คู่่คู่่�มื�มืือือจำแนกชนิ
จำแนกชนิดดภาคู่สนามื
ภาคู่สนามื
พรรณปลาล่
พรรณปลาล่�มื�มืน้น้ำำโขงที่่
โขงที่่�พ�พบในประเที่ศไที่ย
บในประเที่ศไที่ย

AA Field
Field Guide
Guide toto Fishes
Fishesofof TheThe Thailand
Thailand Mekong
Mekong
Nagao
NagaoNatural
NaturalEnvironment
EnvironmentFoundation
Foundation

A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekong
Published by Department of Fisheries, Faculty of Agriculture,
Ubon Ratchathani University, Thailand, and Nagao Natural
Environment Foundation (NEF), Japan.
Copyright©2023 Department of Fisheries, Faculty of Agriculture,
Ubon Ratchathani University and Nagao Natural Environment
Foundation.
First publication in 2023.
All right reserved. No part of this publication may be reproduced,
stored in a retrieval system, or transmitted, in any form or by anymeans, electronic, mechanical, photocopying, recording orotherwise, without the prior written permission of the publishers
and copyright holders.
List of members in NEF-Ubon Ratchathani University joint project
Nagao Natural Environment Foundation (NEF), Tokyo, Japan:
Yasuhiko Taki, Ryutaro Ohtsuka, Makoto Komoda, Yasuhiro Natori,
Kenzo Utsugi, Koichi Shibukawa, and Tokomo Oizumi.
Ubon Ratchathani University, Ubon Ratchathani, Thailand:
Chaiwut Grudpan and Jarungjit Grudpan.

National Library of Thailand Cataloging in Publication Data :Grudpan, C., J. Grudpan, and K. Utsugi. 2023. A Field Guide to
Fishes of the Thailand Mekong. UBU Press, Ubon Ratchathani
University, Thailand. L+136 pp.
ISBN: 978-974-523-420-8

คู่่�มืือจำแนกชนิดภาคู่สนามื
พรรณปลาล่�มืน้ำโขงที่่�พบในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to
Fishes of The Thailand Mekongคู�มือุื จำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่พั� บในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekongคู่าอ่ที่ิศ

ศาสตราจารย์ ดร. ยาสุฮิโกะ ทากิ(20 สิงหาคม 2474 - 24 มีนาคม 2563)
Professor Dr. Yasuhiko Taki ( 20 August 1931 - 24 March 2020 )ศาสตราจารย์ ดร. เรียวทาโร่ โอทซึกะ(10 มกราคม 2488 - 6 ธันวาคม 2565)
Professor Dr. Ryutaro Ohtsuka ( 10 January 1945 - 6 December 2022 )คู�มือุื จำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่พั� บในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekongกิตติกรรมืประกาศอ อ คุ ุคค ะองค์กรจานวนมาก หความร่วมมอ นการสารวจ าคสนาม น นทีุ่มนาโ ง อง ระเทศ ทยอย่างกวาง วางเ นเว าห าย รวมทังเจาหนา าครั นส่วน มิ าคะ ุม น าว ระมง สาหรั ความร่วมมอ ะคา นะนา ร าการอย่างมีส่วนร่วม น น านทัก ะความ นัด องทุก าคส่วนทีเกียว องอ อ คุ มหาวิทยา ัยอุ รา ธานี ิ ิธ ั ์วิทยาศาสตร์ ห่ง าติ ( M T M)ิ ิธ ั ์ธรรม าติวิทยา ระมง มหาวิทยา ัยเก ตรศาสตร์ ( M ) หอง ิ ัติการวิจัย
มีนวิทยา มหาวิทยา ัยเก ตรศาสตร์ (R) ิ ิธ ั ์ธรรม าติทรั ยากรทางนา ม่โจ(MAR M) กองวิจยั ะ ั นา ระมงนาจด ( DD) กรม ระมง ระเทศ ทย (DO ) มหาวิทยา ยัห่ง าติ าว ( O ) ส า ันวิจัย ะ ั นา ระมงนาจด น ระเทศกัม า ( ReD ) มหาวิทยา ัยเกินเทอ ระเทศเวียดนาม ( T ) รวมทัง โรง ิม ์มหาวิทยา ัยอุ รา ธานี สาหรั
ความร่วมมอ นครังนีอ อ คุ ม นิธิสิง วด อมทางธรรม าตินากาโอะเ นอย่างยิง ทีสนั สนุนโอกาส นการร่วมการสารวจเ ิง นทีอันสาคั นี รวมทังการเ ย ร่ การสารวจดังก ่าว ค ะ จัดทา
ออุทิศหนังสอเ ่มนีเ นเกียรติ หกั ศาสตราจารย์ ดร. ยาสุฮิโกะ ทากิ ่วง ั ทีสนั สนุนการ
ดาเนินงานมาโดยต อด

Many eo e an organi ations co aborate ith our e tensi e e sur ey
in the Thai an Mekong for many years. e ou e ress our gratitu e to the ocaof cers an shers for their enthusiastic co aboration an gui ance base on their
tra itiona kno e ge in the e .
e ou ike to thank bon Ratchathani ni ersity ationa cience
Museum ( M T M) asetsart ni ersity Museum of sheries ( M )Research aboratory of chthyo ogy in asetsart ni ersity (R) Mae o A uatic
Resources atura Museum (MAR M) n an isheries Research an De e o ment
Di ision ( DD) De artment of isheries Thai an (DO ) ationa ni ersity of aos( O ) n an isheries Research an De e o ment nstitute in ambo ia ( ReD )an Tho ni ersity in ietnam ( T ) an bon Ratchathani ni ersity Pub ishingouse for their co aboration.
e ou ike to e ress our s ecia thanks to agao atura n ironment
oun ation for gi ing us the in a uab e o ortunities to con uct this e tensi e sur ey
an to ub ici e its resu ts. e e icate this book to ate Professor Dr. Yasuhiko Takiho as su orting us a the time.
คู�มือุื จำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่พั� บในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekongคู่านิยมื
ลุ�มืแมื�นำ้ำโขงตอุนล�าง
มื่กิจกรรมืการประมืงนำ้ำจืดที่่�ใ �ที่่�สุดในโลก ซ�ง ลจับที่างการประมืงที่ัำ้ง มืดต�อุ
ปมืากกวุ�า น�งลางตันมื่ ลจับเปนปลา งรอุยละ ลุ�มืนำ้ำโขงตอุนล�างเปนพัืำ้นที่่�ซ�งมื่ควุามื ลาก ลายที่างชั่วุภาพัสูงมื่
รายงานชันิดพัรรณปลาพัืำ้นเมืือุง
ชันิด ในจำนวุนน่ำ้มื่ชันิดที่่�เปนปลาพับเ พัาะ ิ�น, แมืมื่ควุามืสำคั ดังกล�าวุ แมื�นำ้ำโขงตอุนล�างมื่การพััฒินาการใชัประโยชัน์จากแมื�น�ำในปจจุบัน ส�ง ลต�อุควุามืเสื�อุมืโที่รมืขอุงระบบนิเวุศอุย�าง
เด�นชััด การอุนุรัก ์ควุามื ลาก ลายชันิดพัันธ์ุ์ไวุโดยการศก าอุนุกรมืวุิธ์านอุย�างกวุางขวุางตามืลุ�มืนำ้ำซ�งมื่ควุามืจำเปน
อุย�างยิ�งและที่วุ่ควุามืสำคั ขำ้นในปจจุบันที่่�ภัยคุกคามืต�อุควุามืสมืบูรณ์ขอุงปลาในแมื�นำ้ำโขงมื่จำนวุนมืาก โดยเ พัาะอุย�าง
ยิ�งโครงการสรางเขื�อุน การพััฒินาโครงสรางพัืำ้น าน รวุมื งส าวุะการเปล่�ยนแปลงสภาพัภูมืิอุากาศ
นังสือุ คูมื� อุื จำแนกชันิดภาคสนามืพัรรณปลาลุมื� นำ้ำโขงที่่พั� บในประเที่ศไที่ย เล�มืน่ำ้ เปน ลงานจากการเกบรวุบรวุมื
ขอุมืูลจริงในภาคสนามืโดยการนำที่่มืขอุง ดร. ชััยวุุฒิิ กรุดพัันธ์์ น�งในนักอุนุกรมืวุิธ์านปลา รูู ลกและรูจริงที่่ที่� ำงานในพัืนำ้ ที่่�
ลุมื� แมื�นำำ้ โขงตอุนล�างมืากกวุ�า ป ตัวุอุย�างปลาที่่มื� าใชัประกอุบในการเข่ยน นังสือุเล�มืน่จำ้ งเปนขอุมืูลมืือุ น�งขอุงที่่มืงาน
อุย�างแที่จริง โดยที่่� agao atura n ironment oun ation ( ) เปนแ ล�งทีุ่นสนับสนุน ลักขอุงการเกบรวุบรวุมื
ขอุมืูลและจัดที่ำ นังสือุเล�มืน่ำ้ ขาพัเจาเชัือุ� มืัน� วุ�า นังสือุเล�มืน่จำ้ ะเปนประโยชัน์ตอุ� นักวุิชัาการและ สนใจพัรรณปลาแมื�
ูนำำ้ โขง
ตอุนล�าง ซ�งสามืาร นำไปประยุกต์ใชัในการอุนุรกั แ์ ละใชัประโยชัน์พัรรณปลาลุมื� นำ้ำโขงตอุนล�างต�อุไปไดตามืเจตนารมืย์ขอุง
เข่
ู ยน

ศ. ดร. ที่วุนที่อุง จุ าเกตุ

The o er Mekong Ri er asin ( M ) is home to the argest in an shery of the orhich
the annua tota catch is one of the argest in an - shing areas in the or that sho s o er a mi ion tons of annua catch share 80 ith n sh. The M is a so kno n to ha e an e treme y highi ersity of sh s ecies ith 898 in igenous s ecies inc u ing en emic s ecies ( ort e 2009). Des ite
the im ortance ri er e oitation is in rogress an the ecosystem is ob ious y being egra e .
Therefore it is consi ere to be orth conser ing the s ecies i ersity through e ucation of ta onomy
i e y a ong the basin that are u timate y re uire an become more im ortant in the resent ay
hen there are number of threats to the integrity of Mekong shes articu ar y ri er amming infrastructure e e o ments an c imate changes.
The book ie ui e to ishes of the Thai an Mekong is ritten base on more than 25
years-e erience of Dr. hai ut ru an ho is one of the rominent sh ta onomists in the M .
A the information use in this book is tru y from his rst-han e ata co ecte from his o n shs ecimens obtaine through his count ess e tri s. This book is ma e ossib e by the ma or nancia
su ort from agao atura n ironment oun ation ( ) both for ata
co ection an ub ishing. am con ent that this book is bene t to any scho ars an those hominterest in the M shes hich can be further a ie for conser ation an ise uses of the M
shes as the intention of the author.

Prof. Tuantong Jutagate PhDคู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekongเนื้อ าทนาntro uctionุ่มนาโ ง ระเทศ ทย The Thai an Mekongระเ ท ห ่งอาศัย abitat ty esกิจกรรม าคสนาม Aciti ities in the eกิจกรรม นหอง ิ ัติการ Aciti ities in the aboratoryรราที น ุ่มนาโ ง อง ทย
ish fauna of the Thai an Mekongตัวอย่างคา รรยาย am es of s ecies accountsส่วนที 1 คาศั ท์เกียวกั สั าน อง าection 1 Termino ogy on sh mor ho ogyส่วนที 2 สาร ั า ระดั วงศ์ ะสกุection 2 ui e to fami ies an generaส่วนที 3 สาร ั ส คน นิดection 3 earch for s eciesส่วนที 4 ัก ะจา นก นิดection 4
ecies i enti cationส่วนที 5 ดั นี นิด าection 5
ecies in eส่วนที 6 ั ีราย อ าที น ุ่มนาโ ง อง ทยection 6 ish s ecies ist The Thai an Mekongส่วนที 7 ค ะ เ ียน ะ ่วยวิจัย

X

1
117
126
135

ection 7 Researchers an researche assistantsส่วนที 8 เอกสารอ่าน ระกอection 8 Recommen e rea ingคู�มือุื จำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่พั� บในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekong136บที่นาม่น โ ง- าน างมีความยาว 4 900 กิโ เมตร ครอ ค มุ นทีุ่มน 795 000 ตารางกิโ เมตร เ น ม่น ทีมีความยาวเ นอันดั ที
12 ะ ะมี นที ุ่มน ห ่เ นอันดั 21 องโ ก ครอ ค ุม นที
6 ระเทศ ด ก่ จีน เมียนมาร์ ทย าว กัม า ะ เวียดนาม นทีนี ระกอ ดวย มิ ระเทศ มิอากาศ ะระ นิเวศทีห ากห าย ส่งห นทีนีก ายเ น ห ่งรวมความห ากห ายทาง ีว า ทีมีความส คัุ่มน โ งตอน ่าง ( M ) มี นทีเกียว องกั 4 ระเทศ นคา สมุทรอินโดจีน ซึงมีติ า ะ ติ ั ์ ระมงรวม งึ 2.3
านตันต่อ มีม ค่า ระมา 6 ัน านดอ าร์สหรั
ะเดียวกันการ ั นาทางเศร กิ จ อย่ า งรวดเรว น จจุ ั น ดก ายเ น ั ยคุกคามต่อสิง วด อม ะระ นิเวศ อง มิ าค ดังนันค ะวิจัย ดด เนินการส รวจ าคสนามอย่างกวาง วางเกียวกั ความห ากห ายทาง ีว า อง า น มิ าคระหว่าง .ศ. 2549 ึง .ศ. 2558
าย ต นวความคิดริเริม องม นิธิสิง วด อมธรรม าตินากาโอะ
ระเทศ ี ุน ( ) ค ะวิจัยรั ิด อ ะ ดด เนินการส รวจ นนที ุ่มน โ ง ทยค่ ม อจ นก นิ ด าคสนาม รรา ุ่ ม น โ งที นระเทศ ทย า ่ายตัวอย่าง า 310 นิด ซึงเ น จากการส รวจ น นที ม่น โ ง อง ทยค ะวิจัย เนอหา รรยายเ น า าทย ะ า าอังก เ น อม อางอิง นระดั สาก ม่เ าะกั นักวิจัย นักศึก า รวมทัง สน จ น ระเทศ ทยเท่านัน

VIคู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand MekongThe Mekong- anchang Ri er is 4 900 ki ometers ong
an has a basin area of 795 000 s uare ki ometers. t is the
12th ongest an 21st argest basin in the or . The basin
co ers 6 countries inc u ing hina Myanmar Thai an aos
ambo ia an ietnam. This area inc u es i erse an sca es
c imates an ecosystems hich are making this area to bea bio i ersity hots ot.
The o er Mekong asin ( M ) is an area in o ing 4n ochinese countries. t ro uces 2.3 mi ion tons of sh
an sheries ro ucts annua y hich are e ui a ent to 6
bi iono ars. On the other han recent ra i economice e o ment of the area has become a threat of theen ironment an the ecosystem of the region. Therefore e
con ucte an e tensi e e sur ey on sh bio i ersity in theregion from 2006 to 2015 by the initiati e of agao aturan ironment oun ation Ja an ( ). The authors carrieout the sur ey in the Thai Mekong area.
A ie ui e to ishes in the Thai an Mekong is a
resu t of the sur ey sho s s ecimen hotogra hs of 310
sh s ecies actua y co ecte from the Thai Mekong by theauthors. t is ritten in both Thai an ng ish so that it must
be usefu not on y for the Thai researchers an earners ofThai an but a so for those outsi e the region.
คู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand MekongVIIล่�มืน้าโขงประเที่ศไที่ย
เวียดนาม
ietnamส . าว
aos PDRทะเ จีน ตouth hina eaทยThai anกัม าambo iaอ่าว ทย
u f of Thai anเวียดนาม
ietnamุ่ม ม่นาโ ง- ระเทศ ทยนที มุ่ นาโ ง อง ระเทศ ทยมี นที ระมา 181 459 ตารางกิโ เมตร (สี า สีเห องะ สีเ ียว) ซึงคิดเ น ระมา รอย ะ 18 อง นที ุ่มนาโ งทังหมด เ อความสะดวก นการอธิ าย นที มุ่ ม่นาโ ง อง ระเทศ ทย ง่ การ รรยายออกเ นสาม มิ าคย่อย นหนา ดั
The Thai an Mekong atershe
Tota area of the Thai an Mekong atershe is about 181 459 s uare ki ometers (b ue ye o an green) hich is estimate to be about 18 of the ho earea of the Mekong asin. or the con enience of e anation the Thai an Mekong
is i i e into three subregions in the ne t age.

VIIIคู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekongล่�มืน้าโขงประเที่ศไที่ยA มุ่ นาโ ง น าคเหนอ อง ทยครอ ค มุ นที ระมา 17 435 ตร.กม.
น นทีจังหวัด เ ียงราย ะเยา ะส่วนหนึง อง า าง มี ม่นากกะ ม่นาอิงเ น านาสา าสาคั ม่นาโ งสายห ักมีความยาวกว่า 97
กิโ เมตร ตาม นว รม ดน ระเทศ ทย ะ ส . าว
The orthern subregion of the Thai an Mekong encom asses
an area of about 17 435 s uare ki ometers inc u ing hiang Ray
Phayao an a art of am ang. The ok ri er an the ng ri er
are the tributaries re resenting the subregion. The Mekong
main stream is e ten ing o er 97 ki ometers on the bor er ineof Thai an an aos.

ุ่มนาโ ง าคตะวันออกเ ียงเหนอ อง ทย ครอ ค ุม นที ระมา167 390 ตารางกิโ เมตร น นที 20 จังหวัดทีตังอย่ นทีรา สงโครา
ซึงมี านาสา ากระจายอย่โดยรอ มี ุ่มนาสายห ักคอ ม่นาม ะม่นา ี ม่นาโ งสายห ักมีความยาว 858 กิโ เมตร ตาม นว รม ดนระเทศ ทย ะ ส . าวortheastern subregion of the Thai an Mekong is the areas rea ing about 167 390 s uare ki ometers co ering 20 ro inces
ocate in the horat P ateau here a number of tributaries ares rea aroun . Main tributaries are the Mun ri er an the hiri er. The Mekong mainstream is stretching a ong the bor er ineof Thai an an aos for about 858 ki ometers.

ุ่มนาโ ง าคตะวันออก อง ทย ครอ ค ุม นที นาดเ ก ระมา4 093 ตารางกิโ เมตร นทีนีเกียว องกั ระ ุ่มนาสา า องโตนเสา น ระเทศกัม า
outhern subregion is a sma area ith about 4 093 s uare
ki ometer. This subregion in o es se era
tributaries of the Ton e a ri er o ing into ambo ian territory.

คู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekong

IXประเภที่แ ล�งอาศัย

ก่งนาตก กระ สนา ห รง ( ก่งตะนะ อุ รา ธานี)Rocky ra i s ith turbu ent currents (Tana bon Ratchathani)ร่องนา ึก ความ ึกกว่า 15 เมตร ( าก อง อุ รา ธานี)Poo s ith more than 15 meters ee (Pak ong bon Ratchatani)าธาร นหุ เ า (หวย ่ อุ รา ธานี)treams an creeks ( uay Pai bon Ratchathani)Xคู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekongประเภที่แ ล�งอาศัย

หนองนา ะ นที ุ่มนา (หนอง าห าก อุ รา ธานี)am s an et an s ( ong P a ak bon Ratchathani)าย นาดเ ก ( ายดงนาทาม อุ รา ธานี)ma -sca e am im oun ments (Don a Tam eir bon Ratchathani) ro ince)นทีเก กักนา อ่างเก นา (อ่างเก นาเ อนสิรินธร อุ รา ธานี) arge-sca e
am im oun ments( irinthorn Reser oir bon)คู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekong

XIกิจกรรมืภาคู่สนามืเก รว รวมตัวอย่างจากกิจกรรม ระมง อง ุม น
ecimen co ection in co aboration ith oca shersสัม า์อย่างมีส่วนร่วม อม ความรทอง ิน ะ การ ระโย น์nter ie sur eys in the ri arian societies.

เก รว รวมตัวอย่างดวยเครองมอจั าโดยค ะวิจัย
ecimen co ection by the e sur ey team

XIIคู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekongกิจกรรมืใน องป ิบัติการ

คัดกรองตัวอย่าง วิเคราะห์ นิดเ องตนObser ation of s ecimens for s ecies i enti cation.

การ ่าย า าสดตัวอย่างทีจัดเตรียม สดง ัก ะเด่น
Photogra hing fresh sh s ecimens after n-settingเก รัก าตัวอย่างที งทะเ ียน นนายารัก าส า อั กอฮอ ์ เ ม น 80 เ อร์เซนต์
Museum s ecimens in reser ati es (e.g. 80 ethano ) ith etai e ata tags.

คู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekong

XIIIพรรณปลาที่่�พบในล่�มืน้าโขงของไที่ย
รวมอันดั าก ุ่มอน Others
143 s ecies 20.6
อุันดับปลา มือุ
.
อันดั
อันดั

าตะเ ียน y riniformes
167 s ecies 53.9

าหนัง i uriformes
57 s ecies 18.4

การจัดจา นก นิด ันธุ์ าที น ุ่มนาโ ง ระเทศ ทยการจัดอนุกรมวิธาน นหนังสอเ ่มนีเ น ตาม an er aan (2022) อสามั า า ทยอิงตาม
i thayanon (2017) อทอง ิน า า ทย ดรั การยนยันจากการสัม า ์ าว ระมงอย่างมีส่วนร่วม น นทีสารวจค่มอจา นก นิด าคสนาม รรา ุ่มนาโ งที น ระเทศ ทย รรยาย น น าน องการ
สารวจ าคสนามทีครอ ค มุ นที มุ่ นาโ ง นอา าเ ต ระเทศ ทย ซึงดาเนินการระหว่าง .ศ. 2549 งึ .ศ.
2558 รว รวม เก รัก า ะ งทะเ ยี นตัวอย่าง าจากการสารวจเ อเ นตัวอย่างอางอิงทางวิทยาศาสตร์ อทางวิทยาศาสตร์ อง า ต่ ะ นิด ดตรวจสอ กั เอกสารทีเกียว อง ะ รั รุงเ อ นหนังสอเ ม่ นี สดงั ีราย อ า น นที ุ่มนาโ งที น ระเทศ ทย 383 นิด า ่ายอางอิง นิด าจากการสารวจ 310
นิด าย ต 61 วงศ์ ะ 20 าดั นจานวนนี ระกอ ดวย นิดทีมีส านะ า กคุกคาม 28 นิด นิดทีเ นรายงานการ ครัง รก น นทีศึก า 14 นิด นิดทียัง ม่สามาร ระ ุส านะ า ด 16 นิด นิด ันธุ์
ต่าง ิน 25 นิด รวมทัง สาย ันธุ์ที สม าม นิด 5 สาย ันธุ์ ซึงเ นสาย ันธุ์ที ั นา าย ตธุรกิจเ าะเ ียงสัตว์น
assi cation of The Thai an Mekong shes.
ish c assi cation fo o e an er aan (2022). ommon Thai names fo o ei thayanon (2017). oca Thai names ere con rme through artici atory inter ie s ith oca
shermen ho e art of Thai an Mekong.
A e gui e to the Thai an Mekong shes is ritten on the basis of an e tensi e e
sur ey throughout the Thai territory of the Mekong basin con ucte from 2006 to 2015. A numberof sh sam es ere co ecte an reser e in a scienti c manner. cienti c names of the shes
ere u ate an use in this book. As a resu t 383 s ecies ere recor e in the sur ey. This
book sho s hotogra hs of 310 s ecies com osing 61 fami ies an 20 or ers. t is inc u ing 28
threatene s ecies 14 ne y recor e s ecies from the Thai an Mekong 16 un escribe s ecies
25 intro uce s ecies an 5 hybri esca ees from a uacu ture faci ities.

XIVคู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekongตัวุอย�างคู่าบรรยาย
อวงศ์ ami y ameอ ทย ( อทอง ิน)( oca ame)ออันดั Or er ameอวิทยาศาสตร์
cienti c ameส านะ า ั ี ดง
Re istR ก ส ันธุ์อย่างยิง
ritica y n angereก ส ันธุ์ n angereมี นวโนม ก ส ันธุ์
u nerab eการกระจาย ันธุ์ นอินโดจีน
Distribution in n ochina
กัม า ambo ia
A ส . าว aos PDR
T ทย Thai anเวียดนาม ietnam

วงศ์ าตะเ ียน y rini aeย่�สกที่อุง เอุิน

y riniformes,
KH LA TH VNลาตัวุมื่ลายแ บตามืยาวุ แ บ เ นือุเสนขางลาตัวุ

คร่บ ลังมื่กานคร่บแขงขอุบเร่ยบ

.
ริมื ปากล�าง นาแยกกันเลกนอุยในแนวุกลาง

ลูกปลา

เกลดในแนวุเสนขางลาตัวุ

เกลด

.

คู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekong

XVส�วุนที่่� คู่าศัพที่์เก่�ยวุกับสัณ านของปลา
ลาตัวุ

วุัheadจะงอุยปาก
snout

าง
tail

คอุด าง

วุัheadลาตัวุ

าง
tailจะงอย าก ริเว ระหว่าง ายจะงอย าก ึง อ ตาดานหนา
nout

A region bet een the ti of snout an anterior marginof the eyeหัวริเว ระหว่าง ายจะงอย าก ึง อ ดานทาย ่น ดเหงอก

ea

A region bet een the ti e of snout an
co er

าตัว

ริเว ระหว่าง อTrunk

A region bet een the orterior en of gi co er an anusหางริเว ระหว่างทวารหนัก ึงส่วน าย องกระดก านครี างTai

A region bet een the anus an the en of hy ura bonesคอดหาง

ริเว ระหว่างส่วนทาย านครี กน ึง ายกระดก านครี หาง

osterior en of gi่น ดเหงอกดานทาย ึงทวารหนัก

au a e unc e A region bet een the en of ana n an the en ofhy ura bones

XVIคู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekongร่ปร�างของปลา
ภาพัตัดขวุาง

รูปร�างที่รงกระบอุก

ภาพั นาตรง

รูปร�างแบนขาง

ภาพั นาตรง

ภาพัซ่กขวุา

ภาพัซ่กซาย
left viewรูปร�างแบน

ดานที่อุง

ภาพั นาตรงดาน ลัง

ภาพั นาตรง

รูปร�างกลมื

รูปร�างเร่ยวุยาวุ

ภาพัตัดขวุาง

คู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekong

XVIIร่ปร�างของปาก

ชั�อุงปากเปดดาน นาชั�อุงปากเปดในแนวุเ ่ยงขำ้น
ปากอุยู�ปลายส�วุน ัวุเปดขำ้นดานบน

ปากยืดอุอุกได

ปากอุยู�ปลายส�วุน ัวุเปดไปขาง นาในแนวุระนาบ
,ปากแบบที่�อุ

ซ่�กรอุงเ งือุก
ชั�อุงปากเปดดานล�าง

ชั�อุงเปดปากเปดดานล�างขอุงส�วุน ัวุ

XVIIIคู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekongนวุดของปลา
นวุดที่่จ� มืูกนวุดที่่ข� ากรรไกรบน
นวุดที่่ข� ากรรไกรล�าง

นวุดที่่จ� งอุยปาก
นวุดที่่�จงอุยปาก
นวุดที่่ข� ากรรไกรบน

นวุดที่่ข� ากรรไกรบน

นวุดที่่จ� ะงอุยปาก

นวุดที่่จ� ะงอุยปาก

นวุดที่่ข� ากรรไกรบน

คู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekong

XIXสัดส�วุนของปลา
ควุามืยาวุที่ัำ้ง มืดควุามืยาวุ ัวุควุามืลกขอุงลาตัวุ

จะงอุยปาก

ควุามืยาวุมืาตร านระยะระ วุ�างตา

ควุามืยาวุลาตัวุ
ควุามืกวุางลาตัวุเสน �านศูนย์กลางตา
ควุามืกวุางปาก

XX

คู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekongคู่าอธ์ิบายสัดส�วุนของปลา
ความยาวทังหมด

ระยะห่างระหว่าง ายจะงอย าก ะ ายครี หางทีกด ัเ าหา นวระนา กึงก าง

Tota ength

Distance bet een the ti of snout an the ti of onger
cau a n obe e resse a ong the mi ineความยาวมาตร าน ระยะห่างระหว่าง ายจะงอย าก ะ าย องกระดก
านครี หาง ซึง ระมา ดจากรอย ั น ิวหนังเมอ ิดครี หาง ดาน าง

tan ar ength

Distance bet een the ti of snout an the en ofhy ura bones hich is a ro imate by a skin fo ata bent cau a n base.

ความ ึก องร่างกาย ระยะห่างทีกวางทีสุดระหว่าง นวสันห ัง ะ นวสันทอง
o y e thDistance bet een the highest oint on the mi - orsa inean the o est oint on the mi - entra ineความยาวจะงอย าก ระยะห่างระหว่าง ายจะงอย าก ะ อ ตาดานหนา
nout ength

Distance bet een the ti of snout an the anterior margin of
the eyeความยาวหัว

ระยะห่างระหว่าง ายจะงอย าก ะ อ ดานทาย ่น ดเหงอก

ea ength

Distance bet een ti of snout anosterior en of gi co erเสน ่านศนย์ก างตา ระยะห่างทียาวทีสุดระหว่าง อ หนา ะ อ ทายตา
ye iameter

Distance bet een ongest oint on each e ge of eyeระยะระหว่างตา

ระยะห่างระหว่าง อ ตาดาน นซีกซาย ะ วา

nterorbita s ace Distance bet een the inner e ges of the eyesความกวาง ากระยะห่างระหว่างมุม ากซีกซาย ะ วา

Mouth i thDistance bet een the t o ang es of the mouthคู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekong

XXIคู่าอธ์ิบายการนับเกลด
เกลดเ นือุเสนขางลาตัวุ

เกลดเสนขางลาตัวุ

เกลดรอุบคอุด างเกลดใตเสนขางลาตัวุ

เกลด นาคร่บ ลังจุดสิำ้นสุดขอุงเสนขางลาตัวุ

6จุดสิำ้นสุดอุยู� นาคร่บที่อุง

นับต�อุเนื�อุงรอุบคอุด างเก ดเสน าง าตัว เก ดทีเรียงอย่ น นวกึงก าง าตัวดาน าง
atera ine sca es Perforate sca es running a ong the mi - atera ineเก ดหนาครี ห ัง เก ดทีเรียงอย่ น นวกีงก าง าตัวดาน นหนาครี ห ัง
Pre ora sca es A ro of mi - orsa sca es in front of orsa nเก ดเหนอเสน าง าตัว เก ดทีเรียง นวเ ียงเหนอ นวเสน าง าตัวca es abo e atera ine Ob i ue series of sca es from front of orsa n an
ro of atera ineเก ด ตเสน าง าตัว เก ดทีเรียง นวเ ียง ต นวเสน าง าตัวca es be o atera ine Ob i ue series of sca es from a ro of atera ine
an front of e ic nเก ดรอ คอดหาง เก ดทีเรียงรอ ส่วนทีคอดทีสุด องคอดหาง
ircum e uncu ar sca es sca es aroun the narro est of cau a e unc e

XXIIคู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekongประเภที่ของเกลด
เกลด วุิ เร่ยบ

เกลดแนวุเสนขางลาตัวุ

เกลด ิวุ ยาบวุิ เร่ยบ

เกลดมื่ที่�อุ
ขนาดเลกมื่ นามื
ขนาดเลก

edged

of a tubeเกลดแนวุสันที่อุงลัก ณะเปนซ่จ� ักรหมาก าง Tenualosa thibaudeauiลัก ณะเกลดเปน นามื,กเ าเ ยี วจุด Dichotomyctere nigroviridis.
ลัก ณะเกลดเปนเกราะ

กดเกราะ Pterygoplichthys disjunctivus,จิม นจระเ ม่นาโ ง Doryichthys contiguusเกลดกานอุยด์.
ลัก ณะเกลดเปนปุมื

จรเ Atractosteus spatula,.

ราหนาจด
าหนาจด Urogymnus polylepisคู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekong

XXIIIประเภที่ของคู่ร่บ
คร่บ ลัง

คร่บ าง

คร่บอุก

คร่บที่อุง

คร่บ ลัง

คร่บกน

คร่บไขมืัน
คร่บ าง

คร่บกน

คร่บอุก
คร่บที่อุง

คร่บ ลังตอุนที่่�

คร่บกน

XXIVคร่บ ลังตอุนที่่�

คร่บย�อุย

คู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekongคู่าอธ์ิบายลัก ณะคู่ร่บครี ห ังครี เดียวอย่ นวกึงก างส่วนห ัง

Dorsa n

Me ian n on the backครี ห ังตอนทีหนึง

คร่บ ลังดาน นาซ�งแยกอุอุกจากคร่บ ลังตอุนที่่ส� อุง

irst orsa n.

ครี ห ังตอนทีสอง
econคร่บ ลังดานที่ายซ�งแยกอุอุกจากคร่บ ลังตอุนที่่� น�ง

orsa n.

ครี หางครี เดียว ริเวau a n

Me ian n at the en of the tai .

ครี อกครี ค่ มักอย่ที าตัวดาน าง ห ัง ่องเหงอก

Pectora n

Paire ns usua y oca te on the atera si es of bo ybehin gi ca ityครี ทองครี ค่ มักจะอย่ ริเวPe ic nPaireครี กนครี เดียว อย่ นวกึงก าง าตัวส่วนทอง ดานทายทวารหนัก

Ana n

Me ian n ocateครี ย่อยครี เดียว นาดเ ก มีกานครี จานวนนอย กติอย่ นตา หน่งดานทาย องครี ห ังหรอครี กนin et

ma n ith a fe rays. f resent usua y it is ocate
after orsa n an or ana n.

ครี

มัน

A i ose nายหางาตัวดานทอง

ns usa y oca te on the entra si e of bo yครี เดียวที ม่มีกานครี

entra si e of the bo y behin anusกติอย่ นตา หน่งดาน น องคอดหาง

A n ithout rays. f resent usua y ocate on the orsa
si e of cau a e unc e.
คู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekong

XXVคู่าอธ์ิบายการนับจานวุนกานคู่ร่บ

3

3กานคร่บอุ�อุนที่่ไ� มื�แตกแขนง

6กานคร่บอุ�อุนที่่แ� ตกแขนง

กานคร่บแขง

3

6

3

กานคร่บแขง

XXVIคู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekongร่ปแบบของกานคู่ร่บ
กานครี

เปนกระดูกแขงเสริมืควุามืแขงแรงขอุงคร่บ ไมื�มื่ขอุต�อุ
มื่ควุามืยืด ยุ�นนอุย พับบริเวุณดาน นาขอุงคร่บเสมือุ

ง

ines

.

,

.

,

.
กานครี อ่อนเปนกานคร่บที่่�มืล่ ัก ณะเปนขอุต�อุมื่ควุามืยืด ยุ�นมืาก
พับบริเวุณส�วุนที่ายขอุงคร่บเสมือุ

oft rays.
.

กานคร่บอุ�อุนที่่ไ� มื�แตกแขนง
กานคร่บอุ�อุนที่่ไ� มื�มื่การแตกแขนง ประกอุบดวุย
ส�วุนมืากพับส�วุน นาขอุงคร่บที่่ไ� มื�มื่กานแขง กานสุดที่ายขอุงคร่บ
ส�วุนใ �มืก่ ารเคลือุบแขงคลายกานคร่บแขง
nbranche rays (sim e rays).
.

.
กานครี อ่อนที ตก นงกานคร่บอุ�อุนที่่�มืป่ ลายแตกแขนง พับบริเวุณตอุน
ที่ายขอุงคร่บ

ranche rays.
.

กานครี อ่อนที ม่ ตก อ ซีจักร เปนกานคร่บอุ�อุนที่่ไ� มื�แตกแขนงที่่�มืข่ อุบที่ายเปนซ่�จักร
errate unbranche rays ( errate sim e rays).
คู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekong

XXVIIส�วุนที่่�

สารบั ภาพระดับวุงศ์และสก่ล

ชื�อวุงศ์
Dasyati aeวงศ์ ากระเ นe isostei aeวงศ์ าจระเ

2

Angui i aeวงศ์ าตหนา

2

Osteog ossi aeวงศ์ าตะ ัด2

oto teri aeวงศ์ ากราย

3

Chitala3

ngrau i aeวงศ์ า มว4

u ei aeวงศ์ าห ังเ ียว5yrinochei i ae วงศ์ าสรอยนา ึง

6otii ae

7

XXVIIIวงศ์ าหม

คู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekongชื�อวุงศ์

obiti aeวงศ์ าอีด

er enticobiti ae วงศ์ าคอตาหนาม
emachei i aeวงศ์ าคอ

a itori aeวงศ์ า ีเสอคู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekong

XXIXชื�อวุงศ์

y rini ae

XXXวงศ์ าตะเ ียน24คู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekongชื�อวุงศ์

คู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekong

XXXIชื�อวุงศ์

XXXII

คู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekongชื�อวุงศ์

Danioni aee tobarbi ae

Mekongina

53วงศ์ าซิว

54

Amb y haryngo on

54

oraras

54

Danio

54

De ario

55

somus

55

aubuka56

uciosoma56

O sarius

56

Raiamas57

Rasbora57

Rasbosoma

60วงศ์ า า60

e tobarbus

60คู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekong

XXXIIIชื�อวุงศ์
enocy ri i ae วงศ์ า61

Achei ognathi ae วงศ์ า ่หอย65

errasa mi aeวุงศ์ปลาจะละเมืดนำ้าจืด

66

Akysi aeวุงศ์ปลาขยุย

Amb yci iti aeวุงศ์ปลาดัก

isori aeวุงศ์ปลาแค

XXXIVคู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekongชื�อวุงศ์
i uri aeวงศ์ าเนออ่อน

70

arii aeวงศ์ าดุก

74

Ai ii aeวงศ์ าหวีเกศ

75

Pangasii aeวงศ์ าสวาย

76คู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekong

XXXVชื�อวุงศ์

agri aeวงศ์ ากด

82

cta uri aeวงศ์ ากดห วง

87

Mochoki aeวุงศ์ ากดก ั หัว

87

Pime o i aeวงศ์ ากดอเมริกา ต88

oricarii aeวงศ์ ากดเกราะ

88

Osmeri aeวงศ์ านา ง88

ygnathi aeวุงศ์ าจิม นจระเ

89

O ontobuti aeวงศ์ า ่กุดทิง

89

Neodontobutis

eotri ae

XXXVIวงศ์ า ่ทราย

89คู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekongชื�อวุงศ์
obii aeวงศ์ า ่90

Mastacembe i a วุงศ์ ากระทิง

93

hau hurii aeวงศ์ าห ด คระ95

n ostomi aeวุงศ์ าจิม นจระเ คระ 95

ynbranchi ae วงศ์ า ห

95Anabanti ae96วงศ์ าหมอ

e ostomati ae วุงศ์ าหมอตา

96

Os hronemi ae วุงศ์ ากระดี

96คู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekong

XXXVIIชื�อวุงศ์

a i aeวงศ์ าเสอดา

102

an i aeวงศ์ าดุมซี

102

Pristo e i aeวงศ์ าหมอ างเหยีย 102

hanni aeวงศ์ า ่อน103

atii aeวงศ์ ากระ ง105

o ei aeวงศ์ า ินหมา

106

ynog ossi aeวงศ์ ายอดม่วง

106

To oti aeวงศ์ าเสอ ่นนา107

Ambassi aeวงศ์ า น107

ich i aeวงศ์ านิ108

XXXVIIIคู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekongชื�อวุงศ์

Poeci ii aeวงศ์ าหางนกยง

109

Pha ostethi ae วงศ์ า ่ ส

110

e oni ae110วุงศ์ ากระทุงเหว

enarcho teri ae วงศ์ าเ ม111

A rianichthyi ae วงศ์ า าวสาร

111

ciaeni aeวงศ์ าจวด

112

oboti aeวงศ์ าเสอ

112

Tetrao onti ae วงศ์ า กเ า

113คู�มืือุจำแนกชันิดภาคสนามื พัรรณปลาลุ�มืนำ้ำโขงที่่�พับในประเที่ศไที่ย
A Field Guide to Fishes of The Thailand Mekong

XXXIX