‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﻰ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‬‫ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه‪:‬‬‫ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻠﮑﻬﻨﻮﺋﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري‬‫ﻧﺎﺷﺮ ﭼﺎﭘﯽ‪:‬‬‫ﺟﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﻮزه اﻟﻌﻤﯿﻪ ﺑﻘﻢ ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ‬‫ﻧﺎﺷﺮ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ‪:‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪ اي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 5‬از ‪174‬‬‫ﻓ ﻬ ﺮﺳ ﺖ‬‫ﻓ ﻬ ﺮﺳ ﺖ‬‫‪5‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫‪12‬‬‫ﻣ ﺸ ﺨ ﺼ ﺎ ت ﮐﺘ ﺎ ب‬‫‪12‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﺆﻟ ﻒ‬‫‪12‬‬‫زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﻣﺆﻟ ﻒ‬‫‪12‬‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ‬‫‪16‬‬‫اﺷﺎرة‬‫‪16‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫‪16‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ‬‫‪16‬‬‫رّدﯾﻪ ﻫﺎي ﺗﺤﻔﻪ‬‫‪18‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار‬‫‪20‬‬‫اﺷﺎرة‬‫‪20‬‬‫‪ -1‬ﻣﻮﺿﻮع و ﻧﺴﺨﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ‬‫‪20‬‬‫‪ -2‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑﺤﺚ و ﺳﺒﮏ اﺳﺘﺪﻻل‬‫‪22‬‬‫‪ -3‬ﻗﺪرت ﻋﻠﻤﯽ‬‫‪23‬‬‫‪ -4‬رﻋﺎﯾﺖ آداب ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ‬‫‪23‬‬‫‪ -5‬ﺷﯿﻮه رّد ﮐﺮدن‬‫‪24‬‬‫اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠ ﻒ ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪26‬‬‫‪ -1‬ﺑﻌﺪ ﻋﻠﻤﯽ‬‫‪26‬‬‫‪ -2‬ﺑﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬‫‪26‬‬‫‪ -3‬ﺑﻌﺪ دﯾﻨﯽ‬‫‪26‬‬‫‪ -4‬ﺑﻌﺪ اﺧﻼص‬‫‪27‬‬‫‪ -5‬ﺑﻌﺪ اﻗﺘﺪا‬‫‪27‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 6‬از ‪174‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪28‬‬‫ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫‪29‬‬‫اداﻣﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫‪29‬‬‫اداﻣﻪ ﺟﻮاب ﻣﺆﻟ ﻒ ﺑﻪ ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬و اﻫﺘﺪوا ﺑﻬﺪي ﻋﻤﺎر[ در ﻧﻮزده وﺟﻪ‬‫‪29‬‬‫وﺟﻪ ‪ -18‬ﺗﺨﻠ ﻒ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص از ﻫﺪاي ﺣﻀﺮت ﻋﻤﺎر و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ او ﺑﺎ آﻧﺠﻨﺎب و اﺳﺘﺒﺸﺎر او در ﻗﺘﻞ آن ﻗﺪوه أﺑﺮار ﺑﺮواﯾﺖ ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﻮرﺧﯿﻦ ‪29‬‬‫وﺟﻪ ‪ -19‬ﺗﺨﻠ ﻒ أو اﻟﻐﺎدﯾﻪ ﺻﺎﺣﺒﯽ از ﻫﺪاي ﺣﻀﺮت ﻋﻤﺎر و ﻣﺒﺎﺷﺮت او ﻗﺘﻞ آﻧﺠﻨﺎب را و ﻧﻘﻞ ﮐﻠﻤﺎت ﺑﺰرﮔﺎن ﻣﻮرﺧﯿﻦ أﻫﻞ ﺳﻨﺖ درﯾﻦ ﺑﺎره ‪35‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪35‬‬‫ﺗﺨﻠ ﻒ أﺑﻮ اﻟﻐﺎدﯾﮥ از ﻫﺪاي ﻋﻤﺎر‬‫‪41‬‬‫اﺳﺘﺪﻻل ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﻪ ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬و »ﺗﻤﺴﮑﻮا ﺑﻌﻬﺪ اﺑﻦ أم ﻋﺒﺪ«[ در ﻣﻌﺎرﺿﻪ ﻗﺮار دادن اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫‪41‬‬‫ﺟﻮاب ﻣﺆﻟ ﻒ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﺎرﺿﻪ ﺑﺎﻃﻠﻪ و رد اﺳﺘﺪﻻل ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺴﻪ وﺟﻪ‬‫‪41‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪41‬‬‫ﺟﺮح و ﻗﺪح ﻗﺒﯿﺼﮥ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﻪ ﮐﻪ رواﯾﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺬﮐﻮر ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﺘﺼﺪﯾﻖ أﻫﻞ رﺟﺎل‬‫‪42‬‬‫ﺟﺮح و ﻗﺪح أﺑﻮ اﻟﺰﻋﺮاء ﻋﺒﺪ اﻟّﻠﻪ ﺑﻦ ﻫﺎﻧﯽ راوي دﯾﮕﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺘﺼﺪﯾﻖ أﻫﻞ رﺟﺎل‬‫‪42‬‬‫آوردن ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« ﺣﺪﯾﺚ »و رﺿﯿﺖ ﻟﮑﻢ ﻣﺎ رﺿﯽ ﻟﮑﻢ اﺑﻦ ام ﻋﺒﺪ« را ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫‪43‬‬‫ﺟﻮاب ﻣﺆﻟ ﻒ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﺎرﺿﻪ ﺑﺎﻃﻠﻪ و رد اﺳﺘﺪﻻل ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﺑﻪ ﭘﻨﺞ وﺟﻪ‬‫‪43‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪43‬‬‫در ﺑﯿﺎن ﺳﻠﻮك ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ و أﺗﺒﺎع او ﺑﺎ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد )اﺑﻦ ام ﻋﺒﺪ( و ﻧﻘﻞ ﮐﻠﻤﺎت ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﻮرﺧﯿﻦ أﻫﻞ ﺳﻨﺖ درﯾﻦ ﺧﺼﻮص‬‫‪45‬‬‫آوردن ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« ﺣﺪﯾﺚ »و أﻋﻠﺴﮑﻢ ﺑﺎﻟﺤﻼل و اﻟﺤﺮام ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ« را ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫‪51‬‬‫ﺟﻮاب ﻣﺆﻟ ﻒ ﺑﺎﺑﻦ ﻣﻌﺎرﺿﮥ ﺑﺎﻃﻠﻪ ورد اﺳﺘﺪﻻل ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺸﺎﻧﺰده وﺟﻪ )ﺗﺎص ‪(470‬‬‫‪51‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪51‬‬‫ﺟﺮح و ﻗﺪح اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ و ﭘﺪرش ﮐﻪ راوي اﯾﻨﺨﺒﺮﻧﺪ از ﮐﺘﺐ ﻗﻮم‬‫‪52‬‬‫ﺟﺮح و ﻗﺪح ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﯿﻠﻤﺎﻧﯽ از ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ أﻫﻠﺴﻨﺖ‬‫‪57‬‬‫ﺟﺮح و ﻗﺪح زﯾﺪ ﻋﻤﯽ راوي دﯾﮕﺮ ﺣﺪﯾﺚ أﻋﻠﻤﯿﺖ ﻣﻌﺎذ ﺑﻨﻘﻞ از ﮐﺘﺐ أﻫﻠﺴﻨﺖ‬‫‪59‬‬‫»ﻓﺎﺋﺪة« ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻨﺠﻮم‬‫‪60‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 7‬از ‪174‬‬‫ﺟﺮح و ﻗﺪح ﺳﻼم ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻢ ﺳﻌﺪي از ﻟﺴﺎن ﮐﺒﺎر أﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫‪61‬‬‫ﺗﺼﺮف ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ ﺑﺮ ﻏﻠﻤﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﺮدم ﯾﻤﻦ او را ﺑﻬﺪﯾﻪ داده ﺑﻮدﻧﺪ‬‫‪65‬‬‫ﺗﺼﺮف ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ در ﻣﺎﻟﯽ ﮐﻪ آﻧﺮا ﺑﺬرﯾﻌﻪ ﺗﺠﺎرت در ﻣﺎل اﻟّﻠﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺮده ﺑﻮد‬‫‪67‬‬‫ﮐﻼم ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أﻣﺜﺎل ذﻟﮏ ﮐﺜﯿﺮة[‪.‬‬‫‪68‬‬‫ﺟﻮاب ﮐﻼم ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أﻣﺜﺎل ذﻟﮏ ﮐﺜﯿﺮة[‪.‬‬‫‪68‬‬‫ﭘﯿﺶ ﮐﺮدن ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺠﻌﻮل »اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي‪ :‬أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ« را ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و ادﻋﺎي رﺳﯿﺪن آن ﺑﺪرﺟﻪ ﺷﻬﺮت و ﺗﻮاﺗﺮ ﻣﻌﻨ‬‫ﺟﻮاب ﻣﺆﻟ ﻒ ﺑﺎﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ و اﺛﺒﺎت ﻣﺠﻌﻮﻟﯿﺖ و ﻣﻮﺿﻮﻋﯿﺖ آن از ﮐﻼم ﺑﺰرﮔﺎن ﻋﻠﻤﺎء‬‫‪69‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪69‬‬‫وﺟﻪ ‪ 1‬در ﺑﯿﺎن ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ رازي در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا‬‫‪69‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪69‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ رازي‬‫‪70‬‬‫وﺟﻪ ‪ 2‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺗﺮﻣﺬي ﮐﻪ از أﺻﺤﺎب ﺻﺤﺎح ﺳﻨﻪ اﺳﺖ در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا‬‫‪74‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪74‬‬‫ﻗﺪح و ﺟﺮح أﻫﻠﺴﻨﺖ در اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺳﻤﻌﯿﻞ ﮐﻮﻓﯽ ﮐﻪ از راوﯾﺎن ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪ اﺳﺖ‬‫‪75‬‬‫ﻗﺪح و ﺟﺮح اﻫﻞ رﺟﺎل در اﺳﻤﻌﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ راوي دﯾﮕﺮ ﺣﺪﯾﺚ‬‫‪76‬‬‫ﻗﺪح و ﺟﺮح ﻋﻠﻤﺎء ﺳﻨﺖ در ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ راوي دﯾﮕﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا‬‫‪77‬‬‫اﺷﺎره ﺑﻘﺪح و ﺟﺮح ﺣﺎﻓﻆ ﺑﺰار ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺴﻨﺪ« در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا‬‫‪78‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ ﺑﺰار‬‫‪79‬‬‫ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﺣﻤﺎد ﻋﻘﯿﻠﯽ در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا و ﺗﺮﺟﻤﻪ او‬‫‪79‬‬‫ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﻣﻮﺻﻠﯽ ﻣﻌﺮوف ﺑﻨﻘﺎش در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا‬‫‪80‬‬‫ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ دارﻗﻄﻨﯽ در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا و ﻣﺂﺧﺬ ﺗﺮﺟﻤﻪ او‬‫‪81‬‬‫ﻗﺪح ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﺣﺰم ﻇﺎﻫﺮي در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا و ﻓﻮاﺋﺪ ﺧﻤﺴﻪ ﮐﻪ از ﮐﻼم او ﻣﺴﺘﻔﺎد ﻣﯿﺸﻮد و ﺗﺮﺟﻤﻪ او‬‫‪81‬‬‫ﻗﺪح ﻋﻼﻣﻪ ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟّﻠﻪ ﻓﺮﻏﺎﻧﯽ ﺷﺎرح ﻣﻨﻬﺎج ﺑﯿﻀﺎوي در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا و ﺗﺮﺟﻤﻪ او‬‫‪86‬‬‫اﻟﻐﻼء اﻟﻤﻔﺮط ﻓﯽ ﺑﻼد اﯾﺮان‬‫‪87‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 8‬از ‪174‬‬‫ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ذﻫﺒﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا‬‫‪89‬‬‫ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا‬‫‪90‬‬‫ﻗﺪح ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻬﺮوي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺪر اﻟﻨﻀﯿﺪ در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا‬‫‪91‬‬‫ﺑﯿﺎن ﻣﻄﻌﻮن و ﻣﻮﻫﻮن ﺑﻮدن ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﺑﻄﺮﯾﻖ أﺑﻮ اﻟﺪرداء ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺗﻤﺴﮏ ﻧﻤﻮده‬‫‪92‬‬‫ﻧﻘﻞ ﮐﻼم ﺷﺎرح ﻣﻮاﻗ ﻒ درﺑﺎره ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا و اﻇﻬﺎر ﻓﺴﺎد و ﺑﻄﻼن اﯾﻨﮑﻼم ﭘﻨﺞ وﺟﻪ‬‫‪94‬‬‫ﮐﻼم ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ]ﭘﺲ ﻻزم آﻣﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ اﯾﻦ أﺷﺨﺎص اﻣﺎم ﺑﺎﺷﻨﺪ[ و ﭘﺎﺳﺦ آن‬‫‪98‬‬‫ﺗﻤﺴﮏ ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم »ان أﺻﺤﺎﺑﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ اﻟﻨﺠﻮم ﻓﯽ اﻟﺴﻤﺎء«‬‫‪98‬‬‫اﺛﺒﺎت ﺑﻄﻼن ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم از ﮐﻠﻤﺎت ﺑﺰرﮔﺎن أﻫﻠﺴﻨﺖ ﺑﺸﺼﺖ و ﻧﻪ وﺟﻪ‬‫‪99‬‬‫ﻗﺪح اﻣﺎم أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺴﻨﺪ« در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫‪99‬‬‫ﻗﺪح اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻤﺰﻧﯽ ﺗﻠﻤﯿﺬ ﺧﺎص اﻣﺎم ﺷﺎﻓﻌﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫‪100‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪100‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺳﻤﻌﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻤﺰﻧﯽ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ از ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ أﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫‪100‬‬‫ﻓﺎﺋﺪة ﺣﺴﻨﮥ ﻓﯽ ﺗﺤﺮﯾﻢ اﻟﻨﺒﯿﺬ‬‫‪100‬‬‫وﺟﻪ ‪ 3‬ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﺰار در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫‪103‬‬‫وﺟﻪ ‪ 4‬ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻗﻄﺎن ﻋﺒﺪ اﻟّﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺪي ﺟﺮﺟﺎﻧﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫‪103‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪103‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻗﻄﺎن ﺑﻨﻘﻞ از ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ ﻣﻌﺘﺒﺮه أﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫‪104‬‬‫وﺟﻪ ‪ 5‬ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ دارﻗﻄﻨﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫‪105‬‬‫وﺟﻪ ‪ 6‬ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺰم ﻇﺎﻫﺮي در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم در رﺳﺎﻟﻪ »اﺑﻄﺎل رأي و ﻗﯿﺎس«‬‫‪106‬‬‫وﺟﻪ ‪ 7‬ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ ﺑﺰار ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﻨﻘﻞ اﺑﻦ ﺣﺰم در رﺳﺎﻟﻪ »اﺑﻄﺎل رأي و ﻗﯿﺎس«‬‫‪106‬‬‫وﺟﻪ‪ -8 -‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺟﻮاب ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟّﻠﻪ ﺗﯿﻤﯽ ﮐﻪ ﺑﺎز اﺑﻦ ﺣﺠﺮ از ﻗﺪح او ﺳﮑﻮت ﻧﻤﻮده‬‫‪106‬‬‫وﺟﻪ ‪ -9‬ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﯿﻬﻘﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫‪106‬‬‫وﺟﻪ ‪ -10‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻋﻤﯽ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ درﺑﺎره او ﻣﺴﻠﮏ اﺟﻤﺎل ﺳﭙﺮده‬‫‪107‬‬‫وﺟﻪ ‪ 11‬ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ ﯾﻮﺳ ﻒ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮﻗﺮﻃﺒﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را در ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ ﺑﯿﺎن اﻟﻌﻠﻢ‬‫‪107‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 9‬از ‪174‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫وﺟﻪ ‪ 12‬ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ دﻣﺸﻘﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‪ ،‬و ﻣﺂﺧﺬ ﺗﺮﺟﻤﻪ او‬‫‪109‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪109‬‬‫ﻣﺂﺧﺬ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ دﻣﺸﻘﯽ‬‫‪109‬‬‫‪ .‬وﺟﻪ ‪ 13‬ﻗﺪح أﺑﻮ اﻟﻔﺮج اﺑﻦ ﺟﻮزي ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را در ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﻠﻞ اﻟﻤﻨﺘﺎﻫﯿﮥ«‬‫‪109‬‬‫وﺟﻪ ‪ 14‬ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ اﺑﻦ دﺣﯿﻪ ﮐﻠﺒﯽ اﻧﺪﻟﺴﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺬﮐﻮر‪ ،‬و ﻣﺂﺧﺬ ﺗﺮﺟﻤﻪ او‬‫‪109‬‬‫وﺟﻪ ‪ 15‬ﻗﺪح و ﺟﺮح اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺣﻨﺒﻠﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫‪110‬‬‫وﺟﻪ ‪ 16‬ﻗﺪح ﺟﺮح اﺑﻮ ﺣﯿﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳ ﻒ ﻏﺮﻧﺎﻃﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺑﺤﺮ ﻣﺤﯿﻂ‬‫‪110‬‬‫وﺟﻪ ‪ 17‬ﻗﺪح و ﺟﺮح أﺑﻮ ﺣﯿﺎن ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺬﮐﻮر را در ﺗﻔﺴﯿﺮ دﯾﮕﺮش »اﻧﻬﺮ اﻟﻤﺎد«‬‫‪112‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪112‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ أﺑﻮ ﺣﯿﺎن أﻧﺪﻟﺴﯽ‬‫‪113‬‬‫ﻣﯿﻠﻪ اﻟﯽ ﻣﺤﺒﮥ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻘﮥ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻨﺤﺎة‬‫‪118‬‬‫وﺟﻪ ‪ 18‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺎﻓﻆ ذﻫﺒﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را در ﮐﺘﺎب »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال«‬‫‪120‬‬‫وﺟﻪ ‪ 19‬ﻗﺪح ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﻗﯿﺴﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺬﮐﻮر را در »اﻟﺪر اﻟﻠﻘﯿﻂ«‬‫‪122‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪122‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم اﻟﺤﻨﻔﯽ‬‫‪123‬‬‫وﺟﻪ ‪ 20‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻗﯿﻢ ﺟﻮزﯾﻪ ﺣﻨﺒﻠﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺬﮐﻮر‬‫‪124‬‬‫وﺟﻪ ‪ 21‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺎﻓﻆ زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺮاﻗﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ار در »ﺗﺨﺮﯾﺞ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻨﻬﺎج«‬‫‪124‬‬‫وﺟﻪ ‪ 22‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺮاﻗﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺴﻄﻮر در ﺗﻌﻠﯿﻖ ﮐﺘﺎب ﺗﺨﺮﯾﺞ‬‫‪125‬‬‫وﺟﻪ ‪ 23‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺬﮐﻮر در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﻮﺟﻪ دﯾﮕﺮ و ذﮐﺮ ﻣﺂﺧﺬ ﺗﺮﺟﻤﻪ او‬‫‪126‬‬‫وﺟﻪ ‪ 24‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را در »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺨﺒﯿﺮ«‬‫‪126‬‬‫وﺟﻪ ‪ 25‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺬﮐﻮر ﻫﻤﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ را در »ﺗﺨﺮﯾﺞ أﺣﺎدﯾﺚ ﮐﺸﺎف«‬‫‪127‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪127‬‬‫اﻓﺎدات ﺛﻤﺎﻧﯿﻪ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در ﮐﻼم ﺧﻮد‬‫‪128‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪128‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 10‬از ‪174‬‬‫‪ -1‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺳﻼم ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻢ راوي ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫‪129‬‬‫‪ -2‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺎرث ﺑﻦ ﻏﺼﯿﻦ از رواة ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣﺘﻌﺮض ﻗﺪﺣﺶ ﻧﺸﺪه‬‫‪130‬‬‫‪ -3‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰه ﺟﺰري ﻧﺼﯿﺒﯽ راوي دﯾﮕﺮ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در آن ﺑﮑﻮﺗﺎﻫﯽ رﻓﺘﻪ‬‫‪130‬‬‫‪ -4‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در ﻗﺪح ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﻫﻢ راه اﺧﺘﺼﺎر ﭘﯿﺶ ﮔﺮﻓﺘﻪ‬‫‪132‬‬‫‪ -5‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﻧﺎﻗﺪﯾﻦ رﺟﺎل در أﺣﻮال ﭘﺮ اﺧﺘﻼل ﺑﺸﺮ ﺑﻦ ﺣﺴﯿﻦ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﯿﺰ ﺑﺎﺟﻤﺎل ﮔﺬراﻧﺪه‬‫‪133‬‬‫‪ -6‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در ﻗﺪح ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻫﻢ راه اﺧﺘﺼﺎر ﺑﺮ ﮔﺰﯾﺪه‪،‬‬‫‪135‬‬‫‪ -7‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ از ﻗﺪح ﺿّﺤﺎك ﮐﻪ در رواﯾﺖ اوﻻي ﺟﻮﯾﺒﺮ واﻗﻊ ﺳﺖ ﺳﮑﻮت ورزﯾﺪه‬‫‪135‬‬‫‪ -8‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺟﻮاب ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟّﻠﻪ ﺗﯿﻤﯽ ﮐﻪ ﺑﺎز اﺑﻦ ﺣﺠﺮ از ﻗﺪح او ﺳﮑﻮت ﻧﻤﻮده‬‫‪135‬‬‫‪ -9‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﺎم ﮐﺴﯽ ﮐﻪ راوي اﯾﻦ ﺧﺒﺮ از ﺟﻮﯾﺒﺮﺳﺖ ﻧﺒﺮده‪،‬‬‫‪135‬‬‫‪ -10‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻋﻤﯽ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ درﺑﺎره او ﻣﺴﻠﮏ اﺟﻤﺎل ﺳﭙﺮده‬‫‪136‬‬‫وﺟﻪ ‪ 26‬ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﺨﺮﯾﺦ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺨﺘﺼﺮ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را‬‫‪138‬‬‫وﺟﻪ ‪ 27‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺬﮐﻮر در ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺴﻄﻮر در ﮐﺘﺎب »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان«‬‫‪138‬‬‫وﺟﻪ ‪ 28‬ﻗﺪح ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ اﻟﻬﻤﺎم ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﯿﻮاﺳﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را در ﮐﺘﺎب »ﺗﺤﺮﯾﺮ«‬‫‪138‬‬‫وﺟﻪ ‪ 29‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﻣﯿﺮ اﻟﺤﺎج ﺣﻠﺒﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را در ﮐﺘﺎب »اﻟﺘﻘﺮﯾﺮ و اﻟﺘﺤﺒﯿﺮ«‬‫‪138‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪138‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﺤﺎج ﺣﻠﺒﯽ‬‫‪140‬‬‫وﺟﻪ ‪ 30‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺷﯿﺦ ﻣﻮﻓﻖ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮذر أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺣﻠﺒﯽ ﺻﺎﺣﺐ »ﺷﺮح ﺷﻔﺎ« در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم و ﺗﺮﺟﻤﻪ او‬‫‪140‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪140‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﯿﺦ ﻣﻮﻓﻖ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ذر ﺣﻠﺒﯽ‬‫‪140‬‬‫وﺟﻪ ‪ 31‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﺨﺎوي در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫‪142‬‬‫وﺟﻪ ‪ 32‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﺮﯾ ﻒ ﻗﺪﺳﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم و ﺗﺮﺟﻤﻪ او‬‫‪149‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪149‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﺮﯾ ﻒ ﻗﺪﺳﯽ‬‫‪149‬‬‫وﺟﻪ ‪ 33‬ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﮐﺘﺎب »إﺗﻤﺎم اﻟّﺪراﯾﮥ ﻟﻘّﺮاء اﻟﻨﻘﺎﯾﮥ« ﺑﻪ ﺿﻌ ﻒ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫‪153‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 11‬از ‪174‬‬‫وﺟﻪ ‪ 34‬ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ« ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ذﮐﺮ ﮐﺮدهو ﺑﺮ ﺣﺎﺷﯿﻪ آن ﺣﺮف »ﺿﺎد« ﮐﻪ ﻋﻼﻣﺖ ﺿﻌﯿ ﻒ ﺑﻮدن ﺳﺖ ﻧﻮﺷﺘﻪ‬‫‪153‬‬‫وﺟﻪ ‪ 35‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ«‬‫‪153‬‬‫وﺟﻪ ‪ 36‬ﻧﻘﻞ ﻣّﻠﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﻣﻊ ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺳﯿﻮﻃﯽ‬‫‪153‬‬‫وﺟﻪ ‪ 37‬ﻣّﻠﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ ﻧﯿﺰ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را در »ﻣﻨﺘﺨﺐ ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« ذﮐﺮ ﮐﺮده‬‫‪154‬‬‫وﺟﻪ ‪ 38‬ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري در »ﻣﺮﻗﺎة‪ -‬ﺷﺮح ﻣﺸﮑﺎة« ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح أﻋﻼم ﻧﻤﻮده‬‫‪154‬‬‫وﺟﻪ ‪ 39‬ﻗﺪح ﻣّﻠﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري در »ﺷﺮح ﺷﻔﺎ«‬‫‪155‬‬‫وﺟﻪ ‪ 40‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم از ﻃﺮف ﻋﺒﺪ اﻟّﺮؤوف ﺑﻦ ﺗﺎج اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ اﻟﻤﻨﺎوي‬‫‪157‬‬‫وﺟﻪ ‪ 41‬ﺟﺮح ﻋﺒﺪ اﻟّﺮؤوف ﺑﻦ ﺗﺎج اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ اﻟﻤﻨﺎو‬‫‪158‬‬‫وﺟﻪ ‪ 42‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم از ﻃﺮف ﺷﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺨﻔﺎﺟﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﺤﻨﻔﯽ‬‫‪158‬‬‫وﺟﻪ ‪ 43‬ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﻣﻌﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ أﻣﯿﻦ اﻟّﺴﻨﺪي ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﺎﻟﻘﻄﻊ و اﻟﯿﻘﯿﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﮔﻔﺘﻪ‬‫‪160‬‬‫وﺟﻪ ‪ 44‬ﻗﺎﺿﯽ ﻣﺤّﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﺎري در ﮐﺘﺎب »ﻣﺴّﻠﻢ اﻟّﺜﺒﻮت« ﺗﻀﻌﯿ ﻒ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻧﻤﻮده‬‫‪161‬‬‫وﺟﻪ ‪ 45‬ﻣّﻠﺎ ﻧﻈﺎم اﻟّﺪﯾﻦ اﻟّﺴﻬﺎﻟﻮي ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻮدن ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﮑﻤﺎل ﺻﺮاﺣﺖ اﻓﺎده ﻧﻤﻮده‬‫‪162‬‬‫وﺟﻪ ‪ 46‬ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒﺪ اﻟﻌﻠﯽ ﻟﮑﻬﻨﻮي ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫‪163‬‬‫وﺟﻪ ‪ 47‬إﻣﺎم ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺠﺘﻬﺪ ﺳّﻨّﯿﻪ ﻗﺎﺿﯽ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟّﺸﻮﮐﺎﻧﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح واﻧﻤﻮده‬‫‪163‬‬‫وﺟﻪ ‪ 48‬ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ در »ارﺷﺎد اﻟﻔﺤﻮل« ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﻗﺪح و ﺟﺮح ﻧﻤﻮد‬‫‪164‬‬‫وﺟﻪ ‪ 49‬ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻘﻮل اﻟﻤﻔﯿﺪ ﻓﯽ ادﻟّﮥ اﻻﺟﺘﻬﺎد و اﻟّﺘﻘﻠﯿﺪ« ﻫﻢ ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻧﻤﻮده‬‫‪164‬‬‫وﺟﻪ ‪ 50‬وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﻠﮑﻬﻨﻮي در إﺑﺪاء ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻧﻤﻮد‬‫‪165‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪165‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻮﻟﻮي وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪166‬‬‫وﺟﻪ ‪ 51‬ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ در ﮐﺘﺎب »ﺣﺼﻮل اﻟﻤﺄﻣﻮل ﻣﻦ ﻋﻠﻢ اﻷﺻﻮل« ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﻗﺪح ﻧﻤﻮده‬‫‪167‬‬‫ﺗﺤﻘﯿﻖ أﻧﯿﻖ ﻓﯿﻪ ﺗﺪﻗﯿﻖ رﺷﯿﻖ‬‫‪167‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪167‬‬‫ﮐﯿﻔّﯿﺖ اﺳﺘﯿﺬان أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ در رﻓﺘﻦ ﻧﺰد ﻋﻤﺮ و ﺗﺸﺪد أﺑﯽ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ ﺑﺎ ﻋﻤﺮ‬‫‪170‬‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫‪171‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 12‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺸﺨﺼﺎت ﮐﺘﺎب‬‫ﺳﺮﺷـﻨﺎﺳﻪ ‪ :‬ﮐﻨﺘﻮري ﺣﺎﻣﺪﺣﺴـﯿﻦﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪﻗﻠﯽ ‪1246 - 1306‬ق ﺷـﺎرح ﻋﻨﻮان و ﻧـﺎم ﭘﺪﯾـﺪآور ‪ :‬ﻋﺒﻘـﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﺛﺒﺎت اﻣﺎﻣﻪ اﻻﺋﻤﻪ‬‫اﻻﻃﻬـﺎر‪ /‬ﺗﺎﻟﯿﻒ ﻣﯿﺮﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻠﮑﻬﻨﻮﺋﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻏﻼمرﺿﺎﺑﻦ ﻋﻠﯽاﮐﺒﺮ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي ﻣﺸـﺨﺼﺎت ﻧﺸـﺮ ‪ :‬ﻗﻢ‬‫اﻟﺠﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﻮزه اﻟﻌﻠﻤﯿﻪ ﺑﻘﻢ ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ ‪1416‬ق = ‪.1374 -‬‬‫ﻓﺮوﺳﺖ ‪) :‬ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﻪ ﻟﺠﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﺑﻘﻢ اﻟﻤﺸﺮﻓﻪ‪(801‬‬‫ﺷﺎﺑﮏ ‪ :‬ﺑﻬﺎ‪12000:‬رﯾﺎل ج ‪ (1‬؛ ﺑﻬﺎ‪12000:‬رﯾﺎل ج ‪(1‬‬‫ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﮐﺘـﺎب ﺣﺎﺿـﺮ ردﯾـﻪاي و ﺷـﺮﺣﯽ اﺳـﺖ ﺑﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﺘﺤﻔﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸـﺮﯾﻪ اﺛﺮ ﻋﺒـﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤـﺪ دﻫﻠـﻮي ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﻋﺮﺑﯽ‬‫ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﮐﺘﺎﺑﻨـﺎﻣﻪ ﻋﻨـﻮان دﯾﮕﺮ ‪ :‬اﻟﺘﺤﻔـﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸــﺮﯾﻪ ﺷــﺮح ﻣﻮﺿـﻮع ‪ :‬دﻫﻠـﻮي ﻋﺒــﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤــﺪ‪1159 - 1239 ،‬ق اﻟﺘﺤﻔﻪ‬‫اﻻﺛﻨﯽﻋﺸﺮﯾﻪ ‪ --‬ﻧﻘﺪ و ﺗﻔﺴﯿﺮ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬ﺷﯿﻌﻪ ‪ --‬دﻓﺎﻋﯿﻪﻫﺎ و ردﯾﻪﻫﺎ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬اﻣﺎﻣﺖ ‪ --‬اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬ﻣﺤﺪﺛﺎن ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬دﻫﻠﻮي ﻋﺒﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤﺪ‪1159 - 1239 ،‬ق اﻟﺘﺤﻔﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸﺮﯾﻪ ﺷﺮح‬‫ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ‪ ،‬ﻣﺼـﺤﺢ ﺷـﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺪرﺳـﯿﻦ ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻗﻢ دﻓﺘﺮ اﻧﺘﺸﺎرات اﺳـﻼﻣﯽ رده ﺑﻨﺪي‬‫ﮐﻨﮕﺮه ‪/BP212/5 :‬د‪9‬ت‪1374 30218‬‬‫رده ﺑﻨﺪي دﯾﻮﯾﯽ ‪297/417 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﮐﺘﺎﺑﺸﻨﺎﺳﯽ ﻣﻠﯽ ‪ :‬م‪3739-77‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﺆﻟﻒ‬‫زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﻣﺆﻟﻒ‬‫ﺳﯿـﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨـﺪي ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري از ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻣﺘﮑّﻠﻤﺎن و ﻋﻈﯿﻢﺗﺮﯾﻦ ﻋﺎﻟﻤﺎن و از ﻣﻔﺎﺧﺮ ﺷـﯿﻌﻪ در اواﺋﻞ ﺳـﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي‬‫ﻗﻤﺮي در ﺑﻠﺪه ﻣﯿﺮه ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺤﺮم ‪ 1246‬ه‪ .‬ق ﺑﻪ دﻧﯿﺎ آﻣﺪ‪.‬‬‫اﯾﺸـﺎن ﺗﻌﻠﯿﻢ را از ﺳﻦ ‪ 6‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺑﺎ رﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﻣﮑﺘﺒﺨﺎﻧﻪ و ﭘﯿﺶ ﺷـﯿﺨﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺷـﯿﺦ ﮐﺮﻣﻌﻠﯽ ﺷـﺮوع ﮐﺮد‪ .‬اّﻣﺎ ﭘﺲ از ﻣـﺪت ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﭘـﺪر‬‫اﯾﺸﺎن ﺧﻮد ﻋﻬﺪهدار ﺗﻌﻠﯿﻢ وي ﮔﺮدﯾﺪ و ﺗﺎ ﺳﻦ ‪ 14‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﮐﺘﺐ ﻣﺘﺪاول اﺑﺘﺪاﺋﯽ را ﺑﻪ وي آﻣﻮﺧﺖ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﺳﻦ ‪ 15‬ﺳﺎﻟﮕﯽ و ﭘﺲ از رﺣﻠﺖ ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﺑﺮاي ﺗﮑﻤﯿﻞ ﺗﺤﺼﯿﻼت ﺑﻪ ﺳﺮاغ اﺳﺎﺗﯿﺪ دﯾﮕﺮ رﻓﺖ‪.‬‬‫ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺣﺮﯾﺮي و دﯾﻮان ﻣﺘﻨﺒﯽ را ﻧﺰد ﻣﻮﻟﻮي ﺳﯿﺪ ﺑﺮﮐﺖ ﻋﻠﯽ و ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ را ﻧﺰد ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس ﺗﺴﺘﺮي ﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﻋﻠﻮم ﺷﺮﻋﯿﻪ‬‫را ﻧﺰد ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ و ﺑﺮادر اﯾﺸﺎن ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ‪ -‬ﮐﻪ ﻫﺮ دو از ﻋﻠﻤﺎء ﺑﺰرگ ﺷﯿﻌﻪ‬‫در ﻫﻨﺪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ -‬و ﻋﻠﻮم ﻋﻘﻠﯿﻪ را ﻧﺰد ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ ﺧﻼﺻﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬‫در اﯾﻦ زﻣﺎن اﯾﺸﺎن ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺎﻫﺞ اﻟﺘﺪﻗﯿﻖ را ﮐﻪ از ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎت ﻋﺎﻟﯿﻪ اﺳـﺘﺎدش ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﻮد از اﯾﺸﺎن أﺧﺬ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺣﻮاﺷـﯽ وي ﺑﺮ آن‬‫ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﻋﻈﻤﺖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﻗﺪرت ﻧﻘﺪ اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل اﯾﺸﺎن ﭘﺲ از ﭼﻨـﺪﯾﻦ ﺳﺎل ﺗﺤﺼـﯿﻞ ﺑﻪ أﻣﺮ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﭘﮋوﻫﺶ ﭘﺮداﺧﺖ و در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ اﺑﺘﺪاء ﺑﻪ ﺗﺼـﺤﯿﺢ و ﻧﻘﺪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﭘﺪر‬‫ﺑﺰرﮔﻮارش ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻓﺘﻮﺣﺎت ﺣﯿﺪرﯾﻪ‪ ،‬رﺳﺎﻟﻪ ﺗﻘّﯿﻪ و ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ ﭘﺮداﺧﺖ و ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺳﺎل را ﺻﺮف ﺗﺼﺤﯿﺢ و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 13‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﺎرات اﯾﻦ ﮐﺘﺐ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ‪ -‬ﮐﻪ رّدﯾﻪاي ﺑﺮ ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﺑﻮد‪ -‬ﺑﺎ اﺻﻮل ﮐﺘﺐ و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﻫﻨﻮز از اﯾﻦ ﮐﺎر ﻓﺎرغ ﻧﺸﺪه ﺑﻮد ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮑﯽ از ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي در رّد ﺑﺮ‬‫اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺑﺎ ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ﻓﺮاوان ﻧﺸـﺮ و ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺖ ﺑﻪﮔﻮﻧﻪاي ﮐﻪ ﻋﺮﺻﻪ ﺑﺮ ﻋﻮام و ﺧﻮاص از ﺷﯿﻌﻪ ﺗﻨﮓ ﺷﺪ‪ .‬از ﯾﮏ ﻃﺮف ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﻣﺪﻋﯽ‬‫ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﻗﺎدر ﺑﺮ ﺟﻮاب ﻣﻄﺎﻟﺐ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺴﺖ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب ﻣﯽﮔﻔﺖ اﮔﺮ اوﻟﯿﻦ و آﺧﺮﯾﻦ ﺷﯿﻌﻪ ﺟﻤﻊ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ‬‫ﺟﻮاب ﮐﺘـﺎب ﻣﺮا ﺑﻨﻮﯾﺴـﻨﺪ و از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﻋﻠﻤـﺎء ﺑﺰرگ ﺷـﯿﻌﻪ ﻫﻨـﺪ از ﺟﻤﻠﻪ ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﻣﻔﺘﯽ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺎس‬‫ﺗﺴﺘﺮي و دﯾﮕﺮ أﻋﻼم ﺑﻪ ﺳـﺒﺐ اوﺿﺎع ﺧﺎص ﺳـﻠﻄﻨﺖ و ﻣﻼﺣﻈﺎت دﯾﮕﺮ اﻣﮑﺎن ﺟﻮاب دادن را ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ در اﯾﻦ زﻣﺎن ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣﺴـﯿﻦ وارد ﻣﯿـﺪان ﺷـﺪ و در ﻓﺎﺻـﻠﻪ ﺷـﺶ ﻣـﺎه ﮐﺘـﺎب اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻹﻓﺤﺎم ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم را ﺑﻪﮔﻮﻧﻪاي ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ‬‫ﺣﯿﺮت ﻋﻠﻤﺎء ﺣﺘﯽ اﺳﺎﺗﯿﺪ اﯾﺸﺎن ﮔﺸـﺘﻪ و ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده آﻧﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ و ﻧﺸﺮ آن ﭼﻨﺎن ﺿﺮﺑﻪاي ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ وارد ﮐﺮد ﮐﻪ ﻫﯿﭽﯿﮏ از‬‫آﻧـﺎن ﺣﺘﯽ ﺧﻮد ﻣﺆﻟﻒ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼـم ﭘﺲ از ﺳﺎﻟﻬـﺎ ﺗﻼش و ﮐﻤﮏ ﮔﺮﻓﺘﻦ از واﻟﯿﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ و ﺑﺮﮔﺰاري اﺟﺘﻤﺎﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﻋﻬـﺪه‬‫ﺟﻮاب آن ﺑﺮﻧﯿﺎﻣﺪﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ از آن ﺑﻪ ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﺷﻮارق اﻟﻨﺼﻮص ﭘﺮداﺧﺖ و ﺳـﭙﺲ ﻣﺸـﻐﻮل ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ آﺧﺮ ﻋﻤﺮ در اﻣﺮ‬‫ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺼﻨﯿﻒ آن ﻫّﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷﺖ‪.‬‬‫در ﺳـﺎل ‪ 1282‬ه‪ .‬ق ﻋـﺎزم ﺳـﻔﺮ ﺣـﺞ و ﺳـﭙﺲ ﻋﺘﺒـﺎت ﻋﺎﻟﯿـﺎت ﺷـﺪ اّﻣـﺎ در آﻧﺠـﺎ ﻫﻢ از ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﺎز ﻧﻤﺎﻧـﺪ و در ﺣﺮﻣﯿﻦ‬‫ﺷﺮﯾﻔﯿﻦ ﯾﺎدداﺷـﺘﻬﺎﯾﯽ از ﮐﺘﺐ ﻧـﺎدر ﺑﺮداﺷﺖ و در ﻋﺮاق در ﻣﺤﺎﻓـﻞ ﻋﻠﻤﯽ ﻋﻠﻤـﺎء ﻋﺮاق ﺷـﺮﮐﺖ ﺟﺴﺖ ﮐﻪ ﻣـﻮرد اﺣـﺘﺮام ﻓﻮق‪ -‬اﻟﻌـﺎده‬‫اﯾﺸـﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬وي ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺎر ﻋﻠﻤﯽ ﺧﻮد را در ﻗﺎﻟﺐ ﮐﺘﺎب أﺳـﻔﺎر اﻻﻧﻮار ﻋﻦ وﻗﺎﯾﻊ أﻓﻀﻞ اﻻﺳـﻔﺎر ﮔﺮدآوري‬‫ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻋﺎﻟﻤﯽ ﭘﺮ ﺗﺘﺒﻊ و ﭘﺮ اﻃﻼع و ﻣﺤﯿﻂ ﺑﺮ آﺛﺎر و اﺧﺒﺎر و ﻣﯿﺮاث ﻋﻠﻤﯽ اﺳـﻼﻣﯽ ﺑﻮد ﺗﺎ ﺣّﺪي ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از ﻣﻌﺎﺻـﺮان و‬‫ﻣﺘـﺄﺧﺮان و ﺣـﺘﯽ ﺑﺴـﯿﺎري از ﻋﻠﻤـﺎء ﭘﯿﺸـﯿﻦ ﺑـﻪ ﭘـﺎﯾﻪ او ﻧﺮﺳـﯿﺪﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪ ﻋﻤﺮ ﺧـﻮﯾﺶ را ﺑﻪ ﺑﺤﺚ و ﭘﮋوﻫﺶ در اﺳـﺮار اﻋﺘﻘـﺎدات دﯾﻨﯽ و‬‫ﺣﺮاﺳﺖ اﺳـﻼم و ﻣﺮزﺑـﺎﻧﯽ ﺣﻮزه دﯾﻦ راﺳﺘﯿﻦ ﮔﺬراﻧﯿـﺪ و ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﺧﻮد را در راه اﺳـﺘﻮاري ﺣﻘـﺎﯾﻖ ﻣﺴـﻠﻢ دﯾﻨﯽ از دﺳﺖ داد ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ‬‫ﻣﺆﻟﻒ رﯾﺤﺎﻧﮥ اﻻدب در اﯾﻦ ﺑﺎره ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬و در ﻣﺪاﻓﻌﻪ از ﺣﻮزه دﯾﺎﻧﺖ و ﺑﯿﻀﻪ ﺷـﺮﯾﻌﺖ اﻫﺘﻤﺎم ﺗﻤﺎم داﺷـﺘﻪ و ﺗﻤﺎﻣﯽ ﺳﺎﻋﺎت و دﻗﺎﯾﻖ ﻋﻤﺮ ﺷﺮﯾﻔﺶ در ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت دﯾﻨﯽ ﻣﺼﺮوف‬‫ﺑﻮده و آﻧﯽ ﻓﺮوﮔـﺬاري ﻧﺪاﺷـﺘﻪ ﺗـﺎ آﻧﮑﻪ دﺳﺖ راﺳﺖ او از ﮐﺜﺮت ﺗﺤﺮﯾﺮ و ﮐﺘـﺎﺑﺖ ﻋﺎﻃـﻞ ﺷـﺪه و در اواﺧﺮ ﺑـﺎ دﺳﺖ ﭼﭗ ﻣﯽﻧﮕﺎﺷـﺘﻪ‬‫اﺳﺖ‪«...‬‬‫و ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﺆﻟﻒ ﻧﺠﻮم اﻟﺴـﻤﺎء زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ ﭼﭗ اﯾﺸﺎن ﻫﻢ از ﮐﺎر ﻣﯽاﻓﺘﺎده اﺳﺖ اﯾﺸﺎن دﺳﺖ از ﮐﺎر ﺑﺮﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﻣﻄﺎﻟﺐ را ﺑﺎ زﺑﺎن‬‫اﻣﻼء ﻣﯽﮐﺮده اﺳﺖ و ﻫﯿﭻ ﻣﺎﻧﻌﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ اﯾﺸﺎن را از ﺟﻬﺎد ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎز دارد‪.‬‬‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم اﯾﺸﺎن در ﻫﺠـﺪﻫﻢ ﻣﺎه ﺻـﻔﺮ ﺳﺎل ‪ 1306‬ه‪ .‬ق دﻋﻮت ﺣﻖ را ﻟﺒﯿـﮏ ﮔﻔﺖ و در ﺣﺴـﯿﻨﯿﻪ ﺟﻨﺎب ﻏﻔﺮان ﻣﺂب ﻣـﺪﻓﻮن ﺷـﺪ‪ .‬ﺧﺒﺮ‬‫وﻓﺎت اﯾﺸﺎن در ﻋﺮاق ﺑﺮﭘﺎﯾﯽ ﻣﺠﺎﻟﺲ ﻣﺘﻌّﺪد ﻓﺎﺗﺤﻪﺧﻮاﻧﯽ را در ﭘﯽ داﺷﺖ‪ .‬ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻋﻠﻤﺎء ﺷﺮﯾﮏ ﻋﺰا ﮔﺸﺘﻪ و ﺑﺰرﮔﺎن زﯾﺎدي در رﺛﺎء او‬‫ﺑﻪ ﺳﺮودن ﻗﺼﯿﺪه و ﻣﺮﺛﯿﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬‫*ﺧﺎﻧﺪان و ﻧﯿﺎﮐﺎن‪ :‬اﺑﺘﺪا‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨـﺪي در داﻣﺎن ﺧﺎﻧـﺪاﻧﯽ ﭼﺸﻢ ﮔﺸﻮد و ﭘﺮورش ﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﯽ آﮔﺎه و ﻓﺎﺿـﻼﻧﯽ ﻣﺠﺎﻫـﺪ ﺑﻮدﻧـﺪ‪ .‬در ﻣﯿﺎن‬‫ﺑﺮادران و ﻓﺮزﻧﺪان و ﻓﺮزﻧﺪزادﮔﺎن وي ﻧﯿﺰ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﯽ ﺧﺪﻣﺘﮕﺰار و ﻣﺘﻌﻬﺪ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرﻧﺪ‪.‬‬‫از اﯾـﻦ ﺧﺎﻧـﺪان ﻣﻌﻈـﻢ در آﺳـﻤﺎن ﻋﻠـﻢ و ﻓﻘـﺎﻫﺖ ﺳـﺘﺎرﮔﺎﻧﯽ درﺧﺸـﺎن ﺑـﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرﻧـﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾـﮏ در ﻋﺼـﺮ ﺧـﻮﯾﺶ راﻫﻨﻤـﺎي‬‫ﮔﻤﺸﺪﮔﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻨﮏ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﺗﻦ از آﻧﻬﺎ اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 14‬از ‪174‬‬‫‪ -1‬ﺟّﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪ :‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺳﯿﺪ اﷲ ﮐﺮم ﻣﻮﺳﻮي ﮐﻨﺘﻮري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري‪.‬‬‫وي ﺟـﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ و از اﻋﻼـم ﻓﻘﻬـﺎء و زﻫـﺎد زﻣـﺎن و ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺮاﻣﺎت در ﻧﯿﻤﻪ دوم ﺳـﺪه دوازدﻫﻢ ﻫﺠﺮي اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﻋﻼﻗﻪ‬‫زﯾـﺎدي ﺑﻪ اﺳـﺘﻨﺴﺎخ ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ و ﮐﺘﺐ ﻧﻔﯿﺴﻪ ﺑﻪ ﺧـﻂ ﺧـﻮد داﺷـﺘﻪ و ﻗﺮآن و ﺣـﻖ اﻟﯿﻘﯿﻦ و ﺗﺤﻔـﮥ اﻟﺰاﺋﺮ و ﺟـﺎﻣﻊ ﻋﺒﺎﺳـﯽ ﺑﻪ ﺧـﻂ او در‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬واﻟﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪ :‬ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﻣﻮﺳﻮي ﮐﻨﺘﻮري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري‬‫وي واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ و از ﭼﻬﺮهﻫﺎي درﺧﺸﺎن ﻋﻘﺎﺋﺪ و ﻣﻨﺎﻇﺮات در ﻧﯿﻤﻪ اول ﻗﺮن ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫او در دوﺷﻨﺒﻪ ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺎه ذي ﻗﻌﺪه ﺳﺎل ‪ 1188‬ﺑﻪ دﻧﯿﺎ آﻣﺪ‪ .‬وي از ﺷﺎﮔﺮدان ﺑﺎرز ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي از اﻋﺎﻇﻢ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺷﯿﻌﻪ در ﻗﺮن‬‫ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﺑﻮده و در اﮐﺜﺮ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻣﺤﻘﻘﯽ ﺑﯽﻧﻈﯿﺮ ﺑﻮد و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ارزﻧﺪهاي از ﺧﻮد ﺑﻪﺟﺎ ﮔﺬاﺷﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﯾﮑﯽ از ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺗﺮﯾﻦ ﭼﻬﺮهﻫﺎي ﻋﻠﻢ ﻋﻘﺎﯾﺪ و ﻣﻨﺎﻇﺮات و از ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي ﮐﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺘﺒﻊ و اﺳﺘﻘﺼﺎء ﺑﻮد‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ در ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﻬﻢ ﻣﺤﺮم ‪ 1260‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ اﯾﺰدي ﭘﯿﻮﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﺮادر ارﺷﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ‬‫او ﻧﯿﺰ ﭼﻮن ﭘـﺪر و ﺑﺮادراﻧﺶ از ﻋﺎﻟﻤـﺎن و ﻓﺮزاﻧﮕـﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﮔﺮﭼﻪ در ﻧﺰد ﭘـﺪرش و ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤـﺎء ﺷـﺎﮔﺮدي ﻧﻤﻮده اﺳﺖ اّﻣﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ‬‫ﺗﺄﻟﯿﻔـﺎت وي در ﻋﻠـﻮم رﯾﺎﺿـﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘـﺎب ﺣـﻞ ﻣﻌﺎدﻻـت ﺟـﺒﺮ و ﻣﻘـﺎﺑﻠﻪ و رﺳـﺎﻟﻪاي در ﻣﺨﺮوﻃـﺎت ﻣﻨﺤﻨﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸـﺎن ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ‬‫ﻓﯿﻠﺴﻮف و ﭘﺰﺷﮑﯽ ﻧﺎﻣﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺎ وﺟﻮد اﺷﺘﻐﺎل ﺑﻪ ﻋﻠﻮم ﻋﺮﺑﯿﻪ و ﻓﻨﻮن ﻗﺪﯾﻤﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺣﺪي ﺑﺮ زﺑﺎن اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ‪ ،‬ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺟﺪﯾﺪ و ﻋﻠﻮم رﯾﺎﺿﯽ ﺗﺴﻠﻂ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد‬‫ﮐﻪ ﺑﺰرﮔﺎن ﻧا ﮕﻠﯿﺲ در ﺣﯿﺮت ﻓﺮو رﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﯾﮏ ﻋﺎﻟﻢ اﺳﻼﻣﯽ اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺎﻫﺮ در ﻓﻨﻮن ﺣﮑﻤﺖ ﻣﻐﺮب ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫وي در ‪ 27‬رﺑﯿﻊ اﻷول ﺳﺎل ‪ 1282‬ه‪ .‬ق رﺣﻠﺖ ﮐﺮد‪.‬‬‫‪ -4‬ﺑﺮادر ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﺳﯿﺪ اﻋﺠﺎز ﺣﺴﯿﻦ‬‫وي ﻓﺮزﻧﺪ اوﺳﻂ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﺑﻮده و وﻻدﺗﺶ در ‪ 21‬رﺟﺐ ‪ 1240‬واﻗﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺪر و ﺑﺮادراﻧﺶ از داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻧﺎﻣﯽ ﺷﯿﻌﻪ در ﮐﺸﻮر ﻫﻨﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت و ﺗﺼﻨﯿﻔﺎت ﻣﺘﻌﺪدي ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ را در ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺘـﺎب اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤـﺎم در زﻣﯿﻨﻪ اﺳـﺘﺨﺮاج ﻣﻄـﺎﻟﺐ و اﺳـﺘﻨﺒﺎط ﻣﻘﺎﺻـﺪ ﮐﻤﮏ‬‫ﻓﺮاواﻧﯽ ﻧﻤﻮد ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﮐﺎر ﮐﺘﺎب را او اﻧﺠﺎم داد اّﻣﺎ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺷﻬﺮت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﺎم او اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ» ﺷﺬور اﻟﻌﻘﯿﺎن ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻢ اﻷﻋﯿﺎن« و» ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ و اﻻﺳﺘﺎر ﻋﻦ اﺣﻮال اﻟﮑﺘﺐ و اﻻﺳﻔﺎر«‬‫اﺷﺎره ﮐﺮد‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن در ﻫﻔﺪﻫﻢ ﺷﻮال ‪ 1286‬ه‪ .‬ق و ﭘﺲ از ﻋﻤﺮي ﮐﻮﺗﺎه اّﻣﺎ ﭘﺮﺑﺮﮐﺖ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ اﯾﺰدي ﭘﯿﻮﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﻌﻠﻤﺎء‬‫وي در ‪ 19‬ﺟﻤﺎدي اﻟﺜﺎﻧﯿﻪ ‪ 1284‬ه‪ .‬ق ﻣﺘﻮﻟـﺪ ﺷـﺪ‪ .‬او را در ﻋﻠﻢ و ﺗﺘﺒﻊ ﺗﺎﻟﯽ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﭘـﺪر ﺷـﻤﺮدهاﻧﺪ ﭼﺮا ﮐﻪ ﻧﮕﺬاﺷﺖ زﺣﻤﺎت ﭘﺪرش ﺑﻪ‬‫ﻫـﺪر رود و ﻟﺬا ﺑﻪ ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﭘﺮداﺧﺖ و ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺟﻠﺪ دﯾﮕﺮ از آن را ﺑﻪ ﺳـﺒﮏ و ﺳـﯿﺎق ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﺗﺄﻟﯿﻒ و ﺑﺎ ﻧﺎم اﯾﺸﺎن ﻣﻨﺘﺸـﺮ‬‫ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻣﺘﺒﺤﺮ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬اﺻﻮﻟﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث و رﺟﺎﻟﯽ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺘﺒﻊ و ﻣﻔﺘﯽ و ﻣﺮﺟﻊ اﻫﺎﻟﯽ ﺑﻼد ﺧﻮد ﺑﻮده و اﯾﻦ ﻋﻠﻮم را از واﻟﺪ ﻣﻌﻈﻢ ﺧﻮد‬‫و ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس اﺧﺬ ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬‫در ﻧﻬﺎﯾﺖ اﯾﺸﺎن در ‪ 25‬ذي ﺣﺠﻪ ‪ 1361‬ه‪ .‬ق دار ﻓﺎﻧﯽ را وداع ﮔﻔﺖ و ﺑﻨﺎ ﺑﻪ وﺻـﯿﺘﺶ در ﺟﻮار ﻣﺮﻗﺪ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي در آﮔﺮه ﻫﻨﺪ ﺑﻪ‬‫ﺧﺎك ﺳﭙﺮده ﺷﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 15‬از ‪174‬‬‫‪ -6‬ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫وي ﻧﯿﺰ ﻫﻤﭽﻮن ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻓﺎﺿﻞ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از ادﺑﺎء و ﺷﻌﺮاء زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮادرش را در ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﯾﺎري ﻧﻤﻮد‪ .‬دﯾﻮان‬‫ﺷﻌﺮ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ و ﺗﻌﻠﯿﻘﺎﺗﯽ ﺑﺮ ﻋﺒﻘﺎت از آﺛﺎر اوﺳﺖ‪.‬‬‫‪ 7‬و ‪ -8‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ و ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼﯿﺮ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪان ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫اﯾﻦ دو ﺑﺰرﮔﻮار ﮐﻪ ﻧﻮهﻫﺎي ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ ﻧﯿﺰ از ﻓﻀـﻼء و ﻋﻠﻤﺎء ﺑﺰرگ زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ در ﻧﺠﻒ اﺷﺮف ﻧﺰد اﺳﺎﺗﯿﺪ‬‫ﺑﺮﺟﺴـﺘﻪ ﺗﺤﺼـﯿﻼت ﻋﺎﻟﯿﻪ ﺧﻮد را ﮔﺬراﻧﯿﺪﻧـﺪ‪ .‬ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﻫﻨـﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺳـﻌﯿﺪ ﺷﺆون رﯾﺎﺳﺖ ﻋﻠﻤﯽ و دﯾﻨﯽ را ﺑﻌﻬﺪه ﮔﺮﻓﺖ و‬‫آﺛﺎر و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ﻣﺘﻌـﺪدي را از ﺧﻮد ﺑﻪ ﺟﺎي ﮔـﺬاﺷﺖ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ در ﺳﺎل ‪ 1387‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨـﺪ وﻓﺎت ﯾﺎﻓﺖ و در ﺟﻮار ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش در‬‫ﺻﺤﻦ ﻣﺮﻗـﺪ ﻗﺎﺿـﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي ﺑﻪ ﺧﺎك ﺳﭙﺮده ﺷـﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼـﯿﺮ ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺷـﺮاﯾﻂ ﺧﺎص زﻣﺎﻧﯽ وارد‬‫ﮐﺎرﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺷﺪه و از ﺟﺎﻧﺐ ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺑﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﯽ ﻣﺠﻠﺲ ﻧﯿﺎﺑﯽ رﺳﯿﺪ‪.‬‬‫او ﻧﯿﺰ ﭘﺲ از ﻋﻤﺮي ﭘﺮﺑﺎر در ﻟﮑﻬﻨﻮ رﺣﻠﺖ ﮐﺮد وﻟﯽ ﺟﺴـﺪ وي را ﺑﻪ ﮐﺮﺑﻼء ﺑﺮده و در ﺻـﺤﻦ ﺷـﺮﯾﻒ و در ﻣﻘﺒﺮه ﻣﯿﺮزاي ﺷـﯿﺮازي ﺑﻪ‬‫ﺧﺎك ﺳﭙﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫*ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت‪ :‬اﺑﺘﺪا‬‫‪ -1‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻷﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر) ‪ 30‬ﻣﺠﻠّﺪ(‬‫‪ -2‬اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤـﺎم و اﺳﺘﯿﻔـﺎء اﻻﻧﺘﻘﺎم ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم) ‪ 10‬ﻣﺠّﻠـﺪ( ﻃﺒﻊ ﻓﯽ ‪ 1315‬ه‪ .‬ق ﺑﺤﺚ ﻓﯽ ﺗﺤﺮﯾـﻒ اﻟﮑﺘـﺎب و اﺣﻮال‬‫اﻟﺤﺠﮥ و اﺛﺒﺎت وﺟﻮده و ﺷﺮح اﺣﻮال ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ و‪[...‬‬‫‪ -3‬ﺷﻮارق اﻟﻨﺼﻮص) ‪ 5‬ﻣﺠّﻠﺪ(‬‫‪ -4‬ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀﻼت ﻓﯽ ﺣّﻞ اﻟﻤﺸﮑﻼت‬‫‪ -5‬اﻟﻌﻀﺐ اﻟﺘﺒﺎر ﻓﯽ ﻣﺒﺤﺚ آﯾﻪ اﻟﻐﺎر‬‫‪ -6‬اﻓﺤﺎم اﻫﻞ اﻟﻤﯿﻦ ﻓﯽ رّد ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ) ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي(‬‫‪ -7‬اﻟﻨﺠﻢ اﻟﺜﺎﻗﺐ ﻓﯽ ﻣﺴﺌﻠﮥ اﻟﺤﺎﺟﺐ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ) در ﺳﻪ ﻗﺎﻟﺐ ﮐﺒﯿﺮ و وﺳﯿﻂ و ﺻﻐﯿﺮ(‬‫‪ -8‬اﻟﺪرر اﻟﺴﻨﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﮑﺎﺗﯿﺐ و اﻟﻤﻨﺸﺂت اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‬‫‪ -9‬زﯾﻦ اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ اﻟﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ) ﻓﯿﻪ ﻓﺘﺎوﯾﻪ اﻟﻔﻘﻬﯿﮥ(‬‫‪ -10‬اﺳﻔﺎر اﻷﻧﻮار ﻋﻦ وﻗﺎﯾﻊ اﻓﻀﻞ اﻻﺳﻔﺎر) ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﺳﻨﺢ ﻟﻪ ﻓﯽ ﺳﻔﺮه إﻟﯽ اﻟﺤﺞ و زﯾﺎرة اﺋﻤﮥ اﻟﻌﺮاق ﺳﻼم اﷲ ﻋﻠﯿﻬﻢ( ‪1‬‬‫‪ -11‬اﻟﺬراﺋﻊ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺸﺮاﺋﻊ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ) ﻟﻢ ﯾﺘّﻢ(‬‫‪ -12‬اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ اﻟﻐﺮاء) ﻓﻘﻪ ﮐﺎﻣﻞ( ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -13‬اﻟﺸﻌﻠﮥ ﻟا ﺠﻮاﻟﮥ) ﺑﺤﺚ ﻓﯿﻪ اﺣﺮاق اﻟﻤﺼﺎﺣﻒ ﻋﻠﯽ ﻋﻬﺪ ﻋﺜﻤﺎن( ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -14‬ﺷﻤﻊ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ) ﻗﺼﺎﺋﺪ ﻟﻪ ﻓﯽ رﺛﺎء اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم(‪.‬‬‫‪ -15‬اﻟﻄﺎرف‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ أﻟﻐﺎز و ﻣﻌﻤﯿﺎت‬‫‪ -16‬ﺻﻔﺤﮥ اﻻﻟﻤﺎس ﻓﯽ اﺣﮑﺎم اﻻرﺗﻤﺎس) ﻓﯽ اﻟﻐﺴﻞ اﻻرﺗﻤﺎﺳﯽ(‬‫‪ -17‬اﻟﻌﺸﺮة اﻟﮑﺎﻣﻠﮥ) ﺣﻞ ﻓﯿﻪ ﻋﺸﺮة ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺸﮑﻠﮥ( ‪ 2‬ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -18‬ﺷﻤﻊ و دﻣﻊ) ﺷﻌﺮ ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -19‬اﻟﻈﻞ اﻟﻤﻤﺪود و اﻟﻄﻠﺢ اﻟﻤﻨﻀﻮد‬‫‪ -20‬رﺟﺎل ﻟا ﻤﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 16‬از ‪174‬‬‫‪ -21‬درة اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ ‪3‬‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ‬‫اﺷﺎرة‬‫ﺧﺎﻧﺪان ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ از آﻏﺎز ﺳﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﭘﯽرﯾﺰي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪاي ﻫﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷـﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺮور زﻣﺎن ﺗﮑﻤﯿﻞ ﮔﺸﺖ و ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي‬‫ﻓﺮاوان و ﻧﻔﯿﺴـﯽ ﺑﻪ ﺗﺪرﯾـﺞ در آن ﮔﺮدآوري ﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ ‪ 30 / 000‬ﻧﺴـﺨﻪ رﺳـﯿﺪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ در دوران ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﺎم وي ﻧﺎﻣﯿﺪه‬‫ﺷـﺪ و در زﻣﺎن ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳـﻌﯿﺪ و ﺗﻮﺳﻂ اﯾﺸﺎن ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﮔﺮﭼﻪ از ﻧﻈﺮ ﮐّﻤﯽ داراي ﻧﻈﺎﯾﺮ ﻓﺮاوان‬‫اﺳﺖ اّﻣﺎ از ﻧﻈﺮ ﮐﯿﻔﯽ و ﺑﻪ ﺟﻬﺖ وﺟﻮد ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي ﻧﺎدر ﮐﻢﻧﻈﯿﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ‬‫در ﻧﯿﻤﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺳﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي ﮐﻪ ﻧﯿﺮوﻫﺎي اﺳـﺘﻌﻤﺎر ﺑﻪوﯾﮋه اﻧﮕﻠﯿﺲ و ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﭼﺸﻢ ﻃﻤﻊ ﺑﻪ ﺳـﺮزﻣﯿﻦ ﭘﻬﻨﺎور ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن دوﺧﺘﻪ‬‫ﺑﻮدﻧـﺪ و ﺑﯽﮔﻤﺎن اﺳـﻼم ﺳـّﺪ ﺑﺰرﮔﯽ در ﺑﺮاﺑﺮ آﻧﺎن ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﯽآﻣﺪ ﯾﮑﯽ از ﻋﺎﻟﻤﺎن اﻫﻞ ﺗﺴـﻨﻦ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي ﮐﻪ ﺑﻪ»‬‫ﺳﺮاج اﻟﻬﻨﺪ«‬‫ﺷﻬﺮت داﺷﺖ و ﺑﺎ ‪ 31‬واﺳـﻄﻪ ﻧﺴـﺒﺶ ﺑﻪ ﻋﻤﺮ ﺧﻄﺎب ﺧﻠﯿﻔﻪ دوم ﻣﯽرﺳـﯿﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت او را ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺧﻄﺎب ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﯽ را در رّد اﻋﺘﻘﺎدات و آراء ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺷﯿﻌﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﮐﺮد و آن را» ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ« ﻧﺎﻣﯿﺪ‪.‬‬‫وي در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺼﺎﻟﺢ دﻧﯿﺎي اﺳـﻼم و واﻗﻌﯿﺘﻬﺎي ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﻼﻣﯽ و ﺑﺪون ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺣﺪود و ﻗﻮاﻋﺪ ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ و ﺑﺪون‬‫در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺟﺎﯾﮕﺎه ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( و ﺧﺎﻧـﺪان ﭘﺎﮐﺶ ﻋﻘﺎﯾﺪ‪ ،‬اﺻﻮل‪ ،‬ﻓﺮوع‪ ،‬اﺧﻼق و ﺳﺎﯾﺮ آداب و اﻋﻤﺎل ﺷـﯿﻌﻪ را ﺑﺪون رﻋﺎﯾﺖ آداب‬‫ﻣﻨﺎﻇﺮه و اﻣﺎﻧﺖداري در ﻧﻘﻞ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻫﺪف ﺗﻬﻤﺖﻫﺎ و اﻓﺘﺮاآت ﺧﻮد ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻟﺒﺘﻪ ﻋﻼﻣﻪ دﻫﻠﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻨﺎﯾﺖ أﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﮐﺸـﻤﯿﺮي در ﮐﺘﺎب اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﮐﻪ در رّد ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺳـﺮﻗﺘﯽ از ﮐﺘﺎب ﺻﻮاﻗﻊ ﻣﻮﺑﻘﻪ ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي آن را ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗﯽ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳـﯽ‬‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه اﺳﺖ ‪ .4‬وي در ﭼﺎپ اول اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺮس از‬‫) ‪ (1‬ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻤﺎن اﻟﺮﺣﻠﮥ اﻟﻤﮑﯿﮥ و اﻟﺴﻮاﻧﺢ اﻟﺴﻔﺮﯾﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﻤﺮ رﺿﺎ ﮐﺤﺎﻟﻪ آن را ذﮐﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫) ‪ (2‬ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻤﺎن ﮐﺘﺎب ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀﻼت ﺑﺎﺷﺪ‬‫) ‪ (3‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از آﺛﺎر ﻗﻠﻤﯽاش در ﻣﺠّﻠﺪ ﻣﺪﻧﯿﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﯾﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫) ‪ .(4‬اﻟﺒﺘﻪ ﺧﻮد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻧﯿﺰ در ﭼﻨـﺪﯾﻦ ﻣﻮرد ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺷﺎره ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ در ﺑﺤﺚ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در ذﯾﻞ ﺗﺼـﺮﯾﺢ‬‫ذﻫـﺒﯽ ﺑﻪ ﺗﻮاﺗﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬و ﻧﺼـﺮ اﷲ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺷـﻔﯿﻊ ﮐـﺎﺑﻠﯽ ﮐﻪ ﭘﯿﺮ و ﻣﺮﺷـﺪ ﻣﺨـﺎﻃﺐ اﺳﺖ و ﺑﻀـﺎﻋﺖ‬‫ﻣﺰﺟـﺎﺗﺶ ﻣﺴـﺮوق از اﻓـﺎدات او ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ در) ﺻﻮاﻗﻊ( او را ﺑﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﻼـﻣﻪ و اﻣـﺎم اﻫـﻞ ﺣـﺪﯾﺚ وﺻﻒ ﻣﯽﮐﻨـﺪ و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﻗﻮل او‬‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ و ﺧﻮد ﻣﺨـﺎﻃﺐ) ﺻـﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ( ﺑﺘﻘﻠﯿـﺪش در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺧﺎص ﻫﻢ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﯾﻌﻨﯽ) ﺗﺤﻔﻪ( او را ﺑﺎﻣﺎم اﻫﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻠﻘﺐ‬‫ﻣﯽﺳﺎزد و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﮐﻼﻣﺶ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺣﺎﮐﻢ ﺷـﯿﻌﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﻮاب ﻧﺠﻒ ﺧﺎن اﺳﻢ ﺧﻮد را ﻣﺨﻔﯽ ﮐﺮد و ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب را» ﻏﻼم‬‫ﺣﻠﯿﻢ«‪ -‬ﮐﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺳﺎل ﺗﻮﻟّﺪ وي ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺣﺮوف أﺑﺠﺪ ﺑﻮد‪ -‬ﻧﺎﻣﯿﺪ اّﻣﺎ در ﭼﺎپ ﺑﻌﺪي ﺑﻪ ﻧﺎم ﺧﻮد وي ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪ‪.‬‬‫در ﺳﺎل ‪ 1227‬ه‪ .‬ق ﺷﺨﺼـﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻏﻼم ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺳـﻠﻤﯽ در ﺷـﻬﺮ» ﻣﺪارس« ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن ﮐﺘﺎب» ﺗﺤﻔﻪ« را از ﻓﺎرﺳـﯽ ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 17‬از ‪174‬‬‫ﻋﺮﺑﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮد و در ﺳﺎل ‪ 1300‬ه‪ .‬ق ﻣﺤﻤﻮد ﺷـﮑﺮي آﻟﻮﺳـﯽ در ﺑﻐﺪاد ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺮﺑﯽ آن ﭘﺮداﺧﺖ و آن را اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻹﻟﻬﯿﮥ‬‫ﻧﺎﻣﯿﺪ و در ﻣﻘﺪﻣﻪاش آن را ﺑﻪ ﺳـﻠﻄﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ ﺧﺎن ﺗﻘﺪﯾﻢ ﮐﺮد‪ .‬وﻟﯽ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﺮﺧﯽ ﻣﺤﺪودﯾﺘﻬﺎي ﺳﯿﺎﺳـﯽ و ﮐﻢ ﺑﻮدن وﺳـﯿﻠﻪ ﻃﺒﻊ‬‫از ﭼـﺎپ و اﻧﺘﺸـﺎر آن در ﻋﺮاق ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي ﺷـﺪ‪ .‬ﻟـﺬا در ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن و ﺷـﻬﺮ ﺑﻤﺒﺌﯽ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﻧﻔﻮذ اﺟـﺎﻧﺐ ﺑﻮده و ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﺸـﺮ اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﻣﺴﺎﻋﯽ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﺒـﺬول ﻣﯽﺷـﺪ ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﮔﺮدﯾـﺪ و ﭘﺲ از ﻣـّﺪﺗﯽ ﻣﺠـّﺪدا در ﻣﺼـﺮ ﭼﺎپ ﺷـﺪ و ﺑﻌـﺪ از آن ﺑﻪ زﺑﺎن اردو در ﻻﻫﻮر‬‫ﭘﺎﮐﺴـﺘﺎن ﺑﻪ ﻃﺒﻊ رﺳـﯿﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣـﺎل ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺎ ﺗﺤّﻮﻻت و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﺘﻌـّﺪد‪ ،‬در اﯾﺠﺎد اﺧﺘﻼف ﺑﯿﻦ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ و ﺗﯿﺮه ﺳﺎﺧﺘﻦ رواﺑﻂ ﻓﺮق‬‫اﺳﻼﻣﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ و ﺗﺤﺮﯾﮏ ﺣّﺲ ﺑﺪﺑﯿﻨﯽ و ﻋﺼﺒّﯿﺖ أﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﺑﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺗﺄﺛﯿﺮ زﯾﺎدي ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬اّﻣﺎ ﺑﻪ ﻣﺼﺪاق ﻋﺪو ﺷﻮد‬‫ﺳﺒﺐ ﺧﯿﺮ اﮔﺮ ﺧﺪا ﺧﻮاﻫﺪ اﻧﺘﺸﺎر اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺳـﺒﺐ ﺷﺪ ﺗﺎ ﻋّﺪه زﯾﺎدي از ﻋﻠﻤﺎء و ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﺷـﯿﻌﻪ اﺣﺴﺎس وﻇﯿﻔﻪ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﻣﯿﺪان ﺑﯿﺎﯾﻨﺪ‬‫و ﺑﺎ ﻣﻨﻄﻖ و زﺑﺎن ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻘﻮﯾﺖ ﻫﺮﭼﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻋﻘﺎﯾﺪ و ﻣﺬﻫﺐ ﺷـﯿﻌﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮي ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﮔﺮاﻧﺴـﻨﮓ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار در اﯾﻦ‬‫ﻣﯿﺎن ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺘﺒﻊ ﻓﺮاوان و زﺣﻤﺎت ﻃﺎﻗﺖﻓﺮﺳﺎي ﻣﺆﻟﻒ آن از درﺧﺸﺶ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻧﺴـﺨﻪاي ﮐﻪ از ﺗﺤﻔﻪ ﻫﻢاﮐﻨﻮن ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭼـﺎپ دﻫﻠﯽ در ﺳـﺎل ‪ 1271‬ه‪ .‬ق اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻄﺒﻊ ﺣﺴـﻨﯽ ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺷـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺣﺴﻦ آن را در ‪ 776‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﻗﻄﻊ وزﯾﺮي ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﺎﻧﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﭼﺎپ ﻧﺎم ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ ذﮐﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺤﺘﻮاي ﺗﺤﻔﻪ‪:‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ و در رّد ﺷـﯿﻌﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺆﻟﻒ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﮔﺮﭼﻪ در ﻣﻘـﺪﻣﻪ و در ﻣﺘﻦ ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم داﻧﺴـﺘﻪ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ‬‫ﻣﺴّﻠﻤﺎت ﺧﻮد ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺘﻨﺎد ﮐﻨﺪ و ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را از ﻣﺪارك ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﻨﺪ وﻟﯽ ﮐﻤﺘﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ اﻟﺘﺰام ﻋﻤﻞ ﮐﺮده و ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را ﻣﻤﻠّﻮ از‬‫اﻓﺘﺮاآت و ﺗﻬﻤﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻫﻠﻮي در ﺑﺨﺶ ﻫﻔﺘﻢ ﮐﺘﺎب ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را در دو ﺑﺨﺶ آورده اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺑﺨﺶ اول‪ :‬آﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ) ع( اﺳﺘﻨﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ وي ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ‪ 6‬آﯾﻪ اﮐﺘﻔﺎ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺨﺶ دوم‪ :‬اﺣـﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﻪ در راﺳـﺘﺎي اﺛﺒـﺎت وﻻـﯾﺖ و اﻣﺎﻣﺖ رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﻧﯿﺰ ﻓﻘﻂ ‪ 12‬رواﯾـﺖ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮده‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و در ﻣﺠﻤﻮع ﻣﺴﺘﻨﺪات ﺷﯿﻌﻪ را ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ‪ 6‬آﯾﻪ و ‪ 12‬رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده و ادﻟّﻪ و اﺳﺎﻧﯿﺪ آﻧﻬﺎ را ﻣﺨﺪوش داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ أﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ‪:‬‬‫‪ -1‬در ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺣﺪوث ﻣﺬﻫﺐ ﺗﺸﯿﻊ و اﻧﺸﻌﺎب آن ﺑﻪ ﻓﺮق ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ‬‫‪ -2‬در ﻣﮑﺎﺋﺪ ﺷﯿﻌﻪ و ﻃﺮق اﺿﻼل و ﺗﻠﺒﯿﺲ‬‫‪ -3‬در ذﮐﺮ أﺳﻼف ﺷﯿﻌﻪ و ﻋﻠﻤﺎء و ﮐﺘﺐ اﯾﺸﺎن‬‫‪ -4‬در اﺣﻮال أﺧﺒﺎر ﺷﯿﻌﻪ و ذﮐﺮ رواة آﻧﻬﺎ‬‫‪ -5‬در اﻟﻬﯿﺎت‬‫‪ -6‬در ﻧﺒّﻮت و اﯾﻤﺎن اﻧﺒﯿﺎء) ع(‬‫‪ -7‬در اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪ -8‬در ﻣﻌﺎد و ﺑﯿﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫‪ -9‬در ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻓﻘﻬﯿﻪ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ در آن ﺧﻼف ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده اﺳﺖ‬‫‪ -10‬در ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺧﻠﻔﺎء ﺛﻼﺛﻪ و أم اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و دﯾﮕﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ‬‫‪ -11‬در ﺧﻮاص ﻣﺬﻫﺐ ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ‪ 3‬ﻓﺼﻞ) اوﻫﺎم‪ -‬ﺗﻌﺼﺒﺎت‪ -‬ﻫﻔﻮات(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 18‬از ‪174‬‬‫‪ -12‬در ﺗﻮّﻻ و ﺗﺒّﺮي) ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻣﻘّﺪﻣﺎت ﻋﺸﺮه(‬‫ﭘﺲ از آﻧﮑﻪ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﺷﺪ‪ ،‬آﺛﺎر ﻣﺘﻌّﺪدي از ﻋﻠﻤﺎء ﺷﯿﻌﻪ در ﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻋﺮاق و اﯾﺮان در اﺑﻄﺎل و ﻧﻘﺾ آن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ‬‫ﺑﻌﻀﯽ ﺑﻪ رّد ﺳﺮاﺳﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﺑﺮﺧﯽ ﯾﮏ ﺑﺎب از آن را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ و ﻧﻘﺪ ﻋﻠﻤﯽ ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪.‬‬‫رّدﯾﻪ ﻫﺎي ﺗﺤﻔﻪ‬‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در رّد ﻫﻤﻪ اﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﺮّد ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫در دوازده دﻓﺘﺮ‪ ،‬و ﻫﺮ دﻓﺘﺮ وﯾﮋه ﯾﮏ ﺑﺎب از اﺻﻞ ﮐﺘﺎب‪ ،‬اﺛﺮ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻨﺎﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﮐﺸﻤﯿﺮي دﻫﻠﻮي) م ‪ 1235‬ه‪ .‬ق(‬‫اﻟﺒﺘﻪ ‪ 5‬دﻓﺘﺮ از آن ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ آن را دﯾﺪه از ﺑﻘﯿﻪ ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮ ﺑﻮده و در ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﻋﺒﺎرﺗﻨـﺪ از ﺟﻮاﺑﯿﻪﻫـﺎي وي ﺑﻪ ﺑﺎﺑﻬـﺎي ﯾﮑﻢ‪ ،‬ﺳﻮم‪ ،‬ﭼﻬﺎرم‪ ،‬ﭘﻨﺠﻢ و ﻧﻬﻢ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﭘﺎﺳـﺦ اﻋﺘﺮاض ﻫﺸـﺘﻢ ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم»‬‫ﺟﻮاب اﻟﮑﯿﺪ اﻟﺜﺎﻣﻦ« ﮐﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻣﺴﺢ اﺳﺖ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻧﺴـﺨﻪ ﺧﻄﯽ دﻓﺘﺮ ﻫﻔﺘﻢ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻـﺮﯾﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮ و ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻄﯽ دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ آن در ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮراي اﺳﻼﻣﯽ ﺗﻬﺮان ﻧﮕﻬﺪاري‬‫ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫‪ -2‬ﺳـﯿﻒ اﷲ اﻟﻤﺴـﻠﻮل ﻋﻠﯽ ﻣﺨّﺮﺑﯽ دﯾﻦ اﻟﺮﺳﻮل) ﻧﺎﻣﯿﺪه ﺷﺪه ﺑﻪ( اﻟﺼﺎرم اﻟﺘﺒﺎر ﻟﻘّﺪ اﻟﻔّﺠﺎر و ﻗّﻂ اﻻﺷﺮار در ﺷﺶ دﻓﺘﺮ ﺗﺄﻟﯿﻒ اﺑﻮ اﺣﻤﺪ‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري اﮐﺒﺮآﺑﺎدي) ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪه در ﺳﺎل ‪ .1232‬ق(‬‫ﻓﺎرﺳـﯽ و در رّد ﺑﺮ ﺗﻤﺎم ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷـﺪه اﺳﺖ ﺑـﺪﯾﻨﺼﻮرت ﮐﻪ ﻋﺒﺎرات ﺗﺤﻔﻪ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان» ﻣﺘﻦ« و ﮐﻼم ﺧﻮد در رّد آن را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان»‬‫ﺷﺮح« آورده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺗﺠﻬﯿﺰ اﻟﺠﯿﺶ ﻟﮑﺴﺮ ﺻﻨﻤﯽ ﻗﺮﯾﺶ‪ :‬اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﻦ ﺑﻦ اﻣﺎن اﷲ دﻫﻠﻮي ﻋﻈﯿﻢ آﺑﺎدي) م ‪ 1260‬ه‪ .‬ق(‬‫ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻄﯽ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ آﯾﺖ اﷲ ﻣﺮﻋﺸﯽ ﻧﺠﻔﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در رّد ﯾﮏ ﺑﺎب از اﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺑﺎب اول‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﺸﯿﻊ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺳـﯿﻒ ﻧﺎﺻـﺮي‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب اﺛﺮ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘـﻮري ﭘـﺪر ﺑﺰرﮔﻮار ﺻـﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘـﺎت ﺑﻮده و در رّد ﺑـﺎب اول ﺗﺤﻔﻪ ﮐﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ‬‫ﺣﺪوث ﻣﺬﻫﺐ ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺖ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺧﺎن ﺷﺎﮔﺮد ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ‪ ،‬در رّد اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﮐﺘﺎب ﮐﻮﭼﮑﯽ را ﻧﻮﺷﺖ ﮐﻪ‬‫ﻣﺘﻘﺎﺑﻼ ﻋﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري ﮐﺘﺎب اﻷﺟﻮﺑﮥ اﻟﻔﺎﺧﺮة ﻓﯽ اﻟﺮّد ﻋﻠﯽ اﻷﺷﺎﻋﺮة را ﻧﻮﺷﺖ و ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻔّﺼﻠﯽ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ وي داد‪.‬‬‫ﺑﺎب دوم‪ :‬در ﻣﮑﺎﯾﺪ و ﺣﯿﻠﻪﻫﺎي ﺷﯿﻌﯿﺎن‪:‬‬‫‪ -2‬ﺗﻘﻠﯿﺐ اﻟﻤﮑﺎﺋﺪ‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺰ اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري اﺳﺖ ﮐﻪ در ﮐﻠﮑﺘﻪ) ‪ .1262‬ق( ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﺳﻮم‪ :‬در اﺣﻮال اﺳﻼف و ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن ﺷﯿﻌﻪ‪:‬‬‫ﯾﮑﯽ از دﻓﺘﺮﻫﺎي ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ ﺑﻪ رّد اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺗﻌﻠّﻖ دارد ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﭼﻬﺎرم‪ :‬در ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي اﺧﺒﺎر ﺷﯿﻌﻪ و رﺟﺎل آن‪:‬‬‫‪ -1‬ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ :‬اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺧﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻫﻨﺪي إﻟﻪآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ( ﭼﺎپ ﻫﻨﺪ‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﯾﮑﯽ از ﻣﺠﻠّﺪات ﭼﺎﭘﯽ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ رّد ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬اﻟﻬّﯿﺎت‬‫‪ -1‬اﻟﺼﻮارم اﻹﻟﻬﯿﺎت ﻓﯽ ﻗﻄﻊ ﺷـﺒﻬﺎت ﻋﺎﺑﺪي اﻟﻌﺰي و اﻟﻼت‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳـﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1215‬ه‪ .‬ق در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 19‬از ‪174‬‬‫ﮐﻠﮑﺘﻪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫دﻓﺘﺮ ﭘﻨﺠﻢ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺑﺎب اﺧﺘﺼﺎص دارد‪.‬‬‫ﺑﺎب ﺷﺸﻢ‪ :‬در ﭘﯿﺎﻣﺒﺮي‬‫‪ -1‬ﺣﺴﺎم اﻻﺳﻼم و ﺳﻬﺎم اﻟﻤﻼم‪ ،‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1215‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬در اﻣﺎﻣﺖ‬‫در رّد اﯾﻦ ﺑﺎب ﮐﻪ ﺟﻨﺠﺎﻟﯽﺗﺮﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ از ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود آﺛﺎر ﮔﺮاﻧﺒﻬﺎﯾﯽ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -1‬ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﺼﻮارم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي‬‫‪ -2‬اﻟﺒﻮارق اﻟﻤﻮﺑﻘﻪ‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -3‬اﻻﻣﺎﻣﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫‪ -4‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ‪ :‬اﺛﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻣﻮﺳﻮي ﺑﻨﺎرﺳـﯽ‪ ،‬ﮐﻪ در ﺑﺎب ﻧﻬﻢ آن ﺑﻪ ﺑﺮرﺳـﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻧﺰاﻋﯽ ﻓﻘﻬﯽ ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺴﺢ ﭘﺎﻫﺎ در وﺿﻮ‬‫و ﺣّﻠﯿﺖ ﻧﮑﺎح ﻣﻮّﻗﺖ ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺨﺘﺼﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﺑﺎ ﻧﺎم ﻣﻬﺠﮥ اﻟﺒﺮﻫﺎن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺴﻌﺎدة‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري ﭘﺪر ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪.‬‬‫‪ -6‬اﻟﺠﻮاﻫﺮ اﻟﻌﺒﻘﺮﯾـﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﯿﺪ ﻣﻔﺘﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺎس ﺷﻮﺷﺘﺮي اﺳـﺘﺎد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ ﮐﻪ در ﻫﻨـﺪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳـﯿﺪه‬‫اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺷﺒﻬﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻏﯿﺒﺖ ﺣﻀﺮت وﻟﯽ ﻋﺼﺮ) ﻋﺞ( را ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬در آﺧﺮت‬‫‪ -1‬اﺣﯿﺎء اﻟﺴﻨﮥ و اﻣﺎﺗﮥ اﻟﺒﺪﻋﮥ ﺑﻄﻌﻦ اﻷﺳّﻨﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1281‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ اﻟﻨﺰﻫﻪ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﮐﺸﻤﯿﺮي ﻧﯿﺰ در ﺧﺼﻮص رّد اﯾﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫ﺑﺎب ﻧﻬﻢ‪ :‬در ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺧﺘﻼﻓﯽ ﻓﻘﻪ‪:‬‬‫‪ -1‬دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ از اﻟﻨﺰﻫﮥ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه در ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎت و ﺣّﻞ ﻣﺸﮑﻼت اﯾﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻮﻟﻮي اﻓﺮاد ﻋﻠﯽ‬‫ﮐﺎﻟﭙﻮي ﺳـّﻨﯽ ﮐﺘﺎب رﺟﻮم اﻟﺸـﯿﺎﻃﯿﻦ را در رّد اﯾﻦ دﻓﺘﺮ از ﻧﺰﻫﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و در ﻣﻘﺎﺑﻞ‪ ،‬ﺟﻌﻔﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻣﻮﺳﻮي ﺑﻨﺎرﺳﯽ ﺷﺎﮔﺮ ﺻﺎﺣﺐ‬‫ﻧﺰﻫﻪ ﻫﻢ ﺑﺎ ﮐﺘﺎب ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ ﺑﻪ اﺑﻄﺎل و اﺳﮑﺎت وي ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬ﺻﺎﺣﺐ ﻟا ﻨﺰﻫﮥ ﮐﺘﺎب دﯾﮕﺮي در ﻧﻘﺾ ﮐﯿﺪ ﻫﺸـﺘﻢ از اﯾﻦ ﺑﺎب در ﻣﻮﺿﻮع ﻧﮑﺎح ﻣﻮﻗّﺖ و ﻣﺴﺢ ﭘﺎﻫﺎ در وﺿﻮ دارد ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﺧﻄﯽ‬‫آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﮐﺘﺎب ﮐﺸﻒ اﻟﺸـﺒﻬﻪ ﻋﻦ ﺣّﻠﯿـﮥ اﻟﻤﺘﻌﮥ اﺛﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎﻫﯽ ﮐﻪ در ﭘﺎﺳﺦ اﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه و در‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﻮزه ﻣّﻠﯽ ﮐﺮاﭼﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب دﻫﻢ‪ :‬در ﻣﻄﺎﻋﻦ‬‫‪ -1‬ﺗﺸـﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ و ﮐﺸﻒ اﻟﻀـﻐﺎﺋﻦ اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘﻮري ﮐﻪ در دو دﻓﺘﺮ ﺑﺰرگ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه و ﺑﺨﺶ ﻣﻌﻈﻤﯽ از آن در‬‫ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1283‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻣﻄﺒﻌﻪ ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ(‬‫‪ -2‬ﺗﮑﺴﯿﺮ اﻟﺼﻨﻤﯿﻦ‪ :‬اﺛﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻫﻨﺪي‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -3‬ﻃﻌﻦ اﻟﺮﻣﺎح‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي در رّد ﺑﺨﺸﯽ از اﯾﻦ ﺑﺎب ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ داﺳﺘﺎن ﻓﺪك و ﺳﻮزاﻧﺪن ﺧﺎﻧﻪ ﺣﻀﺮت ﻓﺎﻃﻤﻪ‬‫ﺳﻼم اﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1308‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫در رّد اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺗﻮﺳﻂ ﺷﯿﺦ ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي ﺳّﻨﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﻘﺾ اﻟّﺮﻣﺎح ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬در اوﻫﺎم و ﺗﻌﺼﺒﺎت ﺷﯿﻌﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 20‬از ‪174‬‬‫‪ -1‬ﻣﺼﺎرع اﻷﻓﻬﺎم ﻟﻘﻠﻊ اﻷوﻫﺎم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘﻮري) ﭼﺎپ ﻫﻨﺪ ﺑﺎب دوازدﻫﻢ‪ :‬در ﺗﻮﻟﯽ و ﺗﺒّﺮي و دﯾﮕﺮ ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺷﯿﻌﻪ‬‫‪ -1‬ذو اﻟﻔﻘﺎر‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ دﻟـﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي) ﻓﺎرﺳـﯽ( و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﭘﺎﺳـﺦ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎي ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ در ﻣﺒﺤﺚ ﻏﯿﺒﺖ اﻣﺎم زﻣﺎن) ﻋـﺞ( از‬‫ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي دﯾﮕﺮي ﮐﻪ در رّد ﻗﺴﻤﺘﯽ از ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺻﻮارم اﻻﺳـﻼم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي‪ .‬رﺷـﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن ﺳّﻨﯽ ﻣﺆﻟﻒ اﻟﺸﻮﮐﮥ اﻟﻌﻤﺮﯾﮥ‪ -‬ﮐﻪ از ﺷﺎﮔﺮدان ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ اﺳﺖ‪-‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب و اﻟﺼﻮارم اﻻﻟﻬﯿﺎت را ﺑﺎ ﺷـﺒﻬﺎﺗﯽ رّد ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺣﮑﯿﻢ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن از ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﮐﺎﻣﻞ اﯾﻦ ﺷـﺒﻬﺎت را ﭘﺎﺳـﺦ‬‫داده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬اﻟـﻮﺟﯿﺰة ﻓﯽ اﻷـﺻﻮل‪ :‬ﻋﻼـﻣﻪ ﺳـﺒﺤﺎن ﻋﻠﯿﺨـﺎن ﻫﻨـﺪي‪ ،‬وي در اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﭘﺲ از ﺑﺤﺚ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻋﻠﻢ اﺻﻮل و ذﮐﺮ اﺣـﺎدﯾﺚ داّل ﺑﺮ‬‫اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ) ع( ﺑﻪ ﺗﻌّﺮض و رّد ﮐﻠﻤﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻣﺠﻬﻮﻻت ﺧﻠﻔﺎي ﺳﻪﮔﺎﻧﻪ را ﺑﯿﺎن ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺗﺼﺤﯿﻒ اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻹﻟﻬّﯿﻪ ﻋﻦ اﻟﻨﻔﺜﮥ اﻟﺸﯿﻄﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬در رّد ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﻣﺤﻤﻮد آﻟﻮﺳﯽ) ‪ 3‬ﻣﺠﻠﺪ(‪ :‬اﺛﺮ ﺷﯿﺦ ﻣﻬﺪي ﺑﻦ ﺷﯿﺦ‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﺧﺎﻟﺼﯽ ﮐﺎﻇﻤﯽ) م ‪ 1343‬ه‪ .‬ق(‬‫‪ -4‬رّد ﻋﻼﻣﻪ ﻣﯿﺮزا ﻓﺘﺢ اﷲ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ» ﺷﯿﺦ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ« اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ) م‪ 1339 .‬ه‪ .‬ق(‪ -‬وي ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﮐﺘﺎﺑﯽ در رّد اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻻﻟﻬﯿﻪ دارد‪.‬‬‫‪ -5‬اﻟﻬﺪﯾﮥ اﻟﺴﻨﯿﮥ ﻓﯽ رّد اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ‪ ):‬ﺑﻪ زﺑﺎن اردو( اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎدي ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪ -6‬اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻟﻤﻨﻘﻠﺒﮥ‪ :‬در ﺟﻮاب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ) ﺑﻪ زﺑﺎن اردو(‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار‬‫اﺷﺎرة‬‫) ‪ (1‬ﮐﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺷﺎﻫﮑﺎر ﻋﻠﻤﯽ و ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﻣﺮﺣﻮم ﺳـﯿﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨﺪي ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري اﺳﺖ ﮐﻪ در رّد ﺑﺎب اﻣﺎﻣﺖ‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي‪ -‬ﮐﻪ در رّد ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺷﯿﻌﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه‪ -‬ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫‪ -1‬ﻣﻮﺿﻮع و ﻧﺴﺨﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت در ﻧﻘﺾ و رّد ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ ﺗﺤﻔﻪ در زﻣﯿﻨﻪ ادﻟّﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫وي در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﯽﮐﻮﺷﺪ ﺗﺎ ﻓﻠﺴﻔﻪ اﻣﺎﻣﺖ را روﺷﻦ ﮐﻨﺪ و ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﮐﻪ اﺳﻼم آن دﯾﻨﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در درﺑﺎر ﺧﻠﻔﺎ ﻣﻄﺮح ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺣﺮف ﺑﻪ ﺣﺮف ﻣّﺪﻋﯿﺎت دﻫﻠﻮي را ﺑﺎ ﺑﺮاﻫﯿﻦ اﺳﺘﻮار و ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻧﻘﺾ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫وي ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را در دو ﻣﻨﻬﺞ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ در ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ ﺗﺤﻔﻪ آﻣﺪه ﺳﺎﻣﺎن ﺑﺨﺸﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻨﻬﺞ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬در آﯾﺎت‬‫از اﯾﻦ ﻣﻨﻬﺞ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺷـﺶ دﻓﺘﺮ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ) ﭼﻮن دﻫﻠﻮي ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ‪ 6‬آﯾﻪ از آﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﻪ آن اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ اﺷﺎره‬‫ﮐﺮده اﺳﺖ(‬‫) ‪ ](1‬ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ ﻓﺘﺢ ﻋﯿﻦ و ﮐﺴـﺮ ﺑﺎء ﺟﻤﻊ ﻋﺒﻘﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﭼﯿﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻮي ﺧﻮش دارد و اﻧﻮار ﺑﻔﺘﺢ ﻧﻮن و ﺳﮑﻮن واو ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﮔﻞ‬‫و ﯾﺎ ﮔﻞ ﺳﻔﯿﺪ اﺳﺖ‬‫دﺳﺖﻧﻮﺷﺘﻬﺎ و ﯾﺎدداﺷﺘﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﯿﺶﻧﻮﯾﺲ در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده و ﺗﺎﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﭼﺎپ ﻧﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪1 .‬‬‫ﻣﻨﻬﺞ دوم‪ :‬در رواﯾﺎت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 21‬از ‪174‬‬‫در اﯾﻦ ﻣﻨﻬﺞ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﮏ ﯾﺎ دو دﻓﺘﺮ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ذﯾﻞ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در دو ﺑﺨﺶ‬‫ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬ﻧـﺎم ﺑﯿﺶ از ﯾﮑﺼـﺪ ﺗﻦ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﺗـﺎﺑﻌﯿﻦ و ﺗـﺎﺑﻊ ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ و ﺣّﻔﺎظ و ﭘﯿﺸﻮاﯾﺎن ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـّﻨﯽ از آﻏﺎز ﺗﺎ روزﮔﺎر ﻣﺆﻟﻒ‬‫ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﮔﺰارﺷﯽ از اﺣﻮال آﻧﻬﺎ و ﺗﻮﺛﯿﻖ ﻣﺼﺎدر رواﯾﺖ‬‫ﺑﺨﺶ دوم‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ﺧﺒﺮ و وﺟﻮه دﻻﻟﯽ و ﻗﺮاﯾﻦ ﭘﯿﭽﯿﺪه آن ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﯽ) ع( و ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎت دﻫﻠﻮي‪.‬‬‫ﺑﺨﺶ اول در ﯾﮏ ﻣﺠﻠـﺪ ‪ 1251‬ﺻـﻔﺤﻪاي و ﺑﺨﺶ دوم در دو ﻣﺠّﻠﺪ در ﺑﯿﺶ از ﻫﺰار ﺻـﻔﺤﻪ در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ) ‪ 1293‬و ‪.1294‬‬‫ق( ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه و ﻫﺮ ﺳﻪ ﻣﺠﻠﺪ در ده ﺟﻠﺪ ﺣﺮوﻓﯽ ﺑﺎ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي در ﻗﻢ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‬‫ﺧﻼﺻﻪ اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﻧﺎم ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ از ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﻗﻤﯽ در ‪ 462‬ﺻﻔﺤﻪ در ﻗﻢ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪2 .‬‬‫ دﻓﺘﺮ دوم‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ» ﯾﺎ ﻋﻠﯽ أﻧﺖ ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟـﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳـﯽ إﻻ أﻧﻪ ﻻ ﻧﺒﯽ ﺑﻌﺪي« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در دو ﺑﺨﺶ اﺳﻨﺎد و دﻻﻟﺘﻬﺎ ﺳﺎﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در زﻣـﺎن ﺣﯿـﺎت ﻣﺆﻟﻒ در ‪ 977‬ﺻـﻔﺤﻪ ﺑﺰرگ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﺳـﺎل ‪ 1295‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺷـﺪه و ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﯾﮑﺼـﺪﻣﯿﻦ ﺳﺎﻟﮕﺮد‬‫درﮔﺬﺷﺖ ﻣﻮﻟﻒ در اﺻﻔﻬﺎن اﻓﺴﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﺳﻮم‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» إن ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻨﯽ و أﻧﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻌﺪي« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 585‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﻗﻄﻊ رﺣﻠﯽ در ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﭼﻬـﺎرم‪ :‬وﯾﮋه ﺣـﺪﯾﺚ»‪ ...‬اﻟﻠﻬﻢ اﺋﺘﻨﯽ ﺑـﺄﺣّﺐ ﺧﻠﻘـﮏ إﻟﯿـﮏ ﯾﺄﮐـﻞ ﻣﻌﯽ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﻄﯿﺮ« ﮐﻪ درﺑـﺎره داﺳـﺘﺎن ﻣﺮغ ﺑﺮﯾﺎن و آﻣـﺪن‬‫ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ) ع( ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( ﭘﺲ از ﮔﻔﺘﻦ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺣﻀﺮت) ص( ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ).‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ(‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 736‬ﺻﻔﺤﻪ در دو ﻣﺠﻠّﺪ ﺑﺰرگ در ﺳﺎل ‪ 1306‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻣﻄﺒﻌﻪ ﺑﺴﺘﺎن ﻣﺮﺗﻀﻮي(‬‫ دﻓﺘﺮ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻋﻠّﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ‪«...‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در دو ﻣﺠّﻠﺪ ﺑﺰرگ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ﻣﺠّﻠﺪ ﻧﺨﺴﺖ آن در ‪ 745‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1317‬ه‪ .‬ق و ﻣﺠّﻠـﺪ دوم آن در ‪ 600‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ‬‫ﺳﺎل ‪ 1327‬ه‪ .‬ق اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ).‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺳﯿﺪ ﻣﻈﻔﺮ ﺣﺴﯿﻦ(‬‫ دﻓﺘﺮ ﺷﺸﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﻦ أراد أن ﯾﻨﻈﺮ إﻟﯽ آدم و ﻧﻮح‪ ...‬ﻓﯿﻨﻈﺮ إﻟﯽ ﻋﻠﯽ« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻫﻢ در دو ﻣﺠﻠّﺪ ﯾﮑﯽ در ‪ 456‬ﺻﻔﺤﻪ و دﯾﮕﺮي در ‪ 248‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1301‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ).‬در ﻟﮑﻬﻨﻮ(‬‫ دﻓﺘﺮ ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬درﺑﺎره ﺧﺒﺮ» ﻣﻦ ﻧﺎﺻﺐ ﻋﻠّﯿﺎ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﺑﻌﺪي ﻓﻬﻮ ﮐﺎﻓﺮ« ﮐﻪ ﭘﺎﮐﻨﻮﯾﺲ آن ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻧﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﮐﻨﺖ أﻧﺎ و ﻋﻠّﯽ ﻧﻮرا ﺑﯿﻦ ﯾﺪي اﻟّﻠﻪ ﻗﺒﻞ أن ﯾﺨﻠﻖ اﷲ آدم‪ «...‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر‬‫) ‪ (1‬و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪ ﮐﺒﯿﺮ ﻏﯿﺮ ﻣﻄﺒﻮع ﻟﮑﻨﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺼﻨﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻟﺴﯿﺪ رﺟﺐ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﺳﺒﺤﺎن اﻟﺰﻣﺎن‬‫ﻓﯽ ﺟﮑﺮاوان اﻟﺬي ﮐﺎن ﻣﻦ ﺗﻼﻣﯿﺬ اﻟﻤﺼﻨﻒ‪ )...‬اﻟﺬرﯾﻌﻪ(‬‫) ‪ (2‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺟﺰء ﯾﮑﻢ از ﻣﺠﻠـﺪات ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ» ﻋﺒﻘﺎت« در ﺗﻬﺮان ﺑﻪ دﺳـﺘﻮر ﻣﺮﺣﻮم آﯾﺖ اﷲ ﺳـﯿﺪ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﺻﺪر) ﺳﺎﮐﻦ ﻗﻢ و‬‫ﻣﺘﻮﻓﺎي ‪ (1373‬در ﻗﻄـﻊ رﺣﻠﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﺖ ﻓﻀـﻼي ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻗﻢ‪ -‬ﭼﺎﭘﺨـﺎﻧﻪ ﺷـﺮﮐﺖ ﺗﻀـﺎﻣﻨﯽ ﻋﻠﻤﯽ) در ‪ 600‬ﺻـﻔﺤﻪ( ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه‬‫اﺳﺖ ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 786‬ﺻﻔﺤﻪ ﻗﻄﻊ ﺑﺰرگ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ‪ :‬ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﺧﺒﺮ راﯾﺖ در ﭘﯿﮑﺎر ﺧﯿﺒﺮ ﮐﻪ روي ﮐﺎﻏﺬ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ).‬در ﯾﮏ ﻣﺠّﻠﺪ(‬‫دﻓﺘﺮ دﻫﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ» ﻋﻠّﯽ ﻣﻊ اﻟﺤﻖ و اﻟﺤﻖ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ) ع(« ﮐﻪ دﺳﺖﻧﻮﺷﺖ ﻧﺎﻗﺼـﯽ از ﭘﯿﺶﻧﻮﯾﺲ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨـﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻـﺮﯾﻪ وﺟﻮد داﺷـﺘﻪ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 22‬از ‪174‬‬‫دﻓﺘﺮ ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ» إن ﻣﻨﮑﻢ ﻣﻦ ﯾﻘﺎﺗﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﺄوﯾﻞ اﻟﻘﺮآن ﮐﻤﺎ ﻗﺎﺗﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﺗﻨﺰﯾﻠﻪ«‪ .‬از اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻫﻢ ﭘﺎﮐﻨﻮﺷﺘﯽ ﺑﺪﺳﺖ ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ‪).‬‬‫در ‪ 3‬ﻣﺠﻠﺪ(‬‫دﻓﺘﺮ دوازدﻫﻢ‪ :‬در ﺑﺮرﺳـﯽ اﺳـﻨﺎد و دﻻﻻت ﺧﺒﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ و ﻣﻌﺮوف ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻪ ﭘﯿﻮﺳﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻔﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﻣﻔﺎد‪ ].‬ﭼﺎپ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺳﺎل‬‫‪ 1313‬و ‪ 1351‬ه‪ .‬ق اﺻﻔﻬﺎن ‪ 1380‬ه‪ .‬ق) در ‪ 6‬ﺟﻠﺪ( ﻣﺪرﺳﮥ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﻬﺪي ‪ 1406‬ه‪ .‬ق اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ ﭼﺎپ ﺳـﻨﮕﯽ‬‫ﺑﻪ اﻧﺪازه رﺣﻠﯽ ﺧﻮرده و ﻃﺒﻊ ﺣﺮوﻓﯽ آن) در ‪ 6‬ﺟﻠﺪ( ﺑﺎ اﻫﺘﻤﺎم ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ روﺿﺎﺗﯽ در اﺻﻔﻬﺎن ﺑﻪ اﻧﻀﻤﺎم اﻧﺠﺎم ﻧﺎﻣﻪاي ﭘﺮﻓﺎﯾﺪه)‬‫درﺑﺎره ﻋﺒﻘﺎت و ﻣﺆﻟﻔﺶ و ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ و‪ (...‬ﺻﻮرت ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻓﺸـﺮده ﻣﺒﺎﺣﺚ و ﻓﻮاﯾـﺪ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ را ﻣﯽﺗﻮان در ﮐﺘﺎب ﻧﻔﺤﺎت اﻷزﻫﺎر ﻓﯽ ﺧﻼﺻﮥ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ‬‫ﻗﻠﻢ آﻗﺎي ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻣﯿﻼﻧﯽ ﺑﺪﺳﺖ آورد ﮐﻪ در ‪ 20‬ﺟﻠﺪ ﻣﺘﻮﺳﻂ در ﻗﻢ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫در ﻣﺠﻤﻮع از اﯾﻦ دوازده دﻓﺘﺮ‪ ،‬ﭘﻨـﺞ دﻓﺘﺮ ﺑـﺪﺳﺖ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﺳﻪ دﻓﺘﺮ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮزﻧﺪش ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻـﺮ ﺣﺴـﯿﻦ و دو دﻓﺘﺮ آن‬‫ﺗﻮﺳﻂ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺎ ﻫﻤﺎن اﺳﻠﻮب ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﺗﻔﺼﯿﻞ ذﯾﻞ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫اﻟﻒ‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -3‬ﺣﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -4‬ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -5‬ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫ب‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎب از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -3‬ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و ﺳﻔﯿﻨﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫ج‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺎﺻﺒﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺧﯿﺒﺮ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ ﻓﻘﻂ) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ دو ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﭼﺎپ ﻧﺸﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﻟﺒﺘﻪ ﭘﻨﺞ ﺣﺪﯾﺚ اﺧﯿﺮ‪ -‬ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮزﻧﺪ و ﻧﻮه ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ‪ -‬را ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻗﺮار دادﻧﺪ ﺗﺎ از ﻣﻘﺎم‬‫ﺷﺎﻣـﺦ اﯾﺸﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ ﺷﻮد و از ﻃﺮﻓﯽ اﯾﻦ دو ﻧﻔﺮ ﻫﻤﺎن ﻣﺴـﯿﺮي را ﭘﯿﻤﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺬار ﻋﺒﻘﺎت آن را ﺗﺮﺳـﯿﻢ ﮐﺮده و رﺋﻮس ﻣﻄﺎﻟﺐ و‬‫ﻣﺼﺎدر آﻧﻬﺎ را ﺑﺠﻬﺖ ﺳﻬﻮﻟﺖ ﺳﯿﺮ ﺑﺮاي دﯾﮕﺮان آﻣﺎده ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘﺐ دﯾﮕﺮ ﮐﻪ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻋﺒﻘﺎت ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از‪:‬‬‫‪ -1‬ﺗﺬﯾﯿﻞ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﻣﺆﻟﻒ‬‫‪ -2‬ﺗﻌﺮﯾﺐ ﺟﻠﺪ اول ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﺴﻦ ﻧﻮاب ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪ -3‬ﺗﻠﺨﯿﺺ ﺗﻤﺎم ﻣﺠﻠـﺪ دوم‪ ،‬ﭘﻨﺠﻢ‪ ،‬ﺷـﺸﻢ و ﺑﺨﺸـﯽ از ﻣﺠّﻠـﺪ ﯾﮑﻢ و ﺗﻌﺮﯾﺐ ﺗﻤﺎﻣﯽ اﯾﻦ ﻣﺠﻠﺪات ﺑﻪ ﻧﺎم» اﻟﺜﻤﺮات« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﺴـﻦ‬‫ﻧﻮاب‬‫‪ -2‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑﺤﺚ و ﺳﺒﮏ اﺳﺘﺪﻻل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 23‬از ‪174‬‬‫وي ﻫﺮ ﻣﺠّﻠـﺪ از ﻣﻨﻬـﺞ دّوم ﮐﺘﺎب را در ﯾﮏ ﯾﺎ دو ﺟﺰء ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺨﺴﺖ در ﺳـﻨﺪ ﺣـﺪﯾﺚ و اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ و ﻗﻄﻌﯽ اﻟﺼﺪور ﺑﻮدن‬‫آن‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ از ﻃﺮق ﻋﺎّﻣﻪ ﺑﺤﺚ ﻧﻤﻮده و ﺑﺎ اﺳـﺘﻨﺎد ﺑﻪ ﻣﺪارك ﻣﻌﺘﺒﺮه اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ از زﻣﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﮐﺮم) ص( و ﻋﺼـﺮ ﺻﺪور ﺗﺎ زﻣﺎن ﻣﺆﻟّﻒ)‬‫ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻗﺮن ﺑﻪ ﻗﺮن( اﺑﺘـﺪا ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﺗﻌـﺪﯾﻞ ﻫﺮ ﯾﮏ از راوﯾﺎن ﺑﻼ واﺳـﻄﻪ ﺣـﺪﯾﺚ از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻮل دﯾﮕﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﺳـﭙﺲ ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و‬‫ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻫﺮ ﯾﮏ از ﺻﺤﺎﺑﻪ و ﺗﻮﺛﯿﻖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن آﻧﻬﺎ از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻮل ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ و در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻃﺒﻘﺎت ﺑﻌﺪ از ﻃﺮﯾﻖ ﮐﺘﺐ رﺟﺎل و‬‫ﺗﺮاﺟﻢ و ﺟﻮاﻣﻊ ﺣـﺪﯾﺜﯽ و ﻣﺼﺎدر ﻣﻮرد وﺛﻮق ﺧﻮد آﻧﻬﺎ ﺗﺎ ﺑﻪ زﻣﺎن ﺧﻮد‪ ،‬ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آﻧﮕﺎه ﺑﻪ ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺘﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﭘﺮداﺧﺘﻪ‬‫و ﺳـﭙﺲ وﺟﻮه اﺳـﺘﻔﺎده و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ دﻻﻟﺖ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﺮ وﻓﻖ ﻧﻈﺮ ﺷـﯿﻌﻪ ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده و در ﭘﺎﯾﺎن ﮐﻠﯿﻪ ﺷـﺒﻬﺎت و اﻋﺘﺮاﺿﺎت وارده از‬‫ﻃﺮف ﻋـﺎﻣﻪ را ﯾـﮏ ﺑﻪ ﯾـﮏ ﻧﻘـﻞ و ﺑﻪ ﻫﻤﻪ آﻧﻬـﺎ ﭘﺎﺳـﺦ داده اﺳﺖ‪ .‬و در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﮔﺎﻫﯽ ﺑﺮاي رّد دﻟﯿﻠﯽ از آﻧﺎن ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﺧﻮد آﻧﺎن‬‫اﺳﺘﺪﻻل ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﻗﺪرت ﻋﻠﻤﯽ‬‫ﻗـﺪرت ﻋﻠﻤﯽ و ﺳـﻌﻪ اﻃﻼع و اﺣﺎﻃﻪ ﻓﻮق اﻟﻌﺎده ﻣﺆﻟﻒ ﺑﺰرﮔﻮار از ﺳﺮاﺳـﺮ ﻣﺠّﻠـﺪات اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺨﻮﺑﯽ واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎر اﺳﺖ ﻣﺜﻼ در‬‫ﯾﮏ ﺟﺎ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻮب ﺷﯿﻌﻪ ﺑﻪ ‪ 66‬وﺟﻪ ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده و در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﺗﺨﻄﺌﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ‬‫ﻣﻄﻠﻮب ﺷﯿﻌﻪ را ﺑﻪ ‪ 165‬ﻧﻘﺾ و ﺗـﺎﻟﯽ ﻓﺎﺳـﺪ ﺟﻮاب داده و در اﺑﻄﺎل ادﻋﺎي ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻋﺘﺮت ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي أﻗﺎرب اﺳﺖ و‬‫ﻻزﻣﻪاش واﺟﺐ اﻻﻃﺎﻋﻪ ﺑﻮدن ﻫﻤﻪ ﻧﺰدﯾﮑﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﺳﺖ ﻧﻪ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻓﻘﻂ‪ 51 ،‬ﻧﻘﺾ و اﻋﺘﺮاض ﺑﺮ او وارد ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﯾﺸـﺎن در ﻫﺮ ﻣﻄﻠﺐ و ﻣﺒﺤﺚ ﮐﻪ وارد ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻠﯿﻪ ﺟﻬﺎت و ﺟﻮاﻧﺐ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺤﺚ آﻧﺮا ﻣـّﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮار داده و ﺣﻖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺘﺒﻊ را‬‫ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﺑﻪ ﻣﻨﺘﻬﯽ درﺟﻪ اداء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ و ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﻨـﺪه را ﺑﺮاي ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ‬‫ﮐﺘـﺎب ﻣﻄﺮح ﺷـﺪه از ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﻪ ﮐﺘﺐ و ﻣﺼﺎدر دﯾﮕﺮ ﺑﯽﻧﯿﺎز ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ در ﻣﻮرد ﺗﺮاﺟﻢ رﺟﺎل ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﻪ ﺷـﺮح ﺣﺎل آﻧﺎن را‬‫ﻧﻮﻋﺎ از ﺗﻤﺎﻣﯽ ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ و ﻣﻮاﺿﻌﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده واﻗﻊ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ ﻋﯿﻦ اﻟﻔﺎظ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﻫﻢ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﮑﺮده و ﮐﻠﻤﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ و اﺳـﺘﺪﻻﻻت وي را از ﺳﺎﯾﺮ ﮐﺘﺐ او و ﺣﺘﯽ ﮐﻠﻤﺎت اﺳﺎﺗﯿﺪ وي ﻫﻤﭽﻮن‬‫ﭘﺪرش ﺷـﯿﺦ وﻟﯽ اﷲ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ و ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب ﺻﻮاﻗﻊ‪ -‬ﮐﻪ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺮﮔﺮدان ﻓﺎرﺳﯽ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‬‫اﺳﺖ‪ -‬و ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺸﺎﯾﺦ و ﺑﺰرﮔﺎن اﻫﻞ ﺳﻨﺖ را ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﺪ‪1 .‬‬‫‪ -4‬رﻋﺎﯾﺖ آداب ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﯾﺮ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷـﯿﻌﯽ در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎ اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ‪ ،‬آداب و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ و ﻣﻨﺎﻇﺮه را رﻋﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﻃﺮف‬‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﮔﺮﭼﻪ ادﻋﺎي اﯾﻦ اﻣﺮ را ﻧﻤﻮده اّﻣﺎ ﺑﺪان ﻋﻤﻞ ﻧﮑﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻟﻒ‪ :‬از ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤﺚ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺷـﺨﺺ ﮐﻼم ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد را درﺑﺎره ﻣﺴـﺌﻠﻪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺪون ﮐﻢ و زﯾﺎد و ﺑﺎ دﻗﺖ و أﻣﺎﻧﺖ ﻧﻘﻞ و‬‫ﺗﻘﺮﯾﺮ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺳـﭙﺲ ﻣﺤﻞ اﺷﮑﺎل را ﻣﺸﺨﺺ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﺟﻮاب ﻧﻘﻀﯽ ﯾﺎ ﺣﻠّﯽ آن ﺑﭙﺮدازد‪ .‬در اﯾﻨﺼﻮرت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺎ ﺷﻨﯿﺪن ادﻟّﻪ دو‬‫ﻃﺮف ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻗﻀﺎوت ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻧﻈﺮ ﺻﺤﯿﺢ ﯾﺎ أﺣﺴﻦ را اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﻋﺒﻘﺎت ﭘﺲ از ﺧﻄﺒﻪ ﮐﺘﺎب ﻋﯿﻦ ﻋﺒﺎرت دﻫﻠﻮي) ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ( را ﺑﺪون ﮐﻢ و ﮐﺎﺳﺖ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﺘﯽ‬‫ﻫﺮ آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ او در ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﮐﺘـﺎﺑﺶ از ﺧﻮد ﯾﺎ ﻏﯿﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻣﺘﻌﺮض ﻣﯽﺷﻮد و ﺳـﭙﺲ ﺑﻪ ﺟﻮاب آن ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬اّﻣﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻫﻠﻮي‬‫اﯾﻦ ﻗﺎﻋـﺪه را رﻋﺎﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼ ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬و اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻫﻢ ﺑﺪﺳـﺘﻮر أﺣﺎدﯾﺚ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺑﺎ ﻣّﺪﻋﯽ ﻣﺴﺎس‬‫ﻧـﺪارد« اّﻣﺎ ﺑﻪ اﺳـﺘﺪﻻل ﺷـﯿﻌﻪ درﺑﺎره اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﺷﺎرهاي ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻮر ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ...»:‬و ﺑﻌﺪ اﻟﻠﺘﯿﺎ و اﻟﺘﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 24‬از ‪174‬‬‫دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﻣﺪﻋﺎ ﻧﺪارد« اّﻣﺎ دﻟﯿﻞ ﺷﯿﻌﻪ را ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻣّﺪﻋﺎي ﺧﻮد ﻣﻄﺮح ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ب‪ :‬از دﯾﮕﺮ ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤـﺚ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﭼﯿﺰي اﺣﺘﺠـﺎج ﮐﻨـﺪ ﮐﻪ ﻃﺮف ﻣﻘـﺎﺑﻠﺶ آن را ﺣﺠﺖ ﺑﺪاﻧـﺪ ﻧﻪ آن ﭼﯿﺰي ﮐﻪ در ﻧﺰد ﺧـﻮدش‬‫ﺣﺠﺖ اﺳﺖ و ﺑﻪ آن اﻋﺘﻤﺎد دارد‪ .‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در ﻫﺮ ﺑﺎﺑﯽ ﮐﻪ وارد ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ اﺣﺘﺠﺎج ﮐﺮده و ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎي ﺣﻔﺎظ‬‫و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻋﻠﻤﺎء آﻧﻬﺎ در ﻋﻠﻮم ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳـﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬اّﻣﺎ دﻫﻠﻮي اﻟﺘﺰام ﻋﻤﻠﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻗﺎﻋـﺪه ﻧـﺪارد ﻟﺬا ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻪ ﺣـﺪﯾﺚ» ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺴـّﻨﺘﯽ و ﺳـﻨﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﺮاﺷـﺪﯾﻦ اﻟﻤﻬﺪﯾﯿﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي و ﻋﻀﻮا ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺑﺎﻟﻨﻮاﺟﺬ« ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ اﯾﻦ‬‫رواﯾﺖ را ﻓﻘﻂ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ج‪ :‬از دﯾﮕﺮ ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤﺚ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﺨﺺ در ﻣﻘﺎم اﺣﺘﺠﺎج و رّد ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻋﺘﺮاف ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﺣﺎدﯾﺜﯽ را‬‫ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻪ آﻧﻬـﺎ اﺳـﺘﺪﻻل ﮐﻨـﺪ از ﻃﺮق اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﻣﺴـﺘﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ رواﯾﺎﺗﯽ را ﮐﻪ ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻠﺶ ﺑﻪ آن اﺳـﺘﻨﺎد ﮐﺮده را ﻧﯿﺰ‬‫ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ و در اﯾﻦ راه ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﻧﮑﺮده و ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﯾﮑﯽ دو ﻧﻔﺮ ﺑﺴﻨﺪه ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ اﺳﻨﺎد آن را ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﮐﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ آن را ﻣﯽﺗﻮان در ﺑﺮﺧﻮرد اﯾﺸﺎن ﺑﺎ رواﯾﺖ» اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟﻠﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ«‪ -‬ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﺪﯾﺚ» ﻃﯿﺮ«‬‫ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ -‬ﻣﺸﺎﻫـﺪه ﻧﻤﻮد‪ .‬اﻣﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻫﻠﻮي ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﻓﻘﻂ از ﻃﺮﯾﻖ» زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ« ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪20‬‬‫ﻧﻔﺮ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ آن را ﻧﻘـﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ .‬ﻋﻼـوه ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻧﯿﺰ ﻧﺎﻗﺺ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺟﻤﻠﻪ» أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫را ﮐﻪ در ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ و ﺻﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣﺬي آﻣﺪه از آن ﺣﺬف ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺷﯿﻮه رّد ﮐﺮدن‬‫اﻟﻒ‪ :‬ﻧﻘﻞ ﮐﻼم ﺧﺼﻢ ﺑﻪﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ‬‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗﺒﻼ اﺷﺎره ﺷﺪ اﯾﺸﺎن ﮐﻼم دﻫﻠﻮي را ﺑﺪون ﮐﻢ و زﯾﺎد ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﺘﯽ آن را ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﻧﯿﺰ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ب‪ :‬ﺑﺤﺚ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ‬‫اﯾﺸـﺎن ﺑﻪ ﻫﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ وارد ﺷـﺪه ﺗﻤـﺎم ﺟﻮاﻧﺐ آن را ﺑﺮرﺳـﯽ ﮐﺮده و ﻣﻮرد دّﻗﺖ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫـﺪ‪ .‬ﻟـﺬا زﻣـﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ ﺣﺮف‬‫ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد را اﺑﻄﺎل ﮐﻨﺪ ﺑﻪ ﯾﮏ دﻟﯿﻞ و دو دﻟﯿﻞ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻧﺐ را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮده و ﺑﻪاﻧﺪازهاي دﻟﯿﻞ و ﻣﺪرك‬‫اراﺋﻪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ اﺳـﺘﺪﻻل ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ از ﭘﺎﯾﻪ و اﺳﺎس ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻟﺬا زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ وارد ﻣﯽﺷﻮد‬‫‪ 156‬وﺟﻪ در رّد آن ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ج‪ :‬ﺗﺤﻘﯿﻖ ﮐﺎﻣﻞ‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﻫﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار داده‪ ،‬ﺗﻤﺎم اﻗﻮاﻟﯽ را ﮐﻪ درﺑﺎره آن ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻄﺮح ﺷﺪه ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﻪ‬‫آن ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﺪ ﺣﺘﯽ اﻗﻮاﻟﯽ را ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻊ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻟﺬا زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ در رّد ﻗﻮل دﻫﻠﻮي وارد ﺑﺤﺚ‬‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻼـم اﻓﺮاد دﯾﮕﺮي ﭼﻮن ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ و ﻃﺒﺮي و‪ ...‬را ﻧﯿﺰ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﭘﺎﺳـﺦ دادن ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬ﻣﺜﻼ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬‫دﻫﻠﻮي ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻔﯿﻨﻪ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮده و دﻻـﻟﺖ آن ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﻋﻠﯽ) ع( را اﻧﮑﺎر ﻣﯽﮐﻨـﺪ اّﻣﺎ ﻣﺘﻌﺮض ﺳـﻨﺪ آن ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‬‫اﺑﺘﺪا ‪ 92‬ﻧﻔﺮ از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﻧﺎم ﻣﯽﺑﺮد) ﭼﻮن از ﻧﻈﺮ اﯾﺸﺎن ﺑﺤﺚ از ﺳـﻨﺪ ﻣﻘـّﺪم ﺑﺮ ﺑﺤﺚ از دﻻﻟﺖ اﺳﺖ( و‬‫ﻋّﻠﺖ ﻣﻄﺮح ﮐﺮدن ﻧـﺎم اﯾﻦ اﻓﺮاد آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﯽﺳـﻨﺪ داﻧﺴـﺘﻪ و ﻣﻨﮑﺮ ﺳـﻨﺪ‪ -‬ﺣﺘﯽ ﺿـﻌﯿﻒ‪ -‬ﺑﺮاي آن ﻣﯽﺷﻮد و‬‫ﺳﭙﺲ ﻧﺎم ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮي ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ در آﻧﻬﺎ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه را ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫د‪ :‬رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ ﺑﺤﺚ‬‫ﯾﮑﯽ از ﻗﻮاﻋﺪي ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در رّد اﺳﺘﺪﻻل ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮده رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ اﻗﻮاﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ اﺳﺘﺪﻻل ﺷﺪه و ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 25‬از ‪174‬‬‫ﻋﻨﻮان دﻟﯿﻞ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و از اﯾﻦ راه ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﺧﻮﺑﯽ دﺳﺖ ﭘﯿﺪا ﮐﻨﺪ‪:‬‬‫‪ -1‬اﯾﺸـﺎن در ﺻـﺪد آن ﺑـﻮده ﮐﻪ روﺷﻦ ﮐﻨـﺪ دﻫﻠﻮي ﻣﻄﻠﺐ ﺟﺪﯾـﺪي را در ﮐﺘـﺎب ﺧﻮد ﻣﻄﺮح ﻧﮑﺮده اﺳﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻤـﺎم ﻣﻄـﺎﻟﺐ او در‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎي ﭘﯿﺶ از وي ﻧﯿﺰ ﻣﻄﺮح ﺷـﺪه اﺳﺖ و ﻟـﺬا ﺑـﺎ ﺗﺤﻘﯿﻘـﺎت ﺧـﻮد ﺛـﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ دﻫﻠـﻮي ﺻﻮاﻗﻊ ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐـﺎﺑﻠﯽ را ﺑﻪ ﻓﺎرﺳـﯽ‬‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه‬‫و ﻋﻼـوه ﺑﺮ آن ﻣﻄـﺎﻟﺒﯽ را از ﭘـﺪرش ﺣﺴـﺎم اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﻬﺎرﻧﺒﻮري‪ -‬ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﻤﺮاﻓﺾ‪ -‬ﺑﻪ آن اﻓﺰوده اﺳﺖ و آن را ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان» ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ‬‫ﻋﺸﺮﯾﻪ« اراﺋﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ» ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ« وي ﺑﺮﮔﺮدان» ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ« ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ دﻫﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬اﯾﺸﺎن در رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ اﻗﻮال ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﺑﻌﻀﯽ از اﻗﻮال ﯾﺎ ﻧﺴﺒﺖﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﻌﻀﯽ اﻓﺮاد داده ﺷﺪه ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬‫ﻣﺜﻼـ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ درﺑﺎره ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ از ﻗﻮل ﺷـﻌﺮاﻧﯽ در ﯾﻮاﻗﯿﺖ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي آن را در ﺷـﻤﺎر اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ آورده‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ...»:‬اوﻻ ادﻋﺎي ذﮐﺮ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را در ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت از اﻗﺒﺢ اﻓﺘﺮاآت و اﺳـﻤﺞ اﺧﺘﻼﻗﺎت و اوﺿﺢ ﮐﺬﺑﺎت و اﻓﻀـﺢ‬‫ﺧﺰﻋﺒﻼـﺗﺴﺖ و ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از آن ﮐﻪ از ﺗﻔﺤﺺ و ﺗﺘﺒﻊ ﺗـﺎم ﮐﺘـﺎب» اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺤﻤـﺪ اﷲ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﭘﯿﺶ‬‫ﻗﺎﺻـﺮ ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ ﻫﺮﮔﺰ اﺛﺮي از اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﭘﯿﺪا ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺳﺎﺑﻘﺎ درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻼي ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻔﺮج ﯾﻌﻨﯽ‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در ﮐﺘـﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت ذﮐﺮ ﻧﮑﺮده‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﯿﺰ ﺻـﺮاﺣﮥ اﻓـﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﻣﻮﺿﻮﻋـﺎت‬‫ﺧﻮد آن را ذﮐﺮ ﻧﻨﻤﻮده ﭘﺲ اﮔﺮ ﺷـﻌﺮاﻧﯽ اﺻﻞ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت را ﻧﺪﯾﺪه و ﺑﺮ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻼي ﻫﻢ ﻣﻄﻠﻊ ﻧﮕﺮدﯾﺪه ﺑﻮد ﮐﺎش ﺑﺮ‬‫اﻓـﺎده اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﮐﻪ در ﻟﻮاﻗـﺢ اﻻﻧﻮار ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺪﺣﺖﺳـﺮاﯾﯽ او ﻧﻤﻮده ﻣﻄﻠﻊ ﻣﯽﮔﺮدﯾـﺪ و ﺧﻮﻓﺎ ﻣﻦ اﻟﺨﺰي و اﻟﺨﺴـﺮان ﮔﺮد اﯾﻦ ﮐـﺬب و‬‫ﺑﻬﺘﺎن ﻧﻤﯽﮔﺮدﯾﺪ و‪«...‬‬‫) ‪ (1‬ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﮐﺮم) ص( ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ...:‬و ﻟﮑﻦ اﷲ ﯾﺤﺐ ﻋﺒﺪا إذا ﻋﻤﻞ ﻋﻤﻼ أﺣﮑﻤﻪ‪ .‬اﻣﺎﻟﯽ ﺻﺪوق‪ -‬ص ‪[344‬‬‫‪ -3‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﺎ اﯾﻦ ﺷﯿﻮه ﺧﻮد ﺗﺤﺮﯾﻔﺎت و ﺗﺼﺮﻓﺎﺗﯽ ﮐﻪ در ﺑﻌﻀﯽ اﻗﻮال و اﻧﺘﺴﺎبﻫﺎ روي داده را ﮐﺸﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ درﺑﺎره ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻮر دﻫﻠﻮي ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻪ اﺟﻤﺎع اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﻮﺿﻮع اﺳﺖ و در اﺳـﻨﺎد آن‪ ...‬در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﮐﻼم اﺑﻦ‬‫روزﺑﻬﺎن ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻧﺼﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ دﻫﻠﻮي ﻫﻢ از ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را أﺧﺬ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪ .‬وي در اﯾﻦ ﺑﺎره‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﺑﻦ ﺟﻮزي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در ﮐﺘـﺎب ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت آورده و ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬و اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻮده و در اﺳـﻨﺎد‬‫آن‪ «...‬ﺳﭙﺲ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ »:‬و اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ ﭼﻮن ﺑﻪ اﺟﻤﺎع أﻫﻞ ﺧﺒﺮ وﺿﻌﯽ اﺳﺖ و در اﺳﻨﺎد آن‪«...‬‬‫ﭘﺲ اﺟﻤـﺎع اﻫـﻞ ﺧﺒﺮ را در اﯾﻨﺠـﺎ ﮐـﺎﺑﻠﯽ اﺿـﺎﻓﻪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬اّﻣﺎ اﯾﻨﮑﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي آن را در ﮐﺘﺎب ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺧﻮد ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮي ﻏﯿﺮ از ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر اﺳﺖ ‪ ...‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟّﻠﻪ» ص«‪ :‬ﺧﻠﻘﺖ أﻧﺎ و ﻫﺎرون ﺑﻦ ﻋﻤﺮان و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ زﮐﺮﯾﺎ و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﻣﻦ ﻃﯿﻨﮥ واﺣﺪة[‬‫ه‪ :‬ذﮐﺮ ﻣﻮارد ﻣﺨﺎﻟﻒ اﻟﺘﺰام‬‫اﯾﺸﺎن در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌﺪد‪ ،‬ﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ ﻧﮑﺮدن ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ ﺗﻮﺳﻂ دﻫﻠﻮي و آﻧﭽﻪ ﮐﻪ وي ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم ﺑﻪ آن داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ دﻫﻠﻮي ﺧﻮد را ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﻠﺘﺰم داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬در ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻗﺎﻋـﺪه آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺘﺎب ﺣﺪﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ آن ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﺧﺼﻮص أﺧﺒﺎر ﺻـﺤﯿﺢ ﻧﺪاﻧﺪ‪ ،‬اﺣﺎدﯾﺚ‬‫آن ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪ -2‬ﻫﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﺳﻨﺪ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ اﺻﻼ ﺑﻪ آن ﮔﻮش داده ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﺎﯾﺪ در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺮ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ اﺧﺒﺎر ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺮ آﻧﻬﺎ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﭼﻮن اﺧﺒﺎر ﻫﺮ ﻓﺮﻗﻪاي ﻧﺰد ﻓﺮﻗﻪ دﯾﮕﺮ ﺣﺠّﯿﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬‫‪ -4‬اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎ اﺣﺎدﯾﺚ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺮ ﺷﯿﻌﻪ ﺟﺎﯾﺰ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫اّﻣﺎ در ﻋﻤﻞ در ﻣﻮارد زﯾﺎدي ﺑﺮ ﺧﻼف آﻧﻬﺎ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده و ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻮارد ﺗﻮﺟﻪ داده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 26‬از ‪174‬‬‫و‪ :‬رّد ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺑﺎ ﮐﻼم ﺧﻮدﺷﺎن‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در رّد ﻣﻄﺎﻟﺐ دﻫﻠﻮي ﮔﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت وي در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺎﺑﺶ ﯾﺎ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﭘﺪرش و ﺳﺎﯾﺮ ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺟﻮاب‬‫داده و آن را ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ز‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ اﺣﺎدﯾﺚ از ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻧﺐ‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ وارد ﺑﺤﺚ از اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﯽﺷﻮد آن را از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ‪ ،‬ﺷﺄن ﺻﺪور و ﻣﺘﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ و در‬‫ﻫﺮ ﻗﺴﻤﺖ ﺑﺎ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ دﻗﯿﻖ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻻزم را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ح ‪ :‬ﻧ ﻘ ﺾ و ﻣ ﻌ ﺎر ﺿ ﮥ‬‫اﯾﺸﺎن در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌّﺪد اﺳﺘﺪﻻل ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ را ﺑﺎ ﻣﻮارد ﻣﺸﺎﺑﻪ‪ -‬ﮐﻪ ﺧﻮد آﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آن اذﻋﺎن دارﻧﺪ‪ -‬ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﻫﻠﻮي در ﺟﻮاب ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﮔﺮ ﻧﻈﺮ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( ﺑﯿﺎن ﮐﺮدن ﻣﺴـﺌﻠﻪ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﺑﻮد آن را ﺑﺎ ﻟﻔﻆ‬‫ﺻﺮﯾـﺢ ﻣﯽﮔﻔﺖ ﺗﺎ در آن اﺧﺘﻼﻓﯽ ﻧﺒﺎﺷـﺪ« ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت آن را ﺑﺎ ﺣـﺪﯾﺚ» اﻷﺋﻤـﮥ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪي اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ« ﮐﻪ ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﻫﻞ‬‫ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﺟﻮاب ﺑﻌﺾ اﺳﺘﺪﻻﻻت آﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﻌﺎرض آﻧﻬﺎ از ﮐﺘﺐ و اﻗﻮال ﺧﻮدﺷﺎن اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻟﺬا اﺳـﺘﺪﻻل دﻫﻠﻮي ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ» اﺻـﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟﻨﺠﻮم ﻓﺒﺄﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺪﯾﺘﻢ« را ﺑﺎ اﺣﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ در ذّم اﺻـﺤﺎب در ﮐﺘﺐ ﺻـﺤﺎح اﻫﻞ ﺳﻨﮥ‬‫وارد ﺷﺪه ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪ -1‬ﺑﻌﺪ ﻋﻠﻤﯽ‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻪ دﯾﺪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ دﯾﻦ و ﻋﻠﻢ و ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﺷـﺮف ﻣﻮﺿﻊ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺗﻮﺿﯿﺢ اﺷﺘﺒﺎه اﻧﮕﯿﺰﯾﻬﺎي آن‬‫ﭘﺮداﺧﺖ و ﺟﻬﻞ ﭘﺮاﮐﻨﯿﻬﺎي آن را ﺟﺒﺮان و ﺗﻔﺮﻗﻪ آﻓﺮﯾﻨﯿﻬﺎي آن را ﺑﺎزﭘﺲ راﻧﺪه و دروﻏﻬﺎي آن را ﺑﺮ ﻣﻼ ﺳﺎﺧﺖ‬‫در اﺑﺘﺪاء ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ﺧﻮﯾﺶ و ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن ﻣﺂﺧﺬ و اﻃﻼﻋﺎت وﺳﯿﻊ ﻣﯽرود و ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺳﺎل از ﻋﻤﺮ ﺧﻮﯾﺶ را در اﯾﻦ راه‬‫ﺻﺮف ﻣﯽﮐﻨﺪ‪1 .‬‬‫در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﭘﺎﺳـﺦ دادن ﺑﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪﻫﺎي واﻫﯽ و ﺑﯽرﯾﺸﻪ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺎ ﯾﮏ ﺻـﺪم ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت اﯾﺸﺎن ﻫﻢ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﻮد‪ ،‬اّﻣﺎ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﺎ اﯾﻦ‬‫ﮐﺎر ﺧﻮد ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ ﻣﮑﺘﺐ ﺗﺸﯿﻊ و ژرفﻧﮕﺮي ﯾﮏ ﻋﺎﻟﻢ ﺷﯿﻌﯽ و اﺣﺘﺮام ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺑﻪ ﺷﻌﻮر اﻧﺴﺎﻧﯽ را ﺑﻪ ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬‫‪ -2‬ﺑﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺼـﺪ ﺗﺨﻄﺌﻪ و رّد ﻣـﺬﻫﺐ اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ) ع( ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺤﻘﯿﺮ ﻣﻔـﺎﻫﯿﻢ ﻋـﺎﻟﯽ اﺳـﻼم‪ ،‬رّد ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋـﺎدل‬‫ﻣﻌﺼﻮم ﺑﺮ ﺣﻖ‪ ،‬ﻃﺮﻓـﺪاري از ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺟﺒـﺎران‪ ،‬دور داﺷـﺘﻦ ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﺎن از ﭘﯿﺮوي ﻣﮑﺘﺒﯽ ﮐﻪ ﺑـﺎ ﻇﻠﻢ و ﻇـﺎﻟﻢ در ﺳﺘﯿﺰ اﺳﺖ و ﺧﯿـﺎﻧﺖ ﺑﻪ‬‫اﺳـﻼم و ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ اﺳﺖ و اﯾﻦ آﺛﺎر از ﺳـﻄﺢ ﯾﮏ ﺷـﻬﺮ و ﻣﻤﻠﮑﺖ ﺷﺮوع ﺷﺪه و داﻣﻨﻪ آن ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻋﺎﻟﯽ ﺑﺸﺮي ﻣﯽﮐﺸﺪ‪ .‬ﻟﺬا ﮐﺘﺎﺑﻬﺎﯾﯽ‬‫ﮐﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﻪ ﻗﺼﺪ دﻓﺎع و ﻧﻪ ﻫﺠﻮم در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﻨﺪ ﻧﻈﺮ ﻧﺎدرﺳﺖ دﯾﮕﺮان را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﯿﻌﻪ و ﭘﯿﺮوي از آل ﻣﺤﻤﺪ) ص(‬‫درﺳﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﮐﻢ ﮐﻢ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺣﻖ و ﻧﺰدﯾﮏ ﺷﺪن ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﻪ ﻫﻢ‪ -‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺻﺤﯿﺢ آن ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﻌﺪ دﯾﻨﯽ‬‫اﻫﻤﯿﺖ ﻫﺮ دﯾﻦ و ﻣﺮام ﺑﻪ ﻣﺤﺘﻮاي ﻋﻘﻠﯽ و ﻋﻠﻤﯽ آن اﺳﺖ و ﺑﻪ ﺑﯿـﺎن دﯾﮕﺮ ﻣﻬﻤـﺘﺮﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﯾـﮏ دﯾﻦ و ﻋﻘﯿـﺪه ﺑﺨﺶ اﺟﺘﻬـﺎدي آن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 27‬از ‪174‬‬‫اﺳـﺖ ﻧـﻪ ﺑﺨﺶ ﺗﻘﻠﯿـﺪي‪ .‬ﭼـﻮن اﯾﻦ ﺑﺨﺶ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫـﻮﯾﺖ اﻋﺘﻘـﺎدي و ﺷﺨﺼـﯿﺖ دﯾﻨﯽ ﻓﺮد را ﻣﯽﺳـﺎزد‪ .‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ ﮐﻮﺷـﻨﺪﮔﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ‬‫ﭘﯿﮕﯿﺮﯾﻬﺎي ﻋﻠﻤﯽ و ﭘﮋوﻫﺸـﻬﺎي ﺑﯿﮑﺮان ﺧﻮﯾﺶ ﻣﺒﺎﻧﯽ اﻋﺘﻘﺎدي را ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﻣﯽدﻫﻨﺪ و ﺣﺠﻢ دﻻﯾﻞ و ﻣﺴـﺘﻨﺪات دﯾﻦ را ﺑﺎﻻ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ و ﺑﺮ‬‫ﺗﻮان اﺳـﺘﺪﻻﻟﯽ و ﻧﯿﺮوي ﺑﺮﻫﺎﻧﯽ دﯾﻦ ﻣﯽاﻓﺰاﯾﻨـﺪ و ﻧﻘﺎط ﻧﯿﺎزﻣﻨـﺪ ﺑﻪ اﺳـﺘﻨﺎد و ﺑﯿﺎن را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺳﺎزﻧـﺪ و روﺷﻦ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬اﯾﻨﺎن در واﻗﻊ‬‫ﻫﻮﯾﺖ اﺳﺘﻮار دﯾﻦ را ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺟﺎذﺑﻪ ﻣﻨﻄﻖ ﻣﺴﺘﻘﻞ آﯾﯿﻦ ﺣﻖ را ﻧﯿﺮو ﻣﯽﺑﺨﺸﻨﺪ‪.‬‬‫‪ -4‬ﺑﻌﺪ اﺧﻼص‬‫ﻧﻘﺶ اﺧﻼـص در زﻧـﺪﮔﺎﻧﯽ و ﮐﺎرﻧـﺎﻣﻪ ﻋﺎﻟﻤـﺎن دﯾﻦ ﻣﺴـﺌﻠﻪاي اﺳﺖ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﻬﻢ‪ .‬اﮔﺮ زﻧـﺪﮔﯽ و ﮐـﺎر و زﻫـﺪ و وﻓﻮر اﺧﻼص ﻧﺰد اﯾﻦ‬‫ﻋﺎﻟﻤـﺎن ﺑـﺎ ﻋﺎﻟﻤـﺎن دﯾﮕﺮ ادﯾـﺎن و اﻗﻮام و ﯾـﺎ اﺳـﺘﺎدان و ﻣﺆﻟﻔـﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻫـﻞ ﻣﻘـﺎم و ﻣﺪرﮐﻨـﺪ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺷﻮد اﻫﻤﯿﺖ آﻧﭽﻪ ﯾﺎد ﺷـﺪ آﺷـﮑﺎر‬‫ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺑﺎ اﺧﻼص و ﺑﻠﻨﺪ ﻫﻤﺖ و ﺗﻘﻮي ﭘﯿﺸﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﮐﻪ در ﻃﻮل ﻗﺮون و اﻋﺼﺎر اﻧﻮاع ﻣﺼﺎﺋﺐ را ﺗﺤﻤﻞ ﮐﺮدﻧﺪ و ﻣﺸﻌﻞ ﻓﺮوزان ﺣﻖ و‬‫ﺣﻖﻃﻠﺒﯽ را ﺳﺮدﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﭼﻨﺎن ﺑﻮدﻧﺪ و ﭼﻨﺎن اﺧﻼﺻﯽ در ﮐﺎر و اﯾﻤﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻊ ﺧﻮﯾﺶ داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺑﻌﺪ اﻗﺘﺪا‬‫ﯾﻘﯿﻨـﺎ اﻃﻼـع از اﺣﻮال اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻋﺎﻟﻤـﺎن و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﮐﺎر و اﺧﻼص آﻧﺎن و ﮐﻮﺷﺸـﻬﺎي ﺑﯿﮑﺮاﻧﯽ ﮐﻪ در راه ﺧـﺪﻣﺘﻬﺎي ﻣﻘـﺪس و ﺑﺰرگ‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻋﺎﻣﻠﯽ ﺗﺮﺑﯿﺖ ﮐﻨﻨﺪه و ﺳﺎزﻧﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭼﻪ ﺑﺴـﯿﺎر ﻋﺎﻟﻤـﺎﻧﯽ ﮐﻪ در زﯾﺴـﺘﻨﺎﻣﻪ آﻧـﺎن آﻣـﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻـﺎﺣﺐ دوﯾﺴﺖ اﺛﺮ ﺑﻮدهاﻧـﺪ ﯾـﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ‪ .‬آﻧـﺎن از ﻫﻤﻪ ﻟﺤﻈـﺎت ﻋﻤﺮ اﺳـﺘﻔﺎده‬‫ﻣﯽﮐﺮدهاﻧﺪ و ﺑﺎ ﭼﺸﻢﭘﻮﺷﯽ از ﻫﻤﻪ ﺧﻮاﻫﺎﻧﯿﻬﺎ و ﻟّﺬﺗﻬﺎ دﺳﺖ ﺑﻪ اداي رﺳﺎﻟﺖ ﺧﻮﯾﺶ ﻣﯽزدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﺻـﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت روز و ﺷﺐ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻦ و ﺗﺤﻘﯿﻖ اﺧﺘﺼﺎص داده ﺑﻮد و ﺟﺰ ﺑﺮاي ﮐﺎرﻫﺎي ﺿـﺮوري از ﺟﺎي ﺧﻮد ﺑﺮﻧﻤﯽﺧﺎﺳﺖ و‬‫ﺟﺰ ﺑﻪ ﻗﺪر ﺿﺮورت ﻧﻤﯽﺧﻮرد و ﻧﻤﯽﺧﻮاﺑﯿﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ در اﻋﻤﺎل و ﻋﺒﺎدات ﺷﺮﻋﯽ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﻓﺮاﺋﺾ اﮐﺘﻔﺎء ﻣﯽﮐﺮد‪.‬‬‫ﺗـﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ راﺳﺖ وي از ﮐﺘﺎﺑﺖ ﺑﺎزﻣﺎﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎ دﺳﺖ ﭼﭗ ﺧﻮد ﻧﻮﺷﺖ‪ .‬ﻫﺮﮔﺎه از ﻧﺸﺴـﺘﻦ ﺧﺴـﺘﻪ ﻣﯽﺷـﺪ ﺑﻪ رو ﻣﯽﺧﻮاﺑﯿـﺪ و‬‫ﻣﯽﻧﻮﺷﺖ و اﮔﺮ ﺑـﺎز ﻫﻢ ﺧﺴـﺘﻪ ﻣﯽﺷـﺪ ﺑﻪ ﭘﺸﺖ ﻣﯽﺧﻮاﺑﯿـﺪ و ﮐﺘﺎب را روي ﺳـﯿﻨﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﮔـﺬاﺷﺖ و ﻣﯽﻧﻮﺷﺖ ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ آﯾـﮥ اﻟﻠّﻪ‬‫اﻟﻌﻈﻤﯽ ﻣﺮﻋﺸﯽ ﻧﺠﻔﯽ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﻓﺮزﻧﺪ اﯾﺸﺎن ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ »:‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺟﻨﺎزه اﯾﺸﺎن را روي ﻣﻐﺘﺴﻞ ﻗﺮار دادﻧﺪ اﺛﺮ ﻋﻤﯿﻖ‬‫ﯾﮏ ﺧﻂ اﻓﻘﯽ ﺑﺮ روي ﺳﯿﻨﻪ ﺷﺮﯾﻒ اﯾﺸﺎن ﮐﻪ ﺣﺎﮐﯽ از ﻣﺤﻞ ﻗﺮار دادن ﮐﺘﺎب ﺑﺮ آن ﺑﻮد دﯾﺪه ﺷﺪ‪«.‬‬‫درﺑﺎره ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨﺪي‪ -‬رﺣﻤﮥ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ‪ -‬ﻧﻮﺷـﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ از ﺑﺲ ﻧﻮﺷﺖ دﺳﺖ راﺳـﺘﺶ از ﮐﺎر اﻓﺘﺎد‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻌﻬﺪ ﺷـﻨﺎﺳﺎن اﯾﻨﺴﺎن ﺑﻪ‬‫ﺑﺎزﺳﺎزﯾﻬﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و اﻗﺪاﻣﺎت ﻋﻠﻤﯽ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﺑﺪﻧﯽ ﺧﻮد را در راه آرﻣﺎﻧﻬﺎي ﺑﻠﻨﺪ ﻧﻬﺎده و ﺑﺎ ﻫﻤﺖ ﺑﻠﻨﺪ ﺗﻦ ﺑﻪ رﻧﺞ داﺷﺘﻪاﻧﺪ‬‫ﺗﺎ ﺟﺎﻧﻬﺎي دﯾﮕﺮ ﻣﺮدﻣﺎن آﮔﺎه و آزاد ﮔﺮدد‪.‬‬‫) ‪ (1‬ﺗﻌﺪادي از ﻣﻨﺎﺑﻊ وي ﻣﺜﻞ زاد اﻟﻤﺴـﯿﺮ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﮐﻪ ﺑﻌﺪا ﺑﻪ ﺗﺸـﮑﯿﻞ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪ‪-‬‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و ﺗﻌﺪادي از آﻧﻬﺎ را در ﺿـﻤﻦ ﺳﻔﺮﻫﺎي ﺧﻮد ﺑﻪ ﺑﻼد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻔﺮ ﺣﺞ و ﻋﺘﺒﺎت ﺧﺮﯾﺪاري ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﺳﻔﺮﻫﺎ از‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎي ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺣﺮﻣﯿﻦ ﺷـﺮﯾﻔﯿﻦ و ﻋﺮاق ﻧﯿﺰ اﺳـﺘﻔﺎدهﻫﺎي ﻓﺮاواﻧﯽ ﺑﺮده و ﺑﻪ ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎي اﺻـﻠﯽ دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﻌـﺪادي از‬‫ﮐﺘﺐ ﻧﯿﺰ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻌﻀـﯽ ﻋﻠﻤﺎء ﺑﻪ درﺧﻮاﺳﺖ اﯾﺸﺎن ﺑﺮاﯾﺶ ﻓﺮﺳـﺘﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﺮاي اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﻌﻀﯽ ﻣﺼﺎدر ﻧﯿﺰ ﻧﺎﭼﺎر ﺷﺪه ﺗﺎ ﺑﺎ ﺗﻼش‬‫ﻓﺮاوان و ﯾﺎ ﺳﺨﺘﯽ از ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎي ﺧﺼﻮﺻﯽ اﻓﺮاد ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﺷـﯿﺦ آﻗـﺎ ﺑﺰرگ ﭘﺲ از ﺑﺮﺷـﻤﺮدن ﺗﺄﻟﯿﻔـﺎت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴـﺪ‪ »:‬اﻣﺮي ﻋﺠﯿﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎي ﻧﻔﯿﺲ و اﯾـﻦ داﯾﺮة اﻟﻤﻌﺎرفﻫـﺎي ﺑﺰرگ را ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ در ﺣـﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺟﺰ ﺑـﺎ ﮐﺎﻏـﺬ و ﻣﺮﮐﺐ اﺳـﻼﻣﯽ) ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺎﻏـﺬ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 28‬از ‪174‬‬‫ﻣﺮﮐﺒﯽ ﮐﻪ در ﺳـﺮزﻣﯿﻨﻬﺎي اﺳـﻼﻣﯽ و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﻬﯿﻪ ﻣﯽﺷﺪه اﺳﺖ( ﻧﻤﯽﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﻘﻮاي ﻓﺮاوان و ورع ﺑﺴﯿﺎر‬‫او ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺻﻮﻻ دوري وي از ﺑﮑﺎر ﺑﺮدن ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻏﯿﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﺸﻬﻮر ﻫﻤﮕﺎن اﺳﺖ«‪.‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت‬‫ﻣﯿﺮزاي ﺷـﯿﺮازي و ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث ﻧﻮري‪ ،‬ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺷﻬﺮﺳـﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺷﺮﯾﻒ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺧﺮاﺳﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺎج ﺳﯿﺪ‬‫اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺻﺪر‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ و اﮐﺜﺮ ﺑﺰرﮔﺎن آن زﻣﺎن‪ ،‬ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﺑﺴﯿﺎري ﺑﺮ آن ﮐﺘﺎب ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ و ﻋﺎﻟﻢ ﺟﻠﯿﻞ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﺑﻦ‬‫اﺣﻤﺪ اﻧﺼﺎري ﻫﻨﺪي ﺷـﯿﺮواﻧﯽ‪ ،‬رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻـﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم» ﺳﻮاﻃﻊ اﻷﻧﻮار ﻓﯽ ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار« ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده و در آن ﺗﺎ ﺑﯿﺴﺖ و‬‫ﻫﺸﺖ ﺗﻘﺮﯾﻆ از ﻋﻠﻤﺎء ﻃﺮاز اول ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺑﻌﻀﯽ از آﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺮﮐﺖ آن ﮐﺘﺎب در ﯾﮏ ﺳﺎل‬‫ﺟﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮي ﺷﯿﻌﻪ و ﻣﺴﺘﺒﺼﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘﺎب در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻨﺘﺨـﺒﯽ از اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب در ﺳـﺎل ‪ 1322‬ه‪ .‬ق ﺑـﻪ ﭼـﺎپ رﺳـﯿﺪه ﮐـﻪ در دو ﺑﺨﺶ ﻣﺮﺗـﺐ ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ ﺗﻘﺮﯾﻈﻬـﺎ و‬‫ﻧﺎﻣﻪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﺣﯿﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت رﺳـﯿﺪه و ﺑﺨﺶ دوم آﻧﻬﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از وﻓﺎت وي و ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪش ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮزاي ﺷﯿﺮازي در ﺑﺨﺸﯽ از ﻧﺎﻣﻪ ﺧﻮد ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬واﺣﺪ أﺣﺪ أﻗﺪس‪ -‬ﻋﺰت اﺳـﻤﺎﺋﻪ‪ -‬ﮔﻮاه اﺳﺖ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺷـﮑﺮ ﻧﻌﻤﺖ وﺟﻮد ﺷـﺮﯾﻒ را ﻣﯿﮑﻨﻢ و ﺑﻪ ﮐﺘﺐ و ﻣﺼـّﻨﻔﺎت رﺷـﯿﻘﻪ ﺟﻨﺎﺑﻌﺎﻟﯽ‬‫ﻣﺴـﺘﺄﻧﺴﻢ و ﺣﻖ زﺣﻤﺎت و ﺧـﺪﻣﺎت آن وﺟﻮد ﻋﺰﯾﺰ را در اﺳـﻼم ﻧﯿﮑﻮ ﻣﯽﺷـﻨﺎﺳﻢ‪ .‬اﻧﺼﺎف ﺗﻮان ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﺎﮐﻨﻮن در اﺳـﻼم در ﻓّﻦ ﮐﻼم‬‫ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﺎﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻧﺎﻓﻊ و ﺗﻤﺎم ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﮐﻪ از ﺣﺴﻨﺎت اﯾﻦ دﻫﺮ و ﻏﻨﺎﺋﻢ اﯾﻦ زﻣﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺮ ﻫﺮ ﻣﺴﻠﻢ ﻣﺘﺪﯾﻦ ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻋﻘﺎﺋﺪ و اﺻﻼح ﻣﻔﺎﺳﺪ ﺧﻮد ﺑﻪ آن ﮐﺘﺎب ﻣﺒﺎرك رﺟﻮع ﻧﻤﺎﯾﺪ و اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻫﺮ ﮐﺲ‬‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﻧﺤﻮ ﺗﻮاﻧﺪ در ﻧﺸـﺮ و ﺗﺮوﯾﺞ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد أﺣﻘﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﺳـﻌﯽ و ﮐﻮﺷـﺶ را ﻓﺮو ﮔﺬاﺷﺖ ﻧﺪارد ﺗﺎ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻧﻈﺮ اﺳﺖ اﻋﻼء ﮐﻠﻤﻪ‬‫ﺣﻖ و ادﺣﺎض ﺑﺎﻃﻞ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺧﺪﻣﺘﯽ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪﺗﺮ از اﯾﻦ ﺑﻄﺮﯾﻘﻪ ﺣّﻘﻪ و ﻓﺮﻗﻪ ﻧﺎﺟﯿﻪ ﮐﻤﺘﺮ در ﻧﻈﺮ اﺳﺖ‪«.‬‬‫و در ﻧﺎﻣﻪاي دﯾﮕﺮ ﮐﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫» ﻣﻦ در ﮐﺘﺎب ﺷـﻤﺎ‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﺎﻟﯽ و ارﺟﻤﻨـﺪ ﺧﻮاﻧﺪم‪ ،‬ﻧﺴـﯿﻢ ﺧﻮش ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷـﻤﺎ ﺑﺮاي ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮدهاﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺮ‬‫ﻫﺮ ﻣﺸﮏ ﭘﺮورده و ﻣﻌﺠﻮن دﻣﺎﻏﭙﺮوري ﺑﺮﺗﺮي دارد‪ .‬ﻋﺒﺎرات رﺳﺎي ﮐﺘﺎب‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﭘﺨﺘﮕﯽ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه اﺳﺖ و اﺷﺎرات ﺟﻬﻞ زداي آن ﻣﺎﯾﻪ‬‫دﻗﺖ و آﻣﻮﺧﺘﻦ‪ .‬و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ؟ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب از ﺳﺮﭼﺸـﻤﻪﻫﺎي ﻓﮑﺮي ﺗﺎﺑﻨﺎك ﻧﺸﺄت ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺠﺴـﻤﻪ اﺧﻼص‬‫و ﺗﻘﻮي ﺗﺄﻟﯿﻒ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آري ﮐﺘﺎب ﺑﺎﯾﺪ از اﯾﻦ دﺳﺖ ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﺆﻟﻒ از اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ و اﮔﺮ ﻏﯿﺮ از اﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺒﺎد و ﻣﺒﺎد‪«.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑـﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧـﺪراﻧﯽ ﻧﺎﻣﻪﻫـﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺑﺰرﮔـﺎن ﻫﻨـﺪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴـﺪ و در آﻧﻬﺎ از ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت اﯾﺸﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ‬‫ﻣﯽﮐﻨﺪ و آﻧﺎن را ﺗﺸﻮﯾﻖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﺎ دﯾﮕﺮ آﺛﺎر ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ را ﺑﻪ ﭼﺎپ ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺿـﻤﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﻔﺼﻠﯽ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻟﯿﺎﻗﺖ و ﻣﺘﺎﻧﺖ و اﺗﻘﺎن ﺗﺎ اﻵن از ﺑﻨﺎن ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻧﺤﺮﯾﺮي ﺳـﺮ ﻧﺰده و ﺗﺼﻨﯿﻔﯽ در اﺛﺒﺎت ﺣّﻘﯿﺖ ﻣﺬﻫﺐ و اﯾﻘﺎن ﺗﺎ اﯾﻦ زﻣﺎن‬‫از ﺑﯿﺎن ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺣﺒﺮ ﺧﺒﯿﺮي ﺻﺎدر و ﻇﺎﻫﺮ ﻧﮕﺸـﺘﻪ‪ .‬از ﻋﺒﻘﺎﺗﺶ راﺋﺤﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ وزان و از اﺳـﺘﻘﺼﺎﯾﺶ اﺳـﺘﻘﺼﺎ ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ دﻻﺋﻞ ﻋﯿﺎن و ﻟّﻠﻪ دّر‬‫ﻣﺆﻟّﻔﻬﺎ و ﻣﺼّﻨﻔﻬﺎ‪«...‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﻗﻤﯽ در ﻓﻮاﺋﺪ اﻟﺮﺿﻮﯾﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 29‬از ‪174‬‬‫» وﺟﻮد آﻧﺠﻨﺎب از آﯾﺎت اﻟﻬﯿﻪ و ﺣﺠـﺞ ﺷـﯿﻌﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﺑﻮد ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﺘﺎب ﻣﺴـﺘﻄﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﮐﻪ از ﻗﻠﻢ دررﺑﺎر آن ﺑﺰرﮔﻮار‬‫ﺑﯿﺮون آﻣﺪه ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﺪ ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ در ﻓﻦ ﮐﻼم ﺳّﯿﻤﺎ در ﻣﺒﺤﺚ اﻣﺎﻣﺖ از ﺻﺪر اﺳﻼم ﺗﺎﮐﻨﻮن اﺣﺪي ﺑﺪان ﻣﻨﻮال ﺳﺨﻦ ﻧﺮاﻧﺪه و ﺑﺮ آن‬‫ﻧﻤﻂ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻧﭙﺮداﺧﺘﻪ و اﻟﺤﻖ ﻣﺸﺎﻫﺪ و ﻋﯿﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺣﺎﻃﻪ و اﻃﻼع و ﺳﻌﻪ ﻧﻈﺮ و ﻃﻮل ﺑﺎع ﻧﯿﺴﺖ ﺟﺰ ﺑﺘﺄﯾﯿﺪ و اﻋﺎﻧﺖ ﺣﻀﺮت إﻟﻪ‬‫و ﺗﻮﺟﻪ ﺳﻠﻄﺎن ﻋﺼﺮ روﺣﻨﺎ ﻟﻪ ﻓﺪاه«‪.‬‬‫ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫اداﻣﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫اداﻣﻪ ﺟﻮاب ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬و اﻫﺘﺪوا ﺑﻬﺪي ﻋﻤﺎر[ در ﻧﻮزده وﺟﻪ‬‫وﺟﻪ ‪ -18‬ﺗﺨﻠﻒ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص از ﻫﺪاي ﺣﻀﺮت ﻋﻤﺎر و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ او ﺑﺎ آﻧﺠﻨﺎب و اﺳﺘﺒﺸﺎر او در ﻗﺘﻞ آن ﻗﺪوه أﺑﺮار ﺑﺮواﯾﺖ ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﻮرﺧﯿﻦ‬‫وﺟﻪ ﻫﯿﺠﺪﻫﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ دﻟﯿﻞ ﺿﻼل ﻣﺒﯿﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﻧﯿﺰ ﻫﺴﺖ زﯾﺮا ﮐﻪ او ﮔﺎﻫﯽ اﻫﺘﺪا ﺑﻬﺪاي ﺣﻀﺮت ﻋّﻤﺎر رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﺧﺘﯿـﺎر ﻧﻨﻤﻮد؛ و ﻫﻤﻮاره ﻣﺴـﻠﮏ ﻣﺠـﺎﻧﺒﺖ ﺑـﺎ آن ﺣﻀـﺮت ﻣﯽﭘﯿﻤﻮد ﺗـﺎ آﻧﮑﻪ در زﻣﺎن ﺧﻼﻓﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم و‬‫وﻗﻮع ﻣﺤﺎرﺑـﺎت ﺑﻐـﺎت ﻃﻐﺎة ﺑﺎ آن ﺟﻨﺎب ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻋﻤﺮو ﻋﺎص ﺑﺎ ﻫـﺪاي ﺣﻀـﺮت ﻋّﻤﺎر و دﺧﻮل او در ﻓﺌﻪ ﺑﺎﻏﯿﻪ داﻋﯿﻪ إﻟﯽ اﻟّﻨﺎر و ﻋـﺪم‬‫اﻫﺘﺪا و ازدﺟﺎر ﺑﻤﻮاﻋﻆ و زواﺟﺮ آن زﺑﺪه أﺧﯿﺎر ﺑﻠﮑﻪ اﺷﺘﺮاك و اﺳـﺘﺒﺸﺎر او در ﻗﺘﻞ آن ﻗﺪوه أﺑﺮار ﮐﺎﻟّﺸـ ﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌﮥ اﻟّﻨﻬﺎر واﺿﺢ و‬‫آﺷﮑﺎر ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﺑﺠﺎي اﻗﺘﺪا و اﻫﺘﺪا؛ ﻇﻠﻢ و اﻋﺘﺪاي او ﺑﺮ آن ﻣﺼﺎﺣﺐ ﺧﺎّص رﺳﻮل ﻣﺨﺘﺎر ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻷﻃﻬﺎر ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ ﻇﻬﻮر‬‫رﺳـﯿﺪ‪ .‬و اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ اﮔﺮ ﭼﻪ ﺑﺮ أرﺑـﺎب ﺧﺒﺮت در ﺣّﯿﺰ ﺧﻔـﺎ و اﺣﺘﺠـﺎب ﻧﯿﺴﺖ و از ﺑﻌﺾ ﻋﺒـﺎرات ﺳـﺎﺑﻘﻪ ﮐﻪ در ﺑﺎب ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﮔﺬﺷـﺘﻪ ﻧﯿﺰ‬‫واﺿـﺢ و ﻻﺋـﺢ ﺷـﺪه‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﺷـﻄﺮي از ﻋﺒـﺎرات ﻋﻠﻤـﺎي أﻋﻼـم ﺳـّﻨّﯿﻪ ﮐﻪ ﮐـﺎﺷﻒ از ﺣﺎل ﭘﺮ اﺧﺘﻼل ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص درﯾﻦ ﺑﺎب ﺧﺎّص‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﯿﺪ‪.‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﺼﺮي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﮑﺎﺗﺐ اﻟﻮاﻗﺪي در ﮐﺘﺎب »اﻟّﻄﺒﻘﺎت« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﻀﺮت ﻋّﻤﺎر آورده‪] :‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﺎ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﻣﺨﻠﺪ‪ ،‬ﻗﺎل ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﺑﻼل‪ :‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺣّﺪﺛﻨﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺟﻼ ﻣﻦ اﻷﻧﺼﺎر ﯾﺤّﺪث ﻋﻦ ﻫﻨﯽء ﻣﻮﻟﯽ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨّﻄﺎب‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ أّول ﺷﯽء ﻣﻊ ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﻠّﯽ ﻓﮑﺎن أﺻﺤﺎب ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﯾﻘﻮﻟﻮن‪:‬‬‫ﻻـ و اﻟﱠﻠﻪ! ﻻ ﻧﻘﺘﻞ ﻋّﻤﺎرا أﺑـﺪا‪ ،‬إن ﻗﺘﻠﻨﺎه ﻓﻨﺤﻦ ﮐﻤﺎ ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ .‬ﻓﻠّﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﻮم ﺻـّﻔﯿﻦ ذﻫﺒﺖ أﻧﻈﺮ ﻓﯽ اﻟﻘﺘﻠﯽ ﻓﺈذا ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ ﻣﻘﺘﻮل! ﻓﻘﺎل‬‫ﻫﻨﯽء‪ :‬ﻓﺠﺌﺖ إﻟﯽ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﺳـﺮﯾﺮه ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬أﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ! ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﺗﺸﺎء؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬أﻧﻈﺮ اﮐّﻠﻤﮏ! ﻓﻘﺎم إﻟّﯽ ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻋّﻤﺎر ﯾﺎﺳـﺮ‬‫ﻣﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﻓﯿﻪ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﻌﻢ‪ :‬ﺗﻘﺘﻠﻪ اﻟﻔﺌﮥ اﻟﺒﺎﻏﯿﮥ‪.‬‬‫ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻫﻮ ذا و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻘﺘﻮل! ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﺬا ﺑﺎﻃﻞ‪ .‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﺑﺼﺮ ﻋﯿﻨﯽ ﺑﻪ ﻣﻘﺘﻮل! ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﺎﻧﻄﻠﻖ ﻓﺄرﻧﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺬﻫﺒﺖ ﺑﻪ ﻓﺄوﻗﻔﺘﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﺴﺎﻋﮥ رآه اﻧﺘﻘﻊ ﻟﻮﻧﻪ ﺛّﻢ أﻋﺮض ﻓﯽ ﺷّﻖ و ﻗﺎل‪:‬‬‫إﻧّﻤﺎ ﻗﺘﻠﻪ اﻟّﺬي ﺧﺮج ﺑﻪ![‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب »اﻟّﻄﺒﻘﺎت« آورده‪] :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ داود اﻟّﻄﯿﺎﻟﺴّﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺎ‪:‬‬‫ﺷﻌﺒﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣّﺮة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﯾﻘﻮل‪ :‬رأﯾﺖ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪402 :‬‬‫ﯾﻮم ﺻـّﻔﯿﻦ ﺷـﯿﺨﺎ آدم ﻓﯽ ﯾـﺪه اﻟﺤﺮﺑـﮥ و إﻧّﻬﺎ ﻟﺘﺮﻋﺪ ﻓﻨﻈﺮ إﻟﯽ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص و ﻣﻌﻪ اﻟّﺮاﯾﮥ ﻓﻘﺎل‪ :‬إّن ﻫﺬه راﯾﮥ ﻗﺪ ﻗﺎﺗﻠﺖ ﺑﻬﺎ )أﻫﻠﻬﺎ‪ .‬ظ(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 30‬از ‪174‬‬‫ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﻌﻢ ﺛﻼث ﻣّﺮات و ﻫﺬه اﻟّﺮاﺑﻌﮥ! و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ ﺿـﺮﺑﻮﻧﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺒﻠﻐﻮﻧﺎ ﺳـﻌﻔﺎت ﻫﺠﺮت ﻟﻌﺮﻓﺖ أّن ﻣﺼـﻠﺤﺘﻨﺎ )ﻣﺴﻠﺤﺘﻨﺎ‪ .‬ظ( ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺤّﻖ و أﻧّﻬﻢ ﻋﻠﯽ اﻟّﻀﻼﻟﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻄﺒﻘﺎت« آورده‪] :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﺣـّﺪﺛﻨﯽ ﻣﻦ ﺳـﻤﻊ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ ﯾﺨﺒﺮ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺻﺎدق‪ ،‬ﻋﻦ رﺑﯿﻌﮥ ﺑﻦ ﻧﺎﺟﺪ‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ و ﻫﻮ ﺑﺼّﻔﯿﻦ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﺠّﻨﮥ ﺗﺤﺖ اﻟﺒﺎرﻗﮥ و اﻟﻈﻤﺂن ﯾﺮد اﻟﻤﺎء و اﻟﻤﺎء ﻣﻮرود‪ ،‬اﻟﯿﻮم أﻟﻘﯽ اﻷﺣّﺒﮥ ﻣﺤّﻤﺪا و ﺣﺰﺑﻪ‪،‬‬‫ﻟﻘﺪ ﻗﺎﺗﻠﺖ ﺻﺎﺣﺐ ﻫﺬه اﻟّﺮاﯾﮥ ﺛﻠﺜﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﻌﻢ و ﻫﺬه اﻟّﺮاﺑﻌﮥ ﮐﺈﺣﺪاﻫّﻦ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻄﺒﻘﺎت« آورده‪] :‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﺣـّﺪﺛﻨﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﻟﻔﻀـﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺎرة ﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤـﮥ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﻗﺎل‪ :‬ﺷـﻬﺪ ﺧﺰﯾﻤﮥ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‬‫اﻟﺠﻤـﻞ و ﻫﻮ ﻻ ﯾﺴّﻞ ﺳـﯿﻔﺎ و ﺷـﻬﺪ ﺻـّﻔﯿﻦ و ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺎ ﻻ أﺻﻞ )أﺳّﻞ‪ .‬ظ( أﺑـﺪا ﺣّﺘﯽ ﯾﻘﺘﻞ ﻋّﻤﺎر! ﻓﺎﻧﻈﺮ ﻣﻦ ﯾﻘﺘﻠﻪ ﻓﺈﻧّﯽ ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﻌﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺗﻘﺘﻠﻪ اﻟﻔﺌﮥ اﻟﺒﺎﻏﯿﮥ‪ .‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﻠّﻤﺎ ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ ﻗﺎل ﺧﺰﯾﻤـﮥ‪ :‬ﻗـﺪ ﺑﺎﻧﺖ ﻟﯽ اﻟـّﻀ ﻼﻟﮥ و اﻗﺘﺮب ﻓﻘﺎﺗﻞ ﺣّﺘﯽ ﻗﺘﻞ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟّـﺬي ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ أﺑﻮ ﻏﺎدﯾﮥ اﻟﻤﺰﻧﯽ‬‫ﻃﻌﻨﻪ ﺑﺮﻣﺢ ﻓﺴـﻘﻂ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻮﻣﺌﺬ ﯾﻘﺎﺗﻞ ﻓﯽ ﻣﺤّﻔﮥ ﻓﻘﺘﻞ ﯾﻮﻣﺌﺬ و ﻫﻮ اﺑﻦ أرﺑﻊ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ وﻗﻊ أﮐّﺐ ﻋﻠﯿﻪ رﺟﻞ آﺧﺮ ﻓﺎﺟﺘّﺰ رأﺳـﻪ‬‫ﻓﺄﻗﺒﻼ ﯾﺨﺘﺼـﻤﺎن ﻓﯿﻪ ﮐﻼﻫﻤﺎ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻧﺎ ﻗﺘﻠﺘﻪ! ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ إن ﺗﺨﺘﺼـﻤﺎن إﻟّﺎ ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر! ﻓﺴـﻤﻌﻬﺎ ﻣﻨﻪ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﻓﻠّﻤﺎ اﻧﺼـﺮف‬‫اﻟّﺮﺟﻼن ﻗﺎل ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻟﻌﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص‪:‬‬‫ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﺻـﻨﻌﺖ! ﻗﻮم ﺑﺬﻟﻮا أﻧﻔﺴﻬﻢ دوﻧﻨﺎ ﺗﻘﻮل ﻟﻬﻤﺎ‪ :‬إﻧّﮑﻤﺎ ﺗﺨﺘﺼﻤﺎن ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر! ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮو‪ :‬ﻫﻮ و اﻟﱠﻠﻪ ذاك‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ إﻧّﮏ ﻟﺘﻌﻠﻤﻪ‪،‬‬‫و ﻟﻮددت أﻧّﯽ ﻣّﺖ ﻗﺒﻞ ﻫﺬه ﺑﻌﺸﺮﯾﻦ ﺳﻨﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب »اﻟّﻄﺒﻘﺎت« آورده‪] :‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋّﻔﺎن ﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺎ‪ :‬ﺣّﻤﺎد ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺎ أﺑﻮ ﺣﻔﺺ و ﮐﻠﺜﻮم ﺑﻦ ﺟﺒﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻏﺎدﯾﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ ﯾﻘﻊ ﻓﯽ‬‫ﻋﺜﻤﺎن ﯾﺸـﺘﻤﻪ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺘﻮّﻋـ ﺪﺗﻪ ﺑﺎﻟﻘﺘﻞ! ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻟﺌﻦ أﻣﮑﻨﻨﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﮏ ﻷﻓﻌﻠّﻦ! ﻓﻠّﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﻮم ﺻـّﻔﯿﻦ ﺟﻌﻞ ﻋّﻤﺎر ﯾﺤﻤﻞ ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﺎس‪،‬‬‫ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬ﻫﺬا ﻋّﻤﺎر! ﻓﺮأﯾﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪403 :‬‬‫ﻓﺮﺟـﮥ ﺑﯿﻦ اﻟّﺮﺑﺌـﺘﯿﻦ و ﺑﯿﻦ اﻟّﺴـ ﺎﻗﯿﻦ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻓﺤﻤﻠﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﻄﻌﻨﺘﻪ ﻓﯽ رﮐﺒﺘﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻓﻮﻗﻊ ﻓﻘﺘﻠﺘﻪ‪ .‬ﻓﻘﯿـﻞ‪ :‬ﻗﺘﻠﺖ ﻋّﻤـ ﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ و أﺧﺒﺮ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ‬‫اﻟﻌﺎص ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﻌﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬إّن ﻗﺎﺗﻠﻪ ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر؟! ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻌﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص‪ :‬ﻫﻮ ذا أﻧﺖ ﺗﻘﺎﺗﻠﻪ! ﻓﻘﺎل إﻧّﻤﺎ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎﺗﻠﻪ و ﺳﺎﻟﺒﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب »اﻟّﻄﺒﻘﺎت« آورده‪] :‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺎ‪ :‬اﺑﻦ ﻋﻮن‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص‪ :‬إﻧّﯽ ﻷرﺟﻮ أﻟّﺎ ﯾﮑﻮن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﻌﻢ ﻣﺎت ﯾﻮم ﻣﺎت و‬‫ﻫﻮ ﯾﺤّﺐ رﺟﻼ ﻓﯿﺪﺧﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﻨﺎر‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻗﺪ ﮐّﻨﺎ ﻧﺮاه ﯾﺤّﺒﮏ و ﮐﺎن ﯾﺴﺘﻌﻤﻠﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟّﻠﻪ أﻋﻠﻢ أﺣّﺒﻨﯽ أم ﺗﺄﻟّﻔﻨﯽ و ﻟﮑّﻨﺎ ﮐّﻨﺎ ﻧﺮاه‬‫ﯾﺤّﺐ رﺟﻼ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻓﻤﻦ ذﻟﮏ اﻟّﺮﺟﻞ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ! ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻓﺬاك ﻗﺘﯿﻠﮑﻢ ﯾﻮم ﺻّﻔﯿﻦ!‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺪ و اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺘﻠﻨﺎه!‬‫أﺧﺒﺮﻧـﺎ ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون و ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺎ‪ :‬ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﺣﺎزم‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺎ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﯿﻞ ﻟﻌﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص‪ :‬ﻗـﺪ ﮐﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﯾﺤّﺒﮏ و ﯾﺴـﺘﻌﻤﻠﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺪ ﮐﺎن و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻔﻌﻞ ﻓﻼ أدري أﺣّﺐ أم ﺗﺄﻟّﻒ ﯾﺘﺄﻟّﻔﻨﯽ‪ ،‬و ﻟﮑّﻨﯽ أﺷـﻬﺪ ﻋﻠﯽ رﺟﻠﯿﻦ ﺗﻮﻓﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﻌﻢ و‬‫ﻫﻮ ﯾﺤّﺒﻬﻤﺎ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد و ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﻓﺬاك و اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺘﯿﻠﮑﻢ ﯾﻮم ﺻّﻔﯿﻦ! ﻗﺎل‪ :‬ﺻﺪﻗﺘﻢ و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻘﺪ ﻗﺘﻠﻨﺎه![‪.‬‬‫و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ در »ﻣﺴﻨﺪ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫ﺛﻨـﺎ‪ :‬ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ ﺣّﺠﺎج‪ ،‬ﻗﺎل ﺷـﻌﺒﮥ‪ :‬أﻧﺎ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ دﯾﻨﺎر‪ ،‬ﻋﻦ رﺟﻞ ﻣﻦ أﻫﻞ ﻣﺼـﺮ ﯾﺤـّﺪث أّن ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص أﻫـﺪي إﻟﯽ‬‫ﻧﺎس ﻫﺪاﯾﺎ ﻓﻔّﻀﻞ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ :‬ﺗﻘﺘﻠﻪ اﻟﻔﺌﮥ اﻟﺒﺎﻏﯿﮥ[‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 31‬از ‪174‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺣﻤﺪ در »ﻣﺴﻨﺪ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫ﺛﻨﺎ ﻋّﻔﺎن‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ ﺣّﻤﺎد ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻗﺎل أﻧﺎ أﺑﻮ ﺣﻔﺺ و ﮐﻠﺜﻮم ﺑﻦ ﺟﺒﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻏﺎدﯾـﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ ﻓﺄﺧﺒﺮ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص‪،‬‬‫ﻗﺎل )ﻓﻘﺎل‪ .‬ظ(‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬إّن ﻗﺎﺗﻠﻪ و ﺳﺎﻟﺒﻪ ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻌﻤﺮو‪ :‬ﻓﺎﻧّﮏ ﻫﻮ ذا ﺗﻘﺎﺗﻠﻪ! ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﻤﺎ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗﺎﺗﻠﻪ و ﺳﺎﻟﺒﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺣﻤـﺪ در »ﻣﺴـﻨﺪ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺛﻨـﺎ أﺳﻮد ﺑﻦ ﻋـﺎﻣﺮ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﺛﻨـﺎ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ ﺣﺎزم‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﻟﺤﺴﻦ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺟﻞ ﻟﻌﻤﺮو ﺑﻦ‬‫اﻟﻌﺎص‪ :‬أ رأﯾﺖ رﺟﻼ ﻣﺎت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪404 :‬‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ و ﻫﻮ ﯾﺤﺒﻪ أ ﻟﯿﺲ رﺟﻼ ﺻﺎﻟﺤﺎ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ! ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺪ ﻣﺎت رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﻫﻮ ﯾﺤّﺒﮏ و‬‫ﻗـﺪ اﺳـﺘﻌﻤﻠﮏ! ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻗـﺪ اﺳـﺘﻌﻤﻠﻨﯽ ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ أدري أ ﺣّﺒﺎ ﮐﺎن ﻟﯽ ﻣﻨﻪ أو اﺳـﺘﻌﺎﻧﮥ ﺑﯽ و ﻟﮑﻦ ﺳﺄﺣـّﺪﺛﮏ ﺑﺮﺟﻠﯿﻦ ﻣﺎت رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ و ﻫﻮ‬‫ﯾﺤّﺒﻬﻤﺎ‪:‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد و ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ ]‪[.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ أﺣﻤﺪ در »ﻣﺴـﻨﺪ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺛﻨﺎ‪ :‬ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ إﺳﺤﺎق‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺎ اﺑﻦ ﻟﻬﯿﻌﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﯽ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ‬‫أﺑﯽ ﺣﺒﯿﺐ أّن ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺷﻤﺎﺳﮥ ﺣّﺪﺛﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﻀﺮت ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص اﻟﻮﻓﺎة ﺑﮑﯽ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﺑﻨﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﻟﻢ ﺗﺒﮑﯽ؟‬‫أ ﺟﺰﻋﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻮت؟! ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ و اﻟﱠﻠﻪ و ﻟﮑﻦ ﻣّﻤﺎ ﺑﻌﺪ! ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻗﺪ ﮐﻨﺖ ﻋﻠﯽ ﺧﯿﺮ‪ ،‬ﻓﺠﻌﻞ ﯾﺬّﮐﺮه ﺻـﺤﺒﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪،‬‬‫و ﻓﺘﻮﺣﻪ اﻟّﺸﺎم‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮو‪ :‬ﺗﺮﮐﺖ أﻓﻀﻞ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﮐّﻠﻪ‪ :‬ﺷﻬﺎدة أن ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬إﻧّﯽ ﮐﻨﺖ ﻋﻠﯽ ﺛﻠﺜﮥ أﻃﺒﺎق ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻬﺎ ﻃﺒﻖ إﻟّﺎ ﻗﺪ ﻋﺮﻓﺖ‬‫ﻧﻔﺴـﯽ ﻓﯿﻪ‪ :‬ﮐﻨﺖ أّول ﺷـﯽء ﮐﺎﻓﺮا ﻓﮑﻨﺖ أﺷـّﺪ اﻟّﻨﺎس ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻮ ﻣّﺖ ﺣﯿﻨﺌـﺬ وﺟﺒﺖ ﻟﯽ اﻟّﻨﺎر‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ ﺑﺎﯾﻌﺖ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﮐﻨﺖ أﺷـّﺪ اﻟﻨـﺎس ﺣﯿـﺎء ﻣﻨﻪ ﻓﻤﺎ ﻣﻸت ﻋﯿﻨﯽ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﻻ راﺟﻌﻨﻪ ﻓﯿﻤﺎ أرﯾﺪ‬‫ﺣّﺘﯽ ﻟﺤﻖ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﺣﯿﺎء ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻮ ﻣّﺖ ﯾﻮﻣﺌﺬ ﻗﺎل اﻟّﻨﺎس‪:‬‬‫ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﻌﻤﺮو! أﺳـﻠﻢ و ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﺧﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻤﺎت ﻓﺮﺟﯽ ﻟﻪ اﻟﺠّﻨـﮥ‪ ،‬ﺛّﻢ ﺗﻠّﺒﺴﺖ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﺑﺎﻟّﺴـ ﻠﻄﺎن و أﺷـﯿﺎء ﻓﻼ أدري ﻋﻠّﯽ أم ﻟﯽ‪ ،‬ﻓﺈذا ﻣّﺖ ﻓﻼ‬‫ﺗﺒﮑﯿﻦ ﻋﻠّﯽ و ﻻـ ﺗّﺘﺒﻌﻨﯽ ﻣﺎدﺣﺎ و ﻻ ﻧﺎرا و ﺷـّﺪوا ﻋﻠﯽ إزاري ﻓﺈﻧّﯽ ﻣﺨﺎﺻﻢ و ﺳـّﻨﻮا ﻋﻠّﯽ اﻟّﺘﺮاب ﺳـّﻨﺎ ﻓﺈّن ﺟﻨﺒﯽ اﻷﯾﻤﻦ ﻟﯿﺲ أﺣّﻖ ﺑﺎﻟّﺘﺮاب‬‫ﻣﻦ ﺟﻨﺒﯽ اﻷﯾﺴﺮ و ﻻ ﺗﺠﻌﻠّﻦ ﻓﯽ ﻗﺒﺮي ﺧﺸﺒﮥ و ﻻ ﺣﺠﺮا‪ ،‬ﻓﺈذا وارﯾﺘﻤﻮﻧﯽ ﻓﺎﻗﻌﺪوا ﻋﻨﺪي ﻗﺪر ﻧﺤﺮ ﺟﺰور و ﺗﻘﻄﯿﻌﻬﺎ أﺳﺘﺄﻧﺲ ﺑﮑﻢ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺣﻤﺪ در »ﻣﺴﻨﺪ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ ]ﺛﻨﺎ‪ :‬ﻋﻔﺎن‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﻷﺳﻮد ﺑﻦ ﺷﯿﺒﺎن‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻧﻮﻓﻞ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻘﺮب‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺟﺰع ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﻋﻨـﺪ اﻟﻤﻮت ﺟﺰﻋﺎ ﺷﺪﯾـﺪا‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ ]‪ [1‬ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻫﻤﺎن ﺣﺪﯾﺚ‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺳـﻌﺪ آن را در »ﻃﺒﻘﺎت« ﺑﺎﻟﺘﻤﺎم رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﭼﻮن ﺗﺘﻤﻪ آن ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﻮد ﺑﺮ اﻋﺘﺮاف ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﺑﻘﺘﻞ ﺣﻀﺮت‬‫ﻋﻤﺎر‪ ،‬ﻟﻬـﺬا ﺑﻌﺾ ﻣﺤﺮﻓﯿﻦ أﻏﻤﺎر ﺑﻔﺮض اﺻـﻼح ﺣﺎل ﭘﺮ اﺧﺘﻼل ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص آن را ﺣـﺬف ﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﻟﻦ ﯾﺼـﻠﺢ اﻟﻌﻄﺎر ﻣﺎ أﻓﺴﺪه‬‫اﻟﺪﻫﺮ )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪405 :‬‬‫رأي ذﻟﮏ اﺑﻨﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ! ﻣﺎ ﻫﺬا اﻟﺠﺰع؟ و‬‫ﻗﺪ ﮐﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﯾﺪﻧﯿﮏ و ﯾﺴﺘﻌﻤﻠﮏ! ﻗﺎل‪ :‬أي ﺑﻨّﯽ! ﻗﺪ ﮐﺎن ذﻟﮏ و ﺳﺄﺧﺒﺮك ﻋﻦ ذﻟﮏ‪ :‬إﻧّﯽ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ أدري أ‬‫ﺣّﺒﺎ ذﻟﮏ ﮐﺎن أم ﺗﺄﻟّﻔﺎ ﯾﺘﺄﻟّﻔﻨﯽ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ أﺷـﻬﺪ ﻋﻠﯽ رﺟﻠﯿﻦ أﻧّﻪ ﻗـﺪ ﻓﺎرق اﻟـّﺪﻧﯿﺎ و ﻫﻮ ﯾﺤّﺒﻬﻤﺎ‪ :‬اﺑﻦ ﺳـﻤّﯿﮥ و اﺑﻦ أّم ﻋﺒﺪ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ ﺣّﺪﺛﻪ وﺿـﻊ‬‫ﯾﺪه ﻣﻮﺿﻊ اﻟﻐﻼل ﻣﻦ ذﻗﻨﻪ و ﻗﺎل‪ :‬اﻟّﻠﻬّﻢ أﻣﺮﺗﻨﺎ ﻓﺘﺮﮐﻨﺎ و ﻧﻬﯿﺘﻨﺎ ﻓﺮﮐﺒﻨﺎ و ﻻ ﯾﺴﻌﻨﺎ إﻟّﺎ ﻣﻐﻔﺮﺗﮏ! و ﮐﺎﻧﺖ ﺗﻠﮏ ﻫﺠﯿﺮاه ﺣّﺘﯽ ﻣﺎت ‪.‬‬
‫و أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي در »ﺗﺎرﯾـﺦ« ﺧﻮد آورده‪] :‬و ﺧﺮج اﻟﯿﻮم اﻟّﺜـﺎﻟﺚ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ و ﺧﺮج إﻟﯿﻪ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﻓﺎﻗﺘﺘﻞ‬‫اﻟّﻨـﺎس ﮐﺄﺷـّﺪ اﻟﻘﺘـﺎل و أﺧـﺬ ﻋّﻤـ ﺎر ﯾﻘـﻮل‪ :‬ﯾـﺎ أﻫـﻞ اﻟﻌﺮاق! أ ﺗﺮﯾـﺪون أن ﺗﻨﻈﺮوا إﻟﯽ ﻣﻦ ﻋـﺎدي اﻟﱠﻠﻪ و رﺳـﻮﻟﻪ و ﺟﺎﻫـﺪﻫﻤﺎ و ﺑﻐﯽ ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 32‬از ‪174‬‬‫اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ و ﻇﺎﻫﺮ اﻟﻤﺸـﺮﮐﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ رأي اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟﻞ ﯾﻌّﺰ دﯾﻨﻪ و ﯾﻈﻬﺮ رﺳﻮﻟﻪ أﺗﯽ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻﻠﻌﻢ ﻓﺄﺳﻠﻢ و ﻫﻮ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺮي راﻫﺐ ﻏﯿﺮ راﻏﺐ‪،‬‬‫ﺛّﻢ ﻗﺒﺾ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ رﺳﻮﻟﻪ ﺻـﻠﻌﻢ ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ إن زال ﺑﻌﺪه ﻣﻌﺮوﻓﺎ ﺑﻌﺪاوة اﻟﻤﺴـﻠﻢ و ﻫﻮادة اﻟﻤﺠﺮم ﻓﺎﺛﺒﺘﻮا ﻟﻪ و ﻗﺎﺗﻠﻮه ﻓﺈﻧّﻪ ﯾﻄﻔﯽ ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ و‬‫ﯾﻈﺎﻫﺮ أﻋﺪاء اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﻣﻊ ﻋّﻤﺎر زﯾﺎد ﺑﻦ اﻟّﻨﺼـﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﯿﻞ ﻓﺄﻣﺮه أن ﯾﺤﻤﻞ ﻓﯽ اﻟﺨﯿﻞ ﻓﺤﻤﻞ و ﻗﺎﺗﻠﻪ اﻟّﻨﺎس و ﺻﺒﺮوا ﻟﻪ و ﺷـّﺪ‬‫ﻋّﻤﺎر ﻓﯽ اﻟّﺮﺟﺎل ﻓﺄزال ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﻋﻦ ﻣﻮﻗﻔﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻃﺒﺮي در »ﺗﺎرﯾـﺦ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺣـّﺪﺛﻨﯽ ﻣﺤّﻤﺪ ﻋﻦ ﺧﻠﻒ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ ﻣﻨﺼﻮر اﺑﻦ أﺑﯽ ﻧﻮﯾﺮة‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻣﺨﻨﻒ‪ ،‬و ﺣّﺪﺛﺖ ﻋﻦ ﻫﺸﺎم ﺑﻦ‬‫اﻟﮑﻠﺒﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻣﺨﻨﻒ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺣـّﺪﺛﻨﯽ ﻣﺎﻟـﮏ ﺑﻦ أﻋﯿﻦ اﻟﺠﻬﻨﯽ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ وﻫﺐ اﻟﺠﻬﻨﯽ أّن ﻋّﻤـ ﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ )رح( ﻗـﺎل ﯾﻮﻣﺌـﺬ‪ :‬أﯾﻦ ﻣﻦ ﯾﺒﺘﻐﯽ رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻻ‬‫ﯾﺆب إﻟﯽ ﻣﺎل و ﻻ وﻟـﺪ؟ ﻓﺄﺗﺘﻪ ﻋﺼﺎﺑـﮥ ﻣﻦ اﻟّﻨﺎس ﻓﻘﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! اﻗﺼـﺪوا ﺑﻨﺎ ﻧﺤﻮ ﻫﺆﻻء اﻟّـﺬﯾﻦ ﯾﺒﻐﻮن دم اﺑﻦ ﻋّﻔﺎن و ﯾﺰﻋﻤﻮن أﻧّﻪ ﻗﺘﻞ‬‫ﻣﻈﻠﻮﻣـﺎ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣـﺎ ﻃﻠﺒﺘﻬـﻢ ﺑـﺪﻣﻪ و ﻟﮑّﻦ اﻟﻘـﻮم ذاﻗـﻮا اﻟـّﺪﻧﯿﺎ ﻓﺎﺳـﺘﺤّﺒﻮﻫﺎ و اﺳـﺘﻤﺮءوﻫﺎ و ﻋﻠﻤـﻮا أّن اﻟﺤـّﻖ إذا ﻟﺰﻣﻬﻢ ﺣـﺎل ﺑﯿﻨﻬﻢ و ﺑﯿﻦ ﻣﺎ‬‫ﯾﺘﻤّﺮﻏﻮن ﻓﯿﻪ ﻣﻦ دﻧﯿﺎﻫﻢ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻘﻮم ﺳﺎﺑﻘﮥ ﻓﯽ اﻹﺳـﻼم ﯾﺴـﺘﺤّﻘﻮن ﺑﻬﺎ ﻃﺎﻋﮥ اﻟّﻨﺎس و اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺨﺪﻋﻮا أﺗﺒﺎﻋﻬﻢ أن ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬إﻣﺎﻣﻨﺎ‬‫ﻗﺘﻞ ﻣﻈﻠﻮﻣﺎ! ﻟﯿﮑﻮﻧﻮا ﺑﺬﻟﮏ ﺟﺒﺎﺑﺮة ﻣﻠﻮﮐﺎ‪ ،‬و ﺗﻠﮏ ﻣﮑﯿﺪة ﺑﻠﻐﻮا ﺑﻬﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪406 :‬‬‫ﻣـﺎ ﺗﺮون و ﻟﻮ ﻻـ ﻫﯽ ﻣـﺎ ﺗﺒﻌﻬﻢ ﻣﻦ اﻟّﻨـﺎس رﺟﻼـن‪ .‬اﻟﻠّﻬّﻢ! إن ﺗﻨﺼـﺮﻧﺎ ﻓﻄﺎﻟﻤـﺎ ﻧﺼـﺮت و إن ﺗﺠﻌـﻞ ﻟﻬﻢ اﻷﻣﺮ ﻓﺎّدﺧﺮ ﻟﻬﻢ ﺑﻤﺎ أﺣـﺪﺛﻮا ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﺎدك اﻟﻌﺬاب اﻷﻟﯿﻢ! ﺛّﻢ ﻣﻀﯽ و ﻣﻀﺖ ﺗﻠﮏ اﻟﻌﺼﺎﺑﮥ اﻟّﺘﯽ أﺟﺎﺑﺘﻪ ﺣّﺘﯽ دﻧﺎ ﻣﻦ ﻋﻤﺮو ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻋﻤﺮو! ﺑﻌﺖ دﯾﻨﮏ ﺑﻤﺼﺮ؟! ﺗّﺒﺎ ﻟﮏ ﺗّﺒﺎ‪،‬‬‫ﻃﺎل ﻣﺎ ﺑﻐﯿﺖ ﻓﯽ اﻹﺳﻼم ﻋﻮﺟﺎ!‪ ،‬و ﻗﺎل ﻟﻌﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨّﻄﺎب‪:‬‬‫ﺻﺮﻋﮏ اﻟﱠﻠﻪ! ﺑﻌﺖ دﯾﻨﮏ ﻣﻦ ﻋﺪّو اﻻﺳـﻼم و اﺑﻦ ﻋﺪّوه؟! ﻗﺎل‪ :‬ﻻ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ أﻃﻠﺐ ﺑﺪم ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋّﻔﺎن )رض( ﻗﺎل ﻟﻪ‪ :‬أﺷـﻬﺪ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﻤﯽ‬‫ﻓﯿـﮏ أﻧّـﮏ ﻻـ ﺗﻄﻠﺐ ﺑﺸـﯽء ﻣﻦ ﻓﻌﻠـﮏ وﺟﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟـّﻞ‪ ،‬إن ﻟﻢ ﺗﻘﺘـﻞ اﻟﯿﻮم ﺗﻤﺖ ﻏـﺪا ﻓـﺎﻧﻈﺮ إذا أﻋﻄﯽ اﻟّﻨـﺎس ﻋﻠﯽ ﻗـﺪر ﻧّﯿﺎﺗﻬﻢ ﻣﺎ‬‫ﻧّﯿﺘﮏ؟! ﺣّﺪﺛﻨﯽ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﺴـﺮوﻗﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺎ‪ :‬ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ اﻟـّﺼ ّﺒﺎح‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻄﺎء ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬ﻋﻦ اﻷﻋﻤﺶ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ‬‫اﻟّﺴـ ﻠﻤﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ ﺑﺼـّﻔﯿﻦ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل ﻟﻌﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص‪ :‬ﻟﻘـﺪ ﻗﺎﺗﻠﺖ ﺻﺎﺣﺐ ﻫﺬه اﻟّﺮاﯾﮥ ﺛﻠﺜﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﻫﺬه اﻟّﺮاﺑﻌﮥ ﻣﺎ ﻫﯽ ﺑﺄﺑّﺮ و ﻻ أﺗﻘﯽ ‪.[1‬‬‫و أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﻤﺴـﻌﻮدي در »ﻣﺮوج اﻟـّﺬﻫﺐ« در ذﮐﺮ ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﺑﻠﻎ ﻣﻦ أﺣﮑﺎﻣﻪ ﻟﻠّﺴـ ﯿﺎﺳﮥ و إﺗﻘﺎﻧﻪ ﻟﻬﺎ و اﺟﺘﺬاﺑﻪ‬‫ﻗﻠﻮب ﺧﻮاّﺻﻪ و ﻋﻮاّﻣﻪ أّن رﺟﻼـ ﻣﻦ أﻫـﻞ اﻟﮑﻮﻓـﮥ دﺧﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﯿﺮ ﻟﻪ إﻟﯽ دﻣﺸﻖ ﻓﯽ ﺣﺎل ﻣﻨﺼـﺮﻓﻪ ﻋﻦ ﺻـّﻔﯿﻦ ﻓﺘﻌﻠّﻖ ﺑﻪ رﺟﻞ ﻣﻦ دﻣﺸﻖ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﺬه ﻧﺎﻗﺘﯽ أﺧﺬت ﻣّﻨﯽ ﺑﺼـّﻔﯿﻦ! ﻓﺎرﺗﻔﻊ أﻣﺮﻫﻤﺎ إﻟﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ و أﻗﺎم اﻟّﺪﻣﺸـﻘّﯽ ﺧﻤﺴـﯿﻦ رﺟﻼ ﺑّﯿﻨﮥ ﯾﺸﻬﺪون أﻧّﻬﺎ ﻧﺎﻗﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻘﻀﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﮑﻮﻓّﯽ و أﻣﺮه ﺑﺘﺴـﻠﯿﻢ اﻟﺒﻌﯿﺮ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ :‬أﺻـﻠﺤﮏ اﻟﱠﻠﻪ! إﻧّﻪ ﺟﻤﻞ و ﻟﯿﺲ ﺑﻨﺎﻗـﮥ! ﻓﻘﺎل ﻣﻌﺎوﯾـﮥ‪ :‬ﻫﺬا ﺣﮑﻢ ﻗﺪ ﻣﻀـﯽ‪ ،‬و دّس‬‫إﻟﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﺗﻔّﺮﻗﻬﻢ ﻓﺄﺣﻀـﺮه و ﺳﺄﻟﻪ ﻋﻦ ﺛﻤﻦ ﺑﻌﯿﺮه ﻓﺪﻓﻊ إﻟﯿﻪ ﺿـﻌﻔﻪ و ﺑّﺮه و أﺣﺴﻦ إﻟﯿﻪ و ﻗﺎل ﻟﻪ‪ :‬أﺑﻠﻎ ﻋﻠّﯿﺎ أﻧّﯽ أﻗﺎﺗﻠﻪ ﺑﻤﺎﺋﮥ أﻟﻒ ﻣﺎ‬‫ﻓﯿﻬﻢ ﻣﻦ ﯾﻔّﺮق ﺑﯿﻦ اﻟّﻨﺎﻗﮥ و اﻟﺠﻤﻞ! و ﻟﻘﺪ ﺑﻠﻎ ﻣﻦ أﻣﺮﻫﻢ ﻓﯽ ﻃﺎﻋﺘﻬﻢ ﻟﻪ أﻧّﻪ ﺻﻠّﯽ ﺑﻬﻢ ﻋﻨﺪ ﻣﺴﯿﺮﻫﻢ إﻟﯽ ﺻّﻔﯿﻦ اﻟﺠﻤﻌﮥ ﻓﯽ ﯾﻮم اﻷرﺑﻌﺎء! و‬‫أﻋﺎروه رءوﺳﻬﻢ ﻋﻨﺪ اﻟﻘﺘﺎل و ﺣﻤﻠﻮه ﺑﻬﺎ و رﮐﻨﻮا إﻟﯽ ﻗﻮل ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص أّن ﻋﻠّﯿﺎ ﻫﻮ اﻟّﺬي ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ ﺣﯿﻦ أﺧﺮﺟﻪ ﻟﻨﺼﺮﺗﻪ ﺛّﻢ‬‫ارﺗﻘﯽ ﺑﻬﻢ اﻷﻣﺮ ﻓﯽ ﻃﺎﻋﺘﻪ إﻟﯽ أن ﺟﻌﻠﻮا ﻟﻌﻦ ﻋﻠّﯽ )ع( ﺳّﻨﮥ ﯾﻨﺸﺄ ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟّﺼﻐﯿﺮ و ﯾﻬﻠﮏ ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟﮑﺒﯿﺮ![‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪407 :‬‬‫و أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮري در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺴـﺘﺪرك ﻋﻠﯽ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﻀـﺮت ﻋّﻤﺎر ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺮﺣﻤﮥ و‬‫اﻟّﺮﺿﻮان در ﺿﻤﻦ رواﯾﺘﯽ آورده‪:‬‬‫]و ﮐﺎن اﻟّـﺬي ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎرا أﺑﻮ ﻏﺎدﯾـﮥ اﻟﻤﺰﻧﯽ‪ ،‬ﻃﻌﻨﻪ ﺑﺎﻟّﺮﻣﺢ ﻓﺴـﻘﻂ و ﮐﺎن ﯾﻮﻣﺌﺬ ﯾﻘﺎﺗﻞ و ﻫﻮ اﺑﻦ أرﺑﻊ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ وﻗﻊ أﮐّﺐ ﻋﻠﯿﻪ رﺟﻞ‬‫آﺧﺮ ﻓـﺎﺟﺘّﺰ رأﺳﻪ ﻓﺄﻗﺒﻼـ ﯾﺨﺘﺼـﻤﺎن ﮐﻼﻫﻤﺎ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻧﺎ ﻗﺘﻠﺘﻪ! ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ إن ﯾﺨﺘﺼـﻤﺎن إﻟّﺎ ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر! ﻓﺴـﻤﻌﻬﺎ ﻣﻨﻪ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 33‬از ‪174‬‬‫ﻓﻠّﻤﺎ اﻧﺼـﺮف اﻟّﺮﺟﻼن ﻗﺎل ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﻟﻌﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﺻـﻨﻌﺖ! ﻗﻮم ﺑﺬﻟﻮا أﻧﻔﺴـﻬﻢ دوﻧﻨﺎ ﺗﻘﻮل ﻟﻬﻢ‪ :‬إﻧّﮑﻤﺎ ﺗﺨﺘﺼـﻤﺎن ﻓﯽ‬‫اﻟّﻨﺎر؟! ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮو‪:‬‬‫ﻫﻮ و اﻟﱠﻠﻪ ذﻟﮏ و اﻟﱠﻠﻪ إﻧّﮏ ﻟﺘﻌﻠﻢ و ﻟﻮددت أﻧّﯽ ﻣّﺖ ﻗﺒﻞ ﻫﺬا ﺑﻌﺸﺮﯾﻦ ﺳﻨﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﺴﺘﺪرك ﻋﻠﯽ اﻟّﺼﺤﯿﺤﯿﻦ« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﻀﺮت ﻋّﻤﺎر ﯾﺎﺳﺮ رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫ﺣّﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬ﺛﻨﺎ‪ :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﻟﻤﻌﺘﻤﺮ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬ﻋﻦ‬‫أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺠﺎﻫﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻋﻤﺮو أّن رﺟﻠﯿﻦ أﺗﯿﺎ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﯾﺨﺘﺼـﻤﺎن ﻓﯽ دم ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ و ﺳـﻠﺒﻪ ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮو‪ :‬ﺧّﻠﯿﺎ ﻋﻨﻪ!‬‫ﻓﺈﻧّﯽ ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟّﻠﻬّﻢ أوﻟﻌﺖ ﻗﺮﯾﺶ ﺑﻌّﻤﺎر‪ :‬إّن ﻗﺎﺗﻞ ﻋّﻤﺎر و ﺳﺎﻟﺒﻪ ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر‪.‬‬‫و ﺗﻔّﺮد ﺑﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﻤﺒـﺎرك و ﻫﻮ ﺛﻘـﮥ ﻣـﺄﻣﻮن ﻋﻦ ﻣﻌﺘﻤﺮ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻓـﺈن ﮐـﺎن ﻣﺤﻔﻮﻇـﺎ ﻓﺈﻧّﻪ ﺻـﺤﯿﺢ ﻋﻠﯽ ﺷـﺮط اﻟّﺸـ ﯿﺨﯿﻦ و ﻟﻢ‬‫ﯾﺨﺮﺟﺎه‪ ،‬و إﻧّﻤﺎ رواه اﻟّﻨﺎس ﻋﻦ ﻣﻌﺘﻤﺮ ﻋﻦ ﻟﯿﺚ ﻋﻦ ﻣﺠﺎﻫﺪ[‪.‬‬‫و اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري در ﺗﺎرﯾﺦ »ﮐﺎﻣﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻗﺪ ﮐﺎن ذو اﻟﮑﻼع ﺳﻤﻊ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻟﻌّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ‪ :‬ﺗﻘﺘﻠﮏ اﻟﻔﺌﮥ اﻟﺒﺎﻏﯿﮥ‬‫‪ ،‬و آﺧﺮ ﺷـﺮﺑﮥ ﺗﺸـﺮﺑﻬﺎ ﺿـﯿﺎح ﻣﻦ ﻟﺒﻦ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ذو اﻟﮑﻼع ﯾﻘﻮل ﻟﻌﻤﺮو‪ :‬ﻣﺎ ﻫﺬا وﯾﺤﮏ ﯾﺎ ﻋﻤﺮو؟! ﻓﯿﻘﻮل ﻋﻤﺮو‪ :‬إﻧّﻪ ﺳـﯿﺮﺟﻊ إﻟﯿﻨﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺘﻞ ذو‬‫اﻟﮑﻼع ﻗﺒﻞ ﻋّﻤﺎر ﻣﻊ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ و أﺻـﯿﺐ ﻋّﻤﺎر ﺑﻌـﺪه ﻣﻊ ﻋﻠّﯽ ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮو ﻟﻤﻌﺎوﯾـﮥ‪ :‬ﻣﺎ أدري ﺑﻘﺘﻞ أّﯾﻬﻤﺎ أﻧﺎ أﺷّﺪ ﻓﺮﺣﺎ؟! ﺑﻘﺘﻞ ﻋّﻤﺎر أو ﺑﻘﺘﻞ‬‫ذي اﻟﮑﻼـع؟ و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ ﺑﻘﯽ ذو اﻟﮑﻼـع ﺑﻌـﺪ ﻗﺘـﻞ ﻋّﻤﺎر ﻟﻤﺎل ﺑﻌﺎّﻣـﮥ أﻫﻞ اﻟّﺸﺎم إﻟﯽ ﻋﻠّﯽ‪ .‬ﻓﺄﺗﯽ ﺟﻤﺎﻋـﮥ إﻟﯽ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﮐّﻠﻬﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻧﺎ ﻗﺘﻠﺖ‬‫ﻋّﻤﺎرا ﻓﯿﻘﻮل ﻋﻤﺮو‪ :‬و ﻣﺎ ﺳﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل؟ ﻓﯿﺨﻠﻄﻮن‪ ،‬ﻓﺄﺗﺎه اﺑﻦ ﺣﻮي ﻓﻘﺎل‪ :‬أﻧﺎ ﻗﺘﻠﺘﻪ و ﺳﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﯿﻮم أﻟﻘﯽ اﻷﺣّﺒﮥ ﻣﺤّﻤﺪا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪408 :‬‬‫و ﺣﺰﺑﻪ‪ .‬ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮو‪ :‬أﻧﺖ ﺻﺎﺣﺒﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬روﯾﺪا‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻇﻔﺮت ﯾﺪاك و ﻟﻘﺪ أﺳﺨﻄﺖ رﺑّﮏ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري در »أﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺪ اﺧﺘﻠﻒ ﻓﯽ ﻗﺎﺗﻠﻪ ﻓﻘﯿﻞ‪:‬‬‫ﻗﺘﻠﻪ أﺑﻮ اﻟﻐﺎدﯾـﮥ اﻟﻤﺰﻧﯽ‪ ،‬و ﻗﯿـﻞ‪ :‬اﻟﺠﻬﻨّﯽ ﻃﻌﻨﻪ ﻓﺴـﻘﻂ ﻓﻠّﻤـ ﺎ وﻗﻊ أﮐّﺐ ﻋﻠﯿﻪ آﺧﺮ ﻓـﺎﺟﺘّﺰ رأﺳﻪ ﻓﺄﻗﺒﻼ ﯾﺨﺘﺼـﻤﺎن ﮐّﻞ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻧﺎ ﻗﺘﻠﺘﻪ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ إن ﯾﺨﺘﺼﻤﺎن إﻟّﺎ ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮددت أﻧّﯽ ﻣّﺖ ﻗﺒﻞ ﻫﺬا اﻟﯿﻮم ﺑﻌﺸﺮﯾﻦ ﺳﻨﮥ‪ .‬و ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫ﺣﻤﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ اﻟﺠﻬﻨﯽ و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث اﻟﺨﻮﻻﻧﯽ و ﺷـﺮﯾﮏ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ اﻟﻤﺮادي ﻓﻘﺘﻠﻮه‪ ،‬و ﮐﺎن ﻗﺘﻠﻪ ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻷّول أو اﻵﺧﺮ‬‫ﻣﻦ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺛﻼﺛﯿﻦ‪ ،‬و دﻓﻨﻪ ﻋﻠّﯽ ﻓﯽ ﺛﯿﺎﺑﻪ و ﻟﻢ ﯾﻐّﺴﻠﻪ ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ ﻧﺼـﯿﺒﯽ ﺷﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﻄﺎﻟﺐ اﻟّﺴـ ﺌﻮل« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و روي ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب »ﺻـﻔﻮة اﻟـّﺼ ﻔﻮة« ﺑﺴﻨﺪه أّن ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺳﻤﻌﺖ ﻋّﻤﺎرا ﯾﻮم ﺻـّﻔﯿﻦ و ﻫﻮ ﺷـﯿﺦ ﻓﯽ ﯾـﺪه اﻟﺤﺮﺑـﮥ و ﻗـﺪ ﻧﻈﺮ إﻟﯽ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﻣﻌﻪ اﻟّﺮاﯾﮥ ﻓﯽ ﻓﺌﮥ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬إّن ﻫﺬه اﻟّﺮاﯾﮥ ﻗﺪ‬‫ﻗﺎﺗﻠﺘﻬـﺎ ﻣـﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ﺛﻼـث ﻣّﺮات و ﻫـﺬه اﻟّﺮاﺑﻌـﮥ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ ﺿـﺮﺑﻮﻧﺎ ﺣـّﺘﯽ ﺑﻠﻐﻮا ﺳـﻌﻔﺎت ﻫﺠﺮ ﻟﻌﺮﻓﺖ أﻧّـﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺤّﻖ و أﻧّﻬﻢ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟّﻀﻼﻟﮥ[‪.‬‬‫و ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در »ﺗﺬﮐﺮه ﺧﻮاّص اﻷّﻣﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻟّﻤﺎ ﮐﺎن اﻟﯿﻮم اﻟّﺜﺎﻟﺚ ﻣﻦ ﺳﻔﺮ ﺧﺮج ﻋﻤﺮو ﻓﺨﺮج إﻟﯿﻪ ﻋّﻤﺎر و ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ ﻟا ّﻨﺎس! أ‬‫ﺗﺮﯾـﺪون أن ﺗﻨﻈﺮوا إﻟﯽ ﻋﺪّو اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ و ﻣﻦ ﺑﻐﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ و ﻇﺎﻫﺮ أﻋﺪاء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أﻋﺪاء اﻟّﺪﯾﻦ ﻓﻠّﻤﺎ رأي اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻗﺪ أﻇﻬﺮ‬‫دﯾﻨﻪ و أﻋّﺰ رﺳﻮﻟﻪ دﺧـﻞ ﻓﯽ اﻹﺳـﻼم رﻫﺒـﮥ ﻏﯿﺮ رﻏﺒـﮥ و ﻟّﻤـ ﺎ ﻗﺒﺾ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ رﺳﻮﻟﻪ ﻣﺎ زال ﻣﻌﺮوﻓﺎ ﺑﻌـﺪاوة اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻘﺎﺗﻠﻮه ﻓﺈﻧّﻪ ﻣّﻤﻦ‬‫ﯾﺠﺘﻬﺪ ﻓﯽ إﻃﻔﺎء ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻣﻈﺎﻫﺮة أﻋﺪاﺋﻪ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻫﺬا!‪ ،‬ﯾﺸﯿﺮ إﻟﯽ ﻋﻤﺮو‪ ،‬ﻓﻮﻟّﯽ ﻋﻤﺮو راﺟﻌﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﺬﮐﺮه ﺧﻮاّص اﻻّﻣﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﻓﯽ »اﻟّﻄﺒﻘﺎت«‪:‬‬‫ﮐـﺎن ﻋّﻤـ ﺎر ﯾﺤﻤـﻞ و ﯾﻘﻮل‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ ﺿـﺮﺑﻮﻧﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺒﻠﻐﻮﻧﺎ ﺳـﻌﻔﺎت ﻫﺠﺮ ﻟﻌﻠﻤﻨﺎ أﻧّﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺣّﻖ و ﻫﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﯿﻮم أﻟﻘﯽ اﻷﺣّﺒﮥ‬‫ﻣﺤّﻤﺪا و ﺣﺰﺑﻪ‪ .‬ﺛّﻢ ﺣﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص و ﻗﺎل‪ :‬وﯾﺤﮏ ﯾﺎ ﻋﻤﺮو! ﺑﻌﺖ دﯾﻨﮏ ﺑﻤﺼﺮ؟ ﺗّﺒﺎ ﻟﮏ ﻃﺎﻟﻤﺎ ﺑﻐﯿﺖ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 34‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪409 :‬‬‫اﻹﺳﻼم ﻋﻮﺟﺎ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻗﺼﺪك و ﻗﺼﺪ ﻋﺪّو اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺎﻟّﺘﻌّﻠﻞ ﺑﺪم ﻋﺜﻤﺎن إﻟّﺎ اﻟّﺪﻧﯿﺎ[‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﺧﻠـﺪون ﻣﻐﺮﺑﯽ در »ﺗﺎرﯾـﺦ« ﺧﻮد آورده‪] :‬ﺛّﻢ ﺧﺮج ﻋّﻤـ ﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ و ﻗـﺎل‪ :‬اﻟّﻠﻬّﻢ إﻧّﯽ ﻻ أﻋﻤﻞ اﻟﯿﻮم ﻋﻤﻼ أرﺿـﯽ ﻣﻦ ﺟﻬﺎد ﻫﺆﻻء‬‫اﻟﻔﺎﺳﻘﯿﻦ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻧﺎدي‪ :‬ﻣﻦ ﺳﻌﯽ ﻓﯽ رﺿﻮان رﺑﻪ ﻓﻼ ﯾﺮﺟﻊ إﻟﯽ ﻣﺎل و ﻻ وﻟﺪ‪ ،‬ﻓﺄﺗﺎه ﻋﺼﺎﺑﮥ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻗﺼﺪوا ﺑﻨﺎ ﻫﺆﻻء اﻟّﺬﯾﻦ ﯾﻄﻠﺒﻮن ﺑﺪم ﻋﺜﻤﺎن‬‫ﯾﺨﺎدﻋﻮن ﺑﺬﻟﮏ ﻋّﻤﺎ ﻓﯽ ﻧﻔﻮﺳـﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﺒﺎﻃﻞ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻣﻀـﯽ ﻓﻼ ﯾﻤّﺮ ﺑﻮاد ﻣﻦ ﺻّﻔﯿﻦ إﻟّﺎ اﺗّﺒﻌﻪ ﻣﻦ ﻫﻨﺎك ﻣﻦ اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬ﺛّﻢ ﺟﺎء إﻟﯽ ﻫﺎﺷﻢ ﺑﻦ‬‫ﻋﺘﺒـﮥ و ﮐـﺎن ﺻـﺎﺣﺐ اﻟّﺮاﯾـﮥ ﻓـﺄﻧﻬﻀﻪ ﺣّﺘﯽ دﻧـﺎ ﻣﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌـﺎص و ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻋﻤﺮو! ﺑﻌﺖ دﯾﻨﮏ ﺑﻤﺼـﺮ؟ ﺗّﺒﺎ ﻟﮏ! ﻓﻘﺎل‪ :‬إﻧّﻤﺎ أﻃﻠﺐ دم‬‫ﻋﺜﻤﺎن‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أﺷﻬﺪ أﻧّﮏ ﻻ ﺗﻄﻠﺐ وﺟﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﮐﻼم ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ أﻣﺜﺎل ذﻟﮏ‪ ،‬و‬‫أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻗﺎل ﻓﯽ ﻋّﻤﺎر‪ :‬ﺗﻘﺘﻠﻪ اﻟﻔﺌﮥ اﻟﺒﺎﻏﯿﮥ‪،‬‬‫و ﻟّﻤﺎ ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎر ﺣﻤﻞ ﻋﻠﯽ و ﺣﻤﻞ ﻣﻌﻪ رﺑﯿﻌﮥ و ﻣﻀﺮ و ﻫﻤﺪان ﺣﻤﻠﮥ ﻣﻨﮑﺮة ﻓﻠﻢ ﯾﺒﻖ ﻷﻫﻞ اﻟّﺸﺎم ﺻّﻒ إﻟّﺎ اﻧﺘﻘﺾ ﺣّﺘﯽ ﺑﻠﻐﻮا ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻓﻨﺎداه‬‫ﻋﻠّﯽ‪ :‬ﻋﻼم ﯾﻘﺘﻞ اﻟّﻨﺎس ﺑﯿﻨﻨﺎ؟‬‫ﻫﻠّﻢ اﺣﺎﮐﻤﮏ إﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺄّﯾﻨﺎ ﻗﺘﻞ ﺻﺎﺣﺒﻪ اﺳﺘﻘﺎم ﻟﻪ اﻷﻣﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﻋﻤﺮو‪ :‬أﻧﺼﻔﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ :‬ﻟﮑّﻨﮏ ﻣﺎ أﻧﺼﻔﺖ ‪.‬‬
‫و ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« در ﮐﺘﺎب اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﻣﻦ ﻗﺴﻢ اﻷﻗﻮال ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﻠّﻬّﻢ أوﻟﻌﺖ )ﻗﺮﯾﺶ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﺑﻌّﻤﺎر‪ ،‬ﻗﺎﺗﻞ ﻋّﻤﺎر و ﺳﺎﻟﺒﻪ ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر‪ .‬ك‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮو اﺑﻦ اﻟﻌﺎص ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺗﻘﺘﻠﮏ اﻟﻔﺌﮥ اﻟﺒﺎﻏﯿﮥ و آﺧﺮ زادك ﻣﻦ اﻟّﺪﻧﯿﺎ ﺿـﯿﺢ ﻣﻦ ﻟﺒﻦ‪ .‬ﺗﻤﺎم و اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ و اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪،‬‬‫ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« آورده‪:‬‬‫]ﻗﺎﺗﻞ اﺑﻦ ﺳﻤّﯿﮥ ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر‪ .‬ﮐﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« آورده‪:‬‬‫]وﯾﺢ اﺑﻦ ﺳـﻤّﯿﮥ‪ ،‬ﺗﻘﺘﻠﻪ اﻟﻔﺌﮥ اﻟﺒﺎﻏﯿﮥ‪ .‬ع‪ .‬ر‪ .‬ك‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ و اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻣﻌﺎ‪ .‬ع‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ .‬اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أّم ﺳﻠﻤﮥ‪ ،‬اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ‪.‬‬
‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪410 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﯾﺪﺧﻞ ﺳﺎﻟﺒﮏ و ﻗﺎﺗﻠﮏ اﻟّﻨﺎر‪ ،‬ﻗﺎﻟﻪ ﻟﻌّﻤﺎر‪ .‬ﺗﻤﺎم و اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« در ﮐﺘﺎب اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ در ﻗﺴﻢ اﻷﻓﻌﺎل ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﺣﻮﺷﺐ اﻟﻔﺰاري‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﯾﻮم ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﯾـﺪﺧﻞ ﺳﺎﻟﺒﮏ و ﻗﺎﺗﻠﮏ‬‫اﻟّﻨﺎر‪ .‬ﮐﺮ! ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص أﻧّﻪ ﻗﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬إّن ﺳﺎﻟﺒﻪ و ﻗﺎﺗﻠﻪ ﻓﯽ‬‫اﻟّﻨﺎر! ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻌﻤﺮو‪ :‬ﻫﻮ ذا أﻧﺖ ﺗﻘﺎﺗﻠﻪ! ﻓﻘﺎل إﻧّﻤﺎ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎﺗﻠﻪ و ﺳﺎﻟﺒﻪ‪ .‬ﮐﺮ‪.[.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« آورده‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﻧﻮﻓﻞ ﻗﺎل‪ :‬رﺟﻌﺖ ﻣﻊ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻣﻦ ﺻـّﻔﯿﻦ ﻓﺴـﻤﻌﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺖ! أ ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ؟ ﯾﻘﻮل ﻟﻌّﻤـ ﺎر ﺣﯿﻦ ﮐـﺎن ﯾﺒﻨﯽ اﻟﻤﺴـﺠﺪ‪ :‬إﻧّﮏ ﻟﺤﺮﯾﺺ ﻋﻠﯽ اﻷﺟﺮ و إﻧّﮏ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺠّﻨـﮥ و ﻟﺘﻘﺘﻠﮏ اﻟﻔﺌـﮥ اﻟﺒﺎﻏﯿـﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺪ ﺳﻤﻌﺘﻪ! ع‪ .‬ﮐﺮ‪.[.‬‬‫و ﮐﻤﺎل ﻏﯽ و ﺿﻼل ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص در ﺧﺼﻮص واﻗﻌﻪ ﻫﺎﺋﻠﻪ ﺷﻬﺎدت ﺣﻀﺮت ﻋّﻤﺎر ﻋﻠﯿﻪ آﻻف اﻟّﺮﺣﻤﮥ و اﻟّﺮﺿﻮان ﻣﻦ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻐّﻔﺎر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 35‬از ‪174‬‬‫ﺑﻨﺎ ﺑﺮ أﻗﻮال ﺧﻮدش از ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎراﺗﯽ ﮐﻪ در وﺟﻪ آﯾﻨﺪه ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﺷﻮد ﻧﯿﺰ ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ ﻣﯽﮔﺮدد! ﻓﺘﺮﺻّﺪ ﻟﺬﻟﮏ‪ ،‬و اﺳـﺘﻌﺼﻢ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﻋﻦ‬‫ﻧﺰﻏﺎت ﮐّﻞ ﺟﺎﺣﺪ ﻣﺘﻬﺎﻟﮏ‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ -19‬ﺗﺨﻠﻒ أو اﻟﻐﺎدﯾﻪ ﺻﺎﺣﺒﯽ از ﻫﺪاي ﺣﻀﺮت ﻋﻤﺎر و ﻣﺒﺎﺷﺮت او ﻗﺘﻞ آﻧﺠﻨﺎب را و ﻧﻘﻞ ﮐﻠﻤﺎت ﺑﺰرﮔﺎن ﻣﻮرﺧﯿﻦ أﻫﻞ ﺳﻨﺖ درﯾﻦ ﺑﺎره‬‫اﺷﺎره‬‫وﺟﻪ ﻧﻮزدﻫﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ دﻟﯿﻞ ﮐﻤﺎل ﺧﺰي و ﺧﺴﺎر و ﻫﻠﮏ و ﺗﺒﺎر ﻣﻘﺘﺪاي ﺧﺎص ﺣﻀـﺮات ﺳـّﻨّﯿﻪ أﻋﻨﯽ أﺑﻮ اﻟﻐﺎدﯾﻪ ﺻـﺤﺎﺑﯽ ﻧﯿﺰ‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ زﯾﺮا ﮐﻪ او ﻫﺮﮔﺰ ﻣﻬﺘـﺪي ﺑﻬـﺪي ﺣﻀـﺮت ﻋّﻤﺎر ﻋﻠﯿﻪ آﻻف اﻟّﺮﺿﻮان ﻣﻦ اﻟﻐّﻔﺎر ﻧﺒﻮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎﻋﻼن و اﺟﻬﺎر ﺷـﺮﮐﺖ ﻓﺌﻪ ﺑﺎﻏﯿﻪ‬‫داﻋﯿﻪ إﻟﯽ اﻟّﻨﺎر اﺧﺘﯿﺎر ﻧﻤﻮده و ﺑﻼ ﺧﻮف ﺟّﺒﺎر و ﻗّﻬﺎر‪ ،‬ﻣﺒﺎﺷـﺮ ﻗﺘﻞ ﺟﻨﺎب ﻋّﻤﺎر رّوح اﻟﱠﻠﻪ روﺣﻪ ﺑﻨﻌﻢ دار اﻟﻘﺮار‪ ،‬ﮔﺮدﯾـﺪه و ﺑﺎرﺗﮑﺎب اﯾﻦ‬‫ﻇﻠﻢ ﻋﻈﯿﻢ و اﺟﺘﺮاء ﺟﺴـﯿﻢ ﺑﺎ وﺻﻒ ﻋﻠﻢ ﺑﺤﺎل ﺧﺴـﺮان ﻣﺂل ﺧﻮد ﻗﺪم در ﻋﺮﺻﻪ ﺑﯿﺤﯿﺎﺋﯽ و ﺑﯽﺷﺮﻣﯽ ﻓﺸﺮده ﺑﺬﮐﺮ و ﺑﯿﺎن أﻓﻌﺎل و أﻗﻮال‬‫ﺧﻮﯾﺶ ﻣﺘﻌﻠّﻖ ﺑـﺎﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﻋﻈﻤﯽ ﻗﺼﺐ اﻟّﺴـ ﺒﻖ ازﻫﺮ ﮐّﻔـ ﺎر ﻋﻨﯿـﺪ ﺑﺮده‪ .‬و ﭼﻮن ﺑﻌﺾ ﻋﺒـﺎرات ﻋﻠﻤـﺎي أﻋﻼم و أرﮐﺎن ﻋﻈﺎم ﺳـّﻨّﯿﻪ درﯾﻦ‬‫ﺧﺼﻮص ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻫﺎﺗﮏ أﺳﺘﺎر و ﻣﻈﻬﺮ ﻋﻮار اﯾﻦ ﻣﻘﺘﺪاي ﺣﻀﺮات أﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﺳﺖ‪ ،‬ﻟﻬﺬا ﺑﺈﯾﺮاد آن ﻣﺒﺎدرت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪411 :‬‬‫ﻣﯽﮐﻨﻢ و اﺻﻮل و أﻋﺮاق ﺑﺎﻃﻞ ﻟﺠﻠﺞ و ﻏّﯽ أﺳﻤﺞ ﺑﺘﯿﺸﻪ ﺣّﻖ أﺑﻠﺞ و ﺻﻮاب أروج ﺑﺮ ﻣﯽﮐﻨﻢ‪.‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﮑﺎﺗﺐ اﻟﻮاﻗﺪي در ﮐﺘﺎب »اﻟّﻄﺒﻘﺎت« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﻀﺮت ﻋّﻤﺎر ﻣﯽآرد‪:‬‬‫]أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﺣـّﺪﺛﻨﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﻟﻔﻀـﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺎرة ﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺷـﻬﺪ ﺧﺰﯾﻤﮥ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‬‫اﻟﺠﻤـﻞ و ﻫﻮ ﻻ ﯾﺴّﻞ ﺳـﯿﻔﺎ و ﺷـﻬﺪ ﺻـّﻔﯿﻦ و ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺎ ﻻ أﺻّﻞ )أﺳّﻞ‪ .‬ظ( أﺑـﺪا ﺣّﺘﯽ ﯾﻘﺘﻞ ﻋّﻤﺎر ﻓﺎﻧﻈﺮ ﻣﻦ ﯾﻘﺘﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺈﻧّﯽ ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺗﻘﺘﻠﻪ اﻟﻔﺌﮥ اﻟﺒﺎﻏﯿﮥ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠّﻤﺎ ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎر اﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ ﻗﺎل ﺧﺰﯾﻤﮥ‪ :‬ﻗﺪ ﺑﺎﻧﺖ ﻟﯽ اﻟّﻀﻼﻟﮥ و اﻗﺘﺮب‪ ،‬ﻓﻘﺎﺗﻞ ﺣّﺘﯽ ﻗﺘﻞ‪ .‬و‬‫ﮐﺎن اﻟّـﺬي ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ أﺑﻮ ﻏﺎدﯾـﮥ اﻟﻤﺰﻧﯽ ﻃﻌﻨﻪ ﺑﺮﻣـﺢ ﻓﺴـﻘﻂ و ﮐﺎن ﯾﻮﻣﺌﺬ ﯾﻘﺎﺗﻞ ﻓﯽ ﻣﺤّﻔﮥ ﻓﻘﺘﻞ ﯾﻮﻣﺌﺬ و ﻫﻮ اﺑﻦ أرﺑﻊ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ‬‫ﺳﻨﮥ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ وﻗﻊ أﮐّﺐ ﻋﻠﯿﻪ رﺟﻞ آﺧﺮ ﻓﺎﺟﺘّﺰ رأﺳﻪ ﻓﺄﻗﺒﻼ ﯾﺨﺘﺼﻤﺎن ﻓﯿﻪ ﮐﻼﻫﻤﺎ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻧﺎ ﻗﺘﻠﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ إن ﯾﺨﺘﺼﻤﺎن‬‫إﻟّﺎ ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر! ﻓﺴـﻤﻌﻬﺎ ﻣﻨﻪ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﻓﻠّﻤﺎ اﻧﺼـﺮف اﻟّﺮﺟﻼن ﻗﺎل ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻟﻌﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﺻـﻨﻌﺖ! ﻗﻮم ﺑﺬﻟﻮا أﻧﻔﺴـﻬﻢ دوﻧﻨﺎ‬‫ﺗﻘﻮل ﻟﻬﻤﺎ‪ :‬إﻧّﮑﻤﺎ ﺗﺨﺘﺼﻤﺎن ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر؟! ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮو‪ :‬ﻫﻮ و اﻟﱠﻠﻪ ذاك و اﻟﱠﻠﻪ إﻧّﮏ ﻟﺘﻌﻠﻤﻪ‪ ،‬و ﻟﻮددت أﻧّﯽ ﻣّﺖ ﻗﺒﻞ ﻫﺬه ﺑﻌﺸﺮﯾﻦ ﺳﻨﮥ![‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻃﺒﻘﺎت« ﻣﯽآرد‪] :‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋّﻔﺎن ﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻢ و ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ و ﻣﻮﺳﯽ اﺑﻦ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺎ‪ :‬رﺑﯿﻌﮥ ﺑﻦ ﮐﻠﺜﻮم ﺑﻦ ﺟﺒﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﺑﻮاﺳﻂ‬‫اﻟﻘﺼﺐ ﻋﻨﺪ ﻋﺒﺪ اﻷﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ ﻓﻘﺎل اﻵذن‪ :‬ﻫﺬا أﺑﻮ ﻏﺎدﯾﮥ اﻟﺠﻬﻨﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﺒﺪ اﻷﻋﻠﯽ‪ :‬أدﺧﻠﻮه! ﻓﺪﺧﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻘﻄﻌﺎت ﻟﻪ ﻓﺈذا‬‫رﺟﻞ ﻃﻮال ﺿﺮب ﻣﻦ اﻟّﺮﺟﺎل ﮐﺄﻧّﻪ ﻟﯿﺲ ﻣﻦ ﻫﺬه اﻻّﻣﮥ ﻓﻠّﻤﺎ أن ﻗﻌﺪ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﺎﯾﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑﯿﻤﯿﻨﮏ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻧﻌﻢ! و ﺧﻄﺒﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﯾﻮم اﻟﻌﻘﺒﮥ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! أﻻ إّن دﻣﺎءﮐﻢ و أﻣﻮاﻟﮑﻢ ﺣﺮام ﻋﻠﯿﮑﻢ إﻟﯽ أن ﺗﻠﻘﻮا رﺑّﮑﻢ‬‫ﮐﺤﺮﻣـﮥ ﯾﻮﻣﮑﻢ ﻫـﺬا ﻓﯽ ﺷـﻬﺮﮐﻢ ﻫـﺬا ﻓﯽ ﺑﻠﺪﮐﻢ ﻫﺬا‪ ،‬أﻻ ﻫﻞ ﺑﻠّﻐﺖ؟ ﻓﻘﻠﻨﺎ‪ :‬ﻧﻌﻢ! ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﻠّﻬّﻢ اﺷـﻬﺪ! ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻻ! ﻻ ﺗﺮﺟﻌﻮا ﺑﻌﺪي ﮐّﻔﺎرا‬‫ﯾﻀـﺮب ﺑﻌﻀﮑﻢ رﻗﺎب ﺑﻌﺾ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛّﻢ اﺗﺒﻊ ذا ﻓﻘﺎل‪ :‬إﻧّﺎ ﮐّﻨﺎ ﻧﻌّﺪ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ ﻓﯿﻨﺎ ﺣﻨﺎﻧﺎ ﻓﺒﯿﻨﺎ أﻧﺎ ﻓﯽ ﻣﺴﺠﺪ ﻗﺒﺎء إذا ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻻ إّن ﻧﻌﺜﻼ‬‫ﻫﺬا ﻟﻌﺜﻤﺎن‪ ،‬ﻓﺎﻟﺘﻔﺖ ﻓﻠﻮ أﺟﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪412 :‬‬‫ﻋﻠﯿﻪ أﻋﻮاﻧﺎ ﻟﻮﻃﺌﺘﻪ ﺣّﺘﯽ أﻗﺘﻠﻪ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﻠﺖ‪ :‬اﻟﻠّﻬّﻢ إﻧّﮏ إن ﺗﺸﺄ ﺗﻤﮑّﻨﯽ ﻣﻦ ﻋّﻤﺎر! ﻓﻠّﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﻮم ﺻـّﻔﯿﻦ أﻗﺒﻞ ﯾﺴـّﻨﻦ أّول اﻟﮑﺘﯿﺒـﮥ راﺟﻼ ﺣّﺘﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 36‬از ‪174‬‬‫إذا ﮐﺎن ﺑﯿﻦ اﻟّﺼّﻔﯿﻦ ﻓﺄﺑﺼﺮ رﺟﻞ ﻋﻮرة ﻓﻄﻌﻨﻪ ﻓﯽ رﮐﺒﺘﻪ ﺑﺎﻟّﺮﻣﺢ ﻓﻌﺜﺮ ﻓﺎﻧﮑﺸﻒ اﻟﻤﻐﻔﺮ ﻋﻨﻪ ﻓﻀﺮﺑﺘﻪ ﻓﺈذا رأس ﻋّﻤﺎر! ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﻠﻢ أر رﺟﻼ أﺑﯿﻦ ﺿﻼﻟﮥ ﻋﻨﺪي ﻣﻨﻪ أﻧّﻪ ﺳﻤﻊ ﻣﻦ اﻟّﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣﺎ ﺳﻤﻊ ﺛّﻢ ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎرا! ﻗﺎل‪:‬‬‫و اﺳﺘﺴـﻘﯽ أﺑﻮ ﻏﺎدﯾـﮥ ﻓﺄﺗﯽ ﺑﻤﺎء ﻓﯽ زﺟﺎج ﻓﺄﺑﯽ أن ﯾﺸـﺮب ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺄﺗﯽ ﺑﻤﺎء ﻓﯽ ﻗـﺪح ﻓﺸـﺮب‪ ،‬ﻓﻘﺎل رﺟﻞ ﻋﻠﯽ رأس اﻷﻣﯿﺮ ﻗﺎﺋﻢ ﺑﺎﻟّﻨﺒﻄـّﯿ ﮥ‪:‬‬‫اوي ﯾﺪ ﮐﻔﺘﺎ )ﺑﺪ ﮔﻔﺘﺎر‪ .‬ظ(! ﯾﺘﻮّرع ﻋﻦ اﻟّﺸﺮاب ﻓﯽ زﺟﺎج و ﻟﻢ ﯾﺘﻮّرع ﻋﻦ ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎر! أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋّﻔﺎن ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺎ‪:‬‬‫ﺣّﻤﺎد ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺎ‪ :‬أﺑﻮ ﺣﻔﺺ و ﮐﻠﺜﻮم ﺑﻦ ﺟﺒﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻏﺎدﯾـﮥ ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ ﯾﻘﻊ ﻓﯽ ﻋﺜﻤﺎن ﯾﺸـﺘﻤﻪ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﺘﻮّﻋـ ﺪﺗﻪ ﺑﺎﻟﻘﺘﻞ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻟﺌﻦ أﻣﮑﻨﻨﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﮏ ﻷﻓﻌﻠّﻦ! ﻓﻠّﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﻮم ﺻـّﻔﯿﻦ ﺟﻌﻞ ﻋّﻤﺎر ﯾﺤﻤﻞ ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﺎس ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬ﻫـﺬا ﻋّﻤﺎر! ﻓﺮأﯾﺖ ﻓﺮﺟﮥ‬‫ﺑﯿﻦ اﻟّﺮﺋﺘﯿﻦ و ﺑﯿﻦ اﻟّﺴﺎﻗﯿﻦ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺤﻤﻠﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﻄﻌﻨﺘﻪ ﻓﯽ رﮐﺒﺘﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻮﻗﻊ ﻓﻘﺘﻠﺘﻪ ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬ﻗﺘﻠﺖ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ!‬‫و أﺧﺒﺮ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬إّن ﻗﺎﺗﻠﻪ و ﺳﺎﻟﺒﻪ ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻌﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص‪ :‬ﻫﻮ ذا‬‫أﻧﺖ ﺗﻘﺎﺗﻠﻪ! ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫إﻧّﻤﺎ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎﺗﻠﻪ و ﺳﺎﻟﺒﻪ‪ .‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻟّﻤﺎ اﺳـﺘﻠﺤﻢ اﻟﻘﺘﺎل ﺑﺼـّﻔﯿﻦ و ﮐﺎدوا ﯾﺘﻔﺎﻧﻮن ﻗﺎل ﻣﻌﺎوﯾـﮥ‪ :‬ﻫﺬا ﯾﻮم ﺗﻔﺎﻧﯽ ﻓﯿﻪ‬‫اﻟﻌﺮب إﻟّﺎ أن ﺗـﺪرﮐﻬﻢ ﻓﯿﻪ ﺧّﻔﮥ اﻟﻌﺒﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﺎن اﻟﻘﺘﺎل اﻟّﺸﺪﯾﺪ ﺛﻼﺛﮥ أّﯾﺎم و ﻟﯿﺎﻟﯿﻬّﻦ آﺧﺮﻫّﻦ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻬﺮﯾﺮ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ ﮐﺎن‬‫اﻟﯿﻮم اﻟّﺜﺎﻟﺚ ﻗﺎل ﻋّﻤﺎر ﻟﻬﺎﺷﻢ ﺑﻦ ﻋﺘﺒﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ وّﻗﺎص و ﻣﻌﻪ اﻟّﻠﻮاء ﯾﻮﻣﺌﺬ‪:‬‬‫اﺣﻤـﻞ ﻓـﺪاك أﺑﯽ و أّﻣﯽ! ﻓﻘـﺎل ﻫـﺎﺷﻢ‪ :‬ﯾﺎ ﻋّﻤﺎر! رﺣﻤﮏ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬إﻧّﮏ رﺟﻞ ﯾﺴـﺘﺨّﻔﮏ اﻟﺤﺮب و إﻧّﯽ إﻧّﻤﺎ أزﺣﻒ ﺑﺎﻟﻠّﻮاء زﺣﻔﺎ رﺟﺎء أن‬‫أﺑﻠﻎ ﺑـﺬﻟﮏ ﻣـﺎ ارﯾـﺪ و إﻧّﯽ إن ﺧﻔﻔﺖ ﻟﻢ آﻣﻦ اﻟﻬﻠﮑـﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﺑﻪ ﺣّﺘﯽ ﺣﻤﻞ ﻓﻨﻬﺾ ﻋّﻤﺎر ﻓﯽ ﮐﺘﯿﺒﺘﻪ ﻓﻨﻬﺾ إﻟﯿﻪ ذو اﻟﮑﻼع ﻓﯽ ﮐﺘﯿﺒﺘﻪ‬‫ﻓﺎﻗﺘﺘﻠﻮا ﻓﻘﺘﻼ ﺟﻤﯿﻌﺎ و اﺳﺘﻮﺻـﻠﺖ اﻟﮑﺘﯿﺒﺘﺎن و ﺣﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﻋّﻤﺎر ﺣﻮي اﻟّﺴﮑﺴـﮑﯽ و أﺑﻮ اﻟﻐﺎدﯾـﮥ اﻟﻤﺰﻧﯽ و ﻗﺘﻼه‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻷﺑﯽ اﻟﻐﺎدﯾـﮥ‪ :‬ﮐﯿﻒ‬‫ﻗﺘﻠﺘﻪ؟ ﻗـﺎل‪ :‬ﻟﻤـﺎ دﻟﻒ إﻟﯿﻨـﺎ ﻓﯽ ﮐﺘﯿﺒﺘﻪ و دﻟﻔﻨـﺎ إﻟﯿﻪ ﻧـﺎدي‪ :‬ﻫﻞ ﻣﻦ ﻣﺒﺎرز؟ ﻓﺒﺮز إﻟﯿﻪ رﺟﻞ ﻣﻦ اﻟّﺴـ ﮑﺎﺳﮏ ﻓﺎﺿـﻄﺮﺑﺎ ﺑﺴـﯿﻔﯿﻬﻤﺎ ﻓﻘﺘﻞ ﻋّﻤﺎر‬‫اﻟّﺴﮑﺴﮑّﯽ ﺛّﻢ ﻧﺎدي‪ :‬ﻣﻦ ﯾﺒﺎرز؟ ﻓﺒﺮز إﻟﯿﻪ رﺟﻞ ﻣﻦ ﺣﻤﯿﺮ ﻓﺎﺿﻄﺮﺑﺎ ﺑﺴﯿﻔﻬﻤﺎ ﻓﻘﺘﻞ ﻋّﻤﺎر اﻟﺤﻤﯿﺮّي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪413 :‬‬‫و أﺛﺨﻨﻪ اﻟﺤﻤﯿﺮّي‪ ،‬و ﻧﺎدي‪ :‬ﻣﻦ ﯾﺒﺎرز؟ ﻓﺒﺮزت إﻟﯿﻪ ﻓﺎﺧﺘﻠﻔﻨﺎ ﺿـﺮﺑﺘﯿﻦ و ﻗﺪ ﮐﺎﻧﺖ ﯾﺪه ﺿـﻌﻔﺖ ﻓﺎﻧﺘﺤﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻀـﺮﺑﮥ اﺧﺮي ﻓﺴـﻘﻂ ﻓﻀـﺮﺑﺘﻪ‬‫ﺑﺴـﯿﻔﯽ ﺣّﺘﯽ ﺑﺮد‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻧﺎدي اﻟّﻨﺎس‪ :‬ﻗﺘﻠﺖ أﺑﺎ اﻟﯿﻘﻈﺎن‪ ،‬ﻗﺘﻠﮏ اﻟﱠﻠﻪ! ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬اذﻫﺐ إﻟﯿﮏ ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ اﺑﺎﻟﯽ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ و ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﺎ أﻋﺮﻓﻪ ﯾﻮﻣﺌﺬ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺘﺸﺮ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ اﻟﻐﺎدﯾﮥ! ﺧﺼﻤﮏ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﻤﮥ ﻣﺎزﻧﺪر! ﯾﻌﻨﯽ ﺿﺨﻤﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﻀﺤﮏ‪ ،‬و ﮐﺎن أﺑﻮ اﻟﻐﺎدﯾﮥ ﺷﯿﺨﺎ ﮐﺒﯿﺮا ﺟﺴﯿﻤﺎ أدﻟﻢ‬‫‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻗﺎل ﻋﻠّﯽ ﺣﯿﻦ ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎر‪ :‬إن اﻣﺮء ﻣﻦ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻟﻢ ﯾﻌﻈﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﻗﺘﻞ اﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ و ﺗﺪﺧﻞ ﺑﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻤﺼﯿﺒﮥ اﻟﻤﻮﺟﻌﮥ ﻟﻐﯿﺮ رﺷﯿﺪ‪ ،‬رﺣﻢ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﻤـ ﺎرا ﯾﻮم أﺳـﻠﻢ و رﺣﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﻤﺎرا ﯾﻮم ﻗﺘﻞ و رﺣﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﻤﺎرا ﯾﻮم ﯾﺒﻌﺚ ﺣّﯿﺎ‪ .‬ﻟﻘـﺪ رأﯾﺖ ﻋّﻤﺎرا و ﻣﺎ ﯾـﺬﮐﺮ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﻌﻢ أرﺑﻌﮥ إﻟّﺎ ﮐﺎن راﺑﻌﺎ و ﻻ ﺧﻤﺴﮥ إﻟّﺎ ﮐﺎن ﺧﺎﻣﺴﺎ‪ ،‬و ﻣﺎ ﮐﺎن أﺣﺪ ﻣﻦ ﻗﺪﻣﺎء أﺻـﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺸّﮏ أّن ﻋّﻤﺎرا ﻗﺪ وﺟﺒﺖ ﻟﻪ اﻟﺠّﻨﮥ‬‫ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﻮﻃﻦ و ﻻ اﺛﻨﯿﻦ‪ .‬ﻓﻬﻨﯿﺌﺎ ﻟﻌّﻤﺎر ﺑﺎﻟﺠّﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻟﻘﺪ ﻗﯿﻞ‪ :‬إّن ﻋّﻤﺎرا ﻣﻊ اﻟﺤّﻖ و اﻟﺤّﻖ ﻣﻌﻪ ﯾﺪور ﻋّﻤﺎر ﻣﻊ اﻟﺤّﻖ أﯾﻨﻤﺎ دار‪ ،‬و ﻗﺎﺗﻞ ﻋّﻤﺎر ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر[‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﺨﺎري ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟّﺼﺤﯿﺢ« در »ﺗﺎرﯾﺦ ﺻﻐﯿﺮ« ﺧﻮد آورده‪] :‬‬‫ﺣّﺪﺛﻨﯽ ﺣﺮﻣﯽ ﺑﻦ ﺣﻔﺺ‪ ،‬ﺛﻨﺎ‪ :‬ﻣﺮﺛﺪ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ ﮐﻠﺜﻮم ﺑﻦ ﺟﺒﺮ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﺑﻮاﺳﻂ ﻋﻨﺪ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﻓﺠﺎء آذن ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗﺎﺗﻞ ﻋّﻤﺎر‬‫ﺑﺎﻟﺒﺎب‪ ،‬ﻓﺎذا ﻫﻮ ﻃﻮﯾﻞ ﻓﻘﺎل‪ :‬أدرﮐﺖ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ و أﻧﺎ أﻧﻔﻊ أﻫﻠﯽ و أرّد ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﻐﻨﻢ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮ ﻟﻪ ﻋّﻤﺎر ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐّﻨﺎ ﻧﻌّﺪه ﺣﻨﺎﻧﺎ‬‫ﺣّﺘﯽ ﺳﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻊ ﻓﯽ ﻋﺜﻤﺎن ﻓﺎﺳﺘﻘﺒﻠﻨﯽ ﯾﻮم ﺻّﻔﯿﻦ ﻓﻘﺘﻠﺘﻪ‪.‬‬‫ﺣـّﺪﺛﻨﯽ ﻣﺤّﻤـ ﺪ‪ ،‬ﺛﻨـﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋـﺪي ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻮن‪ ،‬ﻋﻦ ﮐﻠﺜﻮم ﺑﻦ ﺟﺒﺮ‪ :‬ﮐّﻨـﺎ ﺑﻮاﺳﻂ ﻋﻨـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻷﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ ﻓﺎﺳﺘﺴـﻘﯽ أﺑﻮ‬‫ﻏﺎدﯾﮥ‪ ،‬و ﻗّﺺ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬اﺳﻢ أﺑﯽ ﻏﺎدﯾﮥ اﻟﻤﺰﻧﯽ‪ :‬ﯾﺴﺎر ﺑﻦ ﺳﺒﻊ ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 37‬از ‪174‬‬‫و ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﺷﯿﺒﮥ اﻟّﺴﺪوﺳﯽ اﻟﺒﺼﺮي در »ﻣﺴﻨﺪ« ﺧﻮد در ﻣﺴﻨﺪ ﺣﻀﺮت ﻋّﻤﺎر ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ رﺑﯿﻌـﮥ ﺑﻦ ﮐﻠﺜﻮم ﺑﻦ ﺟﺒﺮ‪ ،‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ أﺑﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﺑﻮاﺳﻂ اﻟﻘﺼﺐ ﻋﻨـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻷﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ‬‫ﻓﻘﺎل اﻵذن‪:‬‬‫ﻫﺬا أﺑﻮ اﻟﻐﺎدﯾﮥ اﻟﺠﻬﻨﯽ! ﻓﻘﺎل‪ :‬أدﺧﻠﻮه! ﻓﺪﺧﻞ رﺟﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻘﻄﻌﺎت ﻓﺈذا رﺟﻞ ﺿـﺮب ﻣﻦ اﻟّﺮﺟﺎل ﮐﺄﻧّﻪ ﻟﯿﺲ ﻣﻦ رﺟﺎل ﻫﺬه اﻷّﻣﮥ! ﻓﻠّﻤﺎ أن‬‫ﻗﻌـﺪ ﻗـﺎل‪ :‬ﺑـﺎﯾﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑﯿﻤﯿﻨـﮏ؟ ﻗـﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ! ﻗـﺎل‪ :‬و ﺧﻄﺒﻨﺎ ﯾﻮم اﻟﻌﻘﺒـﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إّن‬‫دﻣﺎءﮐﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪414 :‬‬‫و أﻣﻮاﻟﮑﻢ ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺣﺮام )و ﺳﺎق اﻟﺤـﺪﯾﺚ إﻟﯽ أن ﻗﺎل(‪ :‬و ﮐّﻨﺎ ﻧﻌّﺪ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ ﻓﯿﻨﺎ ﺣﻨﺎﻧﺎ ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ إﻧّﯽ ﻟﻔﯽ ﻣﺴـﺠﺪ ﻗﺒﺎء إذ ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬إنّ‬‫ﻧﻌﺜﻼ ﻓﻌﻞ ﮐﺬا‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ وﺟﺪت ﻋﻠﯿﻪ أﻋﻮاﻧﺎ ﻟﻮﻃﺌﺘﻪ ﺣّﺘﯽ أﻗﺘﻠﻪ! ﻓﻠّﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﻮم ﺻـّﻔﯿﻦ أﻗﺒﻞ ﯾﻤﺸـﯽ أّول اﻟﮑﺘﯿﺒﮥ راﺟﻼ ﺣّﺘﯽ ﮐﺎن ﺑﯿﻦ اﻟـّﺼ ّﻔﯿﻦ ﻃﻌﻦ رﺟﻞ‬‫ﻓﯽ رﮐﺒﺘﻪ ﺑﺎﻟّﺮﻣﺢ و ﻋﺜﺮ ﻓﺎﻧﮑﻔﺄ اﻟﻤﻐﻔﺮ ﻓﻀﺮﺑﺘﻪ ﻓﺈذا رأﺳﻪ! ﻗﺎل‪ :‬ﻓﮑﺎﻧﻮا ﯾﺘﻌّﺠﺒﻮن ﻣﻨﻪ أﻧّﻪ ﺳﻤﻊ »دﻣﺎءﮐﻢ و أﻣﻮاﻟﮑﻢ ﺣﺮام« ﺛّﻢ ﯾﻘﺘﻞ ﻋّﻤﺎرا[‪.‬‬‫و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒـﮥ اﻟـّﺪﯾﻨﻮري در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻌﺎرف« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﻀـﺮت ﻋّﻤﺎر آورده‪] :‬و ﺷـﻬﺪ ﻋّﻤﺎر ﺻـّﻔﯿﻦ ﻣﻊ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺘﻞ و دﻓﻦ ﻫﻨﺎك و ﺻﻠّﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻋﻠﯽ و ﻟﻢ ﯾﻐﺴﻠﻪ‪ .‬و ﻋّﻤﺎر ﻣّﻤﻦ ﺷﻬﺪ ﺑﺪرا و ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻤﺸﺎﻫﺪ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‬‫ﺣـّﺪﺛﻨﯽ اﻟّﺰﯾﺎدّي ﻗﺎل‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮارث ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﻗﺎل‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ زﻣﻌـﮥ )رﺑﯿﻌﮥ‪ .‬ظ( اﺑﻦ ﮐﻠﺜﻮم ﺑﻦ ﺟﺒﺮ ﻗﺎل‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ ﻗﺎل ﺣّﺪﺛﻨﯽ أﺑﻮ‬‫اﻟﻐﺎدﯾﮥ ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻻ! ﻻ ﺗﺮﺟﻌﻮا ﺑﻌﺪي ﮐّﻔﺎرا ﯾﻀـﺮب ﺑﻌﻀﮑﻢ رﻗﺎب ﺑﻌﺾ‪ ،‬ﻓﺈّن اﻟﺤّﻖ ﯾﻮﻣﺌﺬ‬‫ﻟﻤﻊ ﻋّﻤﺎر‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻐﺎدﯾﮥ‪ :‬و ﺳـﻤﻌﺖ ﻋّﻤﺎرا ﯾﺬﮐﺮ ﻋﺜﻤﺎن ﻓﯽ اﻟﻤﺴـﺠﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﺎن ﯾﺪﻋﯽ ﻓﯿﻨﺎ ﺣﻨﺎﻧﺎ‪ ،‬و ﯾﻘﻮل‪ :‬إّن ﻧﻌﺜﻼ ﻫﺬا ﯾﻔﻌﻞ و ﯾﻔﻌﻞ‪ ،‬ﯾﻌﯿﺒﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻮ‬‫وﺟـﺪت ﺛﻼﺛـﮥ أﻋﻮان ﯾﻮﻣﺌـﺬ ﻟﻮﻃﺌﺘﻪ ﺣّﺘﯽ أﻗﺘﻠﻪ! ﻓﺒﯿﻨـﺎ أﻧـﺎ ﯾﻮم ﺻـّﻔﯿﻦ إذ أﻧﺎ ﺑﻪ أّول اﻟﮑﺘﯿﺒـﮥ راﺟﻼ ﻓﻄﻌﻨﺘﻪ ﻓﯽ رﮐﺒﺘﻪ ﻓﺎﻧﮑﺸﻒ اﻟﻤﻐﻔﺮ ﻋﻦ‬‫رأﺳﻪ ﻓﻀﺮﺑﺖ رأﺳﻪ ﻓﺈذا رأس ﻋّﻤﺎر ﻗﺪ ﻧﺪر! ﻗﺎل اﺑﯽ‪ :‬ﻓﻤﺎ رأﯾﺖ ﺷﯿﺨﺎ أﺿّﻞ ﻣﻨﻪ! ﯾﺮوي أﻧّﻪ ﺳﻤﻊ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﻣﺎ ﻗﺎل‬‫ﺛّﻢ ﺿﺮب ﻋﻨﻖ ﻋّﻤﺎر![‪.‬‬‫و أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي در ﮐﺘﺎب »ذﯾﻞ اﻟﻤﺬّﯾﻞ« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﻀـﺮت ﻋّﻤﺎر در ﺿـﻤﻦ رواﯾﺘﯽ آورده‪] :‬و ﮐﺎن اﻟّﺬي ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎر‬‫ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ أﺑﻮ ﻏﺎدﯾـﮥ اﻟﻤﺰﻧﯽ‪ ،‬ﻃﻌﻨﻪ ﺑﺮﻣـﺢ ﻓﺴـﻘﻂ و ﮐﺎن ﯾﻮﻣﺌـﺬ ﯾﻘﺎﺗﻞ ﻓﯽ ﻣﺤّﻔـ ﮥ ﻓﻘﺘﻞ ﯾﻮﻣﺌﺬ و ﻫﻮ اﺑﻦ أرﺑﻊ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ ﻓﻠّﻤﺎ وﻗﻊ أﮐّﺐ ﻋﻠﯿﻪ‬‫رﺟﻞ آﺧﺮ ﻓﺎﺟﺘّﺰ رأﺳﻪ ﻓﺄﻗﺒﻼ ﯾﺨﺘﺼـﻤﺎن ﻓﯿﻪ ﮐﻼﻫﻤﺎ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻧﺎ ﻗﺘﻠﺘﻪ! ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ إن ﯾﺨﺘﺼـﻤﺎن إﻟّﺎ ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر! ﻓﺴﻤﻌﻬﺎ ﻣﻨﻪ‬‫ﻣﻌﺎوﯾـﮥ‪ ،‬ﻓﻠّﻤـ ﺎ اﻧﺼـﺮف اﻟّﺮﺟﻼن ﻗﺎل ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﻟﻌﻤﺮو‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﺻـﻨﻌﺖ! ﻗﻮم ﺑـﺬﻟﻮا أﻧﻔﺴـﻬﻢ دوﻧﻨﺎ ﺗﻘﻮل ﻟﻬﻤﺎ‪ :‬إﻧّﮑﻤﺎ ﺗﺨﺘﺼـﻤﺎن ﻓﯽ‬‫اﻟّﻨﺎر؟! ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮو‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ذاك‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ إﻧّﮏ ﻟﺘﻌﻠﻤﻪ‪ ،‬و ﻟﻮددت أﻧّﯽ ﻣّﺖ ﻗﺒﻞ ﻫﺬا ﺑﻌﺸﺮﯾﻦ ﺳﻨﮥ![‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪415 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻃﺒﺮي در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﻀﺮت ﻋّﻤﺎر در ﺿﻤﻦ رواﯾﺘﯽ آورده‪:‬‬‫]و ﺣﻤـﻞ ﻋﻠﯽ ﻋّﻤـ ﺎر ﺣﻮي اﻟّﺴﮑﺴـﮑّﯽ و أﺑﻮ ﻏﺎدﯾـﮥ اﻟﻤﺰﻧﯽ ﻓﻘﺘﻼه‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻷﺑﯽ ﻏﺎدﯾـﮥ‪ :‬ﮐﯿﻒ ﻗﺘﻠﺘﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ دﻟﻒ إﻟﯿﻨﺎ ﻓﯽ ﮐﺘﯿﺒﺘﻪ و دﻟﻔﻨﺎ‬‫إﻟﯿﻪ ﻧـﺎدي‪ :‬ﻫﻞ ﻣﻦ ﻣﺒﺎرز؟ ﻓﺒﺮز إﻟﯿﻪ رﺟﻞ ﻣﻦ اﻟّﺴـ ﮑﺎﺳﮏ ﻓﺎﺿـﻄﺮﺑﺎ ﺑﺴـﯿﻔﯿﻬﻤﺎ ﻓﻘﺘﻞ ﻋّﻤﺎر اﻟّﺴﮑﺴـﮑّﯽ ﺛّﻢ ﻧﺎدي‪ :‬ﻫﻞ ﻣﻦ ﻣﺒﺎرز؟ ﻓﺒﺮز إﻟﯿﻪ‬‫رﺟـﻞ ﻣﻦ ﺣﻤﯿﺮ ﻓﺎﺿـﻄﺮﺑﺎ ﺑﺴـﯿﻔﯿﻬﻤﺎ ﻓﻘﺘـﻞ ﻋّﻤـ ﺎر اﻟﺤﻤﯿﺮّي و أﺛﺨﻨﻪ اﻟﺤﻤﯿﺮّي و ﻧﺎدي ﻣﻦ ﯾﺒﺎرز‪ ،‬ﻓﺒﺮزت ﻓﺎﺧﺘﻠﻔﻨﺎ ﺿـﺮﺑﺘﯿﻦ و ﻗـﺪ ﮐﺎن ﯾـﺪه‬‫ﺿﻌﻔﺖ ﻓﺎﻧﺘﺤﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻀﺮﺑﮥ اﺧﺮي ﻓﺴﻘﻂ ﻓﻀﺮﺑﺘﻪ ﺑﺴﯿﻔﯽ ﺣّﺘﯽ ﺑﺮد‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻧﺎدي اﻟّﻨﺎس‪ :‬ﻗﺘﻠﺖ أﺑﺎ اﻟﯿﻘﻈﺎن ﻗﺘﻠﮏ اﻟﱠﻠﻪ! ﻓﻘﻠﺖ‪:‬‬‫أذﻫﺐ إﻟﯿﮏ ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ اﺑﺎﻟﯽ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ و ﺑﺎﻟﻪ )ﺑﺎﻟّﻠﻪ‪ .‬ظ( ﻣﺎ أﻋﺮﻓﻪ ﯾﻮﻣﺌـﺬ‪ .‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺘﺸـﺮ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ اﻟﻐﺎدﯾﮥ! ﺧﺼـﻤﮏ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 38‬از ‪174‬‬‫ﻣﺎزﻧﺪر‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺿﺨﻤﺎ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻀﺤﮏ![‪.‬‬‫و أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻤﺴﻌﻮدي در »ﻣﺮوج اﻟّﺬﻫﺐ« در ذﮐﺮ واﻗﻌﻪ ﺻّﻔﯿﻦ آورده‪] :‬و ﻗﺎل ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ‪ :‬إﻧّﯽ ﻷري وﺟﻮه ﻗﻮم ﻻ‬‫ﯾﺰاﻟﻮن ﯾﻘـﺎﺗﻠﻮن ﺣّﺘﯽ ﯾﺮﺗـﺎب اﻟﻤﺒﻄﻠﻮن‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ ﻫﺰﻣﻮﻧﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺒﻠﻐﻮا ﺑﻨﺎ ﺳـﻌﻔﺎت ﻫﺠﺮ ﻟﮑّﻨﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺤّﻖ و ﮐﺎﻧﻮا ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺎﻃﻞ‪ .‬و ﺗﻘـّﺪم ﻋّﻤﺎر‬‫ﻓﻘﺎﺗﻞ ﺛّﻢ رﺟﻊ إﻟﯽ ﻣﻮﺿـﻌﻪ ﻓﺎﺳﺘﺴـﻘﯽ ﻓﺄﺗﺘﻪ اﻣﺮأة ﻣﻦ ﻧﺴﺎء ﺑﻨﯽ ﺷـﯿﺒﺎن ﻣﻦ ﻣﺼﺎّﻓﻬﻢ ﺑﻌّﺲ ﻓﯿﻪ ﻟﺒﻦ ﻓـﺪﻓﻌﺘﻪ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﱠﻠﻪ أﮐﺒﺮ! اﻟﱠﻠﻪ أﮐﺒﺮ!‬‫اﻟﯿﻮم أﻟﻘﯽ اﻷﺣّﺒﮥ ﺗﺤﺖ اﻷﺳّﻨﮥ‪ ،‬ﺻﺪق اﻟّﺼﺎدق و ﺑﺬﻟﮏ ﺧﺒﺮ اﻟّﻨﺎﻃﻖ و ﻫﻮ اﻟﯿﻮم اﻟّﺬي وﻋﺪت ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫أّﯾﻬـﺎ اﻟّﻨـﺎس! ﻫـﻞ ﻣﻦ راﺋـﺢ إﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﺤﺖ اﻟﻌﻮاﻟﯽ؟ و اﻟّـﺬي ﻧﻔﺴـﯽ ﺑﯿـﺪه ﻟﻨﻘﺎﺗﻠّﻨﮑﻢ ﻋﻠﯽ ﺗﺄوﯾﻠﻪ ﮐﻤﺎ ﻗﺎﺗﻠﻨﺎ ﮐﻢ ﻋﻠﯽ ﺗﻨﺰﯾﻠﻪ! و ﺗﻘـّﺪم و ﻫﻮ‬‫ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻧﺤﻦ ﺿﺮﺑﻨﺎ ﮐﻢ ﻋﻠﯽ ﺗﻨﺰﯾﻠﻪ ﻓﺎﻟﯿﻮم ﻧﻀﺮﺑﮑﻢ ﻋﻠﯽ ﺗﺄوﯾﻠﻪ‬‫ﺿﺮﺑﺎ ﯾﺰﯾﻞ اﻟﻬﺎم ﻋﻦ ﻣﻘﯿﻠﻪ و ﯾﺬﻫﻞ اﻟﺨﻠﯿﻞ ﻋﻦ ﺧﻠﯿﻠﻪ‬‫أو ﯾﺮﺟﻊ اﻟﺤّﻖ إﻟﯽ ﺳﺒﯿﻠﻪ ﻓﺘﻮّﺳﻂ اﻟﻘﻮم و اﺷﺘﺒﮑﺖ ﻋﻠﯿﻪ اﻷﺳّﻨﮥ ﻓﻘﺘﻠﻪ أﺑﻮ اﻟﻐﺎدﯾﮥ اﻟﻌﺎﻣﻠﯽ و أﺑﻮ ﺣﻮاء اﻟّﺴﮑﺴﮑّﯽ و اﺧﺘﻠﻔﺎ ﻓﯽ ﺳﻠﺒﻪ ﻓﺎﺣﺘﮑﻤﺎ‬‫إﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﻓﻘﺎل ﻟﻬﻤﺎ‪:‬‬‫أﺧﺮﺟﺎ ﻋّﻨﯽ ﻓﺈﻧّﯽ ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻘﻮل؛ أو ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬أوﻟﻌﺖ ﻗﺮﯾﺶ ﺑﻌّﻤﺎر‪ ،‬ﻣﺎ ﻟﻬﻢ و‬‫ﻟﻌّﻤﺎر؟! ﯾﺪﻋﻮﻫﻢ إﻟﯽ اﻟﺠّﻨﮥ و ﯾﺪﻋﻮﻧﻪ إﻟﯽ اﻟّﻨﺎر! و ﮐﺎن ﻗﺘﻠﻪ ﻋﻨﺪ اﻟﻤﺴﺎء‪ ،‬و ﻟﻪ ﺛﻼث و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪416 :‬‬‫ﺗﺴﻌﻮن ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﻗﺒﺮه ﺑﺼّﻔﯿﻦ‪ ،‬و ﺻّﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻋﻠّﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﻟﻢ ﯾﻐﺴﻠﻪ و ﮐﺎن ﯾﻐّﯿﺮ ﺷﯿﺒﻪ ‪.‬‬
‫و أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮري در »ﻣﺴـﺘﺪرك« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ ﻫﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﻟّﺴـ ﺮي ﺑﻦ‬‫ﺧﺰﯾﻤـﮥ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﺛﻨﺎ رﺑﯿﻌـﮥ اﺑﻦ ﮐﻠﺜﻮم‪ ،‬ﺣـّﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﺑﻮاﺳﻂ اﻟﻘﺼﺐ ﻓﯽ ﻣﻨﺰل ﻋﺒﺪ اﻷﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ‪،‬‬‫ﻗﺎل اﻵذن‪ :‬ﻫـﺬا اﺑﻮ ﻏﺎدﯾـﮥ اﻟﺠﻬﻨﯽ ﯾﺴـﺘﺄذن‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﺒـﺪ اﻷﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬أدﺧﻠﻮه! ﻓﺪﺧﻞ و ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻘﻄﻌﺎت ﻓﺈذا رﺟﻞ ﻃﻮال ﺿـﺮب ﻣﻦ‬‫اﻟّﺮﺟـﺎل ﮐـﺄﻧّﻪ ﻟﯿﺲ ﻣﻦ ﻫـﺬه اﻷّﻣـﮥ! ﻓﻠّﻤﺎ ﻗﻌـﺪ ﻗﺎل‪ :‬ﮐّﻨﺎ ﻧﻌـّﺪ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ ﻣﻦ ﺧﯿﺎرﻧﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬إﻧّﯽ ﻟﻔﯽ ﻣﺴـﺠﺪ ﻗﺒﺎ إذا ﯾﻘﻮل و ذﮐﺮ‬‫ﮐﻠﻤـﮥ‪ :‬ﻟﻮ وﺟـﺪت ﻋﻠﯿﻪ أﻋﻮاﻧﺎ ﻟﻮﻃﺌﺘﻪ ﺣّﺘﯽ أﻗﺘﻠﻪ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠّﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﻮم ﺻـّﻔﯿﻦ أﻗﺒﻞ ﯾﻤﺸـﯽ أّول اﻟﮑﺘﯿﺒﮥ راﺟﻼ ﺣّﺘﯽ ﮐﺎن ﺑﯿﻦ اﻟـّﺼ ّﻔﯿﻦ ﻃﻌﻨﻪ‬‫رﺟﻞ ﺑﺎﻟّﺮﻣﺢ ﻓﺎﻧﮑﻔﯽ اﻟﻤﻐﻔﺮ ﻋﻨﻪ ﻓﺄﺿﺮﺑﻪ ﻓﺈذا رأس ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﯾﻘﻮل ﻣﻮﻟﯽ ﻟﻨﺎ‪ :‬ﻟﻢ أر رﺟﻼ أﺑﯿﻦ ﺿﻼﻟﮥ ﻣﻨﻪ![‪.‬‬‫و أﺑﻮ ﻋﻤﺮ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺮﻃـﺒﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑـﺎﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟـﺒّﺮ در »اﺳﺘﯿﻌـﺎب« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﻀـﺮت ﻋّﻤـ ﺎر ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و روي اﻟﺸـﻌﺒّﯽ ﻋﻦ‬‫اﻷﺣﻨﻒ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﺻّﻔﯿﻦ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺛّﻢ ﺣﻤـﻞ ﻋّﻤـ ﺎر ﻓﺤﻤﻞ ﻋﻠﯿﻪ اﺑﻦ ﺟﺰء اﻟّﺴﮑﺴـﮑّﯽ و أﺑﻮ اﻟﻐﺎدﯾـﮥ اﻟﻔﺰارّي‪ ،‬ﻓﺄّﻣﺎ أﺑﻮ اﻟﻐﺎدﯾـﮥ ﻓﻄﻌﻨﻪ‪ ،‬و أّﻣﺎ اﺑﻦ ﺟﺰء ﻓﺎﺟﺘّﺰ رأﺳﻪ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﺗﻤﺎم‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻗﺪ ذﮐﺮﺗﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﺧّﺮﺟﺖ ﻣﻦ ﻃﺮق‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻋّﻤﺎر‪ :‬ﺗﻘﺘﻠﮏ اﻟﻔﺌﮥ اﻟﺒﺎﻏﯿﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺒﺮ در »اﺳﺘﯿﻌﺎب« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺑﻮ اﻟﻐﺎدﯾﮥ اﻟﺠﻬﻨﯽ‪ ،‬و ﺟﻬﻨﯿﮥ ﻓﯽ ﻗﻀﺎﻋﮥ اﺧﺘﻠﻒ ﻓﯽ اﺳـﻤﻪ ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬ﯾﺴﺎر ﺑﻦ ﺳـﺒﻊ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﯾﺴﺎر ﺑﻦ‬‫أزﻫﺮ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﺳﻤﻪ ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬ﺳﮑﻦ اﻟّﺸﺎم و ﻧﺰل واﺳﻂ ﯾﻌّﺪ ﻓﯽ اﻟّﺸﺎﻣّﯿﯿﻦ أدرك اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ و ﻫﻮ ﻏﻼم‪.‬‬‫روي ﻋﻨﻪ أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬أدرﮐﺖ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ و أﻧﺎ أﯾﻔﻊ أرّد ﻋﻠﯽ أﻫﻠﯽ اﻟﻐﻨﻢ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺳـﻤﺎع ﻣﻦ اﻟّﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﻮﻟﻪ‬‫ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ :‬ﻻ ﺗﺮﺟﻌﻮا ﺑﻌﺪي ﮐﻔﺎرا ﯾﻀﺮب ﺑﻌﻀﮑﻢ رﻗﺎب ﺑﻌﺾ‪،‬‬‫و ﮐﺎن ﻣﺤّﺒﺎ ﻓﯽ ﻋﺜﻤﺎن و ﻫﻮ ﻗﺎﺗﻞ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن إذا اﺳـﺘﺄذن ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ و ﻏﯿﺮه ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﺎﺗﻞ ﻋّﻤﺎر ﺑﺎﻟﺒﺎب و ﮐﺎن‬‫ﯾﺼﻒ ﻗﺘﻠﻪ ﻟﻪ إذا ﺳـﺌﻞ ﻋﻨﻪ ﻻ ﯾﺒﺎﻟﯿﻪ و ﻓﯽ ﻗـّﺼ ﺘﻪ ﻋﺠﺐ ﻋﻨﺪ أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬روي ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎ أﻧّﻪ ﺳﻤﻌﻪ ﻣﻨﻪ ﺛّﻢ‬‫ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎرا رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ! و روي ﻋﻨﻪ ﮐﻠﺜﻮم ﺑﻦ ﺟﺒﺮ[‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 39‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪417 :‬‬‫و ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺴـﻬﯿﻠﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟّﺮوض اﻷﻧﻒ« در ذﮐﺮ ﻋﻤﺮة اﻟﻘﻀﺎء ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ رﺟﺰ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ رواﺣﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻫﺬان‬‫اﻟﺒﯿﺘـﺎن اﻵﺧﺮان ﻫﻤﺎ ﻟﻌّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ ﮐﻤﺎ ﻗﺎل اﺑﻦ ﻫﺸﺎم ﻗﺎﻟﻬﻤﺎ ﯾﻮم ﺻـّﻔﯿﻦ و ﻫﻮ اﻟﯿﻮم اﻟّـﺬي ﻗﺘﻞ ﻓﯿﻪ ﻋّﻤﺎر‪ ،‬ﻗﺘﻠﻪ اﺑﻮ اﻟﻐﺎدﯾـﮥ اﻟﻔﺰاري و اﺑﻦ‬‫ﺟﺰء اﺷﺘﺮﮐﺎ ﻓﯽ ﻗﺘﻠﻪ و اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري در »اﺳـﺪ اﻟﻐﺎﺑـﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺑﻮ اﻟﻐﺎدﯾﮥ اﻟﺠﻬﻨﯽ‪ .‬ﺑﺎﯾﻊ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ و ﺟﻬﯿﻨﮥ ﺑﻦ زﯾﺪ‬‫ﻗﺒﯿﻠﮥ ﻣﻦ ﻗﻀﺎﻋﮥ‪ ،‬اﺧﺘﻠﻒ ﻓﯽ اﺳـﻤﻪ ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬ﺑﺸﺎر ﺑﻦ ازﯾﻬﺮ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﺳـﻤﻪ ﻣﺴـﻠﻢ‪ ،‬ﺳـﮑﻦ اﻟّﺸﺎم ﯾﻌّﺪ ﻓﯽ اﻟّﺸﺎﻣّﯿﯿﻦ و اﻧﺘﻘﻞ إﻟﯽ واﺳﻂ‪ ،‬ﻗﺎل أﺑﻮ‬‫ﻋﻤﺮ‪:‬‬‫أدرك اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ و ﻫﻮ ﻏﻼم‪،‬‬‫روي ﻋﻨﻪ أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬أدرﮐﺖ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ و أﻧﺎ أﯾﻔﻊ أرّد ﻋﻠﯽ أﻫﻠﯽ اﻟﻐﻨﻢ‪ .‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﻮّﻫﺎب ﺑﻦ ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺎﺳـﻨﺎده ﻋﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ‪ ،‬ﺣـّﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﺒﺪ اﻟـّﺼ ﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮارث‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ رﺑﯿﻌﮥ ﺑﻦ ﮐﻠﺜﻮم‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻏﺎدﯾﮥ ﻗﺎل‪ :‬ﺧﻄﺒﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻏـﺪاة اﻟﻌﻘﺒـﮥ ﻓﻘﺎل‪ :‬إّن دﻣﺎءﮐﻢ و أﻣﻮاﻟﮑﻢ ﺣﺮام ﮐﺤﺮﻣﺘﻪ ﯾﻮﻣﮑﻢ ﻫـﺬا ﻓﯽ ﺑﻠـﺪﮐﻢ ﻫـﺬا ﻓﯽ ﺷـﻬﺮﮐﻢ ﻫـﺬا‪ .‬أﻻ! ﻫﻞ‬‫ﺑّﻠﻐﺖ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻌﻢ! و ﮐﺎن ﻣﻦ ﺷﯿﻌﮥ ﻋﺜﻤﺎن رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﻫﻮ ﻗﺎﺗﻞ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ و ﮐﺎن إذا اﺳﺘﺄذن ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ و ﻏﯿﺮه ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻗﺎﺗﻞ ﻋّﻤﺎر ﺑﺎﻟﺒﺎب و ﮐﺎن ﯾﺼﻒ ﻗﺘﻠﻪ ﻟﻌّﻤﺎر إذا ﺳﺌﻞ ﻋﻨﻪ ﮐﺄﻧّﻪ ﻻ ﯾﺒﺎﻟﯽ ﺑﻪ!‬‫و ﻓﯽ ﻗّﺼﺘﻪ ﻋﺠﺐ ﻋﻨﺪ أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ‪،‬‬‫روي ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ اﻟّﻨﻬﯽ ﻋﻦ اﻟﻘﺘﻞ ﺛّﻢ ﯾﻘﺘﻞ ﻣﺜﻞ ﻋّﻤﺎر! ﻧﺴﺄل اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺴﻼﻣﮥ‪.‬‬‫روي اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟّﺪﻧﯿﺎ ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﻌﺸﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﯿﻨﺎ اﻟﺤّﺠﺎج ﺟﺎﻟﺴﺎ إذ أﻗﺒﻞ رﺟﻞ ﻣﻘﺎرب اﻟﺨﻄﻮ ﻓﻠّﻤﺎ رآه اﻟﺤّﺠﺎج ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺮﺣﺒﺎ‬‫ﺑﺄﺑﯽ ﻏﺎدﯾﮥ و أﺟﻠﺴﻪ ﻋﻠﯽ ﺳـﺮﯾﺮه و ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺖ ﻗﺘﻠﺖ اﺑﻦ ﺳـﻤّﯿﮥ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ! ﻗﺎل‪ :‬ﮐﯿﻒ ﺻـﻨﻌﺖ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺻﻨﻌﺖ ﮐﺬا ﺣّﺘﯽ ﻗﺘﻠﺘﻪ‪ .‬ﻓﻘﺎل ﻟا ﺤّﺠﺎج‬‫ﻷﻫﻞ اﻟّﺸﺎم‪ :‬ﻣﻦ ﺳّﺮه أن ﯾﻨﻈﺮ إﻟﯽ رﺟﻞ ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺒﺎع ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ ﻓﻠﯿﻨﻈﺮ إﻟﯽ ﻫﺬا! ﺛّﻢ ﺳﺎره أﺑﻮ ﻏﺎدﯾﮥ ﯾﺴﺄﻟﻪ ﺷﯿﺌﺎ ﻓﺄﺑﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻏﺎدﯾﮥ‪:‬‬‫ﻧﻮﻃﺊ ﻟﻬﻢ اﻟـّﺪﻧﯿﺎ ﺛّﻢ ﻧﺴﺄﻟﻬﻢ ﻓﻼ ﯾﻌﻄﻮﻧﻨﺎ و ﯾﺰﻋﻢ أﻧّﯽ ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺒﺎع ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣـﮥ! أﺟﻞ! و اﻟﱠﻠﻪ إّن ﻣﻦ ﺿـﺮﺳﻪ ﻣﺜﻞ اﺣـﺪ و ﻓﺨﺬه ﻣﺜﻞ ورﻗﺎن و‬‫ﻣﺠﻠﺴﻪ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ و اﻟّﺮﺑﺬه ﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟﺒﺎع ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ! و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ أّن ﻋّﻤﺎرا ﻗﺘﻠﻪ أﻫﻞ اﻷرض ﻟﺪﺧﻮل اﻟّﻨﺎر‪ .‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬إّن اﻟّﺬي ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎرا‬‫ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻫﺬا أﺷﻬﺮ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟّﺜﻼﺛﮥ[‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪418 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري در »ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﺎﻣﻞ« آورده‪] :‬إّن أﺑﺎ ﻏﺎدﯾﮥ ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎرا و ﻋﺎش إﻟﯽ زﻣﻦ اﻟﺤّﺠﺎج و دﺧﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﺄﮐﺮﻣﻪ اﻟﺤّﺠﺎج و ﻗﺎل‬‫ﻟﻪ‪ :‬أﻧﺖ ﻗﺘﻠﺖ اﺑﻦ ﺳﻤّﯿﮥ؟‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﻋّﻤﺎرا‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ! ﻓﻘﺎل ﻣﻦ‪ :‬ﺳّﺮه أن ﯾﻨﻈﺮ إﻟﯽ ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺒﺎع ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ ﻓﻠﯿﻨﻈﺮ إﻟﯽ ﻫﺬا اﻟّﺬي ﻗﺘﻞ اﺑﻦ ﺳﻤّﯿﮥ! ﺛّﻢ ﺳﺄﻟﻪ أﺑﻮ اﻟﻐﺎدﯾﮥ ﺣﺎﺟﺘﻪ‬‫ﻓﻠﻢ ﯾﺠﺒﻪ إﻟﯿﻬﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻧﻮﻃﺊ ﻟﻬﻢ اﻟـّﺪﻧﯿﺎ و ﻻ ﯾﻌﻄﻮﻧﻨﺎ ﻣﻨﻬﺎ و ﯾﺰﻋﻢ أﻧّﯽ ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺒﺎع ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ!‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺤّﺠﺎج‪ :‬أﺟﻞ! و اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻣﻦ ﮐﺎن ﺿﺮﺳـﻪ‬‫ﻣﺜـﻞ اﺣـﺪ و ﻓﺨـﺬه ﻣﺜﻞ ﺟﺒﻞ ورﻗﺎن و ﻣﺠﻠﺴﻪ ﻣﺜﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ و اﻟّﺮﺑـﺬه ﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟﺒﺎع ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣـﮥ! و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ أّن ﻋّﻤﺎرا ﻗﺘﻠﻪ أﻫﻞ اﻷرض ﮐﻠّﻬﻢ‬‫ﻟﺪﺧﻠﻮا ﮐّﻠﻬﻢ اﻟّﻨﺎر[‪.‬‬‫و ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در »ﺗـﺬﮐﺮه ﺧﻮاّص اﻷّﻣﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺎل اﻟﻮاﻗﺪي‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﻃﻌﻦ أﺑﻮ اﻟﻐﺎدﯾﮥ ﻋّﻤﺎرا ﺑﺎﻟّﺮﻣﺢ و ﺳـﻘﻂ أﮐّﺐ ﻋﻠﯿﻪ آﺧﺮ ﻓﺎﺟﺘّﺰ‬‫رأﺳﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ أﻗﺒﻞ إﻟﯽ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﯾﺨﺘﺼـﻤﺎن ﻓﯿﻪ ﮐّﻞ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻧﺎ ﻗﺘﻠﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻬﻤﺎ ﻋﻤﺮو‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ إن ﺗﺨﺘﺼـﻤﺎن إﻟّﺎ ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر! ﻓﻘﺎل ﻣﻌﺎوﯾـﮥ‪ :‬ﻣﺎ‬‫ﺻﻨﻌﺖ؟! ﻗﻮم ﺑـﺬﻟﻮا ﻧﻔﻮﺳـﻬﻢ دوﻧﻨﺎ ﺗﻘﻮل ﻟﻬﻢ ﻫـﺬا؟! ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮو‪ :‬ﻫﻮ و اﻟﱠﻠﻪ ﮐـﺬﻟﮏ و أﻧﺖ ﺗﻌﻠﻤﻪ و إﻧّﯽ و اﻟﱠﻠﻪ وددت أﻧّﯽ ﻣّﺖ ﻗﺒﻞ ﻫـﺬا‬‫اﻟﯿﻮم ﺑﻌﺸـﺮﯾﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ :‬ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎر و ﻫﻮ اﺑﻦ ﺳﺒﻊ و ﺳﺒﻌﯿﻦ ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎر ﻋﻄﺶ ﻗﺎﺗﻠﻪ ﻓﺎﺳﺘﺴﻘﯽ ﻣﺎء ﻓﺄﺗﯽ ﺑﻘﺪح ﻣﻦ‬‫زﺟﺎج ﻓﺎﻣﺘﻨﻊ ﻣﻦ اﻟّﺸـ ﺮب ﻣﻨﻪ! و ﻏﯿﺮ اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﺗﯽ ﺑﻘﺪح ﻣﻦ ﻓّﻀﮥ‪ .‬ﻓﻘﺎل ﺑﻌﺾ أﺻﺤﺎﺑﻪ‪ :‬اﻧﻈﺮوا إﻟﯽ ﻫﺬا اﻻﺣﻤﻖ! ﯾﻤﺘﻨﻊ ﻣﻦ اﻟّﺸﺮب‬‫ﻓﯽ ﻫﺬا اﻹﻧﺎء و ﯾﻨﺴﯽ أﻧّﻪ ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎرا و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 40‬از ‪174‬‬‫ﻗﺪ ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﺗﻘﺘﻠﮏ اﻟﻔﺌﮥ اﻟﺒﺎﻏﯿﮥ[‪.‬‬‫و ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﯾﻀﺎ‪-‬‬‫ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ وﻫﺐ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ ﻗﺪ وﻟﻊ ﺑﻘﺮﯾﺶ و وﻟﻌﺖ ﺑﻪ ﻓﻐﺪوا ﻋﻠﯿﻪ ﻓﻀـﺮﺑﻮه ﻓﺠﻠﺲ ﻓﯽ ﺑﯿﺘﻪ ﻓﺠﺎء ﻋﺜﻤﺎن اﺑﻦ ﻋّﻔﺎن ﯾﻌﻮده‬‫ﻓﺨﺮج ﻋﺜﻤﺎن و ﺻﻌﺪ اﻟﻤﻨﺒﺮ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺗﻘﺘﻠﮏ اﻟﻔﺌﮥ اﻟﺒﺎﻏﯿﮥ‪ ،‬ﻗﺎﺗﻞ ﻋّﻤﺎر ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر )ﺣﻞ‪ .‬ﮐﺮ([‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« آورده‪] :‬‬‫ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﻟﻌّﻤﺎر‪ :‬ﺗﻘﺘﻠﮏ اﻟﻔﺌﮥ اﻟﺒﺎﻏﯿﮥ‪ ،‬ﺑّﺸﺮ ﻗﺎﺗﻞ ﻋّﻤﺎر ﺑﺎﻟّﻨﺎر )ع‪ .‬ﮐﺮ([‪.‬‬‫أي أﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ و اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« آورده‪] :‬‬‫ﻣﺴﻨﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ -‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪419 :‬‬‫ﻋﻤﺮ و ﻏﯿﺮه ﻗـﺎﻟﻮا‪ :‬ﻗـﺎل ﻋﻠّﯽ ﺣﯿﻦ ﻗﺘـﻞ ﻋّﻤﺎر‪ :‬إن اﻣﺮء ﻣﻦ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻟﻢ ﯾﻌﻈﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﻗﺘﻞ اﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ و ﯾـﺪﺧﻞ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻤﺼـﯿﺒﮥ اﻟﻤﻮﺟﺒـﮥ‪ ،‬ﻟﻐﯿﺮ‬‫رﺷﯿﺪ‪ ،‬رﺣﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﻤﺎرا ﯾﻮم أﺳﻠﻢ‪ ،‬و رﺣﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﻤﺎرا ﯾﻮم ﻗﺘﻞ‪ ،‬و رﺣﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﻤﺎرا ﯾﻮم ﯾﺒﻌﺚ ﺣّﯿﺎ‪ ،‬ﻟﻘﺪ رأﯾﺖ ﻋّﻤﺎرا و ﻣﺎ ﯾﺬﮐﺮ ﻣﻦ اﺻﺤﺎب‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ أرﺑﻌﮥ إﻻ ﮐﺎن راﺑﻌﺎ و ﻻ ﺧﻤﺴﮥ إﻻ ﮐﺎن ﺧﺎﻣﺴﺎ و ﻣﺎ ﮐﺎن أﺣﺪ ﻣﻦ ﻗﺪﻣﺎء اﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﯾﺸّﮏ أّن ﻋّﻤﺎرا ﻗـﺪ وﺟﺒﺖ ﻟﻪ اﻟﺠّﻨـﮥ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﻮﻃﻦ و ﻻ أﺷّﺪ ﺗﻬﻨﯿﺎ )و ﻻ اﺛﻨﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻬﻨﯿﺌﺎ‪ .‬ظ( ﻟﻌّﻤﺎر ﺑﺎﻟﺠّﻨﮥ و ﻟﻘﺪ ﻗﯿﻞ‪ :‬أّن ﻋّﻤﺎرا‬‫ﻣﻊ اﻟﺤّﻖ و اﻟﺤّﻖ ﻣﻌﻪ‪ ،‬ﯾﺪور ﻋّﻤﺎر ﻣﻊ اﻟﺤّﻖ أﯾﻨﻤﺎ دار و ﻗﺎﺗﻞ ﻋّﻤﺎر ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر )ﮐﺮ([‪.‬‬‫و ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري در »ﺷﺮح ﺷﻔﺎ« در ذﮐﺮ ﺣﻀﺮت ﻋّﻤﺎر ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺘﻞ ﺑﺼّﻔﯿﻦ ﻣﻊ ﻋﻠّﯽ ﻋﻦ ﺛﻼث و ﺗﺴﻌﯿﻦ ﻣﻦ ﻋﻤﺮه و‬‫ﻗﺪ ﻗﺎل ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻟﻪ‪ :‬ﺗﻘﺘﻠﮏ اﻟﻔﺌﮥ اﻟﺒﺎﻏﯿﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺘﻠﻪ أﺑﻮ اﻟﻐﺎدﯾﮥ و اﺳـﻤﻪ ﯾﺴﺎر ﺑﻦ ﺳـﺒﻊ‪ ،‬ﺳـﮑﻦ اﻟّﺸﺎم و ﻧﺰل واﺳﻂ و ﻋﺪاده ﻓﯽ اﻟّﺸﺎﻣّﯿﯿﻦ أدرك اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ و ﻫﻮ‬‫ﻏ ﻼ م و ﺳ ﻤ ﻊ ﻣﻨ ﻪ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻻ ﺗﺮﺟﻌﻮا ﺑﻌﺪي ﮐّﻔﺎرا ﯾﻀﺮب ﺑﻌﻀﮑﻢ رﻗﺎب ﺑﻌﺾ!‬‫و ﮐﺎن ﻣﺤّﺒﺎ ﻟﻌﺜﻤﺎن رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ و ﮐﺎن إذا اﺳﺘﺄذن ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﺎﺗﻞ ﻋّﻤﺎر ﺑﺎﻟﺒﺎب‪ ،‬اﺧﺮج ﻟﻪ اﺣﻤﺪ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﻨﺪ«[‪.‬‬‫و ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﺣﻠﺒﯽ در »إﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺎﻟﯿﮥ ]‪ :[1‬ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﺎﺗﻞ ﻋّﻤﺎر ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر‪،‬‬‫و ﻣﻦ اﻟﻌﺠﺐ اّن أﺑﺎ اﻟﻌﺎﻟﯿﮥ ﻫﺬا ﻫﻮ اﻟﻘﺎﺗﻞ ﻟﻌّﻤﺎر ﯾﻮم ﺻّﻔﯿﻦ ﻓﮑﺎن أﺑﻮ اﻟﻌﺎﻟﯿﮥ ﻣﻊ ﻣﻌﺎوﯾﮥ و ﮐﺎن ﻋّﻤﺎر ﻣﻊ ﻋﻠّﯽ ‪.‬‬
‫و ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي در »ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻹﺷﺎرة إﻟﯽ ﺗﻌﻤﯿﻢ اﻟﺒﺸﺎرة« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و‬‫ﻋﻦ ﻋﻠّﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أﻧّﻪ ﻗﺎل ﻟّﻤﺎ ﻗﺘﻞ ﻋّﻤﺎر‪ :‬إن اﻣﺮء ﻣﻦ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ﻟﻢ ﯾﻌﻈﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﻗﺘﻞ اﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ و ﯾﺪﺧﻞ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻤﺼﯿﺒﮥ ﻟﻐﯿﺮ رﺷﯿﺪ‪ .‬رﺣﻢ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﻤـ ﺎرا ﯾﻮم أﺳـﻠﻢ و رﺣﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﻤﺎرا ﯾﻮم ﻗﺘﻞ و رﺣﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﻤﺎرا ﯾﻮم ﯾﺒﻌﺚ ﺣّﯿﺎ‪ ،‬ﻟﻘـﺪ رأﯾﺖ ﻋّﻤﺎرا و ﻣﺎ ﯾـﺬﮐﺮ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ أرﺑﻌﮥ إﻟّﺎ ﮐﺎن راﺑﻌﺎ و ﻻ ﺧﻤﺴﮥ إﻻ ﮐﺎن ﺧﺎﻣﺴﺎ و ﻣﺎ ﮐﺎن أﺣﺪ ﻣﻦ ﻗﺪﻣﺎء أﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‬‫ﯾﺸّﮏ أّن ﻋّﻤﺎرا ﻗـﺪ وﺟﺒﺖ ﻟﻪ اﻟﺠّﻨـﮥ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﻮﻃﻦ و ﻻ أﺷـّﺪ ﺗﻬﻨﯿﺎ )و ﻻ اﺛﻨﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻬﻨﯿﺌﺎ‪ .‬ظ( ﻟﻌّﻤﺎر ﺑﺎﻟﺠّﻨـﮥ و ﻟﻘﺪ ﻗﯿﻞ إّن ﻋّﻤﺎرا ﻣﻊ اﻟﺤّﻖ و‬‫اﻟﺤّﻖ ﻣﻌﻪ‪ ،‬ﯾـﺪور ﻋّﻤـ ﺎر ﻣﻊ اﻟﺤّﻖ أﯾﻨﻤﺎ دار‪ ،‬و ﻗﺎﺗﻞ ﻋّﻤﺎر ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر‪ .‬رواه اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ ‪ [1] .‬اﻟﺼﺤﯿﺢ أﺑﻮ اﻟﻐﺎدﯾﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ذﮐﺮه ﻏﯿﺮ‬‫واﺣﺪ‪ ،‬ﻓﺘﻨﺒﻪ )‪ .12‬ن(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪420 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤّﻖ دﻫﻠﻮي در »رﺟﺎل ﻣﺸـﮑﺎة« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋّﻤﺎر ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ :‬ﻋّﻤﺎر ﺧﻠﻂ اﻟﱠﻠﻪ اﻹﯾﻤﺎن ﻣﺎ ﺑﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 41‬از ‪174‬‬‫ﻗﺮﻧﻪ إﻟﯽ ﻗـﺪﻣﻪ و ﺧﻠﻂ اﻹﯾﻤﺎن ﺑﻠﺤﻤﻪ و دﻣﻪ‪ ،‬ﯾﺰول ﻣﻊ اﻟﺤّﻖ ﺣﯿﺚ زال و ﻟﯿﺲ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻟﻠّﻨﺎر أن ﯾﺄﮐﻞ ﻣﻨﻪ ﺷـﯿﺌﺎ‪ .‬رواه اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻋﻦ ﻋﻠّﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎﺗـﻞ ﻋّﻤـ ﺎر و ﺳﺎﻟﺒﻪ ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر‪ .‬ﮐﻢ ﻣﻦ ذي ﻃﻤﺮﯾﻦ ﻻ ﯾﺆﺑﻪ ﺑﻪ ﻟﻮ أﻗﺴﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻷﺑﺮه ﻣﻨﻬﻢ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ‪ .‬اﺑﻦ ﺳـﻤّﯿﮥ ﻣﺎ ﻋﺮض ﻋﻠﯿﻪ أﻣﺮان‬‫ﻗّﻂ إﻟّﺎ أﺧﺬ أرﺷﺪﻫﻤﺎ‪.‬‬‫إذا اﺧﺘﻠﻒ اﻟّﻨﺎس ﮐﺎن اﺑﻦ ﺳﻤّﯿﮥ ﻣﻊ اﻟﺤّﻖ‪.‬‬‫وﯾﺢ ﻋّﻤﺎر‪ ،‬ﯾﻘﺘﻠﻪ اﻟﻔﺌﮥ اﻟﺒﺎﻏﯿﮥ‪ ،‬ﯾﺪﻋﻮﻫﻢ إﻟﯽ اﻟﺠّﻨﮥ و ﯾﺪﻋﻮﻧﻪ إﻟﯽ اﻟّﻨﺎر‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬و ذﻟﮏ ﻓﻌﻞ اﻷﺷﻘﯿﺎء اﻷﺷﺮار‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬دأب اﻷﺷﻘﯿﺎء اﻟﻔّﺠﺎر‪.‬‬‫و ﻟﻬﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻃﺮق ﻣﺘﻌّﺪدة ﻣﺘﮑّﺜﺮة ﯾﺒﻠﻎ ﺣّﺪ اﻟّﺘﻮاﺗﺮ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﻼ ﺷﺒﻬﮥ[‪.‬‬‫ﺗﺨﻠﻒ أﺑﻮ اﻟﻐﺎدﯾﮥ از ﻫﺪاي ﻋﻤﺎر‬‫و ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ اﻟﺰﺑﯿﺪي در »ﺗﺎج اﻟﻌﺮوس« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أﺑﻮ اﻟﻐﺎدﯾﮥ‪ ،‬ﯾﺴﺎر ﺑﻦ ﺳـﺒﻊ اﻟﺠﻬﻨﯽ‪ ،‬ﺻـﺤﺎﺑﯽ ﺑﺎﯾﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳّﻠﻢ‪ ،‬ﻫﻮ ﻗﺎﺗﻞ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻣﺬﮐﻮر ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ دﻣﺸﻖ«[‪.‬‬‫اﺳﺘﺪﻻل ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﻪ ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬و »ﺗﻤﺴﮑﻮا ﺑﻌﻬﺪ اﺑﻦ أم ﻋﺒﺪ«[ در ﻣﻌﺎرﺿﻪ ﻗﺮار دادن اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬و »ﺗﻤﺴﮑﻮا ﺑﻌﻬﺪ اﺑﻦ أم ﻋﺒﺪ«[‬‫ﺟﻮاب ﻣﺆﻟﻒ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﺎرﺿﻪ ﺑﺎﻃﻠﻪ و رد اﺳﺘﺪﻻل ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺴﻪ وﺟﻪ‬‫اﺷﺎره‬‫أﻗﻮل‪:‬‬‫ﺗﻤّﺴﮏ و اﺣﺘﺠﺎج ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻣﻨﮑﻮد ﺑﺎﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺮدود ﺑﺎﻃﻞ و ﻣﻀﻤﺤّﻞ اﺳﺖ ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ‪:‬‬‫أول آﻧﮑﻪ‪ :‬اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ از ﻣﺘﻔّﺮدات اﻫـﻞ ﺳـّﻨﺖ اﺳﺖ و أﻫﻞ ﺣّﻖ آن را إﺛﺒﺎت ﻧﻤﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ ﭘﺲ ذﮐﺮ آن ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﮐﻪ ﻣّﺘﻔﻖ‬‫ﻋﻠﯿﻪ ﻓﺮﯾﻘﯿﻦ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﺣﯿﻒ ﺻﺮﯾﺢ و ﺟﻮر ﻓﻀﯿﺢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ‪ :‬اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﺨﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ رواﯾﺖ ﻧﮑﺮدهاﻧـﺪ و إﻋﺮاض ﺷـﯿﺨﯿﻦ از ﺣـﺪﯾﺜﯽ دﻟﯿﻞ ﻣﻘﺪوﺣّﯿﺖ و ﻣﺠﺮوﺣّﯿﺖ آن ﻧﺰد أﮐﺎﺑﺮ‬‫اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻣﺠّﻠﺪ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ ﺑﺠﻮاب ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﻣﻔّﺼﻼ ﻣﺒّﯿﻦ و ﻣﺼّﺮح ﮔﺮدﯾﺪه‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ‪ :‬ﺑﺮ ﻣـﺎﻫﺮﯾﻦ ﻋﻠﻢ رﺟـﺎل و ﻧﺎﻗـﺪﯾﻦ أﺣﺎدﯾﺚ ﻓﻈﺎﻋﺖ اﺷـﺘﻤﺎل‪ ،‬واﺿـﺢ و ﻻﺋـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻨﺪا ﻣﻘـﺪوح و ﻣﺠﺮوح‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و ﻋﻨﺪ اﻟّﺘﺤﻘﯿﻖ ﺳﻠﺴﻠﻪ رواﯾﺖ آن ﻣﺘﻼﺷﯽ ﮔﺸﺘﻪ از ﻫﻢ ﻣﯽﭘﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪421 :‬‬‫ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري در ﮐﺘﺎب »أﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد آورده‪:‬‬‫]أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﻟا ﺒﺮﮐﺎت اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺪﻣﺸﻘﯽ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﻌﺸﺎﺋﺮ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ ﻓﺎرس اﻟﻘﯿﺴﯽ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ‬‫اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ اﻟﻤﺼﯿﺼـﯽ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻧﺼـﺮ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺧﯿﺜﻤﮥ‬‫ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﺑﻦ ﺣﯿـﺪرة اﻷﻃﺮاﺑﻠﺴـّﯽ‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪة اﻟّﺴـ ﺮي ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﻗﺒﯿﺼﮥ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﺳـﻔﯿﺎن اﻟّﺜﻮري‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 42‬از ‪174‬‬‫اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻋﻤﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻮﻟﯽ ﻟﺮﺑﻌﯽ‪ ،‬ﻋﻦ رﺑﻌﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ :‬و ﺗﻤّﺴﮑﻮا ﺑﻌﻬﺪ اﺑﻦ أّم ﻋﺒﺪ‪ .‬و ﻗﺪ‬‫رواه ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﺰﻋﺮاء ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد[‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﺳـﻨﺪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﯽﺑﯿﻨﯽ ﻣﺸـﺘﻤﻞ اﺳﺖ ﺑﺮ »ﻗﺒﯿﺼﮥ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ« و او را اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ ﻧّﻘﺎد و أﻋﻼم أﻃﻮاد ﺳﻨّﯿﻪ اﺳﺖ ﺑﺠﺮح و ﻗﺪح‬‫ﻧﻮاﺧﺘﻪ‪.‬‬‫ﺟﺮح و ﻗﺪح ﻗﺒﯿﺼﮥ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﻪ ﮐﻪ رواﯾﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺬﮐﻮر ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﺘﺼﺪﯾﻖ أﻫﻞ رﺟﺎل‬‫ﺟﺮح و ﻗﺪح ﻗﺒﯿﺼﮥ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪:‬‬‫ﻫﻮ ﺛﻘﮥ إﻟّﺎ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻟّﺜﻮري ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﯿﺰان« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او ﻣﺬﮐﻮرﺳﺖ‪] :‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺬاك اﻟﻘﻮّي و ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻘﮥ ﻓﯽ ﮐّﻞ ﺷﯽء إﻟّﺎ ﻓﯽ ﺳﻔﯿﺎن ‪.‬‬
‫و در ﮐﻤﺎل ﻇﻬﻮرﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺒﯿﺼﻪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﺗﻤّﺴﮑﻮا ﺑﻌﻬﺪ اﺑﻦ أّم ﻋﺒﺪ«‬‫را از ﺳﻔﯿﺎن ﺛﻮري رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده ﭘﺲ او درﯾﻦ رواﯾﺖ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻏﯿﺮ ﺛﻘﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ درﯾﻦ ﺳـﻨﺪ »ﺳـﻔﯿﺎن ﺛﻮري« واﻗﻊ ﺷـﺪه‪ ،‬و ﻗﻮادح ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺟﺴـﯿﻤﻪ او ﻣﺜﻞ ارﺗﮑﺎب ﺗﺪﻟﯿﺲ و اﺑﺘﻼ ﺑﺤﺴﺪ و ﻋﺪاوت و ﻏﯿﺒﺖ‬‫إﻣﺎم أﻋﻈﻢ ﺳـّﻨّﯿﻪ و اﻋﺘﺮاض و اﯾﺮاد ﺑﺮ ﺻﺎدق آل ﻣﺤّﻤﺪ ﺻﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯿﻬﻢ إﻟﯽ ﯾﻮم اﻟّﺘﻨﺎد در ﺟﺰء ﺛﺎﻧﯽ ﻣﺠﻠّﺪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ‬‫ﺑﺘﻔﺼﯿﻞ ﺗﻤﺎم ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪه‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ درﯾﻦ ﺳـﻨﺪ »ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻋﻤﯿﺮ« واﻗﻊ اﺳﺖ و ﻗﺪح ﻣﮑّﻤﻞ و ﺟﺮح ﻣﻔّﺼﻞ او در ﻣﺠّﻠﺪ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ ﺑﺈﺷﺒﺎع ﺗﺎّم و ﺗﺒّﯿﻦ ﻣﻌﺠﺐ أﻫﻞ‬‫أﺣﻼم‪ ،‬ﻣﺒّﯿﻦ و ﻣﺒﺮﻫﻦ ﮔﺮدﯾﺪه‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ درﯾﻦ ﺳﻨﺪ »ﻣﻮﻻي رﺑﻌﯽ« واﻗﻊ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و او ﻣﺠﻬﻮل اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻃﺮﯾﻖ دﯾﮕﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﮐﻪ اﺑﻦ اﻷﺛﯿﺮ آن را ﻣﻌّﻠﻘﺎ ذﮐﺮ ﮐﺮده ﻧﯿﺰ ﻣﺠﺮوح و ﻣﻘﺪوح‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪422 :‬‬‫اﺳﺖ زﯾﺮا ﮐﻪ در آن »أﺑﻮ اﻟّﺰﻋﺮاء« واﻗﻊ ﺷﺪه و او در رواﯾﺖ ﺧﻮد ﻣﻄﻌﻮن و ﻣﻮﻫﻮن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺟﺮح و ﻗﺪح أﺑﻮ اﻟﺰﻋﺮاء ﻋﺒﺪ اﻟّﻠﻪ ﺑﻦ ﻫﺎﻧﯽ راوي دﯾﮕﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺘﺼﺪﯾﻖ أﻫﻞ رﺟﺎل‬‫ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘـﺪال« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻫﺎﻧﯽ أﺑﻮ اﻟّﺰﻋﺮاء ﺻﺎﺣﺐ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎري‪ :‬ﻻ ﯾﺘﺎﺑﻊ ﻋﻠﯽ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪ ،‬ﺳـﻤﻊ ﻣﻨﻪ ﺳـﻠﻤﮥ‬‫ﺑﻦ ﮐﻬﯿـﻞ ﺣـﺪﯾﺜﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻓﯽ اﻟّﺸـ ﻔﺎﻋﮥ‪ :‬ﺛّﻢ ﯾﻘﻮم ﻧﺒّﯿﮑﻢ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ راﺑﻌﺎ و اﻟﻤﻌﺮوف أﻧّﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم أّول ﺷﺎﻓﻊ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻪ‬‫اﻟﺒﺨﺎري و ﻗﺪ أﺧﺮج اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﺨﺘﺼﺮا[‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻟّﺘﻬـﺬﯾﺐ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻫﺎﻧﯽ اﻟﮑﻨﺪي اﻷزدي أﺑﻮ اﻟّﺰﻋﺮاء اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﮑﻮﻓﯽ روي ﻋﻦ‬‫ﻋﻤﺮو اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ ،‬و ﻋﻨﻪ اﺑﻦ اﺧﺘﻪ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﻻ ﯾﺘﺎﺑﻊ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺜﻪ ‪.‬‬
‫و از ﻣﺮاﺟﻌﻪ »ﺟﺎﻣﻊ ﺗﺮﻣﺬي« ﺑﺎب ﻣﻨﺎﻗﺐ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎر ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ راوي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ از ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ‬‫ﺑﻦ ﮐﻬﯿـﻞ اﺳﺖ‪ ،‬و از ﯾﺤﯿﯽ ﭘﺴـﺮ او إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ و از إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﭘﺴـﺮ او إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ روات ﺣﺴﺐ ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت أﺋﻤﻪ أﻋﻼم و‬‫أﺳﺎﻃﯿﻦ ﻋﻈﺎم ﺳـّﻨّﯿﻪ ﻣﻘـﺪوح و ﻣﺠﺮوح ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓّﺼﻞ ﻓﯽ ﻣﺠﻠّـﺪ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟّﻄﯿﺮ‪ ،‬و ﺳـﺘﻘﻒ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﻋﻦ ﻗﺮﯾﺐ ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﻤﺠﻠّﺪ‬‫أﯾﻀﺎ ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻔﯿﺾ ﻟﻠﺨﯿﺮ‪ .‬و ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﻪ ﭼﻨﺎن ﻣﻬﺘﻮك اﻟّﺴﺘﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد ﺗﺮﻣﺬي در او ﻗﺎدح و ﻃﺎﻋﻦ ﺷﺪه و ﺑﻌﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 43‬از ‪174‬‬‫ﻧﻘﻞ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺮاي إﻇﻬﺎر ﺣﺎل ﭘﺮ اﺧﺘﻼل او ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻫـﺬا ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺮﯾﺐ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻻ ﻧﻌﺮﻓﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ‬‫ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﻪ ﯾﻀّﻌﻒ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و از اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺼـﯿﺮ ﻣﻤﻌﻦ ﺧﺒﯿﺮ ﮐﺎﻟّﺸـ ﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌﮥ اﻟّﻨﻬﺎر واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎر ﻣﯽﮔﺮدد ﮐﻪ ﺗﻤّﺴﮏ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﺜﺎر ﺑﺎﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺑﯽ اﻋﺘﺒـﺎر اﻗﺘﻔـﺎي أﺛﺮ ﻧﺎﮐﺐ ﺟﻮار و اﺗّﺒﺎع ﻃﺮﯾﻘﻪ ﻧﺎﮐﺚ ﺧﻮارﺳﺖ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ وﻟّﯽ اﻟّﺘﻮﻓﯿﻖ ﻷﻫﻞ اﻟّﻨﻘـﺪ و اﻹﺧﺘﺒﺎر و ﻫﻮ اﻟﻤﻠﻬﻢ اﻟﻤﻮزع ﻟﻠّﺘﻤﯿﯿﺰ‬‫ﺑﯿﻦ اﻟّﻨﻮر و ﻟا ّﻨﺎر‪.‬‬‫آوردن ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« ﺣﺪﯾﺚ »و رﺿﯿﺖ ﻟﮑﻢ ﻣﺎ رﺿﯽ ﻟﮑﻢ اﺑﻦ ام ﻋﺒﺪ« را ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬و »رﺿﯿﺖ ﻟﮑﻢ ﻣﺎ رﺿﯽ ﻟﮑﻢ اﺑﻦ أم ﻋﺒﺪ«[‬‫ﺟﻮاب ﻣﺆﻟﻒ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﺎرﺿﻪ ﺑﺎﻃﻠﻪ و رد اﺳﺘﺪﻻل ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﺑﻪ ﭘﻨﺞ وﺟﻪ‬‫اﺷﺎره‬‫أﻗﻮل‪:‬‬‫اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻫﻢ ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣّﻖ و إﻗﺒﺎل ﻧﯿﺴﺖ ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪423 :‬‬‫اول آﻧﮑﻪ‪ :‬اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻼ رﯾﺐ از آﺣﺎدﺳﺖ و ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ از ﻣﺘﻮاﺗﺮات ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و ﻣﻌﺎرﺿﻪ ﻣﺘﻮاﺗﺮات ﺑﺎ آﺣﺎد ﺧﺎرج از ﻃﺮﯾﻖ إﻧﺼﺎف‬‫و ﺳﺪادﺳﺖ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ‪ :‬اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ از ﻣﺘﻔّﺮدات اﻫـﻞ ﺳـّﻨﺖ اﺳﺖ و أﻫﻞ ﺣّﻖ آن را ﻫﺮﮔﺰ ﻗﺒﻮل ﻧﺪارﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ذﮐﺮ آن در ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﻣﺤﺎّﺟﻪ ﺑﺎ اﯾﺸﺎن‬‫ﻋﻼوه ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺧﻼف ﻣﻮاﻋﯿﺪ ﻋﺮﻗﻮﺑّﯿﻪ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻼ اﺷﮑﺎل از داﺋﺮه إﻧﺼﺎف ﺧﺎرج و ﻣﺘﻤّﺴﮏ ﺑﺂن در ﻣﻘﺎﺑﻠﻪﺷﺎن ﯾﻘﯿﻨﺎ ﺑﺮ وﺗﯿﺮه‬‫اﻋﺘﺴﺎف دارج ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ‪ :‬اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺪﯾﺜﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺨﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ از ذﮐﺮ آن إﻋﺮاض ورزﯾﺪه و ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ ﻣﺎ ﺗﻨﺒﯿﻪ ﻧﻤﻮدهاﯾﻢ ﮐﻪ ﻋﺪم ذﮐﺮ ﺷﯿﺨﯿﻦ‬‫ﺣـﺪﯾﺜﯽ را ﻧﺰد أﺟّﻠﻪ اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﻣﻮﺟﺐ ﻇﻬﻮر وﻫﻦ و ﻫﻮان آن ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﺘﻌّﺼﺒﯿﻦ ﺳـّﻨّﯿﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﮐﻪ ﮐﻤﺘﺮ ﺣﺪﯾﺜﯽ‬‫ﻣﺜـﻞ آن در ﺗـﻮاﺗﺮ و ﮐـﺜﺮت ﻃﺮق ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد ﺑﻬﻤﯿﻦ ﺳـﺒﺐ ﮐﻪ ﺑﺨـﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ آن را ذﮐﺮ ﻧﮑﺮدهاﻧـﺪ ﻗﺒﻮل ﻧﻤﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻨـﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »رﺿﯿﺖ ﻟﮑﻢ« ﺑﻬﺰار اوﻟﻮّﯾﺖ ﺻﻼﺣّﯿﺖ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل ﻧﺨﻮاﻫﺪ داﺷﺖ و ﻫﺮ ﮐﻪ أدﻧﯽ ﺣّﻈﯽ از إﻧﺼﺎف داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ اﻫﻞ ﺣّﻖ‬‫را در ﻋﺪم ﻗﺒﻮل آن ﻣﺼﯿﺐ و ﻣﺤّﻖ ﺧﻮاﻫﺪ اﻧﮕﺎﺷﺖ‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ‪ :‬ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬أﺑﻮ داود و اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ و ﺗﺮﻣﺬي و ﻧﺴﺎﺋﯽ ﻫﻢ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ذﮐﺮ ﻧﮑﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﻫﺮ ﮔﺎه إﻋﺮاض ﺑﺨﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ ﻧﺰد ﺟﻤﺎﻋﺘﯽ از ﺳـّﻨّﯿﻪ دﻟﯿﻞ وﻫﻦ و ﻫﻮان ﺣﺪﯾﺜﯽ ﺑﺎﺷﺪ إﻋﺮاض أﺻـﺤﺎب ﺻـﺤﺎح ﺳّﺘﻪ ﺟﻤﯿﻌﺎ از ﺣﺪﯾﺜﯽ‬‫ﺑﺄوﻟّﯿﺖ ﺗﺎّﻣﻪ ﻧﺰد آن ﺟﻤﺎﻋﺖ‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻌﺮض ﻋﻨﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬و ازﯾﻦ ﺟﺎ ﭘﯽ ﺗﻮان ﺑﺮد ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ »رﺿﯿﺖ ﻟﮑﻢ« ﺑﭽﻪ‬‫ﻣﺮﺗﺒﻪ وﻫﻦ و اﺻـﻞ اﺳﺖ و ﻣﺨﺎﻃﺐ را از اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل ﺑﺂن ﺳﻮاي ﺧﺴـﺮان ﭼﻪ ﺣﺎﺻﻞ! ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬اﮔﺮ ﺑﺎﻟﻔﺮض‪ ،‬اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را‬‫ﺗﺴـﻠﯿﻢ ﻫﻢ ﻧﻤﺎﺋﯿﻢ ﻣﻌﺎرﺿﻪ آن ﺑﺤـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ؛ ﺿـﻼل ﺑﻌﯿـﺪ و ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻧﺎﺳﺪﯾـﺪ اﺳﺖ زﯾﺮا ﮐﻪ دﻻﻟﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﺮ ﺧﻼف و اﻣﺎﻣﺖ و‬‫ﻋﺼـﻤﺖ و ﻃﻬﺎرت و أﻋﻠﻤّﯿﺖ و أﻓﻀـﻠّﯿﺖ اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم ﺑﻮﺟﻮه ﻣﻮﻓﻮره و ﻋﻨﺎوﯾﻦ ﻏﯿﺮ ﻣﺤﺼﻮره در ﻣﺎ ﺳﺒﻖ ﻣﻔّﺼﻼ ﻣﺒﺮﻫﻦ و ﻣﺒّﯿﻦ‬‫ﺷﺪه؛ و اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ ﻓﺮض ﺛﺒﻮﺗﺶ ﭼﻨﺎن ﻣﺤﺪود اﻟﻤﺮاد واﻗﻊ ﺷﺪه ﮐﻪ اﺻـﻼ دﻟﯿﻞ ﻋﺎﻟﻢ و ﻣﻘﺘﺪا ﺑﻮدن اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻫﻢ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻓﻀﻼ ﻋﻦ‬‫اﻟّﺪﻻﻟﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 44‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪424 :‬‬‫ﻋﻠﯽ ﺣﺼﻮل واﺣـﺪ ﻣﻦ اﻟﻤﺰاﯾﺎ اﻟﻤـﺬﮐﻮرة ﻟﻪ‪ .‬ﺑﻠﮑﻪ اﮔﺮ ﺷﺄن ﺻﺪور اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را اﺣﺪي از ارﺑﺎب ﺧﺒﺮت ﺑﯿﻨﺪ ﺑﯿﻘﯿﻦ ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ دﻻﻟﺖ‬‫آن ﺟﺰ ﺑﺮﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻷﻃﯿﺎب ﺑﺮاي ﻣﺨﺎﻃﺒﯿﻦ اﺻـﺤﺎب آﻧﭽﻪ ﻣﺮﺿـّﯽ ﺧـﺪا و رﺳﻮل او ﺑﺎﺷـﺪ‬‫ﭘﺴﻨﺪ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﺗﻮﺿﯿﺢ اﯾﻦ اﺟﻤﺎل آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﺎﮐﻢ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را در »ﻣﺴﺘﺪرك« ﺑﺎﯾﻦ ﻧﻬﺞ رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده‪:‬‬‫]أﺧﺒﺮﻧـﺎ اﺑﻮ اﻟﻔﻀـﻞ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻌـﺪل‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮّﻫﺎب اﻟﻌﺒـﺪي‪ ،‬اﻧﺒﺄ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﻮن‪ ،‬أﻧﺒﺎ اﻟﻤﺴـﻌﻮدّي‪ ،‬ﻋﻦ‬‫ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺣﺮﯾﺚ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯿﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻟﻌﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ :‬اﻗﺮء! ﻗﺎل‪ :‬أﻗﺮأ و ﻋﻠﯿﮏ اﻧﺰل؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫إﻧّﯽ أﺣّﺐ ان أﺳﻤﻌﻪ ﻣﻦ ﻏﯿﺮي‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎﻓﺘﺘﺢ ﺳﻮرة اﻟّﻨﺴﺎء ﺣّﺘﯽ ﺑﻠﻎ »ِإذا ِﺟﺌْﻨﺎ ﻣِْﻦ ُﮐﱢﻞ ُأﱠﻣٍﮥ ﺑ َِﺸِﻬﯿٍﺪ َو ِﺟﺌْﻨﺎ ﺑ َِﮏ َﻋﻠﯽ ﻫُﺆﻻِء َﺷِﻬﯿﺪًا«‬‫ﻓﺎﺳـﺘﻌﺒﺮ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ و ﮐّﻒ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ .‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ :‬ﺗﮑﻠّﻢ! ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اّول ﮐﻼﻣﻪ و‬‫اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ و ﺻّﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ و ﺷﻬﺪ ﺷﻬﺎدة اﻟﺤّﻖ و ﻗﺎل‪ :‬رﺿﯿﻨﺎ ﺑﺎﻟّﻠﻪ رﺑّﺎ و ﺑﺎﻹﺳﻼم دﯾﻨﺎ و رﺿﯿﺖ ﻟﮑﻢ ﻣﺎ رﺿﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ‪ .‬ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ رﺿﯿﺖ ﻟﮑﻢ ﻣﺎ رﺿﯽ ﻟﮑﻢ اﺑﻦ أّم ﻋﺒﺪ‪.‬‬‫ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ اﻻﺳﻨﺎد و ﻟﻢ ﯾﺨﺮﺟﺎه ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ رواﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ روزي ﺑﻌﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺣﮑﻢ ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ ﭼﯿﺰي از ﻗﺮآن ﺑﺨﻮاﻧﺪ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد در ﻣﻘﺎم ﻋﺬر ﻋﺮض ﻧﻤﻮد ﮐﻪ آﯾﺎ ﻣﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻗﺮآن ﺑﺮ ﺗﻮ ﺑﺨﻮاﻧﻢ ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻗﺮآن ﺑﺮ ﺟﻨﺎب ﺗﻮ ﻧﺎزل ﺷﺪه؟!‬‫آن ﺣﻀـﺮت در ﻣﻘﺎم ﺑﯿﺎن ﻣﺼﻠﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﮑﻢ ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ‪ :‬ﻣﻦ ﻣﯽﺧﻮاﻫﻢ ﮐﻪ ﻗﺮآن را از ﻏﯿﺮ ﺧﻮد ﺑﺸﻨﻮم‪ .‬ﭘﺲ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻗﺮاﺋﺖ‬‫ﺳﻮره ﻧﺴﺎء ﺷﺮوع ﮐﺮد ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ رﺳﯿﺪ ﺑﻘﻮل ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﺎﻟﻢ »َﻓَﮑﯿَْﻒ ِإذا ِﺟﺌْﻨﺎ ﻣِْﻦ ُﮐﱢﻞ ُأﱠﻣٍﮥ ﺑ َِﺸِﻬﯿٍﺪ َو ِﺟﺌْﻨﺎ ﺑ َِﮏ َﻋﻠﯽ ﻫُﺆﻻِء َﺷِﻬﯿﺪًا«‬‫ﺑﺎﺳـﺘﻤﺎع اﯾﻦ ﮐﻼم ﻋﺒﺮت اﻧﻀـﻤﺎم ﭼﺸﻢ ﻣﺒﺎرك آن ﺣﻀﺮت اﺷﮏآﻟﻮد ﮔﺮدﯾﺪ و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد از ﻣﺸﺎﻫﺪه اﯾﻦ ﺣﺎل از ﻗﺮاﺋﺖ ﺑﺎز‬‫ﻣﺎﻧـﺪ‪ .‬آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺎو ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ‪ :‬ﮐﻼم ﺑﮑﻦ! و ﻣﻘﺼﻮد آن ﺟﻨﺎب ﮐﻼم ﮐﺮدن ﺑﺮ ﻧﻬـﺞ ﺧﻄﺎﺑﺖ ﺑﻮد‪ .‬اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد اﻣﺘﺜﺎﻻ ﻟﻸﻣﺮ‬‫اﻟﻌـﺎﻟﯽ زﺑـﺎن ﺑﺤﻤـﺪ و ﺛﻨـﺎي إﻟﻬﯽ ﮔﺸﺎد و درود ﺑﺮ آن ﺟﻨﺎب ﻓﺮﺳـﺘﺎد و ﺷـﻬﺎدت ﺣّﻖ ﺑـﺪاد و ﮔﻔﺖ »رﺿـﯿﻨﺎ ﺑﺎﻟّﻠﻪ رﺑّﺎ و ﺑﺎﻹﺳـﻼم دﯾﻨﺎ و‬‫رﺿﯿﺖ ﻟﮑﻢ ﻣﺎ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ« ﯾﻌﻨﯽ راﺿﯽ ﺷﺪﯾﻢ ﻣﺎ ﺑﺨﺪا از روي ﭘﺮوردﮔﺎر‪ ،‬و ﺑﺈﺳﻼم از روي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪425 :‬‬‫دﯾﻦ‪ ،‬و ﭘﺴـﻨﺪ ﮐﺮدم ﺑﺮاي ﺷـﻤﺎ آﻧﭽﻪ ﺧـﺪا و رﺳﻮل او ﭘﺴـﻨﺪ ﮐﻨـﺪ‪ .‬ﭼﻮن اﯾﻦ ﮐﻼـم اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﺻـﺤﯿﺢ و ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻧﺼـﯿﺤﺖ ﺑﻮد آن‬‫ﺣﻀﺮت ﻧﯿﺰ در ﻣﻘﺎم ﺗﺄﯾﯿﺪ آن ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬‫»رﺿﯿﺖ ﻟﮑﻢ ﻣﺎ رﺿﯽ ﻟﮑﻢ اﺑﻦ أّم ﻋﺒﺪ«‬‫ﯾﻌﻨﯽ‪ :‬ﭘﺴﻨﺪ ﮐﺮدم ﺑﺮاي ﺷﻤﺎ آﻧﭽﻪ ﭘﺴﻨﺪ ﮐﺮد ﺑﺮاي ﺷﻤﺎ اﺑﻦ أّم ﻋﺒﺪ‪.‬‬‫ﻣﻘﺼﻮد اﯾﻦ ﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬ﭘﺴﻨﺪﯾﺪه ﺧﺪا و رﺳﻮل را ﮐﻪ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﺮاي ﺷﻤﺎ ﭘﺴﻨﺪﯾﺪه ﻣﻦ ﻫﻢ ﭘﺴﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨﻢ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﮐﺎﻟﺸﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌﮥ اﻟّﻨﻬﺎر واﺿﺢ و آﺷﮑﺎر ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد از ﻗﻮل آن ﺟﻨﺎب‬‫»رﺿﯿﺖ ﻟﮑﻢ ﻣﺎ رﺿﯽ ﻟﮑﻢ اﺑﻦ أّم ﻋﺒﺪ«‬‫ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ »رﺿﯿﺖ ﻟﮑﻢ ﻣﺎ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ« ﯾﻌﻨﯽ‪ :‬ﭘﺴﻨﺪ ﮐﺮدم ﺑﺮاي ﺷﻤﺎ آﻧﭽﻪ ﭘﺴﻨﺪ ﮐﺮد ﺧﺪا و رﺳﻮل‪.‬‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ‪ ،‬اﯾﻦ رواﯾﺖ‪ ،‬ﺷﺄن ﺻـﺪور اﯾﻦ ﮐﻼم را ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ ﻇﻬﻮر واﺿـﺢ ﻣﯽﮔﺮداﻧـﺪ و ﺑﺈﺛﺒﺎت ﻣﯽرﺳﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﻗﻮل ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد‬‫»رﺿـﯿﺖ ﻟﮑﻢ ﻣﺎ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ« ﻣﺮﺿـّﯽ آن ﺟﻨﺎب ﺑﻮدﻧﺪ ﻧﻪ آﻧﮑﻪ ﻫﺮ آﻧﭽﻪ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد در زﻣﺎن آﯾﻨﺪه ﺑﺮاي ﻣﺨﺎﻃﺒﯿﻦ ﭘﺴـﻨﺪ ﮐﻨﺪ‬‫ﻣﺮﺿّﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 45‬از ‪174‬‬‫در ﺑﯿﺎن ﺳﻠﻮك ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ و أﺗﺒﺎع او ﺑﺎ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد )اﺑﻦ ام ﻋﺒﺪ( و ﻧﻘﻞ ﮐﻠﻤﺎت ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﻮرﺧﯿﻦ أﻫﻞ ﺳﻨﺖ درﯾﻦ ﺧﺼﻮص‬‫»ﺗﻮﻗﯿﻒ ﻓﯿﻪ ﺗﻌﻨﯿﻒ« ﮐﻤﺎل ﺗﻌﺠﺐ اﺳﺖ از ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﮐﻪ ﺑﺤﺪﯾﺚ‬‫»ﺗﻤّﺴﮑﻮا ﺑﻌﻬﺪ اﺑﻦ أّم ﻋﺒﺪ«‬‫و‬‫ﺣﺪﯾﺚ »رﺿﯿﺖ ﻟﮑﻢ ﻣﺎ رﺿﯽ ﻟﮑﻢ اﺑﻦ أّم ﻋﺒﺪ«‬‫ﺗﻤّﺴﮏ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ و ﺑـﺬﮐﺮ آن ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣّﻖ در ﻣﻌﺎرﺿﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ راه ﻣﺒﺎﻫﺘﻪ و ﺳﺪاد و ﻃﺮﯾﻖ ﻣﮑﺎﺑﺮه و ﻋﻨﺎد ﻣﯽﭘﯿﻤﺎﯾﻨﺪ و اﺻـﻼ‬‫ﺑﺨﯿﺎل ﻧﻤﯽآرﻧﺪ ﮐﻪ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد را از اﻓﺘﺎ ﻣﻨﻊ ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧﺪ و درﯾﻦ ﺑﺎب راه ﺗﺄﻧﯿﺐ و ﺗﻌﯿﯿﺮ ﺑﺂن ﺻﺤﺎﺑﯽ ﺟﻠﯿﻞ ﮐﺒﯿﺮ ﻣﯽﭘﯿﻤﻮدﻧﺪ‪،‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﺑﻮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟّﺪارﻣﯽ در ﻣﺴـﻨﺪ ﺧﻮد آورده‪] :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟـّﺼ ﻠﺖ‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ اﻋﻮن‬‫ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻋﻤﺮ ﻻﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ :‬أ ﻟﻢ أﻧﺒﺄ‪ ،‬أو‪ :‬أﻧﺒﺌﺖ‪ ،‬أﻧّﮏ ﺗﻔﺘﯽ و ﻟﺴﺖ ﺑﺄﻣﯿﺮ؟! وّل ﺣﺎرﻫﺎ ﻣﻦ ﺗﻮﻟّﯽ ﻗﺎرﻫﺎ![‪.‬‬‫و ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ در »إزاﻟﮥ اﻟﺨﻔﺎ« در زﯾﺮ ﻋﻨﻮان ﺗﺜﻘﯿﻒ ﻋﻤﺮ رﻋّﯿﺖ ﺧﻮد را ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟّﺪارﻣﯽ‪ -‬ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﯿﺮﯾﻦ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻋﻤﺮ ﻻﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ :‬أ ﻟﻢ أﻧﺒﺄ‪ ،‬أو أﻧﺒﺌﺖ؛ أﻧّﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪426 :‬‬‫ﺗﻔﺘﯽ و ﻟﺴﺖ ﺑﺄﻣﯿﺮ؟! وّل ﺣﺎرﻫﺎ ﻣﻦ ﺗﻮﻟّﯽ ﻗﺎرﻫﺎ![‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ در »ﻗّﺮة اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ« در ﺿﻤﻦ ﺷﻮاﻫﺪ ﺗﺮﺑﯿﺖ ﮐﺮدن ﺷﯿﺨﯿﻦ ﺻﺤﺎﺑﻪ و ﺳﺎﺋﺮ اّﻣﺖ را ﺑﺮ ﻣﻨﻬﺎج ﺗﺮﺑﯿﺖ آن ﺣﻀﺮت ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﺳـﯿﺮﯾﻦ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻋﻤﺮ ﻻﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد‪ :‬أ ﻟﻢ أﻧﺒﺄ‪ ،‬أو‪ :‬اﻧﺒﺌﺖ؛ أﻧّﮏ ﺗﻔﺘﯽ و ﻟﺴﺖ ﺑﺄﻣﯿﺮ؟! وّل ﺣﺎرﻫﺎ‬‫ﻣﻦ ﺗﻮﻟّﯽ ﻗﺎرﻫﺎ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟّﺪارﻣﯽ ‪.‬‬
‫و ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺻﻨﯿﻊ ﺷﻨﯿﻊ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ ﺻﺮاﺣﮥ ﺧﻼف‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﺗﻤّﺴﮑﻮا ﺑﻌﻬﺪ اﺑﻦ أّم ﻋﺒﺪ«‬‫و أﻣﺜﺎل آن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﺣﻀﺮات اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ را ﻻزم ﮐﻪ ﯾﺎ اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ اﺣﺎدﯾﺚ را ﺑﺎﻃﻞ داﻧﺴﺘﻪ دﺳﺖ از آن ﺑﺮدارﻧﺪ و ﯾﺎ ﺣﻀﺮت ﺧﻠﯿﻔﻪ‬‫ﺛﺎﻧﯽ را دﯾﺪه و داﻧﺴـﺘﻪ ﻣﺮﺗﮑﺐ ﻋﺼـﯿﺎن رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺑﺸﻤﺎرﻧﺪ! و ﺑﺎﻻﺗﺮ ازﯾﻦ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ‬‫اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد را در ﺑﯿﺎن اﺣﺎدﯾﺚ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻣّﺘﻬﻢ داﻧﺴﺘﻪ از ﺗﺤﺪﯾﺚ ﻣﻨﻊ ﻣﯽﻧﻤﻮد و ﺑﺤﺒﺲ اﯾﻦ ﺻﺤﺎﺑﯽ ﺟﻠﯿﻞ‬‫ﺑﺎ دﯾﮕﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﮐﺒﺎر در ﻣﺪﯾﻨﻪ و ﻣﻨﻌﺸﺎن از ﺧﺮوج ﺑﺴﻮي دﯾﮕﺮ ﺑﻼد و أﻣﺼﺎر؛ ﻇﻠﻢ و ﺟﻮر ﺧﻮد را إﻟﯽ اﻗﺼﯽ اﻟﻐﺎﯾﮥ ﻣﯽاﻓﺰود‪.‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﮑﺎﺗﺐ اﻟﻮاﻗﺪي در ﮐﺘﺎب »ﻃﺒﻘﺎت« در ذﮐﺮ ﻣﻦ ﮐﺎن ﯾﻔﺘﯽ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﺣّﺠﺎج ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ‪،‬‬‫ﻋﻦ ﺷـﻌﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨّﻄﺎب ﻟﻌﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد و ﻷﺑﯽ اﻟّﺪرداء و ﻷﺑﯽ ذر‪ :‬ﻣﺎ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص(؟ ﻗﺎل‪ :‬أﺣﺴﺒﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﺪﻋﻬﻢ ﯾﺨﺮﺟﻮن ﻣﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺣّﺘﯽ ﻣﺎت ‪.‬‬
‫و أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺴـﺘﺪرك ﻋﻠﯽ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﺑﺎﻟﻮﯾﻪ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻏﺎﻟﺐ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋّﻔﺎن ﺛﻨﺎ ﺷـﻌﺒﮥ‪ .‬و أﺧﺒﺮﻧﯽ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﻟّﺜﻘﻔﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أّﯾﻮب‪ ،‬أﻧﺒﺎ أﺑﻮ ﻋﻤﺮ اﻟﺤﻮﺻـﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ‬‫ﺷﻌﺒـﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ أّن ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨّﻄﺎب ﻗﺎل ﻻﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد و ﻷﺑﯽ اﻟـّﺪرداء و ﻷﺑﯽ ذّر‪ :‬ﻣﺎ ﻫـﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ؟! و أﺣﺴﺒﻪ ﺣﺒﺴﻬﻢ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺣّﺘﯽ أﺻﯿﺐ ‪.‬‬
‫و ذﻫـﺒﯽ در »ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﺤّﻔـ ﺎظ« در ﺗﺮﺟﻤـﻪ ﻋﻤﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﻌﻦ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ‪ :‬أﻧـﺎ‪ :‬ﻣﺎﻟـﮏ ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ إدرﯾﺲ‪ ،‬ﻋﻦ ﺷـﻌﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ‬‫إﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ أّن ﻋﻤﺮ ﺣﺒﺲ ﺛﻼﺛﮥ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪427 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 46‬از ‪174‬‬‫اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد و أﺑﺎ اﻟّﺪرداء و أﺑﺎ ﻣﺴﻌﻮد اﻷﻧﺼﺎرّي‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗﺪ أﮐﺜﺮﺗﻢ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﻌﻢ ‪.‬‬
‫و ازﯾﻨﺠﺎ ﻧﯿﺰ ﺑﺮ ﺣﻀﺮات اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ واﺟﺐ ﻣﯽآﯾﺪ ﮐﻪ ﯾﺎ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﺗﻤّﺴﮑﻮا ﺑﻌﻬﺪ اﺑﻦ أّم ﻋﺒﺪ«‬‫و ﯾﺎ ﻣﻤﺎﺛﻠﻪ را ﮐـﺬب و ﺑﺎﻃﻞ ﮔﻮﯾﻨﺪ و ﺑﺎﻗﺘﺪاي ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ راه اﺗّﻬﺎم اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد در ﺑﯿﺎن أﺣﺎدﯾﺚ ﻧﺒﻮّﯾﻪ ﭘﻮﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﯾﺎ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ را ﺑﺴـﺒﺐ‬‫اﺗّﻬﺎم اﯾﻦ ﺻـﺤﺎﺑﯽ ﺟﻠﯿﻞ و دﯾﮕﺮ أﺻـﺤﺎب ﺑﺎ ﺗﺒﺠﯿﻞ و ارﺗﮑﺎب ﺣﺒﺲ ﺑﯿﺠﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺎﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﻣﺮاﺟﯿﺢ و ﺑﻬﺎﻟﯿﻞ‪ ،‬ﻣﺮﺗﮑﺐ ﻇﻠﻢ ﻋﻈﯿﻢ و‬‫ﺟﻮر ﺑﺪاﻧﻨﺪ و ﺑﺎﻋﺘﺮاف ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺻـﺮﯾﺤﻪ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ ﺑﺎ ارﺷﺎد رﺳﻮل رﺑّﺎﻧﯽ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻻف اﻟّﺴﻼم ﻣﺎ ﺗﻠﯿﺖ اﻟّﺴﺒﻊ اﻟﻤﺜﺎﻧﯽ ﺗﺒﺪﯾﻊ ﺗﻀﻠﯿﻞ‬‫آن ﻇﺎﻟﻢ ﺟﺎﻧﯽ و ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﺬﻟﯿﻞ آن ﻣﻌﺎدي ﺷﺎﻧﯽ را ﺑﻤﻨّﺼﻪ ﺷـﻬﻮد رﺳﺎﻧﻨﺪ‪ ،‬و ﻟﻨﺎ ﻓﯽ ﮐّﻞ واﺣﺪ ﻣﻦ اﻟّﺸـ ّﻘﯿﻦ ﻓﻮز و ﻓﺘﺢ و ﻧﺼـﺮ و ﻇﻔﺮ‪ ،‬و‬‫ﻟﻬﻢ ﻓﯽ ﮐﻼ اﻷﻣﺮﯾﻦ ذّل و ﮐﺴﺮ و ﻧﺘﻦ و دﻓﺮ‪.‬‬‫و از ﻫﻤﻪ ﻋﺠﯿﺐﺗﺮ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات وﻗﺖ ذﮐﺮ ﻓﻀﺎﺋـﻞ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻫﺮﮔﺰ اﻟﺘﻔـﺎﺗﯽ ﻧﻤﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨـﺪ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺣﻀـﺮت ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻟﺚ و‬‫أﺗﺒﺎﻋﺸﺎن ﺑﺎ اﯾﻦ ﭼﻪ ﺳﻠﻮك ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ و ﺗﺎ ﮐﺠﺎ ﺑﺮ ارﺷﺎدات ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ در ﺣّﻖ او ﻋﻤﻞ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬اﮔﺮ‬‫ﻧﺎﻇﺮ ﻏﯿﺮ ﻣﺎﻫﺮ را در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺷّﮏ ﯾﺎ ارﺗﯿﺎب داﻣﻨﮕﯿﺮ ﺷﻮد و ﺑﻠﺤﺎظ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﺣﻀـﺮات ﺳّﻨﯿﻪ درﯾﻦ ﺧﺼﻮص راه ﺣﺴﻦ ﻇّﻦ ﺑﺮود‪،‬‬‫اﯾﻨﮏ ﺷﻮاﻫـﺪ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﺎﺗﮏ ﺣﺠﺎب و ﮐﺎﺷﻒ ﺟﻠﺒﺎب و راﻓﻊ ﻧﻘﺎب و ﻗﺎﻃﻊ أﺻـﻼب ﺳـّﻨّﯿﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﻣﯽﺑﯿﻨﺪ و ﺑﺮﻫﻨﻤﺎﺋﯽ رأي ﺻﺎﺋﺐ و‬‫ﻋﻘﻞ داﺋﺐ و ﻓﻬﻢ ﺛﺎﻗﺐ و ﻓﮑﺮ ﻧﺎﻗﺐ؛ ﺣّﻖ ﺻﺮﯾﺢ و ﺻﺪق ﻧﺼﯿﺢ را ﺑﺮ ﺑﺎﻃﻞ ﻓﻀﯿﺢ و ﮐﺬب ﻗﺒﯿﺢ ﺑﺮﮔﺰﯾﻨﺪ‪.‬‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ وﻫﺐ ﺑﻦ واﺿﺢ اﻟﮑﺎﺗﺐ اﻟﻌّﺒﺎﺳﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﯿﻌﻘﻮﺑﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﺟﻤﻊ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﻘﺮآن‬‫و أﻟّﻔﻪ و ﺻـّﯿﺮ اﻟّﻄﻮال ﻣﻊ اﻟّﻄﻮال و اﻟﻘﺼـﺎر ﻣﻊ اﻟﻘﺼـﺎر ﻣﻦ اﻟّﺴﻮر و ﮐﺘﺐ ﻓﯽ ﺟﻤﻊ اﻟﻤﺼـﺎﺣﻒ ﻣﻦ اﻵﻓﺎق ﺣّﺘﯽ ﺟﻤﻌﺖ ﺛّﻢ ﺳـﻠﻘﻬﺎ ﺑﺎﻟﻤﺎء‬‫اﻟﺤﺎّر و اﻟﺨّﻞ و ﻗﯿﻞ‪ :‬أﺣﺮﻗﻬﺎ؛ ﻓﻠﻢ ﯾﺒﻖ ﻣﺼـﺤﻒ إﻟّﺎ ﻓﻌﻞ ﺑﻪ ذﻟﮏ ﺧﻼ ﻣﺼـﺤﻒ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد و ﮐﺎن اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﺑﺎﻟﮑﻮﻓـﮥ ﻓﺎﻣﺘﻨﻊ أن ﯾـﺪﻓﻊ‬‫ﻣﺼـﺤﻔﻪ إﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ و ﮐﺘﺐ إﻟﯿﻪ ﻋﺜﻤﺎن أن‪ :‬أﺷـﺨﺼﻪ إن ﻟﻢ ﯾﮑﻦ )أﻧّﻪ ﻟﻢ ﯾﺄل‪ .‬ظ( ﻫﺬا اﻟّﺪﯾﻦ ﺧﺒﺎﻻ و ﻫﺬه اﻷّﻣﮥ ﻓﺴﺎدا! ﻓﺪﺧﻞ‬‫اﻟﻤﺴـﺠﺪ و ﻋﺜﻤﺎن ﯾﺨﻄﺐ ﻓﻘﺎل‪ :‬إﻧّﻪ ﻗﺪ ﻗﺪﻣﺖ ﻋﻠﯿﮑﻢ داﺑﮥ ﺳﻮء‪ ،‬و ﮐّﻠﻢ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﺑﮑﻼم ﻏﻠﯿﻆ ﻓﺄﻣﺮ ﺑﻪ ﻋﺜﻤﺎن ﻓﺠّﺮ ﺑﺮﺟﻠﻪ ﺣّﺘﯽ ﮐﺴـﺮ ﻟﻪ‬‫ﺿﻠﻌﺎن ﻓﺘﮑّﻠﻤﺖ ﻋﺎﺋﺸﮥ و ﻗﺎﻟﺖ ﻗﻮﻻ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪428 :‬‬‫ﮐﺜﯿﺮا؛ و ﺑﻌﺚ ﺑﻬﺎ ]‪ [1‬إﻟﯽ اﻷﻣﺼﺎر و ﺑﻌﺚ ﺑﻤﺼﺤﻒ إﻟﯽ اﻟّﺸﺎم و ﻣﺼﺤﻒ إﻟﯽ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ و ﻣﺼﺤﻒ إﻟﯽ اﻟﯿﻤﻦ و ﻣﺼﺤﻒ إﻟﯽ اﻟﺠﺰﯾﺮة‪ ،‬و‬‫أﻣﺮ اﻟّﻨﺎس أن ﯾﻘﺮءوا ﻋﻠﯽ ﻧﺴـﺨﮥ واﺣﺪة‪ ،‬و ﮐﺎن ﺳـﺒﺐ ذﻟﮏ أﻧّﻪ ﺑﻠﻐﻪ أّن اﻟّﻨﺎس ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ :‬ﻗﺮآن آل ﻓﻼن‪ ،‬ﻓﺄراد أن ﯾﮑﻮن ﻧﺴﺨﮥ واﺣﺪة‪ .‬و‬‫ﻗﯿ ﻞ ‪:‬‬
‫إّن اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﮐﺎن ﮐﺘﺐ ﺑـﺬﻟﮏ إﻟﯿﻪ ﻓﻠّﻤﺎ ﺑﻠﻐﻪ أﻧّﻪ ﯾﺤّﺮف اﻟﻤﺼﺎﺣﻒ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻢ أرد ﻫـﺬا‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﮐﺘﺐ إﻟﯿﻪ ﺑـﺬﻟﮏ ﺣﺬﯾﻔـﮥ ﺑﻦ اﻟﯿﻤﺎن‪ .‬و‬‫اﻋﺘّﻞ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻓﺄﺗﺎه ﻋﺜﻤﺎن ﯾﻌﻮده ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪:‬‬‫ﻣﺎ ﮐﻼم ﺑﻠﻐﻨﯽ ﻋﻨﮏ؟ ﻗﺎل‪ :‬ذﮐﺮت اﻟّﺬي ﻓﻌﻠﺘﻪ ﺑﯽ إﻧّﮏ أﻣﺮت ﺑﯽ ﻓﻮﻃﺊ ﺟﻮﻓﯽ ﻓﻠﻢ أﻋﻘﻞ ﺻﻼة اﻟّﻈﻬﺮ و ﻻ اﻟﻌﺼﺮ و ﻣﻨﻌﺘﻨﯽ ﻋﻄﺎﺋﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﺎﻧّﯽ اﻗـّﯿ ﺪك ﻣﻦ ﻧﻔﺴـﯽ ﻓﺎﻓﻌﻞ ﺑﯽ ﻣﺜﻞ اﻟّﺬي ﻓﻌﻞ ﺑﮏ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﮐﻨﺖ ﺑﺎﻟّﺬي أﻓﺘﺢ اﻟﻘﺼﺎص ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻠﻔﺎء‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻬﺬا ﻋﻄﺎؤك ﻓﺨﺬه! ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻣﻨﻌﺘﻨﯿﻪ و أﻧـﺎ ﻣﺤﺘـﺎج إﻟﯿﻪ و ﺗﻌﻄﯿﻨﯿﻪ و أﻧﺎ ﻏﻨّﯽ ﻋﻨﻪ! ﻻ ﺣﺎﺟـﮥ ﻟﯽ ﺑﻪ! ﻓﺎﻧﺼـﺮف ﻓﺄﻗﺎم اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻣﻐﺎﺿـﺒﺎ ﻟﻌﺜﻤﺎن ﺣﺘﯽ ﺗﻮﻓﯽ و ﺻـّﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ و ﮐﺎن ﻋﺜﻤﺎن ﻏﺎﺋﺒﺎ ﻓﺴﺘﺮ أﻣﺮه ﻓﻠّﻤﺎ اﻧﺼﺮف رأي ﻋﺜﻤﺎن اﻟﻘﺒﺮ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗﺒﺮ ﻣﻦ ﻫﺬا؟ ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬ﻗﺒﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﮑﯿﻒ‬‫دﻓﻦ ﻗﺒﻞ أن أﻋﻠﻢ؟! ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬وﻟﯽ أﻣﺮه ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ و ذﮐﺮ أﻧّﻪ أوﺻـﯽ أﻟّﺎ ﯾﺨﺒﺮه ﺑﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻠﺒﺚ إﻟّﺎ ﯾﺴـﯿﺮا ﺣّﺘﯽ ﻣﺎت اﻟﻤﻘﺪاد ﻓﺼـﻠّﯽ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﻋّﻤﺎر و ﮐﺎن أوﺻﯽ إﻟﯿﻪ و ﻟﻢ ﯾﺆذن ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﺎﺷﺘّﺪ ﻏﻀﺐ ﻋﺜﻤﺎن ﻋﻠﯽ ﻋّﻤﺎر و ﻗﺎل‪ :‬وﯾﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ اﻟّﺴﻮداء! أﻣﺎ ﻟﻘﺪ ﮐﻨﺖ ﺑﻪ ﻋﻠﯿﻤﺎ![‪.‬‬‫و أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﻤﺴﻌﻮدي در »ﻣﺮوج اﻟّﺬﻫﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺛﻠﺜﯿﻦ‪ -‬ﮐﺜﺮ اﻟّﻄﻌﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﺜﻤﺎن رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و‬‫ﻇﻬﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﻨﮑﯿﺮ ﻷﺷﯿﺎء ذﮐﺮوﻫﺎ ﻣﻦ ﻓﻌﻠﻪ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﻣﺎ ﮐﺎن ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد و اﻧﺤﺮاف ﻫﺬﯾﻞ ﻋﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﻣﻦ أﺟﻠﻪ ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 47‬از ‪174‬‬‫و أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﮥ اﻟّﺪﯾﻨﻮري در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻌﺎرف« زﯾﺮ ﻋﻨﻮان »ﺧﻼﻓﮥ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋّﻔﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﮐﺎن ﻣّﻤﺎ ﻧﻘﻤﻮا ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺜﻤﺎن‪ :‬أﻧﻪ آوي اﻟﺤﮑﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺎص و أﻋﻄﺎه ﻣﺎﺋـﮥ أﻟﻒ درﻫﻢ و ﻗـﺪ ﺳـّﯿﺮه رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺛّﻢ ﻟﻢ ﯾﺆده اﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻻ‬‫ﻋﻤﺮ‪.‬‬‫ﻗـﺎﻟﻮا‪ :‬و ﺗﺼـّﺪق رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺑﻤﻬﺰول ﻣﻮﺿﻊ ﺳﻮق اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻓـﺄﻗﻄﻌﻪ ﻋﺜﻤـﺎن اﻟﺤﺮث ﺑﻦ اﻟﺤﮑﻢ أﺧﺎ‬‫ﻣﺮوان‪ .‬و أﻗﻄﻊ ﻓﺪك ﻣﺮوان و ﻫﯽ ﺻﺪﻗﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ .‬و اﻓﺘﺘﺢ ]‪ [1‬أي‪ :‬ﺑﺎﻟﻤﺼﺎﺣﻒ )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪429 :‬‬‫إﻓﺮﯾﻘﯿﻪ ﻓﺄﺧﺬ اﻟﺨﻤﺲ ﻓﻮﻫﺒﻪ ﮐّﻠﻪ ﻟﻤﺮوان ﻓﻘﺎل ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ اﻟﺠﻤﺤﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﺜﻤﺎن ﺳّﯿﺮه‪:‬‬‫أﺣﻠﻒ ﺑﺎﻟّﻠﻪ رّب اﻷﻧﺎم ﻣﺎ ﺗﺮك اﻟﱠﻠﻪ ﺷﯿﺌﺎ ﺳﺪي‬‫و ﻟﮑﻦ ﺧﻠﻘﺖ ﻟﻨﺎ ﻓﺘﻨﮥ ﻟﮑﯽ ﻧﺒﺘﻠﯽ ﺑﮏ أو ﺗﺒﺘﻠﯽ‬‫ﻓﺎّن اﻷﻣﯿﻨﯿﻦ ﻗﺪ ﺑّﯿﻨﺎ ﻣﻨﺎر اﻟّﻄﺮﯾﻖ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻬﺪي‬‫ﻓﻤﺎ أﺧﺬا درﻫﻤﺎ ﻏﯿﻠﮥ و ﻣﺎ ﺟﻌﻼ درﻫﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﻬﻮي‬‫و أﻋﻄﯿﺖ ﻣﺮوان ﺧﻤﺲ اﻟﻌﺒـﺎد ﻓﻬﯿﻬـﺎت ﺷﺎوك ﻣّﻤﻦ ﺳـﻌﯽ! و ﻃﺎﻟﺐ )ﻃﻠﺐ‪ .‬ظ( إﻟﯿﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺧﺎﻟـﺪ ﺑﻦ اﺳـﯿﺪ ﺻـﻠﮥ ﻓﺄﻋﻄﺎه أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‬‫أﻟﻒ درﻫﻢ ﻣﻦ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﺎل اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻓﻘﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻓﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻀـﺮﺑﻪ إﻟﯽ أن دّق ﻟﻪ ﺿﻠﻌﯿﻦ! و ﺳﯿﺮ أﺑﺎ ذر إﻟﯽ اﻟّﺮﺑﺬه‪ .‬و ﺳﯿﺮ‬‫ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﯿﺲ ﻣﻦ اﻟﺒﺼﺮة إﻟﯽ اﻟّﺸﺎم ‪.‬‬
‫و أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي در »ﺗﺎرﯾﺦ« ﺧﻮد در واﻗﻊ ﺳـﻨﻪ ﺳّﺖ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ آورده‪] :‬و ﮐﺘﺐ إﻟّﯽ اﻟّﺴـ ﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﺷـﻌﯿﺐ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﯿﻒ‪،‬‬‫ﻋﻦ ﻋﻤﺮو‪ ،‬ﻋﻦ اﻟّﺸـ ﻌﺒﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن اّول ﻣﺎ ﻧﺰع ﺑﻪ ﺑﯿﻦ أﻫﻞ اﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ اّول ﻣﺼﺮ ﻧﺰع اﻟّﺸﯿﻄﺎن ﺑﯿﻨﻬﻢ ﻓﯽ اﻹﺳﻼم‪ ،‬أّن ﺳﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وّﻗﺎص‬‫اﺳﺘﻘﺮض ﻣﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻣﻦ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﺎل ﻣﺎﻻ ﻓﺄﻗﺮﺿﻪ ﻓﻠّﻤﺎ ﺗﻘﺎﺿﺎه ﻟﻢ ﯾﺘﯿّﺴﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﺎرﺗﻔﻊ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ اﻟﮑﻼم ﺣّﺘﯽ اﺳﺘﻌﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺄﻧﺎس‬‫ﻣﻦ اﻟّﻨﺎس ﻋﻠﯽ اﺳـﺘﺨﺮاج اﻟﻤﺎل و اﺳـﺘﻌﺎن ﺳـﻌﺪ ﺑﺄﻧﺎس ﻣﻦ اﻟّﻨﺎس ﻋﻠﯽ اﺳـﺘﻨﻈﺎره ﻓﺎﻓﺘﺮﻗﻮا و ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﯾﻠﻮم ﺑﻌﻀﺎ‪ ،‬ﯾﻠﻮم ﻫﺆﻻء ﺳـﻌﺪا و ﯾﻠﻮم‬‫ﻫﺆﻻء ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ! ﮐﺘﺐ إﻟّﯽ اﻟّﺴـ ﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﺷـﻌﯿﺐ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﯿﻒ‪ ،‬ﻋﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺧﺎﻟﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎزم‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﺟﺎﻟﺴﺎ ﻋﻨﺪ‬‫ﺳﻌﺪ و ﻋﻨﺪه اﺑﻦ اﺧﯿﻪ ﻫﺎﺷﻢ ﺑﻦ ﻋﺘﺒﮥ ﻓﺄﺗﯽ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﺳـﻌﺪا ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬إّن اﻟﻤﺎل اﻟّﺬي ﻗﺒﻠﮏ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﺳـﻌﺪ‪ :‬ﻣﺎ أراك إﻟّﺎ ﺳـﺘﻠﻘﯽ ﺷّﺮا! ﻫﻞ‬‫أﻧﺖ إﻟّـﺎ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻋﺒـﺪ ﻣﻦ ﻫـﺬﯾﻞ؟! ﻓﻘﺎل‪ :‬أﺟﻞ! و اﻟﱠﻠﻪ إﻧّﯽ ﻻﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد و إﻧّﮏ ﻻﺑﻦ ﺣﻤﯿﻨـﮥ! ﻓﻘﺎل ﻫﺎﺷﻢ‪ :‬أﺟﻞ و اﻟﱠﻠﻪ إﻧّﮑﻤﺎ ﻟﺼﺎﺣﺒﺎ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﻌﻢ ﯾﻨﻈﺮ إﻟﯿﮑﻤﺎ ﻓﻄﺮح ﺳـﻌﺪ ﻋﻮدا ﮐﺎن ﻓﯽ ﯾـﺪه و ﮐﺎن رﺟﻼ ﻓﯿﻪ ﺣـّﺪة و رﻓﻊ ﯾﺪﯾﻪ و ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻠّﻬّﻢ رّب اﻟّﺴـ ﻤﻮات و اﻷرض!‬‫ﻓﻘﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬وﯾﻠﮏ ﻗﻞ ﺧﯿﺮا و ﻻ ﺗﻠﻌﻦ! ﻓﻘﺎل ﺳﻌﺪ ﻋﻨﺪ ذﻟﮏ‪ :‬أﻣﺎ و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮﻻ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪430 :‬‬‫اﺗّﻘﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﻟﺪﻋﻮت ﻋﻠﯿﮏ دﻋﻮة ﻻ ﺗﺨﻄﺌﮏ! ﻓﻮﻟّﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺮﯾﻌﺎ ﺣّﺘﯽ ﺧﺮج‪ ،‬و ﮐﺘﺐ إﻟّﯽ اﻟّﺴـ ﺮي ﻋﻦ ﺷﻌﯿﺐ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﯿﻒ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ‬‫اﻟﻮﻟﯿﺪ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻤﺴّﯿﺐ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ ﺧﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﮑﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ وﻗﻊ ﺑﯿﻦ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد و ﺳﻌﺪ اﻟﮑﻼم ﻓﯽ ﻗﺮض أﻗﺮﺿﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ إّﯾﺎه ﻓﻠﻢ‬‫ﯾﺘﯿّﺴـ ﺮ ﻋﻠﯽ ﺳـﻌﺪ ﻗﻀﺎءه‪ ،‬ﻏﻀﺐ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ ﻋﺜﻤﺎن و اﻧﺘﺰﻋﻬﺎ ﻣﻦ ﺳﻌﺪ و ﻋﺰﻟﻪ و ﻏﻀﺐ ﻋﻠﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﻗّﺮه و اﺳﺘﻌﻤﻞ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ و ﮐﺎن‬‫ﻋﺎﻣﻼ ﻟﻌﻤﺮ ﻋﻠﯽ رﺑﯿﻌﮥ ﺑﺎﻟﺠﺰﯾﺮة‪ ،‬ﻓﻘﺪم اﻟﮑﻮﻓﮥ ﻓﻠﻢ ﯾّﺘﺨﺬ ﻟﺪاره ﺑﺎﺑﺎ ﺣّﺘﯽ ﺧﺮج ﻣﻦ اﻟﮑﻮﻓﮥ‪ .‬و ﮐﺘﺐ إﻟّﯽ اﻟّﺴﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﺷﻌﯿﺐ ﻋﻦ ﺳﯿﻒ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫ﻣﺤّﻤـ ﺪ و ﻃﻠﺤـﮥ ﻗﺎﻻ‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﺑﻠﻎ ﻋﺜﻤﺎن اﻟّـﺬي ﮐﺎن ﺑﯿﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺳـﻌﺪ ﻓﯿﻤﺎ ﮐﺎن ﻏﻀﺐ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ و ﻫّﻢ ﺑﻬﻤﺎ ﺛّﻢ ﺗﺮك ذﻟﮏ و ﻋﺰل ﺳـﻌﺪا و‬‫أﺧﺬ ﻣﺎ ﻋﻠﯿﻪ و أﻗّﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺗﻘّﺪم إﻟﯿﻪ و أﻣﺮ ﻣﮑﺎن ﺳـﻌﺪ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ و ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﺮب اﻟﺠﺰﯾﺮة ﻋﺎﻣﻼ ﻟﻌﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨّﻄﺎب‪ ،‬ﻓﻘﺪم اﻟﻮﻟﯿﺪ‬‫ﻓﯽ اﻟّﺴﻨﮥ اﻟّﺜﺎﻧﯿﮥ ﻣﻦ إﻣﺎرة ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬و ﻗﺪ ﮐﺎن ﺳﻌﺪ ﻋﻤﻞ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺳﻨﮥ و ﺑﻌﺾ أﺧﺮي ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻃﺒﺮي در »ﺗﺎرﯾـﺦ« ﺧﻮد در وﻗـﺎﯾﻊ ﺳـﻨﻪ ﺛﻠﺜﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﮐﺘﺐ إﻟّﯽ اﻟّﺴـ ﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﺷـﻌﯿﺐ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﯿﻒ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ و ﻃﻠﺤـﮥ ﻗﺎﻻـ‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﺑﻠﻎ‬‫ﻋﺜﻤﺎن اﻟّﺬي ﮐﺎن ﺑﯿﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺳـﻌﺪ ﻏﻀﺐ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ و ﻫّﻢ ﺑﻬﻤﺎ ﺛّﻢ ﺗﺮك ذﻟﮏ و ﻋﺰل ﺳﻌﺪا و أﺧﺬ ﻣﺎ ﻋﻠﯿﻪ و أﻗّﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺗﻘّﺪم إﻟﯿﻪ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 48‬از ‪174‬‬‫أﻣﺮ ﻣﮑﺎن ﺳـﻌﺪ اﻟﻮﻟﯿـﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﺒـﮥ و ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﺮب اﻟﺠﺰﯾﺮة ﻋﺎﻣﻼ ﻟﻌﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨّﻄﺎب ﻓﻘـﺪم اﻟﻮﻟﯿﺪ ﻓﯽ اﻟّﺴـ ﻨﮥ اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ﻣﻦ إﻣﺎرة ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬و ﻗﺪ‬‫ﮐﺎن ﺳﻌﺪ ﻋﻤﻞ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺳﻨﮥ و ﺑﻌﺾ اﺧﺮي ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻃﺒﺮي در »ﺗﺎرﯾﺦ« ﺧﻮد در وﻗﺎﯾﻊ ﺳـﻨﻪ ﺛﻠﺜﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﮐﺘﺐ إﻟّﯽ اﻟّﺴـ ﺮي ﻋﻦ ﺷـﻌﯿﺐ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﯿﻒ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻐﺼﻦ )اﻟﻌﯿﺺ‪ .‬ظ( ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ‪،‬‬‫ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺟـﺎء ﺟﻨـﺪب و رﻫـﻂ ﻣﻌﻪ إﻟﯽ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻓﻘـﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟﻮﻟﯿـﺪ ﯾﻌﺘﮑﻒ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻤﺮ! و أذاﻋﻮا ذﻟـﮏ ﺣـّﺘﯽ ﻃﺮح ﻋﻠﯽ أﻟﺴﻦ اﻟّﻨـﺎس‪ ،‬ﻓﻘـﺎل اﺑﻦ‬‫ﻣﺴـﻌﻮد‪ :‬ﻣﻦ اﺳـﺘﺘﺮ ﻋّﻨﺎ ﺑﺸـﯽء ﻟﻢ ﻧﺘﺘّﺒﻊ ﻋﻮرﺗﻪ و ﻟﻢ ﻧﻬﺘﮏ ﺳﺘﺮه‪ .‬ﻓﺄرﺳﻞ إﻟﯽ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻓﺄﺗﺎه ﻓﻌﺎﺗﺒﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ و ﻗﺎل‪ :‬أ ﯾﺮﺿﯽ ﻣﻦ ﻣﺜﻠﮏ‬‫ﺑﺄن ﯾﺠﯿﺐ ﻗﻮﻣﺎ ﻣﻮﺗﻮرﯾﻦ ﺑﻤﺎ أﺟﺒﺖ؟! ﻋﻠﯽ أّي ﺷـﯽء اﺳﺘﺘﺮ ﺑﻪ؟! إﻧّﻤﺎ ﯾﻘﺎل ﻫﺬا ﻟﻠﻤﺮﯾﺐ ﻓﺘﻼﺣﯿﺎ و اﻓﺘﺮﻗﺎ ﻋﻠﯽ ﺗﻐﺎﺿﺐ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ أﮐﺜﺮ‬‫ﻣﻦ ذﻟ ﮏ ‪.‬‬
‫و أﺑﻮ ﻋﻤﺮ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ رﺑﻪ اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ در ﮐﺘـﺎب »اﻟﻌﻘـﺪ اﻟﻔﺮﯾـﺪ« در ذﮐﺮ ﻣﻘﺘـﻞ ﻋﺜﻤﺎن در رواﯾﺘﯽ ﮐﻪ از ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻟا ﻤﺴـّﯿﺐ‬‫ﻣﻨﻘﻮﻟﺴﺖ آورده‪] :‬و ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪431 :‬‬‫ﮐﺎﻧﺖ ﻣﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﻫﻨﺎت إﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد و أﺑﯽ ذّر و ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ‪ ،‬ﻓﮑﺎﻧﺖ ﻫﺬﯾﻞ و ﺑﻨﻮ زﻫﺮة ﻓﯽ ﻗﻠﻮﺑﻬﻢ ﻣﺎ ﻓﯿﻬﺎ ﻻﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ ،‬و‬‫ﮐﺎﻧﺖ ﺑﻨﻮ ﻏﻔﺎر و أﺣﻼﻓﻬﺎ و ﻣﻦ ﻏﻀﺐ ﻷﺑﯽ ذّر ﻓﯽ ﻗﻠﻮﺑﻬﻢ ﻣﺎ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ ﺑﻨﻮ ﻣﺨﺰوم ﻗﺪ ﺣﻨﻘﺖ ﻋﻠﯽ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﺤﺎل ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ درﯾﻦ رواﯾﺖ آورده‪] :‬ﻓﻠﻢ ﯾﺒﻖ أﺣﺪ ﻓﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ إﻟّﺎ ﺣﻨﻖ ﻋﻠﯽ ﻋﺜﻤﺎن و ازداد ﻣﻦ ﮐﺎن ﻣﻨﻬﻢ ﻏﺎﺿﺒﺎ ﻻﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد و أﺑﯽ ذّر و ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ‬‫ﯾﺎﺳﺮ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ رﺑﻪ اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ در ﮐﺘـﺎب »اﻟﻌﻘـﺪ اﻟﻔﺮﯾـﺪ« زﯾﺮ ﻋﻨﻮان »ﻣـﺎ ﻧﻘﻢ اﻟّﻨـﺎس ﻋﻠﯽ ﻋﺜﻤـﺎن آورده‪] :‬و ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻗﺘﯿﺒـﮥ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫اﻷﻋﻤﺶ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳـﻨﺎن‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺧﺮج ﻋﻠﯿﻨﺎ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد و ﻧﺤﻦ ﻓﯽ اﻟﻤﺴـﺠﺪ و ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﺑﯿﺖ ﻣﺎل اﻟﮑﻮﻓﮥ و ﻋﻠﯽ اﻟﮑﻮﻓﮥ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﻌﯿﻂ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ أﻫﻞ اﻟﮑﻮﻓﮥ! ﻓﻘﺪت ﻣﻦ ﺑﯿﺖ ﻣﺎ ﻟﮑﻢ اﻟّﻠﯿﻠﮥ ﻣﺎﺋﮥ أﻟﻒ ﻟﻢ ﯾﺄﺗﻨﯽ ﺑﻬﺎ ﮐﺘﺎب ﻣﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و ﻟﻢ ﯾﮑﺘﺐ ﻟﯽ ﺑﻬﺎ‬‫ﺑﺮاءة ﻗﺎل‪ :‬ﻓﮑﺘﺐ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ إﻟﯽ ﻋﺜﻤﺎن ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻓﻨﺰﻋﻪ ﻋﻦ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﺎل![‪.‬‬‫و أﺑﻮ ﻫﻼل ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺴﮑﺮي در ﮐﺘﺎب »اﻷواﺋﻞ« در ذﮐﺮ اﻣﻮري ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ أﺻﺤﺎب ﺑﺎ ﻋﺜﻤﺎن ﺷﺪه ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أﻣﺮ اﺑﻦ‬‫ﻣﺴﻌﻮد‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ اﻟﻤﺪاﺋﻨﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺑﺸﺮ ﺑﻦ ﻋﺎﺻﻢ‪ ،‬ﻋﻦ اﻷﻋﻤﺶ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﻨﺎن‪ :‬ﺧﺮج ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻓﻘـﺪت ﻣﻦ ﺑﯿﺖ ﻣﺎ ﻟﮑﻢ ﻣﺎﻻ ﻟﻢ ﯾﮑﺘﺐ ﺑﻪ ﺑﺮاءة و ﻟﻢ ﯾﺄﺗﯽ ﺑﻪ )و ﻟﻢ ﯾﺄﺗﻨﯽ ﺑﻪ ﮐﺘﺎب‪ .‬ظ(‪ .‬ﻓﮑﺘﺐ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ إﻟﯽ ﻋﺜﻤﺎن ﯾﺸـﮑﻮه‪،‬‬‫ﻓﻌﺰﻟﻪ ﻋﻦ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﺎل‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺒﯿﻨﺎ اﻟﻮﻟﯿـﺪ ﯾﺨﻄﺐ ﻧﻬﺾ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺼـّﻠﯽ ﻓﻘﺎل اﻟﻮﻟﯿﺪ‪ :‬أﺗﺎك ﻓﯽ ﻫﺬا أﻣﺮ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ أم اﺑﺘﺪﻋﺖ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻢ‬‫ﯾـﺄﺗﻨﯽ ﻓﯿﻪ أﻣﺮ و ﻣﺎ اﺑﺘـﺪﻋﺖ و ﻟﮑﻦ أﺑﯽ اﻟﱠﻠﻪ أن ﻧﻨﺘﻈﺮك ﺑﺼـﻼﺗﻨﺎ و أﻧﺖ ﺗﻠﻌﺐ! ﻓﮑﺘﺐ ﻋﺜﻤﺎن ﻓﯽ ﺣﻤﻠﻪ إﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ ﻓﺨﺮج ﻓﻘﺎل ﻋﺜﻤﺎن‪:‬‬‫ﺗﺄﺗﯿﮑﻢ دوﯾﺒﮥ ﻻ ﺗﺴـﻠﺢ ﻋﻠﯽ ﺷﯽء ﻓﯿﺄﮐﻞ ﻣﻨﻪ أﺣﺪ إﻟّﺎ ﻣﺎت‪ .‬ﻓﻠّﻤﺎ ﻗﺪم ﻋﺎﺗﺒﻪ و ﺣّﺮﻣﻪ ﻋﻄﺎءه ﺛﻠﺚ ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ ﺣﻀﺮﺗﻪ اﻟﻮﻓﺎة ﺣﻤﻠﻪ إﻟﯿﻪ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﺣﺮﻣﺘﻨﯿﻪ ﺣﯿﻦ ﯾﻨﻔﻌﻨﯽ و ﺗﻌﻄﯿﻨﯿﻪ ﺣﯿﻦ ﻻـ ﯾﻨﻔﻌﻨﯽ؟! و رّده و أوﺻـﯽ إﻟﯽ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ان ﯾﺼـﻠّﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ ﻣﺎت ﺻـﻠّﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺰﺑﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻌﺎﺗﺒﻪ ﻋﺜﻤﺎن و‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﻟﻬﻤﻤﺖ أن أﻧﺒﺸﻪ و اﺻـّﻠﯽ! ﻓﻘﺎل اﻟّﺰﺑﯿﺮ‪ :‬ﻟﻮ رﻣﺖ ذﻟﮏ ﻟﺤﯿﻞ ﺑﯿﻨﮏ و ﺑﯿﻨﻪ! ﻓﻮﻗﻒ ﻋﻠﯽ ﻗﺒﺮه و ﺗﺮّﺣﻢ ﻋﻠﯿﻪ و ﺣﻤﻞ ﻋﻄﺎءه إﻟﯽ وﻟـﺪه‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل اﻟّﺰﺑﯿﺮ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪432 :‬‬‫ﻻـ أﻟﻔﯿّﻨﮏ ﺑﻌـﺪ اﻟﯿﻮم )اﻟﻤﻮت‪ .‬ظ( ﺗﻨـﺪﺑﻨﯽ و ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﯽ ﻣﺎ زّودﺗﻨﯽ زادي![‪ .‬و ﻓﺨﺮ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺮازي در »ﻧﻬﺎﯾـﮥ اﻟﻌﻘﻮل« در‬‫ﺟﻮاب ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﺳﺎدﺳﺎ‪ -‬ﺿـﺮب اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد و ﻋّﻤﺎرا و ﺳّﯿﺮ أﺑﺎ ذر رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ إﻟﯽ اﻟّﺮﺑﺬة ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﮐﻤﺎ ﻓﻌﻞ ذﻟﮏ ﻓﻘﺪ‬‫ﻗﯿﻞ ﻋﻦ ﻫﺆﻻء أﻧّﻬﻢ أﻗﺪﻣﻮا ﻋﻠﯽ أﻓﻌﺎل اﺳﺘﻮﺟﺒﻮا ذﻟﮏ ‪.‬‬
‫و ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻷﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري در »ﮐﺎﻣﻞ« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳـﻨﻪ ﺳّﺖ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ آورده‪] :‬و ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟّﺴـ ﻨﮥ‪-‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 49‬از ‪174‬‬‫ﻋﺰل ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋّﻔﺎن ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗّﺎص ﻋﻦ اﻟﮑﻮﻓﮥ ﻓﯽ ﻗﻮل ﺑﻌﻀﻬﻢ و اﺳﺘﻌﻤﻞ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﻌﯿﻂ‪ ،‬و اﺳﻢ أﺑﯽ ﻣﻌﯿﻂ اﺑﺎن ﺑﻦ‬‫أﺑﯽ ﻋﻤﺮو و اﺳـﻤﻪ ذﮐﻮان ﺑﻦ أﻣـّﯿ ﮥ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ ﺷـﻤﺲ‪ ،‬و ﻫﻮ أﺧﻮ ﻋﺜﻤﺎن ﻷّﻣﻪ‪ ،‬أّﻣﻬﻤﺎ أروي ﺑﻨﺖ ﮐﺮﯾﺰ‪ ،‬و أّﻣﻬﺎ اﻟﺒﯿﻀﺎء ﺑﻨﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪ .‬و‬‫ﺳﺒﺐ ذﻟـﮏ أّن ﺳـﻌﺪا اﻗﺘﺮض ﻣﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻣﻦ ﺑﯿﺖ اﻟﻤـﺎل ﻗﺮﺿـﺎ ﻓﻠّﻤـ ﺎ ﺗﻘﺎﺿﺎه اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻟﻢ ﯾﺘﯿّﺴـ ﺮ ﻟﻪ ﻗﻀﺎءه ﻓﺎرﺗﻔﻊ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ‬‫اﻟﮑﻼم‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﺳﻌﺪ‪ :‬ﻣﺎ أراك إﻟّﺎ ﺳﺘﻠﻘﯽ ﺷّﺮا! ﻫﻞ أﻧﺖ إﻟّﺎ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻋﺒﺪ ﻣﻦ ﻫﺬﯾﻞ؟! ﻓﻘﺎل‪ :‬أﺟﻞ و اﻟﱠﻠﻪ إﻧّﯽ ﻻﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد و إﻧّﮏ ﻻﺑﻦ‬‫ﺣﻤﯿﻨـﮥ! و ﮐﺎن ﻫﺎﺷﻢ ﺑﻦ ﻋﺘﺒﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗّﺎص ﺣﺎﺿـﺮا ﻓﻘﺎل‪ :‬إﻧّﮑﻤﺎ ﻟﺼﺎﺣﺒﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺳـﻠّﻢ ﯾﻨﻈﺮ إﻟﯿﮑﻤﺎ! ﻓﺮﻓﻊ ﺳـﻌﺪ‬‫ﯾﺪه ﻟﯿﺪﻋﻮا ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد و ﮐﺎن ﻓﯿﻪ ﺣّﺪة ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟّﻠﻬّﻢ رّب اﻟّﺴﻤﻮات و اﻷرض! ﻓﻘﺎل اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ :‬وﯾﻠﮏ ﻗﻞ ﺧﯿﺮا و ﻻ ﺗﻠﻌﻦ! ﻓﻘﺎل ﺳﻌﺪ‬‫ﻋﻨ ﺪ ذ ﻟ ﮏ ‪:‬‬
‫أﻣﺎ و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ ﻻ اﺗّﻘﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﻟﺪﻋﻮت ﻋﻠﯿﮏ دﻋﻮة ﻻ ﺗﺨﻄﺌﮏ! ﻓﻮﻟّﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺮﯾﻌﺎ ﺣّﺘﯽ ﺧﺮج‪.‬‬‫ﺛّﻢ اﺳﺘﻌﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺎﻧﺎس ﻋﻠﯽ اﺳﺘﺨﺮاج اﻟﻤﺎل و اﺳﺘﻌﺎن ﺳﻌﺪ ﺑﺎﻧﺎس ﻋﻠﯽ أﻧﻈﺎره ﻓﺎﻓﺘﺮﻗﻮا و ﺑﻌﻀﻬﻢ ﯾﻠﻮم ﺑﻌﻀﺎ‪ ،‬ﯾﻠﻮم ﻫﺆﻻء ﺳﻌﺪا و ﻫﺆﻻء‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ذﻟﮏ أّول ﻣﺎ ﻧﺰغ ﺑﻪ ﺑﯿﻦ أﻫﻞ اﻟﮑﻮﻓﮥ و أول ﻣﺼـﺮ ﻧﺰغ اﻟﺸـﯿﻄﺎن ﺑﯿﻦ أﻫﻠﻪ اﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬و ﺑﻠﻎ اﻟﺨﺒﺮ ﻋﺜﻤﺎن ﻓﻐﻀﺐ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ ﻓﻌﺰل‬‫ﺳﻌﺪا و أﻗّﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و اﺳـﺘﻌﻤﻞ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﻌﯿﻂ ﻣﮑﺎن ﺳـﻌﺪ و ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﺮب اﻟﺠﺰﯾﺮة ﻋﺎﻣﻼ ﻟﻌﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨّﻄﺎب و ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ‬‫ﻋّﻔﺎن ﺑﻌـﺪه ﻓﻘـﺪم اﻟﮑﻮﻓﮥ واﻟﯿﺎ ﻋﻠﯿﻬﺎ و أﻗﺎم ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺧﻤﺲ ﺳـﻨﯿﻦ و ﻫﻮ ﻣﻦ أﺣّﺐ اﻟّﻨﺎس إﻟﯽ أﻫﻠﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ ﻗﺪم ﻗﺎل ﻟﻪ ﺳـﻌﺪ‪ :‬أ ﮐﺴﺖ ﺑﻌﺪﻧﺎ أم‬‫ﺣﻤﻘﻨـﺎ ﺑﻌـﺪك؟! ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ ﺗﺠﺰﻋّﻦ ﯾﺎ أﺑﺎ إﺳـﺤﺎق! ﮐّﻞ ذﻟﮏ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ و إﻧّﻤﺎ ﻫﻮ اﻟﻤﻠﮏ ﯾﺘﻐـّﺪاه ﻗﻮم و ﯾﺘﻌّﺸﺎه آﺧﺮون! ﻓﻘﺎل ﺳـﻌﺪ‪ :‬أراﮐﻢ‬‫ﺟﻌﻠﺘﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪433 :‬‬‫ﻫﺎ ﻣﻠﮑﺎ! و ﻗﺎل ﻟﻪ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ :‬ﻣﺎ أدري أ ﺻﻠﺤﺖ ﺑﻌﺪﻧﺎ أم ﻓﺴﺪ اﻟّﻨﺎس ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري در »اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ« در ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد آورده‪] :‬‬‫و ﻗﺎل ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﺗﻤﺎم‪ :‬ﻟﻘﯽ رﺟﻞ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ ﺗﻌﺪم ﺣﺎﻟﻤﺎ ﻣﺬﮐﺮا رأﯾﺘﮏ اﻟﺒﺎرﺣﮥ و رأﯾﺖ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﺒﺮ‬‫ﻣﺮﺗﻔﻊ و أﻧﺖ دوﻧﻪ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾـﺎ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد! ﻫﻠّﻢ إﻟّﯽ ﻓﻠﻘـﺪ ﺟﻔﯿﺖ ﺑﻌـﺪي‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬اﻟﱠﻠﻪ! ﻷـﻧﺖ رأﯾﺖ ﻫـﺬا؟ ﻗـﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ! ﻗـﺎل‪ :‬ﻓﻌﺰﻣﺖ أن‬‫ﺗﺨﺮج ﻣﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ ﺣّﺘﯽ ﺗﺼـّﻠﯽ ﻋﻠّﯽ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﻟﺒﺚ أّﯾﺎﻣﺎ ﺣّﺘﯽ ﻣﺎت‪ .‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻃﯿﺒـﮥ‪ :‬ﻣﺮض ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻌﺎده ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋّﻔﺎن ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﺗﺸـﺘﮑﯽ؟‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ذﻧﻮﺑﯽ! ﻗـﺎل‪ :‬ﻓﻤـﺎ ﺗﺸـﺘﻬﯽ؟ ﻗـﺎل‪ :‬رﺣﻤـﮥ رﺑّﯽ! ﻗـﺎل‪ :‬أ ﻻ آﻣﺮ ﻟﮏ ﺑﻄﺒﯿﺐ؟ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻄﺒﯿﺐ أﻣﺮﺿـﻨﯽ! ﻗﺎل‪ :‬أ ﻻ آﻣﺮ ﻟﮏ ﺑﻌﻄﺎء؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ‬‫ﺣﺎﺟـﮥ ﻟﯽ ﻓﯿﻪ! ﻗـﺎل‪ :‬ﯾﮑﻮن ﻟﺒﻨﺎﺗـﮏ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬أ ﺗﺨﺸـﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻨﺎﺗﯽ اﻟﻔﻘﺮ؟! إﻧّﯽ أﻣﺮت ﺑﻨﺎﺗﯽ أن ﯾﻘﺮ أن ﮐّﻞ ﻟﯿﻠـﮥ ﺳﻮرة اﻟﻮاﻗﻌـﮥ‪ ،‬إﻧّﯽ ﺳـﻤﻌﺖ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﻦ ﻗﺮأ اﻟﻮاﻗﻌﮥ ﮐّﻞ ﻟﯿﻠﮥ ﻟﻢ ﺗﺼﺒﻪ ﻓﺎﻗﮥ أﺑﺪا‪ .‬و إﻧّﻤﺎ ﻗﺎل ﻟﻪ ﻋﺜﻤﺎن‪ :‬أ ﻻ آﻣﺮ ﻟﮏ ﺑﻌﻄﺎﺋﮏ؟ ﻷﻧّﻪ ﮐﺎن‬‫ﻗﺪ ﺣﺒﺴﻪ ﻋﻨﻪ ﺳﻨﺘﯿﻦ ﻓﻠّﻤﺎ ﺗﻮﻓﯽ ]‪ [1‬أرﺳﻠﻪ إﻟﯽ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﻓﺪﻓﻌﻪ إﻟﯽ ورﺛﺘﻪ‪ .‬و ﻗﯿﻞ ]‪ :[2‬ﺑﻞ ﮐﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﺮك اﻟﻌﻄﺎء اﺳـﺘﻐﻨﺎء ﻋﻨﻪ و ﻓﻌﻞ ﻏﯿﺮه‬‫ﮐ ﺬﻟ ﮏ ‪.‬‬
‫و ﺳـﯿﻒ آﻣﺪي در »أﺑﮑﺎر اﻷﺑﮑﺎر« در ﺟﻮاب ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﻮﻟﻬﻢ‪ :‬إﻧّﻪ ﺿـﺮب اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﺣّﺘﯽ ﮐﺴـﺮ ﺿـﻠﻌﯿﻪ‪ .‬ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬إن ﺻّﺢ ]‪[1‬‬‫ﻗﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ اﻟﺒﺼـﺮي ﻓﯽ »اﻟﻄﺒﻘﺎت« ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪] :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون ﻋﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺧﺎﻟﺪ ﻋﻦ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﺣﺎزم‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬دﺧﻞ اﻟﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ اﻟﻌﻮام ﻋﻠﯽ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻌـﺪ وﻓﺎة ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻓﻘﺎل‪ :‬أﻋﻄﻨﯽ ﻋﻄﺎء ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺄﻫﻞ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ أﺣﻖ ﺑﻪ ﻣﻦ ﺑﯿﺖ‬‫اﻟﻤـﺎل‪ .‬ﻓﺄﻋﻄـﺎه ﺧﻤﺴـﮥ أﻟﻒ درﻫﻢ‪ .‬أﺧﺒﺮﻧـﺎ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ دﮐﯿﻦ‪ ،‬ﻧﺎ‪ :‬ﺣﻔﺺ ﺑﻦ ﻏﯿﺎث‪ ،‬ﻋﻦ ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوة‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ أن ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد‬‫أوﺻـﯽ اﻟﯽ اﻟﺰﺑﯿﺮ و ﻗﺪ ﮐﺎن ﻋﺜﻤﺎن ﺣﺮﻣﻪ ﻋﻄﺎءه ﺳﻨﺘﯿﻦ ﻓﺄﺗﺎه اﻟﺰﺑﯿﺮ ﻓﻘﺎل‪ :‬أن ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ أﺣﻮج إﻟﯿﻪ ﻣﻦ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﺎل‪ .‬ﻓﺄﻋﻄﺎه ﻋﻄﺎه ﻋﺸﺮﯾﻦ أﻟﻔﺎ‬‫أو ﺧﻤﺴـﮥ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ أﻟﻔﺎ[ اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و ﻫﺬان اﻟﺨﺒﺮان ﯾﺪﻻن ﻋﻠﯽ أن ﻋﺜﻤﺎن ﻣﻨﻊ ﻋﻄﺎء اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد و ﺣﺮﻣﻪ ﻣﻨﻪ اﻟﯽ أن ﻣﺎت و ﻟﻢ ﯾﺴـﻠﻤﻪ اﻟﯽ‬‫ورﺛﺘﻪ اﻟﻤﺤﺘﺎﺟﯿﻦ اﻻ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﺨﺎﺻﻤﮥ و اﻟﺼﻔﺎت‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ وﻟﯽ اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ ﻟﻠﺼﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻖ و اﻟﺜﺒﺎت و ﻫﻮ اﻟﻌﺎﺻﻢ ﻣﻦ اﻻﺧﻼد اﻟﯽ أرﺑﺎب اﻟﻈﻠﻢ‬‫و اﻟﻌﻨﺎت )‪ .12‬ن(‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 50‬از ‪174‬‬‫]‪ [2‬ﻫﺬا اﻟﻘﻮل ﻻ ﯾﻌﺮف ﻗﺎﺋﻠﻪ و ﯾﺮده ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻻﺧﺘﺒﺎر و اﻟﺮواﯾﺎت اﻟﺜﺎﺑﺘﮥ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﻌﺘﻤﺪة )‪ .12‬ن(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪434 :‬‬‫ﺿﺮﺑﻪ ﻟﻪ ﻓﻘـﺪ ﻗﯿـﻞ إﻧّﻪ ﻟّﻤـ ﺎ أراد ﻋﺜﻤـﺎن أن ﯾﺠﻤﻊ اﻟّﻨﺎس ﻋﻠﯽ ﻣﺼـﺤﻔﻪ ﻻﺧﺘﻼﻓﻬﻢ ﺑﯿﻨﻬﻢ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻃﻠﺐ ﻣﺼـﺤﻔﻪ ﻣﻨﻪ ﻓﺄﺑﯽ ذﻟﮏ ﻓﻤﺎ‬‫ﮐﺎن ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟّﺰﯾﺎدة و اﻟّﻨﻘﺼﺎن ﻓﺄّدﺑﻪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ‪.‬‬
‫و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻨﻌﻢ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﻤﻌﺮوف اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺪم در »ﺗﺎرﯾﺦ ﻣﻈّﻔﺮي« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و دﺧﻠﺖ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺛﻠﺜﯿﻦ‪ .‬ﻓﯿﻬﺎ‬‫اﺿـﻄﺮﺑﺖ اﻷﻣﺼـﺎر ﻋﻠﯽ ﻋﺜﻤـﺎن و ﮐـﺎﺗﺒﻮه ﻣﻦ اﻵﻓﺎق ﺑﻌﺰﻟﻪ و ﻗﺘﻠﻪ و ﺟﺮت اﻣﻮر ﻧﻘﻤﻮﻫﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺎ ﺗﻘـّﺪم ذﮐﺮه و ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﻧﻔﯿﻪ أﺑﺎ ذر إﻟﯽ‬‫اﻟّﺮﺑﺬة و ﺿﺮﺑﻪ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ و ﺷﺘﻤﻪ ]‪ [1‬اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد[‪.‬‬‫و ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﻄﺒﺮي در »رﯾﺎض ﻧﻀﺮه« در ﻣﻘﺘﻞ ﻋﺜﻤﺎن رواﯾﺘﯽ از ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴّﯿﺐ آورده ﮐﻪ در آن ﻣﺬﮐﻮرﺳﺖ‪:‬‬‫]و ﮐﺎن ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﻫﻨﺎت إﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد و أﺑﯽ ذّر و ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ و ﮐﺎﻧﺖ ﻫﺬﯾﻞ و ﺑﻨﻮ زﻫﺮة ﻓﯽ ﻗﻠﻮﺑﻬﻢ ﻣﺎ ﻓﯿﻬﺎ‬‫ﻷﺟـﻞ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد و ﮐـﺎﻧﺖ ﺑﻨﻮ ﻏﻔﺎر و أﺣﻼﻓﻬﺎ و ﻣﻦ ﻏﻀﺐ ﻷﺑﯽ ذّر ﻓﯽ ﻗﻠﻮﺑﻬﻢ ﻣﺎ ﻓﯿﻬﺎ و ﮐﺎﻧﺖ ﺑﻨﻮ ﻣﺨﺰوم ﺣﻨﻘﺖ ﻋﻠﯽ ﻋﺜﻤﺎن‬‫ﻷﺟﻞ ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ درﯾﻦ رواﯾﺖ ﻣـﺬﮐﻮرﺳﺖ‪] :‬ﻓﻠﻢ ﯾﺒﻖ أﺣﺪ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ إﻟّﺎ ﺣﻨﻖ ﻋﻠﯽ ﻋﺜﻤﺎن و زاد ذﻟﮏ ﻏﻀﺐ ﻣﻦ ﻏﻀﺐ ﻷﺟﻞ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد و‬‫أﺑﯽ ذر و ﻋّﻤﺎر[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ ﻃﺒﺮي در »رﯾﺎض ﻧﻀﺮه« در ﻣﻘﺎم ﺟﻮاب از ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و أّﻣﺎ اﻟﻘﻀـّﯿﮥ اﻟﺜﺎﻟﺜﮥ و ﻫﻮ ﻣﺎ اّدﻋﻮه ﻣﻦ ﺣﺒﺲ ﻋﻄﺎء اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻓﮑﺎن ذﻟﮏ ﻓﯽ ﻣﻘﺎﺑﻠﮥ ﻣﺎ ﺑﻠﻐﻪ ﻋﻨﻪ و ﻟﻢ ﺗﺰل اﻷﺋّﻤﮥ ﻋﻠﯽ ﻣﺜﻞ ذﻟﮏ و ﮐّﻞ‬‫ﻣﻨﻬﻤﺎ ﻣﺠﺘﻬـﺪ‪ ،‬ﻓﺈّﻣﺎ ﻣﺼـﯿﺒﺎن أو ﻣﺨﻄﺊ و ﻣﺼـﯿﺐ و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻗﺼـﺪ ﻋﺜﻤﺎن ﺣﺮﻣﺎﻧﻪ اﻟﺒّﺘـﮥ و إﻧّﻤﺎ اﻟّﺘﺄﺧﯿﺮ إﻟﯽ ﻏﺎﯾﮥ اﻗﺘﻀـﯽ ﻧﻈﺮه اﻟّﺘﺄﺧﯿﺮ إﻟﯿﻬﺎ‬‫أدﺑـﺎ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ ﻗﻀـﯽ ﻋﻠﯿﻪ إّﻣﺎ ﻣﻊ ﺑﻠﻮغ ﺣﺼﻮل ﺗﻠﮏ اﻟﻐﺎﯾـﮥ أو دوﻧﻬﺎ وﺻﻞ ﺑﻪ ورﺛﺘﻪ و ﻟﻌﻠّﻪ ﮐﺎن أﻧﻔﻊ ﻟﻬﻢ ‪ [1] .‬و ﻣﻤﺎ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ ﺗﺸﺪد ﻋﺜﻤﺎن‬‫ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد و ﺗﻬﺪﯾﺪه اﯾﺎه و ﺗﮑﺬﯾﺒﻪ ﻟﻪ ﻣﺎ رواه أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﻣﺴﻨﺪه و ﻫﺬا ﻟﻔﻈﻪ‪] :‬‬‫ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪ ﻋﺜﻤﺎن‪ :‬ﺛﻨﺎ أﺑﻮ اﻟﻤﻐﯿﺮة‪ ،‬ﺛﻨﺎ أرﻃﺎة‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ اﻟﻤﻨﺬر‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﯽ أﺑﻮ ﻋﻮن اﻻﻧﺼﺎري أن ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻔﺎن ﻗﺎل ﻻﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ :‬ﻫﻞ أﻧﺖ‬‫ﻣﻨﺘﻪ ﻋﻤﺎ ﺑﻠﻐﻨﯽ ﻋﻨﮏ؟ ﻓﺎﻋﺘـﺬر ﺑﻌﺾ اﻟﻌـﺬر ﻓﻘﺎل ﻋﺜﻤﺎن‪ :‬وﯾﺤﮏ! اﻧﯽ ﻗـﺪ ﺳـﻤﻌﺖ و ﺣﻔﻈﺖ و ﻟﯿﺲ ﮐﻤﺎ ﺳـﻤﻌﺖ أن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﻌﻢ‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺳﯿﻘﺘﻞ أﻣﯿﺮ و ﯾﻨﺘﺰي ﻣﻨﺘﺰ و اﻧﯽ أﻧﺎ اﻟﻤﻘﺘﻮل و ﻟﯿﺲ ﻋﻤﺮ اﻧﻤﺎ ﻗﺘﻞ ﻋﻤﺮ‪ ،‬واﺣﺪ و اﻧﻪ ﯾﺠﺘﻤﻊ ﻋﻠﯽ )‪ .12‬ن(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪435 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺤﺐ ﻃﺒﺮي در »رﯾـﺎض ﻧﻀـﺮه« در ﻣﻘﺎم ﺟﻮاب از ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أّﻣﺎ اﻟﻘﻀـّﯿﮥ اﻟﻌﺎﺷـﺮة‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺎ رووه ﻣّﻤﺎ ﺟﺮي ﻋﻠﯽ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻣﻦ ﻋﺜﻤـﺎن و أﻣﺮه ﻏﻼـﻣﻪ ﺑﻀـﺮﺑﻪ‪ ،‬إﻟﯽ آﺧﺮ ﻣـﺎ ﻗّﺮروه‪ ،‬ﻓﮑّﻠﻪ ﺑﻬﺘـﺎن ]‪ [2‬و اﺧﺘﻼق ﻻ ﯾﺼـّﺢ ﻣﻨﻪ ﺷـﯽء و ﻫﺆﻻء اﻟﺠﻬﻠـﮥ ﻻ‬‫ﯾﺘﺤﺎﻣﻮن اﻟﮑﺬب ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺮوﻧﻪ ﻣﻮاﻓﻘﺎ ﻷﻏﺮاﺿـﻬﻢ إذ ﻻ دﯾﺎﻧﮥ ﺗﺮّدﻫﻢ ﻋﻦ ذﻟﮏ! ﺛّﻢ ﻧﻘﻮل‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺗﻘﺪﯾﺮ ﺻـّﺤﮥ ﺻﺪور ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟﻐﻼم ﻓﯿﮑﻮن‬‫ﻗـﺪ ﻓﻌﻠﻪ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ ﻏﻀـﺒﺎ ﻟﻤﻮﻻـه‪ ،‬ﻗـﺎل )ﻓـﺎّن‪ .‬ظ( اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﮐـﺎن ﯾﺠﯿﺒﻪ ﻋﺜﻤـﺎن ﺑﺎﻟﮑﻼـم و ﯾﻠﻘﺎه ﺑﻤﺎ ﯾﮑﺮﻫﻪ و ﻟﻮ ﺻـّﺢ ذﻟﮏ ﻋﻨﻪ ﻟﮑﺎن‬‫ﻣﺤﻤﻮﻻ ﻋﻠﯽ اﻷدب ﻓﺈّن ﻣﻨﺼﺐ اﻟﺨﻼﻓـﮥ ﻻ ﯾﺤﺘﻤﻞ ذﻟﮏ و ﯾﺼـﻨﻊ )ﯾﻀﻊ‪ .‬ظ( ذﻟﮏ ﻣﻨﻪ ﺑﯿﻦ اﻟﻌﺎّﻣـﮥ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻫﺬا ﺑﺄﻋﻈﻢ ﻣﻦ ﺿـﺮب ﻋﻤﺮ‬‫ﺳﻌـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وّﻗـﺎص ﺑﺎﻟـّﺪّرة ﻋﻠﯽ رأﺳﻪ ﺣﯿﻦ ﻟﻢ ﯾﻘﻢ ﻟﻪ و ﻗﺎل ﻟﻪ‪ :‬إﻧّﮏ ﻟﻢ ﺗﻬﺐ اﻟﺨﻼﻓـﮥ ﻓﺄردت أن ﺗﻌﺮف أّن اﻟﺨﻼﻓـﮥ ﻻ ﺗﻬﺎﺑﮏ! و ﻟﻢ‬‫ﯾﻐّﯿﺮ ذﻟﮏ ﺳـﻌﺪا و ﻻ رآه ﻋﯿﺒﺎ‪ .‬و ﮐـﺬﻟﮏ ﺿـﺮﺑﻪ ﻻﺑّﯽ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ ﺣﯿﻦ رآه ﯾﻤﺸـﯽ و ﺧﻠﻔﻪ ﻗﻮم ﻓﻌﻼه ﺑﺎﻟّﺪّرة و ﻗﺎل‪ :‬إّن ﻫﺬا ﻣﺬﻟّﮥ ﻟﻠّﺘﺎﺑﻊ و‬‫ﻓﺘﻨـﮥ ﻟﻠﻤﺘﺒﻮع و ﻟﻢ ﯾﻄﻌﻦ اﺑّﯽ ﺑﺬﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﻋﻤﺮ ﺑﻞ رآه أدﺑﺎ ﻣﻨﻪ ﻧﻔﻌﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺰل دأب اﻟﺨﻠﻔﺎء و اﻷﻣﺮاء ﺗﺄدﯾﺐ ﻣﻦ رأوا ﻣﻨﻪ ﻟا ﺨﻼف‬‫ﻋﻠﯽ أﻧّﻪ ﻗـﺪ روي أّن ﻋﺜﻤـﺎن اﻋﺘـﺬر ﻻﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد و أﺗﺎه ﻓﯽ ﻣﻨﺰﻟﻪ ﺣﯿﻦ ﺑﻠﻐﻪ ﻣﺮﺿﻪ و ﺳﺄﻟﻪ أن ﯾﺴـﺘﻐﻔﺮ ﻟﻪ و ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ! ﻫـﺬا‬‫ﻋﻄﺎؤك ﻓﺨﺬه! ﻗﺎل ﻟﻪ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد‪ :‬و ﻣﺎ أﺗﯿﺘﻨﯽ ﺑﻪ إذ ﮐﺎن ﯾﻨﻔﻌﻨﯽ و ﺟﺌﺘﻨﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﺪ اﻟﻤﻮت؟! ﻻ أﻗﺒﻠﻪ! ﻓﻤﻀﯽ ﻋﺜﻤﺎن إﻟﯽ أّم ﺣﺒﯿﺒﮥ و ﺳﺄﻟﻬﺎ‬‫أن ﺗﻄﻠﺐ إﻟﯽ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻟﯿﺮﺿﯽ ﻋﻨﻪ ﻓﮑّﻠﻤﺘﻪ أّم ﺣﺒﯿﺒﮥ ﺛّﻢ أﺗﺎه ﻋﺜﻤﺎن ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 51‬از ‪174‬‬‫ﯾﺎ أﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ! أ ﻻ ﺗﻘﻮل ﮐﻤﺎ ﻗﺎل ﯾﻮﺳﻒ ﻹﺧﻮﺗﻪ‪» :‬ﻻ َﺗﺜِْﺮﯾَﺐ َﻋَﻠﯿُْﮑُﻢ اﻟ َْﯿْﻮَم َﯾْﻐِﻔُﺮ اﻟﱠﻠُﻪ ﻟَُﮑْﻢ«‬‫آوردن ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« ﺣﺪﯾﺚ »و أﻋﻠﺴﮑﻢ ﺑﺎﻟﺤﻼل و اﻟﺤﺮام ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ« را ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪] :‬و أﻋﻠﻤﮑﻢ ﺑﺎﻟﺤﻼل و اﻟﺤﺮام ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ‬‫ﺟﻮاب ﻣﺆﻟﻒ ﺑﺎﺑﻦ ﻣﻌﺎرﺿﮥ ﺑﺎﻃﻠﻪ ورد اﺳﺘﺪﻻل ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺸﺎﻧﺰده وﺟﻪ )ﺗﺎص ‪(470‬‬‫اﺷﺎره‬‫أﻗﻮل‪:‬‬‫اﺳﺘﺪﻻل ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺑﺎ ﮐﻤﺎل ﺑﺎﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ واﺿﺢ اﻻﻓﺘﻌﺎل‪ ،‬ﺻﺮﯾﺢ اﻻﺧﺘﻼل و ﺑّﯿﻦ اﻻﻧﺨﺰاﻟﺴﺖ ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ‪ :‬اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻫﺮﮔﺰ از أﺣﺎدﯾﺚ اﻣﺎﻣّﯿﻪ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ذﮐﺮ آن ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﯾﺸﺎن ﻧﺎﺷـﯽ از ﻧﻬﺎﯾﺖ رﻗﺎﻋﺖ و ﺳـﻔﺎﻫﺖ و ﻏﺎﯾﺖ ﺻﻔﺎﻗﺖ‬‫و ﺑﻼﻫﺘﺴﺖ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ‪ :‬اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده واﻟﺪ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺟﺎﺋﺰ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت او أﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﯿﻦ را ﻧﯿﺰ در ﻣﻘﺎم ﻣﻨﺎﻇﺮه ﺑﺎ‬‫أﻫﻞ ﺣّﻖ ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﺪاﻧﺴﺘﻪ ﭼﻪ ﺟﺎي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﮐﻪ أﺻﻼ اﺛﺮي از آن در ﺻﺤﯿﺤﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ‪ :‬ذﮐﺮ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﻤﻘـﺎﺑﻠﻪ اﻫـﻞ ﺣّﻖ ﺧﻼف ﻋﻬﻮد ﻣﮑّﺮره و اﻟﺘﺰاﻣﺎت ﻣﻘّﺮره ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﻣّﺮ ذﮐﺮﻫﺎ ﻏﯿﺮ ﻣّﺮة‬‫ﺑﺄﻟﻔﺎظ ﺗﮑّﺮ ﻋﻠﯽ ﻫﻔﻮات اﻟﺨﺎﻃﺐ أﺷﺪ ﮐّﺮة‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ‪ :‬اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺤﯿﺜّﯿﺖ ﺳـﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح و ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻣﻀـﺮوح و ﻣﻄﺮوح ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺟﺰوﯾﺴﺖ‬‫از ﺣﺪﯾﺚ ﻃﻮﯾﻞ‬‫»أرﺣﻢ أّﻣﺘﯽ ﺑﺎّﻣﺘﯽ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ«‬‫ﮐﻪ وـّﺿ ﺎﻋﯿﻦ أﻧﮑـﺎس و ﺻـّﻨﺎﻋﯿﻦ أرﺟﺎس‪ ،‬آن را در ﻗﻮاﻟﺐ ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ وﺿﻊ و ﮐـﺬب رﯾﺨﺘﻪ ﺳﻠﺴـﻠﻪ دﯾﻦ و إﯾﻤﺎن ﺧﻮد را ﺑﺎرﺗﮑﺎب اﻓﺘﺮاي‬‫ﻗﺒﯿـﺢ و اﻓﺘﻌﺎل ﻓﻀـﯿﺢ ﮔﺴـﯿﺨﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻗـﺪح و ﺟﺮح آن اﻓﺘﺮاي ﻃﻮﯾﻞ ﺑﺒﺴﻂ ﺟﻤﯿﻞ و ﺗﻔﺼـﯿﻞ ﺟﺰﯾﻞ در ﻣﺠّﻠـﺪ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻣﺪﯾﻨـﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺠﻮاب ﻋﺎﺻـﻤﯽ ﮔﺬﺷـﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ آن ﺟﺮح ﻣﻔّﺼﻞ و ﻧﻘﺾ ﻣﮑّﻤﻞ‪ ،‬واﺿـﺢ و ﻻﺋـﺢ ﺷـﺪه ﮐﻪ ﺗﻤﺎم أﺳﺎﻧﯿـﺪ و ﮐّﻞ ﻃﺮق و‬‫ﻗﺎﻃﺒﻪ وﺟﻮه اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻬﺮ ﻧﻬﺞ ﺑﺎﻃﻞ و ﻣﻀﻤﺤّﻞ و ﻋﺎﻃﻞ و ﻣﻨﺨﺰل ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﺑا ﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﺣّﺮاﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺴـﯿﺎري از ﮐﺒﺎر ﺳّﻨّﯿﻪ را ﺑﺨﺮاﻓﺎت و ﺟﺰاﻓﺎت و ﺗﻌّﺼﺒﺎت و ﻫﻔﻮات ﺧﻮد ﻣﻔﺘﻮن ﻧﻤﻮده در »ﻣﻨﻬﺎج اﻟّﺴّﻨﮥ«‬‫اﻋﺘﺮاف ﮐﺮده ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺣﺪﯾﺚ أﻋﻠﻤّﯿﺖ ﻣﻌﺎذ را ﺑﻌﺾ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﺗﻀﻌﯿﻒ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺟﻮاب‬‫ﺣﺪﯾﺚ »أﻗﻀﺎﮐﻢ ﻋﻠّﯽ«‬‫ﺑﻌﺪ ﺳﺮاﯾﯿﺪن ﺧﺮاﻓﺎت ﺑﯽ ﺳﺮ و ﭘﺎ و ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ أﻋﻠﻤّﯿﺖ ﻣﻌﺎذ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪] :‬ﻣﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪445 :‬‬‫أّن اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟا ّﺬي ﻓﯿﻪ ذﮐﺮ ﻣﻌﺎذ و زﯾﺪ ﺑﻌﻀﻬﻢ ﯾﻀّﻌﻔﻪ و ﺑﻌﻀﻬﻢ ﯾﺤّﺴﻨﻪ ‪.‬‬
‫و ﭘﺮ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﻮل ﻣﻀـّﻌﻔﯿﻦ ﺳـّﻨّﯿﻪ ﺑﺮاي رّد و ﻗـﺪح اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬دﻟﯿـﻞ ﺑﺲ ﻣﺘﯿﻦ و ﺑﺮﻫﺎن ﺑﻐﺎﯾﺖ رزﯾﻦ ﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺂن ارﻏﺎم اﻧﻮف‬‫ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ و ﻗﻄﻊ أﻟﺴﻦ ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ ﺑﻮﺟﻪ أﺣﺴﻦ ﺻﻮرت ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ .‬أّﻣﺎ ﻗﻮل اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﮐﻪ ﺑﻌﺾ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﺗﺤﺴﯿﻦ آن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﭘﺲ ﺿﺮري‬‫ﺑﺄﻫﻞ ﺣّﻖ و ﯾﻘﯿﻦ ﻧﻤﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ ﻣﺘﻌّﻘﺐ ﺑﻮدن آن ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﻋﻠّﺎﻣﻪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻬﺎدي ﺧﻮاﻫﯽ ﺷﻨﯿﺪ‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ أﻋﻠﻤّﯿﺖ ﻣﻌﺎذ را اﮔﺮ ﭼﻪ ﺑﻌﻀﯽ از ﻋﻠﻤﺎي ﺳّﻨّﯿﻪ ﺟﺴﺎرة ﺗﺤﺴﯿﻦ ﺑﻠﮑﻪ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﻋّﻠﺎﻣﻪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻬﺎدي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 52‬از ‪174‬‬‫در »ﺗـﺬﮐﺮه« ﺧﻮد ﺗﻌّﻘﺐ اﯾﺸـﺎن ﮐﺮده در ﺻـﺪد رّد و إﺑﻄﺎل ﮐﻼم و ﻣﻘﺎﻟﺸﺎن ﺑﺮ آﻣـﺪه‪ ،‬و ازﯾﻨﺠﺎ ﺛﺎﺑﺖ و واﺿـﺢ و آﺷـﮑﺎر ﻣﯽﮔﺮدد ﮐﻪ‬‫ﺗﺤﺴـﯿﻦ و ﺗﺼﺤﯿﺢ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺤّﺪي ﺑﺎﻃﻞ و ﻗﺒﯿﺤﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ و ﻣﻨﺼﻔﯿﻦ ﺳّﻨّﯿﻪ؛ ﺧﻮد در رّد و إﺑﻄﺎل آن ﺳﻌﯽ ﺟﻤﯿﻞ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ و‬‫ﺑﺈﻇﻬﺎر ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺣﺎل وﻫﻦ و اﻧﺨﺰال آن در ﺗﻮﻫﯿﻦ ﺑﺎﻃﻞ ﻟﺠﻠﺞ و ﺗﻬﺠﯿﻦ ﻓﺎﺳﺪ أﺳﻤﺞ ﻣﯽاﻓﺰاﯾﻨﺪ‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﻋّﻠﺎﻣﻪ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻬﺎدي در »ﺗـﺬﮐﺮه« ﺧﻮد از راه ﮐﻤﺎل إﻧﺼﺎف‪ ،‬اﻋﺘﺮاف ﻧﻤﻮده ﮐﻪ در ﻣﺘﻦ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﮑﺎرت اﺳﺖ‪ .‬و ﺑﻌﺪ‬‫اﻋﺘﺮاف اﯾﻦ ﻣﺤّﻘﻖ ﺑـﺎ ﻣﻬـﺎرت در ﺑـﺎب ﻣﺘﻦ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﻨﮑـﺎرت‪ ،‬اﻗـﺪام ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺑﯽ ﺑﺼﺎرت ﺑﺮ اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎﯾﻦ ﮐـﺬب ﺳﺮاﺳـﺮ ﺧﺴﺎرت‬‫ﺧﺼﻮﺻﺎ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺟﺮأت و ﺟﺴﺎرت ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻨﺘﻬﺎي ﺧﻼﻋﺖ و دﻋﺎرت ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﻋّﻠﺎﻣﻪ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻬﺎدي در »ﺗـﺬﮐﺮه« ﺧﻮد اﻓﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ او اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﺗﻀـﻌﯿﻒ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ‬‫ﺗﻀﻌﯿﻒ ﺷﯿﺦ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻬﺎدي اﺣﺘﺠﺎج ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺑﺎﻏﯽ و ﻋﺎدي ﺑﺎﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﺎﺳﺪ اﻟﻤﺒﺎدي ﻋﯿﻦ ﻇﻠﻢ ﺑﺎديﺳﺖ‪.‬‬‫ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﻋﻠّﺎﻣﻪ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻬﺎدي در »ﺗﺬﮐﺮه« ﺧﻮد اﻓﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻬﺎدي از ﺗﻀـﻌﯿﻒ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺳـﺨﯿﻒ‪ ،‬ﺗﺮّﻗﯽ ﮐﺮده‬‫ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻮدن آن را ﺗﺮﺟﯿﺢ داده‪ ،‬و ﻟﻌﻤﺮي أّن اﺣﺘﺠﺎج اﻟﻤﺨﺎﻃﺐ ﺑﻬﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﻮﺿﻮع و ﺗﻤّﺴـ ﮑﻪ ﺑﻬﺬا اﻟﺨﺒﺮ اﻟﻤﺼﻨﻮع وﻟﻮع ﺑﺎﻟﺒﺎﻃﻞ‬‫و أّي وﻟﻮع‪ ،‬و ﻧﺰوع إﻟﯽ اﻟﻐّﯽ و أّي ﻧﺰوع‪.‬‬‫دﻫﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﻋّﻠـﺎﻣﻪ ﺷـﻤﺲ اﻟـّﺪﯾﻦ ذﻫﺒﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺐ؛ ﺑﮑﻼم او در ﺟﻮاب ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ ﻣﺘﻤّﺴﮏ ﺷـﺪه‪ ،‬ﺣـﺪﯾﺚ أﻋﻠﻤّﯿﺖ ﻣﻌﺎذ را از‬‫أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻘﺪوﺣﻪ و رواﯾﺎت ﻣﺠﺮوﺣﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪446 :‬‬‫واﻧﻤﻮده ﺑﺬﮐﺮ آن در ﮐﺘﺎب »ﻣﯿﺰان« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﻼم ﺑﻦ ﺳﻠﻢ ﻣﺘﺮوك ﻣﻬﺘﻮك؛ إﻇﻬﺎر ﮐﻤﺎل وﻫﻦ و ﻫﻮان آن ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺘﻘﻒ ﻋﻠﯿﻪ‬‫إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ‪.‬‬‫ﺟﺮح و ﻗﺪح اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ و ﭘﺪرش ﮐﻪ راوي اﯾﻨﺨﺒﺮﻧﺪ از ﮐﺘﺐ ﻗﻮم‬‫ﯾﺎزدﻫﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻣﻨﺎوي در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ‪ -‬ﺷـﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ« ﺣﺪﯾﺚ أﻋﻠﻤّﯿﺖ ﻣﻌﺎذ را ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﺈﻇﻬﺎر ﻣﺮوي ﺑﻮدن‬‫آن از ﻃﺮﯾﻖ اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤـﺎﻧﯽ و ﻣﻌﺮوف ﺑﻮدن ﺣـﺎل ﻗـﺪح اﺷـﺘﻤﺎل او ﻧﺰد ﻧّﻘـ ﺎد رﺟﺎل‪ ،‬أﻋﻼم ﺗﻔﻀـﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿـﺢ او اﻓﺮاﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﻣﺘﻌّﻠﻖ ﺑﺎﯾﻦ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ اﻓﺎدات ﻋﺎﻟﯿﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻬﺎدي را ﮐﻪ ﺑﺮاي إﻇﻬﺎر ﺑﻄﻼن و ﻓﺴﺎد و ﺗﺒﯿﯿﻦ اﻧﺨﺮام و اﻧﻬﺪاد اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﺑﯽﺑﻨﯿﺎد‪ ،‬ﮐﺎر ﺷـﺮط ﺣّﺪاد‬‫ﻣﯽﮐﻨـﺪ و ﺑﻨﺎي ﻣﻮﻫﻮن اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻄﻌﻮن را ﺑﻤﻌﺎدل ﻧﻘﺾ و ﻫـﺪم ﻣﯽﮐﻨﺪ؛ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده ﻃﺮﯾﻖ ﻗﺒﻮل و ﺗﻘﺮﯾﺮ آن ﺑﻼ رّد و ﻧﮑﯿﺮ ﭘﯿﻤﻮده‪.‬‬‫ﺣﺎﻻ ﻋﺒﺎرت ﻣﻨﺎوي ﮐﻪ داراي اﯾﻦ اﻓﺎداﺗﺴﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﯿﺪ و ﺑﮑﻨﻪ ﺑﻄﻼن و ﻫﻮان اﯾﻦ ﮐﺬب ﻣﻨﺤﻮل و اﻓﺘﺮاي ﻣﺠﻌﻮل ﺑﺎﯾﺪ رﺳﯿﺪ‪.‬‬‫ﻣﻨﺎوي در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘـﺪﯾﺮ« در ﺷـﺮح ﺣـﺪﯾﺚ أﻋﻠﻤّﯿﺖ ﻣﻌﺎذ ﮐﻪ ﺑﺴـﯿﺎق ﻃﻮﯾﻞ ﻣﻨﻘﻮل اﺳﺖ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪] :‬ع ]‪ .[1‬ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤـﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨّﻄﺎب و اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺎﻟﻪ ﻣﻌﺮوف ﻟﮑﻦ ﻓﯽ اﻟﺒﺎب أﯾﻀﺎ ﻋﻦ أﻧﺲ و ﺟﺎﺑﺮ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻋﻨﺪ اﻟّﺘﺮﻣﺬي و اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ و‬‫اﻟﺤـﺎﮐﻢ و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻟﮑﻦ ﻗـﺎﻟﻮا ﻓﯽ رواﯾﺘﻬﻢ ﺑـﺪل أرأف‪ :‬أرﺣﻢ‪ .‬و ﻗﺎل ت ]‪ :[2‬ﺣﺴﻦ ﺻـﺤﯿﺢ‪ .‬و ﻗﺎل ك ]‪ :[3‬ﻋﻠﯽ ﺷـﺮﻃﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﺗﻌّﻘﺒﻬﻢ اﺑﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻬﺎدي ﻓﯽ ﺗﺬﮐﺮﺗﻪ ﺑﺄّن ﻓﯽ ﻣﺘﻨﻪ ﻧﮑﺎرة و ﺑﺄّن ﺷﯿﺨﻪ ﺿّﻌﻔﻪ ﺑﻞ »ﯾﺢ« وﺿﻌﻪ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ‪.‬‬
‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤـﺎﻧﯽ و ﭘـﺪرش ﮐﻪ راوي اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﻣﺸـﺒﻪ اﻟّﺴـ ﻤﺮ از اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻫﺴـﺘﻨﺪ و ﻫﺮ دو ﻣﻘـﺪوح و ﻣﺠﺮوح و ﻣﻄـﺎﻋﻦ و‬‫ﻣﺨـﺎزي اﯾﺸـﺎن أﻇﻬﺮ ﻣﻦ اﻟّﺸـ ﻤﺲ و أﺑﯿﻦ ﻣﻦ اﻷـﻣﺲ ﺳﺖ و ﻏﺎﻟﺒـﺎ ﺑﻬﻤﯿﻦ ﺳـﺒﺐ ﻣﻨـﺎوي در ﺣـّﻖ اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤـﺎﻧﯽ ﺑﮑﻠﻤﻪ ﺑﻠﯿﻐﻪ ﺧﻮد‪] :‬و اﺑﻦ‬‫اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﺣﺎﻟﻪ ﻣﻌﺮوف اﮐﺘﻔﺎ ورزﯾﺪه از ذﮐﺮ ﻣﻘﺪوﺣّﯿﺖ او ﺑﺘﻔﺼـﯿﻞ دل دزدﯾﺪه‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﻣﺎ درﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﺮاي ﺗﺒﮑﯿﺖ ﺧﺼﺎم و ﻫﺘﮏ أﺳﺘﺎر‬‫ﮐّﺬاﺑﯿﻦ ﻃﻐﺎم ﻗﺪري از أﺣﻮال اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ و ﭘﺪرش ﻫﺮ دو ﻣﺮﻗﻮم و ﻣﺴﻄﻮر ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻢ‪.‬‬‫* أﻣﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﺎن اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﭘﺲ ﺷﻮاﻫﺪ ﻗﺪح او ﺑﺎﻻﺗﺮ از آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ]‪ [1‬أي أﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ )‪.(12‬‬‫]‪ [2‬أي اﻟﺘﺮﻣﺬي )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 53‬از ‪174‬‬‫]‪ [3‬أي اﻟﺤﺎﮐﻢ )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪447 :‬‬‫اﺣﺼﺎي آن ﺷﻮد‪.‬‬‫ﺑﺨﺎري در »ﮐﺘﺎب اﻟّﻀﻌﻔﺎء و اﻟﻤﺘﺮوﮐﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﮐﺎن اﻟﺤﻤﯿﺪّي ﯾﺘﮑّﻠﻢ ﻓﯿﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﺴﺎﺋﯽ در »ﮐﺘﺎب اﻟّﻀﻌﻔﺎء و اﻟﻤﺘﺮوﮐﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ]‪.[1‬‬‫و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻃـﺎﻫﺮ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﻣﻘﺪﺳـﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« ﺟﺎﺑﺠﺎ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ را ﺑﻘـﺪح و ﺟﺮح ﯾﺎد‬‫ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺬﮐﺮ ﻃﻌﻦ و وﻫﻦ أو أﺣﺎدﯾﺚ ﻋﺪﯾﺪه را ﻣﻮﺿﻮع واﻧﻤﻮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]إذا ﮐﺎن آﺧﺮ اﻟّﺰﻣﺎن و اﺧﺘﻠﻒ اﻷﻫﻮاء ﻓﻌﻠﯿﮑﻢ ﺑﺪﯾﻦ اﻟﺒﺎدﯾﮥ و اﻟّﻨﺴﺎء‪.‬‬‫ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫إذا ﻟﻘﯿﺖ اﻟﺤﺎّج ﻓﺴّﻠﻢ ﻋﻠﯿﻪ و ﺻﺎﻓﺤﻪ و ﻣﺮه أن ﯾﺴﺘﻐﻔﺮ ﻟﮏ‪.‬‬‫ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ و ﻫﻮ ﻻ ﺷﯽء ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫إن أﺣﺒﺒﺖ أن ﺗﮑﻮن ﻣﻦ اﻟﻘﺎﻧﺘﯿﻦ ﻓﻼ ﺗﻌﺮﻓّﻦ ﻣﻦ ﻋﻦ ﯾﻤﯿﻨﮏ‪.‬‬‫ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ و ﻫﻮ ﻻ ﺷﯽء ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫إّن اﻟﻤﺆﻣﻦ ﯾﻌﻤﻞ اﻟّﻄﺎﻋﺎت ﻟﺤﻔﻈﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺳﺒﻊ ﻗﺮون ﻣﻦ ذّرّﯾﺘﻪ‪.‬‬‫ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻻ ﺷﯽء ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أّي اﻟّﻨﺎس أﺟﻮع؟ ﻗﺎل‪ :‬اﻟّﺬي ﻻ ﯾﺸﺒﻊ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ‪.‬‬‫ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ و ﻫﻮ ﻻ ﺷﯽء ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺪﯾﻦ اﻟﻌﺠﺎﺋﺰ‪.‬‬‫ﻟﯿﺲ ﻟﻪ أﺻﻞ ﻣﻦ رواﯾﮥ ﺻﺤﯿﺤﮥ و ﻻ ﺳﻘﯿﻤﮥ إﻟّﺎ ﻟﻤﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﺑﻐﯿﺮ ﻫﺬه اﻟﻌﺒﺎرة‪ ،‬ﻟﻪ ﻧﺴﺨﮥ‪ ،‬ﮐﺎن ﯾّﺘﻬﻢ ‪ [1] .‬و اﺑﻦ ﺣﺰم‬‫ﻇﺎﻫﺮي در »ﻣﺤﻠﯽ« ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺜﯽ در ﺑﺎب ﺷـﻔﻌﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﺿـﻌﯿﻒ ﻣﻄﺮح ﻣﺘﻔﻖ ﻋﻠﯽ ﺗﺮﮐﻪ ‪ .‬و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺰم در »ﻣﺤﻠﯽ«‬‫ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺜﯽ در ﺑﺎب ﻣﺜﻠﻪ ﻋﺒﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﺿﻌﯿﻒ ﻣﻄﺮح ﻻ ﯾﺤﺘﺞ ﺑﺮواﯾﺘﻪ )‪.(13‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪448 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘـﺎب ﻣـﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘـﻪ‪] :‬ﻣﻦ أﻓﻄﺮ ﯾﻮﻣـﺎ ﻣﻦ رﻣﻀـﺎن‪ .‬ﻓﯿﻪ‪ :‬أﺑـﻮ اﻟﻤﻄـﻮس‪ ،‬ﯾﺮوي ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻣـﺎ ﻻـ ﯾﺘـﺎﺑﻊ ﻋﻠﯿﻪ‪ .‬و ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻻ ﺷﯽء[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﻦ ﺻﺎم ﺻﺒﯿﺤﮥ ﯾﻮم اﻟﻔﻄﺮ ﻓﺈﻧّﻤﺎ ﺻﺎم اﻟّﺪﻫﺮ‪.‬‬‫ﻓﯿﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 54‬از ‪174‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﻦ ﺻﺎم ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ ﮐﺘﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ ﻋﺸﺮة أّﯾﺎم‪.‬‬‫ﻓﯿ ﻪ ‪:‬‬
‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﻦ ﮐﺎن ﯾﺆﻣﻦ ﺑﺎﻟّﻠﻪ و اﻟﯿﻮم اﻵﺧﺮ ﻓﻼ ﯾﻌﻘﺪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎﺋﺪة ﯾﺸﺮب ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟﺨﻤﺮ‪.‬‬‫ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻻ ﺷﯽء[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]وﻟﺪ اﻟّﺰﻧﺎ ﻻ ﯾﺮث و ﻻ ﯾﻮرث‪.‬‬‫ﻓﯿﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻻ ﺷﯽء‪ ،‬ﯾﺮوي ﻧﺴﺨﮥ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻻ ﺻﻼة ﻟﯿﻞ ﻓﯽ ﻟﯿﻞ و ﻻ ﻧﻬﺎر ﻓﯽ ﻧﻬﺎر و ﻟﮑّﻦ اﻟّﺘﻀﯿﯿﻊ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﯿﻦ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻓﯿﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻻ ﺷﯽء[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻻ ﺷﻔﻌﮥ ﻟﺼﻐﯿﺮ و ﻻ ﻟﻐﺎﺋﺐ و إذا ﺳﺒﻖ اﻟّﺸﺮﯾﮏ ﺷﺮﯾﮑﻪ ﺑﺎﻟّﺸﻔﻌﮥ ﻓﻼ ﺷﻔﻌﮥ و اﻟّﺸﻔﻌﮥ ﮐﺤّﻞ اﻟﻌﻘﺎل‪.‬‬‫ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻻ ﺷﯽء[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻻ ﯾﺰال أرﺑﻌﻮن ﯾﺤﻔﻆ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﻢ اﻷرض ﮐّﻠﻤﺎ ﻣﺎت واﺣﺪ أﺑﺪل‪.‬‬‫ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء[‪.‬‬‫و أﺑـﻮ اﻟﻔﺮج ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑـﺎﺑﻦ اﻟﺠـﻮزي در ﮐﺘـﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت« ﻣﮑّﺮر ﻗـﺪح ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ‬‫اﻟﺒﯿﻠﻤـﺎﻧﯽ ﺑﻤﻌﺮض إﺛﺒـﺎت آورده ﻃﺮﯾﻖ ﻃﻌﻦ در أﺣـﺎدﯾﺚ ﻣﺮوّﯾﻪ او ﺑﮑﻤـﺎل إﻋﻼن و اﺟﻬﺎر ﺳﭙﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« ﮐﻪ‬‫ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ ﻗﺎﺻﺮﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺑﺎب ﻣﺎ ﯾﺼﻨﻊ ﻋﻨﺪ ﺣﺪوث اﻻﺧﺘﻼف‪.‬‬‫أﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﻦ ﺧﯿﺮون‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺠﻮﻫﺮي‪ ،‬ﻋﻦ اﻟّﺪار ﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺛﻨﺎ‪ :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ إﺳﺤﺎق اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺤﺎرﺛﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ‪:‬‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪449 :‬‬‫و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬إذا ﮐﺎن آﺧﺮ اﻟّﺰﻣﺎن و اﺧﺘﻠﻒ اﻷﻫﻮاء ﻓﻌﻠﯿﮑﻢ ﺑﺪﯾﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﺎدﯾﮥ‪،‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬ﺑﺪﯾﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﺎدﯾﮥ و اﻟّﻨﺴﺎء‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻤﺼّﻨﻒ‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﻻ ﯾﺼّﺢ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ .‬ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن ﻟﯿﺴﺎ ﺑﺸـﯽء‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﺣـّﺪث ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﺑﻨﺴـﺨﮥ ﺷﺒﯿﻪ ﺑﻤﺎﺋﺘﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﻠّﻬﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋـﮥ ﻻ ﯾﺤّﻞ‬‫اﻻﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ و ﻻ ذﮐﺮه ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺐ إﻟّﺎ ﺗﻌّﺠﺒﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺑﺎب ﻓﻀﻞ ﺟّﺪة‪.‬‬‫أﻧﺒﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺎ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﺪة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺎ ﺣﻤﺰة ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺎ أﺑﻮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺪي ﻗﺎل‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 55‬از ‪174‬‬‫اﻟـّﺪﺑﯿﻠﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻤﯿـﺪ ﺑﻦ ﺻﺒﯿـﺢ ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ ﺻﺎﻟـﺢ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺠّﺒﺎر ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬ﯾﺄﺗﯽ ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﺎس زﻣﺎن ﯾﮑﻮن أﻓﻀﻞ اﻟّﺮﺑﺎط رﺑﺎط ﺟّﺪة‪.‬‬‫ﺣـﺪﯾﺚ آﺧﺮ ﻓﯽ ذﻟﮏ‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻫﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺠﻮﻫﺮي‪ ،‬ﻋﻦ اﻟـّﺪار ﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺒﺴﺘﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴـّﯿﺐ‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ اﻟﺤّﺠﺎج ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻫﺎرون ﺑﻦ ﻋﻨﺘﺮة‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟّﺪه‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠّﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ :‬أرﺑﻌـﮥ أﺑﻮاب ﻣﻦ أﺑﻮاب اﻟﺠّﻨـﮥ ﻣﻔّﺘﺤﮥ ﻓﯽ اﻟّﺪﻧﯿﺎ أّوﻟﻬّﻦ اﺳـﮑﻨﺪرّﯾﮥ و ﻋﺴـﻘﻼن و ﻗﺰوﯾﻦ‪ ،‬و‬‫ﻓﻀﻞ ﺟّﺪة ﻋﻠﯽ ﻫﺆﻻء ﮐﻔﻀﻞ ﺑﯿﺖ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺮام ﻋﻠﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﺒﯿﻮت‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻤﺼـّﻨﻒ‪ :‬ﻫﺬان ﺣﺪﯾﺜﺎن ﻻ ﺻّﺤﮥ ﻟﻬﻤﺎ‪ .‬أّﻣﺎ اﻷّول ﻓﻔﯿﻪ‪ :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ :‬ﺣّﺪث ﻋﻦ‬‫أﺑﯿﻪ ﻧﺴـﺨﮥ ﺷﺒﯿﻬـﺎ ﺑﻤـﺎﺋﺘﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﮐّﻠﻬﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋـﮥ ﻻ ﯾﺤّﻞ اﻻﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ‪ .‬و أّﻣﺎ اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻣﺮوان‪ :‬ﮐـّﺬاب‪ ،‬و ﻗﺎل‬‫اﻟّﺴﻌﺪي‪ :‬دّﺟﺎل ﮐّﺬاب‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ :‬ﯾﻀﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘـﺪال« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ه‪ .‬ق‪ .‬ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤـﺎن ﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤـﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ :‬ﺿـّﻌﻔﻮه‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي و أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﻣﻨﮑﺮ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﺪارﻗﻄﻨّﯽ و ﻏﯿﺮه‪:‬‬‫ﺿﻌﯿﻒ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ :‬ﺣـّﺪث ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﺑﻨﺴـﺨﮥ ﺷﺒﯿﻬﺎ )ﺷﺒﯿﻪ‪ .‬ظ( ﺑﻤﺎﺋﺘﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﮐّﻠﻬﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ‪ .‬ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ اﻟﺤﻀـﺮﻣﯽ‪ :‬ﺛﻨﺎ‬‫اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ﻣﻦ ﻣﺴﺢ اﻟّﺮﮐﻦ ﻓﮑﺄﻧّﻤﺎ وﺿﻌﻬﺎ ﻓﯽ ﮐّﻒ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ‪.‬‬‫اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ :‬ﺛﻨﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪450 :‬‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﺨﻄﯿﺐ ﺑﺎﻷﻫﻮاز‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺤﺎرﺛﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث اﻟﺤﺎرﺛﯽ ﺛﻨﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‬‫ﻣﻮﻟﯽ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬إذ اﺧﺘﻠﻒ اﻷﻫﻮاء ﻓﻌﻠﯿﮑﻢ ﺑـﺪﯾﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﺎدﯾﮥ‪ .‬و ﺑﻪ‪ :‬وﻟﺪ اﻟّﺰﻧﺎ ﻻ ﯾﺮث و ﻻ ﯾﻮرث‪ .‬و ﺑﻪ‪ :‬ﻣﻦ‬‫ﺻﺎم ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌـﮥ ﮐﺘﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ ﻋﺸـﺮة أّﯾﺎم ﻏّﺮا زﻫﺮا ﻻ ﯾﺸﺎﮐﻠﻬّﻦ أّﯾﺎم اﻟّﺪﻧﯿﺎ‪ .‬و ﺑﻪ‪ :‬ﻣﻦ ﺻﺎم ﺻﺒﯿﺤﮥ ﯾﻮم اﻟﻔﻄﺮ ﻓﮑﺄﻧّﻤﺎ ﺻﺎم اﻟّﺪﻫﺮ‪ .‬و ﺑﻪ‪ :‬إنّ‬‫اﻟّـﺬي ﯾﻌﻠﻢ )ﯾﻌﻤـﻞ‪ .‬ظ( اﻟّﻄﺎﻋﺎت ﯾﺤﻔﻈﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺳـﺒﻊ ﻗﺮون ﻣﻦ ذّرّﯾﺘﻪ‪ .‬و ﺑﻪ‪ :‬إذا ﻟﻘﯿﺖ اﻟﺤﺎّج ﻓﺼﺎﻓﺤﻪ و ﻣﺮه أن ﯾﺴـﺘﻐﻔﺮ ﻟﮏ ﻓﺈﻧّﻪ ﻣﻐﻔﻮر‬‫ﻟﻪ‪ .‬و ﺑﻪ‪ :‬ﻻ زال )ﻻ ﯾﺰال‪ .‬ظ( أرﺑﻌﻮن ﯾﺤﻔﻆ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﻢ اﻷرض‪.‬‬‫ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ‪ :‬ﺛﻨـﺎ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ اﻟﺤـﺎرث‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ﻻ ﺷـﻔﻌﮥ ﻟﺼـﻐﯿﺮ و ﻻ ﻟﻐﺎﺋﺐ و‬‫اﻟّﺸﻔﻌﮥ ﮐﺤّﻞ اﻟﻌﻘﺎل‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﮐّﻞ ﻣﺎ ﯾﺮوﯾﻪ اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ اﻟﺒﻼء ﻓﯿﻪ ﻣﻨﻪ! و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ﺿﻌﯿﻒ أﯾﻀﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﻐﻨﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪.‬‬‫ﺿّﻌﻔﻮه‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ :‬روي ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻧﺴﺨﮥ ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ[‪.‬‬‫و ﺣﺎﻓﻆ زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻐﻨﯽ ﻋﻦ ﺣﻤﻞ اﻷﺳﻔﺎر ﻓﯽ اﻷﺳﻔﺎر« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣﺪﯾﺚ »ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺪﯾﻦ اﻟﻌﺠﺎﺋﺰ«‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟّﺘـﺬﮐﺮة«‪ :‬ﻫـﺬا اﻟّﻠﻔﻆ ﺗـﺪاوﻟﻪ اﻟﻌﺎّﻣـﮥ و ﻟﻢ أﻗﻒ ﻟﻪ ﻋﻠﯽ أﺻﻞ ﯾﺮﺟﻊ إﻟﯿﻪ ﻣﻦ رواﯾـﮥ ﺻـﺤﯿﺤﮥ و ﻻ ﺳـﻘﯿﻤﮥ ﺣّﺘﯽ‬‫رأﯾﺖ‬‫ﺣـﺪﯾﺜﺎ ﻟﻤﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﻌﻢ‪ :‬إذا ﮐﺎن ﻓﯽ آﺧﺮ اﻟّﺰﻣﺎن و اﺧﺘﻠﻒ اﻷﻫﻮاء ﻓﻌﻠﯿﮑﻢ ﺑﺪﯾﻦ أﻫﻞ‬‫اﻟﺒﺎدﯾﮥ و اﻟﻨﺴﺎء‪.‬‬‫و اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﻟﻪ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻧﺴـﺨﮥ ﮐﺎن ﯾّﺘﻬﻢ ﺑﻮﺿـﻌﻬﺎ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و ﻫـﺬا اﻟّﻠﻔﻆ ﻋﻦ ﻫـﺬا اﻟﻮﺟﻪ رواه »ﺣﺐ ]‪ «[1‬ﻓﯽ اﻟّﻀﻌﻔﺎء ﻓﯽ‬‫ﺗﺮﺟﻤﮥ اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 56‬از ‪174‬‬‫و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ در »ﻣﺠﻤﻊ اﻟّﺰواﺋﺪ« در ﺑﺎب ﺻﻼة اﻟﺨﻮف ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ ﺣﺪﯾﺜﯽ از اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬رواه اﻟﺒّﺰار‪ ،‬و ﻓﯿﻪ‪:‬‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ و ﻫﻮ ﺿﻌﯿﻒ ﺟّﺪا[‪.‬‬‫و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺴﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﻌﺠﻤﯽ در ﮐﺘﺎب ]‪ [1‬أي اﺑﻦ ﺣﺒﺎن )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪451 :‬‬‫»ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺜﯿﺚ ﻋّﻤﻦ رﻣﯽ ﺑﻮﺿﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ .‬ﺿّﻌﻔﻪ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ‪ ،‬و ﻗﺎل »خ ]‪ «[1‬و أﺑﻮ‬‫ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪:‬‬‫ﺣـّﺪث ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﺑﻨﺴـﺨﮥ ﺷﺒﯿﻬﺎ )ﺷﺒﯿﻪ‪ .‬ظ( ﺑﻤﺎﺋﺘﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﮐّﻠﻬﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ‪ .‬و ﻗﺪ ذﮐﺮ اﻟّﺬﻫﺒﯽ ﻋّﺪة أﺣﺎدﯾﺚ ﻓﯽ ﻣﯿﺰاﻧﻪ و ﻓﯽ آﺧﺮﻫﺎ‪ :‬ﻗﺎل اﺑﻦ‬‫ﻋﺪّي‪ :‬ﮐّﻞ ﻣﺎ ﯾﺮوﯾﻪ اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﻓﺎﻟﺒﻼء ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺮث أﯾﻀﺎ ﺿـﻌﯿﻒ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ راوي ﻏﺎﻟﺐ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟّﺘﯽ ذﮐﺮﻫﺎ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ‪ .‬و ﻓﯽ »ﺛﻘﺎت اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن« ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ أﺑﯿﻪ‪:‬‬‫ﯾﻀﻊ ﻋﻠﯽ أﺑﯿﻪ اﻟﻌﺠﺎﺋﺐ ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺨـﺒﯿﺮ« در ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﺜﻤـﺎن در ﺑـﺎب ﻣﺴـﺢ رأس ﺛﻠﺜـﺎ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و رواه اﻟـّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ ﻣﻦ ﻃﺮﯾـﻖ اﺑﻦ‬‫اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﻋﺜﻤﺎن‪ .‬و اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﺿﻌﯿﻒ ﺟّﺪا و أﺑﻮه ﺿﻌﯿﻒ أﯾﻀﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺨﺒﯿﺮ« در ذﮐﺮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻻ ﺻﻼة ﺑﻌﺪ اﻟﻔﺠﺮ إﻟّﺎ رﮐﻌﺘﺎ اﻟﻔﺠﺮ«‬‫ﮔﻔﺘـﻪ‪] :‬و رواه اﺑـﻦ ﻋـﺪي ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑـﻦ اﻟﺤـﺎرث ﻣـﻦ رواﯾﺘـﻪ ﻋﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤـﺎﻧﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ .‬و‬‫اﻟﻤﺤّﻤﺪان ﺿﻌﯿﻔﺎن ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺨﺒﯿﺮ« در ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﻼﺋﻖ ﻣﺮوي از اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و إﺳـﻨﺎده ﺿـﻌﯿﻒ ﺟـّﺪا ﻓﺈﻧّﻪ ﻣﻦ رواﯾﮥ‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻨﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟّﺘﻬﺬﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟّﻨﺤﻮي ﻣﻮﻟﯽ آل ﻋﻤﺮ روي ﻋﻦ أﺑﯿﻪ و‬‫ﻋﻦ ﺧـﺎل أﺑﯿﻪ و ﻟﻢ ﯾﺴـﻤﻪ‪ ،‬روي ﻋﻨﻪ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺑﺸـﯿﺮ اﻟﺒﺨـﺎري و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋـّﺒ ﺎس ﺑﻦ اﻟّﺮﺑﯿﻊ اﻟﺤـﺎرﺛّﯽ و ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ اﻟﺤـﺎرث ﺑﻦ زﯾـﺎد‬‫اﻟﺤـﺎرﺛّﯽ و ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﺒـﺪّي و أﺑﻮ ﺳـﻠﻤﮥ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ .‬ﻗـﺎل ﻋﺜﻤـﺎن اﻟّﺮوﻣّﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸـﯽء‪ ،‬و ﻗـﺎل‬‫اﻟﺒﺨـﺎرّي و أﺑﻮ ﺣـﺎﺗﻢ و اﻟّﻨﺴـﺎﺋﯽ‪ :‬ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﮐﺎن اﻟﺤﻤﯿـﺪّي ﯾﺘﮑﻠّﻢ ﻓﯿﻪ و ﯾﻀـّﻌﻔﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ أﯾﻀﺎ‪ :‬ﻣﻀـﻄﺮب‬‫اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋـﺪي‪ :‬ﮐّﻞ ﻣﺎ ﯾﺮوﯾﻪ اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﻓﺎﻟﺒﻼء ﻓﯿﻪ ﻣﻨﻪ! و إذا روي ﻋﻨﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ﻓﻬﻤﺎ ﺿـﻌﯿﻔﺎن‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻗﺎل اﺑﻦ‬‫ﺣّﺒﺎن‪ :‬ﺣّﺪث ﻋﻨﻪ اﺑﻨﻪ )ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ .‬ظ( ﻧﺴﺨﮥ ]‪ [1‬أي اﻟﺒﺨﺎري )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪452 :‬‬‫ﺷﺒﯿﻬـﺎ ﺑﻤـﺎﺋﺘﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﻠّﻬـﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋـﮥ ﻻـ ﯾﺠﻮز اﻻﺣﺘﺠـﺎج ﺑﻪ! و ﻻـ ذﮐﺮه إﻟّﺎ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻟّﺘﻌّﺠﺐ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﺴﺎﺟّﯽ‪ :‬ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل‬‫اﻟﻌﻘﯿﻠّﯽ روي ﻋﻨﻪ ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺠّﺒﺎر و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬روي ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻤﻌﻀﻼت ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴـﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ اﻟﻌـﺪوي‪ ،‬ﻣﻮﻻﻫﻢ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‬‫اﻟﻌﺒﺪّي‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻘﺮﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن ﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ -‬ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻤﻮّﺣﺪة و اﻟﻠّﺎم ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﺗﺤﺘﺎﻧّﯿﮥ ﺳﺎﮐﻨﮥ‪ -‬ﺿﻌﯿﻒ‬‫و ﻗﺪ اﺗّﻬﻤﻪ اﺑﻦ ﻋﺪّي و اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪.‬‬‫ﻣﻦ اﻟّﺴﺎﺑﻌﮥ[‪.‬‬‫و ﮐﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟّﺴﯿﻮاﺳـﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻬﻤﺎم در »ﻓﺘﺢ اﻟﻘﺪﯾﺮ« در ﻣﺴـﺌﻠﻪ ﺗﻘﺪﯾﺮ ﻣﻬﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻌﻼﺋﻖ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 57‬از ‪174‬‬‫ﻣﻌﻠﻮل ﺑﻤﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻘّﻄﺎن‪ :‬ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن ﺳﺨﺎوي در »ﻣﻘﺎﺻﺪ ﺣﺴﻨﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣـﺪﯾﺚ »ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺪﯾﻦ اﻟﻌﺠﺎﺋﺰ« ﻻ أﺻﻞ ﻟﻪ ﺑﻬﺬا اﻟّﻠﻔﻆ و ﻟﮑّﻦ ﻋﻨﺪ اﻟّﺪﯾﻠﻤﯽ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن ﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ‬‫اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻣﺮﻓﻮﻋـﺎ‪ :‬إذا ﮐـﺎن ﻓﯽ آﺧﺮ اﻟّﺰﻣﺎن و اﺧﺘﻠﻒ اﻷﻫﻮاء ﻓﻌﻠﯿﮑﻢ ﺑـﺪﯾﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﺎدﯾـﮥ و اﻟّﻨﺴﺎء‪ .‬و اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﺿـﻌﯿﻒ ﺟـّﺪا‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ‬‫ﺣّﺒﺎن‪ :‬ﺣّﺪث ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﺑﻨﺴﺨﮥ ﺷﺒﯿﻬﺎ )ﺷﺒﯿﻪ‪ .‬ظ( ﺑﻤﺎﺋﺘﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﮐﻠّﻬﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ ﻻ ﯾﺠﻮز اﻻﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ! و ﻻ ذﮐﺮه إﻟّﺎ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻟّﺘﻌّﺠﺐ ‪.‬‬
‫و ﺻﻔﯽ اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺨﺰرﺟﯽ در »ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺗﺬﻫﯿﺐ اﻟّﺘﻬﺬﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫] )د‪ .‬ق‪ -(.‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ اﻟﻌﺪوي ﻣﻮﻻﻫﻢ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﺒﺪي‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎري‪ :‬ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و رﺣﻤـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑـﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺴـﻨﺪي در »ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﺗﻨﺰﯾـﻪ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻌﮥ« ﮔﻔﺘـﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤـﺎﻧﯽ‪ ،‬روي ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻧﺴـﺨﮥ ﮐّﻠﻬﺎ‬‫ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ[‪.‬‬‫و ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري در »رﺳﺎﻟﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت« ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟﻘّﯿﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻣﻦ ذﻟﮏ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﯾﺮوﯾﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﺻﺎم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪453 :‬‬‫ﯾﻮم ﺻﺒﯿﺤﮥ ﯾﻮم اﻟﻔﻄﺮ ﻓﮑﺄﻧّﻤﺎ ﺻﺎم اﻟّﺪﻫﺮ‪.‬‬‫و ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎﻃﻞ ﻣﻮﺿﻮع ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﯾﺮوي اﻟﻤﻨﺎﮐﯿﺮ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي و أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ اﻟّﺮازّي و اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ‪ :‬ﻫﻮ‬‫ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸـﯽء و ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ و اﻟﺤﻤﯿﺪّي‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ :‬ﺣّﺪث ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﺑﻨﺴﺨﮥ )ﺷﺒﯿﻪ‬‫ﺑﻤﺎﺋﺘﯽ ﺣﺪﯾﺚ‪ .‬ظ( ﺳﺮد ﻓﯿﻬﺎ ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﮐّﻠﻬﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ ﻻ ﯾﺠﻮز اﻻﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ‪ ،‬و ﻻ ذﮐﺮه إﻟّﺎ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻟّﺘﻌّﺠﺐ ﺑﻪ ‪.‬‬
‫ﺟﺮح و ﻗﺪح ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﯿﻠﻤﺎﻧﯽ از ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ أﻫﻠﺴﻨﺖ‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﺮؤوف ﺑﻦ ﺗﺎج اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ اﻟﻤﻨﺎوي در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ‪ -‬ﺷﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ« در ﺷﺮح‬‫ﺣﺪﯾﺚ »إذا ﮐﺎن آﺧﺮ اﻟّﺰﻣﺎن و اﺧﺘﻠﻒ اﻷﻫﻮاء«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺣﺐ ]‪ -[1‬ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟـّﻀ ﻌﻔﺎء ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪ .‬ﻓﺮا ]‪ -[2‬ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﻮﺟﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‬‫اﺑﻦ ﻃـﺎﻫﺮ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ‪ :‬و اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤـﺎﻧﯽ ﻟﻪ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻧﺴـﺨﮥ ﯾّﺘﻬﻢ ﺑﻮﺿـﻌﻬﺎ و ﻻـ ﯾﺠﻮز اﻻﺣﺘﺠـﺎج ﺑﻬـﺎ‪ ،‬و ﻻـ ذﮐﺮﻫـﺎ إﻟّـﺎ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ‬‫اﻟّﺘﻌّﺠﺐ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ‪.‬‬
‫و ﻣﺤّﻤﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ اﻟﺰﺑﯿﺪي در »ﺷﺮح إﺣﯿﺎء اﻟﻌﻠﻮم« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻋﻨـﺪ اﻟـّﺪﯾﻠﻤﯽ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬إذا ﮐﺎن ﻓﯽ آﺧﺮ اﻟّﺰﻣﺎن و اﺧﺘﻠﻒ اﻷﻫﻮاء‬‫ﻓﻌﻠﯿﮑﻢ ﺑﺪﯾﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﺎدﯾﮥ و اﻟﻨﺴﺎء‪.‬‬‫و اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﺿﻌﯿﻒ ﺟّﺪا أورده اﻟّﺴﺨﺎوّي ﻓﯽ »اﻟﻤﻘﺎﺻﺪ«[‪.‬‬‫و ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﻮﮐﺎﻧﯽ در »ﻧﯿﻞ اﻷﻃﺎر« ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺜﯽ در ﺑﺎب ﺗﮑﺮار ﻣﺴـﺢ رأس از دار ﻗﻄﻨﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯿﻪ‪ :‬اﺑﻦ‬‫اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺿﻌﯿﻒ ﺟّﺪا‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ و ﻫﻮ أﯾﻀﺎ ﺿﻌﯿﻒ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ در »ﻧﯿﻞ اﻷوﻃﺎر« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬ﻣﻦ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻮاردة ﻓﯽ اﻟّﺸﻔﻌﮥ‬‫ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻋﻨﺪ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ و اﻟﺒّﺰار ﺑﻠﻔﻆ‪ :‬ﻻ ﺷﻔﻌﮥ ﻟﻐﺎﺋﺐ و ﻻ ﻟﺼﻐﯿﺮ و اﻟّﺸﻔﻌﮥ ﮐﺤّﻞ ﻋﻘﺎل‪،‬‬‫و ﻓﯽ إﺳﻨﺎده ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ ﮐﺜﯿﺮة[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ در »ﻧﯿﻞ اﻷوﻃﺎر« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 58‬از ‪174‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﺣّﺠﻮا ﺗﺴﺘﻐﻨﻮا«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯽ إﺳﻨﺎده ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻫﻤﺎ ﺿﻌﯿﻔﺎن ‪.‬‬‫* أﻣﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﭘﺲ ﺷﻮاﻫﺪ ﻣﺠﺮوﺣّﯿﺖ او ﻫﻢ ﺑﺴﯿﺎر از ﺑﺴﯿﺎرﺳﺖ‪ [1] .‬أي أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﺣﺒﺎن )‪.(12‬‬‫]‪ [2‬أي أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ ﻓﯽ »اﻟﻔﺮدوس« )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪454 :‬‬‫ﺣﺎﻓـﻆ ﺟﻠﯿـﻞ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟـّﺪار ﻗﻄﻨﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺠﺘﻨﯽ« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺨّﻂ ﻋﺮب ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ ﻗﺎﺻـﺮ ﺣﺎﺿـﺮﺳﺖ در‬‫ﻣﻘﺎم ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻗﺘﻞ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻤﻌﺎﻫﺪ ﮐﻪ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ آن را رواﯾﺖ ﮐﺮده ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﺿﻌﯿﻒ ﻻ ﯾﻘﻮم ﺑﻪ‬‫ﺣّﺠﮥ إذا وﺻﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﮑﯿﻒ ﺑﻤﺎ ﯾﺮﺳﻠﻪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ ‪.‬‬
‫و أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي در »ﻣﺴـﺘﺪرك« در ﮐﺘﺎب اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺜﯽ ﮐﻪ در ﺳﻨﺪ آن اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ واﻗﻊ اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و‬‫اﻟّﺸﯿﺨﺎن ﻟﻢ ﯾﺤﺘّﺠﺎ ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ‪.‬‬
‫و ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘـﺪال« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤـﺎن ﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤـﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﻦ ﻣﺸـﺎﻫﯿﺮ اﻟّﺘـﺎﺑﻌﯿﻦ‪ ،‬ﯾﺮوي ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻟّﯿﻨﻪ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟـّﺪار‬‫ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ ﻻ ﯾﻘﻮم ﺑﻪ ﺣّﺠﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﻐﻨﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺗﺎﺑﻌّﯽ ﻣﺸـﻬﻮر‪ ،‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﻟّﯿﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﻓﯽ »اﻟّﺜﻘﺎت«‪ ،‬و‬‫ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﮐﺎﺷﻒ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس و اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ اﺑﻨﻪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ و رﺑﯿﻌﮥ و اﺑﻦ إﺳـﺤﺎق‪ ،‬ﻗﺎل أﺑﻮ‬‫ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﻟّﯿﻦ‪ ،‬و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﻓﯽ ﺛﻘﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ ﻓﺤﻮل اﻟّﺸﻌﺮاء[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﻤﺴـﺘﺪرك« در ﮐﺘﺎب اﻷﺣﮑﺎم ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﺳّﺮق ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن ﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻟّﯿﻦ و ﻟﻢ ﯾﺤﺘّﺞ ﺑﻪ‬‫اﻟﺒﺨﺎرّي ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﻤﺴﺘﺪرك« در ﮐﺘﺎب اﻟﻔﺘﻦ ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻣﺘﻌّﻠﻖ ﺑﺪاﺑّﮥ اﻷرض ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﻠﺖ‪ :‬اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﺿﻌﯿﻒ ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ أو ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪:‬‬‫ﻟّﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ :‬ﻫﻮ ﻣﻦ أﺧﻤﺎس ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨّﻄﺎب‪ ،‬و ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻨﻌﻢ اﺑﻦ إدرﯾﺲ‪:‬‬‫ﻫﻮ ﻣﻦ اﻷﺑﻨﺎء اﻟّـﺬﯾﻦ ﮐﺎﻧﻮا ﺑﺎﻟﯿﻤﻦ و ﮐﺎن ﯾﻨﺰل ﺑﺤّﺮان‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﮐﺎن ﺷﺎﻋﺮا ﻣﺠﯿـﺪا وﻓـﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﻓﺄﺟﺰل ﻟﻪ اﻟﺤﺒﺎء‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ وﻻﯾﺘﻪ ﻟﻪ‬‫ﻋﻨـﺪ اﻟّﺘﺮﻣﺬي ﻓﯽ ﻃﻮاف اﻟﻮداع‪ ،‬و ﻋﻨﺪ اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﻨﺒﺴﮥ ﻓﯽ ﻗّﺼﮥ إﺳـﻼﻣﻪ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻗﺮﻧﻪ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‬‫ﻓﯽ »اﻟّﺜﻘﺎت«‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎت ﻓﯽ وﻻﯾـﮥ اﻟﻮﻟﯿـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬ﻻ ﯾﺠﻮز أن ﯾﻌﺘﺒﺮ ﺑﺤﺪﯾﺜﻪ إذا ﮐﺎن ﻣﻦ رواﯾﮥ اﺑﻨﻪ ﻣﺤّﻤﺪ‪ ،‬ﻷّن اﺑﻨﻪ ﯾﻀـﻊ‬‫ﻋﻠﯽ أﺑﯿﻪ اﻟﻌﺠﺎﺋﺐ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪455 :‬‬‫ﻻ ﯾﻘﻮم ﺑﻪ ﺣـّﺠ ﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻷزدّي‪ :‬ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤـﺪﯾﺚ روي ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻮاﻃﯿﻞ‪ ،‬و ﻗﺎل ﺻﺎﻟـﺢ ﺟﺰرة‪ :‬ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻣﻨﮑﺮ و ﻻ ﻧﻌﺮف أﻧّﻪ ﺳـﻤﻊ أﺣﺪا‬‫ﻣﻦ اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺳّﺮق‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻄﻠﻖ ﻫﺬا ﯾﮑﻮن ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻋﻦ اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ اﻟﻤﺴّﻤﯿﻦ ﻣﺮﺳﻼ ﻋﻨﺪ ﺻﺎﻟﺢ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻘﺮﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﻮﻟﯽ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻣﺪﻧّﯽ ﻧﺰل ﺣّﺮان‪ ،‬ﺿﻌﯿﻒ‪ ،‬ﻣﻦ اﻟّﺜﺎﻟﺜﮥ[‪.‬‬‫و ﺻـﻔﯽ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺨﺰرﺟﯽ در »ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﺗـﺬﻫﯿﺐ اﻟّﺘﻬـﺬﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ -‬ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﻤﻮّﺣﺪة ﺛّﻢ ﺗﺤﺘﺎﻧّﯿﮥ ﺳﺎﮐﻨﮥ و ﻓﺘﺢ‬‫اﻟﻼم‪ -‬ﻣﻮﻟﯽ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﻨﺒﺴﮥ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ اﺑﻨﻪ ﻣﺤّﻤﺪ و زﯾﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﻢ‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﻟّﯿﻦ‪ ،‬و وﺛّﻘﻪ اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن و ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻌﻈﯿﻢ‪ :‬ﻻ ﯾﺤﺘّﺞ ﺑﻪ ‪.‬‬
‫و ﻋﻼـﻣﻪ اﺑﻦ اﻣﯿﺮ اﻟﺤـﺎج در ﮐﺘـﺎب »اﻟّﺘﻘﺮﯾﺮ و اﻟّﺘﺤـﺒﯿﺮ« در ﻣﺴـﺌﻠﻪ ﻧﻔﯽ ﻣﺴـﺎوات ﻣﺆﻣﻦ و ﮐـﺎﻓﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺛّﻢ ﻓﯽ اﻵﺛـﺎر ﻣـﺎ ﯾﺆّﯾـﺪه‪ ،‬أي ﻗﻮل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 59‬از ‪174‬‬‫اﻟﺤﻨﻔـّﯿ ﮥ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ -‬ﺑﺎﻟﺒﺎء اﻟﻤﻮّﺣﺪة و اﻟﻠّﺎم اﻟﻤﻔﺘﻮﺣﺘﯿﻦ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﯾﺎء ﺗﺤﺘﺎﻧّﯿﮥ‪ -‬ﻣﻦ ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ اﻟّﺘﺎﺑﻌﯿﻦ‪ ،‬روي ﻋﻦ‬‫اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻟّﯿﻨﻪ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﻓﯽ »اﻟﺜﻘﺎت«‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪:‬‬‫ﺿﻌﯿﻒ ﻻ ﺗﻘﻮم ﺑﻪ ﺣّﺠﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺘﻞ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻣﺴﻠﻤﺎ ﺑﻤﻌﺎﻫﺪ‪ ،‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و ﻗﺎل أﻧﺎ أﺣّﻖ ﻣﻦ وﻓﯽ ﺑﺬّﻣﺘﻪ‪ ،‬رواه أﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﮥ و أﺑﻮ داود ﻓﯽ ﻣﺮاﺳﯿﻠﻪ و ﻋﺒﺪ اﻟّﺮّزاق‪ ،‬و أﺧﺮﺟﻪ اﻟّﺪارﻗﻄﻨّﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ‬‫ﻋﻤﺮ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‬‫‪ ،‬و أﻋّﻠﻪ‪ ،‬و اﺳﺘﯿﻔﺎء اﻟﮑﻼم ﻓﯿﻪ ﻟﻪ ﻣﻮﺿﻊ ﻏﯿﺮ ﻫﺬا[‪.‬‬‫و ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﺌﻞ اﻟّﻨﺒﯽ ﺻﻠﻌﻢ‪:‬‬‫ﻣﺎ اﻟّﺬي ﯾﺠﻮز ﻓﯽ اﻟّﺮﺿﺎع ﻣﻦ اﻟّﺸﻬﻮد؟ ﻗﺎل‪ :‬رﺟﻞ و اﻣﺮأة‪.‬‬‫)ﻋﺐ‪ .‬ش‪ ،(.‬و ﻓﯿﻪ اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺿﻌﯿﻒ ‪.‬‬
‫و ﻋﺒﺪ اﻟﺮؤوف ﺑﻦ ﺗﺎج اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ اﻟﻤﻨﺎوي در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ« در ﺷﺮح‬‫ﺣﺪﯾﺚ »أﺟﻮع اﻟّﻨﺎس ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﻢ«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﺿّﻌﻔﻪ اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ و ﻏﯿﺮه ‪.‬‬
‫و ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ در »ﻧﯿﻞ اﻷوﻃﺎر« در ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻗﺘﻞ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻤﻌﺎﻫﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﺟﯿﺐ ﻋﻨﻪ ﺑﺄﻧّﻪ ﻣﺮﺳﻞ و ﻻ ﺗﺜﺒﺖ ﺑﻤﺜﻠﻪ ﺣّﺠﮥ‪ ،‬و ﺑﺄّن اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧّﯽ‬‫اﻟﻤﺬﮐﻮر ﺿﻌﯿﻒ ﻻ ﺗﻘﻮم ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪456 :‬‬‫ﺣّﺠﮥ إذا وﺻﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﮑﯿﻒ إذا أرﺳﻠﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤـﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ اﻟﺰﺑﯿﺪي در »ﺗﺎج اﻟﻌﺮوس« در ﻟﻐﺖ »ﺑﻠﻢ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ ﯾﺰﯾﺪ اﻟﺒﯿﻠﻤﺎﻧﯽ ﻣﻮﻟﯽ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨّﻄﺎب رﺿـﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﺗﺎﺑﻌّﯽ روي ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس و اﺑﻦ ﻋﻤﺮ و ﻧﺎﻓﻊ و اﺑﻦ ﺟﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ اﺑﻨﻪ ﻣﺤّﻤﺪ و رﺑﯿﻌﮥ اﻟّﺮأي و اﺑﻦ إﺳﺤﺎق‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪:‬‬‫ﻟّﯿﻦ‪ ،‬و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﻓﯽ »اﻟﺜﻘﺎت«‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ ﻓﺤﻮل اﻟّﺸﻌﺮاء[‪.‬‬‫ﺟﺮح و ﻗﺪح زﯾﺪ ﻋﻤﯽ راوي دﯾﮕﺮ ﺣﺪﯾﺚ أﻋﻠﻤﯿﺖ ﻣﻌﺎذ ﺑﻨﻘﻞ از ﮐﺘﺐ أﻫﻠﺴﻨﺖ‬‫دوازدﻫﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﻋّﻠـﺎﻣﻪ ﻣﻨـﺎوي در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﺣـﺪﯾﺚ أﻋﻠﻤّﯿﺖ ﻣﻌﺎذ را ﺑﺤﻼل و ﺣﺮام ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ و ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﺗﻤﺎم ﻣﻄﻌﻮن و ﻣﻮﻫﻮن ﻧﻤﻮده‬‫ﺑﺈﻇﻬﺎر ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح ﺑﻮدن روات آن ﮐﻪ زﯾﺪ ﻋﻤﯽ و ﺳﻼم ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻃﺮﯾﻖ إﻧﺼﺎف ﭘﯿﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ‪ -‬ﺷﺮح‬‫ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ« در ﺷﺮح‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺣﺒﻞ أﻋﻠﻢ اﻟﻨﺎس ﺑﺤﻼل اﻟﱠﻠﻪ و ﺣﺮاﻣﻪ«‬‫ﻣﯽآرد‪] :‬ﺣﻞ‪ -‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ ،‬و ﻓﯿﻪ زﯾﺪ اﻟﻌﻤّﯽ و ﻗﺪ ﻣّﺮ ﺿﻌﻔﻪ‪ ،‬و ﺳﻼم ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻢ‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪّي‪ :‬ﻋﺎّﻣﮥ ﻣﺎ ﯾﺮوﯾﻪ ﻻ ﯾﺘﺎﺑﻊ ﻋﻠﯿﻪ ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻣﻨﺎوي در ﻣﻘﺎم ﻗـﺪح اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﻓﺎده ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ ﮐﻪ ﺳـﻨﺪ آن زﯾﺪ ﻋﻤﯽ واﻗﻊ ﺷﺪه و ﺿـﻌﻒ او ﺳﺎﺑﻘﺎ‬‫ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬و ﺳﻼم ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻢ ﻧﯿﺰ واﻗﻌﺴﺖ و اﺑﻦ ﻋﺪي در ﺣّﻖ او ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﻋﺎّﻣﻪ آﻧﭽﻪ او رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﺮ او ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ ﮐﺮده ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬و اﮔﺮ‬‫ﭼﻪ ﻋﻠّـﺎﻣﻪ ﻣﻨﺎوي ﺑﺮ ﻗـﺪح و ﺟﺮح اﯾﻦ دو راوي ﺑﺮ ﻫﻤﯿﻦ اﻓﺎده ﻣﻮﺟﺰه اﮐﺘﻔﺎ ﮐﺮده‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﻣﺎ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻨﺎم ﺑﺮاي إﻓﺤﺎم ﺧﺼﺎم و إﺗﻤﺎم‬‫إﻟﺰام ﺑﺘﻔﺼﯿﻞ ﺗﺎّم آن را ذﮐﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﺋﯿﻢ‪.‬‬‫* أﻣﺎ زﯾﺪ ﻋﻤﯽ ﭘﺲ ﺑﺴـﯿﺎري از ﻋﻠﻤﺎي أﻋﻼم و ﻣﻨّﻘﺪﯾﻦ ﻓﺨﺎم ﺳـّﻨّﯿﻪ ﺑﺄﻧﻮاع ﻣﺜﺎﻟﺐ و ﻣﻌﺎﯾﺐ در او ﻗﺪح و ﺟﺮح ﻧﻤﻮده ﺑﺘﻀﻌﯿﻒ و ﺗﻮﻫﯿﻦ‬‫او ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻫﺘﮏ ﺳﺘﺮ و اﺑﺪاي ﺳّﺮ او ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 60‬از ‪174‬‬‫ﻧﺴﺎﺋﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟّﻀﻌﻔﺎء و اﻟﻤﺘﺮوﮐﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ‪ ،‬ﺿﻌﯿﻒ ‪.‬‬
‫و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟّﺮازي در »ﮐﺘﺎب اﻟﻌﻠﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺳﺎﺋﺖ أﺑﯽ ﻋﻦ ﺣﺪﯾﺚ رواه ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﻗّﺮة‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ أﻧّﻪ‬‫ﺗﻮّﺿﺄ ﻣّﺮة ﻣّﺮة و ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺬا وﺿﻮء ﻣﻦ ﻻ ﯾﻘﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻼة إﻟّﺎ ﺑﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﺗﻮّﺿﺄ ﻣّﺮﺗﯿﻦ ﻣّﺮﺗﯿﻦ و ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺬا وﺿﻮء ﻣﻦ ﯾﻀﺎﻋﻒ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ اﻷﺟﺮ ﻣّﺮﺗﯿﻦ‪،‬‬‫ﺛّﻢ ﺗﻮّﺿﺄ ﺛﻼﺛﺎ ﺛﻼﺛﺎ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪457 :‬‬‫ﻫﺬا وﺿﻮﺋﯽ و وﺿﻮء اﻷﻧﺒﯿﺎء ﻗﺒﻠﯽ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل أﺑﯽ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻣﺘﺮوك اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ ﺿﻌﯿﻒ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻻ ﯾﺼّﺢ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪.‬‬‫و ﺳﺌﻞ أﺑﻮ زرﻋﮥ ﻋﻦ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻮ ﻋﻨﺪي ﺣﺪﯾﺚ واه‪ ،‬و ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﻗّﺮة ﻟﻢ ﯾﻠﺤﻖ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ .‬ﻗﻠﺖ ﻷﺑﯽ‪:‬‬‫ﻓﺈّن اﻟّﺮﺑﯿﻊ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ أﺳﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﻼم ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﻗّﺮة‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪،‬‬‫ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺳﻼم ﻫﻮ ﺳﻼم اﻟّﻄﻮﯾﻞ و ﻫﻮ ﻣﺘﺮوك اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و زﯾﺪ ﻫﻮ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ و ﻫﻮ ﺿﻌﯿﻒ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ أﺣﺎدﯾﺚ اﺣﺘﺠﺎم ﯾﻮم اﻟّﺜﻠﺜﺎء ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻫﺬه أﺣﺎدﯾﺚ ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻬﺎ ﺻـﺤﯿﺢ‪ ،‬أّﻣﺎ اﻷّول ﻓﻔﯿﻪ أﺑﻮ‬‫ﻫﺮﻣﺰ‪ ،‬ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء ﮐّﺬاب‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺜﻘﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك‪ ،‬و اﻟّﺜﺎﻧﯽ و اﻟّﺜﺎﻟﺚ ﻓﯿﻬﻤﺎ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ‬‫ﺣّﺒﺎن‪ :‬ﯾﺮوي أﺷﯿﺎء ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ ﻻ أﺻﻞ ﻟﻬﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺴﺒﻖ إﻟﯽ اﻟﻘﻠﺐ أﻧّﻪ اﻟﻤﺘﻌّﻤﺪ ﻟﻬﺎ[‪.‬‬‫و ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﻮاري اﻟﻌﻤﯽ أﺑﻮ اﻟﺤﻮاري اﻟﺒﺼـﺮي‪ ،‬ﻗﺎﺿﯽ ﻫﺮاة‪ ،‬ﻋﻦ أﻧﺲ و ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴّﯿﺐ و ﻃﺎﺋﻔﮥ‪،‬‬‫و ﻋﻨﻪ اﺑﻨﺎه ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ و ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ و ﺷﻌﺒﮥ و ﻫﺸﯿﻢ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﺻﺎﻟﺢ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻣّﺮة‪ :‬ﻻ ﺷﯽء‪ ،‬و ﻗﺎل ﻣّﺮة‪:‬‬‫ﺿﻌﯿﻒ ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪ ،‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﺿـﻌﯿﻒ ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﺻﺎﻟﺢ و ﺿـّﻌﻔﻪ اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪّي‪ :‬ﻟﻌّﻞ ﺷـﻌﺒﮥ ﻟﻢ‬‫ﯾﺮو ﻋﻦ أﺿﻌﻒ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﺴﻌﺪي‪:‬‬‫ﻣﺘﻤﺎﺳﮏ و ﻣﻦ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮه‪:‬‬‫ﻗﯿﺲ ﺑﻦ اﻟّﺮﺑﯿﻊ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺛـﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ أّﯾﻮب ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﻮاري‪ ،‬ﻋﻦ أﻧﺲ ﻣﺮﻓﻮﻋـﺎ‪ :‬ﯾﻮﺷﮏ اﻟﻔﺎﻟـﺞ أن ﯾﻔﺸﻮ ﻓﯽ‬‫اﻟّﻨﺎس ﺣّﺘﯽ ﯾﺘﻤّﻨﻮا اﻟّﻄﺎﻋﻮن ﻣﮑﺎﻧﻪ‪.‬‬‫ﺳﻼم اﻟّﻄﻮﯾﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻗﺘﺎدة‪ ،‬ﻋﻦ أﻧﺲ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ﯾﮑﺮه ﻟﻠﻤﺆّذن أن ﯾﮑﻮن إﻣﺎﻣﺎ‬‫‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻟﻌّﻞ اﻟﺒﻼء ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﺳﻼم‪.‬‬‫ﻋﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﻗّﺮة‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻌﻘﻞ ﺑﻦ ﯾﺴﺎر ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ﻣﻦ اﺣﺘﺠﻢ ﯾﻮم اﻟّﺜﻼﺛﺎ ﻟﺴﺒﻊ ﻋﺸﺮة ﻣﻦ اﻟّﺸﻬﺮ ﮐﺎن دواء ﻟﻠّﺴﻨﮥ‪.‬‬‫ﻧﻌﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪ :‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴـّﯿﺐ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ رﺑّﯽ ﻓﯿﻤﺎ اﺧﺘﻠﻒ ﻓﯿﻪ أﺻـﺤﺎﺑﯽ‬‫ﻣﻦ ﺑﻌﺪي ﻓﺄوﺣﯽ اﻟﱠﻠﻪ إﻟّﯽ‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺤّﻤﺪ! إّن أﺻﺤﺎﺑﮏ ﻋﻨﺪي ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ اﻟّﻨﺠﻮم ﺑﻌﻀﻬﻢ أﺿﻮأ ﻣﻦ ﺑﻌﺾ‪ ،‬ﻓﻤﻦ أﺧﺬ ﺑﺸﯽء ﻣّﻤﺎ ﻫﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪458 :‬‬‫اﺧﺘﻼﻓﻬﻢ ﻓﻬﻮ ﻋﻨﺪي ﻋﻠﯽ ﻫﺪي‪.‬‬‫ﻓﻬﺬا ﺑﺎﻃﻞ‪ .‬و ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺗﺮﮐﻮه‪ ،‬و ﻧﻌﯿﻢ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ[‪.‬‬‫»ﻓﺎﺋﺪة« ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻨﺠﻮم‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﮐﺎﺷﻒ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ‪ .‬اﺑﻦ اﻟﺤﻮاري‪ ،‬أﺑﻮ اﻟﺤﻮاري اﻟﺒﺼـﺮي‪ ،‬ﻗﺎﺿﯽ ﻫﺮاة‪ ،‬ﻋﻦ أﻧﺲ و اﺑﻦ اﻟﻤﺴّﯿﺐ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ اﺑﻨﺎه ﻋﺒﺪ‬‫اﻟّﺮﺣﯿﻢ و ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ و ﺷﻌﺒﮥ‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﺿﻌﻒ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﻟﻌّﻞ ﺷﻌﺒﮥ ﻟﻢ ﯾﺮو ﻋﻦ أﺿﻌﻒ ﻣﻨﻪ ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 61‬از ‪174‬‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻐﻨﯽ ﻋﻦ ﺣﻤﻞ اﻷﺳﻔﺎر« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻷﺣﻤـﺪ و أﺑﯽ ﯾﻌﻠﯽ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ أﻧﺲ‪ :‬ﻟﮑّﻞ ﻧﺒّﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ‪ :‬ﻟﮑّﻞ أّﻣـﮥ رﻫﺒﺎﻧـّﯿ ﮥ‪ ،‬و رﻫﺒﺎﻧـّﯿ ﮥ ﻫﺬه اﻷّﻣﮥ اﻟﺠﻬﺎد ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﱠﻠﻪ‪ .‬و ﻓﯿﻪ‬‫زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ و ﻫﻮ ﺿﻌﯿﻒ ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻟّﺘﻬـﺬﯾﺐ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ زﯾﺪ ﻋﻤﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺎل إﺳـﺤﺎق ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﺻﺎﻟﺢ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل‬‫ﻏﯿﺮ ﻣّﺮة‪ :‬ﻻ ﺷـﯽء‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺠﺎرود ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ و أﺑﻮ اﻟﻤﺘﻮّﮐﻞ ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻬﻤﺎ و ﻫﻤﺎ ﺿﻌﯿﻔﺎن‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ‬‫ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﺿـﻌﯿﻒ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻪ و ﻻ ﯾﺤﺘّﺞ ﺑﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ذرﻋﮥ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﻘﻮّي واﻫﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺿﻌﯿﻒ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺠﻮزﺟﺎﻧّﯽ‪ :‬ﻣﺘﻤﺎﺳﮏ‪،‬‬‫و ﻗﺎل اﻵﺟﺮّي ﻋﻦ أﺑﯽ داود‪ :‬ﺣّﺪث ﻋﻨﻪ ﺷﻌﺒﮥ و ﻟﯿﺲ ﺑﺬاك و ﻟﮑّﻦ اﺑﻨﻪ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﻻ ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻵﺟﺮّي أﯾﻀﺎ‪:‬‬‫ﺳﺄﻟﺖ أﺑﺎ داود ﻋﻨﻪ ﻓﻘﺎل زﯾﺪ ﺑﻦ ﻣﺮة‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﮐﯿﻒ ﻫﻮ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻨﻪ إﻟّﺎ ﺧﯿﺮا‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﺻﺎﻟﺢ‪ ،‬و‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋـﺪي‪ :‬ﻋﺎّﻣﮥ ﻣﺎ ﯾﺮوﯾﻪ ﺿـﻌﯿﻒ ﻋﻠﯽ أّن ﺷـﻌﺒﮥ ﻗﺪ روي ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﻌّﻞ ﺷـﻌﺒﮥ ﻟﻢ ﯾﺮو ﻋﻦ أﺿـﻌﻒ ﻣﻨﻪ! و ﻗﺎل ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻣﺼـﻌﺐ‪ :‬ﺳـّﻤﯽ‬‫اﻟﻌﻤّﯽ‪ ،‬ﻷﻧّﻪ ﮐﺎن ﮐّﻠﻤﺎ ﺳﺌﻞ ﻋﻦ ﺷﯽء ﻗﺎل‪ :‬ﺣّﺘﯽ أﺳﺄل ﻋّﻤﯽ! ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻗﺎل اﻟّﺮﺷﺎﻃّﯽ‪:‬‬‫ﻫﻮ ﻣﻨﺴﻮب إﻟﯽ ﺑﻨﯽ اﻟﻌّﻢ ﻣﻦ ﺗﻤﯿﻢ‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺳـﻌﺪ‪ :‬ﮐﺎن ﺿـﻌﯿﻔﺎ ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻤـﺪﯾﻨﯽ‪ :‬ﮐﺎن ﺿـﻌﯿﻔﺎ ﻋﻨﺪﻧﺎ‪ .‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪:‬‬‫ﮐﺎن ﺷﻌﺒﮥ ﻻ ﯾﺤﻤﺪ ﺣﻔﻈﻪ‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﻌﺠﻠّﯽ‪:‬‬‫ﺑﺼﺮي ﺿﻌﯿﻒ‪ ،‬اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﻫﻮ ﻓﯽ ﺟﻤﻠﮥ اﻟّﻀﻌﻔﺎء اﻟّﺬﯾﻦ ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻬﻢ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﻬـﺬﯾﺐ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ :‬ﯾﺮوي ﻋﻦ أﻧﺲ أﺷـﯿﺎء ﻣﻮﺿﻮﻋـﮥ ﻻ اﺻﻮل ﻟﻬﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺴـﺒﻖ إﻟﯽ اﻟﻘﻠﺐ أﻧّﻪ اﻟﻤﺘﻌّﻤﺪ‬‫ﻟﻬﺎ‪ .‬و ﮐﺎن ﯾﺤﯿﯽ ﯾﻤﺮض اﻟﻘﻮل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪459 :‬‬‫ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻨﺪي ﻻ ﯾﺠﻮز اﻻﺣﺘﺠﺎج ﺑﺨﺒﺮه و ﻻ أﮐﺘﺒﻪ إﻟّﺎ ﻟﻼﻋﺘﺒﺎر‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟّﺬي‬‫روي ﻋﻦ أﻧﺲ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ﻣﻦ اﺣﺘﺠﻢ ﯾﻮم اﻟﺜﻠﺜﺎء ﻟﺴﺒﻊ ﻋﺸﺮ ﻣﻀﯿﻦ ﻣﻦ اﻟّﺸﻬﺮ ﮐﺎن دواء ﺳﻨﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑـﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺗﻘﺮﯾـﺐ« ﮔﻔﺘـﻪ‪] :‬زﯾـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤـﻮاري أﺑـﻮ اﻟﺤـﻮاري اﻟﻌﻤّﯽ اﻟﺒﺼـﺮي‪ ،‬ﻗﺎﺿـﯽ ﻫﺮاة‪ ،‬ﯾﻘـﺎل‪ :‬اﺳﻢ أﺑﯿﻪ ﻣّﺮة‪ ،‬ﺿـﻌﯿﻒ‪ ،‬ﻣﻦ‬‫اﻟﺨﺎﻣﺴﮥ[‪.‬‬‫و ﺿﻌﯿﻒ ﺑﻮدن زﯾﺪ ﻋﻤﯽ از »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺨﺒﯿﺮ« اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ ﻧﯿﺰ واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺘﺴﻤﻊ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ ﮔﺠﺮاﺗﯽ در »ﻗﺎﻧﻮن اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬زﯾﺪ اﻟﻌﻤّﯽ ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪.‬‬‫»ج ]‪ «[1‬ﻣﺘﺮوك‪» .‬غ ]‪ «[2‬زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﻮاري اﻟﻌﻤّﯽ أﺑﻮ اﻟﺤﻮاري اﻟﺒﺼﺮي ﻗﺎﺿﯿﻬﺎ‪.‬‬‫ﺿّﻌﻔﻪ اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ و اﺑﻦ ﻋﺪي‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺻﺎﻟﺢ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪.‬‬‫و ﺷﯿﺦ رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺴﻨﺪي در »ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺗﻨﺰﯾﻪ اﻟّﺸﺮﯾﻌﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﻮاري اﻟﻌﻤّﯽ‪ ،‬ﯾﺮوي أﺷﯿﺎء ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ ﻻ أﺻﻞ ﻟﻬﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺴﺒﻖ إﻟﯽ‬‫اﻟﻘﻠﺐ أﻧّﻪ اﻟﻤﺘﻌّﻤﺪ ﻟﻬﺎ[‪.‬‬‫ﺟﺮح و ﻗﺪح ﺳﻼم ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻢ ﺳﻌﺪي از ﻟﺴﺎن ﮐﺒﺎر أﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫* اﻣـﺎ ﺳـﻼم‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻌﯿﻮب و ﻣﻄﻌﻮن و ﻣﺜﻠﻮب و ﻣﻮﻫﻮن ﺑﻮدن او ﺑﻀـﺮوب ﻗﻮادح و ﻣﻄـﺎﻋﻦ و ﺻـﻨﻮف ﻣﻌـﺎﯾﺐ و ﻣﺸﺎﺋﻦ؛ از اﻓﺎدات أﺋّﻤﻪ‬‫ﮐﺒﺎر و أﻋﻼم أﺣﺒﺎر ﺳّﻨّﯿﻪ واﺿﺢ و آﺷﮑﺎرﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺨﺎري در »ﮐﺘﺎب اﻟّﻀﻌﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳﻼم ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻢ اﻟّﺴﻌﺪي اﻟّﻄﻮﯾﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤّﯽ‪ ،‬ﺗﺮﮐﻮه ‪.‬‬
‫و ﻧﺴﺎﺋﯽ در »ﮐﺘﺎب اﻟّﻀﻌﻔﺎء و اﻟﻤﺘﺮوﮐﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳّﻠﺎم ﺑﻦ ﺳﻠﻢ‪ .‬ﻣﺘﺮوك اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ رازي در »ﮐﺘﺎب اﻟﻌﻠﻞ« ﮐﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ‪ ،‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ واﻟﺪه ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و ﺳﻼم ﻫﻮ ﺳﻼم اﻟّﻄﻮﯾﻞ و ﻫﻮ ﻣﺘﺮوك اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 62‬از ‪174‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ رازي در »ﮐﺘﺎب اﻟﻌﻠﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺳﻤﻌﺖ أﺑﯽ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺜﺎ‪.‬‬‫ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﺑﻪ ﻋﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺑﮑﺮ اﻟـّﺼ ﻨﻌﺎﻧّﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺳـﻼم‪ ،‬ﻋﻦ زﯾـﺪ اﻟﻌﻤّﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ‬‫اﻟّﺼﺪﯾﻖ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻗّﺒﻠﻬﺎ ﺛّﻢ ﻣﻀﯽ ﻟﻮﺟﻬﻪ ﻟﻢ ﯾﺤّﺪث وﺿﻮءا‬‫ﺳﻤﻌﺖ أﺑﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﺑﻮ ﺳﻼم ﻫﺬا ﻫﻮ ﺧﻄﺎء إﻧّﻤﺎ ﻫﻮ ﺳﻼم اﻟّﻄﻮﯾﻞ‪ [1] ،‬أي أﺑﻮ ﺟﯿﺰ )‪(12‬‬‫]‪ [2‬أي »اﻟﺘﺮﻏﯿﺐ و اﻟﺘﺮﻫﯿﺐ« )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪460 :‬‬‫و اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻨﮑﺮ‪ ،‬و ﺳﻼم ﻣﺘﺮوك اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ در »ﺣﻠﯿـﮥ اﻻوﻟﯿـﺎء« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﻌﺒﯽ ﺑﻌـﺪ رواﯾﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﻔﺎﻋﺖ ﻣﻼـﺋﮑﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﻟﺤﻤـﻞ ﻓﯿﻪ ﻋﻠﯽ ﺳـﻼم ﻓـﺈﻧّﻪ‬‫ﻣﺘﺮوك ﺑﺎﺗّﻔﺎق ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در »ﮐﺘـﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت« در ﺿـﻤﻦ ﻗـﺪح ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﻮﯾﻞ در ﻓﻀﻞ ﻣﺆّذﻧﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯿﻪ ﺳـﻼم اﻟّﻄﻮﯾﻞ‪ ،‬ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﻟﯿﺲ‬‫ﺑﺸـﯽء ﻻـ ﯾﮑﺘﺐ ﺣـﺪﯾﺜﻪ‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﺗﺮﮐﻮه‪ .‬و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ و اﻟـّﺪارﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ :‬ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻟﺜﻘﺎت اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت‬‫ﮐﺄﻧّﻪ ﮐﺎن اﻟﻤﺘﻌّﻤﺪ ﻟﻬﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در »ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺜﯽ در ﺑﺎب زﮐﺎة اﻟﻔﻄﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﻟﻤﺼـّﻨﻒ‪ :‬ﻫﺬه اﻟّﺰﯾﺎدة و ﻫﯽ ذﮐﺮ ﻟا ﯿﻬﻮدي‬‫و اﻟّﻨﺼﺮاﻧّﯽ ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﻧﻔﺮد ﺑﻬﺎ ﺳﻼم اﻟّﻄﻮﯾﻞ‪ .‬ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﻻ ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ :‬ﮐﺎن ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻟﺜﻘﺎت اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت ﮐﺄﻧﻪ ﮐﺎن اﻟﻤﺘﻌّﻤﺪ ﻟﻬﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در »ﮐﺘـﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت« ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺜﯽ در ﻓﻀﻞ ﯾﻮم أّول ﻣﺎه رﻣﻀﺎن ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻫـﺬا ﺣـﺪﯾﺚ ﻻ ﯾﺼـّﺢ‪ .‬ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ‪:‬‬‫ﺳّﻠﺎم ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي و اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ و اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در »ﮐﺘـﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت« در ﻗـﺪح أﺣـﺎدﯾﺚ اﺣﺘﺠﺎم ﯾﻮم اﻟﺜﻠﺜﺎء ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﺜﺎﻧﯽ أﯾﻀﺎ ﺳـّﻠﺎم‪ .‬ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ‪:‬‬‫ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎري‪ :‬ﻣﺘﺮوك ‪.‬‬
‫و ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳـﻼم ﺑﻦ ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﯾﻘﺎل‪ :‬اﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻢ اﻟّﺘﻤﯿﻤﯽ اﻟّﺴـ ﻌﺪي اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ ﺛّﻢ اﻟﻤﺪاﺋﻨﯽ اﻟّﻄﻮﯾﻞ‪ .‬روي ﻋﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ و‬‫ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻦ زاذان و ﺣﻤﯿﺪ و اﻟﺒﺼﺮﯾﯿﻦ‪ .‬ﻗﺎل »خ ]‪ :«[1‬ﺳﻼم ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ اﻟّﺴﻌﺪي اﻟّﻄﻮﯾﻞ‪ .‬ﻋﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤّﯽ‪ ،‬ﺗﺮﮐﻮه‪ .‬و ﻗﺎل أﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺮﯾﻢ‪:‬‬‫ﺳﺄﻟﺖ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻋﻦ ﺳﻼم ﺑﻦ ﺳﻠﻢ اﻟّﺘﻤﯿﻤﯽ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﺿﻌﯿﻒ ﻻ ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪ .‬و روي اﺑﻦ اﻟّﺪورﻗﯽ ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺳﻼم اﻟّﻄﻮﯾﻞ ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪ .‬و روي ﻋّﺒﺎس ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﺳﻼم اﻟّﺘﻤﯿﻤّﯽ ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺣﻤﺪ‪ :‬ﺳﻼم اﻟّﻄﻮﯾﻞ ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل »س ]‪ :«[2‬ﺳﻼم ﺑﻦ ﺳﻠﻢ ﻣﺘﺮوك‪ .‬و ﻗﺎل أﺑﻮ زرﻋﮥ‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ‪.‬‬‫أﺑﻮ اﻟّﺮﺑﯿﻊ اﻟّﺰﻫﺮاﻧﯽ‪ [1] ،‬أي اﻟﺒﺨﺎري )‪ [2] .(12‬أي اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ )‪ .(12‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪461 :‬‬‫ﺛﻨﺎ‪ :‬ﺳـﻼم اﻟﻄﻮﯾﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾـﺪ اﻟﻌﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﻗّﺮة‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﺤﺪﯾﺚ اﻟﻮﺿﻮء ﻣّﺮة و ﻣّﺮﺗﯿﻦ و ﺛﻼﺛﺎ‪ ،‬ﺗﺎﺑﻌﻪ ﻓﯿﻪ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ‬‫اﻟﻌﻤﯽ‪ .‬ﺷـﺒﺎﺑﮥ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﺳـﻼم ﻋﻦ زﯾـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﺑﻦ ﻗّﺮة‪ ،‬ﻋﻦ أﻧﺲ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟّﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﻤﺴـﺢ ﻋﻠﯽ اﻟﺨّﻔﯿﻦ ﺛﻼﺛﮥ أّﯾﺎم و‬‫ﻟﯿﺎﻟﯿﻬّﻦ ﻟﻠﻤﺴﺎﻓﺮ و ﯾﻮﻣﺎ و ﻟﯿﻠﮥ ﻟﻠﻤﻘﯿﻢ‪ .‬و ﺑﻪ ﻋﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﺼﺪﯾﻖ اﻟّﻨﺎﺟﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ ﻋﻦ اﻟّﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﺜﻠﻪ‪.‬‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﺳـﻼم‪ ،‬ﺛﻨﺎ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﺼﺪﯾﻖ اﻟّﻨﺎﺟﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬أرﺣﻢ ﻫﺬه اﻻّﻣﮥ ﺑﻬﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ ،‬و أﻗﻮاﻫﻢ ﻓﯽ‬‫دﯾﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و أﻓﺮﺿـﻬﻢ زﯾـﺪ‪ ،‬و أﻗﻀﺎﻫﻢ ﻋﻠّﯽ‪ ،‬و أﺻـﺪﻗﻬﻢ ﺣﯿﺎء ﻋﺜﻤﺎن و أﻣﯿﻦ اﻷّﻣﮥ أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪة ﺑﻦ اﻟﺠّﺮاح‪ ،‬و أﻗﺮأﻫﻢ اﺑّﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‬‫وﻋﺎء ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﻋﻨﺪ ﺳـﻠﻤﺎن ﻋﻠﻢ ﻻ ﯾﺪرك‪ ،‬و ﻣﻌﺎذ أﻋﻠﻤﻬﻢ ﺑﺤﻼل اﻟﱠﻠﻪ و ﺣﺮاﻣﻪ‪ ،‬و ﻣﺎ أﻇّﻠﺖ اﻟﺨﻀـﺮاء و ﻻ أﻗّﻠﺖ اﻟﻐﺒﺮاء و اﻟﺒﻄﺤﺎء ﻣﻦ‬‫ذي ﻟﻬﺠﮥ أﺻﺪق ﻣﻦ أﺑﯽ ذّر‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 63‬از ‪174‬‬‫و ﻗﺪ ﺳﺎق اﺑﻦ ﻋﺪي ﻟﻪ ﺟﻤﻠﮥ و ﻗﺎل‪ :‬ﻻ ﯾﺘﺎﺑﻊ ﻋﻠﯽ ﺷﯽء ﻣﻨﻬﺎ‪ .‬ﻣﻨﻬﺎ ﻟﻪ‬‫ﻋﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻗﺘﺎدة‪ ،‬ﻋﻦ أﻧﺲ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ﮐﺮه ﻟﻠﻤﺆّذن أن ﯾﮑﻮن إﻣﺎﻣﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﻟﻌّﻞ اﻟﺒﻼء ﻓﯿﻪ ﻣﻨﻪ أو ﻣﻦ زﯾﺪ‪ .‬ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺣﺪود ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان« در ﺗﺮﺟﻤﻪ زﯾﺪ ﻋّﻤﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺳﻼم اﻟّﻄﻮﯾﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻗﺘﺎدة‪ ،‬ﻋﻦ أﻧﺲ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ﯾﮑﺮه ﻟﻠﻤﺆّذن أن ﯾﮑﻮن إﻣﺎﻣﺎ‪.‬‬‫ﻓﻬﺬا ﻟﻌّﻞ اﻟﺒﻼء ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﺳّﻠﺎم ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﻐﻨﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳـﻼم ﺑﻦ ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻗﯿـﻞ اﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻢ اﻟﻤـﺪاﺋﻨﯽ اﻟّﺴـ ﻌﺪي اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧّﯽ اﻷﺻﻞ اﻟّﻄﻮﯾﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾـﺪ اﻟﻌﻤﯽ و ﺣﻤﯿﺪ‬‫اﻟّﻄﻮﯾﻞ و ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻦ زاذان‪ ،‬ﻣﺘﺮوك و ﻗﺎل أﺑﻮ زرﻋﮥ‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﮐﺎﺷﻒ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳـﻼم ﺑﻦ ﺳـﻠﻢ اﻟّﺘﻤﯿﻤّﯽ اﻟﻤـﺪاﺋﻨّﯽ اﻟّﻄﻮﯾﻞ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ اﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾـﺪ اﻟﻌﻤﯽ و ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻦ زاذان‪ ،‬و ﻋﻨﻪ‬‫ﻗﺒﯿﺼﮥ و ﺧﻠﻒ ﺑﻦ ﻫﺸﺎم و أﺑﻮ اﻟّﺮﺑﯿﻊ اﻟّﺰﻫﺮاﻧﯽ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﺗﺮﮐﻮه ‪.‬‬
‫و ﻋﻼـء اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺜﻤـﺎن اﻟﻤﻌﺮوف ﺑـﺎﺑﻦ اﻟّﺘﺮﮐﻤـﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﺠﻮﻫﺮ اﻟّﻨﻘﯽ ﻓﯽ اﻟّﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺑﺎب ﻓﻀﻞ اﻟّﺘﮑﺮار ﻓﯽ‬‫اﻟﻮﺿﻮء‪ .‬ذﮐﺮ )أي اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪462 :‬‬‫ﻓﯿﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﻗّﺮة‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ :‬ﻫﺬا وﺿﻮﺋﯽ و وﺿﻮء اﻷﻧﺒﯿﺎء ﻗﺒﻠﯽ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻓﯽ ﺳـﻨﺪه ﺳﻼم اﻟّﻄﻮﯾﻞ‪ ،‬ﺳﮑﺖ ﻋﻨﻪ ]‪ [1‬و ﻗﺎل ﻓﯽ ﺑﺎب‬‫وﻗﺖ اﻟﺤﺠﺎﻣﮥ‪ :‬ﺳﻼم ﺑﻦ ﺳﻠﻢ اﻟّﻄﻮﯾﻞ ﻣﺘﺮوك ‪.‬‬
‫و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ در »ﻣﺠﻤﻊ اﻟّﺰواﺋـﺪ« در ﺑﺎب اﻻﺳـﺘﻨﺠﺎء ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺜﯽ از »ﻣﻌﺠﻢ أوﺳﻂ« ﻃﺒﺮاﻧﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯿﻪ‬‫ﺳﻼم اﻟﻄﻮﯾﻞ‪ ،‬و ﻗﺪ أﺟﻤﻌﻮا ﻋﻠﯽ ﺿﻌﻔﻪ ‪.‬‬
‫و ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﻌﺠﻤﯽ اﻟﺤﻠﺒﯽ در ﮐﺘـﺎب »اﻟﮑﺸﻒ اﻟﺤﺜﯿﺚ ﻋّﻤﻦ رﻣﯽ ﺑﻮﺿﻊ اﻟﺤـﺪﯾﺚ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳـﻼم ﺑﻦ ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﯾﻘﺎل اﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻢ اﻟّﺘﻤﯿﻤﯽ‬‫اﻟّﺴﻌﺪي اﻟّﻄﻮﯾﻞ‪ .‬ﺟﺮﺣﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻓﯽ »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت«‪ :‬ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻟﺜﻘـﺎت اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت ﮐﺄﻧّﻪ اﻟﻤﺘﻌّﻤـ ﺪ ﻟﻬﺎ! ذﮐﺮه ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻟﻤﺆّذﻧﯿﻦ و ﻓﯽ ﻣﻮﺿﻊ آﺧﺮ ﻓﯽ‬‫اﻟّﺰﮐﺎة و ﻧﻘﻞ ﻫﺬا اﻟﮑﻼم ﻋﻦ اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬـﺬﯾﺐ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل أﺣﻤﺪ‪ :‬روي أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻨﮑﺮة‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺮﯾﻢ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻟﻪ‬‫أﺣـﺎدﯾﺚ ﻣﻨﮑﺮة‪ ،‬و ﻗـﺎل اﻟـّﺪورّي و ﻏﯿﺮه ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸـﯽء‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻤـﺪﯾﻨﯽ‪ :‬ﺿـﻌﯿﻒ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋّﻤﺎر‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺤـّﺠ ﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل‬‫اﻟﺠﻮزﺟـﺎﻧّﯽ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺜﻘـﮥ‪ ،‬و ﻗـﺎل اﻟﺒﺨـﺎرّي‪ :‬ﺗﺮﮐﻮه‪ ،‬و ﻗﺎل ﻣّﺮة‪ :‬ﯾﺘﮑّﻠﻤﻮن ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﺿـﻌﯿﻒ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺗﺮﮐﻮه‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ زرﻋـﮥ‪:‬‬‫ﺿﻌﯿﻒ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ‪:‬‬‫ﻣﺘﺮوك‪ ،‬و ﻗﺎل ﻣّﺮة‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺜﻘﮥ و ﻻ ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﺧﺮاش‪ :‬ﮐّﺬاب‪ ،‬و ﻗﺎل ﻣّﺮة‪:‬‬‫ﻣﺘﺮوك‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺒﻐﻮّي‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺟّﺪا‪ ،‬و روي اﺑﻦ ﻋﺪّي أﺣﺎدﯾﺚ و ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻻ ﯾﺘﺎﺑﻊ ﻋﻠﯽ ﺷﯽء ﻣﻨﻬﺎ و أﺧﺮج ﻟﻪ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺬي أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ و ﻟﯿﺲ ﻟﻪ ﻋﻨﺪه ﻏﯿﺮه و ﻫﻮ ﺣﺪﯾﺚ أﻧﺲ‪ :‬وﻗﺖ ﻟﻠّﻨﻔﺴﺎء‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻣﻨﻬﺎ‬‫زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻗﺘﺎدة‪ ،‬ﻋﻦ أﻧﺲ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ﮐﺮه ﻟﻠﻤﺆّذن أن ﯾﮑﻮن إﻣﺎﻣﺎ‪،‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﻟﻌّﻞ اﻟﺒﻼء ﻓﯿﻪ ﻣﻨﻪ أو ﻣﻦ زﯾﺪ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ :‬روي ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﺎت اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت ﮐﺄﻧّﻪ ﮐﺎن اﻟﻤﺘﻌّﻤﺪ ﻟﻬﺎ و ﻫﻮ اﻟّﺬي‬‫روي ﻋﻦ ﺣﻤﯿﺪ ﻋﻦ أﻧﺲ أّن اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ وّﻗﺖ ﻟﻠّﻨﻔﺴﺎء أرﺑﻌﯿﻦ ﯾﻮﻣﺎ‪،‬‬‫و ﻗـﺎل اﻟﻌﺠﻠّﯽ‪ :‬ﺿـﻌﯿﻒ‪ ،‬و ﻗـﺎل اﻟّﺴـ ﺎﺟّﯽ‪ :‬ﻋﻨـﺪه ﻣﻨـﺎﮐﯿﺮ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺤﮑﻢ‪ :‬روي أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋـﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ ]‪ [1‬أي ﺳـﮑﺖ ﻋﻨﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 64‬از ‪174‬‬‫اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪463 :‬‬‫»اﻟﺤﻠﯿـﮥ« ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟّﺸـ ﻌﺒﯽ‪ :‬ﺳـﻼم ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻢ اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ ﻣﺘﺮوك ﺑﺎﺗّﻔﺎق‪ .‬ﻗﺮأت ﺑﺨّﻂ اﻟّﺬﻫﺒﯽ‪ :‬ﻗﯿﻞ‪ :‬إﻧّﻪ ﻣﺎت ﻓﯽ ﺣﺪود ﺳـّﻨﮥ ‪ 177‬ﺳﺒﻊ و‬‫ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻘﺮﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳﻠّﺎم‪ -‬ﺑﺘﺸﺪﯾﺪ اﻟﻠّﺎم‪ -‬اﺑﻦ ﺳﻠﯿﻢ أو ﺳﻠﻢ أﺑﻮ ﺳﻠﯿﻤﺎن و ﯾﻘﺎل ﻟﻪ اﻟّﻄﻮﯾﻞ اﻟﻤﺪاﺋﻨﯽ ﻣﺘﺮوك ﻣﻦ‬‫اﻟّﺴﺎﺑﻌﮥ‪ ،‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺳﺒﻌﯿﻦ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺨﺒﯿﺮ« در ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ در ﺑـﺎب وﺿﻮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗـﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣـﺎﺗﻢ‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻷـﺑﯽ زرﻋـﮥ‪:‬‬‫ﺣّﺪﺛﻨﺎ اﻟّﺮﺑﯿﻊ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬ﺛﻨﺎ أﺳﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﻋﻦ ﺳﻼم ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﻗّﺮة‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﺳﻼم ﻫﻮ ﺳﻼم اﻟّﻄﻮﯾﻞ و ﻫﻮ ﻣﺘﺮوك‪ ،‬و زﯾﺪ ﻫﻮ اﻟﻌﻤﯽ و ﻫﻮ ﻣﺘﺮوك أﯾﻀﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺨﺒﯿﺮ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺜﯽ در ﺑﺎب ﻧﻔﺴﺎء ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺎل اﻟّﻨﻮوّي‪ :‬ﻗﻮل ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ ﻣﺼّﻨﻔﯽ اﻟﻔﻘﻬﺎء أّن‬‫ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺿﻌﯿﻒ ﻣﺮدود ﻋﻠﯿﻬﻢ و ﻟﻪ ﺷﺎﻫﺪ‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺳﻼم ﻋﻦ ﺣﻤﯿﺪ ﻋﻦ أﻧﺲ أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﻌﻢ وّﻗﺖ ﻟﻠّﻨﻔﺴﺎء أرﺑﻌﯿﻦ ﯾﻮﻣﺎ‬‫إﻟّﺎ أن ﺗﺮي اﻟّﻄﻬﺮ ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻢ ﯾﺮوه ﻋﻦ ﺣﻤﯿﺪ ﻏﯿﺮ ﺳﻼم و ﻫﻮ ﺿﻌﯿﻒ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺨﺒﯿﺮ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺜﯽ در ﺑﺎب أذان ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻗﺪ روي اﺑﻦ ﻋﺪي ﻋﻦ أﻧﺲ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ﯾﮑﺮه ﻟﻺﻣﺎم أن ﯾﮑﻮن ﻣﺆّذﻧﺎ‪،‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﻣﻨﮑﺮ و اﻟﺒﻼء ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﺳﻼم اﻟّﻄﻮﯾﻞ أو زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺨﺒﯿﺮ« در ذﮐﺮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »أﻓﺮﺿﮑﻢ زﯾﺪ«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ رواه ﻗـﺎﺳﻢ ﺑﻦ أﺻـﺒﻎ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺧﺜﯿﻤـﮥ و اﻟﻌﻘﯿﻠﯽ ﻓﯽ اﻟـّﻀ ﻌﻔﺎء‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ ،‬ﮐﻼﻫﻤـﺎ ﻋﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ‬‫ﯾﻮﻧﺲ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﻼم‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﺼﺪﯾﻖ‪ ،‬ﻋﻨﻪ ]‪ [1‬و زﯾﺪ و ﺳﻼم ﺿﻌﯿﻔﺎن ‪.‬‬
‫و ﺻـﻔﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺨﺰرﺟﯽ در »ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﺗﺬﻫﯿﺐ اﻟّﺘﻬﺬﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪) ] :‬ق(‪ .‬ﺳـﻼم اﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻢ اﻟّﺘﻤﯿﻤّﯽ اﻟّﺴﻌﺪي‪ ،‬أﺑﻮ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﻤﺪاﺋﻨﯽ ﻟا ّﻄﻮﯾﻞ‪،‬‬‫ﻋﻦ زﯾـﺪ اﻟﻌﻤّﯽ ﻓﺄﮐﺜﺮ و ﺣﻤﯿﺪ اﻟّﻄﻮﯾﻞ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ أﺑﻮ اﻟﺮﺑﯿﻊ اﻟّﺰﻫﺮاﻧﯽ و ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﺠﻌﺪ‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ زرﻋﮥ‪ :‬ﺿـﻌﯿﻒ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺒﻐﻮّي‪ [1] :‬أي ﻋﻦ أﺑﯽ‬‫ﺳﻌﯿﺪ )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪464 :‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻗﺮﯾﺒﺎ ﻣﻦ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫و ﺷﯿﺦ رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﻨﺪي در »ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺗﻨﺰﯾﻪ اﻟّﺸﺮﯾﻌﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳﻼم اﻟّﻄﻮﯾﻞ ﯾﺮوي اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت ﮐﺄﻧّﻪ اﻟﻤﺘﻌّﻤﺪ ﻟﻬﺎ[‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ ﻓﺘﻨﯽ در »ﻗﺎﻧﻮن اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳﻼم اﻟّﻄﻮﯾﻞ‪ ،‬ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻟﺜﻘﺎت اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت ﮐﺄﻧّﻪ اﻟﻤﺘﻌّﻤﺪ ﻟﻬﺎ[‪.‬‬‫و أﺑﻮ اﻟﻔﯿﺾ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ اﻟﺰﺑﯿﺪي در »ﺗﺎج اﻟﻌﺮوس« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳﻼم ﺑﻦ ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن أﺑﻮ اﻟﻌّﺒﺎس اﻟﻤﺪاﺋﻨﯽ‬‫اﻟّﺴﻌﺪي اﻟّﺘﻤﯿﻤﯽ ﻋﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤّﯽ و ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻦ زاذان‪ ،‬و ﻋﻨﻪ ﺧﻠﻒ ﺑﻦ ﻫﺸﺎم‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﺗﺮﮐﻮه ‪.‬‬
‫و ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﻮﮐﺎﻧﯽ در »ﻧﯿﻞ اﻷوﻃﺎر« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ أّم ﺳﻠﻤﮥ در ﺑﺎب ﻧﻔﺴﺎء ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﻟّﻨﻮوّي‪ :‬ﻗﻮل ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ‬‫ﻣﺼّﻨﻔﯽ اﻟﻔﻘﻬﺎء أّن ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺿﻌﯿﻒ‪ ،‬ﻣﺮدود ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺷﺎﻫﺪ‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺳﻼم ﻋﻦ ﺣﻤﯿﺪ ﻋﻦ أﻧﺲ أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﻌﻢ وّﻗﺖ ﻟﻠّﻨﻔﺴﺎء أرﺑﻌﯿﻦ ﯾﻮﻣﺎ إﻟّﺎ أن ﺗﺮي اﻟّﻄﻬﺮ ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻢ ﯾﺮوه ﻋﻦ ﺣﻤﯿﺪ ﻏﯿﺮ ﺳّﻠﺎم و ﻫﻮ ﺿﻌﯿﻒ‪ ،‬ﮐّﺬﺑﻪ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﻷﺋّﻤﮥ[‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 65‬از ‪174‬‬‫و ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻏﻮث اﻟﻤﺪارﺳـﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻷﺣﻮال ﻓﯽ ﻧﻘﺪ اﻟﺮﺟﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳـﻼم ﺑﻦ ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬و ﻗﯿﻞ اﺑﻦ‬‫ﺳﺎﻟﻢ أﺑﻮ اﻟﻌّﺒﺎس اﻟّﺘﻤﯿﻤّﯽ اﻟّﻄﻮﯾﻞ ﻣﻦ أﻫﻞ ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬ﺳﮑﻦ اﻟﻤﺪاﺋﻦ‪ ،‬ﻣﺘﺮوك ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﺎت اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت ﮐﺄﻧّﻪ اﻟﻤﺘﻌّﻤﺪ ﻟﻬﺎ‪ ،‬ﺳﻤﻊ ﻋّﺒﺎد‬‫ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ و أﺑﺎ ﺑﺸﺮ و ﻓﻀﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺮزوق و زﯾﺪ اﻟﻌﻤّﯽ و زﯾﺎد ﺑﻦ ﻣﯿﻤﻮن و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ .‬روي ﻋﻨﻪ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﻦ ﻣﺮوان اﻟّﺴﻠﻤّﯽ و ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟـّﺼ ﻤﺪ و ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﻬﺮان و ﻫﺎﺷﻢ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ و ﻗﺒﯿﺼﮥ و زﻫﯿﺮ ﺑﻦ ﻋّﺒﺎد و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻓﯽ اﻟّﺼﻠﻮة و اﻟّﺼﺪﻗﮥ و اﻟّﺼﯿﺎم و اﻟﻤﺮض و اﻟﺒﻌﺚ‬‫‪.‬‬‫ﺳﯿﺰدﻫﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﻋﻼـﻣﻪ ﻣﻨﺎوي در »ﺗﯿﺴـﯿﺮ‪ -‬ﺷـﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻـﻐﯿﺮ« ﻧﯿﺰ ﺣـﺪﯾﺚ أﻋﻠﻤّﯿﺖ ﻣﻌﺎذ را ﺑﻘـﺪح و ﺟﺮح ﻧﻮاﺧﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ آن‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪] :‬ﺣﻞ ]‪ .[1‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ‪ ،‬و إﺳﻨﺎده ﺿﻌﯿﻒ ‪ [1] .‬أي أﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »اﻟﺤﻠﯿﮥ« )‪(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪465 :‬‬‫و ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺘﯿﻨﻪ و اﻓﺎده رزﯾﻨﻪ ﺑﺮاي ﺗﻀﻌﯿﻒ و ﺗﻮﻫﯿﻦ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻬﯿﻦ ﻧﺰد ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ ﻣﻨﻘﺪﯾﻦ ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﭼﻬـﺎردﻫﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﻋﻼـﻣﻪ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻌﺰﯾﺰي ﻧﯿﺰ ﺣـﺪﯾﺚ أﻋﻠﻤّﯿﺖ ﻣﻌﺎذ را ﺗﻀـﻌﯿﻒ و ﺗﻮﻫﯿﻦ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﺎﻋﺘﺮاف‬‫ﺿﻌﻒ اﺳـﻨﺎدش ﺑﺎب ﻗﺪح و ﺟﺮح آن ﺑﺮ ﻧﺎﻗﺪﯾﻦ ﻣﻤّﯿﺰﯾﻦ ﮔﺸﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﺳـﺮاج ﻣﻨﯿﺮ‪ -‬ﺷـﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ« در ﺷﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺬﮐﻮر‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺣﻞ ]‪ .[1‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ‪ ،‬و إﺳﻨﺎده ﺿﻌﯿﻒ ‪.‬‬
‫ﺗﺼﺮف ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ ﺑﺮ ﻏﻠﻤﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﺮدم ﯾﻤﻦ او را ﺑﻬﺪﯾﻪ داده ﺑﻮدﻧﺪ‬‫ﭘـﺎﻧﺰدﻫﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺒﻄﻼـت واﺿـﺤﻪ ﺣـﺪﯾﺚ أﻋﻠﻤّﯿﺖ ﻣﻌﺎذ ﺑﺤﻼل و ﺣﺮام ﻗّﺼﻪ ﺗﺼـّﺮف اوﺳﺖ ﺑﺮ ﻏﻠﻤﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﺮدم او را در ﯾﻤﻦ‬‫ﺑﻬﺪّﯾﻪ داده ﺑﻮدﻧﺪ و او اﯾﺸﺎن را ﻣﺎل ﺧﻮد ﻣﯽﻓﻬﻤﯿﺪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ دﯾﺪ آﻧﭽﻪ دﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﯿﻊ اﻟّﺰﻫﺮي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﮑﺎﺗﺐ اﻟﻮاﻗﺪي در ﮐﺘﺎب »ﻃﺒﻘﺎت« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬أﻧﺎ ﺷـﯿﺒﺎن‪ ،‬ﻋﻦ اﻷﻋﻤﺶ‪ ،‬ﻋﻦ ﺷﻘﯿﻖ ﻗﺎل‪ :‬اﺳﺘﻌﻤﻞ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻣﻌﺎذا ﻋﻠﯽ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻓﺘﻮﻓﯽ اﻟّﻨﺒّﯽ‬‫ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ و اﺳﺘﺨﻠﻒ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻫﻮ ﻋﻠﯿﻬﺎ و ﮐﺎن ﻋﻤﺮ ﻋﺎﻣﺌﺬ ﻋﻠﯽ اﻟﺤّﺞ‪ .‬ﻓﺠﺎء ﻣﻌﺎذ إﻟﯽ ﻣّﮑﮥ و ﻣﻌﻪ رﻗﯿﻖ و وﺻﻔﺎء ﻋﻠﯽ ﺣﺪة‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﻋﻤﺮ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ! ﻟﻤﻦ ﻫﺆﻻء اﻟﻮﺻﻔﺎء؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻢ ﻟﯽ! ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ أﯾﻦ ﻫﻢ ﻟﮏ؟ ﻗﺎل‪ :‬اﻫﺪوا ﻟﯽ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬أﻃﻌﻨﯽ و أرﺳﻞ ﺑﻬﻢ إﻟﯽ‬‫أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻓﺈن ﻃّﯿﺒﻬﻢ ﻟﮏ ﻓﻬﻢ ﻟﮏ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﮐﻨﺖ ﻷﻃﯿﻌﮏ ﻓﯽ ﻫـﺬا‪ ،‬ﺷـﯽء أﻫﺪي ﻟﯽ أرﺳﻞ ﺑﻬﻢ إﻟﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ؟! ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺒﺎت ﻟﯿﻼ ﺛّﻢ أﺻـﺒﺢ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺑﻦ اﻟﺨّﻄﺎب! ﻣﺎ أراﻧﯽ إﻟّﺎ‬‫ﻣﻄﯿﻌـﮏ! إﻧّﯽ رأﯾﺖ اﻟّﻠﯿﻠـﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﻨـﺎم ﮐﺄﻧّﯽ أﺟّﺮ‪ ،‬أو‪ :‬أﻗﺎد‪ ،‬أو ﮐﻠﻤـﮥ ﺗﺸـﺒﻬﻬﺎ إﻟﯽ اﻟّﻨﺎر و أﻧﺖ آﺧـﺬ ﺑﺤﺠﺰﺗﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻄﻠﻖ ﺑﯽ و ﺑﻬﻢ إﻟﯽ أﺑﯽ‬‫ﺑﮑﺮ! ﻓﻘـﺎل‪ :‬أﻧﺖ أﺣّﻖ ﺑﻬﻢ‪ ،‬ﻓـﺎﻧﻄﻠﻖ ﺑﻬﻢ إﻟﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ .‬ﻓﻘﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ :‬ﻫﻢ ﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻄﻠﻖ ﺑﻬﻢ إﻟﯽ أﻫﻠﻪ ﻓﺼـّﻔﻮا ﺧﻠﻔﻪ ﯾﺼـّﻠﻮن‪ .‬ﻓﻠّﻤﺎ اﻧﺼـﺮف‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﻦ ﺗﺼّﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻟّﻠﻪ ﺗﺒﺎرك و ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎﻧﻄﻠﻘﻮا ﻓﺄﻧﺘﻢ ﻟﻪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺳﻌﺪ در »ﻃﺒﻘﺎت« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻣﻌﺎذ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﯽ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ اﻟّﻨﻌﻤﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ رﻓﺎﻋﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬أي‬‫أﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »اﻟﺤﻠﯿﮥ« )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪466 :‬‬‫ﻣﻦ أﺣﺴﻦ اﻟّﻨـﺎس وﺟﻬـﺎ و أﺣﺴـﻨﻬﻢ ﺧﻠﻘـﺎ و أﺳـﻤﺤﻬﻢ ﮐّﻔـ ﺎ‪ ،‬ﻓﺄّدان دﯾﻨﺎ ﮐﺜﯿﺮا ﻓﻠﺰﻣﻪ ﻏﺮﻣﺎؤه ﺣّﺘﯽ ﺗﻐّﯿﺐ ﻣﻨﻬﻢ أّﯾﺎﻣﺎ ﻓﯽ ﺑﯿﺘﻪ ﺣّﺘﯽ اﺳـﺘﺄدي‬‫ﻏﺮﻣﺎؤه رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ ،‬ﻓﺄرﺳﻞ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ إﻟﯽ ﻣﻌﺎذ ﯾﺪﻋﻮه ﻓﺠﺎء و ﻣﻌﻪ ﻏﺮﻣﺎؤه ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ! ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺧﺬ ﻟﻨﺎ ﺣّﻘﻨﺎ ﻣﻨﻪ! ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬رﺣﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺗﺼّﺪق ﻋﻠﯿﻪ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺘﺼّﺪق ﻋﻠﯿﻪ ﻧﺎس و‬‫أﺑﯽ آﺧﺮون و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺧـﺬﻟﻨﺎ ﺣّﻘﻨﺎ ﻣﻨﻪ! ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬اﺻﺒﺮ ﻟﻬﻢ ﯾﺎ ﻣﻌﺎذ! ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺨﻠﻌﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 66‬از ‪174‬‬‫ﻣﺎﻟﻪ ﻓﺪﻓﻌﻪ إﻟﯽ ﻏﺮﻣﺎﺋﻪ ﻓﺎﻗﺘﺴﻤﻮه ﺑﯿﻨﻬﻢ ﻓﺄﺻﺎﺑﻬﻢ ﺧﻤﺴﮥ أﺳﺒﺎع ﺣﻘﻮﻗﻬﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! ﺑﻌﺪ ﻟﻨﺎ! ﻗﺎل ﻟﻬﻢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬ﺧّﻠﻮا ﻋﻨﻪ ﻓﻠﯿﺲ ﻟﮑﻢ إﻟﯿﻪ ﺳﺒﯿﻞ! ﻓﺎﻧﺼﺮف ﻣﻌﺎذ إﻟﯽ ﺑﻨﯽ ﺳﻠﻤﮥ ﻓﻘﺎل‬‫ﻟﻪ ﻗﺎﺋـﻞ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ! ﻟﻮ ﺳﺄﻟﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻘـﺪ أﺻـﺒﺤﺖ اﻟﯿﻮم ﻣﻌـﺪﻣﺎ‪ .‬ﻗﺎل ﻣﺎ ﮐﻨﺖ ﻷﺳﺄﻟﻪ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﮑﺚ ﯾﻮﻣﺎ ﺛّﻢ دﻋﺎه رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﺒﻌﺜﻪ إﻟﯽ اﻟﯿﻤﻦ و ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻌّﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺠﺒﺮك و ﯾﺆدي ﻋﻨﮏ دﯾﻨﮏ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺨﺮج ﻣﻌﺎذ إﻟﯽ اﻟﯿﻤﻦ ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﺑﻬﺎ ﺣّﺘﯽ ﺗﻮﻓﯽ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻓﻮاﻓﯽ اﻟﺴﻨﮥ اﻟّﺘﯽ ﺣّﺞ ﻓﯿﻬﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨّﻄﺎب اﺳﺘﻌﻤﻠﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﺤّﺞ ﻓﺎﻟﺘﻘﯿﺎ ﯾﻮم اﻟّﺘﺮوﯾﮥ ﺑﻤﻨﯽ ﻓﺎﻋﺘﻨﻘﺎ‬‫و ﻋﺰي ﮐّﻞ واﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﺻﺎﺣﺒﻪ ﺑﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺛّﻢ أﺧﻠﺪا إﻟﯽ اﻷرض ﯾﺘﺤّﺪﺛﺎن‪ ،‬ﻓﺮأي ﻋﻤﺮ ﻋﻨﺪ ﻣﻌﺎذ ﻏﻠﻤﺎﻧﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ‬‫ﻫﺆﻻء؟ ﯾﺎ أﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ! ﻗﺎل‪ :‬أﺻﺒﺘﻬﻢ ﻓﯽ وﺟﻬﯽ ﻫﺬا‪ .‬ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮ‪ :‬ﻣﻦ أّي وﺟﻪ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬أﻫﺪوا إﻟّﯽ و اﮐﺮﻣﺖ ﺑﻬﻢ‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أذﮐﺮﻫﻢ ﻷﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ .‬ﻓﻘﺎل ﻣﻌﺎذ‪ :‬ﻣﺎ ذﮐﺮي ﻫﺬا ﻷﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬و ﻧﺎم ﻣﻌﺎذ ﻓﺮأي ﻓﯽ اﻟّﻨﻮم ﮐﺄﻧّﻪ ﻋﻠﯽ ﺷـﻔﯿﺮ‬‫اﻟّﻨﺎر و ﻋﻤﺮ آﺧـﺬ ﺑﺤﺠﺰﺗﻪ ﻣﻦ وراﺋﻪ ﯾﻤﻨﻌﻪ أن ﯾﻘﻊ ﻓﯽ اﻟّﻨﺎر ﻓﻔﺰع ﻣﻌﺎذ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﺬا ﻣﺎ أﻣﺮﻧﯽ ﺑﻪ ﻋﻤﺮ‪ .‬ﻓﻘﺪم ﻣﻌﺎذ ﻓﺬﮐﺮﻫﻢ ﻷﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﻓﺴّﻮﻏﻪ‬‫أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ذﻟﮏ و ﻗﻀﯽ ﺑﻘّﯿﮥ ﻏﺮﻣﺎﺋﻪ و ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻟﻌّﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺠﺒﺮك ‪.‬‬
‫و ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ واﻟﺪ ﻣﺨﺎﻃﺐ در »إزاﻟﮥ اﻟﺨﻔﺎ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد )رض( ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﻗﺒﺾ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ و اﺳﺘﺨﻠﻔﻮا أﺑﺎ ﺑﮑﺮ )رض( و ﮐﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠّﻢ ﺑﻌﺚ ﻣﻌﺎذا إﻟﯽ اﻟﯿﻤﻦ ﻓﺎﺳﺘﻌﻤﻞ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻋﻤﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻮﺳﻢ ﻓﻠﻘﯽ ﻣﻌﺎذا ﺑﻤّﮑﮥ و ﻣﻌﻪ رﻗﯿﻖ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﻫﺆﻻء؟ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﻫﺆﻻـء أﻫـﺪوا ﻟﯽ و ﻫﺆﻻـء ﻷـﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ .‬ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ ﻋﻤﺮ‪ :‬إﻧّﯽ أري ﻟـﮏ أن ﺗﺄﺗﯽ ﺑﻬﻢ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﻓﺄﺑﯽ ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻐـﺪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺑﻦ اﻟﺨّﻄﺎب! ﻟﻘﺪ‬‫رأﯾﺘﻨﯽ اﻟﺒﺎرﺣﮥ و أﻧﺎ أﻧﺰو إﻟﯽ اﻟّﻨﺎر و أﻧﺖ آﺧﺬ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪467 :‬‬‫ﺑﺤﺠﺰﺗﯽ‪ ،‬و ﻣـﺎ أراﻧﯽ إﻟّـﺎ ﻣﻄﯿﻌـﮏ‪ .‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻓﺄﺗﯽ ﺑﻬﻢ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ )رض( ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﺆﻻء أﻫـﺪوا ﻟﯽ و ﻫﺆﻻء ﻟﮏ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺈﻧّﺎ ﺳـﻠّﻤﻨﺎ ﻟﮏ ﻫـﺪّﯾﺘﮏ‪.‬‬‫ﻓﺨﺮج ﻣﻌﺎذ إﻟﯽ اﻟّﺼﻠﻮة ﻓﺈذا ﻫﻢ ﯾﺼّﻠﻮن ﺧﻠﻔﻪ‪ .‬ﻓﻘﺎل ﻣﻌﺎذ‪ :‬ﻟﻤﻦ ﺗﺼّﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻟّﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺄﻧﺘﻢ ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻋﺘﻘﻬﻢ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ در »ﻗّﺮة اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﻗﺒﺾ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ و اﺳﺘﺨﻠﻔﻮا أﺑﺎ ﺑﮑﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﺑﻌﺚ ﻣﻌـﺎذا إﻟﯽ اﻟﯿﻤﻦ و اﺳـﺘﻌﻤﻞ أﺑـﻮ ﺑﮑﺮ ﻋﻤﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻋﻠﯽ اﻟﻤـﻮﺳﻢ‪ ،‬ﻓﻠﻘﯽ ﻣﻌـﺎذا ﺑﻤّﮑـ ﮥ و ﻣﻌﻪ رﻗﯿـﻖ ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻣﺎ‬‫ﻫﺆﻻـء؟ ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻫﺆﻻـء اﻫـﺪوا ﻟﯽ و ﻫﺆﻻـء ﻷـﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ .‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﻋﻤﺮ‪ :‬إﻧّﯽ أري ﻟﮏ أن ﺗﺄﺗﯽ ﺑﻬﻢ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﻓﺄﺑﯽ ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻐـﺪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺑﻦ‬‫اﻟﺨّﻄـ ﺎب! ﻟﻘـﺪ رأﯾﺘﻨﯽ اﻟﺒﺎرﺣـﮥ و أﻧـﺎ أﻧﺰو إﻟﯽ اﻟّﻨـﺎر و أﻧﺖ آﺧـﺬ ﺑﺤﺠﺰﺗﯽ! و ﻣـﺎ أراﻧﯽ إﻟّﺎ ﻣﻄﯿﻌﮏ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺄﺗﯽ ﺑﻬﻢ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﺆﻻء‬‫اﻫﺪوا ﻟﯽ و ﻫﺆﻻء ﻟﮏ! ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺈﻧّﺎ ﺳـّﻠﻤﻨﺎ ﻟﮏ ﻫﺪﯾﺘﮏ‪ .‬ﻓﺨﺮج ﻣﻌﺎذ إﻟﯽ اﻟّﺼﻠﻮة ﻓﺈذا ﻫﻢ ﯾﺼّﻠﻮن ﺧﻠﻔﻪ‪ .‬ﻓﻘﺎل ﻣﻌﺎذ‪ :‬ﻟﻤﻦ ﺗﺼّﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻟّﻠﻪ‬‫ﻋّﺰ و ﺟّﻞ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺄﻧﺘﻢ ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻋﺘﻘﻬﻢ ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ رواﯾﺎت ﺑﻌـﺪ ﺟﻤﻊ‪ ،‬واﺿـﺢ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﻌﺎذ از ﯾﻤﻦ ﻣﺮاﺟﻌﺖ ﻧﻤﻮد و در ﻣّﮑﻪ ﺑﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨّﻄﺎب ﻣﻼﻗﯽ ﺷﺪ‪ ،‬ﻋﻤﺮ دﯾﺪ ﮐﻪ‬‫ﺑـﺎ ﻣﻌـﺎذ ﺟﻤـﺎﻋﺘﯽ از ﻋﺒﯿـﺪ و ﻏﻠﻤﺎن اﺳﺖ و ﭼﻮن در ﺑﺎب اﯾﺸﺎن از ﻣﻌﺎذ ﺳﺆال ﮐﺮد ﮐﻪ اﯾﻨﻬﺎ را از ﮐﺠﺎ ﯾﺎﻓﺘﯽ؟ ﻣﻌﺎذ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﯾﻨﻬﺎ را ﻣﺮدم‬‫ﺑﺴﻮي ﻣﻦ ﻫـﺪّﯾﻪ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ .‬ﻋﻤﺮ ﺑـﺎو ﮔﻔﺖ‪ :‬اﻃﺎﻋﺖ ﻣﻦ ﺑﮑﻦ و اﯾﻨﻬﺎ را ﺑﺴﻮي أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻔﺮﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ او اﯾﻨﻬﺎ را ﺑﺮاي ﺗﻮ ﭘﺎﮐﯿﺰه ﮔﺮداﻧﺪ‬‫ﭘﺲ اﯾﺸـﺎن ﻣﻠـﮏ ﺗﻮ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﻣﻌـﺎذ از ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﺟﻬـﺎﻟﺖ‪ ،‬ﻣﺸﻮرت ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛـﺎﻧﯽ را ﻗﺒﻮل ﻧﮑﺮد و ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ اﻃـﺎﻋﺖ ﺗﻮ درﯾﻦ ﺑﺎب‬‫ﻧﺨـﻮاﻫﻢ ﮐﺮد‪ ،‬اﯾـﻦ ﭼﯿﺰﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺴـﻮي ﻣﻦ ﻫـﺪّﯾﻪ ﮐﺮده ﺷـﺪه ﭘﺲ ﭼﺮا آن را ﺑﺴـﻮي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻔﺮﺳـﺘﻢ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﭼـﻮن ﺷﺐ ﺷـﺪ و ﻣﻌـﺎذ‬‫ﺑﺨﻮاب رﻓﺖ دﯾـﺪ ﮐﻪ او ﺑﺴﻮي ﻧـﺎر ﮐﺸـﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد و ﻋﻤﺮ ﮐﻤﺮ او را ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و از اﻓﺘـﺎدن در ﻧـﺎر ﻣﺎﻧﻊ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻣﻌﺎذ از اﯾﻦ ﺧﻮاب‬‫ﺧﻮﻓﻨـﺎك ﺷـﺪ و ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻫﻤﺎن ﭼﯿﺰﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺮا ﻋﻤﺮ ﺑﺂن أﻣﺮ ﮐﺮده ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺻـﺒﺢ آن ﺷﺐ ﻣﻌﺎذ ﻧﺰد ﻋﻤﺮ آﻣـﺪ و ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ‬‫ﻧﻤﯽﺑﯿﻨﻢ ﺧﻮد را ﻣﮕﺮ ﻣﻄﯿﻊ ﺗﻮ‪ ،‬ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐﻪ ﻣﻦ در ﺧﻮاب ﭼﻨﯿﻦ و ﭼﻨﺎن دﯾﺪم‪ ،‬و ﺑﺎو ﺣﺎل ﻣﻨﺎم ﺧﻮد ﻣﻔّﺼﻼ ﺑﯿﺎن ﮐﺮد و ﺑﻌﺪ از آن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 67‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪468 :‬‬‫ﻧﺰد ﺧﻠﯿﻔﻪ أّول رﺳﯿﺪ و ﺑﺮ او ﻋﺒﯿﺪ و ﻏﻠﻤﺎن ﺧﻮد را ﭘﯿﺶ ﮐﺮد و ﺧﻠﯿﻔﻪ از راه ﻋﻨﺎﯾﺖ آن ﻋﺒﯿﺪ را ﺑﺎو ﺑﺨﺸﯿﺪ‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﻗﺼﻪ ﻋﺠﯿﺒﻪ و واﻗﻌﻪ ﻏﺮﯾﺒﻪ ﺑﻮﺿﻮح ﺗﻤـﺎم ﺑﺮ ﺟﻬـﻞ ﺗـﺎّم ﻣﻌﺎذ از ﺣﻼل و ﺣﺮام دﻻﻟﺖ دارد‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ ﮐﻪ او در ﺟﻤﻊ أﻣﻮال‬‫ﺧﯿﻠﯽ ﺑﯽ اﻋﺘﺪال ﺑﻮد و ﻫﺮﮔﺰ ﺧﯿﺎل ﺣﺮام و ﺣﻼل ﻧﻤﯽﮐﺮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺮ اﺳﺘﺤﻼل ﻏﯿﺮ ﻃّﯿﺐ اﺻﺮار ﻣﻮرث و ﺑﺎل ﻣﯽﻧﻤﻮد‪ .‬و ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺣـﺎل ﭘﺮ اﺧﺘﻼـل ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ ﺑﺎﯾﻦ ﺣـّﺪ رﺳـﯿﺪه ﺑﺎﺷـﺪ دﯾﮕﺮ او را ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺤﻼل و ﺣﺮام ﺷـﺮﯾﻌﺖ ﺣﻀـﺮت ﺧﯿﺮ اﻷﻧﺎم ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫آﻻـف اﻟـّﺼ ﻠﻮة و اﻟّﺴـ ﻼم داﻧﺴـﺘﻦ ﻇﻠﻢ ﻋﻈﯿﻢ و ﺟﻮر ﻓﺨﯿﻤﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟـﺎي آﻧﮑﻪ‪ ،‬اﻟﻌﯿـﺎذ ﺑـﺎﻟّﻠﻪ‪ ،‬ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع أﻋﻠﻤّﯿﺖ در ﺣّﻖ او ﺛﺎﺑﺖ‬‫ﺑﺪاﻧﻨـﺪ و آن را ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده ﺧﻼﻋﺖ و رﻗﺎﻋﺖ را ﺑـﺪرﺟﻪ ﻗﺼﻮي ﺑﺮﺳﺎﻧﻨـﺪ‪ ،‬ﻓﺈﻧّﻪ ﻣﻦ اﻟّﺸـ ﻨﺎﻋﮥ و اﻟﻔﻈﺎﻋﮥ ﺑﻤﮑﺎن أّي‬‫ﻣﮑﺎن‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﺻﻢ ﻋﻦ اﻟّﺘﺮّدي ﻓﯽ ﻫﻮة اﻟّﺼﻐﺎر و اﻟﻬﻮان‪.‬‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﺑﻌﻀـﯽ از اﺳـﻼف ﻧﺎ إﻧﺼﺎف ﺳـّﻨّﯿﻪ ﺑﺮاي ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﻌﺎذ ﻣﻠﯿﻢ و ﺗﺒﺮﯾﻪ او ازﯾﻦ ﺟﺮم ﻋﻈﯿﻢ‪ ،‬اﻓﺘﺮاي ﺑﺲ ﺟﺴـﯿﻢ ﺑﺮ ﺟﻨﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖ ﻣﺂب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺗﺮاﺷﯿﺪه‪ ،‬ﮔﻮﻧﻪ دﯾﻦ و إﯾﻤﺎن ﺧﻮد ﺑﻨﺎﺧﻦ ﺟﺴﺎرت ﺳﺮاﺳﺮ ﺧﺮاﺷﯿﺪهاﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺠﻠﯿﻞ‬‫ﺑﺘﻔﺼـﯿﻞ ﺟﻤﯿﻞ در ﻣﺠّﻠﺪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺪﯾﻨﻪ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺠﻮاب ﮐﻼم ﻋﺎﺻـﻤﯽ آن را ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﺑﺎﻃﻞ و ﻣﻀـﻤﺤﻞ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻬﺘﮏ ﺳﺘﺮ و اﺑﺪاي ﺳّﺮ‬‫آن ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻟﮑﻤﺎل ﭘﺮداﺧﺘﻪاﯾﻢ‪ ،‬ﻓﺮاﺟﻌﻪ إن ﺷﺌﺖ‪.‬‬‫ﺗﺼﺮف ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ در ﻣﺎﻟﯽ ﮐﻪ آﻧﺮا ﺑﺬرﯾﻌﻪ ﺗﺠﺎرت در ﻣﺎل اﻟّﻠﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺮده ﺑﻮد‬‫ﺷـﺎﻧﺰدﻫﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬از ﺟﻤﻠﻪ ﻗﻮادح ﻣﻈﻬﺮه ﺑﻄﻼـن ﺣـﺪﯾﺚ أﻋﻠﻤّﯿﺖ ﻣﻌـﺎذ ﺑﺤﻼـل و ﺣﺮام ﻗّﺼﻪ ﺗﺼـّﺮف اوﺳﺖ در ﻣـﺎﻟﯽ ﮐﻪ آن را ﺑـﺬرﯾﻌﻪ‬‫ﺗﺠﺎرت در ﻣﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺮده ﺑﻮد و ﺑﺰﻋﻢ ﺑﺎﻃﻞ ﺗﻤّﻠﮏ آن ﻃﺮﯾﻖ اﺻﺮار ﺑﺮ ﺧﻄﺎ ﻣﯽﭘﯿﻤﻮد‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ در ﮐﺘﺎب »اﺳﺘﯿﻌﺎب« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻣﻌﺎذ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﺧﻠﻒ ﺑﻦ ﻗﺎﺳﻢ‪ ،‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ اﺑﻦ اﻟﻤﻔّﺴـ ﺮ‪ ،‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮّزاق أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻣﻌﻤﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻟا ّﺰﻫﺮي‪،‬‬‫ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ ﺷﺎﺑّﺎ ﺟﻤﯿﻼ أﻓﻀﻞ ﻣﻦ ﺷـﺒﺎب ﻗﻮﻣﻪ ﺳﻤﺤﺎ ﻻ ﯾﻤﺴﮏ‬‫ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﯾﺪان ﺣّﺘﯽ أﻏﻠﻖ ﻣﺎﻟﻪ ﻣﻦ اﻟّﺪﯾﻦ‪ .‬ﻓﺄﺗﯽ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﻄﻠﺐ إﻟﯿﻪ أن ﯾﺴﺄل ﻏﺮﻣﺎﺋﻪ أن ﯾﻀﻌﻮا ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺄﺑﻮا‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪469 :‬‬‫و ﻟﻮ ﺗﺮﮐﻮا ﻷﺣﺪ ﻣﻦ أﺟﻞ أﺣﺪ ﻟﺘﺮﮐﻮا ﻣﻌﺎذا ﻣﻦ أﺟﻞ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ .‬ﻓﺒﺎع اﻟّﻨﺒﯽ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻣﺎ ﻟﻪ ﮐﻠّﻪ ﻓﯽ‬‫دﯾﻨﻪ ﺣّﺘﯽ ﻗـﺎم ﻣﻌﺎذ ﺑﻐﯿﺮ ﺷـﯽء ﺣّﺘﯽ إذا ﮐﺎن ﻋﺎم ﻓﺘـﺢ ﻣـّﮑ ﮥ ﺑﻌﺜﻪ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ إﻟﯽ ﻃﺎﺋﻔـﮥ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ ﻟﯿﺠﺒﺮه‪ ،‬ﻓﻤﮑﺚ ﻣﻌﺎذ‬‫ﺑﺎﻟﯿﻤﻦ أﻣﯿﺮا و ﮐﺎن أّول ﻣﻦ اﺗّﺠﺮ ﻓﯽ ﻣﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ‪ ،‬ﻓﻤﮑﺚ ﺣّﺘﯽ ﻗﺒﺾ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﻠّﻤﺎ ﻗﺪم ﻗﺎل ﻋﻤﺮ ﻷﺑﯽ ﺑﮑﺮ رﺿﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ :‬أرﺳﻞ إﻟﯽ ﻫﺬا اﻟّﺮﺳﻞ ﻓﺪع ﻟﻪ ﯾﻌﯿﺸﻪ و ﺧﺬ ﺳﺎﺋﺮه ﻣﻨﻪ‪ .‬ﻓﻘﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ :‬إﻧّﻤﺎ ﺑﻌﺜﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻟﯿﺠﺒﺮه و ﻟﺴﺖ‬‫ﺑﺂﺧـﺬ ﻣﻨﻪ ﺷـﯿﺌﺎ إﻟّﺎ إن ﯾﻌﻄﯿﻨﯽ‪ .‬ﻓﺎﻧﻄﻠﻖ ﻋﻤﺮ إﻟﯿﻪ إذ ﻟﻢ ﯾﻄﻌﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﻓـﺬﮐﺮ ذﻟﮏ ﻟﻤﻌﺎذ ﻓﻘﺎل ﻣﻌﺎذ‪ :‬إﻧّﻤﺎ أرﺳـﻠﻨﯽ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳّﻠﻢ ﻟﯿﺠﺒﺮﻧﯽ و ﻟﺴﺖ ﺑﻔﺎﻋـﻞ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻟﻘﯽ ﻣﻌـﺎذ ﻋﻤﺮ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗـﺪ أﻃﻌﺘﮏ و أﻧﺎ ﻓﺎﻋﻞ ﻣﺎ أﻣﺮﺗﻨﯽ ﺑﻪ‪ ،‬إﻧّﯽ رأﯾﺖ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم أﻧّﯽ ﻓﯽ ﺣﻮﻣـﮥ ﻣﺎء ﻗﺪ‬‫ﺧﺸـﯿﺖ اﻟﻐﺮق ﻓﺨّﻠﺼـﺘﻨﯽ ﻣﻨﻪ ﯾﺎ ﻋﻤﺮ! ﻓﺄﺗﯽ ﻣﻌﺎذ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﻓﺬﮐﺮ ذﻟﮏ ﻟﻪ و ﺣﻠﻒ أن ﻻ ﯾﮑﺘﻤﻪ ﺷـﯿﺌﺎ‪ .‬ﻓﻘﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﻻ آﺧﺬ‬‫ﻣﻨ ﮏ ﺷﯿﺌ ﺎ ﻗ ﺪ و ﻫﺒﺘ ﻪ‪ ،‬ﻓ ﻘ ﺎ ل ‪:‬‬
‫ﻫﺬا ﺣﯿﻦ ﺣّﻞ و ﻃﺎب‪ ،‬و ﺧﺮج ﻣﻌﺎذ ﻋﻨﺪ ذﻟﮏ إﻟﯽ اﻟّﺸﺎم ‪.‬‬
‫و ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« در ﮐﺘﺎب اﻟﺨﻼﻓﮥ آورده‪:‬‬‫]أﺧﺒﺮﻧـﺎ ﻣﻌﻤﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟّﺰﻫﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﮐﻌﺐ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ ﺑﻦ ﻣﺎﻟـﮏ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ رﺟﻼ ﺳـﻤﺤﺎ ﺷﺎﺑّﺎ ﺟﻤﯿﻼ‬‫ﻣﻦ أﻓﻀﻞ ﺷـﺒﺎب ﻗﻮﻣﻪ و ﮐﺎن ﻻ ﯾﻤﺴﮏ ﺷـﯿﺌﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﯾﺪان ﺣّﺘﯽ أﻏﻠﻖ ﻣﺎﻟﻪ ﮐّﻠﻪ ﻣﻦ اﻟّﺪﯾﻦ‪ .‬ﻓﺄﺗﯽ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻄﻠﺐ ﻟﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 68‬از ‪174‬‬‫أن ﯾﺴـﺌﻞ ﻟﻪ ﻏﺮﻣﺎﺋﻪ أن ﯾﺼـﻐﻮا ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺄﺑﻮا‪ .‬ﻓﻠﻮ ﺗﺮﮐﻮا ﻷﺣـﺪ ﻣﻦ أﺟﻞ أﺣﺪ ﺗﺮﮐﻮا ﻟﻠّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ .‬ﻓﺒﺎع اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳّﻠﻢ ﮐّﻞ ﻣﺎﻟﻪ ﻓﯽ دﯾﻨﻪ ﺣّﺘﯽ ﻗﺎم ﻣﻌﺎذ ﺑﻐﯿﺮ ﺷـﯽء ﺣّﺘﯽ إذا ﮐﺎن ﻋﺎم ﻓﺘـﺢ ﻣّﮑﮥ ﺑﻌﺜﻪ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻃﺎﺋﻔﮥ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ أﻣﯿﺮا‬‫ﻟﯿﺠﺒﺮه‪ ،‬ﻓﻤﮑﺚ ﻣﻌﺎذ ﺑﺎﻟﯿﻤﻦ أﻣﯿﺮا‪ ،‬و ﮐﺎن أّول ﻣﻦ اﺗّﺠﺮ ﻓﯽ ﻣﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ‪ ،‬و ﻣﮑﺚ ﺣّﺘﯽ أﺻﺎب و ﺣّﺘﯽ ﻗﺒﺾ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪.‬‬‫ﻓﻠّﻤﺎ ﻗﺪم ﻗﺎل ﻋﻤﺮ ﻷﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪:‬‬‫أرﺳﻞ إﻟﯽ ﻫﺬا اﻟّﺮﺟﻞ ﻓﺪع ﻟﻪ ﻣﺎ ﯾﻌﯿﺸﻪ و ﺧﺬ ﺳﺎﺋﺮه! ﻓﻘﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ :‬إﻧّﻤﺎ ﺑﻌﺜﻪ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻟﯿﺠﺒﺮه و ﻟﺴﺖ ﺑﺂﺧﺬ ﻣﻨﻪ ﺷﯿﺌﺎ إﻟّﺎ‬‫أن ﯾﻌﻄﯿﻨﯽ‪ .‬ﻓﺎﻧﻄﻠﻖ ﻋﻤﺮ إﻟﯽ ﻣﻌﺎذ إذ ﻟﻢ ﯾﻄﻌﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻓﺬﮐﺮ ذﻟﮏ ﻋﻤﺮ ﻟﻤﻌﺎذ‪ .‬ﻓﻘﺎل ﻣﻌﺎذ‪ :‬إﻧّﻤﺎ أرﺳـﻠﻨﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‬‫ﻟﯿﺠﺒﺮﻧﯽ و ﻟﺴﺖ ﺑﻔﺎﻋﻞ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻟﻘﯽ ﻣﻌﺎذ ﻋﻤﺮ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗـﺪ أﻃﻌﺘﮏ و أﻧﺎ ﻓﺎﻋﻞ ﻣﺎ أﻣﺮﺗﻨﯽ ﺑﻪ إﻧّﯽ رأﯾﺖ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم أﻧّﯽ ﻓﯽ ﺣﻮﻣﮥ ﻣﺎء ﻗﺪ ﺧﺸـﯿﺖ‬‫اﻟﻐﺮق ﻓﺨّﻠﺼﺘﻨﯽ ﻣﻨﻪ ﯾﺎ ﻋﻤﺮ! ﻓﺄﺗﯽ ﻣﻌﺎذ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪470 :‬‬‫ﻓﺬﮐﺮ ذﻟﮏ ﻟﻪ و ﺣﻠﻒ ﻟﻪ أﻧّﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﺘﻤﻪ ﺷﯿﺌﺎ ﺣّﺘﯽ ﺑّﯿﻦ ﻟﻪ ﺳﻮﻃﻪ؛ ﻓﻘﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻻ آﺧﺬه ﻣﻨﮏ ﻗﺪ وﻫﺒﺘﻪ ﻟﮏ‪ .‬ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮ‪ :‬ﻫﺬا ﺣﯿﻦ‬‫ﻃﺎب و ﺣّﻞ‪ .‬ﻓﺨﺮج ﻣﻌﺎذ ﻋﻨﺪ ذﻟﮏ إﻟﯽ اﻟّﺸﺎم‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻣﻌﻤﺮ‪ :‬ﻓﺄﺧﺒﺮﻧﯽ رﺟﻞ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﻟّﺰﻫﺮّي ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﺑﺎع اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻣﺎل ﻣﻌﺎذ أوﻗﻔﻪ ﻟﻠّﻨﺎس ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﺑﺎع‬‫ﻫﺬا ﺷﯿﺌﺎ ﻓﻬﻮ ﺑﺎﻃﻞ‪» .‬ﻋﺐ« و اﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒـﺎرات ﻇـﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌـﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ از راه ﺟﻬﻞ و ﻧﺎداﻧﯽ ﻣﺎﻟﯽ را ﮐﻪ ﻫﻨﮕﺎم اﻗﺎﻣﺖ در ﯾﻤﻦ ﺑـﺬرﯾﻌﻪ ﺗﺠﺎرت در ﻣﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺎﺻـﻞ‬‫ﮐﺮده ﺑﻮد ﻧﯿﺰ ﻣﺜـﻞ ﻏﻠﻤـﺎن و ﻋﺒﯿـﺪ ﻣﺎل ﺧﻮد ﻣﯽﻓﻬﻤﯿـﺪ و ﺑـﺪﻓﻊ آن و دﺳﺖ ﺑﺮداري از آن راﺿـﯽ ﻧﻤﯽﮔﺮدﯾـﺪ و درﯾﻦ ﺑﺎب ﻧﯿﺰ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ‬‫ﺣﻀـﺮت ﻋﻤﺮ او را اﻓﻬﺎم و ﺗﻔﻬﯿﻢ ﺑﻠﯿﻎ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ آن ﺧﯿﺮه ﺳـﺮ ﻧﺼـﯿﺤﺖ اﯾﺸﺎن را ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﻧﺪاﻧﺴـﺘﻪ ﭘﺲ ﭘﺸﺖ ﺧﻮد اﻧﺪاﺧﺖ و در‬‫اﺳـﺘﺤﻼل آن ﻣﺎل‪ ،‬إرﺳﺎل ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ او را ﺑﺴﻮي ﯾﻤﻦ ﺑﺮاي ﺟﺒﺮ ﺣﺎل دﺳﺘﺎوﯾﺰ ﺧﻮد ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬آﺧﺮ ﻧﻮﺑﺖ‬‫ﺑﺠﺎي رﺳـﯿﺪ ﮐﻪ در ﻋﺎﻟﻢ رؤﯾﺎ ﺧﻮﯾﺸـﺘﻦ را ﻣﺸـﺮف ﺑﺮ ﻏﺮق ﯾﺎﻓﺖ و ﺑﻨﺎﭼﺎري ﺑﺴﻮي اﺳﺘﺤﻼل آن از ﺧﻠﯿﻔﻪ أّول ﺑﺸﺘﺎﻓﺖ‪ .‬و اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﻧﯿﺰ‬‫ﻣﺜـﻞ واﻗﻌﻪ ﺳـﺎﺑﻘﻪ دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﮐﻤﺎل ﺟﻬﻞ ﻣﻌﺎذ از ﺣﻼل و ﺣﺮام و ﺗﺠﺎﺳـﺮ و اﻗـﺪام او ﺑﺮ أﺧـﺬ ﻣﺎل ﺧﺎﻟﻖ أﻧﺎم دارد‪ ،‬و ﻣﺘﺎع ﮐﺎﺳـﺪ ﺑﺎﺋﺮ آن‬‫ﺗـﺎﺟﺮ ﺣـﺎﺋﺮ را ﺗﻮده ﺗﻮده ﭘﯿﺶ ﻧـﺎﻇﺮﯾﻦ ﻣـﺎﻫﺮﯾﻦ ﻣﯽآرد‪ .‬و ازﯾﻦ ﻣﻘـﺎم ﺑﻮﺿﻮح ﺗﻤـﺎم ﺑﺮ ﻧـﺎﻇﺮﯾﻦ ﮐﺮام ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺤّﻘﻖ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ أﻋﻠﻤّﯿﺖ ﻣﻌﺎذ ﺑﺤﻼل و ﺣﺮام؛ ﻣﻮﺿﻮع و ﻣﻔﺘﺮي اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ دﯾﮕﺮ أﺣﺎدﯾﺚ و آﺛﺎر و واﻗﻌﺎت ﻧﯿﺰ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ از راه‬‫ﮐﻤﺎل ﺟﺴﺎرت ﺑﺮاي إﺛﺒﺎت ﻋﻠﻢ ﻣﻌﺎذ در ﮐﺘﺐ ﺧﻮد ﻣﯽآرﻧﺪ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺷﻨﯿﻌﻪ و ﻣﺨﺘﻠﻘﺎت ﻓﻈﯿﻌﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﮐﻼم ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أﻣﺜﺎل ذﻟﮏ ﮐﺜﯿﺮة[‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫]و أﻣﺜﺎل ذﻟﮏ ﮐﺜﯿﺮة[‬‫ﺟﻮاب ﮐﻼم ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أﻣﺜﺎل ذﻟﮏ ﮐﺜﯿﺮة[‪.‬‬‫أﻗﻮل‪:‬‬‫ﻧﻌﻢ! أﻣﺜـﺎل ﻫـﺬه اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﺴـّﻨّﯿﮥ ﻣﻮﻓﻮرة ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و ﻫﯽ ﻋﻠﯽ أﻟﺴﻦ اﻟﻤﻔﺘﻮﻧﯿﻦ ﺑﺎﻟﺜﻼﺛـﮥ و أﺣﺰاﺑﻬﻢ ﻣـﺬﮐﻮرة ﺷـﻬﯿﺮة‪ ،‬و ﻟﮑّﻦ‬‫دﻻﺋﻞ اﻟﻮﺿﻊ و اﻻﺧﺘﻼق ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻻﺋﺤﮥ ﻣﺴﺘﻨﯿﺮة‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻟﻪ أدﻧﯽ درﺑﮥ و ﺑﺼﯿﺮه‪ ،‬و ﺣﯿﺚ إّن رواﺗﻬﺎ ﻋﻨﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪471 :‬‬‫ﻧﺎﻗﺪﯾﻬﻢ ﺑﺎﻟﺠﺮح و اﻟﻘﺪح ﻣﻮﻫﻮﻧﻮن و ﺑﺎﻟﮑﺬب و اﻟﻔﺮﯾﮥ ﻣﻄﻌﻮﻧﻮن ﻓﺎﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻬﺎ ﺟﺮﯾﺮة و أّﯾﮥ ﺟﺮﯾﺮة‪ ،‬و ﻣﻊ ﻗﻄﻊ اﻟّﻨﻈﺮ ﻋﻦ ذﻟﮏ و ﺻـﺮف‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 69‬از ‪174‬‬‫اﻟﻠّﺤـﻆ ﻋﻦ ﻣﺜﺎﻟﺐ رواﺗﻬﺎ اﻟﻤﻠﻘﯿﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﻤﻬﺎﻟﮏ؛ ﻻ ﺗﺨﺮج ﻋﻦ ﮐﻮﻧﻬﺎ ﻣﻦ ﻣﺘﻔّﺮدات اﻟّﺴـ ّﻨّﯿﮥ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺤﺘـّﺞ ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ أﻫﻞ اﻟﺤّﻖ إﻟّﺎ ﻣﻦ‬‫ﻧﻔﻠﺖ ﻣﻨﻪ اﻟّﺴـ ﺮﯾﺮة‪ ،‬و ﻟﻌﻤﺮي أّن ﻣﻌﺎرﺿـﮥ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ اﻟّـﺬي ﺗﻮاﺗﺮ ﻋﻨـﺪ اﻟﻔﺮﯾﻘﯿﻦ ﺑﺄﻣﺜـﺎل ﻫـﺬه اﻷﮐـﺎذﯾﺐ اﻟّﺘﯽ اﺧﺘﻠﻘﻬﺎ اوﻟﻮ اﻹﻓﮏ و‬‫اﻟﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﻔّﺮد ﺑﻬﺎ اﻟﻤﻮﺳﻮﻣﻮن ﺑﺎﻟّﺸـ ﻨﺎر و اﻟّﺸﯿﻦ ﻻ ﺗﺮوج إﻟّﺎ ﻋﻠﯽ ذوي اﻷﻋﯿﻦ اﻟّﻀﺮﯾﺮة‪ ،‬و ﻟﻘﺪ أﺗﯿﻨﺎ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤّﻨﺎن‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﮐّﻞ ﻣﺎ ﺗﻤّﺴﮏ‬‫ﺑﻪ اﻟﻤﺨـﺎﻃﺐ اﻟﻤﻬـﺎن‪ ،‬ﻣﻦ اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت اﻟﻮاﺿـﺤﮥ اﻟﻮﺿﻊ و اﻟﺒﻄﻼن‪ ،‬و اﻟﻤﺼﻮﻏﺎت اﻟﻔﺎﺿـﺤﮥ ﻷﻫﻞ اﻟﺒﻐﺾ و اﻟّﺸـ ﻨﺌﺎن‪ ،‬و أﺑﻄﻠﻨﺎ ﻣﻨﻬﺎ ﮐّﻞ‬‫ﻃﻮﯾﻠﮥ و ﻗﺼﯿﺮة‪ ،‬و ﺳﻨﺄﺗﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﯾﺘﻔّﻮه ﺑﻪ ﻣﻦ اﻟّﺰور و اﻟﺒﻬﺘﺎن ﻓﯽ ﻣﺪح أﺻﺤﺎب اﻟﺒﻐﯽ و اﻟﻌﺪوان‪ ،‬و ﻧﺮﺳﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﺣﺎﺻﺐ اﻟّﺪﻟﯿﻞ و اﻟﺒﺮﻫﺎن‬‫و ﻧﺪﻣﺪم ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻤﺎ ﯾﻌّﻦ ﻟﻨﺎ ﻣﻦ اﻟﺤّﺠﮥ و اﻟّﺴﻠﻄﺎن و ذﻟﮏ ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺬي أﺣﺼﯽ ﻣﻦ اﻟﻤﺠﺮﻣﯿﻦ ﮐّﻞ ﺻﻐﯿﺮة و ﮐﺒﯿﺮة‪.‬‬‫ﭘﯿﺶ ﮐﺮدن ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺠﻌﻮل »اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي‪ :‬أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ« را ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و ادﻋﺎي رﺳﯿﺪن آن ﺑﺪرﺟﻪ ﺷﻬﺮت‬‫و ﺗﻮاﺗﺮ ﻣﻌﻨﻮي‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫]ﺧﺼﻮﺻﺎ‬‫»اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي‪ :‬أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ«‬‫ﮐﻪ ﺑﺪرﺟﻪ ﺷﻬﺮت و ﺗﻮاﺗﺮ ﻣﻌﻨﻮي رﺳﯿﺪه‬‫ﺟﻮاب ﻣﺆﻟﻒ ﺑﺎﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ و اﺛﺒﺎت ﻣﺠﻌﻮﻟﯿﺖ و ﻣﻮﺿﻮﻋﯿﺖ آن از ﮐﻼم ﺑﺰرﮔﺎن ﻋﻠﻤﺎء‬‫اﺷﺎره‬‫أﻗﻮال‪:‬‬‫ﭘﯿﺶ ﮐﺮدن ﻣﺨـﺎﻃﺐ‪ ،‬اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﭘﺮ ﺷـﯿﻦ را ﺑﻤﻘـﺎﺑﻠﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و اّدﻋﺎي ﺷـﻬﺮت و ﺗﻮاﺗﺮ آن ﺑﻼ ﺗﺠّﺮح از ﮐـﺬب و ﻣﯿﻦ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ‬‫ﻫﻔﻮات ﺷـﻨﯿﻌﻪ و ﺧﺰﻋﺒﻼت ﻓﻈﯿﻌﻪ اوﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺎﻗﻞ ﻟﺒﯿﺐ را ﺑﭽﺎر ﻣﻮﺟﻪ ﺣﯿﺮت ﻣﯽاﻧـﺪازد‪ ،‬و ﺗﺠﺎﺳـﺮ ﺑﯽ ﻧﻬﺎﯾﺖ و ﺗﻨّﻄﻊ ﺑﯽﻏﺎﯾﺖ او را در‬‫اﻗـﺪام ﺑﺮ ﮐـﺬب و زور و إﯾﺜﺎر ﺑﺎﻃﻞ ﻣﻬﺠﻮر ﮐﺎﻟّﺸـ ﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌﮥ اﻟّﻨﻬﺎر واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎر ﻣﯽﺳﺎزد‪ .‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻔﯿﺾ ﻟﻠﺠﻮد و‬‫اﻟﺨﯿﺮ در ﻣﺠّﻠـﺪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ ﺑﺘﻔﺼـﯿﻞ ﺗﻤﺎم و ﺑﺴﻂ ﻣﻌﺠﺐ اوﻟﯽ اﻷﺣﻼم ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺒﺮﻫﻦ ﮔﺮدﯾﺪه ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع و ﺧﺒﺮ ﻣﺼـﻨﻮع‬‫ﺑﺠﻤﯿﻊ ﻃﺮﻗﻪ و وﺟﻮﻫﻪ ﺑﺎﻃـﻞ و ﻣﻀـﻤﺤّﻞ و ﻓﺎﺳـﺪ و ﻣﻨﺨﺰل اﺳﺖ‪ .‬و ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ در آن ﻣﺠﻠّـﺪ ﺑﻨﺤﻮي ﺑﯿﺎن ﺷـﺪه ﮐﻪ اﮔﺮ اﻫﻞ‬‫ﺳّﻨﺖ زﻣﯿﻦ را ﺑﺂﺳـﻤﺎن دوزﻧـﺪ‪ ،‬و ﻣـّﺪة اﻟﻌﻤﺮ دﻣـﺎغ ﺧﻮد را ﺳﻮزﻧـﺪ‪ ،‬و ﻫﺰار ﺑـﺎره ﺣﺠـﺎب ﺣﯿﺎ و ﺷـﺮم ﺧﻮد را ﺑﺪرﻧـﺪ‪ ،‬و أﻧﻮاع ﺗﻠﺒﯿﺲ و‬‫ﺗﺴﻮﯾﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪472 :‬‬‫را ﺑﮑﺎر ﺑﺮﻧﺪ ﻫﺮﮔﺰ إﺛﺒﺎت ﺻـّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﮐﺮد‪ ،‬ﻓﻀـﻼ ﻋﻦ اﻟّﺘﻮاﺗﺮ‪ .‬و ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺑﺮاي ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺼﯿﺮ اﺣﺎﻟﻪ ﺑﻬﻤﺎن ﻣﺠﻠّﺪ ﮐﺎﻓﯽ و‬‫واﻓﯽ ﺑﻮد‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ در اﯾﻦ ﺟـﺎ ﻫﻢ ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻮدود ﺑﻐﺮض إﻓﺤﺎم و إﻟﺰام ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺣﯿﻮد ﻣﯿﻮد؛ ﺗﺒﯿﯿﻦ وﻫﻦ و ﻫﻮان و ﻓﺴﺎد و ﺑﻄﻼن ﺣـﺪﯾﺚ‬‫اﻗﺘﺪا ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻢ‪ ،‬و ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه در ﺗﺨﺠﯿﻞ و ﺗﺸﻮﯾﺮ ﻣّﺪﻋﯽ ﺷﻬﺮت و ﺗﻮاﺗﺮ آن ﻣﯽاﻓﺰاﯾﻢ‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 1‬در ﺑﯿﺎن ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ رازي در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا‬‫اﺷﺎره‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 70‬از ‪174‬‬‫أول آﻧﮑﻪ‪ :‬أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إدرﯾﺲ اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ اﻟّﺮازي ﮐﻪ از ﺣّﻔﺎظ ﻣﺘﺒّﺤﺮﯾﻦ و ﻧّﻘﺎد ﻣﺘﻤّﻬﺮﯾﻦ و أﻗﺮان ﺑﺨﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ ﻧﺰد ﺳـّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ‪،‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا را ﺑﺈﻋﻼل ﻧﻮاﺧﺘﻪ‪ ،‬ﭘﺮده از روي ﻋﺪم ﺻّﺤﺘﺶ ﺑﻼ ﻣﺤﺎﺑﺎ اﻧﺪاﺧﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻣﻨﺎوي در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ‪ -‬ﺷﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ«‬‫در ﺷﺮح اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﮐﻪ از ﺣﺬﯾﻔﻪ ﻣﻨﻘﻮل اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أﻋّﻠﻪ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ و ﻗﺎل اﻟﺒّﺰار ﮐﺎﺑﻦ ﺣﺰم‪ :‬ﻻ ﯾﺼّﺢ‪ ،‬ﻷّن ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﻟﻢ ﯾﺴﻤﻌﻪ ﻣﻦ‬‫رﺑﻌﯽ‪ ،‬و رﺑﻌﯽ ﻟﻢ ﯾﺴﻤﻌﻪ ﻣﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ‪ ،‬ﻟﮑّﻦ ﻟﻪ ﺷﺎﻫﺪ ]‪ [[1‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و اﮔﺮ ﭼﻪ ﺟﻼـﻟﺖ ﺷـﺎن و رﻓﻌﺖ ﻣﮑـﺎن أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ رازي ﻧﺰد ﺳـّﻨّﯿﻪ در ﻋﻠﻢ ﺣـﺪﯾﺚ و أﺛﺮ ﺑﺎﻻﺗﺮ از آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺘﺘّﺒﻌﯿﻦ از آن ﺑﯽ ﺧﺒﺮ ﺑﻮده‬‫ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﺑﺮاي ﻣﺰﯾﺪ ﺗﻮﻗﯿﻒ ﻧﺎﻇﺮﯾﻦ؛ ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات در اﯾﻦ ﺟﺎ ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ رازي‬‫ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ در »أﻧﺴﺎب« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﺠّﺰّي‪ -‬ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﺠﯿﻢ و ﮐﺴـﺮ اﻟّﺰاء اﻟﻤﺸـّﺪدة‪ -‬ﻫـﺬه اﻟّﻨﺴـﺒﮥ إﻟﯽ ﺟّﺰ ﻗﺮﯾـﮥ ﻣﻦ ﻗﺮي أﺻـﺒﻬﺎن‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‬‫ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ادرﯾﺲ ﺑﻦ اﻟﻤﻨـﺬر اﻟﺤﻨﻈﻠّﯽ اﻟّﺮازّي‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻧﺤﻦ ﻣﻦ أﻫﻞ أﺻـﺒﻬﺎن ﻣﻦ ﻗﺮﯾـﮥ ﺟّﺰ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﺎن أﻫﻠﻬﺎ ﯾﻘﺪﻣﻮن ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﯿﺎة‬‫أﺑﯽ ﺛّﻢ اﻧﻘﻄﻌﻮا ﻋّﻨﺎ‪ .‬و أﺑﻮ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺣﮑﯿﻢ و ﻋﺎﻟﻢ ﻻ ﯾﺤﺼﻮن ﮐﺜﺮة‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺳـﻤﻌﺎﻧﯽ در »أﻧﺴﺎب« در ﻧﺴـﺒﺖ ﺣﻨﻈﻠﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﺑﺎﻟّﺮي درب ﻣﺸـﻬﻮر ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬درب ﺣﻨﻈﻠـﮥ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إدرﯾﺲ ﺑﻦ‬‫اﻟﻤﻨـﺬر ﺑﻦ داود ﺑﻦ ﻣﻬﺮان اﻟّﺮازّي اﻟﺤﻨﻈﻠّﯽ إﻣﺎم ﻋﺼـﺮه و اﻟﻤﺮﺟﻮع إﻟﯿﻪ ﻓﯽ ﻣﺸـﮑﻼت اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟّﺪرب‪ ،‬و ﮐﺎن ]‪ [1‬ﻗﺪح‬‫ﺳﻨﺪ اﯾﻦ ﺷﺎﻫﺪ زور در ﻣﺠﻠﺪ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ ﺑﺘﻔﺼﯿﻞ ﺗﺒﺴﯿﻞ ﻣﺒﯿﻦ و ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪه‪ ،‬ﻓﻠﯿﺮﺟﻊ إﻟﯿﻪ )‪ .12‬ﻣﻨﻪ ﻃﺎب ﺛﺮاه(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪473 :‬‬‫ﻣﻦ ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻟا ﻌﻠﻤﺎء اﻟﻤـﺬﮐﻮرﯾﻦ اﻟﻤﻮﺻﻮﻓﯿﻦ ﺑﺎﻟﻔﻀﻞ و اﻟﺤﻔﻆ و اﻟّﺮﺣﻠـﮥ‪ ،‬و ﻟﻘﯽ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻷﻧﺼﺎرّي و أﺑﺎ زﯾﺪ‬‫اﻟّﻨﺤﻮّي و ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ و ﻫﻮذة ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻔﮥ و أﺑﺎ ﻣﺴـﻬﺮ اﻟّﺪﻣﺸـﻘﯽ و ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ اﻟﻬﯿﺜﻢ اﻟﻤﺆّذن و ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺮﯾﻢ اﻟﻤﺼـﺮي و أﺑﺎ‬‫اﻟﯿﻤﻦ اﻟﺤﻤﺼـّﯽ و أﻣﺜـﺎﻟﻬﻢ‪ .‬و ﮐـﺎن أّول ﮐﺘﺒﻪ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﻣـﺎﺋﺘﯿﻦ‪ .‬روي ﻋﻨﻪ اﻷﻋﻼم اﻷﺋّﻤـ ﮥ‪ ،‬ﻣﺜﻞ‪ :‬ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻷﻋﻠﯽ و‬‫اﻟّﺮﺑﯿﻊ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﻤﺼـﺮّﯾﺎن‪ ،‬و ﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻨﻪ ﺳـّﻨﺎ و أﻗﺪم ﺳـﻤﺎﻋﺎ‪ ،‬و أﺑﻮ زرﻋﮥ اﻟّﺮازّي و اﻟّﺪﻣﺸﻘّﯽ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻮف اﻟﺤﻤﺼّﯽ‪ ،‬و ﻫﺆﻻء‬‫ﻣﻦ أﻗﺮاﻧﻪ‪ ،‬و ﻋﺎﻟﻢ ﻻ ﯾﺤﺼﻮن‪ .‬و ذﮐﺮ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ و ﻗﺎل‪ :‬أّول ﺳـﻨﮥ ﺧﺮﺟﺖ ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ أﻗﻤﺖ ﺳـﻨﯿﻦ أﺣﺼـﯿﺖ ﻣﺎ ﻣﺸﯿﺖ ﻋﻠﯽ ﻗﺪﻣﯽ‬‫زﯾﺎدة ﻋﻠﯽ أﻟﻒ ﻓﺮﺳﺦ ﻟﻢ اﻓﮏ اﺣﺼﯽ ﺣّﺘﯽ ﻟّﻤﺎ زاد ﻋﻠﯽ أﻟﻒ ﻓﺮﺳﺦ ﺗﺮﮐﺘﻪ! و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﺎب أﺑﯽ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟّﻄﯿﺎﻟﺴﯽ‪:‬‬‫ﻣﻦ أﻏﺮب ﻋﻠّﯽ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻏﺮﯾﺒﺎ ﻣﺴـﻨﺪا ﺻـﺤﯿﺤﺎ ﻟﻢ أﺳﻤﻊ ﺑﻪ ﻓﻠﻪ ﻋﻠّﯽ درﻫﻢ ﯾﺘﺼّﺪق ﺑﻪ‪ .‬و ﻗﺪ ﺣﻀﺮ ﻋﻠﯽ ﺑﺎب أﺑﯽ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺧﻠﻖ أﺑﻮ زرﻋﮥ ﻓﻤﻦ‬‫دوﻧﻪ‪ ،‬و إﻧّﻤـﺎ ﮐـﺎن ﻣﺮادي أن ﯾﻠﻘﯽ ﻋﻠّﯽ ﻣﺎ ﻟﻢ أﺳـﻤﻊ ﺑﻪ ﻟﯿﻘﻮﻟﻮا ﻫﻮ ﻋﻨـﺪ ﻓﻼن ﻓﺄذﻫﺐ ﻓﺄﺳـﻤﻊ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﺮادي أن أﺳـﺘﺨﺮج ﻣﻨﻬﻢ ﻣﺎ ﻟﯿﺲ‬‫ﻋﻨـﺪي‪ .‬ﻓﻤﺎ ﺗﻬّﯿﺄ ﻷﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻢ أن ﯾﻐﺮب ﻋﻠّﯽ ﺣـﺪﯾﺜﺎ‪ .‬و ﮐﺎن أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﺑﻌﺪ إﺳـﺤﺎق‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ‪ ،‬و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﯾﺤﯿﯽ أﺣﻔـﻆ ﻟﻠﺤـﺪﯾﺚ و ﻻ أﻋﻠﻢ ﺑﻤﻌﺎﻧﯿﻪ ﻣﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ إدرﯾﺲ‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﻗﺎل ﻟﯽ ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﻤﺎر ﯾﻮﻣﺎ‪ :‬أّي ﺷـﯽء ﺗﺤﻔﻆ‬‫ﻣﻦ اﻷذواء؟ ﻗﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ذو اﻷﺻﺎﺑﻊ‪ ،‬و ذو اﻟﺠﻮﺷﻦ‪ ،‬و ذو اﻟّﺰواﺋـﺪ‪ ،‬و ذو اﻟﯿـﺪﯾﻦ‪ ،‬و ذو اﻟّﻠﺤﯿﮥ اﻟﮑﻼﺑﯽ؛ و ﻋﺪدت ﻟﻪ ﺳـّﺘﮥ‪ ،‬ﻓﻀـﺤﮏ و ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺣﻔﻈﻨﺎ ﻧﺤﻦ ﺛﻠﺜﮥ و زدت أﻧﺖ ﺛﻠﺜﮥ‪.‬‬‫ﻣﺎت أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﺑﺎﻟّﺮي ﻓﯽ ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ‪.‬‬
‫و أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻷﺛﯿﺮ در »ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﺎﻣﻞ« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳـﻨﮥ ‪ 277‬ﺳﺒﻊ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯿﻬﺎ‪ -‬ﺗﻮﻓﯽ أﺑﻮ‬‫ﺣﺎﺗﻢ اﻟّﺮازي‪ ،‬و اﺳﻤﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إدرﯾﺲ ﺑﻦ ﻣﻨﺬر و ﻫﻮ ﻣﻦ أﻗﺮان اﻟﺒﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ ‪.‬‬
‫و ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟّﺬﻫﺒﯽ در »ﺳـﯿﺮ اﻟّﻨﺒﻼ« ﮔﻔﺘﻪ ]أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ اﻟّﺮازّي و اﺑﻨﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إدرﯾﺲ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺬر ﺑﻦ داود ﺑﻦ ﻣﻬﺮان‬‫اﻹﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟّﻨﺎﻗﺪ ﺷﯿﺦ اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ اﻟﻐﻄﻔﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﻦ ﺗﻤﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﻨﻈﻠﮥ ﺑﻦ ﯾﺮﺑﻮع‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻋﺮف ﺑﺎﻟﺤﻨﻈﻠﯽ ﻷﻧّﻪ ﮐﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 71‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪474 :‬‬‫ﺳﮑﻦ ﻓﯽ درب ﺣﻨﻈﻠـﮥ ﺑﻤﺪﯾﻨـﮥ اﻟّﺮي‪ .‬ﮐـﺎن ﻣﻦ ﺑﺤﻮر اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻃﻮف اﻟﺒﻼد و ﺑﺮع ﻓﯽ اﻟﻤﺘﻦ و اﻹﺳـﻨﺎد و ﺟﻤﻊ و ﺻـّﻨﻒ و ﺟﺮح و ﻋـّﺪل و‬‫ﺻّﺤﺢ و ﻋّﻠﻞ‪ .‬ﻣﻮﻟﺪه ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ و أّول ﮐﺘﺎﺑﺘﻪ ﻟﻠﺤﺪﯾﺚ ﮐﺎن ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ و ﻫﻮ ﻣﻦ ﻧﻈﺮاء اﻟﺒﺨﺎري و ﻣﻦ ﻃﺒﻘﺘﻪ‬‫و ﻟﮑّﻨﻪ ﻋّﻤﺮ ﺑﻌـﺪه أزﯾﺪ ﻣﻦ ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﺳـﻨﮥ‪ .‬ﺳـﻤﻊ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻷﻧﺼﺎري و اﻷﺻـﻤﻌﯽ و ﻗﺒﯿﺼﮥ و أﺑﺎ‬‫ﻧﻌﯿﻢ و ﻋّﻔـ ﺎن و ﻋﺜﻤـﺎن ﺑﻦ اﻟﻬﯿﺜﻢ اﻟﻤﺆّذن و أﺑـﺎ ﻣﺴـﻬﺮ اﻟﻐّﺴـ ﺎﻧﯽ و أﺑﺎ اﻟﯿﻤﺎن و ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺮﯾﻢ و زﻫﯿﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺎد و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺑﮑﯿﺮ و أﺑﺎ‬‫اﻟﻮﻟﯿـﺪ و آدم ﺑﻦ أﺑﯽ إﯾﺎس و ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟّﺰاﻫـﺪ و أﺑﺎ زﯾـﺪ اﻷﻧﺼﺎرّي اﻟّﻨﺤﻮّي و ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟـﺢ اﻟﻌﺠﻠّﯽ و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ‬‫اﻟﮑـﺎﺗﺐ و أﺑـﺎ اﻟﺠﻤﺎﻫﺮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن و ﻫﻮذة ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻔـﮥ و ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻮﺣﺎﻇّﯽ و أﺑﺎ ﺗﻮﺑـﮥ اﻟﺤﻠﺒّﯽ و ﺧﻠﻘﺎ ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬و ﺗﻨّﺰل إﻟﯽ ﺑﻨـﺪار و أﺑﯽ‬‫ﺣﻔﺺ اﻟﻔّﻠﺎس و اﻟّﺮﺑﯿﻊ اﻟﻤﺮادي ﺛّﻢ إﻟﯽ اﺑﻦ واره و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻮف‪ ،‬و ﯾﺘﻌّﺬر اﺳﺘﻘﺼﺎء ﺳﺎﺋﺮ ﻣﺸﺎﯾﺨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﻗﺎل اﻟﺨﻠﯿﻠّﯽ‪:‬‬‫ﻗﺎل ﻟﯽ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﻠّﺒﺎن اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ :‬ﻗـﺪ ﺟﻤﻌﺖ ﻣﻦ روي ﻋﻨﻪ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ اﻟّﺮازّي ﻓﺒﻠﻐﻮا ﻗﺮﯾﺒﺎ ﻣﻦ ﺛﻼﺛـﮥ آﻻف‪ .‬ﺣـّﺪث ﻋﻨﻪ وﻟـﺪه اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻹﻣﺎم‬‫أﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ و ﯾﻮﻧﺲ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻷﻋﻠﯽ و اﻟّﺮﺑﯿﻊ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﻤﺆّذن ﺷﯿﺨﺎه و أﺑﻮ زرﻋﮥ اﻟّﺮازّي رﻓﯿﻘﻪ و ﻗﺮاﺑﺘﻪ و أﺑﻮ‬‫زرﻋﮥ اﻟّﺪﻣﺸـﻘّﯽ و إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﺮﺑّﯽ و أﺣﻤﺪ اﻟّﺮﻣﺎدّي و ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ إﺳﺤﺎق اﻷﻧﺼﺎرّي و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟّﺪﻧﯿﺎ و أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺨﺎرّي‪ ،‬ﻓﯿﻤﺎ‬‫ﻗﯿـﻞ‪ ،‬و أﺑﻮ داود و أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ ﻓﯽ ﺳـﻨﻨﻬﻤﺎ و اﺑﻦ ﺻﺎﻋـﺪ و أﺑﻮ ﻋﻮاﻧـﮥ اﻹﺳـﻔﺮاﺋﻨّﯽ و ﺣﺎﺟﺐ ﺑﻦ دﮐﯿﻦ و ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ‬‫اﻟﮑﻨﺎﻧّﯽ و زﮐﺮّﯾﺎ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺒﻠﺨّﯽ و اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﻟﻤﺤﺎﻣﻠﯽ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺨﻠﺪ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻌّﻄﺎر و أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻘّﻄﺎن و أﺑﻮ‬‫ﻋﻤﺮ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﮑﯿﻢ و ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﻟﻔﺎﻣﯽ و اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﺻﻔﻮان و أﺑﻮ ﺑﺸﺮ اﻟّﺪوﻻﺑّﯽ و أﺑﻮ ﺣﺎﻣﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﻮﯾﻪ و ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﺣّﺪث ﻓﯽ رﺣﻼﺗﻪ ﺑﺄﻣﺎﮐﻦ و ارﺗﺤﻞ ﺑﺎﺑﻨﻪ و ﻟﻘﯽ ﺑﻪ أﺻﺤﺎب اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ و وﮐﯿﻊ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﺳﯿﺮ اﻟّﻨﺒﻼء« در ﺗﺮﺟﻤﻪ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﻧﺒﺎ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﺻﺎﻟﺢ‪ ،‬ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ‬‫إﺳﺤﺎق اﻟﻘﺎﺿﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣﻔﻆ ﻣﻦ واﻟﺪك‪ ،‬و ﮐﺎن ﻗﺪ ﻟﻘﯽ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ و اﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ و ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺤﻤﺎﻧّﯽ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﮐﺎن‬‫أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ أﺣﺪ اﻷﺋّﻤﮥ اﻟﺤّﻔﺎظ اﻷﺛﺒﺎت‪ ،‬أّول ﺳﻤﺎﻋﻪ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪475 :‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟّﺸﯿﺦ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ :‬ﺣﮑﯽ ﻟﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﺣﺎﺗﻢ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻧﺤﻦ ﻣﻦ أﻫﻞ أﺻﺒﻬﺎن ﻣﻦ ﻗﺮﯾﮥ ﺟّﺰ‪ .‬و ﮐﺎن أﻫﻠﻬﺎ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﻘﺪﻣﻮن ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻓﯽ ﺣﯿﺎة أﺑﯽ ﺛّﻢ اﻧﻘﻄﻌﻮا ﻋّﻨﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻠﯿﻠﯽ‪ :‬ﮐﺎن أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻋﺎﻟﻤﺎ ﺑﺎﺧﺘﻼف اﻟـّﺼ ﺤﺎﺑﮥ وﻗﻔﻪ اﻟّﺘﺎﺑﻌﯿﻦ و ﻣﻦ ﺑﻌﺪﻫﻢ‪ .‬ﺳـﻤﻌﺖ ﺟّﺪي و ﺟﻤﺎﻋﮥ ﺳﻤﻌﻮا ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻘّﻄﺎن‬‫ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻣﺜﻞ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ .‬ﻓﻘﻠﻨﺎ ﻟﻪ‪:‬‬‫ﻗﺪ رأﯾﺖ اﻟﺤﺮﺑّﯽ و إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻘﺎﺿﯽ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺟﻠﻊ ﻣﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ .‬و ﻻ أﻓﻀﻞ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟّﺮازّي‪ :‬أﻧﺒﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟّﺮّﻗﺎم‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟّﺪارﺳﺘﻨﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﺣﺎﺗﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﺎل ﻟﯽ أﺑﻮ زرﻋﮥ‪:‬‬‫ﻣـﺎ رأﯾﺖ أﺣﺮص ﻋﻠﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻣﻨـﮏ! ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬إّن ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﺑﻨﯽ ﻟﺤﺮﯾﺺ‪ .‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻣﻦ أﺷـﺒﻪ أﺑـﺎه ﻓﻤﺎ ﻇﻠﻢ! ﻗﺎل اﻟّﺮﻗّﺎم‪ :‬ﻓﺴﺄﻟﺖ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﻋﻦ اﺗّﻔﺎق ﮐﺜﺮة اﻟّﺴﻤﺎع ﻟﻪ و ﺳﺆاﻻﺗﻪ ﻷﺑﯿﻪ‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬رﺑّﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﺄﮐﻞ و أﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﯾﻤﺸﯽ و أﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﯾﺪﺧﻞ اﻟﺨﻼء و أﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ‪،‬‬‫و ﯾـﺪﺧﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻓﯽ ﻃﻠﺐ ﺷـﯽء و أﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ! ﻗﺎل أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟـّﺴ ﻠﻤﮥ اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﺑﻌﺪ إﺳـﺤﺎق و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ أﺣﻔﻆ ﻟﻠﺤﺪﯾﺚ‬‫ﻣﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟّﺮازي و ﻻ أﻋﻠﻢ ﺑﻤﻌﺎﻧﯿﻪ‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﺻﻔﻮان‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﺣﺎﺗﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬أورع ﻣﻦ رأﯾﺖ أرﺑﻌﮥ‪ :‬آدم و‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ و ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟّﺰاﻫﺪ و أﺑﻮ زرﻋﮥ اﻟّﺮازي‪ .‬ﻗﺎل اﻟﻘﺎﺳﻢ‪ :‬ﻓﺬﮐﺮﺗﻪ ﻟﻌﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﺧّﺮزاد‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أﻧﺎ أﻗﻮل‪:‬‬‫أﺣﻔﻆ ﻣﻦ رأﯾﺖ أرﺑﻌﮥ‪ :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﻬﺎل اﻟّﻀﺮﯾﺮ و إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺮﻋﺮة و أﺑﻮ زرﻋﮥ و أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣـﺎﺗﻢ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻷـﻋﻠﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﺑﻮ زرﻋـﮥ و أﺑﻮ ﺣـﺎﺗﻢ إﻣﺎﻣـﺎ ﺧﺮاﺳـﺎن و دﻋـﺎ ﻟﻬﻤـﺎ و ﻗـﺎل‪ :‬ﺑﻘﺎؤﻫﻤـﺎ ﺻـﻼح‬‫ﻟﻠﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ .‬و ﻗﺎل ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﮑﺮم‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﺣّﺠﺎج ﺑﻦ اﻟّﺸﺎﻋﺮ و ذﮐﺮت ﻟﻪ أﺑﺎ زرﻋﮥ و اﺑﻦ وارة و أﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ اﻟّﺪارﻣّﯽ‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 72‬از ‪174‬‬‫ﺑﺎﻟﻤﺸـﺮق أﻧﺒـﻞ ﻣﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ .‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﯽ‪ :‬ﻗﺎل ﻟﯽ ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋّﻤﺎر‪ :‬أّي ﺷـﯽء ﺗﺤﻔﻆ ﻣﻦ اﻷذواء؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ذو اﻷﺻﺎﺑﻊ و ذو‬‫اﻟﺠﻮﺷﻦ و ذو اﻟّﺰواﺋﺪ و ذو اﻟﯿﺪﯾﻦ و ذو اﻟّﻠﺤﯿﮥ اﻟﮑﻼﺑﯽ‪ ،‬و ﻋﺪدت ﻟﻪ ﺳّﺘﮥ‪ ،‬ﻓﻀﺤﮏ و ﻗﺎل‪ :‬ﺣﻔﻈﻨﺎ ﻧﺤﻦ ﺛﻼﺛﮥ و زدت أﻧﺖ ﺛﻼﺛﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺧﺮاش‪ :‬ﮐﺎن أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻷﻣﺎﻧﮥ و اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ‪ .‬و ﻗﺎل ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻼﻟﮑﺎﺋﯽ‪ :‬ﮐﺎن أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ إﻣﺎﻣﺎ ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻣﺘﻘﻨﺎ‪.‬‬‫و ذﮐﺮه اﻟﻼﻟﮑﺎﺋﯽ ﻓﯽ ﺷﯿﻮخ اﻟﺒﺨﺎري‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ‪ :‬ﺛﻘﮥ‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺟﺮي ﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯿﻦ أﺑﯽ زرﻋﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪476 :‬‬‫ﯾﻮﻣﺎ ﺗﻤﯿﺰ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﻣﻌﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺠﻌﻞ ﯾﺬﮐﺮ أﺣﺎدﯾﺚ و ﻋﻠﻠﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ ﮐﻨﺖ أذﮐﺮ ﺧﻄﺄ أﺣﺎدﯾﺚ و ﺧﻄﺄ ﻋﻠﻠﻬﺎ و ﺧﻄﺄ اﻟّﺸـ ﯿﻮخ‪ .‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪:‬‬‫ﯾﺎ أﺑﺎ ﺣﺎﺗﻢ! ﻗﻞ ﻣﻦ ﯾﻔﻬﻢ ﻫﺬا؟ ﻣﺎ أﻋّﺰ ﻫﺬا إذا رﻓﻌﺖ ﻫﺬا ﻣﻦ واﺣﺪ و اﺛﻨﯿﻦ! ﻓﻤﺎ ﻗّﻞ ﻣﻦ ﯾﺤﺴﻦ ﻫﺬا! و رﺑّﻤﺎ أﺷّﮏ ﻓﯽ ﺷﯽء أو ﯾﺘﺨﺎﻟﺠﻨﯽ‬‫ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﺄري أن أﻟﺘﻘﯽ ﻣﻌﮏ و ﻻ أﺟﺪ ﻣﻦ ﯾﺸﻔﯿﻨﯽ‪ .‬ﻗﺎل أﺑﯽ‪ :‬و ﮐﺬﻟﮏ ﮐﺎن أﻣﺮي ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﺳـﯿﺮ اﻟّﻨﺒﻼـء« در ﺗﺮﺟﻤﻪ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﻓﯽ أّول ﮐﺘﺎب »اﻟﺠﺮح و اﻟّﺘﻌـﺪﯾﻞ« ﻟﻪ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﯽ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﺟـﺎءﻧﯽ رﺟـﻞ ﻣﻦ أﻫـﻞ ﺟّﻠـﮥ اﺻـﺤﺎب اﻟّﺮأي ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﻔﻬﻢ ﻣﻨﻬﻢ و ﻣﻌﻪ دﻓﺘﺮ‪ ،‬ﻓﻌﺮﺿﻪ ﻋﻠّﯽ ﻓﻘﻠﺖ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ‪ :‬ﻫـﺬا ﺣـﺪﯾﺚ ﺧﻄﺄ ﻗـﺪ دﺧﻞ‬‫ﻟﺼﺎﺣﺒﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻫﺬا ﺑﺎﻃﻞ و ﻫﺬا ﻣﻨﮑﺮ‪ ،‬و ﺳﺎﺋﺮ ذﻟﮏ ﺻﺤﺎح‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ أﯾﻦ ﻋﻠﻤﺖ أّن ذاك ﺧﻄﺄ و ذاك ﺑﺎﻃﻞ و ذﻟﮏ ﮐـﺬب؟ أ أﺧﺒﺮك راوي ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﺑﺄﻧّﯽ ﻏﻠﻄﺖ أو ﺑﺄﻧّﯽ ﮐﺬﺑﺖ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﮐﺬا؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻻ! ﻣﺎ أدري ﻫﺬا ﻣﻦ راوﯾﻪ ﻏﯿﺮ أﻧّﯽ أﻋﻠﻢ أّن ﻫﺬا ﺧﻄﺎء و أّن ﻫﺬا ﺑﺎﻃﻞ‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺗّﺪﻋﯽ اﻟﻐﯿﺐ؟! ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﺎ ﻫﺬا اّدﻋﺎء ﻏﯿﺐ‪.‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﻓﻤـﺎ اﻟـّﺪﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﻣـﺎ ﻗﻠﺖ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺳـﻞ ﻋّﻤـ ﺎ ﻗﻠﺖ ﻣﻦ ﯾﺤﺴﻦ ﻣﺜـﻞ ﻣﺎ اﺣﺴﻦ‪ ،‬ﻓﺈن اﺗّﻔﻘﻨﺎ ﻋﻠﻤﺖ أﻧّﺎ ﻟﻢ ﻧﺠﺎزف‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و ﯾﻘﻮل اﺑﻮ زرﻋﮥ‬‫ﮐﻘﻮﻟﮏ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻧﻌﻢ! ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺬا ﻋﺠﺐ! ﻗﺎل‪ :‬ﻓﮑﺘﺐ ﻓﯽ ﮐﺎﻏﺬ أﻟﻔﺎﻇﯽ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻷﺣﺎدﯾﺚ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﻗﻠﺖ‪ :‬اﻧّﻪ ﮐﺬب‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻮ زرﻋﮥ‪:‬‬‫ﻫﻮ ﺑﺎﻃﻞ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬اﻟﮑﺬب و اﻟﺒﺎﻃﻞ واﺣﺪ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﺎ ﻗﻠﺖ إﻧّﻪ ﻣﻨﮑﺮ‪ ،‬ﻗﺎل ﻫﻮ ﻣﻨﮑﺮ ﮐﻤﺎ ﻗﻠﺖ‪ .‬و ﻣﺎ ﻗﻠﺖ إﻧّﻪ ﺻـﺤﯿﺢ ﻗﺎل ﻫﻮ ﺻـﺤﯿﺢ‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻣـﺎ أﻋﺠﺐ ﻫـﺬا! ﺗّﺘﻔﻘﺎن ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﻣﻮاﻃﺎة ﻓﯿﻤﺎ ﺑﯿﻨﮑﻤﺎ! ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻧﻌﺘـﺪ ذﻟﮏ ﻋﻠﻤﺖ أﻧّﺎ ﻟﻢ ﻧﺠﺎزف و أﻧّﺎ ﻗﻠﻨﺎ ﺑﻌﻠﻢ و ﻣﻌﺮﻓـﮥ ﻗـﺪ اوﺗﯿﻨﺎه‪ .‬و ﻟﻠـّﺪﻟﯿﻞ‬‫ﻋﻠﯽ ﺻّﺤﮥ ﻣﺎ ﻧﻘﻮﻟﻪ أّن دﯾﻨﺎرا ﺑﻬﺮﺟﺎ ﯾﺤﻤﻞ إﻟﯽ اﻟّﻨﺎﻗﺪ ﻓﯿﻘﻮل‪:‬‬‫ﻫﺬا ﺑﻬﺮج‪ .‬ﻓﺎن ﻗﯿﻞ‪ :‬اﺧﺒﺮك اﻟّﺬي ﺑﻬﺮﺟﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ! و إن ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻓﻤﻦ أﯾﻦ ﻗﻠﺖ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻋﻠﻤـﺎ رزﻗﺘﻪ‪ .‬و ﮐـﺬﻟﮏ ﻧﺤﻦ رزﻗﻨـﺎ ﻣﻌﺮﻓـﮥ ذﻟـﮏ‪ .‬و ﮐـﺬﻟﮏ إذا ﺣﻤﻞ إﻟﯽ ﺟﻮﻫﺮّي ﻓّﺺ ﯾﺎﻗﻮت و ﻓّﺺ زﺟﺎج‪ ،‬ﯾﻌﺮف ذا ﻣﻦ ذا و ﯾﻘﻮل‬‫ﮐﺬﻟﮏ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ ﻧﺤﻦ رزﻗﻨﺎ ﻋﻠﻤﺎ ﻻ ﯾﺘﻬّﯿﺄ ﻟﻪ أن ﻧﺨﺒﺮ ﮐﯿﻒ ﻋﻠﻤﻨﺎ ﺑﺄّن ﻫﺬا ﮐﺬب و ﻫﺬا ﻣﻨﮑﺮ و ﻧﻌﻠﻢ ﺻـّﺤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﻌﺪاﻟﮥ ﻧﺎﻗﻠﯿﻪ و أن‬‫ﯾﮑﻮن ﮐﻼﻣﺎ ﯾﺼﻠﺢ أن ﯾﮑﻮن ﮐﻼم اﻟّﻨﺒّﻮة و ﻧﻌﺮف ﺳﻘﻤﻪ و إﻧﮑﺎره ﻓﻨﺮّد ﻣﻦ ﻟﻢ ﺗﺼّﺢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪477 :‬‬‫ﻋﺪاﻟﺘﻪ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﺎب أﺑﯽ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟّﻄﯿﺎﻟﺴـﯽ‪ :‬ﻣﻦ اﻏﺮب ﻋﻠّﯽ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﺻﺤﯿﺤﺎ ﻓﻠﻪ ﻋﻠّﯽ درﻫﻢ ﯾﺘﺼّﺪق ﺑﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﺛّﻢ ﺧﻠﻖ‪ :‬اﺑﻮ زرﻋﮥ ﻓﻤﻦ دوﻧﻪ‪.‬‬‫و إﻧّﻤـﺎ ﮐـﺎن ﻣﺮادي أن ﯾﻠﻘﯽ ﻋﻠّﯽ ﻣـﺎ ﻟﻢ اﺳـﻤﻊ ﺑﻪ ﻓﯿﻘﻮﻟﻮن‪ :‬ﻫﻮ ﻋﻨـﺪ ﻓﻼـن‪ ،‬ﻓﺄذﻫﺐ و أﺳـﻤﻌﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺘﻬّﯿﺄ ﻷﺣـﺪ أن ﯾﻐﺮب ﻋﻠّﯽ ﺣـﺪﯾﺜﺎ‪ .‬و‬‫ﺳﻤﻌﺖ أﺑﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐﺎن ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﻷﺳﻔﺎﻃﯽ ﻗﺪ وﻟﻊ ﺑﺎﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ و ﺑﺤﻔﻈﻪ ﻓﻘﺎل ﯾﻮﻣﺎ‪ :‬ﻣﺎ ﺗﺤﻔﻈﻮن ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »َﻓَﻨﱠﻘﺒُﻮا ﻓِﯽ اﻟ ْﺒِﻼِد«‬‫؟‪ .‬ﻓﺒﻘﯽ اﺻـﺤﺎب اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﯾﻨﻈﺮ ﺑﻌﻀـﻬﻢ إﻟﯽ ﺑﻌﺾ‪ .‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬أﻧﺒﺎ اﺑﻮ ﺻﺎﻟﺢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﻠﺤﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺿـﺮﺑﻮا ﻓﯽ اﻟﺒﻼد‪ .‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗـﺪم ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟّﺮّي ﻓﺄﻟﻘﯿﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﺛﻠﺜﮥ ﻋﺸـﺮ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﻟّﺰﻫﺮي ﻓﻠﻢ‬‫ﯾﻌﺮف ﻣﻨﻬﺎ إﻟّﺎ ﺛﻠﺜﮥ أﺣﺎدﯾﺚ‪ ،‬و ﺳﺎﺋﺮ ذﻟﮏ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻋﻨﺪه و ﻟﻢ ﯾﻌﺮﻓﻬﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﺳﯿﺮ اﻟّﻨﺒﻼء« در ﺗﺮﺟﻤﻪ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺎت اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻓﯽ ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻋﺎش ﺛﻠﺜﺎ و‬‫ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﺳﻨﮥ و ﻷﺑﯽ ﻣﺤّﻤﺪ اﻷﯾﺎدي اﻟّﺸﺎﻋﺮ ﻣﺮﺛﯿﮥ ﻃﻮﯾﻠﮥ ﻓﯽ اﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ رواﻫﺎ ﻋﻨﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬أّوﻟﻬﺎ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 73‬از ‪174‬‬‫أ ﻧﻔﺴﯽ! ﻣﺎ ﻟﮏ ﻻ ﺗﺠﺰﻋﯿﻨﺎ؟ و ﻋﯿﻨﯽ! ﻣﺎ ﻟﮏ ﻻ ﺗﺪﻣﻌﯿﻨﺎ؟‬‫أ ﻟﻢ ﺗﺴﻤﻌﯽ ﺑﮑﺴﻮف اﻟﻌﻠﻮ م ﻓﯽ ﺷﻬﺮ ﺷﻌﺒﺎن ﻣﺤﻘﺎ ﻣﺪﯾﻨﺎ‬‫أ ﻟﻢ ﺗﺴـﻤﻌﯽ ﺧﺒﺮ اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ أﺑﯽ ﺣـﺎﺗﻢ أﻋﻠﻢ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻨـﺎ[‪ .‬و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﺤّﻔـ ﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ اﻟّﺮازّي اﻹﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ‪،‬‬‫ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ إدرﯾﺲ ﺑﻦ اﻟﻤﻨـﺬر اﻟﺤﻨﻈﻠّﯽ‪ ،‬أﺣـﺪ اﻷﻋﻼم‪ .‬وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺘﺒﺖ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫رﺣﻞ و ﻫﻮ أﻣﺮد ﻓﺴـﻤﻊ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻷﻧﺼﺎرّي و اﻷﺻﻤﻌّﯽ و أﺑﺎ ﻧﻌﯿﻢ و ﻫﻮذة ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻔﮥ و ﻋّﻔﺎن و اﺑﺎ ﻣﺴﻬﺮ‬‫و اﻣﻤﺎ ﺳﻮاﻫﻢ‪ ،‬و ﺑﻘﯽ ﻓﯽ اﻟّﺮﺣﻠﮥ زﻣﺎﻣﻨﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬أّول ﻣﺎ رﺣﻠﺖ أﻗﻤﺖ ﺳـﺒﻊ ﺳـﻨﯿﻦ اﺣﺼـﯿﺖ ﻣﺎ ﻣﺸﯿﺖ ﻋﻠﯽ ﻗﺪﻣﯽ زﯾﺎدة ﻋﻠﯽ اﻟﻒ ﻓﺮﺳﺦ ﺛّﻢ‬‫ﺗﺮﮐﺖ اﻟﻌﺪد‪ ،‬و ﺧﺮﺟﺖ ﻣﻦ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ إﻟﯽ ﻣﺼﺮ ﻣﺎﺷﯿﺎ ﺛّﻢ إﻟﯽ اﻟّﺮﻣﻠﮥ ﻣﺎﺷﯿﺎ ﺛّﻢ إﻟﯽ ﻃﺮﺳﻮس وﻟﯽ ﻋﺸﺮون ﺳﻨﮥ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫اﻟﺤﻖ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺄﺗﯿﺘﻪ ﻗﺒﻞ ﻣﻮﺗﻪ ﺑﺸـﻬﺮﯾﻦ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﺘﺒﺖ ﻋﻦ اﻟّﻨﻔﯿﻠﯽ ﻧﺤﻮ ارﺑﻌﮥ ﻋﺸـﺮ أﻟﻔﺎ و ﺳـﻤﻊ ﻣّﻨﯽ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺼـّﻔﯽ أﺣﺎدﯾﺚ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و‬‫ﺣّﺪث ﻋﻨﻪ ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻷﻋﻠﯽ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪478 :‬‬‫ﻋﻮن اﻟّﻄﺎﻋﯽ و اﺑﻮ داود و اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ و اﺑﻮ ﻋﻮاﻧﮥ اﻹﺳـﻔﺮاﺋﻨّﯽ و اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻘّﻄﺎن و أﺑﻮ ﻋﻤﺮو اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﮑﯿﻢ و‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺣﻤـﺪان اﻟﺠّﻠـﺎب و ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﺆﻣﻦ اﺑﻦ ﺧﻠﻒ اﻟّﻨﺴـﻔﯽ و ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ‪ .‬ﻗﺎل ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ إﺳـﺤﺎق اﻷﻧﺼﺎرّي اﻟﻘﺎﺿـﯽ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ‬‫اﺣﻔﻆ ﻣﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﺑﻌـﺪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ أﺣﻔﻆ ﻟﻠﺤﺪﯾﺚ و ﻻ أﻋﻠﻢ ﺑﻤﻌﺎﻧﯿﻪ ﻣﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و‬‫ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ‪ :‬ﺛﻘﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﺎب أﺑﯽ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟّﻄﯿﺎﻟﺴﯽ‪ :‬ﻣﻦ أﻏﺮب ﻋﻠّﯽ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﺻﺤﯿﺤﺎ ﻓﻠﻪ درﻫﻢ‪،‬‬‫و ﮐﺎن ﺛّﻢ ﺧﻠﻖ‪ ،‬اﺑﻮ زرﻋـﮥ ﻓﻤﻦ دوﻧﻪ‪ :‬و إﻧّﻤﺎ ﮐﺎن ﻣﺮادي أن ﯾﻠﻘﯽ ﻋﻠّﯽ ﻣﺎ ﻟﻢ اﺳـﻤﻊ ﺑﻪ ﻷذﻫﺐ ﺑﻪ إﻟﯽ راوﯾﻪ ﻓﺄﺳـﻤﻌﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺘﻬّﯿﺄ ﻷﺣـﺪ أن‬‫ﯾﻐﺮب ﻋﻠّﯽ إﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« در وﻗـﺎﺋﻊ ﺳـﻨﮥ ‪ 277‬ﺳـﺒﻊ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻓﯿﻬﺎ‪ -‬ﺗﻮﻓﯽ ﺣﺎﻓﻆ اﻟﻤﺸﺮق أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ‬‫إدرﯾﺲ اﻟﺤﻨﻈﻠّﯽ اﻟّﺮازّي ﻓﯽ ﺷـﻌﺒﺎن و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻋﺸـﺮ اﻟّﺘﺴﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺑﺎرع اﻟﺤﻔﻆ‪ ،‬واﺳﻊ اﻟّﺮﺣﻠﮥ‪ ،‬ﻣﻦ اوﻋﯿﮥ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﺳﻤﻊ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻷﻧﺼﺎرّي و أﺑﺎ ﻣﺴﻬﺮ و ﺧﻠﻘﺎ ﻻ ﯾﺤﺼﻮن‪ ،‬و ﮐﺎن ﺟﺎرﯾﺎ ﻓﯽ ﻣﻀﻤﺎر اﻟﺒﺨﺎرّي و أﺑﯽ زرﻋﮥ اﻟّﺮازي ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »دول اﻹﺳـﻼم« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ‪ -‬أي ﺳـﺒﻊ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و ﻣـﺎﺋﺘﯿﻦ‪ -‬ﻣـﺎت ﺣﺎﻓـﻆ زﻣـﺎﻧﻪ اﺑﻮ ﺣـﺎﺗﻢ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ إدرﯾﺲ‬‫اﻟﺤﻨﻈﻠّﯽ اﻟّﺮازّي ﻓﯽ ﺷﻌﺒﺎن و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻋﺸﺮ اﻟّﺘﺴﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺟﺎرﯾﺎ ﻓﯽ ﻣﻀﻤﺎر أﺑﯽ زرﻋﮥ و اﻟﺒﺨﺎري ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﮐﺎﺷﻒ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إدرﯾﺲ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺬر ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟّﺮازّي اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻷﻧﺼﺎري و ﺧﻼﺋﻖ‪،‬‬‫و ﻋﻨﻪ »د‪ .‬س« و وﻟﺪه و اﻟﻤﺤﺎﻣﻠّﯽ و ﺧﻠﻖ‪ .‬ﻗﺎل ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ إﺳﺤﺎق اﻷﻧﺼﺎرّي‪ :‬ﻣﺎ راﯾﺖ اﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ‪ .‬و ﻗﺎل اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ‪:‬‬‫ﻣﺎ راﯾﺖ ﺑﻌﺪ اﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ و اﻟّﺬﻫﻠﯽ اﺣﻔﻆ ﻟﻠﺤﺪﯾﺚ و ﻻ اﻋﻠﻢ ﺑﻤﻌﺎﻧﯿﻪ ﻣﻦ اﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬ﻣﺎت ﻓﯽ ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ ‪.[277‬‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺴﺒﮑﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إدرﯾﺲ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺬر ﺑﻦ داود ﺑﻦ ﻣﻬﺮان اﻟﻐﻄﻔﺎﻧّﯽ اﻟﺤﻨﻈﻠّﯽ ﺑا ﻮ ﺣﺎﺗﻢ‬‫اﻟّﺮازّي اﺣﺪ اﻷﺋّﻤﮥ اﻷﻋﻼم‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺳﻤﻊ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ و اﺑﺎ ﻧﻌﯿﻢ و ﻃﺒﻘﺘﻬﻤﺎ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪479 :‬‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻷﻧﺼـﺎرّي و اﻷﺻـﻤﻌّﯽ و ﻃﺒﻘﺘﻬﻤـﺎ ﺑﺎﻟﺒﺼـﺮة و ﻋّﻔﺎن و ﻫﻮذة ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻔـﮥ و ﻃﺒﻘﺘﻬﻤﺎ ﺑﺒﻐـﺪاد‪ ،‬و اﺑﺎ ﻣﺴـﻬﺮ و اﺑﺎ اﻟﺠﻤﺎﻫﺮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺜﻤـﺎن و ﻃﺒﻘﺘﻬﻤـﺎ ﺑـﺪﻣﺸﻖ‪ ،‬و اﺑﺎ اﻟﯿﻤﺎن و ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻮﺣﺎﻇّﯽ و ﻃﺒﻘﺘﻬﻤﺎ ﺑﺤﻤﺺ‪ ،‬و ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻣﺮﯾﻢ و ﻃﺒﻘﺘﻪ ﺑﻤﺼـﺮ‪ ،‬و ﺧﻠﻘﺎ ﺑﺎﻟّﻨﻮاﺣﯽ و‬‫اﻟّﺜﻐﻮر‪ ،‬و ﺗﺮّدد ﻓﯽ اﻟّﺮﺣﻠﮥ زﻣﺎﻧﺎ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻨﻪ‪ :‬ﺳﻤﺖ أﺑﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬اّول ﺳﻨﮥ ﺧﺮﺟﺖ ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ أﻗﻤﺖ ﺳﺒﻊ ﺳﻨﯿﻦ أﺣﺼﯿﺖ ﻣﺎ ﻣﺸﯿﺖ ﻋﻠﯽ‬‫ﻗﺪﻣّﯽ زﯾﺎدة ﻋﻠﯽ اﻟﻒ ﻓﺮﺳﺦ‪ ،‬ﺛّﻢ ﺗﺮﮐﺖ اﻟﻌﺪد ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﺧﺮﺟﺖ ﻣﻦ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ إﻟﯽ ﻣﺼﺮ ﻣﺎﺷﯿﺎ‪ ،‬ﺛّﻢ إﻟﯽ اﻟّﺮﻣﻠﮥ‪ ،‬ﺛّﻢ إﻟﯽ دﻣﺸﻖ‪ ،‬ﺛّﻢ إﻟﯽ‬‫أﻧﻄﺎﮐّﯿﮥ‪ ،‬ﺛّﻢ إﻟﯽ ﻃﺮﺳﻮس‪ ،‬ﺛّﻢ رﺟﻌﺖ إﻟﯽ ﺣﻤﺺ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻣﻨﻬﺎ إﻟﯽ اﻟّﺮﻗﮥ‪ ،‬ﺛّﻢ رﮐﺒﺖ إﻟﯽ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬ﮐّﻞ ﻫﺬا و أﻧﺎ اﺑﻦ ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﺳﻨﮥ‪ .‬ﺣّﺪث ﻋﻨﻪ‬‫ﻣﻦ ﺷﯿﻮﺧﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 74‬از ‪174‬‬‫اﻟّﺼﻔﺎر و ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻷﻋﻠﯽ و ﻋﺒﺪه ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﻤﺮوزّي و اﻟّﺮﺑﯿﻊ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﻤﺮادّي‪.‬‬‫و ﻣﻦ أﻗﺮاﻧﻪ‪ :‬اﺑﻮ زرﻋـﮥ اﻟّﺮازّي و اﻟّﺪﻣﺸـﻘّﯽ‪ .‬و ﻣﻦ اﺻـﺤﺎب اﻟّﺴـ ﻨﻦ‪ :‬أﺑﻮ داود و اﻟّﻨﺴـﺎﺋّﯽ‪ ،‬و ﻗﯿـﻞ‪ :‬إّن اﻟﺒﺨﺎرّي و اﺑﻦ ﻣﺎﺟـﮥ روﯾﺎ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ‬‫ﯾﺜﺒﺖ ذﻟﮏ‪ .‬و روي ﻋﻨﻪ أﯾﻀﺎ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟـّﺪﻧﯿﺎ و اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ و اﺑﻮ ﻋﻮاﻧﮥ و اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﻟﻤﺤﺎﻣﻠّﯽ و اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻘّﻄﺎن‬‫ﺻﺎﺣﺐ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ و ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ‪ .‬ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﻗﺎل ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ إﺳـﺤﺎق اﻟﻘﺎﺿﯽ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣﻔﻆ ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ .‬و ﻗﺎل أﺣﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﺑﻌـﺪ إﺳـﺤﺎق ﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ و ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ أﺣﻔﻆ ﻟﻠﺤـﺪﯾﺚ ﻣﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ و ﻻ اﻋﻠﻢ ﺑﻤﻌﺎﻧﯿﻪ‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻷﻋﻠﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﺑﻮ زرﻋﮥ و اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ إﻣﺎﻣﺎ ﺧﺮاﺳﺎن ﺑﻘﺎؤﻫﻤﺎ ﺻـﻼح ﻟﻠﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ‬‫أﺑﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﺎب أﺑﯽ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟّﻄﯿﺎﻟﺴﯽ‪ :‬ﻣﻦ أﻏﺮب ﻋﻠّﯽ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﺻﺤﯿﺤﺎ ﻓﻠﻪ درﻫﻢ‪ .‬و ﮐﺎن ﺛّﻢ ﺧﻠﻖ‪:‬‬‫اﺑﻮ زرﻋﮥ ﻓﻤﻦ دوﻧﻪ‪ ،‬و إﻧّﻤﺎ ﮐﺎن ﻣﺮادي أن ﯾﻠﻘﯽ ﻋﻠّﯽ ﻣﺎ ﻟﻢ اﺳـﻤﻊ ﺑﻪ ﻓﯿﻘﻮﻟﻮن ﻫﻮ ﻋﻨﺪ ﻓﻼن‪ ،‬ﻓﺄذﻫﺐ و أﺳـﻤﻌﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺘﻬّﯿﺄ ﻷﺣﺪ ان ﯾﻐﺮب‬‫ﻋﻠّﯽ ﺣﺪﯾﺜﺎ‪ .‬و ﺳﻤﻌﺖ أﺑﯽ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﮐﺎن ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﻷﺳﻘﺎﻃّﯽ ﻗﺪ وﻟﻊ ﺑﺎﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ و ﺑﺤﻔﻈﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﯾﻮﻣﺎ‪ :‬ﻣﺎ ﺗﺤﻔﻈﻮن ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »َﻓَﻨﱠﻘﺒُﻮا ﻓِﯽ اﻟ ْﺒِﻼِد«‬‫؟ ﻓﺴـﮑﺘﻮا‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﺻﺎﻟﺢ ﻋﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ ﻋﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﻠﺤﮥ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺿـﺮﺑﻮا ﻓﯽ اﻟﺒﻼد‪ .‬و ﺳﻤﻌﺖ أﺑﯽ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻗﺪم ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟّﺮي ﻓﺄﻟﻘﯿﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﺛﻠﺜﮥ ﻋﺸﺮ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﻟّﺰﻫﺮي‪ ،‬ﻓﻠﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪480 :‬‬‫ﯾﻌﺮف ﻣﻨﻬﺎ إﻟّﺎ ﺛﻠﺜـﮥ أﺣﺎدﯾﺚ‪ ،‬ﻗﺎل ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟـّﺬﻫﺒّﯽ‪ :‬إﻧّﻤﺎ أﻟﻘﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟّﺰﻫﺮي ﻷّن ﻣﺤّﻤـ ﺪا ﮐﺎن إﻟﯿﻪ اﻟﻤﻨﺘﻬﯽ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓـﮥ ﺣـﺪﯾﺚ‬‫اﻟّﺰﻫﺮي‪ ،‬ﻗﺪ ﺟﻤﻌﻪ و ﺻّﻨﻔﻪ و ﺗﺘّﺒﻌﻪ ﺣّﺘﯽ ﮐﺎن ﯾﻘﺎل ﻟﻪ »اﻟّﺰﻫﺮي«[‪.‬‬‫إﻟﯽ أن ﻗﺎل اﻟّﺴﺒﮑّﯽ‪] :‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ اﻷﯾﺎدي ﯾﺮﺛﯽ أﺑﺎ ﺣﺎﺗﻢ ﻣﻦ ﻗﺼﯿﺪة‪:‬‬‫أ ﻧﻔﺴﯽ! ﻣﺎ ﻟﮏ ﻻ ﺗﺠﺰﻋﯿﻨﺎ؟!* و ﻋﯿﻨﯽ! ﻣﺎ ﻟﮏ ﻻ ﺗﺪﻣﻌﯿﻨﺎ؟!‬‫أ ﻟﻢ ﺗﺴﻤﻌﯽ ﺑﮑﺴﻮف اﻟﻌﻠﻮ م ﻓﯽ ﺷﻬﺮ ﺷﻌﺒﺎن ﻣﺤﻘﺎ ﻣﺪﯾﻨﺎ‬‫أ ﻟﻢ ﺗﺴﻤﻌﯽ ﺧﺒﺮ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ أﻋﻠﻢ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻨﺎ‬‫ﺗﻮﻓﯽ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ اﻟّﺮازي ﻓﯽ ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﻟﻪ اﺛﻨﺘﺎن و ﺛﻤﺎﻧﻮن ﺳﻨﮥ[‪.‬‬‫و أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺳـﻌﺪ ﯾﻤﻨﯽ ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ :‬ﻓﯿﻬﺎ‪ -‬ﺗﻮﻓﯽ ﺣﺎﻓﻆ اﻟﻤﺸﺮق أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إدرﯾﺲ اﻟﺤﻨﻈﻠّﯽ اﻟّﺮازّي ﻓﯽ ﺷـﻌﺒﺎن‪ ،‬و ﮐﺎن ﺑﺎرع اﻟﺤﻔﻆ واﺳﻊ اﻟّﺮﺣﻠﮥ‪ ،‬ﻣﻦ أوﻋﯿﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﺟﺎرﯾﺎ ﻓﯽ ﻣﻀﻤﺎر اﻟﺒﺨﺎري و أﺑﯽ زرﻋﮥ‬‫اﻟّﺮازي ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟّﺘﻬـﺬﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ إدرﯾﺲ ﺑﻦ اﻟﻤﻨـﺬر اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ اﻟّﺮازّي أﺣﺪ اﻟﺤّﻔﺎظ‪ ،‬ﻣﻦ اﻟﺤﺎدﯾﮥ‬‫ﻋﺸﺮ‪ ،‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺳﺒﻌﯿﻦ ‪.‬‬
‫و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟّﺴﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤّﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺑـﻮ ﺣـﺎﺗﻢ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ إدرﯾﺲ ﺑﻦ اﻟﻤﻨـﺬر ﺑﻦ داود اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ اﻟّﺮازي أﺣـﺪ اﻷﺋّﻤـ ﮥ اﻟﺤّﻔـ ﺎظ‪ ،‬روي ﻋﻦ أﺣﻤـﺪ و آدم ﺑﻦ أﺑﯽ إﯾـﺎس و أﺑﯽ‬‫ﺧﯿﺜﻤـﮥ و ﻗﺘﯿﺒـﮥ و ﺧﻠﻖ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ أﺑﻮ داود و اﻟّﻨﺴـﺎﺋّﯽ و اﺑﻦ ﻣﺎﺟـﮥ و آﺧﺮون‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﮐﺎن اﺣـﺪ اﻷﺋّﻤـ ﮥ اﻟﺤّﻔﺎظ اﻷﺛﺒﺎت ﻣﺸـﻬﻮر ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ‬‫ﻣـﺬﮐﻮرا ﺑﺎﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬وﺛّﻘﻪ اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ‪ :‬ﻗﺪم ﻣﺼـﺮ ﻗﺪﯾﻤﺎ و ﮐﺘﺐ ﺑﻬﺎ و ﮐﺘﺐ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻣﺎت ﺑﺎﻟّﺮي ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ ﺳـﻨﮥ‬‫ﺳﺒﻊ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ‪.‬‬
‫وﺟﻪ ‪ 2‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺗﺮﻣﺬي ﮐﻪ از أﺻﺤﺎب ﺻﺤﺎح ﺳﻨﻪ اﺳﺖ در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا‬‫اﺷﺎره‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫اﺷﺎره‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 75‬از ‪174‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ‪ :‬أﺑـﻮ ﻋﯿﺴـﯽ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﺳﻮرة اﻟّﺘﺮﻣـﺬي ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از أﺻـﺤﺎب ﺻـﺤﺎح ﺳـّﺘﻪ اﺳﺖ اﮔﺮ ﭼﻪ ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘـﺪا را ﺑﺮواﯾﺖ‬‫ﺣـﺬﯾﻔﻪ در ﺟـﺎﻣﻊ ﺧـﻮد ﻣﮑّﺮر آورده و ﺑـﺎ وﺻـﻒ رواﯾـﺖ آن از رﺟـﺎل ﻣﻘـﺪوﺣﯿﻦ و روات ﻣﺠﺮوﺣﯿـﻦ‪ ،‬ﺑﺘﺤﺴــﯿﻦ آن ﻃﺮﯾـﻖ ﺟﺮأت و‬‫ﺟﺴﺎرت ﺳﭙﺮده‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﺟﺎﺋﯽ ﮐﻪ آن را ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﺧﺮاج ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﺈﻟﺠﺎي ﻗﺎدر ﻋﻠﯽ اﻹﻃﻼق‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪481 :‬‬‫ﻟﺐ ﺑﻘﺪح و ﺟﺮح آن ﮔﺸﻮده ﺑﺈﻇﻬﺎر ﻣﻄﻌﻮﻧّﯿﺖ ﺑﻌﺾ روات آن در ﺗﻬﺠﯿﻦ و ﺗﻮﻫﯿﻦ آن اﻓﺰوده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺟﺎﻣﻊ ﺧﻮد ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫]ﺣّﺪﺛﻨﺎ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ اﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﺰﻋﺮاء‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ :‬اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟّﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي ﻣﻦ أﺻﺤﺎﺑﯽ‪ :‬أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‪ ،‬و اﻫﺘﺪوا ﺑﻬﺪي ﻋّﻤﺎر‪ ،‬و ﺗﻤّﺴﮑﻮا ﺑﻌﻬﺪ اﺑﻦ‬‫ﻣﺴﻌﻮد‪.‬‬‫ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺮﯾﺐ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﻮﺟﻪ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻻ ﻧﻌﺮﻓﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﯾﻀـﻌﻒ‬‫ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و أﺑﻮ اﻟّﺰﻋﺮاء اﺳـﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻫﺎﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟّﺰﻋﺮاء اﻟّﺬي روي ﻋﻨﻪ ﺷـﻌﺒﮥ و اﻟّﺜﻮرّي و اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ اﺳـﻤﻪ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﻤﺮو و ﻫﻮ‬‫اﺑﻦ أﺧﯽ أﺑﯽ اﻷﺣﻮص ﺻﺎﺣﺐ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد[‪.‬‬‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ أوﻻ‪ ،‬ﺗﺮﻣﺬي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻏﺮﯾﺐ ﻣﯽداﻧﺪ‪ .‬ﺛﺎﻧﯿﺎ‪ ،‬اﻓﺎده ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﻣﺎ ﻧﻤﯽﺷﻨﺎﺳﯿﻢ آن را‬‫از ﺣﺪﯾﺚ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ اﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ .‬ﺛﺎﻟﺜﺎ‪ ،‬ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﻪ ﺗﻀﻌﯿﻒ ﮐﺮده ﻣﯽﺷﻮد در ﺣﺪﯾﺚ‪.‬‬‫راﺑﻌﺎ‪ ،‬ﺑﻠﺤﺎظ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺣﺎل أﺑﻮ اﻟّﺰﻋﺮاء راوي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ ﻏﯿﺮ ﻣﺎﻫﺮ ﻣﺸـﺘﺒﻪ ﻧﺸﻮد اﻓﺎده ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ أﺑﻮ اﻟّﺰﻋﺮاﺋﯽ ﮐﻪ‬‫در ﺳـﻨﺪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ واﻗﻌﺴﺖ ﻧﺎم او ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻫﺎﻧﯿﺴﺖ و أﺑﻮ اﻟّﺰﻋﺮاﺋﯽ ﮐﻪ از و ﺷـﻌﺒﻪ و ﺛﻮري و اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﻧﺎم او ﻋﻤﺮو‬‫ﺑﻦ ﻋﻤﺮوﺳﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ ﭼﻪ ﺗﺮﻣﺬي در ﻗﺪح اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﮐﺘﻔﺎ ﺑﺮ ﻫﻤﯿﻦ ﻗﺪر ﻧﻤﻮده ﻟﯿﮑﻦ ﻣﺎ ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻨﻌﺎم ﻣﯽﮔﻮﺋﯿﻢ ﮐﻪ رﺟﺎل ﺳـﻨﺪ اﯾﻦ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺗﻤﺎﻣﺎ ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬‫ﻗﺪح و ﺟﺮح أﻫﻠﺴﻨﺖ در اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺳﻤﻌﯿﻞ ﮐﻮﻓﯽ ﮐﻪ از راوﯾﺎن ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪ اﺳﺖ‬‫* أﻣﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺣﻘﯿﺮ و ﺿـﺌﯿﻞ و ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻣﻘﺪوح و ﻣﻄﻌﻮن ﻧﺎﻗﺪﯾﻦ ﺑﺎ ﺗﺒﺠﯿﻠﺴﺖ‪ .‬ﻋﻠّﺎﻣﻪ أﺑﻮ زرﻋﮥ‪ ،‬زارع أرض ﻧﻘﺪ‬‫و ﺗﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬و ﺑـﺎرع در ﺳﺒﺮ و ﺗـﺪﻗﯿﻖ او را ﺑﺘﻠﯿﯿﻦ و ﻏﻤﺰ و ﺗﻀـﻌﯿﻒ و ﻫﻤﺰ ﻧﻮاﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﺣﺴﺐ اﻓﺎده اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ أﺑﻮ زرﻋﻪ ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ‬‫ﭼﻨـﺎن ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ ﮐﻪ او ﺣـﺪﯾﺜﯽ ﭼﻨـﺪ از ﭘـﺪر ﺧﻮد رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﺮد و ﻣﻦ ﺑﻌـﺪ رواﯾﺖ آن أﺣﺎدﯾﺚ از ﭘـﺪر ﺧﻮد ﺗﺮك ﮐﺮده و آن را‬‫ﺑﮑﺬب و زور ﺑﺮ ﻋّﻢ ﺧﻮد ﺑﺮ ﺑﺴﺖ ﭼﺮا ﮐﻪ ﻧﺰد ﻣﺮدم ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮ و ﻣﻌﺮوف ﺗﺮ ﺑﻮد‪ ،‬و أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻋﻤﺪة اﻷﻋﺎﻇﻢ ﺑﺘﺮك او را در ﻫّﻮه ﺻﻐﺎر و‬‫ﺧﺴﺎر اﻧـﺪاﺧﺘﻪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ ﻧﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬ﺷﺎرب ﻧﻤﯿﺮ ﺗﻨﻘﯿﺐ و ﺗﻨﻘﯿﺮ؛ او را ﻧﻤﯽﭘﺴـﻨﺪﯾﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﺳﺎﻟﮏ ﻃﺮﯾﻖ ﺗﻀـﻌﯿﻒ و ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺟﺮح و ﺗﻬﺠﯿﻦ‬‫او ﻣﯽﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و إﺛﺒﺎت رواﯾﺖ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪482 :‬‬‫ﺑﺮاي آن ﻣﻨﺨﺪع ﻏﺮﯾﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻋﻘﯿﻠﯽ ﺑﺎ ﻋﻘﻞ و ﺷـﻌﻮر ﺣﺎﺋﺰ ﻋﺜﻮر ﻣﻮﻓﻮر ﺑﺈرﺷﺎد ﮐﻠﻤﻪ ﺑﻠﯿﻐﻪ »ﻟﻢ ﯾﮑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻫﺬا ﺑﻘّﯿﻢ اﻟﺤﺪﯾﺚ« إﺛﺒﺎت‬‫ﮐﻤـﺎل ﻗﺼـﻮر و ﻓﺘـﻮر آن ﻣﻐﺮور ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺑﺮاي ﺗﻮﻫﯿﻦ او ﻗّﺼﻪ ادﻏـﺎل و ادﺧـﺎل او ﺣـﺪﯾﺜﯽ را در ﺣـﺪﯾﺜﯽ دﯾﮕﺮ ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و اﺑﻦ‬‫ﺣّﺒﺎن اﮔﺮ ﭼﻪ او را در ﺛﻘﺎت وارد ﮐﺮده ﻣﮕﺮ اﯾﻨﻬﻢ ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ در رواﯾﺖ او از ﭘﺪرش ﺑﻌﺾ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮﺳﺖ‪.‬‬‫و در ﮐﻤﺎل ﻇﻬﻮرﺳﺖ ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﻣﺎ در ﺻـﺪد ﻗﺪح او ﻫﺴﺘﯿﻢ از ﻫﻤﯿﻦ ﻗﺒﯿﻞ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬زﯾﺮا ﮐﻪ إﺑﺮاﻫﯿﻢ آن را از ﭘﺪر ﺧﻮد إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‬‫رواﯾﺖ ﮐﺮده ﭘﺲ در ﻣﻄﻌﻮن و ﻣﻨﮑﺮ ﺑﻮدن آن اﻣﺘﺮا و ارﺗﯿﺎب ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 76‬از ‪174‬‬‫ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘـﺪال« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ .‬ﻟّﯿﻨﻪ أﺑﻮ زرﻋـﮥ و ﺗﺮﮐﻪ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬ﯾﺮوي ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪،‬‬‫ﺗﺄّﺧﺮ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﻐﻨﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﻏﻤﺰه أﺑﻮ زرﻋﮥ و ﺗﺮﮐﻪ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟّﺘﻬﺬﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ اﻟﺤﻀﺮﻣﯽ أﺑﻮ إﺳﺤﺎق اﻟﮑﻮﻓﯽ‪،‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯿﻪ و أﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي و اﺑﻨﻪ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ و اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ و ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﺳﻔﯿﺎن و اﺑﻦ واره و اﻟّﺴﺮاج و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﮐﺘﺐ أﺑﯽ ﺣـﺪﯾﺜﻪ و ﻟﻢ ﯾﺄﺗﻪ و ﻟﻢ ﯾﺬﻫﺐ ﺑﯽ إﻟﯿﻪ و ﻟﻢ ﯾﺴـﻤﻊ ﻣﻨﻪ زﻫﺎدة ﻓﯿﻪ‪ :‬و ﺳﺄﻟﺖ أﺑﺎ زرﻋﮥ ﻋﻨﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺬﮐﺮ ﻋﻨﻪ أﻧّﻪ‬‫ﮐـﺎن ﯾﺤـّﺪث ﺑﺄﺣـﺎدﯾﺚ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﺛّﻢ ﺗﺮك أﺑـﺎه ﻓﺠﻌﻠﻬـﺎ ﻋﻦ ﻋّﻤﻪ ﻷـّن ﻋّﻤﻪ أﺟﻠﯽ ﻋﻨـﺪ اﻟّﻨـﺎس‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﻌﻘﯿﻠّﯽ ﻋﻦ ﻣﻄﯿﻦ‪ :‬ﮐﺎن اﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ ﻻ‬‫ﯾﺮﺿـﺎه و ﯾﻀـّﻌﻔﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬روي أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﻌﻘﯿﻠّﯽ‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻫـﺬا ﺑﻘّﯿﻢ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ .‬ﻗﺎل ﻣﻄﯿﻦ‪ :‬ﻣﺎت ﺳـﻨﮥ ‪ .258‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و‬‫ﺑﻘّﯿﮥ ﮐﻼم اﻟﻌﻘﯿﻠﯽ‪:‬‬‫روي ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟّﺪه ﻋﻦ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻋﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﻘﻤﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد‪ :‬ﮐّﻨﺎ ﻣﻊ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﯽ ﻏﺰوة ﺧﯿﺒﺮ و ﮐﺎن‬‫إذا أراد أن ﯾﺘﺒّﺮز ﺗﺒﺎﻋﺪ‬‫‪ ،‬اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ .‬و ﻓﯿﻪ ﻗـّﺼ ﮥ اﻟّﺸـ ﺎﺗﯿﻦ و ﻧﺒﻊ اﻟﻤـﺎء و ﻗـّﺼ ﮥ اﻹداوة و ﻗـّﺼ ﮥ اﻟﺠﻤﻞ ﻣﻄّﻮﻻ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﻌﻘﯿﻠﯽ‪ :‬أّﻣﺎ ﻗـّﺼ ﮥ اﻹداوة و اﻟّﻄﻬﻮر ﻓﺠﺎء ﻋﻦ اﺑﻦ‬‫ﻣﺴﻌﻮد ﻣﻦ ﻏﯿﺮ وﺟﻪ‪ ،‬و أّﻣﺎ ﻣﺎ ﻋﺪا ذﻟﮏ ﻓﺠﺎء ﻋﻦ ﻏﯿﺮ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻓﺄدﺧﻞ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪483 :‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ و روي ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺤﻪ‪ ،‬و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﻓﯽ اﻟّﺜﻘﺎت ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻓﯽ رواﯾﺘﻪ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﻤﻨﺎﮐﯿﺮ[‪.‬‬‫و ﺻـﻔﯽ اﻟـﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺨﺰرﺟﯽ در »ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﺗﺬﻫﯿﺐ ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﮑﻤﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ‬‫ﮐﻬﯿـﻞ اﻟﺤﻀـﺮﻣﯽ أﺑﻮ إﺳـﺤﺎق اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ و أﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ اﻟّﺘﺮﻣـﺬّي‪ ،‬اﺗّﻬﻤﻪ أﺑﻮ زرﻋـﮥ‪ .‬ﻗﺎل ﻣﻄﯿﻦ‪ :‬ﻣﺎت ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و‬‫ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ‪.‬‬
‫ﻗﺪح و ﺟﺮح اﻫﻞ رﺟﺎل در اﺳﻤﻌﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ راوي دﯾﮕﺮ ﺣﺪﯾﺚ‬‫* و أﻣـﺎ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﺴﺐ ارﺷـﺎد دارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬ﻣـﺘﺮوك؛ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻌﯿـﺪ از ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻗﺒـﻮل و رﺿـﺎ و ﻗﺮﯾﺐ ﺑﺰﻣﺮه أﻫـﻞ دﻏـﻞ و دﻏﺎ‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﺣﺴﺐ ﻧﻘـﻞ اﺑﻦ اﻟﺠـﻮزي إﻣـﺎم أﺋّﻤﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ از أزدي أﻓﯿﻖ ﻧﯿﺰ ﺛـﺎﺑﺖ و ﻣﺤّﻘﻘﺴﺖ ﮐﻪ او ﻣـﺘﺮوﮐﺴﺖ و ﻣﻬﺠﻮر‪ .‬ﭘﺲ ﺗﻤّﺴـ ﮏ‬‫ﺑﺮواﯾﺖ او ﻣﺤﺾ ﺗﻬّﻮر ﻣﺤﺬور‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ اﻟﻤﺨﺮج ﻣﻦ ﻇﻠﻤﺎت اﻟّﺰور إﻟﯽ اﻟّﺼﺪق و اﻟّﻨﻮر‪.‬‬‫ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ و ﻋّﻤﻪ و ﻋﻨﻪ إﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﻐﻨﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ؛ ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨﯽ‪:‬‬‫ﻣﺘﺮوك ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻟّﺘﻬﺬﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ اﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ اﻟﺤﻀـﺮﻣﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬روي ﻋﻦ أﺑﯿﻪ و ﻋّﻤﻪ‬‫ﻣﺤّﻤﺪ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ اﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ و أﺑﻮ اﻟﻌّﻮام أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﻟّﺮﯾﺎﺣﯽ‪ .‬ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك‪ ،‬و ﺗﻘّﺪم اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﺑﻨﻪ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻧﻘﻞ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزّي ﻋﻦ اﻷزدي أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺘﺮوك ‪.‬‬
‫و ﺻـﻔﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺰرﺟﯽ در »ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﺗﺬﻫﯿﺐ ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﮑﻤﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ اﻟﺤﻀـﺮﻣﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫أﺑﯿﻪ و ﻋّﻤﻪ ﻣﺤّﻤﺪ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ اﺑﻨﻪ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 77‬از ‪174‬‬‫ﻗﺪح و ﺟﺮح ﻋﻠﻤﺎء ﺳﻨﺖ در ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ راوي دﯾﮕﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا‬‫* و اﻣـﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑـﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑـﻦ ﮐﻬﯿـﻞ‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ ﭼـﻪ ﺧـﻮد ﺗﺮﻣـﺬي در ﻗـﺪﺣﺶ ﺑﺮ ﻫﻤﯿـﻦ اﮐﺘﻔـﺎ ﻧﻤـﻮده ﮐﻪ »ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﯾﻀـّﻌﻒ ﻓﯽ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ«‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ از ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﺘﺐ رﺟﺎل ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﺗﻤﺎم واﺿﺢ و آﺷﮑﺎر ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ او را ﮔﺎﻫﯽ »ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء« ﮔﻔﺘﻪ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪484 :‬‬‫ﮔـﺎﻫﯽ »ﺿـﻌﯿﻒ اﻟﺤـﺪﯾﺚ« ﮔﻔﺘـﻪ‪ .‬و ﺑﺨـﺎري ﮔﻔﺘـﻪ ﮐﻪ در ﺣـﺪﯾﺚ او ﻣﻨـﺎﮐﯿﺮﺳﺖ‪ .‬و ﻧﯿﺰ ﺑﺨـﺎري در »ﺗﺎرﯾـﺦ أوﺳـﻂ« ﺧـﻮد او را »ﻣﻨﮑﺮ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ« ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ رازي ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ او ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﺳﺖ و ﻗﻮي ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬و ﻧﺴﺎﺋﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺛﻘﻪ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬و ﻧﯿﺰ ﻧﺴﺎﺋﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ او‬‫ﻣﺘﺮوك اﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﺒـﺎس ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ او ﭼﯿﺰي ﻧﯿﺴﺖ و ﺣـﺪﯾﺚ او ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ .‬و اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن اﮔﺮ ﭼﻪ او را در ﺛﻘﺎت ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده ﻟﯿﮑﻦ ﺑﺎ‬‫اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ در ﺣﺪﯾﺚ ﭘﺴﺮش از وي ﻣﻨﺎﮐﯿﺮﺳﺖ‪.‬‬‫و ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا را از ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﻪ ﭘﺴـﺮش إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ رواﯾﺖ ﮐﺮده‪ ،‬ﭘﺲ در ﻣﻘﺪوح ﺑﻮدن آن ﺣﺴﺐ اﻓﺎده‬‫اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﺷـّﮑﯽ ﻧﻤﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬و از ﻋﺠﺎﺋﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﻪ را در »ﮐﺘﺎب اﻟّﻀﻌﻔﺎ« ﻫﻢ ذﮐﺮ ﮐﺮده و در ﺣﻖ او ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ‬‫او ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﺳﺖ ﺟـّﺪا و ﺑـﺎو اﺣﺘﺠـﺎج ﮐﺮده ﻧﻤﯽﺷـﻮد‪ ،‬و اﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ او از آن ﮐﺴـﺎن ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺜﺸﺎن ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﻮد‪ .‬و‬‫دارﻗﻄﻨﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ او ﻣﺘﺮوﮐﺴﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ دارﻗﻄﻨﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ او ﺿﻌﯿﻒ اﺳﺖ‪ .‬و ﻋﺠﻠﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ او ﺿﻌﯿﻒ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ او ﺿﻌﯿﻒ ﺑﻮده ﺟّﺪا‪ ،‬و ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﺳﻔﯿﺎن او را در ﺑﺎب ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ إﻋﺮاض ﮐﺮده ﻣﯽﺷﻮد از رواﯾﺖ ﺷﺎن آورده و‬‫اﻓﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﻣﻦ از أﺻﺤﺎب ﺧﻮد ﻣﯽﺷﻨﯿﺪم ﮐﻪ ﺗﻀﻌﯿﻒ او ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و آﺟّﺮي از أﺑﻮ داود ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﭼﯿﺰي ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﺣﺎﻻ ﻋﺒﺎراﺗﯽ ﮐﻪ ﮐﺎﺷﻒ ازﯾﻦ اﻗﻮال أﺋﻤﻪ رﺟﺎﻟﺴﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﯿﺪ‪.‬‬‫ﺑﺨﺎري در »ﺗﺎرﯾﺦ ﺻـﻐﯿﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ :‬ﻣﺎت ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ آﺧﺮ إﺣﺪي و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﯾﻮم ﻋﺎﺷﻮرا‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﻫﻮ اﻟﺨﻀﺮﻣﯽ‬‫أﺑﻮ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﮑﻮﻓّﯽ واﻟﺪ ﻣﺤّﻤﺪ و ﯾﺤﯿﯽ‪ ،‬أّﻣﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﻓﻤﻨﮑﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺨﺎري در »ﮐﺘﺎب اﻟّﻀﻌﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ[‪.‬‬‫و ﻧﺴﺎﺋﯽ در »ﮐﺘﺎب اﻟّﻀﻌﻔﺎء و اﻟﻤﺘﺮوﮐﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﻣﺘﺮوك اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﮐﻮﻓّﯽ ‪.‬‬
‫ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻨﯽ ﻣﻘﺪﺳـﯽ در »ﮐﻤﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ اﻟﺤﻀـﺮﻣﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ و ﺑﯿﺎن ﺑﻦ ﺑﺸـﺮ و ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ‬‫اﺑﻨﻪ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ و ﻗﺒﯿﺼﮥ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪485 :‬‬‫ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺤﻤﺎﻧﯽ و أﺑﻮ ﻏّﺴﺎن اﻟﻨﻬـﺪي و أﺳـﯿﺪ ﺑﻦ زﯾـﺪ اﻟﺤّﻤﺎل و ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﻫﺐ اﻟﺤﺎرﺛﯽ و آﺧﺮون‪ .‬ﺿـّﻌﻔﻪ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ .‬و ﻗﺎل أﺑﻮ‬‫ﺣـﺎﺗﻢ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺎﻟﻘﻮّي‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﻓﯽ ﺣـﺪﯾﺜﻪ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺜﻘـﮥ‪ .‬و ﻗﺎل اﻟّﺘﺮﻣـﺬّي‪ :‬ﺿـﻌﯿﻒ‪ .‬و أّﻣﺎ اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﻓـﺬﮐﺮه ﻓﯽ‬‫»اﻟّﺜﻘﺎت« ﻗﺎل ﻣﻄﯿﻦ‪ :‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫و ذﻫﺒﯽ در »ﮐﺎﺷﻒ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ و ﺑﯿﺎن ﺑﻦ ﺑﺸﺮ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ ﻗﺒﯿﺼﮥ و ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺤﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺿﻌﯿﻒ‪ ،‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ‪.[172‬‬‫و در ﺣﺎﺷـﯿﻪ »ﮐﺎﺷﻒ« ﻣـﺬﮐﻮرﺳﺖ‪] :‬ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸـﯽء‪ ،‬و ﻗﺎل ﻣّﺮة‪ :‬ﺿـﻌﯿﻒ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ .‬و ﻗﺎل »خ«‪ :‬ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ‪ .‬و ﻗﺎل »س«‪:‬‬‫ﻟﯿﺲ ﺑﺜﻘﮥ‪ .‬و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﻓﯽ اﻟﺜﻘﺎت‪ .‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﯿﺲ ﺑﺎﻟﻘﻮّي ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ذﻫـﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘـﺪال« ﮔﻔﺘـﻪ‪] :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿـﻞ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل أﺑـﻮ ﺣـﺎﺗﻢ و ﻏﯿﺮه‪ :‬ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗـﺎل اﻟّﻨﺴـﺎﺋّﯽ‪:‬‬‫ﻣﺘﺮوك‪ .‬و ﻗﺎل ﻋّﺒﺎس‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪ ،‬ﻻ ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻪ ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟّﺘﻬﺬﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ اﻟﺤﻀـﺮﻣﯽ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬روي ﻋﻦ أﺑﯿﻪ و إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 78‬از ‪174‬‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ ﺧﺎﻟـﺪ و ﺑﯿﺎن ﺑﻦ ﺑﺸـﺮ و ﻋﺎﺻﻢ ﺑﻦ ﺑﻬﺪﻟـﮥ و ﻋّﻤﺎر اﻟّﺪﻫﻨﯽ و ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺎد‪ ،‬و ﻋﻨﻪ اﺑﻨﻪ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ و ﺑﮑﺮ ﺑﻦ‬‫ﺑّﮑﺎر و أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ و ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ داود اﻟّﻀﺒﯽ و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟـﺢ اﻟﻌﺠﻠﯽ و أﺑﻮ ﻏّﺴﺎن اﻟّﻨﻬـﺪّي و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ‬‫اﻟﺤﻤـﺎﻧّﯽ و آﺧﺮون‪ .‬ﻗﺎل اﻟـﺪوري ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﺿـﻌﯿﻒ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻣﻀـﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸـﯽء‪ .‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‬‫ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﯿﺲ ﺑﺎﻟﻘﻮّي‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ‪ .‬و ﻗﺎل اﻟّﺘﺮﻣﺬّي‪:‬‬‫ﯾﻀّﻌﻒ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺜﻘﮥ‪ .‬و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﻓﯽ »اﻟﺜﻘﺎت« و ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﯽ ﺣـﺪﯾﺚ اﺑﻨﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﻨـﺎﮐﯿﺮ‪ ،‬ﻣﺎت ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋـﮥ‪ .‬و ﻗﺎل ﻣﻄﯿﻦ‪ :‬ﻣﺎت ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن اﯾﻀﺎ ﻓﯽ‬‫اﻟـّﻀ ﻌﻔﺎء ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺟـّﺪا ﻻ ﯾﺤﺘّﺞ ﺑﻪ‪ .‬و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﻨﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﻣّﻤﻦ ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪ .‬و‬‫ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك‪ .‬و ﻗﺎل ﻣّﺮة‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﻌﺠﻠﯽ‪ ،‬ﺿﻌﯿﻒ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪486 :‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﮐﺎن ﯾﻐﻠﻮ ﻓﯽ اﻟّﺘﺸّﯿﻊ‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ :‬ﮐﺎن ﺿﻌﯿﻔﺎ ﺟّﺪا‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي ﻓﯽ اﻷوﺳﻂ ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ذﮐﺮه ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﺳﻔﯿﺎن‬‫ﻓﯽ ﺑﺎب ﻣﻦ ﯾﺮﻏﺐ ﻋﻦ اﻟّﺮواﯾﮥ ﻋﻨﻬﻢ‪ :‬و ﮐﻨﺖ أﺳﻤﻊ أﺻﺤﺎﺑﻨﺎ ﯾﻀّﻌﻔﻮﻧﻪ‪ .‬و ﻗﺎل اﻵﺟﺮّي ﻋﻦ أﺑﯽ داود‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء[‪.‬‬‫و ﺻـﻔﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺰرﺟﯽ در »ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺗﺬﻫﯿﺐ اﻟّﺘﻬﺬﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ اﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ .‬و ﻋﻨﻪ اﺑﻨﻪ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺿّﻌﻔﻪ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻣﻄﯿﻦ‪ :‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫اﺷﺎره ﺑﻘﺪح و ﺟﺮح ﺣﺎﻓﻆ ﺑﺰار ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺴﻨﺪ« در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا‬‫* اﻣﺎ أﺑﻮ اﻟﺰﻋﺮاء ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻫﺎﻧﯽ اﻟﮑﻨﺪي‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح ﺑﻮدﻧﺶ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺑﺨﺎري ﺳﺎﺑﻘﺎ در ﻣﻘﺎم ﻗﺪح‬‫ﺣﺪﯾﺚ »و ﺗﻤّﺴﮑﻮا ﺑﻌﻬﺪ اﺑﻦ أّم ﻋﺒﺪ«‬‫ﻣﺬﮐﻮر و ﻣﺴﻄﻮر ﺷﺪه‪ ،‬ﻓﻠﯿﮑﻦ ﻣﻨﮏ ﻋﻠﯽ ذﮐﺮ‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ‪ :‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ اﻟﺒﺼـﺮي اﻟﺒّﺰار ﮐﻪ از ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﮐﺒﺎر و أﺳﺎﻃﯿﻦ أﺣﺒﺎر و ﻧّﻘﺎد أﺧﺒﺎر و ﺟﻬﺎﺑﺬه آﺛﺎر ﻧﺰد‬‫ﺳّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ؛ ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘـﺪا را ﻏﯿﺮ ﺻـﺤﯿﺢ واﻧﻤﻮده ﺑﻘـﺪح و ﺟﺮح آن ﻃﺮﯾﻖ إﻧﺼـﺎف ﭘﯿﻤﻮده؛ ﮐﻤـﺎ ﻋﺮﻓﺘﻪ ﺳﺎﺑﻘـﺎ ﺑﻨّﺺ اﻟﻤﻨﺎوي ﻓﯽ »ﻓﯿﺾ‬‫اﻟﻘﺪﯾﺮ«‪.‬‬‫و در ﮐﻤﺎل ﻇﻬﻮرﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ ﻗﺪح و ﺟﺮح اﯾﻦ ﺣﺎﻓﻆ ﮐﺒﯿﺮ و ﻧﺎﻗﺪ ﺷـﻬﯿﺮ ﺟﺎي آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ و اوﻟﯿﺎي او ﻏﺮق ﻋﺮق ﺧﺠﻠﺖ ﺷﻮﻧﺪ‬‫و راه ﺗﻮﺑﻪ و اﻧـﺎﺑﺖ از ﺗﻤّﺴـ ﮏ ﺑـﺎﯾﻦ ﮐـﺬب و زور روﻧـﺪ و ﻫﺮﮔﺰ ﻧـﺎم آن را ﺑﺮ زﺑﺎن ﻧﯿﺎرﻧـﺪ و اّدﻋﺎي ﺷـﻬﺮت و ﺗﻮاﺗﺮ آن را از ﺧﻄﺎﯾﺎي‬‫ﻓﺎﺿﺤﻪ ﺧﻮد ﺷﻤﺎرﻧﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ أﻧّﯽ ذﻟﮏ ﻫﻢ و أﯾﻦ؟! و ﻗﺪ ﺻﺮﻋﻬﻢ دﻧﻒ اﻟّﻀﻼل و اﻟﺤﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺼﺎروا ﻣﺨﺘﻮﻣﯿﻦ ﺑﺎﻟﻄﺒﻊ و اﻟّﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﺳﺎﻗﻬﻢ إﻟﯽ‬‫اﻟﺒﻮار ﺣّﺐ اﻟّﺸﯿﺨﯿﻦ‪.‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ ﻋﺠـﺎﺋﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺷـﺎه ﺻﺎﺣﺐ در ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﮐﯿـﺪ ﻧﻮد و دوم از ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »ﺗﺤﻔﻪ« ﺑﺮواﯾﺖ »ﻣﺴـﻨﺪ ﺑّﺰار« ﺑﺮ أﺷـﺠﻌّﯿﺖ ﯾﺎر ﻏﺎر‬‫ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣّﻖ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل آﻏﺎز ﻧﻬﺎده؛ داد ﮐﻤﺎل ﻣﺠﺎﻧﺒﺖ ﺧﻮد از دأب ﻣﻨﺎﻇﺮه دادهاﻧـﺪ‪ ،‬و درﯾﻦ ﻣﻘﺎم أﺻـﻼ اﻟﺘﻔﺎﺗﯽ ﺑﻘـﺪح و‬‫ﺟﺮح ﺑّﺰار در ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘـﺪا ﻧﻤﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﻼ ﺗﺤّﺮج زﺑﺎن ﺧﻮد را ﺑﺬﮐﺮ آن ﻣﯽآﻻﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻼ ﻣﺤﺎﺑﺎ در ﺻﺪد اﺳـﺘﺪﻻل و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎﯾﻦ‬‫ﮐﺬب ﮐﺎﺳﺪ ﺑﯽ رواج؛ ﻣﺴﻠﮏ زﯾﻎ و اﻋﻮﺟﺎج ﻣﯽﭘﯿﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺎّدﻋﺎي ﺷﻬﺮت و ﺗﻮاﺗﺮ آن ﺑﮑﻤﺎل ﺟﻠﻊ و اﺗﻘﺎح در ﺗﺮوﯾﺢ أرواح ﻣﺴﯿﻠﻤﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪487 :‬‬‫و ﺳﺠﺎح ﻣﯽاﻓﺰاﯾﻨﺪ‪.‬‬‫و أﻋﺠﺐ از آن اﯾﻦ ﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﺎه ﺻـﺎﺣﺐ در ﺻـﺪر ﻫﻤﯿﻦ ﺑـﺎب أﻋﻨﯽ ﺑـﺎب ﻫﻔﺘﻢ »ﺗﺤﻔﻪ« در ﻣﻘـﺎم ﻧﻔﯽ ﺧﻼـﻓﺖ از ﻣﻌـﺎوﯾﻪ و ﻣﺮواﻧّﯿﻪ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 79‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﺎﺳـّﯿﻪ ﺑﺤـﺪﯾﺚ ﻣﺮوي ﺑّﺰار ﺗﻤّﺴـ ﮏ ﻧﻤﻮدهاﻧـﺪ او را ﺑﻌﻤـﺪه ﻣﺤـّﺪﺛﯿﻦ اﻫـﻞ ﺳـّﻨﺖ وﺻﻒ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬وﻟﯽ در اﯾﻦ ﻣﻘـﺎم از اﻓﺎده آن ﻋﻤـﺪه‬‫ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ ﻋﻈﺎم در ﺑﺎب ﻋﺪم ﺻّﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا إﻋﺮاض و اﺳﺘﻨﮑﺎف آﻏﺎز ﻣﯽﻧﻬﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﺧﻼف و ﺷﻘﺎق ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺎﻗﺪ ﺟﻠﯿﻞ و ﺟﻬﺒﺬ ﻧﺒﯿﻞ‬‫ﻓﺮﻗﻪ ﺧﻮد اﻗﺪام ﻧﻤﻮده ﺑﺪﻋﻮاي ﺑﺎﻃﻠﻪ ﺷﻬﺮت و ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا داد ﻇﻠﻢ و اﻋﺘﺪا ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬ﻫﻞ ﻫﺬا إﻟّﺎ ﺻﻨﯿﻊ أﻫﻞ اﻟﺨﻼﻋﮥ و اﻟّﺪﻋﺎرة؟!‬‫و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﺻﻢ ﻋﻦ زﯾﻊ اوﻟﯽ اﻟﻐﻮاﯾﮥ و اﻟﻐﻤﺎرة‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ در إﺛﺒﺎت ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑّﺰار ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﺎﻓﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻣﺎ او را ﻋﻤـﺪه ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ و‬‫ﺑﺮواﯾـﺎت او ﺑﻤﻘـﺎﺑﻠﻪ اﻫـﻞ ﺣّﻖ ﺗﻤّﺴـ ﮏ و ﺗﺸـّﺒﺚ ﻧﻤﻮده ﻣﻘﺎم ﻣﻨﯿﻊ و ﻣﺤﻞ رﻓﯿﻊ او را ﺑﺄوﻟﯿﺎي ﺧﻮد ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﻣﺎ ﺑﻌﻀـﯽ از ﮐﻠﻤﺎت‬‫ﻋﻠﻤﺎي رﺟﺎل و ﻋﺎرﻓﯿﻦ أﺣﻮال اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ در ﺣّﻖ او ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﻣﺰﯾﺪ إﺣﮑﺎم و إﺑﺮام ﻣﻘﺼﻮد و ﻣﺮام ﺧﻮد ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﯿﻢ‪.‬‬‫ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺗﺎرﯾﺦ اﺻـﺒﻬﺎن« ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن در ﮐﺘﺐ ﺧﺎﻧﻪ ﺣﺮم ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻣﻨّﻮره ﺑﻨﻈﺮ‬‫ﻧﺤﯿﻒ رﺳﯿﺪه ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ اﻟﺒﺼﺮي أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺒّﺰار اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬ﻗﺪم أﺻﺒﻬﺎن ﻣّﺮﺗﯿﻦ ‪.‬‬
‫ﺟﻼل اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﺒّﺰار‪ -‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌّﻠﺎﻣـﮥ اﻟﺸـﻬﯿﺮ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون )ﻋﻤﺮ‪ .‬ظ( ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ اﻟﺒﺼـﺮّي‪،‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻤﺴﻨﺪ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﻤﻌّﻠﻞ« رﺣﻞ ﺑﺂﺧﺮ ﻋﻤﺮه إﻟﯽ أﺻﺒﻬﺎن و اﻟّﺸﺎم‪ ،‬ﻧﺸﺮ )ﻓﻨﺸﺮ‪ .‬ظ( ﻋﻠﻤﻪ‪ ،‬ﻣﺎت ﺑﺎﻟّﺮﻣﻠﮥ ﺳﻨﮥ ‪.[292‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ ﺑﺰار‬‫و ﻣﺤﻤـﺪ أﻣﯿﺮ اﻷـزﻫﺮي اﻟﻤـﺎﻟﮑﯽ در »رﺳـﺎﻟﻪ أﺳﺎﻧﯿـﺪ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪» ] :‬ﺳـﻨﻦ اﻟﺒّﺰار« اﻟﺤﺎﻓـﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ اﻟﺒّﺰار‬‫اﻟﻌﺘﮑﯽ‪ -‬ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻌﯿﻦ و اﻟّﺘﺎء اﻟﻤﺨّﻔﻔﮥ‪ -‬اﻟﺒﺼـﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ 292‬ﺑﺎﻟّﺮﻣﻠﮥ‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ ﺧﯿﺜﻤﮥ‪ :‬ﻫﻮ رﮐﻦ ﻣﻦ أرﮐﺎن اﻻﺳـﻼم‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺸّﺒﻪ‬‫ﺑﺎﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻓﯽ زﻫﺪه و ورﻋﻪ‪ ،‬ﻟﻪ »اﻟﻤﺴـﻨﺪ اﻟﮑﺒﯿﺮ«‪ ،‬رﺣﻞ ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه إﻟﯽ اﻟّﺸﺎم و أﺻﺒﻬﺎن ﻓﻨﺸﺮ ﻋﻠﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﺎت ﺑﺎﻟّﺮﻣﻠﮥ ﻣﻦ اﻟّﺸﺎم‪ ،‬روﯾﻨﺎه‬‫ﻣﻦ ﺳﻨﺪﻧﺎ ﻟﻠﺒّﺰار ﻋﻦ ﺻﺎﺣﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪488 :‬‬‫»اﻟﻤﻨـﺢ« ﻣﻦ ﻃﺮﯾـﻖ اﺑﻦ ﻋﺘـﺎب‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺿـﯽ أﺑﯽ أّﯾـﻮب ﺑﻦ ﺧﻠﻒ ﺑﻦ ﻋﻤﺮون‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻔﺮج‪» .‬ح« ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ‬‫اﻟﺼـّﯿﺮﻓﯽ‪ ،‬ﻋـﻦ أﺑﯽ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮو اﻟﻄﻠﻤﻨﮑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﻔﺮج‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟـّﺼ ﻤﻮت‪ ،‬ﻋﻦ‬‫اﻟﺒّﺰار[‪.‬‬‫ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﺣﻤﺎد ﻋﻘﯿﻠﯽ در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا و ﺗﺮﺟﻤﻪ او‬‫ﭼﻬـﺎرم آﻧﮑﻪ‪ :‬اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﺣﻤـﺎد اﻟﻌﻘﯿﻠﯽ ﮐﻪ از ﮐﺒﺎر ﺣّﻔﺎظ و ﻋﻈﺎم أﯾﻘﺎظ ﺳـّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ در »ﮐﺘﺎب اﻟـّﻀ ﻌﻔﺎ«‬‫ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘـﺪارا ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮده و آن را ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﮑﺮ ﺑﯽ أﺻﻞ واﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳـﺘﻌﺮف إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ ﻣﻦ ﻋﺒﺎرة‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ ﻓﯽ »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻤﺮي‪.‬‬‫و ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ ﻗـﺪح ﻋﻘﯿﻠﯽ درﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﮐﺎر ﻋﺎﻗﻠﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺂن ﺗﻤّﺴﮏ ﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬ﯾﺎ ﺑـﺪﻋﻮاي ﺑﺎﻃﻠﻪ ﺷـﻬﺮت و ﺗﻮاﺗﺮ آن ﻟﺐ‬‫ﮔﺸﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻋﻠﻮ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻋﻘﯿﻠﯽ در ﻧﻘﺪ أﺣﺎدﯾﺚ و أﺧﺒﺎر ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻧﺰد ﺣﻀﺮات ﺳّﻨّﯿﻪ ﻗﺎﺑﻞ إﻧﮑﺎر ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ إﺗﻤﺎﻣﺎ ﻟﻠﺤّﺠﻪ ﺷﻄﺮي از ﻋﺒﺎرات ﻋﻠﻤﺎي‬‫رﺟﺎل درﯾﻦ ﺟﺎ ذﮐﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻢ‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ در »ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﺤّﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﻌﻘﯿﻠﯽ‪ -‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻹﻣﺎم أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺑﻦ ﺣﻤﺎد ﻋﻘﯿﻠﯽ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 80‬از ‪174‬‬‫ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﺣّﻤﺎد اﻟﻌﻘﯿﻠّﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب »اﻟـّﻀ ﻌﻔﺎء اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﺳـﻤﻊ ﺟـّﺪه ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟﻌﻘﯿﻠّﯽ ﻻّﻣﻪ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟّﺼﺎﺋﻎ و أﺑﺎ‬‫ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﯿﺴـﺮة و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﺑﺮد اﻷﻧﻄﺎﮐّﯽ و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ أّﯾﻮب اﻟﻌّﻠﺎف و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي و إﺳﺤﺎق‬‫ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟـّﺪﯾﺮي و ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ اﻟﺒﻐﻮّي و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﺒﻠﺨّﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ و ﺧﻠﻘﺎ‬‫ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻣﻘﯿﻤـﺎ ﺑﺎﻟﺤﺮﻣﯿﻦ‪ ،‬ﺣـّﺪث ﻋﻨﻪ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻧﺎﻓﻊ اﻟﺨﺰاﻋّﯽ و ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﻟﺒﺮﺣﯿﻞ اﻟﻤﺼـﺮّي و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﻟﻤﻘﺮي و‬‫آﺧﺮون‪ .‬ﻗﺎل ﻣﺴﻠﻤﮥ ﺑﻦ اﻟﻘﺴﻢ‪:‬‬‫ﮐﺎن اﻟﻌﻘﯿﻠّﯽ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﻘﺪر ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺨﻄﺮ ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻣﺜﻠﻪ و ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ ﻓﮑﺎن ﻣﻦ أﺗﺎه ﻣﻦ اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ ﻗﺎل‪ :‬اﻗﺮأ ﻣﻦ ﮐﺘﺎﺑﮏ و ﻻ ﺗﺨﺮج‬‫أﺻﻠﻪ! ﻓﺘﮑّﻠﻤﻨﺎ ﻓﯽ ذﻟﮏ و ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬إّﻣﺎ أن ﯾﮑﻮن أﺣﻔﻆ اﻟّﻨﺎس و إّﻣﺎ أن ﯾﮑﻮن ﻣﻦ أﮐﺬب اﻟّﻨﺎس! و اﺟﺘﻤﻌﻨﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﻠّﻤﺎ أﺗﯿﺖ ﺑﺎﻟّﺰﯾﺎدة و اﻟّﻨﻘﺺ‬‫ﻓﻄﻦ ﻟﺬﻟﮏ ﻓﺄﺧﺬ ﻣّﻨﯽ اﻟﮑﺘﺎب و أﺧﺬ اﻟﻘﻠﻢ ﻓﺄﺻﻠﺤﻬﺎ ﻣﻦ ﺣﻔﻈﻪ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ اﻧﺼﺮﻓﻨﺎ )ﻓﺎﻧﺼﺮﻓﻨﺎ‪ .‬ظ( ﻣﻦ ﻋﻨﺪه و ﻗﺪ ﻃﺎﺑﺖ أﻧﻔﺴﻨﺎ و ﻋﻠﻤﻨﺎ أﻧّﻪ ﻣﻦ‬‫أﺣﻔﻆ اﻟّﻨﺎس‪ .‬و ﻗﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪489 :‬‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺳﻬﻞ اﻟﻘّﻄﺎن‪ :‬أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﺛﻘﮥ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﻘﺪر ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻘّﺪم ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ« در وﻗـﺎﺋﻊ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋـﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﻌﻘﯿﻠﯽ‪ -‬أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻟﺤﺎﻓـﻆ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺠﺮح و‬‫اﻟّﺘﻌﺪﯾﻞ« ﻋﺪاده ﻓﯽ أﻫﻞ اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬روي ﻋﻦ إﺳﺤﺎق اﻟّﺪﯾﺮّي و أﺑﯽ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي و ﺧﻠﻖ‪ .‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻤّﮑﮥ ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻷّول ‪.‬‬
‫و ﺟﻼل اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤّﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﻌﻘﯿﻠﯽ‪ -‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻹﻣﺎم أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﺣّﻤﺎد ﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ‪،‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﮐﺘﺎب اﻟـّﻀ ﻌﻔﺎء« ﺟﻠﯿﻞ اﻟﻘﺪر‪ ،‬ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺨﻄﺮ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬ﻣﻘّﺪم ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺛﻘﮥ‪ ،‬ﻗﺎل ﻣﺴﻠﻤﮥ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ‪ :‬ﮐّﻞ‬‫ﻣـﺎ أﺗـﺎه ﻣﻦ اﻟﻤﺤـّﺪﺛﯿﻦ ﻗـﺎل‪ :‬اﻗﺮأ ﻣﻦ ﮐﺘﺎﺑـﮏ و ﻻـ ﺗﺨﺮج أﺻـﻠﻪ‪ .‬ﻓﺘﮑّﻠﻤﻨﺎ ﻓﯽ ذﻟﮏ و ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬إّﻣﺎ أن ﯾﮑﻮن أﺣﻔﻆ اﻟّﻨﺎس أو أﮐـﺬب اﻟّﻨﺎس‪.‬‬‫ﻓﺎﺗّﻔﻘﻨـﺎ ﻋﻠﯽ أن ﻧﮑﺘﺐ أﺣـﺎدﯾﺚ ﻋﻨﻪ رواﯾـﮥ و ﻧﺰﯾـﺪ ﻓﯿﻬﺎ و ﻧﻨﻘﺺ‪ ،‬ﻓﺄﺗﯿﻨﺎه ﻧﻤﺘﺤﻨﻪ ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪ :‬اﻗﺮأ! ﻓﻘﺮأﺗﻬﺎ ﻓﻠّﻤﺎ أﺗﯿﺖ ﺑﺎﻟّﺰﯾﺎدة و اﻟّﻨﻘﺺ ﻓﻄﻦ‬‫ﻟﺬﻟﮏ ﻓﺄﺧﺬ ﻣّﻨﯽ اﻟﮑﺘﺎب و أﺧﺬ اﻟﻘﻠﻢ ﻓﺄﺻﻠﺤﻬﺎ ﻣﻦ ﺣﻔﻈﻪ‪ .‬ﻓﺎﻧﺼﺮﻓﻨﺎ و ﻗﺪ ﻃﺎﺑﺖ أﻧﻔﺴﻨﺎ و ﻗﺪ ﻋﻠﻤﻨﺎ أﻧّﻪ أﺣﻔﻆ اﻟّﻨﺎس‪ .‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ‪.[322‬‬‫ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﻣﻮﺻﻠﯽ ﻣﻌﺮوف ﺑﻨﻘﺎش در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﻮﺻـﻠّﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟّﻨّﻘﺎش‪ ،‬ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا را ﮐﻪ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻣﺮوﯾﺴﺖ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺗﻤﺎم واﻫﯽ‬‫ﮔﻔﺘﻪ ﺑﺘﻮﻫﯿﻦ و ﺗﻬﺠﯿﻦ آن ﮔﻮﻫﺮ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﻤﺜﻘﺐ ﺗﻨﻘﯿـﺪ ﺳـﻔﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘـﺪال« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﺑﻦ ﻏـﺎﻟﺐ‬‫اﻟﺒﺎﻫﻠﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻣﻦ ﻣﺼﺎﺋﺒﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻤﺮّي‪ .‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﻌﻢ‪ :‬اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟّﺬﯾﻦ‬‫ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‬‫‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻣﻠﺼﻖ ﺑﻤﺎﻟﮏ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟّﻨّﻘﺎش‪ :‬و ﻫﻮ واه ‪.‬‬
‫و در ﮐﻤﺎل ﻇﻬﻮرﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺪح ﻧﻘﺎش درﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ واﺿﺢ اﻻﻏﺘﺸﺎش و آن ﻫﻢ ﺑﻠﻔﻆ »واﻫﯽ« ﻣﻮﺟﺐ اﻧﮑﺸﺎف ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻓﺴﺎد و ﺗﺒﺎﻫﯽ آن‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻧّﻘـ ﺎش ﺧﯿﻠﯽ ﺑﺠﻤﻊ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻓﺮﯾﻔﺘﻪ و دل داده اﺳﺖ و ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺧﻮد را از أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ ﭘﺮ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ‬‫ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ راﺟﻊ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤّﻔﺎظ« ﻟﻠّﺴﯿﻮﻃﯽ‪ .‬ﭘﺲ اﮔﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺴﯽ ﺣﺪﯾﺜﯽ را واﻫﯽ ﮔﻮﯾﺪ و راه ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﻬﺠﯿﻦ آن ﭘﻮﯾﺪ ﻻﺑّﺪﺳﺖ‬‫ﮐﻪ آن ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺄﻗﺼﺎي ﺣﺪود و ﻏﺎﯾﺎت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪490 :‬‬‫ﺑﻄﻼن واﺻﻞ و در أﺳﻔﻞ ﻃﺒﻘﺎت و درﮐﺎت ﻫﻮان داﺧﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 81‬از ‪174‬‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠـﮥ ﺑﺮ أرﺑﺎب ﻧﻈﺮ و أﺻـﺤﺎب ﺑﺼـﺮ واﺿـﺢ و آﺷـﮑﺎرﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺎل ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﺑﻌﺪ ﻗﺪح ﻧّﻘﺎش ﻣﺜﻞ ﻧﻘﺶ ﺑﺮ آب اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﻤﺎﯾﺶ‬‫اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﻣﺜﻞ ﻟﻤﻊ ﺳﺮاب!‬‫ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ دارﻗﻄﻨﯽ در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا و ﻣﺂﺧﺬ ﺗﺮﺟﻤﻪ او‬‫ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟـﺪارﻗﻄﻨﯽ ﮐﻪ از ﻣﺸـﺎﻫﯿﺮ ﺣّﻔـ ﺎظ ﮐﺒـﺎر و ﻣﻌﺎرﯾﻒ ﻧّﻘﺎد أﺧﺒﺎر ﻧﺰد ﺳـّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘـﺪا را ﮐﻪ‬‫ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻣﻨﻘـﻮﻟﺴﺖ‪ ،‬ﻣﺠﺮوح و ﻣﻘـﺪوح ﻧﻤـﻮده ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﻋـﺪم ﺛﺒـﻮت آن و ﺿـﻌﯿﻒ ﺑـﻮدن راوي آن در إﻇﻬـﺎر وﻫﻦ و ﻫـﻮﻧﺶ‬‫اﻓﺰوده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺘﻌﺮف ذﻟﮏ إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ ﻣﻦ ﻋﺒﺎرة اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ ﻓﯽ »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻤﺮي‪.‬‬‫و ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ازﯾﻦ ﺟﺎ ﻧﯿﺰ ﮐﻤﺎل ﺟﺮأت و ﺟﺴﺎرت ﻣﺨﺎﻃﺐ در اّدﻋﺎي ﺷﻬﺮت و ﺗﻮاﺗﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع و ﺧﺒﺮ ﻣﺼﻨﻮع‪ ،‬واﺿﺢ و‬‫آﺷﮑﺎر ﻣﯽﮔﺮدد‪ .‬و ﺧﻼﻋﺖ و ﺟﻼﻋﺖ او درﯾﻦ اّدﻋﺎي ﻓﺎﺳﺪ و ﺗﻘّﻮل ﮐﺎﺳﺪ‪ ،‬ﺑﻤﻨّﺼﻪ ﺷﻬﻮد ﻣﯽرﺳﺪ‪.‬‬‫و ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ دار ﻗﻄﻨﯽ ﻧﺰد ﺳـّﻨّﯿﻪ و ﮐﻤﺎل ﻣﻬﺎرت و ﺗﻘـّﺪم او در ﻋﻠﻮم ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺂﺧﺬ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ دار ﻗﻄﻨﯽ و أﺛﺮ ﺑﺮ‬‫ﻧﺎﻇﺮ ﮐﺘﺎب »اﻷﻧﺴﺎب« ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ و »رﺳﺎﻟﻪ ﻓﺨﺮ‪ -‬اﻟّﺪﯾﻦ رازي« در ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﺬﻫﺐ ﺷﺎﻓﻌﯽ و »ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﺎﻣﻞ« اﺑﻦ اﻷﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري و‬‫ﮐﺘـﺎب »اﻟّﺘﻘﺮﯾﺐ و اﻟّﺘﯿﺴـﯿﺮ« ﻣﺤﯿﯽ اﻟـّﺪﯾﻦ ﻧﻮ وي و »وﻓﯿـﺎت اﻷﻋﯿـﺎن« اﺑﻦ ﺧﻠﮑـﺎن و »ﻣﻨﻬـﺎج« اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﺣّﺮاﻧﯽ و »ﺳـﯿﺮ اﻟّﻨﺒﻼـ« و »ﺗـﺬﮐﺮة‬‫اﻟﺤّﻔﺎظ« و ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﺒﺮ« ذﻫﺒﯽ و »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﻋﺒﺪ اﻟﻮّﻫﺎب ﺳـﺒﮑﯽ و »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ أﺳﻨﻮي و »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‬‫أﺳـﺪي و »أﺳـﻤﺎء رﺟﺎل ﻣﺸـﮑﺎة« از وﻟّﯽ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟّﺘﺒﺮﯾﺰي و »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘّﺮاء« ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺠﺰري و »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤّﻔﺎظ« ﺟﻼل‬‫اﻟّﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ و »ﻣﺮﻗﺎة‪ -‬ﺷـﺮح ﻣﺸـﮑﺎة« ﻣّﻠﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري و »رﺟﺎل ﻣﺸـﮑﺎة« ﺷـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي و »ﻣﻘﺎﻟﯿﺪ اﻷﺳﺎﻧﯿﺪ« أﺑﻮ ﻣﻬﺪي ﻋﯿﺴـﯽ‬‫اﻟّﺜﻌﺎﻟﺒﯽ و »ﺑﺴـﺘﺎن اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ« ﺧﻮد ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ و »إﺗﺤﺎف اﻟّﻨﺒﻼء« و »اﺑﺠـﺪ اﻟﻌﻠﻮم« و »ﺗﺎج ﻣﮑّﻠﻞ« ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ و‬‫ﻏﯿﺮ آن؛ ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮﺳﺖ‪ .‬و ﺑﺴﯿﺎري ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرات در ﻣﺠﻠّﺪ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ و ﺑﻌﻀﯽ از آن در ﺟﺰء أول ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺠﻠّﺪ ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪه‪.‬‬‫و از ﺟﻤﻠﻪ ﻋﺠﺎﯾﺐ ﻣﺒﺎﻟﻐﺎت ﺳﻨﯿﻪ در ﺣّﻖ دار ﻗﻄﻨﯽ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ او را‪ -‬ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ‪-‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪491 :‬‬‫»أﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ« ﻣﯽﮔﻮﯾﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑـﺎﯾﻦ ﺗﻠﻘﯿﺐ ﻏﺎﺻـﺒﺎﻧﻪ إﻇﻬـﺎر ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﻧﺼﺐ و ﻋـﺪوان و ﺑﻐﯽ و ﻃﻐﯿـﺎن ﺧـﻮد ﺑـﺎ أﺑﯽ اﻷـﺋّﻤﮥ‬‫اﻷﻃﻬﺎر‪ -‬ﺳﻼم اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺎ اﺧﺘﻠﻒ اﻟﻠّﯿﻞ و اﻟّﻨﻬﺎر‪ -‬ﻣﯽﭘﻮﯾﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻇﺮ ﮐﺘﺎب »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤّﻔﺎظ« ﻟﻠّﺬﻫﺒﯽ و ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫ﭘﺲ ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ ﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﺑﺤﮑﻢ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ أﻫﻞ ﻣـﺬﻫﺐ ﺧﻮد در ﺑﺎب ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا اﻋﺘﻨﺎﺋﯽ ﻧﻤﯽﺳﺎزﻧﺪ و‬‫ﺑﺎّدﻋﺎي ﺷﻬﺮت ﺑﺎﻃﻞ و ﺗﻮاﺗﺮ آن ﻏﻠﻐﻠﻪ ﺑﻐﺎوت و ﺣﺮورّﯾﺖ در أﺳﻤﺎع أﻫﻞ ﻋﺎﻟﻢ ﻣﯽاﻧﺪازﻧﺪ!‪.‬‬‫ﻗﺪح ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﺣﺰم ﻇﺎﻫﺮي در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا و ﻓﻮاﺋﺪ ﺧﻤﺴﻪ ﮐﻪ از ﮐﻼم او ﻣﺴﺘﻔﺎد ﻣﯿﺸﻮد و ﺗﺮﺟﻤﻪ او‬‫ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬اﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺰم اﻟّﻈﺎﻫﺮي ﮐﻪ از أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ و أﻋﺎﻇﻢ ﻣﻨّﻘﺪﯾﻦ اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺳﺖ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺻـﺮﯾﺢ ﺣﺪﯾﺚ‬‫اﻗﺘﺪار را ﻏﯿﺮ ﺻـﺤﯿﺢ اﻧﮕﺎﺷـﺘﻪ ﺑﮑﻤﺎل إﯾﻀﺎح دﺳﺖ از اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎﯾﻦ ﮐﺬب ﺻـﺮاح ﺑﺮداﺷﺘﻪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻠﻞ و ﻧﺤﻞ اﺑﻦ ﺣﺰم در‬‫ﺑﺤﺚ اﺳﺘﺨﻼف أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺮﻗﻮم اﺳﺖ‪] :‬و اﯾﻀﺎ‪ :‬ﻓﺈّن اﻟّﺮواﯾﮥ ﻗﺪ ﺻّﺤﺖ‬‫ﺑﺄن اﻣﺮأة ﻗﺎﻟﺖ‪:‬‬‫ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! أ رأﯾﺖ إن رﺟﻌﺖ و ﻟﻢ أﺟﺪك؟ ﮐﺄﻧّﻬﺎ ﺗﺮﯾﺪ اﻟﻤﻮت‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺄت )ﻓﺄﺗﯽ‪ .‬ظ( أﺑﺎ ﺑﮑﺮ!‬‫و ﻫـﺬا ﻧّﺺ ﺟﻠّﯽ ﻋﻠﯽ اﺳـﺘﺨﻼف أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ .‬و أﯾﻀﺎ ﻓﺈّن اﻟﺨﺒﺮ ﻗﺪ ﺟﺎء ﻣﻦ اﻟّﻄﺮق اﻟّﺜﺎﺑﺘﮥ أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻗﺎل ﻟﻌﺎﺋﺸـﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 82‬از ‪174‬‬‫رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬـﺎ ﻓﯽ ﻣﺮﺿﻪ اﻟّـﺬي ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯿﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم‪ :‬ﻫﻤﻤﺖ أن أﺑﻌﺚ إﻟﯽ أﺑﯿﮏ و أﺧﯿﮏ ﻓﺄﮐﺘﺐ ﮐﺘﺎﺑﺎ و أﻋﻬـﺪ ﻋﻬـﺪا ﻟﮑﯿﻼ ﯾﻘﻮل‬‫ﻗﺎﺋﻞ‪ :‬أﻧﺎ أﺣّﻖ! او ﯾﺘﻤّﻨﯽ ﻣﺘﻤّﻦ‪ ،‬و ﯾﺄﺑﯽ اﻟﱠﻠﻪ و اﻟﻤﺆﻣﻨﻮن إﻟّﺎ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ! و‬‫روي أﯾﻀﺎ‪ :‬و ﯾﺄﺑﯽ اﻟﱠﻠﻪ و اﻟّﻨﺒّﯿﻮن إﻟّﺎ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ‬‫! ﻓﻬـﺬا ﻧّﺺ ﺟﻠّﯽ ﻋﻠﯽ اﺳـﺘﺨﻼﻓﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺼ ﻠﻮة و اﻟّﺴـ ﻼم أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﻋﻠﯽ وﻻﯾﮥ اﻷّﻣﮥ ﺑﻌﺪه‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ‪ :‬و ﻟﻮ أﻧّﻨﺎ ﻧﺴـﺘﺠﯿﺰ اﻟّﺘﺪﻟﯿﺲ و اﻷﻣﺮ‬‫اﻟّﺬي ﻟﻮ ﻇﻔﺮ ﺑﻪ ﺧﺼﻮﻣﻨﺎ ﻃﺎروا ﺑﻪ ﻓﺮﺣﺎ أو أﺑﻠﺴﻮا أﺳﻔﺎ‪ ،‬ﻻﺣﺘﺠﺠﻨﺎ ﺑﻤﺎ‬‫روي »اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟّﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ«‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ‪ :‬و ﻟﮑّﻨﻪ ﻟﻢ ﯾﺼّﺢ‪ ،‬و ﯾﻌﯿﺬﻧﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﻻﺣﺘﺠﺎج ﺑﻤﺎ ﻻ ﯾﺼّﺢ![‪.‬‬‫و ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺳﺮاﺳﺮ ﺑﺸﺎرت ﻓﻮاﺋﺪ ﻋﺪﯾﺪه و ﻋﻮاﺋﺪ ﺳﺪﯾﺪه واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬‫ﻓﺎﺋـﺪه اوﻟﯽ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﮔﺮدد ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺰم ﺑﺎ وﺻـﻔﯽ ﮐﻪ ﭼﻨﺎن دﻟـﺪاده ﺧﻼﻓﺖ أﺑﻮ ﺑﮑﺮﺳﺖ ﮐﻪ از راه ﺧﻼف و ﺷـﻘﺎق ﺟﻤﻬﻮر اﻫﻞ‬‫ﺳّﻨﺖ ﮔﻤـﺎن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ ﮐﻪ‪ -‬اﻟﻌﯿـﺎذ ﺑـﺎﻟّﻠﻪ‪ -‬ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـّﻠﻢ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ را ﺑﻨّﺺ ﺟﻠّﯽ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﻧﻤﻮده و ﺑﺮاي‬‫إﺛﺒﺎت اﯾﻦ ﻣﺰﻋﻮم ﻣﺸﻮم دﺳﺖ ﺑﺪاﻣﻦ ﺑﻌﺾ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﭘﺎرﯾﻨﻪ أﺳﻼﻓﺶ زده‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ از اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺤﺪﯾﺚ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪492 :‬‬‫اﻗﺘﺪا ﺑﺎزﻣﺎﻧﺪه و ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ذﮐﺮش ﺑﻤﯿﺎن آورده ﻟﯿﮑﻦ ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﺻﺮﯾﺢ آن را ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺠﺎج واﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﻓﺎﺋﺪه ﺛﺎﻧﯿﻪ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﺑﺼﺮاﺣﺖ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﮔﺮ اﺑﻦ ﺣﺰم ﺗﺪﻟﯿﺲ را ﺟﺎﺋﺰ ﻣﯽداﻧﺴﺖ اﻟﺒّﺘﻪ اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺤﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﻣﯽﮐﺮد‪.‬‬‫و ازﯾﻨﺠﺎ ﻣﺤﻘﻖ و ﻣﺒﺮﻫﻦ ﻣﯽﮔﺮدد ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ و دﯾﮕﺮ ﮐﺒﺎر اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا را دﺳﺖآوﯾﺰ ﺧﻮد ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ و ﺑﺮ آن ﻧﺎزﺷﻬﺎي‬‫ﺑﯿﺠﺎ دارﻧﺪ ﺑﻨﺎي ﮐﺎرﺷﺎن از ﺳﺮ ﺗﺎ ﭘﺎ ﺑﺮ ﺗﺪﻟﯿﺲ و ﺗﻠﺒﯿﺲ و ﺗﺪﺳﯿﺲ و ﺗﻌﻤﯿﺲ ﺳﺖ!‪.‬‬‫ﻓﺎﺋـﺪه ﺛﺎﻟﺜﻪ آﻧﮑﻪ‪ :‬از آن ﺑﮑﻤﺎل ﻇﻬﻮر ﻣّﺘﻀﺢ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﺻـﺤﯿﺢ ﻧﯿﺴﺖ و ﺑﻌﺪ ﺗﻨﺼـﯿﺺ و ﺗﺼـﺮﯾﺢ اﺑﻦ ﺣﺰم ﺑﻌﺪم ﺻـّﺤﺖ‬‫اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻋﻤـﺎرت ﺗـﺪﻟﯿﺲ و ﺗﻠﺒﯿﺲ ﻣﺨـﺎﻃﺐ و دﯾﮕﺮ أﺳـﻼف او ﺑﺨـﺎك ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﺑﻨـﺎي ﺗﺨـﺪﯾﻊ و ﺗﻠﻤﯿﻊ ﺷـﺎن ﺟﻤﯿﻌـﺎ ﺑﺂب‬‫ﻣ ﯽر ﺳ ﺪ ‪.‬‬
‫ﻓﺎﺋﺪه راﺑﻌﻪ آﻧﮑﻪ‪ :‬از آن ﻧﻬﺎﯾﺖ وﺿﻮح ﻣﺘﺒّﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺰم ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا را ﺑﺤّﺪي ﺳﺎﻗﻂ ﻋﻦ اﻻﻋﺘﺒﺎر ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ از اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺂن‬‫ﭘﻨـﺎه ﺧـﺪا ﻣﯽﺟﻮﯾـﺪ و راه ﮐﻤﺎل ﺗﻔﻀـﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿـﺢ او ﻣﯽﭘﻮﯾـﺪ‪ .‬و ﭼﺮا ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺒﺎﺷـﺪ ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻧﺰد اﺑﻦ ﺣﺰم ﺑﻨﺎي اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺂن ﺑﺮ ﺗﻠﺒﯿﺲ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﻠﺒﯿﺲ ﮐﺎر إﺑﻠﯿﺲ اﺳﺖ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﺻﻢ ﻋﻦ وﺳﺎوﺳﻪ و ﻧﺰﻏﺎﺗﻪ‪.‬‬‫و ازﯾﻦ ﺟﺎ ﺑﺨﻮﺑﯽ ﭘﯽ ﺗﻮان ﺑﺮد ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ و دﯾﮕﺮ ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻓﺘﺪا ﺑﺎر ﺑﺎر ﻣﯽﻧﺎزﻧﺪ و ﻧﻘﺪ ﺟﺎﻧﻬﺎي ﺷﯿﺮﯾﻦ ﺧﻮد‬‫ﺑﺮﯾﻦ ﺗﻌّﻮق إﺑﻠﯿﺲ ﻣﯽﺑﺎزﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﭽﻪ ﺣّﺪ راه اﺗّﺒﺎع إﺑﻠﯿﺲ ﻣﯽروﻧﺪ‪ ،‬و ﭼﻪ ﻗﺪر ﻣﺼﺪر أﻓﻌﺎل ﻗﺎﺑﻞ اﺳـﺘﻌﺎذه ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ! ]‪ [1] .[1‬و ﻧﯿﺰ ﺑا ﻦ ﺣﺰم‬‫در ﮐﺘـﺎب »اﻷﺣﮑﺎم« ﺑﻘـﺪح و ﺟﺮح ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘـﺪا ﺑﺮﺧﺎﺳـﺘﻪ ﺑﯿﺎن ﺧﻮد را ﺑﻄﻌﻦ در ﺳـﻨﺪ و ﻣﺘﻦ آن ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ آراﺳـﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺑﺎب‬‫اﺑﻄﺎل ﺗﻘﻠﯿﺪ از ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﺑﺠﻮاب ﻣﺤﺘﺠﺒﯿﻦ ﺑﺤﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أﻣﺎ‬‫اﻟﺮواﯾﮥ »اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟﻠﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي« ﻓﺤﺪﯾﺚ ﻻ ﯾﺼﺢ‪ ،‬ﻷﻧﻪ ﻣﺮوي ﻋﻦ ﻣﻮﻟﯽ ﻟﺮﺑﻌﯽ‪ ،‬ﻣﺠﻬﻮل‪ .‬و ﻋﻦ اﻟﻤﻔﻀﻞ اﻟﻀﺒﯽ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﺑﺤﺠﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎ‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺠﺴﻮر‪ ،‬ﺛﻨﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﺪﯾﻨﻮري‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻷﺳﻮد اﻟﻄﻔﺎوي‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤﻼﺋﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﻟﻤﻔﻀﻞ اﻟﻀﺒﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺿـﺮار ﺑﻦ ﻣﺮة‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻬـﺬﯾﻞ اﻟﻌﻨﺰي‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔـﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟﻠﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‪ ،‬و اﻫﺘﺪوا ﺑﻬﺪي ﻋﻤﺎر‪ ،‬و ﺗﻤﺴﮑﻮا ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪:‬‬‫‪493‬‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﻗـﺪح و ﺟﺮح اﺑﻦ ﺣﺰم در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا و ﻧﻔﯽ ﺻـّﺤﺖ از آن از »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ« ﻣﻨﺎوي ﻧﯿﺰ واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎرﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ‬‫ﺳﻤﻌﺘﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﺳﺒﻖ‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﻐﻔﻞ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 83‬از ‪174‬‬‫و ﺑﺮ أﺻـﺤﺎب ﺗﺘﺒﻊ و اﺧﺘﺒﺎر واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎرﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺰم از ﺣّﻔﺎظ ﮐﺒﺎر و ﻧّﻘﺎد أﺣﺒﺎر ﺳـّﻨّﯿﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﺂﺛﺮ ﺳـﻨّﯿﻪ و ﻣﻔﺎﺧﺮ ﺑﻬّﯿﻪ او‬‫ﻧﺰد اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﺑﯿﺶ از آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻤﻌﺮض ﺑﯿﺎن آﯾﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ درﯾﻦ ﻣﻘﺎم اﺧﺘﺼﺎرا ﺑﺮ ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات اﮐﺘﻔﺎ ﻣﯽرود‪.‬‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻷﻧﺴﺎب« در ﻧﺴﺒﺖ ﯾﺰﯾﺪي ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و أّﻣﺎ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻷﻧﺪﻟﺴّﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺣﺰم‪ ،‬و ﻗﯿﻞ ﻟﻪ اﻟﯿﺰﯾﺪّي ﻷّن ﺟّﺪه اﻷﻋﻠﯽ ﮐﺎن ﻣﻦ ﻣﻮ ﻟا ﯽ ﯾﺰﯾﺪ‬‫ﺑ ﻦ أ ﺑ ﯽ ﺳ ﻔﯿ ﺎ ن ‪.‬‬
‫و أﺑﻮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﮐﺎن ﻣﻦ أﻓﻀﻞ أﻫﻞ ﻋﺼـﺮه ﺑﺎﻷﻧـﺪﻟﺲ و ﺑﻼد اﻟﻤﻐﺮب‪ ،‬ﻟﻪ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ و اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﻔﯿـﺪة‪ ،‬و ﮐﺎن ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﮐﺎن‬‫ﯾﻤﯿﻞ إﻟﯽ ﻣـﺬﻫﺐ أﺻـﺤﺎب اﻟّﻈﻮاﻫﺮ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺖ‪ .‬ﺳـﻤﻊ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻦ أﻫﻞ اﻷﻧﺪﻟﺲ و وﻗﻊ ﺣﺪﯾﺜﻪ و ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﺑﺎﻟﻌﺮاق و ﺧﺮاﺳﺎن‬‫ﺑﺴﺒﺐ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻧﺼﺮ اﻟﺤﻤﯿﺪي ﺑﻌﻬﺪ اﺑﻦ أم ﻋﺒﺪ‪.‬‬‫و ﮐﻤﺎ ﺣـﺪﺛﻨﺎه أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻗﺎﺳﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ أﺑﯽ ﻗﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻗﺎﺳﻢ ﺑﻦ أﺻـﺒﻎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻗﺎﺳﻢ ﺑﻦ أﺻـﺒﻎ‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‬‫اﻟﻘﺎﺿـﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬أﻧﺎ ﺳﻔﯿﺎن اﻟﺜﻮري‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻋﻤﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻮﻟﯽ ﻟﺮﺑﻌﯽ‪ ،‬ﻋﻦ رﺑﻌﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟﻠﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‪ ،‬و اﻫﺘﺪوا ﺑﻬﺪي ﻋﻤﺎر‪ ،‬و ﺗﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻌﻬﺪ اﺑﻦ أم ﻋﺒﺪ‪ .‬و أﺧﺬﻧﺎه أﯾﻀﺎ ﻋﻦ‬‫ﺑﻌﺾ أﺻـﺤﺎﺑﻨﺎ ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺿـﯽ أﺑﯽ اﻟﻮﻟﯿـﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﺮﺿـﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟـﺪﺧﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻌﻘﯿﻠﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻓﻀـﯿﻞ‪ ،‬ﺛﻨﺎ‬‫وﮐﯿﻊ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﺳﺎﻟﻢ اﻟﻤﺮادي‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻫﺮم‪ ،‬ﻋﻦ رﺑﻌﯽ ﺑﻦ ﺧﺮاش و أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺟﻞ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب ﺣﺬﯾﻔﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ‪:‬‬‫ﺳﺎﻟﻢ ﺿـﻌﯿﻒ و ﻗﺪ ﺳـﻤﯽ ﺑﻌﻀـﻬﻢ اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻼل ﻣﻮﻟﯽ رﺑﻌﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺠﻬﻮل ﻻ ﯾﻌﺮف ﻣﻦ ﻫﻮ أﺻـﻼ‪ ،‬و ﻟﻮ ﺻﺢ ﻟﮑﺎن ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻻ ﻟﻬﻢ‬‫ﻷﻧﻬﻢ‪ -‬ﻧﻌﻨﯽ أﺻـﺤﺎب ﻣﺎﻟﮏ و أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔـﮥ و اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ -‬أﺗﺮك اﻟﻨﺎس ﻷﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺑﯿﻨﺎ أن أﺻـﺤﺎب ﻣﺎﻟﮏ ﺧﺎﻟﻔﻮا أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﻣﻤﺎ‬‫رووا ﻓﯽ »اﻟﻤﻮﻃﺄ« ﺧﺎﺻﮥ ﻓﯽ ﺧﻤﺴﮥ ﻣﻮاﺿﻊ‪ ،‬و ﺧﺎﻟﻔﻮا ﻋﻤﺮ ﻓﯽ ﻧﺤﻮ ﺛﻼﺛﯿﻦ ﻗﻀﯿﮥ ﻣﻤﺎ رووا ﻓﯽ »اﻟﻤﻮﻃﺄ« ﺧﺎﺻﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ ذﮐﺮﻧﺎ أﯾﻀﺎ أن ﻋﻤﺮ‬‫و أﺑﺎ ﺑﮑﺮ اﺧﺘﻠﻔﺎ و ان اﺑﺘﺎﻋﻬﻤﺎ ﻓﯿﻤﺎ اﺧﺘﻠﻔﺎ ﻓﯿﻪ ﻣﻌﺘﺬر ﻣﻤﺘﻨﻊ ﻻ ﯾﻘﺪر ﻋﻠﯿﻪ أﺣﺪ![‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪494 :‬‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬ﻓﺈﻧّﻪ ﺣّﺪث ﻋﻨﻪ و ﺑّﻠﻐﻬﺎ ﻣﻨﻪ‪ .‬و ﮐﺎﻧﺖ وﻓﺎﺗﻪ ﻗﺒﻞ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺴﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ ‪.‬‬
‫و ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ‪ -‬ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« در وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﻪ ﺳّﺖ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و أﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺰم اﻟﻌﻠّﺎﻣﮥ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺣﺰم ﺑﻦ ﻏﺎﻟﺐ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ اﻻﻣﻮّي‪ ،‬ﻣﻮﻻﻫﻢ اﻟﻔﺎرﺳـّﯽ اﻷﺻﻞ اﻷﻧﺪﻟﺴـّﯽ اﻟﻘﺮﻃﺒّﯽ‬‫اﻟﻈﺎﻫﺮّي ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﺼـﻨﻔﺎت ﻣﺎت ﻣﺸﺮدا ﻋﻦ ﺑﻠﺪه ﻣﻦ ﻗﺒﻞ اﻟﺪوﻟﮥ ﺑﺒﺎدﯾﮥ ﺑﻘﺮﯾﮥ ﻟﻪ ﻟﯿﻮﻣﯿﻦ ﺑﻘﯿﺎ ﻣﻦ ﺷﻌﺒﺎن ﻋﻦ اﺛﻨﯿﻦ و ﺳﺒﻌﯿﻦ ﺳﻨﮥ روي ﻋﻦ‬‫أﺑﯽ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﺠﺴﻮر و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد و ﺧﻠﻖ‪ .‬و أّول ﺳـﻤﺎﻋﻪ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋـﮥ و ﮐﺎن إﻟﯿﻪ اﻟﻤﻨﺘﻬﯽ ﻓﯽ اﻟـّﺬﮐﺎء و ﺣّﺪة‬‫اﻟّﺬﻫﻦ و ﺳـﻌﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺎﻟﮑﺘﺎب و اﻟّﺴـ ّﻨﮥ و اﻟﻤﺬاﻫﺐ و اﻟﻤﻠﻞ و اﻟّﻨﺤﻞ و اﻟﻌﺮﺑّﯿﮥ و اﻷدب و اﻟﻤﻨﻄﻖ و اﻟّﺸـ ﻌﺮ ﻣﻊ اﻟّﺼﺪق و اﻷﻣﺎﻧﮥ و ﻟا ّﺪﯾﺎﻧﮥ و‬‫اﻟﺤﺸﻤﮥ و اﻟّﺴﺆدد و اﻟّﺮﯾﺎﺳﮥ و اﻟّﺜﺮوة و ﮐﺜﺮة اﻟﮑﺘﺐ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﻐّﺰاﻟّﯽ‪ :‬وﺟﺪت ﻓﯽ أﺳﻤﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻷﺑﯽ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺰم ﯾﺪّل ﻋﻠﯽ ﻋﻈﻢ‬‫ﺣﻔﻈﻪ و ﺳﯿﻼن ذﻫﻨﻪ‪ .‬و ﻗﺎل ﺻﺎﻋﺪ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ‪:‬‬‫ﮐﺎن اﺑﻦ ﺣﺰم أﺟﻤﻊ أﻫﻞ اﻻﻧﺪﻟﺲ ﻗﺎﻃﺒﮥ ﻟﻌﻠﻮم اﻹﺳـﻼم و أوﺳـﻌﻬﻢ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﻣﻊ ﺗﻮّﺳﻌﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟّﻠﺴﺎن و اﻟﺒﻼﻏﮥ و اﻟّﺸﻌﺮ و اﻟّﺴﯿﺮ و اﻷﺧﺒﺎر‪.‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﯽ اﺑﻨﻪ اﻟﻔﻀﻞ أﻧّﻪ اﺟﺘﻤﻊ ﻋﻨﺪه ﺑﺨﻂ أﺑﯿﻪ ﻣﻦ ﺗﺎﻟﯿﻔﻪ ﻧﺤﻮ أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﻣﺠّﻠﺪ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »دول اﻹﺳـﻼم« در وﻗﺎﯾﻊ ﺳـﻨﻪ ﻣـﺬﮐﻮره ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯿﻬﺎ‪ -‬ﻣﺎت ﻋﺎﻟﻢ اﻷﻧـﺪﻟﺲ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺣﺰم‬‫اﻟﻘﺮﻃﺒّﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻈﺎﻫﺮّي‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬و ﻟﻪ اﺛﻨﺎن و ﺳﺒﻌﻮن ﺳﻨﮥ[‪.‬‬‫و ﺟﻼل اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤّﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﺑﻦ ﺣﺰم‪ -‬اﻹﻣﺎم اﻟﻌّﻠﺎﻣﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻔﻘﯿﻪ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺣﺰم‬‫ﺑﻦ ﻏﺎﻟﺐ ﺑﻦ ﺻﺎﻟـﺢ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ اﻟﻔﺎرﺳـّﯽ اﻷﺻﻞ اﻟّﺘﺮﻣـﺬّي اﻷﻣﻮّي‪ ،‬ﻣﻮﻻﻫﻢ‪ ،‬اﻟﻘﺮﻃﺒّﯽ اﻟﻈﺎﻫﺮّي‪ .‬ﮐﺎن أّوﻻ ﺷﺎﻓﻌّﯿﺎ ﺛّﻢ ﺗﺤّﻮل ﻇﺎﻫﺮّﯾﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻓﻨﻮن و ورع و زﻫـﺪ‪ ،‬و إﻟﯿﻪ اﻟﻤﻨﺘﻬﯽ ﻓﯽ اﻟّﺬﮐﺎء و اﻟﺤﻔﻆ و وﺳـﻌﮥ اﻟّﺪاﺋﺮة ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬اﺟﻤﻊ أﻫﻞ اﻷﻧﺪﻟﺲ ﻗﺎﻃﺒﮥ ﻟﻌﻠﻮم اﻹﺳـﻼم و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 84‬از ‪174‬‬‫أوﺳﻌﻬﻢ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﻣﻊ ﺗﻮّﺳﻌﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﻮم اﻟﻠّﺴﺎن و اﻟﺒﻼﻏﮥ و اﻟّﺸﻌﺮ و اﻟّﺴﯿﺮ و اﻷﺧﺒﺎر‪ ،‬ﻟﻪ‪» :‬اﻟﻤﺠﻠّﯽ« ﻋﻠﯽ ﻣﺬﻫﺒﻪ و اﺟﺘﻬﺎده‪.‬‬‫و ﺷﺮﺣﻪ »اﻟﻤﺤّﻠﯽ«‪ .‬و »اﻟﻤﻠﻞ و اﻟّﻨﺤﻞ«‪ .‬و »اﻹﯾﺼﺎل ﻓﯽ ﻓﻘﻪ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ .‬آﺧﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪495 :‬‬‫ﻣﻦ روي ﻋﻨﻪ ﺑﺎﻹﺟﺎزة‪ :‬أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺷﺮﯾﺢ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ‪ .‬ﻣﺎت ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻷوﻟﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫و ﻣﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﺑـﺪﺧﺸﺎﻧﯽ در »ﺗﺮاﺟﻢ اﻟﺤّﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻷﻧﺪﻟﺴـّﯽ اﻟﻘﺮﻃﺒّﯽ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺣﺰم‪ ،‬أﺣﺪ‬‫اﻷﺋّﻤـ ﮥ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎب اﻟّﻈﻮاﻫﺮ‪ ،‬ذﮐﺮه ﻓﯽ ﻧﺴـﺒﮥ اﻟﯿﺰﯾـﺪّي‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻔﺘﺢ اﻟﯿﺎء اﻟﻤﻨﻘﻮﻃﮥ ﻣﻦ ﺗﺤﺘﻬﺎ ﺑﺎﺛﻨﺘﯿﻦ و اﻟّﺰاي اﻟﻤﮑﺴﻮرة ﺑﯿﻦ اﻟﯿﺎﺋﯿﻦ و ﻓﯽ‬‫آﺧﺮﻫﺎ اﻟّﺪال اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ‪ .‬ﻫﺬه اﻟّﻨﺴـﺒﮥ إﻟﯽ ﯾﺰﯾﺪ و ﻫﻮ اﺳﻢ رﺟﻞ ﻓﯽ أﺟﺪاد اﻟﻤﻨﺘﺴﺐ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ذﮐﺮ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﺸـﻬﻮرﯾﻦ ﺑﻬﺬه اﻟّﻨﺴـﺒﮥ‪ .‬إﻟﯽ‬‫أن ﻗﺎل‪ :‬و أّﻣﺎ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻷﻧﺪﻟﺴـّﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺣﺰم‪ ،‬و ﻗﯿﻞ ﻟﻪ اﻟﯿﺰﯾـﺪّي ﻷّن ﺟـّﺪه اﻷﻋﻠﯽ ﮐﺎن ﻣﻦ‬‫ﻣﻮاﻟﯽ ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬و أﺑﻮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﮐﺎن ﻣﻦ أﻓﻀﻞ أﻫﻞ ﻋﺼـﺮه ﺑﺎﻷﻧﺪﻟﺲ و ﺑﻼد اﻟﻤﻐﺮب‪ ،‬ﻟﻪ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ و اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﻔﯿﺪه‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﺣﺎﻓﻈـﺎ ﻟﻠﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﯾﻤﯿﻞ إﻟﯽ ﻣـﺬﻫﺐ أﺻـﺤﺎب اﻟّﻈﻮاﻫﺮ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺖ‪ ،‬ﺳـﻤﻊ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻦ أﻫﻞ اﻷﻧـﺪﻟﺲ و وﻗﻊ ﺣـﺪﯾﺜﻪ و‬‫ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﺑﺎﻟﻌﺮاق و ﺧﺮاﺳﺎن ﺑﺴﺒﺐ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻧﺼﺮ اﻟﺤﻤﯿﺪّي اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬ﻓﺈﻧّﻪ ﺣّﺪث ﻋﻨﻪ و ﺑّﻠﻐﻬﺎ ﻣﻨﻪ‪ .‬و ﮐﺎﻧﺖ وﻓﺎﺗﻪ ﻗﺒﻞ ﺳﻨﮥ‬‫ﺧﻤﺴﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﻪ إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫و اﻟّﺘﺤﻘﯿﻖ أّن وﻓـﺎﺗﻪ ﮐـﺎﻧﺖ ﺑﻌـﺪ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺴـﯿﻦ و أرﺑﻌﻤـﺎﺋﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻷـﮐﺜﺮ ﻋﻠﯽ أﻧّﻬﺎ ﮐﺎﻧﺖ ﺳـﻨﮥ ﺳّﺖ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺎل ﺑﻌﻀـﻬﻢ‪ :‬ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ‪ .‬و‬‫ﺧﻤﺴـﯿﻦ‪ ،‬و ﮐـﺎﻧﺖ وﻻـدﺗﻪ ﺳـﻨﮥ ارﺑـﻊ و ﺛﻤـﺎﻧﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋـﮥ‪ ،‬و ﻗـﺪ روي ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮ اﻟّﻄﻠﻤﻨﮑﯽ و أﺑﯽ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟـﺒّﺮ و أﺑﯽ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ‬‫اﻟﺠﺴﻮر و أﺑﯽ اﻟﻌﻼء ﺻﺎﻋـﺪ ﺑﻦ ﯾﺴﺎر اﻟّﺮﺑﻌّﯽ و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﺑﻦ وﺟﻪ اﻟﺤـّﯿ ﮥ و ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻐﯿﺚ و ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ‬‫ﺳﻨﺎن و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و روي ﻋﻨﻪ اﺑﻨﻪ اﻟﻔﻀﻞ و أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﻤﯿﺪّي و ﺧﻠﻖ‪ ،‬و ذﮐﺮه اﻟّﺬﻫﺒّﯽ و اﺑﻦ ﻧﺎﺻﺮ اﻟّﺪﯾﻦ ﻓﯽ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤّﻔﺎظ«[‪.‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺻـﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧـﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »إﺗﺤـﺎف اﻟّﻨﺒﻼء« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺑﻮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺣﺰم ﺑﻦ ﻏﺎﻟﺐ ﺑﻦ ﺻﺎﻟـﺢ ﺑﻦ‬‫ﺧﻠﻒ ﺑﻦ ﻣﻌـﺪان ﺑﻦ ﺳـﻔﯿﺎن ﻣﻮﻻي ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻔﯿﺎن اﻷﻣﻮي‪ ،‬أول ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ از أﺟﺪادش ﻣﺴـﻠﻤﺎن ﺷﺪ ﯾﺰﯾﺪ ﺟّﺪ اوﺳﺖ‪ ،‬أﺻـﻠﺶ از‬‫ﻓـﺎرس ﺑﻮده‪ ،‬ﺟـّﺪ او ﺧﻠﻒ أّول ﮐﺴـﯽ ﺳﺖ ﮐﻪ از آﺑـﺎي او ﺑﺄﻧـﺪﻟﺲ در آﻣـﺪه‪ ،‬ﻣﻮﻟـﺪش ﺑﻪ ﻗﺮﻃﺒﻪ از ﺑﻼد أﻧـﺪﻟﺲ اﺳﺖ ﯾﻮم اﻷرﺑﻌﺎ ﻗﺒﻞ‬‫ﻃﻠﻮع ﺷﻤﺲ ﺳﻠﺦ ﺷﻬﺮ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪496 :‬‬‫و ﺛﻠﺚ ﻣﺎﺋﮥ درﺟﺎﻧﺐ ﺷـﺮﻗﯽ از آن‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻌﻠﻮم ﺣﺪﯾﺚ وﻓﻘﻪ آن و ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺴـﺘﻨﺒﻂ أﺣﮑﺎم از ﮐﺘﺎب و ﺳّﻨﺖ ﺑﻮد‪ ،‬از ﻣﺬﻫﺐ ﺷﺎﻓﻌﯽ اﻧﺘﻘﺎل‬‫ﺑﺴﻮي ﻣﺬﻫﺐ أﻫﻞ ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮد‪ ،‬ﻣﺘﻔّﻨﻦ ﺑﻮد در ﻋﻠﻮم ﺟّﻤﻪ ﮐﺜﯿﺮه‪ ،‬ﻋﺎﻣﻞ ﺑﻮد ﺑﻌﻠﻢ ﺧﻮد‪ ،‬زاﻫﺪ در دﻧﯿﺎ ﺑﺎ وﺟﻮد رﯾﺎﺳﺘﯽ ﮐﻪ او را و ﭘﺪر او را‬‫ﭘﯿﺶ از وي در وزارت و ﺗـﺪﺑﯿﺮ ﻣﻠـﮏ ﺑـﻮد ﻣﺘﻮاﺿـﻊ ﺻـﺎﺣﺐ ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﺑﺴـﯿﺎر و ﺗﻮاﻟﯿﻒ ﮐـﺜﯿﺮه اﺳﺖ در ﻋﻠﻮم ﺣـﺪﯾﺚ‪ .‬و از ﻣﺼـّﻨﻔﺎت و‬‫ﻣﺴﻨﺪات ﺷﯽء ﮐﺜﯿﺮ ﺟﻤﻊ ﮐﺮده و ﻣﺴﺎﻋﺪت ﺑﺴﯿﺎر ﻧﻤﻮده در ﻓﻘﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﺴﻤﯽ ﺑﻪ »اﯾﺼﺎل إﻟﯽ ﻓﻬﻢ اﻟﺨﺼﺎل اﻟﺠﺎﻣﻌﮥ ﻟﺠﻤﻞ‬‫ﺷﺮاﺋﻊ اﻹﺳـﻼم ﻓﯽ اﻟﻮاﺟﺐ و اﻟﺤﻼل و اﻟﺤﺮام و اﻟّﺴﻨﮥ و اﻹﺟﻤﺎع« در وي أﻗﻮال ﺻﺤﺎﺑﻪ و ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ و ﻣﻦ ﺑﻌﺪﻫﻢ ﻣﻦ أﺋﻤﮥ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ رﺿﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ در ﻣﺴﺎﺋـﻞ ﻓﻘﻪ آورده و ﺣّﺠﺖ ﻫﺮ ﻃـﺎﺋﻔﻪ و ﻣـﺎ ﻟﻬـﺎ و ﻣﺎ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺑﯿﺎن ﻧﻤﻮده و اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﮐﻼﻧﺴﺖ‪ ،‬و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب »اﻹﺣﮑﺎم ﻻﺻﻮل‬‫اﻷﺣﮑـﺎم« ﻓﯽ ﻏﺎﯾـﮥ اﻟﺘﻘﺼـﯽ و اﯾﺮاد اﻟﺤﺠـﺞ و ﮐﺘﺎب »اﻟﻔﺼﻞ ﻓﯽ اﻟﻤﻠﻞ و اﻷﻫﻮاء و اﻟّﻨﺤﻞ« و »ﮐﺘﺎب ﻓﯽ اﻹﺟﻤﺎع و ﻣﺴﺎﺋﻠﻪ« ﻋﻠﯽ أﺑﻮاب‬‫اﻟﻔﻘﻪ و »ﮐﺘﺎب ﻓﯽ ﻣﺮاﺗﺐ اﻟﻌﻠﻮم« و ﮐﯿﻔّﯿﮥ ﻃﻠﺒﻬﺎ و ﺗﻌّﻠﻖ ﺑﻌﻀـﻬﺎ ﺑﺒﻌﺾ و »ﮐﺘﺎب إﻇﻬﺎر ﺗﺒﺪﯾﻞ اﻟﯿﻬﻮد و اﻟّﻨﺼﺎري ﻟﻠﺘﻮراة و اﻻﻧﺠﯿﻞ و ﺑﯿﺎن‬‫ﺗﻨﺎﻗﺾ ﻣﺎ ﺑﺄﯾـﺪﯾﻬﻢ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻣﻤﺎ ﻻ ﯾﺤﺘﻤﻞ اﻟّﺘﺄوﯾﻞ« و ﻫـﺬا ﻣﻌﻨﯽ ﻟﻢ ﯾﺴـﺒﻖ إﻟﯿﻪ و ﮐﺘﺎب »اﻟّﺘﻘﺮﯾﺐ ﺑﺤـّﺪ اﻟﻤﻨﻄﻖ« و اﻟﻤـﺪﺧﻞ إﻟﯿﻪ ﺑﺄﻟﻔﺎظ‬‫اﻟﻌﺎﻣﯿـﮥ )اﻟﻌﺎّﻣـﮥ‪ .‬ظ( و اﻷﻣﺜﻠـﮥ اﻟﻔﻘﻬـّﯿ ﮥ ﻓـﺈﻧﻪ ﺳـﻠﮏ ﻓﯽ ﺑﯿﺎﻧﻪ و إزاﻟـﮥ ﺳﻮء اﻟّﻈّﻦ ﻋﻨﻪ و ﺗﮑـﺬﯾﺐ اﻟﻤﺨﺮﻗﯿﻦ )اﻟﻤﻤﺨﺮﻗﯿﻦ‪ .‬ظ( ﺑﻪ ﻃﺮﯾﻘـﮥ ﻟﻢ‬‫ﯾﺴـﻠﮑﻬﺎ أﺣﺪ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺷـﯿﺨﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﻄﻖ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺬﺣﺠّﯽ اﻟﻘﺮﻃﺒّﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ‪ .‬و وي ادﯾﺐ ﺷﺎﻋﺮ ﻃﺒﯿﺐ ﺑﻮد‬‫در ﻃّﺐ رﺳﺎﻟﻪﻫـﺎ دارد در أدب ﻫﻢ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و ﺑﻌـﺪ ﭼﻬﺎر ﺻـﺪ ﺳﺎل از ﻫﺠﺮت ﻣﺮده‪ ،‬ذﮐﺮ ذﻟﮏ اﺑﻦ ﻣﺎﮐﻮﻻ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻹﮐﻤﺎل« ﻓﯽ ﺑﺎب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 85‬از ‪174‬‬‫اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ )اﻟﮑﻨﯽ‪ .‬ظ( ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﻤﯿﺪي‪ ،‬و او را ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺻـﻐﯿﺮﺳﺖ ﻣﺴّﻤﯽ »ﻧﻘﻂ اﻟﻌﺮوس« در وي ﻫﺮ ﻏﺮﯾﺒﻪ و ﻧﺎدره‬‫آورده و ﺧﯿﻠﯽ ﻣﻔﯿـﺪ اﺳﺖ‪ ،‬اﺑﻦ ﺑﺸـﮑﻮال در ﺣّﻖ وي ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬أﺑﻮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ أﺟﻤﻊ أﻫـﻞ أﻧـﺪﻟﺲ ﺑﻮد ﻗﺎﻃﺒـﮥ ﺑﺮاي ﻋﻠﻮم أﻫﻞ اﺳـﻼم و أوﺳـﻊ‬‫اﯾﺸﺎن در ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺎ ﺗﻮّﺳﻊ او در ﻋﻠﻢ ﻟﺴﺎن و وﻓﻮر ﺣّﻆ از ﺑﻼﻏﺖ و ﺷﻌﺮ و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺴﯿﺮ و أﺧﺒﺎر ﭘﺴﺮش أﺑﻮ راﻓﻊ اﻟﻔﻀﻞ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﻧﺰدش‬‫از ﺧّﻂ ﭘﺪرش از ﺗﺂﻟﯿﻒ او ﭼﻬﺎر ﺻﺪ ﻣﺠّﻠﺪ اﺳﺖ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻫﺸﺘﺎد ﻫﺰار ورﻗﻪ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ‪ ،‬و ﺣﻤﯿﺪي ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺎ رأﯾﻨﺎ ﻣﺜﻠﻪ ﻓﯿﻤﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪497 :‬‬‫اﺟﺘﻤﻊ ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟّﺬﮐﺎء و ﺳﺮﻋﮥ اﻟﺤﻔﻆ و ﮐﺮم اﻟّﻨﻔﺲ و اﻟّﺘﺪّﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻣﻦ ﯾﻘﻮل اﻟﺸﻌﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺪﯾﻬﮥ أﺳﺮع ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺸﺪﻧﯽ ﻟﻨﻔﺴﻪ‪،‬‬‫ﻧﻈﻢ‪:‬‬‫ﻟﺌﻦ أﺻﺒﺤﺖ ﻣﺮﺗﺤﻼ ﺑﺠﺴﻤﯽ ﻓﺮوﺣﯽ ﻋﻨﺪﮐﻢ أﺑﺪا ﻣﻘﯿﻢ‬‫و ﻟﮑﻦ ﻟﻠﻌﯿﺎن ﻟﻄﯿﻒ ﻣﻌﻨﯽ ﻟﻪ ﺳﺄل اﻟﻤﻌﺎﯾﻨﮥ اﻟﮑﻠﯿﻢ‬‫و ﻟﻪ أﯾﻀﺎ‪:‬‬‫و ذي ﻋﺬل ﻓﯿﻤﻦ ﺳﺒﺎﻧﯽ ﺣﺴﻨﻪ ﯾﻄﯿﻞ ﻣﻼﻣﯽ ﻓﯽ اﻟﻬﻮي و ﯾﻘﻮل‬‫أ ﻓﯽ ﺣﺴﻦ وﺟﻪ ﻻح ﻟﻢ ﺗﺮ ﻏﯿﺮه و ﻟﻢ ﺗﺪر ﮐﯿﻒ اﻟﺠﺴﻢ أﻧﺖ ﻗﺘﯿﻞ؟!‬‫ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬أﺳﺮﻓﺖ ﻓﯽ اﻟﻠّﻮم ﻇﺎﻟﻤﺎ و ﻋﻨﺪي رّد ﻟﻮ أردت ﻃﻮﯾﻞ‬‫أ ﻟﻢ ﺗﺮ أﻧّﯽ ﻇﺎﻫﺮّي و أﻧّﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺑﺪا ﺣّﺘﯽ ﯾﻘﻮم دﻟﯿﻞ؟!‬‫و روي ﻟﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺤﻤﯿﺪّي أﯾﻀﺎ‪:‬‬‫أﻗﻤﻨﺎ ﺳﺎﻋﮥ ﺛّﻢ ارﺗﺤﻠﻨﺎ و ﻣﺎ ﯾﻐﻨﯽ اﻟﻤﺸﻮق وﻗﻮف ﺳﺎﻋﻪ‬‫ﮐﺄّن اﻟّﺸﻤﻞ ﻟﻢ ﯾﮏ ذا اﺟﺘﻤﺎع إذا ﻣﺎ ﺷّﺘﺖ اﻟﺒﯿﻦ اﺟﺘﻤﺎﻋﻪ!‬‫ﻣﯿـﺎن او و ﻣﯿـﺎن أﺑﻮ اﻟﻮﻟﯿـﺪ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﺒـﺎﺟﯽ ﻣﻨـﺎﻇﺮات و ﻣﺎﺟﺮﯾـﺎت ﺑﻮد ﮐﻪ ﺷـﺮﺣﺶ درازﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻮد ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻮﻗﻮع در ﻋﻠﻤﺎي ﻣﺘﻘـّﺪﻣﯿﻦ‪،‬‬‫ﻧﺰدﯾﮏ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﯿـﭻ ﯾﮑﯽ از زﺑﺎﻧﺶ ﺳﺎﻟﻢ ﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬ازﯾﻦ ﺟﻬﺖ دﻟﻬﺎ از وي ﮔﺮﯾﺨﺖ و ﻫﺪف ﻓﻘﻬﺎي وﻗﺖ ﺷﺪ و ﺑﺮ ﺑﻐﺾ او ﻣﯿﻞ ﮐﺮدﻧﺪ‬‫و ﻗﻮل او را رّد ﻧﻤﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و إﺟﻤﺎع ﮐﺮدﻧـﺪ ﺑﺮ ﺗﻀـﻠﯿﻠﺶ‪ ،‬و ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﻧﻤﻮدﻧﺪ ﺑﺮ وي‪ ،‬و ﺗﺤﺬﯾﺮ ﮐﺮدﻧﺪ ﺳـﻼﻃﯿﻦ را از ﻓﺘﻨﻪ او‪ ،‬و ﻧﻬﯽ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‬‫ﻋﻮام را از ﻧﺰدﯾﮏ ﺷـﺪن ﺑﻮي و أﺧـﺬ ﮐﺮدن از وي‪ ،‬ﻟﻬﺬا ﻣﻠﻮك او را دور اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ و از ﺑﻼد ﺑﺪر ﮐﺮدﻧﺪ ﺗﺎ آﻧﮑﻪ در ﺑﺎدﯾﻪ ﻟﺒﻠﻪ رﺳـﯿﺪه‬‫آﺧﺮ ﻧﻬـﺎر أﺣـﺪ در ﺷـﻌﺒﺎن ﺳـﻨﻪ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و أرﺑﻌﻤـﺎﺋﻪ ﺑﺮﺣﻤﺖ ﺣـّﻖ ﭘﯿـﻮﺳﺖ‪ ،‬و ﮔﻮﯾﻨـﺪ در ﻣﻨﺖ ﻟﯿﺸﻢ ﮐﻪ ﻗﺮﯾﻪ او ﺑـﻮد ﺑﻤﺮد‪ ،‬و‬‫وﻻدﺗﺶ در ﺷـﻬﺮ رﻣﻀﺎن ﺑﻌﺪ ﻃﻠﻮع ﻓﺠﺮ و ﻗﺒﻞ ﻃﻠﻮع ﺷـﻤﺲ ﯾﻮم اﻷرﺑﻌﺎ ﺳﻨﻪ أرﺑﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﺑﻮده‪ .‬ﻗﺎﻟﻪ اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ‪ .‬أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس‬‫اﺑﻦ ﻋﺮﯾﻒ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐـﺎن ﻟﺴﺎن اﺑﻦ ﺣﺰم و ﺳـﯿﻒ اﻟﺤّﺠﺎج ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺜﻘﻔﯽ ﺷـﻘﯿﻘﯿﻦ! و اﯾﻦ ﺑﺠﻬﺖ ﮐﺜﺮت وﻗﻮع او در أﺋّﻤﻪ ﮔﻔﺖ‪ .‬اﻧﺘﻬﯽ‬‫ﮐﻼم اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ .‬ﮔﻮﯾﻢ‪ :‬ﭼﻮن اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪498 :‬‬‫وﻗﻮع او از ﺟﻬﺖ ﺗﺼـّﻠﺐ او در اﺗّﺒـﺎع و اﺟﺘﻨـﺎب از اﺑﺘـﺪاع ﺑﻮد و أﮐﺜﺮ أﺋّﻤﻪ را ﻣﻘّﻠـﺪ ﻣﺤﺾ ﯾـﺎﻓﺘﻪ و ﺣـﺎﻣﯽ أﺣﺒﺎر و رﻫﺒﺎن ﺧﻮد دﯾـﺪه و‬‫رﻓﺾ ﺳـﻨﻦ ﺻـﺤﯿﺤﻪ و ﻧﺒﺬ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﻔﺮوع ﻣﺠﺘﻬﺪ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻧﻤﻮده‪ ،‬زﺑﺎن را در ذّم اﯾﺸﺎن ﻣﻄﻠﻖ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬اﮔﺮ ﻧّﯿﺖ ﺻﺎﻟﺤﻪ‬‫ﻫﻤﺮاه دارد إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺿـﺮري از آن ﺑﺴﻮي وي ﻋﺎﺋﺪ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻟﻬﺬا ﺷﯿﺦ اﮐﺒﺮ در ﺑﺎب ﺛﺎﻟﺚ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ از »ﻓﺘﻮﺣﺎت‬‫ﻣﮑّﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻏﺎﯾﮥ اﻟﻮﺻـﻠﮥ أن ﯾﮑﻮن اﻟّﺸـ ﯽء ﻋﯿﻦ ﻣﺎ ﻇﻬﺮ و ﻻ ﯾﻌﺮف أﻧّﻪ ﻫﻮ‪ ،‬ﮐﻤﺎ رأﯾﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم و ﻗﺪ ﻋﺎﻧﻖ‬‫أﺑﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺰم اﻟﻤﺤّﺪث‪ ،‬ﻓﻐﺎب اﻟﻮاﺣﺪ ﻓﯽ اﻵﺧﺮ ﻓﻠﻢ ﻧﺮ إﻟّﺎ واﺣﺪا و ﻫﻮ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ!!! ﻓﻬﺬه ﻏﺎﯾﮥ اﻟﻮﺻـﻠﮥ و ﻫﻮ‬‫اﻟﻤﻌّﺒﺮ ﻋﻨﻪ ﺑﺎﻻﺗّﺤﺎد‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ﺑﻠﻔﻈﻪ‪ .‬و ﻟﻨﻌﻢ ﻣﺎ ﻗﯿﻞ‪ ،‬ﻧﻈﻢ‪:‬‬‫ﺗﻮّﻫﻢ واﺷﯿﻨﺎ ﺑﻠﯿﻞ ﻣﺰارﻧﺎ ﻓﻬّﻢ ﻟﯿﺴﻌﯽ ﺑﯿﻨﻨﺎ ﺑﺎﻟّﺘﺒﺎﻋﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 86‬از ‪174‬‬‫ﻓﻌﺎﻧﻘﺘﻪ ﺣّﺘﯽ اﺗّﺤﺪﻧﺎ ﺗﻌﺎﻧﻘﺎ ﻓﻠّﻤﺎ أﺗﺎﻧﺎ ﻣﺎ رأي ﻏﯿﺮ واﺣﺪ‬‫و ﯾﻘﺮب ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻣﺎ ﻗﯿﻞ ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳّﯿﮥ‪ ،‬ﺷﻌﺮ‪:‬‬‫ﺟﺬﺑﻪ وﺻﻞ ﺑﺤّﺪﯾﺴﺖ ﻣﯿﺎن ﻣﻦ و ﺗﻮ ﮐﻪ رﻗﯿﺐ آﻣﺪ و ﭘﺮﺳﯿﺪ ﻧﺸﺎن ﻣﻦ و ﺗﻮ‬‫رزﻗﻨﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻻﺗّﺤﺎد ﻧﺼـﯿﺒﺎ ﻓﯽ اﻟّﺪﻧﯿﺎ و اﻵﺧﺮة‪ .‬وﻓﺎت واﻟﺪ اﺑﻦ ﺣﺰم ﮐﻪ وزﯾﺮ دوﻟﺖ ﻋﺎﻣﺮّﯾﻪ ﺑﻮد و از أﻫﻞ ﻋﻠﻢ و أدب و ﺧﯿﺮ‬‫و ﺑﻼﻏﺖ در ﺳﻨﻪ اﺛﻨﺘﯿﻦ و أرﺑﻊ ﻣﺎﺋﮥ اﺗّﻔﺎق اﻓﺘﺎده‪ ،‬ﭘﺴﺮش اﺑﻦ ﺣﺰم ﮔﻮﯾﺪ‪ :‬أﻧﺸﺪﻧﯽ واﻟﺪي اﻟﻮزﯾﺮ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ وﺻﺎﯾﺎه‪:‬‬‫إذا ﺷﺌﺖ أن ﺗﺤﯿﯽ ﻏﻨّﯿﺎ ﻓﻼ ﺗﮑﻦ ﻋﻠﯽ ﺣﺎﻟﮥ إﻟّﺎ رﺿﯿﺖ ﺑﺪوﻧﻬﺎ‬‫اﺑﻦ ﺣﺰم را ﭘﺴـﺮي ﺑﻮد ﻓﺎﺿﻞ ﮐﻪ او را أﺑﻮ راﻓﻊ اﻟﻔﻀﻞ ﻣﯽﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ ،‬در ﺧـﺪﻣﺖ ﻣﻌﺘﻤﺪ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎد ﺻﺎﺣﺐ اﺷﺒﯿﻠّﯿﻪ و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻦ ﺑﻼد أﻧﺪﻟﺲ‬‫ﻣﯽﻣﺎﻧـﺪ در وﻗﻌﻪ زﻻﻗﻪ ﺑﺎ ﻣﺨـﺪوم ﺧﻮد ﻣﻌﺘﻤﺪ ﻣﺬﮐﻮر روز ﺟﻤﻌﻪ ﻣﻨﺘﺼﻒ رﺟﺐ ﺳـﻨﻪ ﺗﺴﻊ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و ارﺑﻊ ﻣﺎﺋﮥ ﮐﺸـﺘﻪ ﺷﺪ‪» .‬ﻟﺒﻠﻪ« ﺑﻔﺘﺢ‬‫ﻻﻣﯿﻦ‪ :‬ﺑﻠـﺪه اﯾﺴﺖ ﺑﺄﻧـﺪﻟﺲ‪ .‬و ﻣﻨﺖ ﻟﯿﺸﻢ‪ :‬ﻗﺮﯾﻪ از أﻋﻤﺎل ﻟﺒﻠﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻠﮏ اﺑﻦ ﺣﺰم ﻣـﺬﮐﻮر ﺑﻮد و ﺑﺴﻮي او ﺗﺮّدد آﻣـﺪ و ﺷﺪ داﺷﺖ‪،‬‬‫رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ‪.‬‬
‫ﻗﺪح ﻋﻼﻣﻪ ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟّﻠﻪ ﻓﺮﻏﺎﻧﯽ ﺷﺎرح ﻣﻨﻬﺎج ﺑﯿﻀﺎوي در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا و ﺗﺮﺟﻤﻪ او‬‫ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﻋﻠّـﺎﻣﻪ ﺑﺮﻫـﺎن اﻟـّﺪﯾﻦ ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟﻌـﺒﺮي اﻟﻔﺮﻏـﺎﻧﯽ ﮐﻪ از أﺋﻤﻪ أﻋﻼـم و أﺟﻠّﻪ ﻓﺨـﺎم ﺳـّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘـﺪا را‬‫ﺑﺼـﺮاﺣﺖ ﺗﻤﺎم ﻣﻮﺿﻮع ﮔﻔﺘﻪ و ﺑﺠﻮاب ﻣﺴـﺘﺪﻟّﯿﻦ و ﻣﺤﺘّﺠﯿﻦ ﺑﺂن در ﻣﻘﺎم رّد و ﺗﻮﻫﯿﻦ آن ﺑﺮ آﻣﺪه درر ﻏﺮر ﺑﻤﺜﻘﺐ ﺑﯿﺎن ﺳﻔﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ‬‫در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪499 :‬‬‫»ﺷﺮح ﻣﻨﻬﺎج ﺑﯿﻀﺎوي« ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺨّﻂ ﻋﺮب ﭘﯿﺶ ﻓﻘﯿﺮ ﺣﺎﺿﺮﺳﺖ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫]و ﻗﯿﻞ‪ :‬إﺟﻤﺎع اﻟّﺸﯿﺨﯿﻦ ﺣّﺠﮥ‪،‬‬‫ﻟﻘﻮﻟﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟّﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي‪ :‬أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‪.‬‬‫ﻓـﺎﻟّﺮﺳﻮل أﻣﺮﻧـﺎ ﺑﺎﻻﻗﺘـﺪاء ﺑﻬﻤﺎ و اﻷﻣﺮ ﻟﻠﻮﺟﻮب‪ ،‬و »ح« ﯾﮑﻮن ﻣﺨﺎﻟﻔﺘﻬﻤﺎ ﺣﺮاﻣﺎ‪ ،‬و ﻻ ﻧﻌﻨﯽ ﺑﺤّﺠـّﯿ ﮥ إﺟﻤﺎﻋﻬﻤﺎ ﺳﻮي ذﻟﮏ‪ .‬و اﻟﺠﻮاب أن‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ﻟﻤﺎ ﺑّﯿﻨﺎ ﻓﯽ »ﺷﺮح اﻟّﻄﻮاﻟﻊ«‪ ،‬و ﻟﻮ ﺳﻠّﻢ ﺻّﺤﺘﻪ ﻓﻤﻌﺎرض‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪.‬‬‫ﻓﺈﻧّﻪ ﯾﺪّل ﻋﻠﯽ وﺟﻮب ﻣﺘﺎﺑﻌﮥ ﮐّﻞ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻟﮑّﻨﻬﺎ ﻟﯿﺴﺖ ﺑﻮاﺟﺐ إﺟﻤﺎﻋﺎ[‪.‬‬‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺳﺮاﺳـﺮ ﺑﺸﺎرت در ﮐﻤﺎل وﺿﻮح و ﻇﻬﻮرﺳﺖ ﮐﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻋﺒﺮي ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻌﺒﻮر ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﺜﻮر ﺑﺮاي ﮐﺴﺮ ﻇﻬﻮر أرﺑﺎب ﺷّﺮ و ﺷﻮر‬‫و درء ﻧﺤﻮر أﺻـﺤﺎب ﺗﻠﻔﯿﻖ و زور‪ ،‬ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺻـﺮﯾﺢ ﺑﻮﺿﻊ اﯾﻦ ﮐﺬب ﺳﺮاﺳـﺮ ﻣﻮﺿﻮع و ﻣﻬﺠﻮر و ﺗﻨﺼـﯿﺺ ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺮ اﻓﺘﻌﺎل اﯾﻦ ﺑﻬﺖ‬‫ﻣﺼـﻨﻮع و ﻣﻨﺠﻮر ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و از ﻏﺎﯾﺖ إﻧﺼﺎف و ﻧﻬﺎﯾﺖ اﺗّﺼﺎف ﺑﻤﺘﺎرﮐﺖ اﻋﺘﺴﺎف‪ ،‬ﻣﺮدودّﯾﺖ و ﻣﻄﺮودّﯾﺖ و ﻣﻮﻫﻮﻧّﯿﺖ و ﻣﻄﻌﻮﻧّﯿﺖ و‬‫ﻣﻘـﺪوﺣّﯿﺖ و ﻣﺠﺮوﺣّﯿﺖ اﯾﻦ ﻓﺮﯾﻪ ﺷـﻨﯿﻌﻪ و ﮐـﺬﺑﻪ ﻓﻈﯿﻌﻪ‪ ،‬ﺑﻨﻬـﺎﯾﺖ ﺻـﺮاﺣﺖ ﺟﺎﮔﺰﯾﻦ ﺧﺎﻃﺮ ﻣﺴـﺘﻔﯿﺪﯾﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ‪ ،‬ﻓﺠﺰاه اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﻨﺎ و ﻋﻦ‬‫ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ﺧﯿﺮ اﻟﺠﺰاء‪ ،‬ﺣﯿﺚ أوﺻﻞ إﻟﯽ أﺳﻔﻞ اﻟّﺪرﮐﺎت ﻫﺬا اﻟﮑﺬب و اﻻﻓﺘﺮاء‪.‬‬‫و ﺟﻼـﻟﺖ ﺷـﺎن و رﻓﻌﺖ ﻣﮑﺎن ﻋﻠّﺎﻣﻪ ﻋﺒﺮي ﻧﺰد ﻋﻠﻤﺎي رﺟﺎل و ﻧﺎﻗـﺪﯾﻦ ﺑﺎ ﮐﻤﺎل ﺑﯿﺶ از آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺳﺘﯿﻌﺎﺑﺎ ﺑﻤﻌﺮض ﺗﺤﺮﯾﺮ آﯾـﺪ‪ ،‬ﻟﻬـﺬا‬‫ﻧﺒﺬي از ﻋﺒﺎرات اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﻣﻊ ﺗﻮﺿﯿﺢ و ﺑﯿﺎن‪ ،‬درﯾﻦ ﺟﺎ ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫ﺷﯿـﺦ ﺟﻤـﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻷﺳـﻨﻮي اﻟّﺸـ ﺎﻓﻌﯽ در »ﻃﺒﻘـﺎت اﻟّﺸﺎﻓﻌـّﯿ ﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟّﺸـ ﺮﯾﻒ ﺑﺮﻫﺎن اﻟـّﺪﯾﻦ ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻌﺒﺮي‪ -‬ﺑﻌﯿﻦ ﻣﮑﺴﻮرة ﺛّﻢ ﺑﺎء ﻣﻮّﺣـ ﺪة ﺳﺎﮐﻨـﮥ‪ -‬ﮐﺎن أﺣـﺪ اﻷﻋﻼم ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﮑﻼم و اﻟﻤﻌﻘﻮﻻت‪ ،‬ذا ﺣّﻆ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 87‬از ‪174‬‬‫واﻓﺮ ﻣﻦ ﺑﺎﻗﯽ اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬و ﻟﻪ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﺸـﻬﻮرة‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ ﺷـﺮح ﮐﺘﺎب )ﮐﺘﺐ‪ .‬ظ( اﻟﺒﯿﻀﺎوي و ﻫﯽ »اﻟﻐﺎﯾـﮥ اﻟﻘﺼﻮي« ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و »اﻟﻤﻨﻬﺎج« و‬‫»اﻟﻤﺼﺒﺎح« و »اﻟﻄﻮاﻟﻊ«‪ .‬ﺳﮑﻦ اﻟّﺴﻠﻄﺎﻧّﯿﮥ ﺛّﻢ ارﺗﺤﻞ إﻟﯽ اﻟّﺘﺒﺮﯾﺰ و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﻓﯽ ﺛﺎﻟﺚ ﻋﺸﺮ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ ﺛﻠﺚ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺒﺮي ﯾﮑﯽ از أﻋﻼم در ﻋﻠﻢ ﮐﻼم و ﻣﻌﻘﻮﻻت و ﺻﺎﺣﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪500 :‬‬‫ﺣّﻆ واﻓﺮ در ﺑﺎﻗﯽ ﻋﻠﻮم ﺑﻮده و ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ او ﻣﺸـﻬﻮر اﺳﺖ و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »درر ﮐﺎﻣﻨﻪ ﻓﯽ أﻋﯿﺎن اﻟﻤﺎﺋـﮥ اﻟّﺜﺎﻣﻨﻪ« ﮔﻔﺘﻪ ]ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻟا ﻬﺎﺷـﻤّﯽ اﻟﺤﺴـﯿﻨّﯽ اﻟﻔﺮﯾﺎﺑّﯽ )اﻟﻔﺮﻏﺎﻧّﯽ‪ .‬ظ( اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻌﺒﺮّي‪ -‬ﺑﮑﺴـﺮ اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ و ﺳـﮑﻮن اﻟﻤﻮّﺣﺪة‪ -‬ﮐﺎن ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻷﺻـﻠﯿﻦ و‬‫ﺷﺮح ﻣﺼـّﻨﻔﺎت اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻧﺎﺻـﺮ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﺒﯿﻀﺎوّي »اﻟﻤﻨﻬﺎج« و »اﻟﻤﻄﺎﻟﻊ« و »اﻟﻐﺎﯾﮥ اﻟﻘﺼﻮي« ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و »اﻟﻤﺼـﺒﺎح« و ﺳـﮑﻦ اﻟّﺴـ ﻠﻄﺎﻧّﯿﮥ ﺛّﻢ‬‫ﺗﺒﺮﯾﺰ‪ ،‬و وﻟﯽ ﻗﻀﺎءﻫـﺎ‪ ،‬ذﮐﺮه اﻷﺳـﻨﻮّي ﻓﯽ »ﻃﺒﻘـﺎت اﻟّﺸﺎﻓﻌـّﯿ ﮥ« و ﯾﻘـﺎل إﻧّﻪ ﮐـﺎن ﯾﻘﺮي اﻟﻤـﺬﻫﺒﯿﻦ و ﮐﺎن أوﻻ ﺣﻨﻔّﯿﺎ‪ ،‬و ذﮐﺮه اﻟـّﺬﻫﺒّﯽ ﻓﯽ‬‫»اﻟﻤﺸﺘﺒﻪ« ﻓﯽ اﻟﻌﺒﺮي‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻋﺎﻟﻢ ﮐﺒﯿﺮ ﻓﯽ وﻗﺘﻨﺎ و ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﺳﺎﺋﺮة‪ .‬و ﻣﺎت ﻓﯽ ﺷﻬﺮ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ ‪ .743‬ﻗﻠﺖ‪ :‬رأﯾﺖ ﺑﺨّﻂ ﺑﻌﺾ ﻓﻀﻼء اﻟﻌﺠﻢ‬‫أﻧّﻪ ﻣﺎت ﻓﯽ ﻏّﺮة ذي اﻟﺤّﺠﮥ ﻣﻨﻬﺎ و ﻫﻮ أﺛﺒﺖ‪ ،‬و وﺻـﻔﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻮ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻒ اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻄﺎﻋﺎ ﻋﻨﺪ اﻟّﺴﻼﻃﯿﻦ‪ ،‬ﻣﺸﻬﻮرا‬‫ﻓﯽ اﻵﻓﺎق‪ ،‬ﻣﺸﺎرا إﻟﯿﻪ ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻔﻨﻮن‪ ،‬ﻣﻼذ اﻟـّﻀ ﻌﻔﺎء ﮐﺜﯿﺮ اﻟّﺘﻮاﺿﻊ و اﻹﻧﺼﺎف‪ ،‬و ﻣﺎل ﻓﯽ أواﺧﺮ ﻋﻤﺮه إﻟﯽ اﻻﺷـﺘﻐﺎل ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻟّﺪﯾﻨّﯿﮥ‬‫و ﺷـﺮح ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ« ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺠﺪ اﻟﺠﺎﻣﻊ ﺑﺤﻀﺮة اﻟﺨﺎّص و اﻟﻌﺎّم ﺑﻌﺒﺎرات ﻋﺬﺑﮥ ﻓﺼﯿﺤﮥ ﻗﺮﯾﺒﮥ ﻣﻦ اﻷﻓﻬﺎم‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ وﻓﺎﺗﻪ ﺑﺘﺒﺮﯾﺰ‪ -،‬و‬‫ﻓﯿﻬﺎ ﮐﺎن اﻟﻐﻼء‬‫اﻟﻐﻼء اﻟﻤﻔﺮط ﻓﯽ ﺑﻼد اﯾﺮان‬‫اﻟﻤﻔﺮط ﺑﺨﺮاﺳـﺎن و اﻟﻌﺮاق و ﻓـﺎرس و أذرﺑﯿﺠﺎن و دﯾﺎر ﺑﮑﺮ ﺣّﺘﯽ ﺟﺎوز اﻟﻮﺻﻒ و أﮐﻞ اﻟّﺮﺟﻞ أﺑﻮه و اﻻﺑﻦ أﺑﺎه و ﺑﯿﻌﺖ ﻟﺤﻮم اﻵدﻣّﯿﯿﻦ‬‫ﻓﯽ اﻷﺳﻮاق ﺟﻬﺮا‪ ،‬و دام ﺳّﺘﮥ أﺷﻬﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن أﺧّﻒ اﻟﺒﻼد ﻓﯽ ذﻟﮏ أﻫﻞ ﺗﺒﺮﯾﺰ[‪.‬‬‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﯽﺗﻮان داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﺒﺮي ﻋﺎرف ﺑﺄﺻـﻠﯿﻦ ﺑﻮده و ﺷﺮح ﻣﺼّﻨﻔﺎت ﻗﺎﺿﯽ ﺑﯿﻀﺎوي ﻧﻤﻮده و ﺑﺴﺒﺐ ﮐﻤﺎل ﻣﻬﺎرت ﮐﺘﺐ ﻫﺮ دو‬‫ﻣـﺬﻫﺐ ﯾﻌﻨﯽ ﺣﻨﻔّﯿﻪ و ﺷـﺎﻓﻌّﯿﻪ را درس ﻣﯽداد‪ ،‬و ذﻫـﺒﯽ او را در ﮐﺘـﺎب »ﻣﺸـﺘﺒﻪ اﻟّﻨﺴـﺒﮥ« ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮده ﻃﺮﯾﻖ ﺗﺒﺠﯿـﻞ و ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﻔﺨﯿﻢ او‬‫ﭘﯿﻤﻮده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ او ﻋﺎﻟﻢ ﮐﺒﯿﺮ اﺳﺖ در وﻗﺖ ﻣﺎ و ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ او ﺳﺎﺋﺮﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇـﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﻀـﯽ ﻓﻀـﻼي ﻋﺠﻢ ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﺗﺎرﯾـﺦ وﻓـﺎت ﻋﺒﺮي در ﻣـﺪح و ﺛﻨـﺎ و وﺻﻒ و اﻃﺮاء او اﻓـﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ او‬‫ﺷﺮﯾﻒ ﻣﺮﺗﻀﯽ و ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة و ﻣﻄﺎع‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪501 :‬‬‫ﻧﺰدﯾـﮏ ﺳـﻼﻃﯿﻦ و ﻣﺸـﻬﻮر در آﻓـﺎق و ﻣﺸـﺎر إﻟﯿﻪ در ﺟﻤﯿﻊ ﻓﻨﻮن و ﻣﻼـذ ﺿـﻌﻔﺎ و ﮐﺜﯿﺮ اﻟّﺘﻮاﺿﻊ و اﻹﻧﺼﺎف ﺑﻮده و در آﺧﺮ ﻋﻤﺮ ﺧﻮد‬‫ﺑﺴﻮي اﺷـﺘﻐﺎل در اﻣﻮر دﯾﻨّﯿﻪ ﻣﺎﺋﻞ ﮔﺮدﯾﺪه و ﺷـﺮح ﮐﺘﺎب »ﻣﺼﺎﺑﯿﺢ« در ﻣﺴﺠﺪ ﺟﺎﻣﻊ ﺑﺤﻀﺮت ﺧﺎّص و ﻋﺎم ﺑﻌﺒﺎرات ﻋﺬﺑﻪ ﻓﺼﯿﺤﻪ ﻗﺮﯾﺒﻪ‬‫ﻣﻦ اﻷﻓﻬﺎم ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺳـﻌﺪ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳـﻨﮥ ﺛﻠﺚ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ .‬ﻓﯿﻤﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻹﻣﺎم اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة‬‫ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟﻌﺒﺮّي اﻟﻔﺮﻏـﺎﻧّﯽ اﻟﺤﻨﻔّﯽ اﻟﺒـﺎرع اﻟﻌّﻠﺎﻣـﮥ اﻟﻤﻨﺎﻇﺮ‪ ،‬ﯾﻀـﺮب ﺑـﺬﮐﺎﺋﻪ و ﻣﻨﺎﻇﺮﺗﻪ اﻟﻤﺜﻞ‪ .‬ﮐﺎن إﻣﺎﻣﺎ ﺑﺎرﻋﺎ ﻣﺘﻔّﻨﻨﺎ ﺗﺨّﺮج ﺑﻪ‬‫اﻷﺻـﺤﺎب‪ ،‬ﯾﻌﺮف اﻟﻤـﺬﻫﺒﯿﻦ اﻟﺤﻨﻔّﯽ و اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ و أﻗﺮأﻫﻤﺎ و ﺻـّﻨﻒ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ .‬و أّﻣﺎ اﻻﺻﻮل و اﻟﻤﻌﻘﻮل ﻓﺘﻔّﺮد ﻓﯿﻬﻤﺎ ﺑﺎﻹﻣﺎﻣﮥ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ‬‫ﻣﻨﻬـﺎ‪» :‬ﺷـﺮح اﻟﻐﺎﯾـﮥ« ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ ﻓﯽ ﻣـﺬﻫﺐ اﻟّﺸـ ﺎﻓﻌﯽ و »ﺷـﺮح اﻟّﻄﻮاﻟﻊ« و »ﺷـﺮح اﻟﻤﺼـﺒﺎح« و »ﺷـﺮح اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﻟﻠﺒﯿﻀﺎوي و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻦ‬‫اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ و اﻷﻣﺎﻟﯽ و اﻟّﺘﻌﺎﻟﯿﻖ‪ ،‬و وﻟﯽ )ﻗﻀﺎء‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﺗﺒﺮﯾﺰ و أﻋﻤﺎﻟﻬﺎ إﻟﯽ أن ﺗﻮﻓﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن اﺳﺘﺎذ اﻻﺳﺘﺎذﯾﻦ ﻓﯽ وﻗﺘﻪ ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﯽﺗﻮان ﻓﻬﻤﯿﺪ ﮐﻪ ﻋﺒﺮي إﻣﺎم ﻋّﻠﺎﻣﻪ و ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻓﺎﺿﻞ ﺑﺎرع و ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻣﻨﺎﻇﺮ ﺑﻮده و ﺑﺬﮐﺎ و ﻣﻨﺎﻇﺮه او ﻣﺜﻞ ﻣﯽزدﻧﺪ و او‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 88‬از ‪174‬‬‫ﻣﻘﺘـﺪاي ﮐﺎﻣﻞ ﺑﻮده و ﻋﻠﻤﺎي ﻓﺮﻗﻪ ﺳـّﻨّﯿﻪ ﺑﺎ آن اﺳـﺘﺎد ﻣﺎﻫﺮ ﻓﺎﺿﻞ ﻣﺘﺨّﺮج ﮔﺮدﯾﺪﻧـﺪ ﯾﻌﻨﯽ از ﻋـّﺪ دﺧﻮل در زﻣﺮه ﻃﻠّﺎب ﺑﺤّﺪ اﺳـﺘﻘﻼل و‬‫ﮐﻤﺎل رﺳـﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﻣـﺬﻫﺐ ﺣﻨﻔّﯿﻪ و ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ را درس داده ﺑﺘﺼـﻨﯿﻒ أﺳـﻔﺎر در ﻫﺮ دو ﻣـﺬﻫﺐ ﻣّﻨﺖ ﺑﺮ أﻫﻞ آن ﻧﻬﺎده و در اﺻﻮل و‬‫ﻣﻌﻘﻮل ﺑﺈﻣﺎﻣﺖ ﻣﺘﻔّﺮد ﮔﺸﺘﻪ و در وﻗﺖ ﺧﻮد اﺳﺘﺎذ أﺳﺎﺗﺬه ﺑﻮده‪.‬‬‫و ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻗﺎﺿـﯽ ﺷﻬﺒﮥ اﻷﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟّﺸﺮﯾﻒ ﺑﺮﻫﺎن اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ‬‫اﻟﻔﺮﻏﺎﻧّﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻌﺒﺮي ﻗﺎﺿـﯽ ﺗﺒﺮﯾﺰ‪ ،‬ﮐﺎن ﺟﺎﻣﻌﺎ ﻟﻌﻠﻮم ﺷّﺘﯽ ﻣﻦ اﻷﺻـﻠﯿﻦ و اﻟﻤﻌﻘﻮﻻت‪ ،‬و ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻣﺸـﻬﻮرة‪ ،‬و ﺳـﮑﻦ اﻟّﺴﻠﻄﺎﻧّﯿﮥ‬‫ﻣّﺪة ﺛّﻢ اﻧﺘﻘﻞ إﻟﯽ ﺗﺒﺮﯾﺰ و ﺷـﺮح ﮐﺘﺎب )ﮐﺘﺐ‪ .‬ظ( اﻟﺒﯿﻀﺎوي‪» :‬اﻟﻤﻨﻬﺎج« و »اﻟﻐﺎﯾﮥ اﻟﻘﺼﻮي« و »اﻟﻤﺼـﺒﺎح« و »اﻟﻤﻄﺎﻟﻊ« ذﮐﺮه اﻷﺳﻨﻮّي ﻓﯽ‬‫ﻃﺒﻘﺎﺗﻪ ﻟﮑﻦ ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ ﻓﯽ »ذﯾﻞ اﻟﻌﺒﺮ«‪ :‬ﮐﺎن ﺣﻨﻔّﯿﺎ ﯾﻘﺮي ﻣﺬﻫﺐ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ و اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪502 :‬‬‫ﺻّﻨﻒ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟـّﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﻣﺸـﺘﺒﻪ اﻟّﻨﺴـﺒﮥ«‪ :‬اﻟﻌﺒﺮّي‪ -‬ﻋﺎﻟﻢ ﮐﺒﯿﺮ ﻓﯽ وﻗﺘﻨﺎ‪ ،‬ﺗﺮﻓﯽ ﺑﺘﺒﺮﯾﺰ ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳـﻨﮥ ﺛﻠﺚ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳـﺒﻊ ﻣﺎﺋـﮥ‪ .‬و‬‫اﻟﻌﺒﺮّي‪ -‬ﺑﮑﺴـﺮ اﻟﻌﯿﻦ اﻟﻤﻬﻤﻠـﮥ و ﺳـﮑﻮن اﻟﺒـﺎء اﻟﻤﻮّﺣـ ﺪة‪ -‬ﻻـ أدري إﻟﯽ ﻣـﺎ ذا[‪ ،‬ازﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﺗﻮان داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﻋﺒﺮي ﺟﺎﻣﻊ ﻋﻠﻮم‬‫ﻣﺘﻔّﺮﻗﻪ و ﺣﺎﺋﺰ ﻓﻨﻮن ﻣﺘﻌّﺪده ﺑﻮده و ﺑﺮاي او ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻣﺸـﻬﻮره اﺳﺖ و او ﮐﺘﺐ ﺑﯿﻀﺎوي را ﺷـﺮح ﻧﻤﻮده و ﺑﺴﺒﺐ ﮐﻤﺎل ﻣﻬﺎرت درس در‬‫ﻣـﺬﻫﺐ أﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ و ﻣـﺬﻫﺐ ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻣﯽداد و ﻣﺼـّﻨﻒ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ درﯾﻦ ﻫﺮ دو ﻣـﺬﻫﺐ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻋّﻠﺎﻣﻪ ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻣﺸـﺘﺒﻪ اﻟّﻨﺴـﺒﮥ« اﻓﺎده‬‫ﮐﺮده ﮐﻪ او ﻋﺎﻟﻢ ﮐﺒﯿﺮ اﺳﺖ در وﻗﺖ ﻣﺎ‪ ،‬و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻪ إﺛﺒﺎﺗﺎ ﻟﺠﻠﯿﻞ اﻟّﺜﻨﺎء‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ إﻣﺎم اﻟﮑﺎﻣﻠّﯿﻪ در »ﺷـﺮح ﻣﻨﻬﺎج« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ آن ﻣﺰّﯾﻨﻪ ﺑﺨﻂ او ﭘﯿﺶ‬‫ﻧﻈﺮ ﻓﻘﯿﺮ ﺣﺎﺿـﺮﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﺻﻮل ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب اﻟّﺬي ﺟﻤﻌﺘﻪ و أـّﺻ ﻠﺘﻪ ﻣﻨﻬﺎ ﮐﺘﺐ اﻷﺋّﻤﮥ اﻷﻋﻼم اﻟّﺸﯿﺦ ﺟﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ اﻷﺳﻨﻮي و اﻟﻌﺒﺮي‬‫و اﻟﺤﻠﻮاﺋﯽ و اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻋﻀﺪ اﻟّﺪﯾﻦ ﻓﯽ »ﺷـﺮح ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ« و اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﺳـﻌﺪ اﻟﺪﯾﻦ و اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﺳﯿﻒ اﻟّﺪﯾﻦ اﻷﺑﻬﺮي و اﻟّﺸﯿﺦ وﻟّﯽ‬‫اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﻌﺮاﻗّﯽ ﻓﯽ »ﺷﺮح ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« و اﻟّﺸﯿﺦ ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﻟّﺰرﮐﺸﯽ ﻓﯽ »ﺗﺨﺮﯾﺞ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﻨﻬﺎج و اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻨﻬﻢ أﺟﻤﻌﯿﻦ و ﻋّﻨﺎ ﺑﻬﻢ ﻓﯽ اﻟّﺪﻧﯿﺎ و اﻵﺧﺮة‪ ،‬آﻣﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ رّب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻋﺒﺮي از أﺋﻤﻪ أﻋﻼم و از أﻣﺜﺎل أﺳـﻨﻮي و ﺣﻠﻮاﺋﯽ و ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﻀـﺪ اﻟـّﺪﯾﻦ و ﺷـﯿﺦ ﺳـﻌﺪ اﻟـّﺪﯾﻦ و ﺷـﯿﺦ‬‫ﺳﯿﻒ اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﻬﺮي و ﺷـﯿﺦ وﻟّﯽ اﻟّﺪﯾﻦ ﻋﺮاﻗﯽ و ﺷـﯿﺦ ﺑﺪر اﻟّﺪﯾﻦ زرﮐﺸﯽ ﺑﻮده‪ ،‬و اﺑﻦ اﻻﻣﺎم ﺑﺎﻟﮑﺎﻣﻠّﯿﻪ ﺑﺴﺒﺐ ﮐﻤﺎل ﺣﺴﻦ اﻋﺘﻘﺎد رﺿﺎي‬‫رّب ﻋﺒﺎد را ﺑﺮاي ﺧﻮد ﺑﺴـﺒﺐ ﻋﺒﺮي واﻻ ﻧﮋاد و دﯾﮕﺮ ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ ﻧّﻘﺎد ﻃﺎﻟﺐ و ﺑﺎﯾﻦ ﻃﻠﺐ ﺑﺴﻮي إﺛﺒﺎت ﮐﻤﺎل ﺟﻼﻟﺖ و ارﺗﻔﺎع ﺑﺮاي ﻋﺒﺮي‬‫ﻋﻈﯿﻢ اﻻﻃﻼع ﻣﺎﺋﻞ و راﻏﺐ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻗﺎﺿـﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟّﺸﻮﮐﺎﻧّﯽ اﻟّﺼﻨﻌﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﺒﺪر اﻟﻄﺎﻟﻊ ﺑﻤﺤﺎﺳﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ اﻟﻘﺮن اﻟّﺘﺎﺳﻊ« ﮔﻔﺘﻪ ]اﻟّﺴّﯿﺪ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ اﻟﻤﻠّﻘﺐ ﺑﺎﻟﻌﺒﺮي‪ -‬ﺑﮑﺴﺮ اﻟﻤﻬﻤﻠﻪ و ﺳﮑﻮن اﻟﻤﻮّﺣﺪة‪ -‬ذﮐﺮه اﻟﺬﻫﺒّﯽ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪503 :‬‬‫»اﻟﻤﺸـﺘﺒﻪ« ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻋﺎﻟﻢ ﮐﺒﯿﺮ ﻓﯽ وﻗﺘﻨﺎ و ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﺳﺎﺋﺮة‪ .‬و ﻗﺎل اﻷﺳـﻨﻮّي ﻓﯽ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯿﮥ«‪ :‬ﮐﺎن أّوﻻ ﺣﻨﻔّﯿﺎ ﺛّﻢ ﺻﺎر ﺷﺎﻓﻌّﯿﺎ و ﮐﺎن ﯾﻘﺮي‬‫اﻟﻤﺬﻫﺒﯿﻦ‪ .‬و وﺻـﻔﻪ ﺑﻌﺾ أﻫﻞ ﺑﻼده ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة )ﻣﻄﺎﻋﺎ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﻋﻨﺪ اﻟّﺴﻼﻃﯿﻦ ﻣﺸﻬﻮرا ﻓﯽ اﻵﻓﺎق ﻣﺸﺎرا إﻟﯿﻪ ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ‬‫اﻟﻔﻨﻮن ﻣﻼـذا ﻟﻠﻀـﻌﻔﺎء ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﻮاﺿﻊ و اﻹﻧﺼـﺎف و ﻣـﺎل ﻓﯽ أواﺧﺮ ﻋﻤﺮه إﻟﯽ اﻻﺷـﺘﻐﺎل ﺑﺎﻟﻌﻠﻮم اﻟّﺪﯾﻨـّﯿ ﮥ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺼـّﻨﻔﺎت ﻋـّﺪة‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‬‫ﺷﺮوح ﻣﺼـّﻨﻔﺎت اﻟﻘﺎﺿﯽ اﻟﺒﯿﻀﺎوي »اﻟﻤﻨﻬﺎج« و »اﻟﻤﻄﺎﻟﻊ« و »اﻟﻐﺎﯾﮥ« و »اﻟﻤﺼﺒﺎح« و »ﺷﺮح اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ«‪ ،‬و ﺳﮑﻦ اﻟّﺴﻠﻄﺎﻧّﯿﮥ ﺛّﻢ ﺗﺒﺮﯾﺰ و وﻟﯽ‬‫ﻗﻀﺎءﻫـﺎ‪ ،‬و ﻋﺒﺎراﺗﻪ ﻓﺼـﯿﺤﮥ ﻗﺮﯾﺒـﮥ إﻟﯽ اﻷﻓﻬﺎم‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ وﻓﺎﺗﻪ ﺑﺘﺒﺮﯾﺰ ﻓﯽ ﺷـﻬﺮ رﺟﺐ ﺳـﻨﮥ ‪ 743‬ﻓﯽ اﻟﻌـﺎم اﻟّـﺬي ﺣﺼﻞ ﻓﯿﻪ اﻟﻐﻼء اﻟﻤﻔﺮط‬‫ﺑﺨﺮاﺳـﺎن و ﻟا ﻌﺮاق و ﻓـﺎرس و أذرﺑﯿﺠـﺎن و دﯾـﺎر ﺑﮑﺮ ﺣـّﺘﯽ ﺟـﺎوز اﻟﻮﺻﻒ و أﮐـﻞ اﻷـب اﺑﻨﻪ و اﻻـﺑﻦ أﺑـﺎه و ﺑﯿﻌﺖ ﻟﺤﻮم اﻵـدﻣﯿﯿﻦ ﻓﯽ‬‫اﻷﺳﻮاق ﺟﻬﺮا‪ ،‬و دام ذﻟﮏ ﺳـّﺘﮥ أﺷـﻬﺮ‪ ،‬ﮐـﺬا ﻓﯽ »اﻟّﺪرر« ﻻﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺣﺎﮐﯿﺎ ﻋﻦ ﺑﻌﺾ ﻓﻀـﻼء اﻟﻌﺠﻢ و ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﻔﺎﺧﺮ زاﻫﺮه و ﻣﺂﺛﺮ‬‫ﺑﺎﻫﺮه ﻋﺒﺮي ﺑﻬﻤﺎن ﻋﻨﻮان ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﮔﺮدد ﮐﻪ در »درر ﮐﺎﻣﻨﻪ« اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺑﻤﻨّﺼﻪ ﺷﻬﻮد رﺳﯿﺪه‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ اوﻟﯽ اﻷﻓﻬﺎم اﻟّﺴﺪﯾﺪة‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 89‬از ‪174‬‬‫ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ذﻫﺒﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا‬‫ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﺷـﻤﺲ اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ذﻫﺒﯽ ﮐﻪ از ﻧّﻘﺎد ﮐﺒﺎر و أﻋﻼم أﺣﺒﺎر ﺳـﻨّﯿﻪ اﺳﺖ و ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺐ در ﺟﻮاب ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ او را‬‫إﻣﺎم اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﮑﻼم او ﺗﻤّﺴﮏ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﮐﻪ از اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻣﻨﻘﻮل اﺳﺖ ﺟﺮح و ﻗﺪح آﻏﺎز ﻧﻬﺎده ﺑﺈﻇﻬﺎر ﺑﻄﻼن و‬‫ﻫﻮان آن ﻣّﺮة ﺑﻌﺪ اﺧﺮي داد إﻧﺼﺎف داده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﻠﯿﺢ‪ ،‬ﻋﻦ ذي اﻟّﻨﻮن اﻟﻤﺼﺮّي‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﺤﺪﯾﺚ »اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟّﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي«‬‫و ﻫـﺬا ﻏﻠﻂ و أﺣﻤﺪ ﻻ ﯾﻌﺘﻤﺪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻏﺎﻟﺐ اﻟﺒﺎﻋﻠّﯽ ﻏﻼم ﺧﻠﯿﻞ ﻋﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ اوﯾﺲ و ﺷـﯿﺒﺎن و ﻗّﺮة ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﮐﺎﻣﻞ و اﺑﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎك و ﻃﺎﺋﻔﮥ و ﮐﺎن ﻣﻦ ﮐﺒﺎر اﻟّﺰّﻫﺎد ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ‬‫أﺑﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﻨﻬﺎوﻧـﺪّي ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻟﻐﻼم ﺧﻠﯿﻞ‪ :‬ﻣﺎ ﻫـﺬه اﻟّﺮﻗﺎﺋﻖ اﻟّﺘﯽ ﺗﺤـّﺪث ﺑﻬﺎ؟ ﻗﺎل‪ :‬وﺿـﻌﻨﺎﻫﺎ ﻟﻨﺮّﻗﻖ ﺑﻬﺎ ﻗﻠﻮب اﻟﻌﺎّﻣﮥ! و ﻗﺎل أﺑﻮ داود‪.‬‬‫أﺧﺸﯽ أن ﯾﮑﻮن دّﺟﺎل ﺑﻐﺪاد! و ﻗﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪504 :‬‬‫اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﻣﺎت ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ و ﺣﻤﻞ ﻓﯽ ﺗﺎﺑﻮت إﻟﯽ اﻟﺒﺼﺮة و ﺑﻨﯿﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻗّﺒﮥ و ﮐﺎن‬‫ﯾﺤﻔـﻆ ﻋﻠﻤﺎ ﮐﺜﯿﺮا و ﯾﺨﻀﺐ ﺑﺎﻟﺤّﻨﺎء و ﯾﻘﺘﺎت ﺑﺎﻟﺒﺎﻗﻼء ﺻـﺮﻓﺎ‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋـﺪّي‪ :‬أﻣﺮه ﺑﯿﻦ‪ ،‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺑﺎﻟﺒﺼـﺮة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﺷـﯿﺒﺎن‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ اﻟّﺮﺑﯿﻊ ﺑﻦ ﺑﺪر ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺎرون ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﻗّﺒﻞ ﻏﻼﻣﺎ ﺑﺸﻬﻮة ﻟﻌﻨﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺈن ﻋﺎﻧﻘﻪ ﺿﺮب‬‫ﺑﺴﯿﺎط ﻣﻦ ﻧﺎر‪ ،‬ﻓﺈن ﻓﺴﻖ ﺑﻪ دﺧﻞ اﻟّﻨﺎر‪ .‬و ﻣﻦ ﻣﺼﺎﺋﺒﻪ‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻤﺮّي ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺎﻟـﮏ ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬اﻗﺘـﺪوا‬‫ﺑﺎﻟّﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‪،‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﻣﻠﺼﻖ ﺑﻤﺎﻟـﮏ‪ ،‬و ﻗـﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟّﻨّﻘـ ﺎش‪ :‬و ﻫﻮ واه‪ ،‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﻟّﺸـ ﻌﯿﺮي‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺣـّﺪث ﻏﻼم ﺧﻠﯿﻞ ﻋﻦ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ‬‫ﻋﻮاﻧﮥ ﻗﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ! ﻣﺎ ﻫﺬا اﻟّﺮﺟﻞ؟‬‫ﻫـﺬا ﺣّﺪث ﻋﻨﻪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ و ﻫﻮ ﻗﺪﯾﻢ ﻟﻢ ﺗﺪرﮐﻪ‪ .‬ﻓﻔﮑﺮ ﻓﯽ ﻫﺬا ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻟﻌّﻠﻪ آﺧﺮ اﺳـﻤﻪ ذﻟﮏ؟ ﻓﺴـﮑﺖ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻐﺪ ﻗﺎل ﻟﯽ‪:‬‬‫ﯾﺎ أﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ! ﻋﻠﻤﺖ أﻧّﯽ ﻧﻈﺮت اﻟﺒﺎرﺣﮥ ﻓﯿﻤﻦ ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﻟﺒﺼـﺮة ﻣّﻤﻦ ﯾﻘﺎل ﻟﻪ »ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ« ﻓﻮﺟﺪﺗﻬﻢ ﺳّﺘﯿﻦ رﺟﻼ[ و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در‬‫»ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺎﺻﻢ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨّﻄﺎب اﻟﻌﺪوّي ﻟا ﻌﻤﺮّي‪،‬‬‫ذﮐﺮه اﻟﻌﻘﯿﻠّﯽ و ﻗﺎل‪ :‬ﻻ ﯾﺼّﺢ ﺣﺪﯾﺜﻪ و ﻻ ﯾﻌﺮف ﺑﻨﻘﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺨﻠﯿﻞ‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﻠﺒّﯽ ﺣّﺪﺛﻨﯽ ﻣﺤّﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﻘـﺎﺳﻢ‪ ،‬أﻧـﺎ ﻣﺎﻟـﮏ‪ ،‬ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ -‬ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :-‬اﻗﺘـﺪوا ﺑﺎﻟّـﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪي‪ ،‬ﻓﻬـﺬا ﻻ أﺻﻞ ﻟﻪ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ‬‫ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻞ ﻫﻮ ﻣﻌﺮوف ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺣﺬﯾﻔـﮥ ﺑﻦ اﻟﯿﻤﺎن‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟـّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ اﻟﺒﺼـﺮّي‪ :‬ﻫـﺬا ﯾﺤـّﺪث ﻋﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﺄﺑﺎﻃﯿﻞ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻨـﺪة‪ :‬ﻟﻪ‬‫ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ[ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرات ﻋﺪﯾﺪه ﮐﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ اﻓﺎدات ﺳﺪﯾﺪه اﺳﺖ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ ﺧﺒﯿﺮ و ﻧّﻘﺎد ﺑﺼﯿﺮ ﮐﻤﺎل وﻫﻦ و ﻫﻮان ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا و ﺑﻮدن آن‬‫از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت و ﻣﺼﻨﻮﻋﺎت أﻫﻞ ﺟﻮر و اﻋﺘﺪا واﺿﺢ و ﻻﺋﺤﺴﺖ‪.‬‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﺷـﻤﺲ اﻟـّﺪﯾﻦ ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﻤﺴـﺘﺪرك« ﻧﯿﺰ ﺑﻘﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﻗﻠﻮب أﺻـﺤﺎب ﺣﯿﻒ و اﻋﺘﺪا‬‫ﺧﺮاﺷﯿﺪه‪ ،‬ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ واﻫﯽ ﺑﻮدن ﺳﻨﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪505 :‬‬‫ﺣـﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﺟـّﺪا ﻧﻤـﮏ ﺑﺮ ﺟﺮاﺣـﺎت ﻣﺴـﺘﺪﻟّﯿﻦ و ﻣﺤﺘّﺠﯿﻦ ﺑـﺂن ﭘﺎﺷـﯿﺪه‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ در »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﻤﺴـﺘﺪرك« ﻋﻠﯽ ﻣـﺎ ﻧﻘـﻞ ﻋﻨﻪ‬‫ﻣﺬﮐﻮرﺳﺖ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 90‬از ‪174‬‬‫]ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﺰﻋﺮاء‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬اﻗﺘـﺪوا ﺑﺎﻟّـﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي‪ :‬أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‪ ،‬و اﻫﺘﺪوا‬‫ﺑﻬﺪي ﻋّﻤﺎر‪ ،‬و ﺗﻤّﺴﮑﻮا ﺑﻌﻬﺪ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺳﻨﺪه واه ﺟّﺪا[‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﻣﻨﺎوي در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ« در ﺷـﺮح ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﮐﻪ از اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻣﻨﻘﻮﻟﺴﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و رواه »ك‪) -‬أي اﻟﺤﺎﮐﻢ(« ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‬‫ﺑﺎﻟﻠّﻔﻆ اﻟﻤﺬﮐﻮر‪ ،‬ﻗﺎل اﻟّﺬﻫﺒّﯽ‪ :‬و ﺳﻨﺪه واه ﺟّﺪا[‪.‬‬‫ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا‬‫دﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﺷـﻬﺎب اﻟـّﺪﯾﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ در إﻇﻬﺎر وﻫﻦ و ﻫﻮان ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﺑﻌّﻠﺎﻣﻪ ذﻫﺒﯽ اﻗﺘﺪا ﻧﻤﻮده و ﻋﻼوه ﺑﺮ‬‫ﺗﻘﺮﯾﺮ و اﻣﻀـﺎي ﮐﻼـﻣﺶ در »ﻣﯿﺰان« ﺑﻘـﺪح و ﺟﺮح اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ واﺿـﺢ اﻟﻬﻨـﺎت و إﻇﻬﺎر ﻣﻄﻌﻮﻧّﯿﺖ روات آن ﺑﮑّﺮات و ﻣّﺮات ﺗﺄﯾﯿـﺪ و‬‫ﺗﺸـﯿﯿﺪ ﻣﻘﺼﻮد و ﻣﺮاﻣﺶ ﺑﺄﺣﺴﻦ ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺻـﻠﯿﺢ‪ ،‬ﻋﻦ ذي اﻟّﻨﻮن اﻟﻤﺼـﺮّي‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪،‬‬‫ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﺑﺤﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟّﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻏﻠﻂ‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﻻ ﯾﻌﺘﻤﺪ ﻋﻠﯿﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻏﺎﻟﺐ اﻟﺒﺎﻫﻠّﯽ ﻏﻼم ﺧﻠﯿﻞ ﻋﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ أﺑﯽ اوﯾﺲ و ﺷﯿﺒﺎن‬‫و ﻗﺮة ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﮐﺎﻣﻞ و اﺑﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎك و ﻃﺎﺋﻔـﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ ﮐﺒﺎر اﻟّﺰّﻫﺎد ﺑﺒﻐﺪاد‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﻨﻬﺎوﻧﺪّي‬‫ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻟﻐﻼم ﺧﻠﯿﻞ‪ :‬ﻣﺎ ﻫﺬه اﻟﺮﻗﺎﺋﻖ اﻟّﺘﯽ ﺗﺤّﺪث ﺑﻬﺎ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫وﺿـﻌﻨﺎﻫﺎ ﻟﺘﺮﻗﻖ ﺑﻬﺎ ﻗﻠﻮب اﻟﻌﺎّﻣـﮥ‪ .‬و ﻗﺎل أﺑﻮ داود‪ :‬أﺧﺸـﯽ أن ﯾﮑﻮن دّﺟﺎل ﺑﻐـﺪاد‪ .‬و ﻗﺎل اﻟـّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﻣﺎت ﻓﯽ‬‫رﺟﺐ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ و ﺣﻤﻞ ﻓﯽ ﺗﺎﺑﻮت إﻟﯽ اﻟﺒﺼﺮة و ﺑﻨﯿﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻗّﺒﮥ و ﮐﺎن ﯾﺤﻔﻆ ﻋﻠﻤﺎ ﮐﺜﯿﺮا و ﯾﺨﻀﺐ ﺑﺎﻟﺤّﻨﺎء و ﯾﻘﺘﺎت‬‫ﺑﺎﻟﺒﺎﻗﻼء ﺻـﺮﻓﺎ‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬أﻣﺮه ﺑّﯿﻦ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺑﺎﻟﺒﺼﺮة‪ ،‬ﺛﻨﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﺷﯿﺒﺎن‪ ،‬ﺛﻨﺎ اﻟّﺮﺑﯿﻊ ﺑﻦ ﺑﺪر‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ‬‫ﻫﺎرون‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪506 :‬‬‫رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﻗّﺒﻞ ﻏﻼﻣﺎ ﺑﺸﻬﻮة ﻟﻌﻨﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺎن ﻋﺎﻧﻘﻪ ﺿﺮب ﺑﺴﯿﺎط ﻣﻦ ﻧﺎر‪ ،‬ﻓﺈن ﻓﺴﻖ ﺑﻪ دﺧﻞ اﻟّﻨﺎر‪ ،‬و ﻣﻦ ﻣﺼﺎﺋﺒﻪ‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻤﺮّي‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳّﻠﻢ‪ :‬اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟّﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي‪ :‬أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‪،‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﻣﻠﺼﻖ ﺑﻤﺎﻟـﮏ‪ .‬و ﻗـﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟّﻨّﻘﺎش‪ :‬و ﻫﻮ واه‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﺑﻦ اﻟّﺸـ ﻌﯿﺮي‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﺣـّﺪث ﻏﻼم ﺧﻠﯿﻞ ﻋﻦ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ‬‫ﻋﻮاﻧﻪ ﻗﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ! ﻣﺎ ﻫـﺬا اﻟّﺮﺟﻞ؟ ﻫـﺬا ﺣّﺪث ﻋﻨﻪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ و ﻫﻮ ﻗﺪﯾﻢ ﻟﻢ ﺗﺪرﮐﻪ‪ ،‬ﻓﻔﮑﺮ ﻓﯽ ﻫﺬا ﺛّﻢ ﺧﻔﺘﻪ ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻟﻌّﻠﻪ‬‫آﺧﺮ ﺑﺎﺳﻤﻪ؟! ﻓﺴﮑﺖ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻐﺪ ﻗﺎل ﻟﯽ‪:‬‬‫ﯾﺎ أﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ! ﻋﻠﻤﺖ أﻧّﯽ ﻧﻈﺮت اﻟﺒﺎرﺣـﮥ ﻓﯿﻤﻦ ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﻟﺒﺼـﺮة ﻣّﻤﻦ ﯾﻘﺎل ﻟﻪ »ﺑﮑﺮ اﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ« ﻓﻮﺟـﺪﺗﻬﻢ ﺳّﺘﯿﻦ رﺟﻼ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و ﻗﺎل‬‫اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﻟّﺸﯿﺦ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ إﺳﺤﺎق ﯾﻘﻮل‪ :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻏﺎﻟﺐ ﻣّﻤﻦ ﻻ أﺷّﮏ ﻓﯽ ﮐﺬﺑﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻮ اﺣﻤﺪ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪:‬‬‫أﺣـﺎدﯾﺜﻪ ﮐﺜﯿﺮة ﻻـ ﺗﺤﺼـﯽ ﮐﺜﺮة و ﻫﻮ ﺑّﯿﻦ اﻷـﻣﺮ ﻓﯽ اﻟـّﻀ ﻌﻒ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ داود‪ :‬ﻗـﺪ ﻋﺮض ﻋﻠّﯽ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺜﻪ ﻓﻨﻈﺮت ﻓﯽ أرﺑﻌﻤﺎﺋـﮥ ﺣـﺪﯾﺚ‬‫أﺳﺎﻧﯿـﺪﻫﺎ و ﻣﺘﻮﻧﻬﺎ ﮐـﺬب ﮐﻠّﻬﺎ‪ ،‬روي ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ اﻟّﺜﻘﺎت أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋـﮥ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ذﮐﺮه ﻟﻨﺎ اﻟﻘﺎﺿـﯽ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﮐﺎﻣﻞ ﻣﻦ زﻫﺪه و‬‫ورﻋﻪ‪ ،‬و ﻧﻌﻮذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﻦ ورع ﯾﻘﯿﻢ ﺻﺎﺣﺒﻪ ذﻟﮏ اﻟﻤﻘﺎم‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ :‬ﮐﺎن ﯾﺘﻘّﺸﻒ و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﺷﺎﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﺤـّﺪث ﻓﯽ ﮐّﻞ‬‫ﻣـﺎ ﯾﺴـﺌﻞ أﺗﻮه ﺑﺼـﺤﯿﻔﮥ اﻟﺒﺨـﺎرّي ﻋﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ اوﯾﺲ ﻋﻦ أﺧﯿﻪ ﻋﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﺑﻼل و ﻫﯽ ﺛﻤﺎﻧﻮن ﺣـﺪﯾﺜﺎ ﻓﺤـﺪث ﺑﻬﺎ ﮐّﻠﻬﺎ ﻋﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ‬‫أوﯾﺲ و ﻟﻢ ﯾﺴـﻤﻊ ﻣﻨﻬﺎ ﺷـﯿﺌﺎ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و ﺳﻤﻌﺖ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﺎﻟّﺮﻣﻠﮥ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻋﻨﺪ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ إﺳﺤﺎق اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻓﺪﺧﻞ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 91‬از ‪174‬‬‫ﻏﻼم ﺧﻠﯿﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﻓﯽ ﺧﻼل ﻣﺎ ﮐﺎن ﯾﺤّﺪﺛﻪ‪ :‬ﺗﺬﮐﺮ أّﯾﻬﺎ اﻟﻘﺎﺿﯽ ﺣﯿﺚ ﮐّﻨﺎ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﻧﮑﺘﺐ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎﻟﺘﻔﺖ إﻟﯿﻨﺎ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ و ﻗﺎل‪ :‬ﻗﻠﯿﻼ ﯾﮑّﺬب‪ ،‬ﻣﺎ ﮐﻨﺖ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟّﺴـ ﻨﮥ ﺑﻬﺎ![ و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳﺎﻟﻢ‪،‬‬‫أﺑﻮ اﻟﻌﻼء‪ ،‬ﻣﻮﻟﯽ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻄﺎﺋﯽ‪ ،‬ﻣﺎ ﺣّﺪث ﻋﻨﻪ ﺳﻮي ﻋﺒﺪ اﻟّﺼﻤﺪ اﻟّﺘﻨﻮري‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و ذﮐﺮه اﻟﻌﻘﯿﻠّﯽ‬‫ﻓﻘﺎل اﻟﻤﺮادّي روي ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻫﺮم ﻋﻦ رﺑﻌﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺟﻞ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب ﺣﺬﯾﻔﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟّﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي‪،‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬و ﻓﯿﻪ ﻗّﺼﮥ ذﮐﺮ )ذﮐﺮت‪ .‬ظ(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪507 :‬‬‫ﻟﻼﺧﺘﻼف ﻋﻠﯽ رﺑﻌﯽ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﺿّﻌﻔﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﺎرود‪ ،‬و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﻓﯽ »اﻟّﺜﻘﺎت« و ﻗﺎل‪:‬‬‫ﯾﺮوي ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻫﺮم ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺎﺻﻢ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‬‫ﺑﻦ اﻟﺨّﻄﺎب اﻟﻌﺪوّي اﻟﻌﻤﺮّي‪ ،‬ذﮐﺮه اﻟﻌﻘﯿﻠّﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ ﯾﺼّﺢ ﺣﺪﯾﺜﻪ و ﻻ ﯾﻌﺮف ﺑﻨﻘﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﺣّﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺛﻨﺎ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺤﻠﺒّﯽ‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ‪ ،‬أﻧﺎ ﻣﺎﻟﮏ ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪:‬‬‫اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟّﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‬‫ﻓﻬـﺬا ﻻ أﺻﻞ ﻟﻪ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﺑﻞ ﻫﻮ ﻣﻌﺮوف ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺣﺬﯾﻔـﮥ ﺑﻦ اﻟﯿﻤﺎن‪ .‬و ﻗﺎل اﻟـّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ اﻟﻌﻤﺮّي‪ :‬ﻫـﺬا ﯾﺤّﺪث ﻋﻦ ﻣﺎﻟﮏ‬‫ﺑﺄﺑﺎﻃﯿﻞ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻨـﺪة‪ :‬ﻟﻪ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﻌﻘﯿﻠّﯽ ﺑﻌـﺪ ﺗﺨﺮﯾﺠﻪ‪ :‬ﻫـﺬا ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻨﮑﺮ ﻻ أﺻﻞ ﻟﻪ‪ ،‬و أﺧﺮﺟﻪ اﻟـّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ ﻣﻦ رواﯾﮥ‬‫أﺣﻤﺪ اﻟﺨﻠﯿﻠّﯽ اﻟﻀـﻤﺮّي ﺑﺴـﻨﺪه و ﺳﺎق ﺑﺴـﻨﺪ ﮐﺬﻟﮏ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ ﯾﺜﺒﺖ‪ ،‬و اﻟﻌﻤﺮّي ﻫﺬا ﺿﻌﯿﻒ‪ ،‬ﺛّﻢ أﺧﺮﺟﻪ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻌّﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻋﻦ‬‫ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﺳﺎﺑﻖ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺧﺎﻟـﺪ اﻟﻌﻤﺮّي‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﮐـﺬا ﻗﺎل ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺧﺎﻟـﺪ اﻟﻌﻤﺮّي و أﺷﺎر إﻟﯽ أﻧّﻪ واﺣﺪ اﺧﺘﻠﻒ ﻓﯽ‬‫اﺳﻢ أﺑﯿﻪ‪ ،‬و ﯾﺤﺘﻤـﻞ أن ﯾﮑﻮن آﺧﺮ‪ .‬و ﺳـﯿﺄﺗﯽ اﻟﻘﻮل ﻓﯽ ﯾﻮﻧﺲ اﺑﻦ ﺳـﺎﺑﻖ ﺷـﯿﺦ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة‪ ،‬و أﺧﺮج ﻟﻪ اﻟـّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ أﯾﻀـﺎ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﯿﻞ ﻋﻨﻪ ﻋﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻬﺬا اﻟّﺴـ ﻨﺪ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻓﯽ اﻟﻐﺪّو إﻟﯽ اﻟﻌﯿﺪ ﻣﺎﺷـﯿﺎ و اﻟّﺮﺟﻮع راﮐﺒﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن إذا‬‫أراد اﻟﻐـﺪّو ﺟﻠﺲ ﻓﯽ اﻟﻤﺴـﺠﺪ ﻓﺠـﺎء ﻣﻦ ﺷـﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺣّﺘﯽ إذا ﻃﻠﻌﺖ اﻟّﺸـ ﻤﺲ ﺧﺮج ﯾﮑّﺒﺮ و ﯾﮑّﺒﺮ ﻣﻦ ﻣﻌﻪ ﺗﮑﺒﯿﺮا ﻟﯿﺲ ﺑﺎﻟﻌـﺎل‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬و ﻗﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻤﺮّي‪ :‬ﻫﺬا ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﯾﺤّﺪث ﻋﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﺄﺑﺎﻃﯿﻞ ‪.‬‬
‫و از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرات ﺳﺪﯾﺪه و اﻓﺎدات ﻣﺠﯿﺪه ﺑﻨﺤﻮي ﮐﻪ ﻫﺘﮏ أﺳﺘﺎر و اﺑﺪاي ﻋﻮار ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا را ﺑﺤّﺪ ﺗﺤّﻘﻖ ﻣﯽرﺳﺪ و ﺑﻄﻮري ﮐﻪ ﮐﺬب‬‫و زور روات آن ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ ﻋﺎﻟﯿﻪ اﻧﺠﻼ و ﻇﻬﻮر ﻣﺘﺒّﯿﻦ ﻣﯽﮔﺮدد ﻣﺤﺘﺎج ﺑﺈﻇﻬﺎر ﻧﯿﺴﺖ‬‫ﻗﺪح ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻬﺮوي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺪر اﻟﻨﻀﯿﺪ در ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا‬‫ﯾﺎزدﻫﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﻔﯿﺪ اﻟﻬﺮوي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟّﺪر اﻟّﻨﻀﯿﺪ« ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا را ﺑﺼﺮاﺣﺖ ﺗﻤﺎم‬‫ﺑﺎﻃﻞ واﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﺬﮐﺮ آن در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪508 :‬‬‫ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻃﺮﯾﻖ ﮐﻤﺎل اﺳﺘﻬﺠﺎن آن ﭘﯿﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋـﺎت أﺣﻤـﺪ اﻟﺠﺮﺟـﺎﻧﯽ‪» :‬ﻣﻦ ﻗـﺎل‪ :‬اﻟﻘﺮآن ﻣﺨﻠﻮق ﻓﻬﻮ ﮐﺎﻓﺮ«‪» ،‬اﻻﯾﻤﺎن ﯾﺰﯾـﺪ و ﯾﻨﻘﺺ«‪» ،‬ﻟﯿﺲ اﻟﺨﺒﺮ ﮐﺎﻟﻤﻌﺎﯾﻨـﮥ«‪» ،‬اﻟﺒﺎدﻧﺠﺎن‬‫ﺷﻔﺎء ﻣﻦ ﮐﻞ داء«‪» ،‬رّد داﻧﻖ‪ ،‬ﻣﻦ ﺣﺮام أﻓﻀﻞ ﻋﻨـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺳـﺒﻌﯿﻦ ﺣـّﺠ ﮥ ﻣﺒﺮورة« ﻣﻮﺿﻮع‪» .‬اﻗﺘـﺪوا ﺑﺎﻟّﻠـﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ«‬‫ﺑﺎﻃﻞ‪» .‬إن اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺘﺠّﻠﯽ ﻟﻠﺨﻼﺋﻖ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ ﻋﺎّﻣﮥ و ﯾﺘﺠّﻠﯽ ﻷﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺧﺎّﺻﮥ« ﺑﺎﻃﻞ![‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 92‬از ‪174‬‬‫»ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ« ﺑﻌـﺪ اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﻧّﯿﺮ اﻟﺒﺮﻫﺎن‪ ،‬ﮐﺎﻟّﺸـ ﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌـﮥ اﻟّﻨﻬﺎر‪ ،‬واﺿـﺢ آﺷـﮑﺎر ﮔﺮدﯾـﺪ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﺑﻨﺤﻮي ﺑﺎﻃﻞ و ﻓﺎﺳﺪ و ﺑﺎﺋﺮ و‬‫ﮐﺎﺳـﺪﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺜـﻞ و ﻧﻈﯿﺮ آن در أﮐـﺎذﯾﺐ واﺿـﺤﻪ وّﺿﺎﻋﯿﻦ و أﺑﺎﻃﯿﻞ ﻓﺎﺿـﺤﻪ ﺻـّﻨﺎﻋﯿﻦ ﺑﻤﺸـﮑﻞ ﺑﻬﻢ ﺧﻮاﻫـﺪ رﺳـﯿﺪ و ﮐﻤﺘﺮ ﻣﺸﺎﺑﻪ و‬‫ﻣﻀﺎﻫﯽ آن در أﺳـﻤﺎر ﻗّﺼﺎص و اﻓﺴﺎﻧﻪﻫﺎي أﻫﻞ اﺧﺘﻼق و اﺧﺘﺮاص ﻣﺸﻬﻮد ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﭼﺮا ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺣﺎل آﻧﮑﻪ أﮐﺎﺑﺮ ﻧّﻘﺎد و‬‫اﺟّﻠﻪ أﻫـﻞ اﻧﺘﻘـﺎد ﺳـّﻨّﯿﻪ‪ -‬ﮐﻤـﺎ ﻋﻠﻤﺖ‪ -‬اﻋﺘﺮاف ﺑﻮﻫﻦ و ﻫﻮان آن دارﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﻼ ﻣﺤﺎﺑﺎ ﻣﺴـﻠﮏ إﺑﻄﺎل و ﻣﻨﻬـﺞ اﺧﻤﺎل آن ﺑﺄﻗـﺪام إﻧﺼﺎف‬‫ﻣ ﯽ ﺳﭙ ﺎ ر ﻧ ﺪ ‪.‬‬
‫ﭘﺲ ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﺑﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻋﺘﺮاﻓﺎت ﺻـﺮﯾﺤﻪ و اﻧﺘﻘﺎدات ﺻـﺤﯿﺤﻪ ﻋﻠﻤﺎي أﻋﻼم و ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ ﻋﻈﺎم‬‫ﺧﻮد ﻣﺘﻌّﻠﻖ ﺑﺎﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺠﻌﻮل و ﺧﺒﺮ ﻣﻔﺘﻮل‪ ،‬ﺗﻌﺎﻣﯽ ﺻـﺮﯾﺢ اﺧﺘﯿﺎر ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺎّدﻋﺎي ﺷـﻬﺮت و ﺗﻮاﺗﺮ آن ﻗﺼﺐ اﻟـّﺴ ﺒﻖ از ﻣﺴﯿﻠﻤﻪ و‬‫ﺳﺠﺎح ﻣﯽرﺑﺎﯾﻨﺪ! و از ﺟﻤﻠﻪ ﻃﺮاﺋﻒ ﻣﺒﺪﻋﻪ اﯾﻦ ﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﺑﺮ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا در ﻣﺘﻦ ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﻗﻨﺎﻋﺖ ﻧﻔﺮﻣﻮده ﺑﺎﯾﺮاد آن‬‫در ﺣﺎﺷﯿﻪ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺰ ﻣﺴﻠﮏ ﺟﺴﺎرت ﺳﺮاﺳﺮ ﺧﺴﺎرت ﭘﯿﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺣﺎﺷﯿﻪ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﻨﺪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل رﺳﻮل ﻟا ﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟّﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ ﻓﺈﻧّﻬﻤﺎ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻤﺪود‪ ،‬ﻣﻦ ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﻬﻤﺎ ﻓﻘﺪ ﺗﻤّﺴﮏ‬‫ﺑﺎﻟﻌﺮوة اﻟﻮﺛﻘﯽ ﻻ اﻧﻔﺼﺎم ﻟﻬﺎ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﺪرداء‪،‬‬‫و ﻟﻪ ﻃﺮق أﺧﺮي‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ‪.‬‬
‫ﺑﯿﺎن ﻣﻄﻌﻮن و ﻣﻮﻫﻮن ﺑﻮدن ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﺑﻄﺮﯾﻖ أﺑﻮ اﻟﺪرداء ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺗﻤﺴﮏ ﻧﻤﻮده‬‫و در ﮐﻤﺎل ﻇﻬﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا اﮔﺮ ﭼﻪ ﺑﺠﻤﯿﻊ ﻃﺮﻗﻪ و ﻗﺎﻃﺒﮥ وﺟﻮﻫﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪509 :‬‬‫ﺑﺎﻃﻞ و ﻓﺎﺳـﺪ و ﺑﻬﺮج و ﮐﺎﺳﺪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ -‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ أﻣﻌﻦ اﻟّﻨﻈﺮ ﻓﯽ ﻣﺠﻠّﺪ ﺣﺪﯾﺚ اﻟّﻄﯿﺮ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻇﻬﺮ آﻧﻔﺎ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﻘﺎم أﯾﻀـﺎ‬‫ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻔﯿﺾ ﻟﻠﺨﯿﺮ‪ -‬ﻟﯿﮑﻦ ﺑـﺎﻟﺨﺼﻮص ﻃﺮﯾﻖ أﺑﯽ اﻟـّﺪرداء ﮐﻪ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ آن را ﻋﻠﻖ ﻧﻔﯿﺲ ﭘﻨﺪاﺷـﺘﻪ و ﺗﻤﺮة اﻟﻐﺮب اﻧﮕﺎﺷـﺘﻪاﻧﺪ‬‫ﺣﺴﺐ اﻓﺎدات ﻋﺎﻟﯿﻪ ﺧﻮد اﯾﺸﺎن ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﻄﻌﻮن و ﻣﻮﻫﻮن‪ ،‬و ﻣﺘﻤّﺴﮏ ﺑﺂن ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻏﺎﻟﯿﻪ ﺣﻀـﺮت اﯾﺸﺎن إﻟﯽ أﻗﺼﯽ اﻟﻐﺎﯾﮥ ﺧﺎﺳﺮ و‬‫ﻣﻐﺒﻮﻧﺴﺖ‪ ،‬ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ‪:‬‬‫أول آﻧﮑﻪ ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻃﺒﺮاﻧﯽ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﮑـﺪام ﺳـﻨﺪ رواﯾﺖ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺗـﺎ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﺳـﻨﺪ ﺑﺮاي ﺣـﺪﯾﺚ ﭘﯿـﺪا ﻧﺸﻮد آن ﺣـﺪﯾﺚ‬‫ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺷﺘﺮ ﺑﯽ ﻣﻬﺎرﺳﺖ ﮐﻪ أﺻـﻼ ﮔﻮش ﺑﺂن ﻧﻤﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ در ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »ﺗﺤﻔﻪ«‬‫ﺑﺠـﻮاب ﻃﻌﻦ دّوم از ﻣﻄـﺎﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ در ﺑـﺎب ﺟﻤﻠﻪ ﻟﻌﻦ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺑﺮ ﻣﺘﺨّﻠﻒ از ﺟﯿﺶ اﺳـﺎﻣﻪ‬‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪] :‬و ﺑﻌﻀـﯽ ﻓﺎرﺳـﯽ ﻧﻮﯾﺴﺎن ﮐﻪ ﺧﻮد را از ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺷـﻤﺮدهاﻧﺪ و در ﺳﯿﺮ ﺧﻮد اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ را آورده ﺑﺮاي إﻟﺰام اﻫﻞ‬‫ﺳّﻨﺖ ﮐﻔـﺎﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﻋﺘﺒـﺎر ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺰد اﻫـﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺑﯿﺎﻓﺘﻦ ﺣـﺪﯾﺚ در ﮐﺘﺐ ﻣﺴـﻨﺪه ﻣﺤـّﺪﺛﯿﻦ اﺳﺖ ﻣﻊ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﺎﻟـّﺼ ّﺤﮥ‪ ،‬و‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺑﯽ ﺳﻨﺪ ﻧﺰد اﯾﺸﺎن ﺷﺘﺮ ﺑﯽ ﻣﻬﺎرﺳﺖ ﮐﻪ اﺻﻼ ﮔﻮش ﺑﺂن ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺎ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﺳﻨﺪ آن ﻇﺎﻫﺮ ﻧﺸﻮد ﻣﺜﻞ ﺷﺘﺮ ﺑﯽﻣﻬﺎر اﺳﺖ و اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ أﺻﻼ ﮔﻮش ﺑﺂن ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ اﮔﺮ ﺳـﻨﺪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻇـﺎﻫﺮ ﻫﻢ ﺷﻮد ﭼﻮن ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ اﻓﺎده ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﮐﻪ اﻋﺘﺒﺎر ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺑﯿﺎﻓﺘﻦ آن در ﮐﺘﺐ‬‫ﻣﺴﻨﺪه ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ ﺳﺖ ﻣﻊ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﺎﻟّﺼّﺤﮥ و اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺤﮑﻮم ﺑﺼّﺤﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﺰد أرﺑﺎب أﺑﺼﺎر از ﺣّﯿﺰ اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر دور‬‫و ﺑﺮ ﮐﻨﺎر ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﺷـﺎه ﺻـﺎﺣﺐ در ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘـﺎب ﺑـﺎب اﻣﺎﻣﺖ »ﺗﺤﻔﻪ« ﺑﺠﻮاب ﺣـﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨـﺪ‪] :‬و ﻗﺎﻋـﺪه ﻣﻘّﺮره اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﺣﺪﯾﺜﯽ را ﮐﻪ ﺑﻌﺾ أﺋّﻤﻪ ﻓﻦ ﺣﺪﯾﺚ در ﮐﺘﺎﺑﯽ رواﯾﺖ ﮐﻨﻨﺪ و ﺻـّﺤﺖ ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺎب را اﻟﺘﺰام ﻧﮑﺮده ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ و ﺑﻘّﯿﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 93‬از ‪174‬‬‫أﺻﺤﺎب »ﺻﺤﺎح« و ﺑﺼّﺤﺖ آن ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص ﺻﺎﺣﺐ آن ﮐﺘﺎب ﯾﺎ ﻏﯿﺮ او از‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪510 :‬‬‫ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ ﺛﻘﺎت ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﮑﺮده ﺑﺎﺷﺪ؛ ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﯿﺴﺖ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻇـﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘـﺪا را ﺑﺮواﯾﺖ أﺑﯽ اﻟـّﺪرداء ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ ﻃﺒﺮاﻧﯽ در »ﻣﻌﺠﻢ ﮐﺒﯿﺮ« ﺧﻮد وارد ﮐﺮده‪ -‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل«‪ -‬ﻟﮑﻦ‬‫ﻃﺒﺮاﻧﯽ در »ﻣﻌﺠﻢ ﮐﺒﯿﺮ« ﺻـﺤﺖ ﻣـﺎ ﻓﯽ اﻟﮑﺘـﺎب را ﻣﺜـﻞ ﺑﺨـﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ و ﺑﻘّﯿﻪ أرﺑﺎب »ﺻـﺤﺎح« اﻟﺘﺰام ﻧﮑﺮده‪ ،‬و ﻧﻪ ﻃﺒﺮاﻧﯽ ﯾﺎ ﻏﯿﺮ او از‬‫ﻣﺤـّﺪﺛﯿﻦ ﺛﻘـﺎت ﺑﺼـّﺤﺖ آن ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده؛ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﯿـﭻ ﮐﺴـﯽ ﺛﻘﻪ ﯾـﺎ ﻏﯿﺮ ﺛﻘﻪ از ﻣﺤـّﺪﺛﯿﻦ ﺑﺎﺷـﺪ ﯾﺎ از ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن ﻟﺐ ﺑﺎﯾﻦ اّدﻋﺎي ﺑﺎﻃﻞ‬‫ﻧﮕﺸﻮده‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺘﺤّﻘﻖ ﺷـﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑـﺄوﻟﻮّﯾﺖ ﺗﻤﺎم ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻗﻤﻘﺎم ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﯿﺴﺖ ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ در‬‫»رﺳﺎﻟﻪ أﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ« در ذﮐﺮ ﻃﺒﻘﻪ ﺛﺎﻟﺜﻪ أﺣﺎدﯾﺚ ﻧﻘﻼ ﻋﻦ واﻟﺪه ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻃﺒﺮاﻧﯽ را از ﺟﻤﻠﻪ آن ﮐﺘﺐ ﺷـﻤﺎر ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﻣﺼّﻨﻔﯿﻦ آﻧﻬﺎ‬‫اﻟـﺘﺰام ﺻـّﺤﺖ ﻧﻨﻤﻮدهاﻧـﺪ و آن ﮐﺘﺐ در ﺷـﻬﺮت و ﻗﺒﻮل در ﻣﺮﺗﺒﻪ أوﻟﯽ و ﺛـﺎﻧﯿﻪ ﻧﺮﺳـﯿﺪهاﻧﺪ و در آن ﮐﺘﺐ أﺣـﺎدﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺢ و ﺣﺴﻦ و‬‫ﺿﻌﯿﻒ ﺑﻠﮑﻪ ﻣّﺘﻬﻢ ﺑـﺎﻟﻮﺿﻊ ﻧﯿﺰ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد و رﺟﺎل آن ﮐﺘﺐ ﺑﻌﻀـﯽ ﻣﻮﺻﻮف ﺑﻌﺪاﻟﺖاﻧـﺪ و ﺑﻌﻀـﯽ ﻣﺴـﺘﻮر و ﺑﻌﻀـﯽ ﻣﺠﻬﻮل و أﮐﺜﺮ‬‫أﺣـﺎدﯾﺚ آن ﻣﻌﻤﻮل ﺑﻪ ﻧﺰد ﻓﻘﻬـﺎ ﻧﺸﺪهاﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ إﺟﻤـﺎع ﺑﺮ ﺧﻼـف آﻧﻬـﺎ ﻣﻨﻌﻘـﺪ ﮔﺸـﺘﻪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺣﺴﺐ اﻓـﺎده ﺷـﺎه ﺻﺎﺣﺐ‪ ،‬ﺣﺎل‬‫ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻃﺒﺮاﻧﯽ ﺑﺮﯾﻦ ﻣﻨﻮال ﺑﺎﺷـﺪ ﻧﺰد اوﻟﯿﺎي‪ -‬ﺷﺎن ﻣﺤﺾ وﺟﻮد ﺣـﺪﯾﺚ أﺑﻮ دردا در آن ﮐﯽ دﻟﯿﻞ اﻋﺘﺒﺎر و اﻋﺘﻤﺎد و ﻣﺠّﻮز ﺗﻤّﺴﮏ و‬‫اﺳـﺘﻨﺎد ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد؟! ﺑﻬﺮ ﺣﺎل ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ از ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻣﺤﺘﺎل ﮐﻪ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﮐﯿﺎﺳﺖ و ﻓﺮاﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎﯾﻪ ﻧﺎزش ﻣﻌﺘﻘـﺪﯾﻦ و ﺳـﺒﺐ‬‫اﻓﺘﺨﺎر ﻣﻘّﻠـﺪﯾﻦ ﺣﻀـﺮﺗﺶ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ ﭼﺮا از اﻓﺎدات ﻣﺘﯿﻨﻪ و ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت رزﯾﻨﻪ ﺧﻮد ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا را از ﻃﺮﯾﻖ أﺑﻮ اﻟّﺪرداء ﺑﺎ ﺧﺎك ﺳـﯿﺎه‬‫ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﯽﺳـﺎزد‪ ،‬ﻏﻔﻠﺖ ورزﯾـﺪه ﻫﻤﯿﻦ ﻃﺮﯾـﻖ را از ﺟﻤﻠﻪ ﻃﺮق ﻣﻮﻫـﻮﻧﻪ و وﺟـﻮه ﻣﻄﻌـﻮﻧﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺮﮔﺰﯾـﺪه ﺑـﺬﮐﺮ آن ﺑﺎﻻﺧﺘﺼـﺎص‬‫ﮔﻠﮕﻮﻧﻪ ﺑﯽ ﺷـﺮﻣﯽ و ﻋﺎزه ﺑﯽ آزرﻣﯽ ﺑﺮ رﺧﺴﺎر ﺧﻮد ﻣﺎﻟﯿـﺪه ﺑﺎّدﻋﺎي اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ »آن را ﻃﺮق دﯾﮕﺮﺳﺖ« اوﻟﯿﺎي أوﻏﺎد و أﺗﺒﺎع أﻧﮑﺎد‬‫ﺧﻮد را ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺣّﻖ آﻏﺎﻟﯿـﺪه‪ ،‬و ﻧﺪاﻧﺴـﺘﻪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از آﻧﮑﻪ أوﻫﻦ ﻃﺮق و أﺳـﺨﻒ وﺟﻮه ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘـﺪا ﻣﯽ ﺑﺎﺷـﺪ آﺛﺎر‬‫وﺿﻊ و اﺧﺘﻼق از ﻣﺘﻦ و ﺳﯿﺎق آن ﺗﻮده ﺗﻮده ﻣﯽﺑﺎرد و ﺟﻤﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪511 :‬‬‫ﺟﻤﻼت و ﮐّﻞ ﮐﻠﻤﺎت آن ﻧﺎﻇﺮ ﻣﺎﻫﺮ را ﺑﺨﻨـﺪه ﺳـﺮﺷﺎر ﻣﯽآرد‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﻧﻪ ﻣﯽﺑﯿﻨﯽ ﮐﻪ واﺿﻊ ﻣﺪﺣﻮر و ﻣﻔﺘﺮي ﻣﻐﺮور در ﺳﻮق اﯾﻦ ﺳـﯿﺎق‬‫واﺿﺢ اﻟّﺸﻘﺎق رﺳﻦ ﮐﺬب و زور را ﮐﻪ آن ﺳﺮش ﺑﺪﺳﺖ ﺧﺪوع ﻏﺮورﺳﺖ ﺗﺎب داده ﺑﻌﺪول و ﻧﮑﻮل از ﺣّﻖ ﻣﻘﺒﻮل ﺑﺴﻮي ﺑﺎﻃﻞ ﻣﺰدور‬‫ﻣﺼﺪاق ﻣﺜﻞ »أﻧﮑﺺ ﻣﻦ ﺗﻠﻤﯿﺬ اﻟﺤّﺒﺎل« ﮔﺸﺘﻪ ﺑﭙﺎي ﺧﻮد در ﭼﺎه ﻏّﯽ و ﺿﻼل اﻓﺘﺎده و در ﺑﺎﻓﺘﻦ و ﺗﺎﻓﺘﻦ اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﻣﻔﺘﻮل ﺟﺴﺎرت ﺧﻮد را‬‫ﺑﺮ اﻓﺘﻌـﺎل و اﻓﺘﺮا ﺑﻐـﺎﯾﺖ ﻗﺼﻮي رﺳﺎﻧﯿـﺪه ﺑـﺬﮐﺮ ﺣﺒـﻞ ﻣﻤـﺪود و ﻋﺮوة وﺛﻘﯽ در ﻣـﺪح ﺻـﻨﻤﯽ ﻗﺮﯾﺶ ﺑـﺪر از ﻧﻔﺴـﯽ ﺗﻤﺎم ﺑﻮدن ﺧﻮد از‬‫واﺑﺴـﺘﮕﺎن ﺣﺒﻞ ﺷـﯿﻄﺎن رﺟﯿﻢ و ﻣﻨﺴـﻠﮑﺎن ﺳﻠﺴـﻠﻪ ﻧﺎر ﺟﺤﯿﻢ ﺑﺮ ﻫﻤﮕﻨﺎن واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪ ،‬و ﻟﻘﺪ ﺻﺎر ﻫﺬا اﻟﻤﺄﻓﻮن ﺿـﺤﮑﮥ ﻋﻨﺪ‬‫اوﻟﯽ اﻷﺣﻼم ﻟﮑﺬﺑﻪ و ﺟﻬﻠﻪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺤﯿﻖ اﻟﻤﮑﺮ اﻟّﺴـ ّﯿﺊ إﻟّﺎ ﺑﺄﻫﻠﻪ! و ﻫﯿﭻ ﻣﯽداﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﺑﺮ ذﮐﺮ اﯾﻦ ﺳـﯿﺎق واﺿﺢ اﻟّﺸﻘﺎق‬‫ﭼﯿﺴﺖ؟‬‫ﻫﻤﺎﻧﺎ ﭼﻮن واﺿﺢ ﻣﺮدود و ﻣﺨﺘﻠﻖ ﻣﻄﺮود در آن ﺷـﯿﺨﯿﻦ را »ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻤﺪود« ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﺑﻮﺿﻊ ﺑﻮدن ﻣﺘﻤّﺴﮏ اﯾﺸﺎن ﻣﺘﻤﺴﮏ ﺑﺎﻟﻌﺮوة‬‫اﻟﻮﺛﻘﯽ اﻟّﺘﯽ ﻟَﺎ اﻧ ِْﻔﺼﺎَم ﻟَﻬﺎ‬‫أﻋﻼم ﺟﻼﻋﺖ و ﺧﻼﻋﺖ ﺑـﺪﺳﺖ ﺗﻘّﻮل و اﻓﺘﺮا اﻓﺮاﺧﺘﻪ؛ ﻟـﺬﻟﮏ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ دل داده اﯾﻦ ﮐـﺬب و زور ﻓﺮﯾﻔﺘﻪ اﯾﻦ ﺑﺎﻃﻞ ﻣﻬﺠﻮر ﮔﺸـﺘﻪ‬‫ﺑﺠﺎن ﺧﻮد آن را ﺧﺮﯾﺪﻧﺪ و در ﻣﻌﺎرﺿﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ اﯾﻦ ﮐﺬب و ﻣﯿﻦ ﺳﺮاﺳـﺮ ﺷـﯿﻦ را ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده ﭘﺎ ﺑﺮ ﻣﺼﺤﻒ ﮐﺸﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻏﺎﻓﻞ ازﯾﻦ‬‫ﮐﻪ اﮔﺮ ﻧﺎﻗـﺪﯾﻦ أﻫـﻞ ﺣّﻖ آن را ﺧﻮاﻫﻨـﺪ دﯾـﺪ ﻻﺑـّﺪ ﻫﺘﮏ ﺳﺘﺮ اﯾﻦ ﻋﺠﻮزه ﺷﻮﻫﺎ و اﺑـﺪاي ﻋﻮار اﯾﻦ ﻋﻀـﯿﻬﻪ ﺳﻮدا را ﺑﺈﻓﺎدات ﺧﻮدﺷﺎن‬‫ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬و ﭘﺮده از روي ﮐﺎر واﺿﻊ ﻧﺎﻫﻨﺠﺎر و ﻣﺴـﺘﺪّل ﺑﺎدي اﻟّﺸـ ﻨﺎر ﺑـﺪﺳﺖ ﺧﻮد و ﺑـﺪﺳﺖ اﯾﺸﺎن ﺧﻮاﻫﻨـﺪ اﻧﺪاﺧﺖ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ آن‬‫ﯾﻘﺮأ و ﯾﺘﻠﯽ ﻓﯽ ﺣّﻖ ﻣﺨﺎﻃﺒﻨﺎ اﻟﻤﻐﺮم ﺑﻬﺬا اﻟّﻠﻐﻮ و اﻟﮑﺬاب‪ :‬و ﺟﺎدﻟﻮا ﺑﺎﻟﺒﺎﻃﻞ ﻟﯿﺪﺣﻀﻮا ﺑﻪ اﻟﺤّﻖ ﻓﺄﺣﺬﺗﻬﻢ ﻓﮑﯿﻒ ﮐﺎن ﻋﻘﺎب!‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 94‬از ‪174‬‬‫و از ﺻـﻨﺎﺋﻊ ﺷﻨﯿﻌﻪ و ﺑﺪاﺋﻊ ﻓﻈﯿﻌﻪ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ اﯾﻦ ﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن در ﺻﺪد ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺣﻤﺎي ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪاء و ﭘﯿﺮوي آﺛﺎر أﺻﺤﺎب ﺣﯿﻒ و‬‫اﻋﺘـﺪا ﺑﺮ آﻣـﺪه ﺑﻌﺾ ﻋﺒـﺎرات ﻣﺘﮑّﻠﻤﯿﻦ أﻫـﻞ ﻣـﺬﻫﺐ ﺧﻮد ﻧﯿﺰ ﻣﺘﻌّﻠﻖ ﺑـﺎﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﻧﻘـﻞ ﻧﻤﻮدهاﻧـﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ وﺟﻪ أﺗّﻢ و أﮐﻤﻞ ﮐﺎﺷﻒ از ﻗّﻠﺖ‬‫ﺣﯿﺎي أﺳﻼف ﻧﺎ إﻧﺼﺎف اﯾﺸﺎن و ﮐﺜﺮت وﻗﺎﺣﺖ ﺧﻮد اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪512 :‬‬‫ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪] :‬ﻗﺎﻟﺖ اﻟّﺸـ ﯿﻌﮥ‪ :‬ﻫﺬا ﺧﺒﺮ واﺣﺪ ﻓﻼ ﯾﺠﻮز اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻄﻠﺐ ﻓﯿﻪ اﻟﯿﻘﯿﻦ‪ .‬ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﻟﯿﺲ أﻗّﻞ ﻣﻦ ﺧﺒﺮ‬‫اﻟّﻄﯿﺮ و ﻻ ﻣﻦ ﺧﺒﺮ اﻟﻤﻨﺰﻟـﮥ‪ ،‬و ﻫﻢ ﯾـّﺪﻋﻮن ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻮاﻓﻖ ﻣـﺬﻫﺒﻬﻢ اﻟّﺘﻮاﺗﺮ و ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺨﺎﻟﻔﻪ اﻵﺣﺎد ﺗﺤّﮑﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﮑﻮن ﻫـﺬا اﻻّدﻋﺎء ﻣﻘﺒﻮﻻ‪-12 -‬‬‫»ﺷﺮح ﻣﻮاﻗﻒ«[‪.‬‬‫و ﭼﻮن ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ در ﻧﻘﻞ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت از »ﺷﺮح ﻣﻮاﻗﻒ« ﻓﯽ اﻟﺠﻤﻠﻪ ﺗﺼّﺮﻓﯽ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻟﻬﺬا ﻣﺎ أّوﻻ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت را ﺑﻨﺼﻮص أﻟﻔﺎﻇﻬﺎ از‬‫»ﺷـﺮح ﻣﻮاﻗﻒ« ﻧﻘـﻞ ﻣﯽﻧﻤـﺎﯾﻢ و ﺑﻌـﺪ از آن ﺑﻨﻘﺾ و رّدش ﺑﺈﺟﻤـﺎل ﺟﻤﯿﻞ ﺑـﺪون اﻹﻃﻨﺎب و اﻟّﺘﻔﺼـﯿﻞ در ﺗﺒﮑﯿﺖ و إﻟﺰام و ﺗﺴـﮑﯿﺖ و‬‫إﻓﺤﺎم ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ ﺧﺼﺎم و ﻣﺒﺎﻫﺘﯿﻦ أﻏﺜﺎم ﻣﯽاﻓﺰاﯾﻢ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾـﺪ د ﻧا ﺴﺖ ﮐﻪ ﺟـﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﺻـﺎﺣﺐ »ﻣﻮاﻗـﻒ« و ﺷـﺎرح آن ﺣﺴﺐ زﻋﻢ ﺧـﻮد ﻣﻌـﺎرﺿﻪ ﻧﺼﻮص اﻣـﺎﻣﺖ ﺟﻨـﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴﻼم ﺑﻨﺼﻮص داﻟّﻪ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ در »ﺷﺮح ﻣﻮاﻗﻒ« اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﺬﮐﻮرﺳﺖ‪] :‬اﻟّﺴﺎدس‪-‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ :‬اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟّﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي‪ :‬اﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‪.‬‬‫أﻗّﻞ ﻣﺮاﺗﺐ اﻷﻣﺮ اﻟﺠﻮاز‪ .‬ﻗﺎﻟﺖ اﻟّﺸـ ﯿﻌﮥ‪ :‬ﻫﺬا ﺧﺒﺮ واﺣﺪ ﻓﻼ ﯾﺠﻮز أن ﯾﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻄﻠﺐ ﻓﯿﻪ اﻟﯿﻘﯿﻦ‪ .‬ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﻟﯿﺲ أﻗّﻞ ﻣﻦ ﺧﺒﺮ اﻟّﻄﯿﺮ اﻟّﺬي‬‫ﯾﻌّﻮﻟﻮن ﺑﻪ ﻋﻠﯽ اﻷﻓﻀـﻠّﯿﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳـﯿﺄﺗﯽ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻻ ﻣﻦ ﺧﺒﺮ اﻟﻤﻨﺰﻟـﮥ اﻟّـﺬي ﻣّﺮ‪ ،‬و ﻫﻢ ﯾـّﺪﻋﻮن ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻮاﻓﻖ ﻣﺬﻫﺒﻬﻢ اﻟّﺘﻮاﺗﺮ‪ ،‬و ﻓﯿﻤﺎ‬‫ﯾﺨﺎﻟﻔﻪ اﻵﺣﺎد ﺗﺤّﮑﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﮑﻮن ذﻟﮏ اﻻّدﻋﺎء ﻣﻘﺒﻮﻻ[‪.‬‬‫ﻧﻘﻞ ﮐﻼم ﺷﺎرح ﻣﻮاﻗﻒ درﺑﺎره ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا و اﻇﻬﺎر ﻓﺴﺎد و ﺑﻄﻼن اﯾﻨﮑﻼم ﭘﻨﺞ وﺟﻪ‬‫و ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺼﯿﺮ و ﻣﺎﻫﺮ ﺧﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻓﺴﺎد و ﺑﻄﻼن و وﻫﻦ و ﻫﻮان اﯾﻦ ﮐﻼم ﻓﺎﺳﺪ اﻟّﻨﻈﺎم واﺿﺢ و آﺷﮑﺎرﺳﺖ ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه‪:‬‬‫وﺟﻪ اول آﻧﮑﻪ اّدﻋﺎي اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﺠﻮاب ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘـﺪا ﮔﻔﺘﻪاﻧـﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺧﺒﺮ واﺣـﺪ اﺳﺖ؛ ﺧﺎﻟﯽ از ﺗﻠﺒﯿﺲ و ﺗـﺪﻟﯿﺲ‬‫ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﻪ در ﮐﻠﻤـﺎت ﻋﻠﻤـﺎي أﻋﻼم ﺷـﯿﻌﻪ ﻧﻈﺮي دارد ﺑﻌﻠﻢ اﻟﯿﻘﯿﻦ ﻣﯽداﻧـﺪ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﻣﺸـﺒﻪ اﻟّﺴـ ﻤﺮ را ﻗﻄﻌﺎ و ﯾﻘﯿﻨﺎ‬‫ﻣﻮﺿﻮع و ﻣﺼـﻨﻮع ﻣﯽداﻧﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻓﺴﺎد و ﺑﻄﻼن آن ﺳـﻨﺪا و ﻣﺘﻨﺎ از ﻗﺪﯾﻢ اﻷﯾﺎم ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺧﻮد را ﺗﻨﺒﯿﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻇﺮ‬‫»اﻟّﺸﺎﻓﯽ« ﻟﻌﻠﻢ اﻟﻬﺪي‪ -‬ﻃﺎب ﺛﺮاه‪ -‬و »ﻣﻨﻬﺎج اﻟﮑﺮاﻣﮥ« ﻟﻠﻌّﻠﺎﻣﮥ اﻟﺤّﻠﯽ‪ -‬أﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻘﺎﻣﻪ‪ -‬و ﭼﺴﺎن ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺣﺎل آﻧﮑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪513 :‬‬‫ﺑﻄﻼـن و ﻫﻮان اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺤـّﺪي رﺳـﯿﺪه ﮐﻪ اﺟﻠّﻪ ﺣّﻔـ ﺎظ و أﻓـﺎﺧﻢ أﯾﻘـﺎظ و أﻋـﺎﻇﻢ ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ و أﮐﺎﺑﺮ ﻣﻨّﻘـ ﺪﯾﻦ اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ؛ ﺧﻮد‬‫ﻣﻌﺘﺮف و ﻣﻘّﺮ ﺑﺂن ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ و ﺑﻘﺪح و ﺟﺮح اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻔﺘﻌﻞ؛ ﺧﺎك ﻣﺬﻟّﺖ و ﺻـﻐﺎر ﺑﺮ ﻣﺘﻤّﺴـ ﮑﯿﻦ آن ﻣﯽﭘﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻤﮑﻦ‬‫ﺳﺖ ﮐﻪ اﻫـﻞ ﺣّﻖ از إﺛﺒـﺎت ﻣﻮﺿﻮﻋّﯿﺘﺶ ﺧﺎﻣﻮش ﺑﻤﺎﻧﻨـﺪ و در ﺟﻮاب ﻣﺘﻤّﺴـ ﮑﯿﻦ ﺑﺂن ﻣﻄﻌﻮﻧّﯿﺖ آن را ﺑﺤـّﺪ إﯾﻀﺎح ﻧﺮﺳﺎﻧﻨـﺪ؟! ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ‬‫أﺻـﻞ ﺟـﻮاب ﺷـﯿﻌﻪ از ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘـﺪا ﻗـﺪح و ﺟﺮح در آﻧﺴﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ ﮐﺴـﯽ در ﻣﻘـﺎم ﺟﻮاب از آن ﺧـﺒﺮ واﺣـﺪ ﺑﻮدن آن را ذﮐﺮ ﮐﺮده‬‫ﻣﻘﺼﻮد او ﻋﻠﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟّﺘﻨّﺰل و اﻟّﺘﺴـﻠﯿﻢ؛ إﻟﺰام و إﻓﺤﺎم ﺳـﻨّﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺰد ﻣﺜﺒﺘﯿﻦ آن ﻫﻢ از ﺣّﺪ ﺧﺒﺮ واﺣﺪ ﺑﻮدن ﺗﺠﺎوز‬‫ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺘﻌﺮف ﻋﻦ ﻗﺮﯾﺐ إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫وﺟﻪ دوم آﻧﮑﻪ اّدﻋﺎي اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﮐﻤﺘﺮ از ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ ﻧﯿﺴﺖ دﻋﻮاﺋﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻓﺴﺎد و ﺑﻄﻼن آن ﻧﺰد ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺼـﯿﺮ ﮐﺎﻟـّﺼ ﺒﺢ‬‫اﻟﻤﻨﯿﺮ ﻣﻨﺠﻠﯽ و ﻣﺴﺘﻨﯿﺮﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ در ﻣﺠّﻠﺪ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ آﻧﭽﻪ در ﺧﺼﻮص إﺛﺒﺎت اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﺑﯿﺎن ﮐﺮدهاﯾﻢ ﻧﺎﻇﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 95‬از ‪174‬‬‫ﻣـﺎﻫﺮ از آن وﺟﻮه ﻻ ﺗﻌـّﺪ و ﻻ ﺗﺤﺼـﯽ ﮐﻪ از ﻣﺌﯿﻦ ﻗﻄﻌﺎ ﻣﺘﺠﺎوز ﺑﺎﺷـﺪ ﺑﺮاي إﺑﻄﺎل اﯾﻦ دﻋﻮي ﻓﺎﺳـﺪه و ﻣﻘﺎﻟﻪ ﮐﺎﺳـﺪه؛ ﺑﻬﻢ ﻣﯽرﺳﺎﻧـﺪ و‬‫ﻧﺸﺘﺮﻫﺎي ﺧﻮﻧﯿﻦ ﺑﺮگ ﺟﺎن ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻮاﻗﻒ« و ﺷﺎرح آن ﻣﯽﺧﻼﻧـﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮐﻪ ﻣﺤﺾ ﻓﻮاﺋـﺪ ﻋﺸـﺮه ﺻﺪر ﻣﺠّﻠﺪ ﻣﺬﮐﻮر را دﯾﺪه ﺑﺎﺷـﺪ‬‫ﺑﻘﻄﻊ و ﯾﻘﯿﻦ ﻣﯽداﻧـﺪ ﮐﻪ ﺗﺠﺎﺳـﺮ ﺧﺎﺳـﺮ ﺻـﺎﺣﺐ »ﻣﻮاﻗﻒ« و ﺷـﺎرح آن در دﻋﻮاي ﺗﺴﻮﯾﻪ ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘـﺪا ﺑـﺎ ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ آﻓـﺘﯽﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﺳﯿﻼب ﻓﻨﺎ ﺑﺄﺳﺎس إﻧﺼﺎﻓﺸﺎن ﻣﯽدواﻧﺪ‪.‬‬‫وﺟﻪ ﺳﻮم آﻧﮑﻪ اّدﻋﺎي اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﺧﺒﺮ اﻗﺘـﺪا از ﺧﺒﺮ ﻣﻨﺰﻟﺖ ﮐﻤﺘﺮ ﻧﯿﺴﺖ از دﻋﻮي ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻫﻢ أوﻫﯽ و أﻓﺴﺪ و أوﻫﻦ و أﮐﺴﺪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪،‬‬‫زﯾﺮا ﮐﻪ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ در ﻣﺠّﻠـﺪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ اﺗﻔﺎق أﺋّﻤﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ ﺻـّﺤﺖ آن و ﮐﺜﯿﺮ اﻟّﻄﺮق و ﻣﺘﻮاﺗﺮ و ﻗﻄﻌﯽ اﻟّﺼﺪور ﺑﻮدن آن‬‫ﺣﺴﺐ ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت أﻋﺎﻇﻢ ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ و أﻓﺎﺧﻢ ﻣﻨّﻘﺪﯾﻦ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﺑﻨﺤﻮي ﺑﯿﺎن ﮐﺮدهاﯾﻢ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻣﺘﻌّﺼﺒﯿﻦ ﺳّﻨﯿﻪ ﻫﺰار ﺑﺎر آﺗﺶ ﺣﺴﺪ و ﻋﻨﺎد‬‫اﻓﺮوزﻧـﺪ و ﻣـّﺪة اﻟﻌﻤﺮ دﻣﺎغ ﺧﻮد ﺳﻮزﻧـﺪ؛ ﻫﺮﮔﺰ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨـﺪ ﮐﻪ ﺣﺮﻓﯽ درﺳﺖ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ آن ﺑﺮ زﺑﺎن آرﻧـﺪ‪ ،‬ﺟﺰ آﻧﮑﻪ راه اﻋﺘﺮاف ﺑﺘﻮاﺗﺮ و‬‫ﻗﻄﻌّﯿﺖ آن ﺳﭙﺎرﻧﺪ‪ .‬و ﻫﺮ ﮐﻪ در ﻣﺠﻠّﺪ ﻣﺬﮐﻮر ﻧﻈﺮي ﮐﻨﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪514 :‬‬‫ﺑﻮﺟﻮه ﻣﻮﻓﻮره و ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﻏﯿﺮ ﻣﺤﺼﻮره؛ ﻓﺴـﺎد اﯾﻦ دﻋﻮي ﺑﺎﻃﻠﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻮاﻗﻒ« و ﺷﺎرح آن ﺑﺮ او ﮐﺎﻟّﺸـ ﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌـﮥ اﻟّﻨﻬﺎر واﺿـﺢ و‬‫آﺷﮑﺎر ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬و ﮐﺬب اﯾﺸﺎن در ﺗﺴﻮﯾﻪ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﺑﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ ﻧﺰد او ﺑﻼ رﯾﺐ و اﺳﺘﻨﮑﺎر ﺑﺤّﺪ ﺗﺤّﻘﻖ ﺑﯽ اﺳﺘﺘﺎر ﻣﯽرﺳﺪ‪.‬‬‫وﺟﻪ ﭼﻬـﺎرم آﻧﮑﻪ اّدﻋـﺎي اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ اﻫـﻞ ﺣّﻖ در آﻧﭽﻪ ﻣﻮاﻓﻖ ﻣـﺬﻫﺐ ﺧﻮد ﺑﺎﺷـﺪ اّدﻋﺎي ﺗﻮاﺗﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ و در ﺑﺎب ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻣـﺬﻫﺐ‬‫ﺧﻮﯾﺶ اّدﻋﺎي آﺣﺎد ﺑﻮدن ﺗﺤّﮑﻤﺎ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﺣﺮﻓﯿﺴﺖ ﺑﺎﻃﻞ ﮐﻪ ﻓﺴﺎد و ﺑﻄﻼن آن ﺑﺮ ﺗﻤﺎﻣﯽ أﺻﺤﺎب أﺑﺼﺎر واﺿﺢ و ﻋﯿﺎﻧﺴﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ‬‫ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻋﻠﻤﺎي أﻋﻼم ﻣﺎ ﻋﻤﻮﻣﺎ‪ ،‬و ﺑﺮ ﺑﯿﻨﻨﺪه ﻣﺆﻟّﻔﺎت اﯾﻦ ﻗﺎﺻﺮ ﺧﺼﻮﺻﺎ روﺷﻦ و ﻣﺒﺮﻫﻦ ﮔﺮدﯾﺪه ﮐﻪ ﻫﺮ ﺧﺒﺮي‬‫ﮐﻪ أﺻـﺤﺎب ﻣﺎ رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ أﺟﻤﻌﯿﻦ ﻣـّﺪﻋﯽ ﺗﻮاﺗﺮ آن ﺷﺪهاﻧـﺪ؛ ﻣﺜﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ و ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ و ﻏﯿﺮ آن ﺑﻼ ﺷـﺒﻬﻪ ﺗﻮاﺗﺮ آن‬‫ﺣﺴﺐ اﻓـﺎدات أﺟﻠّﻪ و أﻋﻼـم ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ؛ ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺤّﻘﻖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﯿـﭻ ﺧﺒﺮي از أﺧﺒﺎر ﺳـّﻨّﯿﻪ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ و ﻣﻌﺎرﺿﻪ دﻻﺋﻞ و ﺑﺮاﻫﯿﻦ اﻫﻞ‬‫ﺣّﻖ آوردهاﻧـﺪ ﺑﺄدﻧﯽ درﺟﺎت ﺛﺒﻮت ﻫﻢ ﻧﻤﯽرﺳﺪ ﭼﻪ ﺟﺎي ﺗﻮاﺗﺮ و ﻗﻄﻌّﯿﺖ‪ .‬ﭘﺲ ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﺤّﮑﻢ ﺑﺄﻫﻞ ﺣّﻖ درﯾﻦ ﺑﺎب ﺑﻼ رﯾﺐ ﻣﺼﺎدﻣﺖ‬‫ﺑﺪاﻫﺖ و ﻣﮑﺎﺑﺮه ﺑﺎ ﺣﻘﯿﻘﺖ و واﻗﻌّﯿﺖ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫آري‪ ،‬ﻋﺎدت ﻣﺘﻌّﺼﺒﯿﻦ و ﻣﺠﺎدﻟﯿﻦ اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺟﺎري ﺷـﺪه ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ آﻧﭽﻪ ﻣﻮاﻓﻖ ﻣﺬﻫﺐ ﺧﻮد ﺑﺎﺷﺪ آن را ﻣﺘﻮاﺗﺮ ﻧﺎﻣﻨﺪ و از راه ﮐﻤﺎل ﺑﯽ‬‫ﺷﺮﻣﯽ و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﯽ آزرﻣﯽ ﺣﺠﺞ ﻗﻄﻌّﯿﻪ و ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﻣﺘﻮاﺗﺮه اﻫﻞ ﺣّﻖ را آﺣﺎد ﮔﻮﯾﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ از ﻏﺎﯾﺖ ﺗﻌّﺼﺐ و رﻗﺎﻋﺖ راه ﻗﺪح و ﺟﺮح در‬‫آن ﭘﻮﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ ﺗﺤّﻘﻖ و ﺗﺒّﯿﻦ ﻓﯽ ﻣﺠﻠّﺪات ﮐﺘﺎﺑﻨﺎ ﻫﺬا‪ ،‬ﻻ ﺳّﯿﻤﺎ ﻫﺬا اﻟﻤﺠﻠّﺪ‪ ،‬أﻋﻨﯽ ﻣﺠﻠّﺪ ﺣﺪﯾﺚ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻣﺎ ﯾﺪّل ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﺮام اﻟﻮاﺿﺢ‬‫ﻟﮑّﻞ ذي ﻋﯿﻨﯿﻦ‪.‬‬‫وﺟﻪ ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ دﻋﻮي اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ اّدﻋﺎي ﺧﺒﺮ واﺣـﺪ ﺑﻮدن ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﻣﻘﺒﻮل ﻧﯿﺴﺖ؛ ﻣﮑﺎﺑﺮه ﺻـﺮﯾﺤﻪ و ﻣﺒﺎﻫﺘﻪ ﻓﻀـﯿﺤﻪ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا‬‫ﮐﻪ در ﻣﺎ ﺳـﺒﻖ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺟﻮاب ﺷـﯿﻌﻪ از ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﻗﺪح و ﺟﺮح و إﺛﺒﺎت ﻣﻮﺿﻮﻋّﯿﺖ و ﻣﺼـﻨﻮﻋّﯿﺖ آﻧﺴﺖ‪ ،‬و ﮐﺴﯽ ﮐﻪ‬‫از اﯾﺸـﺎن ﺣﺮف ﺧﺒﺮ واﺣـﺪ ﺑﻮدﻧﺶ ﺑﺮ زﺑـﺎن آورده ﻋﻠﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟّﺘﻨّﺰل ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ و ﻣﻘﺼﻮد از آن إﻟﺰام و إﻓﺤﺎم اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ‬‫ﻋﻠﻤﺎي ﺳّﻨّﯿﻪ در ﺧﺼﻮص ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﺑﺮ دو ﻗﺴﻢ ﻣﻨﻘﺴﻢ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪515 :‬‬‫ﻗﺴﻢ أول‪ :‬ﻋﻠﻤﺎﺋﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ از اﻓﺎداﺗﺸﺎن وﻫﻦ و ﻫﻮان و ﻓﺴﺎد و ﺑﻄﻼن اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﻣﺸﺒﻪ اﻟّﺴﻤﺮ ﺑﺮﻣﯽآﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻗﺴـﻤﯽ دﯾﮕﺮ ﻫﺴـﺘﻨﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﭼﻪ ﻣﻌﺘﺮف ﺑﻤﻮﺿﻮﻋّﯿﺖ و ﻣﺼـﻨﻮﻋّﯿﺖ آن ﻧﻤﯽﺷﻮﻧـﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﺑﻼ ﺷـﺒﻬﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺰدﺷﺎن از داﺋﺮه ﺧﺒﺮ‬‫واﺣـﺪ ﺑﻮدن ﺑﯿﺮون ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ ﺑﻌﺪ إﺛﺒﺎت ﻣﻘﺪوﺣّﯿﺖ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا و إﻇﻬﺎر ﮐﻤﺎل وﻫﻦ و ﻫﻮان اﯾﻦ ﮐﺬب ﭘﺮ اﻋﺘﺪا ﺣﺴﺐ اﻓﺎدات‬‫ﻋﻠﻤﺎي ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ و ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت ﮐﻤﻼي ﻣﻨّﻘـ ﺪﯾﻦ ﺳـﻨّﯿﻪ ﺣﺎﺟﺘﯽ ﻧﺒﻮد ﮐﻪ ﺧﺒﺮ واﺣـﺪ ﺑﻮدن اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ رﺛﯿﺚ از زﺑﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﺎﯾﻢ‪،‬‬‫ﻟﯿﮑﻦ ﺑﺮاي إﻇﻬـﺎر ﮐـﺬب ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻮاﻗﻒ« و ﺷﺎرح آن و رﻏﻢ أﻧﻒ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات ﻋﻠﻤﺎي أﻋﻼم ﺳـّﻨّﯿﻪ ﮐﻪ در آن اﻋﺘﺮاف‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 96‬از ‪174‬‬‫ﺑﺨﺒﺮ واﺣـﺪ ﺑﻮدن اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺜﯿﺚ ﻧﻤﻮدهاﻧـﺪ ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻢ‪ ،‬ﺗﺎ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮﯾﻦ أوﻟﯽ اﻷﺑﺼﺎر واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎر ﮔﺮدد ﮐﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺎﻃـﻞ را ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺤّﺒﺖ ﺷـﯿﺨﯿﻦ ﺻـﺮاﺣﮥ ﮐـﺬب و ﻣﯿﻦ ﻧﻤﯽﮔﻮﯾﻨـﺪ اﯾﺸـﺎن ﻫﻢ ﺑﺎّدﻋـﺎي ﺗﻮاﺗﺮش راه وﻗﺎﺣﺖ و ﺻـﻔﺎﻗﺖ و ﺳﺒﯿﻞ‬‫ﺟﻼﻋﺖ و رﻗﺎﻋﺖ ﻧﻤﯽﭘﻮﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﭼﻮن از ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺣﺎل اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﺑﺎﻃﻞ و ﻣﺤﺎل آﮔﺎه ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﺈﻗﺮار ﺑﻮدﻧﺶ از أﺧﺒﺎر آﺣﺎد ﺧﺎك ﻃﺮد و‬‫إﺑﻌﺎد ﺑﺮ ﺳـﺮ ﻣﻌﺎﻧـﺪ ﭘﺮ ﻟﺪاد ﻣﯽﭘﺎﺷـﻨﺪ‪ .‬و ﻧﯿﺰ ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدد ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه أﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﻣﻌﺘﺮف ﺑﺨﺒﺮ واﺣﺪ ﺑﻮدن ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﻫﺴـﺘﻨﺪ اﮔﺮ‬‫ﮐﺴـﯽ از اﻫﻞ ﺣّﻖ إﻟﺰاﻣﺎ ﺣﺮف ﺧﺒﺮ واﺣﺪ ﺑﻮدن آن ﺑﺰﺑﺎن آرد ﭼﮕﻮﻧﻪ در ﺣّﻖ او ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ »ﻓﻼ ﯾﮑﻮن ذﻟﮏ اﻻّدﻋﺎء ﻣﻘﺒﻮﻻ«‪ ،‬و‬‫ﻟﻘﺪ ﺻﺪق اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻠّﯽ اﻟﻌﻈﯿﻢ ﺣﯿﺚ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫َو ﻻ َﺗْﻘُﻒ ﻣﺎ ﻟَﯿَْﺲ ﻟََﮏ ﺑ ِِﻪ ِﻋﻠٌْﻢ ِإ ﱠن اﻟﱠﺴْﻤَﻊ َو اﻟ َْﺒَﺼَﺮ َو اﻟ ُْﻔﺆاَد ُﮐﱡﻞ ُأوﻟﺌَِﮏ ﮐﺎَن َﻋﻨُْﻪ َﻣْﺴُﺆﻟًﺎ‬‫‪.‬‬‫ﺣﺎﻻ ﺷـﻄﺮي از ﻋﺒﺎرات ﻣﺸﺎر إﻟﯿﻬﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺷـﻨﯿﺪ‪ ،‬و ﺑﻈﻬﻮر ﺳـﺨﺎﻓﺖ و رﮐﺎﮐﺖ اﺳـﺘﺪﻻل ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﺑﻌﺒﺎرت »ﺷﺮح ﻣﻮاﻗﻒ« ﺑﻬﺮه واﻓﯽ از‬‫ﻋﺒﺮت ﺑﺎﯾﺪ ﮔﺰﯾﺪ‪.‬‬‫أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻠّﯽ اﻵﻣـﺪي در ﮐﺘﺎب »أﺑﮑﺎر اﻷﻓﮑﺎر« در ﻣﻘﺎم ﺟﻮاب از ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻋﻤﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗـﺪ ورد ﻓﯽ ﺣّﻘﻪ ﻣﻦ اﻟّﻨﺼﻮص‬‫و اﻷﺧﺒﺎر ﻣﺎ ﯾﺪرأ ﻋﻨﻪ ﻣﺎ ﻗﯿﻞ ﻣﻦ اﻟّﺘﺮّﻫﺎت‪ ،‬و ﻫﯽ و إن ﮐﺎﻧﺖ أﺧﺒﺎر آﺣﺎد ﻏﯿﺮ أّن ﻣﺠﻤﻮﻋﻬﺎ ﯾﻨﺰل ﻣﻨﺰﻟﮥ اﻟّﺘﻮاﺗﺮ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ذﻟﮏ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ :‬إّن ﻓﯽ اﻣﺘﯽ ﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ و إّن ﻋﻤﺮ ﻣﻨﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ :‬اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟّﻠﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي‪ :‬أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ[‬‫إﻟﺦ ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪516 :‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ اﻟﻬﻤﺎم اﻟﺴﯿﻮاﺳﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ اﻹﺳﻼم ﺳّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ در ﮐﺘﺎب »اﻟّﺘﺤﺮﯾﺮ« در ﻣﺒﺤﺚ إﺟﻤﺎع ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا و‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺴّﻨﺘﯽ و ﺳّﻨﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟّﺮاﺷﺪﯾﻦ«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﺟﯿﺐ‪ :‬ﯾﻔﯿﺪ ان أﻫﻠّﯿﮥ اﻻﻗﺘﺪاء ﻻ ﻣﻨﻊ اﻻﺟﺘﻬﺎد‪ ،‬و ﻋﻠﯿﻪ ]‪ [1‬أّن ذﻟﮏ ﻣﻊ اﯾﺠﺎﺑﻪ؛ إﻟّﺎ أن ﯾﺪﻓﻊ ﺑﺄﻧّﻪ آﺣﺎد[‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﺤﺎج در ﮐﺘﺎب »اﻟّﺘﻘﺮﯾﺮ و اﻟّﺘﺤﺒﯿﺮ« در ﻣﺒﺤﺚ إﺟﻤﺎع ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا و‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺴّﻨﺘﯽ و ﺳّﻨﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟّﺮاﺷﺪﯾﻦ«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﺟﯿﺐ‪ :‬ﯾﻔﯿـﺪان« أي ﻫـﺬان اﻟﺤـﺪﯾﺜﺎن »أﻫﻠّﯿﮥ اﻻﻗﺘﺪاء« أي أﻫﻠّﯿﮥ اﻟّﺸـ ﯿﺨﯿﻦ و اﻷرﺑﻌﮥ ﻻﺗّﺒﺎع اﻟﻤﻘﻠّﺪﯾﻦ ﻟﻬﻢ »ﻻ ﻣﻨﻊ اﻻﺟﺘﻬﺎد« ﻟﻐﯿﺮﻫﻢ‬‫ﻣﻦ اﻟﻤﺠﺘﻬﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻓﯿﮑﻮن ﻗﻮﻟﻬﻢ ﺣّﺠﮥ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻟﻤﺠﺘﻬﺪﯾﻦ اﻟّﺬي ﻫﻮ ﻣﺤّﻞ اﻟﻨﺰاع »و ﻋﻠﯿﻪ ]‪ «[2‬أي ﻫﺬا اﻟﺠﻮاب أن ﯾﻘﺎل‪» :‬اّن ذﻟﮏ«‬‫أي اﻻﻗﺘـﺪاء ﻓﯿﻬﻤﺎ »ﻣﻊ اﯾﺠﺎﺑﻪ« أي اﻻﻗﺘـﺪاء‪ ،‬ﻓﮑّﻞ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﺣﯿﻨﺌـﺬ ﻣﻔﯿـﺪ ﺣﺠـّﯿ ﮥ ﻗﻮﻟﻬﻤﺎ و ﻗﻮﻟﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﮐّﻞ ﻣﺠﺘﻬﺪ ﺳﻮاﻫﻢ اﻟّﺬي ﻫﻮ اﻟﻤﻄﻠﻮب‬‫»إﻟّﺎ أن ﯾﺪﻓﻊ ﺑﺄﻧّﻪ« أي ﮐّﻠﺎ ﻣﻨﻬﻤﺎ آﺣﺎد ﻓﻼ ﯾﺜﺒﺖ ﺑﻪ اﻟﻘﻄﻊ ﺑﮑﻮن إﺟﻤﺎﻋﻬﻤﺎ أو إﺟﻤﺎﻋﻬﻢ ﺣّﺠﮥ ﻗﻄﻌّﯿﮥ‪ ،‬ﻷّن اﻟّﻈّﻨّﯽ ﻻ ﯾﻔﯿﺪ اﻟﻘﻄﻊ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻣﯿﺮ اﻟﺤﺎج در ﮐﺘﺎب »اﻟّﺘﻘﺮﯾﺮ و اﻟّﺘﺤﺒﯿﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪» ] :‬و اﻟﺤّﻖ أّن ﻣﻘﺘﻀﺎه« أي دﻟﯿﻞ ﮐّﻞ ﻣﻦ اﻟﻘﻮل ﺑﺤﺠّﯿﮥ إﺟﻤﺎع اﻷرﺑﻌﮥ و اﻟّﺸـ ﯿﺨﯿﻦ‬‫»اﻟﺤﺠّﯿﮥ اﻟّﻈﻨّﯿﮥ« أّﻣﺎ اﻟﺤﺠﯿﮥ ﻓﺎﻟّﻄﻠﺐ اﻟﺠﺎزم ﻟﻼﺗّﺒﺎع ﻟﻬﻢ و ﻟﻬﻤﺎ‪ ،‬و أّﻣﺎ اﻟّﻈّﻨّﯿﮥ ﻓﻸﻧّﻪ ﺧﺒﺮ واﺣﺪ[‪.‬‬‫و ﻣﻼ ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﺳﻬﺎﻟﻮي »در ﺻﺒﺢ ﺻﺎدق‪ -‬ﺷﺮح ﻣﻨﺎر« در ﻣﺒﺤﺚ إﺟﻤﺎع ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا و‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺴّﻨﺘﯽ و ﺳّﻨﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟّﺮاﺷﺪﯾﻦ«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﻟﺠﻮاب أﻧّﻬﻤﺎ ﻣﻦ أﺧﺒﺎر اﻵﺣﺎد ﻓﻼ ﯾﺜﺒﺖ ﺑﻪ ﺣّﺠّﯿﮥ اﻹﺟﻤﺎع اﻟﻘﻄﻌّﯽ اﻟﺤﺠّﯿﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺻـﺒﺢ ﺻـﺎدق« در ﻣﻘـﺎم ﺟﻮاب ازﯾﻦ دو ﺣـﺪﯾﺚ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﯾﻤﮑﻦ أن ﯾﺠـﺎب أﯾﻀﺎ ﺑﺄﻧّﻬﻤﺎ ﻣﻦ اﻵﺣﺎد و أدﻟّﺘﻨﺎ اﻟّﺪاﻟّـﮥ ﻋﻠﯽ ﺣﺠّﯿﮥ‬‫اﻹﺟﻤﺎع ﻣﻌّﻤﻤﮥ و ﻫﯽ ﻗﻄﻌّﯿﮥ ﻓﻼ ﺗﻌﺎﺿﻬﺎ )ﯾﻌﺎرﺿﺎﻧﻬﺎ‪ .‬ظ([‪.‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﻠﯽ »در ﻓﻮاﺗـﺢ اﻟﺮﺣﻤﻮت‪ -‬ﺷـﺮح ﻣﺴـﻠﻢ اﻟﺜﺒﻮت« در ﻣﺒﺤﺚ إﺟﻤـﺎع ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ اﯾﻦ دو ﺣـﺪﯾﺚ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗـﺪ ﯾﺠـﺎب ﺑﺄّن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 97‬از ‪174‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺜﯿﻦ ﻣﻦ أﺧﺒﺎر اﻵﺣﺎد ﻓﻼ ﯾﻔﯿﺪان ]‪ [2 ،1‬أي‪ :‬و ﯾﺮد ﻋﻠﯿﻪ )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪517 :‬‬‫اﻟﻘﻄﻊ ﻓﻼ ﯾﮑﻮن اﺗّﻔﺎﻗﻬﻢ إﺟﻤﺎﻋﺎ‪ .‬و رّد ﺑﺄّن ﻣﻘﺼﻮدﻫﻢ ﺣّﺠّﯿﮥ ﻫﺬﯾﻦ اﻻﺗّﻔﺎﻗﯿﻦ و ﻟﻮ ﻇّﻨﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﻘّﺪم ﻋﻠﯽ اﻟﻘﯿﺎس و أﻗﻮال ﺻﺎﺣﺒّﯿﯿﻦ آﺧﺮﯾﻦ‪،‬‬‫و ﻓﯿﻪ ﺗﺄّﻣﻞ ‪.‬‬
‫و از ﻋﺠﺎﺋﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ إﻣﺎم اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﻓﺨﺮ رازي در »ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل« ﺟﺎﺋﯽ ﮐﻪ از ﻗﺒﻮل أﺣﺎدﯾﺚ داﻟّﻪ ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‬‫ﺳﺮ ﺗﺎﻓﺘﻪ ﭼﺎره ﺟﺰ اﻋﺘﺮاف ﺑﺨﺒﺮ واﺣﺪ ﺑﻮدن ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا و أﻣﺜﺎل آن ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟّﻄﺮﯾﻘﮥ اﻟﺨﺎﻣﺴﮥ ﻟﻬﻢ‪ :‬اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﺄﺧﺒﺎر آﺣﺎد‬‫رووﻫﺎ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ :‬ﺳّﻠﻤﻮا ﻋﻠﯽ ﻋﻠّﯽ ﺑﺈﻣﺮة اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻣﻨ ﻬ ﺎ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ :‬إﻧّﻪ ﺳّﯿﺪ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ و إﻣﺎم اﻟﻤّﺘﻘﯿﻦ و ﻗﺎﺋﺪ اﻟﻐّﺮ اﻟﻤﺤّﺠﻠﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ :‬ﻫﺬا وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‬‫‪:‬و‬‫ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻟﻌﻠّﯽ‪ :‬أﻧﺖ أﺧﯽ و وﺻّﯿﯽ و ﺧﻠﯿﻔﺘﯽ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي و ﻗﺎﺿﯽ دﯾﻨﯽ‪.‬‬‫و اﻻﻋﺘﺮاض أﻧّﻬﺎ ﺑﺄﺳﺮﻫﺎ ﻣﻌﺎرﺿﮥ ﺑﻤﺎ‬‫روي ﻋﻦ اﻟّﻨﺒﯽ ﺻﻠﻌﻢ أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬اﺋﺘﻮﻧﯽ ﺑﺪواة و ﻗﻠﻢ أﮐﺘﺐ ﻷﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻻ ﯾﺨﺘﻠﻒ ﻋﻠﯿﻪ اﺛﻨﺎن‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺄﺑﯽ اﻟﱠﻠﻪ و اﻟﻤﺴﻠﻤﻮن إﻟّﺎ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ‪،‬‬‫و أﯾﻀﺎ ﻋّﯿﻨﻪ ﻟﻺﻣﺎﻣﮥ ﻓﯽ اﻟـّﺼ ﻠﻮة و ﻣﺎ ﻋﺰﻟﻪ ﻋﻨﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻮﺟﺐ أن ﯾﺒﻘﯽ إﻣﺎﻣﺎ ﻋﻠﯽ اﻟّﺼﻠﻮة‪ ،‬و ﮐّﻞ ﻣﻦ أﺛﺒﺖ إﻣﺎﻣﺘﻪ ﻓﯽ اﻟّﺼﻠﻮة ﺑﻌﺪ اﻟّﺮﺳﻮل أﺛﺒﺖ‬‫إﻣﺎﻣﺘﻪ ﻣﻄﻠﻘﺎ‪ ،‬ﻓﻮﺟﺐ اﻟﻘﻮل ﺑﺈﻣﺎﻣﺘﻪ‪.‬‬‫و روي ﻋﻦ أﻧﺲ )رض( أّن اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻﻠﻌﻢ أﻣﺮه ﻋﻨﺪ إﻗﺒﺎل أﺑﯽ ﺑﮑﺮ أن ﯾﺒّﺸﺮه ﺑﺎﻟﺠّﻨﮥ و ﺑﺎﻟﺨﻼﻓﮥ ﺑﻌﺪه‪.‬‬‫و ﺑﻤ ﺎ‬‫روي ﺟـﺒﯿﺮ ﺑﻦ ﻣﻄﻌﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ إّن اﻣﺮأة أﺗﺖ اﻟّﻨـﺒّﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم و ﮐّﻠﻤﺘﻪ ﻓﯽ ﺷـﯽء ﻓﺄﻣﺮﻫـﺎ أن ﺗﺮﺟﻊ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘـﺎﻟﺖ‪ :‬ﯾـﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! أ‬‫رأﯾﺖ إن رﺟﻌﺖ ﻓﻠﻢ أﺟﺪك؟‬‫ ﺗﻌﻨﯽ اﻟﻤﻮت‪ -‬ﻓﻘﺎل )ع(‪ :‬إن ﻟﻢ ﺗﺠﺪﯾﻨﯽ ﻓﺄﺗﯽ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ‬‫‪ ،‬و ﺑﻤ ﺎ‬‫روي أﻧﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻗﺎل‪ :‬اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟّﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي‪ :‬أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‪.‬‬‫و اﻟﮑﻼـم ﻓﯽ ﺻـّﺤﮥ ﻫـﺬه اﻷﺣـﺎدﯾﺚ ﻣﻦ اﻟﺠـﺎﻧﺒﯿﻦ و ﻓﯽ دﻻﻟﺘﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻄﻠﻮب ﻃﻮﯾﻞ‪ ،‬و ﻟﮑّﻨﻬﺎ ﻋﻦ إﻓﺎدة اﻟﯿﻘﯿﻦ ﺑﻤﻌﺰل ﻟﮑﻮﻧﻬﺎ ﻣﻦ أﺧﺒﺎر‬‫اﻵﺣﺎد ﻋﻨﺪ ﻟا ّﺘﺤﻘﯿﻖ و إن ﮐﺎن ﮐّﻞ واﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﻔﺮﯾﻘﯿﻦ ﯾّﺪﻋﯽ ﻓﯽ ﺧﺒﺮه ﮐﻮﻧﻪ ﻣﺘﻮاﺗﺮا و ﯾﻄﻌﻦ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺮوﯾﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﻪ ‪.‬‬
‫و از اﯾﻦ ﮐﻼـم إﻣـﺎم اﻟﻤﺤّﻘﻘﯿﻦ و ﻓﺨﺮ اﻟﻤﺘﮑّﻠﻤﯿﻦ اﯾﺸـﺎن ﺑﻐـﺎﯾﺖ ﺻـﺮاﺣﺖ واﺿـﺢ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﮔﺮ ﭼﻪ ﺣﻀـﺮات اﻫـﻞ ﺳـّﻨﺖ از راه ﺟﻔﺎ‬‫ﮐﯿﺸـﯽ و ﻧﺎ ﻋﺎﻗﺒﺖ اﻧﺪﯾﺸـﯽ ﺑﺤﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا و دﯾﮕﺮ أﺧﺒﺎر ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ أﻫﻞ ﺟﻮر و اﻋﺘﺪا دﺳﺖ اﻧﺪاﺧﺘﻪاﻧﺪ و آن را در ﻣﻘﺎم ﺟﻮاب اﺳـﺘﺪﻻل‬‫اﻫﻞ ﺣّﻖ از اﻓﺮاط ﻧﺎداﻧﯽ ﺳﭙﺮ ﺧﻮد ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﺟﻨﺎﺑﺶ ﻫﯿﭻ ﯾﮑﯽ از آن ﻣﺘﻮاﺗﺮ ﻧﯿﺴﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪518 :‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ آن از اﻓﺎده ﯾﻘﯿﻦ دور و ﺑﺮ ﮐﻨﺎرﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ اّدﻋﺎي ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﮐﻪ از ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﺳﺮزده و ﻧﯿﺰ ﮐﻼم ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻮاﻗﻒ« و‬‫ﺷـﺎرح آن ﮐﻪ ﺷـﺎه ﺻـﺎﺣﺐ ﺑﺂن ﺗﻤّﺴﮏ ﻧﻤﻮده؛ ﭼﻨﺎن دﻋﻮي ﺑﺎﻃﻠﺴﺖ ﮐﻪ ﮐﻼم إﻣﺎم ﻗﻤﻘﺎﻣﺸﺎن و آن ﻫﻢ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣّﻖ ﺗﮑـﺬﯾﺐ آن‬‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ و رّد آن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪َ ،‬و َﮐَﻔﯽ اﻟﱠﻠُﻪ اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ اﻟ ِْﻘﺘﺎَل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 98‬از ‪174‬‬‫‪.‬‬‫و ﭼﻮن ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣـﺎ ﺗﻮاﺗﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را در ﻣﺎ ﺳـﺒﻖ ﺑﺄﺑﻠﻎ وﺟﻮه و أﮐﻤﻞ ﻃﺮق ﺑﺈﺛﺒﺎت رﺳﺎﻧﯿـﺪهاﯾﻢ اﮔﺮ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع را ﻣﺜﻞ‬‫ﺷﺮﯾﮏ ﺑﺎري ﺑﻔﺮض ﻣﺤﺎل ﺗﺴـﻠﯿﻢ ﻫﻢ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﻄﺮﯾﻘﯽ درﺳﺖ ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﻣﺮوي ﺷـﺪه ﺑﺎز ﻫﻢ ﺻـﻼﺣّﯿﺖ ﻣﻌﺎرﺿﻪ ﺑﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫ﻧﺰد ﺧﻮد اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﻧﺨﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪ ،‬و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ اﻧﻘﻄﺎع ﺣﺒﻞ اﻟّﻀﻼل‪ ،‬و اﻧﮑﺸﺎف ﺧﺪع اﻟﺠّﻬﺎل‪.‬‬‫ﮐﻼم ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ]ﭘﺲ ﻻزم آﻣﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ اﯾﻦ أﺷﺨﺎص اﻣﺎم ﺑﺎﺷﻨﺪ[ و ﭘﺎﺳﺦ آن‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫]ﭘﺲ ﻻزم آﻣﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ اﯾﻦ اﺷﺨﺎص اﻣﺎم ﺑﺎﺷﻨﺪ[ أﻗﻮل‪:‬‬‫ﭼﻮن ﮐﻼم ﻣﺴـﺘﻮﻓﯽ ﺑﺮ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺠﻌﻮﻟﻪ و أﺧﺒﺎر ﻣﻨﺤﻮﻟﻪ ﻣﻨـﺪرﺟﻪ در ﮐﻼم ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻮﺟﻬﯽ ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪ ﮐﻪ ﺣّﻖ را از‬‫ﺑﺎﻃـﻞ و ﻣﺘﺤّﻠﯽ را از ﻋﺎﻃـﻞ ﺟـﺪا ﻣﯽﮐﻨـﺪ و ﺑﻨـﺎي ﺷـﺒﻬﻪ ﻣﺨـﺎﻃﺐ ﻟـّﺒ ﺎس را از أﺻـﻞ و أﺳﺎس ﺑﺮ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﻟﻬـﺬا ﻟﺰوم اﻣﺎﻣﺖ أﺷـﺨﺎص‬‫ﻣﺬﮐﻮرﯾﻦ ﺑﮑﺴﺮ ﺑﺎﻃﻞ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﺑﻨﺎي ﻓﺎﺳﺪ إﻟﺰام ﻣﺨﺎﻃﺐ ﮐﺜﯿﺮ اﻷوﻫﺎم ﺑﺂب رﺳﯿﺪ‪.‬‬‫و ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺒﺴﺖ ﮐﻪ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﮐﻪ ﻣﺘﻮاﺗﺮ ﻋﻨﺪ اﻟﻔﺮﯾﻘﯿﻦ اﺳﺖ و ﺑﺤﯿﺜّﯿﺖ دﻻﻟﺖ؛ ﻧّﺺ ﺻـﺮﯾﺢ ﻋﺼـﻤﺖ و اﻣﺎﻣﺖ‬‫اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴـ ﻼم ﻋﻤﻮﻣـﺎ و دﻟﯿـﻞ واﺿـﺢ وﻻـﯾﺖ و ﺧﻼـﻓﺖ ﺟﻨـﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺧﺼﻮﺻـﺎ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ؛ ﭼﻨﯿﻦ أﺧﺒـﺎر‬‫ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ و أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺼـﻨﻮﻋﻪ را ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﺳﻨﺪا و ﻣﺘﻨﺎ و ﻟﻔﻈﺎ و ﻣﻌﻨﯽ و ﺧﺼﻮﺻﺎ و ﻋﻤﻮﻣﺎ و ﻣﻨﻄﻮﻗﺎ و ﻣﻔﻬﻮﻣﺎ و ﻣﺼﺪاﻗﺎ و ﻣﻔﺎدا و ﺟﻤﻌﺎ‬‫و ﻓﺮادي ﻗﺎﺑﻠّﯿﺖ ذﮐﺮ ﻧـﺪارد؛ ﺑﮑﻤﺎل ﻧﺸﺎط و ﻧﻬﺎﯾﺖ اﻧﺒﺴﺎط ذﮐﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ آن اﯾﻦ ﻻزم ﺑﺎﻃﻞ را ﮐﻪ از ﻗﺒﯿﻞ ﺑﻨﺎي ﻓﺎﺳﺪ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﻔﺎﺳـﺪ ﺳﺖ ﺑﺮ زﺑﺎن آورده در ﺟﻠﺐ ﺗﻘﺮﯾﻊ و ﺗﺸﻮﯾﺮ و اﺳـﺘﺤﻘﺎق ﺗﻨﺪﯾـﺪ و ﺗﻌﯿﯿﺮ ﻣﯽاﻓﺰاﯾﺪ‪ ،‬و ﻧﻤﯽداﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻔﺘﺮﯾﺎت أﻫﻞ ﻧﺤﻠﻪاش ﺟﻤﯿﻌﺎ‬‫ﻻﺋﻖ آن ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در ﻣﯿﺰان ﻋﻘﻞ ﺑﭙﺎﺳﻨﮏ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪519 :‬‬‫ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺳﻨﺠﯿﺪه ﺷﻮد‪ ،‬و در ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت أﻫﻞ ﻣﺬﻫﺒﺶ أﺻﻼ ﮐﻠﻤﻪ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﮕﺮد ﮐﺎروان‬‫»و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫ﺑﺮﺳﺪ‪.‬‬‫ﺑـﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﺣﺮف ﻟﺰوم اﻣـﺎﻣﺖ ﺣﻤﯿﺮا و ﺟﻨـﺎب ﻋّﻤﺎر و اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد و ﻣﻌﺎذ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ ﺑﻨﺎﺑﺮ أﺧﺒﺎري ﮐﻪ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ از اﻧﺒﺎن‬‫أﺳـﻼف ﺧﻮد ﺑﺮ آوردهاﻧـﺪ؛ ﺣﺮﻓﯿﺴﺖ ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﺑﺎﻃـﻞ و واﻫﯽ‪ ،‬و ﮐﻼـﻣﯽ اﺳﺖ ﺑﻐـﺎﯾﺖ ﻣﻮرث ﺧﺴـﺎر و ﺗﺒﺎﻫﯽ ﮐﻪ وﺟﻮه ﺑﻄﻼن و ﻓﺴﺎد و‬‫اﻧﺨﺮام و اﻧﻬﺪاد آن در ﺣﯿﻄﻪ ﺣﺼﺮ و ﺣﺴﺎب ﻧﻤﯽآﯾﺪ‪ ،‬و در ﻣﺎ ﺳﺒﻖ آﻧﭽﻪ ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪه ﺑﺮاي اﻋﺘﺒﺎر اوﻟﯽ اﻷﺑﺼﺎر ﮐﻔﺎﯾﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﺗﻤﺴﮏ ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم »ان أﺻﺤﺎﺑﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ اﻟﻨﺠﻮم ﻓﯽ اﻟﺴﻤﺎء«‬‫و از ﻋﺠـﺎﺋﺐ دﻫﻮر و ﻏﺮاﺋﺐ ﻋﺼﻮر آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺷـﺎه ﺻﺎﺣﺐ را اﯾﻦ ﻫﻤﻪ أﺧﺒﺎر ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ و أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺼـﻨﻮﻋﻪ أﻫﻞ ﮐـﺬب و ﻣﻌﯿﻦ ﮐﻪ از‬‫راه ﺗﺠﺎﺳـﺮ ﺑﻤﻌﺎرﺿﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ در ﻣﺘﻦ ﮐﺘﺎب وارد ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﮐﺎﻓﯽ و ﺑﺴـﻨﺪ ﻧﺸـﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ إﯾﺮاد و ﺗـﺬﮐﺎر اﯾﻦ أﮐﺎذﯾﺐ ﻣﺼـّﻨﻔﻪ أّﻓﺎﮐﯿﻦ‬‫رﻗﺎﻋﺖ آﺛﺎر و أﺑﺎﻃﯿﻞ ﻣﺨﺘﻠﻘﻪ وّﺿﺎﻋﯿﻦ ﺿـﻼﻟﺖ ﺷـﻌﺎر ﺣﻀـﺮت اﯾﺸﺎن را ﺻﺒﺮ و ﻗﺮار دﺳﺖ ﻧﺪاد ﺗﺎ آﻧﮑﻪ در ﺣﺎﺷـﯿﻪ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺿﻼﻟﺖ‬‫ﻧﺼﺎب دﺳﺖ ﺑﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻫﻢ اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ و ﺑﺬﮐﺮ آن ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﻬﺞ اﻟﻐﺮﯾﺐ و اﻟﻮﺟﻪ اﻟﻌﺠﯿﺐ ﺗﯿﻎ ﻇﻠﻢ ﺑﺮ ﺳـﺮ إﻧﺼﺎف آﺧﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در‬‫ﺣﺎﺷﯿﻪ »ﺗﺤﻔﻪ« ﻣﺬﮐﻮرﺳﺖ‪] :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 99‬از ‪174‬‬‫و ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ :‬ﻣﻬﻤﺎ اوﺗﯿﺘﻢ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺎﻟﻌﻤﻞ ﺑﻪ ﻻ ﻋﺬر ﻷﺣﺪ ﻓﯽ ﺗﺮﮐﻪ‪ ،‬ﻓﺈن ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺒﺴـّﻨﮥ‬‫ﻣّﻨﯽ ﻣﺎﺿـﯿﮥ‪ ،‬ﻓﺈن ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣّﻨﯽ ﺳـّﻨﮥ ﻣﺎﺿﯿﮥ ﻓﻤﺎ ﻗﺎل أﺻﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬إّن أﺻﺤﺎﺑﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ اﻟّﻨﺠﻮم ﻓﯽ اﻟّﺴﻤﺎء‪ ،‬ﻓﺄّﯾﻤﺎ أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪ ،‬و اﺧﺘﻼف‬‫أﺻﺤﺎﺑﯽ ﻟﮑﻢ رﺣﻤﮥ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺒﯿﻬﻘّﯽ ﺑﺴﻨﺪه ﻓﯽ »اﻟﻤﺪﺧﻞ« ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ‪.‬‬
‫اﺛﺒﺎت ﺑﻄﻼن ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم از ﮐﻠﻤﺎت ﺑﺰرﮔﺎن أﻫﻠﺴﻨﺖ ﺑﺸﺼﺖ و ﻧﻪ وﺟﻪ‬‫و ﺑﺮ أرﺑـﺎب أﻟﺒـﺎب در ﺣّﯿﺰ ﺧﻔـﺎ و اﺣﺘﺠـﺎب ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﺣﺘﺠﺎج ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ و أﻫﻞ ﻣـﺬﻫﺒﺸﺎن ﺑﺤـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﺎﻃﻞ و از ﺣﯿﻠﻪ ﺻـّﺤﺖ و‬‫ﺳﺪاد ﻋﺎﻃﻞ ﺳﺖ‪ ،‬ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ‪:‬‬‫ﻗﺪح اﻣﺎم أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺴﻨﺪ« در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫وﺟﻪ أول آﻧﮑﻪ إﻣـﺎم أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒـﻞ اﻟّﺸـ ﯿﺒﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از أﺋّﻤﻪ أرﺑﻌﻪ اﻫـﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺳﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠـﻮم را ﻏﯿﺮ ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﻠﮑﻪ‬‫ﻣﻮﺿﻮع واﻧﻤﻮده ﺑﻘـﺪح و ﺟﺮح اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ أﺑﻮاب اﻓـﺎده و اﻓـﺎﺿﻪ ﺑﺮ ﻣﺴـﺘﻔﯿﺪﯾﻦ ﺧﻮد ﮔﺸﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ اﺑﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﺤﺎّج اﻟﺤﻠﺒﯽ در‬‫ﮐﺘﺎب »اﻟّﺘﻘﺮﯾﺮ و اﻟّﺘﺤﯿﺮ« در ﻣﻘﺎم ذﮐﺮ ﻗﺪح اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻣﻦ ﺛّﻤﮥ ﻗﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪520 :‬‬‫أﺣﻤﺪ‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ ﻻ ﯾﺼّﺢ ‪.‬‬
‫و ﻣﻼ ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﺳﻬﺎﻟﻮي در »ﺻﺒﺢ ﺻﺎدق‪ -‬ﺷﺮح ﻣﻨﺎر« در ذﮐﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺰم ﻓﯽ رﺳﺎﻟﺘﻪ اﻟﮑﺒﺮي‪ :‬ﻣﮑﺬوب ﻣﻮﺿﻮع‬‫ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻗﺎل أﺣﻤﺪ و اﻟﺒّﺰار[‪.‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒﺪ اﻟﻌﻠﯽ اﻟّﺸـ ﻬﯿﺮ ﺑﺒﺤﺮ اﻟﻌﻠﻮم در »ﻓﻮاﺗﺢ اﻟّﺮﺣﻤﻮت‪ -‬ﺷـﺮح ﻣﺴﻠﻢ اﻟّﺜﺒﻮت« در ذﮐﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺰم ﻓﯽ رﺳﺎﻟﺘﻪ‬‫اﻟﮑﺒﺮي‪ :‬ﻣﮑﺬوب ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻗﺎل أﺣﻤﺪ و اﻟﺒّﺰار[‪.‬‬‫و ﺟﻼﻟﺘﺸﺎن و رﻓﻌﺖ ﻣﮑﺎن أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﺷـﯿﺒﺎﻧﯽ در ﺗﻨﻘﯿﺪ أﺣﺎدﯾﺚ و أﺧﺒﺎر و ﺗﺤﻘﯿﻖ رواﯾﺎت و آﺛﺎر ﻧﺰد ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ أﻇﻬﺮ‬‫ﻣﻦ اﻟّﺸـ ﻤﺲ و أﺑﯿﻦ ﻣﻦ اﻷـﻣﺲ ﺳﺖ‪ ،‬و در ﺑﻌﺾ ﻣﺠّﻠـﺪات ﺳـﺎﺑﻘﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ او ﺑﻪ ﺑﺴـﻂ ﺗﻤـﺎم از ﮐﺘﺐ أﮐـﺎﺑﺮ أﻋﻼـم ﺳـّﻨّﯿﻪ ﺑﻤﻌﺮض إﺛﺒﺎت‬‫رﺳـﯿﺪه و ﺑﻮدن او ﻗﺎﺋﻢ ﻣﻘﺎم أﻧﺒﯿﺎ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم و ﺑﻬﺘﺮ از أﺑﻮ ﺑﮑﺮ در ﻗﯿﺎم ﺑﻨﺼﺮت اﺳﻼم ﻧﺰد اﯾﺸﺎن واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬ﻓﻠﯿﮑﻦ ﻣﻨﮏ‬‫ﻋﻠﯽ ذﮐﺮ‪.‬‬‫ﻗﺪح اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻤﺰﻧﯽ ﺗﻠﻤﯿﺬ ﺧﺎص اﻣﺎم ﺷﺎﻓﻌﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫وﺟﻪ دوم آﻧﮑﻪ أﺑﻮ اﺑﺮاﻫﯿﻢ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻤﺰﻧﯽ ﺗﻠﻤﯿﺬ ﺧﺎّص ﺣﻀﺮت ﺷﺎﻓﻌﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﺻﺤﯿﺢ ﻧﺪاﻧﺴﺘﻪ ﺑﺮ ﻓﺮض ﺻّﺤﺖ ﺑﺮاي‬‫آن ﻣﻌﻨـﺎﯾﯽ ﺑﯿـﺎن ﻧﻤﻮده ﮐﻪ آن ﻫﻢ از ﺻﻮب ﺻﻮاب ﺑﻤﺮاﺣـﻞ ﻗﺎﺻـﯿﻪ دور ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻋﻠّﺎﻣﻪ أﺑﻮ ﻋﻤﺮ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻨﻤﺮّي‬‫اﻟﻘﺮﻃﺒّﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺟﺎﻣﻊ ﺑﯿﺎن اﻟﻌﻠﻢ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﻟﻤﺰﻧّﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ‬‫ﻗﻮل رﺳﻮل ﻟا ﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ »أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم«‬‫ﻗﺎل‪ :‬إن ﺻـّﺢ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﻓﻤﻌﻨﺎه ﻓﯿﻤﺎ ﻧﻘﻠﻮا ﻋﻨﻪ و ﺷـﻬﺪوا ﺑﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ :‬ﻓﮑّﻠﻬﻢ ﺛﻘﮥ ﻣﺆﺗﻤﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺟﺎء ﺑﻪ‪ .‬ﻻ ﯾﺠﻮز ﻋﻨﺪي ﻏﯿﺮ ﻫﺬا‪ .‬و أّﻣﺎ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻮا‬‫ﻓﯿﻪ ﺑﺮأﯾﻬﻢ ﻓﻠﻮ ﮐـﺎن ﻋﻨـﺪ أﻧﻔﺴـﻬﻢ ﮐـﺬﻟﮏ ﻣـﺎ ﺧّﻄﺄ ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﺑﻌﻀﺎ و ﻻ أﻧﮑﺮ ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺾ و ﻻ رﺟﻊ ﻣﻨﻬﻢ أﺣـﺪ إﻟﯽ ﻗﻮل ﺻﺎﺣﺒﻪ‪،‬‬‫ﻓﺘﺪﺑّﺮ[‪.‬‬‫و ﻣﻔﺎﺧﺮ ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻣﺂﺛﺮ ﻓﺨﯿﻤﻪ ﻣﺰﻧﯽ ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ أﺳﻔﺎر أﺋّﻤﻪ ﮐﺒﺎرﺷﺎن ﻣﺨﻔﯽ و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 100‬از ‪174‬‬‫ﻗﺪح اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻤﺰﻧﯽ ﺗﻠﻤﯿﺬ ﺧﺎص اﻣﺎم ﺷﺎﻓﻌﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫اﺷﺎره‬‫وﺟﻪ دوم آﻧﮑﻪ أﺑﻮ اﺑﺮاﻫﯿﻢ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻤﺰﻧﯽ ﺗﻠﻤﯿﺬ ﺧﺎّص ﺣﻀﺮت ﺷﺎﻓﻌﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﺻﺤﯿﺢ ﻧﺪاﻧﺴﺘﻪ ﺑﺮ ﻓﺮض ﺻّﺤﺖ ﺑﺮاي‬‫آن ﻣﻌﻨـﺎﯾﯽ ﺑﯿـﺎن ﻧﻤﻮده ﮐﻪ آن ﻫﻢ از ﺻﻮب ﺻﻮاب ﺑﻤﺮاﺣـﻞ ﻗﺎﺻـﯿﻪ دور ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻋﻠّﺎﻣﻪ أﺑﻮ ﻋﻤﺮ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻨﻤﺮّي‬‫اﻟﻘﺮﻃﺒّﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺟﺎﻣﻊ ﺑﯿﺎن اﻟﻌﻠﻢ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﻟﻤﺰﻧّﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ‬‫ﻗﻮل رﺳﻮل ﻟا ﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ »أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم«‬‫ﻗﺎل‪ :‬إن ﺻـّﺢ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﻓﻤﻌﻨﺎه ﻓﯿﻤﺎ ﻧﻘﻠﻮا ﻋﻨﻪ و ﺷـﻬﺪوا ﺑﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ :‬ﻓﮑّﻠﻬﻢ ﺛﻘﮥ ﻣﺆﺗﻤﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺟﺎء ﺑﻪ‪ .‬ﻻ ﯾﺠﻮز ﻋﻨﺪي ﻏﯿﺮ ﻫﺬا‪ .‬و أّﻣﺎ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻮا‬‫ﻓﯿﻪ ﺑﺮأﯾﻬﻢ ﻓﻠﻮ ﮐـﺎن ﻋﻨـﺪ أﻧﻔﺴـﻬﻢ ﮐـﺬﻟﮏ ﻣـﺎ ﺧّﻄﺄ ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﺑﻌﻀﺎ و ﻻ أﻧﮑﺮ ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺾ و ﻻ رﺟﻊ ﻣﻨﻬﻢ أﺣـﺪ إﻟﯽ ﻗﻮل ﺻﺎﺣﺒﻪ‪،‬‬‫ﻓﺘﺪﺑّﺮ[‪.‬‬‫و ﻣﻔﺎﺧﺮ ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻣﺂﺛﺮ ﻓﺨﯿﻤﻪ ﻣﺰﻧﯽ ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ أﺳﻔﺎر أﺋّﻤﻪ ﮐﺒﺎرﺷﺎن ﻣﺨﻔﯽ و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺳﻤﻌﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻤﺰﻧﯽ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ از ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ أﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ اﻻـرﺑﻠﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺑﻮ إﺑﺮاﻫﯿﻢ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ‬‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ إﺳـﺤﺎق اﻟﻤﺰﻧﯽ‪ ،‬ﺻـﺎﺣﺐ اﻹﻣﺎم اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻫﻮ ﻣﻦ أﻫﻞ ﻣﺼـﺮ و ﮐﺎن زاﻫـﺪا ﻋﺎﻟﻤﺎ ﻣﺠﺘﻬـﺪا ﻣﺤﺠﺎﺟﺎ ﻏّﻮاﺻﺎ ﻋﻠﯽ‬‫ا ﻟﻤ ﻌ ﺎ ﻧ ﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪521 :‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻤﺰﻧﯽ ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ اﻟّﺪﻗﯿﻘـﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ إﻣﺎم اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯿﯿﻦ و أﻋﺮﻓﻬﻢ ﺑﻄﺮﻗﻪ و ﻓﺘﺎوﯾﻪ و ﻣﺎ ﯾﻨﻘﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﺻـّﻨﻒ ﮐﺘﺒﺎ‬‫ﮐﺜﯿﺮة ﻓﯽ ﻣـﺬﻫﺐ اﻹﻣـﺎم اﻟّﺸـ ﺎﻓﻌّﯽ‪ ،‬ﻣﻨﻬـﺎ »اﻟﺠـﺎﻣﻊ اﻟﮑﺒﯿﺮ« و »اﻟﺠـﺎﻣﻊ اﻟﺼـﻐﯿﺮ« و »ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ« و »اﻟﻤﻨﺜﻮر« و »اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ اﻟﻤﻌﺘﺒﺮة« و‬‫»اﻟﺘﺮﻏﯿﺐ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ« و ﮐﺘـﺎب »اﻟﻮﺛـﺎﺋﻖ« و ﻏﯿﺮ ذﻟـﮏ‪ .‬و ﻗـﺎل اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ ﺣّﻘﻪ‪ :‬اﻟﻤﺰﻧّﯽ ﻧﺎﺻـﺮ ﻣـﺬﻫﺒﯽ‪ .‬و ﮐﺎن إذا ﻓﺮغ ﻣﻦ‬‫ﻣﺴﺌﻠﮥ و أودﻋﻬﺎ ﻣﺨﺘﺼﺮه ﻗﺎم إﻟﯽ اﻟﻤﺤﺮاب و ﺻّﻠﯽ رﮐﻌﺘﯿﻦ ﺷﮑﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ .‬و ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻌّﺒﺎس أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﺮﯾﺞ‪ :‬ﯾﺨﺮج »ﻣﺨﺘﺼﺮ اﻟﻤﺰﻧﯽ«‬‫ﻣﻦ اﻟّﺪﻧﯿﺎ ﻋﺬراء ﻟﻢ ﺗﻔﺘّﺾ! و ﻫﻮ أﺻﻞ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﺼّﻨﻔﮥ ﻓﯽ ﻣﺬﻫﺐ اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ .‬و ﻋﻠﯽ ﻣﺜﺎﻟﻪ رﺗّﺒﻮا و ﻟﮑﻼﻣﻪ ﻓّﺴﺮوا و ﺷﺮﺣﻮا‪،‬‬‫و ﻟّﻤـ ﺎ وﻟﯽ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺑـّﮑ ﺎر ﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒـﮥ‪ -‬اﻵـﺗﯽ ذﮐﺮه إﻧﺸـﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ‪ -‬اﻟﻘﻀﺎء ﺑﻤﺼـﺮ و ﺟﺎءﻫﺎ ﻣﻦ ﺑﻐـﺪاد‪ -‬و ﮐﺎن ﺣﻨﻔّﯽ اﻟﻤـﺬﻫﺐ‪ -‬ﺗﻮّﻗﻊ‬‫اﻻﺟﺘﻤﺎع ﺑﺎﻟﻤﺰﻧﯽ ﻣّﺪة ﻓﻠﻢ ﯾّﺘﻔﻖ ﻟﻪ ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﺎ ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯽ ﺻـﻼة ﺟﻨﺎزة ﻓﻘﺎل اﻟﻘﺎﺿﯽ ﺑّﮑﺎر ﻷﺣﺪ أﺻﺤﺎﺑﻪ‪ :‬ﺳﻞ اﻟﻤﺰﻧّﯽ ﺷﯿﺌﺎ ﺣّﺘﯽ أﺳﻤﻊ ﮐﻼﻣﻪ‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ ذﻟﮏ اﻟّﺸـ ﺨﺺ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ إﺑﺮاﻫﯿﻢ! ﻗـﺪ ﺟﺎء ﻓﯽ اﻷﺣﺎدﯾﺚ ﺗﺤﺮﯾﻢ اﻟّﻨﺒﯿـﺬ و ﺟﺎء ﺗﺤﻠﯿﻠﻪ أﯾﻀﺎ ﻓﻠﻢ ﻗـّﺪﻣﺘﻢ اﻟّﺘﺤﺮﯾﻢ ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﺤﻠﯿﻞ؟ ﻓﻘﺎل‬‫اﻟﻤﺰﻧّﯽ‪ :‬ﻟﻢ ﯾﺬﻫﺐ‬‫ﻓﺎﺋﺪة ﺣﺴﻨﮥ ﻓﯽ ﺗﺤﺮﯾﻢ اﻟﻨﺒﯿﺬ‬‫أﺣـﺪ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤـﺎء إﻟﯽ أّن اﻟّﻨﺒﯿـﺬ ﮐـﺎن ﺣﺮاﻣـﺎ ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠـّﯿ ﮥ ﺛّﻢ ﺣّﻠـﻞ‪ ،‬و وﻗﻊ اﻻﺗّﻔـﺎق ﻋﻠﯽ أﻧّﻪ ﮐﺎن ﺣﻼﻻ‪ ،‬ﻓﻬـﺬا ﯾﻌﻀـﺪ ﺻـّﺤﮥ اﻷﺣﺎدﯾﺚ‬‫ﺑﺎﻟّﺘﺤﺮﯾﻢ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﺤﺴﻦ ذﻟﮏ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻣﻦ اﻷدﻟّﮥ اﻟﻘﺎﻃﻌﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﯽ ﻏﺎﯾﮥ اﻟﻮرع و ﺑﻠﻎ ﻣﻦ اﺣﺘﯿﺎﻃﻪ أﻧّﻪ ﮐﺎن ﯾﺸﺮب ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﻓﺼﻮل اﻟّﺴﻨﮥ‬‫ﻣﻦ ﮐﻮز ﻧﺤﺎس‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺑﻠﻐﻨﯽ أﻧّﻬﻢ ﯾﺴﺘﻌﻤﻠﻮن اﻟّﺴﺮﺟﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﮑﯿﺰان‪ ،‬و اﻟّﻨﺎر ﻻ ﺗﻄّﻬﺮﻫﺎ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ إﻧّﻪ إذا ﻓﺎﺗﺘﻪ اﻟّﺼﻼة ﻓﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﺻّﻠﯽ ﻣﻨﻔﺮدا ﺧﻤﺴﺎ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺻﻼة اﺳﺘﺪراﮐﺎ ﻟﻔﻀﯿﻠﮥ اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ ﻣﺴﺘﻨﺪا ﻓﯽ ذﻟﮏ إﻟﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 101‬از ‪174‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ :‬ﺻﻼة اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ أﻓﻀﻞ ﻣﻦ ﺻﻼة أﺣﺪﮐﻢ وﺣﺪه ﺑﺨﻤﺲ و ﻋﺸﺮﯾﻦ درﺟﮥ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟّﺰﻫـﺪ ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻘـﮥ ﺻـﻌﺒﮥ ﺷﺪﯾـﺪة‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﺠﺎب اﻟـّﺪﻋﻮة‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ أﺣﺪ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎب اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ ﯾﺤّﺪث ﻧﻔﺴﻪ ﻓﯽ ﺷـﯽء ﻣﻦ‬‫اﻷﺷﯿﺎء ﺑﺎﻟّﺘﻘّﺪم ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟّﺬي ﺗﻮﻟّﯽ ﻏﺴﻞ اﻹﻣﺎم اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﮐﺎن ﻣﻌﻪ أﯾﻀﺎ ﺣﯿﻨﺌﺬ اﻟّﺮﺑﯿﻊ‪ ،‬و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ و ﺳّﻤﺎه و‬‫ﺟﻌﻞ ﻣﮑﺎن اﺳﻢ ﺟّﺪه إﺳﺤﺎق ﻣﺴﻠﻤﺎ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و ذﮐﺮ وﻓﺎﺗﻪ ﮐﻤﺎ ﺗﻘّﺪم‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ ﻋﺒﺎدة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪522 :‬‬‫و ﻓﻀﻞ ﺛﻘـﮥ ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻻ ﯾﺨﺘﻠﻒ ﻓﯿﻪ ﺣﺎذق ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن أﺣﺪ اﻟّﺰّﻫﺎد ﻓﯽ اﻟّﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ ﺧﯿﺮ ﺧﻠﻖ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ‪ .‬و ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ‬‫ﮐﺜﯿﺮة و ﺗﻮﻓﯽ ﻟﺴّﺖ ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ ﺷـﻬﺮ رﻣﻀـﺎن ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺳّﺘﯿﻦ و ﻣـﺎﺋﺘﯿﻦ ﺑﻤﺼـﺮ‪ ،‬و دﻓﻦ ﺑـﺎﻟﻘﺮب ﻣﻦ ﺗﺮﺑـﮥ اﻹﻣـﺎم اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‬‫ﺑﺎﻟﻘﺮاﻓـﮥ اﻟـّﺼ ﻐﺮي ﺑﺴـﻔﺢ اﻟﻤﻌّﻈﻢ‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و زرت ﻗﺒﺮه ﻫﻨﺎك‪ ،‬و ذﮐﺮ اﺑﻦ زوﻻق ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ اﻟـّﺼ ﻐﯿﺮ أﻧﻪ ﻋﺎش ﺗﺴـﻌﺎ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ‬‫ﺳﻨﮥ و ﺻـﻠّﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺮﺑﯿﻊ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﻤﺆّذن اﻟﻤﺮادّي‪ .‬و اﻟﻤﺰﻧﯽ‪ -‬ﺑﻀّﻢ اﻟﻤﯿﻢ و ﻓﺘﺢ اﻟّﺰاي و ﺑﻌﺪﻫﺎ ﻧﻮن‪ -‬ﻫﺬه اﻟّﻨﺴﺒﮥ إﻟﯽ ﻣﺰﻧﯿﮥ ﺑﻨﺖ ﮐﻠﺐ‬‫و ﻫﯽ ﻗﺒﯿﻠﮥ ﮐﺒﯿﺮة ﻣﺸﻬﻮرة[‪.‬‬‫و ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘـﺎب »اﻟﻌﺒﺮ« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳـﻨﻪ أرﺑﻊ و ﺳّﺘﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯿﻬﺎ اﻟﻤﺰﻧّﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ أﺑﻮ إﺑﺮاﻫﯿﻢ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‬‫اﻟﻤﺼﺮّي ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ‪ ،‬ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻷّول‪ ،‬و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻋﺸﺮ اﻟّﺘﺴﻌﯿﻦ‪ .‬ﻗﺎل اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ ﻓﯽ ﺻﻔﺘﻪ‪ :‬اﻟﻤﺰﻧّﯽ ﻧﺎﺻﺮ ﻣﺬﻫﺒﯽ‪.‬‬‫و ﮐﺎن زاﻫﺪا ﻋﺎﺑﺪا ﯾﻐّﺴﻞ اﻟﻤﻮﺗﯽ ﺣﺴﺒﮥ‪ ،‬ﺻّﻨﻒ »اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﮑﺒﯿﺮ« و »اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟّﺼﻐﯿﺮ« و ﺗﻔّﻘﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﺧﻠﻖ ‪.‬‬
‫و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺳﻌﺪ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﻪ ﻣﺬﮐﻮره ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯿﻬﺎ‪ -‬اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻹﻣﺎم أﺑﻮ إﺑﺮاﻫﯿﻢ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻤﺰﻧﯽ اﻟﻤﺼﺮّي اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن زاﻫﺪا ﻋﺎﺑﺪا ﻣﺠﺘﻬﺪا ﻣﺤﺠﺎﺟﺎ ﻏّﻮاﺻﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ‬‫اﻟّﺪﻗﯿﻘﮥ‪ ،‬اﺷـﺘﻐﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ ﻓﯽ ﺻـﻔﺘﻪ‪ :‬اﻟﻤﺰﻧﯽ ﻧﺎﺻﺮ ﻣﺬﻫﺒﯽ‪ -‬و ﻫﻮ إﻣﺎم اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯿﯿﻦ و أﻋﺮﻓﻬﻢ ﺑﻄﺮﯾﻖ اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ و ﻓﺘﺎوﯾﻪ‬‫و ﻣـﺎ ﯾﻨﻘﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ .‬ﺻـّﻨﻒ ﮐﺘﺒـﺎ ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻨﻬـﺎ »اﻟﺠـﺎﻣﻊ اﻟﮑﺒﯿﺮ« و »اﻟﺠـﺎﻣﻊ اﻟـّﺼ ﻐﯿﺮ« و »ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ« و »اﻟﻤﻨﺸﻮر« و »اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ اﻟﻤﻌﺘﺒﺮة« و‬‫»اﻟّﺘﺮﻏﯿﺐ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ« و ﮐﺘﺎب »اﻟﻮﺛﺎﺋﻖ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﮐﺎن إذا ﻓﺮغ ﻣﻦ ﻣﺴﺌﻠﮥ و أودﻋﻬﺎ ﻣﺨﺘﺼﺮه ﻗﺎم إﻟﯽ اﻟﻤﺤﺮاب و ﺻّﻠﯽ رﮐﻌﺘﯿﻦ ﺷﮑﺮا‬‫ﻟّﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ‪ .‬و ﻗـﺎل أﺑﻮ اﻟﻌـّﺒ ﺎس ﺑﻦ ﺳـﺮﯾﺞ‪ :‬ﯾﺨﺮج »ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﻟﻤﺰﻧﯽ« ﻣﻦ اﻟـّﺪﻧﯿﺎ ﻋـﺬراء ﻟﻢ ﺗﻔﺘّﺾ و ﻫﻮ أﺻﻞ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﺼـّﻨﻔﮥ ﻓﯽ ﻣـﺬﻫﺐ‬‫اﻟّﺸـ ﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﻣﺜـﺎﻟﻪ رﺗّﺒﻮا و ﺑﮑﻼـﻣﻪ ﻓـّﺴ ﺮوا و ﺷـﺮﺣﻮا‪ ،‬و ﻟّﻤـ ﺎ وﻟﯽ اﻟﻘﻀـﺎء ﺑّﮑـ ﺎر ﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒـﮥ ﺑﻤﺼـﺮ و ﺟﺎءﻫـﺎ ﻣﻦ ﺑﻐـﺪاد‪ -‬و ﮐﺎن ﺣﻨﻔّﯽ‬‫اﻟﻤـﺬﻫﺐ‪ -‬ﯾﺘﻮّﻗﻊ اﻻﺟﺘﻤﺎع ﺑﺎﻟﻤﺰﻧّﯽ ﻣـّﺪة ﻓﻠﻢ ﯾّﺘﻔﻖ‪ ،‬ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﺎ ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯽ ﺻـﻼة ﺟﻨﺎزة ﻓﻘﺎل اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺑﮑﺎر ﻟﺒﻌﺾ أﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ :‬ﺳﻞ اﻟﻤﺰﻧّﯽ ﺷـﯿﺌﺎ‬‫ﺣّﺘﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪523 :‬‬‫أﺳـﻤﻊ ﮐﻼﻣﻪ‪ .‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ذﻟﮏ اﻟّﺸـ ﺨﺺ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ إﺑﺮاﻫﯿﻢ! ﻗﺪ ﺟﺎء ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺗﺤﺮﯾﻢ اﻟّﻨﺒﯿﺬ و ﺟﺎء ﺗﺤﻠﯿﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﻗّﺪﻣﺘﻢ اﻟّﺘﺤﺮﯾﻢ ﻋﻠﯽ ﻟا ّﺘﺤﻠﯿﻞ؟‬‫ﻓﻘﺎل اﻟﻤﺰﻧّﯽ‪ :‬ﻟﻢ ﯾـﺬﻫﺐ أﺣـﺪ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء إﻟﯽ أّن اﻟّﻨﺒﯿﺬ ﮐﺎن ﺣﺮاﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠّﯿﮥ ﺛّﻢ ﺣّﻠﻞ و وﻗﻊ اﻻﺗّﻔﺎق ﻋﻠﯽ أﻧّﻪ ﮐﺎن ﺣﻼﻻ‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﯾﻌﻀـﺪ‬‫ﺻّﺤـ ﮥ اﻷﺣﺎدﯾﺚ ﺑﺎﻟّﺘﺤﺮﯾﻢ‪ ،‬و اﺳـﺘﺤﺴﻦ ذﻟﮏ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬و ﻫﺬا ﻣﻦ اﻷدﻟّﮥ اﻟﻘﺎﻃﻌﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﯽ ﻏﺎﯾﮥ ﻣﻦ اﻟﻮرع و ﺑﻠﻎ ﻣﻦ اﺣﺘﯿﺎﻃﻪ أﻧّﻪ ﮐﺎن‬‫ﯾﺸـﺮب ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﻓﺼﻮل اﻟـّﺴ ﻨﮥ ﻣﻦ ﮐﻮز ﻧﺤـﺎس‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺑﻠﻐﻨﯽ أﻧّﻬﻢ ﯾﺴـﺘﻌﻤﻠﻮن اﻟـّﺴ ﺮﺟﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﮑﯿﺰان‪ ،‬و اﻟّﻨﺎر ﻻ ﺗﻄّﻬﺮ‬‫ذﻟﮏ‪ .‬و ﻗﯿﻞ إﻧّﻪ ﮐﺎن إذا ﻓﺎﺗﺘﻪ اﻟّﺼﻠﻮة ﻓﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﺻّﻠﯽ ﻣﻨﻔﺮدا ﺧﻤﺴﺎ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺻﻼة اﺳﺘﺪرﮐﺎ ﻟﻔﻀﯿﻠﮥ اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ ﻣﺴﺘﻨﺪا ﻓﯽ ذﻟﮏ إﻟﯽ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬ﺻﻼة اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ أﻓﻀﻞ ﻣﻦ ﺻﻼة أﺣﺪﮐﻢ وﺣﺪه ﺑﺨﻤﺲ و ﻋﺸﺮﯾﻦ درﺟﮥ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟّﺰﻫـﺪ ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻘﮥ ﺻـﻌﺒﮥ ﺷﺪﯾﺪة‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﺠﺎب اﻟّﺪﻋﻮة‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ أﺣﺪ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎب اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ ﯾﺤّﺪث ﻧﻔﺴﻪ ﺑﺎﻟّﺘﻘّﺪم ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ‬‫ﺷﯽء ﻣﻦ اﻷﺷﯿﺎء‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟّﺬي ﺗﻮﻟّﯽ ﻏﺴﻞ اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ و‪ ،‬ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫ﮐـﺎن ﻣﻌﻪ أﯾﻀـﺎ اﻟّﺮﺑﯿﻊ‪ .‬و ﻣﻨـﺎﻗﺒﻪ ﮐﺜﯿﺮة‪ .‬و اﻟﻤﺰﻧّﯽ‪ :‬ﻧﺴـﺒﮥ إﻟﯽ ﻣﺰﻧﯿـﮥ ﺑﻨﺖ ﮐﻠﺐ‪ ،‬و وﻓـﺎﺗﻪ ﻟﺴّﺖ ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ رﻣﻀـﺎن‪ ،‬و دﻓﻦ ﺑـﺎﻟﻘﺮب ﻣﻦ ﺗﺮﺑﮥ‬‫اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ و ﺑﺎﻟﻘﺮاﻓﮥ اﻟّﺼﻐﺮي‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 102‬از ‪174‬‬‫رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ[‪.‬‬‫و ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫـﺎب ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ اﻟـّﺴ ﺒﮑﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌـّﯿ ﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ إﺳـﺤﺎق اﻹﻣﺎم اﻟﺠﻠﯿﻞ أﺑﻮ‬‫إﺑﺮاﻫﯿﻢ و اﻟﻤﺰﻧّﯽ ﻧﺎﺻـﺮ اﻟﻤﺬﻫﺐ و ﺑﺪر ﺳـﻤﺎﺋﻪ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ و ﺣﺪث ﻋﻦ اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ و ﻧﻌﯿﻢ ﺑﻦ ﺣّﻤﺎد و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬روي‬‫ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤـﮥ و اﻟّﻄﺤـﺎوّي و زﮐﺮّﯾـﺎ اﻟـّﺴ ﺎﺟّﯽ و اﺑﻦ ﺟﻮﺻـﺎ و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣـﺎﺗﻢ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﺟﺒﻞ ﻋﻠﻢ ﻣﻨﺎﻇﺮا ﻣﺤﺠﺎﺟﺎ‪ ،‬ﻗﺎل ﻟا ّﺸﺎﻓﻌّﯽ‬‫رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ وﺻـﻔﻪ‪ :‬ﻟﻮ ﻧﺎﻇﺮ اﻟّﺸـ ﯿﻄﺎن ﻟﻐﻠﺒﻪ! و ﮐﺎن زاﻫﺪا ورﻋﺎ ﻣﺘﻘﻠّﻼ ﻣﻦ اﻟّﺪﻧﯿﺎ ﻣﺠﺎب اﻟّﺪﻋﻮة‪ ،‬و ﮐﺎن إذا ﻓﺎﺗﺘﻪ ﺻـﻼة ﻓﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ‬‫ﺻّﻠﺎﻫﺎ ﺧﻤﺴﺎ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﻣّﺮة‪ ،‬و ﯾﻐّﺴﻞ اﻟﻤﻮﺗﯽ ﺗﻌـّﺒ ﺪا و اﺣﺘﺴﺎﺑﺎ و ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻓﻌﻠﻪ ﻟﯿﺮّق ﻗﻠﺒﯽ‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻔﻮارس اﻟّﺴـ ﻨﺪّي‪ :‬ﮐﺎن اﻟﻤﺰﻧّﯽ و اﻟّﺮﺑﯿﻊ‬‫رﺿﯿﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ إﺳﺤﺎق اﻟّﺸﯿﺮازّي‪ :‬ﮐﺎن زاﻫﺪا ﻋﺎﻟﻤﺎ ﻣﺠﺘﻬﺪا ﻣﻨﺎﻇﺮا ﻣﺤﺠﺎﺟﺎ ﻏّﻮاﺻﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ اﻟّﺪﻗﯿﻘﮥ‪ ،‬ﺻّﻨﻒ ﮐﺘﺒﺎ ﮐﺜﯿﺮة‪» :‬اﻟﺠﺎﻣﻊ‬‫اﻟﮑﺒﯿﺮ« و »اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼﻐﯿﺮ« و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪524 :‬‬‫»اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ« و »اﻟﻤﻨﺜﻮر« و »اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ اﻟﻤﻌﺘﺒﺮة« و »اﻟّﺘﺮﻏﯿﺐ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ« و ﮐﺘﺎب »اﻟﻮﺛﺎﺋﻖ« و ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﻘﺎرب« و ﮐﺘﺎب »ﻧﻬﺎﯾـﮥ اﻻﺧﺘﺼﺎر«‪ .‬ﻗﺎل‬‫اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ‪ :‬اﻟﻤﺰﻧّﯽ ﻧﺎﺻـﺮ ﻣـﺬﻫﺒﯽ‪ .‬و ﻗﺎل اﻟّﺮﺑﯿﻊ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ :‬دﺧﻠﻨﺎ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻋﻨﺪ وﻓﺎﺗﻪ أﻧﺎ و اﻟﺒﻮﯾﻄﯽ و اﻟﻤﺰﻧّﯽ و ﻣﺤّﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﮑﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻨﻈﺮ إﻟﯿﻨﺎ اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ ﺳﺎﻋﮥ ﻓﺄﻃﺎل ﺛّﻢ اﻟﺘﻔﺖ إﻟﯿﻨﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬أّﻣﺎ أﻧﺖ ﯾﺎ أﺑﺎ ﯾﻌﻘﻮب! ﻓﺴـﺘﻤﻮت ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺪك‪ .‬و‬‫أّﻣﺎ أﻧﺖ ﯾﺎ ﻣﺰﻧّﯽ! ﻓﺴـﯿﮑﻮن ﻟﮏ ﺑﻤﺼﺮ ﻫﻨﺎت و ﻫﻨﺎت و ﻟﺘﺪرﮐّﻦ زﻣﺎﻧﺎ ﺗﮑﻮن أﻗﯿﺲ أﻫﻞ ذﻟﮏ اﻟّﺰﻣﺎن‪ .‬و أّﻣﺎ أﻧﺖ ﯾﺎ ﻣﺤّﻤﺪ! ﻓﺴﺘﺮﺟﻊ إﻟﯽ‬‫ﻣﺬﻫﺐ أﺑﯿﮏ‪ .‬و أّﻣﺎ أﻧﺖ ﯾﺎ رﺑﯿﻊ! ﻓﺄﻧﺖ أﻧﻔﻌﻬﻢ ﻟﯽ ﻓﯽ ﻧﺸﺮ اﻟﮑﺘﺐ‪ ،‬ﻗﻢ ﯾﺎ أﺑﺎ ﯾﻌﻘﻮب ﻓﺘﺴﻠﻢ اﻟﺤﻠﻘﮥ‪ .‬ﻗﺎل اﻟّﺮﺑﯿﻊ‪ :‬ﮐﻤﺎ ﻗﺎل‪) .‬ﻗﻠﺖ(‪ :‬و ذﮐﺮوا‬‫أّن اﻟﻤﺰﻧّﯽ ﮐﺎن إذا ﻓﺮغ ﻣﻦ ﻣﺴـﺌﻠﮥ ﻓﯽ »اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ« ﺻّﻠﯽ رﮐﻌﺘﯿﻦ‪ .‬و ﻗﺎل ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﻤﮑّﯽ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣﺪا ﻣﻦ اﻟﻤﺘﻌّﺒﺪﯾﻦ‪ -‬ﻓﯽ ﮐﺜﺮة‬‫ﻣﻦ ﻟﻘﯿﺖ ﻣﻨﻬﻢ‪ -‬أﺷـّﺪ اﺟﺘﻬـﺎدا ﻣﻦ اﻟﻤﺰﻧّﯽ و ﻻـ أدوم ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺒﺎدة ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣـﺪا أﺷـّﺪ ﺗﻌﻈﯿﻤﺎ ﻟﻠﻌﻠﻢ و أﻫﻠﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ أﺷـّﺪ‬‫اﻟّﻨـﺎس ﺗﻀـﯿﯿﻘﺎ ﻋﻠﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﻓﯽ اﻟﻮرع و أوﺳـﻌﻪ ﻓﯽ ذﻟـﮏ ﻋﻠﯽ اﻟّﻨـﺎس‪ ،‬و ﮐـﺎن ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻧـﺎ ﺧﻠﻖ ﻣﻦ أﺧﻼـق اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﺎﺻﻢ‪ :‬ﻟﻢ‬‫ﯾﺘﻮّﺿﺄ اﻟﻤﺰﻧّﯽ ﻣﻦ ﺣﺒﺎب اﺑﻦ ﻃﻮﻟﻮن و ﻟﻢ ﯾﺸﺮب ﻣﻦ ﮐﯿﺰاﻧﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻷﻧّﻪ ﺟﻌﻞ ﻓﯿﻪ ﺳﺮﺟﯿﻦ‪ ،‬و اﻟّﻨﺎر ﻻ ﺗﻄّﻬﺮ‪ .‬و ﻗﯿﻞ إّن ﺑّﮑﺎر ﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﮥ ﻟّﻤﺎ ﻗﺪم‬‫ﻣﺼـﺮ ﻋﻠﯽ ﻗﺎﺿـﯿﻬﺎ و ﻫﻮ ﺣﻨﻔّﯽ ﻓﺎﺟﺘﻤﻊ ﺑﺎﻟﻤﺰﻧﯽ ﻣّﺮة ﻓﺴﺄﻟﻪ رﺟﻞ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎب ﺑّﮑﺎر ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗـﺪ ﺟﺎء ﻓﯽ اﻷﺣﺎدﯾﺚ ﺗﺤﺮﯾﻢ اﻟّﻨﺒﯿـﺬ و ﺗﺤﻠﯿﻠﻪ‪،‬‬‫ﻓﻠﻢ ﻗـّﺪﻣﺘﻢ اﻟّﺘﺤﺮﯾﻢ ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﺤﻠﯿﻞ؟ ﻓﻘﺎل اﻟﻤﺰﻧّﯽ‪ :‬ﻟﻢ ﯾﺬﻫﺐ أﺣﺪ إﻟﯽ ﺗﺤﺮﯾﻢ اﻟّﻨﺒﯿﺬ ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠّﯿﮥ ﺛّﻢ ﺗﺤﻠﯿﻠﻪ ﻟﻨﺎ‪ ،‬و وﻗﻊ اﻻﺗّﻔﺎق ﻋﻠﯽ أﻧّﻪ ﮐﺎن‬‫ﺣﻼﻻ ﻓﺤّﺮم‪ ،‬ﻫـﺬا ﯾﻌﻀـﺪ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟّﺘﺤﺮﯾﻢ‪ ،‬ﻓﺎﺳـﺘﺤﺴﻦ ﺑّﮑﺎر ذﻟﮏ ﻣﻨﻪ‪ .‬أﺧـﺬ ﻋﻦ اﻟﻤﺰﻧّﯽ ﺧﻼﺋﻖ ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء ﺧﺮاﺳﺎن و اﻟﻌﺮاق و اﻟّﺸﺎم‪ ،‬و‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻟﺴّﺖ ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ ﺷﻬﺮ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺳﺘﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ‪.‬‬
‫و ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻷﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ إﺳـﺤﺎق أﺑﻮ إﺑﺮاﻫﯿﻢ‬‫اﻟﻤﺰﻧّﯽ اﻟﻤﺼـﺮّي اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻹﻣﺎم ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬أﺧﺬ ﻋﻦ اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ و ﮐﺎن ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻧﺎ ﺧﻠﻖ ﻣﻦ أﺧﻼق اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ‪ ،‬ذﮐﺮه اﻟّﺸﯿﺦ أﺑﻮ إﺳﺤﺎق‬‫أّول أﺻﺤﺎب اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ و ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن زاﻫﺪا ﻋﺎﻟﻤﺎ ﻣﺠﺘﻬﺪا ﻣﻨﺎﻇﺮا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪525 :‬‬‫ﻣﺤﺠﺎﺟﺎ ﻏّﻮاﺻﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ اﻟّﺪﻗﯿﻘﮥ‪ .‬ﺻّﻨﻒ ﮐﺘﺒﺎ ﮐﺜﯿﺮة‪ .‬ﻗﺎل اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ‪ :‬اﻟﻤﺰﻧّﯽ ﻧﺎﺻﺮ ﻣﺬﻫﺒﯽ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ‬‫رﻣﻀﺎن‪ ،‬و ﻗﯿﻞ ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻷّول ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺳّﺘﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﺠﺎب اﻟّﺪﻋﻮة[‪.‬‬‫و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿـﺮه« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﻤﺰﻧﯽ‪ :‬أﺑﻮ إﺑﺮاﻫﯿﻢ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ إﺳﺤﺎق اﻹﻣﺎم‬‫اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻧﺎﺻـﺮ اﻟﻤـﺬﻫﺐ‪ .‬ﻗﺎل ﻓﯿﻪ اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ‪ :‬ﻟﻮ ﻧﺎﻇﺮ اﻟّﺸـ ﯿﻄﺎن ﻟﻐﻠﺒﻪ! و ﮐﺎن إﻣﺎﻣﺎ ورﻋﺎ زاﻫـﺪا ﻣﺠﺎب اﻟـّﺪﻋﻮة ﻣﺘﻘﻠّﻼ ﻣﻦ اﻟّﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻗﺎل ﻟا ّﺮاﻓﻌّﯽ‪:‬‬‫اﻟﻤﺰﻧّﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺬﻫﺐ ﻣﺴـﺘﻘّﻞ‪ ،‬ﻗﺎل اﻷﺳـﻨﻮّي‪ :‬ﺻـّﻨﻒ ﮐﺘﺒﺎ ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬اﻟﻤﺒﺴﻮط« و »اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ« و »اﻟﻤﻨﺸﻮر« و »اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ اﻟﻤﻌﺘﺒﺮة« و »اﻟّﺘﺮﻏﯿﺐ‬‫ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ« و ﮐﺘﺎب »اﻟﻮﺛﺎﺋﻖ« و »اﻟﻌﻘﺎرب«‪ ،‬ﺳـّﻤﯽ ﺑـﺬﻟﮏ ﻟﺼـﻌﻮﺑﺘﻪ و ﺻـّﻨﻒ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻣﻔﺮدا ﻋﻠﯽ ﻣـﺬﻫﺒﻪ ﻻ ﻋﻠﯽ ﻣﺬﻫﺐ اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ‪ .‬ﮐﺬا ذﮐﺮه‬‫اﻟﺒﻨـﺪﻧﯿﺠّﯽ ﻓﯽ ﺗﻌﻠﯿﻘﻪ‪ .‬و ﮐﺎن إذا ﻓﺎﺗﺘﻪ ﺻـﻼة اﻟﺠﻤﻌـﮥ ﺻـّﻠﺎﻫﺎ ﺧﻤﺴﺎ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﻣّﺮة‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻐّﺴﻞ اﻟﻤﻮﺗﯽ ﺗﻌـّﺒ ﺪا و اﺣﺘﺴﺎﺑﺎ و ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻓﻌﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 103‬از ‪174‬‬‫ﻟﯿﺮّق ﻗﻠﺒﯽ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﺟﺒـﻞ ﻋﻠﻢ ﻣﻨـﺎﻇﺮا ﻣﺤﺠﺎﺟـﺎ‪ ،‬وﻟـﺪ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋـﮥ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻟﺴﺖ ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ رﻣﻀﺎن ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺳّﺘﯿﻦ و‬‫ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و دﻓﻦ ﻗﺮﯾﺒﺎ ﻣﻦ ﻗﺒﺮ اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ ‪.‬‬
‫وﺟﻪ ‪ 3‬ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﺰار در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫وﺟﻪ ﺳﻮم آﻧﮑﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ اﻟﺒﺼـﺮي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺒّﺰار ﮐﻪ ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺎن و رﻓﻌﺖ ﻣﮑﺎن او ﻧﺰد ﺣﻀـﺮات ﺳـّﻨﯿﻪ‬‫ﻋّﻤﺎ ﻗﺮﯾﺐ در ﻣﻘﺎم ﻗـﺪح ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘـﺪا داﻧﺴﺘﯽ‪ ،‬و ﺑﻮدن او ﻋﻤﺪه ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺧﻮد ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ و ﺗﻤّﺴﮏ ﻧﻤﻮدن ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ‬‫ﺑﻤﺮوّﯾـﺎت او ﺑﻤﻘـﺎﺑﻠﻪ اﻫـﻞ ﺣﻖ در ﻣـﺎ ﺳـﺒﻖ درﯾـﺎﻓﺘﯽ‪ ،‬ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﺑﺄﻧﺎﻣﻞ ﻃﻌﻦ و ﺟﺮح ﻓﺮﺳﻮده ﺑﺈﺑﺎﻧﺖ وﻫﻦ و ﻗـﺪح آن‬‫إﺳـﻨﺎدا و ﻣﺘﻨـﺎ ﻗﺼﺐ اﻟـّﺴ ﺒﻖ از دﯾﮕﺮ ﻧّﻘﺎد رﺑﻮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ أﺑﻮ ﻋﻤﺮو ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺮﻃﺒّﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺒّﺮ در »ﺟﺎﻣﻊ‬‫ﺑﯿﺎن اﻟﻌﻠﻢ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻋﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ أّﯾﻮب اﻟّﺮﻗّﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻟﻨﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ اﻟﺒّﺰاز‪ :‬ﺳﺄﻟﺘﻬﻢ )ﺳﺄﻟﺘﻢ‪ .‬ظ( ﻋّﻤﺎ ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠّﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻣّﻤﺎ ﻓﯽ أﯾﺪي اﻟﻌﺎّﻣﮥ ﯾﺮووﻧﻪ ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺜﻞ أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﻤﺜﻞ اﻟّﻨﺠﻮم‪.‬‬‫أو‪:‬‬‫أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﻓﺒﺄّﯾﻬﺎ اﻗﺘﺪوا اﻫﺘﺪوا‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا )ﻗﺎل‪ .‬ظ(‪ :‬و ﻫﺬا اﻟﮑﻼم ﻻ ﯾﺼّﺢ ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ ،‬رواه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪526 :‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤّﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴـّﯿﺐ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ و رﺑﻤﺎ رواه ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‬‫ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و إﻧّﻤﺎ أﺗﯽ ﺿـﻌﻒ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻷّن أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﻗﺪ ﺳـﮑﺘﻮا ﻋﻦ اﻟّﺮواﯾﮥ ﻟﺤﺪﯾﺜﻪ‪ ،‬و اﻟﮑﻼم أﯾﻀﺎ‬‫ﻣﻨﮑﺮ ﻋﻦ اﻟّﻨﺒﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ ،‬و‬‫ﻗﺪ روي ﻋﻦ اﻟّﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺑﺎﺳﻨﺎد ﺻﺤﯿﺢ‪ :‬ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺴّﻨﺘﯽ و ﺳّﻨﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟّﺮاﺷﺪﯾﻦ اﻟﻤﻬﺪّﯾﯿﻦ ﺑﻌﺪي‪ ،‬ﻓﻌّﻀﻮا ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺑﺎﻟّﻨﻮاﺟﺬ‪.‬‬‫و ﻫـﺬا اﻟﮑﻼـم ﯾﻌـﺎرض ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﻟﻮ ﺛﺒﺖ‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ و ﻟﻢ ﯾﺜﺒﺖ‪ .‬و اﻟّﻨـﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻻـ ﯾﺒﯿـﺢ اﻻﺧﺘﻼـف ﺑﻌـﺪه ﻣﻦ‬‫أﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ‪ .‬ﻫﺬا آﺧﺮ ﮐﻼم اﻟﺒّﺰار[‪.‬‬‫و ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮﯾﻦ اﯾﻦ ﮐﻼم ﺑﺰار واﺿﺢ و آﺷﮑﺎرﺳﺖ ﮐﻪ او در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه ﻗﺪح و ﺟﺮح ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻗﺪ ﻣّﺮ ﻓﯽ اﻟﺠﺰء اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻣﻦ‬‫ﻣﺠّﻠﺪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﯿﺎﻧﻬﺎ ﺑﺎﻟّﺘﻔﺼﯿﻞ و اﻟّﺘﻌﺪﯾﺪ‪ ،‬ﻓﺮاﺟﻌﻪ إن ﺷﺌﺖ ﻣﺰﯾﺪ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ و اﻟّﺘﺄﯾﯿﺪ‪.‬‬‫و ﻗـﺪح ﻧﻤﻮدن ﺑﺰار در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم از رﺳﺎﻟﻪ »إﺑﻄﺎل رأي و ﻗﯿﺎس« ﺗﺼـﻨﯿﻒ اﺑﻦ ﺣﺰم و »ﻣﻨﻬﺎج اﻟـّﺴ ّﻨﮥ« اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ و ﺗﻔﺴـﯿﺮ »ﺑﺤﺮ ﻣﺤﯿﻂ«‬‫أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن و ﺗﻔﺴﯿﺮ »ﻧﻬﺮ ﻣﺎّد« أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن و ﺗﻔﺴﯿﺮ »دّر ﻟﻘﯿﻂ« ﺗﺎج اﻟّﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻘﯿﺴﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم و »أﻋﻼم اﻟﻤﻮﻗﻌﯿﻦ« اﺑﻦ اﻟﻘّﯿﻢ و‬‫»ﺗﺨﺮﯾـﺞ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻨﻬﺎج« ﺗﺼـﻨﯿﻒ أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻌﺮاﻗﯽ و »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺨﺒﯿﺮ« و »ﺗﺨﺮﯾـﺞ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺨﺘﺼـﺮ« اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﺑا ﻦ ﺣﺠﺮ‬‫ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ و ﮐﺘﺎب »اﻟّﺘﻘﺮﯾﺮ و اﻟّﺘﺤﺒﯿﺮ« اﺑﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﺤﺎّج اﻟﺤﻠﺒﯽ و »ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ ﻗﺎري ﺑﺮ ﺷﻔﺎي ﻗﺎﺿﯽ ﻋﯿﺎض« و »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ« ﻋﺒﺪ اﻟّﺮؤوف‬‫ﻣﻨﺎوي و »ﺻﺒﺢ ﺻﺎدق« ﻣّﻠﺎ ﻧﻈﺎم اﻟّﺪﯾﻦ ﺳﻬﺎﻟﻮي و »ﻓﻮاﺗﺢ اﻟّﺮﺣﻤﻮت« ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒﺪ اﻟﻌﻠﯽ‪ ،‬ﻧﯿﺰ واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ اﺳﺖ ‪.‬‬
‫وﺟﻪ ‪ 4‬ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻗﻄﺎن ﻋﺒﺪ اﻟّﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺪي ﺟﺮﺟﺎﻧﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫اﺷﺎره‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 104‬از ‪174‬‬‫وﺟﻪ ﭼﻬـﺎرم آﻧﮑﻪ أﺑﻮ أﺣﻤـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟﺠﺮﺟـﺎﻧﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑـﺎﺑﻦ ﻋـﺪي در ﮐﺘـﺎب »اﻟﮑﺎﻣﻞ« ﮐﻪ ﻣﻮﺿﻮع آن ذﮐﺮ ﺿـﻌﻔﺎء و‬‫ﻣﻘـﺪوﺣﯿﻦ و إﻇﻬـﺎر ﻣﺠﻌﻮﻻـت و ﻣﻔﺘﺮﯾﺎﺗﺸـﺎن ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را آورده و ﺑـﺬﮐﺮ آن در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣـﺪ اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ‬‫اﻟﻘﺎﺿـﯽ و ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰة اﻟﺠﺰري اﻟّﻨﺼـﯿﺒّﯽ؛ راه ﻃﻌﻦ و ﻗـﺪح آن ﺳﭙﺮده‪ ،‬ﮐﻤـﺎ ﺳـﺘﻘﻒ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯿﻤـﺎ ﺑﻌـﺪ إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻦ‬‫إﻓﺎدات اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌﺮاﻗّﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪527 :‬‬‫و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﺟﻠﯿﻠﻪ و ﻣﺂﺛﺮ ﺟﻤﯿﻠﻪ اﺑﻦ ﻋﺪي ﺣﺴﺐ اﻓﺎدات ﺳّﻨﯿﻪ اﮔﺮ ﭼﻪ ﺑﯿﺶ از ﺑﯿﺶ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ درﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺷﻄﺮي از آن ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﯿﺪ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻗﻄﺎن ﺑﻨﻘﻞ از ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ ﻣﻌﺘﺒﺮه أﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻷﻧﺴﺎب« در ﻧﺴـﺒﺖ ﺟﺮﺟﺎﻧﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أﺑﻮ أﺣﻤـﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺪّي ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ‬‫اﻟﻘّﻄـ ﺎن اﻟﺤﺎﻓـﻆ‪ ،‬ﻣﻦ أﻫـﻞ ﺟﺮﺟﺎن‪ ،‬ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺼـﺮه‪ .‬رﺣﻞ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻹﺳـﮑﻨﺪرّﯾﮥ و ﺳـﻤﺮﻗﻨﺪ و دﺧﻞ اﻟﺒﻼد و أدرك اﻟّﺸـ ﯿﻮخ‪ ،‬ﺳـﻤﻊ أﺑﺎ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟّﺮﺣﻤﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺷـﻌﯿﺐ اﻟّﻨﺴـﺎﺋّﯽ و ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ اﻟّﺮازّي و اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻷـﺧﯿﻤّﯽ و اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﺑﻦ زﮐﺮّﯾـﺎ اﻟّﻄﺮاز و ﺧﻠﻘـﺎ ﯾﻄـﻮل‬‫ذﮐﺮﻫﻢ‪ .‬روي ﻋﻨﻪ اﻟﺤـﺎﮐﻢ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓـﻆ و أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟّﺴـ ﻬﻤّﯽ و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺤﯿﺮّي و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫أّول ﻣﺎ ﮐﺘﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺠﺮﺟﺎن ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴـﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﻋﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻔﺺ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬رﺣﻞ إﻟﯽ اﻟﻌﺮاق و اﻟّﺸﺎم و ﻣﺼـﺮ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺳﺒﻊ و‬‫ﺗﺴﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﺻّﻨﻒ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﺿﻌﻔﺎء اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻣﻘﺪار ﺳﺘﯿﻦ ﺟﺰء ﺳّﻤﺎه »اﻟﮑﺎﻣﻞ« و ﮐﺎن ﺟﻤﻊ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺎﻟﮏ اﺑﻦ أﻧﺲ و اﻷوزاﻋّﯽ و‬‫ﺳﻔﯿﺎن اﻟّﺜﻮري و ﺷـﻌﺒﮥ و إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺧﺎﻟﺪ و ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﻘّﻠﯿﻦ‪ ،‬و ﺻّﻨﻒ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﺰﻧﯽ‪ ،‬ﺳّﻤﺎه »اﻻﻧﺘﺼﺎر« و ﮐﺎن ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻣﺘﻘﻨﺎ‬‫ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬ﺗﻔّﺮد ﺑﺄﺣﺎدﯾﺚ و ﻗـﺪ ﮐﺎن وﻫﺐ أﺣﺎدﯾﺚ ﺗﻔّﺮد ﺑﻬﺎ ﻟﺒﻨﯿﻪ ﻋﺪّي و أﺑﯽ زرﻋﮥ و ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬ﺗﻔّﺮدوا ﺑﺮواﯾﺘﻬﺎ ﻋﻦ أﺑﯿﻬﻢ و‬‫اﺑﻨﻪ ﻋﺪّي ﺳﮑﻦ ﺳﺠﺴﺘﺎن و ﺣّﺪث ﺑﻬﺎ‪ .‬ﻗﺎل ﺣﻤﺰة ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟّﺴﻬﻤّﯽ‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ اﻟّﺪار‪ -‬ﻗﻄﻨّﯽ أن ﯾﺼﻨﻒ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻓﯽ ﺿﻌﻔﺎء اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ ﻓﻘﺎل‪ :‬أ‬‫ﻟﯿﺲ ﻋﻨﺪك ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﺪّي؟ ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫ﻧﻌﻢ! ﻗﺎل‪ :‬ﻓﯿﻪ ﮐﻔﺎﯾﮥ‪ ،‬ﻻ ﯾﺰداد ﻋﻠﯿﻪ‪ .‬و ﮐﺎﻧﺖ وﻻدﺗﻪ ﯾﻮم اﻟّﺴﺒﺖ ﻏّﺮة ذي اﻟﻘﻌﺪة ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ و ﻫﯽ اﻟّﺴﻨﮥ اﻟّﺘﯽ ﻣﺎت ﻓﯿﻬﺎ أﺑﻮ‬‫ﺣﺎﺗﻢ اﻟّﺮازّي‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻏّﺮة ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺳّﺘﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﺑﺠﺮﺟﺎن‪ .‬ﺻـّﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻹﺳﻤﺎﻋﯿﻠّﯽ و دﻓﻦ ﺑﺠﻨﺐ ﻣﺴﺠﺪ‬‫ﮐﺮز ﺑﻦ وﺑﺮة ﻋﻦ ﯾﻤﯿﻦ اﻟﻘﺒﻠﮥ‪ ،‬و زرت ﻗﺒﺮه ‪.‬‬
‫و ذﻫﺒﯽ در »ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﺤّﻔـ ﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﺑﻦ ﻋـﺪّي‪ ،‬اﻹﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ أﺑﻮ أﺣﻤـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋـﺪّي ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﺒﺎرك‬‫اﻟﺠﺮﺟﺎﻧّﯽ‪ ،‬و ﯾﻌﺮف أﯾﻀﺎ ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻘّﻄﺎن‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب »اﻟﮑﺎﻣﻞ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟّﺘﻌﺪﯾﻞ«‪ ،‬ﮐﺎن أﺣﺪ اﻷﻋﻼم‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪528 :‬‬‫ﺳﺒﻊ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻌﯿﻦ‪ ،‬و ارﺗﺤﻞ أّوﻻ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﺳﻤﻊ ﺑﻬﻠﻮل ﺑﯿﻦ إﺳﺤﺎق اﻷﻧﺒﺎرّي و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ‬‫أﺑﯽ ﺳﻮﯾﺪ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻤﺮوزّي و ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﻘﺴﻢ أﺑﺎ اﻟّﺮّواس اﻟّﺪﻣﺸـﻘّﯽ و أﻧﺲ ﺑﻦ اﻟـّﺴ ﻠﻢ و أﺑﺎ ﺧﻠﯿﻔﮥ اﻟﺠﻤﺤّﯽ و اﻟﺤﺴـﻦ‬‫ﺑﻦ ﺳـﻔﯿﺎن و أﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﻨﺴﺎﺋّﯽ و ﻋﻤﺮان ﺑﻦ ﻣﺠﺎﺷﻊ و ﻋﺒﺪان اﻷﻫﻮازّي و أﺑﺎ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﻤﻮﺻﻠّﯽ و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﻤﺪﻧّﯽ‪ -‬ﺻﺎﺣﺐ‬‫ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺑﮑﯿﺮ‪ -‬و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﻔﺮج اﻟﻐﺰّي و ﺧﻼﺋﻖ‪ .‬و ﻋﻨﻪ‪ :‬أﺑﻮ اﻟﻌّﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻨﺪة ﺷـﯿﺨﻪ و أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﻤﺎﻟﯿﻨّﯽ و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ راﻣﯿﻦ و ﻣﺤّﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﷲ ﺑﻦ ﻋﺒﺪﮐﻮﯾﻪ و ﺣﻤﺰة ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟّﺴـ ﻬﻤّﯽ و أﺑﻮ اﻟﺤﺴـﯿﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﺎﻟﯽ و آﺧﺮون‪ .‬و ﻫﻮ اﻟﻤﺼـﻨﻒ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ اﻟّﺮﺟﺎل‬‫ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻟﻌﻠﻞ‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻘﺴﻢ ﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ :‬ﮐﺎن ﺛﻘـﮥ ﻋﻠﯽ ﻟﺤﻦ ﻓﯿﻪ‪ .‬ﻗﺎل اﻟـّﺴ ﻬﻤّﯽ‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ أن ﯾﺼـﻨﻒ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻓﯽ اﻟـّﻀ ﻌﻔﺎء‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أ‬‫ﻟﯿﺲ ﻋﻨﺪك ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﺪّي؟ ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﺑﻠﯽ! ﻗﺎل‪ :‬ﻓﯿﻪ ﮐﻔﺎﯾﮥ‪ ،‬ﻻ ﯾﺰاد ﻋﻠﯿﻪ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻗﺪ ﺻـﻨﻒ اﺑﻦ ﻋﺪّي ﻋﻠﯽ أﺑﻮاب »ﻣﺨﺘﺼﺮ اﻟﻤﺰﻧﯽ« ﮐﺘﺎﺑﺎ‬‫ﺳّﻤﺎه »اﻻﻧﺘﺼﺎر«‪ ،‬ﻗﺎل ﺣﻤﺰة اﻟّﺴـ ﻬﻤّﯽ‪ :‬ﮐﺎن ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻣﺘﻘﻨﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ أﺣـﺪ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬ﺗﻔّﺮد ﺑﺮواﯾـﮥ أﺣﺎدﯾﺚ وﻫﺐ ﻣﻨﻬﺎ ﻻﺑﻨﯿﻪ ﻋﺪّي و أﺑﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 105‬از ‪174‬‬‫زرﻋﮥ و ﺗﻔّﺮدا ﺑﻬﺎ ﻋﻨﻪ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺨﻠﯿﻠّﯽ‪:‬‬‫ﮐﺎن ﻋـﺪﯾﻢ اﻟﻨﻈﯿﺮ ﺣﻔﻈﺎ و ﺟﻼﻟﮥ‪ ،‬ﺳﺄﻟﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ )أّﯾﻬﻤﺎ أﺣﻔﻆ‪ :‬اﺑﻦ ﻋﺪي أو اﺑﻦ ﻗﺎﻧﻊ؟ ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﻓﻘﺎل‪ :‬زّر ﻗﻤﯿﺺ اﺑﻦ‬‫ﻋـﺪي أﺣﻔﻆ ﻣﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ ﺑﻦ ﻗﺎﻧﻊ! ﻗﺎل اﻟﺨﻠﯿﻠّﯽ‪ :‬و ﺳـﻤﻌﺖ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺴـﻠﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻟﻢ أر أﺣﺪا ﻣﺜﻞ أﺑﯽ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺪي و‬‫ﮐﯿﻒ ﻓﻮﻗﻪ ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ‪ ،‬و ﮐﺎن أﺣﻤـﺪ ﻗﺪ ﻟﻘﯽ اﻟّﻄﺒﺮاﻧّﯽ و أﺑﺎ أﺣﻤﺪ اﻟﺤﺎﮐﻢ و ﻗﺪ ﻗﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﮐﺎن ﺣﻔﻆ ﻫﺆﻻء ﺗﮑّﻠﻔﺎ و ﺣﻔﻆ اﺑﻦ ﻋﺪّي ﻃﺒﻌﺎ‪.‬‬‫زاد ﻣﻌﺠﻤﻪ ﻋﻠﯽ أﻟﻒ ﺷﯿﺦ ‪.‬‬
‫اﻟﯽ أن ﻗﺎل ﻟا ﺬﻫﺒّﯽ‪] :‬ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﺒﺎﺟّﯽ‪ :‬اﺑﻦ ﻋﺪّي ﺣﺎﻓﻆ ﻻ ﺑﺄس ﺑﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺣﻤﺰة ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ‪ :‬ﺗﻮﻓﯽ أﺑﻮ أﺣﻤﺪ ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺳﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﺻّﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻹﻣﺎم أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻹﺳﻤﺎﻋﯿﻠّﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﺒﺮ« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﻪ ﺧﻤﺲ و ﺳّﺘﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ ]و ﻓﯿﻬﺎ‪ -‬اﺑﻦ ﻋﺪّي اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ أﺑﻮ أﺣﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺪّي‬‫ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻘّﻄﺎن اﻟﺠﺮﺟﺎﻧّﯽ ﻣﺼّﻨﻒ »اﻟﮑﺎﻣﻞ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح« و ﻟﻪ ﺛﻤﺎن و ﺛﻤﺎﻧﻮن ﺳﻨﮥ‪ ،‬ﮐﺘﺐ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﺳﻨﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪529 :‬‬‫ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ و رﺣﻞ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﺳﻤﻊ أﺑﺎ ﺧﻠﯿﻔﮥ و ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟّﺮّواس و ﺑﻬﻠﻮل ﺑﻦ إﺳﺤﺎق و ﻃﺒﻘﺘﻪ‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪:‬‬‫ﮐﺎن ﺛﻘﮥ ﻋﻠﯽ ﻟﺤﻦ ﻓﯿﻪ‪ .‬و ﻗﺎل ﺣﻤﺰة اﻟّﺴﻬﻤّﯽ‪:‬‬‫ﮐﺎن ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻣﺘﻘﻨﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة[‪.‬‬‫و ﯾـﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨـﺎن« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳـﻨﻪ ﻣـﺬﮐﻮره ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯿﻬﺎ‪ -‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ أﺑﻮ أﺣﻤـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻘّﻄﺎن‬‫اﻟﺠﺮﺟﺎﻧّﯽ ﻣﺼّﻨﻒ »اﻟﮑﺎﻣﻞ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح«[‪.‬‬‫و ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤّﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﺑﻦ ﻋـﺪّي‪ :‬اﻹﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ أﺑﻮ أﺣﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺪّي ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك اﻟﺠﺮﺟﺎﻧّﯽ‬‫و ﯾﻌﺮف أﯾﻀﺎ ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻘّﻄﺎن ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﮑﺎﻣﻞ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟّﺘﻌﺪﯾﻞ« أﺣﺪ اﻷﻋﻼم‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ‪ 277‬و ﺳﻤﻊ ﺳﻨﮥ ‪.290‬‬‫روي ﻋﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤـﺎن و اﻟّﻨﺴـﺎﺋّﯽ و أﺑﯽ ﯾﻌﻠﯽ‪ .‬و ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة‪ -‬و ﻫﻮ ﺷـﯿﺨﻪ‪ -‬و ﺣﻤﺰة اﻟـّﺴ ﻬﻤّﯽ و ﻫﻮ ﻋـﺎرف ﺑﺎﻟﻌﻠـﻞ ﻣﻨﺼﻒ ﻓﯽ‬‫اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ اﻟّﺮﺟﺎل‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ ﻣﺜﻠﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻠﯿﻠّﯽ‪ :‬ﮐﺎن ﻋﺪﯾﻢ اﻟّﻨﻈﯿﺮ ﺣﻔﻈﺎ و ﺟﻼﻟﮥ ﻣﺎت ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ﺳﻨﮥ ‪.[365‬‬‫وﺟﻪ ‪ 5‬ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ دارﻗﻄﻨﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫وﺟﻪ ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ أﺑـﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟـّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ ﮐﻪ از أﻋﻼـم ﺣّﻔـ ﺎظ أﺣـﺎدﯾﺚ و أﺧﺒـﺎر‪ ،‬و ﻋﻈـﺎم ﻧّﻘـ ﺎد رواﯾـﺎت و آﺛـﺎر اﺳﺖ‪ ،‬و‬‫ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ ﻣﺎ در ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﺗﻨﺒﯿﻪ ﺑﺮ ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ أو ﻧﺰد ﻋﻠﻤﺎي ﺳـﻨّﯿﻪ ﻧﻤﻮدهاﯾﻢ در ﮐﺘﺎب »ﻏﺮاﺋﺐ ﻣﺎﻟﮏ« ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻧﺠﻮم ﻧﻤﻮده ﻣﺴﻠﮏ ﻃﻌﻦ و ﻏﻤﺰ روات آن ﺑﺄﻗﺪام ﺗﺤﻘﯿﻖ ﭘﯿﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺟﻤﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺰﯾـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ .‬ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ‪ ،‬رﻓﻌﻪ‪ :‬ﻣﺎ وﺟﺪﺗﻢ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺎﻟﻌﻤﻞ ﺑﻪ و ﻻ ﯾﺴـﻌﮑﻢ ﺗﺮﮐﻪ إﻟﯽ‬‫ﻏﯿﺮه‪ ،‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻓﯿـﻪ‪ :‬أﺻـﺤﺎﺑﯽ ﮐـﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑـﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘـﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘـﺪﯾﺘﻢ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟـّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ ﻓﯽ »ﻏﺮاﺋﺐ ﻣﺎﻟـﮏ« و اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻓﯽ اﻟّﺮواة ﻋﻦ ﻣﺎﻟـﮏ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ‬‫اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﻬﺪي ﻋﻦ ﻋﺒﺪة اﻟﻤﺮوزي ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟّﺴﮑﻮﻧﯽ ﻋﻦ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ اﻟﻤﺮوزي ﻋﻦ أﺑﯽ ﯾﺤﯿﯽ ﻋﻦ ﺟﻤﯿﻞ‪ ،‬ﺑﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﻻ ﯾﺜﺒﺖ ﻋﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و رواﺗﻪ ﻣﺠﻬﻮﻟﻮن ‪.‬‬
‫و ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗـﺪح ﮐﺮدن دار ﻗﻄﻨﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم در ﮐﺘﺎب »ﻏﺮاﺋﺐ ﻣﺎﻟﮏ« از ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﺘﺎب »ﺗﺨﺮﯾﺞ أﺣﺎدﯾﺚ ﮐّﺸﺎف« ﺗﺼـﻨﯿﻒ اﺑﻦ‬‫ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ ﻧﯿﺰ ﻇﺎﻫﺮ و آﺷﮑﺎرﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺘﻘﻒ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪530 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 106‬از ‪174‬‬‫وﺟﻪ ‪ 6‬ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺰم ﻇﺎﻫﺮي در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم در رﺳﺎﻟﻪ »اﺑﻄﺎل رأي و ﻗﯿﺎس«‬‫وﺟﻪ ﺷـﺸﻢ آﻧﮑﻪ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﺰم اﻷﻧﺪﻟﺴـﯽ اﻟّﻈـ ﺎﻫﺮي ﮐﻪ از ﮐﺒﺎر ﺣّﻔﺎظ و ﻋﻈﺎم أﯾﻘﺎظ ﺳـّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ‬‫ﻋﺮﻓﺖ ﻓﯿﻤﺎ ﺳـﺒﻖ‪ ،‬در رﺳﺎﻟﻪ »إﺑﻄﺎل رأي و ﻗﯿﺎس و اﺳـﺘﺤﺴﺎن و ﺗﻌﻠﯿﻞ و ﺗﻘﻠﯿـﺪ« ﻣﮑﺬوب و ﻣﻮﺿﻮع و ﺑﺎﻃﻞ و ﻏﯿﺮ ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﻮدن ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻧﺠﻮم را ﺑﺼـﺮاﺣﺖ ﺗﻤﺎم واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎر ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﻬﺘﮏ ﺳﺘﺮ و اﺑﺪاي ﻋﻮار آن ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﭘﺮداﺧﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن ﻏﺮﻧﺎﻃﯽ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ‬‫»ﺑﺤﺮ ﻣﺤﯿﻂ« در ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺰم ﻓﯽ رﺳﺎﻟﺘﻪ ﻓﯽ إﺑﻄﺎل اﻟّﺮأي و اﻟﻘﯿﺎس و اﻻﺳﺘﺤﺴﺎن و اﻟّﺘﻌﻠﯿﻞ و اﻟّﺘﻘﻠﯿﺪ ﻣﺎ ﻧّﺼﻪ‪ :‬و ﻫﺬا ﺧﺒﺮ‬‫ﻣﮑﺬوب ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺎﻃﻞ ﻟﻢ ﯾﺼّﺢ ﻗّﻂ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ أﺑﻮ ﺣﯿـﺎن ﻏﺮﻧـﺎﻃﯽ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ »اﻟّﻨﻬﺮ اﻟﻤﺎّد ﻣﻦ اﻟﺒﺤﺮ« در ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﻟﻮزﯾﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﺣﺰم ﻓﯽ‬‫رﺳﺎﻟﺘﻪ ﻓﯽ إﺑﻄﺎل اﻟﻘﯿﺎس و اﻟّﺮأي و اﻻﺳﺘﺤﺴﺎن و اﻟّﺘﻌﻠﯿﻞ و اﻟّﺘﻘﻠﯿﺪ ﻣﺎ ﻧّﺼﻪ‪] :‬و ﻫﺬا ﺧﺒﺮ ﻣﮑﺬوب ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺎﻃﻞ ﻟﻢ ﯾﺼّﺢ ﻗّﻂ[‪.‬‬‫و ﺗﺎج اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم اﻟﻘﯿﺴـﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ »اﻟّﺪّر اﻟﻠّﻘﯿﻂ« در ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺰم رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ رﺳﺎﻟﺘﻪ ﻓﯽ إﺑﻄﺎل اﻟّﺮأي و اﻟﻘﯿﺎس و اﻻﺳﺘﺤﺴﺎن و اﻟّﺘﻌﻠﯿﻞ و اﻟّﺘﻘﻠﯿﺪ ﻣﺎ ﻧّﺼﻪ‪:‬‬‫ﻫﻮ ﺧﺒﺮ ﻣﮑﺬوب ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺎﻃﻞ ﻟﻢ ﯾﺼّﺢ ﻗّﻂ[‪.‬‬‫و ﻗﺪح و ﺟﺮح اﺑﻦ ﺣﺰم در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم از »ﺗﺨﺮﯾﺞ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻨﻬﺎج« ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﺣﺎﻓﻆ زﯾﻦ اﻟّﺪﯾﻦ ﻋﺮاﻗﯽ و ﮐﺘﺎب »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺨﺒﯿﺮ« ﺣﺎﻓﻆ‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ و ﮐﺘﺎب »اﻟّﺘﻘﺮﯾﺮ و اﻟّﺘﺤﺒﯿﺮ« اﺑﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﺤﺎّج ﺣﻠﺒﯽ و »ﻣﺮﻗﺎة« ﻣّﻠﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري و »ﻧﺴـﯿﻢ اﻟّﺮﯾﺎض« ﺷﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ ﺧﻔﺎﺟﯽ و‬‫»ﺻـﺒﺢ ﺻﺎدق« ﻣﻠّﺎ ﻧﻈﺎم اﻟّﺪﯾﻦ ﺳـﻬﺎﻟﻮي و »ﻓﻮاﺗﺢ اﻟّﺮﺣﻤﻮت« ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒﺪ اﻟﻌﻠﯽ ﻟﮑﻬﻨﻮي ﻧﯿﺰ واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺘﻌﺮف إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻋﻦ ﻗﺮﯾﺐ ﺑﺎﻟّﺘﻔﻀﯿﻞ‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 7‬ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ ﺑﺰار ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﻨﻘﻞ اﺑﻦ ﺣﺰم در رﺳﺎﻟﻪ »اﺑﻄﺎل رأي و ﻗﯿﺎس«‬‫وﺟﻪ ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ اﺑﻦ ﺣﺰم ﻇـﺎﻫﺮي در رﺳـﺎﻟﻪ »إﺑﻄـﺎل رأي و ﻗﯿـﺎس« ﮐﻼم ﺣﺎﻓﻆ ﺑّﺰار را ﻧﯿﺰ ﻣﺘﻌﻠّﻖ ﺑﻘـﺪح ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻃﺮﯾﻖ‬‫ﺗﺸﯿﯿﺪ و ﺗﺄﯾﯿﺪ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺧﻮد ﺑﺈﻓﺎده ﻣﺜﻞ آن ﻧﺎﻗﺪ ﮐﺒﯿﺮ و ﺟﻬﺒﺬ ﻧﺤﺮﯾﺮ ﺳﭙﺮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺘﻌﺮف ذﻟﮏ ﻋﻦ ﻗﺮﯾﺐ إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪531 :‬‬‫ﻣﻦ ﻋﺒﺎرات »اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻤﺤﯿﻂ« ﻷﺑﯽ ﺣّﯿﺎن اﻟﻐﺮﻧﺎﻃﯽ و »اﻟّﻨﻬﺮ اﻟﻤﺎّد ﻣﻦ اﻟﺒﺤﺮ« ﻟﻪ و »اﻟّﺪّر اﻟّﻠﻘﯿﻂ« ﻻﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم اﻟﻘﯿﺴﯽ‪.‬‬‫وﺟﻪ‪ -8 -‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺟﻮاب ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟّﻠﻪ ﺗﯿﻤﯽ ﮐﻪ ﺑﺎز اﺑﻦ ﺣﺠﺮ از ﻗﺪح او ﺳﮑﻮت ﻧﻤﻮده‬‫وﺟﻪ ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺰم أﻧﺪﻟﺴﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻻﺣﮑﺎم« ﻧﯿﺰ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻧﻤﻮده أﺑﻮاب‬‫اﻓـﺎﺿﻪ و اﻓـﺎده ﺑﺮ ﻣﺴـﺘﻔﯿﺪﯾﻦ و ﻣﺴﺘﺮﺷـﺪﯾﻦ ﺧﻮد ﮔﺸﻮده‪ ،‬و ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﭼﻨﯿﻦ ﺣﺎﻓﻆ ﺟﻠﯿﻞ و ﻧﺎﻗـﺪ ﻧﺒﯿﻞ اﺣﺘﺠﺎج‬‫ﺑﺤـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻗﺒﯿـﺢ و ﻣـﺬﻣﻮﻣﺴﺖ‪ ،‬و ﻣﺤﺘّﺞ ﺑﺂن ﻧﺰد أرﺑﺎب ﻋﻘﻮل و ﺣﻠﻮم ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻣﺪﺣﻮر و ﻣﻠﻮم‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﺻﻢ ﻋﻦ ﮐﯿﺪ ﻣﻌﺎﻧﺪ‬‫ﺟﻬﻮل ﻇﻠﻮم‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ -9‬ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﯿﻬﻘﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫وﺟﻪ ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ﮐﻪ از ﺻـﺪور ﺣّﻔـ ﺎظ و ﻋﯿﻮن أﯾﻘـﺎظ ﺳـﻨّﯿﻪ اﺳﺖ و ﮐﻤـﺎل ﺟﻼﻟﺖ و ﻧﻬﺎﯾﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 107‬از ‪174‬‬‫ﻧﺒـﺎﻟﺖ او ﻧﺰد اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات أﻇﻬﺮ ﻣﻦ اﻟّﺸـ ﻤﺲ و أﺑﯿﻦ ﻣﻦ اﻷﻣﺲ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺐ در »ﺑﺴـﺘﺎن اﻟﻤﺤـّﺪﺛﯿﻦ« ﻣﺂﺛﺮ زاﻫﺮه و ﻣﻔﺎﺧﺮ‬‫ﺑـﺎﻫﺮه او ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ ،‬در ﮐﺘـﺎب »اﻟﻤـﺪﺧﻞ« ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را رواﯾﺖ ﮐﺮده و در آن ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﻣﻔـّﺼ ﻞ ﻧﻤﻮده زﻧـﮓ ارﺗﯿﺎب از‬‫ﺳﺠﺎﺟﻞ ﻗﻠﻮب اوﻟﯽ اﻷﻟﺒﺎب زدوده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺣﺎﻓﻆ زﯾﻦ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ در »ﺗﺨﺮﯾﺞ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻨﻬﺎج« ﺑﯿﻀﺎوي در ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و رواه اﻟﺒﯿﻬﻘّﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤـﺪﺧﻞ« ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﻤﺮو ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﺑﻨﺤﻮه‪ ،‬و ﻣﻦ وﺟﻪ آﺧﺮ ﻣﺮﺳـﻼ‪ .‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺘﻨﻪ ﻣﺸـﻬﻮر و أﺳﺎﻧﯿـﺪه‬‫ﺿﻌﯿﻔﮥ ﻟﻢ ﯾﺜﺒﺖ ﻓﯽ ﻫﺬا إﺳﻨﺎد[‪.‬‬‫ازﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﯿﻬﻘﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤـﺪﺧﻞ« ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را از ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﻤﺮو از ﺣـﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس و از وﺟﻪ دﯾﮕﺮ ﻣﺮﺳـﻼ‬‫رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺑﻌﺪ از آن اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ ﻣﺘﻦ آن ﻣﺸﻬﻮرﺳﺖ و أﺳﺎﻧﯿﺪ آن ﺿﻌﯿﻔﻪ اﺳﺖ و درﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻫﯿﭻ اﺳﻨﺎدي ﺛﺎﺑﺖ ﻧﺸﺪه‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﮐﻼم ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻧﻀـﻤﺎم ﺑﻨﺤﻮي ﮐﻪ اﺳﺘﯿﺼﺎل ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﻄﺮﻗﻪ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﺑﻄﻮري ﮐﻪ در إﺛﺒﺎت وﻫﻦ و ﻫﻮان آن ﻣﯽاﻓﺰاﯾـﺪ ﺑﺮ‬‫ﻧﺎﻇﺮ ﺧﺒﯿﺮ واﺿﺢ و ﻣﺴﺘﻨﯿﺮﺳﺖ‪.‬‬‫و از اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺮ ﺗﻮ ﻣﺜﻞ آﻓﺘﺎب روﺷﻦ ﮔﺮدﯾـﺪ ﮐﻪ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮدن ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را از ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺪﺧﻞ« ﺑﯿﻬﻘﯽ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس و‬‫ﺳﮑﻮت ﻧﻤﻮدن از ﻧﻘﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪532 :‬‬‫ﻗﺪح ﺑﯿﻬﻘﯽ در آن ﺑﯽ ﺷـﺮﻣﯽ و ﺑﯿﺤﯿﺎﺋﯽ ﺧﻮد را واﺿﺢ و ﻋﯿﺎن ﺳﺎﺧﺘﻦ و ﺑﺎرﺗﮑﺎب ﺧﯿﺎﻧﺖ ﺻـﺮﯾﺤﻪ ﻓﯽ اﻟّﻨﻘﻞ أﻋﻼم ﺟﻼﻋﺖ و ﺧﻼﻋﺖ‬‫اﻓﺮاﺧﺘﻦ ﺳﺖ‪ ،‬ﺳـﺒﺤﺎن اﻟﱠﻠﻪ! ﺑﯿﭽﺎره ﺑﯿﻬﻘﯽ از راه ﮐﻤﺎل إﻧﺼﺎف‪ ،‬اﻋﺘﺮاف ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ أﺳﺎﻧﯿﺪ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺿـﻌﯿﻒ اﺳﺖ و ﻫﯿﭻ اﺳﻨﺎدي‬‫درﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﮕﺮدﯾـﺪه‪ ،‬و ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ أﺻـﻼ اﻟﺘﻔﺎﺗﯽ ﺑﮑﻼم او ﻧﻤﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ و ﺑﻤﺠّﺮد رواﯾﺖ او اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‬‫ﺗﻤﺴـﮏ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻗﺼﺐ اﻟّﺴـ ﺒﻖ از ﻣﻠﺤـﺪي ﮐﻪ ﺑﮑﻠﻤﻪ »ﻻ ﺗﻘﺮﺑﻮا اﻟﺼـﻠﻮة« اﺣﺘﺠﺎج ﮐﺮده ﺑﻮد ﻣﯽرﺑﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻗـﺪح و ﺟﺮح‬‫ﺑﯿﻬﻘﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم و ﺗﻀـﻌﯿﻒ ﺟﻤﻠﻪ أﺳﺎﻧﯿﺪ آن از ﮐﺘﺎب »ﺗﺨﺮﯾﺞ اﺣﺎدﯾﺚ اﻟﮑّﺸﺎف« ﺗﺼﻨﯿﻒ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ ﻧﯿﺰ واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ‬‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻤﺎ ﺳﺘﻌﺮف ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ -10‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻋﻤﯽ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ درﺑﺎره او ﻣﺴﻠﮏ اﺟﻤﺎل ﺳﭙﺮده‬‫وﺟﻪ دﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﺑﯿﻬﻘﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻻﻋﺘﻘﺎد« ﻧﯿﺰ ﻣﻄﻌﻮن و ﻣﻮﻫﻮن ﺑﻮدن ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎر ﺳﺎﺧﺘﻪ راﯾﺖ ﻧﻘﺪ و ﺗﺤﻘﯿﻖ‬‫ﺑـﺪﺳﺖ ﺣﺰم و ﺗﺪﻗﯿﻖ ﺑﺮ اﻓﺮاﺧﺘﻪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺪﯾﺮ از ﮐﺘﺎب »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺨﺒﯿﺮ« ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ ﺧﻮاﻫﯽ داﻧﺴـﺖ‬‫ﮐﻪ ﺑﯿﻬﻘﯽ در ﮐﺘـﺎب اﻻﻋﺘﻘـﺎد اﺳـﻨﺎد ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﮐﻪ ﺑﺮواﯾﺖ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﻋّﻤﯽ ﻣﻨﻘﻮﻟﺴﺖ »ﻏﯿﺮ ﻗﻮّي« ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬و ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﮐﻪ‬‫ﺑﺮواﯾﺖ ﺿـﺤﺎك ﺑﻦ ﻣﺰاﺣﻢ ﻣﺮوﯾﺴﺖ »ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﻘﻄﻊ« ﻧﺎﻣﯿﺪه‪ .‬و اﯾﻦ ﻗﺪح و ﺟﺮح را از ﺑﯿﻬﻘﯽ ﺑﺤﻮاﻟﻪ ﮐﺘﺎب »اﻻﻋﺘﻘﺎد« او ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﺤﺎّج ﺣﻠﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟّﺘﻘﺮﯾﺮ و اﻟّﺘﺤﺒﯿﺮ« ﻧﯿﺰ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺘﻌﺮف ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﻌﻠﻮم ﮔﺮدﯾـﺪ ﮐﻪ ﺑﯿﻬﻘﯽ ﺑﺮ ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺪﺧﻞ« اﮐﺘﻔﺎ ﻧﻨﻤﻮده؛ ﺑﻤﺰﯾﺪ إﻧﺼﺎف در ﮐﺘﺎب »اﻻﻋﺘﻘﺎد«‬‫ﻧﯿﺰ ﺿـﻌﻒ إﺳـﻨﺎد و اﻧﻘﻄـﺎع و اﻧﻬـﺪاد آن را ﻣﺒّﯿﻦ ﻓﺮﻣﻮده؛ ﻇـﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ ﺷـﺪ ﮐﻪ اﺣﺘﺠﺎج ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻣـﺪﻏﻞ؛ ﺑﻤﺠﺮد رواﯾﺖ ﻧﻤﻮدن ﺑﯿﻬﻘﯽ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤـﺪﺧﻞ« و ﮐﺘﻤﺎن و ﺣﺎل ﻗـﺪح ﮐﺮدن ﺑﯿﻬﻘﯽ در اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣّﺮة ﺑﻌﺪ ﻣّﺮة ﻫﻢ در ﮐﺘﺎب اﻟﻤﺪﺧﻞ و ﻫﻢ در‬‫ﮐﺘﺎب اﻻﻋﺘﻘﺎد؛ أﻣﺮﯾﺴﺖ ﻋﺠﯿﺐ و ﻏﺮﯾﺐ ﮐﻪ در ﺷـﻨﺎﻋﺖ و ﻓﻈﺎﻋﺖ ﺑﺄﻗﺼﺎي ﺣﺪود و أﺑﻌﺪ ﻏﺎﯾﺎت رﺳﯿﺪه‪ ،‬و ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻣﺎ ﺑﺎﯾﻦ ﺻﻨﯿﻊ ﺷﻨﯿﻊ‬‫ﻣﺴﺘﻮﺟﺐ ﮐﻤﺎل زﺟﺮ و ﻣﻼم أرﺑﺎب ﻋﻘﻮل و أﺣﻼم ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 11‬ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ ﯾﻮﺳﻒ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮﻗﺮﻃﺒﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را در ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊ ﺑﯿﺎن اﻟﻌﻠﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 108‬از ‪174‬‬‫وﺟﻪ ﯾﺎزدﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﺣﺎﻓﻆ اﻟﻤﻐﺮب أﺑﻮ ﻋﻤﺮ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻌﺮوف‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪533 :‬‬‫ﺑـﺎﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺒّﺮ اﻟّﻨﻤﺮّي اﻟﻘﺮﻃﺒّﯽ در ﮐﺘـﺎب »ﺟﺎﻣﻊ ﺑﯿﺎن اﻟﻌﻠﻢ« ﺑﻘـﺪح و ﺟﺮح ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﺑﺮﺧﺎﺳـﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻼم ﺧﻮد را در إﻇﻬﺎر‬‫ﻣﻄﻌﻮﻧﯿﺖ و إﺑﺮاز ﻣﻮﻫﻮﻧﯿﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺪﻻﺋﻞ ﺳﺎﻃﻌﻪ و ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﻗﺎﻃﻌﻪ آراﺳﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻟﻤﺰﻧّﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﻗﻮل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ »أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟﻨﺠﻮم«‬‫ﻗﺎل‪ :‬إن ﺻّﺢ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﻓﻤﻌﻨﺎه ﻓﯿﻤﺎ ﻧﻘﻠﻮا ﻋﻨﻪ و ﺷـﻬﺪوا ﺑﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﮑّﻠﻬﻢ ﺛﻘﻪ ﻣﺆﺗﻤﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺟﺎء ﺑﻪ‪ ،‬ﻻ ﯾﺠﻮز ﻋﻨﺪي ﻏﯿﺮ ﻫﺬا‪ .‬و أّﻣﺎ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻮا‬‫ﻓﯿﻪ ﺑﺮأﯾﻬﻢ ﻓﻠﻮ ﮐـﺎن ﻋﻨـﺪ أﻧﻔﺴـﻬﻢ ﮐـﺬﻟﮏ ﻣـﺎ ﺧّﻄﺄ ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﺑﻌﻀﺎ و ﻻ أﻧﮑﺮ ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺾ و ﻻ رﺟﻊ ﻣﻨﻬﻢ أﺣـﺪ إﻟﯽ ﻗﻮل ﺻﺎﺣﺒﻪ‪،‬‬‫ﻓﺘﺪﺑّﺮ‪ .‬و ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أّﯾﻮب اﻟّﺮﻗﯽ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗﺎل ﻟﻨﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ اﻟﺒّﺰار‪ :‬ﺳﺄﻟﺘﻬﻢ )ﺳﺄﻟﺘﻢ‪ .‬ظ( ﻋّﻤﺎ ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻣّﻤﺎ ﻓﯽ أﯾﺪي اﻟﻌﺎّﻣﮥ‬‫ﯾﺮووﻧﻪ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ أﻧّﻪ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﺜﻞ اﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﻤﺜﻞ اﻟّﻨﺠﻮم«‬‫أو‪:‬‬‫»أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟﻨﺠﻮم ﻓﺒﺄﯾﻬﺎ اﻗﺘﺪوا اﻫﺘﺪوا«‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا )ﻗﺎل‪ :‬و‪ .‬ظ( ﻫﺬا اﻟﮑﻼم ﻻ ﯾﺼّﺢ ﻋﻦ اﻟﻨﺒّﯽ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ ،‬رواه ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌّﻤﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻟا ﻤﺴـﯿﺐ‬‫ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻋﻦ اﻟﻨـﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ ،‬و رﺑﻤـﺎ رواه ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾـﺪ اﻟﻌّﻤﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و إﻧّﻤـ ﺎ أﺗﯽ ﺿـﻌﻒ ﻫـﺬا‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻷّن أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﻗﺪ ﺳـﮑﺘﻮا ﻋﻦ اﻟّﺮواﯾﮥ ﻟﺤﺪﯾﺜﻪ‪ ،‬و اﻟﮑﻼم اﯾﻀﺎ ﻣﻨﮑﺮ ﻋﻦ اﻟﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪،‬‬‫و‬‫ﻗﺪ روي ﻋﻦ اﻟﻨﺒّﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﺑﺎﺳﻨﺎد ﺻﺤﯿﺢ‪» :‬ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺴّﻨﺘﯽ و ﺳّﻨﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟّﺮاﺷﺪﯾﻦ اﻟﻤﻬﺪّﯾﯿﻦ ﺑﻌﺪي ﻓﻌّﻀﻮا ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺑﺎﻟّﻨﻮاﺟﺬ«‬‫و ﻫـﺬا اﻟﮑﻼـم ﯾﻌـﺎرض ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﻟﻮ ﺛﺒﺖ‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ و ﻟﻢ ﯾﺜﺒﺖ! و اﻟّﻨـﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻻـ ﯾﺒﯿـﺢ اﻻﺧﺘﻼـف ﺑﻌـﺪه ﻣﻦ‬‫أﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻋﻠﻢ‪ .‬ﻫﺬا آﺧﺮ ﮐﻼم اﻟﺒّﺰار‪.‬‬‫ﻗـﺎل أﺑـﻮ ﻋﻤﺮ‪ :‬ﻗـﺪ روي أﺑﻮ ﺷـﻬﺎب اﻟﺤّﻨـﺎط ﻋﻦ ﺣﻤﺰة اﻟﺠﺰري ﻋﻦ ﻧـﺎﻓﻊ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻗـﺎل‪ :‬ﻗـﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﻤﺎ‬‫أﺻﺤﺎﺑﯽ ﻣﺜﻞ اﻟّﻨﺠﻮم ﻓﺄّﯾﻬﻢ أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻘﻮﻟﻪ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪،‬‬‫و ﻫﺬا إﺳـﻨﺎد ﻻ ﯾﺼّﺢ و ﻻ ﯾﺮوﯾﻪ ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ ﻣﻦ ﯾﺤﺘّﺞ ﺑﻪ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﮐﻼم اﻟﺒّﺰار ﺑﺼـﺤﯿﺢ ﻋﻠﯽ ﮐّﻞ ﺣﺎل ﻷّن اﻻﻗﺘﺪاء ﺑﺄﺻﺤﺎب اﻟّﻨﺒﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﻨﻔﺮدﯾﻦ إﻧّﻤـﺎ ﻫﻮ ﻟﻤﻦ ﺟﻬـﻞ ﻣﺎ ﯾﺴـﺌﻞ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﺎﻧﺖ ﻫـﺬه ﺣﺎﻟﻪ ﻓﺎﻟّﺘﻘﻠﯿـﺪ ﻻزم ﻟﻪ و ﻟﻢ ﯾﺄﻣﺮ أﺻـﺤﺎﺑﻪ أن ﯾﻘﺘـﺪي ﺑﻌﻀـﻬﻢ‬‫ﺑﺒﻌﺾ إذا ﺗﺄّوﻟﻮا ﺗﺄوﯾﻼ ﺳﺎﺋﻐﺎ ﺟﺎﺋﺰا ﻣﻤﮑﻨﺎ ﻓﯽ اﻻﺻﻮل‪ ،‬و إﻧّﻤﺎ ﮐّﻞ واﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻢ ﻧﺠﻢ ﺟﺎﺋﺰ أن ﯾﻘﺘـﺪي ﺑﻪ اﻟﻌﺎﻣّﯽ اﻟﺠﺎﻫﻞ‪ ،‬ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻣﺎ ﯾﺤﺘﺎج‬‫إﻟﯿﻪ ﻣﻦ دﯾﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻣﻦ اﻟﻌﺎّﻣﮥ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪534 :‬‬‫أﻋﻠﻢ‪ .‬و ﻗﺪ روي ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ إﺳﻨﺎد ﻏﯿﺮ ﻣﺎ ذﮐﺮ‬‫اﻟﺒّﺰار ﻋﻦ ﺳﻼم ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﻟﺤـﺎرث ﺑﻦ ﻏﺼـﯿﻦ ﻋﻦ اﻷﻋﻤﺶ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻔﯿﺎن ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ أﺻـﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄﯾﻬﻢ‬‫اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﻤﺮ‪ :‬ﻫﺬا إﺳﻨﺎد ﻻ ﺗﻘﻮم ﺑﻪ ﺣﺠﮥ ﻷّن اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﻏﺼﯿﻦ ﻣﺠﻬﻮل ‪.‬‬
‫و ﻓﻮاﺋـﺪ ﺳﺪﯾـﺪه و ﻋﻮاﺋـﺪ ﻣﻔﯿـﺪه اﯾﻦ ﮐﻼم ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻧﻀـﻤﺎم اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒّﺮ ﻣﻊ ﺗﻨﻘﯿﺪ ﺑﻌﺾ أﻗﻮال او در ﺟﺰء ﺛﺎﻧﯽ ﻣﺠّﻠﺪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ‬‫ﺑﺘﻔﺼﯿﻞ ﺟﻤﯿﻞ ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯿﮏ ﺑﻤﺮاﺟﻌﺘﻬﺎ ﺣّﺘﯽ ﺗﺴﺘﻔﯿﺪ ﻧﻬﺎﯾﮥ وﻫﻦ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﻤﻄﺎﻟﻌﺘﻬﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 109‬از ‪174‬‬‫وﺟﻪ ‪ 12‬ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ دﻣﺸﻘﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‪ ،‬و ﻣﺂﺧﺬ ﺗﺮﺟﻤﻪ او‬‫اﺷﺎره‬‫وﺟﻪ دوازدﻫﻢ آﻧﮑﻪ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﮐﻪ از ﺟﻤﻠﻪ ﻓﻘﻬﺎء ﻋﻈﺎم و ﺣّﻔﺎظ ﻓﺨﺎم ﺳّﻨﯿﻪ‬‫اﺳﺖ در ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻗـﺪح ﻧﻤﻮده و ﻃﺮﯾﻖ ﺗﻀـﻌﯿﻒ راوي آن ﺑﺎﻟـّﺼ ﺮاﺣﮥ ﭘﯿﻤﻮده‪ ،‬ﮐﻤـﺎ ﺳـﺘﻌﺮف إﻧﺸـﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌـﺪ ﻣﻦ ﻋﺒﺎرة‬‫اﻟﻤﻨﺎوي ﻓﯽ »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ«‪.‬‬‫و ﻗـﺪح و ﺟﺮح اﯾﻦ ﺣﺎﻓـﻆ ﺟﻠﯿـﻞ و ﻧﺎﻗـﺪ ﻧﺒﯿـﻞ در ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﺮاي اﺳـﻘﺎط آن از از درﺟﻪ اﻋﺘﺒﺎر ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯽ‪ ،‬و رﺳﻮم اﯾﻦ ﺧﺒﺮ را‬‫ﺑﺴﻮاﻓﯽ اﺧﻤﺎل ﻣﺎﺣﯽ و ﻋﺎﻓﯽ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺂﺧﺬ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ دﻣﺸﻘﯽ‬‫و ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﮐﺜﯿﺮه واﻓﺮه و ﻣﮑـﺎرم ﻣﻨﯿﺮه ﺳـﺎﻓﺮه اﺑﻦ ﻋﺴـﺎﮐﺮ ﺣﺴﺐ اﻓﺎدات ﺳـّﻨّﯿﻪ در ﻣﺠﻠّـﺪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ از »ﻣﻌﺠﻢ اﻷدﺑﺎء« ﯾﺎﻗﻮت ﺣﻤﻮي و‬‫»وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن و »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤّﻔﺎظ« ذﻫﺒﯽ و ﮐﺘﺎب »دول اﻹﺳﻼم« ذﻫﺒﯽ و »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺳﻌﺪ ﯾﺎﻓﻌﯽ و »ﻃﺒﻘﺎت‬‫ﺷـﺎﻓﻌﯿﻪ« ﺗـﺎج اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﺒﮑﯽ و »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ أﺳـﻨﻮي و »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﺗﻘﯽ اﻟـّﺪﯾﻦ اﻷﺳـﺪي و »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤّﻔﺎظ« ﺟﻼل‬‫اﻟّﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ و »ﻣﺨﺘﺼـﺮ« أﺑﻮ اﻟﻔﺪاء و »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ« اﺑﻦ اﻟﻮردي و »ﺗﺎرﯾﺦ ﺧﻤﯿﺲ« دﯾﺎرﺑﮑﺮي و »ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺴﺎﻧﯿﺪ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﻪ« ﺗﺼﻨﯿﻒ‬‫أﺑﻮ اﻟﻤﺆّﯾـﺪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺨﻮارزﻣﯽ و »ﻣﺪﯾﻨـﮥ اﻟﻌﻠﻮم« ازﻧﯿﻘﯽ و و »اﺑﺠـﺪ اﻟﻌﻠﻮم« و »ﺗـﺎج ﻣﮑﻠّﻞ« و »اﺗﺤﺎف اﻟّﻨﺒﻼء« ﻣﻮﻟﻮي ﺻـﺪﯾﻖ‬‫ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ‪ ،‬ﺑﺘﻔﺼﯿﻞ ﺷﻨﯿﺪي‬‫‪ .‬وﺟﻪ ‪ 13‬ﻗﺪح أﺑﻮ اﻟﻔﺮج اﺑﻦ ﺟﻮزي ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را در ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﻠﻞ اﻟﻤﻨﺘﺎﻫﯿﮥ«‬‫وﺟﻪ ﺳﯿﺰدﻫﻢ آﻧﮑﻪ أﺑﻮ اﻟﻔﺮج ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺒﮑﺮي اﻟﺒﻐﺪادّي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪535 :‬‬‫اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪ ،‬ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﻘﺪح و ﺟﺮح ﺻـﺮﯾﺢ ﻧﻮاﺧﺘﻪ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﻋﺪم ﺻـّﺤﺖ آن و ﻣﺠﺮوح ﺑﻮدن ﯾﮏ راوي و ﮐّﺬاب‬‫ﺑﻮدن راوي دﯾﮕﺮش راﯾﺖ ﺗﻔﻀﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿﺢ ﺑﺮ اﻓﺮاﺧﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﻠﻞ اﻟﻤﺘﻨﺎﻫﯿﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫روي ﻧﻌﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾـﺪ اﻟﻌّﻤﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴـّﯿﺐ ﻋﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص(‪:‬‬‫ﺳﺄﻟﺖ رﺑّﯽ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺨﺘﻠﻒ ﻓﯿﻪ أﺻـﺤﺎﺑﯽ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي ﻓﺄوﺣﯽ إﻟّﯽ‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺤّﻤﺪ! إّن أﺻـﺤﺎﺑﮏ ﻋﻨﺪي ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ اﻟّﻨﺠﻮم ﻓﯽ اﻟـّﺴ ﻤﺎء ﺑﻌﻀﻬﺎ أﺿﻮأ ﻣﻦ‬‫ﺑﻌﺾ‪ ،‬ﻓﻤﻦ أﺧﺬ ﺑﺸﯽء ﻣّﻤﺎ ﻫﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﺧﺘﻼﻓﻬﻢ ﻓﻬﻮ ﻋﻠﯽ ﻫﺪي‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻤﺆﻟﻒ‪ :‬و ﻫﺬا ﻻ ﯾﺼّﺢ‪ ،‬ﻧﻌﯿﻢ ﻣﺠﺮوح‪ ،‬و ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﮐّﺬاب ‪،‬‬‫وﺟﻪ ‪ 14‬ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ اﺑﻦ دﺣﯿﻪ ﮐﻠﺒﯽ اﻧﺪﻟﺴﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺬﮐﻮر‪ ،‬و ﻣﺂﺧﺬ ﺗﺮﺟﻤﻪ او‬‫وﺟﻪ ﭼﻬﺎردﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﺟﻠﯿﻞ أﺑﻮ اﻟﺨﻄﺎب ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﻠﺒّﯽ اﻷﻧﺪﻟﺴـّﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ دﺣﯿﻪ ﮐﻪ از ﻧّﻘﺎد ﺟﻠﯿﻞ اﻟّﺸﺄن و‬‫ﺣّﻔﺎظ رﻓﯿﻊ ﻟا ﻤﮑﺎن ﺳّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻗﺪح و ﺟﺮح آﻏﺎز ﻧﻬﺎده ﺑﻨﻔﯽ ﺻّﺤﺖ آن ﺑﺎﻟّﺼﺮاﺣﮥ داد إﻧﺼﺎف و ﺗﺮك اﻋﺘﺴﺎف داده‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 110‬از ‪174‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺣﺎﻓﻆ زﯾﻦ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ در »ﺗﻌﻠﯿﻖ ﺗﺨﺮﯾﺞ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻨﻬﺎج ﺑﯿﻀﺎوي« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺎل اﺑﻦ دﺣﯿﮥ و ﻗﺪ ذﮐﺮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم‬‫‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ ﻻ ﯾﺼّﺢ ‪.‬‬
‫و ﻣﺪاﺋﺢ ﻣﺒﻬﺮه و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﻣﺰﻫﺮه ﻋّﻠﺎﻣﻪ اﺑﻦ دﺣﯿﻪ ﻧﺰد ﻋﻠﻤﺎي ﺳّﻨّﯿﻪ در ﻣﺠّﻠﺪ ﺣﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ‪ ،‬از »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن و »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة«‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ و »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿـﺮه« ﺳـﯿﻮﻃﯽ و »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﻘﺼـﺪ« ﺳـﯿﻮﻃﯽ و »ﻧﻔﺢ اﻟّﻄﯿﺐ« ﻋﻠّﺎﻣﻪ ﻣﻘﺮي و »ﺷـﺮح ﻣﻮاﻫﺐ« ﻣﺤّﻤﺪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ‬‫زرﻗﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺬﮐﻮر و ﻣﺴﻄﻮر ﺷﺪه و ﺑﻌﺪ ﻣﻼﺣﻈﻪ آن در ﺗﻤﺎﻣّﯿﺖ إﻟﺰام ﺧﺼﺎم و إﻓﺤﺎم ﺗﺎّم ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ أﻏﺜﺎم‪ ،‬ﺷﺒﻬﻪ ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﯽﻣﺎﻧﺪ‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 15‬ﻗﺪح و ﺟﺮح اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺣﻨﺒﻠﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫وﺟـﻪ ﭘـﺎﻧﺰدﻫﻢ آﻧﮑﻪ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻠﯿﻢ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑـﺎﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﮐﻪ ﺗﻌّﻨﺖ و ﺗﻌّﺼﺐ او ﺑﯿﺶ از آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻤﻌﺮض ﺑﯿـﺎن آﯾـﺪ‪،‬‬‫ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣّﻖ ﻋﺎﺟﺰ ﮔﺮدﯾـﺪه ﻧﺎﭼﺎر ﺑﺮ ﺳـﺮ ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم رﺳـﯿﺪه‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻣﻨﻬﺎج« ﺟﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﻋﻠّﺎﻣﻪ ﺣﻠّﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺮﺣﻤﻪ‬‫ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻓﺮﻣﻮده ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪] :‬و أﻣﺎ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﻓﺒﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪.‬‬‫ﻓﻬﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺿـﻌﯿﻒ ﺿـّﻌﻔﻪ أﺋّﻤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺒّﺰار‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﻻ ﯾﺼّﺢ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ و ﻟﯿﺲ ﻫﻮ ﻓﯽ ﮐﺘﺐ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﻌﺘﻤﺪة[‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪536 :‬‬‫و از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ وﺟﻮه ﻋﺪﯾـﺪه ﮐﻪ ﻣﻈﻬﺮ وﻫﻦ و ﻫﻮان ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ در ﻣﺠّﻠـﺪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﺑﺘﻔﺼـﯿﻞ ﺟﻤﯿﻞ‬‫ﻣﺒّﯿﻦ ﺷﺪه‪ ،‬ﻓﺮاﺟﻌﻬﺎ إن ﺷﺌﺖ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻬﺎدي‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 16‬ﻗﺪح ﺟﺮح اﺑﻮ ﺣﯿﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﻏﺮﻧﺎﻃﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺑﺤﺮ ﻣﺤﯿﻂ‬‫وﺟﻪ ﺷﺎﻧﺰدﻫﻢ آﻧﮑﻪ أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻷﻧﺪﻟﺴّﯽ اﻟﻐﺮﻧﺎﻃﯽ ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﻔّﺴﺮﯾﻦ أﻋﻼم و أﺟّﻠﻪ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﻋﺎﻟﯿﻤﻘﺎم ﻧﺰد ﺳّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ‬‫در ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم اﻧﻬﻤﺎك ﺗﻤﺎم ﻧﻤﻮده ﺑﺄﻗﺪام اﻗﺪام ﺗﺎّم و ﻃﻌﻦ و إﺑﻄﺎل و ﻣﺤﻮ و اﺧﻤﺎل آن ﺳـﻌﯽ ﺟﻤﯿﻞ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺗﻔﺴﯿﺮ‬‫»ﺑﺤﺮ ﻣﺤﯿﻂ« ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻗﺎل ]اﻟّﺰﻣﺨﺸﺮّي‪ :‬ﻓﺎن ﻗﻠﺖ‪ :‬ﮐﯿﻒ ﮐﺎن اﻟﻘﺮآن ﺗﺒﯿﺎﻧﺎ ﻟﮑّﻞ ﺷﯽء؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬اﻟﻤﻌﻨﯽ أﻧّﻪ ﺑّﯿﻦ ﮐّﻞ ﺷﯽء ﻣﻦ اﻣﻮر اﻟّﺪﯾﻦ ﺣﯿﺚ‬‫ﮐﺎن ﻧّﺼﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﻀﻬﺎ و إﺣﺎﻟﮥ ﻋﻠﯽ اﻟّﺴّﻨﮥ ﺣﯿﺚ اﻣﺮ ﻓﯿﻪ ﺑﺎﺗّﺒﺎع رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ و ﻃﺎﻋﺘﻪ و ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫َو ﻣﺎ َﯾﻨِْﻄُﻖ َﻋِﻦ اﻟ َْﻬﻮي‬‫‪ ،‬و ﺣّﺜﺎ ﻋﻠﯽ اﻹﺟﻤﺎع ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪َ :‬و َﯾﱠﺘﺒِْﻊ َﻏﯿَْﺮ َﺳﺒِﯿِﻞ اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ‬‫‪ .‬و ﻗﺪ رﺿﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻷّﻣﺘﻪ اﺗّﺒﺎع أﺻﺤﺎﺑﻪ و اﻻﻗﺘﺪاء ﺑﺂﺛﺎره ﻓﯽ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪.‬‬‫و ﻗـﺪ اﺟﺘﻬﺪوا و ﻗﺎﺳﻮا و وﻃﺌﻮا ﻃﺮق اﻟﻘﯿﺎس و اﻻﺟﺘﻬﺎد‪ ،‬ﻓﮑﺎﻧﺖ اﻟـّﺴ ّﻨﮥ و اﻹﺟﻤﺎع و اﻟﻘﯿﺎس و اﻻﺟﺘﻬﺎد ﻣﺴـﺘﻨﺪة إﻟﯽ ﺗﺒﯿﯿﻦ اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬ﻓﻤﻦ‬‫ﺛّﻢ ﮐﺎن ﺗﺒﯿﺎﻧﺎ ﻟﮑّﻞ ﺷـﯽء‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و ﻗﺪ رﺿـﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ ،‬إﻟﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﻘﻞ ذﻟﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ و ﻫﻮ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ﻻ ﯾﺼّﺢ ﺑﻮﺟﻪ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺰم ﻓﯽ‬‫رﺳـﺎﻟﺘﻪ ﻓﯽ إﺑﻄـﺎل اﻟّﺮأي و اﻟﻘﯿـﺎس و اﻻﺳـﺘﺤﺴﺎن و اﻟّﺘﻌﻠﯿﻞ و اﻟّﺘﻘﻠﯿـﺪ ﻣﺎ ﻧّﺼﻪ‪ :‬و ﻫـﺬا ﺧﺒﺮ ﻣﮑـﺬوب ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺎﻃﻞ ﻟﻢ ﯾﺼـّﺢ ﻗّﻂ‪ .‬و ذﮐﺮ‬‫إﺳﻨﺎده إﻟﯽ ﻟا ﺒّﺰار ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻤﺴﻨﺪ« ﻗﺎل‪ :‬ﺳﺄﻟﺘﻢ ﻋّﻤﺎ روي ﻋﻦ اﻟﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻣّﻤﺎ ﻓﯽ أﯾﺪي اﻟﻌﺎّﻣﮥ ﺗﺮوﯾﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 111‬از ‪174‬‬‫ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﻤﺎ ﻣﺜﻞ أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﻤﺜﻞ اﻟّﻨﺠﻮم‬‫‪ ،‬أو‬‫ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﺎ اﻗﺘﺪوا اﻫﺘﺪوا‪.‬‬‫و ﻫﺬا ﮐﻼم ﻟﻢ ﯾﺼّﺢ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ رواه ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴـّﯿﺐ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻋﻦ‬‫اﻟﻨﺒّﯽ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ و إﻧّﻤﺎ اﺗﯽ ﺿـﻌﻒ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﻷّن أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﺳـﮑﺘﻮا ﻋﻦ اﻟّﺮواﯾﮥ ﻟﺤﺪﯾﺜﻪ‪ ،‬و اﻟﮑﻼم‬‫أﯾﻀﺎ ﻣﻨﮑﺮ ﻋﻦ اﻟﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ و ﻟﻢ ﯾﺜﺒﺖ‪ ،‬و اﻟﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻻ ﯾﺒﯿﺢ اﻻﺧﺘﻼف ﺑﻌﺪه ﻣﻦ أﺻﺤﺎﺑﻪ‪.‬‬‫ﻫﺬا ﻧّﺺ ﮐﻼم اﻟﺒّﺰار‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﮐّﺬاب ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪ .‬و ﻗﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪537 :‬‬‫اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﻫﻮ ﻣﺘﺮوك‪ ،‬رواه أﯾﻀﺎ ﺣﻤﺰة اﻟﺠﺰرّي؛ و ﺣﻤﺰة ﻫﺬا ﺳﺎﻗﻂ ﻣﺘﺮوك ‪.‬‬
‫و اﯾﻦ ﮐﻼم ﺑﻼﻏﺖ ﻧﻈﺎم ﻋّﻠﺎﻣﻪ أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﻣﻘﺪوﺣّﯿﺖ و ﻣﻄﻌﻮﻧّﯿﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم دارد‪.‬‬‫أّول آﻧﮑﻪ‪ :‬ﻋّﻠـﺎﻣﻪ أﺑﻮ ﺣـّﯿ ﺎن ﺑﻌـﺪ ﻧﻘـﻞ ﮐﻼم زﻣﺨﺸـﺮي ﮐﻪ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم اﺳﺖ ﺑﺼـﺮاﺣﺖ ﺗﻤﺎم اﻓﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﺟﻨﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ اﯾﻦ ﮐﻼم را ﻧﻔﺮﻣﻮده‪.‬‬‫دّوم آﻧﮑﻪ‪ :‬ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋﺴﺖ‪.‬‬‫ﺳّﻮم آﻧﮑﻪ‪ :‬ﺑﺘﻮﺿﯿﺢ ﺗﻤﺎم ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻬﯿﭻ وﺟﻪ از رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺻﺤﯿﺢ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ‪ :‬از رﺳﺎﻟﻪ »إﺑﻄﺎل رأي و ﻗﯿﺎس« ﺗﺼﻨﯿﻒ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺰم ﺑﻨّﺺ ﮐﻼم او ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﮑﺬوﺑﺴﺖ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬از اﺑﻦ ﺣﺰم ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬از اﺑﻦ ﺣﺰم ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬از اﺑﻦ ﺣﺰم ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻫﺮﮔﺰ ﺻﺤﯿﺢ ﻧﺸﺪه‪.‬‬‫ﻫﺸﺘﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﺑﻮاﺳﻄﻪ اﺑﻦ ﺣﺰم از ﺑّﺰار ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﻋﺎّﻣﻪ رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬‫ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬از ﺑّﺰار ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﻼم از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺻﺤﯿﺢ ﻧﺸﺪه‪.‬‬‫دﻫﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬از ﺑّﺰار ﻧﻘﻞ آورده ﮐﻪ ﺿـﻌﻒ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ از ﺟﺎﻧﺐ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ آﻣﺪه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺴـﺒﺐ رواﯾﺖ ﮐﺮدن ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ‬‫ﺿ ﻌﯿ ﻒ ﻣ ﯽ ﺑ ﺎ ﺷ ﺪ ‪.‬‬
‫ﯾﺎزدﻫﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬از ﺑّﺰار ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ أﻫﻞ ﻋﻠﻢ از رواﯾﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﺎز ﻣﺎﻧﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫دوازدﻫﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬از ﺑّﺰار ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﻼم ﯾﻌﻨﯽ‬‫»أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ«‬‫ﻣﻨﮑﺮﺳﺖ از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠّﻢ‪.‬‬‫ﺳﯿﺰدﻫﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬از ﺑّﺰار ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﻼم ﺛﺎﺑﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﭼﻬﺎردﻫﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬از ﺑّﺰار ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﺒﺎح ﻧﻤﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ أﺻﺤﺎب آن ﺟﻨﺎب ﺑﻌﺪ آن‬‫ﺟﻨﺎب اﺧﺘﻼف ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ دﻟﯿﻞ ﻋﻘﻠﯿﺴﺖ ﺑﺮ وﺿﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪538 :‬‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‪ ،‬و ﻗـﺪ ﻣّﺮ ﺑﯿﺎﻧﻪ ﻓﯽ ﻣﺠّﻠـﺪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﻋﻨﺪ ذﮐﺮ ﻓﻮاﺋﺪ ﮐﻼم اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒّﺮ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »ﺟﺎﻣﻊ ﺑﯿﺎن اﻟﻌﻠﻢ«‪ ،‬ﻓﺮاﺟﻌﻪ ﻓﺈﻧّﻪ‬‫ﻣﻔﯿﺪ ﺟّﺪا‪.‬‬‫ﭘﺎﻧﺰدﻫﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬در ﺣّﻖ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﮐﻪ راوي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﺳﺖ از اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﮐّﺬاب اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 112‬از ‪174‬‬‫ﺷﺎﻧﺰدﻫﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬در ﺣّﻖ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ از اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ او ﺧﺒﯿﺚ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻔﺪﻫﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬در ﺣّﻖ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﻣﺬﮐﻮر از اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ آورده ﮐﻪ او ﭼﯿﺰي ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﻫﯿﺠﺪﻫﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬از ﺑﺨﺎري در ﺣّﻖ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﻣﺘﺮوﮐﺴﺖ‪.‬‬‫ﻧﻮزدﻫﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬از راه ﮐﻤﺎل ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻓﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﺣﻤﺰه ﺟﺰري ﻧﯿﺰ رواﯾﺖ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺣﻤﺰه ﺳﺎﻗﻂ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺴﺘﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬در ﺣّﻖ ﺣﻤﺰه ﺑﻌﺪ وﺻﻒ او ﺑﺴﺎﻗﻂ؛ ﻣﺘﺮوك ﺑﻮدن او ﻫﻢ ﻣﺼّﺮح ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﻫﺬه اﻟﻮﺟﻮه اﻟﻌﺸـﺮون ﮐّﻞ واﺣﺪ ﻣﻨﻬﺎ ﯾﺮﻏﻢ أﻧﻒ اﻟّﺸﺎﻣﺲ اﻟﺤﺮون‪ ،‬و ﯾﺴﺘﺄﺻﻞ ﺷﺎﻓﮥ اﻟﻤﻌﺎﻧﺪ اﻟﻤﺮون‪ ،‬و ﯾﻈﻬﺮ أّن اﻟﻤﺨﺘﻠﻘﯿﻦ ﻟﻠﮑﺬب ﻗﺪ‬‫ﻏّﺮﻫﻢ ﻓﯽ دﯾﻨﻬﻢ ﻣﺎ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﻔﺘﺮون!‬‫وﺟﻪ ‪ 17‬ﻗﺪح و ﺟﺮح أﺑﻮ ﺣﯿﺎن ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺬﮐﻮر را در ﺗﻔﺴﯿﺮ دﯾﮕﺮش »اﻧﻬﺮ اﻟﻤﺎد«‬‫اﺷﺎره‬‫وﺟﻪ ﻫﻔﺪﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﻋﻠّﺎﻣﻪ أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن أﻧﺪﻟﺴـﯽ ﻏﺮﻧﺎﻃﯽ در ﺗﻔﺴﯿﺮ »اﻟّﻨﻬﺮ اﻟﻤﺎّد ﻣﻦ اﻟﺒﺤﺮ« ﻧﯿﺰ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را دﺳﺘﺨﻮش ﺟﺮح و ﻗﺪح ﺳﺎﺧﺘﻪ‬‫ﺑﺈﻇﻬﺎر ﮐﻤﺎل وﻫﻦ و ﻫﻮان آن ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﭘﺮداﺧﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﻟّﺰﻣﺨﺸﺮّي‪ :‬ﻓﺎن ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫ﮐﯿﻒ ﮐـﺎن اﻟﻘﺮآن ﺗﺒﯿﺎﻧﺎ ﻟﮑّﻞ ﺷـﯽء؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬اﻟﻤﻌﻨﯽ أﻧّﻪ ﺑّﯿﻦ ﮐّﻞ ﺷـﯽء ﻣﻦ اﻣﻮر اﻟـّﺪﯾﻦ ﺣﯿﺚ ﮐﺎن ﻧّﺼﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﻀـﻬﺎ و إﺣﺎﻟـﮥ ﻋﻠﯽ اﻟّﺴـ ّﻨﮥ‪،‬‬‫ﺣﯿﺚ أﻣﺮ ﻓﯿﻪ ﺑﺎﺗّﺒﺎع رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ و ﻃﺎﻋﺘﻪ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ َو ﻣﺎ َﯾﻨِْﻄُﻖ َﻋِﻦ اﻟ َْﻬﻮي‬‫‪ ،‬و ﺣّﺜﺎ ﻋﻠﯽ اﻹﺟﻤﺎع ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪َ :‬و َﯾﱠﺘﺒِْﻊ َﻏﯿَْﺮ َﺳﺒِﯿِﻞ اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ‬‫‪ ،‬و ﻗﺪ رﺿﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ اﺗّﺒﺎع أﺻﺤﺎﺑﻪ و اﻻﻗﺘﺪاء ﺑﺂﺛﺎرﻫﻢ ﻓﯽ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪.‬‬‫و ﻗـﺪ اﺟﺘﻬﺪوا و ﻗﺎﺳﻮا و وﻃﺄوا ﻃﺮق اﻟﻘﯿﺎس و اﻻﺟﺘﻬﺎد‪ ،‬ﻓﮑﺎﻧﺖ اﻟّﺴـ ّﻨﮥ و اﻻﺟﺘﻬﺎد و اﻹﺟﻤﺎع و اﻟﻘﯿﺎس ﻣﺴـﺘﻨﺪة إﻟﯽ ﺗﺒﯿﯿﻦ اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬ﻓﻤﻦ‬‫ﺛّﻢ ﮐﺎن ﺗِﺒْﯿﺎﻧًﺎ ﻟ ُِﮑﱢﻞ َﺷْﯽٍء‬‫‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و ﻗـﺪ رﺿـﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ ،‬اﻟﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اﻫﺘـﺪﯾﺘﻢ؛ ﻟﻢ ﯾﻘﻞ ذﻟﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ و ﻫﻮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ﻻ ﯾﺼّﺢ ﺑﻮﺟﻪ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﻮزﯾﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺰم ﻓﯽ رﺳﺎﻟﺘﻪ ﻓﯽ‬‫إﺑﻄﺎل اﻟﻘﯿﺎس و اﻟّﺮأي و اﻻﺳﺘﺤﺴﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪539 :‬‬‫و اﻟّﺘﻌﻠﯿﻞ و ﻟا ّﺘﻘﻠﯿﺪ؛ ﻣﺎ ﻧّﺼﻪ‪ :‬و ﻫﺬا ﺧﺒﺮ ﻣﮑﺬوب ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺎﻃﻞ ﻟﻢ ﯾﺼّﺢ ﻗّﻂ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﺑﺎﺳـﻨﺎده إﻟﯽ اﻟﺒّﺰار ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﺴـﻨﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﺄﻟﺘﻢ ﻋّﻤﺎ‬‫روي ﻋﻦ اﻟّﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻣّﻤﺎ ﻓﯽ أﯾﺪي اﻟﻌﺎّﻣﮥ ﺗﺮوﯾﻪ‬‫ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﻤﺎ ﻣﺜﻞ أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﻤﺜﻞ اﻟّﻨﺠﻮم‬‫‪ ،‬أو‬‫ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم‪ ،‬ﺑﺄّﯾﻬﺎ اﻗﺘﺪوا اﻫﺘﺪوا‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﮐﻼم ﻟﻢ ﯾﺼّﺢ ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ ،‬رواه ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤّﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴـّﯿﺐ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻋﻦ‬‫اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺜﺒﺖ‪ ،‬و اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻻ ﯾﺒﯿﺢ اﻻﺧﺘﻼف ﺑﻌﺪه ﻣﻦ أﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ .‬ﻫﺬا ﻧّﺺ ﮐﻼم اﻟﺒّﺰار‪ .‬ﻗﺎل‬‫اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﮐّﺬاب ﺧﺒﯿﺚ ﻟﯿﺲ ﺑﺸـﯽء‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﻫﻮ ﻣﺘﺮوك‪ ،‬و رواه أﯾﻀﺎ ﺣﻤﺰة اﻟﺠﺰرّي‪ ،‬و ﺣﻤﺰة ﻫﺬا ﺳﺎﻗﻂ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 113‬از ‪174‬‬‫ﻣﺘﺮوك ‪.‬‬
‫و اﯾﻦ ﮐﻼم أﺑﻮ ﺣﯿﺎن ﻫﻢ ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾـﺪه ﻣـﺬﮐﻮره ﺳﺎﺑﻘﻪ دﻟﯿﻞ وﻫﻦ و ﻫﻮان و ﻓﺴﺎد و ﺑﻄﻼن ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻓﺘﻨّﺒﻪ ﻟﺬﻟﮏ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﻬﺎدي إﻟﯽ أﻗﻮم اﻟﻤﺴﺎﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻋﻠﻮ ﺷﺄن و ﻏﺎﯾﺖ رﻓﻌﺖ ﻣﮑﺎن ﻋّﻠﺎﻣﻪ أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن ﻧﺰد أﮐﺎﺑﺮ و أﻋﯿﺎن ﺳّﻨّﯿﻪ ﻣﺤﺘﺎج ﺑﺒﯿﺎن ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ أﺑﻮ ﺣﯿﺎن أﻧﺪﻟﺴﯽ‬‫ﻋﻼـﻣﻪ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﻌﺠﻢ ﻣﺨﺘّﺺ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن اﻹﻣﺎم اﻟﻌّﻠﺎﻣـﮥ ذو اﻟﻔﻨﻮن ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻌﺮب أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن اﻷﻧﺪﻟﺴـّﯽ‬‫اﻟﺠﯿﺎﻧّﯽ ﺛّﻢ ﻟا ﻐﺮﻧﺎﻃّﯽ اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ اﻟـّﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼـﺮّﯾﮥ و ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﺒﺪﯾﻌﮥ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﺳـّﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬أﺧﺬ ﻋﻦ ﻋﻠﻤﺎء‬‫اﻷﻧﺪﻟﺲ و اﻟﻌﺪوة و ﻣﺼـﺮ و ﺗﻼ ﺑﺎﻟّﺴـ ﺒﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻠﯿﺤّﯽ ﺻﺎﺣﺐ أﺑﯽ اﻟﺠﻮد و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﺳﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﻌّﺰ اﻟﺤّﺮاﻧّﯽ و ﻃﺒﻘﺘﻪ‪ ،‬ﮐﺘﺐ إﻟّﯽ ﺑﻤﺮوﯾﺎﺗﻪ‪،‬‬‫و ﻟﻪ ﻋﻤﻞ ﺟّﯿﺪ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟّﺸﺄن و ﮐﺜﺮة ﻃﻠﺐ‪ ،‬ﻟﻪ اﻟّﺴّﻦ و أﺿـّﺮ ﺑﺂﺧﺮه ﺛّﻢ وﻟﯽ اﻟﻘّﺒﮥ اﻟﻤﻨﺼﻮرّﯾﮥ‪ .‬ﺗﻮﻓﯽ ﻋﺸـﯽ ﯾﻮم اﻟـّﺴ ﺒﺖ ﺛﺎﻣﻦ ﻋﺸﺮي ﺻﻔﺮ‬‫ﺳﻨﮥ ‪.[745‬‬‫و ﺻـﻼح اﻟـﺪﯾﻦ ﺧﻠﯿـﻞ ﺑﻦ أﯾﺒـﮏ اﻟـّﺼ ﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن‪ ،‬اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻹﻣﺎم‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌﻠّﺎﻣـﮥ ﻓﺮﯾـﺪ اﻟﻌﺼـﺮ و ﺷـﯿﺦ اﻟّﺰﻣﺎن و إﻣﺎم اﻟّﻨﺤﺎة أﺛﯿﺮ اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن اﻟﻐﺮﻧﺎﻃﯽ‪ ،‬ﻗﺮأ اﻟﻘﺮآن ﺑﺎﻟّﺮواﯾﺎت‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺠﺰﯾﺮة‬‫اﻷﻧﺪﻟﺲ و ﺑﻼد إﻓﺮاﻗّﯿﮥ و ﺛﻐﺮ اﻹﺳﮑﻨﺪرّﯾﮥ و دﯾﺎر ﻣﺼﺮ و اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬و ﺣّﺼﻞ اﻹﺟﺎزات ﻣﻦ اﻟّﺸﺎم و اﻟﻌﺮاق و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و اﺟﺘﻬﺪ و ﻃﻠﺐ و‬‫ﺣّﺼﻞ و ﮐﺘﺐ و ﻗّﯿﺪ‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪540 :‬‬‫ﻟﻢ أر ﻓﯽ أﺷـﯿﺎﺧﯽ أﮐﺜﺮ اﺷﺘﻐﺎﻻ ﻣﻨﻪ ﻷﻧّﯽ ﻟﻢ أره إﻟّﺎ ﯾﺴﻤﻊ أو ﯾﺸﺘﻐﻞ أو ﯾﮑﺘﺐ و ﻟﻢ أره ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻟﻪ إﻗﺒﺎل ﻋﻠﯽ اﻟّﻄﻠﺒﮥ اﻷزﮐﯿﺎء و‬‫ﻋﻨـﺪه ﺗﻌﻈﯿﻢ ﻟﻬﻢ‪ ،‬ﻧﻈﻢ و ﻧﺜﺮ و ﻟﻪ اﻟﻤﻮّﺷـ ﺤﺎت اﻟﺒﺪﯾﻌـﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺛﺒﺖ ﻓﯿﻤـﺎ ﯾﻨﻘﻠﻪ ﻣﺤّﺮر ﻟﻤﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ ﻋﺎرف ﺑﺎﻟّﻠﻐـﮥ ﺿﺎﺑﻂ ﻷﻟﻔﺎﻇﻬﺎ و أّﻣﺎ اﻟّﻨﺤﻮ و‬‫اﻟّﺘﺼـﺮﯾﻒ ﻓﻬﻮ إﻣﺎم اﻟـّﺪﻧﯿﺎ ﻓﯿﻬﻤﺎ ﻟﻢ ﯾـﺬﮐﺮ ﻣﻌﻪ ﻓﯽ أﻗﻄﺎر اﻷرض ﻏﯿﺮه ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑّﯿﮥ‪ ،‬و ﻟﻪ اﻟﯿﺪ اﻟّﻄﻮﻟﯽ ﻓﯽ اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ و اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻟّﺸـ ﺮوط و‬‫اﻟﻔﺮوع و ﺗﺮاﺟﻢ اﻟّﻨﺎس و ﻃﺒﻘﺎﺗﻬﻢ و ﺗﻮارﯾﺨﻬﻢ و ﺣﻮادﺛﻬﻢ ﺧﺼﻮﺻﺎ اﻟﻤﻐﺎرﺑـﮥ و ﺗﻘﯿﯿـﺪ أﺳـﻤﺎﺋﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﯾﺘﻠّﻔﻈﻮن ﺑﻪ ﻣﻦ إﻣﺎﻟﮥ و ﺗﺮﺧﯿﻢ و‬‫ﺗﺮﻗﯿﻖ و ﺗﻔﺨﯿﻢ ﻷﻧّﻬﻢ ﻣﺠﺎور و ﺑﻼد اﻟﻔﺮﻧـﺞ و أﺳـﻤﺎؤﻫﻢ ﻗﺮﯾﻨـﮥ و أﻟﻘﺎﺑﻬﻢ ﮐﺬﻟﮏ‪ ،‬ﮐّﻞ ذﻟﮏ ﻗﺪ ﺟّﻮده و ﻗّﯿﺪه و ﺣّﺮره‪ ،‬و اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﺷـﻤﺲ‬‫اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟـّﺬﻫﺒﯽ ﻟﻪ ﺳﺆاﻻـت ﺳﺄﻟﻪ ﻋﻨﻬﺎ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺘﻌّﻠﻖ ﺑﺎﻟﻤﻐﺎرﺑـﮥ و أﺟﺎب ﻋﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﻟﻪ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟّﺘﯽ ﺳﺎرت و ﻃﺎرت و اﻧﺘﺸـﺮت و ﻣﺎ ﻧا ﺘﺜﺮت و‬‫ﻗﺮﺋﺖ و درﺳﺖ و ﻧﺴـﺨﺖ و ﻣﺎ ﻧﺴـﺨﺖ‪ ،‬أﺧﻤﻠﺖ ﮐﺘﺐ اﻷﻗﺪﻣﯿﻦ و أﻟﻬﺖ اﻟﻤﻘﯿﻤﯿﻦ ﺑﻤﺼﺮه و اﻟﻘﺎدﻣﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺮأ اﻟّﻨﺎس ﻋﻠﯿﻪ و ﺻﺎروا أﺋّﻤﮥ و‬‫أﺷـﯿﺎﺧﺎ ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟّـﺬي ﺟّﺴـ ﺮ اﻟّﻨﺎس ﻋﻠﯽ ﻣﺼـّﻨﻔﺎت اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﺟﻤﺎل اﻟـّﺪﯾﻦ اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ و رّﻏﺒﻬﻢ ﻓﯽ ﻗﺮاءﺗﻬﺎ و ﺷـﺮح ﻟﻬﻢ‬‫ﻏﺎﻣﻀـﻬﺎ و ﺧﺎض ﺑﻬﻢ ﻟﺠﺠﻬﺎ و ﻓﺘـﺢ ﻟﻬﻢ ﻣﻘﻔﻠﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻘﻮل ﻋﻦ »ﻣﻘّﺪﻣـﮥ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ« رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﻫﺬه ﻧﺤﻮ اﻟﻔﻘﻬﺎء! و ﻟا ﺘﺰم أن‬‫ﻻ ﯾﻘﺮي أﺣﺪا إﻟّﺎ أن ﮐﺎن ﻓﯽ »ﮐﺘﺎب ﺳـﯿﺒﻮﯾﻪ« أو ﻓﯽ »اﻟّﺘﺴـﻬﯿﻞ« ﻻﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ أو ﻓﯽ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ‪ .‬و ﻟّﻤﺎ ﻗﺪم اﻟﺒﻼد ﻻزم اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﺑﻬﺎء اﻟّﺪﯾﻦ اﺑﻦ‬‫اﻟّﻨﺤﺎس رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺜﯿﺮا و أﺧـﺬ ﻋﻨﻪ ﮐﺘﺐ اﻷدب و ﻫﻮ ﺷـﯿﺦ ﺣﺴﻦ اﻟﻌّﻤـ ﮥ ﻣﻠﯿﺢ اﻟﻮﺟﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﻟّﻠﻮن ﻣﺸـﺮﺑﺎ ﺣﻤﺮة ﻣﻨّﻮر اﻟّﺸـ ﯿﺒﮥ ﮐﺒﯿﺮ اﻟّﻠﺤﯿﮥ‬‫ﻣﺴﺘﺮﺳﻞ اﻟّﺸـ ﻌﺮ ﻓﯿﻬﺎ ﻟﻢ ﺗﮑﻦ ﮐّﺜـﮥ‪ ،‬ﻋﺒﺎرﺗﻪ ﻓﺼـﯿﺤﮥ ﺑﻠﻐـﮥ اﻷﻧـﺪﻟﺲ ﯾﻌﻘﺪ اﻟﻘﺎف ﻗﺮﯾﺒﺎ ﻣﻦ اﻟﮑﺎف ﻋﻠﯽ أﻧّﻪ ﯾﻨﻄﻖ ﺑﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﻘﺮآن ﻓﺼـﯿﺤﮥ‪ ،‬و‬‫ﺳﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﺒﻼد ﻣﻦ ﯾﻌﻘﺪ ﺣﺮف اﻟﻘﺎف‪ ،‬و ﮐﺎن ﻟﻪ ﺧﺼﻮﺻـّﯿﮥ ﺑﺎﻷﻣﯿﺮ ﺳﯿﻒ اﻟّﺪﯾﻦ أرﻏﻮن اﻟّﺪوادار اﻟّﻨﺎﺻﺮي ﻧﺎﺋﺐ ﻟا ّﺴﻠﻄﺎن‬‫ﺑﺎﻟﻤﻤﺎﻟﮏ اﻹﺳـﻼﻣﯿﮥ ﯾﻨﺒﺴﻂ ﻣﻌﻪ و ﯾﺒﯿﺖ ﻋﻨـﺪه‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﺗﻮّﻓﯿﺖ اﺑﻨﺘﻪ ﻧﻀﺎر ﻃﻠﻊ إﻟﯽ اﻟـّﺴ ﻠﻄﺎن اﻟﻤﻠﮏ اﻟّﻨﺎﺻـﺮ و ﺳﺄل ﻣﻨﻪ أن ﯾﺪﻓﻨﻬﺎ ﻓﯽ ﺑﯿﺘﻬﺎ‬‫داﺧﻞ اﻟﻘﺎﻫﺮة و أذن ﻟﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ و ﺳـﯿﺄﺗﯽ ذﮐﺮﻫﺎ إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن أّوﻻ ﯾﺮي رأي اﻟّﻈﺎﻫﺮّﯾـﮥ ﺛّﻢ إﻧّﻪ ﺗﻤـﺬﻫﺐ ﻟﻠّﺸﺎﻓﻌﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻨﻪ و ﺗﻮﻟّﯽ ﺗﺪرﯾﺲ اﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ ﺑﺎﻟﻘّﺒﮥ اﻟﻤﻨﺼﻮرّﯾﮥ و اﻹﻗﺮاء ﺑﺎﻟﺠﺎﻣﻊ اﻷﻗﻤﺮ‪ ،‬و ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ »اﻷﺳﻔﺎر اﻟّﺴّﺘﮥ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 114‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪541 :‬‬‫و »اﻟﻤﻘﺎﻣﺎت اﻟﺤﺮﯾﺮّﯾﮥ« و ﺣﻀـﺮﻫﺎ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ أﻓﺎﺿﻞ اﻟّﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼـﺮّﯾﮥ و ﺳﻤﻌﻮﻫﺎ ﺑﻘﺮاءﺗﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺑﯿﺪه ﻧﺴﺨﮥ ﺻﺤﯿﺤﮥ ﯾﺜﻖ ﺑﻬﺎ و ﺑﯿﺪ‬‫اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ ﻗﺮﯾﺐ ﻣﻦ اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮة ﻧﺴﺨﮥ و إﺣﺪاﻫّﻦ ﺑﺨّﻂ اﻟﺤﺮﯾﺮّي‪ ،‬و وﻗﻊ ﻣﻨﻪ و ﻣﻦ اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ ﻓﯽ أﺛﻨﺎء اﻟﻘﺮاءة ﻓﻮاﺋﺪ و ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻋﺪﯾﺪة‪ ،‬و ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻟﻢ أر ﺑﻌـﺪ اﺑﻦ دﻗﯿﻖ اﻟﻌﯿﺪ أﻓﺼﺢ ﻣﻦ ﻗﺮاءﺗﻪ‪ ،‬و ﻟّﻤﺎ وﺻـﻠﺖ إﻟﯽ اﻟﻤﻘﺎﻣﮥ اﻟّﺘﯽ أورد اﻟﺤﺮﯾﺮّي ﻓﯿﻬﺎ اﻷﺣﺎﺟﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ أﻋﺮف ﻣﻔﻬﻮم اﻷﺣﺠﯿﮥ‬‫اﻟﻤﺼـﻄﻠﺢ ﻋﻠﯿﻬـﺎ ﺑﯿﻦ أﻫـﻞ اﻷدب‪ ،‬ﻓﺄﺧـﺬت ﻓﯽ إﯾﻀﺎح ذﻟﮏ و ﺿـﺮب اﻷﻣﺜﻠـﮥ ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ ﺗﺘﻌﺐ ﻣﻌﯽ! ﻓﺈﻧّﯽ ﺗﻌﺒﺖ ﻣﻊ ﻧﻔﺴـﯽ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ‬‫ذﻟـﮏ ﮐﺜﯿﺮا و ﻣـﺎ أﻓـﺎد و ﻻـ ﻇﻬﺮ ﻟﯽ‪ ،‬و ﻫـﺬا ﻓﯽ ﻏﺎﯾـﮥ اﻹﻧﺼﺎف ﻣﻨﻪ و اﻟﻌﺪاﻟـﮥ ﻻﻋﺘﺮاﻓﻪ ﻟﯽ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﺠﻤﻊ و ﻫﻢ ﯾﺴـﻤﻌﻮن ﮐﻼﻣﻪ ﺑﻤﺜﻞ‬‫ذﻟـﮏ‪ ،‬و ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ أﯾﻀـﺎ »ﺳـﻘﻂ اﻟّﺰﻧـﺪ« ﻷـﺑﯽ اﻟﻌﻼـء‪ ،‬و ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻌﺾ »اﻟﺤﻤﺎﺳـﮥ« ﻷـﺑﯽ ﺗﻤﺎم اﻟّﻄﺎﺋﯽ و »ﻣﻘﺼﻮرة اﺑﻦ درﯾـﺪ« و ﻏﯿﺮ‬‫ذﻟـﮏ‪ ،‬و ﺳـﻤﻌﺖ ﻣـﻦ ﻟﻔﻈﻪ ﮐﺘـﺎب »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﻌﺒـﺎرات ﺑﻠﻄﯿـﻒ اﻹﺷـﺎرات« ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات اﻟـّﺴ ﺒﻊ ﻻـﺑﻦ ﺛﻠﯿﻤـﮥ ]‪ ،[1‬و ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﮐﺘـﺎب‬‫»اﻟﻔﺼـﯿﺢ« ﻟﺜﻌﻠﺐ ﺑﻘﺮاءة اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺷﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ اﺑﻦ ﻓﻀﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة و ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻦ ﻟﻔﻈﻪ ﺧﻄﺒﮥ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻤﺴّﻤﯽ ب »ارﺗﺸﺎف اﻟّﻀﺮب ﻣﻦ‬‫ﻟﺴﺎن اﻟﻌﺮب« و اﻧﺘﻘﯿﺖ دﯾﻮاﻧﻪ و ﮐﺘﺒﺘﻪ و ﺳﻤﻌﺘﻪ ﻣﻨﻪ و ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻦ ﻟﻔﻈﻪ ﻣﺎ اﺧﺘﺮﺗﻪ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب »ﻣﺠﺎﻧﯽ اﻟﻬﺼﺮ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ‪.‬‬
‫إﻟﯽ أن ﻗﺎل اﻟـّﺼ ﻔﺪّي ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻃﺮف ﻣﻦ ﻧﻈﻤﻪ‪] :‬و ﮐﺘﺒﺖ ﻟﻪ أﺳﺘﺪﻋﯽ إﺟﺎزﺗﻪ ﺑﻤﺎ ﺻﻮرﺗﻪ‪ :‬اﻟﻤﺴﺌﻮل ﻣﻦ إﺣﺴﺎن ﺳّﯿﺪﻧﺎ اﻟّﺸﯿﺦ اﻹﻣﺎم اﻟﻌﺎﻟﻢ‬‫اﻟﻌﺎﻣﻞ اﻟﻌّﻠﺎﻣـﮥ ﻟﺴﺎن اﻷرب ﺗﺮﺟﻤﺎن اﻷدب ﺟﺎﻣﻊ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﻋﻤﺪة وﺳﺎﺋﻞ اﻟّﺴﺎﺋﻞ ﺣّﺠﮥ اﻟﻤﻘّﻠﺪﯾﻦ زﯾﻦ اﻟﻤﻘّﻠﺪﯾﻦ ﻗﻄﺐ اﻟﻤﻮﻟّﯿﻦ )اﻟﻤﺘﺄّﻫﻠﯿﻦ‪.‬‬‫ظ( أﻓﻀﻞ اﻵﺧﺮﯾﻦ وارث ﻋﻠﻮم اﻷّوﻟﯿﻦ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﯿـﺪ اﻟّﻄﻮﻟﯽ ﻓﯽ ﮐّﻞ ﻣﻘﺎم ﺿـّﯿﻖ‪ ،‬و اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟّﺘﯽ ﺗﺄﺧـﺬ ﺑﻤﺠﺎﻣﻊ اﻟﻘﻠﻮب ﻓﮑّﻞ ذي ﻟّﺐ‬‫إﻟﯿﻬﺎ ﺷـّﯿﻖ‪ ،‬و اﻟﻤﺒﺎﺣﺚ اﻟّﺘﯽ أﻧﺎرت اﻷدﻟّﮥ اﻟّﺮاﺟﺤﮥ ﻣﻦ ﻣﮑﺎﻣﻦ أﻣﺎﮐﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﻨﺼﺖ أواﺑﺪﻫﺎ اﻟﺠﺎﻣﺤﮥ ﻣﻦ ﺑﻮاﻃﻦ ﻣﻮاﻃﻨﻬﺎ‪ ،‬ﮐّﺸﺎف ﻣﻌﻀﻼت‬‫اﻷواﺋﻞ‪ ،‬ﺳـّﺒﺎق ﻏﺎﯾﺎت ﻗﺼـﺮ ﻋﻦ ﺷﺎدﻫﺎ ﺳـﺒﺤﺎن واﺋﻞ ﻓﺎرع ﻫﻀـﺒﺎت اﻟﺒﻼﻏـﮥ ﻓﯽ اﺟﺘﻼء اﺟﺘﻼﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﻫﯽ ﻓﯽ ﻣﺮﻗﯽ ﻣﺮﻗـﺪﻫﺎ‪ ،‬ﺳﺎﻟﺐ ﺗﯿﺠﺎن‬‫اﻟﻔﺼﺎﺣﮥ ]‪ [1‬ﻫﻮ اﻟﺸﯿﺦ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺛﻠﯿﻤﮥ اﻟﻤﻘﺮي اﻟﻘﯿﺮواﻧﯽ ﻧﺰﯾﻞ اﻻﺳﮑﻨﺪرﯾﮥ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ ﻋﺸﺮة و‬‫ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪ .‬ﮐﺬا ﻓﯽ »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« )م‪ .‬ن(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪542 :‬‬‫ﻓﯽ اﻗﺘﻀﺎء اﻗﺘﻀﺎﺑﻬﺎ ﻣﻦ ﻓﺮق ﻓﺮﻓـﺪﻫﺎ‪ ،‬ﺣّﺘﯽ أﺑﺮز ﮐﻼﻣﻪ ﺟﻨﺎن ﻓﻀﻞ ﺟﻨﺎن ﻣﻦ ﺑﻌـﺪه ﻋﻦ اﻟّﺪﺧﻮل إﻟﯿﻬﺎ ﺟﺒﺎن‪ ،‬و أﺗﯽ ﺑﺒﺮاﻫﯿﻦ وﺟﻮه ﺧﻮدﻫﺎ‬‫ﻟﻢ ﺗﻄﻤﺜﻬّﻦ إﻧﺲ و ﻻ ﺟﺎّن‪ ،‬و أﺑﺪع ﺧﻤﺎﺋﻞ ﻧﻈﻢ و ﻧﺜﺮ ﻻ ﺗﺼﻞ إﻟﯽ أﻓﻨﺎن ﻓﻨﻮﻧﻬﺎ ﯾﺪ ﺟﺎن‪ ،‬أﺛﯿﺮ اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﺣّﯿﺎن‪.‬‬‫ﻻ زال ﻣﯿﺖ اﻟﻌﻠﻢ ﯾﺤﯿﯿﻪ و ﻻ ﻋﺠﺐ ﻟﺬﻟﮏ ﻣﻦ أﺑﯽ ﺣّﯿﺎن‬‫ﺣّﺘﯽ ﺗﻨﺎل ﺑﻨﻮ اﻟﻌﻠﻮم ﻣﺮاﻣﻬﻢ و ﯾﺤﻠّﻬﻢ دار اﻟﻤﻨﯽ ﺑﺄﻣﺎن‬‫إﺟﺎزة ﮐﺎﺗﺐ ﻫـﺬه اﻷﺣﺮف ﻣﺎ رواه‪ -‬ﻓﺴـﺢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﻣـّﺪﺗﻪ‪ -‬ﻣﻦ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿﺪ و اﻟﻤﺼـّﻨﻔﺎت و اﻟـّﺴ ﻨﻦ و اﻟﻤﺠﺎﻣﯿﻊ اﻟﺤﺪﯾﺜّﯿﮥ و اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻷدﺑّﯿﮥ‬‫ﻧﻈﻤﺎ و ﻧﺜﺮا‪ ،‬إﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻦ أﺻـﻨﺎف اﻟﻌﻠﻮم ﻋﻠﯽ اﺧﺘﻼف أوﺿﺎﻋﻬﺎ و ﺗﺒﺎﯾﻦ أﺟﻨﺎﺳـﻬﺎ و أﻧﻮاﻋﻬﺎ ﻣّﻤﺎ ﺗﻠّﻘﺎه ﺑﺒﻼد اﻷﻧـﺪﻟﺲ و إﻓﺮﯾﻘـّﯿ ﮥ و‬‫اﻹﺳـﮑﻨﺪرّﯾﮥ و اﻟّﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼـﺮّﯾﮥ و اﻟﺒﻼد اﻟﺤﺠﺎزّﯾﮥ و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻦ اﻟﺒﻠﺪان ﺑﻘﺮاءة أو ﺳـﻤﺎع أو ﻣﻨﺎوﻟﮥ أو إﺟﺎزة ﺧﺎّﺻﮥ أو ﻋﺎّﻣﮥ ﮐﯿﻒ ﻣﺎ ﺗﺄّدي‬‫ذﻟـﮏ إﻟﯿﻪ و إﺟﺎزة ﻣﺎﻟﻪ‪ ،‬أدام اﻟﱠﻠﻪ إﻓﺎدﺗﻪ ﻣﻦ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻈﯿﻢ و اﻟﻌﻠﻮم اﻟﺤﺪﯾﺜـّﯿ ﮥ و اﻷدﺑـّﯿ ﮥ و ﻏﯿﺮﻫﺎ و ﻣﺎ ﻟﻪ ﻣﻦ ﻧﻈﻢ و‬‫ﻧﺜﺮ إﺟﺎزة ﺧﺎـّﺻ ﮥ و أن ﯾﺜﺒﺖ ﺑﺨّﻄﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ إﻟﯽ ﺣﯿﻦ ﻫﺬا اﻟّﺘﺎرﯾﺦ و أن ﯾﺠﯿﺰه إﺟﺎزة ﻋﺎّﻣﮥ ﻟﻤﺎ ﯾﺘﺠّﺪد ﻟﻪ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ رأي ﻣﻦ ﯾﺮاه‬‫و ﯾﺠﻮزه ﻣﻨﻌﻤـﺎ ﻣﺘﻔـّﻀ ﻼ إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ .‬ﻓﮑﺘﺐ اﻟﺠﻮاب ﺑﻤﺎ ﺻﻮرﺗﻪ‪ :‬أﻋّﺰك اﻟﱠﻠﻪ! ﻇﻨﻨﺖ ﺑﺎﻹﻧﺴﺎن ﺟﻤﯿﻼ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ و أﺑـﺪﯾﺖ ﻣﻦ اﻹﺣﺴﺎن‬‫ﺟﺰﯾﻼ و ﻣﺎ ﺑﺎﻟﯿﺖ‪ ،‬وﺻـﻔﺖ ﻣﻦ ﻫﻮ اﻟﻘﺘﺎم ﯾﻈّﻨﻪ اﻟّﻨﺎﻇﺮ ﺳـﻤﺎء و اﻟّﺴـ ﺮاب ﯾﺤﺴـﺒﻪ اﻟّﻈﻤﺂن ﻣﺎء‪ ،‬ﯾﺎ اﺑﻦ اﻟﮑﺮام!‪ -‬و أﻧﺖ أﺑﺼﺮ ﻣﻦ ﯾﺸﯿﻢ‪ -‬أ ﻣﻊ‬‫اﻟّﺮوض اﻟّﻨﻀـﯿﺮ ﺗﺮﻋﯽ اﻟﻬﺸـﯿﻢ؟! أ ﻣـﺎ أﻏﻨﺘـﮏ ﻓﻮاﺿـﻠﮏ و ﻓﻀﺎﺋﻠﮏ و ﻣﻌﺎرﻓﮏ و ﻋﻮارﻓﮏ ﻋﻦ ﻧﻐﺒـﮥ ﻣﻦ دأﻣﺎء و ﺗﺮﺑـﮥ ﻣﻦ ﯾﻬﻤﺎء؟! ﻟﻘﺪ‬‫ﺗﺒّﻠﺠﺖ اﻟﻤﻬﺎرق ﻣﻦ ﻧﻮر ﺻـﻔﺤﺎﺗﮏ‪ ،‬و ﺗﺄّرﺟﺖ اﻷﮐﻮان ﻣﻦ أرﯾـﺞ ﻧﻔﺤﺎﺗﮏ و ﻷﻧﺖ أﻋﺮف ﺑﻤﻦ ﯾﻘﺼﺪ ﻟﻠّﺪراﯾﮥ‪ ،‬و أﻧﻔﺬ ﺑﻤﻦ ﯾﻌﺘﻤﺪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﻓﯽ اﻟّﺮواﯾـﮥ‪ ،‬ﻟﮑّﻨـﮏ أردت أن ﺗﮑﺴﻮ ﻣﻦ ﻣﻄﺎرﻓـﮏ و ﺗﺘﻔّﻀﻞ ﺑﺘﺄﻟّـﺪك و ﻃﺎرﻓﮏ‪ ،‬و ﺗﺠﻠﻮ اﻟﺨﺎﻣﻞ ﻓﯽ ﻣﻨـّﺼ ﮥ اﻟّﻨﺒﺎﻫـﮥ و ﺗﻨﻘـﺬه ﻣﻦ ﻟﮑﻦ‬‫اﻟﻔﻬﺎﻣـﮥ ﻓﺘﺸـّﯿﺪ ﻟﻪ ذﮐﺮا و ﺗﻌﻠﯽ ﻟﻪ ﻗـﺪرا‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻤﮑﻨﻪ إﻟّـﺎ إﺳـﻌﺎﻓﮏ ﻓﯿﻤـﺎ ﻃﻠﺒﺖ‪ ،‬و إﺟﺎﺑﺘـﮏ ﻓﯿﻤـﺎ إﻟﯿﻪ ﻧـﺪﺑﺖ‪ ،‬ﻓـﺈّن اﻟﻤﺎﻟﮏ ﻻ ﯾﻌﺼـﯽ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 115‬از ‪174‬‬‫اﻟﻤﺘﻔّﻀﻞ اﻟﻤﺤﺴﻦ ﻻ ﯾﻘﺼـﯽ‪ ،‬و ﻗـﺪ أﺟﺰت ﻟﮏ أّﯾﺪك اﻟﱠﻠﻪ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎ روﯾﺘﻪ ﻋﻦ أﺷـﯿﺎﺧﯽ ﺑﺠﺰﯾﺮة اﻷﻧﺪﻟﺲ و ﺑﻼد إﻓﺮﯾﻘّﯿﮥ و دﯾﺎر ﻣﺼـﺮ و‬‫اﻟﺤﺠﺎز و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﺑﻘﺮاءة و ﺳﻤﺎع و ﻣﻨﺎوﻟﮥ و إﺟﺎزة ﺑﻤﺸﺎﻓﻬﮥ و ﮐﺘﺎﺑﮥ و وﺟﺎدة و ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪543 :‬‬‫اﺟﯿﺰ ﻟﯽ أن أروﯾﻪ ﺑﺎﻟّﺸـ ﺎم و اﻟﻌﺮاق و ﻏﯿﺮ ذﻟـﮏ‪ ،‬و ﺟﻤﯿﻊ ﻣـﺎ ﺻـّﻨﻔﺘﻪ و اﺧﺘﺮﺗﻪ و ﺟﻤﻌﺘﻪ و أﻧﺸـﺄﺗﻪ ﻧﺜﺮا و ﻧﻈﻤـﺎ و ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎ ﺳﺄﻟﺖ ﻓﯽ ﻫـﺬا‬‫اﻻﺳـﺘﺪﻋﺎء‪ .‬ﻓﻤﻦ ﻣﺮوّﯾﺎﺗﯽ‪ :‬اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻌﺰﯾﺰ ﻗﺮأﺗﻪ ﺑﻘﺮاءات اﻟـّﺴ ﺒﻌﮥ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ أﻋﻼﻫﻢ اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻟﻤﺴـﺘﻨﺪ اﻟﻤﻌّﻤﺮ ﻓﺨﺮ اﻟـّﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟّﻈﺎﻫﺮ‬‫إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑـﻦ ﻫﺒـﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﺑـﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑـﻦ ﻫﺒـﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺼـﺮّي اﺑﻦ اﻟﻤﻠﯿﺤﯽ آﺧﺮ ﻣﻦ روي اﻟﻘﺮآن ﺑﺎﻟّﺘﻼـوة ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﺠـﻮد و »اﻟﮑﺘﺐ اﻟّﺴـ ّﺘﮥ« و‬‫»اﻟﻤﻮّﻃﺄ« و »ﻣﺴـﻨﺪ ﻋﺒﺪ« و »ﻣﺴـﻨﺪ اﻟّﺪارﻣﯽ« و »ﻣﺴـﻨﺪ اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ« و »ﻣﺴـﻨﺪ اﻟّﻄﯿﺎﻟﺴﯽ« و »اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧﯽ و »اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟّﺼﻐﯿﺮ« ﻟﻪ و‬‫»ﺳـﻨﻦ اﻟـّﺪار ﻗﻄﻨﯽ« و ﻏﯿﺮ ذﻟـﮏ‪ .‬و أﻣـﺎ اﻷﺟﺰاء ﻓﮑﺜﯿﺮة ﺟـّﺪا‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟّﻨﺤﻮ و اﻷدب ﻓﺄروي ﺑﺎﻟﻘﺮاءة »ﮐﺘﺎب ﺳـﯿﺒﻮﯾﻪ« و »اﻻﯾﻀﺎح« و‬‫»اﻟّﺘﮑﻤﻠـﮥ« و »اﻟﻤﻔـّﺼ ﻞ« و »ﺟﻤـﻞ اﻟّﺰﺟـﺎﺟﯽ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ و »اﻷﺳـﻔﺎر اﻟّﺴـ ّﺘﮥ« و »اﻟﺤﻤﺎﺳـﮥ« و »دﯾﻮان ﺣﺒﯿﺐ« و »دﯾﻮان اﻟﻤﺘﻨّﺒﯽ« و »دﯾﻮان‬‫اﻟﻤﻌّﺮي«‪ .‬و أّﻣﺎ ﺷﯿﻮﺧﯽ اﻟّﺬﯾﻦ روﯾﺖ ﻋﻨﻬﻢ ﺑﺎﻟّﺴﻤﺎع أو اﻟﻘﺮاءة ﻓﻬﻢ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬و أذﮐﺮ اﻵن ﺟﻤﻠﮥ ﻣﻦ ﻋﻮاﻟﯿﻬﻢ‪.‬‬‫و ذﮐﺮ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ اﺑﻮ ﺣّﯿﺎن أﺳـﻤﺎء ﺟﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﺷﯿﻮﺧﻪ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬و ﺟﻤﻠﮥ اﻟّﺬﯾﻦ ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻨﻬﻢ ﻧﺤﻮ ﻣﻦ أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﺷﺨﺺ و ﺧﻤﺴﯿﻦ‪ ،‬و أّﻣﺎ‬‫اﻟّﺬﯾﻦ أﺟﺎزوﻧﯽ ﻓﻌﺎﻟﻢ ﮐﺜﯿﺮ ﺟّﺪا ﻣﻦ أﻫﻞ ﻏﺮﻧﺎﻃﮥ و ﻣﺎﻟﻘﮥ و ﺳﺒﺘﮥ و دﯾﺎر إﻓﺮﯾﻘّﯿﮥ و دﯾﺎر ﻣﺼﺮ و اﻟﺤﺠﺎز و اﻟﻌﺮاق و اﻟّﺸﺎم‪.‬‬‫و أّﻣـﺎ ﻣـﺎ ﺻـّﻨﻔﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ذﻟـﮏ‪» :‬اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻤﺤﯿـﻂ« ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻈﯿﻢ‪» .‬إﺗﺤﺎف اﻻرﯾﺐ ﺑﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﻘﺮآن ﻣﻦ اﻟﻐﺮﯾﺐ«‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻷﺳـﻔﺎر‬‫اﻟﻤﻠّﺨﺺ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب اﻟّﺼّﻔﺎر« ﺷﺮﺣﺎ ﻟﮑﺘﺎب ﺳﯿﺒﻮﯾﻪ‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻟﺘﺠﺮﯾﺪ ﻷﺣﮑﺎم ﺳﯿﺒﻮﯾﻪ«‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻟّﺘﺬﯾﯿﻞ و اﻟّﺘﮑﻤﯿﻞ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺘﺴﻬﯿﻞ«‪.‬‬‫ﮐﺘﺎب »اﻟّﺘﻨﺨﯿﻞ اﻟﻤﻠّﺨﺺ ﻣﻦ ﺷـﺮح اﻟّﺘﺴـﻬﯿﻞ«‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻟّﺘﺬﮐﺮة« ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺒﺪع« ﻓﯽ‪ -‬اﻟﺘﺼﺮﯾﻒ‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮﻓﻮر«‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻟﺘﻘﺮﯾﺮ«‪ .‬ﮐﺘﺎب‬‫»اﻟّﺘﺪرﯾﺐ«‪ .‬ﮐﺘﺎب »ﻏﺎﯾﮥ اﻹﺣﺴﺎن«‪.‬‬‫ﮐﺘﺎب »اﻟّﻨﮑﺖ اﻟﺤﺴﺎن«‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻟّﺸﺬا ﻓﯽ ﻣﺴﺎﻟﮥ ﮐﺬا«‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻟﻔﻀﻞ ﻓﯽ اﺣﮑﺎم اﻟﻔﺼﻞ«‪.‬‬‫ﮐﺘـﺎب »اﻟّﻠﻤﺤـﮥ«‪ .‬ﮐﺘـﺎب »اﻟّﺸـ ﺬرة«‪ .‬ﮐﺘـﺎب »اﻻرﺗﻀﺎء ﻓﯽ اﻟﻔﺮق ﺑﯿﻦ اﻟّﻀﺎد و اﻟّﻈﺎء«‪ .‬ﮐﺘﺎب »ﻋﻘـﺪ اﻟﻠﺌﺎﻟﯽ«‪ .‬ﮐﺘﺎب »ﻧﮑﺖ اﻷﻣﺎﻟﯽ«‪ .‬ﮐﺘﺎب‬‫»اﻟّﻨﺎﻓﻊ ﻓﯽ ﻗﺮاءة ﻧﺎﻓﻊ«‪» .‬اﻷﺛﯿﺮ ﻓﯽ ﻗﺮاءة اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ«‪» .‬اﻟﻤﻮرد اﻟﻐﻤﺮ ﻓﯽ ﻗﺮاءة اﺑﻦ ﻋﻤﺮ«‪ .‬و »اﻟّﺮوض اﻟﺒﺎﺳﻢ ﻓﯽ ﻗﺮاءة ﻋﺎﺻﻢ«‪.‬‬‫»اﻟﻤﺰن اﻟﻬﺎﻣﺮ ﻓﯽ ﻗﺮاءة اﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ«‪» .‬اﻟّﺮﻣﺰة ﻓﯽ ﻗﺮاءة ﺣﻤﺰه«‪» .‬ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟﻨﺎﺋﯽ ﻓﯽ ﻗﺮاءة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪544 :‬‬‫اﻟﮑﺴـﺎﺋﯽ«‪» .‬ﻏﺎﯾـﮥ اﻟﻤﻄﻠـﻮب ﻓﯽ ﻗﺮاءة ﯾﻌﻘﻮب«‪» .‬اﻟﻤﻄﻠﻮب ﻓﯽ ﻗﺮاءة ﯾﻌﻘﻮب«‪ .‬ﻗﺼـﯿﺪة »اﻟّﻨّﯿﺮ اﻟﺠﻠّﯽ ﻓﯽ ﻗﺮاءة زﯾـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ«‪» .‬اﻟﻮﻫـﺎج ﻓﯽ‬‫اﺧﺘﺼﺎر اﻟﻤﻨﻬﺎج«‪» .‬اﻷﻧﻮر اﻷﺟﻠﯽ ﻓﯽ اﺧﺘﺼﺎر اﻟﻤﺤّﻠﯽ«‪» .‬اﻟﺤﻠﻞ اﻟﺤﺎﻟﯿـﮥ ﻓﯽ اﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟﻘﺮآن اﻟﻌﺎﻟﯿﮥ«‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻻﻋﻼم ﺑﺄرﮐﺎن اﻹﺳـﻼم«‪» .‬ﻧﺜﺮ‬‫اﻟّﺰﻫﺮ و ﻧﻈﻢ اﻟّﺰﻫﺮ«‪» .‬ﻗﻄﺮ اﻟﺤﺒﯽ ﻓﯽ ﺟﻮاب أﺳـﺌﻠﮥ اﻟـّﺬﻫﺒﯽ«‪ .‬ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﺴـﻤﻮﻋﺎﺗﯽ‪» .‬ﻧﻮاﻓﺚ اﻟّﺴـ ﺤﺮ ﻓﯽ دﻣﺎﺋﺚ اﻟّﺸـ ﻌﺮ«‪» .‬ﺗﺤﻔـﮥ اﻟّﻨﺪس ﻓﯽ‬‫ﻧﺤﺎة اﻷﻧﺪﻟﺲ«‪.‬‬‫»اﻷﺑﯿﺎت اﻟﻮاﻓﯿﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻘﺎﻓﯿﮥ«‪» .‬ﺟﺰء ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ«‪» .‬ﻣﺸﯿﺨﮥ اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﻨﺼﻮر« ﮐﺘﺎب »اﻹدراك ﻟﻠﺴﺎن اﻷﺗﺮاك«‪» .‬زﻫﻮ اﻟﻤﻠﮏ ﻓﯽ ﻧﺤﻮ‬‫اﻟّﺘﺮك«‪» .‬ﻧﻔﺤﮥ اﻟﻤﺴﮏ ﻓﯽ ﺳـﯿﺮة اﻟﺘﺮك«‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻷﻓﻌﺎل ﻓﯽ ﻟﺴﺎن اﻟّﺘﺮك«‪» .‬ﻣﻨﻄﻖ اﻟﺨﺮس ﻓﯽ ﻟﺴﺎن اﻟﻔﺮس«‪ .‬و ﻣﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻞ ﺗﺼـﻨﯿﻔﻪ‪:‬‬‫ﮐﺘﺎب »ﻣﺴـﻠﮏ اﻟّﺮﺷـﺪ ﻓﯽ ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺑﻦ رﺷـﺪ«‪ .‬ﮐﺘﺎب »ﻣﻨﻬـﺞ اﻟّﺴﺎﻟﮏ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ أﻟﻔّﯿﮥ اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ«‪» .‬ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻻﻋﺮاب ﻓﯽ ﻋﻠﻤﯽ‬‫اﻟّﺘﺼﺮﯾﻒ و اﻹﻋﺮاب«‪.‬‬‫»رﺟﺰ ﻣﺠﺎﻧﯽ اﻟﻬﺼـﺮ ﻓﯽ آداب و ﺗﻮارﯾـﺦ أﻫﻞ اﻟﻌﺼـﺮ«‪» .‬ﺧﻼﺻـﮥ اﻟّﺘﺒﯿﺎن ﻓﯽ ﻋﻠﻤﯽ اﻟﺒـﺪﯾﻊ و اﻟﺒﯿﺎن« رﺟﺰ »ﻧﻮر اﻟﻐﺒﺶ ﻓﯽ ﻟﺴﺎن اﻟﺤﺒﺶ«‪.‬‬‫»اﻟﻤﺤﺒﻮر ﻓﯽ ﻟﺴﺎن اﻟﯿﺤﻤﻮر«‪.‬‬‫ﻗـﺎﻟﻪ و ﮐﺘﺒﻪ أﺑـﻮ ﺣـّﯿ ﺎن ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳـﻒ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺣـّﯿ ﺎن‪ ،‬و ﻣﻮﻟـﺪي ﺑﻐﺮﻧﺎﻃـﮥ ﻓﯽ اﺧﺮﯾـﺎت ﺷّﻮال ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و‬‫ﺳّﺘﻤﺎﺋﮥ[‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 116‬از ‪174‬‬‫و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺷﺎﮐﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﮑﺘﺒﯽ در »ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻹﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌﻠّﺎﻣﮥ‬‫ﻓﺮﯾـﺪ اﻟﻌﺼـﺮ و ﺷـﯿﺦ اﻟّﺰﻣﺎن و إﻣﺎم اﻟّﻨﺤﺎة أﺛﯿﺮ اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن اﻟﻐﺮﻧﺎﻃﯽ‪ ،‬ﻗﺮأ اﻟﻘﺮآن ﺑﺎﻟّﺮواﯾﺎت و ﺳـﻤﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺒﻼد اﻷﻧﺪﻟﺲ و ﺟﺰﯾﺮة‬‫إﻓﺮﯾﻘّﯿﮥ و ﺛﻐﺮ اﻹﺳـﮑﻨﺪرّﯾﮥ و ﺑﻼد ﻣﺼﺮ و اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬و ﺣّﺼﻞ اﻹﺟﺎزات ﻣﻦ اﻟّﺸﺎم و اﻟﻌﺮاق و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ و اﺟﺘﻬﺪ و ﻃﻠﺐ و ﺣّﺼﻞ و ﮐﺘﺐ‪،‬‬‫و ﻟﻪ إﻗﺒﺎل ﻋﻠﯽ اﻟﻄﻠﺒﮥ اﻷذﮐﯿﺎء و ﻋﻨﺪه ﺗﻌﻈﯿﻢ ﻟﻬﻢ‪ ،‬ﻧﻈﻢ و ﻧﺜﺮ‪ ،‬و ﻟﻪ اﻟﻤﻮّﺷﺤﺎت اﻟﺒﺪﯾﻌﮥ و ﻫﻮ ﺛﺒﺖ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻨﻘﻠﻪ ﻣﺤّﺮر ﻟﻤﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ ﻋﺎرف ﺑﺎﻟّﻠﻐﮥ‬‫ﺿﺎﺑﻂ ﻷﻟﻔﺎﻇﻬﺎ‪ .‬و أّﻣﺎ اﻟّﻨﺤﻮ و اﻟّﺘﺼـﺮﯾﻒ ﻓﻬﻮ إﻣﺎم اﻟـّﺪﻧﯿﺎ ﻓﯿﻬﻤﺎ و ﻟﻪ اﻟﯿـﺪ اﻟﻄﻮﻟﯽ ﻓﯽ اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ و اﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﻟّﺸـ ﺮوط و‪ -‬اﻟﻔﺮوع و ﺗﺮاﺟﻢ‬‫اﻟّﻨﺎس و ﻃﺒﻘﺎﺗﻬﻢ و ﺗﻮارﯾﺨﻬﻢ و ﺣﻮادﺛﻬﻢ و ﺗﻘﯿﯿﺪ أﺳـﻤﺎﺋﻬﻢ ﺧﺼﻮﺻﺎ اﻟﻤﻐﺎرﺑﮥ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﯾﺘﻠّﻔﻈﻮن ﺑﻪ ﻣﻦ إﻣﺎﻟﮥ و ﺗﺮﺧﯿﻢ و ﺗﺮﻗﯿﻖ و ﺗﻔﺨﯿﻢ‪ ،‬و‬‫ﻫﻮ اﻟّﺬي ﺟّﺴﺮ اﻟّﻨﺎس ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪545 :‬‬‫ﻣﺼـّﻨﻔﺎت ﺟﻤﺎل اﻟـّﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ و رّﻏﺒﻬﻢ ﻓﯽ ﻗﺮاءﺗﻬﺎ و ﺷـﺮح ﻟﻬﻢ ﻏﺎﻣﻀـﻬﺎ و ﺧﺎض ﺑﻬﻢ ﻟﺠﺠﻬﺎ و ﻓﺘﺢ ﻟﻬﻢ ﻣﻘﻔﻠﻬﺎ و اﻟﺘﺰم أن ﻻ ﯾﻘﺮي‬‫أﺣﺪا إﻟّﺎ أن ﮐﺎن ﻓﯽ »ﮐﺘﺎب ﺳﯿﺒﻮﯾﻪ« أو ﻓﯽ »ﺗﺴﻬﯿﻞ اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ« أو ﻓﯽ ﻣﺼﻨﻔﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﻟّﻤﺎ ﻗﺪم ﻣﻦ اﻟﺒﻼد ﻻزم اﻟﺸﯿﺦ ﺑﻬﺎء اﻟّﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟّﻨﺤﺎس‪،‬‬‫رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ و أﺧـﺬ ﻋﻨﻪ ﮐﺘﺐ اﻷدب‪ ،‬و ﮐﺎن ﺣﺴﻦ اﻟﻌﻤـﮥ ﻣﻠﯿـﺢ اﻟﻮﺟﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﻟّﻠﻮن ﻣﺸـﺮﺑﺎ ﺑﺤﻤﺮة ﻣﻨّﻮر اﻟّﺸـ ﯿﺐ‪ .‬ﻣﻮﻟـﺪه ﺑﻐﺮﻧﺎﻃـﮥ ﻓﯽ‬‫ﺷﻬﻮر ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺳّﺘﻤﺎﺋﮥ و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟّﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼﺮّﯾﮥ ﻓﯽ أواﺋﻞ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ‪.‬‬
‫إﻟﯽ أن ﻗﺎل اﻟﮑﺘﺒّﯽ ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺷﯽء ﻣﻦ ﻧﻈﻤﻪ‪:‬‬‫]و ﻣﺪﺣﻪ ﻣﺤﯿﯽ اﻟّﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﻈﺎﻫﺮ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻗﺪ ﻗﯿﻞ ﻟّﻤﺎ أن ﺳﻤﻌﺖ ﻣﺒﺎﺣﺜﺎ ﻓﯽ اﻟّﺬات ﻗّﺮرﻫﺎ أﺟّﻞ ﻣﻔﯿﺪ‬‫ﻫﺬا أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن‪ ،‬ﻗﻠﺖ ﺻﺪﻗﺘﻢ و ﺑﺮرﺗﻢ؛ ﻫﺬا ﻫﻮ اﻟّﺘﻮﺣﯿﺪي‬‫و أّﻣﺎ ﻣﺎ ﺻـّﻨﻔﻪ ﻓﻬﻮ »اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻤﺤﯿﻂ« ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻈﯿﻢ«‪» .‬إﺗﺤﺎف اﻷرﯾﺐ ﺑﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﻘﺮآن ﻣﻦ اﻟﻐﺮﯾﺐ« ﮐﺘﺎب »اﻷﺳﻔﺎر اﻟﻤﻠّﺨﺺ ﻣﻦ‬‫ﮐﺘﺎب اﻟـّﺼ ﻔﺎر«‪» .‬ﺷـﺮح ﮐﺘﺎب ﺳﯿﺒﻮﯾﻪ«‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻟﺘﺠﺮﯾﺪ ﻷﺣﮑﺎم ﺳﯿﺒﻮﯾﻪ«‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻟّﺘﺬﯾﯿﻞ و اﻟّﺘﮑﻤﯿﻞ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟّﺘﺴﻬﯿﻞ«‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻟﺘﺴﺠﯿﻞ‬‫)اﻟﺘﻨﺨﯿﻞ‪ .‬ظ( ﻣﻦ ﺷﺮح اﻟﺘﺴﻬﯿﻞ«‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻟﺘﺬﮐﺮة«‪.‬‬‫ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺒﺪع« ﻓﯽ اﻟّﺘﺼﺮﯾﻒ‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮﻓﻮر«‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻟﺘﻘﺮﯾﺐ«‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻟّﺘﺪرﯾﺐ«‪.‬‬‫ﮐﺘﺎب »ﻏﺎﯾـﮥ اﻹﺣﺴﺎن«‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻟّﻨﮑﺖ اﻟﺤﺴﺎن«‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻟّﺸـ ﻔﺎء )اﻟّﺸـ ﺬا‪ .‬ظ( ﻓﯽ ﻣﺴـﺌﻠﮥ ﮐﺬا«‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻟﻔﻀﻞ ﻓﯽ أﺣﮑﺎم اﻟﻔﺼﻞ«‪ .‬ﮐﺘﺎب‬‫»اﻟﻠّﻤﺤﮥ«‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻟّﺸﺬور«‪.‬‬‫ﮐﺘـﺎب »اﻻرﺗﻀـﺎء ﻓﯽ اﻟﻔﺮق ﺑﯿﻦ اﻟـّﻀ ﺎد و اﻟّﻈـ ﺎء«‪ .‬ﮐﺘـﺎب »ﻋﻘـﺪ اﻟﻠﺌـﺎﻟﯽ«‪ .‬ﮐﺘﺎب »ﻧﮑﺖ اﻷﻣﺎﻟﯽ«‪ .‬ﮐﺘﺎب »اﻟﻨﺎﻓﻊ ﻓﯽ ﻗﺮاءة ﻧﺎﻓﻊ«‪» .‬اﻷﺛﯿﺮ ﻓﯽ‬‫ﻗﺮاءة اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ«‪» .‬اﻟﻮرد )اﻟﻤﻮرد‪ .‬ظ( اﻟﻐﻤﺮ ﻓﯽ ﻗﺮاءة أﺑﯽ ﻋﻤﺮو«‪» .‬اﻟّﺮوض اﻟﺒـﺎﺳﻢ ﻓﯽ ﻗﺮاءة ﻋـﺎﺻﻢ«‪» .‬اﻟﻤﺰن اﻟﻐـﺎﻣﺮ )اﻟﻬﺎﻣﺮ‪ .‬ظ( ﻓﯽ ﻗﺮاءة‬‫أﺑﯽ ﻋـﺎﻣﺮ«‪» .‬اﻟّﺮﻣﺰة ﻓﯽ ﻗﺮاءة ﺣﻤﺰة«‪» .‬اﻟﻨـﺎﺋﯽ )ﺗﻘﺮﯾـﺐ اﻟّﻨـﺎﺋﯽ‪ .‬ظ( ﻓﯽ ﻗﺮاءة اﻟﮑﺴـﺎﺋﯽ«‪» .‬اﻟّﻨـﺜﺮ )اﻟﻨّﯿﺮ‪ .‬ظ( اﻟﺠﻠّﯽ ﻓﯽ ﻗﺮاءة زﯾـﺪ ﺑـﻦ ﻋﻠﯽ«‪.‬‬‫»اﻟﻮّﻫﺎج ﻓﯽ اﺧﺘﺼﺎر اﻟﻤﻨﻬﺎج«‪» .‬اﻟﻨﻮر اﻷﺟﻠﯽ ﻓﯽ اﺧﺘﺼﺎر اﻟﻤﺤﻠّﯽ«‪» .‬اﻟﺤﻠﻞ اﻟﺤﺎﻟﯿﮥ ﻓﯽ أﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟﻘﺮآن اﻟﻌﺎﻟﯿﮥ«‪» .‬اﻹﻋﻼم ﺑﺄرﮐﺎن اﻹﺳـﻼم«‪.‬‬‫»ﻧﺜﺮ اﻟّﺪرر و ﻧﻈﻢ اﻟّﺰﻫﺮ«‪» .‬ﻗﻄﺮ اﻟﺤﺒﯽ ﻓﯽ ﺟﻮاب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪546 :‬‬‫أﺳـﺌﻠﮥ اﻟـّﺬﻫﺒﯽ«‪» .‬ﻧﻮاﻓﺚ اﻟّﺴـ ﺤﺮ ﻓﯽ دﻣﺎﺋﺚ اﻟّﺸـ ﻌﺮ«‪» .‬ﺗﺤﻔـﮥ اﻟّﻨﺪس ﻓﯽ ﻧﺤﺎة اﻷﻧﺪﻟﺲ« »اﻷﺑﯿﺎت اﻟﻮاﻓﯿﮥ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻘﺎﻓﯿﮥ«‪» .‬ﻣﺸـﯿﺨﮥ اﺑﻦ أﺑﯽ‬‫اﻟﻤﻨﺼﻮر«‪» .‬اﻹدراك ﻟﻠﺴﺎن اﻷﺗﺮاك« »زﻫﻮ اﻟﻤﻠﮏ ﻓﯽ ﻧﺤﻮ اﻟّﺘﺮك«‪» .‬ﻧﻔﺤﮥ اﻟﻤﺴﮏ ﻓﯽ ﺳﯿﺮة اﻟّﺘﺮك«‪» .‬اﻷﻓﻌﺎل ﻓﯽ ﻟﺴﺎن اﻟّﺘﺮك« »ﻣﻨﻄﻖ‬‫اﻟﺨﺮس ﻓﯽ ﻟﺴﺎن اﻟﻔﺮس«‪ .‬و ﻣّﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻞ ﺗﺼـﻨﯿﻔﻪ‪ :‬ﮐﺘﺎب »ﻣﺴﻠﮏ اﻟّﺮﺷﺪ ﻓﯽ ﺗﺠﺮﯾﺪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻧﻬﺎﯾﮥ اﺑﻦ رﺷﺪ«‪» .‬ﻣﻨﻬﺞ اﻟّﺴﺎﻟﮏ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم‬‫ﻋﻠﯽ أﻟﻔّﯿﮥ اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ«‪» .‬ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻹﻋﺮاب ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟّﺘﺼـﺮﯾﻒ و اﻹﻋﺮاب« رﺟﺰ »ﻣﺠﺎﻧﯽ اﻟﻘﺼـﺮ )اﻟﻬﺼﺮ‪ .‬ظ( ﻓﯽ ﺷﻌﺮاء اﻟﻌﺼﺮ«‪» .‬اﻟﻤﺤﺒﻮر ﻓﯽ‬‫ﻟﺴﺎن اﻟﯿﺤﻤﻮر«‪ .‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 117‬از ‪174‬‬‫و ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺴـﺒﮑﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن اﻟّﻨﻔﺮي اﻷﻧﺪﻟﺴـّﯽ‬‫اﻟﺠـّﯿ ﺎﻧﯽ اﻷﺻﻞ اﻟﻐﺮﻧﺎﻃّﯽ اﻟﻤﻮﻟـﺪ و اﻟﻤﻨﺸﺄ اﻟﻤﺼـﺮّي اﻟـّﺪار‪ ،‬ﺷـﯿﺨﻨﺎ و اﺳـﺘﺎذﻧﺎ أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن ﺷـﯿﺦ اﻟّﻨﺤﺎة اﻟﻌﻠﻢ اﻟﻔﺮد و اﻟﺒﺤﺮ اﻟّـﺬي ﻟﻢ ﯾﻌﺮف‬‫اﻟﺠﺰر ﺑﻞ اﻟﻤّﺪ‪ ،‬ﺳـﯿﺒﻮﯾﻪ اﻟّﺰﻣﺎن و اﻟﻤﺒّﺮد إذا ﺣﻤﯽ اﻟﻮﻃﯿﺲ ﺑﺘﺸﺎﺟﺮ اﻷﻗﺮان‪ ،‬و إﻣﺎم اﻟّﻨﺤﻮ اﻟّﺬي ﻟﻘﺎﺻﺪه ﻣﻨﻪ ﻣﺎ ﯾﺸﺎء‪ ،‬و ﻟﺴﺎن اﻟﻌﺮب اﻟّﺬي‬‫ﺑﮑّﻞ ﺳﻤﻊ ﻟﺪﯾﻪ اﻹﺻﻐﺎء‪ ،‬ﮐﻌﺒﮥ ﻋﻠﻢ ﺗﺤّﺞ و ﻻ ﺗﺤّﺞ و ﯾﻘﺼﺪ ﻣﻦ ﮐّﻞ ﻓﺞ‪ ،‬ﺗﻀﺮب إﻟﯿﻪ اﻹﺑﻞ آﺑﺎﻃﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﻔﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﮐّﻞ ﻃﺎﺋﻔﮥ ﺳﻔﺮا ﻻ ﯾﻌﺮف‬‫اﻷﺑﺎرق اﻟﺒﯿـﺪ ﺑﺴﺎﻃﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﺬﺑﺎ ﻣﻨﻬﻼ و ﺳـﯿﻼ ﯾﺴـﺒﻖ ارﺗﺪاد اﻟّﻄﺮف و إن ﺟﺎء ﻣﻨﻬﻤﻼ‪ ،‬ﻓﻌّﻢ اﻟﻤﺴـﯿﺮ إﻟﯿﻪ اﻟﻐﺪّو و اﻟّﺮواح و ﯾﺘﻨﺎﻓﺲ ﻋﻠﯽ‬‫أرج ﺛﻨـﺎﺋﻪ ﻣﺴـﻠﮏ اﻟّﻠﯿـﻞ و ﮐﺎﻓﻮر اﻟّﻨﻬﺎر‪ ،‬و ﻟﻘـﺪ ﮐﺎن أرّق ﻣﻦ اﻟّﻨﺴـﯿﻢ ﻧﻔﺴﺎ‪ ،‬و أﻋـﺬب ﻣّﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﮑﺆس ﻟﻌﺴﺎ‪ ،‬ﻃﻠﻌﺖ ﺷـﻤﺴﻪ ﻣﻦ ﻣﻐﺮﺑﻬﺎ و‬‫اﻗﺘﻌﺪ ﻣﺼﺮ ﻓﮑﺎن ﻧﻬﺎﯾﮥ ﻣﻄﻠﺒﻬﺎ‪ ،‬و ﺟﻠﺲ ﺑﻬﺎ ﻓﻤﺎ ﻃﺎف ﻋﻠﯽ ﻣﺜﻠﻪ ﺳﻮرﻫﺎ و ﻻ ﻃﺎر إﻟّﺎ إﻟﯿﻪ ﻣﻦ ﻃﻠﺒﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﻗﺸﺎﻋﻤﻬﺎ و ﻧﺴﻮرﻫﺎ‪ ،‬و ازدﻫﺖ ﺑﻪ و‬‫ﻻ أراد ﻫﺎءﻫﺎ ﺑﺎﻟّﻨﯿﻞ و ﻗـﺪ رواﻫﺎ و اﻓﺘﺨﺮت ﺑﻪ ﺣّﺘﯽ ﻟﻘﺪ ﻟﻌﺒﺖ ﺑﺄﻏﺼﺎن اﻟﺒﺎن ﻣﻬﺎب ﺻـﺒﺎﻫﺎ‪ .‬ﻣﻮﻟﺪه ﺑﻤﻄﺨﺸﺎرش‪ -‬و ﻫﯽ ﻣﺪﯾﻨﮥ ﻣﺴﻮرة ﻣﻦ‬‫أﻋﻤـﺎل ﻏﺮﻧﺎﻃـﮥ‪ -‬ﻓﯽ اﺧﺮﯾـﺎت ﺷّﻮال ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﺳـّﺘﻤﺎﺋﮥ و ﻧﺸـﺄ ﺑﻐﺮﻧﺎﻃـﮥ و ﻗﺮأ ﺑﻬـﺎ اﻟﻘﺮاءات و اﻟّﻨﺤﻮ و اﻟﻠّﻐـﮥ و ﺟﺎل ﻓﯽ ﺑﻼد‬‫اﻟﻤﻐﺮب‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺪم ﻣﺼـﺮ ﻗﺒﻞ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺳّﺘﻤﺎﺋﮥ و ﺳﻤﻊ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﺑﻐﺮﻧﺎﻃﮥ‪ :‬اﻻﺳﺘﺎذ أﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﻟّﺰﺑﯿﺮ و أﺑﺎ ﺑﺸﯿﺮ و أﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﻟّﻄﺒﺎع و أﺑﺎ‬‫ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻷﺣﻮص و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﺑﻤﺎﻟﻘـﮥ‪ :‬أﺑﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋّﺒﺎس اﻟﻘﺮﻃﺒّﯽ؛ و ﺑﺒﺠﺎﯾـﮥ‪ :‬أﺑﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟـﺢ اﻟﮑﻨﺎﻧّﯽ‪ ،‬و‬‫ﺑﺘﻮﻧﺲ‪ :‬أﺑﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪547 :‬‬‫ﻫـﺎرون و ﻏﯿﺮه‪ .‬و ﺑﺎﻹﺳـﮑﻨﺪرﯾﮥ‪ :‬ﻋﺒـﺪ اﻟﻮّﻫـ ﺎب ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﻔﺮات‪ .‬و ﺑﻤـّﮑ ﮥ أﺑﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﺻﺎﻟـﺢ اﻟﺤﺴـﯿﻨّﯽ‪ .‬و ﺑﻤﺼـﺮ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ‬‫اﻟﺤّﺮاﻧّﯽ و اﺑﻦ ﺧﻄﯿﺐ اﻟﻤﺰة و ﻏﺎزي اﻟﺤّﻠﺎوي و ﺧﻠﻘﺎ‪ ،‬ﻻزم اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﺎ ﻣﺤﻤﺪ اﻟّﺪﻣﯿﺎﻃّﯽ و اﻧﺘﻘﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺾ ﺷﯿﻮﺧﻪ و ﺧّﺮج و ﺷﻐﻞ اﻟّﻨﺎس‬‫ﺑﺎﻟّﻨﺤﻮ و اﻟﻘﺮاءات‪ ،‬ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺠّﻢ اﻟﻐﻔﯿﺮ و أﺧـﺬ ﻋﻨﻪ ﻏﺎﻟﺐ ﻣﺸـﯿﺨﺘﻨﺎ‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻹﻣﺎم اﻟﻮاﻟـﺪ‪ ،‬و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻬﺎ ﻷﺑﯽ ﺣّﯿﺎن ﻣﻨﻘﺒﮥ و ﮐﺎن‬‫ﯾﻌّﻈﻢ ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬و ﺗﺼـﺎﻧﯿﻔﻪ ﻣﺸـﺤﻮﻧﮥ ﺑﺎﻟّﻨﻘـﻞ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻟّﻤﺎ ﺗﻮﺟﻬﻨﺎ ﻣﻦ دﻣﺸﻖ إﻟﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﯿﻦ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﺛّﻢ أﻣﺮﻧﺎ ﻟا ـّﺴ ﻠﻄﺎن‬‫ﺑﺎﻟﻌﻮد إﻟﯽ اﻟﺸﺎم ﻻﻧﻘﻀﺎء ﻣﺎ ﮐّﻨﺎ ﺗﻮّﺟﻬﻨﺎ ﻷﺟﻠﻪ اﺳﺘﻤﻬﻠﻪ اﻟﻮاﻟﺪ أّﯾﺎﻣﺎ ﻷﺟﻠﯽ ﻓﻤﮑﺚ ﺣّﺘﯽ أﮐﻤﻠﺖ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺣّﯿﺎن ﻣﺎ ﮐﻨﺖ أﻗﺮؤه ﻋﻠﯿﻪ و ﻗﺎل‬‫ﻟﯽ‪ :‬ﯾﺎ ﺑﻨّﯽ! ﻫﻮ ﻏﻨﯿﻤﮥ و ﻟﻌّﻠﮏ ﻻ ﺗﺠﺪه ﻓﯽ ﺳـﻔﺮة اﺧﺮي‪ ،‬و ﮐﺎن ﮐﺬﻟﮏ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟّﺸـ ﯿﺦ أﺑﻮ ﺣﯿﺎن إﻣﺎﻣﺎ ﻣﻨﺘﻔﻌﺎ ﺑﻪ‪ ،‬اﺗّﻔﻖ أﻫﻞ اﻟﻌﺼـﺮ ﻋﻠﯽ‬‫ﺗﻘﺪﯾﻤﻪ و إﻣﺎﻣﺘﻪ و ﻧﺸﺄت أوﻻدﻫﻢ ﻋﻠﯽ ﺣﻔﻆ ﻣﺨﺘﺼـﺮاﺗﻪ و آﺑﺎؤﻫﻢ ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﻈﺮ ﻓﯽ ﻣﺒﺴﻮﻃﺎﺗﻪ و ﺿـﺮﺑﺖ اﻷﻣﺜﺎل ﺑﺎﺳﻤﻪ ﻣﻊ ﺻﺪق اﻟّﻠﻬﺠﮥ و‬‫ﮐﺜﺮة اﻹﺗﻘﺎن و اﻟّﺘﺤّﺮي‪ ،‬و ﺳّﺪد ﻃﺮﻓﺎ ﺻﺎﻟﺤﺎ ﻣﻦ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و اﺧﺘﺼﺮ »ﻣﻨﻬﺎج اﻟّﻨﻮوّي« و ﺻّﻨﻒ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﺴﺎﺋﺮة‪» :‬اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻤﺤﯿﻂ ﻓﯽ اﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ«‪.‬‬‫و »ﺷـﺮح اﻟّﺘﺴـﻬﯿﻞ« و »اﻻرﺗﺸﺎف« و »ﺗﺠﺮﯾﺪ أﺣﮑﺎم ﺳﯿﺒﻮﯾﻪ« و »اﻟﺘﺬﮐﺮة« و »اﻟﻐﺎﯾﮥ« و »اﻟﺘﻘﺮﯾﺐ« و »اﻟﻤﺒﺪع« و »اﻟﻠّﻤﺤﮥ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻟﻪ‬‫ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات »ﻋﻘﺪ اﻟﻠﺌﺎﻟﯽ« و ﻟﻪ ﻧﻈﻢ ﮐﺜﯿﺮ و ﻣﻮّﺷﺤﺎﺗﻪ أﺟﻮد ﻣﻦ ﺷﻌﺮه‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻋﺸّﯽ ﯾﻮم اﻟّﺴﺒﺖ اﻟّﺜﺎﻣﻦ و اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ ﺻﻔﺮ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﻤﻨﺰﻟﻪ ﺑﻈﺎﻫﺮ اﻟﻘﺎﻫﺮة و دﻓﻦ ﺑﻤﻘﺎﺑﺮ اﻟّﺼﻮﻓّﯿﮥ[‪.‬‬‫و ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﺳـﻨﻮي در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺷـﯿﺨﻨﺎ أﺛﯿﺮ اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن اﻷﻧﺪﻟﺴﯽ إﻣﺎم زﻣﺎﻧﻪ ﻓﯽ‬‫ﻋﻠﻢ اﻟّﻨﺤﻮ و ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﺸـﻬﻮرة ﻓﯿﻪ و ﻓﯽ اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ ﺷـﺮﻗﺎ و ﻏﺮﺑﺎ و اﻟّﺘﻼﻣﯿـﺬ اﻟﻤﻨﺘﺸـﺮة‪ ،‬ﮐﺎن اﯾﻀﺎ إﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻠّﻐﮥ ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻟﻘﺮاءات‬‫اﻟـّﺴ ﺒﻊ و اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺷـﺎﻋﺮا ﻣﺠﯿـﺪا‪ ،‬و ﮐـﺎن ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﻠﻬﺠـﮥ ﮐﺜﯿﺮ اﻹﺗﻘﺎن و اﻟّﺘﺤﺮي ﻣﻼزﻣﺎ ﻋﻠﯽ اﻻﺷـﺘﻐﺎل و اﻹﺷـﻐﺎل إﻟﯽ آﺧﺮ وﻗﺖ ﮐﺜﯿﺮ‬‫اﻻﺳـﺘﺤﻀﺎر‪ ،‬و اﺷـﺘﻐﻞ ﺑـﺎﻟﻔﺮوع اﺷـﺘﻐﺎﻻ ﻗﻠﯿﻼـ و اﺧﺘﺼـﺮ ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﻟﻠّﻨﻮوي‪ ،‬ﻟﮑّﻨﻪ ﮐﺎن ﯾﻤﯿﻞ إﻟﯽ ﻣـﺬﻫﺐ أﻫﻞ اﻟّﻈﺎﻫﺮ و ﯾﺼـّﺮح ﺑﻪ‬‫أﺣﯿﺎﻧﺎ‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﻐﺮﻧﺎﻃﮥ ﻓﯽ أواﺋﻞ ﺷّﻮال ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪548 :‬‬‫ﺳّﺘﻤﺎﺋﮥ و ﺳﻤﻊ ﺑﻬﺎ و ﺑﻤﺼﺮ ﻣﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﮐﺜﯿﺮة و أﺧﺬ اﻟﻨﺤﻮ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﺧﺎﺗﻤﮥ ﻧﺤﺎة اﻟﻌﺮب و ﺷﯿﺌﺎ ﻗﻠﯿﻼ ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺦ‬‫أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤـﺬﮐﻮر اﻵﺧـﺬﯾﻦ ﻋﻠﯽ )ﻋﻦ‪ .‬ظ( أﺑﯽ ﻋﻠّﯽ اﻟّﺸـ ﻠﻮﺑﯿﻦ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗـﺪم إﻟﯽ اﻟـّﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼـﺮّﯾﮥ و ﻗﺮأ »ﮐﺘﺎب ﺳـﯿﺒﻮﯾﻪ« ﻋﻠﯽ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﺑﻬﺎء‬‫اﻟـّﺪﯾﻦ اﺑﻦ اﻟّﻨﺤﺎس اﻟﺤﻠﺒّﯽ‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ ﺟﻤﺎﻋﺎت ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬اﻧﺘﺼﺐ ﻟﻺﺷـﻐﺎل و اﻟّﺘﺼـﻨﯿﻒ و ﺗﺼـّﺪر ﺑﺠﺎﻣﻊ اﻷﻗﻤﺮ و ﺗﻮﻟّﯽ ﺗـﺪرﯾﺲ اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 118‬از ‪174‬‬‫ﺑﺠﺎﻣﻊ ﻃﻮﻟﻮن و ﺑﺎﻟﻘـّﺒ ﮥ اﻟﻤﺬﮐﻮرة )اﻟﻤﻨﺼﻮرّﯾﮥ‪ .‬ظ( و أﺿـّﺮ ﻗﺒﻞ ﻣﻮﺗﻪ ﺑﻘﻠﯿﻞ‪ .‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻋﺸـّﯿﮥ ﯾﻮم اﻟـّﺴ ﺒﺖ اﻟّﺴﺎﺑﻊ و اﻟﻌﺸـﺮﯾﻦ ﻣﻦ ﺻـﻔﺮ ﺳـﻨﮥ‬‫ﺧﻤﺲ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﻤﻨﺰﻟﻪ ﺧﺎرج ﺑﺎب اﻟﺒﺤﺮ‪ ،‬و دﻓﻦ ﻣﻦ اﻟﻐـﺪ ﺧﺎرج ﺑﺎب اﻟّﻨﺼـﺮ ﺑﺘﺮﺑـﮥ اﻟّﺼﻮﻓـّﯿ ﮥ و أﻧﺎ ﮐﺜﯿﺮ اﻟّﺰﯾﺎرة ﻟﻪ ﻷﻧّﻪ ﻣﺠﺎور‬‫ﺑﻘﺒﺮ واﻟﺪﺗﯽ و أﺧﯿﻬﺎ‪ ،‬رﺣﻤﻬﻤﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻟﻘﺒﺮ واﻟﺪي أﯾﻀﺎ‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ و ﺑﺤﺜﺖ ﻋﻠﯿﻪ »اﻟّﺘﺴﻬﯿﻞ« و ﮐﺘﺐ ﻟﯽ‪ :‬ﺑﺤﺚ‬‫ﻋﻠّﯽ اﻟّﺸﯿﺦ ﻓﻼن‪ ،‬إﻟﯽ آﺧﺮ اﻟّﻨﺴﺒﮥ‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻢ اﺷّﯿﺦ أﺣﺪا ﻓﯽ ﺳّﻨﮏ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺷﻌﺮه ﻣﺎ أﻧﺸﺪﻧﺎ‪:‬‬‫ﻋﺪاﺗﯽ ﻟﻬﻢ ﻓﻀﻞ ﻋﻠّﯽ و ﻣّﻨﮥ ﻓﻼ أذﻫﺐ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﻋّﻨﯽ اﻷﻋﺎدﯾﺎ‬‫ﻫﻢ ﺑﺤﺜﻮا ﻋﻦ زﻟّﺘﯽ ﻓﺎﺟﺘﻨﺒﺘﻬﺎ و ﻫﻢ ﻧﺎﻓﺴﻮﻧﯽ ﻓﺎﺟﺘﻠﺒﺖ اﻟﻤﻌﺎﻟﯿﺎ[‬‫و ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘّﺮاء« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن أﺛﯿﺮ اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن اﻷﻧﺪﻟﺴـﯽ‬‫اﻟﻐﺮﻧﺎﻃﯽ اﻹﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻷﺳﺘﺎذ ﺷﯿﺦ اﻟﻌﺮﺑّﯿﮥ و اﻷدب و اﻟﻘﺮاءات ﻣﻊ اﻟﻌﺪاﻟﮥ و اﻟّﺜﻘﮥ وﻟﺪ ﻓﯽ اﻟﻌﺸﺮ اﻷﺧﯿﺮ ﻣﻦ ﺷّﻮال ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و‬‫ﺳّﺘﻤﺎﺋﮥ ﺑﻐﺮﻧﺎﻃﮥ و أّول ﻗﺮاءﺗﻪ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺳّﺘﻤﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫إﻟﯽ أن ﻗﺎل اﻟﺠﺰري‪] :‬ﻗﺎل اﻟـّﺬﻫﺒّﯽ‪ :‬و ﻣﻊ ﺑﺮاﻋﺘﻪ اﻟﮑﺎﻣﻠﮥ ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑّﯿﮥ ﻟﻪ ﯾﺪ ﻃﻮﻟﯽ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻵﺛﺎر و اﻟﻘﺮاءات و اﻟّﻠﻐﺎت و ﻟﻪ ﻣﺼـّﻨﻔﺎت ﻓﯽ‬‫اﻟﻘﺮاءات و اﻟّﺘﺤﻘﯿﻖ و ﻫﻮ ﻓﺨﺮ أﻫﻞ ﻣﺼـﺮ ﻓﯽ وﻗﺘﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﺗﺨّﺮج ﺑﻪ ﻋﻨـﺪ أﺋّﻤـ ﮥ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻧﻈﻢ اﻟﻘﺮاءات اﻟـّﺴ ﺒﻊ ﻓﯽ ﻗﺼـﯿﺪة ﻻﻣّﯿﮥ ﺧﺎﻟﯿﮥ ﻣﻦ‬‫اﻟّﺮﻣﻮز‪ ،‬و ﺟﻌﻞ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻧﮑﺘﺎ ﻣﻔﯿﺪة و ﻧﻈﻢ ﻗﺮاءة ﯾﻌﻘﻮب ﮐﺬﻟﮏ و ﺷـﺮح ﺷـﺮﺣﺎ ﺟﻠﯿﻼ و أﻟّﻒ ﮐﺘﺎب »ارﺗﺸﺎف اﻟـّﻀ ﺮب ﻣﻦ ﻟﺴﺎن اﻟﻌﺮب« و‬‫ﺷﺮح ﻧﺤﻮ ﻧﺼﻒ »أﻟﻔﯿﮥ اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ« ﻓﯽ ﻣﺠﻠّﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻟﻪ اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ اﻟّﺬي ﻟﻢ ﯾﺴـﺒﻖ إﻟﯽ ﻣﺜﻠﻪ ﺳـّﻤﺎه »اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻤﺤﯿﻂ« ﻓﯽ ﻋﺸـﺮ ﻣﺠﻠّﺪات ﮐﺒﺎر و‬‫اﺧﺘﺼﺮه ﻓﯽ ﺛﻼث ﻣﺠّﻠﺪات ﺳّﻤﺎه »اﻟّﻨﻬﺮ« و ﻧﻈﻤﻪ ﻓﯽ ﻏﺎﯾﮥ اﻟﺤﺴﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪549 :‬‬‫ﻣﻊ اﻟّﺪﯾﻦ و اﻟﺨﯿﺮ و اﻟّﺜﻘﮥ و اﻷﻣﺎﻧﮥ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة و دﻓﻦ ﺑﻤﻘﺒﺮة اﻟّﺼﻮﻓﯿﮥ[‬‫ﻣﯿﻠﻪ اﻟﯽ ﻣﺤﺒﮥ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻘﮥ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻨﺤﺎة‬‫ﻣﻘﺎﺗﻠﯿﻪ‪ .‬ﻗﺎل اﻷدﻓﻮّي‪ :‬ﺟﺮي ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻘﮥ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ أﺋّﻤﮥ اﻟّﻨﺤﺎة ﻓﯽ ﺣّﺐ ﻋﻠّﯽ ﺣّﺘﯽ ﻗﺎل ﻣّﺮة ﻟﺒﺪر اﻟّﺪﯾﻦ اﺑﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪:‬‬‫ﻗﺪ روي ﻋﻦ ﻋﻠّﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أﻧّﻪ ﻗﺎل ﻋﻬﺪ إﻟّﯽ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬ﻻ ﯾﺤّﺒﻨﯽ إﻟّﺎ ﻣﺆﻣﻦ و ﻻ ﯾﺒﻐﻀﻨﯽ إﻟّﺎ ﻣﻨﺎﻓﻖ‪.‬‬‫ﻫﻞ ﺻﺪق ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟّﺮواﯾﮥ؟ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﺑﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ :‬ﻧﻌﻢ! ﻓﻘﺎل‪ :‬و اﻟّﺬﯾﻦ ﻗﺎﺗﻠﻮه و ﺳـﻠّﻮا اﻟّﺴﯿﻮف ﻓﯽ وﺟﻬﻪ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﺤّﺒﻮﻧﻪ أو ﯾﺒﻐﻀﻮﻧﻪ؟! و ﮐﺎن‬‫ﯾﺠﺮي ﻋﻠﯽ ﻣﺬﻫﺐ اﻷدب ﻓﯽ ﻣﯿﻠﻪ إﻟﯽ ﻣﺤﺎﺳﻦ اﻟّﺸـ ﺒﺎب‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺸـﻬﻮر ﺑﺎﻟﺒﺨﻞ ﺣّﺘﯽ ﮐﺎن ﯾﻔﺨﺮ ﺑﻪ ﮐﻤﺎ ﯾﻔﺘﺨﺮ اﻟّﻨﺎس ﺑﺎﻟﮑﺮم‪ ،‬و أﺿـّﺮ ﻗﺒﻞ‬‫ﻣﻮﺗﻪ ﺑﻘﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﻣﺎت ﻓﯽ ﺛﺎﻣﻦ ﺻﻔﺮ ﺳّﻨﮥ ‪.[745‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺻـﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »ﺗﺎج ﻣﮑّﻠﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻐﺮﻧﺎﻃﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺄﺛﯿﺮ اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﺣّﯿﺎن اﻷﻧﺪﻟﺴـّﯽ إﻣﺎم‬‫اﻟﻌﺮﺑـّﯿ ﮥ و اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ؛ ذﮐﺮ ﻟﻪ اﻟﻤﻘﺮّي ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﺣﺴـﻨﮥ ﻃﻮﯾﻠـﮥ و ﻗـﺎل اﺑﻦ ﻣﺮزوق ﻓﯽ ﺣّﻘﻪ‪ :‬ﺷـﯿﺦ اﻟّﻨﺤﺎة ﺑﺎﻟـّﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼـﺮّﯾﮥ و ﺷـﯿﺦ اﻟﻤﺤـّﺪﺛﯿﻦ‬‫ﺑﺎﻟﻤﺪرﺳﮥ اﻟﻤﻨﺼﻮرّﯾﮥ ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﻪ و ﻗﺮأت و ﺣّﺪﺛﻨﯽ ﺑﺴﻨﻦ أﺑﯽ داود و اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ و اﻟﻤﻮّﻃﺄ ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﺤّﻔﺎظ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺷﮑﻮت إﻟﯿﻪ ﯾﻮﻣﺎ‬‫ﻣﺎ ﯾﻠﻘﺎه اﻟﻐﺮﯾﺐ ﻣﻦ أذّﯾﮥ اﻟﻌﺪاة ﻓﺄﻧﺸﺪﻧﯽ ﻟﻨﻔﺴﻪ‪:‬‬‫ﻋﺪاﺗﯽ ﻟﻬﻢ ﻓﻀﻞ ﻋﻠّﯽ و ﻣّﻨﮥ ﻓﻼ أذﻫﺐ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﻋّﻨﯽ اﻷﻋﺎدﯾﺎ‬‫ﻫﻢ ﺑﺤﺜﻮا ﻋﻦ زﻟّﺘﯽ ﻓﺎﺟﺘﻨﺒﺘﻬﺎ و ﻫﻢ ﻧﺎﻓﺴﻮﻧﯽ ﻓﺎﮐﺘﺴﺒﺖ اﻟﻤﻌﺎﻟﯿﺎ‬‫ذﮐﺮ اﻟـّﺼ ﻔﺪّي ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺑـﺎﻟﻎ ﻓﯿﻪ و ﻗﺎل‪ :‬ﺧـﺪم ﻫـﺬا اﻟﻌﻠﻢ ﻣـّﺪة ﺗﻘﺎرب اﻟّﺜﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺳـﻠﮏ ﻣﻦ ﻏﺮاﺋﺒﻪ و ﻏﻮاﻣﻀﻪ ﻃﺮﻗﺎ ﻣﻨﺸـﻌﺒﮥ‬‫اﻷﻓﺎﻧﯿﻦ و ﻟﻢ ﯾﺰل ﻋﻠﯽ ﺣﺎﻟﮥ إﻟﯽ أن دﺧﻞ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﮐﺎن ﺗﺒّﺪﻟﺖ ﺣﺮﮐﺎﺗﻪ ﺑﺎﻹﺳﮑﺎن ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ 745‬و ﺻّﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺪﻣﺸﻖ ﺻﻼة اﻟﻐﺎﺋﺐ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪562 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 119‬از ‪174‬‬‫و ﮐﺎن ﻣﻮﻟﺪه ﺳـﻨﮥ ‪ 652‬و ﻟﻪ اﻟﯿـﺪ اﻟﻄﻮﻟﯽ ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ و اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﺗﺮاﺟﻢ اﻟّﻨـﺎس و ﻃﺒﻘـﺎﺗﻬﻢ‪ ،‬و ﻟﻪ اﻟّﺘﺼـﺎﻧﯿﻒ اﻟّﺘﯽ ﺳـﺎرت و ﻃـﺎرت و‬‫اﻧﺘﺸـﺮت و ﻣﺎ اﻧﺘﺜﺮت و ﻗﺮﺋﺖ و درﯾﺖ و ﻧﺴـﺨﺖ و ﻣﺎ ﻧﺴـﺨﺖ‪ ،‬أﺧﻤﻠﺖ ﮐﺘﺐ اﻟﻤﺘﻘـّﺪﻣﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺮأ اﻟّﻨﺎس ﻋﻠﯿﻪ و ﺻﺎروا أﺋّﻤـ ﮥ و أﺷـﯿﺎﺧﺎ ﻓﯽ‬‫ﺣﯿﺎﺗﻪ و ﮐﺎن ﺣﺴﻦ اﻟﻌﻤـﮥ ﻣﻠﯿـﺢ اﻟﻮﺟﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﻟّﻠﻮن ﻣﺸـﺮب اﻟﺤﻤﺮة ﻣﻨّﻮر اﻟّﺸـ ﯿﺒﮥ ﮐﺒﯿﺮ اﻟّﻠﺤﯿـﮥ ﻣﺴﺘﺮﺳﻞ اﻟّﺸـ ﻌﺮ و ﮐﺎن ﻓﯿﻪ ﺧﺸﻮع ﯾﺒﮑﯽ إذا‬‫ﺳﻤﻊ اﻟﻘﺮآن و ﯾﺠﺮي دﻣﻌﻪ ﻋﻨـﺪ ﺳـﻤﺎع اﻻﺷـﻌﺎر اﻟﻐﺰﻟـّﯿ ﮥ‪ .‬ﻗﺎل اﻻدﻓﻮّي‪ :‬ﻗﺎل ﻟﯽ‪ :‬إذا ﻗﺮأت أﺷـﻌﺎر اﻟﻌﺸﻖ أﻣﯿﻞ إﻟﯿﻬﺎ و ﮐﺎن أّوﻻ ﯾﺮي رأي‬‫اﻟّﻈﺎﻫﺮّﯾـﮥ ﺛّﻢ إﻧّﻪ ﺗﻤـﺬﻫﺐ ﻟﻠّﺸﺎﻓﻌّﯽ و ﮐﺎن أّوﻻ ﯾﻌﺘﻘـﺪ ﻓﯽ اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﺑﻦ ﺗﯿﻤـّﯿ ﮥ و اﻣﺘـﺪﺣﻪ ﺑﻘﺼـﯿﺪة ﺛّﻢ إﻧّﻪ اﻧﺤﺮف ﻋﻨﻪ ﻟّﻤﺎ وﻗﻒ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب‬‫اﻟﻌﺮش ﻟﻪ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻟﯿﺲ اﻷﻣﺮ ﮐﺬﻟﮏ ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻟﺒﺪر اﻟﻄﺎﻟﻊ«‪ :‬و ﮐﺎن ﻇﺎﻫﺮّﯾﺎ و ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ اﻧﺘﻬﯽ )اﻧﺘﻤﯽ‪ .‬ظ( إﻟﯽ اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ و ﮐﺎن أﺑﻮ اﻟﺒﻘﺎء‬‫ﯾﻘﻮل إﻧّﻪ ﻟﻢ ﯾﺰل ﻇﺎﻫﺮّﯾـﺎ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ :‬ﮐﺎن أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻧّﯽ ﯾﺮﺟﻊ ﻋﻦ ﻣـﺬﻫﺐ اﻟﻈﺎﻫﺮ ﻣﻦ ﻋﻠﻖ ﺑـﺬﻫﻨﻪ؟!‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و ﻟﻘـﺪ ﺻـﺪق ﻓﯽ‬‫ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻓﻤـﺬﻫﺐ اﻟّﻈﺎﻫﺮ ﻫﻮ أّول اﻟﻔﮑﺮ و آﺧﺮ اﻟﻌﻤﻞ ﻋﻨﺪ ﻣﻨﺢ اﻹﻧﺼﺎف و ﻟﻢ ﯾﺮد ﻋﻠﯽ ﻓﻄﺮﺗﻪ ﻣﺎ ﯾﻐّﯿﺮﻫﺎ ﻋﻨﺪ أﻫﻠﻬﺎ )ﻋﻦ أﺻـﻠﻬﺎ‪ .‬ظ( و ﻟﯿﺲ‬‫ﻫﻮ ﻣﺬﻫﺐ داود اﻟّﻈﺎﻫﺮي‪ ،‬و أﺗﺒﺎﻋﻪ ﻓﻘﻂ ﺑﻞ ﻫﻮ ﻣﺬﻫﺐ أﮐﺎﺑﺮ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻤﻘّﯿﺪﯾﻦ ﺑﻨﺼﻮص اﻟّﺸﺮع ﻣﻦ ﻋﺼﺮ اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ إﻟﯽ اﻵن و داود واﺣﺪ‬‫ﻣﻨﻬﻢ و إﻧّﻤﺎ اﺷـﺘﻬﺮ ﻋﻨﻪ اﻟﺠﻤﻮد ﻓﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ وﻗﻒ ﻓﯿﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻟّﻈﺎﻫﺮ ﺣﯿﺚ ﻻ ﯾﻨﺒﻐﯽ اﻟﻮﻗﻮف و أﻫﻤﻞ ﻣﻦ أﻧﻮاع اﻟﻘﯿﺎس ﻣﺎ ﻻ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻟﻤﻨﺼـﻒ‬‫إﻫﻤﺎﻟﻪ‪ .‬و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠـﮥ‪ :‬ﻓﻤـﺬﻫﺐ اﻟّﻈﺎﻫﺮ ﻫﻮ اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻈﺎﻫﺮ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟـّﺴ ّﻨﮥ ﺑﺠﻤﯿﻊ اﻟّﺪﻻﻻت و ﻃﺮح اﻟّﺘﻌﻮﯾﻞ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﺾ اﻟّﺮأي اﻟّﺬي ﻻ ﯾﺮﺟﻊ‬‫إﻟﯿﻬﻤﺎ ﺑﻮﺟﻪ ﻣﻦ وﺟﻮه اﻟّﺪﻻﻟﮥ‪ .‬و أﻧﺖ إذا أﻣﻌﻨﺖ اﻟّﻨﻈﺮ ﻓﯽ ﻣﻘﺎﻻت أﮐﺎﺑﺮ اﻟﻤﺠﺘﻬﺪﯾﻦ اﻟﻤﺸـﺘﻐﻠﯿﻦ ﺑﺎﻷدﻟّﮥ وﺟﺪﺗﻬﺎ ﻣﺬﻫﺐ اﻟﻈﺎﻫﺮ ﺑﻌﯿﻨﻪ‪ ،‬ﺑﻞ‬‫إذا رزﻗﺖ اﻹﻧﺼـﺎف و ﻋﺮﻓﺖ اﻟﻌﻠﻮم اﻻﺟﺘﻬﺎدّﯾـﮥ ﮐﻤـﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ و ﻧﻈﺮت ﻓﯽ ﻋﻠﻮم اﻟﮑﺘـﺎب و اﻟّﺴـ ّﻨﮥ ﺣّﻖ اﻟّﻨﻈﺮ ﮐﻨﺖ ﻇﺎﻫﺮّﯾﺎ أي ﻋﺎﻣﻼ ﺑﻈﺎﻫﺮ‬‫اﻟّﺸـ ﺮع ﻣﻨﺴﻮﺑﺎ إﻟﯿﻪ ﻻ إﻟﯽ داود اﻟﻈﺎﻫﺮّي ﻓﺈن ﻧﺴﺒﺘﮏ و ﻧﺴﺒﺘﻪ إﻟﯽ اﻟﻈﺎﻫﺮ ﻣّﺘﻔﻘﮥ و ﻫﺬه اﻟّﻨﺴﺒﮥ ﻫﯽ ﻣﺴﺎوﯾﮥ ﻟﻠّﻨﺴﺒﮥ إﻟﯽ اﻹﯾﻤﺎن و اﻹﺳﻼم و‬‫إﻟﯽ ﺧﺎﺗﻢ اﻟّﺮﺳﻞ ﻋﻠﯿﻪ أﻓﻀﻞ اﻟّﺼﻠﻮة و اﻟّﺘﺴﻠﯿﻢ‪ ،‬و إﻟﯽ ﻣﺬﻫﺐ اﻟﻈﺎﻫﺮ ﺑﺎﻟﻤﻌﻨﯽ اﻟّﺬي أﺷﺎر إﻟﯿﻪ اﺑﻦ ﺣﺰم ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫و ﻣﺎ أﻧﺎ إﻟّﺎ ﻇﺎﻫﺮّي و إﻧّﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺑﺪا ﺣّﺘﯽ ﯾﻘﻮم دﻟﯿﻞ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪563 :‬‬‫اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬ﻗـﺎل اﻟـّﺼ ﻼح اﻟﮑﺘﺒّﯽ‪ :‬اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻻﻣـﺎم اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﻌﻠّﺎﻣـﮥ ﻓﺮﯾـﺪ اﻟﻌﺼـﺮ و ﺷـﯿﺦ اﻟّﺰﻣـﺎن و إﻣـﺎم اﻟّﻨﺤﺎة أﺛﯿﺮ اﻟـّﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن ﻗﺮأ اﻟﻘﺮآن‬‫ﺑﺎﻟّﺮواﯾﺎت و ﺳـﻤﻊ ﺑﺒﻼد اﻷﻧﺪﻟﺲ و ﺟﺰﯾﺮة إﻓﺮﯾﻘّﯿﮥ و ﺛﻐﺮ اﻹﺳـﮑﻨﺪرّﯾﮥ و ﺑﻼد ﻣﺼﺮ و اﻟﺤﺠﺎز و ﺣّﺼﻞ اﻹﺟﺎزات ﻣﻦ اﻟّﺸﺎم و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ و‬‫ﻃﻠﺐ و ﺣﺼﻞ و ﮐﺘﺐ و اﺟﺘﻬـﺪ‪ .‬و ﻟﻪ أﺷـﻌﺎر راﺋﻘـﮥ و أﺑﯿﺎت ﻓﺎﺋﻘﻪ أورد ﺟﻤﻠﮥ ﻣﻨﻬﺎ ﻓﯽ »اﻟﻔﻮات« و ﮐﺬا ذﮐﺮه اﻟﻤﻘﺮّي ﻓﯽ »ﻧﻔﺢ اﻟّﻄﯿﺐ« و‬‫ﻧﺒﺬة ﻣﻦ أﺷـﻌﺎره اﻟّﺮاﺋﻘﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻣﺪﺣﻪ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟّﺸﻌﺮاء و اﻟﮑﺒﺎر و اﻟﻔﻀﻼء و ذﮐﺮ أﺷﻌﺎرﻫﻢ ﻓﯽ ﻣﺪاﺋﺤﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬اﻹﻣﺎم اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ ﻟﺴﺎن اﻟﻌﺮب‬‫و ﺗﺮﺟﻤﺎن اﻷدب ﺟﺎﻣﻊ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬ﻋﻤﺪة وﺳﺎﺋﻞ اﻟّﺴﺎﺋﻞ‪ ،‬ﺣّﺠﮥ اﻟﻤﻘﻠّﺪﯾﻦ زﯾﻦ اﻟﻤﺠﺘﻬﺪﯾﻦ أﻓﻀﻞ اﻵﺧﺮﯾﻦ وارث ﻋﻠﻮم اﻷّوﻟﯿﻦ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻓﺎﺿـﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ ﻣـﺬﮐﻮر در »إﺗﺤـﺎف اﻟّﻨﺒﻼ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻹﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌﻠّﺎﻣـﮥ ﻓﺮﯾﺪ‬‫اﻟﻌﺼـﺮ و ﺷـﯿﺦ اﻟّﺰﻣـﺎن و إﻣـﺎم اﻟّﻨﺤـﺎة أﺛﯿﺮ اﻟـّﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن اﻟﻐﺮﻧﺎﻃﯽ‪ ،‬ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ را ﺑﺮواﯾﺎت ﺧﻮاﻧـﺪه و ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺒﻼد أﻧـﺪﻟﺲ و ﺟﺰﯾﺮه‬‫إﻓﺮﯾﻘّﯿﮥ و ﺛﻐﺮ اﺳـﮑﻨﺪرّﯾﮥ و ﺑﺒﻼد ﻣﺼـﺮ و ﺣﺠﺎز ﺷـﻨﯿﺪه و إﺟﺎزات از ﺷﺎم و ﻋﺮاق و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﺣﺎﺻﻞ ﺳﺎﺧﺘﻪ و در ﻃﻠﺐ اﺟﺘﻬﺎد ﻧﻤﻮده و‬‫ﺗﺤﺼـﯿﻞ و ﮐﺘﺎﺑﺖ ﮐﺮده ﺑﺮ ﻃﻠﺒﻪ أذﮐﯿﺎ ﺧﯿﻠﯽ ﺗﻮّﺟﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد و ﺗﻌﻈﯿﻢ اﯾﺸﺎن ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻈﻢ و ﻧﺜﺮﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻮّﺷـ ﺤﺎت ﺑﻌﯿـﺪه )ﻋﺪﯾﺪه‪.‬‬‫ظ( دارد و در ﻧﻘﻞ ﺧﻮد ﺛﺒﺖ و در ﻗﻮل ﺧﻮد ﻣﺤّﺮرﺳﺖ‪ ،‬ﻋﺎرف ﺑﻠﻐﺖ و ﺿﺎﺑﻂ أﻟﻔﺎظ او‪ ،‬و أّﻣﺎ ﺻـﺮف و ﻧﺤﻮ ﭘﺲ در آن إﻣﺎم دﻧﯿﺎﺳـﺖ‬‫و در ﺗﻔﺴـﯿﺮ و ﺣﺪﯾﺚ ﯾﺪ ﻃﻮﻟﯽ داﺷﺘﻪ و در ﺷﺮوط و ﻓﺮوع و ﺗﺮاﺟﻢ و ﻃﺒﻘﺎت و ﺗﻮارﯾﺦ و ﺣﻮادث و ﺗﻘﯿﯿﺪ اﺳﻤﺎي ﻧﺎس ﺧﺼﻮﺻﺎ ﻣﻐﺎرﺑﻪ‬‫ﻣﻮاﻓﻖ ﺗﻠّﻔﻆ ﺷﺎن از اﻣﺎﻟﻪ و ﺗﺮﺧﯿﻢ و ﺗﺮﻗﯿﻖ و ﺗﻔﺨﯿﻢ دﺳـﺘﮕﺎه ﻗﻮي داﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﻌﻤﻪ ﻣﻠﯿﺢ اﻟﻮﺟﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﻟّﻠﻮن ﻣﺸﺮب ﺑﺤﻤﺮة ﻣﻨﻮر اﻟّﺸﯿﺐ‬‫ﺑﻮد‪ .‬ﻣﻮﻟﺪ او ﻏﺮﻧﺎﻃﻪ در ﺷـﻬﻮر ﺳـﻨﻪ أرﺑﻊ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﺳـّﺘﻤﺎﺋﻪ ﺑﻮده‪ .‬أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﯾﺪي )آﻣﺪي‪ .‬ظ( و اﺑﻦ اﻟّﺼﺎﺋﻎ و ﺧﻠﻘﯽ ﺑﺴـﯿﺎر ﺷﯿﻮخ‬‫اوﯾﻨـﺪ‪ ،‬و در ﻣﺼـﺮ از ﺑﻬﺎء ﺑﻦ ﻧﺤﺎس ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬و در ﻧﺤﻮ ﺑﺤﯿﺎت ﺷـﯿﻮخ ﺧﻮد ﻣﻘـّﺪم و ﻣﺸـﺘﻬﺮ ﮔﺮدﯾﺪه و آوازه او ﺑﺒﻼد دور دﺳﺖ رﺳـﯿﺪه‬‫أﮐـﺎﺑﺮ ﻋﺼـﺮ از وي ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﺘﺐ ﻣﺸـﻬﻮره ﺗـﺄﻟﯿﻒ اوﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺎت ﻓﯽ ﺻـﻔﺮ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﺎﻟـّﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼـﺮّﯾﮥ و رﺛﺎه‬‫اﻟّﺼﻼح اﻟّﺼﻔﺪّي ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪564 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 120‬از ‪174‬‬‫ﻣﺎت أﺛﯿﺮ اﻟّﺪﯾﻦ ﺷﯿﺦ اﻟﻮري ﻓﺎﺳﺘﻌﺒﺮ اﻟﺒﺎرق و اﺳﺘﻌﺒﺮا‬‫و رّق ﻣﻦ ﺣﺴﻦ ﻧﺴﯿﻢ اﻟّﺼﺒﺎ و اﻋﺘّﻞ ﻓﯽ اﻷﺳﺤﺎر ﻟّﻤﺎ ﺳﺮي‬‫و ﺻﺎدﺣﺎت اﻻﯾﮏ ﻓﯽ ﻧﻮﺣﻬﺎ رﺛﺘﻪ ﻓﯽ اﻟّﺴﺠﻊ ﻋﻠﯽ ﺣﺮف را‬‫ﯾﺎ ﻋﯿﻦ! ﺟﻮدي ﺑﺎﻟّﺪﻣﻮع اﻟّﺘﯽ ﯾﺮوي ﺑﻬﺎ ﻣﺎ ﺿّﻤﻪ ﻣﻦ ﺛﺮي‬‫و اﺟﺮي دﻣﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺨﻄﺐ ﻓﯽ ﺷﺎﻧﻪ ﻗﺪ اﻗﺘﻀﯽ أﮐﺜﺮ ﻣّﻤﺎ ﺟﺮي‬‫ﻣﺎت إﻣﺎم ﮐﺎن ﻓﯽ ﻋﻠﻤﻪ ﯾﺮي إﻣﺎﻣﺎ و اﻟﻮري ﻣﻦ ورا‬‫أﻣﺴﯽ ﻣﻨﺎدي ﻟﻠﺒﻼد ﻣﻔﺮدا ﻓﻀّﻤﻪ اﻟﻘﺒﺮ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺗﺮي‬‫ﯾﺎ أﺳﻔﺎ! ﮐﺎن ﻫﺪي ﻇﺎﻫﺮا ﻓﻌﺎد ﻓﯽ ﺗﺮﺑﺘﻪ ﻣﻀﻤﺮا‬‫و ﮐﺎن ﺟﻤﻊ اﻟﻔﻀﻞ ﻓﯽ ﻋﺼﺮه ﺻّﺢ ﻓﻠّﻤﺎ أن ﻗﻀﯽ ﮐّﺴﺮا‬‫إﻟﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻧﻈﻢ‪:‬‬‫إن ﻣﺎت ﻓﺎﻟّﺬﮐﺮ ﻟﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ أن ﯾﻨﺸﺮا‬‫ﺟﺎد ﺛﺮي واراه ﻏﯿﺚ إذا ﻣّﺴﺎه ﺑﺎﻟّﺴﻘﯿﺎ ﻟﻪ ﺑّﮑﺮا‬‫و ﺧّﺼﻪ ﻣﻦ رﺑّﻪ رﺣﻤﮥ ﺗﻮرده ﻓﯽ ﺣﺸﺮه اﻟﮑﻮﺛﺮا‬‫و ﻫﯽ ﻃﻮﯾﻠﮥ ذﮐﺮه )ذﮐﺮﻫﺎ‪ .‬ظ( اﻟّﺴﯿﻮﻃّﯽ ﻓﯽ »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮه« ﺑﺘﻤﺎﻣﻬﺎ[‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 18‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺎﻓﻆ ذﻫﺒﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را در ﮐﺘﺎب »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال«‬‫وﺟﻪ ﻫﯿﺠـﺪﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟّﺬﻫﺒﯽ ﮐﻪ از ﻣﻌﺎرﯾﻒ ﻧّﻘﺎد ﮐﺒﺎر و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﺟﻬﺎﺑﺬه أﺣﺒﺎر ﺳـّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﺟﺎﺑﺠﺎ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح واﻧﻤﻮده راوﯾﺎن و ﻧﺎﻗﻼن اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﺑﺄﻧﺎﻣﻞ ﺗﻔﻀـﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿﺢ ﻓﺮﻣﻮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻣﯿﺰان‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻬﺎﺷﻤّﯽ اﻟﻘﺎﺿﯽ‪ .‬ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﯾﻀﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ زرﻋﮥ‪ :‬روي أﺣﺎدﯾﺚ ﻻ أﺻﻞ ﻟﻬﺎ‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪّي‪ :‬ﯾﺴﺮق اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﯾﺄﺗﯽ ﺑﺎﻟﻤﻨﺎﮐﯿﺮ ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﺎت ﻓﻤّﻤﺎ‬‫روي ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺎﻟﮏ اﻟﻤﺎزﻧﯽ ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﻋﻦ أّﯾﻮب ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ﻣﺎ اﺻﻄﺤﺐ اﺛﻨﺎن ﻋﻠﯽ ﺧﯿﺮ و‬‫ﻻ ﺷّﺮ إﻟّﺎ ﺣﺸﺮا ﻋﻠﯿﻪ‪ .‬و ﺗﻼ‪ِ :‬إَذا اﻟﱡﻨُﻔﻮُس ُزﱢوَﺟْﺖ‬‫و ﻫـﺬا ﺑﺎﻃـﻞ‪ .‬ﺛّﻢ ﺳـﺎق ﻟﻪ اﺑﻦ ﻋـﺪي أﺣـﺎدﯾﺚ و ﻗﺎل‪ :‬ﮐّﻠﻬﺎ ﺑﻮاﻃﯿﻞ و ﺑﻌﻀـﻬﺎ ﺳـﺮﻗﮥ ﻣﻦ ﻗﻮم‪ .‬و ﮐﺎن ﻋﻠﯿﻪ ﯾﻤﯿﻦ أن ﻻ ﯾﺤـّﺪث و ﻻ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﺣّﺪﺛﻨﺎ‪ .‬و ﮐﺎن ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﺎل ﻟﻨﺎ ﻓﻼن‪.‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻨﻌﻢ‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺮﺳﺘﺎﻧﯽ ﻗﺮاءة ﻋﻠﯿﻪ و أﻧﺎ ﻓﯽ اﻟّﺮاﺑﻌﮥ‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪565 :‬‬‫ﺣـّﺪﺛﻨﺎ اﺑﻦ ﻃّﻠـﺎب‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧـﺎ اﺑﻦ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻐّﺴﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻫﺎرون ﺑﺎﻟﻤﺼـﯿﺼﮥ‪ ،‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣـﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻟﻨﺎ‬‫ﺻﻔﻮان ﺑﻦ ﻫﺒﯿﺮة و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﺮﺳﺎﻧﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺢ ﻋﻦ ﻋﻄﺎء ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس‪ :‬وﻟﺪ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻣﺴﺮورا ﻣﺨﺘﻮﻧﺎ‪.‬‬‫و ﻫﺬا آﻓﺘﻪ ﺟﻌﻔﺮ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﻋﺰﻟﻪ اﻟﻤﺴـﺘﻌﯿﻦ ﻋﻦ اﻟﻘﻀﺎء و ﻧﻔﺎه إﻟﯽ ﺑﺼﺮة ﻷﻣﺮ ﺑﻠﻐﻪ‪ ،‬و ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬وﺻﻞ ﺟﻌﻔﺮ‬‫ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻟﻠﻘﻌﻨﺒّﯽ ﻓﺰاد ﻓﯿﻪ »ﻋﻦ أﻧﺲ« ﻓﺪﻋﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻘﻌﻨﺒّﯽ ﻓﺎﻓﺘﻀﺢ‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ زرﻋﮥ‪:‬‬‫أﺧﺎف أن ﯾﮑﻮن دﻋﻮة اﻟّﺸﯿﺦ اﻟّﺼﺎﻟﺢ أدرﮐﺘﻪ‪ .‬و ﻣﻦ ﺑﻼﯾﺎه‪:‬‬‫ﻋﻦ وﻫﺐ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ اﻷﻋﻤﺶ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺻﺎﻟﺢ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ »أﺻـﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﻣﻦ اﻗﺘﺪي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 121‬از ‪174‬‬‫ﺑﺸﯽء ﻣﻨﻬﺎ اﻫﺘﺪي«[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰة اﻟﺠﺰري اﻟّﻨﺼـﯿﺒّﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﻠﯿﮑﮥ و ﻣﮑﺤﻮل و ﻃﺎﺋﻔﮥ و ﻋﻨﻪ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ و ﺷﺒﺎﺑﮥ‬‫و ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻻ ﯾﺴﺎوي ﻓﻠﺴﺎ‪ .‬و ﻗﺎل »خ«‪ :‬ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪:‬‬‫ﻋﺎّﻣﮥ ﻣﺮوّﯾﺎﺗﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻟﻪ ﻓﯽ »ﺟﺎﻣﻊ اﻟّﺘﺮﻣﺬي« ﺗﺮﺑﻮا اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰة )ﺣﻤﺰة‪ .‬ظ( اﻟّﻨﺼﯿﺒّﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ﻣﻦ ﻧﺴﯽ أن ﯾﺴّﻤﯽ ﻋﻠﯽ ﻃﻌﺎﻣﻪ ﻓﻠﯿﻘﺮأ إذا ﻓﺮغ »ﻗُْﻞ ُﻫَﻮ‬‫اﻟﱠﻠُﻪ َأَﺣٌﺪ«‬‫‪.‬‬‫اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﺳﻮﯾـﺪ‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﺣﻔﺺ ﺑﻦ ﻣﺴـﯿﺮة‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰة ﻋﻦ ﻋﻄﺎء ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ أّن رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﺻﻠّﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻘﺒﺮة ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! أّي ﻣﻘﺒﺮة ﻫﺬه؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻘﺒﺮة ﺑﺄرض اﻟﻌﺪ و ﯾﻘﺎل ﻟﻬﺎ »ﻋﺴﻘﻼن« ﯾﻔﺘﺤﻬﺎ ﻧﺎس‬‫ﻣﻦ أّﻣﺘﯽ ﯾﺒﻌﺚ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﻬﺎ ﺳﺒﻌﯿﻦ أﻟﻒ ﺷﻬﯿﺪ ﻟﯿﺸﻔﻊ اﻟّﺮﺟﻞ ﻣﻨﻬﻢ ﻓﯽ ﻣﺜﻞ رﺑﯿﻌﮥ و ﻣﻀﺮ‪ ،‬و ﻋﺮوس اﻟﺠّﻨﮥ ﻋﺴﻘﻼن‪.‬‬‫ﺛﻌﺒﺎن )ﻋﺜﻤﺎن‪ .‬ظ( ﻋﻦ ﺣﻤﺰة ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺣـﺪﯾﺚ »اﺻـﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﻓﺒﺄّﯾﻬﻢ أﺧـﺬﺗﻢ ﺑﻘﻮﻟﻪ اﻫﺘـﺪﯾﺘﻢ« رواه ﻋﺒـﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿـﺪ ﻓﯽ‬‫ﻣﺴﻨﺪه‪.‬‬‫ﻋﺜﻤـﺎن ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﻋﻦ ﺣﻤﺰة ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻧﻬﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻋﻦ ﻗﺘﻞ اﻟﺨّﻔﺎش و اﻟﺨّﻄﺎب ﻓﺈﻧّﻬﻤﺎ ﮐﺎن‬‫ﯾﻄﻔﯿﺎن اﻟّﻨﺎر ﻋﻦ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس ﺣﯿﻦ اﺣﺘﺮق‪.‬‬‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﺣﺴـﯿﻦ ﻋﻦ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰة ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ﻻ ﺗﺨّﻠﻠﻮا ﺑﺎﻟﻘﺼﺐ ﻓﺈﻧّﻪ ﯾﻮرث اﻵﮐﻠﮥ ﻓﺈن ﮐﻨﺘﻢ ﻻ‬‫ﺑّﺪ ﻓﺎﻋﻠﯿﻦ ﻓﺎﻧﺘﺰﻋﻮا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪566 :‬‬‫ﻓﺸﺮه اﻷﻋﻠﯽ‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ »خ« ﻓﯽ اﻟﻀﻌﻔﺎء[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﻮاري اﻟﻌﻤّﯽ أﺑﻮ اﻟﺤﻮاري اﻟﺒﺼـﺮّي ﻗﺎﺿـﯽ ﻫﺮاة‪ ،‬ﻋﻦ أﻧﺲ و ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴّﯿﺐ و ﻃﺎﺋﻔﮥ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ‬‫اﺑﻨﺎه ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ و ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ و ﺷـﻌﺒﮥ ﻫﺸﯿﻢ‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﺻﺎﻟﺢ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻣّﺮة‪ :‬ﻻ ﺷﯽء‪ ،‬و ﻗﺎل ﻣّﺮة‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﺪار‬‫ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﺻﺎﻟﺢ‪ ،‬و ﺿّﻌﻔﻪ اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ ﯾﮑﺘﺐ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪّي‪:‬‬‫ﻟﻌّﻞ ﺷﻌﺒﮥ ﻟﻢ ﯾﺮو ﻋﻦ أﺿﻌﻒ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﺴﻌﺪّي‪ :‬ﻣﺘﻤﺎﺳﮏ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮه‪:‬‬‫ﻗﯿﺲ اﺑﻦ اﻟّﺮﺑﯿﻊ ﻋﻦ ﺣﺒﯿﺐ اﺑﻦ ﺛـﺎﺑﺖ ﻋﻦ أّﯾﻮب ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﻮاري ﻋﻦ أﻧﺲ ﻣﺮﻓﻮﻋـﺎ‪ :‬ﯾﻮﺷـﮏ اﻟﻔﺎﻟـﺞ أن ﯾﻔﺸﻮ ﻓﯽ اﻟّﻨﺎس‬‫ﺣّﺘﯽ ﯾﺘﻤّﻨﻮا اﻟﻄﺎﻋﻮن ﻣﮑﺎﻧﻪ‪.‬‬‫ﺳﻼم اﻟّﻄﻮﯾﻞ‪:‬‬‫ﻋﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ ﻋﻦ ﻗﺘﺎدة ﻋﻦ أﻧﺲ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ﯾﮑﺮه اﻟﻤﺆّذن أن ﯾﮑﻮن إﻣﺎﻣﺎ‪.‬‬‫ﻓﻬﺬا ﻟﻌّﻞ اﻟﺒﻼء ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﺳﻼم‪.‬‬‫ﺳﻼم ﻋﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ ﻋﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﻗﺮة ﻋﻦ ﻣﻌﻘﻞ ﺑﻦ ﯾﺴﺎر ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ﻣﻦ اﺣﺘﺠﻢ ﯾﻮم اﻟّﺜﻼﺛﺎء ﻟﺴﺒﻊ ﻋﺸﺮة ﻣﻦ اﻟّﺸﻬﺮ ﮐﺎن دواء ﻟﻠّﺴﻨﮥ‪.‬‬‫ﻧﻌﯿﻢ ﺑﻦ ﺣّﻤﺎد‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴـّﯿﺐ ﻋﻦ ﻋﻤﺮ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ رﺑّﯽ ﻓﯿﻤﺎ اﺧﺘﻠﻒ ﻓﯿﻪ أﺻـﺤﺎﺑﯽ‬‫ﻣﻦ ﺑﻌﺪي ﻓﺄوﺣﯽ اﻟﱠﻠﻪ إﻟّﯽ‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺤّﻤﺪ! إّن أﺻـﺤﺎﺑﮏ ﻋﻨﺪي ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ اﻟّﻨﺠﻮم ﺑﻌﻀﻬﻢ )ﺑﻌﻀﻬﺎ‪ .‬ظ( أﺿﻮأ ﻣﻦ ﺑﻌﺾ‪ ،‬ﻓﻤﻦ أﺧﺬ ﺑﺸﯽء ﻣّﻤﺎ ﻫﻢ‬‫ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﺧﺘﻼﻓﻬﻢ ﻓﻬﻮ ﻋﻨﺪي ﻋﻠﯽ ﻫﺪي‪،‬‬‫ﻓﻬﺬا ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺗﺮﮐﻮه‪ ،‬و ﻧﻌﯿﻢ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ[‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 122‬از ‪174‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﻮاري اﻟﻌﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻗـﺎل اﻟﺒﺨﺎري‪ :‬ﺗﺮﮐﻮه‪ ،‬و ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﮐـّﺬاب‪ .‬و‬‫ﻗﺎل ﻣّﺮة‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺠﻮزﺟﺎﻧّﯽ‪ :‬ﻏﯿﺮ ﺛﻘﮥ‪ .‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﺗﺮك ﺣﺪﯾﺜﻪ‪ .‬و ﻗﺎل أﺑﻮ زرﻋﮥ‪ :‬واه‪ .‬و ﻗﺎل أﺑﻮ داود‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ‪ .‬أﺑﻮ ﻋﻤﺎر‬‫اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﺣﺮﯾﺚ‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤّﯽ‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ ﻋﻦ أﻧﺲ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ﮐﻔﯽ ﺑﺎﻟﻤﺮء ﺳـﻌﺎدة أن ﯾﻮﺛﻖ ﺑﻪ ﻓﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ .‬و ﻋﻠﻖ ﻟﻪ‬‫اﻟﺒﺨﺎرّي ﻓﯽ اﻟّﻀﻌﻔﺎء ﻣﻦ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﻬﺮوي‪ ،‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ ﻋﻦ أﻧﺲ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬أﯾﺴـﺮ ﻣﺎ ﯾﺆﺟﺮ اﻟﻤﺆﻣﻦ أن ﯾﮑﻮن ﻓﯽ‬‫ﯾﺪه ﻋﺸﺮة دراﻫﻢ ﻓﯿﺠﺪﻫﺎ ﺗﺴﻌﮥ ﻓﯿﺤﺰن ﺛّﻢ ﯾﻌّﺪﻫﺎ ﻓﯿﺠﺪﻫﺎ ﻋﺸﺮة ﻓﺘﮑﺘﺐ ﻟﺤﺰﻧﻪ ذﻟﮏ ﺣﺴﻨﮥ ﻻ ﺗﻘﻮم ﻟﻬﺎ اﻷرض‪.‬‬‫روي ﻧﻌﯿﻢ ﺑﻦ ﺣّﻤﺎد ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟﻤﺴّﯿﺐ ﻋﻦ ﻋﻤﺮ‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺤّﻤﺪ‪ :‬أﺻﺤﺎﺑﮏ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ اﻟّﻨﺠﻮم‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪567 :‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 19‬ﻗﺪح ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﻗﯿﺴﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺬﮐﻮر را در »اﻟﺪر اﻟﻠﻘﯿﻂ«‬‫اﺷﺎره‬‫وﺟﻪ ﻧﻮزدﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﺗﺎج اﻟـّﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم اﻟﻘﯿﺴـﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟّﺪّر اﻟّﻠﻘﯿﻂ ﻣﻦ اﻟﺒﺤﺮ‬‫اﻟﻤﺤﯿـﻂ« ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﻣﻘـﺪوح و ﻣﺠﺮوح واﻧﻤﻮده در إﺑﻄـﺎل و اﺧﻤـﺎل آن ﺑـﺬﮐﺮ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﺳـﺘﺎد ﻧّﻘـ ﺎد ﺧﻮد‪ ،‬أﻋﻨﯽ أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن ﻣﺴـﻠﮏ‬‫ﺗﮑﺬﯾﺐ و ﺗﻨﻔﯿﺪ ﭘﯿﻤﻮده‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪» ] :‬ش ]‪ :«[1‬ﻓﺈن ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫ﮐﯿﻒ ﮐﺎن اﻟﻘﺮآن ﺗِﺒْﯿﺎﻧًﺎ ﻟ ُِﮑﱢﻞ َﺷْﯽٍء‬‫؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬اﻟﻤﻌﻨﯽ أﻧّﻪ ﺑّﯿﻦ ﮐّﻞ ﺷـﯽء ﻣﻦ أﻣﻮر اﻟـّﺪﯾﻦ ﺣﯿﺚ ﮐﺎن ﻧّﺼﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﻀـﻬﺎ و إﺣﺎﻟﮥ ﻋﻠﯽ اﻟـّﺴ ّﻨﮥ ﺣﯿﺚ أﻣﺮ ﻓﯿﻪ ﺑﺎﺗّﺒﺎع رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ و ﻃﺎﻋﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻣﺎ َﯾﻨِْﻄُﻖ َﻋِﻦ اﻟ َْﻬﻮي‬‫و ﺣّﺜﺎ ﻋﻠﯽ اﻹﺟﻤﺎع ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪َ :‬و َﯾﱠﺘﺒِْﻊ َﻏﯿَْﺮ َﺳﺒِﯿِﻞ اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ‬‫‪ ،‬و ﻗﺪ رﺿﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻻّﻣﺘﻪ اﺗّﺒﺎع اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ و اﻻﻗﺘﺪاء ﺑﺂﺛﺎرﻫﻢ ﻓﯽ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺪ اﺟﺘﻬﺪوا و ﻗﺎﺳﻮا و وﻃﺌﻮا ﻃﺮق اﻟﻘﯿﺎس و اﻻﺟﺘﻬﺎد ﻓﮑﺎﻧﺖ اﻟّﺴّﻨﮥ و اﻹﺟﻤﺎع و اﻟﻘﯿﺎس و اﻻﺟﺘﻬﺎد ﻣﺴﺘﻨﺪة إﻟﯽ ﺗﺒﯿﯿﻦ اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﺛّﻢ‬‫ﮐﺎن ﺗﺒﯿﺎﻧﺎ ﻟﮑّﻞ ﺷﯽء‪.‬‬‫»ح ]‪ «[2‬ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و ﻗـﺪ رﺿـﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ إﻟﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪ .‬ﻟﻢ ﯾﻘﻞ ذﻟﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ﯾﺼّﺢ ﺑﻮﺟﻪ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺰم رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ رﺳﺎﻟﺘﻪ‬‫ﻓﯽ إﺑﻄﺎل اﻟّﺮأي و اﻟﻘﯿﺎس و اﻻﺳـﺘﺤﺴﺎن و اﻟّﺘﻌﻠﯿﻞ و اﻟّﺘﻘﻠﯿـﺪ ﻣﺎ ﻧّﺼﻪ‪ :‬و ﻫﻮ ﺧﺒﺮ ﻣﮑﺬوب ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺎﻃﻞ ﻟﻢ ﯾﺼّﺢ ﻗّﻂ‪ ،‬و ذﮐﺮ إﺳـﻨﺎده إﻟﯽ‬‫اﻟﺒّﺰار ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﺴﻨﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﺄﻟﺘﻢ ﻋّﻤﺎ روي ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻣّﻤﺎ ﻓﯽ أﯾﺪي اﻟﻌﺎّﻣﮥ ﺗﺮوﯾﻪ‬‫ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﻤﺎ ﻣﺜﻞ أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﻤﺜﻞ اﻟّﻨﺠﻮم‬‫أو‪-‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 123‬از ‪174‬‬‫ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم‪ ،‬ﺑﺄّﯾﻬﺎ اﻗﺘﺪوا اﻫﺘﺪوا‪.‬‬‫و ﻫﺬا ﮐﻼم ﻟﻢ ﯾﺼّﺢ ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ ،‬رواه ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤّﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴّﯿﺐ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻋﻦ‬‫اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺜﺒﺖ و اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻻ ﯾﺒﯿﺢ اﻻﺧﺘﻼف ﺑﻌﺪه ﻣﻦ أﺻﺤﺎﺑﻪ‪ .‬ﻫﺬا ﻧّﺺ ﮐﻼم اﻟﺒّﺰار‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ‬‫ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾـﺪ ﮐـّﺬاب ﺧﺒﯿﺚ ﻟﯿﺲ ﺑﺸـﯽء‪ ،‬و ﻗـﺎل اﻟﺒﺨـﺎرّي‪ :‬ﻫﻮ ﻣﺘﺮوك‪ .‬و رواه اﯾﻀـﺎ ﺣﻤﺰة اﻟﺠﺰرّي‪ ،‬و ﺣﻤﺰة ﻫـﺬا ﺳﺎﻗﻂ‬‫ﻣﺘﺮوك ‪.‬‬
‫و ﺟﻼﻟﺖ ﻣﺮﺗﺒﺖ و ﻋﻈﻤﺖ ﻣﻨﺰﻟﺖ اﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم ﻧﺰد ﻧﺎﻇﺮﯾﻦ اﻓﺎدات ﮐﺒﺎر ﺳﻨّﯿﻪ ]‪ [1‬أي‪ :‬ﻗﺎل اﻟﺰﻣﺨﺸﺮي )‪.(12‬‬‫]‪ [2‬أي‪ :‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﯿﺎن )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪568 :‬‬‫واﺿـﺢ و ﻏﯿﺮ ﻣﮑﺘﻮﻣﺴﺖ‪ .‬ﺳﺎﺑﻘـﺎ در ﺟﺰء ﺛﺎﻧﯽ ﻣﺠﻠّـﺪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺷﺎﻣﺨﻪ و ﻣﺮاﻗﺐ ﺑﺎذﺧﻪ او از ﮐﺘﺎب »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ﺻـﻼح‬‫اﻟّﺪﯾﻦ ﺧﻠﯿﻞ أﯾﺒﮏ اﻟّﺼﻔﺪي و »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘّﺮاء« ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺠﺰري و »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮه« ﺳﯿﻮﻃﯽ و »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة« ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺷﻨﯿﺪي‪ ،‬و‬‫در اﯾﻦ ﺟﺎ ﻧﯿﺰ ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات ﮐﺎﺷﻔﻪ از أﺣﻮال ﻓﺨﺎﻣﺖ اﺷﺘﻤﺎل او ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﮔﺮدد‪،‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم اﻟﺤﻨﻔﯽ‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟّﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ﻓﯽ أﻋﯿﺎن اﻟﻤﺎﺋﮥ اﻟّﺜﺎﻣﻨﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﯿﺴـﯽ ﺗﺎج اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟّﻨﺤﻮّي‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ‬‫أواﺧﺮ ذي اﻟﺤّﺠﮥ ﺳـﻨﮥ ‪ 682‬و أﺧـﺬ ﻋﻦ ﺑﻬﺎء اﻟـّﺪﯾﻦ اﺑﻦ اﻟّﻨﺤﺎس و اﻟـّﺪﻣﯿﺎﻃّﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻓﺮأﯾﺖ ﺑﺨّﻄﻪ أﻧّﻪ ﺣﻀـﺮ دروس اﻟﺒﻬﺎء اﻟّﻨﺤﺎس و‬‫ﺳﻤﻊ ﻣﻦ اﻟـّﺪﻣﯿﺎﻃّﯽ اﺗّﻔﺎﻗﺎ ﻗﺒﻞ أن ﯾﻄﻠﺐ و ﻟﺰم أﺑﺎ ﺣّﯿﺎن دﻫﺮا ﻃﻮﯾﻼ و أﺧـﺬ ﻋﻦ اﻟـّﺴ ﺮوﺟّﯽ و ﻏﯿﺮه ﺛّﻢ أﻗﺒﻞ ﻋﻠﯽ ﺳـﻤﺎع اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﻧﺴـﺦ‬‫اﻷﺟﺰاء و ﮐﺘﺎﺑﮥ اﻟّﻄﺒﺎق و اﻟّﺘﺤﺼﯿﻞ ﻓﺄﮐﺜﺮ ﻋﻦ اﺻﺤﺎب اﻟّﻨﺠﯿﺐ و اﺑﻦ ﻋﻼق ﺟّﺪا‪ ،‬و ﻗﺎل ﻓﯽ ذﻟﮏ‪:‬‬‫و ﻋﺎب ﺳﻤﺎﻋﯽ ﻟﻸﺣﺎدﯾﺚ ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﮐﺒﺮت أﻧﺎس ﻫﻢ إﻟﯽ اﻟﻌﯿﺐ أﻗﺮب‬‫و ﻗﺎﻟﻮا إﻣﺎم ﻓﯽ ﻋﻠﻮم ﮐﺜﯿﺮة ﯾﺮوح و ﯾﻐﺪو ﺳﺎﻣﻌﺎ ﯾﺘﻄّﻠﺐ‬‫ﻓﻘﻠﺖ ﻣﺠﯿﺒﺎ ﻋﻦ ﻣﻘﺎﻟﺘﻬﻢ و ﻗﺪ ﻏﺪوت ﻟﺠﻬﻞ ﻣﻨﻬﻢ أﺗﻌّﺠﺐ‬‫إذا اﺳﺘﺪرك اﻹﻧﺴﺎن ﻣﺎ ﻓﺎت ﻣﻦ ﻋﻼ ﻓﻠﻠﺤﺰم ﯾﻌﺰي ﻻ إﻟﯽ اﻟﺠﻬﻞ ﯾﻨﺴﺐ‬‫و ﮐـﺎن ﻗـﺪ ﺗﻘـّﺪم ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟّﻨﺤﻮ و اﻟّﻠﻐـﮥ و درس و ﻧﺎب ﻓﯽ اﻟﺤﮑﻢ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻋﻠﯽ »اﻟﻬﺪاﯾـﮥ« ﺗﻌﻠﯿﻖ ﺷـﺮع ﻓﯿﻪ و ﺷـﺮع أﯾﻀﺎ ﻓﯽ »اﻟﺠﻤﻊ ﺑﯿﻦ‬‫اﻟﻌﺒﺎب و اﻟﻤﺤﮑﻢ« ﻓﯽ اﻟّﻠﻐـﮥ و ﻟﻪ ﺗـﺬﮐﺮة ﺗﺸـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﻓﻮاﺋﺪ و ﺟﻤﻊ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺣﺎﻓﻼ ﺳـّﻤﺎه »اﻟﺠﻤﻊ اﻟﻤﺘﻨﺎه ﻓﯽ أﺧﺒﺎر اﻟّﻨﺤﺎة« رأﯾﺖ ﻣﻨﻪ اﻟﮑﺜﯿﺮ‬‫ﺑﺨّﻄﻪ‪ ،‬ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻣﺠﻠّـﺪة ﻓﯽ اﻟﻤﺤّﻤـ ﺪﯾﻦ ﺧﺎـّﺻ ﮥ و ﻗّﻞ ﻣﺎ وﻗﻔﺖ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ اﻷدﺑـّﯿ ﮥ ﻣﻦ ﺷـﻌﺮ و ﺗﺎرﯾﺦ و ﻧﺤﻮ ذﻟﮏ إﻟّﺎ و ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﻣﺼـّﻨﻒ ذﻟﮏ اﻟﮑﺘﺎب ﺑﺨﻂ اﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم ﻫـﺬا‪ .‬و ﻟّﻤﺎ اﻣﺘﺤﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﻼء اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﻐﻠﻄﺎي ﺑﺴـﺒﺐ ﺗﺼـﻨﯿﻔﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﺸﻖ ﻋﻤﻞ ﻓﯿﻪ ﺑﻠﯿﻐﮥ‬‫ﯾﻬﺠﻮه ﺑﻬﺎ رأﯾﺘﻪ )رأﯾﺘﻬﺎ‪ .‬ظ( ﺑﺨّﻄﻪ و ﺟﻤﻊ ﻣﻦ ﺗﻔﺴـﯿﺮ أﺑﯽ ﺣّﯿﺎن ﻣﺠّﻠﺪا ﺳـّﻤﺎه »اﻟّﺪر اﻟّﻠﻘﯿﻂ ﻣﻦ اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻤﺤﯿﻂ« ﻗﺼﺮه ﻋﻠﯽ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻣﻊ اﺑﻦ‬‫ﻋﻄّﯿﮥ و اﻟّﺰﻣﺨﺸﺮّي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪569 :‬‬‫و ﻣﻦ ﺷﻌﺮه‪:‬‬‫ﻧﻔﻀﺖ ﯾﺪي ﻣﻦ اﻟّﺪﻧﯿﺎ ﻓﻠﻢ أﺿﺮع ﻟﻤﺨﻠﻮق ﻟﻌﻠﻤﯽ أّن رزﻗﯽ ﻻ ﯾﺠﺎوزﻧﯽ ﻟﻤﺮزوق‬‫و ﻟﻪ ‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 124‬از ‪174‬‬‫ﻣﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻬّﺬب ﻋﺎر أن ﻏﺪا ﺧﺎﻣﻼ و ذو اﻟﺠﻬﻞ ﺳﺎﻣﯽ‬‫ﻓﺎﻟّﻠﺒﺎب اﻟﺸﻬّﯽ ﺑﺎﻟﻘﺸﺮ ﺧﺎف و ﻣﺼﻮن اﻟّﺜﻤﺎر ﺗﺤﺖ اﻟﮑﻤﺎم‬‫و ﮐﺘﺐ ﻋﻨﻪ ﺳﻌﯿﺪ اﻟّﺪﻫﻠﯽ أﺷﯿﺎء ﻣﻨﻬﺎ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﺗﻐﺎﻓﻠﺖ إذ ﺳّﺒﻨﯽ ﺣﺎﺳﺪ و ﮐﻨﺖ ﻣﻠّﯿﺎ ﺑﺈرﻏﺎﻣﻪ‬‫و ﻣﺎ ﺑﯽ ﻣﻦ ﻏﻔﻠﮥ إﻧّﻤﺎ أردت زﯾﺎدة آﺛﺎﻣﻪ‬‫ﻣﺎت ﻓﯽ اﻟﻄﺎﻋﻮن اﻟﻌﺎّم ﻓﯽ ﺷﻬﺮ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ ‪.749‬‬‫وﺟﻪ ‪ 20‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻗﯿﻢ ﺟﻮزﯾﻪ ﺣﻨﺒﻠﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺬﮐﻮر‬‫وﺟﻪ ﺑﺴـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻗّﯿﻢ اﻟﺠﻮزّﯾﮥ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟّﺪﻣﺸـﻘﯽ ﮐﻪ از ﺣّﻔﺎظ أﻋﻼم و ﻧّﻘﺎد ﻓﺨﺎم ﻧﺰد ﺳّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫ﻗـﺪح و ﺟﺮح آﻏﺎز ﻧﻬﺎده ﺑﻬﺘﮏ ﺳﺘﺮ و ﮐﺸﻒ ﺣﺠﺎب آن داد إﻧﺼﺎف داده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »اﻋﻼم اﻟﻤﻮﻗّﻌﯿﻦ« در ﻣﻘﺎم رد ﺑﺮ ﻣﻘﻠﺪﯾﻦ و‬‫أﺑﻄﺎل ﺣﺠﺞ اﯾﺸﺎن ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﻮﺟﻪ اﻟﺨﺎﻣﺲ و اﻷرﺑﻌﻮن‪ :‬ﻗﻮﻟﻬﻢ‪ :‬ﯾﮑﻔﯽ ﻓﯽ ﺻّﺤﮥ اﻟّﺘﻘﻠﯿﺪ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﺸﻬﻮر »أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ«‬‫ﺟﻮاﺑﻪ ﻣﻦ وﺟﻮه‪ :‬أﺣﺪﻫﺎ أّن ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻗﺪ روي ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻷﻋﻤﺶ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻔﯿﺎن ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴّﯿﺐ ﻋﻦ اﺑﯽ‬‫)اﺑﻦ‪ .‬ظ( ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺣﻤﺰة اﻟﺠﺰري ﻋﻦ ﻧـﺎﻓﻊ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺜﺒﺖ ﺷـﯽء ﻣﻨﻬﺎ‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺒّﺮ‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ‬‫ﺳﻌﯿﺪ أّن أﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻔﺮح ﺣّﺪﺛﻬﻢ‪ :‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أّﯾﻮب اﻟّﺼﻤﻮت‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻟﻨﺎ اﻟﺒّﺰار‪:‬‬‫و أّﻣﺎ ﻣﺎ‬‫ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻟّﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‬‫‪ ،‬ﻓﻬـﺬا اﻟﮑﻼم ﻻ ﯾﺼـّﺢ ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠّﻢ ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﻘّﯿﻢ در ﺟﻮاب ﻣﺘﻤّﺴـ ﮑﯿﻦ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫اﻓﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻄﺮﯾﻖ أﻋﻤﺶ از أﺑﯽ ﺳﻔﯿﺎن از ﺟﺎﺑﺮ‪ ،‬و از ﺣﺪﯾﺚ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴّﯿﺐ از اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و از ﻃﺮﯾﻖ ﺣﻤﺰه ﺟﺰري از‬‫ﻧـﺎﻓﻊ از اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻣﺮوﯾﺴﺖ‪ ،‬و ﻫﯿـﭻ ﻃﺮﯾﻘﯽ ازﯾﻦ ﻃﺮق ﺛﻼـﺛﻪ ﺛـﺎﺑﺖ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ از آن ﺑﺮاي ﻣﺰﯾـﺪ ﺗﺸـﯿﯿﺪ و ﺗﺄﯾﯿـﺪ اﻓﺎده ﺧﻮد‪ ،‬ﮐﻼم‬‫ﺣﺎﻓﻆ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪570 :‬‬‫ﺑّﺰار را ﮐﻪ ﺑﺼـﺮاﺣﺖ ﻧـﺎﻓﯽ ﺻـّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖ ﻣﺂب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﺗﺎر و ﭘﻮد اﯾﻦ‬‫ﺣﺪﯾﺚ را ﺑﺄﻧﺎﻣﻞ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﯾﻦ ﻧﺎﻗﺪ ﺟﻠﯿﻞ و ﺟﻬﺒﺬ ﻧﺒﯿﻞ ﯾﮑﺴﺮ ﻓﺮﺳﻮده و ذﻟﮏ ﻣّﻤﺎ ﯾﺪﻣﻎ ﺑﻪ رأس ﮐّﻞ ﻣﺘﻤّﺴﮏ ﺟﺎﻫﻞ و ﯾﺮﻏﻢ ﺑﻪ أﻧﻒ ﮐّﻞ‬‫ﻣﺘﺸّﺒﺚ ذاﻫﻞ‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 21‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺎﻓﻆ زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺮاﻗﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ار در »ﺗﺨﺮﯾﺞ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻨﻬﺎج«‬‫وﺟﻪ ﺑﺴﺖ و ﯾﮑﻢ آﻧﮑﻪ ﺣﺎﻓـﻆ زﯾﻦ اﻟـّﺪﯾﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ ﮐﻪ از ﻣﻌـﺎرﯾﻒ ﺣّﻔﺎظ أﺣﺒﺎر و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻧّﻘﺎد ﮐﺒﺎر ﻧﺰد ﺳـّﻨّﯿﻪ‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ و در ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺳـﻌﯽ ﺟﻤﯿﻞ ﺑﮑﺎر ﺑﺮده ﻗﺪم ﺧﻮد را در ﻣﻘﺎم اﺑﺪاي وﻫﻦ و ﻫﻮان و ﻓﺴﺎد و ﺑﻄﻼن آن‬‫ﺳﺨﺖ ﻓﺸﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »ﺗﺨﺮﯾﺞ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻨﻬﺎج ﺑﯿﻀﺎوي« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ »أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ« رواه اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ ﻓﯽ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒّﺮ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻘﻪ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺟﺎﺑﺮ‬‫‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻫـﺬا إﺳـﻨﺎد ﻻ ﯾﻘﻮم ﺑﻪ ﺣّﺠـ ﮥ ﻷّن اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﻏﺼـﯿﻦ ﻣﺠﻬﻮل‪ .‬و رواه ﻋﺒـﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿـﺪ ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه ﻣﻦ رواﯾﮥ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 125‬از ‪174‬‬‫اﻟﻌﻤّﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟﻤﺴـّﯿﺐ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻗـﺎل اﻟﺒّﺰار‪ :‬ﻣﻨﮑﺮ ﻻ ﯾﺼـّﺢ‪ .‬و رواه اﺑﻦ ﻋـﺪي ﻓﯽ »اﻟﮑﺎﻣﻞ« ﻣﻦ رواﯾـﮥ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰة‬‫اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ )اﻟّﻨﺼﯿﺒّﯽ‪ .‬خ‪ .‬ظ( ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻠﻔﻆ‪ :‬ﻓﺄّﯾﻬﻢ أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ -‬ﺑﺪل اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ‪ -‬و إﺳﻨﺎده ﺿﻌﯿﻒ ﻣﻦ أﺟﻞ ﺣﻤﺰة‪.‬‬‫ﻓﻘـﺪ اﺗّﻬﻢ ﺑﺎﻟﮑـﺬب‪ ،‬و رواه اﻟﺒﯿﻬﻘّﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤـﺪﺧﻞ« ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﻤﺮو ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋـّﺒ ﺎس ﺑﻨﺤﻮه و ﻣﻦ وﺟﻪ آﺧﺮ ﻣﺮﺳـﻼ و ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺘﻨﻪ‬‫ﻣﺸﻬﻮر و أﺳﺎﻧﯿﺪه ﺿﻌﯿﻔﮥ ﻟﻢ ﯾﺜﺒﺖ ﻓﯽ ﻫﺬا إﺳﻨﺎد‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺰم‪ :‬ﻣﮑﺬوب ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺒﯿﻬﻘّﯽ‪ :‬و ﯾﺆّدي ﺑﻌﺾ ﻣﻌﻨﺎه‬‫ﺣﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﻣﻮﺳﯽ‪» :‬اﻟّﻨﺠﻮم أﻣﻨﮥ ﻷﻫﻞ اﻟّﺴﻤﺎء«‬‫و ﻓﯿﻪ »أﺻﺤﺎﺑﯽ أﻣﻨﮥ ﻷّﻣﺘﯽ«‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬رواه ﻣﺴﻠﻢ و ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺳﺮاﺳﺮ ﺑﺸﺎرت ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺮاﻗﯽ ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ ﻃﻌﻦ و ﻏﻤﺰ او در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم واﺿﺢ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬‫أول آﻧﮑﻪ آن را از ﺣﺪﯾﺚ ﺟﺎﺑﺮ آورده و ﺑﻌﺪ از آن از ﺣﺎﻓﻆ اﻟﻤﻐﺮب اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒّﺮ ﻗﺪح و ﺟﺮح او ﺑﮑﻤﺎل ﺻﺮاﺣﺖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ آن را از ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ذﮐﺮ ﮐﺮده و ﺑﻌﺪ از آن از ﺣﺎﻓﻆ ﺑّﺰار ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﮑﺮﺳﺖ و ﺻﺤﯿﺢ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪571 :‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ اﻓـﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋـﺪّي آن را در »ﮐﺎﻣﻞ« از رواﯾﺖ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰه ﻧﺼـﯿﺒﯽ رواﯾﺖ ﮐﺮده و إﺳـﻨﺎد آن ﺿـﻌﯿﻒ ﺳـﺖ‬‫ﺑﻮﺟﻪ ﺣﻤﺰه ﭘﺲ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐﻪ او ﻣّﺘﻬﻢ ﺑﮑﺬب ﺷﺪه‪.‬‬‫ﭼﻬـﺎرم آﻧﮑﻪ از ﺑﯿﻬﻘﯽ ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او در ﮐﺘـﺎب »ﻣـﺪﺧﻞ« در ﺣﻖ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم اﻓـﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﻣﺘﻦ آن ﻣﺸـﻬﻮرﺳﺖ و أﺳﺎﻧﯿـﺪ آن‬‫ﺿﻌﯿﻔﻪ اﺳﺖ و درﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻫﯿﭻ اﺳﻨﺎدي ﺛﺎﺑﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ از ﺣﺎﻓـﻆ ﺑﻦ ﺣﺰم ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻣﮑـﺬوب و ﻣﻮﺿﻮع و ﺑﺎﻃﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪ .‬و اﯾﻦ وﺟﻮه ﻣﻔﯿـﺪه ﮐﻪ ﺑﻌﻀـﯽ از آن‬‫ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ وﺟﻮه ﻋﺪﯾـﺪه اﺳﺖ ﺑﺮاي ﺗﺒﮑﯿﺖ و إﻟﺰام و ﺗﺴـﮑﯿﺖ و إﻓﺤﺎم ﻣﺘﻤّﺴـ ﮑﯿﻦ ﺑﺤـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﮐﺎر ﺷـﻬﺐ رﺟﻮم ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ و أﺑﻮاب‬‫ﻃﻌﻦ و ﻣﻼم ﺑﺮ وﺟﻮه اﯾﺸﺎن ﺑﺄﻗﺒﺢ وﺟﻮه ﻣﯽﮔﺸﺎﯾﺪ‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 22‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺮاﻗﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺴﻄﻮر در ﺗﻌﻠﯿﻖ ﮐﺘﺎب ﺗﺨﺮﯾﺞ‬‫وﺟﻪ ﺑﺴﺖ و دوم آﻧﮑﻪ ﺣﺎﻓـﻆ زﯾﻦ اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ در »ﺗﻌﻠﯿﻖ ﮐﺘـﺎب ﺗﺨﺮﯾـﺞ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﻧﯿﺰ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﻣﻘـﺪوح و ﻣﺠﺮوح‬‫ﻧﻤﻮده ﺑﻨﻘﻞ اﻓﺎدات أﺳﻼف أﻋﻼم ﺧﻮد ﻣﻨﻬﺞ ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﻬﺠﯿﻦ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﭘﯿﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺗﻌﻠﯿﻖ ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫]و ﻗﺎل اﺑﻦ دﺣﯿﮥ؛ و ﻗﺪ ذﮐﺮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم‬‫‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ ﻻ ﯾﺼّﺢ‪ .‬و‬‫رواه اﻟﻘﻀﺎﻋّﯽ ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﻔﺘـﺢ ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ اﻷﻧﻤﺎﻃﯽ‪ ،‬أﻧﺒﺎ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ وﺛﯿﻖ )رﺛﯿﻖ‪ .‬ظ( أﻧﺒﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ‪،‬‬‫ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﺟﻌﻔﺮ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣﺪ‪ -‬أﻧﺒﺎ وﻫﺐ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﺣﺎزم ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ اﻷﻋﻤﺶ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺻﺎﻟﺢ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠّﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺜﻞ أﺻﺤﺎﺑﯽ ﻣﺜﻞ اﻟّﻨﺠﻮم ﻣﻦ اﻗﺘﺪي ﺑﺸﯽء ﻣﻨﻬﺎ اﻫﺘﺪي‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﮐﺎن ﯾﻀﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬و ﻗﺎل أﺑﻮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺪّي‪ .‬ﮐﺎن ﯾّﺘﻬﻢ ﺑﻮﺿﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻻ ﯾﺼّﺢ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ‪.‬‬
‫و اﯾﻦ ﮐﻼم ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺮاﻗﯽ ﻧﯿﺰ دﻟﯿﻞ ﻣﻘﺪوﺣّﯿﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮﻣﺴﺖ ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺮاﻗﯽ از ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ دﺣﯿﻪ ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺮاﻗﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را از ﻗﻀﺎﻋﯽ ﺑﺴـﻨﺪي ﮐﻪ ﻣﻨﺘﻬﯽ ﺑﺄﺑﻮﻫﺮﯾﺮه ﻣﯽﺷﻮد ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده و ﺑﻌﺪ از آن در ﺣّﻖ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻮاﺣﺪ ﮐﻪ در ﺳﻨﺪ ﻗﻀﺎﻋﯽ واﻗﻊﺳﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪572 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 126‬از ‪174‬‬‫از دار ﻗﻄﻨﯽ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ وﺿﻊ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﯽﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ از اﺑﻦ ﻋﺪي در ﺣّﻖ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﻣّﺘﻬﻢ ﺑﻮﺿﻊ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻮد‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ از اﺑﻦ ﻋﺪي ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺻﺤﯿﺢ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫و ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﻔﻮاﺋﺪ و اﻟﻮﺟﻮه ﻣﺎ ﺗﺴﻮّد ﺑﻪ وﺟﻮه و ﺗﺒﯿّﺾ ﺑﻪ وﺟﻮه‬‫وﺟﻪ ‪ 23‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺬﮐﻮر در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﻮﺟﻪ دﯾﮕﺮ و ذﮐﺮ ﻣﺂﺧﺬ ﺗﺮﺟﻤﻪ او‬‫وﺟﻪ ﺑﺴﺖ و ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺮاﻗﯽ ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻓﺎدات ﻣﺬﮐﻮره ﺑﺈﻓﺎده دﯾﮕﺮ ﺧﻮد وﻫﻦ و ﻫﻮان ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﺗﻮﺿﯿﺢ‬‫اﯾﻦ اﺟﻤﺎل آﻧﮑﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺮاﻗﯽ ﺑﺮ ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﯿﺎض ﻣﺼـّﻨﻒ »ﺷﻔﺎ« ﺑﺴﺒﺐ إﯾﺮاد او ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را اﻋﺘﺮاض ﻧﻤﻮده و ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﻣﺼّﻨﻒ »ﺷﻔﺎ«‬‫را ﺳـﺰاوار ﺑﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﺼـﯿﻐﻪ ﺟﺰم وارد ﻧﻨﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﻣﻘﺼﻮد ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺮاﻗﯽ اﯾﻦ ﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻮن ﺣﺎل اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺰد ﻋﻠﻤﺎي ﻓّﻦ‬‫ﻣﻌﻠﻮﻣﺴﺖ و اﯾﺸﺎن آن را ﻣﻘـﺪوح و ﻣﺠﺮوح ﻣﯽداﻧﻨـﺪ ﻟﻬـﺬا ﻣﻨﺎﺳﺐ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﯿﺎض آن را ﺑﺼـﯿﻐﻪ ﺟﺰم وارد ﻧﻨﻤﺎﯾـﺪ و آن را‬‫ﺣﺘﻤﺎ و ﺟﺰﻣﺎ ﺑﺴﻮي ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻣﻨﺴﻮب ﻧﻔﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ اﻓﺎده ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺮاﻗﯽ را ﺷﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ ﺧﻔﺎﺟﯽ‬‫در »ﻧﺴﯿﻢ اﻟّﺮﯾﺎض« ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺘّﻄﻠﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫و ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺎن و رﻓﻌﺖ ﻣﮑﺎن ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺮاﻗﯽ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘّﺮاء« اﺑﻦ اﻟﺠﺰري و »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﺳﺨﺎوي و »ﺑﺪر ﻃﺎﻟﻊ« ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ و ﻏﯿﺮ آن‬‫واﺿﺢ و ﻻﺋﺤﺴﺖ‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 24‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را در »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺨﺒﯿﺮ«‬‫وﺟﻪ ﺑﺴﺖ و ﭼﻬـﺎرم آﻧﮑﻪ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ ﮐﻪ از ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ ﮐﺒـﺎر و ﻧّﻘـ ﺎدﯾﻦ أﺧﺒـﺎر ﻧﺰد ﺳـّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠـﻮم را‬‫ﺑﺘﻔﺼـﯿﻞ ﺗﻤﺎم و ﺗﺒﯿﯿﻦ ﺗﺎم ﻣﻘـﺪوح و ﻣﺠﺮوح ﻧﻤﻮده در اﻣﺘﻨﺎن أﻫﻞ ﻣﻌﺮﻓﺖ و إﯾﻘﺎن ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ اﻓﺰوده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺨﺒﯿﺮ‬‫ﻓﯽ ﺗﺨﺮﯾﺞ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟّﺮاﻓﻌﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ »أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ«‪.‬‬‫ﻋﺒـﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺣﻤﺰة اﻟّﻨﺼـﯿﺒّﯽ ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ و ﺣﻤﺰة ﺿـﻌﯿﻒ ﺟّﺪا‪ ،‬و رواه اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ ﻓﯽ »ﻏﺮاﺋﺐ ﻣﺎﻟﮏ«‬‫ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺟﻤﯿـﻞ ﺑﻦ زﯾـﺪ )ﯾﺰﯾـﺪ‪ .‬ظ( ﻋﻦ ﻣﺎﻟـﮏ ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺟـﺎﺑﺮ‪ .‬و ﺟﻤﯿﻞ ﻻ ﯾﻌﺮف و ﻻ أﺻﻞ ﻟﻪ ﻓﯽ )ﻣﻦ‪ .‬ظ(‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺎﻟﮏ و ﻻ ﻣﻦ ﻓﻮﻗﻪ‪ ،‬و ذﮐﺮه اﻟﺒّﺰار ﻣﻦ رواﯾﮥ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪573 :‬‬‫اﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤّﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴّﯿﺐ ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﮐّﺬاب‪ ،‬و ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ أﻧﺲ أﯾﻀﺎ و إﺳﻨﺎده واه‪ ،‬و رواه اﻟﻘﻀﺎﻋّﯽ ﻓﯽ‬‫»ﻣﺴﻨﺪ اﻟّﺸﻬﺎب« ﻟﻪ ﻣﻦ اﻷﻋﻤﺶ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺻﺎﻟﺢ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة و ﻓﯽ إﺳﻨﺎده ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻬﺎﺷﻤّﯽ و ﻫﻮ ﮐّﺬاب‪.‬‬‫و رواه أﺑﻮ ذّر اﻟﻬﺮوّي ﻓﯽ »ﮐﺘﺎب اﻟّﺴـ ّﻨﮥ« ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻨﺪل ﻋﻦ ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻋﻦ اﻟـّﻀ ّﺤﺎك ﺑﻦ ﻣﺰاﺣﻢ ﻣﻨﻘﻄﻌﺎ و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻏﺎﯾﮥ اﻟـّﻀ ﻌﻒ‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ‬‫ﺑﮑﺮ اﻟﺒّﺰاز‪ :‬ﻫـﺬا اﻟﮑﻼم ﻟﻢ ﯾﺼـّﺢ ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺰم‪ :‬ﻫـﺬا ﺧﺒﺮ ﻣﮑﺬوب ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺎﻃﻞ‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﺒﯿﻬﻘّﯽ ﻓﯽ‬‫»اﻻﻋﺘﻘﺎد« ﻋﻘﺐ ﺣﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﻣﻮﺳﯽ اﻷﺷﻌﺮي اﻟّﺬي‬‫أﺧﺮﺟﻪ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻠﻔﻆ »اﻟّﻨﺠﻮم أﻣﻨﮥ أﻫﻞ اﻟّﺴﻤﺎء ﻓﺈذا ذﻫﺒﺖ اﻟّﻨﺠﻮم أﺗﯽ أﻫﻞ اﻟّﺴﻤﺎء ﻣﺎ ﯾﻮﻋﺪون«‬‫و »أﺻﺤﺎﺑﯽ أﻣﻨﮥ ﻷّﻣﺘﯽ ﻓﺈذا ذﻫﺐ أﺻﺤﺎﺑﯽ أﺗﯽ اّﻣﺘﯽ ﻣﺎ ﯾﻮﻋﺪون«‬‫‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺒﯿﻬﻘّﯽ‪ :‬روي ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮﺻﻮل ﺑﺈﺳﻨﺎد ﻏﯿﺮ ﻗﻮّي‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ اﻟﻌﻤّﯽ‪ ،‬و ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﻘﻄﻊ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 127‬از ‪174‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ اﻟّﻀّﺤﺎك ﺑﻦ ﻣﺰاﺣﻢ »ﻣﺜﻞ أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﻤﺜﻞ اﻟّﻨﺠﻮم ﻓﯽ اﻟّﺴﻤﺎء ﻣﻦ أﺧﺬ ﺑﻨﺠﻢ ﻣﻨﻬﺎ اﻫﺘﺪي«‬‫ﻗﺎل واﻟﺪّي‪ :‬روﯾﻨﺎه ﻫﯿﻬﻨﺎ ﻣﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ ﯾﺆّدي ﺑﻌﺾ ﻣﻌﻨﺎه‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺻﺪق اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ﻫﻮ ﯾﺆّدي ﺻّﺤﮥ اﻟّﺘﺸﺒﯿﻪ ﻟﻠّﺼﺤﺎﺑﮥ ﺑﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺧﺎّﺻﮥ‪،‬‬‫أّﻣﺎ ﻓﯽ اﻻﻗﺘﺪاء ﻓﻼ ﯾﻈﻬﺮ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﻣﻮﺳﯽ‪ ،‬ﻧﻌﻢ! ﯾﻤﮑﻦ أن ﯾﺘﻠﻤﺢ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻣﻌﻨﯽ اﻻﻫﺘﺪاء ﺑﺎﻟّﻨﺠﻮم‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ إﻧّﻤﺎ ﻫﻮ إﺷﺎرة‬‫إﻟﯽ اﻟﻔﺘﻦ اﻟﺤﺎدﺛﮥ ﺑﻌﺪ اﻧﻘﺮاض ﻋﺼﺮ اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ ﻣﻦ ﻃﻤﺲ اﻟّﺴﻨﻦ و ﻇﻬﻮر اﻟﺒﺪع و ﻓﺸﻮ اﻟﻔﺠﻮر ﻓﯽ أﻗﻄﺎر اﻷرض‪ ،‬ﻓﺎﻟّﻠﻪ اﻟﻤﺴﺘﻌﺎن ‪.‬‬
‫و ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺑﺮ أرﺑﺎب ﺑﺼﺎرت ﮐﻤﺎل اﻫﺘﻤﺎم اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در ﺑﺎب ﻗﺪح و ﺟﺮح اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ ﺑﻈﻬﻮر ﻣﯽرﺳﺪ‪.‬‬‫أول آﻧﮑﻪ ﻣﺮوي ﺑﻮدن آن را از ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻄﺮﯾﻖ ﺣﻤﺰه ﻧﺼﯿﺒﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺑﻌﺪ از آن اﻓﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺣﻤﺰه ﺿﻌﯿﻒ اﺳﺖ ﺟّﺪا‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ ﻣﺮوي ﺑﻮدن آن را از ﺣﺪﯾﺚ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻄﺮﯾﻖ ﺟﻤﯿﻞ ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻤﻮده و ﺑﻌﺪ از آن ﺑﺮ ﻏﯿﺮ ﻣﻌﺮوف ﺑﻮدن ﺟﻤﯿﻞ ﻧّﺺ ﮐﺮده‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ اﻓﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ از ﻣﺎﻟﮏ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻓﻮق ﻣﺎﻟﮏ أﺻﻠﯽ ﻧﺪارد‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪574 :‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ اﻓﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑّﺰار از رواﯾﺖ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ از ﭘﺪر او از ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴـّﯿﺐ از ﻋﻤﺮ رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده و‬‫ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﮐّﺬاﺑﺴﺖ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ اﻓﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﮔﺮ ﭼﻪ از أﻧﺲ ﻧﯿﺰ ﻣﺮويﺳﺖ ﻟﯿﮑﻦ إﺳﻨﺎد آن واﻫﯽﺳﺖ‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﺮوّي ﺑـﻮدن اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺮواﯾﺖ أﺑـﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﻇـﺎﻫﺮ ﮐﺮده و ﺑﻌـﺪ از آن اﻓـﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ در إﺳـﻨﺎد آن ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣﺪ‬‫ﻫﺎﺷﻤﯿﺴﺖ و او ﮐّﺬاﺑﺴﺖ‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﺮوّي ﺑﻮدن آن از ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺪل از ﺟﻮﯾﺒﺮ از ﺿـّﺤﺎك ﺑﻦ ﻣﺰاﺣﻢ ﻣﻨﻘﻄﻌﺎ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده و در ﺣّﻖ آن اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺮوّي‬‫در ﻏﺎﯾﺖ ﺿﻌﻔﺴﺖ‪.‬‬‫ﻫﺸﺘﻢ آﻧﮑﻪ از ﺣﺎﻓﻆ ﺑّﺰار ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﻼم‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‪ ،‬از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠّﻢ ﺻﺤﯿﺢ ﻧﺸﺪه‪.‬‬‫ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ از اﺑﻦ ﺣﺰم ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﻣﮑﺬوب و ﻣﻮﺿﻮع و ﺑﺎﻃﻠﺴﺖ‪.‬‬‫دﻫﻢ آﻧﮑﻪ از ﮐﺘﺎب »اﻻﻋﺘﻘﺎد« ﺑﯿﻬﻘﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح ﺑﻮدن ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﺮواﯾﺖ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﻋّﻤﯽ و ﺑﺮواﯾﺖ ﺿـّﺤﺎك ﺑﻦ ﻣﺰاﺣﻢ‬‫ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﺗِﻠَْﮏ َﻋَﺸَﺮٌة ﮐﺎﻣَِﻠٌﮥ‬‫ﺳﯿﺌﺖ ﺑﻬﺎ وﺟﻮه ﻧﺎﺻﺒﮥ ﻋﺎﻣﻠﮥ‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 25‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺬﮐﻮر ﻫﻤﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ را در »ﺗﺨﺮﯾﺞ أﺣﺎدﯾﺚ ﮐﺸﺎف«‬‫اﺷﺎره‬‫وﺟﻪ ﺑﺴﺖ و ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺗﺨﺮﯾـﺞ أﺣﺎدﯾﺚ ﮐّﺸﺎف« ﻣﻄﻌﻮن و ﻣﻮﻫﻮن ﺑﻮدن ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﮑﻼم ﮐﺎﻓﯽ‬‫ﺷـﺎﻓﯽ و ﺑﯿـﺎن ﻣـﺎﺣﯽ ﻋﺎﻓﯽ واﺿـﺢ و ﻻﺋـﺢ ﻧﻤﻮده در إﻇﻬﺎر ﺷـﯿﻦ و ﺷـﻨﺎر و اﺑـﺪاي ﻋﯿﺐ و ﻋﻮار آن ﻗﺼﺐ اﻟـّﺴ ﺒﻖ از أﻗﺮان ﺧﻮد رﺑﻮده‪،‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﻓﺒﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪.‬‬‫اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﺆﺗﻠﻒ« ﻣﻦ رواﯾﮥ ﺳﻼم ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻢ ﻋﻦ اﻟﺤﺮث ﺑﻦ ﻏﺼﯿﻦ ﻋﻦ اﻷﻋﻤﺶ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻔﯿﺎن ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪.‬‬‫و ﺳ ﻼ م ﺿ ﻌﯿ ﻒ ‪ .‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 128‬از ‪174‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ ﻓﯽ »ﻏﺮاﺋﺐ ﻣﺎﻟـﮏ« ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺟﻤﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺰﯾـﺪ ﻋﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﻓﯽ أﺛﻨﺎء ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ‪» :‬ﻓﺒﺄّي‬‫ﻗﻮل أﺻﺤﺎﺑﯽ أﺧﺬﺗﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ إﻧّﻤﺎ ﻣﺜﻞ أﺻﺤﺎﺑﯽ ﻣﺜﻞ اﻟّﻨﺠﻮم ﻣﻦ أﺧﺬ ﺑﻨﺠﻢ ﻣﻨﻬﺎ اﻫﺘﺪي«‪.‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﻻ ﯾﺜﺒﺖ ﻋﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و رواﺗﻪ دون ﻣﺎﻟﮏ ﻣﺠﻬﻮﻟﻮن‪ .‬و رواه ﻋﺒـﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿـﺪ و اﻟّﺪار‪ -‬ﻗﻄﻨﯽ ﻓﯽ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺣﻤﺰة ﻟا ﺠﺰرّي‬‫ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﺣﻤﺰة اﺗّﻬﻤﻮه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪575 :‬‬‫ﺑﺎﻟﻮﺿﻊ‪ .‬و رواه اﻟﻘﻀﺎﻋّﯽ ﻓﯽ »ﻣﺴﻨﺪ اﻟّﺸﻬﺎب« ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮه‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻬﺎﺷﻤّﯽ و ﻗﺪ ﮐّﺬﺑﻮه‪ .‬و رواه ﺑا ﻦ ﻃﺎﻫﺮ‬‫ﻣﻦ رواﯾﮥ ﺑﺸـﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻋﻦ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ ﻋﺪي ﻋﻦ أﻧﺲ‪ ،‬و ﺑﺸـﺮ ﮐﺎن ﻣّﺘﻬﻤﺎ أﯾﻀﺎ‪ .‬و أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺒﯿﻬﻘّﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﺪﺧﻞ« ﻣﻦ رواﯾﮥ ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻋﻦ‬‫اﻟـّﻀ ّﺤﺎك ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋـّﺒ ﺎس‪ ،‬و ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻣﺘﺮوك‪ .‬و ﻣﻦ رواﯾـﮥ ﺟﻮﯾﺒﺮ أﯾﻀـﺎ ﻋﻦ ﺟﻮاب ﺑﻦ ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺮﻓﻮﻋـﺎ و ﻫﻮ ﻣﺮﺳﻞ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺒﯿﻬﻘّﯽ‪ :‬ﻫـﺬا‬‫اﻟﻤﺘﻦ ﻣﺸﻬﻮر و أﺳﺎﻧﯿﺪه ﮐﻠّﻬﺎ ﺿﻌﯿﻔﮥ‪ .‬و‬‫روي ﻓﯽ »اﻟﻤـﺪﺧﻞ« أﯾﻀـﺎ ﻋﻦ ﻋﻤﺮ‪ :‬ﺳـﺄﻟﺖ رﺑّﯽ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺨﺘﻠﻒ ﻓﯿﻪ أﺻـﺤﺎﺑﯽ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪي ﻓﺄوﺣﯽ إﻟّﯽ‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺤّﻤـ ﺪ! أﺻـﺤﺎﺑﮏ ﻋﻨـﺪي ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ‬‫اﻟّﻨﺠﻮم ﻓﯽ اﻟّﺴﻤﺎء ﺑﻌﻀﻬﺎ أﺿﻮأ ﻣﻦ ﺑﻌﺾ‪ ،‬ﻓﻤﻦ أﺧﺬ ﺑﺸﯽء ﻣّﻤﺎ ﻫﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﺧﺘﻼﻓﻬﻢ ﻓﻬﻮ ﻋﻨﺪي ﻋﻠﯽ ﻫﺪي‬‫‪ ،‬و ﻓﯽ إﺳﻨﺎده ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌّﻤّﯽ و ﻫﻮ ﻣﺘﺮوك ‪.‬‬
‫اﻓﺎدات ﺛﻤﺎﻧﯿﻪ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در ﮐﻼم ﺧﻮد‬‫اﺷﺎره‬‫و اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﺳﺮاﺳـﺮ ﺑﺸﺎرت اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ اﻓﺎدات ﻋﺪﯾـﺪه و ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺳﺪﯾـﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮑﯽ از آن ﺑﺮاي ﻣﺒﻄﻠﯿﻦ ﮐﺎر ﺣﺠﺮ‬‫داﻣﻎ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ و در إﯾﻀﺎح وﻫﻦ و ﻫﻮان و ﻓﺴﺎد و ﺑﻄﻼن ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم إﻟﯽ أﻗﺼﯽ اﻟﻐﺎﯾﻪ ﻣﯽاﻓﺰاﯾﺪ‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ‪ :‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ درﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿـﺢ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را دارﻗﻄﻨﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺆﺗﻠﻒ« ﺑﺮواﯾﺖ ﺳـﻼم ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻢ از ﺣﺎرث ﺑﻦ‬‫ﻏﺼﯿﻦ از أﺑﯽ ﺳﻔﯿﺎن از ﺟﺎﺑﺮ ذﮐﺮ ﮐﺮده و ﺳﻼم ﺿﻌﯿﻒ ﺳﺖ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ‪ :‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ درﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ دار ﻗﻄﻨﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را در ﮐﺘﺎب »ﻏﺮاﺋﺐ ﻣﺎﻟﮏ« از ﻃﺮﯾﻖ ﺟﻤﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﺰﯾـﺪ اﺧﺮاج‬‫ﻧﻤﻮده و ﺑﻌﺪ از آن از ﺧﻮد دار ﻗﻄﻨﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ از ﻣﺎﻟﮏ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﯿﺴﺖ و رواﯾﺖ آن ﮐﻪ ﻣﺎ ﺗﺤﺖ ﻣﺎﻟﮏ واﻗﻊ‬‫ﺷﺪهاﻧﺪ ﻫﻤﻪ ﻣﺠﻬﻮل ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ‪ :‬ﺑا ﻦ ﺣﺠﺮ درﯾﻦ ﮐﻼـم ﻣﺼـّﺮح ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﻋﺒـﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿـﺪ و دار ﻗﻄﻨﯽ در ﮐﺘـﺎب اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ از ﺣـﺪﯾﺚ ﺣﻤﺰه‬‫ﺟﺰري از ﻧﺎﻓﻊ از اﺑﻦ ﻋﻤﺮ رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ و ﺣﻤﺰه را ﻋﻠﻤﺎي رﺟﺎل ﻣّﺘﻬﻢ ﺑﻮﺿﻊ ﺣﺪﯾﺚ ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ‪ :‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ درﯾﻦ ﮐﻼم اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﻗﻀﺎﻋﯽ در »ﻣﺴـﻨﺪ ﺷـﻬﺎب« از ﺣﺪﯾﺚ أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده و در‬‫ﺳﻨﺪ آن ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪576 :‬‬‫ﻫﺎﺷﻤﯽ واﻗﻊﺳﺖ و ﻋﻠﻤﺎي رﺟﺎل او را ﺗﮑﺬﯾﺐ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﺑا ﻦ ﺣﺠﺮ درﯾﻦ ﻋﺒﺎرت آورده ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را اﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ از ﺑﺸﺮ ﺑﻦ ﺣﺴﯿﻦ از زﺑﯿﺮ ﺑﻦ ﻋﺪي از أﻧﺲ رواﯾﺖ ﮐﺮده و ﺑﺸﺮ‬‫ﻣّﺘﻬﻢ ﺑﻮد‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ درﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﯿﻬﻘﯽ در ﮐﺘـﺎب »ﻣـﺪﺧﻞ« ﺑﺮواﯾﺖ ﺟﻮﯾـﺒﺮ از ﺿـّﺤﺎك از اﺑﻦ‬‫ﻋـّﺒ ﺎس اﺧﺮاج ﻧﻤـﻮده و ﺟﻮﯾـﺒﺮ ﻣـﺘﺮوك اﺳـﺖ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺑﯿﻬﻘﯽ آن را ﺑﺮواﯾـﺖ ﺟﻮﯾـﺒﺮ از ﺟـﻮاب ﺑـﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺮﻓﻮﻋـﺎ آورده و اﯾـﻦ ﺳــﻨﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 129‬از ‪174‬‬‫ﻣﺮﺳﻠﺴﺖ‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﺑا ﻦ ﺣﺠﺮ درﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﺑﺼـﺮاﺣﺖ ﺗﻤـﺎم ذﮐﺮ ﮐﺮده ﮐﻪ ﺑﯿﻬﻘﯽ ﺑـﺎ وﺻﻒ رواﯾﺖ ﮐﺮدن ﺧﻮد ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را در »ﻣـﺪﺧﻞ«‬‫اﻋﺘﺮاف ﻧﻤﻮده ﮐﻪ أﺳﺎﻧﯿﺪ آن ﮐﻼ ﺿﻌﯿﻒ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ درﯾﻦ ﻋﺒﺎرت اﻓﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺑﯿﻬﻘﯽ در »ﻣـﺪﺧﻞ« ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را از ﻋﻤﺮ ﻫﻢ رواﯾﺖ ﮐﺮده و در إﺳـﻨﺎد آن ﻋﺒﺪ‬‫اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻋّﻤﯽ واﻗﻊ ﺷﺪه و او ﻣﺘﺮوﮐﺴﺖ‪.‬‬‫و اﯾﻦ اﻓﺎدات ﺛﻤﺎﻧﯿﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﮔﺮ ﭼﻪ ﻫﺮ واﺣـﺪ ﺑﺮاي ﺗﺨﺠﯿﻞ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻧﺒﯿﻞ ﮐﻔﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ اﻓﺎده ﺷـﺸﻢ و ﻫﻔﺘﻢ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﺳﺎس‬‫اﺣﺘﺠﺎج او را ﺑﺤـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﯾﮑﺴـﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺑﻨﺎي ﺗﻤّﺴﮏ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﺮ رواﯾﺖ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎﺳـﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﯿﻬﻘﯽ آن را در‬‫ﮐﺘﺎب »ﻣﺪﺧﻞ« آورده‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ وﻫﻦ و ﻫﻮان و ﻓﺴﺎد و ﺑﻄﻼن آن ﭼﻨﺎن واﺿﺢ و ﻋﯿﺎﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد ﺑﯿﻬﻘﯽ ﻗّﻮت ﮐﺘﻤﺎن آن ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﻼ‬‫ﻣﺤﺎﺑﺎ ﺑﺎ ﻗﺪح و ﺟﺮح آن ﻋﻠﻢ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﺮ اﻓﺮاﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻤﺰﯾﺪ إﻧﺼﺎف اﻋﺘﺮاف ﺑﻀﻌﻒ ﺟﻤﻠﻪ أﺳﺎﻧﯿﺪ آن ﻧﻤﻮده راه ﮐﻤﺎل ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﻬﺠﯿﻦ‬‫ﭘﯿﻤﻮده‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻨﮏ اوﻟﯿﺎي ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ را ﻻزﻣﺴﺖ ﮐﻪ دﺳﺖ از ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﺸﻮﯾﻨﺪ و ﺑﺘﻘﻠﯿﺪ و اﺗّﺒﺎع ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻣﺨﺪوم اﻟﻔﺤﻮل‬‫ﻃﺮﯾﻖ ﻣﻈﻠﻢ ﺗـﺪﻟﯿﺲ و ﺗﻌﻤﯿﺲ در آن ﻫﺮﮔﺰ ﻧﭙﻮﯾﻨـﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ آﺑﯽ در دﯾـﺪه دارﻧـﺪ اﺣﺘﺠـﺎج ﻣﺨـﺎﻃﺐ را ﺑﺤـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺧﺼﻮﺻﺎ ﺑﺮواﯾﺖ‬‫ﺑﯿﻬﻘﯽ ﺟﺮم ﻗﺒﯿﺢ ﻣﺬﻣﻮم و ﺧﻄﺎي ﻓﻀﯿﺢ ﻣﺸﻮم ﺷﻤﺎرﻧﺪ و ﻫّﻤﺖ ﺑﺮ ﺳﺘﺮ و ﮐﺘﻤﺎن آن ﮔﻤﺎرﻧﺪ و ﮔﺎﻫﯽ ذﮐﺮ آن ﺑﺮ زﺑﺎن ﻧﯿﺎرﻧﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪577 :‬‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﮐﻼـم اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺗﺨﺮﯾـﺞ أﺣـﺎدﯾﺚ ﮐّﺸﺎف« در ﺑﺎب ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم اﮔﺮ ﭼﻪ ﮐﺎﻓﯽ و ﺷﺎﻓﯿﺴﺖ ﻟﯿﮑﻦ‬‫ﻣﺘﻌّﻠﻖ ﺑﺂن ﺗﻨﺒﯿﻪ ﺑﺮ ﺑﻌﺾ اﻣﻮر ﺗﺘﻤﯿﻤﺎ ﻟﻼﻓﺎده ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫‪ -1‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺳﻼم ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻢ راوي ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫اول آﻧﮑﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﺳـﻼم اﮐﺘﻔـﺎ ﺑﺮ ﺗﻀـﻌﯿﻒ اﺟﻤـﺎﻟﯽ او ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺣـﺎل آﻧﮑﻪ ﺳـﻼم ﻧﺰد ﻋﻠﻤـﺎي أﻋﻼم ﻣﻘـﺪوح ﺑﻘﻮادح‬‫ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻣﻄـﺎﻋﻦ ﺟﺴـﯿﻤﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺳﺎﺑﻘـﺎ در ﻗـﺪح ﺣـﺪﯾﺚ أﻋﻠﻤّﯿﺖ ﻣﻌـﺎذ ﺑﺤﻼل و ﺣﺮام داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﺨﺎري در ﮐﺘﺎب »اﻟـّﻀ ﻌﻔﺎ« ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ‬‫ﺳﻼـم را ﻋﻠﻤـﺎء ﺗﺮك ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﻧﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬در ﮐﺘﺎب »اﻟـّﻀ ﻌﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺳـﻼم ﻣﺘﺮوك اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺳﺖ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ در »ﺣﻠﯿﮥ‬‫اﻷوﻟﯿـﺎء« ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺳـﻼم ﺑﺎﻻﺗﻔـﺎق ﻣﺘﺮوك اﺳﺖ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﮐﺘـﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت« در ﻣﻘـﺎم ﻓﻀﻞ ﻣﺆّذﻧﯿﻦ آورده ﮐﻪ‬‫ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ در ﺣﻖ ﺳـﻼم ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ او ﭼﯿﺰي ﻧﯿﺴﺖ و ﺣـﺪﯾﺜﺶ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬و از ﺑﺨـﺎري و ﻧﺴﺎﺋﯽ و دار ﻗﻄﻨﯽ ﻣﺘﺮوك ﺑﻮدن او‬‫ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و از اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺳﻼم از ﺛﻘﺎت ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت را رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮔﻮﯾﺎ ﺧﻮدش آن را ﻋﻤﺪا وﺿﻊ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« در ﻣﻘﺎم ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ زﮐﺎة ﻓﻄﺮه ﻧﯿﺰ ﻗﺪح ﺳﻼم از ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ و ﻧﺴﺎﺋﯽ و اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪،‬‬‫و ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان« ﻗـﺪح ﺳـﻼم از ﺑﺨﺎري و ﯾﺤﯿﯽ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ و ﻧﺴﺎﺋﯽ و أﺑﻮ زرﻋﻪ و اﺑﻦ ﻋﺪّي ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ‬‫در »ﻣﻐﻨﯽ« ﺳـﻼم را ﻣﺘﺮوك ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬و أﺑﻮ زرﻋﻪ ﺗﻀﻌﯿﻒ او ﮐﺮده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﮐﺎﺷﻒ« ﻣﺘﺮوك ﺑﻮدن ﺳﻼم از ﺑﺨﺎري ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و‬‫ﺳﺒـﻂ اﺑﻦ اﻟﻌﺠﻤﯽ در ﮐﺘـﺎب »اﻟﮑﺸـﻒ اﻟﺤـﺜﯿﺚ ﻋّﻤﻦ رﻣﯽ ﺑﻮﺿـﻊ اﻟﺤـﺪﯾﺚ« در ﺑـﺎب ﺳـﻼم ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﮐﻪ او را ﺟﻤـﺎﻋﺘﯽ ﻣﺠﺮوح‬‫ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ و از اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي و اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﻣﺬﮐﻮر ﺳﺎﺧﺘﻪ ﮐﻪ ﺳـﻼم از ﺛﻘﺎت ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت را رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬و ﺧﻮد اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در‬‫»ﺗﻘﺮﯾﺐ« ﻣﺘﺮوك ﺑﻮدن ﺳـﻼم واﺿﺢ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ« ﻗﺪح و ﺟﺮح ﻣﻔّﺼﻞ او ﺑﻤﻌﺮض ﺑﯿﺎن آورده‪ ،‬و ﺣﺎﺻﻞ آن اﯾﻦ‬‫ﺳﺖ ﮐﻪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺳـﻼم أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻨﮑﺮه را رواﯾﺖ ﮐﺮده‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺳـﻼم أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻨﮑﺮه اﺳﺖ‪،‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺳﻼم ﭼﯿﺰي ﻧﯿﺴﺖ و اﺑﻦ ﻣﺪﯾﻨﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺿﻌﯿﻔﺴﺖ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋّﻤﺎر ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺣّﺠﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﺟﻮزﺟﺎﻧﯽ ﮔﻔﺘﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪578 :‬‬‫ﮐﻪ ﺛﻘﻪ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﺑﺨﺎري ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺳـﻼم را ﻋﻠﻤﺎ ﺗﺮك ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺨﺎري ﺑﺎر دﯾﮕﺮ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ در ﺳـﻼم ﻋﻠﻤﺎ ﮐﻼم ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 130‬از ‪174‬‬‫ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ او ﺿـﻌﯿﻒ اﻟﺤـﺪﯾﺜﺴﺖ و ﻋﻠﻤـﺎ او را ﺗﺮك ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و أﺑﻮ زرﻋﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ او ﺿـﻌﯿﻔﺴﺖ‪ ،‬و ﻧﺴـﺎﺋﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﻣﺘﺮوك اﺳﺖ‪ ،‬و‬‫ﻧﺴﺎﺋﯽ ﺑﺎر دﯾﮕﺮ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺛﻘﻪ ﻧﯿﺴﺖ و ﺣـﺪﯾﺜﺶ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬و اﺑﻦ ﺧﺮاش ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﮐـّﺬاب اﺳﺖ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺧﺮاش ﺑﺎر دﯾﮕﺮ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ‬‫ﻣﺘﺮوﮐﺴﺖ‪ ،‬أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻐﻮي ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ او ﺿـﻌﯿﻒ اﻟﺤـﺪﯾﺜﺴﺖ ﺟـّﺪا‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺪي أﺣﺎدﯾﺚ ﻋﺪﯾﺪه او را ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ او ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ‬‫ﮐﺮده ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺑﺮ ﭼﯿﺰي از آن‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﻋﺪي در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻔﺴﺎء و ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺆذن ﮐﻪ ﻫﺮ دو را ﺳـﻼم رواﯾﺖ ﮐﺮده ﻗﺪح ﻧﻤﻮده‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‬‫ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺳـﻼم از ﺛﻘﺎت ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت را ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ؛ ﮔﻮﯾﺎ ﺗﻌّﻤﺪا آن را وﺿﻊ ﺳﺎﺧﺘﻪ! و ﺑﻌﺪ از آن رواﯾﺖ ﮐﺮدن ﺳـﻼم ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻔﺴﺎء را‬‫ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻋﺠﻠﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺳـﻼم ﺿﻌﯿﻔﺴﺖ‪ ،‬و ﺳﺎﺟﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﻧﺰد او ﻣﻨﺎﮐﯿﺮﺳﺖ‪ ،‬و ﺣﮑﻢ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺳﻼم أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ رواﯾﺖ‬‫ﻧﻤﻮده‪ ،‬أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺳﻼم ﻣﺘﺮوﮐﺴﺖ ﺑﺎﺗّﻔﺎق ﻋﻠﻤﺎ‪.‬‬‫‪ -2‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺎرث ﺑﻦ ﻏﺼﯿﻦ از رواة ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣﺘﻌﺮض ﻗﺪﺣﺶ ﻧﺸﺪه‬‫دوم آﻧﮑﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در ﻗﺪح ﺳﻨﺪ »ﻣﺆﺗﻠﻒ« دار ﻗﻄﻨﯽ اﮐﺘﻔﺎ ﺑﺮ ﻗﺪح اﺟﻤﺎﻟﯽ ﺳﻼم ﻧﻤﻮده و از ﻗﺪح ﺣﺎرث ﺑﻦ ﻏﺼﯿﻦ إﻋﺮاض ﮐﺮده ﺣﺎل‬‫آﻧﮑﻪ او ﻫﻢ ﻣﻘـﺪوح و ﻣﺠﺮوح اﺳﺖ‪ ،‬ﺳﺎﺑﻘـﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺣﺎﻓـﻆ اﻟﻤﻐﺮب اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺒّﺮ ﻗﺮﻃﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺟﺎﻣﻊ ﺑﯿﺎن اﻟﻌﻠﻢ« در ﻣﻘﺎم ﻗـﺪح‬‫أﺳﺎﻧﯿﺪ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺪ روي ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ إﺳﻨﺎد ﻏﯿﺮ ﻣﺎ ذﮐﺮ اﻟﺒّﺰار ﻋﻦ ﺳﻼم ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻢ‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﻏﺼﯿﻦ ﻋﻦ اﻷﻋﻤﺶ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻔﯿﺎن ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ‬‫اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﻤﺮ‪ :‬ﻫﺬا إﺳﻨﺎد ﻻ ﺗﻘﻮم ﺑﻪ ﺣﺠﮥ ﻷّن اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﻏﺼﯿﻦ ﻣﺠﻬﻮل ‪.‬‬
‫و اﯾﻦ ﮐﻼم ﺑا ﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ را ﺣﺎﻓﻆ زﯾﻦ اﻟّﺪﯾﻦ ﻋﺮاﻗﯽ ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب »ﺗﺨﺮﯾﺞ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻨﻬﺎج« ﻣﻠّﺨﺼﺎ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ‪.‬‬‫‪ -3‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰه ﺟﺰري ﻧﺼﯿﺒﯽ راوي دﯾﮕﺮ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در آن ﺑﮑﻮﺗﺎﻫﯽ رﻓﺘﻪ‬‫ﺳـﻮم آﻧﮑﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در ﻗـﺪح ﺣﻤﺰه ﺟﺰري ﺑﺮ ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻮﺟﺰه »اﺗّﻬﻤﻮه ﺑـﺎﻟﻮﺿﻊ« اﮐﺘﻔـﺎ ﮐﺮده ﻟﯿﮑﻦ ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ او ﻣﻘـﺪوح و ﻣﻄﻌﻮن‬‫ﺑﺴﯿﺎري از اﻋﻼﻣﺴﺖ‪.‬‬‫ﺑﺨﺎري در ﮐﺘﺎب »اﻟّﻀﻌﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰة اﻟّﻨﺼﯿﺒّﯽ‪ ،‬ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪579 :‬‬‫و ﻧﺴﺎﺋﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟّﻀﻌﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺣﻤﺰة اﻟّﻨﺼﯿﺒّﯽ‪ .‬ﻣﺘﺮوك اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« در ﻗﺪح‬‫ﺣﺪﯾﺚ »اﻟّﺸﻌﺮ ﻓﯽ اﻷﻧﻒ أﻣﺎن ﻣﻦ اﻟﺠﺬام«‬‫ﮐﻪ از ﺟﺎﺑﺮ ﻣﻨﻘﻮﻟﺴﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯽ ﻃﺮﯾﻘﻪ اﻟّﺜﺎﻧﯽ ﺣﻤﺰة اﻟّﻨﺼﯿﺒّﯽ‪ ،‬ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪّي‪ :‬ﯾﻀﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« در ﻗـﺪح ﺣـﺪﯾﺚ ﻓﻀﻞ ﻋﺴـﻘﻼن ﮐﻪ از اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻣﻨﻘﻮﻟﺴﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯽ اﻟّﻄﺮﯾﻖ اﻟّﺜﺎﻧﯽ ﺣﻤﺰة‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰة‪ .‬ﻗﺎل أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ :‬ﻫﻮ ﻣﻄﺮوح اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ .‬و ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸـﯽء ﻟﯿﺲ ﯾﺴﺎوي ﻓﻠﺴﺎ‪ .‬و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ و اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﻫﻮ‬‫ﻣﺘﺮوك اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﯾﻀﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪:‬‬‫ﯾﻨﻔﺮد ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﺎت ﺑﺎﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت ﻻ ﯾﺤّﻞ اﻟّﺮواﯾﮥ ﻋﻨﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« در ﻗﺪح‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﻧﺴﯽ أن ﯾﺴّﻤﯽ ﻋﻠﯽ ﻃﻌﺎﻣﻪ ﻓﻠﯿﻘﺮأ ﻗﻞ ﻫﻮ اﻟﱠﻠﻪ أﺣﺪ إذا ﻓﺮغ«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻫـﺬا ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع و اﻟﻤّﺘﻬﻢ ﺑﻪ ﺣﻤﺰة‪ ،‬و ﻫﻮ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰة اﻟﺠﻌﻔﯽ اﻟّﻨﺼـﯿﺒّﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺣﻤـﺪ‪ :‬ﻫﻮ ﻣﻄﺮوح اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 131‬از ‪174‬‬‫ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء ﻻ ﯾﺴﺎوي ﻓﻠﺴﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪّي‪ :‬ﯾﻀﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ :‬ﻻ ﯾﺤّﻞ اﻟّﺮواﯾﮥ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك ‪.‬‬
‫و أﺑﻮ ﺣﯿﺎن ﻏﺮﻧﺎﻃﯽ در ﺗﻔﺴﯿﺮ »ﺑﺤﺮ ﻣﺤﯿﻂ« در ﻣﻘﺎم ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و رواه أﯾﻀﺎ ﺣﻤﺰة اﻟﺠﺰرّي و ﺣﻤﺰة ﻫﺬا ﺳﺎﻗﻂ ﻣﺘﺮوك ‪.‬‬
‫و ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﻤﺰه ﺟﺰري ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗـﺎل اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻻـ ﯾﺴـﺎوي ﻓﻠﺴـﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل »خ ]‪ :«[1‬ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪:‬‬‫ﻣﺘﺮوك‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪّي‪:‬‬‫ﻋﺎّﻣﮥ ﻣﺮوّﯾﺎﺗﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﮐﺎﺷﻒ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰة ﻣﯿﻤﻮن اﻟﺠﺰري اﻟّﻨﺼﯿﺒّﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﻠﯿﮑﮥ و ﻣﮑﺤﻮل‪ ،‬و ﻋﻨﻪ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﻀﺮ و ﺷﺒﺎﺑﮥ‬‫ﺗﺮ ﮐﻮه ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﻐﻨﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰة ﻋﻦ ﻋﻄﺎء ﻣّﺘﻬﻢ واه ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﻤﺴﺘﺪرك« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﻣﺜﻞ ﺑﻌﺒﺪه ﻓﻬﻮ ]‪ [1‬أي اﻟﺒﺨﺎري )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪580 :‬‬‫ﺣّﺮ«‬‫ﮐﻪ از ﺣﻤﺰه ﺟﺰري ﻣﺮوﯾﺴﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺣﻤﺰة ﻫﻮ اﻟّﻨﺼﯿﺒّﯽ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪّي‪ :‬ﯾﻀﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و ﺑﺮﻫـﺎن اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﻌﺠﻤﯽ اﻟﺤﻠﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﮑﺸﻒ اﻟﺤﺜﯿﺚ ﻋّﻤﻦ روي ﺑﻮﺿﻊ اﻟﺤـﺪﯾﺚ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰة ﻟا ﺠﺰرّي‬‫اﻟّﻨﺼﯿﺒّﯽ‪ ،‬ذﮐﺮه اﻟّﺬﻫﺒّﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﯿﺰان« و ﻟﻢ ﯾﺼّﺮح ﻓﯿﻪ ﺑﺄﻧّﻪ وّﺿﺎع ﻟﮑﻦ ﻗﺎل ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺪّي‪ .‬ﻋﺎّﻣﮥ ﻣﺎ ﯾﺮوﯾﻪ ﻣﻮﺿﻮع و ﻗﺪ ﺻّﺮح ﻓﯽ »ﺗﻠﺨﯿﺺ‬‫اﻟﻤﺴﺘﺪرك« ﻓﯽ اﻟﺤﺪود ﻓﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﻣّﺜﻞ ﺑﻌﺒﺪه ﻓﻬﻮ ﺣّﺮ«‬‫ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻓﯿﻪ ﺣﻤﺰة اﻟّﻨﺼﯿﺒّﯽ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪّي‪ :‬ﯾﻀﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و ﮐﺬا ﻧﻘﻞ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺪي ‪.‬‬
‫و ﺧـﻮد اﺑـﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻟّﺘﻬـﺬﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰة ﻣﯿﻤـﻮن اﻟﺠﻌﻔﯽ اﻟﺠﺰري اﻟّﻨﺼـﯿﺒّﯽ‪ ،‬روي ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ‬‫دﯾﻨـﺎر و أﺑﯽ اﻟّﺰﺑﯿﺮ و اﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﻠﯿﮑـﮥ و زﯾـﺪ ﺑﻦ رﻓﯿﻊ و ﻣﮑﺤﻮل و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ ﺣﻤﺰة اﻟّﺰﯾﺎت و ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﻀـﺮ و ﺷـﺒﺎﺑﮥ ﺳﻮار و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ‬‫أّﯾﻮب اﻟﻤﺼﺮّي و أﺑﻮ ﺷﺒﺎب اﻟﺤّﻨﺎط و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻋﻄّﯿﮥ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ .‬ﻗﺎل ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻮف ﻋﻦ أﺣﻤﺪ‪ :‬ﻣﻄﺮوح اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ‬‫أﺑﯽ ﺧﯿﺜﻤـﮥ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺣـﺪﯾﺜﻪ ﺑﺸـﯽء‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟـّﺪورّي ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﻻ ﯾﺴﺎوي ﻓﻠﺴﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي و أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و‬‫ﻗﺎل اﻟّﺘﺮﻣﺬّي‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ و اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪:‬‬‫ﻣﺘﺮوك اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋـﺪّي‪ :‬ﻋﺎّﻣـﮥ ﻣﺎ ﯾﺮوﯾﻪ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ و اﻟﺒﻼء ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ :‬ﯾﻨﻔﺮد ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﺎت ﺑﺎﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت ﺣّﺘﯽ‬‫ﮐﺄﻧّﻪ اﻟﻤﻌﺘﻤـﺪ )اﻟﻤﺘﻌّﻤـ ﺪ‪ .‬ظ( ﻟﻬﺎ و ﻻ ﺗﺤّﻞ اﻟّﺮواﯾـﮥ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟّﺘﺮﻣـﺬي ﺣـﺪﯾﺚ واﺣﺪ ﻓﯽ ﺗﺘﺮﯾﺐ اﻟﮑﺘﺎب و ﻫﻮ ﻏﯿﺮ ﻣﻨﺴﻮب ﻋﻨﺪه و ﻗﺎل‬‫ﺑـﺎﺛﺮه‪ :‬ﺣﻤﺰة ﻫﻮ اﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻟّﻨﺼـﯿﺒّﯽ‪ ،‬ﻗـﺎل اﻟﻤّﺰّي‪ :‬ﻻ ﻧﻌﻠﻢ أﺣـﺪا ﻗﺎل ﻓﯿﻪ ﺣﻤﺰة اﺑﻦ ﻋﻤﺮو إﻟّﺎ اﻟّﺘﺮﻣـﺬّي و ﮐﺄﻧّﻪ اﺷـﺘﺒﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺤﻤﺎد ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‬‫اﻟّﻨﺼﯿﺒّﯽ و ﻗﺪ ذﮐﺮه اﻟﻌﻘﯿﻠّﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰة اﻟّﻨﺼﯿﺒّﯽ و ﻫﻮ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ ﻣﯿﻤﻮن ﺛّﻢ ﺳﺎق ﻟﻪ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺬي أﺧﺮﺟﻪ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي ﻗﻠﺖ و‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ أﯾﻀﺎ و أﺑﻮ زرﻋﮥ‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬زاد أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪:‬‬‫أﺿﻌﻒ ﻣﻦ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ ﻧﺠﯿﺢ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻵﺟﺮي ﻋﻦ أﺑﯽ داود‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ‪:‬‬‫ﯾﺮوي أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋـﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋـﺪّي أﯾﻀﺎ‪ :‬ﯾﻀﻊ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و أورد ﻟﻪ اﻟﺒﺨﺎرّي و اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﻣﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﻪ ﺣـﺪﯾﺚ »ﻋﺴـﻘﻼن أﺣﺪ‬‫اﻟﻌﺮوﺳﯿﻦ« و‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﻧﺴﯽ أن ﯾﺴّﻤﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 132‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪581 :‬‬‫ﻋﻠﯽ ﻃﻌﺎﻣﻪ ﻓﻠﯿﻘﺮأ إذا ﻓﺮغ »ﻗُْﻞ ُﻫَﻮ اﻟﱠﻠُﻪ َأَﺣٌﺪ«‬‫و ﺣﺪﯾﺚ »ﻻ ﺗﺨّﻠﻠﻮا ﺑﺎﻟﻘﺼﺐ ﻓﺈﻧّﻪ ﯾﻮرث اﻵﮐﻠﮥ«‬‫و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺧﻮد اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺨﺒﯿﺮ« در ﻣﻘﺎم ﻗﺪح‬‫ﺣﺪﯾﺚ »دم ﻟا ّﺸﺎة اﻟﺒﯿﻀﺎء ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ أزﮐﯽ ﻣﻦ دم اﻟّﺴﻮداوﯾﻦ«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯿﻪ ﺣﻤﺰة اﻟّﻨﺼﯿﺒّﯽ‪ ،‬ﻗﯿﻞ‪ :‬ﮐﺎن ﯾﻀﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »اﺳﺘﻮﺻﻮا ﺑﺎﻟﻤﻌﺰي ﺧﯿﺮا«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل ﻋﺪ ]‪ :[1‬ﻓﯿﻪ ﺣﻤﺰة اﻟّﻨﺼﯿﺒّﯽ ﮐّﺬاب ‪.‬‬
‫و ﺻـﻔﯽ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺨﺰرﺟﯽ در »ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﻟّﺘـﺬﻫﯿﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰة ﻣﯿﻤﻮن اﻟﺠﻌﻔﯽ اﻟﺠﺰرّي اﻟّﻨﺼـﯿﺒّﯽ ﻋﻦ ﻧـﺎﻓﻊ و ﻋﻨﻪ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ‬‫ﻣﻀﺮ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﻪ ﻋﻨﺪه )ﻋﻨﺪ اﻟّﺘﺮﻣﺬي‪ .‬ظ( ﻓﺮد ﺣﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻃـﺎﻫﺮ اﻟﻔﺘﻨﯽ در »ﻗـﺎﻧﻮن اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰة اﻟﺠﻌﻔﯽ ﯾﻀﻊ ﺣﻤﺰة اﻟّﻨﺼـﯿﺒّﯽ ﯾﻀﻊ‪ ،‬و ﻣّﺮة ﻗـﺎل‪ :‬ﺣـﺪﯾﺜﻪ‬‫ﻣﻮﺿﻮع‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬روي ﻟﻪ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي ‪.‬‬
‫و ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ در »ﻧﯿﻞ اﻷوﻃﺎر« در ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻬﯽ ﻗﺘﻞ ﺧﻄﺎف ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺎل اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪:‬‬‫روي ﻓﯿﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺴﻨﺪ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﺣﻤﺰة اﻟّﻨﺼﯿﺒّﯽ و ﮐﺎن ﯾﺮﻣﯽ ﺑﺎﻟﻮﺿﻊ ‪.‬‬
‫و ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﻣﺪراﺳﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻷﺣﻮال ﻓﯽ ﻧﻘﺪ اﻟّﺮﺟﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰة اﻟﺠﻌﻔﯽ اﻟّﻨﺼﯿﺒّﯽ‪ ،‬ﯾﻀﻊ‪ ،‬روي ﻟﻪ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي ﺳﻤﻊ‬‫أﺑﺎ اﻟّﺰﺑﯿﺮ و ﻋﻄﺎء‪ ،‬روي ﻋﻨﻪ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ و ﺣﻔﺺ ﺑﻦ ﻣﯿﺴﺮة ﻓﯽ اﻟﻤﺒﺘﺪأ و ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺒﻠﺪان و اﻷﻃﻌﻤﮥ[‪.‬‬‫‪ -4‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در ﻗﺪح ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﻫﻢ راه اﺧﺘﺼﺎر ﭘﯿﺶ ﮔﺮﻓﺘﻪ‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ‪ :‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در ﻗـﺪح ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣـﺪ ﻫﻢ راه اﺧﺘﺼﺎر ﭘﯿﺶ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻋﻠﻤﺎي أﻋﻼم در ﻗـﺪح و ﺟﺮح او ﺳـﻌﯽ‬‫ﻣﻮﻓﻮر ﺑﻌﻤﻞ آوردهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« در ﺑﺎب اﻟﺨﺸﻮع ﻓﯽ اﻟـّﺼ ﻠﻮة ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺮوي از ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻣﻮﺿﻮع‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ :‬ﻻ أﺻﻞ ﻟﻬـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﺟﻌﻔﺮ ﮐﺎن ﯾﺴـﺮق اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﯾﻘّﻠﺐ اﻷﺧﺒﺎر ﺣّﺘﯽ ﻻ ﯾﺸﮏ أﻧّﻪ ﯾﻌﻤﻠﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺪّي‪ :‬ﮐﺎن ﺟﻌﻔﺮ ﯾّﺘﻬﻢ ﺑﻮﺿﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« در ﺑﺎب اﺟﺎﺑﺖ اﻟّﺪﻋﺎء ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻟﻢ ]‪ [1‬أي‪ :‬اﺑﻦ ﻋﺪي )‪(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪582 :‬‬‫ﯾﺸـﮑﺮ اﻹﻧﻌﺎم ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺜﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﻻ ﯾﺼّﺢ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـّﻠﻢ أّﻣﺎ اﻟّﻄﺮﯾﻖ اﻷّول ﻓﻔﯿﻪ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨﯽ‪ :‬ﮐّﺬاب ﯾﻀﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و ﺳﺎﺑﻘـﺎ ﺷـﻨﯿﺪي ﮐﻪ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان« از دار ﻗﻄﻨﯽ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺟﻌﻔﺮ وﺿﻊ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﯽﮐﺮد و از أﺑﻮ زرﻋﻪ آورده ﮐﻪ ﺟﻌﻔﺮ اﺣﺎدﯾﺜﯽ‬‫رواﯾﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ از أﺻﻞ ﻧـﺪارد و از اﺑﻦ ﻋـﺪي ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺟﻌﻔﺮ ﺳـﺮﻗﮥ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و از ﺛﻘﺎت ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ را ﻣﯽآرد‪ ،‬و ﻧﯿﺰ از‬‫اﺑﻦ ﻋﺪي ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او از ﺟﻌﻔﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﺗﻔﺴﯿﺮ »َو ِإَذا اﻟﱡﻨُﻔﻮُس ُزﱢوَﺟْﺖ«‬‫آورده و إﺑﻄﺎل آن ﮐﺮده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ از اﺑﻦ ﻏـﺪي ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او از ﺟﻌﻔﺮ أﺣﺎدﯾﺚ ﻋﺪﯾـﺪه ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ آن ﻫﻤﻪ ﺑﻮاﻃﯿﻞ ﻫﺴﺖ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 133‬از ‪174‬‬‫ﺑﻌﻀـﯽ از آن ﺳـﺮﻗﮥ اﺳﺖ از ﻗﻮﻣﯽ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺑﻌـﺪ ﻧﻘـﻞ ﺣـﺪﯾﺜﯽ از ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺘﻌﻠّﻖ ﺑﻤﻮﻟـﺪ ﻧﺒﯽ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ آﻓﺖ اﯾﻦ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺟﻌﻔﺮﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﺟﻌﻔﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬و از ﺧﻄﯿﺐ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ ﻣﺴـﺘﻌﯿﻦ ﻋّﺒﺎﺳـﯽ او را از ﻣﻨﺼﺐ ﻗﻀـﺎ‬‫ﻣﻌﺰول ﻧﻤﻮد و ﺑﺴﻮي ﺑﺼـﺮه او را ﺑﯿﺮون ﮐﺮد ﺑﺴﺒﺐ أﻣﺮي ﮐﻪ او را رﺳﯿﺪه ﺑﻮد‪ ،‬و از أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ ﺟﻌﻔﺮ در رواﯾﺖ ﺣﺪﯾﺜﯽ از‬‫ﻗﻌﻨﺒﯽ زﯾـﺎدﺗﯽ ﺑﻌﻤـﻞ آورده ﮐﻪ ﺑﺴـﺒﺐ آن ﻗﻌﻨﺒﯽ ﺑﺮ او ﺑـﺪ دﻋـﺎ ﮐﺮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﻔﺘﻀـﺢ ﺷـﺪ‪ ،‬و از أﺑﻮ زرﻋﻪ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﻣﻦ ﺧﻮف‬‫ﻣﯽﮐﻨﻢ ﮐﻪ دﻋﻮت ﺷـﯿﺦ ﺻﺎﻟـﺢ ﯾﻌﻨﯽ ﻗﻌﻨﺒﯽ او را درﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و در آﺧﺮ ﮐﻼم ذﻫﺒﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﺮواﯾﺖ ﺟﻌﻔﺮ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده و ﺑﺪون‬‫آن از ﺑﻼﯾﺎي ﺟﻌﻔﺮ ﻇﺎﻫﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﮐﻔﺎ ﺑﺬﻟﮏ ﺧﺰﯾﺎ و ﺧﺴﺎرا و ﻫﻠﮑﺎ و ﺑﻮارا‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﻐﻨﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ اﻟﻘﺎﺿﯽ‪ ،‬ﻣﺘﺮوك ‪.‬‬
‫و ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﻌﺠﻤﯽ اﻟﺤﻠﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﮑﺸﻒ اﻟﺤﺜﯿﺚ ﻋّﻤﻦ رﻣﯽ ﺑﻮﺿﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ اﻟﻘﺎﺿﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‬‫اﻟـّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ ﯾﻀﻊ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺳﺎق ﻟﻪ اﺑﻦ ﻋـﺪي أﺣﺎدﯾﺚ و ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻠّﻬﺎ ﺑﻮاﻃﯿﻞ و ﺑﻌﻀـﻬﺎ ﺳـﺮﻗﮥ ﻣﻦ ﻗﻮم‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ ،‬و ﻧﻘﻞ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزّي ﻋﻦ اﺑﻦ‬‫ﻋﺪي أﻧّﻪ ﻣّﺘﻬﻢ ﺑﻮﺿﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ذﮐﺮ ذﻟﮏ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﮑﺎن ﻣﻦ اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت ‪.‬‬
‫و ﺧﻮد اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴـﺎن اﻟﻤﯿﺰان« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣـﺪ ﺑﻌـﺪ ﻧﻘـﻞ ﻋﺒﺎرت ذﻫﺒﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺎل ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‬‫اﻟﺒﺮذﻋّﯽ‪ :‬ذاﮐﺮت أﺑﺎ زرﻋﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪583 :‬‬‫ﺑﺄﺣﺎدﯾﺚ ﺳـﻤﻌﺘﻬﺎ ﻣﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﻓﺄﻧﮑﺮﻫﺎ و ﻗﺎل‪ :‬ﻻ أﺻﻞ ﻟﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻓﯽ ﺑﻌﻀﻬﺎ إﻧّﻬﺎ ﺑﺎﻃﻠﮥ‪ ،‬ﺛّﻢ اﺳﺘﺮﺟﻊ و ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻘﺪ ﮐﻨﺖ أراه و‬‫أﺷـﺘﻬﯽ أن اﮐّﻠﻤﻪ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﮑﯿﻨﮥ و ﻫﻮ ﻋّﺒﺎﺳـﯽ ﯾﺼـﻠﺢ ﻟﻠﺨﻼﻓـﮥ و ﯾﺮﺟﻊ إﻟﯽ ﺣﻔﻆ و ﻓﻘﻪ و ﻗـﺪ ﺧﺮج إﻟﯽ ﻣﺜﻞ ﻫـﺬا ﻧﺴﺄل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻟﻌﺎﻓﯿﮥ[‪.‬‬‫و ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻵﻟﯽ ﻣﺼﻨﻮﻋﮥ« ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ ﺣﺪﯾﺜﯽ از ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ :‬ﻻ أﺻﻞ ﻟﻪ و ﺟﻌﻔﺮ ﻣّﺘﻬﻢ ﺑﺎﻟﻮﺿﻊ ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ ﻓﺘﻨﯽ در »ﻗﺎﻧﻮن اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﮐّﺬاب ﯾﻀﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻓﯽ »خ ]‪ «[1‬و »ذ ]‪ :«[2‬ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﻟا ﻬﺎﺷﻤﯽ‪ ،‬ﯾﺴﺮق اﻷﺣﺎدﯾﺚ و ﯾﺄﺗﯽ ﺑﺎﻟﻤﻨﺎﮐﯿﺮ ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﺎت‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﮐﺎن ﯾﻀﻊ ‪.‬‬
‫و ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﻣﺪراﺳـﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻷﺣﻮال« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ اﻟﻘﺎﺿـﯽ‪ ،‬ﮐﺬاب ﯾﻀﻊ‪ ،‬ﺳـﻤﻊ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ أﺳـﻠﻢ و‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻤﮥ و أﺑﺎ ﻋﺘﺎب اﻟـّﺪﻟّﺎل و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬روي ﻋﻨﻪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن و اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن و أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون و اﺑﻦ ﻋـﺪّي و‬‫ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺳﺎﺋﺮ اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ و اﻟّﺼﻠﻮة و اﻟّﺬﮐﺮ‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟّﺬﯾﻞ ﻓﯽ اﻟﺒﻌﺚ ‪.‬‬‫‪ -5‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﻧﺎﻗﺪﯾﻦ رﺟﺎل در أﺣﻮال ﭘﺮ اﺧﺘﻼل ﺑﺸﺮ ﺑﻦ ﺣﺴﯿﻦ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﯿﺰ ﺑﺎﺟﻤﺎل ﮔﺬراﻧﺪه‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در ﻗـﺪح ﺑﺸـﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻧﯿﺰ اﺟﻤﺎل و اﺧﺘﺼﺎر را ﮐﺎر ﺑﻨـﺪ ﺷـﺪه ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻧﺎﻗـﺪﯾﻦ رﺟﺎل در ﻗﺪح و‬‫ﺟﺮح او ﻣﺴﻠﮏ ﺗﻔﺼﯿﻞ ﭘﯿﻤﻮده در إﻇﻬﺎر ﺣﺎل ﭘﺮ اﺧﺘﻼل او ﺗﻔﺮﯾﻂ و ﺗﻘﺼﯿﺮ ﻧﻨﻤﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺑﺸـﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻷﺻـﺒﻬﺎﻧّﯽ ﺻـﺎﺣﺐ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ ﻋـﺪّي ﻗﺎل »خ« ﻓﯿﻪ ﻧﻈﺮ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟـّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ‬‫ﻋﺪّي‪ :‬ﻋﺎّﻣﮥ ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻟﯿﺲ ﺑﻤﺤﻔﻮظ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﯾﮑﺬب ﻋﻠﯽ اﻟّﺰﺑﯿﺮ‪.‬‬‫ﺣّﺠـ ﺎج ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒـﮥ‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﺑﺸـﺮ‪ ،‬ﺣـّﺪﺛﻨﯽ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ ﻋـﺪي‪ ،‬ﻋﻦ أﻧﺲ رﻓﻌﻪ‪» :‬ﻣﻦ ﺣّﻮل ﺧﺎﺗﻤﻪ أو ﻋﻤﺎﻣﺘﻪ أو ﻋﻠّﻖ ﺧﯿﻄﺎ ﻟﯿـﺬّﮐﺮ ﻓﻘﺪ‬‫أﺷﺮك ﺑﺎﻟّﻠﻪ إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ ﯾﺬّﮐﺮ اﻟﺤﺎﺟﺎت«‬‫ﺛّﻢ ﺳﺎق ﺑﻬﺬا اﻟّﺴﻨﺪ ﻣﺎﺋﮥ ﺣﺪﯾﺚ ﻻ ﯾﺼّﺢ ﻣﻨﻬﺎ ﺷﯽء‪.‬‬‫ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﻦ ﺑﺸـﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻋﻦ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﻋﻦ أﻧﺲ أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﺧﯿﺮ اﻷﻋﻤﺎل اﻟﺤّﻞ و اﻟّﺮﺣﻠﮥ‪ .‬ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻣﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 134‬از ‪174‬‬‫اﻟﺤّﻞ و اﻟّﺮﺣﻠﮥ؟ ﻗﺎل‪ :‬اﻓﺘﺘﺎح اﻟﻘﺮآن و ﺧﺘﻤﻪ‪.‬‬‫ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ]‪ [1‬أي‪ :‬أﺑﻮ ﺧﯿﺮ )‪ [2] .(12‬أي‪ :‬اﻟﺬﯾﻞ )‪ .(12‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪584 :‬‬‫إﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﺑﺸﺮ ﻋﻦ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﻋﻦ أﻧﺲ أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﮐﺎن ﯾﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﯿﻦ ﮐّﻞ ﻟﻘﻤﺘﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﺛﻘﮥ و ﺑﺸﺮ ﺿﻌﯿﻒ أﺣﺎدﯾﺜﻪ ﺳﻮي ﻧﺴﺨﮥ ﺣّﺠﺎج ﻋﻨﻪ ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﮥ ﻗﻠﺖ‪ :‬و‬‫ﻓﯽ ﻧﺴﺨﮥ ﺣّﺠﺎج ﻋﻨﻪ ﺣﺪﯾﺚ »ﻟﯿﺲ أﺣﺪ أﺣّﻖ ﺑﺎﻟﺠﺪة ﻣﻦ ﺣﺎﻣﻞ اﻟﻘﺮآن ﻟﻌّﺰة اﻟﻘﺮآن ﻓﯽ ﺟﻮﻓﻪ«‪.‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ‪» :‬وﯾﻞ ﻟﻠّﺘﺎﺟﺮ ﯾﺤﻠﻒ ﺑﺎﻟّﻨﻬﺎر و ﯾﺤﺎﺳﺐ ﻧﻔﺴﻪ ﺑﺎﻟّﻠﯿﻞ‪ ،‬وﯾﻞ ﻟﻠّﺼﺎﺋﻎ ﻣﻦ ﻏﺪ و ﺑﻌﺪ ﻏﺪ«‪،‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ داود ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺑﺸﺮ ﻋﻦ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﻋﻦ أﻧﺲ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﺟﺪة ﺣﺎﻣﻞ اﻟﻘﺮآن‪.‬‬‫أﺧﺒﺮﻧـﺎ اﺑﻮ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﯿﻮﻧﯿﻨّﯽ و ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ‪ ،‬أﻧﺎ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ؛ ﺣـّﺪﺛﻨﺎ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ‪،‬‬‫ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺒﺮﺟّﯽ ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺣﻔﺺ ﺣّﺪﺛﻨﺎ اﻟﺤﺠﺎج اﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﺑﺸـﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻋﻦ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ ﻋﺪي‬‫ﻋﻦ أﻧﺲ‪ :‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬ﻟﻮ ﻻ أن اﻟّﺴﺆال ﯾﮑﺬﺑﻮن ﻟﻤﺎ أﻓﻠﺢ ﻣﻦ رّدﻫﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ :‬ﯾﺮوي ﺑﺸﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻋﻦ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﻧﺴﺨﮥ ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ ﺷﺒﯿﻬﺎ ﺑﻤﺎﺋﮥ و ﺧﻤﺴﯿﻦ ﺣﺪﯾﺜﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﻐﻨﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺑﺸﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ )اﻟﺤﺴﯿﻦ‪ .‬ظ( اﻷﺻﺒﻬﺎﻧﯽ راوي ﻧﺴﺨﮥ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ ﻋﺪي‪ .‬ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ‬‫ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﯾﮑﺬب ﻋﻠّﯽ اﻟّﺰﺑﯿﺮ[‪.‬‬‫و زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ در »ﺗﺨﺮﯾﺞ إﺣﯿﺎء اﻟﻌﻠﻮم« در ﻗﺪح‬‫ﺣﺪﯾﺚ »إّن ﻟا ّﺘﻮاﺿﻊ ﻻ ﯾﺰﯾﺪ اﻟﻌﺒﺪ إﻟّﺎ رﻓﻌﮥ«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯿﻪ ﺑﺸﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ و ﻫﻮ ﺿﻌﯿﻒ ﺟﺪا[‪.‬‬‫و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ در »ﻣﺠﻤﻊ اﻟّﺰواﺋﺪ« در ﺑﺎب ﺧﺼﺎل اﻻﯾﻤﺎن ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺮوي از أﻧﺲ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯿﻪ ﺑﺸﺮ ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺴـﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﻮ ﮐّﺬاب و ﺧﻮد اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﺸﺮ ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻋﺒﺎرت »ﻣﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﻓﯽ‬‫»اﻟّﺜﻘﺎت« ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﺑﺸـﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﮐﺄّن اﻷرض أﺧﺮﺟﺖ ﻟﻪ أﻓﻼذ ﮐﺒﺪﻫﺎ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺜﻪ! ﻻ ﯾﻨﻈﺮ ﻓﯽ ﺷﯽء رواه ﻋﻦ اﻟّﺰﺑﯿﺮ‬‫إﻟّﺎ ﻋﻠﯽ ﺟﻬﮥ اﻟّﺘﻌّﺠﺐ! و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ :‬ﺟﺎء إﻟﯽ أﺑﯽ داود اﻟّﻄﯿﺎﻟﺴـﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﯽ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ ﻋﺪي‪ ،‬ﻓﮑّﺬﺑﻪ أﺑﻮ داود و ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﻧﻌﺮف ﻟﻠّﺰﺑﯿﺮ‬‫ﺑﻦ ﻋﺪي ﻋﻦ أﻧﺲ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﻟّﺎ ﺣﺪﯾﺜﺎ واﺣﺪا‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ :‬روي ﺑﻌﺪ اﻟﻤﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻟّﻤﺎ ﻗﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬إّن ﺑﺒﻐﺪاد ﻗﻮﻣﺎ ﯾﺤّﺪﺛﻮن‬‫ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ زﯾﺎد ﻋﻦ ﺑﺸﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻋﻦ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ ﻋﺪي ﻋﻦ أﻧﺲ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪585 :‬‬‫ﻋﻨﻪ ﻧﺤﻮ ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺜﺎ؛ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﯽ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋـﮥ ﻟﯿﺲ ﻟﻠّﺰﺑﯿﺮ ﻋﻦ أﻧﺲ إﻟّﺎ أرﺑﻌﮥ أﺣﺎدﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﻌﻘﯿﻠّﯽ‪ :‬روي ﺣّﺠﺎج ﺑﻦ ﯾﻮﺳـﻒ‬‫ﻋﻨﻪ ﻋﻦ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﻋﻦ أﻧﺲ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺠﺪة و‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻟﻮ ﻻ أّن اﻟّﺴﺆال«‬‫و ﺣﺪﯾﺚ »وﯾﻞ ﻟﻠﺘﺎﺟﺮ«‬‫ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬و ﻟﻪ ﻏﯿﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟّﻨﺤﻮ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟـّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﺑﻮاﻃﯿﻞ و اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﺛﻘـﮥ و اﻟّﻨﺴـﺨﮥ ﻣﻮﺿﻮﻋـﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ‬‫أﺣﻤﺪ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺣﺪﯾﺜﻪ ﺑﺎﻟﻘﺎﺋﻢ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﺠﺎرود‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ ﻓﺘﻨﯽ در »ﻗﺎﻧﻮن اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺑﺸـﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻷﺻﻔﻬﺎﻧﯽ ﻣﺘﺮوك ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ ﻋﺪي ﺑﻮاﻃﯿﻞ‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ‬‫ﺣّﺒﺎن‪ :‬روي ﻋﻦ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﻧﺴﺨﮥ ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ ﻗﺪر ﻣﺎﺋﮥ و ﺧﻤﺴﯿﻦ ﺣﺪﯾﺜﺎ[‪.‬‬‫و ﺷـﯿﺦ رﺣﻤـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﻨﺪي در »ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﺗﻨﺰﯾﻪ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻌﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺑﺸـﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻷﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻟﻪ ﻧﺴـﺨﮥ ﺑﺎﻃﻠـﮥ ﻋﻦ أﻧﺲ ﻧﺤﻮا ﻣﻦ ﻣﺎﺋﮥ و‬‫ﺧﻤﺴﯿﻦ ﺣﺪﯾﺜﺎ[‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 135‬از ‪174‬‬‫و ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫـﺎب ﻣﺪراﺳـﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻷـﺣﻮال« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺑﺸـﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻷﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻬﻼـﻟّﯽ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﻓﯿﻪ ﻧﻈﺮ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻓﯽ ﻣﻮﺿﻊ‪:‬‬‫ﻣﺘﺮوك‪ ،‬و ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﺑﻮاﻃﯿـﻞ ﻗـﺎل أﺑﻮ ﺣـﺎﺗﻢ‪ :‬ﺑﺸـﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﯾﮑـﺬب ﻋﻠﯽ اﻟّﺰﺑﯿﺮ؛ و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ :‬ﯾﺮوي ﺑﺸـﺮ ﻋﻦ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﻧﺴـﺨﮥ‬‫ﻣﻮﺿﻮﻋـﮥ ﺷﺒﯿﻬﺎ ﺑﻤﺎﺋـﮥ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ ﺣﺪﯾﺜﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ :‬ﺟﺎء رﺟﻞ إﻟﯽ )ﺟﺎء ]‪ [1‬إﻟﯽ‪ .‬ظ( أﺑﯽ داود اﻟّﻄﯿﺎﻟﺴـﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ‬‫ﻋـﺪي ﻋﻦ أﻧﺲ‪ ،‬ﻓﮑـّﺬﺑﻪ أﺑﻮ داود‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻻ ﻧﻌﺮف ﻟﻠّﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ ﻋـﺪي ﻋﻦ أﻧﺲ إﻟّﺎ ﺣـﺪﯾﺜﺎ واﺣﺪا‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﺑﺸـﺮ ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻟّﺰﺑﯿﺮ‬‫ﺑﻮاﻃﯿﻞ و اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﺛﻘﮥ و اﻟّﻨﺴـﺨﮥ ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ ﺳـﻤﻊ اﻟّﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ ﻋﺪّي؛ روي ﻋﻨﻪ ﺣّﺠﺎج اﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﮥ ﻓﯽ اﻟّﺼﺪﻗﮥ و اﻟّﻨﮑﺎح و اﻷدب و ﻓﯽ‬‫اﻟّﺬﯾﻞ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﻘﺮآن و اﻟﻤﻌﺎﻣﻼت ‪.‬‬‫‪ -6‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در ﻗﺪح ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻫﻢ راه اﺧﺘﺼﺎر ﺑﺮ ﮔﺰﯾﺪه‪،‬‬‫ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﺑا ﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در ﻗـﺪح ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻫﻢ راه اﺧﺘﺼﺎر ﺑﺮ ﮔﺰﯾـﺪه‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻧّﻘﺎد ﻓﺨﺎم و ﺟﻬﺎﺑـﺬه ﻋﻈﺎم ﺳـّﻨّﯿﻪ در ﻃﻌﻦ ﺟﻮﯾﺒﺮ‬‫ﻣﺴﻠﮏ اﺳﻬﺎب و إﻃﻨﺎب ﭘﯿﻤﻮده در إﻇﻬﺎر ﮐﻤﺎل وﻫﻦ و ﻫﻮان ﻣﺮوﯾﺎت او اﻓﺰودهاﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺘﻌﺮف ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺴﻤﯿﻊ اﻟﻤﺠﯿﺐ‪.‬‬‫‪ -7‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ از ﻗﺪح ﺿّﺤﺎك ﮐﻪ در رواﯾﺖ اوﻻي ﺟﻮﯾﺒﺮ واﻗﻊ ﺳﺖ ﺳﮑﻮت ورزﯾﺪه‬‫ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﺑا ﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ از ﻗﺪح ﺿّﺤﺎك ﮐﻪ در رواﯾﺖ اوﻻي ﺟﻮﯾﺒﺮ ]‪ [1‬ﻓﯽ »ﺟﺎء« ﺿﻤﯿﺮ ﯾﺮﺟﻊ اﻟﯽ ﺑﺸﺮ )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪586 :‬‬‫واﻗﻊ ﺳﺖ ﺳـﮑﻮت ورزﯾﺪه ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺿـّﺤﺎك ﻫﻢ ﻧﺰد ﮐﺒﺎر ﺳـّﻨّﯿﻪ ﻣﻄﻌﻮن و ﻣﻮﻫﻮن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﮐﻤﺎ ﯾﻈﻬﺮ ﻗﺮﯾﺒﺎ ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ إﻓﺎدات أﻫﻞ‬‫اﻟّﺘﻨﻘﯿﺮ و اﻟّﺘﻨﻘﯿﺐ‪ ،‬و ﻗﺪ ذﮐﺮ ﺷﻄﺮا ﻣﻨﻬﺎ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟّﺘﻬﺬﯾﺐ«‬‫‪ -8‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺟﻮاب ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟّﻠﻪ ﺗﯿﻤﯽ ﮐﻪ ﺑﺎز اﺑﻦ ﺣﺠﺮ از ﻗﺪح او ﺳﮑﻮت ﻧﻤﻮده‬‫ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ از ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﺟّﻮاب ﺑﻦ ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﯿﻤﯽ ﮐﻪ در رواﯾﺖ دﯾﮕﺮ ﺟﻮﯾﺒﺮ واﻗﻊ ﺷـﺪه ﻫﻢ ﺳـﮑﻮت اﺧﺘﯿـﺎر‬‫ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺣـﺎل آﻧﮑﻪ او را ﺑﻌﺾ ﻋـﺎرﻓﯿﻦ رﺟـﺎل و ﻧﺎﻗـﺪﯾﻦ ﺑـﺎ ﮐﻤﺎل ﺿـﻌﯿﻒ واﻧﻤﻮدهاﻧـﺪ و ﺑﺎﻇﻬﺎر ﺳﻮء ﻋﻘﯿـﺪت و ﻓﺴﺎد ﻣـﺬﻫﺐ او ﻫﺘﮏ‬‫ﺳﺘﺮش ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺟّﻮاب ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺘﯿﻤّﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﺳﻮﯾﺪ‪ ،‬وﺛّﻘﻪ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ و ﺿـّﻌﻔﻪ اﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺧﺎﻟﺪ‬‫اﻷـﺣﻤﺮ‪ :‬رأﯾﺘﻪ و ﮐـﺎن ﯾﻘّﺺ و ﯾـﺬﻫﺐ إﻟﯽ اﻹرﺟـﺎء؛ و ﻗﺎل اﻟّﻨﻤﺮّي‪ :‬ﻣﺮرت ﺑﺠﺮﺟﺎن و ﺑﻬﺎ ﺟﻮاب اﻟّﺘﯿﻤّﯽ ﻓﻠﻢ أﻋﺮض ﻟﻪ ﯾﻌﻨﯽ ﻟﻺرﺟﺎء‪ .‬و‬‫ذﮐﺮ ﺧﻠﻒ ﺑﻦ ﺣﻮﺷﺐ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﺟﻮاب اﻟّﺘﯿﻤّﯽ إذا ﺳـﻤﻊ اﻟـّﺬﮐﺮ ارﺗﻌـﺪ ﻓـﺬﮐﺮت ذﻟﮏ ﻻﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻓﻘﺎل‪ :‬إن ﮐﺎن ﻗﺎدرا ﻋﻠﯽ ﺣﺒﺴﻪ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ‬‫ﻓﻼ ﺷـﯽء‪ -‬و إن ﻟﻢ ﯾﻘﺪر ﻋﻠﯽ ﺣﺒﺴﻪ ﻟﻘﺪ ﺳـﺒﻖ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﻟﯿﺲ ﻟﺠﻮاب ﻣﻦ اﻟﻤﺴـﻨﺪ إﻟّﺎ اﻟﻘﻠﯿﻞ‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﻘﺎﻃﯿﻊ ﻓﯽ اﻟّﺰﻫﺪ و ﻏﯿﺮه‪،‬‬‫رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﻐﻨﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺟﻮاب ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺘﯿﻤّﯽ‪ ،‬ﺿّﻌﻔﻪ اﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ و وﺛﻘﻪ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬ﺳﻤﻊ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﺳﻮﯾﺪ[‪.‬‬‫و ﺧﻮد اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟّﺘﻬﺬﯾﺐ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ‪:‬‬‫ﺿﻌﯿﻒ ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻗـﺪ رآه اﻟّﺜﻮرّي ﻓﻠﻢ ﯾﺤﻤـﻞ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل أﺑﻮ ﺧﺎﻟـﺪ اﻷﺣﻤﺮ‪ :‬ﮐﺎن ﯾﻘّﺺ و ﯾـﺬﻫﺐ ﻣـﺬﻫﺐ اﻹرﺟﺎء‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻋﻦ‬‫اﻟّﺜﻮري‪ :‬ﻣﺮرت ﺑﺠﺮﺟﺎن و ﺑﻬﺎ ﺟﻮاب اﻟّﺘﯿﻤّﯽ ﻓﻠﻢ أﻋﺮض ﻟﻪ‪ ،‬ﻗﺎل ﺳﻔﯿﺎن ﻣﻦ ﻗﺒﻞ اﻹرﺟﺎء[‪.‬‬‫و ﺻـﻔﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﺧﺰرﺟﯽ در »ﺧﻼﺻـﮥ اﻟّﺘﺬﻫﯿﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺟﻮاب ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺘﻤﯿﻤﯽ )اﻟّﺘﯿﻤﯽ‪ .‬ظ( اﻟﮑﻮﻓﯽ ﻋﻦ اﻟﻤﻌﺮور ﺑﻦ ﺳﻮﯾﺪ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ‬‫أﺑﻮ إﺳﺤﺎق اﻟّﺸﯿﺒﺎﻧﯽ و أﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﮥ‪ ،‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺧﺎﻟﺪ اﻷﺣﻤﺮ‪ :‬ﮐﺎن ﯾﺬﻫﺐ ﻣﺬﻫﺐ اﻹرﺟﺎء و ﺿّﻌﻔﻪ اﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ[‪.‬‬‫‪ -9‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﺎم ﮐﺴﯽ ﮐﻪ راوي اﯾﻦ ﺧﺒﺮ از ﺟﻮﯾﺒﺮﺳﺖ ﻧﺒﺮده‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 136‬از ‪174‬‬‫ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﺎم ﮐﺴﯽ ﮐﻪ راوي اﯾﻦ ﺧﺒﺮ از ﺟﻮﯾﺒﺮﺳﺖ ﻧﺒﺮده‪ ،‬ﺣﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪587 :‬‬‫آﻧﮑﻪ آﯾﻨـﺪه‪ -‬اﻧﺸـﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ‪ -‬از اﻓﺎده ﺣﺎﻓﻆ ﺳـﺨﺎوي ﺧﻮاﻫﯽ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ راوي اﯾﻦ ﺧﺒﺮ از ﺟﻮﯾﺒﺮ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ‬‫ﺧﻮاﻫﯽ ﺷـﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﻣﻄﻌﻮن أﮐﺎﺑﺮ أﻋﯿﺎن و ﻣﺠﺮوح أﺟّﻠﻪ أرﮐﺎن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺧﻮد اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﻣﺨﺎزي و ﻣﺴﺎوي او‬‫ﺑﺘﻔﺼﯿﻞ آورده‪.‬‬‫‪ -10‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻋﻤﯽ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ درﺑﺎره او ﻣﺴﻠﮏ اﺟﻤﺎل ﺳﭙﺮده‬‫دﻫﻢ آﻧﮑﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در ﻗـﺪح ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻋﻤﯽ ﻣﺴـﻠﮏ اﺟﻤﺎل ﺳﭙﺮده‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺗﺒﯿﯿﻦ و ﺗﺼـﺮﯾﺢ و ﺗﻔﺼـﯿﻞ و ﺗﺸـﺮﯾﺢ أﺳـﻤﺎء‬‫ﻃﺎﻋﻨﯿﻦ او ﻣﻨﺎﺳﺐ و ﮐﻠﻤﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ أﻟﺴﻨﻪ ﺷﺎن در ﺣّﻖ او ﺟﺎري ﺷﺪه ﻗﺎﺑﻞ ذﮐﺮ و ﺑﯿﺎﻧﺴﺖ‪.‬‬‫ﺑﺨﺎري در ﮐﺘﺎب »اﻟّﻀﻌﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤّﯽ أﺑﻮ زﯾﺪ اﻟﺒﺼﺮّي‪.‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﺗﺮﮐﻮه ‪.‬‬
‫و ﻧﺴﺎﺋﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟّﻀﻌﻔﺎء و اﻟﻤﺘﺮوﮐﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤّﯽ ﻣﺘﺮوك‪ ،‬أﺑﻮ زﯾﺪ ﺑﺼﺮي ‪.‬‬
‫و ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ رازي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﻠﻞ« ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺜﯽ در ﻓﻀﻞ ﺗﺜﻠﯿﺚ وﺿﻮ ﻧﻘﻼ ﻋﻦ واﻟﺪه ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ‬‫ﻣﺘﺮوك اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ رازي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﻠﻞ« ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺜﯽ در ﻓﻀﻞ ﺷـﻬﺮ رﻣﻀﺎن ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل أﺑﯽ‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﮑﺮ و‬‫ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻣﺘﺮوك اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟّﺴـ ﻨﻦ اﻟﮑﺒﺮي« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺜﯽ در ﻓﻀﻞ ﺗﺜﻠﯿﺚ وﺿﻮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻫﮑﺬا روي ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ‬‫اﻟﻌﻤّﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ و ﺧﺎﻟﻔﻬﻤﺎ ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ و ﻟﯿﺴﻮا ﻓﯽ اﻟّﺮواﯾﮥ ﺑﺄﻗﻮﯾﺎء[‪.‬‬‫و ﺳﺎﺑﻘـﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺣﺎﻓـﻆ اﻟﻤﻐﺮب اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺒّﺮ ﻗﺮﻃﺒﯽ در »ﺟـﺎﻣﻊ ﺑﯿﺎن اﻟﻌﻠﻢ« از ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑّﺰار ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﺑﻌـﺪ ﻧﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ‬‫ﻧﺠﻮم از ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾـﺪ اﻟﻌﻤّﯽ در ﻣﻘﺎم ﻗﺪح اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و إﻧّﻤﺎ أﺗﯽ ﺿـﻌﻒ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻷّن‬‫أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﻗﺪ ﺳﮑﺘﻮا ﻋﻦ اﻟّﺮواﯾﮥ ﻟﺤﺪﯾﺜﻪ ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« در ﮐﺘﺎب اﻟّﻨﮑﺎح ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻟﻮ ﻻ اﻟّﻨﺴﺎء ﻟﻌﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺣّﻘﺎ ﺣّﻘﺎ«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﻻ أﺻﻞ ﻟﻪ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪588 :‬‬‫اﻟﻌﻤﯽ‪ .‬ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸـﯽء ﻫﻮ و أﺑﻮه‪ ،‬و ﻗﺎل ﻣّﺮة‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﮐّﺬاب ﺧﺒﯿﺚ‪ .‬و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﻫﺬا‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﮑﺮ ﻻ أﻋﺮﻓﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻫﺬه اﻟّﻄﺮﯾﻖ‪ ،‬و ﮐّﻞ أﺣﺎدﯾﺚ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﻻ ﯾﺘﺎﺑﻌﻪ اﻟّﺜﻘﺎت ﻋﻠﯿﻬﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در »ﻋﻠﻞ ﻣﺘﻨﺎﻫﯿﻪ« ﺑﻌـﺪ ﻧﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم در ﻣﻘﺎم ﻗـﺪح و ﺟﺮح روات آن ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ‬‫ﮐّﺬاب ‪.‬‬
‫و أﺑﻮ ﺣﯿﺎن ﻏﺮﻧﺎﻃﯽ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ »ﺑﺤﺮ ﻣﺤﯿﻂ« ﺑﻌـﺪ ﻧﻘﻞ ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم از ﺣﺎﻓﻆ ﺑّﺰار ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﮐّﺬاب‬‫ﺧﺒﯿﺚ ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﻫﻮ ﻣﺘﺮوك ‪.‬‬
‫و ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« در ﺗﺮﺟﻤﻪ زﯾﺪ ﻋﻤﯽ ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﻪ ﺳـﻨﺪي ﮐﻪ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻋﻤﯽ ﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 137‬از ‪174‬‬‫]ﻓﻬﺬا ﺑﺎﻃﻞ و ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺗﺮﮐﻮه ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻋﻤﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﺗﺮﮐﻮه‪ ،‬و ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﮐّﺬاب‪ ،‬و ﻗﺎل ﻣّﺮة‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺠﻮزﺟﺎﻧّﯽ‪:‬‬‫ﻏﯿﺮ ﺛﻘﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﺗﺮك ﺣﺪﯾﺜﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ زرﻋﮥ‪ :‬واه‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ داود‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻋﻤﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﺮواﯾﺖ او ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده و ﺑﺮ أﻫﻞ ﻋﻘﻞ ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ‬‫ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت اوﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﻐﻨﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﻮاري اﻟﻌﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﺗﺮﮐﻮه ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﮐﺎﺷﻒ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ و ﻋﻨﻪ ﺳﻮﯾﺪ و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻗﺰﻋﮥ ﺗﺮﮐﻮه‪ ،‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ‪.[184‬‬‫و اﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم ﻗﯿﺴﯽ ﺣﻨﻔﯽ در ﮐﺘﺎب »دّر ﻟﻘﯿﻂ« از أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن ﻏﺮﻧﺎﻃﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او در ﻣﻘﺎم ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﺑﻦ‬‫ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﮐّﺬاب ﺧﺒﯿﺚ ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﻫﻮ ﻣﺘﺮوك ‪.‬‬
‫و ﺧﻮد اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺗﻬـﺬﯾﺐ« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﻋّﻤﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗـﺎل اﻟـّﺪوري ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸـﯽء‪ ،‬و ﻗـﺎل اﻟﺠﻮزﺟﺎﻧّﯽ‪ :‬ﻏﯿﺮ‬‫ﺛﻘﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ زرﻋﮥ‪ :‬واه ﺿﻌﯿﻒ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪589 :‬‬‫اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﯾﺘﺮك ﺣـﺪﯾﺜﻪ ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﮐﺎن ﯾﻔﺴـﺪ أﺑﺎه ﯾﺤّﺪث ﻋﻨﻪ ﺑﺎﻟّﻄﺎﻣﺎت‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﺗﺮﮐﻮه‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ داود‪:‬‬‫ﺿﻌﯿﻒ‪ ،‬و ﻗـﺎل اﻟّﻨﺴـﺎﺋّﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗـﺎل ﻣّﺮة‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺜﻘـﮥ و ﻻ ﻣﺄﻣﻮن و ﻻ ﯾﮑﺘﺐ ﺣـﺪﯾﺜﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋـﺪي‪ :‬ﯾﺮوي ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ‬‫ﺷﻘﯿﻖ ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻏﯿﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﮑﺮ و ﻟﻪ أﺣﺎدﯾﺚ ﻻ ﯾﺘﺎﺑﻌﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟّﺜﻘﺎت‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺎﺻﻢ‪ :‬ﻣﺎت ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻗﺎل اﻟﻌﻘﯿﻠّﯽ‪ :‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﮐّﺬاب ﺧﺒﯿﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﺴﺎﺟّﯽ‪:‬‬‫ﻋﻨﺪه ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺗﻘﺮﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﻮاري اﻟﻌﻤﯽ‪ -‬ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ و ﺗﺸﺪﯾﺪ اﻟﻤﯿﻢ‪ -‬اﻟﺒﺼـﺮي أﺑﻮ زﯾﺪ‪ ،‬ﮐّﺬﺑﻪ اﺑﻦ‬‫ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻦ اﻟّﺜﺎﻣﻨﮥ‪ ،‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ -‬ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ آﻧﻔﺎ‪ -‬در »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺨﺒﯿﺮ« در ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ذﮐﺮه اﻟﺒّﺰار ﻣﻦ رواﯾﮥ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ‬‫ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴّﯿﺐ ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ‪ ،‬ﮐّﺬاب ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺨﺒﯿﺮ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺜﯽ از اﺑﻦ ﻋﻤﺮ در ﺑﺎب وﺿﻮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻣﺪاره ﻋﻠﯽ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤّﯽ‬‫ﻋﻦ أﺑﯿﻪ و ﻗﺪ اﺧﺘﻠﻒ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯿﻪ و ﻫﻮ ﻣﺘﺮوك و أﺑﻮه ﺿﻌﯿﻒ ‪.‬‬
‫و ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« در ﮐﺘﺎب اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﺻﺒﺮ ﻋﻠﯽ ﺣّﺮ ﻣّﮑﮥ‪ ،‬إﻟﺦ«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯿﻪ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ ﻣﺘﺮوك ﻋﻦ أﺑﯿﻪ و ﻟﯿﺲ ﺑﺎﻟﻘﻮي ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« در ﮐﺘﺎب اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺜﯽ در ﺑﺎب ادراك ﺷـﻬﺮ رﻣﻀﺎن ﺑﻤّﮑـ ﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻫﺐ ]‪ [1‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋـّﺒ ﺎس و ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺗﻔّﺮد ﺑﻪ ﻋﺒﺪ ﻟا ّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ و ﻟﯿﺲ ﺑﺎﻟﻘﻮّي ‪.‬‬
‫و ﺻـﻔﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﺧﺰرﺟﯽ در »ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﻟّﺘـﺬﻫﯿﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ و ﻋﻨﻪ ﻣﺮﺣﻮم اﻟﻌّﻄﺎر‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﺗﺮﮐﻮه ‪.‬‬‫]‪ [1‬أي‪ :‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪590 :‬‬‫و ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﻮﮐﺎﻧﯽ در »ﻓﻮاﺋﺪ ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﻓﯽ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﮥ« در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 138‬از ‪174‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﻣﺸﯽ ﻓﯽ ﺣﺎﺟﮥ أﺧﯿﻪ اﻟﻤﺴﻠﻢ«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯽ إﺳﻨﺎده ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻌﻤﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء[‪.‬‬‫و ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﻣﺪراﺳـﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻷﺣﻮال« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﻮاري اﻟﻌﻤﯽ اﻟﺒﺼـﺮي‪ ،‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸـﯽء‪ ،‬و ﻗﺎل ﻓﯽ ﻣﻮﺿﻊ‪:‬‬‫ﮐـّﺬاب ﺳـﻤﻊ أﺑﺎه روي ﻋﻨﻪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺒﺼـﺮي و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮان و ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ زﯾﺎد و ﺑﺸـﺮ ﺑﻦ ﻋﻤﺎرة ﻓﯽ اﻟّﺼﺪﻗـﮥ و اﻟﺤـﺞ و‬‫اﻟّﻨﮑﺎح ‪.‬‬
‫وﺟﻪ ‪ 26‬ﻗﺪح ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﺨﺮﯾﺦ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺨﺘﺼﺮ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را‬‫وﺟﻪ ﺑﺴﺖ و ﺷـﺸﻢ آﻧﮑﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در ﮐﺘـﺎب »ﺗﺨﺮﯾـﺞ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ« ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻣـﺬﮐﻮر‬‫ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﺑﻨﻘﻞ ﻋـﺪم ﺻـّﺤﺖ آن از ﮐﻼم ﺑﺰار ﺑﺎﻇﻬﺎر وﻫﻦ و ﻫﻮان آن ﭘﺮداﺧﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳـﺘﻌﺮف ذﻟﮏ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌـﺪ إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻦ ﻋﺒﺎرة‬‫»ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ« ﻟﻠﻤﻨﺎوي‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 27‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺬﮐﻮر در ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺴﻄﻮر در ﮐﺘﺎب »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان«‬‫وﺟﻪ ﺑﺴﺖ و ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺟﻤﯿﻞ اﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ‪ ،‬ﻣﻘﺪوح ﺑﻮدن ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم از دار ﻗﻄﻨﯽ ﻧﻘﻞ‬‫ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻗﺪ ﺳﺒﻖ ﻧﻘﻞ ﻋﺒﺎرة اﻟﻠّﺴﺎن ﻓﻼ ﺗﮑﻦ ﻣﻦ اﻟﻐﺎﻓﻠﯿﻦ ﻋﻦ ﻫﺬا اﻟّﺸﺄن‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 28‬ﻗﺪح ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ اﻟﻬﻤﺎم ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﯿﻮاﺳﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را در ﮐﺘﺎب »ﺗﺤﺮﯾﺮ«‬‫وﺟﻪ ﺑﺴﺖ و ﻫﺸﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﮐﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟّﺴﯿﻮاﺳﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟّﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻬﻤﺎم ﮐﻪ از أﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎي ﺣﻨﻔﯿﻪ اﺳﺖ‬‫در ﺑـﺎب ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم اﻓـﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻌﺮوف ﻧﯿﺴﺖ ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘـﺎب »اﻟّﺘﺤﺮﯾﺮ« ﮐﻪ از ﻣﺸـﺎﻫﯿﺮ ﮐﺘﺐ أﺻﻮﻟّﯿﻪ اﺳﺖ در‬‫ﻣﺒﺤﺚ إﺟﻤﺎع در ﻣﻘﺎم ﺟﻮاب‬‫ﺣﺪﯾﺚ »اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟّﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ«‬‫و ﺣﺪﯾﺚ »ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺴّﻨﺘﯽ و ﺳّﻨﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟّﺮاﺷﺪﯾﻦ«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﺟﯿﺐ‪ :‬ﯾﻔﯿﺪان أﻫﻠّﯿﮥ اﻻﻗﺘﺪاء ﻻ ﻣﻨﻊ اﻻﺟﺘﻬﺎد‪ ،‬و ﻋﻠﯿﻪ ]‪ [1‬أّن ذﻟﮏ ﻣﻊ إﯾﺠﺎﺑﻪ‪ ،‬إﻟّﺎ أن ﯾﺪﻓﻊ ﺑﺄﻧّﻪ آﺣﺎد و ﺑﻤﻌﺎرﺿﺘﻪ‬‫ﺑﺄﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‬‫‪،‬و‬‫ﺧﺬوا ﺷﻄﺮ دﯾﻨﮑﻢ ﻋﻦ اﻟﺤﻤﯿﺮاء‬‫إﻻ أّن اﻷّول ﻟﻢ ﯾﻌﺮف ‪.‬‬
‫وﺟﻪ ‪ 29‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﻣﯿﺮ اﻟﺤﺎج ﺣﻠﺒﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را در ﮐﺘﺎب »اﻟﺘﻘﺮﯾﺮ و اﻟﺘﺤﺒﯿﺮ«‬‫اﺷﺎره‬‫وﺟﻪ ﺑﺴﺖ و ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻣﯿﺮ اﻟﺤﺎج در ]‪ [1‬أي‪ :‬و ﯾﺮد ﻋﻠﯿﻪ )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 139‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪591 :‬‬‫ﮐﺘﺎب »اﻟّﺘﻘﺮﯾﺮ و اﻟّﺘﺤﺒﯿﺮ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟّﺘﺤﺮﯾﺮ« ﺑﻘﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم داد ﺗﺤﻘﯿﻖ داده ﻧﻬﺎﯾﺖ وﻫﻦ و ﻫﻮان آن را ﺑﺮ ﻣﻨّﺼﻪ ﺷﻬﻮد ﻧﻬﺎده‪،‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر در ﻣﺒﺤﺚ إﺟﻤﺎع ﺑﺠﻮاب‬‫ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا و ﺣﺪﯾﺚ ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺴّﻨﺘﯽ و ﺳّﻨﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟّﺮاﺷﺪﯾﻦ‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪» ] :‬و ﺑﻤﻌﺎرﺿﺘﻪ« أّي‪ :‬و أﺟﯿﺐ أﯾﻀﺎ ﺑﻤﻌﺎرﺿﮥ ﮐّﻞ ﻣﻨﻬﻤﺎ‬‫»ﺑﺄﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ و ﺧﺬوا ﺷﻄﺮ دﯾﻨﮑﻢ ﻋﻦ اﻟﺤﻤﯿﺮاء«‬‫أي ﻋﺎﺋﺸﮥ و إن ﺧﺎﻟﻒ ﻗﻮل اﻟّﺸﯿﺨﯿﻦ أو اﻷرﺑﻌﮥ »إﻟّﺎ أّن اﻷّول« أي‬‫أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‬‫»ﻟﻢ ﯾﻌﺮف« ﺑﻨﺎء ﻋﻠﯽ ﻗﻮل اﺑﻦ ﺣﺰم ﻓﯽ رﺳﺎﻟﺘﻪ اﻟﮑﺒﺮي‪ :‬ﻣﮑـﺬوب ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬و إﻟّﺎ ﻓﻠﻪ ﻃﺮق ﻣﻦ رواﯾـﮥ ﻋﻤﺮ و اﺑﻨﻪ و ﺟﺎﺑﺮ و اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس‬‫و أﻧﺲ ﺑﺄﻟﻔﺎظ ﻣﺨﺘﻠﻔﮥ أﻗﺮﺑﻬﺎ إﻟﯽ اﻟّﻠﻔﻆ اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻣﺎ أﺧﺮج اﺑﻦ ﻋﺪي ﻓﯽ »اﻟﮑﺎﻣﻞ« و اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒّﺮ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »ﺑﯿﺎن اﻟﻌﻠﻢ«‬‫ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬ﻣﺜﻞ أﺻﺤﺎﺑﯽ ﻣﺜﻞ اﻟّﻨﺠﻮم ﯾﻬﺘﺪي ﺑﻬﺎ ﻓﺒﺄّﯾﻬﻢ أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻘﻮﻟﻪ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪،‬‬‫و ﻣﺎ‬‫أﺧﺮج اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ و اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒّﺮ ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ :‬ﻣﺜﻞ أﺻﺤﺎﺑﯽ ﻓﯽ أّﻣﺘﯽ ﻣﺜﻞ اﻟّﻨﺠﻮم ﻓﺒﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ‬‫اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪-‬‬‫ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﺼـّﺢ ﻣﻨﻬﺎ ﺷـﯽء‪ ،‬و ﻣﻦ ﺛّﻤـ ﮥ ﻗﺎل أﺣﻤﺪ‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ ﻻ ﯾﺼّﺢ‪ ،‬و اﻟﺒّﺰار‪ :‬ﻻ ﯾﺼّﺢ ﻫﺬا اﻟﮑﻼم ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ ،‬إﻟّﺎ أنّ‬‫اﻟﺒﯿﻬﻘّﯽ ﻗﺎل ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻻﻋﺘﻘﺎد«‪:‬‬‫روﯾﻨﺎه ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮﺻﻮل ﺑﺎﺳﻨﺎد ﻏﯿﺮ ﻗﻮّي‪ ،‬و ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ آﺧﺮ ﻣﻨﻘﻄﻊ‪ ،‬و اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺼﺤﯿﺢ ﯾﺆّدي ﺑﻌﺾ ﻣﻌﻨﺎه و ﻫﻮ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﻤﺮﻓﻮع‪ :‬اﻟّﻨﺠﻮم أﻣﻨـﮥ ﻟﻠـّﺴ ﻤﺎء ﻓـﺈذا ذﻫﺒﺖ اﻟّﻨﺠﻮم أﺗﯽ اﻟـّﺴ ﻤﺎء ﻣـﺎ ﺗﻮﻋـﺪون‪ ،‬و أﻧـﺎ أﻣﻨـﮥ ﻷﺻـﺤﺎﺑﯽ ﻓﺈذا ذﻫﺒﺖ أﺗﯽ‬‫أﺻﺤﺎﺑﯽ ﻣﺎ ﯾﻮﻋﺪون‪ ،‬و أﺻﺤﺎﺑﯽ أﻣﻨﮥ ﻻّﻣﺘﯽ ﻓﺈذا ذﻫﺐ أﺻﺤﺎﺑﯽ أﺗﯽ اّﻣﺘﯽ ﻣﺎ ﯾﻮﻋﺪون‪ ،‬رواه ﻣﺴﻠﻢ ‪.‬‬
‫و ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﮐﻤﺎل اﻫﺘﻤﺎم اﺑﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﺤﺎج ﺑﻘﺪح و ﺟﺮح اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺧﺪاج واﺿﺢ و ﻻﺋﺤﺴﺖ‪.‬‬‫أول آﻧﮑﻪ در ﺑﺎب ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم از اﺑﻦ ﺣﺰم ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﮑﺬوب و ﻣﻮﺿﻮع و ﺑﺎﻃﻠﺴﺖ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻣﺮوي ﺑﻮدن اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ از ﭼﻨﺪ ﻃﺮﯾﻖ اﻓﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از آن ﺻﺤﯿﺢ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ از أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪592 :‬‬‫ﺻﺤﯿﺢ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﭼﻬـﺎرم آﻧﮑﻪ از ﺣﺎﻓﻆ ﺑّﺰار ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﻼم ﯾﻌﻨﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠّﻢ‬‫ﺻﺤﯿـﺢ ﻧﺸـﺪه ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ از ﺑﯿﻬﻘﯽ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ او در ﮐﺘﺎب »اﻻﻋﺘﻘﺎد« ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم در ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮﺻﻮل ﺑﺴـﻨﺪ ﻏﯿﺮ ﻗﻮّي و‬‫در ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮ ﻣﻨﻘﻄﻊ ﻣﺮوي ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﻮﺟﻮه اﻟﺨﻤﺴﮥ ﻣﺎ ﯾﻘﻄﻊ ﺟﻮار اﻟﻤﻌﺎﻧﺪ و ﻫﻤﺴﻪ‪ ،‬و ﯾﻌّﺠﻞ ﻟﻠﻤﺒﻄﻞ دﻓﻨﻪ و رﻣﺴﻪ و ﯾﻀﯿﻖ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻠﺤﺪ ﺛﺮاه و رﻣﺴﻪ‪.‬‬‫و اﺑﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﺤﺎج از أﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎي أﻋﻼم و أﺟﻠّﻪ ﻧﺒﻬﺎي ﻓﺨﺎم ﻧﺰد ﺳّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺳﺨﺎوي در »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟّﺸـ ﻤﺲ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ‬‫اﻟﻤﺎﺿﯽ أﺑﻮه و ﺟّﺪه‪ ،‬و ﯾﻌﺮف ﺑﺎﺑﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﺤﺎّج و ﺑﺎﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 140‬از ‪174‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﺤﺎج ﺣﻠﺒﯽ‬‫اﻟﻤﻮﻗﺖ‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ ﺛﺎﻣﻦ ﻋﺸـﺮ رﺑﯿﻊ اﻷّول ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ ﺑﺤﻠﺐ و ﻧﺸﺄ ﺑﻬﺎ ﻓﺤﻔﻆ اﻟﻘﺮآن ﻋﻨﺪ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﮑﻔﺮ ﻧﺎوي و ﻏﯿﺮه‬‫و »أرﺑﻌﯽ اﻟّﻨﻮوي« و »اﻟﻤﺨﺘﺎر« و »ﻣﻘّﺪﻣـﮥ أﺑﯽ اﻟّﻠﯿﺚ« و »ﺗﺼـﺮﯾﻒ اﻟﻌّﺰي« و »اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯿـﮥ« و ﺑﻌﺾ اﻻﺧﺸـﯿﮑﺘﯽ‪ ،‬و ﻋﺮض ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﺧﻄﯿﺐ‬‫اﻟّﻨﺎﺻـﺮّﯾﮥ و اﻟﺒﺮﻫـﺎن اﻟﺤﺎﻓﻆ و اﻟّﺸـ ﻬﺎب اﺑﻦ اﻟّﺮﺳﺎم و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﻠـﺪه‪ ،‬و ﺗﻔّﻘﻪ ﺑﺎﻟﻌﻼء اﻟﻤﻠﻄﯽ و أﺧـﺬ اﻟّﻨﺤﻮ و اﻟـّﺼ ﺮف و اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و‬‫اﻟﺒﯿﺎن و اﻟﻤﻨﻄﻖ ﻋﻦ اﻟّﺰﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮّزاق أﺣﺪ ﺗﻼﻣﺬة اﻟﻌﻼء اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬و ارﺗﺤﻞ إﻟﯽ ﺣﻤﺎة ﻓﺴـﻤﻊ ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ اﻷﺳـﻘﺮ ﺛّﻢ إﻟﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة ﻓﺴﻤﻊ‬‫ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﺷـﯿﺨﻨﺎ ﺑﻘﺮاءﺗﯽ و ﻗﺮاءة ﻏﯿﺮي و أﺧﺬ ﻋﻨﻪ ﺟﻤﻠﮥ ﻣﻦ »ﺷـﺮح أﻟﻔّﯿﮥ اﻟﻌﺮاﻗﯽ« و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﮐﺬا ﻻزم اﺑﻦ اﻟﻬﻤﺎم ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻷﺻﻠﯿﻦ و‬‫ﻏﯿﺮﻫـﺎ ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻟﻘﺪﻣـﮥ و ﻏﯿﺮﻫـﺎ‪ ،‬و ﺑﺮع ﻓﯽ ﻓﻨﻮن و أذن ﻟﻪ اﺑﻦ اﻟﻬﻤـﺎم و ﻏﯿﺮه و ﺗﺼـّﺪي ﻟﻺـﻗﺮاء ﻓﺎﻧﺘﻔﻊ ﺑﻪ ﺟﻤﺎﻋـﮥ و أﻓﺘﯽ و ﺷـﺮح »ﻣﻨﯿﮥ‬‫اﻟﻤﺼـّﻠﯽ« و »ﺗﺤﺮﯾﺮ« ﺷﯿﺨﻪ اﺑﻦ اﻟﻬﻤﺎم و »اﻟﻌﻮاﻣﻞ« و ﻋﻤﻞ ﻣﻨﺴﮑﺎ ﺳّﻤﺎه »داﻋﯽ ﻣﻨﺎر اﻟﺒﯿﺎن ﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟّﺘﺴﮑﯿﻦ ﺑﺎﻟﻘﺮآن« و ﻓّﺴﺮ ﺳﻮرة و اﻟﻌﺼﺮ‬‫و ﺳـّﻤﺎه »ذﺧﯿﺮة اﻟﻘﺼـﺮ ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺳﻮرة و اﻟﻌﺼـﺮ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ .‬و ﻗﺪ ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺤﺎﺛﻪ و ﻓﻮاﺋﺪه و ﺳﻤﻊ ﻣّﻨﯽ ﺑﻌﺾ »اﻟﻘﻮل اﻟﺒﺪﯾﻊ« و ﺗﻨﺎوﻟﻪ‬‫ﻣّﻨﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﺎﺿﻼ ﻣﻔّﻨﻨﺎ دّﯾﻨﺎ ﻗﻮّي اﻟّﻨﻔﺲ ﻣﺤّﺒﺎ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪593 :‬‬‫اﻟّﺮﯾﺎﺳﮥ و اﻟﻔﺨﺮ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳـﺨﺎوي در »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﺣّﺞ ﻏﯿﺮ ﻣّﺮة‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ ﻓﯽ ﻣﻮﺳﻢ ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و ﺟﺎور ﺑﻤّﮑﮥ اﻟّﺘﯽ ﺗﻠﯿﻬﺎ و أﻗﺮأ ﻫﻨﺎك ﯾﺴﯿﺮا و‬‫أﻓﺘﯽ ﺛّﻢ ﺳـﺎﻓﺮ ﻣﻨﻬـﺎ إﻟﯽ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘـﺪس ﻓﺄﻗﺎم ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﺷـﻬﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ ﻣﻌﺎﻧـﺪ ﻓﯽ ﮐﻠﯿﻬﻤﺎ! ﺑﺤﯿﺚ رﺟﻊ ﻋّﻤﺎ ﮐﺎن أﺿـﻤﺮه ﻣﻦ اﻹﻗﺎﻣﮥ‬‫ﺑﺄﺣﺪﻫﻤﺎ و رأي أّن رﻋﺎﯾﮥ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﻓﯽ ﺑﻠﺪه أﮐﺜﺮ ﻓﻌﺎد إﻟﯿﻬﺎ و ﻟﻢ ﯾﻠﺒﺚ أن ﻣﺎت ﻓﯽ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﺠﻤﻌﮥ ﺗﺎﺳﻊ ﻋﺸـﺮي رﺟﺐ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ ﺑﻌﺪ‬‫ﺗﻌّﻠﻠﻪ زﯾﺎدة ﻋﻠﯽ ﺧﻤﺴﯿﻦ ﯾﻮﻣﺎ و ﻣﺎﺗﺖ أّم أوﻻده ﻗﺒﻠﻪ ﺑﺄرﺑﻌﯿﻦ ﯾﻮﻣﺎ و ﮐﺎﻧﺖ ﺟﻨﺎزﺗﻪ ﻣﺸﻬﻮدة‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ و إّﯾﺎﻧﺎ[‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 30‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺷﯿﺦ ﻣﻮﻓﻖ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮذر أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺣﻠﺒﯽ ﺻﺎﺣﺐ »ﺷﺮح ﺷﻔﺎ« در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم و ﺗﺮﺟﻤﻪ او‬‫اﺷﺎره‬‫وﺟﻪ ﺳﯽام آﻧﮑﻪ أﺑﻮ ذّر أﺣﻤﺪ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﻠﺒﯽ در »ﺷﺮح ﺷﻔﺎ«‪ -‬ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ‪ -‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ ﻧﻤﻮده‬‫و ﺑﻌﺪ از آن زﺑﺎن ﻃﻌﻦ ﺑﺮ ﻣﺼـّﻨﻒ »ﺷـﻔﺎ« ﮐﻪ ﻗﺎﺿـّﯽ ﻋﯿﺎض ﺑﺎﺷﺪ ﮔﺸﻮده و ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﮐﺎن ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻟﻠﻘﺎﺿـﯽ أن ﻻ ﯾﺬﮐﺮه ﺑﺼـﯿﻐﮥ ﺟﺰم ﻟﻤﺎ‬‫ﻋﺮف ﻋﻨﺪ أﻫﻞ اﻟّﺼﻨﺎﻋﮥ و ﻗﺪ ﺳﺒﻖ ﻟﻪ ﻣﺜﻠﻪ ﻣﺮارا[‪.‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺮاي ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﯿﺎض ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻮد ﮐﻪ آن را ﺑﺼـﯿﻐﻪ ﺟﺰم ذﮐﺮ ﻧﮑﻨـﺪ زﯾﺮا ﮐﻪ ﺣﺎل اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺰد أﻫﻞ ﺻـﻨﺎﻋﺖ ﻣﻌﺮوﻓﺴﺖ‪ ،‬و ﺑﺮاي‬‫ﻗﺎﺿﯽ ﻋﯿﺎض ﻣﺜﻞ اﯾﻦ ﻋﻤﻞ ﭼﻨﺪ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ او ﺟﺎﺑﺠﺎ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻘﺪوﺣﻪ را ﺑﺼﯿﻐﻪ ﺟﺰم ذﮐﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و أﺑﻮ ذر ﺣﻠﺒﯽ از أﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎي أﻋﻼم و أﺟّﻠﻪ ﮐﻤﻼي ﻓﺨﺎم ﻧﺰد ﺳّﻨّﯿﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺷﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﺨﺎوي در »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻣﻮّﻓﻖ اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﻮ ذر اﺑﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺮﻫﺎن أﺑﯽ‬‫اﻟﻮﻓﺎ اﻟﻄﺮاﺑﻠﺴّﯽ اﻷﺻﻞ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﯿﺦ ﻣﻮﻓﻖ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ذر ﺣﻠﺒﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 141‬از ‪174‬‬‫ﺛّﻢ اﻟﺤﻠﺒّﯽ اﻟﻤﻮﻟﺪ و اﻟّﺪار اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ‪ ،‬واﻟﺪ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻵﻧﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺑﮑﻨﯿﺘﻪ اﺷـﻬﺮ‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﺠﻤﻌﮥ ﺗﺎﺳﻊ ﺻـﻔﺮ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن ﻋﺸﺮ و ﺛﻤﺎﻧﯽ ﻣﺎﺋﮥ‬‫ﺑﺤﻠﺐ و ﻧﺸـﺄ ﺑﻬﺎ ﻓﺤﻔﻆ اﻟﻘﺮآن و ﺟّﻮده ﻋﻠﯽ أﺑﯿﻪ و »اﻟﻤﻨﻬﺎﺟﯿﻦ« اﻟﻔﺮﻋّﯽ و اﻷﺻـﻠّﯽ و أﻟﻔّﯿﺘﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﻟّﻨﺤﻮ‪ ،‬و ﻋﺮض ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻼء اﺑﻦ‬‫ﺧﻄﯿﺐ اﻟّﻨﺎﺻـﺮّﯾﮥ ﻓﻤﻦ دوﻧﻪ ﻣﻦ ﻃﻠﺒـﮥ أﺑﯿﻪ و ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺎﻟﻌﻼء اﻟﻤﺬﮐﻮر و اﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم اﻟّﺮﺟﺒﯽ و اﻟّﺸـ ﻬﯿﺮ اﻟّﺴـ ﻼﻣﯽ و ﺑﻪ اﻧﺘﻔﻊ ﻓﯿﻪ و ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑّﯿﮥ و‬‫آﺧﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﮐﺬا أﺧﺬ اﻟﻌﺮﺑّﯿﮥ ﻋﻦ اﺑﻦ اﻷﻋﺰاري و اﻟّﺸﻤﺲ اﻟﻤﻠﻄﯽ و اﻟّﺰﯾﻦ اﻟﺨﺮزي‪ ،‬و اﻟﻌﺮوض ﻋﻦ ﺻﺪﻗﮥ‪ ،‬و اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ واﻟﺪه و ﺷﯿﺨﻨﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪594 :‬‬‫و ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯿﻬﻤـﺎ و ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻣﻦ ﺷـﯿﻮخ ﺑﻠـﺪه و اﻟﻘﺎدﻣﯿﻦ إﻟﯿﻬﺎ و دﺧﻞ اﻟّﺸﺎم ﻓﯽ ﺗﻮّﺟﻬﻪ ﻟﻠﺤـّﺞ ﻓﺴـﻤﻊ ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﻧﺎﺻـﺮ اﻟـّﺪﯾﻦ و اﺑﻦ‬‫اﻟّﻄﺤﺎن و اﺑﻦ اﻟﻔﺨﺮ اﻟﻤﺼـﺮي و ﻋﺎﺋﺸﮥ اﺑﻨﮥ اﺑﻦ اﻟّﺸـ ﺮاﯾﺤﯽ و ﻟﻢ ﯾﮑﺜﺮ ﺑﻞ ﺟّﻞ ﺳـﻤﺎﻋﮥ ﻋﻠﯽ أﺑﯿﻪ‪ ،‬و أﺟﺎز ﻟﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﺑﺎﺳـﺘﺪﻋﺎء ﺻﺎﺣﺒﻨﺎ اﺑﻦ‬‫ﻓﻬـﺪ و ﺗﻌﺎﻧﯽ ﻓﯽ اﺑﺘﺪاﺋﻪ ﻓﻨﻮن اﻷدب ﻓﺒﺮع ﻓﯿﻬﺎ و ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻬﺎ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻧﻈﻤﺎ و ﻧﺜﺮا ﺛّﻢ أذﻫﺒﻬﺎ ﺣﺴﺐ ﻣﺎ أﺧﺒﺮﻧﯽ ﺑﻪ ﻋﻦ آﺧﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﻣﻦ ذﻟﮏ‪:‬‬‫»ﻋﺮوس اﻷﻓﺮاح ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻘﺎل ﻓﯽ اﻟّﺮاح« و »ﻋﻘـﺪ اﻟّﺪرر و اﻟﻠﺌﺎل ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻘﺎل ﻟﻠـّﺴ ﻠﺴﺎل و ﺳﺘﺮ اﻟﺤﺎل ﻓﯿﻤﺎ ﻗﯿﻞ ﻓﯽ اﻟﺨﺎل و اﻟﻬﻼل« »اﻟﻤﺴـﺘﻨﯿﺮ ﻓﯽ‬‫اﻟﻌـﺬار اﻟﻤﺴـﺘﺪﯾﺮ« و »اﻟﺒـﺪر إذ اﺳـﺘﺘﺎر ﻓﯿﻤﺎ ﻗﯿﻞ ﻓﯽ اﻟﻌﺬار«‪ ،‬و ﮐﺬا ﺗﻌﺎﻧﯽ اﻟّﺸـ ﺮوط و ﻣﻬﺮ ﻓﯿﻬﺎ أﯾﻀﺎ ﺑﺤﯿﺚ ﮐﺘﺐ اﻟّﺘﻮﻗﯿﻊ ﺑﺒﺎب اﺑﻦ ﺧﻄﯿﺐ‬‫اﻟّﻨﺎﺻـﺮّﯾﮥ ﺛّﻢ أﻋﺮض ﻋﻨﻬﺎ أﯾﻀﺎ و ﻟﺰم اﻻﻋﺘﻨﺎء ﺑﺎﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﻟﻔﻘﻪ و أﻓﺮد ﻣﺒﻬﻤﺎت اﻟﺒﺨﺎري و ﮐﺬا إﻋﺮاﺑﻪ ﺑﻞ ﺟﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﺗﻌﻠﯿﻘﺎ ﻟﻄﯿﻔﺎ ﻟّﺨﺼـﻪ‬‫ﻣﻦ اﻟﮑﺮﻣﺎﻧﯽ و اﻟﺒﺮﻣﺎوي و ﺷـﯿﺨﻨﺎ و آﺧﺮ أﺧﺼﺮ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ‪» :‬اﻟّﺘﻮﺿﯿﺢ ﻟﻸوﻫﺎم اﻟﻮاﻗﻌﮥ ﻓﯽ اﻟّﺼﺤﯿﺢ« و »ﻣﺒﻬﻤﺎت ﻣﺴﻠﻢ« أﯾﻀﺎ و »ﻗّﺮة اﻟﻌﯿﻦ‬‫ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻟّﺸـ ﯿﺨﯿﻦ و اﻟـّﺼ ﻬﺮﯾﻦ و اﻟّﺴـ ﺒﻄﯿﻦ« و »ﺷﺮح اﻟّﺸﻔﺎء و اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ« و ﻟﮑّﻨﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻞ و »اﻟّﺬﯾﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﺧﻄﯿﺐ اﻟّﻨﺎﺻﺮّﯾﮥ« و‬‫ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ .‬و أدﻣﻦ ﻗﺮاءة »اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ« و »اﻟّﺸـ ﻔﺎء« ﺧﺼﻮﺻﺎ ﺑﻌﺪ وﻓﺎة واﻟﺪه و ﺻﺎر ﻣﺘﻘّﺪﻣﺎ ﻓﯽ ﻟﻐﺎﺗﻬﺎ و ﻣﺒﻬﻤﺎﺗﻬﺎ و ﺿـﺒﻂ رﺟﺎﻟﻬﺎ ﻻ ﯾﺸـّﺬ‬‫ﻋﻨﻪ ﻣﻦ ذﻟﮏ إﻟّﺎ اﻟّﻨﺎدر‪ ،‬و ﻟّﻤﺎ ﮐﺎن ﺷﯿﺨﻨﺎ ﺑﺤﻠﺐ ﻻزﻣﮥ و اﻏﺘﺒﻂ ﺷﯿﺨﻨﺎ ﺑﻪ و أﺣّﺒﻪ ﻟﺬﮐﺎﺋﻪ و ﺧّﻔﮥ روﺣﻪ ﺣّﺘﯽ أﻧّﻪ ﮐﺘﺐ ﻋﻨﻪ ﻣﻦ ﻧﻈﻤﻪ‪:‬‬‫ﻟﮏ ﻃﺮف أﺣﻮر ﺣﻮي رﻗﯽ ﻏﻨﺞ ﻧﻌﺎس و ﻗّﺪ ﻗﺪ أﻟﻘﻨﺎ أﻫﯿﻒ ﻧﻈﺮ ﻣﯿﺎس‬‫رﯾﻘﺘﮏ ﻣﺎء اﻟﺤﯿﺎء ﯾﺎ ﻋﺎﻃﺮ اﻷﻧﻔﺎس ﻋﺬارك اﻟﺨﻀﺮ ﯾﺎ زﯾﻨﯽ و أﻧﺖ اﻟﯿﺎس‬‫و ﺻـّﺪر ﺷـﯿﺨﯽ )ﺷـﯿﺨﻨﺎ‪ .‬ظ( ﮐﺘـﺎﺑﺘﻪ ﻟـﺬﻟﮏ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬و ﮐـﺎن ﻗـﺪ وﻟﻊ ﺑﻨﻈﻢ اﻟﻤﻮاﻟﯿـﺎ‪ ،‬و وﺻـﻔﻪ ﺑﺎﻹﻣﺎم ﻣﻮّﻓﻖ اﻟـّﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻣّﺮة ﺑﺎﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﺒﺎرع‬‫اﻟﻤﺤـّﺪث اﻷﺻـﯿﻞ اﻟﺒﺎﻫﺮ اﻟّـﺬي ﺿﺎﻫﯽ ﮐﻨّﯿﻪ ﻓﯽ ﺻـﺪق اﻟّﻠﻬﺠـﮥ‪ ،‬اﻟﻤﺎﻫﺮ اﻟّـﺬي ﻧﺎﺟﯽ ﺳـﻤّﯿﻪ ﻓﻔـﺪاه ﺑﺎﻟﻤﻬﺠـﮥ‪ ،‬اﻷﺧﯿﺮ اﻟّﺬي ﻓﺎق اﻷّول ﻓﯽ‬‫اﻟﺒﺼﺎرة و اﻟّﻨﻀﺎرة و اﻟﺒﻬﺠﮥ‪ ،‬أﻣﺘﻊ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﺑﺒﻘﺎﺋﻪ‪ .‬و أذن ﻟﻪ ﻓﯽ ﺗﺪرﯾﺲ اﻟﺤﺪﯾﺚ و إﻓﺎدﺗﻪ ﻓﯽ ﺣﯿﺎة واﻟﺪه و راﺳﻠﻪ ﺑﺬﻟﮏ ﺑﻌﺪ وﻓﺎﺗﻪ‬‫ﻓﻘـﺎل‪ :‬و ﻣﺎ ﻟا ﺘﻤﺴﻪ أﺑﻘﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و أدام اﻟّﻨﻔﻊ ﺑﻪ ﮐﻤﺎ ﻧﻔﻊ ﺑﺄﺑﯿﻪ و ﺑﻠّﻐﻪ ﻣﻦ ﺧﯿﺮي اﻟـّﺪﻧﯿﺎ و اﻵﺧﺮة ﻣّﻤﺎ ﯾﺮﺗﺠﯿﻪ ﻣﻦ اﻹذن ﻟﻪ ﺑﺎﻟّﺘـﺪرﯾﺲ ﻓﯽ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﻨﺒﻮّي‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﺣﺼﻠﺖ ﺑﻐﯿﺘﻪ و ﺣّﻘﻘﺖ ﻃﻠﺒﺘﻪ و أذﻧﺖ ﻟﻪ أن ﯾﻘﺮي ﻋﻠﻮم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪595 :‬‬‫اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻣّﻤﺎ ﻋﺮﻓﻪ و دّرﺑﻪ ﻣﻦ »ﺷـﺮح اﻷﻟﻔـّﯿ ﮥ« ﻟﺸـﯿﺨﻨﺎ ﺣﺎﻓﻆ اﻟﻮﻗﺖ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ و ﻣّﻤﺎ ﺗﻠّﻘﻔﻪ ﻣﻦ ﻓﻮاﺋﺪ واﻟﺪه اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺑﺮﻫﺎن اﻟّﺪﯾﻦ ﺗﻐّﻤﺪه‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺮﺣﻤﺘﻪ و ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣّﻤﺎ ﺣـّﺼ ﻠﻪ ﺑﺎﻟﻤﻄﺎﻟﻌـﮥ و اﺳـﺘﻔﺎده ﺑﺎﻟﻤﺮاﺟﻌﮥ و ﮐﺬا ﻏﯿﺮ اﻟّﺸـ ﺮح اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻣﻦ ﺳﺎﺋﺮ ﻋﻠﻮم اﻟﺤﺪﯾﺚ و أن‬‫ﯾـﺪّرس ﻓﯽ ﻣﻌـﺎﻧﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﮐـّﻞ ﮐﺘـﺎب ﻗﺮئ ﻟـﺪﯾﻪ و ﯾﻔﯿـﺪ ﻣﺎ ﯾﻌﻠﻤﻪ ﻣﻦ ذﻟﮏ إذا ﻗﺮأه ﻫﻮ أو ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و أﺳﺄﻟﻪ أن ﻻ ﯾﻨﺴﺎﻧﯽ ﻣﻦ‬‫ﺻﺎﻟﺢ دﻋﻮاﺗﻪ ﻓﯽ ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﻨﺒﻮّي‪ .‬إﻟﯽ آﺧﺮ ﮐﻼﻣﻪ‪.‬‬‫و ﻗـﺪ ﻟﻘﯿﺘﻪ ﺑﺤﻠﺐ و ﺳـﻤﻊ ﺑﻘﺮاءﺗﯽ و ﺳـﻤﻌﺖ ﺑﻘﺮاءﺗﻪ ﺑﻞ ﮐﺘﺒﺖ ﻋﻨﻪ ﻣﻦ ﻧﻈﻤﻪ ﺳﻮي ﻣﺎ ﺗﻘـّﺪم ﻣﺎ أﺛﺒﺘﻪ ﻓﯽ ﻣﻮﺿﻊ آﺧﺮ‪ ،‬و زاد اﻏﺘﺒﺎﻃﻪ ﺑﻦ و‬‫ﺑﺎﻟﻎ ﻓﯽ اﻹﻃﺮاء ﻟﻔﻈﺎ و ﺧّﻄﺎ ﺑﻞ ﮐﺎﻧﺖ ﮐﺘﺒﻪ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﺗﺮد ﻋﻠّﯽ ﺑﺎﻻﺳﺘﻤﺮار ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺤّﺒﮥ و ﻓﯽ ﺑﻌﻀﻬﺎ اﻟﻮﺻﻒ ﺑﺸﯿﺨﻨﺎ‪.‬‬‫و ﮐـﺎن ﺧّﯿﺮا ﺷـﻬﻤﺎ ﻣﺒّﺠﻼ ﻓﯽ ﻧﺎﺣﯿﺘﻪ ﻣﻨﻌﺰﻻ ﻋﻦ ﺑﻨﯽ اﻟـّﺪﻧﯿﺎ ﻗﺎﻧﻌﺎ ﺑﺎﻟﯿﺴـﯿﺮ ﻣﺤّﺒﺎ ﻟﻼﻧﺠﻤﺎع ﮐﺜﯿﺮ اﻟّﺘﻮاﺿﻊ و اﻻﺳﺘﯿﻨﺎس ﺑﺎﻟﻐﺮﺑﺎء و اﻹﮐﺮام ﻟﻬﻢ‬‫ﺷﺪﯾﺪ اﻟّﺘﺨّﯿﻞ ﻃﺎرﺣﺎ ﻟﻠّﺘﮑّﻠﻒ ذا ﻓﻀـﯿﻠﮥ ﺗﺎّﻣﮥ و ذﮐﺎء ﻣﻔﺮط و اﺳـﺘﺤﻀﺎر ﺟّﯿﺪ ﺧﺼﻮﺻﺎ ﻟﻤﺤﺎﻓﯿﻈﻪ و ﺣﺮص ﻋﻠﯽ ﺻﻮن ﮐﺘﺐ واﻟﺪه ﻗّﻞ أن‬‫ﯾﻤّﮑﻦ أﺣﺪا ﻣﻨﻬﺎ ﺑﻞ ﺣﺴﻢ اﻟﻤﺎّدة ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻋﻦ ﮐّﻞ أﺣﺪ ﺣّﺘﯽ ﻻ ﯾﺘﻮّﻫﻢ ﺑﻌﺾ أﻫﻞ ﺑﻠﺪه اﺧﺘﺼﺎﺻﻪ ﺑﺬﻟﮏ و رﺑّﻤﺎ أراﻫﺎ ﺑﻌﺾ ﻣﻦ ﯾﺜﻖ ﺑﻪ‬‫ﺑﺤﻀـﺮﺗﻪ و ﻣّﺴﻪ ﻣﺰﯾـﺪ اﻷـذي ﻣﻦ ﺑﻌﺾ ﻃﻠﺒـﮥ واﻟـﺪه و ﺻـّﺮح ﻓﯿﻪ ﺑﻤـﺎ ﻻـ ﯾﻠﯿﻖ و ﻟﻢ ﯾﺮع ﺣّﻖ أﺑﯿﻪ و ﻟﮑﻦ ﻟﻢ ﯾﺆﺛّﺮ ذﻟـﮏ ﻓﯽ وﺟﺎﻫﺘﻪ‪ .‬ﻗﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 142‬از ‪174‬‬‫اﻟﺒﻘﺎﻋّﯽ‪ :‬و ﻟﻪ ﺣﺎﻓﻈـﮥ ﻋﻈﯿﻤـﮥ و ﻣﻠﮑﮥ ﻓﯽ ﺗﻨﻤﯿﻖ اﻟﮑﻼم و ﺗﺄدﯾﺘﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻮﺟﻪ اﻟﻤﺴـﺘﻈﺮف ﻗﻮّﯾﮥ ﻣﻊ ﺟﻮده اﻟّﺬﻫﻦ و ﺳـﺮﻋﮥ اﻟﺠﻮاب و اﻟﻘﺪرة‬‫ﻋﻠﯽ اﺳـﺘﺨﺮاج ﻣﺎ ﻓﯽ ﺿـﻤﯿﺮه ﯾﺬاﮐﺮ ﺑﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﺒﻬﻤﺎت و ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﺑﯿﻨﻨﺎ ﻣﻮّدة و ﺻﺪاﻗﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺗﻮﻟّﻊ ﺑﻨﻈﻢ اﻟﻔﻨﻮن ﺣّﺘﯽ ﺑﺮع‬‫ﻓﯽ اﻟﻤﻮاﻟﯿﺎ و أﻧﺸـﺪﻧﯽ ﻧﻈﻤﻪ ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬و ﺳﺎق ﻣﻨﻪ ﺷـﯿﺌﺎ‪ .‬و وﺻـﻔﻪ ﻓﯽ ﻣﻮﺿﻊ آﺧﺮ ﺑﺎﻷدﯾﺐ اﻟﺒﺎرع اﻟﻤﻔّﻨﻦ و ﻗـﺪ ﺗﺼّﺪي ﻟﻠّﺘﺤﺪﯾﺚ و اﻹﻗﺮاء و‬‫اﻧﺘﻔﻊ ﺑﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﻠﺪه و اﻟﻘﺎدﻣﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺑﻞ و ﮐﺘﺐ ﻣﻊ اﻟﻘﺪﻣﺎء ﻓﯽ اﻻﺳـﺘﺪﻋﺎءات ﻣﻦ ﺣﯿﺎة أﺑﯿﻪ‪ -‬و ﻫّﻠﻢ ﺟّﺮا‪ ،-‬و ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﻓﻬﺪ و‬‫ﻏﯿﺮه ﻣﻦ أﺻـﺤﺎﺑﻨﺎ و ﮐﺬا وﺻـﻔﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻏﺪﯾﺒﮥ ﻓﯽ أﺑﯿﻪ ﺑﺎﻹﻣﺎم اﻟﻌﻠّﺎﻣﮥ و ﺳـّﻤﯽ ﺑﻌﺾ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ‪ .‬ﻣﺎت ﻓﯽ ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ ﺣﺎدي ﻋﺸﺮي ذي‬‫اﻟﻘﻌﺪة ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﺑﻌﺪ أن اﺧﺘﻠﻂ ﯾﺴﯿﺮا و ﺣﺠﺐ ﻋﻦ اﻟّﻨﺎس و دﻓﻦ ﻋﻨﺪ أﺑﯿﻪ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺒﻘﺎﻋّﯽ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪596 :‬‬‫إﻧّﻪ ﻣﺮض ﻓﯽ آﺧﺮ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯽ و ﺛﻤـﺎﻧﯿﻦ ﺛّﻢ ﻋﻮﻓﯽ ﻣﻦ اﻟﻤﺮض و ﺣﺼﻞ ﻟﻪ اﺧﺘﻼط و ﻓﻘـﺪ ﺑﺼـﺮه و اﺳـﺘﻤّﺮ ﺑﻪ ذﻟﮏ إﻟﯽ أﺛﻨﺎء ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و‬‫ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﺛّﻢ ﻋﻮﻓﯽ ﻣﻨﻪ و رﺟﻊ إﻟﯿﻪ ﺑﺼﺮه ﺛّﻢ ﻣﺎت‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﺨﻠﻒ ﺑﻌﺪه ﻫﻨﺎك ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ و إّﯾﺎﻧﺎ[‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 31‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﺨﺎوي در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫وﺟﻪ ﺳـﯽ و ﯾﮑﻢ آﻧﮑﻪ ﺷـﻤﺲ اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟـّﺴ ﺨﺎوي ﮐﻪ از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﺣّﻔﺎظ و ﻣﻌﺎرﯾﻒ أﯾﻘﺎظ ﺳـّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ در »ﻣﻘﺎﺻـﺪ‬‫ﺣﺴﻨﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ »اﺧﺘﻼف أّﻣﺘﯽ رﺣﻤﮥ«‬‫اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﺪﺧﻞ« ﻣﻦ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤﮥ ﻋﻦ ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻋﻦ اﻟّﻀّﺤﺎك ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬ﻣﻬﻤﺎ اوﺗﯿﺘﻢ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺎﻟﻌﻤـﻞ ﺑﻪ ﻻـ ﻋـﺬر ﻷﺣـﺪ ﻓﯽ ﺗﺮﮐﻪ‪ ،‬ﻓـﺈن ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺴـّﻨﮥ ﻣّﻨﯽ ﻣﺎﺿـﯿﮥ‪ ،‬ﻓـﺈن ﻟﻢ ﺗﮑﻦ ﺳـّﻨﮥ ﻣّﻨﯽ ﻓﻤـﺎ ﻗﺎل أﺻـﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬إنّ‬‫أﺻـﺤﺎﺑﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟـﮥ اﻟّﻨﺠﻮم ﻓﯽ اﻟّﺴـ ﻤﺎء ﻓﺄّﯾﻤـﺎ أﺧـﺬﺗﻢ ﺑﻪ اﻫﺘـﺪﯾﺘﻢ‪ ،‬و اﺧﺘﻼف أﺻـﺤﺎﺑﯽ ﻟﮑﻢ رﺣﻤـﮥ«‪ .‬و ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﻮﺟﻪ أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ و‬‫اﻟّﺪﯾﻠﻤّﯽ ﻓﯽ ﻣﺴﻨﺪه ﺑﻠﻔﻆ ﺳﻮاء‪،‬‬‫و ﺟﻮﯾﺒﺮ ﺿﻌﯿﻒ‪ ،‬و اﻟّﻀّﺤﺎك ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﻣﻨﻘﻄﻊ ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﯿﻬﻘﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤـﺪﺧﻞ« ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﺴـﯿﺎﻗﯽ ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ از و ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﺑﺮواﯾﺖ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ‬‫أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤﻪ از ﺟﻮﯾﺒﺮ از ﺿـّﺤﺎك از اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس آورده؛ و از ﻫﻤﯿﻦ وﺟﻪ آن را ﻃﺒﺮاﻧﯽ و دﯾﻠﻤﯽ ﻧﯿﺰ اﺧﺮاج ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬و ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺳﺨﺎوي ﺑﻌﺪ‬‫ذﮐﺮ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﺸـﺘﻐﻞ ﺑﺠﺮح و ﻗـﺪح ﺳـﻨﺪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﯽﮔﺮدد و اﻋﺘﺮاﻓﺎ ﺑﺎﻟﺤّﻖ اﻟـّﺼ ﺮﯾﺢ و اﻟـّﺼ ﺪق اﻟّﻨﺼـﯿﺢ إﻇﻬﺎر ﺣﺎل ﺧﺴـﺮان ﻣﺂل‬‫رواﯾﺖ آن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ و اﻓﺎده ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺟﻮﯾﺒﺮ ﺿـﻌﯿﻒ اﺳﺖ و رواﯾﺖ ﺿـّﺤﺎك از اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﻣﻨﻘﻄﻊ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و از اﯾﻨﺠﺎ ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺤّﻘﻖ‬‫ﮔﺮدﯾـﺪ ﮐﻪ اﺣﺘﺠـﺎج ﺷـﺎه ﺑﺤـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم و ﻧﻘﻞ آن از ﮐﺘﺎب »اﻟﻤـﺪﺧﻞ« ﺑﯿﻬﻘﯽ ﻫﯿـﭻ ﻓﺎﯾـﺪه ﺑﺤﺎﻟﺸﺎن ﻧﻤﯽﺑﺨﺸـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺳﺮاﺳـﺮ ﺟﻬﻞ ﯾﺎ‬‫ﺗﺠﺎﻫﻠﺸـﺎن را ﻓﺮا روي أﺻـﺤﺎب ﻧﻘـﺪ و اﻋﺘﺒـﺎر و ﺳـﺒﺮ و اﺧﺘﺒـﺎر ﻣﯽﻧﻬـﺪ‪ .‬ﯾـﺎ ﷲ و ﻟﻠﻌﺠـﺐ! اﯾـﻦ ﭼﻪ ﺣﯿـﺎ داري و إﻧﺼـﺎف ﭘﮋوﻫﯿﺴﺖ ﮐﻪ‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اوﻻ ﺑﻘـﺪح و ﺟﺮح ﺑﯿﻬﻘﯽ در ﺗﻤﺎم أﺳﺎﻧﯿـﺪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﻪ از ﺧﻮد ﮐﺘﺎب »اﻟﻤـﺪﺧﻞ« او واﺿﺢ اﺳﺖ‪ -‬ﮐﻤﺎ ﻧﻘﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ‬‫زﯾﻦ اﻟـّﺪﯾﻦ ﻟا ﻌﺮاﻗّﯽ ﻓﯽ »ﺗﺨﺮﯾـﺞ أﺣـﺎدﯾﺚ اﻟﻤﻨﻬـﺎج« ﻋﻠﯽ ﻣـﺎ ﻋﺮﻓﺖ ﺳﺎﺑﻘـﺎ‪ -‬اﻟﺘﻔـﺎﺗﯽ ﻧﻤﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬و ﺛﺎﻧﯿـﺎ ﺑﻄﻌﻦ و ﻏﻤﺰ ﺑﯿﻬﻘﯽ در ﮐﺘﺎب‬‫»اﻻﻋﺘﻘﺎد« در رواﯾﺖ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﻋﻤﯽ و رواﯾﺖ ﺿّﺤﺎك ﺑﻦ ﻣﺰاﺣﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪597 :‬‬‫ﮐﻪ ﻫﺮ دو ﻣﺘﻌّﻠﻖ ﺑﻬﻤﯿﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﺳﺖ‪ -‬ﮐﻤـﺎ ﻋﺮﻓﺘﻪ ﻣﻦ »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺨﺒﯿﺮ« ﻟﻠﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ‪ -‬ﻧﻈﺮي ﻧﻤﯽاﻓﮑﻨﻨـﺪ‪ ،‬و ﺛﺎﻟﺜﺎ ﺑﮑﻼم‬‫ﺟﺮح اﻧﻀـﻤﺎم ﻋّﻠـﺎﻣﻪ ﺳـﺨﺎوي در رواﯾﺖ اﺑﻦ ﻋـّﺒ ﺎس ﺑـﺎﻟﺨﺼﻮص ﺗﻮّﺟﻬﯽ ﻧﻤﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ و ﺑﮑﻤـﺎل ﺧﻮﺷـﺪﻟﯽ آن را ﺑﻤﻘـﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ذﮐﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 143‬از ‪174‬‬‫ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ و ﺑﻤﺤﺾ رواﯾﺖ ﮐﺮدن ﺑﯿﻬﻘﯽ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در »ﻣـﺪﺧﻞ« ﻣﯽﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﮐﻪ ﺟّﻬـ ﺎل و ﻋـﻮام را ﮔﻮل زﻧﻨـﺪ‪ ،‬ﻏﺎﻓـﻞ از اﯾﻨﮑﻪ اﮔﺮ‬‫ﻧﺎﻇﺮﯾﻦ ﮐﺘﺐ و أﺳﻔﺎر و ﻣﺘﺄّﻣﻠﯿﻦ اﻓﺎدات أﻋﻼم و أﺣﺒﺎرﺷﺎن ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺣﺎل اﯾﻦ رواﯾﺖ را ﺧﻮاﻫﻨﺪ درﯾﺎﻓﺖ ﻻ ﻣﺤﺎﻟﻪ ﺑﺴﻮي ﺗﻨﺪﯾﺪ و ﺗﻌﺒﯿﺮ و‬‫ﺗـﺄﻧﯿﺐ و ﺗﺸﻮﯾﺮ آن ﻣﺼـﺪر ﺗﺨـﺪﯾﻊ و ﺗﻐﺮﯾﺮ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺷـﺘﺎﻓﺖ و ﻫﺮﮔﺰ دﻧﺒـﺎل ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ را ﺑﻐﯿﺮ ﺗﻌّﻘﺐ و ﺗﻌـﺎﻗﺐ ﻧﺨﻮاﻫﻨـﺪ ﮔـﺬاﺷﺖ و‬‫ﺑﮑﺸﻒ أﺳﺮار و ﻫﺘﮏ أﺳﺘﺎر اﯾﻦ ﮐﺬب ﺑﺎدي اﻟﻌﻮار ﻇﺎﻫﺮ اﻟّﺸﻨﺎر ﺑﻨﺼﻮص ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ ﮐﺒﺎر و اﻓﺎدات ﻣﻨّﻘﺪﯾﻦ أﺣﺒﺎر‪ ،‬أﻋﻼم ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺪﻗﯿﻖ‬‫ﺧﻮاﻫﻨﺪ اﻓﺮاﺷﺖ‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ آﻧﭽﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﺨﺎوي در ﻗﺪح و ﺟﺮح رواة اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﻣﺸـﺒﻪ اﻟّﺴـ ﻤﺮ إﺟﻤﺎﻻ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده ﺑﺮاي ﻧﺎﻇﺮﯾﻦ ﻣﺎﻫﺮﯾﻦ ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯿﺴﺖ‪،‬‬‫ﻟﯿﮑﻦ ﻣﻨﺎﺳﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﺤﯿﻒ درﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺷـﻄﺮي از أﻗﻮال أﺋّﻤﻪ ﻋﻈﺎم و أﺟّﻠﻪ ﻓﺨﺎم ﺳـّﻨّﯿﻪ ﻣﺘﻌّﻠﻖ ﺑﺮواة اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ رﺛﯿﺚ ﺑﺘﻔﺼﯿﻞ ﺟﻤﯿﻞ‬‫ذﮐﺮ ﻧﻤﺎﯾﻢ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﻤﻠﻪ رواة ﻣﺬﮐﻮرﯾﻦ در ﺳﻨﺪ ﺑﯿﻬﻘﯽ ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬‫* أﻣﺎ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤﻪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺧﯿﻠﯽ ﻣﻄﻌﻮن و ﻣﻮﻫﻮن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ رازي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﻠﻞ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »اﻋﻈﻢ ﻧﺴﺎء اّﻣﺘﯽ ﺑﺮﮐﮥ أﺻﺒﺤﻬﻦ وﺟﻬﺎ و أﻗﻠﻬﻦ ﻣﻬﺮا«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل أﺑﯽ‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎﻃﻞ‪ -،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤﮥ ﺿﻌﯿﻒ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در »ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت« ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ أﺣﺎدﯾﺚ ذّم ﻣﺮﺟﺌﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻫﺬه اﻷﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ .‬أّﻣﺎ اﻷول ﻓﻔﯿﻪ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤﮥ و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﯾﺮوﯾﺎن اﻟﻤﻨﺎﮐﯿﺮ[‪.‬‬‫و ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤﻪ ﺷﺎﻣّﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻫﺸﺎم اﺑﻦ ﻋﺮوة و ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﺣﺴﺎن و أﺑﯽ ﻗّﺮة و ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﻣﯿﻤﻮن‪،‬‬‫و ﻋﻨﻪ ﺻﺪﻗﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪598 :‬‬‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻫﺎﺷﻢ اﻟﺒﯿﺮوﺗﯽ و ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﺨﻠـﺪ اﻟّﺮﻋﯿﻨّﯽ‪ ،‬ﺿـّﻌﻔﻪ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋـﺪي‪ :‬ﻋﺎّﻣـﮥ أﺣﺎدﯾﺜﻪ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ‪ ،‬و ﻟﻢ أر ﻟﻠﻤﺘﻘـّﺪﻣﯿﻦ ﻓﯿﻪ‬‫ﮐ ﻼﻣﺎ ‪.‬‬
‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻫﺎﺷﻢ‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤـﮥ ﻋﻦ ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﺣﺴﺎن ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻦ اّﻣﮥ ﻋﻦ أّم ﺳـﻠﻤﮥ‪ :‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! »أﺧﺒﺮﻧﯽ ﻋﻦ‬‫ﻗﻮﻟﻪ »ﺣﻮر ﻋﯿﻦ« ﻗﺎل‪ :‬ﺑﯿﺾ ﺿﺨﺎم اﻟﻌﯿﻮن«‬‫ﻻ ﯾﻌﺮف اﻟّﺎ ﺑﻬﺬا اﻟّﺴﻨﺪ‪.‬‬‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻫﺎﺷﻢ‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤﮥ ﺣّﺪﺛﻨﯽ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﻣﯿﻤﻮن اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ ﻋﻦ اﻟّﻀّﺤﺎك ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﮑّﻞ اّﻣﮥ ﯾﻬﻮد‪ ،‬و ﯾﻬﻮد اّﻣﺘﯽ اﻟﻤﺮﺟﺌﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻐﻨﯽ ﻓﯽ اﻟﻀﻌﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوة‪ ،‬ﻟّﯿﻦ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ[‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴـﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤـﮥ ﺷـﺎﻣّﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻫﺸـﺎم ﺑﻦ ﻋﺮوة و ﻫﺸـﺎم و ﺑﻦ ﺣﺴﺎن و أﺑﯽ ﻗّﺮة و‬‫ﺧﺎﻟـﺪ ﺑﻦ ﻣﯿﻤﻮن‪ ،‬و ﻋﻨﻪ ﺻﺪﻗـﮥ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻫﺎﺷﻢ اﻟﺒﯿﺮوﺗّﯽ و ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﺨﻠـﺪ اﻟّﺮﻋﯿﻨّﯽ‪ ،‬ﺿـّﻌﻔﻪ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪:‬‬‫ﻋﺎّﻣﮥ أﺣﺎدﯾﺜﻪ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ‪ ،‬و ﻟﻢ أر ﻟﻠﻤﺘﻘّﺪﻣﯿﻦ ﻓﯿﻪ ﮐﻼﻣﺎ‪.‬‬‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻫﺎﺷﻢ‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤـﮥ‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﯽ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﻣﯿﻤﻮن اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ ﻋﻦ اﻟـّﻀ ّﺤﺎك ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ أنّ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﮑّﻞ اّﻣﮥ ﯾﻬﻮد و ﯾﻬﻮد اّﻣﺘﯽ اﻟﻤﺮﺟﺌﮥ‪.‬‬‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻫﺎﺷﻢ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤﮥ ﻋﻦ ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﺣّﺴﺎن ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻦ أّﻣﻪ ﻋﻦ أم ﺳﻠﻤﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ‪ :‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ!‬‫أﺧﺒﺮﻧﯽ ﻋﻦ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »ﺑ ُِﺤﻮٍر ِﻋﯿٍﻦ«*‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 144‬از ‪174‬‬‫ﻗﺎل‪» :‬ﺑﯿﺾ ﺿﺨﺎم اﻟﻌﯿﻮن«‪،‬‬‫ﻻ ﯾﻌﺮف إﻻ ﺑﻬـﺬا اﻟـّﺴ ﻨﺪ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﻌﻘﯿﻠّﯽ ﺑﻌـﺪ أن أورد ﻟﻪ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪» :‬ﻻ ﯾﺘﺎﺑﻊ ﻋﻠﯿﻪ و ﻻ ﯾﻌﺮف إﻟّﺎ ﺑﻪ«‪ .‬و ﻗﺎل ﻓﯽ أّول ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ‪:‬‬‫ﯾﺤّﺪث ﺑﻤﻨﺎﮐﯿﺮ و ﻟﻪ ذﮐﺮ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﻬﺎﺟﺮ‪ ،‬روي ﻋﻦ ﻋّﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻐّﻔﺎر ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ و ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤﮥ‪ ،‬روي‬‫ﻋﻨﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﻬﺎﺟﺮ و اﻟﻌّﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻧﺠﯿﺢ اﻟّﺪﻣﺸـﻘﯽ‪ ،‬ﻟﻪ ﻋﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﻋﻦ‬‫ﺣّﺒﺎن ﻣﻮﻟﯽ أﺑﯽ اﻟّﺪرداء ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﺪرداء ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪» :‬إذا ﻓﺎﺧﺮت ﻓﻔﺎﺧﺮ ﺑﻘﺮﯾﺶ« اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬رواه اﻟﺒّﺰار ﻓﯽ ﻣﺴﻨﺪه‪،‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻌّﺒﺎس‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪599 :‬‬‫ﻟﯿﺲ ﺑﻪ ﺑـﺄس‪ ،‬و ﺑﮑﺮ ﻟﯿﺲ ﻣﻌﺮوﻓـﺎ ﺑﺎﻟّﻨﻘـﻞ و إن ﮐـﺎن ﻣﻌﺮوﻓﺎ ﺑﺎﻟّﻨﺴﺐ‪ ،‬و ﮐـﺬﻟﮏ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤـﮥ ﻗﺎل‪ :‬و ﻟﻢ ﻧﺤﻔﻈﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻫـﺬا‬‫اﻟﻮﺟﻪ ﻓﺄﺧﺮﺟﻨﺎه و ﺑّﯿﻨﺎ ﻋّﻠﺘﻪ ‪.‬‬
‫و ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﺟﻤـﻊ اﻟﺠﻮاﻣـﻊ« ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑـﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤﻪ را ﺗﻀـﻌﯿﻒ ﻧﻤـﻮده‪ ،‬و ﻣﻼـ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤـ ﺎل« و ﻣﻨﺘﺨﺐ آن ﻧﯿﺰ اﻓـﺎده‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻣﺘﻌﻠّﻖ ﺑﺘﻀﻌﯿﻒ او ﺑﻼ رّد و ﻧﮑﯿﺮ ذﮐﺮ ﮐﺮده ﮐﻤﺎ ﺳﺘﺴﻤﻊ ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﻓﺘﻨﯽ در »ﻗﺎﻧﻮن اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤﮥ ﺿﻌﯿﻒ ‪.‬‬
‫و ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﻏﻮث اﻟﻤﺪراﺳـﯽ اﻟﻤﻌﺎﺻـﺮ در »ﮐﺸﻒ اﻷﺣﻮال ﻓﯽ ﻧﻘﺪ اﻟّﺮﺟﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤﮥ اﻟﺸﺎﻣﯽ ﺿﻌﯿﻒ‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪّي‪ :‬ﻋﺎّﻣﮥ أﺣﺎدﯾﺜﻪ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ‪ ،‬ﺳﻤﻊ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﻣﯿﻤﻮن و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺞ‪ ،‬روي ﻋﻨﻪ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻫﺎﺷﻢ اﻟﺒﯿﺮوﺗﯽ ﻓﯽ اﻟّﺴﻨﮥ و اﻟﺒﻌﺚ ‪.‬‬
‫أﻣﺎ ﺟﻮﯾﺒﺮ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻐﻤﻮز و ﻣﻬﻤﻮزﺳﺖ ﺑﻘـﺪح و ﺟﺮح ﺷﺪﯾـﺪ‪ ،‬ﺑﺨﺎري در ﮐﺘﺎب »اﻟـّﻀ ﻌﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ ]ﺟﻮﯾﺒﺮ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺒﻠﺨﯽ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫اﻟّﻀّﺤﺎك‪ ،‬ﻗﺎل ﻋﻠﯽ ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﮐﻨﺖ أﻋﺮف ﺟﻮﯾﺒﺮا ﺑﺤﺪﯾﺜﯿﻦ‪ ،‬ﺛّﻢ أﺧﺮج ﻫﺬه اﻷﺣﺎدﯾﺚ ﺑﻌﺪ ﻓﻀّﻌﻒ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺨـﺎري در »ﺗﺎرﯾـﺦ ﺻـﻐﯿﺮ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺣـّﺪﺛﻨﯽ ﻋﻠﯽ‪ :‬ﻗـﺎل ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﮐﻨﺖ أﻋﺮف ﺟﻮﯾـﺒﺮا ﺑﺤـﺪﯾﺜﯿﻦ‪ ،‬ﺛّﻢ أﺧﺮج ﻫـﺬه اﻷﺣـﺎدﯾﺚ ﺑﻌﺪ‬‫ﻓﻀّﻌﻒ‪ ،‬و ﻫﻮ اﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺒﻠﺨﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﺴﺎﺋﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟّﻀﻌﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺟﻮﯾﺒﺮ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ ﻣﺘﺮوك اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« در ﺑﺎب »ﺗﺤﺬﯾﺮ ﻣﻦ ﺑﻠﻎ اﻷرﺑﻌﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أّﻣﺎ ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻓﺄﺟﻤﻌﻮا ﻋﻠﯽ ﺗﺮﮐﻪ‪ ،‬ﻗﺎل أﺣﻤﺪ‪ :‬ﻻ ﯾﺸـﺘﻐﻞ‬‫ﺑﺤﺪﯾﺜﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﮐﺘـﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت« ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ اﮐﺘﺤـﺎل ﯾﻮم ﻋـﺎﺷﻮراء ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗـﺎل اﻟﺤـﺎﮐﻢ‪ :‬أﻧـﺎ أﺑﺮأ إﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﻋﻬـﺪة‬‫ﺟﻮﯾﺒﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و اﻻﮐﺘﺤﺎل ﯾﻮم ﻋﺎﺷﻮراء ﻟﻢ ﯾﺮو ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ أﺛﺮ و ﻫﻮ ﺑﺪﻋﮥ اﺑﺘﺪﻋﻬﺎ ﻗﺘﻠﮥ اﻟﺤﺴـﯿﻦ )ع(‪ ،‬ﻗﺎل أﺣﻤﺪ‪ :‬ﻻ ﯾﺸـﺘﻐﻞ ﺑﺤﺪﯾﺚ‬‫ﺟﻮﯾﺒﺮ‪ ،‬و ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ و اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« در ﺑﺎب اﻟّﺘﺰوﯾﺞ ﺑﺎﻟﺤﺮاﺋﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪600 :‬‬‫]أّﻣﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﻋﻠّﯽ ﻓﻔﯿﻪ ﺟﻮﯾﺒﺮ‪ ،‬ﻗﺎل أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ :‬ﻻ ﯾﺸﺘﻐﻞ ﺑﺤﺪﯾﺜﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ‪:‬‬‫ﻟﯿﺲ ﺑﺸـﯽء‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺟﻤﯿﻊ‪ ،‬ﻗـﺎل ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﮐـﺬاب ﺧﺒﯿﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋـﺪي‪ :‬ﮐﺎن ﯾّﺘﻬﻢ ﺑﺎﻟﻮﺿﻊ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ و اﻟـّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‪ :‬ﻫﻮ و‬‫ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻣﺘﺮوﮐﺎن ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﮐﺘـﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت« در دﯾﮕﺮ ﻣﻘﺎﻣـﺎت ﻧﯿﺰ ﻗـﺪح ﺟﻮﯾﺒﺮ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳـﺘﻌﺮف ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ »إن ﺷﺎء اﷲ ﺗﻌﺎﻟﯽ« ﻓﯿﻤﺎ‬‫ﻧﺬﮐﺮه ﻣﻦ اﻟﻌﺒﺎرات ﻓﯽ ﻗﺪح اﻟّﻀّﺤﺎك ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 145‬از ‪174‬‬‫و ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺟﻮﯾﺒﺮ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻷزدي اﻟﺒﻠﺨﯽ اﻟﻤﻔّﺴﺮ ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﻀّﺤﺎك‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪ ،‬و‬‫ﻗﺎل اﻟﺠﻮزﺟﺎﻧﯽ‪ :‬ﻻ ﯾﺸﺘﻐﻞ ﺑﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ و اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ :‬ﻣﺘﺮوك اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻟﻪ ﻋﻦ أﻧﺲ ﺷﯽء روي ﻋﻨﻪ ﺣّﻤﺎد اﺑﻦ زﯾﺪ‬‫و اﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك و ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون و ﻃﺎﺋﻔﮥ‪.‬‬‫أﺑﻮ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻋﻦ اﻟّﻀّﺤﺎك ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ ﻗﺎل‪ :‬ﺗﺠﺐ اﻟّﺼﻼة ﻋﻠﯽ اﻟﻐﻼم إذا ﻋﻘﻞ و اﻟّﺼﻮم إذا أﻃﺎق‪.‬‬‫و ﯾﺮوي ﻋﻦ ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻋﻦ اﻟّﻀّﺤﺎك ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻦ اﮐﺘﺤﻞ ﺑﺎﻹﺛﻤﺪ ﯾﻮم ﻋﺎﺷﻮرا ﻟﻢ ﯾﺮﻣﺪ أﺑﺪا‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﻗﺪاﻣـﮥ اﻟّﺴﺮﺧﺴـﯽ‪ :‬ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻘّﻄﺎن‪ :‬ﺗﺴﺎﻫﻠﻮا ﻓﯽ أﺧـﺬ اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ ﻋﻦ ﻗﻮم ﻻ ﯾﻮﺛّﻘﻮﻧﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺛّﻢ ذﮐﺮ ﻟﯿﺚ اﺑﻦ اﺑﯽ ﺳـﻠﯿﻢ و‬‫ﺟﻮﯾﺒﺮا و اﻟّﻀّﺤﺎك و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟّﺴﺎﺋﺐ و ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺆﻻء ﻻ ﯾﺤﻤﺪ ﺣﺪﯾﺜﻬﻢ و ﯾﮑﺘﺐ اﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ ﻋﻨﻬﻢ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﻐﻨﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺟﻮﯾﺒﺮ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺒﻠﺨﯽ اﻟﻤﻔّﺴﺮ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟّﺪارﻗﻄﻨّﯽ و ﻏﯿﺮه‪ :‬ﻣﺘﺮوك ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﮐﺎﺷﻒ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺟﻮﯾﺒﺮ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺒﻠﺨﯽ ﻋﻦ أﻧﺲ و اﻟّﻀّﺤﺎك‪ ،‬و ﻋﻨﻪ اﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك و ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون ﺗﺮﮐﻮه ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻟّﺘﻬـﺬﯾﺐ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﺟﻮﯾﺒﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل ﻋﻤﺮو اﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ :‬ﻣﺎ ﮐﺎن ﯾﺤﯿﯽ و ﻻ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﯾﺤّﺪﺛﺎن ﻋﻨﻪ‪ ،‬و‬‫ﮐﺬا ﻗﺎل أﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻦ أﺣﻤﺪ‪ :‬ﻣﺎ ﮐﺎن ﻋﻦ اﻟـّﻀ ّﺤﺎك ﻓﻬﻮ أﯾﺴـﺮ و ﻣﺎ ﮐﺎن ﯾﺴـﻨﺪ ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﻬﻮ‬‫ﻣﻨﮑﻢ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ :‬ﮐﺎن وﮐﯿﻊ إذا أﺗﯽ ﻋﻠﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻗﺎل‪» :‬ﺳـﻔﯿﺎن ﻋﻦ رﺟﻞ«‪ ،‬ﻻ ﯾﺴـّﻤﯿﻪ اﺳﺘﻀـﻌﺎﻓﺎ ﻟﻪ و ﻗﺎل‬‫اﻟّﺪورّي و ﻏﯿﺮه ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪ ،‬و زاد اﻟّﺪورّي‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ ﻣﺎ أﻗﺮﺑﻪ ﻣﻦ ﺟﺎﺑﺮ اﻟﺠﻌﻔﯽ و ﻋﺒﯿﺪة اﻟّﻀﺒّﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪601 :‬‬‫اﻟﻤـﺪﯾﻨﯽ‪ :‬ﺳﺄﻟﺘﻪ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ أﺑﺎه‪ -‬ﻋﻦ ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻓﻀـّﻌﻔﻪ ﺟّﺪا‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺟﻮﯾﺒﺮ أﮐﺜﺮ ﻋﻠﯽ اﻟـّﻀ ّﺤﺎك‪ ،‬روي ﻋﻨﻪ أﺷـﯿﺎء ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ‪ ،‬و‬‫ذﮐﺮه ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﺳـﻔﯿﺎن ﻓﯽ ﺑﺎب ﻣﻦ ﯾﺮﻏﺐ ﻋﻦ اﻟّﺮواﯾﮥ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻻﺟﺮّي ﻋﻦ أﺑﯽ داود‪ :‬ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻋﻠﯽ ﺿﻌﻔﻪ؛ و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ و ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ‬‫اﻟﺠﻨﯿـﺪ و اﻟّﺪار ﻗﻄﻨﯽ‪ :‬ﻣﺘﺮوك‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ ﻓﯽ ﻣﻮﺿﻊ آﺧﺮ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺜﻘﮥ‪ ،‬و و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬و اﻟـّﻀ ﻌﻒ ﻋﻠﯽ ﺣﺪﯾﺜﻪ و رواﯾﺎﺗﻪ ﺑّﯿﻦ ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻗﺪاﻣﮥ اﻟّﺴﺮﺧﺴﯽ‪:‬‬‫ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻘﻄﺎن‪ :‬ﺗﺴﺎﻫﻠﻮا ﻓﯽ أﺧـﺬ اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ ﻋﻦ ﻗﻮم ﻻ ﯾﻮﺛّﻘﻮﻧﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺛّﻢ ذﮐﺮ اﻟـّﻀ ّﺤﺎك و ﺟﻮﯾﺒﺮا و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟّﺴﺎﺋﺐ و ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻫﺆﻻـء ﻻـ ﯾﺤﻤـﻞ ﺣـﺪﯾﺜﻬﻢ و ﯾﮑﺘﺐ اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ ﻋﻨﻬﻢ و ﻗـﺎل أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـّﯿﺎر اﻟﻤﺮوزي‪ :‬ﺟﻮﯾﺒﺮ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﮐـﺎن ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﻠـﺦ و ﻫﻮ ﺻﺎﺣﺐ‬‫اﻟـّﻀ ّﺤﺎك و ﻟﻪ رواﯾـﮥ و ﻣﻌﺮﻓـﮥ ﺑﺄﯾﺎم اﻟّﻨﺎس و ﺣﺎﻟﻪ ﺣﺴﻦ ﻓﯽ اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ و ﻫﻮ ﻟّﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺮواﯾﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‪ :‬ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻟـّﻀ ّﺤﺎك أﺷـﯿﺎء‬‫ﻣﻘﻠﻮﺑـﮥ؛ و ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ أﺑﻮ أﺣﻤـﺪ‪ :‬ذاﻫﺐ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬أﻧﺎ أﺑﺮأ إﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﻋﻬﺪﺗﻪ؛ و ذﮐﺮه اﻟﺒﺨﺎري ﻓﯽ »اﻟّﺘﺎرﯾﺦ‬‫اﻷوﺳﻂ« ﻓﯽ ﻓﺼﻞ ﻣﻦ ﻣﺎت ﺑﯿﻦ اﻷرﺑﻌﯿﻦ اﻟﯽ اﻟﺨﻤﺴﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺨﺒﯿﺮ« در ﻗﺪح‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻻ ﻃﻼق إﻟّﺎ ﺑﻌﺪ ﻧﮑﺎح«‬‫ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺑﻌﺾ رواﯾﺎت آن ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺎل اﻟﺒﯿﻬﻘّﯽ ﻓﯽ »اﻟﺨﻼﻓﯿﺎت«‪ :‬ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪:‬‬‫أﺻّﺢ ﺷـﯽء ﻓﯿﻪ و أﺷﻬﺮه‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺷﻌﯿﺐ و ﺣﺪﯾﺚ اﻟّﺰﻫﺮي ﻋﻦ ﻋﺮوة ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ و ﻋﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻣﺪاره ﻋﻠﯽ ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻋﻦ اﻟّﻀّﺤﺎك‬‫ﻋﻦ اﻟّﻨﺰال ﺑﻦ ﺳﺒﺮة ﻋﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻣﺘﺮوك ‪.‬‬
‫و ﻣﺘﺮوك ﺑﻮدن ﺟﻮﯾﺒﺮ در ﺿـﻤﻦ ﻗﺪح اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ در »ﺳـﺒﻞ اﻟّﺴﻼم« ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻷﻣﯿﺮ اﻟّﺼﻨﻌﺎﻧﯽ و »ﻧﯿﻞ اﻷوﻃﺎر« ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﻮﮐﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﺬﮐﻮرﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺻـﻔﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﺧﺰرﺟﯽ در »ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﻟﺘـﺬﻫﯿﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺟﻮﯾﺒﺮ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻷـزدي أﺑﻮ اﻟﻘـﺎﺳﻢ اﻟﺒﻠﺨﯽ‪ ،‬ﻗﯿﻞ اﺳـﻤﻪ ﺟﺎﺑﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﻧﺲ و أﺑﯽ‬‫ﺻﺒﯿﺢ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ اﻟّﺜﻮرّي و ﺣﻤﺎد ﺑﻦ زﯾﺪ ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ ﻣﺎت ﺑﻌﺪ اﻷرﺑﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫و ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ »ﻋﺸـﺮة ﻣﻦ أﺧﻼق ﻗﻮم ﻟﻮط« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟّﺪﯾﻠﻤّﯽ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻄّﯿﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 146‬از ‪174‬‬‫ﻋﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟّﺰاﻫﺪ ﻋﻦ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺎد اﻟّﺸﺎﺷﯽ ﻋﻦ ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻋﻦ اﻟّﻀّﺤﺎك ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪602 :‬‬‫و اﻟﻄّﯿﺎن و اﻟّﺜﻼﺛﮥ ﻓﻮﻗﻪ ﮐّﺬاﺑﻮن ‪.‬‬
‫و ﻫﻤﯿﻦ ﻋﺒﺎرت در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ ﻧﯿﺰ ﻣـﺬﮐﻮرﺳﺖ‪ .‬و ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« و ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« و »ﻣﻨﺘﺨﺐ‬‫ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« ﺿـﻌﯿﻒ ﺑﻮدن ﺟﻮﯾﺒﺮ ﺑﺼـﺮاﺣﺖ ﺗﻤﺎم در ﻗﺪح ﺧﻮد ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم واﺿﺢ و ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳـﺘﻌﺮف ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ ﻓﺘﻨﯽ در »ﻗﺎﻧﻮن اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪» ] :‬ل ]‪ :«[1‬ﺟﻮﯾﺒﺮ ﺿﻌﯿﻒ‪» .‬ج ]‪ :«[2‬ﮐـّﺬاب‪ ،‬و ﻣّﺮة ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺘﺮوك ﺑﻤّﺮة ﯾﺮوي ﻋﻦ‬‫ﻣﺜﻞ اﻟّﻀّﺤﺎك‪ ،‬و ﻣّﺮة ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺎﻟﮏ ‪.‬‬
‫و ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﻮﮐﺎﻧﯽ در »ﻧﯿﻞ اﻷوﻃﺎر« در ﺑﺎب اﻗﺘﺪاء اﻟﻤﺘﻮـّﺿ ﯽ ﺑﺎﻟﻤﺘﯿّﻤﻢ در ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮاء ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯽ إﺳﻨﺎده‬‫ﺟﻮﯾﺒﺮ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ و ﻫﻮ ﻣﺘﺮوك ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ در »ﻧﯿﻞ اﻷوﻃﺎر« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﻋﻨـﺪ اﻟـّﺪار ﻗﻄﻨﯽ و اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬و ﻻ ﯾﻘﺘﻞ ﺣّﺮ ﺑﻌﺒﺪ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﺟﻮﯾﺒﺮ و ﻏﯿﺮه ﻋﻦ‬‫اﻟﻤﺘﺮوﮐﯿﻦ ‪.‬‬
‫و ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﻏﻮث اﻟﻤﺪراﺳﯽ اﻟﻤﻌﺎﺻﺮ در »ﮐﺸﻒ اﻷﺣﻮال« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺟﻮﯾﺒﺮ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻷزدي اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ ﻣﺘﺮوك ﺑﻤّﺮة‪ ،‬و ﻗﺎل ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﺒﺘﺪأ‪:‬‬‫ﻫﺎﻟﮏ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻓﯽ ﻣﻮﺿﻊ ﺗﺄﻟﻒ ﺳـﻤﻊ اﻟـّﻀ ّﺤﺎك روي ﻋﻨﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻔﻠﺴـﻄﯿﻨﯽ و ﺳـﻔﯿﺎن و ﺳـﻼم ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺟﻤﯿﻊ و‬‫ﺑﺤﺮ اﻟـّﺴ ﻘﺎء و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟـّﺼ ﻠﺖ و إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺎد و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻓﯽ اﻻﯾﻤﺎن و اﻟﻤﺒﺘﺪأ و ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﻘﺮآن و اﻟّﺼﯿﺎم و اﻟﺠﻬﺎد و اﻟﻨﮑﺎح و‬‫ﻓﯽ اﻟّﺬﯾﻞ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺠﺎﻣﻊ ‪.‬‬‫* أﻣﺎ ﺿﺤﺎك‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻘﺪح ﺟﺮح أﺋّﻤﻪ ﻓّﻦ رﺟﺎل ﺑﺎدي اﻻﻧﺘﻬﺎك و ﻋﺪم ﺳﻤﺎع او از اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﻣﻌﻠﻮم و ﻣﺘﯿّﻘﻦ أﺻﺤﺎب ادراك ﺳﺖ‪.‬‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« در ﺑﺎب ﺗﺤﺬﯾﺮ ﻣﻦ ﺑﻠﻎ اﻷرﺑﻌﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أّﻣـﺎ اﻟـّﻀ ّﺤﺎك ﻓﻘـﺎل ﺷـﻌﺒﮥ‪ :‬ﻻ ﯾﺤـّﺪث ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﯾﻨﮑﺮ أن ﯾﮑﻮن ﻟﻘﯽ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس‪ ،‬و ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ‪ :‬ﻫﻮ ﻋﻨـﺪﻧﺎ ﺿـﻌﯿﻒ ‪ [1] .‬أي‪ :‬ﻓﯽ‬‫»اﻟﻠﺌﺎﻟﯽ اﻟﻤﺼﻨﻮﻋﮥ« )‪.(12‬‬‫]‪ [2‬أي‪ :‬ﻓﯽ »اﻟﻮﺟﯿﺰ« )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪603 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« در ﺑﺎب ﻋﻮذة اﻷﺳﯿﺮ ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺜﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع و اﻟّﻀّﺤﺎك ﺿﻌﯿﻒ و ﻟﻢ‬‫ﯾﺴﻤﻊ ﻣﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس‪ ،‬و ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء و ﻗﺪ ذﮐﺮﻧﺎ ﻋﻦ أﺣﻤﺪ أﻧّﻪ ﻗﺎل ﻻ ﯾﺸﺘﻐﻞ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﺟﻮﯾﺒﺮ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« در ﺑﺎب ﮐﺮاﻫﯿﮥ اﻟّﻄﻼق ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺜﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﻻ ﯾﺼّﺢ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ آﻓﺎت اﻟّﻀّﺤﺎك‬‫ﻣﺠﺮوح‪ ،‬و ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ و اﻟّﺪار ﻗﻄﻨﯽ‪ :‬ﺟﻮﯾﺒﺮ و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺘﺮوﮐﺎن ‪.‬‬
‫و ذﻫـﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘـﺪال« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗـﺎل ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻘّﻄـ ﺎن‪ :‬ﮐـﺎن ﺷـﻌﺒﮥ ﯾﻨﮑﺮ أن ﯾﮑﻮن اﻟـّﻀ ّﺤﺎك ﻟﻘﯽ اﺑﻦ ﻋـّﺒ ﺎس ﻗـّﻂ‪ ،‬و ﻗـﺎل‬‫اﻟّﻄﯿﺎﻟﺴـّﯽ‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﺷـﻌﺒﮥ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻣﯿﺴـﺮة ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟـّﻀ ّﺤﺎك ﻟﻢ ﯾﻠﻖ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس‪ ،‬إﻧّﻤﺎ ﻟﻘﯽ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺟﺒﯿﺮ ﺑﺎﻟّﺮي ﻓﺄﺧﺬ ﻋﻨﻪ‬‫اﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ‪ ،‬ﺳﻠﻢ ﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﮥ‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﺷﻌﺒﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻟﻤﺸﺎش‪ :‬ﺳﻤﻊ اﻟّﻀّﺤﺎك ﻣﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ رآه ﻗّﻂ! و ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ‪ :‬اﻟّﻀّﺤﺎك‬‫ﺿ ﻌﯿ ﻒ ﻋﻨ ﺪ ﻧ ﺎ [ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗـﺎل اﺑﻦ ﻋـﺪي‪ :‬اﻟـّﻀ ّﺤﺎك ﺑﻦ ﻣﺰاﺣﻢ إﻧّﻤـﺎ ﻋﺮف ﺑﺎﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ ﻓﺄّﻣـﺎ رواﯾـﺎﺗﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋـّﺒ ﺎس و أﺑﯽ‬‫ﻫﺮﯾﺮة و ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻦ روي ﻋﻨﻪ ﻓﻔﯽ ذﻟﮏ ﮐّﻠﻪ ﻧﻈﺮ[‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 147‬از ‪174‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻣﻐﻨﯽ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﺿّﺤﺎك ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺿّﻌﻔﻪ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻘﻄﺎن و ﺷﻌﺒﮥ أﯾﻀﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﮐﺎﺷﻒ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﺿـّﺤﺎك ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺎل ﺷـﻌﺒﮥ‪ :‬ﮐﺎن ﻋﻨﺪﻧﺎ ﺿـﻌﯿﻔﺎ[ و ﻋﻼء اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﻤﺎردﯾﻨﯽ اﻟﺸـﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ‬‫اﻟّﺘﺮﮐﻤـﺎﻧﯽ در ﮐﺘـﺎب »اﻟﺠـﻮﻫﺮ اﻟّﻨﻘﯽ« در ﺑـﺎب اﻟﻤﺤﺮم ﯾﻤـﻮت ﮔﻔﺘـﻪ‪] :‬اﻟـّﻀ ّﺤﺎك ﻫـﻮ اﺑﻦ ﻣﺰاﺣﻢ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﻠـﻖ اﺑﻦ ﻋـّﺒ ﺎس و ﻓﯽ ﮐﺘـﺎب اﺑﻦ‬‫اﻟﺠﻮزي‪ :‬ﮐﺎن ﺷﻌﺒﮥ ﻻ ﯾﺤّﺪث ﻋﻨﻪ و ﯾﻨﮑﺮ أن ﯾﮑﻮن ﻟﻘﯽ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس‪ ،‬و ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ‪ :‬ﻫﻮ ﻋﻨﺪﻧﺎ ﺿﻌﯿﻒ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻟﺘﺮﮐﻤﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﺠﻮﻫﺮ اﻟّﻨﻘﯽ« در ﺑﺎب أﺟﻞ اﻟﻌّﻨﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و اﻟّﻀّﺤﺎك ﻫﻮ اﺑﻦ ﻣﺰاﺣﻢ ﻣﺘﮑّﻠﻢ ﻓﯿﻪ ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟّﺘﻬﺬﯾﺐ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﺿـّﺤﺎك ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻗﺘﯿﺒﮥ ﻋﻦ ﺷـﻌﺒﮥ‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻟﻤﺸﺎش‪ :‬اﻟـّﻀ ّﺤﺎك ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ اﺑﻦ‬‫ﻋّﺒﺎس؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ رآه ﻗّﻂ! و ﻗﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪604 :‬‬‫ﺳﻠﻢ ﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﮥ‪ :‬أﺑﻮ داود ﻋﻦ ﺷـﻌﺒﮥ ﺣّﺪﺛﻨﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻣﯿﺴﺮة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻟّﻀّﺤﺎك ﻟﻢ ﯾﻠﻖ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس إﻧّﻤﺎ ﻟﻘﯽ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺟﺒﯿﺮ ﺑﺎﻟّﺮّي و أﺧﺬ‬‫ﻋﻨﻪ اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ أﺳﺎﻣـﮥ ﻋﻦ اﻟﻤﻌّﻠﯽ ﻋﻦ ﺷـﻌﺒﮥ ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻟﻠـّﻀ ّﺤﺎك‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ! ﻗﻠﺖ ﻓﻬﺬا اﻟّﺬي‬‫ﺗﺤﺪﺛﻪ ﻋّﻤﻦ أﺧﺬﺗﻪ؟ ﻗﺎل ﻋﻦ ذا و ﻋﻦ ذا! و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﺮ ﺳـﻌﯿﺪ‪ :‬ﮐﺎن ﺷـﻌﺒﮥ ﻻ ﯾﺤّﺪث ﻋﻦ اﻟّﻀّﺤﺎك ﺑﻦ ﻣﺰاﺣﻢ و ﮐﺎن‬‫ﯾﻨﮑﺮ أن ﯾﮑﻮن ﻟﻘﯽ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﻗّﻂ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻋﻠﯽ ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ‪ :‬ﮐﺎن اﻟّﻀّﺤﺎك ﻋﻨﺪﻧﺎ ﺿﻌﯿﻔﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎري‪:‬‬‫ﺣّﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﺳـﻔﯿﺎن ﻋﻦ ﺣﮑﯿﻢ اﺑﻦ اﻟّﺪﯾﻠﻢ ﻋﻦ اﻟـّﻀ ّﺤﺎك‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ ﻣﺰاﺣﻢ‪ -‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ ﻇﻬﺮت ﮐّﻒ ﻓﯿﻬﺎ‬‫ﺧﺎﺗﻢ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺪ‪ .‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻻ أﻋﻠﻢ أﺣﺪا ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ إﻻ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺟﻨﺎب اﻟﮑﻠﺒّﯽ ﻋﻦ اﻟّﻀّﺤﺎك‪ :‬ﺟﺎورت اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﺳﺒﻊ‬‫ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﻓﯽ »اﻟّﺜﻘﺎت« و ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻘﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟّﺘﺎﺑﻌﯿﻦ و ﻟﻢ ﯾﺸﺎﻓﻪ أﺣﺪا ﻣﻦ اﻟـّﺼ ﺤﺎﺑﮥ و ﻣﻦ زﻋﻢ أﻧّﻪ ﻟﻘﯽ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﻓﻘﺪ و‬‫ﻫﻢ و ﮐﺎن ﻣﻌﻠّﻢ ﮐّﺘﺎب و رواﯾﮥ أﺑﯽ إﺳـﺤﺎق ﻋﻦ اﻟـّﻀ ّﺤﺎك‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻻﺑﻦ ﻋّﺒﺎس و ﻫﻢ ﻣﻦ ﺷـﺮﯾﮏ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﻋﺮف ﺑﺎﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ و أّﻣﺎ‬‫رواﯾﺘﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس و أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة و ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻦ روي ﻋﻨﻪ ﻓﻔﯽ ذﻟﮏ ﮐّﻠﻪ ﻧﻈﺮ و إﻧّﻤﺎ اﺷﺘﻬﺮ ﺑﺎﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ[‪.‬‬‫و ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻵﻟﯽ ﻣﺼﻨﻮﻋﻪ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺜﯽ از ﺿّﺤﺎك از ﻋﺒﺎس در ﺷﺄن ﻧﺰول آﯾﻪ »َو َﻣْﻦ َﯾﱠﺘِﻖ اﻟﱠﻠَﻪ َﯾْﺠَﻌْﻞ ﻟَُﻪ َﻣْﺨَﺮﺟًﺎ«‬‫ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟّﻀّﺤﺎك ﺿﻌﯿﻒ و ﻟﻢ ﯾﺴﻤﻊ ﻣﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ ﻓﺘﻨﯽ در »ﻗﺎﻧﻮن اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪» ] :‬ل ]‪ «[1‬اﻟّﻀّﺤﺎك ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ :‬ﺿﻌﯿﻒ ﻣﺠﺮوح و ﻟﻢ ﯾﺴﻤﻊ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ‪.‬‬
‫و ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﻏﻮث اﻟﻤﺪراﺳـﯽ اﻟﻤﻌﺎﺻﺮ در »ﮐﺸﻒ اﻷﺣﻮال ﻓﯽ ﻧﻘﺪ اﻟّﺮﺟﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟّﻀّﺤﺎك ﺑﻦ ﻣﺰاﺣﻢ ﺿﻌﯿﻒ ﮐﺎن ﺷﻌﺒﮥ‬‫ﻻ ﯾﺤّﺪث ﻋﻨﻪ و ﯾﻨﮑﺮ أن ﯾﮑﻮن ﻟﻘﯽ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ‪.‬‬
‫و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﮥ‪ ،‬ازﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﻧّﯿﺮ اﻟﺒﺮﻫﺎن واﺿﺢ و ﻋﯿﺎن ﮔﺸﺖ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻣﺮوي ]‪ [1‬أي‪ :‬ﻓﯽ »اﻟﻶﻟﯽ« )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪605 :‬‬‫از اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﮐﻪ ﺑﯿﻬﻘﯽ آن را در »ﻣـﺪﺧﻞ« ﺑﺴـﻨﺪ ﺧﻮد رواﯾﺖ ﮐﺮده و ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ آن را دﺳـﺘﺎوﯾﺰ ﺧﻮد ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ‬‫ﻋﻼوه ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺧﻮد ﺑﯿﻬﻘﯽ آن را ﺿـﻌﯿﻒ و ﻏﯿﺮ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽداﻧﺪ‪ ،‬و ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺳـﺨﺎوي ﻫﺘﮏ ﺳﺘﺮ و اﺑﺪاي ﺳـّﺮ آن ﻧﻤﻮده ﺑﻘﻌﺮ ﺑﻄﻼن و ﻫﻮان‬‫ﻣﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺴﻨﺪي ﻣﺮوي ﮔﺸﺘﻪ ﮐﻪ ﺑﺎ وﺻﻒ اﻧﻘﻄﺎع آن را ﺳﻠﺴﻠﻪ ﮐﺬب ﻧﺎﻣﯿﺪن زﯾﺒﺎ و ﻣﻨﺎﺳﺐ و اﺟﺘﻨﺎب و اﺣﺘﺮاز از آن ﻧﻤﻮدن ﻓﺮض و‬‫واﺟﺒﺴﺖ‪ ،‬ﻧﻪ آﻧﮑﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ و اوﻟﯿﺎي ﺷﺎن آن را ﺣّﺠﺖ ﺧﻮد داﻧﻨﺪ و ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣّﻖ و آن ﻫﻢ ﺑﺠﻮاب ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﺘﻤّﺴﮏ ﺧﻮد‬‫ﮔﺮداﻧﻨﺪ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ إذا ﻟﻢ ﺗﺴﺘﺤﯽ ﻓﺎﺻﻨﻊ ﻣﺎ ﺷﺌﺖ![‪.‬‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﭼﻮن ﺳـﯿﺎق ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻣﺮوي از اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﮐﻪ ﺑﯿﻬﻘﯽ آن را در »ﻣﺪﺧﻞ« ﺑﺴـﻨﺪ ﻣﺠﺮوح ﺳﺎﺑﻖ اﻟّﺬﮐﺮ رواﯾﺖ ﮐﺮده‬‫ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺟﻤﻠﻪ و‬‫»اﺧﺘﻼف أﺻﺤﺎﺑﯽ ﻟﮑﻢ رﺣﻤﮥ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 148‬از ‪174‬‬‫ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻟﻬﺬا ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺣﺎﻓﻆ ﺳﺨﺎوي دﯾﮕﺮ ﻋﻠﻤﺎي أﻋﻼم و ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ ﻓﺨﺎم ﺳﻨّﯿﻪ ﻧﯿﺰ در ﻣﻘﺎم ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ‬‫اﺧﺘﻼف اّﻣﺘﯽ رﺣﻤﮥ‬‫ﺳﻨـﺪ ﻣـﺬﮐﻮر ﺑﯿﻬﻘﯽ را ﻣﻘـﺪوح و ﻣﺠﺮوح وا ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ و ﺑﺎﻇﻬـﺎر ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺣﺎل ﭘﺮ اﺧﺘﻼل آن در إﺛﺒﺎت ﻣﺰﯾـﺪ اﻧﺨﺰال و اﺿـﻤﺤﻼل آن‬‫ﻣﯽاﻓﺰاﯾﻨـﺪ‪ ،‬و ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺼـﯿﺮ و ﻣﻤﻌﻦ ﺧﺒﯿﺮ ﺑﺄدﻧﯽ اﻟﺘﻔﺎت و أﯾﺴـﺮ ﺗﻮّﺟﻪ از ﮐﻠﻤﺎﺗﺸﺎن ﺑﮑﻤﺎل وﻫﻦ و اﻧﺜﻼم و اﻧﻘﻄﺎع و اﻧﺨﺮام ﺳـﻨﺪ ﺑﯿﻬﻘﯽ در‬‫ﺑـﺎب ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﭘﯽ ﻣﯽﺑﺮد از ﻋـﺬل ﻣﻼـم ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻗﻤﻘﺎم ﮐﻪ دﻟـﺪاده ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮﻣﺴﺖ و ﺑﺮ اﺧﺮاج ﺑﯿﻬﻘﯽ آن را ﻓﺮﯾﻔﺘﻪ ﮔﺮدﯾـﺪه از‬‫ﻣﺠﺮوح و ﻣﻘﺪوح ﺑﻮدن ﺳﻨﺪش ﺗﺠﺎﻫﻞ ﺻﺮﯾﺢ و ﺗﻐﺎﻓﻞ ﻓﻀﯿﺢ ورزﯾﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﻧﻤﯽﮔﺬرد‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺮاﻗﯽ در »ﺗﺨﺮﯾﺞ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ اﺧﺘﻼف اّﻣﺘﯽ رﺣﻤﮥ‪،‬‬‫اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﺪﺧﻞ« ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﺑﻠﻔﻆ أﺻﺤﺎﺑﯽ و رواه آدم اﺑﻦ أﺑﯽ إﯾﺎس ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺤﻠﻢ ﺑﻠﻔﻆ‬‫اﺧﺘﻼف أﺻﺤﺎﺑﯽ ﻻّﻣﺘﯽ رﺣﻤﮥ‬‫‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺮﺳﻞ ﺿﻌﯿﻒ ذﮐﺮه اﻟﺒﯿﻬﻘّﯽ ﻓﯽ رﺳﺎﻟﺘﻪ »اﻷﺷﻌﺮﯾﮥ« ﺑﻬﺬا اﻟّﻠﻔﻆ ﺑﻐﯿﺮ إﺳﻨﺎد[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻋﺮاﻗﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻐﻨﯽ ﻋﻦ ﺣﻤﻞ اﻷﺳﻔﺎر اﻟﮑﺒﺎر ﻓﯽ اﻷﺳﻔﺎر« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣـﺪﯾﺚ اﺧﺘﻼف اّﻣﺘﯽ رﺣﻤـﮥ‪ :‬ذﮐﺮه اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ﻓﯽ رﺳﺎﻟﺘﻪ »اﻷﺷـﻌﺮّﯾﮥ« ﺗﻌﻠﯿﻘﺎ و أﺳـﻨﺪه ﻓﯽ »اﻟﻤﺪﺧﻞ« ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﺑﻠﻔﻆ اﺧﺘﻼف‬‫أﺻﺤﺎﺑﯽ ﻟﮑﻢ رﺣﻤﮥ‬‫و إﺳﻨﺎده ﺿﻌﯿﻒ ‪.‬‬
‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪606 :‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻹﻣﺎم ﺑﺎﻟﮑﺎﻣﻠّﯿﮥ در »ﺷـﺮح ﻣﻨﻬﺎج« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﻮﺟﻪ »اﻟﺨﺎﻣﺲ« ﻟﻬﻢ ]‪» [1‬أﻧّﻪ« أي‬‫اﻟﻌﻤﻞ ﺑﺎﻟﻘﯿﺎس »ﯾﺆّدي إﻟﯽ اﻟﺨﻼف و اﻟﻤﻨﺎزﻋـﮥ« ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺠﺘﻬـﺪﯾﻦ ﻟﻼﺳـﺘﻘﺮاء ﻷﻧّﻪ ﺗﺎﺑﻊ ﻟﻼﻣﺎرات و ﻫﯽ ﻣﺨﺘﻠﻔـﮥ ﻓﮑﯿﻒ ﯾﺠﻮز اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻪ »و‬‫ﻗﺪ ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ﻻ َﺗﻨﺎَزُﻋﻮا َﻓَﺘْﻔَﺸﻠُﻮا‬‫« ﻓﻮﺟﺐ أن ﯾﮑﻮن ﻣﻤﻨﻮﻋﺎ »ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬اﻵﯾﮥ« إﻧﻤﺎ وردت »ﻓﯽ اﻵراء و اﻟﺤﺮوب« ﻟﻘﺮﯾﻨﮥ ﻗﻮﻟﻪ‪َ :‬ﻓَﺘْﻔَﺸﻠُﻮا َو َﺗْﺬَﻫَﺐ ِرﯾُﺤُﮑْﻢ‬‫‪ ،‬ﻓﺄّﻣﺎ اﻟّﺘﻨﺎزع ﻓﯽ اﻷﺣﮑﺎم ﻓﺠﺎﺋﺰ‬‫»ﻟﻘﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻟا ّﺼﻠﻮة و اﻟّﺴﻼم‪ :‬اﺧﺘﻼف اّﻣﺘﯽ رﺣﻤﮥ«‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻄﺎﺑﯽ و اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪ :‬روي ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ أّن ﻟﻪ أﺻﻼ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟّﺸﯿﺦ زﯾﻦ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ‪ :‬و أﺳﻨﺪه ]‪[2‬‬‫ﻓﯽ »اﻟﻤﺪﺧﻞ« ﻣﻦ‬‫ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﺑﻠﻔﻆ »اﺧﺘﻼف أﺻﺤﺎﺑﯽ ﻟﮑﻢ رﺣﻤﮥ«‬‫و إﺳﻨﺎده ﺿﻌﯿﻒ ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ ﻓﺘﻨﯽ در »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻓﯽ »اﻟﻤﻘﺎﺻﺪ«‪:‬‬‫اﺧﺘﻼف اّﻣﺘﯽ رﺣﻤﮥ‬‫‪ ،‬ﻟﻠﺒﯿﻬﻘﯽ ﻋﻦ اﻟّﻀّﺤﺎك ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس رﻓﻌﻪ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﻮﯾﻞ ﺑﻠﻔﻆ »و اﺧﺘﻼف أﺻﺤﺎﺑﯽ ﻟﮑﻢ رﺣﻤﮥ‬‫»و ﮐﺬا ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧﯽ و اﻟّﺪﯾﻠﻤﯽ و اﻟّﻀّﺤﺎك ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﻣﻨﻘﻄﻊ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﻌﺮاﻗّﯽ‪ :‬ﻣﺮﺳﻞ ﺿﻌﯿﻒ ‪.‬‬
‫و ﻋﻼﻣﻪ ﻣﻨﺎوي در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ‪ -‬ﺷﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ« در ﺷﺮح‬‫ﺣﺪﯾﺚ اﺧﺘﻼف اّﻣﺘﯽ رﺣﻤﮥ‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أﺳﻨﺪه اﻟﺒﯿﻬﻘّﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﺪﺧﻞ« و ﮐﺬا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 149‬از ‪174‬‬‫اﻟـّﺪﯾﻠﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺴـﻨﺪ اﻟﻔﺮدوس« ﮐﻼﻫﻤـﺎ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋـّﺒ ﺎس ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ ﺑﻠﻔﻆ »اﺧﺘﻼف أﺻـﺤﺎﺑﯽ رﺣﻤـﮥ و اﺧﺘﻼف اﻟـّﺼ ﺤﺎﺑﮥ ﻓﯽ ﺣﮑﻢ‬‫اﺧﺘﻼف اﻷّﻣﮥ«‬‫ﮐﻤﺎ ﻣّﺮ‪ ،‬ﻟﮑّﻦ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌﺮاﻗّﯽ‪ :‬ﺳﻨﺪه ﺿﻌﯿﻒ ‪.‬‬
‫و ﻋﻠﯽ ﻋﺰﯾﺰي در »ﺳﺮاج ﻣﻨﯿﺮ‪ -‬ﺷﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ« در ﺷﺮح ﺣﺪﯾﺚ‬‫اﺧﺘﻼف اّﻣﺘﯽ رﺣﻤﮥ‬‫در ﺷﺮح ﻗﻮل ﺳﯿﻮﻃﯽ »و ﻟﻌّﻠﻪ ﺧّﺮج ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﮐﺘﺐ اﻟﺤّﻔﺎظ اﻟّﺘﯽ ﻟﻢ ﺗﺼﻞ إﻟﯿﻨﺎ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﻷﻣﺮ ﮐﺬﻟﮏ ﻓﻘﺪ أﺳﻨﺪه اﻟﺒﯿﻬﻘّﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﺪﺧﻞ«‬‫و ﮐﺬا اﻟّﺪﯾﻠﻤّﯽ ﻓﯽ »اﻟﻔﺮدوس« ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻟﮑﻦ ﺑﻠﻔﻆ‬‫اﺧﺘﻼف أﺻﺤﺎﺑﯽ رﺣﻤﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟّﺸﯿﺦ ]‪ :[3‬ﺣﺪﯾﺚ ﺿﻌﯿﻒ ‪ [1] .‬أي ﻟﻠﻤﻨﮑﺮﯾﻦ ﻟﻠﻘﯿﺎس )‪.(12‬‬‫]‪ [2‬أي اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ )‪.(12‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﺮاد ﺑﻪ اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺠﺎزي اﻟﺸﻌﺮاﻧﯽ ﮐﻤﺎ ﻗﺪ ﺻﺮح ﺑﻪ اﻟﻌﺰﯾﺰي ﻓﯽ ﺻﺪر ﺷﺮﺣﻪ ﻫﺬا‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﻐﻔﻞ )‪ 12‬ﻣﻨﻪ(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪607 :‬‬‫و از اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺮ ﺗﻮ واﺿـﺢ و ﻻﺋـﺢ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ﺳـﻨﺪ ﺑﯿﻬﻘﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺪﺧﻞ« در ﺑﺎب ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﺰد ﺑﯿﻬﻘﯽ ﺿـﻌﯿﻒ و ﻣﻬﺘﻮك‬‫اﻟﺤﺎﻟﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺴـﯿﺎري از ﻧّﻘﺎد ﮐﺒﺎر و ﺻـﯿﺎرﻓﻪ أﺣﺎدﯾﺚ و أﺧﺒﺎر ﻣﺜﻞ ﺣﺎﻓﻆ زﯾﻦ اﻟّﺪﯾﻦ ﻋﺮاﻗﯽ و ﻋﻼﻣﻪ ﺳﺨﺎوي و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ ﻓﺘﻨﯽ‬‫و ﻋّﻠـﺎﻣﻪ ﻣﻨـﺎوي و ﺷـﯿﺦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺣﺠـﺎزي اﻟّﺸـ ﻌﺮاﻧﯽ و ﺷـﯿﺦ ﻋﻠﯽ ﻋﺰﯾﺰي ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص وﻫﻦ و ﻫﻮان آن را ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ و در ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ‬‫ﺗﺨﺠﯿﻞ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻧﺒﯿﻞ ﺑﺈﻓﺎدات ﺧﻮد ﻓﻮق اﻟﻮﺻﻒ ﻣﯽاﻓﺰاﯾﻨﺪ‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 32‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﺮﯾﻒ ﻗﺪﺳﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم و ﺗﺮﺟﻤﻪ او‬‫اﺷﺎره‬‫وﺟﻪ ﺳـﯽ و دوم آﻧﮑﻪ ﮐﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد اﺑﻦ رﺿﻮان اﻟﻘﺪﺳـﯽ اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﺷﺮﯾﻒ ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم از ﺷـﯿﺦ ﺧﻮد اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﺑﺈﻇﻬﺎر اﺿـﻄﺮاب آن ﺣﺴﺐ اﻓﺎده آن ﻧﺎﻗﺪ ﺑﺼﯿﺮ در إﺛﺒﺎت ﮐﻤﺎل وﻫﻦ آن‬‫اﻓﺰوده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ از ﻋﺒﺎرت »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ« ﻣﻨﺎوي ﺧﻮاﻫﯽ ﺷﻨﯿﺪ‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﺮﯾﻒ ﻧﺰد ﻋﻠﻤﺎي ﺳّﻨّﯿﻪ ﺑﻪ ﻣﺂﺛﺮ ﺷﺮﯾﻔﻪ ﻣﻮﺻﻮف و ﺑﻤﻔﺎﺧﺮ ﻣﻨﯿﻔﻪ ﻣﻌﺮوﻓﺴﺖ‪.‬‬‫ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺷـﻤﺲ اﻟـّﺪﯾﻦ ﺳـﺨﺎوي ﮐﻪ ﻣﻌﺎﺻـﺮ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﺮﯾﻔﺴﺖ در »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ ﻷﻫﻞ اﻟﻘﺮن اﻟّﺘﺎﺳﻊ« ﺑﺮاي او ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻃﻮﯾﻠﻪ آورده‪ ،‬و ﻧﺤﯿﻒ‬‫ﺑﻌﺾ أﺟﺰاء آن ﺑﻨﻬﺞ اﻟﺘﻘﺎط درﯾﻦ ﻣﻘﺎم ذﮐﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪:‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺳـﺨﺎوي در »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﺑﻦ رﺿﻮان اﻟﮑﻤﺎل أﺑﻮ ﻟا ﻬﻨﺎ اﺑﻦ‬‫ﻧﺎﺻﺮ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﻤﺮي‪ -‬ﺑﺎﻟﻤﻬﻤﻠﮥ‪ -‬اﻟﻘﺪﺳﯽ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﺮﯾﻒ ﻗﺪﺳﯽ‬‫اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ أﺧﻮ إﺑﺮاﻫﯿﻢ و ﺳﺒﻂ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑّﯿﮥ ﺑﺎﻟﻘﺪس‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 150‬از ‪174‬‬‫اﻟّﺸـ ﻬﺎب أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻮﺟـﺎن‪ -‬ﺑﻤﻬﻤﻠـﮥ ﺛّﻢ واو و ﺟﯿﻢ ﻣﻔﺘﻮﺣـﺎت‪ -‬و ﯾﻌﺮف ﺑﺎﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﺮﯾﻒ ﮐﺮﻏﯿﻒ‪ .‬وﻟـﺪ ﻓﯽ ﻟﯿﻠـﮥ اﻟـّﺴ ﺒﺖ ﺧﺎﻣﺲ ذي‬‫اﻟﺤّﺠﮥ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯽ ﻣﺎﺋﮥ ﺑﺒﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس و ﻧﺸﺄ ﺑﻪ ﻓﯽ ﮐﻨﻒ أﺑﯿﻪ و ﻫﻮ ﻣﻦ أﻋﯿﺎن اﻟﻤﻘﺎدﺳﮥ و ﻋﻘﻼﺋﻬﻢ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺳﺨﺎوي در »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ارﺗﺤﻞ إﻟﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة ﻏﯿﺮ ﻣّﺮة ﻣﻨﻬﺎ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪608 :‬‬‫ﺳﻨـﮥ ﺗﺴﻊ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و أﺧـﺬ ﻓﯽ ﺑﻌﻀـﻬﺎ ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟﻬﻤﺎم و اﻟﻌّﺰ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺴـ ﻼم اﻟﺒﻐﺪادي و اﻟﻌﻼء اﻟﻘﻠﻘﺸـﻨﺪي و اﻟﻘﺎﯾﺎﻧﯽ و ﺷـﯿﺨﻨﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣّﻤﺎ‬‫أﺧﺬه ﻋﻦ اﻷّوﻟﯿﻦ ﻃﺎﺋﻔﮥ ﻣﻦ »ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ« اﻷﺻـﻠﯽ و ﻋﻦ اﻟّﺜﺎﻟﺚ ﻣﻦ أّول »ﺷـﺮح أﻟﻔّﯿﮥ اﻟﻌﺮاﻗﯽ« إﻟﯽ اﻟﻤﻌّﻠﻞ ﻣﻊ ﺳـﻤﺎع ﻗﻄﻌﮥ ﻣﻦ‬‫أّول »ﺷـﺮح اﻟﻤﻨﻬﺎج« اﻟﻔﺮﻋﯽ‪ ،‬و ﻋﻦ اﻟّﺮاﺑﻊ ﻓﯽ اﻷﺻﻠﯿﻦ و اﻟﻔﻘﻪ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ و ﻣﺪﺣﻪ ﺑﻘﺼﯿﺪة ﺟّﯿﺪة‪ ،‬و ﻋﻦ اﻟﺨﺎﻣﺲ »ﺷﺮح اﻟّﻨﺨﺒﮥ« ﻟﻪ و ﻏﯿﺮه‬‫ﻣﻦ ﻓﻨﻮن اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻻزﻣﻪ ﻓﯽ أﺷـﯿﺎء رواﯾﮥ و دراﯾﮥ ﺳﻤﺎﻋﺎ و ﻗﺮاءة ﻓﯽ آﺧﺮﯾﻦ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة و ﺑﺒﻠﺪه ﻣّﻤﻦ أﺧﺬ ﻋﻨﻬﻢ اﻟﻌﻠﻢ ﺣّﺘﯽ ﺗﻤّﯿﺰ و أذن ﻟﻪ‬‫ﮐﻠّﻬـﻢ أو ﺟﻠّﻬـﻢ ﻓﯽ اﻹـﻗﺮاء و ﻋّﻈﻤـﻪ ﺟـّﺪا‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﺑﻦ اﻟﻬﻤـﺎم و ﻋﺒـﺪ اﻟّﺴـ ﻼم و ﺷـﯿﺨﻨﺎ ﺣﯿﺚ ﻗـﺎل إﻧّﻪ ﺷـﺎرك ﻓﯽ اﻟﻤﺒـﺎﺣﺚ اﻟّﺪاﻟّـﮥ ﻋﻠﯽ‬‫اﻻﺳـﺘﻌﺪاد و ﺗﺄّﻫـ ﻞ ان ﯾﻔﺘﯽ ﺑﻤـﺎ ﯾﻌﻠﻤﻪ و ﯾﺘﺤّﻘﻘﻪ ﻣﻦ ﻣـﺬﻫﺐ اﻹﻣﺎم اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ ﻣﻦ أراد و ﯾﻔﯿـﺪ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﺤﺪﯾﺜـّﯿ ﮥ ﻣﺎ ﯾﺴـﺘﻔﺎد ﻣﻦ اﻟﻤﺘﻦ و‬‫اﻹﺳﻨﺎد ﻋﻠﻤﺎ ﺑﺄﻫﻠّﯿﺘﻪ ﻟﺬﻟﮏ و ﺗﻮﻟّﺠﻪ ﻓﯽ ﻣﻀﺎﯾﻖ ﺗﻠﮏ اﻟﻤﺴﺎﻟﮏ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺳﺨﺎوي در »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﺣّﺞ و ﺟﺎور ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻼث و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺳﻤﻊ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﺮف أﺑﯽ اﻟﻔﺘﺢ اﻟﻤﺮاﻏﯽ و اﻟّﻨﻘّﯽ اﺑﻦ ﻓﻬﺪ و‬‫اﻟﺒﺮﻫـﺎن اﻟّﺰﻓﺮي و أﺑﯽ اﻟﺒﻘـﺎء اﺑﻦ اﻟـّﻀ ﯿﺎء ﺑﻤّﮑـ ﮥ و ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺤّﺐ اﻟﻤﻄﺮي و أﺑﯽ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟّﺸـ ﺸﺘﺮي ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯿﻬـﺎ ﺑﻌﺾ‬‫»اﻟّﺸـ ﻔﺎء« ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ و أﺟﺎز ﻟﻪ ﺑﺎﺳـﺘﺪﻋﺎﺋﻪ و اﺳـﺘﺪﻋﺎء ﻏﯿﺮه ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻢ ﻟﻪ اﻟﺒﻘﺎﻋﯽ أﮐﺜﺮﻫﻢ و وﺻﻔﻪ ﺑﺎﻟّﺬﻫﻦ اﻟّﺜﺎﻗﺐ و اﻟﺤﺎﻓﻈﮥ اﻟّﻀﺎﺑﻄﮥ و‬‫اﻟﻘﺮﯾﺤﮥ اﻟﻮّﻗﺎدة و اﻟﻔﮑﺮ اﻟﻘﻮﯾﻢ و اﻟّﻨﻈﺮ اﻟﻤﺴﺘﻘﯿﻢ و ﺳﺮﻋﮥ اﻟﻔﻬﻢ و ﺑﺪﯾﻊ اﻻﻧﺘﻘﺎل و ﮐﻤﺎل اﻟﻤﺮّوة ﻣﻊ ﻋﻘﻞ واﻓﺮ و أدب ﻇﺎﻫﺮ و ﺧّﻔﮥ روح و‬‫ﻣﺠﺪ ﻋﻠﯽ ﺳﻤﺘﻪ ﯾﻠﻮح و إﻧّﻪ ﺷﺪﯾﺪ اﻻﻧﻘﺒﺎض ﻋﻦ اﻟّﻨﺎس ﻏﯿﺮ أﺻﺤﺎﺑﻪ ﻗﺎل‪ :‬و ﻫﻮ اﻵن ﺻﺪﯾﻘﯽ و ﺑﯿﻨﻨﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﻮّدة ﻣﺎ ﯾﻘﺼﺮ اﻟﻮﺻﻒ ﻓﯿﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺳـﺨﺎوي در »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗـﺪ ﺻـﺤﺒﺘﻪ ﻗﺪﯾﻤﺎ و ﺳـﻤﻌﺖ ﺑﻘﺮاءﺗﻪ ﻋﻠﯽ ﺷـﯿﺨﻨﺎ ﻓﯽ »اﺳـﺒﺎب اﻟّﻨﺰول« ﻟﻪ و ﻓﯽ ﻏﯿﺮه و ﺳـﻤﻊ ﻫﻮ‬‫ﺑﻘﺮاءﺗﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮه ﮐﺎﻟﮑﻤﺎل اﺑﻦ اﻟﺒﺎرزي أﺷـﯿﺎء ﺛّﻢ ﺗﮑّﺮر اﺟﺘﻤﺎﻋﻨﺎ ﺧﺼﻮﺻﺎ ﻓﯽ ﺑﻠﺪه و ﺳـﻤﻊ ﻣﻌﯽ أﺷـﯿﺎء ﻫﻨﺎك أﺛﺒﺖ ﻟﯽ ﺑﻌﻀـﻬﺎ‬‫ﺑﺨّﻄﻪ و ﺑـﺎﻟﻎ ﻓﯽ اﻟﻮﺻﻒ ﺑـﻞ ﺣﻀـﺮ ﻋﻨـﺪي ﺑﻌﺾ اﻟﺨﺘﻮم و ﻗﺎل‪ :‬إّن اﻟّﻠﺎﺋﻖ ﺑﮑﻢ اﻟﺠﻠﻮس ﺑﺠﺎﻣﻊ اﻟﺤﺎﮐﻢ أو ﻧﺤﻮه إﺷﺎرة ﻟﻀـﯿﻖ اﻟﻤﮑﺎن و‬‫ﮐﺜﺮة اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ و ﻗّﺮض ﻷﺧﯽ ﺑﻌﺾ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ و ﮐﺘﺒﺖ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ ﺑﻠﺪه ﻣﻦ ﻧﻈﻤﻪ‪ ،‬و ورد ﻋﻠﯿﻨﺎ اﻟﻘﺎﻫﺮة ﻣﺮارا ﻗﺒﻞ و ﺑﻌﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪609 :‬‬‫و آﺧﺮﻫﺎ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺳّﺖ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و أﻗﺮأ اﻟﻄﻠﺒﮥ ﻓﯽ »ﺷﺮح ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« ﻟﻠﻤﺤﻠّﯽ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻧﺎﻓﺮه ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻨﻬﻢ ﺑﺤﯿﺚ ﮐﺎد أن ﯾﻤﺘﻨﻊ ﻣﻦ‬‫اﻹﻗﺮاء ﻟﺘﺤﺮﯾﻔﻬﻢ ﺗﻘﺮﯾﺮه و ﻋﺪم إدراﮐﻬﻢ ﻟﻤﻘﺎﺻﺪه ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺳﺨﺎوي در »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و دّرس و أﻓﺘﯽ و ﺣّﺪث و ﻧﻈﻢ و ﻧﺜﺮ و ﺻّﻨﻒ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣّﻤﺎ ﺻّﻨﻔﻪ »ﺣﺎﺷﯿﮥ ﻋﻠﯽ ﺷﺮح ﺟﻤﻊ ﻟا ﺠﻮاﻣﻊ«‬‫ﻟﻠﻤﺤّﻠﯽ اﺳـﺘﻤّﺪ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻦ ﺷـﺮﺣﻪ ﻟﻠّﺸﻬﺎب اﻟﮑﻮراﻧﯽ و ﺗﺒﻌﻪ ﻓﯽ ﺗﻌّﺴﻔﻪ ﻏﺎﻟﺒﺎ و أﺧﺮي ﻋﻠﯽ »ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺒﯿﻀﺎوي« ﻟﮑّﻨﻬﺎ ﻟﻢ ﺗﮑﻤﻞ‪ ،‬و ﺷﺮﺣﺎ ﻋﻠﯽ‬‫»اﻹرﺷﺎد« ﻻﺑﻦ اﻟﻤﻘﺮي و »ﻓﺼﻮل اﺑﻦ اﻟﻬﺎﺋﻢ« و »اﻟّﺰﺑﺪ« ﻻﺑﻦ رﺳـﻼن و »ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﻟّﺘﻨﺒﯿﻪ« ﻻﺑﻦ اﻟّﻨﻘﯿﺐ و »اﻟّﺸﻔﺎء« ﻟﻌﯿﺎض و ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻼ‪ ،‬و ﻟﻢ‬‫أﺣﻤـﺪ ﮐﺘﺎﺑﺘﻪ ﻓﯽ ﻣﺴـﺌﻠﮥ اﻟﻐﺰاﻟﯽ اﻧﺘﺼﺎرا ﻟﻠﺒﻘﺎﻋﯽ و ﻟﻢ ﯾﻠﺒﺚ ان أﻣﺮه اﻟّﺴـ ﻠﻄﺎن ﺑﺎﻟّﺮﺟﻮع ﻟﺒﻠـﺪه و ﻋّﯿﻨﻪ ﻟﻤﺸـﯿﺨﮥ ﻣﺪرﺳـﺘﻪ ﻫﻨﺎك ﺑﻌـﺪ ﻣﻮت‬‫اﻟّﺸـ ﻬﺎب اﻟﻌﻤﯿﺮي و ﻋّﺰ ذﻟـﮏ ﻋﻠﯿﻪ ﮐﺜﯿﺮا و ﻋﻠﯽ ﮐﺜﯿﺮﯾﻦ و أﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﻻﻧﺠﻤـﺎع و ﺗﻘّﻠـﻞ ﻣﻦ اﻟـّﺪﺧﻮل ﻓﯽ اﻷـﻣﻮر و ﻣﻊ ذﻟﮏ ﻓﻼ ﯾﺨﻠﻮ ﻣﻦ‬‫ﻣﺘﻌّﺮض ﯾﺤﺴـﺪه أو ﻣﻌﺮض ﻻ ﯾﻮّده‪ ،‬و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠـﮥ ﻓﻬﻮ ﻋّﻠﺎﻣـﮥ ﻣﺘﯿﻦ اﻟّﺘﺤﻘﯿﻖ ﺣﺴﻦ اﻟﻔﮑﺮ و اﻟّﺘﺄّﻣﻞ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻨﻈﺮه و ﯾﻘﺮب ﻋﻬﺪه ﺑﻪ و ﮐﺘﺎﺑﻪ أﻣﺘﻦ‬‫ﻣﻦ ﺗﻘﺮﯾﺮه و روّﯾﺘﻪ أﺣﺴﻦ ﻣﻦ ﺑﺪﯾﻬﺘﻪ ﻣﻊ وﺿﺎﺋﺘﻪ و ﺗﺄﻧّﯿﻪ و ﺿﺒﻄﻪ و ﻗﻠّﮥ ﮐﻼﻣﻪ و ﻋﺪم ذﮐﺮه ﻟﻠﻨﺎس ‪.‬‬
‫و ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ اﻟﻤﮑﯽ در »ذﯾﻞ ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﮐﻪ ﺑﺮ ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﺣﺎﺿـﺮه »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﺑﺨﻂ ﺧﻮد ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺮﻗﻮﻣﺴﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﻗﻮل‪ :‬و‬‫ﻋﺎش أرﺑﻊ ﺳـﻨﯿﻦ ﺑﻌـﺪ ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟﻤﺆﻟّﻒ و ذﮐﺮه ﻣﻮّرخ دﻣﺸﻖ ﺷـﯿﺨﻨﺎ ﻣﺤﯿﯽ اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟّﻨﻌﯿﻤﯽ ﻓﯽ ﻋﻨﻮاﻧﻪ و ﻗﺎل‪ :‬ﺷـﯿﺦ اﻹﺳـﻼم ﮐﻤﺎل اﻟـّﺪﯾﻦ‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﺮﯾﻒ اﻟﻤﺮّي‪ -‬ﺑﺎﻟﻤﻬﻤﻠﮥ‪ -‬اﻟﻘﺪﺳـﯽ اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻣﯿﻼده ﯾﻮم اﻟّﺴﺒﺖ ﺧﺎﻣﺲ ذي اﻟﺤّﺠﮥ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯽ ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 151‬از ‪174‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻘـﺪس ﻓﯽ ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ ﺧﺎﻣﺲ ﻋﺸـﺮي ﺟﻤﺎدي اﻻوﻟﯽ ﺳـﻨﮥ ﺳّﺖ و ﺗﺴـﻌﻤﺎﺋﮥ ﻋﻦ أﺧﻮﯾﻦ أﺣـﺪﻫﻤﺎ اﻟﻌﻠّﺎﻣـﮥ ﺑﺮﻫﺎن اﻟّﺪﯾﻦ و ﮐﺎن‬‫ﺟﻠﯿﻼ ﺑﻤﺼـﺮ و اﻵﺧﺮ ﺟﻼل اﻟـّﺪﯾﻦ ﻋﻨـﺪه و ﺑﺎﻟﻘـﺪس و ﺧّﻠﻒ دﻧﯿﺎ ﻃﺎﺋﻠـﮥ‪ ،‬أﺧـﺬ اﻟﻌﻠﻢ ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌّﻠﺎﻣـﮥ اﺑﻦ اﻟﻬﺎﺋﻢ )اﻟﻌﻤﺎم‪ .‬ظ( و‬‫ﺻّﻨﻒ ﮐﺘﺒﺎ ﻣﻨﻬﺎ »ﺷﺮح اﻹرﺷﺎد« ﻻﺑﻦ اﻟﻤﻘﺮي اﻟﯿﻤﻨﯽ‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ‪.‬‬
‫و ﻗﺎﺿﯽ ﻣﺠﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﯿﻤﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﻌﻠﯿﻤﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ ﮐﻪ از ﺗﻼﻣﺬه اﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪610 :‬‬‫أﺑﯽ ﺷﺮﯾﻒ ﺳﺖ در ﮐﺘﺎب »اﻷﻧﺲ ﺟﻠﯿﻞ ﺑﺘﺎرﯾﺦ اﻟﻘﺪس و اﻟﺨﻠﯿﻞ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﻓﻠﻪ ﺑﺮاي او ذﮐﺮ ﮐﺮده ﻗﺪري از آن ﻧﯿﺰ ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﯿﺪ‪.‬‬‫ﻗﺎﺿـﯽ ﻣﺠﯿﺮ اﻟـّﺪﯾﻦ ﺣﻨﺒﻠﯽ در ﮐﺘﺎب »أﻧﺲ ﺟﻠﯿﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻫﻮ ﺷـﯿﺦ اﻹﺳـﻼم‪ ،‬ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻷﻋﻼم‪ ،‬ﺣﺎﻓﻆ اﻟﻌﺼـﺮ و اﻟّﺰﻣﺎن‪ ،‬ﺑﺮﮐﮥ اﻷّﻣﮥ‪،‬‬‫ﻋّﻠﺎﻣـﮥ اﻷﺋّﻤـ ﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎل اﻟـّﺪﯾﻦ‪ ،‬أﺑﻮ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ اﻷﻣﯿﺮ ﻧﺎﺻـﺮ اﻟـّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﺮﯾﻒ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ ﻟا ّﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻹﻣﺎم اﻟﺤﺒﺮ اﻟﻬﻤﺎم اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻌﻠّﺎﻣـﮥ اﻟّﺮﺣﻠـﮥ اﻟﻘـﺪوة اﻟﻤﺠﺘﻬـﺪ اﻟﻌﻤـﺪة ﺳـﺒﻂ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺷـﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﻌّﺒﺎس أﺣﻤﺪ اﻟﻌﻤﺮي‬‫اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﺑﺎﺑﻦ ﻋﻮﺟﺎن‪ ،‬ﻣﻮﻟﺪه ﻓﯽ ﻟﯿﻠﮥ ﯾﺴـﻔﺮ ﺻـﺒﺎﺣﻬﺎ ﻋﻦ ﯾﻮم اﻟـّﺴ ﺒﺖ ﺧﺎﻣﺲ ﺷـﻬﺮ ذي اﻟﺤّﺠﮥ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﯿﻦ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ‬‫ﺑﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻘﺪس و ﻧﺸﺄ ﺑﻬﺎ ﻓﯽ ﻋّﻔﮥ و ﺻـﯿﺎﻧﮥ و ﺗﻘﻮي و دﯾﺎﻧﮥ ﻟﻢ ﯾﻌﻠﻢ ﻟﻪ ﺻﺒﻮة و ﻻ ارﺗﮑﺎب ﻣﺤﻈﻮر‪ ،‬و ﺣﻔﻆ اﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻈﯿﻢ و »اﻟّﺸﺎﻃﺒّﯿﮥ« و‬‫»اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﻟﻠﻨﻮوي و ﻋﺮﺿـﻬﻤﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺷـﯿﺦ اﻹﺳـﻼم ﻣﺤّﺐ اﻟّﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻧﺼـﺮ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺠﺒﯿﻠﯽ و ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺳـﻌﺪ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟّﺪري‬‫اﻟﺤﻨﻔﯽ و ﺷـﯿﺦ اﻹﺳـﻼم ﻋّﺰ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋـﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﺣﻔﻆ »أﻟﻔـّﯿ ﮥ اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ« و »أﻟﻔـّﯿ ﮥ اﻟﺤـﺪﯾﺚ« و ﻗﺮأ‬‫اﻟﻘﺮآن ﺑﺎﻟّﺮواﯾﺎت ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﯿﺦ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟّﻨﻮﯾﺮي و ﺳﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ و ﻗﺮأ ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑّﯿﮥ و اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻤﻨﻄﻖ و اﺻﻄﻼح اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻟّﺘﺼﺮﯾﻒ‬‫و اﻟﻌﺮوض و اﻟﻘﺎﻓﯿﮥ و أذن ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟّﺘﺪرﯾﺲ ﻓﯿﻬﺎ ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ و ﺗﻔّﻘﻪ ﺑﺎﻟّﺸـ ﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺎﻫﺮ و اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻋﻤﺎد اﻟّﺪﯾﻦ ﺑﻦ‬‫ﺷﺮف و ﺣﻀﺮ ﻋﻨﺪ اﻟّﺸﯿﺦ ﺷﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ ﺑﻦ أرﺳﻼن و اﻟّﺸﯿﺦ ﻋّﺰ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ و اﺷﺘﻐﻞ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬و رﺣﻞ اﻟﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة ﻓﯽ ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و‬‫أرﺑﻌﯿﻦ و أﺧـﺬ ﻋﻦ ﻋﻠﻤـﺎء اﻹﺳـﻼم ﻣﻨﻬﻢ ﺷـﯿﺦ اﻹﺳـﻼم اﺑﻦ ﺣﺠﺮ و ﮐﺘﺐ ﻟﻪ إﺟﺎزة و وﺻـﻔﻪ ﺑﺎﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﺒﺎرع اﻷوﺣـﺪ و ﻗﺎل‪ :‬ﺷﺎرك ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﺒـﺎﺣﺚ اﻟّﺪاﻟّـﮥ ﻋﻠﯽ اﻻﺳـﺘﻌﺪاد و ﺗﺄﻫـﻞ ﻷن ﯾﻔﺘﯽ ﺑﻤﺎ ﯾﻌﻠﻤﻪ و ﯾﺘﺤّﻘﻘﻪ ﻣﻦ ﻣـﺬﻫﺐ اﻹﻣﺎم اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ ﻣﻦ أراد و ﯾﻔﯿـﺪ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﺤﺪﯾﺜـّﯿ ﮥ ﻣّﻤﺎ‬‫ﯾﺴـﺘﻔﺎد ﻣﻦ اﻟﻤﺘﻦ و اﻹﺳـﻨﺎد ﻋﻠﻤﺎ ﺑﺄﻫﻠّﯿﺘﻪ ﻟـﺬﻟﮏ و ﺗﻮﻟﺠﻪ ﻓﯽ ﻣﻀﺎﯾﻖ ﺗﻠﮏ اﻟﻤﺴﺎﻟﮏ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و أﺧـﺬ ﻋﻦ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﮐﺎﻟّﺸـ ﯿﺦ‬‫ﮐﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﻬﻤﺎم و ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺷﻤﺲ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﻘﺎﯾﺎﺗﯽ و اﻟﻤﻘﺮي اﻟﺒﻐﺪادي و ﻏﯿﺮﻫﻢ و ﺟّﺪ و أب و ﻻزم اﻻﺷﺘﻐﺎل و اﻹﺷﻐﺎل إﻟﯽ‬‫أن ﺑﺮع و ﺗﻤّﯿﺰ و أﺷﯿﺮ إﻟﯿﻪ ﻓﯽ ﺣﯿﺎة ﺷﯿﺨﻪ اﻟّﺰﯾﻨﯽ ﻣﺎﻫﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺮﺷﺪ اﻟﻄﻠﺒﮥ ﻟﻠﻘﺮاءة ﻋﻠﯿﻪ ﺣﯿﻦ ﺗﺮك‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪611 :‬‬‫ﻫﻮ اﻹﻗﺮاء و ﮐﺬﻟﮏ اﻟﻤﺴـﺘﻔﺘﯿﻦ و درس و أﻓﺘﯽ ﻣﻦ ﺳـﻨﮥ ﺳّﺖ و ارﺑﻌﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ و ﻧﻈﻢ و أﻧﺸﺄ و ﺳـﻤﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻠﯽ ﺷﯿﺦ اﻹﺳﻼم اﺑﻦ‬‫ﺣﺠﺮ و اﻟّﺸـ ﯿﺦ زﯾﻦ اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟّﺰرﮐﺸـﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ و اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻋّﺰ اﻟـّﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﻔﺮات و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ اﻷﻋﯿﺎن و ﺗﺮّدد إﻟﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة ﻣّﺮات و‬‫ﺣـّﺞ ﻣﻨﻬﺎ ﻓﯽ وﺳﻂ اﻟـّﺴ ﻨﮥ ﺻـﺤﺒﮥ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﺒﺎﺳﻂ رﺋﯿﺲ اﻟﻤﻤﻠﮑـﮥ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺛﻼث و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋـﮥ ﻓﺴـﻤﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‬‫اﻟّﺸـ ﺮﯾﻔﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺤّﺐ اﻟﻄﺒﺮي و ﻏﯿﺮه و ﺑﻤّﮑﮥ اﻟﻤّﺸﺮﻓﮥ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ اﻟﻔﺘﺢ اﻟﻤﺮاﻏﯽ و ﻏﯿﺮه و ﻟﻢ ﯾﺰل ﺣﺎﻟﻪ ﻓﯽ ازدﯾﺎد و ﻋﻠﻤﻪ ﻓﯽ اﺟﺘﻬﺎد ﻓﺼﺎر‬‫ﻧـﺎدرة وﻗﺘﻪ و اﻋﺠﻮﺑـﮥ زﻣـﺎﻧﻪ إﻣﺎﻣـﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم ﻣﺤّﻘﻘـﺎ ﻟﻤـﺎ ﯾﻨﻘﻠﻪ و ﺻـﺎر ﻗـﺪوة ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘـﺪس و ﻣﻔﻨﯿﻪ و ﻋﯿﻦ أﻋﯿـﺎن اﻟﻤﻌﯿـﺪﯾﻦ ﺑﺎﻟﻤﺪرﺳـﮥ‬‫اﻟّﺼﻼﺣّﯿﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺠﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﺣﻨﺒﻠﯽ در »اﻧﺲ ﺟﻠﯿﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺛّﻢ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ إﺣﺪي و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﺗﻮّﺟﻪ ﺷـﯿﺦ اﻹﺳـﻼم إﻟﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة اﻟﻤﺤﺮوﺳﮥ و اﺳـﺘﻮﻃﻨﻬﺎ و‬‫ﺗﺮّدد إﻟﯿﻪ اﻟﻄﻠﺒـﮥ و اﻟﻔﻀـﻼء و اﺷـﺘﻐﻠﻮا ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم و اﻧﺘﻔﻌﻮا ﺑﻪ و ﻋﻈﻤﺖ ﻫﯿﺒﺘﻪ و ارﺗﻔﻌﺖ ﮐﻠﻤﺘﻪ ﻋﻨـﺪ اﻟـّﺴ ﻠﻄﺎن و أرﮐﺎن اﻟّﺪوﻟﮥ و ﻓﯽ‬‫ﺷّﻮال ﺳـﻨﮥ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﺣﻀـﺮ إﻟﯽ اﻟﻘﺪس اﻟّﺸﺮﯾﻒ زاﺋﺮا ﺛّﻢ ﺗﻮّﺟﻪ إﻟﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﮐﻤﺎ ﺗﻘّﺪم ذﮐﺮ ذﻟﮏ‪،‬‬‫و ﻟﻤﺎ وﻗﻊ ﻣﺎ ﺗﻘّﺪم ذﮐﺮه ﻣﻦ ﻫﺪم اﻟﻤﺪرﺳﮥ اﻷﺷـﺮﻓّﯿﮥ اﻟﻘﺪﯾﻤﮥ و ﺑﻨﺎء اﻟﻤﺪرﺳﮥ اﻟﻤﺴـﺘﺠّﺪة اﻟﻤﻨﺴﻮﺑﮥ ﻟﻤﻠﮏ اﻟﻌﺼـﺮ ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟّﺴـ ﻠﻄﺎن اﻟﻤﻠﮏ‬‫اﻷﺷﺮف و اﻧﺘﻬﺖ ﻋﻤﺎرﺗﻬﺎ و ﻗّﺪر اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ وﻓﺎة اﻟّﺸﯿﺦ ﺷﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﻌﻤﯿﺮي ﻗﺒﻞ ﺗﻘﺮﯾﺮ أﻣﺮﻫﺎ و ﺗﺮﺗﯿﺐ وﻇﺎﺋﻔﻬﺎ ﮐﻤﺎ ﺗﻘّﺪم ذﮐﺮه ﺑﺮز أﻣﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 152‬از ‪174‬‬‫اﻟّﺴﻠﻄﺎن ﺑﺎﺳﺘﻘﺮار ﺷﯿﺦ اﻹﺳﻼم اﻟﮑﻤﺎل ﻓﯿﻬﺎ و ﻃﻠﺒﻪ إﻟﯽ ﺣﻀﺮﺗﻪ و ﺷﺎﻓﻬﻪ ﺑﺎﻟﻮﻻﯾﮥ و ﺳﺄﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮل ﻓﺄﺟﺎب ﻟﺬﻟﮏ و أﻟﺒﺴﻪ ﮐﺎﻣﻠّﯿﮥ ﺑﺴﻤﻮر‬‫و ﺣﻀـﺮ إﻟﯽ اﻟﻘﺪس اﻟّﺸـ ﺮﯾﻒ ﻫﻮ و ﻣﻦ ﻣﻌﻪ ﻣﻦ أرﮐﺎن اﻟّﺪوﻟﮥ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻔﮥ و ﺑﺎﺷـﺮﻫﺎ ﮐﻤﺎ ﺗﻘّﺪم ذﮐﺮه ﻓﯽ ﺣﻮادث ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و‬‫ﺣﺼـﻞ ﻟﻠﻤﺪرﺳـﮥ اﻟﻤﺸـﺎر إﻟﯿﻬﺎ و ﻟﻸرض اﻟﻤﻘﺪﺳـﮥ ﺑﻞ و ﻟﺴﺎﺋﺮ ﻣﻤﻠﮑـﮥ اﻹﺳـﻼم اﻟﺠﻤﺎل و اﻟﻬﯿﺒـﮥ و اﻟﻮﻗﺎر ﺑﻘـﺪوﻣﻪ و اﻧﺘﻈﻢ أﻣﺮ اﻟﻔﻘﻬﺎء و‬‫ﺣّﮑـ ﺎم اﻟّﺸـ ﺮﯾﻌﮥ اﻟﻤﻄّﻬﺮة ﺑﻮﺟـﻮده و ﺑﺮﮐـﮥ ﻋﻠﻮﻣﻪ و ﻧﺸـﺮ اﻟﻌﻠﻢ و أﻣﺮ ﺑـﺎﻟﻤﻌﺮوف و ﻧﻬﯽ ﻋﻦ اﻟﻤﻨﮑﺮ و ازداد ﺷـﺎﻧﻪ ﻋﻈﯿﻤـﺎ و ﻋﻠﺖ ﮐﻠﻤﺘﻪ و‬‫ﻧﻔـﺬت أواﻣﺮه ﻋﻨﺪ اﻟـّﺴ ﻠﻄﺎن ﻓﻤﻦ دوﻧﻪ و ﺑﺮزت إﻟﯿﻪ اﻟﻤﺮاﺳـﯿﻢ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻔﮥ ﻓﯽ ﮐّﻞ وﻗﺖ ﺑﻤﺎ ﯾﺤّﺪث ﻣﻦ اﻟﻮﻗﺎﺋﻊ و اﻟّﻨﻈﺮ ﻓﯽ أﺣﻮال ﻟا ّﺮﻋّﯿﮥ‪ ،‬و‬‫ﺗﺮﺟﻢ ﻓﯿﻬﺎ ﺑﺎﻟﺠﻨﺎب اﻟﻌﺎﻟﯽ ﺷﯿﺦ اﻹﺳﻼم‪ ،‬و وﻗﻊ ﻟﻪ ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﻘﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪612 :‬‬‫ﻟﻐﯿﺮه ﻣّﻤﻦ ﺗﻘـّﺪﻣﻪ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤـﺎء و اﻷﮐﺎﺑﺮ و ﺑﻘﯽ ﺻـﺪر اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ و ﻃﺮاز اﻟﻤﺤﺎﻓﻞ اﻟﻤﺮﺟﻊ ﻓﯽ اﻟﻘﻮل إﻟﯿﻪ و اﻟﺘﻌﻮﯾﻞ ﻓﯽ اﻻﻣﻮر ﮐّﻠﻬﺎ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﻗﻠّﺪه أﻫﻞ اﻟﻤﺬاﻫﺐ ﮐﻠّﻬﺎ و ﻗﺒﻠﺖ ﻓﺘﻮاه ﻋﻠﯽ ﻣﺬﻫﺒﻪ و ﻣﺬﻫﺐ ﻏﯿﺮه و وردت اﻟﻔﺘﺎوي إﻟﯿﻪ ﻣﻦ ﻣﺼـﺮ و اﻟّﺸﺎم و ﺣﻠﺐ و ﻏﯿﺮﻫﺎ و ﺑﻌﺪ ﺻﯿﺘﻪ و‬‫اﻧﺘﺸﺮت ﻣﺼّﻨﻔﺎﺗﻪ ﻓﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻷﻗﻄﺎر و ﺻﺎر ﺣّﺠﮥ ﺑﯿﻦ اﻷﻧﺎم ﻓﯽ ﺳﺎﺋﺮ ﻣﻤﺎﻟﮏ اﻻﺳﻼم ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺠﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﺣﻨﺒﻠﯽ در »أﻧﺲ ﺟﻠﯿﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أّﻣﺎ ﺳـﻤﺘﻪ و ﻫﯿﺒﺘﻪ ﻓﻤﻦ اﻟﻌﺠﺎﺋﺐ ﻓﯽ اﻷﺑّﻬﮥ و اﻟّﻨﻮراﻧﯿﮥ‪ ،‬رؤﯾﺘﻪ ﺗﺬﮐﺮ اﻟّﺴـ ﻠﻒ اﻟّﺼﺎﻟﺢ و‬‫ﻣﻦ رآه ﻋﻠﻢ أﻧّﻪ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤـﺎء اﻟﻌـﺎﻣﻠﯿﻦ ﺑﺮؤﯾـﮥ ﺷـﮑﻠﻪ و إن ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﯾﻌﺮﻓﻪ‪ ،‬و أّﻣـﺎ ﺧﻄﻪ و ﻋﺒـﺎرﺗﻪ ﻓﯽ اﻟﻔﺘﻮي ﻓﻨﻬﺎﯾـﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬و ﺑـﺎﻟﺠﻤﻠﮥ‬‫ﻓﻤﺤﺎﺳـﻨﻪ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ أن ﺗﺤﺼـﺮ و أﺷـﻬﺮ ﻣﻦ أن ﺗﺬﮐﺮ و ﻫﻮ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ أن ﯾﻨّﺒﻪ ﻣﺜﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﻓﻀـﻠﻪ و ﻟﻮ ذﮐﺮت ﺣّﻘﻪ ﻓﯽ اﻟّﺘﺮﺟﻤﮥ ﻟﻄﺎل اﻟﻔﺼﻞ‬‫ﻓـﺎّن ﻣﻨـﺎﻗﺒﻪ و ذﮐﺮ ﻣﺸﺎﯾﺨﻪ ﯾﺤﺘﻤﻞ اﻹﻓﺮاد ﺑﺎﻟّﺘﺄﻟﯿﻒ و اﻟﻤﺮاد ﻫﻨﺎ اﻻﺧﺘﺼﺎر‪ .‬و ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ‪» :‬اﻻﺳـﻌﺎد ﺑﺸـﺮح اﻹرﺷﺎد« ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و »اﻟـّﺪررا‬‫اﻟّﻠﻮاﻣﻊ ﺑﺘﺤﺮﯾﺮ ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« ﻓﯽ اﻻـﺻﻮل و »اﻟﻔﺮاﺋـﺪ ﻓﯽ ﺣـّﻞ ﺷـﺮح اﻟﻌﻘﺎﺋـﺪ« و »اﻟﻤﺴﺎﻣﺮة ﺑﺸـﺮح اﻟﻤﺴﺎﯾﺮة« و ﮐﺘﺐ ﻗﻄﻌـﮥ ﻋﻠﯽ »ﺗﻔﺴـﯿﺮ‬‫اﻟﺒﯿﻀﺎوي« و ﻗﻄﻌﮥ ﻋﻠﯽ »ﺷـﺮح اﻟﻤﻨﻬﺎج« و ﻗﻄﻌﮥ ﻋﻠﯽ »ﺻـﻔﻮة اﻟّﺰﺑﺪ« ﻟﻠّﺸﯿﺦ ﺷﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ ﺑﻦ أرﺳﻼن و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻋﺮﺿﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ‬‫ﺣﯿﺎة اﻟﻮاﻟـﺪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﻄﻌـﮥ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻘﻨﻊ« ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ ﻣـﺬﻫﺐ اﻹﻣﺎم أﺣﻤﺪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺛّﻢ ﻋﺮﺿﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻣّﺮة ﺛﺎﻧﯿﮥ ﻣﺎ ﺣﻔﻈﺖ‬‫ﺑﻌـﺪ اﻟﻌﺮض اﻷـّول و أﺟـﺎزﻧﯽ ﻓﯽ ﺷـﻬﻮر ﺳـﻨﮥ ﺛﻼث و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋـﮥ و ﺣﻀـﺮت ﺑﻌﺾ ﻣﺠﺎﻟﺴﻪ ﻣﻦ اﻟـّﺪروس و اﻹﻣﻼء ﺑﺎﻟﻤﺪرﺳـﮥ‬‫اﻟـّﺼ ﻼﺣّﯿﮥ و ﺣﻀـﺮت ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ ﻣﺠﺎﻟﺴﻪ ﺑﺎﻟﻤﺴﺠﺪ اﻷﻗﺼﯽ اﻟّﺸﺮﯾﻒ ﻗﺒﻞ رﺣﻠﺘﻪ إﻟﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة اﻟﻤﺤﺮوﺳﮥ و ﺑﻌﺪ ﻗﺪوﻣﻪ إﻟﯽ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس و‬‫ﺣﺼﻠﺖ اﻹﺟﺎزة ﻣﻨﻪ ﻏﯿﺮ ﻣّﺮة ﺧﺎّﺻﮥ و ﻋﺎّﻣﮥ و ﻣﻦ إﻧﺸﺎده ﻓﯽ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس ﺑﻌﺪ ﻏﯿﺒﮥ ﻋﻨﻪ ﻣّﺪة ﻃﻮﯾﻠﮥ‪:‬‬‫أﺣّﯿﯽ ﺑﻘﺎع اﻟﻘﺪس ﻣﺎ ﻫّﺒﺖ اﻟّﺼﺒﺎ ﻓﺘﻠﮏ رﺑﺎع اﻹﻧﺲ ﻓﯽ زﻣﻦ اﻟّﺼﺒﺎ‬‫و ﻣﺎ زﻟﺖ ﻣﻦ ﺷﻮﻗﯽ إﻟﯿﻬﺎ ﻣﻮاﺻﻼ ﺳﻼﻣﯽ ﻋﻠﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﻤﻌﺎﻫﺪ و اﻟّﺮﺑﯽ‬‫و ﻗﺪ ﺳﻤﻌﺘﻬﺎ ﻣﻦ ﻟﻔﻈﻪ ﺑﺪرب اﻟﻘﺪس اﻟّﺸﺮﯾﻒ ﺣﯿﻦ ﻋﻮده ﻣﻦ ﻏّﺰة اﻟﻤﺤﺮوﺳﮥ ﻓﯽ ﺷﻬﺮ ذي اﻟﻘﻌﺪة اﻟﺤﺮام ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ و أﺟﺎزﻧﯽ ﺑﺮواﯾﺘﻬﺎ‬‫ﻋﻨﻪ‪ ،‬و أﻋّﺰ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ اﻟّﺪﯾﻦ و أدام ﺑﻘﺎءه ﻟﻠﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ‪.‬‬
‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪613 :‬‬‫و ﺷﻮﮐـﺎﻧﯽ در »ﺑـﺪر ﻃـﺎﻟﻊ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد اﺑﻦ رﺿﻮان اﻟﮑﻤﺎل اﻟﻤّﺮي‪ -‬ﺑﺎﻟﻤﻬﻤﻠـﮥ‪ -‬ﻟا ﻘﺪﺳـﯽ‬‫اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﺮﯾﻒ وﻟـﺪ ﻟﯿﻠـﮥ اﻟّﺴﺖ ﺧﺎﻣﺲ ذي اﻟﺤـّﺠ ﮥ ﺳـﻨﮥ ‪ 822‬ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘـﺪس و ﻧﺸـﺄ ﺑﻪ ﻓﯽ ﮐﻨﻒ أﺑﯿﻪ ﻓﺤﻔـﻆ ﻋـّﺪة‬‫ﻣﺨﺘﺼـﺮات و ﺗﻠﯽ ﺑﺎﻟـّﺴ ﺒﻊ ﻣﺎ ﻋـﺪا ﺣﻤﺰة و اﻟﮑﺴﺎﺋﯽ ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﻮﯾﺮي‪ ،‬و ﻋﻨﻪ أﺧـﺬ ﻋﻠﻢ اﻻﺻﻮل و اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻟـّﺼ ﺮف و اﻟﻌﺮوض و اﻟﻘﺎﻓﯿﮥ و‬‫اﻟﻤﻨﻄﻖ و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم و اﻟﺰم اﻟّﺴـ ﺮاج اﻟّﺮوﻣﯽ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﻄﻖ و اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻟﺒﯿﺎن و اﻟّﺸﻬﺎب ﺑﻦ أرﺳﻼن و ارﺗﺤﻞ إﻟﯽ اﻟﻘﺎرة ﻓﺄﺧﺬ ﻋﻦ اﺑﻦ‬‫اﻟﻬﻤـﺎم و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺑﺮع ﻓﯽ اﻟﻌﻠـﻮم و ﻋﺮف ﺑﺎﻟـّﺬﮐﺎء و ﺛﻘﻮب اﻟـّﺬﻫﻦ و ﺣﺴﻦ اﻟّﺘﺼّﻮر و ﺳـﺮﻋﮥ اﻟﻔﻬﻢ و ﺗﺼـّﺪي ﻟﻠّﺘـﺪرﯾﺲ و اﺟﺘﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻟﻘﺮاءة »ﺷـﺮح ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« ﻟﻠﻤﺤّﻠﯽ و ﻧﺎﻓﺮه ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻨﻬﻢ ﻟﻌﺪم ﻓﻬﻤﻬﻢ ﻟﺘﺪﻗﯿﻘﻪ و ﺗﺤﻘﯿﻘﻪ و ﺗﺤﺮﯾﺮه و ﺗﻘﺮﯾﺮه‪ ،‬و ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻣﻨﻬﺎ‬‫»ﺣﺎﺷـﯿﮥ ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« ﻟﻠﻤﺤّﻠﯽ اﺳـﺘﻤّﺪ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻦ »ﺷﺮح ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« ﻟﻠّﺸﻬﺎب اﻟﮑﻮراﻧﯽ و ﻟﻪ ﺣﺎﺷﯿﮥ اﺧﺮي ﻋﻠﯽ »ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺒﯿﻀﺎوي« و ﻟﻢ‬‫ﺗﮑﻤﻞ و »ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ اﻻرﺷﺎد« ﻻﺑﻦ اﻟﻤﻘﺮي و »ﺷـﺮح ﻋﻠﯽ ﻓﺼﻮل اﺑﻦ اﻟﻬﻤﺎم« و ﻋﻠﯽ »اﻟّﺰﺑـﺪ« ﻻﺑﻦ أرﺳـﻼن و ﻋﻠﯽ »ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﻟّﺘﻨﺒﯿﻪ« ﻻﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 153‬از ‪174‬‬‫اﻟّﻨﻘﯿﺐ و ﻋﻠﯽ »اﻟّﺸﻔﺎء« ﻟﻠﻌﯿﺎض‪ ،‬و اﮐﺜﺮ اﻻﻧﺠﻤﺎع‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻘﺪس ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ اﻟﺨﺎﻣﺲ و اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ ﺟﻤﺎدي اﻷوﻟﯽ ﺳﻨﮥ ‪.[906‬‬‫وﺟﻪ ‪ 33‬ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﮐﺘﺎب »إﺗﻤﺎم اﻟّﺪراﯾﮥ ﻟﻘّﺮاء اﻟﻨﻘﺎﯾﮥ« ﺑﻪ ﺿﻌﻒ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫وﺟﻪ ﺳـﯽ و ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﺟﻼل اﻟـّﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟـّﺴ ﯿﻮﻃﯽ در ﮐﺘﺎب »إﺗﻤﺎم اﻟّﺪراﯾﮥ ﻟﻘّﺮاء اﻟﻨﻘﺎﯾﮥ« ﺿـﻌﻒ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را‬‫ﺑﮑﻤﺎل ﺻـﺮاﺣﺖ واﺿـﺢ ﻧﻤﻮده و آن را در ﻣﻘﺎم ﻧﻔﯽ ﺣّﺠّﯿﺖ ﻗﻮل ﺻـﺤﺎﺑﯽ ﺑﺮ ﻏﯿﺮ او ﻣﺬﮐﻮر ﺳﺎﺧﺘﻪ در اﯾﻀﺎح ﻣﻮﻫﻮﻧّﯿﺘﺶ ﺳـﻌﯽ ﺟﻤﯿﻞ‬‫ﻓﺮﻣﻮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪» ] :‬و ﻟﯿﺲ ﻗﻮل ﺻﺤﺎﺑﯽ ﺣّﺠﮥ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮه« ﻋﻠﯽ اﻟﺠﺪﯾﺪ و اﻟﻘﺪﯾﻢ‪ ،‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪،‬‬‫و أﺟﯿﺐ ﺑﻀﻌﻔﻪ ‪.‬‬
‫وﺟﻪ ‪ 34‬ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ« ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ذﮐﺮ ﮐﺮدهو ﺑﺮ ﺣﺎﺷﯿﻪ آن ﺣﺮف »ﺿﺎد« ﮐﻪ ﻋﻼﻣﺖ ﺿﻌﯿﻒ ﺑﻮدن ﺳﺖ ﻧﻮﺷﺘﻪ‬‫وﺟﻪ ﺳـﯽ و ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ ﺟﻼل اﻟـّﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﺟﺎﻣﻊ ﺻـﻐﯿﺮ« ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ذﮐﺮ ﮐﺮده و ﺑﺮ ﺣﺎﺷـﯿﻪ آن ﺣﺮف »ﺿﺎد« ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﮐﻪ‬‫ﻋﻼﻣﺖ ﺿﻌﯿﻒ ﺑﻮدن اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﻣﺮﻗﻮم ﺳﺖ‪) ] :‬ض(‪-‬‬‫ﺳﺄﻟﺖ رﺑﯽ ﻓﯿﻤﺎ ﺗﺨﺘﻠﻒ ﻓﯿﻪ أﺻـﺤﺎﺑﯽ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي ﻓﺄوﺣﯽ إﻟّﯽ ﯾﺎ ﻣﺤّﻤﺪ! إّن أﺻـﺤﺎﺑﮏ ﻋﻨﺪي ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ اﻟّﻨﺠﻮم ﻓﯽ اﻟّﺴـ ﻤﺎء ﺑﻌﻀـﻬﺎ أﺿﻮأ ﻣﻦ‬‫ﺑﻌﺾ ﻓﻤﻦ أﺧﺬ ﺑﺸﯽء ﻣّﻤﺎ ﻫﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﺧﺘﻼﻓﻬﻢ ﻓﻬﻮ ﻋﻨﺪي ﻋﻠﯽ ﻫﺪي‪.‬‬‫اﻟّﺴﺠﺰي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪614 :‬‬‫ﻓﯽ اﻹﺑﺎﻧﮥ و اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻋﻦ ﻋﻤﺮ[ اﻧﺘﻬﯽ ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﻧﺴﺨﮥ ﻃﺒﻌﺖ ﺑﻤﺼﺮ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳّﺖ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﺑﻌﺪ اﻷﻟﻒ‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 35‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ«‬‫وﺟﻪ ﺳـﯽ و ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﺟﻼل اﻟّﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« در ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻗﺪح و ﺟﺮح ﻣﻔّﺼﻞ ﻧﻤﻮده ﺑﺘﻀـﻌﯿﻒ رﺟﺎل ﺳﻨﺪ آن‬‫در إﯾﻀﺎح ﺑﻄﻼن و ﻫﻮان آن ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻟﮑﻤﺎل اﻓﺰوده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﻬﻤﺎ اوﺗﯿﺘﻢ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺎﻟﻌﻤﻞ ﺑﻪ ﻻ ﻋـﺬر ﻷﺣـﺪ ﻓﯽ ﺗﺮﮐﻪ ﻓﺈن ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺒﺴـّﻨﮥ ﻣّﻨﯽ ﻣﺎﺿـﯿﮥ ﻓﺈن ﻟﻢ ﺗﮑﻦ ﺳـّﻨﮥ ﻣّﻨﯽ ﻓﺒﻤﺎ‬‫ﻗﺎل أﺻـﺤﺎﺑﯽ إّن أﺻﺤﺎﺑﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ اﻟّﻨﺠﻮم ﻓﯽ اﻟّﺴﻤﺎء ﻓﺒﺄّﯾﻬﺎ أﺧﺬﺗﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ و اﺧﺘﻼف أﺻﺤﺎﺑﯽ ﻟﮑﻢ رﺣﻤﮥ‪» ،‬ق ]‪ «[1‬ﻓﯽ »اﻟﻤﺪﺧﻞ« و أﺑﻮ‬‫ﻧﺼـﺮ اﻟـّﺴ ﺠﺰي ﻓﯽ »اﻹﺑﺎﻧـﮥ« و ﻗﺎل‪ :‬ﻏﺮﯾﺐ و اﻟﺨﻄﯿﺐ و اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ و اﻟّﺪﯾﻠﻤﯽ ﻋﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤﮥ ﻋﻦ ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻋﻦ اﻟـّﻀ ّﺤﺎك ﻋﻦ‬‫اﺑﻦ ﻋﺒﺎس و ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺿﻌﯿﻒ و ﮐﺬا ﺟﻮﯾﺒﺮ[‪.‬‬‫و ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺼـﯿﺮ واﺿﺢ و ﻣﺴﺘﻨﯿﺮﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺳﯿﺎق ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﻌﯿﻨﻪ ﻫﻤﺎن ﺳﯿﺎق ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ آن را ﺑﺮاي اﺣﺘﺠﺎج و إﺳﻨﺎد‬‫از دﯾﮕﺮ ﺳﯿﺎﻗﺎت ﺑﺮ ﮔﺰﯾﺪهاﻧﺪ و ﻟﯿﮑﻦ از إﻇﻬﺎر ﻣﻘﺪوﺣّﯿﺖ و ﻣﻄﻌﻮﻧّﯿﺖ ﺳﻨﺪ آن ﺑﮑﻤﺎل دﯾﺎﻧﺚ إﻋﺮاض ورزﯾﺪه‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 36‬ﻧﻘﻞ ﻣّﻠﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﻣﻊ ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺳﯿﻮﻃﯽ‬‫وﺟﻪ ﺳـﯽ و ﺷـﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﻣّﻠﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﻬﻤﺎن ﺳـﯿﺎﻗﯽ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﻣﻊ ﻗـﺪح و ﺟﺮح‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در آن وارد ﻧﻤﻮده و ﺑﺘﻘﺮﯾﺮ اﻓـﺎده ﭘﺮ إﺟـﺎده ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﺗﺤﺮﯾﺮ در ﺑـﺎب ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﻬﺠﯿﻦ ﺳـﻨﺪ آن زﻧـﮓ ارﺗﯿـﺎب از أﻓﺌـﺪه ﻣﺮﺗﺎﺑﯿﻦ‬‫ﯾﮑﺴﺮ زدوده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر در ﺑﺎب ﺛﺎﻧﯽ ﮐﺘﺎب اّول از ﺣﺮف اﻟﻬﻤﺰه ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 154‬از ‪174‬‬‫]ﻣﻬﻤﺎ اوﺗﯿﺘﻢ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺎﻟﻌﻤﻞ ﺑﻪ ﻻ ﻋﺬر ﻷﺣﺪ ﻓﯽ ﺗﺮﮐﻪ ﻓﺎن ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺴـّﻨﮥ ﻣّﻨﯽ ﻣﺎﺿﯿﮥ ﻓﺈن ﻟﻢ ﺗﮑﻦ ﺳّﻨﮥ ﻣّﻨﯽ ﻓﻤﺎ ﻗﺎل‬‫أﺻﺤﺎﺑﯽ إّن أﺻﺤﺎﺑﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ اﻟّﻨﺠﻮم ﻓﯽ اﻟّﺴﻤﺎء ﻓﺄّﯾﻬﺎ أﺧﺬﺗﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ و اﺧﺘﻼف أﺻﺤﺎﺑﯽ ﻟﮑﻢ رﺣﻤﮥ‪» .‬ق )‪ «(1‬ﻓﯽ »اﻟﻤﺪﺧﻞ« و أﺑﻮ ﻧﺼﺮ‬‫اﻟّﺴﺠﺰي ﻓﯽ »اﻹﺑﺎﻧﻪ«‬‫و ﻗـﺎل‪ :‬ﻏﺮﯾـﺐ و اﻟﺨﻄﯿﺐ و اﺑﻦ ﻋﺴـﺎﮐﺮ و اﻟـّﺪﯾﻠﻤﯽ ﻋﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤـﮥ ﻋﻦ ﺟﻮﯾـﺒﺮ ﻋﻦ اﻟـّﻀ ّﺤﺎك ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋـّﺒ ﺎس‪ ،‬و ﺳـﻠﯿﻤﺎن‬‫ﺿﻌﯿﻒ و ﮐﺬا ﺟﻮﯾﺒﺮ[‪ [1] .‬أي‪ :‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪615 :‬‬‫وﺟﻪ ‪ 37‬ﻣّﻠﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ ﻧﯿﺰ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را در »ﻣﻨﺘﺨﺐ ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« ذﮐﺮ ﮐﺮده‬‫وﺟﻪ ﺳـﯽ و ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻣّﻠﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در »ﻣﻨﺘﺨﺐ ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« ﻧﯿﺰ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﺴﯿﺎﻗﯽ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ آورده و ﺑﺬﮐﺮ‬‫ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﺳـﯿﻮﻃﯽ در رﺟـﺎل آن ﻃﺮﯾﻖ ﺗﺴـﻠﯿﻢ آن ﺳﭙﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣـﺬﮐﻮر در ﮐﺘﺎب اﻻﯾﻤﺎن و اﻹﺳـﻼم در ﺑﺎب اﻻﻋﺘﺼﺎم‬‫ﺑﺎﻟﮑﺘﺎب و اﻟّﺴّﻨﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﻬﻤﺎ اوﺗﯿﺘﻢ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺎﻟﻌﻤﻞ ﺑﻪ ﻻ ﻋﺬر ﻷﺣﺪ ﻓﯽ ﺗﺮﮐﻪ ﻓﺈن ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺴـّﻨﮥ ﻣّﻨﯽ ﻣﺎﺿـﯿﮥ ﻓﺈن ﻟﻢ ﺗﮑﻦ ﺳـّﻨﮥ ﻣّﻨﯽ ﻣﺎﺿﯿﮥ‬‫ﻓﻤﺎ ﻗﺎل أﺻـﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬إّن أﺻـﺤﺎﺑﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ اﻟّﻨﺠﻮم ﻓﯽ اﻟـّﺴ ﻤﺎء ﻓﺄّﯾﻬﺎ أﺧﺬﺗﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ و اﺧﺘﻼف أﺻﺤﺎﺑﯽ ﻟﮑﻢ رﺣﻤﮥ »ﻣﻖ )أي‪ :‬اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ(« ﻓﯽ‬‫»اﻟﻤﺪﺧﻞ« و أﺑﻮ ﻧﺼـﺮ اﻟّﺴﺠﺰي ﻓﯽ »اﻹﺑﺎﻧﮥ« و ﻗﺎل‪ :‬ﻏﺮﯾﺐ‪ ،‬و اﻟﺨﻄﯿﺐ و اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ و اﻟّﺪﯾﻠﻤﯽ ﻋﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺮﯾﻤﮥ ﻋﻦ ﺟﻮﯾﺒﺮ ﻋﻦ‬‫اﻟّﻀّﺤﺎك ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس‪ ،‬و ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺿﻌﯿﻒ و ﮐﺬا ﺟﻮﯾﺒﺮ[‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 38‬ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري در »ﻣﺮﻗﺎة‪ -‬ﺷﺮح ﻣﺸﮑﺎة« ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح أﻋﻼم ﻧﻤﻮده‬‫وﺟﻪ ﺳـﯽ و ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري در »ﻣﺮﻗﺎة‪ -‬ﺷـﺮح ﻣﺸﮑﺎة« ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح أﻋﻼم ﻓﺨﺎم ﺧﻮد واﻧﻤﻮده ﻣﺴﻠﮏ‬‫اﺑﺪاي ﻋﻮار و إﻇﻬﺎر ﺷﻨﺎر آن ﺑﺎﻋﻼن و اﺟﻬﺎر ﭘﯿﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪] :‬ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟّﺮﺑﯿﻊ‪:‬‬‫اﻋﻠﻢ أّن‬‫ﺣﺪﯾﺚ »أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪ ،‬أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ‪،‬‬‫ﮐـﺬا ذﮐﺮه اﻟﺠﻼـل اﻟّﺴـ ﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »ﺗﺨﺮﯾـﺞ أﺣـﺎدﯾﺚ اﻟّﺸـ ﻔﺎء« و ﻟـﻢ أﺟـﺪه ﻓﯽ »ﺳـﻨﻦ اﺑـﻦ ﻣﺎﺟـﮥ« ﺑﻌـﺪ اﻟﺒﺤﺚ ﻋﻨﻪ و ﻗـﺪ ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‬‫اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ ﻓﯽ »ﺗﺨﺮﯾـﺞ أﺣـﺎدﯾﺚ اﻟّﺮاﻓﻌﯽ« ﻓﯽ ﺑـﺎب أدب اﻟﻘﻀـﺎء و أﻃـﺎل اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯿﻪ و ذﮐﺮ أﻧّﻪ ﺿـﻌﯿﻒ واه ﺑﻞ ذﮐﺮ ﻋﻦ اﺑﻦ ﺣﺰم أﻧّﻪ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺎﻃﻞ ﻟﮑﻦ ذﮐﺮ ﻋﻦ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ أﻧّﻪ ﻗﺎل إّن ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺴﻠﻢ ﯾﺆّدي ﺑﻌﺾ ﻣﻌﻨﺎه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬اﻟّﻨﺠﻮم أﻣﻨﮥ اﻟﺴﻤﺎء‪،‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ :‬ﺻﺪق اﻟﺒﯿﻬﻘّﯽ ﻫﻮ ﯾﺆّدي ﺻـّﺤﮥ اﻟّﺘﺸﺒﯿﻪ ﻟﻠّﺼﺤﺎﺑﮥ ﺑﺎﻟّﻨﺠﻮم‪ ،‬أّﻣﺎ ﻓﯽ اﻻﻗﺘﺪاء ﻓﻼ ﯾﻈﻬﺮ‪ ،‬ﻧﻌﻢ! ﯾﻤﮑﻦ أن ﯾﺘﻠّﻤﺢ ذﻟﮏ‬‫ﻣﻦ ﻣﻌﻨﯽ اﻻﻫﺘـﺪاء ﺑﺎﻟّﻨﺠﻮم‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬اﻟﻈﺎﻫﺮ أّن اﻻﻫﺘـﺪاء ﻓﺮع اﻻﻗﺘـﺪاء‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻇﺎﻫﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ إﻧّﻤﺎ ﻫﻮ إﺷﺎرة إﻟﯽ اﻟﻔﺘﻦ اﻟﺤﺎدﺛﮥ ﺑﻌﺪ اﻧﻘﺮاض‬‫اﻟـّﺼ ﺤﺎﺑﮥ ﻣﻦ ﻃﻤﺲ اﻟـّﺴ ﻨﻦ و ﻇﻬﻮر اﻟﺒﺪع و ﻧﺸـﺮ )ﻓﺸﻮ‪ .‬ظ( اﻟﺠﻮر ﻓﯽ أﻗﻄﺎر اﻷرض‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و ﺗﮑﻠّﻢ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﺑﻦ اﻟـّﺴ ﺒﮑﯽ ﻓﯽ‬‫»ﺷـﺮح اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ« اﻷﺻﻠﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ ﻋﺪاﻟﮥ اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ و ﻟﻢ ﯾﻌﺰه ﻻﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ و ذﮐﺮه ﻓﯽ »ﺟﺎﻣﻊ اﻷﺻﻮل« و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻟا ﻤﺴّﯿﺐ‬‫ﻋﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪616 :‬‬‫ﺳﺄﻟﺖ رﺑّﯽ‪ ،‬اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬إﻟﯽ ﻗﻮل )ﻗﻮﻟﻪ‪ .‬ظ( اﻫﺘـﺪﯾﺘﻢ‪ .‬و ﮐﺘﺐ ﺑﻌﺪه‪ :‬أﺧﺮﺟﻪ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻣﻦ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟّﺘﯽ ذﮐﺮﻫﺎ رزﯾﻦ ﻓﯽ »ﺗﺠﺮﯾﺪ اﻷﺻﻮل« و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 155‬از ‪174‬‬‫ﻟﻢ ﯾﻘﻒ ﻋﻠﯿﻬﺎ اﺑﻦ اﻷﺛﯿﺮ ﻓﯽ اﻻﺻﻮل اﻟﻤﺬﮐﻮرة و ذﮐﺮه ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻤﺸﮑﻮة« و ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺮﺟﻪ زرﯾﻦ ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺑﺮ ارﺑﺎب ﺧﺒﺮت و ﺑﺼﺎرت ﻓﻮاﺋﺪ ﻋﺪﯾﺪه و ﻋﻮاﺋﺪ ﺳﺪﯾﺪه ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ واﺿـﺢ ﻣﯽﮔﺮدد ﮐﻪ ﺟﻼل اﻟّﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ اﺧﺮاج ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﺴﻮي اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﻧﻤﻮده و اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ در »ﺳـﻨﻦ اﺑﻦ‬‫ﻣﺎﺟﻪ« ﺑﺎ وﺻﻒ ﺑﺤﺚ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ از آن ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﺨﺮﯾـﺞ أﺣﺎدﯾﺚ راﻓﻌﯽ« ﮐﻼم ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺑﺮﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻤﻮده و ذﮐﺮ ﮐﺮده ﮐﻪ‬‫اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺿﻌﯿﻒ واﻫﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ آﻧﮑﻪ ﻣﺤّﻘﻖ ﻣﯽﮔﺮدد ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر از اﺑﻦ ﺣﺰم ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع و ﺑﺎﻃﻠﺴﺖ‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ واﺿـﺢ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟـّﺴ ﺒﮑﯽ در »ﺷـﺮح ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ« ﺑﺮﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﻼم ﮐﺮده و ﻧﺴـﺒﺖ آن ﺑﺴﻮي اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ‬‫ﻧﻨﻤﻮده‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﻇـﺎﻫﺮ ﻣﯽﮔﺮدد ﮐﻪ اﺑﻦ اﻷـﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در »ﺟـﺎﻣﻊ اﻻـﺻﻮل« ﺑﺮواﯾﺖ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴـّﯿﺐ از ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻟا ﺨﻄـﺎب‬‫آورده و ﺑﻌـﺪ آن ﻣﺤﺾ ﻟﻔـﻆ »أﺧﺮﺟﻪ« ﻧﻮﺷـﺘﻪ و ﻧـﺎم ﻣﺨﺮج ذﮐﺮ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ از ﺟﻤﻠﻪ آن أﺣﺎدﯾﺜﺴﺖ ﮐﻪ رزﯾﻦ آن را در‬‫»ﺗﺠﺮﯾـﺪ اﻻﺻﻮل ذﮐﺮ ﮐﺮده و اﺑﻦ اﻷﺛﯿﺮ در اﺻﻮل ﻣـﺬﮐﻮر ﺑﺮ آن واﻗﻒ ﻧﺸﺪه‪ ،‬و ازﯾﻦ ﺟﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺸـﮑﺎة« آن را ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و‬‫ﻧﺴﺒﺖ آن ﺑﻬﯿﭻ أﺻﻠﯽ از اﺻﻮل ﺳّﺘﻪ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻪ ﻧﺎﭼﺎر اﮐﺘﻔﺎ ﺑﺮ ﻧﺴﺒﺖ اﺧﺮاج آن ﺑﺴﻮي زرﯾﻦ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 39‬ﻗﺪح ﻣّﻠﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري در »ﺷﺮح ﺷﻔﺎ«‬‫وﺟﻪ ﺳﯽ و ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ ﻣّﻠﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري در »ﺷﺮح ﺷﻔﺎ« ﭘﺮده ﺧﻔﺎ از وﺟﻪ ﻗﺪح و ﺟﺮح اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﺑﺈﺑﺮاز ﻣﻄﻌﻮن و ﻣﻮﻫﻮن ﺑﻮدن‬‫آن ﻧﺰد ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ و ﻣﻨّﻘﺪﯾﻦ ﺳّﻨّﯿﻪ ﻫّﻤﺖ ﺧﻮد ﺑﺮ ﮔﻤﺎﺷﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر در ﺷﺮح ﻗﻮل ﻗﺎﺿﯽ ﻋﯿﺎض »و‬‫ﻗﺎل أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺛّﻢ اﻋﻠﻢ أّن ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و ﻗﺎل أﺻﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬ﺣﺪﯾﺚ آﺧﺮ و ﻗﺪ أﺧﺮﺟﻪ اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ ﻓﯽ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒّﺮ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻘﻪ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪617 :‬‬‫ﺟﺎﺑﺮ و ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺬا إﺳﻨﺎد ﻻ ﺗﻘﻮم ﺑﻪ ﺣّﺠﮥ و رواه ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ ﻓﯽ ﻣﺴﻨﺪه ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺒّﺰار‪ :‬ﻣﻨﮑﺮ ﻻ ﯾﺼّﺢ و‬‫رواه اﺑﻦ ﻋﺪي ﻓﯽ »اﻟﮑﺎﻣﻞ« ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻠﻔﻆ »ﻓﺄّﯾﻬﻢ أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻘﻮﻟﻪ« ﺑﺪل »اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ« و إﺳﻨﺎده ﺿﻌﯿﻒ و رواه اﻟﺒﯿﻬﻘّﯽ ﻓﯽ‬‫»اﻟﻤﺪﺧﻞ« ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻋﻤﺮ و ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﺑﻨﺤﻮه و ﻣﻦ وﺟﻪ آﺧﺮ ﻣﺮﺳـﻼ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺘﻨﻪ ﻣﺸـﻬﻮر و أﺳﺎﻧﯿﺪه ﺿﻌﯿﻔﮥ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺤﻠﺒّﯽ‪ :‬و‬‫ﮐﺎن ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻟﻠﻘﺎﺿﯽ أن ﻻ ﯾﺬﮐﺮه ﺑﺼﯿﻐﮥ ﺟﺰم ﻟﻤﺎ ﻋﺮف ﻋﻨﺪ أﻫﻞ اﻟّﺼﻨﺎﻋﮥ و ﻗﺪ ﺳﺒﻖ ﻟﻪ ﻣﺜﻠﻪ ﻣﺮارا‪ .‬أﻗﻮل‪:‬‬‫ﯾﺤﺘﻤـﻞ أﻧّﻪ ﺛﺒﺖ ﺑﺎﺳـﻨﺎد ﻋﻨـﺪه أو ﺣﻤﻞ ﮐﺜﺮة اﻟﻄﺮق ﻋﻠﯽ ﺗﺮّﻗﯿﻪ ﻣﻦ اﻟـّﻀ ﻌﯿﻒ إﻟﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻨﺎء ﻋﻠﯽ ﺣﺴﻦ ﻇّﻨﻪ ﻣﻊ أّن اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟـّﻀ ﻌﯿﻒ‬‫ﯾﻌﻤﻞ ﺑﻪ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻷﻋﻤﺎل‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ ﺑﺤﻘﯿﻘﮥ اﻷﺣﻮال ‪.‬‬
‫و ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺑﺮ أﺻﺤﺎب ﮐﻤﺎل و ﻣﻬﺎرت ﻓﻮاﺋﺪ ﻣﺘﻌّﺪده و ﻋﻮاﺋﺪ ﻣﺘﺒّﺪده واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ ﺳﺖ‪.‬‬‫أول آﻧﮑﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺳـﻨﺪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻣﺮوي از ﺟﺎﺑﺮ ﺑﺤّﺪي ﻣﻘﺪوﺣﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒّﺮ در ﺑﺎب آن ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮد ﮐﻪ‬‫ﻫﯿﭻ ﺣّﺠﺘﯽ ﺑﺂن ﻗﺎﺋﻢ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ واﺿﺢ ﻣﯽﮔﺮدد ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻣﺮوي از اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺣﺪﯾﺜﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﺑّﺰار در ﺑﺎب آن ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ آن ﻣﻨﮑﺮﺳﺖ و‬‫ﺻﺤﯿﺢ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﻣﺤّﻘﻖ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﺪي در ﮐﺎﻣﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را از اﺑﻦ ﻋﻤﺮ رواﯾﺖ ﮐﺮده و ﺳﻨﺪ آن ﺿﻌﯿﻔﺴﺖ‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﮔﺮدد ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﯿﻬﻘﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻣـﺪﺧﻞ« ﺑﺮواﯾﺖ ﻋﻤﺮو ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس و از وﺟﻪ دﯾﮕﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 156‬از ‪174‬‬‫و ﺑﻌﺪ از آن اﻓﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﻣﺘﻦ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺸﻬﻮر اﺳﺖ و أﺳﺎﻧﯿﺪ آن ﺿﻌﯿﻔﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﺘـﺒّﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺣﻠـﺒﯽ ﺳـﺎرح »ﺷـﻔﺎ« ﺑﺮ ﻣﺼـّﻨﻒ »ﺷـﻔﺎ« در ﺧﺼﻮص ذﮐﺮ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ إﯾﺮاد و اﻋـﺘﺮاض ﮐﺮده و ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ‬‫ﺳﺰاوار ﺑﻮد ﺑﺮاي ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﯿﺎض ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﺑﺼـﯿﻐﻪ ﺟﺰم ذﮐﺮ ﻧﻨﻤﺎﯾﺪ زﯾﺮا ﮐﻪ ﺣﺎل اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺰد أﻫﻞ ﺻﻨﺎﻋﺖ ﻣﻌﺮوﻓﺴﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬‫اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺰد ﻣﺎﻫﺮﯾﻦ ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺮاي ﻗﺎﺿﯽ ﻋﯿﺎض‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪618 :‬‬‫ﻣﺜﻞ اﯾﻦ ﺻﻨﯿﻊ ﭼﻨﺪ ﺑﺎر ﮔﺬﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ او ﺑﺎرﻫﺎ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻘﺪوﺣﻪ را ﺑﺼﯿﻐﻪ ﺟﺰم ذﮐﺮ ﮐﺮده‪.‬‬‫أﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري ﺧﻮاﺳـﺘﻪ ﮐﻪ ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﯿﺎض را از إﯾﺮاد و اﻋﺘﺮاض ﺣﻠﺒﯽ ﺳﺒﮏ دوش ﮐﻨﺪ و ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﻣﺤﺘﻤﻠﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺰد‬‫ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﯿﺎض ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎﺳـﻨﺎدي ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺣﻤﻞ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ ﮐﺜﺮت ﻃﺮق آن را ﺑﺮ ﺗﺮّﻗﯽ ﮐﺮدن آن از ﺿـﻌﯿﻒ ﺑﺴﻮي ﺣﺴﻦ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ‬‫ﺣﺴﻦ ﻇّﻦ ﺧﻮد ﺑـﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﺿـﻌﯿﻒ ﻋﻤـﻞ ﮐﺮده ﻣﯽﺷﻮد ﺑـﺂن در ﻓﻀﺎﺋـﻞ أﻋﻤـﺎل ﭘﺲ اﯾﻦ ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺳﺮاﺳـﺮ ﺗﺰوﯾﺮ ﻋﻠﯽ ﻗـﺎري ﺑﺎﻃﻞ و‬‫ﻣﻀﻤﺤّﻞ ﺳﺖ ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ‪:‬‬‫أول آﻧﮑﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤـّﺪﺛﯿﻦ ﻣﺘﻘـّﺪﻣﯿﻦ و ﻣﺘﺄّﺧﺮﯾﻦ ﺳـّﻨّﯿﻪ را ﺑﺎ وﺻﻒ ﺑﺤﺚ و ﻓﺤﺺ ﺗﺎّم ﺳـﻨﺪي ﻣﺜﺒﺖ ﺑﺮاي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﭘﯿـﺪا ﻧﺸﺪه‬‫ﺑﺎﺷﺪ اﺣﺘﻤﺎل ﺣﺼﻮل آن ﺑﺮاي ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﯿﺎض اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ ﺳﺖ ﺑﺲ ﺑﻌﯿﺪ و ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻧﺎﺳﺪﯾﺪ و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﮐﺴـﯽ إﺻﻐﺎ ﺑﺎﯾﻦ اﺣﺘﻤﺎل ﻣﯽﺗﻮان ﮐﺮد‬‫و ﺣﺎل آﻧﮑﻪ اﮔﺮ ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﯿﺎض را ﭼﻨﯿﻦ ﺳـﻨﺪ ﻧﺼﯿﺐ ﻣﯽﺷﺪ ﻻ ﺑّﺪ آن ﺳﻨﺪ را درﯾﻦ ﻣﻘﺎم اﺑﺘﻬﺎﺟﺎ ذﮐﺮ ﻣﯽﻧﻤﻮد و ﺑﺤﺼﻮل آن در اﻓﺘﺨﺎر‬‫ﺧﻮد ﻣﯽاﻓﺰود ﻧﻪ آﻧﮑﻪ آن را در زاوﯾﻪ ﮐﺘﻤﺎن و اﺧﻔﺎ ﻣﯽاﻧـﺪاﺧﺖ و ﺧﻮﯾﺸـﺘﻦ را ﺑﺬﮐﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺼـﯿﻐﻪ ﺟﺰم ﻋﺮﺿﻪ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ و‬‫دار و ﮔﯿﺮ ﻣﻨّﻘﺪﯾﻦ ﻧﺤﺎرﯾﺮ ﻣﯽﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ در ﻣﺎ ﺳـﺒﻖ ﺑﺘﻔﺼﯿﻞ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﮐﻪ از أرﮐﺎن أرﺑﻌﻪ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﺳﺖ و ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺎن و رﻓﻌﺖ ﻣﮑﺎن او ﻧﺰد ﺳّﻨّﯿﻪ‬‫ﻣﺤﺘﺎج ﺑﺒﯿﺎن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﻏﯿﺮ ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬و ﻣﺰﻧﯽ ﺷﺎﮔﺮد رﺷﯿﺪ ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻧﯿﺰ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﺻﺤﯿﺢ ﻧﺪ ﻧا ﺴﺘﻪ‪ ،‬و‬‫ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑّﺰار در ﻗﺪح و ﺟﺮح اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺳـﻨﺪا و ﻣﺘﻨﺎ ﺳـﻌﯽ ﻣﺸﮑﻮر ﺑﻌﻤﻞ آورده‪ ،‬و ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻋﺪي ﻧﯿﺰ در آن ﻗﺪح ﻧﻤﻮده و آن‬‫را ﻏﯿﺮ ﺻـﺤﯿﺢ داﻧﺴـﺘﻪ‪ ،‬و ﺣﺎﻓﻆ دارﻗﻄﻨﯽ ﻫﻢ آن را ﻣﺠﺮوح ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺰم آن را ﻣﮑﺬوب و ﻣﻮﺿﻮع و ﺑﺎﻃﻞ ﮔﻔﺘﻪ و ﻓﺮﻣﻮده‬‫ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﺻﺤﯿﺢ ﻧﺸﺪه‪ ،‬و ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﯿﻬﻘﯽ اﻓﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ أﺳﺎﻧﯿﺪ آن ﺿﻌﯿﻔﻪ اﺳﺖ و ﻫﯿﭻ اﺳﻨﺎدي درﯾﻦ ﺑﺎب ﺛﺎﺑﺖ ﻧﺸﺪه‪ ،‬و ﺣﺎﻓﻆ‬‫اﻟﻤﻐﺮب ﻋﻠّﺎﻣﻪ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺒّﺮ ﻗـﺪح آن از ﻣﺰﻧﯽ و ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑّﺰار ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺧﻮد ﻫﻢ ﺑﻌﺾ ﻃﺮق آن ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده و آن را ﻣﻘﺪوح و‬‫ﻣﺠﺮوح ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺣّﻔﺎظ أﻋﻼم و ﻧّﻘﺎد ﻓﺨﺎم ﻗﺒﻞ از ﻗﺎﺿﯽ ﻋﯿﺎض ﮔﺬﺷﺘﻪاﻧﺪ و اﮔﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪619 :‬‬‫ﻗﺎﺿـﯽ ﺑﺮ اﻓﺎدات ﻫﻤﻪ ﺷﺎن ﻣﻄﻠﻊ ﻧﺸـﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﻻﺑّﺪﺳﺖ ﮐﻪ از ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺑﻌﺾ اﯾﺸﺎن ﺿـﺮور آﮔﺎه ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ﭼﻨﯿﻦ اﻃﻼع اﮔﺮ او‬‫را در ﺧﺼﻮص ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺳـﻨﺪي ﻣﺜﺒﺖ ﺑﺪﺳﺖ ﻣﯽآﻣﺪ ﻻزم ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮاي اﻓﺎده ﻣﺴـﺘﻔﯿﺪﯾﻦ آن را ذﮐﺮ ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻃﻌﻦ ﻃﺎﻋﻨﯿﻦ را ازﯾﻦ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺑـﺬﮐﺮ آن ﺳـﻨﺪ دﻓﻊ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﻧﻪ آﻧﮑﻪ ﯾﮑﺴـﺮ از ذﮐﺮ آن إﻋﺮاض ﮐﻨﺪ و ﺑﺬﮐﺮ أﺻﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻼ ﺳـﻨﺪ و آن ﻫﻢ ﺑﺼـﯿﻐﻪ ﺟﺰم ﺑﻨﺎي‬‫اﺣﺘﯿﺎط و ﺣﺰم ﺑﺮ ﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ اﮔﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺳﻨﺪي ﻣﺜﺒﺖ ﻣﯽداﺷﺖ و ﺑﻮﺟﻪ ﻣﻦ اﻟﻮﺟﻮه ﻗﺎﺿﯽ ﻋﯿﺎض از ذﮐﺮ آن ﻗﺎﺻﺮ ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮد ﻻﺑّﺪ ﺷّﺮاح ﮐﺘﺎب »ﺷﻔﺎ«‬‫و ﻣﺨﺮﺟﯿﻦ أﺣـﺎدﯾﺚ ﮐﺘـﺎب ﻣـﺬﮐﻮر ﮐﻪ از ﻋﻠﻤﺎي أﻋﻼم و ﻧﺒﻬﺎي ﻓﺨﺎم ﻧﺰد ﺳـّﻨّﯿﻪاﻧﺪ و ﻗﺒﻞ از ﻋﻠﯽ ﻗﺎري ﮔﺬﺷـﺘﻪ ذﮐﺮ آن ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ و‬‫ﻣّﻨﺖ ﻋﻈﻤﯽ ﺑﺮ ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﯿﺎض ﻣﯽﻧﻬﺎدﻧـﺪ و ﮔﻠﻮي او را از دار و ﮔﯿﺮ ﻣﻨّﻘـ ﺪﯾﻦ ﻧﺤﺎرﯾﺮ ﺧﻼص ﻣﯽدادﻧـﺪ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻫﯿﭻ أﺣﺪي ازﯾﺸﺎن‬‫ﺑﺮﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﻗﺎدر ﻧﺸـﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺮ ﻋﮑﺲ آن إﯾﺮاد و اﻋﺘﺮاض ﻧﻤﻮدن ﻋﻠﻤﺎي أﻋﻼم ﻣﺜﻞ ﺣﺎﻓﻆ زﯾﻦ اﻟـّﺪﯾﻦ ﻋﺮاﻗﯽ و أﺑﻮ ذر ﺣﻠﺒﯽ ﺑﺮ ﻗﺎﺿـﯽ‬‫ﻋﯿﺎض درﯾﻦ ﺑﺎب ﺑﺎﺑﺖ و ﻣﺤّﻘﻘﺴﺖ‪ ،‬و آﻧﻔﺎ از ﻋﺒﺎرت »ﻣﺮﻗﺎة« ﻋﻠﯽ ﻗﺎري داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺨﺮﯾﺞ أﺣﺎدﯾﺚ ﺷﻔﺎ« از راه ﺟﺴﺎرت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 157‬از ‪174‬‬‫اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑـﺎﺑﻦ ﻣـﺎﺟﻪ ﻧﺴـﺒﺖ داده و در ﺳـﻨﻦ او أﺛﺮي از آن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ذﻟﮏ أدّل دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﺧﯿﺒـﮥ اﻟﻤﺴـﻌﯽ ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﺒﺎب‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ‬‫ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ اوﻟﯽ اﻟﺤﻠﻮم و اﻷﻟﺒﺎب‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ ﺣﺮف ﮐﺜﺮت ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﮐﻪ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري ﺑﺮ زﺑﺎن آورده ﺣﺮﻓﯿﺴﺖ ﺑﺴـﯿﺎر ﺳﺨﯿﻒ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ اﻓﺎدات ﻧّﻘﺎد ﮐﺒﺎر‬‫و ﺣّﻔﺎظ أﺣﺒﺎر ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﮔﺬﺷـﺘﻪ ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻫﺮﮔﺰ ﻃﺮق ﮐﺜﯿﺮه ﻧـﺪارد و ﺑﻌﺾ ﻃﺮﻗﯽ ﮐﻪ ﺑﺂن ﻣﺮوي ﺷـﺪه ﺟﻬﺎﺑﺬه‬‫أﺧﺒـﺎر و ﺻـﯿﺎرﻓﻪ آﺛﺎر ﺑﻘـﺪر إﻣﮑﺎن ﺧﻮد در ﻫﺮ ﻃﺮﯾﻖ ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﻧﻤﻮدهاﻧـﺪ و ﺑﮑﻤﺎل إﯾﻀﺎح و إﻓﺼﺎح ﻣﻄﺎﻋﻦ و ﻣﺜﺎﻟﺐ رواة آن ﺑﯿﺎن‬‫ﻓﺮﻣﻮده و أﺣﺪي ازﯾﺸﺎن ﻃﺮق اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺮﻗﯽ آن ﺑﺴﻮي درﺟﻪ ﺣﺴﻦ ﻧﺪاﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻗﺎﺿﯽ ﻋﯿﺎض را ﺟﺎﺋﺰ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ‬‫وﺻﻒ دﯾـﺪن اﻓﺎدات اﯾﺸﺎن و ادراك ﻗـﺪح و ﺟﺮﺣﺸﺎن ﺣﺴﻦ ﻇّﻦ ﺑﺎﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻤﺎﯾـﺪ و در إﺛﺒﺎت رﻗﺎﻋﺖ و ﺻـﻔﺎﻗﺖ ﺧﻮد اﻓﺰاﯾﺪ‪ ،‬ﻫﻞ‬‫ﻫﺬا إﻟّﺎ ﻇّﻦ ﻓﺎﺳﺪ و وﻫﻢ ﮐﺎﺳﺪ؟!‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪620 :‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ اّدﻋـﺎي ﻋﻠﯽ ﻗـﺎري ﮐﻪ در ﻓﻀﺎﺋـﻞ أﻋﻤﺎل ﺑﺤـﺪﯾﺚ ﺿـﻌﯿﻒ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده ﻣﯽﺷﻮد دﻋﻮاﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ ﺗﺴـﻠﯿﻢ ﻫﻢ ﻣﻄﻠﻮب او را‬‫ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ زﯾﺮا ﮐﻪ‪:‬‬‫أوﻻ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺿﻌﯿﻒ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﻣﮑﺬوب و ﻣﻮﺿﻮع و ﺑﺎﻃﻠﺴﺖ و أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ در ﻫﯿﭻ ﻣﻘﺎﻣﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﻋﻤﻞ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫و ﺛﺎﻧﯿـﺎ درﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻓﻀـﯿﻠﺖ ﻋﻤﻠﯽ از أﻋﻤﺎل ﺧﯿﺮ ﻣـﺬﮐﻮر ﻧﯿﺴﺖ ﺗﺎ ﮔﻨﺠﺎﯾﺶ اﯾﻦ اّدﻋﺎ ﺑﺎﺷـﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻔﺎد آن اﻫﺘـﺪاي اّﻣﺖ ﺑﺎﻗﺘـﺪاي ﻫﺮ‬‫واﺣـﺪ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺳﺖ ﮐﻪ أﻣﺮﯾﺴﺖ ﺑﺲ ﻋﻈﯿﻢ و ﺧﻄﺒﯿﺴﺖ ﺑﺲ ﻓﺨﯿﻢ و ﻫﺮﮔﺰ ﭼﻨﯿﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺿـﺌﯿﻞ در ﻣﺜﻞ اﯾﻦ ﻣﻘﺼﺪ ﺟﻠﯿﻞ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل‬‫أرﺑﺎب ﺣﻠﻮم و ﻋﻘﻮل ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫و ﺛﺎﻟﺜﺎ اﮔﺮ ازﯾﻦ ﻫﻤﻪ در ﮔﺬر ﻧﻤﺎﺋﯿﻢ و ﻓﺮض ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﯿﺎض را ذﮐﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ در ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺑﻮﺟﻪ آﻧﮑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺿﻌﯿﻒ‬‫در ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻣﻌﻤﻮل ﺑﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﺟﺎﺋﺰ ﺑﻮد ﻟﯿﮑﻦ ﺑﺎز ﻫﻢ أﺻﻞ اﯾﺮاد و اﻋﺘﺮاض ﺑﺮ ﻗﺎﺿﯽ ﻋﯿﺎض ﮐﻪ ذﮐﺮ آن ﺑﺼﯿﻐﻪ ﺟﺰﻣﺴﺖ ﻋﻠﯽ ﺣﺎﻟﻪ ﺑﺎﻗﯽ‬‫ﻣﯽﻣﺎﻧـﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺣّﻘﻪ ﺑﺎزي و ﺣﯿﻠﻪ ﺳﺎزي ﻋﻠﯽ ﻗﺎري ﮔﺮدن ﻗﺎﺿـﯽ ﻣﺎﺿـﯽ را از ﻧﯿﺮ ﺗﺄﻧﯿﺐ و ﺗﻌﯿﯿﺮ ﻧﻤﯽرﻫﺎﻧﺪ‪ ،‬و آﯾﻨﺪه إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ از‬‫ﮐﻼم ﺧﻔﺎﺟﯽ در »ﻧﺴـﯿﻢ اﻟّﺮﯾﺎض« و ﮐﻼم ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ در »ارﺷﺎد اﻟﻔﺤﻮل« ﻣﺰﯾﺪ ﺑﻄﻼن و ﮐﻤﺎل ﻫﻮان و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺧﻮاري و زاري اﯾﻦ ﺗﺨﺪﯾﻊ‬‫و ﺗﻀـﻠﯿﻞ و ﺗﻠﻤﯿﻊ و ﺗﺴﻮﯾﻞ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري ﺑﻤﻨّﺼﻪ ﺷـﻬﻮد ﺧﻮاﻫﺪ رﺳـﯿﺪ‪ ،‬ﻓﮑﻦ ﻣﻦ اﻟﻤﻨﺘﻈﺮﯾﻦ و اﻟﻤﺘﺮﺑّﺼـﯿﻦ و اﺳـﺘﻌﺬ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﻦ ﮐﯿﺪ اﻟﻤﺪﻏﻠﯿﻦ‬‫اﻟﻤﺘﻠّﺼﺼﯿﻦ‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 40‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم از ﻃﺮف ﻋﺒﺪ اﻟّﺮؤوف ﺑﻦ ﺗﺎج اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ اﻟﻤﻨﺎوي‬‫وﺟﻪ ﭼﻬﻠﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠـﺎﻣﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮؤوف ﺑﻦ ﺗـﺎج اﻟﻌـﺎرﻓﯿﻦ اﻟﻤﻨـﺎوي در »ﺗﯿﺴـﯿﺮ‪ -‬ﺷـﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻـﻐﯿﺮ« ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم از أﮐﺎﺑﺮ‬‫ﻣﻨّﻘﺪﯾﻦ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده زﻧﮏ ﺗﻠﺒﯿﺲ و ﺗﻌﻤﯿﺲ از ﺧﻮاﻃﺮ ﻧﺎﻇﺮﯾﻦ ﺑﻤﺼﻘﻞ ﺗﺤﻘﯿﻖ زدوده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫»ﺳﺄﻟﺖ رﺑّﯽ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺨﺘﻠﻒ ﻓﯿﻪ أﺻﺤﺎﺑﯽ«‬‫أي ﻣﺎ ﺣﮑﻤﻪ »ﻣﻦ ﺑﻌﺪي« أي ﺑﻌﺪ ﻣﻮﺗﯽ‬‫»ﻓـﺄوﺣﯽ إﻟّﯽ‪ :‬ﯾـﺎ ﻣﺤّﻤـ ﺪ! إّن أﺻـﺤﺎﺑﮏ ﻋﻨـﺪي ﺑﻤﻨﺰﻟـﮥ اﻟّﻨﺠﻮم ﻓﯽ اﻟّﺴـ ﻤﺎء ﺑﻌﻀـﻬﺎ أﺿﻮأ ﻣﻦ ﺑﻌﺾ‪ ،‬ﻓﻤﻦ أﺧـﺬ ﺑﺸـﯽء ﻣّﻤـ ﺎ ﻫﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ‬‫اﺧﺘﻼﻓﻬﻢ ﻓﻬﻮ ﻋﻨﺪي ﻋﻠﯽ ﻫﺪي«‬‫ﻷﻧّﻬﻢ ﮐﻨﻔﺲ واﺣﺪة ﻓﯽ اﻟّﺘﻮﺣﯿﺪ و ﻧﺼﺮة اﻟّﺪﯾﻦ و اﺧﺘﻼﻓﻬﻢ إﻧّﻤﺎ ﻧﺸﺄ ﻋﻦ اﺟﺘﻬﺎد و ﻟﻬﻢ ﻣﺤﺎﻣﻞ و ﻟﺬﻟﮏ ﮐﺎن اﺧﺘﻼﻓﻬﻢ رﺣﻤﮥ ﮐﻤﺎ‬‫ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ »اﻟّﺴﺠﺰي ﻓﯽ اﻹﺑﺎﻧﮥ«‬‫ﻋﻦ اﺻﻮل اﻟّﺪﯾﺎﻧﮥ و »اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻋﻦ ﻋﻤﺮ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪621 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 158‬از ‪174‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪ :‬ﻻ ﯾﺼّﺢ‪ ،‬و اﻟّﺬﻫﺒّﯽ‪ :‬ﺑﺎﻃﻞ ‪.‬‬
‫وﺟﻪ ‪ 41‬ﺟﺮح ﻋﺒﺪ اﻟّﺮؤوف ﺑﻦ ﺗﺎج اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ اﻟﻤﻨﺎو‬‫وﺟﻪ ﭼﻬﻞ و ﯾﮑﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮؤوف ﺑﻦ ﺗﺎج اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ اﻟﻤﻨﺎوي در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ‪ -‬ﺷﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ« ﻧﯿﺰ اﺑﺪاي ﻋﻮار و إﻇﻬﺎر ﺷﻨﺎر‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﺴـﻌﯽ ﺟﻤﯿـﻞ ﻓﺮﻣﻮده ﺑـﺬﮐﺮ أﻗﻮال ﺟﺮح اﺷـﺘﻤﺎل أﺳـﻼف ﺧﻮد در ﺣّﻖ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع اﺳﺘﯿﺼـﺎل آن ﺑﺄﺣﺴﻦ وﺟﻮه‬‫ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ‪ -‬ﺷﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ« در ﺷﺮح ﺣﺪﯾﺚ‬‫»ﺳﺄﻟﺖ رﺑّﯽ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺨﺘﻠﻒ ﻓﯿﻪ أﺻﺤﺎﺑﯽ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي ﻓﺄوﺣﯽ إﻟّﯽ‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺤّﻤﺪ! إّن أﺻﺤﺎﺑﮏ ﻋﻨﺪي ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ اﻟّﻨﺠﻮم«‬‫‪ ،‬إﻟـﺦ‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪» ] :‬اﻟّﺴـ ﺠﺰي ﻓﯽ« ﮐﺘﺎب »اﻹﺑﺎﻧﮥ« ﻋﻦ اﺻﻮل اﻟّﺪﯾﺎﻧﮥ و »اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ« ﻓﯽ اﻟّﺘﺎرﯾﺦ »ﻋﻦ ﻋﻤﺮ« ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪ .‬ﻗﺎل‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻓﯽ »اﻟﻌﻠﻞ«‪ :‬ﻫـﺬا ﻻ ﯾﺼـّﺢ‪ ،‬ﻧﻌﯿﻢ ﻣﺠﺮوح و ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﮐّﺬاب‪ ،‬و ﻓﯽ »اﻟﻤﯿﺰان«‪ :‬ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺎﻃﻞ اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »ﺗﺨﺮﯾﺞ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ«‪:‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺮﯾﺐ ﺳـﺌﻞ ﻋﻦ اﻟﺒّﺰار ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ ﯾﺼّﺢ ﻫﺬا اﻟﮑﻼم ﻋﻦ اﻟّﻨﺒﯽ )ص( اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﮑﻤﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﺮﯾﻒ‪ :‬ﮐﻼم ﺷـﯿﺨﻨﺎ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ‬‫ﺣﺠﺮ‪ -‬ﯾﻘﺘﻀـﯽ أﻧّﻪ ﻣﻀﻄﺮب‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ :‬رواه ﻋﻦ ﺳﻌﯿﺪ زﯾﺪ اﻟﻌﻤّﯽ أﺑﻮ اﻟﺤﻮاري و ﮐﺎن ﺿﻌﯿﻔﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪّي‪ :‬ﻋﺎّﻣﮥ‬‫ﻣﺎ ﯾﺮوﯾﻪ و ﻣﻦ ﯾﺮوي ﻋﻨﻪ ﺿﻌﻔﺎء[‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 42‬ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم از ﻃﺮف ﺷﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺨﻔﺎﺟﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﺤﻨﻔﯽ‬‫وﺟﻪ ﭼﻬـﻞ و دوم آﻧﮑﻪ ﺷـﻬﺎب اﻟـّﺪﯾﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺨﻔﺎﺟﯽ اﻟﻤﺼـﺮي اﻟﺤﻨﻔﯽ در »ﻧﺴـﯿﻢ اﻟّﺮﯾﺎض‪ -‬ﺷـﺮح ﺷـﻔﺎي ﻗﺎﺿـﯽ‬‫ﻋـّﯿ ﺎض« ﺑﻘـﺪح و ﺟﺮح ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﭘﺮده از روي ﮐـﺎر ﺑﺮداﺷـﺘﻪ أﻋﻼـم إﻋﻼـم ﺑﺮاي أرﺑﺎب أﻟﺒﺎب و أﺣﻼم اﻓﺮاﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب‬‫ﻣﺬﮐﻮر ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺨّﻂ ﻋﺮب ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ ﻗﺎﺻﺮ ﺣﺎﺿﺮﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺎل ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ آﺧﺮ رواه اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ‬‫و اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺒّﺮ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ ﻣﻦ ﻃﺮق أﺳﺎﻧﯿـﺪ ﮐﻠّﻬـﺎ ﺿـﻌﯿﻔﻪ ﺣّﺘﯽ ﺟﺰم اﺑﻦ ﺣﺰم ﺑـﺄﻧّﻪ ﻣﻮﺿﻮع‪ ،‬و ﻗـﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌﺮاﻗّﯽ‪ :‬ﮐﺎن ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻟﻠﻤﺼـّﻨﻒ‬‫رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ أن ﻻ ﯾﻮرده ﺑﺼـﯿﻐﮥ اﻟﺠﺰم‪ ،‬و ﻣﺎ ﻗﯿﻞ ﻣﻦ أﻧّﻪ ﻟﯿﺲ ﺑﻮارد ﻷّن اﻟﻤﺼـّﻨﻒ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺎﻗﻪ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻟـّﺼ ﺤﺎﺑﮥ و ﻗـﺪ اﺳـﺘﻘّﺮوا ﻋﻠﯽ‬‫ﺟﻮاز اﻟﻌﻤﻞ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﻀﻌﯿﻒ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻷﻋﻤﺎل ﻓﻀﻼ ﻋﻦ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟّﺮﺟﺎل؛ ﻻ وﺟﻪ ﻟﻪ ﻷّن‬‫ﻗﻮﻟﻪ أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪،‬‬‫ﻓﯿﻪ اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻤﺎ ﻓﻌﻠﻮه و ﻗﺎﻟﻮه ﻣﻦ اﻷﺣﮑﺎم و ﻟﯿﺲ ﻫﺬا ﻣﻦ ﻗﺒﯿﻞ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ اﻟّﺘﯽ ﯾﺠﻮز اﻟﻌﻤﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪622 :‬‬‫ﻓﯿﻬﺎ ﺑﺎﻟّﻀﻌﯿﻒ ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت واﺿـﺢ و آﺷـﮑﺎر ﻣﯽﮔﺮدد ﮐﻪ ﻋّﻠـﺎﻣﻪ ﺧﻔـﺎﺟﯽ در اﺑـﺪاي وﻫﻦ و ﻫﻮان و ﻓﺴﺎد و ﺑﻄﻼن ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﭽﻨـﺪ وﺟﻪ اﻫﺘﻤﺎم‬‫ﻧﻤﻮده‪:‬‬‫أول آﻧﮑﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮده ﮐﻪ أﺳﺎﻧﯿﺪ ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻃﺮق اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺿﻌﯿﻔﺴﺖ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ ﻣﺼّﺮح ﺳﺎﺧﺘﻪ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺰم ﺑﻤﻮﺿﻮع ﺑﻮدن اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺟﺰم ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ از ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺮاﻗﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ ﻣﺼّﻨﻒ ﯾﻌﻨﯽ ﺻﺎﺣﺐ »ﺷﻔﺎ« را ﺳﺰاوار ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺼﯿﻐﻪ ﺟﺰم آن را وارد ﻧﻨﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ ﮐﻼم ﺑﻌﺾ اﺷـﺨﺎص را ﮐﻪ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ دﻓﻊ اﯾﺮاد ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺮاﻗﯽ ﺑﺮ ﻣﺼـّﻨﻒ »ﺷـﻔﺎ« ﺳﺖ؟؟؟؟ رّد ﻧﻤﻮده و واﺿـﺢ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﮐﻪ‬‫دﻓﻊ اﯾﺮاد ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺮاﻗﯽ ﺑﺎﯾﻦ ﺗﻘﺮﯾﺮ ﮐﻪ ﻣﺼـّﻨﻒ »ﺷـﻔﺎ« ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را در ﻓﻀﻞ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ذﮐﺮ ﮐﺮده و ﻋﻠﻤﺎ ﻣﺴـﺘﻘّﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ ﺑﺮ ﺟﻮاز ﻋﻤﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 159‬از ‪174‬‬‫ﺑﺤـﺪﯾﺚ ﺿـﻌﯿﻒ در ﻓﻀﺎﺋﻞ أﻋﻤﺎل ﻓﻀـﻼ ﻋﻦ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟّﺮﺟﺎل ﻫﯿـﭻ وﺟﻬﯽ ﻧـﺪارد زﯾﺮا ﮐﻪ در ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺣﮑﻢ ﻋﻤﻠﺴﺖ ﺑﻔﻌﻞ و ﻗﻮل‬‫ﺻﺤﺎﺑﻪ و اﯾﻦ از ﻗﺒﯿﻞ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در آن ﻋﻤﻞ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﺿﻌﯿﻒ ﺟﺎﺋﺰ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻣﺘﺎﻧﺖ و رزاﻧﺖ اﯾﻦ ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺧﻔﺎﺟﯽ ﺑﺮ أﻫﻞ ﻧﻈﺮ ﭘﻮﺷﯿﺪه ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ﻣﻼﺣﻈﻪ آن ﺑﺮ ﻣﺤّﻞ ﺑﻮدن اﯾﺮاد ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺮاﻗﯽ ﺑﺮ ﻫﻤﮕﻨﺎن ﻇﺎﻫﺮ و‬‫ﺑﺎﻫﺮ ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫ﻟﯿﮑﻦ ﻋﺠﺒﺴﺖ ﮐﻪ ﺧﻔﺎﺟﯽ ﺑﻌـﺪ ازﯾﻦ ﺧﻮد ﺣﺮﮐﺖ ﻣـﺬﺑﻮﺣﯽ ﻧﻤﻮده و ﺧﻮاﺳـﺘﻪ ﮐﻪ ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﯿﺎض را از ﻣﺆاﺧﺬه و ﮐﺸﺎﮐﺶ اﯾﺮاد ﺣﺎﻓﻆ‬‫ﻋﺮاﻗﯽ وارﻫﺎﻧـﺪ و او را ازﯾﻦ ورﻃﻪ ﻣﻬﻠﮑﻪ ﺑﺴﺎﺣـﻞ ﻧﺠـﺎت ﺑﺮﺳﺎﻧـﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻓﻠﻮ ﻗﺎل إﻧّﻪ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟّـﺬي ﻗﺒﻠﻪ و ﻫﻮ ﺣـﺪﯾﺚ‬‫ﺻﺤﯿﺢ ﯾﻌﻤﻞ ﺑﻪ و ﻟﺬا ﺳﺎﻗﻪ ﺑﻌﺪه ﮐﺎﻟﻤﺘﺎﺑﻌﮥ ﻟﻪ و ﻟﺬا ﺟﺰم ﺑﻪ‪ ،‬ﮐﺎن أﻗﻮي و أﺣﺴﻦ ﯾﻌﻨﯽ اﮔﺮ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ در ﺻﺪد ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﯿﺎض و‬‫دﻓﻊ اﯾﺮاد ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺮاﻗﯽ ازو ﺑﺮ آﻣـﺪه اﺳﺖ ﻣﯽﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﻤﻌﻨﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺎ ﻗﺒﻞ ﯾﻌﻨﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﺑﺸـﯿﺨﯿﻨﺴﺖ و آن ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺻﺤﯿﺤﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﻤـﻞ ﮐﺮده ﻣﯽﺷﻮد ﺑـﺂن و ﺑﻬﻤﯿﻦ ﺳـﺒﺐ ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﯿـﺎض آن را ﯾﻌﻨﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﻌـﺪ آن ﯾﻌﻨﯽ ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘـﺪا ﻣﺜﻞ‬‫ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ آن آورده و ﺑﻬﻤﯿﻦ و وﺟﻪ ﺟﺰم ﺑﺂن ﻧﻤﻮده اﯾﻦ ﮐﻼم ﺣﺎﻣﯽ ﻗﺎﺿﯿﻦ ﻋﯿﺎض اﻗﻮي و اﺣﺴﻦ ﻣﯽﺑﻮد‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﻼم اﻟﺨﻔﺎﺟﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪623 :‬‬‫و ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺳﺮاﺳـﺮ ﺗﺰوﯾﺮ ﮐﻪ ﺧﻔﺎﺟﯽ ﺑﺮاي ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺣﻤﺎي ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﯿﺎض ﻧﺴﺞ ﻧﻤﻮده أوﻫﻦ ﻣﻦ ﺑﯿﺖ اﻟﻌﻨﮑﺒﻮت و أرّق‬‫ﻣﻦ ورق اﻟّﺘﻮت ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻫﺮ ﻋﺎﻗﻞ ﺑﺼﯿﺮ و ﻣﺘﺄّﻣﻞ ﺧﺒﯿﺮ ﻧﯿﮑﻮ ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ‪:‬‬‫اوﻻ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮﺳﺖ و ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺣﺪﯾﺚ أّول ﻣﺨﺼﻮص ﺑﺮاي ﺷﯿﺨﯿﻦ وﺿﻊ ﺷﺪه و ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮ ﺑﺮاي‬‫ﺟﻤﻠﻪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬و ازﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎري از ﻋﻠﻤﺎي اﺻﻮﻟّﯿﯿﻦ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﻣﻌﺎرض ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪،‬‬‫ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻻﺣﻆ »إﺣﮑﺎم اﻷﺣﮑﺎم« ﻟﻶﻣـﺪي و »ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﻻﺻﻮل« ﻻﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ و ﺷـﺮﺣﻪ ﻟﻌﻀـﺪ اﻟـّﺪﯾﻦ اﻹﯾﺠﯽ و »ﺣﺎﺷـﯿﮥ‬‫اﻟّﺘﻔﺘﺎزاﻧﯽ« ﻋﻠﯽ ﻫـﺬا اﻟّﺸـ ﺮح و »ﺷـﺮح اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﻟﻌﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟﻔﺮﻏﺎﻧﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻌﺒﺮي و »ﻣﻌﺮاج اﻟﻮﺻﻮل« ﻟﻠﻌﻠّﺎﻣﮥ ﻣﺠﺪ اﻟّﺪﯾﻦ‬‫اﻻﯾﮑﯽ و »اﻟّﺘﺤﺮﯾﺮ« ﻻﺑﻦ اﻟﻬﻤﺎم اﻟّﺴﯿﻮاﺳـﯽ و ﮐﺘﺎب »اﻟّﺘﻘﺮﯾﺮ و اﻟّﺘﺤﺒﯿﺮ« ﻻﺑﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﺤﺎّج اﻟﺤﻠﺒﯽ و »اﻟّﺘﯿﺴـﯿﺮ« ﻟﻤﺤﻤـﺪ أﻣﯿﻦ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺄﻣﯿﺮ‬‫ﺑﺎدﺷﺎه اﻟﺒﺨﺎري و »ﻣﺴـّﻠﻢ اﻟّﺜﺒﻮت« ﻟﻤﺤّﺐ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﻬﺎري و »اﻟـّﺼ ﺒﺢ اﻟّﺼﺎدق« ﻟﻤﻼ ﻧﻈﺎم اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟـّﺴ ﻬﺎﻟﻮي و »ﻓﻮاﺗـﺢ اﻟّﺮﺣﻤﻮت« ﻟﻌﺒﺪ اﻟﻌﻠﯽ‬‫اﻟﻠﮑﻬﻨﻮي و »ﺷﺮح اﻟﻤﺴّﻠﻢ« ﻟﻠﻤﻮﻟﻮي وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻠﮑﻬﻨﻮي‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺣﺪﯾﺜﯽ را ﮐﻪ ﻣﻌﺎرض ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﻫﻢ ﻣﻌﻨﯽ آن واﻧﻤﻮدن ﺻﺮاﺣﮥ ﻃﺮﯾﻖ ﺟﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻟّﻀّﺪﯾﻦ ﭘﯿﻤﻮدﻧﺴﺖ‪.‬‬‫ﺛﺎﻧﯿﺎ اّدﻋﺎي اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘـﺪا ﺣﺪﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺢ و ﻣﻌﻤﻮل ﺑﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﻫﺮﮔﺰ درﺳﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ در ﻣﺠﻠّﺪ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻃﯿﺮ و ﻧﯿﺰ در ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺠّﻠﺪ ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ ﺑﺘﻔﺼـﯿﻞ ﺗﻤﺎم ﻣﻮﺿﻮع و ﻣﺼـﻨﻮع ﺑﻮدن آن ﻣﺒّﯿﻦ و ﻣﺒﺮﻫﻦ ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬و ﮐﻤﺎل ﻓﺴﺎد و ﺑﻄﻼن آن ﺣﺴﺐ‬‫اﻋﺘﺮاﻓﺎت أﮐﺎﺑﺮ أﻋﻼم و ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ ﻓﺨﺎم ﺳّﻨّﯿﻪ ﺑﺤّﺪ ﺛﺒﻮت رﺳﯿﺪه و ﺑﻌﺪ ﻣﻼﺣﻈﻪ آن ﻫﯿﭻ ﻋﺎﻗﻠﯽ اﻗﺪام ﺑﺮ ﺗﺼﺤﯿﺢ آن ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﺛﺎﻟﺜﺎ اّدﻋﺎي اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﯿﺎض ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﻌـﺪ ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﻣﺜﻞ ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ ﺑﺮاي آن آورده ﺣﺮﻓﯿﺴﺖ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻧﺎﻣﺮﺑﻮط زﯾﺮا‬‫ﮐﻪ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ اﻓﺎدات ﻋﻠﻤﺎي ﻋﻠﻢ دراﯾﺖ ﻣﺜﻞ ﻋﻠّﺎﻣﻪ اﺑﻦ اﻟـّﺼ ﻼح و ﻋﻠّﺎﻣﻪ ﻧﻮوي و زﯾﻦ اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ و ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن واﺿـﺢ و ﻻﺋﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ در ﺣﺪﯾﺚ واﺣﺪ ﺑﺘﻌّﺪد رواة ﻣﺘﺤّﻘﻖ ﻣﯽﺷﻮد و ﺷﺎﻫﺪ ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮﺳﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪624 :‬‬‫ﮐﻪ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﺣـﺪﯾﺚ أّول ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﭘﺮ ﻇـﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘـﺪا و ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﯾﮏ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬و ﻧﯿﺰ واﺿـﺢ و آﺷـﮑﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﻤﻌﻨﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا ﻫﻢ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻌﺎرض آﻧﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ در اﯾﻦ ﺟﺎ ﻧﻪ ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ ﻣﺘﺤّﻘﻖ ﻣﯽﺷﻮد و ﻧﻪ ﺻﻮرت ﺷﺎﻫﺪ ﻧﻤﺎﯾﺎن‬‫ﻣﯽﮔﺮدد و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺣﺎل ﺑﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻨﻮال ﺑﺎﺷﺪ ﻗﻮل ﺧﻔﺎﺟﯽ »و ﻟﺬا ﺳﺎﻗﻪ ﺑﻌﺪه ﮐﺎﻟﻤﺘﺎﺑﻌﮥ ﻟﻪ« ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺣّﻈﯽ از ﺻّﺤﺖ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ؟!‪.‬‬‫راﺑﻌﺎ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ اﻓﺎدات ﻋﻠﻤﺎي ﻋﻠﻢ دراﯾﺖ اﯾﻦ ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﺘﺎﺑﻌﺎت و ﺷﻮاﻫـﺪ رواﯾﺎت وّﺿﺎﻋﯿﻦ و ﮐّﺬاﺑﯿﻦ ﺑﮑﺎر ﻧﻤﯽآﯾﺪ‪ ،‬و‬‫ﻏﺎﯾﮥ ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺒﺎب آﻧﺴﺖ ﮐﻪ رواﯾﺎت ﺑﻌﺾ ﺿـﻌﻔﺎء ﻣﺨﺼﻮﺻـﯿﻦ درﯾﻦ ﺑﺎب ﻗﺎﺑﻞ ذﮐﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﭼﻮن در ﻣﺎ ﺳـﺒﻖ ﻣﮑّﺮرا واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 160‬از ‪174‬‬‫ﮔﺮدﯾـﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻣﻮﺿﻮع و ﻣﮑﺬوب و ﺑﺎﻃﻠﺴﺖ و ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻮدن آن را ﺧﻮد ﺧﻔﺎﺟﯽ از اﺑﻦ ﺣﺰم ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و رواة آن‪-‬‬‫ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ‪ -‬از ﺟﻤﻠﻪ وّﺿﺎﻋﯿﻦ أﻧﮑﺎس و ﺻـّﻨﺎﻋﯿﻦ أرﺟﺎس ﻫﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻟﻬـﺬا اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را از ﻗﺒﯿﻞ ﻣﺘﺎﺑﻌﺎت اﻧﮕﺎﺷـﺘﻦ ﮐﻤﺎل ذﻫﻮل و‬‫ﻏﻔﻮل ﺧﻮد را ﻓﺮا روي أﻫﻞ ﺣﻠﻮم و ﻋﻘﻮل واداﺷﺘﻦ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺧﺎﻣﺴﺎ اﮔﺮ ﻓﺮض ﮐﺮده ﺷﻮد ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﻤﻌﻨﯽ ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘـﺪاﺳﺖ و ﺻـّﺤﺖ ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘـﺪا ﻫﻢ ﺑﻔﺮض ﻣﺤﺎل ﻣﺴـﻠﻢ داﺷـﺘﻪ آﯾﺪ و‬‫ﺳﯿﺎق ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﯿﺎض آن را ﻣﺜﻞ ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ ﻫﻢ روا ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎز ﻫﻢ ﺟﺰم ﻗﺎﺿﯽ ﻋﯿﺎض ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم درﺳﺖ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ﻃﯽ اﯾﻦ ﻣﺮاﺣﻞ‬‫ﻫﻢ دﺳﺖ ﺧﻔﺎﺟﯽ ﺑﺪاﻣﻦ ﻣﻘﺼﻮد ﻧﻤﯽرﺳﺪ زﯾﺮا ﮐﻪ درﯾﻦ ﺻﻮرت ﻣﯽﺑﺎﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﻗﺎﺿﯽ ﻋﯿﺎض ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا را ﺑﺼﯿﻐﻪ ﺟﺰم ذﮐﺮ ﻧﻤﺎﯾﺪ و‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﺼـﯿﻐﻪ ﺗﻀـﻌﯿﻒ وارد ﺳﺎزد‪ ،‬ﭼﻪ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ ﻣﺰﻋﻮم ﺑﺎﻃﻞ ﺧﻔﺎﺟﯽ ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘـﺪا ﺣـﺪﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺤﺴﺖ و ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻫﺮﮔﺰ‬‫ﺻﺤﯿـﺢ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻗﺎﺿـﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﮑﺮده ﺑﻠﮑﻪ ﺣـﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا را ﺑﺎﺳـﻨﺎد ﺧﻮد رواﯾﺖ ﮐﺮده و ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﻼ ذﮐﺮ ﺳـﻨﺪ ﺑﺼـﯿﻐﻪ‬‫ﺟﺰم ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺢ را ﺑﻐﯿﺮ ﺣﺘﻢ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدن و ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﯿﺮ ﺻـﺤﯿﺢ را ﺣﺘﻤﺎ و ﺟﺰﻣﺎ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮدن ﻧﻬﺎﯾﺖ‬‫ﺷﻨﯿﻊ و ﻓﻈﯿﻊﺳﺖ و ﻫﺮﮔﺰ ﺳﻤﺘﯽ از ﺟﻮاز ﻧﺪارد‪.‬‬‫و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﻣﺤّﻞ ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺒﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﺮا ﻗﺎﺿﯽ ﻋﯿﺎض ﺣﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا را ﮐﻪ ﻧﺰد ﺧﻔﺎﺟﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﺴﺖ ﺑﺼﯿﻐﻪ ﺟﺰم وارد ﻧﻨﻤﻮده ﺑﻠﮑﻪ‬‫آن را ﺑﺴﻨﺪ ﺧﻮد اﮔﺮ ﭼﻪ آن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪625 :‬‬‫ﺳﻨﺪ ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوﺣﺴﺖ رواﯾﺖ ﮐﺮده و ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﻧﺰد ﺧﻔﺎﺟﯽ ﺻـﺤﯿﺢ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﻓﺎده ﺧﻮدش ﺟﻤﻠﻪ أﺳﺎﻧﯿﺪ‬‫آن ﺿـﻌﯿﻔﻪ اﺳﺖ و اﺑﻦ ﺣﺰم آن را ﺑﺎﻟﺠﺰم ﻣﻮﺿﻮع ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬ﻗﺎﺿـﯽ ﺑﻘﻠﺐ ﻣﻮﺿﻮع و ﻋﮑﺲ ﻣﺸـﺮوع آن را ﺑﺼﯿﻐﻪ ﺣﺘﻢ و ﺟﺰم وارد ﻧﻤﻮده‬‫در إﺛﺒﺎت رﻗﺎﻋﺖ و ﺻﻔﺎﻗﺖ ﺧﻮد ﻧﺰد اوﻟﯽ اﻷﺣﻼم إﻟﯽ أﻗﺼﯽ اﻟﻐﺎﯾﻪ اﻓﺰوده‪.‬‬‫و ازﯾﻨﺠﺎ ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺘﺤّﻘﻖ ﮔﺮدﯾـﺪ ﮐﻪ آﻧﭽﻪ ﺧﻔﺎﺟﯽ در ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺣﻤﺎي ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﯿﺎض ﻧﺴﺞ ﻋﻨﮑﺒﻮﺗﯽ ﻧﻤﻮده ﻫﺮﮔﺰ أﻗﻮي و أﺣﺴﻦ ﻧﯿﺴـﺖ‬‫ﺑﻠﮑﻪ أوﻫﯽ و أوﻫﻨﺴﺖ و وﻫﻦ و ﻫﻮان آن ﺑﺮ أﺻـﺤﺎب أﺑﺼﺎر و أﻋﯿﺎن واﺿـﺢ و ﻋﯿﺎن ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ و ﺧﺎك ﻣـﺬﻟّﺖ و ﺻـﻐﺎر ﺑﺮؤوس ﺗﺎﺑﻊ و‬‫ﻣﺘﺒﻮع ﻣﯽﭘﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﮑﻦ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺒﺎب ﻣﻦ اﻟﻐﺎﻓﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻠﻘﺪ رددﻧﺎ ﻗﻮل اﻟﺨﻔﺎﺟﯽ أﺳﻔﻞ ﺳﺎﻓﻠﯿﻦ‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 43‬ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﻣﻌﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ أﻣﯿﻦ اﻟّﺴﻨﺪي ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﺎﻟﻘﻄﻊ و اﻟﯿﻘﯿﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﮔﻔﺘﻪ‬‫وﺟﻪ ﭼﻬﻞ و ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﻋﻠّﺎﻣﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﻣﻌﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ أﻣﯿﻦ اﻟّﺴـ ﻨﺪي ﮐﻪ ﻋﻠّﻮ ﻣﺮﺗﺒﻪ ]‪ [1‬و رﻓﻌﺖ درﺟﻪاش در ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﺳﺎﺑﻘﺎ در ﻣﺠﻠﺪ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺪﯾﻨـﮥ اﻟﻌﻠﻢ داﻧﺴﺘﯽ‪ ،‬در »دراﺳﺎت اﻟّﻠﺒﯿﺐ« ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﺎﻟﻘﻄﻊ و اﻟﯿﻘﯿﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣـﺬﮐﻮر ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺂن ﺑﺮ ﻋﺼﻤﺖ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻓﺎن ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻗﺪ ورد‬‫»أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ«‬‫‪،‬و‬‫ورد »اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟّﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ«‬‫ر ض‪ ،‬و‬‫ورد »ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺴّﻨﺘﯽ و ﺳّﻨﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟّﺮاﺷﺪﯾﻦ«‬‫اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻓﻘـﺪ ﺛﺒﺖ اﻟﺤّﺚ ﺑﺎﻗﺘﺪاء ﻏﯿﺮﻫﻢ و اﻫﺘﺪاء ﻣﻦ اﻗﺘﺪي ﺑﻬﻢ‪ .‬ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻷّول ﻣﻮﺿﻮع و إﻟّﺎ ﻟﮑﺎن ﻗﻮﻟﻪ »اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ« ﻓﯿﻪ ﺧﺎّﺻﮥ ﻣّﻤﺎ‬‫ﯾـﺪّل ﻋﻠﯽ ﻋﺪم ﺧﻄﺌﻬﻢ إﻟﺦ‪ [1] .‬ﻣﻮﻟﻮي ﺻـﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧـﺎن ﻗﻨﻮﺟﯽ در »ﻃﺮﯾﻘﻪ ﻣﺜﻠﯽ« ﮐﻪ آن را ﺑﻨﺎم ﭘﺴـﺮ ﺧﻮد ﻧﻮر اﻟﺤﺴﻦ ﺧﺎن ﻧﻮﺷـﺘﻪ‬‫اﺳﺖ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪] :‬و اﻟﮑﺘﺐ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﻊ ﻣﻦ اﻟﺘﻘﻠﯿـﺪ و اﻟﻨﻬﯽ ﻋﻨﻪ و اﻟﺮد ﻋﻠﯽ أﻫﻠﻪ اﻟﮑﺜﯿﺮ اﻟﻄﯿﺐ ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬ﻋﻘـﺪ اﻟﺠﯿـﺪ« و »اﻻﻧﺼﺎف« ﻟﻠﻤﺤـﺪث‬‫اﻟـﺪﻫﺎوي و ﮐﺘﺎب »دراﺳﺎت اﻟﻠﺒﯿﺐ ﻓﯽ اﻻﺳﻮة اﻟﺤﺴـﻨﮥ ﺑﺎﻟﺤﺒﯿﺐ« و ﮐﺎن ﻣﺆﻟﻔﻪ اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻌﻼﻣـﮥ ﻣﺤﻤـﺪ ﻣﻌﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ أﻣﯿﻦ ﻣﻦ أﻓﺎﺿـﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 161‬از ‪174‬‬‫اﻟﻬﻨـﺪ و ﺗﻼﻣـﺬة اﻟﺸـﯿﺦ أﺣﻤـﺪ وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤـﺪث اﻟـﺪﻫﻠﻮي‪ ،‬و ﻣﻦ ﻗـﺪح ﻓﯿﻪ ﺑﺸـﯽء ﻣﻦ ﻫﻔﻮاﺗﻪ ﻓﻬﻮ رد ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﮐﯿﻒ و اﻟﺤﺎﻣﻠﻮن ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ‬‫اﻟﻤﻘﻠﺪﯾﻦ ﻟﻢ ﯾﺒﻠﻐﻮا ﻣﻌﺸﺎر ﻣﺎ آﺗﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻦ ﻋﻠﻢ اﻟﺒﻼﻏﮥ و اﻟﻔﻬﻢ اﻟﺒﻠﯿﻎ و اﻟﻘﻮل اﻟﻔﺼﯿﺢ و اﻟﻌﻘﻞ اﻟﺴﻠﯿﻢ ‪.‬‬‫)‪ .12‬ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي ﮐﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪626 :‬‬‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿـﺤﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﻠّﺎﻣﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﻣﻌﯿﻦ ﺳـﻨﺪي ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺻـﺮاﺣﮥ ﻣﻮﺿﻮع ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ و ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ آن را ﻣﺮدود‬‫ﺳﺎﺧﺘﻪ راه إﻧﺼﺎف ﻣﯽﭘﻮﯾﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺣﺎل اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻨﻮال ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﺼـﻔﯿﻦ ﻋﻠﻤﺎي اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺧﻮد آن را ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﺮدود ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ و ﺑﻘﻄﻊ و ﯾﻘﯿﻦ آن را ﻣﻮﺿﻮع واﻧﻤﻮده در إﻇﻬـﺎر ﻓﺴﺎد آن اﻓﺰاﯾﻨـﺪ‪ ،‬أﺣـﺪي از أﻫﻞ إﻧﺼﺎف اﺣﺘﺠﺎج ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻣﺎ را‬‫ﺑـﺎﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع و ﺧﺒﺮ ﻣﺼـﻨﻮع و آن ﻫﻢ در ﻣﻌﺎرﺿﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و آن ﻫﻢ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ﮐﻪ ﻣﺼـﺪاق »ُﻇﻠُﻤﺎٌت ﺑَْﻌـُﻀ ﻬﺎ َﻓْﻮَق‬‫ﺑَْﻌٍﺾ«‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺟﺎﺋﺰ ﻧﺨﻮاﻫﺪ اﻧﮕﺎﺷﺖ‪ ،‬و ﻫﺮﮔﺰ ﺣﻀﺮﺗﺶ را در ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﺎﯾﻦ ﮐﺬب ﺻﺮﯾﺢ و اﻓﮏ ﻓﻀﯿﺢ ﻣﻌﺬور ﻧﺨﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 44‬ﻗﺎﺿﯽ ﻣﺤّﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﺎري در ﮐﺘﺎب »ﻣﺴّﻠﻢ اﻟّﺜﺒﻮت« ﺗﻀﻌﯿﻒ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻧﻤﻮده‬‫وﺟﻪ ﭼﻬـﻞ و ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ ﻗﺎﺿـﯽ ﻣﺤّﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﺎري در ﮐﺘﺎب »ﻣﺴـّﻠﻢ اﻟّﺜﺒﻮت« ﺻـﺮاﺣﮥ ﺗﻀـﻌﯿﻒ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻧﻤﻮده ﺧﯿﺒﺖ و ﺧﺴـﺮان‬‫ﻣﺤﺘّﺠﯿﻦ ﺑـﺂن در ﻣﻄﻠﻮب ﺧﻮد ﺑـﺄوﺟﺰ ﻋﺒـﺎرات ﻇـﺎﻫﺮ و ﺑـﺎﻫﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣـﺬﮐﻮر در ﻣﻘﺎم ﻧﻔﯽ ﺣﺠّﯿﺖ إﺟﻤﺎع ﺷـﯿﺨﯿﻦ و‬‫إﺟﻤﺎع ﺧﻠﻔﺎي أرﺑﻌﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎﻟﻮا ]‪ :[1‬اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟّﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ و‬‫ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺴّﻨﺘﯽ‬‫‪ ،‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﺧﻄﺎب ﻟﻠﻤﻘّﻠﺪﯾﻦ و ﺑﯿﺎن ﻷﻫﻠّﯿﮥ اﻻﺗّﺒﺎع ﻷّن اﻟﻤﺠﺘﻬﺪﯾﻦ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﺨﺎﻟﻔﻮﻧﻬﻢ و اﻟﻤﻘّﻠﺪﯾﻦ ﻗﺪ ﯾﻘّﻠﺪون ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و أّﻣﺎ اﻟﻤﻌﺎرﺿﮥ‬‫ﺑﺄﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم‬‫و ﺧﺬوا ﺷﻄﺮ دﯾﻨﮑﻢ ﻋﻦ اﻟﺤﻤﯿﺮاء ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ«‬‫ﻓﺘﺪﻓﻊ ﺑﺄﻧﻬﻤﺎ ﺿﻌﯿﻔﺎن ‪.‬‬
‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻗﺎﺿﯽ ﻣﺤّﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﺎري از أﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎي أﻋﻼم و أﺟﻠﻪ ﻧﺒﻬﺎي ﻓﺨﺎم ﻧﺰد ﺳّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻏﻼم ﻋﻠﯽ آزاد ﺑﻠﮕﺮاﻣﯽ در »ﺳـﺒﺤﮥ اﻟﻤﺮﺟﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻣﺤّﺐ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﻬﺎري رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﻧﺴـﺒﺘﻪ إﻟﯽ ﺑﻬﺎر‪ -‬ﺑﮑﺴـﺮ اﻟﻤﻮّﺣﺪة و‬‫اﻟﻬﺎء و اﻷﻟﻒ و اﻟّﺮاء‪ -‬ﺑﻠـﺪة ﻋﻈﯿﻤﮥ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﺿـﯽ ﻣﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﺎري ﻓﯽ ﺷـﺮﻗﯽ اﻟﻔﻮرب و ﮐﺎن ﯾﻄﻠﻖ اﺳﻢ »ﺻﻮﺑﻪ« ﻓﯽ اﻟﻘﺪﯾﻢ ﻋﻠﯿﻬﺎ و ﻣﻦ‬‫ﻣّﺪة ﯾﻄﻠﻖ ﻋﻠﯽ ﺑﺘﻨﻪ‪ -‬ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻤﻮّﺣﺪة و ﺳـﮑﻮن اﻟﻔﻮﻗﺎﻧّﯿﮥ و ﻓﺘﺢ اﻟّﻨﻮن آﺧﺮﻫﺎ ﻫﺎء‪ -‬و اﻟﺒﻠﺪﺗﺎن ﻣّﺘﺼﻠﺘﺎن ﻣﺴﻘﻂ رأس اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻣﻮﺿﻮع ﮐﺮا‪-‬‬‫ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﮑـﺎف و اﻟّﺮاء و اﻷﻟﻒ اﻟﻤﻘﺼﻮرة‪ -‬ﻣﻦ ﺗﻮاﺑﻊ ﻣﺤّﺐ ﻋﻠﯽ ﻓﻮر‪ ،‬و ﻫﯽ ﻣﻌﻤﻮرة ﻣﻦ ﻣﻀﺎﻓﺎت ﺑﻬﺎر و ]‪ [1‬ﯾﻌﻨﯽ اﻟﻘﺎﺋﻠﯿﻦ ﺑﺤﺠﯿﮥ اﺟﻤﺎع‬‫اﻟﺸﯿﺨﯿﻦ و ﺣﺠﯿﮥ اﺟﻤﺎع اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻻرﺑﻌﮥ )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪627 :‬‬‫ﻋﺸـﯿﺮة اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻣﻠّﻘﺒﮥ ﺑﻪ ﻣﻠﮏ )ﺑﺎﻟﻤﻠﮏ‪ .‬ظ(‪ .‬و اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻫﻮ ﺑﺤﺮ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم و ﺑﺪر ﺑﯿﻦ اﻟّﻨﺠﻮم‪ ،‬ﺟﺎب دﯾﺎر اﻟﻔﻮرب ﻓﯽ ﻋﻨﻔﻮان اﻟّﺸﺒﺎب و‬‫ﻗﺮع ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﻌﻠﻢ ﮐـﺜﯿﺮا ﻣﻦ اﻷـﺑﻮاب و أﺧـﺬ أواﺋـﻞ اﻟﮑﺘﺐ اﻟّﺪرﺳـّﯿﮥ ﻣﻦ ﻣﻮاﺿﻊ ﺷـّﺘﯽ ﺛّﻢ اﻧﻘﻄﻊ ﺑﺮّﻣﺘﻪ إﻟﯽ ﺣﻮزة درس اﻟﻤﻮﻟﻮي ﻗﻄﺐ‬‫اﻟّﺪﯾﻦ اﻟّﺸﻤﺲآﺑﺎدي و ﺑﺪﻻﻟﮥ ﻫﺬا اﻟﻘﻄﺐ ﻗﻄﻊ ﻣﺴﺎﻓﮥ اﻻﻏﺘﺮاب و اﻧﺘﻬﯽ إﻟﯽ أﻗﺼﯽ ﺣﺪود اﻻﮐﺘﺴﺎب و ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﺗﺤﻠّﯽ ﺑﺎﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و ﺑﺮع ﻓﯽ‬‫اﻷﻣﺎﺛﻞ ﻗﺼﺪ اﻟّﺪﯾﺎر اﻟﺠﻨﻮﺑّﯿﮥ ﻣﻦ اﻟﻬﻨﺪ اﻟﻤﻌّﺒﺮ ﻋﻨﻬﺎ ﺑﺎﻟّﺪﮐﻦ و ﻻزم اﻟّﺴﻠﻄﺎن ﻋﺎﻟﻤﮕﯿﺮ ﻓﻮﻟّﺎه ﻗﻀﺎء ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻣﻦ ﺑﻼد اﻟﻔﻮرب و ﺑﻌﺪ ﻋّﺪة ﺳﻨﯿﻦ‬‫ﻋﺰل ﻋﻨﻪ و ﻗﺼﺪ اﻟّﺪﮐﻦ ﻣّﺮة ﺛﺎﻧﯿﮥ و ﻗّﻠﺪه ﺳـﻠﻄﺎن ﻋﺎﻟﻤﮕﯿﺮ ﻗﻀﺎء‪ -‬ﺣﯿﺪرآﺑﺎد و ﻫﯽ دار اﻟﺨﻼﻓﮥ ﻟﻠّﺪﯾﺎر اﻟّﺸـ ﺮﻗّﯿﮥ ﻣﻦ اﻟّﺪﮐﻦ ﺛّﻢ ﻏﻀﺐ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴﻠﻄﺎن ﺑﻌّﻠﮥ و ﻋﺰﻟﻪ ﻋﻦ اﻟﻘﻀﺎء و ﺑﻌﺪ أّﯾﺎم ﻋﻔﯽ ﻋﻨﻪ ﺑﺸﻔﺎﻋﮥ اﻟّﺸﻔﻌﺎء و أﻣﺮه ﺑﺘﻌﻠﯿﻢ اﺑﻦ اﺑﻨﻪ اﻟّﺴﻠﻄﺎن رﻓﯿﻊ اﻟﻘﺪر ﺑﻦ اﻟّﺴﻠﻄﺎن ﻣﺤّﻤﺪ ﻣﻌﻈﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 162‬از ‪174‬‬‫ﺑﻦ اﻟّﺴﻠﻄﺎن ﻋﺎﻟﻤﮕﯿﺮ و ﻓّﻮض ﻋﺎﻟﻤﮕﯿﺮ ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه ﺣﮑﻮﻣﮥ ﮐﺎﺑﻞ إﻟﯽ اﺑﻨﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﻣﻌﻈﻢ اﻟﻤﺬﮐﻮر اﻟﻤﻠّﻘﺐ ﺑﺸﺎه ﻋﺎﻟﻢ‪ ،‬ﻓﺴﺎﻓﺮ ﺷﺎه ﻋﺎﻟﻢ و‬‫اﺑﻨﻪ اﻟـّﺴ ﻠﻄﺎن رﻓﯿﻊ اﻟﻘﺪر ﻣﻦ اﻟّﺪﮐﻦ إﻟﯽ ﮐﺎﺑﻞ و اﻧﺴﻠﮏ اﻟﻘﺎﺿﯽ أﯾﻀﺎ ﺻﺤﺒﮥ اﻟّﺴﻠﻄﺎن رﻓﯿﻊ اﻟﻘﺪر ﺑﻌﻼﻗﮥ اﻟّﺘﻌﻠﯿﻢ ﺣّﺘﯽ دﺧﻠﻮا ﮐﺎﺑﻞ و ﺑﻌﺪ‬‫ﻣﺎ أﻗﺎﻣﻮا ﺑﻬﺎ ﻣـّﺪة ﯾﺴـﯿﺮة ﺗﻮﻓﯽ اﻟّﺴـ ﻠﻄﺎن ﻋﺎﻟﻤﮕﯿﺮ ﻓﯽ اﻟـّﺪﮐﻦ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎﻧﯿـﮥ ﻋﺸـﺮة و ﻣﺎﺋـﮥ و أﻟﻒ و اﻧﺘﻬﺾ ﺷﺎه ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻦ ﮐﺎﺑﻞ إﻟﯽ اﻟـّﺪﯾﺎر‬‫اﻟﻬﻨﺪّﯾـﮥ و أﻋﻄﯽ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻣﻨﺼـﺒﺎ ﺟﻠﯿﻼ و وﻟّﺎه ﺻﺪارة ﻣﻤﺎﻟﮏ اﻟﻬﻨﺪ ﮐّﻠﻬﺎ و ﻟّﻘﺒﻪ ﺑﻔﺎﺿﻞ ﺧﺎن ﺳـﻨﮥ ﺗﺴـﻌﮥ ﻋﺸـﺮ و ﻣﺎﺋﮥ و أﻟﻒ و ﻓﯽ ﻫﺬه‬‫اﻟّﺴﻨﮥ أﻏﺎر ﻋﻠﯿﻪ ﻫﺎدم اﻟﻠّّﺬات و أذاﻗﻪ ﻋﻼﻗﻢ اﻟﺤﺴﺮات‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻣﺼـّﻨﻔﺎﺗﻪ‪» :‬ﺳـّﻠﻢ اﻟﻌﻠﻮم« ﻓﯽ اﻟﻤﻨﻄﻖ و »ﻣﺴـﻠﻢ اﻟّﺜﺒﻮت« ﻓﯽ أﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ و ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ ﻫﺬا اﻻﺳﻢ و »اﻟﺠﻮﻫﺮ اﻟﻔﺮد« و ﻫﯽ رﺳﺎﻟﮥ ﻓﯽ‬‫ﻣﺴﺌﻠﮥ اﻟﺠﺰء اﻟّﺬي ﻻ ﯾﺘﺠّﺰي و اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟّﺜﻼﺛﮥ ﻣﻘﺒﻮﻟﮥ ﻣﺘﺪاوﻟﮥ ﻓﯽ ﻣﺪارس اﻟﻌﻠﻤﺎء[‪.‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »أﺑﺠﺪ اﻟﻌﻠﻮم« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻣﺤّﺐ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﻬﺎري ﻧﺴـﺒﮥ إﻟﯽ ﺑﻬﺎر‪ -‬ﺑﮑﺴﺮ اﻟﻤﻮّﺣﺪة‪ -‬ﺑﻠﺪة ﻋﻈﯿﻤﮥ‬‫ﻓﯽ ﺷـﺮﻗﯽ ﭘﻮرب‪ ،‬ﺗﻌﺮف ﻓﯽ اﻟﻘـﺪﯾﻢ ﺑﺎﻟّﺼﻮﺑﮥ ﺛّﻢ اﻃﻠﻖ ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﺑﺴـﻨﻪ‪ ،‬و اﻟﺒﻠﺪﺗﺎن ﻣّﺘﺼـﻠﺘﺎن‪ .‬وﻟﺪ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺑﻤﻮﺿﻊ ﮐﺮا ﻣﻦ ﺗﻮاﺑﻊ ﻣﺤّﺐ‬‫ﻋﻠﯽ ﻓﻮر و ﻫﯽ ﻣﻌﻤﻮرة ﻓﯽ ﻣﻀﺎﻓﺎت ﺑﻬﺎر و ﻋﺸﯿﺮة اﻟﻘﺎﺿﯽ ﺗﻌﺮف ﺑﻤﻠﮏ‪ ،‬و اﻟﻘﺎﺿﯽ ﺟﺎب دﯾﺎر ﭘﻮرب و أﺧﺬ أواﺋﻞ اﻟﮑﺘﺐ اﻟّﺪرﺳّﯿﮥ ﻣﻦ‬‫ﻣﻮاﺿﻊ ﺷّﺘﯽ ﺛّﻢ اﻧﻘﻄﻊ ﺑﺮّﻣﺘﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪628 :‬‬‫إﻟﯽ ﺣﻮزة درس اﻟﻘﻄﺐ اﻟّﺸـ ﻤﺲآﺑﺎدي ﻓﺼـﺎر ﺑﺤﺮا ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم و ﺑـﺪرا ﺑﯿﻦ اﻟّﻨﺠﻮم‪ ،‬و رﺣـﻞ إﻟﯽ اﻟـّﺪﮐﻦ و ﻻزم اﻟّﺴـ ﻠﻄﺎن ﻋﺎﻟﻢﮔﯿﺮ ﻓﻮﻻه‬‫ﻗﻀﺎء ﻟﮑﻬﻨﺆ ﺛّﻢ ﺑﻌﺪ ﻣّﺪة ﻗﻀﺎء ﺣﯿﺪرآﺑﺎد و ﻫﯽ دار اﻹﻣﺎرة ﻟﻠّﺪﯾﺎر اﻟّﺸﺮﻗّﯿﮥ ﻣﻦ دﮐﻦ ﺛّﻢ ﻋﺰﻟﻪ ﺛّﻢ أﻣﺮه ﺑﺘﻌﻠﯿﻢ اﺑﻦ اﺑﻨﻪ رﻓﯿﻊ اﻟﻘﺪر ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ‬‫ﻣﻌﻈﻢ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻟّﻤـ ﺎ ﻓّﻮض ﻋـﺎﻟﻢﮔﯿﺮ ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه ﺣﮑﻮﻣـﮥ ﮐﺎﺑﻞ إﻟﯽ اﺑﻨﻪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻣﻌﻈﻢ اﻟﻤﻠّﻘﺐ ﺑﺸﺎه ﻋﺎﻟﻢ و ﺳﺎﻓﺮ ﻫﻮ ﻣﻊ اﺑﻨﻪ رﻓﯿﻊ اﻟﻘـﺪر ﻣﻦ‬‫اﻟّﺪﮐﻦ إﻟﯽ ﮐﺎﺑﻞ ﺻـﺤﺒﻪ اﻟﻘﺎﺿـﯽ‪ ،‬و ﻟّﻤﺎ ﺗﻮﻓﯽ ﻋﺎﻟﻢﮔﯿﺮ ﻓﯽ اﻟّﺪﮐﻦ ﺳـّﻨﮥ ‪ 1118‬و اﻧﺘﻬﺾ ﺷﺎه ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻦ ﮐﺎﺑﻞ إﻟﯽ اﻟـّﺪﯾﺎر اﻟﻬﻨﺪّﯾـﮥ أﻋﻄﯽ‬‫اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻣﻨﺼﺒﺎ ﺟﻠﯿﻼ و وﻟّﺎه ﺻﺪارة ﻣﻤﺎﻟﮏ اﻟﻬﻨﺪ ﮐﻠّﻬﺎ و ﻟّﻘﺒﻪ ﺑﻔﺎﺿﻞ ﺧﺎن ﺳﻨﮥ ‪ 1119‬ﻓﺘﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟّﺴﻨﮥ‪ .‬و ﻣﻦ ﻣﺆﻟّﻔﺎﺗﻪ‪» :‬ﺳﻠّﻢ اﻟﻌﻠﻮم«‬‫ﻓﯽ اﻟﻤﻨﻄﻖ و »ﻣﺴـّﻠﻢ اﻟّﺜﺒﻮت« ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ و »اﻟﺠﻮﻫﺮ اﻟﻔﺮد« ﻓﯽ ﻣﺴﺌﻠﮥ اﻟﺠﺰء اﻟّﺬي ﻻ ﯾﺘﺠّﺰي‪ ،‬و ﻫﺬه اﻟّﺜﻠﺜﮥ ﻣﻘﺒﻮﻟﮥ ﻣﺘﺪاوﻟﮥ ﻓﯽ ﻣﺪارس‬‫اﻟﻌﻠﻤﺎء[‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 45‬ﻣّﻠﺎ ﻧﻈﺎم اﻟّﺪﯾﻦ اﻟّﺴﻬﺎﻟﻮي ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻮدن ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﮑﻤﺎل ﺻﺮاﺣﺖ اﻓﺎده ﻧﻤﻮده‬‫وﺟﻪ ﭼﻬﻞ و ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﻠّﺎ ﻧﻈﺎم اﻟّﺪﯾﻦ اﻟـّﺴ ﻬﺎﻟﻮي ﮐﻪ از أﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎي اﯾﻦ دﯾﺎر و أﺟﻠّﻪ ﻧﺒﻬﺎي اﯾﻦ أﻣﺼﺎرﺳﺖ در »ﺻـﺒﺢ ﺻﺎدق‪ -‬ﺷـﺮح‬‫ﻣﻨـﺎر« ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻮدن ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﺑﮑﻤﺎل ﺻـﺮاﺣﺖ اﻓﺎده ﻧﻤﻮده و در إﻇﻬﺎر وﻫﻦ و ﻫﻮان و ﻓﺴﺎد و ﺑﻄﻼن آن ﻗﺼﺐ اﻟّﺴـ ﺒﻖ از أﻗﺮان‬‫ﺧﻮد رﺑﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر در ﻣﺒﺤﺚ إﺟﻤﺎع در رّد ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺤﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪا و‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺴّﻨﺘﯽ و ﺳّﻨﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟّﺮاﺷﺪﯾﻦ«‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﺟﯿﺐ أﯾﻀﺎ ﺑﺄﻧّﻬﻤﺎ ﻣﻌﺎرﺿﺎن‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ )ص(‪ :‬أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪،‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ )ص(‪ :‬ﺧﺬوا ﺷﻄﺮ دﯾﻨﮑﻢ ﻋﻦ ﻫﺬه اﻟﺤﻤﯿﺮاء‬‫‪ ،‬ﻓﺘﻘﺎﻋﺪ اﻻﺣﺘﺠﺎج‪ .‬و أﺟﯿﺐ ﺑﺄّن اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻷّول و إن روي ﻋﻦ اﻟﻤﻌﺘﺒﺮات ﻟﻢ ﯾﻌﺮف‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺰم ﻓﯽ رﺳﺎﻟﺘﻪ اﻟﮑﺒﺮي‪ :‬ﻣﮑﺬوب ﻣﻮﺿﻮع‬‫ﺑﺎﻃـﻞ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻗـﺎل أﺣﻤـﺪ و اﻟﺒّﺰار‪ .‬و أّﻣﺎ اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟّﺜﺎﻧﯽ ﻓﻬﻮ أﯾﻀﺎ ﻟﻢ ﯾﻌﺮف‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻋﻦ اﻟﻤّﺰي و اﻟـّﺬﻫﺒﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ .‬و ﻗﺎل اﻟـّﺬﻫﺒّﯽ‪ :‬ﻫﻮ ﻣﻦ‬‫اﻷﺣـﺎدﯾﺚ اﻟﻮاﻫﯿـﮥ اﻟّﺘﯽ ﻻ ﯾﻌﺮف ﻟﻬﺎ إﺳـﻨﺎد‪ .‬و ﻗﺎل اﻟّﺴـ ﺒﮑّﯽ و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﺤّﺠﺎج‪ :‬ﮐّﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻓﯿﻪ ﻟﻔﻆ اﻟﺤﻤﯿﺮاء ﻻ أﺻﻞ ﻟﻪ إﻟّﺎ ﺣـﺪﯾﺜﺎ‬‫واﺣﺪا ﻓﯽ اﻟّﻨﺴﺎء )اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ‪ .‬ظ(‪ .‬ﻫﮑﺬا ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﺷﺮوح »اﻟّﺘﺤﺮﯾﺮ«[‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 163‬از ‪174‬‬‫وﺟﻪ ‪ 46‬ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒﺪ اﻟﻌﻠﯽ ﻟﮑﻬﻨﻮي ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم‬‫وﺟﻪ ﭼﻬﻞ و ﺷـﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒﺪ اﻟﻌﻠﯽ ﻟﮑﻬﻨﻮي ﮐﻪ ﻧﺰد ﺳـﻨّﯿﻪ اﯾﻦ ﺑﻼد و أﻣﺼﺎر ﺑﻤﻔﺎﺧﺮ ﮐﺜﯿﺮه ﻣﻮﺻﻮف و ﻧﺰد ﺻـﻐﺎر و ﮐﺒﺎرﺷﺎن ﺑﻪ‬‫ﺑﺤﺮ اﻟﻌﻠﻮم ﻣﺸﻬﻮر و ﻣﻌﺮوﻓﺴﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪629 :‬‬‫در »ﻓﻮاﺗﺢ اﻟّﺮﺣﻤﻮت‪ -‬ﺷـﺮح ﻣﺴـﻠﻢ اﻟّﺜﺒﻮت« ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﺄوﺿﺢ ﺑﯿﺎن ﻣﺼّﺮح ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﺈﺑﺪاي ﮐﻤﺎل وﻫﻦ و ﻫﻮان و ﻓﺴﺎد و‬‫ﺑﻄﻼن آن ﺣﺴﺐ ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت أﻋﯿﺎن و أرﮐﺎن ﻣﺬﻫﺐ ﺧﻮد ﭘﺮداﺧﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر در ﻣﺒﺤﺚ إﺟﻤﺎع ﺷـﯿﺨﯿﻦ و ﺧﻠﻔﺎي أرﺑﻌﮥ‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أّﻣﺎ اﻟﻤﻌﺎرﺿﮥ‬‫ﺑﺄﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﻓﺒﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪ ،‬رواه اﺑﻦ ﻋﺪي و اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒّﺮ‪ ،‬و ﺧﺬوا ﺷﻄﺮ دﯾﻨﮑﻢ ﻣﻦ اﻟﺤﻤﯿﺮاء‬‫‪ ،‬أي أّم اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ اﻟّﺼﺪﯾﻘﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ« ﻓﺘﺪﻓﻊ ﺑﺄﻧّﻬﻤﺎ ﺿﻌﯿﻔﺎن ﻻ ﯾﺼﻠﺤﺎن ﻟﻠﻌﻤﻞ ﻓﻀﻼ ﻋﻦ ﻣﻌﺎرﺿﮥ اﻟّﺼﺤﺎح أّﻣﺎ اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫اﻷّول ﻓﻠﻢ ﯾﻌﺮف‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺰم ﻓﯽ رﺳﺎﻟﺘﻪ اﻟﮑﺒﺮي‪ :‬ﻣﮑـﺬوب ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻗﺎل أﺣﻤﺪ و اﻟﺒّﺰار‪ .‬و أّﻣﺎ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺜﺎﻧﯽ ﻓﻘﺎل ﻟا ّﺬﻫﺒّﯽ‪:‬‬‫ﻫﻮ ﻣﻦ اﻷﺣـﺎدﯾﺚ اﻟﻮاﻫﯿـﮥ اﻟّﺘﯽ ﻻـ ﯾﻌﺮف ﻟﻬـﺎ إﺳـﻨﺎد‪ .‬ﻗـﺎل اﻟـّﺴ ﺒﮑّﯽ و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﺤّﺠﺎج‪ :‬ﮐّﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻓﯿﻪ ﻟﻔﻆ اﻟﺤﻤﯿﺮاء ﻻ أﺻﻞ ﻟﻪ إﻟّﺎ‬‫ﺣﺪﯾﺚ واﺣﺪ ﻓﯽ اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ‪ .‬ﮐﺬا ﻓﯽ »اﻟّﺘﯿﺴﯿﺮ«[‪.‬‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﻼم ﺑﺤﺮ اﻟﻌﻠﻮم ﺳـّﻨّﯿﻪ ﮐﻪ در ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻣﺴـﺮود ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﺮاي دﯾﮕﺮ ﮐﻠﻤﺎت او ﮐﻪ ﻣﺘﻌّﻠﻖ ﺑﺘﺄﯾﯿﺪ‬‫اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻗﺒـﻞ ازﯾﻦ ﮐﻼـم در ﺑﻌﺾ ﻣﻮاﺿـﻊ ﮐﺘـﺎب ﺧـﻮد ذﮐﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ ﻣـﺎﺣﯽ و ﻋـﺎﻓﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ و ﺧـﺎك ﻣـﺬﻟّﺖ و ﻫﻮان ﺑﺮ ﺳـﺮ‬‫ﻣﺤﺘّﺠﯿﻦ ﺑﺎﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺄﺧّﺲ وﺟﻮه ﻣﯽﭘﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻓﺘّﻨﺒﻪ ﻟﺬﻟﮏ و ﻻ ﺗﻐﺘّﺮ ﺑﻤﺎ ﯾﻮرﻃﮏ ﻓﯽ اﻟﻤﻬﺎﻟﮏ‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 47‬إﻣﺎم ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺠﺘﻬﺪ ﺳّﻨّﯿﻪ ﻗﺎﺿﯽ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟّﺸﻮﮐﺎﻧﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح واﻧﻤﻮده‬‫وﺟﻪ ﭼﻬﻞ و ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ إﻣﺎم ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺠﺘﻬـﺪ ﺳـّﻨّﯿﻪ ﻗﺎﺿـﯽ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟّﺸﻮﮐﺎﻧﯽ در »إرﺷﺎد اﻟﻔﺤﻮل إﻟﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻟﺤّﻖ ﻣﻦ‬‫ﻋﻠﻢ اﻷﺻﻮل« ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﻣﻘﺪوح و ﻣﺠﺮوح واﻧﻤﻮده ﺑﺘﻔﺼـﯿﻞ ﺟﻤﯿﻞ ﻣﻄﻌﻮن و ﻣﻮﻫﻮن ﺑﻮدن آن ﻣﺒّﯿﻦ و ﻣﺒﺮﻫﻦ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در‬‫ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر در ﻣﺒﺤﺚ إﺟﻤﺎع ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻫﮑﺬا‬‫ﺣﺪﯾﺚ أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‬‫‪ ،‬ﯾﻔﯿﺪ ﺣّﺠﯿﮥ ﻗﻮل ﮐّﻞ واﺣﺪ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﻣﻘﺎل ﻣﻌﺮوف ﻷّن ﻓﯽ رﺟﺎﻟﻪ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ اﻟﻌﻤّﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬و ﻫﻤﺎ ﺿﻌﯿﻔﺎن ﺟّﺪا ﺑﻞ ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪:‬‬‫إّن ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﮐـّﺬاب‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﻣﺘﺮوك‪ ،‬و ﮐـﺬا ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻃﺮﯾﻖ أﺧﺮي ﻓﯿﻬﺎ ﺣﻤﺰة اﻟّﻨﺼـﯿﺒّﯽ و ﻫﻮ ﺿـﻌﯿﻒ ﺟـّﺪا‪ ،‬ﻗﺎل‬‫اﻟﺒﺨـﺎرّي‪ :‬ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﻻ ﯾﺴﺎوي ﻓﻠﺴﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋـﺪي‪ :‬ﻋﺎّﻣـﮥ ﻣﺮوّﯾﺎﺗﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋـﮥ‪ ،‬و روي أﯾﻀﺎ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺟﻤﯿﻞ ﺑﻦ‬‫زﯾﺪ و ﻫﻮ ﻣﺠﻬﻮل ‪.‬‬
‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪630 :‬‬‫و ازﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ و ﺑـﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﻋّﻠـﺎﻣﻪ ﺷﻮﮐـﺎﻧﯽ در اﻣﺎﻃﺖ ﺷﻮﮐﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم و إﻇﻬﺎر ﻣﻮﻫﻮﻧّﯿﺖ آن ﺑﺮ أرﺑﺎب ﻋﻘﻮل و ﺣﻠﻮم‬‫اﻓﺎده ﻓﻮاﺋﺪ ﻋﺪﯾﺪه و اﻓﺎﺿﻪ ﻋﻮاﺋﺪ ﺳﺪﯾﺪه ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫أول آﻧﮑﻪ ﻣﺼـّﺮح ﻧﻤﻮده ﮐﻪ درﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻘﺎل ﻣﻌﺮوﻓﺴﺖ‪ ،‬و ازﯾﻨﺠﺎ واﺿﺢ و آﺷﮑﺎر ﻣﯽﮔﺮدد ﮐﻪ ﮐﻼم ﻣﻨّﻘﺪﯾﻦ و ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ در ﻗﺪح و‬‫ﺟﺮح اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺰد ﻋﻠﻤﺎ ﻣﻌﺮوف و ﻣﺸﻬﻮرﺳﺖ و ﻣﺨﻔﯽ و ﻣﺴﺘﻮر ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ راوي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻋﻤﯽ از ﭘﺪر ﺧﻮد ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﻧﻔﺮ ﺧﯿﻠﯽ ﺿﻌﯿﻒ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﺑﺮاي إﻇﻬﺎر ﻣﺰﯾﺪ ﻗﺪح ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ از اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﮐّﺬاﺑﺴﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 164‬از ‪174‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ ﺑﺮاي إﺛﺒﺎت ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻄﻠﺐ از ﺑﺨﺎري ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﻣﺘﺮوﮐﺴﺖ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﺑﺮاي ﻫﻤﯿﻦ ﻏﺮض اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻫﻢ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ را ﻣﺘﺮوك ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﺼّﺮح ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻃﺮﯾﻖ دﯾﮕﺮﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﻃﺮﯾﻖ ﺣﻤﺰه ﻧﺼﯿﺒﯽ واﻗﻊ ﺷﺪه و او ﺧﯿﻠﯽ ﺿﻌﯿﻔﺴﺖ‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﺑﺮاي إﺛﺒﺎت ﻣﺰﯾﺪ ﻣﻘﺪوﺣّﯿﺖ ﺣﻤﺰة ﻧﺼﯿﺒﯽ از ﺑﺨﺎري ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﻣﻨﮑﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﺑﺮاي ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻘﺼـﺪ از اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻧﻘـﻞ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺣﻤﺰه ﻧﺼـﯿﺒﯽ ﺑﺮاﺑﺮ ﯾـﮏ ﭘﻮل ﻫﻢ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﺑـﺪﺗﺮ ازﯾﻦ ﭼﻪ ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﻬﺠﯿﻦ‬‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد؟! ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ ﺑﻬﻤﯿﻦ ﻏﺮض از اﺑﻦ ﻋﺪي ﻧﻘﻞ آورده ﮐﻪ ﻋﺎﻣﻪ ﻣﺮوﯾﺎت ﺣﻤﺰه ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫دﻫﻢ آﻧﮑﻪ اﻓﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم از ﻃﺮﯾﻖ ﺟﻤﯿﻞ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻧﯿﺰ ﻣﻨﻘﻮﻟﺴﺖ و او ﻣﺠﻬﻮﻟﺴﺖ‪ ،‬و ﺗِﻠَْﮏ َﻋَﺸَﺮٌة ﮐﺎﻣَِﻠٌﮥ‬‫ﻓﯿﻬﺎ ﻷﻫﻞ اﻟﮑﺬب و اﻟّﺰور ﻣﺨﺎز ﻋﺎّﻣﮥ ﺷﺎﻣﻠﮥ‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 48‬ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ در »ارﺷﺎد اﻟﻔﺤﻮل« ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﻗﺪح و ﺟﺮح ﻧﻤﻮد‬‫وﺟﻪ ﭼﻬـﻞ و ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ در »ارﺷﺎد اﻟﻔﺤﻮل« در ﻣﺴـﺌﻠﻪ ﻋـﺪم ﺣّﺠّﯿﺖ ﻗﻮل ﺻـﺤﺎﺑﯽ ﻧﯿﺰ وﻫﻦ و ﻫﻮان و ﻓﺴﺎد و ﺑﻄﻼن و‬‫ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﮑﻤﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪631 :‬‬‫اﯾﻀـﺎح و اﻓﺼـﺎح ﭘﯿﺶ روي أرﺑﺎب ﻧﻈﺮ ﻧﻬﺎده در إﺑﺎﻧﺖ ﻣﻘـﺪوﺣّﯿﺖ و ﻣﻮﻫﻮﻧّﯿﺖ و ﻣﺠﺮوﺣّﯿﺖ و ﻣﻄﻌﻮﻧّﯿﺖ آن داد ﻧﻬﺎﯾﺖ إﻧﺼﺎف داده‪،‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أّﻣﺎ ﻣﺎ ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﻌﺾ اﻟﻘﺎﺋﻠﯿﻦ ﺑﺤﺠّﯿﮥ ﻗﻮل اﻟّﺼﺤﺎﺑﯽ ﻋّﻤﺎ )ﺑﻤﺎ‪ .‬ظ(‬‫روي ﻋﻨﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‬‫‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻣّﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺜﺒﺖ ﻗﻂ‪ ،‬و اﻟﮑﻼم ﻓﯿﻪ ﻣﻌﺮوف ﻋﻨﺪ أﻫﻞ ﻫﺬا اﻟّﺸﺄن ﺑﺤﯿﺚ ﻻ ﯾﺼّﺢ اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻤﺜﻠﻪ ﻓﯽ أدﻧﯽ ﺣﮑﻢ ﻣﻦ أﺣﮑﺎم اﻟّﺸـ ﺮع ﻓﮑﯿﻒ‬‫ﻣﺜﻞ ﻫﺬا اﻷﻣﺮ اﻟﻌﻈﯿﻢ و اﻟﺨﻄﺐ اﻟﺠﻠﯿﻞ ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺳﺮاﺳﺮ ﺑﺸﺎرت ﭘﯿﺪا و ﻫﻮﯾﺪاﺳﺖ ﮐﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻧﻤﻮده اوﻻ اﻓﺎده ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ‬‫اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ از ﺟﻤﻠﻪ آن أﺣﺎدﯾﺚ ﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﺸﺪه‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟّﺘﺄﮐﯿﺪ اﻷﮐﯿﺪ ﻣﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ أﻫﻞ اﻟﺒﺼﺮ اﻟﺤﺪﯾﺪ‪ ،‬ﺛﺎﻧﯿﺎ ﺗﺼﺮﯾﺢ‬‫ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﮐﻼم درﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻌﺮوﻓﺴﺖ ﻧﺰد أﻫﻞ اﯾﻦ ﺷﺎن‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﻤﺎي ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﻗﺪح و ﺟﺮح اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﺑﺨﻮﺑﯽ ﻣﯽداﻧﻨﺪ و آن‬‫را ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻤﻨّﺼﻪ ﺻـّﺤﺖ و ﺛﺒﻮت ﻧﻤﯽﻧﺸﺎﻧﻨـﺪ‪ ،‬ﺛﺎﻟﺜـﺎ اﻓـﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ وﻫﻦ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺤـّﺪي رﺳـﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻤـﻞ ﺑﻤﺜﻞ آن در أدﻧﯽ‬‫ﺣﮑﻤﯽ از أﺣﮑﺎم ﺷـﺮع ﺻﺤﯿﺢ ﻧﯿﺴﺖ ﭼﻪ ﺟﺎﺋﯽ ﮐﻪ در ﻣﺜﻞ اﯾﻦ أﻣﺮ ﻋﻈﯿﻢ و ﺧﻄﺐ ﺟﻠﯿﻞ ﯾﻌﻨﯽ ﺣّﺠّﯿﺖ ﻗﻮل ﺻﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﻮﺟﻮه‬‫اﻟّﺜﻼﺛﮥ ﻣﺎ ﯾﮑﺸﻒ ﻋﻦ ﺳﻮء ﺣﺎل اﻟﻤﺤﺘّﺠﯿﻦ ﺑﻬﺬا اﻟﮑﺬب اﻟﺒﺎدي اﻟﻐﺜﺎﺛﮥ‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 49‬ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻘﻮل اﻟﻤﻔﯿﺪ ﻓﯽ ادّﻟﮥ اﻻﺟﺘﻬﺎد و اﻟّﺘﻘﻠﯿﺪ« ﻫﻢ ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻧﻤﻮده‬‫وﺟﻪ ﭼﻬﻞ و ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ ﻋﻠّﺎﻣﻪ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻘﻮل اﻟﻤﻔﯿـﺪ ﻓﯽ ادﻟّـﮥ اﻻﺟﺘﻬﺎد و اﻟّﺘﻘﻠﯿـﺪ« ﻫﻢ در ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم اﻫﺘﻤﺎم‬‫ﺗﻤﺎم ﻧﻤﻮده ﻃﺮﯾﻖ ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﻬﺠﯿﻦ آن ﺑﺄﻗـﺪام اﻗـﺪام ﺗﺎّم ﭘﯿﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣـﺬﮐﻮر ﺟﺎﺋﯽ ﮐﻪ أدﻟّﻪ ﻣﻘّﻠـﺪﯾﻦ ﻣﺬﮐﻮر ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﺑﺮّد‬‫آن ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪] :‬و ﻣّﻤﺎ اﺳﺘﺪﻟّﻮا ﺑﻪ‪:‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪.‬‬‫و اﻟﺠﻮاب أّن ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻗـﺪ روي ﻣﻦ ﻃﺮق ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ و اﺑﻦ ﻋﻤﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﺻـّﺮح أﺋّﻤﮥ اﻟﺠﺮح و اﻟّﺘﻌﺪﯾﻞ ﺑﺄﻧّﻪ ﻟﻢ ﯾﺼّﺢ ﻣﻨﻪ‬‫)ﻣﻨﻬﺎ‪ .‬ظ( ﺷـﯽء و أن ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﻢ ﯾﺜﺒﺖ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ و ﻗﺪ ﺗﮑّﻠﻢ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺤّﻔﺎظ ﺑﻤﺎ ﯾﺸﻔﯽ و ﯾﮑﻔﯽ‪ ،‬ﻓﻤﻦ رام‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 165‬از ‪174‬‬‫اﻟﺒﺤﺚ ﻋﻦ ﻃﺮﻗﻪ و ﻋﻦ ﺗﻀﻌﯿﻔﻬﺎ ﻓﻬﻮ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﺎﻟّﻨﻈﺮ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﻦ ﮐﺘﺐ ﻫﺬا اﻟّﺸﺄن‪ .‬و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﮥ ﻓﺎﻟﺤﺪﯾﺚ ﻻ ﺗﻘﻮم ﺑﻪ ﺣّﺠﮥ[‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪632 :‬‬‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﭘﺮ ﻣﻬﺎرت واﺿﺢ و آﺷﮑﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ إﺑﺎﻧﺖ و إﻇﻬﺎر ﻋﯿﺐ و ﻋﻮار ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ‪ :‬اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ أﺋﻤﻪ ﺟﺮح و ﺗﻌﺪﯾﻞ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﻫﯿﭻ ﻃﺮﯾﻘﯽ از ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺻﺤﯿﺢ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ‪ :‬از أﺋّﻤﻪ ﺟﺮح و ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﺸﺪه ﺳﻮم آﻧﮑﻪ‪:‬‬‫ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮده ﮐﻪ ﺣّﻔﺎظ ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﮐﻼم ﮐﺮدهاﻧﺪ ﺑﺒﯿﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺷﺎﻓﯽ و ﮐﺎﻓﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﭼﻬـﺎرم آﻧﮑﻪ‪ :‬اﻓﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﻪ ﺑﺨﻮاﻫـﺪ ﮐﻪ از ﻃﺮق اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ و از ﺗﻀـﻌﯿﻒ آن ﻃﺮق ﺑﺤﺚ ﻧﻤﺎﯾـﺪ ﭘﺲ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﻤﮑﻦ ﺳـﺖ‬‫ﺑﻨﻈﺮ ﮐﺮدن در ﮐﺘﺎﺑﯽ از ﮐﺘﺐ اﯾﻦ ﺷﺎن‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬در آﺧﺮ ﮐﻼـم اﻋﺘﺮاف ﺳﺮاﺳـﺮ إﻧﺼـﺎف ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺑﺎﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺣّﺠﺘﯽ ﻗﺎﺋﻢ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻟﻮﺟﻮه اﻟﺨﻤﺴـﮥ ﻣﺎ ﯾﻘﻄﻊ‬‫ﺟﻮار اﻟﻤﻌﺎﻧﺪ و ﻫﻤﺴﻪ‪.‬‬‫وﺟﻪ ‪ 50‬وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﻠﮑﻬﻨﻮي در إﺑﺪاء ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻧﻤﻮد‬‫اﺷﺎره‬‫وﺟﻪ ﭘﻨﺠﺎﻫﻢ آﻧﮑﻪ وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﻠﮑﻬﻨﻮي در إﺑﺪاء ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺳـﻌﯽ ﺟﻤﯿﻞ ﻧﻤﻮده ﺑﺬﮐﺮ اﻓﺎدات ﻣﺘﻘّﺪﻣﯿﻦ و ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت‬‫ﻣﺘـﺄّﺧﺮﯾﻦ ﻣﺘﻌﻠّـﻖ ﺑﺘﻬﺠﯿﻦ و ﺗﻮﻫﯿﻦ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ در ﺗﺨﺠﯿـﻞ و ﺗﺸﻮﯾﺮ و ﺗﻨﺪﯾـﺪ و ﺗﻌﯿﯿﺮ ﻣﺘﻤـّﺴ ﮏ ﻏﺮﯾﺮ و ﻣﺘﺸـّﺒﺚ ﻣﺴـﺘﻮﺟﺐ ﻧﮑﯿﺮ اﻓﺰوده‪،‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﺷـﺮح ﻣﺴـﻠﻢ اﻟّﺜﺒﻮت« ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻌﺾ ﺳـّﻨّﯿﻪ ﺑﺤﺪﯾﺚ اﻗﺘﺪاء و ﺣﺪﯾﺚ ﺳـّﻨﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أﻣﺎ اﻟﻤﻌﺎرﺿﮥ ﻟﻠﺤﺪﯾﺜﯿﻦ‬‫اﻟﻤﺬﮐﻮرﯾﻦ‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ ﺻﻠﻌﻢ‪ :‬أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ‪ ،‬رواه اﺑﻦ ﻋﺪي و اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒّﺮ‪،‬‬‫و ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬ﺧﺬوا ﺷﻄﺮ دﯾﻨﮑﻢ ﻋﻦ اﻟﺤﻤﯿﺮاء‪،‬‬‫أي ﻋﺎﺋﺸﮥ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ؛ ﻓﺎﻧﻬﻤﺎ ﯾﺪﻟّﺎن ﻋﻠﯽ ﺟﻮاز اﻷﺧﺬ ﺑﻘﻮل ﮐﻞ ﺻﺤﺎﺑﯽ و ﻗﻮل ﻋﺎﺋﺸﮥ و إن ﺧﺎﻟﻒ ﻗﻮل اﻟّﺸﯿﺨﯿﻦ أو اﻷرﺑﻌﮥ‪ ،‬ﻓﺘﻘﺎﻋﺪ‬‫اﺣﺘﺠﺎﺟﮑﻢ ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ« ﻻﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ‪ ،‬ﻓﺘﺪﻓﻊ ﺑﺄﻧّﻬﻤﺎ ﺿﻌﯿﻔﺎن‪ ،‬ﻓﯽ اﻟﺤﺎﺷﯿﮥ ]‪ :[1‬ﻋﻠﯽ أّن اﻟﺜﺎﻧﯽ ﯾﺘﺒﺎدر ﻣﻨﻪ اﻟّﺮواﯾﮥ أّﻣﺎ ﺿﻌﻒ اﻷّول‬‫ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺎل أﺣﻤـﺪ‪ :‬ﺣـﺪﯾﺚ ﻟﻢ ﯾﺼّﺢ‪ ،‬و اﻟﺒّﺰار‪ :‬ﻻ ﯾﺼّﺢ ﻣﺜﻞ ﻫﺬا اﻟﮑﻼم ﻋﻦ اﻟّﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ؛ و أّﻣﺎ اﻟّﺜﺎﻧﯽ ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺎل اﻟّﺬﻫﺒّﯽ‪ :‬ﻫﻮ‬‫ﻣﻦ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻮاﻫﯿﮥ‪ ،‬و ]‪ [1‬أي ﻓﯽ اﻟﺤﺎﺷﯿﮥ اﻟﻤﻨﻬﯿﮥ اﻟﺘﯽ ﮐﺘﺒﻬﺎ ﻣﺼﻨﻒ »ﻣﺴﻠﻢ اﻟﺜﺒﻮت« )‪ .12‬ن(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪633 :‬‬‫ﻗﺎل اﻟـّﺴ ﺒﮑّﯽ ﻋﻦ ﺷﯿﺨﻪ‪ :‬ﮐّﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﯿﻪ ﻟﻔﻆ اﻟﺤﻤﯿﺮاء ﻻ أﺻﻞ ﻟﻪ إﻟّﺎ ﺣﺪﯾﺜﺎ واﺣﺪا ﻓﯽ اﻟّﻨﺴﺎء )اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ‪ .‬ظ( ﮐﺬا ﻓﯽ »اﻟﺘﻘﺮﯾﺮ«‪ ،‬اﻧﺘﻬﺖ ]‪:[1‬‬‫اﻋﻠﻢ أّن اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻷـّول و إن روي ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺘﺒﺮات ﻋﻦ ﻋﻤﺮ و اﺑﻨﻪ و ﺟﺎﺑﺮ و اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس و أﻧﺲ ﺑﺄﻟﻔﺎظ ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ أﻗﺮﺑﻬﺎ إﻟﯽ اﻟّﻠﻔﻆ اﻟﻤـﺬﮐﻮر‬‫ﻣﺎ‬‫أﺧﺮج اﺑﻦ ﻋـﺪي ﻓﯽ »اﻟﮑﺎﻣﻞ« و اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒّﺮ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »ﺑﯿﺎن اﻟﻌﻠﻢ« ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﻌﻢ‪ :‬ﻣﺜﻞ أﺻـﺤﺎﺑﯽ ﻣﺜﻞ اﻟّﻨﺠﻮم‬‫ﯾﻬﺘﺪي ﺑﻬﺎ ﻓﺄّﯾﻬﻢ اﺧﺬﺗﻢ ﺑﻘﻮﻟﻪ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪.‬‬‫و ﻟﮑﻦ ﻟﻢ ﯾﺼـﺢ ﻣﻨﻬـﺎ ﺷـﯽء‪ ،‬ﻗﺎﻟﻪ أﺣﻤـﺪ و اﻟﺒّﺰار‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺎزم )ﺣﺰم‪ .‬ظ( ﻓﯽ رﺳﺎﻟﺘﻪ اﻟﮑﺒﺮي‪ :‬ﻣﮑـﺬوب ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺎﻃﻞ‪ .‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬اﻟﺤـﺪﯾﺚ‬‫اﻟّﺼﺤﯿﺢ ﯾﺆّدي ﺑﻌﺾ ﻣﻌﻨﺎه و ﻫﻮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 166‬از ‪174‬‬‫ﺣـﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﻤﺮﻓﻮع‪ :‬اﻟّﻨﺠﻮم أﻣﻨـﮥ اﻟـّﺴ ﻤﺎء ﻓﺎذا ذﻫﺒﺖ اﻟّﻨﺠﻮم أﺗﯽ أﻫﻞ اﻟـّﺴ ﻤﺎء ﻣﺎ ﯾﻮﻋﺪون و أﻧﺎ أﻣﻨﮥ ﻷﺻـﺤﺎﺑﯽ ﻓﺈذا ذﻫﺒﺖ أﺗﯽ‬‫أﺻﺤﺎﺑﯽ ﻣﺎ ﯾﻮﻋﺪون و أﺻﺤﺎﺑﯽ أﻣﻨﮥ ﻻّﻣﺘﯽ ﻓﺈذا ذﻫﺐ أﺻﺤﺎﺑﯽ أﺗﯽ اّﻣﺘﯽ ﻣﺎ ﯾﻮﻋﺪون‪.‬‬‫ﮐﺬا ﻧﻘﻞ ﻓﯽ »اﻟّﺘﯿﺴﯿﺮ« ﻋﻦ »اﻟّﺘﻘﺮﯾﺮ«‪ ،‬و ﻗﺎل‪:‬‬‫اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟّﺜـﺎﻧﯽ ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ أّن اﻟﺤﺎﻓـﻆ ﻋﻤـﺎد اﻟـّﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺳﺄل اﻟﺤﺎﻓﻈﯿﻦ اﻟﻤّﺰّي و اﻟـّﺬﻫﺒّﯽ ﻋﻨﻪ ﻓﻠﻢ ﯾﻌﺮﻓﺎه‪ ،‬و ﻧﻘﻞ ﻋﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﺤّﻔﺎظ‬‫ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻟا ّﺬﻫﺒّﯽ‪ :‬ﻫﻮ ﻣﻦ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻮاﻫﯿﮥ اﻟّﺘﯽ ﻻ ﯾﻌﺮف ﻟﻬﺎ إﺳﻨﺎد‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﺴﺒﮑّﯽ و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﺤّﺠﺎج اﻟﻤّﺰّي‪ .‬ﮐّﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﯿﻪ ﻟﻔﻆ‬‫اﻟﺤﻤﯿﺮاء ﻻ أﺻﻞ ﻟﻪ إﻟّﺎ ﺣﺪﯾﺜﺎ واﺣﺪا ﻓﯽ اﻟّﻨﺴﺎء )اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ‪ .‬ظ(‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺼﻠﺤﺎن ﻣﻌﺎرﺿﯿﻦ ﻟﻼّوﻟﯿﻦ ‪.‬‬
‫و ﻣﻮﻟﻮي وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮي از ﺟﻤﻠﻪ ﻋﻠﻤﺎي ﮐﺒﺎر و ﮐﻤﻼي أﺣﺒﺎر ﻧﺰد ﺳﻨّﯿﻪ اﯾﻦ دﯾﺎرﺳﺖ‪ .‬ﺑﻌﻀﯽ از ﻣﻔﺎﺧﺮ و ﻣﺂﺛﺮ او ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﯿﺪ‪.‬‬‫ﺧـﻮد ﻣﻮﻟـﻮي وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ در »أﻏﺼـﺎن أرﺑﻌـﻪ« در ذﮐﺮ أوﻻـد ﻣﻮﻟـﻮي ﺣـﺒﯿﺐ اﻟﱠﻠﻪ واﻟـﺪ ﺧـﻮد ﮔﻔﺘـﻪ‪] :‬اﮐـﺒﺮ آﻧﻬـﺎ در ﺳـّﻦ‪ :‬راﻗﻢ ﺣﺮوﻓﺴﺖ‪،‬‬‫ﻣﺨﺘﺼﺮات در ﺧﺪﻣﺖ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﺗﺤﺼﯿﻞ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻮﻟﻮي وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫ﻧﻤﻮده و از »ﺷـﺮح ﺟﺎﻣﯽ« ﺗﺎ »ﻣﺴﻠﻢ اﻟﺜﺒﻮت« ﺑﺨﺪﻣﺖ ﻋّﻢ ﺧﻮد ﻣﻼ ﻣﺒﯿﻦ ﻗّﺪس ﺳّﺮه ﺗﺤﺼﯿﻞ ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﺑﻌﺪ ﻓﺮاغ ﺗﺤﺼﯿﻞ زﻣﺎﻧﯽ در ﺗﮑﻤﯿﻞ‬‫ﮐﻮﺷـﯿﺪه أﮐـﺜﺮ اوﻗـﺎت در ﻣﻄـﺎﻟﻌﻪ ﮐﺘﺐ ﻗـﺪﻣﺎ ﺻـﺮف ﻧﻤـﻮده و در ﺗﺤﻘﯿـﻖ أﻗـﻮال ﻣﺘـﺄّﺧﺮﯾﻦ دﻗﯿﻘﻪ ﻧﮕﺬاﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﻋﻤﺮي ﺑﺘـﺪرﯾﺲ ﻃﻠﺒﻪ ﻋﻠﻢ‬‫ﮔﺬراﻧﯿﺪه و زﻣﺎﻧﯽ در ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺐ ﺑﺴﺮ ﺑﺮده ]‪ [1‬أي اﻧﺘﻬﺖ اﻟﺤﺎﺷﯿﮥ اﻟﻤﻨﻬﯿﮥ )‪ .12‬ن(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪634 :‬‬‫و ﻣﮑﺮوﻫﺎت ﺑﺴـﯿﺎر دﯾـﺪه أّﻣﺎ ﺣﻔﻆ و ﺣﻤﺎﯾﺖ إﻟﻬﯽ را ﻏﺎﻟﺐ ﺑﺮ ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰﻫﺎ ﯾﺎﻓﺘﻪ از اﺑﺘـﺪاي ﺟﻮاﻧﯽ ﺑﻔﻘﺪان ﻓﺮزﻧﺪ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺷﺪم ﭘﺲ‬‫از آﻧﮑﻪ ﻓﺮزﻧـﺪ )ﻓﺮزﻧـﺪان‪ .‬ظ( ﺑﻮﺟﻮد آﻣﺪﻧـﺪ ﺑﻤﻮت آﻧﻬﺎ رﻧﺠﯿـﺪم‪ ،‬اﮐﻨﻮن ﮐﻪ ﻋﻤﺮم از ﺷـﺼﺖ ﺳﺎل درﮔﺬﺷﺖ دو ﻓﺮزﻧﺪ و ﯾﮏ دﺧﺘﺮ‬‫ﺧـﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﺎﯾﺖ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬او ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ آﻧﻬﺎ را در ﻣﻬـﺪ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺧﻮد داﺷـﺘﻪ ﭘﺮورش ﻧﻤﺎﯾـﺪ و ﺑﻌﻤﺮ ﻃﺒﻌﯽ رﺳﺎﻧﺪ و ﻋﻠﻢ و ﻓﻀـﻞ‬‫ﻧﺼﯿﺐ ﮔﺮداﻧﺪ إﻧّﻪ ﻋﻠﯽ ﮐﻞ ﺷﯽء ﻗﺪﯾﺮ[‪.‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤﺪ إﻧﻌﺎم اﻟﱠﻠﻪ ﭘﺴـﺮ وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺬﮐﻮر در ﺿﻤﯿﻤﻪ أﻏﺼﺎن أرﺑﻌﻪ در ذﮐﺮ واﻟﺪ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ذات ﺑﺎ ﺑﺮﮐﺎت ﺟﻨﺎﺑﺸﺎن ﺟﺎﻣﻊ ﻋﻠﻮم‬‫ﻣﻌﻘﻮل و ﻣﻨﻘﻮل و ﺣﺎوي ﻓﺮوع و اﺻﻮل ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﮐﺜﯿﺮة ﺑﻮد ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ »ﺷـﺮح ﻣﺴﻠّﻢ اﻟّﺜﺒﻮت« ﻣﺴّﻤﯽ ﺑﻪ »ﻧﻔﺎﺋﺲ اﻟﻤﻠﮑﻮت« و ﺗﻔﺴﯿﺮ‬‫»ﻣﻌﺪن اﻟﺠﻮاﻫﺮ« ﺑﮑﻤﺎل ﺷـﺮح و ﺑﺴﻂ و »ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﻔﻘﻪ« ﺑﺮ ﻋﺒﺎدات و ﻣﻌﺎﻣﻼت و »ﺣﺎﺷﯿﻪ ﺑﺮ ﺣﺎﺷﯿﻪ ﮐﻤﺎﻟﯿﻪ‪ -‬ﺷﺮح ﻋﻘﺎﺋﺪ ﺟﻼﻟﯽ« و‬‫»ﺣﺎﺷـﯿﻪ زواﺋﺪ ﺛﻠﺜﮥ« و »ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﺻﺪرا« و »ﺷﺮح ﻏﺎﯾﮥ اﻟﻌﻠﻮم« و »ﻣﻌﺎرج اﻟﻌﻠﻮم« و »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﻤﯿﺰان« و »ﺗﮑﻤﻠﻪ ﺷﺮح ﺳّﻠﻢ« ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒﺪ اﻟﺤّﻖ‬‫ﻗّﺪس ﺳـﺮه و »ﺗﮑﻤﻠﻪ ﺷـﺮح ﺳـّﻠﻢ« ﻣّﻠﺎ ﺣﺴﻦ ﻣﻐﻔﻮر و »رﺳﺎﻟﻪ ﺗﺸﮑﯿﮏ« و »ﮐﺸﻒ اﻷﺳﺮار ﻓﯽ ﺧﺼﺎﺋﺺ ﺳّﯿﺪ اﻷﺑﺮار« و »ﻣﺮآة اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و‬‫ﺗﻨﺒﯿﻪ اﻟﻐﺎﻓﻠﯿﻦ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل ﺳـّﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ« و »آداب اﻟﺴـﻼﻃﯿﻦ« و »ﻋﻤـﺪة اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ« و رﺳﺎﻟﻪ ﻫﺬا ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻪ »أﻏﺼﺎن أرﺑﻌﻪ« و ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ‬‫ﺧﻮدش ﯾﺎدﮔـﺎر در ﻋـﺎﻟﻢ دارد‪ .‬اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ‪ ،‬ﺟﻤﻠﻪ ﻋﻤﺮ ﻋﺰﯾﺰ ﺧﻮﯾﺶ ﺑﺘﺼـﺎﻧﯿﻒ و درس ﻃﻠﺒﻪ ﻋﻠﻢ ﺑﺴـﺮ ﺑﺮده و از ﻋﻠﻢ او ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻓﯿﺾﯾﺎب‬‫ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﺷـﺎﮔﺮداﻧﺶ ﻧـﺎﻣﯽ و ﮔﺮاﻣﯽ و از ﻋﻠﻤـﺎي ﻣﺘﺒﺤﺮ ﺷـﻤﺮده ﻣﯽﺷﻮﻧـﺪ‪ ،‬و در ﻧﻈﺮ أرﺑﺎب و ﺣﺎﮐﻤﺎن »اوده« ﻣﻌّﺰز و ﻣﻤﺘﺎز ﻣﺎﻧـﺪ و ﺑﺮ‬‫ﻣﻨﺎﺻﺐ ﺟﻠﯿﻠﻪ ﻓﺎﺋﺰ ﮔﺸﺘﻪ ﻣﺤﺴﻮد ﮔﺸﺖ‪ ،‬ﺑﻌﻤﺮ ﻫﺸﺘﺎد و ﻫﺸﺖ ﺳﺎل در ﻣﺎه ﺻﻔﺮ ﺑﺘﺎرﯾﺦ دﻫﻢ ﮐﻠﻤﻪ ﮔﻮﯾﺎن ﺑﺠﻮار رﺣﻤﺖ اﯾﺰد ﻣّﻨﺎن ﻃﺮح‬‫اﻗﺎﻣﺖ ﻓﮑﻨﺪ‪ ،‬ﺳـﻨﯿﻦ وﻓﺎﺗﺶ ]‪ [1‬از ﺗـﺎرﯾﺨﯽ ﮐﻪ ﺣﮑﯿﻢ ﻇﻬﯿﺮ اﻟـّﺪﯾﻦ ﺟـﻮاد ﻓﺘﺤﭙﻮري ﮔﻔﺘﻪ ﻣﺆﯾـﺪ )ﻫﻮﯾـﺪا‪ .‬ظ( ﻣﯽﮔﺮدد ]‪ [1‬ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺤﯽ ﻟﮑﻬﻨﻮي ﮐﻪ ﺳﺮاﻣﺪ ﻋﻠﻤﺎي ﻓﺮﻧﮕﯽ ﻣﺤﻞ در ﻋﺼﺮ ﺧﻮد ﺑﻮده در ﺣﺎﺷﯿﻪ رﺳﺎﻟﻪ »أﻏﺼﺎن أرﺑﻌﻪ« درﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﺨﻂ ﺧﻮد ﻧﻮﺷﺘﻪ‪] :‬اﻧﺘﻘﺎل‬‫ﺟﻨﺎب ﻣﻮﻟﻮي وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺼﻨﻒ اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﺷﺐ ﺷﻨﺒﻪ دﻫﻢ ﺻﻔﺮ ﺳﻨﻪ ‪ 1270‬ﻫﺠﺮي‪ ،‬ﺗﺎرﯾﺦ ﻓﻮﺗﺶ از ﻓﻘﯿﺮ راﻗﻢ اﻟﺤﺮوف‪.‬‬‫اﻣﺎم زﻣﻦ اوﺳﺘﺎد ﺑﻬﺎﻧﯽ ﺑﭙﺮواز روﺣﺶ ﻣﻼﺋﮏ ﻣﺒﺸﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 167‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪635 :‬‬‫رﮐﻦ دﯾﻦ ﻣﻮﻟﻮي وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ آن ﺑﻔﻀﻞ و ﮐﻤﺎل ﻋﻠﻢ اﮐﻤﻞ‬‫دﻋﻮﺗﯽ را ﺑﺠﺎن اﺟﺎﺑﺖ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺷﻨﯿﺪه اﺳﺖ از زﺑﺎن أﺟﻞ‬‫ﺑﺘﻔّﺮد ﮐﻪ در ﺻﻔﺎﺗﺶ ﺑﻮد از ﻋﻄﺎي ﺧﺪاي ﻋّﺰ و ﺟﻞ‬‫ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﺳﺎل ﺗﺎرﯾﺨﺶ ﺑﯽ ﺗﮑﻠّﻒ ﺑﺮي ز ﻧﻘﺺ و ﺧﻠﻞ‬‫ﮐﺰ وﻓﺎﺗﺶ ﺷﺪﻧﺪ ﺑﯽ ﺳﺮ و ﭘﺎ ورع و ﺷﺮع و ﻓﻀﻞ و ﻋﻠﻢ و ﻋﻤﻞ‬‫اﻧﺘﻬﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ ﻟا ّﻀﻤﯿﻤﮥ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟّﻨﻈﻢ ﻣﻦ اﻟﻤﺒﺎﻟﻐﮥ اﻟﺬﻣﯿﻤﻪ‬‫وﺟﻪ ‪ 51‬ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ در ﮐﺘﺎب »ﺣﺼﻮل اﻟﻤﺄﻣﻮل ﻣﻦ ﻋﻠﻢ اﻷﺻﻮل« ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم را ﻗﺪح ﻧﻤﻮده‬‫وﺟﻪ ﭘﻨﺠـﺎه و ﯾﮑﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﻮﻟﻮي ﺻـﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧـﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ در ﮐﺘـﺎب »ﺣﺼﻮل اﻟﻤـﺄﻣﻮل ﻣﻦ ﻋﻠﻢ اﻷـﺻﻮل« ﺑﺎ آﻧﮑﻪ در ﻣﺴـﺌﻠﻪ ﻋـﺪاﻟﺖ‬‫ﺻﺤـﺎﺑﻪ ﺑﺴﻮي ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﺷـﺘﺎﻓﺘﻪ ﻟﯿﮑﻦ ﺑـﺎز ﻫﻢ ﭼﺎره ﺑﺠﺰ إﻇﻬﺎر ﻣﻘـﺪوح و ﻣﺠﺮوح ﺑﻮدن آن ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣـﺬﮐﻮر‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﻟﺒﺤﺚ ﻋﻦ ﻋﺪاﻟـﮥ اﻟّﺮاوي إﻧﻤـﺎ ﻫﻮ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ اﻟـّﺼ ﺤﺎﺑﮥ ﻓﺄّﻣـﺎ ﻓﯿﻬﻢ ﻓﻼـ ﻷـّن اﻷﺻﻞ ﻓﯿﻬﻢ اﻟﻌﺪاﻟـﮥ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﻘﺎﺿـﯽ‪ :‬ﻫﻮ ﻗﻮل اﻟّﺴـ ﻠﻒ و‬‫ﺟﻤﻬﻮر اﻟﺨﻠﻒ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺠﻮﯾﻨّﯽ‪ :‬ﺑﺎﻹﺟﻤﺎع‪ ،‬و وﺟﻪ ﻫﺬا اﻟﻘﻮل ﻣﺎ ورد ﻣﻦ اﻟﻌﻤﻮﻣﺎت اﻟﻤﻘﺘﻀﯿﮥ ﻟﺘﻌﺪﯾﻠﻬﻢ ﮐﺘﺎﺑﺎ و ﺳّﻨﮥ ﮐﻘﻮﻟﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ‪:‬‬‫ُﮐﻨْﺘُْﻢ َﺧﯿَْﺮ ُأﱠﻣٍﮥ‬‫‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ‪َ :‬ﺟَﻌﻠْﻨﺎُﮐْﻢ ُأﱠﻣًﮥ َوَﺳﻄًﺎ‬‫‪ ،‬أي ﻋﺪوﻻ‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻟََﻘْﺪ َرِﺿَﯽ اﻟﱠﻠُﻪ َﻋِﻦ اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ‬‫‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ‪َ :‬و اﻟﱠﺴﺎﺑ ُِﻘﻮَن*‬‫‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ‪َ :‬و اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﻣَﻌُﻪ َأِﺷﱠﺪاُء َﻋَﻠﯽ اﻟ ُْﮑﱠﻔﺎِر ُرَﺣﻤﺎُء ﺑَﯿَْﻨُﻬْﻢ‬‫‪،‬و‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬ﺧﯿﺮ اﻟﻘﺮون ﻗﺮﻧﯽ‪،‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ ﺣّﻘﻬﻢ‪ :‬ﻟﻮ أﻧﻔﻖ أﺣﺪﮐﻢ ﻣﺜﻞ أﺣﺪ ذﻫﺒﺎ ﻣﺎ ﺑﻠﻎ ﻣّﺪ أﺣﺪﻫﻢ و ﻻ ﻧﺼﯿﻔﻪ‪،‬‬‫و ﻫﻤﺎ ﻓﯽ اﻟّﺼﺤﯿﺢ‪ ،‬و‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم‪،‬‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﻘﺎل ﻓﯿﻪ ﻣﻌﺮوف ‪.‬‬
‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ در ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻣﻘﺎﻟﯿﺴﺖ ﻣﻌﺮوف و ﻣﺮاد ازﯾﻦ ﻣﻘﺎل ﻣﻌﺮوف ﻫﻤﺎن ﻗـﺪح و ﺟﺮﺣﺴﺖ ﮐﻪ أﮐﺎﺑﺮ أﻋﻼم و‬‫أﺟﻠّﻪ ﻓﺨﺎم ﺳّﻨّﯿﻪ در اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣّﺮة ﺑﻌﺪ اﺧﺮي اﺑﺪاي آن ﻧﻤﻮده ﻃﺮﯾﻖ اﻋﺘﺮاف ﺑﺂن ﺑﺈﻟﺠﺎي ﻗﺎدر ﻋﻠﯽ اﻹﻃﻼق ﭘﯿﻤﻮدهاﻧﺪ‪ .‬ﺑﺬﮐﺮ ﺻﻔﺎﺗﺶ‬‫ﺑﺴﺎﻟﺶ ﺷﻨﯿﺪم ﻓﻘﯿﻪ و اﺻﻮﻟﯽ ﻣﺤﺪث ﻣﻔﺴﺮ‬‫ﺳﻨﻪ ‪.[1270‬‬‫)‪ .12‬ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي‪ ،‬ﮐﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪636 :‬‬‫ﺗﺤﻘﯿﻖ أﻧﯿﻖ ﻓﯿﻪ ﺗﺪﻗﯿﻖ رﺷﯿﻖ‬‫اﺷﺎره‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 168‬از ‪174‬‬‫ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺴـﻠﻢ ﮐﻪ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ أﻣﺎن ﺑﻮدن ﻧﺠﻮم ﺑﺮاي ﺳﻤﺎ و أﻣﺎن ﺑﻮدن أﺻﺤﺎب ﺑﺮاي أّﻣﺖ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و در ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات‬‫ﺳﺎﺑﻘﻪ ذﮐﺮش اﺳـﺘﻄﺮادا آﻣـﺪه اﺳﺖ اﮔﺮ ﭼﻪ ﺑﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺠﻮم ﻣﺒﺤﻮث ﻋﻨﻪ ﻣّﺘﺤﺪ ﻧﯿﺴﺖ ﻟﯿﮑﻦ ذﮐﺮ آن ﻫﺮﮔﺰ ﻓﺎﺋﺪه ﺑﺤﺎل ﻣﺆّﯾﺪﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻧﺠﻮم ﻧﻤﯽرﺳﺎﻧـﺪ و ﮔﻠﻮي ﻣﺘﻤـّﺴ ﮑﯿﻦ ﻣﺘﺸـّﺒﺜﯿﻦ آن را از أﯾـﺪي ﻧﺎﻗـﺪﯾﻦ ﻣـﺪّﻗﻘﯿﻦ ﻧﻤﯽرﻫﺎﻧـﺪ‪ .‬ﺗﻔﺼـﯿﻞ اﯾﻦ اﺟﻤـﺎل آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ در‬‫»ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﺑﺎﯾﻦ أﻟﻔﺎظ ﻣﺬﮐﻮرﺳﺖ‪:‬‬‫]ﺣـّﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ و إﺳـﺤﺎق ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ أﺑـﺎن‪ ،‬ﮐّﻠﻬﻢ ﻋﻦ ﺣﺴـﯿﻦ ﻗـﺎل‪ :‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ :‬ﺛﻨـﺎ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺠﻌﻔﯽ ﻋﻦ ﻣﺠﻤﻊ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﺮدة ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﺮدة ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﺻـﻠّﯿﻨﺎ اﻟﻤﻐﺮب ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﺛّﻢ‬‫ﻗﻠﻨـﺎ‪ :‬ﻟﻮ ﺟﻠﺴـﻨﺎ ﺣّﺘﯽ ﻧﺼـّﻠﯽ ﻣﻌﻪ اﻟﻌﺸـﺎء‪ ،‬ﻗـﺎل ﻓﺠﻠﺴـﻨﺎ ﻓﺨﺮج ﻋﻠﯿﻨـﺎ ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻣﺎ زﻟﺘﻢ ﻫﻬﻨﺎ؟ ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! ﺻـّﻠﯿﻨﺎ ﻣﻌﮏ اﻟﻤﻐﺮب ﺛّﻢ ﻗﻠﻨﺎ‬‫ﻧﺠﻠﺲ ﺣّﺘﯽ ﻧﺼـّﻠﯽ ﻣﻌﮏ اﻟﻌﺸﺎء‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬أﺣﺴـﻨﺘﻢ‪ ،‬أو‪ :‬أﺻﺒﺘﻢ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺮﻓﻊ رأﺳﻪ إﻟﯽ اﻟّﺴﻤﺎء‪ -‬و ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮا ﻣﺎ ﯾﺮﻓﻊ رأﺳﻪ إﻟﯽ اﻟّﺴﻤﺎء‪ -‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫اﻟّﻨﺠﻮم أﻣﻨﮥ ﻟﻠـّﺴ ﻤﺎء ﻓﺎذا ذﻫﺒﺖ اﻟّﻨﺠﻮم أﺗﯽ اﻟـّﺴ ﻤﺎء ﻣﺎ ﺗﻮﻋﺪ‪ ،‬و أﻧﺎ أﻣﻨﮥ ﻷﺻـﺤﺎﺑﯽ ﻓﺎذا ذﻫﺒﺖ أﺗﯽ أﺻﺤﺎﺑﯽ ﻣﺎ ﯾﻮﻋﺪون‪ ،‬و أﺻﺤﺎﺑﯽ أﻣﻨﮥ‬‫ﻻﻣﺘﯽ ﻓﺎذا ذﻫﺐ أﺻﺤﺎﺑﯽ أﺗﯽ أّﻣﺘﯽ ﻣﺎ ﯾﻮﻋﺪون ‪.‬‬
‫و در ﮐﻤﺎل ﻇﻬﻮرﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺪار اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ أﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ اﻷﺷـﻌﺮي ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﺨﺎزي ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻓﻀﺎﺋﺢ ﺟﺴـﻤﯿﻪ او ﺑﺎﻻﺗﺮ از آﻧﺴﺖ ﮐﻪ‬‫اﺣﺼـﺎي آن ﺗﻮان ﮐﺮد‪ .‬ﻧﺒـﺬي از آن ﻧﺤﯿﻒ در ﮐﺘـﺎب »اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻹﻓﺤـﺎم« ﺑﻨﺤﻮي ﺑﯿـﺎن ﻧﻤﻮدهام ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ ﻣﻼـﺣﻈﻪ آن در ﺳﻮء ﺣـﺎل و‬‫ﺧﺴـﺮان ﻣـﺂل أﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ ﻋﺎﻗﻠﯽ را ﺷﮏ و رﯾﺐ داﻣﻨﮕﯿﺮ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻟﻬـﺬا ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺼـﯿﺮ را اﺣﺎﻟﻪ ﺑﮑﺘﺎب ﻣـﺬﮐﻮر ﻧﻤﻮده در اﯾﻦ ﺟﺎ ﺑﺮ ﺑﻌﺾ‬‫رواﯾﺎت و ﻋﺒﺎرات ﻋﻠﻤﺎي أﻋﻼم ﺳّﻨّﯿﻪ ﮐﻪ ﮐﺎﺷﻒ از ﻣﺘﻬﻢ ﺑﻮدن أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ در ﻧﻘﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ اﮐﺘﻔﺎ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻢ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ أﺑﻮ داود ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ داود اﻟﻄﯿﺎﻟﺴﯽ در »ﻣﺴﻨﺪ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣّﺪﺛﻨﺎ وﻫﺐ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ ﻋﻦ داود ﻋﻦ أﺑﯽ ﻧﻀـﺮة ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري أّن اﻷﺷـﻌﺮّي اﺳﺘﺄذن ﻋﻠﯽ ﻋﻤﺮ ﺛﻼﺛﺎ و ﻟﻢ ﯾﺆذن ﻟﻪ ﻓﺮﺟﻊ ﻓﺄرﺳﻞ‬‫إﻟﯿﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬إﻧّﯽ اﺳﺘﺄذﻧﺖ ﺛﻼﺛﺎ ﻓﻠﻢ ﯾﺆذن ﻟﯽ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪637 :‬‬‫ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬إذا اﺳـﺘﺄذن اﻟﻤﺴـﺘﺄذن ﻓﻠﻢ ﯾﺆذن ﻟﻪ ﻓﻠﯿﺮﺟﻊ‪ .‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻟﺘـﺄﺗﯿﻨﯽ ﺑﻤﻦ ﯾﻌﻠﻢ ﻫﻨـﺎ )ﻫـﺬا‪ .‬ظ( أو‬‫ﻷﻓﻌﻠّﻦ ﺑﮏ و ﻷﻓﻌﻠّﻦ! ﻗﺎل أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ‪ :‬ﺟﺎءﻧﯽ اﻷﺷﻌﺮّي ﯾﺮﻋﺪ ﻗﺪ اﺻﻔّﺮ ﻟﻮن وﺟﻬﻪ ﻓﻘﺎم ﻋﻠﯽ ﺣﻠﻘﮥ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب اﻟّﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬أﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺟﻼ ﻋﻠﻢ ﻣﻦ ﻫﺬا ﻋﻠﻤﺎ إﻟّﺎ ﻗﺎم ﺑﻪ ﻓﺎﻧّﯽ ﻗﺪ ﺧﻔﺖ ﻫﺬا اﻟّﺮﺟﻞ ﻋﻠﯽ ﻧﻔﺴـﯽ! ﻓﻘﻠﺖ أﻧﺎ ﻣﻌﮏ ﻓﻘﺎل آﺧﺮ‪ :‬و أﻧﺎ ﻣﻌﮏ‪ ،‬ﻓﺴـﺮي‬‫ﻋﻨ ﻪ ‪.‬‬
‫و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ اﻟّﺸﯿﺒﺎﻧﯽ در »ﻣﺴﻨﺪ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺛﻨﺎ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺧﺼـﯿﻔﮥ ﻋﻦ ﺑﺴﺮ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻓﯽ ﺣﻠﻘﮥ ﻣﻦ ﺣﻠﻖ اﻷﻧﺼﺎر ﻓﺠﺎءﻧﺎ أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ ﮐﺄﻧّﻪ‬‫ﻣـﺬﻋﻮر ﻓﻘـﺎل‪ :‬إّن ﻋﻤﺮ أﻣﺮﻧﯽ أن آﺗﯿﻪ ﻓـﺄﺗﯿﺘﻪ ﻓﺎﺳـﺘﺄذﻧﺖ ﺛﻼﺛﺎ ﻓﻠﻢ ﯾﺆذن ﻓﺮﺟﻌﺖ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﻗﺎل ذﻟﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬ﻣﻦ‬‫اﺳـﺘﺄذن ﺛﻼﺛﺎ و ﻟﻢ ﯾﺆذن ﻟﻪ ﻓﻠﯿﺮﺟﻊ‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﺘﺠﯿﺌّﻦ ﺑﺒّﯿﻨﮥ ﻋﻠﯽ اﻟّﺬي ﺗﻘﻮل و إﻟّﺎ أوﺟﻌﺘﮏ‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ‪ :‬ﻓﺄﺗﺎﻧﺎ أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ ﻣﺬﻋﻮرا‪ -‬أو ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﺰﻋﺎ‪ -‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أﺳﺘﺸـﻬﺪﮐﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل أﺑّﯽ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ‪ :‬ﻻ ﯾﻘﻮم ﻣﻌﮏ إﻟّﺎ أﺻـﻐﺮ اﻟﻘﻮم‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ‪ :‬و ﮐﻨﺖ أﺻﻐﺮﻫﻢ ﻓﻘﻤﺖ ﻣﻌﻪ و ﺷﻬﺪت أنّ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ اﺳﺘﺄذن ﺛﻼﺛﺎ و ﻟﻢ ﯾﺆذن ﻟﻪ ﻓﻠﯿﺮﺟﻊ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ أﺣﻤﺪ در »ﻣﺴﻨﺪ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺛﻨﺎ ﯾﺰﯾﺪ‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ داود ﻋﻦ أﺑﯽ ﻧﻀـﺮة ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺳـﺘﺄذن أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻤﺮ ﺛﻼﺛﺎ ﻓﻠﻢ ﯾﺆذن ﻟﻪ ﻓﺮﺟﻊ ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﻣﺎ ﺷﺄﻧﮏ رﺟﻌﺖ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﻦ اﺳﺘﺄذن ﺛﻼﺛﺎ ﻓﻠﻢ ﯾﺆذن ﻟﻪ ﻓﻠﯿﺮﺟﻊ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﺘﺄﺗﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا ﺑﺒّﯿﻨﮥ‬‫أو ﻷﻓﻌﻠّﻦ و ﻷﻓﻌﻠّﻦ‪ .‬ﻓﺄﺗﯽ ﻣﺠﻠﺲ ﻗﻮﻣﻪ ﻓﻨﺎﺷﺪﻫﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟﻞ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬أﻧﺎ ﻣﻌﮏ ﻓﺸﻬﺪوا ﻟﻪ ﺑﺬﻟﮏ ﻓﺨّﻠﯽ ﺳﺒﯿﻠﻬﻢ ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 169‬از ‪174‬‬‫و ﻧﯿﺰ أﺣﻤﺪ در »ﻣﺴﻨﺪ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺛﻨﺎ زﯾﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺎ داود ﻋﻦ أﺑﯽ ﻧﻀﺮة ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري ﻗﺎل‪ :‬اﺳﺘﺄذن أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻤﺮ )رض( ﺛﻼﺛﺎ ﻓﻠﻢ ﯾﺆذن ﻟﻪ ﻓﺮﺟﻊ‬‫ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ )رض( ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﺷﺄﻧﮏ رﺟﻌﺖ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻣﻦ اﺳﺘﺄذن ﺛﻼﺛﺎ و ﻟﻢ ﯾﺆذن ﻟﻪ ﻓﻠﯿﺮﺟﻊ‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﺘﺄﺗﯿّﻦ ﻋﻠﯽ ﻫﺬه ﺑﺒّﯿﻨﮥ أو ﻷﻓﻌﻠّﻦ و ﻷﻓﻌﻠّﻦ‪.‬‬‫ﻓﺄﺗﯽ ﻣﺠﻠﺲ ﻗﻮﻣﻪ ﻓﻨﺎ ﺷﺪﻫﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬أﻧﺎ ﻣﻌﮏ‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا ﻟﻪ ﻓﺨﻠّﯽ ﺳﺒﯿﻠﻪ ‪.‬‬
‫و أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟّﺪارﻣﯽ اﻟّﺴﻤﺮﻗﻨﺪي در »ﻣﺴﻨﺪ« ﺧﻮد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪638 :‬‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ اﻟّﻨﻌﻤﺎن ﺛﻨﺎ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ زرﯾﻊ ﺛﻨﺎ داود ﻋﻦ أﺑﯽ ﻧﻀﺮة ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري أّن أﺑﺎ ﻣﻮﺳﯽ اﻷﺷﻌﺮي اﺳﺘﺄذن ﻋﻠﯽ ﻋﻤﺮ ﺛﻠﺚ ﻣّﺮات‬‫ﻓﻠﻢ ﯾﺆذن ﻟﻪ ﻓﺮﺟﻊ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ رﺟﻌﮏ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬إذا اﺳـﺘﺄذن اﻟﻤﺴﺘﺄذن ﺛﻠﺚ ﻣّﺮات ﻓﺎن أذن ﻟﻪ و إﻟّﺎ ﻓﯿﺮﺟﻊ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﺘﺄﺗﯿّﻦ ﺑﻤﻦ ﯾﺸﻬﺪ‬‫ﻣﻌﮏ أو ﻷﻓﻌﻠّﻦ و ﻷﻓﻌﻠّﻦ‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ‪ :‬و أﺗﺎﻧﺎ و أﻧﺎ ﻓﯽ ﻗﻮم ﻣﻦ أﺻـﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺠﺪ و ﻫﻮ ﻓﺰع ﻣﻦ‬‫وﻋﯿﺪ ﻋﻤﺮ إّﯾﺎه ﻓﻘﺎم ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬أﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﮑﻢ رﺟﻼ ﺳﻤﻊ ذﻟﮏ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ إﻟّﺎ ﺷﻬﺪ ﻟﯽ ﺑﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺮﻓﻌﺖ رأﺳﯽ‬‫ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬أﺧﺒﺮه أﻧّﯽ ﻣﻌﮏ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا‪ ،‬و ﻗﺎل ذاك آﺧﺮون ﻓﺴﺮي ﻋﻦ أﺑﯽ ﻣﻮﺳﯽ ‪.‬‬
‫و ﺑﺨﺎري در ﺻﺤﯿﺢ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻼم‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺨﻠﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ أﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺞ ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﯽ ﻋﻄﺎء ﻋﻦ ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﯿﺮ أن أﺑﺎ ﻣﻮﺳـﯽ اﻷﺷـﻌﺮي اﺳـﺘﺄذن‬‫ﻋﻠﯽ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﻓﻠﻢ ﯾﺆذن و ﮐﺄﻧّﻪ ﮐﺎن ﻣﺸﻐﻮﻻ ﻓﺮﺟﻊ أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ ﻓﻔﺮغ ﻋﻤﺮ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫أ ﻟﻢ أﺳـﻤﻊ ﺻﻮت ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ‪ ،‬اﺋـﺬﻧﻮا ﻟﻪ‪ ،‬ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻗـﺪ رﺟﻊ ﻓـﺪﻋﺎه ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐّﻨﺎ ﻧﺆﻣﺮ ﺑـﺬﻟﮏ ﻓﻘﺎل ﺗﺄﺗﯿﻨﯽ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﺑﺎﻟﺒّﯿﻨـﮥ ﻓﺎﻧﻄﻠﻖ إﻟﯽ‬‫ﻣﺠﻠﺲ اﻷﻧﺼﺎر ﻓﺴﺄﻟﻬﻢ ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻻ ﯾﺸـﻬﺪ ﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا إﻟّﺎ أﺻـﻐﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ ،‬ﻓﺬﻫﺐ ﺑﺄﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮ‪ :‬اﺧﻔﯽ ﻫﺬا‬‫ﻋﻠّﯽ ﻣﻦ أﻣﺮ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ؛ أﻟﻬﺎﻧﯽ اﻟّﺼﻔﻖ ﺑﺎﻷﺳﻮاق‪.‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ اﻟﺨﺮوج إﻟﯽ اﻟّﺘﺠﺎرة[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺨﺎري در »ﺻﺤﯿﺢ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﺳـﻔﯿﺎن ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺧﺼـﯿﻔﮥ ﻋﻦ ﺑﺴـﺮ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺲ ﻣﻦ‬‫ﻣﺠـﺎﻟﺲ اﻷﻧﺼﺎر إذ ﺟﺎء أﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ ﮐﺄﻧّﻪ ﻣـﺬﻋﻮر ﻓﻘﺎل‪ :‬اﺳـﺘﺄذﻧﺖ ﻋﻠﯽ ﻋﻤﺮ ﺛﻼﺛﺎ ﻓﻠﻢ ﯾﺆذن ﻟﯽ ﻓﺮﺟﻌﺖ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﻣﻨﻌﮏ؟ ﻗﻠﺖ اﺳـﺘﺄذﻧﺖ‬‫ﺛﻼﺛﺎ ﻓﻠﻢ ﯾﺆذن ﻟﯽ ﻓﺮﺟﻌﺖ و ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬إذا اﺳﺘﺄذن أﺣﺪﮐﻢ ﺛﻼﺛﺎ ﻓﻠﻢ ﯾﺆذن ﻟﻪ ﻓﻠﯿﺮﺟﻊ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﺘﻘﯿﻤّﻦ ﻋﻠﯿﻪ ﺑّﯿﻨﮥ‬‫أ ﻣﻨﮑﻢ أﺣﺪ ﺳـﻤﻌﻪ ﻣﻦ اﻟّﻨﺒﯽ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ؟ ﻓﻘﺎل اﺑّﯽ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ و اﻟﱠﻠﻪ ﻻ ﯾﻘﻮم ﻣﻌﮏ إﻟّﺎ اﺻﻐﺮ اﻟﻘﻮم‪ ،‬ﻓﮑﻨﺖ أﺻﻐﺮ اﻟﻘﻮم‪ ،‬ﻓﻘﻤﺖ‬‫ﻣﻌﻪ ﻓﺄﺧﺒﺮت ﻋﻤﺮ أّن اﻟّﻨﺒﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﺎل ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﯽ اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ ﺣّﺪﺛﻨﯽ ﯾﺰﯾﺪ ﻋﻦ ﺑﺴﺮ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻬﺬا‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬أراد ﻋﻤﺮ اﻟّﺘﺜّﺒﺖ ﻻ أن ﻻ ﯾﺠﯿﺰ ﺧﺒﺮ اﻟﻮاﺣﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺨﺎري در ﺻﺤﯿﺢ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﻣﺴّﺪد ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪639 :‬‬‫ﺣّﺪﺛﻨﯽ ﻋﻄﺎء ﻋﻦ ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﯿﺮ ﻗﺎل‪ :‬اﺳـﺘﺄذن أﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻤﺮ ﻓﮑﺄﻧّﻪ وﺟﺪه ﻣﺸـﻐﻮﻻ ﻓﺮﺟﻊ ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮ‪ :‬أ ﻟﻢ أﺳﻤﻊ ﺻﻮت ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 170‬از ‪174‬‬‫ﻗﯿﺲ اﺋﺬﻧﻮا ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺪﻋﯽ ﻟﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﺣﻤﻠﮏ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺻﻨﻌﺖ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬إﻧّﺎ ﮐّﻨﺎ ﻧﺆﻣﺮ ﺑﻬﺬا‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺄﺗﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا ﺑّﯿﻨﮥ أو ﻷﻓﻌﻠّﻦ ﺑﮏ‪.‬‬‫ﻓﺎﻧﻄﻠﻖ إﻟﯽ ﻣﺠﻠﺲ ﻣﻦ اﻷﻧﺼﺎر ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻻ ﯾﺸـﻬﺪ إﻟّﺎ أﺻﺎﻏﺮﻧﺎ )أﺻـﻐﺮﻧﺎ‪ .‬ظ( ﻓﻘﺎم أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨـﺪري ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗـﺪ ﮐّﻨﺎ ﻧﺆﻣﺮ ﺑﻬﺬا‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮ‪:‬‬‫ﺧﻔﯽ ﻋﻠّﯽ ﻫﺬا ﻣﻦ أﻣﺮ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ ،‬أﻟﻬﺎﻧﯽ اﻟّﺼﻔﻖ ﺑﺎﻷﺳﻮاق ‪.‬‬
‫و ﻣﺴﻠﻢ در ﺻﺤﯿﺢ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣـّﺪﺛﻨﯽ أﺑﻮ اﻟﻄﺎﻫﺮ أﺧﺒﺮﻧﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ وﻫﺐ‪ ،‬ﺛﻨﯽ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﺤﺮث ﻋﻦ ﺑﮑﯿﺮ ﺑﻦ اﻷﺷـﺠﻊ أّن ﺑﺴـﺮ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺣّﺪﺛﻪ أﻧّﻪ ﺳـﻤﻊ أﺑﺎ ﺳـﻌﯿﺪ‬‫اﻟﺨﺪرّي ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐّﻨﺎ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺲ ﻋﻨﺪ اﺑّﯽ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ ﻓﺄﺗﯽ أﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ اﻷﺷـﻌﺮّي ﻣﻐﻀـﺒﺎ ﺣّﺘﯽ وﻗﻒ ﻓﻘﺎل‪ :‬أﻧﺸﺪﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻞ ﺳﻤﻊ أﺣﺪ ﻣﻨﮑﻢ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻻﺳﺘﯿـﺬان ﺛﻼـث ﻓﺈن أذن ﻟﮏ و إﻟّﺎ ﻓﺎرﺟﻊ‪ ،‬ﻗﺎل أﺑّﯽ‪ :‬و ﻣﺎ ذﻟﮏ؟ ﻗﺎل‪ :‬اﺳـﺘﺄذﻧﺖ ﻋﻠﯽ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ‬‫اﻟﺨﻄﺎب أﻣﺲ ﺛﻼث ﻣّﺮات ﻓﻠﻢ ﯾﺆذن ﻟﯽ ﻓﺮﺟﻌﺖ ﺛّﻢ ﺟﺌﺘﻪ اﻟﯿﻮم ﻓـﺪﺧﻠﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﺄﺧﺒﺮﺗﻪ إﻧّﯽ ﺟﺌﺖ أﻣﺲ ﻓﺴـّﻠﻤﺖ ﺛﻼﺛﺎ ﺛّﻢ اﻧﺼـﺮﻓﺖ‪ .‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗﺪ ﺳـﻤﻌﻨﺎك و ﻧﺤﻦ ﺣﯿﻨﺌﺬ ﻋﻠﯽ ﺷـﻐﻞ ﻓﻠﻮ ﻣﺎ اﺳـﺘﺄذﻧﺖ ﺣّﺘﯽ ﯾﺆذن ﻟﮏ؟! ﻗﺎل‪ :‬اﺳـﺘﺄذﻧﺖ ﮐﻤﺎ ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻷوﺟﻌّﻦ ﻇﻬﺮك و ﺑﻄﻨﮏ او ﻟﺘﺄﺗﯿّﻦ ﺑﻤﻦ ﯾﺸـﻬﺪ ﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا‪ ،‬ﻓﻘﺎل أﺑّﯽ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ‪ :‬ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻻ ﯾﻘﻮم ﻣﻌﮏ إﻟّﺎ أﺣﺪﺛﻨﺎ ﺳـّﻨﺎ‪ ،‬ﻗﻢ‬‫ﯾﺎ أﺑﺎ ﺳﻌﯿﺪ! ﻓﻘﻤﺖ ﺣّﺘﯽ أﺗﯿﺖ ﻋﻤﺮ ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻗﺪ ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﻫﺬا[‪.‬‬‫ﮐﯿﻔّﯿﺖ اﺳﺘﯿﺬان أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ در رﻓﺘﻦ ﻧﺰد ﻋﻤﺮ و ﺗﺸﺪد أﺑﯽ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ ﺑﺎ ﻋﻤﺮ‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺴﻠﻢ در ﺻﺤﯿﺢ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﺣﺮﯾﺚ أﺑﻮ ﻋﻤـﺎر ﺛﻨﺎ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻃﻠﺤـﮥ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﺮدة ﻋﻦ أﺑﯽ ﻣﻮﺳـﯽ اﻷﺷـﻌﺮي ﻗﺎل‪ :‬ﺟﺎء أﺑﻮ‬‫ﻣﻮﺳـﯽ إﻟﯽ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟـّﺴ ﻼم ﻋﻠﯿﮑﻢ‪ ،‬ﻫـﺬا ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺄذن ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟـّﺴ ﻼم ﻋﻠﯿﮑﻢ‪ ،‬ﻫﺬا أﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬اﻟـّﺴ ﻼم‬‫ﻋﻠﯿﮑﻢ ﻫﺬا اﻷﺷﻌﺮّي‪ .‬ﺛّﻢ اﻧﺼﺮف‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬رّدوا ﻋﻠّﯽ! رّدوا ﻋﻠّﯽ! ﻓﺠﺎء ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﻣﻮﺳﯽ! ﻣﺎ رّدك؟ ﮐّﻨﺎ ﻓﯽ ﺷﻐﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻻﺳﺘﯿﺬان ﺛﻼﺛﺎ ﻓﺈن اذن و إﻟّﺎ ﻓﺎرﺟﻊ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﺘﺄﺗﯿﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،21‬ص‪640 :‬‬‫ﺑﺒّﯿﻨﮥ و إﻟّﺎ ﻓﻌﻠﺖ و ﻓﻌﻠﺖ!‪ ،‬ﻓﺬﻫﺐ أﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ‪ .‬ﻗﺎل ﻋﻤﺮ‪ :‬إن وﺟﺪ ﺑّﯿﻨﮥ ﺗﺠﺪوه ﻋﻨﺪ اﻟﻤﻨﺒﺮ ﻋﺸّﯿﮥ و إن ﻟﻢ ﯾﺠﺪ ﺑّﯿﻨﮥ ﻓﻠﻢ ﺗﺠﺪوه‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ أن ﺟﺎء‬‫ﺑﺎﻟﻌﺸـﯽ وﺟـﺪوه ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﻣﻮﺳـﯽ! ﻣﺎ ﺗﻘﻮل؟ أ ﻗـﺪ وﺟـﺪت؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ! اﺑّﯽ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ‪ ،‬ﻗﺎل‪ .‬ﻋﺪل‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ اﻟﻄﻔﯿﻞ! ﻣﺎ ﯾﻘﻮل ﻫﺬا؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﯾﻘﻮل ذﻟﮏ ﯾﺎ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب! ﻓﻼ ﺗﮑﻮﻧّﻦ ﻋﺬاﺑﺎ ﻋﻠﯽ أﺻـﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ!‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺳﺒﺤﺎن ﻟا ﱠﻠﻪ! إﻧّﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﺷﯿﺌﺎ ﻓﺄﺣﺒﺒﺖ أن أﺗّﺜﺒﺖ![‪.‬‬‫و أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻼﻣﮥ اﻟﻄﺤﺎوي در ﮐﺘﺎب »ﻣﺸﮑﻞ اﻵﺛﺎر« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻷﻋﻠﯽ‪ .‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ وﻫﺐ أﺧﺒﺮﻧﯽ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ﻋﻦ ﺑﮑﯿﺮ ﺑﻦ اﻷﺷّﺞ أّن ﺑﺴـﺮ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺣّﺪﺛﻪ أﻧّﻪ ﺳـﻤﻊ أﺑﺎ‬‫ﺳﻌﯿـﺪ اﻟﺨـﺪرّي ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐّﻨﺎ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺲ ﻋﻨـﺪ أﺑّﯽ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ ﻓﺠﺎء أﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ اﻷﺷـﻌﺮّي ﻣﻐﻀـﺒﺎ ﺣّﺘﯽ وﻗﻒ ﻓﻘﺎل‪ :‬أﻧﺸﺪ ﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ! ﻫﻞ ﺳـﻤﻊ‬‫ﻣﻨﮑﻢ أﺣﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻻﺳﺘﯿﺬان ﺛﻼث ﻓﺎن أذن ﻟﮏ ﻓﺎدﺧﻞ و إﻟّﺎ ﻓﺎرﺟﻊ؟‬‫ﻓﻘـﺎل اﺑّﯽ‪ :‬و ﻣـﺎ ذاك؟ ﻓﻘـﺎل‪ :‬اﺳـﺘﺄذﻧﺖ ﻋﻠﯽ ﻋﻤﺮ ﺑـﻦ اﻟﺨﻄـﺎب أﻣﺲ ﺛﻼـث ﻣّﺮات ﻓﻠﻢ ﯾـﺆذن ﻟﯽ ﻓﺮﺟﻌﺖ ﺛّﻢ ﺟﺌﺘﻪ اﻟﯿـﻮم ﻓـﺪﺧﻠﺖ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﻓـﺄﺧﺒﺮﺗﻪ أﻧّﯽ ﺟﺌﺘﻪ أﻣﺲ ﻓﺴـّﻠﻤﺖ ﺛﻼﺛﺎ ﺛّﻢ اﻧﺼـﺮﻓﺖ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗـﺪ ﺳـﻤﻌﻨﺎ و ﻧﺤﻦ ﺣﯿﻨﺌـﺬ ﻋﻠﯽ ﺷـﻐﻞ ﻓﻠﻮ ﻣﺎ اﺳـﺘﺄذﻧﺖ ﺣّﺘﯽ ﯾﺆذن ﻟﮏ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫اﺳـﺘﺄذﻧﺖ ﮐﻤﺎ ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﯾﻘﻮل‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻷﺿـﺮﺑّﻦ ﺑﻄﻨﮏ و ﻇﻬﺮك أو ﻟﺘﺄﺗﯿّﻨﯽ ﺑﻤﻦ ﯾﺸﻬﺪ ﻟﮏ‬‫ﻋﻠﯽ ﻫﺬا! ﻓﻘﺎل اﺑّﯽ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ‪ :‬ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻻ ﯾﻘﻮم ﻣﻌﮏ أﺣﺪ إﻟّﺎ أﺣﺪﺛﻨﺎ ﺳـّﻨﺎ اﻟّﺬي ﺑﺠﻨﺒﮏ‪ ،‬ﻗﻢ ﯾﺎ أﺑﺎ ﺳﻌﯿﺪ! ﻓﻘﻤﺖ ﺣّﺘﯽ أﺗﯿﺖ ﻋﻤﺮ ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻗﺪ‬‫ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﻫﺬا[‪.‬‬

‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 171‬از ‪174‬‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﺑ ِْﺴِﻢ اِﷲ اﻟ َّﺮْﺣَﻤِﻦ اﻟ َّﺮﺣﯿِﻢ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯿﺜﺎق آﺳﻤﺎﻧﯽ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﺧﺪاﺳﺖ‪،‬ﭼﺮا ﮐﻪ در آن روز دﯾﻦ ﺧﺪا ﮐﺎﻣﻞ و ﻧﻌﻤﺖ اﻟﻬﯽ ﺑﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ رﺳﯿﺪ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﻋﻨﻮاِن ﻋﻘﯿﺪه و دﯾِﻦ ﻣﺎﺳﺖ‪،‬و اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ آن‪،‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻤﺎن ﮐﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﺒﻮد و ﺷﮑﺮ ﮔﺰاري اﻧﺴﺎن در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻫﻤﮥ ﻧﻌﻤﺘﻬﺎي ﻧﺎزل ﺷﺪة او‪.‬‬‫ﺑﺮ اﺳـﺎس اﻣﺮ ﺑﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم در آﯾﻪ ﺷـﺮﯾﻔﻪ ‪َ :‬ﯾـﺎ َأﱡﯾَﻬـ ﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ َﻣـ ﺎ ُأﻧِﺰَل ِإﻟَﯿـْ َﮏ ﻣِﻦ ﱠرﺑﱢَﮏ َوِإن ﻟﱠْﻢ َﺗْﻔَﻌْﻞ َﻓَﻤﺎ ﺑَﱠﻠْﻐَﺖ‬‫ِرَﺳﺎﻟَﺘُﻪ؛ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﺑﺎزﮔﻮﯾﯽ واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ و اﻧﺠﺎم ﺳـﻔﺎرش ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺻـﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ وﺳـﻠﻢ در رﺳﺎﻧﺪن ﭘﯿﺎم ﻏﺪﯾﺮ ﺑ‪،‬ﺮ ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ واﺟﺐ‬‫ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺳﺮ ﭘﯿﭽﯽ از اﯾﻦ واﺟﺐ اﻟﻬﯽ ﮔﻨﺎﻫﯽ اﺳﺖ ﻧﺎ ﺑﺨﺸﻮدﻧﯽ‪.‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ وﺳﻠﻢ ﮐﻪ داراي ﻣﺎﻫّﯿﺖ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﻏﯿﺮ اﻧﺘﻔﺎﻋﯽ اﺳﺖ‪،‬ﺑﺎ اﻋﺘﻘﺎد راﺳﺦ ﺑﺮ اﯾﻦ‬‫ﺑـﺎور ﺗﻮﺣﯿـﺪي و ﺑـﺎ ﻫـﺪف ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻧﺸـﺮ اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﺳﺘﺮگ ﺑﺸـﺮي‪،‬ﺑﺎ ﺗﺄﯾﯿـﺪات اﻟﻬﯽ و ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﻣـﺪاﻓﻊ راﺳﺘﯿﻦ ﺣﺮﯾﻢ اﻣﺎﻣﺖ و‬‫وﻻﯾﺖ ﻣﺮﺣﻮم آﯾﺖ اﷲ ﺣﺎج ﺳـﯿﺪ ﺣﺴﻦ ﻓﻘﯿﻪ اﻣﺎﻣﯽ ﻗـﺪس ﺳـﺮه‪،‬در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﻮار و ﻫﻤﺖ وﺗﻼش ﺧﺎﻟﺼﺎﻧﻪ و ﺷـﺒﺎﻧﻪ روزي‬‫ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ وﻻﯾﺖ ﻣـﺪار از ﺳﺎل ‪ 1381‬ﭘﺎﯾﻪ ﮔـﺬاري ﮔﺮدﯾـﺪه وﺗﺎ ﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي ﭼﺸﻢ ﮔﯿﺮ ﺧﻮد اداﻣﻪ داده اﺳﺖ‪ .‬و ﻫﺰﯾﻨﻪ‬‫ﻫـﺎي آن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺮدﻣﯽ و از ﻃﺮﯾﻖ وﺟﻮﻫﺎت ﺷـﺮﻋﯿﻪ‪،‬ﺑﺎ اﺟﺎزات ﻣﺮاﺟﻊ ﻋﻈﺎم ﺗﻘﻠﯿـﺪ‪،‬ﻫـﺪاﯾﺎ ‪،‬ﻧـﺬورات‪،‬ﻣﻮﻗﻮﻓﺎت و ﻫﻤﯿﺎري اﻓﺮاد ﺧﯿﺮ‬‫اﻧﺪﯾﺶ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬‫اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﺑﺎ ﺗﯿﻤﯽ ﻣﺮﮐﺐ از ﻓﺮﻫﯿﺨﺘﮕﺎن و ﻣﺘﺨﺼﺼـﯿﻦ ﺣﻮزه وداﻧﺸـﮕﺎه‪،‬ﻫﻨﺮﻣﻨﺪان رﺷﺘﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‪،‬ﻣﺮدم وﻻﯾﺖ ﻣﺪار‪،‬ﻫﯿﺌﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ‬‫و ﮐﺴﺒﻪ ﺑﺎزار ﺳﻌﯽ ﻧﻤﻮده ﺗﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠِﻒ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﻬﺎﻧﯽ‪،‬اﻗﺪام ﺑﻪ ﻧﺸﺮ ﻣﻌﺎرف ﻣﺘﻌﺎﻟﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬ﺷﻤﺎ ﻫﻢ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ‬‫ﺑﺎ ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﮥ ﺧﻮد ﺷﺎﻣﻞ ﻧﻈﺮات و ﭘﯿﺸـﻨﻬﺎدات‪،‬ﮐﻤﮑﻬﺎي ﻣﺎﻟﯽ در اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﻬﻢ ﺳـﻬﯿﻢ ﺑﻮده و ﺟﺰء ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎﺷﯿﺪ‪ .‬ﻣﻨﺘﻈﺮ‬‫ﺗﻤﺎﺳﻬﺎي ﺷﻤﺎ ﻫﺴﺘﯿﻢ‬‫ﺗﻠﻔﻦ ﻫﺎي ﺗﻤﺎس‪03112206252 -03112206253 :‬‬‫ﺗﻠﻔﮑﺲ‪03112206253 :‬‬‫ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه‪09118000109 :‬‬‫ﺳﺎﯾﺖ ‪www.Ghadirestan.com-www.Ghadirestan.ir :‬‬‫اﯾﻤﯿﻞ‪info@Ghadirestan.com :‬‬‫آدرس ﻣﺮﮐﺰ‪ :‬اﺻـﻔﻬﺎن‪ -‬ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق‪ -‬ﻧﺒﺶ ﺧﯿﺎﺑﺎن ﺣﮑﯿﻢ‪ -‬ﻃﺒﻘﻪ دوم ﺑﺎﻧﮏ ﻣﻠﺖ‪ -‬ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ ﺻﻠﯽ‬‫اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ‪ -‬ﮐﺪ ﭘﺴﺘﯽ‪8147865894 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﺣﺴﺎب ﻣﻠﯽ ﺳﯿﺒﺎ‪327564722005 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﮐﺎرت ﺑﺎﻧﮏ ﻣﻠﯽ‪6037991146890243 :‬‬‫و آﻧﭽﻪ از دﺳﺘﺎوردﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ در ﭘﯿِﺶ رو دارﯾﺪ ﺣﺎﺻﻞ از ﻓﻀﻞ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺎل ﺧﺎدﻣﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﮐﻼﺳﯿﮏ ‪:‬‬
‫راه اﻧـﺪازي ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ و ﺟﺎﻣﻌﺘﺮﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺗﺨﺼﺼـﯽ‪ -‬دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﻏـﺪﯾﺮ در ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﺻﻮرت‬‫ﮐﻼﺳﯿﮏ ﺑﺮاي ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ در ﻣﺤﻞ ﻣﺮﮐﺰي ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن اﻣﮑﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻫﻤﺎﯾﺸﻬﺎ وﻧﺸﺴﺘﻬﺎي ﻋﻠﻤﯽ ﺗﺨﺼﺼﯽ‪:‬‬‫ﻫﻤﺎﯾﺸﻬﺎي اﺳﺘﻘﺒﺎل از ﻏﺪﯾﺮ در ﺳﺎل ﻫﺎي ﻣﺘﻮاﻟﯽ از ﺳﺎل ‪ 88‬ﺣﺪود ﯾﮏ ﻣﺎه ﻗﺒﻞ از ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻫﺪف ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﺟﺸﻦ ﻫﺎي‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 172‬از ‪174‬‬‫دﻫﻪ ي ﻏـﺪﯾﺮ ﺑـﺎ اﺳـﺘﻘﺒﺎل اﻗﺸـﺎر ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺮدم وﻻﯾﺘﻤـﺪار و ﺣﻀﻮر ﮐﺎرﺷـﻨﺎﺳﺎن اﻣﻮر ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎﺷـﮑﻮﻫﯽ ﺑﺮﮔﺰار ﮔﺮدﯾـﺪ و‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﺸـﺴﺖ ﻫﺎي ﻋﻠﻤﯽ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻫـﺪف ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺑﺮرﺳـﯽ در ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏـﺪﯾﺮ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﯿﺎن ارﺗﺒﺎط ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ‬‫ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﻫـﺎي ﻣـﺬﻫﺒﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻓـﺎﻃﻤﯿﻪ و ﻣﻬـﺪوﯾﺖ ﺑﺮﮔﺰار ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻧﻮﯾﺴـﻨﺪﮔﺎن ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻻـت ﺧﻮد را ﺑﻪ دﺑﯿﺮ ﺧﺎﻧﻪ‬‫ﻧﺸﺴﺖ ارﺳﺎل ﻧﻤﻮده و ﭘﺲ از ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻫﯿﺌﺖ داوران ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻻت ﺑﺮﮔﺰﯾﺪه در ﻧﺸﺴﺖ اراﺋﻪ و ﭼﺎپ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫اﺣﯿﺎي ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﻠﺴﺎت ﻫﻔﺘﮕﯽ ﺷـﺮح ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ در ﻣﮑﺎن ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻮزﯾﻊ ﮐﺘﺎب ﻫﺎي ﺧﻄﺎﺑﻪ و ﺗﺸﻮﯾﻖ ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﻓﺮازﻫﺎي آن‪،‬‬‫ﺑﺎ ﻫﺪف ﻧﺸﺮ و ﺗﺮوﯾﺞ ﺧﻄﺎﺑﻪ ي ﻏﺪﯾﺮ ‪.‬‬
‫دوره ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ ﺷﻨﺎﺳﯽ‪:‬‬‫اﯾﻦ دوره ﻫﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺟﺬب و ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻣﺒﻠﻐﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺟﻬﺖ اﻋﺰام ﻧﯿﺮوي اﻧﺴﺎﻧﯽ در ﺳـﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪ ،‬در راﺳـﺘﺎي اﻫﺪاف ﻋﺎﻟﯿﻪ ي ﻣﺮﮐﺰ‬‫و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ آﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻃﻼب ‪ ،‬داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن و ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪان‪،‬ﺑﺎ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺷﻨﺎﺳﯽ ‪،‬ﺑﺮﮔﺰار ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬‫اﺣﯿﺎي دﻫﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﺸـﻨﻬﺎي ﻏﺪﯾﺮ از ﯾﮏ روز ﺑﻪ ﯾﮏ دﻫﻪ ﺑﺎ ﻫﺪف اﻧﺠﺎم وﻇﯿﻔﻪ ي ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺷـﻌﺎﺋﺮ اﻟﻬﯽ ﺑﻮده و ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺮوﯾﺞ و‬‫ﮔﺴﺘﺮش ﺟﺸﻦ ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯽ ﮔﺮدد ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﺣﯿﺎي دﻫﻪ ي ﻏﺪﯾﺮ ﻓﺮﺻﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮي را ﺑﺮاي ﻣﺒﻠﻐﯿﻦ و ﺷﺮﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن در اراﺋﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏﺪﯾﺮ و ﭘﺬﯾﺮش آن ﻓﺮاﻫﻢ‬‫ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﺗﻮﻟﯿﺪات ﻣﺮﮐﺰ ‪:‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﻧﺮ م اﻓﺰار ﻫـﺎي ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه و راه اﻧـﺪازي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬ﺑﺮ روي وب ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ‪ ،‬ﺑﺎ اﻣﮑﺎن‬‫داﻧﻠﻮد راﯾﮕﺎن ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﺑﺮ روي ﺗﻠﻔﻦ ﻫﺎي ﻫﻤﺮاه ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻧﺸﺮ و اﻃﻼع رﺳﺎﻧﯽ ﻣﻌﺎرف ﻗﺮآن وﻋﺘﺮت و دﻓﺎع از ﺣﺮﯾﻢ ﺷﯿﻌﻪ ‪.‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻠﯿﭙﻬﺎ ‪ ،‬ﻃﺮاﺣﯽ ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎ و ﭘﻮﺳﺘﺮﻫﺎ ‪ ،‬ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع ﻏﺪﯾﺮ و وﻻﯾﺖ و اﻣﮑﺎن داﻧﻠﻮد راﯾﮕﺎن آﻧﻬﺎ از روي ﺳﺎﯾﺖ ﺑﺮاي ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪان‬‫راه اﻧﺪازي وب ﺳﺎﯾﺖ ﻫﺎي ﻣﺮﮐﺰ‪:‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﺑﺎ درك رﺳﺎﻟﺖ ﺳﻨﮕﯿﻦ ﺧﻮد درراﺳﺘﺎي ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏﺪﯾﺮ ﭘﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ي ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮔﺬاﺷﺘﻪ و ﺑﺎ ﺗﻼش ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن و‬‫ﻣﺘﺨﺼﺼـﯿﻦ اﻗﺪام ﺑﻪ راه اﻧﺪازي وب ﺳﺎﯾﺖ ﻫﺎﯾﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ‪ :‬ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ‪ ،‬ﺳﺎﯾﺖ دﻫﻪ ي ﻏﺪﯾﺮو ﺳﺎﯾﺖ دﻋﺎ ﺑﺮاي‬‫وارث ﻏـﺪﯾﺮ )ﻣﮑﯿﺎل اﻟﻤﮑﺎرم( ‪،‬ﻧﻤﻮده اﺳﺖ و اﻧﺠﺎم اﯾﻦ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد ﺑﺴﺘﺮ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﯽ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻌﺎرف ﻏﻨﯽ ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﺎ اﻧﮕﯿﺰه‬‫ﻧﺸـﺮ ﻣﻌـﺎرف‪،‬ﺳـﺮوﯾﺲ دﻫﯽ ﺑﻪ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻃﻼـب‪،‬ﮔﺴﺘﺮش ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﻏﻨﯽ ﮐﺮدن اوﻗﺎت ﻓﺮاﻏﺖ ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨـﺪان ﺑﻪ ﻧﺮم اﻓﺰار ﻫﺎي‬‫ﻋﻠﻮم اﺳﻼﻣﯽ در دﺳﺘﺮس ﺑﻮدن ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻻزم ﺟﻬﺖ ﺳﻬﻮﻟِﺖ رﻓﻊ اﺑﻬﺎم از ﺷﺒﻬﺎت ﻣﻨﺘﺸﺮه در ﺟﺎﻣﻌﻪ‪،‬ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻬﺪ ﮐﻮدك ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺑﺮﮔﺰاري ﻣﻬـﺪﻫﺎي ﮐﻮدك ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬وﯾﮋه ي ﺧﺮدﺳﺎﻻن ‪،‬ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﺑﺮﮔﺰاري ﻫﻤﺎﯾﺸـﻬﺎ و ﻣﺮاﺳـﻤﺎت دﻫﻪ ي ﻏـﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺪف ﺷـﮑﻮﻓﺎﯾﯽ‬‫ﻣﺤﺒﺖ دروﻧﯽ آﻧﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم در ﻗﺎﻟﺐ ﻧﻘﺎﺷﯽ ﻫﺎي زﯾﺒﺎ ‪،‬ﺑﯿﺎن ﻗﺼﻪ ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ و اﻫﺪاي ﺑﺴﺘﻪ ﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ‪ ،‬از‬‫ﺟﻤﻠﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺳﻔﺮه اﺣﺴﺎن اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ‪:‬‬
‫ﺳﻔﺮه ﻫﺎي اﺣﺴﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎ ﻫـﺪف ﺗﺮوﯾﺞ ﺳـﻨﺖ ﺣﺴـﻨﻪ اﻃﻌﺎم و اﻫﺪاي ﻧﺎن در روز ﻏﺪﯾﺮ‪،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎي ﺣﺎوي‬‫ﻣﻌـﺎرف ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﺟﻠﻮه اي زﯾﺒﺎ در ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻫﺎ و ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﺷـﻬﺮ در ﺳﺎل ﻫﺎي اﺧﯿﺮ‪،‬ﺟﻬﺖ ﺗﺮوﯾـﺞ و ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮔﺴﺘﺮده ‪،‬ﺑﺮﮔﺰار‬‫ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬ﺑﻪ ﺣﻤﺪ اﷲ ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﺑﺎ ﮐﻤﮏ ﻫﯿﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﺧﯿﺮﯾﻦ ﻣﺤﺘﺮم و اﺳـﺘﻘﺒﺎل ﻣﺮدم از اﯾﻦ ﺳـﻨﺖ ﺣﺴﻨﻪ ي اﻧﺒﯿﺎي اﻟﻬﯽ و اﺋﻤﻪ ي اﻃﻬﺎر‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 173‬از ‪174‬‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪،‬ﺧﺎﺻﻪ ﺣﻀﺮت رﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺎﺷﮑﻮه ﺗﺮ در ﺣﺎل ﺑﺮﮔﺰاري ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ‪:‬‬
‫ﺑﺮﮔﺰاري ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﻣﺮاﺳـﻤﺎت ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎ ﺷﮑﻮﻫﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﭼﻬﺮه ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﻏﺪﯾﺮ و ﺗﺠﻠﯿﻞ از اﻓﺮادي ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﺮ‬‫ﻧﺤﻮي ﺧﺪﻣﺘﮕـﺬار ﻏـﺪﯾﺮ و اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻮده اﻧـﺪ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻌﺮﻓﯽ و ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ ‪ ،‬ﻣﺮاﮐﺰ ‪،‬‬‫ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎ ‪ ،‬ﺳﺘﺎد ﻫﺎ و ﻧﻬﺎدﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﻣﻮرد ﻏﺪﯾﺮ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ داﺷﺘﻪ اﻧﺪ و ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺗﻨﺪﯾﺲ‪ ،‬ﻟﻮح ﺗﻘﺪﯾﺮ و ﻫﺪاﯾﺎ ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﺮاﮐﺰ‪.‬‬‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﻣﺮاﮐﺰ ‪:‬‬
‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﻣﺮاﮐﺰ و ﻫﻤﮑﺎري ﺑﺎ آﻧﻬﺎ و اراﺋﻪ راﻫﮑﺎرﻫﺎي ﻋﻤﻠﯽ‪ ،‬ﻃﺮﺣﻬﺎ‪ ،‬ﮐﻠﯿﭙﻬﺎ و ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎ ﺑﺎ ﻣﺤﺘﻮاي ﻏﺪﯾﺮ‬‫و وﻻﯾﺖ‪ ،‬ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺎﺷﮑﻮه ﺗﺮ ﺑﺮﮔﺰار ﺷﺪن ﺟﺸﻨﻬﺎي ﺑﺰرگ ﻏﺪﯾﺮ در اﯾﺎم ﺳﺮور آل ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي آﯾﻨﺪه ﻣﺮﮐﺰ ‪:‬‬
‫راه اﻧﺪازي ﭘﻮرﺗﺎل ﺟﺎﻣﻊ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﯿﺖ اﻣﺎﻣﺖ در ﺷﺒﮑﻪ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﻣﻮزه ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع وﻻﯾﺖ واﻣﺎﻣﺖ ﺟﻬﺖ ﺑﺎزدﯾﺪ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن داﺧﻠﯽ و ﺧﺎرﺟﯽ‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺷﺒﮑﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع ﭘﺨﺶ و ﺗﻮﻟﯿﺪ آﻣﻮزه ﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺤﻮر اﺋﻤﻪ اﻃﻬﺎر ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‬‫اﯾﺠﺎد ﻣﮑﺎﻧﻬﺎﺋﯽ ﺑﺮاي ﮔﺬراﻧﺪن اوﻗﺎت ﻓﺮاﻏﺖ ﺑﺮاي ﮐﻠﯿﻪ ﺳﻄﻮح و ﺳﻨﯿﻦ‬‫ﺑﺮﭘﺎﺋﯽ اردوﻫﺎي ﺳﯿﺎﺣﺘﯽ وزﯾﺎرﺗﯽ ﺑﺮاي ﻧﺨﺒﮕﺎن وﻓﻌﺎﻻن در زﻣﯿﻨﻪ ﻏﺪﯾﺮ‬‫ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ اﺟﺮاي ﻣﺎﮐﺖ ﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ در ﻣﺮاﮐﺰ و ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﺧﺎص وﺣﺴﺎس‬