻨﺶ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث‪ ،‬و ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﮑﻢ ]‪،[3‬‬‫ﻋﻦ رﯾﺎح ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث‪.‬‬‫و ﺛﻨﺎ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق اﻟﺘﺴﺘﺮي‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﻤﺎﻧﯽ ]‪ ،[4‬ﺛﻨـﺎ ﺷـﺮﯾﮏ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﮑﻢ‪ ،‬ﻋﻦ رﯾﺎح ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث اﻟﻨﺨﻌﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﮐﻨﺎ ﻗﻌﻮدا ﻣﻊ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺠﺎء رﮐﺐ ﻣﻦ اﻻﻧﺼﺎر ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﻌﻤﺎﺋﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯿﮑﻢ ﯾﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪» :‬أﻧﺎ‬‫ﻣﻮﻻﮐﻢ و أﻧﺘﻢ ﻗﻮم ﻋﺮب«؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻌﻢ ﺳﻤﻌﻨﺎ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه« ‪ ...‬اﻟﯽ ﻣﻦ ﻋﺎداه« و ﻫﺬا أﺑﻮ أﯾﻮب ﺑﯿﻨﻨﺎ‪،‬‬‫ﻓﺤﺴﺮ أﺑﻮ أﯾﻮب اﻟﻌﻤﺎﻣﮥ ﻋﻦ وﺟﻬﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ‪ ...‬اﻟﯽ ﻣﻦ ﻋﺎداه«[ ]‪.[5‬‬‫و ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در »ﺗـﺬﮐﺮة ﺧﻮاص اﻻـﻣﻪ« در ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬ﮐﻪ آن را ﺑﻼـ ﺷـﮏ و ﺑﻼـ ارﺗﯿﺎب ﺛﺎﺑﺖ‬‫داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬اﯾﻦ رواﯾﺖ وارد ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺑﺎب ﺛﺎﻧﯽ ﮐﻪ آن را ﺑﺎﯾﻦ ﻋﻨﻮان ﻣﻌﻨﻮن ﻧﻤﻮده‪:‬‬‫]اﻟﺒـﺎب اﻟﺜـﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ‪ :‬ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ أﺷـﻬﺮ ﻣﻦ اﻟﺸـﻤﺲ و اﻟﻘﻤﺮ و اﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﻟﺤﺼـﯽ و اﻟﻤـﺪر‪ ،‬و ﻗـﺪ اﺧﺘﺮت ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺎ ﺛﺒﺖ و‬‫اﺷـﺘﻬﺮ‪ ،‬و ﻫﯽ ﻗﺴﻤﺎن‪ :‬ﻗﺴﻢ ﻣﺴﺘﻨﺒﻂ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬و اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ :‬ﻣﻦ اﻟﺴﻨﮥ اﻟﻈﺎﻫﺮة اﻟﺘﯽ ﻻ ﺷﮏ ﻓﯿﻬﺎ و ﻻ ارﺗﯿﺎب ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫]‪ [1‬اﻟﺤﻀﺮﻣﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(297‬‬‫]‪ [2‬اﻻودي‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﮑﯿﻢ ﺑﻦ ذﺑﯿﺎن اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(231‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﮑﻢ اﻟﻨﺨﻌﯽ‪ :‬اﺑﻮ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (140‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺤﻤﺎﻧﯽ‪ :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(228‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 140‬از ‪220‬‬‫]‪ [5‬ﻣﺴﻨﺪ أﺑﯽ أﯾﻮب ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧﯽ ج ‪/1‬اﻟﻮرﻗﮥ )‪.(205‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪290 :‬‬‫]ﻗـﺎل أﺣﻤـﺪ ﻓﯽ »اﻟﻔﻀﺎﺋـﻞ«‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ آدم‪ ،‬ﺛﻨـﺎ ﺣﻨﺶ ﺑﻦ اﻟﺤـﺎرث ﺑﻦ ﻟﻘﯿﻂ اﻟﻨﺨﻌﯽ‪ ،‬ﻋﻦ رﯾﺎح ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث‪ ،‬ﺟﺎء رﻫﻂ اﻟﯽ ﻋﻠﯽ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟّﺴﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺑﺎﻟﺮﺣﺒﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﮐﯿﻒ أﮐﻮن ﻣﻮﻻﮐﻢ و أﻧﺘﻢ ﻗﻮم ﻋﺮب«؟‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺳﻤﻌﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫ﻗﺎل رﯾﺎح‪ :‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﻫﺆﻻء؟‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻧﻔﺮ ﻣﻦ اﻻﻧﺼﺎر ﻓﯿﻬﻢ أﺑﻮ أﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري ﺻﺎﺣﺐ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ]‪.[[1‬‬‫و ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »رﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ رﯾـﺎح ﺑﻦ اﻟﺤـﺎرث‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﺟـﺎء رﻫـﻂ اﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﺎﻟﺮﺣﺒـﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﮐﯿﻒ أﮐﻮن ﻣﻮﻻﮐﻢ و أﻧﺘﻢ ﻋﺮب؟«‪،‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺳـﻤﻌﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ﻗﺎل رﯾﺎح‪ :‬ﻓﻠﻤﺎ ﻣﻀﻮا ﺗﺒﻌﺘﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺴﺄﻟﺖ‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﻫﺆﻻء«؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻔﺮ ﻣﻦ اﻻﻧﺼﺎر ﻣﻨﻬﻢ أﺑﻮ أﯾﻮب‪.‬‬‫ﺧﺮﺟﻪ أﺣﻤﺪ‬‫و ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺑﯿﻨﻤﺎ ﻋﻠﯽ ﺟﺎﻟﺲ إذ ﺟﺎء رﺟﻞ‪ ،‬ﻓﺪﺧﻞ و ﻋﻠﯿﻪ أﺛﺮ اﻟﺴﻔﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫اﻟّﺴـ ﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ ﻣﻮﻻي‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﻫـﺬا؟«‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أﺑﻮ أﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬ﻗﺎل ﻋﻠﯽ‪ :‬ﻓﺮﺟﻮا ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻔﺮﺟﻮا‪ ،‬ﻓﻘﺎل أﺑﻮ أﯾﻮب‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه ]‪.«[2‬‬‫ﺧﺮﺟﻪ اﻟﺒﻐﻮي ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻤﻪ ‪.‬‬
‫و اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ در »ﺗﺎرﯾﺦ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬ﺗﺬﮐﺮة ﺧﻮاص اﻻﻣﮥ‪.13 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺮﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة ج ‪.223 -2/222‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪291 :‬‬‫ﻗﺎل أﺣﻤـﺪ‪ :‬ﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ آدم‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﺣﻨﺶ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﻟﻘﯿﻂ اﻻﺷـﺠﻌﯽ‪ ،‬ﻋﻦ رﯾﺎح ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺟﺎء رﻫﻂ اﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﺎﻟﺮﺣﺒﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪:‬‬‫اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﮐﯿﻒ أﮐﻮن ﻣﻮﻻﮐﻢ و أﻧﺘﻢ ﻗﻮم ﻋﺮب؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺳـﻤﻌﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‬‫ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﺎن ﻫﺬا ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫ﻗﺎل رﯾﺎح‪ :‬ﻓﻠﻤﺎ ﻣﻀﻮا ﺗﺒﻌﺘﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺴﺄﻟﺖ‪» :‬ﻣﻦ ﻫﺆﻻء«؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻔﺮ ﻣﻦ اﻻﻧﺼﺎر ﻣﻨﻬﻢ أﺑﻮ أﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري‪.‬‬‫و رواه اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺷـﺮﯾﮏ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﻨﺶ‪ ،‬ﻋﻦ رﯾﺎح ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺑﯿﻨﻤﺎ ﻧﺤﻦ ﺟﻠﻮس ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒـﮥ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ إذ ﺟﺎء رﺟﻞ ﻋﻠﯿﻪ أﺛﺮ‬‫اﻟﺴـﻔﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ‪ ،‬ﻓﻘﻠﻨﺎ‪» :‬ﻣﻦ ﻫﺬا؟« ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﺬا أﺑﻮ أﯾﻮب‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ‬‫ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ]‪.[[1‬‬‫و ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ در »ارﺑﻌﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و رواه زر ﺑﻦ ﺣﻨﺶ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺧﺮج ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻣﻦ اﻟﻘﺼـﺮ‪ ،‬ﻓﺎﺳـﺘﻘﺒﻠﻪ رﮐﺒﺎن ﻣﺘﻘﻠـﺪي اﻟﺴـﯿﻮف‪ ،‬ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﻌﻤﺎﺋﻢ‪ ،‬ﺣﺪﯾﺜﯽ ﻋﻬﺪ ﺑﺴـﻔﺮ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ و ﺑﺮﮐﺎﺗﻪ‪ ،‬اﻟﺴﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﻌﺪ ﻣﺎ رد اﻟّﺴﻼم‪» :‬ﻣﻦ ﻫﻬﻨﺎ‬‫ﻣﻦ أﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ؟«‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ ﻣﻨﻬﻢ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ زﯾﺪ أﺑﻮ أﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﺧﺰﯾﻤﮥ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ذو اﻟﺸﻬﺎدﺗﯿﻦ‪ ،‬و ﺛﺎﺑﺖ ]‪ [3‬ﺑﻦ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺷﻤﺎس‪ ،‬و ﻋﻤﺎر‬‫]‪ [4‬ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﻬﯿﺜﻢ ]‪ [1‬اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪.348 -7/347‬‬‫]‪ [2‬ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺸﯿﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(1000‬‬‫]‪ [3‬ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺷﻤﺎس ﺑﻦ زﻫﯿﺮ اﻟﺨﺰرﺟﯽ اﻟﻤﻘﺘﻮل ﺳﻨﮥ )‪ (12‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 141‬از ‪220‬‬‫]‪ [4‬ﻋﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ‪ :‬اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﺠﻠﯿﻞ اﻟﺸﻬﯿﺪ ﺑﺼﻔﯿﻦ ﺳﻨﮥ )‪.(37‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪292 :‬‬‫اﺑﻦ اﻟﺘﯿﻬﺎن‪ ،‬و ﻫﺎﺷﻢ ﺑﻦ ﻋﺘﺒﮥ‪ ،‬و ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص‪ ،‬و ﺣﺒﯿﺐ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﺑﺪﯾﻞ ﺑﻦ ورﻗﺎء‪ ،‬ﻓﺸـﻬﺪوا اﻧﻬﻢ ﺳﻤﻌﻮا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬اﻟﺤﺪﯾﺚ ]‪.[[2‬‬‫و ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري در »ﻣﺮﻗﺎة ﺷﺮح ﻣﺸﮑﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯽ »اﻟﺮﯾـﺎض« ﻋﻦ رﯾـﺎح ﺑﻦ اﻟﺤـﺎرث‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺟﺎء رﻫﻂ اﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﺎﻟﺮﺣﺒـﮥ ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﯿﻒ أﮐﻮن ﻣﻮﻻﮐﻢ‪ ،‬و‬‫أﻧﺘﻢ ﻋﺮب؟« ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺳﻤﻌﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫ﻗﺎل رﯾﺎح‪ :‬ﻓﻠﻤﺎ ﻣﻀﻮا ﺗﺒﻌﺘﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺴﺄﻟﺖ‪» :‬ﻣﻦ ﻫﺆﻻء؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻔﺮ ﻣﻦ اﻻﻧﺼﺎر ﻣﻨﻬﻢ أﺑﻮ أﯾﻮب‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ أﺣﻤﺪ ]‪.[[3‬‬‫اﯾﻦ رواﯾﺖ ﮐﻪ اﺋﻤﻪ ﮐﺒـﺎر‪ ،‬و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻋـﺎﻟﯽ ﻓﺨـﺎر ﺣﻀـﺮات ﺳـﻨﯿﻪ ﻧﻘـﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬دﻻﻟﺖ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه اﺑﻮ اﯾﻮب و ﻫﻤﺮاﻫﯿﺎن او‬‫ﺑﺠﻨﺎب اﻣﯿﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﮔﻔﺘﻨﺪ‪» :‬اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ«‪ ،‬آن ﺣﻀﺮت ﺑﺠﻮاﺑﺸﺎن ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ‪» :‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺎﺷﻢ ﻣﻦ ﻣﻮﻻي ﺷﻤﺎ‪ ،‬ﺣﺎل‬‫آﻧﮑﻪ ﺷـﻤﺎ ﻗﻮم ﻋﺮب ﻫﺴﺘﯿـﺪ«‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﺸـﺎن ﺑﺠﻮاب اﯾﻦ ارﺷﺎد ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ را از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻧﻘﻞ‬‫ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺳﻨﺪ اﻃﻼق »ﻣﻮﻻﻧﺎ« ﺑﺮ آن ﺣﻀﺮت ﺑﯿﺎن ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ .‬و ﺑﺮ ارﺑﺎب اﻟﺒﺎب زاﮐﯿﻪ و أﺻﺤﺎب اذﻫﺎن ﺻﺎﻓﯿﻪ دﻻﻟﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﺜﺒﺖ اﻣﺎﻣﺖ و اﻓﻀﻠﯿﺖ آن ﺣﻀﺮت اﺳﺖ‪ [1] ،‬ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻻﺻﺎﺑﮥ ج ‪.1/305‬‬‫]‪ [2‬رواه ﻣﻦ اﻻرﺑﻌﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻐﺪﯾﺮ ج ‪ 1/190‬و رواه اﯾﻀﺎ ﻓﯽ اﺣﻘﺎق اﻟﺤﻖ ج ‪.6/334‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﺮﻗﺎة ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﻤﺸﮑﺎة ج ‪.5/574‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪293 :‬‬‫ﻣﺨﻔﯽ و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ »ﻣـﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨـﺎي ﻣﺤﺐ و ﻧﺎﺻـﺮ‪ ،‬ﯾـﺎ ﻣﺤﺒـﻮب ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ارﺷـﺎد ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴﻼم‪:‬‬‫»ﮐﯿﻒ أﮐﻮن ﻣﻮﻻﮐﻢ و أﻧﺘﻢ ﻗﻮم ﻋﺮب«؟‬‫ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻼم ﺑﯽاﻧﺘﻈﺎم ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎي ﻗﻮل آن ﺣﻀﺮت ﭼﻨﯿﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪:‬‬‫»ﮐﯿﻒ أﮐﻮن ﻣﺤﺒﮑﻢ‪ ،‬أو ﻧﺎﺻﺮﮐﻢ‪ ،‬أو ﻣﺤﺒﻮﺑﮑﻢ و أﻧﺘﻢ ﻗﻮم ﻋﺮب«؟‬‫و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺴـﺒﺖ اﯾﻦ ﮐﻼم ﺑﺠﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﮐﻪ اﻓﺼﺢ ﻧﺎس ﺑﻌﺪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﺳﺖ‪،‬‬‫ادﻧﯽ ﻋـﺎﻗﻠﯽ ﻧﺨﻮاﻫـﺪ ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺤﺒﯿﺖ و ﻧﺼـﺮت ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺑﺮاي ﻋﺮب‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺤﺒﻮب ﺑﻮدن آن ﺣﻀـﺮت‬‫ﺑﺮاي ﻋﺮب اﺻﻼ ﻣﺤﻞ اﺳﺘﺒﻌﺎد و اﺳﺘﻐﺮاب ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﮔﺮ اﺑﻮ اﯾﻮب و ﻫﻤﺮاﻫﯿﺎن او ﻣﺤﺒﯿﺖ ﯾﺎ ﻧﺼـﺮت آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺮاي ﺧﻮدﻫﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬در آن ﮐﺪام اﺳﺘﺒﻌﺎد اﺳﺖ ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت‬‫ﺑ ﻪ ارﺷ ﺎ د ‪:‬‬‫»ﮐﯿﻒ أﮐﻮن ﻣﻮﻻﮐﻢ و أﻧﺘﻢ ﻗﻮم ﻋﺮب«؟‬‫ﻣﻨﺎﻓﺎت ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺧﻮد ﺑﺎ ﻋﺮﺑﯿﺘﺸﺎن ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد از »ﻣﻮﻟﯽ« در ﻗﻮل اﺑﻮ اﯾﻮب و ﻫﻤﺮاﻫﺎن او‪:‬‬‫»اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ«‪ ،‬ﻣﺎﻟﮏ و ﻣﺘﺼـﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﻮر ﺑﻮد‪ ،‬و ﭼﻮن ﺗﺎ زﻣﺎن ﻋﺜﻤﺎن ﻋﺮب آن ﺣﻀـﺮت را ﻣﺎﻟﮏ و ﻣﺘﺼـﺮف اﻣﻮر ﺧﻮد‬‫ﻧﮕﺮداﻧﯿـﺪه ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ارﺟﺎع وﻻﯾﺖ ﺗﺼـﺮف ﺑـﺪﯾﮕﺮان ﮐﺮده ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺮاي ﺗﻮﺑﯿﺦ و ﺗﻔﺮﯾﻌﺸﺎن اﺳـﺘﺒﻌﺎد ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺧﻮد ﺑﺮ‬‫اﯾﺸـﺎن ﺣﺴﺐ ﻣﺰﻋﻮﻣﺸـﺎن ﺑﯿـﺎن ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪ ،‬ﺗـﺎ اﺛﺒـﺎت ﻣﻄﻠﻮب ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺗﻤﺎم از زﺑﺎن اﺑﻮ اﯾﻮب و ﻫﻤﺮاﻫﯿﺎن او ﺑﻨﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ دال ﺑﺮ‬‫ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ و ﺗﺼﺮف آن ﺣﻀﺮت در ﻋﺮب‪ ،‬و اﻋﺘﺮاف و اﻗﺮارﺷﺎن ﺑﺄﻣﺮ ﺣﻖ ﺑﺮ ﻣﺮدم ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 142‬از ‪220‬‬‫و اﯾﻦ ارﺷﺎد آن ﺣﻀﺮت ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺑﺂﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻋﺎﻟﻤﯽ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن در ﻣﯿﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪294 :‬‬‫ﻗﻮﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ و آن ﻗﻮم اﺗﺒـﺎع و اﻧﻘﯿـﺎد او ﻧﮑﺮده ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬و دﻋﻮي ﺟﻼﻟﺖ ﺑﺮاي ﺧﻮد ﻧﻤﻮده و ﺷﺄن ﺧﻮد را از اﺗﺒﺎع او ﺑﺎﻻﺗﺮ داﻧﺴـﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﺎز‬‫ﮐﺴـﯽ از اﯾﺸـﺎن ﺑـﺂن ﻋـﺎﻟﻢ ﮔﻮﯾـﺪ‪» :‬اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ ﻣﻘﺘـﺪاﻧﺎ«‪ ،‬او را ﻣﯽرﺳـﺪ ﮐﻪ در ﺟﻮاب ﺑﺮاي ﺗﻮﺑﯿﺨﺸﺎن و اﺑﻄﺎل ﻣﺰﻋﻮﻣﺸﺎن ﺑﮑﻼم‬‫اوﺷﺎن‪ ،‬و اﻇﻬﺎر ﺣﻖ ﺑﮑﻤﺎل ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺑﮕﻮﯾﺪ‪:‬‬‫»ﮐﯿﻒ أﮐﻮن ﻣﻘﺘﺪاﮐﻢ و أﻧﺘﻢ ﻗﻮم أﺟﻠﮥ«‬‫؟ ﺗﺎ آن ﻗﻮم رﻓﻊ اﯾﻦ اﺳﺘﺒﻌﺎد ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺠﻮاب آن وﺟﻪ ﻣﻘﺘﺪي ﺑﻮدن او ﺑﯿﺎن ﮐﻨﻨﺪ‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و دوم از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و دوم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻣﻮﻓﻖ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺄﺧﻄﺐ ﺧﻮارزم در ﮐﺘﺎب »ﻣﻨﺎﻗﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺧﺒﺮﻧـﺎ اﻟﻌﻼﻣـﮥ ﻓﺨﺮ ﺧـﻮارزم اﺑﻮ اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺰﻣﺨﺸـﺮي اﻟﺨﻮارزﻣﯽ ﻗـﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧـﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺮدك‬‫اﻟﺮازي ]‪ ،[1‬ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺳﻌﺪ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﺴﻤﺎن ]‪ ،[2‬ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ ]‪ [3‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻘﺮﺷﯽ‬‫ﺑﻦ اﻟﺼـﺒﺎغ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓـﮥ ﺑﻘﺮاءﺗﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﻟﺤﺴﻦ ]‪ [4‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ]‪ [1‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺮدك اﻟﺮازي ﮐـﺎن ﺣﯿـﺎ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪ (501‬ه ]‪ [2‬اﺑﻮ ﺳـﻌﺪ اﻟﺴﻤﺎن‪ :‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺮازي اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (445‬ه ]‪ [3‬ﻓﯽ اﻟﻤﺼـﺪر اﻟﻤﻄﺒﻮع‪ :‬اﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ‬‫اﻟﻘﺮﺷـﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ أي ﺣﺎل ﻟﻢ اﻇﻔﺮ ﻋﻠﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ‪ [4] .‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ :‬ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺴﮑﻮﻧﯽ ﺳﻤﻊ ﻣﻨﻪ اﻟﺼﺪوق ﺳﻨﮥ )‪(354‬‬‫ه‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪295 :‬‬‫اﻟﺴـﮑﻮﻧﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﻟﺤﻀـﺮﻣﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﻤﺤﺎرﺑﯽ‪ ،‬ﻗﺎل ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﺣﺴـﯿﻦ ]‪ [1‬اﻻﺷـﻘﺮ‪ ،‬ﻋـﻦ ﻗﯿﺲ ]‪ ،[2‬ﻋﻦ ﻋﻤـﺎر‬‫اﻟﺪﻫﻨﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﺎﻟﻢ ]‪ ،[3‬ﻗﺎل ﻗﯿﻞ ﻟﻌﻤﺮ‪ :‬ﻧﺮاك ﺗﺼﻨﻊ ﺑﻌﻠﯽ ﺷﯿﺌﺎ ﻻ ﺗﺼﻨﻌﻪ ﺑﺄﺣﺪ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ؟ ﻗﺎل‪» :‬أﻧﻪ ﻣﻮﻻي«‬‫]‪.[[4‬‬‫و ﺳﺎﺑﻘﺎ درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻄﺒﺮي در »رﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة« ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟﺴﻤﺎن ]‪ [5‬آورده‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﺳﺎﻟﻢ‪ ،‬ﻗﯿﻞ ﻟﻌﻤﺮ‪ :‬اﻧﮏ ﺗﺼﻨﻊ ﺑﻌﻠﯽ ﺷﯿﺌﺎ ﻣﺎ ﺗﺼﻨﻌﻪ ﺑﺄﺣﺪ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻣﻮﻻي ]‪.[6‬‬‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣﮑﯽ در »ﺻﻮاﻋﻖ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و أﺧﺮج أﯾﻀﺎ‪ ،‬أي اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ اﻧﻪ ﻗﯿﻞ ﻟﻌﻤﺮ‪ :‬اﻧﮏ ﺗﺼﻨﻊ ﺑﻌﻠﯽ ﺷﯿﺌﺎ ﻣﺎ ﺗﻔﻌﻠﻪ ﺑﺒﻘﯿﮥ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ؟‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻣﻮﻻي ]‪.[7‬‬‫و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺪﻋﻮ ﺑﻌﺒﺪ اﻟﺮؤف اﻟﻤﻨﺎوي در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و أﺧﺮج أﯾﻀﺎ‪ ،‬أي اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬ﻗﯿﻞ ﻟﻌﻤﺮ‪ :‬اﻧﮏ ﺗﺼـﻨﻊ ﺑﻌﻠﯽ ﺷـﯿﺌﺎ ﻻ ﺗﺼـﻨﻌﻪ ﺑﺄﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ؟ ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻣﻮﻻي ]‪ [1] .[8‬اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻻﺷﻘﺮ‬‫ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻔﺰاري اﻟﮑﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(208‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ اﻟﺮﺑﯿﻊ اﻻﺳﺪي اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(168‬‬‫]‪ [3‬ﺳﺎﻟﻢ‪ :‬ﯾﺤﺘﻤﻞ أﻧﻪ ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺠﻌﺪ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(100‬‬‫]‪ [4‬ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ‪.97 :‬‬‫]‪ [5‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺴﻤﺎن اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(445‬‬‫]‪ [6‬اﻟﺮﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة ج ‪.2/224‬‬‫]‪ [7‬اﻟﺼﻮاﻋﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗﮥ‪26 :‬‬‫]‪ [8‬ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼﻐﯿﺮ ج ‪218 -6‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 143‬از ‪220‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪296 :‬‬‫و ﺷﯿﺦ اﺣﻤﺪ ]‪ [1‬ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ در »وﺳﯿﻠﮥ اﻟﻤﺂل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و أﺧﺮج‪ ،‬أي اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ أﯾﻀﺎ ﻋﻦ ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺟﻌﺪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﯿﻞ ﻟﻌﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬اﻧﮏ ﺗﺼـﻨﻊ ﺑﻌﻠﯽ ﺷـﯿﺌﺎ ﻻ ﺗﺼﻨﻌﻪ ﺑﺄﺣﺪ‬‫ﻣﻦ أﺻﺤﺎب اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ؟‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻣﻮﻻي ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺪر ﻋﺎﻟﻢ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻌﺎرج اﻟﻌﻠﯽ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺧﺮج اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬اﻧﻪ ﻗﯿﻞ ﻟﻌﻤﺮ‪ :‬اﻧﮏ ﺗﺼﻨﻊ ﺑﻌﻠﯽ ﺷﯿﺌﺎ ﻻ ﺗﺼﻨﻌﻪ ﺑﺄﺣﺪ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻣﻮﻻي ‪.‬‬
‫و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﻌﺠﯿﻠﯽ اﻟﺤﻔﻈﯽ ]‪ [2‬در ﮐﺘﺎب »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل ﻓﯽ ﺷﺮح ﻋﻘﺪ ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻶل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﯿﻞ ﻟﻌﻤﺮ‪ :‬اﻧﮏ ﺗﺼﻨﻊ ﺑﻌﻠﯽ ﺷﯿﺌﺎ ﻣﺎ ﺗﻔﻌﻠﻪ ﺑﺒﻘﯿﮥ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ؟‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻣﻮﻻي ‪.‬‬
‫از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ ﻣﻮﻻ ﺑﻮدن ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم را ﺑﺮاي او ﺳـﺒﺐ ﻣﺰﯾﺪ ﺗﺒﺠﯿﻞ و ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺮﺟﯿﺢ و‬‫ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﺮ دﯾﮕﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺮاي ﻋﻤﺮ ﺳﺒﺐ‬‫ﺗﻘﺪﯾﻢ و ﺗﺮﺟﯿﺢ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ اﺻﺤﺎب ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺳﺒﺐ ﺗﻘﺪﯾﻢ و‬‫ﺗﺮﺟﯿﺢ آن ﺣﻀﺮت ﺑﺮ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ ﻫﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﺑﺎﻟﺒﺪاﻫﮥ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﮔﺮ ﻣﺮاد از ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ وﻻﯾﺖ ﺗﺼـﺮف اﺳﺖ ﻓـﺬاك اﻟﻤﻄﻠﻮب‪ ،‬و اﻻ اﮔﺮ ﻣﻌﻨﯽ دﯾﮕﺮ ﻫﻢ ﻣﺮاد ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﻘﺘﻀـﯽ اﻓﻀـﻠﯿﺖ آن ﺟﻨﺎب‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺑـﺎز ﻫﻢ ﻣﻄﻠﻮب ﻣـﺎ ﺑﺴـﺒﺐ اﻗﺘﻀـﺎء اﻓﻀـﻠﯿﺖ اﻧﺤﺼﺎر ﺧﻼﻓﺖ را در آن ﺣﻀـﺮت ]‪ [1‬اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀـﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﺎﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤﮑﯽ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(1047‬‬‫]‪ [2‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﻌﺠﯿﻠﯽ اﻟﺤﻔﻈﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1228‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪297 :‬‬‫ﺑﮑﻤﺎل وﺿﻮح ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺻﻮاﻋﻖ« ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑـﺂﻧﮑﻪ ﺷـﯿﺨﯿﻦ از »ﻣﻮﻟﯽ« اوﻟﯽ ﺑﺎﻻﺗﺒﺎع و اﻟﻘﺮب ﻣﯽﻓﻬﻤﯿﺪﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﻘﺎم اﺳـﺘﺪﻻل ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﻮب‬‫اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﻫﻢ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺻﻨﯿﻊ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ ﻧﺰد ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب آن ﺟﻨﺎب اوﻟﯽ ﺑﺎﻻﺗﺒﺎع ﺑﻮده و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اوﻟﯽ ﺑﺎﻻﺗﺒﺎع ﺑﻮدن ﻋﯿﻦ‬‫اﻣﺎﻣﺖ اﺳﺖ و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺗﻘـﺪﯾﻢ و ﺗﺮﺟﯿـﺢ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺑﺮ ﺛﺎﻧﯽ ﻇﺎﻫﺮ ﺷـﺪ‪ ،‬ﺗﻘـﺪﯾﻢ و ﺗﺮﺟﯿـﺢ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺮ اول ﻫﻢ‬‫ﺑﺎﺟﻤﺎع ﻣﺮﮐﺐ ﺛﺎﺑﺖ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﻌﻬﺬا ﺛﺒﻮت ﻣﺤﺾ ﺗﺮﺟﯿﺢ و ﺗﻘﺪﯾﻢ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺮ ﺛﺎﻧﯽ ﺑﺮاي اﺑﻄﺎل ﺧﻼﻓﺖ او ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و آن‬‫ﺑﺮاي اﺑﻄﺎل ﺧﻼﻓﺖ اول ﻫﻢ واﻓﯽ‪.‬‬‫و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺗﻘـﺪﯾﻢ و ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻋﻤﺮ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم را ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ اﺻـﺤﺎب ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ آن‬‫ﺟﻨﺎب اﻓﻀﻞ از ﻋﺜﻤﺎن ﻫﻢ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎ وﺟﻮد آن ﺟﻨﺎب ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻼ ﺷﺒﻪ ﺑﺎﻃﻞ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺴﺘﻠﺰم ﻟﺒﻄﻼن ﺧﻼﻓﮥ اﻻوﻟﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬ﻋﺪول ﺛﺎﻧﯽ از اﺳﺘﺨﻼف ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم و ارﺟﺎع اﻣﺮ ﺑﻪ ﺷﻮري ﻣﺤﺾ ﺣﯿﻒ و ﺟﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﭼﻬﺎرم از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫دﻟﯿـﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﭼﻬـﺎرم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛـﺎﻧﯽ روز ﻏـﺪﯾﺮ ﺗﻬﻨﯿﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﺤﺼﻮل ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻣﻮﻻـﺋﯿﺖ ﺑﺮاي آن ﺟﻨـﺎب‬‫ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺣﺴﺐ رواﯾﺖ دارﻗﻄﻨﯽ ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »اﻟﺼﻮاﻋﻖ«‪ ،‬و رواﯾﮥ اﻟﻌﺎﺻـﻤﯽ ]‪ [1‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »زﯾﻦ اﻟﻔﺘﯽ« اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻫﻢ ﺷـﺮﯾﮏ ﺛﺎﻧﯽ در اداي‬‫ﺗﻬﻨﯿﺖ ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬و ﺗﻬﻨﯿﺖ ﺛﺎﻧﯽ را‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎري از اﮐﺎﺑﺮ ﻓﺨﺎم و اﺳﺎﻃﯿﻦ اﻋﻼم ﺳﻨﯿﻪ رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ‪:‬‬‫‪ -1‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ اﻟﻌﺒﺴﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (235‬ه ‪ -2‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (241‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 144‬از ‪220‬‬‫‪ -3‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (290‬ه‪.‬‬‫‪ -4‬اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ اﻟﺒﺎﻟﻮزي اﻟﻨﺴﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (303‬ه‪.‬‬‫‪ -5‬ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﺧﺮﮐﻮﺷﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(407‬‬‫‪ -6‬اﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (427‬ه‪.‬‬‫‪ -7‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ زﻧﺠﻮﯾﻪ اﻟﺮازي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺴﻤﺎن اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(445‬‬‫‪ -8‬ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺮوزي اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (562‬ه‪.‬‬‫‪ -9‬ﻣﻮﻓﻖ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑـﺄﺧﻄﺐ ﺧﻮارزم اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ -10 ( 568‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺧﻀـﺮ اﻟﻤﻼـ اﻻردﺑﯿﻠﯽ ]‪ [1‬اﻟﻌﺎﺻﻤﯽ‪ :‬اﺑﻮ‬‫ﻣﺤﻤﺪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﺣﺪ اﺋﻤﮥ اﻟﻘﺮن اﻟﺨﺎﻣﺲ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪302 :‬‬‫‪ -11‬ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻗﺰﻏﻠﯽ ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ -12 (654‬ﻣﺤﺐ اﻟـﺪﯾﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻄﺒﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪-13 ( 694‬‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺆﯾـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻤـﻮﯾﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ -14 (722‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ وﻟﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻟا ﺨﻄﯿﺐ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﺳﻨﮥ )‪ -15 (737‬ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺰرﻧﺪي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﺳـﻨﮥ )‪ -16 (750‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‬‫اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ -17 (774‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ -18 (786‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدري اﻟﻤﻘﺮﯾﺰي‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ -19 ( 845‬ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑـﺎﺑﻦ اﻟﺼـﺒﺎغ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ -20 ( 855‬ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﯿﺰدي اﻟﻤﯿﺒﺬي‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (870‬ه‪.‬‬‫‪ -21‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ اﻟﻤﺸﺘﻬﺮ ﺑﺄﺻﯿﻞ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻮاﻋﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(883‬‬‫‪ -22‬ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺨﺎﻧﯽ اﻟﻘﺎدري اﻟﻤﺪﻧﯽ‪.‬‬‫‪ -23‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺳﻮل اﻟـﺒﺮزﻧﺠﯽ اﻟﻤـﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ -24 ( 1103‬ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤـﺪ ﺧﺎن ﺑـﺪﺧﺸﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪ -25 (1126‬ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺪر ﻋﺎﻟﻢ‪.‬‬‫‪ -26‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﺻﻼح اﻻﻣﯿﺮ اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ اﻟﺼﻨﻌﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(1182‬‬‫و ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻬﻨﯿﺖ ﺷﯿﺨﯿﻦ ﺑﺮ ﺣﺼﻮل ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم دﻟﯿﻞ زاﻫﺮ و ﺑﺮﻫﺎن ﺑﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ‬‫ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺑﺲ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن و ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻔﺨﺮ ﺑﻮده‪ ،‬ﭼﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪303 :‬‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ در ﻣﻘﺎﻣـﺎت ﺑﺴـﯿﺎر ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﻣﺘﻌـﺪده و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﮐﺜﯿﺮه ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و‬‫ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻬﻨﯿﺖ در اﯾﻦ اوﻗﺎت ﻣﻨﻘﻮل ﻧﺸﺪه‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﺗﻬﻨﯿﺖ ﺳـﻨﯿﻪ دﻟﯿﻞ واﺿﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ اﺟﻞ ﻓﻀﺎﺋﻞ و اﻋﻼي ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻨﺎب‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﻮد ﮐﻪ ﺷﯿﺨﯿﻦ آن را ﻣﺨﺼﻮص ﺑﺘﻬﻨﯿﺖ ﮔﺮداﻧﯿﺪﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﮔﺮ ﻣﺮاد از اﯾﻦ ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻣﺤﺒﯿﺖ و ﻧﺎﺻـﺮﯾﺖ ﯾﺎ ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ ﻣﯽﺑﻮد‪ ،‬ﻻزم آﯾﺪ ﮐﻪ ﺻـﺮف ﻣﺤﺒﯿﺖ ﯾﺎ‬‫ﻧﺎﺻـﺮﯾﺖ ﯾﺎ ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم اﻋﻈﻢ ﻓﻀﺎﺋﻞ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺑﺴﯿﺎري از ﻓﻀﺎﺋﻞ ﮐﺜﯿﺮه و ﻣﻨﺎﻗﺐ‬‫ﺳﻨﯿﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮواﯾﺎت ﺛﻘﺎت اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻻﺗﺮ اﺳﺖ از رﺗﺒﻪ ﻣﺤﺒﯿﺖ و ﻧﺎﺻﺮﯾﺖ و ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ‬‫ﺑﺎﻟﺒﺪاﻫﮥ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ و رأي ﻣﺤﺒﯿﺖ و ﻧﺎﺻﺮﯾﺖ و ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ اﺳﺖ و آن ﻧﯿﺴﺖ ﺟﺰ وﻻﯾﺖ ﺗﺼﺮف‪.‬‬‫و اﮔﺮ ﺑﮕﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد از ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ آن ﺟﻨﺎب ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ ﻣﻄﻠﻘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و‬‫ﺑﻼ ﺷـﺒﻬﻪ اﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺑﺲ ﺟﻠﯿﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﻬﺬا ﺷﯿﺨﯿﻦ آن را ﻣﺨﺼﻮص ﺑﺘﻬﻨﯿﺖ ﮔﺮداﻧﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ ﮐﻪ ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ ﻣﻄﻠﻘﻪ و ﺗﺴﺎوي آن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 145‬از ‪220‬‬‫ﺑـﺎ ﻣﺤﺒﻮﺑﯿﺖ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﺜﺒﺖ ﻋﺼـﻤﺖ و اﻓﻀـﻠﯿﺖ آن ﺣﻀـﺮت از دﯾﮕﺮ اﺻـﺤﺎب اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻼ ﺷـﺒﻬﻪ‬‫ﻣﺤﺒـﻮﺑﯿﺖ دﯾﮕﺮان ﻣﺴـﺎوي ﻣﺤﺒـﻮﺑﯿﺖ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻧﺒﻮده‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻨـﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻢ ﻣﻄﻠﻮب ﻣـﺎ ﮐﻪ ﺛﺒﻮت‬‫اﻣﺎﻣﺖ ﺑﯽﻓﺎﺻﻠﻪ آن ﺟﻨﺎب اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺴﺒﺐ اﻓﻀﻠﯿﺖ آن ﺣﻀﺮت ﻣﺘﺤﻘﻖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪304 :‬‬‫و ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺗﻬﻨﯿﺖ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ اﺧﺘﺼﺎص ﺑﻪ ﺷﯿﺨﯿﻦ ﻧﺪارد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ دﯾﮕﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ازواج ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫ﻫﻢ اداي ﺗﻬﻨﯿﺖ وﻻﯾﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﻣﻮﻟﻮي وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮي در »ﻣﺮآة اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]در »ﻣﺸـﮑﺎة« آورده ﮐﻪ ﻣﻼﻗﺎت ﮐﺮد ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀـﯽ را ﺑﻌﺪ از اﯾﻦ ﺣﮑﺎﯾﺖ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮔﻮارﻧﺪه ﺑﺎش و ﺷﺎد ﺑﺎش أي ﭘﺴﺮ‬‫أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﮐﻪ ﺻﺒﺢ ﮐﺮدي و ﺷﺎم ﮐﺮدي و ﮔﺸﺘﯽ ﻣﻮﻻي ﻫﺮ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﺮد و زن‪.‬‬‫ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻌـﺪ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬أﺻـﺒﺤﺖ و أﻣﺴـﯿﺖ‪ -‬اﻟـﺦ ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﭼﻮن اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ در ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ واﻗﻊ ﺷﺪ‪ ،‬ﻫﺮ‬‫ﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﻪ از ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ ﻣﻼﻗﺎت ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬ﻣﺒﺎرك ﺑﺎد ﻣﯽداد[‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻣﻼ ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﮐﻪ در »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴﯿﺮ« ﺑﻤﺪح و ﺳﺘﺎﯾﺶ او ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻔﺮاﻫﯽ ﺑﺮادر ارﺷﺪ ﻗﺎﺿﯽ ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ ]‪ [1‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و در ﺑﺴـﯿﺎري از ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﮐﻤﺎﻻت اﻇﻬﺎر وﻗﻮف ﻣﯽﻧﻤﻮد‪ ،‬در زﻫﺪ‬‫و ﺗﻘﻮي درﺟﻪ ﻋﻠﯿﺎ داﺷﺖ‪ ،‬و اﮐﺜﺮ ﺧﻄﻮط را در ﻏﺎﯾﺖ ﺟﻮدت ﺑﺮ ﺻـﺤﯿﻔﻪ ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻣﯽﻧﮕﺎﺷﺖ در اﯾﺎم ﺟﻤﻌﻪ ﺑﻌﺪ از اداء ﻧﻤﺎز در ﻣﻘﺼﻮره‬‫ﻣﺴـﺠﺪ ﺟـﺎﻣﻊ ﻫﺮات وﻋﻈﯽ در ﮐﻤـﺎل ﺗـﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽﮔﻔﺖ‪ ،‬و درر ﻏﺮر ﻣﻌﺎﻧﯽ آﯾﺎت و اﺣﺎدﯾﺚ را ﺑﻪ اﻟﻤﺎس ﻃﺒﻊ ﻟﻄﯿﻒ ﻣﯽﺳـﻔﺖ‪ ،‬ﺑﻪ اﻋﺎﻇﻢ‬‫اﻣﺮا و ﻧﻮﯾﺎﻧﺎن )ﺷﺎﻫﺰادﮔﺎن( ﮐﻪ در ﻣﺠﻠﺲ وﻋﻆ ﺣﻀﻮر ﻣﯽداﺷـﺘﻨﺪ ﻣﻠﺘﻔﺖ ﻧﻤﯽﮔﺸﺖ‪ ،‬و در وﻗﺖ ﻧﺼﯿﺤﺖ آن ﻃﺎﺋﻔﻪ ﺳﺨﻨﺎن درﺷﺖ ﺑﺮ‬‫زﺑﺎﻧﺶ ﻣﯽﮔﺬﺷﺖ‪ ،‬و آن ﺟﻨﺎب ﺑﻌﺪ از ﻓﻮت ﺑﺮادر ﺑﺘﮑﻠﯿﻒ ﺧﺎﻗﺎن واﻻﮔﻬﺮ ﻣﺪت ﯾﮑﺴﺎل ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻨﺼﺐ ﻗﻀﺎ ﺑﻮد‪ ،‬آﻧﮕﺎه ﺗﺮك آن اﻣﺮ‬‫داده‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ]‪ [1‬ﻗﺎﺿﯽ ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﺮف اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮاﻫﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (900‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪305 :‬‬‫دﯾﮕﺮ ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ ﻧﻤﻮدﻧـﺪ ﻗﺒﻮل ﻧﻔﺮﻣﻮد‪ .‬از آﺛﺎر ﻗﻠﻢ ﻟﻄﺎﺋﻒ ﻧﮕﺎر ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺪﯾﻦ »ﻣﻌﺎرج اﻟﻨﺒﻮة« در ﻣﯿﺎن ﻣﺮدم ﻣﺸـﻬﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و اﮐﺜﺮ وﻗﺎﺋﻊ‬‫و ﺣﺎﻻت ﺳﯿﺪ ﮐﺎﺋﻨﺎت ﻋﻠﯿﻪ اﻓﻀﻞ اﻟﺼﻠﻮات و اﮐﻤﻞ اﻟﺘﺤﯿﺎت ﺑﺮواﯾﺎت ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ در آن ﻧﺴﺨﻪ ﻣﺴﻄﻮر‪.‬‬‫و ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺪﯾﻦ در ﺷـﻬﻮر ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ و ﺗﺴـﻌﻤﺎﺋﮥ ﻣﺮﯾﺾ ﺷﺪه در ﮔﺬﺷﺖ و در ﻣﺰار ﻣﻘﺮب ﺣﻀـﺮت ﺑﺎري ﺧﻮاﺟﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻧا ﺼﺎري‬‫ﭘﻬﻠﻮي ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻗﺎﺿﯽ ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺪﻓﻮن ﮔﺸﺖ ]‪ -[[1‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫در »ﻣﻌﺎرج اﻟﻨﺒﻮة« ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ در »ﻣﺪارج اﻟﻨﺒﻮة« از آن رواﯾﺖﻫﺎي ﺑﺴﯿﺎر ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﮔﻮﯾﻨﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮ اﺻـﺤﺎب ﺗﺎ ﮐﻪ اﻣﻬﺎت ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ را ﺗﻬﻨﯿﺖ ﺑﺠﺎ آوردﻧﺪ‪ .‬و در »روﺿﮥ اﻟﺼـﻔﺎ« ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﭼﻮن ﺣﻀﺮت‬‫رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ در ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‬‫ﺣﺪﯾﺚ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫در ﺷﺄن اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻓﺮود آﻣـﺪ و در ﺧﯿﻤﻪ ﺧـﺎص ﺧﻮد ﺑﻨﺸـﺴﺖ‪ ،‬و ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ در ﺧﯿﻤﻪ دﯾﮕﺮ ﺑﻨﺸـﯿﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻌـﺪ از آن ﻃﺒﻘـﺎت ﺧﻼﺋﻖ را‬‫ﻓﺮﻣﻮد ﺗﺎ ﺑﺨﯿﻤﻪ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ رﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬و زﺑﺎن ﺑﺘﻬﻨﯿﺖ ﻋﻠﯽ ﮔﺸﺎدﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﻣﺮدم از اﯾﻦ اﻣﺮ ﻓﺎرغ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬اﻣﻬﺎت ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﺑﻔﺮﻣﻮدن آن‬‫ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻧﺰد ﻋﻠﯽ رﻓﺘﻨـﺪ و او را ﺗﻬﻨﯿﺖ دادﻧـﺪ و از ﺟﻤﻠﻪ اﺻـﺤﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄـﺎب رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‬‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺧﻮﺷﺎ ﺣﺎل ﺗﻮ أي ﻋﻠﯽ ﮐﻪ ﺻﺒﺎح ﮐﺮدي و ﻣﻮﻻي ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ و ﻣﺆﻣﻨﺎﺗﯽ‪.‬‬‫و در »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴﯿﺮ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪ :‬ﭘﺲ اﻣﯿﺮ ]‪ [1‬ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴﯿﺮ ج ‪.4/340‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 146‬از ‪220‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪306 :‬‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﺑﻤﻮﺟﺐ ﻓﺮﻣﻮده ﺣﻀﺮت رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ در ﺧﯿﻤﻪ ﻧﺸﺴﺖ ﺗﺎ ﻃﻮاﺋﻒ ﺧﻼﺋﻖ ﺑﻤﻼزﻣﺘﺶ‬‫رﻓﺘﻪ‪ ،‬ﻟﻮازم ﺗﻬﻨﯿﺖ ﺑﺘﻘـﺪﯾﻢ رﺳﺎﻧﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬و از ﺟﻤﻠﻪ اﺻـﺤﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺟﻨﺎب وﻻﯾﺘﻤﺂب را ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺦ‬‫ﺑـﺦ ﯾـﺎ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬أﺻـﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨـﮥ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺧﻮﺷﺎ ﺣﺎل ﺗﻮ أي ﭘﺴـﺮ اﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﺎﻣـﺪاد ﮐﺮدي در وﻗﺘﯽ ﮐﻪ‬‫ﻣﻮﻻي ﻫﺮ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﻪ ﺑﻮدي‪ ،‬ﺑﻌـﺪ از آن اﻣﻬﺎت ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ اﺷﺎره ﺳـﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ ﺑﺨﯿﻤﻪ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ رﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺷـﺮط ﺗﻬﻨﯿﺖ ﺑﺠﺎ‬‫آوردﻧﺪ ]‪ -[[1‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﺑـﺪﯾﻬﯽ اوﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻬﻨﯿﺖ ﻋﺎﻣﻪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ و اﻣﻬﺎت ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﺑﺤﮑﻢ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﺟﻤﻌﯿﻦ ﺑﻌﺪ ﻧﺸﺴـﺘﻦ‬‫ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم در ﺧﯿﻤﻪ ﺧﺎص دﻟﯿﻞ واﺿـﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ آﻧﭽﻪ در روز ﻏﺪﯾﺮ واﻗﻊ ﺷﺪه ﻋﻘﺪ اﻣﺎﻣﺖ ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﻪ ﻣﺘﺼﻮر‬‫ﻧﻤﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﻬﻨﯿﺖ ﻋـﺎﻣﻪ ﺑﺎﻫﺘﻤـﺎم ﺗﻤـﺎم‪ ،‬و اﻣﺮ ﺟﻨـﺎب ﺧﯿﺮ اﻻﻧـﺎم ﺑـﺂن‪ ،‬ﺑﻌـﺪ از ﻧﺸﺴـﺘﻦ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم در ﺧﯿﻤﻪ‬‫ﺧﺎص‪ ،‬ﺑﺮاي ﺻـﺮف اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﻮده ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ وﺟﻮب ﻣﺤﺒﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺑﯿﺎن‬‫ﻧﻤﻮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ اﺧﺘﺼﺎص ﺑﺂﻧﺠﻨﺎب ﻧﺪاﺷـﺘﻪ‪ ،‬و ﺟﺎﻫﺎ ﺑﺮاي ﺟﻤﯿﻊ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻤﻮم‪ ،‬و ﺑﺮاي ﺑﺴـﯿﺎري از اﯾﺸﺎن ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص‪ ،‬ﺣﺴﺐ‬‫رواﯾﺎت ﺳﻨﯿﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه‪ ،‬و ﮔﺎﻫﯽ ﻣﺜﻞ اﯾﻦ ﺗﻬﻨﯿﺖ ﺑﺮاي اﯾﺸﺎن واﻗﻊ ﻧﺸﺪه‪.‬‬‫و ﭼﻮن در اﯾﻦ ﻣﻘـﺎم ﻧﻘـﻞ از »ﻣﻌـﺎرج اﻟﻨﺒﻮة«‪ ،‬و »روﺿـﮥ اﻟﺼـﻔﺎ«‪ ،‬و »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴـﯿﺮ« ﻧﻤﻮدم‪ ،‬ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻋﺘﺒﺎر و اﻋﺘﻤﺎد آن از اﻓﺎدات ﺧﻮد‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺎﺛﺒﺎت رﺳﺎﻧﻢ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در »ﺑﺎب اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ« ﺑﺎﯾﻦ ﻫﺮ ﺳﻪ ﮐﺘﺎب ]‪ [1‬ﻣﻌﺎرج اﻟﻨﺒﻮة ج ‪.2/318‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪307 :‬‬‫اﺳﺘﻨﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺠﻮاب ﻃﻌﻦ ﭼﻬﺎرم از ﻣﻄﺎﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت اﻣﺎرت أﺑﯽ ﺑﮑﺮ در ﺑﻌﺾ ﺳﺮاﯾﺎ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و در »ﻣﻌﺎرج« و »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴـﯿﺮ« ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ ﻏﺰوه ﺗﺒﻮك اﻋﺮاﺑﯽ در ﺟﻨﺎب ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ آﻣـﺪه‪ ،‬ﻋﺮض ﻧﻤﻮد ﮐﻪ ﻗﻮﻣﯽ از اﻋﺮاب در‬‫وادي اﻟﺮﻣﻞ ﻣﺠﺘﻤﻊ ﮔﺸﺘﻪ‪ ،‬و داﻋﯿﻪ ﺷﺒﯿﺨﻮن دارﻧﺪ ]‪ -[[1‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و در ﺟﻮاب ﻃﻌﻦ ﺳﻮم از ﻣﻄﺎﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻗﺼﻪ ﺗﺠﻬﯿﺰ ﺟﯿﺶ اﺳﺎﻣﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﯾﻦ اﺳﺖ آﻧﭽﻪ در »روﺿﮥ اﻟﺼﻔﺎ« و »روﺿﮥ اﻻﺣﺒﺎب« و »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴﯿﺮ« و دﯾﮕﺮ ﺗﻮارﯾﺦ ﻣﻌﺘﺒﺮه ﺷﯿﻌﻪ و ﺳﻨﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ ]‪ -[2‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ »ﺗﺎرﯾـﺦ روﺿـﮥ اﻟﺼـﻔﺎ« و »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴـﯿﺮ« ﻣﺜﻞ »روﺿـﮥ اﻻﺣﺒﺎب« از ﺗﻮارﯾـﺦ ﻣﻌﺘﺒﺮه اﺳﺖ‪ ،‬و ﻟﻠّﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ‬‫ذﻟ ﮏ ‪.‬‬
‫و ﺑﺠﻮاب ﻃﻌﻦ ﯾﺎزدﻫﻢ ﻣﺘﻀﻤﻦ ﻋﺰل أﺑﯽ ﺑﮑﺮ از اداي ﺳﻮره ﺑﺮاﺋﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺟﻮاب در اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻃﺮﻓﻪ ﺧﺒﻂ و ﺧﻠﻂ واﻗﻊ ﺷﺪه‪ ،‬ﻣﺜﺎل آﻧﮑﻪ ﮐﺴﯽ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬‫ﭼﻪ ﺧﻮش ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ ﺳﻌﺪي در زﻟﯿﺨﺎ أﻻ ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﺴﺎﻗﯽ أدر ﮐﺎﺳﺎ و ﻧﺎوﻟﻬﺎ‬‫ﯾﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺳـﺘﻔﺘﺎء ﻣﺸـﻬﻮر ﮐﻪ ﺧﺸﻦ و ﺧﺸـﯿﻦ ﻫﺮ ﺳﻪ دﺧﺘﺮان ﻣﻌﺎوﯾﻪ را ﭼﻪ ﺣﮑﻢ اﺳﺖ؟ ﺗﻔﺼـﯿﻞ اﯾﻦ ﻣﻘﺪﻣﻪ آﻧﮑﻪ رواﯾﺎت اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ در‬‫اﯾﻦ ﻗﺼﻪ ﻣﺨﺘﻠﻔﻨﺪ اﮐﺜﺮ رواﯾﺎت ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻀﻤﻮن آﻣﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ را ﺑﺮاي اﻣﺎرت ﺣﺞ ﻣﻨﺼﻮب ﮐﺮده‪ ،‬رواﻧﻪ ﮐﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪،‬‬‫ﻧﻪ ﺑﺮاي رﺳﺎﻧﯿﺪن ﺑﺮاﺋﺖ و ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ را ﺑﻌﺪ از رواﻧﻪ ﺷﺪن اﺑﻮ ﺑﮑﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﭼﻮن ﺳﻮره ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﮥ‪.424 :‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﮥ‪.421 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪308 :‬‬‫ﺑﺮاﺋﺖ ﻧﺎزل ﺷﺪه‪ ،‬و ﻧﻘﺾ ﻋﻬﺪ ﻣﺸـﺮﮐﺎن در آن ﺳﻮره ﻓﺮود آﻣﺪ‪ ،‬از ﻋﻘﺐ ﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪ ﺗﺎ ﺗﺒﻠﯿﻎ اﯾﻦ اﺣﮑﺎم ﺗﺎزه ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﭘﺲ در اﯾﻦ ﺻﻮرت‬‫ﻋﺰل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﺻﻼ واﻗﻊ ﻧﺸﺪه‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﮐﺲ ﺑﺮاي دو اﻣﺮ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻨﺼﻮب ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 147‬از ‪220‬‬‫ﭘﺲ در اﯾﻦ رواﯾﺎت ﺧﻮد ﺟﺎي ﺗﻤﺴﮏ ﺷـﯿﻌﻪ ﻧﻤﺎﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺪار آن ﺑﺮ ﻋﺰل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﭼﻮن ﻧﺼﺐ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﻋﺰل ﭼﺮا واﻗﻊ ﺷﻮد؟ و در‬‫»ﺑﯿﻀﺎوي« و »ﻣﺪارك«‪ ،‬و »زاﻫﺪي«‪ ،‬و »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻧﯿﺸﺎﭘﻮري«‪ ،‬و »ﺟﺬب اﻟﻘﻠﻮب«‪ ،‬و »ﺷـﺮح ﻣﺸﮑﺎة« ﻫﻤﯿﻦ رواﯾﺖ را اﺧﺘﯿﺎر ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻫﻤﯿﻦ‬‫اﺳﺖ ارﺟﺢ ﻧﺰد أﻫﻞ ﺣﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و از »ﻣﻌﺎﻟﻢ«‪ ،‬و »ﺣﺴـﯿﻨﯽ«‪ ،‬و »ﻣﻌﺎرج«‪ ،‬و »روﺿﮥ اﻻﺣﺒﺎب«‪ ،‬و »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴـﯿﺮ«‪ ،‬و »ﻣﺪارج« ﭼﻨﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اول آن ﺣﻀﺮت ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ را ﺑﻘﺮاءت اﯾﻦ ﺳﻮره اﻣﺮ ﻧﻤﻮده ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از آن ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀﯽ را در اﯾﻦ ﮐﺎر ﻧﺎﻣﺰد ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ دو اﺣﺘﻤﺎل‬‫دارد[ ]‪ -[1‬ﻟا ﺦ‪.‬‬‫اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت دﻻﻟﺖ ﺻـﺮﯾﺤﻪ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ »ﻣﻌﺎرج« و »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴـﯿﺮ« ﻣﺜﻞ »ﻣﻌﺎﻟﻢ«‪ ،‬و »ﻣﻌﺎرج«‪ ،‬و »روﺿـﮥ اﻻﺣﺒﺎب«‪ ،‬و »ﺣﺴـﯿﻨﯽ« از ﮐﺘﺐ‬‫أﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‪.‬‬‫و اﻋﺘﺒﺎر »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴـﯿﺮ« و »ﻣﻌﺎرج اﻟﻨﺒﻮة« از اﻓﺎدات ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﺳﻬﺎرﻧﺒﻮري ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻋﺪﯾﺪه از »ﺑﺎب ﻣﻄﺎﻋﻦ«‬‫ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات او را اﻧﺘﺤﺎل ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻣﺮاﻓﺾ اﻟﺮواﻓﺾ« ﺑﺠﻮاب ﻃﻌﻦ ﻋﺰل أﺑﯽ ﺑﮑﺮ از أداي ﺳﻮره ﺑﺮاﺋﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﮥ‪.433 -432 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪309 :‬‬‫]در ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎي ﻣﻌﺘﺒﺮه در ﻣﯿـﺎن اﯾﻦ ﻣﻘـﺪﻣﻪ اﺧﺘﻼف اﺳﺖ‪ ،‬از ﺑﻌﺾ ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﻤـﺪه ﭼﻨﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀـﯽ را اﺑﺘـﺪاء ﺑﺮاي‬‫ﻗﺮاءت و اﯾـﺬان ﻓﺮﻣـﻮده ﻓﺮﺳـﺘﺎده ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬ﻧﻪ آﻧﮑﻪ ﺑﻌـﺪ از ارﺳـﺎل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺻـﺪﯾﻖ آن ﭘﯿﺸﻮاي أﻫـﻞ ﺗﺤﻘﯿﻖ را رﺧﺼﺖ داد‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ در‬‫»ﺑﯿﻀـﺎوي«‪ ،‬و »ﻣـﺪارك«‪ ،‬و »زاﻫـﺪي«‪ ،‬و »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻧﻈـﺎم ﻧﯿﺸﺎﭘﻮري«‪ ،‬و »ﺟـﺬب اﻟﻘﻠﻮب« و ﺑﻌﺾ ﺷـﺮوح »ﻣﺸـﮑﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﭼﻮن ﺳﻮره‬‫ﺑﺮاءت ﻓﺮود آﻣـﺪ‪ ،‬ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺧﺪا ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀـﯽ را ﺑﺮ ﻧﺎﻗﻪ ﻋﻀـﺒﺎء ﺳﻮار ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﻤﮑﻪ ﻓﺮﺳـﺘﺎدﻧﺪ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ رﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺳﻮره ﻣﺬﮐﻮره ﺑﺮ اﻫﻞ ﻣﻮﺳﻮم‬‫ﺑﺨﻮاﻧﺪ‪ ،‬و آن ﺟﻤﺎﻋﺖ را از اﺣﮑﺎم آن آﮔﺎه ﮔﺮداﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﯿﺶ از ارﺳـﺎل ﻋﻠﯽ ﻋـﺎﻟﯽ ﺧﺼـﺎل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺻـﺪﯾﻖ را اﻣﯿﺮ ﺣـﺎج ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬رﺧﺼﺖ ﮐﺮده ﺑﻮدﻧـﺪ ﺑﻌﻀـﯽ از ﺳـﻌﺎدتاﻧﺪوزان ﺣﻀﻮر وﻗﺖ‬‫ﻓﺮﺳـﺘﺎدن ﻋﻠﯽ ﺳـﺮور اﻟﺘﻤـﺎس ﻧﻤﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ ﯾـﺎ رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﮔﺮ اﯾﻦ ﺳـﻮره را ﻧﺰد أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ارﺳـﺎل داري‪ ،‬ﻫﺮ آﯾﯿﻨﻪ وي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻧﯿﺰ‬‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم دﻫﺪ‪ ،‬ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‬‫»ﻻ ﯾﺆدي ﻋﻨﯽ اﻻ أﻧﺎ و رﺟﻞ ﻣﻨﯽ«‪.‬‬‫و ﭼﻮن ﺣﯿـﺪر از ﻗﻄﻊ ﻣﺴﺎﻓﺖ ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﺼـﺪﯾﻖ اﮐﺒﺮ رﺳـﯿﺪ‪ ،‬و آواز ﻧﺎﻗﻪ رﺳﻮل ﺧـﺪا ﻣﺴـﻤﻮع آن ﻗـﺪوة اﻻوﻟﯿﺎء ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬ﺗﺎ رﺳـﯿﺪن ﻋﻠﯽ‬‫ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺗﻮﻗﻒ ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﺑﻌﺪ از آن از ﺷﯿﺮ ﺧﺪا اﺳﺘﻔﺴﺎر ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ اﻣﯿﺮي ﯾﺎ ﻣﺄﻣﻮر؟‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﺗﻮ اﻣﯿﺮي و ﻣﻦ از اﻣﺎرت ﻣﻌﺰول ﺷﺪم‪ ،‬ﯾﺎ ﺗﻮ ﺗﺎﺑﻊ و ﻣﺄﻣﻮري و ﻣﻦ اﻣﯿﺮ؟ ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﮔﻔﺖ‪» :‬ﻣﺄﻣﻮرم«‪.‬‬‫ﭘﺲ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﭘﯿﺶ از ﺗﺮوﯾﻪ ﺧﻄﺒﻪ ﺧﻮاﻧـﺪ و ﻣﻨﺎﺳـﮏ ﺣـﺞ ﺑﯿـﺎن ﻧﻤﻮد‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀـﯽ روز ﻧﺤﺮ ﺑﻨﺰد ﺟﻤﺮة اﻟﻌﻘﺒﻪ ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ‪ ،‬و ﮔﻔﺖ‪» :‬ﯾﺎ‬‫اﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬رﺳﻮل رﺳﻮل ﺧﺪاﯾﯿﻢ ﺑﺴﻮي ﺷﻤﺎ« ﭘﺮﺳﯿﺪﻧﺪ‪ :‬ﺑﭽﻪ ﺣﮑﻢ؟‪ ،‬ﭘﺲ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪310 :‬‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺳﯽ و ﭼﻬﻞ آﯾﻪ از ﺳﻮره ﺑﺮاﺋﺖ ﺑﺮ اﯾﺸﺎن ﺧﻮاﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ از آن ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫»أﻣﺮت ﺑﺄرﺑﻊ‪ :‬أن ﻻ ﯾﻘﺮب اﻟﺒﯿﺖ ﺑﻌـﺪ ﻫﺬا اﻟﻌﺎم ﻣﺸـﺮك‪ ،‬و ﻻ ﯾﻄﻮف ﺑﺎﻟﺒﯿﺖ ﻋﺮﯾﺎن‪ ،‬و ﻻ ﯾﺪﺧﻞ اﻟﺠﻨﮥ اﻻ ﮐﻞ ﻧﻔﺲ ﻣﺆﻣﻨﮥ‪ ،‬و أن ﻧﺘﻢ اﻟﯽ‬‫ﮐﻞ ذي ﻋﻬﺪ ﻋﻬﺪه«‪.‬‬‫و ﭘﻮﺷـﯿﺪه ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻮاﻓﻖ اﯾﻦ ﻓﻌﻞ ﺗﻮﻫﻢ ﻋﺰل را ﮔﻨﺠﺎﯾﺶ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺗﺎ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ آن ﺧﻮد ﭼﻪ رﺳـﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﻋﺰل ﺑﻌـﺪ از ﻧﺼﺐ اﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻨﺠﺎ‬‫ﻧﺼﺐ اﺻﻼ ﻣﺘﺤﻘﻖ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 148‬از ‪220‬‬‫و از ﺑﻌﺾ ﮐﺘﺐ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨـﺪ »ﻣﻌـﺎﻟﻢ«‪ ،‬و »ﺣﺴـﯿﻨﯽ«‪ ،‬و »ﻣﻌـﺎرج«‪ ،‬و »روﺿـﮥ اﻻﺣﺒـﺎب«‪ ،‬و »ﻣـﺪارج«‪ ،‬و »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴـﯿﺮ« ﭼﻨﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ‬‫ﻧﺨﺴﺖ آن ﺣﻀـﺮت ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼـﻠﻮة و اﻟﺘﺤﯿـﮥ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺻـﺪﯾﻖ را ﺑﻘﺮاءت اﻣﺮ ﻧﻤﻮده ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻌـﺪ از آن ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀـﯽ را ﺑـﺪان ﮐـﺎر ﻧـﺎﻣﺰد‬‫ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و اﯾﻦ دو اﺣﺘﻤﺎل دارد[‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﺑﮑﻤـﺎل ﺻـﺮاﺣﺖ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ »ﻣﻌﺎرج اﻟﻨﺒﻮة«‪ ،‬و »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴـﯿﺮ« ﻣﺜﻞ »روﺿـﮥ اﻻﺣﺒﺎب« و »ﻣـﺪارج اﻟﻨﺒﻮة« و »ﻣﻌﺎﻟﻢ« از‬‫ﻧﺴﺦ ﻣﻌﺘﺒﺮه اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ در اواﺋﻞ »ﻣﺮاﻓﺾ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻫﻨﮕـﺎم ﺗﺴﻮﯾـﺪ ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه ﻣﺎﻧﻨـﺪ‪» :‬ﺑﯿﻀـﺎوي«‪ ،‬و »ﻣﻌـﺎﻟﻢ«‪ ،‬و »ﻣـﺪارك« و »ﮐﺸـﺎف«‪ ،‬و »ﺟـﺎﻣﻊ اﻟﺒﯿـﺎن« و »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻧﻈﺎم ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري«‪ ،‬و‬‫»ﺣﺴـﯿﻨﯽ« و »زاﻫﺪي«‪ ،‬و »ﻣﺸـﮑﺎة«‪ ،‬و »ﺷـﺮح ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري«‪ ،‬و »ﺷـﺮﺣﯿﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي«‪ ،‬و »ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري«‪ ،‬و »ﺗﯿﺴﯿﺮ اﻟﻘﺎري«‪ ،‬و‬‫»ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ«‪ ،‬و »ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ«‪ ،‬و »ﺑﺴﺘﺎن أﺑﯽ اﻟﻠﯿﺚ«‪ ،‬و »ﺷﻤﺎﺋﻞ ﺗﺮﻣﺬي« و »ﺳﻔﺮ اﻟﺴﻌﺎدة« و ﺷﺮح آن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪311 :‬‬‫و »ﺳـﻨﻦ اﻟﻬﺪي« و »ﺷـﻔﺎء« ي ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﯿﺎض‪ ،‬و »ﺷـﺮح ﻣﻮاﻗﻒ«‪ ،‬و »ﺷـﺮح ﻃﻮاﻟﻊ اﻻﻧﻮار«‪ ،‬و »ﺷـﺮح ﺗﺠﺮﯾﺪ«‪ ،‬و »ﺷﺮح ﻋﻘﺎﺋﺪ«‪ ،‬و »ﺗﮑﻤﯿﻞ‬‫اﻻﯾﻤـﺎن«‪ ،‬و »رﺳـﺎﻟﻪ ﻗﻄﺐ رﺑﺎﻧﯽ ﺣﻀـﺮت ﺷـﯿﺦ اﺣﻤـﺪ ﺳـﺮﻫﻨﺪي ﻗـﺪس ﺳـﺮه« و »ﻧﻮاﻓﺾ اﻟﺮواﻓﺾ ﻣﺮزا ﻣﺨـﺪوم«‪ ،‬و »ﻣﺮﻗﻖ اﻟﻘﻠﻮب«‪ ،‬و‬‫»ﺗﺤﻘﯿﻖ« و »ﺣﺴﺎﻣﯽ«‪ ،‬و »ﻓﺘﺎوي ﻋﺎﻟﻤﮕﯿﺮي«‪ ،‬و »ﺑﺮﻫﺎن ﺷـﺮح ﻣﻮاﻫﺐ رﺣﻤﺎن« و »ﻫﺪاﯾﻪ«‪ ،‬و »ﮐﻔﺎﯾﻪ ﺷـﻌﺒﯽ«‪ ،‬و »ﻣﻌﺪن اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ ﺷـﺮح ﮐﻨﺰ‬‫اﻟﺪﻗﺎﺋﻖ« و »ﺟﺬب اﻟﻘﻠﻮب اﻟﯽ دﯾﺎر اﻟﻤﺤﺒﻮب«‪ ،‬و »ﻣﺪارج اﻟﻨﺒﻮة«‪ ،‬و »ﻣﻌﺎرج اﻟﻨﺒﻮة«‪ ،‬و »روﺿﮥ اﻻﺣﺒﺎب«‪ ،‬و »ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺴﺘﻘﺼﯽ«‪.‬‬‫و »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴـﯿﺮ«‪ ،‬و »رﺳـﺎﻟﻪ ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﺧﻠﻔـﺎء«‪ ،‬و »ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻣﺮﺗﻀﻮي« و »ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان«‪ ،‬و »ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﻄﺐ ﺷﺎﻫﯽ«‪ ،‬و »اﺻﻮل ﮐﻠﯿﻨﯽ« و ﺑﻌﻀـﯽ‬‫رﺳﺎﺋﻞ دﯾﮕﺮ رﻓﻀﻪ‪ ،‬ﻣﻄﻤﺢ ﻧﻈﺮ ﺗﻔﺤﺺ داﺷﺘﻪ‪ ،‬اﺣﺎدﯾﺚ و اﺧﺒﺎر و اﻗﻮال ﻋﻠﻤﺎي اﺧﯿﺎر‪ ،‬و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﺬاﻫﺐ‪ ،‬و اﺧﺘﻼف و اﺣﻮال ﺑﺰرﮔﺎن و‬‫ﻗﺼﺺ اﺳﻼف ﮐﻪ در اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﻣﻨﻘﻮل ﺷﺪه‪ ،‬ﻫﻤﻪ را از ﮐﺘﺐ ﻣﺬﮐﻮره ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻫﻢ ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ در آﻧﮑﻪ »ﻣﻌﺎرج اﻟﻨﺒﻮة« و »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴﯿﺮ« از ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻫﻢ در »ﻣﺮآة اﻻﺳﺮار«‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﺎه ]‪ [1‬وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ در »رﺳﺎﻟﻪ اﻧﺘﺒﺎه« از آن ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده‪ ،‬از »روﺿﮥ اﻟﺼﻔﺎ« و »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴﯿﺮ« ﺑﺘﮑﺮار‬‫ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]در ﻣﺠﻠـﺪ ﺛﺎﻧﯽ »روﺿـﮥ اﻻﺣﺒﺎب« و »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴـﯿﺮ« ﻣﯽﻧﻮﯾﺴـﺪ ﮐﻪ ﭼﻮن ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻔﺎن رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺷـﺮﺑﺖ ﺷـﻬﺎدت ﭼﺸـﯿﺪ ﺟﻨﺎب‬‫وﻻﯾﺘﻤﺂب ﻋﻠﯽ ]‪ [1‬ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﻟﺪﻫﻠﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1176‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪312 :‬‬‫ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ در ﺧﺎﻧﻪ ﺧﻮد ﻧﺸﺴﺖ و در اﺧﺘﻼط را ﺑﺎ ﻣﺮدم ﻣﻦ ﮐﻞ اﻟﻮﺟﻮه درﺑﺴﺖ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﺮآة اﻻﺳﺮار« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]در »روﺿﮥ اﻟﺼـﻔﺎ« ﻣﺴـﻄﻮر اﺳﺖ‪ :‬ﺑﻌﺪ از ﺷـﻬﺎدت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺣﺴﻦ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳﻔﯿﺎن ده ﺳﺎﻟﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﻤﺎﻟﮏ‬‫ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﭘﺎﻧﺰدﻫﻢ رﺟﺐ در ﺳﺎل ﺷـﺼﺖ ﻫﺠﺮي ﺑﻤﺮض ﻃﺎﻋﻮن در دﻣﺸﻖ وﻓﺎت ﯾﺎﻓﺖ وﻻدﺗﺶ ﭘﯿﺶ از ﺑﻌﺜﺖ ﺑﻪ ﭘﻨـﺞ ﺳﺎل ﺑﻮد‪ ،‬در ﺳﺎل ﭘﻨﺠﻢ از‬‫ﻫﺠﺮت اﯾﻤﺎن آورده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﺮآة اﻻﺳﺮار« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]و در »روﺿﮥ اﻟﺼـﻔﺎ« و »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴﯿﺮ« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬در زﻣﺎن ﺧﻼﻓﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺳﻪ دﺧﺘﺮ ﯾﺰدﺟﺮد ﺷﻬﺮﯾﺎر را‬‫اﺳﯿﺮ ﮐﺮده آورده ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻫﺮ ﺳﻪ را ﻋﻠﯽ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ در ﺣﺼﻪ ﺧﻮد ﮔﺮﻓﺖ ‪.‬‬
‫و ﻋﻼـوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﮐـﺎﺗﺐ ﺟﻠﺒﯽ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑـﺂﻧﮑﻪ ﮐﺘـﺎب »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴـﯿﺮ« از ﮐﺘﺐ ﻣﻤﺘﻌﻪ ﻣﻌﺘﺒﺮه اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 149‬از ‪220‬‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫] »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴـﯿﺮ ﻓﯽ أﺧﺒﺎر أﻓﺮاد اﻟﺒﺸـﺮ« ﻓﺎرﺳﯽ ﻟﻐﯿﺎث اﻟﺪﯾﻦ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻫﻤﺎم اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻤـﺪﻋﻮ ﺑﺨﻮاﻧﺪ اﻣﯿﺮ و ﻫﻮ ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﺒﯿﺮ ﻟﺨﺼﻪ ﻣﻦ ﺗﺎرﯾﺦ‬‫واﻟﺪه ]‪ [2‬اﻟﻤﺴﻤﯽ ب »روﺿﮥ اﻟﺼﻔﺎ« و زاد ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬أﻟﻔﻪ ﺑﺎﻟﺘﻤﺎس ﺧﻮاﺟﻪ ﺣﺒﯿﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ أﻋﯿﺎن دوﻟﮥ ﺷﺎه ]‪ [1‬ﻏﯿﺎث اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺨﻮاﻧﺪ‬‫ﻣﯿﺮ اﻟﻤﻮرخ ﻟا ﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (942‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺆﻟﻒ »روﺿﮥ اﻟﺼﻔﺎ« اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﻤﯿﺮ ﺧﻮاﻧﺪ ﻟﯿﺲ واﻟﺪا ﻟﻐﯿﺎث اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻞ ﻫﻮ واﻟﺪ أﻣﻪ‪ ،‬و ﻏﯿﺎث اﻟﺪﯾﻦ ﺳﺒﻄﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪313 :‬‬‫اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﺣﯿﺪر اﻟﺼـﻔﻮي ﺳـﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺗﺴﻊ ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ اﻧﻪ ﺷﺮع أوﻻ ﺑﺎﻟﺘﻤﺎس ﻣﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ اﻣﯿﺮ ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬و ﻟﻤﺎ‬‫ﻗﺘـﻞ و ﻧﺼﺐ ﻣﮑﺎﻧﻪ درﻣﺶﺧﺎن ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ﺷﺎه اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‪ ،‬اﺳـﺘﻤﺮ ﻋﻠﯽ ﺗﺎﻟﯿﻔﻪ اﻟﯽ أن أﺗﻤﻪ و أﻫـﺪاه إﻟﯿﻪ واﻟﯽ ﺣﺒﯿﺐ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤـﺬﮐﻮر‪ ،‬و ذﻟﮏ‬‫ﺑﻌـﺪ ﻣـﺎ ﮐﺘﺐ ﺗﺎرﯾﺨﻪ اﻟﻤﺴـﻤﯽ ب »ﺧﻼﺻـﮥ اﻻﺧﺒﺎر« و رﺗﺐ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻤﺴـﻤﯽ ب »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴـﯿﺮ« ﻋﻠﯽ اﻓﺘﺘﺎح و ﺛﻼث ﻣﺠﻠـﺪات‪ ،‬و‬‫اﺧﺘﺘﺎم اﻻﻓﺘﺘﺎح ﻓﯽ اول اﻟﺨﻠﻖ‪.‬‬‫و اﻟﻤﺠﻠﺪ اﻻول‪ :‬ﻓﯽ اﻻﻧﺒﯿﺎء و اﻟﺤﮑﻤﺎء و ﻣﻠﻮك اﻻواﺋﻞ و ﺳﯿﺮة ﻧﺒﯿﻨﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼﻠﻮة و اﻟّﺴﻼم و اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﺮاﺷﺪﯾﻦ‪.‬‬‫و اﻟﻤﺠﻠﺪ اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ :‬ﻓﯽ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ‪ ،‬و ﺑﻨﯽ أﻣّﯿﮥ و ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬و ﻣﻦ ﻣﻠﮏ ﻓﯽ ﻋﺼﺮ ﻫﺆﻻء‪.‬‬‫و اﻟﻤﺠﻠـﺪ اﻟﺜـﺎﻟﺚ‪ :‬ﻓﯽ ﺧﻮاﻗﯿﻦ اﻟﺘﺮك‪ ،‬و ﺟﻨﮑﯿﺰ و اوﻻـده‪ ،‬و ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻤﻠﻮك ﻓﯽ ﻋﺼـﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﺗﯿﻤﻮر و اوﻻده‪ ،‬و ﻇﻬﻮر اﻟﺼـﻔﻮﯾﮥ و ﻧﺒـﺬة‬‫ﯾﺴﯿﺮة ﻣﻦ ذﮐﺮ آل ﻋﺜﻤﺎن‪.‬‬‫و اﻻﺧﺘﺘﺎم‪ :‬ﻓﯽ ﻋﺠﺎﺋﺐ اﻻﻗﺎﻟﯿﻢ و ﻧﻮادر اﻟﻮﻗﺎﺋﻊ‪.‬‬‫و ﻫﻮ ﻓﯽ ﺛﻼث ﻣﺠﻠﺪات ﮐﺒﺎر ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﻤﺘﻌﮥ اﻟﻤﻌﺘﺒﺮة‪ ،‬اﻻ اﻧﻪ اﻃﺎل ﻓﯽ وﺻﻒ اﺑﻦ ﺣﯿﺪر‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻫﻮ ﻣﻘﺘﻀـﯽ ﺣﺎل ﻋﺼـﺮه و ﻫﻮ ﻣﻌﺬور‬‫ﻓﯿﻪ ﺗﺠﺎوز اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ و ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ ]‪[2‬‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﭘﻨﺠﻢ از أدﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ]‪ [1‬اﻟﺸﺎه اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺼﻔﻮي ﻣﺆﺳﺲ اﻻﺳﺮة اﻟﺼﻔﻮﯾﮥ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫ﺳﻨﮥ )‪(930‬‬‫]‪ [2‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪1/629‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪314 :‬‬‫ﺑﺎﺑﻦ ﻋﻘﺪة در ﮐﺘﺎب »اﻟﻮﻻﯾﮥ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ اﻟﺴﯿﺪ ]‪ [1‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻃﺎوس ﻃﺎب ﺛﺮاه ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﯿﻘﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺜﻨﯽ ﺑﻦ اﻟﻘـﺎﺳﻢ اﻟﺤﻀـﺮﻣﯽ ﻋﻦ ﻫﻼل ﺑﻦ أﯾﻮب اﻟﺼـﯿﺮﻓﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﮐﺜﯿﺮ اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺳـﻌﺪ ﺑﻦ زرارة‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اوﺣﯽ اﻟﯽ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ‪ :‬أﻧﻪ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﺳﯿﺪ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺎﺋﺪ‬‫اﻟﻐﺮ اﻟﻤﺤﺠﻠﯿﻦ ]‪.[2‬‬‫از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﻌﺪ ارﺷﺎد‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫اﯾﻨﻬﻢ ارﺷـﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ ﺣﻖ ﺗﻌـﺎﻟﯽ وﺣﯽ ﮐﺮده ﺑﺴﻮي ﻣﻦ در ﻋﻠﯽ‪ :‬ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐﻪ او اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﺳـﯿﺪ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺎﺋـﺪ اﻟﻐﺮ اﻟﻤﺤﺠﻠﯿﻦ‬‫اﺳﺖ ]‪.[3‬‬‫و ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از اﯾﻦ أوﺻﺎف ﺟﻠﯿﻠﻪ ﺑﺮاي دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﺛﺒﻮت اﻣﺎرت و اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﮐﺎﻓﯽ و‬‫ﺑﺮاي داء ﻋﻀﺎل ]‪ [1‬اﻟﺴﯿﺪ اﺑﻦ ﻃﺎوس‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (664‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 150‬از ‪220‬‬‫]‪ [2‬اﻟﯿﻘﯿﻦ‪ :‬اﻟﺒﺎب )‪(37‬‬‫]‪[3‬‬‫ﻗﺎل ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﺼﻐﯿﺮ«‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻻﺷﻌﺮي اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺠﺎﺷﻊ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‬‫ﺑﻬﻤﺪان ﺳﻨﮥ )‪ -(235‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﺳﻮادة اﻟﺮازي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻫﻼل ﺑﻦ اﺑﯽ ﺣﻤﯿﺪ اﻟﻮزان‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﮑﯿﻢ اﻟﺠﻬﻨﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ أوﺣﯽ اﻟﯽ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﺛﻠﺜﮥ أﺷﯿﺎء ﻟﯿﻠﮥ اﺳﺮي ﺑﯽ‪ :‬اﻧﻪ ﺳﯿﺪ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و اﻣﺎم اﻟﻤﺘﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺎﺋﺪ اﻟﻐﺮ‬‫اﻟﻤﺤﺠﻠﯿﻦ«‪ .‬ﻟﻢ ﯾﺮوه ﻋﻦ ﻫﻼل اﻻ ﻋﯿﺴﯽ ﺗﻔﺮد ﺑﻪ ﻣﺠﺎﺷﻊ‪ -‬ﻣﻨﻪ ﻗﺪس ﺳﺮه ﻓﯽ ﻫﺎﻣﺶ اﻟﮑﺘﺎب‪-‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪315 :‬‬‫اﺧﺘﺮاع ﺷـﮑﻮك و ﺷـﺒﻬﺎت رﮐﯿﮑﻪ ﺷـﺎﻓﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟـﺎ ﮐﻪ اﯾﻦ اوﺻـﺎف ﺟﻠﯿﻠﻪ‪ ،‬و ﻧﺼﻮص ﺻـﺮﯾﺤﻪ ﻣﺠﺘﻤﻊ ﮔﺮدﯾـﺪه‪ ،‬ﺣﺠـﺎب ارﺗﯿـﺎب‬‫ﻣﺸﮑﮑﯿﻦ واﻻ ﻧﺼﺎب از روي ﻣﻌﻨﺎي ﻣﻘﺼﻮد از ﻓﻘﺮه‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ﺑﺮﮐﺸﯿﺪه‪.‬‬‫و اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ]‪ [1‬ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻧﺎﺻﺮ ﺳﺠﺴﺘﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻮﻻﯾﮥ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ اﻟﺴﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻃﺎوس ﻃﺎب ﺛﺮاه ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫]اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﯿﻦ ]‪ [2‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺒﺰاز‪ ،‬ﻓﯿﻤﺎ ﻗﺮئ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻘﺎﺿﯽ ]‪ [3‬اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻫﺎرون‬‫ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻀﺒﯽ اﻣﻼء ﻓﯽ ﺻـﻔﺮ ﺳﻨﮥ ﺛﻼث و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺳﻨﮥ‬‫ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫و أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﺮوﻃﯽ ]‪ ،[4‬ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺑﻬﺘﮥ ]‪ ،[5‬و أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴﻦ‬‫ﺑﻦ ﻫﺎرون ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [1‬اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻧﺎﺻﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (477‬ه‪ [2] .‬اﺑﻮ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﺒﺰاز‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ‬‫اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻨﻘﻮر اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ [3] (470‬اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﻟﻀﺒﯽ‪ :‬اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻫﺎرون اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (398‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻮ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﺸـﺮوﻃﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ ﻟﺴﺎن‬‫اﻟﻤﯿﺰان ج ‪ 5/371‬و ﻗﺎل‪ :‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (454‬ﻋﻦ ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﺳﻨﮥ‪ [5] .‬اﺑﻦ ﺑﻬﺘﻪ‪ :‬اﺑﻮ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ اﻟﺒﺰاز اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫ﺳﻨﮥ )‪ (374‬ه‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪316 :‬‬‫اﻟﻘﺎﺿﯽ اﻟﻀﺒﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﮐﻔﺎﻧﯽ ]‪ [1‬اﻟﻘﺎﺿﯽ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﺎ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻻﺷـﻌﺮي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﯽ‪ ،‬ﻗﺎل ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻤﺜﻨﯽ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻗﺎﺳﻢ‬‫اﻟﺤﻀﺮﻣﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻫﻼل ]‪ [3‬ﺑﻦ أﯾﻮب اﻟﺼﯿﺮﻓﯽ‪ ،‬ﻋﻦ‪ -‬أﺑﯽ ﮐﺜﯿﺮ ]‪ [4‬اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺳـﻌﺪ ﺑﻦ زرارة‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪،‬‬‫ﻓﻬﺬا آﺧﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺒﺰاز‪.‬‬‫و زاد اﻟﺸـﺮوﻃﯽ ﻓﯽ رواﯾﺘﻪ‪ :‬و ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬أوﺣﯽ اﻟﯽ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﺛﻼث‪ :‬اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﺳﯿﺪ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺎﺋﺪ‬‫اﻟﻐﺮ اﻟﻤﺤﺠﻠﯿﻦ«[‪.‬‬‫و ﻧﺒﺬي از ﻣﺤﺎﻣﺪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷﻨﯿﺪي و درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ دارﻗﻄﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ »اﻧﺴﺎب اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ« ﺑﺤﻖ او ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﮐﻪ اﺟﻤﺎع ﮐﺮدهاﻧﺪ اﻫﻞ ﮐﻮﻓﻪ‪ ،‬ﮐﻪ دﯾﺪه ﻧﺸﺪ از زﻣﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺗﺎ زﻣﺎن اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﺣﺎﻓﻆ ﺗﺮي از او ]‪.[5‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ ]‪ [6‬ﮐﺠﺮاﺗﯽ در »ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه از ﮐﺒﺎر ﺣﻔﺎظ اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﻮﺛﯿﻖ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﻣﺮدم او را‪ ،‬و‬‫ﺗﻀﻌﯿﻒ ]‪ [1‬اﺑﻦ اﻻﮐﻔﺎﻧﯽ‪ :‬اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﻐﺪادي ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (405‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺜﻨﯽ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺤﻀﺮﻣﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ :‬ﻋﺪ ﻣﻦ اﺻﺤﺎب اﻟﺼﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 151‬از ‪220‬‬‫]‪ [3‬ﻫﻼل ﺑﻦ أﯾﻮب اﻟﺼﯿﺮﻓﯽ ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪9/75‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻮ ﮐﺜﯿﺮ اﻻﻧﺼﺎري‪ :‬ذﮐﺮه اﺑﻦ اﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪ 9/429‬و ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻊ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻻﻧﺴﺎب ﻟﻠﺴﻤﻌﺎﻧﯽ‪ 394 :‬ﻣﻨﺸﻮر اﻟﻤﺴﺘﺸﺮق دس‬‫]‪ [6‬ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ اﻟﮑﺠﺮاﺗﯽ اﻟﻔﺘﻨﯽ اﻟﻬﻨﺪي اﻟﻤﻘﺘﻮل ﺳﻨﮥ )‪986 -(984‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪317 :‬‬‫او ﻧﮑﺮده ﻣﮕﺮ ﻋﺼﺮي ﻣﺘﻌﺼﺐ ]‪.[1‬‬‫و اﺑﻮ اﻟﻤﺆﯾـﺪ ﺧﻮارزﻣﯽ در »ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺴﺎﻧﯿـﺪ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﻪ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ ﻧﺴـﺨﮥ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ او ﺛﻘﻪ و ﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬و ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻪ ﻧﺤﻮ و‬‫ﻟﻐﺖ و ﻗﺮاءت‪ ،‬و ﻣﺘﻘﻦ در ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺣﺎﻓﻆ ﺑﺮاي روات آن ﺑﻮده و ﻣﺪار اﯾﻦ اﺳﺎﻧﯿﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ »ﻣﺴﺎﻧﯿﺪ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﻪ« ﺑﺮ او اﺳﺖ ]‪.[2‬‬‫و در ﻧﺴﺨﻪ دﯾﮕﺮ از ﺟﺎﻣﻊ »ﻣﺴﺎﻧﯿﺪ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ« ﺗﺼﻨﯿﻒ اﺑﻮ اﻟﻤﺆﯾﺪ ﺧﻮارزﻣﯽ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ زﯾـﺎد ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺠﻼن أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻬﻤـﺪاﻧﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ‬‫ﻋﻘﺪة‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ‪ :‬ﮐﺎن ﺟﺪه ﻋﺠﻼن ﻣﻮﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﻟﻮزﯾﺮ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﻟـﺪارﻗﻄﻨﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﺟﻤﻊ أﻫﻞ اﻟﮑﻮﻓﮥ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺮ ﻣﻦ زﻣﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد اﻟﯽ زﻣﻦ أﺑﯽ‬‫اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة أﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﻋﻦ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ أﯾﻀﺎ ﮐﺎن اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﯾﻌﻠﻢ ﻣﺎ ﻋﻨﺪ اﻟﻨﺎس و ﻻ ﯾﻌﻠﻢ اﻟﻨﺎس ﻣﺎ ﻋﻨﺪه‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ اﻟﻄﯿﺐ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻫﺮﺛﻤـﮥ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﺑﺤﻀـﺮة أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة و ﺑﺠﻨﺒﻪ ﻫﺎﺷـﻤﯽ‪ ،‬و ﻋﻨﺪه ﺣﻔﺎظ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻓﻘﺎل أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس‪:‬‬‫أﻧﺎ أﺣـﺪﺛﮑﻢ ﺛﻼﺛﻤﺎﺋـﮥ أﻟﻒ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻫﺬا دون ﻏﯿﺮﻫﻢ و ﺿـﺮب ﺑﯿﺪه ﻋﻠﯽ ﻇﻬﺮ اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ‪ [1] .‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت‪ 69 :‬ط‬‫ﻣﺼﺮ ‪1343‬‬‫]‪ [2‬ﺟﺎﻣﻊ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿﺪ ج ‪ 2/398‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪318 :‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ورد ﺑﻐﺪاد و ﺳﻤﻊ ﺑﻬﺎ ﻣﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﺳﻤﺎﻫﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺪم ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه و ﺣﺪث ﻋﻦ ﻗﺪﻣﺎء اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ و ﺳﻤﺎﻫﻢ‪.‬‬‫و روي ﻋﻨﻪ ﻟا ﺤﻔﺎظ اﻻﮐﺎﺑﺮ‪ ،‬ﮐﺎﺑﯽ ﺑﮑﺮ ]‪ [1‬اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ و ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [2‬ﺑﻦ اﻟﻤﻈﻔﺮ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬و اﺑﯽ‬‫ﺣﻔﺺ ﺑﻦ ﺷﺎﻫﯿﻦ‪ ،‬و ﺟﻤﺎﻋﮥ ﺳﻤﺎﻫﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬و اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻟﻘﺐ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬ﻟﻘﺐ ﺑﺬﻟﮏ ﺑﺘﻌﻘﺪه ﺑﯿﻦ اﻟﺼﺮف و اﻟﻨﺤﻮ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻌﻠﻢ اﻟﻘﺮآن و اﻻدب ﻓﯽ اﻟﮑﻮﻓﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن اﻟﺤﻔﺎظ إذا ﺗﺬاﮐﺮوا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺷﺮﻃﻮا أن ﻻ ﯾﺨﺮﺟﻮا ﻣﻦ أﺣﺎدﯾﺚ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﻣﺎت أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻣﻮﻟﺪه ﺳﻨﮥ أرﺑﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪.‬‬‫ﯾﻘﻮل أﺿـﻌﻒ ﻋﺒﺎد اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬و ﻣـﺪار أﮐﺜﺮ أﺣﺎدﯾﺚ ﻫـﺬه اﻟﻤﺴﺎﻧﯿـﺪ ﻋﻠﯽ اﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ[‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻣﺴﻌﻮد ﺳﺠﺴﺘﺎﻧﯽ از اﺟﻠﻪ ﺣﻔﺎظ‪ ،‬و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬و اﮐﺎﺑﺮ ﻣﻌﺘﺒﺮﯾﻦ و ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﺳﺒﺎق ﻣﻮﺛﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﺣﻔﺎظ ﻣﺘﻘﻨﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪،‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ از ﻋﺒﺎرت »اﻧﺴﺎب ﺳـﻤﻌﺎﻧﯽ« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﺳﺠﺰي ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺘﻘﻦ ﺑﻮده‪ ،‬و رﺣﻠﺖ ﮐﺮده ﺑﺴﻮي ﺧﺮاﺳﺎن‬‫و ﺟﺒﺎل و ﻋﺮاﻗﯿﻦ و ﺣﺠﺎز‪ ،‬و اﮐﺜﺎر ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﺮده و ﺑﺠﻤﻊ آن ﻣﺸـﻐﻮل ﺷـﺪه‪ ،‬و ﺟﻤﺎﻋﺖ ﮐﺜﯿﺮ از ﻣﺸﺎﯾـﺦ ﺳـﻤﻌﺎﻧﯽ رواﯾﺖ ﮐﺮده ﻧا ﺪ ﺑﺮاي‬‫ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ از او در ﻣﺮو‪ ،‬و ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر ]‪ [1‬اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﺳﻤﺎﻋﯿﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (370‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 152‬از ‪220‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(379‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪319 :‬‬‫و ا ﺻﺒ ﻬ ﺎ ن ] ‪. [ 1‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﺎﺑﻘﺎ از ﻋﺒﺎرت »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﺴﻌﻮد ﺳﺠﺰي ﺣﺎﻓﻆ اﺳﺖ‪ ،‬و رﺣﻠﺖ ﮐﺮده و ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و دﻗﺎق ]‪ [2‬ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ ﻧﺪﯾﺪم ﺟﯿﺪﺗﺮي از روي اﺗﻘﺎن‪ ،‬و ﻧﻪ ﺑﻬﺘﺮ از او از روي ﺿﺒﻂ ]‪[3‬‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﺷﺸﻢ از أدﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‪ :‬ﺧﻄﺒﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺬﮐﻮر‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﺷﺸﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺳﯿﺪ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ در ﮐﺘﺎب »ﺗﻮﺿﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﺮﺟﯿﺢ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ« ﺑﺮاي ﺻﺪر ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ از ﺟﻨﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﯾﻦ ﺧﻄﺒﻪ ﺷﺮﯾﻔﻪ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪:‬‬‫] »اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯽ آﻻﺋﻪ ﻓﯽ ﻧﻔﺴﯽ‪ ،‬و ﺑﻼﺋﻪ ﻓﯽ ﻋﺘﺮﺗﯽ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اﺳﺘﻌﯿﻨﻪ ﻋﻠﯽ ﻧﮑﺒﺎت اﻟﺪﻧﯿﺎ و ﻣﻮﺑﻘﺎت اﻵﺧﺮة‪ ،‬و أﺷﻬﺪ أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﻮاﺣـﺪ اﻻﺣـﺪ اﻟﻔﺮد اﻟﺼـﻤﺪ ﻟﻢ ﯾﺘﺨﺬ ﺻﺎﺣﺒﮥ و ﻻ وﻟﺪا و ﻻ ﺷـﺮﯾﮑﺎ و ﻻ ﻋﻤﺪا‪ ،‬و اﻧﯽ ﻋﺒﺪ ﻣﻦ ﻋﺒﯿﺪه‪ ،‬أرﺳـﻠﻨﯽ ﺑﺮﺳﺎﻟﺘﻪ اﻟﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﺧﻠﻘﻪ‪،‬‬‫ﻟﯿﻬﻠﮏ ﻣﻦ ﻫﻠﮏ ﻋﻦ ﺑﯿﻨﮥ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﻣﻦ ﺣﯽ ﻋﻦ ﺑﯿﻨﮥ‪ ،‬و اﺻﻄﻔﺎﻧﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ ﻣﻦ اﻻوﻟﯿﻦ و اﻵﺧﺮﯾﻦ‪ ،‬و اﻋﻄﺎﻧﯽ ﻣﻔﺎﺗﯿﺢ ﺧﺰاﺋﻨﻪ‪ ،‬و وﮐﺪ‬‫]‪ [1‬اﻻﻧﺴﺎب ﻟﻠﺴﻤﻌﺎﻧﯽ‪ 291 :‬ﻣﻨﺸﻮر دس ﻣﺮﺟﻠﯿﻮث ط ﺑﻐﺪاد‬‫]‪ [2‬اﻟﺪﻗﺎق‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(516‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 3/289‬ط اﻟﮑﻮﯾﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪320 :‬‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺰاﺋﻤﻪ‪ ،‬و اﺳﺘﻮدﻋﻨﯽ ﺳﺮه‪ ،‬و اﻣﺪﻧﯽ‪ ،‬ﻓﺎﺑﺼﺮت ﻟﻪ‪.‬‬‫ﻓﺄﻧـﺎ اﻟﻔﺎﺗـﺢ‪ ،‬و أﻧـﺎ اﻟﺨـﺎﺗﻢ‪ ،‬و ﻻ ﻗﻮة اﻻ ﺑﺎﻟﻠّﻪ‪ ،‬اﺗﻘﻮا اﻟﱠﻠﻪ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس ﺣﻖ ﺗﻘﺎﺗﻪ و ﻻ ﺗﻤﻮﺗﻦ اﻻ و أﻧﺘﻢ ﻣﺴـﻠﻤﻮن‪ ،‬و اﻋﻠﻤﻮا ان اﻟﱠﻠﻪ ﺑﮑﻞ ﺷـﯽء‬‫ﻣﺤﯿﻂ‪ ،‬و اﻧﻪ ﺳـﯿﮑﻮن ﻣﻦ ﺑﻌـﺪي أﻗﻮام ﯾﮑﺬﺑﻮن ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﯿﻘﺒﻞ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ أن أﻗﻮل ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻻ اﻟﺤﻖ‪ ،‬أو اﻧﻄﻖ ﺑﺄﻣﺮه اﻻ اﻟﺼﺪق‪ ،‬و ﻣﺎ‬‫آﻣﺮﮐﻢ اﻻ ﻣﺎ أﻣﺮﻧﯽ ﺑﻪ‪ ،‬و ﻻ أدﻋﻮﮐﻢ اﻻ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و َﺳَﯿْﻌَﻠُﻢ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﻇَﻠُﻤﻮا َأﱠي ُﻣﻨَْﻘَﻠٍﺐ َﯾﻨَْﻘﻠِﺒُﻮَن‬‫«‪.‬‬‫ﻓﻘﺎم إﻟﯿﻪ ﻋﺒﺎدة ]‪ [1‬ﺑﻦ اﻟﺼﺎﻣﺖ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬و ﻣﺘﯽ ذاك ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ؟ و ﻣﻦ ﻫﺆﻻء؟‬‫ﻋﺮﻓﻨﺎﻫﻢ ﻟﻨﺤﺬرﻫﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪» :‬أﻗﻮام ﻗﺪ اﺳﺘﻌﺪوا ﻟﻨﺎ ﻣﻦ ﯾﻮﻣﻬﻢ و ﺳﯿﻈﻬﺮون ﻟﮑﻢ إذا ﺑﻠﻐﺖ اﻟﻨﻔﺲ ﻣﻨﯽ ﻫﻬﻨﺎ« و أوﻣﺄ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺑﺎرك و ﺳﻠﻢ اﻟﯽ ﺣﻠﻘﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‬‫ﻋﺒـﺎدة‪ :‬إذا ﮐـﺎن ذﻟـﮏ ﻓـﺎﻟﯽ ﻣﻦ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ؟‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺑﺎرك و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﺴـﻤﻊ و اﻟﻄﺎﻋـﮥ ﻟﻠﺴﺎﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ ﻋﺘﺮﺗﯽ و‬‫اﻵﺧـﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﻧﺒﻮﺗﯽ‪ ،‬ﻓـﺎﻧﻬﻢ ﯾﺼـﺪوﻧﮑﻢ ﻋﻦ اﻟﻐﯽ‪ ،‬و ﯾـﺪﻋﻮﻧﮑﻢ اﻟﯽ اﻟﺨﯿﺮ‪ ،‬و ﻫﻢ أﻫـﻞ اﻟﺤﻖ و ﻣﻌـﺎدن اﻟﺼـﺪق‪ ،‬ﯾﺤﯿﻮن ﻓﯿﮑﻢ اﻟﮑﺘـﺎب و‬‫اﻟﺴﻨﮥ‪ ،‬و ﯾﺠﻨﺒﻮﻧﮑﻢ اﻻﻟﺤﺎد و اﻟﺒﺪﻋﮥ‪ ،‬و ﯾﻘﻤﻌﻮن ﺑﺎﻟﺤﻖ أﻫﻞ اﻟﺒﺎﻃﻞ‪ ،‬ﻻ ﯾﻤﯿﻠﻮن ﻣﻊ اﻟﺠﺎﻫﻞ‪.‬‬‫أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس ان اﻟﱠﻠﻪ ﺧﻠﻘﻨﯽ و ﺧﻠﻖ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻣﻦ ﻃﯿﻨـﮥ ﻟﻢ ﯾﺨﻠﻖ ﻣﻨﻬﺎ ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬ﮐﻨﺎ أول ﻣﻦ اﺑﺘﺪأ ﻣﻦ ﺧﻠﻘﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﺧﻠﻘﻨﺎ ﻧﻮر ﺑﻨﻮرﻧﺎ ﮐﻞ ﻇﻠﻤﮥ‪ ،‬و‬‫أﺣﯿﺎ ﺑﻨﺎ ﮐﻞ ﻃﯿﻨﮥ«‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﻫﺆﻻء ﺧﯿﺎر اﻣﺘﯽ‪ ،‬و ﺣﻤﻠـﮥ ﻋﻠﻤﯽ‪ ،‬و ﺧﺰاﻧـﮥ ﺳـﺮي‪ ،‬و ﺳﺎدة أﻫﻞ اﻻرض‪ ،‬اﻟـﺪاﻋﻮان اﻟﯽ اﻟﺤﻖ‪ ،‬اﻟﻤﺨﺒﺮون‬‫ﺑﺎﻟﺼـﺪق‪ ،‬ﻏﯿﺮ ﺷﺎﮐﯿﻦ و ﻻ ﻣﺮﺗﺎﺑﯿﻦ‪ ،‬و ﻻ ﻧﺎﮐﺼـﯿﻦ‪ ،‬و ﻻ ﻧﺎﮐﺜﯿﻦ‪ ،‬ﻫﺆﻻء اﻟﻬـﺪاة اﻟﻤﻬﺘـﺪون و اﻻﺋﻤـﮥ اﻟﺮاﺷـﺪون ]‪ [1‬ﻋﺒـﺎدة ﺑﻦ اﻟﺼﺎﻣﺖ اﺑﻮ‬‫اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﺨﺰرﺟﯽ اﻟﻘﺎﺿﯽ ﺑﺎﻟﻘﺪس و اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ او ﺑﺎﻟﺮﻣﻠﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (34‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪321 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 153‬از ‪220‬‬‫اﻟﻤﻬﺘـﺪي ﻣﻦ ﺟـﺎءﻧﯽ ﺑﻄـﺎﻋﺘﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﻀﺎل ﻣﻦ ﻋـﺪل ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﺟﺎءﻧﯽ ﺑﻌـﺪاوﺗﻬﻢ‪ ،‬ﺣﺒﻬﻢ اﯾﻤﺎن و ﺑﻐﻀـﻬﻢ ﻧﻔﺎق‪ ،‬ﻫﻢ اﻻﺋﻤـﮥ اﻟﻬﺎدﯾـﮥ و ﻋﺮي‬‫اﻻﺣﮑـﺎم اﻟﻮاﺛﻘـﮥ‪ ،‬ﺑﻬﻢ ﯾﺘﻢ اﻻﻋﻤﺎل اﻟﺼﺎﻟﺤـﮥ‪ ،‬و ﻫﻢ وﺻـﯿﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻻوﻟﯿﻦ و اﻵﺧﺮﯾﻦ‪ ،‬و اﻻرﺣﺎم اﻟﺘﯽ اﻗﺴـﻤﮑﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﺎ إذ ﯾﻘﻮل‪َ :‬و اﱠﺗُﻘﻮا‬‫اﻟﱠﻠَﻪ اﻟﱠِﺬي َﺗﺴﺎَﺋﻠُﻮَن ﺑ ِِﻪ َو اﻟ َْﺄْرﺣﺎَم ِإﱠن اﻟﱠﻠَﻪ ﮐﺎَن َﻋَﻠﯿُْﮑْﻢ َرﻗِﯿﺒًﺎ ]‪[1‬‬‫ﺛﻢ ﻧﺪﺑﮑﻢ اﻟﯽ ﺣﺒﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗُْﻞ ﻻ َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫]‪ [2‬ﻫـﻢ اﻟـﺬﯾﻦ أذﻫـﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ اﻟﺮﺟﺲ‪ ،‬و ﻃﻬﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻟﻨﺠﺲ‪ ،‬اﻟﺼـﺎدﻗﻮن إذا ﻧﻄﻘـﻮا‪ ،‬اﻟﻌـﺎﻟﻤﻮن إذا ﺳـﺌﻠﻮا‪ ،‬اﻟﺤـﺎﻓﻈﻮن ﻟﻤـﺎ اﺳـﺘﻮدﻋﻮا‪،‬‬‫ﺟﻤﻌﺖ ﻓﯿﻬﻢ اﻟﺨﻼل اﻟﻌﺸـﺮ ﻟﻢ ﺗﺠﻤﻊ اﻻ ﻓﯽ ﻋﺘﺮﺗﯽ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ :‬اﻟﺤﻠﻢ‪ ،‬و اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و اﻟﻨﺒﻮة‪ ،‬و اﻟﻨﺒﻞ‪ ،‬و اﻟﺴـﻤﺎﺣﮥ‪ ،‬و اﻟﺸـﺠﺎﻋﮥ‪ ،‬و اﻟﺼﺪق‪ ،‬و‬‫اﻟﻄﻬﺎرة‪ ،‬و اﻟﻌﻔﺎف‪ ،‬و اﻟﺤﮑﻢ‪.‬‬‫ﻓﻬﻢ ﮐﻠﻤﮥ اﻟﺘﻘﻮي‪ ،‬و وﺳـﯿﻠﮥ اﻟﻬﺪي‪ ،‬و اﻟﺤﺠﮥ اﻟﻌﻈﻤﯽ‪ ،‬و اﻟﻌﺮوة اﻟﻮﺛﻘﯽ‪ ،‬ﻫﻢ أوﻟﯿﺎؤﮐﻢ ﻋﻦ ﻗﻮل رﺑﮑﻢ و ﻋﻦ ﻗﻮل رﺑﯽ‪ ،‬ﻣﺎ أﻣﺮﺗﮑﻢ أﻻ ﻣﻦ‬‫ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼـﺮ ﻣﻦ ﻧﺼـﺮه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ‪ ،‬أوﺣﯽ اﻟﯽ رﺑﯽ ﻓﯿﻪ ﺛﻼﺛﺎ اﻧﻪ ﺳـﯿﺪ‬‫اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و اﻣـﺎم اﻟﺨﯿﺮة اﻟﻤﺘﻘﯿـﻦ‪ ،‬و ﻗﺎﺋـﺪ اﻟﻐﺮ اﻟﻤﺤﺠﻠﯿـﻦ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺑﻠﻐﺖ ﻋﻦ رﺑﯽ ﻣـﺎ اﻣﺮت‪ ،‬و اﺳـﺘﻮدﻋﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﮑﻢ‪ ،‬و اﺳـﺘﻐﻔﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﯽ و‬‫ﻟﮑﻢ«[‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﺧﻄﺒﻪ ﺑﻠﯿﻐﻪ ﻫﺪاﯾﺖ اﻧﺘﻤﺎء ﺑﮑﻤﺎل وﺿﻮح روﺷﻦ و ﭘﯿﺪا اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﻌﺪ ارﺷﺎد‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫و دﻋﺎي‪:‬‬‫»اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ«‬‫ارﺷـﺎد ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ‪» :‬وﺣﯽ ﮐﺮد ﺑﺴﻮي ﻣﻦ ﭘﺮوردﮔـﺎر ﻣﻦ در ﻋﻠﯽ ﺳﻪ اﻣﺮ را‪ ،‬ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐﻪ او »ﺳـﯿﺪ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ« و »اﻣﺎم ﺧﯿﺮه ﻣﺘﻘﯿﻦ« و »ﻗﺎﺋﺪ‬‫]‪ [1‬اﻟﻨﺴﺎء‪1 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺸﻮري‪23 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪322 :‬‬‫اﻟﻐﺮ اﻟﻤﺤﺠﻠﯿﻦ اﺳﺖ«‪.‬‬‫و ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ )و ﻻـ ﮐﻈﻬﻮر اﻟﻨـﺎر ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻢ( ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮑﯽ از اﯾﻦ اوﺻﺎف ﺟﻠﯿﻠـﮥ اﻟﺸﺄن و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺑﺎﻫﺮة اﻟﺒﺮﻫﺎن ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ وﺻﻒ دوم ﮐﻪ از آن اﻣﺎﻣﺖ آن ﺣﻀﺮت ﺑﻨﺺ ﺻﺮﯾﺢ واﺿﺢ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬از‬‫اﯾﻦ ﺧﻄﺒﻪ ﺷﺮﯾﻔﻪ اﻣﺎﻣﺖ ﺳﺎﺋﺮ اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻣﻌﺼﻮﻣﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪:‬‬‫اول‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ را ﺑﻌﺪ ﺧﻮد ﻣﺄﻣﻮر ﺑﻪ ﺳـﻤﻊ و ﻃﺎﻋﺖ اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴـ ﻼم ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺄﻣﻮر ﺑﺎﻻﻃﺎﻋﮥ ﺑﺎ وﺟﻮد ﻣﻘﺘﺪاي‬‫واﺟﺐ اﻻﻃﺎﻋـﺎت اﻣﺎم ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﮐﺴـﯽ را ﻣﺄﻣﻮر ﺑﻪ اﻃﺎﻋﺖ ﮐﺴـﯽ ﺳﺎﺧﺘﻦ دﻟﯿﻞ ﺻـﺮﯾﺢ ﺑﺮ ﺗﻔﻀـﯿﻞ و ﺗﺮﺟﯿـﺢ ﻣﻄﺎع ﺑﺮ ﻣﻄﯿﻊ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑـﺎ وﺟﻮد اﻓﻀـﻞ ﺧﻼـﻓﺖ ﻣﻔﻀﻮل ﻏﯿﺮ ﺻـﺤﯿﺢ‪ ،‬و ﺗﻔﻀـﯿﻞ ﻣﻔﻀﻮل ﻗﻄﻌﺎ ﻗﺒﯿـﺢ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ اﻣﺮ ﺑﻪ اﻃﺎﻋﺖ ﻋﻠﯽ اﻻﻃﻼق دﻟﯿﻞ ﻋﺼـﻤﺖ‬‫ﻣﻄﺎع اﺳﺖ‪.‬‬‫دوم‪ :‬آﻧﮑﻪ وﺻﻒ ﻋﺘﺮت ﺧﻮد ﺑﻪ »ﺳﺎﺑﻘﯿﻦ« دﻟﯿﻞ ﺗﻔﻀﯿﻞ اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺳﻮم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺑﯿـﺎن ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﻋﺘﺮت آن ﺟﻨﺎب ﺑﺎزﻣﯿﺪارﻧـﺪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ را از »ﻏﯽ«‪ ،‬و دﻋﻮت ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ اﯾﺸﺎن را ﺑﻪ »ﺧﯿﺮ«‪ .‬و آن دﻟﯿﻞ ﺻـﺮﯾﺢ‬‫اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم »آﻣﺮ ﺑـﺎﻟﻤﻌﺮوف و ﻧﺎﻫﯽ ﻋﻦ اﻟﻤﻨﮑﺮ« ﺑﺮاي ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ ﺑﺎ وﺻﻒ اﯾﺸﺎن ﺑﻌﺾ ﺻـﺤﺎﺑﻪ‬‫ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻋﮑﺲ ﻣﻮﺿﻮع و ﻗﻠﺐ ﻣﺸﺮوع ﻻزم آﯾﺪ‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم‪ :‬آﻧﮑﻪ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻫﻠﺒﯿﺖ آن ﺣﻀـﺮت »اﺣﯿﺎ« ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ در ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﮐﺘﺎب و ﺳـﻨﺖ را‪ ،‬و ﺑﺎزﻣﯿﺪارﻧﺪ اﯾﺸﺎن را از اﻟﺤﺎد و‬‫ﺑﺪﻋﺖ‪ ،‬و ﻗﻤﻊ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺑﺤﻖ اﻫﻞ ﺑﺎﻃﻞ را‪ .‬ﭘﺲ اﻓﻀﻠﯿﺖ اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم و ﻣﻘﺘﺪاﯾﯽ و ﻣﻄﺎع ﺑﻮدن اﯾﺸﺎن ﺑﺮاي ﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﮐﺎﻟﻨﻮر ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 154‬از ‪220‬‬‫ﺷﺎﻫﻖ اﻟﻄﻮر‪ ،‬ﺑﻮﺿﻮح‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪323 :‬‬‫و ﻇﻬﻮر رﺳﯿﺪ‪ ،‬و ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﻘﺪم ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ ﺣﻀﺮات‪ ،‬ﺑﺤﻘﯿﻘﺖ ﺳﻌﯽ در اﻃﻔﺎء ﻧﻮر »ﮐﺘﺎب و ﺳﻨﺖ«‪ ،‬و دﺧﻮل در اﻟﺤﺎد و ﺑﺪﻋﺖ‪،‬‬‫و ﻣﻨﻊ از ﻗﻤﻊ أﻫﻞ ﺑﺎﻃﻞ ﺑﻮده‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺗﺼـﺮﯾﺢ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺧﻠﻖ ﮐﺮده آن ﺣﻀـﺮت و اﻫﻠﺒﯿﺖ آن ﺣﻀﺮت را از ﻃﯿﻨﺘﯽ ﮐﻪ ﺧﻠﻖ ﻧﮑﺮده از آن‬‫ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن را‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﺻﺮﯾﺢ ﺑﺮ اﻓﻀﻠﯿﺖ اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم اﺳﺖ و اﻧﮑﺎر ﺑﺪﯾﻬﯽ را ﻋﻼج ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺗﺼﺮﯾﺢ آن ﺣﻀﺮت ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ‪» :‬ﻣﺎ اول ﮐﺴﯽ ﻫﺴﺘﯿﻢ ﮐﻪ ﭘﯿﺪا ﮐﺮده ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ از ﺧﻠﻖ ﺧﻮد« ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ در اﻓﻀﻠﯿﺖ اﻫﻠﺒﯿﺖ‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬ﻣﺜﻞ اﻓﻀﻠﯿﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬ﺗﻨﻮﯾﺮ ﻫﺮ ﻇﻠﻤﺖ ﺑﻪ »ﻧﻮر« اﯾﻦ ﺣﻀﺮات‪ ،‬و اﺣﯿﺎي ﻫﺮ ﻃﯿﻨﺖ ﺑﺎﯾﺸﺎن‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﻗﺎﻃﻊ ﺑﺮ اﻓﻀﻠﯿﺖ اﯾﻦ ﺣﻀﺮات اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺗﺼـﺮﯾﺢ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم »ﺧﯿـﺎر اﻣﺖ« آن ﺣﻀـﺮﺗﻨﺪ‪ ،‬ﻧﺺ ﻗـﺎﻃﻊ و ﺑﺮﻫـﺎن ﺳـﺎﻃﻊ ﺑﺮ ﺧﯿﺮﯾﺖ و‬‫اﻓﻀﻠﯿﺖ آن ﺣﻀﺮت اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻧﻬﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ از ﻗﻮل آن ﺣﻀـﺮت‪» :‬و ﺣﻤﻠـﮥ ﻋﻠﻤﯽ و ﺧﺰﻧـﮥ ﺳـﺮي« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم ﺣﺎﻣﻠﯿﻦ ﻋﻠﻢ »ﻧﺒﻮت«‪ ،‬و ﺧﺎزﻧﺎن‬‫اﺳـﺮار »رﺳـﺎﻟﺖ« ﺑﻮدﻧـﺪ ﻓﻮا ﻋﺠﺒﺎه ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺎ وﺟﻮد ﺣﺎﻣﻠﯿﻦ ﻋﻠﻢ »ﻧﺒﻮت« و ﺧﺎزﻧﺎن اﺳـﺮار »رﺳﺎﻟﺖ« ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻬﺮه از آن ﻧﺪاﺷـﺘﻨﺪ‪،‬‬‫ﺧﻠﯿﻔﻪ و اﻣﺎم ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺷﺪ!؟‬‫دﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ وﺻﻒ »ﺳـﺎدات أﻫﻞ اﻻرض« ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ در آﻧﮑﻪ اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم »ﺳﺎدات« أﻫﻞ ارﺿـﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎ وﺟﻮد »ﺳﺎده« ي‬‫أﻫﻞ أرض‪ ،‬ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ »ﺳﻮد« اﯾﺸﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﺘﻘﺪم ﺑﺮ اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺷﺪ؟! ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻓﻘﺮه‬‫»ﻫﺆﻻء اﻟﻬﺪاة اﻟﻤﻬﺘﺪون‪ ،‬و اﻻﺋﻤﮥ اﻟﺮاﺷﺪون«‬‫ﻧﺺ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪324 :‬‬‫اوﺿـﺢ و ﺑﺮﻫﺎن أﺟﻠﯽ اﺳﺖ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﺣﻀـﺮات اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم »ﻫﺎدﯾﺎن دﯾﻦ و اﺋﻤﻪ راﺷـﺪﯾﻦ« ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﻧﺺ ﺻـﺮﯾﺢ ﻗﺎﻃﻊ‬‫ﻟﺴﺎن ﻗﺎل و ﻗﯿﻞ‪ ،‬و داﻓﻊ وﺟﻮه ﺗﺄوﯾﻞ و ﺗﺴﻮﯾﻞ اﺳﺖ‪.‬‬‫دوازدﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻓﻘﺮه‬‫»اﻟﻤﻬﺘﺪي ﻣﻦ ﺟﺎءﻧﯽ ﺑﻄﺎﻋﺘﻬﻢ«‬‫ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ در اﯾﺠﺎب ﻃﺎﻋﺖ اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬ﻓﯿﮑﻮﻧﻮن ﻣﻄﺎﻋﯿﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﻻ ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ‪.‬‬‫ﺳﯿﺰدﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻓﻘﺮه‬‫»ﻫﻢ اﻻﺋﻤﮥ اﻟﻬﺎدﯾﮥ«‬‫ﻧﺺ ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫ﭼﻬﺎردﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ از ﻗﻮل آن ﺣﻀﺮت‪:‬‬‫»ﺟﻤﻌﺖ ﻓﯿﻬﻢ اﻟﺨﻼل اﻟﻌﺸﺮ ﻟﻢ ﺗﺠﻤﻊ اﻻ ﻓﯽ ﻋﺘﺮﺗﯽ«‪-‬‬‫اﻟـﺦ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ده ﺧﻼـل ﮐﻤـﺎل در ﻏﯿﺮ اﻫﻠـﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم ﺟﻤﻊ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﭘﺲ اﻓﻀـﻠﯿﺖ ﺣﻀـﺮات اﻫﻠﺒﯿﺖ در ﮐﻤـﺎل ﻇﻬﻮر و‬‫وﺿﻮح ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ‪.‬‬‫و از ﻗﻮل آن ﺣﻀﺮت‪:‬‬‫»أوﺣﯽ اﻟﯽ رﺑﯽ ﻓﯿﻪ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 155‬از ‪220‬‬‫اﻟﺦ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم »ﺳـﯿﺪ ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ« و »اﻣﺎم ﺧﯿﺮه ﻣﺘﻘﯿﻦ« و »ﻗﺎﺋﺪ اﻟﻐﺮ اﻟﻤﺤﺠﻠﯿﻦ«‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‬‫ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮑﯽ از اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اوﺻﺎف ﻣﺜﺒﺖ اﻓﻀﻠﯿﺖ و اﻣﺎﻣﺖ آن ﺟﻨﺎب ﺑﮑﻤﺎل ﺻﺮاﺣﺖ و ﻇﻬﻮر‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل آن ﺣﻀﺮت‪:‬‬‫»أﻗﻮام ﻗﺪ اﺳﺘﻌﺪوا ﻟﻨﺎ ﻣﻦ ﯾﻮﻣﻬﻢ‪ ،‬و ﺳﯿﻈﻬﺮون ﻟﮑﻢ إذا ﺑﻠﻐﺖ اﻟﻨﻔﺲ ﻣﻨﻬﺎ«‬‫ اﻟﺦ ﻣﻊ ﻗﻮل آن ﺣﻀﺮت‪:‬‬‫»و اﻧﻪ ﺳﯿﮑﻮن ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﻗﻮام ﯾﮑﺬﺑﻮن ﻋﻠﯽ«‪ -‬اﻟﺦ‪،‬‬‫واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻤﻠﻪ از اﺻـﺤﺎب آﻣﺎده ﺑﻐﺾ و ﻋـﺪاوت آن ﺟﻨﺎب و اﻫﻞ ﺑﯿﺖ اﻃﯿﺎب ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و وﻗﺖ وﻓﺎت آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺮاي ﻣﺮدم‬‫ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﺿـﻐﺎﺋﻦ دﯾﺮﯾﻨﻪ ﺧﻮدﻫﺎ از اﯾﻦ وﻗﺖ ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮدن ﮔﺮﻓﺘﻦ‪ ،‬و دروغ ﺑﺮ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﺮدم از اﯾﺸﺎن دروغ اﯾﺸﺎن را‬‫ﻗﺒﻮل ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و آن ﺣﻀﺮت آﯾﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪325 :‬‬‫َو َﺳَﯿْﻌَﻠُﻢ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﻇَﻠُﻤﻮا َأﱠي ُﻣﻨَْﻘَﻠٍﺐ َﯾﻨَْﻘﻠِﺒُﻮَن‬‫]‪ [1‬در ﺣﻖ اﯾﺸﺎن ﺗﻼوت ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻇﻬﺎر ﺑﻐﺾ و ﻋﺪاوت ﺑﻮﻗﺖ ﻗﺮب وﻓﺎت ﺳـﺮور ﮐﺎﺋﻨﺎت ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻻف اﻟﺘﺤﯿﺎت و اﻟﺘﺴـﻠﯿﻤﺎت از ﺷﯿﺨﯿﻦ و اﺗﺒﺎﻋﺸﺎن‬‫واﻗﻊ ﺷـﺪه‪ ،‬ﻧﻪ ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن‪ ،‬و اﮔﺮ ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ادﻋﺎي آن ﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﻧﺸﺎن اﯾﺸﺎن ﺑﺪﻫﻨﺪ ﮐﻪ آﻧﻬﺎ ﮐﺪام ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﻏﯿﺮ ﺷـﯿﺨﯿﻦ و‬‫اﺗﺒﺎﻋﺸـﺎن ﮐﻪ ﺑـﺎﻟﺨﺼﻮص )ﺣﯿﺚ ﻻـ ﯾﺸﺎرﮐﻬﻢ ﻫﺆﻻء( ﺑﻮﻗﺖ ﻗﺮب وﻓﺎت آن ﺣﻀـﺮت ﺑﻐﺾ و ﻋـﺪاوت ﺣﻀـﺮات اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم‬‫اﻇﻬـﺎر ﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬و دروغ ﺑﺮ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻬﺮ ﺻـﻮرت ﻣﻄﻠـﻮب اﻫـﻞ ﺣـﻖ‪ ،‬و ﺑﻄﻼـن ﺗﺰوﯾﻘـﺎت و‬‫ﺗﺴﻮﯾﻼت اﻫﻞ ﺳﻨﺖ در ﺗﺒﺠﯿﻞ و ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺳﯿﺪ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ در ﺻﺪر اﯾﻦ ﺧﻄﺒﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻟﺼﺪر ﻫﺬه اﻟﻘﺼﮥ ﺧﻄﺒﮥ ﺑﻠﯿﻐﮥ ﺑﺎﺣﺜﮥ ﻋﻠﯽ ﺧﻄﺒﮥ ﻣﻮاﻻﺗﻬﻢ ﻓﺎت ﻋﻨﯽ إﺳـﻨﺎدﻫﺎ و ﻫﯽ ﻫﺬه اﻟﺨﻄﺒﮥ اﻟﺘﯽ ﺧﻄﺒﻬﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ ﺣﯿﻦ ﻧﺰﻟﺖ‪ِ :‬إﱠﻧﻤﺎ َوﻟ ِﱡﯿُﮑُﻢ اﻟﱠﻠُﻪ َو َرُﺳﻮﻟ ُُﻪ َو اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا‬‫]‪،[2‬‬‫ﻓﻘﺎل‪» :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯽ آﻻﺋﻪ«‪-‬‬‫اﻟﺦ ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺧﻄﺒﻪ ﺑﻠﯿﻐﻪ اﺳﺖ و ﺑﺎﺣﺚ اﺳﺖ ﺑﺮ ﺧﻄﺒﻪ ﻣﻮاﻻت اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬و ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ رﺳﻮل‬‫ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آن را وﻗﺖ ﻧﺰول آﯾﻪ‪ِ :‬إﱠﻧﻤﺎ َوﻟ ِﱡﯿُﮑُﻢ اﻟﱠﻠُﻪ َو َرُﺳﻮﻟ ُُﻪ َو اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا‬‫‪ .‬ﭘﺲ ﺑﻌﺪ ﻇﻬﻮر ﻣﺪح اﯾﻦ ﺧﻄﺒﻪ از ﮐﻼم ﺳﯿﺪ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ و ﻧﺴﺒﺖ آن ﺑﺎﻟﻘﻄﻊ و اﻟﺠﺰم ﺑﺠﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻓﻮات‬‫اﺳﻨﺎد آن ﺿﺮري ﻧﻤﯽرﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬‫و ﺳـﯿﺪ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﻮﺿﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ« از اﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎي ﺳﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و از اﯾﻨﺠﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎه ﺳﻼﻣﮥ اﻟﱠﻠﻪ در »ﻣﻌﺮﮐﮥ اﻵراء« ﻗﺪرت‬‫ﺑﺮ ]‪ [1‬اﻟﺸﻌﺮاء‪227 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.55 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪326 :‬‬‫رد رواﯾﺖ او ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﻗﺒﻮل آن ﻧﻤﻮده و رواﯾﺖ ﮐﺘﺎب او را دﻟﯿﻞ رواﯾﺖ ﮐﺮدن ﺳـﻨﯿﺎن ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺪاﺋﺢ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم را‬‫زﯾـﺎدهﺗﺮ از ﺷـﯿﻌﯿﺎن ﮔﺮداﻧﯿـﺪه‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﺠﻮاب ﻗﻮل ﺻﺎﺣﺐ »ﺳﻢ اﻟﻔﺎر« ﮐﻪ اﯾﻦ اﺳﺖ ]ﺳـﺒﺤﺎن اﻟﱠﻠﻪ! ﻓﻀـﯿﻠﺘﯽ را ﮐﻪ ﺑﺮواﯾﺖ ﻓﺮﯾﻘﯿﻦ ﺛﺎﺑﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 156‬از ‪220‬‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻨﻘﺼﺖ ﻗﺮار داده‪ ،‬ﺗﻌﺮﯾﺾ ﺑﺂن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ[‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﺷﻬﺎب ﻟا ﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ در ﮐﺘﺎب »ﺗﻮﺿﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ« ﻧﻮﺷﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ‪» :‬ﻋﻠﻤﻨﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ أﻟﻒ ﺑﺎب‪ ،‬ﮐﻞ ﺑﺎب ﯾﻔﺘـﺢ ﻟﯽ أﻟﻒ ﺑﺎب«‪ .‬رواه اﻟﺼﺎﻟﺤﺎﻧﯽ ﺑﺄﺳـﻨﺎده‬‫ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ[‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫در »ﻣﻌﺮﮐـﮥ اﻵراء« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬رواﯾﺖ ﺻﺎﻟﺤﺎﻧﯽ ﮐﻪ از »ﺗﻮﺿـﯿﺢ اﻟـﺪﻻﺋﻞ« ﺳـﯿﺪ ﺷـﻬﺎب اﻟـﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﺘﺠﺸﻢ ﻧﻘﻠﺶ ﭘﺮداﺧﺖ‪ ،‬ﻣﺼﺪق ﻣﻌﺘﻘﺪ‬‫اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ و ﻣﮑﺬب ﻣﺰﻋﻮم ارﺑﺎب ﺗﺸـﯿﻊ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ از رواﯾﺖ ﻣﺬﮐﻮره ﭼﻮن آﻓﺘﺎب ﻧﯿﻤﺮوز درﺧﺸﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﻨﯿﺎن از ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺪاﺋﺢ‬‫ﺷـﺎه ﻣﺮدان زﯾـﺎدهﺗﺮ از ﺷـﯿﻌﯿﺎن رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﻧﻤﯽﺑﯿﻨﻨـﺪ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺑـﺎﺑﻮﯾﻪ ﻗﻤﯽ از ﺗﻌﻠﯿﻢ ﯾـﮏ ﺑـﺎب ﮔﺸﻮدن ﻫﺰار ﺑـﺎب رواﯾﺖ ﮐﺮده و‬‫ﺻﺎﻟﺤﺎﻧﯽ ﻫﺰار ﺑﺎب و ﮔﺸﻮدن ﻫﺰار ﺑﺎب از ﻫﺰار ﺑﺎب ﻧﻮﺷﺘﻪ‪.‬‬‫ﺑﺒﯿﻦ ﺗﻔـﺎوت ره از ﮐﺠﺎﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﮑﺠﺎ! ﺑﻠﯽ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻗﻠﺖ و ﮐﺜﺮت و ﻓﺮق ﯾﮏ و ﻫﺰار و ﻫﺰار و ﺻـﺪ ﻫﺰار‪ ،‬ﺗﻔﺎوﺗﯽ ﮐﻪ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﻟا ﺮواﯾﺘﯿﻦ‬‫اﺳﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺑﺎﺑﻮﯾﻪ ﺷـﯿﻌﯽ ﺑﺎﺿﺎﻓﻪ ﮐﺒﺮ ﺑﻄﻦ و اﻧﺘﻔﺎخ ﺷـﮑﻢ از ﻏﻼف ﺑﺮ آﻣﺪه‪ ،‬زﺑﺎن ﺑﻪ ﻫﺮزه دراﺋﯽ و ﺑﯿﻬﻮدهﺳـﺮاﯾﯽ ﮔﺸﻮد‪ ،‬و‬‫ﺻﺎﻟﺤـﺎﻧﯽ از دور ﺑﻮﺳﻪ زد و ﺑﺮ ﺗﻌﻠﯿﻢ ﻫﺰار ﺑـﺎب و اﻧﻔﺘـﺎح ﻫﺰار ﺑـﺎب از ﻫﺮ ﺑـﺎب اﮐﺘﻔﺎ ﻧﻤﻮد‪ ،‬آري ﻓﮑﺮ ﻫﺮ ﮐﺲ ﺑﻘـﺪر ﻫﻤﺖ او اﺳﺖ ‪-‬‬‫ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬
‫و ﺳﯿﺪ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺬﮐﻮر ﺳﺒﻂ ﻗﻄﺐ اﻟﺪﯾﻦ اﯾﺠﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﺗﻮﺿﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪327 :‬‬‫]و اﻧﯽ ﻗـﺪ وﺟـﺪت ﻫﺎﺗﯿﻦ اﻟﺒﯿﺘﯿﻦ ﺑﺸـﺮﯾﻒ ﺧﻂ ﺟـﺪي اﻻﻣﺎم اﻟﻤﺎﻟﮏ ﻣﻦ اﻟﺴـﻨﮥ ﺑﺎﻟﺰﻣﺎم‪ ،‬ﻗﻄﺐ اﻟﺤﻖ و اﻟﺪﯾﻦ اﻻﯾﺠﯽ روح روﺣﻪ ﻓﯽ دار‬‫اﻟّﺴﻼم‪:‬‬‫وﻻﯾﺘﯽ ﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻬﺎ ﺑﻠﻐﺖ اﻟﺬي أرﺟﻮه ﻣﻦ أﻣﻠﯽ‬‫ﺗﺤﻘﻘﺎ اﻧﻨﯽ ﻟﻮ ﻻ وﻻﯾﺘﻪ ﻣﺎ ﮐﺎن ذو اﻟﻌﺮش ﻣﻨﯽ ﻗﺎﺑﻼ ﻋﻤﻠﯽ ‪ .‬و در اول »ﺗﻮﺿﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ« اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﺮﻗﻮم اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﻤﻬﺬب اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻘﻤﻘﺎم‪ ،‬اﻻﻣﺎم اﻟﻤﻘﺪم‪ ،‬اﻟﻮﻟﯽ و اﻟﻬﻤﺎم اﻟﻤﮑﺮم‪ ،‬اﻟﺼﻔﯽ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ أﺳﺮار اﻟﺴﺒﺤﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬و ﻓﺎﺋﺾ اﻻﻧﻮار اﻟﺮﺣﻤﺎﻧﯿﮥ‪،‬‬‫اﻟﺤـﺒﯿﺐ ﻟﻠﻘﻠﻮب و اﻟﻨﺠﯿﺐ ﻣﻦ اﻟﻌﯿﻮب‪ ،‬ﻣﻨﻘـﺬ اﻟﺨﻼـﺋﻖ ﻣﻦ اﻟﻌﻼـﺋﻖ‪ ،‬و ﻣﺮﺷـﺪ اﻟﻄﺮاﺋﻖ اﻟﯽ اﻟﺤﻘـﺎﺋﻖ وارث اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻤﺤﻤﺪﯾـﮥ‪ ،‬و ﮐﺎﺷـﻒ‬‫اﻟﺮﻣﻮز اﻻﺣﻤﺪﯾـﮥ‪ ،‬ﺻـﻔﻮة ﺧﯿﺎر اﻟﺮﺟﺎل‪ ،‬ﻋﻔﻮة ﮐﺒﺎر اﻻﺑﻄﺎل‪ ،‬ﻋﻠﻢ اﻟﻬﺪي و ﻣﺼـﺒﺎح اﻟﺪﺟﯽ‪ ،‬ﻗﻄﺐ داﺋﺮة اﻟﻮﻻﯾﮥ‪ ،‬و ﺷـﻤﺲ ﺳـﻤﺎء اﻟﻬﺪاﯾﮥ‪،‬‬‫ﺳﻤﯽ ﺣﺒﯿﺐ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﺮﺷـﺪ اﻟﺪاﻋﯽ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬اﻟﺴـﯿﺪ ﺷـﻬﺎب اﻟﺤﻖ و اﻟﺸـﺮﯾﻌﮥ و اﻟﺼﺪق و اﻟﻄﺮﯾﻘﮥ و اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ أﮐﺮﻣﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻨﻌﯿﻢ‬‫اﻟﻠﻘﺎء اﻟﺴﺮﻣﺪ ان أوﻟﯽ ﻣﻘﺎل ﯾﻘﺎل ﺑﻤﻨﺎﻃﻖ اﻟﺒﯿﺎن و أﻋﻠﯽ ﻣﻨﺎل ﯾﻨﺎل ﺑﺤﻘﺎﺋﻖ اﻟﻌﯿﺎن ‪ -‬اﻟﺦ‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﻔﺘﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬اﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ »ﻋﻤﺪة« اﺑﻦ اﻟﺒﻄﺮﯾﻖ‪ ،‬در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺧﺒﺮﻧﺎ أﺣﻤﺪ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﺎوان‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [1‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻃﺎوان اﻟﺒﺰار اﻟﻮاﺳـﻄﯽ‬‫ﺳﻤﻊ ﻣﻨﻪ اﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (449‬ه‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪328 :‬‬‫اﻟﻌﻠﻮي اﻟﻌﺪل‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻋﻠﯽ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺒﺸﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﺮﻣﺎدي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ‪،‬‬‫ﻋﻦ اﺑﻦ ]‪ [3‬ﻟﻬﯿﻌﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺒﯿﺮة و ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ]‪ [4‬ﺳﻮادة‪ ،‬ﻋﻦ ﻗﺒﯿﺼﮥ ﺑﻦ ذوﯾﺐ ]‪ ،[5‬و أﺑﯽ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ان‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻧﺰل ﺑﺨﻢ‪ ،‬ﻓﺘﻨﺤﯽ اﻟﻨﺎس ﻋﻨﻪ و أﻣﺮ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬ﻓﺠﻤﻌﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ اﺟﺘﻤﻌﻮا ﻗﺎم ﻓﯿﻬﻢ و ﻫﻮ ﻣﺘﻮﺳـﺪ ﯾـﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫»أﯾﻬـﺎ اﻟﻨـﺎس‪ ،‬اﻧﻪ ﻗـﺪ ﮐﺮﻫﺖ ﺗﺨﻠﻔﮑﻢ ﻋﻨﯽ ﺣـﺘﯽ ﺧﯿـﻞ ﻟﯽ اﻧﻪ ﻟﯿﺲ ﺷـﺠﺮة أﺑﻐﺾ إﻟﯿﮑﻢ ﻣﻦ ﺷـﺠﺮة ﺗﻠﯿﻨﯽ«‪ ،‬ﺛﻢ ﻗـﺎل‪» :‬ﻟﮑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 157‬از ‪220‬‬‫ﻃﺎﻟﺐ اﻧﺰﻟﻪ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﺘﯽ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺮﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﮐﻤﺎ أﻧﺎ راض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻻ ﯾﺨﺘﺎر ﻋﻠﯽ ﻗﺮﺑﯽ و ﻣﺤﺒﺘﯽ ﺷﯿﺌﺎ« ﺛﻢ رﻓﻊ ﯾﺪﯾﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎﺑﺘﺪر ﻟا ﻨﺎس اﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﺒﮑﻮن و ﯾﺘﻀﺮﻋﻮن و ﯾﻘﻮﻟﻮن‪:‬‬‫ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! ﻣﺎ ﺗﻨﺤﯿﻨﺎ ﻋﻨﮏ اﻻ ﮐﺮاﻫﯿـﮥ ان ﻧﺜﻘﻞ ﻋﻠﯿﮏ‪ ،‬ﻓﻨﻌﻮذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﻦ ﺳـﺨﻂ رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺮﺿـﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻨﻬﻢ‬‫ﻋﻨﺪ ذﻟﮏ ]‪ [1] .[6‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺒﺸﺮ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻮاﺳﻄﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (324‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ اﻟﻌﺠﻠﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﻘﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (211‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ ﻟﻬﯿﻌﮥ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻟﻬﯿﻌﮥ ﺑﻦ ﻓﺮﻋﺎن اﻟﻘﺎﺿﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (174‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺳﻮادة‪ :‬ﺑﻦ ﺛﻤﺎﻣﮥ اﻟﺠﺬاﻣﯽ اﺑﻮ ﺛﻤﺎﻣﮥ اﻟﻤﺼﺮي ﻏﺮﯾﻖ اﻓﺮﯾﻘﯿﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (128‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬ﻗﺒﯿﺼﮥ ﺑﻦ ذؤﯾﺐ ﺑﻦ ﺣﻠﺤﻠﮥ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪87/(86‬‬‫]‪ [6‬اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ ﻻﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ‪26 -25 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪329 :‬‬‫از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻗﺒﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ‪» :‬ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻧﺎزل ﮐﺮده اﺳﺖ‬‫ﻋﻠﯽ را از ﻣﻦ ﺑﻤﻨﺰﻟﻪ ﻣﻦ از ﺧﻮد«‪ ،‬و ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﺰﻟﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب از ﺧـﺪا آن ﺟﻨﺎب ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ ﺧﻠﻖ از ﺟﺎﻧﺐ ﺧـﺪا اﺳﺖ و‬‫اﻓﻀـﻞ ﻧﺎس‪ ،‬و اﻋﻠﯽ و ارﻓﻊ اﯾﺸﺎن ﻧﺰد او ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺷﺄﻧﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻫﻢ ﺣﺎﮐﻢ ﺧﻠﻖ از ﺟﺎﻧﺐ رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و اﻓﻀﻞ ﻧﺎس ﺑﻌﺪ آن ﺟﻨﺎب ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻓﺮار از »ﻣﻮﻟﯽ« ﻣﻔﯿﺪ »اﻣﺎﻣﺖ« ﺑﺴﻮي ﻣﻌﺎﻧﯽ دﯾﮕﺮ وﺟﻬﯽ ﻧﺪارد‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﺸﺘﻢ از ادﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺷﺎﻣﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗـﺎل اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤـﺎن أﺑﻮ اﻟﺠﻮزاء ]‪ ،[1‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ]‪ [2‬ﺧﺎﻟـﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﮥ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﻮﺳـﯽ ]‪ [3‬ﺑـﻦ ﯾﻌﻘـﻮب اﻟﺰﻣﻌﯽ و ﻫﻮ‬‫ﺻﺪوق‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻣﻬﺎﺟﺮ ﺑﻦ ﻣﺴـﻤﺎر‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﺑﻨﺖ ﺳـﻌﺪ‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎﻫﺎ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ]‪ [1‬اﺑﻮ اﻟﺠﻮزاء‬‫اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ اﺑﯽ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﻨﻮﻓﻠﯽ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (246‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﮥ‪ -‬و ﻋﺜﻤﮥ اﻣﻪ ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ﻟﻠﺮازي ج ‪ 7/243‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﯾﻌﻘـﻮب اﻟﺰﻣﻌﯽ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ وﻫﺐ ﺑﻦ زﻣﻌـﮥ اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﺰﻫﺮي ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ اﺑﯽ ﺣـﺎﺗﻢ اﻟﺮازي ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌـﺪﯾﻞ ج‬‫‪8/167‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪330 :‬‬‫ﯾﻮم اﻟﺠﺤﻔﮥ و أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺨﻄﺐ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬اﻧﯽ وﻟﯿﮑﻢ«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﺻﺪﻗﺖ‪.‬‬‫ﻓﺮﻓﻊ ﯾﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻫﺬا وﻟﯿﯽ و اﻟﻤﺆدي ﻋﻨﯽ‪ ،‬و ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻣﻌﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬و ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ‪.‬‬‫ﺛﻢ‬‫رواه اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﻌﻘﻮب ]‪ [1‬ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻬﺠﺮ ﺑﻦ ﻣﺴـﻤﺎر‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻧﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم وﻗﻒ ﺣﺘﯽ ﻟﺤﻘﻪ‬‫ﻣﻦ ﺑﻌﺪه و أﻣﺮ ﺑﺮد ﻣﻦ ﮐﺎن ﺗﻘﺪم‪ ،‬ﻓﺨﻄﺒﻬﻢ اﻟﺤﺪﯾﺚ ]‪.[[2‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 158‬از ‪220‬‬‫و اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﻧﺴﺎﺋﯽ ﻫﻢ در ﮐﺘﺎب »ﺧﺼﺎﺋﺺ« وارد ﮐﺮده‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫]أﺧﺒﺮﻧﯽ اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ زﮐﺮﯾﺎ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺴﺠﺴـﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ]‪ ،[3‬ﻗـﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ]‪ ،[4‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﻌﻦ‬‫]‪ ،[5‬ﻗـﺎل‪ :‬ﺛﻨﯽ ﻣﻮﺳـﯽ ]‪ [6‬ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻤﻬـﺎﺟﺮ ﺑﻦ ﻣﺴـﻤﺎر‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸـﮥ ﺑﻨﺖ ﺳـﻌﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﺪ‪ [1] ،‬ﯾﻌﻘـﻮب ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐـﺜﯿﺮ‬‫اﻟﻤـﺪﻧﯽ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﻤﻘﺮي ]‪ [2‬اﻟﺒﺪاﯾـﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾـﮥ ج ‪ [3] 5/212‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺒﺰار اﻟﺒﻐـﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪ (255‬ه‪ [4] .‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﻤﻨـﺬر ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺰاﻣﯽ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ [5] (236‬ﻫﻮ ﻣﻌﻦ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻻﺷﺠﻌﯽ اﺑﻮ ﯾﺤﯿﯽ‬‫اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (198‬ه ]‪ [6‬ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺰﻣﻌﯽ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (158‬ه ﻋﺒﻘـﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣـﮥ اﻻﺋﻤﮥ‬‫اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪331 :‬‬‫و ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺧﻄﺐ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬أﻣﺎ ﺑﻌﺪ‪ :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس ﻓﺎﻧﯽ وﻟﯿﮑﻢ«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺻﺪﻗﺖ‪.‬‬‫ﺛﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻫﺬا وﻟﯿﯽ و اﻟﻤﺆدي ﻋﻨﯽ‪ ،‬وال اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﻋﺎداه« ]‪[[1‬‬‫از اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻘﺮﯾﻨﻪ ﻟﻔﻆ »و اﻟﻤﺆدي ﻋﻨﯽ« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮاد از ﻟﻔﻆ »وﻟﯽ« ﻣﺤﺐ و ﻧﺎﺻﺮ و اﺷﺘﺒﺎه آن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺮاد از آن »ﺧﻠﯿﻔﻪ‬‫و اﻣﺎم« اﺳﺖ ﮐﻪ اداي اﺣﮑﺎم از ﺟﺎﻧﺐ رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﮐﺎر او اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺻﺮﯾﺢﺗﺮ از اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ آن را ﻫﻢ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ در »ﺗﺎرﯾﺦ« ﺧﻮد وارد ﮐﺮده‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻻﻣﺎم أﺣﻤﺪ‪ :‬ﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ آدم‪ ،‬و اﺑﻦ ]‪ [2‬أﺑﯽ ﺑﮑﯿﺮ‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﺛﻨﺎ اﺳﺮاﺋﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺒﺸﯽ ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة‪.‬‬‫ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ آدم‪ :‬و ﮐﺎن )أي ﺣﺒﺸﯽ ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة( ﻗﺪ ﺷﻬﺪ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻋﻠﯽ ﻣﻨﯽ و أﻧﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺆدي ﻋﻨﯽ اﻻ أﻧﺎ أو ﻋﻠﯽ« ]‪.[[3‬‬‫از اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ‪:‬‬‫»ادا ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ از ﺟﺎﻧﺐ ﻣﻦ‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﻣﻦ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ« و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺗﺄدﯾﻪ از ﺟﺎﻧﺐ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣﻨﺤﺼـﺮ در ذات ﺷﺮﯾﻒ‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﺷﺪ ﮐﻪ »ﺧﻠﯿﻔﻪ و اﻣﺎم« ﻏﯿﺮ آن ﺟﻨﺎب ﺑﺎﺷﺪ ﭼﻪ ﮐﺎر »ﺧﻠﯿﻔﻪ و اﻣﺎم« ]‪ [1‬اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ ﻟﻠﻨﺴﺎﺋﯽ‪:‬‬‫‪25‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻈﺎﻫﺮ أﻧﻪ اﺑﻮ زﮐﺮﯾﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺑﮑﯿﺮ اﻟﻤﺨﺰوﻣﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(231‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 5/213‬و ج ‪ 7/356‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪332 :‬‬‫ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ اﻣﻮر و ﺗﺄدﯾﻪ آن از ﺟﺎﻧﺐ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﮑﻨﺪ‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﺻـﻔﺖ ﻋﻤﺪه ﺻـﻔﺎت و اﻫﻢ ﺷـﻌﺎﺋﺮ ﺧﻠﯿﻔﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه اﯾﻦ ﺻـﻔﺖ ﻣﻨﺤﺼﺮ در ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻏﯿﺮ آن‬‫ﺟﻨﺎب ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺧﻠﯿﻔﻪ و اﻣﺎم ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﻧﻬﻢ از أدﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫دﻟﯿﻞ ﺑﯿﺴﺖ و ﻧﻬﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻫﻤﺪاﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻮدة اﻟﻘﺮﺑﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﻤﺮاء ]‪ [1‬رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺧﺎدم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل ﺑﻌﺪ ﮐﺒﺮ ﺳﻨﻪ ﻟﻮاﺣﺪ ﻣﻦ رﻓﻘﺎﺋﻪ‪ :‬ﻻﺣﺪﺛﻨﮏ ﻣﺎ ﺳﻤﻌﺖ‬‫اذﻧﺎي و رأت ﻋﯿﻨﺎي‪ ،‬اﻗﺒﻞ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﺣﺘﯽ دﺧﻞ ﻋﻠﯽ ﻋﺎﺋﺸـﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻬﺎ‪» :‬ادﻋﯽ ﻟﯽ ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﺮب«‪ ،‬ﻓﺒﻌﺜﺖ اﻟﯽ أﺑﯽ‬‫ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﻓﺪﻋﺘﻪ ﻓﺠﺎء ﺣﺘﯽ ﮐﺎن ﮐﺮأي اﻟﻌﯿﻦ ﻋﻠﻢ أن ﻏﯿﺮه دﻋﯽ‪.‬‬‫ﻓﺨﺮج ﻣﻦ ﻋﻨـﺪﻫﺎ ﺣﺘﯽ دﺧﻞ ﻋﻠﯽ ﺣﻔﺼﮥ ﻓﻘﺎل ﻟﻬﺎ‪» :‬ادﻋﯽ ﻟﯽ ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﺮب«‪ ،‬ﻓﺒﻌﺜﺖ اﻟﯽ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻓﺪﻋﺘﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ إذا ﺻﺎر ﮐﺮأي اﻟﻌﯿﻦ ﻋﻠﻢ أن‬‫ﻏﯿﺮه دﻋﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 159‬از ‪220‬‬‫ﻓﺨﺮج ﻣﻦ ﻋﻨـﺪﻫﺎ ﺣﺘﯽ إذا دﺧـﻞ ﻋﻠﯽ أم ﺳـﻠﻤﮥ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ ﻣﻦ ﺧﯿﺮﻫﻦ‪ ،‬و ﻗﺎل‪» :‬ادﻋﯽ ﻟﯽ ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﺮب«‪ ،‬ﻓﺒﻌﺜﺖ اﻟﯽ ﻋﻠﯽ‪،‬‬‫ﻓـﺪﻋﺘﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗـﺎل ﻟﯽ‪» :‬ﯾـﺎ أﺑـﺎ اﻟﺤﻤﺮاء‪ ،‬رح اﺋﺘﻨﯽ ﺑﻤﺎﺋـﮥ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﻌﺮب‪ ،‬و ﺳﺘﯿﻦ ]‪ [1‬اﺑـﻮ اﻟﺤﻤﺮاء‪ ،‬ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و‬‫اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪9/363‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪333 :‬‬‫ﻣﻦ اﻟﻤﻮاﻟﯽ‪ ،‬و أرﺑﻌﯿﻦ ﻣﻦ أوﻻـد اﻟﺤﺒﺸـﮥ«‪ ،‬ﻓﻠﻤـﺎ اﺟﺘﻤﻊ اﻟﻨـﺎس‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬اﺋﺘﻨﯽ ﺑﺼـﺤﯿﻔﮥ ﻣﻦ أدﯾﻢ« ﻓﺄﺗﯿﺘﻪ ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻢ أﻗﺎﻣﻬﻢ ﻣﺜﻞ ﺻﻒ اﻟﺼـﻠﻮة‪،‬‬‫ﻓ ﻘﺎل ‪:‬‬‫»ﻣﻌﺎﺷـﺮ اﻟﻨﺎس‪ ،‬أ ﻟﯿﺲ اﻟﱠﻠﻪ أوﻟﯽ ﺑﯽ ﻣﻦ ﻧﻔﺴـﯽ‪ ،‬ﯾﺄﻣﺮﻧﯽ و ﯾﻨﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺎ ﻟﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ أﻣﺮ و ﻻ ﻧﻬﯽ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬أ ﻟﺴﺖ‬‫أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﮑﻢ‪ ،‬آﻣﺮﮐﻢ و أﻧﻬﺎﮐﻢ‪ ،‬ﻟﯿﺲ ﻟﮑﻢ ﻋﻠﯽ أﻣﺮ و ﻻ ﻧﻬﯽ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل »ﻣﻦ ﮐﺎن اﻟﱠﻠﻪ و أﻧﺎ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﯾﺄﻣﺮﮐﻢ و ﯾﻨﻬﺎﮐﻢ‪ ،‬ﻣﺎ ﻟﮑﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ أﻣﺮ و ﻻ ﻧﻬﯽ‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و‬‫اﻧﺼـﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ أﻧﺖ ﺷﻬﯿﺪي ﻋﻠﯿﻬﻢ أﻧﯽ ﻗﺪ ﺑﻠﻐﺖ و ﻧﺼﺤﺖ« ﺛﻢ أﻣﺮ ﻓﻘﺮأت اﻟﺼﺤﯿﻔﮥ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺛﻼﺛﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ‬‫ﺷﺎء أن ﯾﻘﯿﻠﻪ« ﺛﻼﺛﺎ ﻓﻘﻠﻨﺎ‪:‬‬‫ﻧﻌﻮذ ﺑـﺎﻟّﻠﻪ و ﺑﺮﺳﻮﻟﻪ ان ﻧﺴـﺘﻘﯿﻠﻪ )ﺛﻼﺛﺎ(‪ ،‬ﺛﻢ أدرج اﻟﺼـﺤﯿﻔﮥ‪ ،‬و ﺧﺘﻤﻬﺎ ﺑﺨﻮاﺗﯿﻤﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﺧـﺬ اﻟﺼـﺤﯿﻔﮥ إﻟﯿﮏ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﻧﮑﺚ ﻓﺎﺗﻞ‬‫ﺑﺎﻟﺼﺤﯿﻔﮥ‪ ،‬ﻓﺄﮐﻮن أﻧﺎ ﺧﺼﯿﻤﻪ«‪ ،‬ﺛﻢ ﺗﻼ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪َ :‬و ﻻ َﺗﻨُْﻘُﻀﻮا اﻟ َْﺄﯾْﻤﺎَن ﺑَْﻌَﺪ َﺗْﻮِﮐﯿِﺪﻫﺎ َو َﻗْﺪ َﺟَﻌﻠْﺘُُﻢ اﻟﱠﻠَﻪ َﻋَﻠﯿُْﮑْﻢ َﮐِﻔﯿًﻠﺎ ]‪[1‬‬‫ﻓﺘﮑﻮﻧﻮا ﮐﺒﻨﯽ اﺳﺮاﺋﯿﻞ إذ ﺷﺪدوا ﻋﻠﯽ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺸﺪد اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﺗﻼ‪َ :‬ﻓَﻤْﻦ َﻧَﮑَﺚ َﻓِﺈﱠﻧﻤﺎ َﯾﻨُْﮑُﺚ َﻋﻠﯽ َﻧْﻔِﺴِﻪ ]‪[2‬‬‫ اﻵﯾﮥ[‪.‬‬‫اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ از ﻧﺼﻮص ﻗﺎﻃﻌﻪ و ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﺳﺎﻃﻌﻪ اﺳﺖ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻣﺎﻣﺖ و اوﻟﻮﯾﺖ‬‫آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺘﺼـﺮف اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺻﺮاﺣﮥ ﺑﺎﯾﻦ ﺟﻤﺎﻋﻪ ﺣﺎﺿﺮﯾﻦ ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ‪» :‬ﻫﺮ ﮐﻪ ﺧﺪا و‬‫ﻣﻦ ﻣﻮﻻي او ﻫﺴﺘﻢ‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻي او اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻬﯽ و اﻣﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ او ﺷﻤﺎ را‪ ،‬و ﺷﻤﺎ را ﺑﺮ او اﻣﺮي ]‪ [1‬اﻟﻨﺤﻞ‪91 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻔﺘﺢ‪10 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪334 :‬‬‫و ﻧﻬﯽ ﻧﯿﺴﺖ« و اﯾﻦ ﻋﯿﻦ اوﻟﻮﯾﺖ ﺑﺎﻟﺘﺼﺮف و اﻣﺎﻣﺖ و رﯾﺎﺳﺖ اﺳﺖ‬‫دﻟﯿﻞ ﺳﯽام از أدﻟﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫اﺷﺎره‬‫دﻟﯿﻞ ﺳﯽام‪ :‬آﻧﮑﻪ در »ﻣﻮدة اﻟﻘﺮﺑﯽ« ﺗﺼﻨﯿﻒ ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻫﻤﺪاﻧﯽ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟّﺴﻼم ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ وﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﻨﺖ اﻣﺎﻣﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ اﻣﺎﻣﻪ ]‪.[«[1‬‬‫از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻣﺎم او اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‬‫»اﻣـﺎم« او اﺳﺖ‪ ،‬و ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑـﺎ وﺻﻒ ﺛﺒﻮت اﻣـﺎﻣﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم از اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﮐﻪ ﺳـﯿﺎق آن ﻣﺜـﻞ ﺳـﯿﺎق‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ اﺳﺖ و ﻧﯿﺰ ﺛﺒﻮت اﻣﺎﻣﺖ آن ﺣﻀـﺮت از دﯾﮕﺮ رواﯾﺖ‪ ،‬ﻫﯿـﭻ ﻋﺎﻗﻠﯽ ﺑﺤﻤﻞ »ﻣﻮﻟﯽ« در ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ ﻏﯿﺮ »ﻣﺎ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ‬‫اﻻﻣﺎﻣﮥ« رﺿﺎ ﻧﺨﻮاﻫﺪ داد‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﺳـﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻫﻤـﺪاﻧﯽ ﻧﺰد ﺳـﻨﯿﻪ از اﮐـﺎﺑﺮ اﺳﺎﻃﯿﻦ و اﺟﻠﻪ ﻣﻌﺘﻤـﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﻋﺎﻇﻢ اوﻟﯿﺎي ﻋﺎرﻓﯿﻦ‪ ،‬اﻓﺎﺧﻢ ﻣﺸﺎﯾـﺦ ﻣﮑﺮﻣﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 160‬از ‪220‬‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺠﺎﻣﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻧﻔﺤﺎت اﻻﻧﺲ ﻣﻦ ﺣﻀﺮات اﻟﻘﺪس« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻣﯿﺮ ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ ﻗﺪس ﺳﺮه ﺟﺎﻣﻊ ﺑﻮده ]‪ [1‬ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة‪25 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪335 :‬‬‫اﺳﺖ ﻣﯿﺎن ﻋﻠﻮم ﻇﺎﻫﺮي و ﺑﺎﻃﻨﯽ‪ .‬وي را ﻋﻠﻮم اﻫﻞ ﺑﺎﻃﻦ ﻣﺼـﻨﻔﺎت ﻣﺸـﻬﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻮن ﮐﺘﺎب »اﺳـﺮار اﻟﻨﻘﻄﮥ«‪ ،‬و »ﺷـﺮح اﺳـﻤﺎء اﻟﱠﻠﻪ«‪ ،‬و‬‫»ﺷﺮح ﻓﺼﻮص اﻟﺤﮑﻢ«‪ ،‬و »ﺷﺮح ﻗﺼﯿﺪه ﺧﻤﺮﯾﻪ ﻓﺎرﺿﯿﻪ« و ﻏﯿﺮ آن‪.‬‬‫وي ﻣﺮﯾـﺪ ﺷـﯿﺦ ﺷـﺮف اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺰدﻗﺎﻧﯽ ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﮐﺴﺐ ﻃﺮﯾﻘﺖ ﭘﯿﺶ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺴـﺮ ﺑﯿﻦ اﻻﻗﻄﺎب‪ ،‬ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ‬‫دوﺳﺘﯽ ﮐﺮد و ﭼﻮن ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ از دﻧﯿﺎ ﺑﺮﻓﺖ‪ ،‬ﺑﺎز رﺟﻮع ﺑﻪ ﺷﯿﺦ ﺷﺮف اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﮐﺮد و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻓﺮﻣﺎن ﭼﯿﺴﺖ؟ وي ﺗﻮﺟﻪ ﮐﺮد‬‫و ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫ﻓﺮﻣـﺎن آﻧﺴﺖ ﮐﻪ در اﻗﺼﺎي ﺑﻼد ﻋﺎﻟﻢ ﺑﮕﺮدي‪ ،‬ﺳﻪ ﻧﻮﺑﺖ رﺑﻊ ﻣﺴـﮑﻮن را ﺳـﯿﺮ ﮐﺮد و ﺻـﺤﺒﺖ ﻫﺰار و ﭼﻬﺎر ﺻـﺪ »وﻟﯽ« را درﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬و‬‫ﭼﻬﺎر ﺻﺪ »وﻟﯽ« را در ﯾﮏ ﻣﺠﻠﺲ درﯾﺎﻓﺖ ﺻﺤﺒﺖ داﺷﺖ و رد ﮐﺮد‪ ،‬و ﻣﺘﺤﯿﺮ ﺷﺪ ﮐﻪ ﭼﻪ ﻧﺎم ﻧﻬﺪ‪.‬‬‫ﭼﻮن ﺑﺸـﺮف ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻣﺒﺎرك ﻣﺸـﺮف ﺷﺪ‪ ،‬اﻟﺘﻤﺎس از روح ﻣﻘﺪس ﻣﻄﻬﺮ ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﮐﺮد‪ ،‬و در واﻗﻌﻪ دﯾﺪ ﮐﻪ‬‫ﺣﻀـﺮت ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ :‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ را »اوراد ﻓﺘﺤﯿﻪ« ﻧﺎم ﻧﻪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از آن »اوراد ﻓﺘﺤﯿﻪ« ﻧﺎم ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ‬‫ﺣﺎﻻ ﻣﺮﯾﺪان ﺧﺎﻧﻮاده او ﺑﻌﺪ از ﻧﻤﺎز ﺻـﺒﺢ ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ و ﻓﺎﺋﺪه ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪ ،‬و در ﺳﺎدس ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﻧﺰدﯾﮏ‬‫ﺑﻪ وﻻﯾﺖ ﮐﺒﺮ و ﺳﻮاد ﻓﻮت ﺷﺪ و از آﻧﺠﺎ ﺑﻪ ﺧﺘﻼﻧﺶ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدﻧﺪ[‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﮐﻔﻮي در »ﮐﺘﺎﺋﺐ اﻻﻋﻼم اﻻﺧﯿﺎر ﻣﻦ ﻓﻘﻬﺎء ﻣﺬﻫﺐ ﻧﻌﻤﺎن اﻟﻤﺨﺘﺎر« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻟﺴﺎن اﻟﻌﺼـﺮ‪ ،‬ﺳﯿﺪ اﻟﻮﻗﺖ‪ ،‬اﻟﻤﻨﺴﻠﺦ ﻋﻦ اﻟﻬﯿﺎﮐﻞ اﻟﻨﺎﺳﻮﺗﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﺘﻮﺻﻞ اﻟﯽ اﻟﺴﺒﺤﺎت اﻟﻼﻫﻮﺗﯿﮥ‪ ،‬اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻌﺎرف اﻟﺮﺑﺎﻧﯽ اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺼﻤﺪاﻧﯽ‬‫أﻣﯿﺮ ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪336 :‬‬‫اﺑﻦ ﺷـﻬﺎب ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺳـﺮه‪ ،‬ﮐﺎن ﺟﺎﻣﻌﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻈﺎﻫﺮة و اﻟﺒﺎﻃﻨﮥ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﺼـﻨﻔﺎت ﮐﺜﯿﺮة ﻓﯽ ﻋﻠﻢ‬‫اﻟﺘﺼﻮف ﻣﺜﻞ ﮐﺘﺎب »أﺳﺮار اﻟﻨﻘﻄﮥ«‪ ،‬و »ﺷﺮح أﺳﻤﺎء اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴﻨﯽ«‪ ،‬و »ﺷﺮح ﻓﺼﻮص اﻟﺤﮑﻢ«‪ ،‬و »ﺷﺮح ﻗﺼﯿﺪة ﺧﻤﺮﯾﻪ ﻓﺎرﺿﯿﮥ« و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻟﻌﺎرف اﻟﺮﺑﺎﻧﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺠﺎﻣﯽ ﻓﯽ ﻧﻔﺤﺎﺗﻪ‪:‬‬‫وي ﻣﺮﯾـﺪ ﺷـﯿﺦ ﺷـﺮف اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺰدﻗﺎﻧﯽ ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﮐﺴﺐ ﻃﺮﯾﻘﺖ ﭘﯿﺶ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺴـﺮ ﺑﯿﻦ اﻻﻗﻄﺎب ﺗﻘﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ‬‫دوﺳﺘﯽ ﮐﺮد‪ ،‬و ﭼﻮن ﺷـﯿﺦ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ از دﻧﯿﺎ ﺑﺮﻓﺖ‪ ،‬ﺑﺎز رﺟﻮع ﺑﻪ ﺷـﯿﺦ ﺷﺮف اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﮐﺮد و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻓﺮﻣﺎن ﭼﯿﺴﺖ؟ ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫ﻓﺮﻣﺎن آن اﺳﺖ ﮐﻪ در اﻗﺼﺎي ﺑﻼد ﻋﺎﻟﻢ ﺑﮕﺮدي‪.‬‬‫ﺳﻪ ﻧﻮﺑﺖ رﺑﻊ ﻣﺴﮑﻮن را ﺳﯿﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺻﺤﺒﺖ ﻫﺰار و ﭼﻬﺎر ﺻﺪ وﻟﯽ را درﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬و ﭼﻬﺎر ﺻﺪ را در ﯾﮏ ﻣﺠﻠﺲ درﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬‫ﺑﺴﺎدس ذي ﻟا ﺤﺠﻪ ﺳﻨﻪ ﺳﺖ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻪ وﻻﯾﺖ ﮐﺒﺮ و ﺳﻮاد ﻓﻮت ﺷﺪ و از آﻧﺠﺎ ﺑﻪ ﺧﺘﻼﻧﺶ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﺧﻠﻔﺎﺋﻪ اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻌﺎرف اﻟﺮﺑﺎﻧﯽ ﺧﻮاﺟﻪ اﺳـﺤﺎق اﻟﺨﻼﻧﯽ‪ ،‬ﺷـﯿﺦ اﻟﺴـﯿﺪ اﻻﻣﯿﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ زﺑﯿﺮآﺑﺎدي‪ ،‬ﺟﺪ اﻟﺴـﯿﺪ اﻻﻣﯿﺮ ﻣﺤﺘﺮم ﻧﻘﯿﺐ‬‫اﻟﻤﻤﻠﮑﮥ اﻟﻌﺜﻤﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬ﮐﺎن ﻧﻘﯿﺒﺎ ﻓﯽ دوﻟﮥ اﻟﺴـﻠﻄﺎن ﺳـﻠﯿﻢ ﺧﺎن ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ ﻋﺸـﺮة و ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻓﺒﻘﯽ ﻓﯽ اﻟﻨﻘﺎﺑﮥ اﺣﺪي و ﺳﺘﯿﻦ ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﻋﻤﺮ ﻋﻤﺮا‬‫ﮐﺒﯿﺮا‪ ،‬و ﻋﺎش ﻣﺪة ﻣﺪﯾﺪة ﻣﻌﺰزا ﻣﺤﺘﺮﻣﺎ اﻟﯽ أن اﺳﺘﺄﺛﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺮوﺣﻪ ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫و ﮐﺎن اﻟﺴـﯿﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻬﻤـﺪاﻧﯽ ﺟﻤﻊ اﻻوراد‪ ،‬و اﺧﺘﺎرﻫﺎ ﻣﻦ اوراد اﻟﻤﺸﺎﯾـﺦ اﻟﺬﯾﻦ ﮐﺎﻧﻮا ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه‪ ،‬و ﺗﺸـﺮف ﺑﺼـﺤﺒﺘﻬﻢ‪ ،‬و ﺑﺎس أﯾﺎدﯾﻬﻢ‬‫اﻟﺸﺮﯾﻔﮥ‪ ،‬و اﻗﺘﺒﺲ ﻣﻦ أﻧﻮاره اﻟﻘﺪﺳﯿﮥ‪ ،‬و اﻧﺘﺨﺒﻬﺎ ﻣﻦ ﺟﻮاﻣﻊ ﮐﻠﻤﺎﺗﻬﻢ اﻻﻧﺴﯿﮥ و ﺳﻤﺎﻫﺎ »اﻻوراد اﻟﻔﺘﺤﯿﮥ« و ﻫﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪337 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 161‬از ‪220‬‬‫اﻟﯿﻮم أوراد اﻻﺧﻮان اﻟﮑﺒﺮوﯾﮥ‪.‬‬‫و اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﺠﻠﯿﻞ اﻟﺴـﯿﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻬﻤـﺪاﻧﯽ أﺧـﺬ اﻟﻄﺮﯾﻘـﮥ ﻋﻦ ﺗﻘﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ دوﺳﺘﯽ و اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﻤﺰدﻗﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻫﻤﺎ ﻋﻦ ﻋﻼء اﻟـﺪوﻟﮥ‬‫اﻟﺴـﻤﻨﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻦ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻻﺳـﻔﺮاﺋﻨﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺠﻮرﻓﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ رﺿـﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﻻﻻء‪،‬‬‫ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﯽ اﻟﺠﻨﺎب ﻧﺠﻢ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﮑﺒﺮي‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻘﺼﺮي‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺸﯿﺦ أﺑﯽ اﻟﻨﺠﯿﺐ ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎﻫﺮ اﻟﺴﻬﺮوردي‪،‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﺘﻮح اﻟﺸـﯿﺦ اﺣﻤـﺪ اﻟﻐﺰاﻟﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﺑﻦ اﻟﻨﺴـﺎج‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻘـﺎﺳﻢ اﻟﮑﺮﮐـﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﮑـﺎﺗﺐ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺮودﺑﺎري‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﯿﺪ اﻟﻄﺎﺋﻔـﮥ ﺟﻨﯿـﺪ اﻟﺒﻐـﺪادي‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﺮي اﻟﺴـﻘﻄﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻌﺮوف اﻟﮑﺮﺧﯽ ﻋﻦ داود اﻟﻄﺎﺋﯽ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫ﺣﺒﯿﺐ اﻟﻌﺠﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺴﻦ اﻟﺒﺼﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪.‬‬‫ﺳﻤﻌﺖ ﺷـﯿﺨﻨﺎ و ﺳﯿﺪﻧﺎ اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻟﻌﺎرف اﻟﺮﺑﺎﻧﯽ اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻌﺮﮐﻨﯽ اﻟﺴﻤﺮﻗﻨﺪي‪ ،‬ﯾﺤﮑﯽ ﻋﻦ ﺷﯿﺨﻪ اﻟﻤﺨﺪوﻣﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻠﻄﯿﻒ‬‫اﻟﺠﺎﻣﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺷـﯿﺨﻪ اﻟﻤﺨﺪوﻣﯽ اﻻﻋﻈﻢ ﺣﺎﺟﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺨﺒﻮﺷﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺷـﯿﺨﻪ ﺷـﯿﺦ ﺷﺎه ﯾﺒﺪوازي ﻋﻦ ﺷﯿﺨﻪ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺎﻟﺮﺷﯿﺪ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫ﺷﯿﺨﻪ اﻟﺴـﯿﺪ اﻻﻣﯿﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮدشآﺑﺎدي‪ ،‬ﻋﻦ ﺷﯿﺨﻪ اﻟﻤﺮﺷﺪ اﻟﮑﺎﻣﻞ و اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻤﮑﻤﻞ اﺳﺤﺎق اﻟﺨﺘﻼﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺷﯿﺨﻪ ﻗﺪوة اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ‪ ،‬دﻟﯿﻞ‬‫اﻟﺴﺎﻟﮑﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻨﺒﻊ اﻟﻤﻌﺎرف اﻟﺮﺑﺎﻧﯿـﮥ‪ ،‬ﻣﻌـﺪن اﻟﻠﻄﺎﺋﻒ اﻟﺴـﺒﺤﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬اﻟﺴـﯿﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻬﻤـﺪاﻧﯽ اﻧﻪ ﻟﻤﺎ ﺟﻤﻊ اﻻوراد اﻟﻔﺘﺤﯿـﮥ اﻟﻘﺪﺳـﯿﮥ ﻋﻠﯽ ﺣﺴـﺐ‬‫ﻣﻠﮑـﺎﺗﻬﻢ اﻧﺘﺨﺒﻬـﺎ ﻣﻦ ﺟﻮاﻣـﻊ ﮐﻠﻤـﺎﺗﻬﻢ اﻻﻧﺴـﯿﮥ رأي ﻓﯽ ﻣﻨـﺎﻣﻪ أن اﻟﻤﻼﺋﮑـﮥ ﯾﻘﺮءوﻧﻬـﺎ ﻓﯽ ﺷـﻌﺒﮥ ﺟﺎرﮐـﺎه و ﯾﻄﻮﻓﻮن ﺣﻮل اﻟﻌﺮش و ﻓﯽ‬‫أﯾﺪﯾﻬﻢ ﻃﺒﻖ ﻣﻦ ﻧﻮر ﻣﻤﻠﻮ ﻣﻦ اﻟﻶﻟﯽ و اﻟﺠﻮاﻫﺮ ﯾﻨﺜﺮون‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺴﻤﺮﻗﻨﺪي‪ :‬و ﻟﻬﺬا ﻣﺸﺎﯾﺨﻨﺎ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﻘﺮءون ﻓﯽ ﺷﻌﺒﮥ ﺟﺎرﮐﺎه و ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ‪» :‬ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﻠﻮك« و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب ﻟﻄﯿﻒ و‬‫اﻧﺸﺎء ﺷﺮﯾﻒ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪338 :‬‬‫ﻟﻮازم ﻗﻮاﻋـﺪ اﻟﺴـﻠﻄﻨﮥ اﻟﺼﻮري و اﻟﻤﻌﻨﻮي‪ ،‬و ﻣﺒﻨﯽ ﻋﻠﯽ ذﮐﺮ أﺣﮑﺎم اﻟﺤﮑﻮﻣـﮥ و اﻟﻮﻻﯾﮥ و ﺗﺤﺼـﯿﻞ اﻟﺴـﻌﺎدة اﻟﺪﻧﯿﻮي و اﻻﺧﺮوي ﻣﺮﺗﺐ‬‫ﻋﻠﯽ ﻋﺸﺮة أﺑﻮاب ‪.‬‬
‫و ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺧﻼﺻﮥ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]در ﺑﯿـﺎن ﺑﻌﻀـﯽ از ﻓﻀﺎﺋـﻞ آن ﻋﺮوة وﺛﻘﯽ‪ ،‬ﺷﺎﻫﺒﺎز ﺑﺎ ﭘﺮواز از آﺷـﯿﺎن ﻫﻤﺎ‪ ،‬ﺷﺎﻫﺴﻮار ﻣﯿﻄﺎن ﻋﺮوﺟﯽ‪ ،‬ﺷـﻤﺲ ﺳـﻤﺎء ﻗﺪﺳـﯽ‪ ،‬ﻧﻮر ﻓﻀﺎء‬‫ﻗﺪوﺳـﯽ‪ ،‬ﮐﯿﻤﯿﺎء وﺟﻮد‪ ،‬داﻧﺎي ﻣﺨﺘﺎر‪ ،‬ﺿـﯿﺎء ﺣﻀـﺮت اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬اﻟﺸـﮑﻮر اﻟﻔﺨﻮر ﺑﺠﻨﺎب اﻟـﺪﯾﺎن‪ ،‬ﻗﺮة ﻋﯿﻦ ﻣﺤﻤـﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺛﻤﺮة ﻓﺆاد‬‫اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ و اﻟﺒﺘﻮل اﻟﻤﻄﻠﻊ ﻋﻠﯽ ﺣﻘـﺎﺋﻖ اﻻﺣـﺎدﯾﺚ و اﻟﺘﻔﺎﺳـﯿﺮ‪ ،‬اﻟﻤﻨﻐﻤﺲ ﻓﯽ اﻟﺴـﺮاﺋﺮ ﺑﺎﻟﺒﺼـﯿﺮة و اﻟﺘﺒﺼـﯿﺮ‪ ،‬اﻟﻤﺮﺷـﺪ ﻟﻠﻄـﺎﻟﺒﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻄﺮﯾﻖ‬‫اﻟﺴـﺒﺤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻟا ﻤﻮﺻﻞ ﻟﻠﻤﺘﻮﺟﻬﯿﻦ اﻟﯽ اﻟﺠﻤﺎل اﻟﺮﺣﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬اﻟﻌﺎرف اﻟﻤﻌﺮوف ﺳـﯿﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻬﻤـﺪاﻧﯽ ﺧﺼﻪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻠﻄﯿﻒ ﺑﺎﻟﻠﻄﻒ اﻟﺼـﻤﺪاﻧﯽ و‬‫رزﻗﻨﺎ اﻻﺳﺘﻨﺎرة اﻟﺪاﺋﻤﮥ ﻣﻦ ﻧﻮر اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ و ﺷﯿﺦ أﺣﻤﺪ ﻗﺸﺎﺷﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺳﻤﻂ ﻣﺠﯿﺪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺳﻨﺪ ﺷﺠﺮة ﺧﻼﻓﮥ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯿﮥ اﺗﺒﺎع اﻟﺸﯿﺦ ﺳﯿﺪي ﻋﻠﯽ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﻤﻮﺣﺪ اﻟﻔﺮداﻧﯽ ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ أﺳﺮارﻫﻢ‪ ،‬ﺗﻠﻘﯽ اﻟﻔﻘﯿﺮ اﻟﻤﺴﮑﯿﻦ ﻣﻦ‬‫وﻟﯿﻪ و ﻧﻘﻄـﮥ داﺋﺮة اﻟﻮﺟﻮد ﺳـﯿﺪﻧﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺸـﻨﺎوي‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺴـﯿﺪ اﻻﻣﺠﺪ ﺻـﺒﻐﮥ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺮﺑﺎﻧﯽ وﺟﯿﻪ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ‬‫ﺟﻤﺎل اﻟﻤﻠﮑﮥ اﻟﻐﻮﺛﯿﮥ اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻏﻮث و ﻫﻮ ﻣﻦ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻤﻮﺣﺪﯾﻦ اﻟﺤﺎج ﺣﻀﻮر‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﻫﺪﯾﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺮﻣﺴﺖ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ‬‫اﻟﺸﯿﺦ ﻗﺎﺻﯿﻦ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺸﻄﺎري ﻣﻦ ﺷﯿﺦ اﻟﺸﯿﻮخ اﻟﺴﯿﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﺳﻤﻂ ﻣﺠﯿﺪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺪ ﺳـﺒﻖ اﺗﺼﺎل ﺳـﻨﺪ اﻟﺘﻠﻘﯿﻦ ﺑﺎﻟﺴـﯿﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ ﻗﺪس ﺳﺮه‪ ،‬و ﻫﻮ أﺧﺬ ﻋﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﺷﺮف اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺰدﻗﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻗﺪ‬‫ﺳﺎح اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﺮﺑﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪339 :‬‬‫اﻟﻤﺴـﮑﻮن ﺛﻼث ﻣﺮات ﺑﺄﻣﺮ ﺷـﯿﺨﻪ اﻟﻤﺰدﻗﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻗـﺪ اوﺿـﺤﺖ ﻫـﺬا ﻓﯽ ﺳـﯿﺎﺣﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﺻـﺤﺐ اﻟﻔﺎ و ارﺑﻌﻤﺎﺋـﮥ وﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ »اﻟﻨﻔﺤﺎت«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 162‬از ‪220‬‬‫ﻟﻠﺠﺎﻣﯽ ﻗﺪس ﺳﺮه ‪.‬‬
‫و ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ در رﺳﺎﻟﻪ »اﻧﺘﺒﺎه ﻓﯽ ﺳﻼﺳﻞ اوﻟﯿﺎء اﻟﱠﻠﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﻧﺒﺄﻧﯽ ﺳﯿﺪي اﻟﻮاﻟﺪ إﺟﺎزة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﻈﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ أﮐﺒﺮآﺑﺎدي إﺟﺎزة‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺪه‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﺪﻫﻠﻮي أﻧﻪ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻣﻨﻘﻮل اﺳﺖ از ﺣﻀـﺮت ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻧﻮر اﻟﺤﻖ و اﻟـﺪﯾﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺮﻗـﺪه ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ ﺧﻠﯿﻔﻪ اﻣﯿﺮ ﺳـﯿﺪ ﻋﻠﯽ‬‫ﻫﻤﺪاﻧﯽ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﯿﻔﯿﺖ اوراد و وﻇﺎﺋﻒ اوﻗﺎت ﺳﻠﺴـﻠﻪ ﮐﺎﻣﻞ اﻟﻤﺤﻘﻖ اﻟﺼـﻤﺪاﻧﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺜﺎﻧﯽ أﻣﯿﺮ ﺳـﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻫﻤﺪاﻧﯽ ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺮه‬‫اﻟﻌﺰﯾﺰ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﻮن ﺳﭙﯿﺪي ﺻﺒﺢ ﺻﺎدق ﭘﺪﯾﺪ ﺷﻮد‪ ،‬دو رﮐﻌﺖ ﻧﻤﺎز ﺑﺴﻨﺖ ﺑﺎﻣﺪاد ﺑﮕﺬارد[‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ وﺟﻮه ﺳﺪﯾـﺪه زاﻫﺮه و دﻻﺋﻞ ﻣﺘﯿﻨﻪ ﺑﺎﻫﺮه ﮐﻪ ﺑﻤﻼﺣﻈﻪ آن ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ادﻧﯽ ﺗﺄﻣﻞ او را ﺣﺎﺻﻞ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﯾﻘﯿﻦ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ دال اﺳﺖ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم اﮐﺎﺑﺮ و اﻋﺎﻇﻢ اﺋﻤﻪ اﺳﺎﻃﯿﻦ و اﺟﻠﻪ و اﻓﺎﺧﻢ ﺷـﯿﻮخ‬‫ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ ﺑﺎﻟﺠﺎء ﺣﻖ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ أﻣﺮ ﺣﻖ رﻃﺐ اﻟﻠﺴﺎن و ﻋﺬب اﻟﺒﯿﺎن ﮔﺮدﯾﺪهاﻧﺪ و ﺷـﮑﻮك و ﺷﺒﻬﺎت ﻣﺴﻮﻟﯿﻦ و ﻣﺄوﻟﯿﻦ و ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ و‬‫ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ را ﺑﻪ أﺳﻔﻞ درﮐﺎت ﺳﻌﯿﺮ ﻓﺮﺳﺘﺎده‪.‬‬‫ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻐﺰاﻟﯽ در »ﺳـﺮ اﻟﻌـﺎﻟﻤﯿﻦ و ﮐﺸﻒ ﻣـﺎ ﻓﯽ اﻟـﺪارﯾﻦ« ﮐﻪ دو ﺗـﺎ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ آﺛﻢ ﺣﺎﺿـﺮ اﺳﺖ‪،‬‬‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫]اﺧﺘﻠﻒ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﯽ ﺗﺮﺗﯿﺐ اﻟﺨﻼﻓﮥ و ﺗﺤﺼﯿﻠﻬﺎ ﻟﻤﻦ آل أﻣﺮﻫﺎ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻤﻨﻬﻢ ﻣﻦ زﻋﻢ أﻧﻬﺎ ﺑﺎﻟﻨﺺ و دﻟﯿﻠﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺌﻠﮥ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫ﺳﺘﺪﻋﻮن اﻟﯽ ﻗﻮم أوﻟﯽ ﺑﺎس ﺷﺪﯾﺪ ﻓﻘﺎﺗﻠﻮﻫﻢ أو ﯾﺴﻠﻤﻮن‪ ،‬ﻓﺎن ﺗﻄﯿﻌﻮا‪ ،‬ﯾﺆﺗﮑﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪340 :‬‬‫ﻗُْﻞ ﻟ ِﻠُْﻤَﺨﱠﻠِﻔﯿَﻦ ﻣَِﻦ اﻟ َْﺄْﻋﺮاِب‬‫اﻟﱠﻠُﻪ َأْﺟﺮًا َﺣَﺴﻨًﺎ َو ِإْن َﺗَﺘَﻮﻟﱠْﻮا َﮐﻤﺎ َﺗَﻮﻟﱠﯿْﺘُْﻢ ﻣِْﻦ َﻗﺒُْﻞ ﯾَُﻌﱢﺬﺑ ُْﮑْﻢ َﻋﺬاﺑًﺎ َأﻟ ِﯿﻤًﺎ‬‫]‪ ،[1‬و ﻗﺪ دﻋﺎﻫﻢ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺑﻌﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﯽ اﻟﻄﺎﻋﮥ‪ ،‬ﻓﺄﺟﺎﺑﻮﻫﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺑﻌﺾ اﻟﻤﻔﺴﺮﯾﻦ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ِإْذ َأَﺳﱠﺮ اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ ِإﻟﯽ ﺑَْﻌِﺾ َأْزواِﺟِﻪ َﺣِﺪﯾﺜًﺎ‬‫]‪[2‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬أن أﺑﺎك ﻫﻮ اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي ﯾﺎ ﺣﻤﯿﺮاء‪ ،‬و ﻗﺎﻟﺖ اﻣﺮأة‪ :‬إذا ﻓﻘﺪﻧﺎك ﻓﺎﻟﯽ ﻣﻦ ﻧﺮﺟﻊ؟ ﻓﺄﺷﺎر اﻟﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪،‬‬‫و ﻻﻧﻪ أم ﺑﺎﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻘﺎء رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ و اﻻﻣﺎﻣﮥ ﻋﻤﺎد اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻫﺬا ﺟﻤﻠﮥ ﻣﺎ ﯾﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ اﻟﻘﺎﺋﻠﻮن ﺑﺎﻟﻨﺼﻮص ﺛﻢ ﺗﺄوﻟﻮا و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻟﻮ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ‬‫أول اﻟﺨﻠﻔﺎء ﻻﻧﺴـﺤﺐ ﻋﻠﯿﻬﻢ ذﯾﻞ اﻟﻔﻨﺎء و ﻟﻢ ﯾﺄﺗﻮا ﺑﻔﺘﻮح و ﻻ ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻻ ﯾﻘـﺪح ﻓﯽ ﮐﻮﻧﻪ راﺑﻌﺎ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﻘﺪح ﻓﯽ ﻧﺒﻮة رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ إذا ﮐـﺎن آﺧﺮا‪ ،‬و اﻟـﺬﯾﻦ ﻋـﺪﻟﻮا ﻋﻦ ﻫـﺬا اﻟﻄﺮﯾﻖ زﻋﻤﻮا ان ﻫـﺬا و ﻣـﺎ ﯾﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﻓﺎﺳـﺪ و ﺗﺄوﯾـﻞ ﺑﺎرد ﺟﺎء ﻋﻠﯽ زﻋﻤﮑﻢ و‬‫أﻫﻮﯾﺘﮑﻢ‪ ،‬و ﻗﺪ وﻗﻊ اﻟﻤﯿﺮاث ﻓﯽ اﻟﺨﻼﻓﮥ و اﻻﺣﮑﺎم ﻣﺜﻞ داود و زﮐﺮﯾﺎ و ﺳـﻠﯿﻤﺎن و ﯾﺤﯿﯽ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﮐﺎن ﻻزواﺟﻪ ﺛﻤﻦ اﻟﺨﻼﻓﮥ‪ ،‬ﻓﺒﻬﺬا ﺗﻌﻠﻘﻮا‬‫و ﻫﺬا ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬إذ ﻟﻮ ﮐﺎن ﻣﯿﺮاﺛﺎ‪ ،‬ﻟﮑﺎن اﻟﻌﺒﺎس أوﻟﯽ‪ ،‬ﻟﮑﻦ أﺳـﻔﺮت اﻟﺤﺠﮥ وﺟﻬﻬﺎ و أﺟﻤﻊ اﻟﺠﻤﺎﻫﯿﺮ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﺧﻄﺒﺘﻪ ﻓﯽ ﯾﻮم‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺑﺎﺗﻔﺎق اﻟﺠﻤﯿﻊ و ﻫﻮ‬‫ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮ ﺑﺦ ﺑﺦ ﯾﺎ أﺑﺎ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﻟﻘﺪ اﺻﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﺗﺴـﻠﯿﻢ و رﺿـﯽ و ﺗﺤﮑﯿﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﻌـﺪ ﻫﺬا ﻏﻠﺐ اﻟﻬﻮي ﻟﺤﺐ اﻟﺮﯾﺎﺳﮥ و ﺣﻤﻞ ﻋﻤﻮد اﻟﺨﻼﻓﮥ و ﻋﻘﻮد اﻟﺒﻨﻮد و ﺧﻔﻘﺎن اﻟﻬﻮي ﻓﯽ ﻗﻌﻘﻌﮥ‬‫اﻟﺮاﯾﺎت و اﺷـﺘﺒﺎك ازدﺣﺎم اﻟﺨﯿﻮل ﻓﺘـﺢ اﻻﻣﺼﺎر ﺳـﻘﺎﻫﻢ ﮐﺄس اﻟﻬﻮي‪ ،‬ﻓﻌﺎدوا اﻟﯽ اﻟﺨﻼف اﻻول َﻓَﻨَﺒُﺬوُه َوراَء ُﻇُﻬﻮِرِﻫْﻢ َو اْﺷَﺘَﺮْوا ﺑ ِِﻪ ﺛََﻤﻨًﺎ‬‫َﻗﻠِﯿًﻠﺎ َﻓﺒِﺌَْﺲ ﻣﺎ َﯾْﺸَﺘُﺮوَن‬‫[‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 163‬از ‪220‬‬‫ﺗﻬﻨﯿﺖ در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ[‬‫اﮔﺮ ﺣﻀﺮات ﺳﻨﯿﻪ ﺑﻌﺪ ﻣﻼﺣﻈﮥ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺣﺠﺖ اﻻﺳﻼم ﺳﺮﻫﺎي ﺧﻮد ]‪ [1‬اﻟﻔﺘﺢ‪.16 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺘﺤﺮﯾﻢ‪.3 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪341 :‬‬‫را ﺑﻪ ﺳـﻨﮓ ﺧﺎرا زﻧﻨـﺪ‪ ،‬و زﻣﯿﻦ و آﺳـﻤﺎن را ﺑﻬﻢ ﮐﻨﻨـﺪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨـﺪ ﮐﻪ در ﺗﺄوﯾﻞ و ﺗﻮﺟﯿﻪ ﺣﺮﻓﯽ زﻧﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ از آن ﺑﺼـﺮاﺣﺖ ﺗﻤﺎم ﻇﺎﻫﺮ‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﺣﺠﺖ واﺿـﺤﻪ و ﺑﺮﻫـﺎن ﻣﺴـﻔﺮ اﺳﺖ و ﺟﻤﻬﻮر اﻧـﺎم ﺑﺮ آن اﺗﻔـﺎق دارﻧـﺪ‪ ،‬و ﻧﺺ اﺳﺖ ﺑﺮ ﺧﻼـﻓﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﺨﻄـﺎب ﮐﻪ ﺗﻬﻨﯿﺖ آن ﺟﻨـﺎب ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺗﺴـﻠﯿﻢ و رﺿـﺎ ﺑﺨﻼـﻓﺖ آن ﺟﻨـﺎب ﮐﺮده و آن ﺟﻨـﺎب را ﺑﺮ ﺧﻮد‬‫ﺳـﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ آن ﻏـﺎﻟﺐ ﮔﺮدﯾـﺪ ﻫﻮي ﺑﺴـﺒﺐ ﺣﺐ رﯾـﺎﺳﺖ و ﺣﻤـﻞ ﻋﻤﻮد ﺧﻼـﻓﺖ‪ ،‬و ﻋﻘﻮد ﻧﺒﻮد و ﺧﻔﻘـﺎن ﻫﻮي در ﻗﻌﻘﻌﻪ راﯾـﺎت و‬‫اﺷـﺘﺒﺎك ازدﺣﺎم ﺧﯿﻮل‪ ،‬و ﻓﺘﺢ اﻣﺼﺎر‪ ،‬و ﻧﻮﺷﺎﻧﯿﺪ اﯾﺸﺎن را ﮐﺄس ﻫﻮي‪ ،‬ﭘﺲ ﻋﻮد ﮐﺮدﻧﺪ ﺑﺴﻮي ﺧﻼﻓﺖ اول‪ ،‬ﭘﺲ اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ اﯾﻦ ﺗﺴﻠﯿﻢ و‬‫رﺿـﺎ و ﺗﺤﮑﯿﻢ را ﭘﺲ ﭘﺸﺖﻫـﺎي ﺧﻮد‪ ،‬و اﺷﺘﺮاء ﮐﺮدﻧـﺪ ﺑـﺂن ﺛﻤﻦ ﻗﻠﯿﻞ را‪ ،‬ﭘﺲ ﺑـﺪ اﺳﺖ آﻧﭽﻪ ﻣﯽﺧﺮﻧـﺪ! ﺑﺤﯿﺮﺗﻢ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻌـﺪ اﯾﻦ‬‫ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺻﺮﯾﺢ اﻣﺎم اﻻﻧﺎم و ﺣﺠﮥ اﻻﺳﻼم و ﻣﺎﯾﻪ ﻣﺒﺎﻫﺎت ﺳﺮور رﺳﻞ ﮐﺮام ﺑﺮ اﻧﺒﯿﺎء ﻋﻈﺎم )ﮐﻤﺎ ﺳﯿﺠﯽء( ﺧﯿﺎل ﻣﺤﺎل ﻗﯿﻞ و ﻗﺎل در ﻧﺺ‬‫ﻧﻤـﻮدن ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿـﻪ و آﻟـﻪ ﺑﺮ اﻣـﺎﻣﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿـﻪ اﻟّﺴـ ﻼم در ﺳـﺮ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﮐﺮد؟! و ﺑﻌـﺪ ﭼﻨﯿﻦ‬‫ﺷﮕﺮفﮐﺎري ﻋﻠﻮ ﺣﻖ‪ ،‬ﭼﺴﺎن ﻫﻮس ﺑﺎﻃﻞ اﺑﻄﺎل اﺳﺘﺪﻻل اﻫﻞ ﺣّﻖ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺧﻮاﻫﻨﺪ آورد؟!‪.‬‬‫ﻋﺠﺐ ﮐﻪ ﺧﻮد ﺑﻪ أدﻧﯽ ﺷـﺒﻬﺎت و وﺳـﺎوس‪ ،‬و اﺳـﺨﻒ ﺗﻮﻫﻤﺎت و ﻫﻮاﺟﺲ ﺗﺸـﺒﺚ ﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬و از اﻫﻞ ﺣّﻖ ﭼﻨﯿﻦ ﺣﺮف ﻣﺴـﮑﺖ و ﻣﻔﺤﻢ‬‫ﺑﺴـﻤﻊ اﺻﻐﺎ ﻧﺸﻨﻮﻧﺪ و ﻋﺒﺎرت »ﺳﺮ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ« ﻏﺰاﻟﯽ را ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻫﻢ ﻧﻘﻞ ﮐﺮد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »ﺗﺬﮐﺮه ﺧﻮاص اﻻﻣﻪ« ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ‬‫ﺣﮑﺎﯾﺖ ﻣﮑﺎﻟﻤﻪ ﻣﺠﻨﻮﻧﯽ ﻣﺘﮑﻠﻢ ﺑﺎﻟﺤﮑﻤـﮥ ﺑﺎ اﺑﻮ ﻫـﺬﯾﻞ ﻋﻼف ]‪ ،[1‬ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬اﺑﻮ اﻟﻬﺬﯾﻞ اﻟﻌﻼف‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻬﺬﯾﻞ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﯽ اﻟﺒﺼـﺮي‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(235‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪342 :‬‬‫]و ذﮐﺮ اﺑﻮ ﺣﺎﻣﺪ اﻟﻐﺰاﻟﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »ﺳﺮ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ و ﮐﺸﻒ ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺪارﯾﻦ« أﻟﻔﺎﻇﺎ ﺗﺸﺒﻪ ﻫﺬا‪:‬‬‫ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻗـﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻌﻠﯽ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪ :‬ﺑـﺦ ﺑـﺦ ﯾﺎ أﺑﺎ‬‫اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬أﺻﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﻫـﺬا ﺗﺴـﻠﯿﻢ و رﺿـﯽ و ﺗﺤﮑﯿﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﻌـﺪ ﻫـﺬا ﻏﻠﺐ اﻟﻬﻮي‪ ،‬ﺣﺒﺎ ﻟﻠﺮﯾﺎﺳـﮥ و ﻋﻘﺪ اﻟﺒﻨﻮد و ﺧﻔﻘﺎن اﻟﺮاﯾﺎت و ازدﺣﺎم اﻟﺨﺒﻮل ﻓﯽ ﻓﺘﺢ‬‫اﻻﻣﺼﺎر و أﻣﺮ اﻟﺨﻼﻓﮥ و ﻧﻬﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺤﻤﻠﻬﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻼف َﻓَﻨَﺒُﺬوُه َوراَء ُﻇُﻬﻮِرِﻫْﻢ َو اْﺷَﺘَﺮْوا ﺑ ِِﻪ ﺛََﻤﻨًﺎ َﻗﻠِﯿًﻠﺎ َﻓﺒِﺌَْﺲ ﻣﺎ َﯾْﺸَﺘُﺮوَن‬‫[ ]‪. [ 1‬‬‫و ﺻـﺤﺖ ﻧﺴـﺒﺖ ﮐﺘﺎب »ﺳﺮ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ« ﺑﺤﻀﺮت ﻏﺰاﻟﯽ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ از ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪه‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎن أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ذﻫﺒﯽ ]‪ [2‬ﮐﻪ ﮐﻤﺎل ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﻨﻘﯿﺪ او ﻣﺴـﻠﻢ أﻋﺎﻇﻢ ﺳﻨﯿﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﻨﻘﻞ اﻗﻮال ﭘﺮ ﺗﻌﺼﺒﺶ در اﺑﻄﺎل اﺣﺎدﯾﺚ ﻓﻀﺎﺋﻞ‬‫ﻣﺮﺗﻀﻮﯾﻪ ﻋﻠﻤﺎي ﻗﻮم ﺑﻪ وﺟـﺪ ﻣﯽآﯾﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﺧﻮد ﻣﯽﺑﺎﻟﻨـﺪ‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻫﻢ او را ﺑﺠﻮاب »ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ« ﺑﺎﻣﺎم أﻫﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻠﻘﺐ‬‫ﻣﯽﺳﺎزد‪ ،‬ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﺻﺮﯾﺢ »ﺳﺮ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ« را ﺑﻐﺰاﻟﯽ ﺣﺘﻤﺎ و ﺟﺰﻣﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻟا ﺼـﺒﺎح اﻻﺳـﻤﺎﻋﯿﻠﯽ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺎﻟﮑﯿﺎ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺪﻋﻮة اﻟﺘﺮارﯾﮥ‪ ،‬وﺟﺪ أﺻـﺤﺎب ﻗﻠﻌﮥ اﻟﻤﻮت‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ ﮐﺒﺎر اﻟﺰﻧﺎدﻗﮥ و ﻣﻦ دﻫﺎة‬‫اﻟﻌـﺎﻟﻢ‪ ،‬و ﻟﻪ أﺧﺒـﺎر ﯾﻄﻮل ﺷـﺮﺣﻬﺎ ﻟﺨﺼـﺘﻬﺎ ﻓﯽ ﺗـﺎرﯾﺨﯽ اﻟﮑـﺒﯿﺮ ﻓﯽ ﺣﻮادث ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋـﮥ و أﺻـﻠﻪ ﻣﻦ ﻣﺮو‪ ،‬ﻗـﺪ اﮐـﺜﺮ‬‫اﻟﺘﻄﻮاف ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﻣﺼﺮ اﻟﯽ ﺑﻠﺪ ﮐﺎﺷﻐﺮ‪ ،‬ﯾﻐﻮي اﻟﺨﻠﻖ ]‪ [1‬ﺗﺬﮐﺮة ﺧﻮاص اﻻﻣﮥ‪.62 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (748‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 164‬از ‪220‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪343 :‬‬‫و ﯾﻀﻞ اﻟﺠﻬﻠـﮥ اﻟﯽ أن ﺻﺎر ﻣﻨﻪ ﻣﺎ ﺻﺎر‪ ،‬و ﮐﺎن ﻗﻮي اﻟﻤﺸﺎرﮐـﮥ ﻓﯽ اﻟﻔﻠﺴـﻔﮥ و اﻟﻬﻨﺪﺳـﮥ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤﮑﺮ و اﻟﺤﯿﻞ‪ ،‬ﺑﻌﯿـﺪ اﻟﻐﻮر‪ ،‬ﻻ ﺑﺎرك اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻓﯿ ﻪ ‪.‬‬
‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﻣـﺪ اﻟﻐﺰاﻟﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »ﺳـﺮ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ«‪ :‬ﺷﺎﻫـﺪت ﻗﺼـﮥ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﺼـﺒﺎح ﻟﻤﺎ ﺗﺰﻫﺪ ﺗﺤﺖ ﺣﺼﻦ أﻟﻤﻮت‪ ،‬ﻓﮑﺎن أﻫﻞ ﻟا ﺤﺼـﻦ‬‫ﯾﺘﻤﻨـﻮن ﺻـﻌﻮده إﻟﯿﻬﻢ ﻓﯿﻤﺘﻨـﻊ‪ ،‬ﻓﯿﻘـﻮل‪ :‬اﻣـﺎ ﺗﺮون اﻟﻤﻨﮑﺮ ﮐﯿـﻒ ﻓﺸـﺎ و ﻓﺴـﺪ اﻟﻨـﺎس‪ ،‬ﻓﺘﺒﻌﻪ ﺧﻠـﻖ‪ ،‬ﺛﻢ ﺧﺮج أﻣﯿﺮ اﻟﺤﺼﻦ‪ ،‬ﯾﺘﺼـﯿﺪ‪ ،‬ﻓﻨﻬﺾ‬‫أﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﻓﺘﻤﻠﮑﻮا اﻟﺤﺼﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﮐﺜﺮت ﻗﻼﻋﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﺛﯿﺮ‪ :‬ﮐﺎن اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎح ﺷﻬﻤﺎ‪ ،‬ﮐﺎﻓﯿﺎ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻤﺎ ﺑﺎﻟﻬﻨﺪﺳﮥ و اﻟﺤﺴﺎب و اﻟﻨﺠﻮم و اﻟﺴﺤﺮ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎﻧﯽ ﻋﺸﺮة و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺗﻤﻠﮏ ﺑﻌﺪه اﺑﻨﻪ ﻣﺤﻤﺪ و اﻧﻤﺎ ذﮐﺮﺗﻪ ﻟﻠﺘﻤﯿﯿﺰ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﻣﺎ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﻨﺒﻮّي ﻣﻌﺎﻣﻠﮥ[ ]‪.[1‬‬‫و ﺑﻌﺪ از ﻣﻨﺴﻮب ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي و ذﻫﺒﯽ »ﺳﺮ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ« را ﺑﻪ ﻏﺰاﻟﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻄﻊ و اﻟﯿﻘﯿﻦ اﻧﮑﺎر ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺑﺎب ﻣﮑﺎﯾﺪ از‬‫ﻧﺴـﺒﺖ آن ﺑﻪ ﻏﺰاﻟﯽ ﻻـﺋﻖ اﻟﺘﻔـﺎت ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﺟﻨﺎب واﻟـﺪ ﻣﺎﺟـﺪ ﻗـﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﻧﻔﺴﻪ اﻟﺰﮐﯿـﮥ ﺑﺮاي رد اﯾﻦ اﻧﮑﺎر ﻋﺒﺎرت »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘـﺪال« در‬‫»ﺗﻘﻠﯿﺐ اﻟﻤﮑﺎﯾـﺪ« ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺗﺨﺠﯿﻞ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻧﺒﯿﻞ ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻗﺼﻮي رﺳﺎﻧﯿـﺪه‪ ،‬و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﺑﻌﺪ اﺛﺒﺎت ﻓﻀﺎﺋﻞ و‬‫ﻣﺤﺎﻣﺪ ﻋﻈﯿﻤﻪ ﻣﺤﯿﺮه ﻋﻘﻮل ﺑﺮاي ﻏﺰاﻟﯽ ﻋﻤﺪة اﻟﻔﺤﻮل ﻣﺠﺎل ﺳﺮﺗﺎﻓﺘﻦ از اﺣﺘﺠﺎج ﺑﮑﻼﻣﺶ ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻧﻘﻞ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻏﺰاﻟﯽ ﻣﺤﺾ‬‫اﯾﻀﺎح واﺿﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺑﻌﺾ ﻏﺮر ﻣﺤﺎﺳﻦ او در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﯿﺪ ﺗﺎ ﺑﻌﺪ ﺳﻤﺎع آن ﻣﺰﯾﺪ ﺗﺄﮐﯿﺪ ﺣﺠﺖ ﺣﻖ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻧﺒﺬ ﻣﻦ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﻐﺰاﻟﯽ ﻓﯽ ﻧﺤﻮ ﻣﻦ ]‪ [1‬ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ج ‪.1/500‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪344 :‬‬‫ﺛﻼث و رﻗﺎت ﻃﻮﯾﻠﮥ‪:‬‬‫]ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻻﻣﺎم‪ ،‬ﺣﺠﮥ اﻻﺳـﻼم اﺑﯽ ﺣﺎﻣﺪ اﻟﻐﺰاﻟﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ أن ﺗﺤﺼـﺮ‪ ،‬و اﺷـﻬﺮ ﻣﻦ أن ﺗﺸﻬﺮ و ﻗﺪ روﯾﻨﺎ ﻋﻦ اﻟﺸﯿﺦ‬‫اﻟﻔﻘﯿﻪ‪ ،‬اﻻﻣﺎم اﻟﻌﺎرف ﺑﺎﻟّﻠﻪ‪ ،‬رﻓﯿﻊ اﻟﻤﻘﺎم اﻟـﺬي اﺷـﺘﻬﺮت ﮐﺮاﻣﺘﻪ اﻟﻌﻈﯿﻤﮥ و ﺗﺮادﻓﺖ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻟﻠﺸـﻤﺲ ﯾﻮﻣﺎ‪» :‬ﻗﻔﯽ«‪ ،‬ﻓﻮﻗﻔﺖ ﺣﺘﯽ ﺑﻠﻎ اﻟﻤﻨﺰل‬‫اﻟـﺬي ﯾﺮﯾـﺪ ﻣﻦ ﻣﮑـﺎن ﺑﻌﯿـﺪ‪ .‬اﺑﯽ اﻟﺬﺑﯿـﺢ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻻﻣـﺎم اﻟﻌـﺎرف‪ ،‬ذي اﻟﻤﻨـﺎﻗﺐ و اﻟﮑﺮاﻣـﺎت و اﻟﻤﻌﺎرف ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ‬‫اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﺳﺄل ﺑﻌﺾ اﻟﻄﺎﻋﻨﯿﻦ ﻓﯽ اﻻﻣﺎم أﺑﯽ ﺣﺎﻣـﺪ اﻟﻤﺬﮐﻮر رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ ﻓﺘﯿﺎ أرﺳﻞ ﺑﻬﺎ إﻟﯿﻪ‪ :‬ﻫﻞ ﯾﺠﻮز ﻗﺮاءة ﮐﺘﺐ اﻟﻐﺰاﻟﯽ؟‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ اﻟﺠﻮاب‪ِ :‬إﱠﻧﺎ ﻟ ِﱠﻠِﻪ َو ِإﱠﻧﺎ ِإﻟَﯿِْﻪ راِﺟُﻌﻮَن‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺳﯿﺪ اﻻﻧﺒﯿﺎء‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ادرﯾﺲ ﺳﯿﺪ اﻻﺋﻤﮥ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻐﺰاﻟﯽ ﺳﯿﺪ اﻟﻤﺼﻨﻔﯿﻦ‪ ،‬ﻫﺬا‬‫ﺟﻮاﺑﻪ رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ذﮐﺮت ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻻرﺷﺎد« اﻧﻪ ﺳـﻤﺎه ﺳﯿﺪ اﻟﻤﺼﻨﻔﯿﻦ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﺗﻤﯿﺰ ﻋﻦ اﻟﻤﺼﻨﻔﯿﻦ ﺑﮑﺜﺮة اﻟﻤﺼﻨﻔﺎت اﻟﺒﺪﯾﻌﺎت‪ ،‬و ﻏﺎص ﻓﯽ ﺑﺤﺎر اﻟﻌﻠﻮم‬‫و اﺳـﺘﺨﺮج ﻋﻨﻬﺎ اﻟﺠﻮاﻫﺮ اﻟﻨﻔﯿﺴﺎت‪ ،‬و ﺳـﺤﺮ اﻟﻌﻘﻮل ﺑﺤﺴﻦ اﻟﻌﺒﺎرة‪ ،‬و ﻣﻼﺣﮥ اﻻﻣﺜﻠﮥ و ﺑﺪاﻋﮥ اﻟﺘﺮﺗﯿﺐ و اﻟﺘﻘﺴﯿﻤﺎت‪ ،‬و اﻟﺒﺮاﻋﮥ ﻓﯽ اﻟﺼﻨﺎﻋﮥ‬‫اﻟﻌﺠﯿﺒﮥ‪ ،‬ﻣﻊ ﺟﺰاﻟﮥ اﻻﻟﻔﺎظ و ﺑﻼﻏﮥ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ اﻟﻐﺮﯾﺒﮥ‪ ،‬و اﻟﺠﻤﻊ ﺑﯿﻦ ﻋﻠﻮم اﻟﺸـﺮﯾﻌﮥ و اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ‪ ،‬و اﻟﻔﺮوع و اﻻﺻﻮل‪ ،‬و اﻟﻤﻌﻘﻮل و اﻟﻤﻨﻘﻮل‪ ،‬و‬‫اﻟﺘـﺪﻗﯿﻖ و اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬و اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻌﻤـﻞ‪ ،‬و ﺑﯿـﺎن ﻣﻌـﺎﻟﻢ اﻟﻌﺒـﺎدات‪ ،‬و اﻟﻌـﺎدات‪ ،‬و اﻟﻤﻬﻠﮑـﺎت و اﻟﻤﻨﺠﯿـﺎت‪ ،‬و اﺑﺮاز ﻣﺤﺎﺳﻦ أﺳـﺮار ﻟا ﻤﻌﺎرف‬‫اﻟﻤﺤﺠﺒﺎت اﻟﻌﺎﻟﯿﺎت‪ ،‬و اﻻﻧﺘﻔﺎع ﺑﮑﻼﻣﻪ ﻋﻠﻤﺎ و ﻋﻤﻼ ﻻ ﺳـﯿﻤﺎ أرﺑﺎب اﻟﺪﯾﺎﻧﺎت و اﻟﺪﻋﺎء اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ ﺑﺮﻓﺾ اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻟﺨﻠﻖ‪ ،‬و ﻣﺤﺎرﺑﮥ‬‫اﻟﺸـﯿﻄﺎن و ﻟا ﻨﻔﺲ ﺑﺎﻟﻤﺠﺎﻫﺪة و اﻟﺮﯾﺎﺿﺎت‪ ،‬و اﻓﺤﺎم اﻟﻔﺮق أﯾﺴﺮ ﻋﻨﺪه ﻣﻦ ﺷﺮب اﻟﻤﺎء ﺑﺎﻟﺒﺮاﻫﯿﻦ اﻟﻘﺎﻃﻌﺎت‪ ،‬و ﺗﻮﺑﯿﺦ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺴﻮء ﻟا ﺮاﮐﻨﯿﻦ‬‫اﻟﯽ اﻟﻈﻠﻤﮥ و اﻟﻤﺎﺋﻠﯿﻦ اﻟﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ اﻟﺪﻧﯿﮥ اوﻟﯽ اﻟﻬﻤﻢ اﻟﺪﻧﯿﺎت‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪345 :‬‬‫و ﻏﯿﺮ ذﻟـﮏ ﻣﻤـﺎ ﻻـ ﯾﺤﺼـﯽ ﻣﻤﺎ ﺟﻤﻊ ﻓﯽ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺎﺳﻦ اﻟﺠﻤﯿﻼت و اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ اﻟﺠﻠﯿﻼت ﻣﻤﺎ ﻻ ﯾﺠﻤﻌﻪ ﻣﺼـﻨﻒ ﻓﯿﻤﺎ ﻋﻠﻤﻨﺎ و ﻻ‬‫ﯾﺠﻤﻌﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻈﻦ ﻣﺎ داﻣﺖ اﻻرض و اﻟﺴـﻤﻮات‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﺳﯿﺪ اﻟﻤﺼﻨﻔﯿﻦ ﻋﻨﺪ اﻟﻤﺼﻨﻔﯿﻦ‪ ،‬و ﺣﺠﮥ اﻻﺳﻼم ﻋﻨﺪ أﻫﻞ اﻻﺳﺘﺴﻼم ﻟﻘﺒﻮل اﻟﺤﻖ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 165‬از ‪220‬‬‫اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻻﻗﻄﺎر و اﻟﺠﻬﺎت‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﯾﻌﻨﯽ ان ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ أﺻﺢ‪ ،‬ﻓﺼﺤﯿﺤﺎ اﻟﺒﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ أﺻﺢ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﺼﻨﻔﺎت‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﺻﻨﻒ اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﺤﺪث‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم‪ ،‬ﻋﻤﺪة اﻟﻤﺴﺘﻨﺪﯾﻦ و ﻣﻔﺘﯽ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻊ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬ﻗﻄﺐ ]‪ [1‬اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣـﺎم اﻟﻌـﺎرف أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻘﺴـﻄﻼﻧﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎﺑﺎ أﻧﮑﺮ ﻓﯿﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﻨﺎس‪ ،‬و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯽ اﻻﻣﺎم أﺑﯽ ﺣﺎﻣـﺪ اﻟﻐﺰاﻟﯽ‬‫ﺛﻨﺎءا ﺣﺴﻨﺎ و ذم اﻧﺴﺎﻧﺎ ذﻣﻪ و ﻗﺎل ﻓﯽ أﺛﻨﺎء ﮐﻼﻣﻪ‪:‬‬‫و ﻣﻦ ﻧﻈﺮ ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﻐﺰاﻟﯽ و ﮐﺜﺮة ﻣﺼـﻨﻔﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﻘﺎﻻﺗﻪ‪ ،‬ﻋﺮف ﻣﻘـﺪاره‪ ،‬و اﺳـﺘﺤﺴﻦ آﺛﺎره‪ ،‬و اﺳﺘﺼـﻐﺮ ﻣﺎ ﻋﻈﻢ ﻣﻦ ﺳﻮاه‪ ،‬و ﻋﻈﻢ‬‫ﻗﺪره ﻓﯿﻤﺎ اﻣﺪه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻗﻮاه‪ ،‬و ﻻ ﻣﺒﺎﻻة ﺑﺤﺎﺳﺪ ﻗﺪ ﺗﻌﺎﻃﯽ ذﻣﻪ‪ ،‬أو ﻣﻌﺎﻧﺪ أﺑﻌﺪه اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻦ ادراك ﻣﻌﺎﻧﯽ ﮐﻼﻣﻪ ﻓﻬﻤﻪ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﮐﻤﺎ ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫ﻗﻞ ﻟﻤﻦ ﻋﻦ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ ﺗﻌﺎﻣﯽ ‪ :‬ﺗﻌﺎم ﻟﻦ ﺗﻌﺪم اﻟﺤﺴﻨﺎء ذاﻣﺎ‬‫ﻫﺬا ﺑﻌﺾ ﮐﻼﻣﻪ ﺑﺤﺮوﻓﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل ﺑﻌﺾ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻤﺎﻟﮑﯿﮥ و اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ اﻟﺼﻮﻓﯿﮥ‪:‬‬‫اﻟﻨﺎس ﻓﯽ ﻓﻀـﻠﮥ ﻋﻠﻮم اﻟﻐﺰاﻟﯽ‪ ،‬ﻣﻌﻨﺎه اﻧﻬﻢ ﯾﺴـﺘﻤﺪون ﻣﻦ ﻋﻠﻮﻣﻪ و ﻣﺪده‪ ،‬و ﯾﺴﺘﻌﯿﻨﻮن ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻫﻢ ﺑﺼﺪده‪ ،‬زاده اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻀﻼ و ﻣﺠﺪا ﻋﻠﯽ‬‫رﻏﻢ اﻟﺤﺴﺎد و اﻟﻌـﺪي ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻗﺪ اﻗﺘﺼـﺮت ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﻘﺪر اﻟﯿﺴـﯿﺮ ﻣﻦ ﻣﺤﺎﺳـﻨﻪ و ﻓﻀـﻠﻪ اﻟﺸـﻬﯿﺮ‪ ،‬ﻣﺨﺘﻮﻣﺎ ﺑﺬﮐﺮ ﺷـﯽء ﻣﻤﺎ ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻔﻀـﻞ‬‫اﻟﺒﺎﻫﺮ‪ ،‬و اﻟﺠﺎه و اﻟﻤﻨﺼﺐ اﻟﻮاﻓﺮ‪ ،‬و ﺷﺮف ]‪ [1‬ﻗﻄﺐ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻮزري اﻟﻘﺴﻄﻼﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (686‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪346 :‬‬‫اﻟﻤﺠـﺪ و اﻟﻤﻔـﺎﺧﺮ‪ ،‬ﻣﻤﺎ روﯾﻨﺎه ﺑﺎﻻﺳﺎﻧﯿـﺪ اﻟﻌﺎﻟﯿـﮥ ﻋﻦ اﻟﺴﺎدة اﻻﮐﺎﺑﺮ‪ ،‬أﻋﻨﯽ أﻣﺮ اﻟﺮﺳﻮل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺘﻌﺰﯾﺰ ﻣﻦ اﻧﮑﺮ ﻋﻠﯿﻪ و ﻧﻌﻢ‬‫اﻻﻣﺮ‪ ،‬ﺣﺘﯽ أن اﻟﻤﻨﮑﺮ ﻣﺎ ﻣﺎت اﻻ و أﺛﺮ اﻟﺴﻮط ﻋﻠﯽ ﺟﺴﻤﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﺑﻨﺼﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ و ﻧﻌﻢ اﻟﻨﺎﺻﺮ[ ]‪.[1‬‬‫و ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﺘﻨﺒﺌﮥ ﺑﻤﻦ ﯾﺒﻌﺜﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ رأس ﮐﻞ ﻣﺎﺋﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﻔﯿﻒ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ »اﻻرﺷﺎد«‪ :‬ﻗـﺪ ﻗﺎل ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ]‪ [2‬ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻮارد ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪» :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻟﻬﺬه اﻻﻣﮥ ﻣﻦ ﯾﺠﺪد ﻟﻬﺎ دﯾﻨﻬﺎ ﻋﻠﯽ رأس ﮐﻞ ﻣﺎﺋﮥ ﺳﻨﮥ«‪:‬‬‫اﻧﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ رأس اﻟﻤﺎﺋـﮥ اﻻوﻟﯽ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ]‪ ،[3‬و ﻋﻠﯽ رأس اﻟﺜﺎﻧﯿـﮥ اﻻﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ رأس اﻟﺜﺎﻟﺜـﮥ اﻻﻣﺎم أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ]‪[4‬‬‫اﻻﺷـﻌﺮي‪ ،‬و ﻋﻠﯽ رأس اﻟﺮاﺑﻌـﮥ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﺎﻗﻼﻧﯽ ]‪ ،[5‬و ﻋﻠﯽ رأس اﻟﺨﺎﻣﺴـﮥ اﻻﻣﺎم أﺑﻮ ﺣﺎﻣـﺪ اﻟﻐﺰاﻟﯽ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻟﺘﻤﯿﺰه ﺑﮑﺜﺮة اﻟﻤﺼـﻨﻔﺎت‬‫اﻟﺒـﺪﯾﻌﺎت‪ ،‬و ﻏـﻮﺻﻪ ﻓﯽ ﺑﺤـﻮر اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬و اﻟﺠﻤﻊ ﺑﯿﻦ ﻋﻠﻮم اﻟﺸـﺮﯾﻌﮥ و اﻟﺤﻘﯿﻘـﮥ‪ ،‬و اﻟﻔﺮوع و اﻻـﺻﻮل‪ ،‬و اﻟﻤﻌﻘﻮل و اﻟﻤﻨﻘﻮل‪ ،‬و اﻟﺘـﺪﻗﯿﻖ و‬‫اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬و اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻌﻤـﻞ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻗﺎل ﺑﻌﺾ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻻﮐﺎﺑﺮ اﻟﺠﺎﻣﻌﯿﻦ ﺑﯿﻦ اﻟﻌﻠﻢ اﻟﻈﺎﻫﺮ و اﻟﺒﺎﻃﻦ‪ ،‬ﻟﻮ ﮐﺎن ﺑﻌـﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‬‫ﻧﺒﯽ ﻟﮑﺎن اﻟﻐﺰاﻟﯽ و اﻧﻪ ﯾﺤﺼﻞ ﺛﺒﻮت ﻣﻌﺠﺰاﺗﻪ ﺑﺒﻌﺾ ﻣﺼﻨﻔﺎﺗﻪ ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ اﻟﺰرﻗﺎﻧﯽ ]‪ [6‬اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ در »ﺷﺮح ﻣﻮاﻫﺐ ﻟﺪﻧﯿﻪ« ]‪ [1‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ﻟﻠﯿﺎﻓﻌﯽ ج ‪.192 -3/177‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (571‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻣﺮوان اﻻﻣﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (101‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻻﺷﻌﺮي‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (324‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﺎﻗﻼﻧﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻄﯿﺐ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (403‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬ﻫﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻻزﻫﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1122‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪347 :‬‬‫در ذﮐﺮ ﻏﺰاﻟﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ذﮐﺮ ﻟﻪ اﻻﺳـﻨﻮي ﻓﯽ »اﻟﻤﻬﻤﺎت« ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﺣﺴـﻨﮥ ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﻫﻮ ﻗﻄﺐ اﻟﻮﺟﻮد‪ ،‬و اﻟﺒﺮﮐـﮥ اﻟﺸﺎﻣﻠـﮥ ﻟﮑﻞ ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬و روح ﺧﻼﺻﮥ أﻫﻞ اﻻﯾﻤﺎن و‬‫اﻟﻄﺮﯾﻖ اﻟﻤﻮﺻﻞ اﻟﯽ رﺿﺎ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﯾﺘﻘﺮب ﺑﻪ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﮐﻞ ﺻـﺪﯾﻖ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺒﻐﻀﻪ اﻻ ﻣﻠﺤـﺪ و زﻧﺪﯾﻖ‪ ،‬ﻗﺪ اﻧﻔﺮد ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻌﺼـﺮ ﻋﻦ‬‫أﻫﻞ اﻟﺰﻣﺎن‪ ،‬ﮐﻤﺎ اﻧﻔﺮد ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺒﺎب‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺘﺮﺟﻢ ﻣﻌﻪ ﻓﯿﻪ ﻻﻧﺴﺎن‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 166‬از ‪220‬‬‫و ﻟﻪ ﮐﺘﺐ ﻧﺎﻓﻌﮥ ﻣﻔﯿﺪة ﺧﺼﻮﺻﺎ »اﻻﺣﯿﺎء« ﻓﻼ ﯾﺴﺘﻐﻨﯽ ﻋﻨﻪ ﻃﺎﻟﺐ اﻵﺧﺮة‪.‬‬‫ﻣﺎت ﺑﻄﻮس ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ[ ]‪.[1‬‬‫و ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ دوﻟﺖآﺑﺎدي ]‪ [2‬در »ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﺴﻌﺪا« در ﺑﯿﺎن وﺟﻮه رد ﺑﺮ ﻋﺪم ﻓﺮق در ارﺳﺎل‪ ،‬و ﻓﺮق ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺜـﺎﻧﯽ ﻋﺸـﺮ‪ :‬ﻋـﺪم اﻟﻔﺮق ﻓﯽ اﻟﻤﺸـﺮوع و ﻏﯿﺮ اﻟﻤﺸـﺮوع‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻓﺮق ﻣﺸـﺮوع و ﺳـﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ارﺳﺎل ﻏﯿﺮ ﻋﻠﻮي را ﻧﺎﻣﺸـﺮوع و ﻣﻤﻨﻮع و‬‫ﻣﮑﺮوه زﯾﺮا ﭼﻪ اﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﻏﺰاﻟﯽ ﮐﻪ ﻗﻮل او ﺣﺠﺖ اﺳﻼم اﺳﺖ ﻣﮑﺮوه داﺷﺘﻪ‬‫اﺛﺒﺎت ﺣﮑﯿﻢ ﺳﻨﺎﺋﯽ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫و أﺑـﻮ اﻟﻤﺠـﺪ‪ ،‬ﻣﺠـﺪود ﺑﻦ آدم ﮐﻪ ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ ﺑﺤﮑﯿﻢ ﺳـﻨﺎﺋﯽ ]‪ ،[3‬ﻧﯿﺰ دﻻـﻟﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ را ﺑﺮ اﻣـﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴﻼم ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪ [1] ،‬ﺷﺮح اﻟﻤﻮاﻫﺐ اﻟﻠﺪﻧﯿﮥ ج ‪.1/36‬‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺰواﻟﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻬﻨﺪي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(849‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺴﻨﺎﺋﯽ‪ :‬أﺑﻮ اﻟﻤﺠﺪ اﻟﻐﺰﻧﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺣﺪود ﺳﻨﮥ )‪ (525‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪348 :‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »ﺣﺪﯾﻘﮥ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ« ﮐﻪ ﺑﻨﺺ ﺟﺎﻣﯽ در »ﻧﻔﺤﺎت« ﺑﺮ ﮐﻤﺎل وي در ﺷﻌﺮ و ﺑﯿﺎن‪ ،‬اذواق و ﻣﻮاﺟﯿﺪ ارﺑﺎب ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﺗﻮﺣﯿﺪ‪،‬‬‫دﻟﯿﻠﯽ ﻗﺎﻃﻊ و ﺑﺮﻫﺎﻧﯽ ﺳﺎﻃﻊ اﺳﺖ‪ ،‬در ﻣﺪح ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻧﺎﺋﺐ ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﺮوز ﻏﺪﯾﺮ ﮐﺮده ﺑﺮ ﺷﺮع ﺧﻮد ﻣﺮ او را ﻣﯿﺮ[‬‫از اﯾﻦ ﺷـﻌﺮ واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻧﺎﺋﺐ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﺮوز ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻮده‪ ،‬و ﺟﻨﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آن ﺣﻀـﺮت را اﻣﯿﺮ ﺑﺮ ﺷـﺮع ﺧﻮد ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪ ،‬ﭘﺲ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ و اﻣﺎرت ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺎﻋﺘﺮاف ﺣﮑﯿﻢ ﺳﻨﺎﺋﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ‪ ،‬و ﺷﺒﻬﺎت و ﺗﺴﻮﯾﻼت ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ و ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ »َﻫﺒﺎًء َﻣﻨْﺜُﻮرًا«‬‫ﮔﺮدﯾﺪ و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﺟﻼﺋﻞ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻋﻮاﻟﯽ ﻣﻌﺎﻟﯽ ﺳﻨﯿﻪ ﺳﻨﺎﺋﯽ ﺑﺮ ﻣﺘﺘﺒﻊ ﻣﺨﻔﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺠﺎﻣﯽ در »ﻧﻔﺤﺎت اﻻﻧﺲ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺣﮑﯿﻢ ﺳـﻨﺎﺋﯽ ﻏﺰﻧﻮي ﻗﺪس ﺳﺮه‪ :‬ﮐﻨﯿﺖ و ﻧﺎم وي أﺑﻮ اﻟﻤﺠﺪ ﻣﺠﺪود ﺑﻦ آدم‬‫اﺳﺖ‪ ،‬وي ﺑﺎ ﭘـﺪر ﺷـﯿﺦ رﺿـﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﻻ ﻻ اﺑﻨﺎء ﻋﻢ ﺑﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬از ﮐﺒﺮاي ﺷـﻌﺮاي ﻃﺎﺋﻔﻪ ﺻﻮﻓﯿﻪ اﺳﺖ و ﺳـﺨﻨﺎن وي را ﺑﺎﺳﺘﺸـﻬﺎد در‬‫ﻣﺼﻨﻔﺎت ﺧﻮد آوردهاﻧﺪ و ﮐﺘﺎب »ﺣﺪﯾﻘﮥ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ« ﺑﺮ ﮐﻤﺎل وي در ﺷﻌﺮ و ﺑﯿﺎن‪ ،‬اذواق و ﻣﻮاﺟﯿﺪ ارﺑﺎب ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﺗﻮﺣﯿﺪ‪ ،‬دﻟﯿﻠﯽ ﻗﺎﻃﻊ و‬‫ﺑﺮﻫﺎﻧﯽ ﺳﺎﻃﻊ اﺳﺖ‪ .‬از ﻣﺮﯾﺪان ﺧﻮاﺟﻪ ﯾﻮﺳﻒ ﻫﻤﺪاﻧﯽ اﺳﺖ ‪ -‬اﻟﺦ‬‫اﺛﺒﺎت ﺷﯿﺦ ﻓﺮﯾﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻌﻄﺎر دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫ﺷﯿـﺦ ﻓﺮﯾﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻌﻄﺎر ]‪ [1‬اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ ﻫﻢ ﺑﮑﻤﺎل ﺗﺼـﺮﯾﺢ و ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﺑﯿﺎن ]‪ [1‬اﻟﻌﻄﺎر‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻬﻤـﺪاﻧﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫)‪ (627‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪349 :‬‬‫ﻧﻤﻮدن ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﺤﮑﻢ اﻟﻬﯽ واﻟﯽ ﺑﻮدن ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺮ ﻣﻠـﮏ ﻧﺒﻮي ﺛـﺎﺑﺖ ﮐﺮد‪،‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻣﺜﻨﻮي ﻣﻈﻬﺮ ﺣﻖ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 167‬از ‪220‬‬‫ﭼﻮن ﺧﺪا ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ در ﺧﻢ ﻏﺪﯾﺮ ‪ ،‬رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ز آﯾﺎت ﻣﻨﯿﺮ‬‫أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس اﯾﻦ ﺑﻮد اﻟﻬﺎم او ز آﻧﮑﻪ از ﺣﻖ آﻣﺪه ﭘﯿﻐﺎم او‬‫ﮔﻔﺖ رو‪ ،‬ﮐﻦ ﺑﺎ ﺧﻼﺋﻖ اﯾﻦ ﻧﺪا ﻧﯿﺴﺖ اﯾﻦ دم ﺧﻮد رﺳﻮﻟﻢ ﺑﺮ ﺷﻤﺎ‬‫ﻫﺮ ﭼﻪ ﺣﻖ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ ﻣﻦ ﺧﻮد آن ﮐﻨﻢ ﺑﺮ ﺗﻮ ﻣﻦ اﺳﺮار ﺣﻖ آﺳﺎن ﮐﻨﻢ‬‫ﭼﻮﻧﮑﻪ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ آﻣﺪ و ﺑﺮ ﻣﻦ ﺑﮕﻔﺖ ﻣﻦ ﺑﮕﻮﯾﻢ ﺑﺎ ﺷﻤﺎ راز ﻧﻬﻔﺖ‬‫اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ ﻗﻬﺎر ﺟﻬﺎن ﺣﻖ و ﻗﯿﻮم ﺧﺪاي ﻏﯿﺐدان‬‫ﻣﺮﺗﻀﯽ واﻟﯽ در اﯾﻦ ﻣﻠﮏ ﻣﻦ اﺳﺖ ﻫﺮ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺳﺮ را ﻧﺪاﻧﺪ او زﻧﺴﺖ‬‫از اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر ﺑﻼﻏﺖ ﺷـﻌﺎر ﺣﻀـﺮت ﻋﻄﺎر ﻫﻮﯾﺪا و آﺷـﮑﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﺳﺮور ﻣﺨﺘﺎر ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻻﻃﻬﺎر ﻗﺒﻞ ﺑﯿﺎن ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﻧﺰول ﺣﻀـﺮت ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ از ﺟﻨﺎب ﺟﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﻣﺄﻣﻮر ﻓﺮﻣﻮدن آن ﺣﻀﺮت ﺑﻪ ارﺷﺎد اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻫﻢ ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻣﻌﻨﺎي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‬‫ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم واﻟﯽ ﻣﻠﮏ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻓﺎﻃﻒ اﻟﻤﺼـﺒﺎح ﻓﻘـﺪ ﻃﻠﻊ‬‫اﻟﺼﺒﺎح‪.‬‬‫و ﻓﺮﯾﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻄﺎر از اﺳﺎﻃﯿﻦ ﮐﺒﺎر و ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻋﺎﻟﯽ ﻓﺨﺎر اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺟﺎﻣﯽ در »ﻧﻔﺤﺎت اﻻﻧﺲ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺷـﯿﺦ ﻓﺮﯾﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻄﺎر ﻧﯿﺸﺎﭘﻮري ﻗﺪس ﺳـﺮه‪ :‬وي ﻣﺮﯾﺪ ﺷـﯿﺦ ﻣﺠﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻐﺪادي اﺳﺖ‪ ،‬و در دﯾﺒﺎﺟﻪ ﮐﺘﺎب »ﺗﺬﮐﺮة اﻻوﻟﯿﺎء« ﮐﻪ ﺑﻮي‬‫ﻣﻨﺴﻮب اﺳﺖ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ ﮐﻪ ﯾـﮏ روز ﭘﯿﺶ اﻣﺎم ﻣﺠـﺪ اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻐـﺪادي درآﻣـﺪم‪ ،‬و وي را دﯾـﺪم ﮐﻪ ﻣﯽﮔﺮﯾﺴﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻢ ﮐﻪ ﺧﯿﺮ اﺳﺖ‪،‬‬‫ﮔﻔﺖ‪ :‬زﻫﯽ ﺳﭙﻬﺴﺎﻻران ﮐﻪ در اﯾﻦ اﻣﺖ ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻤﺜﺎﺑﻪ اﻧﺒﯿﺎء ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ‬‫»ﻋﻠﻤﺎء اﻣﺘﯽ ﮐﺎﻧﺒﯿﺎء‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪350 :‬‬‫ﺑﻨﯽ اﺳﺮاﺋﯿﻞ«‬‫‪ ،‬ﭘﺲ ﮔﻔـﺖ‪ :‬از آن ﻣﯽﮔﺮﯾﻢ ﮐﻪ دوش ﮔﻔﺘﻪ ﺑـﻮدم‪ :‬ﺧﺪاوﻧـﺪا ﮐـﺎر ﺗـﻮ ﺑﻌﻠﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻣﺮا از اﯾﻦ ﻗـﻮم ﮔﺮدان‪ ،‬ﯾـﺎ از ﻧﻈﺎرﮔﯿـﺎن اﯾﻦ ﻗـﻮم‬‫ﮔﺮدان‪ ،‬ﮐﻪ ﻗﺴﻢ دﯾﮕﺮ را ﻃﺎﻗﺖ ﻧﺪارم‪ ،‬ﻣﯽﮔﺮﯾﻢ ﮐﻪ ﻣﺴﺘﺠﺎب ﺷﻮد‪.‬‬‫و ﺑﻌﻀـﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ وي اوﯾﺴـﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ،‬در ﺳـﺨﻨﺎن ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ روﻣﯽ ﻗﺪس ﺳـﺮه ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻮر ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻌﺪ از ﺻﺪ و‬‫ﭘﻨﺠﺎه ﺳﺎل ﺑﺮ روح ﻣﻘﺪﺳﻪ ﻓﺮﯾﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻄﺎر ﺗﺠﻠﯽ ﮐﺮده و ﻣﺮﺑﯽ او ﺷﺪ[ ]‪ -[1‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﺼﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺎﺑﻠﯽ در »ﺻﻮاﻗﻊ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗـﺎل اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﺠﻠﯿـﻞ ﻓﺮﯾـﺪ اﻟـﺪﯾﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻨﯿﺴـﺎﺑﻮرّي‪ :‬ﻣﻦ آﻣﻦ ﺑﻤﺤﻤـﺪ و ﻟﻢ ﯾﺆﻣﻦ ﺑﺄﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻠﯿﺲ ﺑﻤﺆﻣﻦ‪ .‬أﺟﻤﻊ اﻟﻌﻠﻤﺎء و‬‫اﻟﻌﺮﻓﺎء ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ و ﻟﻢ ﯾﻨﮑﺮه أﺣﺪ[‪.‬‬‫و ﻣﺨﺎﻃﺐ در ﺑﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻧﯿﺰ ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﮐﻪ أﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺣﺐ اﻣﯿﺮ و ذرﯾﻪ ﻃﺎﻫﺮه او را از ﻓﺮاﺋﺾ اﯾﻤﺎن ﻣﯽﺷﻤﺎرﻧﺪ‪.‬‬‫ﺣﻀﺮت ﻓﺮﯾﺪ اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﯿﺸﺎﭘﻮري ﻣﻌﺮوف ﺑﻌﻄﺎر در اﺷﻌﺎر ﻋﺮﺑﯽ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬‫ﻓﻼ ﺗﻌﺪل ﺑﺄﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﺧﻠﻘﺎ ﻓﺄﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻫﻢ أﻫﻞ اﻟﺴﻌﺎدة‬‫ﻓﺒﻐﻀﻬﻢ ﻣﻦ اﻻﻧﺴﺎن ﺧﺴﺮ ﺣﻘﯿﻘﯽ و ﺣﺒﻬﻢ ﻋﺒﺎدة‬‫اﯾﻦ اﺷﻌﺎر را ﺷﯿﺦ ﺑﻬﺎء اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺎﻣﻠﯽ ]‪ [2‬در »ﮐﺸﮑﻮل« ﺧﻮد ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﺑﺎز از ﺷﯿﺦ ﻣﻮﺻﻮف ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫ﻣﻦ آﻣﻦ ﺑﻤﺤﻤﺪ و ﻟﻢ ﯾﺆﻣﻦ ﺑﺄﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻠﯿﺲ ﺑﻤﺆﻣﻦ ]‪ [1] .[3‬ﻧﻔﺤﺎت اﻻﻧﺲ‪.599 :‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺼﻤﺪ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1031‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 168‬از ‪220‬‬‫]‪ [3‬ﺗﺤﻔﮥ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‪.564 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪351 :‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ ﻧﺤﺮﯾﺮ وزﯾﺮ ﮐﺒﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ ﺷﺎﻓﻌﯽ اﻋﺘﺮاف ﻧﻤﻮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻫﺮ ﭼﯿﺰي‬‫ﮐﻪ ﺑﺮاي آن ﺟﻨﺎب ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و از اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ أوﻟﯽ ﺑﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و ﺳـﯿﺪ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﺎﺷـﺪ اﺛﺒﺎت آن ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﭘﺲ آن ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫و ﻫﺬه ﻋﺒﺎرة اﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ ﻓﯽ »ﻣﻄﺎﻟﺐ اﻟﺴﺆل ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﺮﺳﻮل«‪:‬‬‫]و أﻣﺎ ﻣﺆاﺧﺎة رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﯾﺎه و اﻣﺘﺰاﺟﻪ ﺑﻪ و ﺗﻨﺰﯾﻠﻪ اﯾﺎه ﻣﻨﺰﻟﮥ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬و ﻣﯿﻠﻪ إﻟﯿﻪ و اﯾﺜﺎره اﯾﺎه‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﺑﯿﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ‬‫ﻗﺪ روي اﻻﻣﺎم اﻟﺘﺮﻣﺬي ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺤﻪ ﺑﺴﻨﺪه ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ آﺧﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﯿﻦ أﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﺟﺎءه ﻋﻠﯽ‬‫ﺗﺪﻣﻊ ﻋﯿﻨﺎه‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ آﺧﯿﺖ ﺑﯿﻦ أﺻـﺤﺎﺑﮏ و ﻟﻢ ﺗﻮاخ ﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯿﻦ أﺣﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺴﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫»أﻧﺖ أﺧﯽ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻵﺧﺮة«‬‫و روي ﺑﺴﻨﺪه أﯾﻀﺎ‪ :‬أن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫و ﻫـﺬا اﻟﻠﻔﻆ ﺑﻤﺠﺮده رواه اﻟﺘﺮﻣـﺬي و ﻟﻢ ﯾﺰد ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و زاد ﻏﯿﺮه ذﮐﺮه اﻟﯿﻮم و اﻟﻤﻮﺿﻊ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮ اﻟﺰﻣﺎن و ﻫﻮ ﻋﻨﺪ ﻋﻮد رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ ﺣﺠـﮥ اﻟﻮداع ﻓﯽ اﻟﯿﻮم اﻟﺜـﺎﻣﻦ ﻋﺸـﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠـﮥ‪ ،‬و ذﮐﺮ اﻟﻤﮑﺎن و ﻫﻮ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﻣﮑـﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ ﯾﺴـﻤﯽ ﺧﻤﺎ ﻓﯽ ﻏـﺪﯾﺮ‬‫ﻫﻨﺎك‪ ،‬ﻓﺴـﻤﯽ ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ و ﻗﺪ ذﮐﺮه ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻓﯽ ﺷﻌﺮه اﻟﺬي ﺗﻘﺪم و ﺻﺎر ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم ﻋﯿﺪا و ﻣﻮﺳﻤﺎ ﻟﮑﻮﻧﻪ ﮐﺎن وﻗﺘﺎ‬‫ﺧﺺ ﻓﯿﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻠﯿﺎ ﺑﻬﺬه اﻟﻤﻨﺰﻟﮥ اﻟﻌﻠﯿﮥ و ﺷﺮﻓﻪ ﺑﻬﺎ دون اﻟﻨﺎس ﮐﻠﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻧﻘﻞ ﻋﻦ زاذان ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﺎ ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ و ﻫﻮ ﯾﻨﺸﺪ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﺷﻬﺪ ﻣﻨﮑﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪352 :‬‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل ﻣﺎ ﻗﺎل‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﺛﻼﺛﮥ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا اﻧﻬﻢ ﺳﻤﻌﻮا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫زﯾﺎدة ﺗﻘﺮﯾﺮ‪ :‬ﻧﻘﻞ اﻻﻣﺎم اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻮاﺣﺪي ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻤﺴـﻤﯽ ب »أﺳـﺒﺎب اﻟﻨﺰول« ﯾﺮﻓﻌﻪ ﺑﺴﻨﺪه اﻟﯽ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري رض ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ ]‪[1‬‬‫ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪،‬‬‫ﻓﻘﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ﻗﺪ اﺷﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﻟﻔﻈﮥ »ﻣﻦ« و ﻫﯽ ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ ﻟﻠﻌﻤﻮم‪ ،‬ﻓﺎﻗﺘﻀﯽ ان ﮐﻞ اﻧﺴﺎن ﮐﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻه و‬‫اﺷﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﻟﻔﻈﮥ »اﻟﻤﻮﻟﯽ« و ﻫﯽ ﻟﻔﻈﮥ ﻣﺴﺘﻌﻤﻠﮥ ﺑﺎزاء ﻣﻌﺎن ﻣﺘﻌﺪدة ﻗﺪ ورد اﻟﻘﺮآن اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻬﺎ‪.‬‬‫ﻓﺘﺎرة ﺗﮑﻮن ﺑﻤﻌﻨﯽ »أوﻟﯽ«‪ :‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ ﺣﻖ اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﯿﻦ‪َ :‬ﻣْﺄواُﮐُﻢ اﻟﱠﻨﺎُر ِﻫَﯽ َﻣْﻮﻻُﮐْﻢ‬‫]‪ [2‬ﻣﻌﻨﺎه أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ‪.‬‬‫و ﺗﺎرة ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﻨﺎﺻﺮ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ذﻟ َِﮏ ﺑ َِﺄ ﱠن اﻟﱠﻠَﻪ َﻣْﻮﻟَﯽ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا َو َأﱠن اﻟ ْﮑﺎﻓِِﺮﯾَﻦ ﻻ َﻣْﻮﻟﯽ ﻟَُﻬْﻢ‬‫]‪ [3‬ﻣﻌﻨـﺎه‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻧﺎﺻـﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و ان اﻟﮑـﺎﻓﺮﯾﻦ ﻻـ ﻧﺎﺻـﺮ ﻟﻬﻢ‪ .‬و ﺗـﺎرة ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﻮارث‪ :‬ﻗـﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ‪َ :‬و ﻟ ُِﮑـ ﱟﻞ َﺟَﻌﻠْﻨـﺎ َﻣﻮاﻟ َِﯽ ﻣِﱠﻤﺎ َﺗَﺮَك‬‫اﻟ ْﻮاﻟ ِﺪاِن َو اﻟ َْﺄﻗَْﺮﺑ ُﻮَن‬‫]‪ [4‬ﻣﻌﻨﺎه‪ :‬وراﺛﺎ‪.‬‬‫و ﺗﺎرة ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﻌﺼﺒﮥ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ِإﱢﻧﯽ ِﺧْﻔُﺖ اﻟ َْﻤﻮاﻟ َِﯽ ﻣِْﻦ َوراﺋِﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 169‬از ‪220‬‬‫]‪ [1] [5‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪67 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﺪﯾﺪ‪15 :‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺤﻤﺪ‪11 :‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻨﺴﺎء‪33 :‬‬‫]‪ [5‬ﻣﺮﯾﻢ‪5 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪353 :‬‬‫ﻣﻌﻨﺎه‪ :‬ﻋﺼﺒﺘﯽ‪.‬‬‫و ﺗﺎرة ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﺼﺪﯾﻖ و اﻟﺤﻤﯿﻢ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﯾْﻮَم ﻻ ﯾُْﻐﻨِﯽ َﻣْﻮﻟًﯽ َﻋْﻦ َﻣْﻮﻟًﯽ َﺷﯿْﺌًﺎ‬‫]‪ [1‬ﻣﻌﻨﺎه‪ :‬ﺣﻤﯿﻢ ﻋﻦ ﺣﻤﯿﻢ‪ ،‬و ﺻﺪﯾﻖ ﻋﻦ ﺻﺪﯾﻖ‪ ،‬و ﻗﺮاﺑﮥ ﻋﻦ ﻗﺮاﺑﮥ‪.‬‬‫و ﺗﺎرة ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﺴﯿﺪ اﻟﻤﻌﺘﻖ و ﻫﻮ ﻇﺎﻫﺮ‪.‬‬‫و إذا ﮐـﺎﻧﺖ واردة ﻟﻬـﺬه اﻟﻤﻌـﺎﻧﯽ ﻓﻌﻠﯽ أﯾﻬـﺎ ﺣﻤﻠﺖ اﻣـﺎ ﻋﻠﯽ ﮐﻮﻧﻪ »أوﻟﯽ« ﮐﻤﺎ ذﻫﺐ إﻟﯿﻪ ﻃﺎﺋﻔـﮥ‪ ،‬أو ﻋﻠﯽ ﮐﻮﻧﻪ ﺻـﺪﯾﻘﺎ ﺣﻤﯿﻤﺎ‪ ،‬ﻓﯿﮑﻮن‬‫ﻣﻌﻨﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ أوﻟﯽ ﺑﻪ‪ ،‬أو ﻧﺎﺻﺮه أو وارﺛﻪ أو ﻋﺼﺒﺘﻪ‪ ،‬أو ﺣﻤﯿﻤﻪ‪ ،‬أو ﺻﺪﯾﻘﻪ‪ ،‬ﻓﺎن ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻨﻪ ﮐﺬﻟﮏ و ﻫﺬا ﺻﺮﯾﺢ ﻓﯽ ﺗﺨﺼﯿﺼﻪ‬‫ﻟﻌﻠﯽ ﺑﻬﺬه اﻟﻤﻨﻘﺒﮥ اﻟﻌﻠﯿﮥ و ﺟﻌﻠﻪ ﻟﻐﯿﺮه ﮐﻨﻔﺴﻪ ﺑﺎﻟﻨﺴﺒﮥ اﻟﯽ ﻣﻦ دﺧﻠﺖ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﮐﻠﻤﮥ ﻣﻦ اﻟﺘﯽ ﻫﯽ ﻟﻠﻌﻤﻮم ﺑﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺠﻌﻠﻪ ﻟﻐﯿﺮه‪.‬‬‫و ﻟﯿﻌﻠﻢ ان ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻫﻮ ﻣﻦ أﺳـﺮار ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻓﯽ آﯾـﮥ اﻟﻤﺒﺎﻫﻠـﮥ‪َ :‬ﻓُﻘـْﻞ َﺗﻌﺎﻟَْﻮا َﻧـْﺪُع َأﺑ ْﻨﺎَءﻧﺎ َو َأﺑ ْﻨﺎَءُﮐْﻢ َو ﻧِﺴﺎَءﻧﺎ َو ﻧِﺴﺎَءُﮐْﻢ َو َأﻧ ُْﻔَﺴـ ﻨﺎ َو‬‫َأﻧ ُْﻔَﺴُﮑْﻢ‬‫]‪ [2‬و اﻟﻤﺮاد ﻧﻔﺲ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺗﻘﺪم‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﺟﻞ و ﻋﻼ ﻟﻤﺎ ﻗﺮن ﺑﯿﻦ ﻧﻔﺲ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ﺑﯿﻦ ﻧﻔﺲ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﺟﻤﻌﻬﺎ‬‫ﺑﻀـﻤﯿﺮ ﻣﻀﺎف اﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﺛﺒﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻨﻔﺲ ﻋﻠﯽ ﺑﻬﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﺎ ﻫﻮ ﺛﺎﺑﺖ ﻟﻨﻔﺴﻪ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻤﻮﻣـﺎ‪ ،‬ﻓـﺎﻧﻪ أوﻟﯽ ﺑـﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و ﻧﺎﺻـﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و ﺳـﯿﺪ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﮐـﻞ ﻣﻌﻨﯽ اﻣﮑﻦ اﺛﺒـﺎﺗﻪ ﻣﻤـﺎ دل ﻋﻠﯿﻪ ﻟﻔـﻆ »اﻟﻤﻮﻟﯽ«‬‫ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﻘﺪ ﺟﻌﻠﻪ ﻟﻌﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬و ﻫﯽ ﻣﺮﺗﺒﮥ ﺳﺎﻣﯿﮥ‪ ،‬و ﻣﻨﺰﻟﮥ ﺷﺎﻫﻘﮥ‪ ،‬درﺟﮥ ﻋﻠﯿﮥ‪ ،‬و ﻣﮑﺎﻧﮥ رﻓﯿﻌﮥ‪ ،‬ﺧﺼﺼﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﻬﺎ دون ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻓﻠﻬﺬا ﺻﺎر ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم ﯾﻮم ﻋﯿﺪ و ﻣﻮﺳﻢ ﺳﺮور ﻻوﻟﯿﺎﺋﻪ ]‪.[3‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﺜﺒﺖ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ]‪ [1‬اﻟﺪﺧﺎن‪41 :‬‬‫]‪ [2‬آل ﻋﻤﺮان‪61 :‬‬‫]‪ [3‬ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻟا ﺴﺆل ﻻﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪45 -44 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪354 :‬‬‫ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ از اﺳـﺮار آﯾﻪ ﻣﺒـﺎﻫﻠﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼـﻮن‬‫ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺑﻨﺺ آﯾﻪ ﻧﻔﺲ ﺣﻀـﺮت رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﻬﺬا ﺣﻀـﺮت رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮد ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻫﺮ ﭼﯿﺰي ﮐﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻮد ﺑﺮ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻤﻮﻣﺎ ﺑﺮاي آن ﺟﻨﺎب‪.‬‬‫و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﺟﻤﻠﻪ اﻣﻮري ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﺮ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ اوﻟﻮﯾﺖ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺘﺼـﺮف‬‫در ﻧﻔﻮس و اﻣﻮال اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ وﺟﻮب اﺗﺒﺎع و اﻧﻘﯿﺎد آن ﺣﻀـﺮت در ﺟﻤﯿﻊ اﺣﮑﺎم و اواﻣﺮ و ﻧﻮاﻫﯽ ﺑﺮاي ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ‬‫اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻫﻢ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﻋﯿﻦ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ‪ ،‬ﻻ ﻏﯿﺮ‪.‬‬‫و ﻣﻌﻬـﺬا ﺧﻮد اﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﮐﻪ از ﺟﻤﻠﻪ اﻣﻮري ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻮده آﻧﺴﺖ ﮐﻪ آن‬‫ﺟﻨﺎب اوﻟﯽ ﺑﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﺳﺮدار ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﺑﻮد‪ ،‬و اوﻟﻮﯾﺖ ﺑﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و ﺳﺮداري اﯾﺸﺎن‪ :‬ﻋﯿﻦ اﻣﺎﻣﺖ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﻋﺘﺮاف اﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺳﺎﻣﯿﻪ و ﻣﻨﺰﻟﺖ ﺷﺎﻣﺨﻪ و درﺟﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻣﮑﺎﻧﺖ رﻓﯿﻌﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 170‬از ‪220‬‬‫آﻟﻪ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﺑﺂن ﺗﺨﺼﯿﺺ ﮐﺮده‪ ،‬ﻧﻪ ﻏﯿﺮ آن ﺟﻨﺎب را‪ ،‬ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ در اﻓﻀﻠﯿﺖ آن ﺟﻨﺎب‪.‬‬‫و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻣﺆﮐﺪ اﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﯾﻮم اﻟﻐﺪﯾﺮ ﯾﻮم ﻋﯿﺪ و ﻣﻮﺳﻢ ﺳـﺮور ﺑﺮاي اوﻟﯿﺎي ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻢ ﻗﻠﻮب ﺳـﻨﯿﻪ را ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ ﻣﯽﺳﻮزد‪ ،‬و ﻣﺎﯾﻪ ﺧﺠﻞ و ﻧﺪاﻣﺖ ﺑﺮاي ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﮐﻪ زﺑﺎن درازي ﺑﺮ ﺗﻌﯿﺪ ﺑﻌﯿﺪ ﻏﺪﯾﺮ در ﺑﺎب‬‫ﻓﻘﻬﯿﺎت ﺑﮑﺎر ﺑﺮدهاﻧﺪ ﻣﯽاﻧﺪوزد‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪355 :‬‬‫و ﻇـﺎﻫﺮ ﻣﯽﺳﺎزد ﮐﻪ ﺣﻀـﺮﺗﺸﺎن ﺣﻈﯽ از وﻻي آن ﺣﻀـﺮت ﻧﺪارﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﻌﯿـﺪ را ﺑﻌﯿـﺪ اوﻟﯿﺎي آن ﺣﻀـﺮت )ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ( ﻋﯿﻦ ﺑـﺪﻋﺖ و‬‫ﺿﻼل و ﺷﯿﻮه و ﺟﻬﺎل ﻣﯽﭘﻨﺪارﻧﺪ‪ ،‬ﻓﺄﻋﻮذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﻦ ﺷﺮور اﻟﻨﻔﺲ و وﺳﺎوﺳﻬﺎ‪ ،‬و ﻧﺴﺘﻐﻔﺮه ﻣﻦ ﺧﺪاﺋﻌﻬﺎ و ﻫﻮاﺟﺴﻬﺎ‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ از اﮐـﺎﺑﺮ رؤﺳـﺎي ﻣﺤﺘﺸـﻤﯿﻦ‪ ،‬و أﺟﻠﻪ ﻓﻘﻬﺎي ﺑﺎرﻋﯿﻦ‪ ،‬و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻣﻌﺮوﻓﯿﻦ‪ ،‬و اﻓﺎﺧﻢ ﻣﻌﺘﻤـﺪﯾﻦ ﻣﺸـﻬﻮرﯾﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﺳﺎﺑﻘﺎ‬‫ﺷﻨﯿـﺪي ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﯾﺎﻓﻌﯽ اﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ ﻣﻔﺘﯽ ﺷﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و رﺋﯿﺲ ﻣﺤﺘﺸﻢ ﺑﺎرع در ﻓﻘﻪ و ﺧﻼف ﺑﻮده‪ ،‬و ﺑﻮﻻﯾﺖ وزارت ﻓﺎﺋﺰ ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﻌﺪ از‬‫آن زﻫﺪ ورزﯾﺪ و ﺟﻤﻊ ﮐﺮد ﻧﻔﺲ ﺧﻮد را‪ [1] ،‬اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﻨﻮي در »ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎي ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺑﻮ ﺳﺎﻟﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻟﻨﺼﯿﺒﯽ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﺑﺎرﻋﺎ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﺨﻼف‪ ،‬ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻻﺻﻠﯿﻦ‪ ،‬رﺋﯿﺴﺎ‬‫ﮐﺒﯿﺮا ﻣﻌﻈﻤﺎ‪ ،‬ﺗﺮﺳﻞ ﻋﻦ اﻟﻤﻠﻮك و أﻗﺎم ﺑﺪﻣﺸﻖ ﺑﺎﻟﻤﺪرﺳﮥ اﻻﻣﯿﻨﯿﮥ و ﻋﯿﻨﻪ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻨﺎﺻﺮ ﺻﺎﺣﺐ دﻣﺸﻖ ﻟﻠﻮزارة‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﺗﻘﻠﯿﺪه ﺑﺬﻟﮏ و‬‫ﺗﻨﺼﻞ ﻣﻨﻪ و اﻋﺘﺬر‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﻘﺒﻞ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺒﺎﺷـﺮﻫﺎ ﯾﻮﻣﯿﻦ ﺛﻢ ﺗﺮك أﻣﻮاﻟﻪ و ﻣﻮﺟﻮده و ﻏﯿﺮ ﻣﻠﺒﻮﺳﻪ و ذﻫﺐ‪ .‬ﻓﻠﻢ ﯾﻌﺮف ﻣﻮﺿﻌﻪ‪ .‬ﺳﻤﻊ و ﺣﺪث و‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺣﻠﺐ ﻓﯽ اﻟﺴﺎﺑﻊ و اﻟﻌﺸـﺮﯾﻦ ﻣﻦ رﺟﺐ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺳﺘﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺟﺎوز اﻟﺴﺒﻌﯿﻦ ذﮐﺮه ﻓﯽ »اﻟﻌﺒﺮ« ﻣﺨﺘﺼﺮا[ ]‪[1] .[2‬‬‫ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 4/128‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻟﻸﺳﻨﻮي ج ‪2/503‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪356 :‬‬‫و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺳﺪي ]‪ [2‬در »ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎي ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤـﮥ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﮐﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺳﺎﻟﻢ اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﻌﺪوي اﻟﻨﺼـﯿﺒﯿﻨﯽ ﻣﺼـﻨﻒ ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﻘﺪ اﻟﻔﺮﯾﺪ«‪ ،‬أﺣﺪ‬‫اﻟﺼﺪور و اﻟﺮؤﺳﺎء اﻟﻤﻌﻈﻤﯿﻦ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺧﻤﺴـﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ و ﺷﺎرك ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﻘﯿﻬﺎ‪ ،‬ﺑﺎرﻋﺎ‪ ،‬ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻟﻤﺬﻫﺐ و‬‫اﻻﺻﻮل و اﻟﺨﻼف‪ ،‬ﺗﺮﺳﻞ ﻋﻦ اﻟﻤﻠﻮك و ﺳﺎد و ﺗﻘﺪم‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﺣﺪث ﺑﺒﻼد ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ارﺑﻌﯿﻦ و ﺳـﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﮐﺘﺐ‬‫ﺗﻘﻠﯿـﺪه ﺑﺎﻟﻮزارة‪ ،‬ﻓﺎﻋﺘـﺬر و ﺗﻨﺼﻞ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﻘﺒﻞ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺘﻮﻻﻫﺎ ﯾﻮﻣﯿﻦ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﺴﻞ ﺧﻔﯿـﮥ‪ ،‬و ﺗﺮك اﻻﻣﻮال و اﻟﻤﻮﺟﻮد‪ ،‬و ﻟﺒﺲ ﺛﻮﺑﺎ ﻗﻄﻨﯿﺎ و ذﻫﺐ‪،‬‬‫ﻓﻠﻢ ﯾﺪر اﯾﻦ ذﻫﺐ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻧﺴﺐ اﻟﯽ اﻻﺷـﺘﻐﺎل ﺑﻌﻠﻢ اﻟﺤﺮوف و اﻻوﻓﺎق و اﻧﻪ ﯾﺴﺘﺨﺮج ﻣﻦ ذﻟﮏ أﺷﯿﺎء ﻣﻦ اﻟﻤﻐﯿﺒﺎت‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ رﺟﻊ ﻋﻨﻪ‪،‬‬‫ﻓﺎﻟّﻠﻪ أﻋﻠﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴـﯿﺪ ﻋﺰ اﻟـﺪﯾﻦ‪ :‬اﻓﺘﯽ و ﺻـﻨﻒ‪ ،‬و ﮐﺎن أﺣـﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻤﺸـﻬﻮرﯾﻦ و اﻟﺮؤﺳﺎء اﻟﻤـﺬﮐﻮرﯾﻦ‪ ،‬و ﺗﻘﺪم ﻋﻨﺪ اﻟﻤﻠﻮك و ﺗﺮﺳﻞ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬ﺛﻢ‬‫ﺗﺰﻫﺪ ﻓﯽ آﺧﺮه و ﺗﺮك اﻟﺘﻘﺪم ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و ﺣﺞ و اﻗﺒﻞ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﯾﻌﻨﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻀﯽ ﻋﻠﯽ ﺳﺪاد و أﻣﺮ ﺟﻤﯿﻞ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺤﻠﺐ ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ و دﻓﻦ ﺑﺎﻟﻤﻘﺎم ]‪.[1‬‬‫و ﻋﺒـﺪ اﻟﻐﻔـﺎر ﺑـﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻌﻠـﻮي اﻟﻌﮑﯽ اﻟﻌـﺪﺛﺎﻧﯽ در »ﻋﺠﺎﻟـﮥ اﻟﺮاﮐﺐ و ﺑﻠﻐـﮥ اﻟﻄـﺎﻟﺐ« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ آن در ﺣﺮم ﻣﮑﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ ﺑﻨﻈﺮ ﻗﺎﺻـﺮ‬‫رﺳﯿﺪه‪ ،‬ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫]ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤـﮥ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﺳﺎﻟﻢ اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﻌﺪوي اﻟﻨﺼـﯿﺒﯿﻨﯽ ﻣﺼـﻨﻒ ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﻘﺪ اﻟﻔﺮﯾﺪ«‪ ،‬ﮐﺎن أﺣﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻤﺸـﻬﻮرﯾﻦ ‪[1] .‬‬‫اﻻﺳﺪي‪ :‬ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺒﮥ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(851‬‬‫]‪ [2‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻻﺑﻦ ﺷﻬﺒﮥ اﻻﺳﺪي ج ‪ 122 -2/121‬ط ﺑﯿﺮوت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 171‬از ‪220‬‬‫اﺛﺒﺎت ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫و ﯾﻮﺳـﻒ ﺑﻦ ﻗﺰاﻏﻠﯽ ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠـﻮزي در ﮐﺘـﺎب »ﺗـﺬﮐﺮه ﺧﻮاص اﻻـﻣﻪ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓـﮥ اﻻـﺋﻤﻪ« ﮐﻪ از آن اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺻﻮاﻋﻖ«‪ ،‬و ﺳـﯿﺪ‬‫ﺳﻤﻬﻮدي در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« رواﯾﺎت ﻋﺪﯾﺪه ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫]اﺗﻔﻖ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺴـﯿﺮ ان ﻗﺼـﮥ اﻟﻐـﺪﯾﺮ ﮐﺎﻧﺖ ﺑﻌﺪ رﺟﻮع اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﻓﯽ اﻟﺜﺎﻣﻦ ﻋﺸـﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺟﻤﻊ‬‫اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ و ﮐﺎﻧﻮا ﻣﺎﺋﮥ و ﻋﺸﺮﯾﻦ أﻟﻔﺎ و‬‫ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻧﺺ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﺑﺼﺮﯾﺢ اﻟﻌﺒﺎرة دون اﻟﺘﻠﻮﯾﺢ و اﻻﺷﺎرة‪.‬‬‫و ذﮐﺮ اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه ﺑﺄﺳﻨﺎده‪ :‬ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﻗﺎل ذﻟﮏ ﻃﺎر ﻓﯽ اﻻﻗﻄﺎر‪ ،‬و ﺷﺎع ﻓﯽ اﻟﺒﻼد و اﻻﻣﺼﺎر‪،‬‬‫و ﺑﻠﻎ ذﻟﮏ اﻟﺤﺎرث اﺑﻦ ﻧﻌﻤﺎن اﻟﻔﻬﺮي‪ :‬و أﺗﺎه ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﮥ ﻟﻪ ﻓﺄﻧﺎﺧﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﺎب اﻟﻤﺴـﺠﺪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﻘﻠﻬﺎ و ﺟﺎء‪ ،‬ﻓﺪﺧﻞ اﻟﻤﺴـﺠﺪ‪ ،‬ﻓﺠﺜﺎ ﺑﯿﻦ ﯾﺪي‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺤﻤـﺪ! اﻧﮏ أﻣﺮﺗﻨﺎ ان ﻧﺸـﻬﺪ أن ﻻ إﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ و اﻧﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ ﻣﻨﮏ ذﻟﮏ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ‬‫ﺗﺮض ﺑﻬـﺬا ﺣﺘﯽ رﻓﻌﺖ ﺑﻀـﺒﻌﯽ اﺑﻦ ﻋﻤـﮏ‪ ،‬و ﻓﻀـﻠﺘﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس و ﻗﻠﺖ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻓﻬـﺬا ﺷـﯽء ﻣﻨﮏ‪ ،‬أو ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ؟! ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻗـﺪ اﺣﻤﺮت ﻋﯿﻨﺎه‪» :‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟـﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ‪ ،‬اﻧﻪ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ و ﻟﯿﺲ ﻣﻨﯽ« ﻗﺎﻟﻬﺎ ﺛﻼﺛﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎم‬‫اﻟﺤﺎرث و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﻠﻬﻢ ان ﮐﺎن ﻣﺤﻤـﺪ ﺣﻘﺎ‪ ،‬ﻓﺄرﺳﻞ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺑﺤﺠﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء‪ ،‬أو اﺋﺘﻨﺎ ﺑﻌـﺬاب أﻟﯿﻢ! ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﺑﻠﻎ ﻧﺎﻗﺘﻪ ﺣﺘﯽ رﻣﺎه‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺤﺠﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴﻤﺎء‪ ،‬ﻓﻮﻗﻊ ﻋﻠﯽ ﻫﺎﻣﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺨﺮج ﻣﻦ دﺑﺮه و ﻣﺎت و اﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ ﻟ ِﻠْﮑﺎﻓِﺮﯾَﻦ ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ داﻓٌِﻊ‬‫‪.‬‬‫ﻓﺄﻣﺎ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫‪ :‬ﻓﻘﺎل ﻋﻠﻤﺎء اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ :‬ﻟﻔﻆ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪358 :‬‬‫اﻟﻤﻮﻟﯽ ﯾﺮد ﻋﻠﯽ وﺟﻮه‪:‬‬‫أﺣﺪﻫﺎ‪ :‬ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﻤﺎﻟﮏ و ﻣﻨﻪ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و َﺿَﺮَب اﻟﱠﻠُﻪ َﻣَﺜًﻠﺎ َرُﺟَﻠﯿِْﻦ َأَﺣُﺪُﻫﻤﺎ َأﺑ َْﮑُﻢ ﻻ َﯾْﻘِﺪُر َﻋﻠﯽ َﺷْﯽٍء‪َ -‬و ُﻫَﻮ َﮐﱞﻞ َﻋﻠﯽ َﻣْﻮﻻُه‬‫]‪ [1‬أي ﻋﻠﯽ ﻣﺎﻟﮏ رﻗﻪ‪.‬‬‫و اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ :‬ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﻤﻌﺘﻖ‪ ،‬و اﻟﺜﺎﻟﺚ‪ :‬ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﻤﻌﺘﻖ )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺘﺎء(‪.‬‬‫و اﻟﺮاﺑﻊ‪ :‬ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﻨﺎﺻﺮ و ﻣﻨﻪ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ذﻟ َِﮏ ﺑ َِﺄ ﱠن اﻟﱠﻠَﻪ َﻣْﻮﻟَﯽ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا َو َأ ﱠن اﻟ ْﮑﺎﻓِِﺮﯾَﻦ ﻻ َﻣْﻮﻟﯽ ﻟَُﻬْﻢ‬‫]‪ ،[2‬أي ﻻ ﻧﺎﺻﺮ ﻟﻬﻢ‪.‬‬‫و اﻟﺨﺎﻣﺲ‪ :‬ﺑﻤﻌﻨﯽ اﺑﻦ اﻟﻌﻢ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺸﺎﻋﺮ‪:‬‬‫ﻣﻬﻼ ﺑﻨﯽ ﻋﻤﻨﺎ ﻣﻬﻼ ﻣﻮاﻟﯿﻨﺎ ﻻ ﺗﻨﺒﺸﻮا ﺑﯿﻨﻨﺎ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﺪﻓﻮﻧﺎ‬‫و ﻗﺎل آﺧﺮ‪:‬‬‫ﻫﻢ اﻟﻤﻮاﻟﯽ ﺣﻨﻘﻮا ﻋﻠﯿﻨﺎ و اﻧﺎ ﻣﻦ ﻟﻘﺎﺋﻬﻢ ﻟﺰور‬‫و ﺣﮑﯽ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺼﺤﺎح ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﯿﺪة ]‪ [3‬أن ﻗﺎﺋﻞ ﻫﺬا اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻨﯽ ﺑﺎﻟﻤﻮاﻟﯽ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻫﻮ ﮐﻘﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﺛُﱠﻢ ﻧُْﺨِﺮُﺟُﮑْﻢ ِﻃْﻔًﻠﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 172‬از ‪220‬‬‫]‪.[4‬‬‫و اﻟﺴﺎدس‪ :‬ﻟا ﺤﻠﯿﻒ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺸﺎﻋﺮ‪:‬‬‫ﻣﻮاﻟﯽ ﺣﻠﻒ ﻻ ﻣﻮاﻟﯽ ﻗﺮاﺑﮥ و ﻟﮑﻦ ﻗﻄﯿﻨﺎ ﯾﺴﺌﻠﻮن اﻻﺛﺎوﯾﺎ‬‫ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻫﻢ ﺣﻠﻔﺎء ﻻ اﺑﻨﺎء ﻋﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﺼﺤﺎح‪ :‬و أﻣﺎ ﻗﻮل اﻟﻔﺮزدق ]‪ [1] :[5‬اﻟﻨﺤﻞ‪.76 :‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ‪.11 :‬‬‫]‪ [3‬أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪة اﻟﺒﺼﺮي‪ :‬ﻣﻌﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﻤﺜﻨﯽ اﻟﻠﻐﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (209‬ه‬‫]‪ [4‬اﻟﺤﺞ‪.5 :‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻔﺮزدق‪ :‬ﻫﻤﺎم ﺑﻦ ﻏﺎﻟﺐ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﺸﺎﻋﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (110‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪359 :‬‬‫و ﻟﻮ ﮐﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻟﯽ ﻫﺠﻮﺗﻪ و ﻟﮑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻟﯽ ﻣﻮاﻟﯿﺎ‬‫ﻓﻼن ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ]‪ [1‬أﺑﯽ اﺳـﺤﺎق ﻣﻮﻟﯽ اﻟﺤﻀـﺮﻣﯿﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﻢ ﺣﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺪ ﺷـﻤﺲ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎف‪ ،‬و اﻟﺤﻠﯿﻒ ﻋﻨﺪ اﻟﻌﺮب »ﻣﻮﻟﯽ« و اﻧﻤﺎ‬‫ﻧﺼﺐ اﻟﻤﻮاﻟﯽ‪ ،‬ﻻﻧﻪ رده اﻟﯽ أﺻﻠﻪ ﻟﻠﻀﺮورة‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﻨﻮن »ﻣﻮاﻟﯽ«‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﺟﻌﻠﻪ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ ﻏﯿﺮ اﻟﻤﻌﺘﻞ اﻟﺬي ﻻ ﯾﻨﺼﺮف‪.‬‬‫و اﻟﺴﺎﺑﻊ‪ :‬اﻟﻤﺘﻮﻟﯽ ﻟﻀﻤﺎن اﻟﺠﺮﯾﺮة و ﺣﯿﺎزة اﻟﻤﯿﺮاث‪ ،‬و ﮐﺎن ذﻟﮏ ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻧﺴﺦ ﺑﺂﯾﮥ اﻟﻤﻮارﯾﺚ‪.‬‬‫و اﻟﺜﺎﻣﻦ‪ :‬اﻟﺠﺎر‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﺳﻤﯽ ﺑﻪ ﻟﻤﺎ ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﺤﻘﻮق ﺑﺎﻟﻤﺠﺎورة‪.‬‬‫و اﻟﺘﺎﺳﻊ‪ :‬اﻟﺴﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎع و ﻫﻮ اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻟﻤﻄﻠﻖ‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﺼﺤﺎح‪ :‬ﮐﻞ ﻣﻦ وﻟﯽ أﻣﺮ أﺣﺪ‪ ،‬ﻓﻬﻮ وﻟﯿﻪ‪.‬‬‫و اﻟﻌﺎﺷﺮ‪ :‬ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻻوﻟﯽ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﻓﺎﻟ َْﯿْﻮَم ﻻ ﯾُْﺆَﺧُﺬ ﻣِﻨُْﮑْﻢ ﻓِْﺪَﯾٌﮥ َو ﻻ ﻣَِﻦ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﮐَﻔُﺮوا َﻣْﺄواُﮐُﻢ اﻟﱠﻨﺎُر ِﻫَﯽ َﻣْﻮﻻُﮐْﻢ‬‫]‪ ،[2‬أي أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ اﻟﯽ أن ﻗﺎل ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻋﺪم ﺟﻮاز إرادة ﻏﯿﺮ اﻻوﻟﯽ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ‪:‬‬‫]و اﻟﻤﺮاد ﻣﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻄﺎﻋﮥ اﻟﻤﺨﺼﻮﺻﮥ‪ ،‬ﻓﺘﻌﯿﻦ اﻟﻌﺎﺷﺮ‪ ،‬و ﻣﻌﻨﺎه‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ أوﻟﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ أوﻟﯽ ﺑﻪ«‪،‬‬‫و ﻗﺪ ﺻﺮح ﺑﻬﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﻔﺮج ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺜﻘﻔﯽ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻤﺴﻤﯽ ب »ﻣﺮج اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ«‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ‬‫روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺄﺳـﻨﺎده اﻟﯽ ﻣﺸﺎﯾﺨﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻓﺄﺧﺬ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ و ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ و أوﻟﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ‬‫ﻧﻔﺴﻪ ﻓﻌﻠﯽ وﻟﯿﻪ«‪.‬‬‫ﻓﻌﻠﻢ ان ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ راﺟﻌﮥ اﻟﯽ اﻟﻮﺟﻪ اﻟﻌﺎﺷﺮ‪ ،‬و دل ﻋﻠﯿﻪ أﯾﻀﺎ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪» :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ«‬‫و ﻫﺬا ﻧﺺ ﺻﺮﯾﺢ ﻓﯽ اﺛﺒﺎت اﻣﺎﻣﺘﻪ و ﻗﺒﻮل ]‪ [1‬اﻟﺰﯾﺎدي اﻟﺤﻀﺮﻣﯽ اﻟﻨﺤﻮي اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (117‬ه‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﺪﯾﺪ‪15 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪360 :‬‬‫ﻃﺎﻋﺘﻪ‪ ،‬و ﮐﺬا‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬و ادر اﻟﺤﻖ ﻣﻌﻪ ﺣﯿﺚ دار«‬‫ﻓﯿﻪ دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﻣﺎ ﺟﺮي ﺧﻼف ﺑﯿﻦ ﻋﻠﯽ و ﺑﯿﻦ أﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ اﻻ و اﻟﺤﻖ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻫﺬا ﺑﺎﺟﻤﺎع اﻻﻣﮥ‪ ،‬اﻻ ﺗﺮي ان اﻟﻌﻠﻤﺎء اﺳﺘﻨﺒﻄﻮا‬‫أﺣﮑﺎم اﻟﺒﻐﺎة ﻣﻦ وﻗﻌﮥ اﻟﺠﻤﻞ و ﺻﻔﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺪ أﮐﺜﺮت اﻟﺸﻌﺮاء ﻓﯽ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺣﺴﺎن ]‪ [1‬ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪:‬‬‫ﯾﻨﺎدﯾﻬﻢ ﯾﻮم ﻟا ﻐﺪﯾﺮ ﻧﺒﯿﻬﻢ ﺑﺨﻢ ﻓﺎﺳﻤﻊ ﺑﺎﻟﺮﺳﻮل ﻣﻨﺎدﯾﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 173‬از ‪220‬‬‫و ﻗﺎل ﻓﻤﻦ ﻣﻮﻻﮐﻢ و وﻟﯿﮑﻢ؟ ﻓﻘﺎﻟﻮا و ﻟﻢ ﯾﺒﺪوا ﻫﻨﺎك اﻟﺘﻌﺎﻣﯿﺎ‬‫اﻟﻬﮏ ﻣﻮﻻﻧﺎ و أﻧﺖ وﻟﯿﻨﺎ و ﻣﺎﻟﮏ ﻣﻨﺎﻓﯽ اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻋﺎﺻﯿﺎ‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﻗﻢ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﻓﺎﻧﻨﯽ رﺿﯿﺘﮏ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي اﻣﺎﻣﺎ و ﻫﺎدﯾﺎ‬‫ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ ﻓﮑﻮﻧﻮا ﻟﻪ اﻧﺼﺎر ﺻﺪق ﻣﻮاﻟﯿﺎ‬‫ﻫﻨﺎك دﻋﺎ اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال وﻟﯿﻪ و ﮐﻦ ﻟﻠﺬي ﻋﺎدي ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻌﺎدﯾﺎ و ﯾﺮوي أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﺳﻤﻌﻪ ﯾﻨﺸﺪ ﻫﺬه اﻻﺑﯿﺎت‪ ،‬ﻗﺎل ﻟﻪ‪:‬‬‫»ﯾﺎ ﺣﺴﺎن! ﻻ ﺗﺰال ﻣﺆﺑﺪا؟؟ ﺑﺮوح اﻟﻘﺪس‪ ،‬ﻣﺎ ﻧﺼﺮﺗﻨﺎ‪ ،‬أو ﻧﺎﻓﺤﺖ ﻋﻨﺎ ﺑﻠﺴﺎﻧﮏ«‬‫و ﻗﺎل ﻗﯿﺲ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎدة اﻻﻧﺼﺎري و اﻧﺸﺪﻫﺎ ﺑﯿﻦ ﯾﺪي ﻋﻠﯽ ﺑﺼﻔﯿﻦ‪:‬‬‫ﻗﻠﺖ ﻟﻤﺎ ﺑﻐﯽ اﻟﻌﺪو ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺴﺒﻨﺎ رﺑﻨﺎ و ﻧﻌﻢ اﻟﻮﮐﯿﻞ‬‫و ﻋﻠﯽ اﻣﺎﻣﻨﺎ و اﻣﺎم ﻟﺴﻮاﻧﺎ ﺑﻪ اﺗﯽ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ‬‫ﯾﻮم ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻣﻮﻻه ﺧﻄﺐ ﺟﻠﯿﻞ‬‫ﻗﺎﻟﻪ اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯽ اﻻﻣﮥ ﺣﺘﻢ ﻣﺎ ﻓﯿﻪ ﻗﺎل و ﻗﯿﻞ‬‫و ﻗﺎل اﻟﮑﻤﯿﺖ ]‪:[3‬‬‫ﻧﻔﯽ ﻋﻦ ﻋﯿﻨﮏ اﻻرق اﻟﻬﺠﻮﻋﺎ وﻫﻤﺎ ﯾﻤﺘﺮي ﻋﻨﻪ اﻟﺪﻣﻮﻋﺎ‬‫]‪ [1‬ﻫﻮ اﻟﺸﺎﻋﺮ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺨﺰرﺟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (54‬ه‬‫]‪ [2‬ﻫﻮ اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺨﺰرﺟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (60‬ه‬‫]‪ [3‬ﻫﻮ اﺑﻦ زﯾﺪ اﻻﺳﺪي اﻟﺸﺎﻋﺮ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (126‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪361 :‬‬‫ﻟﺪي اﻟﺮﺣﻤﻦ ﯾﺸﻔﻊ ﺑﺎﻟﻤﺜﺎﻧﯽ ﻓﮑﺎن ﻟﻨﺎ أﺑﻮ ﺣﺴﻦ ﺷﻔﯿﻌﺎ‬‫و ﯾﻮم اﻟﺪوح دوح ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ اﺑﺎن ﻟﻪ اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻟﻮ اﻃﯿﻌﺎ‬‫و ﻟﮑﻦ اﻟﺮﺟﺎل ﺗﺒﺎﯾﻌﻮﻫﺎ ﻓﻠﻢ أر ﻣﺜﻠﻬﺎ ﺧﻄﺮا ﻣﺒﯿﻌﺎ‬‫و ﻟﻬـﺬه اﻻﺑﯿﺎت ﻗﺼـﮥ ﻋﺠﯿﺒﮥ ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺑﻬﺎ ﺷـﯿﺨﻨﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺻﺎﻓﯽ اﻟﻤﻮﺻـﻠﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺸﺪ ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﻫﺬه اﻻﺑﯿﺎت و ﺑﺎت ﻣﻔﮑﺮا‪،‬‬‫ﻓﺮأي ﻋﻠﯿﺎ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬أﻋـﺪ ﻋﻠﯽ أﺑﯿﺎت اﻟﮑﻤﯿﺖ‪ ،‬ﻓﺎﻧﺸـﺪه إﯾﺎﻫﺎ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺑﻠﻎ اﻟﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬ﺧﻄﺮا ﻣﺒﯿﻌﺎ«‪ ،‬ﻓﺎﻧﺸـﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﯿﺘﺎ‬‫آﺧﺮ ﻣﻦ ﻗﻮﻟﻪ زﯾﺎدة ﻓﯿﻬﺎ‪:‬‬‫ﻓﻠﻢ أر ﻣﺜﻞ ذاك اﻟﯿﻮم ﯾﻮﻣﺎ و ﻟﻢ أر ﻣﺜﻠﻪ ﺣﻘﺎ اﺿﯿﻌﺎ‬‫ﻓﺎﻧﺘﺒﻪ اﻟﺮﺟﻞ ﻣﺬﻋﻮرا‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺴﯿﺪ اﻟﺤﻤﯿﺮي ]‪:[1‬‬‫ﯾﺎ ﺑﺎﺋﻊ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﺪﻧﯿﺎه ﻟﯿﺲ ﺑﻬﺬا أﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻣﻦ أﯾﻦ أﺑﻐﻀﺖ ﻋﻠﯿﺎ اﻟﺮﺿﺎ و أﺣﻤﺪ ﻗﺪ ﮐﺎن ﯾﺮﺿﺎه‬‫ﻣﻦ اﻟﺬي أﺣﻤﺪ ﻣﻦ ﺑﯿﻨﻬﻢ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ اﻟﺨﻢ ﻧﺎداه‬‫أﻗﺎﻣﻪ ﻣﻦ ﺑﯿﻦ أﺻﺤﺎﺑﻪ و ﻫﻢ ﺣﻮاﻟﯿﻪ ﻓﺴﻤﺎه‬‫ﻫﺬا ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﻮﻟﯽ ﻟﻤﻦ ﻗﺪ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‬‫ﻓﻮال ﻣﻦ واﻻه ﯾﺎ ذا اﻟﻌﻼء و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻗﺪ ﮐﺎن ﻋﺎداه‬‫و ﻗﺎل ﺑﺪﯾﻊ ]‪ [2‬اﻟﺰﻣﺎن أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 174‬از ‪220‬‬‫ﯾﺎ دار ﻣﻨﺘﺠﻊ اﻟﺮﺳﺎﻟﮥ ﺑﯿﺖ ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻟﻤﻼﺋﮏ‬‫ﯾﺎ اﺑﻦ اﻟﻔﻮاﻃﻢ و اﻟﻌﻮاﺗﮏ و اﻟﺘﺮاﺋﮏ و اﻻراﺋﮏ‬‫]‪ [1‬ﻫﻮ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (173‬ه‬‫]‪ [2‬ﺑﺪﯾﻊ اﻟﺰﻣﺎن اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪ :‬اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (398‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪362 :‬‬‫أﻧﺎ ﺣﺎﺋﮏ ان ﻟﻢ أﮐﻦ ﻣﻮﻟﯽ وﻻﺋﮏ و اﺑﻦ ﺣﺎﺋﮏ ]‪ .[1‬ﻓﻠﱠﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ و اﻟﻤﻨﮥ ﮐﻪ ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺳﺮاﺳﺮ ﻣﺘﺎﻧﺖ داد اﺣﻘﺎق‬‫ﺣﻖ و ازﻫﺎق ﺑﺎﻃﻞ داده‪ ،‬ﭘﺎﯾﻪ ﺑﯿﺎن ﺑﻼﻏﺖ ﺗﺮﺟﻤﺎن را ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻗﺼﻮي رﺳﺎﻧﯿـﺪه‪ ،‬دﻻﻟﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﮑﻤﺎل ﺗﺼـﺮﯾﺢ و ﺗﺒﯿﯿﻦ و ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪ ،‬ﭘﺲ ﮐﺎش ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﯾﻦ ﮐﻼم ﻣﺘﺎﻧﺖ ﻧﻈﺎم ﻋﻤﺪة اﻻﻋﻼم ﺧﻮد ﺑﭽﺸﻢ‬‫اﻧﺼﺎف ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧﺪ؟ و ﺧﻮد را از اﻧﮑﺎر ﺳﺮاﺳﺮ ﺧﺴﺎر‪ ،‬و اﻧﻬﻤﺎك و ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ در رد دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻮب اﻫﻞ ﺣﻖ اﺧﯿﺎر‬‫ﺑـﺎز ﻣﯽداﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ أﯾﻦ اﻟﻘﻠﻮب اﻟﺼﺎﻓﯿـﮥ و اﻻذن اﻟﻮاﻋﯿـﮥ؟! ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﻪ دﻻﻟﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﺷـﻌﺎر ﺣﺴـﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺺ ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ دﻻﻟﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ آن ﺟﻨﺎب‪ ،‬ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و دﻋﺎي‬‫ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ در ﺣﻖ ﺣﺴـﺎن ﺑﻌـﺪ ﺳـﻤﺎع اﺷـﻌﺎر ﻧﻘـﻞ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﻗﺎﻃﻊ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ از اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ اراده اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﺷـﻌﺎر ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎده ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ آن ﻧﺺ واﺿﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ ﻧﺺ ﺑﻮدن ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ در آﻧﮑﻪ ﺣﮑﻢ اﻣـﺎﻣﺖ آن ﺟﻨـﺎب در ﻗﺮآن ﺷـﺮﯾﻒ ﻧـﺎزل ﺷـﺪه‪ ،‬و ﺑﻤـﻮﺟﺐ آن ﺟﻨـﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم را ﺑﻘﻄﻊ و ﺣﺘﻢ در ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ اﻣﺎم و ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺧﻮد ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪.‬‬‫و از اﺷﻌﺎر ﮐﻤﯿﺖ ﮐﻪ ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ]‪ [1‬ﺗﺬﮐﺮة ﺧﻮاص اﻻﻣﮥ‪ 21 -18 :‬ط ﺳﻨﮥ )‪(1285‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪363 :‬‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ روز ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ وﻻـﯾﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻇـﺎﻫﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻣﺮدم اﻃـﺎﻋﺖ ﺟﻨـﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ در اﯾﻦ رﺷﺎد ﻧﮑﺮدﻧـﺪ ﺑﻠﮑﻪ وﻻﯾﺖ آن ﺣﻀـﺮت را ﺑﺎ ﯾﮑـﺪﯾﮕﺮ ﻓﺮوﺧﺘﻨـﺪ‪ ،‬و ﻣﺜﻞ وﻻﯾﺖ آن ﺣﻀـﺮت‬‫ﻫﯿﭻ ﺧﻄﺮي ﻓﺮوﺧﺘﻪ ﻧﺸﺪ‪.‬‬‫و ﮐﻤﯿﺖ از اﺟﻠﻪ ﺷـﻌﺮاي ﻣﺘﻘـﺪﻣﯿﻦ و اﻋـﺎﻇﻢ ﻧﺒﻼـي ﺑﺎرﻋﯿﻦ اﺳﺖ و ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن و ﺳـﻤﻮ ﻣﮑﺎن او ﻣﻌﺮوف و ﻣﺸـﻬﻮر‪ ،‬و اﺧﺘﺼﺎص او ﺑﻪ‬‫اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬و ﻋﻨﺎﯾﺖ اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﺑﺤﺎل او ﻏﯿﺮ ﻣﺴﺘﻮر‪.‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﻌﺒﺎﺳـﯽ در »ﻣﻌﺎﻫﺪ اﻟﺘﻨﺼـﯿﺺ ﻋﻠﯽ ﺷﻮاﻫﺪ اﻟﺘﻠﺨﯿﺺ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﮑﻤﯿﺖ ﻫﻮ اﺑﻦ زﯾﺪ اﻻﺳﺪي‬‫ﺷـﺎﻋﺮ ﻣﻘـﺪم‪ ،‬ﻋـﺎﻟﻢ ﺑﻠﻐﺎت اﻟﻌﺮب‪ ،‬ﺧﺒﯿﺮ ﺑﺄﯾﺎﻣﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺼـﯿﺢ ﻣﻦ ﺷـﻌﺮاء ﻣﻀـﺮ و اﻟﺴـﻨﺘﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﻤﺘﻌﺼﺒﯿﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺤﻄﺎﻧﯿـﮥ‪ ،‬اﻟﻤﻘﺎرﺑﯿﻦ اﻟﻤﻘﺎرﻋﯿﻦ‬‫ﻟﺸﻌﺮاﺋﻬﻢ‪ ،‬اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﺎﻟﻤﺜﺎﻟﺐ و اﻻﯾﺎم‪ ،‬اﻟﻤﻔﺎﺧﺮﯾﻦ ﺑﻬﺎ‪.‬‬‫و ﮐـﺎن ﻓﯽ أﯾـﺎم ﺑﻨﯽ أﻣـّﯿ ﮥ و ﻟﻢ ﯾـﺪرك اﻟﺪوﻟـﮥ اﻟﻌﺒﺎﺳـﯿﮥ و ﻣـﺎت ﻗﺒﻠﻬـﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻌﺮوﻓﺎ ﺑﺎﻟﺘﺸـﯿﻊ ﻟﺒﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ‪ ،‬ﻣﺸـﻬﻮرا ﺑـﺬﻟﮏ‪ ،‬و ﻗﺼﺎﺋـﺪه‬‫اﻟﻬﺎﺷﻤﯿﺎت ﻣﻦ ﺟﯿﺪ ﺷﻌﺮه و ﻣﺨﺘﺎره‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﮥ ]‪ :[2‬و ﮐﺎن ﺑﯿﻦ اﻟﮑﻤﯿﺖ و ﺑﯿﻦ اﻟﻄﺮﻣﺎح ]‪ [3‬ﺧﻠﻄﮥ و ﻣﻮدة و ﺻـﻔﺎء ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺑﯿﻦ اﺛﻨﯿﻦ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ان راوﯾﮥ اﻟﮑﻤﯿﺖ ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺸﺪت‬‫ﻟﻠﮑﻤﯿﺖ ﻗﻮل اﻟﻄﺮﻣﺎح‪:‬‬‫إذا ﻗﺒﻀﺖ ﻧﻔﺲ اﻟﻄﺮﻣﺎح اﺧﻠﻘﺖ ﻋﺮي اﻟﻤﺠﺪ و اﺳﺘﺮﺧﺖ ﻋﻨﺎن اﻟﻘﺼﺎﺋﺪ‬‫ﻓﻘـﺎل اﻟﮑﻤﯿﺖ‪ :‬أي و اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﻨـﺎن اﻟﺨﻄﺎﺑـﮥ و اﻟﺮواﯾـﮥ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬و ﻫـﺬه اﻻﺣﻮال ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﻋﻠﯽ ﺗﻔﺎوت اﻟﻤـﺬاﻫﺐ و اﻟﻌﺼﺒﯿـﮥ و اﻟﺪﯾﺎﻧـﮥ‪ [1] .‬ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻌﺒﺎﺳﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (963‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 175‬از ‪220‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ اﻟﺪﯾﻨﻮري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺣﺪود )‪.(276‬‬‫]‪ [3‬ﻃﺮﻣﺎح‪ :‬ﺑﻦ ﺣﮑﯿﻢ اﻟﺸﺎﻋﺮ اﻟﮑﻮﻓﯽ ﻣﺎت ﺣﺪود ﺳﻨﮥ )‪.(125‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪364 :‬‬‫ﮐـﺎن اﻟﮑﻤﯿﺖ ﺷـﯿﻌﯿﺎ ﻋﺼﺒﯿﺎ ﻋـﺪﻧﺎﻧﯿﺎ ﻣﻦ ﺷـﻌﺮاء ﻣﻀـﺮ‪ ،‬ﻣﺘﻌﺼـﺒﺎ ﻻﻫﻞ اﻟﮑﻮﻓـﮥ‪ ،‬و اﻟﻄﺮﻣﺎح ﺧﺎرﺟﯽ ﺻـﻔﺮي و ﺣﻄﺎﻧﯽ ﻋﺼﺒﯽ ﻟﻘﺤﻄﺎن ﻣﻦ‬‫ﺷﻌﺮاء اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻣﺘﻌﺼﺐ ﻻﻫﻞ اﻟﺸﺎم‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬ﻓﯿﻢ اﺗﻔﻘﺘﻤﺎ ﻫﺬا اﻻﺗﻔﺎق ﻣﻊ ﺳﺎﺋﺮ اﺧﺘﻼف اﻻﻫﻮاء؟ ﻗﺎﻻ‪:‬‬‫اﺗﻔﻘﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻐﺾ اﻟﻌﺎﻣﮥ‪.‬‬‫و ﺣﺪث ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﻧﺲ اﻟﺴـﻼﻣﯽ اﻻﺳﺪي ﻗﺎل‪ :‬ﺳﺌﻞ ﻣﻌﺎذ ]‪ [1‬اﻟﻬﺮاء‪ :‬ﻣﻦ أﺷـﻌﺮ اﻟﻨﺎس؟ ﻗﺎل‪ :‬أ ﻣﻦ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﯿﻦ‪ ،‬أم ﻣﻦ اﻻﺳـﻼﻣﯿﯿﻦ؟‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺑـﻞ ﻣﻦ اﻟﺠـﺎﻫﻠﯿﯿﻦ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬اﻣﺮؤ اﻟﻘﯿﺲ ]‪ ،[2‬و زﻫﯿﺮ ]‪ ،[3‬و ﻋﺒﯿـﺪ ]‪ [4‬ﺑﻦ اﻻـﺑﺮص‪ ،‬ﻗـﺎﻟﻮا‪ :‬ﻓﻤﻦ اﻻﺳـﻼﻣﯿﯿﻦ ﻗـﺎل‪ :‬اﻟﻔﺮزدق‪ ،‬و ﺟﺮﯾﺮ ]‪ [5‬و‬‫اﻻﺧﻄﻞ ]‪ ،[6‬و اﻟﺮاﻋﯽ ]‪ ،[7‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﻣﺤﻤﺪ! ﻣﺎ رأﯾﻨﺎك ذﮐﺮت اﻟﮑﻤﯿﺖ ﻓﯿﻤﻦ ذﮐﺮت؟‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ذاك أﺷﻌﺮ اﻻوﻟﯿﻦ و اﻵﺧﺮﯾﻦ‪.‬‬‫و ﺣـﺪث ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻨﻮﻓﻠﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻗﺎل اﻟﮑﻤﯿﺖ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﺸـﻌﺮ ﮐﺎن أول ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻪ ]‪ [1‬ﻣﻌﺎذ اﻟﻬﺮاء‪ :‬اﺑﻮ ﻣﺴـﻠﻢ ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ اﻟﻨﺤﻮي اﻟﮑﻮﻓﯽ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (187‬ه‬‫]‪ [2‬اﻣﺮو اﻟﻘﯿﺲ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث اﻟﮑﻨﺪي اﺷﻬﺮ ﺷﻌﺮاء اﻟﻌﺮب ﺗﻮﻓﯽ ﻗﺒﻞ اﻟﻬﺠﺮة ﻧﺤﻮ )‪ (80‬ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫]‪ [3‬زﻫﯿﺮ ﺑﻦ اﺑﯽ ﺳﻠﻤﯽ رﺑﯿﻌﮥ ﺑﻦ رﯾﺎح اﻟﻤﺰﻧﯽ ﺣﮑﯿﻢ اﻟﺸﻌﺮاء ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ ﺗﻮﻓﯽ ﻗﺒﻞ اﻟﻬﺠﺮة ﻧﺤﻮ )‪ (13‬ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ اﻻﺑﺮص ﺑﻦ ﻋﻮف اﻻﺳﺪي ﻣﻦ اﻟﺸﻌﺮاء اﻟﺪﻫﺎة ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ ﺗﻮﻓﯽ ﻧﺤﻮ )‪ (25‬ﺳﻨﮥ ﻗﺒﻞ اﻟﻬﺠﺮة‪.‬‬‫]‪ [5‬ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﻋﻄﯿﮥ ﺑﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ اﻟﯿﺮﺑﻮﻋﯽ اﺷﻌﺮ اﻫﻞ ﻋﺼﺮه ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (110‬ه‬‫]‪ [6‬اﻻﺧﻄﻞ‪ :‬ﻏﯿﺎث ﺑﻦ ﻏﻮث ﺷﺎﻋﺮ ﻣﺼﻘﻮل اﻻﻟﻔﺎظ ﻧﺸﺄ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺴﯿﺤﯿﮥ و ﻣﺎت ﺳﻨﮥ )‪ (90‬ه‪.‬‬‫]‪ [7‬اﻟﺮاﻋﯽ‪ :‬ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ ﺣﺼﯿﻦ اﺑﻮ ﺟﻨﺪل اﻟﺸﺎﻋﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (90‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪365 :‬‬‫»اﻟﻬﺎﺷـﻤﯿﺎت« ﻓﺴﺘﺮﻫﺎ‪ ،‬ﺛﻢ أﺗﯽ اﻟﻔﺮزدق و ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﻧﻮاس! اﻧﮏ ﺷـﯿﺦ ﻣﻀـﺮ و ﺷﺎﻋﺮﻫﺎ‪ ،‬و أﻧﺎ اﺑﻦ أﺧﯿﮏ اﻟﮑﻤﯿﺖ ﺑﻦ زﯾـﺪ اﻻﺳﺪي‪ ،‬ﻗﺎل‬‫ﻟﻪ‪ :‬ﺻﺪﻗﺖ أﻧﺖ اﺑﻦ أﺧﯽ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﺣﺎﺟﺘﮏ؟‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻔﺚ ﻋﻠﯽ ﻟﺴﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﺷـﻌﺮا ﻓﺄﺣﺒﺒﺖ أن اﻋﺮﺿﻪ ﻋﻠﯿﮏ‪ ،‬ﻓﺎن ﮐﺎن ﺣﺴﻨﺎ أﻣﺮﺗﻨﯽ ﺑﺎذاﻋﺘﻪ‬‫و ان ﮐﺎن ﻗﺒﯿﺤﺎ أﻣﺮﺗﻨﯽ ﺑﺴﺘﺮه‪ ،‬و ﮐﻨﺖ أول ﻣﻦ ﺳﺘﺮه ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﻔﺮزدق‪ :‬اﻣﺎ ﻋﻘﻠﮏ ﻓﺤﺴﻦ و اﻧﯽ ﻻرﺟﻮ أن ﯾﮑﻮن ﺷﻌﺮك ﻋﻠﯽ ﻗﺪر‬‫ﻋﻘﻠﮏ‪ ،‬ﻓﺎﻧﺸﺪﻧﯽ ﻣﺎ ﻗﻠﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﺸﺪﺗﻪ‪:‬‬‫ﻃﺮﺑﺖ و ﻣﺎ ﺷﻮﻗﺎ اﻟﯽ اﻟﺒﯿﺾ أﻃﺮب ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﻓﺒﻤﺎ ﺗﻄﺮب ﯾﺎ اﺑﻦ أﺧﯽ؟‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬و ﻻ ﻟﻌﺒﺎ ﻣﻨﯽ أ ذو اﻟﺸﯿﺐ ﯾﻠﻌﺐ؟‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺧﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﮏ ﻓﯽ أوان اﻟﻠﻌﺐ‪.‬‬‫ﻓ ﻘﺎل ‪:‬‬
‫و ﻟﻢ ﯾﻠﻬﻨﯽ دار و ﻻ رﺳﻢ ﻣﻨﺰل و ﻟﻢ ﺗﻄﺮﺑﻨﯽ ﺑﻨﺎن ﻣﺨﻀﺐ‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﺗﻄﺮﺑﮏ؟‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫و ﻻ اﻟﺴﺎﻧﺤﺎت اﻟﺒﺎرﺣﺎت ﻋﺸﯿﮥ أ ﻣﺮ ﺳﻠﯿﻢ اﻟﻘﺮن أم ﻣﺮ أﻋﻀﺐ‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬اﺟﻞ ﻻ ﺗﻄﺮﺑﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫و ﻟﮑﻦ اﻟﯽ أﻫﻞ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و اﻟﻨﻬﯽ و ﺧﯿﺮ ﺑﻨﯽ ﺣﻮي و اﻟﺨﯿﺮ ﯾﻄﻠﺐ‬‫اﻟﯽ اﻟﻨﻀﺮ اﻟﺒﯿﺾ اﻟﺬﯾﻦ ﺑﺤﺒﻬﻢ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﻧﺎﺑﻨﯽ أﺗﻘﺮب‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬أرﺣﻨﯽ وﯾﺤﮏ ﻋﻦ ﻫﺆﻻء ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 176‬از ‪220‬‬‫ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ رﻫﻂ اﻟﻨﺒﯽ ﻓﺎﻧﻨﯽ ﺑﻬﻢ و ﻟﻬﻢ ارﺿﯽ ﻣﺮارا و أﻏﻀﺐ‬‫ﺧﻔﻀﺖ ﻟﻬﻢ ﻣﻨﯽ ﺟﻨﺎح ﻣﻮدة اﻟﯽ ﮐﻨﻒ ﻋﻄﻔﺎه أﻫﻞ و ﻣﺮﺣﺐ‬‫و ﮐﻨﺖ ﻟﻬﻢ ﻣﻦ ﻫﺆﻻك و ﻫﺆﻻء ﻣﺤﺒﺎ ﻋﻠﯽ اﻧﯽ اذم و اﻏﻀﺐ‬‫و ارﻣﯽ و أرﻣﯽ ﺑﺎﻟﻌﺪاوة أﻫﻠﻬﺎ و اﻧﯽ ﻻوذي ﻓﯿﻬﻢ و اؤﻧﺐ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪366 :‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﻔﺮزدق‪ :‬أذع ﺛﻢ أذع‪ ،‬ﻓﺄﻧﺖ و اﻟﱠﻠﻪ أﺷﻌﺮ ﻣﻦ ﻣﻀﯽ و أﺷﻌﺮ ﻣﻦ ﺑﻘﯽ‪.‬‬‫و ﺣـﺪث اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ اﻻﺳـﺪي ﻗـﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬رأﯾﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻓﯽ اﻟﻨﻮم‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﻣﻦ أي اﻟﻨﺎس أﻧﺖ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﻦ‬‫اﻟﻌﺮب‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻋﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ أي اﻟﻌﺮب أﻧﺖ؟‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﺑﻨﯽ أﺳﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﺳﺪ ﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ؟‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أ ﺗﻌﺮف اﻟﮑﻤﯿﺖ ﺑﻦ زﯾﺪ؟‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﺎ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻋﻤﯽ و ﻣﻦ ﻗﺒﯿﻠﺘﯽ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬أ ﺗﺤﻔـﻆ ﻣﻦ ﺷـﻌﺮه ﺷـﯿﺌﺎ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺸـﺪﻧﯽ ع ﻃﺮﺑﺖ و ﻣﺎ ﺷﻮﻗﺎ اﻟﯽ اﻟﺒﯿﺾ و أﻃﺮب ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﺎﻧﺸﺪﺗﻪ ﺣﺘﯽ ﺑﻠﻐﺖ اﻟﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻓﻤﺎ ﻟﯽ اﻻ آل أﺣﻤﺪ ﺷﯿﻌﮥ و ﻣﺎ ﻟﯽ اﻻ ﻣﺸﻌﺐ اﻟﺤﻖ ﻣﺸﻌﺐ‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬إذا أﺻﺒﺤﺖ ﻓﺎﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم و ﻗﻞ ﻟﻪ‪ :‬ﻗﺪ ﻏﻔﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﮏ ﺑﻬﺬه اﻟﻘﺼﯿﺪة‪.‬‬‫و ﺣﺪث ﻧﺼﺮ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻣﺰاﺣﻢ اﻟﻤﻨﻘﺮي اﻧﻪ رأي اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﻨﻮم و ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ رﺟﻞ ﯾﻨﺸﺪه ع‪ :‬ﻣﻦ ﻟﻘﻠﺐ ﻣﺘﯿﻢ ﻣﺴﺘﻬﺎم‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺴﺄﻟﺖ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﯽ‪ :‬ﻫﺬا اﻟﮑﻤﯿﺖ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻻﺳﺪي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺠﻌﻞ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﺟﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا« و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫و ﺣﺪث ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻬﻞ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﮑﻤﯿﺖ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬دﺧﻠﺖ ﻣﻊ اﻟﮑﻤﯿﺖ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﯽ أﯾﺎم اﻟﺘﺸﺮﯾﻖ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﺟﻌﻠﺖ‬‫ﻓـﺪاك اﻻ اﻧﺸـﺪك‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻬﺎ أﯾﺎم ﻋﻈﺎم‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻬﺎ ﻓﯿﮑﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺎت‪ ،‬و ﺑﻌﺚ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﯽ ﺑﻌﺾ أﻫﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺮب ﻣﺎ اﻧﺸـﺪه‪ ،‬ﻓﮑﺜﺮ اﻟﺒﮑﺎء‪،‬‬‫ﺣﺘﯽ أﺗﯽ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﺒﯿﺖ‪:‬‬‫ﯾﺼﯿﺐ ﺑﻪ اﻟﺮاﻣﻮن ﻋﻦ ﻗﻮس ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻓﯿﺎ آﺧﺮا اﺳﺪي ﻟﻪ اﻟﻐﯽ أوﻟﻪ‬‫ﻓﺮﻓﻊ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﯾـﺪﯾﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﻠﻬﻢ اﻏﻔﺮ ﻟﻠﮑﻤﯿﺖ ﻣﺎ ﻗﺪم و ﻣﺎ أﺧﺮ و ﻣﺎ أﺳـﺮ ]‪ [1‬ﻧﺼـﺮ ﺑﻦ ﻣﺰاﺣﻢ ﺑﻦ ﺳـﯿﺎر اﻟﻤﻨﻘﺮي اﻟﮑﻮﻓﯽ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ‬‫اﻟﻤﻮرخ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (212‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪367 :‬‬‫و ﻣﺎ أﻋﻠﻦ و اﻋﻄﻪ ﺣﺘﯽ ﯾﺮﺿﯽ‪.‬‬‫و ﺣﺪث ﺻﺎﻋﺪ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﮑﻤﯿﺖ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬دﺧﻠﻨﺎ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﻓﺎﻧﺸﺪه اﻟﮑﻤﯿﺖ ﻗﺼﯿﺪﺗﻪ اﻟﺘﯽ أوﻟﻬﺎ‪» :‬ﻣﻦ ﻟﻘﻠﺐ ﻣﺘﯿﻢ ﻣﺸﺘﺎق«‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﻠﻬﻢ اﻏﻔﺮ ﻟﻠﮑﻤﯿﺖ‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ اﻏﻔﺮ ﻟﻠﮑﻤﯿﺖ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و دﺧﻞ ﯾﻮﻣﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻋﻄﺎه أﻟﻒ دﯾﻨﺎر و ﮐﺴﻮة‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﮑﻤﯿﺖ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﺟﺌﺘﮑﻢ ﻟﻠﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و ﻟﻮ أردت اﻟﺪﻧﯿﺎ ﻻﺗﯿﺖ ﻣﻦ ﻫﯽ ﻓﯽ ﯾﺪه‪ ،‬و‬‫ﻟﮑﻨﻨﯽ ﺟﺌﺘﮑﻢ ﻟﻼﺧﺮة ﻓﺄﻣﺎ اﻟﺜﯿﺎب اﻟﺘﯽ أﺻﺎﺑﺖ أﺟﺴﺎﻣﮑﻢ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺎ اﻗﺒﻠﻬﺎ ﻟﺒﺮﮐﺎﺗﻬﺎ‪ ،‬و أﻣﺎ اﻟﻤﺎل ﻓﻼ اﻗﺒﻠﻪ و رده و ﻗﺒﻞ اﻟﺜﯿﺎب‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و دﺧﻠﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻨﺖ اﻟﺤﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﺖ‪ :‬ﻫﺬا ﺷﺎﻋﺮﻧﺎ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ و ﺟﺎءت ﺑﻘﺪح ﻓﯿﻪ ﺳﻮﯾﻖ‪ ،‬ﻓﺤﺮﮐﺘﻪ ﺑﯿﺪه و ﺳـﻘﺘﻪ اﻟﮑﻤﯿﺖ‪ ،‬ﻓﺸﺮﺑﻪ‪،‬‬‫ﺛﻢ أﻣﺮت ﻟﻪ ﺑﺜﻼﺛﯿﻦ دﯾﻨﺎر و ﻣﺮﮐﺐ‪ ،‬ﻓﻬﻤﻠﺖ ﻋﯿﻨﺎه و ﻗﺎل‪ :‬ﻻ و اﻟﱠﻠﻪ ﻻ اﻗﺒﻠﻬﺎ‪ ،‬اﻧﯽ ﻟﻢ اﺣﺒﮑﻢ ﻟﻠﺪﻧﯿﺎ ]‪ -[[1‬اﻟﺦ‪.‬‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ را ﺑﻌﺪ ﺳـﻤﺎع اﻓﺎدات ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﺑﻮاب ﺗﻠﻤﯿﻊ و اﺣﺘﯿﺎل و ﺗﺨﺪﯾﻊ ﺟﻬﺎل ﻣﺴﺪود اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ‬‫ﺻﺮﯾﺢ او ﺟﻤﯿﻊ ﺷﺒﻬﺎت و ﺗﺄوﯾﻼت اﯾﺸﺎن ﻣﺮدود‪ ،‬و اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﻮرود‪.‬‬‫و ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺣﺴﺐ اﻓـﺎدات ﻣﻨﻘـﺪﯾﻦ ﺳـﻨﯿﻪ از اﺟﻠﻪ ﻋﻠﻤـﺎي ﺣﻨﻔﯿﯿﻦ‪ ،‬و اﮐﺎﺑﺮ ﺛﻘﺎت ﻣﻤـﺪوﺣﯿﻦ‪ ،‬و اﻣﺎﺛﻞ ﺷـﯿﻮخ ﻣﻌﺘﺒﺮﯾﻦ‪ ،‬و اﻓﺎﺧﻢ‬‫ﻣﻬﺮه ﺑﺎرﻋﯿﻦ و اﻋﺎﻇﻢ ﺟﻬﺎﺑﺬه ﺳﺎﺑﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﺻﺪور ﮐﻤﻼي ﻓﺎﺋﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﻧﺒﻼي ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺣﺎذﻗﯿﻦ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در ﺗﺎرﯾﺦ »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﮐﺎن ﺳﺒﻄﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻗﺰﻏﻠﯽ اﻟﻮاﻋﻆ اﻟﻤﺸﻬﻮر ]‪ [1‬ﻣﻌﺎﻫﺪ اﻟﺘﻨﺼﯿﺺ‪388 -381 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 177‬از ‪220‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪368 :‬‬‫ﺣﻨﻔﯽ اﻟﻤـﺬﻫﺐ و ﻟﻪ ﺻـﯿﺖ و ﺳـﻤﻌﮥ ﻓﯽ ﻣﺠـﺎﻟﺲ وﻋﻈﻪ و ﻗﺒﻮل ﻋﻨـﺪ اﻟﻤﻠﻮك و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﺻـﻨﻒ ﺗﺎرﯾﺨـﺎ ﮐﺒﯿﺮا رأﯾﺘﻪ ﺑﺨﻄﻪ ﻓﯽ أرﺑﻌﯿﻦ‬‫ﻣﺠﻠﺪا ﺳـﻤﺎه »ﻣﺮآة اﻟﺰﻣﺎن ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ اﻷﻋﯿﺎن« و ﺗﻮﻓﯽ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﺜﻠﺜﺎء اﻟﺤﺎدي و اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ ﺑﺪﻣﺸﻖ‬‫ﺑﻤﻨﺰﻟﻪ ﺑﺠﺒﻞ ﻗﺎﺳـﯿﻮن و دﻓﻦ ﻫﻨﺎك و ﻣﻮﻟﺪه ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ اﺣﺪي و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﺑﺒﻐﺪاد‪ .‬و ﮐﺎن ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﺧﺒﺮﺗﻨﯽ أﻣﯽ أن ﻣﻮﻟﺪي ﺳﻨﮥ‬‫اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ]‪.[[1‬‬‫و ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن در »ﻣﻨﻈﺮ اﻻﻧﺴﺎن« ﺗﺮﺟﻤﻪ »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻗﺰﻏﻠﯽ ﺳـﺒﻂ اﺑﻮ اﻟﻔﺮج ﻣـﺬﮐﻮر واﻋـﻆ ﻣﺸـﻬﻮر ﺣﻨﻔﯽ ﻣـﺬﻫﺐ‪ ،‬و داراي ﺟـﺎه ﺑﻮد و ﻧﺰدﯾﮏ‬‫ﻣﻠﻮك و اﮐﺎﺑﺮ رواج ﺳـﺨﻦ داﺷﺖ‪ .‬ﮐﺘﺎﺑﯽ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ و ﮐﺘﺎﺑﯽ در ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮد و ﻧﺎم ﺗﺎرﯾﺦ »ﻣﺮآة اﻟﺰﻣﺎن« داﺷﺖ‪ ،‬ﻣﺼﻨﻒ ﮔﻮﯾﺪ‬‫ﻣﻦ آن را ﺑﺨﻂ او در ﭼﻬﻞ ﻣﺠﻠﺪ دﯾﺪم‪ ،‬ﻣﻮﻟﺪ او ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و وﻓﺎت او ﺷﺐ ﺳﻪ ﺷﻨﺒﻪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ ﻣﺎه ذي اﻟﺤﺠﮥ‬‫ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﺣﺴﯿﻦ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﺤﻼج ﮐﻪ در آن ذﮐﺮ اﺑﻦ اﻟﻤﻘﻔﻊ ]‪ [3‬اﺳﺘﻄﺮادا وارد ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﻠﺖ‪ :‬ذﮐﺮ ﺻﺎﺣﺒﻨـﺎ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻮاﻋـﻆ ﺳـﺒﻂ اﻟﺸـﯿﺦ ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﺮج اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﻟﻮاﻋﻆ اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﻓﯽ‬‫ﺗﺎرﯾﺨﻪ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﺬي ﺳـﻤﺎه »ﻣﺮآة اﻟﺰﻣﺎن« أﺧﺒﺎر اﺑﻦ اﻟﻤﻘﻔﻊ و ﻣﺎ ﺟﺮي ﻟﻪ و ﻗﺘﻠﻪ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و أرﺑﻌﯿﻦ ]‪ [1‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ﻻﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‬‫ج ‪3/142‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﺤﻼج اﻟﺒﯿﻀﺎوي اﻟﻤﻘﺘﻮل ﺳﻨﮥ )‪ (309‬ه‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ اﻟﻤﻘﻔﻊ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑﺎﺗﺐ اﻟﺒﻠﯿﻎ اﻟﻤﻘﺘﻮل ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (145‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪369 :‬‬‫و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻋﺎدﺗﻪ أن ﯾﺬﮐﺮ ﮐﻞ واﻗﻌﮥ ﻓﯽ اﻟﺴﻨﮥ اﻟﺘﯽ ﮐﺎﻧﺖ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﯿﺪل ﻋﻠﯽ ان ﻗﺘﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﺴﻨﮥ اﻟﻤﺬﮐﻮرة ]‪.[[2‬‬‫و ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﻮاﻋﻆ اﻟﻤﻮرخ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺘﺮﮐﯽ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺳـﺒﻂ اﻟﺸـﯿﺦ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ‬‫اﻟﻔﺮج اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﺳـﻤﻌﻪ ﺟﺪه ﻣﻨﻪ و ﻣﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ و ﻗﺪم دﻣﺸﻖ ﺳﻨﮥ ﺑﻀﻊ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻓﻮﻋﻆ ﺑﻬﺎ و ﺣﺼﻞ ﻟﻪ اﻟﻘﺒﻮل اﻟﻌﻈﯿﻢ ﻟﻠﻄﻒ ﺷﻤﺎﺋﻠﻪ و‬‫ﻋﺬوﺑﮥ وﻋﻈﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻓﯽ ﺗﺴﻌﮥ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﻣﺠﻠﺪا و »ﺷﺮح اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﮑﺒﯿﺮ« و ﺟﻤﻊ ﻣﺠﻠﺪا ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ‪ ،‬و درس و أﻓﺘﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﻓﯽ ﺷﺒﯿﺒﺘﻪ ﺣﻨﺒﻠﯿﺎ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺰل واﻓﺮ اﻟﺤﺮﻣﮥ ﻋﻨﺪ اﻟﻤﻠﻮك ]‪.[[3‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﮐﺎن ﺳـﺒﻄﻪ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻮاﻋﻆ اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﻟﻪ ﺻـﯿﺖ و ﺳـﻤﻌﮥ ﻓﯽ ﻣﺠﺎﻟﺲ وﻋﻈﻪ و ﻗﺒﻮل ﻋﻨﺪ اﻟﻤﻠﻮك و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و‬‫ﺻﻨﻒ ﺗﺎرﯾﺨﺎ ﮐﺒﯿﺮا‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ :‬رأﯾﺘﻪ ﺑﺨﻄﻪ ﻓﯽ أرﺑﻌﯿﻦ ﻣﺠﻠﺪا ﺳﻤﺎه »ﻣﺮآة اﻟﺰﻣﺎن ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ اﻷﻋﯿﺎن« ]‪.[[1‬‬‫و ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻮم« ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫]ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻗﺰأﻏﻠﯽ اﻟﻮاﺳـﻂ اﻟﻤﺸـﻬﻮر‪ ،‬ﺣﻨﻔﯽ اﻟﻤـﺬﻫﺐ و ﻟﻪ ﺻـﯿﺖ و ﺳـﻤﻌﮥ ﻓﯽ ﻣﺠـﺎﻟﺲ وﻋﻈﻪ‪ ،‬و ﻗﺒﻮل ﻋﻨﺪ‬‫اﻟﻤﻠﻮك و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ [1] .‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ﻻﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ج ‪.2/153‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪.4/136‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪.3/491‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪370 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 178‬از ‪220‬‬‫روي ﻋﻦ ﺟﺪه ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬و ﺳﻤﻊ أﺑﺎ اﻟﻔﺮج ]‪ [1‬ﺑﻦ ﮐﻠﯿﺐ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻃﺒﺮزد ]‪ ،[2‬و ﺳﻤﻊ ﺑﺎﻟﻤﻮﺻﻞ و دﻣﺸﻖ و ﺣﺪث ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﺑﻤﺼﺮ‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﮐﺘـﺎب »اﯾﺜـﺎر اﻻﻧﺼـﺎف«‪ ،‬و »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﺴـﺌﻮل ﻓﯽ ﺳـﯿﺮة اﻟﺮﺳﻮل«‪ ،‬و »اﻟﻠﻮاﻣﻊ ﻓﯽ أﺣـﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ«‪ ،‬و »اﻟﺠـﺎﻣﻊ«‪ ،‬و »ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻘﺮآن‬‫اﻟﻌﺰﯾﺰ« و ﺻـﻨﻒ ﺗﺎرﯾﺨﺎ ﮐﺒﯿﺮا‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ :‬رأﯾﺘﻪ ﺑﺨﻄﻪ ﻓﯽ أرﺑﻌﯿﻦ ﻣﺠﻠـﺪا ﺳـﻤﺎه »ﻣﺮآة اﻟﺰﻣﺎن«‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬أﻧﺎ رأﯾﺘﻪ ﻓﯽ ﺛﻤﺎن ﻣﺠﻠﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ‬‫ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪات ﺿـﺨﺎم و ﺑﺨﻂ دﻗﯿﻖ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ اﻟﺤﺎدي و اﻟﻌﺸـﺮﯾﻦ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ ﺑﺪﻣﺸﻖ و ﻣﻮﻟﺪه ﻓﯽ ﺳﻨﮥ‬‫اﺣﺪي و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﺑﺒﻐﺪاد و ﮐﺎن ﯾﻘﻮل‪ :‬أﺧﺒﺮﺗﻨﯽ أﻣﯽ أن ﻣﻮﻟﺪي ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ‪.‬‬
‫و ﻗﻄﺐ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﯿﻮﻧﯿﻨﯽ ]‪ [3‬اﻟﺒﻌﻠﺒﮑﯽ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓـﺎده ذﻫﺒﯽ در »ﻣﻌﺠﻢ ﻣﺨﺘﺺ« اﻣـﺎم ﻣﻮرخ و رﺋﯿﺲ‬‫ﻣﺤـﺘﺮم اﺳﺖ‪ ،‬در ذﯾـﻞ »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨـﺎن« ﮐﻪ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﻌﺠﻢ ﻣﺨﺘﺺ« ﺣﮑﻢ ﺑﺎﺟـﺎدت آن ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻗﺰأﻏﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﻣـﺎ ﻧﻘﻞ‬‫ﻋﻨﻪ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ ﻓﯽ »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﮐﺎن ﻟﻪ اﻟﻘﺒﻮل اﻟﺘﺎم ﻋﻨﺪ اﻟﺨﺎص و اﻟﻌﺎم ﻣﻦ أﺑﻨﺎء اﻟﺪﻧﯿﺎ و أﺑﻨﺎء اﻵﺧﺮة ]‪.[[4‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻗﻄﺐ اﻟﺪﯾﻦ ﯾﻮﻧﯿﻨﯽ ﮐﺘﺎب »ﻣﺮآة اﻟﺰﻣﺎن« ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي را ]‪ [1‬ﻫﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻨﻌﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(596‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ ﺣﻔﺺ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺒﻐﺪاد )‪ (607‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﯿﻮﻧﯿﻨﯽ اﻟﺒﻌﻠﺒﮑﯽ ﻗﻄﺐ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻮرخ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (726‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪371 :‬‬‫ﺑﻤﺪح ﻋﻈﯿﻢ ﯾﺎد ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ذﯾﻞ »ﻣﺮآة اﻟﺰﻣﺎن« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺗﻮارﯾﺦ ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »اﻟﻠﺴﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‬‫اﻋﺘﺮاف ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﮐﻨﺠﯽ ﺑﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ ﺗﻮﻟﯿﺖ و اﺳﺘﺨﻼف‬‫و ﻋﻼـﻣﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﮑﻨﺠﯽ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﻠﻤﺎي ﺳـﻨﯿﻪ در ﮐﺘﺐ ﺧﻮدﻫﺎ از او ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﮐﺎﻟﻤﻄﺮي ﻓﯽ »اﻟﺮﯾﺎض‬‫اﻟﺰاﻫﺮة« و اﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ ]‪ [1‬ﻓﯽ »ﻓﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤﮥ«‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ دال اﺳﺖ ﺑﺮ ﺗﻮﻟﯿﺖ و اﺳﺘﺨﻼف‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﻓﯽ‬‫»ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ ]‪ [1‬اﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (855‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪379 :‬‬‫ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻓﯿ ﻪ ‪:‬‬
‫اﻧﻪ ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻟﻌﻠﯽ‪» :‬ﻟﻮ ﮐﻨﺖ ﻣﺴﺘﺨﻠﻔﺎ أﺣﺪا ﻟﻢ ﯾﮑﻦ أﺣﺪ أﺣﻖ ﻣﻨﮏ«‪.‬‬‫و ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ان دل ﻋﻠﯽ ﻋـﺪم اﻻﺳـﺘﺨﻼف‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ دال ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻮﻟﯿـﮥ و ﻫﯽ اﻻﺳـﺘﺨﻼف‪ ،‬و ﻫـﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ أﻋﻨﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻧﺎﺳﺦ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﮐﺎن ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ]‪ -[[1‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ دال اﺳﺖ ﺑﺮ ﺗﻮﻟﯿﺖ و اﺳﺘﺨﻼف و ﺑﻬﻤﯿﻦ ﺳﺒﺐ ﮐﻨﺠﯽ آن را ﻧﺎﺳﺦ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻟﻮ ﮐﻨﺖ ﻣﺴﺘﺨﻠﻔﺎ أﺣﺪا ﻟﻢ ﯾﮑﻦ أﺣﺪ أﺣﻖ ﻣﻨﮏ«‬‫ﮐﻪ آن ﻫﻢ ﻣﺜﺒﺖ اﻓﻀﻠﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم و اﺣﻘﯿﺖ آن ﺣﻀﺮت ﺑﺨﻼﻓﺖ و اﻣﺎﻣﺖ اﺳﺖ ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﮔﺎه دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ ﺗﻮﻟﯿﺖ و اﺳـﺘﺨﻼف ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻄﻠﻮب ﺣﻖ و اﯾﻘﺎن ﮐﺎﻟﺼﺒﺢ اﻟﻤﺴﻔﺮ‬‫روﺷﻦ و ﻋﯿﺎن و ﺷﺒﻬﺎت و وﺳﺎوس ﻣﺄوﻟﯿﻦ و ﻣﺴﻮﻟﯿﻦ ﺻﺮﯾﺢ اﻟﺒﻄﻼن ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 179‬از ‪220‬‬‫اﺛﺒﺎت ﻓﺮﻏﺎﻧﯽ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ وﺻﺎﯾﺖ‬‫و ﺳـﻌﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻓﺮﻏﺎﻧﯽ ﻫﻢ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﻮﺿﻮح ﺗﻤﺎم ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ اﻓﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ‬‫ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﺤـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم را وﺻـﯽ و ﻗـﺎﺋﻢ ﻣﻘـﺎم ﻧﻔﺲ ﻣﺒـﺎرك ﺧﻮد‬‫ﮔﺮداﻧﯿﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺷﺮح ﻗﺼﯿﺪه ﺗﺎﺋﯿﻪ اﺑﻦ ﻓﺎرض ]‪ [1‬ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ‪.167 -166 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪380 :‬‬‫در ﺷﺮح ﺑﯿﺖ‪:‬‬‫و أوﺿﺢ ﺑﺎﻟﺘﺄوﯾﻞ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﺸﮑﻼ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﻠﻢ ﻧﺎﻟﻪ ﺑﺎﻟﻮﺻﯿﮥ‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]و ﮐﺬا ﻫﺬا ﻟا ﺒﯿﺖ ﻣﺒﺘﺪأ ﻣﺤﺬوف اﻟﺨﺒﺮ ﺗﻘﺪﯾﺮه و ﺑﯿﺎن ﻋﻠﯽ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ و اﯾﻀﺎﺣﻪ ﺑﺘﺄوﯾﻞ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﺸـﮑﻼ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﺴﻨﮥ ﺑﻮﺳﺎﻃﮥ‬‫ﻋﻠﻢ ﻧﺎﻟﻪ ﺑﺄن ﺟﻌﻠﻪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ وﺻﯿﻪ و ﻗﺎﺋﻤﺎ ﻣﻘﺎم ﻧﻔﺴﻪ‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫و ذﻟﮏ ﮐﺎن ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻪ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﻓﯽ ﺟﻤﻠﮥ أﺑﯿﺎت ﻣﻨﻬﺎ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫و أوﺻﺎﻧﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯽ اﺧﺘﯿﺎري ﻻﻣﺘﻪ رﺿﯽ ﻣﻨﻪ ﺑﺤﮑﻤﯽ‬‫و أوﺟﺐ ﻟﯽ وﻻﯾﺘﻪ ﻋﻠﯿﮑﻢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‬‫و ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﺎء ﻋﻠﯽ ﻣﻨﺰل ﻣﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻖ ﯾﻘﺎل ﻟﻪ اﻻن‪ :‬ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻤﺸﺎة اﻟﯽ ﻣﮑﮥ‪.‬‬‫ﮐﺎن ﻫﺬا اﻟﺒﯿﺎن ﺑﺎﻟﺘﺄوﯾﻞ ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ اﻟﺤﺎﺻﻞ ﺑﺎﻟﻮﺻـﯿﮥ ﻣﻦ ﺟﻤﻠﮥ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ اﻟﺘﯽ ﻻ ﺗﺤﺼـﯽ ﺧﺼﻪ ﺑﻬﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻮرﺛﻬﺎ‬‫ﻣﻨﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼﻼة و اﻟﺴﻼم ‪.‬‬
‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﯿـﺎن ﮐﺮدن ﺟﻨـﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم و اﯾﻀـﺎح آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺘﺄوﯾـﻞ ﻣﺸـﮑﻼت ﮐﺘﺎب و ﺳـﻨﺖ‬‫ﺑﻮاﺳـﻄﻪ ﻋﻠﻤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ رﺳـﯿﺪه اﺳﺖ آن ﺣﻀﺮت ﺑﺂن ﻋﻠﻢ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻋﻠﻢ ﺑﺎﯾﻦ ﺳﺒﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آن‬‫ﺣﻀﺮت را وﺻﯽ و ﻗﺎﺋﻢ ﻣﻘﺎم ﻧﻔﺲ ﺷﺮﯾﻒ ﺧﻮد ﺑﻘﻮل‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و اﺷـﻌﺎري ﮐﻪ ﻓﺮﻏـﺎﻧﯽ از ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻧﯿﺰ ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ در آﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ آن ﺣﻀﺮت را وﺻﯽ ﺧﻮد ﮔﺮداﻧﯿﺪه و آن ﺣﻀﺮت را ﺑﺮاي اﻣﺖ ﺧﻮد اﺧﺘﯿﺎر ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺑﺤﮑﻢ آن ﺣﻀﺮت ﺑﺮ اﻣﺖ راﺿﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪381 :‬‬‫ﺷﺪه‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻓﺮﻏﺎﻧﯽ در »ﺷﺮح ﻗﺼﯿﺪه ﺗﺎﺋﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و أﻣـﺎ ﺣﺼـﮥ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﮑﺸﻒ‪ ،‬و ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀـﻼت اﻟﮑﻼم اﻟﻌﻈﯿﻢ و اﻟﮑﺘﺎب اﻟﮑﺮﯾﻢ‪ ،‬اﻟـﺬي ﻫﻮ ﻣﻦ‬‫أﺧﺺ ﻣﻌﺠﺰاﺗﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺄوﺿﺢ ﺑﯿﺎن ﺑﻤﺎ ﻧﺎﻟﻪ‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻋﻠﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ«‬‫و ﺑﻘﻮﻟﻪ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ﻣﻊ ﻓﻀﺎﺋﻞ أﺧﺮ ﻻ ﺗﻌﺪ و ﻻ ﺗﺤﺼﯽ ‪.‬‬
‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﺜﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 180‬از ‪220‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ »أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ«‬‫دﻟﯿﻞ ﺣﺼﻮل ﻋﻠﻢ و ﮐﺸﻒ ﻣﻌﻀـﻼت ﮐﻼم ﻋﻈﯿﻢ ﯾﻌﻨﯽ »ﻗﺮآن ﻣﺠﯿﺪ« ﮐﻪ از اﺧﺺ ﻣﻌﺠﺰات ﻧﺒﻮﯾﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴﻼم اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻠﱠﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ و اﻟﻤﻨﮥ ﮐﻪ از اﯾﻦ اﻓﺎدات ﻣﺘﯿﻨﻪ ﻓﺮﻏﺎﻧﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﺗﺄوﯾﻼت و ﺗﺴﻮﯾﻼت ﻓﺎﺿﻞ ﻣﺨﺎﻃﺐ و دﯾﮕﺮ اﺳﻼف و اﺧﻼف ﺑﺎ اﻧﺼﺎف ﺳﻨﯿﻪ‬‫ﺑﺎﻃﻞ و ﻣﻀـﻤﺤﻞ ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﺮ ﻣﺤﺎﻣﻞ ﻏﯿﺮ ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﻪ ﻓﺮود ﻣﯽآورﻧﺪ‪ ،‬و اﺻﻼ آن را دﻟﯿﻞ اﻓﻀﻠﯿﺖ و اﻋﻠﻤﯿﺖ و اﻣﺎﻣﺖ‬‫و وﺻﺎﯾﺖ ﻧﻤﯽ داﻧﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺷـﺮح ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻓﺮﻏﺎﻧﯽ ﺑﺮ »ﺗﺎﺋﯿﻪ اﺑﻦ ﻓﺎرض« از ﮐﺘﺐ ﻣﺸﻬﻮره و ﻣﻌﺮوﻓﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻓﺮﻏﺎﻧﯽ از اﻋﺎﻇﻢ و‬‫اﮐﺎﺑﺮ ﺳﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫در »ﮐﺸﻒ ﻟا ﻈﻨﻮن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫»ﺗﺎﺋﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﺘﺼﻮف« ﻟﻠﺸـﯿﺦ أﺑﯽ ﺣﻔﺺ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻔﺎرض اﻟﺤﻤﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬و ﻟﻬﺎ ﺷﺮوح‬‫ﻣﻨﻬﺎ ﺷﺮح اﻟﺴﻌﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻔﺮﻏﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺣﺪود ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺸﺎرح اﻻول ﻟﻬﺎ و أﻗﺪم اﻟﺸﺎﺋﻌﯿﻦ ﻟﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪382 :‬‬‫ﺣﮑﯽ ان اﻟﺸـﯿﺦ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻘﻮﻧﻮي ]‪ [1‬ﻋﺮض ﻟﺸـﯿﺨﻪ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ ]‪ [2‬ﺑﻦ اﻟﻌﺮﺑﯽ ﻓﯽ ﺷـﺮﺣﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻠﺼـﺪر‪ :‬ﻟﻬﺬه اﻟﻌﺮوس ﺑﻌﻞ ﻣﻦ‬‫أوﻻدك‪ ،‬ﻓﺸﺮﺣﻬﺎ اﻟﻔﺮﻏﺎﻧﯽ و اﻟﺘﻠﻤﺴﺎﻧﯽ ]‪ [3‬و ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻣﻦ ﺗﻼﻣﯿﺬه‪.‬‬‫و ﺣﮑﯽ أن اﺑﻦ اﻟﻌﺮﺑﯽ وﺿﻊ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻗﺪر ﺧﻤﺴﮥ ﮐﺮارﯾﺲ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ ﺑﯿﺪ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬و ﮐﺎن ﻓﯽ آﺧﺮ درﺳﻪ ﯾﺨﺘﻢ ﺑﺒﯿﺖ ﻣﻨﻬﺎ و ﯾﺬﮐﺮ‬‫ﻋﻠﯿﻪ ﮐﻼم اﺑﻦ اﻟﻌﺮﺑﯽ ﺛﻢ ﯾﺘﻠﻮه ﺑﻤﺎ ﻫﻮ رده ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳﯿﮥ‪ ،‬و اﻧﺘﺪب ﻟﺠﻤﻊ ذﻟﮏ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ‪.‬‬‫و ﺣﮑﯽ ان ﻟا ﻔﺮﻏـﺎﻧﯽ ﻗﺮأﻫﺎ أوﻻ ﻋﻠﯽ ﺟﻼل اﻟـﺪﯾﻦ ]‪ [4‬اﻟﺮوﻣﯽ اﻟﻤﻮﻟﻮي‪ ،‬ﺛﻢ ﺷـﺮﺣﻬﺎ ﻓﺎرﺳـﯿﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺮﺑﯿﺎ و ﺳـﻤﺎه »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﻤﺪارك« و ﻫﻮ‬‫ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬أورد أوﻟﻪ ﻣﻘﺪﻣﮥ ﻓﯽ أﺣﻮال اﻟﺴﻠﻮك‪ ،‬أوﻟﻪ‪ :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﻘﺪﯾﻢ اﻟﺬي ﺗﻌﺰز[ ]‪ -[5‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﺴﺨﻪ »ﺷﺮح ﺗﺎﺋﯿﻪ« ﮐﻪ ﭘﯿﺶ ﻓﻘﯿﺮ ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﺴﺨﮥ ﻋﺘﯿﻘﻪ اﺳﺖ ﻣﻨﻘﻮل از أﺻﻞ ﻧﺴﺨﻪ ﺷﺎرح و در آﺧﺮ آن اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻫﺬا ﻣﺎ ﻗﺮره و ﺣﺮره اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم‪ ،‬ﻗﺪوة ﻣﺸﺎﯾﺦ اﻻﻧﺎم‪ ،‬ﻗﺒﻠﮥ ﻋﻠﻤﺎء اﻻﻧﺎم‪ ،‬ﻧﻘﻄﮥ داﺋﺮة اﻻﺣﺴﺎن و اﻻﯾﻤﺎن و اﻻﺳـﻼم‪ ،‬اﻟﺴﯿﺪ اﻟﺴﻨﺪ اﻻﻣﺠﺪ‬‫اﻻوﺣﺪ‪ ،‬اﻟﻌﺎﻣﻞ ]‪ [1‬ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻘﻮﻧﻮي‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺮوﻣﯽ اﻟﺼﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (672‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﻌﺮﺑﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﺎﺗﻤﯽ اﻟﻄﺎﺋﯽ اﻻﻧﺪﻟﺴﯽ اﻟﻔﯿﻠﺴﻮف اﻟﻤﺘﺼﻮف اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺪﻣﺸﻖ )‪ (637‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺘﻠﻤﺴﺎﻧﯽ‪ :‬ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻔﯿﻒ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺮوﻣﯽ اﻟﻤﺘﺼﻮف اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (690‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺮوﻣﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﺒﻠﺨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (672‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪.1/265‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪383 :‬‬‫اﻟﻌﺎﻟﻢ‪ ،‬اﻟﻤﺘﻔﻀﻞ اﻟﻔﺎﺿﻞ‪ ،‬اﻟﻤﮑﻤﻞ اﻟﮑﺎﻣﻞ‪ ،‬اﻟﻤﺆﯾـﺪ ﺑﺎﻟﺘﻮﻓﯿﻖ‪ ،‬اﻟﻤﺴـﺪد ﻓﯽ ﺗﻠﻔﯿﻖ اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﺎن اﻟﻤﻘﺎﻣﺎت اﻟﻤﺼـﻄﻔﻮﯾﮥ‪ ،‬ﻟﺴﺎن اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ‬‫اﻻﺣﻤﺪﯾﮥ‪ ،‬أﺷـﺮف اﻟﻮاﺻـﻠﯿﻦ‪ ،‬أﻋﺮف اﻟﮑﺎﻣﻠﯿﻦ‪ ،‬أﮐﻤﻞ اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ‪ ،‬أﻓﻀﻞ اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ‪ ،‬ﺳـﻌﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺳـﻌﯿﺪ أﺳﻌﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ و أدام ﺑﻬﺠﺘﻬﻢ‬‫ﺑﺪوام ﻧﻔﺎﺋﺲ أﻧﻔﺎﺳﻪ و ﻣﺘﻌﻪ ﺑﻤﺎ ﺧﻮﻟﻪ ﻣﻦ أواﻧﺲ اﺧﺘﺮاﻋﻪ و ﻋﺮاﺋﺲ اﻗﺘﺒﺎﺳﻪ و ﻫﺬه أول ﻧﺴـﺨﮥ ﮐﺘﺒﺖ ﻣﻦ ﻣﺴﻮدﺗﻪ أﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ذﮐﺮه و ﻧﺸـﺮ‬‫ﻋﻠﯽ اﻻﻟﺴﻨﮥ ﺷﮑﺮه ‪.‬‬
‫و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺟﺎﻣﯽ در »ﻧﻔﺤﺎت اﻻﻧﺲ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺷـﯿﺦ ﺳﻌﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻔﺮﻏﺎﻧﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬وي از أﮐﻤﻞ أرﺑﺎب ﻋﺮﻓﺎن و أﮐﺎﺑﺮ أﺻﺤﺎب ذوق و وﺟﺪان ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﯿﭻ ﮐﺲ ﻣﺴﺎﺋﻞ‬‫ﻋﻠﻢ ﺣﻘﯿﻘﺖ را ﭼﻨﺎن ﻣﻀﺒﻮط و ﻣﺮﺑﻮط ﻧﮑﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ وي در دﯾﺒﺎﺟﻪ »ﺷﺮح ﻗﺼﯿﺪه ﺗﺎﺋﯿﻪ ﻓﺎرﺿﯿﻪ« ﺑﯿﺎن ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬أوﻻ آن را ﺑﻌﺒﺎرت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 181‬از ‪220‬‬‫ﻓﺎرﺳـﯽ ﺷـﺮح ﮐﺮده ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﺮ ﺷـﯿﺦ ﺧﻮد ﺷﯿﺦ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﻗﻮﻧﻮي ﻗﺪس ﺳﺮه ﻋﺮض ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﺷﯿﺦ آن را اﺳﺘﺤﺴﺎن ﺑﺴﯿﺎر ﮐﺮده‪ ،‬و در‬‫اﯾﻦ ﺑﺎب ﭼﯿﺰي ﻧﻮﺷـﺘﻪ‪ ،‬و ﺷﯿﺦ ﺳﻌﯿﺪ آن ﻧﻮﺷﺘﻪ را ﺑﻌﯿﻨﻪ ﺑﺮ ﺳﺒﯿﻞ ﺗﺒﺮك و ﺗﯿﻤﻦ در دﯾﺒﺎﺟﻪ ﺷﺮح ﻓﺎرﺳﯽ ﺧﻮد درج ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬و ﺛﺎﻧﯿﺎ از‬‫ﺑﺮاي ﺗﻌﻤﯿﻢ و ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻓﺎﺋﺪه آن را ﺑﻌﺒﺎرت ﻋﺮﺑﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻓﻮاﺋﺪ دﯾﮕﺮ ﺑﺮ آن ﻣﺰﯾﺪ ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬ﺟﺰاه اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻦ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ ﺧﯿﺮ اﻟﺠﺰاء‪.‬‬‫و وي را ﺗﺼـﻨﯿﻒ دﯾﮕﺮ اﺳﺖ ﻣﺴـﻤﯽ ﺑﻪ »ﻣﻨﺎﻫـﺞ اﻟﻌﺒـﺎد اﻟﯽ اﻟﻤﻌـﺎد« در ﺑﯿـﺎن ﻣـﺬاﻫﺐ أﺋﻤﻪ أرﺑﻌﻪ رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ أﺟﻤﻌﯿﻦ در ﻣﺴﺎﺋﻞ‬‫ﻋﺒـﺎدات و ﺑﻌﻀـﯽ ﻣﻌﺎﻣﻼت ﮐﻪ ﺳﺎﻟﮑﺎن اﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ را از آن ﭼﺎره ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و در ﺑﯿﺎن آداب ﻃﺮﯾﻘﺖ ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ از ﺗﺼـﺤﯿﺢ اﺣﮑﺎم ﺷـﺮﯾﻌﺖ‬‫ﺳﻠﻮك راه ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﯽ آن ﻣﯿﺴﺮ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و اﻟﺤﻖ آن ﮐﺘﺎﺑﯽ اﺳﺖ ﺑﺲ ﻣﻔﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﺎ ﻻ ﺑﺪ ﻫﺮ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪384 :‬‬‫و ﻣﺮﯾﺪ اﺳﺖ ]‪.[[1‬‬‫و ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﮐﻔﻮي در »ﮐﺘﺎﺋﺐ أﻋﻼم اﻻﺧﯿﺎر« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﺮﺑﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﻤﺮﺷﺪ اﻟﮑﺎﻣﻞ اﻟﺼـﻤﺪاﻧﯽ‪ ،‬ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻔﺮﻏﺎﻧﯽ ﻫﻮ ﻣﻦ أﻋﺰة أﺻـﺤﺎب اﻟﺸـﯿﺦ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻘﻮﻧﻮي‪ ،‬ﻣﺮﯾﺪ‬‫اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﯿﯽ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻌﺮﺑﯽ‪ ،‬ﮐـﺎن ﻣﻦ أﮐﻤـﻞ أرﺑـﺎب اﻟﻌﺮﻓـﺎن‪ ،‬و أﻓﻀـﻞ أﺻـﺤﺎب اﻟـﺬوق و اﻟﻮﺟـﺪان‪ ،‬و ﮐﺎن ﺟﺎﻣﻌﺎ ﻟﻠﻌﻠﻮم اﻟﺸـﺮﻋﯿﮥ و‬‫اﻟﺤﻘﯿﻘﯿﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺷـﺮح أﺣﺴﻦ اﻟﺸـﺮوح أﺻﻮل اﻟﻄﺮﯾﻘﮥ و ﮐﺎن ﻟﺴﺎن ﻋﺼﺮه‪ ،‬و ﺑﺮﻫﺎن دﻫﺮه‪ ،‬و دﻟﯿﻞ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺤﻖ‪ ،‬و ﺳﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﯿﻦ اﻟﺨﻠﻖ‪ ،‬ﺑﺴﻂ‬‫ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻋﻠﻢ ﻟا ﺤﻘﯿﻘﮥ‪ ،‬و ﺿﺒﻂ ﻓﻨﻮن أﺻﻮل اﻟﻄﺮﯾﻘﮥ ﻓﯽ دﯾﺒﺎج »ﺷﺮح اﻟﻘﺼﯿﺪة اﻟﺘﺎﺋﯿﮥ اﻟﻔﺎرﺿﯿﮥ«‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻗﺪ ﺷﺮﺣﻬﺎ أوﻻ ﺑﻠﺴﺎن ﻓﺎرﺳﯽ‪ ،‬ﺛﻢ ﺷﺮح ﺛﺎﻧﯿﺎ ﺑﻠﺴﺎن ﻋﺮﺑﯽ‪ ،‬ﺗﻌﻤﯿﻤﺎ ﻟﻠﻔﺎﺋﺪة و ﺗﺘﻤﯿﻤﺎ ﻟﻠﻌﺎﺋﺪة‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﺗﺼـﻨﯿﻒ آﺧﺮ ﻣﺴـﻤﯽ ب »ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺎﻫﺞ اﻟﻌﺒﺎد اﻟﯽ اﻟﻤﻌﺎد« ﺑﯿﻦ ﻓﯿﻪ ﻣﺬاﻫﺐ اﻻﺋﻤﮥ اﻻرﺑﻌﮥ رﺣﻤﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ذﮐﺮ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻟﻌﺒﺎدات و ﺑﻌﺾ‬‫اﻟﻤﻌﺎﻣﻼت و أﻓﻌﺎل اﻟﺴﻠﻮك ‪.‬‬
‫و ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ« در ﺳﻨﻪ ﺗﺴﻊ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و اﻟﺸـﯿﺦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﮑﺎﺷـﺎﻧﯽ اﻟﻔﺮﻏـﺎﻧﯽ ﺷـﯿﺦ ﺧﺎﻧﻘـﺎه اﻟﻄﺎﺣﻮن و ﺗﻠﻤﯿـﺬ اﻟﺼـﺪر اﻟﻘﻮﻧﻮي‪ ،‬ﮐﺎن أﺣـﺪ ﻣﻦ ﯾﻘﻮل ﺑﺎﻟﻮﺣـﺪة ﺷـﺮح »ﺗﺎﺋﯿـﮥ اﺑﻦ‬‫اﻟﻔﺎرض« ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪﺗﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﺎت ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﻋﻦ ﻧﺤﻮ ﺳﺒﻌﯿﻦ ﺳﻨﮥ ]‪ [1] .[[2‬ﻧﻔﺤﺎت اﻻﻧﺲ‪.559 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 5/398‬ط اﻟﮑﻮﯾﺖ‬‫»ﺗﺼﺮﯾﺢ اﺑﻦ زوﻻق ﺑﺎﺳﺘﺨﻼف اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم«‬‫ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﻤﻘﺮﯾﺰي از اﺑﻦ زوﻻق ﻋﻬﺪ ﻧﻤﻮدن ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﺴﻮي ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم در روز ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬و اﺳﺘﺨﻼف آن ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪.‬‬‫ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘـﺎب »اﻟﻤﻮاﻋـﻆ و اﻻﻋﺘﺒـﺎر ﺑـﺬﮐﺮ اﻟﺨﻄـﻂ و اﻻﺛـﺎر« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻣﻄﺒﻮﻋﻪ آن در دو ﺟﻠـﺪ ﺿـﺨﯿﻢ ﻧﺰد اﯾﻦ ﺧﺎﮐﺴـﺎر ﺑﻌﻨـﺎﯾﺖ‬‫ﭘﺮوردﮔﺎر ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗـﺎل اﺑﻦ زوﻻـق‪ :‬و ﻓﯽ ﯾﻮم ﺛﺎﻧﯿـﮥ ﻋﺸـﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠـﮥ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺳﺘﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋـﮥ و ﻫﻮ ﯾﻮم اﻟﻐـﺪﯾﺮ ﯾﺠﺘﻤﻊ ﺧﻠﻖ ﻣﻦ أﻫﻞ ﻣﺼـﺮ و‬‫اﻟﻤﻐﺎرﺑـﮥ و ﻣﻦ ﺗﺒﻌﻬﻢ ﻟﻠـﺪﻋﺎء‪ ،‬ﻻـﻧﻪ ﯾـﻮم ﻋﯿـﺪ ﻻـن رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻬـﺪ اﻟﯽ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﻓﯿﻪ و‬‫اﺳﺘﺨﻠﻔﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻋﺠﺐ اﻟﻤﻌﺰ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻓﻌﻠﻬﻢ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻫﺬا أول ﻣﺎ ﻋﻤﻞ ﺑﻤﺼﺮ ]‪.[[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ ﺗﺼـﺮﯾﺢ اﺑﻦ زوﻻق روز ﻏﺪﯾﺮ روز ﻋﯿﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﯾﻦ ﺳـﺒﺐ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ در آن روز ﻋﻬﺪ ﮐﺮده اﺳﺖ ﺑﺴﻮي ﺣﻀـﺮت أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم‪ ،‬و اﺳﺘﺨﻼف ﻓﺮﻣﻮده آن ﺣﻀﺮت را‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﻋﻬﺪ ﺟﻨﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﺴﻮي ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم و اﺳـﺘﺨﻼف آن ﺣﻀﺮت روز ﻏﺪﯾﺮ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ‪ ،‬در دﻻﻟﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 182‬از ‪220‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﺻﻼ ﻣﺠﺎل ﺗﺸﮑﯿﮏ و ارﺗﯿﺎب‪ ،‬و اﺧﺘﺮاع ﺗﺄوﯾﻼت ﺑﻌﯿﺪه از ﺻﻮاب ﻧﻤﺎﻧﺪ‪.‬‬‫و اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺒﺪأ و اﻟﻤﺂب و ﻫﻮ اﻟﻤﻮﻓﻖ ﻟﻠﺴﺪاد ﻓﯽ ﮐﻞ ﺑﺎب‪ [1] .‬اﻟﻤﻮاﻋﻆ و اﻻﻋﺘﺒﺎر ﺑﺬﮐﺮ اﻟﺨﻄﻂ و اﻻﺛﺎر ج ‪.2/220‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪386 :‬‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻘﺮﯾﺰي ﻣﻮرخ ﻣﺸﻬﻮر‪ ،‬و آﺧﺬ از اﮐﺎﺑﺮ ﺻﺪور اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮه ﻓﯽ أﺧﺒﺎر اﻟﻤﺼﺮ و اﻟﻘﺎﻫﺮة« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﻤﻘﺮﯾﺰي ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻮرخ اﻟﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼﺮﯾﮥ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺳﺘﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و اﺷﺘﻐﻞ ﺑﺎﻟﻔﻨﻮن‬‫و ﺧﺎﻟـﻂ اﻻﮐـﺎﺑﺮ‪ ،‬و وﻟﯽ ﺣﺴـﺒﮥ اﻟﻘـﺎﻫﺮة‪ ،‬و ﻧﻈﻢ و ﻧـﺜﺮ و أﻟـﻒ ﮐﺘﺒـﺎ ﮐـﺜﯿﺮة‪ ،‬ﻣﻨﻬـﺎ‪» :‬درر اﻟﻌﻘﻮد اﻟﻔﺮﯾـﺪة ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻢ اﻷﻋﯿـﺎن اﻟﻤﻔﯿـﺪة«‪ ،‬و‬‫»اﻟﻤﻮاﻋـﻆ و ﻻﻋﺘﺒﺎر ﺑـﺬﮐﺮ اﻟﺨﻄﻂ و اﻻﺛﺎر«‪ ،‬و »ﻋﻘـﺪ ﺟﻮاﻫﺮ اﻻﺳـﻘﺎط ﻣﻦ اﺧﺒﺎر اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ اﻟﻔﺴـﻄﺎط«‪ ،‬و »اﯾﻘﺎظ اﻟﺤﻨﻔﺎء ﺑﺄﺧﺒﺎر اﻟﻔﺎﻃﻤﯿﯿﻦ‬‫اﻟﺨﻠﻔﺎء«‪ ،‬و » ﻟا ﺴﻠﻮك ﺑﻤﻌﺮﻓﮥ دول اﻟﻤﻠﻮك«‪ ،‬و »اﻟﺘﺎرﯾﺦ اﻟﮑﺒﯿﺮ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ .‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ أرﺑﻌﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ[‪[1] .‬‬‫و اﺑﻦ زوﻻق ﮐﻪ از او ﻣﻘﺮﯾﺰي ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﻮرﺧﯿﻦ ﻣﺸﻬﻮرﯾﻦ ﻓﯽ اﻵﻓﺎق اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺑـﻮ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺧﺎﻟـﺪ ﺑﻦ راﺷـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ زوﻻـق اﻟﻠﯿـﺜﯽ ﻣﻮﻻـﻫﻢ‬‫اﻟﻤﺼﺮي‪.‬‬‫ﮐﺎن ﻓﺎﺿـﻼ ﻓﯽ اﻟﺘﺎرﯾﺦ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻓﯿﻪ ﻣﺼـﻨﻒ ﺟﯿﺪ‪ ،‬و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب ﻓﯽ ﺧﻄﻂ ﻣﺼـﺮ‪ ،‬اﺳﺘﻘﺼـﯽ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »أﺧﺒﺎر ﻗﻀﺎة ﻣﺼـﺮ« ﺟﻌﻠﻪ ذﯾﻼ ﻋﻠﯽ‬‫ﮐﺘـﺎب أﺑﯽ ﻋﻤﺮ ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﮑﻨـﺪي ]‪ [2‬اﻟـﺬي ﻓﯽ اﺧﺒـﺎر ﻗﻀﺎة ﻣﺼـﺮ و اﻧﺘﻬﯽ ﻣﻨﻪ اﻟﯽ ﺳـﻨﮥ ]‪ [1‬ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿـﺮة ج‬‫‪.1/557‬‬‫]‪ [2‬اﻟﮑﻨﺪي‪ :‬أﺑﻮ ﻋﻤﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﻤﻮرخ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻤﺼﺮ ﺑﻌﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (355‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪387 :‬‬‫ﺳﺖ و ارﺑﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻓﮑﻤﻠﻪ اﺑﻦ زوﻻق اﻟﻤـﺬﮐﻮر و اﺑﺘـﺪأ ﺑـﺬﮐﺮ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ]‪ [1‬ﺑﮑﺎر ﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒـﮥ‪ ،‬و ﺧﺘﻤﻪ ﺑـﺬﮐﺮ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻧﻌﻤﺎن‪ ،‬و‬‫ﺗﮑﻠﻢ ﻋﻠﯽ أﺣﻮاﻟﻪ اﻟﯽ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺟﺪه اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻤﺸﺎﻫﯿﺮ‪.‬‬‫و ﮐﺎﻧﺖ وﻓﺎﺗﻪ‪ -‬أﻋﻨﯽ أﺑﺎ ﻣﺤﻤﺪ‪ -‬ﯾﻮم اﻟﺜﻠﺜﺎء اﻟﺨﺎﻣﺲ و اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ ذي اﻟﻘﻌﺪة ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫و رأﯾﺖ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟـﺬي ﺻـﻨﻔﻪ ﻓﯽ أﺧﺒﺎر ﻗﻀﺎة ﻣﺼـﺮ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤـﮥ اﻟﻘﺎﺿـﯽ أﺑﯽ ﻋﺒﯿـﺪ‪ ،‬ان اﻟﻔﻘﯿﻪ ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻀـﺮﯾﺮ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ‬‫ﺟﻤﺎدي اﻻوﻟﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗـﺎل‪ :‬ﻗﺒﻞ ﻣﻮﻟـﺪي ﺑﺜﻼﺛـﮥ أﺷـﻬﺮ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻫـﺬا اﻟﺘﻘـﺪﯾﺮ ﯾﮑﻮن وﻻدة اﺑﻦ زوﻻق اﻟﻤـﺬﮐﻮر ﻓﯽ ﺷـﻌﺒﺎن ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋـﮥ‪ ،‬و روي ﻋﻦ‬‫اﻟﻄﺤﺎوي )و زوﻻق ﺑﻀﻢ اﻟﺰاي و ﺳـﮑﻮن اﻟﻮاو و ﺑﻌـﺪ اﻟﻼم أﻟﻒ ﺛﻢ ﻗﺎف( و اﻟﻠﯿﺜﯽ )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻼم و ﺳـﮑﻮن اﻟﯿﺎء اﻟﻤﺜﻨﺎة ﻣﻦ ﺗﺤﺘﻬﺎ و ﺑﻌﺪﻫﺎ‬‫ﺛﺎء ﻣﺜﻠﺜﮥ( ﻫﺬه اﻟﻨﺴﺒﮥ اﻟﯽ ﻟﯿﺚ ﺑﻦ ﮐﻨﺎﻧﮥ و ﻫﯽ ﻗﺒﯿﻠﮥ ﮐﺒﯿﺮة ﻗﺎل اﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ اﻟﻤﺼﺮي‪ :‬ﻫﻮ ﻟﯿﺜﯽ ﺑﺎﻟﻮﻻء ]‪.[[3‬‬‫و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة ﻓﯽ أﺧﺒﺎر ﻣﺼﺮ و اﻟﻘﺎﻫﺮة« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺑﻦ زوﻻق أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺼـﺮي اﻟﻤﺆرخ‪ ،‬ﺻـﻨﻒ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻣﺼﺮ و ذﯾﻼ ﻋﻠﯽ »ﻗﻀﺎة ﻣﺼﺮ« ﻟﻠﮑﻨﺪي‪.‬‬‫]‪ [1‬اﻟﻘﺎﺿﯽ ﺑﮑﺎر ﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﮥ ﺑﻦ اﺳﺪ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (270‬ه‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﯿﺮواﻧﯽ اﻻﻓﺮﯾﻘﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺣﯿﻮن ﻗﺎﺿﯽ ﻣﺼﺮ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (389‬ه‬‫]‪ [3‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ﻻﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ج ‪.92 -2/91‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪388 :‬‬‫ﻣﺎت ﻓﯽ ذي اﻟﻘﻌﺪة ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﻋﻦ اﺣﺪي و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﺳﻨﮥ[ ]‪.[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 183‬از ‪220‬‬‫و اﺑﻦ اﻟﻮردي در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﻦ وﻟﺪ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ زوﻻق ﻣﺼـﺮي اﻻﺻﻞ‪ ،‬ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﺘﺎرﯾﺦ ﻣﺼﻨﻔﺎت و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب »ﺧﻄﻂ ﻣﺼﺮ«‬‫و ﮐﺘﺎب »ﻗﻀﺎة ﻣﺼﺮ« ]‪.[[2‬‬‫و ﮐﺎﺗﺐ ﭼﻠﭙﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ »ﺗﺎرﯾﺦ ﻣﺼﺮ« از اﺑﻦ ]‪ [3‬ﯾﻮﻧﺲ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ذﯾﻠﻪ أﯾﻀﺎ ﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ زوﻻق اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب »اﻟﺨﻄﻂ« اﺳﺘﻘﺼـﯽ ﻓﯿﻪ أﺧﺒﺎر ﻣﺼـﺮ‪ ،‬ذﮐﺮه‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن و ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮه اﻟﻤﻘﺮﯾﺰي ]‪.[[4‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫] »ﻗﻀـﺎة ﻣﺼـﺮ« ﻻـﺑﯽ ﻋﻤﺮو ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬و ذﯾﻠﻪ ﻻـﺑﻦ زوﻻق‪ ،‬و ذﯾﻞ ذﯾﻠﻪ اﻟﻤﺴـﻤﯽ ب »رﻓﻊ اﻻﺻـﺮ« ﻣﺮ ذﮐﺮﻫﺎ ﺟﻤﯿﻌﺎ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ‬‫ﻣﺼﺮ« ]‪ -[[5‬اﻟﺦ‪ [1] .‬ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة ج ‪.1/553‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ج ‪.1/351‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺼﺪﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (347‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪.1/304‬‬‫]‪ [5‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪2/1351‬‬‫اﻓﺎدات دوﻟﺖآﺑﺎدي در دﻻﻟﺖ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‬‫و از اﻓﺎدات ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ دوﻟﺖآﺑﺎدي ﮐﻪ ﺟﻼﺋﻞ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠﯿﻪ و ﻣﻔﺎﺧﺮ و ﻣﺂﺛﺮ ﺳﻨﯿﻪ او؟؟ از »ﺳﺒﺤﮥ اﻟﻤﺮﺟﺎن« ﺑﻠﮕﺮاﻣﯽ و »اﺧﺒﺎر اﻻﺧﯿﺎر«‬‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ‪ ،‬و رﺳﺎﻟﮥ »ﻣﻘﺪﻣﻪ ﺳـﻨﯿﻪ« ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ و اﻣﺜﺎل آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در »اﯾﻀﺎح« از ﻋﻈﻤﺎي ﺳﻨﯿﻪ و اﺋﻤﻪ‬‫دﯾﻦ و ﻗـﺪﻣﺎي ﻣﻌﺘﻤـﺪﯾﻦ ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﯿﺰ واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ دﻟﯿﻞ ﺧﻼﻓﺖ و ﻧﯿﺎﺑﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﺮاي رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﻣﻔﯿـﺪ ﻟﺰوم اﻃﺎﻋﺖ و اﺗﺒﺎع ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻫـﺪاﯾﮥ‬‫اﻟﺴﻌﺪاء« در ﻫﺪاﯾﺖ راﺑﻌﻪ ﻋﺸﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻧﮑﺘﻪ‪ :‬و دﻗﯿﻘﻪ اﯾﻨﺠﺎ آن ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﻮن در ﺧﯿﺮ اﻟﻘﺮون آﻓﺘﺎب رﺳﺎﻟﺖ ﺗﺎﺑﺎن و روﺷﻦ اﺳﺖ در ﺣﺎﻟﺖ ﻏﺮوب ﻋﻠﯽ وﻟﯽ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد ﮐﺎﻟﺸﻤﺲ‬‫ﻟﻠﺒﺪر اﻟﻤﻨﯿﺮ ﻧﺎﺋﺐ ﺧﻮد داﺷﺘﻪ‪:‬‬‫»ﯾﺎ ﻋﻠﯽ اﻧﮏ ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ و ﻻ ﻧﺒﯽ ﺑﻌﺪي‪ ،‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ﺗﺎ اﻧﻘﺮاض ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺮ ﻣﻦ اﯾﻤﺎن و ﺑﺮ ﺗﻮ اﻋﺘﻘﺎد دارﻧﺪ[‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﻧﺴﺨﮥ ﻋﺘﯿﻘﮥ‪.‬‬‫اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت دﻟﯿﻞ ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﻔﺎد ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ و ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﯿﺎﺑﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺣﺎﺻﻞ ﺑﻮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﻫﺪاﯾﻪ راﺑﻌﻪ ﻋﺸﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺠﻠﻮة اﻟﺜﺎﻟﺜﮥ ﻓﯽ ﻧﮑﺎت اﻟﺒﯿﻌﮥ‪:‬‬‫ﺑﺪاﻧﮑﻪ ﯾﺪ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻗﺒﺾ اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻗﺒﺾ و ﻗﺒﻀﻪ ﯾﺪ ﺑﺮ دﺳﺖ ﭘﯿﺮ ﻓﺮوﺧﺘﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪390 :‬‬‫ﺗﺎ ذو اﻟﯿﺪ ﭘﯿﺮ ﺑﺎﺷﺪ و اﻃﺎﻋﺖ ﻻزم ﺷﻮد َأِﻃﯿُﻌﻮا اﻟﱠﻠَﻪ َو َأِﻃﯿُﻌﻮا اﻟﱠﺮُﺳﻮَل َو ُأوﻟ ِﯽ اﻟ َْﺄﻣِْﺮ ﻣِﻨُْﮑْﻢ ]‪[1‬‬‫ﺳﺮ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و ﯾـﺪ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻣﻠﮏ ﯾﻌﻨﯽ ﺧﻮد را ﺑﺮ دﺳﺖ ﭘﯿﺮ ﻓﺮوﺧﺘﻢ ﺗﺎ ﻫﺮ ﻧﻌﻤﺖ و دوﻟﺖ ﮐﻪ ﺗﺮا رﺳﺪ از ﭘﯿﺮ ﺗﺼﻮر ﮐﻨﯽ و ﻫﺮ ﭼﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 184‬از ‪220‬‬‫در ﻣﻠﮏ ﺗﻮ آﯾﺪ از ﭘﯿﺮ داﻧﯽ‪ ،‬و از ﻓﺮزﻧﺪان او درﯾﻎ ﻧﺪاري‪ ،‬اﻟﻌﺒﺪ و ﻣﺎ ﻓﯽ ﯾﺪه ﻣﻠﮏ ﻟﻤﻮﻻه‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ﺷﺎﻫﺪ اﯾﻦ ﺣﺎل ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ دﻟﯿﻞ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻣﺎﻟﮏ واﺟﺐ اﻻﻃﺎﻋﻪ ﺑﻮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﺴﻌﺪاء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺑﺪاﻧﮑﻪ ﭼﻮن ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻤﺤﻞ ﺧﻮﻧﺪﮐﺎر اﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ وﻟﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﺠﺎي ﺧﻮﻧﺪﮐﺎر از آﻧﮑﻪ اﺳـﺘﺎد ﺷـﺮﯾﻌﺖ و ﻣﺮﺷﺪ‬‫ﻃﺮﯾﻘﺖ اﺳﺖ‪،‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ﺷﺎﻫﺪي ﺻﺎدق اﺳﺖ ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺛﺎﺑﺖ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ دﻟﯿﻞ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻣﺜﻞ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﺳـﺘﺎد ﺷـﺮﯾﻌﺖ و ﻣﺮﺷـﺪ ﻃﺮﯾﻘﺖ و ﺑﻤﺤـﻞ ﺧﻮﻧـﺪﮐﺎر ﯾﻌﻨﯽ ﺻـﺎﺣﺐ اﻻﻣﺮ و ﺻﺎﺣﺐ ﻓﺮﻣﺎن ﻻزم اﻻﻃﺎﻋﻪ ﺑﻮده‪ ،‬و ﻫـﺬا ﻫﻮ‬‫اﻟﻤﻄﻠﻮب‪.‬‬‫و ﺳﺎﺑﻘﺎ درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ ﺳﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬اراده ﻣﻌﻨﯽ »ﺳﯿﺪ« را از ﻟﻔﻆ »ﻣﻮﻟﯽ« ﺗﺮﺟﯿﺢ داده ﮐﻪ آن را اوﻻ از‬‫ﺑﻌﺾ اﻫﻞ ﻋﻠﻢ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﻌﺪ آن ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺗﺼﺪﯾﺮ اﯾﻦ ﻗﻮل ﺑﻘﻮل آن ﺣﻀﺮت‪:‬‬‫»أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ«‬‫ﺗﺄﯾﯿﺪ اﯾﻦ ﻗﻮل‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻗﻮل ﺑﻌﺾ اﻫﻞ ﻋﻠﻢ ﮐﻪ »ﻣﻮﻟﯽ« را ﺑﻪ »ﺳﯿﺪ« ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ [1] .‬اﻟﻨﺴﺎء‪.59 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪391 :‬‬‫و ﻓﯽ ﻫﺬا أﯾﻀﺎ ﮐﻔﺎﯾﮥ ﻻﻫﻞ اﻟﺪراﯾﮥ‪.‬‬‫و از ﺷﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺠﻨﺪي ﮐﻪ از اﻋﺎﻇﻢ ﻣﻘﺘﺪاﯾﺎن اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او از ﻣﻌﺎﻧﯽ »ﻣﻮﻟﯽ« ﺳﯿﺪ‪ ،‬ﻣﻄﺎع و أوﻟﯽ را ﺷﻤﺮده‪،‬‬‫و ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﻣﻌﻨﯽ اﻣﺮ ﺑﺎﻃﺎﻋﺖ و اﺣﺘﺮام و اﺗﺒﺎع ﺣﻀـﺮت ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﺎز ﺗﺄﯾﯿـﺪا ﻟﻬﺬا‬‫اﻟﻤﺮام از ﮐﺘـﺎب »ﻣﺮج اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ« اﺑﻮ اﻟﻔﺮج اﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ ﺣـﺪﯾﺜﯽ ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ از آن ﻇـﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ »ﻣﻮﻟﯽ« در ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﻤﻌﻨﯽ »أوﻟﯽ«‬‫اﺳﺖ‬‫ﮐﻼم أﻣﯿﺮ ﯾﻤﺎﻧﯽ در اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‬‫و ﻋﻼـﻣﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻـﻣﯿﺮ اﻟﯿﻤـﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘـﺎ ﻧﺒﺎﻫﺖ و ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن و ﻋﻠﻮ ﻗـﺪر و ﺳـﻤﻮ ﻓﺨﺮ او درﯾﺎﻓﺘﯽ‪ ،‬در ﮐﺘﺎب‬‫»روﺿﻪ ﻧﺪﯾﻪ ﺷﺮح ﺗﺤﻔﻪ ﻋﻠﻮﯾﻪ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻃﺮق ﻋﺪﯾﺪه ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﺗﮑﻠﻢ اﻟﻔﻘﯿﻪ ﺣﻤﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎﻧﯿﻪ و أﻃﺎل و ﻧﻨﻘﻞ ﺑﻌﺾ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﻣﻨﻬﺎ ﻓﻀﻞ اﻟﻌﺘﺮة ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم‪ ،‬و وﺟﻮب رﻋﺎﯾـﮥ ﺣﻘﻬﻢ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﺟﻌﻠﻬﻢ أﺣﺪ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ اﻟﻠﺬﯾﻦ ﯾﺴﺄل ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬و اﺧﺒﺮ ﺑﺎﻧﻪ ﺳﺄل‬‫ﻟﻬﻢ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﺎﻋﻄﺎﻧﯽ ﯾﻌﻨﯽ اﺳـﺘﺠﺎب ﻟﺪﻋﺎﺋﻪ ﻓﯿﻬﻢ ﻧﺎﺻـﺮﻫﻤﺎ ﻧﺎﺻﺮي‪ ،‬و ﺧﺎذﻟﻬﻤﺎ ﺧﺎذﻻ ﻟﯽ‪ ،‬و ﻧﺼﺮﺗﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ واﺟﺒﮥ‪ ،‬و ﺧﺬﻻﻧﻪ ﺣﺮام ﻋﻨﺪ‬‫أﻫﻞ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬ﻓﮑـﺬﻟﮏ ﯾﮑﻮن ﺣﺎل اﻟﻌﺘﺮة اﻟﮑﺮام ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬و ﻫـﺬا ﯾﻮﺟﺐ اﻧﻬﻢ ﻻ ﯾﻨﻔﻘﻮن ﻋﻠﯽ ﺿـﻼل‪ ،‬و ﻻ ﯾـﺪﯾﻨﻮن ﺑﺨﻄﺎء‪ ،‬إذ ﻟﻮ‬‫ﺟﺎز ذﻟﮏ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺣﺘﯽ ﯾﻌﻤﻬﻢ ﮐﺎن ﻧﺼﺮﻫﻢ ﺣﺮاﻣﺎ و ﺧﺬﻻﻧﻬﻢ ﻓﺮﺿﺎ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻻ ﯾﺠﻮز ﻻن ﺧﺒﺮه ﻓﯿﻬﻢ ﻋﺎم ﯾﺘﻨﺎول ﺟﻤﯿﻊ أﺣﻮاﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺪل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 185‬از ‪220‬‬‫دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺨﺼﯿﺺ‪ ،‬و زاده ﺑﯿﺎﻧﺎ و أردﻓﻪ ﺑﺮﻫﺎﻧﺎ ﺑﻘﻮﻟﻪ و وﻟﯿﻬﻤﺎ ﻟﯽ و ﻟﯽ‪ ،‬و ﻋﺪوﻫﻤﺎ ﻟﯽ ﻋﺪو‪ ،‬و ﻫﺬا ﯾﻘﺘﻀﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪392 :‬‬‫ﮐﻮﻧﻬﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﻮاب‪ ،‬و اﻧﻬﻢ ﻣﻼـزﻣﻮن ﻟﻠﮑﺘـﺎب‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻻـ ﯾﺤﮑﻤﻮن ﺑﺨﻼـﻓﻪ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ اﺟﻠﯽ دﻻﻟـﮥ ﻋﻠﯽ أن اﺟﻤـﺎﻋﻬﻢ ﺣﺠـﮥ ﯾﺠﺐ اﻟﺮﺟﻮع‬‫إﻟﯿﻬﺎ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﺟﻤﻊ اﻟﺮﺳﻮل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﯿﻨﻬﻢ و ﺑﯿﻦ اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬و ﻓﯿﻪ أوﻓﯽ ﻋﺒﺮة ﻟﻤﻌﺘﺒﺮ ﻓﯽ ﻋﻄﺐ ﻣﻌﺎوﯾﮥ و ﯾﺰﯾﺪ و أﺗﺒﺎﻋﻬﻢ و‬‫أﺷﯿﺎﻋﻬﻢ ﻣﻦ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻨﻮاﺻﺐ اﻟﺬﯾﻦ ﺟﻬﺪوا ﻓﯽ ﻋﺪاوة اﻟﻌﺘﺮة اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ و اﻟﺴﻼﻟﮥ اﻟﻌﻠﻮﯾﮥ‪.‬‬‫و ﻣﻨ ﻬ ﺎ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬أﺧﺬ ﺑﯿﺪه و رﻓﻌﻬﺎ و ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻣﻮﻻه«‬‫و اﻟﻤﻮﻟﯽ إذا اﻃﻠﻖ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﻗﺮﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﻬﻢ ﻣﻨﻪ اﻧﻪ اﻟﻤﺎﻟﮏ اﻟﻤﺘﺼﺮف‪ ،‬و إذا ﮐﺎن ﻓﯽ اﻻﺻﻞ ﯾﺴﺘﻌﻤﻞ ﻟﻤﻌﺎن ﻋﺪة‪:‬‬‫ﻣﻨﻬﺎ اﻟﻤﺎﻟﮏ ﻟﻠﺘﺼﺮف‪ ،‬و ﻟﻬﺬا إذا ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻫﺬا ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻘﻮم ﺳﺒﻖ اﻟﯽ اﻻﻓﻬﺎم اﻧﻪ اﻟﻤﺎﻟﮏ ﻟﻠﺘﺼﺮف ﻓﯽ أﻣﻮرﻫﻢ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬اﻟﻨﺎﺻﺮ« ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ذﻟ َِﮏ ﺑ َِﺄ ﱠن اﻟﱠﻠَﻪ َﻣْﻮﻟَﯽ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا َو َأ ﱠن اﻟ ْﮑﺎﻓِِﺮﯾَﻦ ﻻ َﻣْﻮﻟﯽ ﻟَُﻬْﻢ ]‪[1‬‬‫‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﺑﻤﻌﻨﯽ »اﺑﻦ اﻟﻌﻢ« ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ِإﱢﻧﯽ ِﺧْﻔُﺖ اﻟ َْﻤﻮاﻟ َِﯽ ﻣِْﻦ َوراﺋِﯽ ]‪[2‬‬‫أراد ﺑﻨﯽ اﻟﻌﻢ ﺑﻌﺪي‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﺑﻤﻌﻨﯽ »اﻟﻤﻌﺘﻖ و اﻟﻤﻌﺘﻖ«‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﺑﻤﻌﻨﯽ »اﻻوﻟﯽ« ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﻣْﺄواُﮐُﻢ اﻟﱠﻨﺎُر ِﻫَﯽ َﻣْﻮﻻُﮐْﻢ ]‪[3‬‬‫أي أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ و ﺑﻌﺬاﺑﮑﻢ‪.‬‬‫و ﺑﻌﺪ ﻓﻠﻮ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ اﻟﺴﺎﺑﻖ اﻟﯽ اﻻﻓﻬﺎم ﻣﻦ ﻟﻔﻈﮥ »ﻣﻮﻟﯽ« اﻟﺴﺎﺑﻖ اﻟﻤﺎﻟﮏ ﻟﻠﺘﺼـﺮف‪ ،‬ﻟﮑﺎﻧﺖ ﻣﻨﺴﻮﺑﮥ اﻟﯽ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ ﮐﻠﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﺳﻮاء‪ ،‬و ﺣﻤﻠﻨﺎﻫﺎ‬‫ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺟﻤﯿﻌﺎ ]‪ [1‬ﻣﺤﻤﺪ‪11 :‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺮﯾﻢ‪5 :‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺤﺪﯾﺪ‪15 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪393 :‬‬‫اﻻ ﻣﺎ ﯾﺘﻌﺬر ﻓﯽ ﺣﻘﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺘﻖ و اﻟﻤﻌﺘﻖ‪ ،‬ﻓﯿﺪﺧﻞ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻤﺎﻟﮏ ﻟﻠﺘﺼﺮف و »اﻻوﻟﯽ« اﻟﻤﻔﯿﺪ ﻣﻠﮏ اﻟﺘﺼﺮف ﻋﻠﯽ اﻻﻣﮥ‪،‬‬‫و إذا ﮐﺎن أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ‪ ،‬و ﺗﻔﺼﯿﻞ ذﻟﮏ ﻣﻮدع ﻓﯽ ﻣﻮﺿﻌﻪ‪.‬‬‫و ﻣﻨ ﻬ ﺎ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ«‬‫‪ ،‬و اﻟﻮﻟﯽ اﻟﻤﺎﻟﮏ ﻟﻠﺘﺼﺮف ﺑﺎﻟﺴﺒﻖ اﻟﯽ اﻟﻔﻬﻢ و ان اﺳﺘﻌﻤﻞ ﻓﯽ ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﻫﺬا‬‫ﻗﺎل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪» :‬اﻟﺴﻠﻄﺎن وﻟﯽ ﻣﻦ ﻻ وﻟﯽ ﻟﻪ«‬‫ﯾﺮﯾﺪ ﻣﻠﮏ اﻟﺘﺼـﺮف ﻓﯽ ﻋﻘﺪ اﻟﻨﮑﺎح‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ان اﻻﻣﺎم ﻟﻪ اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻓﯿﻪ ﺣﯿﺚ ﻻ ﻋﺼـﺒﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻮ ﺳﻠﻤﻨﺎ اﺣﺘﻤﺎل اﻟﻮﻟﯽ ﻟﻐﯿﺮ ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎه ﻋﻠﯽ ﺣﺪه‪،‬‬‫ﻓﻬﻮ ﮐـﺬﻟﮏ ﯾﺠﺐ ﺣﻤﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻤﯿﻊ‪ ،‬ﺑﻨـﺎء ﻋﻠﯽ ان ﮐﻞ ﻟﻔﻈﻪ اﺣﺘﻤﻠﺖ ﻣﻌﻨﯿﯿﻦ ﺑﻄﺮﯾﻘـﮥ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﯾﺠﺐ ﺣﻤﻠﻬﺎ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﺟﻤﻊ إذا ﻟﻢ ﯾـﺪل دﻟﯿﻞ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺨﺼﯿﺺ‪.‬‬‫و ﻣﻨ ﻬ ﺎ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‬‫و ﻫﺬا ﯾﺸـﻬﺪ ﺑﻔﻀﻞ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم و ﺑﺮاءﺗﻪ ﻣﻦ اﻟﮑﺒﺎﺋﺮ‪ ،‬ﺣﯿﺚ دﻋﺎ اﻟﻨﺒﯽ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺄن ﯾﻮاﻟﯽ ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﯾﻌﺎدي ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و ﻟﻮ ﺟﺎز ان‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 186‬از ‪220‬‬‫ﯾﺮﺗﮑﺐ ﮐﺒﯿﺮة ﻟﻮﺟﺒﺖ ﻣﻌـﺎداﺗﻪ‪ ،‬و ﻣﺘﯽ وﺟﺒﺖ ﻣﻌـﺎداﺗﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﯿﻌـﺎدي ﻣﻦ ﻋـﺎداه‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﻌﺎدي ﻣﻦ ﻋﺎدي ﻣﺮﺗﮑﺒﯽ اﻟﮑﺒﺎﺋﺮ‪ ،‬ﺑﻞ ﻫﻮ‬‫ﻣﻦ اوﻟﯿـﺎﺋﻪ ﻓﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘـﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻤـﺎ ﻗﻀـﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑـﺄﻧﻪ ﯾﻌﺎدي ﻣﻦ ﻋﺎداه ﻣﻄﻠﻘﺎ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺗﺨﺼـﯿﺺ‪ ،‬دل ﻋﻠﯽ ﺣﺎﻟـﮥ ﻻ ﯾﻘﺎرف ﻓﯿﻬﺎ‬‫ﮐﺒﯿﺮة‪ ،‬و ﺑﻬـﺬا ﯾﻈﻬﺮ أن ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﻗﺪ ﻋﺎداه اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ‪ ،‬ﻻن اﻟﻤﻌﻠﻮم ﺑﻼ ﻣﺮﯾﮥ ﺑﺄﻧﻪ ﮐﺎن ﻣﻌﺎدﯾﺎ ﻟﻌﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم و ﻣﻦ ﻋﺎداه اﻟﱠﻠﻪ اﻧﺰﻟﻪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ دار ﻋـﺬاﺑﻪ و ﻫﯽ دار اﻟﺒـﻮار ﺟﻬﻨﻢ ﯾﺼـﻠﻮﻧﻬﺎ و ﺑﺌﺲ اﻟﻘﺮار‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐـﺎن ﻋـﺪو اﻟﱠﻠﻪ ﮐﯿـﻒ ﯾﺠـﻮز اﻟـﺘﺮﺣﻢ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﺘـﻮﻟﯽ ﻟﻪ‪ ،‬ﻟﻮﻻـ ﻋﻤﯽ‬‫اﻻﺑﺼـﺎر و ﺧﺒﺚ اﻟﻈﻮاﻫﺮ و اﻟﺴـﺮاﺋﺮ و اﻻـﻧﺤﺮاف ﻋﻦ اﻟﻌﺘﺮة اﻻﻃﻬـﺎر و اﻣـﺎم اﻻـﺑﺮار‪ ،‬و ﻟﻮ ﻟﻢ ﯾﺮو اﻻ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻐـﺪﯾﺮ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴﻼم ﻟﮑﻔﯽ ﻓﯽ رﻓﻊ درﺟﺘﻪ و ﻋﻠﻮ ﻣﻨﺰﻟﺘﻪ و ﻗﻀﯽ ﻟﻪ ﺑﺎﻟﻔﻀﻞ ﻋﻠﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ[‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ ﮐﻼﻣﻪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻊ اﺧﺘﺼﺎر ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻓﻘﯿﻪ ﺣﻤﯿﺪ ﺑﺮ ﺛﺒﻮت اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم از ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪394 :‬‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه دﻻﻟﺖ ﻇﺎﻫﺮه دارد‪ .‬و اﮔﺮ ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺰﯾﺪ ﻣﺮاء و ﻟﺠﺎج و ﻏﺎﯾﺖ اﻧﻬﻤﺎك در ﻣﮑﺎﺑﺮه و اﻋﻮﺟﺎج‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﺼﺮﯾﺤﺎت و‬‫اﻓﺎدات اﮐﺎﺑﺮ و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻋﺎﻟﯽ درﺟﺎت را ﺑﺴـﻤﻊ اﺻـﻐﺎ ﺟﺎ ﻧﺪﻫﻨﺪ‪ ،‬و آن را ﺑﻤﻘﺎم ﻗﺒﻮل و اﻟﺘﻔﺎت ﻧﻨﻬﻨﺪ‪ .‬ﺑﻠﮑﻪ رگ ﮔﺮدن ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ آن دراز‬‫ﺳﺎزﻧـﺪ‪ ،‬و ﺗﻔﻮه ﺑﻌﺠﺎﺋﺐ ﮐﻠﻤﺎت و ﻏﺮاﺋﺐ ﻫﻔﻮات آﻏﺎزﻧـﺪ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺣﺴﻦ ﺗﻮﻓﯿﻘﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤﺪ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﮐﻪ اﺑﻦ اخ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺟﻤﯽ ﻏﻔﯿﺮ و ﺟﻤﻌﯽ ﮐﺜﯿﺮ از اﻫﻞ اﯾﻦ دﯾﺎر او را ﻣﻘﺘﺪي‬‫و ﻣﻄﺎع ﺧﻮد در اﻣﻮر دﯾﻦ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ او را ﻣﺠﺪد؟؟ دﯾﻦ در ﻣﺎﺋﮥ ﺛﺎﻟﺜﻪ ﻋﺸﺮ ﻣﯽﭘﻨﺪارﻧﺪ‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻢ‬‫دﻻﻟﺖ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﻣﺤﻤﺪ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ دﻫﻠﻮي‬‫اﺷﺎره‬‫ﭘﺲ ﺑﺪان ﮐﻪ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤﺪ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ در رﺳﺎﻟﻪاي ﮐﻪ آن را در ﺑﯿﺎن ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻣﺎﻣﺖ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮐﺮده ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫]ﻧﮑﺘﻪ ﺛـﺎﻧﯽ‪ :‬اﻣـﺎم ﻧـﺎﺋﺐ رﺳﻮل اﺳﺖ‪ ،‬آﻧﭽﻪ ﺳـﻨﮥ اﻟﱠﻠﻪ در ﺑﻨـﺪﮔﺎن ﺧﻮد ﺑﻮاﺳـﻄﻪ اﻧﺒﯿﺎ و رﺳﻞ ﺟﺎري ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﺳـﻨﺖ ﺑﻮاﺳـﻄﻪ اﺋﻤﻪ ﻫﻢ‬‫ﺟﺎري ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺗﻤﺎم ﺣﺠﺖ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺑﻌﺜﺖ اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺗﺎ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﻌﺜﺖ رﺳﻮل ﻣﺘﺤﻘﻖ ﻧﻤﯽﺷﻮد و ﺟﺤﻮد و اﻧﮑﺎر اﯾﺸﺎن در اﺷﻘﯿﺎ ﺳﺮ ﺑﺮ‬‫ﻧﻤﯽزﻧﺪ اﻧﺘﻘﺎم ﻣﻠﮏ ﻋﻼم ﺑﻪ ﻧﺴـﺒﺖ اﻫﻞ ﻣﻌﺎﺻﯽ و آﺛﺎم ﻣﺘﺤﻘﻖ ﻧﻤﯽﮔﺮدد‪ .‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﺒﺎرك و ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ﻣﺎ ُﮐﱠﻨﺎ ُﻣَﻌﱢﺬﺑ ِﯿَﻦ َﺣﱠﺘﯽ َﻧﺒَْﻌَﺚ َرُﺳﻮﻟًﺎ‬‫]‪[1‬‬‫و اﯾﻦ اﺗﻤﺎم ]‪ [1‬اﻻﺳﺮاء‪15 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪395 :‬‬‫ﺣﺠﺖ ﺑﻪ ﺑﻌﺜﺖ اﺋﻤﻪ ﻫﻢ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و اْﺿِﺮْب ﻟَُﻬْﻢ َﻣَﺜًﻠﺎ َأْﺻﺤﺎَب اﻟ َْﻘْﺮَﯾِﮥ ِإْذ ﺟﺎَءَﻫﺎ اﻟ ُْﻤْﺮَﺳﻠُﻮَن‬‫]‪ [1‬اﻟﯽ آﺧﺮ اﻟﻘﺼﮥ‪.‬‬‫ﻣﺮاد از اﯾﻦ ﻗﺮﯾﻪ »اﻧﻄـﺎﮐﯿﻪ« اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻮارﯾﯿﻦ ﺣﻀـﺮت روح اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺴﻮي اﯾﺸـﺎن ﻣﺒﻌﻮث ﺷـﺪه ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و آﺧﺮ اﻻـﻣﺮ اﻫـﻞ اﻧﻄـﺎﮐﯿﻪ ﺑﺎﯾﺸﺎن‬‫ﺑﺠﺤﻮد و اﻧﮑﺎر ﭘﯿﺶ آﻣﺪﻧﺪ‪ ،‬و در اﻧﺘﻘﺎم ﻣﻠﮏ ﻋﻼم ﮔﺮﻓﺘﺎر ﮔﺮدﯾﺪﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻓﯿﻪ أﯾﻀـﺎ‪َ :‬و ﻣـﺎ َأﻧ َْﺰﻟ ْﻨـﺎ َﻋﻠﯽ َﻗْﻮﻣِِﻪ ﻣِْﻦ ﺑَْﻌـِﺪِه ﻣِْﻦ ُﺟﻨْـٍﺪ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺴﻤﺎِء َو ﻣﺎ ُﮐﱠﻨﺎ ُﻣﻨِْﺰﻟ ِﯿَﻦ‪ِ ،‬إْن ﮐﺎَﻧْﺖ ِإﻟﱠﺎ ـَﺻ ﯿَْﺤًﮥ واِﺣـ َﺪًة‪َ ،‬ﻓِﺈذا ُﻫْﻢ‬‫ﺧﺎﻣُِﺪوَن ]‪[2‬‬‫‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 187‬از ‪220‬‬‫ﭘﺲ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﺎﻟﯿﻘﯿﻦ ﺑﺎﯾـﺪ ﻓﻬﻤﯿـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﭼﻮن در وﻗﺘﯽ از اوﻗﺎت اﻣﺎم ﻗﺎﺋﻢ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و دﻋﻮت او ﺑﺮ ﻣﻨﺼﻪ ﻇﻬﻮر رﺳـﯿﺪ‪ ،‬ﻻ ﺑﺪ ﺣﺠﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮ‬‫ﺟﻤﯿﻊ اﻫﻞ ﻣﻌﺼـﯿﺖ و ﻓﺴﺎد ﺗﻤﺎم ﺷﺪ‪ ،‬و وﻗﺖ اﻧﺘﻘﺎم اﻟﻬﯽ از اﯾﺸﺎن در رﺳﯿﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﮔﻮﯾﺎ ﮐﻪ ﻣﻌﺎﺻﯽ و آﺛﺎم ﺑﻤﻌﺎرﺿﻪ و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ اﻣﺎم ﺑﺎﺗﻤﺎم‬‫ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬و ﻻ رﯾﺐ ﺑﻪ ﺳﺮ ﺣﺪ اﻧﺘﻘﺎم ﻣﯽﮐﺸﺪ‪.‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ ﻣـﺄﻣﻮر ﺷـﺪن ﻋﺒـﺎد اﺳﺖ ﺑﺘﻔﺤﺺ اﯾﺸﺎن و ﻃﻠﺐ و ﻣﻌﺮﻓﺖ اﯾﺸﺎن ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا اﱠﺗُﻘﻮا اﻟﱠﻠَﻪ َو اﺑ َْﺘُﻐﻮا ِإﻟَﯿِْﻪ‬‫اﻟ َْﻮِﺳﯿَﻠَﮥ ]‪[3‬‬‫و ﻣﺮاد از »وﺳـﯿﻠﻪ« ﺷﺨﺼﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ أﻗﺮب اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺎﺷﺪ در ﻣﻨﺰﻟﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ُ :‬أوﻟﺌَِﮏ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﯾْﺪُﻋﻮَن َﯾﺒَْﺘُﻐﻮَن ِإﻟﯽ َرﺑﱢِﻬُﻢ اﻟ َْﻮِﺳﯿَﻠَﮥ‬‫َأﱡﯾُﻬْﻢ َأﻗَْﺮُب ]‪[4‬‬‫‪ ،‬و أﻗﺮب اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺎﻋﺘﺒﺎر ﻣﻨﺰﻟﺖ‪ ،‬اول رﺳﻮل اﺳﺖ‪ [1] ،‬ﯾﺲ‪13 :‬‬‫]‪ [2‬ﯾﺲ‪29 -28 :‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪35 :‬‬‫]‪ [4‬اﻻﺳﺮاء‪57 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪396 :‬‬‫ﺑﻌﺪ از آن اﻣﺎم ﮐﻪ ﻧﺎﺋﺐ او اﺳﺖ‪،‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ان أﺣﺐ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ و أﻗﺮﺑﻬﻢ ﻣﺠﻠﺴﺎ اﻣﺎم ﻋﺎدل«‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪» :‬ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﻌﺮف اﻣﺎم زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﻣﺎت ﻣﯿﺘﮥ ﺟﺎﻫﻠﯿﮥ«‪.‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﯾﻔـﺎي ﺑﻌﺾ ﻣﻮاﻋﯿـﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣـﻖ ﺟـﻞ و ﻋﻼـ رﺳـﻮل ﺧﻮد را ﺑـﺂن ﻣﻮﻋﻮد ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻌﺾ از آن را ﺑـﺪﺳﺖ ﭘﯿﻐﻤـﺒﺮ‬‫ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ اﯾﻔﺎ رﺳﺎﻧﯿﺪه و ﺑﻌﻀﯽ دﯾﮕﺮ را از دﺳﺖ ﻧﺎﺋﺒﺎن او ﺗﻤﺎم ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫ُﻫَﻮ اﻟﱠِﺬي َأْرَﺳَﻞ َرُﺳﻮﻟَُﻪ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻬﺪي َو ِدﯾِﻦ اﻟ َْﺤﱢﻖ ﻟ ِﯿُْﻈِﻬَﺮُه َﻋَﻠﯽ اﻟﱢﺪﯾِﻦ ُﮐﱢﻠِﻪ ]‪[1‬‬‫و ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﺘـﺪاي ﻇﻬﻮر دﯾﻦ در زﻣـﺎن ﭘﯿﻐﻤـﺒﺮ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻮﻗﻮع آﻣـﺪه‪ ،‬و اﺗﻤـﺎم آن از دﺳﺖ ﺣﻀـﺮت ﻣﻬـﺪي واﻗﻊ‬‫ﺧﻮاﻫـﺪ ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨـﺎن اﺳﺖ ﻫﻼك ﮐﺴـﺮي و ﻗﯿﺼـﺮ و ﺗﻤﻠﮏ ﺧﺰاﺋﻦ اﯾﺸﺎن ﮐﻪ آن ﺟﻨﺎب ﺑﺂن ﻣﻮﻋﻮد ﺷـﺪه ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﻇﻬﻮر آن از‬‫دﺳﺖ ﺧﻠﻔﺎي راﺷﺪﯾﻦ واﻗﻊ ﮔﺮدﯾﺪه‪.‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺗﻤﺎم اﻣﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ رﺳﻮل ﺑﺂن ﻣﺄﻣﻮر ﺷـﺪه ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و اداي آن از اﻣﺎم ﺻﻮرت ﺑﺴﺖ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﻗُْﻞ ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﻨﺎُس ِإﱢﻧﯽ‬‫َرُﺳﻮُل اﻟﱠﻠِﻪ ِإﻟَﯿُْﮑْﻢ َﺟِﻤﯿﻌًﺎ ]‪[2‬‬‫‪.‬‬‫و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ رﺳﺎﻟﺖ ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺟﻤﯿﻊ ﻧﺎس از آن ﺟﻨﺎب ﻣﺘﺤﻘﻖ ﻧﮕﺸﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﻣﺮ دﻋﻮت از آن ﺟﻨﺎب ﺷﺮوع ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯿﻮﻣﺎ‬‫ﺑﻮاﺳـﻄﻪ ﺧﻠﻔﺎي راﺷﺪﯾﻦ و اﺋﻤﻪ ﻣﻬﺪﯾﯿﻦ رو ﺑﻪ ﺗﺰاﯾﺪ ﮐﺸـﯿﺪ‪ ،‬ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﻮاﺳﻄﻪ اﻣﺎم ﻣﻬﺪي ﺑﺎﺗﻤﺎم ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﯿﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﯿﻦ ﻧﯿﺎﺑﺖ را در اﻣﻮر‬‫ﻣـﺬﮐﻮرة اﻟﺼـﺪور »وﺻـﺎﯾﻪ« ﻣﯽﻧﺎﻣﻨـﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ وﺻـﯽ در ﻃﻠﺐ و اداي ﺣﻘﻮق ﻗـﺎﺋﻢ ﻣﻘﺎم ﻣﻨﯿﺐ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﻣﺎم ﻗﺎﺋﻢ ﻣﻘﺎم‬‫ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﺳﺖ در ﻣﻌﺎﻣﻼﺗﯽ ﮐﻪ ]‪ [1‬اﻟﻔﺘﺢ‪28 :‬‬‫]‪ [2‬اﻻﻋﺮاف‪158 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪397 :‬‬‫در ﻣﯿﺎن ﺧﺪا و رﺳﻮل او ﻣﻨﻌﻘﺪ ﮔﺮدﯾﺪه‪.‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﺛﺒﻮت »رﯾـﺎﺳﺖ«‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ اﻧﺒﯿـﺎء اﻟﱠﻠﻪ را ﺑﻪ ﻧﺴـﺒﺖ اﻣﺖ ﯾـﮏ ﻧﻮﻋﯽ از رﯾـﺎﺳﺖ ﺛـﺎﺑﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻤﻼﺣﻈﻪ ﻫﻤﺎن‬‫رﯾﺎﺳﺖ اﯾﺸﺎن را اﻣﺖ اﯾﻦ رﺳﻮل ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ رﺳﻮل را رﺳﻮل اﯾﻦ اﻣﺖ‪ ،‬و در ﺑﺴـﯿﺎري از اﻣﻮر دﻧﯿﻮﯾﻪ ﻫﻢ ﺗﺼﺮف رﺳﻮل در اﯾﺸﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 188‬از ‪220‬‬‫ﺟﺎري اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫]‪ [1‬و در ﻣﻘﺪﻣﺎت اﺧﺮوﯾﻪ ﻫﻢ وﻻﯾﺖ او ﺛﺎﺑﺖ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﻓَﮑﯿَْﻒ ِإذا ِﺟﺌْﻨﺎ ﻣِْﻦ ُﮐﱢﻞ ُأﱠﻣٍﮥ ﺑ َِﺸِﻬﯿٍﺪ َو ِﺟﺌْﻨﺎ ﺑ َِﮏ َﻋﻠﯽ ﻫُﺆﻻِء َﺷِﻬﯿﺪًا ]‪[2‬‬‫‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﻣﺎم را ﻫﻢ در دﻧﯿﺎ و آﺧﺮت ﻣﺜﻞ اﯾﻦ رﯾﺎﺳﺖ ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﻣﺒﻌﻮث إﻟﯿﻬﻢ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟« ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬اﻟﻠﻬﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫و ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫َﯾْﻮَم َﻧْﺪُﻋﻮا ُﮐﱠﻞ ُأﻧﺎٍس ﺑ ِِﺈﻣﺎﻣِِﻬْﻢ‬‫]‪َ [3‬و ﻗُِﻔﻮُﻫْﻢ ِإﱠﻧُﻬْﻢ َﻣْﺴُﺆﻟ ُﻮَن ]‪[4‬‬‫‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬اﻧﻬﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن ﻋﻦ وﻻﯾﮥ ﻋﻠﯽ«‪ .‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و از آﺧﺮ اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﺑﮑﻤـﺎل وﺿـﻮح و ﻇﻬﻮر‪ ،‬ﮐـﺎﻟﻨﻮر ﻋﻠﯽ ﻗﻠـﻞ اﻟﻄﻮر‪ ،‬روﺷﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ دﻻـﻟﺖ ﺑﺮ اﻣـﺎﻣﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم دارد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻣﻮﻟﻮي اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را دﻟﯿﻞ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪ ،‬ﮐﻪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ را ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ اﻣﺖ ﺧﻮد ﻧﻮﻋﯽ از رﯾﺎﺳﺖ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻤﻼﺣﻈﻪ ﻫﻤﺎن رﯾﺎﺳﺖ اﯾﺸﺎن را اﻣﺖ آن ﺣﻀﺮت ]‪ [1‬اﻻﺣﺰاب‪:‬‬‫‪6‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻨﺴﺎء‪41 :‬‬‫]‪ [3‬اﻻﺳﺮاء‪71 :‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺼﺎﻓﺎت‪24 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪398 :‬‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ ،‬و آن ﺣﻀـﺮت را رﺳﻮل اﯾﻦ اﻣﺖ‪ ،‬و در ﺑﺴـﯿﺎري از اﻣﻮر دﻧﯿﻮﯾﻪ ﻫﻢ ﺗﺼﺮف آن ﺣﻀﺮت ﺟﺎري اﺳﺖ‪ ،‬و در ﻣﻘﺎﻣﺎت اﺧﺮوﯾﻪ‬‫ﻫﻢ وﻻﯾﺖ او ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﻣﺎم را ﻫﻢ در دﻧﯿﺎ و آﺧﺮت ﻣﺜﻞ اﯾﻦ رﯾﺎﺳﺖ ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﻣﺒﻌﻮث إﻟﯿﻬﻢ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ دﻟﯿﻞ ﺛﺒﻮت رﯾﺎﺳﺖ ﻣﺜﻞ رﯾﺎﺳﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و دﻟﯿﻞ ﺟﺮﯾﺎن ﺗﺼﺮف آن ﺣﻀﺮت‬‫در ﺑﺴﯿﺎري اﻣﻮر دﻧﯿﻮﯾﻪ اﻣﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﻋﯿﻦ دﻻﻟﺖ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ اﺳﺖ و ﻟﻠّﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺟﻤﯿﻊ ﺗﺴﻮﯾﻼـت و ﺗﻘﺮﯾﺮات ﻏﺮاﺑﺖ آﯾـﺎت ﻣﺨـﺎﻃﺐ رﻓﯿﻊ اﻟﺼـﻔﺎت ﮐﻪ ﺑﻐﺮض اﺑﻄـﺎل دﻻـﻟﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣـﺎﻣﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺗﻔﻮه ﺑﺂن ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﻣﺘﯿﻨﻪ ﺑﺮادرزادهﺷﺎن »َﻫﺒﺎًء َﻣﻨْﺜُﻮرًا«‬‫ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫]‪ [1‬ﻣﺜﺒﺖ ﺗﺼـﺮف ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ در ﺑﺴـﯿﺎري از اﻣﻮر اﻣﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اﻧﮑﺎر ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ و ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ و اﻏﺮاﻗﺸﺎن‬‫در اﺑﻄﺎل اﯾﻦ دﻻﻟﺖ ﻫﻢ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺑﺮادرزادهﺷﺎن ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬و از ﺣﻠﯿﻪ ﺻـﺤﺖ ﻋﺎﻃﻞ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﮐﻤﺎل ﺷﻨﺎﻋﺖ و ﻓﻈﺎﻋﺖ آن ﺑﻤﻨﺼﻪ ﻇﻬﻮر‬‫ر ﺳﯿ ﺪ ‪:‬‬
‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮاد از آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ َو ﻗُِﻔﻮُﻫْﻢ ِإﱠﻧُﻬْﻢ َﻣْﺴُﺆﻟ ُﻮَن‬‫]‪ [2‬ﺣﺴﺐ ارﺷـﺎد ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آن اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻨﻬﺎ ﺳﺆال ﮐﺮده ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺷـﺪ از وﻻﯾﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬و ﻣﺮاد از وﻻﯾﺖ آن ﺣﻀﺮت ﮐﻪ »ﻣﺴﺌﻮل ﻋﻨﻬﺎ« اﺳﺖ وﻻﯾﺖ ﺗﺼﺮف اﺳﺖ‪ [1] .‬اﻻﺣﺰاب‪6 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺼﺎﻓﺎت‪24 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 189‬از ‪220‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪399 :‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻤـﺎل ﺑﻄﻼـن اﻧﮑـﺎر ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ ﻧﺰول اﯾـﻦ آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ را در ﺑـﺎب وﻻـﯾﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم‪ ،‬و زﻋﻢ‬‫ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻧﻈﻢ ﻗﺮآﻧﯽ آن را‪ ،‬و ﺣﻤﻞ وﻻﯾﺖ ﺑﺮ ﻣﺤﺒﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺒﻖ ﻧﯿﺰ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺑﺮادرزادهﺷﺎن ﻇﺎﻫﺮ و واﺿﺢ ﺷﺪ‪.‬‬‫و ﺟﻼﻟﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ‪ ،‬و ﻋﻠﻮ ﺷﺄن‪ ،‬و ﺳـﻤﻮ درﺟﻪ‪ ،‬و ﻋﻈﻤﺖ ﻣﻨﺰﻟﺖ‪ ،‬و ﺳﻨﺎء ﻓﺨﺮ‪ ،‬و ارﺗﻔﺎع ﻗﺪر ﻣﻮﻟﻮي اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻇﺎﻫﺮﺗﺮ از آﻧﺴﺖ ﮐﻪ‬‫ﻣﺤﺘﺎج اﺛﺒﺎت ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺮ ﻋﺒﺎرت ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ]‪ [1‬ﺣﺴﻦ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻣﺰﯾﺪ ﻣﺪح و ﺛﻨﺎ و ﺗﺒﺠﯿﻞ و اﻃﺮاي او اﮐﺘﻔﺎ ﻣﯽرود‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺬﮐﻮر در ﮐﺘﺎب »اﺗﺤﺎف اﻟﻨﺒﻼء اﻟﻤﺘﻘﯿﻦ ﺑﺈﺣﯿﺎء ﻣﺂﺛﺮ اﻟﻔﻘﻬﺎء اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﺤﻤﺪ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻨﯽ اﻟﻌﻤﺮي ﺑﻦ ﻣﺴﺘﻨﺪ اﻟﻮﻗﺖ اﻟﺸﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﺪﻫﻠﻮي رﺣﻤﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﯾﮑﯽ از اﺋﻤﻪ دﯾﻦ‪،‬‬‫و ﻓﻘﻬـﺎي ﻣﺘﻘﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻧﺒﻼي ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ ﺑﻮده‪ ،‬ﭘـﺪرش ﺑﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﺸﺖ ﺳﺎﻟﮕﯽ دﻧﯿﺎي ﻓﺎﻧﯽ را ﺑـﺪرود ﮐﺮد‪ ،‬ﻣﺮدي ذﮐﯽ اﻟﻄﺒﻊ ﻟﻮذﻋﯽ‬‫اﻟﻤﻌﯽ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺴـﺒﺐ اﺧﺘﺮام ﻣﻨﯿﻪ او را ﺷـﻬﺮت ﻣﺜﻞ دﯾﮕﺮ اﺧﻮان ﺧﻮد دﺳﺖ ﺑﻬﻢ ﻧـﺪاد‪ ،‬وي )رح( ﺑﻌـﺪ وﻓﺎت ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش در ﮐﻨﺎر ﻋﻢ‬‫ﻧﺎﻣﺪار ﺷﺎه ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر دﻫﻠﻮي ﻣﺆﻟﻒ »ﻣﻮﺿﺢ ﻗﺮآن« ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻇﺎﻫﺮي و ﺑﺎﻃﻨﯽ ﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬و ﺑﺠﺎي ﻓﺮزﻧﺪ او ﺑﻮد‪ ،‬و ﻫﻢ زاﻧﻮي ادب در ﺗﺤﺼﯿﻞ‬‫ﮐﻤﺎﻻت ﻋﻠﻤﯿﻪ و ﻋﻤﻠﯿﻪ و ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺧﺎﻧـﺪان ﺧﻮد ﺑﺨـﺪﻣﺖ اﻋﻤﺎم ﮐﺮام ﺧﻮد ﺗﻪ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﺬروه اﻋﻠﯽ از ﻋﻠﻢ و ﻓﻀﻞ رﺳـﯿﺪ‪ ،‬ﺟﻮﻫﺮ ذﮐﺎي او‬‫ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻋﺎﻟﯽ اﻓﺘﺎده ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﻘـﺪﻣﺎت ﻋﻮﯾﺼﻪ و ﻣﺸـﮑﻼت ﻋﻠﻮم را زودﺗﺮ ادراك ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬ﺑﻤﻐﺰ ﺳـﺨﻦ ﻣﯽرﺳـﯿﺪ‪ [1] ،‬ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ‬‫اﻟﺒﺨﺎري اﻟﻬﻨﺪي اﻟﻘﻨﻮﺟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1307‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪400 :‬‬‫ﺣﮑﺎﯾﺎت ذﻫﺎﻧﺖ و ﻓﻄﺎﻧﺖ وي ﻫﻨﻮز ﻧﻘﻞ ﻫﺮ ﻣﺠﻠﺲ و زﯾﺐ ﻫﺮ ﻣﺤﻔﻞ اﻫﻞ ﻋﻠﻢ اﺳﺖ‪.‬‬‫وﻻدت او ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ در ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ و أﻟﻒ واﻗﻊ ﺷﺪه‪ .‬ﺑﯿﻌﺖ ﺟﻬﺎد ﺑﺎ ﺳـﯿﺪ اﺣﻤﺪ ﺑﺮﯾﻠﻮي ﻣﺮﯾﺪ ﺷﺎه ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي ﺑﺠﺎ آورده‪ ،‬و‬‫ﺳﺮ ﺧﯿﻞ ﻗﺎﻓﻠﻪ ﺣﺠﺎج و ﻣﺠﺎﻫـﺪﯾﻦ وي ﺑﻮد‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﺮوﯾـﺞ ﺷـﺮﯾﻌﺖ از ﺷـﺮق ﺗﺎ ﻏﺮب‪ ،‬و رﻓﻊ ﺑـﺪع و ﻣﺤﺪﺛﺎت ﮐﻪ ﻣﯽﺑﯿﻨﯽ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‬‫ﻣـﺬاﮐﺮه ﻋﻠﻮم و ﮐﺜﺮت ﺻﻮم و ﺻـﻼة و زﮐـﺎة‪ ،‬و آﺑـﺎدي ﻣﺴﺎﺟـﺪ ﮐﻪ در ﻣﺮدم ﻫﻨـﺪ ﻣﺸﺎﻫـﺪه ﻣﯽﮐﻨﯽ‪ ،‬ﻫﻢ ﺑـﺪوﻟﺖ ﺟـﺪ و اﺟﺘﻬﺎد او‪ ،‬و‬‫ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﯽ ﻣﺮﺣﻮم اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﻮﯾﯽ در ﺳـﺮزﻣﯿﻦ ﻫﻨﺪ ﻣﺜﻞ اﯾﻦ دو ﺑﺰرﮔﻮار ﮐﻪ ﺑﺠﺎي دو وزﯾﺮ ﺷـﯿﺦ ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬در اﯾﻦ ﮐﺎر در اﯾﻦ‬‫دوازده ﺻﺪ ﺳﺎل ﮐﺴﯽ ﻧﺒﺮﺧﺎﺳﺘﻪ‪ ،‬اﺳﻼم را ﺑﻌﻬﺪ اﯾﺸﺎن روﻧﻘﯽ دﯾﮕﺮ ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪه‪ ،‬و ﺳﻨﻦ ﻣﺄﺛﻮره ﻣﺤﻮ ﺷﺪه را ﺑﻌﺮق رﯾﺰي اﯾﺸﺎن ﺣﯿﺎﺗﯽ‬‫ﺗﺎزه دﺳﺖ ﺑﻬﻢ داده‪ ،‬ﻻ ﺳـﯿﻤﺎ ﺣﮑﺎﯾﺎت ﺑﺮﮐﺎت وﻋﻆ و ﻧﺼﺎﺋـﺢ ﻣﺤﻤﺪ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‪ ،‬و ﮐﺜﺮت اﻫﺘﺪاي ﻣﺮدم ﺑﻪ ﭘﻨﺪ و اﻧﺪرز آن رﺑﺎﻧﯽ ﺟﻠﯿﻞ‬‫ﭼﯿﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮاﻓﻖ و ﻣﺨﺎﻟﻒ در آن ﯾﮏ زﺑﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﺘﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﭼﻘﺪر رﺳﻮم اﺷﺮاك و ﺑﺪع از ﻫﻢ ﻣﺘﻼﺷﯽ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﺤﺪﺛﺎت و‬‫ﮐﻔﺮﯾﺎت از ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺪر رﻓﺖ‪ .‬ﻧﻈﻢ‪:‬‬‫ﻣﺎﺗﺖ ﺑﻪ ﺑﺪع ﺗﻤﺎدي ﻋﻤﺮﻫﺎ دﻫﺮا و ﮐﺎن ﻇﻼﻣﻬﺎ ﻻ ﯾﻨﺠﻠﯽ‬‫ﻓﻌﻼ ﺑﻪ اﻻﺳﻼم ارﻓﻊ ﻫﻀﺒﮥ و رﺳﺎ ﺳﻮاه ﻓﯽ اﻟﺤﻀﯿﺾ اﻻﺳﻔﻞ‬‫ﻏﻠﻂ اﻣﺮء ﺑﺎﺑﯽ ﻋﻠﯽ ﻗﺎﺳﻪ ﻫﯿﻬﺎت ﻗﺼﺮ ﻋﻦ ﻋﻼه اﺑﻮ ﻋﻠﯽ‬‫ﻟﻮ ان رﺳﻄﺎﻟﯿﺲ ﯾﺴﻤﻊ ﻟﻔﻈﻪ ﻣﻦ ﻟﻔﻈﻪ ﻟﻌﺮﺗﻪ ﻫﺰة أﻓﮑﻞ‬‫و ﻟﻮ اﻧﻬﻢ ﺟﻤﻌﻮا ﻟﺪﯾﻪ ﺗﯿﻘﻨﻮا أن اﻟﻔﻀﯿﻠﮥ ﻟﻢ ﺗﮑﻦ ﻟﻼول‬‫ﺗﺨﻢ اﺗﺒﺎع ﺳﻨﺖ و اﺟﺘﻨﺎب از ﺑﺪﻋﺖ ﮐﻪ ﺟﺪ وي ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﺪث‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪401 :‬‬‫رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ در اﯾﻦ دﯾﺎر ﮐﺎﺷﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬در ﻋﻬﺪ وي ﺑﺮگ و ﺑﺎر آورد‪ ،‬و ﻫﺪاﯾﺖ آواز وي ﻧﻬﺎﯾﺖ ﭘﺬﯾﺮﻓﺖ‪ ،‬در ﻋﻠﻮم ﻣﻌﻘﻮل و ﻣﻨﻘﻮل ﯾﺎد‬‫ﭘﯿﺸﯿﻨﯿﺎن از ﺧﺎﻃﺮ ﻣﯽﺑﺮد‪ ،‬و در ﻋﻠﻢ ﻓﺮوع و اﺻﻮل اﺋﻤﻪ آن را دورﺗﺮ ﻣﯽﻧﺸﺎﻧﺪ‪ ،‬در ﻫﺮ ﻋﻠﻢ ﮐﻪ ﺑﻪ او ﺳﺨﻦراﻧﯽ داﻧﯽ ﮐﻪ وي اﻣﺎم اﯾﻦ ﻓﻦ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و در ﻫﺮ ﻓﻦ ﮐﻪ ﺑـﺎ وي ﻣﻨـﺎﻇﺮه ﮐﻨﯽ ﺷﻨﺎﺳـﯽ ﮐﻪ وي ﺣﺎﻓـﻆ اﯾﻦ ﻋﻠﻢ اﺳﺖ‪ ،‬اﺻـﻮل ﻓﻘﻪ ﺑﺮ ﻧـﻮك زﺑـﺎن داﺷﺖ‪ ،‬و ﻋﻠﻢ ﺣﺴـﺎب در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 190‬از ‪220‬‬‫اﻧﮕﺸـﺘﺎن‪ ،‬ﻗﺮآن و ﺣﺪﯾﺚ ﺧﻮد ﻣﺤﻔﻮظ ﺳـﯿﻨﻪ او ﺑﻮد‪ ،‬و ﻓﻘﻪ و ﻣﻨﻘﻮل ﻣﺸﻖ دﯾﺮﯾﻨﻪ او‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻣﺜﻞ دﯾﮕﺮ ﻋﻠﻤﺎء اﺷـﺘﻐﺎل ﺑﺘﺪرﯾﺲ و ﺗﻌﻠﯿﻢ‬‫ﻧﮑﺮده‪ ،‬و ﻋﻤﺮي در ﮐﺴﺐ آن ﻧﮕﺬراﻧﯿﺪه‪ ،‬ﻣﮕﺮ در ﻣﯿﺪان اﻣﺘﺤﺎن ﺑﻪ زور ذﮐﺎي ﺧﺪاداد‪ ،‬و ﺟﻮدت ﻃﺒﻊ ﻧﻘﺎد ﺳـﺒﻘﺖ ﺑﺮ ﻣﻤﺘﺤﻨﯿﻦ و اﮐﺎﺑﺮ‬‫ﻋﻠﻤﺎي ﻣﺸﻬﻮرﯾﻦ ﻣﯽﺑﺮد[ ‪ ..‬اﻟﯽ أن ﻗﺎل‪:‬‬‫]ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ از ﻣﺆﻟﻔﺎت وي در ﻓﻘﻪ و ﺣـﺪﯾﺚ و اﺻﻮل و ﺟﺰ آن ﺑﻌﺾ رﺳﺎﺋﻞ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﻤﻪ ﻧﺎﻓﻊ و ﻧﺰد اﻫﻞ ﺣﻖ ﻣﻘﺒﻮل‪ ،‬از آن ﺟﻤﻠﻪ‬‫»رد اﻻﺷـﺮاك« اﺳﺖ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ دو ﺑـﺎب در ﻧﻔﯽ اﺷـﺮاك و رﺳﻮم ﮐﻔﺮ و ﺑـﺪﻋﺎت از اﺣـﺎدﯾﺚ‪ ،‬و »ﺗﻘﻮﯾـﮥ اﻻﯾﻤـﺎن« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﯾﮏ ﺑﺎب او‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و »ﺗﻨﻮﯾﺮ اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ ﻓﯽ اﺛﺒﺎت رﻓﻊ اﻟﯿﺪﯾﻦ«‪ ،‬و »اﺻﻮل ﻓﻘﻪ« در ﮐﺮاﺳﻪ واﺣﺪه‪ ،‬و »ﺻـﺮاط اﻟﻤﺴﺘﻘﯿﻢ«‪ ،‬و »رﺳﺎﻟﻪ اﻣﺎﻣﺖ«‪ ،‬و »اﯾﻀﺎح اﻟﺤﻖ‬‫اﻟﺼـﺮﯾﺢ ﻓﯽ أﺣﮑﺎم اﻟﻤﯿﺖ و اﻟﻀـﺮﯾﺢ« و اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﻧﺎﺗﻤﺎم اﺳﺖ‪ ،‬و »ﻣﺜﻨﻮي ﺳﻠﮏ ﻧﻮر« ﻧﺎﺗﻤﺎم‪ ،‬و »ﺗﻨﻘﯿﺪ اﻟﺠﻮاب« در اﺛﺒﺎت رﻓﻊ اﻟﯿﺪﯾﻦ‪،‬‬‫و ﺟﺰ آن‬‫در ﺑﻄﻼن ﻣﻨﺎﻗﺸﺎت دﻫﻠﻮي در دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬ﭼﻪ اﺣﺘﻤﺎل اﺳﺖ ﮐﻪ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺤﺒﮥ و أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﻌﻈﯿﻢ ﻣﺮاد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪402 :‬‬‫ﺑ ﺎﺷ ﺪ [ ] ‪. [ 1‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬اﯾﻦ اﺣﺘﻤـﺎل ﻫﻢ ﻣـﺬﻫﺐ ﺳـﻨﯿﻪ را از ﺑﯿـﺦ و ﺑﻦ ﺑﺮ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم »أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺤﺒـﮥ و أوﻟﯽ‬‫ﺑـﺎﻟﺘﻌﻈﯿﻢ« ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻤﻮم و اﻻﻃﻼق ﺑﻌـﺪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﻨﺴـﺒﺖ ﻫﺮ ﮐﺲ ﮔﺮدﯾـﺪ اﻓﻀـﻠﯿﺖ آن ﺟﻨﺎب ﺑﺮ ﺷـﯿﻮخ‬‫ﺛﻼـﺛﻪ ﻣﺜـﻞ ﻓﻠﻖ ﺻـﺒﺢ ﺑﺪرﺧﺸـﯿﺪ‪ ،‬و ﺑﻄﻼن ﻏﺮاﺋﺐ اﻓﺘﻌﺎﻻت و اﺧﺘﺮاﻋﺎت در اﻓﻀـﻠﯿﺖ اﯾﻨﻬﺎ ﺑﻤﻨﺼﻪ ﻇﻬﻮر رﺳـﯿﺪ‪ ،‬و ﺧﻼﻓﺖ ﺛﻼﺛﻪ ﺑﺠﻬﺖ‬‫ﻓﻘﺪان ﺷﺮط ﺧﻼﻓﺖ ﮐﻪ اﻓﻀﻠﯿﺖ اﺳﺖ ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬و از ﺣﻠﯿﻪ ﺻﺤﺖ ﻋﺎﻃﻞ ﺷﺪ‪.‬‬‫ﭼﻪ ﺑـﺪﯾﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ »أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺤﺒـﮥ‪ ،‬و أوﻟﯽ ﺑـﺎﻟﺘﻌﻈﯿﻢ« اﻓﻀﻞ اﺳﺖ از دﯾﮕﺮان ﮐﻪ »أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺤﺒـﮥ‪ ،‬و أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﻌﻈﯿﻢ« ﻧﻤﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﻋﻘﻞ‬‫ﻫﯿـﭻ ﻋﺎﻗﻠﯽ ﺗﺠﻮﯾﺰ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺷﺎرع ﻣﻔﻀﻮل را ﺑﻨﺴـﺒﺖ اﻓﻀﻞ »أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﻌﻈﯿﻢ« ﻗﺮار دﻫﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﻣﺪار اﮐﺜﺮﯾﺖ ﻣﺤﺒﺖ دﯾﻨﯿﻪ و زﯾﺎدت‬‫ﺗﻌﻈﯿﻢ ﻧﯿﺴﺖ ﻣﮕﺮ ﺑﺮ اﮐﺜﺮﯾﺖ ﻓﻀـﯿﻠﺖ و زﯾﺎدت ﺷـﺮف دﯾﻨﯽ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ اﻓﻀﻞ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد ﻫﻤﺎن ﮐﺲ »أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺤﺒـﮥ و أوﻟﯽ‬‫ﺑﺎﻟﺘﻌﻈﯿﻢ« ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫و دﻻﻟﺖ ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺑﺮ ﻓﻀﻞ از اﻓﺎده ﺧﻮد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در »رﺳﺎﻟﻪ ﺳﺮ ﺟﻠﯿﻞ« ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪:‬‬‫]ﻣﻘﺪﻣﻪ ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﮐﻞ ﻣﻦ أﻣﺮﻧﺎ ﺑﺘﻌﻈﯿﻤﻪ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ذو ﻓﻀﻞ‪.‬‬‫در اﯾﻦ ﻣﻘـﺪﻣﻪ ﺧـﺪﺷﻪاي ﮐﻪ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻣﯽرﺳﺪ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎدر و ﭘﺪر ﮐﺎﻓﺮ را ﻧﯿﺰ ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺬﻟﻞ و ﺑﺮ و اﺣﺴﺎن واﺟﺐ اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ‬‫ﻫﯿﭻ ﻓﻀـﯿﻠﺘﯽ ﻧﺪارﻧﺪ‪ .‬ﺟﻮاﺑﺶ آﻧﮑﻪ ﺗﻌﻈﯿﻢ اﯾﺸﺎن در ﻋﺮف ﺷﺮع ﺗﻌﻈﯿﻢ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻧﻮﻋﯽ اﺳﺖ از اﺣﺴﺎن و ﺑﺮ‪ ،‬و ﺑﺮ و اﺣﺴﺎن را ﺗﻌﻈﯿﻢ‬‫ﻧﺘﻮان ﮔﻔﺖ‪ ،‬و ﻣﺠﺮد ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‪329 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪403 :‬‬‫ﺗﺬﻟﻞ ﺗﻌﻈﯿﻢ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻻن اﻻﻧﺴﺎن ﻗﺪ ﯾﺘﺬﻟﻞ ﻟﻤﻦ ﯾﺨﺎف ﺿﺮره‪ ،‬و ﭼﻪ ﻗﺴﻢ ﺗﻌﻈﯿﻢ اﺑﻮﯾﻦ ﮐﺎﻓﺮﯾﻦ در ﺷﺮع ﻣﺄﻣﻮر ﺑﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺑﺮاﺋﺖ‬‫از آﻧﻬﺎ واﺟﺐ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﻻ َﺗِﺠُﺪ َﻗْﻮﻣًﺎ ﯾُْﺆﻣِﻨُﻮَن ﺑ ِﺎﻟﱠﻠِﻪ‬‫]‪ -[1‬اﻵﯾﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫ِإْذ ﻗﺎﻟ ُﻮا ﻟ َِﻘْﻮﻣِِﻬْﻢ ِإﱠﻧﺎ ﺑ َُﺮآُؤا ﻣِﻨُْﮑْﻢ َو ﻣِﱠﻤﺎ َﺗْﻌﺒُُﺪوَن ﻣِْﻦ ُدوِن اﻟﱠﻠِﻪ‬‫]‪ ،[2‬ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺷـﺮﻋﯽ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺎﺷـﺪ ﺑﺮ ﻣﺤﺒﺖ ﻓﯽ اﻟﱠﻠﻪ و ﻟّﻠﻪ و ﺟﻮش از ﺗﻪ دل‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ در ﻏﯿﺮ اﻫﻞ ﻓﻀﻞ ﻫﺮﮔﺰ در ﺷـﺮع‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 191‬از ‪220‬‬‫وارد ﻧﺸﺪه‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﺪل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺘﻔﺤﺺ ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻨﺎي ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺑﺮ ﻓﻀﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮐﻪ »اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﻌﻈﯿﻢ« ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﺑﻼ ﺷﺒﻬﻪ »اﻓﻀﻞ« ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫و ﺗﻮﻫﻢ اﺣﺘﻤﺎل ﺗﺨﺼﯿﺺ اﯾﻦ اوﻟﻮﯾﺖ ﺑﻨﺴﺒﺖ ﺷﯿﺨﯿﻦ‪.‬‬‫أوﻻ ﻣﺪﻓﻮع اﺳﺖ ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺗﺴﻮﯾﻪ وﻻﯾﺘﯿﻦ ﻣﻦ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻮﺟﻮه‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺑﺂن اﻋﺘﺮاف ﮐﺮده‪ ،‬اﯾﻦ ﺗﺄوﯾﻞ ﻋﻠﯿﻞ را ﺑﺨﺎك ﺳﯿﺎه ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫و ﺛﺎﻧﯿـﺎ اﻓﺎده اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ« ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﻣﻨﻘﻮل ﺷـﺪ‪ ،‬اﺳﺎس اﯾﻦ ﺗﻮﻫﻢ را ﺑﺮﻣﯿﮑﻨـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ از آن ﺻﺎف ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﯿﺨﯿﻦ‬‫ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم را ﻣﻮﻻي ﻫﺮ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﻪ ﺑﻤﻌﻨﯽ »أوﻟﯽ ﺑﺎﻻﺗﺒﺎع و اﻟﻘﺮب« ﻣﯽداﻧﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻤﺨﺎﻃﺒﻪ آن ﺟﻨﺎب ﮔﻔﺘﻨﺪ‪:‬‬‫أﻣﺴﯿﺖ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﻦ ﻧﺺ ﺻـﺮﯾﺢ اﺣﺘﻤﺎل رﮐﯿﮏ اﯾﻦ ﺗﺨﺼﯿﺺ واﻫﯽ ﺑﺎﻃﻞ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺑﺠﻮاب ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺛﺎﻧﯽ زﺑﺎن ﻗﯿﻞ و ﻗﺎل اﻟﺒﺘﻪ ﻻل اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ‬‫او ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬اﻟﻤﺠﺎدﻟﮥ‪22 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﻤﺘﺤﻨﮥ‪4 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪404 :‬‬‫اﺻﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺨﺎﻃﺒﻪ ﺣﻀـﺮت‪ :‬ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﺑﻌﻤﺮ درﺑﺎره ﺗﺄﮐﯿﺪ وﻻﯾﺖ‪ ،‬ﮐﻪ در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻧﺺ ﻗﺎﻃﻊ ﺑﺮ ﺑﻄﻼن اﺧﺮاج ﺛﺎﻧﯽ ﺑﻠﮑﻪ‬‫اول ﻫﻢ ﺑﺎﺟﻤﺎع ﻣﺮﮐﺐ از ﻋﻤﻮم ﮐﻼم اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺣﯿﺮاﻧﻢ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﺷـﯿﺨﯿﻦ را »أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺤﺒـﮥ و أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﻌﻈﯿﻢ« ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن را اﻓﻀﻞ از ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺨﻼف اﯾﺸﺎن ﺑﺎ وﺻﻒ ﻣﻔﻀﻮﻟﯿﺘﺸﺎن ﺑﺮ ﺧﻼف دﻻﺋﻞ ﻋﻘﻠﯿﻪ و ﻧﻘﻠﯿﻪ ﻗﺎﺋﻞ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬‫ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در اﯾﻨﺠﺎ ﺗﺠﻮﯾﺰ ﮐﻨﻨـﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ از ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ »أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺤﺒﮥ و‬‫أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﻌﻈﯿﻢ« ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﺎز در »رﺳﺎﻟﻪ ﺳـﺮ ﺟﻠﯿﻞ ﻓﯽ ﻣﺴﺌﻠﮥ اﻟﺘﻔﻀﯿﻞ« ﮐﻪ ﺑﻌﺪ ﺧﺘﻢ »ﺗﺤﻔﻪ« ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬اﺛﺒﺎت اﻓﻀﻠﯿﺖ ﺷﯿﺨﯿﻦ از آن‬‫ﺟﻨﺎب ﻗﻄﻌﺎ و ﺣﺘﻤﺎ ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬و واﻟـﺪ ﻣﺎﺟﺪﺷﺎن در اﯾﻦ ﺑﺎره داد دﻣﺎغﺳﻮزي دﻫﻨﺪ‪ ،‬و ﺟﺰﻣﺎ و ﯾﻘﯿﻨﺎ اوﻟﻮﯾﺖ ﺷـﯿﺨﯿﻦ ﺑﻤﺤﺒﺖ و ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺛﺎﺑﺖ‬‫ﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﻨﮑﺮ آن را ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻗﺮآن و ﺳﻨﺖ و ﻋﺘﺮت ﭘﻨﺪارﻧﺪ‪.‬‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﮐﺎش ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﮔﺮ ﺑـﺪﻻﻟﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻗﺎﺋﻞ ﻧﺸـﺪه ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و آن را ﺑﻤﻌﻨﺎي‬‫»أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺤﺒﮥ و اﻟﺘﻌﻈﯿﻢ« ﺗﺠﻮﯾﺰ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﺮ اﯾﻦ ﻗﻮل ﺧﻮد ﻗﺪم ﺛﺒﺎت ﻣﯽﻓﺸﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﺑﻄﺎل آن ﻧﮑﺚ ﻋﻬﺪ و اﺧﻼف ﻋﻘﺪ ﻧﻤﯽﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ ﻧﺤﺮﯾﺮ ﺟﻨﺎب ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﺣﻔﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺎﻟﺮﺣﻤﮥ و اﻟﺮﺿﻮان در »ﺣﺠﺞ ﺑﺎﻫﺮه« ﺑﺠﻮاب اﯾﻦ ﻗﻮل ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫]و ﺑﺮ ﻓﺮﺿﯽ ﮐﻪ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺤﺒﮥ و اﻟﺘﻌﻈﯿﻢ ﻣﻘﺼﻮد ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﻨﺎﻓﯽ ﻣﺪﻋﺎي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪405 :‬‬‫ﻣﺎ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ أوﻟﯽ ﺑﻤﺤﺒﺖ دﯾﻨﯽ و ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺷـﺮﻋﯽ اﺳﺖ از ﻫﻤﻪ ﮐﺲ اﻓﻀﻞ اﺳﺖ‪ ،‬و آﻧﮑﻪ اﻓﻀﻞ اﺳﺖ أﺣﻖ ﺑﻪ ﺧﻼﻓﺖ اﺳﺖ‬‫از ﻣﻔﻀﻮل‪.‬‬‫در »ﺻﻮاﻋﻖ« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﺳـﺌﻞ ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم ﻣﺤﻘﻖ ﻋﺼـﺮه أﺑﻮ زرﻋﮥ اﻟﻮﻟﯽ اﻟﻌﺮاﻗﯽ ﻋﻤﻦ اﻋﺘﻘﺪ ﻓﯽ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻻرﺑﻌﮥ اﻻﻓﻀﻠﯿﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺮﺗﯿﺐ اﻟﻤﻌﻠﻮم‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﯾﺤﺐ‬‫أﺣـﺪﻫﻢ اﮐﺜﺮ ﻫﻞ ﯾﺄﺛﻢ؟ ﻓﺄﺟﺎب ﺑﺎن اﻟﻤﺤﺒـﮥ ﻗـﺪ ﺗﮑﻮن ﻻﻣﺮ دﯾﻨﯽ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺗﮑﻮن ﻻﻣﺮ دﻧﯿﻮي‪ ،‬ﻓﺎﻟﻤﺤﺒـﮥ اﻟﺪﯾﻨﯿـﮥ ﻻزﻣﮥ ﻟﻼﻓﻀـﻠﯿﮥ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﺎن‬‫أﻓﻀـﻞ ﮐـﺎن ﻣﺤﺒﺘﻨﺎ اﻟﺪﯾﻨﯿـﮥ ﻟﻪ أﮐﺜﺮ‪ ،‬ﻓﻤﺘﯽ اﻋﺘﻘـﺪﻧﺎ ﻓﯽ واﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻢ أﻧﻪ أﻓﻀﻞ ﺛﻢ اﺣﺒﺒﻨﺎ ﻏﯿﺮه ﻣﻦ ﺟﻬـﮥ اﻟـﺪﯾﻦ اﮐﺜﺮ‪ ،‬ﮐﺎن ﺗﻨﺎﻗﻀﺎ‪ ،‬ﻧﻌﻢ ان‬‫أﺣﺒﺒﻨﺎ ﻏﯿﺮ اﻻﻓﻀﻞ اﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻣﺤﺒﮥ اﻻﻓﻀﻞ ﻻﻣﺮ دﻧﯿﻮي ﮐﻘﺮاﺑﮥ و اﺣﺴﺎن و ﻧﺤﻮه ﻓﻼ ﺗﻨﺎﻗﺾ ﻓﯽ ذﻟﮏ و ﻻ اﻣﺘﻨﺎع‪ ،‬ﻓﻤﻦ اﻋﺘﺮف ﺑﺄن أﻓﻀـﻞ‬‫ﻫـﺬه اﻻﻣـﮥ ﺑﻌـﺪ ﻧﺒﯿﻨـﺎ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺜﻤـﺎن‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻟﮑﻨﻪ أﺣﺐ ﻋﻠﯿـﺎ اﮐﺜﺮ ﻣﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻣﺜﻼـ‪ ،‬ﻓﺎن ﮐﺎﻧﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 192‬از ‪220‬‬‫اﻟﻤﺤﺒـﮥ اﻟﻤـﺬﮐﻮرة ﻣﺤﺒـﮥ دﯾﻨﯿـﮥ ﻓﻼ ﻣﻌﻨﯽ ﻟـﺬﻟﮏ‪ ،‬إذ اﻟﻤﺤﺒـﮥ اﻟﺪﯾﻨﯿﮥ ﻻزﻣﮥ ﻟﻼﻓﻀـﻠﯿﮥ ﮐﻤﺎ ﻗﺮرﻧﺎه‪ ،‬و ﻫﺬا ﻟﻢ ﯾﻌﺘﺮف ﺑﺄﻓﻀـﻠﯿﮥ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻻ‬‫ﺑﻠﺴﺎﻧﻪ و ﺑﻘﻠﺒﻪ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻣﻔﻀﻞ ﻟﻌﻠﯽ ﻟﮑﻮﻧﻪ أﺣﺒﻪ ﻣﺤﺒـﮥ دﯾﻨﯿـﮥ زاﺋﺪة ﻋﻠﯽ ﻣﺤﺒﮥ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻫﺬا ﻻ ﯾﺠﻮز‪ ،‬و ان ﮐﺎﻧﺖ اﻟﻤﺤﺒﮥ اﻟﻤﺬﮐﻮرة دﻧﯿﻮﯾﮥ‬‫ﻟﮑﻮﻧﻪ ﻣﻦ ذرﯾﮥ ﻋﻠﯽ‪ ،‬أو ﻟﻐﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﻼ اﻣﺘﻨﺎع ﻓﯿﻪ ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻓﺮار از »أوﻟﯽ ﺑﺘﺼﺮف« ﺑﻪ أوﻟﯽ ﺑﻤﺤﺒﺖ و ﺗﻌﻈﯿﻢ ﻣﻄﻠﻘﺎ ﻧﻔﻌﯽ ﺑﻪ او ﻧﻤﯽﺑﺨﺸﺪ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬و ﭼﻪ ﻻزم ﮐﻪ ﻫﺮ ﺟﺎ ﮐﻪ ﻟﻔﻆ »أوﻟﯽ« ﺑﺸـﻨﻮﯾﻢ‪ ،‬ﻣﺮاد »اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﺼﺮف« ﮔﯿﺮﯾﻢ؟ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ِ :‬إﱠن َأْوﻟَﯽ اﻟﱠﻨﺎِس ﺑِﺈﺑ ْﺮاِﻫﯿَﻢ ﻟَﱠﻠِﺬﯾَﻦ اﱠﺗَﺒُﻌﻮُه وَ‬‫ﻫَﺬا اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َو ﻟا ﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا‬‫]‪ ،[1‬و ﭘﯿﺪاﺳﺖ ﮐﻪ أﺗﺒﺎع ﺣﻀﺮت اﺑﺮاﻫﯿﻢ ]‪ [1‬آل ﻋﻤﺮان‪.68 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪406 :‬‬‫أوﻟﯽ ﺑﺘﺼﺮف در آن ﺟﻨﺎب ﻧﺒﻮدهاﻧﺪ[ ]‪.[1‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬در آﯾﻪ ِإﱠن َأْوﻟَﯽ اﻟﱠﻨﺎِس ﺑِﺈﺑ ْﺮاِﻫﯿَﻢ‬‫ﻗﺮﯾﻨﻪ اﺗﺒﺎع و ﻣﺜﻞ آن ﻣﺎﻧﻊ اﺳﺖ از اراده »اوﻟﻮﯾﺖ ﺑﺘﺼﺮف« ﺑﺨﻼف ﻣﺎ ﻧﺤﻦ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻘﺎس أﺣﺪﻫﻤﺎ ﻋﻠﯽ اﻵﺧﺮ‪.‬‬‫و ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔـﺎه »ﻣـﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »أوﻟﯽ« ﺑﺎﺷـﺪ و »أوﻟﯽ« ﻣﻄﻠﻖ اﺳﺖ و ﺗﻘﯿﯿـﺪي در آن واﻗﻊ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ اوﻟﻮﯾﺖ در‬‫ﺟﻤﯿﻊ اﻣﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و ﻫﺮ ﮔﺎه اوﻟﻮﯾﺖ در ﺟﻤﯿﻊ اﻣﻮر ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ‪ ،‬اوﻟﻮﯾﺖ ﺑﺎﻟﺘﺼﺮف ﺑﺎﻟﺒﺪاﻫﮥ ﻣﺘﺤﻘﻖ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫و اﻣﺎ اﯾﻨﮑﻪ »أوﻟﯽ« ﺑﺴﺒﺐ ﻋﺪم ﺗﻘﯿﯿﺪ ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ اوﻟﻮﯾﺖ در ﺟﻤﯿﻊ اﻣﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎﻓﺎدات اﺋﻤﻪ ﺳﻨﯿﻪ و اﮐﺎﺑﺮ اﯾﺸﺎن ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷﻨﯿﺪي ﮐﻪ زﻣﺨﺸﺮي‪ ،‬و ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري‪ ،‬و ﺑﯿﻀﺎوي‪ ،‬و ﻋﯿﻨﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن در ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫]‪ [2‬اﻃﻼق »أوﻟﯽ« را دﻟﯿﻞ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮔﺮداﻧﯿﺪهاﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت »أوﻟﯽ« در ﺟﻤﯿﻊ اﻣﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﺘﺼـﺮﯾﺤﺎت اﺋﻤﻪ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ‪ ،‬و‬‫اﮐﺎﺑﺮ ﻣﻔﺴـﺮﯾﻦ‪ ،‬و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﺪﻗﻘﯿﻦ‪ ،‬و اﻣﺎﺛﻞ ﻣﺘﺒﺤﺮﯾﻦ‪ ،‬و أﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺘﺒﺮﯾﻦ‪ ،‬و أﻓﺎﺧﻢ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻣﺘﺴـﻨﻨﯿﻦ ﺑﮑﻤﺎل ﺗﻮﺿﯿﺢ و ﺗﺒﯿﯿﻦ ﺛﺎﺑﺖ‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ اﻃﻼق »أوﻟﯽ« دﻻﻟﺖ دارد ﺑﺮ اوﻟﻮﯾﺖ در ﺟﻤﯿﻊ اﻣﻮر‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﻮﻧﮑﻪ ﻟﻔﻆ »ﻣﻮﻟﯽ« در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﻄﻠﻖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﻘﯿﯿﺪي در آن‬‫ﻏﯿﺮ واﻗﻊ‪ ،‬ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ ﻋﻤﻮم ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ اوﻟﻮﯾﺖ ﺑﺎﻟﺘﺼـﺮف ﺑﺎﻟﻘﻄﻊ و اﻟﯿﻘﯿﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬و ﺷﺒﻬﺎت رﮐﯿﮑﻪ و ﺗﻮﺟﯿﻬﺎت ﺳﺨﯿﻔﻪ‪ ،‬و‬‫ﺗﺸﮑﯿﮑﺎت واﻫﯿﻪ‪ ،‬و ﺗﺄوﯾﻼت ﺑﺎرده‪ ،‬و اﺧﺘﺮاﻋﺎت ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﮥ‪.329 :‬‬‫]‪ [2‬اﻻﺣﺰاب‪.6 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪407 :‬‬‫ﻓﺎﺳـﺪه‪ ،‬و اﺑﺘـﺪاﻋﺎت ﮐﺎﺳـﺪه ﺧﻮد ﺑﺨﻮد ﻣﻀـﻤﺤﻞ ﺷـﺪ‪ ،‬و ﻋﻼـوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ )و ﻻ ﮐﻈﻬﻮر اﻟﻨﺎر ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻢ( ﮐﻪ ﻣﺮاد از ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ‬‫ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻫﻤﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮاد از ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫و ﺧﻮد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ‪] :‬ﺳﻮق ﮐﻼم ﺑﺮاي ﺗﺴﻮﯾﻪ وﻻﯾﺘﯿﻦ اﺳﺖ ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻻوﻗﺎت و ﻣﻦ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻮﺟﻮه‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳـﺖ‬‫ ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬‫و ﺑـﺪﯾﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﻤﻌﻨﯽ اوﻟﻮﯾﺖ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺮاد از آن اوﻟﻮﯾﺖ در‬‫ﺟﻤﯿﻊ اﻣﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﺑﻌﯿﻦ ﻣﺎ ذﮐﺮه أﺳﺎﻃﯿﻦ اﻟﻤﻔﺴﺮﯾﻦ ﻓﯽ آﯾﮥ اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ‬‫ﭘﺲ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اوﻟﻮﯾﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم در ﺟﻤﯿﻊ اﻣﻮر ﺑﺎﺷﺪ و اوﻫﺎم ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ ﺧﺼﺎم ﻋﻠﯽ ﻃﺮف اﻟﺜﻤﺎم‪ .‬ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬ﺳﻮم آﻧﮑﻪ‬‫ﻗﺮﯾﻨﻪ ﻣﺎ ﺑﻌـﺪ ﺻـﺮﯾﺢ دﻻﻟﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد از وﻻﯾﺖ ﮐﻪ از ﻟﻔﻆ »ﻣﻮﻟﯽ« ﯾﺎ »أوﻟﯽ« ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻓﻬﻤﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻣﺤﺒﺖ اﺳﺖ و‬‫ﻫﻮ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«[ ]‪.[1‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬ﻣﺴـﺘﺘﺮ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳﻨﺖ را در ﺗﺄوﯾﻞ و ﺗﻮﺟﯿﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻃﺮﻓﻪ اﺿﻄﺮاب و ﺗﺸﻮﯾﺶ داﻣﻨﮕﯿﺮ ﺷﺪه‪ ،‬و ﻫﻤﺎﻧﺎ ﭼﻮن از‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 193‬از ‪220‬‬‫ﺣﻖ ﺻـﺮﯾﺢ و ﺻـﺪق ﺻـﺤﯿﺢ رو ﺗﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺳﻮ از ﺗﺄوﯾﻼت ﺑﻌﯿﺪه و ﺗﻮﺟﯿﻬﺎت ﻏﯿﺮ ﺳﺪﯾﺪه ﺷـﺘﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻬﻢ ﮐﺎﻟﺴﺎﺋﺮ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮ اﻟﻤﻨﻬﺞ ﻻ‬‫ﯾﺰﯾﺪه ﮐﺜﺮة اﻟﺴﯿﺮ اﻻ ﺑﻌﺪا‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﻼك ﺗﺄوﯾﻞ ﺟﻤﻌﯽ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺮاد از »ﻣﻮﻟﯽ« در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ »ﻧﺎﺻﺮ و ﻣﺤﺐ« اﺳﺖ‪ [1] .‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‪.329 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪408 :‬‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻮﺷﺠﯽ در »ﺷﺮح ﺗﺠﺮﯾﺪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﺑﻌﺪ ﺻﺤﮥ اﻟﺮواﯾﮥ‪ ،‬ﻓﻤﺆﺧﺮ اﻟﺨﺒﺮ‪ ،‬أﻋﻨﯽ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه«‬‫ﯾﺸﻌﺮ ﺑﺄن اﻟﻤﺮاد ﺑﺎﻟﻤﻮﻟﯽ ﻫﻮ اﻟﻨﺎﺻﺮ و اﻟﻤﺤﺐ ]‪.[1‬‬‫و ﻋﻠﯽ ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺪﯾﻦ ﺣﻠﺒﯽ در »اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن« در ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺑﻞ ﻣﻌﻨﯽ ذﻟﮏ ﻋﻨـﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟـﺬﯾﻦ ﻫﻢ أﻫﻞ ﻫـﺬا اﻟﺸﺄن و ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻻﻋﺘﻤﺎد ﻓﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻧﺎﺻـﺮه و ﻣﻮاﻟﯿﻪ و ﻣﺤﺒﻪ و ﻣﺼﺎﻓﯿﻪ‪،‬‬‫ﻓﻌﻠﯽ ﮐﺬﻟﮏ ]‪.[2‬‬‫و اﯾﻦ ﺗﺄوﯾﻞ ﻻﺋﻖ اﺳﺘﻌﺠﺎب اﺻﺤﺎب أﻟﺒﺎب اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺑﻠﯿﻎ‪ ،‬و ﺟﺪ و ﮐﺪ ﺷﺪﯾﺪ ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷﻨﯿﺪي ﺑﺮاي ﻣﺤﺾ اﻇﻬﺎر‬‫اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻣﺤﺐ و ﻧﺎﺻـﺮ ﮐﺴـﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﻣﺤﺐ و ﻧﺎﺻـﺮ او اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻌﻘﻞ ﻋﺎﻗﻞ راﺳـﺖ‬‫ﻧﻤﯽآﯾـﺪ‪ ،‬و ﻫﺮﮔﺰ اﺣـﺪي از ارﺑﺎب داﻧﺶ آن را ﺑﺮ ﺟﻨﺎب ﺳـﺮور ﮐﺎﺋﻨﺎت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﮐﻪ ﻋﻘﻞ ﻫﺮ دو ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﭘﺎرهاي از ﻋﻘﻞ‬‫ﻣﺒﺎرك آن ﺟﻨﺎب ﻧﻤﯽرﺳﺪ‪ ،‬ﺗﺠﻮﯾﺰ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﮐﺮد‪ ،‬ﻣﮕﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺮاد از ﻣﺤﺒﺖ و ﻧﺼﺮت ﺧﺎص ﮐﻪ اﻣﺮا و ﺧﻠﻔﺎ را ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ رﻋﺎﯾﺎ ﺣﺎﺻﻞ‬‫ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ذﻟﮏ ﯾﺘﻢ اﻟﻤﻄﻠﻮب‪ ،‬در »ﺣﻖ اﻟﯿﻘﯿﻦ« ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫]اﮐﺜﺮي ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﻗﻮﺷـﺠﯽ و ﻏﯿﺮ او اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ ﮐﻪ دادهاﻧـﺪ از روي اﺿـﻄﺮار آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺮاد ﻧﺎﺻـﺮ و ﻣﺤﺐ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻫﯿـﭻ ﻋﺎﻗﻠﯽ ﭘﻮﺷـﯿﺪه‬‫ﻧﯿﺴـﺖ ﮐﻪ ﺑﯿـﺎن اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﻮﻗـﻮف ﻧﺒـﻮد ﺑﺮ ﺟﻤـﻊ ﮐﺮدن ﻣﺮدم‪ ،‬در ﭼﻨﯿﻦ وﻗـﺘﯽ‪ ،‬و در ﻣﯿـﺎن راه ﻓﺮود آﻣـﺪن‪ ،‬و ﺑﺴـﯿﺎري از اﺣﮑـﺎم دﯾﻦ‬‫ﺿﺮورﺗﺮ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺣﻀﺮت اﯾﻦ اﻫﺘﻤﺎم در ﺑﯿﺎن آﻧﻬﺎ ﻧﻔﺮﻣﻮد‪ ،‬و أﯾﻀﺎ اﯾﻦ ﺣﮑﻢ را ﺑﻤﺮدم ﮔﻔﺘﻦ ﺿﺮور ]‪ [1‬ﺷﺮح اﻟﺘﺠﺮﯾﺪ ﻟﻠﻘﻮﺷﺠﯽ‪.403 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺴﯿﺮة اﻟﺤﻠﺒﯿﮥ ج ‪.3/340‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪409 :‬‬‫ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﯽﺑﺎﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت أﻣﯿﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم را وﺻـﯿﺖ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﯾﺎري ﮐﻦ ﻫﺮ ﮐﻪ ﻣﻦ او را ﯾﺎري ﮐﺮدهام‪ ،‬و دوﺳﺖ ﺑﺪار ﻫﺮ ﮐﻪ‬‫ﻣﻦ او را دوﺳﺖ ﻣﯽداﺷﺘﻢ‪ ،‬و در ﺧﺒﺮ دادن ﺑﺎﯾﻦ أﻣﺮ ﻓﺎﺋﺪه ﻣﻌﺘﺪ ﺑﻬﺎ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﻣﮕﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد ﺑﺂن ﻧﻮﻋﯽ از ﻣﺤﺒﺖ و ﻧﺼﺮت ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ اﻣﺮا را‬‫ﻧﺴـﺒﺖ رﻋﺎﯾﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﯾﺎ ﻣﺮاد ﺟﻠﺐ ﻣﺤﺒﺖ اﯾﺸﺎن ﺑﺎﺷﺪ ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻪ آن ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬و واﺟﺐ ﺑﻮدن ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ اﯾﺸﺎن او را‪ ،‬ﭼﻮن ﯾﺎري‬‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ اﯾﺸﺎن را در ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻮاﻃﻦ‪ ،‬و دوﺳﺖ ﻣﯽدارد اﯾﺸﺎن را ﺑﺠﻬﺖ اﯾﻤﺎن‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎز ﻣﺪﻋﺎي ﻣﺎ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﺑﻌﺾ اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﺑﺮ ﺑﻌﺪ اﯾﻦ ﺗﺄوﯾﻞ ﻣﺘﻔﻄﻦ ﺷﺪه ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد از اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﯾﺠﺎب دوﺳﺘﯽ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‬‫ﺑﻮد‪ ،‬و ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﮔﻔﺘﻦ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﺐ و ﻧﺎﺻـﺮ ﮐﺴـﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻣﺤﺐ و ﻧﺎﺻـﺮ او ﺑﻮدم‪ ،‬اﯾﺠﺎب ﻣﺤﺒﺖ آن ﺟﻨﺎب‬‫ﺛـﺎﺑﺖ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﯾﺠـﺎب ﻣﺤﺒﺖ دﯾﮕﺮان اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺮ آن ﺟﻨـﺎب ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻌﺾ اﺳـﺎﻃﯿﻦ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﺧﻮد ﺑﺮ ﻓﺴﺎد اﯾﻦ ﺗﺄوﯾﻞ ﻣﺘﻨﺒﻪ‬‫ﺷﺪه‪ ،‬رد آن ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ ﻃﺒﺮي در »رﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة« ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫]ﻗﺪ ﺣﮑﯽ اﻟﻬﺮوي‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ان ﻣﻌﻨﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ »ﻣﻦ أﺣﺒﻨﯽ و ﯾﺘﻮﻻﻧﯽ ﻓﻠﯿﺤﺐ ﻋﻠﯿﺎ و ﻟﯿﺘﻮﻟﻪ«‬‫و ﻓﯿﻪ ﻋﻨﺪي ﺑﻌﺪ‪ ،‬إذ ﮐﺎن ﻗﯿﺎﺳﻪ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﺘﻘﺪﯾﺮ أن ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻣﻦ ﮐﺎن ﻣﻮﻻي ﻓﻬﻮ ﻣﻮﻟﯽ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﯾﮑﻮن اﻟﻤﻮﻟﯽ ﺿﺪ اﻟﻌﺪو‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﮐﺎن اﻻﺳﻨﺎد ﻓﯽ اﻟﻠﻔﻆ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﮑﺲ ﺑﻌﺪ ﻫﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ ]‪ -[[1‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 194‬از ‪220‬‬‫و آﻧﭽﻪ ﻣﺤﺐ ﻃﺒﺮي ﺑﻌﺪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻧﻌﻢ ﯾﺘﺠﻪ ﻣﺎ ذﮐﺮه ﻣﻦ وﺟﻪ آﺧﺮ ﺑﺘﻘﺪﯾﺮ ﺣﺬف ﻓﯽ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻻﺧﺘﺼﺎر ]‪ [1‬اﻟﺮﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة ج ‪.1/205‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪410 :‬‬‫ﺗﻘﺪﯾﺮه‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﺴﺒﯿﻞ اﻟﻤﻮﻟﯽ و ﺣﻘﻪ أن ﯾﺤﺐ و ﯾﺘﻮﻟﯽ ﻓﻌﻠﯽ أﯾﻀﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻘﺮﺑﮥ ﻣﻨﯽ و ﻣﮑﺎﻧﺘﻪ ﻣﻦ ﺗﺄﯾﯿﺪ اﻻﺳـﻼم ﻓﻠﯿﺤﺒﻪ و ﻟﯿﺘﻮﻟﻪ‬‫ﮐﺬﻟﮏ ]‪ -[1‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺪﯾﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﻘﺪﯾﺮ ﺣﺬف و اﺧﺘﺼﺎر از ﻋﺠﺎﺋﺐ ﻣﺤﯿﺮه اﻓﮑﺎر‪ ،‬و ﻻﺋﻖ ﺗﻤﺎﺷﺎي اوﻟﯽ اﻻﺑﺼﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﺳﺒﺤﺎن اﻟﱠﻠﻪ! ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻌﻨﺎي‬‫واﺿﺢ ﮐﻪ اﺻﻼ ﻣﺤﺘﺎج ﺑﻪ ﺣﺬف و ﺗﻘﺪﯾﺮ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﻣﻮاﻓﻖ اﺳﺘﻌﻤﺎل ﻗﺮآن و ﺣﺪﯾﺚ و ﻟﻐﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺻﺤﺎﺑﻪ ﮐﺒﺎرﻫﻢ آن را ﻓﻬﻤﯿﺪهاﻧﺪ‪ ،‬و‬‫اﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎء ﻫﻢ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﺂن ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و أﺣﺎدﯾﺚ ﻋﺪﯾﺪه و ﻗﺮاﺋﻦ ﺳﺪﯾﺪه ﺑﺮ آن دﻻﻟﺖ دارد‪ ،‬ﻧﺰد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻗﺎﺑﻞ اﻗﺒﺢ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ و‬‫اﺳﺘﻬﺰا و ﺳﺨﺮﯾﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ آن را ﻣﻮﺟﺐ ﻣﺴﺎﻫﻠﺖ در ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻫﺪاﯾﺖ و ارﺷﺎد ﻣﯽﭘﻨﺪارﻧﺪ و ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻌﻨﺎي رﮐﯿﮏ ﮐﻪ ﺑﻔﻬﻢ ﻫﯿﭻ‬‫ﻋﺎﻗﻠﯽ ﻧﻤﯽآﯾﺪ‪ ،‬و ﻫﯿﭻ دﻟﯿﻠﯽ و ﻗﺮﯾﻨﻪ ﺑﺮ آن دﻻﻟﺖ ﻧﻤﯽدارد‪ ،‬و ﮔﺎﻫﯽ ﮐﺴـﯽ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ آن را ﺗﻘﺮﯾﺮ ﻧﮑﺮده‪ ،‬و ﻧﻪ ﻣﻮاﻓﻖ اﺳﺘﻌﻤﺎل اﺳﺖ‪،‬‬‫ﻧﺰد اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﺳـﻤﺖ ﺟﻮاز داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ان ﻫـﺬا ﻟﺸـﯽء ﻋﺠﺎب! ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﭼﻮن در اراده ﻣﻌﻨﯽ ﻣﺤﺐ و ﻧﺎﺻـﺮ از ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﻌﺪ‬‫ﺻﺮﯾـﺢ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻌﺾ اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﻣﺜـﻞ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ »ﺻﻮاﻗﻊ« اﯾﺠﺎد ﮐﺮدﻧـﺪ ﮐﻪ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻌﺎﻧﯽ »ﻣﻮﻟﯽ« ﻣﺤﺒﻮب ﻫﻢ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺷﺎه‬‫وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻢ در »ازاﻟﮥ اﻟﺨﻔﺎ« ادﻋﺎي آن ﻧﻤﻮده‪ ،‬و اﯾﻦ دﻋﻮي ﻣﺠﺮد از دﻟﯿﻞ اﺳﺖ‪ ،‬در ﮐﺘﺐ ﻣﺸـﻬﻮره ﻣﺜﻞ »ﺻـﺤﺎح« و »ﻗﺎﻣﻮس« و »ﻓﺎﺋﻖ«‬‫و »ﻧﻬﺎﯾﻪ« و »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺎر« »و ﺗﺎج اﻟﻤﺼﺎدر«‪ ،‬و ﻏﯿﺮ آن ]‪ [2‬ﻣﺤﺒﻮب را از ﺟﻤﻠﻪ ]‪ [1‬اﻟﻤﺼﺪر ج ‪.1/205‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺜﻞ »ﻣﻔﺮدات« راﻏﺐ اﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬و »اﺳﺎس اﻟﺒﻼﻏﻪ« زﻣﺨﺸﺮي‪ ،‬و »اﻟﻤﻐﺮب« ﺗﺄﻟﯿﻒ أﺑﯽ اﻟﻔﺘﺢ ﻧﺎﺻﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻄﺮزي‪،‬‬‫و »ﻣﺼﺒﺎح اﻟﻤﻨﯿﺮ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪411 :‬‬‫ﻣﻌـﺎﻧﯽ »ﻣﻮﻟﯽ« ﻧﻨﻮﺷـﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﺳـﺒﺤﺎن اﻟﱠﻠﻪ! ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ را ﮐﻪ اﺋﻤﻪ ﻟﻐﺖ ذﮐﺮ ﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑـﺪان ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺳﺎزﻧـﺪ‪ ،‬ﻣﻘﺒﻮل ﻧﻔﺮﻣﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬و ﻣﻌﻨﯽ اﯾﺠﺎدي‬‫ﺧﻮﯾﺶ ﺑـﺪون اﻗﺎﻣﺖ دﻟﯿﻞ ذﮐﺮ ﺳﺎزﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﻼ ﺑﯿﻨﻪ و ﺣﺠﺖ آن را ﻣﻌﺘﻤـﺪ ﮔﺮداﻧﯿـﺪ‪ ،‬ﺑﺒﯿﻦ ﺗﻔﺎوت ره از ﮐﺠﺎ اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﮑﺠﺎ! ﻣﺤﻞ ﺗﻌﺠﺐ‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ در اﺑﻄـﺎل ﻣﻌﻨـﺎي واﻗﻌﯽ ﻟﻔـﻆ »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑـﺎﯾﻦ ﻣﺜـﺎﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮ اﻫﻞ ﻋﺮﺑﯿﺖ اﻓﺘﺮاﻫﺎ و أﮐﺎذﯾﺐ ﺳﺎﺧﺘﻨـﺪ و‬‫ﺑﺎﻓﺘﻨـﺪ‪ ،‬و وﺟﻪ ﺻـﺤﺖ ﻣﻌﻨـﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﺑﯿﺎن ﻧﻨﻤﻮدﻧـﺪ و ﮐﺎﺑﻠﯽ ﺑﺎ وﺻﻒ آﻧﮑﻪ ﻣﺤﺒﻮب را از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻌﺎﻧﯽ »ﻣﻮﻟﯽ«‬‫ﺷﻤﺮده‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫]و ﻻـن اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻣﺸﺘﺮك ﺑﯿﻦ ﻣﻌـﺎن ﮐﺎﻟﻤﺎﻟـﮏ‪ ،‬و اﻟﻌﺒـﺪ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻤﻌﺘﻖ‪ ،‬و اﻟﺼـﺎﺣﺐ و اﻟﻘﺮﯾﺐ‪ ،‬ﮐﺎﺑﻦ اﻟﻌﻢ‪ ،‬و ﻧﺤﻮه و اﻟﺠﺎر‪ ،‬و اﻟﺤﻠﯿﻒ‪ ،‬و‬‫اﻟﺼﺪﯾﻖ‪ ،‬و ﻟا ﻨﺎﺻﺮ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﻌﻢ و اﻟﻤﻨﻌﻢ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و اﻟﺮب‪ ،‬و اﻟﻨﺰﯾﻞ‪ ،‬و اﻟﻤﺤﺐ‪ ،‬و اﻟﻤﺤﺒﻮب‪ ،‬و اﻟﺘﺎﺑﻊ‪ ،‬و اﻟﻈﻬﯿﺮ[ ﺑﺎز ﺣﺪﯾﺚ را ﺑﺮ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﺤﺐ و‬‫ﺻﺪﯾﻖ ﺣﻤﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫]و ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻫﯽ اﻟﺠﻤﻠﮥ اﻟﺪﻋﺎﺋﯿﮥ ﻗﺮﯾﻨﮥ واﺿﺤﮥ ﻋﻠﯽ ان اﻟﻤﺮاد ﺑﺎﻟﻤﻮﻟﯽ اﻟﻤﺤﺐ و اﻟﺼﺪﯾﻖ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﺑﺤﯿﺮﺗﻢ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﻧﺰد ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﺤﺒﻮب از ﻣﻌﺎﻧﯽ »ﻣﻮﻟﯽ« اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎز ﭼﺮا از ﺣﻤﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺮ آن اﻋﺮاض ﮐﺮده؟ ﻣﮕﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد ﮐﻪ‬‫ﮔﻮ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﺑﺘﻘﻠﯿـﺪ ﺻﺎﺣﺐ »ﺻﻮاﻋﻖ« ﻣﺤﺒﻮب را از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻌﺎﻧﯽ آن ﮔﺮداﻧﯿـﺪه و از ﮐـﺬب و اﺧﺘﺮاع در ﻟﻐﺖ ﺑﺎﮐﯽ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﻟﮑﻦ از ﺣﻤﻞ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﺨﺘﺮع و اﻓﺘﺮا ﺑﺮ ﺳـﯿﺪ اﻻﻧﺒﯿﺎء ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻻف اﻟﺘﺤﯿﮥ و اﻟﺜﻨﺎ ﺗﺮﺳﯿﺪه‪ ،‬دﺳﺖ از ﺣﻤﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ ﻣﻌﻨﯽ ﻏﯿﺮ ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺸﯿﺪه‪،‬‬‫و ﺣﺰم و اﺣﺘﯿﺎط ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻓﯽ ﻏﺮﯾﺐ ﺷﺮح اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ ،‬ﺗﺄﻟﯿﻒ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻔﯿﻮﻣﯽ‪ ،‬ﻣﻨﻪ ﻗﺪس ﺳﺮه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪412 :‬‬‫)ﻏﻠﻂ ﮔﻔﺘﻢ!(‪ ،‬ﺗﺨﻠﯿﻂ و ﺗﻠﺒﯿﺴﺸﺎن ﻻﺋﻖ ﺗﻤﺎﺷﺎي اوﻟﯽ اﻻﺑﺼﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮ ﻣﺠﺮد ادﻋﺎي اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﻣﺮاد از وﻻﯾﺖ ﮐﻪ از ﻟﻔﻆ »ﻣﻮﻟﯽ«‬‫ﯾﺎ »اوﻟﯽ« ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻓﻬﻤﯿـﺪه ﻣﯽﺷﻮد ﻣﺤﺒﺖ اﺳﺖ‪ ،‬اﮐﺘﻔﺎ ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ و ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺑﯿﺎن ﻧﮑﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ آﺧﺮ »ﻣﻮﻟﯽ« را ﺑﺮ ﮐﺪام ﻣﻌﻨﯽ ﺣﻤﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 195‬از ‪220‬‬‫ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ آﯾـﺎ ﺑﺮ ﻣﺤﺐ ﯾـﺎ ﻣﺤﺒﻮب؟ ﭼﻮن ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺗﻘـﺪﯾﺮ اراده ﻟﻔـﻆ ﻣﺤﺐ از »ﻣﻮﻟﯽ« اﯾﺠﺎب ﻣﺤﺒﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﺮ دﯾﮕﺮان ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﺑﺮ ﺗﻘﺪﯾﺮ اراده ﻣﺤﺒﻮب از ﻟﻔﻆ »ﻣﻮﻟﯽ« اﻋﺘﺮاض ﻋﺪم ﺛﺒﻮت اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ از ﻟﻐﺖ ﻻزم ﻣﯽآﯾﺪ‪ ،‬ﻟﻬﺬا از‬‫اﯾﻦ ﺗﺼـﺮﯾﺢ اﻋﺮاض ﮐﺮده ﻣﻔﺮ ﺧـﻮﯾﺶ در اﯾﻦ ﺻﻮرت ﻓﻬﻤﯿﺪﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﻤـﻞ ﻟﻔـﻆ وﻻـﯾﺖ ﮐﻪ از »ﻣﻮﻟﯽ« ﯾـﺎ »اوﻟﯽ« ﻓﻬﻤﯿـﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺮ‬‫ﻣﺤﺒﺖ ﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﻧﺪاﻧﺴـﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ ﺗﻘﺪﯾﺮ ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮐﻪ اوﻻ ﺑﯿﺎن ﻟﻔﻆ »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﮑﻨﯿﺪ ﮐﻪ آن را ﺑﺮ ﮐﺪام ﻣﻌﻨﯽ ﺣﻤﻞ‬‫ﮐﺮدهاﯾـﺪ؟ اﮔﺮ ﺑﺮ ﻣﺤـﺐ ﺣﻤـﻞ ﻣﯽﮐﻨﯿـﺪ و ﻣﺮاد از »ﻣﺤﺒﺖ« ﻣﺤﺒﺖ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﺮاي دﯾﮕﺮان اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ در اﯾﻦ‬‫ﺻﻮرت ﻟﺰوم ﻣﺤﺒﺖ دﯾﮕﺮان ﺑﺮ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺛـﺎﺑﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻧﻪ اﯾﺠﺎب ﻣﺤﺒﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﺮ‬‫دﯾﮕﺮان‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺷﻤﺎ ادﻋﺎ ﻣﯽﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬‫و اﮔﺮ »ﻣﻮﻟﯽ« را ﺑﺮ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﺤﺒﻮب ﺣﻤـﻞ ﻣﯽﮐﻨﯿـﺪ و ﻣﺮاد از »ﻣﺤﺒﺖ« ﻣﺤﺒﺖ دﯾﮕﺮان ﺑﺮاي ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ‬‫ﺑﺎﯾﺪ ﮐﻪ اوﻻ ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻣﺤﺒﻮب از ﻟﻐﺖ ﺛﺎﺑﺖ ﺳﺎزﯾﺪ‪ ،‬و دوﻧﻪ ﺧﺮط اﻟﻘﺘﺎد؟؟‬‫و از ﻏﺮاﺋﺐ اﻣﻮر و ﻋﺠـﺎﺋﺐ دﻫﻮر آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ اﺛﯿﺮ ﺟﺰري در »ﻧﻬـﺎﯾﻪ« ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﻏﻔﻮل و ذﻫﻮل را ﮐﺎرﺑﻨـﺪ ﺷـﺪه‪ ،‬ﮐﻪ اوﻻ ﺷﺎﻧﺰده ﻣﻌﺎﻧﯽ‬‫ﺑﺮاي ﻟﻔﻆ »ﻣﻮﻟﯽ« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﻌﺪ از آن ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ﺑﺮ اﮐﺜﺮ اﺳﻤﺎء ﻣﺬﮐﻮره ﻣﺤﻤﻮل ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺑﺪﯾﻬﯽ اﺳﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪413 :‬‬‫ﮐﻪ اﮐﺜﺮ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻣـﺬﮐﻮره ﻫﺮﮔﺰ ﻻﺋﻖ آن ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺬﮐﻮر ﺑﺮ آن ﺣﻤﻞ ﮐﺮده ﺷﻮد و ادﻋﺎي آن ﻣﺤﺾ ﺟﺰاف و اﻋﺘﺴﺎف اﺳﺖ‪،‬‬‫و ﻣﻨﺸﺄ آن ﺟﺰ ﻋﺪم ﺗﺪﺑﺮ و ﺗﺮك ﺗﺄﻣﻞ اﻣﺮي دﯾﮕﺮ ﻣﺘﺼﻮر ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻋﺠﺐ ﺗﺮ آﻧﮑﻪ ﻋﺒﺎرت ﻧﻬﺎﯾﻪ را ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﻫﻢ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪،‬‬‫و ﺑﺮ ﺧﻠﻞ ﺑﯿﻦ آن ﻣﺘﻨﺒﻪ ﻧﺸﺪه‪ ،‬در »اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺑﻌﺾ ﻋﻠﻤـﺎء در اﯾـﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﯾﻌﻨﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ از ﻟﻔـﻆ »ﻣـﻮﻟﯽ« ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﺼـﺤﺖ اراده ﺣﺐ )ﺑﺎﻟﮑﺴـﺮ( ﮐﻪ ﻣﺮادف ﻣﺤﺒـﻮب اﺳـﺖ‬‫ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﺻﻮاﻋﻖ« ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ :‬و ﻧﺤﻦ و ﻫﻢ ﻣﺘﻔﻘﻮن ﻋﻠﯽ ﺻـﺤﮥ إرادة اﻟﺤﺐ )ﺑﺎﻟﮑﺴـﺮ( و ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺳـﯿﺪﻧﺎ و‬‫ﺣ ﺒ ﯿ ﺒ ﻨ ﺎ‪ -‬ا ﻧ ﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺻﺎﺣﺐ »ﺻﻮاﻋﻖ« ﻗﺒﻞ از اﯾﻦ ﺑﭽﻨﺪ ﺳﻄﺮ ﻣﺼﺮح اﺳﺖ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺤﺒﻮب ﻧﯿﺰ از ﻣﻌﺎﻧﯽ ﺣﻘﯿﻘﯽ »ﻣﻮﻟﯽ« اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪ :‬ﻻﻧﻪ أي ﻟﻔﻆ‬‫اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻣﺸﺘﺮك ﺑﯿﻦ ﻣﻌﺎن ﮐﺎﻟﻤﻌﺘﻖ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺘﻖ‪ ،‬و اﻟﻤﺘﺼﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﺮ‪ ،‬و اﻟﻨﺎﺻﺮ‪ ،‬و اﻟﻤﺤﺒﻮب‪ ،‬و ﻫﻮ ﺣﻘﯿﻘﮥ ﻓﯽ ﮐﻞ ﻣﻨﻬﺎ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺻﺎﺣﺐ »ﺻﻮاﻗﻊ« ﻣﺤﺒﻮب را ﻣﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﺣﻘﯿﻘﯽ »ﻣﻮﻟﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫و ﻻﻧﻪ ﻣﺸﺘﺮك ﺑﯿﻦ ﻣﻌﺎن ﮐﺎﻟﻤﺎﻟﮏ‪ ،‬و اﻟﻌﺒـﺪ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻤﻌﺘﻖ‪ ،‬و اﻟﺼﺎﺣﺐ‪ ،‬و اﻟﻘﺮﯾﺐ ﮐﺎﺑﻦ اﻟﻌﻢ و ﻧﺤﻮه‪ ،‬و اﻟﺠﺎر‪ ،‬و اﻟﺤﻠﯿﻒ‪ ،‬و اﻟﺼﺪﯾﻖ‪ ،‬و‬‫اﻟﻨﺎﺻﺮ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﻌﻢ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و اﻟﺮب و اﻟﻨﺰﯾﻞ‪ ،‬و اﻟﻤﺤﺐ و اﻟﻤﺤﺒﻮب‪ ،‬و اﻟﺘﺎﺑﻊ‪ ،‬و اﻟﻈﻬﯿﺮ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﺑﻌﺾ ذﮐﺮ ﻣﻌﺎﻧﯽ »ﻣﻮﻟﯽ« ذﮐﺮ ﮐﺮده ﮔﻔﺘﻪاﻧـﺪ ﮐﻪ ﺣﻤﻞ »ﻣﻮﻟﯽ« در اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ اﮐﺜﺮ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻣﺬﮐﻮره ﺟﺎﺋﺰ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ اﺑﻦ اﺛﯿﺮ در‬‫»ﻧﻬﺎﯾﻪ«‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﻃﺎﻫﺮ ﻓﺘﻨﯽ ]‪ [1‬در »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺎر« ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ :‬ﻗﺪ ]‪ [1‬اﻟﻔﺘﻨﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ اﻟﺼﺪﯾﻘﯽ اﻟﻬﻨﺪي ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﻘﺘﻮل ﺳـﻨﮥ‬‫)‪ (986‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪414 :‬‬‫ﺗﮑﺮر ذﮐﺮ اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻫﻮ اﺳﻢ ﯾﻘﻊ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬ﻓﻬﻮ اﻟﺮب و اﻟﻤﺎﻟﮏ و اﻟﺴـﯿﺪ و اﻟﻤﻨﻌﻢ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺘﻖ‪ ،‬و اﻟﻨﺎﺻﺮ‪ ،‬و اﻟﻤﺤﺐ‬‫و اﻟﺘﺎﺑﻊ و اﻟﺠﺎر‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻌﻢ‪ ،‬و اﻟﺤﻠﯿﻒ‪ ،‬و اﻟﻌﻘﯿﺪ‪ ،‬و اﻟﺼﻬﺮ‪ ،‬و اﻟﻌﺒﺪ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺘﻖ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﻌﻢ ﻋﻠﯿﻪ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﺑﻌﺪ آن ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫و ﻣﻨ ﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 196‬از ‪220‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ﯾﺤﻤﻞ ﻋﻠﯽ اﮐﺜﺮ اﻻﺳﻤﺎء اﻟﻤﺬﮐﻮرة‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﺻـﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔـﻪ« ﻧﯿﺰ »ﻣـﻮﻟﯽ« را در اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﻠﻔـﻆ »دوﺳﺖ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻤـﺎ ﺳـﯿﺄﺗﯽ‪ ،‬و دوﺳﺖ در ﻓﺎرﺳـﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺐ ﺑﻤﻌﻨﯽ‬‫ﻣﺤﺒﻮب اﺳﺖ ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »اﻟﺼﺮاح« اﻧﺘﻬﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ »اﻻﯾﻀﺎح«[‪.‬‬‫ﻓﻘﯿﺮ ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ‪ :‬ﺑـﺎ وﺻﻒ اﻣﻌـﺎن ﻧﻈﺮ وﺟﻬﯽ ﺑﺮاي ﺣﻤـﻞ »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﺮ »ﺣﺐ« ﺑﺎﻟﮑﺴـﺮ ﮐﻪ ﻣﺮادف ﻣﺤﺒﻮب اﺳﺖ ﻧﻪ ﺑﺮ ﻣﺤﺒﻮب‪ ،‬ﺑﺨـﺎﻃﺮ ﻓـﺎﺗﺮ‬‫ﻧﻤﯽرﺳﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻧﺰد ﺻﺎﺣﺐ »ﺻﻮاﻋﻖ« ﻣﺤﺒﻮب از ﻣﻌﺎﻧﯽ ﺣﻘﯿﻘﯿﻪ )ﻣﻮﻟﯽ( اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﯿﺮاﻧﻢ ﮐﻪ ﭼﺮا ﻋﺪول از آن ﻧﻤﻮده‪ ،‬آن را ﺑﺮ‬‫ﺣﺐ ﺑﺎﻟﮑﺴﺮ اﻧﺪاﺧﺘﻪ؟! ﻣﻌﻬﺬا ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ ﺣﺐ ﺑﺎﻟﮑﺴﺮ ﻫﻢ دﻟﯿﻠﯽ ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﯾﺎ ﻣﺠﺮد ادﻋﺎ ﮐﻔﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ؟‬‫ﺳﺒﺤﺎن اﻟﱠﻠﻪ! اﺋﻤﻪ ﻗﻮم ﺑﺮ ﻣﺠﯽء »ﻣﻮﻟﯽ« ﺑﻤﻌﻨﯽ »أوﻟﯽ« اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺧﺮاﻓﺎت اﻧﮕﯿﺨﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و ﺧﻮد ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺄوﯾﻼت و ﺗﻮﺟﯿﻬﺎت ﺑﯽ ﺳـﺮ و ﭘﺎ ذﮐﺮ‬‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﺻﻼ ﺳﻨﺪ آن ﺑﯿﺎن ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬‫و از ﻋﺠـﺎﺋﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺻـﺎﺣﺐ »ﺻﻮاﻋﻖ« ﺑﺮ ﻣﺤﺾ ادﻋﺎي ﺻـﺤﺖ اراده ﺣﺐ از »ﻣﻮﻟﯽ« اﮐﺘﻔﺎ ﻧﮑﺮده‪ ،‬دﻋﻮي اﺟﻤﺎع ﺷـﯿﻌﻪ و ﺳـﻨﯽ ﺑﺮ‬‫ﺻﺤﺖ اﯾﻦ اراده ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻋﺠﺐ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﮐﻼم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪415 :‬‬‫ﻣﺨﺘـﻞ اﻟﻨﻈـﺎم ﺑﻤﻘـﺎﺑﻠﻪ اﻫـﻞ ﺣّﻖ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده! و آﻧﭽﻪ ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ اﻓﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﺻﻮاﻋﻖ« ﻣﺤﺒﻮب را از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﺣﻘﯿﻘﯿﻪ‬‫»ﻣﻮﻟﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬ﭘﺲ آن ﻫﻢ ﻣﺤﻞ اﺳﺘﻌﺠﺎب اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﺑﺎ وﺻﻒ اﯾﻦ ادﻋﺎ ﺣﺪﯾﺚ را ﺑﺮ ﻣﺤﺐ ﺣﻤﻞ ﮐﺮده ﮐﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ آﻧﻔﺎ‪.‬‬‫اﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﺑﻌﺾ دﮔﺮ اﻟﺦ ﭘﺲ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ اﻓﺎده اﺑﻦ اﺛﯿﺮ از ﻏﺮاﺋﺐ اﻓﺎدات اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﻘﻞ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ از آن ﻫﻢ أﻏﺮب‪.‬‬‫ﻇﺎﻫﺮا اﺑﻦ اﺛﯿﺮ‪ ،‬و رﺷـﯿﺪ ﻧﺤﺮﯾﺮ ﻣﻌﻨﺎي ﻟﻔﻆ »اﮐﺜﺮ« و ﻟﺤﺎظ اﺿﺎﻓﺖ آن ﺑﺄﺳـﻤﺎء ﻣﺬﮐﻮره‪ ،‬و ﺗﻌﺪاد اﺳﻤﺎي ﻣﺬﮐﻮره در ذﻫﻦ ﻋﺎﻟﯽ ﻧﺪاﺷﺘﻪ‪،‬‬‫ﺑﻼ ﺗﺪﺑﺮ‪ ،‬دﻓﻌﺎ‪ ،‬ﻻﻓﺎدات أﻫﻞ اﻟﺤﻖ و ﺗﻮﻫﯿﻨﺎ ﻟﻬﺎ‪ ،‬ﮐﻪ اﻓﺎده دﻻﻟﺖ »ﻣﻮﻟﯽ« در اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ ﻣﻌﻨﺎي اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﺼـﺮف ﯾﺎ ﻣﺘﺼﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﺮ و‬‫ﻣﺜﻞ آن ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﯿﻦ اﻓﺎده ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﻤﻞ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ اﮐﺜﺮ اﺳﻤﺎء ﻣﺬﮐﻮره ﺟﺎﺋﺰ اﺳﺖ‪.‬‬‫و آﻧﭽﻪ ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬اﻓـﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« ﻧﯿﺰ »ﻣﻮﻟﯽ« را در اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﻠﻔﻆ »دوﺳﺖ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮده‪ ،‬ﭘﺲ ﻣـﺪﻓﻮﻋﺴﺖ ﺑﺎ‬‫آﻧﮑﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺴﺒﺐ ﻏﺎﯾﺖ ذﮐﺎ ﺑﺮ ﺑﯿﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻌﻨﯽ اﮐﺘﻔﺎ ﮐﺮده‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪:‬‬‫]ﭘﺲ ﻫﺮ ﮐﻪ ﻣﺮا دوﺳﺖ دارد‪ ،‬ﻋﻠﯽ را دوﺳﺖ دارد[ ]‪ [1‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻟﻔﻈﯽ ﻓﻘﺮه‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ﻧﯿﺴﺖ ﺗﺎ ادﻋﺎ ﮐﺮده ﺷﻮد ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در آن »ﻣﻮﻟﯽ« را ﺑـﺪوﺳﺖ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و از آن ﻫﺮﮔﺰ‬‫ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﯽﺷﻮد ﮐﻪ در آن »ﻣﻮﻟﯽ« را ﺑﺮ ﻣﺤﺒﻮب ﺣﻤﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﯾﺎ ﺑﺮ ﻣﺤﺐ ﺣﻤﻞ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و اﺳـﺘﻔﺎده أﻣﺮ ﺑﻤﺤﺒﺖ ﺑﺴﺒﺐ ﺣﺬف و ﺗﻘﺪﯾﺮي‬‫ﮐﻪ ﻣﺤﺐ ﻃﺒﺮي ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﮥ‪331 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪416 :‬‬‫ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻓﺮﻣﻮده ﻣﺜﺎل‬‫»اﺳﻤﺎء ﻧﺎﻗﻠﯿﻦ رواﯾﺖ ﺗﻌﻤﯿﻢ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ را روز ﻏﺪﯾﺮ«‬‫‪ -1‬ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ داود ﺑﻦ اﻟﺠﺎرود أﺑﻮ داود اﻟﻄﯿﺎﻟﺴﯽ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.204/(203‬‬‫‪ -2‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ اﻟﻌﺒﺴﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (235‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 197‬از ‪220‬‬‫‪ -3‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﯿﻊ اﻟﺒﻐﻮي ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (244‬ه‪.‬‬‫‪ -4‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (458‬ه‪.‬‬‫‪ -5‬ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻄﺒﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (694‬ه‪.‬‬‫‪ -6‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﻤﻮﯾﻨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (722‬ه‪.‬‬‫‪ -7‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺰرﻧﺪي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (747‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪439 :‬‬‫‪ -8‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (855‬ه‪.‬‬‫‪ -9‬ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ 911/(910‬ه‪.‬‬‫‪ -10‬ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ 1000/(926‬ه‪.‬‬‫‪ -11‬ﻋﻼء اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺸـﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (975‬ه ‪ -12‬ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﺨﺎﻧﯽ اﻟﻘﺎدري ‪ -13‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﻗﺸﺎﺷﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1071‬ه‪.‬‬‫در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫»ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﻗﺎل‪» :‬ﻋﻤﻤﻨﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺑﻌﻤﺎﻣﮥ ﻓﺴﺪﻟﻬﺎ ﺧﻠﻔﯽ« و ﻓﯽ ﻟﻔﻆ‪» :‬ﻓﺴﺪل ﻃﺮﻓﯿﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﮑﺒﯽ«‪،‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ان ﻟا ﱠﻠﻪ أﻣﺪﻧﯽ ﯾﻮم ﺑﺪر و ﺣﻨﯿﻦ ﺑﻤﻼﺋﮑﮥ ﯾﻌﺘﻤﻮن ﻫﺬه اﻟﻌﻤﮥ«‪.‬‬‫و ﻗﺎل‪» :‬ان اﻟﻌﻤﺎﻣﮥ ﺣﺎﺟﺰة ﺑﯿﻦ اﻟﮑﻔﺮ و اﻻﯾﻤﺎن« و ﻓﯽ ﻟﻔﻆ‪» :‬ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ و اﻟﻤﺸﺮﮐﯿﻦ«‪.‬‬‫و رأي رﺟﻼ ﯾﺮﻣﯽ ﺑﻘﻮس ﻓﺎرﺳـﯿﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ارم ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻧﻈﺮ اﻟﯽ ﻗﻮس ﻋﺮﺑﯿـﮥ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﻬﺬه و أﻣﺜﺎﻟﻬﺎ و رﻣﺎح اﻟﻘﻨﺎ‪ ،‬ﻓﺎن ﺑﻬﺬه ﯾﻤﮑﻦ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻟﮑﻢ ﻓﯽ اﻟﺒﻼد و ﯾﺆﯾﺪ ﻟﮑﻢ‪.‬‬‫ش ط و ا ﺑ ﻦ ﻣﻨﯿ ﻊ ق ] ‪. [ 1‬‬‫و ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻄﺒﺮي در »رﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة« در ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ذﮐﺮ ﺗﻌﻤﯿﻤﻪ اﯾﺎه ﺑﯿﺪه ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻻﻋﻠﯽ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻋﺪي اﻟﺒﻬﺮاﻧﯽ‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ ،8/60‬و اﻟﻤﺮاد ﻣﻦ )ش( ﻫﻮ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ و ﻣﻦ )ط( أﺑﻮ داود اﻟﻄﯿﺎﻟﺴﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ )ق( اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﺪ اﻻﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺪي اﻟﺒﻬﺮاﻧﯽ ﻗﺎﺿﯽ ﺣﻤﺺ‪ ،‬ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪440 :‬‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ دﻋﺎ ﻋﻠﯿﺎ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﻌﻤﻤﻪ و ارﺧﯽ ﻋﺬﺑﻪ ﻣﻦ ﺧﻠﻔﻪ ]‪.[1‬‬‫و ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ در »ﺗﻮﺿﯿﺢ اﻟﺪﻻﺋﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﺮﺟﯿﺢ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺪه رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻋﻤﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﮐﺮم‬‫اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﻋﻤﺎﻣﺘﻪ اﻟﺴـﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬و أرﺧﺎﻫﺎ ﻣﻦ ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ و ﻣﻦ ﺧﻠﻔﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺑﺎرك و ﺳﻠﻢ‪» :‬اﻗﺒﻞ ﻓﺎﻗﺒﻞ«‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺑﺎرك و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ادﺑﺮ ﻓﺎدﺑﺮ«‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺑﺎرك و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻫﮑﺬا ﺟﺎﺋﺘﻨﯽ اﻟﻤﻼﺋﮑﮥ«‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و آﻟﻪ و ﺑﺎرك و ﺳﻠﻢ‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ«[‪.‬‬‫و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﻤﻮﯾﻨﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ و اﻟﺒﺘﻮل و اﻟﺴﺒﻄﯿﻦ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﻘﺎﺿﯽ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ أﺳﻌﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ اﻟﻄﺎوس اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ إﺟﺎزة‪ ،‬ﺑﺮواﯾﺘﻪ ﻋﻦ اﻟﺸﯿﺦ اﻣﺎم اﻟﺪﯾﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ]‪ [2‬اﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ إﺟﺎزة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ أﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر ﺷـﻬﺮدار ﺑﻦ ﺷـﯿﺮوﯾﻪ ﺑﻦ ﺷـﻬﺮدار اﻟﺤﺎﻓﻆ إﺟﺎزة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ أﺑﻮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 198‬از ‪220‬‬‫زﮐﺮﯾﺎ ]‪ [3‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ﻻﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ج ‪ [1] .6/25‬رﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة‪ :‬ج ‪ [2] .2/289‬ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﺮاﻓﻌﯽ ﻟا ﻘﺰوﯾﻨﯽ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (623‬ه‪ [3] -‬اﺑﻮ زﮐﺮﯾـﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻣﻨـﺪه اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (511‬ه‪ -‬و ﻗـﺪ ﺗﻘـﺪم ذﮐﺮه‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ‬‫اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪441 :‬‬‫اﻻﻣـﺎم أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻨـﺪة اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺑﻘﺮاءﺗﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﺻـﻔﻬﺎن ﻓﯽ داره‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﻮ ﻋﻤﺮ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﻼل‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ أﺑﻮ أﺣﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺟﻤﯿﻞ‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﺟﺪي اﺳﺤﺎق‪ [1] ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﯿﻊ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ]‪ [2‬ﻫﺎﺷﻢ‪ ،‬ﻋﻦ أﺷﻌﺚ ﺑﻦ ]‪ [3‬ﺳﻌﯿﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [4‬ﺑﻦ ﺑﺴﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ راﺷﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗـﺎل رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪» :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟـﻞ أﯾـﺪﻧﯽ ﯾـﻮم ﺑـﺪر و ﺣﻨﯿﻦ ﺑﻤﻼﺋﮑـﮥ ﻣﻌﺘﻤﯿﻦ ﻫـﺬه اﻟﻌﻤـﮥ‪ ،‬و اﻟﻌﻤـﮥ اﻟﺤـﺎﺟﺰ ﺑﯿﻦ‬‫اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ و اﻟﻤﺸﺮﮐﯿﻦ«‪ .‬ﻗﺎﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻟﻌﻠﯽ‪» :‬ﻟﻤﺎ ﻋﻤﻤﻪ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺑﻌﻤﺎﻣﮥ ﺳﺪل ﻃﺮﻓﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﮑﺒﯿﻪ ]‪.[5‬‬‫و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫أﻧﺒﺄﻧﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻨﻌﻢ اﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﻧﻘﯿﺐ اﻟﻬﺎﺷﻤﯿﯿﻦ ]‪ [1‬اﺳﺤﺎق ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻤﯿﻞ أﺑﻮ ﯾﻌﻘﻮب اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (310‬ﻋﺮ )‪ (117‬ﺳﻨﮥ‪ [2] .‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻫﺎﺷﻢ‪ :‬ﺑﻦ اﻟﺒﺮﯾﺪ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺨﺰاز اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (181‬ه‪ [3] .‬اﺷﻌﺚ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ‪:‬‬‫اﺑﻮ اﻟﺮﺑﯿﻊ اﻟﺴـﻤﺎن اﻟﺒﺼـﺮي ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ﻟﻠﺮازي ج ‪ [4] .2/272‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﯾﺴـﺮ‪ :‬اﻟﺤﺒﺮاﻧﯽ اﻟﺤﻤﺼﯽ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻟﺬﻫﺒﯽ‬‫ﻓﯽ اﻟﻤﯿﺰان ج ‪ 2/396‬و روي اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻋﻨﻪ‪ [5] .‬ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ ج ‪ .1/75‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣـﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪:‬‬‫‪442‬‬‫ﺑﻮاﺳﻂ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﻤﯿﻊ ]‪ [1‬إﺟﺎزة‪ ،‬اﻧﺒﺄﻧﺎ ﺷﺎذان ]‪ [2‬ﺑﻦ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﺑﻘﺮاءﺗﯽ ﻋﻠﯿﻪ أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﻘﻤﯽ‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﺣﺎﮐﻢ اﻟﺪﯾﻦ‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﻧﺼـﺮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻣﻼء‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﺨﻠﯿﻠﯽ ﺑﺒﻠـﺦ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ]‪ [3‬ﻋﻠﯽ ﺑـﻦ أﺣﻤـﺪ اﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺨﺰاﻋﯽ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻧﺒﺄﻧـﺎ اﻟﻬﯿﺜﻢ ﺑﻦ ﮐﻠﯿﺐ ]‪ [4‬اﻟﺸﺎﺷـﯽ‪ :‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺒﺄﻧﺎ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺮﺣﻤﻦ ]‪ [5‬اﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﺤﺎرﺛﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺒﺄﻧﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺄﺑﯽ ﻃﺎﻫﺮ ]‪ ،[6‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟـﺪي‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻤﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻋﻤﺎﻣﺘﻪ اﻟﺴـﺤﺎب‪،‬‬‫ﻓﺎدﺧﻠﻬﺎ ﻣﻦ ﺑﯿﻦ ﯾـﺪﯾﻪ و ﻣﻦ ﺧﻠﻔﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬اﻗﺒﻞ ﻓﺎﻗﺒﻞ«‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬أدﺑﺮ ﻓﺎدﺑﺮ«‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻫﮑـﺬا ﺟﺎﺋﺘﻨﯽ اﻟﻤﻼﺋﮑﮥ« ]‪ [1] .[7‬أﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺴﻤﯿﻊ اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﻤﯿﻊ اﻟﻮاﺳﻄﯽ اﻟﻤﻘﺮئ اﻟﻤﻌﺪل اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (621‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺎذان ﺑﻦ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ‪ :‬ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻘﻤﯽ ﻧﺰﯾﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﮐﺎن ﺣﯿﺎ ﺳﻨﮥ )‪ (558‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺨﺰاﻋﯽ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﻠﺨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (411‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻬﯿﺜﻢ ﺑﻦ ﮐﻠﯿﺐ اﻟﺸﺎﺷﯽ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (335‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺤﺎرﺛﯽ‪ :‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺴﺎﻣﺮاء ﺳﻨﮥ )‪ (171‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ اﻟﻌﻠﻮي‪ :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫]‪ [7‬ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ ج ‪.1/76‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪443 :‬‬‫أﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻤﺴـﻨﺪ ﺷﺮف اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ ]‪ ،[1‬ﺑﺎﺳـﻨﺎده ﻋﻦ اﻟﺸﯿﺦ اﻟﺤﺮﺳﺘﺎﻧﯽ ]‪ ،[2‬إﺟﺎزة ﻋﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺠﺒﺎر ]‪ [3‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ إﺟـﺎزة‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ]‪ [4‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟﻤﻔﺴـﺮ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر ]‪ ،[5‬اﻟﺒﻐـﺪادي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﻮ‬‫اﻟﺤﺴﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ زﯾﺎد اﻟﺪﻗﺎق‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺒﻮﺷﻨﺠﯽ ]‪ ،[6‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻔﺺ اﻟﻘﺮﺷﯽ‪ ،‬و ﯾﻌﺮف‬‫ﺑﺎﺑﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ اﺑﻮ اﻟﺮﺑﯿﻊ اﻟﺴـﻤﺎن‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺑﺴـﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ راﺷﺪ اﻟﺤﺮاﻧﯽ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻗﺎل‪ :‬ﻋﻤﻤﻨﯽ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺑﻌﻤﺎﻣـﮥ ﻓﺴـﺪل ﻃﺮﻓﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﮑﺒﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ أﻣﺪﻧﯽ ]‪ [7‬ﯾﻮم ﺑـﺪر ﺑﻤﻼﺋﮑﮥ ﻣﻌﺘﻤﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 199‬از ‪220‬‬‫ﺑﻬﺬه اﻟﻌﻤﺎﻣﮥ[ ]‪ [1] .[8‬اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﺷﺮف اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (699‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﺮﺳﺘﺎﻧﯽ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺼﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (662‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺨﻮاري اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (536‬ه‪ -‬و اﻟﻈﺎﻫﺮ أﻧﻪ ﺳﻘﻂ ﺑﯿﻦ اﻟﺤﺮﺳﺘﺎﻧﯽ و‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر راو واﺣﺪ‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻫﻮ اﻟﻮاﺣﺪي اﻟﻤﻔﺴﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (468‬ﺗﻘﺪم ذﮐﺮه‪.‬‬‫]‪ [5‬أﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﺒﻐﺪادي ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (429‬ه‪.‬‬‫]‪ [6‬اﻟﺒﻮﺷﻨﺠﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(291‬‬‫]‪ [7‬ﻓﯽ اﻟﻤﺼﺪر اﻟﻤﻄﺒﻮع‪ :‬أﯾﺪﻧﯽ‪.‬‬‫]‪ [8‬ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ ج ‪.1/76‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪444 :‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ زرﻧﺪي در »ﻧﻈﻢ درر اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺪه‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻋﻤﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻤﺎﻣﺘﻪ اﻟﺴﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬و ارﺧﯽ ﻣﻦ ﺑﯿﻦ‬‫ﯾـﺪﯾﻪ و ﻣﻦ ﺧﻠﻔﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬اﻗﺒﻞ ﻓﺎﻗﺒﻞ«‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬أدﺑﺮ ﻓﺄدﺑﺮ«‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﮑﺬا ﺟﺎﺋﺘﻨﯽ اﻟﻤﻼﺋﮑﮥ«‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ‬‫وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ«[ ]‪ -[1‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ در »ﻓﺼﻮل ﻣﻬﻤﻪ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻻﺋﻤﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻋﻤﻤﻨﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺑﻌﻤﺎﻣﮥ‪ ،‬ﻓﺴﺪل ﻃﺮﻓﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﮑﺒﯽ‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أﻣﺪﻧﯽ ﯾﻮم ﺑﺪر ﺣﻨﯿﻦ ﺑﻤﻼﺋﮑﮥ ﻣﺘﻌﻤﻤﯿﻦ ﻫﺬه اﻟﻌﻤﺎﻣﮥ[ ]‪.[2‬‬‫و ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﺪث در »أرﺑﻌﯿﻦ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻧﺮﺟﻊ اﻟﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻓﻨﻘﻮل‪ :‬و‬‫رواه ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟـﺪه ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم و ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺰﯾـﺎدة ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻋﻤﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ‬‫ﻋﻤﺎﻣﺘﻪ اﻟﺴـﺤﺎﺑﮥ ارﺧﺎﻫﺎ ﺑﯿﻦ ﯾـﺪﯾﻪ و ﻣﻦ ﺧﻠﻔﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬اﻗﺒﻞ ﻓﺄﻗﺒﻞ«‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬أدﺑﺮ ﻓﺄدﺑﺮ«‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻫﮑـﺬا ﺟﺎﺋﺘﻨﯽ اﻟﻤﻼﺋﮑـﮥ ﯾﻮم ﺑـﺪر«‪ ،‬ﺛﻢ‬‫ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺨﺎﻧﯽ اﻟﻘﺎدري اﻟﻤﺪﻧﯽ در »ﺻﺮاط ﺳﻮي« ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬ﻧﻈﻢ درر اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ‪.112 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤﮥ‪.27 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪445 :‬‬‫]و ﻓﯽ »اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤـﮥ« أﯾﻀـﺎ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل‪» :‬ﻋﻤﻤﻨﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‬‫ﺑﻌﻤﺎﻣﮥ‪ ،‬ﻓﺴﺪل ﻧﻤﺮﻗﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﮑﺒﯽ و ﻗﺎل‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أﻣﺪﻧﯽ ﯾﻮم ﺑﺪر و ﺣﻨﯿﻦ ﺑﻤﻼﺋﮑﮥ ﻣﻌﺘﻤﯿﻦ ﻫﺬه اﻟﻌﻤﺎﻣﮥ«‬‫و ﺷﯿﺦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺸﺎﺷﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﺴﻤﻂ اﻟﻤﺠﯿﺪ ﻓﯽ ﺳﻼﺳﻞ اﻟﺘﻮﺣﯿﺪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﻠﺖ ﻟﻨـﺎ اﺗﺼـﺎل ﺑﻄﺮﯾﻖ ﮐﻤﯿﻞ ﺑﻦ زﯾﺎد ]‪ [1‬ﻣﻦ ﺟﻬـﮥ اﻟﺸـﯿﺦ ﻧﺠﻢ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﮑﺒﺮي ]‪ [2‬ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺷـﯿﺨﻪ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻘﺼﺮي و ﻗﺪ ﻣﺮ ﺑﻌﺾ‬‫أﺳﺎﻧﯿﺪﻫﺎ اﻟﯽ اﻟﻨﺠﻢ اﻟﮑﺒﺮي و ﻟﻨﻮرد ﻏﯿﺮه ﺗﺒﺮﮐﺎ و ﺗﺄﯾﯿﺪا‪.‬‬‫ﻓﻨﻘﻮل‪ :‬ﻟﺒﺴﺖ اﻟﺨﺮﻗﮥ ﻣﻦ ﺷـﯿﺨﻨﺎ أﺑﯽ اﻟﻤﻮاﻫﺐ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻨﺎوي ]‪ [3‬ﻗﺪس ﺳـﺮه و ﻫﻮ ﻣﻦ واﻟﺪه ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺪوس اﻟﺸﻨﺎوي‪ ،‬و‬‫ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺸﻌﺮاﻧﯽ ]‪ ،[4‬و ﻫﻮ ﻣﻦ ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ ]‪ [5‬أﺑﯽ ﯾﺤﯿﯽ زﮐﺮﯾﺎ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺴﺒﮑﯽ‬‫اﻟﻘـﺎﻫﺮي‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻮاﺳـﻄﯽ اﻻﺻﻞ اﻟﻌﻤﺮي‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤـﺪ اﻟﺰاﻫـﺪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ ﺷـﻬﺎب اﻟـﺪﯾﻦ ]‪[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 200‬از ‪220‬‬‫ﮐﻤﯿﻞ ﺑﻦ زﯾﺎد‪ :‬ﺑﻦ ﻧﻬﯿﮏ اﻟﻨﺨﻌﯽ ﻣﻦ اﺻﺤﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻗﺘﻠﻪ اﻟﺤﺠﺎج ﺳﻨﮥ )‪.(82‬‬‫]‪ [2‬ﻧﺠﻢ اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺼﻮﻓﯽ اﻟﻤﻘﺘﻮل ﺳﻨﮥ )‪ (618‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺸﻨﺎوي‪ :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺪوس اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(1028‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺸﻌﺮاﻧﯽ‪ :‬اﺑﻮ اﻟﻤﻮاﻫﺐ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (973‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﯾﺤﯿﯽ زﮐﺮﯾﺎ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﻤﺼﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (926‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪446 :‬‬‫اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺸـﺮﻗﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟﺮودﺑـﺎري‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺸـﯿﺦ رﺿـﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺠﻠﯿﻞ‬‫اﻟﻐﺰﻧـﻮي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﻼﻻـ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﻤﺠـﺪ اﻟﺒﻐـﺪادي‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﻧﺠﻢ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﺠﻨـﺎب أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ‬‫اﻟﺨﯿﻮﻗﯽ اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﺑﺎﻟﮑﺒﺮي‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺸـﯿﺦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻘﺼـﺮي‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺎﻧﮑﯿﻞ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺸﯿﺦ داود ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺨـﺎدم اﻟﻘﺼـﺮي‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﯽ اﻟﻌﺒـﺎس ﺑﻦ ادرﯾﺲ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ رﻣﻀﺎن‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﯾﻌﻘﻮب اﻟﻄﺒﺮي‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﯽ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﻨﻬﺮﺟﻮري‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺸﯿﺦ أﺑﯽ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﺴﻮﺳﯽ‪ ،‬و‬‫ﻫﻮ ﻣﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ زﯾﺪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ ﮐﻤﯿﻞ ﺑﻦ زﯾﺎد‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ ﻋﻠﯽ ﻟﺒﺴﻬﺎ ﻣﻦ ﯾﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫ﻓﻘﺪ روﯾﻨﺎ ﺑﺎﻟﺴﻨﺪ اﻟﺴﺎﺑﻖ اﻟﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬اﻧﻪ ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﮑﺒﯿﺮ«‪ :‬ﻣﻌﺰوا اﻟﯽ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ و اﻟﻄﯿﺎﻟﺴﯽ‪ ،‬و ﺑا ﻦ ﻣﻨﯿﻊ‪،‬‬‫و اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ﻣـﺎ ﻧﺼﻪ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻋﻤﻤﻨﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺑﻌﻤﺎﻣـﮥ ﻓـﺪﻻﻫﺎ ﺧﻠﻔﯽ« و ﻓﯽ‬‫ﻟﻔﻆ‪» :‬ﻓﺪﻟﯽ ﻃﺮﻓﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﮑﺒﯽ« ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ أﻣﺪﻧﯽ ﯾﻮم ﺑﺪر و ﺣﻨﯿﻦ ﺑﻤﻼﺋﮑﮥ ﯾﻌﺘﻤﻮن ﻫﺬه اﻟﻌﻤﮥ و ﻗﺎل‪» :‬ان اﻟﻌﻤﺎﻣﮥ ﺣﺎﺟﺰة ﺑﯿﻦ اﻟﮑﻔﺮ‬‫و اﻻﯾﻤﺎن« و ﻓﯽ ﻟﻔﻆ‪» :‬ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ و اﻟﻤﺸﺮﮐﯿﻦ« اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺷﺎذان ﻓﯽ ﻣﺸﯿﺨﺘﻪ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻤﻤﻪ ﺑﯿﺪه ﻓﺬﻧﺐ اﻟﻌﻤﺎﻣﮥ ﻣﻦ وراﺋﻪ و ﻣﻦ ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ‪،‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل ﻟﻪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ادﺑﺮ ﻓﺎدﺑﺮ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬اﻗﺒﻞ ﻓﺄﻗﺒﻞ« و أﻗﺒﻞ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯽ أﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻫﮑﺬا‬‫ﯾﮑﻮن ﺗﯿﺠﺎن اﻟﻤﻼﺋﮑﮥ«[ ]‪ .[1‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﻗﺸﺎﺷﯽ ﺻﺎﺣﺐ »ﺳﻤﻂ ﻣﺠﯿﺪ« ﮐﻪ ]‪ [1‬اﻟﺴﻤﻂ اﻟﻤﺠﯿﺪ ﻓﯽ ﺳﻼﺳﻞ اﻟﺘﻮﺣﯿﺪ‪99 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪447 :‬‬‫اﺳـﺘﺪﻻل و اﺣﺘﺠـﺎج ﺑﺤـﺪﯾﺚ ﺗﻌﻤﯿﻢ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم روز ﻏـﺪﯾﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬از اﮐﺎﺑﺮ و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﺸﺎﯾـﺦ اﺟﺎزه واﻟـﺪ ﻣﺨﺎﻃﺐ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ در رﺳﺎﻟﻪ »اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]آﺧﺮا ﺣﻀـﺮت واﻟـﺪ ﻣﺎﺟـﺪ در ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﻣﻨﻮره و در ﻣﮑﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ از اﺟﻠﻪ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺣﺮﻣﯿﻦ اﯾﻦ ﻋﻠﻢ ﺑﺎﺳﺘﯿﻌﺎب و اﺳـﺘﻘﺼﺎ ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﯿﺸﺘﺮ‬‫اﺳـﺘﻔﺎده اﯾﺸﺎن از ﺟﻨﺎب ﺣﻀـﺮت ﺷـﯿﺦ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﻣﺪﻧﯽ ﻗﺪس ﺳـﺮه ﺑﻮد ﮐﻪ ﯾﮕﺎﻧﻪ ﻋﺼﺮ ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬در اﯾﻦ ﺑﺎب )رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ‬‫أﺳـﻼﻓﻪ و ﻣﺸﺎﯾﺨﻪ(‪ ،‬و از ﺣﺴﻦ اﺗﻔﺎﻗﺎت آﻧﮑﻪ ﺷـﯿﺦ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﻗﺪس ﺳـﺮه ﺳـﻨﺪ ﻣﺴـﻠﺴﻞ دارﻧﺪ ﺑﺼﻮﻓﯿﺎن و ﻋﺮﻓﺎ ﺗﺎ ﺷﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ زﮐﺮﯾﺎ‬‫اﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﻫﻮ اﻧﻪ أﺧﺬ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ اﻟﺸـﯿﺦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﮑﺮدي‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ أﺣﻤﺪ اﻟﻘﺸﺎﺷـﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ أﺣﻤﺪ اﻟﺸـﻨﺎوي‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻦ‬‫واﻟـﺪه اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺪوس اﻟﺸـﻨﺎوي‪ ،‬و أﯾﻀﺎ ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺒﮑﺮي‪ ،‬و أﯾﻀﺎ ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺮﻣﻠﯽ‪ ،‬و‬‫أﯾﻀﺎ ﻋﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﻓﻬﺪ‪ ،‬و ﻫﺆﻻء ﮐﻠﻬﻢ ﻣﻦ أﺟﻠﮥ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺛﺮ ﻓﯽ أﻋﯿﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدي ﻋﺸـﺮ« ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠﯿﻪ و ﻣﺪاﺋﺢ ﺳـﻨﯿﻪ و ﻣﻔﺎﺧﺮ و ﻓﯿﻪ و ﻣﺂﺛﺮ‬‫ﺑﻬﯿﻪ ﻗﺸﺎﺷﯽ ﺑﯿﺎن ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺴﯿﺪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ اﻟﻤﺪﻋﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺴﯿﺪ ﻋﻼء اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺴﯿﺪ اﻟﺤﺴﯿﺐ اﻟﻨﺴﯿﺐ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ‬‫ﯾﺲ اﻟﺒـﺪري ﻧﺴـﺒﮥ اﻟﯽ اﻟﺴـﯿﺪ ﺑـﺪر اﻟﻮﻟﯽ اﻟﻤﺸـﻬﻮر اﻟﻤﺪﻓﻮن ﺑﺰاوﯾﺘﻪ ﺑﻮادي اﻟﻨﻮر ﻇﺎﻫﺮ اﻟﻘﺪس اﻟﺸـﺮﯾﻒ و ﻟﻪ ذرﯾﮥ ﻻ ﯾﺤﺼﻮن ﮐﺜﺮة‪ .‬ﻗﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 201‬از ‪220‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »اﻻﻧﺲ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﺑﺘﺎرﯾﺦ اﻟﻘﺪوس و اﻟﺨﻠﯿﻞ«‪ :‬و ﻣﻨﺎﻗﺒﻬﻢ ﻻ ﺗﺤﺼﯽ‪ .‬و ذﮐﺮ ﻣﻨﻬﻢ ﺟﻤﺎﻋﮥ و ﺳﺎق ﻧﺴﺐ اﻟﺴﯿﺪ ﺑﺪر‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪448 :‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺑـﺪر ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺑﺪر ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﻌﺮﯾﺾ اﻻﮐﺒﺮ ﺑﻦ زﯾﺪ‬‫ﺑﻦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫اﻻ ان اﻟﺸـﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﮐﺎن ﯾﺨﻔﯽ ﻧﺴﺒﻪ اﮐﺘﻔﺎء ﺑﻨﺴﺐ اﻟﺘﻘﻮي اﻟﻤﻔﻀﯽ اﻟﺘﻨﺼﻞ ﻣﻦ أﺳﺒﺎب اﻟﻔﺨﺮ و اﻟﺠﺎه ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻓﺘﺒﻌﺘﻪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ذرﯾﺘﻪ‪،‬‬‫و ﮐﺎﻧﺖ واﻟﺪة اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺪﻧﯽ ﻣﻦ ذرﯾﮥ ﺳﯿﺪﻧﺎ ﺗﻤﯿﻢ اﻟﺪاري رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻢ ﮐﺜﯿﺮون ﺑﺒﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس‪ ،‬و واﻟﺪة ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺮﺟﻤﮥ‬‫ﻣﻦ ﺑﯿﺖ اﻻﻧﺼـﺎري‪ ،‬و ﻟﻬـﺬا ﮐـﺎن ﯾﮑﺘﺐ ﺑﺨﻄﻪ اﺣﻤـﺪ اﻟﻤـﺪﻧﯽ اﻻﻧﺼـﺎري‪ ،‬و ﺗـﺎرة ﺳـﺒﻂ اﻻﻧﺼﺎر و رﺑﺎه واﻟـﺪه و اﻗﺮأه ﺑﻌﺾ اﻟﻤﻘـﺪﻣﺎت‬‫اﻟﻔﻘﻬﯿﮥ ﻋﻠﯽ ﻣﺬﻫﺐ اﻻﻣﺎم ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻻن واﻟﺪه ﺗﻤﺬﻫﺐ ﺑﻤﺬﻫﺐ ﺷـﯿﺨﻪ اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ اﻟﺘﻠﻤﺴﺎﻧﯽ ﮐﺎن ﻣﻦ ﮐﺒﺮاء اﻟﻌﻠﻤﺎء و اﻻوﻟﯿﺎء‬‫ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬و رﺣـﻞ ﺑﻪ واﻟـﺪه اﻟﯽ اﻟﯿﻤﻦ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ اﺣـﺪي ﻋﺸـﺮة ﺑﻌـﺪ اﻻـﻟﻒ‪ ،‬ﻓﺄﺧـﺬ ﻋﻦ أﮐـﺜﺮ ﻋﻠﻤـﺎﺋﻪ و اوﻟﯿـﺎﺋﻪ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻـﺎ ﺷـﯿﻮخ واﻟـﺪه‬‫اﻟﻤﻮﺟﻮدﯾﻦ إذ ذاك‪ ،‬ﮐﺎﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺼـﺪﯾﻖ اﻟﻤﺮاوﺣﯽ‪ ،‬و اﻟﺴـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻐﺮب‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ اﺣﻤﺪ اﻟﺴـﻄﯿﺤﮥ اﻟﺰﯾﻠﻌﯽ‪ ،‬و اﻟﺴـﯿﺪ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﻘﺒﻊ‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ ﻋﻠﯽ ﻣﻄﯿﺮ‪.‬‬‫و ﻣﮑﺚ ﻋﻨـﺪ واﻟـﺪه ﻣـﺪة‪ ،‬ﺛﻢ ﺣـﺪث ﻟﻪ وارد ﻣﺰﻋـﺞ‪ ،‬ﻓﺨﺮج ﺳﺎﺋﺤـﺎ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ ﺣﺘﯽ وﺻﻞ اﻟﯽ ﻣﮑـﮥ و ﻣﮑﺚ ﺑﻬﺎ ﻣـﺪة‪ ،‬و ﺻـﺤﺐ ﺟﻤﺎﻋﮥ‬‫ﮐﺎﻟﺴﯿﺪ أﺑﯽ ﻟا ﻐﯿﺚ ﺷﺠﺮ‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻤﺠﺬوب‪.‬‬‫و ﻋﺎد اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ و ﺻـﺤﺐ ﺑﻬﺎ اﻟﺸـﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻨﺎﻓﻊ ﺑﻦ اﻟﺸﯿﺦ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺮاق‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻮﻟﯽ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﻘﻄﺐ‬‫ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻌﺎدﻟﯽ‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﻠﮑﺎﻧﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﺰم اﻟﺸﯿﺦ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻨﺎوي اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟﺨﺎﻣﯽ‪ ،‬و ﺗﻤﺬﻫﺐ‬‫ﺑﻤﺬﻫﺒﻪ و ﺳﻠﮏ ﻃﺮﯾﻘﻪ‪ ،‬و ﻗﺮأ ﮐﺘﺒﺎ ﻓﯽ ﻣﺸﺮﺑﻪ و أﺧﺬ ﻋﻨﻪ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻻ زال ﻣﻼزﻣﺎ ﻟﻪ ﺣﺘﯽ اﺧﺘﺺ ﺑﻪ و زوﺟﻪ اﺑﻨﺘﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪449 :‬‬‫و اﺳـﺘﺨﻠﻔﻪ‪ ،‬ﺛﻢ أﺧﺬ ﻋﻦ رﻓﯿﻖ ﺷـﯿﺨﻪ ﻓﯽ اﻻرادة اﻟﺴـﯿﺪ أﺳـﻌﺪ اﻟﺒﻠﺨﯽ و ﻻزﻣﻪ ﺣﺘﯽ ﻣﺎت‪ ،‬و ورث أﺣﻮاﻟﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﺻـﺤﺐ ﺧﻠﻘﺎ ﯾﻄﻮل ﺗﻌﺪاد‬‫أﺳﻤﺎﺋﻬﻢ و ﮐﺎن ﺟﻤﻠﮥ ﻣﻦ أﺧﺬ ﻋﻨﻬﻢ ﻓﯽ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻧﺤﻮ ﻣﺎﺋﮥ ﺷﯿﺦ‪:‬‬‫ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﮑﯿﻢ ﺧﺎﺗﻤﮥ أﺻﺤﺎب اﻟﻐﻮث ﻣﺆﻟﻒ »اﻟﺠﻮاﻫﺮ اﻟﺨﻤﺲ«‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﻨﻼ ﺷـﯿﺦ اﻟﮑﺮدي‪ ،‬ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺰل ﻋﻠﯽ ﻗﻮة ﺣﺎﻟﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ اﻧﺘﻔﻊ ﺑﻪ اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯽ اﺧﺘﻼف ﻃﺒﻘﺎﺗﻬﻢ‪،‬‬‫و اﻧﺘﺸـﺮ ﺻـﯿﺘﻪ و ﮐﺜﺮت أﺗﺒﺎﻋﻪ ﻓﯽ اﻗﻄﺎر اﻻرض و ﺷـﻬﺪ ﻟﻪ أوﻟﯿﺎء وﻗﺘﻪ ﺑﺄﻧﻪ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﻔﺮد‪ ،‬ﮐﺎﻟﺸـﯿﺦ أﯾﻮب اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﮐﺘﺐ إﻟﯿﻪ ﮐﺘﺒﺎ‬‫ﯾﻘﻮل ﻓﯽ ﺑﻌﻀﻬﺎ‪ :‬اﻧﯽ ﻻﻋﻠﻢ ان ﻟﮑﻞ وﻗﺖ ﺻﻤﺪا و اﻧﮏ و اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻤﺪ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻮﻗﺖ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻮﻟﯽ اﻟﻌـﺎرف ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﻣﻘﺒﻮل اﻟﻤﺤﺠﺐ اﻟﺰﯾﻠﻌﯽ‪ ،‬و اﻟﺴـﯿﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷـﯿﺦ اﻟﻌﯿـﺪروس ﺑﺤﯿﺚ اﻧﻪ أﺧـﺬ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ أﯾﺎم زﯾﺎرﺗﻪ‬‫اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺴﯿﺪ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻮﻟﯽ ﺑﺮﮐﺎت اﻟﺘﻮﻧﺴﯽ‪ ،‬و اﻟﺴﯿﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ اﻟﻬﻨﺪي‪.‬‬‫ﺑﻞ أﺧﺬ ﻋﻨﻪ ﮐﺒﺎر اﻟﺸـﯿﻮخ‪ ،‬ﮐﺎﻟﺴـﯿﺪ اﻟﻌﺎرف ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ اﻻدرﯾﺴـﯽ و اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﯿﺴـﯽ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ اﻟﺠﻌﻔﺮي‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ ﻣﻬﻨﺎ ﺑﻦ‬‫ﻋﻮض ﺑﺎﻣﺰروع‪ ،‬و اﻟﺴﯿﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺎﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬و ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺴﺎدة ﺑﻨﯽ ﻋﻠﻮي‪ ،‬و ﻣﻦ ﻓﻘﻬﺎء اﻟﯿﻤﻦ ﻣﻦ ﺟﻌﻤﺎن و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ ﻧﺘﯿﺠﮥ اﻟﻨﺘﺎﺋﺞ ﺧﻠﯿﻔﺘﻪ اﻟﺮوﺣﺎﻧﯽ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ اﻟﮑﻮراﻧﯽ اﻟﺴﻬﺮاﻧﯽ ﻓﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺗﺨﺮج و ﺑﻌﻠﻮﻣﻪ اﻧﺘﻔﻊ ﻻزﻣﻪ ﻣﺪة ﺣﯿﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﺻﺎر ﺧﻠﯿﻔﺘﻪ‬‫ﻓﯽ اﻟﺘﺮﺑﯿﮥ و اﻻرﺷﺎد ﺑﻌﺪ ﻣﻤﺎﺗﻪ‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﻣﺆﻟﻔـﺎت ﮐﺜﯿﺮة اﻟﻤﻮﺟﻮد ﻣﻨﻬﺎ ﻧﺤﻮ ﺧﻤﺴـﯿﻦ ﻣﺆﻟﻔﺎ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬ﺣﺎﺷـﯿﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻮاﻫﺐ« و »ﺣﺎﺷـﯿﮥ ﻋﻠﯽ اﻻﻧﺴﺎن اﻟﮑﺎﻣﻞ« ﻟﻠﺠﯿﻠﯽ و »ﺣﺎﺷـﯿﮥ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﮑﻤﺎﻻت اﻻﻟﻬﯿﮥ«‪ ،‬ﻟﻪ‪ ،‬و »ﺷﺮح ﺣﮑﻢ ﺑﻦ ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ« ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪ ﺿﺨﻢ‪ ،‬و »ﺷﺮح ﻋﻘﯿﺪة اﺑﻦ ﻋﻔﯿﻒ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪450 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 202‬از ‪220‬‬‫و »ﮐﺘـﺎب اﻟﻨﺼﻮص«‪ ،‬و »اﻟﮑﻨﺰ اﻻﺳـﻨﯽ ﻓﯽ اﻟﺼـﻠﻮة«‪ ،‬و »اﻟﺴـﻠﻢ ﻋﻠﯽ اﻟـﺬات اﻟﻤﮑﻤﻠـﮥ اﻟﺤﺴـﻨﯽ«‪ ،‬و »ﻋﻘﯿـﺪة« ﻣﻨﻈﻮﻣـﮥ ﻓﯽ ﻏﺎﯾـﮥ اﻟﺤﺴﻦ و‬‫اﻻﺧﺘﺼﺎر‪.‬‬‫و ﮐﺎن اﻣﺎم ﻟا ﻘﺎﺋﻠﯿﻦ ﺑﻮﺣﺪة اﻟﻮﺟﻮد‪ ،‬ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻟﻠﻤﺮاﺗﺐ اﻟﺸـﺮﻋﯿﮥ‪ ،‬ﻣﺘﻀـﻠﻌﺎ ﻣﻦ أذواق اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻨﻮاﻓﻞ و اﻟﺼـﯿﺎم‪ ،‬ﮐﺎﻣﻞ اﻟﻌﻘﻞ و ﻟا ﻮﻗﺎر‪ ،‬و‬‫وﺻﻞ اﻟﯽ ﻣﻘﺎم اﻟﺨﺘﻤﮥ ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه‪ .‬ﻓﻘﺪ ﻗﺎل ﻓﯿﻤﺎ وﺟﺪ ﺑﺨﻄﻪ ﻋﻠﯽ ﻫﺎﻣﺶ رﺳﺎﻟﮥ اﻟﻌﺎرف ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺷـﯿﺨﺎن ﺑﺎﻋﻠﻮي اﻟﻤﺴﻤﺎة‬‫ب »ﺷﻖ اﻟﺤﺒﯿﺐ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓـﮥ رﺟﺎل اﻟﻐﯿﺐ« ﻋﻨـﺪ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و اﻟﺨﺘﻢ و ﻫﻮ واﺣـﺪ ﻓﯽ ﮐﻞ زﻣﺎن ﯾﺨﺘﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ اﻟﻮﻻﯾﮥ اﻟﺨﺎﺻﮥ و ﻫﻮ اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﮐﺒﺮ‪،‬‬‫اﻧﺘﻬﯽ ﻣﺎ ﻧﺼﻪ‪ :‬اﻟـﺬي ﯾﺘﺤﻘﻖ وﺟـﺪاﻧﻪ ان اﻟﺨﺘﻤـﮥ اﻟﺨﺎﺻﮥ ﻣﺮﺗﺒﮥ اﻟﻬﯿﮥ ﯾﻨﺰل ﺑﻬﺎ ﮐﻞ أﺣﺪ ﻟﻬﺎ ﺣﺴﺐ وﻗﺘﻪ و زﻣﺎﻧﻪ ﻏﯿﺮ ﻣﻨﻘﻄﻌﮥ أﺑﺪ اﻵﺑﺎد اﻟﯽ‬‫أن ﯾﺒﻘﯽ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻻرض ﻣﻦ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﱠﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻟﻌـﺪم ﺧﻠﻮ اﻟﻤﺮاﺗﺐ اﻻﻟﻬﯿﮥ ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺋﻤﯿﻦ ﺑﻬﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺼـﯿﺮ اﻟﻘﺎﺋﻢ ﺑﻬﺎ ﮐﺎﻟﺼـﻔﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻟﻤﺮﺗﺒﮥ‬‫اﻟﻌـﺪد ﻓﯿﻤـﺎ ﻗﺒﻠﻪ و ﺑﻌـﺪه‪ ،‬و ﺑﺄﻧﻔـﺎﺳﻪ ﺗﺘﻢ اﻟﺼﺎﻟﺤﺎت و ﺗﻘﻀـﯽ اﻟﺤﺎﺟﺎت‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺗﺤﻘﻘﻨﺎ ﺑـﺬﻟﮏ ﺣﻘﺎ و ﻧﺰﻟﻨﺎ ﻣﻨﺎزﻟﻪ ﺻـﺪﻓﺎ و ﻣﻤﻦ رأﯾﺘﻪ ﻣﻦ‬‫ﻣﺸﺎﯾﺨﯽ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺨﺘﻤﮥ اﻟﻤﺬﮐﻮرة ﺳﻨﺪا ﻣﺘﺼﻼ ﻣﻨﻬﻢ إﻟﯿﻨﺎ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ اﻧﻘﻄﺎع ﺑﺎذن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺧﻤﺴﮥ أﻧﻔﺲ ﺳﺎدﺳﻬﻢ ﮐﻠﺒﻬﻢ ﻻ رﺟﻤﺎ ﺑﺎﻟﻐﯿﺐ‬‫و رﺑﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل ﺑﻌﺪﻫﺎ‪ :‬ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﺠﻤﯿﻊ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺪﻧﯽ و ﻣﺜﻠﻪ ﻻ ﯾﺘﮑﻠﻢ ﺑﻤﺜﻞ ﻫﺬا اﻟﮑﻼم اﻻ ﻋﻦ اذن اﻟﻬﯽ و ﻧﻔﺚ روﻋﯽ‪.‬‬‫و ﻟﻪ دﯾﻮان ﺷﻌﺮ‪ ،‬ﻣﻨﻪ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫اﺿﺎءت ﻟﻨﺎ ﺑﺎﻟﺮﻗﻤﺘﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻧﺠﺪ ﻟﻮاﻣﻊ أﻧﻮار ﻓﻬﯿﺠﻦ ﻟﯽ وﺟﺪي ]‪[1‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬ﭘﺲ ﻣﻌﻠﻮم ﺷـﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﻈﻮر آن ﺟﻨـﺎب اﻓﺎده ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﯽ ﺗﮑﻠﻒ از اﯾﻦ ﮐﻼم ﻓﻬﻤﯿـﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺤﺒﺖ ﻋﻠﯽ ﻓﺮض‬‫اﺳﺖ ﻣﺜﻞ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ‪ ،‬و دﺷﻤﻨﯽ او ﺣﺮام اﺳﺖ ﻣﺜﻞ دﺷﻤﻨﯽ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ‪ ،‬و ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﻣﺬﻫﺐ ]‪ [1‬ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺛﺮ ج ‪.1/343‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪451 :‬‬‫اﻫﻞ ﺳﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖ‪ ،‬و ﻣﻄﺎﺑﻖ اﺳﺖ ﻓﻬﻢ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ را[‪.‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬از ﺑﯿـﺎن ﺳـﺎﺑﻖ ﻣﻌﻠﻮم ﺷـﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﻈﻮر آن ﺟﻨـﺎب اﻓـﺎده ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﯽﺗﮑﻠﻒ از اﯾﻦ ﮐﻼـم ﻓﻬﻤﯿـﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اوﻟﻮﯾﺖ‬‫ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﺘﺼـﺮف ﺛـﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺜـﻞ اوﻟﻮﯾﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﺘﺼـﺮف‪ ،‬و اﻃﺎﻋﺖ آن‬‫ﺣﻀـﺮت ﻓﺮض اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺜﻞ اﻃﺎﻋﺖ ﺟﻨﺎب ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﻣﺬﻫﺐ اﻫﻞ دﯾﺎﻧﺖ و اﻣﺎﻧﺖ‪ ،‬و ﻣﻄﺎﺑﻖ اﺳﺖ‬‫ﻓﻬﻢ اﻫﻠﺒﯿﺖ اﻃﻬﺎر و ﺻﺤﺎﺑﻪ ﮐﺒﺎر را‪.‬‬‫در »ﺑﺤﺎر« آورده‪:‬‬‫]ﻋﻦ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق ﻗﺎل‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻟﻌﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪:‬‬‫ﻣﺎ ﻣﻌﻨﯽ ﻗﻮل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«؟‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫اﺧﺒﺮﻫﻢ اﻧﻪ اﻻﻣﺎم ﺑﻌﺪه ]‪.[1‬‬‫و ﻣﺜﻠﻪ رواﯾﺎت ﻋﺪﯾﺪة ﻓﯽ »اﻟﺒﺤﺎر« و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻻﺧﺒﺎر[‪.‬‬‫و اﯾﺮاد رواﯾﺖ »ﺑﺤـﺎر« در اﯾﻦ ﻣﻘـﺎم ﺑﻤﺤﺾ ﻣﺸـﺎﮐﻠﺖ و ﻣﻌـﺎرﺿﺖ ﺻـﻨﯿﻊ ﻣﺨـﺎﻃﺐ ﻗﻤﻘـﺎم اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﭼﻮن او در اﯾﻨﺠﺎ رواﯾﺖ از ﻃﺮﯾﻖ‬‫ﺧﻮﯾﺶ آورده ﻓﻘﯿﺮﻫﻢ ﺑﺠﻮاب او اﯾﻦ رواﯾﺖ از ﻃﺮﯾﻖ ﺧﻮد آوردم‪ ،‬ﺑـﺎ آﻧﮑﻪ ﻓﺮق ﺑﯿﻦ اﺳﺖ در ﺗﻤﺴـﮏ ﻓﻘﯿﺮ و ﺗﻤﺴـﮏ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻧﺤﺮﯾﺮ‪،‬‬‫ﭼﻪ ﻣﺼـﺪق اﯾﻦ رواﯾﺖ اﺳﺖ اﺷـﻌﺎر ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﮐﻪ از آن ﺻـﺮاﺣﮥ واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺰد ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴـ ﻼم ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ دﻟﯿﻞ اﻣﺎﻣﺖ آن ﺟﻨﺎب ﺑﻮده‪ ،‬و ﻋﻼوه ﺑﺮ آن ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻣﯽﮐﻨﺪ آن را اﺷـﻌﺎر ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺗﻘﺮﯾﺮ آن ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻫﻢ ﻣﺼﺪق آن اﺷﻌﺎر ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ اﺳﺖ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ دﻻﺋﻞ و ﻗﺮاﺋﻦ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻫﻢ ﺗﺼﺪﯾﻖ آن‬‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ [1] ،‬ﺑﺤﺎر اﻻﻧﻮار ج ‪ 37/223‬ﻋﻦ اﻣﺎﻟﯽ اﻟﺼﺪوق‪ 75 :‬و ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻻﺧﺒﺎر‪65 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪452 :‬‬‫و ﻣﻌﻬﺬا ﮐﻠﻪ ﻓﻀﻞ ]‪ [1‬ﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﮐﻪ ﻣﻘﺘـﺪاي ﻣﺨﺎﻃﺐ واﻻ ﺷﺄن‪ ،‬أﻋﻨﯽ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﺳـﻠﯿﻂ اﻟﻠﺴﺎن‪ ،‬ﮐﺎﺳﻪﻟﯿﺲ او اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮ ﺗﻤﺴﮏ ﺑﺮواﯾﺎت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 203‬از ‪220‬‬‫اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﺑﺮاي اﻟﺰام و اﻓﺤﺎﻣﺸﺎن ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﻣﯽزﻧـﺪ‪ ،‬و ﻋﺪم اﺣﺘﺠﺎج ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ را ﺑﻪ رواﯾﺎت ﺧﻮد دﻟﯿﻞ ﻧﻘﺺ ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﯾﻦ ﺗﺸـﻨﯿﻊ‬‫ﻏﺮﯾﺐ اﻫﻞ ﺣّﻖ را اﺟﺎزت ﺻﺮﯾﺢ ﺑﺮواﯾﺎﺗﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﻓﯽ ﺟﻮاب »ﻧﻬﺞ اﻟﺤﻖ«‪:‬‬‫]و اﻟﻌﺠﺐ ان ﻫـﺬا اﻟﺮﺟـﻞ ﻻـ ﯾﻨﻘـﻞ ﺣـﺪﯾﺜﺎ اﻻـ ﻣﻦ ﺟﻤﺎﻋـﮥ أﻫـﻞ اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬ﻻـن اﻟﺸـﯿﻌﮥ ﻟﯿﺲ ﻟﻬﻢ ﮐﺘﺎب و ﻻ رواﯾـﮥ و ﻻ ﻋﻠﻤﺎء ﻣﺠﺘﻬـﺪون‬‫ﻣﺴﺘﺨﺮﺟﻮن ﻟﻼﺧﺒﺎر‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻓﯽ اﺛﺒﺎت ﻣﺎ ﯾﺪﻋﯿﻪ ﻋﯿﺎل ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺐ أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ[‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺻﺎف ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺰد اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﻧﻘﻞ ﻧﮑﺮدن ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ اﺣﺎدﯾﺚ را ﻣﮕﺮ از اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ و ﺗﺮك ﻧﻘﻞ رواﯾﺎت ﻃﺮﯾﻖ‬‫ﺧـﻮد‪ ،‬ﺑـﺎﻋﺚ ﻋﺠـﺐ اﺑـﻦ روزﺑﻬـﺎن ﮔﺮدﯾـﺪه‪ ،‬و ﮔﻤـﺎن ﮐﺮده ﮐـﻪ وﺟﻬﺶ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺷـﯿﻌﻪ ﮐﺘـﺎﺑﯽ و رواﯾـﺘﯽ و ﻋﻠﻤـﺎء ﻣﺠﺘﻬـﺪﯾﻦ‬‫ﻣﺴـﺘﺨﺮﺟﯿﻦ ﺑﺮاي اﺧﺒﺎر ﻧﯿﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺻﺎﺣﺐ »ﻧﻬﺞ اﻟﺤﻖ« در اﺛﺒﺎت دﻋﺎوي ﺧﻮﯾﺶ ﻣﺤﺘﺎج ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺻﺮﯾﺢ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬در آﻧﮑﻪ ﺣﺼـﺮ ﻧﻘـﻞ در اﺣﺎدﯾﺚ ﺟﺎﻧﺐ ﺛﺎﻧﯽ ﻋﯿﺐ و ﻧﻘﺺ‪ ،‬و دﻟﯿﻞ ﻓﻘـﺪان ﻋﻠﻤﺎء ﻣﺠﺘﻬـﺪﯾﻦ ﻣﺴـﺘﺨﺮﺟﯿﻦ أﺧﺒﺎر در ﻣـﺬﻫﺐ ﻧﺎﻗﻞ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻮرث ﻋﺠﺐ و ﺣﯿﺮت اﺳﺖ! ﭘﺲ اﯾﻦ اﺟـﺎزت ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺮاي اﺛﺒـﺎت ﻣﻄﺎﻟﺐ و دﻋﺎوي ﺧﻮﯾﺶ ﺑﺮواﯾﺎت ﺧﻮﯾﺶ‪ ،‬ﭘﺲ ﻓﻘﯿﺮ‬‫اﻣﺘﺜﺎﻻ ﻻﻣﺮ اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن‪ ،‬و رﻓﻌﺎ ﻟﺘﻌﺠﺒﻪ و ﺣﯿﺮﺗﻪ اﮔﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻃﺮﯾﻖ ﺧﻮد ﺗﻤﺴﮏ ﮐﻨﻢ اﺻـﻼ ﻃﻌﻨﯽ و ﺗﺸـﯿﻌﯽ ﺑﺮ ﻓﻘﯿﺮ ﻻزم ﻧﯿﺎﯾـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ‬‫ﺗﻤﺴﮏ ﺣﺴﺐ ارﺷﺎد ﻣﻘﺘﺪاي ﺳﻨﯿﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در »ﺷﻮﮐﺖ ﻋﻤﺮﯾﻪ« ﺑﻌﺪ ﮐﻼﻣﯽ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﻟﯿﮑﻦ اﺣﻖ‬‫ﺗﻤﺴﮏ واﻫﯽ دﻫﻠﻮي ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻣﺮوي از ﺣﺴﻦ ﻣﺜﻨﯽ‬‫اﺷﺎره‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ از ﺣﺴﻦ ]‪ [1‬ﻣﺜﻨﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺴﺒﻂ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ آورده ﮐﻪ از او ﭘﺮﺳﯿﺪﻧﺪ ﮐﻪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫آﯾـﺎ ﻧﺺ اﺳﺖ ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﮔﺮ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺧـﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ]‪ [1‬اﻟﺤﺴـﻦ ﺑـﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (90‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪454 :‬‬‫ﺑـﺪان ﺧﻼـﻓﺖ را اراده ﻣﯽﮐﺮد ﻫﺮ آﯾﻨـﻪ ﺑﺮاي ﻣﺴــﻠﻤﺎﻧﺎن واﺿـﺢ ﻣﯽﮔﻔـﺖ‪ ،‬ﭼـﻪ آن ﺣﻀــﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿـﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻓﺼـﺢ ﻟا ﻨـﺎس و‬‫واﺿﺢﮔﻮﺗﺮﯾﻦ ﻣﺮدم ﺑﻮد ﻫﺮ آﯾﻨﻪ ﻣﯽﮔﻔﺖ‪:‬‬‫ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس ﻫﺬا واﻟﯽ أﻣﺮﮐﻢ و اﻟﻘﺎﺋﻢ ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﻌﺪي ﻓﺎﺳﻤﻌﻮا ﻟﻪ و أﻃﯿﻌﻮا ﻟﻪ‬‫‪ ،‬ﺑﻌـﺪ از آن ﮔﻔـﺖ‪ :‬ﻗﺴـﻢ ﺧـﺪاﺳﺖ اﮔﺮ ﺧـﺪا و رﺳـﻮﻟﺶ ﻋﻠﯽ را ﺟﻬﺖ اﯾﻦ ﮐـﺎر اﺧﺘﯿـﺎر ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻣﺘﺜـﺎل أﻣﺮ ﺧـﺪا و رﺳـﻮل‬‫ﻧﻤﯽﮐﺮد‪ ،‬و اﻗـﺪام ﺑﺮ اﯾﻦ ﮐـﺎر ﻧﻤﯽﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬ﻫﺮ آﯾﯿﻨﻪ ﺑﺴـﺒﺐ ﺗﺮك اﻣﺘﺜـﺎل ﻓﺮﻣﻮده ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﺣﻀـﺮت ﺳـﯿﺪ اﻟﻮري اﻋﻈﻢ اﻟﻨﺎس از روي‬‫ﺧﻄﺎﯾﺎ ﻣﯽﺑﻮد‪.‬‬‫ﺷﺨﺼﯽ ﮔﻔﺖ‪ :‬آﯾﺎ ﻧﮕﻔﺘﻪ اﺳﺖ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫؟ ﺣﺴﻦ ﮔﻔﺖ‪ :‬آﮔﺎه ﺑﺎش ﻗﺴﻢ ﺧﺪا اﺳﺖ اﮔﺮ اراده ﻣﯽﮐﺮد ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺧﻼﻓﺖ را‪ ،‬ﻫﺮ آﯾﻨﻪ واﺿﺢ ﻣﯽﮔﻔﺖ و ﺗﺼﺮﯾﺢ‬‫ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﺮ ﺻﻼة و زﮐﺎة ﮐﺮده اﺳﺖ و ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد‬‫»ﯾﺎ اﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ان ﻋﻠﯿﺎ واﻟﯽ أﻣﺮﮐﻢ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي و اﻟﻘﺎﺋﻢ ﻓﯽ اﻟﻨﺎس«[ ]‪1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 204‬از ‪220‬‬‫اﺧﺘﻼل اﺳﺘﺪﻻل دﻫﻠﻮي ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه‬‫أﻗﻮل‪ :‬اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺑﺎ ﮐﻤﺎل ﺑﺎﯾﻦ رواﯾﺖ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ و ﻓﺮﯾﻪ ﻣﮑﺬوﺑﻪ‪ ،‬ﺻﺮﯾﺢ اﻻﺧﺘﻼل اﺳﺖ ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ‪:‬‬‫اول‪ :‬آﻧﮑﻪ اﯾﻦ رواﯾﺖ از ﻃﺮﯾﻖ ﺳـﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬اﺣﺘﺠـﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل ﺑـﺂن ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣّﻖ وﺟﻬﯽ از ﺣﺠﺖ ﻧـﺪارد‪ ،‬و اﮔﺮ رواﯾﺎت ﺳـﻨﯿﻪ ﺑﺮ‬‫ﺷﯿﻌﻪ ﺣﺠﺖ ﮔﺮدد‪ ،‬رواﯾﺎت ﺷﯿﻌﻪ ﭼﺮا ﺑﺮ أﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺣﺠﺖ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺷﺪ؟‬‫دوم‪ :‬آﻧﮑﻪ اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺎﯾﻦ رواﯾﺖ ﻋﯿﻦ اﺧﻼف وﻋﺪ‪ ،‬و ﻧﮑﺚ ﻋﻬﺪ ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﮥ‪.330 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪455 :‬‬‫و ﻧﻘﺾ ﻋﻘـﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ در ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب اﻣﺎﻣﺖ ادﻋﺎي اﻟﺘﺰام ﻧﻘﻞ از ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺣّﻖ آﻏﺎز ﻧﻬﺎده ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ اﻻﯾﺎت اﻟﺘﯽ اﺳـﺘﺪل ﺑﻬﺎ‬‫ﺑﺰﻋﻤﻪ ﻋﻠﯽ ﺧﻼﻓـﮥ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪] :‬و اﻣـﺎ اﻗﻮال ﻋﺘﺮت‪ :‬ﭘﺲ آﻧﭽﻪ از ﻃﺮﯾﻖ أﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﺮوي اﺳﺖ‪ ،‬ﺧـﺎرج از ﺣـﺪ ﺣﺼـﺮ و اﺣﺼـﺎ اﺳﺖ‪ ،‬در‬‫ﻫﻤﺎن ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ »ازاﻟﮥ اﻟﺨﻔﺎ« ﺑﺎﯾﺪ دﯾﺪ‪ ،‬و ﭼﻮن در اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ اﻟﺘﺰام اﻓﺘﺎده ﮐﻪ ﻏﯿﺮ از رواﯾﺎت ﺷـﯿﻌﻪ ﻣﺘﻤﺴﮏ در ﻫﯿﭻ اﻣﺮ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬آﻧﭽﻪ‬‫از اﻗﻮال ﻋﺘﺮت در اﯾﻦ ﺑﺎب در ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه و ﻣﺮوﯾﺎت ﺻﺤﯿﺤﻪ اﯾﺸﺎن ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﻣﯽآﯾﺪ[‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﮐﻤـﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﺎﯾﻦ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺻـﺮﯾﺢ ادﻋﺎي اﻟﺘﺰام ﻋـﺪم ﻧﻘﻞ ﻏﯿﺮ رواﯾﺎت ﺷـﯿﻌﻪ ﻧﻤﻮده و ﺑﺎز در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم و ﻣﻘﺎﻣﺎت‬‫ﺑﺴﯿﺎر اﺧﻼف و اﺧﻔﺎء ﺑﻪ اﻋﻼن و اﺟﻬﺎر آﻏﺎز ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻣﻦ ﻧﮑﺚ ﻓﺎﻧﻤﺎ ﯾﻨﮑﺚ ﻋﻠﯽ ﻧﻔﺴﻪ‪.‬‬‫ﺳﻮم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ در ﺻﺪر ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و در اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ اﻟﺘﺰام ﮐﺮده ﺷـﺪ ﮐﻪ در ﻧﻘﻞ ﻣـﺬﻫﺐ ﺷـﯿﻌﻪ و ﺑﯿﺎن اﺻﻮل اﯾﺸﺎن و اﻟﺰاﻣﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﻋﺎﺋـﺪ ﺑﺎﯾﺸﺎن ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻏﯿﺮ از ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه‬‫اﯾﺸﺎن ﻣﻨﻘﻮل ﻋﻨﻪ ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬و اﻟﺰاﻣﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﻋﺎﺋـﺪ ﺑﻪ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻣﯽﺑﺎﯾـﺪ ﮐﻪ ﻣﻮاﻓﻖ رواﯾﺎت أﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و اﻻ ﻫﺮ ﯾﮏ را از‬‫ﻃﺮﻓﯿﻦ ﺗﻬﻤﺖ ﺗﻌﺼﺐ و ﻋﻨﺎد ﻻﺣﻖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ اﻋﺘﻤﺎد و وﺛﻮق ﻏﯿﺮ واﻗﻊ ]‪ -[1‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت دﻻﻟﺖ ﺻـﺮﯾﺤﻪ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ رواﯾﺎت ﯾﮏ ﻓﺮﻗﻪ ﺑﺮ ﻓﺮﻗﻪ دﯾﮕﺮ ﺣﺠﺖ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﺷـﺪ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ را ﺑﺮ دﯾﮕﺮي اﻋﺘﻤﺎد و وﺛﻮق‬‫واﻗﻊ ﻧﯿﺴﺖ ﭘﺲ ﭼﺮا اﯾﻦ ﻗﺎﻋـﺪه ﻣﻤﻬـﺪه ﺧﻮد را ﻓﺮاﻣﻮش ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻣﺨـﺎﻟﻔﺖ آن در اﯾﻦ ﻣﻘـﺎم و دﯾﮕﺮ ﻣﻘﺎﻣـﺎت آﻏـﺎز ﻧﻬﺎده‪ [1] .‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ‬‫ﻋﺸﺮﯾﮥ‪.3 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪456 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ در اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ادﻋـﺎي اﻟﺘﺰام ﻧﻘـﻞ در اﻟﺰاﻣـﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﻋﺎﺋـﺪ ﺑﺸـﯿﻌﻪ‪ -‬ﻣﯽﺷﻮد از ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه ﺷـﯿﻌﻪ ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻗﺼـﺪ اﻟﺰام ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﺎﯾﻦ‬‫رواﯾﺖ‪ ،‬ﺳﺮاﺳﺮ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﺧﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب ﺑﺠﻮاب ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺸﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎﻋﺪه ﻣﻘﺮره اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺜﯽ را ﮐﻪ ﺑﻌﻀـﯽ اﺋﻤﻪ ﻓﻦ ﺣﺪﯾﺚ در ﮐﺘﺎﺑﯽ رواﯾﺖ ﮐﻨﻨﺪ و ﺻﺤﺖ ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺎب را اﻟﺘﺰام ﻧﮑﺮده‬‫ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﺑﺨﺎري‪ ،‬و ﻣﺴﻠﻢ و ﺑﻘﯿﻪ اﺻﺤﺎب ﺻﺤﺎح‪ ،‬و ﺑﺼﺤﺖ آن ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺎﺣﺐ آن ﮐﺘﺎب ﯾﺎ ﻏﯿﺮ او از ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﺛﻘﺎت ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﮑﺮده‬‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﯿﺴﺖ ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪[1] .‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺑﺼـﺤﺖ آن ﮐﺴـﯽ از ﺛﻘﺎت ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻧﮑﺮده ﺑﺎﺷﺪ و ﻧﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﻠﺘﺰم اﻟﺼـﺤﮥ ﻣﺮوي‬‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﭼﻮن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺼﺤﺖ رواﯾﺖ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﮐﺴﯽ از ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﺛﻘﺎت ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﮑﺮده‪ ،‬و ﻧﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﻠﺘﺰم‬‫اﻟﺼـﺤﮥ ﻣﺮوي اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻗﺎﺑﻞ اﺳـﺘﺪﻻل و اﺣﺘﺠﺎج ﻧﺒﺎﺷﺪ و ﺗﺸـﺒﺚ و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺂن ﻧﺎﺷﯽ از ﻣﺤﺾ ﻣﺮاء و ﻟﺠﺎج و‬‫ﻣﺰﯾﺪ اﻋﺘﺴﺎف و اﻋﻮﺟﺎج اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺠﻮاب ﻃﻌﻦ ﺳﻮم از ﻣﻄﺎﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻌﺪ اﻧﮑﺎر ﺷﺪﯾﺪ از وﺟﻮد ﺟﻤﻠﻪ »ﻟﻌﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺗﺨﻠﻒ ﻋﻨﻬﺎ« در ﮐﺘﺐ أﻫﻞ‬‫ﺳﻨﺖ و اﻓﺘﺮاي ﺣﮑﻢ ﺑﻮﺿﻊ و اﻓﺘﺮاي آن ﺑﺮ ﺷﻬﺮﺳﺘﺎﻧﯽ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻠﻞ و ﻧﺤﻞ« ﮐﻪ ﻣﺜﺒﺖ آن اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ [1] :‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‪.337 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪457 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 205‬از ‪220‬‬‫]و ﺑﻌﻀـﯽ ﻓﺎرﺳـﯽﻧﻮﯾﺴﺎن ﮐﻪ ﺧﻮد را از ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ أﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﺷـﻤﺮدهاﻧﺪ و در ﺳـﯿﺮ ﺧﻮد اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ آورده‪ ،‬ﺑﺮاي اﻟﺰام أﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﮐﻔﺎﯾﺖ‬‫ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ زﯾﺮا ﮐﻪ اﻋﺘﺒﺎر ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺰد أﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﺑﯿﺎﻓﺘﻦ در ﮐﺘﺐ ﻣﺴـﻨﺪه ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﺳﺖ ﻣﻊ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﺎﻟﺼـﺤﮥ‪ ،‬و ﺣﺪﯾﺚ ﺑﯽﺳـﻨﺪ ﻧﺰد اﯾﺸﺎن‬‫ﺷﺘﺮ ﺑﯽﻣﻬﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ اﺻﻼ ﮔﻮش ﺑﺂن ﻧﻤﯽﻧﻬﻨﺪ[ ]‪ -[1‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ ﺣﮑﻢ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﻋﺘﺒﺎر ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﺑﯿﺎﻓﺘﻦ آن در ﮐﺘﺐ ﻣﺴـﻨﺪه ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﺳﺖ‬‫ﻣﻊ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﺎﻟﺼﺤﮥ‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﻮن ﺣﮑﻢ ﺑﺼﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺧﻮدش ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﯽﺳـﻨﺪ ﻧﺰد أﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﺷﺘﺮ ﺑﯽﻣﻬﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ اﺻﻼ ﺑﺂن ﮔﻮش ﻧﻤﯽﻧﻬﻨﺪ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺧﻮدش‬‫ﺑﻤﺼﺪاق ﻟ َِﻢ َﺗُﻘﻮﻟ ُﻮَن ﻣﺎ ﻻ َﺗْﻔَﻌﻠُﻮَن َﮐﺒَُﺮ َﻣْﻘﺘًﺎ ِﻋﻨَْﺪ اﻟﱠﻠِﻪ َأْن َﺗُﻘﻮﻟ ُﻮا ﻣﺎ ﻻ َﺗْﻔَﻌﻠُﻮَن‬‫]‪ [2‬ﺑﺤﺪﯾﺚ‬‫»ﻣﺎ ﺻﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺻﺪري ﺷﯿﺌﺎ اﻻ و ﺻﺒﺒﺘﻪ ﻓﯽ ﺻﺪر اﺑﯽ ﺑﮑﺮ«‬‫ﮐﻪ اﺻﻼ ﺳﻨﺪي ﻧﺪارد‪ ،‬ﺑﺠﻮاب ﺣﺪﯾﺚ ﭘﻨﺠﻢ در ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب ]‪ [3‬اﻣﺎﻣﺖ ﺗﻤﺴﮏ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و راﮐﺐ ﺷﺘﺮ ﺑﯽﻣﻬﺎر‪ ،‬و ﻣﺆﺛﺮ ﺻﺮﯾﺢ ذﻟﻞ و ﻋﺜﺎر‬‫ﮔﺮدﯾﺪه و ﺣﺴﺒﮏ ﻫﺬا ﻣﺜﺒﺘﺎ ﻟﮑﻤﺎل اﻟﻌﺎر و اﻟﺸﻨﺎر‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻮﻓﻖ ﻟﻠﺘﻨﺒﻪ و اﻻﺳﺘﺒﺼﺎر‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ از ﻋﺠﺎﺋﺐ ﺗﻌﺴﻔﺎت و ﻏﺮاﺋﺐ ﺗﻬﻮرات اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ در ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب ]‪،[4‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻫﻮ وﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي«‪ [1] ،‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﮥ‪.322 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺼﻒ‪.3 :‬‬‫]‪ [3‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﮥ‪.336 :‬‬‫]‪ [4‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﮥ‪.337 -336 -335 -334 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪458 :‬‬‫و ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ‪ ،‬و‬‫ﺣﺪﯾﺚ »أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻋﻠﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ«‬‫‪ ،‬و ﺣـﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﻤﻪ اﯾﻦ را اﮐﺎﺑﺮ اﺳﺎﻃﯿﻦ و ﺻﺪور ﻣﺎﻫﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﺣﺬاق ﺑﺎرﻋﯿﻦ‪ ،‬و اﺟﻠﻪ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و‬‫ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ﻫﺮ ﺳﻪ رواﯾﺖ اوﻟﯿﻦ را ﻧﯿﺰ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪش در ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ذﮐﺮ ﮐﺮده و ﺻـﺤﺖ »ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ ﻫﻢ از‬‫ﮐﻼﻣﺶ ﻇﺎﻫﺮ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﯿﻈﻬﺮ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬رد ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ و اﻏﺮاق ﺗﻤﺎم در اﺑﻄﺎل آن ﺑﮑﺎر ﺑﺮده‪.‬‬‫ﭘﺲ از ﺧﺪا و رﺳﻮل ﺷﺮم ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﻌﺪ رد اﯾﻦ اﺣﺎدﯾﺚ ﺷﺮﯾﻔﻪ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ رواﯾﺖ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺑﻌﺪ ﺟﺴﺎرت ﺑﺮ رد و اﺑﻄﺎل‬‫ﺣﺪﯾﺚ »أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ«‬‫و ﻧﻘﻞ اﻗﻮال زاﺋﻐﻪ در اﯾﻦ ﺑﺎب ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﭘﺲ ﺗﻤﺴـﮏ ﺑـﺎﯾﻦ اﺣـﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ‪ ،‬ﮐﻪ اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ آن را از داﺋﺮه ﺗﻤﺴـﮏ و اﺣﺘﺠـﺎج ﺧـﺎرج ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬در ﻣﻘﺎم اﻟﺰام اﯾﺸﺎن دﻟﯿﻞ‬‫ﺻﺮﯾـﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ داﻧﺸـﻤﻨﺪي ﻋﻠﻤﺎء ﺷـﯿﻌﻪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺑـﺪان ﻣﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﺷﺨﺼـﯽ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﭘﯿﺪا ﮐﻨﺪ ﺑﺎ ﻧﻮﮐﺮ ﺷﺨﺼـﯽ ﮐﻪ او را از ﻧﻮﮐﺮي ﺑﺮﻃﺮف‬‫ﮐﺮده‪ ،‬و ﺗﻘﺼﯿﺮات او را دﯾﺪه و ﺧﯿﺎﻧﺖ او را ﻣﻌﻠﻮم ﻧﻤﻮده‪ ،‬از ﺧﺎﻧﻪ ﺧﻮد ﺑﺮآورده‪ ،‬ﻣﻨﺎدي در ﺷﻬﺮ ﮔﺮداﻧﺪه ﮐﻪ ﻓﻼن ﻧﻮﮐﺮ را ﺑﺎ ﻣﻦ ﺳﺮ و‬‫ﮐﺎري ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻣﻦ ذﻣﻪدار او ﻧﯿﺴـﺘﻢ و ﻋﻬﺪه ﻣﻌﺎﻣﻼت او ﻧﺪارم‪ .‬اﯾﻦ ﺷﺨﺺ ﺳﺎدهﻟﻮح اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﺮاﺗﺐ را داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺎ آن ﻧﻮﮐﺮ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ دﯾﻦ‬‫ﻧﻤﻮده‪ ،‬وزر ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ از آن ﺷﺨﺺ در ﺧﻮاﺳﺘﻦ آﻏﺎز ﻧﻬﺎد‪ .‬اﯾﻦ ﺳﺎدهﻟﻮح ﻧﺰد ﻋﻘﻼ در ﮐﻤﺎل ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺳﻔﺎﻫﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد[ ]‪ .[1‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻫﺮ ﮔﺎه اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل اﻫﻞ ﺣّﻖ‬‫ﺑﺤﺪﯾﺚ »أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻋﻠﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ«‪ [1] ،‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‪.336 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 206‬از ‪220‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪459 :‬‬‫ﮐﻪ واﻟـﺪ ﻣﺨـﺎﻃﺐ ﻣﺜﺒﺖ آن اﺳﺖ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ اﺣـﺎدﯾﺚ ﻣﺜـﻞ »ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ« و »ﺣـﺪﯾﺚ وﻻـﯾﺖ« ﺑﻤﻔـﺎد اﯾﻦ ﮐﻼم ﺧﺴﺎرت ﻧﻈﺎم )ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ(‬‫ﻣﺜﺒﺖ ﺳـﻔﺎﻫﺖ در ﮐﻤﺎل ﻣﺮﺗﺒﻪ‪ ،‬و ﻣﻮﺟﺐ ﺻﺪق اﯾﻦ ﻣﺜﺎل ﻣﺤﯿﺮ اﻫﻞ ﮐﻤﺎل ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺑﺎ ﮐﻤﺎل ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ‬‫ﻧﻌﯿﻢ ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﺑﺪرﺟﻪ‬‫»أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻋﻠﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ«‬‫و »ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ« و »ﺣـﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ« و ﻣﺜﻞ آن ﻧﻤﯽرﺳـﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻻوﻟﯽ ﻣﺜﺒﺖ ﮐﻤﺎل داﻧﺸـﻤﻨﺪي ﻣﺨﺎﻃﺐ و ﺧﻮاﺟﻪ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﺻﺎﺣﺐ »ﺻﻮاﻗﻊ« و‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﻧﻮاﻓﺾ« و اﻣﺜﺎﻟﺸﺎن ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﻄﻼن اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺮواﯾﺖ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣّﻖ از اﻓﺎدات ﻋﺪﯾﺪه ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻇﺎﻫﺮ و واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺷﻨﺎﻋﺖ و ﻓﻈﺎﻋﺖ آن از اﻓﺎدات واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﺣﻀﺮﺗﺶ ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ‪.‬‬‫واﻟﺪ ﻣﺨﺎﻃﺐ در »ﻗﺮة اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﯾﻦ اﺳﺖ ﺗﻘﺮﯾﺮ آﻧﭽﻪ در اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ از دﻟﯿﻞ ﻧﻘﻠﯽ و ﻋﻘﻠﯽ ﺑﺮ ﺗﻔﻀـﯿﻞ ﺷـﯿﺨﯿﻦ اﻗﺎﻣﺖ ﻧﻤﻮدهاﯾﻢ‪ ،‬ﺑﻘﯿﮥ اﻟﮑﻼم دﻓﻊ ﺷﺒﻬﺎت ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ اﺳﺖ‪،‬‬‫و ﻣﺎ را در اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﺑﺄﺟﻮﺑﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ و زﯾـﺪﯾﻪ ﮐﺎر ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻣﻨﺎﻇﺮه اﯾﺸﺎن ﺑﺮ ﻃﻮر دﯾﮕﺮ ﻣﯽﺑﺎﯾـﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﺄﺣﺎدﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺤﯿﻦ و ﻣﺎﻧﻨﺪ آن‪ .‬و ﺑﻌﺪ‬‫ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از اﻣﺎﻣﯿﻪ و زﯾﺪﯾﻪ ﺑﺎﺳﺘﻘﺮاء ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن و ﻣﺘﻮﻗﻔﺎن در اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺳﻪ ﮔﺮوهاﻧﺪ[‪ .‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﺻـﺮاﺣﮥ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﺣﺎدﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺤﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻀـﻼ ﻋﻦ ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬ﻣﻨﺎﻇﺮه زﯾـﺪﯾﻪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ ﻫﻢ ﻧﺘﻮان ﮐﺮد‪ ،‬ﭘﺲ اﺣﺘﺠﺎج‬‫ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﺑﻤﻘـﺎﺑﻠﻪ اﻫـﻞ ﺣﻖ‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ اﻇﻬـﺎر ﺑﺮاﺋﺖ ﺧﻮد از ﮐـﺬب و ﻏـﺪر و اﺧﻼف و اﻋﺘﺴﺎف ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺧﻮد اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎن‬‫اﻇﻬﺎر ﻣﺠﺎﻧﺒﺖ ﮐﻤﺎل ﻋﻘﻮق و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﺧﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪460 :‬‬‫ﻧﻬﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در »ﺷﻮﮐﺖ ﻋﻤﺮﯾﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﮔﺮ ﭼﻪ اﺋﻤﻪ اﻃﻬﺎر ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﺤﮑﻢ اﺣﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ رﺳﺎﻟﻪ ذﮐﺮ ﮐﺮده و دﯾﮕﺮ اﺣﺎدﯾﺚ ﺷﺎﺋﻌﻪ ﻣﺴـﺘﻔﯿﻀﻪ ﻣﺴﺘﻨﺪ اﻣﺘﻨﺪ‪ ،‬و اﺧﺒﺎر‬‫آن اﺧﯿﺎر ﻣﻔﺎﺗﯿـﺢ ﻣﻐﻠﻘﺎت‪ ،‬و ﻣﺼﺎﺑﯿﺢ ﻇﻠﻤﺎت‪ ،‬و ﻣﺼﺎدر ﺣﮑﻤﺖ و ﻣﻈﺎﻫﺮ ﺷـﺮﯾﻌﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﮐﻼم در ﻃﺮﯾﻖ وﺻﻮل آن اﺧﺒﺎر اﺳﺖ‪،‬‬‫و ﺑﺴـﺎ اوﻗـﺎت رواة ﯾـﮏ ﻓﺮﻗﻪ ﻧﺰد اﻫﻞ آن ﻣﺄﻣﻮن و ﻧﺰد ﻏﯿﺮ آن ﻣﻄﻌﻮن ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬ﻟﻬـﺬا ﻫﺮ ﻓﺮﻗﻪ رواﯾﺎت ﻣﺮوﯾﻪ را در ﻃﺮﯾﻖ ﺧﻮد ﻣﺴـﻠﻢ‬‫ﻣﯽدارد‪ ،‬و اﺧﺒﺎر ﻣﺮوﯾﻪ را در ﻓﺮﻗﻪ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺧﻮد ﻣﻘﺪوح ﻣﯽاﻧﮕﺎرد[‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﻓﺮﻗﻪ اﺧﺒﺎر ﻣﺮوﯾﻪ را در ﻓﺮﻗﻪ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺧﻮد ﻣﻘـﺪوح ﻣﯽاﻧﮕﺎرد‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده رﺷـﯿﺪﯾﻪ ﻫﻢ رواﯾﺖ‬‫اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﮐﻪ از ﻓﺮﻗﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﺰد ﺷﯿﻌﻪ ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﻻﺋﻖ اﻋﺘﺒﺎر و اﻋﺘﻤﺎد ﻧﺰد اﯾﺸﺎن‪.‬‬‫ﻓﻠﱠﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﮐﻪ ﺷﻨﺎﻋﺖ و ﻓﻈﺎﻋﺖ اﺳﺘﺪﻻل ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺑﺮواﯾﺖ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬ﺣﺴﺐ اﻓﺎدات ﺧﻮد او و اﻓﺎده واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪش و ﺗﻠﻤﯿﺬ رﺷﯿﺪ او ﻇﺎﻫﺮ‬‫و ﺑﺎﻫﺮ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺣﺴﻦ ﺗﻮﻓﯿﻘﻪ‪ ،‬ﻟﺰوم ﺗﺴـﻠﯿﻢ ﺧﺒﺮ »وﻻﯾﺖ« و ﺧﺒﺮ »ﻃﯿﺮ« و ﺧﺒﺮ »ﻣﺪﯾﻨـﮥ اﻟﻌﻠﻢ« و ﺣـﺪﯾﺚ »ﺗﺸﺒﯿﻪ« و‬‫اﻣﺜـﺎل آن‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ دﻣـﺎغﺳﻮزي در اﺑﻄـﺎل و اﻧﮑﺎر آن ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﮑﻤﺎل وﺿﻮح ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺑﻼ ﺷـﺒﻬﻪ اﯾﻦ رواﯾﺎت در‬‫ﻃﺮﯾﻖ ﺳـﻨﯿﻪ ﻣﺮوي اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﺴﺐ ﻗﺎﻋـﺪه ﻣﻘﺮره ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﺳـﻨﯿﻪ را ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺴـﻠﯿﻢ آن ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬و ﮔﺮدن ﮐﺒﺮ و ﻏﺮور ﺑﺮد و‬‫اﺑﻄﺎل آن دراز ﻧﺴﺎزﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﻦ ﮐﻠﻤﻪ ﻣﺨﺘﺼﺮه رﺷﯿﺪﯾﻪ ﮐﻤﺎل ﺷﻨﺎﻋﺖ و ﻓﻈﺎﻋﺖ رد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪461 :‬‬‫و اﺳـﻼﻓﺸﺎن ﮐﺎﻟﮑﺎﺑﻠﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ‪ ،‬و اﻣﺜﺎﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﻋﺪول و ﻧﮑﻮل و ﺻﺪود و ﻧﮑﻮﺻـﺸﺎن از ﻗﺎﻋﺪه ﻣﻘﺮره ﻣﺴـﻠﻤﻪ ﻋﻨﺪ اﻟﻔﺮق‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 207‬از ‪220‬‬‫ﮐﻠﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﺣﺴﺐ اﻓﺎدة اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬و ﻣﺰﯾﺪ اﻧﺼﺎف و ﺣﺬق و ﻣﻬﺎرت و دﯾﺎﻧﺖ و اﻣﺎﻧﺘﺸﺎن ﺑﺮ زﺑﺎن رﺷـﯿﺪ ﻋﻤﺪة اﻷﻋﯿﺎن ﻫﻮﯾﺪا‬‫ﺷﺪ َﻓﻠِﱠﻠِﻪ اﻟ ُْﺤﱠﺠُﮥ اﻟ ْﺒﺎﻟ َِﻐُﮥ‬‫‪.‬‬‫دﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﭼﻪ ﺑﻼـء ﺗﻌﺼﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ اﻫـﻞ ﺣّﻖ از ﻫﻤﯿﻦ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﺑﻌﺾ اﺣـﺎدﯾﺚ ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻧﻘﻞ‬‫ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﺣﻀﺮات اﻫﻞ ﺳﻨﺖ زﺑﺎن ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ دراز ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و رواﯾﺎت او را از ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ اﺣﺘﺠﺎج ﺳﺎﻗﻂ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ و ﺧﻮد ﺑﭽﻨﯿﻦ رواﯾﺖ‬‫واﻫﯿﻪ او و اﻣﺜﺎل آن ﺑﺮ اﻫﻞ ﺣّﻖ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ان ﻫﺬا ﻟﺸﯽء ﻋﺠﺎب! اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ در »ﻣﻨﻬﺎج« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﺎن أﺑﺎ ﻧﻌﯿﻢ روي ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺘﯽ ﻫﯽ ﺿﻌﯿﻔﮥ‪ ،‬ﺑﻞ ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ ﺑﺎﺗﻔﺎق ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺤﺪﯾﺚ و أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ و اﻟﺸﯿﻌﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﻫﻤﺎن ﮐﺘﺎب ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﺠﺮد رواﯾـﮥ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺤﻠﯿﮥ« و ﻧﺤﻮه ﻻ ﯾﻔﯿﺪ و ﻻ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ اﻟﺼـﺤﮥ‪ ،‬ﻓﺎن ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺤﻠﯿﮥ« ﻗﺪ روي ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ و ﻋﺜﻤﺎن‬‫و ﻋﻠﯽ و اﻻوﻟﯿﺎء و ﻏﯿﺮﻫﻢ أﺣﺎدﯾﺚ ﺿﻌﯿﻔﮥ‪ ،‬ﺑﻞ ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ ﺑﺎﺗﻔﺎق أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ ‪.‬‬
‫ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ در رﺳﺎﻟﻪ »اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ« در ﺑﯿﺎن ﻃﺒﻘﺎت ﮐﺘﺐ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺎﻗﻼ ﻋﻦ واﻟﺪه ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫]ﻃﺒﻘﻪ راﺑﻌﻪ‪ :‬اﺣـﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﻧـﺎم و ﻧﺸـﺎن آﻧﻬـﺎ در ﻗﺮون ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻣﻌﻠﻮم ﻧﺒﻮد و ﻣﺘﺄﺧﺮ آن را رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ :‬ﭘﺲ ﺣﺎل آﻧﻬﺎ از دو ﺷﻖ ﺧﺎﻟﯽ‬‫ﻧﯿﺴﺖ‪ :‬ﯾﺎ ﺳـﻠﻒ ﺗﻔﺤﺺ ﮐﺮدﻧـﺪ و آﻧﻬﺎ را اﺻـﻠﯽ ﻧﯿﺎﻓﺘﻨـﺪ ﺗﺎ ﻣﺸـﻐﻮل ﺑﺮواﯾﺖ آﻧﻬﺎ ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﯾﺎ ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ و در آن ﻗﺪﺣﯽ و ﻋﻠﺘﯽ دﯾﺪﻧﺪ ﮐﻪ‬‫ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ ﻫﻤﻪ آﻧﻬﺎ را‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪462 :‬‬‫ﺑﺮ ﺗﺮك رواﯾﺖ آﻧﻬﺎ‪.‬‬‫و ﻋﻠﯽ ﮐـﻞ ﺗﻘـﺪﯾﺮ اﯾﻦ اﺣﺎدﯾﺚ ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎد ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در اﺛﺒﺎت ﻋﻘﯿـﺪه ﯾﺎ ﻋﻤﻠﯽ ﺑﺂﻧﻬﺎ ﺗﻤﺴﮏ ﮐﺮده ﺷﻮد‪ ،‬و ﻟﻨﻌﻢ ﻣﺎ ﻗﺎل ﺑﻌﺾ ﻟا ﺸـﯿﻮخ‬‫ﻓﯽ أﻣﺜﺎل ﻫﺬا‪:‬‬‫ﻓﺎن ﮐﻨﺖ ﻻ ﺗﺪري ﻓﺘﻠﮏ ﻣﺼﯿﺒﮥ و ان ﮐﻨﺖ ﺗﺪري ﻓﺎﻟﻤﺼﯿﺒﮥ أﻋﻈﻢ‬‫و اﯾﻦ ﻗﺴﻢ اﺣﺎدﯾﺚ راه ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ زده اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺠﻬﺖ ﮐﺜﺮت ﻃﺮق اﯾﻦ اﺣﺎدﯾﺚ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻗﺴﻢ ﮐﺘﺐ ﻣﻮﺟﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻐﺮور ﺷﺪه‪،‬‬‫ﺣﮑﻢ ﺑﺘﻮاﺗﺮ آﻧﻬﺎ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و در ﻣﻘﺎم ﻗﻄﻊ و ﯾﻘﯿﻦ ﺑـﺪان ﺗﻤﺴﮏ ﺟﺴـﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺮ ﺧﻼف اﺣﺎدﯾﺚ ﻃﺒﻘﻪ أوﻟﯽ و ﺛﺎﻧﯿﻪ و ﺛﺎﻟﺜﻪ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺑﺮ آوردهاﻧﺪ‪،‬‬‫و در اﯾﻦ ﻗﺴﻢ اﺣﺎدﯾﺚ ﮐﺘﺐ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺼﻨﻒ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮﺧﯽ را ﺑﺸﻤﺎرﯾﻢ‪» :‬ﮐﺘﺎب اﻟﻀﻌﻔﺎ« ﻻﺑﻦ ﺣﺒﺎن‪» ،‬ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﺤﺎﮐﻢ«‪» ،‬ﮐﺘﺎب اﻟﻀﻌﻔﺎ«‬‫ﻟﻠﻌﻘﯿﻠﯽ‪» ،‬ﮐﺘـﺎب اﻟﮑﺎﻣـﻞ« ﻻـﺑﻦ ﻋـﺪي‪» ،‬ﺗﺼـﺎﻧﯿﻒ ﺧﻄﯿﺐ«‪» ،‬ﺗﺼـﺎﻧﯿﻒ اﺑﻦ ﺷـﺎﻫﯿﻦ«‪» ،‬ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ« و »ﻓﺮدوس دﯾﻠﻤﯽ«‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺳـﺎﺋﺮ‬‫ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ او‪ ،‬ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬و ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﺟﻮزﺟﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ ،‬ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اﺑﻮ اﻟﺸﯿﺦ‪ ،‬و ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اﺑﻦ ﻧﺠﺎر‪.‬‬‫و ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﺴﺎﻫﻠﻪ و وﺿﻊ اﺣﺎدﯾﺚ در ﺑﺎب ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺜﺎﻟﺐ‪ ،‬و در ﺗﻔﺴـﯿﺮ و ﺑﯿﺎن اﺳـﺒﺎب ﻧﺰول‪ ،‬و در ﺑﺎب ﺗﺎرﯾﺦ و ذﮐﺮ اﺣﻮال ﺑﻨﯽ اﺳﺮاﺋﯿﻞ‪،‬‬‫و ﻗﺼـﺺ اﻧﺒﯿﺎي ﺳﺎﺑﻘﯿﻦ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﺑﻠﺪان و اﻃﻌﻤﻪ و اﺷﺮﺑﻪ و ﺣﯿﻮاﻧﺎت واﻗﻊ ﺷﺪه‪ ،‬و در ﻃﺐ ورﻗﯽ و ﻋﺰاﺋﻢ و دﻋﻮات و ﺛﻮاب ﻧﻮاﻓﻞ ﻧﯿﺰ اﯾﻦ‬‫ﺣﺎدﺛﻪ رو داده‪.‬‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در »ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت« ﺧﻮد ﻏﺎﻟﺐ اﯾﻦ اﺣﺎدﯾﺚ را ﻣﺠﺮوح و ﻣﻄﻌﻮن ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬دﻻﺋﻞ وﺿﻊ و ﮐﺬب آﻧﻬﺎ را ﻣﺒﺮﻫﻦ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﮐﺘﺎب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪463 :‬‬‫»ﺗﻨﺰﯾﻪ اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ« در دﻓﻊ ﻏﺎﺋﻠﻪ اﯾﻦ اﺣﺎدﯾﺚ ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻤﻼـﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ ﺷـﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ رواﯾﺘﯽ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ اراده اﺳـﺘﺪﻻل ﺑـﺂن ﺑﺮ اﻫـﻞ ﺣّﻖ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﻧﺰد ﺧﻮدﺷﺎن و واﻟﺪ‬‫ﻣﺎﺟـﺪﺷﺎن از آن ﻗﺴﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧـﺎم و ﻧﺸـﺎن آن در ﻗﺮون ﺳـﺎﺑﻘﻪ ﻣﻌﻠﻮم ﻧﺒﻮد‪ ،‬و ﺑﻌﺾ ﻣﺘﺄﺧﺮﯾﻦ آن را رواﯾﺖ ﮐﺮده‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﺎل از آن دو‬‫ﺷﻖ ﺧﺎﻟﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﯾﺎ ﺳﻠﻒ ﺑﺮاي آن اﺻﻠﯽ ﻧﯿﺎﻓﺘﻨﺪ ﺗﺎ ﻣﺸﻐﻮل رواﯾﺖ آن ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﯾﺎ در آن ﻋﻠﺘﯽ و ﻗﺪﺣﯽ دﯾﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ ﻫﻤﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 208‬از ‪220‬‬‫آﻧﻬﺎ را ﺑﺮ ﺗﺮك رواﯾﺖ آن‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﮐﻞ ﺗﻘﺪﯾﺮ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎد ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در اﺛﺒﺎت ﻋﻘﯿﺪه ﯾﺎ ﻋﻤﻠﯽ ﺑﺂن ﺗﻤﺴﮏ ﮐﺮده ﺷﻮد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓـﺎده ﺧﻮدﺷـﺎن ﻣﻘـﺪوح و ﻣﺠﺮوح اﺳﺖ ذﮐﺮ ﮐﺮده و ﺗﻤﺴـﮏ ﺑـﺂن ﻧﻤﻮده‪ ،‬و اﻋﺘﺒﺎر و‬‫اﻋﺘﻤﺎد ﺑﺮ آن ورزﯾﺪه‪ ،‬ﺷﻌﺮي ﮐﻪ اﻧﺸﺎد ﮐﺮده‪ ،‬أﻋﻨﯽ‪:‬‬‫ﻓﺎن ﮐﻨﺖ ﻻ ﺗﺪري ﻓﺘﻠﮏ ﻣﺼﯿﺒﮥ و ان ﮐﻨﺖ ﺗﺪري ﻓﺎﻟﻤﺼﯿﺒﮥ أﻋﻈﻢ‬‫ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺼـﺮاع اﺧﯿﺮ را ﺣﺘﻤﺎ و ﺟﺰﻣﺎ ﺑﺮ ﺧﻮد ﺻﺎدق ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬و در ﻣﺼـﯿﺒﺖ ﻋﻈﻤﯽ و داﻫﯿﻪ ﮐﺒﺮي ﮔﺮﻓﺘﺎر ﺷﺪه‪ ،‬ﻧﻔﺲ ﺷـﺮﯾﻒ را در ﺟﻤﻠﻪ‬‫ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺧﺮاﻓﺎت ﻣﺘﺄﺧﺮﯾﻦ راه اﯾﺸﺎن را زده اﺳﺖ داﺧﻞ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫ﺳﺒﺤـﺎن اﻟﱠﻠﻪ! ﻃﺮﻓـﻪ ﻣـﺎﺟﺮا اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاي دﯾﮕﺮ ﻣﺮدم اﯾﻦ ﻧﺼﺎﺋـﺢ و ﻣﻮاﻋـﻆ ﺑـﺎرده ﺑﺮاي اﺣـﺘﺮاز و اﺟﺘﻨـﺎب از ﮐﺘﺐ أﺑـﻮ ﻧﻌﯿﻢ و أﻣﺜـﺎل او‬‫ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ‪ ،‬و ﺧﻮد ﺑﺮ آن ﻋﻤﻞ ﻧﻤﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺮواﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎدهﺷﺎن ﻣﺠﺮوح و ﻣﻘﺪوح و ﺑﯽاﺻﻞ اﺳﺖ اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬‫دوازدﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﮐﻪ ﺟﻼﻟﺖ و اﻣﺎﻣﺖ و ﻓﻀﻞ و ﺗﺤﻘﯿﻖ او ﻣﺴـﻠﻢ اﯾﻦ ﺣﻀﺮات اﺳﺖ )ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻇﺮ »ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺴﺎﻧﯿﺪ‬‫أ ﺑﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪464 :‬‬‫ﺣﻨﯿﻔـﮥ« ﻟﻠﺨﻮارزﻣﯽ‪ ،‬و »ﻣﻨﻬـﺎج اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿـﮥ« و ﻏﯿﺮﻫﻤـﺎ( أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ را ﺑﻪ ﻋﯿﺐ و ﻣـﺬﻣﺖ ﮐﻤـﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻣﻤﺘـﺎز‪ ،‬و ﻗـﺪح و ﺟﺮح واﺟﺒﯽ ﺳـﺮﻓﺮاز‬‫ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ او را ﺑـﺬﮐﺮ اﺷـﯿﺎء ﻗﺒﯿﺤﻪ در ﺣﺪود ﺗﺼﻮف و ﻋﺪم اﺳـﺘﺤﯿﺎ ﺑﺬﮐﺮ ﺧﻠﻔﺎ و ﺳﺎدات ﺻـﺤﺎﺑﻪ در ﺻﻮﻓﯿﻪ و ذﮐﺮ ﻋﺠﺐ از اﯾﺸﺎن‪،‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ اﯾﺮاد اﮐﺎذﯾﺐ و ﻣﻔﺘﺮﯾﺎت ﻣﻨﺴﻮب ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﻓﯽ »ﺗﻠﺒﯿﺲ اﺑﻠﯿﺲ«‪:‬‬‫]و ﺟـﺎء أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﺼـﻨﻒ ﻟﻬﻢ‪ ،‬أي ﻟﻠﺼﻮﻓﯿـﮥ‪ ،‬أﺑـﺎ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ و ﻋﺜﻤـﺎن و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ و ﺳﺎدات اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮ ﻋﻨﻬﻢ ﻓﯿﻪ اﻟﻌﺠﺐ ]‪.[1‬‬‫ﺳﯿﺰدﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﻣﺨﻠﻮق از ﻓﻀـﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺮزوق ﻣﺮوي اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »اﻻﮐﺘﻔﺎء« ﺗﺼـﻨﯿﻒ اﺑﺮاﻫﯿﻢ وﺻﺎﺑﯽ ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻣـﺬﮐﻮر‬‫اﺳﺖ‪:‬‬‫]و روي ﻋﻦ ﻓﻀﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺮزوق‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬أي اﻟﻤﺜﻨﯽ اﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺴﺒﻂ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻟﻪ رﺟﻞ‪ :‬أ ﻟﻢ ﯾﻘﻞ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬أﻣﺎ و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ ﯾﻌﻨﯽ ﺑـﺬﻟﮏ اﻻﻣﺎرة و اﻟﺴـﻠﻄﺎن ﻻﻓﺼـﺢ ﻟﻬﻢ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬ﮐﻤﺎ أﻓﺼﺢ ﺑﺎﻟﺼـﻼة و‬‫اﻟﺰﮐﺎة و اﻟﺼـﯿﺎم و اﻟﺤﺞ‪ ،‬ﻓﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﮐﺎن أﻓﺼﺢ اﻟﻨﺎس ﻟﻠﻤﺴﻠﻤﯿﻦ و ﻟﻘﺎل ﻟﻬﻢ‪ :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس ﻫﺬا واﻟﯽ اﻻﻣﺮ و‬‫اﻟﻘﺎﺋﻢ ﻋﻠﯿﮑﻢ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي‪ ،‬ﻓﺎﺳﻤﻌﻮا ﻟﻪ و أﻃﯿﻌﻮا(‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻓﻀـﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺮزوق ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح و ﻏﯿﺮ ﻣﻮﺛﻮق اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺴﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از أﺻﺤﺎب »ﺻﺤﺎح ﺳﺘﻪ« اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﻀﻌﯿﻒ او ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ‬‫ﺑﻦ ]‪ [1‬ﺗﻠﺒﯿﺲ اﺑﻠﯿﺲ‪.159 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪465 :‬‬‫ﻣﻌﯿﻦ ]‪ [1‬و ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ]‪ [2‬ﺳـﻌﯿﺪ ﻫﻢ او را ﺗﻀﻌﯿﻒ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺣﺎﮐﻢ ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ ﻓﻀﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺮزوق ﻧﯿﺴﺖ از ﺷﺮط ﺻﺤﯿﺢ‪ ،‬و ﻋﯿﺐ‬‫ﮐﺮده ﺷـﺪه ﺑﺮ ﻣﺴـﻠﻢ اﺧﺮاج او را در »ﺻـﺤﯿﺢ«‪ ،‬و ﮔﻔﺘـﻪ اﺳﺖ اﺑﻦ ﺣﺒـﺎن ﮐﻪ او ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﺳﺖ‪ ،‬و از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺴـﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻄﺎ‬‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺑﺮ ﺛﻘﺎت‪ ،‬و رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﺮد از ﻋﻄﯿﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت را‪.‬‬‫ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻓﻀﯿﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ و ﮐﺬا ﺿﻌﻔﻪ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ[ ]‪.[3‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﻓﻀﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺮزوق ﻟﯿﺲ ﻣﻦ ﺷﺮط اﻟﺼﺤﯿﺢ‪ ،‬ﻋﯿﺐ ﻋﻠﯽ ﻣﺴﻠﻢ اﺧﺮاﺟﻪ ﻓﯽ »اﻟﺼﺤﯿﺢ«‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺒﺎن‪ :‬ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺟﺪا‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻤﻦ ﯾﺨﻄﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺜﻘﺎت‪ ،‬و ﯾﺮوي ﻋﻦ ﻋﻄﯿﮥ ]‪ [4‬اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت ]‪.[5‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 209‬از ‪220‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﻐﻨﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﻀـﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺮزوق اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ :‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﺎزم اﻻﺷـﺠﻌﯽ‪ ،‬و اﻟﮑﺒﺎر و ﺛﻘـﮥ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ‪ .‬و ﺿـﻌﻔﻪ اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ و اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ أﯾﻀﺎ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﻋﯿﺐ‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﺴﻠﻢ اﺧﺮاﺟﻪ ]‪ [1‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﻮن ﺑﻦ زﯾﺎد اﻟﺒﻐﺪادي أﺑﻮ زﮐﺮﯾﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (233‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ‪ :‬ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺪارﻣﯽ اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (270‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ج ‪.3/362‬‬‫]‪ [4‬ﻋﻄﯿﮥ‪ :‬ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻌﻮﻓﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (111‬ه‪.‬‬‫]‪ [5‬ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ج ‪.3/362‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪466 :‬‬‫ﻓﯽ »اﻟﺼﺤﯿﺢ«[ ]‪.[1‬‬‫و در ﺣﺎﺷﯿﻪ »ﮐﺎﺷﻒ« ﮐﻪ از آن ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ در »رﺟﺎل ﻣﺸﮑﺎة« ﻧﻘﻠﻬﺎ ﻣﯽآرد‪ ،‬ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻓﻀﯿﻞ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﺑﻬﻢ ﮐﺜﯿﺮا ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻪ و ﻻ ﯾﺤﺘﺞ ﺑﻪ‪ .‬و ﻗﺎل س‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻓﻀﯿﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﺻﺎﻟﺢ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺻﺪوق‪ ،‬ﯾﻬﻢ ﮐﺜﯿﺮا ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﺤﺘﺞ ﺑﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ اﻟﯽ أن ﻗﺎل‪:‬‬‫]ﻗﺎل ﻣﺴﻌﻮد‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﻫﻮ ﻣﻦ ﺷﺮط اﻟﺼﺤﯿﺢ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻋﯿﺐ ﻋﻠﯽ ﻣﺴﻠﻢ اﺧﺮاﺟﻪ ﻟﺤﺪﯾﺜﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺒﺎن ﻓﯽ اﻟﺜﻘﺎت‪ :‬ﯾﺨﻄﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻟﻀﻌﻔﺎء«‪ :‬ﯾﺨﻄﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺜﻘﺎت و روي ﻋﻦ ﻋﻄﯿﮥ اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺷﺎﻫﯿﻦ ﻓﯽ »اﻟﺜﻘﺎت«‪ :‬اﺧﺘﻠﻒ ﻗﻮﻻ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻟﻀﻌﻔﺎء«‪ :‬ﻗﺎل أﺣﻤﺪ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ‪ :‬ﺣﺪث ﻓﻀﯿﻞ ﻋﻦ ﻋﻄﯿﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ ﺣﺪﯾﺚ »ان اﻟﺬي ﺧﻠﻔﮑﻢ ﻣﻦ ﺿﻌﻒ«‬‫ﻟﯿﺲ ﻟﻪ ﻋﻨﺪي أﺻﻞ و ﻻ ﻫﻮ ﺑﺼﺤﯿﺢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ رﺷﺪﯾﻦ ]‪ :[3‬ﻻ أدري ﻣﻦ أراد أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ ﺑﺎﻟﺘﻀﻌﯿﻒ أ ﻋﻄﯿﮥ‪ [1] ،‬اﻟﻤﻐﻨﯽ ﻓﯽ اﻟﻀﻌﻔﺎء ج ‪.2/515‬‬‫]‪ [2‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻄﺒﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (248‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ رﺷﺪﯾﻦ‪ :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺠﺎج ﺑﻦ رﺷﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ اﻟﻤﻬﺮي اﻟﻤﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (291‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪467 :‬‬‫أم ﻓﻀﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺮزوق؟ ]‪ [1‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠـﮥ ﻻـ ﯾﺴـﺘﺮﯾﺐ ﻣﻨﺼـﻒ ﻫـﻮ ﻣـﻦ اﻟﻔﻬﻢ ﻣﺮزوق‪ ،‬ان رواﯾـﮥ ﻓﻀـﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺮزوق ﻻـ ﺗﺼـﻠﺢ ﻟﻼﻋﺘﻤـﺎد و اﻟﻮﺛـﻮق‪ ،‬و ان اﻻﺣﺘﺠـﺎج و‬‫اﻻﺳﺘﺪﻻل ﺑﻬﺎ ﻋﯿﻦ اﻟﻤﺨﺎﻟﻔﮥ و اﻟﻌﻘﻮق ﻻﮐﺎﺑﺮﻫﻢ اﻟﺬﯾﻦ ﻟﻬﻢ ﺟﻼﺋﻞ اﻟﺤﻘﻮق ‪.‬‬
‫ﭼﻬﺎردﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ در »رﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮه« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ذﮐﺮ ﻣﺎ‬‫روي ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ أﺧﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬اﻧﻪ ﻗـﺎل ﻟﺮﺟـﻞ ﻣﻤﻦ ﯾﻐﻠﻮ ﻓﯿﻬﻢ‪ :‬وﯾﺤﮑﻢ أﺣﺒﻮﻧﺎ ﺑﺎﻟّﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺎن أﻃﻌﻨﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺄﺣﺒﻮﻧﺎ‪ ،‬و ان‬‫ﻋﺼـﯿﻨﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺎﺑﻐﻀﻮﻧـﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ رﺟﻞ‪ :‬اﻧﮑﻢ ذوو ﻗﺮاﺑـﮥ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬وﯾﺤﮑﻢ ﻟﻮ ﮐﺎن ﻧﺎﻓﻌﺎ ﺑﻘﺮاﺑﮥ‬‫رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻐﯿﺮ ﻋﻤـﻞ ﺑﻄـﺎﻋﺘﻪ ﻟﻨﻔﻊ ﺑـﺬﻟﮏ ﻣﻦ ﻫﻮ أﻗﺮب إﻟﯿﻪ ﻣﻨـﺎ أﺑـﺎه و أﻣﻪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻧﯽ أﺧـﺎف أن ﯾﻀـﺎﻋﻒ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 210‬از ‪220‬‬‫ﻟﻠﻌﺎﺻﯽ ﻣﻨﺎ اﻟﻌﺬاب ﺿﻌﻔﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻧﯽ ﻻرﺟﻮ أن ﯾﺆﺗﯽ اﻟﻤﺤﺴﻦ ﻣﻨﺎ أﺟﺮه ﻣﺮﺗﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻘـﺪ اﺳﺎءﻧﺎ آﺑﺎؤﻧﺎ و اﻣﻬﺎﺗﻨﺎ ان ﮐﺎن ﻣﺎ ﺗﻘﻮﻟﻮن ﻣﻦ دﯾﻦ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﯾﺨﺒﺮوﻧﺎ ﺑﻪ و ﻟﻢ ﯾﻄﻠﻌﻮﻧﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺮﻏﺒﻮا ﻓﯿﻪ و ﻧﺤﻦ ﮐﻨﺎ‬‫أﻗﺮب ﻣﻨﻬﻢ ﻗﺮاﺑـﮥ ﻣﻨﮑﻢ و أوﺟﺐ ﻋﻠﯿﻬﻢ و أﺣﻖ أن ﯾﺮﻏﺒﻮﻧـﺎ ﻓﯿﻪ ﻣﻨﮑﻢ‪ ،‬و ﻟﻮ ﮐﺎن اﻻﻣﺮ ﮐﻤﺎ ﺗﻘﻮﻟﻮن ان اﻟﱠﻠﻪ ﺟﻞ و ﻋﻼ و رﺳﻮﻟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﺧﺘﺎر ﻋﻠﯿﺎ ﻟﻬﺬا اﻻﻣﺮ و ﻟﻠﻘﯿﺎم ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس ﺑﻌﺪه‪ ،‬ﻓﺎن ﻋﻠﯿﺎ أﻋﻈﻢ اﻟﻨﺎس ﺧﻄﯿﺌﮥ و ﺟﺮﻣﺎ إذ ﺗﺮك أﻣﺮ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ أن ﯾﻘﻮم ﻓﯿﻪ ﮐﻤـﺎ أﻣﺮه و ﯾﻌـﺬر اﻟﯽ اﻟﻨـﺎس‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ اﻟﺮاﻓﻀـﯽ‪ :‬أ ﻟﻢ ﯾﻘـﻞ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻌﻠﯽ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ‬‫ﻣﻮﻻه«؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬أﻣﺎ و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ ﯾﻌﻨﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑـﺬﻟﮏ اﻻﻣﺮ و اﻟﺴـﻠﻄﺎن و اﻟﻘﯿﺎم ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس ﻻﻓﺼـﺢ ﺑﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ أﻓﺼـﺢ‬‫ﺑﺎﻟﺼﻼة و اﻟﺰﮐﺎة و اﻟﺼﯿﺎم و اﻟﺤﺞ و ﻟﻘﺎل‪ :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ان ﻫﺬا ]‪ [1‬ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ ج ‪.7/298‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪468 :‬‬‫اﻟﻮﻟﯽ ﺑﻌﺪي‪ ،‬ﻓﺄﺳﻤﻌﻮا و أﻃﯿﻌﻮا‪.‬‬‫ﺧﺮج ﺟﻤﯿﻊ اﻻذﮐﺎر ﻋﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺳـﻌﺪ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺴـﻤﺎن اﻟﺮازي ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮاﻓﻘـﮥ ﺑﯿﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ و‬‫اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ أﺟﻤﻌﯿﻦ ]‪.[1‬‬‫در اﯾﻦ رواﯾﺖ واﺿﻊ اﯾﻦ ﻫﻢ وﺿﻊ ﮐﺮده ﮐﻪ ﺣﺴﻦ ﻣﺜﻨﯽ ﻗﺒﻞ ﻧﻔﯽ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‪ ،‬ﻧﻔﯽ ﻧﻔﻊ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﭘﺪر و ﻣﺎدر ﺟﻨﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ را ﻧﻤﻮده‪ .‬و ﺷـﻨﺎﻋﺖ و ﻓﻈﺎﻋﺖ ﻧﻔﯽ ﻧﻔﻊ از واﻟـﺪﯾﻦ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻧﺰد أﻫﻞ‬‫اﯾﻤﺎن و أﻫﻞ اﺳﻼم ﻣﺨﻔﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻫﻮ ﻇﺎﻫﺮ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻃﺎﻟﻊ رﺳﺎﺋﻞ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺒﺎب‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺎﯾﻦ ﮐﺬب واﺿﺢ و ﻓﺮﯾﻪ‬‫ﻇﺎﻫﺮه‪ ،‬اﯾﻦ واﺿﻊ ﮐﺬاب را ﺑﺄﻗﺒﺢ وﺟﻮه ﺗﻔﻀﯿﺢ ﻧﻤﻮده و اﯾﻦ ﮐﺬب اول او را دﻟﯿﻞ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻗﺒﺢ و ﺷﻨﺎﻋﺖ ﮐﺬب ﺛﺎﻧﯽ او ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪.‬‬‫ﭘﺎﻧﺰدﻫﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﻋﺪم اﻣﺘﺜﺎل أﻣﺮ ﺧﺪا و رﺳﻮل ﺑﺠﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم و ﮐﻮﻧﻪ أﻋﻈﻢ اﻟﻨﺎس ﺧﻄﺎء در ﺻﻮرت ﺻﺪور ﻧﺺ‬‫ﺧﻼـﻓﺖ ﺑﺮ آن ﺟﻨـﺎب ﮐـﻪ در اﯾﻦ رواﯾﺖ واﻫﯿﻪ ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ ،‬از ﻋﺠـﺎﺋﺐ ﺧﺮاﻓـﺎت و ﻏﺮاﺋﺐ ﺷـﺒﻬﺎت و ﻃﺮاﺋـﻒ ﺗﺮﻫـﺎت و اﺿـﺎﺣﯿﮏ‬‫ﺧﺰﻋﺒﻼت اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻃﺎﻟﺐ ﺧﻼﻓﺖ از ﻣﺘﻐﻠﺒﯿﻦ ﺑﻮده‪ ،‬و ﺣﻖ ﺧﻮد را ﺑﺪﻻﺋﻞ و ﺑﺮاﻫﯿﻦ اﻇﻬﺎر ﻣﯽﺳﺎﺧﺖ‪،‬‬‫و اﻣﺘﻨﺎع از ﺑﯿﻌﺖ اول ﻫﻢ ﮐﺮده‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ ﻣﺘﻐﻠﺒﯿﻦ ﺣﻖ را ﺑﺂﻧﺠﻨﺎب ﻧﺪﻫﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﺮدم ﻧﺎﺣﻖ ﺷﻨﺎس از اﻋﺎﻧﺖ آن ﺟﻨﺎب دﺳﺖ ﺑﺮدارﻧﺪ‪ ،‬و آن‬‫ﺟﻨﺎب را ﻣﺠﺒﻮر و ﻣﻀـﻄﺮ ﺳﺎزﻧـﺪ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ اﻟﺰام ﺧﻄﺎي ﻻزم ﻧﻤﯽآﯾـﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﮐﻼم ﺧﺴﺎرت ﻧﻈﺎم ﺑـﺪان ﻣﯽﻣﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ ]‪ [1‬اﻟﺮﯾﺎض‬‫اﻟﻨﻀﺮة ج ‪.1/60‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪469 :‬‬‫ﻧﺒﻮت اﻧﺒﯿـﺎء در ﺣﻖ اﻧﺒﯿﺎي ﻣﻈﻠﻮﻣﯿﻦ ﮐﻪ ﺑﺴـﯿﺎري از آﻧﻬﺎ ﺷـﻬﯿﺪ ﺷﺪﻧـﺪ و ﻣﺘﻤﮑﻦ ﻧﺸﺪﻧـﺪ از اﻧﻔﺎذ اﺣﮑﺎم ﺷـﺮﻋﯿﻪ‪ ،‬ﺑﮕﻮﯾﻨـﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ اﯾﺸﺎن‬‫ﻣﺒﻌﻮث ﺑﻪ ﻧﺒﻮت ﻣﯽﺑﻮدﻧـﺪ ﻻزم آﯾـﺪ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن )ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ( اﻣﺘﺜﺎل أﻣﺮ ﺧﺪا ﻧﮑﺮده ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن اﻋﻈﻢ اﻟﻨﺎس ﺧﻄﺎء ﺑﺎﺷـﻨﺪ! و ﺑا ﻦ ﺣﺠﺮ‬‫ﻣﮑﯽ در »ﺗﻄﻬﯿﺮ اﻟﺠﻨـﺎن و اﻟﻠﺴﺎن ﻋﻦ اﻟﺨﻄﻮر و اﻟﺘﻔﻮه ﺑﺜﻠﺐ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻔﯿﺎن«‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺘﺼـﻨﯿﻒ آن ﮐﺸﻒ اﺳـﺮار ﻣـﺬﻫﺐ ﺳـﻨﯿﻪ ﮐﻤﺎ‬‫ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‬‫ﺟﻮاب ﺷﺒﻬﺎت دﻫﻠﻮي ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﻣﺒﺴﻮط‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬ﺑﻠﮑﻪ ﺳﻮق ﮐﻼم ﺑﺮاي ﺗﺴﻮﯾﻪ وﻻﯾﺘﯿﻦ اﺳﺖ ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻻوﻗﺎت و ﻣﻦ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻮﺟﻮه‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ]‪.[1‬‬‫اﻗﻮل‪ :‬ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ ﺳﻮق اﯾﻦ ﮐﻼم ﺑﺮاي اﺑﻄﺎل ﺣﻖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﺑﻌـﺪ اﻧﺪك ﺗﺄﻣﻞ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ آن ﻫﻢ ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﻣﻄﻠﻮب اﻫﻞ ﺣﻖ ﮐﺎﻓﯽ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه دوﺳﺘﯽ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻣﻦ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻮﺟﻮه ﺑﺮاﺑﺮ دوﺳﺘﯽ ﺟﻨﺎب رﺳﻮل ﺧـﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻓﻀﻠﯿﺖ آن ﺟﻨﺎب ﺑﻼ ارﺗﯿﺎب ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮاي دﯾﮕﺮي اﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﺒﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣﺤﺒﺖ ﻣﻄﻠﻘﻪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻫﻤﯿﺸﻪ در ﻫﻤﻪ ﺣﺎﻻت ﺑﻬﻤﻪ ﺟﻬﺎت ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻮد‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 211‬از ‪220‬‬‫و ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺤﺒﺖ ﺟﺰ ﺑﺮاي ﻣﻌﺼﻮم ﺑﺮاي دﯾﮕﺮي ﻣﺘﺤﻘﻖ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه وﺟﻮب ﻣﺤﺒﺖ ﻣﻄﻠﻘﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم‬‫ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ‪ ،‬ﻋﺼﻤﺖ آن ﺟﻨﺎب ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮدﯾﺪ ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‪330 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪498 :‬‬‫و ﻓﯿﻪ اﻟﻤﻄﻠﻮب‪.‬‬‫و ﻫﻤﻪ ﺣﯿﺮت آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻤﻌﯽ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ را ﮐﻪ ﺑـﺎ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻣﻘـﺎﺗﻠﻪ ﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﻋﻠﻢ ﻋـﺪاوت آن ﺟﻨـﺎب‬‫ﺑﺮاﻓﺮاﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺗﯿﻎ در روي آن ﺟﻨﺎب آﺧﺘﻨﺪ‪ ،‬آﯾﺎ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻣﺜﻞ ﻋﺪو ﺣﻀﺮت رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺧﺎرج از زﻣﺮه ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ‬‫ﻣﯽداﻧﻨـﺪ‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﺘﻘﻠﯿﺪ اﺳـﻼف و ﺣﻤﯿﺖ ﻣﺬﻫﺐ از اﯾﻦ اﻋﺘﺮاف ﮐﻪ وﻻﯾﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻣﺜﻞ وﻻﯾﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﻮل ﺧﺪا‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﺳﺖ ﻣﻦ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻮﺟﻮه‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﻓﺮار ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬و ﭘﯿﺪا اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﺮﮐﺖ اﻣﯿﺮ ﺑﺎ آن ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ در ﺗﺼـﺮف در ﺣﯿﻦ ﺣﯿﺎت آن ﺣﻀـﺮت ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫ﻣﻤﺘﻨﻊ ﺑﻮد[ ]‪.[1‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬ﭘﯿـﺪا اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﺮﮐﺖ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑـﺎ آن ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ در ﺗﺼـﺮف در ﺣﯿﻦ ﺣﯿﺎت آن‬‫ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﺻـﻼ ﻣﻤﺘﻨﻊ ﻧﺒﻮد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻣﺮاد از اﯾﻦ ﺷﺮﮐﺖ ﻣﻦ ﺣﯿﺚ اﻟﻨﯿﺎﺑﮥ و اﻟﺨﻼﻓﮥ اﺳﺖ‪ ،‬ﻻ ﻣﻦ ﺣﯿﺚ اﻻﺳﺘﻘﻼل و‬‫اﻻﺻﺎﻟـﮥ‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ ﺗﺼـﺮف در رﻋﺎﯾـﺎ ﺑﺮاي ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺑﻮﺟﻪ ﻧﯿـﺎﺑﺖ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ در‬‫ﺣﯿﺎت آن ﺣﻀـﺮت ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﺻﻼ ﻣﺤﺬوري و اﻣﺘﻨﺎﻋﯽ ﻻزم ﻧﻤﯽآﯾﺪ‪ ،‬و ﻣﺪﻋﯽ اﻣﺘﻨﺎع آن دﻟﯿﻠﯽ ﺑﺎ ﺧﻮد ﻧﺪارد ﮐﻪ ﮐﻼم او ﻻﺋﻖ اﺻﻐﺎ‬‫ﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ ]ﭘﺲ اﯾﻦ ادل دﻟﯿﻞ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد وﺟﻮب ﻣﺤﺒﺖ او اﺳﺖ ]‪.[2‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬اﯾﻦ ادل دﻟﯿـﻞ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻧﺒﯿﻞ ﺗﺨـﺪﯾﻊ ﻋﻮام و ﺗﻠﺒﯿﺲ اﻣﺮ ﺑﺮ ﺳـﻔﻬﺎء اﻻﺣﻼم ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ دارد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺻـﺤﺖ و‬‫ﺗﻤﺎﻣﯿﺖ اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﻣﻮﻗﻮف ﺑﻮد ﺑﺮ اﺛﺒﺎت اﻣﺘﻨﺎع اﺳﺘﺤﻘﺎق ﺗﺼﺮف ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‪330 :‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‪330 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪499 :‬‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و ﺟﻨـﺎب ﻣﺨـﺎﻃﺐ از اﺛﺒـﺎت آن و ﻟﻮ ﺑﺄﺿـﻌﻒ دﻟﯿﻞ اﻋﺮاض ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺮ ﻣﺤﺾ دﻋﻮي اﻣﺘﻨﺎع اﺟﺘﻤﺎع ﺗﺼـﺮﻓﯿﻦ‬‫اﮐﺘﻔﺎ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬زﯾﺮا ﮐﻪ در اﺟﺘﻤﺎع ﻣﺤﺒﺘﯿﻦ ﻣﺤﺬوري ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﯾﮑﯽ ﻣﺴﺘﻠﺰم دﯾﮕﺮي اﺳﺖ ]‪.[1‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﺎﻋﺘﺮاف ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﻣﺤﺒﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم و ﻣﺤﺒﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺗﻼزم‬‫اﺳﺖ و ﯾﮑﯽ ﻣﺴﺘﻠﺰم دﯾﮕﺮي اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﻪ ﻣﺤﺒﺖ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻧﺪاﺷﺘﻪ‪ ،‬او ﻣﺤﺒﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻫﻢ ﻧﺪاﺷﺘﻪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤـﺪ ﮐﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺣـﺎل ﭘﺮ اﺧﺘﻼـل ﻣﻌـﺎوﯾﻪ ﮐﻪ ﺑﻨﺺ ﺟﻨـﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻋـﺪو آن ﺟﻨـﺎب ﺑﻮد ﮐﻤـﺎ ﻓﯽ »ﺗـﺎرﯾﺦ‬‫اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﻟﻠﺴـﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮه و اﺗﺒﺎع و اﺷـﯿﺎع او‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺣﺎل ﻋﺎﺋﺸﻪ‪ ،‬و ﻃﻠﺤﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﻮاﻓﻘﯿﻨﺸﺎن ﮐﻪ ﻣﺮﺗﮑﺐ ﻣﺤﺎرﺑﻪ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﮐﻪ از اﺷﺪ اﻧﻮاع ﺑﻐﺾ و ﻋﺪاوت اﺳﺖ ﮔﺮدﯾﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ وﺿﻮح و ﻇﻬﻮر رﺳﯿﺪ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬و در اﺟﺘﻤﺎع ﺗﺼﺮﻓﯿﻦ ﻣﺤﺬورات ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺖ ]‪.[2‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻣﺠﺮد دﻋﻮي ﮐﺜﺮت ﻣﺤـﺬورات اﮐﺘﻔﺎ ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻃﻼﻗﺖ و ذﻻﻗﺖ ﻟﺴﺎن ﯾﮏ ﻣﺤـﺬور را ﻫﻢ ﺑﯿﺎن‬‫ﻧﻔﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ادﻋﺎي ﻣﺤﺬورات ﺑﺴﯿﺎر در اﺟﺘﻤﺎع ﺗﺼﺮﻓﯿﻦ دﻋﻮي ﺑﯽدﻟﯿﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺠﺮد ﻣﻨﻊ آن را ﻣﺘﺰﻟﺰل ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و ﺣﻘﯿﻘﺖ‬‫آﻧﺴﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ اﺟﺘﻤﺎع ﻫﯿﭻ ﻣﺤﺬوري ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ ﻣﺤﺬورات ﺑﺴﯿﺎر؟‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 212‬از ‪220‬‬‫در »اﺣﻘﺎق اﻟﺤﻖ« ﺑﻌﺪ ﺑﯿﺎن اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ اﻣﺎﻣﺖ ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‪330 :‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‪330 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪500 :‬‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم در ﺣﯿﺎت ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻫﻢ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻮد‪ ،‬ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫]ﻻ ﯾﻘﺎل‪ :‬ﮐﯿﻒ ﯾﻤﮑﻦ اﻟﺘﺰام ذﻟﮏ ﻣﻊ اﻣﺘﻨﺎع اﺟﺘﻤﺎع أواﻣﺮ اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ ﻣﻊ أواﻣﺮ اﻟﻤﺴﺘﺨﻠﻒ ﺑﺤﺴﺐ اﻟﻌﺮف و اﻟﻌﺎدة‪.‬‬‫ﻻﻧـﺎ ﻧﻘﻮل‪ :‬اﻻﻣﺘﻨـﺎع ﻣﻤﻨﻮع‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻻﻧﻪ ان أراد اﻧﻪ ﯾﻤﺘﻨﻊ اﺟﺘﻤﺎﻋﻬﺎ ﻻﺧﺘﻼف ﻣﻘﺘﻀـﯽ أواﻣﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬ﻓﺒﻄﻼﻧﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﻧﺤﻦ ﻓﯿﻪ ﻇﺎﻫﺮ‪ ،‬ﻻن ذﻟﮏ‬‫اﻻﺧﺘﻼف اﻧﻤﺎ ﯾﺤﺼﻞ إذا ﺣﮑﻤﻮا ﻟﻤﻮﺟﺐ ﺑﻤﻮﺟﺐ اﺷـﺘﻬﺎﺋﻬﻢ ﮐﺎﻟﺤﮑﺎم اﻟﺠﺎﺋﺮة و ﺑﺎﻻﺟﺘﻬﺎد اﻟـﺬي ﻻ ﯾﺨﻠﻮ ﻋﻦ اﻟﺨﻄﺎء و ﻟﯿﺲ اﻟﺤﺎل ﻓﯽ‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و وﺻـﯿﻪ اﻟﻤﻌﺼﻮم ﮐﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻻن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻧﻤﺎ ﯾﻨﻄﻖ ﻣﻦ اﻟﻮﺣﯽ و أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‬‫ﺑﺎب ﻣﺪﯾﻨﮥ ﻋﻠﻤﻪ و ﻋﯿﺒﮥ ﺳﺮه‪ ،‬ﻓﻼ اﺧﺘﻼف‪.‬‬‫و ان أراد اﻧﻪ ﯾﻤﺘﻨﻊ اﺟﺘﻤﺎﻋﻬﻤﺎ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻧﻪ ﻻ ﯾﺘﺼﻮر ﻓﯽ ﮐﻞ ﺣﮑﻢ ﺻﺪور اﻻﻣﺮ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﻣﻌﺎ‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻏﯿﺮ ﻻزم ﻓﯽ ﺗﺤﻘﻖ اﻟﺨﻼﻓﮥ‪ ،‬ﺑﻞ ﯾﮑﻔﯽ ﻓﯽ‬‫ذﻟـﮏ ﮐﻮن اﻟﺨﻠﯿﻔـﮥ ﺑﺤﯿﺚ ﻟﻮ ﻟﻢ ﯾﺒـﺎدر اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﯽ اﻧﻔﺎذ اﻟﺤﮑﻢ اﻟﺨﺎص‪ ،‬ﻟﮑﺎن ﻟﻪ ان ﯾﺒﺎدر اﻟﯽ اﻧﻔﺎذه‪ ،‬و ﻻﻣﺘﻨﺎع ﻓﯽ‬‫ذﻟﮏ ﻋﻘﻼ و ﻻ ﻋﺮﻓﺎ[ ]‪.[1‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬و ان ﻗﯿﺪﻧﺎه ﺑﻤﺎ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ اﻣﺎﻣﺘﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺂل دون اﻟﺤﺎل‪ ،‬ﻓﻤﺮﺣﺒﺎ ﺑﺎﻟﻮﻓﺎق‪ ،‬ﻻن أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ ﻗﺎﺋﻠﻮن ﺑﺬﻟﮏ ﻓﯽ ﺣﯿﻦ اﻣﺎﻣﺘﻪ ]‪.[2‬‬‫أﻗـﻮل‪ :‬اﯾﻦ ﺗـﺄوﯾﻠﯽ ﺳـﺨﯿﻒ ﻗﺎﺑـﻞ آن ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻓﺎﺿـﻞ ﺟﻠﯿـﻞ آن را ﺑﺮ زﺑـﺎن آرد‪ ،‬و أﺣـﺪي از ﻣﺘﺒﺤﺮﯾﻦ و ﻣﻤﻬﺮﯾﻦ ﺑﭽﻨﯿﻦ ﺣﺮف‬‫رﮐﯿﮏ ﻣﺘﻔﻮه ﺷﻮد و ﺑﻄﻼن آن واﺿﺢ اﺳﺖ ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه‪:‬‬‫اول‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﻧﺺ ﺑﺮ اﻣـﺎﻣﺖ و اﻣـﺎرت ﺟﻨـﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺛـﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺑﻨﯿـﺎن ﺧﻼﻓﺖ ﺛﻼﺛﻪ از ﺳـﺮ ﻣﻨﻬـﺪم ﺧﻮاﻫﺪ‬‫ﮔﺮدﯾﺪ زﯾﺮا ﮐﻪ ﻋﺪم ﺻﺪور ﻧﺺ ﺑﺮ ﺣﻀﺮات ﺛﻼﺛﻪ ﺑﺪﻻﺋﻞ ﻗﺎﻃﻌﻪ و ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﺳﺎﻃﻌﻪ و اﻋﺘﺮاﻓﺎت ]‪ [1 -2‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‪330 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪501 :‬‬‫و ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت اﺋﻤﻪ اﻋﻼم اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮐﻪ ادﻧﯽ ﺗﺄﻣﻠﯽ ﺑﻨﻈﺮ اﻧﺼﺎف ﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺣﺎﻻت ﺳﻘﯿﻔﻪ و ﺷﻮري و ﻏﯿﺮ آن ﺑﺒﯿﻨﺪ‪ ،‬ﯾﻘﯿﻦ‬‫ﺟﺎزم ﺑﻬﻢ ﻣﯽرﺳﺎﻧـﺪ ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺑﺮ ﺛﻼﺛﻪ ﻧﺺ ﻧﺒﻮد‪ ،‬و ﺧﻮد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺻﺪر ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب ﺑﻔﻘﺪان ﻧﺺ ﺑﺮ ﺛﻼﺛﻪ اﻋﺘﺮاف ﮐﺮدهاﻧﺪ و ﻧﺎﻫﯿﮏ‬‫ﺑﻪ ‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﺮ ﺛﻼﺛﻪ ﻧﺺ ﻣﺘﺤﻘﻖ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻧﺺ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﺧﻼﻓﺖ ﺛﻼﺛﻪ ﺑﺎ وﺟﻮد آن ﺟﻨﺎب ﭼﻄﻮر ﺻﺤﯿﺢ‬‫ﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ﻣﻨﺼﻮص ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺮ ﻣﻨﺼﻮص ﻋﻠﯿﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﺘﻘﺪم ﺗﻮاﻧﺪ ﮔﺮدﯾﺪ؟! دوم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﻣﻘﺎم اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ أﺑﯽ‬‫ﺑﮑﺮ ﺑﻪ آﯾﻪ‪:‬‬‫َﻣْﻦ َﯾْﺮَﺗﱠﺪ ﻣِﻨُْﮑْﻢ َﻋْﻦ ِدﯾﻨِِﻪ‬‫]‪ [1‬ﺑﮑﻠﻤﻪ »ﻣﻦ« اﺳـﺘﺪﻻل ﺑﺮ وﺟـﻮب ﻋﻤﻮم اﺗﯿـﺎن ﺑﻘﻮﻣﯽ ﻣﻮﺻﻮف ﺑﺼـﻔﺎت ﻣـﺬﮐﻮره در آﯾﻪ‪ ،‬ﻫﺮ ﮔـﺎه ارﺗـﺪاد ﻣﺘﺤﻘﻖ ﺷﻮد‪ ،‬ﻧﻤﻮدهاﻧـﺪ‪،‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﺎﻋـﺪه اﺻﻮﻟﯿﻪ ﻣﻘﺮره اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺮف »ﻣﻦ« ﭼﻮن در ﻣﻘﺎم ﺷـﺮط و ﺟﺰاء واﻗﻊ ﺷﻮد‪ ،‬ﻋﺎم ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻣﺜﺎل »ﻣﻦ دﺧﻞ ﺣﺼـﻦ‬‫ﮐـﺬا ﻓﻠﻪ ﮐـﺬا« ﮔﻔﺘﻪاﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ در اﯾﻦ آﯾﻪ ﻫﺮ ﮐﻪ ﻣﺮﺗﺪ ﺷﻮد ﺑﺮاي او ﻗﻮﻣﯽ ﻣﻮﺻﻮف ﺑﺎﯾﻦ ﺻـﻔﺎت ﭘﯿﺪا ﺷﻮد‪ ،‬و ﭼﻮن در زﻣﺎن ﺧﻠﯿﻔﻪ اول‬‫ارﺗـﺪاد ﺑﮑﺜﺮت و ﺷـﺪت واﻗﻊ ﺷـﺪ‪ ،‬اﮔﺮ ﻗﻮﻣﯽ ﻣﻮﺻﻮف ﺑﺎﯾﻦ ﺻـﻔﺎت ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ آﻧﻬﺎ ﻣﻮﺟﻮد ﻧﺸﻮﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺧﻮد ﻫﻢ ﻣﺮﺗـﺪ ﻣﺜﻞ آن ﻣﺮﺗـﺪﯾﻦ‬‫ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﺧﻠﻒ در وﻋﺪه اﻟﻬﯽ ﻻزم آﯾﺪ[ ]‪ .[2‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﻘـﺎم اﺛﺒـﺎت ﺧﻼـﻓﺖ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻗﺎﻋـﺪه اﺻﻮﻟﯿﻪ ﺑﯿﺎد آوردﻧـﺪ‪ ،‬و در ﻏﯿﺮ ﻣﺼـﺮف آن را ﻣﺼـﺮف ﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ‬‫اوﺿﺤﻨﺎه ﻓﯽ اﻟﻤﻨﻬﺞ ]‪ [1‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪54 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 213‬از ‪220‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‪295 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪502 :‬‬‫اﻻـول‪ ،‬و در ﻣﻘـﺎم اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم اﯾﻦ ﻗﺎﻋـﺪه را ﭘﺲ ﭘﺸﺖ اﻧﺪاﺧﺘﻨـﺪ‪ ،‬و ﻋﯿﺎذا ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﮐـﺬب و ﺧﻠﻒ را در ﮐﻼم‬‫رﺳﺎﻟﺖ ﭘﻨﺎﻫﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﯿﻦ وﺣﯽ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺧﻮد ﺗﺠﻮﯾﺰ ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﺪاﻧﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻟﻔﻆ »ﻣﻦ« ﻋﺎم اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺛﻼﺛﻪ ﻫﻢ در آن داﺧﻞ ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﻌﻨﺎي ﺣﺪﯾﺚ آن اﺳﺖ ﮐﻪ »ﻫﺮ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻣﻮﻻي اوﯾﻢ‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﻮﻻي او اﺳﺖ« و‬‫اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ اﻧﮑﺎر ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﻨﺴﺒﺖ ﺛﻼﺛﻪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﮐﺮد‪ ،‬ﮔﻮ در دل ﻣﻨﮑﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻫﻢ ﻣﻮﻻﯾﺸﺎن ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺗﺨﺼـﯿﺺ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺰﻣـﺎن ﻣـﺎ ﺑﻌـﺪ ﻋﺜﻤـﺎن و اﺧﺮاج ﺛﻼـﺛﻪ از اﯾﻦ ﻋﻤﻮم ﻣﺜـﻞ اﺧﺮاج زﻧـﺎدﻗﻪ و ﻣﻼﺣـﺪه ﺻﻮﻓﯿﻪ ﻋﺮﻓـﺎ و واﺻـﻠﯿﻦ‬‫ﻣﺰﻋﻮﻣﯿﻦ ﺧﻮد را از ﻋﻤﻮم وﺟﻮب ﺗﮑﺎﻟﯿﻒ ﺷﺮﻋﯿﻪ َﻫﺒﺎًء َﻣﻨْﺜُﻮرًا‬‫ﮔﺸﺖ و ﻟّﻠﻪ ﻟا ﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ وﺿﻮح اﻟﺤﻖ و دﺣﻮض اﻟﺒﺎﻃﻞ‪.‬‬‫ﺳﻮم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺑﻌﺾ اﮐﺎﺑﺮ ﺛﻘﺎت ﺳﻨﯿﻪ ﺧﻮد اﯾﻦ اﺣﺘﻤﺎل ﺳﺨﯿﻒ و ﺗﻮﺟﯿﻪ رﮐﯿﮏ را ﺑﺎﻃﻞ ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ اﻣﺮ ﺣﻖ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮدﻧﺪ و ﮔﻔﺘﻨﺪ ﮐﻪ‬‫ﭼﻮن وﻻﯾﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻋﺎم اﺳﺖ ﮐﻤﺎ ﯾﺪل ﻋﻠﯿﻪ ﮐﻠﻤﮥ »ﻣﻦ« ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ ﮐﻪ وﻻﯾﺖ ﺟﻨﺎب ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻫﻢ ﻋﺎم ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭘﺲ واﺟﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم وﻟﯽ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻣﺎم و اﻣﯿﺮ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﻪ ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ‪.‬‬‫ﻣﻼـ ﯾﻌﻘﻮب ﻻـﻫﻮري ﮐﻪ از اﻋـﺎﻇﻢ ﺛﻘـﺎت ﻣﺘﺄﺧﺮﯾﻦ أﻫﻞ ﺳـﻨﺖ اﺳﺖ و »ﺧﺒﺮ ﺟﺎري ﺷـﺮح ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري« از اﻓﺎدات او داﺋﺮ و ﺳﺎري و‬‫ﻣﺸﻬﻮر و ﺟﺎري در »ﺷﺮح ﺗﻬﺬﯾﺐ ﮐﻼم« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪503 :‬‬‫]و ﻟﻤﺎ ﺗﻮاﺗﺮ ﻣﻦ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫و »أﻧﺖ ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻻ اﻧﻪ ﻻ ﻧﺒﯽ ﺑﻌﺪي«‪.‬‬‫ﺑﯿﺎن اﻟﺘﻤﺴﮏ ﺑﺎﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻻول اﻧﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺟﻤﻊ اﻟﻨﺎس ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ )و ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﻮﺿﻊ ﺑﯿﻦ ﻣﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺑﺎﻟﺠﺤﻔﮥ( و‬‫ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم ﮐﺎن ﺑﻌﺪ رﺟﻮﻋﻪ ﻋﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬ﺛﻢ‬‫ﺻﻌﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﻣﺨﺎﻃﺒﺎ‪» :‬ﻣﻌﺎﺷـﺮ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﮑﻢ؟« ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‬‫ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻟا ﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ«‪.‬‬‫و ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ أورده ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﯾﻮم اﻟﺸﻮري ﻋﻨـﺪ ﻣﺎ ﺣﺎول ذﮐﺮ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ و ﻟﻢ ﯾﻨﮑﺮه أﺣـﺪ‪ ،‬و ﻟﻔﻆ اﻟﻤﻮﻟﯽ ﺟﺎء ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﻤﻌﺘﻖ‬‫اﻻﻋﻠﯽ و اﻻﺳﻔﻞ‪ ،‬و اﻟﺤﻠﯿﻒ‪ ،‬و اﻟﺠﺎر‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻌﻢ‪ ،‬و اﻟﻨﺎﺻﺮ‪ ،‬و اﻻوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﺼﺮف‪.‬‬‫و ﺻﺪر اﻟﺤﺪﯾﺚ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ ان اﻟﻤﺮاد ﻫﻮ اﻻﺧﯿﺮ‪ ،‬إذ ﻻ اﺣﺘﻤﺎل ﻟﻐﯿﺮ اﻟﻨﺎﺻﺮ و اﻻوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﺼﺮف ﻫﻬﻨﺎ‪.‬‬‫و اﻻول ﻣﻨﺘﻒ ﻟﻌﺪم اﺧﺘﺼﺎﺻﻪ ﺑﺒﻌﺾ دون ﺑﻌﺾ‪ ،‬ﺑﻞ ﯾﻌﻢ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﮐﻠﻬﻢ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨُﻮَن َو اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨﺎُت ﺑَْﻌُﻀُﻬْﻢ َأْوﻟ ِﯿﺎُء ﺑَْﻌٍﺾ‬‫]‪.[1‬‬‫و ﺑﯿﺎن اﻟﺘﻤﺴﮏ ﺑﺎﻟﺜﺎﻧﯽ ان ﻟﻔﻆ اﻟﻤﻨﺰﻟﮥ اﺳﻢ ﺟﻨﺲ و ﺑﺎﻻﺿﺎﻓﮥ ﺻﺎر ﻋﺎﻣﺎ ﺑﻘﺮﯾﻨﮥ اﻻﺳﺘﺜﻨﺎء‪ ،‬ﮐﻤﺎ إذا ﻋﺮف ﺑﺎﻟﻼم‪ ،‬ﻓﺒﻘﯽ ﺷﺎﻣﻼ ﻟﻐﯿﺮ اﻟﻤﺴﺘﺜﻨﯽ‬‫و ﻫﻮ اﻟﻨﺒﻮة‪ ،‬و ﻣﻦ ﺟﻤﻠـﮥ ﻣـﺎ ﯾـﺪﺧﻞ ﺗﺤﺖ ذﻟﮏ اﻟﻠﻔﻆ‪ :‬اﻟﺮﯾﺎﺳـﮥ و اﻻﻣﺎﻣـﮥ‪ ،‬و اﻟﯽ اﻻول ﯾﺸـﯿﺮ ﻗﻮﻟﻪ ﻻن اﻟﻤﺮاد اﻟﻤﺘﺼـﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﺮ إذ ﻻ‬‫ﺻﺤـﮥ ﻟﮑﻮن ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺘﻘـﺎ و اﺑﻦ ﻋﻢ ﻣﺜﻼـ ﻟﺠﻤﯿﻊ اﻟﻤﺨـﺎﻃﺒﯿﻦ‪ ،‬و ﻻـ ﻓﺎﺋـﺪة ﻟﻐﯿﺮه ﮐﮑﻮﻧﻪ ﺟـﺎرا أو ﺣﻠﯿﻔﺎ ﻻﻧﻪ ﻟﯿﺲ ﻓﯽ ﺑﯿﺎﻧﻪ ﻓﺎﺋـﺪة‪ ،‬أو ﻧﺎﺻـﺮا‬‫ﻟﺸﻤﻮل اﻟﻨﺼﺮة ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ [1] .‬اﻟﺘﻮﺑﮥ‪.71 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪504 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 214‬از ‪220‬‬‫و اﻟﯽ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﯾﺸـﯿﺮ ﻗﻮﻟﻪ و ﻣﻨﺰﻟـﮥ ﻫﺎرون ﻋﺎﻣـﮥ اﺧﺮﺟﺖ ﻣﻨﻪ اﻟﻨﺒﻮة‪ ،‬ﻓﺘﻌﯿﻨﺖ اﻟﺨﻼﻓﮥ‪ ،‬ورد ﺑﺄﻧﻪ ﻻ ﺗﻮاﺗﺮ ﻓﯿﻤﺎ ادﻋﯽ اﻟﺨﺼﻢ ﻓﯿﻪ اﻟﺘﻮاﺗﺮ‪ ،‬ﺑﻞ ﻫﻮ‬‫ﺧﺒﺮ اﻟﻮاﺣﺪ و ﻻ ﺣﺼـﺮ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ان ﻏﺎﯾﮥ ﻣﺎ ﻟﺰم ﻣﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺛﺒﻮت اﺳـﺘﺤﻘﺎق ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻟﻼﻣﺎﻣﮥ و ﺛﺒﻮﺗﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﺂل‪ ،‬ﻟﮑﻦ‬‫ﻣﻦ أﯾﻦ ﯾﻠﺰم ﻧﻔﯽ اﻣﺎﻣـﮥ اﻻﺋﻤـﮥ اﻟﺜﻼﺛـﮥ؟ و ﻫـﺬا اﻟﺠﻮاب ﻣﻦ اﻟﻤﺼـﻨﻒ و ﺗﻮﺿـﯿﺤﻪ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺜﺒﺖ ﻟﻪ اﻟﻮﻻﯾـﮥ ﺣﺎﻻ ﺑﻞ ﻣﺎﻻ‪ ،‬ﻓﻠﻌﻠﻪ ﺑﻌـﺪ اﻻﺋﻤﮥ‬‫اﻟﺜﻼﺛﮥ و ﻓﺎﺋﺪة اﻟﺘﻨﺼﯿﺺ ﻻﺳﺘﺤﻘﺎﻗﻪ اﻻﻣﺎﻣﮥ اﻻﻟﺰام ﻋﻠﯽ اﻟﺒﻐﺎة و اﻟﺨﻮارج‪.‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬ﯾﺮد ﻋﻠﯿﻪ اﻧﻪ ﮐﻤﺎ ﮐﺎﻧﺖ وﻻﯾـﮥ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻋﺎﻣـﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾـﺪل ﻋﻠﯿﻪ ﮐﻠﻤـﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﻮﺻﻮﻟـﮥ‪ ،‬ﻓﮑﺬا وﻻﯾﮥ ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺠﺐ أن‬‫ﯾﮑﻮن ﻋﻠﯽ ﻫﻮ اﻟﻮﻟﯽ ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ دون اﻟﻌﮑﺲ ‪.‬‬
‫از اﯾﻦ ﮐﻼم ﻧﺼـﻔﺖ ﻧﻈﺎم ﺑﻮﺿﻮح ﺗﻤﺎم ﺑﺮ ﺧﻮاص و ﻋﻮام ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﺗﺨﺼـﯿﺺ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺰﻣﺎن ﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﺧﻠﻔﺎي ﺛﻼﺛﻪ‬‫ﺑﻐﺮض اﺧﺮاج اﯾﺸﺎن از دﺧﻮل در ﺗﺤﺖ اﻣﺎرت و وﻻﯾﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﮐﻪ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ ذﮐﺮ ﮐﺮده ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ‪ ،‬و أﺻـﻼ‬‫وﺟﻬﯽ از ﺻﺤﺖ ﻧﺪارد‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﻔﺲ اﻟﻔﺎظ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﺑﻄﻼن و ﻓﺴﺎد آن ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺴﺐ دﻻﻟﺖ ﮐﻠﻤﮥ »ﻣﻦ« واﺟﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم »وﻟﯽ« ﯾﻌﻨﯽ رﺋﯿﺲ و أﻣﯿﺮ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ ﮐﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﻣﯿﺮ ﺑﺎﺷﺪ و ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم‬‫ﻣﺄﻣﻮر‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﻤﺮاﺣﻞ از ﺻﻮاب دور‪ ،‬و ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺠﻌﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ ﻧﻮرا ﻓﻤﺎ ﻟﻪ ﻣﻦ ﻧﻮر‪.‬‬‫و ﻋﺠﺐ اﺳﺖ از ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺒﺤﺮ و ﻋﺮﺑﯿﺖ داﻧﯽ ﺑﭽﻨﯿﻦ ﺗﺄوﯾﻞ رﮐﯿﮏ و واﻫﯽ ﻣﺘﺸـﺒﺚ ﮔﺮدﯾـﺪه‪ ،‬و ﺑﺎﯾﻦ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻻ‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﭘـﺎ در ﻫﻮا اﺳﺖ ﻣﺘﻤﺴﮏ ﺷـﺪه! ﺣﯿﺮاﻧﻢ ﮐﻪ آﯾﺎ در وﻗﺖ ﺟﻮاب ﺑﯿﺨﻮد و ﺳﺮاﺳـﯿﻤﻪ ﮔﺸـﺘﻪ‪ ،‬ﺗـﺪﺑﺮ أﻟﻔﺎظ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﮑﺮده و آﻧﭽﻪ‬‫ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ‪ ،‬ﯾﺎ آﻧﮑﻪ ﻋﻠﻢ و ﻓﻀﻞ او ﺑﺴﺒﺐ ﻣﻌﺎدات ﺑﺎب ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻋﻠﻢ ﻣﺴﻠﻮب ﮔﺮدﯾﺪه ﮐﻪ ﺑﺎ وﺻﻒ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪505 :‬‬‫ﻣﻼﺣﻈﻪ آن ﺑﭽﻨﯿﻦ أﻣﺮ ﻇﺎﻫﺮ ﭘﯽ ﻧﺒﺮده؟! و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻼ ﯾﻌﻘﻮب ﻣﺬﮐﻮر از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻋﻠﻤﺎي ﺳﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺐ در ﺣﺎﺷﯿﻪ‬‫اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺠﻮاب ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﻼ ﯾﻌﻘﻮب ]‪ [1‬ﻣﻠﺘﺎﻧﯽ ﮐﻪ از ﻋﻠﻤﺎي أﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺣﺪﯾﺚ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺗﺸﺒﯿﻪ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﺑﻪ »ﺳﻔﯿﻨﻪ«‬‫و ﺗﺸﺒﯿﻪ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﻪ »ﻧﺠﻮم« اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺷﺮﯾﻌﺖ را از ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﺮﻓﺖ و ﻃﺮﯾﻘﺖ را از اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺎﻟﺢ ﻣﻮرخ در »ﻋﻤﻞ ﺻﺎﻟﺢ« ﮐﻪ در ﺣﺎل ﺷﺎه ﺟﻬﺎن ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ ،‬در ﻣﺪح و ﺛﻨﺎي ﯾﻌﻘﻮب ﻻﻫﻮري ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫]ﺑﻬﺎر ﮔﻠﺸﻦ داﻧﺸﻮري ﻣﻼ ﻣﺤﻤﺪ ﯾﻌﻘﻮب ﻻﻫﻮري ﮐﻪ ذات ﺧﺠﺴﺘﻪ ﺻﻔﺎﺗﺶ ﻣﻈﻬﺮ ﻓﯿﺾ اﯾﺰدي و ﻣﻮرد ﻋﻨﺎﯾﺖ ﺳﺮﻣﺪي اﺳﺖ‪ ،‬در ﻓﻘﻪ و‬‫أﺻﻮل و ﺗﻔﺴـﯿﺮ و ﺣـﺪﯾﺚ و ﻣﻨﻄﻖ و ﻣﻌـﺎﻧﯽ و ﮐﻼـم و دﯾﮕﺮ ﻓﻀﺎﺋـﻞ و ﮐﻤﺎﻻـت ﻧﻔﺴﺎﻧﯽ و ﻣﻠﮑﺎت ﻣﻠﮑﯽ و اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻧﻈﯿﺮ و ﺛﺎﻧﯽ ﻧـﺪارد‪،‬‬‫ﭼﻮن ﺗﺎﺑﻨﺪه ﻫﻮر از اﻓﻖ ﻻﻫﻮر ﻃﻠﻮع ﻧﻤﻮده‪ ،‬و وﺟﻮد ﻣﺴـﻌﻮدش‪ ،‬ﮐﻪ ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ ﻓﯿﺾ و ﻣﺤﺾ ﺧﯿﺮ اﺳﺖ‪ ،‬آﺑﺮوي ﭘﻨﺠﺎب اﻓﺰوده‪ ،‬در ﻋﻠﻢ‬‫و ﻓﻀﻞ ﺷـﻬﺮه آﻓﺎق اﺳﺖ‪ ،‬و در ﻫﻨﺪﺳﻪ و ﻫﯿﺌﺖ و ﺟﺰوﯾﺎت دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ ﻃﺎق‪ ،‬ﺑﻌﺪ از ﺗﺤﻘﯿﻖ دﻗﺎﺋﻖ و ﺗﺸﺨﯿﺺ ﺣﻘﺎﺋﻖ در ﺣﺎﻟﺖ ﺑﯿﺎن ﻣﻨﻄﻖ‬‫و ﻣﻌـﺎﻧﯽ ﺳـﺤﺮ ﻣﺒﯿﻦ ﺑﺮ روي ﮐـﺎر ﻣﯽآورد‪ ،‬و ﻫﻨﮕـﺎم درس ﺑﮑﻠﯿـﺪ اﻧـﺪﯾﺸﻪ و اﻻ ﻗﻔﻞ از در ﮔﻨـﺞ ﺧﺎﻧﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﮔﺸﺎده‪ ،‬اﻟﯿﻮم در ﻫﻤﻪ ﺑﺎب‬‫ﺑﻬﻤﻪ ﺣﺴﺎب ﺑﺮ دﯾﮕﺮ ﻓﻀﻼ ﻣﺰﯾﺖ ﻧﻤﺎﯾﺎن دارد[‪.‬‬‫و ﺷﺎه ﻧﻮازﺧﺎن در »ﻣﺮآت آﻓﺘﺎب ﻧﻤﺎ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﻼـ ﻣﺤﻤـﺪ ﯾﻌﻘـﻮب ﺑﻨﺒـﺎﻧﯽ‪ :‬در »ﻣﺮآت ﻋـﺎﻟﻢ ﻧﻤـﺎ« ﻣﺮﻗـﻮم اﺳﺖ ﮐﻪ وي ]‪ [1‬ﻣﻼـ ﯾﻌﻘﻮب أﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺒﻨﺒـﺎﻧﯽ اﻟﻼـﻫﻮري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪.(1098‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪506 :‬‬‫ﻓﺎﺿﻞ داﻧﺸﻤﻨﺪ و ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺘﺒﺤﺮ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ ﻓﻄﺮت ﻋﺎﻟﯽ و ذﻫﻦ ﺑﻠﻨﺪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﻠﻮم ﻋﻘﻠﯽ و ﻧﻘﻠﯽ را ﺑﺎرﻫﺎ درس ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﮐﺘﺐ درﺳـﯽ ﺣﻮاﺷـﯽ ﻣﻔﯿﺪ ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ ،‬در اﯾﻦ اوﻗﺎت ﺑﺮ »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺑﯿﻀﺎ« ﺣﺎﺷﯿﻪ ﻣﺮﻗﻮم ﻧﻤﻮده ﮐﻪ‬‫أﻫﻞ اﺳـﺘﻌﺪاد و داﻧﺶ‪ ،‬و أرﺑﺎب ﻓﻬﻢ و ﺗﻘﺮﯾﺮ را از ﺣﻮاﺷﯽ دﯾﮕﺮ ﻣﺴﺘﻐﻨﯽ و ﺑﯽ ﻧﯿﺎز ﮔﺮداﻧﯿﺪ‪ ،‬ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ارﺟﻤﻨﺪ و ﺗﺪﻗﯿﻘﺎت ﻋﻠﯿﻪ در آن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 215‬از ‪220‬‬‫ﻣﻨﺪرج اﺳﺖ‪.‬‬‫آن ﺻـﺪر آراي ﻣﺤﻔﻞ ﮐﻤﺎل ﻫﻤﻮاره ﻣﻮرد ﻣﺮاﺣﻢ ﺧﻠﯿﻔﻪ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺨـﺪﻣﺖ ﻣﯿﺮ ﻋﺪﻟﯽ ﺣﻀﻮر و اﻻ ﺳـﺮﻓﺮاز ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﺑﺪرس ﻋﻠﻢ‬‫ا ﺷ ﺘ ﻐ ﺎ ل دا ر د [ ‪.‬‬
‫و ﻣﻮﻟﻮي رزق اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻠﻘﺐ ﺑﺤﺎﻓﻆ ﻋﺎﻟﻢ ﺧﺎن در ﻃﺒﻘﻪ ﻧﻬﻢ از »اﻓﻖ اﻟﻤﺒﯿﻦ ﻓﯽ أﺣﻮال اﻟﻤﻘﺮﺑﯿﻦ« ﻣﯽﻧﮕﺎرد‪:‬‬‫]و اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻻـﻋﺰ‪ ،‬ﻗـﺪوة اﻟﻌﻠﻤـﺎء و اﺳﻮة اﻟﺼـﻠﺤﺎء‪ ،‬ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﺒﻨﺒﺎﻧﯽ رﺣﻤـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻫﻮ ﻣﻦ أﮐﺎﺑﺮ اﻟﻤﺸﺎﯾـﺦ‪ ،‬ﮐﺎن ﻋﺎﻟﻤﺎ و‬‫ﻋﺎرﻓﺎ‪ ،‬ﺟﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻌﻘﻮل و اﻟﻤﻨﻘﻮل‪ ،‬و ﺣﻮي ﺑﯿﻦ اﻟﻔﺮوع و اﻻﺻﻮل‪.‬‬‫ﮐﺎن أوﺣﺪ ﻟا ﻌﻠﻤﺎء ﻓﯽ وﻗﺘﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻌﺘﻘﺪ ﻓﯽ اﻟﺘﺼﻮف ﻃﺮﯾﻖ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب »ﻋﻮارف اﻟﻤﻌﺎرف« و ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب »ﮐﺸﻒ اﻟﻤﺤﺠﻮب« و‬‫ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻃﺮﯾﻖ ﮐﺘﺎب »ﻓﺼﻮص اﻟﺤﮑﻢ«‪ ،‬وﻟﯽ اﻟﺘﺪرﯾﺲ ﺑﺎﻟﻤﺪرﺳﮥ اﻟﺸﺎﻫﺠﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬و اﻧﺘﻔﻊ ﺑﻪ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﻃﻠﺒﮥ اﻟﻌﻠﻢ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﺛﻘﮥ‪ ،‬و ﺣﺠﮥ‪ ،‬دﯾﻨﺎ‪ ،‬و ﺷﻔﯿﻘﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻄﻠﺒﮥ ﻏﺎﯾﮥ اﻟﺸﻔﻘﮥ‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻦ أﺷﻬﺮﻫﺎ ﮐﺘﺎب »اﻟﺨﯿﺮ اﻟﺠﺎري ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺒﺨﺎري« و ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺴﻠﻢ« ﻓﯽ ﺷﺮح »ﺻﺤﯿﺢ اﻻﻣﺎم أﺑﯽ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻣﺴﻠﻢ«‬‫ﻗﺪس ﺳـﺮه و ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺼﻔﯽ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﻤﺆﻃﺎ« و ﺷﺮح »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﮑﻼم«‪ ،‬و »ﺷﺮح اﻟﺤﺴﺎﻣﯽ ﻓﯽ أﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ«‪ ،‬و »ﺷﺮح ﺷﺮﻋﮥ اﻻﺳﻼم«‪،‬‬‫و ﮐﺘﺎب »أﺳﺎس اﻟﻌﻠﻮم ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺼﺮف«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪507 :‬‬‫و »ﺣﺎﺷﯿﮥ اﻟﺮﺿﯽ«‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﺑﺎع ﻃﻮﯾﻞ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و رأﯾﺘﻪ ﻓﯽ درﺳﻪ ﮐﺎن ﯾﻌﺮض ﺑﺘﻌﺮﯾﻀﺎت ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﺴـﯿﺎﻟﮑﻮﺗﯽ ]‪ [1‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﻫﮑﺬا ﯾﻘﻮل ﺑﻌﺾ‬‫اﻟﻨﺎس ﻓﺎﻧﺪﻓﻊ ﻣﺎ ﻗﯿﻞ ﻣﺮارا‪ ،‬و ﻟﻪ أﯾﻀﺎ ﺣﺎﺷﯿﮥ ﻋﻠﯽ »ﺷﺮح اﻟﻌﻀﺪي و اﻟﺒﯿﻀﺎوي«‪.‬‬‫و ﮐﺎن وﻓﺎﺗﻪ ﻓﯽ ﺷﺎﻫﺠﻬﺎنآﺑﺎد و ﺣﻮل داره ﻗﺒﺮه ﻣﺸﻬﻮر ﺑﺰار و ﯾﺘﺒﺮك ﺑﻪ‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ رﺣﻤﮥ واﺳﻌﮥ و ﻧﻔﻌﻨﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﻔﻌﮥ ﮐﺎﻣﻠﮥ[‪.‬‬‫ﭼﻬـﺎرم‪ :‬آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﺗﺄوﯾـﻞ ﻋﻠﯿﻞ و ﺗﺴﻮﯾﻞ ﻏﯿﺮ ﺟﻤﯿﻞ را ﻧﺺ ﺻـﺮﯾﺢ و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺼـﯿﺢ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﮑﻤﺎل اﯾﻀﺎح و اﻓﺼﺎح ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ‬‫ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺑﺮاي ﺧﻮد و ﻫﺮ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺑﻪ اﺳـﻔﻞ درﮐﺎت ﺟﺤﯿﻢ ﻓﺮﺳـﺘﺎده و اﺑﻮاب ﮐﻤﺎل اﺑﻄﺎل و اﺳﺘﺌﺼﺎل ﺑﺮ‬‫روي آن ﮔﺸﺎده‪.‬‬‫ﺳﺎﺑﻘﺎ درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ رواﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ در ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻠﻪ ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻓﯽ »ﺗﺬﮐﺮة‬‫]‪ [2‬ﺧﻮاص اﻻﻣـﮥ« ﺧﻼﻓﺖﻣـﺂب وﻗﺖ ﻣﻼﻗـﺎت ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﻌـﺪ ارﺷـﺎد ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬أﺻﺒﺤﺖ و أﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﮐﻼم ﻧﺼـﻔﺖ ﻧﻈﺎم دﻻﻟﺖ ﺗﻤﺎم دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﺮاي ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺗﺄوﯾﻞ‬‫اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺤﻤﻞ آن ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺮاد ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﻌـﺪ ﺧﻠﻔﺎي ﺛﻼﺛﻪ ﺑﻮده )ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ(‪ ،‬ﺗﮑﺬﯾﺐ و ﺗﺠﻬﯿﻞ و‬‫ﺗﺴـﻔﯿﻪ و ﺗﺤﻤﯿﻖ ﺧﻼﻓﺖﻣـﺂب اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﻬﻨﯿﺖ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛـﺎﻧﯽ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم را ﺑﺤﺼﻮل ﻣﻮﻻﺋﯿﺖ ]‪ [1‬اﻟﺴﯿﺎﻟﮑﻮﺗﯽ‪ :‬ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺤﮑﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻬﻨﺪي اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(1067‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺬﮐﺮة ﺧﻮاص اﻻﻣﮥ‪.18 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪508 :‬‬‫آن ﺟﻨـﺎب ﺑﺮاي ﺧﻮد و ﺑﺮاي ﻫﺮ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻤﺜـﺎﺑﻪ ﺛـﺎﺑﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺨﺮ رازي ﺑـﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﻌﺼﺐ و ﻣﺒـﺎﻟﻐﻪ در اﻧﮑﺎر ﺛﺎﺑﺘﺎت اﺛﺒﺎت آن ﮐﺮده‪،‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل« ﺑﺠﻮاب ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﺛﻢ ان ﺳﻠﻤﻨﺎ دﻻﻟﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ اﻟﻮﺟﻪ اﻟﺬي ذﮐﺮﺗﻤﻮه ﻋﻠﯽ اﻻﻣﺎﻣﮥ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﯾﻤﻨﻊ ﻣﻦ دﻻﻟﺘﻪ و ﻫﻮ ﻣﻦ وﺟﻬﯿﻦ ‪.‬‬
‫و ﻗﺎل ﺑﻌﺪ ﺑﯿﺎن اﻟﻮﺟﻪ اﻻول‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ دﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 216‬از ‪220‬‬‫و اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ :‬ان ﻋﻤﺮ ﻗﺎل ﻟﻪ‪» :‬أﺻﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ« ﻣﻊ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺼﺒﺢ اﻣﺎﻣﺎ ﻟﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻌﻠﻤﻨﺎ اﻧﻪ ﻟﯿﺲ اﻟﻤﺮاد ﻣﻦ اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻻﻣﺎﻣﮥ‪.‬‬‫ﻻ ﯾﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻟﻤﺎ ﺣﺼﻞ اﻻﺳﺘﺤﻘﺎق ﻓﯽ اﻟﺤﺎل ﻟﻠﺘﺼﺮف ﻓﯽ ﺛﺎﻧﯽ اﻟﺤﺎل ﺣﺴﻨﺖ اﻟﺘﻬﻨﯿﮥ ﻻﺟﻞ اﻻﺳﺘﺤﻘﺎق اﻟﺤﺎﺿﺮ‪.‬‬‫ﻻﻧﺎ ﻧﻘﻮل أﻧﺎ ﻻ ﻧﺤﺘﺞ ﺑﺤﺴﻦ اﻟﺘﻬﻨﯿﮥ‪ ،‬ﺑﻞ ﻧﺤﺘﺞ ﺑﺄن ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬اﺻـﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي« ﯾﻘﺘﻀﯽ ﺣﺼﻮل ﻓﺎﺋﺪة اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﺼﺒﺎح ﻣﻊ ان اﻻﻣﺎﻣﮥ‬‫ﻏﯿﺮ ﺣﺎﺻـﻠﮥ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﺼـﺒﺎح‪ ،‬ﻓﻌﻠﻤﻨﺎ ان اﻟﻤﺮاد ﻣﻦ اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻏﯿﺮ اﻻﻣﺎﻣﮥ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻤﮑﻦ ﺣﻤﻞ اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺴـﺘﺤﻖ ﻟﻼﻣﺎﻣﮥ‪ ،‬ﻻن ﻟا ﻤﻮﻟﯽ و‬‫ان ﮐﺎن ﺣﻘﯿﻘﮥ ﻓﯽ اﻻﻣﺎﻣﮥ‪ ،‬ﻟﮑﻨﻪ ﻏﯿﺮ ﺣﻘﯿﻘﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺘﺤﻖ ﻟﻼﻣﺎﻣﮥ ﺑﺎﻻﺗﻔﺎق؟؟‪ ،‬ﻓﺤﻤﻞ اﻟﻠﻔﻆ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ ﯾﮑﻮن ﻋﻠﯽ ﺧﻼف اﻻﺻﻞ ‪.‬‬
‫ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات را در اﺧﺘﺮاع اﯾﻦ ﺗﺄوﯾﻞ ﻋﻠﯿﻞ و ﺗﻮﺟﯿﻪ ﺳـﺨﯿﻒ زرد ﺻﺮﯾﺢ و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻗﺒﯿﺢ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ ﻫﻢ اﺳﺘﺤﯿﺎ‬‫داﻣﻨﮕﯿﺮ ﻧﻤﯽﺷﻮد! ﮐﺎش اﮔﺮ از ﻋﻘﻞ و ﻧﻘﻞ دﺳﺖ ﺑﺮداﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬از ﺗﻬﺠﯿﻦ ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﺑﺎﮐﯽ ﺑﺮ ﻣﯽداﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻫﻤﺪاﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻮدة اﻟﻘﺮﺑﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄـﺎب ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺼﺐ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﻤﺎ ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و‬‫ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﺧﺬل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪509 :‬‬‫ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ و ﻧا ﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ أﻧﺖ ﺷﻬﯿﺪي ﻋﻠﯿﻬﻢ«‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﺎن ﻓﯽ ﺟﻨﺒﯽ ﺷﺎب ﺣﺴﻦ اﻟﻮﺟﻪ ﻃﯿﺐ اﻟﺮﯾـﺢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻟﻘـﺪ ﻋﻘـﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻋﻘـﺪا ﻻ ﯾﺤﻠﻪ اﻻ ﻣﻨﺎﻓﻖ‪،‬‬‫ﻓﺎﺣﺬر ان ﺗﺤﻠﻪ‪.‬‬‫ﻗـﺎل ﻋﻤﺮ‪ :‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﻧﮏ ﺣﯿﺚ ﻗﻠﺖ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﮐﺎن ﻓﯽ ﺟﻨﺒﯽ ﺷﺎب ﺣﺴﻦ اﻟﻮﺟﻪ ﻃﯿﺐ اﻟﺮﯾـﺢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐـﺬا و ﮐـﺬا‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﯾﺎ ﻋﻤﺮ‬‫اﻧﻪ ﻟﯿﺲ ﻣﻦ وﻟﺪ آدم‪ ،‬ﻟﮑﻨﻪ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ أراد أن ﯾﺆﮐﺪ ﻋﻠﯿﮑﻢ ﻣﺎ ﻗﻠﺘﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ«[ ]‪.[1‬‬‫اﯾﻦ رواﯾﺖ دﻻﻟﺖ واﺿﺤﻪ دارد ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﺣﺴﺐ ارﺷﺎد ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ارﺷﺎد آن ﺣﻀﺮت را درﺑﺎره‬‫ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺮ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب و دﯾﮕﺮ اﺻﺤﺎب ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺣﺴﺐ ارﺷـﺎد ﺣﻀـﺮت ﺟﺒﺮﺋﯿـﻞ و ارﺷـﺎد ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺛﺎﻧﯽ و اول و ﺛﺎﻟﺚ ﻫﻢ ﺑﻪ اﺟﻤﺎع‬‫ﻣﺮﮐﺐ در ﻋﻤﻮم »ﻣﻦ« داﺧﻞ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺣﮑﻢ ﻫﻤﻪ اﯾﺸﺎن را ﺷﺎﻣﻞ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﺧﺮاج ﺛﻼـﺛﻪ از اﯾﻦ ﺣﮑﻢ ﻋﺎم ﻋﯿﻦ ﺿـﻼل ﻧﺎﻓﺮﺟﺎم‪ ،‬و ﺗﺤﮑﻢ ﺑﺎﻃﻞ ﻣﻮرد ﻣﻼم‪ ،‬و ﺗﺤﺮﯾﻒ ﺻـﺮﯾﺢ ﻣﺨﺎﻟﻒ ارﺷﺎد ﺳـﺮور اﻧﺎم ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ آﻻف اﻟﺘﺤﯿﮥ و اﻟﺴﻼم ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ‪ :‬آﻧﮑﻪ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﺄوﯾﻞ ﻋﻠﯿﻞ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺣﻤﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ راﺑﻌﻪ و ﺻﺮف آن از ﺧﻼﻓﺖ ﺑﻼ ﻓﺼﻞ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ‬‫آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﺨﻼﻓﺖ ﺷـﯿﺨﯿﻦ و ﺛﺎﻟﺚ راﺿـﯽ ﺑﻮده ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺣﺴﺐ رواﯾﺎت ﺟﻬﺎﺑـﺬه‬‫ﺣﺬاق ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ آن ﺟﻨﺎب ﺑﺎﺳﺘﺨﻼف ﺷﯿﺨﯿﻦ راﺿﯽ ﻧﺒﻮد‪ [1] .‬ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة‪ 249 :‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﻣﻮدة اﻟﻘﺮﺑﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪510 :‬‬‫ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ ]‪ [1‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺷـﺒﻠﯽ ﺣﻨﻔﯽ در ﮐﺘﺎب »آﮐﺎم اﻟﻤﺮﺟﺎن ﻓﯽ أﺣﮑﺎم اﻟﺠﺎن« ﮐﻪ ﺑﺎﻟﻄﺎف اﯾﺰد ﻣﻨﺎن ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪاي از آن‬‫ﭘﯿﺶ اﯾﻦ ﻫﯿﭽﻤﺪان ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ‪ ،‬در ذﮐﺮ اﺟﺘﻤﺎع ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺑﺎ ﺟﻦ و ﺣﻀﻮر اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ ،‬ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫]و ﻗﺪ ورد ﻣﺎ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ ان اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺣﻀﺮ ﻟﯿﻠﮥ اﺧﺮي ﺑﻤﮑﮥ ﻏﯿﺮ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﺤﺠﻮن‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺳﻠﯿﻤﺎن ]‪ [2‬ﺑﻦ اﺣﻤﺪ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﻀﺮﻣﯽ ]‪ ،[3‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﺮدة اﻟﺒﺠﻠﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ‬‫ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﯾﻌﻠﯽ اﻻﺳﻤﯽ ]‪ ،[4‬ﻋﻦ ﺣﺮب ﺑﻦ ﺻﺒﯿﺢ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻣﺮة اﻟﺼﻨﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺠﺪﻟﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻗﺎل‪ :‬اﺳـﺘﺘﺒﻌﻨﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﺠﻦ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻄﻠﻘﺖ ﺣﺘﯽ ﺑﻠﻐﻨﺎ اﻋﻠﯽ ﻣﮑﮥ‪ ،‬ﻓﺨﻂ ﻋﻠﯽ ﺧﻄﺎ و ﻗﺎل‪ :‬ﻻ ﺗﺒﺮح‪ ،‬ﺛﻢ‬‫اﻧﺼـﺎع ﻓﯽ اﻟﺠﺒـﺎل‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ اﻟﺮﺟـﺎل ﯾﻨﺤـﺪرون ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ رؤس اﻟﺠﺒـﺎل‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺣﺎﻟﻮا ﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯿﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺎﺧﺘﺮﻃﺖ اﻟﺴـﯿﻒ و ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻻﺿـﺮﺑﻦ ﺣﺘﯽ‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 217‬از ‪220‬‬‫اﺳﺘﻨﻘﺬ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ذﮐﺮ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻻ ﺗﺒﺮح ﺣﺘﯽ آﺗﯿﮏ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠﻢ ازل ﮐﺬﻟﮏ ﺣﺘﯽ أﺿﺎء اﻟﻔﺠﺮ‪ ،‬ﻓﺠﺎء اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و أﻧﺎ ﻗﺎﺋﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ زﻟﺖ ﻋﻠﯽ ﺣﺎﻟﮏ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻟﻮ ﻣﮑﺜﺖ ﺷﻬﺮا ﻣﺎ‬‫ﺑﺮﺣﺖ ﺣﺘﯽ ﺗـﺄﺗﯿﻨﯽ‪ ،‬ﺛﻢ اﺧﺒﺮﺗﻪ ﺑﻤـﺎ أردت ان أﺻـﻨﻊ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻟﻮ ﺧﺮﺟﺖ ﻣـﺎ اﻟﺘﻘﯿﺖ أﻧﺎ و أﻧﺖ اﻟﯽ ﯾﻮم ]‪ [1‬ﺑـﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﺸﺒﻠﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(769‬‬‫]‪ [2‬ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﺣﻤﺪ‪ :‬اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (360‬ه ﺗﻘﺪم ذﮐﺮه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﺤﻀﺮﻣﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﻤﻄﺒﻦ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (297‬ه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﯾﻌﻠﯽ اﻻﺳﻠﻤﯽ اﻟﻘﻄﻮاﻧﯽ اﺑﻮ زﮐﺮﯾﺎ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ﻟﻠﺮازي ج ‪.9/196‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،10‬ص‪511 :‬‬‫اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﺷـﺒﮏ أﺻﺎﺑﻌﻪ ﻓﯽ أﺻﺎﺑﻌﯽ و ﻗﺎل‪ :‬اﻧﯽ وﻋﺪت أن ﺗﺆﻣﻦ ﺑﯽ اﻟﺠﻦ و اﻻﻧﺲ‪ ،‬ﻓﺄﻣﺎ اﻻﻧﺲ ﻓﻘﺪ آﻣﻨﺖ ﺑﯽ‪ ،‬و أﻣﺎ اﻟﺠﻦ ﻓﻘﺪ رأﯾﺖ‬‫و ﻣـﺎ أﻇﻦ اﺟﻠﯽ اﻻـ و ﻗـﺪ اﻗﺘﺮب ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾـﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ أ ﻻـ ﺗﺴـﺘﺨﻠﻒ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﻓﺄﻋﺮض ﻋﻨﯽ‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻮاﻓﻘﻪ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬أﻻ‬‫ﺗﺴـﺘﺨﻠﻒ ﻋﻤﺮ؟ ﻓﺄﻋﺮض ﻋﻨﯽ‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻮاﻓﻘﻪ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬أ ﻻ ﺗﺴﺘﺨﻠﻒ ﻋﻠﯿﺎ؟ ﻗﺎل ذﻟﮏ‪» :‬و اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻟﻮ ﺑﺎﯾﻌﺘﻤﻮه‬‫و أﻃﻌﺘﻤﻮه أدﺧﻠﮑﻢ اﻟﺠﻨﮥ«[ ]‪.[1‬‬‫اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﻪ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﺗﺎج اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ ﺳـﻨﯿﺎن رواﯾﺖ آن ﮐﺮده‪ ،‬ﻧﺺ واﺿﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ از‬‫اﺳـﺘﺨﻼف ﺷـﯿﺨﯿﻦ اﺳـﺘﻨﮑﺎف و اﻋﺮاض ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺑﺮ اﺳـﺘﺨﻼف ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم رﺿﺎ و ﺧﻮﺷﻨﻮدي‬‫ﺧﻮد ﻇﺎﻫﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ذﮐﺮ اﺳـﺘﺨﻼف اول و ﺛﺎﻧﯽ ﮐﺮد‪ ،‬آن ﺣﻀﺮت اﻋﺮاض از او ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد داﻧﺴﺖ ﮐﻪ‬‫اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﻮاﻓﻖ ﻣﺮﺿﯽ ﻣﺒﺎرك ﻧﯿﺴﺖ‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﺑ ِْﺴِﻢ اِﷲ اﻟ َّﺮْﺣَﻤِﻦ اﻟ َّﺮﺣﯿِﻢ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯿﺜﺎق آﺳﻤﺎﻧﯽ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﺧﺪاﺳﺖ‪،‬ﭼﺮا ﮐﻪ در آن روز دﯾﻦ ﺧﺪا ﮐﺎﻣﻞ و ﻧﻌﻤﺖ اﻟﻬﯽ ﺑﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ رﺳﯿﺪ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﻋﻨﻮاِن ﻋﻘﯿﺪه و دﯾِﻦ ﻣﺎﺳﺖ‪،‬و اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ آن‪،‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻤﺎن ﮐﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﺒﻮد و ﺷﮑﺮ ﮔﺰاري اﻧﺴﺎن در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻫﻤﮥ ﻧﻌﻤﺘﻬﺎي ﻧﺎزل ﺷﺪة او‪.‬‬‫ﺑﺮ اﺳـﺎس اﻣﺮ ﺑﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم در آﯾﻪ ﺷـﺮﯾﻔﻪ ‪َ :‬ﯾـﺎ َأﱡﯾَﻬـ ﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ َﻣـ ﺎ ُأﻧِﺰَل ِإﻟَﯿـْ َﮏ ﻣِﻦ ﱠرﺑﱢَﮏ َوِإن ﻟﱠْﻢ َﺗﻔَْﻌْﻞ َﻓَﻤﺎ ﺑَﱠﻠْﻐَﺖ‬‫ِرَﺳﺎﻟَﺘُﻪ؛ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﺑﺎزﮔﻮﯾﯽ واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ و اﻧﺠﺎم ﺳـﻔﺎرش ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺻـﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ وﺳـﻠﻢ در رﺳﺎﻧﺪن ﭘﯿﺎم ﻏﺪﯾﺮ ﺑ‪،‬ﺮ ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ واﺟﺐ‬‫ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺳﺮ ﭘﯿﭽﯽ از اﯾﻦ واﺟﺐ اﻟﻬﯽ ﮔﻨﺎﻫﯽ اﺳﺖ ﻧﺎ ﺑﺨﺸﻮدﻧﯽ‪.‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ وﺳﻠﻢ ﮐﻪ داراي ﻣﺎﻫّﯿﺖ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﻏﯿﺮ اﻧﺘﻔﺎﻋﯽ اﺳﺖ‪،‬ﺑﺎ اﻋﺘﻘﺎد راﺳﺦ ﺑﺮ اﯾﻦ‬‫ﺑـﺎور ﺗﻮﺣﯿـﺪي و ﺑـﺎ ﻫـﺪف ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻧﺸـﺮ اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﺳﺘﺮگ ﺑﺸـﺮي‪،‬ﺑﺎ ﺗﺄﯾﯿـﺪات اﻟﻬﯽ و ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﻣـﺪاﻓﻊ راﺳﺘﯿﻦ ﺣﺮﯾﻢ اﻣﺎﻣﺖ و‬‫وﻻﯾﺖ ﻣﺮﺣﻮم آﯾﺖ اﷲ ﺣﺎج ﺳـﯿﺪ ﺣﺴﻦ ﻓﻘﯿﻪ اﻣﺎﻣﯽ ﻗـﺪس ﺳـﺮه‪،‬در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﻮار و ﻫﻤﺖ وﺗﻼش ﺧﺎﻟﺼﺎﻧﻪ و ﺷـﺒﺎﻧﻪ روزي‬‫ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ وﻻﯾﺖ ﻣـﺪار از ﺳﺎل ‪ 1381‬ﭘﺎﯾﻪ ﮔـﺬاري ﮔﺮدﯾـﺪه وﺗﺎ ﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي ﭼﺸﻢ ﮔﯿﺮ ﺧﻮد اداﻣﻪ داده اﺳﺖ‪ .‬و ﻫﺰﯾﻨﻪ‬‫ﻫـﺎي آن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺮدﻣﯽ و از ﻃﺮﯾﻖ وﺟﻮﻫﺎت ﺷـﺮﻋﯿﻪ‪،‬ﺑﺎ اﺟﺎزات ﻣﺮاﺟﻊ ﻋﻈﺎم ﺗﻘﻠﯿـﺪ‪،‬ﻫـﺪاﯾﺎ ‪،‬ﻧـﺬورات‪،‬ﻣﻮﻗﻮﻓﺎت و ﻫﻤﯿﺎري اﻓﺮاد ﺧﯿﺮ‬‫اﻧﺪﯾﺶ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬‫اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﺑﺎ ﺗﯿﻤﯽ ﻣﺮﮐﺐ از ﻓﺮﻫﯿﺨﺘﮕﺎن و ﻣﺘﺨﺼﺼـﯿﻦ ﺣﻮزه وداﻧﺸـﮕﺎه‪،‬ﻫﻨﺮﻣﻨﺪان رﺷﺘﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‪،‬ﻣﺮدم وﻻﯾﺖ ﻣﺪار‪،‬ﻫﯿﺌﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ‬‫و ﮐﺴﺒﻪ ﺑﺎزار ﺳﻌﯽ ﻧﻤﻮده ﺗﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠِﻒ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﻬﺎﻧﯽ‪،‬اﻗﺪام ﺑﻪ ﻧﺸﺮ ﻣﻌﺎرف ﻣﺘﻌﺎﻟﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬ﺷﻤﺎ ﻫﻢ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ‬‫ﺑﺎ ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﮥ ﺧﻮد ﺷﺎﻣﻞ ﻧﻈﺮات و ﭘﯿﺸـﻨﻬﺎدات‪،‬ﮐﻤﮑﻬﺎي ﻣﺎﻟﯽ در اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﻬﻢ ﺳـﻬﯿﻢ ﺑﻮده و ﺟﺰء ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎﺷﯿﺪ‪ .‬ﻣﻨﺘﻈﺮ‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 218‬از ‪220‬‬‫ﺗﻤﺎﺳﻬﺎي ﺷﻤﺎ ﻫﺴﺘﯿﻢ‬‫ﺗﻠﻔﻦ ﻫﺎي ﺗﻤﺎس‪03112206252 -03112206253 :‬‬‫ﺗﻠﻔﮑﺲ‪03112206253 :‬‬‫ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه‪09118000109 :‬‬‫ﺳﺎﯾﺖ ‪www.Ghadirestan.com-www.Ghadirestan.ir :‬‬‫اﯾﻤﯿﻞ‪info@Ghadirestan.com :‬‬‫آدرس ﻣﺮﮐﺰ‪ :‬اﺻـﻔﻬﺎن‪ -‬ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق‪ -‬ﻧﺒﺶ ﺧﯿﺎﺑﺎن ﺣﮑﯿﻢ‪ -‬ﻃﺒﻘﻪ دوم ﺑﺎﻧﮏ ﻣﻠﺖ‪ -‬ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ ﺻﻠﯽ‬‫اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ‪ -‬ﮐﺪ ﭘﺴﺘﯽ‪8147865894 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﺣﺴﺎب ﻣﻠﯽ ﺳﯿﺒﺎ‪327564722005 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﮐﺎرت ﺑﺎﻧﮏ ﻣﻠﯽ‪6037991146890243 :‬‬‫و آﻧﭽﻪ از دﺳﺘﺎوردﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ در ﭘﯿِﺶ رو دارﯾﺪ ﺣﺎﺻﻞ از ﻓﻀﻞ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺎل ﺧﺎدﻣﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﮐﻼﺳﯿﮏ ‪:‬‬
‫راه اﻧـﺪازي ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ و ﺟﺎﻣﻌﺘﺮﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺗﺨﺼﺼـﯽ‪ -‬دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﻏـﺪﯾﺮ در ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﺻﻮرت‬‫ﮐﻼﺳﯿﮏ ﺑﺮاي ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ در ﻣﺤﻞ ﻣﺮﮐﺰي ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن اﻣﮑﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻫﻤﺎﯾﺸﻬﺎ وﻧﺸﺴﺘﻬﺎي ﻋﻠﻤﯽ ﺗﺨﺼﺼﯽ‪:‬‬‫ﻫﻤﺎﯾﺸﻬﺎي اﺳﺘﻘﺒﺎل از ﻏﺪﯾﺮ در ﺳﺎل ﻫﺎي ﻣﺘﻮاﻟﯽ از ﺳﺎل ‪ 88‬ﺣﺪود ﯾﮏ ﻣﺎه ﻗﺒﻞ از ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻫﺪف ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﺟﺸﻦ ﻫﺎي‬‫دﻫﻪ ي ﻏـﺪﯾﺮ ﺑـﺎ اﺳـﺘﻘﺒﺎل اﻗﺸـﺎر ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺮدم وﻻﯾﺘﻤـﺪار و ﺣﻀﻮر ﮐﺎرﺷـﻨﺎﺳﺎن اﻣﻮر ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎﺷـﮑﻮﻫﯽ ﺑﺮﮔﺰار ﮔﺮدﯾـﺪ و‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﺸـﺴﺖ ﻫﺎي ﻋﻠﻤﯽ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻫـﺪف ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺑﺮرﺳـﯽ در ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏـﺪﯾﺮ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﯿﺎن ارﺗﺒﺎط ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ‬‫ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﻫـﺎي ﻣـﺬﻫﺒﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻓـﺎﻃﻤﯿﻪ و ﻣﻬـﺪوﯾﺖ ﺑﺮﮔﺰار ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻧﻮﯾﺴـﻨﺪﮔﺎن ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻻـت ﺧﻮد را ﺑﻪ دﺑﯿﺮ ﺧﺎﻧﻪ‬‫ﻧﺸﺴﺖ ارﺳﺎل ﻧﻤﻮده و ﭘﺲ از ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻫﯿﺌﺖ داوران ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻻت ﺑﺮﮔﺰﯾﺪه در ﻧﺸﺴﺖ اراﺋﻪ و ﭼﺎپ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫اﺣﯿﺎي ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﻠﺴﺎت ﻫﻔﺘﮕﯽ ﺷـﺮح ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ در ﻣﮑﺎن ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻮزﯾﻊ ﮐﺘﺎب ﻫﺎي ﺧﻄﺎﺑﻪ و ﺗﺸﻮﯾﻖ ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﻓﺮازﻫﺎي آن‪،‬‬‫ﺑﺎ ﻫﺪف ﻧﺸﺮ و ﺗﺮوﯾﺞ ﺧﻄﺎﺑﻪ ي ﻏﺪﯾﺮ ‪.‬‬
‫دوره ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ ﺷﻨﺎﺳﯽ‪:‬‬‫اﯾﻦ دوره ﻫﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺟﺬب و ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻣﺒﻠﻐﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺟﻬﺖ اﻋﺰام ﻧﯿﺮوي اﻧﺴﺎﻧﯽ در ﺳـﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪ ،‬در راﺳـﺘﺎي اﻫﺪاف ﻋﺎﻟﯿﻪ ي ﻣﺮﮐﺰ‬‫و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ آﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻃﻼب ‪ ،‬داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن و ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪان‪،‬ﺑﺎ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺷﻨﺎﺳﯽ ‪،‬ﺑﺮﮔﺰار ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬‫اﺣﯿﺎي دﻫﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﺸـﻨﻬﺎي ﻏﺪﯾﺮ از ﯾﮏ روز ﺑﻪ ﯾﮏ دﻫﻪ ﺑﺎ ﻫﺪف اﻧﺠﺎم وﻇﯿﻔﻪ ي ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺷـﻌﺎﺋﺮ اﻟﻬﯽ ﺑﻮده و ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺮوﯾﺞ و‬‫ﮔﺴﺘﺮش ﺟﺸﻦ ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯽ ﮔﺮدد ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﺣﯿﺎي دﻫﻪ ي ﻏﺪﯾﺮ ﻓﺮﺻﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮي را ﺑﺮاي ﻣﺒﻠﻐﯿﻦ و ﺷﺮﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن در اراﺋﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏﺪﯾﺮ و ﭘﺬﯾﺮش آن ﻓﺮاﻫﻢ‬‫ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﺗﻮﻟﯿﺪات ﻣﺮﮐﺰ ‪:‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﻧﺮ م اﻓﺰار ﻫـﺎي ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه و راه اﻧـﺪازي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬ﺑﺮ روي وب ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ‪ ،‬ﺑﺎ اﻣﮑﺎن‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 219‬از ‪220‬‬‫داﻧﻠﻮد راﯾﮕﺎن ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﺑﺮ روي ﺗﻠﻔﻦ ﻫﺎي ﻫﻤﺮاه ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻧﺸﺮ و اﻃﻼع رﺳﺎﻧﯽ ﻣﻌﺎرف ﻗﺮآن وﻋﺘﺮت و دﻓﺎع از ﺣﺮﯾﻢ ﺷﯿﻌﻪ ‪.‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻠﯿﭙﻬﺎ ‪ ،‬ﻃﺮاﺣﯽ ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎ و ﭘﻮﺳﺘﺮﻫﺎ ‪ ،‬ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع ﻏﺪﯾﺮ و وﻻﯾﺖ و اﻣﮑﺎن داﻧﻠﻮد راﯾﮕﺎن آﻧﻬﺎ از روي ﺳﺎﯾﺖ ﺑﺮاي ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪان‬‫راه اﻧﺪازي وب ﺳﺎﯾﺖ ﻫﺎي ﻣﺮﮐﺰ‪:‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﺑﺎ درك رﺳﺎﻟﺖ ﺳﻨﮕﯿﻦ ﺧﻮد درراﺳﺘﺎي ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏﺪﯾﺮ ﭘﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ي ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮔﺬاﺷﺘﻪ و ﺑﺎ ﺗﻼش ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن و‬‫ﻣﺘﺨﺼﺼـﯿﻦ اﻗﺪام ﺑﻪ راه اﻧﺪازي وب ﺳﺎﯾﺖ ﻫﺎﯾﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ‪ :‬ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ‪ ،‬ﺳﺎﯾﺖ دﻫﻪ ي ﻏﺪﯾﺮو ﺳﺎﯾﺖ دﻋﺎ ﺑﺮاي‬‫وارث ﻏـﺪﯾﺮ )ﻣﮑﯿﺎل اﻟﻤﮑﺎرم( ‪،‬ﻧﻤﻮده اﺳﺖ و اﻧﺠﺎم اﯾﻦ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد ﺑﺴﺘﺮ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﯽ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻌﺎرف ﻏﻨﯽ ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﺎ اﻧﮕﯿﺰه‬‫ﻧﺸـﺮ ﻣﻌـﺎرف‪،‬ﺳـﺮوﯾﺲ دﻫﯽ ﺑﻪ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻃﻼـب‪،‬ﮔﺴﺘﺮش ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﻏﻨﯽ ﮐﺮدن اوﻗﺎت ﻓﺮاﻏﺖ ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨـﺪان ﺑﻪ ﻧﺮم اﻓﺰار ﻫﺎي‬‫ﻋﻠﻮم اﺳﻼﻣﯽ در دﺳﺘﺮس ﺑﻮدن ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻻزم ﺟﻬﺖ ﺳﻬﻮﻟِﺖ رﻓﻊ اﺑﻬﺎم از ﺷﺒﻬﺎت ﻣﻨﺘﺸﺮه در ﺟﺎﻣﻌﻪ‪،‬ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻬﺪ ﮐﻮدك ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺑﺮﮔﺰاري ﻣﻬـﺪﻫﺎي ﮐﻮدك ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬وﯾﮋه ي ﺧﺮدﺳﺎﻻن ‪،‬ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﺑﺮﮔﺰاري ﻫﻤﺎﯾﺸـﻬﺎ و ﻣﺮاﺳـﻤﺎت دﻫﻪ ي ﻏـﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺪف ﺷـﮑﻮﻓﺎﯾﯽ‬‫ﻣﺤﺒﺖ دروﻧﯽ آﻧﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم در ﻗﺎﻟﺐ ﻧﻘﺎﺷﯽ ﻫﺎي زﯾﺒﺎ ‪،‬ﺑﯿﺎن ﻗﺼﻪ ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ و اﻫﺪاي ﺑﺴﺘﻪ ﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ‪ ،‬از‬‫ﺟﻤﻠﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺳﻔﺮه اﺣﺴﺎن اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ‪:‬‬
‫ﺳﻔﺮه ﻫﺎي اﺣﺴﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎ ﻫـﺪف ﺗﺮوﯾﺞ ﺳـﻨﺖ ﺣﺴـﻨﻪ اﻃﻌﺎم و اﻫﺪاي ﻧﺎن در روز ﻏﺪﯾﺮ‪،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎي ﺣﺎوي‬‫ﻣﻌـﺎرف ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﺟﻠﻮه اي زﯾﺒﺎ در ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻫﺎ و ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﺷـﻬﺮ در ﺳﺎل ﻫﺎي اﺧﯿﺮ‪،‬ﺟﻬﺖ ﺗﺮوﯾـﺞ و ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮔﺴﺘﺮده ‪،‬ﺑﺮﮔﺰار‬‫ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬ﺑﻪ ﺣﻤﺪ اﷲ ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﺑﺎ ﮐﻤﮏ ﻫﯿﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﺧﯿﺮﯾﻦ ﻣﺤﺘﺮم و اﺳـﺘﻘﺒﺎل ﻣﺮدم از اﯾﻦ ﺳـﻨﺖ ﺣﺴﻨﻪ ي اﻧﺒﯿﺎي اﻟﻬﯽ و اﺋﻤﻪ ي اﻃﻬﺎر‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪،‬ﺧﺎﺻﻪ ﺣﻀﺮت رﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺎﺷﮑﻮه ﺗﺮ در ﺣﺎل ﺑﺮﮔﺰاري ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ‪:‬‬
‫ﺑﺮﮔﺰاري ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﻣﺮاﺳـﻤﺎت ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎ ﺷﮑﻮﻫﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﭼﻬﺮه ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﻏﺪﯾﺮ و ﺗﺠﻠﯿﻞ از اﻓﺮادي ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﺮ‬‫ﻧﺤﻮي ﺧﺪﻣﺘﮕـﺬار ﻏـﺪﯾﺮ و اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻮده اﻧـﺪ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻌﺮﻓﯽ و ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ ‪ ،‬ﻣﺮاﮐﺰ ‪،‬‬‫ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎ ‪ ،‬ﺳﺘﺎد ﻫﺎ و ﻧﻬﺎدﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﻣﻮرد ﻏﺪﯾﺮ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ داﺷﺘﻪ اﻧﺪ و ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺗﻨﺪﯾﺲ‪ ،‬ﻟﻮح ﺗﻘﺪﯾﺮ و ﻫﺪاﯾﺎ ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﺮاﮐﺰ‪.‬‬‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﻣﺮاﮐﺰ ‪:‬‬
‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﻣﺮاﮐﺰ و ﻫﻤﮑﺎري ﺑﺎ آﻧﻬﺎ و اراﺋﻪ راﻫﮑﺎرﻫﺎي ﻋﻤﻠﯽ‪ ،‬ﻃﺮﺣﻬﺎ‪ ،‬ﮐﻠﯿﭙﻬﺎ و ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎ ﺑﺎ ﻣﺤﺘﻮاي ﻏﺪﯾﺮ‬‫و وﻻﯾﺖ‪ ،‬ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺎﺷﮑﻮه ﺗﺮ ﺑﺮﮔﺰار ﺷﺪن ﺟﺸﻨﻬﺎي ﺑﺰرگ ﻏﺪﯾﺮ در اﯾﺎم ﺳﺮور آل ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي آﯾﻨﺪه ﻣﺮﮐﺰ ‪:‬‬
‫راه اﻧﺪازي ﭘﻮرﺗﺎل ﺟﺎﻣﻊ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﯿﺖ اﻣﺎﻣﺖ در ﺷﺒﮑﻪ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﻣﻮزه ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع وﻻﯾﺖ واﻣﺎﻣﺖ ﺟﻬﺖ ﺑﺎزدﯾﺪ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن داﺧﻠﯽ و ﺧﺎرﺟﯽ‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺷﺒﮑﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع ﭘﺨﺶ و ﺗﻮﻟﯿﺪ آﻣﻮزه ﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺤﻮر اﺋﻤﻪ اﻃﻬﺎر ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‬‫اﯾﺠﺎد ﻣﮑﺎﻧﻬﺎﺋﯽ ﺑﺮاي ﮔﺬراﻧﺪن اوﻗﺎت ﻓﺮاﻏﺖ ﺑﺮاي ﮐﻠﯿﻪ ﺳﻄﻮح و ﺳﻨﯿﻦ‬‫ﺑﺮﭘﺎﺋﯽ اردوﻫﺎي ﺳﯿﺎﺣﺘﯽ وزﯾﺎرﺗﯽ ﺑﺮاي ﻧﺨﺒﮕﺎن وﻓﻌﺎﻻن در زﻣﯿﻨﻪ ﻏﺪﯾﺮ‬‫ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ اﺟﺮاي ﻣﺎﮐﺖ ﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ در ﻣﺮاﮐﺰ و ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﺧﺎص وﺣﺴﺎس‬