‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﻰ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‬‫ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه‪:‬‬‫ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻠﮑﻬﻨﻮﺋﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري‬‫ﻧﺎﺷﺮ ﭼﺎﭘﯽ‪:‬‬‫ﺟﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﻮزه اﻟﻌﻤﯿﻪ ﺑﻘﻢ ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ‬‫ﻧﺎﺷﺮ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ‪:‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪ اي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 5‬از ‪174‬‬‫ﻓ ﻬ ﺮﺳ ﺖ‬‫ﻓ ﻬ ﺮﺳ ﺖ‬‫‪5‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫‪15‬‬‫ﻣ ﺸ ﺨ ﺼ ﺎ ت ﮐﺘ ﺎ ب‬‫‪15‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﺆﻟ ﻒ‬‫‪15‬‬‫زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﻣﺆﻟ ﻒ‬‫‪15‬‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ‬‫‪19‬‬‫اﺷﺎرة‬‫‪19‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫‪19‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ‬‫‪19‬‬‫رّدﯾﻪ ﻫﺎي ﺗﺤﻔﻪ‬‫‪21‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار‬‫‪23‬‬‫اﺷﺎرة‬‫‪23‬‬‫‪ -1‬ﻣﻮﺿﻮع و ﻧﺴﺨﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ‬‫‪23‬‬‫‪ -2‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑﺤﺚ و ﺳﺒﮏ اﺳﺘﺪﻻل‬‫‪25‬‬‫‪ -3‬ﻗﺪرت ﻋﻠﻤﯽ‬‫‪26‬‬‫‪ -4‬رﻋﺎﯾﺖ آداب ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ‬‫‪26‬‬‫‪ -5‬ﺷﯿﻮه رّد ﮐﺮدن‬‫‪27‬‬‫اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠ ﻒ ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪29‬‬‫‪ -1‬ﺑﻌﺪ ﻋﻠﻤﯽ‬‫‪29‬‬‫‪ -2‬ﺑﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬‫‪29‬‬‫‪ -3‬ﺑﻌﺪ دﯾﻨﯽ‬‫‪29‬‬‫‪ -4‬ﺑﻌﺪ اﺧﻼص‬‫‪30‬‬‫‪ -5‬ﺑﻌﺪ اﻗﺘﺪا‬‫‪30‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 6‬از ‪174‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪31‬‬‫ﺟﻠﺪ اول‬‫‪32‬‬‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬‫‪32‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪32‬‬‫ﻋﻠﻤﺎء ﻣﺮزداران اﺳﻼﻣﻨﺪ‬‫‪33‬‬‫ﻋﻠﻢ ﮐﻼم ﭼﯿﺴﺖ‬‫‪34‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪34‬‬‫ﻣﻮﺿﻮع ﻋﻠﻢ ﮐﻼم‬‫‪35‬‬‫ﻫﺪف و ﻏﺎﯾﺖ ﻋﻠﻢ ﮐﻼم‬‫‪35‬‬‫وﺟﻪ ﺗﺴﻤﯿﻪ ﻋﻠﻢ ﮐﻼم‬‫‪35‬‬‫آﻏﺎز ﻋﻠﻢ ﮐﻼم‬‫‪36‬‬‫اول ﮐﺴﯽ ﮐﻪ در ﮐﻼم ﺗﺼﻨﯿ ﻒ ﮐﺮد‬‫‪36‬‬‫ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ از ﺷﯿﻌﻪ‬‫‪37‬‬‫زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ ﺻﺎﺣﺐ )اﻟﻌﺒﻘﺎت(‬‫‪39‬‬‫ﻧﺴﺐ ﺷﺎﻣﺦ اﻟﺮﺗﺐ‬‫‪39‬‬‫ﻋﻈﻤﺖ ﺧﺎﻧﺪان ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫‪39‬‬‫ﻧﺠﻮﻣﯽ درﺧﺸﺎن از اﯾﻦ ﺧﺎﻧﺪان‬‫‪40‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪40‬‬‫‪-1‬ﺟﺪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻋﺒﻘﺎت« )ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺳﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺮم ﻣﻮﺳﻮي ﮐﻨﺘﻮري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري(‪.‬‬‫‪40‬‬‫‪-2‬واﻟﺪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻋﺒﻘﺎت« )ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﻣﻮﺳﻮي(‪.‬‬‫‪41‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪41‬‬‫ﻣﺆﻟﻔﺎت‬‫‪41‬‬‫‪-3‬ﺑﺮادر ﺻﺎﺣﺐ »ﻋﺒﻘﺎت«‪» -‬ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ«‬‫‪42‬‬‫‪ -4‬ﺑﺮادر ﺻﺎﺣﺐ »ﻋﺒﻘﺎت« )اﻋﺠﺎز ﺣﺴﯿﻦ(‬‫‪43‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫‪ -5‬ﺻﺎﺣﺐ »ﻋﺒﻘﺎت« ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ‪.‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 7‬از ‪174‬‬‫‪44‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ از ﻣﺂﺛﺮ و آﺛﺎر‬‫‪45‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ از ﺗﮑﻤﻠﻪ ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء‬‫‪45‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ از رﯾﺤﺎﻧﮥ اﻻدب‬‫‪48‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ از ﻓﻮاﺋﺪ اﻟﺮﺿﻮﯾﻪ‬‫‪48‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ از اﻋﯿﺎن اﻟﺸﯿﻌﮥ‬‫‪49‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ از ﻧﻘﺒﺎء اﻟﺒﺸﺮ‬‫‪49‬‬‫ﮐﻠﻤﻪ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« در ﺣﻖ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫‪50‬‬‫ﻣﺆﻟﻔﺎت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫‪50‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪50‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ و ﻣﺆﻟ ﻒ آن‬‫‪52‬‬‫ردود ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫‪53‬‬‫اﮐﻨﻮن ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎﯾﯽ از ﺳﺨﻨﺎن ﺑﻌﺾ از ﻧﺎﻣﺒﺮدﮔﺎن در ﺗﻌﻈﯿﻢ »ﻋﺒﻘﺎت« و ﻣﺆﻟﻔﺶ ذﮐﺮ ﺷﻮد‬‫‪56‬‬‫‪ -1‬ﻣﯿﺮزاي ﺷﯿﺮازي و ﮐﺘﺎب »ﻋﺒﻘﺎت«‬‫‪56‬‬‫‪ -2‬آﯾﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ و ﮐﺘﺎب »ﻋﺒﻘﺎت«‬‫‪57‬‬‫ﻓﻬﺮس ﻣﺠﻠﺪات »ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار«‬‫‪59‬‬‫ﮐﺘﺐ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ »ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار«‬‫‪60‬‬‫ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫‪61‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪61‬‬‫‪ -1‬ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ »ﺷﻤﺲ اﻟﻌﻠﻤﺎء«‬‫‪61‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪61‬‬‫ﺣﯿﺎﺗﻪ اﻟﻌﻠﻤﯿﮥ‬‫‪64‬‬‫وﻓﺎﺗﻪ‬‫‪67‬‬‫ﻓﺮزﻧﺪان ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫‪67‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 8‬از ‪174‬‬‫‪ -2‬ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻮﺳﻮي ﻫﻨﺪي‬‫‪69‬‬‫وﻓﺎت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫‪69‬‬‫)ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ( از آﺛﺎر ارزﻧﺪه ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻗﺪس ﺳﺮه‬‫‪70‬‬‫ﻣﺂﺧﺬ زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ ﺻﺎﺣﺐ »ﻋﺒﻘﺎت«‬‫‪71‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻗﺴﻤﺖ ﺳﻨﺪ‬‫‪72‬‬‫ﺧﻄﺒﻪ ﮐﺘﺎب‬‫‪72‬‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ ﺑﻮﻻﯾﺖ را در دوازده ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﮐﺮده‬‫‪73‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪73‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﺮوي از ﺑﺮﯾﺪه‬‫‪74‬‬‫رد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﻮﻟﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ اوﻟﯽ ﺑﺘﺼﺮف اﺳﺖ‬‫‪74‬‬‫رد ﻣﺆﻟ ﻒ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﺮ ﻣﺆﻟ ﻒ ﺗﺤﻔﻪ‬‫‪77‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪77‬‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺣﺼﺮ اﺣﺎدﯾﺚ داﻟﻪ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ در ﻋﺪد دوازده ﮐﺎذب اﺳﺖ‬‫‪78‬‬‫ﮐﺎﺑﻠﯽ در ﺻﻮاﻗﻊ ﺗﻠﻮﯾﺤﺎ اﺣﺎدﯾﺚ وﻻﯾﺖ را ﻣﻨﺤﺼﺮ در دوازده داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪78‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﺑﺮﯾﺪه ﻣﻨﺴﻮب ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ از اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺘﻮاﺗﺮه اﺳﺖ‬‫‪79‬‬‫ﺗﺼﺮﯾﺢ اﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ ﺑﺼﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ و ﺗﻮاﺗﺮ آن‬‫‪79‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪79‬‬‫اﺑﻦ ﻣﻐﺎزﻟﯽ از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﺳﺖ‬‫‪80‬‬‫ﺑﺰرﮔﺎن ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ از اﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ اﺣﺎدﯾﺚ ﻋﺪﯾﺪه ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫‪81‬‬‫اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را از ﯾﮑﺼﺪ و ﭘﻨﺞ ﻃﺮﯾﻖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪81‬‬‫اﺳﻤﺎء ﻣﻦ روي ﻋﻨﻬﻢ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ‬‫‪82‬‬‫ﺗﺼﺮﯾﺤﺎت اﻋﻼم اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻪ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه‬‫‪84‬‬‫اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺑﮑﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه در ﻏﺪﯾﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‬‫‪84‬‬‫ﺗﺼﺮﯾﺢ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري ﺑﮑﺜﺮت ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‬‫‪85‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 9‬از ‪174‬‬‫ﺳﻤﻬﻮدي ﻧﯿﺰ ﺑﮑﺜﺮت ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‬‫‪86‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪86‬‬‫ﺳﻤﻬﻮدي و ﻣﺪاﯾﺢ ﻋﻠﻤﺎء رﺟﺎل از او‬‫‪87‬‬‫ﻣﻨﺎوي ﺑﮑﺜﺮت ﻃﺮق ﻏﺪﯾﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‬‫‪88‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪88‬‬‫ﻣﺪاﺋﺢ ﻣﻨﺎوي از ﻃﺮف ﻋﻠﻤﺎي ﺗﺎرﯾﺦ و رﺟﺎل‬‫‪88‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در اﺻﺎﺑﻪ ﻣﮑﺮر ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را ذﮐﺮ ﮐﺮده‬‫‪89‬‬‫ﺷﯿﺨﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ در ﺻﺮاط ﺳﻮي ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‬‫‪90‬‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺪﺧﺸﯽ ﻧﯿﺰ در ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ ﺑﺼﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‬‫‪90‬‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺪﺧﺸﯽ در ﻧﺰل اﻻﺑﺮار ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را در ﻏﺪﯾﺮ ذﮐﺮ ﮐﺮده‬‫‪91‬‬‫)ﮐﺎﺑﻠﯽ و ﻗﯿﺤﺎﻧﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را ﺟﺮح ﮐﺮده‬‫‪91‬‬‫ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﻧﯿﺰ ﺑﺘﻘﻠﯿﺪ ﮐﺎﺑﻠﯽ در ﺗﺤﻔﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را ﺟﺮح ﮐﺮده‬‫‪91‬‬‫اﺑﻦ ﻋﻘﺪه در ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻣﻮرد ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﻣﺮﺟﻊ ﻣﻌﺘﻤﺪ اﺳﺎﻃﯿﻦ اﺳﺖ‬‫‪91‬‬‫اﺑﻦ ﻋﻘﺪه از ﻧﻈﺮ ﻋﻠﻤﺎء ﺗﺎرﯾﺦ و رﺟﺎل‬‫‪93‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪93‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه از ﮐﺘﺎب ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ‬‫‪94‬‬‫)ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه از ﺑﺪﺧﺸﺎن‬‫‪95‬‬‫)ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻗﺪح اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را رد ﮐﺮد‬‫‪96‬‬‫ﺣﻤﺰه ﺳﻬﻤﯽ ﺟﺮﺟﺎﻧﯽ ﻗﺎدح اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را ﭘﻠﯿﺪ داﻧﺴﺖ‬‫‪97‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪97‬‬‫ﺳﻬﻤﯽ ﮐﻪ از ﻣﺪاﺣﺎن اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ از اﻋﺎﻇﻢ ﻗﻮم اﺳﺖ‬‫‪97‬‬‫اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺣﺎﻓﻆ ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را داراي ﻣﻨﺰﻟﺘﯽ ﻋﻈﯿﻢ داﻧﺴﺖ‬‫‪98‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪98‬‬‫اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺣﺎﻓﻆ ﮐﻪ از ﻣﺎدﺣﯿﻦ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ ﺧﻮد از اﮐﺎﺑﺮ ﺣﻔﺎظ اﺳﺖ‬‫‪98‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﻣﺪح اﺑﻦ ﻋﻘﺪه از ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ ﮔﺠﺮات‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 10‬از ‪174‬‬‫‪99‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪99‬‬‫ﺣﺎﻓﻆ در اﺻﻄﻼح ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ‬‫‪100‬‬‫ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را ﻣﺪح ﮐﺮد‬‫‪100‬‬‫اﺑﻮ اﻟﻤﺆﯾﺪ ﺧﻮارزﻣﯽ ﻧﯿﺰ در ﺟﻤﻊ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿﺪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را ﺗﻌﻈﯿﻢ ﮐﺮد‬‫‪101‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪101‬‬‫اﺑﻮ اﻟﻤﺆﯾﺪ ﺧﻮارزﻣﯽ ﻣﻮرد ﺗﻌﻈﯿﻢ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫‪102‬‬‫ﻣﺜﺒﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه از اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫‪102‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪102‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺎﺑﺪ ﺳﻨﺪي از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻋﻠﻤﺎي ﻣﺪﯾﻨﻪ و از ﻣﺜﺒﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫‪103‬‬‫»ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻧﺼﺎري ﻧﻘﺸﺒﻨﺪي از ﻣﺜﺒﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه‬‫‪103‬‬‫»ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺮاد اﻧﺼﺎري از ﻣﺜﺒﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه‬‫‪104‬‬‫»ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﺳﻨﺪي ﻧﯿﺰ از ﻣﺜﺒﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫‪104‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺻﺪﯾﻘﯽ ﺣﻨﻔﯽ ﻧﯿﺰ از ﻣﺜﺒﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫‪105‬‬‫اﺑﻮ اﻟﺒﻘﺎء ﻋﺠﯿﻤﯽ ﻧﯿﺰ از ﻣﺜﺒﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫‪105‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪105‬‬‫اﺑﻮ اﻟﺒﻘﺎء ﻋﺠﯿﻤﯽ از ﻣﺸﺎﯾﺦ اﺟﺎزه واﻟﺪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﺳﺖ‬‫‪106‬‬‫ﺷﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﺷﻨﺎوي ﻧﯿﺰ از ﻣﺜﺒﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫‪107‬‬‫ﺷﯿﺦ ﻋﻠﯽ ﺷﻨﺎوي ﻧﯿﺰ از راوﯾﺎن ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫‪109‬‬‫ﺷﻌﺮاﻧﯽ و ﺳﯿﻮﻃﯽ و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﯿﺰ از راوﯾﺎن ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‬‫‪110‬‬‫اﺣﻤﺪ ﻣﻘﺪﺳﯽ ﺣﻨﺒﻠﯽ ﻧﯿﺰ از رواة ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫‪110‬‬‫اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺣﻨﻔﯽ ﻧﯿﺰ از رواة ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫‪110‬‬‫ﯾﻮﺳ ﻒ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﻧﯿﺰ از رواة ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫‪111‬‬‫اﺑﻮ اﻟﻤﻌﻤﺮ ﺑﻦ ﺣﯿﺪره ﻧﯿﺰ از رواة ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫‪112‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 11‬از ‪174‬‬‫اﺑﻮ اﻟﻐﻨﺎﺋﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﮐﻮﻓﯽ ﻧﯿﺰ از رواة ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫‪113‬‬‫دارم ﻧﻬﺸﻠﯽ و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺴﺮي ﻧﯿﺰ از رواة ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‬‫‪113‬‬‫ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه از ﻧﻈﺮ ﺳﺒﮑﯽ در ﻃﺒﻘﺎت‬‫‪115‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪115‬‬‫ﮐﻠﻤﺎت ﺳﺒﮑﯽ در ﻃﺒﻘﺎت از ﺷﺶ وﺟﻪ ﺑﺮ ﻋﻈﻤﺖ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه دﻻﻟﺖ دارد‬‫‪117‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه از ﻧﻈﺮ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ‬‫‪118‬‬‫ﺗﺸﯿﻊ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ ﻧﻤﻮده ﻗﺎدح اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪119‬‬‫اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را از ‪ 75‬ﻃﺮﯾﻖ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫‪119‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪119‬‬‫ﺳﯿﺪ اﺑﻦ ﻃﺎوس ﮐﺘﺎب ﻃﺒﺮي را در ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪119‬‬‫ذﻫﺒﯽ ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎب ﻃﺒﺮي را در ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪120‬‬‫اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎب ﻃﺒﺮي را در ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪120‬‬‫ﯾﺎﻗﻮت ﺣﻤﻮي ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎب ﻃﺒﺮي را در ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪121‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎب ﻃﺒﺮي را در ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪121‬‬‫اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي ﻣﺼﻨ ﻒ ﮐﺘﺎب ﻏﺪﯾﺮ از ﻓﺤﻮل ﻣﺠﺘﻬﺪﯾﻦ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫‪122‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪122‬‬‫اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ در ﻣﻨﻬﺎج ﻃﺒﺮي را )اﻟﻌﯿﺎذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ( اﻋﻠﻢ از ﻋﺴﮑﺮﯾﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪123‬‬‫ﻃﺒﺮي ﺑﺎﻋﺘﻘﺎد ﺳﯿﻮﻃﯽ از ﻣﺠﺪدﯾﻦ دﯾﻦ اﺳﺖ‬‫‪124‬‬‫اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺣﺴﮑﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎﺑﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ و ﻃﺮق آن دارد‬‫‪125‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪125‬‬‫ﺣﺴﮑﺎﻧﯽ ﻣﺼﻨ ﻒ دﻋﺎء اﻟﻬﺪاة در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﺳﺖ‬‫‪125‬‬‫دﻻﻟﺖ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺣﺪﯾﺚ رد اﻟﺸﻤﺲ ﺑﺮ ﺗﺸﯿﻊ ﺣﺴﮑﺎﻧﯽ ﻣﻀﺮ ﺑﻤﻘﺎم او ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪126‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﻓﺎرﺳﯽ ﻣﺎدح ﺣﺴﮑﺎﻧﯽ از اﻋﺎﻇﻢ ﻓﻘﻬﺎء و ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﺳﺖ‬‫‪128‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪128‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 12‬از ‪174‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻘﻮل اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‬‫‪128‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻘﻮل ذﻫﺒﯽ‬‫‪128‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻘﻮل ﯾﺎﻓﻌﯽ‬‫‪129‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻘﻮل اﺳﻨﻮي‬‫‪129‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻘﻮل اﺳﺪي‬‫‪129‬‬‫اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﺳﺠﺴﺘﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎﺑﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ دارد‬‫‪130‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪130‬‬‫اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﺳﺠﺴﺘﺎﻧﯽ از اﺟﻠﻪ ﺣﻔﺎظ اﺳﺖ‬‫‪131‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﺠﺴﺘﺎﻧﯽ در اﻧﺴﺎب ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ‬‫‪131‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﺠﺴﺘﺎﻧﯽ در ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ‬‫‪132‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﺠﺴﺘﺎﻧﯽ در ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ﯾﺎﻓﻌﯽ‬‫‪132‬‬‫ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ذﻫﺒﯽ ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻣﺴﺘﻘﻞ در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ دارد‬‫‪132‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪133‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﻌﻀﯽ از ﻋﻠﻤﺎء در ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﺸﺖ ﺟﻠﺪ ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ‬‫‪134‬‬‫اﺑﻮ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﺟﻮﯾﻨﯽ از اﮐﺎﺑﺮ ﻗﻮم و ﻣﻮرد ﺗﻌﻈﯿﻢ اﻋﺎﻇﻢ اﺳﺖ‬‫‪134‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪134‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﺟﻮﯾﻨﯽ از ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ﯾﺎﻓﻌﯽ‬‫‪135‬‬‫ذﻫﺒﯽ ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ ﺟﻤﺎﻋﮥ اﺳﺖ ﺑﺘﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‬‫‪137‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪137‬‬‫اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ذﻫﺒﯽ را ﺑﺘﻮاﺗﺮ ﺻﺪر ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪138‬‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻧﯿﺰ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﻣﺘﻮاﺗﺮ داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪139‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪139‬‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﺰري از اﮐﺎﺑﺮ و اﻋﺎﻇﻢ و ﺣﻔﺎظ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫‪140‬‬‫ﭼﻠﭙﯽ در ﮐﺸ ﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﮐﺘﺎب اﻟﺤﺼﻦ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري را ﻣﺪح ﮐﺮده‬‫‪140‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 13‬از ‪174‬‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻧﯿﺰ در اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ ﮐﺘﺎب اﻟﺤﺼﻦ را ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫‪141‬‬‫ﭼﻠﭙﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻨﺸﺮ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري را ﻧﯿﺰ ﺑﺨﻮﺑﯽ وﺻ ﻒ ﮐﺮده‬‫‪141‬‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎب دﯾﮕﺮي را از اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪142‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري‬‫‪142‬‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻋﺒﺎرات ﻣﻔﺘﺎح ﮐﻨﺰ را اﻧﺘﺤﺎل ﮐﺮده‬‫‪144‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺟﺰري از ﻣﻔﺘﺎح ﮐﻨﺰ اﻟﺪراﯾﮥ‬‫‪144‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري از ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ﺳﯿﻮﻃﯽ‬‫‪146‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري از ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ اﺑﻦ دﻫﺎن‬‫‪147‬‬‫ارﺗﻀﺎء ﻋﻤﺮي در )ﻣﺪارج( ﻣﺆﻟﻔﺎت اﺑﻦ اﻟﺠﺰري را رواﯾﺖ ﮐﺮده‬‫‪148‬‬‫ﺳﻨﺪي در ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد اﺳﻨﺎد ﺧﻮد را در ﻗﺮاﺋﺖ ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻣﺘﺼﻞ ﺳﺎﺧﺘﻪ‬‫‪148‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﺣﺴﻦ اﻟﻤﻘﺼﺪ از اﻓﺎدات اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪148‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﻣﯿﺰان اﻟﻤﻌﺪﻟﮥ ﻧﯿﺰ از اﻓﺎدات اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪149‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در اﺗﻘﺎن ﻧﯿﺰ از اﻓﺎدات اﺑﻦ اﻟﺠﺰري آورده‬‫‪149‬‬‫اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ در ﺟﻮاب ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻨﻘﻞ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﺗﻤﺴﮏ ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫‪149‬‬‫ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻧﯿﺰ ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را اﺛﺒﺎت ﮐﺮده‬‫‪151‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪151‬‬‫ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ و ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ او از ﻧﻈﺮ ارﺑﺎب ﺗﺮاﺟﻢ‬‫‪152‬‬‫ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را اﮐﺎﺑﺮ ﺳﻨﯿﻪ از ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫‪154‬‬‫ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ ﻧﯿﺰ ﺣﮑﻢ ﺑﺘﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮐﺮده‬‫‪155‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪155‬‬‫ﻣﻨﺰﻟﺖ ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در ﻧﺰد ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫‪155‬‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺨﺪوم ﻣﺘﻌﺼﺐ ﻧﯿﺰ ﺑﺘﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‬‫‪156‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪156‬‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺨﺪوم از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫‪158‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 14‬از ‪174‬‬‫ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﺪث ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري ﻧﯿﺰ ﺑﺘﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‬‫‪159‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪159‬‬‫ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫‪160‬‬‫ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري ﭘﺲ از ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺑﺼﺤﺖ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﻮاﺗﺮ آن را از ﺑﻌﺾ ﺣﻔﺎظ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪161‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪161‬‬‫ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري از اﮐﺎﺑﺮ ﺛﻘﺎت و ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫‪161‬‬‫ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ ﻣﻘﺒﻠﯽ ﻧﯿﺰ اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻤﻮده‬‫‪162‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪162‬‬‫ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ ﻣﻘﺒﻠﯽ از اﻋﺎﻇﻢ ﻋﻠﻤﺎء أﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫‪163‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﯾﻤﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ در اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ اﻫﺘﻤﺎم ﮐﺮده‬‫‪165‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪165‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﯾﻤﺎﻧﯽ از اﮐﺎﺑﺮ ﺻﺪور اﺳﺖ‬‫‪166‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺪر ﻋﺎﻟﻢ ﻫﻨﺪي ﻧﯿﺰ در اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻋﻨﺎﯾﺖ دارد‬‫‪167‬‬‫ﻗﺎﺿﯽ ﺳﻨﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﭘﺎﻧﯽﭘﺘﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﺘﮑﺜﺮ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‬‫‪167‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪167‬‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻗﺎﺿﯽ ﺳﻨﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮ اﻟﺴﻨﻪ ﺧﻮاص و ﻋﻮام ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‬‫‪168‬‬‫ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺒﯿﻦ ﻧﯿﺰ ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را اﻓﺎده ﮐﺮده‬‫‪170‬‬‫ﮐﻼﻣﯽ ﻟﻄﯿ ﻒ از ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ در اﺛﺒﺎت ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‬‫‪170‬‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫‪171‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 15‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺸﺨﺼﺎت ﮐﺘﺎب‬‫ﺳﺮﺷـﻨﺎﺳﻪ ‪ :‬ﮐﻨﺘﻮري ﺣﺎﻣﺪﺣﺴـﯿﻦﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪﻗﻠﯽ ‪1246 - 1306‬ق ﺷـﺎرح ﻋﻨﻮان و ﻧـﺎم ﭘﺪﯾـﺪآور ‪ :‬ﻋﺒﻘـﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﺛﺒﺎت اﻣﺎﻣﻪ اﻻﺋﻤﻪ‬‫اﻻﻃﻬـﺎر‪ /‬ﺗﺎﻟﯿﻒ ﻣﯿﺮﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻠﮑﻬﻨﻮﺋﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻏﻼمرﺿﺎﺑﻦ ﻋﻠﯽاﮐﺒﺮ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي ﻣﺸـﺨﺼﺎت ﻧﺸـﺮ ‪ :‬ﻗﻢ‬‫اﻟﺠﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﻮزه اﻟﻌﻠﻤﯿﻪ ﺑﻘﻢ ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ ‪1416‬ق = ‪.1374 -‬‬‫ﻓﺮوﺳﺖ ‪) :‬ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﻪ ﻟﺠﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﺑﻘﻢ اﻟﻤﺸﺮﻓﻪ‪(801‬‬‫ﺷﺎﺑﮏ ‪ :‬ﺑﻬﺎ‪12000:‬رﯾﺎل ج ‪ (1‬؛ ﺑﻬﺎ‪12000:‬رﯾﺎل ج ‪(1‬‬‫ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﮐﺘـﺎب ﺣﺎﺿـﺮ ردﯾـﻪاي و ﺷـﺮﺣﯽ اﺳـﺖ ﺑﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﺘﺤﻔﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸـﺮﯾﻪ اﺛﺮ ﻋﺒـﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤـﺪ دﻫﻠـﻮي ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﻋﺮﺑﯽ‬‫ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﮐﺘﺎﺑﻨـﺎﻣﻪ ﻋﻨـﻮان دﯾﮕﺮ ‪ :‬اﻟﺘﺤﻔـﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸــﺮﯾﻪ ﺷــﺮح ﻣﻮﺿـﻮع ‪ :‬دﻫﻠـﻮي ﻋﺒــﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤــﺪ‪1159 - 1239 ،‬ق اﻟﺘﺤﻔﻪ‬‫اﻻﺛﻨﯽﻋﺸﺮﯾﻪ ‪ --‬ﻧﻘﺪ و ﺗﻔﺴﯿﺮ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬ﺷﯿﻌﻪ ‪ --‬دﻓﺎﻋﯿﻪﻫﺎ و ردﯾﻪﻫﺎ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬اﻣﺎﻣﺖ ‪ --‬اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬ﻣﺤﺪﺛﺎن ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬دﻫﻠﻮي ﻋﺒﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤﺪ‪1159 - 1239 ،‬ق اﻟﺘﺤﻔﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸﺮﯾﻪ ﺷﺮح‬‫ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ‪ ،‬ﻣﺼـﺤﺢ ﺷـﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺪرﺳـﯿﻦ ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻗﻢ دﻓﺘﺮ اﻧﺘﺸﺎرات اﺳـﻼﻣﯽ رده ﺑﻨﺪي‬‫ﮐﻨﮕﺮه ‪/BP212/5 :‬د‪9‬ت‪1374 30218‬‬‫رده ﺑﻨﺪي دﯾﻮﯾﯽ ‪297/417 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﮐﺘﺎﺑﺸﻨﺎﺳﯽ ﻣﻠﯽ ‪ :‬م‪3739-77‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﺆﻟﻒ‬‫زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﻣﺆﻟﻒ‬‫ﺳﯿـﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨـﺪي ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري از ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻣﺘﮑّﻠﻤﺎن و ﻋﻈﯿﻢﺗﺮﯾﻦ ﻋﺎﻟﻤﺎن و از ﻣﻔﺎﺧﺮ ﺷـﯿﻌﻪ در اواﺋﻞ ﺳـﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي‬‫ﻗﻤﺮي در ﺑﻠﺪه ﻣﯿﺮه ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺤﺮم ‪ 1246‬ه‪ .‬ق ﺑﻪ دﻧﯿﺎ آﻣﺪ‪.‬‬‫اﯾﺸـﺎن ﺗﻌﻠﯿﻢ را از ﺳﻦ ‪ 6‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺑﺎ رﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﻣﮑﺘﺒﺨﺎﻧﻪ و ﭘﯿﺶ ﺷـﯿﺨﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺷـﯿﺦ ﮐﺮﻣﻌﻠﯽ ﺷـﺮوع ﮐﺮد‪ .‬اّﻣﺎ ﭘﺲ از ﻣـﺪت ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﭘـﺪر‬‫اﯾﺸﺎن ﺧﻮد ﻋﻬﺪهدار ﺗﻌﻠﯿﻢ وي ﮔﺮدﯾﺪ و ﺗﺎ ﺳﻦ ‪ 14‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﮐﺘﺐ ﻣﺘﺪاول اﺑﺘﺪاﺋﯽ را ﺑﻪ وي آﻣﻮﺧﺖ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﺳﻦ ‪ 15‬ﺳﺎﻟﮕﯽ و ﭘﺲ از رﺣﻠﺖ ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﺑﺮاي ﺗﮑﻤﯿﻞ ﺗﺤﺼﯿﻼت ﺑﻪ ﺳﺮاغ اﺳﺎﺗﯿﺪ دﯾﮕﺮ رﻓﺖ‪.‬‬‫ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺣﺮﯾﺮي و دﯾﻮان ﻣﺘﻨﺒﯽ را ﻧﺰد ﻣﻮﻟﻮي ﺳﯿﺪ ﺑﺮﮐﺖ ﻋﻠﯽ و ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ را ﻧﺰد ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس ﺗﺴﺘﺮي ﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﻋﻠﻮم ﺷﺮﻋﯿﻪ‬‫را ﻧﺰد ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ و ﺑﺮادر اﯾﺸﺎن ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ‪ -‬ﮐﻪ ﻫﺮ دو از ﻋﻠﻤﺎء ﺑﺰرگ ﺷﯿﻌﻪ‬‫در ﻫﻨﺪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ -‬و ﻋﻠﻮم ﻋﻘﻠﯿﻪ را ﻧﺰد ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ ﺧﻼﺻﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬‫در اﯾﻦ زﻣﺎن اﯾﺸﺎن ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺎﻫﺞ اﻟﺘﺪﻗﯿﻖ را ﮐﻪ از ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎت ﻋﺎﻟﯿﻪ اﺳـﺘﺎدش ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﻮد از اﯾﺸﺎن أﺧﺬ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺣﻮاﺷـﯽ وي ﺑﺮ آن‬‫ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﻋﻈﻤﺖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﻗﺪرت ﻧﻘﺪ اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل اﯾﺸﺎن ﭘﺲ از ﭼﻨـﺪﯾﻦ ﺳﺎل ﺗﺤﺼـﯿﻞ ﺑﻪ أﻣﺮ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﭘﮋوﻫﺶ ﭘﺮداﺧﺖ و در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ اﺑﺘﺪاء ﺑﻪ ﺗﺼـﺤﯿﺢ و ﻧﻘﺪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﭘﺪر‬‫ﺑﺰرﮔﻮارش ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻓﺘﻮﺣﺎت ﺣﯿﺪرﯾﻪ‪ ،‬رﺳﺎﻟﻪ ﺗﻘّﯿﻪ و ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ ﭘﺮداﺧﺖ و ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺳﺎل را ﺻﺮف ﺗﺼﺤﯿﺢ و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 16‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﺎرات اﯾﻦ ﮐﺘﺐ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ‪ -‬ﮐﻪ رّدﯾﻪاي ﺑﺮ ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﺑﻮد‪ -‬ﺑﺎ اﺻﻮل ﮐﺘﺐ و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﻫﻨﻮز از اﯾﻦ ﮐﺎر ﻓﺎرغ ﻧﺸﺪه ﺑﻮد ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮑﯽ از ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي در رّد ﺑﺮ‬‫اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺑﺎ ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ﻓﺮاوان ﻧﺸـﺮ و ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺖ ﺑﻪﮔﻮﻧﻪاي ﮐﻪ ﻋﺮﺻﻪ ﺑﺮ ﻋﻮام و ﺧﻮاص از ﺷﯿﻌﻪ ﺗﻨﮓ ﺷﺪ‪ .‬از ﯾﮏ ﻃﺮف ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﻣﺪﻋﯽ‬‫ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﻗﺎدر ﺑﺮ ﺟﻮاب ﻣﻄﺎﻟﺐ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺴﺖ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب ﻣﯽﮔﻔﺖ اﮔﺮ اوﻟﯿﻦ و آﺧﺮﯾﻦ ﺷﯿﻌﻪ ﺟﻤﻊ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ‬‫ﺟﻮاب ﮐﺘـﺎب ﻣﺮا ﺑﻨﻮﯾﺴـﻨﺪ و از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﻋﻠﻤـﺎء ﺑﺰرگ ﺷـﯿﻌﻪ ﻫﻨـﺪ از ﺟﻤﻠﻪ ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﻣﻔﺘﯽ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺎس‬‫ﺗﺴﺘﺮي و دﯾﮕﺮ أﻋﻼم ﺑﻪ ﺳـﺒﺐ اوﺿﺎع ﺧﺎص ﺳـﻠﻄﻨﺖ و ﻣﻼﺣﻈﺎت دﯾﮕﺮ اﻣﮑﺎن ﺟﻮاب دادن را ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ در اﯾﻦ زﻣﺎن ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣﺴـﯿﻦ وارد ﻣﯿـﺪان ﺷـﺪ و در ﻓﺎﺻـﻠﻪ ﺷـﺶ ﻣـﺎه ﮐﺘـﺎب اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻹﻓﺤﺎم ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم را ﺑﻪﮔﻮﻧﻪاي ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ‬‫ﺣﯿﺮت ﻋﻠﻤﺎء ﺣﺘﯽ اﺳﺎﺗﯿﺪ اﯾﺸﺎن ﮔﺸـﺘﻪ و ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده آﻧﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ و ﻧﺸﺮ آن ﭼﻨﺎن ﺿﺮﺑﻪاي ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ وارد ﮐﺮد ﮐﻪ ﻫﯿﭽﯿﮏ از‬‫آﻧـﺎن ﺣﺘﯽ ﺧﻮد ﻣﺆﻟﻒ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼـم ﭘﺲ از ﺳﺎﻟﻬـﺎ ﺗﻼش و ﮐﻤﮏ ﮔﺮﻓﺘﻦ از واﻟﯿﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ و ﺑﺮﮔﺰاري اﺟﺘﻤﺎﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﻋﻬـﺪه‬‫ﺟﻮاب آن ﺑﺮﻧﯿﺎﻣﺪﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ از آن ﺑﻪ ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﺷﻮارق اﻟﻨﺼﻮص ﭘﺮداﺧﺖ و ﺳـﭙﺲ ﻣﺸـﻐﻮل ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ آﺧﺮ ﻋﻤﺮ در اﻣﺮ‬‫ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺼﻨﯿﻒ آن ﻫّﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷﺖ‪.‬‬‫در ﺳـﺎل ‪ 1282‬ه‪ .‬ق ﻋـﺎزم ﺳـﻔﺮ ﺣـﺞ و ﺳـﭙﺲ ﻋﺘﺒـﺎت ﻋﺎﻟﯿـﺎت ﺷـﺪ اّﻣـﺎ در آﻧﺠـﺎ ﻫﻢ از ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﺎز ﻧﻤﺎﻧـﺪ و در ﺣﺮﻣﯿﻦ‬‫ﺷﺮﯾﻔﯿﻦ ﯾﺎدداﺷـﺘﻬﺎﯾﯽ از ﮐﺘﺐ ﻧـﺎدر ﺑﺮداﺷﺖ و در ﻋﺮاق در ﻣﺤﺎﻓـﻞ ﻋﻠﻤﯽ ﻋﻠﻤـﺎء ﻋﺮاق ﺷـﺮﮐﺖ ﺟﺴﺖ ﮐﻪ ﻣـﻮرد اﺣـﺘﺮام ﻓﻮق‪ -‬اﻟﻌـﺎده‬‫اﯾﺸـﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬وي ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺎر ﻋﻠﻤﯽ ﺧﻮد را در ﻗﺎﻟﺐ ﮐﺘﺎب أﺳـﻔﺎر اﻻﻧﻮار ﻋﻦ وﻗﺎﯾﻊ أﻓﻀﻞ اﻻﺳـﻔﺎر ﮔﺮدآوري‬‫ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻋﺎﻟﻤﯽ ﭘﺮ ﺗﺘﺒﻊ و ﭘﺮ اﻃﻼع و ﻣﺤﯿﻂ ﺑﺮ آﺛﺎر و اﺧﺒﺎر و ﻣﯿﺮاث ﻋﻠﻤﯽ اﺳـﻼﻣﯽ ﺑﻮد ﺗﺎ ﺣّﺪي ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از ﻣﻌﺎﺻـﺮان و‬‫ﻣﺘـﺄﺧﺮان و ﺣـﺘﯽ ﺑﺴـﯿﺎري از ﻋﻠﻤـﺎء ﭘﯿﺸـﯿﻦ ﺑـﻪ ﭘـﺎﯾﻪ او ﻧﺮﺳـﯿﺪﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪ ﻋﻤﺮ ﺧـﻮﯾﺶ را ﺑﻪ ﺑﺤﺚ و ﭘﮋوﻫﺶ در اﺳـﺮار اﻋﺘﻘـﺎدات دﯾﻨﯽ و‬‫ﺣﺮاﺳﺖ اﺳـﻼم و ﻣﺮزﺑـﺎﻧﯽ ﺣﻮزه دﯾﻦ راﺳﺘﯿﻦ ﮔﺬراﻧﯿـﺪ و ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﺧﻮد را در راه اﺳـﺘﻮاري ﺣﻘـﺎﯾﻖ ﻣﺴـﻠﻢ دﯾﻨﯽ از دﺳﺖ داد ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ‬‫ﻣﺆﻟﻒ رﯾﺤﺎﻧﮥ اﻻدب در اﯾﻦ ﺑﺎره ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬و در ﻣﺪاﻓﻌﻪ از ﺣﻮزه دﯾﺎﻧﺖ و ﺑﯿﻀﻪ ﺷـﺮﯾﻌﺖ اﻫﺘﻤﺎم ﺗﻤﺎم داﺷـﺘﻪ و ﺗﻤﺎﻣﯽ ﺳﺎﻋﺎت و دﻗﺎﯾﻖ ﻋﻤﺮ ﺷﺮﯾﻔﺶ در ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت دﯾﻨﯽ ﻣﺼﺮوف‬‫ﺑﻮده و آﻧﯽ ﻓﺮوﮔـﺬاري ﻧﺪاﺷـﺘﻪ ﺗـﺎ آﻧﮑﻪ دﺳﺖ راﺳﺖ او از ﮐﺜﺮت ﺗﺤﺮﯾﺮ و ﮐﺘـﺎﺑﺖ ﻋﺎﻃـﻞ ﺷـﺪه و در اواﺧﺮ ﺑـﺎ دﺳﺖ ﭼﭗ ﻣﯽﻧﮕﺎﺷـﺘﻪ‬‫اﺳﺖ‪«...‬‬‫و ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﺆﻟﻒ ﻧﺠﻮم اﻟﺴـﻤﺎء زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ ﭼﭗ اﯾﺸﺎن ﻫﻢ از ﮐﺎر ﻣﯽاﻓﺘﺎده اﺳﺖ اﯾﺸﺎن دﺳﺖ از ﮐﺎر ﺑﺮﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﻣﻄﺎﻟﺐ را ﺑﺎ زﺑﺎن‬‫اﻣﻼء ﻣﯽﮐﺮده اﺳﺖ و ﻫﯿﭻ ﻣﺎﻧﻌﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ اﯾﺸﺎن را از ﺟﻬﺎد ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎز دارد‪.‬‬‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم اﯾﺸﺎن در ﻫﺠـﺪﻫﻢ ﻣﺎه ﺻـﻔﺮ ﺳﺎل ‪ 1306‬ه‪ .‬ق دﻋﻮت ﺣﻖ را ﻟﺒﯿـﮏ ﮔﻔﺖ و در ﺣﺴـﯿﻨﯿﻪ ﺟﻨﺎب ﻏﻔﺮان ﻣﺂب ﻣـﺪﻓﻮن ﺷـﺪ‪ .‬ﺧﺒﺮ‬‫وﻓﺎت اﯾﺸﺎن در ﻋﺮاق ﺑﺮﭘﺎﯾﯽ ﻣﺠﺎﻟﺲ ﻣﺘﻌّﺪد ﻓﺎﺗﺤﻪﺧﻮاﻧﯽ را در ﭘﯽ داﺷﺖ‪ .‬ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻋﻠﻤﺎء ﺷﺮﯾﮏ ﻋﺰا ﮔﺸﺘﻪ و ﺑﺰرﮔﺎن زﯾﺎدي در رﺛﺎء او‬‫ﺑﻪ ﺳﺮودن ﻗﺼﯿﺪه و ﻣﺮﺛﯿﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬‫*ﺧﺎﻧﺪان و ﻧﯿﺎﮐﺎن‪ :‬اﺑﺘﺪا‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨـﺪي در داﻣﺎن ﺧﺎﻧـﺪاﻧﯽ ﭼﺸﻢ ﮔﺸﻮد و ﭘﺮورش ﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﯽ آﮔﺎه و ﻓﺎﺿـﻼﻧﯽ ﻣﺠﺎﻫـﺪ ﺑﻮدﻧـﺪ‪ .‬در ﻣﯿﺎن‬‫ﺑﺮادران و ﻓﺮزﻧﺪان و ﻓﺮزﻧﺪزادﮔﺎن وي ﻧﯿﺰ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﯽ ﺧﺪﻣﺘﮕﺰار و ﻣﺘﻌﻬﺪ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرﻧﺪ‪.‬‬‫از اﯾـﻦ ﺧﺎﻧـﺪان ﻣﻌﻈـﻢ در آﺳـﻤﺎن ﻋﻠـﻢ و ﻓﻘـﺎﻫﺖ ﺳـﺘﺎرﮔﺎﻧﯽ درﺧﺸـﺎن ﺑـﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرﻧـﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾـﮏ در ﻋﺼـﺮ ﺧـﻮﯾﺶ راﻫﻨﻤـﺎي‬‫ﮔﻤﺸﺪﮔﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻨﮏ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﺗﻦ از آﻧﻬﺎ اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 17‬از ‪174‬‬‫‪ -1‬ﺟّﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪ :‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺳﯿﺪ اﷲ ﮐﺮم ﻣﻮﺳﻮي ﮐﻨﺘﻮري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري‪.‬‬‫وي ﺟـﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ و از اﻋﻼـم ﻓﻘﻬـﺎء و زﻫـﺎد زﻣـﺎن و ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺮاﻣﺎت در ﻧﯿﻤﻪ دوم ﺳـﺪه دوازدﻫﻢ ﻫﺠﺮي اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﻋﻼﻗﻪ‬‫زﯾـﺎدي ﺑﻪ اﺳـﺘﻨﺴﺎخ ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ و ﮐﺘﺐ ﻧﻔﯿﺴﻪ ﺑﻪ ﺧـﻂ ﺧـﻮد داﺷـﺘﻪ و ﻗﺮآن و ﺣـﻖ اﻟﯿﻘﯿﻦ و ﺗﺤﻔـﮥ اﻟﺰاﺋﺮ و ﺟـﺎﻣﻊ ﻋﺒﺎﺳـﯽ ﺑﻪ ﺧـﻂ او در‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬واﻟﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪ :‬ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﻣﻮﺳﻮي ﮐﻨﺘﻮري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري‬‫وي واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ و از ﭼﻬﺮهﻫﺎي درﺧﺸﺎن ﻋﻘﺎﺋﺪ و ﻣﻨﺎﻇﺮات در ﻧﯿﻤﻪ اول ﻗﺮن ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫او در دوﺷﻨﺒﻪ ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺎه ذي ﻗﻌﺪه ﺳﺎل ‪ 1188‬ﺑﻪ دﻧﯿﺎ آﻣﺪ‪ .‬وي از ﺷﺎﮔﺮدان ﺑﺎرز ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي از اﻋﺎﻇﻢ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺷﯿﻌﻪ در ﻗﺮن‬‫ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﺑﻮده و در اﮐﺜﺮ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻣﺤﻘﻘﯽ ﺑﯽﻧﻈﯿﺮ ﺑﻮد و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ارزﻧﺪهاي از ﺧﻮد ﺑﻪﺟﺎ ﮔﺬاﺷﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﯾﮑﯽ از ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺗﺮﯾﻦ ﭼﻬﺮهﻫﺎي ﻋﻠﻢ ﻋﻘﺎﯾﺪ و ﻣﻨﺎﻇﺮات و از ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي ﮐﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺘﺒﻊ و اﺳﺘﻘﺼﺎء ﺑﻮد‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ در ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﻬﻢ ﻣﺤﺮم ‪ 1260‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ اﯾﺰدي ﭘﯿﻮﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﺮادر ارﺷﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ‬‫او ﻧﯿﺰ ﭼﻮن ﭘـﺪر و ﺑﺮادراﻧﺶ از ﻋﺎﻟﻤـﺎن و ﻓﺮزاﻧﮕـﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﮔﺮﭼﻪ در ﻧﺰد ﭘـﺪرش و ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤـﺎء ﺷـﺎﮔﺮدي ﻧﻤﻮده اﺳﺖ اّﻣﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ‬‫ﺗﺄﻟﯿﻔـﺎت وي در ﻋﻠـﻮم رﯾﺎﺿـﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘـﺎب ﺣـﻞ ﻣﻌﺎدﻻـت ﺟـﺒﺮ و ﻣﻘـﺎﺑﻠﻪ و رﺳـﺎﻟﻪاي در ﻣﺨﺮوﻃـﺎت ﻣﻨﺤﻨﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸـﺎن ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ‬‫ﻓﯿﻠﺴﻮف و ﭘﺰﺷﮑﯽ ﻧﺎﻣﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺎ وﺟﻮد اﺷﺘﻐﺎل ﺑﻪ ﻋﻠﻮم ﻋﺮﺑﯿﻪ و ﻓﻨﻮن ﻗﺪﯾﻤﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺣﺪي ﺑﺮ زﺑﺎن اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ‪ ،‬ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺟﺪﯾﺪ و ﻋﻠﻮم رﯾﺎﺿﯽ ﺗﺴﻠﻂ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد‬‫ﮐﻪ ﺑﺰرﮔﺎن ﻧا ﮕﻠﯿﺲ در ﺣﯿﺮت ﻓﺮو رﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﯾﮏ ﻋﺎﻟﻢ اﺳﻼﻣﯽ اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺎﻫﺮ در ﻓﻨﻮن ﺣﮑﻤﺖ ﻣﻐﺮب ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫وي در ‪ 27‬رﺑﯿﻊ اﻷول ﺳﺎل ‪ 1282‬ه‪ .‬ق رﺣﻠﺖ ﮐﺮد‪.‬‬‫‪ -4‬ﺑﺮادر ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﺳﯿﺪ اﻋﺠﺎز ﺣﺴﯿﻦ‬‫وي ﻓﺮزﻧﺪ اوﺳﻂ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﺑﻮده و وﻻدﺗﺶ در ‪ 21‬رﺟﺐ ‪ 1240‬واﻗﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺪر و ﺑﺮادراﻧﺶ از داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻧﺎﻣﯽ ﺷﯿﻌﻪ در ﮐﺸﻮر ﻫﻨﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت و ﺗﺼﻨﯿﻔﺎت ﻣﺘﻌﺪدي ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ را در ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺘـﺎب اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤـﺎم در زﻣﯿﻨﻪ اﺳـﺘﺨﺮاج ﻣﻄـﺎﻟﺐ و اﺳـﺘﻨﺒﺎط ﻣﻘﺎﺻـﺪ ﮐﻤﮏ‬‫ﻓﺮاواﻧﯽ ﻧﻤﻮد ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﮐﺎر ﮐﺘﺎب را او اﻧﺠﺎم داد اّﻣﺎ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺷﻬﺮت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﺎم او اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ» ﺷﺬور اﻟﻌﻘﯿﺎن ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻢ اﻷﻋﯿﺎن« و» ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ و اﻻﺳﺘﺎر ﻋﻦ اﺣﻮال اﻟﮑﺘﺐ و اﻻﺳﻔﺎر«‬‫اﺷﺎره ﮐﺮد‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن در ﻫﻔﺪﻫﻢ ﺷﻮال ‪ 1286‬ه‪ .‬ق و ﭘﺲ از ﻋﻤﺮي ﮐﻮﺗﺎه اّﻣﺎ ﭘﺮﺑﺮﮐﺖ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ اﯾﺰدي ﭘﯿﻮﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﻌﻠﻤﺎء‬‫وي در ‪ 19‬ﺟﻤﺎدي اﻟﺜﺎﻧﯿﻪ ‪ 1284‬ه‪ .‬ق ﻣﺘﻮﻟـﺪ ﺷـﺪ‪ .‬او را در ﻋﻠﻢ و ﺗﺘﺒﻊ ﺗﺎﻟﯽ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﭘـﺪر ﺷـﻤﺮدهاﻧﺪ ﭼﺮا ﮐﻪ ﻧﮕﺬاﺷﺖ زﺣﻤﺎت ﭘﺪرش ﺑﻪ‬‫ﻫـﺪر رود و ﻟﺬا ﺑﻪ ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﭘﺮداﺧﺖ و ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺟﻠﺪ دﯾﮕﺮ از آن را ﺑﻪ ﺳـﺒﮏ و ﺳـﯿﺎق ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﺗﺄﻟﯿﻒ و ﺑﺎ ﻧﺎم اﯾﺸﺎن ﻣﻨﺘﺸـﺮ‬‫ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻣﺘﺒﺤﺮ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬اﺻﻮﻟﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث و رﺟﺎﻟﯽ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺘﺒﻊ و ﻣﻔﺘﯽ و ﻣﺮﺟﻊ اﻫﺎﻟﯽ ﺑﻼد ﺧﻮد ﺑﻮده و اﯾﻦ ﻋﻠﻮم را از واﻟﺪ ﻣﻌﻈﻢ ﺧﻮد‬‫و ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس اﺧﺬ ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬‫در ﻧﻬﺎﯾﺖ اﯾﺸﺎن در ‪ 25‬ذي ﺣﺠﻪ ‪ 1361‬ه‪ .‬ق دار ﻓﺎﻧﯽ را وداع ﮔﻔﺖ و ﺑﻨﺎ ﺑﻪ وﺻـﯿﺘﺶ در ﺟﻮار ﻣﺮﻗﺪ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي در آﮔﺮه ﻫﻨﺪ ﺑﻪ‬‫ﺧﺎك ﺳﭙﺮده ﺷﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 18‬از ‪174‬‬‫‪ -6‬ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫وي ﻧﯿﺰ ﻫﻤﭽﻮن ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻓﺎﺿﻞ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از ادﺑﺎء و ﺷﻌﺮاء زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮادرش را در ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﯾﺎري ﻧﻤﻮد‪ .‬دﯾﻮان‬‫ﺷﻌﺮ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ و ﺗﻌﻠﯿﻘﺎﺗﯽ ﺑﺮ ﻋﺒﻘﺎت از آﺛﺎر اوﺳﺖ‪.‬‬‫‪ 7‬و ‪ -8‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ و ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼﯿﺮ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪان ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫اﯾﻦ دو ﺑﺰرﮔﻮار ﮐﻪ ﻧﻮهﻫﺎي ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ ﻧﯿﺰ از ﻓﻀـﻼء و ﻋﻠﻤﺎء ﺑﺰرگ زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ در ﻧﺠﻒ اﺷﺮف ﻧﺰد اﺳﺎﺗﯿﺪ‬‫ﺑﺮﺟﺴـﺘﻪ ﺗﺤﺼـﯿﻼت ﻋﺎﻟﯿﻪ ﺧﻮد را ﮔﺬراﻧﯿﺪﻧـﺪ‪ .‬ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﻫﻨـﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺳـﻌﯿﺪ ﺷﺆون رﯾﺎﺳﺖ ﻋﻠﻤﯽ و دﯾﻨﯽ را ﺑﻌﻬﺪه ﮔﺮﻓﺖ و‬‫آﺛﺎر و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ﻣﺘﻌـﺪدي را از ﺧﻮد ﺑﻪ ﺟﺎي ﮔـﺬاﺷﺖ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ در ﺳﺎل ‪ 1387‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨـﺪ وﻓﺎت ﯾﺎﻓﺖ و در ﺟﻮار ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش در‬‫ﺻﺤﻦ ﻣﺮﻗـﺪ ﻗﺎﺿـﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي ﺑﻪ ﺧﺎك ﺳﭙﺮده ﺷـﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼـﯿﺮ ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺷـﺮاﯾﻂ ﺧﺎص زﻣﺎﻧﯽ وارد‬‫ﮐﺎرﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺷﺪه و از ﺟﺎﻧﺐ ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺑﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﯽ ﻣﺠﻠﺲ ﻧﯿﺎﺑﯽ رﺳﯿﺪ‪.‬‬‫او ﻧﯿﺰ ﭘﺲ از ﻋﻤﺮي ﭘﺮﺑﺎر در ﻟﮑﻬﻨﻮ رﺣﻠﺖ ﮐﺮد وﻟﯽ ﺟﺴـﺪ وي را ﺑﻪ ﮐﺮﺑﻼء ﺑﺮده و در ﺻـﺤﻦ ﺷـﺮﯾﻒ و در ﻣﻘﺒﺮه ﻣﯿﺮزاي ﺷـﯿﺮازي ﺑﻪ‬‫ﺧﺎك ﺳﭙﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫*ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت‪ :‬اﺑﺘﺪا‬‫‪ -1‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻷﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر) ‪ 30‬ﻣﺠﻠّﺪ(‬‫‪ -2‬اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤـﺎم و اﺳﺘﯿﻔـﺎء اﻻﻧﺘﻘﺎم ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم) ‪ 10‬ﻣﺠّﻠـﺪ( ﻃﺒﻊ ﻓﯽ ‪ 1315‬ه‪ .‬ق ﺑﺤﺚ ﻓﯽ ﺗﺤﺮﯾـﻒ اﻟﮑﺘـﺎب و اﺣﻮال‬‫اﻟﺤﺠﮥ و اﺛﺒﺎت وﺟﻮده و ﺷﺮح اﺣﻮال ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ و‪[...‬‬‫‪ -3‬ﺷﻮارق اﻟﻨﺼﻮص) ‪ 5‬ﻣﺠّﻠﺪ(‬‫‪ -4‬ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀﻼت ﻓﯽ ﺣّﻞ اﻟﻤﺸﮑﻼت‬‫‪ -5‬اﻟﻌﻀﺐ اﻟﺘﺒﺎر ﻓﯽ ﻣﺒﺤﺚ آﯾﻪ اﻟﻐﺎر‬‫‪ -6‬اﻓﺤﺎم اﻫﻞ اﻟﻤﯿﻦ ﻓﯽ رّد ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ) ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي(‬‫‪ -7‬اﻟﻨﺠﻢ اﻟﺜﺎﻗﺐ ﻓﯽ ﻣﺴﺌﻠﮥ اﻟﺤﺎﺟﺐ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ) در ﺳﻪ ﻗﺎﻟﺐ ﮐﺒﯿﺮ و وﺳﯿﻂ و ﺻﻐﯿﺮ(‬‫‪ -8‬اﻟﺪرر اﻟﺴﻨﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﮑﺎﺗﯿﺐ و اﻟﻤﻨﺸﺂت اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‬‫‪ -9‬زﯾﻦ اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ اﻟﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ) ﻓﯿﻪ ﻓﺘﺎوﯾﻪ اﻟﻔﻘﻬﯿﮥ(‬‫‪ -10‬اﺳﻔﺎر اﻷﻧﻮار ﻋﻦ وﻗﺎﯾﻊ اﻓﻀﻞ اﻻﺳﻔﺎر) ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﺳﻨﺢ ﻟﻪ ﻓﯽ ﺳﻔﺮه إﻟﯽ اﻟﺤﺞ و زﯾﺎرة اﺋﻤﮥ اﻟﻌﺮاق ﺳﻼم اﷲ ﻋﻠﯿﻬﻢ( ‪1‬‬‫‪ -11‬اﻟﺬراﺋﻊ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺸﺮاﺋﻊ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ) ﻟﻢ ﯾﺘّﻢ(‬‫‪ -12‬اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ اﻟﻐﺮاء) ﻓﻘﻪ ﮐﺎﻣﻞ( ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -13‬اﻟﺸﻌﻠﮥ ﻟا ﺠﻮاﻟﮥ) ﺑﺤﺚ ﻓﯿﻪ اﺣﺮاق اﻟﻤﺼﺎﺣﻒ ﻋﻠﯽ ﻋﻬﺪ ﻋﺜﻤﺎن( ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -14‬ﺷﻤﻊ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ) ﻗﺼﺎﺋﺪ ﻟﻪ ﻓﯽ رﺛﺎء اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم(‪.‬‬‫‪ -15‬اﻟﻄﺎرف‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ أﻟﻐﺎز و ﻣﻌﻤﯿﺎت‬‫‪ -16‬ﺻﻔﺤﮥ اﻻﻟﻤﺎس ﻓﯽ اﺣﮑﺎم اﻻرﺗﻤﺎس) ﻓﯽ اﻟﻐﺴﻞ اﻻرﺗﻤﺎﺳﯽ(‬‫‪ -17‬اﻟﻌﺸﺮة اﻟﮑﺎﻣﻠﮥ) ﺣﻞ ﻓﯿﻪ ﻋﺸﺮة ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺸﮑﻠﮥ( ‪ 2‬ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -18‬ﺷﻤﻊ و دﻣﻊ) ﺷﻌﺮ ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -19‬اﻟﻈﻞ اﻟﻤﻤﺪود و اﻟﻄﻠﺢ اﻟﻤﻨﻀﻮد‬‫‪ -20‬رﺟﺎل ﻟا ﻤﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 19‬از ‪174‬‬‫‪ -21‬درة اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ ‪3‬‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ‬‫اﺷﺎرة‬‫ﺧﺎﻧﺪان ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ از آﻏﺎز ﺳﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﭘﯽرﯾﺰي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪاي ﻫﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷـﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺮور زﻣﺎن ﺗﮑﻤﯿﻞ ﮔﺸﺖ و ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي‬‫ﻓﺮاوان و ﻧﻔﯿﺴـﯽ ﺑﻪ ﺗﺪرﯾـﺞ در آن ﮔﺮدآوري ﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ ‪ 30 / 000‬ﻧﺴـﺨﻪ رﺳـﯿﺪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ در دوران ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﺎم وي ﻧﺎﻣﯿﺪه‬‫ﺷـﺪ و در زﻣﺎن ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳـﻌﯿﺪ و ﺗﻮﺳﻂ اﯾﺸﺎن ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﮔﺮﭼﻪ از ﻧﻈﺮ ﮐّﻤﯽ داراي ﻧﻈﺎﯾﺮ ﻓﺮاوان‬‫اﺳﺖ اّﻣﺎ از ﻧﻈﺮ ﮐﯿﻔﯽ و ﺑﻪ ﺟﻬﺖ وﺟﻮد ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي ﻧﺎدر ﮐﻢﻧﻈﯿﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ‬‫در ﻧﯿﻤﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺳﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي ﮐﻪ ﻧﯿﺮوﻫﺎي اﺳـﺘﻌﻤﺎر ﺑﻪوﯾﮋه اﻧﮕﻠﯿﺲ و ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﭼﺸﻢ ﻃﻤﻊ ﺑﻪ ﺳـﺮزﻣﯿﻦ ﭘﻬﻨﺎور ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن دوﺧﺘﻪ‬‫ﺑﻮدﻧـﺪ و ﺑﯽﮔﻤﺎن اﺳـﻼم ﺳـّﺪ ﺑﺰرﮔﯽ در ﺑﺮاﺑﺮ آﻧﺎن ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﯽآﻣﺪ ﯾﮑﯽ از ﻋﺎﻟﻤﺎن اﻫﻞ ﺗﺴـﻨﻦ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي ﮐﻪ ﺑﻪ»‬‫ﺳﺮاج اﻟﻬﻨﺪ«‬‫ﺷﻬﺮت داﺷﺖ و ﺑﺎ ‪ 31‬واﺳـﻄﻪ ﻧﺴـﺒﺶ ﺑﻪ ﻋﻤﺮ ﺧﻄﺎب ﺧﻠﯿﻔﻪ دوم ﻣﯽرﺳـﯿﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت او را ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺧﻄﺎب ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﯽ را در رّد اﻋﺘﻘﺎدات و آراء ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺷﯿﻌﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﮐﺮد و آن را» ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ« ﻧﺎﻣﯿﺪ‪.‬‬‫وي در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺼﺎﻟﺢ دﻧﯿﺎي اﺳـﻼم و واﻗﻌﯿﺘﻬﺎي ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﻼﻣﯽ و ﺑﺪون ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺣﺪود و ﻗﻮاﻋﺪ ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ و ﺑﺪون‬‫در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺟﺎﯾﮕﺎه ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( و ﺧﺎﻧـﺪان ﭘﺎﮐﺶ ﻋﻘﺎﯾﺪ‪ ،‬اﺻﻮل‪ ،‬ﻓﺮوع‪ ،‬اﺧﻼق و ﺳﺎﯾﺮ آداب و اﻋﻤﺎل ﺷـﯿﻌﻪ را ﺑﺪون رﻋﺎﯾﺖ آداب‬‫ﻣﻨﺎﻇﺮه و اﻣﺎﻧﺖداري در ﻧﻘﻞ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻫﺪف ﺗﻬﻤﺖﻫﺎ و اﻓﺘﺮاآت ﺧﻮد ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻟﺒﺘﻪ ﻋﻼﻣﻪ دﻫﻠﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻨﺎﯾﺖ أﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﮐﺸـﻤﯿﺮي در ﮐﺘﺎب اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﮐﻪ در رّد ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺳـﺮﻗﺘﯽ از ﮐﺘﺎب ﺻﻮاﻗﻊ ﻣﻮﺑﻘﻪ ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي آن را ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗﯽ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳـﯽ‬‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه اﺳﺖ ‪ .4‬وي در ﭼﺎپ اول اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺮس از‬‫) ‪ (1‬ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻤﺎن اﻟﺮﺣﻠﮥ اﻟﻤﮑﯿﮥ و اﻟﺴﻮاﻧﺢ اﻟﺴﻔﺮﯾﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﻤﺮ رﺿﺎ ﮐﺤﺎﻟﻪ آن را ذﮐﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫) ‪ (2‬ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻤﺎن ﮐﺘﺎب ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀﻼت ﺑﺎﺷﺪ‬‫) ‪ (3‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از آﺛﺎر ﻗﻠﻤﯽاش در ﻣﺠّﻠﺪ ﻣﺪﻧﯿﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﯾﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫) ‪ .(4‬اﻟﺒﺘﻪ ﺧﻮد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻧﯿﺰ در ﭼﻨـﺪﯾﻦ ﻣﻮرد ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺷﺎره ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ در ﺑﺤﺚ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در ذﯾﻞ ﺗﺼـﺮﯾﺢ‬‫ذﻫـﺒﯽ ﺑﻪ ﺗﻮاﺗﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬و ﻧﺼـﺮ اﷲ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺷـﻔﯿﻊ ﮐـﺎﺑﻠﯽ ﮐﻪ ﭘﯿﺮ و ﻣﺮﺷـﺪ ﻣﺨـﺎﻃﺐ اﺳﺖ و ﺑﻀـﺎﻋﺖ‬‫ﻣﺰﺟـﺎﺗﺶ ﻣﺴـﺮوق از اﻓـﺎدات او ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ در) ﺻﻮاﻗﻊ( او را ﺑﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﻼـﻣﻪ و اﻣـﺎم اﻫـﻞ ﺣـﺪﯾﺚ وﺻﻒ ﻣﯽﮐﻨـﺪ و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﻗﻮل او‬‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ و ﺧﻮد ﻣﺨـﺎﻃﺐ) ﺻـﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ( ﺑﺘﻘﻠﯿـﺪش در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺧﺎص ﻫﻢ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﯾﻌﻨﯽ) ﺗﺤﻔﻪ( او را ﺑﺎﻣﺎم اﻫﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻠﻘﺐ‬‫ﻣﯽﺳﺎزد و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﮐﻼﻣﺶ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺣﺎﮐﻢ ﺷـﯿﻌﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﻮاب ﻧﺠﻒ ﺧﺎن اﺳﻢ ﺧﻮد را ﻣﺨﻔﯽ ﮐﺮد و ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب را» ﻏﻼم‬‫ﺣﻠﯿﻢ«‪ -‬ﮐﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺳﺎل ﺗﻮﻟّﺪ وي ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺣﺮوف أﺑﺠﺪ ﺑﻮد‪ -‬ﻧﺎﻣﯿﺪ اّﻣﺎ در ﭼﺎپ ﺑﻌﺪي ﺑﻪ ﻧﺎم ﺧﻮد وي ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪ‪.‬‬‫در ﺳﺎل ‪ 1227‬ه‪ .‬ق ﺷﺨﺼـﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻏﻼم ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺳـﻠﻤﯽ در ﺷـﻬﺮ» ﻣﺪارس« ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن ﮐﺘﺎب» ﺗﺤﻔﻪ« را از ﻓﺎرﺳـﯽ ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 20‬از ‪174‬‬‫ﻋﺮﺑﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮد و در ﺳﺎل ‪ 1300‬ه‪ .‬ق ﻣﺤﻤﻮد ﺷـﮑﺮي آﻟﻮﺳـﯽ در ﺑﻐﺪاد ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺮﺑﯽ آن ﭘﺮداﺧﺖ و آن را اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻹﻟﻬﯿﮥ‬‫ﻧﺎﻣﯿﺪ و در ﻣﻘﺪﻣﻪاش آن را ﺑﻪ ﺳـﻠﻄﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ ﺧﺎن ﺗﻘﺪﯾﻢ ﮐﺮد‪ .‬وﻟﯽ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﺮﺧﯽ ﻣﺤﺪودﯾﺘﻬﺎي ﺳﯿﺎﺳـﯽ و ﮐﻢ ﺑﻮدن وﺳـﯿﻠﻪ ﻃﺒﻊ‬‫از ﭼـﺎپ و اﻧﺘﺸـﺎر آن در ﻋﺮاق ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي ﺷـﺪ‪ .‬ﻟـﺬا در ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن و ﺷـﻬﺮ ﺑﻤﺒﺌﯽ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﻧﻔﻮذ اﺟـﺎﻧﺐ ﺑﻮده و ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﺸـﺮ اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﻣﺴﺎﻋﯽ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﺒـﺬول ﻣﯽﺷـﺪ ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﮔﺮدﯾـﺪ و ﭘﺲ از ﻣـّﺪﺗﯽ ﻣﺠـّﺪدا در ﻣﺼـﺮ ﭼﺎپ ﺷـﺪ و ﺑﻌـﺪ از آن ﺑﻪ زﺑﺎن اردو در ﻻﻫﻮر‬‫ﭘﺎﮐﺴـﺘﺎن ﺑﻪ ﻃﺒﻊ رﺳـﯿﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣـﺎل ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺎ ﺗﺤّﻮﻻت و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﺘﻌـّﺪد‪ ،‬در اﯾﺠﺎد اﺧﺘﻼف ﺑﯿﻦ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ و ﺗﯿﺮه ﺳﺎﺧﺘﻦ رواﺑﻂ ﻓﺮق‬‫اﺳﻼﻣﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ و ﺗﺤﺮﯾﮏ ﺣّﺲ ﺑﺪﺑﯿﻨﯽ و ﻋﺼﺒّﯿﺖ أﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﺑﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺗﺄﺛﯿﺮ زﯾﺎدي ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬اّﻣﺎ ﺑﻪ ﻣﺼﺪاق ﻋﺪو ﺷﻮد‬‫ﺳﺒﺐ ﺧﯿﺮ اﮔﺮ ﺧﺪا ﺧﻮاﻫﺪ اﻧﺘﺸﺎر اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺳـﺒﺐ ﺷﺪ ﺗﺎ ﻋّﺪه زﯾﺎدي از ﻋﻠﻤﺎء و ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﺷـﯿﻌﻪ اﺣﺴﺎس وﻇﯿﻔﻪ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﻣﯿﺪان ﺑﯿﺎﯾﻨﺪ‬‫و ﺑﺎ ﻣﻨﻄﻖ و زﺑﺎن ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻘﻮﯾﺖ ﻫﺮﭼﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻋﻘﺎﯾﺪ و ﻣﺬﻫﺐ ﺷـﯿﻌﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮي ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﮔﺮاﻧﺴـﻨﮓ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار در اﯾﻦ‬‫ﻣﯿﺎن ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺘﺒﻊ ﻓﺮاوان و زﺣﻤﺎت ﻃﺎﻗﺖﻓﺮﺳﺎي ﻣﺆﻟﻒ آن از درﺧﺸﺶ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻧﺴـﺨﻪاي ﮐﻪ از ﺗﺤﻔﻪ ﻫﻢاﮐﻨﻮن ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭼـﺎپ دﻫﻠﯽ در ﺳـﺎل ‪ 1271‬ه‪ .‬ق اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻄﺒﻊ ﺣﺴـﻨﯽ ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺷـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺣﺴﻦ آن را در ‪ 776‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﻗﻄﻊ وزﯾﺮي ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﺎﻧﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﭼﺎپ ﻧﺎم ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ ذﮐﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺤﺘﻮاي ﺗﺤﻔﻪ‪:‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ و در رّد ﺷـﯿﻌﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺆﻟﻒ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﮔﺮﭼﻪ در ﻣﻘـﺪﻣﻪ و در ﻣﺘﻦ ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم داﻧﺴـﺘﻪ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ‬‫ﻣﺴّﻠﻤﺎت ﺧﻮد ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺘﻨﺎد ﮐﻨﺪ و ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را از ﻣﺪارك ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﻨﺪ وﻟﯽ ﮐﻤﺘﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ اﻟﺘﺰام ﻋﻤﻞ ﮐﺮده و ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را ﻣﻤﻠّﻮ از‬‫اﻓﺘﺮاآت و ﺗﻬﻤﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻫﻠﻮي در ﺑﺨﺶ ﻫﻔﺘﻢ ﮐﺘﺎب ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را در دو ﺑﺨﺶ آورده اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺑﺨﺶ اول‪ :‬آﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ) ع( اﺳﺘﻨﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ وي ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ‪ 6‬آﯾﻪ اﮐﺘﻔﺎ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺨﺶ دوم‪ :‬اﺣـﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﻪ در راﺳـﺘﺎي اﺛﺒـﺎت وﻻـﯾﺖ و اﻣﺎﻣﺖ رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﻧﯿﺰ ﻓﻘﻂ ‪ 12‬رواﯾـﺖ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮده‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و در ﻣﺠﻤﻮع ﻣﺴﺘﻨﺪات ﺷﯿﻌﻪ را ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ‪ 6‬آﯾﻪ و ‪ 12‬رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده و ادﻟّﻪ و اﺳﺎﻧﯿﺪ آﻧﻬﺎ را ﻣﺨﺪوش داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ أﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ‪:‬‬‫‪ -1‬در ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺣﺪوث ﻣﺬﻫﺐ ﺗﺸﯿﻊ و اﻧﺸﻌﺎب آن ﺑﻪ ﻓﺮق ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ‬‫‪ -2‬در ﻣﮑﺎﺋﺪ ﺷﯿﻌﻪ و ﻃﺮق اﺿﻼل و ﺗﻠﺒﯿﺲ‬‫‪ -3‬در ذﮐﺮ أﺳﻼف ﺷﯿﻌﻪ و ﻋﻠﻤﺎء و ﮐﺘﺐ اﯾﺸﺎن‬‫‪ -4‬در اﺣﻮال أﺧﺒﺎر ﺷﯿﻌﻪ و ذﮐﺮ رواة آﻧﻬﺎ‬‫‪ -5‬در اﻟﻬﯿﺎت‬‫‪ -6‬در ﻧﺒّﻮت و اﯾﻤﺎن اﻧﺒﯿﺎء) ع(‬‫‪ -7‬در اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪ -8‬در ﻣﻌﺎد و ﺑﯿﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫‪ -9‬در ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻓﻘﻬﯿﻪ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ در آن ﺧﻼف ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده اﺳﺖ‬‫‪ -10‬در ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺧﻠﻔﺎء ﺛﻼﺛﻪ و أم اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و دﯾﮕﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ‬‫‪ -11‬در ﺧﻮاص ﻣﺬﻫﺐ ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ‪ 3‬ﻓﺼﻞ) اوﻫﺎم‪ -‬ﺗﻌﺼﺒﺎت‪ -‬ﻫﻔﻮات(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 21‬از ‪174‬‬‫‪ -12‬در ﺗﻮّﻻ و ﺗﺒّﺮي) ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻣﻘّﺪﻣﺎت ﻋﺸﺮه(‬‫ﭘﺲ از آﻧﮑﻪ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﺷﺪ‪ ،‬آﺛﺎر ﻣﺘﻌّﺪدي از ﻋﻠﻤﺎء ﺷﯿﻌﻪ در ﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻋﺮاق و اﯾﺮان در اﺑﻄﺎل و ﻧﻘﺾ آن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ‬‫ﺑﻌﻀﯽ ﺑﻪ رّد ﺳﺮاﺳﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﺑﺮﺧﯽ ﯾﮏ ﺑﺎب از آن را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ و ﻧﻘﺪ ﻋﻠﻤﯽ ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪.‬‬‫رّدﯾﻪ ﻫﺎي ﺗﺤﻔﻪ‬‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در رّد ﻫﻤﻪ اﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﺮّد ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫در دوازده دﻓﺘﺮ‪ ،‬و ﻫﺮ دﻓﺘﺮ وﯾﮋه ﯾﮏ ﺑﺎب از اﺻﻞ ﮐﺘﺎب‪ ،‬اﺛﺮ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻨﺎﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﮐﺸﻤﯿﺮي دﻫﻠﻮي) م ‪ 1235‬ه‪ .‬ق(‬‫اﻟﺒﺘﻪ ‪ 5‬دﻓﺘﺮ از آن ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ آن را دﯾﺪه از ﺑﻘﯿﻪ ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮ ﺑﻮده و در ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﻋﺒﺎرﺗﻨـﺪ از ﺟﻮاﺑﯿﻪﻫـﺎي وي ﺑﻪ ﺑﺎﺑﻬـﺎي ﯾﮑﻢ‪ ،‬ﺳﻮم‪ ،‬ﭼﻬﺎرم‪ ،‬ﭘﻨﺠﻢ و ﻧﻬﻢ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﭘﺎﺳـﺦ اﻋﺘﺮاض ﻫﺸـﺘﻢ ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم»‬‫ﺟﻮاب اﻟﮑﯿﺪ اﻟﺜﺎﻣﻦ« ﮐﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻣﺴﺢ اﺳﺖ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻧﺴـﺨﻪ ﺧﻄﯽ دﻓﺘﺮ ﻫﻔﺘﻢ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻـﺮﯾﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮ و ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻄﯽ دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ آن در ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮراي اﺳﻼﻣﯽ ﺗﻬﺮان ﻧﮕﻬﺪاري‬‫ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫‪ -2‬ﺳـﯿﻒ اﷲ اﻟﻤﺴـﻠﻮل ﻋﻠﯽ ﻣﺨّﺮﺑﯽ دﯾﻦ اﻟﺮﺳﻮل) ﻧﺎﻣﯿﺪه ﺷﺪه ﺑﻪ( اﻟﺼﺎرم اﻟﺘﺒﺎر ﻟﻘّﺪ اﻟﻔّﺠﺎر و ﻗّﻂ اﻻﺷﺮار در ﺷﺶ دﻓﺘﺮ ﺗﺄﻟﯿﻒ اﺑﻮ اﺣﻤﺪ‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري اﮐﺒﺮآﺑﺎدي) ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪه در ﺳﺎل ‪ .1232‬ق(‬‫ﻓﺎرﺳـﯽ و در رّد ﺑﺮ ﺗﻤﺎم ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷـﺪه اﺳﺖ ﺑـﺪﯾﻨﺼﻮرت ﮐﻪ ﻋﺒﺎرات ﺗﺤﻔﻪ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان» ﻣﺘﻦ« و ﮐﻼم ﺧﻮد در رّد آن را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان»‬‫ﺷﺮح« آورده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺗﺠﻬﯿﺰ اﻟﺠﯿﺶ ﻟﮑﺴﺮ ﺻﻨﻤﯽ ﻗﺮﯾﺶ‪ :‬اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﻦ ﺑﻦ اﻣﺎن اﷲ دﻫﻠﻮي ﻋﻈﯿﻢ آﺑﺎدي) م ‪ 1260‬ه‪ .‬ق(‬‫ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻄﯽ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ آﯾﺖ اﷲ ﻣﺮﻋﺸﯽ ﻧﺠﻔﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در رّد ﯾﮏ ﺑﺎب از اﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺑﺎب اول‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﺸﯿﻊ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺳـﯿﻒ ﻧﺎﺻـﺮي‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب اﺛﺮ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘـﻮري ﭘـﺪر ﺑﺰرﮔﻮار ﺻـﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘـﺎت ﺑﻮده و در رّد ﺑـﺎب اول ﺗﺤﻔﻪ ﮐﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ‬‫ﺣﺪوث ﻣﺬﻫﺐ ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺖ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺧﺎن ﺷﺎﮔﺮد ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ‪ ،‬در رّد اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﮐﺘﺎب ﮐﻮﭼﮑﯽ را ﻧﻮﺷﺖ ﮐﻪ‬‫ﻣﺘﻘﺎﺑﻼ ﻋﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري ﮐﺘﺎب اﻷﺟﻮﺑﮥ اﻟﻔﺎﺧﺮة ﻓﯽ اﻟﺮّد ﻋﻠﯽ اﻷﺷﺎﻋﺮة را ﻧﻮﺷﺖ و ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻔّﺼﻠﯽ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ وي داد‪.‬‬‫ﺑﺎب دوم‪ :‬در ﻣﮑﺎﯾﺪ و ﺣﯿﻠﻪﻫﺎي ﺷﯿﻌﯿﺎن‪:‬‬‫‪ -2‬ﺗﻘﻠﯿﺐ اﻟﻤﮑﺎﺋﺪ‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺰ اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري اﺳﺖ ﮐﻪ در ﮐﻠﮑﺘﻪ) ‪ .1262‬ق( ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﺳﻮم‪ :‬در اﺣﻮال اﺳﻼف و ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن ﺷﯿﻌﻪ‪:‬‬‫ﯾﮑﯽ از دﻓﺘﺮﻫﺎي ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ ﺑﻪ رّد اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺗﻌﻠّﻖ دارد ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﭼﻬﺎرم‪ :‬در ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي اﺧﺒﺎر ﺷﯿﻌﻪ و رﺟﺎل آن‪:‬‬‫‪ -1‬ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ :‬اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺧﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻫﻨﺪي إﻟﻪآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ( ﭼﺎپ ﻫﻨﺪ‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﯾﮑﯽ از ﻣﺠﻠّﺪات ﭼﺎﭘﯽ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ رّد ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬اﻟﻬّﯿﺎت‬‫‪ -1‬اﻟﺼﻮارم اﻹﻟﻬﯿﺎت ﻓﯽ ﻗﻄﻊ ﺷـﺒﻬﺎت ﻋﺎﺑﺪي اﻟﻌﺰي و اﻟﻼت‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳـﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1215‬ه‪ .‬ق در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 22‬از ‪174‬‬‫ﮐﻠﮑﺘﻪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫دﻓﺘﺮ ﭘﻨﺠﻢ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺑﺎب اﺧﺘﺼﺎص دارد‪.‬‬‫ﺑﺎب ﺷﺸﻢ‪ :‬در ﭘﯿﺎﻣﺒﺮي‬‫‪ -1‬ﺣﺴﺎم اﻻﺳﻼم و ﺳﻬﺎم اﻟﻤﻼم‪ ،‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1215‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬در اﻣﺎﻣﺖ‬‫در رّد اﯾﻦ ﺑﺎب ﮐﻪ ﺟﻨﺠﺎﻟﯽﺗﺮﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ از ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود آﺛﺎر ﮔﺮاﻧﺒﻬﺎﯾﯽ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -1‬ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﺼﻮارم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي‬‫‪ -2‬اﻟﺒﻮارق اﻟﻤﻮﺑﻘﻪ‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -3‬اﻻﻣﺎﻣﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫‪ -4‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ‪ :‬اﺛﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻣﻮﺳﻮي ﺑﻨﺎرﺳـﯽ‪ ،‬ﮐﻪ در ﺑﺎب ﻧﻬﻢ آن ﺑﻪ ﺑﺮرﺳـﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻧﺰاﻋﯽ ﻓﻘﻬﯽ ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺴﺢ ﭘﺎﻫﺎ در وﺿﻮ‬‫و ﺣّﻠﯿﺖ ﻧﮑﺎح ﻣﻮّﻗﺖ ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺨﺘﺼﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﺑﺎ ﻧﺎم ﻣﻬﺠﮥ اﻟﺒﺮﻫﺎن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺴﻌﺎدة‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري ﭘﺪر ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪.‬‬‫‪ -6‬اﻟﺠﻮاﻫﺮ اﻟﻌﺒﻘﺮﯾـﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﯿﺪ ﻣﻔﺘﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺎس ﺷﻮﺷﺘﺮي اﺳـﺘﺎد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ ﮐﻪ در ﻫﻨـﺪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳـﯿﺪه‬‫اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺷﺒﻬﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻏﯿﺒﺖ ﺣﻀﺮت وﻟﯽ ﻋﺼﺮ) ﻋﺞ( را ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬در آﺧﺮت‬‫‪ -1‬اﺣﯿﺎء اﻟﺴﻨﮥ و اﻣﺎﺗﮥ اﻟﺒﺪﻋﮥ ﺑﻄﻌﻦ اﻷﺳّﻨﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1281‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ اﻟﻨﺰﻫﻪ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﮐﺸﻤﯿﺮي ﻧﯿﺰ در ﺧﺼﻮص رّد اﯾﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫ﺑﺎب ﻧﻬﻢ‪ :‬در ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺧﺘﻼﻓﯽ ﻓﻘﻪ‪:‬‬‫‪ -1‬دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ از اﻟﻨﺰﻫﮥ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه در ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎت و ﺣّﻞ ﻣﺸﮑﻼت اﯾﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻮﻟﻮي اﻓﺮاد ﻋﻠﯽ‬‫ﮐﺎﻟﭙﻮي ﺳـّﻨﯽ ﮐﺘﺎب رﺟﻮم اﻟﺸـﯿﺎﻃﯿﻦ را در رّد اﯾﻦ دﻓﺘﺮ از ﻧﺰﻫﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و در ﻣﻘﺎﺑﻞ‪ ،‬ﺟﻌﻔﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻣﻮﺳﻮي ﺑﻨﺎرﺳﯽ ﺷﺎﮔﺮ ﺻﺎﺣﺐ‬‫ﻧﺰﻫﻪ ﻫﻢ ﺑﺎ ﮐﺘﺎب ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ ﺑﻪ اﺑﻄﺎل و اﺳﮑﺎت وي ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬ﺻﺎﺣﺐ ﻟا ﻨﺰﻫﮥ ﮐﺘﺎب دﯾﮕﺮي در ﻧﻘﺾ ﮐﯿﺪ ﻫﺸـﺘﻢ از اﯾﻦ ﺑﺎب در ﻣﻮﺿﻮع ﻧﮑﺎح ﻣﻮﻗّﺖ و ﻣﺴﺢ ﭘﺎﻫﺎ در وﺿﻮ دارد ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﺧﻄﯽ‬‫آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﮐﺘﺎب ﮐﺸﻒ اﻟﺸـﺒﻬﻪ ﻋﻦ ﺣّﻠﯿـﮥ اﻟﻤﺘﻌﮥ اﺛﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎﻫﯽ ﮐﻪ در ﭘﺎﺳﺦ اﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه و در‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﻮزه ﻣّﻠﯽ ﮐﺮاﭼﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب دﻫﻢ‪ :‬در ﻣﻄﺎﻋﻦ‬‫‪ -1‬ﺗﺸـﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ و ﮐﺸﻒ اﻟﻀـﻐﺎﺋﻦ اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘﻮري ﮐﻪ در دو دﻓﺘﺮ ﺑﺰرگ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه و ﺑﺨﺶ ﻣﻌﻈﻤﯽ از آن در‬‫ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1283‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻣﻄﺒﻌﻪ ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ(‬‫‪ -2‬ﺗﮑﺴﯿﺮ اﻟﺼﻨﻤﯿﻦ‪ :‬اﺛﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻫﻨﺪي‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -3‬ﻃﻌﻦ اﻟﺮﻣﺎح‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي در رّد ﺑﺨﺸﯽ از اﯾﻦ ﺑﺎب ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ داﺳﺘﺎن ﻓﺪك و ﺳﻮزاﻧﺪن ﺧﺎﻧﻪ ﺣﻀﺮت ﻓﺎﻃﻤﻪ‬‫ﺳﻼم اﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1308‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫در رّد اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺗﻮﺳﻂ ﺷﯿﺦ ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي ﺳّﻨﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﻘﺾ اﻟّﺮﻣﺎح ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬در اوﻫﺎم و ﺗﻌﺼﺒﺎت ﺷﯿﻌﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 23‬از ‪174‬‬‫‪ -1‬ﻣﺼﺎرع اﻷﻓﻬﺎم ﻟﻘﻠﻊ اﻷوﻫﺎم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘﻮري) ﭼﺎپ ﻫﻨﺪ ﺑﺎب دوازدﻫﻢ‪ :‬در ﺗﻮﻟﯽ و ﺗﺒّﺮي و دﯾﮕﺮ ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺷﯿﻌﻪ‬‫‪ -1‬ذو اﻟﻔﻘﺎر‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ دﻟـﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي) ﻓﺎرﺳـﯽ( و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﭘﺎﺳـﺦ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎي ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ در ﻣﺒﺤﺚ ﻏﯿﺒﺖ اﻣﺎم زﻣﺎن) ﻋـﺞ( از‬‫ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي دﯾﮕﺮي ﮐﻪ در رّد ﻗﺴﻤﺘﯽ از ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺻﻮارم اﻻﺳـﻼم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي‪ .‬رﺷـﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن ﺳّﻨﯽ ﻣﺆﻟﻒ اﻟﺸﻮﮐﮥ اﻟﻌﻤﺮﯾﮥ‪ -‬ﮐﻪ از ﺷﺎﮔﺮدان ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ اﺳﺖ‪-‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب و اﻟﺼﻮارم اﻻﻟﻬﯿﺎت را ﺑﺎ ﺷـﺒﻬﺎﺗﯽ رّد ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺣﮑﯿﻢ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن از ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﮐﺎﻣﻞ اﯾﻦ ﺷـﺒﻬﺎت را ﭘﺎﺳـﺦ‬‫داده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬اﻟـﻮﺟﯿﺰة ﻓﯽ اﻷـﺻﻮل‪ :‬ﻋﻼـﻣﻪ ﺳـﺒﺤﺎن ﻋﻠﯿﺨـﺎن ﻫﻨـﺪي‪ ،‬وي در اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﭘﺲ از ﺑﺤﺚ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻋﻠﻢ اﺻﻮل و ذﮐﺮ اﺣـﺎدﯾﺚ داّل ﺑﺮ‬‫اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ) ع( ﺑﻪ ﺗﻌّﺮض و رّد ﮐﻠﻤﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻣﺠﻬﻮﻻت ﺧﻠﻔﺎي ﺳﻪﮔﺎﻧﻪ را ﺑﯿﺎن ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺗﺼﺤﯿﻒ اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻹﻟﻬّﯿﻪ ﻋﻦ اﻟﻨﻔﺜﮥ اﻟﺸﯿﻄﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬در رّد ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﻣﺤﻤﻮد آﻟﻮﺳﯽ) ‪ 3‬ﻣﺠﻠﺪ(‪ :‬اﺛﺮ ﺷﯿﺦ ﻣﻬﺪي ﺑﻦ ﺷﯿﺦ‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﺧﺎﻟﺼﯽ ﮐﺎﻇﻤﯽ) م ‪ 1343‬ه‪ .‬ق(‬‫‪ -4‬رّد ﻋﻼﻣﻪ ﻣﯿﺮزا ﻓﺘﺢ اﷲ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ» ﺷﯿﺦ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ« اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ) م‪ 1339 .‬ه‪ .‬ق(‪ -‬وي ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﮐﺘﺎﺑﯽ در رّد اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻻﻟﻬﯿﻪ دارد‪.‬‬‫‪ -5‬اﻟﻬﺪﯾﮥ اﻟﺴﻨﯿﮥ ﻓﯽ رّد اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ‪ ):‬ﺑﻪ زﺑﺎن اردو( اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎدي ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪ -6‬اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻟﻤﻨﻘﻠﺒﮥ‪ :‬در ﺟﻮاب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ) ﺑﻪ زﺑﺎن اردو(‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار‬‫اﺷﺎرة‬‫) ‪ (1‬ﮐﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺷﺎﻫﮑﺎر ﻋﻠﻤﯽ و ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﻣﺮﺣﻮم ﺳـﯿﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨﺪي ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري اﺳﺖ ﮐﻪ در رّد ﺑﺎب اﻣﺎﻣﺖ‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي‪ -‬ﮐﻪ در رّد ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺷﯿﻌﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه‪ -‬ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫‪ -1‬ﻣﻮﺿﻮع و ﻧﺴﺨﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت در ﻧﻘﺾ و رّد ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ ﺗﺤﻔﻪ در زﻣﯿﻨﻪ ادﻟّﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫وي در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﯽﮐﻮﺷﺪ ﺗﺎ ﻓﻠﺴﻔﻪ اﻣﺎﻣﺖ را روﺷﻦ ﮐﻨﺪ و ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﮐﻪ اﺳﻼم آن دﯾﻨﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در درﺑﺎر ﺧﻠﻔﺎ ﻣﻄﺮح ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺣﺮف ﺑﻪ ﺣﺮف ﻣّﺪﻋﯿﺎت دﻫﻠﻮي را ﺑﺎ ﺑﺮاﻫﯿﻦ اﺳﺘﻮار و ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻧﻘﺾ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫وي ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را در دو ﻣﻨﻬﺞ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ در ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ ﺗﺤﻔﻪ آﻣﺪه ﺳﺎﻣﺎن ﺑﺨﺸﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻨﻬﺞ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬در آﯾﺎت‬‫از اﯾﻦ ﻣﻨﻬﺞ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺷـﺶ دﻓﺘﺮ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ) ﭼﻮن دﻫﻠﻮي ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ‪ 6‬آﯾﻪ از آﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﻪ آن اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ اﺷﺎره‬‫ﮐﺮده اﺳﺖ(‬‫) ‪ ](1‬ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ ﻓﺘﺢ ﻋﯿﻦ و ﮐﺴـﺮ ﺑﺎء ﺟﻤﻊ ﻋﺒﻘﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﭼﯿﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻮي ﺧﻮش دارد و اﻧﻮار ﺑﻔﺘﺢ ﻧﻮن و ﺳﮑﻮن واو ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﮔﻞ‬‫و ﯾﺎ ﮔﻞ ﺳﻔﯿﺪ اﺳﺖ‬‫دﺳﺖﻧﻮﺷﺘﻬﺎ و ﯾﺎدداﺷﺘﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﯿﺶﻧﻮﯾﺲ در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده و ﺗﺎﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﭼﺎپ ﻧﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪1 .‬‬‫ﻣﻨﻬﺞ دوم‪ :‬در رواﯾﺎت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 24‬از ‪174‬‬‫در اﯾﻦ ﻣﻨﻬﺞ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﮏ ﯾﺎ دو دﻓﺘﺮ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ذﯾﻞ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در دو ﺑﺨﺶ‬‫ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬ﻧـﺎم ﺑﯿﺶ از ﯾﮑﺼـﺪ ﺗﻦ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﺗـﺎﺑﻌﯿﻦ و ﺗـﺎﺑﻊ ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ و ﺣّﻔﺎظ و ﭘﯿﺸﻮاﯾﺎن ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـّﻨﯽ از آﻏﺎز ﺗﺎ روزﮔﺎر ﻣﺆﻟﻒ‬‫ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﮔﺰارﺷﯽ از اﺣﻮال آﻧﻬﺎ و ﺗﻮﺛﯿﻖ ﻣﺼﺎدر رواﯾﺖ‬‫ﺑﺨﺶ دوم‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ﺧﺒﺮ و وﺟﻮه دﻻﻟﯽ و ﻗﺮاﯾﻦ ﭘﯿﭽﯿﺪه آن ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﯽ) ع( و ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎت دﻫﻠﻮي‪.‬‬‫ﺑﺨﺶ اول در ﯾﮏ ﻣﺠﻠـﺪ ‪ 1251‬ﺻـﻔﺤﻪاي و ﺑﺨﺶ دوم در دو ﻣﺠّﻠﺪ در ﺑﯿﺶ از ﻫﺰار ﺻـﻔﺤﻪ در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ) ‪ 1293‬و ‪.1294‬‬‫ق( ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه و ﻫﺮ ﺳﻪ ﻣﺠﻠﺪ در ده ﺟﻠﺪ ﺣﺮوﻓﯽ ﺑﺎ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي در ﻗﻢ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‬‫ﺧﻼﺻﻪ اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﻧﺎم ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ از ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﻗﻤﯽ در ‪ 462‬ﺻﻔﺤﻪ در ﻗﻢ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪2 .‬‬‫ دﻓﺘﺮ دوم‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ» ﯾﺎ ﻋﻠﯽ أﻧﺖ ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟـﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳـﯽ إﻻ أﻧﻪ ﻻ ﻧﺒﯽ ﺑﻌﺪي« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در دو ﺑﺨﺶ اﺳﻨﺎد و دﻻﻟﺘﻬﺎ ﺳﺎﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در زﻣـﺎن ﺣﯿـﺎت ﻣﺆﻟﻒ در ‪ 977‬ﺻـﻔﺤﻪ ﺑﺰرگ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﺳـﺎل ‪ 1295‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺷـﺪه و ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﯾﮑﺼـﺪﻣﯿﻦ ﺳﺎﻟﮕﺮد‬‫درﮔﺬﺷﺖ ﻣﻮﻟﻒ در اﺻﻔﻬﺎن اﻓﺴﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﺳﻮم‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» إن ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻨﯽ و أﻧﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻌﺪي« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 585‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﻗﻄﻊ رﺣﻠﯽ در ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﭼﻬـﺎرم‪ :‬وﯾﮋه ﺣـﺪﯾﺚ»‪ ...‬اﻟﻠﻬﻢ اﺋﺘﻨﯽ ﺑـﺄﺣّﺐ ﺧﻠﻘـﮏ إﻟﯿـﮏ ﯾﺄﮐـﻞ ﻣﻌﯽ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﻄﯿﺮ« ﮐﻪ درﺑـﺎره داﺳـﺘﺎن ﻣﺮغ ﺑﺮﯾﺎن و آﻣـﺪن‬‫ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ) ع( ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( ﭘﺲ از ﮔﻔﺘﻦ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺣﻀﺮت) ص( ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ).‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ(‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 736‬ﺻﻔﺤﻪ در دو ﻣﺠﻠّﺪ ﺑﺰرگ در ﺳﺎل ‪ 1306‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻣﻄﺒﻌﻪ ﺑﺴﺘﺎن ﻣﺮﺗﻀﻮي(‬‫ دﻓﺘﺮ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻋﻠّﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ‪«...‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در دو ﻣﺠّﻠﺪ ﺑﺰرگ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ﻣﺠّﻠﺪ ﻧﺨﺴﺖ آن در ‪ 745‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1317‬ه‪ .‬ق و ﻣﺠّﻠـﺪ دوم آن در ‪ 600‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ‬‫ﺳﺎل ‪ 1327‬ه‪ .‬ق اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ).‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺳﯿﺪ ﻣﻈﻔﺮ ﺣﺴﯿﻦ(‬‫ دﻓﺘﺮ ﺷﺸﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﻦ أراد أن ﯾﻨﻈﺮ إﻟﯽ آدم و ﻧﻮح‪ ...‬ﻓﯿﻨﻈﺮ إﻟﯽ ﻋﻠﯽ« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻫﻢ در دو ﻣﺠﻠّﺪ ﯾﮑﯽ در ‪ 456‬ﺻﻔﺤﻪ و دﯾﮕﺮي در ‪ 248‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1301‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ).‬در ﻟﮑﻬﻨﻮ(‬‫ دﻓﺘﺮ ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬درﺑﺎره ﺧﺒﺮ» ﻣﻦ ﻧﺎﺻﺐ ﻋﻠّﯿﺎ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﺑﻌﺪي ﻓﻬﻮ ﮐﺎﻓﺮ« ﮐﻪ ﭘﺎﮐﻨﻮﯾﺲ آن ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻧﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﮐﻨﺖ أﻧﺎ و ﻋﻠّﯽ ﻧﻮرا ﺑﯿﻦ ﯾﺪي اﻟّﻠﻪ ﻗﺒﻞ أن ﯾﺨﻠﻖ اﷲ آدم‪ «...‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر‬‫) ‪ (1‬و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪ ﮐﺒﯿﺮ ﻏﯿﺮ ﻣﻄﺒﻮع ﻟﮑﻨﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺼﻨﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻟﺴﯿﺪ رﺟﺐ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﺳﺒﺤﺎن اﻟﺰﻣﺎن‬‫ﻓﯽ ﺟﮑﺮاوان اﻟﺬي ﮐﺎن ﻣﻦ ﺗﻼﻣﯿﺬ اﻟﻤﺼﻨﻒ‪ )...‬اﻟﺬرﯾﻌﻪ(‬‫) ‪ (2‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺟﺰء ﯾﮑﻢ از ﻣﺠﻠـﺪات ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ» ﻋﺒﻘﺎت« در ﺗﻬﺮان ﺑﻪ دﺳـﺘﻮر ﻣﺮﺣﻮم آﯾﺖ اﷲ ﺳـﯿﺪ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﺻﺪر) ﺳﺎﮐﻦ ﻗﻢ و‬‫ﻣﺘﻮﻓﺎي ‪ (1373‬در ﻗﻄـﻊ رﺣﻠﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﺖ ﻓﻀـﻼي ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻗﻢ‪ -‬ﭼﺎﭘﺨـﺎﻧﻪ ﺷـﺮﮐﺖ ﺗﻀـﺎﻣﻨﯽ ﻋﻠﻤﯽ) در ‪ 600‬ﺻـﻔﺤﻪ( ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه‬‫اﺳﺖ ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 786‬ﺻﻔﺤﻪ ﻗﻄﻊ ﺑﺰرگ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ‪ :‬ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﺧﺒﺮ راﯾﺖ در ﭘﯿﮑﺎر ﺧﯿﺒﺮ ﮐﻪ روي ﮐﺎﻏﺬ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ).‬در ﯾﮏ ﻣﺠّﻠﺪ(‬‫دﻓﺘﺮ دﻫﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ» ﻋﻠّﯽ ﻣﻊ اﻟﺤﻖ و اﻟﺤﻖ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ) ع(« ﮐﻪ دﺳﺖﻧﻮﺷﺖ ﻧﺎﻗﺼـﯽ از ﭘﯿﺶﻧﻮﯾﺲ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨـﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻـﺮﯾﻪ وﺟﻮد داﺷـﺘﻪ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 25‬از ‪174‬‬‫دﻓﺘﺮ ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ» إن ﻣﻨﮑﻢ ﻣﻦ ﯾﻘﺎﺗﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﺄوﯾﻞ اﻟﻘﺮآن ﮐﻤﺎ ﻗﺎﺗﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﺗﻨﺰﯾﻠﻪ«‪ .‬از اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻫﻢ ﭘﺎﮐﻨﻮﺷﺘﯽ ﺑﺪﺳﺖ ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ‪).‬‬‫در ‪ 3‬ﻣﺠﻠﺪ(‬‫دﻓﺘﺮ دوازدﻫﻢ‪ :‬در ﺑﺮرﺳـﯽ اﺳـﻨﺎد و دﻻﻻت ﺧﺒﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ و ﻣﻌﺮوف ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻪ ﭘﯿﻮﺳﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻔﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﻣﻔﺎد‪ ].‬ﭼﺎپ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺳﺎل‬‫‪ 1313‬و ‪ 1351‬ه‪ .‬ق اﺻﻔﻬﺎن ‪ 1380‬ه‪ .‬ق) در ‪ 6‬ﺟﻠﺪ( ﻣﺪرﺳﮥ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﻬﺪي ‪ 1406‬ه‪ .‬ق اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ ﭼﺎپ ﺳـﻨﮕﯽ‬‫ﺑﻪ اﻧﺪازه رﺣﻠﯽ ﺧﻮرده و ﻃﺒﻊ ﺣﺮوﻓﯽ آن) در ‪ 6‬ﺟﻠﺪ( ﺑﺎ اﻫﺘﻤﺎم ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ روﺿﺎﺗﯽ در اﺻﻔﻬﺎن ﺑﻪ اﻧﻀﻤﺎم اﻧﺠﺎم ﻧﺎﻣﻪاي ﭘﺮﻓﺎﯾﺪه)‬‫درﺑﺎره ﻋﺒﻘﺎت و ﻣﺆﻟﻔﺶ و ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ و‪ (...‬ﺻﻮرت ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻓﺸـﺮده ﻣﺒﺎﺣﺚ و ﻓﻮاﯾـﺪ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ را ﻣﯽﺗﻮان در ﮐﺘﺎب ﻧﻔﺤﺎت اﻷزﻫﺎر ﻓﯽ ﺧﻼﺻﮥ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ‬‫ﻗﻠﻢ آﻗﺎي ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻣﯿﻼﻧﯽ ﺑﺪﺳﺖ آورد ﮐﻪ در ‪ 20‬ﺟﻠﺪ ﻣﺘﻮﺳﻂ در ﻗﻢ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫در ﻣﺠﻤﻮع از اﯾﻦ دوازده دﻓﺘﺮ‪ ،‬ﭘﻨـﺞ دﻓﺘﺮ ﺑـﺪﺳﺖ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﺳﻪ دﻓﺘﺮ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮزﻧﺪش ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻـﺮ ﺣﺴـﯿﻦ و دو دﻓﺘﺮ آن‬‫ﺗﻮﺳﻂ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺎ ﻫﻤﺎن اﺳﻠﻮب ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﺗﻔﺼﯿﻞ ذﯾﻞ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫اﻟﻒ‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -3‬ﺣﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -4‬ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -5‬ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫ب‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎب از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -3‬ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و ﺳﻔﯿﻨﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫ج‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺎﺻﺒﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺧﯿﺒﺮ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ ﻓﻘﻂ) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ دو ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﭼﺎپ ﻧﺸﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﻟﺒﺘﻪ ﭘﻨﺞ ﺣﺪﯾﺚ اﺧﯿﺮ‪ -‬ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮزﻧﺪ و ﻧﻮه ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ‪ -‬را ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻗﺮار دادﻧﺪ ﺗﺎ از ﻣﻘﺎم‬‫ﺷﺎﻣـﺦ اﯾﺸﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ ﺷﻮد و از ﻃﺮﻓﯽ اﯾﻦ دو ﻧﻔﺮ ﻫﻤﺎن ﻣﺴـﯿﺮي را ﭘﯿﻤﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺬار ﻋﺒﻘﺎت آن را ﺗﺮﺳـﯿﻢ ﮐﺮده و رﺋﻮس ﻣﻄﺎﻟﺐ و‬‫ﻣﺼﺎدر آﻧﻬﺎ را ﺑﺠﻬﺖ ﺳﻬﻮﻟﺖ ﺳﯿﺮ ﺑﺮاي دﯾﮕﺮان آﻣﺎده ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘﺐ دﯾﮕﺮ ﮐﻪ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻋﺒﻘﺎت ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از‪:‬‬‫‪ -1‬ﺗﺬﯾﯿﻞ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﻣﺆﻟﻒ‬‫‪ -2‬ﺗﻌﺮﯾﺐ ﺟﻠﺪ اول ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﺴﻦ ﻧﻮاب ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪ -3‬ﺗﻠﺨﯿﺺ ﺗﻤﺎم ﻣﺠﻠـﺪ دوم‪ ،‬ﭘﻨﺠﻢ‪ ،‬ﺷـﺸﻢ و ﺑﺨﺸـﯽ از ﻣﺠّﻠـﺪ ﯾﮑﻢ و ﺗﻌﺮﯾﺐ ﺗﻤﺎﻣﯽ اﯾﻦ ﻣﺠﻠﺪات ﺑﻪ ﻧﺎم» اﻟﺜﻤﺮات« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﺴـﻦ‬‫ﻧﻮاب‬‫‪ -2‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑﺤﺚ و ﺳﺒﮏ اﺳﺘﺪﻻل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 26‬از ‪174‬‬‫وي ﻫﺮ ﻣﺠّﻠـﺪ از ﻣﻨﻬـﺞ دّوم ﮐﺘﺎب را در ﯾﮏ ﯾﺎ دو ﺟﺰء ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺨﺴﺖ در ﺳـﻨﺪ ﺣـﺪﯾﺚ و اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ و ﻗﻄﻌﯽ اﻟﺼﺪور ﺑﻮدن‬‫آن‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ از ﻃﺮق ﻋﺎّﻣﻪ ﺑﺤﺚ ﻧﻤﻮده و ﺑﺎ اﺳـﺘﻨﺎد ﺑﻪ ﻣﺪارك ﻣﻌﺘﺒﺮه اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ از زﻣﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﮐﺮم) ص( و ﻋﺼـﺮ ﺻﺪور ﺗﺎ زﻣﺎن ﻣﺆﻟّﻒ)‬‫ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻗﺮن ﺑﻪ ﻗﺮن( اﺑﺘـﺪا ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﺗﻌـﺪﯾﻞ ﻫﺮ ﯾﮏ از راوﯾﺎن ﺑﻼ واﺳـﻄﻪ ﺣـﺪﯾﺚ از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻮل دﯾﮕﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﺳـﭙﺲ ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و‬‫ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻫﺮ ﯾﮏ از ﺻﺤﺎﺑﻪ و ﺗﻮﺛﯿﻖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن آﻧﻬﺎ از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻮل ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ و در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻃﺒﻘﺎت ﺑﻌﺪ از ﻃﺮﯾﻖ ﮐﺘﺐ رﺟﺎل و‬‫ﺗﺮاﺟﻢ و ﺟﻮاﻣﻊ ﺣـﺪﯾﺜﯽ و ﻣﺼﺎدر ﻣﻮرد وﺛﻮق ﺧﻮد آﻧﻬﺎ ﺗﺎ ﺑﻪ زﻣﺎن ﺧﻮد‪ ،‬ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آﻧﮕﺎه ﺑﻪ ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺘﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﭘﺮداﺧﺘﻪ‬‫و ﺳـﭙﺲ وﺟﻮه اﺳـﺘﻔﺎده و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ دﻻﻟﺖ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﺮ وﻓﻖ ﻧﻈﺮ ﺷـﯿﻌﻪ ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده و در ﭘﺎﯾﺎن ﮐﻠﯿﻪ ﺷـﺒﻬﺎت و اﻋﺘﺮاﺿﺎت وارده از‬‫ﻃﺮف ﻋـﺎﻣﻪ را ﯾـﮏ ﺑﻪ ﯾـﮏ ﻧﻘـﻞ و ﺑﻪ ﻫﻤﻪ آﻧﻬـﺎ ﭘﺎﺳـﺦ داده اﺳﺖ‪ .‬و در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﮔﺎﻫﯽ ﺑﺮاي رّد دﻟﯿﻠﯽ از آﻧﺎن ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﺧﻮد آﻧﺎن‬‫اﺳﺘﺪﻻل ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﻗﺪرت ﻋﻠﻤﯽ‬‫ﻗـﺪرت ﻋﻠﻤﯽ و ﺳـﻌﻪ اﻃﻼع و اﺣﺎﻃﻪ ﻓﻮق اﻟﻌﺎده ﻣﺆﻟﻒ ﺑﺰرﮔﻮار از ﺳﺮاﺳـﺮ ﻣﺠّﻠـﺪات اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺨﻮﺑﯽ واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎر اﺳﺖ ﻣﺜﻼ در‬‫ﯾﮏ ﺟﺎ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻮب ﺷﯿﻌﻪ ﺑﻪ ‪ 66‬وﺟﻪ ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده و در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﺗﺨﻄﺌﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ‬‫ﻣﻄﻠﻮب ﺷﯿﻌﻪ را ﺑﻪ ‪ 165‬ﻧﻘﺾ و ﺗـﺎﻟﯽ ﻓﺎﺳـﺪ ﺟﻮاب داده و در اﺑﻄﺎل ادﻋﺎي ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻋﺘﺮت ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي أﻗﺎرب اﺳﺖ و‬‫ﻻزﻣﻪاش واﺟﺐ اﻻﻃﺎﻋﻪ ﺑﻮدن ﻫﻤﻪ ﻧﺰدﯾﮑﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﺳﺖ ﻧﻪ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻓﻘﻂ‪ 51 ،‬ﻧﻘﺾ و اﻋﺘﺮاض ﺑﺮ او وارد ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﯾﺸـﺎن در ﻫﺮ ﻣﻄﻠﺐ و ﻣﺒﺤﺚ ﮐﻪ وارد ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻠﯿﻪ ﺟﻬﺎت و ﺟﻮاﻧﺐ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺤﺚ آﻧﺮا ﻣـّﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮار داده و ﺣﻖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺘﺒﻊ را‬‫ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﺑﻪ ﻣﻨﺘﻬﯽ درﺟﻪ اداء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ و ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﻨـﺪه را ﺑﺮاي ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ‬‫ﮐﺘـﺎب ﻣﻄﺮح ﺷـﺪه از ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﻪ ﮐﺘﺐ و ﻣﺼﺎدر دﯾﮕﺮ ﺑﯽﻧﯿﺎز ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ در ﻣﻮرد ﺗﺮاﺟﻢ رﺟﺎل ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﻪ ﺷـﺮح ﺣﺎل آﻧﺎن را‬‫ﻧﻮﻋﺎ از ﺗﻤﺎﻣﯽ ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ و ﻣﻮاﺿﻌﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده واﻗﻊ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ ﻋﯿﻦ اﻟﻔﺎظ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﻫﻢ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﮑﺮده و ﮐﻠﻤﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ و اﺳـﺘﺪﻻﻻت وي را از ﺳﺎﯾﺮ ﮐﺘﺐ او و ﺣﺘﯽ ﮐﻠﻤﺎت اﺳﺎﺗﯿﺪ وي ﻫﻤﭽﻮن‬‫ﭘﺪرش ﺷـﯿﺦ وﻟﯽ اﷲ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ و ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب ﺻﻮاﻗﻊ‪ -‬ﮐﻪ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺮﮔﺮدان ﻓﺎرﺳﯽ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‬‫اﺳﺖ‪ -‬و ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺸﺎﯾﺦ و ﺑﺰرﮔﺎن اﻫﻞ ﺳﻨﺖ را ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﺪ‪1 .‬‬‫‪ -4‬رﻋﺎﯾﺖ آداب ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﯾﺮ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷـﯿﻌﯽ در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎ اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ‪ ،‬آداب و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ و ﻣﻨﺎﻇﺮه را رﻋﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﻃﺮف‬‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﮔﺮﭼﻪ ادﻋﺎي اﯾﻦ اﻣﺮ را ﻧﻤﻮده اّﻣﺎ ﺑﺪان ﻋﻤﻞ ﻧﮑﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻟﻒ‪ :‬از ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤﺚ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺷـﺨﺺ ﮐﻼم ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد را درﺑﺎره ﻣﺴـﺌﻠﻪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺪون ﮐﻢ و زﯾﺎد و ﺑﺎ دﻗﺖ و أﻣﺎﻧﺖ ﻧﻘﻞ و‬‫ﺗﻘﺮﯾﺮ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺳـﭙﺲ ﻣﺤﻞ اﺷﮑﺎل را ﻣﺸﺨﺺ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﺟﻮاب ﻧﻘﻀﯽ ﯾﺎ ﺣﻠّﯽ آن ﺑﭙﺮدازد‪ .‬در اﯾﻨﺼﻮرت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺎ ﺷﻨﯿﺪن ادﻟّﻪ دو‬‫ﻃﺮف ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻗﻀﺎوت ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻧﻈﺮ ﺻﺤﯿﺢ ﯾﺎ أﺣﺴﻦ را اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﻋﺒﻘﺎت ﭘﺲ از ﺧﻄﺒﻪ ﮐﺘﺎب ﻋﯿﻦ ﻋﺒﺎرت دﻫﻠﻮي) ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ( را ﺑﺪون ﮐﻢ و ﮐﺎﺳﺖ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﺘﯽ‬‫ﻫﺮ آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ او در ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﮐﺘـﺎﺑﺶ از ﺧﻮد ﯾﺎ ﻏﯿﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻣﺘﻌﺮض ﻣﯽﺷﻮد و ﺳـﭙﺲ ﺑﻪ ﺟﻮاب آن ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬اّﻣﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻫﻠﻮي‬‫اﯾﻦ ﻗﺎﻋـﺪه را رﻋﺎﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼ ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬و اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻫﻢ ﺑﺪﺳـﺘﻮر أﺣﺎدﯾﺚ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺑﺎ ﻣّﺪﻋﯽ ﻣﺴﺎس‬‫ﻧـﺪارد« اّﻣﺎ ﺑﻪ اﺳـﺘﺪﻻل ﺷـﯿﻌﻪ درﺑﺎره اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﺷﺎرهاي ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻮر ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ...»:‬و ﺑﻌﺪ اﻟﻠﺘﯿﺎ و اﻟﺘﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 27‬از ‪174‬‬‫دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﻣﺪﻋﺎ ﻧﺪارد« اّﻣﺎ دﻟﯿﻞ ﺷﯿﻌﻪ را ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻣّﺪﻋﺎي ﺧﻮد ﻣﻄﺮح ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ب‪ :‬از دﯾﮕﺮ ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤـﺚ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﭼﯿﺰي اﺣﺘﺠـﺎج ﮐﻨـﺪ ﮐﻪ ﻃﺮف ﻣﻘـﺎﺑﻠﺶ آن را ﺣﺠﺖ ﺑﺪاﻧـﺪ ﻧﻪ آن ﭼﯿﺰي ﮐﻪ در ﻧﺰد ﺧـﻮدش‬‫ﺣﺠﺖ اﺳﺖ و ﺑﻪ آن اﻋﺘﻤﺎد دارد‪ .‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در ﻫﺮ ﺑﺎﺑﯽ ﮐﻪ وارد ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ اﺣﺘﺠﺎج ﮐﺮده و ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎي ﺣﻔﺎظ‬‫و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻋﻠﻤﺎء آﻧﻬﺎ در ﻋﻠﻮم ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳـﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬اّﻣﺎ دﻫﻠﻮي اﻟﺘﺰام ﻋﻤﻠﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻗﺎﻋـﺪه ﻧـﺪارد ﻟﺬا ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻪ ﺣـﺪﯾﺚ» ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺴـّﻨﺘﯽ و ﺳـﻨﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﺮاﺷـﺪﯾﻦ اﻟﻤﻬﺪﯾﯿﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي و ﻋﻀﻮا ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺑﺎﻟﻨﻮاﺟﺬ« ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ اﯾﻦ‬‫رواﯾﺖ را ﻓﻘﻂ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ج‪ :‬از دﯾﮕﺮ ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤﺚ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﺨﺺ در ﻣﻘﺎم اﺣﺘﺠﺎج و رّد ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻋﺘﺮاف ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﺣﺎدﯾﺜﯽ را‬‫ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻪ آﻧﻬـﺎ اﺳـﺘﺪﻻل ﮐﻨـﺪ از ﻃﺮق اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﻣﺴـﺘﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ رواﯾﺎﺗﯽ را ﮐﻪ ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻠﺶ ﺑﻪ آن اﺳـﺘﻨﺎد ﮐﺮده را ﻧﯿﺰ‬‫ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ و در اﯾﻦ راه ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﻧﮑﺮده و ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﯾﮑﯽ دو ﻧﻔﺮ ﺑﺴﻨﺪه ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ اﺳﻨﺎد آن را ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﮐﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ آن را ﻣﯽﺗﻮان در ﺑﺮﺧﻮرد اﯾﺸﺎن ﺑﺎ رواﯾﺖ» اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟﻠﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ«‪ -‬ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﺪﯾﺚ» ﻃﯿﺮ«‬‫ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ -‬ﻣﺸﺎﻫـﺪه ﻧﻤﻮد‪ .‬اﻣﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻫﻠﻮي ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﻓﻘﻂ از ﻃﺮﯾﻖ» زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ« ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪20‬‬‫ﻧﻔﺮ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ آن را ﻧﻘـﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ .‬ﻋﻼـوه ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻧﯿﺰ ﻧﺎﻗﺺ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺟﻤﻠﻪ» أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫را ﮐﻪ در ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ و ﺻﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣﺬي آﻣﺪه از آن ﺣﺬف ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺷﯿﻮه رّد ﮐﺮدن‬‫اﻟﻒ‪ :‬ﻧﻘﻞ ﮐﻼم ﺧﺼﻢ ﺑﻪﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ‬‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗﺒﻼ اﺷﺎره ﺷﺪ اﯾﺸﺎن ﮐﻼم دﻫﻠﻮي را ﺑﺪون ﮐﻢ و زﯾﺎد ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﺘﯽ آن را ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﻧﯿﺰ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ب‪ :‬ﺑﺤﺚ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ‬‫اﯾﺸـﺎن ﺑﻪ ﻫﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ وارد ﺷـﺪه ﺗﻤـﺎم ﺟﻮاﻧﺐ آن را ﺑﺮرﺳـﯽ ﮐﺮده و ﻣﻮرد دّﻗﺖ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫـﺪ‪ .‬ﻟـﺬا زﻣـﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ ﺣﺮف‬‫ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد را اﺑﻄﺎل ﮐﻨﺪ ﺑﻪ ﯾﮏ دﻟﯿﻞ و دو دﻟﯿﻞ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻧﺐ را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮده و ﺑﻪاﻧﺪازهاي دﻟﯿﻞ و ﻣﺪرك‬‫اراﺋﻪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ اﺳـﺘﺪﻻل ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ از ﭘﺎﯾﻪ و اﺳﺎس ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻟﺬا زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ وارد ﻣﯽﺷﻮد‬‫‪ 156‬وﺟﻪ در رّد آن ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ج‪ :‬ﺗﺤﻘﯿﻖ ﮐﺎﻣﻞ‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﻫﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار داده‪ ،‬ﺗﻤﺎم اﻗﻮاﻟﯽ را ﮐﻪ درﺑﺎره آن ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻄﺮح ﺷﺪه ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﻪ‬‫آن ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﺪ ﺣﺘﯽ اﻗﻮاﻟﯽ را ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻊ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻟﺬا زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ در رّد ﻗﻮل دﻫﻠﻮي وارد ﺑﺤﺚ‬‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻼـم اﻓﺮاد دﯾﮕﺮي ﭼﻮن ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ و ﻃﺒﺮي و‪ ...‬را ﻧﯿﺰ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﭘﺎﺳـﺦ دادن ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬ﻣﺜﻼ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬‫دﻫﻠﻮي ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻔﯿﻨﻪ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮده و دﻻـﻟﺖ آن ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﻋﻠﯽ) ع( را اﻧﮑﺎر ﻣﯽﮐﻨـﺪ اّﻣﺎ ﻣﺘﻌﺮض ﺳـﻨﺪ آن ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‬‫اﺑﺘﺪا ‪ 92‬ﻧﻔﺮ از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﻧﺎم ﻣﯽﺑﺮد) ﭼﻮن از ﻧﻈﺮ اﯾﺸﺎن ﺑﺤﺚ از ﺳـﻨﺪ ﻣﻘـّﺪم ﺑﺮ ﺑﺤﺚ از دﻻﻟﺖ اﺳﺖ( و‬‫ﻋّﻠﺖ ﻣﻄﺮح ﮐﺮدن ﻧـﺎم اﯾﻦ اﻓﺮاد آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﯽﺳـﻨﺪ داﻧﺴـﺘﻪ و ﻣﻨﮑﺮ ﺳـﻨﺪ‪ -‬ﺣﺘﯽ ﺿـﻌﯿﻒ‪ -‬ﺑﺮاي آن ﻣﯽﺷﻮد و‬‫ﺳﭙﺲ ﻧﺎم ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮي ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ در آﻧﻬﺎ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه را ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫د‪ :‬رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ ﺑﺤﺚ‬‫ﯾﮑﯽ از ﻗﻮاﻋﺪي ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در رّد اﺳﺘﺪﻻل ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮده رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ اﻗﻮاﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ اﺳﺘﺪﻻل ﺷﺪه و ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 28‬از ‪174‬‬‫ﻋﻨﻮان دﻟﯿﻞ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و از اﯾﻦ راه ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﺧﻮﺑﯽ دﺳﺖ ﭘﯿﺪا ﮐﻨﺪ‪:‬‬‫‪ -1‬اﯾﺸـﺎن در ﺻـﺪد آن ﺑـﻮده ﮐﻪ روﺷﻦ ﮐﻨـﺪ دﻫﻠﻮي ﻣﻄﻠﺐ ﺟﺪﯾـﺪي را در ﮐﺘـﺎب ﺧﻮد ﻣﻄﺮح ﻧﮑﺮده اﺳﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻤـﺎم ﻣﻄـﺎﻟﺐ او در‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎي ﭘﯿﺶ از وي ﻧﯿﺰ ﻣﻄﺮح ﺷـﺪه اﺳﺖ و ﻟـﺬا ﺑـﺎ ﺗﺤﻘﯿﻘـﺎت ﺧـﻮد ﺛـﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ دﻫﻠـﻮي ﺻﻮاﻗﻊ ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐـﺎﺑﻠﯽ را ﺑﻪ ﻓﺎرﺳـﯽ‬‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه‬‫و ﻋﻼـوه ﺑﺮ آن ﻣﻄـﺎﻟﺒﯽ را از ﭘـﺪرش ﺣﺴـﺎم اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﻬﺎرﻧﺒﻮري‪ -‬ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﻤﺮاﻓﺾ‪ -‬ﺑﻪ آن اﻓﺰوده اﺳﺖ و آن را ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان» ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ‬‫ﻋﺸﺮﯾﻪ« اراﺋﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ» ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ« وي ﺑﺮﮔﺮدان» ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ« ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ دﻫﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬اﯾﺸﺎن در رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ اﻗﻮال ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﺑﻌﻀﯽ از اﻗﻮال ﯾﺎ ﻧﺴﺒﺖﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﻌﻀﯽ اﻓﺮاد داده ﺷﺪه ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬‫ﻣﺜﻼـ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ درﺑﺎره ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ از ﻗﻮل ﺷـﻌﺮاﻧﯽ در ﯾﻮاﻗﯿﺖ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي آن را در ﺷـﻤﺎر اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ آورده‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ...»:‬اوﻻ ادﻋﺎي ذﮐﺮ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را در ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت از اﻗﺒﺢ اﻓﺘﺮاآت و اﺳـﻤﺞ اﺧﺘﻼﻗﺎت و اوﺿﺢ ﮐﺬﺑﺎت و اﻓﻀـﺢ‬‫ﺧﺰﻋﺒﻼـﺗﺴﺖ و ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از آن ﮐﻪ از ﺗﻔﺤﺺ و ﺗﺘﺒﻊ ﺗـﺎم ﮐﺘـﺎب» اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺤﻤـﺪ اﷲ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﭘﯿﺶ‬‫ﻗﺎﺻـﺮ ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ ﻫﺮﮔﺰ اﺛﺮي از اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﭘﯿﺪا ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺳﺎﺑﻘﺎ درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻼي ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻔﺮج ﯾﻌﻨﯽ‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در ﮐﺘـﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت ذﮐﺮ ﻧﮑﺮده‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﯿﺰ ﺻـﺮاﺣﮥ اﻓـﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﻣﻮﺿﻮﻋـﺎت‬‫ﺧﻮد آن را ذﮐﺮ ﻧﻨﻤﻮده ﭘﺲ اﮔﺮ ﺷـﻌﺮاﻧﯽ اﺻﻞ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت را ﻧﺪﯾﺪه و ﺑﺮ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻼي ﻫﻢ ﻣﻄﻠﻊ ﻧﮕﺮدﯾﺪه ﺑﻮد ﮐﺎش ﺑﺮ‬‫اﻓـﺎده اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﮐﻪ در ﻟﻮاﻗـﺢ اﻻﻧﻮار ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺪﺣﺖﺳـﺮاﯾﯽ او ﻧﻤﻮده ﻣﻄﻠﻊ ﻣﯽﮔﺮدﯾـﺪ و ﺧﻮﻓﺎ ﻣﻦ اﻟﺨﺰي و اﻟﺨﺴـﺮان ﮔﺮد اﯾﻦ ﮐـﺬب و‬‫ﺑﻬﺘﺎن ﻧﻤﯽﮔﺮدﯾﺪ و‪«...‬‬‫) ‪ (1‬ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﮐﺮم) ص( ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ...:‬و ﻟﮑﻦ اﷲ ﯾﺤﺐ ﻋﺒﺪا إذا ﻋﻤﻞ ﻋﻤﻼ أﺣﮑﻤﻪ‪ .‬اﻣﺎﻟﯽ ﺻﺪوق‪ -‬ص ‪[344‬‬‫‪ -3‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﺎ اﯾﻦ ﺷﯿﻮه ﺧﻮد ﺗﺤﺮﯾﻔﺎت و ﺗﺼﺮﻓﺎﺗﯽ ﮐﻪ در ﺑﻌﻀﯽ اﻗﻮال و اﻧﺘﺴﺎبﻫﺎ روي داده را ﮐﺸﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ درﺑﺎره ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻮر دﻫﻠﻮي ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻪ اﺟﻤﺎع اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﻮﺿﻮع اﺳﺖ و در اﺳـﻨﺎد آن‪ ...‬در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﮐﻼم اﺑﻦ‬‫روزﺑﻬﺎن ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻧﺼﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ دﻫﻠﻮي ﻫﻢ از ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را أﺧﺬ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪ .‬وي در اﯾﻦ ﺑﺎره‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﺑﻦ ﺟﻮزي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در ﮐﺘـﺎب ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت آورده و ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬و اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻮده و در اﺳـﻨﺎد‬‫آن‪ «...‬ﺳﭙﺲ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ »:‬و اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ ﭼﻮن ﺑﻪ اﺟﻤﺎع أﻫﻞ ﺧﺒﺮ وﺿﻌﯽ اﺳﺖ و در اﺳﻨﺎد آن‪«...‬‬‫ﭘﺲ اﺟﻤـﺎع اﻫـﻞ ﺧﺒﺮ را در اﯾﻨﺠـﺎ ﮐـﺎﺑﻠﯽ اﺿـﺎﻓﻪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬اّﻣﺎ اﯾﻨﮑﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي آن را در ﮐﺘﺎب ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺧﻮد ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮي ﻏﯿﺮ از ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر اﺳﺖ ‪ ...‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟّﻠﻪ» ص«‪ :‬ﺧﻠﻘﺖ أﻧﺎ و ﻫﺎرون ﺑﻦ ﻋﻤﺮان و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ زﮐﺮﯾﺎ و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﻣﻦ ﻃﯿﻨﮥ واﺣﺪة[‬‫ه‪ :‬ذﮐﺮ ﻣﻮارد ﻣﺨﺎﻟﻒ اﻟﺘﺰام‬‫اﯾﺸﺎن در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌﺪد‪ ،‬ﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ ﻧﮑﺮدن ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ ﺗﻮﺳﻂ دﻫﻠﻮي و آﻧﭽﻪ ﮐﻪ وي ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم ﺑﻪ آن داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ دﻫﻠﻮي ﺧﻮد را ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﻠﺘﺰم داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬در ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻗﺎﻋـﺪه آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺘﺎب ﺣﺪﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ آن ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﺧﺼﻮص أﺧﺒﺎر ﺻـﺤﯿﺢ ﻧﺪاﻧﺪ‪ ،‬اﺣﺎدﯾﺚ‬‫آن ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪ -2‬ﻫﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﺳﻨﺪ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ اﺻﻼ ﺑﻪ آن ﮔﻮش داده ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﺎﯾﺪ در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺮ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ اﺧﺒﺎر ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺮ آﻧﻬﺎ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﭼﻮن اﺧﺒﺎر ﻫﺮ ﻓﺮﻗﻪاي ﻧﺰد ﻓﺮﻗﻪ دﯾﮕﺮ ﺣﺠّﯿﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬‫‪ -4‬اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎ اﺣﺎدﯾﺚ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺮ ﺷﯿﻌﻪ ﺟﺎﯾﺰ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫اّﻣﺎ در ﻋﻤﻞ در ﻣﻮارد زﯾﺎدي ﺑﺮ ﺧﻼف آﻧﻬﺎ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده و ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻮارد ﺗﻮﺟﻪ داده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 29‬از ‪174‬‬‫و‪ :‬رّد ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺑﺎ ﮐﻼم ﺧﻮدﺷﺎن‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در رّد ﻣﻄﺎﻟﺐ دﻫﻠﻮي ﮔﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت وي در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺎﺑﺶ ﯾﺎ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﭘﺪرش و ﺳﺎﯾﺮ ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺟﻮاب‬‫داده و آن را ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ز‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ اﺣﺎدﯾﺚ از ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻧﺐ‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ وارد ﺑﺤﺚ از اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﯽﺷﻮد آن را از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ‪ ،‬ﺷﺄن ﺻﺪور و ﻣﺘﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ و در‬‫ﻫﺮ ﻗﺴﻤﺖ ﺑﺎ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ دﻗﯿﻖ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻻزم را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ح ‪ :‬ﻧ ﻘ ﺾ و ﻣ ﻌ ﺎر ﺿ ﮥ‬‫اﯾﺸﺎن در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌّﺪد اﺳﺘﺪﻻل ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ را ﺑﺎ ﻣﻮارد ﻣﺸﺎﺑﻪ‪ -‬ﮐﻪ ﺧﻮد آﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آن اذﻋﺎن دارﻧﺪ‪ -‬ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﻫﻠﻮي در ﺟﻮاب ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﮔﺮ ﻧﻈﺮ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( ﺑﯿﺎن ﮐﺮدن ﻣﺴـﺌﻠﻪ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﺑﻮد آن را ﺑﺎ ﻟﻔﻆ‬‫ﺻﺮﯾـﺢ ﻣﯽﮔﻔﺖ ﺗﺎ در آن اﺧﺘﻼﻓﯽ ﻧﺒﺎﺷـﺪ« ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت آن را ﺑﺎ ﺣـﺪﯾﺚ» اﻷﺋﻤـﮥ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪي اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ« ﮐﻪ ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﻫﻞ‬‫ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﺟﻮاب ﺑﻌﺾ اﺳﺘﺪﻻﻻت آﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﻌﺎرض آﻧﻬﺎ از ﮐﺘﺐ و اﻗﻮال ﺧﻮدﺷﺎن اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻟﺬا اﺳـﺘﺪﻻل دﻫﻠﻮي ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ» اﺻـﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟﻨﺠﻮم ﻓﺒﺄﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺪﯾﺘﻢ« را ﺑﺎ اﺣﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ در ذّم اﺻـﺤﺎب در ﮐﺘﺐ ﺻـﺤﺎح اﻫﻞ ﺳﻨﮥ‬‫وارد ﺷﺪه ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪ -1‬ﺑﻌﺪ ﻋﻠﻤﯽ‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻪ دﯾﺪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ دﯾﻦ و ﻋﻠﻢ و ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﺷـﺮف ﻣﻮﺿﻊ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺗﻮﺿﯿﺢ اﺷﺘﺒﺎه اﻧﮕﯿﺰﯾﻬﺎي آن‬‫ﭘﺮداﺧﺖ و ﺟﻬﻞ ﭘﺮاﮐﻨﯿﻬﺎي آن را ﺟﺒﺮان و ﺗﻔﺮﻗﻪ آﻓﺮﯾﻨﯿﻬﺎي آن را ﺑﺎزﭘﺲ راﻧﺪه و دروﻏﻬﺎي آن را ﺑﺮ ﻣﻼ ﺳﺎﺧﺖ‬‫در اﺑﺘﺪاء ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ﺧﻮﯾﺶ و ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن ﻣﺂﺧﺬ و اﻃﻼﻋﺎت وﺳﯿﻊ ﻣﯽرود و ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺳﺎل از ﻋﻤﺮ ﺧﻮﯾﺶ را در اﯾﻦ راه‬‫ﺻﺮف ﻣﯽﮐﻨﺪ‪1 .‬‬‫در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﭘﺎﺳـﺦ دادن ﺑﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪﻫﺎي واﻫﯽ و ﺑﯽرﯾﺸﻪ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺎ ﯾﮏ ﺻـﺪم ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت اﯾﺸﺎن ﻫﻢ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﻮد‪ ،‬اّﻣﺎ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﺎ اﯾﻦ‬‫ﮐﺎر ﺧﻮد ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ ﻣﮑﺘﺐ ﺗﺸﯿﻊ و ژرفﻧﮕﺮي ﯾﮏ ﻋﺎﻟﻢ ﺷﯿﻌﯽ و اﺣﺘﺮام ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺑﻪ ﺷﻌﻮر اﻧﺴﺎﻧﯽ را ﺑﻪ ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬‫‪ -2‬ﺑﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺼـﺪ ﺗﺨﻄﺌﻪ و رّد ﻣـﺬﻫﺐ اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ) ع( ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺤﻘﯿﺮ ﻣﻔـﺎﻫﯿﻢ ﻋـﺎﻟﯽ اﺳـﻼم‪ ،‬رّد ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋـﺎدل‬‫ﻣﻌﺼﻮم ﺑﺮ ﺣﻖ‪ ،‬ﻃﺮﻓـﺪاري از ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺟﺒـﺎران‪ ،‬دور داﺷـﺘﻦ ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﺎن از ﭘﯿﺮوي ﻣﮑﺘﺒﯽ ﮐﻪ ﺑـﺎ ﻇﻠﻢ و ﻇـﺎﻟﻢ در ﺳﺘﯿﺰ اﺳﺖ و ﺧﯿـﺎﻧﺖ ﺑﻪ‬‫اﺳـﻼم و ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ اﺳﺖ و اﯾﻦ آﺛﺎر از ﺳـﻄﺢ ﯾﮏ ﺷـﻬﺮ و ﻣﻤﻠﮑﺖ ﺷﺮوع ﺷﺪه و داﻣﻨﻪ آن ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻋﺎﻟﯽ ﺑﺸﺮي ﻣﯽﮐﺸﺪ‪ .‬ﻟﺬا ﮐﺘﺎﺑﻬﺎﯾﯽ‬‫ﮐﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﻪ ﻗﺼﺪ دﻓﺎع و ﻧﻪ ﻫﺠﻮم در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﻨﺪ ﻧﻈﺮ ﻧﺎدرﺳﺖ دﯾﮕﺮان را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﯿﻌﻪ و ﭘﯿﺮوي از آل ﻣﺤﻤﺪ) ص(‬‫درﺳﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﮐﻢ ﮐﻢ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺣﻖ و ﻧﺰدﯾﮏ ﺷﺪن ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﻪ ﻫﻢ‪ -‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺻﺤﯿﺢ آن ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﻌﺪ دﯾﻨﯽ‬‫اﻫﻤﯿﺖ ﻫﺮ دﯾﻦ و ﻣﺮام ﺑﻪ ﻣﺤﺘﻮاي ﻋﻘﻠﯽ و ﻋﻠﻤﯽ آن اﺳﺖ و ﺑﻪ ﺑﯿـﺎن دﯾﮕﺮ ﻣﻬﻤـﺘﺮﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﯾـﮏ دﯾﻦ و ﻋﻘﯿـﺪه ﺑﺨﺶ اﺟﺘﻬـﺎدي آن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 30‬از ‪174‬‬‫اﺳـﺖ ﻧـﻪ ﺑﺨﺶ ﺗﻘﻠﯿـﺪي‪ .‬ﭼـﻮن اﯾﻦ ﺑﺨﺶ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫـﻮﯾﺖ اﻋﺘﻘـﺎدي و ﺷﺨﺼـﯿﺖ دﯾﻨﯽ ﻓﺮد را ﻣﯽﺳـﺎزد‪ .‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ ﮐﻮﺷـﻨﺪﮔﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ‬‫ﭘﯿﮕﯿﺮﯾﻬﺎي ﻋﻠﻤﯽ و ﭘﮋوﻫﺸـﻬﺎي ﺑﯿﮑﺮان ﺧﻮﯾﺶ ﻣﺒﺎﻧﯽ اﻋﺘﻘﺎدي را ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﻣﯽدﻫﻨﺪ و ﺣﺠﻢ دﻻﯾﻞ و ﻣﺴـﺘﻨﺪات دﯾﻦ را ﺑﺎﻻ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ و ﺑﺮ‬‫ﺗﻮان اﺳـﺘﺪﻻﻟﯽ و ﻧﯿﺮوي ﺑﺮﻫﺎﻧﯽ دﯾﻦ ﻣﯽاﻓﺰاﯾﻨـﺪ و ﻧﻘﺎط ﻧﯿﺎزﻣﻨـﺪ ﺑﻪ اﺳـﺘﻨﺎد و ﺑﯿﺎن را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺳﺎزﻧـﺪ و روﺷﻦ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬اﯾﻨﺎن در واﻗﻊ‬‫ﻫﻮﯾﺖ اﺳﺘﻮار دﯾﻦ را ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺟﺎذﺑﻪ ﻣﻨﻄﻖ ﻣﺴﺘﻘﻞ آﯾﯿﻦ ﺣﻖ را ﻧﯿﺮو ﻣﯽﺑﺨﺸﻨﺪ‪.‬‬‫‪ -4‬ﺑﻌﺪ اﺧﻼص‬‫ﻧﻘﺶ اﺧﻼـص در زﻧـﺪﮔﺎﻧﯽ و ﮐﺎرﻧـﺎﻣﻪ ﻋﺎﻟﻤـﺎن دﯾﻦ ﻣﺴـﺌﻠﻪاي اﺳﺖ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﻬﻢ‪ .‬اﮔﺮ زﻧـﺪﮔﯽ و ﮐـﺎر و زﻫـﺪ و وﻓﻮر اﺧﻼص ﻧﺰد اﯾﻦ‬‫ﻋﺎﻟﻤـﺎن ﺑـﺎ ﻋﺎﻟﻤـﺎن دﯾﮕﺮ ادﯾـﺎن و اﻗﻮام و ﯾـﺎ اﺳـﺘﺎدان و ﻣﺆﻟﻔـﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻫـﻞ ﻣﻘـﺎم و ﻣﺪرﮐﻨـﺪ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺷﻮد اﻫﻤﯿﺖ آﻧﭽﻪ ﯾﺎد ﺷـﺪ آﺷـﮑﺎر‬‫ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺑﺎ اﺧﻼص و ﺑﻠﻨﺪ ﻫﻤﺖ و ﺗﻘﻮي ﭘﯿﺸﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﮐﻪ در ﻃﻮل ﻗﺮون و اﻋﺼﺎر اﻧﻮاع ﻣﺼﺎﺋﺐ را ﺗﺤﻤﻞ ﮐﺮدﻧﺪ و ﻣﺸﻌﻞ ﻓﺮوزان ﺣﻖ و‬‫ﺣﻖﻃﻠﺒﯽ را ﺳﺮدﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﭼﻨﺎن ﺑﻮدﻧﺪ و ﭼﻨﺎن اﺧﻼﺻﯽ در ﮐﺎر و اﯾﻤﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻊ ﺧﻮﯾﺶ داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺑﻌﺪ اﻗﺘﺪا‬‫ﯾﻘﯿﻨـﺎ اﻃﻼـع از اﺣﻮال اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻋﺎﻟﻤـﺎن و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﮐﺎر و اﺧﻼص آﻧﺎن و ﮐﻮﺷﺸـﻬﺎي ﺑﯿﮑﺮاﻧﯽ ﮐﻪ در راه ﺧـﺪﻣﺘﻬﺎي ﻣﻘـﺪس و ﺑﺰرگ‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻋﺎﻣﻠﯽ ﺗﺮﺑﯿﺖ ﮐﻨﻨﺪه و ﺳﺎزﻧﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭼﻪ ﺑﺴـﯿﺎر ﻋﺎﻟﻤـﺎﻧﯽ ﮐﻪ در زﯾﺴـﺘﻨﺎﻣﻪ آﻧـﺎن آﻣـﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻـﺎﺣﺐ دوﯾﺴﺖ اﺛﺮ ﺑﻮدهاﻧـﺪ ﯾـﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ‪ .‬آﻧـﺎن از ﻫﻤﻪ ﻟﺤﻈـﺎت ﻋﻤﺮ اﺳـﺘﻔﺎده‬‫ﻣﯽﮐﺮدهاﻧﺪ و ﺑﺎ ﭼﺸﻢﭘﻮﺷﯽ از ﻫﻤﻪ ﺧﻮاﻫﺎﻧﯿﻬﺎ و ﻟّﺬﺗﻬﺎ دﺳﺖ ﺑﻪ اداي رﺳﺎﻟﺖ ﺧﻮﯾﺶ ﻣﯽزدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﺻـﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت روز و ﺷﺐ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻦ و ﺗﺤﻘﯿﻖ اﺧﺘﺼﺎص داده ﺑﻮد و ﺟﺰ ﺑﺮاي ﮐﺎرﻫﺎي ﺿـﺮوري از ﺟﺎي ﺧﻮد ﺑﺮﻧﻤﯽﺧﺎﺳﺖ و‬‫ﺟﺰ ﺑﻪ ﻗﺪر ﺿﺮورت ﻧﻤﯽﺧﻮرد و ﻧﻤﯽﺧﻮاﺑﯿﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ در اﻋﻤﺎل و ﻋﺒﺎدات ﺷﺮﻋﯽ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﻓﺮاﺋﺾ اﮐﺘﻔﺎء ﻣﯽﮐﺮد‪.‬‬‫ﺗـﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ راﺳﺖ وي از ﮐﺘﺎﺑﺖ ﺑﺎزﻣﺎﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎ دﺳﺖ ﭼﭗ ﺧﻮد ﻧﻮﺷﺖ‪ .‬ﻫﺮﮔﺎه از ﻧﺸﺴـﺘﻦ ﺧﺴـﺘﻪ ﻣﯽﺷـﺪ ﺑﻪ رو ﻣﯽﺧﻮاﺑﯿـﺪ و‬‫ﻣﯽﻧﻮﺷﺖ و اﮔﺮ ﺑـﺎز ﻫﻢ ﺧﺴـﺘﻪ ﻣﯽﺷـﺪ ﺑﻪ ﭘﺸﺖ ﻣﯽﺧﻮاﺑﯿـﺪ و ﮐﺘﺎب را روي ﺳـﯿﻨﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﮔـﺬاﺷﺖ و ﻣﯽﻧﻮﺷﺖ ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ آﯾـﮥ اﻟﻠّﻪ‬‫اﻟﻌﻈﻤﯽ ﻣﺮﻋﺸﯽ ﻧﺠﻔﯽ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﻓﺮزﻧﺪ اﯾﺸﺎن ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ »:‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺟﻨﺎزه اﯾﺸﺎن را روي ﻣﻐﺘﺴﻞ ﻗﺮار دادﻧﺪ اﺛﺮ ﻋﻤﯿﻖ‬‫ﯾﮏ ﺧﻂ اﻓﻘﯽ ﺑﺮ روي ﺳﯿﻨﻪ ﺷﺮﯾﻒ اﯾﺸﺎن ﮐﻪ ﺣﺎﮐﯽ از ﻣﺤﻞ ﻗﺮار دادن ﮐﺘﺎب ﺑﺮ آن ﺑﻮد دﯾﺪه ﺷﺪ‪«.‬‬‫درﺑﺎره ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨﺪي‪ -‬رﺣﻤﮥ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ‪ -‬ﻧﻮﺷـﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ از ﺑﺲ ﻧﻮﺷﺖ دﺳﺖ راﺳـﺘﺶ از ﮐﺎر اﻓﺘﺎد‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻌﻬﺪ ﺷـﻨﺎﺳﺎن اﯾﻨﺴﺎن ﺑﻪ‬‫ﺑﺎزﺳﺎزﯾﻬﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و اﻗﺪاﻣﺎت ﻋﻠﻤﯽ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﺑﺪﻧﯽ ﺧﻮد را در راه آرﻣﺎﻧﻬﺎي ﺑﻠﻨﺪ ﻧﻬﺎده و ﺑﺎ ﻫﻤﺖ ﺑﻠﻨﺪ ﺗﻦ ﺑﻪ رﻧﺞ داﺷﺘﻪاﻧﺪ‬‫ﺗﺎ ﺟﺎﻧﻬﺎي دﯾﮕﺮ ﻣﺮدﻣﺎن آﮔﺎه و آزاد ﮔﺮدد‪.‬‬‫) ‪ (1‬ﺗﻌﺪادي از ﻣﻨﺎﺑﻊ وي ﻣﺜﻞ زاد اﻟﻤﺴـﯿﺮ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﮐﻪ ﺑﻌﺪا ﺑﻪ ﺗﺸـﮑﯿﻞ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪ‪-‬‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و ﺗﻌﺪادي از آﻧﻬﺎ را در ﺿـﻤﻦ ﺳﻔﺮﻫﺎي ﺧﻮد ﺑﻪ ﺑﻼد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻔﺮ ﺣﺞ و ﻋﺘﺒﺎت ﺧﺮﯾﺪاري ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﺳﻔﺮﻫﺎ از‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎي ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺣﺮﻣﯿﻦ ﺷـﺮﯾﻔﯿﻦ و ﻋﺮاق ﻧﯿﺰ اﺳـﺘﻔﺎدهﻫﺎي ﻓﺮاواﻧﯽ ﺑﺮده و ﺑﻪ ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎي اﺻـﻠﯽ دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﻌـﺪادي از‬‫ﮐﺘﺐ ﻧﯿﺰ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻌﻀـﯽ ﻋﻠﻤﺎء ﺑﻪ درﺧﻮاﺳﺖ اﯾﺸﺎن ﺑﺮاﯾﺶ ﻓﺮﺳـﺘﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﺮاي اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﻌﻀﯽ ﻣﺼﺎدر ﻧﯿﺰ ﻧﺎﭼﺎر ﺷﺪه ﺗﺎ ﺑﺎ ﺗﻼش‬‫ﻓﺮاوان و ﯾﺎ ﺳﺨﺘﯽ از ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎي ﺧﺼﻮﺻﯽ اﻓﺮاد ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﺷـﯿﺦ آﻗـﺎ ﺑﺰرگ ﭘﺲ از ﺑﺮﺷـﻤﺮدن ﺗﺄﻟﯿﻔـﺎت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴـﺪ‪ »:‬اﻣﺮي ﻋﺠﯿﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎي ﻧﻔﯿﺲ و اﯾـﻦ داﯾﺮة اﻟﻤﻌﺎرفﻫـﺎي ﺑﺰرگ را ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ در ﺣـﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺟﺰ ﺑـﺎ ﮐﺎﻏـﺬ و ﻣﺮﮐﺐ اﺳـﻼﻣﯽ) ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺎﻏـﺬ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 31‬از ‪174‬‬‫ﻣﺮﮐﺒﯽ ﮐﻪ در ﺳـﺮزﻣﯿﻨﻬﺎي اﺳـﻼﻣﯽ و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﻬﯿﻪ ﻣﯽﺷﺪه اﺳﺖ( ﻧﻤﯽﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﻘﻮاي ﻓﺮاوان و ورع ﺑﺴﯿﺎر‬‫او ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺻﻮﻻ دوري وي از ﺑﮑﺎر ﺑﺮدن ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻏﯿﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﺸﻬﻮر ﻫﻤﮕﺎن اﺳﺖ«‪.‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت‬‫ﻣﯿﺮزاي ﺷـﯿﺮازي و ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث ﻧﻮري‪ ،‬ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺷﻬﺮﺳـﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺷﺮﯾﻒ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺧﺮاﺳﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺎج ﺳﯿﺪ‬‫اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺻﺪر‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ و اﮐﺜﺮ ﺑﺰرﮔﺎن آن زﻣﺎن‪ ،‬ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﺑﺴﯿﺎري ﺑﺮ آن ﮐﺘﺎب ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ و ﻋﺎﻟﻢ ﺟﻠﯿﻞ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﺑﻦ‬‫اﺣﻤﺪ اﻧﺼﺎري ﻫﻨﺪي ﺷـﯿﺮواﻧﯽ‪ ،‬رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻـﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم» ﺳﻮاﻃﻊ اﻷﻧﻮار ﻓﯽ ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار« ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده و در آن ﺗﺎ ﺑﯿﺴﺖ و‬‫ﻫﺸﺖ ﺗﻘﺮﯾﻆ از ﻋﻠﻤﺎء ﻃﺮاز اول ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺑﻌﻀﯽ از آﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺮﮐﺖ آن ﮐﺘﺎب در ﯾﮏ ﺳﺎل‬‫ﺟﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮي ﺷﯿﻌﻪ و ﻣﺴﺘﺒﺼﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘﺎب در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻨﺘﺨـﺒﯽ از اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب در ﺳـﺎل ‪ 1322‬ه‪ .‬ق ﺑـﻪ ﭼـﺎپ رﺳـﯿﺪه ﮐـﻪ در دو ﺑﺨﺶ ﻣﺮﺗـﺐ ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ ﺗﻘﺮﯾﻈﻬـﺎ و‬‫ﻧﺎﻣﻪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﺣﯿﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت رﺳـﯿﺪه و ﺑﺨﺶ دوم آﻧﻬﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از وﻓﺎت وي و ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪش ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮزاي ﺷﯿﺮازي در ﺑﺨﺸﯽ از ﻧﺎﻣﻪ ﺧﻮد ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬واﺣﺪ أﺣﺪ أﻗﺪس‪ -‬ﻋﺰت اﺳـﻤﺎﺋﻪ‪ -‬ﮔﻮاه اﺳﺖ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺷـﮑﺮ ﻧﻌﻤﺖ وﺟﻮد ﺷـﺮﯾﻒ را ﻣﯿﮑﻨﻢ و ﺑﻪ ﮐﺘﺐ و ﻣﺼـّﻨﻔﺎت رﺷـﯿﻘﻪ ﺟﻨﺎﺑﻌﺎﻟﯽ‬‫ﻣﺴـﺘﺄﻧﺴﻢ و ﺣﻖ زﺣﻤﺎت و ﺧـﺪﻣﺎت آن وﺟﻮد ﻋﺰﯾﺰ را در اﺳـﻼم ﻧﯿﮑﻮ ﻣﯽﺷـﻨﺎﺳﻢ‪ .‬اﻧﺼﺎف ﺗﻮان ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﺎﮐﻨﻮن در اﺳـﻼم در ﻓّﻦ ﮐﻼم‬‫ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﺎﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻧﺎﻓﻊ و ﺗﻤﺎم ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﮐﻪ از ﺣﺴﻨﺎت اﯾﻦ دﻫﺮ و ﻏﻨﺎﺋﻢ اﯾﻦ زﻣﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺮ ﻫﺮ ﻣﺴﻠﻢ ﻣﺘﺪﯾﻦ ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻋﻘﺎﺋﺪ و اﺻﻼح ﻣﻔﺎﺳﺪ ﺧﻮد ﺑﻪ آن ﮐﺘﺎب ﻣﺒﺎرك رﺟﻮع ﻧﻤﺎﯾﺪ و اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻫﺮ ﮐﺲ‬‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﻧﺤﻮ ﺗﻮاﻧﺪ در ﻧﺸـﺮ و ﺗﺮوﯾﺞ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد أﺣﻘﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﺳـﻌﯽ و ﮐﻮﺷـﺶ را ﻓﺮو ﮔﺬاﺷﺖ ﻧﺪارد ﺗﺎ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻧﻈﺮ اﺳﺖ اﻋﻼء ﮐﻠﻤﻪ‬‫ﺣﻖ و ادﺣﺎض ﺑﺎﻃﻞ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺧﺪﻣﺘﯽ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪﺗﺮ از اﯾﻦ ﺑﻄﺮﯾﻘﻪ ﺣّﻘﻪ و ﻓﺮﻗﻪ ﻧﺎﺟﯿﻪ ﮐﻤﺘﺮ در ﻧﻈﺮ اﺳﺖ‪«.‬‬‫و در ﻧﺎﻣﻪاي دﯾﮕﺮ ﮐﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫» ﻣﻦ در ﮐﺘﺎب ﺷـﻤﺎ‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﺎﻟﯽ و ارﺟﻤﻨـﺪ ﺧﻮاﻧﺪم‪ ،‬ﻧﺴـﯿﻢ ﺧﻮش ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷـﻤﺎ ﺑﺮاي ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮدهاﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺮ‬‫ﻫﺮ ﻣﺸﮏ ﭘﺮورده و ﻣﻌﺠﻮن دﻣﺎﻏﭙﺮوري ﺑﺮﺗﺮي دارد‪ .‬ﻋﺒﺎرات رﺳﺎي ﮐﺘﺎب‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﭘﺨﺘﮕﯽ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه اﺳﺖ و اﺷﺎرات ﺟﻬﻞ زداي آن ﻣﺎﯾﻪ‬‫دﻗﺖ و آﻣﻮﺧﺘﻦ‪ .‬و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ؟ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب از ﺳﺮﭼﺸـﻤﻪﻫﺎي ﻓﮑﺮي ﺗﺎﺑﻨﺎك ﻧﺸﺄت ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺠﺴـﻤﻪ اﺧﻼص‬‫و ﺗﻘﻮي ﺗﺄﻟﯿﻒ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آري ﮐﺘﺎب ﺑﺎﯾﺪ از اﯾﻦ دﺳﺖ ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﺆﻟﻒ از اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ و اﮔﺮ ﻏﯿﺮ از اﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺒﺎد و ﻣﺒﺎد‪«.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑـﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧـﺪراﻧﯽ ﻧﺎﻣﻪﻫـﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺑﺰرﮔـﺎن ﻫﻨـﺪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴـﺪ و در آﻧﻬﺎ از ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت اﯾﺸﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ‬‫ﻣﯽﮐﻨﺪ و آﻧﺎن را ﺗﺸﻮﯾﻖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﺎ دﯾﮕﺮ آﺛﺎر ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ را ﺑﻪ ﭼﺎپ ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺿـﻤﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﻔﺼﻠﯽ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻟﯿﺎﻗﺖ و ﻣﺘﺎﻧﺖ و اﺗﻘﺎن ﺗﺎ اﻵن از ﺑﻨﺎن ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻧﺤﺮﯾﺮي ﺳـﺮ ﻧﺰده و ﺗﺼﻨﯿﻔﯽ در اﺛﺒﺎت ﺣّﻘﯿﺖ ﻣﺬﻫﺐ و اﯾﻘﺎن ﺗﺎ اﯾﻦ زﻣﺎن‬‫از ﺑﯿﺎن ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺣﺒﺮ ﺧﺒﯿﺮي ﺻﺎدر و ﻇﺎﻫﺮ ﻧﮕﺸـﺘﻪ‪ .‬از ﻋﺒﻘﺎﺗﺶ راﺋﺤﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ وزان و از اﺳـﺘﻘﺼﺎﯾﺶ اﺳـﺘﻘﺼﺎ ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ دﻻﺋﻞ ﻋﯿﺎن و ﻟّﻠﻪ دّر‬‫ﻣﺆﻟّﻔﻬﺎ و ﻣﺼّﻨﻔﻬﺎ‪«...‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﻗﻤﯽ در ﻓﻮاﺋﺪ اﻟﺮﺿﻮﯾﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 32‬از ‪174‬‬‫» وﺟﻮد آﻧﺠﻨﺎب از آﯾﺎت اﻟﻬﯿﻪ و ﺣﺠـﺞ ﺷـﯿﻌﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﺑﻮد ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﺘﺎب ﻣﺴـﺘﻄﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﮐﻪ از ﻗﻠﻢ دررﺑﺎر آن ﺑﺰرﮔﻮار‬‫ﺑﯿﺮون آﻣﺪه ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﺪ ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ در ﻓﻦ ﮐﻼم ﺳّﯿﻤﺎ در ﻣﺒﺤﺚ اﻣﺎﻣﺖ از ﺻﺪر اﺳﻼم ﺗﺎﮐﻨﻮن اﺣﺪي ﺑﺪان ﻣﻨﻮال ﺳﺨﻦ ﻧﺮاﻧﺪه و ﺑﺮ آن‬‫ﻧﻤﻂ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻧﭙﺮداﺧﺘﻪ و اﻟﺤﻖ ﻣﺸﺎﻫﺪ و ﻋﯿﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺣﺎﻃﻪ و اﻃﻼع و ﺳﻌﻪ ﻧﻈﺮ و ﻃﻮل ﺑﺎع ﻧﯿﺴﺖ ﺟﺰ ﺑﺘﺄﯾﯿﺪ و اﻋﺎﻧﺖ ﺣﻀﺮت إﻟﻪ‬‫و ﺗﻮﺟﻪ ﺳﻠﻄﺎن ﻋﺼﺮ روﺣﻨﺎ ﻟﻪ ﻓﺪاه«‪.‬‬‫ﺟﻠﺪ اول‬‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬‫اﺷﺎره‬‫ﻣ ﻘ ﺪﻣ ﮥ‬‫ﺑﺴﻢ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟّﺮﺣﯿﻢ و ﺑﻪ ﻧﺴـﺘﻌﯿﻦ‪ ،‬اﻧﻪ ﺧﯿﺮ ﻧﺎﺻـﺮ و ﻣﻌﯿﻦ ﺑﺪرﮔﺎه ﮐﺒﺮﯾﺎء و ﻋﻈﻤﺖ ﭘﺮوردﮔﺎر ﺳﺘﺎﯾﺶ ﻣﯽﮔﺬارم‪ ،‬ﮐﻪ ذات ﻻ ﯾﺰاﻟﺶ‬‫ازﻟﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و ازﻟﯿﺖ ﺑﯽ آﻏـﺎزش ﺟﺎوﯾـﺪان اﺳﺖ‪ ،‬دﯾـﺪه ﮐﻮﺗـﺎه ﺑﯿﻦ ﻣﺎ ﯾﺎراي دﯾـﺪارش ﻧـﺪارد‪ ،‬و ﻓﮑﺮ ﮐﻮﭼﮏ ﻣﺎ از ﻋﻬـﺪه ﺗﻮﺻـﯿﻒ و‬‫ﺗﻌﺮﯾﻔﺶ ﺑﺮ ﻧﯿﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻧﻪ ادراك در ﮐﻨﻪ ذاﺗﺶ رﺳﺪ ﻧﻪ ﻓﮑﺮت ﺑﻪ ﻏﻮر ﺻﻔﺎﺗﺶ رﺳﺪ‬‫ﮐﻪ ﺧﺎﺻﺎن در اﯾﻦ ره ﻓﺮس راﻧﺪهاﻧﺪ ﺑﻪ ﻻ اﺣﺼﯽ از ﺗﮏ ﻓﺮوﻣﺎﻧﺪهاﻧﺪ‬‫ﺧﺪاوﻧﺪﯾﺮا ﺳـﭙﺎس ﮔﺰارم ﮐﻪ ﺑﺮ ﻣﺎ ﻣﻨﺖ ﮔﺬاﺷﺖ و ﺟﻬﺎن ﺗﺎرﯾﮏ ﻣﺎ را ﺑﺎ ﻓﺮوغ ﺧﻮرﺷـﯿﺪ ﺗﺎﺑﻨﺎك رﺳﺎﻟﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ روﺷﻦ ﻓﺮﻣﻮد‪.‬‬‫اﺣﻤﺪ ﻣﺮﺳﻞ آن ﭼﺮاغ ﺟﻬﺎن رﺣﻤﺖ ﻋﺎﻟﻢ آﺷﮑﺎرا و ﻧﻬﺎن‬‫و ﺧﻮد ﺑﺎﯾﻦ ﻟﻘﺐ او را ﻣﻠﻘﺐ و ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺳﺎﺧﺖ‪» :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ ِإﱠﻧﺎ َأْرَﺳﻠْﻨﺎَك ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪4 :‬‬‫ﺷﺎِﻫﺪًا َو ُﻣَﺒﱢﺸﺮًا َو َﻧِﺬﯾﺮًا َو داِﻋﯿًﺎ ِإﻟَﯽ اﻟﱠﻠِﻪ ﺑ ِِﺈْذﻧِِﻪ َو ِﺳﺮاﺟًﺎ ُﻣﻨِﯿﺮًا«‬‫]‪.[1‬‬‫آن ﭘﯿﺎﻣﺒﺮي ﮐﻪ اﻣﺎم رﺣﻤﺖ و واﺳﻄﻪ ﻓﯿﺾ و ﭘﯿﺸﻮاي ﺧﯿﺮات و اﺻﻼﺣﺎت و ﮐﻠﯿﺪ ﺑﺮﮐﺎت ﺑﻮد‪.‬‬‫آن ﺑﻨﺪه ﺧﺪﻣﺖﮔﺰار و ﺷﺎﯾﺴﺘﻪاي ﮐﻪ دﯾﻦ ﻣﻘﺪس ﺣﻖ را در زﻣﯿﻦ آن ﭼﻨﺎن ﮐﻪ ﺳﺰاوار ﺑﻮد ﺑﺎ ﻋﻠﻮ و ﻋﻈﻤﺖ ﺟﻠﻮهﮔﺮ ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫ﺗﺎ ﺟﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﺟﺎن ﻋﺰﯾﺰ ﺧﻮد را ﺑﻪ رﺿﺎي ﺣﻖ در راه ﺟﻬﺎد ﻣﻘﺪس ﺧﻮﯾﺶ ﺑﺮ ﮐﻒ ﮔﺬاﺷﺖ‪ ،‬و ﺗﻦ ﻧﺎزﻧﯿﻦ ﺧﻮد را ﻧﯿﺰ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺧﺪاﯾﺶ در‬‫ﻃﻮﻓﺎن ﺣﻮادث ﺑﻤﺸﻘﺖﻫﺎ و رﻧﺠﻬﺎ ﺗﺴﻠﯿﻢ ﻓﺮﻣﻮد‪.‬‬‫و درود ﺧﺪاوﻧـﺪ ﺑﺮ اﺻـﺤﺎب و ﯾﺎران ﭘﺎﮐﺶ ﮐﻪ ﺣﻖ ﺻـﺤﺒﺖ را ادا ﮐﺮدﻧﺪ و در رﻧﺠﻬﺎ و ﻣﺸـﻘﺘﻬﺎ‪ ،‬در ﭘﯿﮑﺎرﻫﺎي ﺧﻮﻧﯿﻦ‪ ،‬در ﻣﻬﺎﻟﮏ و‬‫ﻣﻌﺎرك از ﻣﺮگ ﻧﻬﺮاﺳﯿﺪﻧﺪ و ﭘﺮواﻧﻪ ﺻﻔﺖ در ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﺷﻤﻊ ﺟﻬﺎن اﻓﺮوزش ﭘﺮواز ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫آﻧﺎﻧﮑﻪ ﺑﻪ ﺗﺼﺪﯾﻖ و ﺗﻌﻈﯿﻢ وي ﺳﺒﻘﺖ ﺟﺴﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و ﺻﻤﯿﻤﺎﻧﻪ از ﺳﻮﯾﺪاي ﻗﻠﺐ و ﺧﻠﻮص ﺿﻤﯿﺮ ﺑﻪ ﻧﺪاي وي ﭘﺎﺳﺦ ﻗﺒﻮل ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬‫و در ﺑﺮاﺑﺮ ﺣﺠﺖ اﻟﻬﯽ از ﻣﮑـﺎﺑﺮه و ﻋﻨـﺎد ﭘﺮﻫﯿﺰ داﺷـﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و در راه اﻋﻼـي ﮐﻠﻤﻪ ﺗﻮﺣﯿـﺪ و ﺗﺮوﯾـﺞ دﯾﻦ ﻣﻘـﺪس اﺳـﻼم ﺧﺎﻧﻪ و ﺧﺎﻧﻤﺎن‬‫ﺧﻮﯾﺶ را ﺗﺮك ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و ﭼﺸﻢ از زن و ﻓﺮزﻧﺪ ﻓﺮو ﭘﻮﺷﯿﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫و ﺻـﻠﻮات زاﮐﯿﻪ و ﻧﺎﻣﯿﻪ ﺑﺮ ﺧﺎﻧـﺪان ﭘﺎك و دودﻣﺎن ﺑﯽ آﮐﺶ ﮐﻪ ﻫﻤﭽﻮن او ﻋﺎﺷـﻘﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ وﺣﯽ ﺣﻖ و اﻋﻼي ﮐﻠﻤﻪ ﭘﺎك ﺗﻮﺣﯿﺪ و‬‫ﻧﺸﺮ ﻗﺮآن ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬‫آﻧﺎﻧﮑﻪ از ﺑﺪ ﮔﻮﯾﯽ دﺷﻤﻨﺎن ﻧﻬﺮاﺳﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﻟﺠﺎج دﻧﯿﺎ ﭘﺮﺳﺘﺎن ﺑﻪ ﭘﯿﮑﺎر ﻣﻘﺪس و ﻗﺪم اﺳﺘﻮارﺷﺎن ﻟﺮزه ﺗﺮدﯾﺪ ﻧﯿﻔﮑﻨﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 33‬از ‪174‬‬‫آﻧﺎﻧﮑﻪ ﺑﺠﺎي ﻣﺘﺎع دﻧﯿﺎ ﮐﺎﻻي ﻋﺸﻖ و ﻣﺤﺒﺖ ﺑﺒﺎزار آوردﻧﺪ و ﺑﻪ ﺗﺠﺎرﺗﯽ ]‪ [1‬اﻻﺣﺰاب‪.46 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪5 :‬‬‫دﺳﺖ زدﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ زﯾﺎن ﻧﻤﯽﭘﺬﯾﺮد‪.‬‬‫آﻧﺎﻧﮑﻪ در داﻧﺸـﮕﺎه ﻋﻈﯿﻢ ﻧﺒﻮت و وﻻﯾﺖ در راه ﺗﻨﻮﯾﺮ اﻓﮑﺎر داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن از ﻫﯿﭻ ﮔﻮﻧﻪ ﻓﺪاﮐﺎري درﯾﻎ ﻧﮑﺮدﻧﺪ‪ ،‬از ﻣﺎل و ﺧﺎﻧﻪ و ﮐﺎﺷﺎﻧﻪ‬‫و زن و ﻓﺮزﻧﺪ دل ﺑﺮﯾﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ از ﭘﯿﮑﺮ و ﺟﺎن ﻫﻢ ﭼﺸﻢ ﭘﻮﺷﯿﺪﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺠﻬﺎﻧﯿﺎن ﻋﻤﻼ و ﻋﻠﻤﺎ درس ﻋﺸﻖ ﺑﻤﻌﺸﻮق ﮐﻞ را ﯾﺎد دﻫﻨﺪ‪.‬‬‫و ﺑﺬﻟﻮا ﻣﻬﺠﻬﻢ ﻟﯿﺴﺘﻨﻘﺬوا ﻋﺒﺎد اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﺠﻬﺎﻟﮥ و ﺣﯿﺮة اﻟﻀﻼﻟﮥ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﺻﻞ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤﺪ و آﻟﻪ‪ ،‬ﻣﺼﺎدر اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻟﺤﮑﻤﮥ‪ ،‬اﻟﺬﯾﻦ ﺑﻬﻢ‬‫ﺗﻤﺖ اﻟﮑﻠﻤﮥ‪ ،‬و ﻋﻈﻤﺖ اﻟﻨﻌﻤﮥ‪ ،‬ﻣﺼﺎﺑﯿﺢ اﻟﻈﻠﻢ‪ ،‬و ﻋﺼﻢ اﻻﻣﻢ ﻣﺎ اﻧﺎر ﻓﺠﺮ ﺳﺎﻃﻊ‪ ،‬و ﺧﻮي ﻧﺠﻢ ﻃﺎﻟﻊ‪.‬‬‫ﭘﺲ از ﺻـﻠﻮات ﺑﺮ ﭘﯿﻐﻤـﺒﺮ و ﺧﺎﻧـﺪان ﻣﻌﺼـﻮﻣﯿﻦ وي‪ ،‬و درود ﺑﺮ ﺳـﺮﺑﺎزان ﺟـﺎن ﺑﺮ ﮐﻒ ﮐﻪ در راه ﺣﻔـﻆ اﺳـﻼم و ﻣﻤﺎﻟـﮏ اﺳـﻼﻣﯽ و‬‫ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ و ﻋﻘﺎﺋﺪ ﭘﺎﮐﺸﺎن ﺧﺪﻣﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬‫آﻧﺎﻧﮑﻪ ﯾﺎد دﻧﯿﺎ از ﺿﻤﯿﺮﺷﺎن زدوده ﺷﺪه و ﺗﻨﻬﺎ دل را ﺑﻪ ﯾﮏ دﻟﺒﺮ ﺑﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬‫آﻧﺎﻧﮑﻪ ﮔﻮﺷـﺸﺎن ﺟﺰ ﻧﺪاي ﺣﻖ ﻧﻤﯽﺷـﻨﻮد‪ ،‬و ﭼﺸـﻤﺸﺎن ﺟﺰ ﻣﻠﮑﻮت اﻋﻠﯽ ﻧﻤﯽﺑﯿﻨﺪ‪ ،‬و دﻟﺸﺎن ﺟﺰ رﺿﺎي ﺣﻖ ﻧﻤﯽﺟﻮﯾﺪ‪ ،‬و زﺑﺎﻧﺸﺎن ﺟﺰ‬‫ﮐﻼم ﺣﻖ ﻧﻤﯽﮔﻮﯾﺪ‪.‬‬‫ﭘﺮوردﮔـﺎرا ﺟـﺎن اﯾـﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﺳـﺮﺑﺎزان را ﺑـﺎ ﻓﺮوغ ﻋﻠﻢ ﺑﯿﻔﺮوز و آﻧﭽﻪ ﻧﻤﯽداﻧﻨـﺪ ﺑﺂﻧـﺎن ﺑﯿـﺎﻣﻮز‪ ،‬و ﻧﯿﺮوﯾﯽ ﺑﺂﻧﻬـﺎ ﻋﻨـﺎﯾﺖ ﮐﻦ ﮐﻪ ﻫﻤـﻮاره‬‫دﺷﻤﻨﺎن ﺧﻮﯾﺶ را اﻧﺪك ﺑﻪ ﺑﯿﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺳﻠﺤﺸﻮراﻧﻪ ﺑﺮ آﻧﺎن ﺣﻤﻠﻪور ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬‫ﺧﺪاوﻧﺪا ﻧﯿﺮوي دﺷـﻤﻦ را ﻫﺮ ﭼﻪ ﻗﻮي ﺑﺎﺷﺪ ﻧﺎﺗﻮان ﺳﺎز‪ ،‬و ﻧﺎﺧﻨﻬﺎي درﻧﺪهﺷﺎن را از ﺑﯿﺦ و ﺑﻦ ﺑﺮآور‪ ،‬و ﻣﯿﺎن آﻧﺎن و ﺳﻼﺣﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺿﺪ‬‫ﻣﺎ ﺗﺠﻬﯿﺰ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﺟﺪاﺋﯽ اﻓﮑﻦ‪ ،‬و ﺗﺎر و ﭘﻮد ﻗﻠﺒﺸﺎن را ﺑﺎ ﻃﻮﻓﺎن ﺗﺮس ﺑﻠﺮزان‪ ،‬و راه ﺣﻤﻠﻪ و ﻓﺮار را ﺑﺮ روي آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺑﻨﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪6 :‬‬‫اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﺻـﻞ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤـﺪ و آﻟﻪ و ﺣﺼﻦ ﺛﻐﻮر اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﺑﻌﺰﺗﮏ و اﯾـﺪ ﺣﻤﺎﺗﻬﺎ ﺑﻘﻮﺗﮏ و اﺳـﺒﻎ ﻋﻄﺎﯾﺎﻫﻢ ﻣﻦ ﺟـﺪﺗﮏ‪ ،‬و ﮐﺜﺮ ﻋـّﺪﺗﻬﻢ‪ ،‬و‬‫اﺷﺤﺬ اﺳﻠﺤﺘﻬﻢ‪ ،‬و اﺣﺮس ﺣﻮزﺗﻬﻢ‪ ،‬و اﻣﻨﻊ ﺣﻮﻣﺘﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﻒ ﺟﻤﻌﻬﻢ‪ ،‬و دﺑﺮ اﻣﺮﻫﻢ ‪[1] ...‬‬‫ﻫﺰاران درود و ﺳـﻼم ﺑﺮ آن ﭘﺎﮐﺒﺎﺧﺘﮑـﺎن ﮐﻪ ﺑـﺎ ﺷﻤﺸـﯿﺮ آﻫﻨﯿﻦ و ﯾﺎ ﺑﺎ ﺷﻤﺸـﯿﺮ زﺑﺎن و ﺑﯿﺎن ﻣﺘﯿﻦ ﻣﺮزﻫﺎي اﺳـﻼم و ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ را از ﮔﺰﻧﺪ‬‫دﺷﻤﻨﺎن دﯾﻦ و اﻫﺮﯾﻤﻨﺎن ﺑﺪ آﺋﯿﻦ ﺣﻔﻆ و ﺣﺮاﺳﺖ ﻣﯽﮐﻨﻦ‬‫ﻋﻠﻤﺎء ﻣﺮزداران اﺳﻼﻣﻨﺪ‬‫ﺑﺮ آﮔﺎﻫﺎن ﭘﻮﺷـﯿﺪه ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﻠﻤﺎء ﻣﺘﻌﻬﺪ ﻧﯿﺰ ﺣﺎﻣﯿﺎن دﯾﻦ و ﻣﺮزداران اﺳـﻼﻣﻨﺪ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺄﺛﻮره از ﻣﻌﺼﻮﻣﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم‬‫داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺷﯿﻌﻪ ﺑﻪ ﻣﺮاﺑﻄﯿﻦ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺮزداران وﺻﻒ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در اﺣﺘﺠﺎج ﻃﺒﺮﺳﯽ ج ‪ 2‬ص ‪ 155‬از ﭘﯿﺸﻮاي ﯾﺎزدﻫﻤﯿﻦ اﻣﺎم ﺣﺴﻦ ﻋﺴﮑﺮي ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪:‬‬‫»ﻋﻠﻤﺎء ﺷـﯿﻌﺘﻨﺎ ﻣﺮاﺑﻄﻮن ﻓﯽ اﻟﺜﻐﺮ اﻟﺬي ﯾﻠﯽ اﺑﻠﯿﺲ و ﻋﻔﺎرﯾﺘﻪ ﯾﻤﻨﻌﻮﻧﻬﻢ ﻋﻦ اﻟﺨﺮوج ﻋﻠﯽ ﺿـﻌﻔﺎء ﺷـﯿﻌﺘﻨﺎ‪ ،‬و ﻋﻦ ان ﯾﺘﺴﻠﻂ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﺑﻠﯿﺲ و‬‫ﺷﯿﻌﺘﻪ اﻟﻨﻮاﺻﺐ اﻻ ﻓﻤﻦ اﻧﺘﺼﺐ ﻟﺬﻟﮏ ﻣﻦ ﺷـﯿﻌﺘﻨﺎ ﮐﺎن اﻓﻀﻞ ﻣﻤﻦ ﺟﺎﻫﺪ اﻟﺮوم و ‪ ...‬اﻟﻒ اﻟﻒ ﻣﺮة ﻻﻧﻪ ﯾﺪﻓﻊ ﻋﻦ ادﯾﺎن ﻣﺤﺒﯿﻨﺎ‪ ،‬و ذﻟﮏ‬‫ﯾﺪﻓﻊ ﻋﻦ اﺑﺪاﻧﻬﻢ«‪.‬‬‫آري آن ﻋﺎﻟﻤـﺎن ﮐﻪ دﯾﻦ را ﭘـﺎس دارﻧـﺪ‪ ،‬و اﻋﺘﻘـﺎدات ﺣﻘﻪ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ را از دﺳـﺘﺒﺮد دﯾﻮﺳـﯿﺮﺗﺎن‪ ،‬و ﺗﺒﻠﯿﻐـﺎت زﻫﺮآﮔﯿﻦ اﻫﺮﯾﻤﻨﺎن ﻣﺼﻮن‬‫ﻣﯽدارﻧﺪ ﻫﺰاران ﺑﺎر ﺑﺮ ﺷﻤﺸـﯿﺮ زﻧﺎن ﺑﺮﺗﺮي دارﻧﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ آﻧﺎن ﺑﺎ دﺷﻤﻨﺎن اﺑﺪان ﭘﺮورده از ﺧﺎك در ﻧﺒﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻟﯿﮑﻦ اﯾﻨﺎن ﺑﺎ اﻫﺮﯾﻤﻨﺎن‬‫دﯾﻦ و ﺟﺎن ﭘﺎك در ﭘﯿﮑﺎرﻧﺪ‪ ،‬اﯾﻨﺎن ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ اﻣﺘﺜﺎﻻ ﻟﻠﻘﺮآن اﻟﮑﺮﯾﻢ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫اْدُع ِإﻟﯽ َﺳﺒِﯿِﻞ َرﺑﱢَﮏ ﺑ ِﺎﻟ ِْﺤْﮑَﻤِﮥ َو اﻟ َْﻤْﻮِﻋَﻈِﮥ اﻟ َْﺤَﺴَﻨِﮥ َو ﺟﺎِدﻟ ُْﻬْﻢ ﺑ ِﺎﻟﱠﺘِﯽ ِﻫَﯽ َأْﺣَﺴُﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 34‬از ‪174‬‬‫]‪ [1‬اﻟﺼﺤﯿﻔﮥ اﻟﺴﺠﺎدﯾﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪7 :‬‬‫ﺗﺎ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﻮد از راه ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ﺻـﺤﯿﺢ ﻋﺎﻗﻼﻧﻪ وﻇﯿﻔﻪ ﻣﻘـﺪس ﺧﻮد را اﻧﺠﺎم ﻣﯽدادﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﺎ ﺳـﺮ ﺣﺪ اﻣﮑﺎن ﻧﻤﯽﺧﻮاﺳـﺘﻨﺪ ﮐﺎر را‬‫ﺑﺠﻨـﮓ ﮔﺮم و ﺧﻮﻧﺮﯾﺰي ﺑﮑﺸﺎﻧﻨـﺪ ﺧﺎﻧـﺪان ﭘـﺎك ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻫﻤﭽﻮن ﺧﻮد ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺑﺮاي اﻋﻼي ﮐﻠﻤﻪ ﺗﻮﺣﯿـﺪ و‬‫ﻫﺪاﯾﺖ ﺧﻠﻖ ﺑﺴـﻌﺎدت و ﻓﻀـﯿﻠﺖ ﺑﻬﺮ دو ﻗﺴﻢ ﭘﯿﮑﺎر دﺳﺖ زدﻧﺪ‪ ،‬و در ﻫﺮ دو ﭘﯿﮑﺎر ﺣﻖ ﺟﻬﺎد را اﻧﺠﺎم دادﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در زﯾﺎرت ﺳﺎﻻر‬‫ﺷﻬﯿﺪان ﻋﺮض ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪:‬‬‫»اﺷﻬﺪ اﻧﮏ ﺟﺎﻫﺪت ﻓﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﻖ ﺟﻬﺎده«‪.‬‬‫ﮔﻔﺘﺎرﻫﺎي درﺧﺸﺎن اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم و ﺧﻄﺒﻪﻫﺎي ﺑﻠﯿﻐﻪ آن ﺣﻀﺮت در ﻣﻘﺎم اﺣﺘﺠﺎج درﺑﺎره ﺳﻘﯿﻔﻪ و ﺷﻮري و ﺟﻤﻞ و ﺻﻔﯿﻦ‬‫و ﻧﻬﺮوان ﮐﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ آﻧﻬﺎ در ﻧﻬـﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ و ﮐﺘﺐ ﻋﺎﻣﻪ و ﺧﺎﺻﻪ ﺿـﺒﻂ ﺷﺪه اﻧﻤﻮزﺟﯽ از ﭘﯿﮑﺎر ﻣﻘﺪس آن ﺟﻨﺎب اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺗﯿﻎ زﺑﺎن و‬‫ﺷﻤﺸﯿﺮ ﺑﯿﺎن اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ اﺣﺘﺠﺎﺟﺎت ﺑﺎﻧﻮي ﮐﺒﺮاي اﺳـﻼم ﻓﺎﻃﻤﻪ زﻫﺮاء ﺳﻼم اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺑﺎ ﺧﻠﯿﻔﻪ زﻣﺎن و ﻣﻬﺎﺟﺮﯾﻦ و اﻧﺼﺎر در ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺧﻼﻓﺖ و ﻓﺪك‪.‬‬‫و ﺳﺨﻨﺎن دررﺑﺎر و ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ ﺳﺒﻂ اﮐﺒﺮ و اﻣﺎم دوم اﻣﺎم ﻣﺠﺘﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺎ ﻃﺎﻏﻮت ﻋﺼﺮ )ﻣﻌﺎوﯾﮥ(‪.‬‬‫و ﮐﻠﻤﺎت ﺗﺎﻣﺎت و ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ و ﺧﻄﺐ ﺳﺎﻻر ﺷﻬﯿﺪان اﻣﺎم ﺣﺴﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺎ ﻣﻌﺎوﯾﻪ و أﻫﻞ ﮐﻮﻓﻪ و ﻃﻮاﻏﯿﺖ ﮐﺮﺑﻼء‪.‬‬‫و ﺳﺨﻨﺎن ﻓﺼﯿﺤﻪ و ﺧﻄﺐ ﺑﻠﯿﻐﻪ ﺳﯿﺪ اﻟﺴﺎﺟﺪﯾﻦ اﻣﺎم زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم در ﮐﻮﻓﻪ و دﻣﺸﻖ در ﺑﺮاﺑﺮ اﺑﻦ زﯾﺎد و ﯾﺰﯾﺪ ﭘﻠﯿﺪ‪.‬‬‫و ﺧﻄﺒﻪﻫﺎي آﺗﺸﯿﻦ ﺻﺪﯾﻘﻪ ﺻﻐﺮي زﯾﻨﺐ ﮐﺒﺮي ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟّﺴﻼم در ﮐﻮﻓﻪ و دﻣﺸﻖ‪.‬‬‫و ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ اﺣﺘﺠﺎﺟﺎت و اﺳﺘﺪﻻﻻت ﻋﻤﯿﻘﻪ اﻣﺎﻣﯿﻦ ﻫﻤﺎﻣﯿﻦ اﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﻗﺮ و اﻣﺎم ﺟﻌﻔﺮ ﺻﺎدق ﺳﻼم اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ در ﻋﻘﺎﺋﺪ‪.‬‬‫و ﺑﯿﺎﻧﺎت ﮐﺎﻓﯿﻪ اﻣﺎم ﮐﺎﻇﻢ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺎ ﻃﺎﻏﻮت زﻣﺎن )ﻫﺎرون(‪.‬‬‫و ﻣﻨﺎﻇﺮات اﻣﺎم ﻫﺸﺘﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﺮﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺎ ﻣﺄﻣﻮن و ﻋﻠﻤﺎء ﻣﺬاﻫﺐ و ﻣﻠﻞ ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪8 :‬‬‫و ﺑﯿﺎﻧﺎت ﺷﺎﻓﯿﻪ اﻣﺎم ﻧﻬﻢ اﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﺗﻘﯽ اﻟﺠﻮاد ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم در ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﺄﻣﻮن و ﻣﻌﺘﺼﻢ و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﮐﺜﻢ و اﺑﻦ أﺑﯽ داود و ﻋﻠﻤﺎء ﺑﻐﺪاد‪.‬‬‫و ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﮐﻠﻤﺎت و ﻣﻨﺎﻇﺮات اﺋﻤﻪ دﯾﮕﺮ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺼﻼة و اﻟﺴﻼم ﮐﻪ اﻧﺪﮐﯽ از ﺑﺴﯿﺎر آﻧﻬﺎ را ﻣﺮﺣﻮم ﻃﺒﺮﺳﯽ ﻗﺪس ﺳﺮه در )اﺣﺘﺠﺎج( و‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺠﻠﺴﯽ رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ در )ﺑﺤﺎر اﻻﻧﻮار( ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫أﺋﻤﻪ ﻣﻌﺼﻮﻣﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم ﺑﺎ ﮔﻔﺘﺎرﻫﺎي ﻗّﯿﻤﻪ ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺎس و ﺷﺎﻟﻮده ﻋﻠﻢ ﮐﻼم را رﯾﺨﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺳﭙﺲ رﯾﺰه ﺧﻮاران ﺧﻮان ﻣﻌﺎرف آﻧﺎن‬‫در ﺳﺎﯾﻪ ﺗﻌﻠﯿﻤﺎت درﺧﺸﺎن آن ﭘﺎﮐﺎن ﺑﺎﯾﻦ ﻋﻠﻢ ﺳﺎﻣﺎن ﺑﺨﺸﯿﺪﻧﺪ‬‫ﻋﻠﻢ ﮐﻼم ﭼﯿﺴﺖ‬‫اﺷﺎره‬‫ﻋﻠﻢ ﮐﻼم ﺷﺎﺧﻪ اﯾﺴﺖ از ﺷﺎﺧﻪﻫﺎي ﻋﻠﻢ ﺣﮑﻤﺖ اﻟﻬﯽ )ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮏ(‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻋﻼﻣﮥ اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق ﻻﻫﯿﺠﯽ ﻗﺪس ﺳﺮه در ﮐﺘﺎب )ﺷﻮارق اﻻﻟﻬﺎم ﻓﯽ ﺷﺮح ﺗﺠﺮﯾﺪ اﻟﮑﻼم( ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫اﻟﮑﻼم ﻫﻮ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺎﻟﻌﻘﺎﺋﺪ اﻟﺪﯾﻨﯿﮥ ﻋﻦ ادﻟﺘﻬﺎ اﻟﯿﻘﯿﻨﯿﮥ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﺷﻬﯿﺪ ﻣﻄﻬﺮي رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ در دروس ﺧﻮد در ﮐﻼم ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﻣﺠﻤﻮع ﺗﻌﻠﯿﻤﺎت اﺳﻼﻣﯽ ﺳﻪ ﺑﺨﺶ اﺳﺖ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 35‬از ‪174‬‬‫اﻟﻒ‪ -‬ﺑﺨﺶ ﻋﻘﺎﺋﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ و ﻣﻌﺎرﻓﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ آﻧﻬﺎ را ﺷﻨﺎﺧﺖ و ﺑﺪاﻧﻬﺎ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮد و اﯾﻤﺎن آورد‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺴﺄﻟﻪ ﺗﻮﺣﯿﺪ‪ ،‬ﺻﻔﺎت ذات‬‫ﺑﺎري ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﻧﺒﻮت ﻋﺎﻣﻪ و ﺧﺎﺻﻪ‪ ،‬و ﺑﺮﺧﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ دﯾﮕﺮ‪.‬‬‫و اﻟﺒﺘﻪ ﻓﺮق اﺳـﻼﻣﯽ در اﯾﻨﮑﻪ ﭼﻪ ﭼﯿﺰﻫـﺎﯾﯽ از اﺻﻮل دﯾﻦ اﺳﺖ و ﻻـزم اﺳﺖ ﺑﻪ آﻧﻬـﺎ اﯾﻤـﺎن و اﻋﺘﻘـﺎد داﺷﺖ ﺗﺎ ﺣـﺪودي اﺧﺘﻼف ﻧﻈﺮ‬‫دارﻧﺪ‪.‬‬‫ب‪ -‬ﺑﺨﺶ اﺧﻼق‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ و دﺳـﺘﻮرﻫﺎﺋﯽ ﮐﻪ درﺑﺎره ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻮدن اﻧﺴﺎن از ﻧﻈﺮ ﺻـﻔﺎت روﺣﯽ و ﺧﺼﻠﺘﻬﺎي ﻣﻌﻨﻮي اﺳﺖ از ﻗﺒﯿﻞ‪:‬‬‫ﻋﺪاﻟﺖ‪ -‬ﺗﻘﻮا ﺷﺠﺎﻋﺖ‪ ،‬ﻋﻔﺖ‪ ،‬ﺣﮑﻤﺖ‪ ،‬اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ‪ ،‬وﻓﺎ‪ ،‬ﺻﺪاﻗﺖ‪ ،‬اﻣﺎﻧﺖ‪ ،‬و ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪9 :‬‬‫ج‪ -‬ﺑﺨﺶ اﺣﮑﺎم‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ ﮐﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﮐﺎر و ﻋﻤﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻪ ﮐﺎرﻫﺎﺋﯽ را و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺎﯾـﺪ اﻧﺠﺎم داد از ﻗﺒﯿﻞ‪ :‬ﻧﻤﺎز‪ ،‬روزه‪ ،‬ﺣﺞ‪،‬‬‫ﺟﻬﺎد‪ ،‬اﻣﺮ ﺑﻪ ﻣﻌﺮوف و ﻧﻬﯽ از ﻣﻨﮑﺮ‪ ،‬ﺑﯿﻊ اﺟﺎره‪ ،‬ﻧﮑﺎح‪ ،‬ﻃﻼق‪ ،‬ﺗﻘﺴﯿﻢ ارث‪ ،‬و ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫ﻋﻠﻤﯽ ﮐﻪ ﻣﺘﺼـﺪي ﺑﺨﺶ اول اﺳﺖ ﻋﻠﻢ ﮐﻼـم‪ ،‬و ﻋﻠﻤﯽ ﮐﻪ ﻋﻬـﺪهدار ﺑﺨﺶ دوم اﺳﺖ ﻋﻠﻢ اﺧﻼـق‪ ،‬و ﻋﻠﻤﯽ ﮐﻪ ﺑﺨﺶ ﺳﻮم را ﺑﺮ ذﻣﻪ‬‫دارد ﻋﻠﻢ ﻓﻘﻪ ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ﻋﻠﻢ ﮐﻼم‬‫در ﮐﺘﺐ ﻣﻨﻄـﻖ و ﻓﻠﺴـﻔﻪ ﺑﺤـﺜﯽ اﺳﺖ راﺟـﻊ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﻫﺮ ﻋﻠﻤﯽ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ دارد‪ ،‬و ﺗﻤـﺎﯾﺰ ﻋﻠﻮم ﺑﻪ ﺗﻤـﺎﯾﺰ ﻣﻮﺿﻮﻋـﺎت اﺳﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ ﻋﻠﻤﯽ‬‫ﺑﺎﺷـﺪ ﮐﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ آن وﺣـﺪت اﻋﺘﺒﺎري داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﻪ وﺣﺪت واﻗﻌﯽ ﻣﺎﻧﻌﯽ ﻧﺪارد ﮐﻪ آن ﻋﻠﻢ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺘﻌﺪده داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻏﺮض‬‫واﺣﺪي ﻣﻨﺸﺄ اﻋﺘﺒﺎر وﺣﺪت ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﻠﻢ ﮐﻼم ﮐﻪ وﺣﺪت ﻣﺴﺎﺋﻞ آن اﻋﺘﺒﺎري اﺳﺖ ﻧﻪ ﺣﻘﯿﻘﯽ‪ ،‬و ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﺗﺪاﺧﻞ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻋﻠﻢ ﮐﻼم‬‫ﺑﺎ ﻓﻠﺴـﻔﻪ‪ ،‬و رواﻧﺸﻨﺎﺳـﯽ‪ ،‬و ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺧﺎﻟﯽ از اﺷـﮑﺎل اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا اﺷﮑﺎل ﺗﺪاﺧﻞ در ﻋﻠﻮﻣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ آﻧﻬﺎ وﺣﺪت واﻗﻌﯽ‬‫داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬‫ﺑﺮﺧﯽ از ﻋﻠﻤـﺎي اﺳـﻼﻣﯽ در ﺻـﺪد ﺑﺮ آﻣﺪهاﻧـﺪ ﺑﺮاي ﻋﻠﻢ ﮐﻼـم ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﺑﯿﺎﺑﻨـﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨـﺪ اﯾﺠﯽ ﮐﻪ در ﻣﻮاﻗﻒ ج ‪ 1‬ص ‪ 52‬ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﻣﻮﺿـﻮع ﻋﻠﻢ ﮐﻼـم ﻋﺒـﺎرت اﺳﺖ از ﻣﻌﻠـﻮم )آﻧﭽﻪ ﻋﻠﻢ ﺑـﺂن ﺗﻌﻠﻖ ﻣﯽﮔﯿﺮد ﺧﻮاه ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺎﺷـﺪ و ﺧﻮاه ﻣﻌـﺪوم( از اﯾﻦ ﺣﯿﺚ ﮐﻪ اﺛﺒـﺎت‬‫ﻋﻘﺎﯾﺪ دﯾﻨﯽ ﺑﻪ آن ﺑﺴﺘﮕﯽ دارد‪.‬‬‫و ﻟﯿﮑﻦ اﯾﻦ اﺷﺘﺒﺎه اﺳﺖ زﯾﺮا ﻣﻮﺿﻮع ﻣﺸﺨﺺ داﺷﺘﻦ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻋﻠﻮﻣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ آﻧﻬﺎ وﺣﺪت ذاﺗﯽ دارﻧﺪ‬‫ﻫﺪف و ﻏﺎﯾﺖ ﻋﻠﻢ ﮐﻼم‬‫ﻫﺪف ﻋﻠﻢ ﮐﻼم آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺘﻌﻠﻤﺎن را از ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺗﻘﻠﯿﺪ ﺑﻪ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﯾﻘﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪10 :‬‬‫ﺑﺮﺳﺎﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﺮاي ارﺷﺎد ﻃﺎﻟﺒﺎن ﺣﻘﯿﻘﺖ دﻻﺋﻠﯽ اراﺋﻪ ﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن ﺑﺮاﻫﯿﻨﯽ اﻗﺎﻣﻪ ﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﻋﻘﺎﺋﺪ اﺳـﻼﻣﯽ را از ﺗﺰﻟﺰﻟﯽ ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ‬‫اﺳﺖ ﺗﻮﺳـﻂ ﺷـﺒﻬﺎت دﺷـﻤﻨﺎن دﯾﻦ اﯾﺠـﺎد ﺷﻮد ﻣﺤﻔﻮظ ﻧﮕـﺎه دارد‪ .‬و ﻧﯿﺰ ﻋﻠﻮم ﺷـﺮﻋﯽ ﺑﺮ آن ﭘﺎﯾﻪ ﺑﻨﺎ ﺷﻮد زﯾﺮا ﻣﺎدام ﮐﻪ وﺟﻮد ﺻﺎﻧﻌﯽ‬‫ﻋﺎﻟﻢ‪ ،‬ﻗﺎدر‪ ،‬ﺣﮑﯿﻢ‪ ،‬ﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪه رﺳﻞ و ﻧﺎزل ﮐﻨﻨﺪه ﮐﺘﺎب اﺛﺒﺎت ﻧﺸﻮد‪ ،‬ﻋﻠﻢ ﺗﻔﺴﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻘﻪ‪ ،‬اﺻﻮل ﻓﻘﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺼﻮر ﻧﯿﺴﺖ‬‫وﺟﻪ ﺗﺴﻤﯿﻪ ﻋﻠﻢ ﮐﻼم‬‫ﻧﺴﻔﯽ در ﮐﺘﺎب )ﻋﻘﺎﺋﺪ( اﺳﺒﺎب ﺗﺴﻤﯿﻪ ﻋﻠﻢ ﮐﻼم را ﺑﺎﯾﻦ اﺳﻢ ﺑﻪ ﺷﺮح ذﯾﻞ ﺧﻼﺻﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 36‬از ‪174‬‬‫اول‪ -‬ﻋﻨﻮان ﻣﺒﺎﺣﺚ آن‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻗﻮل ﻋﻠﻤﺎي ﮐﻼم در ﻣﻮاردي از ﻗﺒﯿﻞ ﮐﻼم در اﺛﺒﺎت واﺟﺐ‪ ،‬ﮐﻼم در اﺛﺒﺎت ﻧﺒﻮت ‪...‬‬‫دوم‪ -‬ﻣﺴﺄﻟﻪ ﻗـﺪم و ﺣـﺪوث ﮐﻼم ﺧـﺪا ﻣﺸـﻬﻮرﺗﺮﯾﻦ ﻣﺒﺎﺣﺜﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﺟﺪال و ﻧﺰاع ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﺑﻌﻀـﯽ از ﺧﻠﻔﺎء‬‫ﻋﺒﺎﺳﯽ ﻋﺪهاي را ﮐﻪ ﻗﺎﺋﻞ ﺑﻪ ﺧﻠﻖ ﻗﺮآن ﻧﺒﻮدﻧﺪ ﮐﺸﺘﻨﺪ‪.‬‬‫ﺳﻮم‪ -‬ﻋﻠﻢ ﮐﻼم‪ ،‬ﻗﺪرت ﺗﮑﻠﻢ را در ﻣﺤﮑﻮم ﮐﺮدن ﺧﺼﻢ و ﺗﺤﻘﯿﻖ در ﺑﺎره ﺷﺮﻋﯿﺎت اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬‫ﭼﻬـﺎرم‪ -‬ﭼﻮن اوﻟﯿﻦ وﺳـﯿﻠﻪاي ﮐﻪ ﺗﻌﻠﯿﻢ و ﺗﻌﻠّﻢ ﺗﻮﺳـﻂ آن ﺻﻮرت ﻣﯽﮔﯿﺮد ﺗﮑﻠﻢ اﺳﺖ ﺑﺎﯾﻦ دﻟﯿﻞ اﯾﻦ اﺳﻢ ﺑﺮ آن اﻃﻼق ﺷـﺪه‪ ،‬و ﺑﺮاي‬‫ﺗﻤﯿﺰ ﻋﻠﻢ ﮐﻼم از ﺳﺎﯾﺮ ﻋﻠﻮم ﺑﻪ آن اﺧﺘﺼﺎص داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ‪ -‬ﻋﻠﻢ ﮐﻼم ﺑﺎ ﻣﺒﺎﺣﺜﻪ و ﮔﻔﺘﮕﻮ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ دو ﻃﺮف ﺗﺤﻘﻖ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ وﻟﯽ ﻋﻠﻢ دﯾﮕﺮ ﺑﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﺘﺐ‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ‪ -‬اﺧﺘﻼﻓﺎت و ﻣﺠﺎدﻻﺗﯽ ﮐﻪ در اﮐﺜﺮ ﻋﻠﻮم ﺑﻪ وﻗﻮع ﻣﯽﭘﯿﻮﻧﺪد ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪11 :‬‬‫ﮐ ﻼ م ﻧ ﯿ ﺎ ز دا ر د‬‫ﻫﻔﺘﻢ‪ -‬ﭼﻮن ﻋﻠﻢ ﮐﻼـم ﮐﻪ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ادﻟﻪ ﻗﻄﻌﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻪ ادﻟﻪ ﺳـﻤﻌّﯿﻪ ﺗﺄﯾﯿـﺪ ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺳﺎﯾﺮ ﻋﻠﻮم در ﻗﻠﺐ ﻧﻔﻮذ ﻣﯽﮐﻨـﺪ روي‬‫اﯾﻦ اﺻﻞ ﺑﻪ ﮐﻼم ﮐﻪ از ﮐﻠﻢ )ﺟﺮح( ﻣﺸﺘﻖ ﻣﯽﺷﻮد ﻧﺎم ﮔﺬاري ﺷﺪه اﺳﺖ‬‫آﻏﺎز ﻋﻠﻢ ﮐﻼم‬‫ﻋﻠﻢ ﮐﻼم‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﻢ ﺗﻘﺮﯾﺮ ﻋﻘﺎﺋﺪ‪ ،‬ﻗﻄﻌﺎ ﻗﺒﻞ از اﺳـﻼم ﺷـﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه و ارﺑﺎب ادﯾﺎن در ﺣﻔﻆ آن ﻣﯽﮐﻮﺷﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ اﺣﺘﺠﺎﺟﺎت اﻧﺒﯿﺎء‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم ﺑﺮ ﻃﻮاﻏﯿﺖ و ﺑﺖ ﭘﺮﺳﺘﺎن در ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ آﻣﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫و اﻣﺎ در اﺳـﻼم درﺑﺎره آﻏﺎز ﮐﻼم و اﯾﻨﮑﻪ از ﭼﻪ زﻣﺎن ﭘﺪﯾﺪ ﺷﺪه ﻧﻤﯽﺗﻮان دﻗﯿﻘﺎ اﻇﻬﺎر ﻧﻈﺮ ﮐﺮد‪ ،‬آﻧﭽﻪ ﻣﺴﻠﻢ اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﭘﯿﺶ از اﯾﻦ‬‫ﯾﺎد ﺷﺪ اﺳﺎس ﻋﻠﻢ ﮐﻼم را رﻫﺒﺮان ﻣﻌﺼﻮﻣﯿﻦ و ﺧﺎﻧﺪان ﭘﺎﮐﺸﺎن ﺑﺎ ﮐﻠﻤﺎت دﻟﻨﺸﯿﻦ و ﺧﻄﺒﻪﻫﺎي آﺗﺸﯿﻦ ﺧﻮﯾﺶ ﺑﻤﺮدم آﻣﻮﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬‫و ﺳـﭙﺲ در ﻗﺮن اول ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﮑﺘﺐ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ اﺷﺨﺎﺻﯽ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ در راه دﻓﺎع از ﺣﻖ و وﻻﯾﺖ ﺗﯿﻎ زﺑﺎن را از‬‫ﻧﯿﺎم ﮐﺸﯿﺪﻧﺪ و ﺑﯽ ﭘﺮوا ﺑﺎ دﺷﻤﻨﺎن ﻓﻀﯿﻠﺖ ﺟﻨﮕﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺎ ﺳﻼح ﺑﯿﺎن از ﺣﺮﯾﻢ وﻻﯾﺖ ﭘﺎﺳﺪاري ﮐﺮدﻧﺪ‪:‬‬‫ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺑﻮ ذر ﻏﻔﺎري‪ ،‬و ﺳـﻠﻤﺎن ﻓﺎرﺳﯽ‪ ،‬و ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ‪ ،‬و ﻣﻘﺪاد ﺑﻦ اﺳﻮد و ﺑﺮﯾﺪه اﺳﻠﻤﯽ‪ ،‬و ﻋﻤﺎر ﯾﺎﺳﺮ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ‪ ،‬و ﺧﺰﯾﻤﮥ ﺑﻦ‬‫ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬و اﺑﻮ اﻟﻬﯿﺜﻢ ﺑﻦ ﺗﯿﻬﺎن‪ ،‬و ﺳـﻬﻞ ﺑﻦ ﺣﻨﯿﻒ‪ ،‬و ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﺣﻨﯿﻒ‪ ،‬و اﺑﻮ اﯾﻮب اﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﺻﻌﺼـﻌﮥ ﺑﻦ ﺻﻮﺣﺎن ﻋﺒﺪي‪ ،‬و ﻣﯿﺜﻢ ﺗﻤﺎر‪،‬‬‫و ﮐﻤﯿﻞ ﺑﻦ زﯾﺎد‪ ،‬و ﺳﻠﯿﻢ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ ﻫﻼﻟﯽ‪ ،‬و ﺣﺎرث ﻫﻤﺪاﻧﯽ‪ ،‬و اﺻﺒﻎ ﺑﻦ ﻧﺒﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‬‫اول ﮐﺴﯽ ﮐﻪ در ﮐﻼم ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮐﺮد‬‫اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴـﻨﺪ‪ :‬اول ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ در ﻋﻠﻢ ﮐﻼم ﮐﺘﺎب ﻧﻮﺷـﺘﻪ اﺑﻮ اﻟﻬـﺬﯾﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻬﺬﯾﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﮑﺤﻮل اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺳﺎل‬‫‪ 131‬ﻣﺘﻮﻟـﺪ ﺷﺪه‪ ،‬و در ﺳﺎل ‪ 235‬در ﮔﺬﺷـﺘﻪ اﺳﺖ و ﺑﺎﻣﺮ ﻣﻬﺪي ﻋﺒﺎﺳـﯽ در ﻓﻦ ﮐﻼم ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮد و ﺑﻌﻀـﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻗﺎﺋﻞ‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ اول ﮐﺴﯽ ﮐﻪ در ﮐﻼم ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮐﺮده‪ ،‬و اﺻﻞ اﺑﻦ ﻋﻄﺎء ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 80‬ﻫﺠﺮي در ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻣﺘﻮﻟﺪ‪ ،‬و در ﺳﺎل ‪131‬‬‫ﻫﺠﺮي در ﺑﺼﺮه وﻓﺎت ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬‫و ﻟﯿﮑﻦ ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺤﻘﻖ ﺳـﯿﺪ ﺣﺴﻦ ﺻﺪر در )اﻟﺸـﯿﻌﮥ و ﻓﻨﻮن اﻻﺳﻼم( ص ‪ 83‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪ :‬ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻣﺼـﻨﻒ در ﻋﻠﻢ ﮐﻼم ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ روﺿﻪ‬‫ﺗﺎﺑﻌﯽ ﺷﯿﻌﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 158‬وﻓﺎت ﮐﺮده‪.‬‬‫ﻗﺎل‪) :‬و ﻫﻮ اﻟﺬي ﻓﺘﻖ ﺑﺎﺑﻪ و ﮐﺸﻒ ﻧﻘﺎﺑﻪ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻫﺮ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد و وﺻـﻔﻪ‪ ،‬و ذﮐﺮ اﻧﻪ رأي اﻟﮑﺘﺎب ﮐﻤﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 37‬از ‪174‬‬‫ﻓﯽ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﮐﺘﺎب اﻟﻨﺠﺎﺷﯽ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﺻـﻨﻒ اﺑﻮ ﻫـﺎﺷﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﮐﺘﺒﺎ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺆﺳـﺲ ﻋﻠﻢ اﻟﮑﻼم ﻣﻦ اﻋﯿﺎن اﻟﺸـﯿﻌﮥ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ‬‫ﺣﻀﺮﺗﻪ اﻟﻮﻓﺎة دﻓﻊ ﮐﺘﺒﻪ اﻟﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ و ﺻﺮف اﻟﺸﯿﻌﮥ إﻟﯿﻪ ﮐﻤﺎ ﻓﯽ ﻣﻌﺎرف اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﮥ‪ ،‬و ﻫﻤﺎ‬‫ﻣﻘﺪﻣﺎن ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺣﺬﯾﻔﮥ و اﺻﻞ ﺑﻦ ﻋﻄﺎء اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﯽ اﻟﺬي ذﮐﺮ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ اﻧﻪ اول ﻣﻦ ﺻﻨﻒ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم(‬‫ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ از ﺷﯿﻌﻪ‬‫اﮔﺮ ﭼﻪ داﻧﺸـﻤﻨﺪان ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ از ﻫﺮ ﻣﺬﻫﺐ در ﻋﻘﺎﺋﺪ و ﮐﻼم ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي ﺑﺴـﯿﺎري ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻌﻀـﯽ از آﻧﻬﺎ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ آﯾﻨﺪﮔﺎن‬‫ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺤـﺪي ﮐﻪ ﺗﻌﻠﯿﻘﺎت و ﺣﻮاﺷـﯽ و ﺷـﺮوح ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﻧﻮﺷـﺘﻪاﻧﺪ و از ﮐﺘﺐ درﺳـﯿﻪ ﺑﺸـﻤﺎر رﻓﺘﻪاﻧﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ )ﺗﺠﺮﯾﺪ اﻻﻋﺘﻘﺎد( ﺧﻮاﺟﻪ‬‫ﻧﺼﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻄﻮﺳﯽ و ﺷﺮح آن‪ ،‬و )اﺷﺎرات‬‫ﺷﯿﺦ اﻟﺮﺋﯿﺲ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺳـﯿﻨﺎء‪ ،‬و ﺷﺮوح آن‪ .‬و )ﻗﻮاﻋﺪ اﻟﻌﻘﺎﺋﺪ( ﺧﻮاﺟﻪ ﻃﻮﺳﯽ و )ﺑﺎب ﺣﺎدي ﻋﺸﺮ( ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ و ﺷﺮوح آن‪ ،‬و )ﻣﻮاﻗﻒ(‬‫ﻋﻀﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﻻﯾﺠﯽ و ﺷﺮوح آن‪ ،‬و )ﻣﻘﺎﺻﺪ( ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ و ﺷﺮوح آن ‪....‬‬‫و ﻟﯿﮑﻦ در اﯾﻦ ﻣﻘـﺪﻣﻪ ﺑﻪ ذﮐﺮ ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﺷـﯿﻌﻪ ﺗﺎ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻗـﺪس اﻟﱠﻠﻪ اﺳـﺮارﻫﻢ اﮐﺘﻔﺎ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ در‬‫ﺗﻤﺎم ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻋﻠﻢ ﮐﻼم و ﯾﺎ ﺗﻨﻬﺎ در ﻣﺒﺤﺚ اﻣﺎﻣﮥ ﮐﺘﺎب ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ‪:‬‬‫‪ :1‬ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ روﺿﻪ ﺗﺎﺑﻌﯽ اﻣﺎﻣﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪ -158‬ﮐﺘﺎﺑﯽ در اﻣﺎﻣﺖ ﻧﻮﺷﺘﻪ و ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﭘﯿﺶ از اﯾﻦ ذﮐﺮ ﺷﺪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻣﺼﻨﻒ در ﮐﻼم اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﺼﺮي ﻟﻐﻮي ﻋﺮوﺿﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.160‬‬‫‪ -3‬ﻫﺸﺎم ﺑﻦ اﻟﺤﮑﻢ ﮐﻮﻓﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.179‬‬‫‪ -4‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺼﯿﻘﻞ ﮐﻪ از اﺻﺤﺎب اﻣﺎم ﺻﺎدق و اﻣﺎم ﮐﺎﻇﻢ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟّﺴﻼم ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﮑﺎن ﻣﺘﻮﻓﯽ ﻗﺒﻞ از ‪.183‬‬‫‪ -6‬ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻣﻮﻟﯽ آل ﯾﻘﻄﯿﻦ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.208‬‬‫‪ -7‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﯿﺮ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.217‬‬‫‪ -8‬ﻓﻀﻞ ﺑﻦ ﺷﺎذان ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.260‬‬‫‪ -9‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﺛﻘﻔﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.283‬‬‫‪ -10‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻤﻨﺼﻮر ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﯿﺪﻟﯽ ﻓﺎﻃﻤﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.341‬‬‫‪ -11‬ﺷﺮﯾﻒ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﻋﻠﻮي ﮐﻮﻓﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.352‬‬‫‪ -12‬أﺑﻮ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻨﺎﺷﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ وﺻﯿﻒ ﺷﺎﻋﺮ ﻣﺘﮑﻠﻢ ﺷﻬﯿﺪ ‪.366‬‬‫‪ -13‬ﻣﻈﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻠﺨﯽ‪ ،‬أﺑﻮ اﻟﺠﯿﺶ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪ ،367‬از ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺷﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪14 :‬‬‫‪ -14‬أﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ ﻗﺎﺿﯽ ﻧﻌﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪ -367‬ﺻﺎﺣﺐ دﻋﺎﺋﻢ اﻻﺳﻼم‪.‬‬‫‪ -15‬اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﺑﺎﺑﻮﯾﻪ ﻗﻤﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.381‬‬‫‪ -16‬ﮐﺎﻓﯽ اﻟﮑﻔﺎة اﻟﻮزﯾﺮ ﺻﺎﺣﺐ ﺑﻦ ﻋﺒﺎد ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.385‬‬‫‪ -17‬ﺷﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﻌﻤﺎن ﺑﻐﺪادي ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.413‬‬‫‪ -18‬ﺷﯿﺦ اﻟﺮﺋﯿﺲ ﺑﻮﻋﻠﯽ ﺳﯿﻨﺎء ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.427‬‬‫‪ -19‬ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻬﺪي ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.436‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫‪ -20‬ﺷﯿﺦ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﮐﺮاﭼﮑﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.449‬‬‫‪ -21‬ﺷﯿﺦ اﻟﻄﺎﺋﻔﮥ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻃﻮﺳﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.460‬‬‫‪ -22‬أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ ﺟﻌﻔﺮي ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺷﯿﺦ ﻣﻔﯿﺪ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.463‬‬‫‪ -23‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﻣﻌﺮوف ﺑﻔﺘﺎل ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري از ﻣﺸﺎﯾﺦ اﺑﻦ ﺷﻬﺮآﺷﻮب‪.‬‬‫‪ -24‬اﺑﻦ ﺷﻬﺮآﺷﻮب ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.588‬‬‫‪ -25‬اﺑﻦ اﻟﺤﺎج اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺷﺒﯿﻠﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.647‬‬‫‪ -26‬ﺳﺪﯾﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺣﻤﺼﯽ ﮐﻪ از اﺳﺎﺗﯿﺪ ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ رازي اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -27‬ﻧﺼﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻃﻮﺳﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.672‬‬‫‪ -28‬ﻣﯿﺜﻢ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﯿﺜﻢ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.679‬‬‫‪ -29‬ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.726‬‬‫‪ -30‬ﺻﻔﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺣﻠﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.750‬‬‫‪ -31‬ﻓﺨﺮ اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ اﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﺣﻠﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.771‬‬‫‪ -32‬ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻘﺪاد ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﯿﻮري ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.826‬‬‫‪ -33‬زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺎﻣﻠﯽ ﺑﯿﺎﺿﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.877‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪15 :‬‬‫‪ -34‬ﺟﻼل ﻟا ﺪﯾﻦ دواﻧﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.907‬‬‫‪ -35‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اردﺑﯿﻠﯽ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﻣﻘﺪس اردﺑﯿﻠﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.993‬‬‫‪ -36‬ﻗﺎﺿﯽ ﺳﯿﺪ ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺴﯿﻦ ﺷﻮﺷﺘﺮي ﺷﻬﯿﺪ ‪.1099‬‬‫‪ -37‬ﺷﯿﺦ ﺑﻬﺎء اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺎﻣﻠﯽ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.1031‬‬‫‪ -38‬ﻣﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﻗﺮ داﻣﺎد ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.1041‬‬‫‪ -39‬ﻓﯿﻠﺴﻮف اﻟﻤﺘﺄﻟﻬﯿﻦ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺷﯿﺮازي ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.1050‬‬‫‪ -40‬ﻣﻮﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق ﻻﻫﯿﺠﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.1051‬‬‫‪ -41‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻣﻌﺮوف ﺑﻔﯿﺾ ﮐﺎﺷﺎﻧﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.1091‬‬‫‪ -42‬آﻗﺎ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺧﻮاﻧﺴﺎري ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.1098‬‬‫‪ -43‬ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺠﻠﺴﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﻗﺮ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.1111‬‬‫‪ -44‬آﻗﺎ ﺟﻤﺎل ﺧﻮاﻧﺴﺎري ﺑﻦ آﻗﺎ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.1125‬‬‫‪ -45‬اﺳﺘﺎد اﮐﺒﺮ آﻗﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﻗﺮ ﺑﻬﺒﻬﺎﻧﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.1206‬‬‫‪ -46‬ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ اﺧﺒﺎري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.1232‬‬‫‪ -47‬ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻟﮑﻬﻨﻮي ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.1235‬‬‫‪ -48‬ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺒﯿﺐ ﮐﺸﻤﯿﺮي دﻫﻠﻮي ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.1235‬‬‫‪ -49‬ﺳﯿﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ رﺿﺎ ﺷﺒﺮ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.1242‬‬‫‪ -50‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري واﻟﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.1260‬‬‫‪ -51‬ﺳﺒﺤﺎن ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻫﻨﺪي ﻣﺘﻮﻓﯽ ﭘﺲ از ‪.1260‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 38‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 39‬از ‪174‬‬‫‪ -52‬ﺳﻠﻄﺎن ﻟا ﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.1284‬‬‫‪ -53‬ﺣﮑﯿﻢ ﻣﺘﺄﻟﻪ ﺣﺎج ﻣﻼ ﻫﺎدي ﺳﺒﺰواري ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.1289‬‬‫‪ -54‬ﺳﯿﺪ ﻣﻔﺘﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس ﺷﻮﺷﺘﺮي ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.1306‬‬‫‪ -55‬ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻟﮑﻬﻨﻮي ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪ ،1306‬ﺻﺎﺣﺐ )ﻋﺒﻘﺎت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪16 :‬‬‫اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر(‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ در ﻗﺮن ﺳـﯿﺰدﻫﻢ و اواﺋﻞ ﻗﺮن ﭼﻬﺎردﻫﻢ ﺑﻪ ﭘﺎس ﺣﺮﻣﺖ اﺳـﻼم ﭼﻮن اﺟـﺪاد ﻃﺎﻫﺮﯾﻨﺶ ﺑﻪ دﻓﺎع از ﻗﻮاﻋﺪ ﻣﺘﯿﻨﻪ‬‫وﻻﯾﺖ و اﻣﺎﻣﺖ ﺑﺮﺧﻮاﺳﺖ و از اﯾﻦ رﻫﮕـﺬر ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﺧـﺪﻣﺖ را ﺑﺠﻬﺎن ﺗﺸـﯿﻊ اﻧﺠﺎم داد‪ ،‬و ﻧﻔﯿﺴﺘﺮﯾﻦ اﺛﺮ را )ﻋﺒﻘﺎت( از ﺧﻮد ﺑﯿﺎدﮔﺎر‬‫ﮔـﺬاﺷﺖ و ﻟﯿﮑﻦ اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﻗﯿﻢ ﻣﺘﺄﺳـﻔﺎﻧﻪ ﯾﮑﺼـﺪ ﺳﺎل ﭘﯿﺶ ﺗﻘﺮﯾﺒًﺎ ﺑﺎ اﻏﻼط ﺑﺴـﯿﺎر ﭼﺎپ ﺷـﺪه و اﺣﺘﯿﺎج ﻣﻔﺮﻃﯽ ﺑﻪ ﺗﺼـﺤﯿﺢ و ﺗﺤﻘﯿﻖ‬‫داﺷﺖ ﻟﺬا اﯾﻦ ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﺑﻨﺪﮔﺎن ﺧﺪا )ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﮐﺒﺮ ﺑﺮوﺟﺮدي ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﻣﻮﻻﻧﺎ( ﺑﻔﺮﻣﺎن ﺑﻌﻀﯽ از ﻋﻠﻤﺎء ﻣﺠﺎﻫﺪﯾﻦ و ﻣﺘﻌﻬﺪﯾﻦ‬‫ﮐﻪ ﺑﺮ اﺛﺮ اﺧﻼص راﺿﯽ ﺑﻪ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﺸﺪ ﺑﻪ ﺗﺼﺤﯿﺢ و ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﻃﺒﻊ آن ﭘﺮداﺧﺘﻢ ﻟﻌﻞ اﻟﱠﻠﻪ أن ﯾﻨﻔﻌﻨﯽ ﺑﻪ َﯾْﻮَم ﻻ َﯾﻨَْﻔُﻊ ﻣﺎٌل َو ﻻ ﺑَﻨُﻮَن‬‫ِإﻟﱠﺎ َﻣْﻦ َأَﺗﯽ اﻟﱠﻠَﻪ ﺑ َِﻘﻠٍْﺐ َﺳﻠِﯿٍﻢ‬‫زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ ﺻﺎﺣﺐ )اﻟﻌﺒﻘﺎت(‬‫ﻧﺴﺐ ﺷﺎﻣﺦ اﻟﺮﺗﺐ‬‫ﻫﻮ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺴـﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺴـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺴـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺴﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺮم اﻟﺴﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ‬‫اﻟﺴـﯿﺪ زﯾﻦ ﻟا ﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺴﯿﺪ اﻟﺒﻮﻻﻗﯽ ﺑﻦ اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺴﯿﺪ ﻣﺪا اﺑﻦ اﻟﺴﯿﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺴﯿﺪ‬‫اﻟﻤﯿﺌﺮ ﺑﻦ اﻟﺴـﯿﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺴـﯿﺪ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﻟﺴـﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺴـﯿﺪ ﮐﺒﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﺴـﯿﺪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﺴﯿﺪ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ‬‫اﻟﺴـﯿﺪ اﻻﺟـﻞ ﺷـﻬﺎب اﻟـﺪﯾﻦ أﺑـﻮ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻤﻘﻠﺐ ﺑﺴـﯿﺪ اﻟﺴـﺎدات اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺴـﯿﺪ ﻋﻼـء اﻟـﺪﯾﻦ اﻋﻠﯽ ﺑﺰرك ﺑﻦ اﻟﺴـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺴـﯿﺪ ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﺴـﯿﺪ اﻻوﺣﺪ ﺷـﺮف اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺴـﯿﺪ اﻻﺷﺮف ﺑﻦ اﻟﺴﯿﺪ اﻻﻃﻬﺮ ذي اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ اﻟﻤﻠﻘﺐ‬‫ﺑﺎﻟﻤﻬﺪي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺤﺮوق‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪17 :‬‬‫اﺑـﻦ ﺣﻤﺰة ﺑـﻦ ﻋﻠﯽ ﺑـﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑـﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﻬـﺪي ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ اﻻﻣـﺎم أﺑﯽ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‬‫ﻣﻮﺳﯽ اﻟﮑﺎﻇﻢ ﺑﻦ اﻻﻣﺎم أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺼﺎدق ﺑﻦ اﻻﻣﺎم أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺎﻗﺮ ﺑﻦ اﻻﻣﺎم أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﺴﺒﻂ‬‫اﻟﺸـﻬﯿﺪ رﯾﺤﺎﻧـﮥ اﻟﺮﺳـﻮل و ﻗﺮة ﻋﯿـﻦ اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ و اﻟﺒﺘـﻮل أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑـﻦ اﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﺳـﻼم اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ‬‫اﺟﻤﻌﯿﻦ‪.‬‬‫ﺗﮑﻤﻠﮥ ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء ﺗﺎﻟﯿﻒ ﻣﯿﺮزا ]‪ [1‬ﻣﺤﻤﺪ ﮐﺸﻤﯿﺮي ج ‪ 2‬ص ‪25‬‬‫اوﻟﺌﮏ آﺑﺎﺋﯽ ﻓﺠﺌﻨﯽ ﺑﻤﺜﻠﻬﻢ إذا ﺟﻤﻌﺘﻨﺎ ﯾﺎ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻤﺠﺎﻣﻊ‬‫ﻋﻈﻤﺖ ﺧﺎﻧﺪان ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﺳﺘﺮك ﻣﺮﺣﻮم آﻗﺎ ﺑﺰرك ﻗﺪس ﺳﺮه در ﻋﻈﻤﺖ ﺧﺎﻧﺪان ﺷﺮﯾﻒ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در )ﮐﺮام اﻟﺒﺮرة( ج ‪ 2‬ص ‪ 148‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ان ﻫـﺬا اﻟﺒﯿﺖ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻣﻦ اﻟﺒﯿﻮت اﻟﺘﯽ ﻏﻤﺮﻫﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮﺣﻤﺘﻪ ﻓﻘـﺪ ﺻﺐ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ و ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯽ اﻋﻼﻣﻪ اﻟﻤﻮاﻫﺐ‪ ،‬و اﻣﻄﺮ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﻤﺆﻫﻼت‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 40‬از ‪174‬‬‫اﺳـﺪل ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﻘﺎﺑﻠﯿﺎت و ﻏﻄﺎﻫﻢ ﺑﺎﻻﻟﻬﺎم‪ ،‬و اﺣﺎﻃﻬﻢ ﺑﺎﻟﺘﻮﻓﯿﻖ‪ ،‬ﻓﻘـﺪ ﻋﺮﻓﻮا ﻗـﺪر ﻧﻌﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻓﻠﻢ ﯾﻀـﯿﻌﻮﻫﺎ‪ ،‬ﺑﻞ ﮐﺮﺳﻮا ﺣﯿﺎﺗﻬﻢ‪ ،‬و ﺑﺬﻟﻮا‬‫ﺟﻬـﺪﻫﻢ‪ ،‬و أﻓﻨﻮا أﻋﻤـﺎرﻫﻢ ﻓﯽ اﻟـﺬب ﻋﻦ ﺣﯿﺎض اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﺳـﻌﻮا ﺳـﻌﯿًﺎ ﺣﺜﯿﺜًﺎ ﻓﯽ ﺗﺸـﯿﯿﺪ دﻋﺎﺋﻢ اﻟﻤـﺬﻫﺐ اﻟﺠﻌﻔﺮي‪ ،‬ﻓﺨـﺪﻣﺎﺗﻬﻢ ﻟﻠﺸـﺮع‬‫اﻟﺸـﺮﯾﻒ دون اﻋﻼن ﮐﻠﻤﮥ اﻟﺤﻖ ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻠﮥ ﻟﻠﺤﺪ و اﻻﺣﺼﺎء‪ ،‬و ﻟﺬا وﺟﺐ ﺣﻘﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺸـﯿﻌﮥ اﻻﻣﺎﻣﯿﮥ ﻣﻤﻦ ﻋﺮف ﻗﺪر ﻧﻔﺴﻪ و اﻫﺘﻢ‬‫ﻟﺪﯾﻨﻪ و ﻣﺬﻫﺒﻪ ‪ [1] ..‬ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﮐﺸﻤﯿﺮي ﺑﻦ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﮐﺸﻤﯿﺮي‪ ،‬ﻧﺴﺐ ﺑﻪ ﻣﺎﻟﮏ اﺷﺘﺮ ﻧﺨﻌﯽ ﻣﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻤﯽ اﺳﺖ ﻣﻮرخ و‬‫ﻃﺒﯿﺐ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1260‬در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻣﺘﻮﻟﺪ ﺷﺪه و داراي ﺗﺄﻟﯿﻔﺎﺗﯽ اﺳﺖ از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﮑﻤﻠﻪ ﻧﺠﻮم اﻟﺴـﻤﺎء ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1321‬ﺑﺘﺄﻟﯿﻒ آن آﻏﺎز‬‫ﮐﺮده‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪18 :‬‬‫داﻧﺸـﻤﻨﺪ ﺑﺰرﮔﻮار آﻗﺎي ﻣﺤﻤـﺪ رﺿﺎ ﺣﮑﯿﻤﯽ در ﮐﺘﺎب ﻫﻔﺘﻢ از ﻣﺮزﺑﺎﻧﺎن ﺣﻤﺎﺳﻪ ﺟﺎوﯾـﺪ ص ‪ 137‬ﭘﺲ از ذﮐﺮ ﭼﻨـﺪ ﺗﻦ از ﺧﺎﻧﺪان ﻣﯿﺮ‬‫ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪ :‬ﺗﻤﺎم ﺷﯿﻌﻪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن در ﺑﺮاﺑﺮ اﯾﻦ ﭘﺪران و ﻓﺮزﻧﺪان وﻇﯿﻔﻪ دارﻧﺪ ﮐﻪ ﺳﭙﺎﺳﮕﺰار ﺑﺎﺷﻨﺪ و در ﺣﻖ آﻧﺎن‬‫دﻋﺎي ﺧﯿﺮ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و در راه ﻧﺸـﺮ اﻓﮑﺎر و آرﻣﺎن اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎن )ﮐﻪ ﭼﯿﺰي ﻧﯿﺴﺖ ﺟﺰ ﻧﺸـﺮ دﯾﻦ ﺻﺤﯿﺢ و آﻣﻮﺧﺘﻦ ﻋﻘﺎﺋﺪ ﺣﻘﻪ و ﺗﺄﻣﯿﻦ‬‫ﺳﻌﺎدت ﻣﻌﻨﻮي و ﻣﺎدي ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﮔﺴﺘﺮش ﺧﯿﺮ و ﻓﻼح( از ﺟﺎن ﺑﮑﻮﺷـﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺪﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﺎ ﺑﺎ ﻋﻼﻣﻪ ﺷﯿﺦ آﻗﺎ ﺑﺰرك ﺗﻬﺮاﻧﯽ ﻫﻤﺂواﯾﯿﻢ‪ :‬اﯾﻦ‬‫ﺧﺎﻧـﺪان ﺑﺎ ﺟﻼﻟﺖ در زﻣﺮه آن ﮐﺴﺎﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ آﻧﺎن را ﻣﺸـﻤﻮل ﻋﻨﺎﯾﺎت ﺧﻮﯾﺶ ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺰرﮔﺎن اﯾﻦ ﺧﺎﻧﺪان‬‫را از ﻣﻮﻫﺒﺖ و ﻧﺒﻮغ ﺑﺮﺧﻮردار ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و اﺳـﺘﻌﺪاد و ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ ﺑﺨﺸـﯿﺪه اﺳﺖ و از ﻓﺮوغ اﻟﻬﺎم ﺑﻬﺮهﻣﻨـﺪ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺳﺎﯾﻪ ﺗﻮﻓﯿﻖ را ﺑﺮ ﺳـﺮ آﻧﺎن‬‫ﮔﺴﺘﺮده اﺳﺖ‪ ،‬اﯾﺸﺎن ﻧﯿﺰ اﯾﻦ ﻧﻌﻤﺘﻬﺎي ﺧـﺪاﺋﯽ را ﭘﺎس داﺷـﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﻪ اﯾﺎم زﻧـﺪﮔﯽ را در دﻓﺎع از ﺣﺮﯾﻢ دﯾﻦ ﺳﭙﺮي ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﺮاي‬‫اﺳـﺘﺤﮑﺎم ﭘﺎﯾﻪﻫﺎي ﻣﺬﻫﺐ ﺟﻌﻔﺮي ﺑﺠﺎن ﮔﻮﺷﯿﺪهاﻧﺪ آري ﺧﺪﻣﺎت اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﻮاران ﺑﻪ دﯾﻦ ﻣﻘﺪس‪ ،‬و ﻓﺪاﮐﺎرﯾﻬﺎي آﻧﺎن ﺑﺮ ﭘﺎداري ﮐﻠﻤﻪ‬‫ﺣﻖ‪ ،‬از ﺣﺪ ﺷﻤﺎر ﺑﯿﺮون اﺳﺖ‪ ،‬از اﯾﻦ رو اﯾﻨﺎن ﺑﺮﮔﺮدن ﻫﻤﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﺣﻖ دارﻧﺪ‪ ،‬ﺷﯿﻌﻪاي ﮐﻪ ارزش ﻋﻘﯿﺪه ﺣﻖ ﺧﻮﯾﺶ را ﺑﺪاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ دﯾﻦ‬‫و ﻣﺬﻫﺐ ﺧﻮد اﻫﻤﯿﺖ دﻫﺪ‪ ،‬و ﺑﺮاي ﻧﺸﺮ آﺋﯿﻦ و اﻻ‪ ،‬و دﯾﻦ ﻗﻮﯾﻢ‪ ،‬و ﺻﺮاط ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺗﺸﯿﻊ ﺑﮑﻮﺷﺪ‬‫ﻧﺠﻮﻣﯽ درﺧﺸﺎن از اﯾﻦ ﺧﺎﻧﺪان‬‫اﺷﺎره‬‫از اﯾﻦ ﺧﺎﻧﺪان ﻣﻌﻈﻢ در آﺳﻤﺎن ﻋﻠﻢ و ﻓﻘﺎﻫﺖ‪ ،‬و زﻫﺪ و وﻻﯾﺖ‪ ،‬ﺳﺘﺎرﮔﺎﻧﯽ درﺧﺸﺎن‪ ،‬و اﺧﺘﺮاﻧﯽ ﻓﺮوزان ﺑﭽﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮏ‬‫در ﻋﺼﺮ ﺧﻮﯾﺶ راﻫﻨﻤﺎي ﮔﻤﺸﺪﮔﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻨﮏ ﺑﭽﻨﺪ ﺗﻦ از آﻧﻬﺎ اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‬‫‪-1‬ﺟﺪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻋﺒﻘﺎت« )ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺳﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺮم ﻣﻮﺳﻮي ﮐﻨﺘﻮري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري(‪.‬‬‫وي ﺟﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و از اﻋﻼم ﻓﻘﻬﺎء و زﻫﺎد زﻣﺎن در ﻧﯿﻤﻪ دوم ﺳﺪه دوازدﻫﻢ ﻫﺠﺮي اﺳﺖ‪ ،‬و در اﺳـﺘﻨﺴﺎخ ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ‪ ،‬و‬‫ﮐﺘﺐ ﻧﻔﯿﺴﻪ‪ ،‬ﺑﺨـﻂ ﺧﻮﯾﺶ ﺷﻮﻗﯽ واﻓﺮ داﺷـﺘﻪ‪ ،‬و اﮐﻨﻮن ﺑﺨﻂ او )ﻗﺮآن(‪ ،‬و )ﺣﻖ اﻟﯿﻘﯿﻦ( و )ﺗﺤﻔـﮥ اﻟﺰاﺋﺮ( و )ﺟﺎﻣﻊ ﻋﺒﺎﺳـﯽ( در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ‬‫ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻬﺪي ﮐﺸﻤﯿﺮي در )ﺗﮑﻤﻠﻪ ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء( ج ‪ 1‬ص ‪ 22‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﺳﯿـﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻋﺎﻟﻢ ﺟﻠﯿﻞ و ﻓﺎﺿﻞ ﻧﺒﯿﻞ زاﻫـﺪ ﻣﺘﻮرع و ﻋﺎﺑـﺪ ﺗﺎرك اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺑﻮده از ﺗﻼﻣﺬه ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﺮب ﺑﻦ ﻗﺎﺿـﯽ وﻟﯽ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺣﻀﺮت ﭘﻮري اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 41‬از ‪174‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ )ﺷﺬور اﻟﻌﻘﯿﺎن( ﮐﻪ ﺑﺮادرزاده ﻣﺘﺮﺟﻢ اﺳﺖ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﮐﺎن ﻋﺎﻟﻤﺎ‪ ،‬ﻓﺎﺿﻼ‪ ،‬زاﻫﺪا‪ ،‬ورﻋﺎ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻪ ﻧﻈﯿﺮ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﯽ اﻟﺰﻫﺪ و اﻟﻌﺒﺎدة‪.‬‬‫ﻧﻘﻞ واﻟﺪي اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻧﺴﺒﺘﻪ‪ :‬ﻣﻨﺬ ﺑﻠﻎ اﻟﺤﻠﻢ ﻣﺎ ﻓﺎت ﻣﻨﻪ ﺻﻼة اﻟﻨﻮاﻓﻞ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺮاﻣﺎت‪ ،‬ﺟﻠﯿﻞ اﻟﻘﺪر‪ ،‬ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺸﺄن‪ ،‬ﻣﻨﻘﻄﻌًﺎ‬‫ﻋﻦ اﻟﺨﻠﻖ ﻣﺘﻨﻔﺮًا ﻋﻦ اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻫﻠﻬﺎ‪.‬‬‫وي در ﺳﺎل ‪ 1181‬ﻫﺠﺮي در ﮔﺬﺷﺖ‬‫‪-2‬واﻟﺪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻋﺒﻘﺎت« )ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﻣﻮﺳﻮي(‪.‬‬‫اﺷﺎره‬‫وي واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و از ﭼﻬﺮهﻫﺎي درﺧﺸﺎن ﻋﻘﺎﺋﺪ و ﻣﻨﺎﻇﺮات در ﻧﯿﻤﻪ اول ﻗﺮن ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪20 :‬‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﮐﺸﻤﯿﺮي ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪ 1309‬ﮐﻪ از ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻮده در )ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء( ص ‪ 420‬ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﻤﻔﺘﯽ اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ‪ ...‬اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﻋﻈﺎم‪ ،‬و اﺟﻠﻪ ﻋﻠﻤﺎء اﻋﻼم‪ ،‬و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻣﻨﺎﻇﺮﯾﻦ ﻓﺨﺎم‪.‬‬‫ﺟّﺪ و ﺟﻬﺪ‪ ،‬و ﮐﺪ اوﮐﺪ او در اﻋﻼء ﻟﻮاي ﺷﺮﯾﻌﺖ‪ ،‬و ﺣﻤﺎﯾﺖ دﯾﻦ و ﻣﻠﺖ ﮐﺎﻟﻨﻮر ﻋﻠﯽ ﺷﺎﻫﻖ اﻟﻄﻮر‪ ،‬ﺑﺮ اﻟﺴﻨﻪ ﺟﻤﻬﻮر ﻣﺬﮐﻮر‪.‬‬‫و ﻧﻮادر ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت‪ ،‬و ﻏﺮاﺋﺐ ﺗﺪﻗﯿﻘﺎت‪ ،‬و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﺻﻔﺎت‪ ،‬و ﻣﻌﺎﻟﯽ ﮐﺮاﻣﺎت آن رﻓﯿﻊ اﻟﺪرﺟﺎت‪ ،‬در ﻣﺼﻨﻔﺎت و ﻣﺆﻟﻔﺎت ﻣﺘﺄﺧﺮﯾﻦ ﻣﺮﻗﻮم و‬‫ﻣﺴﻄﻮر‪.‬‬‫ﺻﯿﺖ ﻓﻀﻞ و ﮐﻤﺎل آن ﻣﺤﯿﯽ ﻃﺮﯾﻘﻪ آل در ﺷﺶ ﺟﻬﺖ اﺣﺎﻃﻪ ﻧﻤﻮده‪ ،‬در ﺳﺎﯾﺮ ﻋﻠﻮم دﯾﻨﯽ‪ ،‬و اﻧﻮاع ﻓﻨﻮن ﯾﻘﯿﻨﯽ‪ ،‬ﺧﺎﺻﻪ در ﻓﻦ ﺗﻔﺴﯿﺮ و‬‫ﻋﻠﻢ ﮐﻼم ﺑﯽ ﻧﻈﯿﺮ و اﻣﺎم ﻫﻤﺎم ﺑﻮد‪.‬‬‫ﮐﺘﺎب ﻣﺴﺘﻄﺎب )ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻻﻓﻬﺎم( در ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﺎت اﻻﺣﮑﺎم از ﻣﺼﻨﻔﺎت آن ﺟﻨﺎب ﺑﺮ ﻏﺰارت ﻋﻠﻢ و ﻓﻀﻞ‪ ،‬و ﺗﺒﺤﺮ و ﻋﻠﻮ ﻣﺮﺗﺒﻪ او در ﻋﻠﻢ‬‫ﺗﻔﺴﯿﺮ دﻟﯿﻠﯽ اﺳﺖ روﺷﻦ و ﺣﺠﺘﯽ اﺳﺖ ﻣﺒﺮﻫﻦ‪.‬‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﺗﻮﺻﯿﻒ و ﺗﻌﺮﯾﻒ آن ﻣﺴﺘﺠﻤﻊ اﻟﮑﻤﺎﻻت از ﺣﯿﺰ ﺗﻘﺮﯾﺮ و ﺗﺤﺮﯾﺮ ﺑﯿﺮون اﺳﺖ‬‫ﻣﺆﻟﻔﺎت‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﻣﻔﺘﯽ ﻣﺆﻟﻔﺎت ارزﻧﺪهاي از ﺧﻮد ﺑﯿﺎدﮔﺎر ﮔﺬﺷﺖ ﮐﻪ ﺑﺒﻌﺾ آﻧﻬﺎ اﺷﺎره ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬‫‪ -1‬ﺗﻄﻬﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻦ ﻧﺠﺎﺳﮥ اﻟﻤﺸﺮﮐﯿﻦ‪.‬‬‫‪ -2‬ﺗﮑﻤﯿﻞ اﻟﻤﯿﺰان ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺼﺮف‪.‬‬‫‪ -3‬ﺳﯿﻒ ﻧﺎﺻﺮي در ﺟﻮاب ﺑﺎب اول ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ‪.‬‬‫‪ -4‬ﺗﻘﻠﯿﺐ اﻟﻤﮑﺎﺋﺪ ﺟﻮاب ﺑﺎب ﺳﻮم ﺗﺤﻔﻪ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺴﻌﺎدات ﺟﻮاب ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ ﺗﺤﻔﻪ‪.‬‬‫‪ -6‬ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ در رد ﺑﺎب دﻫﻢ ﺗﺤﻔﻪ‪.‬‬‫‪ -7‬ﻣﺼﺎرع اﻻﻓﻬﺎم ﺟﻮاب ﺑﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ ﺗﺤﻔﻪ‪.‬‬‫‪ -8‬ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻻﻓﻬﺎم ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﺎت اﻻﺣﮑﺎم‪.‬‬‫‪ -9‬اﺣﮑﺎم ﻋﺪاﻟﺖ ﻋﻠﻮﯾﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 42‬از ‪174‬‬‫‪ -10‬اﺟﻮﺑﻪ ﻓﺎﺧﺮه در رد اﺷﺎﻋﺮه در رﻓﻊ ﺷﺒﻬﺎت ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪25 :‬‬‫‪ -11‬ﻓﺘﻮﺣﺎت ﺣﯿﺪرﯾﻪ در رد ﺑﺮ )اﻟﺼﺮاط اﻟﻤﺴﺘﻘﯿﻢ( ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي‪.‬‬‫‪ -12‬ﺣﮑﻢ اﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﯿﻦ‪.‬‬‫‪ -13‬اﻟﮑﺒﺎﺋﺮ‪.‬‬‫‪ -14‬اﻟﺸﻌﻠﮥ ﻟا ﻤﻈﻔﺮﯾﻪ‪.‬‬‫‪ -15‬اﻟﺘﻘﯿﮥ‬‫‪-3‬ﺑﺮادر ﺻﺎﺣﺐ »ﻋﺒﻘﺎت«‪» -‬ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ«‬‫وي ﺑﺮادر ارﺷﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬او ﻧﯿﺰ ﭼﻮن ﭘﺪر و ﺑﺮادران ﺧﻮﯾﺶ از ﻋﺎﻟﻤﺎن و ﻓﺮزاﻧﮕﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬و از ﭘﺰﺷـﮕﺎن ﻧﺎﻣﯽ ﻋﺼـﺮ‬‫ﺧﻮد ﺑﺸﻤﺎر رﻓﺘﻪ‪.‬‬‫و ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ از )ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء( ﻧﻘﻞ ﺷﺪ‪ .‬ﻓﺎﺿﻞ ﺟﻠﯿﻞ و ﺣﮑﯿﻢ ﻋﺼﺮ‪ ،‬و ﻓﯿﻠﺴﻮف دﻫﺮ ﺑﻮده‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻨﺎ ﺑﮕﻔﺘﻪ ﻣﺆﻟﻒ )ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء( ﺑﺮ ﭘﺪرش‪ ،‬و ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺷﺎﮔﺮدي ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﺑﻨـﺎ ﺑﮕﻔﺘـﺎر ﻣﺆﻟﻒ )ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ( ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﺆﻟﻔـﺎت وي در ﻋﻠﻮم رﯾﺎﺿـﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و از آن ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘـﺎب ﺣـﻞ ﻣﻌﺎدﻻت ﺟﺒﺮ و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ‪ ،‬و‬‫رﺳﺎﻟﻪاي در ﻣﺨﺮوﻃﺎت ﻣﻨﺤﻨﯽ و ﻏﯿﺮﻫﺎ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺑﻨﺎ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﻣﺆﻟﻒ )اﻟﮑﺮام اﻟﺒﺮرة( ﻗﺒﻞ از ﺳﺎل ‪ 1286‬ﻫﺠﺮي در ﮔﺬﺷﺖ‪.‬‬‫و ﺑﮕﻔﺘﻪ ﻣﺆﻟﻒ )ﺗﮑﻤﻠﻪ ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء( در ‪ 27‬رﺑﯿﻊ اﻻول ﺳﺎل ‪ 1282‬رﺣﻠﺖ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻬﺪي ﮐﺸﻤﯿﺮي در )ﺗﮑﻤﻠﻪ ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء( ص ‪ 215‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﺳﻠﻄﺎن اﻟﺤﮑﻤﺎء اﻻﻟﻬﯿﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﺎج اﻟﻔﻼﺳﻔﮥ اﻻﺳﻼﻣﯿﯿﻦ ﺟﻨﺎب اﻟﻤﻮﻟﻮي اﻟﺴﯿﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪26 :‬‬‫ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه‪.‬‬‫در ﻋﻠﻮم ﺣﮑﻤﯿﻪ ﺑﺠﻤﯿﻊ ﻓﻨﻮﻧﻬـﺎ و ﺷـﻌﺒﻬﺎ ﻓﺮد ﻋـﺎﻟﻢ و ﻋﺎﻟﻤﯿـﺎن‪ ،‬و اوﺣـﺪي زﻣـﺎن و اﻫـﻞ زﻣﺎن ﺑﻮده‪ ،‬ﻣﺜﯿﻞ او را ﭼﺸﻢ روزﮔﺎر ﻧﺪﯾـﺪه‪ ،‬و‬‫ﻋـﺪﯾﻞ او ﺑﺮ اﯾﻦ ﺻـﻔﺤﻪ دﻫﺮ ﻧﺮﺳـﯿﺪه از ﻣﺒـﺪء ﻧﺸﻮ و ﻧﻤـﺎ‪ ،‬و اوان ﺗﺮﻋﺮع و اﯾﻘـﺎع آﺛـﺎر ﮐﻤـﺎل ﺑﺮ ﻧﺎﺻـﯿﻪ او ﻫﻮﯾـﺪا و ﻋﻼﻣﺎت ﺑﺮاﻋﺖ از‬‫ﺻﻔﺤﺎت وﺟﻪ او ﭘﯿﺪا ﺑﻮد ‪.....‬‬‫ﺑﺎ وﺟﻮد اﺷـﺘﻐﺎل ﺑﻌﻠﻮم ﻋﺮﺑﯿﻪ و ﻓﻨﻮن ﻗﺪﯾﻤﻪ ﻣﺸـﺘﻐﻞ ﺑﺘﺤﺼـﯿﻞ زﺑﺎن اﻧﮕﻠﯿﺴـﯽ و ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻓﻠﺴـﻔﻪ ﺟﺪﯾﺪه و ﻋﻠﻮم رﯾﺎﺿـﯿﻪ ﻧﯿﺰ ﺑﻮد و ﺑﺎﺳﺎﺗﺬه‬‫ﮐﺒﺎر اﯾﻦ ﻓﻨﻮن ﻣﺮاﺟﻌﺖ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮔﻮي ﺳﺒﻘﺖ از ﻫﻤﮕﯽ ﻣﯽرﺑﻮد ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺴﺮ ﺣﺪ ﮐﻤﺎل ﺗﺎم و ﺗﻔﻮق ﻣﺎﻻ ﮐﻼم رﺳﯿﺪه از ﻋﻈﻤﺎء و ﺣﺬاق‬‫ﻋﻠﻮم ﻣﻐﺮﺑﯿﻪ و ﻣﻬﺮه اﻟﺴـﻨﻪ اروﭘﺎ ﺗﮑﻤﯿﻞ را ﺑﺎﻗﺼـﯽ اﻟﻐﺎﯾﮥ رﺳﺎﻧﯿﺪ‪ ،‬آﺧﺮ اﻻﻣﺮ در اﯾﻦ ﻓﻨﻮن ﺑﺤﺪي ﻣﻬﺎرت و دﺳﺘﮕﺎه ﭘﯿﺪا ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺰرﮔﺎن‬‫اﻧﮕﻠﯿﺲ ﺧﻮد در ﺣﯿﺮت ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ در ﻫﻨﺪ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﺣﮑﯿﻢ ﻣﺎﻫﺮ در ﻓﻨﻮن ﺣﮑﻤﺖ ﻣﻐﺮﺑﯿﻪ ﺑﻬﻤﺮﺳﯿﺪه ‪....‬‬‫اﺳﺘﺎذش )ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ]‪ ([1‬درﺑﺎرهاش ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﻟﻘـﺪ ﺑﺮع ﻫـﺬا اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﺤﺴـﯿﺐ‪ ،‬و اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻻرﯾﺐ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻌﻘﻠﯿﮥ‪ ،‬ﺳـﯿﻤﺎ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﺘﻌﻠﯿﻤﯿﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ ﻓﯽ اﻟﻔﻨﻮن اﻟﺮﺳـﻤﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺎﻟﻢ‬‫اﻟﺪﯾﻨﯿﮥ ﺷﻄﺮا واﻓﯿﺎ و ﻋﻠﯽ ﺣﮑﻤﺎء اﻟﻔﺮﻧﺞ ﻓﯽ اﻟﺮﯾﺎﺿﯿﺎت‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻮﻓﯽ ﻣﻨﻬﺎ ﺣﻈﺎ ﮐﺎﻓﯿﺎ ‪...‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ اﺣـﻮال اﯾﺸـﺎن ﮐﻪ از ﻗﺒﯿـﻞ ﮐﺮاﻣﺖ ﺑﺎﯾـﺪ ﺷـﻤﺮد اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺑـﺎب ﺧﻮد ﭘﯿﺶ ﮔﻮﯾﯽ ﮐﺮد ﮐﻪ ﻣﻮت ﻣﻦ از ﮔﺰﯾـﺪن ﻣـﺎر و ﯾﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 43‬از ‪174‬‬‫ﺑﺎﺳﻬﺎل وﺑﺎﺋﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬آﺧﺮ اﻻﻣﺮ و ﺑﺎي ﺳﺨﺖ ﺷﺎﯾﻊ ﺷﺪ‪ ،‬و اﮐﺜﺮ ﺑﯿﻤﺎران ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﻣﻌﺎﻟﺠﻪ آن ]‪ [1‬ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ :‬اﻟﺴﯿﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺴﯿﺪ‬‫دﻟﺪار ﻋﻠﯽ از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻋﻠﻤﺎء ﺷـﯿﻌﻪ در ﻫﻨﺪ در ﺳﺎل ‪ 1211‬در ﻟﮑﻬﻨﻮ وﻻدت ﯾﺎﻓﺖ و در ‪ 17‬ﺻﻔﺮ ‪ 1273‬در ﮔﺬﺷﺖ و ﻣﺆﻟﻔﺎﺗﯽ ﻧﻔﯿﺴﻪ در‬‫ﻣﻌﺎرف اﺳﻼم از ﺧﻮد ﺑﯿﺎدﮔﺎر ﻧﻬﺎد‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪27 :‬‬‫ﺟﻨﺎب ﺻـﺤﺖ ﯾﺎﻓﺘﻨـﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﺒﺘﻼي آن ﺷﺪﻧـﺪ دواي آن در ﺷـﯿﺸﻪ ﻣﺨﺘﻮم ﺑﺮﺻﺎصﺑﻨـﺪ ﺑﻮد و ﺑﻬﯿـﭻ ﺗـﺪﺑﯿﺮي ﺑﺎز ﻧﺸﺪ‪ ،‬و‬‫ﺑﯿﻤﺎرداران را ﺷﮑﺴﺘﻦ آن ﻫﻢ ﺑﺨﯿﺎل ﻧﺮﺳﯿﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻻﺧﺮه در ﻫﻤﺎن ﻣﺮض ﻣﻬﻠﮏ درﮔﺬﺷﺘﻨﺪ ِإﱠﻧﺎ ﻟ ِﱠﻠِﻪ َو ِإﱠﻧﺎ ِإﻟَﯿِْﻪ راِﺟُﻌﻮَن‬‫‪.‬‬‫ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس در ﺿﻤﻦ ﺻﺤﯿﻔﻪ ﺗﻌﺰﯾﺖ ﺑﺨﺪﻣﺖ ﺑﺮادر اﯾﺸﺎن ﺟﻨﺎب ﻣﻮﻟﻮي ﺳﯿﺪ اﻋﺠﺎز ﺣﺴﯿﻦ در ﺗﺎرﯾﺦ وﻓﺎت او ﺑﻨﻈﻢ ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﭼﻪ رﻓﺖ از ﻋﺎﻟﻢ ﻓﺎﻧﯽ ﺳﺮاج ﺑﺰم اﯾﻤﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ﻋﻘﻞ و ﻫﻨﺮ ﺛﺎﻧﯽ ﺑﺮاي ﺟﻮﻫﺮ ﮐﻞ ﺷﺪ‬‫ﺑﻪ ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﻔﺘﻢ ﻣﺎه ﺳﻮم از ﺳﺎل ﯾﮑﺸﻨﺒﻪ در اﻫﻞ دﯾﻦ و داﻧﺶ زﯾﻦ ﻣﺼﯿﺒﺖ ﺷﻮر و ﻏﻠﻐﻞ ﺷﺪ‬‫ﺟﻬﺎن ﺷﺪ در ﻧﮕﺎﻫﻢ ﺗﯿﺮه و ﮔﻔﺘﻢ ﺑﺘﺎرﯾﺨﺶ ﺳﺮاج دوده ﻋﻠﻢ و ﺳﯿﺎدت ﺑﻮده او ﮐﻞ ﺷﺪ‬‫و در اﯾﻦ ﺑﺎره ﻧﯿﺰ ﮔﻮﯾﺪ‪(1282) :‬‬‫ﭼﻮن ﻣﻬﺮ ﺳﭙﻬﺮ ﻋﻠﻢ و ﻓﻀﻞ و اﻓﻀﺎل از ﮔﺮدش ﭼﺮخ ﺳﻔﻠﻪ آﻣﺪ ﺑﺰوال‬‫ﺗﺎرﯾﺦ ﺻﻌﻮد او ﺑﻤﻌﺮاج وﺻﺎل )رﻓﺘﻪ ز زﻣﯿﻦ ﻧﯿﺮ اﻓﻼك ﮐﻤﺎل(‬‫)‪ (1282‬و ﻫﻢ او ﻧﯿﺰ ﺑﻌﺮﺑﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﯾﺎ وﯾﻠﺘﺎ ﻣﻦ ﻓﺮﻗﮥ ﻓﯿﻬﺎ ﻓﺆادي ﻫﺎﺋﻢ‬‫ارﺧﺘﻬﺎ ﻓﯽ ﻣﺼﺮع )رزء ]‪ [1‬ﻋﻈﯿﻢ داﺋﻢ(‬‫)‪ [1] (1282‬ﻣﺼﺮاع ﯾﺎد ﺷﺪه ﺑﺎ ﺗﺎرﯾﺦ وﻓﺎت ﻣﻨﻄﺒﻖ ﻧﯿﺴﺖ ﻣﮕﺮ آﻧﮑﻪ ﻫﻤﺰه رزء ﺣﺴﺎب ﻧﺸﻮد و ﻫﻤﺰه داﺋﻢ ﻧﯿﺰ ﯾﺎء ﺣﺴﺎب ﺷﻮد‪.‬‬‫‪ -4‬ﺑﺮادر ﺻﺎﺣﺐ »ﻋﺒﻘﺎت« )اﻋﺠﺎز ﺣﺴﯿﻦ(‬‫وي ﻧﯿﺰ ﺑﺮادر ﻣﯽرﺳـﯿﺪ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﭘـﺪر ﺗﺎﺟـﺪار‪ ،‬و ﺑﺮادر ﻋـﺎﻟﯽ ﻣﻘـﺪارش از داﻧﺸـﻤﻨﺪان ﻧـﺎﻣﯽ ﺷـﯿﻌﻪ در ﮐﺸـﻮر ﻫﻨﺪ‬‫ﻣ ﯽ ﺑ ﺎﺷ ﺪ ‪.‬‬
‫ﻣﺆﻟﻒ )رﯾﺤﺎﻧﮥ اﻻدب( ج ‪ 4‬ص ‪ 55‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﺳﯿﺪ اﻋﺠﺎز ﺣﺴـﯿﻦ ﮐﻨﺘﻮري ﻋﺎﻟﻤﯽ اﺳﺖ ﻣﺘﺒﺤﺮ‪ ،‬و در ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻋﻠﻮم ﻣﺘﺪاوﻟﻪ ﺑﺼـﯿﺮ و ﺧﺒﯿﺮ‪ ،‬و از ﺑﺰرﮔﺎن ﻋﻠﻤﺎء ﺷﯿﻌﻪ ﺑﻮده‪ ،‬و ﻋﻠﻮم ﻣﺘﻨﻮﻋﻪ‬‫را از واﻟﺪ ﻣﻌﻈﻢ ﺧﻮد ﯾﺎد ﮔﺮﻓﺘﻪ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻬﺪي ﮐﺸﻤﯿﺮي در )ﺗﮑﻤﻠﻪ ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء( ج ‪ 1‬ص ‪ 290‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪.‬‬‫ﺟﻨﺎب اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻻﺟﻞ‪ ،‬و اﻟﻔﻬﺎﻣﮥ اﻻﺑﺠﻞ‪ ،‬ﻧﺎدرة اﻟﺪﻫﺮ‪ ،‬و ﺑﺎﻗﻌﮥ اﻟﻌﺼﺮ اﻟﻤﻮﻟﻮي اﻟﺴﯿﺪ اﻋﺠﺎز ﺣﺴﯿﻦ ﻃﯿﺐ اﻟﱠﻠﻪ رﻣﺴﻪ‪.‬‬‫وي ﻓﺮزﻧﺪ اوﺳﻂ ﺟﻨﺎب اﻓﻀﻞ اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﻤﻔﺘﯽ اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﺑﻮده‪ ،‬وﻻدﺗﺶ در ‪ 21‬رﺟﺐ ‪ 1240‬واﻗﻊ ﺷﺪ‪.‬‬‫در ﻣﺒﺪء ﻋﻤﺮش آﺛﺎر ﺟﻼﻟﺖ‪ ،‬و اﻋﻼم ﻓﺨﺎﻣﺖ از ﻧﺎﺻﯿﻪ او ﻫﻮﯾﺪا و آﺷﮑﺎر ﺑﻮد ﺑﻌﺪ ﺗﻤﯿﺰ در اﺧﺬ ﻋﻠﻮم از واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪش ﻣﺒﺎﻟﻐﺖ ﻓﺮﻣﻮد و‬‫در اﮐﺘﺴـﺎب ﻣﻌـﺎرف و اﻗﺘﻨـﺎء ﻋﻠﻮم ﺗﻮاﻧﯽ را دﺧـﻞ ﻧﻤﯽداد‪ ،‬ﺗـﺎ ﻣﻠﮑﻪاش در ﻋﻠﻢ ﺑﺠـﺎﺋﯽ ﺑـﺎﻟﻎ ﺷـﺪ ﮐﻪ اﻣﺜـﺎل و اﻗﺮان ﺧﻮﯾﺶ را از ﺗـﺎب‬‫ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻣﯽاﻧﺪاﺧﺖ‪.‬‬‫و ﺑﻌﻬﺪ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ در ﺣﻔﻆ و ﺣﺮاﺳﺖ ﺧﺰاﻧﮥ اﻟﮑﺘﺐ آن ﻣﺮﺣﻮم ﻣﺴﺎﻋﯽ ﺟﻤﯿﻠﻪ ﻓﺮﻣﻮد ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﻣﺘﻮﻟﯽ آن ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ﻓﻮت آن ﻣﻐﻔﻮر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 44‬از ‪174‬‬‫در اﻓﺰاﯾﺶ آن ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺟﻬﺪ ﺑﻤﻨﺼﻪ ﻇﻬﻮر رﺳﺎﻧﯿﺪ‪ ،‬و در ﺗﺼﻨﯿﻒ و ﺗﺄﻟﯿﻒ اﺷﺘﻐﺎل ورزﯾﺪ ‪...‬‬‫ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ :‬ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺘﺶ ﺑﺮ ارﮐﺎن دﯾﻦ و اﻋﯿﺎن دﻧﯿﺎ ﻫﺮ دو ﺗﺴـﻠﻂ ﺗﺎم ﭘﯿﺪا ﮐﺮد ﺑﺤﺪي ﮐﻪ ﻋﻠﻤﺎء اﻋﻼم ﻟﮑﻬﻨﻮ در ﺟﻤﻠﻪ‬‫اﻣﻮر ﺧﻮد آن ﺟﻨﺎب را‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪29 :‬‬‫ﻣﻠﺠﺄ و ﻣﻼذ ﺧﻮد ﻣﯽداﻧﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬‫اﻣﺎ آﺛﺎر ﺟﻠﯿﻠﻪ آن ﺟﻨﺎب ﺑﻌﺪ ﺑﻠﻮغ اﺷﺪ ﻋﻠﻢ ﭘﺲ ﺑﯿﺶ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﯿﺎن آﯾﺪ‪:‬‬‫در زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ )ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم( ﺷﺎﯾﻊ ﺷﺪ‪ ،‬و اﺣﺪي ﺑﺮ ﺟﻮاب آن اﻗﺪام ﻧﮑﺮد ﻫﻤﯿﻦ ﺟﻨﺎب ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻤﻌﺎوﻧﺖ ﺑﺮادر اﺻـﻐﺮ ﺧﻮد آﯾﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ‬‫اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﺴـﯿﺪ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻃﺎب ﺛﺮاه آﻣﺎده ﺷـﺪ‪ ،‬و آن ﺟﻨﺎب را در ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺘﺎب )اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤﺎم( اﻋﺎﻧﺘﯽ ﺗﺎم ﺑﺨﺸـﯿﺪ‪ ،‬و‬‫ﻫﻤﻮاره در زﯾﺮ ﻧﻈﺮ آﯾﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻃﺎب ﺛﺮاه اﺳـﺘﺨﺮاج ﻣﻄﺎﻟﺐ و اﺳـﺘﻨﺒﺎط ﻣﻘﺎﺻﺪ اﺷﺘﻐﺎل داﺷﺖ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ )اﺳﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤﺎم( ﺷﺎﯾﻊ ﺷﺪ‪ ،‬و ﮐﻤﺮ‬‫ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺑﺎﯾﻦ ﻓﺘﺢ ﻣﺒﯿﻦ ﺷﮑﺴﺘﻪ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫و آن ﺟﻨﺎب ﺧﻮد ﻧﯿﺰ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ﻋﺪﯾﺪه دارد ﮐﻪ ﺑﻌﻀﯽ از آﻧﻬﺎ ذﮐﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬‫‪ -1‬ﺷﺬور اﻟﻌﻘﯿﺎن ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻢ اﻷﻋﯿﺎن‪.‬‬‫‪ -2‬ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ و اﻻﺳـﺘﺎر ﻋﻦ اﺣﻮال اﻟﮑﺘﺐ و اﻻﺳـﻔﺎر‪ .‬ﮐﻪ ﻓﻬﺮس ﻣﺼـﻨﻔﺎت ﺷـﯿﻌﻪ اﺳﺖ ﺑﺎﺳﻠﻮب ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن و در ﮐﻠﮑﺘﻪ ﭼﺎپ‬‫ﺷﺪه‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم آﻗﺎ ﺑﺰرگ در )اﻟﮑﺮام اﻟﺒﺮرة( ج ‪ 1‬ص ‪ 149‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫)ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ و اﻻﺳـﺘﺎر( ﻓﻬﺮس ﻟﻤﺆﻟﻔﺎت اﻟﺸـﯿﻌﮥ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﺤﺘﻮ اﻻ ﻋﻠﯽ ﻧﺰر ﻗﻠﯿﻞ ﻓﺎﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺰد ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﻓﯽ ﺧﺰاﻧﮥ ﮐﺘﺒﻬﻢ اﻟﺠﻠﯿﻠﮥ اﻻ ﻗﻠﯿﻼ و ﻟﺬا‬‫ﻣﻨﻌﻪ ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻻـﮐﺒﺮ اﻟﺤﺠـﮥ اﻟﻤﯿﺮزا ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻨﻮري ﻣﻦ ﻃﺒﻌﻪ و ﻧﺸـﺮه‪ ،‬ﻣﺨﺎﻓـﮥ ان ﯾﻈﻦ اﻻﺟـﺎﻧﺐ اﻧﺤﺼﺎر ﻣﺆﻟﻔﺎت اﻟﺸـﯿﻌﮥ ﺑـﺬﻟﮏ‬‫اﻟﻤﻘـﺪار‪ ،‬و ذﻟﮏ ﺣﯿﻦ ﺗﺸـﺮﻓﻪ ﻟﻠﺰﯾﺎرة ﻓﯽ اﻟﻨﺠﻒ ﻣﻊ اﺧﯿﻪ اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﺴـﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺪ ﮐﺎن ﻋﺎزﻣﺎ ﻋﻠﯽ ﻃﺒﻌﻪ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﻣﻨﻌﻪ اﻻﺳـﺘﺎذ‬‫اﻫﺪاه إﻟﯿﻪ ‪ ...‬و ﻗﺪ ﻃﺒﻊ ﻓﯽ اﻟﻬﻨﺪ أﺧﯿﺮا ﻓﯽ ‪ 1333‬ﺑﺎﺷﺮاف ﺑﻌﺾ اﺣﻔﺎده‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪30 :‬‬‫‪ -3‬رﺳﺎﻟﻪ در ﻣﻨﺎﻇﺮه ﺑﺎ ﻣﻮﻟﻮي ﺟﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﻻﻫﻮري‪.‬‬‫‪ -4‬رﺳﺎﻟﻪ در ﺣﺎل ﻋﻤﺪة اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ دﻫﻠﻮي ﻣﺆﻟﻒ )اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ(‪.‬‬‫‪ -5‬اﻟﻘﻮل اﻟﺴﺪﯾﺪ ﻓﯽ رد اﻟﺮﺷﯿﺪ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ اﻋﺠﺎز ﺣﺴـﯿﻦ ﺗﺎ آﺧﺮ ﻋﻤﺮ از ﺟـﺪ و ﺟﻬـﺪ در اﺳـﺘﮑﻤﺎل و ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻓﺮوﮔﺬاري ﻧﮑﺮد ﺗﺎ در ﺳﺎل ‪ 1286‬ﻫﻔﺪﻫﻢ ﺷﻮال ﺑﺮﺣﻤﺖ اﯾﺰدي‬‫ﭘﯿﻮﺳﺖ‪.‬‬‫در ﻣﺮﺛﯿﻪ و ﺗﺎرﯾﺦ وﻓﺎﺗﺶ ﻗﺼﺎﺋﺪ و ﻗﻄﻌﺎت ﺑﺰﺑﺎن ﻋﺮب و ﻋﺠﻢ ﺳﺮوده ﺷﺪ از ﺟﻤﻠﻪ ﻋﻼﻣﻪ ادﯾﺐ ارﯾﺐ اﻟﺴﯿﺪ ﻋﺒﺎس ﺷﻮﺷﺘﺮي ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﯾﺎﻓﺖ از ﺣﺞ و زﯾﺎرت ﺷﺮف اﻋﺠﺎز ﺣﺴﯿﻦ ﻫﻢ ﭼﻨﺎن داﺷﺖ دﮔﺮ ﺑﺎره ﺗﻤﻨﺎ ز ﺣﺴﯿﻦ‬‫اﻟﻔﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻋﺰم زﯾﺎرت ﺟﺎﻧﺪاد ﺑﻮد از ﺑﺴﮑﻪ دﻟﺶ ﻋﺎﺷﻖ و ﺟﺎﻧﺒﺎز ﺣﺴﯿﻦ‬‫داﺷﺖ اﻣﺴﺎل ﺳﺮ ﺣﺎﺋﺮ و ﮐﺮد ﺑﺨﻠﺪ ﻗﺒﺮ ﺟﻨﺖ ﺷﺪ و آﺑﺎد ز اﻋﺠﺎز ﺣﺴﯿﻦ‬‫‪128‬‬‫‪ -5‬ﺻﺎﺣﺐ »ﻋﺒﻘﺎت« ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 45‬از ‪174‬‬‫ﻣﺠﺎﻫﺪ ﺳﺘﺮك‪ ،‬و ﻋﻼﻣﻪ ﺑﺰرك‪ ،‬ﻣﺘﮑﻠﻢ ﺧﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﺑﺤﺎﺛﻪ ﻧﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬از اﻓﺘﺨﺎرات ﺟﻬﺎن ﺗﺸﯿﻊ در ﻗﺮن دوازدﻫﻢ و ﺳﯿﺰدﻫﻢ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﻠﻤﺎء ﻣﻌﺎﺻﺮ و ﻣﺘﺄﺧﺮ از او ﻫﻤﮕﯽ او را ﺑﻪ ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ ﯾﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫)‪1306‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ از ﻣﺂﺛﺮ و آﺛﺎر‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن اﻋﺘﻤﺎد اﻟﺴﻠﻄﻨﮥ در )ﻣﺂﺛﺮ و آﺛﺎر( ﮐﻪ در ﻫﻤﺎن ﺳﺎل وﻓﺎت ﻣﺘﺮﺟﻢ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻟﮑﻬﻨﻮي از آﯾﺎت اﻟﻬﯿﻪ‪ ،‬و ﺣﺠﺞ ﺷﯿﻌﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ اﺳﺖ ﮔﺬﺷﺘﻪ از ﻣﻘﺎم ﻓﻘﺎﻫﺖ‪ ،‬در ﻋﻠﻢ ﺷﺮﯾﻒ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و اﺣﺎﻃﻪ ﺗﺎم‬‫ﺑﺮ اﺧﯿﺎر و آﺛﺎر و ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺣﻮال رﺟﺎل از ﺷـﻌﺐ ﺷـﯿﻌﻪ و اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖ اوﻟﯿﻦ ﺷـﺨﺺ اﻣﺎﻣﯿﻪ اﺳﺖ ﻗﻮﻻ ﻣﻄﻠﻘﺎ‪ ،‬و در ﻓﻦ ﮐﻼم ﻻ‬‫ﺳﯿﻤـﺎ ﻣﺒﺤﺚ اﻣﺎﻣﺖ ﮐﻪ از ﺻـﺪر اﺳـﻼم ﺗﺎ ﮐﻨﻮن ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﻣﺎ دو ﻓﺮﻗﻪ ﺑﺰرك از اﯾﻦ ﻣﻠﺖ ﻣﻌﻨﻮن ﮔﺮدﯾـﺪه ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻘﺎﻣﯽ ﻣﺸـﻬﻮد اﺳﺖ‪ ،‬و‬‫ﻣﻮﻗﻔﯽ ﺑﯿﻦ ﻟا ﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻣﺸﻬﻮر‪ ،‬ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﺘﺎب )ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار( اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﻮار دﯾﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ در اﺑﻮاب ﻣﺬﮐﻮر در ﮐﺘﺎب ﻣﺴﻄﻮر‬‫از اوﻟﯿﻦ و آﺧﺮﯾﻦ أﺣﺪي ﺑﺪان ﻣﻨﻮال ﺳﺨﻦ ﻧﺮاﻧﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺮ آن ﻧﻤﻂ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻧﭙﺮداﺧﺘﻪ ‪...‬‬‫ﻓﯽ اﻟﺘﺎرﯾﺦ ﮐﻪ ‪ 1306‬اﺳﺖ ﺧﺒﺮ رﺳﯿﺪ ﮐﻪ ﺑﺠﻨﺖ ﺟﺎوﯾﺪ ﺧﺮاﻣﯿﺪ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ از ﺗﮑﻤﻠﻪ ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻬﺪي ﮐﺸﻤﯿﺮي در )ﺗﮑﻤﻠﻪ ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء( ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1321‬ﺗﺄﻟﯿﻒ آن را ﺷﺮوع ﮐﺮده در ج ‪ 2‬ص ‪ 24‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﺟﻨﺎب ﻣﺴـﺘﻄﺎب آﯾـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﺣﺠﺘﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﺎﺣﺪﯾﻦ‪ ،‬وارث ﻋﻠﻮم اوﺻـﯿﺎء ﺧﯿﺮ اﻟﺒﺸـﺮ‪ ،‬اﻟﻤﺠﺪد ﻟﻠﻤﺬﻫﺐ اﻟﺠﻌﻔﺮي ﻋﻠﯽ رأس‬‫اﻟﻤﺎﺋـﮥ اﻟﺜﺎﻟﺜﮥ ﻋﺸـﺮ ﻣﻮﻻﻧﺎ و ﻣﻮﻟﯽ اﻟﮑﻮﻧﯿﻦ اﻟﻤﻘﺘﻔﯽ ﻵﺛﺎر آﺑﺎﺋﻪ اﻟﻤﺼـﻄﻔﯿﻦ‪ ،‬اﻟﺴـﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ اﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻘﺎﻣﻪ‪ ،‬و زاد ﻓﯽ اﻟﺨﻠﺪ اﮐﺮاﻣﻪ‬‫ﻋﻘﻮل ﻋﻘﻼء‪ ،‬و اﻟﺒﺎب اﻟﺒﺎء در درك ﻋﻠﻮ ﻣﺮﺗﺒﺖ و ﺳﻤﻮ ﻣﻨﺰﻟﺖ اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﻮار ﻣﻨﺪﻫﺶ و ﺣﺎﺋﺮ‪ ،‬و اﻟﺴﻦ ﺑﻠﻐﺎء‪ ،‬و ﻣﻘﺎول‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪32 :‬‬‫ﻓﺼـﺤﺎء از ﺑﯿـﺎن اﯾﺴـﺮ ﻓﻀﺎﯾـﻞ‪ ،‬و اﻗـﻞ ﻓﻮاﺿـﻞ اﯾﻦ ﺣﺠـﮥ اﻟﺤﻖ ﻋـﺎﺟﺰ اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻤﺎﻧﺎ ﺑﻪ ﮐﻪ زﺑﺎن ﮐﻠﯿﻞ ﻗﻠﻢ ﺑﺘﺤﺮﯾﺮ ﺷـﻤﻪ از اﺣﻮال ﺗﺎرﯾﺨﯿﻪ‬‫ﺑﮕﺮاﯾﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﻣﺸﮑﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻋﻬﺪه اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﻫﻢ ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﺑﺮاﯾﺪ‪:‬‬‫ﻧﺎم ﻧﺎﻣﯽ اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﻮار در اﺻﻞ ﺳـﯿﺪ ﻣﻬـﺪي اﺳﺖ‪ ،‬و ﮐﻨﯿﺖ ﻣﺒﺎرﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻈﻔﺮ ﻟﯿﮑﻦ ﺑﻨﺎم ﺳـﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﻌﺮوف و ﻣﺸـﻬﻮر ﮔﺮدﯾﺪه‪،‬‬‫وﺟﻪ اﯾﻦ ﺷـﻬﺮت آﻧﺴﺖ ﮐﻪ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪش در ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻨﺎم ﻣﺘﺸـﺮف ﺑﺰﯾﺎرة ﺟﺪ اﻣﺠﺪش ﺳـﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻌﺪ اﻻﻧﺘﺒﺎه‬‫ﺧﺒﺮ ﻣﺴﺮت اﺛﺮ وﻻدت اﯾﻦ ﻧﻮر ﻧﻈﺮ ﺑﺴﻤﻊ ﻣﺒﺎرﮐﺶ رﺳﯿﺪ ﻻﺟﺮم ﺑﻨﺎم ﺟﺪ اﻣﺠﺪش او را ﺷﻬﺮت ﺑﺨﺸﯿﺪ‪.‬‬‫وي در ﺗﺎرﯾﺦ ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺤﺮم ‪ 1246‬ﻫﺠﺮي در ﺑﻠﺪه ﻣﯿﺮه ﻣﺘﻮﻟﺪ ﺷﺪ‪.‬‬‫در ﻣﺒـﺪأ ﻋﻤﺮ آﺛـﺎر ﻓﺮزاﻧﮕﯽ‪ ،‬و اﻋﻼـم ﻋﻠﻮ ﻣﺮﺗﺒﺖ از ﻧﺎﺻـﯿﻪ ﻣﺒﺎرﮐﺶ ﺗﺎﺑﻨـﺪه ﺑﻮد ﻫﺮ ﺷﺐ ﺑﯽ آﻧﮑﻪ اﺧﻮاﻧﺶ از ﮐﺘﺎب )ﺣﻤﻠﻪ ﺣﯿـﺪري(‬‫ﻣﯿﺮزا رﻓﯿﻊ ﺑﺎذل ﯾﮑﺪو ﺻﻔﺤﻪ ﻧﺨﻮاﻧﻨﺪ ﺧﻮاب ﻧﻤﯽرﻓﺖ‪ ،‬ﮔﻮﯾﺎ ﺷﺎﻋﺮ ﻋﺮب ﺑﺮاي ﻫﻤﯿﻦ ﺟﻨﺎب اﯾﻦ ﺑﯿﺖ ﻧﻈﻢ ﮐﺮده ﺑﻮد‪:‬‬‫)و إذا اﻣﺘﻄﯽ ﻣﻬﺪا ﻓﻠﯿﺲ ﯾﻨﯿﻤﻪ اﻻ ﻧﺸﯿﺪ ﻣﺪاﺋﺢ اﻻﺟﺪاد(‬‫ﺗﻌﻠﯿﻢ آن ﺟﻨﺎب در ﺳﺎل ﻫﻔﺘﻢ ﺷـﺮوع‪ ،‬و در ﺗﺎرﯾﺦ ﻫﻔﺪﻫﻢ رﺑﯿﻊ اﻻول ‪ 1252‬ﮐﻪ روز وﻻدت ﺑﺎ ﺳﻌﺎدت ﺣﻀﺮت رﺳﺎﻟﺖ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و آﻟﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﯿﺶ ﺷـﯿﺨﯽ ﺑﻨﺎم ﺷـﯿﺦ ﮐﺮم ﻋﻠﯽ ﺑﻤﮑﺘﺐ ﻧﺸـﺴﺖ‪ ،‬و ﺑﺘﻠﻘﯿﻦ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪش اﯾﻦ دﻋﺎ ﮐﻪ ﻣﻘﺘﺒﺲ از ﮐﻼم رﺑﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﺑﺮ زﺑﺎن‬‫آورد‪:‬‬‫ﺑ ِْﺴِﻢ اﻟﱠﻠِﻪ اﻟﱠﺮْﺣﻤِﻦ اﻟﱠﺮِﺣﯿِﻢ‬‫‪َ ،‬رﱢب اْﺷَﺮْح ﻟ ِﯽ َﺻْﺪِري َو َﯾﱢﺴْﺮ ﻟ ِﯽ َأﻣِْﺮي َو اْﺣﻠُْﻞ ُﻋْﻘَﺪًة ﻣِْﻦ ﻟ ِﺴﺎﻧِﯽ َﯾْﻔَﻘُﻬﻮا َﻗْﻮﻟ ِﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 46‬از ‪174‬‬‫رب ﯾﺴﺮ و ﺗﻤﻢ ﺑﺎﻟﺨﯿﺮ و ادﻓﻊ ﻋﻨﯽ ﮐﻞ ﺿﯿﺮ‪.‬‬‫ﺑﻌـﺪ از اﻧﻘﻀـﺎء ﻣـﺪت ﯾﺴـﯿﺮه ﺗﻌﻠﯿﻢ آن ﺟﻨـﺎب را ﺟﻨـﺎب واﻟـﺪ ﻣﺎﺟـﺪش ﻃـﺎب ﺛﺮاه ﺧﻮد ﻣﺘﮑﻔﻞ ﺷﺪﻧـﺪ‪ ،‬و ﺗﺎ ﺳﺎل ﭼﻬﺎردﻫﻢ ﻋﻤﺮ ﮐﺘﺐ‬‫ﻣﺘﺪاوﻟﻪ اﺑﺘﺪاﺋﯿﻪ را ﺑﺎﻧﺠﺎم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪33 :‬‬‫رﺳﺎﻧﯿﺪﻧـﺪ‪ ،‬ﺳـﺎل ﭘـﺎﻧﺰدﻫﻢ ﻋﻤﺮ ﻣﺒـﺎرك ﺑﻮد ﮐﻪ واﻟـﺪ ﻣﺎﺟـﺪ آن ﺟﻨﺎب در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺗﺸـﺮﯾﻒ آورده و ﺑﺮﺣﻤﺖ ﺣﻖ ﭘﯿﻮﺳـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻻﺟﺮم ﺑﺮاي‬‫ﺗﮑﻤﯿﻞ ﺗﺤﺼـﯿﻞ رﺟﻮع ﺑﺪﯾﮕﺮان ﻻزم اﻓﺘﺎد‪ ،‬ﺷـﻄﺮي از ﮐﺘﺐ ادﺑﯿﻪ ﻣﺜﻞ )ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺣﺮﯾﺮي(‪ ،‬و )دﯾﻮان ﻣﺘﻨﺒﯽ( را ﭘﯿﺶ ﻣﻮﻟﻮي ﺳـﯿﺪ ﺑﺮﮐﺖ‬‫ﻋﻠﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﻣـﺪرس ﺑﻌﺾ ﻣﺪارس ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ ﺑﺨﺪﻣﺖ ﺟﻨﺎب ﺣﺠﮥ اﻻﺳـﻼم ﻣﻔﺘﯽ اﻻﻧﺎم ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﺴـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس ﻟا ﺘﺴﺘﺮي‬‫ﻃﺎب ﺛﺮاه رﺳـﯿﺪه ﮐﺘﺎب ﻣﺴـﺘﻄﺎب )ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ( را ﺑﺮ آن ﺟﻨﺎب ﻋﺮض ﻧﻤﻮدﻧﺪ و ﮐﺘﺐ ﻋﻘﻠﯿﻪ را از ﺟﻨﺎب اﻟﺴﯿﺪ ]‪ [1‬ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻄﺎن‬‫اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻃﺎب ﺛﺮاﻫﻤﺎ أﺧﺬ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ ،‬و اﺳـﻔﺎر ﻋﻠﻮم ﺷﺮﻋﯿﻪ را از ﺟﻨﺎب ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [2‬ﺑﻦ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ و ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‬‫ﺳﯿﺪ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﺑﺮد اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻀﺠﻌﻬﻤﺎ ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪.‬‬‫وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﮐﺘـﺎب )رﯾﺎض اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ( را از ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ]‪ [3‬اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻃﺎب ﺛﺮاه أﺧـﺬ ]‪ [1‬اﻟﺴـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺨﻼﺻﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﻦ ﺳﻠﻄﺎن‬‫اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﺴـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺴـﯿﺪ دﻟـﺪار ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺼـﯿﺮآﺑﺎدي‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻻﺟﻼء و اﻟﻤﺠﺘﻬـﺪﯾﻦ اﻻذﮐﯿﺎء ﻓﯽ اﻟﻬﻨـﺪ‪ ،‬ﻋﺎﻟﯽ اﻟﮑﻌﺐ ﻓﯽ‬‫اﻟﻔﻨﻮن اﻟﻌﻘﻠﯿﮥ‪ ،‬ﻃﻮﯾﻞ اﻟﺒﺎع ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻨﻘﻠﯿﮥ‪.‬‬‫ﻓﻘﻀﯽ ﻧﺤﺒﻪ ﻓﯽ ﺑﺪاء ﺷﺒﺎﺑﻪ ﻓﯽ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ ‪.1276‬‬‫و ﻗﯿﻞ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ وﻓﺎﺗﻪ ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳﯿﮥ‪:‬‬‫ﭼﻮن ﺟﻨﺎب ﺧﻼﺻﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء زﯾﻦ ﺳﺮا ﺗﺎرك اﻗﺎﻣﺖ ﺷﺪ‬‫ﮔﻔﺖ ﺗﺎرﯾﺦ رﺣﻠﺘﺶ رﺿﻮان ﻫﻤﻨﺸﯿﻦ ﻧﺒﯽ ﺑﺠﻨﺖ ﺷﺪ‬‫)‪(1276‬‬‫]‪ [2‬ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻌﯿﻦ ﻧﻘﻮي ﻧﺼـﯿﺮآﺑﺎدي ﻟﮑﻬﻨﻮي‪ :‬از اﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎء ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن در ﻗﺮن ﺳـﯿﺰدﻫﻢ‬‫ﻫﺠﺮي اﺳﺖ در ﺳﺎل ‪ 1199‬ﻣﺘﻮﻟﺪ و در ﺳﺎل ‪ 1284‬ق درﮔﺬﺷﺖ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳـﯿﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﺳـﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﺼـﯿﺮآﺑﺎدي‪ ،‬ﺑﺮادر ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء و ﻣﺬﮐﻮر در ﻗﺒﻞ‪ ،‬او ﻧﯿﺰ از اﻋﺎﻇﻢ ﻋﻠﻤﺎء ﺷـﯿﻌﻪ در‬‫ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻮده‪ ،‬و در ﺳﺎل ‪ 1211‬ق ﻣﺘﻮﻟﺪ‪ ،‬و در ‪ 17‬ﺻﻔﺮ ﺳﺎل ‪ 1273‬درﮔﺬﺷﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪34 :‬‬‫ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬أﺣﺪي از ﺗﻼﻣﺬه و ﻣﺴـﺘﻔﯿﺪﯾﻦ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ را ﺗﺎب ﻣﺠﺎرات و ﻣﺒﺎرات آن ﺟﻨﺎب ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﺧﻮد ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﺮ‬‫ﺗﻮﻗـﺪ ﺧﺎﻃﺮ وﺣـﺪت ذﻫﻦ آن ﺟﻨﺎب آﻓﺮﯾﻨﻬﺎ ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬و ﺗﻤﺎم ﻣﺪت ﺗﺤﺼـﯿﻞ در دو ﻣﻘﺎم آن ﺟﻨﺎب را ﺑﺎ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻃﺎب ﺛﺮاه‬‫در أﺧﺬ و ﺗﻔﻬﯿﻢ ﻓﯽ اﻟﺠﻤﻠﻪ ﺗﺄﻣﻠﯽ و ﺗﻮﻗﻔﯽ رخ ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﺣﺎﻻت أﺧﺬ آن ﺟﻨﺎب ﮐﺘﺎب )ﻣﻨﺎﻫﺞ اﻟﺘﺪﻗﯿﻖ( را ﮐﻪ از ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎت ﻋﺎﻟﯿﻪ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ از اﯾﻦ ﻫﻢ ﻋﺠﯿﺐﺗﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻨﻮز از‬‫ﮐﺘﺎب ﻣـﺬﮐﻮر ﻧﺴـﺨﻪ ﻣﻘﺮوﺋﻪ آن ﺟﻨﺎب در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ آن ﺟﻨﺎب ﻣﺨﺰون اﺳﺖ‪ ،‬از ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺣﻮاﺷـﯽ آن ﺟﻮدت ﻧﻘﺪ‪ ،‬و ﻋﻈﻤﺖ ﺗﺤﻘﯿﻖ آن‬‫ﺟﻨﺎب در آن ﻋﻤﺮ اﻓﺎدات ﮐﻤﺎﻟﯿﻪ و ارﺷﺎدات ﻋﺎﻟﯿﻪ ﺑﺮ ﻫﺮ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺼﯿﺮ واﺿﺢ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ در ﻋﺮض ﭼﻨﺪ ﺳﺎل ﺗﺤﺼﯿﻞ ﻋﻠﻮم را ﺑﺎﻧﺠﺎم رﺳﺎﻧﯿﺪه اﺷﺘﻐﺎل ﺑﺨﺪﻣﺖ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﺧﻮد ﻃﯿﺐ اﻟﱠﻠﻪ رﻣﺴﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫اول )ﻓﺘﻮﺣﺎت ]‪ [1‬ﺣﯿـﺪرﯾﻪ( را ﺗﺼـﺤﯿﺢ و ﺗﻨﻘﯿـﺪ ﻧﻤﻮد‪ ،‬و در آﺧﺮش ﻋﺒـﺎرﺗﯽ ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﮐﻤﺎل آن ﺟﻨﺎب در ﻋﻠﻢ ادب‬‫دارد‪.‬‬‫ﺑﻌﺪ )رﺳﺎﻟﻪ ﺗﻘﯿﻪ( را ﮐﻪ آن ﻫﻢ از ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻣﻨﯿﻔﻪ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪش ﻃﺎب رﻣﺴﻪ ﺑﻮد ﺗﺼﺤﯿﺢ و ﺗﻬﺬﯾﺐ ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 47‬از ‪174‬‬‫ﭘﺲ از آن ﺑﺘﺼـﺤﯿﺢ و اﺷﺎﻋﺖ ﮐﺘﺎب ﻣﺴﺘﻄﺎب )ﺗﺸﯿﯿﺪ ]‪ [2‬اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ( ﮐﻪ از ﺟﻤﻠﻪ ﻧﻮادر ﻋﺼـﺮ‪ ،‬و ﻓﺮاﺋﺪ دﻫﺮ اﺳﺖ اﺷـﺘﻐﺎل ﻓﺮﻣﻮد‪ .‬ﺳﺎﻟﻬﺎ‬‫در ﺗﺒﯿﯿﺾ و ﺗﺼﺤﯿﺢ و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﻋﺒﺎرات آن ﺑﺎ اﺻﻮل ﮐﺘﺐ ﻣﺼﺮوف ﮐﺮد‪ ،‬و اﻟﺤﻖ اﺣﺴﺎﻧﯽ ﻋﻈﯿﻢ ﺑﺮ ﻣﺬﻫﺐ اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺎﯾﻦ ﺧﺪﻣﺖ ﮔﺮاﻧﺒﻬﺎ‬‫ﺑﮕﺬاﺷﺖ‪.‬‬‫ﻫﻨﻮز از اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﻓﺮﺻﺖ دﺳﺖ ﻧـﺪاده ﺑﻮد ﮐﻪ از ﺟﺎﻧﺐ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ )ﻣﻨﺘﻬﯽ ]‪» [1‬ﻓﺘﻮﺣﺎت ﺣﯿﺪرﯾﻪ« در رد »اﻟﺼـﺮاط اﻟﻤﺴﺘﻘﯿﻢ« ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ‬‫دﻫﻠﻮي اﺳﺖ‪.‬‬‫]‪» [2‬ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ« در رد »ﺑﺎب دﻫﻢ ﺗﺤﻔﻪ« ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪35 :‬‬‫اﻟﮑﻼم( ﺷﺎﯾﻊ ﺷـﺪ‪ ،‬ﺑﻌـﺪ از ﺷـﯿﺎع آن ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ از راه اﺳـﺘﮑﺒﺎر ﻋﺮﺻﻪ را ﺑﺮ ﻋﻮام أﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﻠﮑﻪ ﺧﻮاص اﯾﺸﺎن ﺗﻨﮓ ﺗﺼﻮر ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬و‬‫ﻓﺨﺮﻫﺎ ﺑﺮ ﻇﻬﻮر ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬ﺧﻮد ﻣﺆﻟﻒ )ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم( ﺑﺎﻻﺧﻮاﻧﯽ و ﻫﺮزه دراﺋﯽ را از ﺣـﺪ ﮔﺬراﻧﯿـﺪه ﺑﻮد‪ ،‬و أﺣﺪي را از‬‫أﻫـﻞ ﺣﻖ ﻗﺎدر ﺑﺮ ﺟﻮاب آن ﻧﻤﯽداﻧﺴﺖ‪ ،‬ﺣﺘﯽ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﯽﮔﻔﺖ اﮔﺮ اوﻟﯿﻦ و آﺧﺮﯾﻦ ﺷـﯿﻌﻪ ﺟﻤﻊ ﺷﻮﻧـﺪ ﮐﺘﺎب ﻣﺮا ﺟﻮاب ﻧﺘﻮاﻧﻨـﺪ ﻧﻮﺷﺖ‪،‬‬‫ﻣﺘﺮﺟﻢ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﯾﻦ ﻣﻬﻢ را در ﻋﺮﺻﻪ ‪ 6‬ﻣﺎه اﻧﺠﺎم داد‪ ،‬و ﮐﺘﺎب )اﺳﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤﺎم( ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻓﺮﻣﻮد ‪...‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘﺎب از وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﺷﺎﯾﻊ ﮔﺮدﯾـﺪ ﺑﻨﺤﻮي ﮐﺴـﺮ ﺷﻮﮐﺖ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺧﻮد ﺻﺎﺣﺐ )ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم( ﺳﺎﻟﻬﺎ در ﺑﻼد ﻫﻨﺪ ﮔﺮدش‪ ،‬و‬‫واﻟﯿﺎن رﯾﺎﺳﺖ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ او را ﺑﻬﺮ ﻧﻬﺞ ﻣﺪد ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﻟﯿﮑﻦ از ﻋﻬﺪه ﺟﻮاﺑﺶ ﺑﺮ ﻧﯿﺎﻣﺪ ‪...‬‬‫اﻟﺤﺎﺻﻞ ﺗﺼﻨﯿﻒ )اﺳﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤﺎم( در ﻣﻐﺎزي ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻣﺜﻞ ﻏﺰوه اﺣﺰاب ﺗﺼﻮر ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و آﯾﻪ َﮐَﻔﯽ اﻟﱠﻠُﻪ اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ اﻟ ِْﻘﺘﺎَل‬‫را ﺷﺎﻫﺪ ﺣﺎل ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ‪.‬‬‫ﺑﻌـﺪ از ﺗﺼـﻨﯿﻒ )اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤﺎم( ﺑﺴﻮي ﺗﮑﻤﯿﻞ )ﺷﻮارق اﻟﻨﺼﻮص( ﺗﻮﺟﻪ ﻧﻤﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و در ﻣـﺪت ﯾﺴـﯿﺮه ﻣﺠﻠـﺪات ﻋﺪﯾﺪه آن را ﺟﻤﻊ‬‫ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻫﻢ از آﯾﺎت ﺑﺎﻫﺮه و ﺑﯿﻨﺎت زاﻫﺮه ﻓﻀﻞ و ﮐﻤﺎل آن ﺟﻨﺎب اﺳﺖ ‪...‬‬‫ﺑﻌﺪ ﺑﺘﺼﻨﯿﻒ و اﺷﺎﻋﺖ ﮐﺘﺎب )ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار( ﮐﻪ اﻋﻈﻢ ادﻟﻪ ﺣﻘّﯿﺖ ﻣﺬﻫﺐ أﻫﻞ ﺣﻖ‪ ،‬و اﮐﺒﺮ ﺣﺠﺞ ﺻﺪق دﯾﻦ أﻫﻞ ﺗﺸﯿﻊ اﺳﺖ‪ ،‬ﻋﻄﻒ‬‫ﻋﻨﺎن ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ و ﺗﺎ آﺧﺮ ﻋﻤﺮ در ﺗﺼﻨﯿﻒ و اﺷﺎﻋﺖ آن اﺷﺘﻐﺎل داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﺠﻠﺪات ﻋﺪﯾﺪه آن را ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬‫آن ﺟﻨـﺎب را در ﺳـﺎل ‪ 1282‬ﺳـﻔﺮ ﺣـﺞ و زﯾـﺎرت ﻋﺘﺒـﺎت ﻋﺎﻟﯿـﺎت ﭘﯿﺶ آﻣـﺪ‪ ،‬در ﺣﺮﻣﯿﻦ ﺷـﺮﯾﻔﯿﻦ ﺑﮑﻤﺎل ﺟـﺪ و ﺟﻬـﺪ از ﮐﺘﺐ ﻧﺎدره‬‫اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت ﺑﻘﻠﻢ ﺧﺎص ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺎﯾﻪ ﺣﯿﺮت اوﻟﯽ اﻻﻟﺒﺎب اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪36 :‬‬‫در اﯾﻦ ﺳﻔﺮ ﺑﺎ ﻋﻠﻤﺎء ﻋﺮاق اﺟﺘﻤﺎﻋﺎت ﻣﺨﺘﺒﺮاﻧﻪ واﻗﻊ ﺷﺪ‪ ،‬و ﺟﻤﻠﻪ ﻋﻠﻤﺎء آﻧﺠﺎ اﺣﺘﺮاﻣﺎت ﻓﻮق اﻟﻌﺎده ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺂﻧﺠﻨﺎب ﺑﻌﻤﻞ آوردﻧﺪ‪.‬‬‫ﺑﻌـﺪ از ﻣﺮاﺟﻌﺖ از اﯾﻦ ﺳـﻔﺮ اﻗﺒﺎل ﺗﺎم ﺑﺮ ﺗﮑﻤﯿﻞ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﺧﻮد ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﺟﻤﯿﻊ اوﻗﺎت ﺧﻮد را ﻣﺴـﺘﻐﺮق در ﺟﻬﺎد ﻋﻠﻤﯽ ﻧﻤﻮدﻧـﺪ‪ ،‬در‬‫آﺧﺮ ﻋﻤﺮ اﻣﺮاﺿـﯽ ﮐﻪ از ﮐﺜﺮت ﻣﺤﻨﺖ در اﺷـﻐﺎل ﻋﻠﻤﯿﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ :‬درد ﺻﺪر‪ ،‬و ﺿـﻌﻒ دﻣﺎغ و ﻗﻠﺖ اﺷﺘﻬﺎء‪ ،‬و ﺗﺤﻮل ﺑﺪن ﻏﻠﺒﻪ‬‫ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ در اﺷـﺘﻐﺎل ﺑﺘﺼـﻨﯿﻒ ﺗﻘﻠﯿﻞ ﻧﻔﺮﻣﻮدﻧﺪ و ﭼﻮن اﺷـﻐﺎل ﻋﻠﻤﯿﻪ ﺑﻤﻨﺰﻟﻪ ﻏﺬاي روﺣﺎﻧﯽ ﺑﻮد‪ ،‬اﮐﺜﺮ اوﻗﺎت اﺷـﺘﻐﺎل ﺑﻤﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﺘﺐ و‬‫اﻣﻼء ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ ﻣﺆﯾـﺪ روﺣﺎﻧﯽ ﻣﯽﺷـﺪ‪ ،‬و در ﺗﺼـﻨﯿﻒ و ﻣﺠﺎﻫـﺪه دﯾﻨﯽ ﺑﺤﺪي اﻧﻬﻤﺎك داﺷـﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه دﺳﺖ راﺳﺖ از ﮐﺎر ﻣﯽاﻓﺘﺎد‬‫ﺑـﺪﺳﺖ ﭼـﭗ ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧـﺪ و ﻫﺮ ﮔـﺎه دﺳـﺖ ﭼﭗ ﻫﻢ ﮐـﺎر ﻧﻤﯽﮐﺮد ﺑﺰﺑـﺎن اﻣﻼـء ﻣﯽﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪ ،‬ﻫﯿـﭻ ﻣـﺎﻧﻌﯽ را در اﯾﻦ ﺑـﺎب ﻣـﺎﻧﻊ‬‫ﻧﻤﯽاﻧﮕﺎﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﯿﺸﻪ ﻋﻠﻢ ﻧﺼﺮت دﯾﻦ ﻣﺒﯿﻦ در دﺳﺖ داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬‫ﺗﺎ آﻧﮑﻪ در ﻫﯿﺠﺪﻫﻢ ﻣﺎه ﺻﻔﺮ ﺳﺎل ‪ 1306‬داﻋﯽ اﺟﻞ را ﻟﺒﯿﮏ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ ،‬و در ﺣﺴﯿﻨﯿﻪ ﺟﻨﺎب ﻏﻔﺮان ﻣﺂب ﻃﺎب ﺛﺮاه ﻣﺪﻓﻮن ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬‫ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺧﺒﺮ وﻓـﺎت آن ﺟﻨﺎب در ﻋﺮاق رﺳـﯿﺪ ﻣﺠﺎﻟﺲ ﻋﺪﯾـﺪه ﻓﺎﺗﺤﻪ ﺧﻮاﻧﯽ ﺑﻨﺎﺷـﺪ‪ .‬و ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻋﻠﻤﺎء ﺷـﺮﯾﮏ ﻋﺰاء ﺷﺪﻧـﺪ‪ ،‬و اﮐﺎﺑﺮ ادﺑﺎء‬‫ﻗﺼﺎﺋﺪ ﮐﺜﯿﺮه ﻻ ﺗﺤﺼﯽ در ﻣﺮﺛﯿﻪ اﻧﺸﺎء ﻧﻤﻮدن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 48‬از ‪174‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ از رﯾﺤﺎﻧﮥ اﻻدب‬‫ﻣﺆﻟﻒ رﯾﺤﺎﻧﮥ اﻻدب ج ‪ 2‬ص ‪ 432‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ )ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار( ﺣﺠﮥ اﻻﺳﻼم و اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﻟﺴﺎن اﻟﻔﻘﻬﺎء و اﻟﻤﺠﺘﻬﺪﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﺎن اﻟﺤﮑﻤﺎء و اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﻋﻼﻣﮥ اﻟﻌﺼﺮ‪ ،‬ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣ ﺴﯿ ﻦ ‪. . .‬‬‫از ﺛﻘﺎت و ارﮐﺎن ﻋﻠﻤﺎي اﻣﺎﻣﯿﻪ‪ ،‬و وﺟﻮه و اﻋﯿﺎن ﻓﻘﻬﺎي اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ‪ ،‬و ﺟﺎﻣﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪37 :‬‬‫ﻋﻠﻮم ﻋﻘﻠﯿﻪ و ﻧﻘﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ وﺟﻮدش از آﯾـﺎت اﻟﻬﯿﻪ‪ ،‬و ﺣﺠـﺞ ﻓﺮﻗﻪ ﻣﺤﻘﻪ‪ ،‬و از ﻣﻔـﺎﺧﺮ ﺷـﯿﻌﻪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻋـﺎﻟﻢ اﺳـﻼﻣﯽ ﺑﻮده‪ ،‬و ﺑـﺎﻟﺨﺼﻮص از‬‫وﺳﺎﺋﻞ ﺳﺮ ﺑﻠﻨﺪي اﯾﻦ ﻗﺮن ﺣﺎﺿﺮ ﻣﺎ ﺑﺮ ﻗﺮون دﯾﮕﺮ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻓﻘﺎﻫﺖ و دﯾﮕﺮ ﻋﻠﻮم دﯾﻨﯿﻪ در ﻋﻠﻢ ﺷـﺮﯾﻒ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و أﺧﺒﺎر و آﺛﺎر و ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺣﻮال رﺟﺎل ﻓﺮﯾﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﻠﻢ ﮐﻼم ﺧﺼﻮﺻﺎ در‬‫ﻣﺒﺤﺚ اﻣـﺎﻣﺖ داراي ﻣﻘﺎﻣﯽ ﻋﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﮐﺜﺮت اﺣﺎﻃﻪ و ﺗﺒﺤﺮ ﻋﻠﻤﯽ او ﻣﺴـﻠﻢ ﯾﮕﺎﻧﻪ و ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﻋﺮب و ﻋﺠﻢ‪ ،‬و ﻋﺎﻣﻪ و ﺧﺎﺻﻪ ﺑﻮده‪ ،‬و در‬‫ﻣﺪاﻓﻌﻪ از ﺣﻮزه دﯾﺎﻧﺖ‪ ،‬و ﺑﯿﻀﻪ ﺷـﺮﯾﻌﺖ اﻫﺘﻤﺎم ﺗﻤﺎم داﺷﺘﻪ‪ ،‬و ﺗﻤﺎﻣﯽ ﺳﺎﻋﺎت و دﻗﺎﺋﻖ ﻋﻤﺮ ﺷﺮﯾﻔﺶ در ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت دﯾﻨﯽ ﻣﺼﺮوف ﺑﻮده‪ ،‬و‬‫آﻧﯽ ﻓﺮوﮔﺬاري ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺗﺎ آﻧﮑﻪ دﺳﺖ راﺳﺖ او از ﮐﺜﺮت ﺗﺤﺮﯾﺮ و ﮐﺘﺎﺑﺖ ﻋﺎﻃﻞ ﺷﺪه‪ ،‬و در اواﺧﺮ ﺑﺎ دﺳﺖ ﭼﭗ ﻣﯽﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫و از ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﮑﺘـﺎب ﻋﺒﻘﺎت او ﻣﮑﺸﻮف ﻣﯽﮔﺮدد ﮐﻪ از ﺻـﺪر اﺳـﻼم ﺗﺎ ﻋﺼـﺮ وي أﺣـﺪي در ﻓﻦ ﮐﻼم ﺧﺼﻮﺻًﺎ در ﺑﺎب اﻣﺎﻣﺖ ﺑـﺪان‬‫ﻣﻨﻮال و ﻧﻤﻂ ﺗﺼﻨﯿﻔﯽ ﻧﭙﺮداﺧﺘﻪ‪.‬‬‫و ﺣﺎج ﻣﯿﺮزا ﺣﺴﻦ ﺷﯿﺮازي‪ ،‬و ﺷﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ‪ ،‬و اﮐﺜﺮ اﮐﺎﺑﺮ وﻗﺖ ﺗﻘﺮﯾﻀﺎت ﺑﺴﯿﺎري ﺑﺮ آن ﮐﺘﺎب ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻋـﺎﻟﻢ ﺟﻠﯿـﻞ ﺷـﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﻫﻨـﺪي ﺷـﯿﺮواﻧﯽ رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻـﯽ ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻪ )ﺳﻮاﻃﻊ اﻻﻧﻮار ﻓﯽ ﺗﻘﺮﯾﻀﺎت ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار( ﺗﺄﻟﯿﻒ‪ ،‬و ﺗﺎ ‪28‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﺾ از ﺣﺠﺞ اﺳـﻼم ﻃﺮاز أول ﻧﻘﻞ‪ ،‬و در ﺑﻌﻀـﯽ از آﻧﻬﺎ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺷﺪه ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺒﺮﮐﺖ آن ﮐﺘﺎب در ﯾﮏ ﺳﺎل ﺟﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮي ﺷﯿﻌﻪ و‬‫ﻣﺴﺘﺒﺼﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ از ﻓﻮاﺋﺪ اﻟﺮﺿﻮﯾﻪ‬‫ﻣﺤﺪث ﻗﻤﯽ ﻗﺪس ﺳﺮه در ﻓﻮاﺋﺪ رﺿﻮﯾﻪ ص ‪ 91‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪38 :‬‬‫ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﻗﻠﯽ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﮑﻨﺘﻮري اﻟﻬﻨـﺪي‪ :‬اﻟﺴـﯿﺪ اﻻﺟﻞ اﻟﻌﻼﻣﮥ‪ ،‬اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻤﺘﮑﻠﻢ اﻟﻤﺤﻘﻖ‪ ،‬و اﻟﻤﻔﺴـﺮ اﻟﻤﺤﺪث ﻟا ﻤﺪﻗﻖ‪،‬‬‫ﺣﺠـﮥ اﻻﺳـﻼم و اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ و آﯾـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﻌـﺎﻟﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﻧﺎﺷـﺮ ﻣـﺬﻫﺐ آﺑـﺎﺋﻪ اﻟﻄـﺎﻫﺮﯾﻦ‪ ،‬اﻟﺴـﯿﻒ اﻟﻘﺎﻃﻊ و اﻟﺮﮐﻦ اﻟـﺪاﻓﻊ‪ ،‬اﻟﺒﺤﺮ اﻟﺰاﺧﺮ‪ ،‬و‬‫اﻟﺴﺤﺎب اﻟﻤﺎﻃﺮ‪ ،‬اﻟﺬي ﺷﻬﺪ ﺑﮑﺜﺮة ﻓﻀﻠﻪ اﻟﻌﺎﮐﻒ و اﻟﺒﺎدي‪ ،‬و ارﺗﻮي ﻣﻦ ﺑﺤﺎر ﻋﻠﻤﻪ اﻟﻀﻤﺂن و اﻟﺼﺪي‪.‬‬‫اﻣﺎ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ ﻓﻬﻮ ﺑﺤﺮه اﻟﻤﺤﯿﻂ‪ ،‬و ﮐﺸﺎف دﻗﺎﺋﻘﻪ ﺑﻠﻔﻈﻪ اﻟﻔﺎﺋﻖ ﻋﻠﯽ اﻟﻮﺳﯿﻂ و اﻟﺒﺴﯿﻂ‪.‬‬‫و اﻣﺎ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﺎﻟﺮﺣﻠﮥ ﻓﯽ اﻟﺮواﯾﮥ و اﻟﺪراﯾﮥ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﻮل ﻓﯽ ﺣﻞ ﻣﺸﮑﻼﺗﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫و اﻣﺎ اﻟﮑﻼم ﻓﻠﻮ رآه اﻻﺷﻌﺮي ﻟﻘﺮﺑﻪ و ﻗﺮﺑﻪ‪ ،‬و ﻋﻠﻢ اﻧﻪ ﻧﺼﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﺒﺮاﻫﯿﻨﻪ و ﺣﺠﺠﻪ اﻟﻤﻬﺬﺑﮥ اﻟﻤﺮﺗﺒﻪ‪.‬‬‫و اﻣﺎ اﻻﺻﻮل ﻓﺎﻟﺒﺮﻫﺎن ﻻ ﯾﻘﻮم ﻋﻨﺪه ﺑﺤﺠﮥ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﻨﻬﺎج ﻻ ﯾﻬﺘﺪي ﻣﻌﻪ اﻟﯽ ﻣﺤﺠﮥ‪.‬‬‫و اﻣﺎ اﻟﻨﺤﻮ ﻓﻠﻮ ادرﮐﻪ اﻟﺨﻠﯿﻞ ﻻﺗﺨﺬه ﺧﻠﯿﻼ‪ ،‬أو ﯾﻮﻧﺲ ﻻﻧﺲ ﺑﺪرﺳﻪ و ﺷﻔﯽ ﻣﻨﻪ ﻏﻠﯿﻼ‪.‬‬‫ﻫﻮ اﻟﺒﺤﺮ ﻻ ﺑﻞ دون ﻣﺎ ﻋﻠﻢ اﻟﺒﺤﺮ ﻫﻮ اﻟﺒﺪر ﻻ ﺑﻞ دون ﻃﻠﻌﺘﻪ اﻟﺒﺪر‬‫ﻫﻮ اﻟﻨﺠﻢ ﻻ ﺑﻞ دون رﺗﺒﺘﻪ اﻟﻨﺠﻢ ﻫﻮ اﻟﺪر ﻻ ﺑﻞ دون ﻣﻨﻄﻘﻪ اﻟﺪّر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 49‬از ‪174‬‬‫ﻫﻮ اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻤﺸﻬﻮر ﻓﯽ اﻟﻌﺼﺮ و اﻟﺬي ﺑﻪ ﺑﯿﻦ ارﺑﺎب اﻟﻨﻬﯽ اﻓﺘﺨﺮ اﻟﻌﺼﺮ‬‫ﻫﻮ اﻟﮑﺎﻣﻞ اﻻوﺻﺎف ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺘﻘﯽ ﻓﻄﺎب ﺑﻪ ﻓﯽ ﮐﻞ ﻣﺎ ﻗﻄﺮ اﻟﺬﮐﺮ‬‫ﻣﺤﺎﺳﻨﻪ ﺟﻠﺖ ﻋﻦ اﻟﺤﺼﺮ و ازدﻫﯽ ﺑﺎوﺻﺎﻓﻪ ﻧﻈﻢ اﻟﻘﺼﺎﺋﺪ و اﻟﻨﺜﺮ‬‫و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ وﺟﻮد آن ﺟﻨﺎب از آﯾﺎت اﻟﻬﯿﻪ‪ ،‬و ﺣﺠـﺞ ﺷـﯿﻌﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﺑﻮد ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﺘﺎب ﻣﺴـﺘﻄﺎب )ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار( ﮐﻪ از ﻗﻠﻢ دررﺑﺎر‬‫آن ﺑﺰرﮔﻮار ﺑﯿﺮون‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪39 :‬‬‫آﻣـﺪه ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨـﺪ ﻣﯽداﻧـﺪ ﮐﻪ در ﻓﻦ ﮐﻼم ﺳـﯿﻤﺎ در ﻣﺒﺤﺚ اﻣﺎﻣﺖ از ﺻﺪر اﺳـﻼم ﺗﺎ ﮐﻨﻮن أﺣﺪي ﺑﺪان ﻣﻨﻮال ﺳـﺨﻦ ﻧﺮاﻧﺪه‪ ،‬و ﺑﺮ آن‬‫ﻧﻤﻂ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻧﭙﺮداﺧﺘﻪ‪ ،‬و اﻟﺤﻖ ﻣﺸﺎﻫـﺪ و ﻋﯿﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺣﺎﻃﻪ و اﻃﻼع‪ ،‬وﺳـﻌﻪ ﻧﻈﺮ و ﻃﻮل ﺑﺎع ﻧﯿﺴﺖ ﺟﺰ ﺑﺘﺄﯾﯿﺪ و اﻋﺎﻧﺖ ﺣﻀـﺮت‬‫اﻟﻪ‪ ،‬و ﺗﻮﺟﻪ ﺳﻠﻄﺎن ﻋﺼﺮ روﺣﻨﺎ ﻓﺪاه‪.‬‬‫در ﺳـﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺑـﺎ ﺑﺮادر ﻋـﺎﻟﻢ ﺟﻠﯿـﻞ ﺧﻮﯾﺶ از ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن ﺑﺰﯾـﺎرت اﻋﺘـﺎب ﻋـﺎﻟﯿﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم ﻣﺸـﺮف ﮔﺸـﺘﻨﺪ ﺑﺎ ﻋﻠﻤﺎي ﻋﻈﺎم ﻣﻼﻗﺎت‬‫ﻣﺨﺘﺒﺮاﻧﻪ ﮐﺮدﻧﺪ و از ﺑﯿﻦ اﯾﺸﺎن ﺷﯿﺦ ﻣﺎ ﻣﺤﺪث ﻋﻠﯿﻢ ﺛﻘﮥ اﻻﺳﻼم ﻧﻮري ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺮﻗﺪه را ﺑﺤﮑﻢ ﻫﻢ ﻣﺸﺮﺑﯽ ﭘﺴﻨﺪﯾﺪﻧﺪ‪ ،‬و أﺑﻮاب دوﺳﺘﯽ‬‫ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﯾﺸﺎن ﻣﻔﺘﻮح ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و از آن ﺑﺒﻌﺪ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ را ﺑﻤﮑﺘﻮب ﯾﺎد ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫ﺗﺎ آﻧﮑﻪ در ﺳﺎل ‪ 1306‬ﻗﻤﺮي ﻇﺎﻫﺮًا ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ از دﻧﯿﺎ رﻓﺖ‪ ،‬و ﺑﺎﺟﺪاد ﻃﺎﻫﺮﯾﻦ ﺧﻮد ﭘﯿﻮﺳﺖ رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻟﮑﻦ ﺑﻤﻔﺎد‪:‬‬‫زﻧﺪه اﺳﺖ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ در دﯾﺎرش ﻣﺎﻧﺪ ﺧﻠﻔﯽ ﺑﯿﺎدﮔﺎرش‬‫ﺟﻨﺎب ﻣﯽرﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺧﻠﻒ آن ﺑﺰرﮔﻮار‪ ،‬ﮐﻪ در ﺟﻤﯿﻊ آﻧﭽﻪ ذﮐﺮ ﺷﺪ از ﻋﻠﻮم و ﮐﻤﺎﻻت وارث آن ﭘﺪر و ﺛﺎﻧﯽ آن ﺑﺤﺮ زﺧﺎر‪.‬‬‫ان اﻟﺴﺮي إذا ﺳﺮي ﻓﺒﻨﻔﺴﻪ و اﺑﻦ اﻟﺴﺮي إذا ﺳﺮي اﺳﺮاﻫﻤﺎ‬‫زﺣﻤﺎت ﭘـﺪر را ﻧﮕـﺬاﺷﺖ ﻫـﺪر رود و ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﭘﺪر ﻣﺎﺟﺪ ﺧﻮﯾﺶ ﻣﺸـﻐﻮل ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﺎ ﺑﺤﺎل ﭼﻨﺪ ﺟﻠﺪ ﻫﻢ ﻣﺒﯿﻀﻪ ﻓﺮﻣﻮده و‬‫ﻃﺒﻊ ﺷﺪه‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ از اﻋﯿﺎن اﻟﺸﯿﻌﮥ‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﺠﺎﻫﺪ اﻣﯿﻦ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﺴﻦ ﻋﺎﻣﻠﯽ ﻗﺪس ﺳﺮه در )اﻋﯿﺎن اﻟﺸﯿﻌﮥ( ج ‪ 18‬ص ‪ 371‬ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫اﻟﺴـﯿﺪ اﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ‪ ....‬ﮐﺎن ﻣﻦ أﮐﺎﺑﺮ اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﯿﻦ اﻟﺒﺎﺣﺜﯿﻦ ﻋﻦ اﺳـﺮار اﻟﺪﯾﺎﻧﮥ‪ ،‬و اﻟﺬاﺑﯿﻦ ﻋﻦ ﺑﯿﻀﮥ اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ‪ ،‬و ﺣﻮزة اﻟﺪﯾﻦ ﻟا ﺤﻨﯿﻒ‪،‬‬‫ﻋﻼﻣﮥ ﻧﺤﺮﯾﺮًا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪40 :‬‬‫ﻣﺎﻫﺮًا ﺑﺼﻨﺎﻋﮥ اﻟﮑﻼم و اﻟﺠﺪل‪ ،‬ﻣﺤﯿﻄًﺎ ﺑﺎﻻﺧﺒﺎر و اﻻﺛﺎر‪ ،‬واﺳﻊ اﻻﻃﻼع‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺘﺒﻊ‪ ،‬داﺋﻢ اﻟﻤﻄﺎﻟﻌﮥ‪.‬‬‫ﻟﻢ ﯾﺮ ﻣﺜﻠﻪ ﻓﯽ ﺻـﻨﺎﻋﮥ اﻟﮑﻼم و اﻻﺣﺎﻃﮥ ﺑﺎﻻﺧﺒﺎر و اﻻﺛﺎر ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه‪ ،‬ﺑﻞ و ﻗﺒﻞ ﻋﺼﺮه ﺑﺰﻣﺎن ﻃﻮﯾﻞ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ﻋﺼﺮه ﺣﺘﯽ اﻟﯿﻮم‪ ،‬و ﻟﻮ ﻗﻠﻨﺎ اﻧﻪ‬‫ﻟﻢ ﯾﻨﺒﻎ ﻣﺜﻠﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﺑﯿﻦ اﻻﻣﺎﻣﯿـﮥ ﺑﻌﺪ ﻋﺼـﺮ اﻟﻤﻔﯿﺪ و اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ ﻟﻢ ﺗﮑﻦ ﻣﺒﺎﻟﻐﯿﻦ‪ ،‬ﯾﻌﻠﻢ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻌﺒﻘﺎت‪ ،‬و ﺳﺎﻋﺪه ﻋﻠﯽ‬‫ذﻟﮏ ﻣﺎ ﻓﯽ ﺑﻼده ﻣﻦ ﺣﺮﯾﮥ اﻟﻔﮑﺮ و اﻟﻘﻮل و اﻟﺘﺄﻟﯿﻒ و اﻟﻨﺸﺮ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻃﺎر ﺻﯿﺘﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺸﺮق و اﻟﻤﻐﺮب‪ ،‬و أذﻋﻦ ﻟﻔﻀﻠﻪ ﻋﻈﻤﺎء اﻟﻌﻠﻤﺎء‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﺟﺎﻣﻌًﺎ ﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﻓﻨﻮن اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻣﺘﮑﻠﻤﺎ‪ ،‬ﻣﺤـﺪﺛﺎ‪ ،‬رﺟﺎﻟﯿﺎ‪ ،‬أدﯾﺒﺎ‪ ،‬ﻗﻀـﯽ ﻋﻤﺮه ﻓﯽ اﻟـﺪرس‪ ،‬و اﻟﺘﺄﻟﯿﻒ‪ ،‬و اﻟﻤﻄﺎﻟﻌـﮥ‪ ،‬و ﻣﮑﺘﺒﺘﻪ ﻓﯽ ﻟﮑﻬﻨﻮ‬‫وﺣﯿﺪة ﻓﯽ ﮐﺜﺮة اﻟﻌﺪد ﻣﻦ ﺻﻨﻮف اﻟﮑﺘﺐ‪ ،‬و ﻻ ﺳﯿﻤﺎ ﮐﺘﺐ ﻏﯿﺮ اﻟﺸﯿﻌﮥ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ از ﻧﻘﺒﺎء اﻟﺒﺸﺮ‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻋﻼﻣﻪ ﺳﺘﺮك آﻗﺎ ﺑﺰرگ ﺗﻬﺮاﻧﯽ ﻗﺪس ﺳﺮه در ﮐﺘﺎب )ﻧﻘﺒﺎء اﻟﺒﺸﺮ( ج ‪ 1‬ص ‪ 347‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 50‬از ‪174‬‬‫اﻟﺴـﯿﺪ اﻻﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﮑﻨﺘﻮري ‪ .....‬ﮐﺎن ﻣﻦ أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺘﮑﻠﻤﯽ اﻻﻣﺎﻣﯿﮥ و أﻋﺎﻇﻢ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺸـﯿﻌﮥ اﻟﻤﺘﺒﺤﺮﯾﻦ ‪ ...‬و ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺘﺒﻊ‪ ،‬واﺳﻊ‬‫اﻻﻃﻼـع و اﻻﺣﺎﻃـﮥ ﺑﺎﻵﺛـﺎر و اﻻﺧﺒﺎر و اﻟﺘﺮاث اﻻﺳـﻼﻣﯽ‪ ،‬ﺑﻠﻎ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻣﺒﻠﻐﺎ ﻟﻢ ﯾﺒﻠﻐﻪ أﺣـﺪ ﻣﻦ ﻣﻌﺎﺻـﺮﯾﻪ‪ ،‬و ﻻ اﻟﻤﺘﺄﺧﺮﯾﻦ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﺑﻞ و ﻻ‬‫ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ أﻋﻼم اﻟﻘﺮون اﻟﺴﺎﺑﻘﮥ‪ ،‬أﻓﻨﯽ ﻋﻤﺮه اﻟﺸـﺮﯾﻒ ﻓﯽ اﻟﺒﺤﺚ ﻋﻦ أﺳﺮار اﻟﺪﯾﺎﻧﮥ‪ ،‬و اﻟﺬب ﻋﻦ ﺑﯿﻀﮥ اﻻﺳﻼم‪ ،‬و ﺣﻮزة اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﻨﯿﻒ‪ ،‬و‬‫ﻻ أﻋﻬـﺪ ﻓﯽ اﻟﻘﺮون اﻟﻤﺘﺄﺧﺮة ﻣﻦ ﺟﺎﻫـﺪ ﺟﻬﺎده و ﺑـﺬل ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ اﻟﺮاﻫﻨﮥ ﻃﺎرﻓﻪ و ﺗﻼده‪ ،‬و ﻟﻢ ﺗﺮﻋﯿﻦ اﻟﺰﻣﺎن ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻻﻣﺼﺎر و‬‫اﻻﻋﺼﺎر ﻣﻀﺎﻫﯿًﺎ ﻟﻪ ﻓﯽ ﺗﺘﺒﻌﻪ و ﮐﺜﺮة اﻃﻼﻋﻪ و دﻗﺘﻪ و ذﮐﺎﺋﻪ و ﺷﺪة ﺣﻔﻈﻪ و ﺿﺒﻄﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪41 :‬‬‫ﻗﺎل ﺳـﯿﺪﻧﺎ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺼـﺪر ﻓﯽ )اﻟﺘﮑﻤﻠـﮥ(‪ :‬ﮐﺎن ﻣﻦ أﮐﺎﺑﺮ اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و اﻋﻼم ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و أﺳﺎﻃﯿﻦ اﻟﻤﻨﺎﻇﺮﯾﻦ اﻟﻤﺠﺎﻫﺪﯾﻦ‪ ،‬ﺑﺬل ﻋﻤﺮه‬‫ﻓﯽ ﻧﺼـﺮة اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﺣﻤﺎﯾﮥ ﺷـﺮﯾﻌﮥ ﺟﺪه ﺳـﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ‪ ،‬و اﻻﺋﻤﮥ اﻟﻬﺎدﯾﻦ ﺑﺘﺤﻘﯿﻘﺎت اﻧﯿﻘﮥ‪ ،‬و ﺗﺪﻗﯿﻘﺎت رﺷـﯿﻘﮥ‪ ،‬و اﺣﺘﺠﺎﺟﺎت ﺑﺮﻫﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬و‬‫اﻟﺰاﻣﺎت ﻧﺒﻮﯾـﮥ‪ ،‬و اﺳـﺘﺪﻻﻻت ﻋﻠﻮﯾـﮥ‪ ،‬و ﻧﻘﻮض رﺿﻮﯾـﮥ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻋﺎد اﻟﺒﺎب ﻣﻦ )اﻟﺘﺤﻔـﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﮥ( ﺧﻄﺎﺑﺎت ﺷـﻌﺮﯾﮥ‪ ،‬و ﻋﺒﺎرات ﻫﻨﺪﯾﮥ‬‫ﺗﻀﺤﮏ ﻣﻨﻬﺎ اﻟﺒﺮﯾﮥ‪ ،‬و ﻻ ﻋﺠﺐ‪.‬‬‫ﻓﺎﻟﺸﺒﻞ ﻣﻦ ذاك اﻟﻬﺰﺑﺮ و اﻧﻤﺎ ﺗﻠﺪ اﻻﺳﻮد اﻟﻀﺎرﯾﺎت اﺳﻮدًا‬‫ﻓﺎن واﻟﺪه اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻣﺆﻟﻒ )ﺗﻘﻠﯿﺐ اﻟﻤﮑﺎﺋﺪ( و )ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ( ‪ ....‬اﻟﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و ﻟﻪ ﻗﺪس ﺳﺮه ﮐﺮاﻣﺎت ﻣﺸﻬﻮرة‪ ،‬و ﻣﺂﺛﺮ ﻣﺄﺛﻮرة ﺛﻮرة‬‫ﮐﻠﻤﻪ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« در ﺣﻖ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺠﺎﻫﺪ اﻣﯿﻨﯽ در ﮐﺘﺎب )اﻟﻐﺪﯾﺮ( ج ‪ 1‬ص ‪ 156‬در ﻓﺼﻞ )اﻟﻤﺆﻟﻔﻮن ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ( ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫اﻟﺴـﯿﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺴـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻬﻨﺪي اﻟﻠﮑﻬﻨﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪ 1306‬ﻋﻦ ‪ 60‬ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ و ﻃﺮﻗﻪ و‬‫ﺗﻮاﺗﺮه و ﻣﻔﺎده ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪﯾﻦ ﺿﺨﻤﯿﻦ ﻓﯽ أﻟﻒ و ﺛﻤﺎن ﺻﺤﺎﯾﻒ‪ ،‬و ﻫﻤﺎ ﻣﻦ ﻣﺠﻠﺪات ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﮑﺒﯿﺮ )اﻟﻌﺒﻘﺎت(‪.‬‬‫و ﻫﺬا اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﻄﺎﻫﺮ اﻟﻌﻈﯿﻢ ﮐﻮاﻟﺪه اﻟﻤﻘﺪس ﺳـﯿﻒ ﻣﻦ ﺳـﯿﻮف اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺸـﻬﻮرة ﻋﻠﯽ أﻋﺪاﺋﻪ‪ ،‬و راﯾﮥ ﻇﻔﺮ اﻟﺤﻖ و اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و آﯾﮥ ﮐﺒﺮي ﻣﻦ‬‫آﯾﺎت اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻗﺪ أﺗﻢ ﺑﻪ اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬و أوﺿﺢ اﻟﻤﺤﺠﮥ ‪..‬‬‫ﻣﺆﻟﻔﺎت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫اﺷﺎره‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻋﻼﻣﻪ آﻗﺎ ﺑﺰرگ ﻗﺪس ﺳﺮه در )ﻧﻘﺒﺎء اﻟﺒﺸﺮ( ج ‪ 1‬ص ‪ 348‬ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪42 :‬‬‫و ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﺟﻠﯿﻠﮥ ﻧﺎﻓﻌﮥ‪ ،‬ﺗﻤﻮج ﺑﻤﯿﺎه اﻟﺘﺪﻓﯿﻖ‪ ،‬و ﺗﻮﻗﻒ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻟﻬﺬا اﻟﺤﺒﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﺎدة اﻟﻐﺰﯾﺮة‪ ،‬و ﺗﻌﻠﻢ اﻟﻨﺎس ﺑﺎﻧﻪ ﺑﺤﺮ ﻃﺎﻣﯽ ﻻ ﺳﺎﺣﻞ ﻟﻪ‪.‬‬‫و إ ﻟﯿ ﮏ ﺑ ﻌ ﻀ ﻬ ﺎ ‪:‬‬‫‪) -1‬اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤﺎم( و اﺳﺘﯿﻔﺎء اﻻﻧﺘﻘﺎم ﻓﯽ رد )ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم( ﻟﺤﯿﺪر ﻋﻠﯽ اﻟﻔﯿﺾآﺑﺎدي اﻟﺤﻨﻔﯽ ﯾﺪﺧﻞ ﺗﺤﺖ ﻋﺸﺮة ﻣﺠﻠﺪات ﻃﺒﻊ ﻓﯽ‬‫‪.1315‬‬‫اﺳﺘﻘﺼـﯽ ﻓﯿﻪ اﻟﺒﺤﺚ ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺄﻟـﮥ اﻟﻤﺸـﻬﻮرة ﺑﺘﺤﺮﯾﻒ اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬و ﻓﯽ أﺣﻮال اﻟﺤﺠـﮥ )ﻋـﺞ( و اﺛﺒﺎت وﺟﻮده‪ ،‬و ﺷـﺮح ﻓﯿﻪ أﺣﻮال ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ‬‫ﻋﻠﻤـﺎء أﻫـﻞ اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬و ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯽ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ رﺟـﺎﻟﻬﻢ و ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻻﺻﻮل اﻟﺪﯾﻨﯿـﮥ‪ ،‬و اﻟﻔﺮوع اﻟﻌﻤﻠﯿـﮥ اﻟﻤﺨﺘﻠﻔـﮥ ﻓﯿﻬﺎ أﻗﻮال ﻋﻠﻤﺎء اﻟﻔﺮﯾﻘﯿﻦ‪ ،‬و‬‫أﺛﺒﺖ ﻣﺎ ﻫﻮ ﻟا ﺤﻖ ﻣﻨﻬﺎ‪.‬‬‫‪) -2‬أﺳﻔﺎر اﻻﻧﻮار ﻋﻦ وﻗﺎﯾﻊ أﻓﻀﻞ اﻻﺳﻔﺎر( ذﮐﺮ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﺎ ﺳﻨﺢ ﻟﻪ ﻓﯽ ﺳﻔﺮه اﻟﯽ اﻟﺤﺞ‪ ،‬و زﯾﺎرة اﻻﺋﻤﮥ اﻟﻤﻌﺼﻮﻣﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم ]‪.[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 51‬از ‪174‬‬‫‪) -3‬اﻟﺪرر اﻟﺴﻨﯿﮥ( ﻓﯽ اﻟﻤﮑﺎﺗﯿﺐ و اﻟﻤﻨﺸﺂت اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻟﻪ ﻧﻈﯿﺮ ]‪.[2‬‬‫‪) -4‬اﻟﺬراﯾﻊ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺸﺮاﺋﻊ( ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺘﻢ ]‪.[3‬‬‫‪) -5‬اﻓﺤﺎم أﻫﻞ اﻟﻤﯿﻦ( ﻓﯽ رد )ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ( ﻟﺤﯿﺪر ﻋﻠﯽ اﻟﻔﯿﺾآﺑﺎدي ]‪.[4‬‬‫‪) -6‬زﯾﻦ اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ اﻟﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ( ﻓﯽ ﻓﺘﺎوﯾﻪ اﻟﻔﻘﻬﯿﮥ و ﻏﯿﺮﻫﺎ ]‪.[5‬‬‫‪) -7‬اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ اﻟﻐﺮاء( ﻣﻦ أول اﻟﻄﻬﺎرة اﻟﯽ آﺧﺮ اﻟﺪﯾﺎت‪ ،‬أﺛﺒﺖ ﻓﯿﻬﺎ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ اﻻﺟﻤﺎﻋﯿﮥ‪ ،‬ﻃﺒﻊ ]‪ [1] .[6‬ﺗﮑﻤﻠﮥ ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء ج ‪ 2‬ص ‪.31‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺼﺪر ج ‪ 2‬ص ‪.31‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﺼﺪر ج ‪ 2‬ص ‪.31‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺬرﯾﻌﻪ ج ‪ 2‬ص ‪.257‬‬‫]‪ [5‬ﺗﮑﻤﻠﮥ ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء ج ‪ 2‬ص ‪.31‬‬‫]‪ [6‬ﻧﻘﺒﺎء اﻟﺒﺸﺮ ج ‪ 1‬ص ‪.349‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪43 :‬‬‫‪) -8‬اﻟﺸﻌﻠﮥ ﻟا ﺠﻮاﻟﮥ( ﻓﯽ أﻣﺮ اﺣﺮاق اﻟﻤﺼﺎﺣﻒ ﻋﻠﯽ ﻋﻬﺪ اﻟﺜﺎﻟﺚ‪ ،‬ﻃﺒﻊ ]‪.[1‬‬‫‪) -9‬ﺷﻮارق ﻟا ﻨﺼﻮص( ﻓﯽ ‪ 5‬ﻣﺠﻠﺪات ]‪.[2‬‬‫‪) -10‬اﻟﻌﻀﺐ اﻟﺒﺘﺎر ﻓﯽ ﻣﺒﺤﺚ آﯾﮥ اﻟﻐﺎر( ﻣﺠﻠﺪ ﻣﺒﺴﻮط ]‪.[3‬‬‫‪) -11‬ﺻﻔﺤﮥ اﻻﻟﻤﺎس ﻓﯽ أﺣﮑﺎم اﻻرﺗﻤﺎس( ﻓﯽ اﻟﻐﺴﻞ اﻻرﺗﻤﺎﺳﯽ ]‪.[4‬‬‫‪) -12‬اﻟﻄﺎرف( ﻓﯽ اﻻﻟﻐﺎز و اﻟﻤﻌﻤﯿﺎت ]‪.[5‬‬‫‪) -13‬اﻟﻌﺸﺮة اﻟﮑﺎﻣﻠﮥ( ﺷﺮح ﻓﯿﻪ ﻋﺸﺮة ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺸﮑﻠﮥ‪ ،‬ﻃﺒﻊ ]‪.[6‬‬‫‪) -14‬ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀﻼت ﻓﯽ ﺣﻞ اﻟﻤﺸﮑﻼت( ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪات ﻋﺪﯾﺪة ]‪.[7‬‬‫‪) -15‬اﻟﻨﺠﻢ ﻟا ﺜﺎﻗﺐ ﻓﯽ ﻣﺴﺌﻠﮥ اﻟﺤﺎﺟﺐ( ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻋﺠﯿﺐ ﺟﺪا و ﻟﻪ ﺛﻼث ﻗﻮاﻟﺐ‪ :‬ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬و وﺳﯿﻂ‪ ،‬و ﺻﻐﯿﺮ ]‪.[8‬‬‫‪) -16‬ﺷﻤﻊ و دﻣﻊ( ﻣﺜﻨﻮي ﻓﺎرﺳﯽ ]‪.[9‬‬‫‪) -17‬ﺷﻤﻊ ﻟا ﻤﺠﺎﻟﺲ( ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﻣﻦ ﻣﺮاﺛﯿﻪ ﻟﺴﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء‪ ،‬ﻓﺎرﺳﯿﮥ و ﻋﺮﺑﯿﮥ ﻣﻦ اﻟﺸﻌﺮ اﻟﺮاﻗﯽ ]‪.[10‬‬‫ذﮐﺮ ﻓﯽ اﻟﻨﻘﺒﺎء ج ‪ 1‬ص ‪ 349‬ﻋﻦ اﻟﺴﯿﺪ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﯿﺰدي أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻣﺴﺒﻮﻗﺎ ]‪ [1‬اﻟﻤﺼﺪر ج ‪ 1‬ص ‪.349‬‬‫]‪ [2‬ﺗﮑﻤﻠﮥ ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء ج ‪ 2‬ص ‪.31‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﺼﺪر ج ‪ 2‬ص ‪.31‬‬‫]‪ [4‬ﻧﻘﺒﺎء اﻟﺒﺸﺮ ج ‪ 1‬ص ‪.349‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻤﺼﺪر ج ‪ 1‬ص ‪.349‬‬‫]‪ [6‬ﻧﻘﺒﺎء اﻟﺒﺸﺮ ج ‪ 1‬ص ‪.349‬‬‫]‪ [7‬ﺗﮑﻤﻠﮥ ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء ج ‪ 2‬ص ‪.31‬‬‫]‪ [8‬اﻟﻤﺼﺪر ج ‪ 2‬ص ‪.31‬‬‫]‪ [9‬اﻟﻨﻘﺒﺎء ج ‪ 1‬ص ‪.349‬‬‫]‪ [10‬اﻟﻤﺼﺪر ج ‪ 1‬ص ‪.349‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪44 :‬‬‫ﺑﺄن اﻟﺴـﯿﺪ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻻ ﯾﻄﯿﻖ ﺳـﻤﺎع اﻟﻤﺼﺎﺋﺐ اﻟﻤﺸـﺠﯿﮥ اﻟﺘﯽ ﺟﺮت ﻋﻠﯽ ﺟـﺪه اﻟﺤﺴـﯿﻦ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬و ﻟﺬا ﻻ ﺗﻘﺮأ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 52‬از ‪174‬‬‫ﻣﺤﻀـﺮه‪ ،‬ﻓـﺎﺗﻔﻖ ﯾﻮﻣﺎ اﻧﻪ دﺧﻞ اﻟﺤﺴـﯿﻨﯿﮥ ﻓﯽ ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺣﯿﻦ ﻗﺮاءﺗﯽ و ﻟﻢ أﺷـﻌﺮ ﺑﻪ‪ ،‬و ﻗﺮأت ﺑﻌﺾ اﻟﻤﺼﺎﺋﺐ و إذا ﺑﺎﻻﺻﻮات ﻗـﺪ ارﺗﻔﻌﺖ‪ ،‬و‬‫اﻟﮑﻞ ﯾﺄﻣﺮﻧﯽ ﺑﺎﻟﺘﻮﻗﻒ ﻋﻦ اﻟﻘﺮاءة‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ﺣﯿﻦ ﻇﻬﺮ ﻟﯽ ان اﻟﺴﯿﺪ ﻏﺸﯽ ﻋﻠﯿﻪ ‪..‬‬‫‪) 18‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ]‪ ([1‬ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻓﺎرﺳّﯽ ﻓﯽ اﻻﻣﺎﻣﮥ و ﻫﻮ أﺟﻞ ﻣﺎ ﮐﺘﺐ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺒﺎب ﻣﻦ ﺻﺪر اﻻﺳﻼم اﻟﯽ اﻻن‪ ،‬ﮐﺘﺒﻪ‬‫ﻓﯽ اﻟﺮّد ﻋﻠﯽ ﺑﺎب اﻻﻣﺎﻣﮥ ﻣﻦ )اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ( ﺗﺄﻟﯿﻒ اﻟﺸﺎه ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﺪﻫﻠﻮي ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪.1239‬‬‫ﮐﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﭘﯿﺶ از ﺑﯿﺴﺖ ﻣﺠﻠّﺪ ﺳـﻨﺪ و اﺳـﺘﺪﻻل اﺳﺖ‪ ،‬و در رّد ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه‪ .‬و ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ از‬‫دﺳﺖآوردﻫﺎي اﺳﺘﻌﻤﺎر اﺳﺖ‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ و ﻣﺆﻟﻒ آن‬‫ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه ﺗﻮاﻧﺎ آﻗﺎي ﻣﺤﻤﺪ رﺿﺎ ﺣﮑﯿﻤﯽ در )زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ( ص ‪ 115‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫در ﻧﯿﻤﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺳـﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي ﮐﻪ ﻧﯿﺮوﻫـﺎي اﺳـﺘﻌﻤﺎر ﺑﺴـﯿﺞ ﺷـﺪه ﺑﻮد و ﺑﻮﯾﮋه اﻧﮕﻠﺴـﺘﺎن و ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﭼﺸﻢ ﻃﻤﻊ ﺑﻪ ﺷـﺒﻪ ﻗﺎره ﻫﻨﺪ‬‫دوﺧﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﯿﮕﻤﺎن اﺳﻼم در ﻫﻨﺪ ﺑﺮاﺑﺮ ﻫﺠﻮم اﺳﺘﻌﻤﺎري آﻧﺎن ﺳّﺪي ﺑﺰرگ ﺑﻮد‪.‬‬‫در ﭼﻨﯿﻦ روز و روزﮔﺎري‪ ،‬ﯾﮑﯽ از ﻋﺎﻟﻤﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻫﻨﺪي‪ ،‬از أﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ]‪ [1‬ﮐﻠﻤﻪ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻔﺘﺢ ﻋﯿﻦ و ﮐﺴﺮ ﺑﺎء ﺟﻤﻊ ﻋﺒﻘﻪ اﺳﺖ ﺑﻤﻌﻨﯽ‬‫ﭼﯿﺰﯾﮑﻪ ﺑﻮي ﺧﻮش دارد‪ ،‬و ﮐﻠﻤﻪ اﻧﻮار ﺟﻤﻊ ﻧﻮر ﺑﻔﺘﺢ ﻧﻮن و ﺳﮑﻮن واو ﺑﻤﻌﻨﯽ ﮔﻞ‪ ،‬و ﯾﺎ ﮔﻞ ﺳﻔﯿﺪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪45 :‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻮﻟـﻮي ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي )م ‪ 1239‬ق( دﺳﺖ ﺑﻪ ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘـﺎﺑﯽ زد ﺑﻪ ﻧـﺎم ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﯾﻌﻨﯽ ﻫـﺪﯾﻪاي ﺑﺮاي ﺷـﯿﻌﯿﺎن دوازده‬‫اﻣﺎﻣﯽ‪ ،‬اّﻣﺎ ﭼﻪ ﺗﺤﻔﻪاي و ﭼﻪ ﻫﺪﯾﻪاي؟‬‫ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒﺪ ﻟا ﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي‪ ،‬ﻋﺎﻟﻤﯽ ﺑﻮد ﻓﺎﺿﻞ و ﺑﺮﺟﺴـﺘﻪ ﮐﻪ ﺑﻪ )ﺳﺮاج اﻟﻬﻨﺪ( ﺷﻬﺮت ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺪر او ﻧﯿﺰ از ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺑﺰرگ ﺑﻮد‪ :‬ﻣﻮﻟﻮي‬‫ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ دﻫﻠﻮي‪ ،‬اﻣﺎ اﯾﻦ ﻋﺎﻟﻢ دﯾﻨﯽ‪ :‬ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪.‬‬‫ﺑﺪون رﻋﺎﯾﺖ ﺳﺨﻦ ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ‪ِ :‬إﱠﻧَﻤﺎ اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨُﻮَن ِإْﺧَﻮٌة‬‫‪.‬‬‫و ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻔﺮﻣﺎن ﺧﺪاوﻧﺪ‪َ :‬و اْﻋَﺘِﺼُﻤﻮا ﺑ َِﺤﺒِْﻞ اﻟﱠﻠِﻪ َﺟِﻤﯿﻌًﺎ َو ﻻ َﺗَﻔﱠﺮﻗُﻮا‬‫‪.‬‬‫و ﺑﺪون رﻋﺎﯾﺖ ﺟﺎﻧﺐ ﺣﻖ و ﺣﻘﯿﻘﺖ‪.‬‬‫و ﺑﺪون در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ واﻗﻌﯿﺘﻬﺎي ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﻼﻣﯽ‪ ،‬و ﺳّﻨﺖ ﺻﺤﯿﺢ‪ ،‬و آﯾﺎت وﻻﯾﺖ‪ ،‬و ﺣﻘﺎﯾﻖ وﺣﯽ‪ ،‬و اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻌﺘﺒﺮ‪.‬‬‫و ﺑﺪون ﭘﺎﺳﺪاري ﻣﻌﺎرف ﺳﻨﺖ ﻧﺒﻮي‪ ،‬و ﺑﺪون رﻋﺎﯾﺖ ﺣﻘﻮق ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ و آل او و ﺑﺪون ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺣﺪود ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺼﺎﻟﺢ اّﻣﺖ‪ ،‬و ﻣﺴﺎﺋﻞ دﻧﯿﺎي اﺳﻼم‪ ،‬و ﺣﻖ ﺑﺮادري ﺷﯿﻌﻪ‪.‬‬‫و ﺑﺪون اﻫﻤﯿﺖ دادن ﺑﻪ ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري وﺳـﯿﻊ اﺳـﺘﻌﻤﺎر از ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺄﻟﯿﻔﯽ‪ ،‬ﮐﺘﺎب ﺧﻮﯾﺶ را ﻧﻮﺷﺖ‪ ،‬و ﺑﺎ وﺳﺎﺋﻞ ﻣﻮﺟﻮد ﻧﺸـﺮ داد‪ ،‬و ﭼﻪ ﺑﺴـﺎ‬‫ﻋﻮاﻣﻞ ﻓﺮﺻﺖ ﻃﻠﺐ ﻧﯿﺰ در ﻧﺸﺮ ﮐﺘﺎب ﮐﻤﮏ ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫ﻣﺆﻟـﻒ در اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب‪) :‬ﺗﺤﻔﻪ( ﻋﻘﺎﺋـﺪ و آراء ﺷـﯿﻌﻪ را ﺑﻄـﻮر ﻋﻤـﻮم‪ ،‬و ﻓﺮﻗﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ را ﺑـﺎﻟﺨﺼﻮص‪ ،‬در اﺻﻮل و ﻓﺮوع و اﺧﻼـق و‬‫آداب‪ ،‬و ﺗﻤـﺎﻣﯽ ﻣﻌﺘﻘـﺪات و اﻋﻤﺎﻟﺸـﺎن‪ ،‬ﺑـﻪ ﻋﺒـﺎراﺗﯽ ﺧـﺎرج از ﻧﺰاﮐـﺖ‪ ،‬و ﮐﻠﻤـﺎﺗﯽ ﺑﯿﺮون از آداب و ﺳــﻨﻦ ﻣﻨـﺎﻇﺮه‪ ،‬و ﺑـﻪ ﺷـﯿﻮه ﮐﺘﺐ‬‫ﻧﻮآﻣﻮزان ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮ اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺑﺮﻫﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪46 :‬‬‫ﯾﺎ دﺳﺖ ﮐﻢ‪ ،‬ﻧﻘﻞ ﺻﺤﯿﺢ ﻣﻄﺎﻟﺐ( ﻣﻮرد ﺣﻤﻠﻪ و اﻋﺘﺮاض ﻗﺮار داده‪ .... ،‬ﮐﺘﺎب را ﻣﻤﻠّﻮ از اﻓﺘﺮاءات و ﺗﻬﻤﺘﻬﺎي ﺷﯿﻌﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ ]‪.[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 53‬از ‪174‬‬‫ﺟﺎﻟﺐ ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪) :‬ﺗﺤﻔﻪ( ﮐﺎري اﺑﺘﮑﺎري ﻫﻢ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺆﻟﻒ اﯾﺮاد و اﺷـﮑﺎل ﺗﺎزهاي ﺑﺮ ﺷـﯿﻌﻪ ﻋﺮﺿﻪ ﻧﮑﺮده اﺳﺖ‪،‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﺳﺮﻗﺘﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ از ﺗﺄﻟﯿﻔﯽ ﮐﻪ ﺳﺎﻟﻬﺎ ﭘﯿﺶ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫زﯾﺮا ﺑﻨﺎ ﺑﻨﮕﺎرش ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه )ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء( ج ‪ 1‬ص ‪ ،352‬و ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب )ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار(‪) -‬ﻣﺠﻠـﺪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ( اﺻﻞ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻫﻤﺎن‬‫ﮐﺘﺎب )ﺻﻮاﻗﻊ( ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺎﺑﻠﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ آن را ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮده ‪...‬‬‫و اﯾﻦ ﮐـﺎر ﻣﮑّﺮر اﺗﻔـﺎق اﻓﺘـﺎده اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ از اراذل ﻣﺮدم‪ ،‬ﺑﺮاي ﺗـﺎﺧﺘﻦ ﺑﻪ ﺑﺎورﻫـﺎي ﻣﻌﻨﻮﯾـﺎت‪ -‬از روي ﺧﺒـﺎﺛﺖ ﺧﻮﯾﺶ‪ ،‬ﯾﺎ از راه‬‫ﻣﺄﻣﻮرﯾﺖ‪ -‬ﺷﺒﻬﺎت ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن را ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﻧﻮ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﺑﺎري اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪) :‬ﺗﺤﻔﻪ( ﺑﺪﯾﻨﮕﻮﻧﻪ اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺖ و ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺸـﺘﺖ ﺟﺒﻬﻪ اﺳـﻼﻣﯽ ﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و در دل ﺑﺮادران ﻣﺴـﻠﻤﺎن‪ ،‬ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻪ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ‪،‬‬‫ﮐﯿﻨﻪ و ﻧﻔﺮت ﭘﺪﯾﺪ آورد‪ ،‬و ﺻـﻔﺎي ﻣﺴـﺠﺪ و ﻣﺤﺮاب‪ ،‬و ﺷﮑﻮه رﻣﻀﺎن و ﻋﺎﺷﻮرا را ﮐﺪر ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬و ﻃﻨﯿﻦ ﺑﺎ ﺣﺸﻤﺖ ﺑﺎﻧﮏ »اﻟﱠﻠﻪ اﮐﺒﺮ«‪،‬‬‫و وﺣـﺪت ﺟﻬﺖ ﻗﺒﻠﻪ را‪ -‬ﮐﻪ دل دﺷـﻤﻦ را آب ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬و ﺟـﺎن ﯾﻬﻮد و ﻧﺼﺎراي اﺳـﺘﻌﻤﺎرﮔﺮ را ﻣﯽﮔـﺪاﺧﺖ‪ -‬دﺳـﺘﺨﻮش ﻧﺎﺑﺴﺎﻣﺎﻧﯽ و‬‫ﺗﺰﻟﺰل ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬ﺳﭙﺲ ﺑﺮﺧﯽ دﯾﮕﺮ از ﺟﺎﻧﻬﺎي ﺗﺎرﯾﮏ و اﯾﺎدي ﺷّﺮ‪ ،‬ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺸﺮ و ﺗﮑﺜﯿﺮ ﮐﺘﺎب ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬‫در ﺳﺎل ‪ 1227‬ﻫﺠﺮي ﺷﺨﺼﯽ ﺑﻨﺎم ﻏﻼم ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺳﻠﻤﯽ‪ ،‬در ﺷﻬﺮ ﻣﺪراس ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن‪ ،‬ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ را از ﻓﺎرﺳﯽ ﺑﻪ ﻋﺮﺑﯽ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮد‪.‬‬‫و ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1300‬ﻫﺠﺮي ﻣﺤﻤﻮد ﺷﮑﺮي آﻟﻮﺳﯽ‪ ،‬در ﺑﻐﺪاد‪ ،‬ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ]‪ [1‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار‪ -‬ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﭼﺎپ اﺻﻔﻬﺎن ج ‪ 6‬ص ‪.1198‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪47 :‬‬‫ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺮﺑﯽ آن ﭘﺮداﺧﺖ و ﺑﻪ )اﻟﻤﻨﺤـﮥ اﻻﻟﻬﯿـﮥ( ﺗﻠﺨﯿﺺ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﮥ ﻧﺎﻣﯿﺪ‪ ،‬و در ﻣﻘّﺪﻣﻪ آن را ﺑﻪ ﺳـﻠﻄﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ‬‫ﺧـﺎن ﺑﻦ ﺳـﻠﻄﺎن ﻋﺒﺪاﻟﺤﻤﯿـﺪ ﺧﺎن ﻋﺜﻤﺎﻧﯽ ﺗﻘـﺪﯾﻢ داﺷﺖ‪ ،‬و وي را ﺑﺎﻟﻔﺎظ ﻋﺠﯿﺒﻪ ﺳـﺘﻮد‪ :‬و ﻗـّﺪﻣﺘﻪ ﻻﻋﺘﺎب ﺧﻠﯿﻔـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ارﺿﻪ‪ ،‬و ﻧﺎﺋﺐ‬‫رﺳﻮﻟﻪ‪ -‬ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼﻠﻮة و اﻟﺴﻼم‪ -‬ﻓﯽ اﺣﯿﺎء ﺳﻨﺘﻪ و ﻓﺮﺿﻪ ‪....‬‬‫ﻟﮑﻦ ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﮐﻤﯽ وﺳـﯿﻠﻪ ﻃﺒـﻊ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺑﺮﺧﯽ ﻣﺤـﺪودّﯾﺘﻬﺎي ﺳﯿﺎﺳـﯽ ﮐﻪ در آن وﻗﺖ‪ ،‬از ﻃﺮف ﺣﮑـﻮﻣﺖ ﻋﺜﻤـﺎﻧﯽ ﺑﺮﻗﺮار ﺑﻮد‪ ،‬از ﭼـﺎپ و‬‫اﻧﺘﺸﺎر آن در ﮐﺸﻮر ﻋﺮاق ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي ﺷﺪ‪ ،‬آﺧﺮ اﻻﻣﺮ در ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن و ﺷﻬﺮ ﺑﻤﺒﺌﯽ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﻧﻔﻮذ اﺟﺎﻧﺐ ﺑﻮده‪ ،‬و ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﺸﺮ اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ‬‫ﮐﺘﺐ ﻣﺴﺎﻋﯽ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﺒﺬول ﻣﯽﺷﺪ در ﺳﺎل ‪ 1301‬ﻃﺒﻊ و ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﭘﺲ از آن در ﻣﺼـﺮ ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﻣﺪﯾﺮ ﺟﺎﻣﻌﮥ اﻻزﻫﺮ ﺑﭽﺎپ رﺳﯿﺪ‬‫‪...‬‬‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺎ ﺗﺤّﻮﻻت و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﺘﻌﺪد در اﯾﺠﺎد اﺧﺘﻼف ﺑﯿﻦ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﯿﺮه ﺳﺎﺧﺘﻦ رواﺑﻂ ﻓﺮق اﺳﻼﻣﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﯿﮑﺪﯾﮕﺮ‪،‬‬‫و ﺑﺎﻻـﺧﺮة ﺗﺤﺮﯾﮏ ﺣّﺲ ﺑـﺪ ﺑﯿﻨﯽ و ﻋﺼﺒﯿﺖ أﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷـﯿﻌﻪ‪ ،‬ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﺆﺛﺮ ﺑﻮده‪ ،‬و ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ از اﯾﻦ ﭘﺲ ﻧﯿﺰ ﭼﻪ ﻋﻮاﻗﺐ‬‫ﺳﻮﺋﯽ ﺑﺮاي ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ ‪1] ...‬‬‫ردود ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫ﭘﺲ از ﻧﺸـﺮ ﮐﺘﺎب )ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ( ﺟﻤﻌﯽ از ﭘﺎﺳﺪران ﺣﺮﯾﻢ ﺗﺸﯿﻊ‪ ،‬و ﺟﻤﺎﻋﺘﯽ از ﻣﺮزﺑﺎﻧﺎن اﺳﻼم و ﻗﺮآن‪ ،‬و ﻋّﺪهاي از ﭘﺎﮐﺒﺎﺧﺘﮕﺎن‬‫ﺧﺎﻧـﺪان ﻋﺼـﻤﺖ و ﻃﻬﺎرت‪ ،‬داﻣﻦ ﻫﻤﺖ ﺑﺮ ﮐﻤﺮ زدﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﺎ ﺷﻤﺸـﯿﺮ ﻗﻠﻢ و ﺑﯿﺎن در ﺟﺒﻬﻪ ﺣﻖ ﺑﻪ ﻣﺠﺎﻫـﺪه ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﮐﺘﺎب ﻧﺎﻣﺒﺮده‬‫ردودي ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ اﯾﻨﮏ ﺑﻪ ﺑﻌﻀﯽ از آﻧﻬﺎ اﺷﺎره ]‪ [1‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار‪ -‬ﻣﺠﻠﺪات ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ج ‪ 6‬ص ‪.1199‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪48 :‬‬‫ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬‫‪ -1‬ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ اﺧﺒﺎري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻨﺒّﯽ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1232‬ﻫﺠﺮي ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪ‪.‬‬‫وي از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺘﺄﺧﺮﯾﻦ و در ﻣﺬﻫﺐ اﺧﺒﺎري ﺗﻌّﺼﺐ ﻣﺘﺠﺎوز از ﺣّﺪ داﺷﺘﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 54‬از ‪174‬‬‫از ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ او رّدي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺑﺎب اّول و دّوم )ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮﯾﻪ( ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﻨﺎم )ﺳﯿﻒ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺴﻠﻮل ﻋﻠﯽ ﻣﺨّﺮﺑﯽ دﯾﻦ اﻟﺮﺳﻮل(‬‫ﻣﻮﺳﻮم‪ ،‬و ﺑﻠﻘﺐ )اﻟﺼﺎرم اﻟﺒّﺘﺎر ﻟﻘّﺪ اﻟﻔﺠﺎر و ﻗّﻂ اﻻﺷﺮار( ﻣﻠﻘﺐ ﺳﺎﺧﺘﻪ ]‪.[1‬‬‫‪ -2‬ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻌﯿﻦ ﻧﻘﻮي ﻟﮑﻬﻨﻮي ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪ 1235‬ﻫﺠﺮي ﻗﻤﺮي‪.‬‬‫وي از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ و اﻋﺎﻇﻢ ﻋﻠﻤﺎء ﺷـﯿﻌﻪ در ﻫﻨﺪ ﺑﻮده‪ ،‬و آﺛﺎر ﻋﻠﻤﯿﻪ ﮐﺜﯿﺮه دارد از ﺟﻤﻠﻪ‪) :‬اﺣﯿﺎء اﻟﺴـﻨﮥ و اﻣﺎﺗﮥ اﻟﺒﺪﻋﮥ( ﮐﻪ در رّد ﺑﺎب ﻫﺸـﺘﻢ‬‫)ﺗﺤﻔﻪ( اﺳﺖ در ﻣﺒﺤﺚ ﻣﻌﺎد و رﺟﻌﺖ و در ﻋﺼﺮ ﻣﺆﻟﻒ در ﮐﻠﮑﺘﻪ ﭼﺎپ ﺷﺪه‪.‬‬‫و )ﺣﺴﺎم اﻻﺳﻼم و ﺳﻬﺎم اﻟﻤﻼم( در ﻧﻘﺾ ﺑﺎب ﺷﺸﻢ )ﺗﺤﻔﻪ( در ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻧﺒﻮة‪ ،‬ﺑﺰﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ و در ﺳﺎل ‪ 1215‬ﺑﺎ ﻃﺒﻊ ردّي در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ‬‫ﺷﺪه‪.‬‬‫و )اﻟﺼﻮارم اﻻﻟﻬﯿﮥ( در ﻧﻘﺪ ﺑﺎب ﭘﻨﺠﻢ )ﺗﺤﻔﻪ( در اﻟﻬﯿﺎت‪.‬‬‫و )ذو اﻟﻔﻘﺎر( در رّد ﺑﺎب دوازدﻫﻢ )ﺗﺤﻔﻪ( در ﻣﺒﺤﺚ ﺗﻮﻟﯽ و ﺗﺒﺮي ]‪.[2‬‬‫‪ -3‬ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﻃﺒﯿﺐ ﮐﺸـﻤﯿﺮي دﻫﻠﻮي ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪ ،1235‬ﮐﻪ ﺗﻤـﺎم دوازده ﺑـﺎب ﮐﺘـﺎب )ﺗﺤﻔﻪ( را رّد ﮐﺮده‪ ،‬و در ﻧﻘﺾ ﻫﺮ ﺑـﺎب ﮐﺘـﺎﺑﯽ‬‫ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﻨﺎم )اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ( ﻣﻮﺳﻮم ﮐﺮده‪ [1] .‬ﺗﮑﻤﻠﻪ ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء ج ‪ 1‬ص ‪.118‬‬‫]‪ [2‬اﻟﮑﺮام اﻟﺒﺮرة ج ‪ 2‬ص ‪.520‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪49 :‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻋّﻠﺎﻣﻪ آﻗﺎ ﺑﺰرگ ﻗّﺪس ﺳّﺮه در )اﻟﺬرﯾﻌﻪ( ج ‪ 24‬ص ‪ 108‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫)اﻟﻨﺰﻫـﮥ اﻻـﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﮥ ﻓﯽ ﻧﻘﺾ اﻟﺘﺤﻔـﮥ اﻻـﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﮥ(‪ ،‬اﺻـﻞ اﻟﺘﺤﻔـﮥ ﻣﻦ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ‬‫اﻟـﺪﻫﻠﻮي اﻟﻔﺎروﻗﯽ ﻟﻘﺒﺎ ﻻ ﻣﻌﻨﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺮﺟﻞ ﻻ ﯾﻔّﺮق ﺑﯿﻦ اﻟﺤﻖ و اﻟﺒﺎﻃﻞ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻌﺮف ﻓﻠﺴـﻔﮥ اﻟﺘﺸـّﯿﻊ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺘﻤﺴﮏ ﺣﺘﯽ ﺑﻘﺸﻮر اﻟﺘﺴـﻨﻦ اﻟﺘﯽ‬‫داﻓﻊ ﻋﻨﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺨﺒﻂ ﺑﯿﻦ اﻟﻘﺸﺮ و اﻟﻤﻐﺰي ﻟﻼﺳﻼم ﺧﺒﻂ ﻋﺸﻮاء‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﻟﺠﻮاﺑﻪ اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻄﺒﯿﺐ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻨﺎﯾﮥ أﺣﻤﺪ اﻟﮑﺸﻤﯿﺮي ﻟا ﺪﻫﻠﻮي‬‫اﻟﻤﺘﺨﻠﺺ »ﮐﺎﻣﻞ« و اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺎﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ )م ‪ (1235‬ﻓﮑﺘﺐ ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﮐﻞ ﺑﺎب ﻣﺠﻠﺪا اﻻ ان اﻟﺸﺎﺋﻊ ﻫﻮ ﺧﻤﺲ ﻣﺠﻠﺪات ﻣﻨﻬﺎ‪:‬‬‫اﻟﻤﺠﻠﺪ اﻻول‪ :‬ﻧﻘﺾ ﻟﻠﺒﺎب اﻻول اﻟﺬي ﻫﻮ ﻓﯽ ﻓﺮق اﻟﺸﯿﻌﮥ‪ ،‬و ﺗﺎرﯾﺦ ﺣﺪوث اﻟﺘﺸﯿﻊ‪.‬‬‫اﻟﻤﺠﻠﺪ اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ :‬ﻧﻘﺾ ﻟﻠﺒﺎب اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﻣﮑﺎﯾﺪ اﻟﺸﯿﻌﮥ ﺑﺰﻋﻤﻪ‪.‬‬‫اﻟﻤﺠﻠﺪ اﻟﺜﺎﻟﺚ‪ :‬ﻧﻘﺾ ﻟﻠﺒﺎب اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻓﯽ ﺑﯿﺎن اﺳﻼف اﻟﺸﯿﻌﮥ‪ ،‬و ﮐﺘﺒﻬﻢ و ﻋﻠﻤﺎﺋﻬﻢ‪.‬‬‫اﻟﻤﺠﻠﺪ اﻟﺮاﺑﻊ‪ :‬اﺻﻮل اﻟﺤﺪﯾﺚ و رﺟﺎﻟﻪ ﻋﻨﺪ اﻟﺸﯿﻌﮥ‪.‬‬‫اﻟﻤﺠﻠﺪ اﻟﺨﺎﻣﺲ‪ :‬ﻓﯽ اﻻﻟﻬﯿﺎت‪.‬‬‫اﻟﻤﺠﻠﺪ اﻟﺴﺎدس‪ :‬اﻟﻨﺒﻮات‪.‬‬‫اﻟﻤﺠﻠﺪ اﻟﺴﺎﺑﻊ‪ :‬اﻻﻣﺎﻣﮥ‪.‬‬‫اﻟﻤﺠﻠﺪ اﻟﺜﺎﻣﻦ‪ :‬اﻟﻤﻌﺎد‪.‬‬‫اﻟﻤﺠﻠﺪ اﻟﺘﺎﺳﻊ‪ :‬اﻟﻔﻘﻬﯿﺎت و اﻟﺸﺮاﺋﻊ‪.‬‬‫اﻟﻤﺠﻠﺪ اﻟﻌﺎﺷﺮ‪ :‬اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ‪.‬‬‫اﻟﻤﺠﻠﺪ اﻟﺤﺎدﯾﻌﺸﺮ‪ :‬ﻓﯽ ﺧﻮاّص اﻟﺸﯿﻌﮥ و ﻫﯽ ﻋﻠﯽ زﻋﻢ اﻟﻤﺆﻟﻒ اﻟﺠﺎﻫﻞ اﻟﻌﺎﻣﯽ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪50 :‬‬‫‪ -1‬اﻻوﻫﺎم ‪ -2‬اﻟﺘﻌﺼﺒﺎت ‪ -3‬اﻟﻬﻔﻮات‪.‬‬‫اﻟﻤﺠﻠﺪ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻋﺸﺮ‪ :‬اﻟﺘﻮﻟﯽ و اﻟﺘﺒّﺮي ﻋﻨﺪ اﻟﺸﯿﻌﮥ و ﻟﻪ ﻋﺸﺮ ﻣﻘﺪﻣﺎت‪.‬‬‫و اﻟﻤﺠﻠﺪات اﻟﺴﺒﻊ اﻟﺘﯽ ﻫﯽ ‪ ،2‬و ‪ ،6‬و ‪ ،8‬و ‪ ،10‬و ‪ ،11‬و ‪ ،12‬ﻏﯿﺮ ﻣﻨﺘﺸﺮة‪ ،‬و ﻗﺪ ﺑﻘﯿﺖ ﻓﯽ اﻟﻤﺴّﻮدة‪ ،‬و ﺗﻮﺟﻪ ﻧﺴﺨﮥ اﻟﻤﺠﻠﺪ اﻟﺜﺎﻣﻦ اﻟﻤﻠّﻘﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 55‬از ‪174‬‬‫ﺑﻨﺼﺮة اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳﯿﮥ ﻓﯽ )اﻟﻤﺠﻠﺲ ‪.(2809‬‬‫ذﮐﺮت ﺗﺮﺟﻤـﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﻓﯽ ﻧﺠﻮم اﻟﺴـﻤﺎء‪ ،‬و ﻗﺪ اﻓﺮد اﻟﻤﯿﺮ اﻋﺠﺎز ﺣﺴـﯿﻦ )‪ (1286 -1240‬ﺻﺎﺣﺐ )ﺷـﺬور اﻟﻌﻘﯿﺎن( و )ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ(‬‫رﺳﺎﻟﮥ ﻓﺎرﺳﯿﮥ ﻣﺴﺘﻘﻠﮥ ﻓﯽ أﺣﻮال ﻫﺬا اﻻﺳﺘﺎذ اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟﺸﺄن اﻟﻬﻨﺪي‪.‬‬‫‪ -4‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري واﻟﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪاش ﮔﺬﺷﺖ‪.‬‬‫وي ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ ﭘﯿﺶ از اﯾﻦ در ﺗﺮﺟﻤﻪاش ذﮐﺮ ﺷـﺪ ﭘﻨـﺞ ﺑﺎب از )ﺗﺤﻔﻪ( را ﻧﻘﺾ ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺎب اول را ﺑﻨﺎم )ﺳـﯿﻒ ﻧﺎﺻـﺮي(‪ ،‬و ﺑﺎب ﺳﻮم را‬‫ﺑﻨـﺎم )ﺗﻘﻠﯿﺐ اﻟﻤﮑﺎﺋـﺪ( و ﺑـﺎب ﻫﻔﺘﻢ را ﺑﻨـﺎم )ﺑﺮﻫـﺎن اﻟﺴـﻌﺎدات(‪ ،‬و ﺑـﺎب دﻫﻢ را ﺑﻨـﺎم )ﺗﺸـﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ( و ﺑﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ را ﺑﻨﺎم )ﻣﺼﺎرع‬‫اﻻﻓﻬﺎم ﻟﻘﻠﻊ اﻻوﻫﺎم( ﻣﻮﺳﻮم ﮐﺮده‪ ،‬و ﻫﻤﻪ ﻣﺠﻠﺪات ﻣﺬﮐﻮره ﭼﺎپ ﺷﺪه‪.‬‬‫‪ -5‬ﺳﺒﺤﺎن ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻫﻨﺪي ﮐﻪ در ﻋﺼﺮ ﺧﻮﯾﺶ از ﻣﻘﺘﺪاﯾﺎن ﺑﻮده‪ ،‬و ﭘﺲ از ‪ 1260‬ﻫﺠﺮي وﻓﺎت ﮐﺮده‪.‬‬‫وي ردي ﺑﺮ ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ )ﺗﺤﻔﻪ( ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻨﺎم )اﻟﻮﺟﯿﺰة(‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ آﻗﺎ ﺑﺰرگ ﻗﺪس ﺳﺮه در )اﻟﮑﺮام اﻟﺒﺮرة( ج ‪ 2‬ص ‪ 596‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﺳﺒﺤﺎن ﻋﻠﯽ ﺧﺎن اﻟﻬﻨﺪي ‪ -....‬ﺑﻌﺪ ‪ .1260‬ﻋﺎﻟﻢ ﮐﺎﻣﻞ‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ ﺟﻠﯿﻞ ﮐﺎن ﻗﺪوة ﻓﻀﻼء وﻗﺘﻪ ﻣﻦ اﻗﺮاﻧﻪ‪ ،‬ﻟﻪ آﺛﺎر ﻣﻨﻬﺎ‪:‬‬‫)اﻟﻮﺟﯿﺰة( ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﮑﻼم و اﺻﻮل اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳـﯿﮥ‪ ،‬ﻣﻄﺒﻮع‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺑﺴﻂ اﻟﻘﻮل ﻓﯽ اﻻﻣﺎﻣﮥ‪ ،‬و اورد ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺪاﻟﮥ ﻋﻠﯽ اﻣﺎﻣﮥ‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪51 :‬‬‫و ﺗﻌﺮض ﻟﻠﺮد ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺾ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻪ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﺪﻫﻠﻮي‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ )اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ( و ذﮐﺮ ﺑﻌﺾ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ‪.‬‬‫‪ -6‬اﺑﻮ ﻋﻠﯿﺨﺎن ﻣﻮﺳﻮي‪ ،‬ﺳﯿﺪ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻨﺎرﺳﯽ دﻫﻠﻮي ﮐﻪ از ﺑﺰرﮔﺎن ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﺷﯿﻌﻪ در ﻗﺮن ﺳﯿﺰدﻫﻢ‪ ،‬در ﻫﻨﺪ ﺑﻮده‪.‬‬‫وي ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ )ﺗﺤﻔﻪ( را ﺑﻨﺎم )ﻣﻬﺠﮥ اﻟﺒﺮﻫﺎن( ﺑﻔﺎرﺳﯽ‪ ،‬و ﺑﺎب دﻫﻢ را ﺑﻨﺎم )ﺗﮑﺴﯿﺮ اﻟﺼﻨﻤﯿﻦ( ﻧﻘﺾ ﮐﺮده‪.‬‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻬﺪي ﮐﺸﻤﯿﺮي در ﺗﮑﻤﻠﻪ ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء ج ‪ 1‬ص ‪ 428‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﺴﯿﺪ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﯽ ﻋﻠﯿﺨﺎن اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﺒﻨﺎرﺳﯽ ﺛﻢ اﻟﺪﻫﻠﻮي‪.‬‬‫وي ﻋـﺎﻟﻢ ﻟﻮذﻋﯽ‪ ،‬ﻓﺎﺿﻞ ﯾﻠﻤﻌﯽ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻘﺮﯾﺤـﮥ اﻟﻮﻗﺎدة‪ ،‬و اﻟﻄﺒﯿﻌـﮥ اﻟﻨﻘﺎدة و ﻫﻢ ﻋﺼـﺮ ﺟﻨﺎب ﻋﻤـﺪة اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﺟﻨﺎب ﻣﺤﻤـﺪ ﻗﻠﯿﺨﺎن‬‫ﻃﺎب ﺛﺮاه ﺑﻮده‪.‬‬‫‪ -7‬ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪.1284‬‬‫وي از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ اﻋﺎﻇﻢ ﻋﻠﻤﺎء ﺷﯿﻌﻪ در ﻗﺮن ﺳﯿﺰدﻫﻢ در ﻫﻨﺪ ﺑﻮده‪ ،‬و از ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ﻗﯿﻤﻪ او ﺳﻪ ﮐﺘﺎب اﺳﺖ در ﻧﻘﺾ )ﺗﺤﻔﻪ(‪:‬‬‫اول )اﻻﻣﺎﻣﮥ( ﮐﻪ در رّد ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ )ﺗﺤﻔﻪ( اﺳﺖ ﺑﻪ ﻟﻐﺖ ﻋﺮﺑﯽ‪.‬‬‫دوم )ﺑﻮارق ﻟا ﻬﯿﮥ( ﮐﻪ رد ﺑﺮ ﻫﻤﺎن ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ اﺳﺖ و ﻟﯿﮑﻦ ﺑﻠﻐﺖ ﻓﺎرﺳﯽ‪.‬‬‫ﺳﻮم )ﻃﻌﻦ ﻟا ﺮﻣﺎح( در ﺑﺤﺚ ﻓﺪك و ﻗﺮﻃﺎس در ﺟﻮاب ﺑﺎب دﻫﻢ )ﺗﺤﻔﻪ( ]‪.[1‬‬‫‪ -8‬ﺳـﯿﺪ ﻣﻔﺘﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس ﺷﻮﺷﺘﺮي ﮐﻪ ﺑﻪ ﭼﻬﺎر واﺳـﻄﻪ ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻮم آﯾﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﯿﺪ ﻧﻌﻤﺖ ﺟﺰاﺋﺮي ﻣﯽرﺳﺪ‪ .‬و از اﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎء ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺖ‬‫در ﻗﺮن ﺳﯿﺰدﻫﻢ و ﭼﻬﺎردﻫﻢ‪ ،‬و در ﺳﺎل ‪ 1306‬ﺑﯿﺴﺖ و ﭘﻨﺠﻢ ذي اﻟﻘﻌﺪه و ﻟﮑﻬﻨﻮ وﻓﺎت ﮐﺮد‪.‬‬‫وي ﺑﺮ ﺑـﺎب ﻫﻔﺘﻢ )ﺗﺤﻔﻪ( رد ﮐﺮده و ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﺧـﻮد را ﺑﻨـﺎم )ﺟﻮاﻫﺮ ﻋﺒﻘﺮﯾﻪ در ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨـﺎ ﻋﺸـﺮﯾﮥ( ﻣﻮﺳﻮم ﺳـﺎﺧﺘﻪ‪ [1] .‬اﻟﺬرﯾﻌـﮥ ج ‪ 2‬ص‬‫‪ -245‬ج ‪ 3‬ص ‪ -97‬ﺗﮑﻤﻠﻪ ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء ج ‪ 1‬ص ‪.282‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪52 :‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺧﻮد ﺑﻨﻘﻞ ﺻﺎﺣﺐ )ﺗﮑﻤﻠﻪ ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء( ج ‪ 2‬ص ‪ 78‬در ﺿﻤﻦ ﻣﺼﻨﻔﺎﺗﺶ ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫‪) -97‬ﺟﻮاﻫﺮ ﻋﺒﻘﺮﯾﻪ( در رد )ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨـﺎ ﻋﺸـﺮﯾﻪ( ﮐﻪ ﻣﺸـﺘﻤﻞ اﺳﺖ ﺑﺮ ﺗﺒﮑﯿﺖ ﻣﺨـﺎﻟﻔﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﺄﻧﯿﺐ ﻣﻌﺎﻧـﺪﯾﻦ ﺑﺮواﯾﺎت ﺻـﺤﯿﺤﻪ‪ ،‬و ﻋﺒﺎرات‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 56‬از ‪174‬‬‫ﻣﻠﯿﺤﻪ‪ ،‬و ﻣﺘﻀﻤﻦ اﺳﺖ ﺑﺮ ﮐﻨﺎﯾﺎت و ﻣﻌﺎرﯾﻀﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻗﻠﻮب ﻧﻮاﺻﺐ ﻣﺜﻞ ﻣﻘﺎرﯾﺾ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫‪ -9‬ﺧﯿﺮ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻪآﺑـﺎدي ﮐﻪ از ﻓﻀـﻼء ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﺷـﯿﻌﻪ در ﻗﺮن ﺳـﯿﺰدﻫﻢ در ﻫﻨـﺪ ﺑـﻮده‪ ،‬و ﺻـﺎﺣﺐ ﺗﮑﻤﻠﻪ ﻧﺠﻮم اﻟﺴـﻤﺎء ج ‪ 1‬ص ‪421‬‬‫ذﮐﺮش ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫وي ﺑﺮ ﺗﻤﺎم ﺑا ﻮاب )ﺗﺤﻔﻪ( ﻧﻘﺾ ﮐﺮده و ﻟﯿﮑﻦ ﺟﻮاب ﺑﺎب ﭼﻬﺎرﻣﺶ دﯾﺪه ﺷﺪه و آن ﺑﻨﺎم )ﻫﺪﯾﮥ اﻟﻌﺰﯾﺰ( ﻣﻮﺳﻮم اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺻﺎﺣﺐ )ﺗﮑﻤﻠﻪ( از )ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ( ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪.‬‬‫ﺟﻮاب اﻟﺘﺤﻔـﮥ ﻟﻠﻤﻮﻟﻮي ﺧﯿﺮ اﻟـﺪﯾﻦ اﻹﻟﻪآﺑـﺎدي ﺳـﻤﻌﺖ واﻟـﺪي ره اﻧﻪ ﮐﺘﺐ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﻠـﮥ اﻻـﺑﻮاب‪ ،‬ﻟﮑﻨﯽ رأﯾﺖ ﻣﻨﻬﺎ ﺟﻮاب اﻟﺒﺎب اﻟﺮاﺑﻊ‬‫اﺳﻤﻪ )ﻫﺪﯾﮥ اﻟﻌﺰﯾﺰ(‪.‬‬‫‪ -10‬ﻣﺠﺎﻫـﺪ اﮐﺒﺮ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻗـﺪس ﺳـﺮه ﮐﻪ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﻋﻼﻣﻪ اﻣﯿﻨﯽ ﻗﺪس ﺳـﺮه‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ دﺳﺖ اﯾﻦ ﺳـﯿﺪ ﭘﺎك ﺑﺰرﮔﻮار‬‫ﺣﺠﺖ را ﺗﻤﺎم ﮐﺮد و راه راﺳﺖ ﺣﻖ را آﺷﮑﺎرا ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫وي ﮐﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ )ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار( را ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮد‪ ،‬و ﺑﺎ ﺗﺼﻨﯿﻒ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺷﺮﯾﻒ ﻣﻨﺘﯽ ﺑﺮ ﺟﻬﺎن ﺗﺸﯿﻊ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺮ ﻋﺎﻟﻢ اﺳﻼم ﻧﻬﺎد‪.‬‬‫و ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه ﻣﺤﺘﺮم ﮐﺘﺎب )ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ( آﻗﺎي ﻣﺤﻤﺪ رﺿﺎ ﺣﮑﯿﻤﯽ ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﭘﺲ از اﻧﺘﺸـﺎر ﮐﺘـﺎب )ﻋﺒﻘـﺎت اﻻـﻧﻮار( در اﯾﻦ ﺳﻮي و آن ﺳﻮي‪ ،‬ﻋﺎﻟﻤـﺎن و ادﯾﺒـﺎن ﺑﻪ ﺗﺄﯾﯿـﺪ ﺟﺒﻬﻪ ﺣﻖ ﭘﺮداﺧﺘﻨـﺪ‪ ،‬و ﻣﻘﺎﻟﻪﻫـﺎ و ﻗﺼـﺎﺋﺪ‬‫ﺑﺴﯿﺎري درﺑﺎره اﯾﻦ ﮐﺘﺎب و اﯾﻦ ﻣﺆﻟﻒ ﻧﻮﺷﺘﻨﺪ و ﺳﺮودﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﺑﻪ اﯾﻦ وﻇﯿﻔﻪ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪53 :‬‬‫ﭘﺲ از در ﮔـﺬﺷﺖ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻧﯿﺰ اﯾﻦ ﺳﺘﺎﯾﺸـﻨﺎﻣﻪﻫﺎ‪ ،‬و ﭼﮑﺎﻣﻪﻫﺎ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و ﺳـﺮوده و ﺑﻪ ﻫﻨﺪ ﻓﺮﺳـﺘﺎده ﻣﯽﺷﺪ و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻓﺮزﻧﺪان‬‫ادﯾﺐ و ﻋـﺎﻟﻢ وي ﻣﯽرﺳـﯿﺪ ﭼـﻮن اﯾﻦ ﻧﻮﺷـﺘﻪﻫﺎ و ﻗﺼـﯿﺪهﻫﺎ‪ -‬ﮐﻪ ﺧـﻮد ﻧﯿﺰ ﺣﻖ اﺳﺖ و ﺳـﻨﺪ ﺣﻖ و ﺗﺄﯾﯿـﺪ ﺣﻖ‪ -‬ﻓﺮاوان ﮔﺸﺖ‪ ،‬ﯾﮑﯽ از‬‫ادﯾﺒﺎن و ﻣﺆﻟﻔﺎن ﺻﻔﺤﺎت ﻫﻨﺪ‪ ،‬آﻧﻬﺎ را در ﮐﺘﺎﺑﯽ ﮔﺮد آورد و »ﺳﻮاﻃﻊ اﻻﻧﻮار ﻓﯽ ﺗﻘﺮﯾﻀﺎت ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار« ﻧﺎﻣﯿﺪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻋﻼﻣﻪ آﻗﺎ ﺑﺰرگ ﺗﻬﺮاﻧﯽ در اﻟﺬرﯾﻌﮥ ج ‪ 12‬ص ‪ 241‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫»ﺳﻮاﻃﻊ اﻻﻧﻮار« ﻓﯽ ﺗﻘﺮﯾﻀﺎت ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻣﻦ ﺟﻤﻊ اﻟﺴﯿﺪ اﺻﻐﺮ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻬﻨﺪي اﻟﻌﺒﺎﺳﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺸﯿﺮازي اﻟﻬﻨﺪي ﻓﯽ ﺟﺰﺋﯿﻦ اوﻟﻬﻤﺎ‬‫ﻓﯿﻤﺎ ﮐﺘﺐ اﻟﯽ اﻟﻤﺼـﻨﻒ اﻟﻤﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪ ،1306‬و ﺛﺎﻧﯿﻬﻤﺎ ﻣﺎ ﮐﺘﺐ ﺑﻌـﺪ وﻓﺎﺗﻪ اﻟﯽ وﻟـﺪه اﻻﻣﯿﺮ ﻧﺎﺻـﺮ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ اواﺋﻞ‬‫رﺟﺐ ‪ ،1361‬و ﻃﺒﻊ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ ﻓﯽ ‪.1303‬‬‫در ﻣﯿـﺎن ﮐﺴـﺎﻧﯽ ﮐﻪ از ﺳـﺮ ﺑﯿـﺪاري و ﺗﻌﻬـﺪ ﺷﻨﺎﺳـﯽ‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﺮوﯾـﺞ ﮐﺘﺎب »ﻋﺒﻘﺎت« ﭘﺮداﺧﺘﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﺮاي آن ﻧﺎﻣﻪﻫﺎ و ﺗﻘـﺪﯾﺮﻫﺎ ﻧﮕﺎﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ‬‫ﻧﺎﻣﻬﺎي ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺑﺰرﮔﯽ ﭼﻨﺪ ﺑﺮ ﻣﯽﺧﻮرﯾﻢ‪:‬‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﺣﺴﻦ ﺷـﯿﺮازي‪ ،‬ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺎج ﻣﯿﺮزا ﺣﺴـﯿﻦ ﻧﻮري‪ ،‬ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺷﻬﺮﺳـﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺎج ﻣﯿﺮزا اﺑﻮ‬‫اﻟﻔﻀﻞ ﺗﻬﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﺻﺪر اﻻﻓﺎﺿﻞ دﻫﺪﺷﺘﯽ‪ ،‬ﺣﺎج ﻣﻼ اﺳﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺧﻮﺋﯽ‪ ،‬ﺷـﺮﯾﻒ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺧﺮاﺳﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺎج آﻗﺎ ﻣﯿﺮ ﻗﺰوﯾﻨﯽ‪ ،‬ﺣﺎج ﺳـﯿﺪ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ‬‫ﺻﺪر‪ ،‬ﺳﯿﺪ رﯾﺤﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺸﻔﯽ ﺑﺮوﺟﺮدي ﺷﯿﺦ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ‬‫اﮐﻨﻮن ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎﯾﯽ از ﺳﺨﻨﺎن ﺑﻌﺾ از ﻧﺎﻣﺒﺮدﮔﺎن در ﺗﻌﻈﯿﻢ »ﻋﺒﻘﺎت« و ﻣﺆﻟﻔﺶ ذﮐﺮ ﺷﻮد‬‫‪ -1‬ﻣﯿﺮزاي ﺷﯿﺮازي و ﮐﺘﺎب »ﻋﺒﻘﺎت«‬‫ﻣﯿﺮزاي ﺑﺰرگ‪ ،‬ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﻦ ]‪ [1‬ﺷـﯿﺮازي ﭼﻨﺪ ﻧﺎﻣﻪ ﺑﺼﺎﺣﺐ »ﻋﺒﻘﺎت« و ﺳـﭙﺲ ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪش ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﻫﻨﺪي ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ‬‫در ﯾﮏ ﻧﺎﻣﻪ ﮐﻪ در ذي ﺣﺠﻪ ﺳﺎل ‪ 1301‬ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺮﻗﻮم ﻣﯽدارد‪:‬‬‫»رأﯾﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﺎﻟﯿـﮥ‪ ،‬ﺗﻔﻮق رواﺋـﺢ ﺗﺤﻘﯿﻘﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻐﺎﻟﯿـﮥ‪ ،‬ﻋﺒﺎراﺗﻬﺎ اﻟﻮاﻓﯿـﮥ دﻟﯿﻞ اﻟﺨﺒﺮة‪ ،‬و اﺷﺎراﺗﻪ اﻟﺸﺎﻓﯿﮥ ﻣﺤﻞ اﻟﻌﺒﺮة‪ ،‬و ﮐﯿﻒ ﻻ؟ و ﻫﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 57‬از ‪174‬‬‫ﻣﻦ ﻋﯿﻮن اﻻﻓﮑﺎر اﻟﺼﺎﻓﯿﮥ ﻣﺨﺮﺟﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺧﻼص ﻣﻨﺘﺠﮥ‪ .‬ﻫﮑﺬا‪ ،‬ﻫﮑﺬا‪ ،‬و اﻻ ﻓﻼ ﻻ ‪.[2] «...‬‬‫ﻣﻦ در ﮐﺘﺎب ﺷـﻤﺎ ﻣﻄﺎﻟﺒﯽ ﻋﺎﻟﯽ و ارﺟﻤﻨﺪ ﺧﻮاﻧﺪم‪ ،‬ﻧﺴـﯿﻢ ﺧﻮش ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷـﻤﺎ ﺑﺮاي ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮدهاﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﻫﺮ‬‫ﻣﺸـﮏ ﭘﺮورده و ﻣﻌﺠﻮن دﻣـﺎﻏﭙﺮوري ﺑﺮﺗﺮي دارد ﻋﺒـﺎرات رﺳﺎي ﮐﺘﺎب‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﭘﺨﺘﮕﯽ ﻧﻮﯾﺴـﻨﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و اﺷﺎرات ﺟﻬﻞ زداي آن ﻣﺎﯾﻪ‬‫دﻗﺖ و آﻣﻮﺧﺘﻦ‪ ،‬و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب از ﺳـﺮ ﭼﺸﻤﻪﻫﺎي ﻓﮑﺮي ﺗﺎﺑﻨﺎك ﻧﺸﺄت ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺠﺴﻤﻪ اﺧﻼص‬‫و ﺗﻘﻮي ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﯾـﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬آري اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﺑﺎﯾـﺪ از اﯾﻦ دﺳﺖ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﻣﺆﻟﻒ از اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ‪ ...‬و اﮔﺮ ﻏﯿﺮ از اﯾﻦ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺒـﺎد‪ ،‬و‬‫ﻣﺒ ﺎ د ‪.‬‬
‫و ﭘﺲ از ﭼﻨﺪ ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺮﻗﻮم داﺷﺘﻪ‪:‬‬‫ﻓﻠﯿﺲ ﺣﯿﺎة اﻟﺪﯾﻦ ﺑﺎﻟﺴﯿﻒ و اﻟﻘﻨﺎ ﻓﺎﻗﻼم اﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ اﻣﻀﯽ ﻣﻦ اﻟﺴﯿﻒ‬‫]‪ [1‬آﯾـﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺠﺪد اﻟﺸـﯿﺮازي ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸـﯿﺮازي‪ ،‬ﻣﻘﺘﺪاي ﺑﺰرگ در ﻋﺼـﺮ ﺧﻮد ﺷﺨﺼـﯿﺖ ﺑﺰرﮔﯽ ﮐﻪ در ﻗﻀـﯿﻪ اﻣﺘﯿﺎز ﺗﻨﺒﺎﮐﻮ در‬‫ﻋﺼﺮ ﻧﺎﺻﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﺷﺎه ﻧﻘﺶ ﺑﺰرﮔﯽ اﯾﻔﺎء ﮐﺮد‪ ،‬وي در ﺳﺎل ‪ 1230‬ﻣﺘﻮﻟﺪ و در ﺳﺎل ‪ 1312‬ﻫﺠﺮي ﻗﻤﺮي در ﮔﺬﺷﺖ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺳﻮاﻃﻊ اﻻﻧﻮار ص ‪ 23‬ط ﻟﮑﻬﻨﻮ ‪.1303‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪55 :‬‬‫و اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯽ ان ﻗﻠﻤﻪ اﻟﺸـﺮﯾﻒ ﻣﺎض ﻧﺎﻓﻊ‪ ،‬و ﻻ ﻟﺴـﻨﮥ اﻫﻞ اﻟﺨﻼف ﺣﺴﺎم ﻗﺎﻃﻊ و ﺗﻠﮏ ﻧﻌﻤﮥ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻮﻫﺒﮥ ﺳﺎﻗﻬﺎ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و‬‫اﻧﯽ و ان ﮐﻨﺖ اﻋﻠﻢ ان اﻟﺒﺎﻃﻞ ﻓﺎﺗـﺢ ﻓﺎه ﻣﻦ اﻟﺤﻨﻖ‪ ،‬اﻻ ان اﻟـﺬوات اﻟﻤﻘﺪﺳـﮥ ﻻ ﯾﺒﺎﻟﻮن ﻓﯽ اﻋﻼء ﮐﻠﻤـﮥ اﻟﺤﻖ‪ ،‬ﻓﺎﯾﻦ اﻟﺨﺸﺐ اﻟﻤﺴـﻨﺪة ﻣﻦ‬‫اﻟﺠﻨﻮد اﻟﻤﺠﻨﺪة‪ ،‬و اﯾﻦ ﻇﻼل اﻟﻀﻼﻟﮥ ﻣﻦ اﻟﺒﺪر اﻻﻧﻮر‪ ،‬و ﻇﻼم اﻟﺠﻬﺎﻟﮥ ﻣﻦ اﻟﮑﻮﮐﺐ اﻻزﻫﺮ ‪....‬‬‫ﺣﯿﺎت دﯾﻦ ﻧﻪ ﺑﺠﻨﮓ اﺳﺖ و آﺑﯿﺎري ﺳﯿﻒ ﮐﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺑﻘﻠﻢ ﮐﺎر ﺳﯿﻒ ﻣﯽﺑﯿﻨﻨﺪ‬‫ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﻠﻢ ﺣﻘﯿﻘﺖ رﻗﻢ ﺟﻨﺎب ﺳﺎﻣﯽ ﺳـﺨﻦ ﻃﺮازي‪ ،‬و زﺑﺎن اﻫﻞ ﺟـﺪل را ﺣﺴﺎﻣﯽ اﺳﺖ ﻗﺎﻃﻊ‪ ،‬اﮔﺮ ﭼﻪ ﻣﯽداﻧﻢ ارﺑﺎب وﻫﻦ را دﻫﻦ‬‫ﭘﯿﻮﺳـﺘﻪ ﭼﺎك‪ ،‬وﻟﯽ ذوات ﻣﻘﺪﺳﻪ ﭘﺎك را از اﻋﻼي ﮐﻠﻤﻪ ﺣﻖ ﭼﻪ ﺑﺎك‪ ،‬ﺑﺎ ﺟﻨﻮد ﻣﺠﻨﺪة ﺣﻖ ﺧﺸﺐ ﻣﺴﻨﺪه را ﭼﻪ ﻧﺴﺒﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻇﻼل‬‫ﺿﻼل را در ﻗﺒﺎل ﻣﻬﺮ اﻧﻮر ﭼﻪ ﺟﺮأت اﺳﺖ ‪.[1] ...‬‬‫ﻣﯿﺮزاي ﺑﺰرگ در ﻧﺎﻣﻪ دﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﺑﻌﺮض ﻋﺎﻟﯽ ﻣﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ :‬رﺟﺎء واﺛﻖ آﻧﮑﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺪوام در ﺗﺸـﯿﯿﺪ ﻗﻮاﻋﺪ دﯾﻦ ﺣﻨﯿﻒ‪ ،‬و ﺗﺴﺪﯾﺪ ﺳﻮاﻋﺪ ﺷﺮع ﺷﺮﯾﻒ‪ ،‬ﺑﻪ ﺑﺮﮐﺎت اﻣﺎم ﻋﺼﺮ‪،‬‬‫وﻟﯽ زﻣﺎن‪ -‬ارواﺣﻨﺎ ﻟﻪ اﻟﻔﺪاء‪ -‬ﻣﻮﻓﻖ و ﻣﺴﺪد ﺑﺎﺷـﯿﺪ! اﮔﺮ ﭼﻪ در ﻣﻘﺎم ﺗﻮدد و اﺗﺤﺎد ﮐﻤﺘﺮ ﻣﯿﺴـﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﺘﻮاﻧﻢ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺷﺎﯾﺴـﺘﻪ اﺳﺖ‬‫ﺑﺮاﯾﻢ‪ ،‬واﺣـﺪ اﺣﺪ اﻗﺪس‪ -‬ﻋﺰت اﺳـﻤﺎﺋﻪ‪ -‬ﮔﻮاه اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺷـﮑﺮ ﻧﻌﻤﺖ وﺟﻮد ﺷـﺮﯾﻒ را ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ ،‬و ﺑﻪ ﮐﺘﺐ و ﻣﺼـﻨﻔﺎت رﺷـﯿﻘﻪ آن‬‫ﺟﻨﺎب ﻣﺴـﺘﺄﻧﺴﻢ‪ ،‬و ﺣﻖ زﺣﻤﺎت و ﺧﺪﻣﺎت آن وﺟﻮد ﻋﺰﯾﺰ را در اﺳـﻼم ﻧﯿﮑﻮ ﻣﯽﺷـﻨﺎﺳﻢ اﻧﺼﺎف ﺗﻮان ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﺎ ﮐﻨﻮن در اﺳﻼم در ﻓﻦ‬‫ﮐﻼم‪ ،‬ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻧﺎﻓﻊ و ﺗﻤﺎم‪ ،‬ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ ﮐﺘﺎب ]‪ [1‬ﺳﻮاﻃﻊ اﻻﻧﻮار ص ‪ -25‬ط ﻟﮑﻬﻨﻮ‪.1303 -‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪56 :‬‬‫»ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار« ﮐﻪ از ﺣﺴـﻨﺎت اﯾﻦ دﻫﺮ‪ ،‬و ﻏﻨﺎﺋﻢ اﯾﻦ زﻣﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮ ﻫﺮ ﻣﺴﻠﻢ ﻣﺘﺪﯾﻦ ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻋﻘﺎﺋﺪ‪ ،‬و اﺻﻼح ﻣﻔﺎﺳﺪ‬‫ﺧﻮد ﺑﺂن ﮐﺘﺎب ﻣﺒﺎرك رﺟﻮع ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و اﺳـﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮐﺲ ﺑﻪ ﻫﺮ ﻧﺤﻮ ﺗﻮاﻧﺪ در ﻧﺸـﺮ و ﺗﺮوﯾﺞ آﻧﻬﺎ‪ ،‬ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد اﺣﻘﺮ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﺳﻌﯽ و‬‫ﮐﻮﺷـﺶ را ﻓﺮو ﮔـﺬاﺷﺖ ﻧـﺪارد‪ ،‬ﻣﺎ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﻧﻈﺮ اﺳﺖ اﻋﻼء ﮐﻠﻤﻪ ﺣﻖ‪ ،‬و ادﺣﺎض ﺑﺎﻃﻞ ﺷﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺧـﺪﻣﺘﯽ ﺷﺎﯾﺴـﺘﻪﺗﺮ از اﯾﻦ ﺑﻄﺮﯾﻘﻪ‬‫ﺣﻘﻪ‪ ،‬و ﻓﺮﻗﻪ ﻧﺎﺟﯿﻪ ﮐﻤﺘﺮ در ﻧﻈﺮ اﺳﺖ ‪1] ..‬‬‫‪ -2‬آﯾﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ و ﮐﺘﺎب »ﻋﺒﻘﺎت«‬‫ﻣﺮﺣﻮم آﯾﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺷﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ در ﻧﺎﻣﻪ ﻣﻔﺼﻠﯽ ﮐﻪ ﺑﻤﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺮﻗﻮم ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 58‬از ‪174‬‬‫ﭼﻮن ﻣﺘـﺪرﺟﺎ ﻣﺠﻠﺪات ﮐﺘﺐ ﻣﺆﻟﻔﺎت و ﻣﺼـﻨﻔﺎت آن ﺟﻨﺎب ﺳﺎﻣﯽ ﺻـﻔﺎت ﮐﻪ ﻋﺒﺎرت از »اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤﺎم« و »ﻋﺒﻘﺎت« ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ در‬‫اﯾﻦ ﺻـﻔﺤﺎت ﺑـﺪﺳﺖ ﻋﻠﻤﺎء و ﻓﻀـﻼي اﯾﻦ ﻋﺘﺒﺎت ﻋﺮش درﺟﺎت ﻣﻠﺤﻮظ و ﻣﺸﺎﻫﺪ اﻓﺘﺎد‪ ،‬ﺑﺎﺿـﻌﺎف ﻣﻀﺎﻋﻒ آﻧﭽﻪ ﺷـﻨﯿﺪه ﻣﯽﺷﺪ دﯾﺪه‬‫ﺷﺪ‪.‬‬‫ِﮐﺘﺎٌب ُأْﺣِﮑَﻤْﺖ آﯾﺎﺗُُﻪ‪ ،‬ﺛُﱠﻢ ﻓُﱢﺼَﻠْﺖ ﻣِْﻦ ﻟَُﺪْن َﺣِﮑﯿٍﻢ َﺧﺒِﯿٍﺮ‬‫از ﺻﻔﺤﺎﺗﺶ ﻧﻤﻮدار‪.‬‬‫»ِﮐﺘﺎٌب َﻣْﺮﻗُﻮٌم َﯾْﺸَﻬُﺪُه اﻟ ُْﻤَﻘﱠﺮﺑ ُﻮَن«‬‫از اوراﻗﺶ ﭘﺪﯾﺪار‪.‬‬‫از ﻋﻨﺎوﯾﻨﺶ »آﯾﺎٌت ُﻣْﺤَﮑﻤﺎٌت ُﻫﱠﻦ ُأﱡم اﻟ ِْﮑﺘﺎِب«‬‫ﭘﯿﺪا‪.‬‬‫و از ﻣﻀﺎﻣﯿﻨﺶ ﻫﺬا ﺑَﻼٌغ ﻟ ِﻠﱠﻨﺎِس َو ﻟ ِﯿُﻨَْﺬُروا ﺑ ِِﻪ َو ﻟ َِﯿْﻌَﻠُﻤﻮا َأﱠﻧﻤﺎ ُﻫَﻮ ِإﻟٌﻪ واِﺣٌﺪ َو ﻟ َِﯿﱠﺬﱠﮐَﺮ ُأوﻟ ُﻮا اﻟ َْﺄﻟ ْﺒﺎِب‬‫ﻫﻮﯾﺪا‪.‬‬‫از ﻓﺼﻮﻟﺶ ﻋﺎﻟﻤﯽ را ﺗﺎج ﺗﺸﯿﻊ و اﺳﺘﺒﺼﺎر ﺑﺮ ﺳﺮ ﻧﻬﺎده‪.‬‬‫و از اﺑﻮاﺑﺶ ﺑﺴﻮي َﺟﱠﻨﺎُت َﻋْﺪٍن َﺗْﺠِﺮي ﻣِْﻦ َﺗْﺤﺘَِﻬﺎ اﻟ َْﺄﻧ ْﻬﺎُر*‬‫ﺑﺎﺑﻬﺎ ﮔﺸﺎده‪ [1] .‬ﺳﻮاﻃﻊ اﻻﻧﻮار ص ‪.52‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪57 :‬‬‫ﮐﻠﻤﺎﺗﺶ َو َﺟَﻌﻠْﻨﺎﻫﺎ ُرُﺟﻮﻣًﺎ ﻟ ِﻠﱠﺸﯿﺎِﻃﯿِﻦ‬‫‪.‬‬‫ﮐﻼﻣﺶ »َأﻻ ﻟَْﻌَﻨُﮥ اﻟﱠﻠِﻪ َﻋَﻠﯽ اﻟﱠﻈﺎﻟ ِِﻤﯿَﻦ«‬‫‪.‬‬‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻤﺶ َأ ﻟَْﻢ َأْﻋَﻬْﺪ ِإﻟَﯿُْﮑْﻢ ﯾﺎ ﺑَﻨِﯽ آَدَم َأْن ﻻ َﺗْﻌﺒُُﺪوا اﻟﱠﺸﯿْﻄﺎَن ِإﱠﻧُﻪ ﻟَُﮑْﻢ َﻋُﺪﱞو ُﻣﺒِﯿٌﻦ‬‫‪.‬‬‫ﻣﻀﺎﻣﯿﻨﺶ در ﻟﺴﺎن ﺣﺎل اﻋﺪاء ﯾﺎ ﻟَﯿَْﺖ ﺑَﯿْﻨِﯽ َو ﺑَﯿَْﻨَﮏ ﺑ ُْﻌَﺪ اﻟ َْﻤْﺸِﺮَﻗﯿِْﻦ َﻓﺒِﺌَْﺲ اﻟ َْﻘِﺮﯾُﻦ‬‫‪.‬‬‫دﻻﺋﻠﺶ ﻫﺬا ﺑَﯿﺎٌن ﻟ ِﻠﱠﻨﺎِس َو ُﻫﺪًي َو َﻣْﻮِﻋَﻈٌﮥ ﻟ ِﻠُْﻤﱠﺘِﻘﯿَﻦ‬‫ﺑﺮاﻫﯿﻨﺶ ِﮐﺘﺎٌب ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ َﻓﻼ َﯾُﮑْﻦ ﻓِﯽ َﺻْﺪِرَك َﺣَﺮٌج ﻣِﻨُْﻪ ﻟ ِﺘُﻨِْﺬَر ﺑ ِِﻪ َو ِذْﮐﺮي ﻟ ِﻠُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ‬‫‪.‬‬‫ﺑﺮاي دﻓﻊ ﯾﺄﺟﻮج و ﻣﺄﺟﻮج ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ دﯾﻦ ﻣﺒﯿﻦ ﺳّﺪﯾﺴﺖ ﻣﺘﯿﻦ‪.‬‬‫و از ﺟﻬﺖ ﻗﻠﻊ و ﻗﻤﻊ زﻣﺮه ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ ﻣﺬﻫﺐ و آﺋﯿﻦ ﭼﻮن ﺗﯿﻎ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪.‬‬‫ﺳﯿﻤﺮغ ﻋﻘﻞ از ﻃﯿﺮان ﺑﺴﻮي ﺷﺮف اﺧﺒﺎرش ﺣﺎﺋﺮ‪.‬‬‫ﻫﻤﺎي ﺗﯿﺰ ﭘﺎي ﺧﯿﺎل از وﺻﻮل ﺑﺴﻮي ﻏﺮف آﺛﺎرش ﻗﺎﺻﺮ‪.‬‬‫ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﺎﯾﻦ ﻟﯿﺎﻗﺖ و ﻣﺘﺎﻧﺖ و اﺗﻘﺎن ﺗﺎ اﻻن از ﺑﻨﺎن ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻧﺤﺮﯾﺮي ﺳﺮ ﻧﺰده‪.‬‬‫و ﺗﺼﻨﯿﻔﯽ در اﺛﺒﺎت ﺣﻘّﯿﺖ ﻣﺬﻫﺐ و اﯾﻘﺎن ﺗﺎ اﯾﻦ زﻣﺎن از ﺑﯿﺎن ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺣﺒﺮ ﺧﺒﯿﺮي ﺻﺎدر و ﻇﺎﻫﺮ ﻧﮕﺸﺘﻪ‪.‬‬‫از ﻋﺒﻘﺎﺗﺶ راﺋﺤﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ وزان‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 59‬از ‪174‬‬‫و از اﺳﺘﻘﺼﺎﯾﺶ اﺳﺘﻘﺼﺎ ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ دﻻﺋﻞ ﻋﯿﺎن‪.‬‬‫و ﻟّﻠﻪ دّر ﻣﺆﻟّﻔﻬﺎ و ﻣﺼّﻨﻔﻬﺎ َأ ﮐﺎَن ﻟ ِﻠﱠﻨﺎِس َﻋَﺠﺒًﺎ أَْن َأْوَﺣﯿْﻨﺎ ِإﻟﯽ َرُﺟٍﻞ ﻣِﻨُْﻬْﻢ َأْن َأﻧ ِْﺬِر اﻟﱠﻨﺎَس َو ﺑَﱢﺸِﺮ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا َأﱠن ﻟَُﻬْﻢ َﻗَﺪَم ِﺻْﺪٍق ِﻋﻨَْﺪ َرﺑﱢِﻬْﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎَل اﻟ ْﮑﺎﻓُِﺮوَن ِإ ﱠن ﻫﺬا ﻟَﺴﺎِﺣٌﺮ ُﻣﺒِﯿٌﻦ«‬‫‪ [1] [1] .....‬ﺳﻮاﻃﻊ اﻻﻧﻮار ص ‪ 5‬ط ﻟﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪58 :‬‬‫ﻣﺮﺣـﻮم آﯾـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎزﻧـﺪراﻧﯽ در ﻧـﺎﻣﻪ دﯾﮕﺮ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺑﻌﺾ اﮐـﺎﺑﺮ ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻓﺮﻣﻮده ﻣﺮﻗﻮم داﺷـﺘﻪ‪ :‬در ﺻـﻔﺤﺎت ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن در ﺑﻠـﺪه ﻟﮑﻬﻨﻮ‬‫ﻋﺎﻟﻤﯽ اﺳﺖ ﻣﺤﻘﻖ‪ ،‬و ﻓﺎﺿـﻠﯽ اﺳﺖ ﻣـﺪﻗﻖ‪ ،‬ﻧﺎﺷـﺮ اﺧﺒﺎر ﻣﺼـﻄﻔﻮي‪ ،‬و ﺑﺎﺳﻂ آﺛﺎر ﻣﺮﺗﻀﻮي‪ ،‬ﻣﺸـّﯿﺪ ﻣّﻠﺖ ﺑﯿﻀﺎء‪ ،‬و ﻣﺴّﺪد ﺷـﺮﯾﻌﺖ ﻏّﺮاء‪،‬‬‫اﻟﻤﺒﺮء ﻋﻦ ﮐﻞ ﺷﯿﻦ‪ ،‬ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺎدت اﻧﺘﺴﺎب اﻟﺴﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻠﻎ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﺎه‪.‬‬‫ﻧﺎﺻﺮ اﻟﻤﻠّﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ در »ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ« اﯾﺸﺎن ﻧﻈﺮ ﻓﺮﻣﻮدي‪ ،‬ﺑﮑﻠﻤﺎت ﻣﺘﻘﻨﻪ آن ﺑﯽ ﻧﺼﺮت ﻫﻼﮐﻮﺧﺎن‪ ،‬دﻣﺎر‬‫از روزﮔﺎر ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ دﯾﻦ ﺑﺮ آوردي‪.‬‬‫ﻋـﺎﻟﻤﯽ اﺳـﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻋّﻠـﺎﻣﻪ ﺣّﻠﯽ اﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻘـﺎﻣﻪ درك زﻣـﺎن اﯾﺸـﺎن ﻓﺮﻣـﻮدي‪ ،‬ﺑـﺪﻻﺋﻞ واﻓﯿﻪ اﯾﺸـﺎن »اﻟﻔﯿﻦ« دﯾﮕﺮ ﺑﺮ »اﻟﻔﯿﻦ« ﺧـﻮﯾﺶ‬‫ﻣﯽاﻓﺰودي‪.‬‬‫ﻣﻨّﻮر اﻟﻘﻠﻮﺑﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻗﺎﺿـﯽ ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ ﺷﻮﺷﺘﺮي ﺑﺎﯾﺸـﺎن ﻣﻌﺎﻫـﺪت ﻧﻤﻮدي‪ ،‬ﺑﻪ »ﻋﺒﻘـﺎت اﻻـﻧﻮار« اﯾﺸـﺎن ﺑﺮ ﻓﺎﺿﻞ اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﺑﯿﺸﺘﺮ‬‫اﺣﻘﺎق اﻟﺤﻖ ﻣﯽﻓﺮﻣﻮدي‪.‬‬‫ﻣﺘﺒّﺤﺮي اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻏّﻮاص »ﺑﺤـﺎر« اﺧﺒـﺎر اﺋﻤﻪ اﻃﻬـﺎر ﺑﺎﯾﺸـﺎن ﻫﻤﺪاﺳـﺘﺎن ﮔﺸﺘﯽ ﺑﺎﻋـﺎﻧﺖ ﮐﺸﺘﯽ ﻣﻄـﺎﻟﺐ اﯾﺸـﺎن اﻧﺒﻮه اﻧﺒﻮه ﺧﻠﻖ را از‬‫ﮔﺮداب ﻫﻼﮐﺖ ﺑﺴﺎﺣﻞ ﻧﺠﺎت رﺳﺎﻧﯿﺪي ‪[1] ....‬‬‫ﻓﻬﺮس ﻣﺠﻠﺪات »ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار«‬‫ﺑﻨﺎﺑﺮ آﻧﭽﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺮﺣﻮم ﺷﯿﺦ آﻗﺎ ﺑﺰرگ ﺗﻬﺮاﻧﯽ ﻗﺪس ﺳﺮه در »اﻟﺬرﯾﻌﻪ« ج ‪ 15‬ص ‪ 214‬ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و آﻗﺎي ﺣﮑﯿﻤﯽ در ﺿﻤﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ‬‫ﺑﯿﺴﺘﻢ از ﯾﺎد ﻧﺎﻣﻪ ﻋﻼﻣﻪ اﻣﯿﻨﯽ آن را ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮده ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺷﺮﯾﻒ »ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر« داراي دو ﻣﻨﻬﺞ ]‪ [1‬ﺳﻮاﻃﻊ اﻻﻧﻮار ص ‪.16‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪59 :‬‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻨﻬﺞ اول‪ :‬درﺑﺎره اﺛﺒﺎت دﻻﻟﺖ آﯾﺎﺗﯽ ﭼﻨﺪ از ﻗﺮآن ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﯾﻪ ِإﱠﻧﻤﺎ َوﻟ ِﱡﯿُﮑُﻢ اﻟﱠﻠُﻪ‬‫و آﯾﻪ اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ‬‫و اﯾﻦ ﻣﺠﻠﺪ ﭼﺎپ ﻧﺸﺪه وﻟﯽ در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﺆﻟّﻒ در ﻟﮑﻬﻨﻮ‪ ،‬و در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﻮﻟﻮي ﺳـﯿﺪ رﺟﺒﻌﻠﯽﺧﺎن ﺳـﺤﺒﺎن اﻟﺰﻣﺎن‪ ،‬در ﺟﮑﺮاوان و ‪...‬‬‫ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻨﻬﺞ دوم‪ :‬درﺑﺎره اﺣﺎدﯾﺚ دوازدهﮔﺎﻧﻪ اﺳﺖ درﺑﺎره اﻣﺎﻣﺖ‪ ،‬و ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ اﻋﺘﺮاﺿﺎت ﻣﺆﻟﻒ »ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ«‪.‬‬‫اﯾﻦ ﻣﻨﻬﺞ در ‪ 12‬ﻣﺠﻠﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﮏ ﻣﺠﻠﺪ )و ﺑﺮﺧﯽ از اﯾﻦ ﻣﺠﻠﺪات ﺧﻮد در ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺟﻠﺪ ﺑﭽﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ( ﺑﺪﯾﻦ ﺷﺮح‪:‬‬‫ﻣﺠﻠﺪ اول‪) -:‬از ﻣﻨﻬﺞ دوم‪ ،‬درﺑﺎره ﺣﺪﯾﺚ »ﻏﺪﯾﺮ«(‪ 1293 /-‬و ‪ 1294‬ق )در ‪ 2‬ﺟﺰء ﺑﺰرگ(‪.‬‬‫ﻣﺠﻠﺪ دوم‪) :‬درﺑﺎره ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻨﺰﻟﮥ«(‪ -1295 /‬ﻟﮑﻬﻨﻮ‪ 957) -‬ص(‪.‬‬‫ﻣﺠﻠﺪ ﺳﻮم‪) :‬درﺑﺎره ﺣﺪﯾﺚ »وﻻﯾﺖ«(‪.1303 /‬‬‫ﻣﺠﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‪) :‬درﺑﺎره ﺣﺪﯾﺚ »ﻃﯿﺮ«(‪ -‬ﻟﮑﻬﻨﻮ‪ -‬ﻣﻄﺒﻌﻪ ﺑﺴﺘﺎن ﻣﺮﺗﻀﻮي‪.1306 /‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 60‬از ‪174‬‬‫ﻣﺠﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‪) :‬درﺑﺎره ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ«(‪ 1317 /‬و ‪) 1327‬در ‪ 2‬ﺟﺰء( ﺑﺎﻫﺘﻤﺎم ﺳﯿﺪ ﻣﻈﻔﺮ ﺣﺴﯿﻦ )‪ 745‬ص(‪.‬‬‫ﻣﺠﻠﺪ ﺷﺸﻢ‪) :‬درﺑﺎره ﺣﺪﯾﺚ »ﺗﺸﺒﯿﻪ«(‪ -‬ﻟﮑﻬﻨﻮ‪.1301 /‬‬‫ﻣﺠﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‪) :‬درﺑﺎره‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﻧﺎﺻﺐ ﻋﻠﯿﺎ اﻟﺨﻼﻓﮥ«‬‫(‪) .‬اﯾﻦ ﻣﺠﻠﺪ ﺑﻪ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻧﻬﺎﯾﯽ ﻧﺮﺳﯿﺪه و ﭘﺎﮐﻨﻮﯾﺲ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ(‪.‬‬‫ﻣﺠﻠﺪ ﻫﺸﺘﻢ‪) :‬درﺑﺎره ﺣﺪﯾﺚ »ﻧﻮر«(‪ -‬ﻟﮑﻬﻨﻮ‪ 786) -1303 /‬ص(‪.‬‬‫ﻣﺠﻠﺪ ﻧﻬﻢ‪) :‬درﺑﺎره ﺣﺪﯾﺚ »راﯾﺖ«(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪60 :‬‬‫ﻣﺠﻠﺪ دﻫﻢ‪) :‬درﺑﺎره‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻋﻠﯽ ﻣﻊ اﻟﺤﻖ«‬‫(‪ .‬ﻣﺠﻠﺪ ﯾﺎزدﻫﻢ‪) :‬درﺑﺎره ﺣﺪﯾﺚ »ﻗﺘﺎل ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺄوﯾﻞ و اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ«(‪ .‬اﯾﻦ ‪ 3‬ﺟﻠﺪ ﻧﯿﺰ ﭘﺎﮐﻨﻮﯾﺲ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺠﻠﺪ دوازدﻫﻢ‪) :‬درﺑﺎره ﺣﺪﯾﺚ »ﺛﻘﻠﯿﻦ«(‪ -‬ﻟﮑﻬﻨﻮ‪ 1313 /‬و ‪ 1351‬ق )در ‪ 2‬ﺟﺰء(‪.‬‬‫ﺿﻤﻨﺎ ﯾﺎدآور ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺟﺰء ﯾﮑﻢ از ﻣﺠﻠـﺪات ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ »ﻋﺒﻘﺎت« در ﺗﻬﺮان ﻧﯿﺰ ﺑﺪﺳـﺘﻮر ﻣﺮﺣﻮم آﯾﺖ اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﯿﺪ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﺻﺪر‬‫)ﺳـﺎﮐﻦ ﻗﻢ و در ﮔﺬﺷـﺘﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ (1373‬ﺑﻪ ﭼـﺎپ رﺳـﯿﺪه اﺳﺖ‪ ،‬در ﻗﻄﻊ رﺣﻠﯽ‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻤﺖ ﻓﻀـﻼي ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﯿـﮥ ﻗﻢ‪ -‬ﭼﺎﭘﺨﺎﻧﻪ ﺷـﺮﮐﺖ‬‫ﺗﻀﺎﻣﻨﯽ ﻋﻠﻤﯽ )در ‪ 600‬ﺻﻔﺤﻪ ﺣﺪود ﺳﯽ ﺳﺎل ﭘﯿﺶ(‪.‬‬‫و ﻣﺠﻠـﺪات ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻧﯿﺰ در اﺻـﻔﻬﺎن در ‪ 6‬ﺟﻠـﺪ از ﺳﺎل ‪ 1380‬ﻫﺠﺮي ﻗﻤﺮي ﺑﻪ ﺑﻌـﺪ ﺑﻮﺳـﯿﻠﻪ ﮔﺮوﻫﯽ از ﻓﺎﺿـﻼن و ﻧﯿﮑﻮﮐﺎران ﺑﻪ‬‫ﻫﻤﺖ ﻋﻼـﻣﻪ ﻣﺤﻘﻖ روﺿـﺎﺗﯽ ﺑﻪ ﭼـﺎپ رﺳـﯿﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و در ﭘﺎﯾـﺎن ﺟﻠـﺪ ﺷـﺸﻢ ﺷـﺮﺣﯽ ﻣﺒﺴﻮط درﺑﺎره »ﻋﺒﻘﺎت« و ﻣﺆﻟﻔﺶ‪ ،‬و »ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ‬‫ﻋﺸـﺮﯾﻪ‪ :‬و ‪ ...‬آﻣـﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣـﺎ در اﯾﻦ ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﺑﺠﺰ »اﻟـﺬرﯾﻌﻪ« از آﻧﺠﺎ ﻧﯿﺰ اﺳـﺘﻔﺎده ﮐﺮدﯾﻢ‪ ،‬و ﻓﺼﻞ ذﯾﻞ را از ﻫﻤﺎن ﺟﺎ )ج ‪-6/1212‬‬‫‪ (1213‬ﻣﯽآورﯾﻢ‬‫ﮐﺘﺐ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ »ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار«‬‫)اول( ﺗﺘﻤﯿﻢ »ﻋﺒﻘﺎت« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻓﺮزﻧﺪ ﻣﺆﻟﻒ‪.‬‬‫از ﻣﺠﻠﺪات »ﻋﺒﻘﺎت« آﻧﭽﻪ ﺑﺪﺳﺖ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺗﻤﺎم ﺷﺪ ﺑﺸﺮح ذﯾﻞ اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪61 :‬‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺣﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‪.‬‬‫‪ -4‬ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‪.‬‬‫و ﻟﯿﮑﻦ اﺟﻞ ﻣﻬﻠﺖ ﻧﺪاد ﺗﺎ اﺣﺎدﯾﺚ دﯾﮕﺮ را ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و ﭘﺲ از او ﻓﺮزﻧﺪ ﺑﺮوﻣﻨﺪش »ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻـﺮ ﺣﺴﯿﻦ« ﮐﻪ او ﻧﯿﺰ ﭼﻮن واﻟﺪش از اﺧﺘﺮان درﺧﺸﺎن آﺳﻤﺎن ﻓﻀﯿﻠﺖ ﺑﻮد و ﺗﺮﺟﻤﻪاش ﻧا ﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ‬‫ذﮐﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺳﻪ ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮ را ﺑﻪ ﻫﻤﺎن اﺳﻠﻮب واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻧﻤﻮد ﺑﺸﺮح ذﯾﻞ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ‪ ،‬از ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 61‬از ‪174‬‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎب‪ ،‬از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬و ﺣﺪﯾﺚ ﺳﻔﯿﻨﻪ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‪.‬‬‫و ﭘﺲ از ﻣﺮﺣﻮم ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻـﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻓﺮزﻧﺪش »ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ«‪ ،‬ﮐﻪ او از اﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻢ در ﻋﺼﺮ ﺧﻮد ﺑﻮده‪ ،‬و ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮ را ﺑﺸﺮح ذﯾﻞ‬‫ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻧﻤﻮد‪:‬‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺎﺻﺒﺖ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‪ -‬ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ‪.‬‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺧﯿﺒﺮ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ‪ ،‬ﻓﻘﻂ‪ -‬ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ‪.‬‬‫و ﻟﯿﮑﻦ اﯾﻦ دو ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ﺗﺎ ﮐﻨﻮن ﻃﺒﻊ ﻧﺸﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫و ﭘﻨـﺞ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺎﻣﺒﺮده را ﻧﯿﺰ ﺑﻨﺎم ﻧﺎﻣﯽ و اﺳﻢ ﮔﺮاﻣﯽ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻗﺮار دادﻧﺪ ﺗﺎ از ﻣﻘﺎم ﺷﺎﻣﺦ آن ﻣﺠﺎﻫﺪ ﺑﺰرﮔﻮار ﺗﺠﻠﯿﻞ و‬‫ﺗﻘﺪﯾﺮ ﺷﻮد‪ ،‬و اﺿﺎﻓﻪ ﺑﺮ آن ﻣﺮﺣﻮم ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻـﺮ ﺣﺴـﯿﻦ و ﻓﺮزﻧﺪش ﻫﻤﺎن ﻣﺴـﯿﺮي را ﺳـﯿﺮ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺬار »ﻋﺒﻘﺎت« ﺗﺮﺳﯿﻢ ﻓﺮﻣﻮده‬‫ﺑﻮد‪ ،‬و رؤس ﻣﻄﺎﻟﺐ و ﻣﺼﺎدر آﻧﻬﺎ را ﺑﺠﻬﺖ ﺳـﻬﻮﻟﺖ ﺳﯿﺮ ﺑﺮاي دﯾﮕﺮان آﻣﺎده ﮐﺮده ﺑﻮد‪ ،‬ﺟﺰاﻫﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻦ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم ﺧﯿﺮ‬‫ﺟﺰاء‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪62 :‬‬‫)دوم( ﺗﺬﯾﯿﻞ »ﻋﺒﻘﺎت« ﺑﻘﻠﻢ ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﻣﺆﻟﻒ‪ .‬ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪاش در ﺟﺎي ﺧﻮد ﯾﺎد ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫)ﺳﻮم( ﺗﻌﺮﯾﺐ ﺟﻠـﺪ اول ﺣـﺪﯾﺚ »ﻣﺪﯾﻨـﮥ اﻟﻌﻠﻢ« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﺴﻦ ﻧّﻮاب ﻟﮑﻬﻨﻮي‪ .‬ﻣﺘﻮﻟـﺪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1329‬ﻗﻤﺮي‪) -،‬اﻟﺬرﯾﻌـﮥ ج ‪ 4‬ﺷﻤﺎره‬‫‪.(1061‬‬‫)ﭼﻬﺎرم( ﺗﻠﺨﯿﺺ ﺗﻤﺎم ﻣﺠﻠﺪ دوم‪ ،‬و ﭘﻨﺠﻢ‪ ،‬و ﺷـﺸﻢ‪ ،‬و ﺑﺨﺸﯽ از ﻣﺠﻠﺪ ﯾﮑﻢ‪ ،‬و ﺗﻌﺮﯾﺐ ﺗﻤﺎﻣﯽ اﯾﻦ ﻣﺠﻠﺪات ﺑﻪ ﻧﺎم »اﻟﺜﻤﺮات« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳﯿﺪ‬‫ﻣﺤﺴﻦ ﻧّﻮاب ﻣﺬﮐﻮر‪) ،‬اﻟﺬرﯾﻌﻪ ج ‪ 5‬ﺷﻤﺎره ‪.(42‬‬‫)ﭘﻨﺠﻢ( ﺗﻌﺮﯾﺐ و ﺗﻠﺨﯿﺺ ﺣـﺪﯾﺚ »ﺛﻘﻠﯿﻦ« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳـﯿﺪ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺴـﯿﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ اﻟﻤﯿﻼﻧﯽ اﺑﻦ اﻟﺴـﯿﺪ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬اﻟﺴـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﻫﺎدي آﯾﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻈﻤﯽ اﻟﻤﯿﻼﻧﯽ ﻗﺪس ﺳﺮه‪ .‬در ‪ 2‬ﺟﻠﺪ‪:‬‬‫ﺟﻠﺪ اول در ﻗﺴﻤﺖ ﺳﻨﺪ در ﺳﺎل ‪ 1398‬در ﻗﻢ ﭼﺎپ ﺷﺪه‪.‬‬‫و ﺟﻠﺪ دوم در ﻗﺴﻤﺖ دﻻﻟﺖ ﻧﯿﺰ در ﻫﻤﺎن ﺳﺎل در ﻗﻢ ﺑﻄﺒﻊ رﺳﯿﺪه‪.‬‬‫)ﺷـﺸﻢ( ﺗﻌﺮﯾﺐ و ﺗﻠﺨﯿﺺ ﺣـﺪﯾﺚ »ﺳـﻔﯿﻨﮥ« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﻧﻮﯾﺴـﻨﺪه ﺗﻮاﻧـﺎ ﺳـﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺣﺴـﯿﻨﯽ ﻣﯿﻼـﻧﯽ ﻣـﺬﮐﻮر ﮐﻪ در ﻃﻬﺮان ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1401‬ﺑﻨﺎم‬‫»ﺧﻼﺻﮥ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار« ﭼﺎپ ﺷﺪه‬‫ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫اﺷﺎره‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ از ﺧﻮد ﻓﺮزﻧﺪاﻧﯽ ﻓﺮزاﻧﻪ ﺑﯿﺎدﮔﺎر ﮔﺬاﺷﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮏ از آﻧﻬﺎ ﻧﯿﺰ ﺑﻨﻮﺑﻪ ﺧﻮﯾﺶ ﺧﺪﻣﺎﺗﯽ ﺑﻌﺎﻟﻢ اﺳـﻼم و ﺗﺸـﯿﻊ‬‫ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﻨﮏ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﻌﺾ از آﻧﻬﺎ ذﮐﺮ ﻣﯽﺷﻮد‬‫‪ -1‬ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ »ﺷﻤﺲ اﻟﻌﻠﻤﺎء«‬‫اﺷﺎره‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 62‬از ‪174‬‬‫او را در ﻋﻠﻢ و ﺗﺘﺒﻊ ﺗﺎﻟﯽ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﭘـﺪر ﺷـﻤﺮدهاﻧﺪ‪ .‬وي در ‪ 19‬ﺟﻤﺎدي اﻟﺜﺎﻧﯿﻪ ‪ 1274‬ﻣﺘﻮﻟﺪ‪ ،‬و در ‪ 15‬ذي اﻟﺤﺠﮥ ‪ 1361‬در ﮔﺬﺷﺖ‪ ،‬و در‬‫ﮐﻨﺎر ﻣﺮﻗﺪ ﻗﺎﺿﯽ ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ ﺷﻮﺷﺘﺮي ﻗﺪس ﺳﺮﻫﻤﺎ در )آﮔﺮه(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪63 :‬‬‫ﻫﻨﺪ دﻓﻦ ﺷﺪ‪.‬‬‫ﻣﺆﻟﻒ »رﯾﺤﺎﻧﮥ اﻻدب« در ج ‪ 4‬ص ‪ 145‬ﻫﻤﺎن ﮐﺘﺎب ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻـﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ »ﺷﻤﺲ اﻟﻌﻠﻤﺎء« ﻓﺮزﻧﺪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻋﺒﻘﺎت« ‪ ...‬ﻋﺎﻟﻤﯽ اﺳﺖ ﻣﺘﺒﺤﺮ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬اﺻﻮﻟﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث‪ ،‬رﺟﺎﻟﯽ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺘﺒﻊ‪،‬‬‫و وﺳـﯿﻊ اﻻﻃﻼع‪ ،‬و داﺋﻢ اﻟﻤﻄﺎﻟﻌﻪ‪ ،‬از اﻋﺎﻇﻢ ﻋﻠﻤﺎي اﻣﺎﻣﯿﻪ ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن‪ ،‬و ﻣﻔﺘﯽ و ﻣﺮﺟﻊ اﻫﺎﻟﯽ آن ﺳﺎﻣﺎن‪ ،‬و از واﻟﺪ ﻣﻌﻈﻢ ﺧﻮد‪ ،‬و ﻣﻔﺘﯽ‬‫ﺳﯿــﺪ ﻣﺤﻤــﺪ ﻋﺒـﺎس ﺗﺤﺼــﯿﻞ ﻣﺮاﺗـﺐ ﻋﻠﻤﯿـﻪ ﮐﺮده‪ ،‬و در ﺗﻤـﺎﻣﯽ ﻓﻀﺎﺋـﻞ و ﮐﻤﺎﻻـت ﻧﻔﺴـﺎﻧﯿﻪ ﻃـﺎق‪ ،‬و ﭘـﺪر واﻻـ ﮔﻬﺮ ﺧـﻮد را وارث‬‫ﺑﺎﻻﺳﺘﺤﻘﺎق‪.‬‬‫ﻓﺮخ رخ آن ﭘﺪر ﮐﻪ ﭼﻮ وي ﺑﺎﺷﺪش ﭘﺴﺮ ﺧﺮم دل آن ﭘﺴﺮ ﮐﻪ ﭼﻮ او ﺑﺎﺷﺪش ﭘﺪر‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻋﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﺴﻦ اﻣﯿﻦ در »اﻋﯿﺎن اﻟﺸﯿﻌﮥ« ج ‪ 48‬ص ‪ 107‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﺷﻤﺲ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﺴـﯿﺪ ﻧﺎﺻـﺮ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺴﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي‪ ،‬وﻟﺪ ‪ 19‬ﺟﻤﺎدي اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ﺳـﻨﮥ ‪ ،1284‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ‪ 1361‬ﻓﯽ ﻟﮑﻬﻨﻮ‬‫ﺑﺎﻟﻬﻨـﺪ‪ ،‬درس ﻓﯽ اﻟﻨﺠﻒ ﺛﻢ اﻧﺘﻘﻞ اﻟﯽ ﻣﺪﯾﻨﮥ ﻟﮑﻬﻨﻮ‪ ،‬و ﻓﯿﻬﺎ أﻗﺎم ﺣﺘﯽ وﻓﺎﺗﻪ‪ ،‬اﻣﺎم ﻓﯽ اﻟﺮﺟﺎل و اﻟﺤﺪﯾﺚ واﺳﻊ اﻟﺘﺘﺒﻊ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻻﻃﻼع‪ ،‬ﻗﻮي‬‫اﻟﺤﺎﻓﻈـﮥ‪ ،‬ﻻـ ﯾﮑـﺎد ﯾﺴـﺌﻠﻪ أﺣـﺪ ﻋﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﻻـ و ﯾﺤﯿﻠﻪ اﻟﯽ ﻣﻈﺎﻧﻪ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ ﻣﻊ اﻻﺷﺎرة اﻟﯽ ﻋـﺪد اﻟﺼـﻔﺤﺎت‪ ،‬و ﮐﺎن أﺣـﺪ اﻻﺳﺎﻃﯿﻦ و‬‫اﻟﻤﺮاﺟـﻊ ﻓﯽ اﻟﻬﻨـﺪ‪ ،‬و ﻟﻪ وﻗـﺎر و ﻫﯿﺒـﮥ ﻓﯽ ﻗﻠﻮب اﻟﻌﺎﻣـﮥ‪ ،‬و اﺳـﺘﺒﺪاد ﻓﯽ اﻟﺮأي‪ ،‬و ﻣﻮاﻇﺒـﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻌـﺎدات‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻌﺮوف ﺑﺎﻻـدب و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‬‫ﻣﻌﺪود ﻣﻦ أﺳﺎﺗﺬﺗﻬﻤﺎ‪ ،‬و إﻟﯿﻪ ﯾﺮﺟﻊ ﻓﯽ ﻣﺸﮑﻼﺗﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﺧﻄﺒﻪ ﻣﺸﺘﻤﻠﮥ ﻋﻠﯽ ﻋﺒﺎرات ﺟﺰﻟﮥ‪ ،‬و أﻟﻔﺎظ ﻣﺴﺘﻄﺮﻓﮥ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺷﻌﺮ ﺟﯿﺪ ‪....‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﺤﺪث ﻗﻤﯽ ﻗﺪس ﺳﺮه در ﻓﻮاﺋﺪ اﻟﺮﺿﻮﯾﻪ ص ‪ 91‬در ذﯾﻞ ﺗﺮﺟﻤﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪64 :‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﻋﺒﻘﺎت« ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ذﮐﺮ ﺷﺪ ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫زﻧﺪه اﺳﺖ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ در دﯾﺎرش ﺑﺎﺷﺪ ﺧﻠﻔﯽ ﺑﯿﺎدﮔﺎرش‬‫ﺟﻨﺎب ﻣﯽرﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺧﻠﻒ آن ﺑﺰرﮔﻮار ﮐﻪ در ﺟﻤﯿﻊ آﻧﭽﻪ ذﮐﺮ ﺷﺪ از ﻋﻠﻮم و ﮐﻤﺎﻻت وارث آن ﭘﺪر ﺗﺎﺟﺪار‪ ،‬و ﺛﺎﻧﯽ آن ﺑﺤﺮ‬‫زﺧﺎر‪.‬‬‫ان اﻟﺴﺮي إذا ﺳﺮي ﻓﺒﻨﻔﺴﻪ و اﺑﻦ اﻟﺴﺮي إذا ﺳﺮي اﺳﺮاﻫﻤﺎ‬‫زﺣﻤﺎت ﭘـﺪر را ﻧﮕﺬاﺷﺖ ﻫﺪر رود‪ ،‬و ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺪر ﻣﺎﺟﺪ ﺧﻮﯾﺶ ﻣﺸـﻐﻮل ﺗﺘﻤﯿﻢ »ﻋﺒﻘﺎت« اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﺎ ﺑﺤﺎل ﭼﻨﺪ ﺟﻠﺪ ﻫﻢ ﻣﺒﯿﻀﻪ ﻓﺮﻣﻮده و‬‫ﻃﺒﻊ ﺷﺪه ‪...‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻋﻼﻣﻪ ﺑﺰرﮔﻮار‪ ،‬و ﻣﺤﺪث ﻋﺎﻟﯿﻤﻘﺪار ﺣﺎج ﻣﯿﺮزا ﺣﺴـﯿﻦ ﻧﻮري ﻗﺪس ﺳـﺮه در ﻣﮑﺎﺗﯿﺒﯽ ﮐﻪ ﭘﺲ از در ﮔﺬﺷﺖ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻔﺮزﻧﺪ ﺑﺮوﻣﻨﺪش‪:‬‬‫)ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ( ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ و ﺑﻌﺾ از آﻧﻬﺎ در ﮐﺘﺎب »ﺳﻮاﻃﻊ اﻻﻧﻮار« ذﮐﺮ ﺷﺪه‪.‬‬‫او را ﺑﻪ ﺟﻼل و ﻣﻬﺎرت‪ ،‬و ﮐﻤﺎل و ﺧﺒﺮوﯾﺖ در ﻋﻠﻢ و ﻧﻘﺪ ﺑﺨﻮﺑﯽ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻧﻤﻮده و از آن ﮐﻠﻤﺎت ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻤﻘﺎم ﻣﻨﯿﻊ‪ ،‬و ﻣﺤﻞ رﻓﯿﻊ او‬‫واﻗﻒ ﺷﺪ‪:‬‬‫در ﻟﻔﺎﻗﻪ ﻣﮑﺘﻮب ﻣﻮرخ ‪ 25‬ﺟﻤﺎدي اﻟﺜﺎﻧﯿﻪ ‪ 1309‬ﻗﻤﺮي ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﺑﺸـﺮف ﻣﻄـﺎﻟﻌﻪ ﺟﻨـﺎب ﻣﺴـﺘﻄﺎب ﻋﻤـﺎد اﻟﻌﻠﻤـﺎء‪ ،‬ﻓﺨﺮ اﻻذﮐﯿﺎء‪ ،‬و ﻏﺼﻦ اﻟﺸـﺠﺮة اﻟﺘﯽ أﺻـﻠﻬﺎ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬و ﻓﺮﻋﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﺴـﻤﺎء‪ ،‬اﻟﺴـﯿﻒ اﻟـﺬي‬‫ﯾﻘﺘﻄﻒ ﺑﻪ رؤس اﻻﻋﺪاء‪ ،‬اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻤﺎﻫﺮ اﻟﻨﻘﺎد‪ ،‬اﻟﻤﻀـﻄﻠﻊ اﻟﺒﺼﯿﺮ‪ ،‬اﻟﻤﺆﯾﺪ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻻﺟﻞ و اﻟﺴﯿﺪ اﻻﮐﻤﻞ‪ ،‬ﻣﻮﻟﻮي ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 63‬از ‪174‬‬‫دام ﺗﺄﯾﯿﺪه و ﻋﻼه ﻣﺸﺮف ﺷﻮد‪.‬‬‫ )ﺳﻮاﻃﻊ اﻻﻧﻮار ص ‪ -(84‬و در ﻣﮑﺘﻮب ﻣﻮرخ ‪ 17‬رﺑﯿﻊ اﻻول ‪ 1310‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﺑﺸـﺮف ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺟﻨﺎب ﻣﺴـﺘﻄﺎب ﻓﺎﺿﻞ ﻧﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬ﻧﻘﺎد ﺑﺼـﯿﺮ‪ ،‬ﻣﻀـﻄﻠﻊ ﺧﺒﯿﺮ‪ ،‬اﻟﺴﯿﺪ اﻟﺠﻠﯿﻞ‪ ،‬اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻨﺒﯿﻞ‪ ،‬ﻧﺎدرة دﻫﺮه‪ ،‬و ﻋﺰﯾﺰ ﻣﺼﺮه‪ ،‬ﺳﻼﻟﮥ‬‫اﻟﻨﻮاﻣﯿﺲ‪ ،‬ﻣﻮﻟﻮي ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ دام ﺗﺄﯾﯿﺪه‪ ،‬اﺑﻦ ﻋﻼﻣﮥ اﻟﺰﻣﺎن‪ ،‬و اﻋﺠﻮﺑﮥ اﻟﺪﻫﺮ اﻟﺨﻮان‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪65 :‬‬‫ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻃﺎب رﻣﺴﻪ ﻣﺸﺮف ﺷﻮد‪.‬‬‫ )ﺳﻮاﻃﻊ اﻻﻧﻮار ص ‪ -(85‬و در ﻣﮑﺘﻮب ﻣﻮرخ ‪ 13‬ج ‪ 1‬ﺳﺎل ‪ 1313‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﺑﻪ ﻣﻄـﺎﻟﻌﻪ ﺳـﺎﻃﻌﻪ ﺟﻨـﺎب ﻣﺴـﺘﻄﺎب ﻋـﺎﻟﻢ رﺑـﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ ﺻـﻤﺪاﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﻔﺮد اﻟـﺬي ﻟﯿﺲ ﻟﻪ ﺛﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺎوي ﻓﻨﻮن اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬ﻣﻼذ اﻟﻌﻠﻤﺎء و‬‫ﮐﻬﻒ اﻻﻓﺎﺿﻞ‪ ،‬اﻟﺴﯿﺪ اﻟﺴﻨﺪ‪ ،‬و اﻟﺤﺒﺮ اﻟﻤﻌﺘﻤﺪ‪ ،‬اﻟﻨﻘﺎد اﻟﺒﺼﯿﺮ‪ ،‬اﻟﻤﻀﻄﻠﻊ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﺴﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ ،‬دام ﺗﺄﯾﯿﺪه ﻣﺸﺮف ﺑﺎد‪.‬‬‫ )ﺳﻮاﻃﻊ اﻻﻧﻮار ص ‪ -(88‬ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺤﻘﻖ دﮐﺘﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻫﺎدي اﻣﯿﻨﯽ در ﻣﻘـﺪﻣﻪ »اﻓﺤﺎم اﻻﻋـﺪاء و اﻟﺨﺼﻮم« ﮐﻪ از ﻣﺆﻟﻔﺎت ﻧﻔﯿﺴﻪ ﻣﺮﺣﻮم‬‫ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺘﺎزﮔﯽ ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ اﯾﻦ ﻣﺤﻘﻖ ﺗﻮاﻧﺎ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﻃﺒﻊ ﺷﺪه در ص ‪ 20‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫وﻟﺪ اﻟﺴـﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ‪ ...‬ﻓﯽ ﻟﮑﻬﻨﻮ ‪ 19‬ﺟﻤﺎدي اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ‪ 1284‬ه ﻣـﻦ أﺑـﻮﯾﻦ ﺟﻠﯿﻠﯿﻦ ﮐﺮﯾﻤﯿﻦ ﻋﺮﯾﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﺮﻋﺮع و درج ﻓﯽ ﺑﯿﺖ أذن اﻟﱠﻠﻪ‬‫أن ﺗﺮﻓﻊ ‪ ...‬و ﺗﻘﻠـﺪ اﻟﺰﻋﺎﻣﮥ اﻟﺪﯾﻨﯿﮥ‪ ،‬و ﻗﺎﻣﺖ دﻋﺎﺋﻤﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و اﻟﺘﻘﻮي‪ ،‬و اﻟﺰﻫﺪ‪ ،‬و اﻟﺼـﻼح‪ ،‬و اﻟﺮﺋﺎﺳﮥ‪ ،‬و اﻟﺮﻓﻌﮥ‪ ،‬ﻓﮑﺎﻧﺖ ﻃﺒﯿﻌﮥ اﻻرث‬‫اﻻﺛﯿﻞ‪ ،‬ﺗﺪﻓﻌﻪ ﻟﻠﻘﯿﺎم ﻣﻦ ﺟﻬﮥ ﺑﻤﺴـﺌﻮﻟﯿﮥ اﻟﺮﺳﺎﻟﮥ اﻟﮑﺒﺮي ‪ ...‬اﻟﺰﻋﺎﻣﮥ اﻟﻔﮑﺮﯾﮥ ‪ ...‬و دواﻋﯽ اﻟﺤﯿﺎة و ﺑﻮاﻋﺜﻬﺎ ﺗﺸـﺤﺬ ﺛﺒﺎﺗﻪ و ﺗﺼﻘﻞ ﻣﻮاﻫﺒﻪ ﻣﻦ‬‫ﺟﻬـﮥ اﺧﺮي‪ .‬درج اﻟﺸـﺒﻞ ‪ ...‬ﻓﯽ ﻣﺮاﺗﻊ اﻟﻌﻠﻢ و اﻻﺧﻼـق‪ ،‬و ﺗﻮﻗﻞ ﻓﯽ ﻣـﺪارج اﻟﻔﻀـﯿﻠﮥ و اﻟﮑﺮاﻣـﮥ ﺣﺘﯽ إذا ﻣﺎ اﻧﺘﻬﯽ اﻟﯽ ﻣـﺪارج ﻟا ﺸـﺒﺎب‬‫اﻟﻔﺾ ﺗﺮاﮐﻤﺖ و اﺻـﻄﻠﺤﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻮاﻋﺚ اﻟﺨﯿﺮ و اﻟﻤﺠـﺪ‪ ،‬و ﺟﻌﻠﺖ ﻣﻨﻪ ﺻﻮرة ﺣﯿـﮥ ﻟﻠﻔﻀـﯿﻠﮥ‪ ،‬ﺻﻮرة ﻣﺘﮑﺎﻣﻠـﮥ و ﻣﺴـﺘﺠﻤﻌﮥ و ﻣﻨﺘﺰﻋﮥ ﻣﻦ‬‫ﺑﯿﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﯿﺌﺘﻪ‪ ،‬و ﺗﺮﺑﯿﺘﻪ‪ ،‬و ﻓﻄﺮﺗﻪ اﻟﺼـﺤﯿﺤﮥ اﻟﺴـﻠﯿﻤﮥ‪ ،‬ﻓﮑﺎﻧﺖ ﻟﻬـﺬه اﻟﻌﻨﺎﺻـﺮ اﻻرﺑﻌـﮥ اﻟﻤﻘﺪﺳﮥ‪ ،‬أﺛﺮﻫﺎ اﻟﻤﺸـﺮق اﻟﻮاﺿﺢ ﻓﯽ ﻧﺸﺄﺗﻪ اﻟﻌﻠﻤﯿﮥ‪ ،‬و‬‫ﻣﮑﺎﻧﺘﻪ اﻟﺪﯾﻨﯿﮥ ﺑﻌﺪﻫﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﮑﺪ ﯾﺠﺘﺎز اﻟﺸﻮط اﻻول ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﻪ اﻟﺜﻘﺎﻓﯿﮥ‪ ،‬ﺣﺘﯽ دﻟﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻗﺎﺑﻠﯿﺘﻪ و ﮐﻔﺎﯾﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻮﻟﯽ وﺟﻬﻪ ﺷﻄﺮ ﺑﺎب ﻣﺪﯾﻨﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪66 :‬‬‫ﻋﻠﻢ اﻟﻨﺒﯽ اﻻﻗﺪس ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﻨﺠﻒ اﻻﺷﺮف ‪ ...‬و ﮐﺎن ﻻ ﺑﺪ ﻟﻪ ﻣﻦ اﺗﯿﺎﻧﻪ ﺑﻌﺪ أن ﻗﺮأ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪» :‬أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻋﻠﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻤﻦ أراد اﻟﻌﻠﻢ ﻓﻠﯿﺄﺗﻬﺎ ﻣﻦ ﺑﺎﺑﻬﺎ«‪.‬‬‫و ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻣﻌﮥ اﻟﮑﺒﺮي ‪ ...‬ﺑﺪا ﯾﻠﺘﻤﻊ ﻧﺠﻤﻪ ‪ ...‬و ﯾﺘﺒﻊ اﺷﺮاﻗﮥ ﮐﻮﮐﺒﻪ ‪...‬‬‫و اﺻـﺒﺢ ﻟﻪ ﺻﻮت ﯾﺪوي‪ ،‬و ﺷﺨﺺ ﯾﺸﺎر إﻟﯿﻪ ﺑﺎﻟﺒﻨﺎن‪ ،‬و ﺗﺘﻠﻤﺬ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺤﻮل ﻣﻦ اﺳﺎﺗﺬة اﻟﻔﻘﻪ و اﻻﺻﻮل‪ ،‬و ﺷﯿﻮخ اﻟﻌﻠﻢ و اﻻدب و اﻋﻼم‬‫اﻟﺪﯾﻦ داﺋﻤﮥ ﻟا ﻌﻠﻢ‪.‬‬‫ﻟﻢ ﯾﮑﺘﻒ اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ ﻟﻪ ‪ ...‬ﻣﻦ ﻣﻌﻬـﺪه ﺑﺘﻠﻘﯽ اﻟـﺪروس‪ ،‬و اﮐﺘﻨـﺎز اﻟﻤﻌـﺎرف ﻓﺤﺴﺐ و اﻧﻤـﺎ دﻓﻌﺘﻪ ﻣﻠﮑﺎﺗﻪ اﻟﻘﻮﯾـﮥ‪ ،‬و ﺳـﻠﯿﻘﺘﻪ اﻟﻤﻄﺒﻮﻋـﮥ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺒﺤﺚ و اﻟﺘﺘﺒﻊ و اﻟﻤﻄﺎﻟﻌـﮥ‪ ،‬و اﻧﺘﻬﯽ ﺑﻪ اﻟﻤﻄـﺎف ان وﻓﻖ ﺑﯿﻦ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻔﻦ‪ ،‬و اﻟﺠﻤﻊ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﺑﺼﻮرة ﻣﺪﻫﺸـﮥ‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ ﺳـﻨﯿﻦ ﻣﻀﺖ ﻋﺎد اﻟﯽ‬‫وﻃﻨﻪ و ﻗﺪ اﺳـﺘﻮﻓﯽ ﺣﻈﻪ اﻟﺴـﻌﯿﺪ‪ ،‬ﻣﻦ اﻟﺜﻘﺎﻓﮥ اﻻﺳﻼﻣﯿﮥ اﻟﻌﺎﻟﯿﮥ ﺗﺮﺗﺴﻢ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻗﻮة اﻟﺒﯿﺎن‪ ،‬وﺳﻌﮥ اﻟﺬﻫﻦ‪ ،‬و ذراﺑﮥ اﻟﻠﺴﺎن‪ ،‬و اﻟﻤﯿﺰة اﻟﻔﻄﺮﯾﮥ ﻓﯽ‬‫ﻧﺎﺣﯿﺘﯽ اﻟﻌﻘﻞ و اﻟﻔﮑﺮ ﻋﺎد اﻟﯽ وﻃﻨﻪ‪ ،‬و اﻣﺘﻪ و ﺑﯿﺌﺘﻪ ﻋﻠﯽ ﯾﻘﯿﻦ ﺻﺎدق اﻧﻪ زﻋﯿﻤﻬﺎ و ﻗﺎﺋـﺪﻫﺎ اﻟـﺬي ﺗﺮﺟﻮه ﻟﺪﯾﻨﻬﺎ و دﻧﯿﺎﻫﺎ ﻣﻌﺎ‪ ،‬و راح ﯾﻌﻤﻞ‬‫ﺣﺴﺐ رﺳـﺎﻟﺘﻪ آﻣﺮا ﺑـﺎﻟﻤﻌﺮوف و ﻧﺎﻫﯿﺎ ﻋﻦ اﻟﻤﻨﮑﺮ و ﯾﺮﺗﻘﯽ اﻋﻮاد اﻟﻤﻨﺎﺑﺮ‪ ،‬و ﯾﻠﻘﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻠﻮب ارﺷﺎداﺗﻬﺎ اﻟﺒﺎرﻋـﮥ و ﻋﻠﯽ اﻟﻨﻔﻮس ﻣﻮاﻋﻈﻪ‬‫اﻟﻨﺎﺑﻬﮥ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻘﻮل ﮐﻠﻤﺎﺗﻪ اﻟﻤﻮﻗﻈﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻟﻬﺎ اﻻﺛﺮ اﻟﺒﺎﻟﻎ ﻓﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﺻﻼﺣﻪ اﻟﻤﻨﺸﻮد‪ ،‬ﻻن ﺧﻄﺎﺑﺎﺗﻪ و ﻣﺤﺎﺿﺮاﺗﻪ ﮐﺘﺼﺎﻧﯿﻔﻪ و ﮐﺘﺎﺑﺎﺗﻪ‬‫ﺗﺴـﺘﻤﺪ ﻣﻦ ﻣﻨﺒﻊ واﺣـﺪ ﻣﻦ ﺛﻘﺎﻓﺘﻪ ﮐﻠﻬﺎ‪ ،‬و ﺗﻨﺤﺪر ﮐﺎﻟﺴـﯿﻞ ﻣﻦ ﻣﻬﺐ ﻣﻌﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬و ﻣﻌﻠﻮﻣﺎﺗﻪ اﻟﻮاﺳـﻌﮥ‪ ،‬ﻓﺎذا ﺳـﻤﻌﺘﻪ أو ﻗﺮأﺗﻪ وﺟﺪت ﻣﺼﺎدرﻫﺎ‬‫واﺣﺪة و ﻣﻨﺎﺑﻌﻬﺎ ﻣﺘﺤﺪة و ﻣﺘﻮاﻓﻘﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 64‬از ‪174‬‬‫ﺣﯿﺎﺗﻪ اﻟﻌﻠﻤﯿﮥ‬‫ﻻـ اﺣﺴﺐ ﻓﯽ ﺧﻼـل ﻋﻤﺮ اﻟﺴـﯿﺪ ﻧﺎﺻـﺮ ﺣﺴـﯿﻦ ‪ ...‬رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ‪ ...‬ﺗﻮﺟـﺪ ﻟﺤﻈـﮥ او ﻓﺘﺮة ذﻫﺒﺖ ﺳـﺪي‪ ،‬او راﺣﺖ و ﻟﻢ ﯾﺘﺮك ﻓﯿﻬﺎ اﺛﺮا‬‫ﻓﮑﺮﯾﺎ‪ ،‬أو ﺧﻄﻮة ﻋﻠﻤﯿﮥ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪67 :‬‬‫ﻟـﺬﻟﮏ ﻟﻮ ﻋـﺪدﻧﺎ اوراق ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ و ﺗﺘﺒﻌﻨﺎ ﺻـﻔﺤﺎت ﻣﺼـﻨﻔﺎﺗﻪ‪ ،‬وﺟـﺪﻧﺎﻫﺎ ﺗﺮﺑﻮ ﺑﮑﺜﯿﺮ ﻋﻠﯽ أﯾﺎم ﻋﻤﺮه و ﺳﺎﻋﺎﺗﻪ اﻟﺤﺎﻓﻠـﮥ ﺑﺎﻟﺠﻬﺎد اﻟﻌﻠﻤﯽ اﻟﺬي‬‫ﺗﺮﺗﺴﻢ ﻋﻠﯽ ﮐـﻞ اﻓﻖ ﻣﻦ آﻓـﺎق ﻫـﺬا اﻟﻌﻠﻢ اﻻﺳـﻼﻣﯽ ‪ ...‬ﻓﮑـﺎن ﻣﻦ اﻟﺮﺟﺎل اﻟﻤﻌـﺪودﯾﻦ اﻟـﺬﯾﻦ اﻣﺘﺎزوا ﻓﯽ اﻟﺘﺎرﯾـﺦ اﻻﺳـﻼﻣﯽ ﺑﻤﻮاﻫﺐ و‬‫ﻋﺒﻘﺮﯾﺎت‪ ،‬دﻓﻌﺘﻬﻢ اﻟﯽ اﻻوج اﻻﻋﻠﯽ و اﻟﻘﻤﮥ اﻟﺸﺎﻫﻘﮥ ﻣﻦ آﻓﺎﻗﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺎذا اﺳـﻤﺎؤﻫﻢ و ﻣﺂﺛﺮﻫﻢ ﮐﺎﻟﺸﻬﺐ اﻟﻮﻫﺎﺟﮥ ‪ ...‬ﺗﺘﻼﻻ ﻓﯽ ﮐﺒﺪ اﻟﺴﻤﺎء ﻣﺎ‬‫داﻣﺖ اﻟﺤﯿﺎة‪.‬‬‫و ﻗﻠﯿﻞ ‪ ...‬و ﻗﻠﯿﻞ اﻟﺬﯾﻦ ﺗﺮﺗﺴﻢ أﺳﻤﺎؤﻫﻢ ﻓﯽ ﮐﻞ اﻓﻖ ﻣﻦ ﺗﻠﮑﻢ اﻵﻓﺎق‪ ،‬و ﺗﺴﺘﻨﯿﺮ ﻣﺂﺛﺮﻫﻢ ﻣﺪي اﻟﺤﯿﺎة ‪ ...‬اﻻ أوﻟﺌﮏ اﻻﻓﺬاذ اﻟﺬﯾﻦ ارﺗﻔﻌﺖ‬‫ﺑﻬﻢ اﻟﻄﺒﯿﻌﮥ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﻟﻬﻢ ﻣﻦ ﻧﺒﻮﻏﻬﻢ اﻟﻨﺎدر‪ ،‬و ﺷﺄﻧﻬﻢ اﻟﻌﻈﯿﻢ ﻣﺎ ﯾﺠﻌﻠﻬﻢ اﻓﺬاذا ﻓﯽ دﻧﯿﺎ اﻟﻔﮑﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ ﮐﻠﻬﺎ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺴﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ‪...‬‬‫ﻓﻘـﺪ ﺷﺎءت اﻟﻤﻨﺤـﮥ اﻻﻟﻬﯿﮥ‪ ،‬و اﻻرادة اﻟﻌﻠﯿﺎء أن ﺗﺒﺎرك ﻋﻠﻤﻪ‪ ،‬و ﯾﺮاﻋﻪ‪ ،‬و ﺑﯿﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻓﺘﺨﺮج ﻣﻨﻬﻢ ﻟﻼﺟﯿﺎل و اﻟﺸـﻌﻮب ﻧﺘﺎﺟﺎ ﻓﮑﺮﯾﺎ ﻣﻦ أﻓﻀـﻞ‬‫اﻟﻨﺘـﺎج‪ ،‬و ﻏـﺬاء ﻣﻌﻨﻮﯾـﺎ ﺗﺘﻐﻠﺐ ﺑﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﯿﺎرات اﻟﺴﺎﻣـﮥ اﻟﻮاﻓـﺪة ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻣﻦ ﺧﺎرج اﻟﻮﻃﻦ اﻻﺳـﻼﻣﯽ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺗﺤﮑﯿﻪ اذﻧﺎب اﻟﺠﻬﻞ و ﻟا ﻌﻤﺎﻟـﮥ‪،‬‬‫داﺧﻞ اﻟﻮﻃﻦ ﻣﻦ اﻧﺤﺮاف ﻣﺴﯿﺮ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ و اﺗﺠﺎﻫﺎﺗﻬﻢ اﻟﺒّﻨﺎﺋﮥ اﻟﻬﺎدﻓﮥ اﻟﯽ ﺗﻮﺣﯿﺪ اﻟﮑﻠﻤﮥ‪ ،‬و ﮐﻠﻤﮥ اﻟﺘﻮﺣﯿﺪ ‪...‬‬‫و ﻗﺪ ﻻ أﮐﻮن ﻣﺒﺎﻟﻐﺎ و ﻻ ﻣﺘﻌﺼﺒﺎ و ﻻ ﻣﻨﺤﺎزا ﺣﯿﻦ اﻃﻠﻖ اﻟﻌﻨﺎن ﻟﻠﻘﻠﻢ ﻓﯿﺴﺠﻞ‪:‬‬‫ان اﻟﺴـﯿﺪ ﻧﺎﺻـﺮ ﺣﺴـﯿﻦ ﯾﺘﻘـﺪم ﺑﻤﺎ اﻧﺘﺠﻪ و ﮐﺘﺒﻪ و ﺻـّﻨﻔﻪ اﻟﯽ اﻟﻄﻠﯿﻌﮥ ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺸـﯿﻌﮥ و رﺟﺎﻻﺗﻬﺎ اﻟﺬﯾﻦ ﮐﺮﺳﻮا ﺣﯿﺎﺗﻬﻢ ﻃﻮال أﻋﻤﺎرﻫﻢ‬‫ﻟﺨﺪﻣﮥ اﻟﺪﯾﻦ و اﻟﻤﺬﻫﺐ‪ ،‬و اﻟﺤﻖ و اﻟﻮاﻗﻊ‪ ،‬و اﻻﺳـﻼم اﻟﺼـﺤﯿﺢ اﻟﻤﺘﻤﺜﻞ ﻓﯽ اﻟﺘﺸﯿﻊ‪ ،‬و ﺑﻬﺬا اﺳﺘﺤﻖ أن ﯾﺘﺼﺪر ﻣﺠﻠﺲ اﻟﺨﺎﺻﮥ ﻓﯽ اﻟﻌﺎﻟﻢ‬‫اﻻﺳـﻼﻣﯽ اﻟﺤﺎﺿـﺮ و ﺣـﺘﯽ ﻓﯽ ﻋﺼـﻮره اﻟﻤﻘﺒﻠـﮥ ‪ ....‬اﻟﯽ أن ﻗـﺎل اﻟـﺪﮐﺘﻮر اﻻـﻣﯿﻨﯽ‪ :‬ان ﺟﻬـﺎده اﻟﻌﻠﻤﯽ و اﻧﻬﻤـﺎﮐﻪ اﻟﻔﮑﺮي ﻟﻢ ﺗﺴـﺘﺴﻎ ﻟﻪ‬‫اﻟﺤﻀﻮر ﻓﯽ اﻻﻧﺪﯾﮥ و اﻟﻤﺤﺎﻓﻞ و اﻻﺟﺘﻤﺎع ﺑﺎﻟﺸﺨﺼﯿﺎت و اﻟﺮﺟﺎل ﻣﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪68 :‬‬‫ﺣﺮﺻـﻬﻢ اﻟﺒﺎﻟﻎ ﻓﯽ اﻻﺟﺘﻤﺎع ﺑﻪ و اﻟﺘﺤﺪث ﻣﻌﻪ‪ ،‬ﻻن اﻟﻘﻀﺎﯾﺎ ﻫﺬه ﮐﺎﻧﺖ ﻓﯽ ﻣﻔﻬﻮﻣﻪ ﻻ ﺗﺴﻤﻦ و ﻻ ﺗﻐﻨﯽ ﻣﻦ ﺟﻮع ‪ ...‬ﻓﺎﺑﺘﻌﺪ ﻣﻦ ﻣﻼﺑﺴﺎت‬‫اﻟﺤﯿـﺎة اﻟﻌﺎﻣـﮥ و اﻟﺘﯽ ﮐـﺎﻧﺖ و ﻟﻢ ﺗﺰل ﺗﺰدﺣﻢ ﻋﻠﯽ أﺑﻮاب اﻟﻤﺮاﺟﻊ و اﻟﻤﺴـﺌﻮﻟﯿﻦ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﯾﻀﻊ ﻟﻮﻗﺘﻪ و ﻋﻤﻠﻪ ﺣﺴﺎﺑﺎ و ﯾﺴـﺘﺨﺮج ﻣﻨﻪ ﻧﻔﻌﺎ‪ ،‬و‬‫ﯾﻘـﺪر ﻟﻪ ﻗﯿﻤﮥ و ﻓﺎﺋﺪة‪ ،‬و ﯾﻨﻈﺮ إﻟﯿﻪ ﻧﻈﺮة اﻋﺘﺒﺎر‪ ،‬ﻟﯿﺠﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻌﻤﻞ‪ ،‬و اﻟﻨﻈﺮﯾﮥ و اﻟﺘﻄﺒﯿﻖ‪ ،‬و اﻟﺠﻮﻫﺮ و اﻟﻌﺮض‪ ،‬و أﺧﯿﺮا ﻓﺮض ﺑﻄﻮﻟﺘﻪ‬‫ﻋﻠﯽ اﻻﺣﺪاث و اﻟﻤﻼﺑﺴﺎت و اﻟﻤﺘﻄﻠﺒﺎت اﻟﺘﯽ ﮐﺎﻧﺖ ﺗﻮﻟﺪﻫﺎ ﻇﺮوف ﺣﯿﺎﺗﻪ اﻟﻔﺮدﯾﮥ‪.‬‬‫و ﻫـﺬا ان دّل ﻋﻠﯽ ﺷـﯽء ﻓﺎﻧﻤﺎ ﯾـﺪل ﻋﻠﯽ ان‪ -‬ﺳـﯿﺪﻧﺎ‪ -‬ﮐﺎن ﻗﺪ ﻣﻨﺢ ﻟﮑﻞ ﻟﺤﻈﮥ ﻣﻦ ﻟﺤﻈﺎت ﺣﯿﺎﺗﻪ ﺣﺴﺎﺑﺎ ﺧﺎﺻﺎ‪ ،‬و ﻣﺴـﺌﻮﻟﯿﮥ ﻫﺎﻣﮥ ﯾﺘﺴﺎءل‬‫ﻋﻨﻬﺎ و ﯾﺤﺎﺳﺐ ﻋﻠﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺒﻨﯽ ﺣﯿﺎﺗﻪ ﻋﻠﯽ‬‫ﻗﻮل اﻻﻣﺎم أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺣﯿﺚ ﯾﻘﻮل‪» :‬اﻧﺘﻬﺰوا اﻟﻔﺮص ﻓﺎﻧﻬﻤﺎ ﺗﻤﺮ ﻣﺮ اﻟﺴﺤﺎب«‬‫و ﻣﻨﻪ أﺧـﺬ اﺑﻦ اﻟﻤﻘﻔﻊ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﺗﻨﻬﺰ اﻟﻔﺮﺻﮥ ﻓﯽ اﺣﺮاز اﻟﻤﺂﺛﺮ‪ ،‬و اﻏﺘﻨﻢ اﻻﻣﮑﺎن ﺑﺎﺻـﻄﻨﺎع اﻟﺨﯿﺮ‪ ،‬و ﻻ ﺗﻨﻈﺮ ﻣﺎ ﯾﻌﺎﻣﻞ ﻓﺘﺠﺎزي ﻋﻨﻪ‬‫ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﮏ ان ﻋﻮﻣﻠﺖ ﺑﻤﮑﺮوه و اﺷﺘﻐﻠﺖ ﺗﺮﺻﺪ اوان اﻟﻤﮑﺎﻓﺄة ﻋﻨﻪ ﻗﺼﺮ اﻟﻌﻤﺮ ﺑﮏ ﻋﻦ اﮐﺘﺴﺎب ﻓﺎﺋﺪة‪ ،‬و اﻗﺘﻨﺎء ﻣﻨﻘﺒﮥ‪ ،‬و ﺗﺼﺮﻣﺖ أﯾﺎﻣﮏ‬‫ﺑﯿﻦ ﺗﻌﺪ ﻋﻠﯿﮏ و اﻧﺘﻈﺎر ﻟﻠﻈﻔﺮ ﺑﺎدراك اﻟﺜﺎر ﻣﻦ ﺧﺼﻤﮏ‪ ،‬و ﻻ ﻋﯿﺸﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﯿﺎة أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ذﻟﮏ ]‪.[1‬‬‫ﻫﻨﺎ ﯾﺤﺪﺛﻨﺎ اﻟﺘﺎرﯾﺦ ﺑﺨﺒﺮ ﻣﻦ أﺧﺒﺎر‪ -‬ﺳﯿﺪﻧﺎ‪ -‬اﻟﻮاﻓﺮة ﻋﻠﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﻤﺜﺎل‪ ،‬ﻓﻨﻘﺮأ‪:‬‬‫ان ﻋﺜﻤﺎن ﻋﻠﯽ ﺧﺎن أﺣﺪ ﻣﻠﻮك ﺣﯿﺪرآﺑﺎد و ﻣﺆﺳـﺲ اﻟﺠﺎﻣﻌﮥ اﻟﻌﺜﻤﺎﻧﯿﮥ ﻋﺎم ‪ 1919‬م رﻏﺐ ﻓﯽ ﻣﻘﺎﺑﻠﮥ اﻟﺴـﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ و ﻣﺸﺎﻫﺪﺗﻪ ﻣﻦ‬‫ﮐﺜﺐ‪ ،‬و ﺑـﺎﻟﻎ و أﻟـﺢ ﻓﯽ رﻏﺒﺘﻪ اﻟﺸﺪﯾـﺪة‪ ،‬ﻣـﺪة ﻣﻦ اﻟﺰﻣﻦ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺣﻈﯽ ﺑﺎﻟﻤﻮاﻓﻘـﮥ و اﻟﺘﺸـﺮف ﺑﺎﻟﻤﻘﺎﺑﻠـﮥ‪ ،‬ﻓﺘﻮّﺟﻪ ﻣﻦ ﻋﺎﺻـﻤﮥ ﻗﻄﺮه ﻧﺤﻮ ﻣﻘﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 65‬از ‪174‬‬‫اﻟﺴـﯿﺪ ﻓﯽ )ﻟﮑﻬﻨﻮ( ﻓﻠﻤﺎ اﻧﺘﻬﯽ اﻟﯽ ﻣﻘﺮ اﻟﺴـﯿﺪ‪ ،‬و اﻗﺘﺮب ﻣﻦ داره أﻃﻞ اﻟﺴـﯿﺪ ﻣﻦ ﺷـﺮﻓﮥ ﻣﮑﺘﺒﺘﻪ و ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯿﮑﻢ ‪ ...‬ﻟﻘﺪ ﮐﻨﺖ ﺗﺮﻏﺐ‬‫]‪ [1‬ﺷﺮح اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺪﯾﺪ ج ‪ 4‬ص ‪.252‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪69 :‬‬‫ﻓﯽ ﻣﺸﺎﻫـﺪﺗﯽ و اﻟﻨﻈﺮ اﻟّﯽ ﻓﺎﻧﻈﺮ ‪ ...‬و ﺑﻌـﺪ ﻟﺤﻈﺎت دﺧﻞ اﻟﺴـﯿﺪ ﻣﮑﺘﺒﺘﻪ‪ ،‬و أﻏﻠﻖ اﻟﻨﺎﻓﺬة‪ ،‬و واﺻﻞ ﻣﻄﺎﻟﻌﺘﻪ و ﮐﺘﺎﺑﺘﻪ ‪ ...‬و اﻧﺼـﺮف اﻟﻤﻠﮏ‬‫ﻣﻦ ﻫﻨﺎك‪ ،‬و ﻫﻮ ﺟﺪا ﻓﺨﻮر ﺑﺮؤﯾﮥ اﻟﺴﯿﺪ و ﻣﺘﺒﺠﺢ ﺑﻬﺎ‪.‬‬‫ﺛﻢ ان أﺑﻨﺎء اﻟﺴـﯿﺪ ﺳﺄﻟﻮه ﻋﻦ ﺑﻮاﻋﺚ ﻋـﺪم اﻟﺠﻠﻮس‪ ،‬و اﻟﺘﺤﺪث ﻣﻊ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬ﻓﺄﺟﺎﺑﻬﻢ‪ :‬اﻧﻪ رﺟﻞ ﻋﻤﻞ‪ ،‬و ﻻ ﻓﺮاغ ﻟﻪ‪ ،‬و اﻧﻪ ﻣﺴـﺌﻮل ﻋﻦ ﮐﻞ‬‫ﻟﺤﻈﮥ ﻋﻤﺮه‪.‬‬‫ﻓﻬﻮ ﺑﻬـﺬا اﺳـﺘﻄﺎع أن ﯾﻮﻓﯽ ﺣﻖ ﻋﻠﻤﻪ‪ ،‬ﻓﯿﺒﻠﻎ ﻧﺼـﯿﺒﻪ و ﺣﻈﻪ اﻟﻮاﻓﺮ اﻟـﺬي ﺗﺤﺘﺎﺟﻪ ﺣﯿﺎﺗﻪ اﻟﻌﻠﻤﯿـﮥ‪ ،‬و ﺗﻔﺘﻘﺮ إﻟﯿﻪ ﺑﯿﺌﺘﻪ اﻟﺪﯾﻨﯿﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻨﺬ ﺗﺮك‬‫اﻟﻨﺠﻒ اﻻﺷـﺮف ‪ ...‬و ﻣﻐﺎدرة اﻟﺠﺎﻣﻌـﮥ اﻟﮑﺒﺮي اﻟﺘﯽ وﺿﻊ ﻟﺒﻨﺘﻬﺎ اﻻوﻟﯽ اﻻﻣﺎم أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ‪ ...‬ﻣﻨﺬ أن ﺛﻮي ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﺘﺮﺑﮥ‬‫اﻟﻤﻘﺪﺳﮥ ‪ ...‬ﻋﻠﯽ اﺗﺼﺎل ﻣﺴﺘﻤﺮ ﺑﺎﻟﺒﺤﺚ‪ ،‬و ﻣﺜﺎﺑﺮة ﻣﺘﻮاﺻﻠﮥ ﺑﺎﻟﮑﺘﺎﺑﮥ و اﻟﺘﺄﻟﯿﻒ و اﻟﻤﻨﺎﻇﺮة‪ ،‬ﯾﻘﻀﯽ ﻃﻮل ﻧﻬﺎره و ﺷﻄﺮا ﻣﻦ ﻟﯿﺎﻟﯿﻪ ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﺘﻪ‪،‬‬‫ﺗﺎرﮐﺎ وراءه ﺣﯿﺎة ﻣﺮﻫﻘﮥ ﻻﻏﯿﮥ‪.‬‬‫اﻟﯽ أن ﻗﺎل ﻟا ﺪﮐﺘﻮر اﻻﻣﯿﻨﯽ‪ :‬أﻣﺎ ﻣﺆﻟﻔﺎت اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ ﻟﻪ ‪ ...‬رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ‪ ...‬ﻧﺠﺪﻫﺎ رﻓﯿﻌﮥ ﻋﻤﯿﻘﮥ‪ ،‬أﻧﯿﻘﮥ رﻗﯿﻘﮥ‪ ،‬ﻋﺬﺑﮥ ﺳﺎﻣﯿﮥ‪ ،‬ﺗﺠﻤﻊ ﺑﯿﻦ ﺳﻤّﻮ‬‫اﻟﻔﮑﺮ‪ ،‬و ﺗﺮف اﻟﻠﻔﻆ و اﻻﺳﻠﻮب ‪ ....‬و إﻟﯿﮏ ﺛﺒﺘﺎ ﺑﺘﺼﺎﻧﯿﻒ ﻫﺬا اﻟﻌﻤﻼق ﺣﺴﺐ اﻟﺤﺮوف ‪...‬‬‫ﻣﺂﺛﺮه اﻟﻔﮑﺮﯾﮥ‪:‬‬‫‪) -1‬اﺛﺒـﺎت رد اﻟﺸـﻤﺲ(‪ :‬ﻻـﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬و رﻓﻊ ﻣﺎ أورد ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺸـﺒﻬﺎت‪ ،‬و ﯾﻌﺮف أﯾﻀﺎ ﺑﺎﺛﺒﺎت ﺣـﺪﯾﺚ رد اﻟﺸـﻤﺲ‪ ،‬و‬‫ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺸـﻤﺲ ﻫﺬا أﺧﺮﺟﻪ ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﺤﻔﺎظ اﻻﺛﺒﺎت ﺑﺄﺳﺎﻧﯿﺪ ﺟﻤﮥ ﺻـّﺤﺢ ﺟﻤﻊ ﻣﻦ ﻣﻬﺮة اﻟﻔﻦ ﺑﻌﻀﻬﺎ‪ ،‬و ﺣﮑﻢ آﺧﺮون ﺑﺤﺴﻦ آﺧﺮ‪ ،‬و‬‫ﺷـّﺪد ﺟﻤﻊ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻨﮑﯿﺮ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻏﻤﺰ ﻓﯿﻪ و ﺿـّﻌﻔﻪ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ أﻓﺮد ﻓﯿﻪ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺧﺎﺻﺎ ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﻃﺮﻗﻪ و أﺳﺎﻧﯿـﺪه ]‪ [1] .[1‬اﻟﺬرﯾﻌﮥ ج ‪ 1‬ص‬‫‪ -95‬اﻟﻐﺪﯾﺮ ج ‪ 3‬ص ‪.127‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪70 :‬‬‫‪) -2‬اﺳﺒﺎغ اﻟﻨﺎﺋﻞ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ(‪:‬‬‫ﻓﻘﻪ ﻋﻤﻠﯽ ﻣﻦ ﻓﺘﺎوي اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ ﻟﻪ ﻓﯽ ﮐﺎﻓﮥ أﺑﻮاب اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬ﻣﻦ اﻟﻄﻬﺎرة‪ -‬اﻟﯽ‪ -‬اﻟﺤﺪود و اﻟﺪﯾﺎت‪ -‬ﯾﻘﻊ ﻓﯽ ﺛﻤﺎﻧﯿﮥ أﺟﺰاء‪ ،‬ﻃﺒﻊ ﺑﺎﻟﻬﻨﺪ ]‪.[1‬‬‫‪) -3‬اﻓﺤﺎم اﻻﻋﺪاء و اﻟﺨﺼﻮم(‪:‬‬‫ﻓﯽ ﻧﻔﯽ ﻣﺎ اﻓﺘﺮوه ﻋﻠﯽ ﺳﯿﺪﺗﻨﺎ أم ﮐﻠﺜﻮم ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟّﺴﻼم ‪ ...‬ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪﯾﻦ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺪﮐﺘﻮر اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻓﯽ ﻣﻘﺪﻣﮥ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب‪ :‬و ﻗﺪ ﺟﻠﺒﺖ ﻧﺴـﺨﺘﻪ ﻣﻦ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ و ﺑﺮﮐﺎﺗﻪ ﻋﻠﯿﻪ ‪ ...‬ﺑﻌﺪ ﺗﺼﻮﯾﺮﻫﺎ ﻣﻦ اﻟﻬﻨﺪ‪،‬‬‫و ﺗﻌﺘﺒﺮ ﻣﻦ ﻧﻔﺎﺋﺲ ﻣﺨﻄﻮﻃﺎت ﻣﮑﺘﺒـﮥ اﻟﻤﺮﺟﻊ اﻟﺪﯾﻨﯽ اﻻﻋﻠﯽ ﻓﻘﯿﻪ اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ ‪ ...‬و ﻣﺤﻘﻖ اﻟﻔﻘﻬﺎء ‪ ...‬آﯾﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻈﻤﯽ اﻟﺴـﯿﺪ ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ‬‫اﻟﻨﺠﻔﯽ اﻟﻤﺮﻋﺸــﯽ ‪ ...‬ﺑـﺎرك اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﻋﻤﺮه‪ ،‬ﻓﯽ ﻣﺪﯾﻨـﮥ ﻗـﻢ ‪ ...‬اﻣـﺎ ﻣـﺎ ﺟـﺎء ﻓﯽ اﻟﺬرﯾﻌـﮥ ج ‪ 2‬ص ‪ 257‬ﻣﻦ ان ﮐﺘـﺎب )اﻓﺤـﺎم اﻻﻋـﺪاء و‬‫اﻟﺨﺼﻮم( ﻣﻄﺒﻮع ﻓﯽ ﻟﮑﻬﻨﻮ‪ -‬اﻟﻬﻨﺪ‪ -‬ﻓﻐﯿﺮ ﺻﺤﯿﺢ و ﻻ أﺻﻞ ﻟﻪ‪.‬‬‫و ﻣﻦ اﻟﻤﺆﺳﻒ ان اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﺴـﯿﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ اﻟﻤﯿﻼﻧﯽ ‪ ...‬ﻧﺴـﯽ أو ﺗﻨﺎﺳـﯽ ذﮐﺮ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻟﻠﺴـﯿﺪ اﻟﻤﺆﻟﻒ ‪ ...‬ﻋﻨﺪ ﺑﯿﺎن‬‫ﻣﺆﻟﻔﺎﺗﻪ ﻓﯽ ﻣﻘﺪﻣـﮥ ﺗﻌﺮﯾﺒﻪ ﻟﮑﺘﺎب‪ -‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار‪ -‬ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ -‬اﻟﻤﻄﺒﻮع ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪﯾﻦ ﻋﺎم ‪ 1398‬ﻣﻄﺒﻌـﮥ ﻣﻬﺮ‪ -‬ﻗﻢ‪ -‬و ﻗﺪ ﮐﺎن ﻣﻮﻓﻘﺎ‬‫ﻓﯽ ﺗﻌﺮﯾﺒﻪ و ﮐﺘﺎﺑﺘﻪ اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ‪.‬‬‫‪) -4‬اﻻﻧﺸﺎءات اﻟﻔﺎرﺳﯿﮥ(‪:‬‬‫ﯾﺤﺘﻮي ﻋﻠﯽ ﺧﻄﺐ و ﻣﻘﺎﻻت ﺑﺎﻟﻠﻐﮥ اﻟﻔﺎرﺳﯿﮥ ]‪.[2‬‬‫‪) -5‬اﻟﺨﻄﺐ( ‪..‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 66‬از ‪174‬‬‫ﻟﻠﺠﻤﻌﺎت و اﻻﻋﯿﺎد‪ ،‬و ﯾﻀﻢ ﺟﻼﺋﻞ اﻟﺨﻄﺐ‪ ،‬اﻟﺘﯽ أﻟﻘﺎﻫﺎ ﻣﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺒﺮ ﺑﺠﺎﻣﻊ ﻟﮑﻬﻨﻮ اﻟﺬي ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﺟﺎﻣﻊ اﻟﮑﻮﻓﮥ ﻻﺟﻞ اﻟﻤﺸﺎﺑﻬﮥ‪ ،‬و ﺗﻘﻊ‬‫ﻓﯽ ﻋﺪة ]‪ [1‬ﻟا ﺬرﯾﻌﮥ ج ‪ 2‬ص ‪.13‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺬرﯾﻌﮥ ج ‪ 2‬ص ‪.395‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪71 :‬‬‫ﻣﺠﻠﺪات‪ ،‬و ﯾﻌﺮف أﯾﻀﺎ ﺑﺪﯾﻮان اﻟﺨﻄﺐ ]‪.[1‬‬‫‪ -6‬دﯾﻮان ﺷﻌﺮ‪:‬‬‫ﺟﻤﻊ ﺷﻌﺮه و ﻣﺎ ﺟﺎدت ﺑﻪ ﻗﺮﯾﺤﺘﻪ اﻟﻔﯿﺎﺿﮥ ﻣﻦ ﺷﻌﺮ و ﺧﻄﺐ‪ ،‬و ﯾﻘﻊ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪ واﺣﺪ ﮐﺒﯿﺮ ﻣﻮﺟﻮد ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﺘﻪ اﻟﺨﺎﺻﮥ ]‪.[2‬‬‫‪ -7‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار‪:‬‬‫ﺑﻌﺪ وﻓﺎة اﻻﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺴـﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻓﯽ ﻋﺎم ‪ 1306‬ﺑﻘﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﺸـﺮوع اﻻﺳﻼﻣﯽ اﻟﺨﺼﺐ ﻧﺎﻗﺼﺎ إذ ﻟﻢ ﯾﻤﻬﻠﻪ اﻻﺟﻞ ﻻﮐﻤﺎل ﺳﺎﺋﺮ‬‫اﻻﺣﺎدﯾﺚ‪ ،‬أﺧﺬ اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ ﻟﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﮥ اﮐﻤﺎل ﻫﺬا اﻟﻤﻨﻬﺞ‪ ،‬ﻣﺘﺒﻌﺎ أﺳﻠﻮب واﻟﺪه و ﺧﻄﺘﻪ اﻟﻤﺄﻟﻮﻓﮥ ﻓﮑﺘﺐ‪:‬‬‫أ‪ -‬ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻄﯿﺮ‪ ،‬ﺳﻨﺪا و دﻻﻟﮥ‪.‬‬‫ب‪ -‬ﺣﺪﯾﺚ أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻋﻠﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ‪ ،‬ﺳﻨﺪا و دﻻﻟﮥ‪.‬‬‫ج‪ -‬ﺣﺪﯾﺚ ﻟا ﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﻌﻪ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺴﻔﯿﻨﮥ‪ ،‬ﺳﻨﺪا و دﻻﻟﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﻃﺒﻌﺖ اﻟﻤﺠﻠﺪات ﻫﺬه ﻟﻠﻤﺮة اﻻوﻟﯽ ﻓﯽ اﻟﻬﻨﺪ ]‪ [3‬و ﻓﯽ اﯾﺮان ﻟﻠﻤﺮة اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬و ﮐﺬا ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓﯽ ﺳﺘﮥ أﺟﺰاء ﻣﻊ ﻓﻬﺎرس و ﻏﯿﺮﻫﺎ‬‫ﻓﯽ اﺻﻔﻬﺎن ﻋﺎم ‪ 1380‬ه‪ 1379 -‬ﺑﺎﻋﺘﻨﺎء اﻟﺤﺠﮥ اﻟﻤﺤﻘﻖ اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ روﺿﺎﺗﯽ‪.‬‬‫و اﻟﺠـﺪﯾﺮ ﺑﺎﻟﺬﮐﺮ‪ ،‬ان اﻟﺴـﯿﺪ ﻧﺎﺻـﺮ ﺣﺴـﯿﻦ ﻗﺪ ﺟﻌﻞ ﻣﺎ أﻟﻔﻪ و أﮐﻤﻠﻪ ﻣﻦ )اﻟﻌﺒﻘﺎت(‪ -‬ﺑﺎﺳﻢ واﻟﺪه اﻟﺴـﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺗﺠﻠﯿﻼ ﻟﻪ‪ ،‬و اﮐﺒﺎرا‬‫ﻟﺠﻬﺎده اﻟﻌﻠﻤﯽ و ﻻﻧﻪ رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺪ رﺳﻢ اﻟﺨﻄﻮط ﻟﺠﻤﯿﻊ ﻫﺬه اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ‪ ،‬و ﻓﻬﺮس رؤس أﻗﻼﻣﻬﺎ و اﻣﻬﺎت ﻣﻄﺎﻟﺒﻬﺎ‪ ،‬و‬‫أﺷﺎر ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺼﺎدر اﻟﻤﻮﺟﻮدة ﻟﺪﯾﻪ ]‪ [1‬اﻟﺬرﯾﻌﮥ ج ‪ 7‬ص ‪.286‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺬرﯾﻌﮥ ج ‪ 9‬ص‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻓﻬﺮس ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي ﭼﺎﭘﯽ ﻓﺎرﺳﯽ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﺧﺎﻧﺒﺎﺑﺎﻣﺸﺎر ج ‪ 3‬ص ‪.3491‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪72 :‬‬‫ﻓﯽ أواﺋﻠﻬﺎ ﺗﺴﻬﯿﻼ ﻻﺧﺮاج ﻣﺎ ﯾﺮﯾﺪ ﻣﻨﻬﺎ ]‪.[1‬‬‫‪ -8‬ﻣﺎ ﻇﻬﺮ ﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻣﻦ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﯾﻮم ﺧﯿﺒﺮ‪:‬‬‫ﻣﺠﻠﺪ ﮐﺒﯿﺮ ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﺘﻪ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ ]‪.[2‬‬‫‪ -9‬ﻣﺴﻨﺪ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻨﺖ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪:‬‬‫ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻮاردة ﻋﻦ اﺑﻨﮥ اﻟﺴﺒﻂ اﻟﺸﻬﯿﺪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻓﺎﻃﻤﮥ و ﻫﻮ ﻟﻢ ﯾﺰل ﻣﺨﻄﻮﻃﺎ ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﺘﻪ اﻟﺨﺎﺻﮥ ]‪.[3‬‬‫‪ -10‬اﻟﻤﻮاﻋﻆ‪:‬‬‫ﯾﺤﺘﻮي ﻋﻠﯽ أﺣﺎدﯾﺚ و ﻧﺼﺎﯾﺢ‪.‬‬‫‪ -11‬ﻧﻔﺤﺎت اﻻزﻫﺎر ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪:‬‬‫ﺟﺎء اﻧﻪ ﯾﻘﻊ ﻓﯽ ‪ 16‬ﻣﺠﻠﺪا ﺿﺨﻤﺎ ﮐﻠﻬﺎ ﻣﻦ ﻃﺮق اﻟﻌﺎﻣﮥ‪ ،‬ﻣﻊ ذﮐﺮ أﺳﺎﻧﯿﺪﻫﺎ و ﻣﺼﺎدرﻫﺎ ﺑﺼﻮرة واﻓﯿﮥ ﻣﻊ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻟﺮﺟﺎل اﻟﺴﻨﺪ‪.‬‬‫‪ -12‬ﻧﻔﺤﺎت اﻻﻧﺲ‪:‬‬‫ﺑﺤﺚ ﻗﯿﻢ ﻓﯽ وﺟﻮب ﻗﺮاءة اﻟﺴﻮرة ﻓﯽ اﻟﺼﻠﻮة‪.‬‬‫و ﻟﻠﻤﺆﻟﻒ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ ‪ ...‬ﻏﯿﺮ ﻫﺬه اﻟﺮواﺋﻊ اﻟﺨﺎﻟﺪة ﺑﺤﻮث و دراﺳﺎت اﺧﺮي ﺗﺤﺘﻔﻈﻬﺎ ﺧﺰاﻧﮥ ﮐﺘﺒﻪ اﻟﻌﺎﻣﺮة‪ ،‬و ﮐﻠﻬﺎ ﺗﻌﺘﺒﺮ ﻣﻦ ﮐﻨﻮز‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 67‬از ‪174‬‬‫اﻟﻔﮑﺮ و اﻟﻌﻘﻞ و ﺗﻤﺘﺎز ﺟﻤﯿﻌﻬﺎ ﺑﺄﻣﺎﻧﮥ اﻟﻨﻘﻞ‪ ،‬و ﺗﺮاﺑﻂ اﻟﮑﻼم‪ ،‬و ﺷﺪة اﻟﺼـﻘﻞ‪ ،‬و اﺷـﺮاﻗﮥ اﻟﺒﯿﺎن و ﺻـﺤﮥ اﻻﺳـﺘﻨﺒﺎط‪ ،‬و ﺳﻌﮥ اﻟﺘﺘﺒﻊ‪ ،‬و ﺷﻤﻮل‬‫اﻻﺳﺘﻘﺼﺎء‪ ،‬و دﻗﮥ اﻟﻤﻼﺣﻈﮥ‪ ،‬و اﯾﻔﺎء اﻟﺒﺤﺚ ﺣﻘﻪ ﻣﻦ ﺷﺘﯽ ﺟﻮاﻧﺒﻪ ‪...‬‬‫وﻓﺎﺗﻪ‬‫ﻗﻀﯽ اﻟﺴﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ‪ ...‬ﻋﻤﺮه ﻓﯽ ﺟﻬﺎد ﻋﻠﻤﯽ‪ ،‬و ﻧﺸﺎط ﻓﮑﺮي‪ ،‬ﺗﺮك ]‪ [1‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار‪ -‬ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ 1 -‬ص ‪ -20‬اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺬرﯾﻌﮥ ج ‪ 19‬ص ‪.22‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺬرﯾﻌﮥ ج ‪ 21‬ص ‪.28‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪73 :‬‬‫ﻟﻼﺟﯿﺎل ﺛﺮوة ﻓﮑﺮﯾـﮥ ﺣﯿـﮥ‪ ،‬و ﺗﺮاﺛﺎ ﻋﻠﻤﯿﺎ ﻣﻨﯿﻌﺎ‪ ،‬ﺟﺰاه اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻦ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ أﻓﻀﻞ اﻟﺠﺰاء‪ ،‬و ﺟﻌﻞ ﻣﻨﺰﻟﺘﻪ ﻣﻦ اﻟﺠﻨﺎن ﻣﻮﻓﺮ اﻻﺟﺰاء‪ ،‬ﻟﻘﺪ ﺗﻮﻓﯽ‬‫ﻓﯽ اﻟﺨﺎﻣﺲ و اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠﮥ ‪ ،1361‬و ﻗﯿﻞ ﻓﯽ اﻟﯿﻮم اﻟﺜﺎﻧﯽ و اﻟﻌﺸـﺮﯾﻦ‪ ،‬و دﻓﻦ ﻓﯽ ﺣﺴﯿﻨﯿﺘﻪ اﻟﺨﺎﺻﮥ اﻟﻮاﻗﻌﮥ اﻟﯽ ﺟﻨﺐ ﻗﺒﺮ واﻟﺪه‬‫ﻓﯽ اﮐﺒﺮآﺑﺎد‪ ،‬أﺣﺪ ﺣﻮاﻇﺮ اﻟﻘﻄﺮ اﻟﻬﻨﺪي و ﯾﻠﯿﻪ ﻣﺜﻮي اﻟﺴﯿﺪ اﻻﻣﺎم ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻘﺎﺿﯽ ﺷﻬﯿﺪ ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺮﻋﺸﯽ اﻟﻤﺴﺘﺸﻬﺪ ﺳﻨﮥ ‪.1019‬‬‫و ﺗﺒﺎري اﻟﺸـﻌﺮاء اﻟﯽ رﺛﺎﺋﻪ و اﻟﺒﮑﺎء ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و اﻗﯿﻤﺖ اﻟﻤﺂﺗﻢ ﻓﯽ أﮐﺜﺮ اﻻﻗﻄﺎر اﻟﻤﻌﻤﻮرة‪ ،‬و أرخ اﻟﺸـﻌﺮاء ﻋﺎم وﻓﺎﺗﻪ‪ ،‬ﻓﻤﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﻗﺎل‪ :‬ﺗﺎرﯾﺨﻪ‪:‬‬‫)ﻧﺎﺻﺮ اﻟﺤﻔﺎظ ‪ (1361‬و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﻗﺎل‪) .‬ﻗﻀﯽ ﻧﺤﺒﻪ ﻧﺎﺻﺮ آل ﻃﻪ ‪.(1361‬‬‫ﻓﺮزﻧﺪان ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫و ﺧﻠﻒ وﻟﺪﯾﻦ‪:‬‬‫ أ‪) -‬اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼﯿﺮ( وﻟﺪ ‪ ،1311‬و ﮐﺎن ﻣﺠﺘﻬﺪا ﺟﻠﯿﻼ‪ ،‬و ﻣﻦ أﺳﺎﺗﺬة اﻟﮑﻼم و اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ و اﻻدب‪ ،‬ﻋﻤﻞ ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻞ اﻟﺴﯿﺎﺳﯽ‪ ،‬و ﺑﺮع و‬‫ﺟﺎﻫﺪ ﻓﯽ اﺳـﺘﻘﻼل ﺑﻼده‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﺆﻣﻦ اﯾﻤﺎﻧﺎ ﺻﺎدﻗﺎ ﻣﻦ ان اﻟﺤﻖ ﻻ ﺑﺪ ﻟﻪ ﻣﻦ ﻣﻨﺘﺼﺮ ﺑﺤﮑﻢ اﻟﻘﺎﻧﻮن اﻟﻄﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺗﻨﺒﺖ ﺳﻨﺎﺑﻞ اﻟﺮﺑﯿﻊ و‬‫ﯾﻬﺐ اﻟﺮﯾﺢ‪ -‬و دﺧﻞ اﻟﻤﺠﻠﺲ اﻟﻨﯿﺎﺑﯽ ﻣﻨﺘﺨﺒﺎ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ اﻟﻄﺎﺋﻔﮥ اﻟﺸـﯿﻌﮥ اﻻﻣﺎﻣﯿﮥ‪ ،‬اﻟﯽ أن ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ‪ -‬ﻟﮑﻬﻨﻮ( و ﺣﻤﻞ ﻧﻌﺸﻪ اﻟﯽ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬و دﻓﻦ‬‫ﻓﯽ ﮐﺮﺑﻼء ﻓﯽ اﻟﺼﺤﻦ اﻟﺸﺮﯾﻒ ﺑﻤﻘﺒﺮة اﻟﻤﺠﺎﻫﺪ اﻟﻤﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺗﻘﯽ اﻟﺸﯿﺮازي‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻣﺆﻟﻔﺎﺗﻪ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺗﺮﺟﻤﮥ وﺟﻮب اﻟﺴﻮرة ﻓﯽ اﻟﺼﻠﻮة‪ ،‬ﺗﺄﻟﯿﻒ واﻟﺪه‪ .‬اﻟﯽ ﻟﻐﮥ اﻻوردو‪.‬‬‫‪ -2‬اﻟﺘﻄﻬﯿﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪74 :‬‬‫‪ -3‬دﯾﻮان ﺷﻌﺮ‪.‬‬‫‪ -4‬ﻣﺠﻤﻊ اﻵداب ]‪.[1‬‬‫ ب‪) -‬اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪.(1387‬‬‫ﻋـﺎﻟﻢ ﻣﺠﺘﻬـﺪ‪ ،‬ﻓﺎﺿﻞ‪ ،‬ﻣﺘﮑﻠﻢ‪ ،‬ﻣﺤﻘﻖ ﻣﺆﻟﻒ‪ ،‬درس ﻓﯽ اﻟﻨﺠﻒ اﻻﺷـﺮف و ﺗﺨﺮج ﻋﻠﯽ ﮐﺒﺎر اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬و ﻧﺎل اﻟـﺪرﺟﺎت اﻟﻌﺎﻟﯿـﮥ‪ ،‬و ﻋﺎد اﻟﯽ‬‫وﻃﻨﻪ‪ -‬ﻟﮑﻬﻨﻮ‪ -‬ﺣﯿﺚ ﺗﻮﻟﯽ ﺷـﺌﻮن اﻟﺮﯾﺎﺳـﮥ اﻟﻌﻠﻤﯿـﮥ و اﻟﺪﯾﻨﯿـﮥ ﻫﻨﺎك ﺑﺠﺪارة ﮐﺎﻓﯿﮥ‪ ،‬و ﻗﺎﺑﻠﯿﮥ ﺗﺎﻣﮥ ﻣﻊ ﻫﯿﺒﮥ ﻓﯽ ﻗﻠﻮب اﻟﻌﺎﻣﮥ‪ ،‬و ﻣﮑﺎﻧﮥ ﺳﺎﻣﯿﮥ‬‫ﻟﺪي ﺟﻤﯿﻊ ﻟا ﻄﺒﻘﺎت‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﺟﺎﻧﺐ ﻋﻈﯿﻢ ﻣﻦ اﻻﺧﻼق اﻟﮑﺮﯾﻤﮥ و اﻟﺴﺠﺎﯾﺎ اﻟﺤﺴﻨﮥ‪.‬‬‫و زار اﻟﻌﺮاق ﻣﺮات ﻋﺪﯾﺪة‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻮﺿﻊ اﻻﮐﺒﺎر و اﻟﺘﻘﺪﯾﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 68‬از ‪174‬‬‫و ﻣﻦ ﻣﺆﻟﻔﺎﺗﻪ‪:‬‬‫‪ -1‬اﻻﻣﺎم اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻋﺸـﺮ‪ :‬ﻓﯽ اﺛﺒﺎت وﺟﻮد اﻟﺤﺠﮥ اﻟﻤﻨﺘﻈﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬أﻟﻔﻪ ﺧﻼل اﻗﺎﻣﺘﻪ ﻓﯽ اﻟﻨﺠﻒ اﻻﺷـﺮف و ﻃﺒﻊ ﻓﯿﻬﺎ ﺳﻨﮥ ‪ ،1354‬و ﻓﯿﻪ‬‫اﻟﺮد ﻋﻠﯽ ﮐﻼم ﻣﺆﻟﻒ )ﺳﺒﺎﺋﮏ اﻟﺬﻫﺐ(‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﺗﻮﺟﺪ ﮐﻠﻤﺎﺗﻪ اﻟﻤﺮدودة ﻓﯽ اﻟﻄﺒﻊ اﻻول ﻣﻦ اﻟﺴﺒﺎﺋﮏ ﻓﺎن اﻟﻄﺒﻊ اﻟﺜﺎﻧﯽ اﺳﻘﻄﺖ ﻋﻨﻪ ﺗﻠﮏ‬‫اﻟﮑﻠﻤﺎت ]‪.[2‬‬‫‪ -2‬آﯾﮥ اﻟﻮﻻﯾﮥ‪.‬‬‫‪ -3‬آﯾﮥ اﻟﺘﻄﻬﯿﺮ‪.‬‬‫‪ -4‬اﻻﯾﻤﺎن ﻟا ﺼﺤﯿﺢ ﻋﻠﯽ ﺿﻮء اﻟﻘﺮآن‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺘﻬﺮاﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﺬرﯾﻌﮥ ج ‪ 2‬ص ‪:[3] 514‬‬‫اﻻﯾﻤﺎن اﻟﺼـﺤﯿﺢ ﻟﻠﺴـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ اﺑﻦ اﻟﺴﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ‪ ...‬اﻟﻠﮑﻬﻨﻮي اﻟﻤﻌﺎﺻﺮ اﻟﻤﻮﻟﻮد ﺳﻨﮥ ‪ 1343‬ﮐﺘـﺎب ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﻋﻠﻤﯽ ﯾﺒﺤﺚ ﻓﯿﻪ‬‫ﻋﻦ اﻟﻌﻘﺎﺋﺪ ﻟا ﺼﺤﯿﺤﮥ ]‪ [2 -1‬ﻣﻌﺠﻢ رﺟﺎل اﻟﻔﮑﺮ و اﻻدب ص ‪.390‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺬرﯾﻌﮥ ج ‪ 2‬ص ‪.319‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪75 :‬‬‫ﺗﺤﺖ أﺷﻌﮥ اﻟﻘﺮآن اﻟﺸﺮﯾﻒ‪.‬‬‫‪ -5‬ﻣﺪﯾﻨـﮥ اﻟﻌﻠﻢ‪ :‬ﻓﯽ ﺳـﻨﺪ ﺣـﺪﯾﺚ أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨـﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻋﻠﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﻋﺎﺷﻮر ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم ﺗﻮﻧﺲ‪ ،‬ﺧﺮج ﻣﻘﺪار ﻣﻦ أواﺋﻠﻪ ﻣﻦ‬‫ﺗﺤﺖ اﻟﻄﺒﻊ ﻓﯽ اﻟﻨﺠﻒ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﻘﺪﻣﮥ ﮐﺘﺒﻬﺎ اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﻫﺒﮥ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺸﻬﺮﺳﺘﺎﻧﯽ ]‪.[1‬‬‫‪ -6‬ﻣﺴﺎﻧﯿﺪ اﻻﺋﻤﮥ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫‪ -7‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار‪ -‬ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻤﻨﺎﺻﺒﮥ‪.‬‬‫‪ -8‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار‪ --‬ﺣﺪﯾﺚ ﺧﯿﺒﺮ‪ -‬اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺜﺎﻧﯽ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻬﻨﺪ ﻋﺎم ‪ 1387‬و دﻓﻦ اﻟﯽ ﺟﻨﺐ واﻟﺪه‪ ،‬ﻓﯽ ﺻﺤﻦ ﻣﺮﻗﺪ اﻟﻘﺎﺿﯽ اﻟﺸﻬﯿﺪ ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺮﻋﺸﯽ اﻟﺘﺴﺘﺮي‪.‬‬‫أﻋﻘﺐ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﺴﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﺻﺮ ‪ ...‬و ﮐﺎن ﻗﺪ درس ﻓﯽ اﻟﻨﺠﻒ اﻻﺷﺮف‪ ،‬و ﺑﻌﺪ اﺟﺘﯿﺎزه ﺑﻌﺾ اﻟﻤﺮاﺣﻞ اﻟﺪراﺳﯿﮥ ﻋﺎد اﻟﯽ وﻃﻨﻪ‪.‬‬‫اﻧﺘﻬﯽ ﻣﺎ أردﻧﺎ ﻧﻘﻠﻪ ﻣﻦ ﻣﻘﺪﻣﮥ »اﻓﺤﺎم اﻻﻋﺪاء و اﻟﺨﺼﻮم«‪.‬‬‫آﻗﺎي ﺣﮑﯿﻤﯽ در ﮐﺘﺎب ﻫﻔﺘﻢ ﻣﺮزﺑﺎﻧﺎن ﺣﻤﺎﺳﻪ ﺟﺎوﯾﺪ‪» :‬ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ« در ذﯾﻞ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻـﺮ ﺣﺴـﯿﻦ از‬‫ﺻﺤﯿﻔﮥ اﻟﻤﮑﺘﺒﮥ ]‪ [2‬ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﻋﻼـﻣﻪ اﻣﯿﻨﯽ در ﺳـﻔﺮ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻫﻨـﺪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1380‬در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﺎ اﯾﺸﺎن ﻣﻼﻗﺎت ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﺳـﯿﺪ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﻤﻠـﮥ ﺑﻪ دﯾـﺪار وي ﻣﯽآﯾﺪ‪ ،‬و ﻓﺮزﻧﺪ‬‫ﺧﺎﻧﺪان »ﻋﺒﻘﺎت« ﻗﺪوم ﻧﻮﯾﺴـﻨﺪه »اﻟﻐﺪﯾﺮ« را ﺑﮕﺮﻣﯽ ﭘﺬﯾﺮا ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬در ﺻﺤﯿﻔﮥ اﻟﻤﮑﺘﺒﮥ از اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﯾﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ‪ [1] :‬اﻟﺬرﯾﻌﮥ ج ‪20‬‬‫ص ‪.251‬‬‫]‪ [2‬ﺻـﺤﯿﻔﮥ اﻟﻤﮑﺘﺒﻪ‪ ،‬ﻣﺠﻠﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨـﺎﻧﻪ ﻧﺠﻒ )ﻣﮑﺘﺒـﮥ اﻻﻣـﺎم اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﻟﻌﺎﻣـﮥ( اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺷـﻤﺎره دوم آن ﮔﺰارش ﻣﺴـﺎﻓﺮت ﻋﻼﻣﻪ‬‫اﻣﯿﻨﯽ ﺑﻪ ﻫﻨﺪ و ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎ و ﻧﺴﺨﻪﻫﺎﺋﯽ ﮐﻪ وي در آن دﯾﺎر دﯾﺪه اﺳﺖ آﻣﺪه و ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪76 :‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﺑﺰرﮔﻮار ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﻤﻠﮥ‪ ،‬ﻓﺮزﻧﺪ داﻧﺸﻤﻨﺪ ﻣﺸﻬﻮر ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ و ﻧﻮاده ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺠﺎﻫﺪ‪ ،‬ﺳﯿﺪ ﻃﺎﺋﻔﻪ‪ -‬ﺣﻀﺮت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣﺴـﯿﻦ‪ -‬ﻗﺪس ﺳـﺮه اﻟﺸـﺮﯾﻒ ﻫﺮ ﺻـﺒﺢ و ﺷﺎم از ﻣﺎ ﺟﺪا ﻧﻤﯽﮔﺸﺖ‪ ،‬ﻣﺎ ﻫﺮﮔﺰ ﻓﻀﺎﺋﻠﯽ را ﮐﻪ از وي و ﺑﺮادر داﻧﺸـﻤﻨﺪش ﺷﺮﯾﻒ ﻣﻌﻈﻢ‪،‬‬‫ﺳﯿـﺪ ﻧﺼـﯿﺮ ﻟا ﻤﻠـﮥ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﺮدﯾﻢ ﻓﺮاﻣﻮش ﻧﻤﯽﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬آن اﺣﺘﺮام و ﺑﺰرگ ﻣﻨﺸـﯽ و ﻋﺰت و ﺷـﺮاﻓﺖ و اﺧﻼق ﻧﯿﮏ و آداب و روﺣﯿﺎت‬‫ﺷﺮﯾﻔﺎﻧﻪ و ﻏﺮاﺋﺰ ﭘﺴـﻨﺪﯾﺪه‪ ،‬و آن ﺑﻬﺮه ﺳﺮﺷﺎري ﮐﻪ از ﻧﯿﺎي ﺧﻮﯾﺶ )ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ( دارﻧﺪ‪ ،‬و ﻧﺼﯿﺐ واﻓﺮي ﮐﻪ از ﻓﻀﯿﻠﺘﻬﺎ ﺑﺮدهاﻧﺪ در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 69‬از ‪174‬‬‫ﺧﻮر ﻓﺮاﻣﻮﺷﯽ ﻧﯿﺴﺖ ]‪1‬‬‫‪ -2‬ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻮﺳﻮي ﻫﻨﺪي‬‫وي ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﺳﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و او ﻧﯿﺰ از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ اﻓﺎﺿﻞ اﯾﻦ ﺧﺎﻧﺪان ﺷﺮﯾﻒ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻋﻼﻣﻪ ﺳﺘﺮك‪ ،‬ﺷﯿﺦ آﻗﺎ ﺑﺰرگ ﺗﻬﺮاﻧﯽ در ﻧﻘﺒﺎء اﻟﺒﺸﺮ ج ‪ 2‬ص ‪ 714‬ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫اﻟﺴـﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺴـﯿﺪ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻨﯿﺸـﺎﺑﻮري اﻟﮑﻨﺘﻮري اﻟﻬﻨـﺪي اﻟﻠﮑﻬﻨﻮي‪ ،‬ﻋـﺎﻟﻢ ﻓﺎﺿﻞ‪ ،‬و ادﯾﺐ ﺷﺎﻋﺮ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ‬‫اﻓﺎﺿﻞ اﺳـﺮﺗﻪ‪ ،‬و ادﺑﺎﺋﻬﺎ اﻟﺸـﻌﺮاء ﻟﻪ آﺛﺎر ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬اﻻدﻋﯿـﮥ اﻟﻤﺄﺛﻮرة« ﻃﺒﻊ ﻓﯽ اﻟﻬﻨـﺪ‪ .‬و ﻋﻠﯿﻪ ﺗﻘﺮﯾﺾ اﺧﯿﻪ اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﺴـﯿﺪ ﻧﺎﺻـﺮ ﺣﺴـﯿﻦ ‪ ...‬و‬‫ﺗﺼﺪﯾﻘﻪ ﺑﺎﻋﺘﺒﺎرﻫﺎ ﮐﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎه ﻓﯽ )اﻟﺬرﯾﻌﮥ( ج ‪ 1‬ص ‪ ،399‬و ﮐﺎن ﻣﻌﯿﻦ اﺧﯿﻪ اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻓﯽ ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻣﺠﻠﺪات )اﻟﻌﺒﻘﺎت(‪ ،‬و ﻟﻪ دﯾﻮان ﺷـﻌﺮ‬‫ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳـﯿﮥ و اﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ‪ ،‬و وﻟـﺪه اﻟﺴـﯿﺪ ﺳﺎﺟﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﻃﺒﯿﺐ‪ ،‬ادﯾﺐ أﯾﻀﺎ ﻟﻪ »دﯾﻮان ﻓﯽ اﻟﻤﺪاﺋﺢ و اﻟﻤﺮاﺛﯽ ﺑﻠﻐﮥ اردو«‪ [1] .‬ﺻﺤﯿﻔﮥ اﻟﻤﮑﺘﺒﻪ‬‫ﺷﻤﺎره ‪ 2‬ص ‪14‬‬‫وﻓﺎت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﭘﺲ از ﻋﻤﺮي ﻣﺠﺎﻫﺪه و دﻓﺎع از ﺣﺮﯾﻢ اﺳـﻼم و ﺗﺸـﯿﻊ در ﺳﻦ ‪ 60‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﮔـﺬﺷﺖ در ﻫﯿﺠﺪﻫﻢ ﻣﺎه‬‫ﺻﻔﺮ ﺳﺎل ‪ 1306‬روح ﺑﻠﻨﺪ ﭘﺮوازش ﻗﻔﺲ ﺗﻦ را ﺷـﮑﺴﺖ‪ ،‬و ﺑﺸﺎﺧﺴﺎر ﺟﻨﺎن آﺷـﯿﺎن ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬و ﺟﻬﺎن اﺳـﻼم و ﺗﺸـﯿﻊ را در ﺳﻮك ﺧﻮد‬‫داﻏﺪار ﻧﻤﻮد‪ ،‬و در ﻋﺰاﯾﺶ ﺑﻼد ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﺴﻮك ﻧﺸﺴﺘﻨﺪ و ادﺑﺎء و ﺷﻌﺮاء در ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺐ او ﻗﺼﯿﺪهﻫﺎ ﺳﺮودﻧﺪ‪ ،‬و در رﺛﺎء او ﻣﺮﺛﯿﻪﻫﺎي‬‫ﺑﺴﯿﺎر ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺮاي ﻧﻤﻮﻧﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﻪ ﯾﮑﯽ از آﻧﻬﺎ اﻗﺘﺼﺎر ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬‫ﻋﻼـﻣﻪ ادﯾﺐ‪ ،‬و ﻣﺤﻘﻖ ارﯾﺐ ﻣﺮﺣﻮم ﺣﺎج ﻣﯿﺮزا اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﺗﻬﺮاﻧﯽ ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪ 1316‬ق ﺻﺎﺣﺐ »ﺷـﻔﺎء اﻟﺼﺪور ﻓﯽ ﺷﺮح زﯾﺎرة اﻟﻌﺎﺷﻮر« در‬‫ﻣﺮﺛﯿﻪ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻗﺪس ﺳﺮه ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﻣﻦ ﻏﺰا ﻫﺎﺷﻤﺎ و ﻓﻞ ﺷﺒﺎﻫﺎ و ﻧﺰار ﻓﯽ ﻋﺰﻫﺎ ﻣﻦ ﻋﺰاﻫﺎ‬‫و ﻣﻌﺪ ﻣﻦ اﺳﺘﻌﺪ ﻟﯿﺮدي رﮐﻦ ﻋﻠﯿﺎﺋﻬﺎ و ﻗﻄﺐ رﺣﺎﻫﺎ‬‫ﻣﻦ ﺗﻮﻟﯽ ﮐﻨﺎﻧﮥ ﺑﺴﻬﺎم ﻧﺼﻠﻬﻦ اﻟﺮدي و ﻓﯿﻬﺎ رﻣﺎﻫﺎ‬‫ﻣﻦ رﻣﯽ ﻣﻠﮥ اﻟﺤﻨﯿﻒ ﺑﻨﺼﻞ ﻣّﮑﻨﺘﻪ اﯾﺪي اﻟﻘﻀﺎء ﻓﯽ ﺣﺸﺎﻫﺎ‬‫و دﻫﯽ اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ ﺑﻔﺎدح ﺧﻄﺐ ﺿﺎق ﻋﻦ ﺑﻌﺾ رزﺋﻪ ﻻﺑﺘﺎﻫﺎ‬‫ﻗﺪ أﺻﺎﺑﺖ أﯾﺪي اﻟﺮدي أرﯾﺤﯿﺎ ﺑﺴﻬﺎم ﻓﯿﻪ أﺻﺎﺑﺖ ﺧﻄﺎﻫﺎ‬‫ﻓﻘﺪت ﻫﺎﺷﻢ ﻟﻌﻤﺮ أﺑﯿﻬﺎ ﯾﻮم ﻓﻘﺪاﻧﻪ ﻣﺪار ﻋﻼﻫﺎ‬‫ﻏﯿﺚ ﻣﺠﺪﺑﻬﺎ ﺟﺪي ﻣﺠﺘﺪﯾﻬﺎ ﺷﻤﺲ أﺿﺤﺎﺋﻬﺎ ﻫﻼل ﻣﺴﺎﻫﺎ‬‫و ﺣﺴﺎﻣﺎ ﻣﻬﻨﺪا ﻟﯿﺲ ﯾﻨﺒﻮ ﺣﯿﺚ ﺗﻨﺒﻮ ﻣﻦ اﻟﺴﯿﻮف ﺿﺒﺎﻫﺎ‬‫و ﻋﻤﺎدا ﻟﻠﻤﮑﺮﻣﺎت رﻓﯿﻌﺎ ﻫّﺪ ﻣﻦ ﻫّﺪه ﻣﺸﯿﺪ ﺑﻨﺎﻫﺎ‬‫ﺣﺎﻓﻆ اﻟﻤﻠﮥ اﻟﺤﻨﯿﻔﯿﮥ اﻟﺒﯽ ﺿﺎء ﻣﻦ ﮐﺘﺒﻪ و ﺣﺎﻣﯽ ﺣﻤﺎﻫﺎ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪78 :‬‬‫و ﻣﺠﻠﯽ اﻟﻌﻠﻮم ﻣﻦ ﺷﺒﻬﺎت اﻏﻄﺸﺖ ﻟﯿﻠﻬﺎ ﻓﺠﻦ دﺟﺎﻫﺎ‬‫ﮐﻢ و ﮐﻢ ﻋﺒﻘﮥ ﻻﻧﻮار ﻓﻀﻞ ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ اﻟﺤﮑﯿﻢ اﻧﺘﺸﺎﻫﺎ‬‫و ﮐﻢ اﺳﺘﻘﺼﯽ اﻻﻋﺘﺒﺎر ﻟﺒﯿﺐ ﻓﺮآﻫﺎ ﻗﺪ أﻓﺤﻤﺖ ﻣﺎ ﻋﺪاﻫﺎ‬‫و ﮐﻢ اﺟﺘﺎح أﺻﻞ ﻏﯽ و اﻃﻔﯽ ﻧﺎر ﺷﺮك ﮐﺎﻧﺖ ﺗﺸﺐ ﻟﻈﺎﻫﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 70‬از ‪174‬‬‫ﺑﻤﺠﺎري أﻗﻼﻣﻪ ﮐﻢ رﯾﺎض ﻣﻦ ﻋﻠﻮم اﻵل اﻟﮑﺮام ﺳﻘﺎﻫﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻣﻨﻬﻦ ﻓﺎﺣﺖ و ﺳﺮي ﻓﯽ اﻟﺒﺴﯿﻂ ﻃﯿﺐ ﺷﺬاﻫﺎ‬‫ﻓﻬﯽ ﺗﺪﻋﻮه ﺑﮑﺮة و اﺻﯿﻼ ﻓﯽ ﻧﺤﯿﺐ ﻟﻨﯿﻞ اﻗﺼﯽ ﻣﻨﺎﻫﺎ‬‫و ﺗﺪﯾﻞ اﻟﺪﻣﻮع ﺳﮑﺒﺎ ﻓﺎّرخ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﺗﺒﮑﯿﻪ آﻫﺎ ]‪[1‬‬‫)‪1306‬‬‫)ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ( از آﺛﺎر ارزﻧﺪه ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻗﺪس ﺳﺮه‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨـﺎﻧﻪ ﮐﻢ ﻧﻈﯿﺮي اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻨـﺎم ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻـﺮﯾﻪ ﻣﺸـﻬﻮر اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ اﮔﺮ ﭼﻪ از ﻧﻈﺮ ﮐﻤﯿﺖ ﮐﻪ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﺑﻪ ‪30000‬‬‫ﺑـﺎﻟﻎ اﺳﺖ ﻧﻈﯿﺮش ﺑﺴـﯿﺎر اﺳﺖ و ﻟﯿﮑﻦ از ﻧﻈﺮ ﮐﯿﻔﯿﺖ )ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ ﻧﻮﯾﺴـﻨﺪه ﻧﺎﭼﯿﺰ در ﺳـﻔﺮي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1403‬ق ﻣﺎه ذي اﻟﺤﺠـﮥ اﻟﺤﺮام‬‫ﺑﺮاي ﺗﺤﻘﯿﻖ ﮐﺘﺎب ﺷﺮﯾﻒ »ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار« ﺑﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻧﻤﻮدم ﺧﻮد دﯾﺪم( ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻬﻢ اﺳﺖ ﺑﺤﺪي ﮐﻪ از ﻣﻔﺎﺧﺮ ﺟﻬﺎن ﺗﺸﯿﻊ ﺑﺸﻤﺎر رﻓﺘﻪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم آﻗﺎ ﺑﺰرگ در »ﻧﻘﺒﺎء اﻟﺒﺸﺮ ج ‪ 1‬ص ‪ 374‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫و ﻟﻠﻤﺘﺮﺟﻢ )ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ( ﺧﺰاﻧﮥ ﮐﺘﺐ ﺟﻠﯿﻠﮥ وﺣﯿﺪة ﻓﯽ ﻟﮑﻬﻨﻮ‪ ،‬ﺑﻞ ﻓﯽ ﺑﻼد اﻟﻬﻨﺪ و ﻫﯽ إﺣﺪي ﻣﻔﺎﺧﺮ اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺸﯿﻌﯽ‪ ،‬ﺟﻤﻌﺖ ﺛﻼﺛﯿﻦ‬‫اﻟـﻒ ﮐﺘـﺎب ﺑﯿﻦ ﻣﺨﻄﻮط و ﻣﻄﺒﻮع ﻣﻦ ﻧﻔـﺎﺋﺲ اﻟﮑﺘﺐ‪ ،‬و ﺟﻼﺋـﻞ اﻻﺛـﺎر‪ ،‬و ﻻـ ﺳـﯿﻤﺎ ﺗﺼـﺎﻧﯿﻒ ]‪ [1‬دﯾـﻮان اﺑﻮ اﻟﻔﻀـﻞ ﺗﻬﺮاﻧﯽ ط ﺗﻬﺮان‬‫‪ -1369‬ص ‪.384‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪79 :‬‬‫أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﺘﻘﺪﻣﯿﻦ و اﻟﻤﺘﺄﺧﺮﯾﻦ‪.‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﯽ ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﯿﺮزا ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻨﻮري‪ :‬ان اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ ﮐﺘﺐ إﻟﯿﻪ ﻣﻦ ﻟﮑﻬﻨﻮ ﯾﻄﻠﺐ ﻣﻨﻪ ارﺳﺎل أﺣﺪ اﻟﮑﺘﺐ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺎﺟﺎﺑﻪ اﻻﺳﺘﺎذ ﺑﺎﻧﻪ ﻣﻦ‬‫اﻟﻌﺠﯿﺐ ﺧﻠﻮ ﻣﮑﺘﺒﺘﮑﻢ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻋﻠﯽ ﻋﻈﻤﻬﺎ و اﺣﺘﻮاﺋﻬﺎ! ﻓﺎﺟﺎﺑﻪ اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ ﺑﺄن اﻟﻤﺘﯿﻘﻦ ﻟﺪي وﺟﻮد ﻋﺪة ﻧﺴﺦ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻓﯿﻬﺎ‪،‬‬‫و ﻟﮑﻦ اﻟﺘﻔﺘﯿﺶ ﻋﻨﻪ و اﻟﺤﺼﻮل ﻋﻠﯿﻪ أﻣﺮ ﯾﺤﺘﺎج اﻟﯽ ﻣﺘﺴﻊ ﻣﻦ اﻟﻮﻗﺖ‪ .‬و اﻟﮑﺘﺎب اﻟـﺬي ﺗﺮﺳـﻠﻪ اﻟﯽ ﯾﺼـﻠﻨﯽ ﻗﺒﻞ وﻗﻮﻓﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺘﺎب اﻟﺬي‬‫ﻫﻮ ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﺘﯽ اﻟﺘﯽ اﺳـﮑﻨﻬﺎ‪ .‬ﻓﻤﻦ ﻫـﺬا ﯾﻈﻬﺮ ﻋﻈﻢ اﻟﻤﮑﺘﺒـﮥ و اﺗﺴﺎﻋﻬﺎ‪ ،‬و ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﺑﻌﺾ ﻓﻀـﻼء اﻟﻬﻨﺪ ان أﺣﺪ أﻫﻞ اﻟﻔﻀﻞ ﺣﺎول ﺗﺄﻟﯿﻒ‬‫ﻓﻬﺮس ﻟﻬﺎ و ﻓﺸﻞ ﻓﯽ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻗـﺪ اﻫـﺪي اﻟﯽ ﺑﻌﺾ أﺟﻼء اﻻﺻﺪﻗﺎء ﺻﻮرة ﺟﺎﻧﺐ واﺣﺪ ﻣﻦ ﺟﻮاﻧﺒﻬﺎ اﻻرﺑﻊ و ﻫﻮ ﮐﺘﺐ اﻟﺘﻔﺎﺳـﯿﺮ‪ ،‬و ﻗﺪ زرﻧﺎه ﻓﺎدﻫﺸـﻨﺎ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﮥ ﻓﺎن‬‫ﻣﮑﺘﺒﮥ ﻫﺬا اﻻﻣﺎم اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻣﻦ اﻫﻢ ﺧﺰاﺋﻦ اﻟﮑﺘﺐ ﻓﯽ اﻟﺸﺮق‪.‬‬‫آﻗﺎي ﺣﮑﯿﻤﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ« ص ‪ 135‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﺧﺎﻧﺪان ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬از آﻏﺎز ﺳﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﭘﯽ رﯾﺰي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻫﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﻣﺮور زﻣﺎن ﺗﮑﻤﯿﻞ ﮔﺸﺖ‪ ،‬و‬‫ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي ﻓﺮاوان و ﻣﺂﺧﺬ ﻧﻔﯿﺴﯽ در آن ﮔﺮدآوري ﺷﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺑﻪ دوران ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﺎم وي ﻧﺎﻣﯿﺪه ﮔﺸﺖ‪.‬‬‫در ﺻﺤﯿﻔﮥ اﻟﻤﮑﺘﺒﮥ ﺷﻤﺎره ‪ 26 -2/14‬ﺷﺮﺣﯽ درﺑﺎره اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ و ﺑﺮﺧﯽ ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي ﻧﻔﯿﺲ آن آﻣﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺎ در اﯾﻦ ﺟﺎ‪ ،‬ﭼﻨﺪ ﺳﻄﺮ از‬‫اﯾﻦ ﮔﺰارش را ﺑﺘﻠﺨﯿﺺ ﻣﯽآورﯾﻢ‪:‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨـﺎﻧﻪ ﺑـﺎ ﻋﻈﻤﺖ ﮐﻪ ﺣﺎوي ‪ 30000‬ﺟﻠـﺪ ﮐﺘـﺎب‪ ،‬از ﻧﻔﺎﯾﺲ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت و ﻧﻮادر ﻣﺨﻄﻮﻃﺎت ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻫﻤﺖ ﺳﻪ ﺷﺨﺼـﯿﺖ‬‫ﺑﺰرگ ﻋﻠﻤﯽ اﺳﺖ ‪....‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪80 :‬‬‫ﭘـﺎﯾﻪ ﺗﺄﺳـﯿﺲ اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨـﺎﻧﻪ ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﺑﻪ دﺳﺖ راد ﻣﺮد ﻣﺤﻘﻖ‪ ،‬و داﻧﺸـﻤﻨﺪ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻪ ﻣﺘﮑﻠﻢ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻊ ﻣﻌﻘﻮل و ﻣﻨﻘﻮل‪ ،‬ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻗﻠﯽ ﻣﻮﺳﻮي‬‫ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري‪ -‬ﮐﻪ از اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﻣﻘﯿﻢ ﻫﻨﺪ ﺑﻮدﻧﺪ اﺳﺘﻮار ﮔﺮدﯾﺪه ‪...‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 71‬از ‪174‬‬‫ﺳﭙﺲ ﻣﺤﺘﻮﯾﺎت ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻓﺮزﻧﺪش‪ ،‬ﻗﻬﺮﻣﺎن ﺑﺰرك داﻧﺶ‪ ،‬ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺪان ﺿﻤﯿﻤﻪ ﮔﺸﺘﻪ ‪...‬‬‫و ﺑﻌﺪﻫﺎ آﻧﭽﻪ ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﭘﺴﺮ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﮔﺮد آورده‪ ،‬ﺑﺮ آن ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ اﻓﺰوده ﮔﺸﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﭘﺲ از در ﮔـﺬﺷﺖ اﯾﺸﺎن ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪان ﻋﺎﻟﯽ ﻣﻘﺎم وي‪ :‬ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﻤﻠﮥ‪ ،‬و ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼـﯿﺮ اﻟﻤﻠﮥ اﻧﺘﻘﺎل ﯾﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬و در‬‫ﺗﺤﺖ ﻧﻈﺮ اﯾﻦ دو ﺑﺰرﮔﻮار اداره ﻣﯽﺷﻮد‬‫ﻣﺂﺧﺬ زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ ﺻﺎﺣﺐ »ﻋﺒﻘﺎت«‬‫آﻧﭽﻪ در ﺷـﺮح زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ ﭘﺮ ﺑﺮﮐﺖ ﻣﺆﻟﻒ »ﻋﺒﻘﺎت« ذﮐﺮ ﺷﺪ اﻧﺪﮐﯽ ﺑﻮد از ﺑﺴﯿﺎر و ﻗﻄﺮه ﺑﻮد از ﺑﺤﺎر‪ ،‬و اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﺨﻮاﻫﺪ ﺑﯿﺶ از اﯾﻦ‬‫ﺑﻪ زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ اﯾﻦ ﻗﻬﺮﻣﺎن ﻓﻀﯿﻠﺖ و ﺧﺎﻧﺪان ﭘﺮ ﻓﻀﯿﻠﺘﺶ ﻣﻄﻠﻊ ﺷﻮد ﺑﺎﯾﺪ ﺑﮑﺘﺒﯽ ﮐﻪ در ذﯾﻞ ﯾﺎد ﻣﯽﺷﻮد ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﮐﻨﺪ‪:‬‬‫‪» -1‬اﺣﺴﻦ اﻟﻮدﯾﻌﮥ« ج ‪ 1‬ص ‪.109 -104‬‬‫‪» -2‬اﺧﺘﺮان ﺗﺎﺑﻨﺎك« ص ‪.528‬‬‫‪» -3‬ارﻣﻐﺎن« دور ‪ 27‬ﺳﺎل ‪ 1337‬ﺷﻤﺴﯽ‪ -‬ﺷﻤﺎره ‪.9 -8 -7‬‬‫‪» -4‬اﻋﯿﺎن اﻟﺸﯿﻌﮥ« ج ‪ 18‬ص ‪ -374 -371‬و ج ‪ -49‬ص ‪.107‬‬‫‪» -5‬اﻓﺤﺎم اﻻﻋﺪاء و اﻟﺨﺼﻮم« ﻣﻘﺪﻣﻪ ص ‪.20‬‬‫‪» -6‬اﯾﻀﺎح اﻟﻤﮑﻨﻮن« »ذﯾﻞ ﻋﺒﻘﺎت«‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪81 :‬‬‫‪» -7‬ﺗﮑﻤﻠﻪ ﻧﺠﻮم اﻟﺴﻤﺎء« ج ‪ 1‬ص ‪ -22‬ج ‪ 2‬ص ‪.24‬‬‫‪» -8‬اﻟﺬرﯾﻌﮥ« ج ‪ 2‬ص ‪ -257‬و ‪ -319‬و ‪ -514‬و ج ‪ 12‬ص ‪ -221‬و ج ‪ 15‬ص ‪.214‬‬‫‪» -9‬رﯾﺤﺎﻧﮥ اﻻدب« ج ‪ 2‬ص ‪ -432‬ج ‪ 4‬ص ‪ -55‬و ص ‪ -145‬ج ‪ 6‬ص ‪.98‬‬‫‪» -10‬زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ«‪.‬‬‫‪» -11‬ﺳﺒﯿﮑﮥ اﻟﻠﺠﯿﻦ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺴﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ«‪.‬‬‫‪» -12‬ﺳﻮاﻃﻊ اﻻﻧﻮار«‪.‬‬‫‪» -13‬ﺻﺤﯿﻔﮥ اﻟﻤﮑﺘﺒﮥ« ﺷﻤﺎره ‪.2‬‬‫‪» -14‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار« ج ‪ 6‬ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ‪ -‬ص ‪.20‬‬‫‪» -15‬ﻋﻠﻤﺎء ﻣﻌﺎﺻﺮﯾﻦ« ص ‪.34 -30‬‬‫‪» -16‬ﻓﻮاﺋﺪ اﻟﺮﺿﻮﯾﻪ« ص ‪.91‬‬‫‪» -17‬ﻓﻬﺮس ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي ﭼﺎﭘﯽ ﻓﺎرﺳﯽ« ج ‪ 3‬ص ‪.3491‬‬‫‪» -18‬اﻟﮑﺮام اﻟﺒﺮرة« ج ‪ 1‬ص ‪ -149‬ج ‪ 2‬ص ‪.148‬‬‫‪» -19‬ﮔﻨﺠﯿﻨﻪ داﻧﺸﻤﻨﺪان« ج ‪ 7‬ص ‪.23‬‬‫‪» -20‬ﻟﻐﺖ ﻧﺎﻣﻪ دﻫﺨﺪا« ﺑﺨﺶ دوم از ﺻﺮف ح ص ‪.149‬‬‫‪» -21‬اﻟﻤﺂﺛﺮ و اﻻﺛﺎر« ص ‪.169‬‬‫‪» -22‬ﻣﺆﻟﻔﯿﻦ ﮐﺘﺐ ﭼﺎﭘﯽ« ج ‪.2‬‬‫‪» -23‬ﻣﺴﺘﺪرك« ﺧﺎﺗﻤﻪ‪.‬‬‫‪» -24‬ﻣﻌﺠﻢ رﺟﺎل اﻟﻔﮑﺮ« ص ‪.390‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 72‬از ‪174‬‬‫‪» -25‬ﻧﺠﻮم ﻟا ﺴﻤﺎء« ص ‪.420‬‬‫‪» -26‬ﻧﻘﺒﺎء اﻟﺒﺸﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ 348‬و ص ‪.374‬‬‫‪» -27‬ﻫﺪﯾﮥ اﻻﺣﺒﺎب« ص ‪.177‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،1‬ص‪82 :‬‬‫‪» -28‬ﯾﺎد ﻧﺎﻣﻪ ﻋﻼﻣﻪ اﻣﯿﻨﯽ« ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﯿﺴﺘﻢ ‪ 400‬ﮐﺘﺎب در ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺷﯿﻌﻪ‪.‬‬‫و اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ رب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ و اﻧﺎ اﻟﻌﺒﺪ اﻟﻔﻘﯿﺮ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻐﻨﯽ ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﮐﺒﺮ ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﺒﺮوﺟﺮدي ﻧﺰﯾﻞ ﻗﻢ ‪1404‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻗﺴﻤﺖ ﺳﻨﺪ‬‫ﺧﻄﺒﻪ ﮐﺘﺎب‬‫ﺑﺴﻢ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟّﺮﺣﯿﻢ اﺣﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﻤﺪ ﻣﻮﻗﻦ ﺑﻨﻌﻤﺘﻪ‪ ،‬ﻣﺬﻋﻦ ﺑﮑﺮﻣﻪ‪ ،‬ﻣﺴـﺘﻌﯿﺬ ﻣﻦ ﻧﻘﻤﻪ‪ ،‬ﻣﺴـﺘﺠﯿﺮ ﺑﺬﻣﻤﻪ ]‪ ،[1‬ﻣﺘﻮخ ]‪ [2‬ﻟﺜﻮاﺑﻪ‪ ،‬ﻣﺘﻮق ﻣﻦ‬‫ﻋﻘـﺎﺑﻪ‪ ،‬ﻻﺋـﺬ ﺑﺠﻨـﺎﺑﻪ‪ ،‬ﻋﺎﺋـﺬ ﻣﻦ ﻋـﺬاﺑﻪ‪ ،‬ﻫﺎرب ﻣﻦ ﻧﯿﺮاﻧﻪ راﻏﺐ اﻟﯽ ﺟﻨﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻃﺎﻟﺐ ﻻﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬آﺋﺐ اﻟﯽ رﺿﻮاﻧﻪ‪ ،‬ﻣﺘﺒﺘﻞ ﺧﺎﺷﻊ ﻟﺠﻼﻟﻪ‪ ،‬ﻣﺘﻮﺳـﻞ‬‫ﺿﺎرع ]‪ [3‬اﻟﯽ اﻓﻀﺎﻟﻪ‪ ،‬ﻣﺒﺘﻎ ﻣﺴﺘﺰﯾـﺪ ﻟﻨﻮاﻟﻪ‪ ،‬ﺳﺎﺋﻞ ﻣﺴـﺘﮑﺜﺮ ﻻﺷـﺒﺎﻟﻪ ]‪ ،[4‬ﻋﻠﯽ ﻣﺎ أﺑﺎن اﻟﺤﺠـﮥ و أوﺿـﺢ اﻟﻤﺤﺠـﮥ‪ ،‬و أﺗﻢ اﻟـﺪﯾﻦ و أﮐﻤﻞ‬‫اﻟﻨﻌﻤﮥ و أﻣﺮ ]‪ [1‬اﻟﺬﻣﻢ‪ :‬ﺟﻤﻊ اﻟﺬﻣﮥ أي اﻟﮑﻔﺎﻟﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺘﻮﺧﯽ‪ :‬اﻟﻤﺘﻌﻤﺪ و اﻟﻤﺘﻄﻠﺐ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻀﺎرع‪ :‬اﻟﺨﺎﺿﻊ و اﻟﻤﺘﺬﻟﻞ‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻻﺷﺒﺎل‪ :‬اﻻﻋﺎﻧﮥ و اﻟﻌﻄﻮﻓﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪4 :‬‬‫ﻧﺒﯿﻪ ﺑﺘﺒﻠﯿﻎ ﻣﺎ اﻧﺰل إﻟﯿﻪ‪ ،‬و وﻋﺪه ﺑﺎﻟﻌﺼﻤﮥ‪ ،‬ﻓﻨﺼﺐ وﺻﯿﻪ اﻣﺎﻣﺎ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬و ﺟﻌﻠﻪ أﻣﯿﺮ ﮐﻞ ﺻﻐﯿﺮ و ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬و أﺷﮑﺮه ﻋﻠﯽ ﻣﺎ أوزﻋﻨﺎ ﻣﻦ اﻟﺜﻘﮥ‬‫و اﻟﯿﻘﯿﻦ و اﻻﯾﻤﺎن‪ ،‬و اﻟﺤﻖ اﻟﺤﻘﯿﻖ اﻟﺤﺮي ﺑﺎﻻذﻋﺎن‪ ،‬و أﻧﺎر ﻟﻨﺎ ﻣﻨﻬﺎ ﺟﺎﺳﻮﯾﺎ‪ ،‬و ﻃﺮﯾﻘﺎ وﺿـﯿﺎ‪ ،‬و ﻣﺬﻫﺒﺎ ﺻﺎدﻋﺎ‪ ،‬و ﻣﺪرﺟﺎ ﻻﻣﻌﺎ‪ ،‬و أزاح ﻋﻨﺎ‬‫اﻟﻌﻠﮥ‪ ،‬و أﻧﻘﺄ اﻟﻈﻤﺎء و اﻟﻐﻠﮥ‪ ،‬و أﺿﺎء ﻟﻨﺎ اﻟﺒﺮاﻫﯿﻦ و اﻻدﻟﮥ‪ ،‬و ﻧﺤﺎﻧﺎ ﻋﻦ اﻟﻌﻮج و اﻟﻤﻀﻠﮥ‪.‬‬‫و اﻟﺼـﻠﻮة ﻋﻠﯽ رﺳﻮﻟﻪ اﻟﻤﻌﺘـﺎم ]‪ [1‬ﻣﻦ ﺟﺮﺛﻮﻣـﮥ اﻟﺴـﺎدة اﻻﺧﯿﺎر‪ ،‬اﻟﻤﺨﺘﺎر ﻣﻦ أروﻣـﮥ ]‪ [2‬اﻟﻘـﺎدة اﻻﻃﻬـﺎر‪ ،‬اﺑﺘﻌﺜﻪ ﺑـﺎﻟﻌﻠﻢ اﻟﻤﺄﺛﻮر و اﻟﮑﺘﺎب‬‫اﻟﻤﺴﻄﻮر و ﻟا ﻨﻮر اﻟﻤﻀﯽء و اﻟﻤﻨﻬﺞ اﻟﺴﻨﯽ‪ ،‬ﺑﻌﺪ اﺣﺘﺪام ]‪ [3‬ﻣﻦ اﻟﻔﺘﻦ و اﻋﺘﺮام ]‪ [4‬ﻣﻦ اﻟﻤﺤﻦ و اﻟﻨﺎس ﯾﻮﻣﺌﺬ اﻫﻮاء ﻣﻨﺘﺸﺮة و آراء ﻣﺘﻔﺮﻗﮥ‬‫و أدﯾﺎن ﻣﻌﻠﻮﻟﮥ و ﻣﻠﻞ ﻣﺪﺧﻮﻟﮥ ﯾﻘﺘﺪﺣﻮن زﻧﺎد ]‪ [5‬اﻟﺸﺮ و اﻻﻧﺼﺎب و ﯾﻌﺘﺒﻘﻮن ]‪ [1‬اﻟﻤﻌﺘﺎم‪ :‬اﻟﻤﺨﺘﺎر‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻻروﻣﮥ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻬﻤﺰة و ﺿﻤﻬﺎ‪ :‬أﺻﻞ اﻟﺸﺠﺮة‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻻﺣﺘﺪام‪ :‬اﻟﺸﺪة‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻻﻋﺘﺮام‪ :‬اﻟﺴﻄﻮة و اﻟﻤﯿﻞ‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺰﻧﺎد ﺟﻤﻊ اﻟﺰﻧﺪ اﻟﻌﻮد اﻟﺬي ﺗﺨﺮج ﻣﻨﻪ اﻟﻨﺎر‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪5 :‬‬‫اﻟﻌﻠﻘﻢ ]‪ [1‬و اﻟﺼﺎب ]‪ [2‬ﯾﻠﺤﺪون ﻓﯽ اﺳﻢ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﯾﺨﺘﺮﻋﻮن ﻟﻪ اﻻﻧﺪاد‪ ،‬ﯾﺘﯿﻬﻮن ﻓﯽ ﮐﻞ ﺳﺒﺴﺐ ]‪ ،[3‬و ﯾﻬﯿﻤﻮن ﻓﯽ ﮐﻞ واد‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﺷﻌﺜﻬﻢ‪ ،‬و‬‫رم رﺛﻬﻢ‪ ،‬و رﺗﻖ ﻓﺘﻘﻬﻢ‪ ،‬و رﻗﻊ ﺧﺮﻗﻬﻢ‪ ،‬و أﻗﺎم أودﻫﻢ‪ ،‬و أﻣﺎط ]‪ [4‬ﻋﻨﺪﻫﻢ‪ ،‬و اﻟﻒ ﺑﯿﻨﻬﻢ ﺑﻌﺪ ﺗﻀﺎﻏﻦ اﻟﻘﻠﻮب و ﺗﺸﺎﺣﻦ اﻟﺼﺪور‪ ،‬و ﺗﺪاﺑﺮ‬‫اﻟﻨﻔﻮس‪ ،‬و ﺗﺨـﺎذل اﻻﯾـﺪي‪ ،‬و ﻓﺸﻮ اﻟﺸـﺮور‪ ،‬ﻓﻬـﺪاﻫﻢ اﻟﯽ دﯾﻦ ﻋﺰﯾﺰ اﻟﻤﺜﺎر‪ ،‬أﺑﻠـﺞ اﻟﻤﻨﺎر‪ ،‬ﺻـﺮﯾﺢ اﻟﻨﺼﺎب‪ ،‬ﻣﻨﯿﺮ اﻟﺸـﻬﺎب‪ ،‬راﺋﻖ اﻟﻤﻨﺼﺐ‪،‬‬‫ﺑـﺎذخ اﻟﻤﺮﻗﺐ‪ ،‬و ﻓﺮي ﻣﻦ اﻟﮑﻔﺎر و اﻻﻟﺤﺎد أوداﺟﺎ‪ ،‬و أزري ﺑﮑﻞ ﻣﻦ أﺷـﺮك ﻓﯽ دﯾﻦ اﻟﱠﻠﻪ أو داﺟﯽ ]‪ ،[5‬ﻓﮑﺴﺮ ﻓﻘﺮﺗﻬﻢ‪ ،‬و أوﻫﻦ ﻣﻨﺘﻬﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 73‬از ‪174‬‬‫]‪ ،[6‬و ﺳﺎﻣﻬﻢ اﻟﺨﺴﻒ ]‪ [7‬و ﺿـﺮب ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺑﺎﻟﻨﺼﻒ‪ ،‬و أﺗﻌﺐ ﻧﻔﺴﻪ اﻟﮑﺮﯾﻤﮥ ﻓﯽ اﺣﺼﺎف ]‪ [8‬اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ اﻟﻘﻮﯾﻤﮥ‪ ،‬و ﺧﺎض اﻟﯽ ]‪ [1‬اﻟﻌﻠﻘﻢ‪:‬‬‫ﮐﻞ ﺷﯽء ﻣﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺼﺎب‪ :‬ﺷﺠﺮ ﻣﺮ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺴﺒﺴﺐ‪ :‬اﻟﻤﻐﺎرة و اﻻرض اﻟﺒﻌﯿﺪة‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻣﺎط‪ :‬أﺑﻌﺪ‪.‬‬‫]‪ [5‬داﺟﯽ‪ :‬داراي‪.‬‬‫]‪ [6‬اﻟﻤﻨﮥ ﺑﻀﻢ اﻟﻤﯿﻢ و ﺗﺸﺪﯾﺪ اﻟﻨﻮن‪ :‬اﻟﻘﻮة‪.‬‬‫]‪ [7‬ﺳﺎﻣﻬﻢ اﻟﺨﺴﻒ‪ :‬اذﻟﻬﻢ‪.‬‬‫]‪ [8‬اﻻﺣﺼﺎف‪ :‬اﻻﺗﻘﺎن و اﻻﺣﮑﺎم‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪6 :‬‬‫رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﮐـﻞ ﻏﻤﺮة‪ ،‬و ﺗﺠﺮع ﻓﯿﻪ ﮐﻞ ﻏﺼـﮥ‪ ،‬و اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯽ آﻟﻪ اﺻﻮل اﻟﮑﺮم‪ ،‬و ﻗﺎدة اﻻﻣﻢ‪ ،‬و اوﻟﯿﺎء اﻟﻨﻌﻢ‪ ،‬و أﻧﻮار اﻟﺒﻬﻢ ]‪ [1‬و أﺿﻮاء‬‫اﻟﻈﻠﻢ‪ ،‬و ﻣﻌـﺎدن اﻟﺤﮑﻢ‪ ،‬و اﻟﻬـﺎدﯾﻦ ﻻوﻟﯿﺎﺋﻬﻢ اﻟﯽ اﻟﻄﺮﯾﻖ اﻻﻣﻢ ]‪ ،[2‬و اﻟﮑﺎﺷـﻔﯿﻦ ﻟﻬﻢ ﻣﻀـﺎﯾﻖ اﻟﻐﻤﻢ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻈﯿﻦ ﻟﻬﻢ ﻋﻦ ﻣﺰاﻟﻖ اﻟﻠﻤﻢ‪،‬‬‫اﻟـﺬﯾﻦ ﺟﺎﻫـﺪوا ﻓﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﻖ اﻟﺠﻬـﺎد‪ ،‬و ﺑﺎﻟﻐﻮا ﻓﯽ اﻟﻬﺪاﯾـﮥ و اﻻرﺷﺎد اﻟﯽ ﻟﻘﻢ ]‪ [3‬اﻟﺼﻮاب و اﻟﺴـﺪاد‪ ،‬و ﻓﺼـﻤﻮا ﺣﺒﻞ اﻟﻐﻮاﯾـﮥ و اﻟﻠﺪاد‪ ،‬و‬‫رﺿﻮا أرﮐﺎن اﻟﻀﻼﻟﮥ و اﻟﻌﻨﺎد و أﺑﺎدوا ﺧﻀﺮاء اﻟﮑﻔﺮ و اﻟﻨﻔﺎق‪ ،‬و ﺷﻘﻮا ﻋﺼﺎ اﻟﺒﺪع و اﻟﺸﻘﺎق اﻟﺬﯾﻦ أﻣﺮﻧﺎ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﺑﺄن ﻧﻄﺄ ﺟﺎدﺗﻬﻢ‪ ،‬و‬‫ﻧﺮﮐﺐ ﻗﺬﺗﻬﻢ و ﻧﻘﺘﺺ ﺟﻤﯿﻞ آﺛﺎرﻫﻢ‪ ،‬و ﻧﺴﺘﻀﯽء ﺑﺄﻧﻮارﻫﻢ‪ ،‬و ﻧﻐﺘﺮف ﻣﻦ ﺑﺤﺎرﻫﻢ‪.‬‬‫و ﺑﻌﺪ ﻓﯿﻘﻮل اﻟﻌﺒﺪ اﻟﻘﺎﺻـﺮ )ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ( أﻟﺒﺴﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﻠﻞ ﮐﺮاﻣﺘﻪ‪ ،‬و ﻻ ﺳـﻠﺒﻪ ﻧﻀﺎرة ﻧﻌﻤﺘﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻵﺧﺮة ﻟﻪ و ﺣﻘﻖ آﻣﺎﻟﻪ‪ ،‬و‬‫ﻧﻮر ﺑﺎﻟﻪ‪ ،‬و ﺟﻌﻞ اﻟﯽ ﮐﻞ ﺧﯿﺮ ﻣﺂﻟﻪ‪ [1] :‬اﻟﺒﻬﻢ‪ :‬ﻣﺸﮑﻼت اﻻﻣﻮر‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻄﺮﯾﻖ اﻻﻣﻢ‪ :‬ﻣﻌﻈﻢ اﻟﻄﺮﯾﻖ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻠﻘﻢ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻼم و اﻟﻘﺎف‪ :‬ﻣﻌﻈﻢ اﻟﻄﺮﯾﻖ أو وﺳﻄﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪7 :‬‬‫ان ﻫﺬا ﻫﻮ اﻟﻤﻨﻬﺞ ]‪ [1‬اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻣﻦ ﮐﺘﺎﺑﯽ اﻟﻤﺴـﻤﯽ ﺑﻌﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﺛﺒﺎت اﻣﺎﻣـﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬اﻟﺬي ﻧﻘﻀﺖ ﻓﯿﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺎب اﻟﺴﺎﺑﻊ ﻣﻦ‬‫اﻟﺘﺤﻔﮥ ]‪ [2‬اﻟﻌﺰﯾﺰﯾـﮥ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﻐﺖ ﻓﯽ اﻟـﺬب ﻋﻦ ذﻣﺎر اﻟﻄﺮﯾﻘـﮥ اﻟﺤﻘـﮥ اﻟﻌﻠﯿـﮥ‪ ،‬و اﺳـﺘﻌﻨﺖ ﻓﯿﻪ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ اﻓﺎدات اﻟﻮاﻟـﺪ اﻟﻤﺎﺟﺪ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﻮﻟﯽ‬‫اﻟﺴـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻗﻠﯽ ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﻧﻔﺴﻪ اﻟﺰﮐﯿﮥ‪ ،‬و أﻓﺎض ﺷﺂﺑﯿﺐ رﺣﻤﺘﻪ ﻋﻠﯽ ﺗﺮﺑﺘﻪ اﻟﺴـﻨﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻮﻓﻖ ﻟﻼﺗﻤﺎم و اﻻﮐﻤﺎل‪ ،‬و ﻣﻨﻪ اﻻﺗﺠﺎه ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﺒﺪء و اﻟﻤﺂل‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ ﺑﻮﻻﯾﺖ را در دوازده ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﮐﺮده‬‫اﺷﺎره‬‫ﻗﺎل اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﻤﺤـﺪث اﻟﻨﺤﺮﯾﺮ‪ :‬و أﻣﺎ اﺣﺎدﯾﺚ ﮐﻪ ﺑﺂن در اﯾﻦ ﻣﺪﻋﯽ ﺗﻤﺴﮏ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﭘﺲ ﻫﻤﮕﯽ دوازده رواﯾﺖ اﺳﺖ ]‪ [1] :[3‬اﻟﻤﻨﻬﺞ‬‫اﻻول ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻻﯾﺎت اﻟﻘﺮآﻧﯿـﮥ اﻟﺘﯽ ﻃﻌﻦ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺤﻔـﮥ ﻋﻠﯽ اﻻﻣﺎﻣﯿـﮥ ﻓﯽ اﺳـﺘﺪﻻﻟﻬﻢ ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺬﻫﺐ اﻟﺤﻖ‪ ،‬و ﻣﻊ اﻻﺳﻒ ﻟﻢ ﯾﻄﺒﻊ‬‫ﻫﺬا اﻟﻤﻨﻬﺞ ﻟا ﯽ اﻻن‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻟﻌﺰﯾﺰﯾﮥ أو ﺗﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻌﻤﺮي اﻟﻔﺎروﻗﯽ اﻟﺪﻫﻠﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ 1239‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ أﻣﻌﻦ اﻟﻨﻈﺮ ان ﻫﺬه اﻟﮑﻠﻤﺎت ﺑﻞ ﮐﺘﺎب اﻟﺘﺤﻔﮥ ﮐﻠﻬﺎ ﻣﺴﺮوﻗﮥ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﺼﻮاﻗﻊ ﻟﻨﺼﺮ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑﺎﺑﻠﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 74‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪8 :‬‬‫اول ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﮐﻪ ﺑﻄﻤﻄﺮاق ﺑﺴﯿﺎر در ﮐﺘﺐ اﯾﺸﺎن ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﺷﻮد و آن را ﻧﺺ ﻗﻄﻌﯽ در اﯾﻦ ﻣﺪﻋﯽ ﻣﯽاﻧﮕﺎرﻧﺪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﺮوي از ﺑﺮﯾﺪه‬‫ﺣﺎﺻـﻠﺶ آﻧﮑﻪ ﺑﺮﯾﺪة ]‪ [1‬ﺑﻦ اﻟﺤﺼـﯿﺐ اﻻﺳـﻠﻤﯽ رواﯾﺖ ﮐﻨـﺪ ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ )و آﻟﻪ( و ﺳـﻠﻢ در ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﮐﻪ ﻫﻨﮕﺎم‬‫ﻣﺮاﺟﻌﺖ از ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﻣﯿﺎن ﻣﮑﻪ و ﻣﺪﯾﻨﻪ ﺑﺂن ﻣﻮﺿﻊ رﺳـﯿﺪ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ را ﮐﻪ در رﮐﺎب آن ﺟﻨﺎب ﺑﻮدﻧﺪ ﺣﺎﺿﺮ ﻓﺮﻣﻮده ﺧﻄﺎب‬‫ﮐﺮد ﮐﻪ‪:‬‬‫ﯾﺎ ﻣﻌﺸﺮ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﮑﻢ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫ﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ اوﻟﯽ ﺑﺘﺼﺮﯾﻒ اﺳﺖ‪ ،‬و اوﻟﯽ ﺑﺘﺼﺮف ﺑﻮدن ﻋﯿﻦ اﻣﺎﻣﺖ اﺳﺖ‬‫رد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﻮﻟﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ اوﻟﯽ ﺑﺘﺼﺮف اﺳﺖ‬‫اول‪ :‬ﻏﻠﻂ در اﯾﻦ اﺳـﺘﺪﻻل آن اﺳﺖ ﮐﻪ اﻫﻞ ﻋﺮﺑﯿﺖ ﻗﺎﻃﺒـﮥ اﻧﮑﺎر ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﮐﻪ ]‪ [1‬ﺑﺮﯾﺪة ﺑﻦ اﻟﺤﺼـﯿﺐ ﺑﻀﻢ اﻟﺒﺎء و اﻟﺤﺎء اﻻﺳـﻠﻤﯽ‪ ،‬ﻣﻦ‬‫اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ أﺳﻠﻢ ﻗﺒﻞ ﺑﺪر و ﻟﻢ ﯾﺸﻬﺪﻫﺎ‪ ،‬و ﺷﻬﺪ ﺧﯿﺒﺮ‪ ،‬و ﻓﺘﺢ ﻣﮑﮥ‪ ،‬و ﺳﮑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬و اﻧﺘﻘﻞ اﻟﯽ اﻟﺒﺼﺮة‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﯽ ﻣﺮو ﻓﻤﺎت ﺑﻬﺎ ‪ ،63‬ﻟﻪ ‪167‬‬‫ﺣﺪﯾﺜﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪9 :‬‬‫ﻣـﻮﻟﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ اوﻟﯽ آﻣـﺪه ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑـﻪ ﮔﻔﺘﻪاﻧـﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﻣﻔﻌـﻞ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻓﻌـﻞ در ﻫﯿـﭻ ﺟـﺎ و در ﻫﯿـﭻ ﻣـﺎده ﻧﯿﺎﻣـﺪه ﭼﻪ ﺟـﺎي اﯾﻦ ﻣـﺎده ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺨﺼﻮص اﻻ اﺑﻮ زﯾﺪ ]‪ [1‬ﻟﻐﻮي ﮐﻪ اﯾﻦ را ﺗﺠﻮﯾﺰ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻣﺘﻤﺴﮏ او ﻗﻮل اﺑﻮ ﻋﺒﯿـﺪه ]‪ [2‬اﺳﺖ در ﺗﻔﺴﯿﺮ )ﻫﯽ ﻣﻮﻻﮐﻢ( ]‪ :[3‬أي اوﻟﯽ‬‫ﺑ ﮑﻢ ‪.‬‬
‫ﻟﯿﮑﻦ ﺟﻤﻬﻮر اﻫﻞ ﻋﺮﺑﯿﺖ در اﯾﻦ ﺗﺠﻮﯾﺰ و ﺗﻤﺴﮏ ﺗﺨﻄﺌﻪ ﮐﺮدهاﻧﺪ و ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪:‬‬‫ﮐﻪ اﮔﺮ اﯾﻦ ﻗﻮل ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺎﺷﺪ ﻻزم آﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﺠﺎي )ﻓﻼن اوﻟﯽ ﻣﻨﮏ‪ ،‬ﻣﻮﻟﯽ ﻣﻨﮏ( ﺑﮕﻮﯾﻨﺪ‪) ،‬و ﻫﻮ ﺑﺎﻃﻞ ﻣﻨﮑﺮ ﺑﺎﻻﺟﻤﺎع(‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﮔﻔﺘﻪاﻧـﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﺑﻮ ﻋﺒﯿـﺪه ﺑﯿـﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‪) :‬اﻟﻨﺎر ﻣﺼـﯿﺮﮐﻢ‪ ،‬و اﻟﻤﻮﺿﻊ اﻟﻼﺋﻖ ﺑﮑﻢ( ﻧﻪ آﻧﮑﻪ ﻟﻔﻆ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ‬‫اوﻟﯽ اﺳﺖ‪.‬‬‫دوم‪ :‬آﻧﮑﻪ اﮔﺮ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ اوﻟﯽ ﻫﻢ ﺑﺎﺷﺪ ﺻﻠﻪ او را ﺑﺎﻟﺘﺼﺮف ﻗﺮار دادن از ﮐﺪام ﻟﻐﺖ ﻣﻨﻘﻮل ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻪ اﺣﺘﻤﺎل اﺳﺖ ﮐﻪ )اوﻟﯽ‬‫ﺑﺎﻟﻤﺤﺒـﮥ و اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﻌﻈﯿﻢ( ﻣﺮاد ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﭼﻪ ﻻزم ﮐﻪ ﻫﺮ ﺟﺎ ﻟﻔﻆ اوﻟﯽ ﺑﺸـﻨﻮﯾﻢ ﻣﺮاد اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﺼـﺮف ﮔﯿﺮﯾﻢ‪ ،‬ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »ِإ ﱠن َأْوﻟَﯽ اﻟﱠﻨﺎِس‬‫ﺑ ِﺈﺑ ْﺮاِﻫﯿَﻢ ﻟَﱠﻠِﺬﯾَﻦ اﱠﺗَﺒُﻌﻮُه َو ﻫَﺬا اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َو اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا«‬‫]‪ [4‬و ﭘﯿﺪا اﺳﺖ ﮐﻪ اﺗﺒﺎع ﺣﻀـﺮت اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم اوﻟﯽ ﺑﺘﺼﺮف در آن ﺟﻨﺎب ﻧﺒﻮدهاﻧﺪ‪ [1] .‬أﺑﻮ زﯾﺪ اﻻﻧﺼﺎري ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ أوس ﮐﺎن‬‫ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﺼﺮة و اﺣﺪ أﺋﻤﮥ اﻻدب و اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺳﯿﺒﻮﯾﻪ إذا ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﻟﺜﻘﮥ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ أﺑﺎ زﯾﺪ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﺒﺼﺮة ‪ 215‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪة اﻟﻨﺤﻮي ﻣﻌﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﻤﺜﻨﯽ اﻟﺒﺼﺮي ﻣﻦ أﺋﻤﮥ اﻻدب و اﻟﻠﻐﮥ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ 209‬ه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺳﻮرة اﻟﺤﺪﯾﺪ‪.15 :‬‬‫]‪ [4‬آل ﻋﻤﺮان‪.68 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪10 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 75‬از ‪174‬‬‫ﺳﻮم‪ :‬آﻧﮑﻪ ﻗﺮﯾﻨﻪ ﻣﺎ ﺑﻌـﺪ ﺻـﺮﯾﺢ دﻻﻟﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد از وﻻﯾﺖ ﮐﻪ از ﻟﻔﻆ ﻣﻮﻟﯽ ﯾﺎ اوﻟﯽ ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻓﻬﻤﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻣﺤﺒﺖ‬‫اﺳﺖ )و ﻫﻮ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ )و آﻟﻪ( و ﺳﻠﻢ(‪) :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه(‪.‬‬‫و اﮔﺮ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻣﺘﺼـﺮف ﻓﯽ اﻻﻣﺮ‪ ،‬ﯾﺎ ﻣﺮاد از اوﻟﯽ اوﻟﯽ ﺑﺘﺼـﺮف ﻣﯽﺷـﺪ ﺗﻮﻗﻊ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ :‬ﺑﺎ ﺧﺪاﯾﺎ دوﺳﺖ دار ﮐﺴـﯿﺮا‬‫ﮐﻪ در ﺗﺼﺮف او ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و دﺷﻤﻦ دار ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ در ﺗﺼﺮف او ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬‫دوﺳﺘﯽ و دﺷﻤﻨﯽ او را ذﮐﺮ ﮐﺮدن دﻟﯿﻞ ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﻘﺼﻮد اﯾﺠﺎب دوﺳﺘﯽ او و ﺗﺤﺬﯾﺮ از دﺷﻤﻨﯽ او اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﺼﺮف و ﻋﺪم‬‫ﺗﺼـﺮف‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼـﻼة و اﻟﺴـﻼم ادﻧﯽ واﺟﺒﺎت را ﺑﻠﮑﻪ ﺳـﻨﻦ ﺑﻠﮑﻪ آداب ﻗﯿﺎم و ﻗﻌﻮد و اﮐﻞ و ﺷـﺮب را ﺑﻮﺟﻬﯽ‬‫ارﺷـﺎد ﻓﺮﻣـﻮده ﮐـﻪ آن ﻣﻌـﺎﻧﯽ ﻣﻘﺼـﻮد از اﻟﻔـﺎظ او در ﻓﻬﻢ ﻫﺮ ﮐﺲ از ﺣﺎﺿـﺮ و ﻏـﺎﺋﺐ ﺑﻌـﺪ از ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻟﻐﺖ ﻋﺮب ﺑﯽ ﺗﮑﻠـﻒ ﺣﺎﺻـﻞ‬‫ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﮐﻤﺎل ﺑﻼﻏﺖ ﻫﻢ در اﯾﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻘﺘﻀﺎي ﻣﻨﺼﺐ ارﺷﺎد و ﻫـﺪاﯾﺖ ﻧﯿﺰ ﻫﻤﯿﻦ‪ ،‬در اﯾﻦ ﻣﻘـﺪﻣﻪ ﺑﺲ ﻋﻤﺪه اﮔﺮ ﺑﺮ‬‫ﻣﺜـﻞ اﯾﻦ ﮐﻼـم اﮐﺘﻔـﺎء ﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ ﮐﻪ اﺻـﻼ ﻣﻮاﻓﻖ ﻗﺎﻋـﺪة ﻟﻐﺖ ﻋﺮب آن ﻣﻌﻨﯽ از او ﺑﺮ ﻧﺘﻮان داﺷﺖ در ﺣﻖ ﻧﺒﯽ ﻗﺼﻮر ﮔﻮﯾـﺎﺋﯽ و ﺑﻼﻏﺖ‪،‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺴﺎﻫﻠﺖ در ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻫﺪاﯾﺖ ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ )و اﻟﻌﯿﺎذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ(‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﻌﻠﻮم ﺷـﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﻈﻮر آن ﺟﻨـﺎب اﻓﺎده ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﯽ ﺗﮑﻠﻒ از اﯾﻦ ﮐﻼم ﻓﻬﻤﯿـﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺤﺒﺖ ﻋﻠﯽ ﻓﺮض اﺳـﺖ‬‫ﻣﺜﻞ ﻣﺤﺒﺖ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ‪ ،‬و دﺷـﻤﻨﯽ او ﺣﺮام اﺳﺖ ﻣﺜﻞ دﺷـﻤﻨﯽ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ‪ ،‬و ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﻣـﺬﻫﺐ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖ‪ ،‬و ﻣﻄﺎﺑﻖ اﺳﺖ ﻓﻬﻢ اﻫﻞ‬‫ﺑﯿﺖ را‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪11 :‬‬‫»اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ از ﺣﺴﻦ ]‪ [1‬ﻣﺜﻨﯽ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ اﻟﺴﺒﻂ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ« آورده ﮐﻪ از وي ﭘﺮﺳﯿﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ )ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه( آﯾﺎ ﻧﺺ اﺳﺖ ﺑﺮ‬‫ﺧﻼﻓﺖ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ؟‬‫ﮔﻔﺖ‪ :‬اﮔﺮ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺧﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺪان ﺧﻼﻓﺖ را اراده ﻣﯽﮐﺮد ﻫﺮ آﯾﻨﻪ ﺑﺮاي ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﺎن واﺿﺢ ﻣﯽﮔﻔﺖ‪ ،‬ﭼﻪ آن ﺣﻀـﺮت‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻓﺼﺢ اﻟﻨﺎس و واﺿﺢﮔﻮﺗﺮﯾﻦ ﻣﺮدم ﺑﻮد‪ ،‬ﻫﺮ آﯾﻨﻪ ﻣﯽﮔﻔﺖ‪:‬‬‫)ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس ﻫﺬا واﻟﯽ أﻣﺮي و اﻟﻘﺎﺋﻢ ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﻌﺪي ﻓﺄﺳﻤﻌﻮا ﻟﻪ و أﻃﯿﻌﻮا(‪.‬‬‫ﺑﻌﺪ از آن ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا اﺳﺖ اﮔﺮ ﺧﺪا و رﺳﻮﻟﺶ ﻋﻠﯽ را ﺟﻬﺖ اﯾﻦ ﮐﺎر اﺧﺘﯿﺎر ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ و ﻋﻠﯽ اﻣﺘﺜﺎل اﻣﺮ ﺧﺪا و رﺳﻮل ﻧﻤﯽﮐﺮد‬‫و اﻗﺪام ﺑﺮ اﯾﻦ ﮐﺎر ﻧﻤﯽﻓﺮﻣﻮد ﻫﺮ آﯾﻨﻪ ﺑﺴـﺒﺐ ﺗﺮك اﻣﺘﺜﺎل ﻓﺮﻣﻮده ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﺣﻀـﺮت ﺳﯿﺪ اﻟﻮري اﻋﻈﻢ اﻟﻨﺎس از روي ﺧﻄﺎﯾﺎ ﻣﯽﺑﻮد‪.‬‬‫ﺷﺨﺼﯽ ﮔﻔﺖ‪ :‬آﯾﺎ ﻧﮕﻔﺘﻪ اﺳﺖ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪:‬‬‫)ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‬‫؟ ﺣﺴـﻦ ﮔﻔـﺖ‪ :‬آﮔـﺎه ﺑـﺎش ﻗﺴﻢ ﺑﺨـﺪا اﺳﺖ اﮔﺮ اراده ﻣﯽﮐﺮد ﭘﯿﻐﻤـﺒﺮ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺧﻼـﻓﺖ را ﻫﺮ آﯾﻨﻪ واﺿـﺢ ﻣﯽﮔﻔﺖ‪ ،‬و‬‫ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺑﺮ ﺻﻼة و زﮐﺎة ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫)ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس ان ﻋﻠﯿﺎ واﻟﯽ اﻣﺮﮐﻢ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي و اﻟﻘﺎﺋﻢ ﻓﯽ اﻟﻨﺎس ﺑﺄﻣﺮي(‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ دﻟﯿﻞ ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ اﺟﺘﻤﺎع وﻻﯾﺘﯿﻦ در زﻣﺎن واﺣﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺑﻠﻔﻆ ﺑﻌﺪ واﻗﻊ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺳﻮق ﮐﻼم ﺑﺮاي‬‫ﺗﺴﻮﯾﻪ وﻻﯾﺘﯿﻦ اﺳﺖ ]‪ [1‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ )ع( ﻣﻦ أﮐﺎﺑﺮ اﻟﻬﺎﺷـﻤﯿﯿﻦ ﻓﯽ ﻋﻬـﺪه ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ ﻧﺤﻮ ‪ 90‬ه و ﮐﺎن‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻣﺮوان ﯾﻬﺎﺑﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪12 :‬‬‫)ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻻوﻗﺎت و ﻣﻦ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻮﺟﻮه(‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ و ﭘﯿـﺪا اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﺮﮐﺖ اﻣﯿﺮ ﺑﺎ آن ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ در‬‫ﺗﺼـﺮف در ﺣﯿـﻦ ﺣﯿـﺎت آن ﺣﻀـﺮت )ص( ﻣﻤﺘﻨـﻊ ﺑـﻮد‪ ،‬ﭘﺲ اﯾـﻦ ادل دﻟﯿـﻞ اﺳـﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد وﺟـﻮب ﻣﺤﺒﺖ او اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 76‬از ‪174‬‬‫اﺟﺘﻤﺎع ﻣﺤﺒﺘﯿﻦ ﻣﺤﺬوري ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﯾﮑﯽ ﻣﺴﺘﻠﺰم دﯾﮕﺮي اﺳﺖ‪ ،‬و در اﺟﺘﻤﺎع ﺗﺼﺮﻓﯿﻦ ﻣﺤﺬورات ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺖ‪.‬‬‫و ان ﻗﯿﺪﻧﺎه ﺑﻤﺎ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ اﻣﺎﻣﺘﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺂل دون اﻟﺤﺎل ﻓﻤﺮﺣﺒﺎ ﺑﺎﻟﻮﻓﺎق‪ ،‬ﻻن أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ ﻗﺎﺋﻠﻮن ﺑﺬﻟﮏ ﻓﯽ ﺣﯿﻦ اﻣﺎﻣﺘﻪ‪.‬‬‫و وﺟﻪ ﺗﺨﺼـﯿﺺ ﺣﻀﺮت ﻣﺮﺗﻀﯽ اﯾﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ اﻧﺤﻀﺮت ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ را ﺑﻮﺣﯽ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﮐﻪ در زﻣﺎن اﻣﺎﻣﺖ ﺣﻀﺮت‬‫ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﻐﯽ و ﻓﺴﺎد ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﻀﯽ ﻣﺮدم اﻧﮑﺎر اﻣﺎﻣﺖ او ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫و ﻃﺮﻓﻪ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﻀﯽ از ﻋﻠﻤﺎء اﯾﺸﺎن در اﺛﺒﺎت آﻧﮑﻪ ﻣﺮاد از ﻣﻮﻟﯽ أوﻟﯽ ﺑﺘﺼﺮف اﺳﺖ ﺗﻤﺴﮏ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﺑﻠﻔﻈﯽ ﮐﻪ در ﺻﺪر ﺣﺪﯾﺚ‬‫واﻗﻊ اﺳﺖ و ﻫﻮ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫»أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ«‬‫ﺑﺎز ﻫﻤﺎن ﺳﺨﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﺟﺎ ﻟﻔﻆ أوﻟﯽ ﻣﯽﺷﻨﻮﻧﺪ أوﻟﯽ ﺑﺘﺼﺮف ﻣﺮاد ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪.‬‬‫ﭼﻪ ﺿـﺮور اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻟﻔﻆ را ﻫﻢ ﺑﺮ أوﻟﯽ ﺑﺘﺼـﺮف ﺣﻤﻞ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ؟ ﺑﻠﮑﻪ در اﯾﻨﺠﺎ ﻫﻢ ﻣﺮاد ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ )أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ‬‫اﻧﻔﺴﻬﻢ ﻓﯽ ﻟا ﻤﺤﺒﮥ( ﺑﻠﮑﻪ أوﻟﯽ در اﯾﻨﺠﺎ ﻣﺸﺘﻖ از وﻻﯾﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻣﺤﺒﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ )أ ﻟﺴﺖ أﺣﺐ اﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ( ﺗﺎ‬‫ﺗﻼﺋﻢ اﺟﺰاء ﮐﻼم‪ ،‬و ﺗﻨﺎﺳﺐ ﺟﻤﻞ ﻣﺘﺴﻘﮥ اﻟﻨﻈﺎم ﺣﺎﺻﻞ ﺷﻮد‪.‬‬‫و ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻌﻨﯽ اﯾﻦ ﺧﻄﺒﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ أي ﮔﺮوه ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﻘﺮر اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪13 :‬‬‫ﻣﺮا از ﺟﺎن ﺧﻮد دوﺳﺘﺘﺮ ﻣﯽدارﯾﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮐﻪ ﻣﺮا دوﺳﺖ دارد ﻋﻠﯽ را دوﺳﺖ دارد‪ ،‬ﺑﺎر ﺧﺪاﯾﺎ دوﺳﺖ دار ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ دوﺳﺖ دارد او‬‫را‪ ،‬و دﺷﻤﻦ دار ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ دﺷﻤﻦ دارد او را‪.‬‬‫ﻋﺎﻗﻞ را ﺑﺎﯾﺪ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﮐﻼم ﻣﺮﺑﻮط ﻏﻮر ﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺣﺴﻦ اﻧﺘﻈﺎم او را درﯾﺎﺑﺪ و اﯾﻦ ﻟﻔﻆ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﮐﻪ‬‫)أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ(‬‫ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺄﺧﻮذ از آﯾﺖ ﻗﺮآﻧﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و از ﻫﻤﯿﻦ راه او را از ﻣﺴّﻠﻤﺎت اﻫﻞ اﺳﻼم ﻗﺮار داده‪ ،‬و ﺑﺮوي ﺗﻔﺮﯾﻊ ﺣﮑﻢ آﯾﻨﺪه ﻓﺮﻣﻮد‪.‬‬‫و در ﻗﺮآن اﯾﻦ ﻟﻔﻆ ﺟﺎﺋﯽ واﻗﻊ ﺷﺪه ﮐﻪ ﻣﻌﻨﯽ أوﻟﯽ ﺑﺘﺼـﺮف در آﻧﺠﺎ اﺻـﻼ ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﻧﺪارد و ﻫﻮ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ‬‫َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ َو َأْزواُﺟُﻪ ُأﱠﻣﻬﺎﺗُُﻬْﻢ َو ُأوﻟ ُﻮا اﻟ َْﺄْرﺣﺎِم ﺑَْﻌُﻀُﻬْﻢ َأْوﻟﯽ ﺑ َِﺒْﻌٍﺾ ﻓِﯽ ِﮐﺘﺎِب اﻟﱠﻠِﻪ‬‫]‪ [1‬ﭘﺲ ﺳﻮق اﯾﻦ ﮐﻼم ﺑﺮاي ﻧﻔﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﻣﺘﺒّﻨﯽ ﺑﻪ ﻣﺘﺒّﻨﯽ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺑﯿﺎن آﻧﺴﺖ ﮐﻪ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛﻪ را زﯾﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺒﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ زﯾﺮا ﮐﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺠﻤﯿﻊ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﭘﺪر‬‫ﺷﻔﯿﻖ ﺑﻠﮑﻪ زﯾﺎده ﺑﺮ آﻧﺴﺖ‪ ،‬و زﻧﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﻫﻤﻪ ﻣﺎدران اﻫﻞ اﺳـﻼﻣﻨﺪ‪ ،‬و اﻫﻞ ﻗﺮاﺑﺖ در ﻧﺴـﺒﺖ اﺣﻖ و اوﻟﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ از ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن‪ ،‬اﮔﺮ‬‫ﭼﻪ ﺷـﻔﻘﺖ و ﺗﻌﻈﯿﻢ دﯾﮕﺮان زﯾﺎدهﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺪار ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﺮ ﻗﺮاﺑﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﺘﺒّﻨﯽ و ﻣﺘﺒّﻨﯽ ﻣﻔﻘﻮد اﺳﺖ ﻧﻪ ﺑﺮ ﺷﻔﻘﺖ و ﺗﻌﻈﯿﻢ‪ ،‬و‬‫ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻌﻨﯽ ﺣﮑﻢ ﺧﺪا‪ ،‬و ﻣﻌﻨﯽ أوﻟﯽ ﺑﺘﺼّﺮف در اﯾﻦ ﻣﻘﺼﻮد اﺻﻠﯽ دﺧﻠﯽ ﻧﺪارد‪.‬‬‫ﭘﺲ در اﯾﻨﺠﺎ ﻫﻢ ﻣﺮاد ﻫﻤﺎن ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺣﺪﯾﺚ اراده ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ ﺑﺎﻟﻔﺮض ﺻﺪر ﺣﺪﯾﺚ را ﺑﻤﻌﻨﯽ أوﻟﯽ ﺑﺘﺼّﺮف ﮔﺮداﻧﯿﻢ‬‫ﻧﯿﺰ ﺣﻤﻞ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﺮ أوﻟﯽ ﺑﺘﺼّﺮف ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﻧﺪارد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ در آن ﺻﻮرت اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺑﺮاي ﺗﻨﺒﯿﻪ ﻣﺨﺎﻃﺒﯿﻦ ]‪ [1‬اﻻﺣﺰاب‪6 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪14 :‬‬‫اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﮑﻤﺎل ﺗﻮّﺟﻪ و اﺻـﻐﺎء ﺗﻠّﻘﯽ ﮐﻼم آﯾﻨـﺪه ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬و اﻃﺎﻋﺖ اﯾﻦ اﻣﺮ ارﺷﺎدي را واﺟﺐ داﻧﻨـﺪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨـﺪ آﻧﮑﻪ ﭘـﺪر در ﻣﻘﺎم وﻋﻆ و‬‫ﻧﺼﯿﺤﺖ ﺑﻪ ﭘﺴﺮ ﺧﻮد ﺑﮕﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﮐﻪ آﯾﺎ ﻣﻦ ﭘـﺪر ﺗﻮ ﻧﯿﺴـﺘﻢ؟ و ﭼﻮن ﭘﺴـﺮ اﻗﺮار ﮐﻨـﺪ او را ﺑﺂﻧﭽﻪ ﻣﻨﻈﻮر دارد ﺑﻔﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺑﺤﮑﻢ ﭘﺪري و ﭘﺴـﺮي ﻗﺒﻮل ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﺑﺮ ﻃﺒﻖ آن‬‫ﻋ ﻤ ﻞ ﮐﻨ ﺪ ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 77‬از ‪174‬‬‫ﭘﺲ‬‫)أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ(‬‫در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﻣﺜﻞ )أ ﻟﺴﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ إﻟﯿﮑﻢ( ﯾﺎ )أ ﻟﺴﺖ ﻧﺒﯿﮑﻢ( واﻗﻊ ﺷـﺪه‪ ،‬ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﯾﮏ ﻟﻔﻆ از ﮐﻼم آﯾﻨﺪه ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺟﺴـﺘﻦ و‬‫در ﺧﻮاﺳﺘﻦ ﮐﻤﺎل ﺳﻔﺎﻫﺖ اﺳﺖ ﺗﻤﺎم ﮐﻼم را ﺑﺎ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت رﺑﻄﯽ ﮐﻪ ﻫﺴﺖ ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ‪.‬‬‫و از اﯾﻦ ﻃﺮﻓﻪﺗﺮ آﻧﮑﻪ ﺑﻌﻀﯽ از ﻣﺪﻗﻘﯿﻦ اﯾﺸﺎن ﺑﺮ ﻧﻔﯽ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﺤﺒﺖ و دوﺳﺘﯽ دﻟﯿﻞ آوردهاﻧﺪ‪ :‬ﮐﻪ اﻓﺎده دوﺳﺘﯽ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ اﻣﺮي اﺳﺖ‬‫ﮐﻪ در ﺿﻤﻦ آﯾﻪ َو اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨُﻮَن َو اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨﺎُت ﺑَْﻌُﻀُﻬْﻢ َأْوﻟ ِﯿﺎُء ﺑَْﻌٍﺾ‬‫]‪ [1‬ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه ﺑﻮد‪.‬‬‫ﭘﺲ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﯿﺰ اﮔﺮ اﻓﺎده ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﻟﻐﻮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻧﻔﻬﻤﯿﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ اﻓﺎده دوﺳﺘﯽ ﺷﺨﺼـﯽ در ﺿـﻤﻦ ﻋﻤﻮم ﭼﯿﺰي دﯾﮕﺮ اﺳﺖ‪،‬‬‫و اﯾﺠﺎب دوﺳﺘﯽ ﻫﻤﺎن ﺷـﺨﺺ ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص اﻣﺮي دﯾﮕﺮ‪ ،‬اﮔﺮ ﺷﺨﺼـﯽ ﺑﺠﻤﯿﻊ اﻧﺒﯿﺎء اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﯾﻤﺎن آرد‪ ،‬و ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص ﻧﺎم ﻣﺤﻤﺪ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻧﮕﯿﺮد اﺳﻼم او ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬اﯾﻨﺠﺎ دوﺳﺘﯽ ذات ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺑﺸﺨﺼﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﻓﺘﺎد‪.‬‬‫و در آﯾﺖ دوﺳﺘﯽ ﺑﻮﺻﻒ اﯾﻤـﺎن ﮐﻪ ﻋـﺎّم اﺳﺖ ﻣﻔـﺎد ﺷـﺪه ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﺮ ﺗﻘـﺪﯾﺮ اﺗﺤـﺎد ﻣﻀـﻤﻮن آﯾﺖ و ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺎز ﭼﻪ ﻗﺒﺎﺣﺖ ﺷـﺪ؟ ﮐﺎر‬‫ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺧﻮد ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ ﻗﺮآن و ﺗﺬﮐﯿﺮ آﻧﻬﺎ ﻣﯽﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ ﻫﺮ ﮔﺎه وﻫﻨﯽ ]‪ [1‬اﻟﺘﻮﺑﮥ‪.71 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪15 :‬‬‫و ﺳﺴﺘﯽ از ﻣﮑّﻠﻔﯿﻦ و ﻋﻤﻞ ﺑﻤﻮﺟﺐ ﻗﺮآن درﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و َذﱢﮐْﺮ َﻓِﺈ ﱠن اﻟﱢﺬْﮐﺮي َﺗﻨَْﻔُﻊ اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ‬‫]‪ [1‬و ﻫﯿـﭻ ﻣﻀـﻤﻮن در ﻗﺮآن ﻧﯿﺎﻣﺪه اﻟّﺎ ﻫﻤﺎن ﻣﻀـﻤﻮن را در ﭼﻨﺪ آﯾﺖ ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺑﺎز از زﺑﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺗﺄﮐﯿﺪ و ﺗﻘﺮﯾﺮ آن ﮐﺮدهاﻧﺪ ﺗﺎ‬‫اﻟﺰام ﺣﺠﺖ‪ ،‬و اﺗﻤﺎم ﻧﻌﻤﺖ ﮐﺮده ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮐﻪ ﻗﺮآن و ﺣـﺪﯾﺚ را دﯾـﺪه ﺑﺎﺷـﺪ ﻣﺜﻞ اﯾﻦ ﮐﻼم ﭘﻮچ ﻧﺨﻮاﻫـﺪ ﮔﻔﺖ و اﻻ ﺗﺄﮐﯿـﺪات و‬‫ﺗﻘﺮﯾﺮات ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ در ﺑﺎب روزه و ﻧﻤﺎز و زﮐﺎة و ﺗﻼوت ﻗﺮآن ﻫﻤﻪ ﻟﻐﻮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻧﺰد ﺧﻮد ﺷـﯿﻌﻪ ﻧﺺ اﻣﺎﻣﺖ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ را ﺑﺎر ﺑﺎر‬‫ﮔﻔﺘﻦ و ﺗﺄﮐﯿـﺪ ﮐﺮدن ﻫﻤﻪ ﻟﻐـﻮ و ﺑﯿﻬـﻮده ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑـﻮد‪ ،‬ﻣﻌـﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ذﻟـﮏ‪ ،‬و ﺳـﺒﺐ ﻓﺮﻣﻮدن اﯾﻦ ﺧﻄﺒﻪ ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ ﻣﺆرﺧﯿﻦ و اﻫـﻞ ﺳـﯿﺮ‬‫آوردهاﻧﺪ ﺻـﺮﯾﺢ دﻻﻟﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﻓﺎده ﻣﺤﺒﺖ و دوﺳﺘﯽ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ ﺑﻮد‪ ،‬زﯾﺮا ﺟﻤﺎﻋﺘﯽ ﮐﻪ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ در ﻣﻬﻢ ﻣﻠﮏ ﯾﻤﻦ ﺑﺎ‬‫آﻧﺠﻨـﺎب ﻣﺘﻌﯿﻦ ﺷـﺪه ﺑﻮدﻧـﺪ ﻣﺜﻞ ﺑﺮﯾـﺪه اﺳـﻠﻤﯽ‪ ،‬و ﺧﺎﻟـﺪ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿـﺪ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ ﻧﺎﻣـﺪاران ﻫﻨﮕﺎم ﻣﺮاﺟﻌﺖ از آن ﺳـﻘﺮ ﺷـﮑﺎﯾﺘﻬﺎي ﺑﯿﺠﺎ از‬‫ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ ﺑﺤﻀـﺮت رﺳﻮل ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻋﺮض ﻧﻤﻮدﻧـﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖ ﭘﻨﺎه دﯾـﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﺴﻢ ﺣﺮﻓﻬﺎ ﻣﺮدم را ﺑﺮ زﺑﺎن‬‫رﺳـﯿﺪه اﺳﺖ و اﮔﺮ أو ﯾـﮏ دو ﮐﺴـﯽ را از اﯾﻦ ﺷـﮑﺎﯾﺘﻬﺎ ﻣﻨﻊ ﮐﻨـﺪ ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ ﭘـﺎس ﻋﻼـﻗﻪ ﻧﺎزﮐﯽ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ را ﺑﺎ ﺟﻨﺎب او ﺑﻮد‬‫ﺧﻮاﻫﻨـﺪ داﺷﺖ و ﻣﻤﺘﻨﻊ ﻧﺨﻮاﻫﻨـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬ﻟﻬـﺬا ﺧﻄﺒﻪ ﻋـﺎم ﻓﺮﻣﻮد و اﯾﻦ ﻧﺼـﯿﺤﺖ را ﻣﺼـّﺪر ﺳﺎﺧﺖ ﺑﮑﻠﻤﻪ ﮐﻪ ﻣﻨﺼﻮص اﺳﺖ در ﻗﺮآن‪ :‬أ‬‫ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﻫﺮ ﭼﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ از راه ﺷـﻔﻘﺖ و ﺧﯿﺮ ﺧﻮاﻫﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ‪ ،‬ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ ﭘﺎﺳﺪاري ﮐﺴﯽ ﻧﻨﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و‬‫ﻋﻼﻗﻪ ﮐﺴﯽ را ﺑﺎ ﻣﻦ در ﻧﻈﺮ ﻧﯿﺎورﻧﺪ‪ .‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق و دﯾﮕﺮ اﻫﻞ ﺳﯿﺮ ﺑﺘﻔﺼﯿﻞ اﯾﻦ ﻗﺼﻪ را آوردهاﻧﺪ ]‪ [1] .[2‬اﻟﺬارﯾﺎت‪55 :‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪ 208‬اﻟﯽ ‪ 210‬ط ﭘﯿﺸﺎور‬‫رد ﻣﺆﻟﻒ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﺮ ﻣﺆﻟﻒ ﺗﺤﻔﻪ‬‫اﺷﺎره‬‫اﻗﻮل ﻣﺴـﺘﻌﯿﻨﺎ ﺑﻠﻄﻒ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ ﺑﺮ ﻧﺎﻗﺪان ﺑﺼﯿﺮ‪ ،‬و ﻣﺘﺄﻣﻼن اﺳﻠﻮب ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻣﺜﻞ ﺳﻔﯿﺪه ﺻﺒﺢ ﻣﻨﯿﺮ ﻻﯾﺢ و ﻣﺴﺘﻨﯿﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‬‫ﺑـﺎ وﺻﻒ ﻣﺮﺟﻌﯿﺖ ﺧﻮاص و ﻋﻮام‪ ،‬و اﻇﻬـﺎر ﮐﻤـﺎل ﺣـﺬاﻗﺖ و ﻣﻬـﺎرت در ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ و ﺧﺼﺎم ﺣﺼـﺮ اﺣﺎدﯾﺚ ﺧﯿﺮ اﻻﻧﺎم )ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ آﻻف‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 78‬از ‪174‬‬‫اﻟﺘﺤﯿـﮥ و اﻟﺴـﻼم( ﮐﻪ اﻫـﻞ ﺣﻖ ﺑﺂن اﺳـﺘﺪﻻل ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ وﺻـﯽ ﻣﻄﻠﻖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ در دوازده ﻓﺮﻣﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ از اﮐﺎذﯾﺐ ﺑﺎرده و‬‫دﻋﺎوي ﻓﺎﺳﺪه اﺳﺖ‪ .‬و ﭼﻨﯿﻦ دﻋﻮاي ﺑﺎﻃﻞ ﺑﺎ وﺻﻒ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻻف و ﮔﺰاف ﻫﻮش از ﺳـﺮ ﻣﯿﺮ ﺑﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﭼﻨﺪ اﻣﻌﺎن ﻧﻈﺮ و اﻧﻌﺎم ﻓﮑﺮ در‬‫آن ﺑﮑﺎر ﻣﯽرود‪ ،‬ﺟﺰ ﺣﯿﺮت ﺑﺮ ﺣﯿﺮت ﻧﻤﯽاﻓﺰاﯾﺪ‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﺣﺼﺮ اﺣﺎدﯾﺚ داﻟﻪ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ در ﻋﺪد دوازده ﮐﺎذب اﺳﺖ‬‫ﺑﺎر ﺧـﺪاﯾﺎ اﯾﻦ ﮐـﺪام ﺣﺼـﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﻋﻘﻠﯽ ﯾﺎ اﺳـﺘﻘﺮاﺋﯽ؟ ﻋﻘﻞ را ﺧﻮد در اﻣﺜﺎل اﯾﻦ اﻣﻮر دﺧﻠﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬و اﻣﺎ اﺳـﺘﻘﺮاء ﭘﺲ ﺣﺎل آن ﻫﻢ از‬‫اﺳﺘﻘﺮاء ﻇﺎﻫﺮ‪ .‬ﮐﻪ ﻗﺪري ﮐﻪ از اﺣﺎدﯾﺚ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺷﺮﯾﻒ در ﮐﺘﺐ ﻣﺘﺪاوﻟﻪ اﻫﻞ ﺣّﻖ ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ ﺑﻼ ﺷﺒﻬﻪ اﺿﻌﺎف ﻣﻀﺎﻋﻒ اﯾﻦ ﻋﺪد‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ ﻧﻈﺮ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ در اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪17 :‬‬‫آن اﺣﺎدﯾﺚ ﻫﻢ داﺧﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ از آن اﻓﻀـﻠﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ آن ﻣﺴﺘﻠﺰم اﻣﺎﻣﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻗﺴﻢ‬‫اﺣﺎدﯾﺚ ﺧﺎرج از ﺣّﺪ اﺣﺼﺎء و ﺑﯿﺮون از ﺣﯿﻄﻪ اﺳﺘﻘﺼﺎء اﺳﺖ‪ ،‬و اﺣﺪي از ﻋﻠﻤﺎء اﻋﻼم و ﻓﻀﻼي ﻓﺨﺎم اﻫﻞ ﺣّﻖ ﻻ ﺗﺼﺮﯾﺤﺎ و ﻻ ﺗﻠﻤﯿﺤﺎ‬‫اﯾﻦ ﺣﺼـﺮ ﺑﺎﻃـﻞ را ذﮐﺮ ﻧﻔﺮﻣﻮده‪ ،‬و از ﻣﺨـﺎﻟﻔﯿﻦ ﻫﻢ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ از ﮐـﺬب و اﻓﺘﺮاء اﺳـﺘﺤﯿﺎء دارﻧـﺪ ﭼﻨﯿﻦ ﺟﺴﺎرت ﮐﻪ ﻣﻔﻀـﯽ ﺑﺨﺴﺎرت‬‫اﺳﺖ ﺑﮑﺎر ﻧﺒﺮده‪ ،‬اﯾﻨﮏ ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺣﻖ ﺣﺎﺿﺮ‪ ،‬و در اﮐﻨﺎف و اﻃﺮاف داﺋﺮ و ﺳﺎﺋﺮ‪ ،‬ﺧﺪا را ﻟﺨﺘﯽ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﮔﺮدﯾﺪه ﻣﻼﺣﻈﻪ آن ﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و‬‫ﺑﯿﺪﻣﺎﻏﯽ ﻧﻨﻤﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﻋﻠﻤﺎء اﺧﯿﺎر و اﻋﻼم اﺑﺮار در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم اﺣﺎدﯾﺚ اﯾﻦ ﻣﺮام ﭼﻪ ﻗﺪر اﯾﺮاد ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻔﯽ ﮐﻪ ﺑﻄﻮر ﻣﺸﺘﯽ ﻧﻤﻮﻧﻪ از‬‫ﺧﺮواري‪ ،‬و اﻧﺪﮐﯽ از ﺑﺴﯿﺎري ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫ﮐﺎﺑﻠﯽ در ﺻﻮاﻗﻊ ﺗﻠﻮﯾﺤﺎ اﺣﺎدﯾﺚ وﻻﯾﺖ را ﻣﻨﺤﺼﺮ در دوازده داﻧﺴﺘﻪ‬‫و از اﯾﻨﺠـﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮاﺟﻪ ﮐـﺎﺑﻠﯽ در ﺻﻮاﻗﻊ از اﻓﺘﻀـﺎح و دار و ﮔﯿﺮ اﻫﻞ ﺣﻖ اﻧﺪﯾﺸـﯿﺪه از ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺻـﺮﯾﺢ ﺑﺎﯾﻦ ﺣﺼـﺮ ﺑﺎﻃﻞ اﻋﺮاض‬‫ورزﯾﺪه ﻟﯿﮑﻦ از اﯾﻬﺎم و اﺷﻌﺎر ﮐﻪ آن ﻫﻢ ﻋﻨﺪ اﻻﻣﻌﺎن ﺑﻤﻨﺰﻟﻪ ﺗﺼﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺧﻮد را ﺑﺎز ﻧﻤﯽدارد و ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫اﻟﻤﻄﻠﺐ اﻟﺮاﺑﻊ ﻓﯽ اﺑﻄﺎل اﺳﺘﺪﻻل اﻟﺮاﻓﻀﮥ ﻋﻠﯽ ان اﻻﻣﺎم ﺑﻌﺪ اﻟﻨﺒﯽ )ص( ﻋﻠﯽ ﺑﺄﺣﺎدﯾﺚ أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ و ﻫﯽ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ‪:‬‬‫اﻻول‪ :‬ﻣﺎ‬‫رواه ﺑﺮﯾﺪة ﺑﻦ اﻟﺤﺼﯿﺐ و ﻏﯿﺮه ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ )ص( اﻧﻪ ﺧﻄﺐ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻓﻘﺎل )ص(‪ :‬ﯾﺎ اﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪18 :‬‬‫أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل )ص(‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪،‬‬‫و اﺳﺘﺪﻟﻮا ﻋﻠﯽ ﻣﺮادﻫﻢ ﺑﺎن ﻣﻌﻨﯽ اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻻوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﺼﺮف‪ ،‬و اﻻوﻟﻮﯾﮥ ﺑﺎﻟﺘﺼﺮﯾﻒ ﻫﯽ اﻻﻣﺎﻣﮥ‪.‬‬‫و ﻫﻮ ﺑﺎﻃـﻞ ﻻـن ﻣﻮﻟﯽ ﻟﯿﺲ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻻـوﻟﯽ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺼـﺮح أﺣـﺪ ﻣﻦ اﻟﻠﻐﻮﯾﯿﻦ أن ﻣﻔﻌﻼ ﺟﺎء ﺑﻤﻌﻨﯽ أﻓﻌﻞ اﻻ أﺑﻮ زﯾـﺪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺣﮑﯽ ﻋﻨﻪ و‬‫ﺛﺒﻮﺗﻪ ﻟﻢ ﯾﺼـﺢ و ﻟﻮ ﺳـﻠﻢ ﻻـ ﯾﺘﻌﯿﻦ أن ﯾﮑﻮن اﻟﻤﺮاد اﻻوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﺼـﺮف ﻟﺠﻮاز أن ﯾﮑﻮن أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺤﺒـﮥ و اﻟﺘﻌﻈﯿﻢ و اﻟﻘﺮب ﻣﻨﻪ ﻓﻬﻮ ﮐﻘﻮﻟﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ِ :‬إﱠن َأْوﻟَﯽ اﻟﱠﻨﺎِس ﺑ ِِﺈﺑ ْﺮاِﻫﯿَﻢ ﻟَﱠﻠِﺬﯾَﻦ اﱠﺗَﺒُﻌﻮُه َو ﻫَﺬا اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َو اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا‬‫و ﻻـن اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻣﺸـﺘﺮك ﺑﯿﻦ ﻣﻌـﺎن‪ :‬ﮐﺎﻟﻤﺎﻟـﮏ‪ ،‬و اﻟﻌﺒـﺪ و ﻫﻮ اﻟﻤﻌﺘﻖ و اﻟﺼـﺎﺣﺐ‪ ،‬و اﻟﻘﺮﯾﺐ ﮐـﺎﺑﻦ اﻟﻌﻢ و ﻧﺤﻮه‪ ،‬و اﻟﺠـﺎر‪ ،‬و اﻟﺤﻠﯿﻒ‪ ،‬و‬‫اﻟﺼـﺪﯾﻖ‪ ،‬و اﻟﻨﺎﺻـﺮ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﻌﻢ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﺮب‪ ،‬و اﻟﻨﺰﯾﻞ‪ ،‬و اﻟﻤﺤﺐ و اﻟﻤﺤﺒﻮب‪ ،‬و اﻟﺘﺎﺑﻊ‪ ،‬و اﻟﻈﻬﯿﺮ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺠﻮز ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺑﻌﺾ ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻟﻤﺸﺘﺮك‬‫اﻻ ﺑﺪﻟﯿﻞ‪ ،‬و ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻫﯽ اﻟﺠﻤﻠﮥ اﻟﺪﻋﺎﺋﯿﮥ ﻗﺮﯾﻨﮥ واﺿﺤﮥ ﻋﻠﯽ ان اﻟﻤﺮاد ﺑﺎﻟﻤﻮﻟﯽ اﻟﻤﺤﺐ و اﻟﺼﺪﯾﻖ‪ ،‬أﻣﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪19 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 79‬از ‪174‬‬‫ﻓـﺎﺗﺤﺘﻪ ﻓﻼـ ﺗـﺪل ﻋﻠﯽ أن اﻟﻤﺮاد ﺑﻪ اﻻﻣـﺎم‪ ،‬ﻻـﻧﻪ اﻧﻤﺎ ﺻـﺪره ﺑﻬﺎ ﻟﯿﮑﻮن ﻣﺎ ﯾﻠﻘﯽ اﻟﯽ اﻟﺴﺎﻣﻌﯿﻦ أﺛﺒﺖ ﻓﯽ ﻗﻠﻮﺑﻬﻢ‪ ،‬و ﻻن ﻣﺎ ورد ﻓﯽ ﺧﻼﻓﮥ‬‫اﻟﻤﺘﻘﺪﻣﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ ﯾﻨﻔﯽ ﺣﻤﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﻨﯽ اﻻول ﻟﻮ ﺛﺒﺖ‪ ،‬و ﻻﻧﻪ ﻟﻮ ﮐﺎن ﻣﺮاده ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﯿﺎن اﻣﺎﻣﮥ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ ﮐﻤﺎ زﻋﻤﻮا ﻫﺆﻻء‬‫اﻟﻀﻼل ﻟﺼﺮح ﺑﻪ ﺗﺼﺮﯾﺤﺎ ﯾﺼﺮم دﺟﯽ اﻻﺣﺘﻤﺎل‪.‬‬‫و ﻗﺪ أﺧﺮج أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺜﻨﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺠﺘﺒﯽ اﻧﻪ ﻟﻤﺎ ﻗﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬ان‬‫ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‬‫ﻧﺺ ﻓﯽ اﻣﺎﻣـﮥ ﻋﻠﯽ؟ ﻗﺎل‪ :‬أﻣﺎ و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ ﯾﻌﻨﯽ اﻟﻨﺒﯽ )ص( ﺑـﺬﻟﮏ اﻻﻣﺎﻣـﮥ و اﻟﺴـﻠﻄﺎن ﻻ ﻓﺼﺢ ﻟﻬﻢ ﻓﺎﻧﻪ )ص( ﮐﺎن أﻓﺼﺢ اﻟﻨﺎس‪ ،‬و ﻻﻧﻪ ﻟﻮ‬‫ﮐﺎن اﻟﻮﻻﯾـﮥ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻻﻣﺎﻣـﮥ ﻟﻠﺰم أن ﯾﮑﻮن ﻋﻠﯽ اﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺑﺎﻃﻞ ﻻن اﻻوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﺼـﺮف اﻟﻤﺴـﺘﻘﻞ ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﻪ ﻫﻮ اﻟﻨﺒﯽ ﻻ ﻏﯿﺮ‪ ،‬و‬‫ﻻـﻧﻪ ﯾﻠﺰم أن ﯾﮑﻮن ﻋﻠﯽ ﺷـﺮﯾﮑﺎ ﻟﻠّﻨﺒّﯽ )ص( ﻓﯽ ﮐﻞ ﻣﺎ ﯾﺴـﺘﺤﻖ اﻟﻨﺒﯽ )ص( اﻟﺘﺼـﺮف ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻣﻮر اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻫﻮ ﺑﺎﻃﻞ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ‬‫ﻧﮑﯿﺮ‪ ،‬و ﻟﻮ ﻓﺮض أﻧﻬﺎ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻻﻣﺎﻣﮥ ﻓﺎﻟﻤﺮاد اﻟﻤﺂل دون اﻟﺤﺎل و اﻟﺘﺨﺼﯿﺺ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪20 :‬‬‫ﻟﻠﺘﺤﻀﯿﺾ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﺎﺑﻌﺘﻪ و ﻣﺒﺎﯾﻌﺘﻪ ﻻﻧﻪ )ص( ﻋﻠﻢ ﺑﺎﻟﻮﺣﯽ أن ﻣﻦ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﯾﻨﮑﺮ اﻣﺎﻣﺘﻪ ﺑﻌﺪ اﻧﻌﻘﺎد اﻟﺒﯿﻌﮥ ]‪.[1‬‬‫ﻣﮕﺮ ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ ﭘﺮده از روي ﮐـﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺣﯿـﺎ را ﺑﺮ ﻃـﺎق ﮔﺬاﺷـﺘﻪ‪) ،‬زﯾـﺎدة ﻟﻠﻔﺮع ﻋﻠﯽ اﻻﺻـﻞ( ﺑﮑﻠﻤﻪ ﻫﻤﮕﯽ دوازده اﺳﺖ ﺗﺼـﺮﯾﺢ‬‫ﺻﺮﯾﺢ ﺑﺮ ﺣﺼـﺮ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ و از ارﺗﮑﺎب دروغ ﻓﻀـﯿﺢ ﻧﯿﻨﺪﯾﺸـﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﺣﺎل ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﻫﻤﭽﻮ اﻣﻮر واﺿﺢ و ﺑﯿﻦ ﮐﻪ ﺻﺪق و‬‫ﮐـﺬب آن ﺑـﺎدﻧﯽ اﻟﺘﻔـﺎت ﻇـﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻏﻮر ﺑﺎﯾـﺪ ﻧﻤﻮد ﮐﻪ در اﻣﻮري ﮐﻪ ﻣﺤـﻞ اﻟﺘﺒـﺎس و اﺷـﺘﺒﺎه ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ ﭼﻪ ﻗﺴﻢ اﮐـﺎذﯾﺐ‪ ،‬و‬‫اﻓﺘﺮاءات را ﺗﺪﺳﯿﺲ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺎﺷﻨﺪ؟ و ﭼﻪ دﻏﻠﻬﺎ و ﺗﻠﺒﯿﺲﻫﺎ در آن ﺑﮑﺎر ﺑﺮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺟﻤﻠﻪ از اﺣﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ در ﮐﺘﺐ ﺧﻮد‪ ،‬ﯾﺎ در ﻣﻘﺎم اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل وارد ﮐﺮدهاﻧﺪ اﻗﻮي و اﺑﻠﻎ در دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻮب اﺳﺖ‬‫از ﺑﻌﺾ اﺣﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﮐﺎﺑﻠﯽ وارد ﮐﺮده‪ ،‬و ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺘﻘﻠﯿﺪ او اﻗﺘﺼﺎر ﺑﺮ آن ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ و ﺣﺼـﺮ در آن ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭘﺲ ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از ﺑﻄﻼن‬‫ﺣﺼﺮ ﺗﺮك اﻗﻮي ﻧﯿﺰ ﻣﻘﺎم ﻣﺆاﺧﺬه و ﻣﻄﺎﻟﺒﻪ اس‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﺑﺮﯾﺪه ﻣﻨﺴﻮب ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ از اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺘﻮاﺗﺮه اﺳﺖ‬‫و اﻟﻌﺠﺐ ﮐـﻞ اﻟﻌﺠﺐ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺷـﯿﻌﻪ را در اﺳـﺘﺪﻻل ﺑـﺎﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﻌﻨﻮان ﻋﺠﯿﺒﯽ و ﻃﺮز ﻏﺮﯾﺒﯽ ﻧﻘـﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺘﻮاﺗﺮ را ﺻﺮف ﺑﻪ ﺑﺮﯾﺪه اﺳﻠﻤﯽ ﻣﻨﺴﻮب ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ و از اﺷﻌﺎر ﺑﺘﻮاﺗﺮ آن ﻻ أﻗّﻞ ﺑﺘﮑﺜﺮ ﻃﺮق آن اﻋﺮاض ﮐﺮده ﺧﻮاﺟﻪ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻟﻔﻆ‬‫ﻏﯿﺮه را ﺑﻌﺪ ﺑﺮﯾﺪه از ﺧﺪا ﺷﺮم ﮐﺮده ]‪ [1‬ﺻﻮاﻗﻊ ص ‪.383‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪21 :‬‬‫اﻓﺰوده ﺑﻮد‪ ،‬دل ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ ﻧـﺪاد ﮐﻪ ﺑـﺬﮐﺮ آن ﻫﻢ ﭘﺮدازﻧـﺪ و ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺑﺮ ارﺑﺎب ﺗﺘﺒﻊ و ﺑﺤﺚ و اﺻـﺤﺎب ﺗﻔﺤﺺ و اﺳـﺘﻘﺮاء در ﺣﯿﺰ‬‫اﺣﺘﺠﺎب و اﺳﺘﺘﺎر و اﺧﺘﻔﺎء ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻄﺮق ﻣﺘﻌﺪده‪ ،‬و اﺳﺎﻧﯿﺪ ﻣﺘﮑﺜﺮه در ﮐﺘﺐ ﻓﺮﯾﻘﯿﻦ از ﺟﻤﻌﯽ ﮐﺜﯿﺮ از ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻋﻈﺎم ﻣﺮوي‬‫ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬و اﺿـﻌﺎف ﻣﻀﺎﻋﻔﻪ ﺷـﺮط ﺗﻮاﺗﺮ در آن ﻣﺘﺤﻘﻖ ﮔﺸـﺘﻪ‪ ،‬اﺣﺼﺎي ﺟﻤﯿﻊ ﻃﺮق آن در اﯾﻦ وﺟﯿﺰه ﻣﺘﻌﺴﺮ ﻟﻬﺬا ﺑﺬﮐﺮ اﻗﻮال ﻧﺎﺻﻪ ﺑﺮ‬‫ﺗﻌﺪد ﻃﺮق آن ﻣﯽﭘﺮدازم ﭘﺲ ﺑﺪاﻧﮑﻪ‬‫ﺗﺼﺮﯾﺢ اﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ ﺑﺼﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ و ﺗﻮاﺗﺮ آن‬‫اﺷﺎره‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 80‬از ‪174‬‬‫اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺠﻼﺑﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ در ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ‪:‬‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ اﻟﺸـﯿﺦ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﺪي اﻟﺤﻠﯽ اﻟﺮﺑﻌﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺑﻄﺮﯾﻖ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻌﻤﺪة ﻓﯽ‬‫ﻋﯿﻮن ﺻـﺤﺎح اﻻﺧﺒﺎر ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻣﺎم اﻻﺑﺮار أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ وﺻـﯽ اﻟﻤﺨﺘﺎر ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ ذرﯾﺘﻪ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر اﻟﺼﻠﻮة و‬‫اﻟﺴﻼم ﻣﺪي اﻟﻠﯿﺎﻟﯽ و اﻻﺳﺤﺎر‪ ،‬و ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫اوﻻ اﺑﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪:‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﯽ اﺑﻮ ﻟا ﻘﺎﺳﻢ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ ﻗﺪم ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺑﻮاﺳﻂ اﻣﻼء ﻣﻦ ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻟﻌﺸـﺮ ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ ﺷـﻬﺮ رﻣﻀﺎن ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و‬‫ﺛﻼﺛﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪22 :‬‬‫اﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﻬـﺪي‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﺑﻦ أﯾﻮب اﻟﻄـﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﮐﯿﺴـﺎن اﻟﺜﻘﻔﯽ‬‫اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺒﺠﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﻣﺴـﻌﺮ ﺑﻦ ﮐـﺪام‪ ،‬ﻋﻦ ﻃﻠﺤـﮥ ﺑﻦ ﻣﺼـﺮف‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﯿﺮة اﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺷﻬﺪت ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺒﺮ ﻧﺎﺷﺪ أﺻـﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻣﻦ ﺳـﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﯾﻘﻮل ﻣﺎ ﻗﺎل ﻓﻠﯿﺸﻬﺪ‪ ،‬ﻓﻘﺎم‬‫اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ رﺟﻼ‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ ،‬و أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة و أﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺸـﻬﺪوا اﻧﻬﻢ ﺳـﻤﻌﻮا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه ]‪.[1‬‬‫و ﺑ ﻌ ﺪ ا ز آ ن ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬
‫ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺢ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻗﺪ روي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ و ﺳﻠﻢ ﻧﺤﻮ ﻣﺎﺋﮥ ﻧﻔﺲ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﺸﺮة‪ ،‬و ﻫﻮ ]‪ [1‬ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻗﺪس ﺳـﺮه ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ‪ :‬ان اﻧﺴﺎ‬‫ﮐﺎن ﻣﻤﻦ ﺣﻮل اﻟﻤﻨﺒﺮ ﻻ ﻣﻦ ﻣﻦ ﺷﻬﻮد اﻟﺤﺪﯾﺚ ﮐﻤﺎ ﻣﺮ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﺮواﯾﮥ ﺑﻠﻔﻆ أﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ ﻫﺬا اﻟﻤﺘﻦ ﺗﺤﺮﯾﻒ واﺿﺢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪23 :‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﺎﺑﺖ ﻻ أﻋﺮف ﻟﻪ ﻋﻠﮥ‪ ،‬ﺗﻔﺮد ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺑﻬﺬه اﻟﻔﻀﯿﻠﮥ ﻟﻢ ﯾﺸﺮ ﮐﻪ أﺣﺪ‪ -‬اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺣـﺪﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺢ اﺳﺖ از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و رواﯾﺖ ﮐﺮده اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺷﺮﯾﻒ را ﯾﮑﺼﺪ ﮐﺲ از ﺻﺤﺎﺑﻪ ﮐﻪ از ﺟﻤﻠﻪ اﯾﺸﺎن ﻋﺸﺮه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ده ﮐﺲ از ﺻﺤﺎﺑﻪ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺸﺎرت ﺟّﻨﺖ در ﺣﻖ اﯾﺸﺎن ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻓﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ ﻣﺰﯾﺪ ﺗﺄﮐﯿﺪ ﺑﺮ اﯾﻦ ﮐﻼم اﮐﺘﻔﺎء ﻧﮑﺮده ﺑﻤﺰﯾﺪ ﺗﺄﮐﯿﺪ و ﺗﺸـﯿﯿﺪ ﻣﺒﺎﻧﯽ ﺻـﺤﺖ و ﺛﺒﻮت اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺑﺎز ﻓﺮﻣﻮده‪ :‬ﮐﻪ‬‫اﯾﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ ﻧﻤﯽ داﻧﻢ ﺑﺮاي آن ﻋﻠﺘﯽ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﻓﺮﻣﻮده‪ :‬ﮐﻪ ﻣﺘﻔﺮد ﺷﺪ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺎﺑﻦ ﻓﻀﯿﻠﺖ ﺷﺮﯾﮏ ﻧﺸﺪه ﮐﺴﯽ اﻧﺤﻀﺮت را‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﮐﻼـم ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﮐﻤﺎل ﺻـﺤﺖ و ﺛﺒﻮت و ﺗﻮاﺗﺮ و اﺳـﺘﻔﺎﺿﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ دال اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﯾﺎ‬‫اﻓﻀـﻠّﯿﺖ آن ﺟﻨـﺎب ﮐﻪ ﻣﺴـﺘﻠﺰم اﻣﺎﻣﺖ اﺳﺖ دﻻﻟﺖ دارد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻋـﺪم ﻣﺸﺎرﮐﺖ دﯾﮕﺮي ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم را در اﯾﻦ‬‫ﻓﻀـﯿﻠﺖ دﻟﯿـﻞ ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ اﺧﺘﺼﺎص آن ﺟﻨﺎب ﺑﺎﯾﻦ ﻓﻀـﯿﻠﺖ ﭘﺲ اﮔﺮ اﯾﻦ ﻓﻀـﯿﻠﺖ ﻋﯿﻦ اﻣﺎﻣﺖ اﺳﺖ ﻓـﺬاك اﻟﻤﻄﻠﻮب‪ ،‬و اﮔﺮ ﻏﯿﺮ‬‫اﻣﺎﻣﺖ اﺳﺖ ﭘﺲ ﺑﺎز ﻫﻢ ﭼﻮن دﯾﮕﺮان از آن ﺑﻬﺮه ﻧﺪارﻧﺪ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﻓﻀﻞ اﯾﺸﺎن ﺑﺎﺷﺪ‬‫اﺑﻦ ﻣﻐﺎزﻟﯽ از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﺳﺖ‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﯾـﺪ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﻐـﺎزﻟﯽ از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﻌﺘﻤـﺪﯾﻦ و اﺟﻠﻪ ]‪ [1‬ﻣﻨـﺎﻗﺐ اﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ ص ط ﻃﻬﺮان ﺳـﻨﮥ ‪1394‬‬‫ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺤﻤﻮدي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪24 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 81‬از ‪174‬‬‫ﻣﻌﺘﺒﺮﯾﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﺟﻼﻟﺖ ﻗـﺪرش از ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اﻧﺴﺎب ﺳـﻤﻌﺎﻧﯽ اﺑﻮ ﺳـﻌﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺮوزي ]‪ ،[1‬و ﺗﺮاﺟﻢ اﻟﺤﻔـﺎظ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴﻄﻨﻄﻨﯽ اﻟﻤﺸﻬﻮر ﺑﺤﺎﺟﯽ ﺧﻠﯿﻔﻪ و اﻟﮑﺎﺗﺐ اﻟﺠﻠﺒﯽ اﻻﺳﺘﻨﺒﻮﻟﯽ ﻫﻢ )در ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن( ذﯾﻞ او را ﺑﺮ ﺗﺎرﯾﺦ واﺳﻂ‬‫أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﺪﺑﯿﺸﯽ اﻟﻮاﺳﻄﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ ذﮐﺮ ﮐﺮده ]‪[2‬‬‫ﺑﺰرﮔﺎن ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ از اﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ اﺣﺎدﯾﺚ ﻋﺪﯾﺪه ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ و اﮐﺎﺑﺮ ﻣﻨﻘﺪﯾﻦ أﻫﻞ ﺳﻨﺖ در ﮐﺘﺐ و اﺳﻔﺎر دﯾﯿﻨﻪ ﺧﻮﯾﺶ از او رواﯾﺎت ﻋﺪﯾﺪه ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣﮑﯽ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ در )ﮐﺘﺎب ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ( ]‪.[3‬‬‫و ﻣﻼ ﻣﺒﺎرك ﻫﻢ در )اﺣﺴﻦ اﻻﺧﺒﺎر( ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ ]‪.[4‬‬‫و ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺳﻤﻬﻮدي در )ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ( ]‪ [1] .[5‬اﻻﻧﺴﺎب ص ‪ 537‬ﻣﻨﺸﻮر اﻟﻤﺴﺘﺸﺮق ﻣﺮﺟﻠﯿﻮث‬‫]‪ [2‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 1‬ص ‪309‬‬‫]‪ [3‬ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﮥ اﻵﯾﮥ اﻟﺴﺎدﺳﮥ ﻣﻦ اﻻﯾﺎت اﻟﻮاردة ﻓﯽ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ‪119‬‬‫]‪ [4‬أﺣﺴﻦ اﻻﺧﺒﺎر ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻﻮاﻋﻖ ‪171‬‬‫]‪ [5‬ذﮐﺮ اﻧﻬﻢ اﻣﺎن ﻟﻼﻣﮥ ﻣﻦ اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻣﻦ ﻓﻀﺎﺋﻞ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ‪.77‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪25 :‬‬‫و ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﺟﻬﺮﻣﯽ در ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﻗﺎﻃﻌﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ ]‪.[1‬‬‫و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در )وﺳﯿﻠﮥ اﻟﻤﺂل ﻓﯽ ﻋﺪ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻵل(‪.‬‬‫و ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺮزﻧﺠﯽ در )ﻧﻮاﻓﺾ اﻟﺮواﻓﺾ( ص ‪ 25‬ﻓﯽ ذﯾﻞ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻣﻦ ﻫﻔﻮاﺗﻬﻢ اﻟﺸﻨﯿﻌﮥ اﯾﺠﺎﺑﻬﻢ اﻟﺘﻘﯿﻪ‪.‬‬‫و ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺨﺎﻧﯽ اﻟﻘﺎدري اﻟﻤﺪﻧﯽ در )ﺻﺮاط ﺳﻮي ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﻨﺒﯽ( ﻫﻢ از او ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺗﻠﻤﯿﺬ ﻣﺨﺎﻃﺐ وﺣﯿﺪ در )اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل( ]‪) ،[2‬و ﻏّﺮة اﻟﺮاﺷﺪﯾﻦ( ]‪ [3‬ﺑﺮ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮐﺮدن ﻣﻐﺎزﻟﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻨﺎب‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم را ﮐﻪ ﺑﻮاﺳـﻄﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﻠﯽ ﺣﺰﯾﻦ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده ﻣﺒﺎﻫـﺎت و اﻓﺘﺨﺎر دارد و آن را ﻣﺜﻞ دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺐ دﻟﯿﻞ وﻻي اﻫﻞ‬‫ﻧﺤﻠﻪ ﺧﻮد ﺑـﺎ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬و ﺑﺮﻫﺎن ﺳـﻠﺐ اﻧﺤﺮاف از اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﻣﯽداﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ از ﻏﺮاﺋﺐ اﻣﻮر آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ﻫﻢ ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ ﺗﻌﺼﺐ و ﺗﺼـّﻠﺐ و اﻇﻬﺎر ﻣﺰﯾـﺪ ﺧﺒﺮت و ﺗـﺪرب در ﮐﺘﺎب )ازاﻟـﮥ اﻟﻐﯿﻦ( ﺑﻮاﺳـﻄﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻮاﻗﺾ‬‫ﺗﻤﺴﮏ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﻐﺎزﻟﯽ ﮐﺮده اﺳﺖ و او را ﺑﺘﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ ﯾﺎد ﻧﻤﻮده ]‪.[4‬‬‫و ﺳﺘﻄﻠﻊ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﮐﻠﻪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ‪ [1] .‬ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﻗﺎﻃﻌﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻﻮاﻋﻖ ‪188‬‬‫]‪ [2‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪222‬‬‫]‪ [3‬ﻏﺮة اﻟﺮاﺷﺪﯾﻦ ص ‪82‬‬‫]‪ [4‬ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ ص ‪.922‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪26 :‬‬‫اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را از ﯾﮑﺼﺪ و ﭘﻨﺞ ﻃﺮﯾﻖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫و اﺑﻮ اﻟﻌﺒـﺎس اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺎد ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻋﺠﻼن اﻟﻌﻘـﺪي اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 82‬از ‪174‬‬‫ﻋﻘﺪه ﮐﻪ از اﻋﺎﻇﻢ ﺣﻔﺎظ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﻣﻌﺘﺒﺮﯾﻦ اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ اﺳﺖ و ﺣﻔﻆ و اﺗﻘﺎن او ﺑﺠﺎﺋﯽ رﺳـﯿﺪه ﮐﻪ )ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺻـﺮح ﺑﻪ‬‫اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ( ﺑﺎﺟﻤﺎع اﻫﻞ ﮐﻮﻓﻪ ﺣﺎﻓﻈﺘﺮي از او از ﻋﻬﺪ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺗﺎ زﻣﺎﻧﺶ دﯾﺪه ﻧﺸﺪه ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻣﺴﺘﻘﻞ در ﺟﻤﻊ ﻃﺮق اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ‬‫ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و از ﻗﺮﯾﺐ ﺻﺪ ﮐﺲ از ﺻﺤﺎﺑﻪ آن را ﺑﺎﺳﺎﻧﯿﺪ ﺧﻮد ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪.‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﺴـﯿﺪ اﻻﺟﻞ رﺿـﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﺎوس اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ )ﻗﺪس‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻧﻔﺴﻪ اﻟﺰﮐﯿﮥ ‪..‬‬‫و اﺣﻠﻪ ﻓﯽ اﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﯿﻦ( در ﮐﺘﺎب )اﻻﻗﺒﺎل ﺑﺼﺎﻟﺢ اﻻﻋﻤﺎل( در ذﮐﺮ ﻣﺼﻨﻔﯿﻦ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫و ﻣﻦ ذﻟﮏ اﻟﺬي ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﺜﻠﻪ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﺪة اﻟﺬي زﮐﺎه‪ ،‬و ﺷـﻬﺪ ﺑﻌﻠﻤﻪ اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻣﺼـﻨﻒ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد‬‫ﺻﻨﻒ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺳـﻤﺎه ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻮﻻﯾـﮥ‪ ،‬وﺟـﺪت ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﺑﻨﺴـﺨﮥ ﻗﺪ ﮐﺘﺒﺖ ﻓﯽ زﻣﺎن أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻣﺼـﻨﻔﻪ ﺗﺎرﯾﺨﻬﺎ ﺳـﻨﮥ ﺛﻠﺜﯿﻦ و‬‫ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺻﺤﯿﺢ اﻟﻨﻘﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﺧﻂ اﻟﻄﻮﺳﯽ و ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ ﺷﯿﻮخ اﻻﺳﻼم ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﺻﺤﮥ ﻣﺎ ﺗﻀﻤﻨﻪ ﻋﻠﯽ أﻫﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪27 :‬‬‫اﻻﻓﻬﺎم‪.‬‬‫و ﻗﺪ روي ﻓﯿﻪ ﻧﺺ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺎﻟﻮﻻﯾﮥ ﻣﻦ ﻣﺎﺋﮥ و ﺧﻤﺲ ﻃﺮق ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺧﺎص ﺑﺮاي ذﮐﺮ ﻃﺮق ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ آن را ﻣﺴـﻤﯽ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﺤـﺪﯾﺚ‬‫اﻟﻮﻻﯾـﮥ‪ ،‬و ﺑﯿﮏ ﺻـﺪ و ﭘﻨـﺞ ﻃﺮﯾﻖ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در آن ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻧﺴـﺨﻪ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﮐﻪ در ﻋﻬـﺪ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه‪ ،‬و ﺗﺎرﯾﺦ‬‫ﮐﺘﺎﺑﺘﺶ ﺳـﻨﻪ ﺳـﯿﺼﺪ و ﺳـﯽ ﺑﻮد ﭘﯿﺶ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻃﺎوس ﻃﺎب ﺛﺮاه ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده‪ ،‬و در ﻃﺮاﺋﻒ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﻣﺬاﻫﺐ اﻟﻄﺮاﺋﻒ ﻧﯿﺰ‬‫ذﮐﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و اﺳﻤﺎء آن ﺻﺤﺎﺑﻪ ﮐﻪ از اﯾﺸﺎن اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻧﯿﺰ ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻣﺎ اﮐﺪه اﻟﻨﺒﯽ ﻟﻌﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﻦ اﻟﺘﺼﺮﯾﺢ ﺑﺎﻟﻨﺺ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و اﻻرﺷﺎد إﻟﯿﻪ ﻓﯽ ﻣﻘﺎم ﯾﺸﻬﺪ ﻟﻪ‬‫ﺑﯿﺎن اﻟﻤﻘﺎل‪ ،‬و ﻟﺴﺎن اﻟﺤﺎل ﺑﺎﻧﻪ اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ‪ ،‬و اﻟﻘﺎﺋﻢ ﻣﻘﺎﻣﻪ ﻓﯽ اﻣﺘﻪ و ﻗﺪ ﺻـﻨﻒ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﺎﻻﺧﺒﺎر ﮐﺘﺒﺎ ﮐﺜﯿﺮة ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﻮم اﻟﻐﺪﯾﺮ و ﺗﺼﺪﯾﻖ‬‫ﻣﺎ ﻗﻠﻨﺎه‪ ،‬و ﻣﻤﻦ ﺻـﻨﻒ ﺗﻔﺼـﯿﻞ ﻣﺎ ﺣﻘﻘﻨﺎه أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻋﻘﺪة‪ ،‬و ﻫﻮ ﺛﻘﮥ ﻋﻨﺪ‬‫أرﺑﺎب اﻟﻤﺬاﻫﺐ و ﺟﻌﻞ ]‪ [1‬اﻗﺒﺎل اﻻﻋﻤﺎل ص ‪ 453‬ط ﻃﻬﺮان دار اﻟﮑﺘﺐ اﻻﺳﻼﻣﯿﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪28 :‬‬‫ذﻟﮏ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻣﺠﺮدا ﺳـﻤﺎه ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻮﻻﯾـﮥ‪ ،‬و ذﮐﺮ اﻻﺧﺒﺎر ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬و أﺳـﻤﺎء اﻟﺮواة ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ و‬‫اﻟﮑﺘﺎب اﻟﺬي ﻋﻨﺪي اﻻن‪.‬‬‫ﻟﻬـﺬا ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻮﻻﯾـﮥ ﮐﺘﺎب ﻗـﺪ ﮐﺘﺐ ﻓﯽ زﻣﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة‪ ،‬ﺗﺎرﯾﺨﻪ ﺳـﻨﮥ ﺛﻠﺜﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋـﮥ ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﻨﻘﻞ و اﻟﻤﻘﺎﺑﻠﮥ ﻋﻠﯿﻪ ﺧﻂ‬‫اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺮﺑﺎﻧﯽ اﻟﺸﯿﺦ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻄﻮﺳﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ ﺷﯿﻮخ اﻻﺳﻼم ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﺻﺤﮥ ﻣﺎ ﺗﻀﻤﻨﻪ ﻋﻠﯽ أﻫﻞ اﻻﻓﻬﺎم‪ ،‬و‬‫ﻗﺪ أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة اﻟﺨﻄﯿﺐ ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد و ذﮐﺮ ﻓﯽ ﻣﺪﺣﻪ ﻣﺎ ﯾﺤﺘﺎج ذﮐﺮه اﻟﯽ ﮐﺮاس ]‪.[1‬‬‫و ﻫﺬا اﻟﺨﻄﯿﺐ ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد ﻣﻤﻦ ﻻ ﯾﺘﻬﻢ ﻓﯽ ﺗﺰﮐﯿﺘﻪ ﻻﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة‬‫اﺳﻤﺎء ﻣﻦ روي ﻋﻨﻬﻢ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ‬‫و ﻫﺬه أﺳﻤﺎء ﻣﻦ روي ﻋﻨﻬﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﻮم اﻟﻐﺪﯾﺮ‪ ،‬و ﻧﺺ ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد ج ‪ 5‬ﻣﻦ ص ‪ 14‬اﻟﯽ ص ‪ 23‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪29 :‬‬‫اﻟﻨﺒﯽ )ص( ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ )ع( ﺑﺎﻟﺨﻼﻓﮥ و اﻇﻬﺎر ذﻟﮏ ﻋﻨﺪ اﻟﮑﺎﻓﮥ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﻫﻨﺄه ﺑﺬﻟﮏ‪:‬‬‫)‪ (1‬اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن )‪ (2‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب )‪ (3‬ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻔﺎن )‪ (4‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ )‪ (5‬ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ )‪ (6‬اﻟﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 83‬از ‪174‬‬‫اﻟﻌﻮام )‪ (7‬ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف )‪ (8‬ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ )‪ (9‬اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ )‪ (10‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ )‪ (11‬اﻟﺤﺴﯿﻦ‬‫ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ )‪ (12‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس )‪ (13‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ )‪ (14‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪30 :‬‬‫)‪ (15‬ﻋﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ )‪ (16‬اﺑﻮ ذر ﺟﻨﺪب ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة اﻟﻐﻔﺎري )‪ (17‬ﺳﻠﻤﺎن اﻟﻔﺎرﺳﯽ )‪ (18‬أﺳﻌﺪ ﺑﻦ زرارة اﻻﻧﺼﺎري )‪ (19‬ﺧﺰﯾﻤﮥ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‬‫اﻻﻧﺼﺎري )‪ (20‬اﺑﻮ أﯾﻮب ﺧﺎﻟـﺪ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻻﻧﺼﺎري )‪ (21‬ﺳـﻬﻞ ﺑﻦ ﺣﻨﯿﻒ اﻻﻧﺼﺎري )‪ (22‬ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﺣﻨﯿﻒ )‪ (23‬ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ‬‫اﻟﺨﻄﺎب )‪ (24‬اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋـﺎزب اﻻﻧﺼﺎري )‪ (25‬رﻓﺎﻋـﮥ ﺑﻦ راﻓﻊ اﻻﻧﺼﺎري )‪ (26‬ﺳﻤﺮة ﺑﻦ ﺟﻨﺪب )‪ (27‬ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ اﻻﮐﻮع اﻻﺳﻠﻤﯽ )‪(28‬‬‫زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻻﻧﺼﺎري )‪ (29‬أﺑﻮ ﻟﯿﻠﯽ اﻻﻧﺼﺎري )‪ (30‬ﺳﻬﻞ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ اﻻﻧﺼﺎري‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪31 :‬‬‫)‪ (31‬ﻋـﺪي ﺑﻦ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﻄﺎﺋﯽ )‪ (32‬ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ودﯾﻌﮥ )‪ (33‬ﮐﻌﺐ ﺑﻦ ﻋﺠﺮة اﻻﻧﺼﺎري )‪ (34‬أﺑﻮ اﻟﻬﯿﺜﻢ ﺑﻦ اﻟﺘﯿﻬﺎن اﻻﻧﺼﺎري )‪(35‬‬‫ﻫﺎﺷﻢ ﺑﻦ ﻋﺘﺒﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص اﻟﺰﻫﺮي )‪ (36‬اﻟﻤﻘﺪاد ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻟﮑﻨﺪي )‪ (37‬ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﻟﯿﻤﺎن )‪ (38‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳﻠﻤﮥ )‪ (39‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫أﺑﯽ اﺳﯿﺪ اﻟﻤﺨﺰوﻣﯽ )‪ (40‬ﻋﻤﺮان ﺑﻦ ﺣﺼﯿﻦ اﻟﺨﺰاﻋﯽ )‪ (41‬ﺑﺮﯾﺪة ﺑﻦ اﻟﺤﺼﯿﺐ اﻻﺳﻠﻤﯽ )‪ (42‬أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري )‪ (43‬ﺟﺒﻠﮥ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‬‫اﻻﻧﺼﺎري )‪ (44‬أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة اﻟﺪوﺳﯽ )‪ (45‬اﺑﻮ ﺑﺮزة ﻧﻀﻠﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻻﺳﻠﻤﯽ )‪ (46‬ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﻧﺼﺎري‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪32 :‬‬‫)‪ (47‬ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ )‪ (48‬زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ اﻻﻧﺼﺎري )‪ (49‬أﺑـﻮ راﻓﻊ ﻣﻮﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ )‪ (50‬اﺑﻮ ﻋﻤﺮة ﺑﻦ‬‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺤﯿﺼﻦ اﻻﻧﺼﺎري )‪ (51‬أﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟـﮏ اﻻﻧﺼﺎري )‪ (52‬ﻧﺎﺟﯿـﮥ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻟﺨﺰاﻋﯽ )‪ (53‬اﺑﻮ زﯾﻨﺐ ﺑﻦ ﻋﻮف اﻻﻧﺼـﺎري )‪(54‬‬‫ﯾﻌﻠﯽ ﺑـﻦ ﻣﺮة )‪ (55‬ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎدة )‪ (56‬ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﺳـﯿﺪ أﺑﻮ ﺳـﺮﯾﺤﮥ اﻟﻐﻔﺎري )‪ (57‬ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﺤﻤـﻖ اﻟﺨﺰاﻋﯽ )‪ (58‬زﯾﺪ ﺑﻦ‬‫ﺣﺎرﺛﮥ اﻻﻧﺼﺎري )‪ (59‬ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻟﺤﻮﯾﺮث )‪ (60‬أﺑﻮ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﺳﻤﺮة )‪ (61‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻻﻧﺼﺎري )‪ (62‬ﺣﺒﺸﯽ ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪33 :‬‬‫)‪ (63‬ﺿﻤﯿﺮة اﻻﺳﺪي )‪ (64‬ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺎزب اﻻﻧﺼﺎري )‪ (65‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ أوﻓﯽ )‪ (66‬زﯾﺪ ﺑﻦ ﺷﺮاﺣﯿﻞ )‪ (67‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺑﺸﺮ اﻟﻤﺎزﻧﯽ‬‫)‪ (68‬ﻧﻌﻤـﺎن ﺑﻦ ﻋﺠﻼـن اﻻﻧﺼـﺎري )‪ (69‬ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤـﻦ ﺑﻦ ﻧﻌﯿﻢ اﻟـﺪﯾﻠﻤﯽ )‪ (70‬أﺑـﻮ اﻟﺤﻤﺮاء ﺧــﺎدم رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( )‪ (71‬أﺑﻮ ﻓﻀـﺎﻟﮥ‬‫اﻻﻧﺼﺎري )‪ (72‬ﻋﻄﯿﮥ ﺑﻦ ﺑﺸـﺮ اﻟﻤﺎزﻧﯽ )‪ (73‬ﻋـﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻟﯿﻠﯽ اﻟﻐﻔﺎري )‪ (74‬أﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ واﺋﻠـﮥ اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ )‪ (75‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫رب اﻻﻧﺼﺎري )‪ (76‬ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻻﻧﺼﺎري )‪ (77‬ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة اﻟﻌﻮﻓﯽ )‪ (78‬ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻋﻤﯿﺮ اﻟﻌﻤﯿﺮي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪34 :‬‬‫)‪ (79‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﯾﺎﻣﯿﻞ )‪ (80‬ﺣﺒﮥ ﺑﻦ ﺟﻮﯾﻦ اﻟﻌﺮﻧﯽ )‪ (81‬ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ اﻟﺠﻬﻨﯽ )‪ (82‬أﺑﻮ ذوﯾﺐ اﻟﺸﺎﻋﺮ )‪ (83‬اﺑﻮ ﺷﺮﯾﺢ اﻟﺨﺰاﻋﯽ )‪(84‬‬‫اﺑﻮ ﺟﺤﯿﻔـﮥ وﻫﺐ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺴﻮاﺋﯽ )‪ (85‬اﺑﻮ اﻣﺎﻣـﮥ اﻟﺼﺪي ﺑﻦ ﻋﺠﻼن اﻟﺒﺎﻫﻠﯽ )‪ (86‬ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻟﯿﻠﯽ ﺑﻦ ﺿـﻤﺮة )‪ (87‬ﺟﻨﺪب ﺑﻦ ﺳﻔﯿﺎن‬‫اﻟﻌﻠﻘﯽ اﻟﺒﺠﻠﯽ )‪ (88‬أﺳﺎﻣـﮥ ﺑﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛـﮥ اﻟﮑﻠﺒﯽ )‪ (89‬وﺣﺸـﯽ ﺑـﻦ ﺣﺮب )‪ (90‬ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺛـﺎﺑﺖ ﺑﻦ ﺷـﻤﺎس اﻻﻧﺼـﺎري )‪ (91‬ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ ﻣﺪﻟﺞ )‪ (92‬ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ ﺑﺪﯾﻞ ﺑﻦ ورﻗﺎء اﻟﺨﺰاﻋﯽ )‪ (93‬ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻨﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( )‪ (94‬ﻋﺎﺋﺸﮥ ﺑﻨﺖ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪35 :‬‬‫)‪ (95‬أم ﺳﻠﻤﮥ أم اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ )‪ (96‬أم ﻫﺎﻧﯽ ﺑﻨﺖ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ )‪ (97‬ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻨﺖ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ )‪ (98‬اﺳﻤﺎء ﺑﻨﺖ ﻋﻤﯿﺲ اﻟﺨﺜﻌﻤﯿﮥ ﺛﻢ‬‫ذﮐﺮ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﺛﻤﺎﻧﯿﮥ و ﻋﺸﺮﯾﻦ رﺟﻼ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮﻫﻢ و ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮ أﺳﻤﺎءﻫﻢ أﯾﻀﺎ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را از اﯾﻦ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻣﺬﮐﻮرﯾﻦ ﮐﻪ ﻗﺮﯾﺐ ﯾﮑﺼﺪ ﮐﺴـﻨﺪ رواﯾﺖ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ رواﯾﺖ‬‫ﮐﺮدن ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﺸﺖ ﮐﺲ دﮔﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻋﻼـوه ﺑﺮ ﻣـﺬﮐﻮرﯾﻦ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را اﻓـﺎده ﻧﻤﻮده‪ ،‬و اﮔﺮ ﻣﺘﻌﺼﺐ ﻋﻨﺒـﺪي را وﺳـﺎوس‬‫ﻇﻠﻤﺎﻧﯿﻪ‪ ،‬و ﻫﻮاﺟﺲ ﻧﻔﺴﺎﻧﯿﻪ در ﮔﯿﺮد‪ ،‬و ﻋﺪم ﺗﯿﺴﺮ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را در اﯾﻦ ﺑﻼد ﻏﻨﯿﻤﺖ ﺷﻤﺮده ﺑﺎﻧﮑﺎر وﺟﻮد اﺻﻞ آن ﺑﺮ ﺧﯿﺰد اﯾﻨﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 84‬از ‪174‬‬‫ﻣﻬﺮ ﺳﮑﻮت ﺑﺮ ﻟﺐ ﻫﺮزه دراي او زﻧﻢ‪ ،‬و ﺗﺼﺮﯾﺤﺎت اﻋﻼم اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻣﺘﻀﻤﻦ ذﮐﺮ ﮐﺘﺎﺑﺶ ذﮐﺮ ﮐﻨﻢ‬‫ﺗﺼﺮﯾﺤﺎت اﻋﻼم اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻪ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه‬‫اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺑﮑﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه در ﻏﺪﯾﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‬‫ﺷﯿﺦ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻠﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﻼم ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ اﻟﺤﺮاﻧﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ ﮐﻪ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻠﯿﻠﻪ‪،‬‬‫و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻤﯿﻠﻪ‪ ،‬و ﻣﺤﺎﻣﺪ زاﻫﺮه‪ ،‬و ﻣﺪاﯾﺢ ﻓﺎﺧﺮه او ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ )ﻣﻌﺠﻢ ﻣﺨﺘﺺ( ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ ]‪ [1‬اﻟﻄﺮاﺋﻒ ج ‪ 1‬ص ‪.111‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪36 :‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ‪.‬‬‫)و ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ( ]‪ [1‬او‪.‬‬‫و )ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت( ]‪ [2‬ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﺎﮐﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﮑﺘﺒﯽ‪.‬‬‫)و ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ( ]‪ [3‬ﻓﯽ اﺧﺒﺎر اﻟﺒﺸﺮ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻮارس اﻟﻮردي اﻟﻤﻌّﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫و )درر ﮐﺎﻣﻨﻪ ﻓﯽ اﻋﯿﺎن اﻟﻤﺎﺋﮥ اﻟﺜﺎﻣﻨﮥ( ]‪ [4‬ﺗﺼﻨﯿﻒ ﺷﯿﺦ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ‪.‬‬‫و ﺗﺎرﯾﺦ ]‪ [5‬ﺷﯿﺦ ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻌﯿﻨﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ‪.‬‬‫و )ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ( ]‪ [6‬ﺷﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ذﻫﺒﯽ‪.‬‬‫و )واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت( ]‪ [7‬ﺗﺼﻨﯿﻒ ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﯾﺒﮏ اﻟﺼﻔﺪي و ﻏﯿﺮ آن ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﺘـﺢ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﻮاﺳـﻄﯽ اﻟﻨﺤﻮي او را در )رﺳﺎﻟﻪ( ]‪ [8‬ﺧﻮد ﮐﻪ در رّد اﻫﻞ ﺣﻖ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺑﺎﻣﺎم اﻋﻈﻢ ﻣﻠّﻘﺐ‬‫ﻣﯽﺳﺎزد‪ [1] .‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ‪ :‬اﻟﻄﺒﻘﮥ اﻟﺤﺎدﯾﮥ و اﻟﻌﺸﺮون‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت ج ‪ 1‬ص ‪.62‬‬‫]‪ [3‬ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ج ‪ 2‬ص ‪ 384‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 1‬ﻣﻦ ص ‪ .. 144‬اﻟﯽ ص ‪ 160‬ط اﻟﺪﮐﻦ ﺣﯿﺪرآﺑﺎد‪.‬‬‫]‪ [5‬ﻓﯽ ﺣﻮادث ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺑﻌﺪ ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫]‪ [6‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺤﻔﺎظ ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪.516‬‬‫]‪ [7‬واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت ﺑﺎب أﺣﻤﺪ ﻣﻦ ﺣﺮف اﻻﻟﻒ‪.‬‬‫]‪ [8‬رﺳﺎﻟﮥ واﺳﻄﯽ ﻓﯽ ذﯾﻞ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و ﻣﻨﻬﺎ اﻧﻪ ﮐﻢ ادﻋﯽ واﺣﺪ اﻧﻪ اﻟﻤﻬﺪي أو ﻧﺎﺋﺒﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪37 :‬‬‫و ﺻﺎﺣﺐ )ﻧﻮاﻓﺾ( ]‪ [1‬ﻫﻢ او را ﺑﺎﻣﺎم ﺣﺎﻓﻆ وﺻﻒ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫و اﺑﻦ اﻟﻘﯿﻢ در )زاد اﻟﻤﻌﺎد( ]ص ‪ [299‬ﮔﺎه ﮔﺎه ﺑﺘﺤﻘﯿﻘﺎت او ﺗﻤّﺴﮏ ﻣﯽﺳﺎزد و ﺑﺸﯿﺦ اﻻﺳﻼم ﻣﻠّﻘﺐ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺷﻌﺮاﻧﯽ در )ﻟﻮاﻗﺢ اﻻﻧﻮار( ]ج ‪ 3‬ص ‪ [299‬از ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺛﺒﻮت اﺟﺘﻬﺎد او را در اﺣﮑﺎم و ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺐ در )ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ( ص ‪ 74‬ﺧﻄﯽ ﺣﮑﻢ ﺑﺨﯿﺮﮔﯽ ﻋﻘﻞ ﺑﻮﺳﻌﺖ ﻋﻠﻢ او ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻓﺎﺿـﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ در )ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم( ]ص ‪ 239‬ﻣﺴـﻠﮏ اول ﻧﺼﻒ ﺛﺎﻧﯽ ط ﻣﺤﻤـﺪي ﻣﻮرخ ‪ [1257‬او را ﺑﺸـﯿﺦ اﻻﺳﻼم ﻣﯽﺳﺘﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ‬‫اﻓﺎدات او در ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ أﻫﻞ ﺣﻖ ﺗﺸّﺒﺚ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 85‬از ‪174‬‬‫در )ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴﻨﮥ اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ( ﻓﯽ رّد ﮐﻼم اﻟﺸﯿﻌﮥ و اﻟﻘﺪرﯾﮥ ﮐﻪ آن را ﺟﻮاب ﻣﻨﻬﺎج اﻟﮑﺮاﻣﮥ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ أﺣﻠّﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﮑﺮاﻣﮥ‪ ،‬و‬‫ﺑّﻮاه دار اﻟﺴـﻼﻣﮥ ﺑﮕﻤﺎن ﺳﺎﺧﺘﻪ در ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و ﻗﺪ ﺻـّﻨﻒ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻣﺼـّﻨﻔﺎ ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﻃﺮﻗﻪ‪ [1] .‬ﻧﻮاﻓﺾ ص‬‫‪ 113‬ذﯾﻞ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و ﻣﻦ ﻫﻔﻮاﺗﻬﻢ اﯾﺠﺎب اﻟﻤﺴﺢ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺟﻠﯿﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪38 :‬‬‫ﺗﺼﺮﯾﺢ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري ﺑﮑﺜﺮت ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‬‫و ﺷـﯿﺦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﺸـﻬﺎب اﺑـﻮ اﻟﻔﻀـﻞ اﻟﮑﻨـﺎﻧﯽ اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ اﻟﻤﺼـﺮي اﻟﻘـﺎﻫﺮي ﻟا ﺸـﺎﻓﻌﯽ‬‫اﻟﻤﻌﺮوف ﺑـﺎﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﮐﻪ ﺟﻼﺋﻞ ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻋﻮاﻟﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻏﺮر ﻣﺤﺎﻣـﺪ و ﻧﻔﺎﺋﺲ ﻣﺄﺛﺮ و ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻣﻔﺎﺧﺮ او از ﻋﻘﻮد ﻓﺮﯾـﺪه ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﺷـﯿﺦ‬‫ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻘﺮﯾﺰي اﻟﻤﻮرخ‪.‬‬‫و ﺗﻮﺿﯿﺢ اﻟﻤﺸﺘﺒﻪ ﺷﺮح اﻟﻤﺸﺘﺒﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺆﺗﻠﻒ و اﻟﻤﺨﺘﻠﻒ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﺷﻤﺲ اﺑﻦ ﻧﺎﺻﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ‪.‬‬‫)و ﻃﺒﻘﺎت ﺷﻌﺮاء( ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺒﺴﺘﮑﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮي‪.‬‬‫)و ذﯾﻞ ﺗﻘﯿﯿﺪ( ﻟﻤﻌﺮﻓﮥ رواة اﻟﺴﻨﻦ و اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﺣﺎﻓﻆ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ اﻟﻔﺎﺳﯽ‪.‬‬‫)و ذﯾـﻞ ﺗﺎرﯾـﺦ ﺣﻠﺐ( اﻟﻤﺴـﻤﯽ ﺑﺎﻟـﺪّر اﻟﻤﻨﺘﺨﺐ ﻟﻠﻘﺎﺿـﯽ ﻋﻼـء اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺳـﻌﺪ اﻟﺠﺒﺮﯾﻨﯽ اﻟﺸـﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ ﺧﻄﯿﺐ‬‫اﻟﻨﺎﺻﺮﯾﮥ‪.‬‬‫و )ذﯾﻞ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ( ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺨﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ اﻟﻤﮑﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪39 :‬‬‫و )ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﮥ( ﻗﺎﺿﯽ ﻗﻄﺐ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺨﯿﻀﺮي‪.‬‬‫و )ﺿﻮء ﻻﻣﻊ ]‪ [1‬ﻓﯽ اﻋﯿﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺘﺎﺳﻊ( ﺗﺼﻨﯿﻒ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺴﺨﺎوي‪.‬‬‫و )ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ( ]‪ [2‬و )ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة( ]‪ [3‬ﻓﯽ اﺧﺒﺎر اﻟﻤﺼـﺮ و اﻟﻘﺎﻫﺮة ﻫﺮ دو ﺗﺼﻨﯿﻒ ﺷﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‬‫اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ‪.‬‬‫و )ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻮم( ]‪ [4‬ﺗﺼـﻨﯿﻒ ازﻧﯿﻘﯽ ﺗﻠﻤﯿﺬ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻗﺎﺿـﯽ زاده اﻟﺮوﻣﯽ ﺑﻦ ﺑﻨﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﻮﺷـﺠﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﺷـﺮح‬‫ﺗﺠﺮﯾﺪ‪.‬‬‫و )ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ( ]‪ [5‬ﺗﺼﻨﯿﻒ ﺧﻮد ﻣﻼزﻣﺎن ﻣﺨﺎﻃﺐ‪.‬‬‫و )ﻣﻔﺘﺎح ﮐﻨﺰ دراﯾﮥ رواﯾﮥ اﻟﻤﺠﻤﻮع ]‪ [6‬ﻣﻦ درر اﻟﻤﺠّﻠﺪ اﻟﻤﺴﻤﻮع( و ﻏﯿﺮ آن ﻻﻣﻊ و ﺳﺎﻃﻊ اﺳﺖ‪.‬‬‫و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺨﻠﯽ ﮐﻪ از ﻣﺸﺎﯾﺦ اﺟﺎزه ﻣﺨﺎﻃﺐ اﺳﺖ در رﺳﺎﻟﻪ )اﺳﺎﻧﯿﺪ( ]‪ [7‬ﺧﻮد او را ﺑﺸﯿﺦ ﻣﺸﺎﯾﺦ اﺳﻼم‪ ،‬و‬‫ﺳّﯿﺪ ﻋﻠﻤﺎء اﻋﻼم و ﻣﺮﺟﻊ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﺳـﻨﺪ ﻣﺪﻗﻘﯿﻦ اﻟﺒﺎﻟﻎ ﻓﯽ اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ اﻗﺼﯽ ﻏﺎﯾﮥ ﺑﻼ ﻧﺰاع‪ ،‬و اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﻼ دﻓﺎع ﺳﺘﻮده‪.‬‬‫]‪ [1‬اﻟﻀﻮء اﻟﻼﻣﻊ ج ‪ 2‬ص ‪ 36‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺤﻔﺎظ ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪.547‬‬‫]‪ [3‬ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة ج ‪ 1‬ص ‪ 167‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻮم ص ‪ 48‬ﻋﻠﻢ اﻟﺘﻮارﯾﺦ ﻣﻦ ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﺸﻌﺒﮥ اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ﻣﻦ دوﺣﺎت اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫]‪ [5‬ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ ص ‪ 109‬ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﮐﺘﺎب اﻻﻣﺘﻨﺎع ﺑﺎﻻرﺑﻌﯿﻦ‪.‬‬‫]‪ [6‬ﻣﻔﺘﺎح ﮐﻨﺰ اﻟﺪراﯾﮥ ص ‪ 99‬ذﮐﺮ ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 86‬از ‪174‬‬‫]‪ [7‬اﺳﺎﻧﯿﺪ ﻧﺨﻠﯽ ص ‪.4‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪40 :‬‬‫و ﻓﺎﺿـﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ در )ﻣﻨﺘﻬﯽ ]‪ [1‬اﻟﮑﻼـم( ﺑﺮ ﺗﺤﻘﯿﻘـﺎت او ﻣﯽﻧﺎزد‪ ،‬و ﺗﺒّﺤﺮ او را در ﻓّﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﻣﺴـّﻠﻢ اﻟﺜﺒﻮت ﻣﯽداﻧـﺪ‪ ،‬در ﻓﺘﺢ‬‫اﻟﺒﺎري ﺷـﺮح ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﻣﺨﺎﻃﺐ در )ﺑﺴـﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ( ]‪ [2‬ﺑﺠﻬﺖ ﮐﺜﺮت ﺷـﻬﺮت و ﮐﺜﺮت ﻧﻘـﻞ و اﻋﺘﻤـﺎد ﺑﺮ آن‬‫ﺣﮑﻢ ﻣﺘﻦ ﯾﻌﻨﯽ ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪه در ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫و اﻣﺎ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺘﺮﻣﺬي و اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪،‬‬‫و ﻫﻮ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻄﺮق ﺟﺪا‪ ،‬و ﻗﺪ اﺳﺘﻮﻋﺒﻬﺎ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﻔﺮد و ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ أﺳﺎﻧﯿﺪﻫﺎ ﺻﺤﺎح و ﺣﺴﺎن ]‪.[3‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ )ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‬‫ﮐـﺜﯿﺮ اﻟﻄﺮق اﺳﺖ ﺑﻨﻬـﺎﯾﺖ و ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐﻪ اﺳﺘﯿﻌـﺎب ﮐﺮده اﺳﺖ آن ﻃﺮق را اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة در ﮐﺘـﺎﺑﯽ ﻣﻔﺮد و ﺑﺴـﯿﺎري از اﺳﺎﻧﯿـﺪ اﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖﻫﺎ‬‫ﺻﺤﺎح و ﺣﺴﺎن اﺳﺖ ]‪.[4‬‬‫و اﻓﺎده اﺑﻦ ﺣﺠﺮ را ﮐﻪ ﻣﺘﻀـﻤﻦ ذﮐﺮ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻣﺴـﺘﻮﻋﺐ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬و ﺗﺼـﺤﯿﺢ و ﺗﺤﺴﯿﻦ ﺑﺴﯿﺎري از اﯾﻦ ﻃﺮق ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‬‫دﯾﮕﺮ اﮐﺎﺑﺮ اﻋﺎﻇﻢ و اﺟﻠﻪ اﻣﺎﺛﻞ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ در ﮐﺘﺐ دﯾﻨّﯿﻪ ﺧﻮد ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ [1] .‬ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ص ‪ -209‬و ص ‪ -463‬و ص ‪.469‬‬‫]‪ [2‬ﺑﺴـﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ در ﺧﻄﺒﻪ ﮐﺘﺎب ﮔﻮﯾﺪ‪ :‬ﺷﺮوح ﻣﺬﮐﻮره ﺑﺠﻬﺖ ﮐﺜﺮت ﺷﻬﺮت و ﺗﻠﻘﯽ و ﮐﺜﺮت و ﻧﻘﻞ و وﺛﻮق اﻋﺘﻤﺎد ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﺣﮑﻢ‬‫ﻣﺘﻮن ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪه‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري ج ‪ 7‬ص ‪.61‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در ﮐﺘﺎب ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ ﻧﯿﺰ ج ‪ 7‬ص ‪ 337‬ﺑﮑﺜﺮت ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪41 :‬‬‫ﺳﻤﻬﻮدي ﻧﯿﺰ ﺑﮑﺜﺮت ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‬‫اﺷﺎره‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﺠﻤﺎل اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ اﻟﺴـﻤﻬﻮدي ﮐﻪ‬‫ﺟﻼﻟﺖ ﻣﻘﺎم و ﺷﺮف ﻣﻨﺰﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ ﺷﺄن و رﻓﻌﺖ ﻣﺮﺗﺒﺖ او از‪.‬‬‫)ﺿﻮء ﻻﻣﻊ ]‪ ([1‬ﻓﯽ أﻋﯿﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺘﺎﺳﻊ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺴﺨﺎوي‪.‬‬‫و )ﻋﺠﺎﻟﮥ اﻟﺮاﮐﺐ ]‪ ([2‬و ﺑﻠﻐﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻔﺎر ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻌﻠﻮي اﻟﻌّﮑﯽ اﻟﻌﺪﻧﺎﻧﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﺻـﺤﯿﺤﻪ آن در ﺧﺰاﻧﻪ‬‫ﮐﺘﺐ ﺣﺮم ﻣﺤﺘﺮم ﻣّﮑﻪ ﻣﻌّﻈﻤﻪ زاد اﻟﱠﻠﻪ ﺷﺮﻓﺎ از ﻧﻈﺮ ﻓﻘﯿﺮ ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﺘﻮﻓﯿﻘﺎت رﺑّﺎﻧﯽ اﺗﻔﺎق اﻧﺘﺨﺎب ﻫﻢ از آن اﻓﺘﺎده‪.‬‬‫و )ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي ]‪ ([3‬و اﻟﺮﺷﺎد ﻓﯽ ﺳﯿﺮة ﺧﯿﺮ اﻟﻌﺒﺎد ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﺼﺎﻟﺤﯽ‪.‬‬‫و )ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ ]‪ ([4‬ﺗﺄﻟﯿﻒ ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺪﻫﺎن اﻟﻤّﮑﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ‪.‬‬‫و )ﺟﺬب اﻟﻘﻠﻮب ]‪ ([5‬اﻟﯽ دﯾﺎر اﻟﻤﺤﺒﻮب ﺗﺼﻨﯿﻒ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي‪.‬‬‫و )ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ ]‪ ([6‬ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﻌﺒﺎ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪﺧﺎن ]‪ [1‬اﻟﻀﻮء اﻟﻼﻣﻊ ج ‪ 5‬ص ‪ 245‬اﻟﯽ ص ‪248‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺠﺎﻟﮥ اﻟﺮاﮐﺐ ﻣﺨﻄﻮﻃﮥ ﻣﻮرﺧﮥ ﺑﺘﺎرﯾﺦ ‪921‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 87‬از ‪174‬‬‫]‪ [3‬ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي ﻣﺨﻄﻮﻃﮥ ﻓﯽ ﺷﺮوع اﻟﮑﺘﺎب‬‫]‪ [4‬ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ ص ‪333‬‬‫]‪ [5‬ﺟﺬب اﻟﻘﻠﻮب ﻧﺴﺨﮥ ﻣﻄﺒﻮﻋﮥ ﺳﻨﮥ ‪ 912‬ص ‪9‬‬‫]‪ [6‬ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺴﺎدس ﻋﺸﺮ ﻣﻦ اﻟﺒﺎب اﻟﺨﺎﻣﺲ ص ‪141‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪42 :‬‬‫ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ آن واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯽ اﻟﻤﺸﻬﻮر ﺑﺤﺎﺟﯽ ﺧﻠﯿﻔﮥ و اﻟﮑﺎﺗﺐ اﻟﭽﻠﺒﯽ اﻻﺳﺘﻨﺒﻮﻟﯽ در‪.‬‬‫ﮐﺸﻒ ]‪ [1‬اﻟﻈﻨﻮن ﻋﻦ اﺳﺎﻣﯽ اﻟﮑﺘﺐ و اﻟﻔﻨﻮن ذﮐﺮ ﻣﺼّﻨﻔﺎت ﻋﺪﯾﺪه او ﻧﻤﻮده‬‫ﺳﻤﻬﻮدي و ﻣﺪاﯾﺢ ﻋﻠﻤﺎء رﺟﺎل از او‬‫و ﻋﻠﻤﺎء ﻣﺸﻬﻮرﯾﻦ و ﺛﻘﺎت ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ ﺳﻨﯿﻪ در اﺳﻔﺎر دﯾﻨّﯿﻪ ﺧﻮد ﻧﻘﻠﻬﺎ از او آوردهاﻧﺪ‪:‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺷـﺮف اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﻠﯿﻢ اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ در ﮐﺘﺎب ﻗﻼﺋـﺪ ]‪ [2‬ﻋﻘﻮد اﻟـﺪرر اﻟﻌﻘﯿـﺎن ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻻﻣﺎم أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ‬‫ا ﻟﻨ ﻌ ﻤ ﺎ ن ‪.‬‬
‫و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﻟﺴﻤﻬﻮدي در ﮐﺘﺎب اﻻﺷﺮاف ]‪ [3‬ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻻﺷﺮاف‪.‬‬‫و رﺿﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﯿﺪر اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در ﺗﻨﻀﯿﺪ ]‪ [4‬اﻟﻌﻘﻮد اﻟﺴّﻨﯿﮥ ﺑﺘﻤﻬﯿﺪ اﻟﺪوﻟﮥ اﻟﺤﺴﯿﻨﯿﮥ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺳﻮل اﻟﺒﺮزﻧﺠﯽ اﻟﮑﺮدي در ﻧﻮاﻗﺾ ]‪ [5‬اﻟﺮواﻓﺾ‪.‬‬‫و ﺷﯿﺦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﮐﺮدي در رﺳﺎﻟﻪ ]‪ [6‬اذﮐﺎر و اوراد ﮐﻪ ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 1‬ص ‪ 614‬ط ﺑﻐﺪاد‬‫]‪ [2‬ﻗﻼﺋﺪ ﻋﻘﻮد اﻟﺪرر اﻟﺒﺎب اﻟﺴﺎﺑﻊ ذﮐﺮ ﻣﺎ روي ﻋﻦ اﻋﻼم اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‬‫]‪ [3‬ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻠﻪ رﺿﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﯽ ﺗﻨﻔﯿﺬ اﻟﻌﻘﻮد ص ‪36‬‬‫]‪ [4‬ﺗﻨﻔﯿﺬ اﻟﻌﻘﻮد ص ‪ 36‬ﻣﺨﻄﻮط‬‫]‪ [5‬ﻧﻮاﻗﺾ ص ‪ 117‬ذﯾﻞ ﻗﻮﻟﻪ و ﻣﻦ ﻫﻔﻮاﺗﻬﻢ ﻗﻮﻟﻬﻢ ﺑﺎرﺗﺪاد اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‬‫]‪ [6‬ﻣﻨﻘﻮل از رﺳﺎﻟﻪ اﻧﺘﺒﺎه ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ص ‪102‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪43 :‬‬‫واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﻣﺨﺎﻃﺐ آﻧﺮا در رﺳﺎﻟﻪ اﻧﺘﺒﺎه ]‪ [1‬ﻓﯽ ﺳﻼﺳﻞ اوﻟﯿﺎء اﻟﱠﻠﻪ وارد ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي در ﺟﺬب اﻟﻘﻠﻮب ]‪ [2‬اﻟﯽ دﯾﺎر اﻟﻤﺤﺒﻮب و رﺟﺎل ]‪ [3‬ﻣﺸﮑﺎة‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺨﺎﻧﯽ اﻟﻘﺎدري اﻟﻤﺪﻧﯽ در ﺻﺮاط ]‪ [4‬ﺳﻮّي ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪.‬‬‫و ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ ص ‪ 236‬ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﻌﺒﺎ از او ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﮐﻪ ارﺷﺪ ﺗﻼﻣﺬه ﻣﺨﺎﻃﺐ وﺣﯿﺪ اﺳﺖ در اﯾﻀﺎح ]‪ [5‬ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺂﻧﮑﻪ او از ﻋﻈﻤﺎي اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻﺮ ﻫﻢ در ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ]‪ [6‬و ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﺎﻓﺎدات او ﺟﺴﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﮑﻤﺎل ﺑﺸﺎﺷﺖ و اﺑﺘﻬﺎج رواﯾﺎت او ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ‬‫ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و در ازاﻟﮥ ]‪ [7‬اﻟﻐﯿﻦ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ او از ﺟﻬﺎﺑﺬه ﺛﻘﺎت اﺳﺖ‪.‬‬‫در ﮐﺘﺎب ﺟﻮاﻫﺮ ]‪ [8‬اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻟﺸـﺮﻓﯿﻦ ﺷـﺮف اﻟﻌﻠﻢ اﻟﺠﻠّﯽ و اﻟﻨﺴﺐ اﻟﻌﻠّﯽ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در اﯾﻀﺎح ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺒﺎﻫﺎت و اﻓﺘﺨﺎر‬‫ﺑﺮ آن و اﻣﺜﺎل آن دارد ]‪ [1‬رﺳﺎﻟﻪ اﻧﺘﺒﺎه ص ‪ 102‬ذﯾﻞ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻗﺎدرﯾﻪ‬‫]‪ [2‬ص ‪ 241‬و ص ‪ 260‬ط ﮐﻠﮑﺘﻪ ‪1263‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 88‬از ‪174‬‬‫]‪ [3‬رﺟﺎل ﻣﺸﮑﺎة ص ‪ 21‬در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ )ع(‬‫]‪ [4‬ﺻﺮاط ﺳﻮي ص ‪171‬‬‫]‪ [5‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪236‬‬‫]‪ [6‬ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ج ‪ 1‬ص ‪496‬‬‫]‪ [7‬ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ ج ‪ 1‬ص ‪941‬‬‫]‪ [8‬ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ ﻓﯽ اﻟﺘﻨﺒﯿﻪ اﻟﺮاﺑﻊ ﻣﻦ اﻟﺬﮐﺮ اﻟﺮاﺑﻊ ﻣﻦ اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻣﻦ ﻗﺴﻤﯽ اﻟﮑﺘﺎب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪44 :‬‬‫و از دﻻﺋﻞ وﻻي اﻫﻞ ﻧﺤﻠﻪ ﺧﻮد ﺑﺎ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم و ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﺳﻠﺐ اﻧﺤﺮاف از اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﻣﯽﭘﻨﺪارد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺘﺮﻣﺬي و اﻟﻨّﺴﺎﺋﯽ‬‫و ﻫﻮ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻄﺮق ﺟﺪا و ﻗﺪ اﺳﺘﻮﻋﺒﻬﺎ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﻔﺮد‪ ،‬و ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ أﺳﺎﻧﯿﺪﻫﺎ ﺻﺤﺎح و ﺣﺴﺎن‬‫ﻣﻨﺎوي ﺑﮑﺜﺮت ﻃﺮق ﻏﺪﯾﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻋﺒـﺪ اﻟﺮؤف ﺑـﻦ ﺗـﺎج اﻟﻌـﺎرﻓﯿﻦ ﺑـﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑـﺪﯾﻦ اﻟﻤﻠّﻘﺐ زﯾﻦ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺤـﺪادي ﺛﻢ اﻟﻤﻨـﺎوي اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ ﻫﻢ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑا ﻦ ﺣﺠﺮ‬‫ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ را ﺑﮑﺜﺮت ﻃﺮق ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ و اﺳﺘﯿﻌـﺎب اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه آن را در ﮐﺘـﺎب ﻣﻔﺮد ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﻓﯿﺾ اﻟﻘـﺪﯾﺮ ﺷـﺮح ﺟﺎﻣﻊ‬‫اﻟﺼﻐﯿﺮ ﮐﻪ در ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ]ج ‪ 1‬ص ‪ 289‬ﺑﺎب اﻟﺠﯿﻢ در ذﮐﺮ ﺟﺎﻣﻊ اﻟﺼﻐﯿﺮ[ ذﮐﺮ آن ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺸﺮح ﺣﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻨﺰﻫﮥ ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﻧﻔﺴﻪ و ﻃﯿﺐ رﻣﺴﻪ ﻓﯽ ﻣﻨﺘﺨﺒﺎﺗﻪ‪.‬‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬
‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻄﺮق ﺟﺪا اﺳﺘﻮﻋﺒﻬﺎ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﻔﺮد ﻣﻨﻬﺎ ﺻﺤﺎح و ﺣﺴﺎن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪45 :‬‬‫ﻣﺪاﺋﺢ ﻣﻨﺎوي از ﻃﺮف ﻋﻠﻤﺎي ﺗﺎرﯾﺦ و رﺟﺎل‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ )ﻋﺒـﺪ اﻟﺮؤف ﻣﻨـﺎوي( از اﺟﻠّﻪ اﻋﯿـﺎن و ﻣﻬﺮه رﻓﯿـﻊ اﻟﺸـﺄن اﺳﺖ‪ ،‬و ﻃﻮل ﺑـﺎع ]‪ [1‬و ﻋﻠـّﻮ ﮐﻌﺐ ]‪ [2‬او در ﻋﻠـﻮم دﯾﻨّﯿﻪ‬‫ﻣﻌﺮوف و ﻣﺸﻬﻮر ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ از ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺛﺮ ]ج ‪ 2‬ص ‪ 412‬ﺣﺮف اﻟﻌﯿﻦ ﻓﯽ اﻋﯿﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدي ﻋﺸﺮ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﻤﺤﺒﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ او اﻣﺎم ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﺣّﺠﺖ ﺛﺒﺖ و ﻗﺪوه ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﺳﺎﺋﺮه و اﺟّﻞ اﻫﻞ ﻋﺼـﺮ ﺧﻮد ﺑﻐﯿﺮ ارﺗﯿﺎب‪ ،‬و اﻣﺎم ﻓﺎﺿﻞ‪ ،‬و‬‫زاﻫﺪ ﻋﺎﺑﺪ و ﻗﺎﻧﺖ‪ ،‬و ﺧﺎﺷﻊ ﻟّﻠﻪ‪ ،‬و ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻨﻔﻊ‪ ،‬و ﻣﺘﻘّﺮب ﺑﺤﺴﻦ ﻋﻤﻞ و ﻣﺜﺎﺑﺮ ]‪ [3‬ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺴﺒﯿﺢ و اﻻذﮐﺎر‪ ،‬و ﺻﺎﺑﺮ و ﺻﺎدق ﺑﻮده‪ ،‬و ﺟﻤﻊ‬‫ﮐﺮده از ﻋﻠﻮم و ﻣﻌﺎرف ﺑﺎ وﺻﻒ اﺧﺘﻼف اﻧﻮاع و ﺗﺒﺎﯾﻦ اﻗﺴﺎم آن آﻧﭽﻪ ﻣﺠﺘﻤﻊ ﻧﺸﺪه در ﮐﺴﯽ از ﻣﻌﺎﺻﺮﯾﻦ او‪.‬‬‫و ﺟـﺎر اﻟﱠﻠﻪ ﺑا ﻮ ﻣﻬـﺪي ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺜﻌـﺎﻟﺒﯽ اﻟﺠﻌﻔﺮي اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ اﻟﺸﺎذﻟﯽ او را در ﮐﺘﺎب اﺳﺎﻧﯿـﺪ ]‪ [4‬ﺧﻮد ﺑﺸﯿﺦ‬‫ﺷﯿﻮﺧﻨﺎ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﺸﻨﻮاﻧﯽ در ﮐﺘﺎب اﻟﺪرر اﻟﺴﻨّﯿﮥ ]‪ [5‬ﻓﯿﻤﺎ ﻋﻼ ﻣﻦ اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟﺸﻨﻮاﻧﯿﮥ او را ﺑﻌّﻠﺎﻣﻪ وﺻﻒ ﻧﻤﻮده‪،‬‬‫و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﮐﻪ ﺑﺮاي او ﻣﺼّﻨﻔﺎت ﻋﺪﯾﺪه ﺷﻬﯿﺮه اﺳﺖ‪ ،‬و ﻗﻠﻢ او ﺳّﯿﺎل اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺴﻮي ﻣﺆﻟﻔﺎت او ﺷّﺪ رﺣﺎل ﮐﺮده ﻣﯽﺷﻮد‪ [1] .‬اﻟﺒﺎع‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 89‬از ‪174‬‬‫ﻗﺪر ﻣﺪ اﻟﯿﺪﯾﻦ‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻃﻮﯾﻞ اﻟﺒﺎع أي ﮐﺮﯾﻢ ﻣﻘﺘﺪر‬‫]‪ [2‬اﻟﮑﻌﺐ‪ :‬ﻟا ﺸﺮف و اﻟﻤﺠﺪ‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬أﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻌﺒﻬﻢ أي رﻓﻊ ﺷﺄﻧﻬﻢ‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﺜﺎﺑﺮ‪ :‬ﻟا ﻤﻮاﻇﺐ و اﻟﻤﺪاوم‪ ،‬ﻣﻦ ﺛﺎﺑﺮ ﻋﻠﯽ اﻻﻣﺮ‪ :‬واﻇﺐ ﻋﻠﯿﻪ و داوﻣﻪ‬‫]‪ [4‬اﺳﺎﻧﯿﺪ ﻣﻐﺮﺑﯽ ﺷﺎذﻟﯽ ص ‪ 35‬در ذﮐﺮ ﺣﺎﺷﯿﻪ زروق ﺑﺮ ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري‬‫]‪ [5‬اﻟﺪرر اﻟﺴﻨﯿﻪ ص ‪55‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪46 :‬‬‫و ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ دّﻫﺎن در ﮐﻔﺎﯾﮥ ]‪ [1‬اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ او را ﺑﻮﺻﻒ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺳﺘﻮده‪.‬‬‫و ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﺧﻮد ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ در رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ]‪ [2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮح او ﺑﺮ ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ ﺑﺮاي اﮐﺜﺮ اﺣﺎدﯾﺚ ﮐﻔﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در ﻏﺮة اﻟﺮاﺷﺪﯾﻦ ]‪ [3‬از ﺷﺮح او ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺂن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻﺮ در ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ اﯾﻦ ﻧﻘﻞ را وارد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﺂن‪ -‬ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در اﺻﺎﺑﻪ ﻣﮑﺮر ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را ذﮐﺮ ﮐﺮده‬‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در اﺻـﺎﺑﻪ ﻓﯽ ﺗﻤﯿﯿﺰ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﻫﻢ در ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻋﺪﯾـﺪه ذﮐﺮ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه ﻧﻤﻮده و ﺗﻤّﺴﮏ در اﺛﺒﺎت ﺻـﺤﺎﺑّﯿﺖ‬‫ﭼﻨﺪ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﮐﺮده در اﺻﺎﺑﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﯾﺎﻣﯿﻞ آﺧﺮه ﻻم راﯾﺘﻪ ﻣﺠﻮدا ﺑﺨﻂ اﻟﺼـﺮﯾﻔﯿﻨﯽ ذﮐﺮه أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﺟﻤﻊ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‬‫أﺧﺮج ﺑﺴـﻨﺪ ﻟﻪ اﻟﯽ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻇﻨﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﯾﺤﯿﯽ ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ و أﯾﻤﻦ ﺑﻦ ﻧﺎﺑﻞ ﺑﻨﻮن و ﻣﻮﺣﺪة ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﯾﺎﻣﯿﻞ ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ ص ‪ [2] 65‬اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ ص ‪ 23‬ط ﻫﻨﺪ ‪ [3] 1255‬ﻏﺮة اﻟﺮاﺷﺪﯾﻦ ص ‪ 102‬ﻋﺒﻘﺎت‬‫اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪47 :‬‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه اﻟﺤﺪﯾﺚ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ در اﺻﺎﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺪﻟﺞ ذﮐﺮه أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮاﻻة‪ ،‬و أﺧﺮج ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ اﻟﻨﻀـﺮ ﺑﻦ اﻟﺮﺑﯿﻊ اﻟﺤﻤﺼـﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ‬‫ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻃﺎﻟﺐ أﺑﻮ ﻏﯿﻼن‪ .‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻣﻦ ﻻ اﺣﺼـﯽ ان ﻋﻠﯿﺎ أﻧﺸﺪ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ ﻣﻦ ﺳـﻤﻊ ﻗﻮل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه( ﻓﻘﺎم ﻧﻔﺮ ﻣﻨﻬﻢ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺪﻟﺞ ﻓﺸـﻬﺪوا أﻧﻬﻢ ﺳـﻤﻌﻮا إذ ذاك ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﺷﺎﻫﯿﻦ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة و اﺳﺘﺪرﮐﻪ أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ ]‪.[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ در اﺻﺎﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫أﺑﻮ ﻗﺪاﻣـﮥ اﻻﻧﺼﺎري ذﮐﺮه أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘـﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮاﻻة اﻟـﺬي ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﻃﺮق ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه ﻓﺄﺧﺮج ﻓﯿﻪ‬‫ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻋﻦ ﻓﻄﺮ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻋﻨـﺪ ﻋﻠﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺷـﻬﺪ ﯾﻮم ]‪ [1‬اﻻﺻﺎﺑﮥ ﻓﯽ ﺗﻤﯿﯿﺰ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ج ‪2‬‬‫ص ‪ 382‬ط ﺑﻐﺪاد ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺜﻨﯽ و ط ﻣﺼﺮ ‪1328‬‬‫]‪ [2‬اﻻﺻﺎﺑﮥ ج ‪ 2‬ص ‪ 421‬ط ﻣﺼﺮ ‪1328‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪48 :‬‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻓﻘﺎم ﺳﺒﻌﮥ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ ﻣﻨﻬﻢ أﺑﻮ ﻗﺪاﻣﮥ اﻻﻧﺼﺎري ﻓﺸﻬﺪوا أن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ذﻟﮏ‬‫و اﺳﺘﺪرﮐﻪ أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ و ﺳﯿﺄﺗﯽ ﻓﯽ اﻟﺬي ﺑﻌﺪه ﻣﺎ ﯾﺆﺧﺬ ﻣﻨﻪ اﺳﻢ أﺑﯿﻪ و ﺗﻤﺎم ﻧﺴﺒﻪ ]‪.[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 90‬از ‪174‬‬‫و ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﺳﻤﻬﻮدي ﻫﻢ ذﮐﺮ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه در دﯾﮕﺮ ﻣﻘﺎﻣﺎت ]‪ [2‬ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻧﻘﻞ رواﯾﺎت ﻋﺪﯾﺪه از آن ﮐﺮده ﮐﻤﺎ ﺳﺘّﻄﻠﻊ ﻋﻠﯿﻪ اﻧﺸﺎء‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻦ ﻗﺮﯾﺐ‬‫ﺷﯿﺨﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ در ﺻﺮاط ﺳﻮي ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‬‫و ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﺨﺎﻧﯽ اﻟﻘﺎدري اﻟﻤﺪﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﻌّﺼﺐ و ﺗﺼـﻠّﺐ او از ﮐﺘﺎﺑﺶ ﻇﺎﻫﺮ ﻧﯿﺰ ذﮐﺮ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻧﻤﻮده اﺳـﺖ‬‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﮐﺘﺎب ﺻـﺮاط ﺳﻮّي ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﮐﻪ اﺻﻞ ﻧﺴـﺨﻪ آن ﻣﺼـّﺤﺢ ﺑﺨّﻂ ﻣﺼـّﻨﻒ ﭘﯿﺶ اﯾﻦ ﺧﺎﮐﺴﺎر‬‫ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺑﻌﺾ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻗﺪ اﺳﺘﻮﻋﺐ ﻃﺮق اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺬﮐﻮرة و ﻏﯿﺮﻫﺎ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﻔﺮد‪ ،‬و ذﮐﺮ أﯾﻀﺎ ﺑﻌﻀﻬﺎ اﻟﺸﯿﺦ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴﯿﺪ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ ]‪ [1‬اﻻﺻﺎﺑﮥ ج ‪ 4‬ص ‪ 159‬ط ﻣﺼﺮ ‪1328‬‬‫]‪ [2‬ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ ص ‪ 62‬ﻓﯽ اﻟـﺬﮐﺮ اﻟﺮاﺑﻊ ﻓﯽ ﺣﺜﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻻﻣﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻤﺴﮏ ﺑﻌﺪه ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ اﻟﻘﺴـﻢ‬‫اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻓﯽ ذﮐﺮ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ و ﺷﺮﻓﻬﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪49 :‬‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺪﺧﺸﯽ ﻧﯿﺰ در ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ ﺑﺼﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‬‫و ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸﯽ ﮐﻪ از اﺟّﻠﻪ ﻣﺸﻬﻮرﯾﻦ اﯾﻦ دﯾﺎر و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ ﮐﺒﺎر اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ در اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ]‪ [2‬ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ ﺑـﺂﻧﮑﻪ او از ﻋﻈﻤﺎي اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺮ ﮐﺘﺎب او ﻣﺜﻞ دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺐ‬‫اﺋّﻤـ ﻪ ﺳـّﻨﯿﻪ ﻧـﺎزش و اﻓﺘﺨـﺎر و ﻣﺒﺎﻫـﺎت دارد‪ ،‬و آن را دﻟﯿـﻞ وﻻـي ﺳـّﻨﯿﻪ ﺑـﺎ اﻫـﻞ ﺑﯿـﺖ ﻋﻠﯿﻬـﻢ اﻟّﺴـ ﻼم و ﻋـﺪم اﻧﺤﺮاف از اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات‬‫ﻣﯽﭘﻨﺪارد‪ ،‬و او را ﻗﺮﯾﻦ اﺳﺎﻃﯿﻦ و ارﮐﺎن ﻣﺬﻫﺐ ﺧﻮد ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در اﯾﻀﺎح ]‪ [3‬ﺑﻤﻘﺎﻣﺎت ﻋﺪﯾﺪه اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺎﻓﺎدات او ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻﺮ در ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ او را در ﺟﻤﻠﻪ ﻋﻠﻤﺎء ﺳﻨّﯿﻪ ﮐﻪ ﻟﻌﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪.‬‬‫در ﮐﺘﺎب )ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ ]‪ [4‬ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﻌﺒﺎ( ﮐﻪ ﺑﻌﻨﺎﯾﺎت رﺑﺎﻧّﯿﻪ دو ﻧﺴـﺨﻪ آن ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از آن ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻋﺼﺮ ﻣﺼّﻨﻒ اﺳﺖ و ﯾﮑﯽ از آن‬‫ﻣﺴﺘﮑﺘﺐ ﻓﻘﯿﺮ از ]‪ [1‬اﻟﺼﺮاط اﻟﺴﻮي ص ‪5‬‬‫]‪ [2‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪ 236‬ﻗﺴﻢ ﺛﺎﻟﺚ‬‫]‪ [3‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪ 164‬و ص ‪ 279‬و ص ‪152‬‬‫]‪ [4‬ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ ص ‪ 45‬ﻣﺨﻄﻮط‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪50 :‬‬‫ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ ﻗﺎﺻﺮ ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺑﻌﺾ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬ﻫـﺬا ﺣـﺪﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺸـﻬﻮر ﻧﺺ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺬﻫﺒﯽ اﻟﺘﺮﮐﻤﺎﻧﯽ اﻟﻔﺎرﻗﯽ ﺛﻢ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ ﻋﻠﯽ‬‫ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﻃﺮﻗﻪ ﺑﺎﻟﺼـﺤﮥ و ﻫﻮ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻄﺮق ﺟﺪا و ﻗﺪ اﺳﺘﻮﻋﺒﻬﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻋﻘﺪة‬‫ﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﻔﺮد ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ و ﻣﺸﻬﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و ذﻫﺒﯽ ﺗﻨﺼﯿﺺ ﮐﺮده اﺳﺖ ﺑﺮ ﺑﺴﯿﺎري از ﻃﺮق آن ﺑﺼّﺤﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 91‬از ‪174‬‬‫و آن ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻄﺮق اﺳﺖ ﮐﻪ اﺳﺘﯿﻌﺎب ﮐﺮده اﺳﺖ آن ﻃﺮق را ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه در ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻣﻔﺮد‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺪﺧﺸﯽ در ﻧﺰل اﻻﺑﺮار ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را در ﻏﺪﯾﺮ ذﮐﺮ ﮐﺮده‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤـﺪﺧﺎن ذﮐﺮ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه و ﮐﺜﺮت ﻃﺮق اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ و ﻧّﺺ ذﻫﺒﯽ ﺑﺮ ﺻـّﺤﺖ ﺑﺴـﯿﺎري از آن در‬‫ﮐﺘﺎب )ﻧﺰل اﻻﺑﺮار ﺑﻤﺎ ﺻّﺢ ﻣﻦ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻻﻃﻬﺎر( ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﻋﺒﺎرﺗﯽ ﮐﻪ در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺬﮐﻮر ﺧﻮاﻫﺪ‬‫ﺷ ﺪ ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬
‫ﻓﺎن اﻟﺤﺪﯾﺚ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻄﺮق ﺟﺪا و ﻗﺪ اﺳﺘﻮﻋﺒﻬﺎ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ]‪ [1‬ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ ص ‪ 45‬ﻣﺨﻄﻮظ‬‫)ﮐﺎﺑﻠﯽ و ﻗﯿﺤﺎﻧﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را ﺟﺮح ﮐﺮده‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت و ﺗﻨﺼـﯿﺼﺎت أﮐﺎﺑﺮ أﺋﻤﻪ ﻋﺎﻟﯽ درﺟﺎت ﺑﺘﺼﻨﯿﻒ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺧﺎص و ﻣﺴﺘﻘﻞ در اﺳﺘﯿﻌﺎب ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﺷﻨﯿﺪي‪ ،‬و ﻧﻘﻞ اﯾﺸﺎن از اﯾﻦ ﮐﺘﺎب درﯾﺎﻓﺘﯽ‪ ،‬در وﺟﻮد و ﺗﺤﻘﻖ آن و ﺻﺪق دﻋﻮي اﻋﻼم أﻫﻞ ﺣﻖ )ﺷﮑﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺴﺎﻋﯿﻬﻢ اﻟﺠﻤﯿﻠﮥ‪ ،‬و‬‫أﻗﺮ ﻋﯿـﻮﻧﻬﻢ ﺑﺎﻟﻤﺜﻮﺑـﺎت اﻟﺠﻠﯿﻠـﮥ(‪ ،‬ﻫﯿـﭻ ﻣﺘﻌﺼﺐ ﻣﻌﺎﻧـﺪ و ﻟﺠﻮج ﺟﺎﺣـﺪ ﻫﻢ ارﺗﯿـﺎﺑﯽ ﻧﺘﻮاﻧـﺪ ﮐﺮد‪ ،‬آري ﻣﺤﺘﻤـﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻤﻔـﺎد )اﻟﻐﺮﯾﻖ‬‫ﯾﺘﺸّﺒﺚ ﺑﮑﻞ ﺣﺸﯿﺶ( ﺑﭽﺎره ﺑﯿﭽﺎرﮔﯽ ﮐﻪ ﻗﺪح و ﺟﺮح اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻣﻠﺖ و ﻣﺬﻫﺐ ﺧﻮد اﺳﺖ دﺳﺖ ﺑﺰﻧﺪ‪ ،‬و اﺳﺎس ﻓﻀﻞ و ﺟﻼﻟﺖ اﺳﻼف‬‫ﺧﻮد ﺑﺮ ﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻣﮕﺮ ﻧﻤﯽﺑﯿﻨﯽ ﮐﻪ اﺑﻮ ﻧﺼـﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻧﺼـﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺳـﻤﯿﻊ ﺑﻦ ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﻗﯽ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﺑﻤﺰﯾﺪ وﻗﺎﺣﺖ و ﺟﺴﺎرت ﻧﻘﻞ اﻫﻞ‬‫ﺣﻖ را از ﮐﺘـﺎب اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه از ﻣﮑﺎﯾـﺪ ﺷـﻤﺎر ﮐﺮده‪ ،‬اﺳـﺎﻃﯿﻦ ﻧﺤـﺎرﯾﺮ و ﻣﺸﺎﯾـﺦ ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﺧﻮد را ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ رﺳﻮا ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در‬‫ﮐﺘﺎب )ﺻﻮاﻗﻊ ﻣﻮﺑﻘﻪ( در ﻣﻄﻠﺐ ﺳﺎدس ﮐﻪ در آن ﺗﻌﺪﯾﺪ ﻣﮑﺎﯾﺪ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻟﺘﺎﺳﻊ و اﻟﺘﺴﻌﻮن ﻧﻘﻞ ﻣﺎ ﯾﺆﯾﺪ ﻣﺬﻫﺒﻬﻢ ﻋﻦ ﮐﺘﺎب رﺟﻞ ﺑﺘﺨﯿﻞ اﻧﻪ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ و ﻟﯿﺲ ﻣﻨﻬﻢ ﮐﺎﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﮐﺎن ﺟﺎرودﯾﺎ راﻓﻀﯿﺎ ﻓﺎﻧﻪ رﺑﻤﺎ‬‫ﯾﻨﺨﺪع ﻣﻨﻪ ﮐﻞ ذي رأي ﻏﺒﯿﻦ و ﯾﻤﯿﻞ اﻟﯽ ]‪ [1‬ﻧﺰل اﻻﺑﺮار ص ‪2‬‬‫ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﻧﯿﺰ ﺑﺘﻘﻠﯿﺪ ﮐﺎﺑﻠﯽ در ﺗﺤﻔﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را ﺟﺮح ﮐﺮده‬‫و ﻣﺨـﺎﻃﺐ ﻓﻬﯿﻢ ﻧﯿﺰ ﺣﺴﺐ دﺳـﺘﻮر ﻗـﺪﯾﻢ‪ ،‬و دﯾـﺪن ﻏﯿﺮ ﻣﺴـﺘﻘﯿﻢ ﺧﻮد ﭘﯽ ﺳﭙﺮ ﺗﻘﻠﯿـﺪ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﮔﺮدﯾـﺪه ﻧﻘﻞ را از اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه ﻋﯿﻦ ﻣﮑﯿـﺪت‬‫داﻧﺴـﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻤﻔﺎد )زاد ﻓﯽ اﻟﻄﻨﺒﻮر ﻧﻐﻤـﮥ( ﺑﻤﺤﺾ ﺗﻘﻠﯿـﺪ راﺿـﯽ ﻧﺸـﺪه ﺑﺮ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻫﻢ ﻣﺰﯾﺪي ﻧﻤﻮده ﻫﻤﺮاه اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ و اﺧﻄﺐ‬‫ﺧﻮارزم را ﻫﻢ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺑﺎب دوم اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﯾﻌﻨﯽ ﺗﺤﻔﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﮐﯿـﺪ ﻫﺸـﺘﺎد و ﯾﮑﻢ آﻧﮑﻪ ﺑﻌﻀـﯽ رواﯾﺎت ﻣﻮاﻓﻖ ﻣﺬﻫﺐ ﺧﻮد از ﮐﺘﺎب ﻣﺮدي ﻧﻘﻞ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ در ﺧﯿﺎل ﻣﺮدم از اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺣﺎل‬‫آﻧﮑﻪ ﻓﯽ اﻟﻮاﻗﻊ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه ﮐﻪ ﺟﺎرودي راﻓﻀـﯽ ﺑﻮد‪ ،‬و اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﻪ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﯽ ﻏﻠﯿﻆ ﺑﻮد‪ ،‬و اﺧﻄﺐ ﺧﻮارزم ﮐﻪ زﯾﺪي‬‫ﻏﺎﻟﯽ ﺑﻮد اﻧﺘﻬﯽ ]‪[2‬‬‫اﺑﻦ ﻋﻘﺪه در ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻣﻮرد ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﻣﺮﺟﻊ ﻣﻌﺘﻤﺪ اﺳﺎﻃﯿﻦ اﺳﺖ‬‫ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه از ﻗﺪﻣﺎي ﺛﻘﺎت ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬و اﮐﺎﺑﺮ اﺛﺒﺎت ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﺟﻠﻪ ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻣﻌﺘﺒﺮﯾﻦ‪ ،‬و اﻋﺎﻇﻢ اﺳـﻼف ﻣﺒﺠﻠﯿﻦ اﯾﻦ‬‫ﺣﻀـﺮات اﺳﺖ‪ ،‬و اﺋﻤﻪ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ‪ ،‬و اﺳـﺎﻃﯿﻦ دﯾﻦ اﯾﻨﻬـﺎ از او ﺟﺎﺑﺠـﺎ در اﺳـﻔﺎر دﯾﻨﯿﻪ ﺧﻮد ﻧﻘـﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ آن درﯾﺎﻓﺘﯽ‪[1] .‬‬‫ﺻﻮاﻗﻊ ص ‪ 86‬اﻟﻤﻄﻠﺐ اﻟﺴﺎدس ﻓﯽ ﺑﯿﺎن ﻃﺮق ﻣﮑﺎﯾﺪ اﻟﺮاﻓﻀﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 92‬از ‪174‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺤﻔﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ص ‪.137‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪53 :‬‬‫ﻣﮕﺮ ﻧﺸـﻨﯿﺪي ﮐـﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در ﮐﺘـﺎب )اﻹﺻﺎﺑـﮥ( ]‪ [1‬در اﺛﺒـﺎت ﺻـﺤﺎﺑﯿﺖ ﭼﻨـﺪ ﮐﺲ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻣﺘﺜﺒـﺖ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه‬‫ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬و ﺑﻤﺤﺾ ذﮐﺮ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﯾﻨﻬﺎ را در ﺻﺤﺎﺑﻪ داﺧﻞ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻪ دﻟﯿﻼ زاﻫﺮا ﻋﻠﯽ اﻋﺘﻤﺎده و اﻋﺘﺒﺎره‪ ،‬و ﺑﺮﻫﺎﻧﺎ ﺑﺎﻫﺮا ﻋﻠﯽ ﺟﻼء ﺷﺮﻓﻪ و ﻓﺨﺎره‪.‬‬‫و از ﻣﻼﺣﻈﻪ دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺐ ﺣﺪﯾﺚ و ﺷـﺮوح ﺣﺪﯾﺚ و ﮐﺘﺐ دراﯾﺖ و رﺟﺎل ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺑﺎ ﮐﻤﺎل ﺻﺪق دﻋﻮي ﻓﻘﯿﺮ زﯾﺎده واﺿﺢ و‬‫ﻣﺴﺘﻨﯿﺮ اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺣﺎﻓﻆ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ زﮐﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻘﻀﺎﻋﯽ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﻤﺰي‪.‬‬‫در ﮐﺘﺎب )ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻟﮑﻤﺎل ﻓﯽ اﺳـﻤﺎء اﻟﺮﺟﺎل( ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﯿﺰك ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺒﻐﺪادي ﺑﻌﺪ از ذﮐﺮ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬‫از اﯾﺸﺎن اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ رواﯾﺖ ﮐﺮده و ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ از او رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة‪ :‬ﻓﯽ أﻣﺮه ﻧﻈﺮ‪ .‬ﻧﺰل ﺑﻐﺪاد و ﻣﺎت ﺑﻬﺎ‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﺑﻠﻐﻨﯽ أﻧﻪ ﻣﺎت ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ارﺑﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ اﻧﺘﻬﯽ‬‫ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﻗﻄﻌﮥ اﺷﺘﺮﯾﺘﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺪة ﻟﻤﺎ ﺣﻠﻠﺘﻬﺎ ﺣﯿﻦ ﻗﻔﻮﻟﯽ ]‪ [2‬ﻣﻦ اﻟﺤﺞ‪.‬‬‫و ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب ﺗﺬﻫﯿﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻋﺘﯿﻖ آن ﻧﺰد اﯾﻦ ﺧﺎﮐﺴﺎر ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬اﻻﺻﺎﺑﮥ ج ‪ 2‬ص ‪ 382‬و ص ‪ 421‬و ج ‪ 4‬ص ‪159‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻔﻘﻮل‪ :‬اﻟﺮﺟﻮع ﻣﻦ اﻟﺴﻔﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪54 :‬‬‫أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﯿﺰك ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻄﻮﺳـﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ أﺳﺎﻣﮥ‪ ،‬و روح ﺑﻦ ﻋﺒﺎدة‪ ،‬و أﺳﻮد ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ ﺷﺎذان‬‫و ﻃﺒﻘﺘﻬﻢ ﻋﻨﻪ ت )أي اﻟﺘﺮﻣـﺬي( و اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋـﺎﺻﻢ‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون اﻟﺤﻀـﺮﻣﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺻﺎﻋـﺪ‪ ،‬و ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻗﺎل اﺑﻦ‬‫ﻋﻘﺪة‪ :‬ﻓﯽ أﻣﺮه ﻧﻈﺮ ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪:‬‬‫ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ‪.[1] 248‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﺷـﻬﺎب اﻟـﺪﯾﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در ﮐﺘﺎب )ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ( ﮐﻪ دو ﻧﺴـﺨﻪ آن ﺑﺨﻂ‬‫ﻋﺮب ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ ﻓﻘﯿﺮ اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﯿﺰك ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺒﻐﺪادي أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻄﻮﺳـﯽ روي ﻋﻦ أﺳﻮد ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ ﺷﺎذان‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﮑﺎر‪ ،‬و أﺑﯽ‬‫أﺣﻤﺪ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬و ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﺮﺑﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺎﺻﻢ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﻘﺪة‪:‬‬‫ﻓﯽ أﻣﺮه ﻧﻈﺮ و ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ ﺑﻠﻐﻨﯽ اﻧﻪ ﻣﺎت ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ 248‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣﺒﺎن ﻓﯽ اﻟﺜﻘﺎت ]‪ [1] .[2‬ﺗﺬﻫﯿﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ ص ‪.20‬‬‫]‪ [2‬ﺗﻬﺬﯾﺐ ﻟا ﺘﻬﺬﯾﺐ ج ‪ 1‬ص ‪ 77‬رﻗﻢ ‪.131‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪55 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب )ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ( در وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﮥ ﺛﻠﺚ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬـﺎ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ ﺣﻤﺰة اﻟﺤﺎﻓـﻆ و ﻫﻮ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ ﻋﻤـﺎرة ﺑﺎﺻـﺒﻬﺎن ﻓﯽ رﻣﻀﺎن و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻋﺸـﺮ اﻟﺜﻤﺎﻧﯿﻦ ﻗﺎل أﺑﻮ‬‫ﻧﻌﯿﻢ‪ :‬ﻟﻢ ﯾﺮ ﺑﻌﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻨﺪة اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﻘﺪة‪ :‬ﻗﻞ ﻣﻦ رأﯾﺖ ﻣﺜﻠﻪ ]‪.[1‬‬‫و ﻋّﻠﺎﻣﻪ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﮑﻤﺎل أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ در )ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤّﻔﺎظ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ ﺣﻤﺰة اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺜﺒﺖ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ ﻋﻤﺎرة اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ اﺣﺪ اﻻﻋﻼم ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻨﺪة‪ :‬ﻟﻢ أر أﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 93‬از ‪174‬‬‫و ﮐﺬا ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ]‪.[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ در )ﺗﺪرﯾﺐ اﻟﺮاوي ﻓﯽ ﺷﺮح ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟﻨﻮاوي( در ﺑﯿﺎن اﻗﺴﺎم ﺗﺤّﻤﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻟﺴﺎﺑﻊ إﺟﺎزة اﻟﻤﺠﺎز ﮐﺄﺟﺰﺗﮏ ﻣﺠﺎزاﺗﯽ او ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎ اﺟﯿﺰ ﻟﯽ رواﯾﺘﻪ ﻓﻤﻨﻌﻪ ﺑﻌﺾ ﻣﻦ ﻻ ﯾﻌﺘﺪ ﺑﻪ و ﻫﻮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﺑﺮﮐﺎت ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ‬‫اﻟﻤﺒﺎرك اﻻﻧﻤﺎﻃﯽ ﺷﯿﺦ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي و ﺻﻨﻒ ]‪ [1‬اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 2‬ص ‪296‬‬‫]‪ [2‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪ 371‬و ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﻓﯽ ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪ 3‬ص ‪ 910‬و ﺷﺬرات اﻟﺬﻫﺐ ج ‪ 3‬ص ‪ ،12‬و اﻟﻌﺒﺮ ج ‪ 2‬ص‬‫‪.296‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪56 :‬‬‫ﻓﯽ ذﻟﮏ ﺟﺰءا ﻻن اﻻﺟﺎزة ﺿﻌﯿﻔﮥ ﻓﯿﻘﻮي اﻟﻀﻌﯿﻒ ﺑﺎﺟﺘﻤﺎع اﺟﺎزﺗﯿﻦ‪.‬‬‫و اﻟﺼـﺤﯿﺢ اﻟـﺬي ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻌﻤـﻞ ﺟﻮازه و ﺑﻪ ﻗﻄﻊ اﻟﺤﻔـﺎظ‪ :‬أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟـﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬و اﺑﻮ اﻟﻌﺒـﺎس اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة اﻟﮑﻮﻓﯽ ﺑﻀﻢ اﻟﻌﯿﻦ اﻟﻤﻬﻤﻠـﮥ و‬‫ﺑﻌﺪﻫﺎ ﻗﺎف‪ ،‬و اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﻧﺼﺮ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ‪ ،‬و ﻗﺒﻠﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬و ادﻋﯽ اﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ اﻻﺗﻔﺎق ﻋﻠﯿﻪ ]‪.[1‬‬‫و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻣﺘﺒّﺤﺮ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ ﮐﻪ او را ﺑﻤﺰﯾـﺪ ﺟﺴﺎرت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﻘﺐ دادهاﻧﺪ ﻃﺮق‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ذﮐﺮ ﮐﺮده ﺑﺼﺤﺖ و ﺣﺴﻦ وﺻﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﺣﮑﻢ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ را ﺳﯿﺪ ﺳﻤﻬﻮدي و ﻣﻨﺎوي ﻫﻢ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺷﻄﺮي از ﻃﺮق اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻣﻮﺻﻮف ﺑﺼﺤﺖ ﺑﺎﺷﺪ وﺛﻮق و اﻋﺘﻤﺎد و ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه و ﺟﺎﻣﻌّﯿﺖ او ﺷﺮط ﺻّﺤﺖ‬‫رواﯾﺖ را ﮐﺎﻟﺸﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌﮥ اﻟﻨﻬﺎر ﻫﻮﯾﺪا ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﺗﻮّﻫﻢ ﻗﺪح و ﺟﺮح او از ﻫﻢ ﭘﺎﺷﯿﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺻـّﺤﺖ و ﺣﺴﻦ ﺑﺴـﯿﺎري از ﻃﺮق اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه ﺣﺴﺐ اﻓـﺎدت اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﻣﺤﻘﻖ ﺷـﺪ ﻣﻄﻠﻮب اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﻼ ﮐﻠﻔﺖ ﺣﺎﺻـﻞ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﺷـﺒﻬﺎت ﺟﺎﺣـﺪﯾﻦ و ﮐﺎﺋﺪﯾﻦ زاﺋﻞ‪ ،‬ﺧﻮاه اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را ﺛﻘﮥ و ﻣﻌﺘﺒﺮ و ﺟﻠﯿﻞ اﻟﻤﻔﺎﺧﺮ داﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺧﻮاه او را ﻣﻘﺪوح و ﺑﯽ دﯾﻦ و ﮐﺎﻓﺮ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﺗﺪرﯾﺐ ﻟا ﺮاوي ﻓﯽ ﺷﺮح ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟﻨﻮاوي ج ‪ 2‬ص ‪ 40‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪57 :‬‬‫و اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﯾﮑﺴﻮ ﮔﺬاﺷـﺘﻪ ﻟﺨﺘﯽ رو ﺑﮑﺘﺐ رﺟـﺎل و ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت اﺋّﻤﻪ ﺑﺎ ﮐﻤﺎل ﺑﺎﯾـﺪ آورد و ﺑﺎﯾـﺪ درﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ اﯾﻨﻬﺎ ﭼﻪ ﮐﻠﻤﺎت در ﻣـﺪح و‬‫ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ و اﻃﺮا و ﺛﻨﺎي اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و ﭼﻪ اﻧﺪازه درر ﻏﺮر ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﺤﺎﻣﺪ او ﺑﻤﺜﻘﺐ ﺑﯿﺎن ﺳﻔﺘﻪ‬‫اﺑﻦ ﻋﻘﺪه از ﻧﻈﺮ ﻋﻠﻤﺎء ﺗﺎرﯾﺦ و رﺟﺎل‬‫اﺷﺎره‬‫اﺑﻮ ﺳـﻌﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ اﻟﻤﺮوزي اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﮐﻪ از ﺣﻔﺎظ‬‫ﻣﺘﻘﻨﯿﻦ و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﺣـّﺬاق ﻣﻨﻘـﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﺟﻬﺎﺑﺬه ﻣﻔﻠﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﻤﺪه اﺳﺎﻃﯿﻦ‪ ،‬و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﺠﺘﻬﺪﯾﻦ و اﮐﺎﺑﺮ اﻋﯿﺎن دﯾﻦ ﻣﺘﺴـﻨﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و درر ﻏﺮر‬‫ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺑﺎﻫﺮه‪ ،‬و ﺟﻮاﻫﺮ زواﻫﺮ ﻣﺤﺎﻣﺪ ﻓﺎﺧﺮه‪ ،‬و ﻏﻮاﻟﯽ ﻵﻟﯽ ﻣﺪاﯾﺢ ﻋﺎﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﺟﻼﺋﻞ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺳﺎﻣﯿﻪ وي‪.‬‬‫از )وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ﻓﯽ اﻧﺒﺎء اﺑﻨﺎء اﻟﺰﻣﺎن( ]‪ [1‬ﻟﻠﻘﺎﺿـﯽ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺧّﻠﮑﺎن اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ اﻻرﺑﻠﯽ‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫و )ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ( ]‪ ،[2‬و )ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ( ]‪ [3‬ﺗﺼﻨﯿﻒ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ‪.‬‬‫و )ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ]‪ ،[4‬و ﻋﺒﺮة اﻟﯿﻘﻈﺎن ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﻣﺎ ﯾﻌﺘﺒﺮ ﻣﻦ ﺣﻮادث اﻟﺰﻣﺎن و ﺗﻘﻠﺐ اﺣﻮال اﻻﻧﺴﺎن( ﻻﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 94‬از ‪174‬‬‫اﻟﯿﻤﻨﯽ‪ [1] .‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 1‬ص ‪.378‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 4‬ص ‪.22‬‬‫]‪ [3‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺤﻔﺎظ ﻟﻠﺬﻫﺒﯽ ج ‪ 4‬ص ‪.1266‬‬‫]‪ [4‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 3‬ص ‪.371‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪58 :‬‬‫و )ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎء ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ( ﻗﺎﺿﯽ ]‪ [1‬ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺒﮥ اﺑﻦ اﻟﺸﯿﺦ اﻻﻣﺎم‬‫اﻟﻌﻼﻣﮥ ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﺳﺪي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫و )ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ﻓﯽ اﺧﺒﺎر اﻟﺒﺸﺮ( ]‪ [2‬ﺗﺼﻨﯿﻒ زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﻤﻈﻔﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻮردي‪.‬‬‫و )ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ( ]‪ [3‬ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ‪.‬‬‫و )ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻮم( ازﻧﯿﻘﯽ و ﻏﯿﺮ آن ﻇﺎﻫﺮ و واﺿﺢ اﺳﺖ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه از ﮐﺘﺎب ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ‬‫در ﮐﺘﺎب )اﻧﺴﺎب( ﮐﻪ ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ رب اﻻرﺑﺎب ﺳﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﮐﺎﻣﻠﻪ آن ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ اﻗﻞ اﻟﻄﻼب ﺣﺎﺿﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻟﻌﻘﺪي ﺑﻀﻢ اﻟﻌﯿﻦ اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ و ﻓﺘﺢ اﻟﻘﺎف و آﺧﺮﻫﺎ اﻟﺪال اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ ﻫﺬه اﻟﻨﺴﺒﮥ اﻟﯽ ﻋﻘﺪة ﻫﻮ ﻟﻘﺐ واﻟﺪ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة اﻟﺤﺎﻓﻆ و اﻧﻤﺎ‬‫ﻟﻘﺐ ﺑﺬﻟﮏ ﻟﻌﻠﻤﻪ ﺑﺎﻟﺘﺼﺮﯾﻒ و اﻟﻨﺤﻮ و ﮐﺎن ﯾﻮرق ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ و ﯾﻌﻠﻢ اﻟﻘﺮآن و اﻻدب‪.‬‬‫و اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺎد ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺠﻼن اﻟﻌﻘـﺪي اﻟﮑﻮﻓﯽ ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت اﺑﻦ‬‫ﺷﻬﺒﮥ ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﺣﻮادث ‪.562‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ج ‪ 2‬ص ‪ 73‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺤﻔﺎظ ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪.459‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪59 :‬‬‫اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻋﻘﺪة اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﮑﻮﻓﮥ‪.‬‬‫و زﯾﺎد ﻫﻮ ﻣﻮﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ ﻋﺘﺎﻗﮥ‪.‬‬‫و ﺟﺪه ﻋﺠﻼن ﻫﻮ ﻣﻮﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪.‬‬‫ﮐﺎن ﺣﺎﻓﻈﺎ‪ ،‬ﻣﺘﻘﻨﺎ‪ ،‬ﻣﮑﺜﺮا‪ ،‬ﻋﺎﻟﻤﺎ‪ ،‬ﺟﻤﻊ اﻟﺘﺮاﺟﻢ و اﻻﺑﻮاب و اﻟﻤﺸﯿﺨﮥ‪ ،‬و اﮐﺜﺮ اﻟﺮواﯾﮥ و اﻧﺘﺸﺮ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪.‬‬‫ﺳﻤﻊ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ اﻟﺤﺎرﺛﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺳﺎﻣﮥ اﻟﮑﻠﺒﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ اﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻔﺎن اﻟﻌﺎﻣﺮي‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺮة اﻟﻤﮑﯽ‪،‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻨﺎدي‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﮑﺮم‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺧﯿﺜﻤﮥ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ روح اﻟﻤﺪاﺋﻨﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫روي ﻣﻨﻪ اﻻﮐﺎﺑﺮ ﻣﻦ اﻟﺤﻔﺎظ ﻣﺜﻞ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺠﻌﺎﺑﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﯾﻮب اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋـﺪي اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ اﻟﺒﻐﺪادي‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺣﻔﺺ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﺷﺎﻫﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪60 :‬‬‫و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﻤﻘﺮي‪ ،‬و أﺑﯽ ﺣﻔﺺ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﮑﺘﺎﻧﯽ ]‪ ،[1‬و ﺧﻠﻖ ﯾﻄﻮل ذﮐﺮﻫﻢ‪.‬‬‫و ﺣﮑﯽ أﺑﻮ أﺣﻤـﺪ اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﻨﯿﺴـﺎﺑﻮرّي ﻗـﺎل ﻗﺎل ﻟﯽ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة‪ :‬دﺧﻞ اﻟﺒﺮدﯾﺠﯽ ]‪ [2‬اﻟﮑـﻮﻓﯽ ﻓﺰﻋﻢ أﻧﻪ أﺣﻔـﻆ ﻣﻨﯽ ﻓﻘﻠﺖ ﻻ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 95‬از ‪174‬‬‫ﻧﻄﻮل ﺗﻘﺪم اﻟﯽ دﮐﺎن وراق و ﺗﻀﻊ اﻟﻘﺒﺎن و ﺗﺰن ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ ﻣﺎ ﺷﺌﺖ ﺛﻢ ﺗﻠﻘﯽ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻓﺘﺬﮐﺮ‪.‬‬‫ﻗﯿﻞ‪ :‬و ﮐﺎن ﻟا ﺪارﻗﻄﻨﯽ ﯾﻘﻮل أﺟﻤﻊ اﻫﻞ اﻟﮑﻮﻓﮥ أﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺮ ﻣﻦ زﻣﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﯽ زﻣﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس اﺑﻦ ﻋﻘﺪة أﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﺑﻦ ﻫﺮﺛﻤـﮥ‪ :‬ﮐﻨﺎ ﺑﺤﻀـﺮة اﺑﻦ ﻋﻘﺪة اﻟﻤﺤﺪث و ﻧﮑﺘﺐ ﻋﻨﻪ و ﻓﯽ اﻟﻤﺠﻠﺲ رﺟﻞ ﻫﺎﺷـﻤﯽ اﻟﯽ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﻓﺠﺮي ﺣﺪﯾﺚ ﺣﻔﺎظ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﻘﺎل أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس‪ :‬أﻧﺎ اﺟﯿﺐ ﻓﯽ ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻫﺬا ﺳﻮي ﻏﯿﺮﻫﻢ و ﺿـﺮب ﺑﯿﺪه ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ‪[1] .‬‬‫اﻟﮑﺘﺎﻧﯽ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﮑﺎف و ﺗﺸﺪﯾﺪ اﻟﺘﺎء ﻣﻨﺴﻮب اﻟﯽ اﻟﮑﺘﺎن و ﻫﯽ ﻧﺒﺎت ﻣﻌﺮوف ﺗﺼﻨﻊ ﻣﻦ اﻟﯿﺎﻓﻪ اﻻﻧﺴﺠﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺒﺮدﯾﺠﯽ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺒﺎء و ﺳﮑﻮن اﻟﺮاء‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪61 :‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻨﺼﻒ ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺮم و ﻣﺎت ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه ﺣﺎﻓـﻆ ﻣﺘﻘﻦ و ﻋـﺎﻟﻢ ﻣﮑـﺜﺮ ﺑـﻮده‪ ،‬و ﺗﺮاﺟﻢ و اﺑﻮاب و ﻣﺸـﯿﺨﻪ را ﺟﻤﻊ ﮐﺮده‪ ،‬و اﮐﺜـﺎر رواﯾﺖ‬‫ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺣـﺪﯾﺚ او ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﮔﺮدﯾـﺪه‪ ،‬و از اﺳﺎﻃﯿﻦ و ارﮐﺎن ﻣﻠﺖ و ﻣـﺬﻫﺐ ﺳـﻨﯿﻪ ﻣﺜﻞ‪) :‬اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ ﺣﺎرﺛﯽ(‪ ،‬و )ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫اﺳﺎﻣﻪ ﮐﻠﺒﯽ( و )ﺣﺴﻦ اﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻔﺎن ﻋﺎﻣﺮي( و )ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺮة ﻣﮑﯽ( و )ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﺎدي(‪ ،‬و )ﺣﺴﻦ اﺑﻦ ﻣﮑّﺮم( و‬‫)اﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺧﯿﺜﻤﮥ(‪ ،‬و )ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ روح ﻣﺪاﺋﻨﯽ( و ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن ﺳﻤﺎع ﺣﺪﯾﺚ ﮐﺮده‪.‬‬‫و اﮐﺎﺑﺮ ﺣﻔﺎظ ﺳﻨﯿﻪ ﮐﻪ ﻣﻼذ و ﻣﺮﺟﻊ اﺳﻼف و اﺧﻼف اﯾﻨﻬﺎ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﻣﺜﻞ‪:‬‬‫)اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺠﻌﺎﺑﯽ(‪ ،‬و )اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اّﯾﻮب ﻃﺒﺮاﻧﯽ(‪ ،‬و )اﺑﻮ اﺣﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺪي اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ(‪ ،‬و )اﺑﻮ‬‫اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ ﺑﻐﺪادي(‪ ،‬و )اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ دارﻗﻄﻨﯽ(‪ ،‬و )اﺑﻮ ﺣﻔﺺ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﮑّﺘﺎﻧﯽ(‪ ،‬و )اﺑﻮ ﺣﻔﺺ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ‬‫اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺷﺎﻫﯿﻦ(‪ ،‬و )ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﻫﺎﺷـﻤﯽ( و )اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻤﻘﺮي( و ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن ﺧﻠﻖ ﺑﺴـﯿﺎر ﮐﻪ ذﮐﺮ اﯾﺸﺎن ﻃﻮل‬‫ﻣﯽﮐﺸﺪ رواﯾﺖ اﺣﺎدﯾﺚ ﻧﺒﻮﯾﻪ از او ﻧﻤﻮده‪ ،‬و اﺧﺬ ﻋﻠﻢ دﯾﻦ از او ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫و دارﻗﻄﻨﯽ ارﺷـﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ اﺟﻤﺎع ﮐﺮدهاﻧـﺪ اﻫﻞ ﮐﻮﻓﻪ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ دﯾـﺪه ﻧﺸـﺪه از زﻣﺎن ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﺗﺎ زﻣﺎن اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘـﺪه‬‫ﺣﺎﻓﻆ ﺗﺮي از او ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه‪ [1] .‬اﻧﺴﺎب ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ ص ‪ 394‬ﻣﻨﺸﻮر اﻟﻤﺴﺘﺸﺮق د‪ .‬س‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪62 :‬‬‫و ﺣﻔﻆ و اﺗﻘﺎن و ﻋﻠّﻮ ﻣﻘﺎم او در اﯾﻦ ﻓﻦ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ رﺳـﯿﺪه ﮐﻪ ﺧﻮدش اﻇﻬﺎر ﮐﺮده ﮐﻪ او ﺟﻮاب ﻣﯽدﻫﺪ در ﺳﻪ ﻟﮏ )ﺳﯿﺼـﺪ‬‫ﻫﺰار( ﺣﺪﯾﺚ از اﺣﺎدﯾﺚ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﺳﻮاي اﺣﺎدﯾﺚ دﯾﮕﺮان‪.‬‬‫ﺳﺒﺤﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻤﭽﻮ ﺣﺎﻓﻈﯽ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﻘـﺪر ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺸﺄن را ﮐﻪ ﻣﻮﺻﻮف اﺳﺖ ﺑﮑﻤﺎل ﺣﻔﻆ و اﺗﻘﺎن‪ ،‬و ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ را از اﻋﺎﻇﻢ اﺋﻤﻪ دﯾﻦ ﻓﺮا‬‫ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬و ﺟﻤﻌﯽ ﮐﺜﯿﺮ از اﮐﺎﺑﺮ و اﻋﯿﺎن از او اﺳﺘﻔﺎده ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و دارﻗﻄﻨﯽ ﮐﻪ از اﻣﺎﻣﺖ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ در ﺟّﻨﺖ ﻫﻢ ﻣﻌﺰول ﻧﻤﯽﺷﻮد‬‫)ﮐﻤﺎ ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻦ ﺷـﺮح اﻟﺼﺪور ﻟﻠﺴـﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬و ﻣﻔﺘﺎح ﮐﻨﺰ اﻟﺪراﯾﮥ و اﻣﺜﺎﻟﻬﻤﺎ( در اﻃﺮاء و ﻣﺪح و ﺳﺘﺎﯾﺶ و ﺗﺒﺠﯿﻞ او اﺟﻤﺎع اﻫﻞ ﮐﻮﻓﻪ را ﺑﺮ‬‫اﯾﻨﮑﻪ از زﻣﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﺗﺎ زﻣﺎن اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﺣﺎﻓﻆ ﺗﺮي از اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﺑﻮﺟﻮد ﻧﯿﺎﻣﺪه ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺳﻪ ﻟﮏ )ﺳﯿﺼﺪ ﻫﺰار( ﺣﺪﯾﺚ‬‫از اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﯾﺎدداﺷﺖ ﺳﻮاي آﻧﭽﻪ از ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن ﺣﻔﻆ ﻧﻤﻮده ﺑﻮد از اﻋﺘﺒﺎر ﺳﺎﻗﻂ ﮐﺮدن‪ ،‬و اﺣﺘﺠﺎج را ﺑﺎﻗﻮاﻟﺶ از ﻣﮑﺎﯾﺪ ﺷﻤﺮدن‪ ،‬ﺟﺰ از‬‫ﻣﮑﺎﯾﺪ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ‪ ،‬ﯾﺎ ﺧﻮاﺟﻪﺷﺎن ﮐﺎﺑﻠﯽ ﮐﺎر دﯾﮕﺮي ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﻏﺎﻟﺒﺎ ﺟﻨﺎب ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ اﺋﻤﻪ اﻋﻼم ﺧﻮد را ﮐﻪ ﻧﻘﻞ رواﯾﺎت اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ و اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺂن ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐّﯿﺎدان دﻏﺎﮐﯿﺶ‪ ،‬و‬‫ﺷّﯿﺎدان دﻏﻞ اﻧﺪﯾﺶ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﻓﻮا ﺳﻮأﺗﺎه و وا ﻓﻀﯿﺤﺘﺎه‬‫)ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه از ﺑﺪﺧﺸﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 96‬از ‪174‬‬‫و ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸـﯽ ﻫﻢ در ﮐﺘﺎب )ﺗﺮاﺟﻢ اﻟﺤﻔﺎظ( ﮐﻪ آن را از اﻧﺴﺎب ﺳـﻤﻌﺎﻧﯽ اﺳـﺘﺨﺮاج ﮐﺮده‪ ،‬و ﻧﺴـﺨﻪ اﺻﻞ آن‬‫ﺑﺨﻂ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪﺧﺎن ﺑﻨﻈﺮ ﺣﻘﯿﺮ رﺳـﯿﺪه‪ ،‬اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و اوﻻ ﻋﺒﺎرت ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺑﻌﺪ از آن ذﮐﺮ ﮐﺮده‬‫ﮐﻪ ذﻫﺒﯽ و ﺑا ﻦ ﻧﺎﺻﺮ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪63 :‬‬‫ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻢ اﻟﺤﻔﺎظ‪ :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﮑﻮﻓﯽ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻋﻘﺪة ذﮐﺮه ﻓﯽ ﻧﺴﺒﮥ اﻟﻌﻘﺪي و ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺑﻀﻢ اﻟﻌﯿﻦ اﻟﻤﻬﻤﻠـﮥ و ﻓﺘـﺢ اﻟﻘﺎف و ﻓﯽ آﺧﺮﻫﺎ اﻟﺪال اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ ﻫﺬه اﻟﻨﺴـﺒﮥ اﻟﯽ ﻋﻘﺪة و ﻫﻮ ﻟﻘﺐ واﻟﺪ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة اﻟﺤﺎﻓﻆ و اﻧﻤﺎ‬‫ﻟﻘﺐ ﺑﺬﻟﮏ ﻟﺸﻐﻠﻪ ﺑﺎﻟﺘﺼﺮﯾﻒ و اﻟﻨﺤﻮ و ﮐﺎن ﯾﻮرق ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ و ﯾﻌﻠﻢ اﻟﻘﺮآن و اﻻدب‪.‬‬‫و اﺑﻨﻪ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺎد ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺠﻼن اﻟﻌﻘﺪي اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ‬‫ﻋﻘﺪة اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﮑﻮﻓﮥ‪.‬‬‫و زﯾﺎد ﻫﻮ ﻣﻮﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ ﻋﺘﺎﻗﮥ‪.‬‬‫و ﺟﺪه ﻋﺠﻼن ﻫﻮ ﻣﻮﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪.‬‬‫ﮐـﺎن ﺣﺎﻓﻈـﺎ‪ ،‬ﻣﺘﻘﻨـﺎ‪ ،‬ﻣﮑﺜﺮا‪ ،‬ﻋﺎﻟﻤـﺎ‪ ،‬ﺟﻤﻊ اﻟﺘﺮاﺟﻢ و اﻻـﺑﻮاب و اﻟﻤﺸـﯿﺨﮥ‪ ،‬و أﮐﺜﺮ اﻟﺮواﯾـﮥ‪ ،‬و اﻧﺘﺸـﺮ ﺣـﺪﯾﺜﻪ ﺳـﻤﻊ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ‬‫اﻟﺤﺎرﺛﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ أﺳﺎﻣﮥ اﻟﮑﻠﺒﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪64 :‬‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻔـﺎن اﻟﻌﺎﻣﺮي‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺮة اﻟﻤﮑﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻨﺎدي‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﮑﺮم‪ ،‬و أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺧﯿﺜﻤـﮥ و‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ روح اﻟﻤﺪاﺋﻨﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫روي ﻋﻨﻪ اﻻﮐﺎﺑﺮ ﻣﻦ اﻟﺤﻔﺎظ ﻣﺜﻞ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺠﻌﺎﺑﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﯾﻮب اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ و أﺑﯽ أﺣﻤﺪ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺪي اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ اﻟﺒﻐﺪادي‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺣﻔﺺ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﺷﺎﻫﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﻤﻘﺮي و أﺑﯽ ﺣﻔﺺ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﮑﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺧﻠﻖ ﯾﻄﻮل‬‫ذﮐﺮﻫﻢ‪.‬‬‫ﻗﯿﻞ و ﮐﺎن اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﺟﻤﻊ اﻫﻞ اﻟﮑﻮﻓﮥ أﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺮ ﻣﻦ زﻣﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﯽ زﻣﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة أﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﺑﻦ ﻫﺮﺛﻤـﮥ‪ :‬ﮐﻨﺎ ﺑﺤﻀـﺮة اﺑﻦ ﻋﻘﺪة اﻟﻤﺤﺪث و ﻧﮑﺘﺐ ﻋﻨﻪ و ﻓﯽ اﻟﻤﺠﻠﺲ رﺟﻞ ﻫﺎﺷـﻤﯽ اﻟﯽ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﻓﺠﺮي ﺣﺪﯾﺚ ﺣﻔﺎظ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﻘﺎل أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس أﻧﺎ اﺟﯿﺐ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪65 :‬‬‫ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ اﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻫﺬا ﺳﻮي ﻏﯿﺮﻫﻢ و ﺿﺮب ﺑﯿﺪه ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻨﺼﻒ ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺮم و ﻣﺎت ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻠﺜﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ذﮐﺮه اﻟﺬﻫﺒﯽ و اﺑﻦ ﻧﺎﺻﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ‬‫)ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻗﺪح اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را رد ﮐﺮد‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﮐﻪ ﻣﺠﺪد ﻣﺬﻫﺐ ﺳﻨﯿﻪ در ﻣﺎﺋﮥ ﺗﺎﺳﻌﻪ ﺑﻮده ﮐﻤﺎ ﻓﯽ ﻓﺘﺢ اﻟﻤﺘﻌﺎل و ﻏﯿﺮه ]‪ ،[1‬در )ﮐﺘﺎب ﻵﻟﯽ‬‫ﻣﺼـﻨﻮﻋﻪ ﻓﯽ اﻻﺣـﺎدﯾﺚ اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﮥ( ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﮐـﺎﻣﻠﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺨـﻂ ﻋﺮب ﮐﻪ ﺑـﺎ اﺻﻞ ﻣﻨﻘﻮل از ﻧﺴـﺨﻪ ﻣﺼـّﻨﻒ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺷـﺪه ﻧﺰد اﯾﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 97‬از ‪174‬‬‫ﺧﺎﮐﺴﺎر ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ در ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ رد اﻟﺸـﻤﺲ ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم اوﻻ ﻗﺪح و ﺟﺮح اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را از اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‬‫ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﺑﺎز در ﻣﻘﺎم رد و اﺑﻄﺎل آن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة ﻣﻦ ﮐﺒـﺎر اﻟﺤﻔـﺎظ و اﻟﻨﺎس ﻣﺨﺘﻠﻔﻮن ﻓﯽ ﻣـﺪﺣﻪ و ذﻣﻪ ﻗﺎل اﻟـﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ :‬ﮐـﺬب ﻣﻦ اﺗﻬﻤﻪ ﺑﺎﻟﻮﺿﻊ‪ .‬و ﻗﺎل ﺣﻤﺰة اﻟﺴـﻬﻤﯽ‪ :‬ﻣﺎ‬‫ﯾﺘﻬﻤﻪ ﺑﺎﻟﻮﺿﻊ إﻻ ﻃﻤﻞ ]‪ .[2‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ ]‪ [1‬ﻓﺘﺢ اﻟﻤﺘﻌﺎل ص ‪ 37‬اﻟﺒﺎب اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﺻـﻔﺎت اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟﺒﺮﮐﺎت و اﻟﻤﻨﺎﻓﻊ اﻟﺤﺎﮐﯽ‬‫ﻟﻨﻌﺎل اﻓﻀﻞ ﺷﺎﻓﻊ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻄﻤﻞ ﺑﮑﺴﺮ اﻟﻄﺎء و ﺳﮑﻮن اﻟﻤﯿﻢ‪ :‬اﻟﺬي ﻻ ﯾﺒﺎﻟﯽ ﻣﺎ ﺻﻨﻊ او ﻣﺎ ﻗﯿﻞ ﻟﻪ‪ -‬اﻟﻠﺌﯿﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪66 :‬‬‫أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻣﺎم ﺣﺎﻓﻆ‪ ،‬ﻣﺤﻠﻪ ﻣﺤﻞ ﻣﻦ ﯾﺴﺄل ﻋﻦ اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ و اﺗﺒﺎﻋﻬﻢ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده دارﻗﻄﻨﯽ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را ﻣﺘﻬﻢ ﺑﻮﺿﻊ ﻧﻤﻮده ﮐﺎذب و ﻣﻔﺘﺮي اﺳﺖ‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﺤﺎﻣﺪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﺤﺎﻣﺪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺳﻨﯿﻪ دارﻗﻄﻨﯽ ﺑﺎﻻﺗﺮ از وﻫﻢ و ﻗﯿﺎس اﺳﺖ‪ ،‬و ﭼﻪ ﮐﺲ را ﺗﺎب و ﻃﺎﻗﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﺣﺼﺎي ﻧﺒﺬي از آن ﺑﭙﺮدازد‪،‬‬‫و ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻧﻤﻮذج ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ و ﻏﯿﺮ آن ﻣﺬﮐﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‬‫ﺣﻤﺰه ﺳﻬﻤﯽ ﺟﺮﺟﺎﻧﯽ ﻗﺎدح اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را ﭘﻠﯿﺪ داﻧﺴﺖ‬‫اﺷﺎره‬‫و ﺣﻤﺰه ﺳـﻬﻤﯽ ﻫﻢ ﺳـﻬﻢ ﺟﮕﺮ دوز ﺑﺴﻮي ﻗﺎدﺣﯿﻦ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه روان ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﺟﻠﺒﺎب ﺧﻔﺎ از ﭼﻬﺮه وﺛﻮﻗﺶ ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه‬‫را ﻣﺘﻬﻢ ﺑﻮﺿﻊ ﻧﻤﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﻣﮕﺮ ﭘﻠﯿﺪ ﺑﯽ ﺑﺎك‪ ،‬و اﺣﻤﻖ ﻧﺎﭘﺎك‪.‬‬‫ﺣﯿﻒ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ و ﻫﻢ ﻣﻘﺘﺪاﯾﺸﺎن ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﺘﺤﺬﻟﻖ ]‪ [2‬در ﻗﺪح و ﺟﺮح اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺻﻼ ﻣﺒﺎﻻﺗﯽ از اﻧﻄﺒﺎق ﺗﺸﻨﯿﻊ و ﺗﻬﺠﯿﻦ اﻣﺎم‬‫اﻻﺋﻤﻪ دارﻗﻄﻨﯽ و ﺣﻤﺰه ﺳـﻬﻤﯽ و اﻣﺜﺎﻟﻬﻤﺎ ﺑﺮاﯾﺸﺎن ﺑﺮ ﻧﺪاﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺒﺤﺮ و ﻏﺎﯾﺖ اﻃﻼع ﺧﻮد را ﭘﯿﺶ ارﺑﺎب ﺑﺼـﯿﺮت و‬‫اﺻﺤﺎب ﺗﺘﺒﻊ و ﻓﺤﺺ ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻣﻨﮑﺸﻒ ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪ [1] .‬اﻟﻶﻟﯽ اﻟﻤﺼﻨﻮﻋﮥ و اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﮥ ج ‪ 1‬ص ‪ 337‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺘﺤﺬﻟﻖ ﺑﻀﻢ اﻟﻤﯿﻢ و ﻓﺘﺢ اﻟﺘﺎء و اﻟﺤﺎء و ﺳﮑﻮن اﻟﺬال و ﮐﺴﺮ اﻟﻼم‪ :‬اﻟﺬي ﯾﻈﻬﺮ‪.‬‬‫او ﯾﺪﻋﯽ اﻟﻤﻬﺎر‬‫ﺳﻬﻤﯽ ﮐﻪ از ﻣﺪاﺣﺎن اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ از اﻋﺎﻇﻢ ﻗﻮم اﺳﺖ‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﻤﺰه ﺳﻬﻤﯽ ﺣﺎﺋﺰ ﺳﻬﻢ واﻓﯽ از ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن و ﻋﻠﻮ ﻗﺪر‪ ،‬و ﻓﺎﺋﺰ رﺗﺒﻪ ﻋﺎﻟﯽ از ﺣﻔﻆ و اﺗﻘﺎن و ﺳﻤﻮ ﻓﺨﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ذﻫﺒﯽ در ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ در وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﻪ ﺳﺒﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺴـﻬﻤﯽ اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﻦ ذرﯾﮥ ﻫﺸﺎم ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﺳـﻤﻊ ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺧﻤﺴﯿﻦ ﻣﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺼـﺮام ﺻـﺎﺣﺐ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻀـﺮﯾﺲ و رﺣـﻞ اﻟﯽ اﻟﻌﺮاق ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺳﺘﯿﻦ ﻓﺄدرك اﺑﻦ ﻣﺎﺷـﯽ و ﻫﻮ ﻣﮑﺜﺮ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋـﺪي و‬‫اﻻﺳﻤﺎﻋﯿﻠﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ أﺋﻤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺣﻔﻈﺎ‪ ،‬و ﻣﻌﺮﻓﮥ‪ ،‬و اﺗﻘﺎﻧﺎ ]‪.[1‬‬‫و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در )ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﺣﻤﺰة ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻻﻣـﺎم اﻟﺜﺒﺖ أﺑﻮ اﻟﻘـﺎﺳﻢ اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﺴـﻬﻤﯽ اﻟﺠﺮﺟـﺎﻧﯽ ﻣﻦ ذرﯾـﮥ ﻫﺸﺎم ﺑﻦ‬‫اﻟﻌﺎص ﺟﺎل اﻟﺒﻼد و ﺳـﻤﻊ اﺑﻦ ﻋﺪي‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻤﻘﺮي‪ ،‬و اﻻﺳﻤﺎﻋﯿﻠﯽ‪ ،‬و ﺧﻼﺋﻖ‪ ،‬و ﺻﻨﻒ‪ ،‬و ﺟﺮح‪ ،‬و ﻋﺪل‪ [1] ،‬اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪3‬‬‫ص ‪.161‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 98‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪68 :‬‬‫و ﺻﺤﺢ‪ ،‬و ﻋﻠﻞ‪ .‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ‪.[1] 427‬‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ در )اﻧﺴﺎب( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫أﺑﻮ اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺛـﺎﺑﺖ اﻟﺴـﻬﻤﯽ اﻟﻘﺮﺷـﯽ ﻣﻦ أﻫـﻞ ﺟﺮﺟﺎن أﺣـﺪ اﻟﺤﻔﺎظ اﻟﻤﮑﺜﺮﯾﻦ‪ ،‬رﺣﻞ اﻟﯽ اﻟﻌﺮاق و ﮐﻮر اﻻﻫﻮاز‪ ،‬و‬‫اﺻـﺒﻬﺎن‪ ،‬و اﻟﺸﺎم‪ ،‬و ﻣﺼـﺮ‪ ،‬و أدرك اﻟﺸﯿﻮخ‪ ،‬و ﺗﻠﻤﺬ ﺑﺒﻠﺪه ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻻﺳﻤﺎﻋﯿﻠﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺪي اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬و ﺻﻨﻒ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬و‬‫ﻟﻪ أﻗﺮﺑﺎء ﯾﻨﺴﺒﻮن اﻟﯽ ﺑﻨﯽ ﺳﻬﻢ أﯾﻀﺎ ذﮐﺮﺗﻬﻢ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﺟﺮﺟﺎن ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪[2] 427‬‬‫اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺣﺎﻓﻆ ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را داراي ﻣﻨﺰﻟﺘﯽ ﻋﻈﯿﻢ داﻧﺴﺖ‬‫اﺷﺎره‬‫و از ارﺷـﺎد ﺣﺎﻓـﻆ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﮐﻪ ﻋﻼـﻣﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در )ﻵﻟﯽ ﻣﺼـﻨﻮﻋﻪ( ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﺰﻟﺖ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه ﻣﻨﺰﻟﺖ ﮐﺴـﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﺳﺌﻮال ﮐﺮده ﺷﻮد از ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ و اﺗﺒﺎع اﯾﺸﺎن‬‫اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺣﺎﻓﻆ ﮐﻪ از ﻣﺎدﺣﯿﻦ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ ﺧﻮد از اﮐﺎﺑﺮ ﺣﻔﺎظ اﺳﺖ‬‫و اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺣﺎﻓﻆ اﺳﺘﺎذ ﺣﺎﮐﻢ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺴﺘﺪرك اﺳﺖ‪ ،‬و از ﻧﺤﺎرﯾﺮ ﺟﻬﺎﺑﺬه‪ [1] ،‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ص ‪ ،422‬ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ‬‫ج ‪ 3‬ص ‪.1089‬‬‫]‪ [2‬اﻧﺴﺎب ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ ص ‪ 319‬ﻣﻨﺸﻮر اﻟﻤﺴﺘﺸﺮق د س‪ .‬ﻣﺮﺟﻠﯿﻮث‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪69 :‬‬‫و ﺣﺬاق اﺳﺎﺗﺬه‪ ،‬و وﺣﯿﺪ ﻋﺼـﺮ در ﺣﻔﻆ و اﺗﻘﺎن و ورع و ﻣﺬاﮐﺮه و ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﺑﻮد‪ ،‬و اﺋﻤﻪ ﮐﺒﺎر‪ ،‬و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻋﺎﻟﯽ ﻓﺨﺎر‪ ،‬ﻗﺼـﺒﺎت ﺳﺒﻖ در‬‫ﻣﺪح و ﺛﻨﺎ‪ ،‬و ﺗﺒﺠﯿﻞ و اﻃﺮاء او رﺑﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ در )ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ( در وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ارﺑﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﯾﺰﯾـﺪ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي أﺣـﺪ اﻻﻋﻼم ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻻوﻟﯽ ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر و ﻟﻪ اﺛﻨﺎن و ﺳـﺒﻌﻮن ﺳـﻨﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﻫﻮ واﺣﺪ ﻋﺼﺮه ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ و اﻻﺗﻘﺎن‪ ،‬و اﻟﻮرع‪ ،‬و اﻟﻤﺬاﮐﺮة‪ ،‬و اﻟﺘﺼﻨﯿﻒ‪ .‬ﺳﻤﻊ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ و ﻃﺒﻘﺘﻪ‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟﺮﺣﻠﮥ‬‫ﻣﻦ اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺧﻠﯿﻔﮥ‪ ،‬و ﻃﺒﻘﺘﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن آﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ ﮐﺎن اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﯾﺨﻀﻊ ﻟﺤﻔﻈﻪ ]‪.[1‬‬‫و اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ در )ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن و ﻋﺒﺮة اﻟﯿﻘﻈﺎن( در وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﻪ ﺗﺴﻊ و ارﺑﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ ﻟا ﺤﺎﻓﻆ أﺣﺪ اﻻﻋﻼم أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﻫﻮ أوﺣﺪ ﻋﺼﺮه ]‪ [1‬اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ‬‫ج ‪ 2‬ص ‪.281‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪70 :‬‬‫ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ و اﻻﺗﻘﺎن و اﻟﻮرع‪ ،‬و اﻟﻤﺬاﮐﺮة و اﻟﺘﺼﻨﯿﻒ ]‪.[1‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ در )ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ( ﮐﻪ آن را از )ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ( ذﻫﺒﯽ ﻣﻠﺨﺺ ﮐﺮده ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻻﻣﺎم ﻣﺤﺪث اﻻﺳـﻼم اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﺑﻦ داود اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي أﺣﺪ ﺟﻬﺎﺑﺬة اﻟﺤﺪﯾﺚ ]‪ [2‬ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ ﺗﻠﻤﯿﺬه‪ :‬ﻫﻮ واﺣﺪ‬‫ﻋﺼـﺮه ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ و اﻻﺗﻘﺎن و اﻟﻮرع و اﻟﻤﺬاﮐﺮة و اﻟﺘﺼﻨﯿﻒ‪ .‬ﺑﺎﻗﻌﮥ ]‪ [3‬ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ‪ ،‬ﻻ ﯾﻄﺎق ﻣﺬاﮐﺮﺗﻪ‪ .‬ﺻـﻨﻒ و ﺟﻤﻊ‪ ،‬و أﻗﺎم ﺑﺒﻐﺪاد و ﻣﺎ‬‫ﺑﻬﺎ أﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ اﻻ أن ﯾﮑﻮن أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺠﻌﺎﺑﯽ ﻓﺎﻧﯽ ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﻋﻠﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﺑﺒﻐﺪاد أﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﺳـﻤﻊ ﺧﻼﺋﻖ و رﺣﻞ وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ‪277‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 99‬از ‪174‬‬‫و ﻣﺎت ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻻوﻟﯽ ﺳﻨﮥ ‪.349‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻨﺪة‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﻋﻠﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺗﺤﺖ أدﯾﻢ اﻟﺴﻤﺎء ﮐﺘﺎب أﺻﺢ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﺴﻠﻢ و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻣﻨﺪة‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ‬‫ﻓﯽ اﺧﺘﻼف اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻻﺗﻘﺎن ]‪ [1‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 2‬ص ‪.343‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺠﻬﺎﺑﺬة ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺠﯿﻢ ﺟﻤﻊ ﺟﻬﺒﺬ ﺑﮑﺴﺮ اﻟﺠﯿﻢ و اﻟﺒﺎء و ﺳﮑﻮن اﻟﻬﺎء‪ :‬اﻟﻨﺎﻗﺪ‪ -‬اﻟﻌﺎرف ﺑﺘﻤﯿﯿﺰ اﻟﺠﯿﺪ ﻣﻦ اﻟﺮدي‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺒﺎﻗﻌﮥ‪ :‬اﻟﺮﺟﻞ اﻟﺬﮐﯽ اﻟﻌﺎرف‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪71 :‬‬‫أﺣﻔﻆ ﻣﻦ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﻘﺎﺿـﯽ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻻﺑﻬﺮي‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود ﯾﻘﻮل ﻻﺑﯽ ﻋﻠﯽ‪ :‬ﻣﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﻦ ﺑا ﺮاﻫﯿﻢ؟‬‫ﻓﻘـﺎل‪ :‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻃﻬﻤـﺎن ﻋﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ اﻟﺒﺠﻠﯽ ﻋﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻨﺨﻌﯽ ﻓﻘﺎل أﺣﺴـﻨﺖ ﯾﺎ أﺑﺎ ﻋﻠﯽ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﮐﺎن أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ‬‫رأﯾﺖ ﻓﯽ أﺻﺤﺎﺑﯽ ﻣﺜﻞ اﻟﺠﻌﺎﺑﯽ ﻓﯽ ﺣﻔﻈﻪ ﻓﺤﮑﯿﺖ ﻫﺬا ﻟﻠﺠﻌﺎﺑﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﻘﻮل أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا و ﻫﻮ اﺳﺘﺎذي ﻓﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ ]‪[1‬‬‫ﻣﺪح اﺑﻦ ﻋﻘﺪه از ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ ﮔﺠﺮات‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻣﺤﻤـﺪ ﻃﺎﻫﺮ ﮔﺠﺮاﺗﯽ )ﻣﺘﻮﻓﯽ ‪ (986‬ﮐﻪ ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﺳـﺎﻣﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﻋـﺎﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﻏﺮر ﻓﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬و ﺟﻼﺋﻞ ﻣﺤﺎﺳﻦ‪ ،‬و ﻋﻈﻤﺖ ﺷﺄن‪ ،‬و ﺟﻼﻟﺖ‬‫ﻣﮑﺎن او از‪.‬‬‫اﺧﺒﺎر اﻻﺧﯿﺎر ]‪ [2‬ﻓﯽ )اﺳﺮار اﻻﺑﺮار( ﻟﻠﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ اﻟﺪﻫﻠﻮي‪.‬‬‫و )ﺳﺒﺤﮥ اﻟﻤﺮﺟﺎن ]‪ [3‬ﻓﯽ آﺛﺎر ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن( ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻏﻼم ﻋﻠﯽ آزاد ﺑﻠﮕﺮاﻣﯽ ﻣﯽﺗﻮان ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬‫و ﺧﻮد ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ در )رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ( ]‪ [4‬ﮐﺘﺎب ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺎر او را ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪.368‬‬‫]‪ [2‬أﺧﺒﺎر اﻻﺧﯿﺎر ص ‪ 322‬ط دﻫﻠﯽ ‪.1270‬‬‫]‪ [3‬ﺳﺒﺤﮥ اﻟﻤﺮﺟﺎن ص ‪.43‬‬‫]‪ [4‬رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ ص ‪ 23‬ط ﻫﻨﺪ ‪.1255‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪72 :‬‬‫ﺑﺮاي ﻃﺒﻘﺎت ارﺑﻌﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﮐﺎﻓﯽ و ﭘﺴﻨﺪ داﻧﺴﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در )اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل( ﺑﺎﻓﺎده او در )ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺎر( اﺳﺘﻨﺎد ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ در )ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم( ]‪ [1‬ﺗﻨﺰﯾﻪ او ﻣﺜﻞ ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻬﺎﯾﺖ از ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ اﺟﻤﺎع ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ و در )ازاﻟـﮥ اﻟﻐﯿﻦ( در ﻧﻔﯽ ﺻـﺤﺖ و‬‫اﻋﺘﺒﺎر اﺣﺎدﯾﺚ ﻧﻬﺎﯾﻪ او را ﻣﻼذ و ﻣﻠﺠﺄ ﺧﻮد ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬و ﺗﻤﺴﮏ ﺑﺤﻮاﻟﻪ ﮐﺘﺎب )ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺎر( او ﻧﻤﻮده و ﺧﻮﺷﺪل ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫و ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴـﻄﻨﻄﻨﯽ اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﺑﺤﺎﺟﯽ ﺧﻠﯿﻔﮥ و اﻟﮑﺎﺗﺐ اﻟﺠﻠﺒﯽ اﻻﺳﺘﻨﺒﻮﻟﯽ در )ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﻋﻦ اﺳﺎﻣﯽ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻔﻨﻮن(‬‫ﮐﺘﺎب ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺎر او را ذﮐﺮ ﮐﺮده ]‪.[2‬‬‫در ﮐﺘﺎب )ﺗﺬﮐﺮة اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت( ﮐﻪ دو ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﻨﻈﺮ اﺿﻌﻒ اﻟﺒﺮّﯾﺎت رﺳﯿﺪه ﮔﻔﺘﻪ‪.‬‬‫ﺣـﺪﯾﺚ أﺳـﻤﺎء ﻓﯽ رد اﻟﺸـﻤﺲ ﻓﯿﻪ ﻓﻀـﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺮزوق ﺿـﻌﯿﻒ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻃﺮﯾﻖ آﺧﺮ ﻓﯿﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة راﻓﻀـﯽ رﻣﯽ ﺑﺎﻟﮑﺬب و راﻓﻀـﯽ ﮐﺎذب‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻓﻀـﯿﻞ ﺻﺪوق‪ ،‬اﺣﺘﺞ ﺑﻪ ﻣﺴﻠﻢ و اﻻرﺑﻌﮥ و اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻣﻦ ﮐﺒﺎر اﻟﺤﻔﺎظ‪ ،‬و ﺛﻘﻪ اﻟﻨﺎس و ﻣﺎ ﺿﻌﻔﻪ اﻻ ﻋﺼﺮي ﻣﺘﻌﺼﺐ ]‪ [1] .[3‬ﻣﻨﺘﻬﯽ‬‫اﻟﮑﻼم ص ‪ 65‬ﻧﺼﻒ اول ﻣﺴﻠﮏ اول‪.‬‬‫]‪ [2‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 2‬ص ‪ 1599‬ط ﺑﻐﺪاد‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 100‬از ‪174‬‬‫]‪ [3‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت ص ‪ 96‬ط ﻣﺼﺮ ‪1343‬‬‫ﺣﺎﻓﻆ در اﺻﻄﻼح ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ‬‫از اﯾﻦ ﮐﻼم ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه از ﮐﺒﺎر ﺣّﻔﺎظ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻌﻨﯽ ﺣﺎﻓﻆ ﻏﺎﻟﺒﺎ ﻣﺤﻔﻮظ ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺎﻇﺮﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ در اﺻـﻄﻼح اﻫﻞ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﭼﻪ ﺟﻼﻟﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ دارد‪.‬‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸﯽ در ﺗﺮاﺟﻢ اﻟﺤّﻔﺎظ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ ﯾﻄﻠﻖ ﻫﺬا اﻻﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻣﻬﺮ ﻓﯽ ﻓﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺨﻼف اﻟﻤﺤﺪث ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻨﺠﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺎﻫﺮﯾﻦ در ﻓﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻮده و ﻣﺮﺗﺒﻪ او از اﺟّﻠﻪ ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ ﻫﻢ در ﮔﺬﺷﺘﻪ‪.‬‬‫و ﺷـﯿﺦ اﺑﻮ اﻟﻤﻮاﻫﺐ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ زوﻗﺎ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﺸـﻌﺮاوي ﮐﻪ از اﺟّﻠﻪ‬‫ﻣﺸﺎﯾـﺦ اﺟﺎزه ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ اﺳﺖ‪ ،‬و در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻣﺤﺎﻣﺪ و ﻓﻀﺎﺋﻞ او را ﺧﻮاﻫﯽ ﺷـﻨﯿﺪ در ﮐﺘﺎب ﻟﻮاﻗﺢ اﻻﻧﻮار ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺴﺎدة اﻻﺧﯿﺎر ﮐﻪ‬‫ﺳﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از آﻧﻬﺎ ﻣﺤﺸـﯽ اﺳﺖ ﺑﺨﻂ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸـﯽ‪ ،‬و ﭼﻬﺎرﻣﯿﻦ ﻧﺴـﺨﻪ ﻣﻄﺒﻮﻋﻪ ﻣﺼﺮ ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ‬‫ﭘﺮوردﮔﺎر ﻧﺰد اﯾﻦ ﺧﺎﮐﺴﺎر ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﮐﺎن اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﺸـﺮوط اﻟﺘﯽ إذا اﺟﺘﻤﻌﺖ ﻓﯽ اﻻﻧﺴﺎن ﺳـﻤﯽ ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻫﯽ اﻟﺸـﻬﺮة ﺑﺎﻟﻄﻠﺐ و اﻻﺧﺬ ﻣﻦ ]‪ [1‬ﺗﺮاﺟﻢ اﻟﺤﻔﺎظ‬‫ص ‪ 217‬ﺣﺮف اﻟﺤﺎء اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ ﻣﻦ اﻟﻨﺴﺐ و اﻻﻟﻘﺎب آﺧﺮ اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪74 :‬‬‫أﻓﻮاه اﻟﺮﺟﺎل‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺮﻓـﮥ ﺑﺎﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌـﺪﯾﻞ ﻟﻄﺒﻘﺎت اﻟﺮواة و ﻣﺮاﺗﺒﻬﻢ‪ ،‬و ﺗﻤﯿﯿﺰ اﻟﺼـﺤﯿﺢ ﻣﻦ اﻟﺴـﻘﯿﻢ ﺣﺘﯽ ﯾﮑﻮن ﻣﺎ ﯾﺴﺘﺤﻀـﺮه ﻣﻦ ذﻟﮏ‬‫اﮐﺜﺮ ﻣﻤﺎ ﻻ ﯾﺴﺘﺤﻀﺮه ﻣﻊ اﺳﺘﺤﻔﺎظ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﺘﻮن ﻓﻬﺬه اﻟﺸﺮوط ﻣﻦ ﺟﻤﻌﻬﺎ ﻓﻬﻮ ﺣﺎﻓﻆ ]‪.[1‬‬‫ﭘﺲ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﻋﻠّﺎﻣﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺸﻬﻮرﯾﻦ ﺑﻄﻠﺐ‪ ،‬و اﺧﺬ از اﻓﻮاه رﺟﺎل‪ ،‬و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺠﺮح و ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻃﺒﻘﺎت‬‫رواة و ﻣﺮاﺗﺐ آﻧﻬﺎ‪ ،‬و ﺗﻤﯿﯿﺰ ﺻﺤﯿﺢ از ﺳﻘﯿﻢ ﺑﻮده‪ ،‬و ﻣﺴﺘﺤﻀﺮات او در اﯾﻦ ﺑﺎب زﯾﺎده از دﯾﮕﺮان ﺑﻮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﻓـﺎده ﺷـﯿﺦ ﻣﺤﻤـﺪ ﻃـﺎﻫﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮدم ﺗﻮﺛﯿﻖ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه ﻧﻤﻮده‪ .‬و ﻣﺮدم در اﯾﻨﺠﺎ ﻧﺎﻗـﺪﯾﻦ رﺟﺎل و اﺋﻤﻪ ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ ﺑﺎ ﮐﻤﺎل‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﻤﺎ ﻫﻮ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﻦ ﺳﯿﺎق اﻟﮑﻼم‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺴﺎرت ﺑﺮ ﺗﻀﻌﯿﻒ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻧﻨﻤﻮده ﻣﮕﺮ ﻋﺼﺮي ﻣﺘﻌّﺼﺐ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻏﻀﺐ ﺷـﺎه ﺻـﺎﺣﺐ و ﻣﻤﺎﺛﻠﺘﺸﺎن ﺑﺎ ﺣﺎﺳـﺪﯾﻦ ﻣﺘﻌّﺼﺐ‪ ،‬و اﺗّﺒﺎع ﺟﺎرﺣﯿﻦ ﻏﯿﺮ ﻣﺘـﺪّرب ﺣﺴﺐ اﯾﻦ اﻓﺎده‪ ،‬و اﻓﺎده دﯾﮕﺮ اﺋﻤﻪ ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ‬‫ﮐﻪ ﻧﻤﻮذج آن ﺳﺎﺑﻘﺎ ﮔﺬﺷﺖ ﻣﺤﻘﻖ ﮔﺮدﯾﺪ‪ [1] .‬ﻟﻮاﻗﺢ اﻻﻧﻮار ﺷﻌﺮاوي ص ‪ 199‬ﻣﻦ اﻟﺒﺎب اﻻول ﻣﻦ اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻓﯽ ذﮐﺮ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ‬‫اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﺬﯾﻦ ﺻﺤﺒﻨﺎﻫﻢ‬‫ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را ﻣﺪح ﮐﺮد‬‫و اﺑـﻮ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻗﺰاوﻏﻠﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺴـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ]‪ [1‬ﮐﻪ ﺧﻮد ﺷـﺎه ﺻـﺎﺣﺐ ﺑـﺎو اﺣﺘﺠﺎج در ﺑﺎب ﻣﻄﺎﻋﻦ‬‫ﮐﺮده‪ ،‬و ﮐـﺬا اﻟﮑـﺎﺑﻠﯽ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و ﺣﺴﺐ اﻓـﺎده ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ در )اﯾﻀـﺎح ﻟﻄﺎﻓـﮥ اﻟﻤﻘﺎل( از اﺋﻤﻪ دﯾﻦ و ﻗـﺪﻣﺎي ﻣﻌﺘﻤـﺪﯾﻦ ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ و‬‫ﺟﻤﺎﻋﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ ﻫﻢ در )ازاﻟـﮥ اﻟﻐﯿﻦ( ﺗﺸـﺒﺚ ﺑﺎﻓﺎده او ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﺟﻼﺋﻞ ﻓﻀﺎﺋﻞ او در ﻣﺎ ﺑﻌـﺪ ﻣﻔـّﺼ ﻼ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫ﺧﻮاﻫﯽ ﺷـﻨﯿﺪ ﺗﻨﺼـﯿﺺ ﺑﺸﻬﺮت ﻋﺪاﻟﺖ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻗﻮل ﺟّﺪ ﺧﻮد را درﺑﺎره او رّد ﮐﺮده ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﮐﺘﺎب )ﺗﺬﮐﺮة ﺧﻮاّص اﻻّﻣﮥ‬‫ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓـﮥ اﻻﺋّﻤـ ﮥ( ﮐﻪ ﺑﻌﻨـﺎﯾﺖ اﻟﻬﯽ ﻧﺴـﺦ ﻋﺪﯾـﺪه آن ﻧﺰد ﻓﻘﯿﺮ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ در ذﯾﻞ ﺣـﺪﯾﺚ رّد ﺷـﻤﺲ ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 101‬از ‪174‬‬‫اﻟّﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﮐﺬا ﻗﻮل ﺟﺪي أﻧﺎ ﻻ أﺗﻬﻢ ﺑﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة اﻻ ﻣﻦ ﺑﺎب اﻟﻈﻦ و اﻟﺸﮏ ﻻ ﻣﻦ ﺑﺎب اﻟﻘﻄﻊ و اﻟﯿﻘﯿﻦ و اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻣﺸـﻬﻮر ﺑﺎﻟﻌﺪاﻟﮥ‪ ،‬ﮐﺎن ﯾﺮوي‬‫ﻓﻀﺎﺋـﻞ أﻫـﻞ اﻟﺒﯿﺖ و ﯾﻘﺘﺼـﺮ ﻋﻠﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺘﻌﺮض ﻟﻠﺼـﺤﺎﺑﮥ ﺑﻤـﺪح و ﻻ ﺑـﺬم ﻓﻨﺴـﺒﻮه اﻟﯽ اﻟﺮﻓﺾ ]‪ [1] .[2‬ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠـﻮزي ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ‬‫ﻗﺰاوﻏﻠﯽ اﺑﻦ ﺑﻨﺖ أﺑﯽ اﻟﻔﺮج اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪ ،‬ﻣﻮرخ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﻮﻋﺎظ‪ ،‬وﻟـﺪ و ﻧﺸﺄ ﺑﺒﻐﺪاد و ﮐﺎﻧﺖ وﻻدﺗﻪ ﺳـﻨﮥ ‪ 581‬و اﻧﺘﻘﻞ اﻟﯽ دﻣﺸﻖ‬‫ﻓﺎﺳﺘﻮﻃﻨﻬﺎ ﺣﺘﯽ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ ،654‬ﻟﻪ ﻣﺼﻨﻔﺎت‪ :‬ﻣﻨﻬﺎ ﺗﺬﮐﺮة ﺧﻮاص اﻻﻣﮥ ﻓﯽ ذﮐﺮ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺬﮐﺮة ﺧﻮاص اﻻﻣﮥ ص ‪ 51‬ط اﻟﻨﺠﻒ اﻻﺷﺮف‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪76 :‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺗّﻬـﺎم اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه را ﺑﻮﺿﻊ ﺣـﺪﯾﺚ رّد ﺷـﻤﺲ از ﺑﺎب ﻇّﻦ و ﺷﮏ اﺳﺖ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ رﺟﻤﺎ ﺑﺎﻟﻐﯿﺐ‬‫ﺑﻈّﻦ ﺳﻮء ﮐﻪ ﻣﺼﺪاق )ِإ ﱠن ﺑَْﻌَﺾ اﻟﱠﻈﱢﻦ ِإﺛ ٌْﻢ(‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﺟﺴﺎرت ﺑﺮ اﯾﻦ اﺗّﻬﺎم ﮐﺮده‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻣﺸـﻬﻮر اﺳﺖ ﺑﻌﺪاﻟﺖ و رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﺮد ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم را‪ ،‬و اﻗﺘﺼﺎر ﺑﺮ‬‫آن ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬و ﻣﺘﻌﺮض ﻧﻤﯽﺷﺪ ﺑﺮاي ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺑﻤﺪح و ذّم‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﺴـﺒﺖ ﮐﺮدﻧﺪ او را ﺑﺴﻮي رﻓﺾ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺘﻌّﺼﺒﯿﻦ و ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ ﮐﻪ از ذﮐﺮ‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم ﻣﺜﻞ ﻣﺎر ﺑﺮ ﺧﻮد ﻣﯽﭘﯿﭽﻨﺪ او را ﻣﻨﺴﻮب ﺑﺮﻓﺾ ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‬‫اﺑﻮ اﻟﻤﺆﯾﺪ ﺧﻮارزﻣﯽ ﻧﯿﺰ در ﺟﻤﻊ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿﺪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را ﺗﻌﻈﯿﻢ ﮐﺮد‬‫اﺷﺎره‬‫و اﮔﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت و ﺗﻮﺛﯿﻘﺎت ﺑﺮاي اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه ﮐﻔﺎﯾﺖ ﻧﮑﻨـﺪ‪ ،‬و ﻧﺸﺘﺮ ﺧﻮﻧﯿﻦ ﺑـﺪل ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ و اﺗﺒﺎﻋﺸﺎن ﻧﺰﻧﺪ‪،‬‬‫ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ ﮐﻪ )ﺟﺎﻣﻊ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿﺪ( ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ أﺑﻮ اﻟﻤﺆﯾﺪ ﺧﻮارزﻣﯽ ﮐﻪ در آن ﭘﺎﻧﺰده ﻣﺴـﻨﺪ اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ را ﺟﻤﻊ ﮐﺮده‪،‬‬‫و ﻓﻀـﯿﻠﺖ و ﻣﻬـﺎرت اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ را در ﺣـﺪﯾﺚ ﺛـﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪ ،‬ﻋﺮق رﯾﺰي ﺑﺴـﯿﺎر در ﺣﻤـﺎﯾﺖ ﺟﻨـﺎﺑﺶ‪ ،‬و اﺛﺒـﺎت رواﯾﺖ ﻧﻤﻮدن ﻣﻼزﻣﺎﻧﺶ‬‫اﺣﺎدﯾﺚ را ﺑﮑﺎر ﺑﺮده‪ ،‬و اﻟﺤﻖ ﺑﺮ ﺣﻨﻔﯿﯿﻦ ﻣﻨﺘﯽ ﻋﻈﯿﻢ ﮔﺬاﺷـﺘﻪ و ﺑﺰﻋﻢ ﺧﻮد اﻣﺎم اﻋﻈﻢ اﯾﺸﺎن را از ﻋﺎر و ﺷﻨﺎر ﻋﺪم ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﺑﺪر‬‫ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﻋﻠﻤﺎي ﺣﻨﻔّﯿﻪ ﻣﻔﺎﺧﺮت و ﻣﺒﺎﻫﺎت ﺑﺮ آن دارﻧﺪ‪ ،‬و در ﻣﻘﺎم دﻓﻊ ﻃﻌﻦ و ﻣﻼم از ﺟﻨﺎﺑﺶ رﺟﻮع ﺑﺂن آرﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ و دﯾﮕﺮان ﻫﻢ آن را ﻣﻼذ و ﻣﻠﺠﺄ ﺧﻮد ﭘﻨﺪارﻧـﺪ رو آرﻧـﺪ و در ﯾﺎﺑﻨـﺪ ﮐﻪ در آن ﭼﻪ ﻗﺴﻢ ﺗﻮﺛﯿﻖ و اﻃﺮاء اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻣﺮﻗﻮم‬‫ﮔﺸﺘﻪ‪ ،‬و ﭼﻪ ﻧﮕﺎر ﻣﺪح و ﺛﻨﺎﯾﺶ در آن ﺑﺴﺘﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪77 :‬‬‫و ﻫﺬه ﻋﺒﺎرة أﺑﯽ اﻟﻤﺆﯾﺪ ﻓﯽ أواﺧﺮ )ﺟﺎﻣﻊ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿﺪ(‪:‬‬‫أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ زﯾﺎد ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻌﺠﻼن أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ‬‫ﻋﻘﺪة‪.‬‬‫ﮐﺎن ﺛﻘﮥ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻤﺎ ﺑﺎﻟﻨﺤﻮ‪ ،‬و اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬و اﻟﻘﺮاءة‪ ،‬ﻣﺘﻘﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻟﺮواﺗﻪ‪ ،‬و ﻣﺪار ﻫﺬه اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ ﻋﻠﯿﻪ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه ﺛﻘﻪ و ﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬و ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻨﺤﻮ و ﻗﺮاﺋﺖ‪ ،‬و ﻣﺘﻘﻦ در ﺣـﺪﯾﺚ و ﺣﺎﻓﻆ روات آن ﺑﻮده‪ ،‬و ﻣـﺪار اﺳﺎﻧﯿﺪ‬‫اﻣﺎم اﻋﻈﻢ ﺑﺮ او اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﮐﻨﻮن ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ را اﺧﺘﯿﺎر دادﯾﻢ ﮐﻪ ﺧﻮاه اﻧـﺪك ﺗﺄّﻣﻞ ﺑﮑﺎر ﺑﺮده‪ ،‬وﯾﺮ ﻫﻔﻮات ﺧﻮد ﻧـﺪاﻣﺖ ورزﻧـﺪ‪ ،‬و ﺧﻮاه ﺑﻐﺮض ردّ‬‫ﺑﻌﺾ اﺳﺘﺪﻻﻻت اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺮواﯾﺎت اﺑﻦ ﻋﻘﺪه‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﺤﻘﻘﺶ ﺧﯿﻠﯽ ﻣﺸﮑﻞ‪ ،‬زﯾﺮا ﻣﺪار اﺳﺘﺪﻻل اﯾﺸﺎن ﺑﺮ ﻣﺤﺾ رواﯾﺎت اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻧﯿﺴﺖ‪،‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ آﻧﭽﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه رواﯾﺖ ﮐﺮده‪ ،‬و اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺂن اﺳﺘﺪﻻل ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ آن را ﺣﺬو اﻟﻨﻌﻞ ﺑﺎﻟﻨﻌﻞ دﯾﮕﺮ ﺛﻘﺎت اﺋﻤﻪ‪ ،‬و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻣﺬﻫﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 102‬از ‪174‬‬‫اﯾﺸﺎن ﻫﻢ رواﯾﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﺗﻀﻌﯿﻒ و ﺗﻮﻫﯿﻦ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و دﺳﺖ از اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر او ﺑﺮدارﻧﺪ‪.‬‬‫ﻟﯿﮑﻦ ﻣﻠﺘﻤﺲ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﮑﺮي ﺑﺮاي اﺻﻼح ﺣﺎل ﭘﺮ اﺧﺘﻼل ﻋﻤﺪه ﻣﺪاﯾﺢ و ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻣﺎم اﻋﻈﻢ ﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﺧﻮارزﻣﯽ‬‫ﻣﺪار اﯾﻦ اﺳﺎﻧﯿﺪ ﺑﺮ ]‪ [1‬ﺟﺎﻣﻊ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿﺪ ج ‪ 2‬ص ‪ 398‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد دﮐﻦ ‪1332‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪78 :‬‬‫اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه ﺑﻮده ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬در اﯾﻦ ﺻﻮرت ﻗﺪح و ﺟﺮح اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻧﻤﻮدن‪ ،‬و راه ﺗﻮﻫﯿﻦ و اﺳـﺘﺨﻔﺎف او ﭘﯿﻤﻮدن‪ ،‬ﺻـﺮاﺣﺘﺎ در اﺑﻄﺎل ﻓﻀـﯿﻠﺖ‬‫اﺳﻨﺎي اﻣﺎم اﻋﻈﻢ ﮐﻮﺷﯿﺪن‪ ،‬و ﻋﻤﺪه ﻣﻨﺎﻗﺐ او را ﺑﺨﺎك ﺳﯿﺎه ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﺎﺧﺘﻦ اﺳﺖ‬‫اﺑﻮ اﻟﻤﺆﯾﺪ ﺧﻮارزﻣﯽ ﻣﻮرد ﺗﻌﻈﯿﻢ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫و ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ أﺑﻮ اﻟﻤﺆﯾـﺪ ﺧﻮارزﻣﯽ از اﮐﺎﺑﺮ ﻓﻘﻬﺎء و اﺟّﻠﻪ ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﻌﺘﻤـﺪﯾﻦ اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ اﺳﺖ و ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن‪ ،‬و ﻓﻘﺎﻫﺖ‪ ،‬و‬‫رﯾـﺎﺳﺖ‪ ،‬و اﻣﺎﻣﺖ او از )ﺟﻮاﻫﺮ ﻣﻀـﯿﺌﻪ ]‪ [1‬ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻨﻔﯿﻪ( ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻘﺮﺷـﯽ‪ ،‬و )ﮐﺘﺎﺋﺐ أﻋﻼم اﻻﺧﺒﺎر ﻣﻦ‬‫ﻣﺬﻫﺐ اﻟﻨﻌﻤﺎن اﻟﻤﺨﺘﺎر( ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﮑﻔﻮي ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ دّﻫﺎن در )ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ( او را ﺑﻮﺻﻒ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺳﺘﻮده‪.‬‬‫و رﺷﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن ﺗﻠﻤﯿﺬ رﺷﯿﺪ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ در )ﺷﻮﮐﺖ ﻋﻤﺮﯾﻪ( ﺑﺎﻓﺎده او در ذّب ﺣﺮﯾﻢ اﻣﺎم اﻋﻈﻢ ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫و ﺷـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي در )رﺟﺎل ﻣﺸـﮑﺎة( ﺑﺮ ﺟﻮاﺑﺎت او از اّدﻋﺎي ﺑﻌﺾ ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻣﺬﻫﺐ اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ را ﺑﺎ اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﯽﻧﺎزد‪ ،‬و‬‫ﮐﺘﺎب او را در اﯾﻦ ﺑﺎب ﻣﯽﺳﺘﺎﯾﺪ و ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪) :‬ﻫﻮ ﮐﺘﺎب ﺣﺎﻓﻞ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺒﺎب(‪.‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻﺮ ﻫﻢ در )ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ( او را ﺑﺤﺎﻓﻆ ﻓﻘﯿﻪ ﯾﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﺨﺘﺼﺮ ﮐﺘﺎﺑﺶ ﺗﻤﺴﮏ و اﺣﺘﺠﺎج ﻣﯽﮐﻨﺪ و آن را ﻣﻠﺠﺄ و ﻣﺄواي‬‫ﺧﻮد ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‪ [1] .‬اﻟﺠﻮاﻫﺮ اﻟﻤﻀﯿﺌﮥ ج ‪ 2‬ص ‪13‬‬‫ﻣﺜﺒﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه از اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫اﺷﺎره‬‫ﻣﺴـﺘﺘﺮ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ از ﻣﺎ ﺳـﺒﻖ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪه ﮐﻪ ﻣﺜﺒﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه در ﺟﻤﻊ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ و اﺛﺒﺎت آن ﮐﻪ آن را ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮاﻻة ﻫﻢ‬‫ﮔﻮﯾﻨﺪ ﭼﻨﺪ ﮐﺲ از اﮐﺎﺑﺮ و اﻋﺎﻇﻢ و اﺟّﻠﻪ و اﻓﺎﺧﻢ اﺋﻤﻪ ﺳﻨﯿﻪاﻧﺪ‪:‬‬‫اول ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم اﯾﺸﺎن أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻠﯿﻢ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ‪.‬‬‫دّوم ﻋﻠّﺎﻣﻪ ﻧﺤﺮﯾﺮ ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﺤﻔﺎظ و اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ ﮐﻪ در ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري و در اﺻﺎﺑﻪ ﺑﻤﻘﺎﻣﺎت ﻣﺘﻌّﺪده ذﮐﺮ آن‬‫ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﺳّﻮم ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﻤﻬﻮدي ﮐﻪ ذﮐﺮ آن ﻧﻘﻼ از اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺤﻘﻖ و ﻣﺤّﺪث ﻣﺪﻗﻖ ﻋﺒﺪ اﻟﺮؤوف ﻣﻨﺎوي ﮐﻪ او ﻫﻢ ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ذﮐﺮ آن ﮐﺮده‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺨﺎﻧﯽ اﻟﻘﺎدري اﻟﻤﺪﻧﯽ ﮐﻪ در ﺻﺮاط ﺳﻮّي ذﮐﺮ آن ﮐﺮده‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤـﺪﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸـﯽ ﮐﻪ از ﻋﻈﻤـﺎء و اﺟّﻠﻪ ﻋﻠﻤﺎي اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ اﺳﺖ )ﮐﻤﺎ ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻦ اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓـﮥ اﻟﻤﻘﺎل ﻟﻠﻔﺎﺿـﻞ‬‫اﻟﺮﺷﯿﺪ( ذﮐﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب در )ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﻌﺒﺎ و ﻧﺰل اﻻﺑﺮار ﺑﻤﺎ ﺻّﺢ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻻﻃﻬﺎر( ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺑﻌـﺪ ﺗﻔﺤﺺ و ﺗﺘﺒﻊ ﻇـﺎﻫﺮ ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺟﻤﻌﯽ ﻏﻔﯿﺮ و ﺟﻤﻌﯽ ﮐﺜﯿﺮ دﯾﮕﺮ از اﻋﻼم ﻓﺨﺎم و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻋﻈﺎم و ﻣﺸﺎﯾـﺦ ﻣﻌﺮوﻓﯿﻦ و اﺋﻤﻪ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 103‬از ‪174‬‬‫ﺳﻨﯿﻪ ﻧﯿﺰ اﺛﺒﺎت اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ و ﺑﺴﻨﺪ ﻣﺘﺼﻞ ﮐﻪ در آن اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ ﻫﻢ داﺧﻞ اﺳﺖ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را از ﺧﻮد اﺑﻦ ﻋﻘﺪه رواﯾﺖ‬‫ﻧﻤﻮده‪:‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺎﺑﺪ ﺳﻨﺪي از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻋﻠﻤﺎي ﻣﺪﯾﻨﻪ و از ﻣﺜﺒﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫اوﻟﺸﺎن ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻌﺎﺻﺮ‪ ،‬ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ‪ ،‬ﻋﻤﺪة اﻷﻋﯿﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺎﺑﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﺴﻨﺪي ﻣﺼﻨﻒ ﮐﺘﺎب ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد و ﻏﯿﺮ آن ﮐﻪ‬‫از اﮐـﺎﺑﺮ ﻧﺤـﺎرﯾﺮ‪ ،‬و اﺟّﻠﻪ ﻣﺸـﺎﻫﯿﺮ ﻋﻠﻤﺎي ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﻣﻨﻮره زادﻫﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﮑﺮﯾﻤﺎ و ﺗﺸـﺮﯾﻔﺎ ﺑﺮده‪ ،‬و ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒـﺪ اﻟﻐﻨﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﻤﺠـﺪدي‬‫اﻟـﺪﻫﻠﻮي ﮐﻪ اﻟﺤﺎل ﺳﺎﮐﻦ ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﻣﻨﻮره اﺳﺖ در اﺟﺎزه ﺧﻮد ﺑﺮاي ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻠﯿﻢ ﻣﻌﺎﺻـﺮ او را ﺑﺸـﯿﺨﻨﺎ اﻟﻌّﻠﺎﻣـﮥ اﻟﻔّﻬﺎﻣﮥ ﻣﺤّﺪث دار‬‫اﻟﻬﺠﺮة ﯾﺎد ﮐﺮده‪.‬‬‫ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺄﺳﻌﻔﺖ ﻣﺮاﻣﻪ‪ ،‬و أﺟﺰت ﻟﻪ ﻣﺎ ﯾﺠﻮز ﻟﯽ ﻣﻦ اﻟﺮواﯾﮥ ﻣﻦ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ و ﻏﯿﺮﻫﺎ اﻟﺬي ﻫﻮ ﻣﺬﮐﻮر ﻓﯽ ﺛﺒﺖ ﺷﯿﺨﻨﺎ‬‫اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻔﻬﺎﻣﮥ ﻣﺤﺪث دار اﻟﻬﺠﺮة اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺎﺑﺪ اﻟﺴﻨﺪي اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫»ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻧﺼﺎري ﻧﻘﺸﺒﻨﺪي از ﻣﺜﺒﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه‬‫دّوم ﺷـﯿﺦ ﻋّﻠﺎﻣﻪ‪ ،‬ﻓّﻬﺎﻣﻪ‪ ،‬زﯾﻨﮥ اﻟﺪﻫﺮ‪ ،‬و ﻗﺪوة اﻟﻌﺼـﺮ‪ ،‬ﺣﺎوي ﻋﻠﻢ ادﯾﺎن و اﺑﺪان‪ ،‬ﺟﺎﻣﻊ ﻓﻨﻮن ﻋﻘﻠﯿﻪ و ﻧﻘﻠﯿﻪ و ﻣﻮﺿﺢ آن ﺑﺄﺣﺴﻦ ﺑﯿﺎن ﺷﯿﺦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴـﯿﻦ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺮاد اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺨﺰرﺟﯽ اﻻﯾﻮﺑﯽ ﻧﺴﺒﺎ اﻟﺴﻨﺪي ﺑﻠﺪا اﻟﻨﻘﺸﺒﻨﺪي ]‪ [1‬اﺻﻞ اﯾﻦ اﺟﺎزه ﺑﺨﻂ ﻣﺠﯿﺰ ﻧﺰد ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺤﯽ ﺧﻠﻒ رﺷﯿﺪ ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻠﯿﻢ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪120 .‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪81 :‬‬‫ﻃﺮﯾﻘﮥ‪ ،‬و اﻟﺤﻨﻔﯽ ﻣﺬﻫﺒﺎ ﮐﻪ اﺳﺘﺎد ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺎﺑﺪ ﺳﻨﺪي اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺧﻮد ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺎﺑﺪ ﺳﻨﺪي در ﮐﺘﺎب ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻗﺪ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯽ و ﻟﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﺑﻘﺮاءة اﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻈﯿﻢ ﻣﻦ ﻓﺎﺗﺤﺘﻪ اﻟﯽ ﺧﺎﺗﻤﺘﻪ ﻋﻠﯽ ﻗﺮاءة اﻻﺋﻤﮥ اﻟﺴﺒﻌﮥ اﻟﻤﺸﻬﻮرﯾﻦ ﺑﺮواﺗﻬﻢ اﻻرﺑﻌﮥ ﻋﺸﺮ‬‫اﻟﻤﺤﺼﻮرة ﻣﻦ ﻃﺮﻗﻬﻢ اﻟﻤﺸﻬﻮرة‪ ،‬و ﻫﻢ أﺑﻮ روﯾﻢ ﻧﺎﻓﻊ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ اﻟﻤﺪﻧﯽ ﻣﻦ رواﯾﺘﯽ ﻗﺎﻟﻮن ]‪ [2‬و ورش ]‪ [3‬ﻋﻨﻪ و‬‫أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ]‪ [4‬اﻟﻤﮑﯽ ﻣﻦ رواﯾـﮥ اﻟﺒﺰي ]‪ [5‬و ﻗﻨﺒـﻞ ]‪ [6‬ﺑﺎﺳـﻨﺎدﻫﻤﺎ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و اﺑـﻮ ﻋﻤﺮو ]‪ [7‬ﺑﻦ اﻟﻌﻼء اﻟﺒﺼـﺮي ﻣﻦ رواﯾﮥ‬‫اﻟﺴﻮﺳﯽ ]‪ [1] [8‬ﻧﺎﻓﻊ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ أﺣﺪ أﺋﻤﮥ اﻟﻘﺮاءات اﻟﻌﺸﺮ‪ ،‬اﺻﻠﻪ ﻣﻦ اﺻﻔﻬﺎن‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺳﻨﮥ ‪.169‬‬‫]‪ [2‬ﻗﺎﻟﻮن‪ ،‬ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﻣﯿﻨﺎء ﻗﺎرئ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﮐﺎن رﺑﯿﺐ ﻧﺎﻓﻊ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪220‬‬‫]‪ [3‬ورش ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﻟﻘﺮاء اﺗﻘﻦ اﻟﻘﺮاءة ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎﻓﻊ‪ ،‬اﺻﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﻘﯿﺮوان ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻤﺼﺮ ﺳﻨﮥ ‪197‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻄﺎر اﻟﻔﺎرﺳﯽ اﻻﺻﻞ‪ ،‬ﮐﺎن اﻣﺎم أﻫﻞ ﻣﮑﮥ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءة‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪120‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺒﺰي اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻣﻘﺮئ ﻣﮑﮥ و ﻣﺆذن اﻟﻤﺴﺠﺪ اﻟﺤﺮام‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪250‬‬‫]‪ [6‬ﻗﻨﺒﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﺨﺰوﻣﯽ ﺑﺎﻟﻮﻻدة ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪291‬‬‫]‪ [7‬اﺑﻮ ﻋﻤﺮو زﺑﺎن ﺑﻦ اﻟﻌﻼء اﻟﻤﺎزﻧﯽ اﻟﺒﺼﺮي اﻣﺎم اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪154‬‬‫]‪ [8‬اﻟﺴﻮﺳﯽ ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ زﯾﺎد‪ ،‬ﻣﻘﺮئ ﺿﺎﺑﻂ‪ ،‬اﺧﺬ ﻗﺮاءة أﺑﯽ ﻋﻤﺮو ﻋﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﯿﺰﯾﺪي‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪261‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪82 :‬‬‫و اﻟﺪوري ]‪ ،[1‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﯿﺰﯾﺪي ]‪ [2‬ﻋﻨﻪ‪ ،‬و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻋﺎﺻﻢ ]‪ [3‬ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻨﺠﻮد اﻟﮑﻮﻓﯽ ﻣﻦ رواﯾﺘﯽ ﺣﻔﺺ ]‪ [4‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ]‪[5‬‬‫ﻋﯿـﺎش ﻋﻨﻪ‪ ،‬و اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺰة اﻟﮑﺴﺎﺋﯽ ]‪ [6‬اﻟﮑﻮﻓﯽ ﻣﻦ رواﯾﺘﯽ ﺣﻔﺺ اﻟﺪوري و اﻟﻠﯿﺜﯽ ]‪ [7‬ﻋﻨﻪ‪ ،‬و اﺑﻮ ﻋﻤﺮان ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [8‬ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 104‬از ‪174‬‬‫ﻋـﺎﻣﺮ اﻟﯿﺤﺼﺒﯽ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ ﻣﻦ رواﯾﺘﯽ اﺑﻦ ذﮐﻮان ]‪ [9‬و ﻫﺸﺎم ]‪ [10‬ﺑﺴﻨﺪﻫﻤﺎ إﻟﯿﻪ‪ [1] ،‬ﺣﻔﺺ اﻟـﺪوري ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﻨﺤﻮي‪،‬‬‫اﻟﻀﺮﯾﺮ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪246‬‬‫]‪ [2‬اﻟﯿﺰﯾﺪي أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك اﻟﺒﺼﺮي‪ ،‬ﻧﺤﻮي‪ ،‬ﻣﻘﺮئ‪ ،‬أﺧﺬ اﻟﻘﺮاءة ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮو‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪202‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺎﺻﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻨﺠﻮد اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﻻﻗﺮاء ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪127‬‬‫]‪ [4‬ﺣﻔﺺ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن أﺑﻮ ﻋﻤﺮ اﻻﺳﺪي اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﺒﺰاز‪ ،‬أﻋﻠﻢ أﺻﺤﺎب ﻋﺎﺻﻢ ﺑﻘﺮاءﺗﻪ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪180‬‬‫]‪ [5‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﯿﺎش اﻻﺳﺪي اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﺤﻨﺎط‪ ،‬ﻋﺮض ﻋﻠﯽ ﻋﺎﺻﻢ اﻟﻘﺮآن ﺛﻼث ﻣﺮات‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪193‬‬‫]‪ [6‬أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺰة‪ ،‬ﻓﺎرﺳﯽ اﻻﺻﻞ‪ ،‬أﺳﺪي اﻟﻮﻻء ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪189‬‬‫]‪ [7‬أﺑﻮ اﻟﺤﺎرث اﻟﻠﯿﺚ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ اﻟﺒﻐﺪادي‪ ،‬ﻣﻦ اﺟﻠﮥ أﺻﺤﺎب اﻟﮑﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪240‬‬‫]‪ [8‬اﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ‪ ،‬اﻣﺎم أﻫﻞ اﻟﺸﺎم ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءة‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪118‬‬‫]‪ [9‬اﺑﻦ ذﮐﺮ و ان ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪242‬‬‫]‪ [10‬ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﻤﺎر أﺑﻮ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﺴﻠﻤﯽ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪245‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪83 :‬‬‫و اﺑـﻮ ﻋﻤـﺎرة ﺣﻤﺰة ﺑﻦ ﺣـﺒﯿﺐ ]‪ [1‬اﻟﺰﯾـﺎت ﻣﻦ رواﯾﺘﯽ ﺧﻼـد ]‪ [2‬و ﺧﻠـﻒ ]‪ [3‬ﻋﻦ ﺳـﻠﯿﻢ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ذﻟـﮏ ﺑﻤﺎ ﺗﻀـﻤﻨﺘﻪ اﻟﻤﻨﻈﻮﻣـﮥ اﻟﻤﻌﺮوﻓﮥ‬‫ﺑﺎﻟﺸﺎﻃﺒﯿـﮥ‪ ،‬ﻗﺮاءة ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺑﯿﺎن ﺗﺠﻮﯾـﺪ‪ ،‬ﻣﺮارا ﻣﺘﻌـﺪدة ﻋﻠﯽ ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﻔﻬﺎﻣـﮥ‪ ،‬زﯾﻨـﮥ دﻫﺮه‪ ،‬و ﻗﺪوة ﻋﺼـﺮه‪ ،‬اﻟﺤﺎوي ﻟﻌﻠﻢ اﻻدﯾﺎن و‬‫اﻻﺑـﺪان‪ ،‬اﻟﺠﺎﻣﻊ ﻟﻠﻔﻨﻮن اﻟﻌﻘﻠﯿـﮥ و اﻟﻨﻘﻠﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﻮﺿﺢ ﻟﻬﺎ ﺑﺎﺣﺴﻦ ﺑﯿﺎن‪ ،‬ﻋﻤﯽ و ﺻـﻨﻮ أﺑﯽ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺮاد اﻻﻧﺼﺎري‬‫اﻟﺨﺰرﺟﯽ اﻻﯾﻮﺑﯽ ﻧﺴﺒﺎ اﻟﺴﻨﺪي ﺑﻠﺪا‪ ،‬اﻟﻨﻘﺸﺒﻨﺪي ﻃﺮﯾﻘﮥ‪ ،‬و اﻟﺤﻨﻔﯽ ﻣﺬﻫﺒﺎ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﺑﻮأه دار ﮐﺮاﻣﺘﻪ ]‪[4‬‬‫»ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺮاد اﻧﺼﺎري از ﻣﺜﺒﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه‬‫ﺳّﻮم ﺣﺎﻓﻆ ﻣـﺪﻗﻖ‪ ،‬و اﻣﺎم ﻣﺤﻘﻖ‪ ،‬وﻟّﯽ ﻋﺎرف ﻧّﻘﺎد‪ ،‬ﺷـﯿﺦ ﻣﺤﻤـﺪ ﻣﺮاد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻻﻧﺼﺎري ﮐﻪ واﻟﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴـﯿﻦ و‬‫اﺳﺘﺎد او اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد ﺑﻌﺪ از ﻋﺒﺎرت ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪ [1] .‬ﺣﻤﺰة ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺰﯾﺎت اﻟﮑﻮﻓﯽ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪180‬‬‫]‪ [2‬ﺧﻼد أﺑﻮ ﻋﯿﺴﯽ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪220‬‬‫]‪ [3‬ﺧﻠﻒ ﺑﻦ ﻫﺸﺎم اﻟﺒﺰاز اﻟﺒﻐﺪادي‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪229‬‬‫]‪ [4‬ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد ص ‪1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪84 :‬‬‫ﻗﺎل ﺷـﯿﺨﻨﺎ‪ :‬ﻗﺮأت ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ واﻟﺪﻧﺎ و ﻋﻠﯽ ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﺤﻘﻖ‪ ،‬وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬اﻟﻌﺎرف اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺮاد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ‬‫ﻣﺤﻤﻮد اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺴﻨﺪي ]‪[1‬‬‫»ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﺳﻨﺪي ﻧﯿﺰ از ﻣﺜﺒﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫ﭼﻬﺎرم اﻣﺎم ﻫﻤﺎم‪ ،‬ﻣﻘﺘـﺪاي اﻧﺎم‪ ،‬ﺷـﯿﺦ ﻣﺤﻤـﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻐﻔﻮر ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺴـﻨﺪي اﻟﺘﺘﻮي ﮐﻪ اﺳـﺘﺎد ﺷـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺮاد اﺳـﺖ‬‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد ﺑﻌﺪ از ﻋﺒﺎرت ﺳﺎﺑﻘﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻗﺎل ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺮاد‪ :‬ﻗﺮأت ﺑﻬﺎ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻈﯿﻢ ﻣﻦ ﻓﺎﺗﺤﺘﻪ اﻟﯽ ﺧﺎﺗﻤﺘﻪ ﻋﻠﯽ ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻻﻣﺎم اﻟﻬﻤﺎم ﻣﻘﺘﺪي اﻻﻧﺎم اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 105‬از ‪174‬‬‫ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻔﻮر ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺴﻨﺪي اﻟﺘﺘﻮي ]‪[2‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺻﺪﯾﻘﯽ ﺣﻨﻔﯽ ﻧﯿﺰ از ﻣﺜﺒﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫ﭘﻨﺠﻢ ﻋﻠّﺎﻣﻪ دﻫﺮ‪ ،‬و ﻣﺤﻘﻖ ﻋﺼـﺮ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﺼﺪﯾﻘﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ ﻣﻔﺘﯽ اﻟﺤﻨﻔﯿﮥ ﺑﻤﮑﮥ اﻟﻤﮑﺮﻣﮥ اﻟﻤﺸﺮﻓﮥ ﮐﻪ‬‫از اﺟﻠﻪ ﻋﻠﻤﺎء اﺳﺖ در ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد ﺑﻌﺪ از ﻋﺒﺎرت ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪ [1] :‬ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد ص ‪ 3‬ﻓﯽ ذﮐﺮ ﻗﺮاءة اﻟﻘﺮآن‬‫]‪ [2‬ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد ص ‪ 3‬ﻓﯽ ذﮐﺮ ﻗﺮاءة اﻟﻘﺮآن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪85 :‬‬‫ﻗﺎل ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ‪ :‬ﻗﺮأت ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ اﺟﻠﻬﻢ ﻋﻼﻣﮥ دﻫﺮه‪ ،‬و ﺣﺠﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯽ أﻫﻞ ﻋﺼـﺮه اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﺼﺪﯾﻘﯽ ﻧﺴﺒﺎ‪ ،‬اﻟﻤﮑﯽ ﺑﻠﺪا‪ ،‬و اﻟﺤﻨﻔﯽ ﻣﺬﻫﺒﺎ‪ ،‬ﻣﻔﺘﯽ اﻟﺤﻨﻔﯿﮥ ﺑﻤﮑﮥ اﻟﻤﺸﺮﻓﮥ ]‪.[1‬‬‫و ﻓﺎﺿـﻞ ﻧﺤﺮﯾﺮ ﻏﻼـم ﻋﻠﯽ آزاد ﺑﻦ اﻟﺴـﯿﺪ ﻧﻮح اﻟﺒﻠﮑﺮاﻣﯽ ﻫﻢ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘـﺎدر را ﺑﻤﺪاﺋـﺢ ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻓﺨﯿﻤﻪ ﺳـﺘﻮده ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﺳـﺒﺤﮥ‬‫اﻟﻤﺮﺟﺎن ﻓﯽ آﺛﺎر ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ ﮔﺠﺮاﺗﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻣﻦ أﺣﻔﺎده اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻣﻔﺘﯽ ﻣﮑﮥ اﻟﻤﻌﻈﻤﮥ‪ ،‬ﮐﺎن ﻋﺎﻟﻤﺎ ﺟﯿﺪا ﻻ ﺳﯿﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﺎﻫﮥ‪ ،‬ﻓﺼﯿﺤﺎ‪ ،‬ﺑﻠﯿﻐﺎ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺗﺂﻟﯿﻔﻪ‬‫اﻟﻔﺘﺎوي أرﺑﻊ ﻣﺠﻠـﺪات‪ ،‬و ﻣﺠﻤﻮﻋـﮥ اﻟﻤﻨﺸﺂت ﺗﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺛﻠﺜﯿﻦ و ﻣﺎﺋـﮥ و أﻟﻒ‪ .‬و ﻧﻈﻢ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻃﺮﻓﮥ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﻤﮑﯽ‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﺳﺘﺎذه ﻓﯽ ﻣﺪح اﻟﺘﻠﻤﯿﺬ ﻗﺼﯿﺪة ﯾﻮﺻﻞ ﻓﯿﻬﺎ ﻧﺴﺒﻪ اﻟﯽ اﻟﺼﺪﯾﻖ اﻻﮐﺒﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻗﺪ ﮐﺎن ﺟﺪ أﺑﯿﮏ ﺑﻞ ﺿﺮﯾﺤﻪ ﻣﻦ أوﺣﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء و‬‫اﻟﻔﻀﻼء أﻋﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ ﻣﻦ ﻣﻨﺘﻤﯽ‬‫اﻟﺼﺪﯾﻖ ﺣﻘﻘﻪ ﺑﻐﯿﺮ ]‪ [1‬ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد ص ‪ 3‬ﻓﯽ ذﮐﺮ ﻗﺮاءة اﻟﻘﺮآن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪86 :‬‬‫ﻣﺮاء‪.‬‬‫ﻟﮑﻦ ﺟﻤﻬﻮر أﻫﻞ ﮔﺠﺮات ﻣﺘﻔﻘﻮن ﻋﻠﯽ أن اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﻦ اﻟﺒﻮاﻫﯿﺮ‪ ،‬و ﺻـﺮح ﺑﻪ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ أﺧﺒﺎر اﻻﺧﯿﺎر و ﻗﺎل ﺑﻌﻀﻬﻢ‪ :‬اﻧﻪ‬‫ﮐﺎن ﺻﺪﯾﻘﯿﺎ ﻣﻦ ﺟﺎﻧﺐ اﻻم ]‪.[1‬‬‫و ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﮑﺰﺑﺮي اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ در )رﺳﺎﻟﻪ اﺳﺎﻧﯿﺪ( در ذﮐﺮ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﺴﻨﺪ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﺼﺪﯾﻘﯽ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻤﻔﺘﯽ ]‪[2‬‬‫اﺑﻮ اﻟﺒﻘﺎء ﻋﺠﯿﻤﯽ ﻧﯿﺰ از ﻣﺜﺒﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫اﺷﺎره‬‫ﺷﺸﻢ اﻣﺎم ﻋﻠّﺎﻣﻪ‪ ،‬و ﻣﺤـّﺪث ﻣﺸـﻬﻮر ﻋﻤﺪة اﻟﻘﺮاء‪ ،‬و ﻗﺪوة اﻟﺤﻔﺎظ‪ ،‬أﺑﻮ اﻟﺒﻘﺎء ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺠﯿﻤﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﮑﯽ ﮐﻪ از اﺟﻠّﻪ ﻧﺤﺎرﯾﺮ‪،‬‬‫و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺳّﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺎﺑﺪ ﺳﻨﺪي در ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد ﺑﻌﺪ از ﻋﺒﺎرت ﺳﺎﺑﻘﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻗﺎل ﯾﻌﻨﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر‪ :‬ﻗﺮأت ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻟﻌﺎرف ﻋﻤـﺪة اﻟﻘﺮاء‪ ،‬و ﻗﺪوة اﻟﺤﻔﺎظ أﺑﯽ اﻟﺒﻘﺎء ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ]‪ [1‬ﺳﺒﺤﮥ اﻟﻤﺮﺟﺎن‬‫ص ‪ 46‬ﻓﯽ ﻟا ﻔﺼﻞ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻓﯽ ذﮐﺮ اﻟﻌﻠﻤﺎء‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 106‬از ‪174‬‬‫]‪ [2‬رﺳﺎﻟﻪ اﺳﺎﻧﯿﺪ ص ‪.5‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪87 :‬‬‫اﻟﻌﺠﯿﻤﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﮑﯽ ]‪.[1‬‬‫و ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺪّﻫﺎن اﻟﻤﮑﯽ در ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫أﻣﺎ ﺑﻌـﺪ ﻓﻬـﺬه ﺟﻤﻠـﮥ ﻣﻦ ﻣﺮوﯾﺎت ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻻﻣﺎم اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﻤﻔﺘﻦ أﺑﯽ اﻟﺒﻘﺎء اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺠﯿﻤﯽ أوﺻـﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻟﯽ ﻏﺎﯾﮥ‬‫اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ‪ ،‬و أوﺻﻞ ﺑﻪ اﻟﯽ ﺳﻮاء اﻟﻄﺮﯾﻖ ﮐﻞ ﻃﺎﻟﺐ ]‪[2‬‬‫اﺑﻮ اﻟﺒﻘﺎء ﻋﺠﯿﻤﯽ از ﻣﺸﺎﯾﺦ اﺟﺎزه واﻟﺪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﺳﺖ‬‫و ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﻫﻤﻪ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﺴﻦ ﻋﺠﯿﻤﯽ از ﻣﺸﺎﯾﺦ اﺟﺎزه ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎﺗﺼﺎل ﺳﻨﺪ ﺧﻮد ﺑﺎﯾﺸﺎن ﺣﻤﺪ‬‫اﻟﻬﯽ ﺑﺠـﺎ ﻣﯽآورد‪ ،‬و ﻧﻬـﺎﯾﺖ اﺑﺘﻬـﺎج و ﺑﺸـﺎﺷﺖ دارد‪ ،‬و ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺠﯿﻤﯽ از ﻣﺸﺎﯾـﺦ اﺟﻠﻪ ﮐﺮام‪ ،‬و اﺋﻤﻪ ﻗﺎده اﻋﻼم‪ ،‬و از ﺟﻤﻠﻪ‬‫ﻣﺸـﻬﻮرﯾﻦ ﺑﺤﺮﻣﯿﻦ ﻣﺤـﺘﺮﻣﯿﻦ ﮐﻪ اﺟﻤـﺎع ﺑﺮ ﻓﻀـﻠﺸﺎن در ﺧـﺎﻓﻘﯿﻦ واﻗـﻊ ﺷـﺪه ﺑﻮد ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ در )رﺳـﺎﻟﻪ ارﺷـﺎد اﻟﯽ ﻣﻬّﻤـ ﺎت اﻻﺳـﻨﺎد( ﮐﻪ‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در )رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ( ذﮐﺮ آن ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻗﺪ اﺗﺼﻞ ﺳـﻨﺪي و اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ ﺑﺴـﺒﻌﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ اﻟﺠﻠﮥ اﻟﮑﺮام‪ ،‬اﻻﺋﻤﮥ اﻟﻘﺎدة اﻻﻋﻼم ﻣﻦ اﻟﻤﺸـﻬﻮرﯾﻦ ﺑﺎﻟﺤﺮﻣﯿﻦ ]‪ [1‬ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد ص ‪3‬‬‫ذﮐﺮ إﺳﻨﺎد ﻗﺮاءة اﻟﻘﺮآن‬‫]‪ [2‬ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ ص ‪ 1‬ﺷﺮوع ﮐﺘﺎب ﺑﻌﺪ از ﺧﻄﺒﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪88 :‬‬‫اﻟﻤﺤﺘﺮﻣﯿﻦ اﻟﻤﺠﻤﻊ ﻋﻠﯽ ﻓﻀـﻠﻬﻢ ﻣﻦ ﺑﯿﻦ اﻟﺨﺎﻓﻘﯿﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﻼء اﻟﺒﺎﺑﻠﯽ‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ ﻋﯿﺴﯽ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ اﻟﺠﻌﻔﺮي‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑـﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﺮداﻧﯽ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ اﺑﺮاﻫﯿـﻢ اﺑﻦ ﺣﺴﻦ اﻟﮑﺮدي اﻟﻤـﺪﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺠﯿﻤﯽ اﻟﻤﮑﯽ‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻨﺨﻠﯽ اﻟﻤﮑﯽ‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ اﻟﺒﺼﺮي ﺛﻢ اﻟﻤﮑﯽ‪.‬‬‫و ﻟﮑﻞ واﺣﺪ ﻣﻨﻬﻢ رﺳﺎﻟﮥ ﺟﻤﻊ ﻫﻮ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬أو ﺟﻤﻊ ﻟﻪ ﻓﯿﻬﺎ أﺳﺎﻧﯿﺪه اﻟﻤﺘﻨﻮﻋﮥ ﻓﯽ ﻋﻠﻮم ﺷﺘﯽ‪.‬‬‫أﻣﺎ اﻟﺒﺎﺑﻠﯽ ﻓﺄﺟﺎزﻧﯽ ﺑﺠﻤﯿﻊ ﻣﺎ ﻓﯽ ﻣﻨﺘﺨﺐ اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟﺬي ﺟﻤﻌﻪ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﯿﺴـﯽ ﻟﻪ ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟﺜﻘﮥ اﻻﻣﯿﻦ أﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻟا ﮑﺮدي‬‫ﻋﻦ اﺑﯿﻪ و ﻋﻦ ﻣﺸﺎﯾﺨﻪ اﻟﺜﻠﺜﮥ اﻟﺬﯾﻦ ﺳﺮدﻧﺎ أﺳﻤﺎءﻫﻢ ﺑﻌﺪ اﺑﯿﻪ ﮐﻠﻬﻢ ﻋﻦ اﻟﺒﺎﺑﻠﯽ‪.‬‬‫و أﻣﺎ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﯿﺴﯽ ﻓﻨﺎوﻟﻨﯽ ﻣﻘﺎﻟﯿﺪ اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﺷﯿﺨﻨﺎ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ و أﺟﺎزﻧﯽ ﺑﺠﻤﯿﻊ ﻣﺎ ﻓﯿﻪ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﻋﻦ اﻻرﺑﻌﮥ اﻟﻤﺬﮐﻮرﯾﻦ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫أﻣﺎ اﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﻓﺄﺟﺎزﻧﯽ ﺑﺠﻤﯿﻊ ﻣﺎ ﻓﯽ ﺻﻠﮥ اﻟﺨﻠﻒ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ ﺷﯿﺨﻨﺎ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﻣﺸﺎﻓﻬﮥ ﻋﻦ اﻟﻤﺼﻨﻒ ﻣﮑﺎﺗﺒﮥ ح و أﺟﺎزﻧﯽ ﺑﺠﻤﯿﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪89 :‬‬‫ﻣﺎ ﻓﯿﻪ وﻟﺪه ﻣﺤﻤﺪ وﻓﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ح و أﺟﺎزﻧﯽ ﺑﺠﻤﯿﻌﻪ اﻟﺴﯿﺪ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ ﻋﻦ ﺟﺪه ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫و أﻣﺎ اﻟﮑﺮدي ﻓﺄﺧﺒﺮﻧﯽ ﺑﺠﻤﯿﻊ اﻻﻣﻢ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ ﺳﻤﺎﻋﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻘﺮاءﺗﻪ ﻋﻠﯽ اﺑﯿﻪ اﻟﻤﺬﮐﻮر‪.‬‬‫و أﻣـﺎ اﻟﻌﺠﯿﻤﯽ ﻓـﺄﻟﻒ اﻟﺸـﯿﺦ ﺗﺎج اﻟـﺪﯾﻦ رﺳﺎﻟـﮥ ﺑﺴﻂ ﻓﯿﻬﺎ اﺳﺎﻧﯿـﺪه أﺟﺎزﻧﯽ ﺑﺠﻤﯿﻊ ﻣﺎ رواه اﻟﻌﺠﯿﻤﯽ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﻋﻨﻪ و ﮐﺎن اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﻗﺎري‬‫دروﺳﻪ‪ ،‬و أﺧﺺ ﺗﻼﻣﺬﺗﻪ‪ ،‬و ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻨﮥ ﺑﮑﻤﺎﻟﻬﺎ‪ ،‬ح‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻘﻠﻌﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ ﻣﻔﺘﯽ ﻣﮑﮥ اواﺋﻞ اﻟﺴﺘﮥ و ﺷﯿﺌﺎ ﻣﻦ‬‫ﻣﺴﻨﺪ اﻟﺪارﻣﯽ و ﻣﻮﻃﺄ ﻣﺤﻤﺪ و آﺛﺎره و أﺟﺎزﻧﯽ ﺑﺴﺎﺋﺮﻫﺎ و ﺑﺠﻤﯿﻊ ﻣﺎ ﺗﺼﺢ ﻟﻪ رواﯾﺘﻪ ﻋﻦ اﻟﻌﺠﯿﻤﯽ‪.‬‬‫اﻣﺎ اﻟﻨﺨﻠﯽ ﻓﻠﻪ رﺳﺎﻟـﮥ ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻬﺎ اﺳﺎﻧﯿـﺪه اﺟﺎزﻧﯽ ﺑﻬﺎ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﻋﻨﻪ ح ﻧﺎوﻟﻨﯿﻬﺎ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻨﺨﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺸـﯿﺦ اﺣﻤـﺪ اﻟﻤـﺬﮐﻮر‪ ،‬و‬‫اﺟﺎزﻧﯽ ﺑﻬﺎ ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‪.‬‬‫و اﻣﺎ اﻟﺒﺼﺮي ﻓﺄﻟﻒ وﻟﺪه اﻟﺸﯿﺦ ﺳﺎﻟﻢ رﺳﺎﻟﮥ اﺟﺎزﻧﯽ ﺑﻬﺎ و ﺑﺠﻤﯿﻊ ﻣﺎ ﺗﺼﺢ ﻟﻪ رواﯾﺘﻪ اﻟﺴﯿﺪ ﻋﻤﺮ ﻋﻦ ﺟﺪه اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 107‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪90 :‬‬‫اﻟﻤﺬﮐﻮر‪ ،‬و ﺳﻤﻌﺖ ﻋﻨﻪ اواﺋﻞ اﻟﮑﺘﺐ ]‪.[1‬‬‫و ﺧﻮد ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ در رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪:‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷـﯿﺦ ﺑا ﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﻗﺪس ﺳـﺮه از ﺷـﯿﺦ ﺣﺴﻦ ﻋﺠﯿﻤﯽ اﺧﺬ و اﺳـﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮده و ﺷﯿﺦ ﺣﺴﻦ ﻋﺠﯿﻤﯽ ﺷﺎﮔﺮد ﺷﯿﺦ ﻋﯿﺴﯽ ﻣﻐﺮﺑﯽ‪ ،‬ﺷﺎﮔﺮد‬‫ﺷﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﻼء اﻟﺒﺎﺑﻠﯽ‪ ،‬ﺷﺎﮔﺮد ﺷﯿﺦ ﺳﺎﻟﻢ ﺳﻨﻬﻮري اﺳﺖ ]‪[2‬‬‫ﺷﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﺷﻨﺎوي ﻧﯿﺰ از ﻣﺜﺒﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫ﻫﻔﺘﻢ ﺷـﯿﺦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺪوس اﻟﺸـﻨﺎوي‪ ،‬ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﺸﺎﯾﺦ اﺟﺎزه ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ و واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ اﯾﺸﺎن اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ‬‫ﺧﻮد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در )رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ( ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬‫آﺧﺮا ﺣﻀـﺮت واﻟـﺪ ﻣﺎﺟﺪ در ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻣﻨﻮره‪ ،‬و در ﻣّﮑﻪ ﻣﻌّﻈﻤﻪ از اﺟّﻠﻪ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺣﺮﻣﯿﻦ اﯾﻦ ﻋﻠﻢ ﺑﺎﺳﺘﯿﻌﺎب و اﺳـﺘﻘﺼﺎء ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﯿﺸﺘﺮ‬‫اﺳـﺘﻔﺎده اﯾﺸﺎن از ﺟﻨﺎب ﺣﻀـﺮت ﺷـﯿﺦ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﻣﺪﻧﯽ ﻗﺪس ﺳـﺮه ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﯾﮕﺎﻧﻪ ﻋﺼـﺮ ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ در اﯾﻦ ﺑﺎب رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ‬‫أﺳﻼﻓﻪ و ﻣﺸﺎﯾﺨﻪ‪.‬‬‫و از ﺣﺴﻦ اﺗﻔﺎﻗﺎت آﻧﮑﻪ ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﻗﺪس ﺳﺮه ﺳﻨﺪ ﻣﺴﻠﺴﻞ دارﻧﺪ ﺑﺼﻮﻓﯿﺎن و ﻋﺮﻓﺎء ﺗﺎ ﺷﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ زﮐﺮﯾﺎ اﻧﺼﺎري‪.‬‬‫و ﻫﻮ اﻧﻪ اﺧﺬ ﻋﻦ اﺑﯿﻪ اﻟﺸـﯿﺦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﮑﺮدي‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ اﺣﻤﺪ اﻟﻘﺸﺎﺷﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻦ اﻟﺸﯿﺦ اﺣﻤﺪ اﻟﺸﻨﺎوي‪ ،‬و ﻫﻮ ]‪ [1‬رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل‬‫ﺣﺪﯾﺚ ص ‪1‬‬‫]‪ [2‬رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ ص ‪ 25‬ﻓﺼﻞ دوم در ذﮐﺮ ﺳﻨﺪ ﺣﺪﯾﺚ ط ﻣﻄﺒﻌﮥ اﻟﻤﺼﻄﻔﺎﺋﯽ ‪1255‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪91 :‬‬‫ﻋﻦ واﻟﺪه اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺪوس اﻟﺸﻨﺎوي‪.‬‬‫و اﯾﻀﺎ ﻋﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﻓﻬﺪ‪ ،‬و ﻫﺆﻻء ﮐﻠﻬﻢ ﻣﻦ اﺟﻠﮥ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ]‪.[1‬‬‫از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ اﺣﻤـﺪ ﺷـﻨﺎوي از اﺟﻠﻪ ﻣﺸﺎﯾـﺦ اﺟﺎزه واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﺳﺖ‪ ،‬و او اﺳـﺘﺎد ﺷـﯿﺦ اﺣﻤﺪ‬‫ﻗﺸﺎﺷﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و او اﺳﺘﺎد اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﮐﺮدي‪ ،‬و او اﺳﺘﺎد ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و او اﺳﺘﺎد ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫ﻣﺸـﮑﺎة اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ ﺣﻀﺮت ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ‪ ،‬از ﺷﯿﺦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﮐﺮدي و اﯾﺸﺎن از ﺷﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﻗﺸﺎﺷﯽ و اﯾﺸﺎن از ﺷﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺪوس‬‫ﺷﻨﺎوي‪ ،‬و اﯾﺸﺎن از ﺳﯿﺪ ﻏﻀﻨﻔﺮ ﺑﻦ ﺳﯿﺪ ﺟﻌﻔﺮ ﻧﻬﺮواﻧﯽ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ]‪.[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ در اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري ﺣﻀـﺮت ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ از واﻟﺪ ﺧﻮد ﺷﯿﺦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﮐﺮدي ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن از ﺷﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﻗﺸﺎﺷﯽ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن از ﺷﯿﺦ اﺑﻮ‬
‫اﻟﻤﻮاﻫﺐ اﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺪوس اﻟﺸﻨﺎوي اﻟﺦ ]‪.[3‬‬‫و ﻧﯿﺰ در اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﺳﻨﻦ ﺻـﻐﺮي ﻧﺴﺎﺋﯽ ﺣﻀـﺮت ﺷـﯿﺦ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ از ﺷﯿﺦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﮐﺮدي‪ ،‬و اﯾﺸﺎن ]‪ [1‬رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣـﺪﯾﺚ ص ‪ 25‬ﻓﺼﻞ دوم در ذﮐﺮ ﺳـﻨﺪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ط ﻣﻄﺒﻌﮥ اﻟﻤﺼﻄﻔﺎﺋﯽ ‪1255‬‬‫]‪ [2‬رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ ص ‪24‬‬‫]‪ [3‬رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ ص ‪24‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 108‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪92 :‬‬‫از ﺷﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﻗﺸﺎﺷﯽ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن از ﺷﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺪوس ﺷﻨﺎوي اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫)و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﻟﮑﺮدي اﻟﮑﻮراﻧﯽ( ﮐﻪ اﺳـﺘﺎد ﺷـﯿﺦ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪) ،‬و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﻬﯿﺮ‬‫ﺑﺎﻟﻨﺨﻠﯽ اﻟﻤّﮑﯽ( در )رﺳﺎﻟﻪ اﺳﺎﻧﯿـﺪ( ﮐﻪ ﯾﮏ ﻧﺴـﺨﻪ آن ﭘﯿﺶ ﺣﻘﯿﺮ ﺣﺎﺿـﺮ اﺳﺖ و ﯾﮏ ﻧﺴـﺨﻪ در ﮐﺘﺐ ﺧﺎﻧﻪ ﺣﺮم ﻣﮑﻪ دﯾﺪهام ﺑﺤﻖ او‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬
‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌـﺎﻟﻢ اﻻﻣﺎم‪ ،‬اﻟﺤﺒﺮ ]‪ [2‬اﻟﻬﻤﺎم ]‪ ،[3‬ﻣﻦ ﺣﮑﺖ اﻓﮑﺎره ﻓﯽ ﺻـﺤﮥ اﻻﺳـﺘﻨﺒﺎط اﻟﻤﺘﻘﺪﻣﯿﻦ ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻔﻨﻮن ﻓﮑﺎﻧﺖ ﻣﺼﻨﻔﺎﺗﻪ ﺟﺪﯾﺮة‬‫ﺑـﺄن ﺗﮑﺘﺐ ﺑﻤـﺎء اﻟﻌﯿﻮن‪ ،‬و ان ﯾﺒـﺬل ﻓﯽ ﺗﺤﺼـﯿﻠﻬﺎ اﻟﻤـﺎل و اﻻﻫـﻞ و اﻟﺒﻨﻮن‪ ،‬اﻟﺸـﯿﺦ ﺑﺮﻫﺎن اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﻟا ﮑﺮدي‬‫اﻟﮑﻮراﻧﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﺼﻮﻓﯽ ﻧﺰﯾﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻤﺸﺮﻓﮥ و ﻋﺎﻟﻤﻬﺎ ﻧﻔﻌﻨﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻪ و اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ و رﺣﻤﻪ رﺣﻤﮥ واﺳﻌﮥ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻵﺧﺮة آﻣﯿﻦ‬‫]‪.[4‬‬‫)و ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ اﻟﺒﺼـﺮي( در )رﺳﺎﻟﮥ اﻻﻣﺪاد ﺑﻤﻌﺮﻓﮥ ﻋﻠّﻮ اﻻﺳـﻨﺎد( ﮐﻪ دو ﻧﺴـﺨﻪ آن ﭘﯿﺶ اﺿـﻌﻒ اﻟﻌﺒﺎد ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ در‬‫ﺣّﻖ او ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﺤﻘﻖ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ اﻟﮑﻮراﻧﯽ ]‪ [1‬رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ ص ‪30‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﺒﺮ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺤﺎء و ﺳﮑﻮن اﻟﺒﺎء‪ :‬اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺼﺎﻟﺢ‪ -‬و ﺟﻤﻌﻪ اﻻﺣﺒﺎر و اﻟﺤﺒﻮر‬‫]‪ [3‬اﻟﻬﻤﺎم ﺑﻀﻢ اﻟﻬﺎء‪ :‬اﻟﺴﯿﺪ اﻟﺸﺠﺎع‬‫]‪ [4‬رﺳﺎﻟﻪ اﺳﺎﻧﯿﺪ ﻧﺨﻠﯽ ص ‪15‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪93 :‬‬‫اﻟﻤﺪﻧﯽ ﻓﻘﺪ اﺧﺬ ﻋﻨﻪ اﻟﻮاﻟﺪ ﺣﻔﻈﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼﺤﯿﺢ ﻟﻠﺒﺨﺎري ]‪.[1‬‬‫در رﺳﺎﻟﻪ )اﻋﻤﺎل اﻟﻔﮑﺮ و اﻟّﺮوﯾﺎت( ﻓﯽ ﺷﺮح‬‫ﺣﺪﯾﺚ اﻧّﻤﺎ اﻻﻋﻤﺎل ﺑﺎﻟﻨﯿﺎت‬‫ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﻣﺼﺤﺤﻪ آن ﮐﻪ در ﻋﻬﺪ ﻣﺼﻨﻒ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه و از ﻣﮑﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ )زادﻫﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﺸﺮﯾﻔﺎ( ﺑﻌﺾ اﻓﺎﺿﻞ آورده ﻧﺰد ﻓﻘﯿﺮ ﺣﺎﺿﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ارﺷـﺎدا اﻟﯽ ان اﻟﻤـﺪار ﻓﯽ اﻟﺸـﺮع ﻋﻠﯽ اﻟﻨﯿـﺎت ﻻ ﻋﻠﯽ ﺻﻮر اﻻﻋﻤﺎل ﺑﻞ اﻟﺼﻮر ﺗﺎﺑﻌـﮥ ﻟﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﮑﻢ ﻣﺎ‬‫روﯾﻨﺎه ﻓﯽ ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﻌﺘﺒﺮة ﺑﻄﺮق ﻋﺪﯾﺪة‪:‬‬‫ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺎ أﺧﺒﺮﻧﺎ ﺑﻪ ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻻﻣﺎم اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻌﺎﻣﻞ اﻟﻤﮑﻤﻞ اﻟﺬاﺋﻖ اﻟﻮارث اﻟﻤﺤﻤﺪي‪ ،‬ﻏﻮث اﻻﻧﺎم ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺳـﯿﺪي اﻟﺸﯿﺦ ﺻﻔﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﻌﺒـﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﺑﻦ وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ اﻟﺪﺟﺎﻧﯽ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﻮﻟﺪ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻘﺸﺎﺷـﯽ‬‫روح اﻟﱠﻠﻪ روﺣﻪ‪ ،‬و أﻋﻠﯽ ﻓﯽ أﻋﻠﯽ اﻟﻤﻘﺮﺑﯿﻦ ﻓﺘﻮﺣﻪ‪ ،‬و أﻋـﺎد ﻋﻠﯿﻨـﺎ ﻣﻦ ﺑﺮﮐﺎﺗﻪ آﻣﯿﻦ‪ ،‬ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻻذﮐﺎر‪ ،‬ﻋﻦ ﺷـﯿﺨﻪ اﻟﻤﺤﻘﻖ أﺑﯽ اﻟﻤﻮاﻫﺐ‬‫اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ]‪ [1‬اﻻﻣﺪاد ﺑﻤﻌﺮﻓﮥ ﻋﻠﻮ اﻻﺳﻨﺎد ص ‪14‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪94 :‬‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﻘـﺪوس اﻟﻌﺒﺎﺳـﯽ اﻟﺸـﻨﺎوي ﺛﻢ اﻟﻤﺪﻧﯽ ﻗﺪس ﺳـﺮه‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺸـﻤﺲ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﺰة اﻟﺮﻣﻠﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم زﮐﺮﯾﺎ اﺑﻦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﯽ ﺗﺨﺮﯾﺞ اﺣﺎدﯾﺚ اﻻذﮐﺎر‪:‬‬‫اﻧﺎ ﺑﺠﻤﯿﻊ اﻟﮑﺘﺎب اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم اﻟﻌﻼﻣـﮥ ﻣﺴـﻨﺪ اﻟﻘﺎﻫﺮة اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﺆﻣﻦ اﻟﺘﻨﻮﺧﯽ‬‫اﻟﺒﻌﻠﯽ ﺛﻢ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ ﻧﺰﯾﻞ اﻟﻘﺎﻫﺮة‪ ،‬اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺒﺮﻫﺎن اﻟﺸﺎﻣﯽ ﻗﺮاءة ﻋﻠﯿﻪ رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و اﻧﺎ اﺳﻤﻊ ﻟﺒﻌﻀﻪ‪ ،‬و إﺟﺎزة ﻟﺴﺎﺋﺮه‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺎ اﻟﺸﯿﺦ اﻻﻣﺎم اﻟﻌﻼﻣﮥ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ داود اﻟﻌﻄﺎر اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺎ ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺷﺮف ﺑﻦ ﻣﺮي اﻟﻨﻮوي رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺮاءة ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و اﻧﺎ أﺳﻤﻊ ﻟﺠﻤﯿﻊ ﮐﺘﺎب اﻻذﮐﺎر‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 109‬از ‪174‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯿﻪ‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻻﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﺒﻘﺎء ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﻤﻔﺮج ﺑﻦ ﺑﮑﺎر اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ اﻟﻨﺎﺑﻠﺴﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪95 :‬‬‫ﺛﻢ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ‪ ،‬اﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﯿﻤﻦ اﻟﮑﻨﺪي‪ ،‬اﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬اﻧﺎ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻮﻫﺮي‪ ،‬اﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬اﻧﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﻮاﺳـﻄﯽ‪ ،‬اﻧﺎ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ ﻫﺸﺎم اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻧﺎ اﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ‬‫ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﻫﻮ اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺘﯿﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﻘﻤﮥ ﺑﻦ وﻗﺎص اﻟﻠﯿﺜﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬اﻧﻤﺎ اﻻﻋﻤﺎل ﺑﺎﻟﻨﯿﺎت اﻟﺤﺪﯾﺚ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ اﻟﮑﺮدي اﻟﮑﻮراﻧﯽ در رﺳﺎﻟﻪ )اﻓﺎﺿﮥ اﻟﻌّﻠﺎم ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﻣﺴﺌﻠﮥ اﻟﮑﻼم( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻧـﺎ ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻻﻣـﺎم ﻏـﻮث اﻻﻧـﺎم اﻟﻤﺤﻘﻖ اﻟﺨﺘﻢ ﺳـﯿﺪي ﺻـﻔﯽ اﻟـﺪﯾﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ‬‫اﻟـﺪﺟﺎﻧﯽ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻘﺸﺎﺷـﯽ ﻗﺪس ﺳـﺮه‪ ،‬ﻋﻦ ﺷـﯿﺨﻪ أﺑﯽ اﻟﻤﻮاﻫﺐ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺒﺎﺳـﯽ اﻟﺸـﻨﺎوي ﺛﻢ اﻟﻤﺪﻧﯽ ﻋﻦ اﻟﺸـﻤﺲ‬‫ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺮﻣﻠﯽ ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺿـﯽ زﮐﺮﯾﺎ ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺑﻦ ]‪ [1‬اﻋﻤـﺎل اﻟﻔﮑﺮ و اﻟﺮوﯾﺎت ص ‪ 7‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣـﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪:‬‬‫‪96‬‬‫ﺣﺠﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪،‬‬‫ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻋﺮﺑﯽ إﺟﺎزة‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ إﺟﺎزة‪ ،‬اﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ زاﻫﺮ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ‪،‬‬‫اﻧﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻫﻮ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪ ،‬اﻧﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪان‪ ،‬اﻧﺎ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻔﺎر‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺷـﺮﯾﮏ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻧﻌﯿﻢ ﺑﻦ‬‫ﺣﻤﺎد‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك ﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻮﻫﺐ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛﮥ اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬ﻋﻦ أﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪) :‬ﻣﻦ أﻧﻌﺶ ]‪ [1‬ﺣﻘﺎ ﺑﻠﺴﺎﻧﻪ ﺟﺮي ﻟﻪ أﺟﺮه ﺣﺘﯽ ﯾﺄﺗﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ ﻓﯿﻮﻓﯿﻪ ﺛﻮاﺑﻪ(‪.‬‬‫اﻧﺘﻬﯽ ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﻧﺴﺨﮥ ﺑﺨﻂ اﻟﻌﺮب ﺟﺎء ﺑﻬﺎ ﻣﻦ ﻣﮑﮥ ﺑﻌﺾ أﻓﺎﺿﻞ اﻟﺴﻨﯿﮥ و ﻫﯽ ﻋﻨﺪي اﻻن ]‪ [1] .[2‬اﻧﻌﺶ ﺣﻘﺎ‪ :‬اﻗﺎم ﺣﻘﺎ‬‫]‪ [2‬رﺳﺎﻟﻪ اﻓﺎﺿﮥ اﻟﻌﻼم ص ‪ 1‬ﺷﺮوع رﺳﺎﻟﻪ ﺑﻌﺪ از ﺧﻄﺐ‬‫ﺷﯿﺦ ﻋﻠﯽ ﺷﻨﺎوي ﻧﯿﺰ از راوﯾﺎن ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫ﻫﺸـﺘﻢ ﺷﯿﺦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺪوس اﻟﺸﻨﺎوي واﻟﺪ ﺷﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﺷﻨﺎوي ﮐﻪ ﻣﺪاﯾﺢ ﻓﺎﺧﺮه‪ ،‬و ﻣﺤﺎﻣﺪ زاﻫﺮه‪ ،‬و ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻣﺒﻬﺮه‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻣﺤّﯿﺮه‬‫او آﻧﻔﺎ ﺷﻨﯿﺪي و او ﻫﻢ از ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻣﺸﺎﯾﺦ اﺟﺎزه ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﻣﺨﺎﻃﺐ اﺳﺖ‪.‬‬‫)ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ( در رﺳﺎﻟﻪ )اﻻﻣﺪاد ﺑﻤﻌﺮﻓﮥ ﻋﻠّﻮ اﻻﺳﻨﺎد( ﮐﻪ در آن اﺳﺎﻧﯿﺪ واﻟﺪ ﺧﻮد ﺟﻤﻊ ﮐﺮده ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و اﻣﺎ ﺳـﻨﻦ اﻟﺘﺮﻣﺬي ﻓﯿﺮوﯾﻬﺎ )أي ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ( ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﺳﻠﻄﺎن‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ أﺣﻤﺪ اﻟﻘﺸﺎﺷﯽ ﺑﺴﻨﺪﻫﻤﺎ اﻟﻤﺘﻘﺪم اﻟﯽ اﻟﻘﺎﺿﯽ زﮐﺮﯾﺎ‪ ،‬و‬‫رواه ﻣﺘﺼﻼ ﺑﺎﻟﺼﻮﻓﯿﮥ ﻓﯽ اﮐﺜﺮه ﻋﻦ اﻟﺸﯿﺦ أﺣﻤﺪ اﻟﻘﺸﺎﺷﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺷﯿﺨﻪ أﺑﯽ اﻟﻤﻮاﻫﺐ أﺣﻤﺪ اﻟﺸﻨﺎوي‪ ،‬ﻋﻦ واﻟﺪه اﻟﺸﯿﺦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻨﺎوي‪ ،‬ﻋﻦ‬‫اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب اﻟﺸﻌﺮاﻧﯽ اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫و ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﻣﺨﺎﻃﺐ در )رﺳﺎﻟﻪ اﻧﺘﺒﺎه ﻓﯽ ﺳﻼﺳﻞ اوﻟﯿﺎء اﻟﱠﻠﻪ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و اﯾﻦ ﻓﻘﯿﺮ را ارﺗﺒﺎط از ﺟﻬﺖ ﺧﺮﻗﻪ ﺑﺎ ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﮑﺮدي واﻗﻊ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﻟﺒﺴﻬﺎ ﻣﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻟﺒﺴﻬﺎ أﺑﻮه ﻣﻦ ﯾﺪ ﺷﯿﺨﻪ اﻻﻣﺎم ]‪ [1‬رﺳﺎﻟﻪ اﻻﻣﺪاد ﺑﻤﻌﺮﻓﮥ ﻋﻠﻮ اﻻﺳﻨﺎد ص ‪15‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪98 :‬‬‫اﺣﻤﺪ اﻟﻘﺸﺎﺷﯽ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﺨﺮﻗﮥ اﻟﻘﺎدرﯾﮥ ﻃﺮق‪:‬‬‫ﻣﻨﻬﺎ أﻧﻪ أﻟﺒﺴـﻬﺎ ﻣﻦ ﯾﺪ ﺷـﯿﺨﻪ اﻟﺸـﯿﺦ أﺣﻤﺪ اﻟﺸـﻨﺎوي‪ ،‬ﺑﻠﺒﺎﺳﻪ ﻟﻬﺎ ﻣﻦ ﯾﺪ أﺑﯿﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺪوس‪ ،‬ﺑﻠﺒﺎﺳﻪ ﻟﻬﺎ ﻣﻦ ﯾﺪ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 110‬از ‪174‬‬‫اﻟﺸـﻌﺮاوي‪ ،‬ﺑﻠﺒﺎﺳﻪ ﻟﻬﺎ ﻣﻦ ﯾﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ روﺿﮥ ﻣﺼﺮ‪ ،‬ﺑﻠﺒﺎﺳﻪ ﻟﻬﺎ ﻣﻦ ﯾﺪ اﻟﺸﯿﺦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ‬‫اﻣﺎم اﻟﮑﺎﻣﻠﯿﮥ ﺗﺠﺎه اﻟﮑﻌﺒﮥ اﻟﻤﺸﺮﻓﮥ‪ ،‬ﺑﻠﺒﺎﺳﻪ ﻟﻬﺎ ﻣﻦ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري اﻟﺦ ]‪1‬‬‫ﺷﻌﺮاﻧﯽ و ﺳﯿﻮﻃﯽ و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﯿﺰ از راوﯾﺎن ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‬‫ﻧﻬﻢ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺷـﻌﺮاﻧﯽ ﮐﻪ از ﻧﺤﺎرﯾﺮ ﺣّﺬاق‪ ،‬و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﺳّﺒﺎق‪ ،‬و اﺟﻠّﻪ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﮐﺎﺑﺮ ﻣﻮﻓّﻘﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺳﻠﺴﻠﻪ اﺟﺎزه ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ و‬‫ﻣﺸﺎﯾﺦ او در ﺑﺴﯿﺎري از ﮐﺘﺐ ﺑﺎو ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ اﻧﻤﻮزج آن ﺳﺎﺑﻘﺎ درﯾﺎﻓﺘﯽ‪.‬‬‫دﻫﻢ ﻋّﻠﺎﻣﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء و أوﺣﺪ اﻟﮑﻤﻼء ﺷـﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬ﮐﻪ او ﻫﻢ از اﺟّﻠﻪ ﻣﺸﺎﯾﺦ اﺟﺎزه ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺪح او را ﺑﺎ اﻃﺮا ﺧﻮد ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ در رﺳﺎﻟﻪ )اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ( ]‪ [2‬ادا ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺟﻼﻟﺘﺸﺎن ﭘﺪر ]‪ [1‬رﺳﺎﻟﻪ اﻧﺘﺒﺎه ص ‪.7‬‬‫]‪ [2‬رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ص ‪ 22‬و ‪23‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪99 :‬‬‫ﺑﺰرﮔﻮار ﺧﻮد ﺑﺎﺗﺼﺎل ﺳـﻨﺪش ﺗﺎ ﺳـﯿﻮﻃﯽ و ﻏﯿﺮ او ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺗﺼـﺮﯾﺢ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ اﻟﻤﻘﺮي اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻻﺷـﻌﺮي در‬‫)ﻓﺘﺢ اﻟﻤﺘﻌﺎل( ]‪ [1‬ﻣﺠّﺪد دﯾﻦ ﻧﺒﻮي در ﻣﺎﺋﻪ ﺗﺎﺳﻌﻪ ﺑﻮده‪.‬‬‫ﯾﺎزدﻫﻢ ﻋﻠّﺎﻣﻪ ﻧﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬و ﺣﺎﻓﻆ ﻣﻌﺪوم اﻟﻨﻈﯿﺮ‪ ،‬ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري‬‫ﺷﺮح ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري ﮐﻪ در آﻓﺎق ﺟﻬﺎن ﻣﺸﻬﻮر و ﺳﺎﺋﺮ‪ ،‬و در اﺻﻘﺎع ﺑﻘﺎع ﻣﻌﺮوف و داﺋﺮ اﺳﺖ‬‫اﺣﻤﺪ ﻣﻘﺪﺳﯽ ﺣﻨﺒﻠﯽ ﻧﯿﺰ از رواة ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫دوازدﻫﻢ ﻓﻘﯿﻪ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﻘـﺪر‪ ،‬و ﻣﻔﺘﯽ ﻧﺒﯿﻪ اﻟﻔﺨﺮ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ اﻟﻤﻘّﺪﺳـﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‪ ،‬ﮐﻪ از ﻣﺸﺎﯾﺦ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‬‫ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ‪ ،‬و اﮐﺎﺑﺮ ﻓﻘﻬﺎء و ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در درر ﮐﺎﻣﻨﻪ ﻓﯽ اﻋﯿﺎن اﻟﻤﺎﺋﮥ اﻟﺜﺎﻣﻨﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻤﯿـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻬﺎدي اﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻗﺪاﻣﮥ ﺑﻦ ﻣﻘﺪام أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ ﺷـﻬﺎب‬‫اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﻌﺰ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻤﻔﺘﯽ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و اﺣﻀﺮ ﻋﻠﯽ ﻫﺪﺑﮥ ﺑﻨﺖ ﻋﺴﮑﺮ و ﺗﻔﺮد ﺑﻬﺎ‪ ،‬و أﺟﺎز ﻟﻪ اﻟﻔﺨﺮ اﻟﺘﻮزري ﻣﻦ ﻣﮑﮥ‪ ،‬و اﺑﻦ رﺷﯿﻖ‪ [1] ،‬ﻓﺘﺢ اﻟﻤﺘﻌﺎل‬‫ص ‪32‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪100 :‬‬‫و ﻃﺎﺋﻔﮥ ﻣﻦ ﻣﺼﺮ‪ ،‬و دﺧﻞ ﻓﯽ ﻋﻤﻮم إﺟﺎزة اﺳﺤﺎق اﻟﻨﺤﺎس ﻻﻫﻞ اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﮥ‪ ،‬و ﺗﻔﺮد ﺑﮑﻞ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﺳـﻤﻊ اﻟﮑـﺜﯿﺮ‪ :‬ﻣﻦ اﻟﺘﻘﯽ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ‪ ،‬و ﻋﯿﺴـﯽ اﻟﻤﻄﻌﻢ‪ ،‬و ﻓﺎﻃﻤـﮥ ﺑﻨﺖ ﺧﻮﯾﻠـﺪ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟـﺪاﺋﻢ و‬‫ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫و ﺣﺪث ﺑﺎﻟﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﻤﺴﻨﺪﯾﻦ ﺑﺪﻣﺸﻖ ﻣﺎت ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﺳﻨﮥ ‪ 798‬و ﻗﺪ أﺟﺎز ﻟﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﺮة ]‪[1‬‬‫اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺣﻨﻔﯽ ﻧﯿﺰ از رواة ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 111‬از ‪174‬‬‫ﺳﯿﺰدﻫﻢ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺣﻨﻔﯽ‪ ،‬ﮐﻪ از اﺟﻠّﻪ ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ و ﻓﻀﻼء ﻣﺴﻨﺪﯾﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺤﺎﻣﺪ او از )ﻣﻌﺠﻢ ذﻫﺒﯽ( و )درر‬‫ﮐﺎﻣﻨﻪ( و ﻏﯿﺮ آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ذﻫﺒﯽ در ﻣﻌﺠﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﻤﺴﻨﺪ ﻋﻔﯿﻒ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻵﻣﺪي اﻟﺤﻨﻔﯽ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﺂﻣﺪ‪ ،‬و رﺣﻞ ﺑﻪ ]‪ [1‬اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ﻓﯽ أﻋﯿﺎن اﻟﻤﺎﺋﮥ اﻟﺜﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 1‬ص ‪ 109‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪101 :‬‬‫أﺑﻮه ﻓﺄدرك اﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﻓﺴﻤﻊ ﻣﻨﻪ أﺟﺰاء ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و ﻣﻦ ﻋﯿﺴﯽ اﻟﺨﯿﺎط و ﺟﻤﺎﻋﮥ ﺑﺤﺮان‪ ،‬و ﻣﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺪاﺋﻢ و ﻃﺎﺋﻔﮥ ﺑﺪﻣﺸﻖ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻟﻪ اﻧﺲ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ ﯾﻌﺮف ﻣﺴﻤﻮﻋﺎﺗﻪ و ﺣﺼﻞ اﺻﻮﻟﻪ ﺧﺮج ﻟﻪ اﻟﺸﯿﺦ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﻤﻬﻨﺪس ﻣﻌﺠﻤﺎ ﻗﺮأﻧﺎه‪ ،‬و ﺗﻔﺮد ﺑﺎﺷﯿﺎء‪.‬‬‫ﻣﺎت ﻓﯽ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و وﻟﯽ ﺑﻌﺪه ﻣﺸﯿﺨﮥ اﻟﻈﺎﻫﺮﯾﮥ اﻟﺸﯿﺦ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺟﻬﺒﻞ ]‪ [1‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ‬‫در درر ﮐﺎﻣﻨﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻵﻣﺪي ﻋﻔﯿﻒ اﻟﺪﯾﻦ ﻧﺰﯾﻞ دﻣﺸﻖ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ‪ ،742‬و ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ ﻣﺠﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ‪ ،‬و ﻋﯿﺴـﯽ اﺑﻦ ﺳـﻼﻣﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﺻﻘﺮ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ واﺣﺪ‪ ،‬و أﺧﺬ ﻋﻦ اﻟﻤﺠﺪ‬‫ﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿـﮥ و ﻃﻠﺐ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﻓﯽ ﺣﯿﺎة أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟـﺪاﺋﻢ و ﺣﺼﻞ اﻻﺟﺰاء‪ ،‬و ﺣﻀـﺮ اﻟﻤـﺪارس‪ ،‬و ﺣـﺞ ﻣﺮارا‪ [1] .‬ﻣﻌﺠﻢ اﻟـﺬﻫﺒﯽ ص ‪23‬‬‫ﺣﺮف اﻻﻟﻒ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪102 :‬‬‫ﻗـﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﻤﺨﺘﺺ‪ :‬ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ اﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ أﺟﺰاء ﮐﺜﯿﺮة و ﮐﺎن ﻟﻪ اﻧﺲ ﺑﺎﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﯾﻌﺮف ﻣﺴـﻤﻮﻋﺎﺗﻪ ﺑﻪ و ﺣﺼﻞ اﺻﻮﻟﻪ و‬‫ﺧﺮج ﻟﻪ اﺑﻦ ﻟا ﻤﻬﻨﺪس ﻣﻌﺠﻤﺎ و ﺗﻔﺮد ﺑﺎﺷﯿﺎء و وﻟﯽ ﻣﺸﯿﺨﮥ اﻟﻈﺎﻫﺮﯾﮥ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﻨﻪ ﺑﺎﻟﺴـﻤﺎع ﻏﯿﺮ واﺣﺪ‪ :‬ﻣﻨﻬﻢ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻗﺒﺮص اﺑﻦ ﺑﻠﻌﺎق‪ ،‬و ﺣﺪث ﺑﺎﻟﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺸـﻬﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻀﺎة‪ ،‬و ﮐﺎن ﻟﻄﯿﻔﺎ ﺑﺸﻮﺷﺎ‬‫ﯾﺘﻔﺮد ﺑﺄﺷﯿﺎء ﻣﻦ اﻟﻌﻮاﻟﯽ و ﻋﻤﻞ ﻟﻨﻔﺴﻪ ﻣﻌﺠﻤﺎ و ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ‪[1] 725‬‬‫ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﻧﯿﺰ از رواة ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫ﭼﻬﺎردﻫﻢ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ اﻻزدي ﮐﻪ از اﺟّﻠﻪ ﺣﻔﺎظ ﺛﻘﺎت‪ ،‬و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﺤـّﺪﺛﯿﻦ اﺛﺒﺎت اﺳﺖ‪ ،‬و در اﺗﻘﺎن وﺳـﻌﺖ‬‫رواﯾﺖ ﯾﮕﺎﻧﻪ آﻓﺎق‪ ،‬و ﻓﺎﺋﻖ ﺑﺮ اﮐﺎﺑﺮ ﺣّﺬاق ﺑﻮد‪.‬‬‫ﻋّﻠﺎﻣﻪ ذﻫﺒﯽ در )ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ( در وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﻪ ﺛﻤﺎن و ارﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺮﺣﺎل ﻣﺤﺪث اﻟﺸﺎم أﺑﻮ اﻟﺤﺠﺎج اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻻدﻣﯽ ﻧﺰﯾﻞ ﺣﻠﺐ‪ [1] .‬اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 1‬ص ‪ 358‬ط اﻟﺪﮐﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪103 :‬‬‫وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﺧﻤﺴـﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﻌﻦ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﯽ ﺳﻨﮥ ﺑﻀﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﻓﺮوي ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺜﻘﻔﯽ و ﻃﺎﺋﻔﮥ‪ ،‬ﺛﻢ رﺣﻞ اﻟﯽ ﺑﻐﺪاد‬‫ﻗﺒﻞ اﻟﺘﺴـﻌﯿﻦ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﯽ اﺻـﺒﻬﺎن ﺑﻌﺪ اﻟﺘﺴـﻌﯿﻦ‪ ،‬و أدرك ﺑﻬﺎ اﺳـﻨﺎدا ﻋﺎﻟﯿﺎ ﮐﺒﯿﺮا‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﻣﺎﻻ ﯾﻮﺻﻒ ﺑﺨﻄﻪ اﻟﻤﻠﯿﺢ‪ ،‬و اﻧﺘﺸﺮ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪ ،‬و رﺣﻞ‬‫اﻟﻨﺎس إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﻋﺎﺷﺮ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ﺑﺤﻠﺐ ]‪.[1‬‬‫و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ در )ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤّﻔﺎظ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﻔﯿﺪ اﻟﺮﺣﺎل اﻻﻣﺎم ﻣﺴﻨﺪ اﻟﺸﺎم ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﺤﺠﺎج ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻻزدي ]‪ [2‬ﻣﺤﺪث‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 112‬از ‪174‬‬‫ﺣﻠﺐ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ‪ ،555‬و اﺷـﺘﻐﻞ ﺑﺎﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﻟﻪ ﺛﻼـﺛﻮن ﺳـﻨﮥ و ﺗﺨﺮج ﺑﺎﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﺒـﺪ اﻟﻐﻨﯽ‪ ،‬و ﺷـﯿﻮﺧﻪ ﻧﺤﻮ ﺧﻤﺴـﻤﺎﺋﮥ ﻧﻔﺲ‪ ،‬أﺧـﺬ ﻋﻨﻪ ﻟا ﺸـﺮف‬‫اﻟﺪﻣﯿﺎﻃﯽ و آﺧﺮون آﺧﺮﻫﻢ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﻌﺠﻤﯽ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﺣﺎﻓﻈﺎ ﺛﻘﮥ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻤﺎ ﺑﻤﺎ ﯾﻘﺮأ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻻ ﯾﮑﺎد ﯾﻔﻮﺗﻪ ]‪ [1‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 5‬ص ‪201‬‬‫]‪ [2‬ﻓﯽ ﻣﺼﺎدر اﻟﺘﺮﺟﻤﮥ ﮐﻤﺎ ﺳﺒﻖ ﻋﻦ ﻋﺒﺮ ﻟﻠﺬﻫﺒﯽ‪ :‬اﻻدﻣﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻻزدي ﺗﺤﺮﯾﻒ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪104 :‬‬‫اﺳﻢ رﺟﻞ‪ ،‬واﺳﻊ اﻟﺮواﯾﮥ‪ ،‬ﻣﺘﻘﻦ‪.‬‬‫ﻣﺎت ﻓﯽ ﻋﺎﺷﺮ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ﺳﻨﮥ ‪ 648‬ﻋﻦ ‪[1] 93‬‬
‫اﺑﻮ اﻟﻤﻌﻤﺮ ﺑﻦ ﺣﯿﺪره ﻧﯿﺰ از رواة ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫ﭘـﺎﻧﺰدﻫﻢ اﺑﻮ اﻟﻤﻌﻤﺮ ﺑﻦ ﺣﯿـﺪره ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ اﺟﺎزه ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺣﺎﻓﻆ اﺳﺖ )و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻪ ﺷـﺮﻓﺎ و ﻓﺨﺎرا و ﺟﻼﻟـﮥ و‬‫اﻋﺘﺒﺎرا(‪.‬‬‫و ﻣﻄﻠﻖ رواﯾﺖ ﺷـﺨﺺ ﻋـﺪل و ﺛﻘـﮥ و ﺟﻠﯿـﻞ اﻟﺸـﺄن از ﺷﺨﺼـﯽ ﺣﺴﺐ اﻓـﺎدات اﺋﻤﻪ ﺳـّﻨﯿﻪ دﻟﯿـﻞ وﺛﻮق و ﺟﻼﻟﺖ و ﻋـﺪاﻟﺖ ﻣﺮّوي ﻋﻨﻪ‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ )ﻓﮑﯿﻒ إذا ﮐﺎن ﻣﻦ ﺷﯿﻮخ اﻻﺟﺎزة(‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣّﮑﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺤﺎﻣـﺪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻏﺰﯾﺮه‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﺪاﯾﺢ ﮐﺒﯿﺮه او در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺑﮕﻮﺷﺖ ﻣﯽﺧﻮرد در رﺳﺎﻟﻪ )ﺗﻄﻬﯿﺮ اﻟﺠﻨﺎن و اﻟﻠﺴﺎن ﻋﻦ اﻟﺨﻄﻮر و اﻟﺘﻔّﻮه ﺑﺜﻠﺐ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻔﯿﺎن( ]‪ [2‬ﮐﻪ ﺑﺘﺼﻨﯿﻒ آن داد ﺗﺼﻠﺐ‬‫و ﺗﻌّﺼﺐ در ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺧﻠﯿﻔﻪ راﺑﻊ ﺳـّﻨﯿﺎن داده‪ ،‬ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻧﺼﺎف و ﺣﻖ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﺧﻮد و اﻫﻞ ﻧﺤﻠﻪ ﺧﻮد )ﮐﺎﻟﺸﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌﮥ اﻟﻨﻬﺎر( ﻓﺮاروي‬‫ارﺑﺎب ﺑﺼﯿﺮت ﻧﻬﺎده‪ ،‬ﻣﺠّﺮد رواﯾﺖ اﺟّﻠﺎء ﺻﺤﺎﺑﻪ و ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ را از ﻣﻌﺎوﯾﮥ دﻟﯿﻞ ﮐﻤﺎل اﺟﺘﻬﺎد و ﺑﺮاﻋﺖ ﻓﻘﺎﻫﺖ او ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪.‬‬‫ﭘﺲ رواﯾﺖ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺟﻠﯿﻞ و ﺣﺎﻓﻆ ﻧﺒﯿﻞ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ از ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﯿﺪرة ﺑﻼ واﺳـﻄﻪ‪ ،‬و رواﯾﺖ دﯾﮕﺮ ﺣﻀـﺮات ﺣّﺬاق ﮐﻪ اﺳـﻤﺎﯾﺸﺎن‬‫ﺷﻨﯿﺪي از او ﺑﻮاﺳﻄﻪ ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪ ،495‬و ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ أﯾﻀﺎ ﻓﯽ ﺷﺬرات اﻟﺬﻫﺐ ج ‪ 5‬ص ‪243‬‬‫]‪ [2‬ﺗﻄﻬﯿﺮ اﻟﺠﻨﺎن ص ‪ 24‬اﻟﻔﺼﻞ اﻻول ﻓﯽ اﺳﻼم ﻣﻌﺎوﯾﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪105 :‬‬‫ﻧﯿﺰ دﻟﯿﻞ ﮐﻤﺎل ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ او ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫و ﺳـﯿﻒ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻠﺘﺎﻧﯽ در ﺷﺒﻬﺎت ﺧﻮد ﺑﺮ ﭼﻨﺪ اﺟﺰاء ﺻﻮارم ﮐﻪ آﻧﺮا ﺑﻤﺰﯾﺪ ﺑﯽﺑﺎﮐﯽ ﻣﻮﺳﻮم )ﺑﺘﻨﺒﯿﻪ اﻟﺴﻔﯿﻪ( ]‪ [1‬ﺳﺎﺧﺘﻪ )و ﺣّﻘﻪ‬‫ان ﯾﺴـّﻤﯽ ﺗﻤﻮﯾﻪ اﻟﺴـﻔﯿﻪ( ﻣﺠّﺮد رواﯾﺖ ﻣﺎﻟـﮏ و اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﺷـﻌﺒﻪ‪ ،‬و ﺳـﻔﯿﺎﻧﯿﻦ را از اﻣﺎم ﺑﺤﻖ ﻧﺎﻃﻖ ﺣﻀـﺮت ﺟﻌﻔﺮ‬‫ﺻﺎدق ﻋﻠﯿﻪ ﻟا ﺴﻼم ﺑﺘﻮﺛﯿﻖ آن ﺟﻨﺎب ﻣﻌّﺒﺮ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺠﻬﺖ رواﯾﺖ اﯾﺸﺎن از آن ﺣﻀـﺮت‪ ،‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﻗّﻄﺎن را ﮐﻪ اﻣﺎم اﻻﺋﻤﮥ و ﺷـﯿﺦ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ ﺳـّﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و در ﺣﻖ آن ﺣﻀﺮت‬‫ﮐﻠﻤﻪ ﺧﺒﯿﺜﻪ )أﺟﺪ ﻣﻨﻪ ﻓﯽ ﻧﻔﺴﯽ ﺷﯿﺌﺎ( ﺑﺮ زﺑﺎن ﺧﺮاﻓﺖ ﺗﻮأﻣﺎن آورده‪ ،‬ﻫﯿﭻ ﻣﯿﺮز داﻧﺴﺘﻪ‪.‬‬‫و اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب )ﻋﺒﺮ ﺑﺨﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ( ]‪ [2‬رواﯾﺖ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒّﺮ و اﺑﻦ ﺣﺰم را از اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻧﺲ ﺑﻦ دﻟﻬﺎن اﻻﻧﺪﻟﺴـﯽ‬‫اﻟﺪﻻﻟﯽ ﻣﺜﺒﺖ ﺟﻼﻟﺖ او ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪.‬‬‫و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸـﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟﻤﻘﺮّي اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻻﺷـﻌﺮي در ﮐﺘﺎب )ﻧﻔﺢ اﻟﻄﯿﺐ ﻋﻦ ﻏﺼﻦ اﻻﻧﺪﻟﺲ اﻟﺮﻃﯿﺐ( ]‪ [3‬رواﯾﺖ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ‪ ،‬و ﺧﻄﯿﺐ ﺑﻐﺪادي را از اﺑﻮ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﺎﺟﯽ ﺳﺒﺐ اﻓﺘﺨﺎر داﻧﺴﺘﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 113‬از ‪174‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺣﺴﺐ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﯾﻮب ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻗﯿﻢ اﻟﺠﻮزﯾـﮥ در )زاد اﻟﻤﻌﺎد ﻓﯽ ﻫﺪي ﺧﯿﺮ اﻟﻌﺒﺎد(‬‫]‪ [4‬اﺣﺪ اﻟﻘﻮﻟﯿﻦ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ]‪ [1‬ﺗﻨﺒﯿﻪ اﻟﺴﻔﯿﻪ ص ‪ 304‬ﻋﻘﯿﺪه دوازدﻫﻢ‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ص ‪ 234‬وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﮥ ‪478‬‬‫]‪ [3‬ﻧﻔﺢ اﻟﻄﯿﺐ ج ‪ 1‬ص ‪ 361‬ط ﻣﺼﺮ‬‫]‪ [4‬زاد اﻟﻤﻌﺎد ص ‪432‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪106 :‬‬‫ﻣﺠّﺮد رواﯾﺖ ﻋـﺪل از ﻏﯿﺮ ﺧﻮد ﺗﻌـﺪﯾﻞ آن ﻏﯿﺮ اﺳﺖ‪ ،‬اﮔﺮ ﭼﻪ راوي ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﺘﻌـﺪﯾﻞ ﻣﺮوّي ﻋﻨﻪ ﻧﮑﻨـﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣـﺬﻫﺐ اﺣـﺪ رواﯾﺘﯿﻦ از‬‫اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ اﺳﺖ‬‫اﺑﻮ اﻟﻐﻨﺎﺋﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﮐﻮﻓﯽ ﻧﯿﺰ از رواة ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه اﺳﺖ‬‫ﺷﺎﻧﺰدﻫﻢ اﺑﻮ اﻟﻐﻨﺎﺋﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﯿﻤﻮن اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬ﮐﻪ از ﺣﻔﺎظ ﻣﺘﻘﻨﯿﻦ و اﺋﻤﻪ ﻣﺸﻬﻮرﯾﻦ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺑﻦ ﻧﺎﺻﺮ در ﺣﻘﺶ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﮐﻪ او ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺘﻘﻦ ﺑﻮده ﻧﺪﯾﺪﯾﻢ ﻣﺜﻞ او‪ ،‬ﺗﻬﺠﺪ ﻣﯽﮐﺮد و ﺑﻘﯿﺎم ﻟﯿﻞ ﻣﯽﭘﺮداﺧﺖ و اﺑﻮ ﻋﺎﻣﺮ ﻋﺒﺪري ﺛﻨﺎ ﺑﺮ او ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬و ﻣﯽﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺧﺘﻢ‬‫ﮐﺮده ﺷﺪ ﺑﺎ و اﯾﻦ ﺷﺄن ﯾﻌﻨﯽ ﻓّﻦ ﺣﺪﯾﺚ‪.‬‬‫اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ در )ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ( در وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﮥ ﻋﺸﺮ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫أﺑﯽ اﻟﻨﺮﺳـﯽ أﺑﻮ اﻟﻐﻨﺎﺋﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﯿﻤﻮن اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬روي ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﺎن اﻟﻌﻠﻮي و ﻃﺒﻘﺘﻪ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬و‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ و ﻃﺒﻘﺘﻪ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬و ﻧﺎب ﻓﯽ ﺧﻄﺎﺑﮥ اﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ و اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻻ أﻧﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻧﺎﺻﺮ‪ :‬ﮐﺎن ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻣﺘﻘﻨﺎ ﻣﺎ رأﯾﻨﺎ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬ﮐﺎن ﯾﺘﻬﺠﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪107 :‬‬‫و ﯾﻘﻮم اﻟﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﮐﺎن أﺑﻮ ﻋﺎﻣﺮ اﻟﻌﺒﺪري ﯾﺜﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﯾﻘﻮل‪ ،‬ﺧﺘﻢ ﺑﻪ ﻫﺬا اﻟﺸﺄن‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺷﻌﺒﺎن ﻋﻦ ﺳﺖ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﻟﻘﺐ اﺑﯿﺎ ﻟﺠﻮدة ﻗﺮاءﺗﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻨﺴﺦ و ﯾﺘﻌﻔﻒ ]‪.[1‬‬‫و ﯾﺎﻓﻌﯽ در )ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن( در وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﮥ ﻋﺸﺮ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ أﺑﻮ اﻟﻐﻨﺎﺋﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﯿﻤﻮن اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ ]‪[2‬‬‫دارم ﻧﻬﺸﻠﯽ و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺴﺮي ﻧﯿﺰ از رواة ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‬‫ﻫﻔﺪﻫﻢ دارم ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﻟﻨﻬﺸﻠﯽ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ اﺑﻮ اﻟﻐﻨﺎﺋﻢ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﯿﺠـﺪﻫﻢ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺴـﺮي ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ دارم اﺳﺖ و ﺟﻼﻟﺖ‪ ،‬و ﻋﻈﻤﺖ و اﻋﺘﺒﺎر‪ ،‬و اﻋﺘﻤﺎد اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﺑﺰرگ ﻫﻢ ﺑﺘﻘﺮﯾﺐ ﻣﺎ ﺗّﻘﺪم‬‫ﺛﺎﺑﺖ و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﮐﻨﻮن ﻋﺒﺎرﺗﯽ ﮐﻪ رواﯾﺖ ﮐﺮدن اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮاﻻة اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺤﻘﻖ ﮔﺮداﻧﺪ ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﯿﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺎﺑﺪ ﺳﻨﺪي در ﮐﺘﺎب )ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد( در ﺣﺮف اﻟﻤﯿﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و أﻣﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮاﻻة ﻻﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﺄروﯾﻪ ﻋﻦ ﻋﻤﯽ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺮاد اﻻﻧﺼﺎر اﻟﺴﻨﺪي‪ ،‬ﻋﻦ ]‪ [1‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 114‬از ‪174‬‬‫ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ص ‪ 253‬ﻓﯽ وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﮥ ‪510‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 3‬ص ‪.200‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪108 :‬‬‫أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻔﻮر اﻟﺴـﻨﺪي‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻔﺘﯽ ﻣﮑﮥ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﺼﺪﯾﻘﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﺣﺴﻦ اﻟﻌﺠﯿﻤﯽ‪،‬‬‫ﻋﻦ اﻟﺸﯿﺦ أﺣﻤﺪ اﻟﺸﻨﺎوي‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻨﺎوي‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب اﻟﺸﻌﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪،‬‬‫ﻋﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ‪.‬‬‫أﻧﺎ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق اﻵﻣـﺪي‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﻤﻌﻤﺮ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﯿﺪرة ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ‪ ،‬أﻧﺎ أﺑﻮ‬‫اﻟﻐﻨﺎﺋﻢ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﯿﻤﻮن‪ ،‬أﻧﺎ دارم ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾـﺪ اﻟﻨﻬﺸـﻠﯽ‪ ،‬أﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺴـﺮي اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ أﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﺪة ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت رواﯾﺖ ﮐﺮدن ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺎﺑﺪ ﺳﻨﺪي ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮاﻻة اﺑﻦ ﻋﻘﺪه را ﺑﺴﻨﺪ ﻣﺘﺼﻞ از ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺧﻮد در ﮐﻤﺎل وﺿﻮح ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺣﺴﺐ دﻻﻟﺖ ﻣﻄﺎﺑﻘﯽ ﻋﺒﺎرت ﺧﻄﺒﻪ )ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد( ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮاﻻة از ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه اﺳﺖ ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﺬي أﻧﺰل أﺣﺴﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻠﯽ ﺧﯿﺮ ﻧﺒﯽ ﻣﺮﺳﻞ ]‪ [1‬ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد ص ‪ 162‬ﺣﺮف اﻟﻤﯿﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪109 :‬‬‫و دﻋﺎ اﻟﯽ اﻟﻔﻼح ﺑﺼـﺤﯿﺢ اﻟﻤﻘﺎل‪ ،‬و وﺻﻞ ﺑﺮﺣﻤﺘﻪ ﮐﻞ ﻣﻨﻘﻄﻊ و أوﺿـﺢ ﮐﻞ ﻣﻌﻀﻞ‪ ،‬و اﻟﺼـﻠﻮة و اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯽ ﺳـﯿﺪﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬اﻟﻤﺸـﻬﻮر‬‫ﺑﺤﺴﻦ اﻻﺧﻼق‪ ،‬و آﻟﻪ ﺳﺎدة اوﻟﯽ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﺎﻻﺗﻔﺎق و ﺻﺤﺒﻪ أﺋﻤﮥ أﻫﻞ اﻟﺼﻼح ﻋﻠﯽ اﻻﻃﻼق‪.‬‬‫و ﺑﻌـﺪ ﻓﯿﻘﻮل أﻓﻘﺮ ﻋﺒﺎد اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و أﺣﻮﺟﻬﻢ اﻟﯽ رﺣﻤﺘﻪ و رﺿﻮاﻧﻪ اﻻﺑﺪي‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺎﺑﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﺴـﻨﺪي‪ ،‬ﺗﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﻋﻠﯽ واﻟﺪﯾﻪ‪ ،‬و ﺳﺘﺮ ﻋﯿﻮﺑﻪ و ﻏﻔﺮ ذﻧﻮﺑﻪ‪:‬‬‫اﻧﻪ ﻃﺎل ﻣﺎ ﻻذ ﺑﯽ ﺑﻌﺾ ﻃﻠﺒﮥ ﻋﻠﻢ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﺳﺄﻟﻮﻧﯽ أن اﻟﺨﺺ ﻟﻬﻢ ﺷﯿﺌﺎ ﻣﻦ أﺳﺎﻧﯿﺪي ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﻌﺘﺒﺮة و ﮐﻨﺖ ﻟﻢ أﺟﺪ ﻋﻦ ﻣﺴﺎﺋﻠﺘﻬﻢ‬‫ﻣﻬﺮﺑﺎ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﺨﺮت اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ ﺣﺼﺮ ﺑﻌﺾ ﻣﺎ ﻻ ﺑﺪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و اﺳﺘﻌﻨﺖ ﺑﻪ ﻓﻬﻮ ﺧﯿﺮ ﻣﺴﺘﻌﺎن و ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺘﮑﻼن ]‪.[1‬‬‫و ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻃﻼـع ﯾـﺎﻓﺘﯽ‪ ،‬و در ﺧﺰاﻧﻪ ﺧﯿـﺎل ﻣﺤﻔﻮظ ﺳﺎﺧﺘﯽ‪ ،‬ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺣﺴﻦ ﺗﻮﻓﯿﻘﻪ‪ ،‬ﺑﮑﻤﺎل ﺷـﻨﺎﻋﺖ ﺟﺴﺎرت ﮐﺎﺑﻠﯽ‪ ،‬و‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ و ارﺳـﯿﺪي‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺠﺎزﻓﺖ و ﻋﺪواﻧﺸﺎن ﺑﻌﯿﻦ ﺑﺼﯿﺮت دﯾﺪي ﮐﻪ ﻧﻘﻞ اﻫﻞ ﺣﻖ را از اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن و‬‫ﻋﻈﻤﺖ‪ ،‬و وﺛﻮق و اﺷﺘﻬﺎر و اﻋﺘﺒﺎر و ﺟﻼﻟﺖ ]‪ [1‬ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد ص ‪ 1‬ﺷﺮوع ﮐﺘﺎب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪110 :‬‬‫ﻓﺨﺎر ﻋﯿﻦ ﻣﮑﯿﺪت و اﺿـﻼل و ﺗﻠﺒﯿﺲ‪ ،‬و ﺗﺨﺪﯾﻊ و ﺗﻠﻤﯿﻊ و ﺗﺪﻟﯿﺲ ﭘﻨﺪاﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬و از ﺗﻔﻀـﯿﺢ اﮐﺎﺑﺮ و اﻓﺘﻀﺎح ﺧﻮد ﺑﺎﮐﯽ ﺑﺮﻧﺪاﺷـﺘﻨﺪ‪َ .‬و ﻻ‬‫َﯾِﺤﯿُﻖ اﻟ َْﻤْﮑُﺮ اﻟﱠﺴﱢﯿُﺊ ِإﻟﱠﺎ ﺑ َِﺄْﻫﻠِِﻪ‬‫]‪.[1‬‬‫و از زﺑـﺎن درازي‪ ،‬و ﺑﯽ ﺗﻤﯿﺰي‪ ،‬و ﺟﺴـﺎرت‪ ،‬و ﻣﺠﺎزﻓﺖ ﮐﺎﺑﻠﯽ در اﯾﻦ ﺑﺎب‪ ،‬و ﺣﯿﺎزت ﻗﺼﺐ ﺳـﺒﻖ‪ ،‬در ﺗﻔﻀـﯿﺢ و ﺗﻀـﻠﯿﻞ اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺸﺎﯾﺦ‬‫ﻋﺎﻟﯽ ﻧﺼﺎب‪ ،‬ﭼﻨﺪان ﻣﻘﺎم اﺳـﺘﻌﺠﺎب و اﺳـﺘﻐﺮاب ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﺑﺨﺪﻣﺖ ﻣﺸﺎﯾﺦ اﺳـﻼم ﻧﺮﺳـﯿﺪه‪ ،‬و ﺑﺎﺧﺬ و اﺳﺘﻔﺎده و ﺗﻨﺎول اﺟﺎزه از‬‫اﯾﺸﺎن ﻣﺸّﺮف ﻧﮕﺮدﯾﺪه‪.‬‬‫ﻣﻘـﺎم ﺣﯿﺮت و ﺳﺮاﺳـﯿﻤﮕﯽ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨـﺎب ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ ﺑـﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻋﻈﻤﺖ‪ ،‬و ﺟﻼﻟﺖ و ﻓﻀﻞ‪ ،‬و ﺑﺮاﻋﺖ‪ ،‬و ﺣـﺬاﻗﺖ‪ ،‬و ﻧﺒﺎﻟﺖ‪ ،‬و‬‫ﺗﺸـّﺮف ﺑﺎﺧـﺬ اﺟﺎزه‪ ،‬و اﺗﺼﺎل ﺳـﻨﺪ ﺑﺎﮐﺎﺑﺮ اﺳﺎﻃﯿﻦ و اﺳـﻼف ﺣّﺬاق ﺑﺒﺮﮐﺖ ﺧﺪﻣﺖ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪﺷﺎن ﮐﻪ ﺧﻮدش در )ارﺷﺎد اﻟﯽ ﻣﻬّﻤﺎت‬‫اﻻﺳﻨﺎد( ]‪) [2‬ﮐﻤﺎ ﺳﺒﻖ آﻧﻔﺎ( ﺣﻤﺪ اﻟﻬﯽ ﺑﺮ اﺗﺼﺎل ﺳﻨﺪ ﺧﻮد ﺑﻬﻔﺖ ﮐﺲ از ﻣﺸﺎﯾﺦ اﺟّﻠﻪ ﮐﺮام‪ ،‬و اﺋﻤﻪ ﻗﺎده اﻋﻼم‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺸﻬﻮر در ﺣﺮﻣﯿﻦ‬‫ﻣﺤﺘﺮﻣﯿﻦ ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و اﺟﻤﺎع ﺑﺮ ﻓﻀـﻠﺸﺎن در ﻣﯿﺎن ﺧﺎﻓﻘﯿﻦ واﻗﻊ ﺷـﺪه ﺑﺠﺎ آورده‪ ،‬اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻣﺸﺎﯾـﺦ اﺟﺎزه واﻟـﺪ ﻣﺎﺟـﺪ ﺧﻮد را‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﻌﻈﯿﻢ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 115‬از ‪174‬‬‫ﺗﺒﺠﯿﻞ آﻧﻬﺎ ﻣﺪار اﯾﻤﺎن و اﯾﻘﺎﻧﺸﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و واﻟﺪﺷﺎن ﺑﻠﮑﻪ ﺧﻮدﺷﺎن ﻫﻢ اﻓﺘﺨﺎر و ﻣﺒﺎﻫﺎت ﺑﺮ اﺗﺼﺎل ﺳـﻨﺪ ﺑﺎﯾﺸﺎن دارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎﺑﻠﻎ وﺟﻮه رﺳﻮا‬‫ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬‫ﭼﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ و ﺳـﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬و ﺷـﻌﺮاﻧﯽ‪ ،‬و ﺷﯿﺦ ﻋﻠﯽ ﺷﻨﺎوي‪ ،‬اﺣﻤﺪ ﺷﻨﺎوي ﻫﻤﻪ ﻣﺸﺎﯾﺦ اﺟﺎزه ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪاﻧﺪ‪ ،‬و‬‫اﯾﻨﻬﺎ رواﯾﺖ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬و اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر و ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ آن وا ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻧﺰد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻧﻘﻞ از آن‬‫ﻋﯿﻦ ﻣﮑﯿﺪت و اﺿﻼل و ﺗﺨﺪﯾﻊ‪ ،‬و ﻣﺤﺾ ]‪ [1‬ﻓﺎﻃﺮ‪43 :‬‬‫]‪ [2‬ارﺷﺎد اﻟﯽ ﻣﻬﻤﺎت اﻻﺳﻨﺎد ﻓﯽ ﺿﻤﻦ اﺻﻮل اﻟﺤﺪﯾﺚ ص ‪ 1‬ﮐﻤﺎ ﻣﺮ آﻧﻔﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪111 :‬‬‫ازﻻل و ﺗﻠﻤﯿﻊ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﯾﻦ ﻣﺸﺎﯾـﺦ و اﺳﺎﻃﯿﻦ اﺟﺎزه واﻟـﺪﺷﺎن و ﺧﻮدﺷﺎن ﻫﻢ ﮐّﯿﺎد‪ ،‬و دﻏﺎﺑﺎز‪ ،‬و ﺑﺎﺿـﻼل و ازﻻل‪ ،‬و ﻣﮑﯿـﺪت و ﺧﺪﯾﻌﺖ‪ ،‬ﻣﻤﺘﺎز و ﺳـﺮﻓﺮاز‬‫ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺎم و دﯾﮕﺮ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺑﻌﻠﻢ اﻟﯿﻘﯿﻦ ﻣﺘﯿّﻘﻦ و ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮ اﻫﻞ ﺣﻖ ردّ‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻗﺪح و ﺟﺮح و ﺗﻔﻀـﯿﺢ و ﻫﺘﮏ ﻧﺎﻣﻮس اﺳﺎﻃﯿﻦ دﯾﻦ‪ ،‬و ﺣّﺬاق ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ‪ ،‬و اﺳـﻼف ﻣﺘﺪﯾﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﻓﺎﺧﻢ‬‫ﻣﻌﻈﻤﯿﻦ‪ ،‬و اﻣﺎﺛﻞ ﻣﮑﺮﻣﯿﻦ‪ ،‬و ارﮐﺎن ﻣّﻠﺖ‪ ،‬و ﺣّﻔﺎظ ﺷـﺮﯾﻌﺖ‪ ،‬و ﺑﺎﻧﯿﺎن ﻣﺬﻫﺐ‪ ،‬و ﻣﺆّﺳـ ﺴﺎن ﻣﺸﺮب ﺧﻮد را ﻫﻢ ﺑﺎﻗﺼﯽ اﻟﻐﺎﯾﮥ رﺳﺎﻧﯿﺪهاﻧﺪ‪،‬‬‫ﭘﺲ اﮔﺮ ﮐﺘﺎﺑﺸﺎن ﺑﺎﯾﻦ ﺳﺒﺐ ﻣﻮﺳﻮم ﺑﺘﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮّﯾﻪ ﮔﺮدد ﻋﯿﻦ ﺣﻖ و ﺻﻮاب و ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻻ ﺟﻮاب اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﺎﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟـﺬي ﺣﻠﻠﻨﺎ ﺑﻌﻮﻧﻪ ﻋﻘـﺪة ﮐﯿـﺪ اﻟﮑﺎﺑﻠﯽ و اﻟﻤﺨﺎﻃﺐ ﻓﯽ ﺟﺮح اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة‪ ،‬ﺣﯿﺚ أﺛﺒﺘﻨﺎ وﺛﻮﻗﻪ و اﻋﺘﻤﺎده ﺑﺄﻗﻮال اﻻﺳﺎﻃﯿﻦ اﻟﺬﯾﻦ‬‫ﺑﯿﺪﻫﻢ ﻋﻘﺪة اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ‪ ،‬و ﻫﻢ أﻫﻞ اﻟﺤﻞ و اﻟﻌﻘﺪ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻔﻦ اﻟﺠﻠﯿﻞ‬‫ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه از ﻧﻈﺮ ﺳﺒﮑﯽ در ﻃﺒﻘﺎت‬‫اﺷﺎره‬‫ﻋﻮد ﻋﻠﯽ ﺑـﺪء از ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻃﺒﻘﺎت ﮐﺒﺮي ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻋﻠّﺎﻣﻪ ﻧﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬و ﻣﺤﻘﻖ ﻣﻌﺪوم اﻟﻨﻈﯿﺮ‪ ،‬اﺑﻮ ﻧﺼـﺮ ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﮑﺎﻓﯽ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺗﻤﺎم اﻟﺴـﺒﮑﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻈﯿﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﻓﺨﯿﻤﻪ او از )درر ﮐﺎﻣﻨﻪ( ]‪ [1‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ]‪ [1‬اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 2‬ص ‪425‬‬‫ط اﻟﺪﮐﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪112 :‬‬‫ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ و ﻏﯿﺮ آن ﺗﻮان درﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬‫ﻧﯿﺰ ﻣﺰﯾﺪ ﺟﻼﻟﺖ و ﺷﺮف‪ ،‬و ﻋﻈﻤﺖ‪ ،‬و ﻣﻬﺎرت‪ ،‬و ﺣﺬاﻗﺖ‪ ،‬و ﺣﻔﻆ‪ ،‬و اﺗﻘﺎن اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﻃﺒﻘﺎت ﺳﺒﮑﯽ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫ﻓﺄﯾﻦ أﻫﻞ ﻋﺼﺮﻧﺎ ﻣﻦ ﺣﻔﺎظ ﻫﺬه اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺼﺪﯾﻖ‪ ،‬و ﻋﻤﺮ اﻟﻔﺎروق‪ ،‬و ﻋﺜﻤﺎن ذي اﻟﻨﻮرﯾﻦ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ و اﻟﺰﺑﯿﺮ‪ ،‬و ﻃﻠﺤﮥ‪ ،‬و‬‫ﺳﻌـﺪ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻮف‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﺒﯿﺪة اﺑﻦ اﻟﺠﺮاح‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ‪ ،‬و ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ‪ ،‬و ﺑﻼل ﺑﻦ رﺑﺎح‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ‬‫ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬و ﻋﺎﺋﺸﮥ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ و اﻟﻌﺎص‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و أﺑﯽ ﻣﻮﺳﯽ اﻻﺷﻌﺮي‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻃﺒﻘﮥ اﺧﺮي ﻣﻦ اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ اوﯾﺲ اﻟﻘﺮﻧﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﻘﻤﮥ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ‪ ،‬و اﻻﺳﻮد ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ‪ ،‬و ﻣﺴـﺮوق ﺑﻦ اﻻﺟﺪع‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻤﺴﯿﺐ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻌﺎﻟﯿﮥ‪،‬‬‫و ﺷـﻘﯿﻖ أﺑﯽ واﺋـﻞ‪ ،‬و ﻗﯿﺲ ﺑـﻦ أﺑﯽ ﺣـﺎزم‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿـﻢ اﻟﻨﺨﻌﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﺸـﻌﺸﺎء‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺒﺼـﺮي‪ ،‬و اﺑﻦ ﺳـﯿﺮﯾﻦ و ﺳـﻌﯿﺪ اﺑﻦ ﺟـﺒﯿﺮ‪ ،‬و‬‫ﻃﺎوس‪ ،‬و اﻻﻋﺮج‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺘﺒﮥ‪ ،‬و ﻋﺮوة ﺑﻦ اﻟﺰﺑﯿﺮ‪ ،‬و ﻋﻄﺎء ﺑﻦ أﺑﯽ رﺑﺎح‪ ،‬و ﻋﻄﺎء ﺑﻦ ﯾﺴﺎر‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 116‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪113 :‬‬‫و اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﺎن‪ ،‬و ﺛﺎﺑﺖ اﻟﺒﻨﺎﻧﯽ و أﺑﯽ اﻟﺰﻧﺎد‪ ،‬و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ دﯾﻨﺎر‪ ،‬و أﺑﯽ اﺳـﺤﺎق اﻟﺴﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬و اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬و‬‫ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻦ اﻟﻤﻌﺘﻤﺪ‪ ،‬و ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ‪ ،‬و أﯾﻮب اﻟﺴﺨﺘﯿﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ‪ ،‬و ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﺘﯿﻤﯽ‪ ،‬و ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻮن‪،‬‬‫و ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺮوﺑﮥ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺢ‪ ،‬و ﻫﺸﺎم اﻟﺪﺳﺘﻮاﺋﯽ‪.‬‬‫ﻃﺒﻘﮥ اﺧﺮي و اﻻوزاﻋﯽ‪ ،‬و اﻟﺜﻮري‪ ،‬و ﻣﻌﻤﺮ ﺑﻦ راﺷﺪ‪ ،‬و ﺷﻌﺒﮥ اﺑﻦ اﻟﺤﺠﺎج‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ ذﺋﺐ‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ‪ ،‬و اﻟﺤﻤﺎدﯾﻦ‪،‬‬‫و زاﺋﺪة ﺑﻦ ﻗﺪاﻣﮥ‪ ،‬و ﺳـﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك‪ ،‬و اﺑﻦ وﻫﺐ‪ ،‬و ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬و وﮐﯿﻊ ﺑﻦ اﻟﺠﺮاح و ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ زرﯾﻊ‪ ،‬و‬‫ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﯿﺎش‪.‬‬‫اﺧﺮي و اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و ﻋﻔﺎن ﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻢ‪ ،‬و آدم ﺑﻦ أﺑﯽ إﯾﺎس‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﯿﻤﺎن‪ ،‬و أﺑﯽ داود اﻟﻄﯿﺎﻟﺴﯽ‪ ،‬و ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﺎﺻﻢ اﻟﻨﺒﯿﻞ‪،‬‬‫و اﻟﻘﻌﻨﺒﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻣﺴﻬﺮ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق اﺑﻦ ﻫﻤﺎم‪.‬‬‫اﺧﺮي و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺪروﻗﯽ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪114 :‬‬‫و أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ اﻟﻤﺼـﺮي‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﯿﻊ‪ ،‬و اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ‪ ،‬و اﻟﺤﺮث ﺑﻦ ﻣﺴـﮑﯿﻦ‪ ،‬و ﺣﯿﻮة ﺑﻦ ﺷـﺮﯾﺢ اﻟﺤﻤﺼـﯽ‪ ،‬و ﺧﻠﯿﻔﮥ ﺑﻦ‬‫ﺧﯿﺎط‪ ،‬و زﻫﯿﺮ ﺑﻦ ﺣﺮب‪ ،‬و ﺷـﯿﺒﺎن ﺑﻦ ﻓﺮوخ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ‪ ،‬و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻨﺎﻗﺪ‪ ،‬و ﻗﺘﯿﺒﮥ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ‪ ،‬و‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﺸﺎر ﺑﻨﺪار‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﻟﻤﺜﻨﯽ‪ ،‬و ﻣﺴﺪد ﺑﻦ ﻣﺴﺮﻫﺪ‪ ،‬و ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﻤﺎر‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪.‬‬‫اﺧﺮي و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟـﺬﻫﻠﯽ‪ ،‬و اﻟﺒﺨـﺎري‪ ،‬و أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺮازي‪ ،‬و أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺷـﯿﺒﺎن اﻟﻤﺮوزي‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻻﺛﺮم‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ‬‫اﻟﮑﺸﯽ‪ ،‬و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺷﺒﮥ‪.‬‬‫اﺧﺮي و أﺑﯽ داود اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺻﺎﻟﺢ ﺟﺰرة‪ ،‬و اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ‪.‬‬‫اﺧﺮي و ﻋﺒـﺪان ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻻﻫﻮازي‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬و ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻔﺮﯾﺎﺑﯽ‪ ،‬و اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﯾﻌﻠﯽ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺜﻨﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺒﻐﻮي و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ داود‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﺮوﺑﮥ اﻟﺤﺮاﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪115 :‬‬‫ﻋﻮاﻧﮥ اﻻﺳﻔﺮاﺋﯿﻨﯽ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ‪.‬‬‫اﺧﺮي و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ زﯾﺎد اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ ،‬و أﺑﯽ ﺣﺎﻣـﺪ أﺣﻤـﺪ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺴـﺮﻓﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻟﻌﻘﯿﻠﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس‬‫اﻟـﺪﻏﻮﻟﯽ‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘـﺪة‪ ،‬و ﺧﯿﺜﻤـﮥ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﻄﺮاﺑﻠﺴـﯽ‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ اﺑﻦ ﻗﺎﻧﻊ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪.‬‬‫اﺧﺮي و أﺑﯽ اﻟﻘـﺎﺳﻢ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺣـﺎﺗﻢ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﺒـﺎن و أﺑﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺴـﮑﻦ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺠﻌﺎﺑﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﺣﻤـﺪ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﻟﺴـﻨﯽ اﻟـﺪﯾﻨﻮري‪ ،‬و أﺑﯽ أﺣﻤـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋـﺪي اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﯿﺎن‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‬‫اﻻﺳـﻤﺎﻋﯿﻠﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻈﻔﺮ و أﺑﯽ اﺣﻤـﺪ اﻟﺤـﺎﮐﻢ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟـﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺠﻮزﻗﯽ و أﺑﯽ ﺣﻔﺺ ﺑﻦ‬‫ﺷ ﺎ ﻫﯿ ﻦ ‪.‬‬
‫اﺧﺮي و أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻨﺪة‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﺑﮑﯿﺮ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻨﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻷزدي و أﺑﯽ‬‫ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﻏﻨﺠﺎر‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪116 :‬‬‫و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﺮﻗﺎﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺣﺎزم اﻟﻌﺒﺪوي‪ ،‬و ﺣﻤﺰة اﻟﺴﻬﻤﯽ و أﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ‪.‬‬‫اﺧﺮي و أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺼﻮري‪ ،‬و اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬و اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺰم‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﺒﺎﺟﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺻﺎﻟﺢ اﻟﻌﺪل‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 117‬از ‪174‬‬‫اﺧﺮي و أﺑﯽ اﺳـﺤﺎق اﻟﺤﺒـﺎل‪ ،‬و أﺑﯽ ﻧﺼـﺮ ﺑﻦ ﻣﺎﮐﻮﻻـ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﻤﯿـﺪي‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻐﺴـﺎﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻔﻀـﻞ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ‬‫اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳﮑﺮة‪.‬‬‫اﺧﺮي و أﺑﯽ ﻋـﺎﻣﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪون اﻟﻌﺒـﺪري‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻘـﺎﺳﻢ اﻟﺘﯿﻤﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻔﻀـﻞ ﺑﻦ ﻧﺎﺻـﺮ و أﺑﯽ اﻟﻌﻼـء اﻟﻬﻤـﺪاﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻄﺎﻫﺮ‬‫اﻟﺴﻠﻔﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺳﻌﺪ اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ‪ ،‬و ﺧﻠﻒ ﺑﻦ ﺑﺸﮑﻮال‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺤﺎزﻣﯽ‪.‬‬‫اﺧﺮي و ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻨﯽ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻻﺧﻀﺮ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﺮﻫﺎوي‪ ،‬و اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪.‬‬‫اﺧﺮي و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑـﻦ ﻧﻘﻄـﮥ‪ ،‬و اﺑـﻦ اﻟـﺪﻧﯿﻨﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑـﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣـﺪ ﺑـﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ‪ ،‬و اﺑـﻦ اﻟﺼـﻼح‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ‬‫اﻟﺼﺮﯾﻔﯿﻨﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪117 :‬‬‫اﺧﺮي و ﻋﺒﺪ اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟﻤﻨﺬري‪ ،‬و رﺷﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻌﻄﺎر‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺴﺪي‪.‬‬‫اﺧﺮي و اﻟﻨﻮوي و اﻟﺪﻣﯿﺎﻃﯽ و اﺑﻦ اﻟﻄﺎﻫﺮي و ﻋﺒﯿﺪ اﻻﺷﻌﺮي و ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻄﺒﺮي و ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم ﺑﻦ دﻗﯿﻖ اﻟﻌﯿﺪ‪.‬‬‫اﺧﺮي و اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺳﻌﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﺎرﺛﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ اﻟﺤﺠﺎج اﻟﻤﺰي‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ ﻓﺘﺢ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺳﯿﺪ اﻟﻨﺎس‪،‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻗﻄﺐ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﺤﻠﺒﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﻠﻢ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺒﺮزاﻟﯽ‪ ،‬و ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻟﺬﻫﺒﯽ و اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻮاﻟﺪ‪.‬‬‫اﺧﺮي و اﻟﺤﺎﻓـﻆ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ اﻟﻤﻈﻔﺮ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺻـﻼح اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻌﻼﺋﯽ ﻓﻬﺆﻻء ﻣﻬﺮة ﻫـﺬا اﻟﻔﻦ و ﻗـﺪ أﻏﻔﻠﻨﺎ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ اﻻﺋﻤـﮥ و أﻫﻤﻠﻨﺎ‬‫ﻋﺪدا ﺻﺎﻟﺤﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ و اﻧﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ ﻣﻦ ذﮐﺮﻧﺎه ﻟﻨﻨﺒﻪ ﺑﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻋﺪاﻫﻢ ﺛﻢ أﻓﻀﯽ اﻻﻣﺮ اﻟﯽ ﻃﯽ ﺑﺴﺎط اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ رأﺳﺎ و ﻋﺪ اﻻﮐﺜﺎر‬‫ﻣﻨﻬﺎ ﺟﻬﺎﻟﮥ‪ ،‬و وﺳﻮاﺳﺎ ]‪[1‬‬‫ﮐﻠﻤﺎت ﺳﺒﮑﯽ در ﻃﺒﻘﺎت از ﺷﺶ وﺟﻪ ﺑﺮ ﻋﻈﻤﺖ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه دﻻﻟﺖ دارد‬‫از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻃﻮﯾﻠﻪ‪ ،‬و از ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اﯾﻦ ﺑﺸﺎرت ﺟﻤﯿﻠﻪ‪ ،‬ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت ﺳﺒﮑﯽ ج ‪ 1‬ص ‪ 167‬ط ﻣﺼﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪118 :‬‬‫ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ‪ ،‬و ﻋﻠّﻮ ﻗﺪر‪ ،‬و ﺳﻤّﻮ ﻓﺨﺮ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻟﻤﻌﺎن ﻇﻬﻮر دارد‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻣﺜﻞ دﯾﮕﺮ ﺣﻀـﺮات ﮐﻪ ﺳﺒﮑﯽ اﺳﻤﺎي ﻣﺘﺒﺮﮐﻪ آﻧﻬﺎ را در اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ذﮐﺮ ﮐﺮده از اﻫﻞ ﻋﺼﺮ‬‫او ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﺑﺎﻻـﺗﺮ‪ ،‬و ﺑﻠﻨـﺪﺗﺮ‪ ،‬و ﻓـﺎﺋﻖﺗﺮ‪ ،‬و ﺳﺎﺑﻖﺗﺮ‪ ،‬در ﺟﻼﻟﺖ‪ ،‬و ﻋﻈﻤﺖ‪ ،‬و ﺣﻔﻆ‪ ،‬و اﺗﻘﺎن ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و اﻫﻞ ﻋﺼـﺮ ﺳـﺒﮑﯽ ﺑﭙﺎﯾﻪ و ﻣﺎﯾﻪ آﻧﻬﺎ‬‫ﻫﺮﮔﺰ ﻧﻤﯽرﺳﻨﺪ‪.‬‬‫و أﻧﯽ ذﻟﮏ و أﯾﻦ ﻓﺎن ادﻋﺎﺋﻪ ﻣﺴﺎواﺗﻬﻢ ﻟﻪ ﻓﻀﻼ ﻋﻦ ﺗﻔﻀﯿﻠﻪ ﮐﺬب ﺑﻼﻣﯿﻦ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه اﺑﻦ ﻋﻘﺪه از اﻫﻞ ﻋﺼـﺮ ﺳـﺒﮑﯽ ﻓﺎﺿﻠﺘﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ اﻫﻞ ﻋﺼﺮ ﮐﺎﺑﻠﯽ‪ ،‬و ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﮐﻪ ﺑﻐﺒﺎر اﻫﻞ ﻋﺼﺮ ﺳﺒﮑﯽ ﻧﻤﯽرﺳﻨﺪ‪ ،‬و‬‫ﺑﻤﺮاﺗﺐ ﻏﯿﺮ ﻣﺘﻨﺎﻫﯿﻪ ﭘﺴﺖﺗﺮﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻪ رو دارﻧﺪ ﮐﻪ ﮐﻼﻣﺸﺎن درﺑﺎره اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻣﺴﻤﻮع ﺷﻮد‪.‬‬‫دّوم آﻧﮑﻪ از ﻋﺒﺎرت ﺳﺒﮑﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه از ﺣﻔﺎظ ﺷﺮﯾﻌﺖ ﻣﻘّﺪﺳﻪ ﺑﻮده‪.‬‬‫ﻓﻮا ﻟﻬﻔﺎه ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‪ ،‬و ﮐﺎﺑﻠﯽ در ﭘﯽ ﻫﺘﮏ ﻧﺎﻣﻮس ﺣﺎﻓﻆ ﺷـﺮﯾﻌﺖ ﺧﻮد اﻓﺘﺎده‪ ،‬و او را ﺑـﺪﺗﺮ از ﯾﻬﻮد و ﻧﺼﺎري و ﮐﺎﻓﺮ ﻣﯽﭘﻨـﺪارﻧﺪ‬‫ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻫﺘﮏ أﺳﺘﺎرﻫﻢ و ﻃﺎﻟﻊ أﺳﻔﺎرﻫﻢ ﮐﺎﻟﺼﻮاﻋﻖ ]‪ [1‬ﻻﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻤﮑﯽ و أﻣﺜﺎﻟﻪ‪.‬‬‫ﺳّﻮم آﻧﮑﻪ از آن واﺿـﺢ و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه از ﻃﺒﻘﻪ ﺟﻠﯿﻠﻪ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﺑﻦ زﯾﺎد اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ ،‬و اﺑﻮ ﺣﺎﻣﺪ‪ ،‬و اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻋﻘﯿﻠﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ‬‫أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و ﺧﯿﺜﻤﮥ اﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﻃﺮاﺑﻠﺴﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ ﺑﻦ ﻗﺎﻧﻊ‪ ،‬و اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري ﺑﻮده‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ]‪ [1‬اﻟﺼﻮاﻋﻖ ص ‪ 197‬اﻟﺸﺒﻬﮥ‬‫اﻟﺤﺎدﯾﮥ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺨﺎﻣﺲ ﻣﻦ اﻟﺒﺎب اﻻول‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 118‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪119 :‬‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﻀﺮات از اﺳﺎﻃﯿﻦ دﯾﻦ‪ ،‬و اﺋّﻤﻪ ﻣﻨﻘﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻣﻘﺒﻮﻟﯿﻦ‪ ،‬و اﺳﻼف ﻣﻌّﻈﻤﯿﻦاﻧﺪ‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ از اﻓﺎده ﺳـﺒﮑﯽ ﻫﻮﯾـﺪا اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه ﻣﺜﻞ دﯾﮕﺮ ﺣﻀـﺮات ﻣـﺬﮐﻮرﯾﻦ از ﻣﻬﺮه ﻓﻦ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﺣّﺬاق اﯾﻦ ﻋﻠﻢ ﺷـﺮﯾﻒ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺣﯿﺮت اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺎﻫﺮ ﻓﻦ را ﮐﻪ ﺳـﺒﮑﯽ ﺑﺮ ذﮐﺮ او ﻣﺜﻞ دﯾﮕﺮ اﺋّﻤﻪ و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺧﻮد ﻣﯽﻧﺎزد‪ ،‬ﮐﺎﺑﻠﯽ و ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﭼﻨـﺪان رﺳﻮا‬‫ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ ﮐﻪ ﻧﻘﻞ را از او ﻋﯿﻦ ﻣﮑﯿﺪت و اﺿﻼل‪ ،‬و ﺗﺨﺪﯾﻊ ﺟّﻬﺎل ﻣﯽاﻧﮕﺎرﻧﺪ‪.‬‬‫و اﻟﻌﯿﺎذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ اﻟﻤﺘﻌﺎل ﻣﻦ ﻣﺜﻞ ﻫﺬه اﻟﺘﻠﺒﯿﺴﺎت اﻟﺘﯽ ﺗﻨﻬﺪ ﻣﻨﻬﺎ اﻟﺠﺒﺎل‪.‬‬‫ﭘﻨﺠـﻢ آﻧﮑـﻪ از آن ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه ﻣﺜـﻞ دﯾﮕﺮ ﺣﻀـﺮات ﻣـﺬﮐﻮرﯾﻦ ﺑﺎﻻـﺗﺮ اﺳﺖ از ﺑﺴـﯿﺎري از اﺋّﻤﻪ ﺳـﻨّﯿﻪ ﮐﻪ ﺳـﺒﮑﯽ اﻏﻔـﺎل‬‫ذﮐﺮﺷﺎن ﮐﺮده‪ ،‬و ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ ﮐﻪ آدﻣﯽ ﺑﺬﮐﺮ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه و دﯾﮕﺮان ﺗﻨّﺒﻪ ﺑﺮ دﯾﮕﺮان ﺣﺎﺻﻞ ﺳﺎزد‪.‬‬‫ﻋﺠﺐ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﯿﭽﺎره اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه را ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ ﺑﺮواﻓﺾ ﻣﯽﻧﻮازﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﺠﺮﮔﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺰﻋﻤﺸﺎن و‬‫زﻋﻢ اﺳﻼﻓﺸﺎن ﮐﻔﺎر و ﻣﻠﺤﺪﯾﻦ و ﻣﺴﺘﺄﺻﻠﯿﻦ دﯾﻦ ﻣﯽﺑﯿﻨﻨﺪ ﻣﯽاﻧﺪازﻧﺪ‪) .‬ﻓﯿﺎ ﻟﻠﻌﺠﺐ ﮐﻞ اﻟﻌﺠﺐ ﺑﯿﻦ اﻟﺠﻤﺎدي و رﺟﺐ(‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت در ﮐﻤﺎل وﺿﻮح و ﻇﻬﻮر ﻻﯾﺢ و واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه در ﺻﻔﺖ ﺟﻤﯿﻠﻪ ﺣﻔﻆ ﺷﺮﯾﻌﺖ‪ ،‬و ﻣﺪﯾﺤﺖ ﺟﻠﯿﻠﻪ‬‫ﻣﻬﺎرت در ﻓّﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﺑﺎ ﺧﻠﻔﺎء راﺷﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﮐﺎﺑﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻣﮑﺮﻣﯿﻦ داﺷﺘﻪ‪ ،‬و ﻋﻠﻢ ﻣﺴﺎﻫﻤﺘﺸﺎن و ﻟﻮ ﺑﻌﺪ ﻋّﺪه ﻃﺒﻘﺎت ﺑﺮ اﻓﺮاﺧﺘﻪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻗﺪح و ﺟﺮح اﺑﻦ ﻋﻘﺪه و ﺗﮑﻔﯿﺮ و ﺗﻀﻠﯿﻞ و ﺗﻔﻀﯿﺢ او در ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺎﺋﻪ ادب ﺣﻀﺮت ﻋﺘﯿﻖ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺧﻄﺎب‪ ،‬و ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺤﯿﺎء‪ ،‬و زﺑﯿﺮ‪ ،‬و‬‫ﻃﻠﺤﮥ‪ ،‬و ﺳﻌﺪ‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪120 :‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﺣﻀﺮت ﻋﺎﺋﺸﻪ‪ ،‬و اﻣﺜﺎل اﯾﺸﺎﻧﺴﺖ‪.‬‬‫ﭼﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه اﯾﻦ ﺻـﻔﺖ ﻋﻈﯿﻤﻪ اﻋﻨﯽ ﺣﻔﻆ ﺷﺮﯾﻌﺖ‪ ،‬و ﻣﻬﺎرت در ﻓّﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‪ ،‬و ﮐﺎﺑﻠﯽ را ﻣﺎﻧﻊ از ﺗﮑﻔﯿﺮ و ﺗﻀﻠﯿﻞ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه‪،‬‬‫و ﺟﺮح و ﻗﺪح او ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﮐﻪ ﻧﻘﻞ را از او ﻋﯿﻦ ﺗﺨﺪﯾﻊ و ﻣﮑﯿﺪت ﭘﻨﺪاﺷـﺘﻪاﻧﺪ ﻧﮕﺮدﯾﺪ‪ ،‬ﻗﺎدﺣﯿﻦ و ﺟﺎرﺣﯿﻦ ﺧﻠﻔﺎء و ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻣﺬﮐﻮرﯾﻦ‬‫را ﭼﺴﺎن ﺣﺼﻮل اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﺻﻔﺖ ﺑﻌﺪ ﺗﺴﻠﯿﻢ ﻣﺎﻧﻊ و ﺣﺎﺟﺰ از ﺧﺪﻣﺖﮔﺰارﯾﺸﺎن ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﮐﺎﺑﻠﯽ و ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﭘﺮده ﻗﺪح و ﺟﺮح اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻫﺘﮏ ﻧﺎﻣﻮس ﺧﻠﻔﺎ و ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻋﻈﺎم و أم اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﻐﻤﻪ ﺗﻔﻀﯿﺢ و‬‫ﺗﻘﺒﯿﺤﺸﺎن ﻣﯽﺳﺮاﯾﻨﺪ ﺷﺎد ﺑﺎش و آﻓﺮﯾﻦ ﮐﺎر ﻣﺮدان ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه از ﻧﻈﺮ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ‬‫و از ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ )ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ( ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﮐﻪ ﻣﺠّﺪد دﯾﻦ ﺳّﻨﯿﻪ در ﻣﺎﺋﻪ ﺗﺎﺳﻌﮥ اﺳﺖ ﻧﯿﺰ اﺗﺼﺎف اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ ﻓﻀﻞ و‬‫ﻧﺒﻞ و ﻋﻈﻤﺖ ﺷﺄن و ﮐﻤﺎل ﺟﻼﻟﺖ‪ ،‬و رﯾﺎﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﺒّﺤﺮ‪ ،‬و ﺗﻘﺪم در ﺣﻔﻆ و اﺗﻘﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد )ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﻓﯿﻪ‪:‬‬‫اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﺣﺎﻓﻆ اﻟﻌﺼﺮ‪ ،‬و اﻟﻤﺤﺪث اﻟﺒﺤﺮ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﮑﻮﻓﯽ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ‪.‬‬‫أﺑﻮه ﻧﺤﻮي ﺻﺎﻟـﺢ ﯾﻠﻘﺐ ﻋﻘﺪة‪ ،‬ﺳـﻤﻊ اﻣﻤﺎ ﻻ ﯾﺤﺼﻮن‪ ،‬و ﮐﺘﺐ اﻟﻌﺎﻟﯽ و اﻟﻨﺎزل ﺣﺘﯽ ﻋﻦ أﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن إﻟﯿﻪ اﻟﻤﻨﺘﻬﯽ ﻓﯽ ﻗﻮة اﻟﺤﻔﻆ و‬‫ﮐﺜﺮة اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و رﺣﻠﺘﻪ ﻗﻠﯿﻠﮥ أﻟﻒ و ﺟﻤﻊ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪121 :‬‬‫ﺣـﺪث ﻋﻨﻪ اﻟـﺪارﻗﻄﻨﯽ و ﻗﺎل‪ :‬أﺟﻤﻊ أﻫﻞ اﻟﮑﻮﻓﮥ أﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺮ ﺑﻬﺎ ﻣﻦ زﻣﻦ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد اﻟﯽ زﻣﻨﻪ أﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ‪ :‬أﺣﻔﻆ ﻣﺎﺋﮥ أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺑﺄﺳﻨﺎدﻫﺎ‪ ،‬و اﺟﯿﺐ ﻋﻦ ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ و ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﻠﯽ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ ﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﮑﻮﻓﯿﯿﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 119‬از ‪174‬‬‫و ﻋﻨﺪه ﺗﺸﯿﻊ وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ‪ 249‬و ﻣﺎت ﻓﯽ ذي اﻟﻘﻌﺪة ﺳﻨﮥ ‪.[1] 332‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺼـﺮ و ﻣﺤـّﺪث ﺑﺤﺮ ﺑﻮده‪ ،‬و از ﺟﻤﻌﯽ ﮐﺜﯿﺮ از ﻃﺒﻘﺎت رﺟﺎل ﮐﻪ اﺣﺼﺎﯾﺸﺎن ﻧﺘﻮان ﮐﺮد‬‫ﺳﻤﺎع ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻤﻮده و در ﮐﺘﺎب ﻋﺎﻟﯽ و ﻧﺎزل و اﺣﺎﻃﻪ ﻗﺎﺻـﯽ و ﺳﺎﻓﻞ ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ ﮐﻮﺷـﯿﺪه ﮐﻪ از اﺻـﺤﺎب ﺧﻮد ﻫﻢ ﺣﺪﯾﺚ را ﻧﻮﺷـﺘﻪ‪ ،‬و او‬‫ﻣﻨﺘﻬﺎي ارﺑﺎب ﻓّﻦ ﺑﻮد در ﻗّﻮت ﺣﻔﻆ و ﮐﺜﺮت ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و دارﻗﻄﻨﯽ از او رواﯾﺖ ﮐﺮده‪ ،‬و در ﺳـﺘﺎﯾﺶ و ﻣﺪح و ﺗﺒﺠﯿﻞ او اﻓﺎده ﮐﺮده‪ :‬ﮐﻪ‬‫اﺟﻤﺎع ﮐﺮدهاﻧﺪ اﻫﻞ ﮐﻮﻓﻪ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ دﯾﺪه ﻧﺸﺪ در ﮐﻮﻓﻪ از زﻣﻦ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺗﺎ زﻣﺎن اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﺣﺎﻓﻈﺘﺮي از او‪.‬‬‫و ﺧﻮد اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﯾﺎد دارم ﺻﺪ ﻫﺰار ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎﺳﻨﺎد آن‪ ،‬و ﺟﻮاب ﻣﯽدﻫﻢ از ﺳﯿﺼﺪ ﻫﺰار از اﺣﺎدﯾﺚ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ و ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ‪ ،‬و‬
‫اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ ﻧﺪﯾﺪم ﺣﺎﻓﻈﺘﺮي از او ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﺑﺮاي ﺣﺪﯾﺚ ﮐﻮﻓﯿﯿﻦ‪ [1] .‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪ 348‬و ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ‬‫ﻓﯽ ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪ 3‬ص ‪ 839‬و ﻓﯽ اﻟﻌﺒﺮ ج ‪ 2‬ص ‪23‬‬‫ﺗﺸﯿﻊ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ ﻧﻤﻮده ﻗﺎدح اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻧﯿﺴﺖ‬‫اﻣﺎ ﻗﻮل ﺳﯿﻮﻃﯽ‪) :‬و ﻋﻨﺪه ﺗﺸّﯿﻊ( ﭘﺲ ﻗﺪﺣﯽ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﺧﺼﻮﺻﺎ ﺑﻌﺪ از اﺛﺒﺎت اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺟﻼﺋﻞ ﻓﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬و ﻏﺮر ﻣﺤﺎﻣﺪ‪.‬‬‫ﻋّﻠﺎﻣﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در ﻣﻘّﺪﻣﻪ ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري ﮔﻔﺘﻪ‪.‬‬‫و اﻟﺘﺸﯿﻊ ﻣﺤﺒﮥ ﻋﻠﯽ و ﺗﻘﺪﯾﻤﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﻗﺪﻣﻪ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ ﻓﻬﻮ ﻏﺎل ﻓﯽ اﻟﺘﺸﯿﻊ و ﯾﻄﻠﻖ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺮاﻓﻀﯽ و اﻻ ﻓﺸﯿﻌﯽ‪ ،‬و ان‬‫اﻧﻀﺎف اﻟﯽ ذﻟﮏ اﻟﺴﺐ و اﻟﺘﺼﺮﯾﺢ ﺑﺎﻟﺒﻐﺾ ﻓﻐﺎل ﻓﯽ اﻟﺮﻓﺾ‪ ،‬و ان اﻋﺘﻘﺪ اﻟﺮﺟﻌﮥ اﻟﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﻓﺄﺷﺪ ﻓﯽ اﻟﻐﻠﻮ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺸـّﯿﻊ ﻋﺒـﺎرت اﺳﺖ از ﻣﺤﺾ ﻣﺤّﺒﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و ﺗﻘـﺪﯾﻢ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺑﻐﯿﺮ ﺗﻘـﺪﯾﻢ‬‫آﻧﺠﻨﺎب ﺑﺮ ﺷـﯿﺨﯿﻦ‪ ،‬و اﮔﺮ ﺗﻘﺪﯾﻢ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺮ ﺷﯿﺨﯿﻦ ﮐﻨﺪ او ﻏﺎﻟﯽ ﻓﯽ اﻟﺘﺸّﯿﻊ اﺳﺖ و او را راﻓﻀﯽ ﻫﻢ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ ﺗﻘﺪﯾﻢ آن‬‫ﺣﻀﺮت ﺑﺮ ﺷﯿﺨﯿﻦ ﻧﮑﻨﺪ ﭘﺲ او ﺷﯿﻌﯽ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﺛﺒﻮت ﺗﺸـّﯿﻊ در اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه اﺻـﻼ ﻗﺪﺣﯽ در او ﻧﮑﻨﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﺣﺴﺐ اﯾﻦ اﻓﺎده ﺑﻨﺴـﺒﺖ ﺗﺸـّﯿﻊ ﺳﻮي اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻫﻤﯿﻦ ﻗﺪر ﻇﺎﻫﺮ‬‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺑا ﻦ ﻋﻘﺪه ﻣﺤّﺒﺖ ﺑﺎ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم داﺷﺖ و آن ﺣﻀـﺮت را ﺑﺮ دﯾﮕﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺗﻘﺪﯾﻢ ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ‬‫ﻫﺮﮔﺰ ﻣﻮﺟﺐ ﻗﺪﺣﯽ و ﺟﺮﺣﯽ ﻧﺰد اﻫﻞ ]‪ [1‬ﻣﻘﺪﻣﮥ ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري ص ‪ 466‬ﻓﺼﻞ ﻓﯽ ﺗﻤﯿﯿﺰ أﺳﺒﺎب اﻟﻄﻌﻦ ﻓﯽ اﻟﻤﺬﮐﻮرﯾﻦ‬‫اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را از ‪ 75‬ﻃﺮﯾﻖ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫اﺷﺎره‬‫و اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﻟﻄﺒﺮي ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬و اﺋﻤﻪ ﻣﺠﺘﻬﺪﯾﻦ اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ اﺳﺖ ﻧﯿﺰ در ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﺼـﻨﯿﻒ‬‫ﮐﺮده ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺻﺎﺣﺐ )ﻋﻤﺪه( ﻃﺎب ﺛﺮاه ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫و ﻗﺪ ذﮐﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺎرﯾﺦ ﺧﺒﺮ ﯾﻮم اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻣﻦ ﺧﻤﺴﮥ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ ﻃﺮﯾﻘﺎ‪ ،‬و أﻓﺮد ﻟﻪ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺳـﻤﺎه ﮐﺘﺎب اﻟﻮﻻﯾﮥ اﻧﺘﻬﯽ‬‫]‪[1‬‬‫ﺳﯿﺪ اﺑﻦ ﻃﺎوس ﮐﺘﺎب ﻃﺒﺮي را در ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫و ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻃﺎوس ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ روﺣﻪ و أﺟﺰل ﻋﻠﯿﻪ ﻓﺘﻮﺣﻪ در )اﻗﺒﺎل ﺑﺼﺎﻟﺢ اﻻﻋﻤﺎل( ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 120‬از ‪174‬‬‫و ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻣﺎ رواه ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺎرﯾـﺦ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﺻـﻨﻔﻪ‪ ،‬و ﺳـﻤﺎه ﮐﺘﺎب اﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺮﻗﻮﺻـﯿﮥ‪ ،‬روي ﻓﯿﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﯾﻮم‬‫اﻟﻐﺪﯾﺮ و ﻣﺎ ﻧﺺ اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﺎﻟﻮﻻﯾﮥ ]‪ [1‬ﻋﻤﺪه ص ‪ 45‬اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺮاﺑﻊ ﻋﺸﺮ ﻓﯽ ذﮐﺮ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪124 :‬‬‫و اﻟﻤﻘﺎم اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ ،‬و روي ذﻟﮏ ﻣﻦ ﺧﻤﺲ و ﺳﺒﻌﯿﻦ ﻃﺮﯾﻘﺎ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ در )اﻗﺒﺎل( ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫و أﻣﺎ اﻟﺬي ذﮐﺮه ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺎرﯾﺦ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻓﺎﻧﻪ ﻣﺠﻠﺪ و ﮐﺬﻟﮏ ﻣﺎ ذﮐﺮه أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء و أﻫﻞ‬‫اﻟﺮواﯾﺎت ﻓﺎﻧﻬﺎ ﻋﺪة ﻣﺠﻠﺪات ]‪.[2‬‬‫و در )ﻃﺮاﺋﻒ( ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫و ﻗﺪ روي ﺣﺪﯾﺚ ﯾﻮم اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺎرﯾﺦ ﻣﻦ ﺧﻤﺲ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ ﻃﺮﯾﻘﺎ‪ ،‬و أﻓﺮد ﻟﻪ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺳﻤﺎه اﻟﻮﻻﯾﮥ‪ ،‬و رأﯾﺖ‬‫ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﻣـﺎ ﺻـﻨﻔﻪ اﻟﻄﺒﺮي ﻓﯽ ﺻـﺤﮥ ﺧﺒﺮ ﯾﻮم اﻟﻐـﺪﯾﺮ أن اﺳﻢ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺮﻗﻮﺻـﯿﮥ ﯾﻌﻨﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯿـﮥ‪ ،‬ﻻن أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻣﻦ وﻟﺪ‬‫ﺣﺮﻗﻮص ]‪ [3‬ﺑﻦ زﻫﯿﺮ اﻟﺨـﺎرﺟﯽ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ إﻧﻤﺎ ﺳـﻤﺎه اﻟﻄﺒﺮي ﺑﻬـﺬا اﻻﺳﻢ ﻻن اﻟﺒﺮ ﺑﻬﺎري اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ ﺗﻌﺮض ﻟﻠﻄﻌﻦ ﻓﯽ ﺷـﯽء ﻣﻤﺎ ﯾﺘﻌﻠﻖ ﺑﺨﺒﺮ‬‫ﯾﻮم ]‪ [1‬اﻗﺒﺎل اﻻﻋﻤﺎل ص ‪ 453‬ط ﻃﻬﺮان دار اﻟﮑﺘﺐ اﻻﺳﻼﻣﯿﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻗﺒﺎل اﻻﻋﻤﺎل ص ‪ 457‬ط ﻃﻬﺮان دار اﻟﮑﺘﺐ اﻻﺳﻼﻣﯿﮥ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺤﺮﻗﻮص ﺑﻀﻢ اﻟﺤﺎء دوﯾﺒﮥ ﮐﺎﻟﺒﺮﻏﻮث ﻋﻀـﻬﺎ أﺷﺪ ﻣﻦ ﻋﻀﻪ ﯾﺪﺧﻞ ﻓﯽ ﻓﺮوج اﻟﺠﻮاري و ﺣﺮﻗﻮص ﺑﻦ زﻫﯿﺮ ﮐﺎن ﻣﻦ أﺻﺤﺎب أﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺛﻢ ﺻﺎر ﻣﻦ اﻟﺨﻮارج‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪125 :‬‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ]‪[1‬‬‫ذﻫﺒﯽ ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎب ﻃﺒﺮي را در ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫و ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻗﺎﯾﻤﺎز اﻟﺘﺮﮐﻤﺎﻧﯽ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﺑﺘﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮدن ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‬‫ﻃﺒﺮي ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻣﻔﺮد در ﻃﺮق ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ اﻋﺘﺮاف ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﺑﺎﻇﻬﺎر وﻗﻮف و اﻃﻼع ﺧﻮد ﺑﺮ آن ﮐﺘﺎب و ﻣـﺪﻫﻮش ﮔﺮدﯾـﺪن ﺑﻤﻼﺣﻈﻪ‬‫ﮐﺜﺮت ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﮐﺴﺮ ﻇﻬﺮ ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ ﻧّﺼﺎب ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ در )روﺿﻪ ﻧﺪّﯾﻪ( ﺷﺮح ﺗﺤﻔﻪ ﻋﻠﻮّﯾﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ :‬أﻟﻒ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻓﯿﻪ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻗﺎل ﻟا ﺬﻫﺒﯽ‪:‬‬‫وﻗﻔﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﺎﻧﺪﻫﺸﺖ ﻟﮑﺜﺮة ﻃﺮﻗﻪ اﻧﺘﻬﯽ ]‪[2‬‬‫اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎب ﻃﺒﺮي را در ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫و اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻦ ﺿﻮء ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ ﮐﻪ ﻧﻤﻮذج ﻓﻀﺎﺋـﻞ و ﻣﺤﺎﻣـﺪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﻔﺎﺧﺮ او را در ﻣﺎ ﺑﻌـﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫ﺧﻮاﻫﯽ ﺷﻨﯿﺪ در )ﺗﺎرﯾﺦ( ]‪ [1‬اﻟﻄﺮاﺋﻒ ص ‪38‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺮوﺿﮥ ﻟا ﻨﺪﯾﮥ ص ‪ 57‬ط اﻟﺪﻫﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪126 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 121‬از ‪174‬‬‫ﺧﻮد در ذﮐﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻧﯽ رأﯾﺖ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ اﺣﺎدﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪﯾﻦ ﺿﺨﻤﯿﻦ و ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻄﯿﺮ ]‪[1‬‬‫ﯾﺎﻗﻮت ﺣﻤﻮي ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎب ﻃﺒﺮي را در ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫و اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺎﻗﻮت ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺮوﻣﯽ اﻟﺤﻤﻮي اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺸـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﻠّﺎﻣﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ ﻣﺪاﯾﺢ زاﻫﺮه و ﻣﻨﺎﻗﺐ‬‫ﻓﺎﺧﺮه او را از ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻨﺠﺎر ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در )ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫ﯾـﺎﻗﻮت اﻟﺮوﻣﯽ اﻟﮑﺎﺗﺐ اﻟﺤﻤﻮي ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻨﺠﺎر‪ :‬ﮐﺎن ذﮐﯿﺎ ﺣﺴﻦ اﻟﻔﻬﻢ و رﺣﻞ ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﻨﺴﺐ اﻟﯽ اﻟﺒﻼد‪ ،‬و اﻟﺸﺎم و ﻣﺼـﺮ‪ ،‬و اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ‪،‬‬‫و ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬و ﺳﻤﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﺻﻨﻒ ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺒﻠﺪان‪ ،‬و ﻣﻌﺠﻢ اﻻدﺑﺎء‪ ،‬و اﺳﻤﺎء اﻟﺠﺒﺎل و اﻻﻧﻬﺎر و اﻻﻣﺎﮐﻦ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﺑﻦ اﻟﻨﺠـﺎر‪ :‬ﮐـﺎن ﻏﺰﯾﺮ اﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﺼـﺤﺒﮥ‪ ،‬ﻃﯿﺐ اﻻﺧﻼق‪ ،‬ﺣﺮﯾﺼﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻄﻠﺐ‪ ،‬و ﻣﺎت ﺑﺤﻠﺐ ﺳـﻨﮥ ‪ 626‬و ﻟﻢ ﯾﺒﻠﻎ اﻟﺴـﺘﯿﻦ ]‪[2‬‬‫اﻧﺘﻬﯽ ﺑﻘﺪر اﻟﺤﺎﺟﮥ‪ [1] .‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ج ‪ 11‬ص ‪ 147‬ط ﻣﺼﺮ ‪ 1351‬و ج ‪ 5‬ص ‪208‬‬‫]‪ [2‬ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان ج ‪ 6‬ص ‪239‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪127 :‬‬‫در ﮐﺘﺎب )ﻣﻌﺠﻢ اﻻدﺑﺎء( ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ ﻋﻠّﺎﻣﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﺪﺳﺖ ﻓﻘﯿﺮ اﻓﺘﺎده ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﮐﺎن ﻗﺪ ﻗﺎل ﺑﻌﺾ اﻟﺸـﯿﻮخ ﺑﺒﻐﺪاد ﺑﺘﮑﺬﯾﺐ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ و ﻗﺎل ان ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﮐﺎن ﺑﺎﻟﯿﻤﻦ ﻓﯽ اﻟﻮﻗﺖ اﻟﺬي ﮐﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻫﺬا اﻻﻧﺴﺎن ﻓﯽ ﻗﺼﯿﺪة ﻣﺰدوﺟﮥ ﯾﺼﻒ ﻓﯿﻬﺎ ﺑﻠﺪا ﺑﻠﺪا و ﻣﻨﺰﻻ ﻣﻨﺰﻻ‪ :‬أﺑﯿﺎﺗﺎ ﯾﻠﻮح ﻓﯿﻬﺎ اﻟﯽ ﻣﻌﻨﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﺛﻢ ﻣﺮرﻧﺎ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﮐﻢ ﻗﺎﺋﻞ ﻓﯿﻪ ﺑﺰور ﺟﻢ‬‫ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ و ﻟا ﻨﺒﯽ اﻻﻣﯽ اﻟﺦ و ﺑﻠﻎ أﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ ذﻟﮏ ﻓﺎﺑﺘﺪأ ﺑﺎﻟﮑﻼم ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠﯽ و ذﮐﺮ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﺧﻢ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺾ ﺷـﯿﻮخ ﺑﻐـﺪاد ﺟﺴـﺎرت ﺑﺮ ﺗﮑـﺬﯾﺐ ﻏـﺪﯾﺮ ﻧﻤـﻮده ﺑـﻮد‪ ،‬و ﺑﻮﻫﻢ ﺳـﺨﯿﻒ ﻋـﺪم ﺣﻀﻮر ﺟﻨـﺎب أﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم در ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ و ﺗﺸـﺮﯾﻒ داﺷـﺘﻦ آن ﺟﻨﺎب در ﯾﻤﻦ ﻣﺘﻤﺴﮏ ﺷﺪه و ﺑﻤﺰﯾﺪ وﻗﺎﺣﺖ اﯾﻦ ﺗﮑﺬﯾﺐ را ﻧﻈﻢ ﮐﺮده‪) ،‬و‬‫ﻋﯿـﺎذا ﺑـﺎﻟﻠّﻪ ﻣﻦ اﻻﻧﻬﻤـﺎك ﻓﯽ اﻻﻋﻮﺟـﺎج و اﻟﻠﺠﺎج( ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ را زور ﻋﻈﯿﻢ‪ ،‬و ﮐـﺬب ﻓﺨﯿﻢ ﮔﻤﺎن ﮐﺮده داد ﻋﻨﺎد و ﻟـﺪاد داده‪ ،‬و‬‫ﺑﻬﻤﯿﻦ ﺳﺒﺐ ]‪ [1‬ﻣﻌﺠﻢ اﻻدﺑﺎء ج ‪ 6‬ص ‪ 452‬ط ﻣﺼﺮ‪ -‬و ج ‪ 18‬ص ‪ 84‬ط ﺑﯿﺮوت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪128 :‬‬‫اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي ﺗﺸـﻤﯿﺮ ذﯾﻞ در اﺣﻘﺎق ﺣﻖ و ازﻫﺎق ﺑﺎﻃﻞ و ﮐﺴـﺮ ﻇﻬﺮ ﻣﻌﺎﻧـﺪﯾﻦ و ﺟﺎﺣـﺪﯾﻦ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﺘﺎﺑﯽ در ذﮐﺮ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‬‫ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻓﺮﻣﻮده‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎب ﻃﺒﺮي را در ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ ﻫﻢ ذﮐﺮ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي در ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻧﻤﻮده ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در )ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬـﺬﯾﺐ( در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﺠـﺎوز اﻟﻤﺆﻟﻒ ﻣـﺎ ذﮐﺮ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟـﺒﺮ و ﻟﮑﻨﻪ ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻤﻮاﻻـة ﻋﻦ ﻧﻔﺮ ﺳـﻤﺎﻫﻢ ﻓﻘـﻂ و ﻗـﺪ ﺟﻤﻌﻪ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي ﻓﯽ‬‫ﻣﺆﻟﻒ ﻓﯿﻪ أﺿﻌﺎف ﻣﻦ ذﮐﺮ‪ ،‬و ﺻﺤﺤﻪ و اﻋﺘﻨﯽ ﺑﺠﻤﯿﻊ ﻃﺮﻗﻪ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة‪ ،‬ﻓﺄﺧﺮﺟﻪ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺳﺒﻌﯿﻦ ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ أو أﮐﺜﺮ ]‪[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 122‬از ‪174‬‬‫اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي ﻣﺼﻨﻒ ﮐﺘﺎب ﻏﺪﯾﺮ از ﻓﺤﻮل ﻣﺠﺘﻬﺪﯾﻦ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫اﺷﺎره‬‫ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي ﮐﻪ ﺑﺘﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﺳـﻌﯽ ﺑﻠﯿﻎ در ﻫﺘﮏ ﻧﺎﻣﻮس ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﮐﺴـﺮ ﻇﻬﺮ ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ‪ ،‬و‬‫اﺣﺮاق ﻗﻠﻮب ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ‪ ،‬و اﯾﺠﺎع ﺻـﺪور ﻣﺮﺗﺎﺑﯿﻦ ﻧﻤﻮده از ﺑﺤﻮر زاﺧﺮه ﻋﻠﻢ و ﮐﻤﺎل‪ ،‬و ﻓﺤﻮل ﻣﺠﺘﻬـﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﻨّﻘـ ﺪﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ و رﺟﺎل‪ ،‬و‬‫ﺟﻬﺎﺑﺬه ﺛﻘﺎت‪ ،‬و اﺟّﻠﻪ اﺛﺒﺎت اﺳﺖ‪ [1] .‬ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ ج ‪ 7‬ص ‪ 339‬رﻗﻢ ‪ 565‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪129 :‬‬‫و ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻓﺎﺧﺮه‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺑﺎﻫﺮه‪ ،‬و ﻣﺤﺎﻣﺪ زاﻫﺮه ﻃﺒﺮي از ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﻌﺠﻢ اﻻدﺑﺎء ]‪ [1‬ﯾﺎﻗﻮت ﺣﻤﻮي‪.‬‬‫و اﻧﺴﺎب ]‪ [2‬اﺑﻮ ﺳﻌﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺮوزي اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫و ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء ]‪ [3‬و اﻟﻠﻐﺎت ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺷﺮﯾﻒ اﻟﻨﻮوي‪.‬‬‫و وﻓﯿـﺎت اﻷﻋﯿﺎن ]‪ [4‬ﻓﯽ اﻧﺒﺎء اﺑﻨﺎء اﻟﺰﻣﺎن ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻗﺎﺿـﯽ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺧّﻠﮑﺎن اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ‬‫اﻻرﺑﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫و ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ]‪ [5‬ﺗﺼﻨﯿﻒ ﺣﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ‪.‬‬‫و ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ]‪ [6‬و ﻋﺒﺮة اﻟﯿﻘﻈﺎن ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﻣﺎ ﯾﻌﺘﺒﺮ ﻣﻦ ﺣﻮادث اﻟﺰﻣﺎن ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫و ﻃﺒﻘﺎت ]‪ [7‬ﻓﻘﻬﺎي ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺳﺒﮑﯽ‪.‬‬‫و ﻃﺒﻘﺎت ]‪ [8‬ﻓﻘﻬﺎي ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻗﺎﺿـﯽ ﺷـﻬﺒﮥ اﻻﺳﺪي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ [1] .‬ج ‪ 6‬ط ﻣﺼﺮ ص‬‫‪ 462 ... 423‬و ج ‪ 18‬ط ﺑﯿﺮوت ص ‪40‬‬‫]‪ [2‬اﻻﻧﺴﺎب ص ‪ 367‬ﻣﻨﺸﻮر اﻟﻤﺴﺘﺸﺮق د‪ .‬س‬‫]‪ [3‬ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء ﻟﻠﻨﻮوي ج ‪ 1‬ﻣﻦ اﻟﻘﺴﻢ اﻻول ص ‪78‬‬‫]‪ [4‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 1‬ص ‪456‬‬‫]‪ [5‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 2‬ص ‪ 146‬ط ﮐﻮﯾﺖ‬‫]‪ [6‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ﻟﻠﯿﺎﻓﻌﯽ ج ‪ 2‬ص ‪261‬‬‫]‪ [7 -8‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻟﻠﺴﺒﮑﯽ ج ‪ 2‬ص ‪135‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪130 :‬‬‫و ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ]‪ [1‬ﻓﯽ اﺧﺒﺎر اﻟﺒﺸﺮ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻮارس اﻟﻮردي اﻟﻤﻌّﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫و روض اﻟﻤﻨﺎﻇﺮ ]‪ [2‬ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻻواﺋﻞ و اﻻواﺧﺮ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ ﺷﺤﻨﮥ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ‪.‬‬‫و ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان ]‪ [3‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ‪.‬‬‫و ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ]‪ [4‬ﺗﺼﻨﯿﻒ ﺷﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ‪.‬‬‫و ﮐﺘـﺎب ﮐﺸﻒ اﻟﺤـﺜﯿﺚ ﻋّﻤﻦ رﻣﯽ ﺑﻮﺿﻊ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﺑﺮﻫـﺎن اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ أﺑﯽ اﻟﻮﻓـﺎ ﺑﻦ ﺧﻠﯿـﻞ ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ ﻟا ﻌﺠﻤﯽ‬‫اﻟﺤﻠﺒﯽ‪.‬‬‫و ﻋﺒﺮ و دﯾﻮان اﻟﻤﺒﺘﺪء و اﻟﺨﺒﺮ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﺧﻠﺪون اﻻﺷﺒﻠﯽ اﻟﺤﻀﺮﻣﯽ‪.‬‬‫و ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻮم ﺗﺄﻟﯿﻒ ازﻧﯿﻘﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 123‬از ‪174‬‬‫و ﻏﯿﺮ آن ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و اﺻﻮل ﻋﺒﺎرات ﮐﺘﺐ ﻣـﺬﮐﻮره و ﻏﯿﺮ آن ﮐﻪ ﻣﺸـﺘﻤﻞ اﺳﺖ ﺑﺮ ﻣﺪاﯾـﺢ و ﻣﺤﺎﻣﺪ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ ﻣﮕﺮ دو ﻋﺒﺎرت ﮐﻪ ﮐﻤﺎل ﺟﻼﻟﺖ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ را از آن ﺗﻮان ﯾﺎﻓﺖ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﺷﻮد‪ [1] :‬ﺗﺘﻤﮥ ﻟا ﻤﺨﺘﺼﺮ‬‫ج ‪ 1‬ص ‪ 258‬ط ﻣﺼﺮ ﻓﯽ وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﮥ ‪310‬‬‫]‪ [2‬روض اﻟﻤﻨﺎﻇﺮ ﻓﯽ ﺣﻮادث ﺳﻨﮥ ‪310‬‬‫]‪ [3‬ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان ﻻﺑﻦ ﺣﺠﺮ ج ‪ 5‬ص ‪100‬‬‫]‪ [4‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺤﻔﺎظ ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪30‬‬‫اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ در ﻣﻨﻬﺎج ﻃﺒﺮي را )اﻟﻌﯿﺎذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ( اﻋﻠﻢ از ﻋﺴﮑﺮﯾﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم داﻧﺴﺘﻪ‬‫اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻠﯿﻢ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﮥ ﮐﻪ اﻣﺎم اﻋﻈﻢ‪ ،‬و ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم ﺳّﻨﯿﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺪاﯾﺢ او ﮐﻪ ﻋﻠﻤﺎي ﻗﻮم ﺑﺮ‬‫زﺑﺎن ﻣﯽآرﻧﺪ ﻫﻮش از ﺳﺮ ﻣﯽرﺑﺎﯾﺪ ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻇﺮ )ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت ]‪ [1‬و )اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ( ]‪ [2‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ در ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴّﻨﮥ اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬
‫و أﻣﺎ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﻠﺘﻔﺘﻮا اﻟﯽ اﻟﻘﻮل ﺑﺎﻟﺮأي و اﻻﺟﺘﻬﺎد‪ ،‬و ﺣﺮﻣﻮا اﻻﺧﺬ ﺑﺎﻟﻘﯿﺎس و اﻻﺳﺘﺤﺴﺎن ﻓﺎﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ ﻫﺬا ﻣﻦ وﺟﻮه‪:‬‬‫أﺣـﺪﻫﺎ ان اﻟﺸـﯿﻌﮥ ﻓﯽ ﻫـﺬا ﻣﺜـﻞ ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬ﻓﻔﯽ أﻫﻞ اﻟﺴـﻨﮥ اﻟﻨﺰاع ﻓﯽ اﻟﺮأي و اﻻﺟﺘﻬﺎد و اﻟﻘﯿﺎس و اﻻﺳـﺘﺤﺴﺎن‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﺸـﯿﻌﮥ اﻟﻨﺰاع ﻓﯽ‬‫ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺰﯾﺪﯾﮥ ﺗﻘﻮل ﺑﺬﻟﮏ و ﺗﺮوي ﻓﯿﻪ اﻟﺮواﯾﺎت ﻋﻦ اﻻﺋﻤﮥ‪.‬‬‫اﻟﺜـﺎﻧﯽ أن ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺴـﻨﮥ اﻟﻌﺎﻣـﮥ و اﻟﺨﺎﺻـﮥ ﻻ ﺗﻘﻮل ﺑﺎﻟﻘﯿﺎس‪ ،‬ﻓﻠﯿﺲ ﮐﻞ ﻣﻦ ﻗﺎل ﺑﺎﻣﺎﻣـﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﺜﻠﺜـﮥ ﻗﺎل ]‪ [1‬ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت ﻻﺑﻦ‬‫ﺷﺎﮐﺮ اﻟﮑﺘﺒﯽ‪ :‬ج ‪ 1‬ص ‪45 -35‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ﻻﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ :‬ج ‪ 1‬ص ‪160 -144‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪132 :‬‬‫ﺑﺎﻟﻘﯿـﺎس‪ ،‬ﺑـﻞ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟـﮥ اﻟﺒﻐـﺪادﯾﻮن ﻻ ﯾﻘﻮﻟﻮن ﺑﺎﻟﻘﯿﺎس و ح ﻓﺎن ﮐﺎن اﻟﻘﯿﺎس ﺑﺎﻃﻼ أﻣﮑﻦ اﻟـﺪﺧﻮل ﻓﯽ أﻫﻞ اﻟﺴـﻨﮥ و ﺗﺮك اﻟﻘﯿﺎس‪ ،‬و ان‬‫ﮐﺎن ﺣﻘﺎ أﻣﮑﻦ اﻟﺪﺧﻮل ﻓﯽ أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ و اﻻﺧﺬ ﺑﺎﻟﻘﯿﺎس‪.‬‬‫اﻟﺜـﺎﻟﺚ أن ﯾﻘـﺎل اﻟﻘﻮل ﺑـﺎﻟﺮأي و اﻻﺟﺘﻬـﺎد و اﻟﻘﯿﺎس ﺧﯿﺮ ﻣﻦ اﻻﺧـﺬ ﺑﻤﺎ ﯾﻨﻘﻠﻪ ﻣﻦ ﯾﻌﺮف ﺑﮑﺜﺮة اﻟﮑـﺬب ﻋﻤﻦ ﯾﺼـﯿﺐ و ﯾﺨﻄﺊ ﻧﻘﻞ ﻏﯿﺮ‬‫ﻣﺼـﺪق ﻋﻦ ﻗﺎﺋـﻞ ﻏﯿﺮ ﻣﻌﺼﻮم‪ ،‬و ﻻـ ﯾﺸـﮏ ان رﺟﻮع ﻣﺜﻞ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ ذﺋﺐ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻤﺎﺟﺸﻮن‪ ،‬و اﻟﻠﯿﺚ اﺑﻦ ﺳـﻌﺪ‪ ،‬و اﻻوزاﻋﯽ‪ ،‬و‬‫اﻟﺜﻮري‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ‪ ،‬و ﺷـﺮﯾﮏ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ‪ ،‬و أﺑﯽ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬و زﻓﺮ‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ زﯾﺎد‪ ،‬و اﻟﻠﺆﻟﺆي‪ ،‬و اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪،‬‬‫و اﻟﺒﻮﯾﻄﯽ‪ ،‬و اﻟﻤﺰﻧﯽ‪ ،‬و أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬و أﺑﯽ داود اﻟﺴﺠﺴـﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﺮﺑﯽ‪ ،‬و اﻟﺒﺨﺎري و ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ اﻟﺪارﻣﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‬‫ﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﺼﺮ اﻟﻤﺮوزي‪.‬‬‫و ﻏﯿﺮ ﻫﺆﻻء اﻟﯽ اﺟﺘﻬﺎدﻫﻢ‪ ،‬و اﻋﺘﺒﺎرﻫﻢ ﻣﺜﻞ أن ﯾﻌﻠﻤﻮا ﺳﻨﮥ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﺜﺎﺑﺘﮥ ﻋﻨﻪ و ﯾﺠﺘﻬﺪوا ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪133 :‬‬‫ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﻨﺎط اﻻﺣﮑﺎم و ﺗﻨﻘﯿﺤﻬﺎ و ﺗﺨﺮﯾﺠﻬﺎ ﺧﯿﺮ أﻧﻬﻢ ﻣﻦ أن ﯾﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻨﻘﻞ اﻟﺮواﻓﺾ ﻋﻦ اﻟﻌﺴـﮑﺮﯾﯿﻦ و اﻣﺜﺎﻟﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﻮاﺣﺪ ﻣﻦ ﻫﺆﻻء‬‫أﻋﻠﻢ ﺑﺪﯾﻦ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻌﺴـﮑﺮﯾﯿﻦ أﻧﻔﺴﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻮ أﻓﺘﺎه أﺣﺪﻫﻤﺎ ﺑﻔﺘﯿﺎ ﮐﺎن رﺟﻮﻋﻪ اﻟﯽ اﺟﺘﻬﺎده أوﻟﯽ ﻣﻦ رﺟﻮﻋﻪ اﻟﯽ ﻓﺘﯿﺎ أﺣﺪﻫﻤﺎ ﺑﻞ‬‫ﻫﻮ اﻟﻮاﺟﺐ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﮑﯿﻒ إذا ﮐـﺎن ﻧﻘﻼـ ﻋﻨﻬﻤـﺎ ﻣﻦ ﻣﺜـﻞ اﻟﺮاﻓﻀـﮥ‪ ،‬و اﻟﻮاﺟﺐ ﻋﻠﯽ ﻣﺜﻞ اﻟﻌﺴـﮑﺮﯾﯿﻦ و أﻣﺜﺎﻟﻬﻤﺎ أن ﯾﺘﻌﻠﻤﻮا ﻣﻦ اﻟﻮاﺣـﺪ ﻣﻦ‬‫ﻫﺆﻻء ]‪ [1‬از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﺟﺰاه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻀـﯿﻌﻪ ﺑﺴﺒﺐ ﻏﺎﯾﺖ ﺟﺴﺎرت و ﺧﺴﺎرت‪ ،‬و اﺷﺘﻌﺎل ﻧﺎر ﻧﺼﺐ و ﻋﻨﺎد ﺑﮑﺎﻧﻮن‬‫ﺳﯿﻨﻪ ﭘﺮ ﺿـﻐﯿﻨﻪاش ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي و دﯾﮕﺮ اﺳـﻼف ﻧـﺎ اﻧﺼـﺎف ﺧﻮد را ﻋﯿـﺎذا ﺑـﺎﻟّﻠﻪ ﻋـﺎﻟﻢﺗﺮ ﺑـﺪﯾﻦ ﺧـﺪا و رﺳﻮل او از ﺣﻀـﺮت‬‫ﻋﺴﮑﺮّﯾﯿﻦ ﯾﻌﻨﯽ اﻣﺎم ﻋﻠﯽ ﻧﻘﯽ و اﻣﺎم ﺣﺴﻦ ﻋﺴﮑﺮي )ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ و ﻋﻠﯽ آﺑﺎﺋﻬﻤﺎ آﻻف اﻟﺘﺤﯿﮥ و اﻟﺴﻼم( ﻣﯽداﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺻﺮﯾﺢ ﮐﻪ ﺑﻬﯿﭻ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 124‬از ‪174‬‬‫وﺟﻬﯽ از وﺟﻮه ﺗﺄوﯾـﻞ و ﺗﻮﺟﯿﻪ و ﺗﺴﻮﯾـﻞ و ﺗﺤﺮﯾﻒ ﺣﻀـﺮات را در آن ﻣﺴﺎﻏﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﺮ اﯾﻦ ﮐﻔﺮ ﺻـﺮاح و ﺿـﻼل ﺑﻮاح ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و‬‫ﺑﻤﺰﯾﺪ ﺗﺄﮐﯿﺪ و ﺗﺸﯿﯿﺪ اﯾﻦ ﺿﻼل ﺑﻌﯿﺪ ﺗﻔﺮﯾﻊ ﺷﻨﯿﻊ ﺑﺮ آن ﻣﺮﺗّﺐ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﯾﻌﻨﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬آﻧﭽﻪ ﺣﺎﺻﻠﺶ اﯾﻦ اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ اﮔﺮ ﻓﺘﻮي دﻫﺪ ﯾﮑﯽ از‬‫اﯾﻦ ﻣﺬﮐﻮرﯾﻦ را ﯾﮑﯽ از ﻋﺴﮑﺮﯾﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم ﺑﻔﺘﻮاﺋﯽ رﺟﻮع ﯾﮑﯽ از ﻣﺬﮐﻮرﯾﻦ ﺑﺎﺟﺘﻬﺎد ﺧﻮد اوﻟﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد از رﺟﻮع او ﺑﻔﺘﻮاي‬‫ﯾﮑﯽ از ﻋﺴﮑﺮّﯾﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴﻨﮥ ﻻﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ‪ :‬ج ‪ 1‬ص ‪ 231‬ط ﺑﻮﻻق ﻣﺼﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪134 :‬‬‫ﻧﺎﺟﺎﺋﺰ و ﺣﺮام ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫و ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﻫﻢ ﺻﺒﺮ و ﻗﺮارش دﺳﺖ ﻧﺪاده در آﺧﺮ ﻋﺒﺎرت ﺳﺮاﺳـﺮ ﺧﺴﺎرت ﺑﺒﺎﻧﮏ ﺑﯽ ﻫﻨﮕﺎم ﺳـﺮاﯾﯿﺪه ﮐﻪ اﻟﻌﯿﺎذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ واﺟﺐ ﺑﺮ ﻣﺜﻞ‬‫ﻋﺴﮑﺮﯾﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم و اﻣﺜﺎل اﯾﺸﺎن ﯾﻌﻨﯽ دﯾﮕﺮ اﺋّﻤﻪ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻌّﻠﻢ ﮐﻨﻨﺪ از ﯾﮑﯽ از اﯾﻦ ﻣﺬﮐﻮرﯾﻦ‪.‬‬‫ﻓﺎﻟﻌﺠﺐ ﮐﻞ اﻟﻌﺠﺐ ﮐﻪ ﭘﻨﺎه ﺑﺨﺪا ﭘﺎﯾﻪ ﻓﻀﻞ و ﮐﻤﺎل و ﻋﻠﻢ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ را ارﺟﺢ و اﻋﻠﯽ از ﺣﻀـﺮت ﻋﺴﮑﺮّﯾﯿﻦ و دﯾﮕﺮ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﺼﻤﺖ‬‫و ﻃﻬـﺎرت ﮐﻪ ﺣﺴﺐ ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت ﻗﻮم ﺳـﻔﻦ ﻧﺠﺎﺗﻨـﺪ‪ ،‬و ﺗﻤّﺴﮏ ﺑـﺬﯾﻮل اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات واﺟﺐ و ﺗﺨّﻠﻒ از اﯾﺸﺎن ﻣﻮرث ﺑﻮار و ﻫﻼك و‬‫ﺿﻼل و ﻧﮑﺎل ﻣﺘﻌﺼﺒﯿﻦ ﻣﺘﮑّﻠﻤﯿﻦ ﺳّﻨﯿﻪ اﺳﺖ )ﮐﻤﺎ ﺳﺘﻘﻒ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ(‪.‬‬‫ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣﺎل اﻋﺘﻨﺎ ﺑﺘﺼﺤﯿﺢ و اﺛﺒﺎت ﭼﻨﯿﻦ اﻣﺎم ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن ﺧﻮد ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﻧﮑﻨﻨﺪ و ﭘﯽ ﺳﭙﺮ وادي ﭘﺮ ﺧﺎر و ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺷﻮﻧﺪ )ﻓﺎﻧّﺎ‬‫ﻟﻠّﻪ و اﻧّﺎ إﻟﯿﻪ راﺟﻌﻮن(‪.‬‬‫و از اﯾﻦ ﻫﻢ ﻋﺠﺐﺗﺮ آﻧﮑﻪ اﺑﻦ روزﺑﻬـﺎن ﺑﻤﺰﯾـﺪ ﻋﺠﺰ و ﺣﯿﺮت ﻃـﺒﺮي را ﺑـﺎ اﯾﻦ ﺟﻼـﻟﺖ ﺷـﺄن ﺑـﺪﺗﺮ از ﯾﻬـﻮد و ﻧﺼـﺎري ﺣﺴﺐ ﻣﺰﻋـﻮم‬‫اﺳﻼف ﺧﻮد ﮔﺮداﻧﺪ ﯾﻌﻨﯽ او را ﺑﺮواﻓﺾ ارزاﻧﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ و ﺑﺮ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺮواﯾﺘﺶ از ﺟﺎرود )ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ راﺟﻊ ﮐﺘﺎﺑﻪ‬‫اﻟﺒﺎﻃﻞ(‬‫ﻃﺒﺮي ﺑﺎﻋﺘﻘﺎد ﺳﯿﻮﻃﯽ از ﻣﺠﺪدﯾﻦ دﯾﻦ اﺳﺖ‬‫و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﮐﺘﺎب )اﻟﺘﻨﺒﺌﮥ ﺑﻤﻦ ﯾﺒﻌﺜﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ رأس ﮐﻞ ﻣﺎﺋﮥ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪135 :‬‬‫و ﻣﻤﻦ ﯾﺼـﻠﺢ أن ﯾﻌﺪ ﻋﻠﯽ رأس اﻟﺜﻼﺛﻤﺎﺋﮥ اﻻﻣﺎم أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي‪ ،‬و ﻋﺠﺒﺖ ﮐﯿﻒ ﻟﻢ ﯾﻌﺪوه و ﻫﻮ أﺟﻞ ﻣﻦ اﺑﻦ ﺷﺮﯾﺢ‬‫و أوﺳﻊ ﻋﻠﻮﻣـﺎ‪ ،‬و ﺑﻠﻎ رﺗﺒـﮥ اﻻﺟﺘﻬﺎد اﻟﻤﻄﻠﻖ اﻟﻤﺴـﺘﻘﻞ‪ ،‬و دون ﻟﻨﻔﺴﻪ ﻣـﺬﻫﺒﺎ ﻣﺴـﺘﻘﻼ‪ ،‬و ﻟﻪ أﺗﺒﺎع ﻗﻠـﺪوه و أﻓﺘﻮا و اﻟﻔﻘﻪ و ﻗﻀﻮا ﺑﻤـﺬﻫﺒﻪ و‬‫ﯾﺴﻤﻮن اﻟﺠﺮﯾﺮﯾﮥ‪.‬‬‫و ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ ﮐﻞ ﻋﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﻘﺮاءة‪ ،‬و اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ‪ ،‬و اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻻﺻﻮل‪ ،‬و أﻗﻮال اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ و اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ و ﻣﻦ ﺑﻌﺪﻫﻢ‪ ،‬و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﺘﺎرﯾﺦ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻨﻮوي‪ :‬أﺟﻤﻌﺖ اﻻﻣﮥ ﻋﻠﯽ أﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺼﻨﻒ ﻣﺜﻞ ﺗﻔﺴﯿﺮه‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﮐﺎن أﺋﻤﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺗﺤﮑﻢ ﺑﻘﻮﻟﻪ و ﺗﺮﺟﻊ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻗﺪ ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﺸﺎرﮐﻪ ﻓﯿﻪ أﺣﺪ ﻣﻦ أﻫﻞ ﻋﺼﺮه‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ‪ :‬ﻣﺎ أﻋﻠﻢ ﻋﻠﯽ اﻻرض أﻋﻠﻢ ﻣﻦ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ و ﻗﺪ أراد اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ اﻟﻤﻘﺘﺪر ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﺮة أن ﯾﮑﺘﺐ ﮐﺘﺎب وﻗﻒ ﺗﮑﻮن ﺷـﺮوﻃﻪ ﻣﺘﻔﻘﺎ‬‫ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ ﻻ ﯾﻘﺪر ﻋﻠﯽ اﺳﺘﺤﻀﺎر ﻫﺬا اﻻ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻓﻄﻠﺐ ﻣﻨﻪ ذﻟﮏ ﻓﮑﺘﺒﻬﺎ ﻣﺎت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪136 :‬‬‫ﻓﯽ ﺷﻮال ﺳﻨﮥ ﻋﺸﺮ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي ﺻﺎﻟﺢ و ﻻﺋﻖ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﺪود ﺷﻮد از ﻣﺠّﺪدﯾﻦ دﯾﻦ‪ ،‬و ﺑﻨّﺺ ﺳﯿﻮﻃﯽ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‬‫ﻃﺒﺮي ﺟﻠﯿﻞﺗﺮ از اﺑﻦ ﺷـﺮﯾﺢ و وﺳـﯿﻊﺗﺮ از روي ﻋﻠﻮم اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ اﺟﺘﻬﺎد ﻣﻄﻠﻖ ﻣﺴﺘﻘّﻞ ﻓﺎﺋﺰ ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪاﯾﺴﺖ ﮐﻪ اﺋّﻤﻪ ارﺑﻌﻪ‬‫ﺳّﻨﯿﻪ ﺑﺤﯿﺎزت آن در آﻓﺎق ﺟﻬﺎن اﺷﺘﻬﺎر‪ ،‬و اﻓﺘﺨﺎر و اﻣﺘﯿﺎز ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 125‬از ‪174‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي اﺗﺒﺎع و اﺷـﯿﺎع دارد ﮐﻪ ﺗﻘﻠﯿـﺪ او ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﻓﺘﻮي ﺑﻤـﺬﻫﺐ او دادهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﺣﮑﻢ ﺑﺮ ﻃﺒﻖ آن‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ اﺗﺒﺎع ﺑﺠﺮﯾﺮﯾﮥ ﻣﺸﻬﻮرﻧﺪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻣﺎم ﺑﻮد در ﻫﺮ ﻋﻠﻢ از ﻗﺮاﺋﺖ‪ ،‬و ﺗﻔﺴﯿﺮ‪ ،‬و ﺣﺪﯾﺚ و ﻓﻘﻪ‪ ،‬و اﺻﻮل‪ ،‬و اﻗﻮال ﺻﺤﺎﺑﻪ‪،‬‬‫و ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ‪ ،‬و اﺗﺒﺎع ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﺮﺑّﯿﺖ‪ ،‬و ﺗﺎرﯾﺦ‪.‬‬‫و ﻧﻮوي ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ اﺟﻤﺎع ﮐﺮده اﺳﺖ اّﻣﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮐﺮده ﻧﺸﺪ ﻣﺜﻞ ﺗﻔﺴﯿﺮ او‪.‬‬‫و ﺧﻄﯿﺐ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ اﺋّﻤﻪ ﻋﻠﻤﺎء ﺣﮑﻢ ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ ﺑﻘﻮل او‪ ،‬و رﺟﻮع ﻣﯽآوردﻧﺪ ﺑﺴﻮي او‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﮐﺮده ﺑﻮد اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ از ﻋﻠﻮم ﭼﯿﺰﯾﺮا ﮐﻪ‬‫ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﻧﮑﺮده اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ را در آن ﮐﺴﯽ از اﻫﻞ ﻋﺼﺮ او‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﻪ ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ ﻧﻤﯽداﻧﻢ ﺑﺮ روي زﻣﯿﻦ ﻋﺎﻟﻢﺗﺮي از اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬و اراده ﮐﺮده ﻣﻘﺘﺪر ﺑﺎﻟّﻠﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﻮد ﮐﺘﺎب وﻗﻔﯽ ﮐﻪ‬‫ﺷﺮوط آن ﻣّﺘﻔﻖ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﺎﺷﺪ ﭘﺲ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ ﻗﺎدر ﻧﯿﺴﺖ ﺑﺮ اﺳﺘﺤﻀﺎر اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﮕﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي‬‫اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺣﺴﮑﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎﺑﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ و ﻃﺮق آن دارد‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻧﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬و ﻣﺤّﺪث ﺷﻬﯿﺮ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴﮑﺎﻧﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪137 :‬‬‫ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎﺑﯽ در اﺛﺒﺎت ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ و ﺟﻤﻊ ﻃﺮق آن ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮐﺮده‪.‬‬‫ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﺴﯿﺪ اﻻﺟّﻞ ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﻃﺎوس )أﺳﮑﻨﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺴﯿﺢ ﺟّﻨﺘﻪ و ﺣﻔﻪ ﺑﺠﺰﯾﻞ رﺣﻤﺘﻪ( در اﻗﺒﺎل ﺑﺼﺎﻟﺢ اﻻﻋﻤﺎل ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫و ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻣﺎ رواه أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴﮑﺎﻧﯽ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺳﻤﺎه دﻋﺎء اﻟﻬﺪاة اﻟﯽ أداء ﺣﻖ اﻟﻤﻮﻻة ]‪.[1‬‬‫و در ﻃﺮاﺋﻒ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﻣﺬاﻫﺐ اﻟﻄﻮاﺋﻒ ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫و ﺻـﻨﻒ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﻮم اﻟﻐﺪﯾﺮ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴـﮑﺎﻧﯽ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺳـﻤﺎه ﮐﺘﺎب دﻋﺎء اﻟﻬﺪاة اﻟﯽ أداء ﺣﻖ اﻟﻤﻮﻻة اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ‬‫ﮐﺮاﺳﺎ ﻣﺠﻠﺪا‬‫ﺣﺴﮑﺎﻧﯽ ﻣﺼﻨﻒ دﻋﺎء اﻟﻬﺪاة در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﺳﺖ‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺣﺴـﮑﺎﻧﯽ از اﺟﻠّﻪ ﻋﻠﻤﺎي ﻣﺘﻘﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﻤـﺪه ﮐﻤﻼي ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬و اﺛﺒﺎت ﻧﺤﺎرﯾﺮ ﻣﻤﺪوﺣﯿﻦ‪ ،‬و ﺛﻘﺎت ﺟﻬﺎﺑﺬه‬‫ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻟﺤﺴـﮑﺎﻧﯽ اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﻟﻤﺤﺪث أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴـﮑﺎن اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻟﻌﺎﻣﺮي اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ [1] ،‬اﻗﺒﺎل‬‫اﻻﻋﻤﺎل ص ‪ 453‬ط ﻃﻬﺮان دار اﻟﮑﺘﺐ اﻻﺳﻼﻣﯿﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪138 :‬‬‫و ﯾﻌﺮف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺤـﺬاء ﺷـﯿﺦ ﻣﺘﻘﻦ‪ ،‬ذو ﻋﻨﺎﯾـﮥ ﺗﺎﻣﮥ ﺑﻌﻠﻢ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻋﻼ اﺳـﻨﺎده‪ ،‬و ﺻـﻨﻒ ﻓﯽ اﻻﺑﻮاب‪ ،‬و ﺟﻤﻊ و ﺣﺪث ﻋﻦ ﺟﺪه‪ ،‬و‬‫اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺶ‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺎﻟﻘﺎﺿـﯽ أﺑﯽ اﻟﻌﻼء ﺻﺎﻋـﺪ‪ ،‬أﻣﻠﯽ ﻣﺠﻠﺴﺎ ﺻـﺤﺢ ﻓﯿﻪ رد اﻟﺸـﻤﺲ ﻟﻌﻠﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ ﺧﺒﺮﺗﻪ‬‫ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﺗﺸﯿﻌﻪ‪ ،‬ﻣﺎت ﺑﻌﺪ أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ و ﺳﺒﻌﯿﻦ ]‪.[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 126‬از ‪174‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺷﻌﺸﻌﻪ ﻣﺂﺛﺮ ﺟﻤﯿﻠﻪ ﺣﺴﮑﺎﻧﯽ ﻟﻤﻌﺎن ﻇﻬﻮر دارد‪ ،‬ﭼﻪ از آن واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺴﮑﺎﻧﯽ ﺣﺎﻓﻆ‪ ،‬و ﺷﯿﺦ ﻣﺘﻘﻦ ﺑﻮده‪ ،‬و ﻋﻨﺎﯾﺖ‬‫و ﺗﻮّﺟﻪ ﺗـﺎّم ﺑﻌﻠﻢ ﺣـﺪﯾﺚ داﺷﺖ‪ ،‬و ﻋﻤﺮ ﻃﻮﯾـﻞ ﯾﺎﻓﺖ و اﺳـﻨﺎد او ﻋﺎﻟﯽ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﺘﺼـﻨﯿﻒ اﺣﺎدﯾﺚ ﻧﺒﻮّﯾﻪ و ﺟﻤﻊ رواﯾﺎت اﻗﺎﻣﺖ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و‬‫ﺗﺤﺪﯾﺚ ﻧﻤﻮد از ﺟّﺪ ﺧﻮد‪ ،‬و ﺣﺎﮐﻢ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري‪ ،‬و اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺶ‪ ،‬و ﺗﺤﺼـﯿﻞ ﻓﻘﻪ ﮐﺮد از ﻗﺎﺿـﯽ اﺑﻮ ﻋﻼء ﺻﺎﻋﺪ‪ ،‬و اﻣﻼء ﻣﺠﻠﺴـﯽ‬‫ﮐﺮد ﮐﻪ در آن ﺗﺼـﺤﯿﺢ ﺣـﺪﯾﺚ رّد ﺷـﻤﺲ ﺑﺮاي ﺟﻨـﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻧﻤﻮده‪ ،‬و آن ﻣﺠﻠﺲ دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﺧﺒﺮت او ﺑﺤـﺪﯾﺚ‬‫دارد‪.‬‬‫و از اﯾﻦ ﻓﻘﺮات ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه ﺟﻼﻟﺖ و ﻧﺒﺎﻟﺖ‪ ،‬و ﻣﻬﺎرت‪ ،‬و ﻧﺒﺎﻫﺖ و ﻏﺎﯾﺖ ﻓﻀﻞ و ﮐﻤﺎل و ﺣﺬاﻗﺖ ﺣﺴﮑﺎﻧﯽ ﻣﺴﺘﻔﺎد اﺳﺖ‬‫دﻻﻟﺖ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺣﺪﯾﺚ رد اﻟﺸﻤﺲ ﺑﺮ ﺗﺸﯿﻊ ﺣﺴﮑﺎﻧﯽ ﻣﻀﺮ ﺑﻤﻘﺎم او ﻧﯿﺴﺖ‬‫اّﻣﺎ اّدﻋﺎي دﻻﻟﺖ ﻣﺠﻠﺲ ﺗﺼـﺤﯿﺢ ﺣﺪﯾﺚ رّد ﺷﻤﺲ ﺑﺮ ﺗﺸّﯿﻊ ﭘﺲ ﺿﺮري ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪ .443‬ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ ﺗﺬﮐﺮة‬‫اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪ 3‬ص ‪1200‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪139 :‬‬‫ﻧﻤﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬زﯾﺮا آﻧﻔﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺗﺸّﯿﻊ ﺣﺴﺐ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻋّﻠﺎﻣﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﻣﺤّﺒﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‬‫و ﺗﻘﺪﯾﻢ آن ﺣﻀﺮت ﺑﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ‪.‬‬‫)و ﺗﻠﮏ ﺷﮑﺎة ﻇﺎﻫﺮ ﻋﻨﮏ ﻋﺎرﻫﺎ‪(.‬‬‫و اﮔﺮ ﻏﺮض از ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﺸـّﯿﻊ ﺑﺤﺴـﮑﺎﻧﯽ ﻗﺪح و ﺟﺮح او اﺳﺖ ﭘﺲ ﻣﺨﺪوش اﺳﺖ ﺑﻪ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺷﺎﻣﯽ ﺗﻠﻤﯿﺬ رﺷـﯿﺪ‬‫ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﮐﻪ از ﺣّﺬاق ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﺟّﻠﻪ ﻧﺤﺎرﯾﺮ ﻣﻌﺘﺒﺮﯾﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن و ﻋﻈﻤﺖ ﻗﺪر و ﻋﻠّﻮ ﻣﻨﺰﻟﺖ او از اﻓﺎدات اﺑﻮ‬
‫اﻟﻤﻮاﻫﺐ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮّﻫـ ﺎب ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﺸـﻌﺮاﻧﯽ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ در ﻟﻮاﻗـﺢ اﻻـﻧﻮار ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺴﺎدة اﻻﺧﯿﺎر‪ ،‬و اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﻘﺮي در ﻓﺘﺢ‬‫اﻟﻤﺘﻌﺎل ﻓﯽ ﻣﺪح اﻟﻔﻌﺎل‪ ،‬و ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺸـﻬﯿﺮ ﺑﺤﺎﺟﯽ ﺧﻠﯿﻔﻪ در ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ]‪ ،[1‬و ﺗﺎج اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺪّﻫﺎن در ﮐﻔﺎﯾﮥ‬‫اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ‪ ،‬و ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻧﺒﯿﻞ در رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ در ﺷﻮﮐﺖ ﻋﻤﺮّﯾﻪ‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻﺮ در ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ]‪ [2‬و ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ‬‫ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫در ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﻣﺪح و ﺗﺒﺠﯿﻞ و اﺟﻼل و اﻋﻈﺎم ﺣﺴﮑﺎﻧﯽ و رّد ﻧﺴﺒﺖ ﺗﺸّﯿﻊ ﺳﻌﯽ ﺑﻠﯿﻎ و ﺟﻬﺪ واﻓﺮ ﺑﮑﺎر ﺑﺮده‪.‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻣﻌﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻣﯿﻦ ﮐﻪ ﺗﻠﻤﯿـﺬ ﻣﻔﺘﯽ ﻣّﮑﻪ ﻣﻌّﻈﻤﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر ﮐﻪ ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﺤﺎﻣﺪ او آﻧﻔﺎ ﺷـﻨﯿﺪي ﺑﻮده در ﮐﺘﺎب‬‫دراﺳﺎة اﻟﻠﺒﯿﺐ ﻓﯽ اﻻﺳﻮة اﻟﺤﺴﻨﮥ ﺑﺎﻟﺤﺒﯿﺐ ﺑﻌﺪ از ﮐﻼﻣﯽ ﮐﻪ ﻣﺘﻀّﻤﻦ اﺛﺒﺎت ﻋﺼﻤﺖ اﺋّﻤﻪ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻣﻤﺎ ﯾﺠﺐ أن اﻧﺒﻪ ﻋﻠﯿﻪ أن ﻫﺬا اﻟﮑﻼم ﻓﯽ ﻋﺼـﻤﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻧﻤﺎ ﺟﺮﯾﻨﺎ ﻓﯿﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﺟﺮي اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﮐﺒﺮ ﻗﺪس ﺳﺮه ﻓﯿﻬﺎ ﻓﯽ ]‪ [1‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن‬‫ج ‪ 2‬ص ‪ 467‬ﻓﯽ ﺣﺮف اﻟﺴﯿﻦ ذﯾﻞ ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي و اﻟﺮﺷﺎد‬‫]‪ [2‬ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ص ‪ 213‬ﻣﺴﻠﮏ اول ﻧﺼﻒ دوم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪140 :‬‬‫اﻟﻤﻬﺪي رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ ﻣﻦ ﺣﯿﺚ ان ﻣﻘﺼﻮدﻧﺎ ﻣﻨﻪ أن‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯿﻪ‪ :‬ﯾﻘﻔﻮ أﺛﺮي ﻻ ﯾﺨﻄﺊ‪.‬‬‫ﻟﻤﺎ دل ﻋﻨﺪ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﻠﯽ ﻋﺼـﻤﺘﻪ ﻓﺤﺪﯾﺚ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ ﻋﺼـﻤﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻟﻄﺎﻫﺮﯾﻦ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ ﺑﻤﺎ ﻣﺮ ﺗﺒﯿﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﻟﯿﺴﺖ ﻋﻘﺪة اﻻﻧﺎﻣﻞ‬‫ﻋﻠﯽ أن اﻟﻌﺼـﻤﮥ اﻟﺜﺎﺑﺘﮥ ﻓﯽ اﻻﻧﺒﯿﺎء ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺼﻠﻮة و اﻟﺴﻼم ﺗﻮﺟﺪ ﻓﯽ ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ أﻋﺘﻘﺪ ﻓﯽ أﻫﻞ اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻗﺎﻃﺒﮥ اﻟﻌﺼﻤﮥ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﺤﻔﻆ و‬‫ﻋـﺪم ﺻـﺪور اﻟـﺬﻧﺐ ﻻ اﺳـﺘﺤﺎﻟﮥ ﺻـﺪوره و اﻻﺋﻤـﮥ اﻟﻄﺎﻫﺮون أﻗـﺪم ﻣﻦ اﻟﮑﻞ ﻓﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﺑﺬﻟﮏ ﯾﻄﻠﻖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻻﺋﻤﮥ اﻟﻤﻌﺼﻮﻣﻮن‪ ،‬ﻓﻤﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 127‬از ‪174‬‬‫رﻣﺎﻧﯽ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﻤﺒﺤﺚ ﺑﺎﺗﺒﺎع ﻣﺬﻫﺐ ﻏﯿﺮ اﻟﺴـﻨﯿﮥ ﻣﻤﺎ ﯾﻌﻠﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ ﺑﺮاﺋﺘﯽ ﻣﻨﻪ ﻓﻌﻠﯿﻪ اﺛﻢ ﻓﺮﯾﺘﻪ و اﻟﱠﻠﻪ ﺧﺼﻤﻪ‪ ،‬و ﮐﯿﻒ ﻻ أﺧﺎف اﻻﺗﻬﺎم‬‫ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﮑﻼم و ﻗﺪ ﺧﺎف ﺷﯿﺦ أرﺑﺎب اﻟﺴﯿﺮ ﻓﯽ اﻟﺴﯿﺮة اﻟﺸﺎﻣﯿﮥ ﻣﻦ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ رد اﻟﺸﻤﺲ ﺑﺪﻋﺎﺋﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ ﻟﺼـﻼة ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﺗﻮﺛﯿﻖ رﺟﺎﻟﻬﺎ أن ﯾﺮﻣﯽ ﺑﺎﻟﺘﺸـﯿﻊ ﺣﯿﺚ رأي اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺤﺴـﮑﺎﻧﯽ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﺳـﻠﻔﺎ ﻟﻪ و ﻟﻨﻨﻘﻞ ذﻟﮏ ﺑﻌﯿﻦ‬‫ﮐ ﻼﻣ ﻪ ‪.‬‬
‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪141 :‬‬‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻟﻤﺎ ﻓﺮغ ﻣﻦ ﺗﻮﺛﯿﻖ رﺟﺎل ﺳﻨﺪه‪:‬‬‫ﻟﯿﺤﺬر ﻣﻦ ﯾﻘﻒ ﻋﻠﯽ ﮐﻼﻣﯽ ﻫﺬا ﻫﻨﺎ أن ﯾﻈﻦ ﺑﯽ أﻧﯽ أﻣﯿﻞ اﻟﯽ اﻟﺘﺸﯿﻊ و اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﯾﻌﻠﻢ أن اﻻﻣﺮ ﻟﯿﺲ ﮐﺬﻟﮏ‪.‬‬‫ﻗﺎل و اﻟﺤﺎﻣﻞ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﮑﻼم ﯾﻌﻨﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و ﻟﯿﺤﺬر اﻟﯽ آﺧﺮه أن اﻟﺬﻫﺒﯽ ذﮐﺮ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﺤﺴـﮑﺎﻧﯽ أﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻤﯿﻞ اﻟﯽ اﻟﺘﺸﯿﻊ ﻻﻧﻪ أﻣﻠﯽ‬‫ﺟﺰءا ﻓﯽ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ رد اﻟﺸﻤﺲ ﻗﺎل‪:‬‬‫و ﻫـﺬا اﻟﺮﺟﻞ ﯾﻌﻨﯽ اﻟﺤﺴـﮑﺎﻧﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺗﻠﻤﯿـﺬه اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ اﻟﻔﺎرﺳـﯽ ﻓﯽ ذﯾﻞ ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر ﻓﻠﻢ ﯾﺼـﻔﻪ ﺑﺬﻟﮏ ﺑﻞ أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺛﻨﺎءا‬‫ﺣﺴـﻨﺎ و ﮐـﺬﻟﮏ ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﻟﻤﺆرﺧﯿﻦ ﻓﻨﺴـﺄل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ اﻟﺴـﻼﻣﮥ ﻣﻦ اﻟﺨﻮض ﻓﯽ أﻋﺮاض اﻟﻨﺎس ﺑﻤﺎ ﻻ ﻧﻌﻠﻢ و ﺑﻤﺎ ﻧﻌﻠﻢ و اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أﻋﻠﻢ‬‫ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬
‫أﻗﻮل‪ :‬و ﻫـﺬا اﻟﺠﺮح ﻓﯽ اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﺤﺴـﮑﺎﻧﯽ اﻧﻤـﺎ ﻧﺸـﺄ ﻣﻦ ﮐﻤﺎل ﻋﺼﺒﯿـﮥ اﻟﺠﺎرح و اﻧﺤﺮاﻓﻪ ﻣﻦ ﻣﻨﺎﻫـﺞ اﻟﻌـﺪل و اﻻﻧﺼﺎف و اﻻ ﻓﺎﻟﺤﺎﻓﻆ‬‫اﻟﺤﺴﮑﺎﻧﯽ ﻣﻦ ﺧﺪﻣﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺬل ﺟﻬﺪه ﻓﯽ ﺗﺼﺤﯿﺢ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﺟﻤﻊ ﻃﺮﻗﻪ و أﺳﻨﺎده و أﺛﺒﺖ ﺑﺬﻟﮏ ﻣﻌﺠﺰة ﻣﻦ أﻋﻈﻢ ﻋﻼﻣﺎت اﻟﻨﺒﻮة و‬‫أﮐﻤﻠﻬﺎ ﻣﻤﺎ ﯾﻘﺮ ﺑﺼﺤﺘﻪ ﻋﯿﻦ ﮐﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪142 :‬‬‫ﻣﻦ ﯾﺆﻣﻦ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و رﺳﻮﻟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﮐﯿﻒ ﯾﺘﻬﻢ و ﯾﻨﺴﺐ اﻟﯽ اﻟﺘﺸﯿﻊ ﺑﻤﻼﺑﺴﮥ اﻟﻘﻀﯿﮥ ﻟﻌﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ ﺻﺤﺢ‬‫ﺣﺎﻓﻆ ﺣـﺪﯾﺜﺎ ﻣﺘﻤﺤﻀﺎ ﻓﯽ ﻓﻀـﻠﻪ ﻻ ﯾﺘﻬﻢ ﺑـﺬﻟﮏ و ﻟﻮ ﮐﺎن ﮐـﺬﻟﮏ ﻟﺘﺮك اﺣﺎدﯾﺚ ﻓﻀﺎﺋﻞ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ رأﺳﺎ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻣﺜﻞ ﻫـﺬه اﻟﻤﺆاﺧـﺬة‬‫اﻟﺒﺎﻃﻠﮥ ﻃﻌﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ اﻟﻌﻈﺎم‪.‬‬‫و ﻣﻮﻟﻊ ﻫﺬا ﻟا ﻔﻦ اﻟﺸـﺮﯾﻒ إذا ﺻﺢ ﻋﻨﺪه ﺣﺪﯾﺚ ﻓﯽ أدﻧﯽ ﺷـﯽء ﻣﻦ اﻟﻌﺎدات ﮐﺎد أن ﯾﺘﺨﺬ ﻟﺬﻟﮏ ﻃﻌﺎﻣﺎ ﻓﺮﺣﺎ ﺑﺼﺤﮥ ﻗﻮل اﻟﺮﺳﻮل ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻨﺪه‪ ،‬و أﯾﻦ ﻫﺬا ﻣﻦ ذاك‪ .‬و ﻟﻤﺎ اﻃﻠﻊ ﻫﺬا اﻟﻔﻘﯿﺮ ﻋﻠﯽ ﺻﺤﺘﻪ ﮐﺄﻧﻪ ازداد ﺳﻤﻨﺎ ﻣﻦ ﺳﺮور ذﻟﮏ و ﻟﺬﺗﻪ أﻗﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ و‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﯿﻮﻧﻨﺎ ﺑﺄﻣﺜﺎﻟﻪ و اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ رب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ ]‪.[1‬‬‫از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﯿﭽﺎره ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻌﯿﻦ ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺰﯾﺪ اﻋﺎﻧﺖ ﺣﻖ و ازاﺣﺖ ﺑﺎﻃﻞ ﺑﻌﺪ از اﺛﺒﺎت ﻋﺼـﻤﺖ ﺣﻀـﺮات اﺋّﻤﻪ‬‫ﻣﻌﺼﻮﻣﯿﻦ ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ أﺟﻤﻌﯿﻦ از ﻃﻌﻦ و ﻟﻮم و ﻟﻤﺰ و ﻏﻤﺰ ارﺑﺎب ﺿﻐﺎﺋﻦ و اﺣﻘﺎد‪ ،‬و اﺻﺤﺎب ﻋﻨﺎد و ﻟﺪاد ﺑﺮ ﺧﻮد ﺗﺮﺳﯿﺪه ﻧﺎﭼﺎر‬‫ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮده ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﺑﺴﺒﺐ اﺛﺒﺎت ﻋﺼﻤﺖ ﺣﻀﺮات او را رﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺑﺎﺗﺒﺎع ﻣﺬﻫﺐ ﻏﯿﺮ ﺳّﻨﯿﻪ او ﮐﺎذب و ﻣﻔﺘﺮي و آﺛﻢ و ﮔﻨﻪﮐﺎر‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﭘﺮوردﮔﺎر ﺧﺼﯿﻢ او اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻤﺰﯾﺪ ﺗﯿّﻘﻆ و ﺗﺤﻔﻆ از ]‪ [1‬دراﺳﺎت اﻟﻠﺒﯿﺐ ﻓﯽ اﻻﺳﻮة اﻟﺤﺴﻨﮥ ﺑﺎﻟﺤﺒﯿﺐ ص ‪ 215‬ط ﻻﻫﻮر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪143 :‬‬‫ﻃﻌﻦ ﻧﺎواﻗﻔﯿﻦ ﺑﺮ او ﺑﺎﯾﻦ ﺧﻮف ﺑﯿﺎن ﮐﺮده ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ ارﺑﺎب ﺳـﯿﺮت ﺻﺎﺣﺐ ﺳـﯿﺮت ﺷﺎﻣّﯿﻪ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺻﺎﺣﺐ ﺳﺒﻞ ﻟا ﻬﺪي و‬‫اﻟّﺮﺷﺎد ﺑﺴـﺒﺐ اﺛﺒﺎت ﺣﺪﯾﺚ رّد ﺷـﻤﺲ و ﺗﻮﺛﯿﻖ رﺟﺎل آن از ﺗﻬﻤﺖ و رﻣﯽ ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ او را ﺑﺘﺸـّﯿﻊ ﺗﺮﺳﯿﺪه ﺗﺤﺬﯾﺮ ﻧﺎﻇﺮﯾﻦ ﮐﻼﻣﺶ از ﻇّﻦ‬‫ﻣﯿﻼـن او ﺑﺘﺸـّﯿﻊ ﻓﺮﻣـﻮده‪ ،‬و ﻗﺴـﻢ ﯾـﺎد ﮐﺮده ﺑﺮ آﻧﮑﻪ او ﻣﯿﻼـن ﺑﺘﺸـّﯿﻊ ﻧـﺪارد‪ ،‬و در ﺗـﻮﺟﯿﻪ اﯾﻦ ﺗﺤـﺬﯾﺮ ﺑﯿـﺎن ﮐﺮده ﮐﻪ ذﻫـﺒﯽ در ﺗﺮﺟﻤﻪ‬‫ﺣﺴـﮑﺎﻧﯽ ذﮐﺮ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﻣﯿﻞ ﻣﯽﮐﺮد ﺑﺴﻮي ﺗﺸـّﯿﻊ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﻣﻼء ﮐﺮده ﺟﺰﺋﯽ در ﻃﺮق ﺣـﺪﯾﺚ رّد ﺷـﻤﺲ‪ ،‬و ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ‬‫ﻓﺎرﺳـﯽ ﮐﻪ ﺗﻠﻤﯿـﺬ ﺣﺴـﮑﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺴـﮑﺎﻧﯽ را در ذﯾﻞ ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر وارد ﮐﺮده‪ ،‬و او را ﻣﻨﺴﻮب ﺑﺘﺸـّﯿﻊ ﻧﺴﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ او را‬‫ﺑﺜﻨﺎء ﺣﺴﻦ ﯾﺎد ﮐﺮده‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ دﯾﮕﺮ ﻣﻮّرﺧﯿﻦ ذﮐﺮ ﺣﺴـﮑﺎﻧﯽ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و او را ﻣﻨﺴﻮب ﺑﺘﺸـّﯿﻊ ﻧﺴﺎﺧﺘﻪاﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻤﺪح و ﺛﻨﺎي ﺣﺴـﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 128‬از ‪174‬‬‫ﻣﻮﺻﻮف ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫و از ﻗﻮل ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪) :‬و ﻧﺴﺄل اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺴـﻼﻣﮥ اﻟـﺦ( واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺪح ﺣﺴـﮑﺎﻧﯽ ﺧﻼف ﺳـﻼﻣﺖ‪ ،‬و اﻗﺘﺤﺎم آﻓﺖ و ﺟﺴﺎرت ﺑﺮ‬‫ﺧﻮض در اﻋﺮاض ﺳﻠﯿﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻃﺮﯾﻘﻪ ﻗﻮﯾﻤﻪ ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫و از اﻓﺎده ﺧﻮد ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻌﯿﻦ ﻇﺎﻫﺮ و ﻣﺴـﺘﺒﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺮح ﺣﺎﻓﻆ ﺣﺴﮑﺎﻧﯽ ﻧﺎﺷﯽ از ﮐﻤﺎل ﻋﺼﺒّﯿﺖ ﺟﺎرح‪ ،‬و اﻧﺤﺮاف از ﻣﻨﺎﻫﺞ ﻋﺪل و‬‫اﻧﺼﺎف اﺳﺖ‪ ،‬و ﺣﺎﻓﻆ ﺣﺴـﮑﺎﻧﯽ از ﺧّﺪام ﺣﺪﯾﺚ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺬل ﺟﻬﺪ در ﺗﺼـﺤﯿﺢ ﺣﺪﯾﺚ رّد ﺷﻤﺲ و ﺟﻤﻊ ﻃﺮق و اﺳﺎﻧﯿﺪ آن ﮐﺮده‪ ،‬و‬‫ﺑﺎﯾﻦ ﺳﺒﺐ اﺛﺒﺎت ﻣﻌﺠﺰه ﮐﻪ از اﻋﻈﻢ ﻋﻼﻣﺎت ﻧﺒّﻮت و اﮐﻤﻞ آن اﺳﺖ ﻧﻤﻮد‪ .‬و آن ﻣﻌﺠﺰهاﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﺧﻨﮏ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﺼّﺤﺖ آن ﭼﺸﻢ ﻫﺮ‬‫ﮐﺴﯽ ﮐﻪ اﯾﻤﺎن ﺑﺨﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ و رﺳﻮل او دارد‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﻓﺎرﺳﯽ ﻣﺎدح ﺣﺴﮑﺎﻧﯽ از اﻋﺎﻇﻢ ﻓﻘﻬﺎء و ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﺳﺖ‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﻓﺎرﺳـﯽ ﺗﻠﻤﯿﺬ ﺣﺴـﮑﺎﻧﯽ و ﻣﺎدح او از اﮐﺎﺑﺮ رﻓﯿﻊ اﻟﺸﺄن‪ ،‬و اﺟﻠّﻪ ﺣّﺬاق اﻋﯿﺎن و اﻣﺎﺛﻞ ﻓﻘﻬﺎء ﻣﺸـﻬﻮرﯾﻦ‪ ،‬و‬‫اﻓﺎﺿﻞ ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ ﻣﻌﺮوﻓﯿﻦ اﺳﺖ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻘﻮل اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‬‫ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در )وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن و اﻧﺒﺎء اﺑﻨﺎء اﻟﺰﻣﺎن( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﻔﺎرﺳﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪.‬‬‫ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬و ﻗﺮء اﻟﻘﺮآن اﻟﮑﺮﯾﻢ‪ ،‬و ﻟﻘﻦ اﻻﻋﺘﻘﺎد ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳـﯿﮥ و ﻫﻮ اﺑﻦ ﺧﻤﺲ ﺳـﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ اﻣﺎم اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ أﺑﯽ‬‫اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻤﻄﻠﺐ ﻓﯽ دراﯾﮥ اﻟﻤﺬﻫﺐ و اﻟﺨﻼف‪ ،‬و ﻻزﻣﻪ ﻣﺪة أرﺑﻊ ﺳﻨﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻫﻮ ﺳـﺒﻂ اﻻﻣـﺎم أﺑﯽ اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﻋﺒـﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﻘﺸـﯿﺮي اﻟﻤﻘـﺪم ذﮐﺮه‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺟـﺪﺗﻪ ﻓﺎﻃﻤـﮥ ﺑﻨﺖ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺪﻗﺎق‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺧﺎﻟﯿﻪ أﺑﯽ ﺳﻌﺪ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ وﻟﺪي أﺑﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪145 :‬‬‫أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻟا ﻘﺸـﯿﺮي‪ ،‬و ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﮐﺜﯿﺮة ﺳﻮاﻫﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﺧﺮج ﻣﻦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر اﻟﯽ ﺧﻮارزم‪ ،‬و ﻟﻘﯽ ﺑﻬﺎ اﻻﻓﺎﺿﻞ‪ ،‬و ﻋﻘـﺪ ﻟﻪ اﻟﻤﺠﻠﺲ ﺛﻢ ﺧﺮج اﻟﯽ‬‫ﻏﺰﻧـﮥ و ﻣﻨﻬﺎ اﻟﯽ اﻟﻬﻨـﺪ‪ ،‬و روي أﺣﺎدﯾﺚ و ﻗﺮئ ﻋﻠﯿﻪ ﻟﻄﺎﺋﻒ اﻻﺷﺎرات ﺑﺘﻠﮏ اﻟﻨﻮاﺣﯽ‪ ،‬ﺛﻢ رﺟﻊ اﻟﯽ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر و وﻟﯽ اﻟﺨﻄﺎﺑـﮥ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و أﻣﻠﯽ‬‫ﺑﻬﺎ ﻓﯽ ﻣﺴﺠﺪ ﻋﻘﯿﻞ اﻋﺼﺎر ﯾﻮم اﻻﺛﻨﯿﻦ ﺳﻨﯿﻦ ﺛﻢ ﺻﻨﻒ ﮐﺘﺒﺎ ﻋﺪﯾﺪة ﻣﻨﻬﺎ )اﻟﻤﻔﻬﻢ ﻟﺸﺮح ﻏﺮﯾﺐ ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ( و )اﻟﺴﯿﺎق ﻟﺘﺎرﯾﺦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر(‬‫و ﻓﺮغ ﻣﻨﻪ ﻓﯽ أواﺧﺮ ذي اﻟﻘﻌـﺪة ﺳـﻨﮥ ﺛﻤـﺎن ﻋﺸـﺮة و ﺧﻤﺴـﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﮐﺘـﺎب )ﻣﺠﻤﻊ اﻟﻐﺮاﺋﺐ ﻓﯽ ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤـﺪﯾﺚ( و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ‬‫اﻟﻤﻔﯿﺪة و ﮐﺎﻧﺖ وﻻدﺗﻪ ﻓﯽ ﺷﻬﺮ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺧﻤﺴﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر رﺣﻤﻪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻘﻮل ذﻫﺒﯽ‬‫و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺬﻫﺒﯽ در )ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ( ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ )ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر( و ﻣﺼﻨﻒ )ﻣﺠﻤﻊ اﻟﻐﺮاﺋﺐ( و ﻣﺼﻨﻒ ]‪ [1‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 2‬ص ‪391‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪146 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 129‬از ‪174‬‬‫)اﻟﻤﻔﻬﻢ ﻓﯽ ﺷﺮح ﻣﺴﻠﻢ(‪.‬‬‫و ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻓﯽ اﻟﻠﻐﮥ و اﻻدب و اﻟﺒﻼﻏﮥ‪.‬‬‫ﻋـﺎش ﺛﻤﺎﻧﯿـﺎ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و أﮐﺜﺮ اﻻﺳـﻨﺎد و ﺣـﺪث ﻋﻦ ﺟـﺪه ﻻـﻣﻪ أﺑﯽ اﻟﻘـﺎﺳﻢ اﻟﻘﺸـﯿﺮي و ﻃﺒﻘﺘﻪ‪ ،‬و أﺟﺎز ﻟﻪ أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺠﻮﻫﺮي و‬‫آﺧﺮون ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻘﻮل ﯾﺎﻓﻌﯽ‬‫و ﯾﺎﻓﻌﯽ در ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ذﯾﻞ وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﻪ ﺗﺴﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻻدﯾﺐ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ اﻟﻔﺎرﺳﯽ ﺻﺎﺣﺐ )ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر( و ﻣﺼﻨﻒ )ﻣﺠﻤﻊ ﻟا ﻐﺮاﺋﺐ(‬‫و )اﻟﻤﻔﻬﻢ ﻓﯽ ﺷﺮح ﻣﺴﻠﻢ(‪.‬‬‫ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﻟﻠﻐـﮥ و اﻟﺒﻼﻏـﮥ‪ ،‬ﺣـﺪث ﻋﻦ ﺟـﺪه ﻻﻣﻪ اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم أﺑﯽ اﻟﻘﺸـﯿﺮي و ﻃﺒﻘﺘﻪ‪ ،‬و أﺟﺎز ﻟﻪ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﻮﻫﺮي و‬‫آﺧﺮون ]‪ [1] .[2‬اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ‪ :‬ج ‪ 4‬ص ‪79‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن‪ :‬ج ‪ 3‬ص ‪245‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻘﻮل اﺳﻨﻮي‬‫و ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﻨﻮي در )ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ اﻟﻔﺎرﺳﯽ ﮐﺎن ﺳﺒﻂ اﻟﻘﺸﯿﺮي ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺮﺳﺎﻟﮥ و ﺟﺪﺗﻪ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻨﺖ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺪﻗﺎق‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﺳـﻨﮥ اﺣﺪي و ﺧﻤﺴﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺳﻤﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ ﮐﺜﯿﺮﯾﻦ ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬أﺑﻮه‪ ،‬وﺟﺪه‪ ،‬و اﻣﻪ‪ ،‬وﺟﺪﺗﻪ‪ ،‬و أﺧﻮاﻟﻪ‪ ،‬و ﺧﺎﻟﺘﻪ‬‫و ﻻـزم اﻣﺎم اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ أرﺑﻊ ﺳـﻨﯿﻦ ﯾﺄﺧـﺬ ﻋﻨﻪ اﻟﻔﻘﻪ و ﻋﻠﻢ اﻟﺨﻼف‪ ،‬ﺛﻢ اﺧﺘﻠﻒ ﻣـﺪة اﻟﯽ ﺧﺎﻟﯿﻪ أﺑﯽ ﺳـﻌﺪ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻻﺗﯽ ذﮐﺮﻫﻤﺎ ﻓﯽ‬‫ﺣﺮف اﻟﻘﺎف‪ ،‬اﺳـﺘﻔﺎد ﻣﻨﻬﻤﺎ اﻻﺻﻮل‪ ،‬و اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬ﺛﻢ رﺣﻞ اﻟﯽ اﻟﻬﻨـﺪ و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﻋﻘﺪ ﻟﻪ اﻟﻤﺠﻠﺲ ﺑﺨﻮارزم ﺛﻢ رﺟﻊ اﻟﯽ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر و أﻣﻠﯽ‬‫ﺑﻬﺎ ﻓﯽ ﻣﺴﺠﺪ ﻋﻘﯿﻞ ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﺻﻨﻒ )اﻟﻤﻔﻬﻢ ﻟﺼﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ( و )اﻟﺴﯿﺎق ﻟﺘﺎرﯾﺦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر(‪.‬‬‫و ﻣﺎت ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر ذﮐﺮه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪148 :‬‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻘﻮل اﺳﺪي‬‫و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ اﻻﺳﺪي در )ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎي ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺒﺎرع اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻔﺎرﺳـﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ذو اﻟﻔﻨﻮن و‬‫اﻟﻤﺼﻨﻔﺎت ﺳﺒﻂ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻘﺸﯿﺮي‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﺳـﻨﮥ اﺣﺪي و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺗﻔﻘﻪ و ﻻزم إﻣﺎم اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ ارﺑﻊ ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬و اﺧﺬ ﻋﻨﻪ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﺨﻼف‪ ،‬و رﺣﻞ و ﻟﻘﯽ‬‫اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﺛﻢ رﺟﻊ اﻟﯽ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر و وﻟﯽ ﺧﻄﺎﺑﺘﻬﺎ‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ اﻟﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬و اﺧـﺬ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ و اﻻﺻﻮل ﻋﻦ ﺧﺎﻟﯿﻪ‪ :‬أﺑﯽ ﺳـﻌﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻮاﺣﺪ اﺑﻨﯽ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻘﺸﯿﺮي‪ ،‬و ﺻﻨﻒ )اﻟﻤﻔﻬﻢ ﻟﺼﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ( و )ﻣﺠﻤﻊ اﻟﻐﺮاﺋﺐ ﻓﯽ ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ( و )اﻟﺴﯿﺎق ﻟﺘﺎرﯾﺦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر(‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻣﺤﺪﺛﺎ‪ ،‬ﻟﻐﻮﯾﺎ ادﯾﺒﺎ ﮐﺎﻣﻼ ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ اﺳﻨﻮي ص ‪ 280‬اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻣﻦ ﺑﺎب اﻟﻔﺎء‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪149 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 130‬از ‪174‬‬‫ﻓﺼﯿﺤﺎ ﻣﻔﻮﻫﺎ‪.‬‬‫ﻣﺎت ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ ﺑﺘﻘﺪﯾﻢ اﻟﺘﺎء و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ]‪.[1‬‬‫و ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯽ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺤﺎﺟﯽ ﺧﻠﯿﻔﻪ و اﻟﮑﺎﺗﺐ اﻟﭽﻠﺒﯽ در )ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن( در ذﮐﺮ )ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﺷﺮح ﻏﺮﯾﺒﻪ ﻟﻼﻣﺎم ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻔﺎرﺳﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﺳﻤﺎه )اﻟﻤﻔﻬﻢ ﻓﯽ ﺷﺮح ﻏﺮﯾﺐ ﻣﺴﻠﻢ( ]‪.[2‬‬‫و ﻫﺮ ﮔﺎه ﭼﻨﯿﻦ ﺣﺎﻓﻆ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن‪ ،‬و ﻣﺎﻫﺮ ﺣﺎذق‪ ،‬و ﻓﻘﯿﻪ ﺑﺎرع‪ ،‬و ﻋﺎﻟﻢ ﻧﺒﯿﻪ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻓﻨﻮن‪ ،‬و ادﯾﺐ ﮐﺎﻣﻞ‪ ،‬و ﻓﺼﯿﺢ ﻣﻔّﻮه‪ ،‬ﮐﻪ اﻣﺎم در‬‫ﺣـﺪﯾﺚ و ﻋﺮﺑّﯿﺖ ﺑﻮده‪ ،‬و در ﺳّﻦ ﭘﻨـﺞ ﺳـﺎﻟﮕﯽ اﻋﺘﻘـﺎد ﺳـّﻨﯿﻪ آﻣﻮﺧﺘﻪ‪ ،‬و از اﺑﻮ اﻟﻤﻌـﺎﻟﯽ ﺟﻮﯾﻨﯽ ﻓﻘﻪ و ﺧﻼـف ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﻣﻔﯿـﺪه‬‫ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮده‪ ،‬ﺗﻠﻤﯿﺬ ﺣﺴـﮑﺎﻧﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﺪح و ﺛﻨﺎء ﺣﺴﻦ او را ﯾﺎد ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ و اﻋﺘﺒﺎر و اﻓﺘﺨﺎر ﺣﺴـﮑﺎﻧﯽ ﻣﺒﺮﻫﻦ‬‫ﮔﺮدد‪.‬‬‫از ﻋﺠﺎﺋﺐ ﺷـﺮور آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﻣﺨﺎﻃﺐ از اﻓﺎدات و ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت اﺳـﻼف ﺧﻮد اﻃﻼﻋﯽ ﻧﺪاﺷﺘﻪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﺻﺎﺣﺐ دراﺳﺎت ﮐﻪ ﻫﻢ ﻃﺒﻘﻪ او‬‫ﺑﻮده‪ ،‬و ﺑﺨـﺪﻣﺖ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪش رﺳـﯿﺪه‪ ،‬و او را ﺑﺸـﯿﺨﻨﺎ در دراﺳﺎت ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺣّﻈﯽ از ﺗﯿﻘﻆ ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎي ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ اﺳـﺪي ص‬‫‪ 43‬اﻟﻄﺒﻘﮥ اﻟﺮاﺑﻌﮥ ﻋﺸﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن‪ -‬ص ‪.-558‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪150 :‬‬‫و ﺗـﺪﺑّﺮ ﻧﯿـﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺑﯽﺑﺎﮐـﺎﻧﻪ رواﯾﺖ ﺣﺴـﮑﺎﻧﯽ را ﮐﻪ ﻣﻮاﻓﻖ رواﯾـﺎت دﯾﮕﺮ اﮐـﺎﺑﺮ و اﺋّﻤﻪ ﻗﻮم ﮐﺎﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ اﻟﺼﻮاﻋﻖ‬‫اﺳﺖ ﺳﺮاﺳـﺮ ﺗﺤﺮﯾﻒ ﻗﺮآن‪ ،‬و ﻣﺤﺾ ﮐـﺬب و ﺑﻬﺘـﺎن ﭘﻨﺪاﺷـﺘﻪ‪ ،‬در ﺗﻔﻀـﯿﺢ اﺳـﻼف ﺧﻮد ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﺣﺴﺐ دأب ﺧﻮد ﻣﺸـﻐﻮل ﺷـﺪه‪،‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﺣﺎﺷﯿﻪ ﻫﻔﻮه ﻫﻔﺘﻢ از ﻓﺼﻞ ﺳّﻮم از ﺑﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺧﻮد اﻋﻨﯽ )ﺗﺤﻔﻪ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﺣﺴﮑﺎﻧﯽ ﺑﺎﺳﻨﺎد ﺧﻮد از اﺻﺒﻎ ﺑﻦ ﻧﺒﺎﺗﻪ آورده ﮐﻪ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ را از اﯾﻦ آﯾﻪ ﭘﺮﺳﯿﺪﻧﺪ‪َ) :‬و َﻋَﻠﯽ اﻟ َْﺄْﻋﺮاِف ِرﺟﺎٌل َﯾْﻌِﺮﻓُﻮَن ُﮐﻠ‪‬ﺎ ﺑ ِِﺴﯿﻤﺎُﻫْﻢ(‬‫؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬وﯾﺤﮏ ﯾﺎ اﺻـﺒﻎ ﻣﺎﺋﯿﻢ ﮐﻪ ﻣﯽاﯾﺴﺘﯿﻢ در ﻣﯿﺎن ﺟّﻨﺖ و ﻧﺎر ﭘﺲ ﻫﺮ ﮐﻪ ﯾﺎري ﻣﺎ ﮐﺮده ﻣﯽﺷﻨﺎﺳـﯿﻢ او را ﺑﺴﯿﻤﺎ ﭘﺲ در ﺑﻬﺸﺖ در‬‫ﻣﯽآرﯾﻢ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮐﻪ ﻣﺎ را دﺷﻤﻦ داﺷﺖ ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﯿﻢ او را ﻧﯿﺰ ﺑﺴﯿﻤﺎ ﭘﺲ در آﺗﺶ در ﻣﯽآرﯾﻢ‪.‬‬‫و در اﯾﻦ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺳﺮاﺳﺮ ﺗﺤﺮﯾﻒ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ در ﺣّﻖ اﺻﺤﺎب اﻋﺮاف ﺻﺮﯾﺢ ﻃﻤﻊ دﺧﻮل ﺟّﻨﺖ‪ ،‬و ﺧﻮف از دﺧﻮل ﻧﺎر ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪،‬‬‫و آن ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺷﺄن اﺋّﻤﻪ ﻣﻬﺪّﯾﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫و ﻣﻦ أراد اﻻﻃﻼع ﻋﻠﯽ ﺗﻔﺼﯿﻞ وﺟﻮه ﻗﻠﻊ ﻫﺬه اﻟﺸﺒﻬﮥ اﻟﺮﮐﯿﮑﮥ ﻓﻌﻠﯿﻪ )ﺑﻤﺼﺎرع اﻻﻓﻬﺎم( ﻟﻠﻮاﻟﺪ اﻟﻤﺎﺟﺪ اﻟﻌﻼم أﺣﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ دار اﻟﺴﻼم‬‫اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﺳﺠﺴﺘﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎﺑﯽ در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ دارد‬‫اﺷﺎره‬‫و اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻧﺎﺻﺮ اﻟﺴﺠﺰي اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻣﺴﺘﻘّﻞ ﮐﻪ ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪ 720‬ط دﻫﻠﯽ ‪.1266‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪151 :‬‬‫ﺿﺨﺎﻣﺖ آن ﺑﻬﻔﺪه ﺟﺰء ﻣﯽرﺳﺪ در ﺟﻤﻊ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و آن را ﺑﮑﺘﺎب )دراﯾﮥ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻮﻻﯾﮥ( ﻣﻮﺳﻮم ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و‬‫اﻋﺪاد اﺳﺎﻧﯿﺪ آن ﯾﮏ ﻫﺰار و ﺳﯿﺼﺪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻃﺎوس ﻗّﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﻧﻔﺴﻪ اﻟﺰﮐﯿﮥ در ﮐﺘﺎب )اﻻﻗﺒﺎل ﺑﺼﺎﻟﺢ اﻻﻋﻤﺎل( ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫اﻋﻠﻢ أن ﻧﺺ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﺻﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﯾﻮم اﻟﻐﺪﯾﺮ ﺑﺎﻻﻣﺎﻣﮥ ﻻ ﯾﺤﺘﺎج اﻟﯽ ﮐﺸﻒ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 131‬از ‪174‬‬‫و ﺑﯿﺎن ﻻﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ و اﻻﻣﺎﻧﮥ و اﻟﺪراﯾﮥ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﻧﺬﮐﺮ ﺗﻨﺒﯿﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺾ ﻣﻦ رواه ﻟﯿﻘﺼﺪه ﻣﻦ ﺷﺎء و ﯾﻘﻒ ﻋﻠﯽ ﻣﻌﻨﺎه ﻓﻤﻦ ذﻟﮏ ﻣﺎ ﺻـﻨﻔﻪ أﺑﻮ‬‫ﺳﻌﯿﺪ ﻣﺴـﻌﻮد اﺑﻦ ﻧﺎﺻـﺮ اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ اﻟﻤﺨﺎﻟﻒ ﻻﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻓﯽ ﻋﻘﯿﺪﺗﻪ اﻟﻤﺘﻔﻖ ﻋﻨﺪ أﻫﻞ اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ ﻋﻠﯽ ﺻﺤﮥ ﻣﺎ ﯾﺮوﯾﻪ ﻻﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ و أﻣﺎﻧﺘﻪ‪.‬‬‫ﺻﻨﻒ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺳـﻤﺎه ﮐﺘﺎب )دراﯾـﮥ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻮﻻﯾﮥ( و ﻫﻮ ﺳـﺒﻌﮥ ﻋﺸـﺮ ﺟﺰءا‪ ،‬روي ﻓﯿﻪ ﻧﺺ اﻟﻨﺒﯽ ﺑﺘﻠﮏ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ و اﻟﻤﺮاﺗﺐ ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻋﻠﯽ‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻦ ﻣﺎﺋﮥ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﻧﻔﺴﺎ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﺠﺴـﺘﺎﻧﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺧﺎّص در ﺿﺒﻂ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و آن ﮐﺘﺎب ﻫﻔﺪه ﺟﺰء اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎم‬‫آن ﮐﺘﺎب )دراﯾﮥ ]‪ [1‬اﻗﺒﺎل اﻻﻋﻤﺎل ص ‪ 453‬ط ﻃﻬﺮان دار اﻟﮑﺘﺐ اﻻﺳﻼﻣﯿﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪152 :‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻮﻻﯾﮥ( ﮔﺬاﺷﺘﻪ و در آن از ﺻﺪ و ﺑﯿﺴﺖ ﺻﺤﺎﺑﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ رواﯾﺖ ﮐﺮده‪.‬‬‫و در ﮐﺘﺎب )ﻃﺮاﺋﻒ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﻣﺬاﻫﺐ اﻟﻄﻮاﺋﻒ( ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫و ﻗﺪ وﻗﻔﺖ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب ﺻـﻨﻔﻪ أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ ﻣﺴـﻌﻮد ﺑﻦ ﻧﺎﺻـﺮ اﻟﺴﺠﺴـﺘﺎﻧﯽ و ﺳـﻤﺎه ﮐﺘﺎب )دراﯾﮥ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻮﻻﯾﮥ( و ﻫﻮ ﺳـﺒﻌﮥ ﻋﺸﺮ ﺟﺰءا ﻣﺎ‬‫وﻗﻔﺖ ﻋﻠﯽ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻣﺴـﻌﻮد ﺑﻦ ﻧﺎﺻـﺮ ﻣﻦ أوﺛﻖ اﻟﺮﺟﺎل اﻻرﺑﻌﮥ اﻟﻤﺬاﻫﺐ‪ ،‬و ﻗﺪ ﮐﺸﻒ ﻋﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﻮم اﻟﻐﺪﯾﺮ و ﻧﺺ اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﺎﻟﺨﻼﻓﮥ ﺑﻌﺪه‪ ،‬و رواه ﻋﻦ ﻣﺎﺋﮥ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﻧﻔﺴﺎ ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﻣﻨﻬﻢ ﺳﺖ ﻧﺴﺎء‪ ،‬و ﻣﻦ ﻋﺮف ﻣﺎ ﺗﻀـﻤﻨﻪ ﮐﺘﺎب )دراﯾﮥ ﺣﺪﯾﺚ‬‫اﻟﻮﻻﯾﮥ( ﻣﺎ ﯾﺸﮏ ﻓﯽ أن اﻟﺬﯾﻦ ﺗﻘﺪﻣﻮا ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﺎﻧﺪوا و ﻣﺎﻟﻮا اﻟﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﺮﯾﺎﺳﮥ‪.‬‬‫و ﻋﺪاد أﺳﺎﻧﯿﺪ ﮐﺘﺎب دراﯾﮥ اﻟﻮﻻﯾﮥ أﻟﻒ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ إﺳﻨﺎد ]‪.[1‬‬‫اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت دﻻﻟﺖ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺳﺠﺴـﺘﺎﻧﯽ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺘﺎﺑﯽ در ﺟﻤﻊ ﻃﺮق ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ از ﯾﮑﺼـﺪ و ﺑﯿﺴﺖ ﺻـﺤﺎﺑﻪ در آن‬‫رواﯾﺖ ﮐﺮده و ﻋﺪد اﺳﺎﻧﯿﺪ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﯾﮏ ﻫﺰار و ﺳﯿﺼﺪ ﻣﯽرﺳﺪ‪ [1] .‬ﻃﺮاﺋﻒ ص ‪38‬‬‫اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﺳﺠﺴﺘﺎﻧﯽ از اﺟﻠﻪ ﺣﻔﺎظ اﺳﺖ‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺴـﻌﻮد ﺳﺠﺴـﺘﺎﻧﯽ از اﺟّﻠﻪ ﺣﻔﺎظ و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬و اﮐﺎﺑﺮ ﻣﻌﺘﺒﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﺳـّﺒﺎق ﻣﻮﺛﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﺣّﻔﺎظ‬‫ﻣﺘﻘﻨﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ اﺳﺖ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﺠﺴﺘﺎﻧﯽ در اﻧﺴﺎب ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ در اﻧﺴﺎب ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻧﺎﺻﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺪ اﻟﺴﺠﺰي اﻟﺮﮐﺎب ﮐﺎن ﺣﺎﻓﻈﺎ‪ ،‬ﻣﺘﻘﻨﺎ‪ ،‬ﻓﺎﺿﻼ‪ ،‬رﺣﻞ اﻟﯽ ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬و اﻟﺠﺒﺎل‪ ،‬و اﻟﻌﺮاﻗﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﺤﺠﺎز‪،‬‬‫و أﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻤﻊ‪ ،‬روي ﻟﻨﺎ ﻋﻨﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﮐﺜﯿﺮة ﺑﻤﺮو‪ ،‬و ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر‪ ،‬و اﺻﺒﻬﺎن‪.‬‬‫و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ ﺳﺠﺰي ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺘﻘﻦ و ﻓﺎﺿﻞ ﺑﻮده‪ ،‬و رﺣﻠﺖ ﮐﺮده ﺑﺴﻮي ﺧﺮاﺳﺎن و ﺟﺒﺎل و ﻋﺮاﻗﯿﻦ و ﺣﺠﺎز‪ ،‬و‬‫اﮐﺜﺎر ﺣﺪﯾﺚ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﺠﻤﻊ آن ﻣﺸﻐﻮل ﺷﺪه‪ ،‬و از ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﺑﺮاي ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ از او ﺟﻤﺎﻋﮥ ﮐﺜﯿﺮه در ﻣﺮو‬‫و ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر و اﺻﺒﻬﺎن‪.‬‬‫و ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﮐﺴـﯽ را ﻣﯽﮔﻮﯾﻨـﺪ ﮐﻪ ﻣﺸـﻬﻮر ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻄﻠﺐ و اﺧﺬ از اﻓﻮاه رﺟﺎل‪ ،‬و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺠﺮح و ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻃﺒﻘﺎت روات و‬‫ﻣﺮاﺗﺒﺸﺎن‪ ،‬و ﺗﻤﯿﯿﺰ ]‪ [1‬اﻻﻧﺴﺎب ص ‪ 291‬ﻣﻨﺸﻮر د‪ ،‬س‪ ،‬ﻣﺮﺟﻠﯿﻮث ط ﺑﻐﺪاد‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 132‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪154 :‬‬‫ﺻﺤﯿﺢ از ﺳﻘﯿﻢ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﺴﺘﺤﻀﺮات او زﯾﺎده از ﻏﯿﺮ ﻣﺴﺘﺤﻀﺮات ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺻﻔﺎت ﺟﻠﯿﻠﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻈﯿﻤﻪ ﻫﻢ ﺑﺮاي اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﮐﻪ ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺘﻘﻦ ﺑﻮده ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷﺪ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﺠﺴﺘﺎﻧﯽ در ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ‬‫و ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ذﻫﺒﯽ در )ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ( در وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﻪ ﺳﺒﻊ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻣﺴـﻌﻮد ﺑﻦ ﻧﺎﺻـﺮ اﻟﺴـﺠﺰي أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺮﮐـﺎب اﻟﺤﺎﻓـﻆ رﺣﻞ و ﺻـﻨﻒ‪ ،‬و ﺣـﺪث ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﺴﺎن اﻟﻤﺰﮐﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺑﺸـﺮي اﻟﻠﯿﺜﯽ و‬‫ﻃﺒﻘﺘﻬﻤﺎ‪ ،‬و رﺣﻞ اﻟﯽ ﺑﻐﺪاد و اﺻﺒﻬﺎن‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺪﻗﺎق‪ :‬ﻟﻢ أر اﺟﻮد اﺗﻘﺎﻧﺎ و ﻻ أﺣﺴﻦ ﺿﺒﻄﺎ ﻣﻨﻪ ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻻوﻟﯽ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺴـﻌﻮد ﺳـﺠﺰي ﺣﺎﻓﻆ اﺳﺖ‪ ،‬و رﺣﻠﺖ ﮐﺮده و ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺗﺤـﺪﯾﺚ ﮐﺮد از أﺑﯽ ﺣّﺴﺎن ﻣﺰّﮐﯽ‪ ،‬و‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺑﺸﺮي ﻟﯿﺜﯽ و ﻃﺒﻘﻪ آﻧﻬﺎ‪ ،‬و رﺣﻠﺖ ﮐﺮد ﺑﺴﻮي ﺑﻐﺪاد و اﺻﺒﻬﺎن‪.‬‬‫و دّﻗـﺎق ارﺷـﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ ﻧﺪﯾـﺪم ﺟـّﯿ ﺪ ﺗﺮي از روي اﺗﻘـﺎن‪ ،‬و ﻧﻪ ﺑﻬـﺘﺮ از روي ﺿـﺒﻂ از او‪ [1] .‬ﻋـﺒﺮ ﻓﯽ ﺧـﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 3‬ص ‪ 289‬ط‬‫اﻟﮑﻮﯾﺖ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﺠﺴﺘﺎﻧﯽ در ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ﯾﺎﻓﻌﯽ‬‫و اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳـﻌﺪ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ در )ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن و ﻋﺒﺮة اﻟﯿﻘﻈﺎن ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﻣﺎ ﯾﻌﺘﺒﺮ ﻣﻦ ﺣﻮادث اﻟﺰﻣﺎن( در وﻗﺎﯾﻊ ﺳـﻨﻪ ﺳﺒﻊ‬‫و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻧﺎﺻﺮ اﻟﺴﺠﺰي رﺣﻞ‪ ،‬و ﺻﻨﻒ‪ ،‬و ﺣﺪث ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺪﻗﺎق‪ :‬ﻟﻢ أر أﺟﻮد اﺗﻘﺎﻧﺎ و ﻻ أﺣﺴﻦ ﺿﺒﻄﺎ ﻣﻨﻪ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻫﻢ ﺣﺎﻓﻆ و ﻣﺤّﺪث و ﻣﺼـّﻨﻒ و راﺣﻞ ﺑﻮدن ﺳـﺠﺰي و ﻣﺪح دّﻗﺎق او را ﺑﻤﺰﯾﺪ ﺟﻮدت اﺗﻘﺎن و ﻏﺎﯾﺖ ﺣﺴﻦ ﺿـﺒﻂ ﻇﺎﻫﺮ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ دّﻗﺎق ﻣﺎدح اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﺳﺠﺴﺘﺎﻧﯽ از اﮐﺎﺑﺮ ﺣّﻔﺎظ ﺣّﺬاق‪ ،‬و ﻣﻬﺮه ﺳّﺒﺎق اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در )ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻟﺪﻗﺎق اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﻔﯿﺪ اﻟﺮﺣﺎل أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ﺑﻀﻊ و ﺛﻠﺜﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺳﻤﻊ و أﮐﺜﺮ و أﻣﻠﯽ ﺑﺴﺮﺧﺲ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺻﺎﻟﺤﺎ ﯾﻘﺮي ﻣﺘﻌﻔﻔﺎ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ ﺳﻨﮥ و اﺗﺒﺎع‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ :‬ﻣﺎ أﻋﺮف أﺣﺪا أﺣﻔﻆ ]‪ [1‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 3‬ص ‪.122‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪156 :‬‬‫ﻟﻐﺮاﺋﺐ اﻻﺣﺎدﯾﺚ و ﻏﺮاﺋﺐ اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫ﻣﺎت ﻟﯿﻠﮥ اﻟﺠﻤﻌﮥ ﺳﺎدس ﺷﻮال ﺳﻨﮥ ‪[1] 516‬‬‫ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ذﻫﺒﯽ ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻣﺴﺘﻘﻞ در ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ دارد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 133‬از ‪174‬‬‫اﺷﺎره‬‫و ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﮐﻪ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﻠﻤﺎء ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ ﻗﻮم‪ ،‬اﺳـﻔﺎر ﺧﻮد را ﺑﻄﺮاز ﺟﻼﺋﻞ ﻓﻀﺎﺋﻞ او‬‫ﻣﻌﻠﻢ و ﻣﻄّﺮز ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺧﺎّص در ذﮐﺮ ﻃﺮق ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻣﻔﺮد ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺑﺮاي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﺮق ﺟـّﯿ ﺪه‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫در )ﻣﻔﺘﺎح ﮐﻨﺰ دراﯾﮥ رواﯾﮥ اﻟﻤﺠﻤﻮع ﻣﻦ درر اﻟﻤﺠﻠّﺪ اﻟﻤﺴﻤﻮع( ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺒﻐـﺪادي‪ :‬ﮐﺎن اﻟﺤﺎﮐﻢ ﺛﻘـﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻤﯿﻞ اﻟﯽ اﻟﺘﺸـﯿﻊ‪ ،‬ﺟﻤﻊ أﺣﺎدﯾﺚ‪ ،‬و زﻋﻢ أﻧﻬﺎ ﺻـﺤﺎح ﻋﻠﯽ ﺷـﺮط اﻟﺒﺨﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ‬‫ﻣﻨﻬﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﻟا ﻄﯿﺮ‪ ،‬و‬‫ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪،‬‬‫ﻓﺄﻧﮑﺮﻫﺎ ﻋﻠﯿﻪ أﺻﺤﺎب اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻠﺘﻔﺘﻮا اﻟﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻟا ﺬﻫﺒﯽ‪ :‬و ﻻ رﯾﺐ أن ﻓﯽ اﻟﻤﺴـﺘﺪرك أﺣﺎدﯾﺚ ﮐﺜﯿﺮة ﻟﯿﺴﺖ ﻋﻠﯽ ﺷﺮط اﻟﺼﺤﮥ‪ ،‬ﺑﻞ ﻓﯿﻪ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ ﺷﺄن اﻟﻤﺴﺘﺪرك‬‫ﺑﺎﺧﺮاﺟﻬﺎ ﻓﯿﻪ‪ [1] .‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪ ،456‬و ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﯾﻀﺎ ﻓﯽ ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪ 4‬ص ‪ ،1255‬و ﻓﯽ اﻟﻌﺒﺮ ج ‪ 4‬ص ‪.38‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪157 :‬‬‫و أﻣﺎ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻄﯿﺮ ﻓﻠﻪ ﻃﺮق ﮐﺜﯿﺮة ﺟﺪا ﻗﺪ أﻓﺮدﺗﻬﺎ ﺑﻤﺼﻨﻒ‪ ،‬و ﻣﺠﻤﻮﻋﻬﺎ ﯾﻮﺟﺐ أن اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﻪ أﺻﻞ‪.‬‬‫و أﻣﺎ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‬‫‪ ،‬ﻓﻠﻪ ﻃﺮق ﺟﯿﺪة‪ ،‬و ﻗﺪ أﻓﺮدت ذﻟﮏ أﯾﻀﺎ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ و ﻻﯾﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ذﻫﺒﯽ اﻓﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﺑﺮاي‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‬‫ﻃﺮق ﺟّﯿﺪه ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ذﻫﺒﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻣﻔﺮد ﺑﺮاي آن ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﭼﻮن ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ ﺣﺴﺐ دﺳـﺘﻮر ﺧﻮد اﻧﺘﺤـﺎل اﮐﺜﺮ ﻋﺒـﺎرات و ﻣﻀـﺎﻣﯿﻦ ﮐﺘـﺎب ﻣﻔﺘﺎح ﮐﻨﺰ اﻟﺪراﯾـﮥ ﮐﺮده ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ و اﺳﺘﺮاق آن ﮐﺘﺎب‬‫)ﺑﺴـﺘﺎن اﻟﻤﺤـّﺪﺛﯿﻦ( ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧـﺪ )ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﺗﺮﺟﻢ و ﺳـﺮق اﻟﺘﺤﻔﮥ ﻣﻦ اﻟﺼﻮاﻗﻊ( ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﮐﻢ را ﻫﻢ از آن ﺑﺤﺬف و اﺳـﻘﺎط ﺑﻌﺾ ﻣﺪاﺋﺢ و‬‫ﺗﻐﯿﯿﺮ و ﺗﺒـﺪﯾﻞ ﺑﺮداﺷـﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﺰﯾـﺪ اﻧﺼﺎف و اﻇﻬﺎر ﺣﻖ از ذﮐﺮ ﮐﺘﺎب ذﻫﺒﯽ در ﺟﻤﻊ ﻃﺮق ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ذﻫﺒﯽ ﺑﺠﻮدت‬‫ﻃﺮق اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬اﻋﺮاض و ﻋـﺪول‪ ،‬و ﺗﻨّﮑﺐ و ﻧﮑﻮل ﻣﻄﻤـﺢ ﻧﻈﺮ داﺷـﺘﻪ‪) ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪ :‬ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﺤﺎﮐﻢ(‪ :‬ﺧﻄﯿﺐ ﺑﻐﺪادي در ﺣﺎل او‬‫ﻧﻮﺷـﺘﻪ اﺳﺖ )ﮐﺎن اﻟﺤﺎﮐﻢ ﺛﻘﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻤﯿﻞ اﻟﯽ اﻟﺘﺸـﯿﻊ(‪ ،‬و ﺑﻌﻀـﯽ از ﻋﻠﻤﺎء ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﺗﺸـّﯿﻊ او آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺎﺋﻞ ﺑﻮد ﺑﺘﻔﻀﯿﻞ‬‫ﺣﻀـﺮت ﻋﻠﯽ ﺑﺮ ﺣﻀـﺮت ﻋﺜﻤـﺎن ﮐﻪ ﻣـﺬﻫﺐ ﺟﻤﻌﯽ از اﺳـﻼف ﺑـﻮد‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌـﺎﻟﻢ‪ ،‬و در ﺑﺴـﯿﺎري از اﺣـﺎدﯾﺚ ﻣﺴـﺘﺪرك ﮐﻪ او ﺣﮑﻢ‬‫ﺑﺼـّﺤﺖ آﻧﻬﺎ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻣﺜﻞ اﺣﺎدﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺤﯿﻦ اﻧﮕﺎﺷﺘﻪ‪ ،‬ﻋﻠﻤﺎء اﺟّﻠﻪ او را ﺗﺨﻄﺌﻪ ﮐﺮدهاﻧﺪ و ﺑﺮوي اﻧﮑﺎر ﻧﻤﻮده‪ ،‬از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﺣﺪﯾﺚ‬‫اﻟﻄﯿﺮ ﮐﻪ در ]‪ [1‬ﻣﻔﺘﺎح ﮐﻨﺰ اﻟﺪراﯾﮥ ص ‪ -107‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ﻟﻠﺬﻫﺒﯽ ج ‪ 3‬ص ‪.231‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪158 :‬‬‫ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺣﻀﺮت ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺸﻬﻮر و ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻟﻬﺬا ذﻫﺒﯽ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﺣﻼل ﻧﯿﺴﺖ ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ ﺑﺮ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺣﺎﮐﻢ ﻏّﺮه ﺷﻮد‪ ،‬ﺗﺎ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﺗﻌّﻘﺒﺎت و ﺗﻠﺨﯿﺼﺎت ﻣﺮا ﻧﺒﺒﯿﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬اﺣـﺎدﯾﺚ ﺑﺴـﯿﺎر اﺳﺖ در ﻣﺴـﺘﺪرك ﮐﻪ ﺑﺮ ﺷـﺮط ﺻـّﺤﺖ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻌﻀـﯽ از اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ ﻧﯿﺰ ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﺗﻤﺎم‬‫ﻣﺴﺘﺪرك ﺑﺂﻧﻬﺎ ﻣﻌﯿﻮب ﮔﺸﺘﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 134‬از ‪174‬‬‫اّﻣﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ را ﻃﺮق ﺑﺴـﯿﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ ذﻫﺒﯽ در رﺳﺎﻟﻪ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ﺟﻤﻊ ﻧﻤﻮده‪ ،‬از ﻣﺠﻤﻮع آن ﻃﺮق اﯾﻦ ﻗﺪر ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ را‬‫ﻓﯽ اﻟﺠﻤﻠﻪ اﺻﻠﯽ اﺳﺖ ]‪ [1‬اﻧﺘﻬﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﻌﻀﯽ از ﻋﻠﻤﺎء در ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﺸﺖ ﺟﻠﺪ ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ‬‫و ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﻫﻤﻪ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﻀﯽ از ﻋﻠﻤﺎء در ﺟﻤﻊ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﺸﺖ ﺟﻠﺪ ﯾﺎ زﯾﺎده ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷﻬﺮآﺷﻮب اﻟﻤﺎزﻧﺪراﻧﯽ ﮐﻪ ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﯾﺒﮏ اﻟﺼﻔﺪي در )واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت( ]‪ [2‬و ﺷﯿﺦ ﻣﺠﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﻔﯿﺮوزآﺑﺎدي در ﮐﺘﺎب )اﻟﺒﻠﻐـﮥ ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻢ اﺋﻤـﮥ اﻟﻨﺤﻮ و اﻟﻠﻐـﮥ( و ﺟﻼل اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ در )ﺑﻐﯿﮥ‬‫اﻟﻮﻋـﺎة ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻨﺤﺎة( ]‪ [3‬ﺟﻨـﺎب او را ﺑﻤﺪاﺋـﺢ ﻋﻈﯿﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﻓﺨﯿﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﺤـﺎﺳﻦ ﺟﻠﯿﻠﻪ‪ ،‬و اوﺻﺎف ﺟﻤﯿﻠﻪ ﺳـﺘﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺻـﻔﺪي‬‫ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده اﺳﺖ ﺑﺂﻧﮑﻪ او ﺻـﺪوق اﻟﻠﻬﺠﻪ ﺑﻮده در ﮐﺘﺎب )اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ( ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ذﮐﺮه ﺣﺴـﯿﻦ ]‪ [1‬ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ ص ‪ 34‬ذﮐﺮ ﺻﺤﯿﺢ‬‫اﻟﺤﺎﮐﻢ‪.‬‬‫]‪ [2‬واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت ج ‪ 4‬ص ‪.164‬‬‫]‪ [3‬ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ ص ‪ 77‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪159 :‬‬‫اﺑﻦ ﺧﯿﺮ ﻓﯽ )ﻧﺨﺐ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ ﻵل أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻗﺎل ﺟـﺪي ﺷـﻬﺮآﺷﻮب‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ ﯾﺘﻌﺠﺐ و ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺷﺎﻫـﺪت ﻣﺠﻠـﺪا ﺑﺒﻐـﺪاد ﻓﯽ ﯾـﺪ ﺻـﺤﺎف ﻓﯿﻪ رواﯾﺎت ﻫـﺬا اﻟﺨﺒﺮ‬‫ﻣﮑﺘﻮﺑﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻤﺠﻠﺪ اﻟﺜﺎﻣﻨﮥ و اﻟﻌﺸﺮون ﻣﻦ ﻃﺮق ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‬‫ﯾﺘﻠﻮه اﻟﻤﺠﻠﺪ اﻟﺘﺎﺳﻌﮥ و اﻟﻌﺸﺮون ]‪.[1‬‬‫و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺷﺎﻣﯽ از اﺑﻮ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﺟﻮﯾﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ در ﺗﺎرﯾﺦ ﺧﻮد ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪.‬‬‫اﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﺘﻌﺠﺐ و ﯾﻘﻮل ﺷﺎﻫﺪت ﻣﺠﻠﺪا ﺑﺒﻐﺪاد ﻓﯽ ﯾﺪ ﺻﺤﺎف ﻓﯿﻪ رواﯾﺎت ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﻣﮑﺘﻮﺑﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻤﺠﻠﺪ اﻟﺜﺎﻣﻨﮥ و اﻟﻌﺸﺮون ﻣﻦ ﻃﺮق‬‫ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‬‫و ﯾﺘﻠﻮه اﻟﻤﺠﻠﺪ اﻟﺘﺎﺳﻊ و اﻟﻌﺸﺮون‪.‬‬‫زﯾﺎده از اﯾﻦ ﺗﻮاﺗﺮ و اﺳـﺘﻔﺎﺿﻪ ﭼﻪ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺻـﺮف در ﻧﻘﻞ ﻃﺮق اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﺸﺖ ﺟﻠـﺪ ﺑﺎ زﯾﺎده ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﺷﺪ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ‬‫ﺧﺒﺮي در اﺳـﻼم ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻮاﺗﺮ و اﺳﺘﻔﺎﺿﻪ ﻣﺘﻌﺎرف ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻪ زﯾﺎده از ﺻﺪ ﺻﺤﺎﺑﻪ رواﯾﺖ آن ﮐﺮده ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬و اﮐﺜﺮ اﺳﺎﻧﯿﺪ آن ﺻﺤﺎح‬‫و ﺣﺴﺎن ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﻋﻠﻤﺎي اﻋﻼم اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ در ﺟﻤﻊ ﻃﺮق آن ﮐﺘﺎب ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮده ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺑﻌﻀـﯽ از ﻋﻠﻤﺎء ﺑﯿﺴﺖ و ﻫﺸﺖ ]‪[1‬‬‫ﻧﺨﺐ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ ص ‪.92‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪160 :‬‬‫ﻣﺠّﻠﺪ ﯾﺎ زﯾﺎده در ﻃﺮق آن ﻧﻮﺷﺘﻨﺪ‬‫اﺑﻮ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﺟﻮﯾﻨﯽ از اﮐﺎﺑﺮ ﻗﻮم و ﻣﻮرد ﺗﻌﻈﯿﻢ اﻋﺎﻇﻢ اﺳﺖ‬‫اﺷﺎره‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 135‬از ‪174‬‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻤﻌـﺎﻟﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠـﮏ ﺑﻦ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﯾﻌﻘﻮب ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺣﺒﻮﯾﻪ‬‫اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ از ﺣـﺎﺋﺰﯾﻦ ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﻋﻠﻢ و ﻧﺒﻞ‪ ،‬و أوﻋﯿﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﻓﻀﻞ‪ ،‬و ﺑﺤﻮر زاﺧﺮه ﺣـﺪﯾﺚ و اﺻﻮل‪ ،‬و ﻣﻬﺮه ﻧﺤﺎرﯾﺮ‪ ،‬و ﺛﻘﺎت ﻓﺤﻮل‪ ،‬و اﺋّﻤﻪ‬‫ﻧﺎﻗـﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺑﺎرﻋﯿﻦ‪ ،‬و ﺳـّﺒﺎق ﻣﺠﺘﻬﺪﯾﻦ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻄﻮن اﺳـﻔﺎر و دﻓﺎﺗﺮ از درر ﺑﻮاﻫﺮ ﻣﺪاﯾﺢ و ﻣﻔﺎﺧﺮ‪ ،‬و ﻧﻔﺎﺋﺲ ﻣﺤﺎﻣﺪ و‬‫ﻣﺂﺛﺮ او ﻣﻤﻠّﻮ و ﻣﺸﺤﻮن اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ )وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن( ]‪ [1‬ﺗﺼﻨﯿﻒ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ ﺧّﻠﮑﺎن‪.‬‬‫و )ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن( ]‪ [2‬ﺗﺼﻨﯿﻒ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫و )ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ( ]‪ [3‬ﺗﺼﻨﯿﻒ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺬﻫﺒﯽ‪.‬‬‫و )ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎي ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ( ]‪ [4‬ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻻﺳﻨﻮي‪.‬‬‫و )ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎي ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ( ]‪ [5‬ﺗﺼﻨﯿﻒ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺳﺪي‪) ،‬و ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ]‪ [6‬ﻋﻦ اﺳﺎﻣﯽ اﻟﮑﺘﺐ و اﻟﻔﻨﻮن( ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﻘﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ [1] .‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 1‬ص ‪.361‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 3‬ص ‪.126‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ج ‪ 3‬ص ‪ 291‬ط اﻟﮑﻮﯾﺖ‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺸﺎﻓﻌﯿﻪ اﺳﻨﻮي ﻣﺨﻄﻮط ج ‪ 2‬ص ‪.80‬‬‫]‪ [5‬ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎي ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ اﺳﺪي ص ‪.36‬‬‫]‪ [6‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ص ‪.75 -70 -68‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪161 :‬‬‫و ﭼﻮن ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ در ﻣﺪح و ﺛﻨﺎ و ﺗﺒﺠﯿﻞ و اﻃﺮاي اﺑﻮ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﮔﻮي ﻣﺴﺎﺑﻘﺖ از أﻗﺮان رﺑﻮده‪ ،‬و ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺑﺮاي او ﻧﮕﺎﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﻟﻬﺬا‬‫اﯾﺮاد ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرت او ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﺟﻮﯾﻨﯽ از ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ﯾﺎﻓﻌﯽ‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ﻓﯽ وﻗﺎﯾﻊ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺳﺒﻌﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻻﻣﺎم اﻟﺤﻔﯿﻞ ]‪ ،[1‬اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﺠﻠﯿـﻞ‪ ،‬اﻟﻤﺠﻤﻊ ﻋﻠﯽ اﻣﺎﻣﺘﻪ‪ ،‬اﻟﻤﺘﻔﻖ ﻋﻠﯽ ﻏﺰارة ﻣﺎدﺗﻪ و ﺗﻔﻨﻨﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬ﻣﻦ اﻻﺻﻮل و اﻟﻔﺮوع و‬‫اﻻـدب و ﻏﯿﺮ ذﻟـﮏ‪ ،‬اﻻﻣـﺎم اﻟﻨﺎﻗـﺪ‪ ،‬اﻟﻤﺤﻘﻖ اﻟﺒـﺎرع‪ ،‬اﻟﻨﺠﯿﺐ اﻟﻤـﺪﻗﻖ‪ ،‬اﺳـﺘﺎذ اﻟﻔﻘﻬﺎء و اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﻓﺤﻞ اﻟﻨﺠﺒﺎء و اﻟﻤﻨﺎﻇﺮﯾﻦ‪ ،‬اﻟﻤﻘﺮ ﻟﻪ‬‫ﺑﺎﻟﻨﺠﺎﺑـﮥ‪ ،‬و اﻟﺒﺮاﻋـﮥ‪ ،‬و اﻟﺒﻼﻏـﮥ‪ ،‬و اﻟﺒﺪاﻋـﮥ‪ ،‬و ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻟﺘﺼـﺎﻧﯿﻒ و ﻣﻼﺣﺘﻬـﺎ‪ ،‬و ﺣﺴﻦ اﻟﻌﺒﺎرة و ﻓﺼﺎﺣﺘﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﺘﻘـﺪم ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻻﺻـﻠﯿﻦ‪،‬‬‫اﻟﻨﺠﯿﺐ اﺑﻦ ﻟا ﻨﺠﯿﺐ اﻣﺎم اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ‪ ،‬ﺣﺎﻣﻞ راﯾﮥ اﻟﻤﻔﺎﺧﺮ‪ ،‬و ﻋﻠﻢ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻻﮐﺎﺑﺮ‪ ،‬أﺑﻮ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ رﮐﻦ اﻻﺳـﻼم أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﻣﺎم‬‫اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ ]‪ [1‬اﻟﺤﻔﯿﻞ‪ :‬اﻟﺬي ﯾﺒﺎﻟﻎ ﻓﯿﻤﺎ اﺧﺬ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻟﺤﻔﯿﻞ ذو اﺟﺘﻬﺎد‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪162 :‬‬‫ﻓﺨﺮ اﻻﺳﻼم اﻣﺎم اﻻﺋﻤﮥ‪ ،‬و ﻣﻔﺘﯽ اﻻﻧﺎم‪ ،‬اﻟﻤﺠﻤﻊ ﻋﻠﯽ اﻣﺎﻣﺘﻪ ﺷﺮﻗﺎ و ﻏﺮﺑﺎ‪ ،‬اﻟﻤﻘﺮ ﺑﻔﻀﻠﻪ اﻟﺴﺮاة و اﻟﺤﺮاة ﻋﺠﻤﺎ و ﻋﺮﺑﺎ‪ ،‬رﺑﺎه ﺣﺠﺮ اﻻﻣﺎﻣﮥ‪ ،‬و‬‫ﺣﺮك ﺳﺎﻋﺪ اﻟﺴﻌﺎدة ﻣﻬﺪه‪ ،‬و أرﺿﻌﻪ ﺛﺪي اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻮرع اﻟﯽ أن ﺗﺮﻋﺮع ﻓﯿﻪ و ﯾﻔﻊ‪ ،‬أﺧﺬ ﻣﻦ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ و ﻣﺎ ﯾﺘﻌﻠﻖ ﺑﻬﺎ أوﻓﺮ ﺣﻆ و ﻧﺼﯿﺐ‪ ،‬و‬‫زاد ﻓﯿﻬـﺎ ﻋﻠﯽ ﮐـﻞ أدﯾﺐ‪ ،‬و رزق ﻣﻦ اﻟﺘﻮﺳﻊ ﻓﯽ اﻟﻌﺒـﺎدة ﺑﻌﻠﻮﻫـﺎ ﻣـﺎ ﻟﻢ ﯾﻌﻬـﺪ ﻣﻦ ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﺣﺘﯽ أﻧﺴـﯽ ﺳـﺤﺒﺎن و ﻓـﺎق ﻓﯿﻪ اﻻﻗﺮان‪ ،‬و أﻋﺠﺰ‬‫اﻟﻔﺼﺤﺎء اﻟﻠﺪ‪ ،‬و ﺟﺎوز اﻟﻮﺻﻒ و اﻟﺤﺪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺬﮐﺮ دروﺳﺎ ﯾﻘﻊ ﮐﻞ واﺣﺪ ﻣﻨﻬﺎ ﻓﯽ أﻃﺒﺎق و أوراق‪ ،‬ﻻ ﯾﺘﻠﻌﺜﻢ ﻓﯽ ﮐﻠﻤﮥ ]‪ ،[1‬و ﻻ ﯾﺤﺘﺎج‬‫اﻟﯽ اﺳـﺘﺪراك ﻋﺜﺮة‪ ،‬ﯾﻤﺮ ﻓﯿﻬﺎ ﮐﺎﻟﺒﺮق اﻟﺨﺎﻃﻒ‪ ،‬و ﯾﺼﻮت ﮐﺎﻟﺮﻋـﺪ اﻟﻘﺎﺻﻒ‪ ،‬ﻻ ﯾﻠﺤﻘﻪ اﻟﻤﺒﺮزون‪ ،‬و ﻻ ﯾﺪرك ﺷﺄوه ]‪ [2‬اﻟﻤﺘﺸﺪﻗﻮن ]‪[3‬‬‫اﻟﻤﺘﻔﯿﻬﻘﻮن ]‪ ،[4‬و ﻣـﺎ ﯾﻮﺟـﺪ ﻓﯽ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻌﺒـﺎرات اﻟﺒﺎﻟﻐـﮥ ﮐﻨﻪ اﻟﻔﺼﺎﺣـﮥ ﻏﯿﺾ ﻣﻦ ﻓﯿﺾ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﻟﺴﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﻏﺮﻓـﮥ ﻣﻦ أﻣﻮاج ]‪ [1‬ﻻ‬‫ﯾﺘﻠﻌﺜﻢ ﻓﯽ ﮐﻠﻤﮥ‪ :‬ﻻ ﯾﺘﻮﻗﻒ ﻓﯽ ﺟﻮاﺑﻬﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 136‬از ‪174‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺸﺄو ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺸﯿﻦ و ﺳﮑﻮن اﻟﻬﻤﺰة‪ :‬اﻻﻣﺪ‪ -‬ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻓﻼن ﺑﻌﯿﺪ اﻟﺸﺄو أي ﻋﺎﻟﯽ اﻟﻬﻤﮥ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﺘﺸﺪق‪ :‬اﻟﻤﺘﻮﺳﻊ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻤﺘﻔﯿﻬﻖ‪ :‬اﻟﻤﺘﻮﺳﻊ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪163 :‬‬‫ﻣ ﺎ ﮐ ﺎ ن ﯾ ﻌ ﻬ ﺪ ﻣ ﻦ ﺑﯿ ﺎ ﻧ ﻪ ‪.‬‬
‫ﺗﻔﻘﻪ ﻓﯽ ﺻـﺒﺎه ﻋﻠﯽ واﻟـﺪه رﮐﻦ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺰﻫﯽ ﺑﻄﺒﻌﻪ و ﺗﺤﺼـﯿﻠﻪ و ﺟﻮدة ﻗﺮﯾﺤﺘﻪ‪ ،‬و ﮐﯿﺎﺳﮥ ﻏﺮﯾﺰﺗﻪ ﻟﻤﺎ ﯾﺮي ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺨﺎﺋﻞ‪ ،‬ﺛﻢ‬‫ﺧﻠﻔﻪ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ وﻓﺎﺗﻪ‪ ،‬و أﺗﯽ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺼـﻨﻔﺎﺗﻪ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺒﻬﺎ ﻇﻬﺮ اﻟﺒﻄﻦ‪ ،‬و ﺗﺼـﺮف ﻓﯿﻬﺎ و ﺧﺮج اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ ﺑﻌﻀﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺾ‪ ،‬و درس ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬و‬‫ﻟﻢ ﯾﺮض ﻓﯽ ﺷـﺒﺎﺑﻪ ﺗﻘﻠﯿـﺪ واﻟﺪه و أﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺣﺘﯽ أﺧﺬ ﻓﯽ اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬وﺟﺪ و اﺟﺘﻬﺪ ﻓﯽ اﻟﻤﺬﻫﺐ و اﻟﺨﻼف و ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻨﻈﺮ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻇﻬﺮت‬‫ﻧﺠﺎﺑﺘﻪ‪ ،‬و ﻻح ﻋﻠﯽ اﯾﺎﻣﻪ ﻫﻤﮥ أﺑﯿﻪ و ﻓﺮاﺳـﺘﻪ‪ ،‬و ﺳـﻠﮏ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻤﺒﺎﺣﺜﮥ‪ ،‬و ﺟﻤﻊ اﻟﻄﺮق ﺑﺎﻟﻤﻄﺎﻟﻌﮥ و اﻟﻤﻨﺎﻇﺮة‪ ،‬ﺣﺘﯽ أرﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺘﻘﺪﻣﯿﻦ و‬‫أﻧﺴﯽ ﻣﺼﻨﻔﺎت اﻻوﻟﯿﻦ‪ ،‬و ﺳﻌﯽ ﻓﯽ دﯾﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﻌﯿﺎ ﯾﺒﻘﯽ أﺛﺮه اﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﺪﯾﻦ‪.‬‬‫و ﻣﻦ اﺑﺘﺪاء أﻣﺮه أﻧﻪ ﻟﻤﺎ ﺗﻮﻓﯽ أﺑﻮه ﮐﺎن ﺳﻨﻪ دون اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ أو ﻗﺮﯾﺒﺎ ﻣﻨﻬﺎ ﻓﺎﻗﻌﺪ ﻣﮑﺎﻧﻪ ﻟﻠﺘﺪرﯾﺲ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻘﯿﻢ اﻟﺮﺳﻢ ﻓﯽ درﺳﻪ و ﯾﻘﻮم ﻣﻨﻪ‪،‬‬‫و ﯾﺨﺮج اﻟﯽ ﻣﺪرﺳﮥ اﻻﻣﺎم اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪.‬‬‫ﺣﺼﻞ اﻻﺻﻮل و اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﺘﺎذ اﻻﻣﺎم أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪164 :‬‬‫اﻻﺳﮑﺎف و ﮐﺎن ﯾﻮاﻇﺐ ﻋﻠﯽ ﻣﺠﻠﺴﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺮاوي‪ :‬و ﺳﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل ﻓﯽ اﺛﻨﺎء ﮐﻼﻣﻪ‪ :‬ﮐﺘﺒﺖ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ اﻻﺻﻮل اﺟﺰاء ﻣﻌﺪودة و ﻃﺎﻟﻌﺖ ﻓﯽ ﻧﻔﺴﯽ ﻣﺎﺋﮥ ﻣﺠﻠﺪة‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﯾﺼﻞ اﻟﻠﯿﻞ ﺑﺎﻟﻨﻬﺎر ﻓﯽ اﻟﺘﺤﺼـﯿﻞ ﺣﺘﯽ ﻓﺮغ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺒﮑﺮ ﻗﺒﻞ اﻻﺷـﺘﻐﺎل ﺑﺎﻟﺘـﺪرﯾﺲ اﻟﯽ ﻣﺴـﺠﺪ اﻻﺳـﺘﺎذ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺨﺒﺎزي‪،‬‬‫ﯾﻘﺮأ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻘﺮآن ﯾﻘﺘﺒﺲ ﻣﻦ ﮐـﻞ ﻧﻮع ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم ﻣـﺎ ﯾﻤﮑﻦ‪ ،‬ﻣﻊ ﻣﻮاﻇﺒﺘﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺘـﺪرﯾﺲ و ﯾﺠﺘﻬـﺪ ﻓﯽ ذﻟﮏ و ﯾﻮاﻇﺐ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺎﻇﺮة‪ ،‬اﻟﯽ‬‫أن ﻇﻬﺮ اﻟﺘﻌﺼﺐ ﺑﯿﻦ اﻟﻔﺮﯾﻘﯿﻦ اﻻﺷـﻌﺮﯾﮥ و اﻟﻤﺒﺘﺪﻋـﮥ‪ ،‬و اﺿـﻄﺮب اﻻـﺣﻮال و اﻻﻣﻮر‪ ،‬و اﺿـﻄﺮ اﻟﯽ اﻟﺴـﻔﺮ و اﻟﺨﺮوج ﻋﻦ اﻟﺒﻼد و اﻟﻮﻃﻦ‪،‬‬‫ﻓﺨﺮج ﻣﻊ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ اﻟﯽ اﻟﻌﺴﮑﺮ‪ ،‬ﺛﻢ ﺧﺮج اﻟﯽ ﺑﻐﺪاد ﯾﻄﻮف‪ ،‬و ﯾﻠﺘﻘﯽ اﻻﮐﺎﺑﺮ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء و ﯾﺪارﺳﻬﻢ و ﯾﻨﺎﻇﺮﻫﻢ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺗﻬﺬب ﻓﯽ اﻟﻨﻈﺮ‪ ،‬و‬‫ﺷﺎع ذﮐﺮه و اﺷـﺘﻬﺮ‪ ،‬ﺛﻢ ﺧﺮج اﻟﯽ اﻟﺤﺠﺎز و ﺟﺎور ﺑﻤﮑﮥ أرﺑﻊ ﺳـﻨﯿﻦ ﯾﺪرس و ﯾﻔﺘﯽ و ﯾﺠﻤﻊ ﻃﺮق اﻟﻤﺬﻫﺐ و ﯾﻘﺒﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺤﺼﯿﻞ و ﺑﻬﺬا‬‫ﻗﯿﻞ ﻟﻪ اﻣﺎم اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻫﮑﺬا ﻗﯿﻞ اﻧﻪ ﻟﻘﺐ ﺑﻬﺬا اﻟﻠﻘﺐ ﺑﻬﺬا اﻟﺴﺒﺐ و ﮐﺄﻧﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪165 :‬‬‫ﺻﺎر ﻣﺘﻌﯿﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ ﻣﺘﻘﺪﻣﺎ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﻤﺎﺋﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻣﻔﺘﯿﺎ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﯾﺤﺘﻤﻞ أﻧﻪ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻟﺘﻔﺨﯿﻢ ﻟﻪ ﮐﻤﺎ ﻫﻮ اﻟﻌﺎدة ﻓﯽ أﻗﻮاﻟﻬﻢ‪:‬‬‫ﻣﻠﮏ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﺨﺎﻓﻘﯿﻦ و ﻧﺴـﺒﮥ اﻣﺎﻣﺘﻪ اﻟﯽ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ ﻟﺸـﺮﻓﻬﻤﺎ ﺗﻮﺻﻼ اﻟﯽ اﻻﺷﺎرة اﻟﯽ ﺷﺮﻓﻪ و ﻓﻀﻠﻪ و ﺑﺮاﻋﺘﻪ و ﻧﺒﻠﻪ و ﺗﺤﻘﯿﻘﻪ و‬‫ﻓﻬﻤﻪ و ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﺣﻘﯿﻘﮥ ﻋﻠﻤﻪ‪ ،‬ﺛﻢ رﺟﻊ ﺑﻌﺪ ﻣﻀﯽ ﻧﻮﺑﮥ اﻟﺘﻌﺼﺐ‪ ،‬ﻓﻌﺎد اﻟﯽ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر‪ ،‬و ﻗﺪ ﻇﻬﺮت ﻧﻮﺑﮥ اﻟﺴﻠﻄﺎن اﻟﺐ ارﺳﻼن‪.‬‬‫و ﺗﺰﯾﻦ وﺟﻪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﺎﺷﺎرة ﻧﻈﺎم اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬و اﺳـﺘﻘﺮت اﻣﻮر اﻟﻔﺮﯾﻘﯿﻦ‪ ،‬و اﻧﻘﻄﻊ اﻟﺘﻌﺼﺐ‪ ،‬ﻓﻌﺎد اﻟﯽ اﻟﺘـﺪرﯾﺲ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺑﺎﻟﻐﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ ﻧﻬﺎﯾﺘﻪ‪،‬‬‫ﻣﺴـﺘﺠﻤﻌﺎ أﺳـﺒﺎﺑﻪ ﻓﺒﻨﯿﺖ اﻟﻤﺪرﺳﮥ اﻟﻤﯿﻤﻮﻧﮥ اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ‪ ،‬و أﻗﻌﺪ ﻟﻠﺘﺪرﯾﺲ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ اﻣﻮر اﻟﻄﻠﺒﮥ‪ ،‬و ﺑﻘﯽ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﻗﺮﯾﺒﺎ ﻣﻦ ﺛﻠﺜﯿﻦ ﺳﻨﮥ‬‫ﻏﯿﺮ ﻣﺰاﺣـﻢ و ﻻـ ﻣـﺪاﻓﻊ ﻣﺴــﻠﻢ ﻟـﻪ اﻟﻤﺤﺮاب و اﻟﻤﻨـﺒﺮ و اﻟﺨﻄﺎﺑـﮥ‪ ،‬و اﻟﺘـﺪرﯾﺲ و ﻣﺠﻠﺲ اﻟﺘـﺬﮐﯿﺮ ﯾـﻮم اﻟﺠﻤﻌـﮥ و اﻟﻤﻨـﺎﻇﺮة و ﻫﺠﺮت ﻟﻪ‬‫اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻐﻤﺮ ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﻟﻔﻘﻬﺎء ﺑﻌﻠﻤﻪ و ﺗﺴﻠﻄﻪ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﻌﻨﯽ اﻗﺘﺪاره ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻮم و اﻟﻤﻌﺎرف و اﻟﺘﺼﺮف ﻓﯿﻬﺎ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪166 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 137‬از ‪174‬‬‫و ﮐﺴـﺪت اﻻـﺳﻮاق ﻓﯽ ﺟﻨﺒﻪ‪ ،‬و ﻧﻔﻖ ﺳﻮق اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ ﻣﻦ ﺧﻮاﺻﻪ و ﺗﻼﻣـﺬﺗﻪ‪ ،‬و ﻇﻬﺮت ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ‪ ،‬و ﺣﻀـﺮ درﺳﻪ اﻻﮐﺎﺑﺮ و اﻟﺠﻤﻊ اﻟﻌﻈﯿﻢ‬‫ﻣﻦ اﻟﻄﻠﺒـﮥ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﯾﻘﻌـﺪ ﺑﯿﻦ ﯾـﺪﯾﻪ ﮐـﻞ ﯾﻮم ﻧﺤﻮ ﺛﻼﺛﻤﺎﺋـﮥ رﺟﻞ ﻣﻦ اﻻﺋﻤـﮥ و اﻟﻄﻠﺒـﮥ‪ ،‬و ﺗﺨﺮج ﺑﻪ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ اﻻﺋﻤـﮥ و اﻟﻔﺤﻮل و أوﻻد‬‫اﻟﺼﺪور‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺑﻠﻐﻮا ﻣﺤﻞ اﻟﺘﺪرﯾﺲ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ و اﻧﺘﻈﻢ ﺑﺎﻗﺒﺎﻟﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻢ و ﻣﻮاﻇﺒﺘﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺪرﯾﺲ و اﻟﻤﻨﺎﻇﺮة و اﻟﻤﺒﺎﺣﺜﮥ أﺳﺒﺎب و ﻣﺤﺎﻓﻞ‪،‬‬‫و ﻣﺠﺎﻣﻊ و ﻣﻐﺎن ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﻌﻠﻢ و ﺳﻮق ﻧﺎﻓﻘﮥ ﻻﻫﻠﻪ ﻟﻢ ﺗﻌﻬﺪ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و اﺗﺼﻞ ﺑﻪ ﻣﺎ ﯾﻠﯿﻖ ﺑﻤﻨﺼﺒﻪ ﻣﻦ اﻟﻘﺒﻮل ﻋﻨﺪ اﻟﺴﻠﻄﺎن و اﻟﻮزﯾﺮ و اﻻرﮐﺎن‬‫و وﻓﻮر اﻟﺤﺸـﻤﮥ ﻋﻨـﺪﻫﻢ ﺑﺤﯿﺚ ﻻـ ﯾـﺬﮐﺮه ﻏﯿﺮه و ﮐـﺎن اﻟﻤﺨﺎﻃﺐ و اﻟﻤﺸﺎر إﻟﯿﻪ و اﻟﻤﻘﺒﻮل ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﻬﺠﻮر ﻣﻦ ﻫﺠﺮه‪ ،‬اﻟﻤﺼـﺪر ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ ﻣﻦ ﯾﻨﺘﻤﯽ اﻟﯽ ﺧﺪﻣﺘﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﻈﻮر إﻟﯿﻪ ﻣﻦ ﯾﻐﺘﺮف ﻓﯽ اﻻﺻﻮل و اﻟﻔﺮوع ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻘﺘﻪ ]‪.[1‬‬‫اﻟﯽ آﺧﺮ ﻣﺎ ذﮐﺮه ﻓﯽ ﻧﺤﻮ ورﻗﺘﯿﻦ ﻃﻮﯾﻠﺘﯿﻦ‪.‬‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﭼﻮن ﮐﺜﺮت ﻃﺮق ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻗﺼﻮي ﻓﺎﺋﺰ ﮔﺮدﯾـﺪه‪ ،‬و ﺗﻌـﺪد اﺳﺎﻧﯿـﺪ آن ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ رﺳـﯿﺪه‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎر ﻣﻨّﻘﺪﯾﻦ ﮐﺒﺎر و‬‫ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻋﺎﻟﯽ ﻓﺨﺎر ]‪ [1‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 3‬ص ‪ 131 -126‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪167 :‬‬‫ﺣﻀـﺮات ﺳـّﻨﯿﻪ ﻧﺼﻮص ﺻـﺮﯾﺤﻪ ﮐﻪ ﻫﯿـﭻ ﻣﺴﺎﻏﯽ ﺑﺮاي ﺗﺄوﯾﻞ و ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﺴّﻮﻟﯿﻦ و ﻣﺪﻟّﺴـﯿﻦ ﻧﮕـﺬارد ﺑﺮ ﺗﻮاﺗﺮ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ اﻓﺎده‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫ذﻫﺒﯽ ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ ﺟﻤﺎﻋﮥ اﺳﺖ ﺑﺘﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‬‫اﺷﺎره‬‫ﻣﮕﺮ ﻧﻤﯽداﻧﯽ ﮐﻪ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ ،‬ﮐﻪ از ﺟﻬﺎﺑﺬه ﻣﻨّﻘﺪﯾﻦ و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻣﻌﺘﺒﺮﯾﻦ‪ ،‬و اﺋّﻤﻪ ﺑﺎرﻋﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و‬‫أﺟّﻠﻪ ﻣﺎﻫﺮﯾﻦ ﺳـّﻨﯿﻪ ﺑـﺬﮐﺮ ﻣﺪاﯾـﺢ و ﻣﺤﺎﻣﺪ و ﻣﺤﺎﺳﻦ و ﻣﻔﺎﺧﺮ و ﻣﮑﺎرم و ﻣﺂﺛﺮ او دﻓﺎﺗﺮ و اﺳـﻔﺎر ﺧﻮد را ﻣﺬّﻫﺐ و ﻣﺰّﯾﻦ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و از‬‫ﺷﻌﺎع ﺷﻤﺴـﯽ وﺿﻮء ذﻫﺒﯽ او أﻧﺎرت و اﺿﺎﺋﺖ ﮐﺘﺐ ﺧﻮد ﻣﯽﺟﻮﯾﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﻌﺎﯾﻨﻪ و ﻣﺸﺎﻫـﺪه ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﻬﺎرت و ﺣﺬاﻗﺖ و رﺷﺎﻗﺖ ﺑﯿﺎن و‬‫ﺟﻼـﻟﺖ ﺷـﺄن او در ﻓّﻦ ﺣـﺪﯾﺚ و دراﯾﺖ و ﻋﺮﺑّﯿﺖ ذﻫﺎب ﻋﻘﻞ ﻣﻌﺘﻘـﺪﯾﻨﺶ رو ﻣﯽدﻫـﺪ‪ ،‬و ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺟﻼل اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در )ﻃﺒﻘﺎت‬‫اﻟﺤﻔﺎظ( ]‪ [1‬اﻣﺎم ﺣﺎﻓﻆ و ﻣﺤّﺪث ﻋﺼـﺮ و ﺧﺎﺗﻤﻪ ﺣّﻔﺎظ‪ ،‬و ﻣﻮّرخ اﺳـﻼم و ﻓﺮد دﻫﺮ‪ ،‬و ﻗﺎﺋﻢ ﺑﺎﻋﺒﺎء اﯾﻦ ﺻـﻨﺎﻋﺖ ﺑﻮده‪ ،‬و در ﺳّﻦ ﻫﯿﺠﺪه‬‫ﺳﺎﻟﮕﯽ ﻃﻠﺐ ﺣﺪﯾﺚ ﮐﺮده و اﺣﺎدﯾﺚ ﺑﺴـﯿﺎر ﺷﻨﯿﺪه‪ ،‬و رﺣﻠﺖ ﻧﻤﻮده و ﻋﻨﺎﯾﺖ ﺑﺸﺄن ﺣﺪﯾﺚ داﺷﺘﻪ‪ ،‬و ﺗﻌﺐ در آن ﺑﺮداﺷﺘﻪ و ﺧﺪﻣﺖ آن‬‫ﮐﺮده ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﻗـﺪﻣﺶ در آن راﺳـﺦ ﺷـﺪ‪ ،‬و اذﻋﺎن ﻧﻤﻮدﻧﺪ ﻣﺮدم ﺑﺮاي او و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ ﭼﻨﺪان ﺷـﻐﻒ و و ﻟﻪ و آرزوي وﺻﻮل‬‫ﻣﺮﺗﺒﻪ او داﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻪ آب زﻣﺰم را ﺑﻨّﯿﺖ وﺻﻮل آن ﻧﻮﺷﯿﺪه‪ ،‬و ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺑﻠﯿﻐﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺟﻼﺋﻞ ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻏﺮر ﻣﺤﺎﻣﺪ‬‫او ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺤّﯿﺮ ﻋﻘﻮل و ﺳﺮاﺳﯿﻤﮕﯽ ﻓﺤﻮل اﺳﺖ ﻧﻈﻢ ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﺷﯿﺦ ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﺎﮐﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺨﺎزن در )ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت( ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ﺳﯿﻮﻃﯽ ص ‪.517‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪168 :‬‬‫ذﯾﻞ ﺗﺎرﯾﺦ وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ]‪.[1‬‬‫و ﺷـﯿﺦ ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻻﺳـﻨﻮّي اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در )ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ( ]‪ [2‬و ازﻧﯿﻘﯽ در )ﻣﺪﯾﻨـﮥ اﻟﻌﻠﻮم( ]‪[3‬‬‫ﺑﻤﻨﺎﻗﺐ ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﻓﺨﯿﻤﻪ او را ﺳﺘﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ ﺑﻦ اﻟﻬﺎدي ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﻟﻌّﺰ اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴـﻨﯽ اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ اﻟﺼـﻨﻌﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب )اﻟﺮوض اﻟﺒﺎﺳﻢ ﻋﻦ ﺳـّﻨﮥ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ( او را ﺑﺸـﯿﺦ‬‫اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬و از ﺟﻤﻠﻪ ﻧّﻘـ ﺎد ﻣﺤـّﺪﺛﯿﻦ در رﺟـﺎل و ﻋﻠـﻞ و اﺣﮑـﺎم ﻣﯽﺷـﻤﺎرد‪ ،‬و ﻣﯿﺰان او را ﻣﺜـﻞ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ دﯾﮕﺮ ﮐﺒﺎر اﺋّﻤﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 138‬از ‪174‬‬‫ﮐﺎﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ و اﺑﻦ ﺻﻼح و اﻟﻤﺰي ﺷﺎﻫﺪ ﺣّﻘﯿﺖ ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ و اﺟﺘﻬﺎدﺷﺎن در ﺗﺤﺮي ﺑﺮاي ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﻣﯽداﻧﺪ ]‪.[4‬‬‫و ﺑﺮﻫـﺎن اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ أﺑﯽ اﻟﻮﻓـﺎ ﺑﻦ ﺧﻠﯿـﻞ ﺳـﺒﻂ ﺑﻦ اﻟﻌﺠﻤﯽ اﻟﺤﻠﺒﯽ در ﺷـﺮوع ﮐﺘـﺎب )اﻟﮑﺸﻒ اﻟﺤﺜﯿﺚ ﻋّﻤﻦ رﻣﯽ ﺑﻮﺿـﻊ‬‫اﻟﺤـﺪﯾﺚ( ﮐﻪ از ﻣﯿﺰان ذﻫﺒﯽ اﻧﺘﺨـﺎب ﮐﺮده‪ ،‬و زﯾـﺎده ﻫﻢ ﺑﺮ آن ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺂﻧﮑﻪ ذﻫﺒﯽ ﺣﺎﻓﻆ ﺟﻬﺒـﺬ‪ ،‬و ﻣﻮّرخ اﺳـﻼم‪ ،‬و‬‫ﺷﯿﺦ ﺟﻤﺎﻋﺘﯽ از ﺷﯿﻮخ او اﺳﺖ ]‪.[5‬‬‫و ﻧﺼﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺷﻔﯿﻊ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﮐﻪ ﭘﯿﺮ و ﻣﺮﺷﺪ ﻣﺨﺎﻃﺐ اﺳﺖ و ﺑﻀﺎﻋﺖ ]‪ [1‬ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت اﺑﻦ ﺷﺎﮐﺮ ج ‪ 2‬ص ‪ 183‬ط ﺑﻮﻻق‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ اﺳﻨﻮي ﻣﺨﻠﻮط ج ي ض ‪.98‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻮم ازﻧﯿﻘﯽ ص ‪ 133‬ﻋﻠﻢ اﻟﺘﻮارﯾﺦ ﻣﻦ ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﺸﻌﺒﮥ اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ﻣﻦ اﻟﺪوﺣﮥ اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ﻣﻦ دوﺣﺎت اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺮوض ﻟا ﺒﺎﺳﻢ ج ‪ 2‬ص ‪ 49‬و ص ‪.33‬‬‫]‪ [5‬ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺜﯿﺚ ص ‪ 2‬ﻓﯽ ﺷﺮوع اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪169 :‬‬‫ﻣﺰﺟﺎﺗﺶ ﻣﺴـﺮوق از اﻓﺎدات او ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ در )ﺻﻮاﻗﻊ( او را ﺑﺸﯿﺦ ﻋّﻠﺎﻣﻪ‪ ،‬و اﻣﺎم اﻫﻞ ﺣﺪﯾﺚ وﺻﻒ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻘﻮل او ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‬‫]‪.[1‬‬‫و ﺧـﻮد ﻣﺨـﺎﻃﺐ ﺑﺘﻘﻠﯿـﺪش در اﯾـﻦ ﺑـﺎب ﺧـﺎّص ﻫﻢ در اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﯾﻌﻨﯽ )ﺗﺤﻔﻪ( او را ﺑﺎﻣـﺎم اﻫـﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻠّﻘﺐ ﻣﯽﺳـﺎزد‪ ،‬و اﺣﺘﺠـﺎج‬‫ﺑﮑﻼﻣﺶ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ]‪.[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺣﺴﺐ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻣﺨﺎﻃﺐ در )ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ( از ﻋﻤﺪه ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ او را ﻣﻌﺘﺒﺮﺗﺮﯾﻦ ﻣﻮّرﺧﺎن اﻫﻞ اﺳﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪،‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ ذﻫﺒﯽ از ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺣﺪﯾﺚ ﺧﯿﻠﯽ ﺑﺰرگ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ]‪.[3‬‬‫و ﺷﺎه ﺳﻼﻣﺖ اﻟﱠﻠﻪ در )ﻣﻌﺮﮐﮥ اﻵراء( او را ﺑﻠﻘﺐ ﻣﺤﮏ رﺟﺎل ﯾﺎد ﻧﻤﻮده ]‪.[4‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻﺮ در )ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم( او را ﺑﺎﻣﺎم وﺻﻒ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﺑﺂواز ﺑﻠﻨﺪ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺻـﺮﯾﺢ ﺑﺘﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺗﯿّﻘﻦ ﺧﻮد را ﺑﮕﻔﺘﻦ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آن را ﺑﯿﺎن ﮐﺮده‪،‬‬‫ﺗﺴﻮﯾﺪ وﺟﻮه ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ و اﺣﺮاق ﺻﺪور ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ و ﺗﻀﯿﯿﻊ ﻋﺮض ﮐﺎﺗﻤﯿﻦ و ﻣﺴّﻮﻟﯿﻦ ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻗﺼﻮي رﺳﺎﻧﯿﺪه‬‫اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ذﻫﺒﯽ را ﺑﺘﻮاﺗﺮ ﺻﺪر ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫و ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻋﻤﺎد اﻟـﺪﯾﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺸﺎﻣﯽ در )ﺗﺎرﯾـﺦ( ﺧﻮد ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ‪ [1] :‬ﺻﻮاﻗﻊ ص ‪ 226‬اﻟﺮاﺑﻊ‬‫ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻄﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﻄﻠﺐ اﻟﺮاﺑﻊ ﻣﻦ اﻟﻤﻘﺼﺪ اﻟﺴﺎﺑﻊ ﻓﯽ اﻻﻣﺎﻣﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺤﻔﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ص ‪ 212‬ذﯾﻞ ﺣﺪﯾﺚ ‪ 4‬ﻣﻦ ﺑﺎب اﻟﺴﺎﺑﻊ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ ص ‪ 63‬ﻓﯽ ذﯾﻞ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﮐﺘﺎب اﻟﺰﻫﺪ ﻟﻌﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك‪ -‬و ص ‪.72‬‬‫]‪ [4‬ﻣﻌﺮﮐﮥ اﻵراء ص ‪ 49‬ﻓﯽ ذﮐﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﺰﻫﺪ و اﻟﺮﻗﺎق ﻟﻌﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪170 :‬‬‫ﻓﺄﻣﺎ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺬي رواه ﺿـﻤﺮة ﻋﻦ اﺑﻦ ﺷﻮذب ﻋﻦ ﻣﻄﺮ اﻟﻮراق ﻋﻦ ﺷـﻬﺮ ﺑﻦ ﺣﻮﺷﺐ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ أﺧﺬ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ .‬ﻓﺄﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ‬‫]‪[1‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ :‬و ﻫﻮ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻣﻦ ﺻﺎم ﯾﻮم ﺛﻤﺎﻧﯽ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﮐﺘﺐ ﻟﻪ ﺻﯿﺎم ﺳﺘﯿﻦ ﺷﻬﺮا‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 139‬از ‪174‬‬‫ﻓﺎﻧﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻨﮑﺮ ﺟـﺪا‪ ،‬ﺑﻞ ﮐـﺬب ﻟﻤﺨﺎﻟﻔﺘﻪ ﻣﻤﺎ ﺛﺒﺖ ﻓﯽ اﻟﺼـﺤﯿﺤﯿﻦ ﻋﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪ :‬ان ﻫـﺬه اﻵﯾـﮥ ﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ ﯾﻮم‬‫اﻟﺠﻤﻌﮥ ﯾﻮم ﻋﺮﻓﮥ‪ ،‬و رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ واﻗﻒ ﺑﻬﺎ ﮐﻤﺎ ﻗﺪﻣﻨﺎ‪.‬‬‫و ﮐـﺬا ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ان ﺻـﯿﺎم ﯾﻮم اﻟﺜﺎﻣﻦ ﻋﺸـﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠـﮥ و ﻫﻮ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﯾﻌﺪل ﺻـﯿﺎم ﺳﺘﯿﻦ ﺷـﻬﺮا‪ ،‬ﻻ ﯾﺼﺢ ﻻﻧﻪ ﻗﺪ ﺛﺒﺖ ﻣﺎ ﻣﻌﻨﺎه ﻓﯽ‬‫اﻟﺼﺤﯿﺢ ان ﺻﯿﺎم ﺷﻬﺮ رﻣﻀﺎن ﺑﻌﺸﺮة أﺷﻬﺮ ﻓﮑﯿﻒ ﯾﮑﻮن ﺻﯿﺎم واﺣﺪ ﯾﻌﺪل ﺳﺘﯿﻦ ﺷﻬﺮا ﻫﺬا ﺑﺎﻃﻞ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﻗﺎل ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﺑﻌﺪ اﯾﺮاد ﻫﺬا ]‪ [1‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.3 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪171 :‬‬‫اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ :‬ﻫـﺬا ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻨﮑﺮ ﺟـﺪا‪ ،‬رواه ﺧﯿﺸﻮن اﻟﺨﻼل‪ ،‬و أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟﺪﯾﺮي‪ ،‬و ﻫﻤﺎ ﺻﺪوﻗﺎن ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ‬‫اﻟﺮﻣﻠﯽ ﻋﻦ ﺿـﻤﺮة ﻗﺎل‪ :‬و ﯾﺮوي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب و ﻣﻠﮏ ﺑﻦ اﻟﺤﻮﯾﺮث و أﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ و أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‬‫ﺑﺄﺳﺎﻧﯿﺪ واﻫﯿﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﺻﺪر اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﺘﻮاﺗﺮ اﺗﯿﻘﻦ ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎﻟﻪ‪ ،‬و أﻣﺎ‬‫اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‬‫ﻓﺰﯾﺎدة ﻗﻮﯾﮥ اﻻﺳﻨﺎد و اﻣﺎ ﻫﺬا اﻟﺼﻮم ﻓﻠﯿﺲ ﺑﺼﺤﯿﺢ و ﻻ و اﻟﱠﻠﻪ ﻧﺰﻟﺖ اﻵﯾﮥ ﯾﻮم ﻋﺮﻓﮥ ﻗﺒﻞ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺑﺎﯾﺎم و اﻟﱠﻠﻪ اﻋﻠﻢ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻣﯽﺑﯿﻨﯽ ﻇﺎﻫﺮ و ﻫﻮﯾﺪا و ﻻﯾﺢ و ﭘﯿﺪاﺳﺖ ﮐﻪ ذﻫﺒﯽ ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﺗﻤﺎم ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺻﺪر ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺘﻮاﺗﺮ اﺳﺖ و ﯾﻘﯿﻦ دارم‬‫ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻧﯿﺰ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﻣﺘﻮاﺗﺮ داﻧﺴﺘﻪ‬‫اﺷﺎره‬‫و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﺨﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻌﻤﺮي اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ ﺛﻢ اﻟﺸﯿﺮازي اﻟﻤﻘﺮئ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﺑﻤّﺪ و ﺷّﺪ‬‫ﺗﻤﺎم و اﻫﺘﻤﺎم ﺑﻠﯿﻎ اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻣّﻨﺖ أﺳﻨﯽ ﺑﺮ اﻫﻞ ﺣﻖ ﮔﺬاﺷﺘﻪ ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ج ‪ :5‬ص ‪ 214‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪172 :‬‬‫ﻗﻠﻮب ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ و ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ را ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﮔﺪاﺧﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﮐﺘﺎب )أﺳـﻨﯽ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ( ﮐﻪ دو ﻧﺴﺨﻪ از آن‬‫ﭘﯿﺶ اﯾﻦ ﻓﻘﯿﺮ ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﺣﻔﺺ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺮاﻏﯽ ﻓﯿﻤﺎ ﺷﺎﻓﻬﻨﯽ ﺑﻪ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﺘﺢ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﯿﻤﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﻦ‬‫اﻟﮑﻨـﺪي‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﻤﻨﺼﻮر اﻟﻘﺰاز‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ اﻻﻣﺎم أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺑﮑﯿﺮ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﻋﻤﺮ اﻻﺧﺒﺎري‪،‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻀـﺒﻌﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻷﺷﺞ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻌﻼء ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺎد‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ‬‫ﻗﺎل ‪:‬‬‫ﺳﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﺎ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺑﺎﻟﺮﺣﺒﮥ ﯾﻨﺸﺪ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﺳﻤﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ﯾﻘﻮل‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ‬‫واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه( ﻓﻘﺎم اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ ﺑﺪرﯾﺎ ﻓﺸﻬﺪوا أﻧﻬﻢ ﺳﻤﻌﻮا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ذﻟ ﮏ ‪.‬‬
‫ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺴﻦ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﻮﺟﻪ‪ ،‬ﺻﺤﯿﺢ ﻣﻦ وﺟﻮه ﮐﺜﯿﺮة ﺗﻮاﺗﺮ ﻋﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ أﯾﻀﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪173 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 140‬از ‪174‬‬‫ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬رواه اﻟﺠﻢ اﻟﻐﻔﯿﺮ ﻋﻦ اﻟﺠﻢ اﻟﻐﻔﯿﺮ‪ ،‬و ﻻ ﻋﺒﺮة ﺑﻤﻦ ﺣﺎول ﺗﻀﻌﯿﻔﻪ ﻣﻤﻦ ﻻ اﻃﻼع ﻟﻪ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻌﻠﻢ ﻓﻘﺪ ورد‬‫ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺼـﺪﯾﻖ‪ ،‬و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪ ،‬و ﻃﻠﺤـﮥ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و اﻟﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ اﻟﻌﻮام‪ ،‬و ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ‬‫ﻋﻮف‪ ،‬و اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ و اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و ﺑﺮﯾﺪة ﺑﻦ اﻟﺤﺼـﯿﺐ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ ،‬و ﺟﺎﺑﺮ‬‫ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺎس‪ ،‬و ﺣﺒﺸـﯽ اﺑﻦ ﺟﻨﺎدة‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد‪ ،‬و ﻋﻤﺮان ﺑﻦ ﺣﺼـﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻋﻤﺎر ﺑﻦ‬‫ﯾﺎﺳﺮ‪ ،‬و أﺑﯽ ذر اﻟﻐﻔﺎري‪ ،‬و ﺳﻠﻤﺎن اﻟﻔﺎرﺳﯽ‪ ،‬و أﺳﻌﺪ ﺑﻦ زرارة‪ ،‬و ﺧﺰﯾﻤﮥ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬و أﺑﯽ اﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﺳﻬﻞ ﺑﻦ ﺣﻨﯿﻒ‪.‬‬‫و ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﻟﯿﻤﺎن‪ ،‬و ﺳﻤﺮة ﺑﻦ ﺟﻨﺪب‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬و أﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ و ﺻﺢ ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ‬‫ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻤﻦ ﯾﺤﺼﻞ اﻟﻘﻄﻊ ﺑﺨﺒﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﺛﺒﺖ أﯾﻀﺎ ان ﻫﺬا اﻟﻘﻮل ﮐﺎن ﻣﻨﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ]‪ [1] .[1‬اﺳﻨﯽ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ ص‬‫‪ 3‬ط ﻣﮑﮥ ‪1324‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪174 :‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ و روﺷﻦ و ﻣﺴـﺘﻨﯿﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺻـﺤﯿﺢ اﺳﺖ ﺑﻮﺟﻮه ﮐﺜﯿﺮه‪ ،‬و ﻣﺘﻮاﺗﺮ اﺳﺖ از ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﻣﺘـﻮاﺗﺮ اﺳﺖ از ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ ،‬رواﯾﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ آن را ﺟّﻢ ﻏﻔﯿﺮ از ﺟّﻢ ﻏﻔﯿﺮ و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ‬‫ﺟﺰري ﺑﺴـﺒﺐ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺣﻖ‪ ،‬و ﻣﺰﯾﺪ اﻫﺘﻤﺎم در اﻇﻬﺎر ﺻﺪق‪ ،‬ﺑﺮ ﺗﺸﯿﯿﺪ اﺳﺎس ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﺑﺎﯾﻦ وﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه اﮐﺘﻔﺎء ﻧﮑﺮده‪ ،‬در‬‫ﺟّﺰ رؤس اﻫﻞ ﻋﻨﺎد و ارﺗﯿﺎب و ﻗﻤﻊ ﻧﻮاﺟﻢ ﮐﺒﺮ و ﻏﺮور ﻧّﺼﺎب ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده‪ :‬ﮐﻪ ﻋﺒﺮﺗﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻪ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﻗﺼﺪ ﮐﺮده ﺗﻀﻌﯿﻒ اﯾﻦ‬‫ﺣﺪﯾﺚ را از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻃﻼع ﻧﯿﺴﺖ اوﺷﺎن را در اﯾﻦ ﻋﻠﻢ‪.‬‬‫ﭼﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ وارد ﺷﺪه اﺳﺖ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ از اﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ ،‬و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪ ،‬و ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و زﺑﯿﺮ ﺑﻦ اﻟﻌّﻮام‪ ،‬و ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وّﻗﺎص‪ ،‬و‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف و ﻋﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬و زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬و ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و ﺑﺮﯾﺪة ﺑﻦ اﻟﺤﺼـﯿﺐ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ‬‫اﻟﺨﺪري‪ ،‬و ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و ﺣﺒﺸﯽ اﺑﻦ ﺟﻨﺎدة‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ ،‬و ﻋﻤﺮان ﺑﻦ ﺣﺼﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪،‬‬‫و ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ‪ ،‬و أﺑﯽ ذّر اﻟﻐﻔﺎري‪ ،‬و ﺳـﻠﻤﺎن ﻓﺎرﺳﯽ‪ ،‬و اﺳﻌﺪ ﺑﻦ زرارة‪ ،‬و ﺧﺰﯾﻤﮥ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬و اﺑﻮ اﯾﻮب اﻧﺼﺎري و ﺳﻬﻞ ﺑﻦ ﺣﻨﯿﻒ‪ ،‬و‬‫ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﻟﯿﻤﺎن‪ ،‬و ﺳﻤﺮة ﺑﻦ ﺟﻨﺪب‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ و اﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن از ﺻﺤﺎﺑﻪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﻪ آﻧﮑﻪ ﺻﺤﯿﺢ ﺷﺪه اﺳﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ از ﺟﻤﺎﻋﺘﯽ از ﺻﺤﺎﺑﻪ ﮐﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽﺷﻮد ﻗﻄﻊ ﺑﺨﺒﺮﺷﺎن‪ ،‬و ﻧﯿﺰ‬‫ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﻮل از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ روز ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺑﻮده‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﺰري از اﮐﺎﺑﺮ و اﻋﺎﻇﻢ و ﺣﻔﺎظ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﺻﺎﺣﺐ )ﺣﺼﻦ ﺣﺼﯿﻦ( ﮐﻪ اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺘﺴّﻨﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪175 :‬‬‫ﺑﺂن ﺗﺒّﺮك ﻣﯽﺟﻮﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﺻـﻠﺤﺎﺋﺸﺎن آن را ﺑﺮ ﺳـﺮ و ﭼﺸﻢ ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ‪ ،‬و در اﺳـﺘﺪﻓﺎع ﻋﺎﻫﺎت و ﺑﻼﯾﺎ و اﺳﺘﺠﺎره از آﻓﺎت و رزاﯾﺎ رﺟﻮع‬‫ﺑﺂن ﻣﯽآرﻧﺪ‬‫ﭼﻠﭙﯽ در ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﮐﺘﺎب اﻟﺤﺼﻦ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري را ﻣﺪح ﮐﺮده‬‫ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯽ در )ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﻋﻦ اﺳﺎﻣﯽ اﻟﮑﺘﺐ و اﻟﻔﻨﻮن( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫)اﻟﺤﺼﻦ اﻟﺤﺼـﯿﻦ( ﻣﻦ ﮐﻼم ﺳـﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ ﻟﻠﺸـﯿﺦ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺠﺰري اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 141‬از ‪174‬‬‫ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﺠﺎﻣﻌﮥ ﻟﻼدﻋﯿﮥ و اﻻوراد و اﻻذﮐﺎر اﻟﻮاردة ﻓﯽ اﻻﺣﺎدﯾﺚ و اﻻﺛﺎر‪.‬‬‫ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ أﻧﻪ أﺧﺮﺟﻪ ﻣﻦ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺼﺤﯿﺤﮥ‪ ،‬و أﺑﺮزه ﻋﺪة ﻋﻨﺪ ﮐﻞ ﺷﺪة‪ ،‬و ﻟﻤﺎ أﮐﻤﻞ ﺗﺮﺗﯿﺒﻪ ﻃﻠﺒﻪ ﻋﺪوه و ﻫﻮ ﺗﯿﻤﻮر‪ ،‬ﻓﻬﺮب ﻣﻨﻪ ﻣﺨﺘﻔﺎي‬‫ﺗﺤﺼﻦ ﺑﻬﺬا اﻟﺤﺼﻦ‪،‬‬‫ﻓﺮأي ﺳـﯿﺪ ﻟا ﻤﺮﺳﻠﯿﻦ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺟﺎﻟﺴﺎ ﻋﻠﯽ ﯾﻤﯿﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺄﻧﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼﻠﻮة و اﻟﺴﻼم ﯾﻘﻮل ﻟﻪ‪ :‬ﻣﺎ ﺗﺮﯾﺪ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ادع ﻟﯽ‬‫و ﻟﻠﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ﻓﺮﻓﻊ ﯾﺪﯾﻪ ﺛﻢ ﻣﺴﺢ ﺑﻬﻤﺎ وﺟﻬﻪ اﻟﮑﺮﯾﻢ‪ ،‬و ﮐﺎن ذﻟﮏ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﺨﻤﯿﺲ‪ ،‬ﻓﻬﺮب اﻟﻌﺪو ﻟﯿﻠﮥ اﻻﺣﺪ‪ ،‬و ﻓﺮج اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ و ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪176 :‬‬‫ﻋﻨﻪ و ﻋﻦ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﺒﺮﮐﮥ ﻣﺎ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﺗﮑﻤﯿﻞ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺣﺼﻦ ﺣﺼﯿﻦ ﻧﻤﻮده ﺗﯿﻤﻮر ﮐﻪ دﺷﻤﻦ او ﺑﻮد او را ﻃﻠﺐ ﮐﺮد‪ ،‬ﭘﺲ اﺑﻦ‬‫اﻟﺠﺰري ﻓﺮار اﺧﺘﯿﺎر ﮐﺮد‪ ،‬و ﺑﺤﺼﻦ ﺣﺼـﯿﻦ ﻣﺘﺤﺼﻦ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﺑﺒﺮﮐﺖ ﺗﺤّﺼﻦ ﺑﮑﺘﺎب ﺣﺼﻦ ﺣﺼـﯿﻦ ﺑﺰﯾﺎرت ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠّﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻓﺎﺋﺰ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﮔﻮﯾﺎ دﯾﺪ ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﭼﻪ اراده داري؟ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻋﺮض ﮐﺮد‪ :‬ﮐﻪ دﻋﺎ ﮐﻦ ﺑﺮاي ﻣﻦ‬‫و ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﭘﺲ آن ﺣﻀـﺮت ﻫﺮ دو دﺳﺖ ﻣﺒﺎرك ﺑﺮداﺷﺖ‪ ،‬و ﻣﺴـﺢ ﮐﺮد ﺑﺂن روي ﻣﺒﺎرك ﺧﻮد را‪ ،‬و اﯾﻦ رؤﯾﺎ ﺑﺸﺐ ﭘﻨﺠﺸـﻨﺒﻪ ﺑﻮد‪ ،‬و‬‫ﺗﯿﻤـﻮر ﮐﻪ دﺷـﻤﻦ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﺑـﻮد ﺑﺸﺐ ﯾﮑﺸـﻨﺒﻪ ﮔﺮﯾﺨﺖ‪ ،‬و ﺣﻖ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺗﻔﺮﯾـﺞ ﮐﺮب از اﺑﻦ اﻟﺠﺰري و دﯾﮕﺮ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ ﺑـﺒﺮﮐﺖ ادﻋﯿﻪ‬‫ﮐﺘﺎب ﺣﺼﻦ ﺣﺼﯿﻦ ﻧﻤﻮده‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻧﯿﺰ در اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ ﮐﺘﺎب اﻟﺤﺼﻦ را ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫و ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺐ در )رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ( ﮔﻔﺘﻪ‪) :‬ﺣﺼﻦ ﺣﺼﯿﻦ( ﺣﻀﺮت ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ از ﺷﯿﺦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﮐﺮدي‪ ،‬و اﯾﺸﺎن از ﺷﯿﺦ اﺣﻤﺪ‬‫ﻗﺸﺎﺷـﯽ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن از ﺷـﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺪوس اﻟﺸـﻨﺎوي‪ ،‬و اﯾﺸﺎن از ﺷﯿﺦ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ رﻣﻠﯽ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن از‬‫ﺷﯿـﺦ زﯾﻦ اﻟـﺪﯾﻦ زﮐﺮﯾﺎ اﻧﺼﺎري‪ ،‬و اﯾﺸﺎن از ﺣﺎﻓﻆ وﻗﺖ ﺗﻘﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن از ﻣﺆﻟّﻒ اﻟﮑﺘﺎب اﺑﻮ‬‫اﻟﺨﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ )زاد اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ درﺟﺎﺗﻬﻢ و اﻓﺎض ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻣﻦ ﺑﺮﮐﺎﺗﻬﻢ اﻧﺘﻬﯽ( ]‪ [1] .[2‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪2‬‬‫ص ‪ 336‬ﻓﯽ ﺑﺎب اﻟﺤﺎء‪.‬‬‫]‪ [2‬رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ص ‪ 32‬ط ﻣﺼﻄﻔﺎﺋﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪177 :‬‬‫و ﮐﺘﺎب ﻧﺸﺮ را ﻫﻢ ﻋﻠﻤﺎء ﺳّﻨﯿﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺪح وﺻﻒ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‬‫ﭼﻠﭙﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻨﺸﺮ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري را ﻧﯿﺰ ﺑﺨﻮﺑﯽ وﺻﻒ ﮐﺮده‬‫ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯽ در )ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻟﻨﺸﺮ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات اﻟﻌﺸﺮ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪﯾﻦ ﻟﻠﺸﯿﺦ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﺨﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ 833‬أوﻟﻪ‪:‬‬‫اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﺬي أﻧﺰل اﻟﻘﺮآن ﮐﻼﻣﻪ و ﯾﺴﺮه‪ ،‬ﺛﻢ اﺧﺘﺼﺮه و ﺳﻤﺎه اﻟﺘﻘﺮﯾﺐ و ﻫﻮ اﻟﺠﺎﻣﻊ ﻟﺠﻤﯿﻊ ﻃﺮق اﻟﻌﺸﺮ ﻟﻢ ﯾﺴﺒﻖ اﻟﯽ ﻣﺜﻠﻪ ]‪.[1‬‬‫و ﺟﻼﺋـﻞ و ﻓﻀﺎﺋـﻞ‪ ،‬و ﻋﻮاﻟﯽ ﻣﺤﺎﻣـﺪ‪ ،‬و ﻏﺮر ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﺧﻮد اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﺑﺮ ﻣﺘﻔﺤﺺ ﮐﺘﺐ اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﻣﺨﻔﯽ و ﻣﺴـﺘﻮر ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﺧﻮد‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ او را ﺑﻤﺪاﯾﺢ ﻋﻈﯿﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻓﺨﯿﻤﻪ ﯾﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 142‬از ‪174‬‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎب دﯾﮕﺮي را از اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در )ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ( ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﺣﺼﻦ ﺣﺼﯿﻦ و دو ﻣﺨﺘﺼﺮ آن ﮐﻪ ﻋّﺪه و ﺟّﻨﻪ اﺳﺖ از ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺟﺰري اﺳﺖ‬‫ﮐﻪ ﺑﺠﻬﺖ ﮐﻤﺎل ﺷﻬﺮت اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺣﺎﺟﺖ ﺑﻨﻘﻞ ﻓﻘﺮه از آن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬اّﻣﺎ از ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻧﺎدره اﯾﻦ ﺑﺰرگ ﮐﺘﺎﺑﯽ دﯾﺪه ﺷﺪ ﺑﻨﺎم )ﻋﻘﻮد اﻟﻶﻟﯽ‬‫ﻓﯽ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺴﻠﺴﻠﮥ و اﻟﻌﻮاﻟﯽ( دﯾﺒﺎﭼﻪ آن ﮐﺘﺎب اﯾﻦ اﺳﺖ‪ [1] :‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 2‬ص ‪ 391‬ط ﻣﺼﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪178 :‬‬‫اﻟﺤﻤـﺪ ﻟﻠّﻪ اﻟﻤﻌﯿﻦ ﻻﻫﻞ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬أﺷـﻬﺪ أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ وﺣـﺪه ﻻ ﺷـﺮﯾﮏ ﻟﻪ‪ ،‬ذو اﻟﻔﻀﻞ و اﻟﻤﻨـﮥ‪ ،‬و أﺷـﻬﺪ أن ﻣﺤﻤـﺪا ﻋﺒﺪه و‬‫رﺳﻮﻟﻪ اﻟﻬـﺎدي اﻟﯽ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺠﻨـﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﺮﺳـﻞ اﻟﯽ اﻟﻨﺎس و اﻟﺠﻨـﮥ‪ ،‬ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ و ﺻـﺤﺒﻪ ﺻـﻼة ﺗﮑﻮن ﻋﻦ اﻟﻨﺎر ﻧﻌﻢ‬‫اﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬و ﺳـﻠﻢ و ﺷـﺮف و ﮐﺮم و ﺑﻌﺪ ﻓﻬﺬه أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺴﻠﺴﻼت ﺻﺤﺎح و ﺣﺴﺎن و ﻋﻮال ﺻﺤﯿﺤﮥ ﻋﺸﺎرﯾﮥ ﻋﺎﻟﯿﮥ اﻟﺸﺄن‪ ،‬ﻻ ﯾﻮﺟﺪ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‬‫أﻋﻠﯽ ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺤﺴﻦ ﻟﻤﺆﻣﻦ اﻻﻋﺮاض ﻋﻨﻬﺎ‪ ،‬إذ ﻗﺮب اﻻﺳﻨﺎد و ﻋﻠﻮه ﻗﺮب ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﯽ ﺧﺘﻤﺘﻬﺎ ﺑﺎﺗﺼﺎل ﺗﻼوة اﻟﻘﺮآن‬‫اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟﯽ اﻟﻨﺒﯽ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﻋﻠﯿﻪ اﻓﻀﻞ اﻟﺼـﻠﻮة و اﻟﺘﺴـﻠﯿﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﺎﺗﺼﺎل اﻟﺼـﺤﺒﮥ‪ ،‬و ﻟﺒﺲ ﺧﺮﻗﮥ اﻟﺘﺼﻮف اﻟﻌﺎﻟﯿﮥ اﻟﺮﺗﺒﮥ‪ ،‬و أﻟﻔﺘﻬﺎ ﺑﺮﺳﻢ ﺳـﻠﻄﺎن‬‫اﻻﺳﻼم رﺋﯿﺲ ﻣﻠﻮك اﻻﻧﺎم‪ ،‬ﻣﻌﻠﯽ ﮐﻠﻤﮥ اﻻﯾﻤﺎن ﻣﻌﯿﻦ اﻟﻤﻠﮥ و اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ و اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﺷﺎﻫﺮخ ﺑﻬﺎدر ﻧﺼﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ اﻻﺳﻼم ﻋﻠﯽ ﻣﻤﺮ اﻟﺰﻣﺎن‪.‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻻول أﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﺼﺎﻟﺢ اﻟﺮاﺣﻠﮥ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﺜﻘﮥ أﺑﻮ اﻟﺜﻨﺎ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻔﮥ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ اﻟﻤﻨﺒﺠﯽ ﻗﺮاءة ﻣﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﯾﻮم‬‫اﻻﺣﺪ اﻟﻌﺎﺷﺮ ﻣﻦ ﺻﻔﺮ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺳﺘﯿﻦ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪179 :‬‬‫ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﺪﻣﺸﻖ اﻟﻤﺤﺮوﺳﮥ و ﻫﻮ أول ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺳ ﻤ ﻌﺘ ﻪ ﻗ ﺎ ل ‪:‬‬
‫أﺧﺒﺮﻧﺎ ﺷـﯿﺦ اﻟﺸـﯿﻮخ اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺣﻔﺺ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﮑﺮي اﻟﺴـﻬﺮوردي‪ ،‬و ﻫﻮ أول ﺣﺪﯾﺚ ﺳـﻤﻌﺘﻪ ﻣﻨﻪ‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﺗﻨﺎ اﻟﺸﯿﺨﮥ اﻟﺼﺎﻟﺤﮥ ﺳﺖ اﻟﺪار ﺷﻬﺪة ﺑﻨﺖ أﺣﻤﺪ اﻟﮑﺎﺗﺒﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ أول ﺣﺪﯾﺚ ﺳﻤﻌﺘﻪ ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ زاﻫﺮ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ اﻟﺸﺤﺎﻣﯽ‪،‬‬‫و ﻫﻮ أول ﺣﺪﯾﺚ ﺳﻤﻌﺘﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﺻﺎﻟﺢ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻤﺆذن‪ ،‬و ﻫﻮ أول ﺣﺪﯾﺚ ﺳﻤﻌﺘﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﺑﺴﻨﺪه اﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص )رض( ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ﻗﺎل‪) :‬اﻟﺮاﺣﻤﻮن ﯾﺮﺣﻤﻬﻢ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺗﺒﺎرك و ﺗﻌﺎﻟﯽ ارﺣﻤﻮا ﻣﻦ ﻓﯽ اﻻرض ﯾﺮﺣﻤﮑﻢ ﻣﻦ ﻓﯽ‬‫اﻟﺴﻤﺎء(‪.‬‬‫ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺴﻦ أﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ داود ﻓﯽ ﺳﻨﻨﻪ و اﻟﺘﺮﻣﺬي و ﻗﺎل ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺴﻦ ﺻﺤﯿﺢ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري‬‫ﮐﻨﯿﺖ ﺻﺎﺣﺐ ﺣﺼﻦ ﺣﺼـﯿﻦ اﺑﻮ اﻟﺨﯿﺮ‪ ،‬و ﻧﺎﻣﺶ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﺳﺖ‪ ،‬در‬‫اﺻﻞ دﻣﺸـﻘﯽ اﺳﺖ ﺑﻌﺪ از آن ﺷـﯿﺮازي ﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﺸﻬﻮر ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺠﺰري اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺠﺰﯾﺮه اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﮐﻪ در ﻣﻠﮏ دﯾﺎر ﺑﮑﺮ ﻣﺘﺼﻞ ﻣﻮﺻﻞ‬‫واﻗﻊ اﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺟﺰﯾﺮه درﯾﺎي ﺷﻮر ﻧﯿﺴﺖ در ﻣﺎ ﺑﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪180 :‬‬‫دﺟﻠﻪ و ﻓﺮات زﻣﯿﻦ ﻣﻌﻤﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺪرش ﺗﺎﺟﺮ ﺑﻮد و ﺗﺎ ﻣّﺪت دراز او را ﻓﺮزﻧﺪ روزي ﻧﻤﯽﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﺑﺤّﺞ ﮐﻌﺒﻪ رﺳـﯿﺪ آب زﻣﺰم ﺧﻮرد‬‫و ﻃﻠﺐ اوﻻـد ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ او را اﯾﻦ ﻓﺮزﻧـﺪ ﺑﺰرﮔﻮار ﻋﻨﺎﯾﺖ ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﺑﯿﺴﺖ و ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺎه رﻣﻀﺎن ﺑﻌـﺪ از ﻧﻤﺎز ﺗﺮاوﯾـﺢ ﺷﺐ ﺷـﻨﺒﻪ از‬‫ﺳﺎل ﭘﻨﺠﺎه و ﯾﮏ ﺑﻌﺪ از ﻫﻔﺘﺼﺪ ﺳﺎل ﻫﺠﺮي ﺗﻮﻟّﺪ ﺷﺪ در دﻣﺸﻖ‪ ،‬و در ﻫﻤﺎﻧﺠﺎ ﻧﺸﻮ و ﻧﻤﺎ ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 143‬از ‪174‬‬‫و از ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻤﺎد اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﻘﻪ و ﺣﺪﯾﺚ آﻣﻮﺧﺖ‪ ،‬اّﻣﺎ ﭘﯿﻤﺎﻧﻪ اﺳﺘﻌﺪاد او از ﻓّﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﭘﺮ ﻧﺸﺪ‪ ،‬و ﻃﻠﺐ ﻋﻠﻢ ﻗﺮاﺋﺖ ﻧﯿﺰ ﺑﺮ او ﻣﺴﺘﻮﻟﯽ‬‫ﮔﺸﺖ‪ ،‬و از اﺑﻦ اﻣﯿﻠﻪ‪ ،‬و ﺻـﻼح ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺑﺴـﯿﺎر ﺗﺤﺼـﯿﻞ اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﻋﻠﻢ ﻧﻤﻮد‪ ،‬و از ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬و‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻨﺠﺎر ﻧﯿﺰ اﺟﺎزت دارد‪ ،‬و ﺑﻘﺎﻫﺮه ﮐﻪ دار اﻟﻤﻠﮏ ﻣﺼـﺮ اﺳﺖ و اﺳـﮑﻨﺪرّﯾﻪ و دﯾﮕﺮ ﺑﻼد ﻣﻐﺮب ﮔﺮدﯾﺪ و ﻋﻠﻢ ﻗﺮاﺋﺖ‬‫را ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻧﻤﻮد‪ ،‬و در آن ﻣﻬﺎرت ﮐّﻠﯽ ﭘﯿﺪا ﮐﺮد‪ ،‬در ﻣﺼﺮ ﻣﺪرﺳﻪ ﺑﻨﺎ ﮐﺮد ﮐﻪ آن را دار اﻟﻘﺮآن ﻧﺎم ﻧﻬﺎد‪.‬‬‫ﺑﻌﺪ از آن در ﺑﻼد اﻟﺮوم داﺧﻞ ﺷﺪ‪ ،‬و در آن ﻣﻠﮏ وﺳـﯿﻊ ﻋﻠﻢ ﻗﺮاآت و ﺣﺪﯾﺚ را ﻧﺸـﺮ ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬و ﻣﺮد ﻣﺮا ﻧﻔﻊ ﻋﻈﯿﻢ ﺑﺴـﺒﺐ وي رﺳـﯿﺪ‪،‬‬‫ﺧﺼﻮﺻﺎ رﯾﺎﺳﺖ ﻋﻠﻢ ﻗﺮاءت در ﻣﻤﺎﻟﮏ اﺳـﻼﻣﯿﻪ او را ﻣﺴـّﻠﻢ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﺮد ﺧﻮش ﺷـﮑﻞ و ﺧﻮش ﻟﺒﺎس و زﺑﺎنآور ﻓﺼﯿﺢ و ﺑﻠﯿﻎ ﺑﻮد‪ ،‬در‬‫ﻣﻠـﮏ روم او را اﻣـﺎم اﻋﻈﻢ ﻟﻘﺐ داده ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﺎرﻫـﺎ ﺑﺤـّﺞ ﻣﺸـّﺮف ﮔﺸﺖ‪ ،‬و آﺧﺮ در ﺷـﯿﺮاز اﺳـﺘﻘﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬و اوﻗﺎت او ﻣﻌﻤﻮر ﺑﻮد‬‫ﺑﻬﻤﯿﻦ ﺳﻪ ﺷـﻐﻞ‪ :‬ﯾﺎ ﻗﺮاﺋﺖ ﻗﺮآن‪ ،‬ﯾﺎ اﺳـﻤﺎع ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﯾﺎ ﻋﺒﺎدت‪ ،‬و در اوﻗﺎت او ﺑﺮﮐﺖ ﻣﺤﺴﻮس ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺎ وﺟﻮدي ﮐﻪ ﻣﺮدم ﺑﺮاي ﻃﻠﺐ اﯾﻦ‬‫دو ﻋﻠﻢ ﺷـﺮﯾﻒ ﺑﺮوي ﻫﺠﻮم و ازدﺣﺎم داﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬و او راد و ﻋﺒﺎدت ﻫﻢ وﻇﯿﻔﻪ داﺷﺖ‪ ،‬ﻫﺮ روز آن ﻗـﺪر ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻣﯽﮐﺮد ﮐﻪ ﯾﮏ ﮐﺎﺗﺐ‬‫ﺟّﯿﺪ ﺳﺮﯾﻊ اﻟﮑﺘﺎﺑﮥ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻧﻮﺷﺖ‪ ،‬و در ﺳﻔﺮ و ﺣﻀﺮ ﺑﯿﺪار‪ ،‬و ﻗﺎﺋﻢ اﻟﻠﯿﻞ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬و ﻫﺮﮔﺰ روزه دوﺷﻨﺒﻪ و ﭘﻨﺠﺸﻨﺒﻪ از وي ﻓﻮت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪181 :‬‬‫ﻧﺸﺪه‪ ،‬و ﺳﻪ روزه از ﻫﺮ ﻣﺎه ﻧﯿﺰ روزه ﻣﯽداﺷﺖ‪ ،‬و ﻣﺆﻟﻔﺎت او ﻫﻤﻪ ﻣﻔﯿﺪ و ﻧﺎﻓﻊ اﻓﺘﺎد‪:‬‬‫)اﻟﻨﺸﺮ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات اﻟﻌﺸﺮ( ﮐﻪ ﺧﯿﻠﯽ ﺷﻬﺮت دارد‪.‬‬‫و ﻣﺨﺘﺼﺮ آن )ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟﻨﺸﺮ( ﻧﯿﺰ ﻣﺸﻬﻮر اﺳﺖ‪.‬‬‫و )ﻣﻨﻈﻮﻣﻪ ﻧﺸﺮ( ﮐﻪ آن را )ﻃّﯿﺒﮥ اﻟﻨﺸﺮ( ﻧﺎم ﻧﻬﺎده ﻧﯿﺰ ﻣﺮوج‪.‬‬‫و ﻣﺘﺪاول ﻗّﺮاء اﺳﺖ‪.‬‬‫و از ﮐﺘﺐ ﻏﯿﺮ ﻣﺸـﻬﻮر او )اﻻدﻟّﮥ اﻟﻮاﺿـﺤﮥ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺳﻮرة اﻟﻔﺎﺗﺤﮥ( و )اﻟﺠﻤﺎل ﻓﯽ اﺳﻤﺎء اﻟﺮﺟﺎل( و )ﺑﺪاﯾﮥ اﻟﻬﺪاﯾﮥ ﻓﯽ ﻋﻠﻮم اﻟﺤﺪﯾﺚ و‬‫اﻟﺮواﯾـﮥ(‪ ،‬و )ﺗﻮﺿـﯿﺢ اﻟﻤﺼﺎﺑﯿـﺢ( ﮐﻪ ﺷـﺮح ﻣﺼﺎﺑﯿـﺢ اﺳﺖ در ﺳﻪ ﺟﻠـﺪ ﺧﻮب ﻧﻮﺷـﺘﻪ‪ ،‬و )اﻟﻤﺴـﻨﺪ اﻻﺣﻤـﺪ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺘﻌّﻠﻖ ﺑﻤﺴـﻨﺪ اﺣﻤـﺪ( و‬‫)اﻟﺘﻌﺮﯾﻒ ﺑﺎﻟﻤﻮﻟﺪ اﻟﺸـﺮﯾﻒ و ﻣﺨﺘﺼـﺮ آن )ﻋﺮف اﻟﺘﻌﺮﯾﻒ( و )اﺳﻨﯽ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ( و )اﻟﺠﻮﻫﺮة اﻟﻌﻠّﯿﮥ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ‬‫اﻟﻌﺮﺑّﯿﮥ(‪.‬‬‫و دﯾﮕﺮ ﺗﺼـﺎﻧﯿﻒ ﻧﯿﺰ دارد‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ ﻋﻠّـﺎﻣﻪ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻓﻬـﺪ در ﻣﻌﺠﻢ ﺷـﯿﻮخ واﻟـﺪ ﺧﻮد ﺣﺎﻓﻆ ﺗﻘﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻓﻬـﺪ ﺳـﯽ و ﻧﻪ از‬‫ﻣﺆﻟﻔﺎت اﯾﻦ ﺑﺰرگ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪.‬‬‫ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﻪ ﺳﺎل ﻫﻔﺘﺼﺪ و ﺳﯽ و ﺳﻪ وﻓﺎت او اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﻈﻤﯽ ﻫﻢ دارد از ﺟﻤﻠﻪ ﻗﺼﯿﺪه ﻧﺒﻮﯾﻪ او اﯾﻦ دو ﺑﯿﺖ ﻣﺤﻔﻮظ ﺧﺎﻃﺮ‪ -‬اﺳﺖ‪:‬‬‫اﻟﻬﯽ ﺳﻮد اﻟﻮﺟﻪ اﻟﺨﻄﺎﯾﺎ و ﺑﯿﻀﺖ اﻟﺴﻨﻮن ﺳﻮاد ﺷﻌﺮي‬‫ﻓﻤﺎ ﺑﻌﺪ اﻟﺘﻘﯽ اﻻ اﻟﻤﺼﻠﯽ و ﻣﺎ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﺼﻠﯽ ﻏﯿﺮ ﻗﺒﺮي‬‫و در ﺗﻀﻤﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ رﺣﻤﺖ ﮐﻪ ﻣﺴﻠﺴﻞ ﺑﺎّوﻟّﯿﺖ اﺳﺖ ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪182 :‬‬‫ﺗﺠﻨﺐ اﻟﻈﻠﻢ ﻋﻦ ﮐﻞ اﻟﺨﻼﺋﻖ ﻓﯽ ﮐﻞ اﻻﻣﻮر ﻓﯿﺎ وﯾﻞ اﻟﺬي ﻇﻠﻤﺎ‬‫و ارﺣﻢ ﺑﻘﻠﺒﮏ ﺧﻠﻖ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻠﻬﻢ ﻓﺎﻧﻤﺎ ﯾﺮﺣﻢ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻣﻦ رﺣﻤﺎ‬‫و روزي ﮐﻪ ﺧﺘﻢ ﺷﻤﺎﺋﻞ ﺗﺮﻣﺬي در ﻣﺠﻠﺲ او ﺷﺪ‪ ،‬و ﺷﺎﮔﺮدان از ﺧﻮاﻧﺪن ﻓﺎرغ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬اﯾﻦ دو ﺑﯿﺖ ﻟﻄﯿﻒ اﻧﺸﺎء ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫أﺧﻼي ان ﺷﻂ اﻟﺤﺒﯿﺐ و رﺑﻌﻪ و ﻋﺰ ﺗﻼﻗﯿﻪ و ﻧﺎﺋﺖ ﻣﻨﺎزﻟﻪ‬‫وﻓﺎﺗﮑﻢ أن ﺗﺒﺼﺮوه ﺑﻌﯿﻨﻪ ﻓﻤﺎ ﻓﺎﺗﮑﻢ ﺑﺎﻟﺴﻤﻊ ﻫﺪي ﺷﻤﺎﺋﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 144‬از ‪174‬‬‫و در ﺷﻮق ﺑﻤّﮑﻪ ﻣﻌّﻈﻤﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫أﺧﻼي ان رﻣﺘﻢ زﯾﺎدة ﺑﻤﮑﮥ و واﻓﯿﺘﻢ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ ﺣﺞ ﺑﻌﻤﺮة‬‫ﻓﻌﻮﺟﻮا ﻋﻠﯽ ﺟﻌﺮاﻧﻪ و اﺳﺄﻟﻦ ﻟﯽ و أوﻓﻮا ﺑﻌﻬﺪ ﻻ ﺗﮑﻮﻧﻦ ﮐﺎﻟﺘﯽ‬‫و در ﺑﺎب ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻣﻨﻮره ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪183 :‬‬‫ﻣﺪﯾﻨﮥ ﺧﯿﺮ اﻟﺨﻠﻖ ﯾﺤﻠﻮ ﻟﻨﺎﻇﺮي ﻓﻼ ﺗﻌﺬﻟﻮﻧﯽ ان ﻓﺘﻨﺖ ﺑﻬﺎ ﻋﺸﻘﺎ‬‫و ﻗﺪ ﻗﯿﻞ ﻓﯽ زرق اﻟﻌﯿﻮن ﻣﺸﺎﻣﮥ و ﻋﻨﺪي أن اﻟﯿﻤﻦ ﻓﯽ ﻋﯿﻨﻬﺎ اﻟﺰرﻗﺎء ]‪[1‬‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻋﺒﺎرات ﻣﻔﺘﺎح ﮐﻨﺰ را اﻧﺘﺤﺎل ﮐﺮده‬‫و اﮐﻨﻮن اﺻـﻞ ﻋﺒـﺎرت ﮐﺘـﺎب )ﻣﻔﺘـﺎح ﮐﻨﺰ دراﯾـﮥ اﻟﻤﺠﻤﻮع ﻣﻦ درر اﻟﻤﺠّﻠـﺪ اﻟﻤﺴـﻤﻮع( ﮐﻪ اﺻﻞ ﻧﺴـﺨﻪ آن ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﺮاي ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ از ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻣﻨّﻮره ﻧﻮﯾﺴﺎﻧﯿﺪه آورده ﭘﯿﺶ ﻓﻘﯿﺮ ﺣﺎﺿـﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﻧﺘﺤﺎل‬‫اﮐﺜﺮ آن ﺑﺮاي ﺗﺮوﯾـﺞ زﯾﻮف ﮐﺎﺳـﺪه ﺧﻮد ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﺑﺎﯾﺪ ﺷـﻨﯿﺪ ﺗﺎ ﺣﺎل ﺗﺒّﺤﺮ و ﻣﺰﯾﺪ اﻃﻼع ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﮐﻪ اﻟﻘﺎي آن را در ﻗﻠﻮب ﻋﻮام‬‫ﺧﻮاﺳﺘﻪاﻧﺪ ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻗﺼﻮي ﻣﻨﮑﺸﻒ ﺷﻮد‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺟﺰري از ﻣﻔﺘﺎح ﮐﻨﺰ اﻟﺪراﯾﮥ‬‫ﻗـﺎل ﻓﯽ )اﻟﻤﻔﺘﺎح(‪ :‬ﻋﻘﻮد اﻟﻶﻟﯽ ﻓﯽ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺴﻠﺴـﻠﮥ و اﻟﻌﻮاﻟﯽ ﻻﺑﻦ اﻟﺠﺰري أﺧﺒﺮﻧﯽ ]‪ [2‬ﺑﻬﺎ ﻗﺮاءة ﻣﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺴـﻨﺪه اﻟﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ‬‫]‪ [2 -1‬اﻟﻀﻤﯿﺮ اﻟﻤﺮﻓﻮع ﻓﯽ اﺧﺒﺮﻧﯽ راﺟﻊ اﻟﯽ اﺳﺘﺎذه أﺑﯽ اﻟﺼﻼح ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‪ -‬اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﻧﺼﺎري‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪184 :‬‬‫اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻢ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻓﻬـﺪ و أﺑﻮه ﺗﻘﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺨﺮﺟﻬﺎ اﺳـﺘﺎذ اﻻﻗﺮاء ﺷـﻤﺲ‬‫اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻓﯿﻬﺎ و ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﻓﺬﮐﺮﻫﺎ‪.‬‬‫و ﺑﺎﻟﺴـﻨﺪ ﻗﺎل اﻻﺳـﺘﺎذ أﺑﻮ اﻟﺨﯿﺮ اﻟﺸﻤﺲ ﺑﻦ اﻟﺠﺰري رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ اﻟﻤﻌﯿﻦ ﻻﻫﻞ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﺴﻨﮥ‪ ،‬و أﺷﻬﺪ أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ وﺣﺪه‬‫ﻻ ﺷﺮﯾﮏ ﻟﻪ ذو اﻟﻔﻀﻞ و اﻟﻤﻨﮥ‪ ،‬و أﺷﻬﺪ أن ﻣﺤﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ اﻟﻬﺎدي اﻟﯽ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬اﻟﻤﺮﺳﻞ اﻟﯽ اﻟﻨﺎس و اﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﻋﻠﯽ آﻟﻪ و ﺻﺤﺒﻪ ﺻﻼة ﺗﮑﻮن ﻟﻨﺎ ﻣﻦ اﻟﻨﺎر ﻧﻌﻢ اﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬و ﺳﻠﯽ و ﺷﺮف و ﮐﺮم‪.‬‬‫و ﺑﻌﺪ ﻓﻬﺬه اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺴﻠﺴﻼت ﺻﺤﺎح و ﺣﺴﺎن و ﻋﻮال ﺻﺤﯿﺤﮥ ﻋﺸﺎرﯾﮥ‪ ،‬ﻋﺎﻟﯿﮥ اﻟﺸﺄن ﻻ ﯾﻮﺟﺪ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ أﻋﻠﯽ ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺤﺴﻦ ﻟﻤﺆﻣﻦ‬‫اﻻﻋﺮاض ﻋﻨﻬﺎ‪ ،‬إذ ﻗﺮب اﻻﺳـﻨﺎد و ﻋﻠﻮه ﻗﺮب ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و رﺳﻮﻟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﯽ ﺧﺘﻤﺘﻬﺎ ﺑﺎﺗﺼﺎل ﺗﻼوة اﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻈﯿﻢ‬‫اﻟﯽ اﻟﻨﺒﯽ اﻟﮑﺮﯾﻢ‪ ،‬ﻋﻠﯿﻪ اﻓﻀﻞ اﻟﺼﻠﻮة و اﻟﺘﺴﻠﯿﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﺎﺗﺼﺎل اﻟﺼﺤﺒﮥ‪ ،‬و ﻟﺒﺲ ﺧﺮﻗﮥ اﻟﺘﺼﻮف‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪185 :‬‬‫اﻟﻌﺎﻟﯿﮥ اﻟﺮﺗﺒﮥ‪ ،‬أﻟﻔﺘﻬﺎ ﺑﺮﺳﻢ ﺳـﻠﻄﺎن اﻻﺳـﻼم‪ ،‬رﺋﯿﺲ ﻣﻠﻮك اﻻﻧﺎم‪ ،‬ﻣﻌﻠﯽ ﮐﻠﻤﮥ اﻻﯾﻤﺎن‪ ،‬ﻣﻌﯿﻦ اﻟﻤﻠﮥ و اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ و اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﺷﺎﻫﺮخ ﺑﻬﺎدر ﻧﺼﺮ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ اﻻﺳﻼم ﻋﻠﯽ ﻣﻤﺮ اﻟﺰﻣﺎن‪.‬‬‫اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻻول أﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﺼﺎﻟﺢ اﻟﺮﺣﻠﮥ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﺜﻘﮥ أﺑﻮ اﻟﺜﻨﺎ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻔﮥ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ اﻟﻤﻨﺒﺠﯽ‪ ،‬ﻗﺮاءة ﻣﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﯾﻮم‬‫اﻻﺣﺪ اﻟﻌﺎﺷﺮ ﻣﻦ ﺻﻔﺮ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺳﺘﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﺪﻣﺸﻖ اﻟﻤﺤﺮوﺳﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ أول ﺣﺪﯾﺚ ﺳﻤﻌﺘﻪ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 145‬از ‪174‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺎ ﺷﯿﺦ اﻟﺸﯿﻮخ اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺣﻔﺺ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﮑﺮي اﻟﺴﻬﺮوردي‪ ،‬و ﻫﻮ أول ﺣﺪﯾﺚ ﺳﻤﻌﺘﻪ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﺗﻨﺎ اﻟﺸﯿﺨﮥ اﻟﺼﺎﻟﺤﮥ ﺳﺖ اﻟﺪار ﺷﻬﺪة ﺑﻨﺖ أﺣﻤﺪ اﻟﮑﺎﺗﺒﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ أول ﺣﺪﯾﺚ ﺳﻤﻌﺘﻪ ﻣﻨﻬﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ زاﻫﺮ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ اﻟﺸﺤﺎﻧﯽ و ﻫﻮ أول ﺣﺪﯾﺚ ﺳﻤﻌﺘﻪ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﺻﺎﻟﺢ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻤﺆذن‪ ،‬و ﻫﻮ أول ﺣﺪﯾﺚ ﺳﻤﻌﺘﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﺑﺴﻨﺪه اﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻟﻌﺎص‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪186 :‬‬‫رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪.‬‬‫أن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪) :‬اﻟﺮاﺣﻤﻮن ﯾﺮﺣﻤﻬﻢ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺗﺒﺎرك و ﺗﻌﺎﻟﯽ ارﺣﻤﻮا ﻣﻦ ﻓﯽ اﻻرض ﯾﺮﺣﻤﮑﻢ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﺴﻤﺎء(‪.‬‬‫ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ أﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ داود ﻓﯽ ﺳـﻨﻨﻪ و اﻟﺘﺮﻣﺬي و ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺴﻦ ﺻﺤﯿﺢ اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬اﻋﻼم ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣﮥ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ ﻓﯽ‬‫ﻣﻌﺠﻢ ﺷﯿﻮخ واﻟﺪه اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ‪ :‬ﻫﻮ اﻻﻣﺎم اﻟﻌﻼﻣﮥ اﺳﺘﺎذ اﻻﻗﺮاء أﺑﻮ اﻟﺨﯿﺮ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻌﻤﺮي اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ ﺛﻢ اﻟﺸﯿﺮازي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺠﯿﻢ و اﻟﺰاء و ﮐﺴﺮ اﻟﺮاء ﻧﺴﺒﮥ اﻟﯽ ﺟﺰﯾﺮة‬‫اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﺒﻼد ﺑﮑﺮ ﻗﺮب اﻟﻤﻮﺻﻞ‪.‬‬‫ﮐﺎن واﻟﺪه ﺗﺎﺟﺮا و ﺑﻘﯽ ﻣﺪة ﻣﻦ اﻟﻌﻤﺮ ﻟﻢ ﯾﺮزق وﻟﺪا‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﺣﺞ ﺷـﺮب ﻣﺎء زﻣﺰم و ﺳﺄل اﻟﱠﻠﻪ أن ﯾﺮزﻗﻪ وﻟﺪا ﻋﺎﻟﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻮﻟﺪ ﻟﻪ ﺷـﯿﺨﻨﺎ ﻫﺬا ﺑﻌﺪ‬‫ﺻﻼة اﻟﺘﺮاوﯾﺢ ﻣﻦ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﺴﺒﺖ اﻟﺨﺎﻣﺲ و اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﺪﻣﺸﻖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪187 :‬‬‫و ﻧﺸﺄ ﺑﻬﺎ و ﺗﻔﻘﻪ ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻤﺎد ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﻟﻬـﺞ ﺑﻄﻠﺐ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﻟﻘﺮاءات ﻓﺴـﻤﻊ ﻣﻦ اﺑﻦ أﻣﯿﻠﮥ‪ ،‬و اﻟﺼـﻼح ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ‬‫آﺧﺮﯾﻦ‪ ،‬و ذﮐﺮ أن ﻟﻪ إﺟﺎزة ﻣﻦ اﻟﻌﺰ ﺑﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻨﺠﺎر‪ ،‬و رﺣﻞ اﻟﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة‪ ،‬و اﻻﺳﮑﻨﺪرﯾﮥ‪ ،‬و اﻋﺘﻨﯽ ﺑﺎﻟﻘﺮاءات و‬‫ﺑﺮز ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﺑﻨﯽ ﻣﺪرﺳـﮥ ﺳـﻤﺎﻫﺎ دار اﻟﻘﺮآن‪ ،‬و دﺧﻞ ﺑﻼد اﻟﺮوم ﻓﻨﺸـﺮ ﺑﻬﺎ ﻋﻠﻢ اﻟﻘﺮاءات و اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻧﺘﻔﻊ اﻟﻨﺎس ﺑﻪ‪ ،‬و اﻧﺘﻬﺖ إﻟﯿﻪ رﯾﺎﺳـﮥ‬‫ﻋﻠﻢ اﻟﻘﺮاءات ﻓﯽ اﻟﻤﻤﺎﻟﮏ اﻻﺳﻼﻣﯿﮥ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﺷـﮑﻼ ﺣﺴـﻨﺎ‪ ،‬ﻓﺼـﯿﺤﺎ‪ ،‬ﺑﻠﯿﻐﺎ و ﺗﻠﻘﺐ ﻓﯽ ﺑﻼد اﻟﺮوم ﺑﺎﻻﻣﺎم اﻻﻋﻈﻢ‪ ،‬و ﺣﺞ ﻣﺮات‪ ،‬و اﺳـﺘﻘﺮ أﺧﯿﺮا ﺑﺸـﯿﺮاز‪ ،‬و ﮐﺎن أوﻗﺎﺗﻪ ﺑﯿﻦ ﻗﺮاءة‬‫ﻗﺮآن‪ ،‬و اﺳـﻤﺎع ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ و ﺑﻮرك ﻟﻪ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻊ ازدﺣﺎم اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯿﻪ ﯾﺆﻟﻒ ﻗﺪر ﻣﺎ ﯾﮑﺘﺐ اﻟﻨﺎﺳﺦ‪ ،‬ﻻ ﯾﻨﺎم ﻋﻦ ﻗﯿﺎم اﻟﻠﯿﻞ‬‫ﻓﯽ ﺳﻔﺮ و ﻻ ﺣﻀﺮ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺘﺮك ﺻﻮم اﻻﺛﻨﯿﻦ و اﻟﺨﻤﯿﺲ‪ ،‬و ﺛﻼﺛﮥ اﯾﺎم ﻣﻦ ﮐﻞ ﺷﻬﺮ‪.‬‬‫و ﻟﻪ اﻟﻤﺆﻟﻔﺎت اﻟﻌﺪﯾﺪة اﻟﺠﺎﻣﻌﮥ اﻟﻤﻔﯿﺪة ﻣﻦ ﻋﯿﻮﻧﻬﺎ‪) :‬اﻟﻨﺸﺮ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات اﻟﻌﺸﺮ( و ﻣﺨﺘﺼﺮه )ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟﻨﺸﺮ( و ﻣﻨﻈﻮﻣﺘﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪188 :‬‬‫)ﻃﯿﺒـﮥ اﻟﻨﺸـﺮ( و )اﻻدﻟـﮥ اﻟﻮاﺿـﺤﮥ ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻔﺎﺗﺤـﮥ( و )اﻟﺠﻤﺎل ﻓﯽ اﺳـﻤﺎء اﻟﺮﺟﺎل( و )ﺑﺪاﯾـﮥ اﻟﻬﺪاﯾـﮥ ﻓﯽ ﻋﻠﻮم اﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﻟﺮواﯾﮥ( و‬‫)اﻟﺤﺼﻦ اﻟﺤﺼـﯿﻦ ﻣﻦ ﮐﻼم ﺳـﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ(‪ ،‬و ﻣﺨﺘﺼـﺮاه‪) :‬اﻟﻌﺪة( و )اﻟﺠﻨﮥ(‪ ،‬و )اﻟﺘﻮاﺿـﯿﺢ ﻓﯽ ﺷـﺮح اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ( ﻓﯽ ﺛﻼث ﻣﺠﻠﺪات و‬‫)ﻋﻘﻮد اﻟﻶﻟﯽ( و )اﻟﻤﺴـﻨﺪ اﻻﺣﻤـﺪ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺘﻌﻠﻖ ﺑﻤﺴـﻨﺪ أﺣﻤـﺪ(‪ ،‬و )اﻟﺘﻌﺮﯾﻒ ﺑﺎﻟﻤﻮﻟﺪ اﻟﺸـﺮﯾﻒ(‪ ،‬و ﻣﺨﺘﺼـﺮه )ﻋﺮف اﻟﺘﻌﺮﯾﻒ(‪ ،‬و )أﺳـﻨﯽ‬‫اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ(‪ .‬و )اﻟﺠﻮﻫﺮة اﻟﻌﻠﯿﮥ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ( و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ذﮐﺮ ﻣﻨﻬﺎ اﺑﻦ ﻓﻬﺪ ﺗﺴﻌﮥ و ﺛﻠﺜﯿﻦ ﻣﺆﻟﻔﺎ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ ﺳﻨﮥ ﺛﻼث و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ و ﻣﻦ ﻧﻈﻤﻪ ﻣﻦ ﻗﺼﯿﺪة ﻧﺒﻮﯾﮥ‪.‬‬‫اﻟﻬﯽ ﺳﻮد اﻟﻮﺟﻪ اﻟﺨﻄﺎﯾﺎ و ﺑﯿﻀﺖ اﻟﺴﻨﻮن ﺳﻮاد ﺷﻌﺮي‬‫و ﻣﺎ ﺑﻌﺪ اﻟﺘﻘﯽ اﻻ اﻟﻤﺼﻠﯽ و ﻣﺎ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﺼﻠﯽ ﻏﯿﺮ ﻗﺒﺮي‬‫و ﻟﻪ ﻣﻀﻤﻨﺎ ﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺮﺣﻤﮥ اﻟﻤﺴﻠﺴﻞ اﻻوﻟﯿﮥ‪:‬‬‫ﻧﺠﻨﺐ اﻟﻈﻠﻢ ﻋﻦ ﮐﻞ اﻟﺨﻼﺋﻖ ﻓﯽ ﮐﻞ اﻻﻣﻮر ﻓﯿﺎ وﯾﻞ اﻟﺬي ﻇﻠﻤﺎ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪189 :‬‬‫و ارﺣﻢ ﺑﻘﻠﺒﮏ ﺧﻠﻖ اﻟﱠﻠﻪ و ارﺿﻬﻢ ﻓﺎﻧﻤﺎ ﯾﺮﺣﻢ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻣﻦ رﺣﻤﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 146‬از ‪174‬‬‫و ﻟﻪ اﯾﻀﺎ ﻋﻨﺪ ﻣﺎ ﺧﺘﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﺷﻤﺎﺋﻞ اﻟﺘﺮﻣﺬي‪:‬‬‫أﺧﻼي ان ﺷﻂ اﻟﺤﺒﯿﺐ و رﺑﻌﻪ و ﻋﺰ ﺗﻼﻗﯿﻪ و ﻧﺎﺋﺖ ﻣﻨﺎزﻟﻪ‬‫وﻓﺎﺗﮑﻢ ان ﺗﺒﺼﺮوه ﺑﻌﯿﻨﮑﻢ ﻓﻤﺎ ﻓﺎﺗﮑﻢ ﺑﺎﻟﺴﻤﻊ ﻫﺪي ﺷﻤﺎﺋﻠﻪ‬‫و ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪:‬‬‫ﻣﺪﯾﻨﮥ ﺧﯿﺮ اﻟﺨﻠﻖ ﺗﺤﻠﻮ ﻟﻨﺎﻇﺮي ﻓﻼ ﺗﻌﺬﻟﻮﻧﯽ ان ﻓﺘﻨﺖ ﺑﻬﺎ ﻋﺸﻘﺎ‬‫و ﻗﺪ ﻗﯿﻞ ﻓﯽ زرق اﻟﻌﯿﻮن ﻣﺸﺎﻣﮥ و ﻋﻨﺪي ان اﻟﯿﻤﻦ ﻓﯽ ﻋﯿﻨﻬﺎ اﻟﺰرﻗﺎء‬‫و ﻟﻪ ‪:‬‬
‫اﺧﻼي ان رﻣﺘﻢ زﯾﺎرة ﻣﮑﮥ و واﻓﯿﺘﻢ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ ﺣﺞ ﺑﻌﻤﺮة ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪190 :‬‬‫ﻓﻌﻮﺟﻮا ﻋﻠﯽ ﺟﻌﺮاﻧﮥ و اﺳﺄﻟﻦ ﻟﯽ و اوﻓﻮا ﺑﻌﻬﺪي ﻻ ﺗﮑﻮﻧﻦ ﮐﺎﻟﺘﯽ ]‪[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﺜﻞ ﻋﺒﺎرت ﺑﺴـﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ از آن واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ او ﻋﻠﻢ ﻓﻘﻪ را‬‫از ﻋﻤﺎد ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ آﻣﻮﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﺣﺮﯾﺺ ﮔﺮدﯾﺪ ﺑﻄﻠﺐ ﺣﺪﯾﺚ و ﻗﺮاآت‪ ،‬و ﺷﻨﯿﺪ ﺣﺪﯾﺚ را از اﺑﻦ اﻣﯿﻠﻪ‪ ،‬و ﺻﻼح ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ و‬‫دﯾﮕﺮان‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﮐﺮ ﮐﺮده ﺷـﺪه ﮐﻪ ﺑﺮاي او اﺟﺎزه اﺳﺖ از ﻋّﺰ ﺑﻦ ﺟﻤﺎﻋـﮥ‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‪ ،‬و اﻋﺘﻨﺎء ﮐﺮده ﺑﻘﺮاءات و ﺗﻔّﻮق در آن ﺣﺎﺻـﻞ‬‫ﮐﺮد‪ ،‬و ﺑﻨـﺎ ﮐﺮد ﻣـﺪرﺳﻪ را ﮐﻪ آن را دار اﻟﻘﺮآن ﻧﺎم ﻧﻬﺎد‪ ،‬و ﺑﺒﻼد روم رﻓﺖ و در آن ﺑﻼد ﻋﻠﻢ ﻗﺮاآت و ﻋﻠﻢ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻣﻨﺘﺸـﺮ و ﺷﺎﯾﻊ‬‫ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬و ﻣﺮدم ﻣﻨﺘﻔﻊ ﺑﺎو ﺷﺪﻧـﺪ‪ ،‬و ﻣﻨﺘﻬﯽ ﺷﺪ ﺑﺎو رﯾﺎﺳﺖ ﻋﻠﻢ ﻗﺮاﺋﺖ در ﻣﻤﺎﻟﮏ اﺳـﻼﻣّﯿﻪ‪ ،‬و ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺧﻮش رو و ﺻﺎﺣﺐ ﺟﻤﺎل‪ ،‬و‬‫ﺑﻠﯿﻎ ﺑﻮد‪.‬‬‫و در ﺑﻼد روم او را ﻣﻠّﻘﺐ ﺑﺎﻣﺎم اﻋﻈﻢ ﻣﯽﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﭼﻨﺪ ﺑﺎر ﺣّﺞ ﮐﺮد‪ ،‬و اوﻗﺎت او ﻣﺼـﺮوف ﺑﻮد ﺑﻘﺮاﺋﺖ ﻗﺮآن و اﺳـﻤﺎع ﺣﺪﯾﺚ و ﻏﯿﺮ‬‫آن‪ ،‬و ﺑﺮﮐﺖ در اﯾﻦ اﺷـﻐﺎل داﺷﺖ‪ ،‬و ﺑﺎ وﺻﻒ ازدﺣﺎم ﻣﺮدم ﻗﺪري ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻣﯽﮐﺮد ﮐﻪ ﯾﮏ ﮐﺎﺗﺐ ﻣﯽﻧﻮﺷﺖ‪ ،‬و ﻗﯿﺎم ﺷﺐ را در ﺳﻔﺮ و‬‫ﺣﻀﺮ ﺗﺮك ﻧﻤﯽﮐﺮد‪ ،‬و روزه دوﺷﻨﺒﻪ و ﭘﻨﺠﺸﻨﺒﻪ و روزه ﺳﻪ روز از ﻫﺮ ﻣﺎه را ﺗﺮك ﻧﻤﯽﮐﺮد‪ ،‬و ﺑﺮاي او ﻣﺆﻟّﻔﺎت ﻋﺪﯾﺪه و ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻔﯿﺪه‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻋﯿﻮن آن ﮐﺘﺎب اﺳﻨﯽ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ اﺳﺖ‪ [1] .‬ﻣﻔﺘﺎح ﮐﻨﺰ اﻟﺪراﯾﮥ ص ‪ 153‬ﻣﺨﻄﻮ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري از ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ﺳﯿﻮﻃﯽ‬‫و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در )ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ﮔﻔﺘﻪ(‪:‬‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﺰري اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻘﺮﺷﯽ ﺷﯿﺦ اﻻﻗﺮاء ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﺨﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ اﺣﺪي و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب اﻟﻔﺨﺮ ﺑﻦ اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬و ﺑﺮع ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات‪ ،‬و دﺧﻞ اﻟﺮوم ﻓﺎﺗﺼﻞ ﺑﻤﻠﮑﻬﺎ ﯾﺰﯾﺪ‬‫ﺑﻦ ﻋﺜﻤـﺎن‪ ،‬ﻓـﺄﮐﺮﻣﻪ و اﻧﺘﻔﻊ ﺑﻪ اﻫـﻞ اﻟﺮوم‪ ،‬ﻓﻠﻤـﺎ دﺧـﻞ ﺗﯿﻤﻮر ﻟﻨﮏ اﻟﯽ اﻟﺮوم‪ ،‬و ﻗﺘﻞ ﻣﻠﮑﻬﺎ‪ ،‬اﺗﺼﻞ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﺑﺘﯿﻤﻮر‪ ،‬و دﺧﻞ ﻣﻌﻪ ﺑﻼد‬‫اﻟﻌﺠﻢ‪ ،‬و وﻟﯽ ﻗﻀـﺎء ﺷـﯿﺮاز‪ ،‬و اﻧﺘﻔﻊ ﺑﻪ اﻫﻠﻬـﺎ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءة و اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻓﮑـﺎن اﻣﺎﻣـﺎ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات‪ ،‬ﻻـ ﻧﻈﯿﺮ ﻟﻪ ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه ﻓﯽ اﻟـﺪﻧﯿﺎ ﺣـﺎﻓﻈﺎ‬‫ﻟﻠﺤﺪﯾﺚ و ﻏﯿﺮه أﺗﻘﻦ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ ﻣﻌﺮﻓﮥ‪ ،‬أﻟﻒ اﻟﻨﺸـﺮ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات اﻟﻌﺸـﺮ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺼـﻨﻒ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ أﺷﯿﺎء أﺧﺮ‪ ،‬و ﺗﺨﺎرﯾﺞ‬‫ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻋﻤﻞ‪.‬‬‫و ﻗﺪ وﺻﻔﻪ ﺑا ﻦ ﺣﺠﺮ ﺑﺎﻟﺤﻔﻆ ﻓﯽ ﻣﻮاﺿﻊ ﻋﺪﯾﺪة ﻣﻦ اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ‪.[1] 833‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﺣﺎﻓﻆ و ﺷﯿﺦ إﻗﺮاء اﺳﺖ و ﺑﺮاﻋﺖ ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ص ‪.544‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪192 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 147‬از ‪174‬‬‫در ﻗﺮاآت ﺣﺎﺻـﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﭘﺎدﺷﺎه روم او را اﮐﺮام ﮐﺮده‪ ،‬و اﻫﻞ روم از او ﻣﻨﺘﻔﻊ ﺷﺪﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﺎز ﻧﺰد ﺗﯿﻤﻮر رﻓﺖ‪ ،‬و واﻟﯽ‬‫ﻗﻀﺎء ﺷـﯿﺮاز ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬و اﻫﻞ ﺷـﯿﺮاز ﺑﺎو ﻣﻨﺘﻔﻊ ﺷﺪﻧـﺪ در ﻗﺮاﺋﺖ و ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬و او اﻣﺎم ﺑﻮد در ﻗﺮاﺋﺖ و ﻧﻈﯿﺮي ﺑﺮاي او در دﻧﯿﺎ در ﻋﺼـﺮ او‬‫ﻧﺒﻮد‪ ،‬و ﺣﺎﻓﻆ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻣﺜﻞ ﮐﺘﺎب ﻧﺸـﺮ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻧﺸﺪه‪ ،‬و ﺗﺨﺎرﯾﺞ در ﺣﺪﯾﺚ و ﻋﻤﻞ در آن ﻫﻢ داﺷﺘﻪ‪ ،‬و ﻋّﻠﺎﻣﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ او را در‬‫ﻣﻮاﺿﻊ ﻋﺪﯾﺪه از درر ﮐﺎﻣﻨﻪ ﺑﺤﻔﻆ ﻣﻮﺻﻮف ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ ﺗﺼـﺮﯾﺢ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ ﺷـﺮط ﺣﺎﻓﻆ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺸـﻬﻮر ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻄﻠﺐ‪ ،‬و اﺧﺬ از اﻓﻮاه رﺟﺎل‪ ،‬و ﻣﻌﺮﻓﺖ‬‫ﺑﺠﺮح و ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻃﺒﻘﺎت روات و ﻣﺮﺗﺒﺸﺎن‪ ،‬و ﺗﻤﯿﯿﺰ ﺻﺤﯿﺢ از ﺳﻘﯿﻢ‪ ،‬و ﻣﺴﺘﺤﻀﺮات او در اﯾﻦ ﺑﺎب زﯾﺎده از ﻏﯿﺮ ﻣﺴﺘﺤﻀﺮات ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻫﻢ ﺣﺎﺋﺰ اﯾﻦ اوﺻﺎف ﺟﻤﯿﻠﻪ‪ ،‬و ﺟﺎﻣﻊ اﯾﻦ ﺷـﺮوط ﻓﺨﯿﻤﻪ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و از اﻓﺎدات دﯾﮕﺮ اﮐﺎﺑﺮ اﺋّﻤـ ﮥ و ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺳـﻨّﯿﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﺰﯾﺪ‬‫ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري واﺿﺢ اﺳﺖ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري از ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ اﺑﻦ دﻫﺎن‬‫ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ دّﻫﺎن ﻣّﮑﯽ ﮐﻪ رﺿﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﯿﺪر اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در )ﺗﻨﻀﯿﺪ اﻟﻌﻘﻮد اﻟﺴﻨّﯿﻪ ﺑﺘﻤﻬﯿﺪ اﻟﺪوﻟﮥ اﻟﺤﺴﯿﻨّﯿﮥ(‬‫او را ﺑﺸﯿﺦ اﺟﻞ و ﻣﻌﺘﻤﺪ ﻣﺆﺗﻤﻦ وﺻﻒ ﮐﺮده‪ ،‬و در )ﺣﺎﺷﯿﻪ اﺗﺤﺎف ذوي اﻻﻟﺒﺎب( ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ او ﺻﺎﺣﺐ ﻋﻠﻢ و ﺻﻼح ﺑﻮد‪ ،‬و‬‫ﺑﯿﺖ او ﺑﯿﺖ ﻋﻠﻢ و ﻓﻀﻞ و ﻧﺠﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ ،‬در ﮐﺘﺎب )ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪193 :‬‬‫ﮐﺘﺎب اﻟﻨﺸـﺮ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات اﻟﻌﺸـﺮ‪ ،‬و ﻣﺨﺘﺼـﺮه اﻟﺘﻘﺮﯾﺐ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﻈﻮﻣﮥ اﻟﻤﺴـﻤﺎة ﻃﯿﺒﮥ اﻟﻨﺸـﺮ‪ ،‬و اﻟﺪرة اﻟﻤﻀﯿﺌﮥ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات اﻟﺜﻼﺛﮥ اﻟﺼﺤﯿﺤﮥ‬‫اﻟﻤﺮﺿـﯿﮥ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻦ ﻣﺆﻟﻔﺎت اﻣﺎم اﻟﻘﺮاء اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﺨﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪،‬‬‫أﺧﺒﺮ ﺑﻬـﺎ ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ أﺣﻤـﺪ اﻟﻌﺠﻞ ﻋﻦ اﻻﻣﺎم ﯾﺤﯿﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻤﺸﺎﯾـﺦ اﻟﺜﻼﺛـﮥ‪ :‬اﻻﻣﺎم اﻟﺤﺠـﮥ‪ ،‬ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة‪ ،‬زﯾﻦ اﻟـﺪﯾﻦ زﮐﺮﯾﺎ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﻤﻔﻨﻦ ﺷـﯿﺦ اﻟﻘﺮاء ﺷـﺮف اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺴـﻨﺒﺎﻃﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌﻤﺪة ﺷـﯿﺦ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ اﻟﻤﮑﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺛﻼﺛﺘﻬﻢ‪ :‬اﻧﺎ ﺑﻬﺎ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻨﻬﻢ اﻻﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺗﻘﯽ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ‪ ،‬ﻗﺎل ﺣﻔﯿﺪه ﺳـﻤﺎﻋﺎ ﻟﺒﻌﺾ اﻟﻨﺸـﺮ و‬‫إﺟﺎزة ﻟﻬﻢ ﻟﺠﻤﯿﻌﻬﺎ ﺑﻤﮑﮥ اﻟﻤﺸﺮﻓﮥ ﻣﻨﻬﺎ اﻟﻨﺸﺮ ﻣﻦ ﻟﻔﻈﻪ ﻓﺬﮐﺮﻫﺎ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ در )ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﮐﺘﺎب اﻟﺤﺼﻦ اﻟﺤﺼﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﺨﺘﺼﺮاه‪) :‬اﻟﻌﺪة( و )اﻟﺠﻨﮥ( ]‪ [1‬ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ ص ‪ 88‬ﻓﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻘﺴﻢ اﻻول ﻣﻦ أﻗﺴﺎم اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪194 :‬‬‫ﻟﻼﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﺨﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺠﺰري اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫أﺧﺒﺮﻫﺎ ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ :‬ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺸـﯿﺦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺸﺎﺷـﯽ اﻟﻤﺪﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﻌﻼﻣﺘﺎن‪ :‬ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﺟﻬﻮري‪ ،‬و اﻟﺸـﻬﺎب‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺨﻔﺎﺟﯽ‪ ،‬إﺟﺎزة ﻣﻦ اﻻﺧﯿﺮﯾﻦ ﻣﻦ ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا أﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺮﻣﻠﯽ اﻻﻧﺼﺎري‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺧﺒﺮﻧﺎ ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة زﮐﺮﯾﺎ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و اﻟﺮﺣﻠﮥ ﺷﺮف اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺴﻨﺒﺎﻃﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎﻻ أﺧﺒﺮﻧﺎ ﺟﻤﺎﻋـﮥ‪ :‬ﻣﻨﻬﻢ اﻻﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺗﻘﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ اﻟﻨﺠﻢ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ اﻟﻌﻠﻮي اﻟﻤﮑﯽ ح و أﺧﺒﺮ ﺑﻬﺎ ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ‬‫أﺣﻤﺪ اﻟﻌﺠﻞ ﻋﻦ اﻻﻣﺎم ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﮑﺮم اﻟﻄﺒﺮي‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 148‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪195 :‬‬‫و ﺟﺪي اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻻﻣﺎم ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻄﺒﺮي‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻻول‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﺟـﺪي اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ أﺧﺒﺮﻧﺎ ﺑﻬﺎ ﻣﺆﻟﻔﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻓﺬﮐﺮﻫﺎ‬‫]‪[1‬‬‫ارﺗﻀﺎء ﻋﻤﺮي در )ﻣﺪارج( ﻣﺆﻟﻔﺎت اﺑﻦ اﻟﺠﺰري را رواﯾﺖ ﮐﺮده‬‫ﺷﯿﺦ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻠّﻘﺐ ﺑﺎرﺗﻀﺎء اﻟﻌﻤﺮي اﻟﺼﻔﻮي اﻟﺠﻮﻓﺎﻣﻮي در )رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺪارج اﻻﺳﻨﺎد( ﮔﻔﺘﻪ‪.‬‬‫و اﻣﺎ ﻣﺆﻟﻔﺎت اﻟﺠﺰري ﮐﺎﻟﺤﺼﻦ اﻟﺤﺼﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﺪﺗﻪ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات اﻟﻌﺸﺮ‪ ،‬و اﻟﻄﯿﺒﮥ‪ ،‬و ﺑﺪاﯾﮥ اﻟﻬﺪاﯾﮥ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻋﻦ ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻋﻦ ﺻﺎﻟﺢ‬‫ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻐﻼﻧﯽ ﻋﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﺪرﻋﯽ‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻨﮥ اﻟﻌﻤﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻮﻻي اﻟﺸـﺮﯾﻒ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻦ اﻟﺴـﺮاج ﻋﻤﺮ ﺑﻦ‬‫اﻟﺠﺎﺋﯽ‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﮑﺮﺧﯽ‪ ،‬و اﻟﺸـﻤﺲ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻌﻠﻘﻤﯽ‪ ،‬ﮐﻠﻬﻢ ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺠﻼل اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ‬‫ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻓﻬـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺳـﺘﺎذ اﻟﻘﺮاء و اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري ]‪ [1‬ﮐﻔﺎﯾـﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ ص ‪ 51‬ﻓﻦ ﮐﺘﺐ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ اﻟﻘﺴﻢ اﻻول ﻣﻦ اﻗﺴﺎم اﻟﮑﺘﺎب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪196 :‬‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻼث و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎئ‬‫ﺳﻨﺪي در ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد اﺳﻨﺎد ﺧﻮد را در ﻗﺮاﺋﺖ ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻣﺘﺼﻞ ﺳﺎﺧﺘﻪ‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺎﺑﺪ ﺳﻨﺪي در )ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد( در ذﮐﺮ اﺳﻨﺎد ﻗﺮاﺋﺖ ﻗﺮآن ﺑﻌﺪ از ﻋﺒﺎرﺗﯽ ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﺣﺴﻦ ﻋﺠﯿﻤﯽ ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪه ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺮأت ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ :‬أﺟﻠﻬﻢ اﻟﺸﯿﺦ أﺑﻮ اﻟﻮﻓﺎ أﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺎﻟﻌﺠﻞ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗﺮأت ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻻﻣﺎم ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﮑﺮم اﻟﻄﺒﺮي اﻟﻤﮑﯽ اﻣﺎم ﻣﻘﺎم اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗﺮأت ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﺟﺪي اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ اﻻﺧﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻄﺒﺮي‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗﺮأت ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﻘﺮي ﺷﯿﺦ ﺷﯿﻮخ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻻﻣﺎم ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﺨﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ‬‫اﻟﺠﺰري اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫و ﺑﺴﯿﺎري از اﮐﺎﺑﺮ‪ ،‬و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺳّﻨﯿﻪ در اﺳﻔﺎر دﯾﻨّﯿﻪ ﻧﻘﻞ اﻓﺎدات اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺘﺤﻘﯿﻘﺎﺗﺶ ﺗﻤّﺴﮏ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ [1] .‬ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد‬‫ص ‪ 3‬اول ﮐﺘﺎب ﻗﺮاءة ﻗﺮآن‪.‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﺣﺴﻦ اﻟﻤﻘﺼﺪ از اﻓﺎدات اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺟﻼل ﻟا ﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در رﺳﺎﻟﻪ )ﺣﺴﻦ اﻟﻤﻘﺼﺪ ﺑﻌﻤﻞ اﻟﻤﻮﻟﺪ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﺛﻢ رأﯾﺖ اﻣﺎم اﻟﻘﺮاء اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻗﺎل ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻤﺴﻤﯽ )ﻋﺮف اﻟﺘﻌﺮﯾﻒ ﺑﺎﻟﻤﻮﻟﺪ اﻟﺸﺮﯾﻒ( ﻣﺎ ﻧﺼﻪ‪:‬‬‫ﻗﺪ رﺋﯽ أﺑﻮ ﻟﻬﺐ ﻓﯽ اﻟﻨﻮم ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ ﻣﺎ ﺣﺎﻟﮏ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻓﯽ اﻟﻨﺎر‪ ،‬اﻻ اﻧﻪ ﯾﺨﻔﻒ ﻋﻨﯽ ﮐﻞ ﻟﯿﻠﮥ اﺛﻨﯿﻦ‪ ،‬و أﻣﺺ ﻣﻦ ﺑﯿﻦ اﺻﺒﻌﯽ ﻫﺎﺗﯿﻦ ﻣﺎء ﺑﻘﺪر‬‫ﻫـﺬه و أﺷـﺎر ﻟﺮأس إﺻـﺒﻌﻪ و ان ذﻟﮏ ﺑﺎﻋﺘﺎﻗﯽ ﺛﻮﯾﺒـﮥ ﻋﻨـﺪ ﻣﺎ ﺑﺸـﺮﺗﻨﯽ ﺑﻮﻻدة اﻟﻨﺒﯽ و ﺑﺎرﺿﺎﻋﻬﺎ ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺎذا ﮐﺎن أﺑﻮ ﻟﻬﺐ اﻟﮑﺎﻓﺮ اﻟـﺬي ﻧﺰل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 149‬از ‪174‬‬‫اﻟﻘﺮآن ﺑﺬﻣﻪ ﺟﻮزي ﻓﯽ اﻟﻨﺎر ﺑﻔﺮﺣﻪ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻤﻮﻟﺪ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﺣﺎل اﻟﻤﺴـﻠﻢ اﻟﻤﻮﺣﺪ ﻣﻦ اﻣﺘﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻟﻌﻤﺮي اﻧﻤﺎ ﯾﮑﻮن‬‫ﺟﺰاؤه ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑﺮﯾﻢ أن ﯾﺪﺧﻠﻪ ﺑﻔﻀﻠﻪ ﺟﻨﺎت اﻟﻨﻌﯿﻢ ]‪ [1] .[1‬ﺣﺴﻦ اﻟﻤﻘﺼﺪ ﻓﯽ ﺿﻤﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﺤﺎوي ص ‪ 196‬ج ‪ 1‬ط ﺑﯿﺮوت ‪1359‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﻣﯿﺰان اﻟﻤﻌﺪﻟﮥ ﻧﯿﺰ از اﻓﺎدات اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در رﺳﺎﻟﻪ )ﻣﯿﺰان اﻟﻤﻌﺪﻟﮥ ﻓﯽ ﺷﺄن اﻟﺒﺴﻤﻠﮥ( ﺑﻌﺪ از ذﮐﺮ ﺻﺤﺖ اﺛﺒﺎت‪ ،‬و ﻧﻔﯽ ﻗﺮآﻧّﯿﺖ ﺑﺴﻤﻠﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻗـﺪ أﺷﺎر اﻟﯽ ﺷـﯽء ﻣﻤﺎ ذﮐﺮﺗﻪ اﺳـﺘﺎذ اﻟﻘﺮاءة اﻻﻣﺎم ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻓﻘﺎل ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻨﺸـﺮ ﺑﻌﺪ أن ﺣﮑﯽ ﻓﯽ اﻟﺒﺴـﻤﻠﮥ ﺧﻤﺴـﮥ‬‫أﻗﻮال‪ :‬ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫و ﻫـﺬه اﻻﻗﻮال ﺗﺮﺟﻊ اﻟﯽ اﻟﻨﻔﯽ‪ ،‬و اﻻﺛﺒﺎت‪ ،‬و اﻟـﺬي ﻧﻌﺘﻘـﺪه ان ﮐﻠﯿﻬﻤﺎ ﺻـﺤﯿﺢ‪ ،‬و ان ﮐﻞ ذﻟﮏ ﺣﻖ ﻓﯿﮑﻮن اﻻﺧﺘﻼف ﻓﯿﻬﺎ ﮐﺎﺧﺘﻼﻓﺎت‬‫اﻟﻘﺮاءات ﻫﺬا ﻟﻔﻈﻪ ]‪[1‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در اﺗﻘﺎن ﻧﯿﺰ از اﻓﺎدات اﺑﻦ اﻟﺠﺰري آورده‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﮐﺘﺎب )اﺗﻘﺎن ﻓﯽ ﻋﻠﻮم اﻟﻘﺮآن( در ﺑﯿﺎن اﻗﺴﺎم ﻗﺮاآت ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و اﺣﺴﻦ ﻣﻦ ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻨﻮع اﻣﺎم اﻟﻘﺮاء ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ ﺷﯿﺦ ﺷﯿﻮﺧﻨﺎ أﺑﻮ ﺧﯿﺮ ﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻗﺎل ﻓﯽ أول ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻨﺸﺮ‪:‬‬‫ﮐﻞ ﻗﺮاءة واﻓﻘﺖ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ و ﻟﻮ ﺑﻮﺟﻪ‪ ،‬و واﻓﻘﺖ اﺣﺪي ]‪ [1‬ﻣﯿﺰان اﻟﻤﻌﺪﻟﮥ ﻓﯽ ﺷﺄن اﻟﺒﺴﻤﻠﮥ ص ‪1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪199 :‬‬‫اﻟﻤﺼـﺎﺣﻒ اﻟﻌﺜﻤﺎﻧﯿـﮥ و ﻟﻮ اﺣﺘﻤﺎﻻـ‪ ،‬و ﺻـﺢ ﺳـﻨﺪﻫﺎ ﻓﻬﯽ اﻟﻘﺮاءة اﻟﺼـﺤﯿﺤﮥ اﻟﺘﯽ ﻻـ ﯾﺠﻮز ردﻫـﺎ و ﻻ ﯾﺤﻞ اﻧﮑﺎرﻫﺎ‪ ،‬ﺑﻞ ﻫﯽ ﻣﻦ اﻻﺣﺮف‬‫اﻟﺴـﺒﻌﮥ اﻟـﺘﯽ ﻧﺰل ﺑﻬـﺎ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬و وﺟـﺐ ﻋﻠﯽ اﻟﻨـﺎس ﻗﺒﻮﻟﻬـﺎ‪ ،‬ﺳـﻮاء ﮐـﺎﻧﺖ ﻋـﻦ اﻻﺋﻤـﮥ اﻟﺴـﺒﻌﮥ‪ ،‬أم ﻋﻦ اﻟﻌﺸـﺮة‪ ،‬أم ﻋﻦ ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻻـﺋﻤﮥ‬‫اﻟﻤﻘﺒﻮﻟﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﺘﯽ اﺧﺘﻞ رﮐﻦ ﻣﻦ ﻫـﺬه اﻻرﮐﺎن اﻟﺜﻼﺛـﮥ اﻃﻠﻖ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺿـﻌﯿﻔﮥ‪ ،‬أو ﺷﺎذة‪ ،‬أو ﺑﺎﻃﻠﮥ‪ ،‬ﺳﻮاء ﮐﺎﻧﺖ ﻋﻦ اﻟﺴـﺒﻌﮥ أم ﻋﻤﻦ ﻫﻮ أﮐﺒﺮ‬‫ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻫـﺬا ﻫﻮ اﻟﺼـﺤﯿﺢ ﻋﻨـﺪ أﺋﻤﮥ اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ ﻣﻦ اﻟﺴـﻠﻒ و اﻟﺨﻠﻒ‪ ،‬ﺻـﺮح ﺑﺬﻟﮏ اﻟﺪاﻧﯽ و ﻣﮑﯽ‪ ،‬و اﻟﻤﻬﺪوي‪ ،‬و أﺑﻮ ﺷﺎﻣﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺬﻫﺐ‬‫اﻟﺴﻠﻒ اﻟﺬي ﻻ ﯾﻌﺮف ﻋﻦ أﺣﺪ ﻣﻨﻬﻢ ﺧﻼﻓﻪ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ در اﺗﻘﺎن ﻓﯽ ﻋﻠﻮم اﻟﻘﺮآن ﺑﻌﺪ از ﻓﺎﺻﻠﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬اﺗﻘﻦ اﻻﻣﺎم اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻫﺬا اﻟﻔﺼﻞ ﺟﺪا و ﻗﺪ ﺗﺤﺮر ﻟﯽ ﻣﻨﻪ ان اﻟﻘﺮاءات اﻧﻮاع‪:‬‬‫اﻻول اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮ و ﻫﻮ ﻣﺎ ﻧﻘﻠﻪ ﺟﻤﻊ ﻻ ﯾﻤﮑﻦ ﺗﻮاﻃﺌﻬﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺬب ﻋﻦ ﻣﺜﻠﻬﻢ اﻟﯽ ﻣﻨﺘﻬﺎه‪ ،‬و ﻏﺎﻟﺐ اﻟﻘﺮاءات ﮐﺬﻟﮏ‪.‬‬‫اﻟﺜﺎﻧﯽ اﻟﻤﺸﻬﻮر و ﻫﻮ ﻣﺎ ﺻﺢ ﺳﻨﺪه و ﻟﻢ ﯾﺒﻠﻎ درﺟﮥ اﻟﺘﻮاﺗﺮ ]‪ [1‬اﻻﺗﻘﺎن ﻓﯽ ﻋﻠﻮم اﻟﻘﺮآن ج ‪ 1‬ص ‪210‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪200 :‬‬‫و واﻓﻖ اﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ و اﻟﺮﺳﻢ و اﺷـﺘﻬﺮ ﻋﻨﺪ اﻟﻘﺮاء ﻓﻠﻢ ﯾﻌﺪوه ﻣﻦ اﻟﻐﻠﻂ و ﻻ ﻣﻦ اﻟﺸﺬوذ و ﯾﻘﺮأ ﺑﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ذﮐﺮ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري‪ ،‬و ﯾﻔﻬﻤﻪ ﮐﻼم أﺑﯽ‬‫ﺷﺎﻣﮥ اﻟﺴﺎﺑﻖ و ﻣﺜﺎﻟﻪ ﻣﺎ اﺧﺘﻠﻒ اﻟﻄﺮق ﻓﯽ ﻧﻘﻠﻪ ﻋﻦ اﻟﺴـﺒﻌﮥ ﻓﺮواه ﺑﻌﺾ اﻟﺮواة ﻋﻨﻬﻢ دون ﺑﻌﺾ و أﻣﺜﻠﮥ ذﻟﮏ ﮐﺜﯿﺮة ﻓﯽ ﻓﺮش اﻟﺤﺮوف ﻣﻦ‬‫ﮐﺘﺐ اﻟﻘﺮاءات ﮐﺎﻟﺬي ﻗﺒﻠﻪ و ﻣﻦ أﺷـﻬﺮ ﻣﺎ ﺻـﻨﻒ ﻓﯽ ذﻟﮏ )اﻟﺘﯿﺴـﯿﺮ ﻟﻠﺪاﻧﯽ( و )ﻗﺼﯿﺪة اﻟﺸﺎﻃﺒﯽ( و )أوﻋﯿﮥ اﻟﻨﺸﺮ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات اﻟﻌﺸﺮ( و‬‫)ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟﻨﺸﺮ( ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻻﺑﻦ اﻟﺠﺰري ]‪[1‬‬‫اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ در ﺟﻮاب ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻨﻘﻞ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﺗﻤﺴﮏ ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 150‬از ‪174‬‬‫و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺑﺠﻮاب ﻫﻤﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻫﻢ اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺘﮑّﻠﻤﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﻨﻘﻞ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﮐﺮدهاﻧﺪ‪:‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در )ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ( ﺑﺠﻮاب ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و أﯾﻀﺎ ﻓﺴـﺒﺐ ذﻟﮏ ﮐﻤﺎ ﻧﻘﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺠﺰري ﻋﻦ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق أن ﻋﻠﯿﺎ ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻪ ﺑﻌﺾ ﻣﻦ ﮐﺎن ﻣﻌﻪ ﻓﯽ اﻟﯿﻤﻦ ﻓﻠﻤﺎ ﻗﻀﯽ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺣﺠﻪ ﺧﻄﺒﻬﺎ ﺗﻨﺒﯿﻬﺎ ﻋﻠﯽ ]‪ [1‬اﻻﺗﻘﺎن ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ج ‪ 1‬ص ‪ 215‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪201 :‬‬‫ﻗﺪره‪ ،‬وردا ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻪ ﮐﺒﺮﯾﺪة ﻟﻤﺎ ﻓﯽ )اﻟﺒﺨﺎري( اﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﺒﻐﻀﻪ ]‪.[1‬‬‫و ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺳﻮل اﻟﺒﺮزﻧﺠﯽ در )ﻧﻮاﻗﺾ اﻟﺮواﻓﺾ( در وﺟﻮه ﺟﻮاب ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻟﺜﺎﻧﯽ و ﻫﻮ أن اﻟﺴـﺒﺐ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﻮﺻـﯿﮥ ﮐﻤﺎ رواه اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻋﻦ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﻐﺎزي أن ﻋﻠﯿﺎ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻨﻪ ﻟﻤﺎ رﺟﻊ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻪ ﺑﻌﺾ ﻣﻦ ﮐﺎن ﻣﻌﻪ ﻓﯽ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﻀـﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺣﺠﻪ ﺧﻄﺐ ﻫﺬه اﻟﺨﻄﺒﮥ ﺗﻨﺒﯿﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﻮ‬‫ﻗﺪره وردا ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻪ ﮐﺒﺮﯾﺪة رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﮐﻤﺎ ﻓﯽ )اﻟﺒﺨﺎري( اﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﺒﻐﺾ ﻋﻠﯿﺎ ﺣﯿﻦ رﺟﻊ ﻣﻌﻪ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ ]‪.[2‬‬‫و ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺷﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺷﯿﺦ ﺑﺪﯾﻊ اﻟﺪﯾﻦ ﺳﻬﺎرﻧﭙﻮري در ﮐﺘﺎب )ﻣﺮاﻓﺾ اﻟﺮواﻓﺾ( ﺑﺠﻮاب ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳـﺒﺐ اﯾﻦ ﺧﻄﺒﻪ ﺷـﮑﺎﯾﺖ ﺑﺮﯾـﺪه اﺳـﻠﻤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀـﯽ در ﺧـﺪﻣﺖ ﺳـّﯿﺪ اﻟﻮري ﮐﺮده ﺑﻮد ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ در‬‫)ﻣﺪارج( ﺑﺮ آن ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده و وﺟﻪ ﺷﮑﺎﯾﺖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ آن ﺷﯿﺮ ﺧﺪا ﺑﺎﻣﺮ ﺳﺮور اﻧﺒﯿﺎ ﺑﯿﻤﻦ ]‪ [1‬اﻟﺼﻮاﻋﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗﮥ ص ‪ 25‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻧﻮاﻗﺾ اﻟﺮواﻓﺾ ص ‪4‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪202 :‬‬‫رﻓﺖ ﺗﺎ ﺧﻤﺲ ﻏﻨﺎﺋﻢ ﮐﻪ ﺧﺎﻟـﺪ ﺑﻦ وﻟﯿﺪ ﻓﺮاﻫﻢ آورده ﺑﻮد ﺟﺪا ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀـﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﺧﻤﺲ ﺑﺮ ﮐﻨﯿﺰﮐﯽ ﻣﺘﺼـّﺮف ﺷﺪ ﺑﺮﯾﺪه را از‬‫اﯾﻦ ﮐﺎر ﮐﺪورت و اﻧﮑﺎر ﭘﯿﺪا ﮔﺸﺖ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از ﻣﺮاﺟﻌﺖ اﯾﻦ ﻣﻘّﺪﻣﻪ را ﻧﺰد آن ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﻌﻢ ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻤﻮد‪ ،‬آن ﺟﻨﺎب ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ أي ﺑﺮﯾﺪه‬‫ﻣﮕﺮ ﻋﻠﯽ را دﺷﻤﻦ داري ﮔﻔﺖ آري از اﯾﻦ ﺟﻮاب رﻧﮓ روي ﻣﺒﺎرك آن ﺣﻀﺮت ﺑﺮ اﻓﺮوﺧﺖ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ :‬در ﺣﻖ ﻋﻠﯽ ﮔﻤﺎن ﺑﺪ ﻣﺒﺮ او‬‫از ﻣﻦ و ﻣﻦ ازوﯾﻢ و او ﻣﻮﻻي ﺷﻤﺎ اﺳﺖ و ﻫﺮ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻣﻮﻻي او ﺑﺎﺷﻢ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﺷـﯿﺦ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در )ﺻﻮاﻋﻖ( آورده ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﺟﺰري از اﺑﻦ اﺳﺤﺎق رواﯾﺖ ﮐﺮده ﮐﻪ ﺳﺒﺐ اﯾﻦ ﺧﻄﺒﻪ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﻀﯽ‬‫از ﺟﻤﺎﻋﮥ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀـﯽ در ﯾﻤﻦ ﺑﻮدﻧﺪ در ﺣﻖ آن ﺷـﯿﺮ ﺧﺪا ﺗﮑﻠﻢ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ .‬آن ﺣﻀﺮت ﺻﻠﻌﻢ ﺑﻌﺪ از ﻓﺮاغ از ﺣّﺞ ﺧﻄﺒﻪ ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ‬‫از ﺟﻬﺖ ﺗﻨﺒﯿﻪ ﺑﺮ ﻗـﺪر ﻋﻠﯽ و از ﺟﻬﺖ رّد ﺑﺮ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ در وي ﺳـﺨﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﺑﺮﯾـﺪه )ﮐﻤﺎ ﺟﺎء ﻓﯽ )ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري( أﻧّﻪ ﮐﺎن‬‫ﯾﺒ ﻐ ﻀ ﻪ ( ] ‪. [ 1‬‬‫و ﺧﻮد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻫﻢ در ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ )أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ( ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺠﺰرّي اﺳﺘﻨﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﭘﻨﺠﻢ‬‫رواﯾﺖ ﺟﺎﺑﺮ )ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻋﻠّﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ(‪،‬‬‫و اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﻧﯿﺰ ﻣﻄﻌﻮن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻻ أﺻﻞ ﻟﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎري‪ :‬اﻧﻪ ﻣﻨﮑﺮ ﻏﺮﯾﺐ‪.‬‬‫و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﻟا ﺠﻮزي ﻓﯽ اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت‪ [1] .‬ﻣﺮاﻓﺾ اﻟﺮواﻓﺾ ص ‪ 158‬دﻟﯿﻞ دوم از ﻓﺼﻞ ﺳﻮم از ﺑﺎب ﺛﺎﻟﺚ در ﺑﯿﺎن ادﻟﻪ ﺧﻼﻓﺖ ﺧﻠﻔﺎء‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪203 :‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺸﯿﺦ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ دﻗﯿﻖ اﻟﻌﯿﺪ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﻢ ﯾﺜﺒﺘﻮه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 151‬از ‪174‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻨﻮوي‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺠﺰري‪ :‬اﻧﻪ ﻣﻮﺿﻮع ]‪[1‬‬‫ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻧﯿﺰ ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را اﺛﺒﺎت ﮐﺮده‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﺜﺒﺖ ﺗﻮاﺗﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در رﺳﺎﻟﻪ )اﻻزﻫﺎر اﻟﻤﺘﻨﺎﺛﺮة ﻓﯽ اﻻﺧﺒﺎر اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮة( ﮐﻪ ﺳﻪ‬‫ﻧﺴﺨﻪ آن ﺑﻨﻈﺮ ﻗﺎﺻﺮ رﺳﯿﺪه و در ﺧﻄﺒﻪ آن اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻧﻮﺷﺘﻪ‪:‬‬‫و ﺑﻌﺪ ﻓﺎﻧﯽ ﺟﻤﻌﺖ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺳـﻤﯿﺘﻪ اﻟﻔﻮاﺋﺪ اﻟﻤﺘﮑﺎﺛﺮة ﻓﯽ اﻻﺧﺒﺎر اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮة‪ ،‬أوردﻧﺎ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ رواه ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﻋﺸﺮة ﻓﺼﺎﻋﺪا ﻣﺴﺘﻮﻋﺒﺎ ﻃﺮق ﮐﻞ‬‫ﺣﺪﯾﺚ و أﻟﻔﺎﻇﻪ‪ ،‬ﻓﺠﺎء ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺣﺎﻓﻼ ﻟﻢ اﺳـﺒﻖ اﻟﯽ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬اﻻ اﻧﻪ ﻟﮑﺜﺮة ﻣﺎ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ اﻧﻤﺎ ﯾﺮﻏﺐ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﻟﻪ ﻋﻨﺎﯾﮥ ﺑﻌﻠﻢ اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻫﺘﻤﺎم‬‫ﻋﺎل و ﻗﻠﯿﻞ ﻣﺎ ﻫﻢ‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ ﺗﺠﺮﯾﺪ ﻣﻘﺎﺻﺪه ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﮑﺮاﺳﮥ ﻟﯿﻌﻢ ﻧﻔﻌﻪ‪ ،‬ﺑﺄن أذﮐﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻋﺪة ﻣﻦ رواه ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﻣﻘﺮوﻧﺎ ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ص ‪ 241‬در ذﯾﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﭘﻨﺠﻢ از ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪204 :‬‬‫ﺑﺎﻟﻌﺰ و اﻟﯽ ﻣﻦ ﺧﺮﺟﻪ ﻣﻦ اﻻﺋﻤﮥ اﻟﻤﺸﻬﻮرﯾﻦ‪ ،‬و ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻣﻘﻨﻊ ﻟﻠﻤﺴﺘﻔﯿﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﺳﻤﯿﺘﻪ )اﻻزﻫﺎر اﻟﻤﺘﻨﺎﺛﺮة ﻓﯽ اﻻﺧﺒﺎر اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮة(‪.‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را از ﻣﺘﻮاﺗﺮات ﺷﻤﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺘﺮﻣﺬي ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري‪.‬‬‫و اﻟﺒﺰاز ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و ﻃﻠﺤﮥ‪ ،‬و ﻋﻤﺎرة‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و ﺑﺮﯾﺪة‪.‬‬‫و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻟﺤﻮﯾﺮث‪ ،‬و ﺣﺒﺸﯽ ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة‪ ،‬و ﺣﻮﺷﺐ‪ ،‬و ﺳﻌﺪ ﺑﯽ أﺑﯽ وﻗﺎص‪ ،‬و أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ ،‬و أﻧﺲ‪.‬‬‫و أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻋﻦ ﺧﺪﯾﺞ اﻻﻧﺼﺎري‪.‬‬‫و أﺧﺮﺟﻪ ﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻋﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻋﺪة اﻧﻬﻢ ﺳﻤﻌﻮا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻘﻮل‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪205 :‬‬‫و أﺧﺮج اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮاﻻة ﻋﻦ اﺑﻦ ﺣﺒﯿﺶ ﻗﺎل ﻗﺎل ﻋﻠﯽ‪ :‬ﻣﻦ ﻫﯿﻬﻨﺎ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎب ﻣﺤﻤﺪ؟ ﻓﻘﺎم اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ رﺟﻼ ﻣﻨﻬﻢ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ‬‫ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬و ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ ﺑﺪﯾﻞ ﺑﻦ ورﻗﺎء‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا أﻧﻬﻢ ﺳﻤﻌﻮا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‪.‬‬‫و أﺧﺮﺟﻪ أﯾﻀﺎ ﻋﻦ ﯾﻌﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺮة ﻗﺎل ﻟﻤﺎ ﻗﺪم ﻋﻠﯽ اﻟﮑﻮﻓﮥ ﻧﺸﺪ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﺳـﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل )ﻣﻦ ﮐﻨﺖ‬‫ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه( ﻓﺎﻧﺘﺪب ﻟﻪ ﺑﻀﻌﮥ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ ﻣﻨﻬﻢ ﯾﺰﯾﺪ أو زﯾﺪ ﺑﻦ ﺷﺮﺣﺒﯿﻞ اﻻﻧﺼﺎري اﻧﺘﻬﯽ ﺑﻠﻔﻈﻪ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را ﻗﻄﻌﺎ و ﺣﺘﻤﺎ و ﺑّﺘﺎ و ﺟﺰﻣﺎ ﻣﺘﻮاﺗﺮ و ﻗﻄﻌﯽ اﻟﺼـﺪور ﻣﯽداﻧـﺪ‪ ،‬و ﺻـﺪور ﭘﺮ‬‫ﺷﺮور ارﺑـﺎب اﻧﮑـﺎر و ﻏﺮور را ﺑﺸـﺮرﻫﺎي ﻣﺘﻮاﺗﺮ ﻣﯽﺳﻮزاﻧـﺪ‪ ،‬و ﻗﻠﻮب واﻏﺮه ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻓﺎﺟﺮه را ﺑﺎﯾﺠﺎع و اﯾﻼم اﺣﻘﺎق ﺣﻖ ﻣﯽرﻧﺠﺎﻧـﺪ‪ ،‬و‬‫ﺑﻤﺤﺾ اﻇﻬﺎر ﺗﻮاﺗﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﺧﻮد را ﻣﮑﺘﻔﯽ ﻧﻤﯽﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺎ وﺻﻒ ﻗﺼﺪ اﯾﺠﺎز و اﺧﺘﺼﺎر در رﺳﺎﻟﻪ أزﻫﺎر ﻣﺰﯾﺪ اﻇﻬﺎر ﺣﻖ‬‫ﻣﻄﻤـﺢ ﻧﻈﺮ داﺷـﺘﻪ‪ ،‬زﯾـﺎدت ﺑﺮ دأب ﺧﻮد ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﻌـﺪ از ذﮐﺮ اﺳـﻤﺎء ﻣﺨﺮﺟﯿﻦ و اﺳـﻤﺎء ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻧﺎﻗﻠﯿﻦ‪ ،‬رواﯾﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﺜﺒﺖ زﯾﺎده ﺑﺮ ﻋـّﺪه‬‫ﻣﻠﺘﺰﻣﻪ او در اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ اﺳﺖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﺗﺄﮐﯿـﺪ ﺛﺒﻮت ﺗﻮاﺗﺮ آن واﺿـﺢ ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﻨﻬﺎ در ]‪ [1‬اﻻزﻫﺎر اﻟﻤﺘﻨﺎﺛﺮة ﻓﯽ اﻻﺧﺒﺎر اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮة‬‫ص ‪.1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪206 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 152‬از ‪174‬‬‫اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﻧﻨﻤﻮده ﺑﻠﮑﻪ‪.‬‬‫اوﻻ در ﮐﺘﺎب )ﻓﻮاﺋﺪ ﻣﺘﮑﺎﺛﺮه( اﺛﻤﺎر ﻓﻮاﺋﺪ ﻣﺘﮑﺎﺛﺮه را در داﻣﺎن ﻣﺴـﺘﻔﯿﺪﯾﻦ رﯾﺨﺘﻪ‪ ،‬ﺗﻮاﺗﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﺎﺑﺖ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و اﺳﺘﯿﻌﺎب ﻃﺮق ﻣﺜﺒﺘﻪ‬‫ﺗﻮاﺗﺮ ﺑﺎ اﺳﺎﻧﯿﺪ آن ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﺛﺎﻧﯿـﺎ در اﯾﻦ رﺳـﺎﻟﻪ )أزﻫـﺎر ﻣﺘﻨﺎﺛﺮه( أزﻫﺎر ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺣﻖ ﺷـﮑﻮﻓﺎﻧﯿﺪه‪ ،‬و ﺑﺎزﻫﺎق ﺑﺎﻃﻞ ﻧﻔﻮس ﺷـﺮﯾﺮه ﻣﺘﻌّﻨﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ ارﺷﺎدات ﺟﻨﺎب‬‫ﺳﯿـﺪ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﺟﻤﻌﯿﻦ را رﻧﺠﺎﻧﯿـﺪه‪ ،‬و ﺑﻌـﺬاب و ﻧﮑـﺎل ﻫﺎﺋـﻞ ﻣﺒﺘﻼ ﮔﺮداﻧﯿـﺪه‪ ،‬و ﻣﺮارت ﻏﺎﯾﺖ ﺗﻔﻀـﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿﺢ‬‫ﭼﺸﺎﻧﯿﺪه‪.‬‬‫و ﺛﺎﻟﺜﺎ در رﺳﺎﻟﻪ )ﻗﻄﻒ اﻻزﻫﺎر( اﻇﻬﺎر ﺣﻖ ﺣﻘﯿﻖ ﺑﺎﻻذﻋﺎن‪ ،‬و اﻧﮑﺎر ﻣﺠﺎزﻓﺖ و ﻋﺪوان ارﺑﺎب ﺷـﻨﺂن ﺑﻐﺎﯾﺖ رﺳﺎﻧﯿﺪه‪ ،‬و در آن ﻫﻢ ﺗﻮاﺗﺮ‬‫اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﺛﺎﺑﺖ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫ﻓﻠﱠﻠﻪ در اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﺣﯿﺚ ﺻﺐ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺮﺗﺎﺑﯿﻦ و اﻟﻤﻨﮑﺮﯾﻦ و اﻟﮑﺎﺗﻤﯿﻦ ﺳﻮط ﻋﺬاب‪ ،‬و اﺧﺮي اﻟﻤﻌﺎﻧﺪﯾﻦ و اﻟﺤﺎﺋﺪﯾﻦ اﻟﻨﺼﺎب ﺑﻤﺎ ﻻ ﯾﺤﺴﺐ‬‫ﺑﺤﺴﺎب و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻮﻓﻖ ﻟﻠﺘﺤﻘﯿﻖ و اﻟﺼﻮاب‪.‬‬‫و ﮐﺘﺎب )ﻓﻮاﺋﺪ ﻣﺘﮑﺎﺛﺮه(‪ ،‬و رﺳﺎﻟﻪ )أزﻫﺎر ﻣﺘﻨﺎﺛﺮه( ﻫﺮ دو از ﻣﺸﻬﻮرات اﺳﺖ و ﺳﯿﻮﻃﯽ آﺧﺮﯾﻦ را در ﺟﺰء ﻓﻬﺮس ﺧﻮد ﯾﺎد ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﻫﻢ ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺸﻬﻮر ﺑﺎﻟﮑﺎﺗﺐ اﻟﺠﻠﺒﯽ ﻫﺮ دو را ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫)اﻟﻔﻮاﺋـﺪ اﻟﻤﺘﮑـﺎﺛﺮة ﻓﯽ اﻻﺧﺒﺎر اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮة( ﻟﻠﺴـﯿﻮﻃﯽ و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب أورد ﻓﯿﻪ ﻣﺎ رواه ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﻋﺸـﺮة ﻓﺼﺎﻋـﺪا ﻣﺴـﺘﻮﻋﺒﺎ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺠﺎء ﮐﺘﺎﺑﺎ‬‫ﺣﺎﻓﻼ‪ ،‬ﺛﻢ ﺟﺮد ﻣﻘﺎﺻﺪه و ﺳﻤﺎه )اﻻزﻫﺎر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪207 :‬‬‫اﻟﻤﺘﻨﺎﺛﺮة( ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻻزﻫﺎر اﻟﻤﺘﻨﺎﺛﺮة ﻓﯽ اﻻﺧﺒﺎر اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮة( رﺳﺎﻟﮥ ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ اﻟﻤﺬﮐﻮر ﺟﺮدﻫﺎ ﻣﻦ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻤﺴﻤﯽ ﺑﺎﻟﻔﻮاﺋﺪ اﻟﻤﺘﮑﺎﺛﺮة ]‪.[2‬‬‫اّﻣﺎ ﻗﻄﻒ اﻻزﻫﺎر ﭘﺲ ذﮐﺮ آن در ﻋﺒﺎرت ﻣّﻠﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﯽآﯾﺪ‬‫ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ و ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ او از ﻧﻈﺮ ارﺑﺎب ﺗﺮاﺟﻢ‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻔﻀـﻞ ﺟﻼـل اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﮑﻤﺎل أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ از اﻣﺎﺛﻞ ﺣّﻔﺎظ‪ ،‬و اﮐﺎﺑﺮ ﻧّﻘﺎد‪ ،‬و اﺋّﻤﻪ اﻋﻼم‪ ،‬و‬‫ﺟﻬﺎﺑﺬه ﻋﻈﺎم‪ ،‬و ﻣﺠﺘﻬﺪﯾﻦ ﺳّﺒﺎق‪ ،‬و ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ ﺣّﺬاق اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺷـﻌﺮاﻧﯽ در )ﻟﻮاﻗﺢ اﻻﻧﻮار( ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﺷـﯿﺦ و ﻗﺪوه اوﺳﺖ‪ ،‬و او ﺑﺮ ﻣﺬﻫﺐ ﺳﻠﻒ ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻮد‪ ،‬از ﻋﻠﻤﺎء‬‫ﻋﺎﻣﻠﯿﻦ‪ ،‬و اﮐﺎﺑﺮ ﻋﺎرﻓﯿﻦ‪ ،‬و ﺑﺮاي او اﺳﺖ ﻣﮑﺎﺷﻔﺎت ﻏﺮﯾﺒﻪ‪ ،‬و ﺧﻮارق و ﻋﻠﻮم ﺟّﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﺼّﻨﻔﺎت ﺟّﯿﺪه ﮐﺜﯿﺮة اﻟﻔﻮاﺋﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﻓﺎده ﺷﻌﺮاﻧﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺷﺎذﻟﯽ ﺑﻌﺾ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺳﯿﻮﻃﯽ را در ﺟﺰﺋﯽ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺷﻌﺮاﻧﯽ ﺗﻠﺨﯿﺺ ﻋﯿﻮن آن‬‫ﮐﺮده ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ ﺟﻼل اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺠﺒﻮل ﺑﻮد ﺑﺮ ﺧﺼﺎل ﺣﻤﯿـﺪه ﺟﻤﯿﻠﻪ‪ :‬از ﺻـﻔﺎء ﺑﺎﻃﻦ‪ ،‬و ﺳـﻼﻣﺖ ﺳـﺮﯾﺮت‪ ،‬و ﺣﺴﻦ اﻋﺘﻘﺎد‪ ،‬و زاﻫﺪ ﭘﺮﻫﯿﺰﮐﺎر‪ ،‬و‬‫ﻣﺠﺘﻬﺪ در ﻋﻠﻢ و ﻋﻤﻞ ]‪ [1‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 2‬ص ‪ 1301‬ط اﺳﻼﻣﺒﻮل‪.‬‬‫]‪ [2‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 1‬ص ‪ 73‬ط اﺳﻼﻣﺒﻮل‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪208 :‬‬‫ﺑﻮد‪ ،‬و ﺗﺮّدد ﻧﻤﯽﮐﺮد ﺑﺴﻮي ﮐﺴـﯽ از اﻣﺮاء و ﻣﻠﻮك و ﻏﯿﺮ اﯾﺸـﺎن‪ ،‬و اﻇﻬـﺎر ﻣﯽﮐﺮد ﻫﺮ ﭼﯿﺰي را ﮐﻪ اﻧﻌﺎم ﻣﯽﮐﺮد ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ از ﻋﻠﻮم و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 153‬از ‪174‬‬‫اﺧﻼق‪ ،‬و ﮐﺘﻤﺎن ﻧﻤﯽﮐﺮد ﻣﮕﺮ ﭼﯿﺰي را ﮐﻪ ﻣﺄﻣﻮر ﺑﮑﺘﻤﺎن آن ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬و ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﺮد در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺑﻘﻮل ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ )َو َأﱠﻣﺎ ﺑ ِﻨِْﻌَﻤِﮥ َرﺑﱢَﮏ‬‫َﻓَﺤﱢﺪْث(‬‫]‪.[1‬‬‫و از ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﻣﯽﮔﻔﺖ‪ :‬ﮐﻪ اﺧﺬ ﮐﺮدم از ﺷﺸﺼﺪ ﻧﻔﺮ ﮐﻪ ﻧﻈﻢ ﮐﺮدهام آﻧﻬﺎ را در ارﺟﻮزه و آﻧﺎن ﭼﻬﺎر ﻃﺒﻘﻪاﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻣﻨﻘﻄﻊ ﺷـﺪه ﺑﻮد اﻣﻼء ﺣـﺪﯾﺚ ﺑـﺪﯾﺎر ﻣﺼـﺮّﯾﻪ ﺑﻌﺪ از ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺗﺎ ﺑﯿﺴﺖ ﺳﺎل‪ ،‬ﭘﺲ اﺑﺘﺪاء‬‫ﮐﺮدم در اﻣﻼء ﺣﺪﯾﺚ در ﻣﺴﺘﻬّﻞ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ در ﺟﺎﻣﻊ اﺑﻦ ﻃﻮﻟﻮن‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐﻪ ﻋﻄﺎ ﻓﺮﻣﻮده ﻣﺮا ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺗﺒّﺤﺮ در ﻫﻔﺖ ﻋﻠﻢ‪ :‬ﺗﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬و ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻓﻘﻪ‪ ،‬و ﻧﺤﻮ‪،‬‬‫و ﻣﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺑﯿﺎن‪ ،‬و ﺑﺪﯾﻊ ﺑﺮ ﻃﺮﯾﻘﻪ ﻋﺮب و ﺑﻠﻐﺎء‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﺮ ﻃﺮﯾﻘﻪ ﻣﺘﺄﺧﺮﯾﻦ از ﻋﺠﻢ و اﻫﻞ ﻓﻠﺴﻔﻪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﺳﯿﻮﻃﯽ آورده ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ رﺳﯿﺪم ﻣﻘﺎم ﮐﻤﺎل را در ﺟﻤﯿﻊ آﻻت اﺟﺘﻬﺎد ﻣﻄﻠﻖ ﻣﻨﺘﺴﺐ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ :‬ﮐﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﻣﻦ دو ﻟﮏ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﺎد دارم‪ ،‬و اﮔﺮ ﻣﯽﯾﺎﻓﺘﻢ زﯾﺎده را ﻫﺮ آﯾﻨﻪ ﺣﻔﻆ آن ﻣﯽﮐﺮدم‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از )ﻟﻮاﻗـﺢ( ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ اﻋﻠﻢ اﻫﻞ زﻣﺎن ﺑﻮد ﺑﻔﻘﻪ و ﺣﺪﯾﺚ و ﻓﻨﻮن آن‪ ،‬و ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺘﻘﻦ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻣﯽﺷـﻨﺎﺧﺖ ﻏﺮﯾﺐ اﻟﻔﺎظ‬‫ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و اﺳﺘﻨﺒﺎط اﺣﮑﺎم را‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﯿﺎض ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺑﻮد اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺑﺮاي ﭼﻨﺪ اﺣﺎدﯾﺚ ﮐﻪ ﻧﻤﯽﺷﻨﺎﺧﺖ ﮐﻪ ﮐﺪام ﮐﺲ ﺗﺨﺮﯾﺞ آن ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﯿﺎن‬‫ﻧﮑﺮده ﺑﻮد ﻣﺮاﺗﺐ آن ]‪ [1‬اﻟﻀﺤﯽ‪.11 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪209 :‬‬‫اﺣﺎدﯾﺚ را‪ ،‬ﭘﺲ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺗﺨﺮﯾﺞ آن اﺣﺎدﯾﺚ ﻧﻤﻮده و ﺑﯿﺎن ﻣﺮاﺗﺐ آن از ﺣﺴﻦ و ﺿﻌﻒ ﮐﺮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از )ﻟﻮاﻗﺢ اﻻﻧﻮار( ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﺑﺰﯾﺎرت ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ در ﻋﺎﻟﻢ ﺑﯿﺪاري زﯾﺎده از ﻫﻔﺘﺎد‬‫ﺑﺎر ﻣﺸّﺮف ﺷﺪه‪.‬‬‫و از اﻓﺎده ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻮ ﻣﻬﺪي ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ در ﮐﺘﺎب )اﺳﺎﻧﯿﺪ( ﺧﻮد ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ اﻣﺎم ﺣﺎﻓﻆ اﺳﺖ‪،‬‬‫و واﻟـﺪ ﻣﺎﺟﺪش او را در ﺳّﻦ ﺳﻪ ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺑﻤﺠﻠﺲ ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺣﺎﺿـﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺧﻮدش ﺣّﺞ ﮐﺮد و آب زﻣﺰم ﻧﻮﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﻦ‬‫ﻧّﯿﺖ ﮐﻪ در ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺜﻞ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و در ﻓﻘﻪ ﻣﺜﻞ ﺳـﺮاج ﺑﻠﻘﯿﻨﯽ‪ ،‬و ﻣﺘﻮﻟّﯽ ﻣﺸـﯿﺨﺎت ﺑﺴـﯿﺎر ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و در آﺧﺮ زﻫﺪ در ﻫﻤﻪ‬‫ورزﯾﺪ و ﻣﻨﻘﻄﻊ ﺷﺪ ﺑﺴﻮي ﺧﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﺑﺮاي او ﮐﺮاﻣﺎت ﺑﻮد ﮐﻪ ﻋﻈﻤﺖ اﮐﺜﺮ آن ﺑﻌﺪ از وﻓﺎﺗﺶ ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫و زﮐﺮﯾﺎ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺤﻤﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از ﻓﻀﻼي ﺗﻼﻣﺬه او اﺳﺖ ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫ﮐﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻣﻄﻠﻊ ﮐﺮد او را ﺑﺮ ورﻗﻪ ﮐﻪ ﺑﺨّﻂ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺑﻮده‪ ،‬و در آن ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻣﺠﺘﻤﻊ ﺷﺪ ﺑﺎ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ در ﺑﯿﺪاري زﯾﺎده از ﻫﻔﺘﺎد ﺑﺎر‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﭼﻨﺎن ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺎم ﺷﺪ ﻧﻔﻊ آن‪ ،‬و ﺑﺰرگ ﮔﺮدﯾﺪ در ﻧﻔﻮس ذوي اﻟﮑﻤﺎل وﻗﻊ آن‪ ،‬و‬‫اﻏﺘﺒﺎط ﮐﺮدﻧﺪ ﺑﺂن ﺷﺎدي و ﻧﺎدي‪ ،‬و ﻗﺼﺪ ﮐﺮدﻧﺪ ﺑﻤﺮﻋﺎي ﺧﺼـﯿﺐ آن ﺣﺎﺿـﺮ و ﺑﺎدي‪ ،‬و اﻓﺮاد ﮐﺮده اﺳـﻤﺎء آن را در ﺟﺰﺋﯽ ﺑﺘﺮﺗﯿﺐ آن‬‫ﺑﺮ ﻓﻨﻮن‪ ،‬و زﯾﺎدهاﻧﺪ در ﺷﻤﺎ ﺑﺮ ﭘﺎﻧﺼﺪ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﺳﻮاي آﻧﭽﻪ رﺟﻮع ﮐﺮده از آن و ﺷﺴﺘﻪ آﻧﺮا‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻣﻨﺘﻬﺎي اﺟّﻠﻪ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪210 :‬‬‫ﺟﻨﺎب او در ﮐﺘﺎب )ارﺷﺎد اﻟﯽ ﻣﻬّﻤﺎت اﻻﺳﻨﺎد( ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ اﺳﺘﺒﺸﺎر و اﻓﺘﺨﺎر ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﻣﺘﺼﻞ ﺷﺪه ﺳﻨﺪ او ﺑﻬﻔﺖ ﮐﺲ از ﻣﺸﺎﯾﺦ‬‫ّﺟﻠﻪ ﮐﺮام و اﺋﻤﻪ ﻗﺎده اﻋﻼم‪ ،‬از ﻣﺸـﻬﻮرﯾﻦ در ﺣﺮﻣﯿﻦ ﻣﺤﺘﺮﻣﯿﻦ‪ ،‬ﮐﻪ اﺟﻤﺎع واﻗﻊ ﺷﺪه ﺑﺮ ﻓﻀـﻠﺸﺎن در ﻣﯿﺎن ﺧﺎﻓﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ از ﺑﯿﺎن اﺳـﻤﺎء‬‫اﯾﻦ ﻫﻔﺖ ﮐﺲ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺳـﻨﺪ اﯾﻨﻬﺎ ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﺎﻣﺎﻣﯿﻦ ﺣﺎﻓﻈﯿﻦ ﻗﺪوﺗﯿﻦ ﺷـﻬﯿﺮﯾﻦ‪ :‬ﺑﺸـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ زﮐﺮﯾﺎ‪ ،‬و ﺷـﯿﺦ ﺟﻼل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 154‬از ‪174‬‬‫اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ ]‪.[1‬‬‫و ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻋﺎﻟﯽ ﻣﻘﺎم ﻧﯿﺰ در )رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ( ﺑﺮ اﺗﺼﺎل ﺳﻨﺪ ﺧﻮد ﺑﺬرﯾﻌﻪ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪش ﺗﺎ ﺑﺴﯿﻮﻃﯽ و اﻣﺜﺎل او ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺒﺎﻫﺎت‬‫و اﻓﺘﺨﺎر دارد‪ ،‬و ﺑﮑﻤﺎل اﺑﺘﻬﺎج آن را ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺑﻪ آﻧﮑﻪ ﻫﺮ ﯾﮏ از ﻣﺬﮐﻮرﯾﻦ ﮐﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ از ﺟﻤﻠﻪ آﻧﻬﺎ اﺳـﺖ‬‫ﻣﺴﺘﻨﺪ و ﺣﺎﻓﻆ وﻗﺖ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اﯾﻨﻬﺎ داﺋﺮ و ﺳﺎﺋﺮ و اﺳﺎﻧﯿﺪ اﯾﻨﻬﺎ در آﻓﺎق ﻣﺸﻬﻮر و ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ ]‪.[2‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺷﺎﻣﯽ در )ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي و اﻟﺮﺷﺎد( ﺳﯿﻮﻃﯽ را ﺑﺸﯿﺨﻨﺎ ﺣﺎﻓﻆ اﻻﺳﻼم ﺑﻘّﯿﮥ اﻟﻤﺠﺘﻬﺪﯾﻦ اﻻﻋﻼم ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ ]‪.[3‬‬‫و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ اﻟﻤﻘﺮي در )ﻓﺘﺢ اﻟﻤﺘﻌﺎل ﻓﯽ ﻣﺪح اﻟﻨﻌﺎل( او را ﺑﻤﺠّﺪد ﻣﺎﺋﮥ ﺗﺎﺳﻌﮥ‪ ،‬و ﻣﻘّﺮب ﻓﻮاﺋﺪ ﺷﺎﺳﻌﮥ ﻣﻠّﻘﺐ ﺳﺎﺧﺘﻪ ]‪.[4‬‬‫و ﻋﺒـﺪ اﻟﺮؤف ﻣﻨﺎوي در )ﻓﯿﺾ اﻟﻘـﺪﯾﺮ ﺷـﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻـﻐﯿﺮ( او را ﺑﺤﺎﻓﻆ ]‪ [1‬ارﺷﺎد اﻟﯽ ﻣﻬﻤﺎت اﻻﺳـﻨﺎد در ﺿـﻤﻦ رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ص ‪ 26‬ﻓﺼﻞ دوم ذﮐﺮ ﺳﻨﺪ ﺣﺪﯾﺚ‪.‬‬‫]‪ [2‬رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ ص ‪ 26‬ط ﻫﻨﺪ ‪.1255‬‬‫]‪ [3‬ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي و اﻟﺮﺷﺎد ص ‪ 5‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة ‪.1392‬‬‫]‪ [4‬ﻓﺘﺢ اﻟﻤﺘﻌﺎل ص ‪ 32‬اﻟﺒﺎب اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﺻﻔﺎت اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟﺒﺮﮐﺎت و اﻟﻤﻨﺎﻓﻊ اﻟﺤﺎﮐﯽ ﻟﻨﻌﺎل اﻓﻀﻞ ﺷﺎﻓﻊ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪211 :‬‬‫ﮐﺒﯿﺮ و اﻣﺎم ﺷﻬﯿﺮ وﺻﻒ ﮐﺮده ]‪.[1‬‬‫و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺰﯾﺰي در )ﺳﺮاج ﻣﻨﯿﺮ ﺷﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ( او را ﺑﺎﻣﺎم ﻋّﻠﺎﻣﻪ و ﻣﺠﺘﻬﺪ ﻋﺼﺮ ﺧﻮد و ﺷﯿﺦ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﺎد‬‫ﮐﺮده ]‪.[2‬‬‫و ﺷـﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺸﺎﺷـﯽ در ﮐﺘﺎب )ﺳـﻤﻂ ﻣﺠﯿﺪ ﻓﯽ ﺳـﻼﺳﻞ اوﻟﯿﺎء اﻟﺘﻮﺣﯿﺪ( ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﺷﯿﺦ اﺳﻼم و ﺣﺎﻓﻆ‬‫زاﻫﺪ ﺟﺎﻣﻊ در ﻣﯿﺎن ﻋﻠﻢ و ﻋﻤﻞ ﺑﻮده ]‪.[3‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻﺮ در )ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم( او را از اﮐﺎﺑﺮ ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ وا ﻧﻤﻮده ]‪.[4‬‬‫و ﺳﯿﺠﯽء ذﻟﮏ ﮐﻠﻪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ‬‫ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را اﮐﺎﺑﺮ ﺳﻨﯿﻪ از ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫و ﺣﮑﻢ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ را ﺑﺘﻮاﺗﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﮐﺎﺑﺮ ﺳّﻨﯿﻪ در اﺳﻔﺎر دﯾﻨّﯿﻪ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﺮؤف اﻟﻤﻨﺎوي اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﮐﻪ ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﺤﺎﻣـﺪ او ﻣﻔﺼـﻼ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ در ﻣﺎ ﺑﻌـﺪ ﻣﺬﮐﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ در )ﺗﯿﺴـﯿﺮ ﺷـﺮح‬‫ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫)ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه(‬‫أي وﻟﯿﻪ و ﻧﺎﺻﺮه‬‫)ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‬‫وﻻء اﻻﺳﻼم و ﺳﺒﺒﻪ أن أﺳﺎﻣﮥ ﻗﺎل ﻟﻌﻠﯽ‪ :‬ﻟﺴﺖ ﻣﻮﻻي اﻧﻤﺎ ﻣﻮﻻي رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺬﮐﺮه ﺣﻢ ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب ﺣﻢ ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة ﺑﻦ ]‪ [1‬ﻓﯿﺾ‬‫اﻟﻘﺪﯾﺮ‪ :‬ﺷﺮوع ﮐﺘﺎب ﺑﻌﺪ ﺧﻄﺒﻪ ص ‪.2‬‬‫]‪ [2‬ﺳﺮاج ﻣﻨﯿﺮ ﺷﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ‪ :‬ﺷﺮوع ﮐﺘﺎب ﺑﻌﺪ ﺧﻄﺒﻪ ص ‪.2‬‬‫]‪ [3‬ﺳﻤﻂ ﻣﺠﯿﺪ ﻓﯽ ﺳﻼﺳﻞ اوﻟﯿﺎء اﻟﺘﻮﺣﯿﺪ ص ‪.47‬‬‫]‪ [4‬ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ص ‪ 21‬ﻣﺴﻠﮏ اول‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 155‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪212 :‬‬‫اﻟﺤﺼﯿﺐ ت ن و اﻟﻀﯿﺎء ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ و رﺟﺎل أﺣﻤﺪ ﺛﻘﺎت ﺑﻞ ﻗﺎل اﻟﻤﺆﻟﻒ‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺘﻮاﺗﺮ ]‪.[1‬‬‫و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻌﺰﯾﺰي در )ﺳـﺮاج ﻣﻨﯿﺮ ﺷـﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻـﻐﯿﺮ( ﻫﻢ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﺑﺘﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‬‫ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫)ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه(‬‫أي وﻟﯿﻪ و ﻧﺎﺻﺮه‬‫)ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‬‫ﻗﺎل اﻟﻌﻠﻘﻤﯽ‪ :‬ﻗﺎل ﺷـﯿﺨﻨﺎ ﻗﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬أراد ﺑـﺬﻟﮏ وﻻء اﻻﺳـﻼم ﻟﻘﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪) :‬ذﻟ َِﮏ ﺑ َِﺄﱠن اﻟﱠﻠَﻪ َﻣْﻮﻟَﯽ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا َو َأﱠن اﻟ ْﮑﺎﻓِِﺮﯾَﻦ ﻻ َﻣْﻮﻟﯽ‬‫ﻟَُﻬْﻢ(‬‫]‪.[2‬‬‫و ﻗﯿﻞ ﺳﺒﺐ ذﻟﮏ‬‫أن أﺳﺎﻣـﮥ ﻗـﺎل ﻟﻌﻠﯽ‪ :‬ﻟﺴﺖ ﻣﻮﻻـي اﻧﻤﺎ ﻣﻮﻻي رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﻘﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ذﻟﮏ )ﺣﻢ( ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ‬‫ﻋﺎزب )ﺣﻢ( ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة ﺑﻦ اﻟﺤﺼﯿﺐ )ت ن( و اﻟﻀﯿﺎء ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻤﺆﻟﻒ‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺘﻮاﺗﺮ ]‪ [1] .[3‬ﺗﯿﺴﯿﺮ ﺷﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ ﻓﯽ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺘﯽ اوﻟﻬﺎ ﻣﻦ ﺣﺮف اﻟﻤﯿﻢ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ )ص(‪.11 :‬‬‫]‪ [3‬ﺳﺮاج ﻣﻨﯿﺮ ﺷﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ ص ‪ 360‬ج ‪ 3‬ط ‪1312‬‬‫ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ ﻧﯿﺰ ﺣﮑﻢ ﺑﺘﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮐﺮده‬‫اﺷﺎره‬‫و ﺷﯿﺦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺧﺎن اﻟﻤﺘﻘﯽ ﻧﯿﺰ ﺣﮑﻢ ﺑﺘﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در )ﻣﺨﺘﺼﺮ ﻗﻄﻒ‬‫اﻻزﻫﺎر( ﮐﻪ در ﺷﺮوع آن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ و ﻟا ﺼـﻠﻮة و اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯽ رﺳﻮﻟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ﺑﻌﺪ ﻓﯿﻘﻮل اﻟﻔﻘﯿﺮ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟﻤﺘﻘﯽ‬‫ﻫـﺬه اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺘﻮاﺗﺮة ﻧﺤﻮ اﺛﻨﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﺣﺪﯾﺜﺎ اﻟﺘﯽ ﺟﻤﻌﻬﺎ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻤﯿﻬﺎ ﻗﻄﻒ اﻻزﻫﺎر اﻟﻤﺘﻨﺎﺛﺮة‪ ،‬و‬‫ذﮐﺮ ﻓﯿﻬﺎ رواﺗﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﻋﺸﺮة ﻓﺼﺎﻋﺪا ﻟﮑﻨﯽ ﺣﺬﻓﺖ اﻟﺮواة و ذﮐﺮت ﻣﺘﻦ اﻻﺣﺎدﯾﺚ ﻟﯿﺴﻬﻞ ﺣﻔﻈﻬﺎ و ﻫﯽ ﻫﺬه‪.‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ و ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ را وارد ﮐﺮده ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫)ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‬‫‪) ،‬أ ﻣﺎ ﺗﺮﺿﯽ أن ﺗﮑﻮن ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ‬‫ﻣﻨﺰﻟﺖ ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ در ﻧﺰد ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫و ﺟﻼﻟﺖ ﻣﻨﺰﻟﺖ‪ ،‬و رﻓﻌﺖ ﻣﺮﺗﺒﺖ‪ ،‬و ﻋﻠّﻮ ﺷﺄن و ﺳﻤّﻮ ﻣﮑﺎن‪ ،‬و ﮐﺜﺮت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 156‬از ‪174‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪214 :‬‬‫اﻃﻼع و ﻃﻮل ﺑﺎع و ﻣﺰﯾﺪ ﻓﻀﻞ و ﻏﺎﯾﺖ ﻧﺒﻞ ﻣّﻠﺎ ﻋﻠﯽ ﻣّﺘﻘﯽ ﺑﺮ ﻣﺘﺘّﺒﻊ ﻣﺨﻔﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫از ﻣﻼﺣﻈﻪ )اﺧﺒﺎر اﻻﺧﯿﺎر( ﻋﺒـﺪ اﻟﺤّﻖ دﻫﻠﻮي ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ از ﻣﺸﺎﻫـﺪه آﺛﺎر ﺧﯿﺮ او از ﺗﺄﻟﯿﻒ و ﻏﯿﺮ آن ﻋﻘﻞ ﺣﯿﺮان ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﺑﺠﺰم‬‫ﺣﮑﻢ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻨﻬﺎ ﺑﯽ ﺗﻮﻓﯿﻖ ﮐﺎﻣﻞ و ﺑﺮﮐﺖ ﺷﺎﻣﻞ ﮐﻪ ﻧﺎﺷﯽ از ﮐﻤﺎل ﻣﺮﺗﺒﻪ اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ‪ ،‬و رﺳﻮخ درﺟﻪ وﻻﯾﺖ ﺑﺎﺷﺪ وﺟﻮد ﻧﮕﯿﺮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﮑﺮي ﮔﻔﺘﻪ‪) :‬ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ﻣّﻨﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﻟﻠﻤّﺘﻘﯽ ﻣّﻨﮥ ﻋﻠﯿﻪ(‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻓﻬﻢ دﻗـﺎﯾﻖ‪ ،‬و اﺳـﺘﻨﺒﺎط ﻣﻌـﺎﻧﯽ و ﻧﮑﺎت‪ ،‬ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ رﺳـﯿﺪه ﺑﻮد ﮐﻪ ﻋﻠﻤﺎء ﮐﺒﺎر ﮐﻪ در دﯾﺎر ﺷـﺮﯾﻒ ﺣﺮﻣﯿﻦ‬‫ﻣﺤﺘﺮﻣﯿﻦ ﺑﻮدﻧﺪ ﻏﯿﺮ از ﺗﺤّﯿﺮ و ﺗﺤﺴﯿﻦ ﻧﻤﯽﻧﻤﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣّﮑﯽ ﮐﻪ در زﻣﺎن ﺧﻮد اﻋﻈﻢ ﻓﻘﻬﺎء‪ ،‬و اﻋﻠﻢ ﻋﻠﻤﺎء ﺑﻮد‪ ،‬و در اﺑﺘـﺪاي ﺣﺎل اﺳـﺘﺎد ﺷـﯿﺦ ﺑﻮد‪،‬‬‫اﮔﺮ در ﻣﻌﻨـﺎي ﺑﻌﺾ اﺣـﺎدﯾﺚ ﻣﺘﻮﻗﻒ و ﻣﺘﺮدد ﺷـﺪي از ﺷـﯿﺦ ﻋﻠﯽ ﻣّﺘﻘﯽ ﺑﻮاﺳـﻄﻪ ﭘﯿﻐﺎم اﺳـﺘﻔﺴﺎر ﻣﯽﮐﺮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در ﺗﺒﻮﯾﺐ‬‫ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ در ﮐـﺪام ﺑـﺎب ﻧﻬـﺎده‪ ،‬ﺗﺎ ﺑﻘﺮﯾﻨﻪ و ﻗﯿﺎس آن ﺑﻤﻌﻨﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﭘﯽ ﻣﯽﺑﺮد‪ ،‬و ﺑﺎرﻫﺎ ﺧﻮد را ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﺨـﺪﻣﺖ ﻋﻠﯽ ﻣّﺘﻘﯽ ﺗﻠﻤﯿﺬ‬‫ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺸﺎﯾـﺦ و اﮐﺎﺑﺮ آن وﻗﺖ ﺑﮑﻤﺎل ﻓﻀﻞ و وﻻﯾﺖ وي ﻣﻌﺘﺮف‪ ،‬و در رﻋﺎﯾﺖ ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﮑﺮﯾﻢ وي ﻣّﺘﻔﻖ‬‫ﺑﻮدﻧﺪ ]‪.[1‬‬‫و از )ﺳـﺒﺤﮥ اﻟﻤﺮﺟـﺎن( ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻏﻼـم ﻋﻠﯽ آزاد ﺑﻠﮕﺮاﻣﯽ ﻋﯿـﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻠﯽ ﻣّﺘﻘﯽ از اﻋﺎﻇﻢ اوﻟﯿﺎء و اﮐﺎﺑﺮ اﺗﻘﯿﺎء اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺘﻠﻤـﺬ ﮐﺮد ﺑﺮ‬‫ﺷﯿﺦ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﻣﻠﺘﺎﻧﯽ ]‪ [1‬اﺧﺒﺎر اﻻﺧﯿﺎر ص ‪ 294‬ط دﻫﻠﯽ ‪.1270‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪215 :‬‬‫و ﻏﯿﺮ او از ﻋﻠﻤﺎء‪ ،‬ﺑﻌﺪ از آن ﺳـﻔﺮ ﮐﺮد ﺑﺴﻮي ﺣﺮﻣﯿﻦ ﺷـﺮﯾﻔﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﺼﺎﺣﺒﺖ ﮐﺮد ﺑﺎ ﺷﯿﺦ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﮑﺮي و ﺗﺘﻠﻤﺬ ﮐﺮد ﺑﺮ او‪ ،‬و اﻗﺎﻣﺖ‬‫ﮐﺮد در ﻣّﮑﻪ ﻣﻌّﻈﻤﻪ‪ ،‬و اﺷﺘﻐﺎل ﻧﻤﻮد ﺑﺘﺪرﯾﺲ و ﺗﺄﻟﯿﻒ و ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺑﺮ اﺑﻮاب ﻓﻘﻬّﯿﻪ ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫و اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﮑﺮي ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻣّﻨﮥ اﺳﺖ ﺑﺮ ﻋﺎﻟﻤﯿﺎن‪ ،‬و ﺑﺮاي ﻣّﺘﻘﯽ ﻣّﻨﺖ اﺳﺖ ﺑﺮ ﺳـﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬و ﺷـﯿﺦ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣّﮑﯽ اﺳﺘﺎد‬‫ﻣّﺘﻘﯽ ﺑﻮد و در آﺧﺮ ﺷﺎﮔﺮد او ﮔﺮدﯾﺪ ]‪.[1‬‬‫و از ﮐﺘـﺎب )ﻧﻮر ﺳﺎﻓﺮ ﻓﯽ اﺧﺒﺎر اﻟﻘﺮن اﻟﻌﺎﺷـﺮ( ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﺷـﯿﺦ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿـﺪروس ﮐﻪ در ﺧﺰاﻧﻪ ﺣﺮم ﻣﺤﺘﺮم ﻣـﺪﯾﻨﻪ‬‫ﻣﻨّﻮره )زادﻫـﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﺸـﺮﯾﻔﺎ( دﯾـﺪهام‪ ،‬و از اﻧﺘﺨﺎب ﺗﺮاﺟﻢ ﻋﺪﯾـﺪه از آن ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻠّﯽ ﻣﺘﻘﯽ ﻋﺎﻟﻢ و ﺻﺎﻟـﺢ و ﻋﺎرف‬‫ﺑـﺎﻟّﻠﻪ ﺑﻮد‪ ،‬و او از ﻋﻠﻤـﺎء ﻋـﺎﻣﻠﯿﻦ و ﻋﺒـﺎد اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ اﺳﺖ و ﺑﺮ ﺟﺎﻧﺐ ﻋﻈﯿﻢ از ورع و ﺗﻘﻮي و اﺟﺘﻬﺎد در ﻋﺒﺎدت و رﻓﺾ دﻧﯿﺎ ﺑﻮد‪ ،‬و‬‫ﺑﺮاي او ﻣﺼّﻨﻔﺎت ﻋﺪﯾﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ از او اﺧﺒﺎر ﺣﻤﯿﺪه ]‪.[2‬‬‫و از )ﻣﺠﻤﻊ ﻟا ﺒﺤﺎر( ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻣﺤﻤـﺪ ﻃﺎﻫﺮ ﮔﺠﺮاﺗﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﻠﯽ ﻣّﺘﻘﯽ ﺷـﯿﺦ او‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻔﺎﺧﺮ و ﻣﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻗﻄﺐ اوان و‬‫ﻏﻮث زﻣﺎن‪ ،‬و ﺻﻔﻮه رﺣﻤﺎن‪ ،‬و ﻣﺮﺑّﯽ اﻧﺎم‪ ،‬و ﻣﺮﺷﺪ ﮐﺮام اﺳﺖ‪.‬‬‫و از ﻣﻼﺣﻈﻪ )ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ( ﺗﺄﻟﯿﻒ ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ دّﻫﺎن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻘﯽ اﻣﺎم ﻋّﻠﺎﻣﻪ و ﻗﺒﻠﻪ اﻫﻞ ﺳﻠﻮك اﺳﺖ‪.‬‬‫و از ﻣﻼﺣﻈﻪ )ﻟﻮاﻗﺢ اﻻﻧﻮار( ﻫﻢ ﺻﻼح و ورع و زﻫﺪ و دﯾﮕﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻤﯿﻠﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺣﻤﯿﺪه او ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ [1] .‬ﺳﺒﺤﮥ اﻟﻤﺮﺟﺎن ﻓﯽ آﺛﺎر‬‫ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن ص ‪ 43‬ط ‪.1303‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻨﻮر اﻟﺴﺎﻓﺮ ص ‪315‬‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺨﺪوم ﻣﺘﻌﺼﺐ ﻧﯿﺰ ﺑﺘﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‬‫اﺷﺎره‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫اﺷﺎره‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 157‬از ‪174‬‬‫و ﻣﯿﺮزا ﻣﺨـﺪوم ﺑﻦ ﻣﯿﺮ ﻋﺒـﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ ﮐﻪ ﻣﺰﯾـﺪ ﺗﻌﺼﺐ او و ﺗﺼـّﻠﺒﺶ در ﻣـﺬﻫﺐ ﺗﺴـّﻨﻦ از اﺳﻢ ﮐﺘﺎب او )ﻧﻮاﻗﺾ اﻟﺮواﻓﺾ( و ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ آن‬‫ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻟﺠﺎي ﺣﻖ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺻﺮﯾﺢ ﺑﺘﻮاﺗﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﻧﻤﻮده ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ درﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻋﻨﯽ )ﻧﻮاﻗﺾ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻣﻦ ﻫﻔﻮاﺗﻬﻢ اﻟﻘﻮل ﺑﻮﺟﻮب ﻋﺼـﻤﮥ اﻻﻧﺒﯿـﺎء و اﻻﺋﻤـﮥ ﺑﻤﻌﻨﯽ أﻧﻪ ﯾﺠﺐ ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺣﻔﻈﻬﻢ ﻣﻦ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺼـﻐﺎﺋﺮ و اﻟﮑﺒـﺎﺋﺮ و ﺧﻼف‬‫اﻟﻤﺮوة ﻋﻤﺪا و ﺳﻬﻮا و ﺧﻄﺎء ﻣﻦ اﻟﻤﻬﺪ اﻟﯽ اﻟﻠﺤﺪ ﻣﻊ أن اﻟﻘﺮآن و ﮐﺘﺐ اﻻﺣﺎدﯾﺚ و اﻟﺘﻮارﯾﺦ ﻣﺸﺤﻮﻧﮥ ﺑﺨﻼف ذﻟﮏ‪:‬‬‫ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و َﻋﺼﯽ آَدُم َرﺑﱠُﻪ َﻓَﻐﻮي‬‫]‪.[1‬‬‫و ﻗـﺎل ﺗﻌـﺎﻟﯽ‪َ :‬و ﻗُﻠْﻨـﺎ ﯾـﺎ آَدُم اْﺳـ ُﮑْﻦ َأﻧ َْﺖ َو َزْوُﺟـ َﮏ اﻟ َْﺠﱠﻨَﮥ َو ُﮐﻼـ ﻣِﻨْﻬﺎ َرَﻏـ ﺪًا َﺣﯿُْﺚ ِﺷـ ﺌْﺘُﻤﺎ َو ﻻ َﺗْﻘَﺮﺑﺎ ﻫـِﺬِه اﻟﱠﺸَﺠَﺮَة َﻓَﺘُﮑﻮﻧﺎ ﻣَِﻦ اﻟﱠﻈﺎﻟ ِِﻤﯿَﻦ‪،‬‬‫َﻓَﺄَزﻟﱠُﻬَﻤﺎ اﻟﱠﺸﯿْﻄﺎُن َﻋﻨْﻬﺎ َﻓَﺄْﺧَﺮَﺟُﻬﻤﺎ ﻣِﱠﻤﺎ ﮐﺎﻧﺎ ﻓِﯿِﻪ‬‫]‪ [1] .[2‬ﻃﻪ‪.121 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺒﻘﺮة‪.36 -35 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪217 :‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و َذا اﻟﱡﻨﻮِن ِإْذ َذَﻫَﺐ ُﻣﻐﺎِﺿﺒًﺎ َﻓَﻈﱠﻦ َأْن ﻟَْﻦ َﻧﻘِْﺪَر َﻋَﻠﯿِْﻪ َﻓﻨﺎدي ﻓِﯽ اﻟﱡﻈﻠُﻤﺎِت َأْن ﻻ ِإﻟَﻪ ِإﻟﱠﺎ َأﻧ َْﺖ ُﺳﺒْﺤﺎَﻧَﮏ ِإﱢﻧﯽ ُﮐﻨُْﺖ ﻣَِﻦ اﻟﱠﻈﺎﻟ ِِﻤﯿَﻦ‬‫]‪.[1‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬ا ﺑ َْﻦ ُأﱠم ﻻ َﺗْﺄُﺧْﺬ ﺑ ِﻠِْﺤَﯿﺘِﯽ َو ﻻ ﺑ َِﺮأِْﺳﯽ‬‫]‪.[2‬‬‫ﻓﺎن ﺗﻔﺼـﯽ ﻋﻦ اﻻﯾﺎت اﻟﺴﺎﺑﻘـﮥ ﺑﺎﻟﺘﺄوﯾﻼت اﻟﺮﮐﯿﮑـﮥ‪ ،‬ﻓﻼ ﻣﺤﯿﺺ ﻋﻦ اﻻﺧﺮي ﻗﻄﻌﺎ إذ ﻧﻘﻮل ﻫﻞ اﺳـﺘﺤﻖ ﻫﺎرون اﻻذي اﻟﻤـﺬﮐﻮر أم ﻻ؟‬‫ﻓﻌﻠﯽ اﻻـول ﻟﺰم اﻟﻘـﺪح ﻓﯽ ﻋﺼـﻤﮥ ﻫـﺎرون اﻟﻨﺒﯽ ﺑـﺎﻟﻤﻌﻨﯽ اﻟﻤـﺬﮐﻮر‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺜـﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﻋﺼـﻤﮥ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﺮﺳﻮل‪ ،‬و ﻻـ ﺧﻼف ﻻﺣـﺪ ﻣﻦ‬‫اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻓﯽ ﻧﺒﻮﺗﻬﻤﺎ‪ .‬أ ﻓﻼ ﺗﻨﻈﺮون اﻟﯽ ﻫـﺬه اﻟﺠﻤﺎﻋـﮥ اﻟﺘﯽ ﯾﺆوﻟﻮن أﻣﺜﺎل ﻫﺬه اﻟﻨﺼﻮص اﻟﺠﻠﯿﻠﮥ ﺑﻤﺎ ﻻ ﯾﻘﺒﻠﻪ ﻋﻘﻞ‪ ،‬ﻋﺎﻗﻞ‪ ،‬ﺑﻞ ﻻ ﯾﺤﺴـﻨﻪ‬‫ﻃﺒﻊ ﺟﺎﻫﻞ‪ ،‬و ﻣﻊ ذﻟﮏ ﯾﺸﻨﻌﻮن ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻟﺘﺠﻮﯾﺰﻧﺎ ﻋﺪم دﻻﻟﮥ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻠﯽ ﻧﻔﯽ ﺧﻼﻓﮥ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬و ﺛﺒﻮت ﺧﻼﻓﮥ ﻋﻠﯽ ﺑﻼ واﺳﻄﮥ أﺣﺪ‪،‬‬‫ﺑﻞ ﯾﻘﻮﻟﻮن اﻧﻪ ﻧﺺ ﺟﻠﯽ‪ ،‬ﻣﻨﮑﺮه ﮐﺎﻓﺮ‪.‬‬‫ﻓﺎن ﺗﺴﺌﻠﻨﯽ ﻋﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮ أذﮐﺮ ﻟﮏ اﻟﻤﻠﺨﺺ اﻟﺬي ]‪ [1‬اﻻﻧﺒﯿﺎء‪.87 :‬‬‫]‪ [2‬ﻃﻪ‪.94 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪218 :‬‬‫ذﮐﺮه ﻣﻔﯿﺪﻫﻢ اﻟﺦ‪.‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ و واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﺮزا ﻣﺨـﺪوم ﺑـﺎ آن ﻫﻤﻪ ﺗﻌّﺼﺐ ﻣﺸﻮم و ﺗﺼـﻠﺐ ﻣﻠﻮم ﮐﻪ ﭼﺸـﻤﮏ ﺑﺮ اﺛﺒـﺎت ﻋﺼـﻤﺖ اﻧﺒﯿـﺎء‬‫ﻣﻌﺼﻮم )ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺻـﻠﻮات اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻘﯿﻮم( ﻣﯽزﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﮑﻤﺎل ﺟﺴﺎرت و ﺧﺴﺎرت اﯾﻦ اﻋﺘﻘﺎد ﺑﺎﺳﺪاد را از ﻫﻔﻮات ﺷـﻨﯿﻌﻪ‪ ،‬و ﻣﻘﺎﻻت ﻓﻈﯿﻌﻪ‬‫ﻣﯽﺷـﻤﺎرد‪ ،‬و از اﻓـﺎدات اﮐﺎﺑﺮ و اﺳﺎﻃﯿﻦ اﺳـﻼف ﺧﻮد ﺧﺒﺮ ﻧﻤﯽدارد‪ ،‬ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﺘﻮاﺗﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و اﯾﻦ ﮐﻤﺎل وﺿﻮح ﺣﻖ‪ ،‬و‬‫ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻇﻬﻮر ﺻﺪق اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺘﻌّﺼﺐ ﻧﺎﺣﻖ ﮐﻮش ﺑﻼ ﺿﺮورت و ﺑﻐﯿﺮ اﻗﺘﻀﺎء ﻣﻘﺎم اﻋﺘﺮاف ﺑﺂن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻟﻨﻌﻢ ﻣﺎ أﻓﺎد ﻓﯽ ﻣﺼﺎﺋﺐ اﻟﻨﻮاﺻﺐ ﻓﯽ وﺟﻮه ﺟﻮاب ﮐﻼﻣﻪ‪:‬‬‫و اﻣﺎ راﺑﻌﺎ ﻓﻼن ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ان ﺗﺴـﺌﻠﻨﯽ ﻋﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮ أذﮐﺮ ﻟﮏ اﻟﺦ ﻣﺘﻀـﻤﻦ ﻟﻼﻋﺘﺮاف ﺑﻨﻘﯿﺾ ﻣﺎ ﻫﻮ ﺑﺼﺪده ﻣﻦ ﺗﻀﯿﯿﻊ ﻟا ﺤﻖ‪ ،‬و‬‫ﺗﺮوﯾـﺞ اﻟﻤﺤـﺎل ﺣﯿﺚ أﺟﺮي اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﻟﺴـﺎن ﻗﻠﻤﻪ ﻣـﺎ ﻫﻮ اﻟﺤﻖ‪ ،‬ﻓﻮﺻﻒ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻐـﺪﯾﺮ ﺑﺎﻟﻤﺘﻮاﺗﺮ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ أن ﯾﮑﻮن ﺳـﯿﺎق ﮐﻼﻣﻪ‬‫ﻣﻘﺘﻀﯿﺎ ﻟﺬﮐﺮ ﻫﺬا اﻟﻮﺻﻒ ﺑﻮﺟﻪ ﻣﻦ اﻟﻮﺟﻮه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 158‬از ‪174‬‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺨﺪوم از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫و ﻣﺴﺘﺘﺮ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﯿﺮزا ﻣﺨﺪوم از اﮐﺎﺑﺮ و اﻣﺎﺛﻞ ﻣﺘﮑّﻠﻤﯿﻦ ﺳّﻨﯿﻪ و اﺟّﻠﻪ و اﻓﺎﺿﻞ ﻣﺸﻬﻮرﯾﻦ اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪219 :‬‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺳﻮل اﻟﺒﺮزﻧﺠﯽ اﻟﮑﺮدي اﻟﻤﺪﻧﯽ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ در )ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ( ]‪ [1‬ﺑﺎﻗﻮال او ﺗﺸـّﺒﺚ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ اﻓﺘﺨﺎر و‬‫اﺳﺘﺒﺸﺎر اﻓﺎداﺗﺶ را وارد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺗﺨﺠﯿﻞ و اﺳﮑﺎت اﻫﻞ ﺣﻖ را ﺑﺂن ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ در ﮐﺘﺎب )ﻧﻮاﻗﺾ اﻟﺮواﻓﺾ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻧﯽ ﻗﺪ ﮐﻨﺖ ﺟﻤﻌﺖ ﻓﯿﻤﺎ ﻣﻀـﯽ ﻣﻦ ﻫﻔﻮات اﻟﺮاﻓﻀﮥ ﻧﺒﺬة‪ ،‬ﮐﻨﺖ ﻟﺨﺼـﺘﻬﺎ ﻣﻦ رﺳﺎﻟﮥ ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺑﺎﻟﺤﺮﻣﯿﻦ اﻟﻤﺤﺘﺮﻣﯿﻦ‬‫ﻣﻌﯿﻦ اﻟـﺪﯾﻦ اﺷـﺮف‪ ،‬اﻟﺸـﻬﯿﺮ ﺑﻤﯿﺮزا ﻣﺨـﺪوم اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ اﻟﺤﺴـﻨﯽ‪ ،‬ﺣﻔﯿـﺪ اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﺴـﻨﺪ اﻟﻤﺤﻘﻖ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺷﺎرح‬‫اﻟﻤﻮاﻗﻒ و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﺆﻟﻔﺎت اﻟﻌﺪﯾﺪة و اﻟﺘﺤﻘﯿﻘﺎت اﻟﻤﻔﯿﺪة رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و رﺣﻢ أﺳﻼﻓﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻢ ﮐﻠﻬﻢ ﺑﯿﺖ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﻋﺰ اﻟﺴﻨﮥ‪،‬‬‫و ﮐﻬﻒ اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬ﺳﻤﺎﻫﺎ اﻟﻨﻮاﻗﺾ ﻋﻠﯽ اﻟﺮواﻓﺾ و اﻟﻨﻮاﻗﺾ ﺑﺎﻟﻘﺎف ]‪.[2‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﺮزا ﻣﺨـﺪوم ﺷـﺮﯾﻔﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺆﻟﻔﺎت ﻋﺪﯾﺪه و ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻣﻔﯿﺪه اﺳﺖ و او از اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﻢ و ﻋﺮﺑّﯿﺖ‪ ،‬و‬‫ﮐﻬﻒ ﺟﻤﺎﻋـﮥ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺮزﻧﺠﯽ او را ﺑﻠﻔﻆ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﯾﺎد ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬و اﻋﺘﻤﺎد ﺑﺮ رﺳﺎﻟﻪ او دارد‪ ،‬و ﮐﺘﺎب ﻧﻮاﻗﺾ از ﮐﺘﺐ ﻣﺸـﻬﻮره اﺳﺖ‪[1] .‬‬‫ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ ج ‪ 2‬ص ‪.926‬‬‫]‪ [2‬ﻧﻮاﻗﺾ اﻟﺮواﻓﺾ ﺷﺮوع ﮐﺘﺎب ﺑﻌﺪ از ﺧﻄﺒﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪220 :‬‬‫ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑﺎﺗﺐ اﻟﺠﻠﺒﯽ در )ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻧﻮاﻗﺾ ﻋﻠﯽ اﻟﺮواﻓﺾ ﻟﻠﺸـﺮﯾﻒ ﻣﯿﺮزا ﻣﺨﺪوم ﺑﻦ ﻣﯿﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ ﻣﻦ ذرﯾﮥ اﻟﺴﯿﺪ اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺣﺪود ﺳﻨﮥ ‪ 995‬ﺧﻤﺲ‬‫و ﺗﺴـﻌﯿﻦ و ﺗﺴـﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﻤﮑـﮥ اﻟﻤﺸـﺮﻓﮥ‪ ،‬ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﺗﺰﯾﯿﻒ ﻣـﺬﻫﺐ اﻟﺮواﻓﺾ و ﺗﻘﺒﯿﺤﻪ‪ ،‬و اﺧﺘﺼـﺮه اﻟﺴـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺳﻮل اﻟﺒﺮزﻧﺠﯽ‬‫اﻟﮑﺮدي ﻧﺰﯾﻞ ﻃﯿﺒﮥ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ 1130‬ﺛﻼﺛﯿﻦ و اﻟﻒ و ﻣﺎﺋﮥ ]‪.[1‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن ﺗﻠﻤﯿﺬ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻫﻢ اﺳﺘﻨﺎد ﺑﮑﻼم ﺻﺎﺣﺐ )ﻧﻮاﻗﺾ( ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در )اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻗﺴﻢ دّوم از اﯾﻦ ﻓﻀـﯿﻠﺖ آﻧﮑﻪ در ﻫﺮ ﻓﺮد از اﻓﺮاد ﻣّﺘﺼـﻔﻪ ﺑﺂن ﻣﺸﺎﺑﻪ اﻓﺮاد ﺳﺎﻟﻔﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺎﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﮐﻪ ﻓﻀﯿﻠﺖ واﻗﻌّﯿﻪ اﺑﻮﯾﻦ ﻣﺤّﺪث‬‫ﻓﻀـﯿﻠﺖ واﻗﻌّﯿﻪ در اﺑﻨـﺎء ﺷﻮد )أﻋﻢ ﻣﻦ أن ﯾﮑﻮن اﻟﻔﻀـﯿﻠﮥ اﻟﺘﺎﻟﯿـﮥ ﺗﺴـﺎوي اﻟﻔﻀـﯿﻠﮥ اﻟﺴﺎﻟﻔـﮥ أو ﺗﺰﯾـﺪ ﻋﻠﯿﻬـﺎ أو ﯾﻨﻘﺺ ﻣﻨﻬﺎ( ﻣﺜﻞ آﻧﮑﻪ در‬‫ﺑﻌﻀـﯽ اﻗﻮام ﻓﺼـﺎﺣﺖ ﻟﺴـﺎن و ﺟﺮأت ﺟﻨـﺎن‪ ،‬و در ﺑﻌﻀـﯽ دﯾﮕﺮ ﺧﻼـف آن‪ ،‬و ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ در ﺑﻌﻀـﯽ ﺣﻤّﯿﺖ و ﻏﯿﺮت ﻓﺮاوان )ﮐﻤﺎ ﻗﺎل‬‫ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻨﻮاﻗﺾ‪ :‬و ﻓﯽ اﻟﻬﺎﺷـﻤّﯿﮥ ﺗﻮﺟـﺪ أﺷﺪ اﻟﺤﻤّﯿﮥ و اﻟﻐﯿﺮة( و در ﺑﻌﻀـﯽ آﺧﺮ ﻋﮑﺲ آن )و ﻗﺲ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻦ اﻟﺼـﻔﺎت( ﻣﺘﻮارث‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﻗﺴﻢ ]‪ [1‬ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ان ﻣﺎ ﻧﺴـﺒﻪ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﻗﺪس ﺳـﺮه ﻣﻦ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﮐﺘﺎب اﻟﻨﻮاﻗﺾ اﻟﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﺳﻬﻮ ﻣﻨﻪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺎﻧﻪ‬‫ﻟﯿﺲ ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﺗﺮﺟﻤـﮥ اﻟﻨﻮاﻗﺾ‪ ،‬و ذﯾـﻞ اﻟﺘﺮﺟﻤـﮥ اﻟﺘﯽ ﻧﻘﻠﻬﺎ دال ﻋﻠﯽ ان اﻟﺘﺮﺟﻤـﮥ ﻟﯿﺴﺖ ﻣﻦ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﻻن اﻟﭽﻠﺒﯽ ﻣﺆﻟﻒ‬‫اﻟﮑﺸﻒ ﺗﻮﻓﯽ ﻗﺒﻞ اﻟﺘﺎرﯾﺦ اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻓﯽ اﻟﺘﺮﺟﻤﮥ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪.1067‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪221 :‬‬‫ﻓﻀـﯿﻠﺖ واﻗﻌّﯿﻪ آﺑﺎء ﻣﺤـّﺪث ﻓﻀـﯿﻠﺖ واﻗﻌّﯿﻪ در اﺑﻨﺎء ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﻫﻤﯿﻦ ﻓﻀـﯿﻠﺖ را ﻧﺰد اوﻟﯽ اﻻﺑﺼﺎر در ﺷـﺮف ﻧﺴﺒﯽ ﻋﻤﻮﻣﺎ ﻋﻘﻼ و ﻋﺮﻓﺎ‬‫اﻋﺘﺒﺎر ﻫﺴﺖ و ﻟﺬا ﯾﻘﺎل‪:‬‬‫)اﻻﺧﻼق ﻣﺘﻮارﺛﮥ( ]‪.[1‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮﻫﻢ ﺣﻮاﻟﻪ ﺑﮑﺘﺎب )ﻧﻮاﻗﺾ( ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﻣﺆﻟﻒ آن را ﻣﺜﻞ ﮐﺎﺑﻠﯽ اﺳﻮه و ﻣﻘﺘﺪاي ﺧﻮد در ﻋﺪم ﻣﺮاﻋﺎت آداب ﺣﻀـﺮات‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 159‬از ‪174‬‬‫اﺋّﻤﻪ ﻫﺪي ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺘﺤّﯿﮥ و اﻟﺜﻨﺎء ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در )ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﺘﻌﺼﺒﯿﻦ رﻓﻀﻪ ﮐﻪ ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻓﻘﯿﺮ را ﺑﺎﻟﺘﺒـﺎس و اﺷـﺘﺒﺎه )ﮐﻤـﺎ ﻋﺮﻓﺖ وﺟﻬﻪ( در )ﮐـﺎﺷﻒ اﻟﻠﺌـﺎم( و دﯾﮕﺮ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﮐﻼم ﻣﯽﺑﯿﻨﻨﺪ‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾﻨـﺪ ﮐﻪ ﻣﺤّﺮر اﯾﻦ رﺳﺎﺋـﻞ و اﺟﺰاء ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ ﺗﺒّﺤﺮ و ﺟـﺎﻣﻌّﯿﺖ ﺗﻤـﺎم دارد‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﺣﺴﻦ آداب را ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﺤﻀـﺮات اﺋﻤﻪ ﻫـﺪي ﺑﺠﺎ‬‫ﻧﻤﯽآورد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻄﺎﻋﻦ اﯾﺸﺎن ﻣﺮﺗّﺐ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﻨﯿﺎن وﻻي اﯾﺸﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫و ﺟـﻮاﺑﺶ آﻧﮑﻪ ﻣﮕﺮ رﻓﻀﻪ ﺧﺎﺋﻀـﯿﻦ ﺻﻮاﻗـﻊ ﻣﻮﻻﻧـﺎ ﺳـﯿﺪ ﻧﺼـﯿﺮ اﻟﻤﻠّـﮥ و اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻧﻮاﻗﺾ ﺳـّﯿﺪ ﻣﺨـﺪوم و ﮐﺘﺐ دﯾﮕﺮ از ﻣﺘﻘـّﺪﻣﯿﻦ و‬‫ﻣﺘﺄﺧﺮﯾﻦ را ﺗﻘﻠﯿﺪا ﻟﻠﮑﻠﯿﻨﯽ ﺑﻘﺼﻮر ﻧﻈﺮ دﯾﺪﻧﺪ ]‪.[2‬‬‫و ﺣﺴـﺎم اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﻬﺎرﻧﭙﻮري در ﻣﺮاﻓﺾ اﻟﺮواﻓﺾ ﻫﻢ ﮐﺘـﺎب ﻧﻮاﻗﺾ را از ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘـﺒﺮه ﺷـﻤﺮده ﺑـﺂن ﺗﻤّﺴـ ﮏ و ﺗﺸـّﺒﺚ ﻧﻤﻮده ]‪[1] .[3‬‬‫اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪.13‬‬‫]‪ [2‬ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ ص ‪ 44‬ﺧﻄﺒﻪ ﮐﺘﺎب‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺮاﻓﺾ ﻟا ﺮواﻓﺾ ص ‪3‬‬‫ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﺪث ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري ﻧﯿﺰ ﺑﺘﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‬‫اﺷﺎره‬‫و ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺸـﯿﺮازي اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺤـّﺪث ﻧﯿﺰ ﺑﻤﺘﻮاﺗﺮ ﺑﻮدن ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ از ﺟﻨﺎب ﺳـﺮور‬‫ﮐﺎﺋﻨﺎت ﺻﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ و ﺳﻼﻣﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ ،‬و ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ ﺳﻼم اﻟﱠﻠﻪ رّب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺻﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در )ارﺑﻌﯿﻦ ﻣﻨﺎﻗﺐ( ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﻠﻄﻒ ﭘﺮوردﮔﺎر ﭘﯿﺶ اﯾﻦ ﺧﺎﮐﺴﺎر ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻋﺸﺮ‬‫ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻦ آﺑﺎﺋﻪ اﻟﮑﺮام ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪ :‬أن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻧﺎدي اﻟﻨﺎس ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﻮا‬‫ﻓﺄﺧـﺬ ﺑﯿـﺪ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم و ﻗﺎل‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼـﺮ ﻣﻦ ﻧﺼـﺮه‪ ،‬و اﺧـﺬل ﻣﻦ‬‫ﺧﺬﻟﻪ‪ ،‬و أدر اﻟﺤﻖ ﻣﻌﻪ ﺣﯿﺚ دار(‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪) :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ أﻋﻨﻪ و أﻋﻦ ﺑﻪ‪ ،‬و ارﺣﻤﻪ و ارﺣﻢ ﺑﻪ و اﻧﺼﺮه و اﻧﺼﺮ ﺑﻪ(‪.‬‬‫ﻓﺸﺎع ذﻟﮏ و ﻃﺎر ﻓﯽ اﻟﺒﻼد ﻓﺒﻠﻎ ذﻟﮏ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﻧﻌﻤﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪223 :‬‬‫اﻟﻔﻬﺮي‪ ،‬ﻓـﺄﺗﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗـﮥ ﻟﻪ ﻓﻨﺰل ﺑﺎﻻﺑﻄـﺢ ﻋﻦ ﻧـﺎﻗﺘﻪ و أﻧﺎﺧﻬـﺎ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺤﻤـﺪ أﻣﺮﺗﻨﺎ ﻋﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أن‬‫ﻧﺸﻬﺪ أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ و أﻧﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ أن ﻧﺼﻠﯽ ﺧﻤﺴﺎ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ ﺑﺎﻟﺰﮐﺎة ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ‪ ،‬و أﻣﺮﺗﻨﺎ أن‬‫ﻧﺼﻮم ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه‪ ،‬ﺛﻢ أﻣﺮﺗﻨﺎ ﺑﺎﻟﺤﺞ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎه ﻣﻨﮏ ﺛﻢ ﻟﻢ ﺗﺮض ﺑﻬﺬا ﺣﺘﯽ رﻓﻌﺖ ﺑﻀـﺒﻌﯽ اﺑﻦ ﻋﻤﮏ ﺗﻔﻀﻠﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ و ﻗﻠﺖ‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ‬‫ﻣﻮﻻه( ﻓﻬﺬا ﺷﯽء ﻣﻨﮏ أم ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ؟ ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪) :‬و اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ ان ﻫﺬا ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ(‪.‬‬‫ﻓﻮﻟﯽ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﻧﻌﻤﺎن و ﻫﻮ ﯾﺮﯾـﺪ راﺣﻠﺘﻪ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬ان ﮐﺎن ﻣﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﻘﺎ ﻓﺎﻣﻄﺮ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺠﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء‪ ،‬أو اﺋﺘﻨﺎ ﺑﻌﺬاب أﻟﯿﻢ‪،‬‬‫ﻓﻤﺎ وﺻﻞ اﻟﯽ راﺣﻠﺘﻪ ﺣﺘﯽ رﻣﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﺑﺤﺠﺮ ﻓﺴـﻘﻂ ﻋﻠﯽ ﻫﺎﻣﺘﻪ و ﺧﺮج ﻣﻦ دﺑﺮه ﻓﻘﺘﻠﻪ‪ ،‬و أﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪َ) :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب‬‫واﻗٍِﻊ‪ ،‬ﻟ ِﻠْﮑﺎﻓِﺮﯾَﻦ ﻟَﯿَْﺲ ﻟَُﻪ داﻓٌِﻊ(‬‫‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 160‬از ‪174‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬اﺻﻞ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺳﻮي ﻗﺼﮥ اﻟﺤﺎرث ﺗﻮاﺗﺮ ﻋﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﻫﻮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪224 :‬‬‫و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ أﯾﻀﺎ رواه ﺟﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮ و ﺟﻢ ﻏﻔﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ وﺿﻮح ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺻﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ اﺳﺖ از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ ،‬و ﻫﻢ ﻣﺘﻮاﺗﺮ‬‫اﺳﺖ از اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬و رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ آﻧﺮا ﺟﻤﻌﯽ ﮐﺜﯿﺮ و ﺟّﻤﯽ ﻏﻔﯿﺮ از ﺻﺤﺎﺑﻪ‬‫ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤّﺪث از اﻋﯿﺎن ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ ﻣﻌﺘﺒﺮﯾﻦ و ﺣّﺬاق ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ اﺳﺖ و اﮐﺎﺑﺮ ﺳّﻨﯿﻪ ﺑﺮ ﻣﻨﻘﻮﻻت او وﺛﻮق‬‫و اﻋﺘﺒـﺎر دارﻧـﺪ و دﺳﺖ ﺑﺮ ﻣﺮّوﯾـﺎت او ﻣﯽزﻧﻨـﺪ و ﺑﺮ دﻋـﺎوي ﺧﻮﯾﺶ ﺑـﺎﻗﻮال او اﺳـﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬و زﯾـﺎده از اﯾﻦ اﻋﺘﻤـﺎد و اﻋﺘﺒﺎر ﭼﻪ‬‫ﻣﯽﺧﻮاﻫﯽ ﮐﻪ ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤـّﺪث از ﻣﺸﺎﯾـﺦ اﺟﺎزه ﻣﺨﺎﻃﺐ و واﻟـﺪ ﻣﺎﺟﺪش ﻫﺴﺖ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ از )رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ( ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻇﺎﻫﺮ‬‫اﺳﺖ ]‪.[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺑﺠﻮاب ﻃﻌﻦ ﺳّﻮم از ﻣﻄﺎﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ )ﺑﺮوﺿـﮥ اﻻﺣﺒﺎب( اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﻨﺎد ﮐﺮده‪ ،‬و ﮐﻼﻣﺶ دﻻﻟﺖ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﮐﺘﺎب‬‫)روﺿﮥ اﻻﺣﺒﺎب( از ﺗﻮارﯾﺦ ﻣﻌﺘﺒﺮه اﺳﺖ ]‪.[3‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺨﺎﻃﺐ در )رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ( ﺑﻌﺪ از ذﮐﺮ ﻣﻌﻨﺎي ﺳـﯿﺮت و ذﮐﺮ )ﺳﯿﺮت اﺑﻦ اﺳﺤﺎق( و )ﺳﯿﺮت اﺑﻦ ﻫﺸﺎم( و )ﺳﯿﺮت ﻣّﻠﺎ ﻋﻤﺮ(‬‫ﻧﺴـﺨﻪ ﺻـﺤﯿﺤﻪ )روﺿـﮥ اﻻﺣﺒﺎب( ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤـّﺪث را ﮐﻪ ﺧﺎﻟﯽ از اﻟﺤﺎق و ﺗﺤﺮﯾﻒ ﺑﺎﺷـﺪ ]‪ [1‬ارﺑﻌﯿﻦ ﻣﻨـﺎﻗﺐ اﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴﻼم ص ‪.11‬‬‫]‪ [2‬اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ ص ‪.26‬‬‫]‪ [3‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪.265‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪225 :‬‬‫ﺑﻬﺘﺮ از ﻫﻤﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اﯾﻦ ﺑﺎب داﻧﺴﺘﻪ ]‪) [1‬و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻪ ﺟﻼﻟﮥ و اﻋﺘﺒﺎرا و اﺷﺘﻬﺎرا و اﻓﺘﺨﺎرا(‪.‬‬‫و از اﻓﺎده ﻣﻠّﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري در اول )ﺷﺮح ﻣﺸﮑﺎة( ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤّﺪث ﺑﺮ اﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎء و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻣﻘﺘﺪاﯾﺎن ﺳﻨّﯿﻪ ﻣﺜﻞ ﻣﻠّﺎ ﻋﻠﯽ‬‫ﻣﺘﻘﯽ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺣﺮم ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺜﻞ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﻄّﯿﻪ ﺳـﻠﻤﯽ‪ ،‬و اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺷـﺮواﻧﯽ ﺗﺮﺟﯿﺢ و ﺗﻔﻀـﯿﻞ دارد‪ ،‬و ﻧﺴﺨﻪ ﻣﺼّﺤﺤﻪ ﻣﺸﮑﺎة‬‫ﺑﺪﺳﺖ او ﻻﺋﻖ اﻋﺘﻤﺎد‪ ،‬و در وﻗﺖ اﺧﺘﻼف ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻨﺎد اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ اﯾﻦ ﻧﺴﺨﻪ ﻣﻮﺟﺐ اﻃﻤﯿﻨﺎن ﻗﻠﺐ و اﻧﺸﺮاح ﺻﺪر اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري در )ﻣﺮﻗﺎة( ﺑﺸﺮح‬‫ﺣﺪﯾﺚ )ﻻ ﺗﺪﺧﻠﻮن اﻟﺠﻨﮥ ﺣﺘﯽ ﺗﺆﻣﻨﻮا اﻟﺦ(‬‫ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤّﺪث از ﻣﺸﺎﯾﺦ ﮐﺒﺎر اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ دﯾﺎرﺑﮑﺮي در )ﺗﺎرﯾﺦ ﺧﻤﯿﺲ ﻓﯽ اﺣﻮال اﻧﻔﺲ ﻧﻔﯿﺲ( روﺿﮥ اﻻﺣﺒﺎب ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ را از ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه ﺷﻤﺮده از آن‬‫ﻧﻘﻠﻬﺎ آورده ]‪.[2‬‬‫و ﻣﻠّﺎ ﯾﻌﻘﻮب ﻻﻫﻮري در )ﺧﯿﺮ ﺟﺎري( از روﺿﮥ اﻻﺣﺒﺎب ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫و ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤّﻖ در )رﺟﺎل ﻣﺸﮑﺎة( از ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫و ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ در )ازاﻟﮥ اﻟﺨﻔﺎ( ﺑﻤﻘﺎﻣﺎت ﻋﺪﯾﺪة ﻧﻘﻞ از روﺿﮥ اﻻﺣﺒﺎب ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﺷﺎه ﺳﻼﻣﮥ اﻟﱠﻠﻪ در )ﻣﻌﺮﮐﮥ اﻵراء( ﭼﻨﺪ ﺟﺎ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﻨﺎد ﺑﺮواﯾﺎت آن ﻧﻤﻮده‪ [1] .‬اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ ص ‪.20‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 161‬از ‪174‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻤﯿﺲ ﻓﯽ اﺣﻮال ‪ 1‬ﻧﻔﺲ ﻧﻔﯿﺲ ج ‪ 1‬ص ‪ 2‬ط ﺑﯿﺮوت‬‫ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري ﭘﺲ از ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺑﺼﺤﺖ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﻮاﺗﺮ آن را از ﺑﻌﺾ ﺣﻔﺎظ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻬﺮوي اﻟﻘﺎري ﻧﯿﺰ ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ ﺗﻌّﺼﺐ ﻇﺎﻫﺮ و ﺗﺸﺪد ﺑﻠﯿﻎ ﺑﻌﺪ از ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﺼـّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ‪ ،‬و ﻧﻔﯽ‬‫رﯾﺐ از آن ﺗﻮاﺗﺮ آن را از ﺑﻌﺾ ﺣّﻔﺎظ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و دﻟﯿﻞ وارد ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در )ﻣﺮﻗﺎت ﺷﺮح ﻣﺸﮑﺎة( در ﺷﺮح ﺣﺪﯾﺚ‪:‬‬‫)و‬‫ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه رواه أﺣﻤﺪ و اﻟﺘﺮﻣﺬي(‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬
‫و ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻣﻊ رواه أﺣﻤﺪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﻋﻦ اﻟﺒﺮﯾﺪة‪ ،‬و اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬و اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و اﻟﻀﯿﺎء ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪.‬‬‫ﻓﻔﯽ اﺳﻨﺎد اﻟﻤﺼﻨﻒ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ اﻟﯽ أﺣﻤﺪ و اﻟﺘﺮﻣﺬي ﻣﺴﺎﻣﺤﮥ ﻻ ﺗﺨﻔﯽ‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻻﺣﻤﺪ‪ ،‬و اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة ﺑﻠﻔﻆ )ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ ﻓﻌﻠﯽ وﻟﯿﻪ(‪.‬‬‫و روي اﻟﻤﺤﺎﻣﻠﯽ ﻓﯽ أﻣﺎﻟﯿﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس و ﻟﻔﻈﻪ‪) :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﻮﻟﯽ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪227 :‬‬‫و اﻟﺤﺎﺻﻞ أن ﻫـﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺢ ﻻ ﻣﺮﯾﮥ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﺑﻞ ﺑﻌﺾ اﻟﺤﻔﺎظ ﻋﺪه ﻣﺘﻮاﺗﺮا‪ ،‬إذ ﻓﯽ رواﯾﮥ أﺣﻤﺪ أﻧﻪ ﺳـﻤﻌﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ ﺛﻼﺛﻮن ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ‪ ،‬و ﺷﻬﺪوا ﺑﻪ ﻟﻌﻠﯽ ﻟﻤﺎ ﺗﻮزع أﯾﺎم ﺧﻼﻓﺘﻪ‪.‬‬‫و ﺳﯿﺄﺗﯽ زﯾﺎدة ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻓﯽ اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻋﻨﺪ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺒﺮاء‬‫ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري از اﮐﺎﺑﺮ ﺛﻘﺎت و ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻣّﻠﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري ﯾﮑﯽ از اﻋﯿﺎن اﺛﺒﺎت‪ ،‬و ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ ﺛﻘﺎت‪ ،‬و ﻣﺎﻫﺮﯾﻦ ﺣّﺬاق‪ ،‬و ﻣﻨّﻘﺪﯾﻦ ﺳّﺒﺎق اﺳﺖ‪.‬‬‫از اﻓـﺎده ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻓﻀـﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤّﺒﯽ در )ﺧﻼﺻـﮥ اﻻﺛﺮ ﻓﯽ اﻋﯿﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدﯾﻌﺸـﺮ( ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري ﯾﮑﯽ از ﺻـﺪور ﻋﻠﻢ‪ ،‬و‬‫ﻓﺮﯾﺪ ﻋﺼﺮ ﺧﻮد‪ ،‬و ﺑﺎﻫﺮ اﻟﺴﻤﺖ در ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﻨﻘﯿﺢ ﻋﺒﺎرات اﺳﺖ‪ ،‬و ﺷﻬﺮت او ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ از اﻃﺮاء در وﺻﻒ او‪ ،‬و رﺣﻠﺖ ﮐﺮده ﺑﺴﻮي‬‫ﻣّﮑﻪ و اﻗﺎﻣﺖ ﮐﺮده در آن و اﺧـﺬ ﮐﺮده در آن از اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﮑﺮي‪ ،‬و زﮐﺮﯾﺎ اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻫﯿﺜﻤﯽ‪ ،‬و ﺷـﯿﺦ اﺣﻤـﺪ ﻣﺼـﺮي‪ ،‬و‬‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﻨﺪي‪ ،‬و ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻗﻄﺐ اﻟﺪﯾﻦ ﻣّﮑﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن‪ ،‬و ﻣﺸـﺘﻬﺮ ﺷﺪ ذﮐﺮ او‪ ،‬و ﻣﻨﺘﺸﺮ ﮔﺮدﯾﺪ وﺻﯿﺖ او‪ ،‬و ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮد ﻣﺆﻟﻔﺎت‬‫ﮐﺜﯿﺮه‪ :‬ﻟﻄﯿﻔﮥ اﻟﺘﺄدﯾﮥ ﮐﻪ ﻣﺤﺘﻮي اﺳﺖ ﺑﺮ ﻓﻮاﺋﺪ ﺟﻠﯿﻠﻪ‪ ،‬و از ﺟﻤﻠﻪ آن )ﺷﺮح ﻣﺸﮑﺎة( اﺳﺖ و آن اﮐﺒﺮ ﻣﺆﻟﻔﺎت و اﺟّﻞ آﻧﺴﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪228 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري ﺟﺴﺎرت ﺑﺮ ﺗﺄﻟﯿﻒ رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺸـﺘﻤﻠﻪ ﺑﺮ اﺳﺎﺋﺖ ادب واﻟﺪﯾﻦ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ‪ ،‬و ﻣﺜﻞ آن ﻧﻤﯽﮐﺮد ﻣﺆﻟﻔﺎت او ﭼﻨﺪان ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﻣﯽﺷﺪ ﮐﻪ دﻧﯿﺎ را ﭘﺮ ﻣﯽﮐﺮد ﺑﺴـﺒﺐ ﮐﺜﺮت ﻓﺎﺋﺪه آن‪ ،‬و ﺣﺴﻦ اﻧﺴـﺠﺎم آن‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه‬‫ﺧﺒﺮ وﻓﺎت او ﺑﻌﻠﻤﺎء ﻣﺼﺮ ﺑﺮﺳﯿﺪ ﺑﺮ او ﻧﻤﺎز ﻏﯿﺒﺖ ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ در ﻣﺠﻤﻌﯽ ﺣﺎﻓﻞ ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻊ ﭼﻬﺎر ﻫﺰار ﻣﺮدم ﺑﻠﮑﻪ زﯾﺎده ﺑﻮده ]‪.[1‬‬‫و ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ دّﻫﺎن در )ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ( او را ﺑﻌّﻠﺎﻣﻪ ﺳﺘﻮده‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 162‬از ‪174‬‬‫و ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯽ در )ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن( ﺷﺮح او را ﺑﺮ ﻣﺸﮑﺎة ﺷﺮح ﻋﻈﯿﻢ ﮔﻔﺘﻪ ]‪.[2‬‬‫و ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ در )ﻣﺮاﻓﺾ اﻟﺮواﻓﺾ( ﺷﺮح ﻣﺸﮑﺎة او را از ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه ﺷﻤﺮده و اﺳﺘﻨﺎد ﺑﺂن ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ ﻣﺨﺎﻃﺐ در )ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ( ﺷﺮح ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري را ﺑﺮ ﻣﻮّﻃﺄ ﻣﺮوج و ﻣﺸﻬﻮر در اﯾﻦ دﯾﺎر واﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺎﺑﺪ ﺳﻨﺪي ﻫﻢ در )ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد( ﺷﺮح ﻣﺸﮑﺎة ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري را از ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬و ﺳﻠﺴﻠﻪ رواﯾﺖ ﺧﻮد را ﺑﺎو رﺳﺎﻧﯿﺪه‪.‬‬‫و ﺷﺎه ﺳـﻼﻣﮥ اﻟﱠﻠﻪ او را از ﻋﻤﺎﺋﺪ ﻋﻠﻤﺎء ﺧﻮد وا ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و اﻓﺎده او را در ﺑﺎب ﺗﺤﺬﯾﺮ از ﻧﺴـﺒﺖ اﻧﻬﺰام ﺑﻪ ﺳﺮور اﻧﺎم ﻋﻠﯿﻪ آﻻف اﻟﺘﺤﯿﮥ و‬‫اﻟﺴﻼم و ﻣﺰﯾﺪ ﺗﺸﻨﯿﻊ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻧﺴﺒﺖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻋﯿﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﯽداﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ در )ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم( او را از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﯽداﻧﺪ‪ ،‬و اﺳﺘﻨﺎد و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎﻓﺎده او ﻣﯽﮐﻨﺪ ]‪ [1] .[3‬ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺛﺮ ج ‪ 3‬ص ‪ 185‬ط‬‫ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 2‬ص ‪ 1700‬ذﯾﻞ ﮐﻠﻤﮥ اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ج ‪ 1‬ص ‪.248‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪229 :‬‬‫و در )ازاﻟـﮥ اﻟﻐﯿﻦ( او را در ﺗﻌﺪﯾـﺪ اﮐـﺎﺑﺮ ﻣﺤـّﺪﺛﯿﻦ ﺻـﺪر ﻣﺠﻠﺲ ﻣﯽﮔﺮداﻧـﺪ‪ ،‬و ﮐﻼـم ﺧـﻮد را ﻣﺴـﺘﻨﺪ ﺑﺎﻓـﺎده او ﮐﺮده ﺣﻤـﺪ اﻟﻬﯽ ﺑﺠﺎ‬‫ﻣﯽآورد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در )ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ( او را ﺑﻤﻮﻻﻧﺎ ﯾﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و از ﺷﺮح او ﺑﺮ ﻓﻘﻪ اﮐﺒﺮ ﻧﻘﻞ ﻣﯽآورد‬‫ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ ﻣﻘﺒﻠﯽ ﻧﯿﺰ اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻤﻮده‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺿـﯿﺎء اﻟـﺪﯾﻦ ﺻﺎﻟـﺢ ﺑﻦ ﻣﻬـﺪي اﻟﻤﻘﺒﻠﯽ اﻗﺒﺎل ﺗﺎم ﺑﺮ اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ ،‬و اﻫﺘﻤﺎم ﺑﻠﯿﻎ در آن ﺻـﺮف ﮐﺮده‬‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در )ﮐﺘﺎب اﺑﺤﺎث ﻣﺴّﺪدة ﻓﯽ ﻓﻨﻮن ﻣﺘﻌّﺪدة( در ذﮐﺮ اﺣﺎدﯾﺚ ﻧﺒﻮّﯾﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺘﺎﺳﻊ‬‫)أﻧﺎ ﺣﺮب ﻟﻤﻦ ﺣﺎرﺑﮑﻢ‪ ،‬ﺳﻠﻢ ﻟﻤﻦ ﺳﺎﻟﻤﮑﻢ( ﻗﺎﻟﻪ ﻟﻌﻠﯽ و ﻓﺎﻃﻤﮥ و اﻟﺤﺴﻦ و اﻟﺤﺴﯿﻦ‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ أﺣﻤﺪ و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ و اﻟﺤﺎﮐﻢ‪،‬‬‫و ﻓﯽ ﻣﻌﻨـﺎه أﺣـﺎدﯾﺚ ﺑﻌﻀـﻬﺎ ﺗﻌﻤﻬـﻢ‪ ،‬و ﺑﻌﻀـﻬﺎ ﺗﺨﺺ اﻟﺤﺴـﻦ و اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺣﯿـﻦ ﯾﺨﺎﻃﺒﻬﻤـﺎ و ﻓﯽ ﺑﻌﻀـﻬﺎ ﻣـﺎ ﺗﻌﻢ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻓﯽ ﻟا ﺠﻤﻠـﮥ‪،‬‬‫ﻓﻤﺠﻤﻮﻋﻬﺎ ﯾﻔﯿﺪ اﻟﺘﻮاﺗﺮ اﻟﻤﻌﻨﻮي‪ ،‬و ﺷﻮاﻫﺪﻫﺎ ﻻ ﺗﺤﺼﺮ‪ ،‬ﻣﺜﻞ أﺣﺎدﯾﺚ ﻗﺘﻞ اﻟﺤﺴﯿﻦ‪ ،‬و أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺎ ﯾﻠﻘﺎه ﻓﺮاخ آل ﻣﺤﻤﺪ و ذرﯾﺘﻪ ﺑﺄﻟﻔﺎظ و‬‫ﺳﯿﺎﻗﺎت ﺗﺤﺘﻤﻞ ﻣﺠﻤﻮﻋﻬﺎ ﻣﺠﻠﺪا ﺿﺨﻤﺎ‪.‬‬‫ﻓﻤﻦ ﮐﺎن ﻗﻠﺒﻪ ﻗﺎﺑﻼ ﻓﻤﻦ أوﺿﺢ اﻟﻤﻮﺿﺤﺎت ﻓﯽ ﮐﻞ ﮐﺘﺎب‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪230 :‬‬‫و ﻣﻦ ﯾﻨﺒﻮ ﻗﻠﺒﻪ ﻋﻨﻬﺎ ﻓﻼ ﻣﻌﻨﯽ ﻟﻤﻌﺎﻧﺎﺗﻪ ﻓﯽ اﻟﺘﻄﻮﯾﻞ‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﺷﻮاﻫﺪ ذﻟﮏ ﻣﺎ ورد ﻓﯽ ﺣﻖ ﻋﻠﯽ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﻓﯽ اﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﺣﺪﺗﻪ ﻣﺘﻮاﺗﺮ ﻣﻌﻨﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ أوﺿﺤﻪ ﻣﻌﻨﯽ و أﺷﻬﺮه رواﯾﮥ‬‫ﺣﺪﯾﺚ )ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‬‫و ﻓﯽ ﺑﻌﺾ رواﯾﺎﺗﻪ زﯾﺎدة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 163‬از ‪174‬‬‫)اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه(‬‫و ﻓﯽ ﺑﻌﻀﻬﺎ زﯾﺎدة‬‫)و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ(‪.‬‬‫و ﻃﺮﻗﻪ ﮐﺜﯿﺮة ﺟﺪا‪ ،‬و ﻟﺬا ذﻫﺐ ﺑﻌﻀﻬﻢ اﻟﯽ اﻧﻪ ﻣﺘﻮاﺗﺮ ﻟﻔﻈﺎ ﻓﻀﻼ ﻋﻦ اﻟﻤﻌﻨﯽ‪.‬‬‫و ﻋﺰاه اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﯽ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ‪ ،‬و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺎﺟـﮥ‪ ،‬و اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬و اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و‬
‫اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺎﺻﻢ‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺮازي‪ ،‬و أﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﻘﺪة‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺒﺎن‪ ،‬و اﻟﺨﻄﯿﺐ‪.‬‬‫ﺑﻌﻀﻬﻢ ﻣﻦ رواﯾﮥ ﺻﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬و ﺑﻌﻀﻬﻢ ﻣﻦ رواﯾﮥ اﺛﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﺑﻌﻀﻬﻢ ﻣﻦ رواﯾﮥ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ذﻟﮏ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و ﺑﺮﯾﺪة ﺑﻦ اﻟﺤﺼﯿﺐ‪ ،‬و اﻟﺒﺮاء اﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و ﺟﺮﯾﺮ اﻟﺒﺠﻠﯽ‪ ،‬و ﺟﻨﺪب اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﺣﺒﺸﯽ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪231 :‬‬‫ﺟﻨـﺎدة‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿـﻞ‪ ،‬و زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬و زﯾـﺪ ﺑﻦ ﺛـﺎﺑﺖ‪ ،‬و ﺣﺬﯾﻔـﮥ اﺑﻦ اﺳـﯿﺪ اﻟﻐﻔـﺎري‪ ،‬و أﺑﯽ أﯾـﻮب اﻻﻧﺼـﺎري‪ ،‬و زﯾـﺪ ﺑﻦ ﺷـﺮاﺣﯿﻞ‬‫اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و ﻃﻠﺤﮥ و أﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺮة‪.‬‬‫و ﻓﯽ ﺑﻌﺾ رواﯾﺎت أﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﺛﻠﺜﮥ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻟﻪ و ﻟﻠﻀﯿﺎء اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ أﯾﻮب‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻻﺑﻦ ﺷﯿﺒﮥ و ﻓﯿﻬﺎ‪) :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه( اﻟﺦ‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ أﺣﻤﺪ‪ ،‬و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و زﯾﺪ اﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬و ﺛﻼﺛﯿﻦ رﺟﻼ ﻣﻦ أﺻﺤﺎﺑﻪ‪.‬‬‫ﻧﻌﻢ ﻓﺎن ﮐﺎن ﻣﺜﻞ ﻫﺬا ﻣﻌﻠﻮﻣﺎ و اﻻ ﻓﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﻣﻌﻠﻮم ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻣﻘﺒﻠﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ از اوﺿـﺢ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠﻮّﯾﻪ ﻣﺘﻮاﺗﺮ اﻟﻤﻌﻨﯽ اﺳﺖ ﺣﺴﺐ ﻣﻌﻨﯽ و اﺷـﻬﺮ آن اﺳﺖ از روي‬‫رواﯾﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ ﭘﺲ در دﻧﯿﺎ ﻫﯿﭻ ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ‪ [1] .‬اﻻﺑﺤﺎث اﻟﻤﺴﺪدة ﻓﯽ اﻟﻔﻨﻮن اﻟﻤﺘﻌﺪدة ص ‪122‬‬‫ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ ﻣﻘﺒﻠﯽ از اﻋﺎﻇﻢ ﻋﻠﻤﺎء أﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﻣﻘﺒﻠﯽ ﻣـﺬﮐﻮر از اﺟّﻠﻪ ﻋﻠﻤـﺎء ﻣﺘﺒّﺤﺮﯾﻦ‪ ،‬و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻣﺘﺄﺧﺮﯾﻦ اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب اﺑﺤﺎث ﻣﺴـّﺪده او از ﮐﺘﺐ‬‫ﻣﺸﻬﻮره ﻣﻌﺮوﻓﻪ و ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻣﻘﺒﻮﻟﻪ ﻣﻤﺪوﺣﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﻣﯿﺮ ﮐﻪ اﺳﺘﺎد اﺳﺘﺎد ﻗﺎﺿﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ اﺳﺖ در ﮐﺘﺎب )ذﯾﻞ اﻻﺑﺤﺎث اﻟﻤﺴﺪدة و ﺣّﻞ ﻣﺴﺎﺋﻠﻬﺎ اﻟﻤﻌّﻘﺪة( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ ﺑﻼ ﺣﺼﺮ و ﻻ ﻧﻬﺎﯾﮥ‪ ،‬و ﺻﻼﺗﻪ و ﺳﻼﻣﻪ ﻋﻠﯽ رﺳﻮﻟﻪ ﻧﺒﯽ اﻟﻬﺪاﯾﮥ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺪراﯾﮥ و اﻟﺮواﯾﮥ‪.‬‬‫و ﺑﻌـﺪ ﻓﺎن اﻻﺑﺤﺎث اﻟﻤﺴـﺪدة ﻓﯽ ﻓﻨﻮن ﻣﺘﻌـﺪدة ﺗﺄﻟﯿﻒ اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﺘﻘﯽ ﺻﺎﻟـﺢ ﺑﻦ ﻣﻬﺪي رﺣﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺜﻮاه‪ ،‬و ﺑﻞ ]‪ [1‬ﺑﻮاﺑـﻞ رﺣﻤﺘﻪ ﺛﺮاه‪ .‬ﻗﺪ‬‫رزﻗﺖ اﻟﻘﺒﻮل و ﻫﯽ ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘـﮥ‪ ،‬و ﮐﺎد أن ﻻ ﯾﺨﻠﻮ ﻋﻨﻬﺎ ﺑﯿﺖ ﻋﺎﻟﻢ‪ ،‬ﻟﻤﺎ اﺷـﺘﻤﻠﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻓﻮاﺋﺪ أﻧﯿﻘﮥ‪ ،‬اﻻ أﻧﻬﺎ ﺗﺪق ﻋﺒﺎرﺗﻪ ﻋﻦ اﻻﯾﻀﺎح‪ ،‬و‬‫ﺗﮑﺜﺮ اﺷـﺎرﺗﻪ اﻟﯽ ﻣﺴﺎﺋـﻞ ﻃـﺎل ﻓﯿﻬـﺎ اﻟﻠﺠـﺎج و اﻟﮑﻔـﺎح ﻓﺮأﯾﺖ اﯾﻀـﺎح ﻣﻌﺎﻧﯿﻬﺎ و ﺷـﺮح اﻟﻤﺸﺎر إﻟﯿﻪ ﻓﯽ ﻏﺼﻮن ﻣﺒﺎﻧﯿﻬﺎ‪ ،‬ﺑـﺬﯾﻞ ﺳـﻤﯿﺘﻪ ذﯾﻞ‬‫اﻻﺑﺤـﺎث اﻟﻤﺴـﺪدة‪ ،‬و ﺣﻞ ﻣﺴﺎﺋﻠﻬﺎ اﻟﻤﻌﻘـﺪة‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﺳﺄل أن ﯾﺠﻌﻠﻪ ﻣﻦ اﻻﻋﻤﺎل اﻟﺼﺎﻟﺤـﮥ‪ [1] ،‬ﺑﻞ ﺑﺘﺸﺪﯾـﺪ اﻟﻼم‪ :‬ﻧﺪي‪ -‬و اﻟﻮاﺑﻞ‪ :‬اﻟﻤﻄﺮ‬‫اﻟﺸﺪﯾﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪233 :‬‬‫و ﻣﺘﺎﺟﺮ اﻵﺧﺮة اﻟﺮاﺑﺤﮥ ]‪.[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 164‬از ‪174‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ ﻣﻬﺪّي ﻋﻠّﺎﻣﻪ ﺗﻘﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ ﺿﺮاﻋﺖ رﺣﻤﺖ از ﺧﺪا ﺑﺮ او ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ‪،‬‬‫و اﻓـﺎده ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ ﮐﺘـﺎب اﺑﺤﺎث ﻣﺴـّﺪده ﻣﺮزوق اﻟﻘﺒﻮل اﺳﺖ و آن ﻻﺋﻖ اﺳﺖ ﺑﻘﺒﻮل‪ ،‬و ﻗﺮﯾﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺎﻟﯽ ﻧﺒﺎﺷـﺪ از آن ﺑﯿﺖ ﻫﯿﭻ‬‫ﻋﺎﻟﻤﯽ‪ ،‬ﺑﺴﺒﺐ آﻧﮑﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ اﺳﺖ ﺑﺮ ﻓﻮاﺋﺪ اﻧﯿﻘﻪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﻣﯿﺮ در )روﺿﻪ ﻧﺪّﯾﻪ( ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﻣﻘﺒﻠﯽ از اﺋّﻤﻪ ﻋﻠﻢ و ﺗﻘﻮي و اﻧﺼﺎف اﺳﺖ ﮐﻤﺎ ﺳﺘﻌﺮف ]‪.[2‬‬‫و ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺎﺑﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﺳـﻨﺪي ﮐﻪ از ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻣﺘﺄﺧﺮﯾﻦ ﺳـﻨّﯿﻪ اﺳﺖ ﻣﺼـّﻨﻔﺎت ﻣﻘﺒﻠﯽ را از ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه ﺷـﻤﺮده‪ ،‬و اﺟﺎزه رواﯾﺖ آن‬‫ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ در ﮐﺘـﺎب )ﺣﺼـﺮ اﻟﺸـﺎرد( ﮐﻪ از ﺧﻄﺒﻪ آن ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﺗﻠﺨﯿﺺ اﺳﺎﻧﯿـﺪ ﺧﻮد در ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه ﺑﺎﻟﺤﺎح و‬‫اﺻﺮار و اﻟﺠﺎء ﺑﻌﺾ ﻃﻠﺐ ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻤﻮده ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫و أﻣﺎ ﻣﺼـﻨﻔﺎت أﺑﯽ ﻣﻬـﺪي اﻟﻤﻘﺒﻠﯽ ﮐﺎﻟﻤﻌﺘﻤـﺪ ﻓﯽ اﻟﻔﺘﻮي ﻋﻠﯽ ﻣﺬﻫﺐ ﻣﺎﻟﮏ )ره( و ﻏﯿﺮه ﻓﺄروﯾﻬﺎ ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﺻﺎﻟﺢ اﻟﻌﻼﺋﯽ ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻮﻻي اﻟﺸﺮﯾﻒ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻤﻘﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﻪ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻤﻘﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﺘﻨﯿﺴﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ]‪ [1‬ذﯾﻞ اﻻﺑﺤﺎث اﻟﻤﺴﺪدة‪ :‬ﺧﻄﺒﮥ اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺮوﺿﮥ ﻟا ﻨﺪﯾﮥ ﺷﺮح اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻟﻌﻠﻮﯾﮥ ص ‪ 67‬ط دﻫﻠﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪234 :‬‬‫أﺑﯽ ﻣﺮزوق اﻟﺤﻔﯿﺪ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻋﻦ ﻣﺆﻟﻔﻬﺎ ]‪.[1‬‬‫و ﻋﺎﻟﻢ ﻧﺤﺮﯾﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸﻮﮐﺎﻧﯽ ﺻﺎﺣﺐ )ﻓﻮاﺋﺪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻓﯽ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﮥ( ﮐﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺸـﻬﻮر اﺳﺖ ﻧﯿﺰ ﺳـﻨﺪ‬‫رواﯾﺖ ﺧﻮد ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻣﻘﺒﻠﯽ را در ﮐﺘﺎب )اﺗﺤﺎف اﻻﮐﺎﺑﺮ ﺑﺎﺳﻨﺎد اﻟﺪﻓﺎﺗﺮ( ذﮐﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﺣﻮاﺷـﯽ اﻟﻤﻘﺒﻠﯽ ﻋﻠﯽ )اﻟﮑﺸﺎف( و )اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ( و )اﻟﺒﺤﺮ( و ﺳﺎﺋﺮ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ‪ ،‬أروﯾﻬﺎ ﻋﻦ ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟﺴـﯿﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺷـﯿﺨﻪ‬‫اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﻣﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺪري‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻤﺆﻟﻒ ]‪.[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ در )اﺗﺤﺎف اﻻﮐﺎﺑﺮ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫)اﻟﻌﻠﻢ اﻟﺸﺎﻣـﺦ( ﻟﻠﻤﻘﺒﻠﯽ اروﯾﻪ ﻋﻦ ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟﺴـﯿﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر اﺑﻦ أﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺷـﯿﺨﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﻣﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﺑﻦ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺒﺪري‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻤﺆﻟﻒ ]‪.[3‬‬‫و ﻧﯿﺰ در )اﺗﺤﺎف اﻻﮐﺎﺑﺮ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻣﺆﻟﻔﺎت ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ ﻣﻬﺪي اﻟﻤﻘﺒﻠﯽ اروﯾﻬﺎ ﺑﺎﻻﺳﻨﺎد اﻟﻤﺘﻘﺪم ﻓﯽ )اﻟﻌﻠﻢ اﻟﺸﺎﻣﺦ(‪ [1] .‬ﺣﺼﺮ اﻟﺸﺎرد ص ‪ 150‬ﺣﺮف اﻟﻤﯿﻢ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺗﺤﺎف اﻻﮐﺎﺑﺮ ص ‪ 12‬ﺣﺮف اﻟﺤﺎء‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺗﺤﺎف اﻻﮐﺎﺑﺮ ص ‪ 24‬ﺣﺮف اﻟﻌﯿﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪235 :‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒﺪ اﻟﺤّﻖ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ ﮐﻪ از اﺟﻠّﻪ ﻋﻠﻤﺎء ﺳـﻨّﯿﻪ اﯾﻦ دﯾﺎر اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺤﺮﻣﯿﻦ ﺷـﺮﯾﻔﯿﻦ رﺳﯿﺪه‪ ،‬و اﺟﺎزه از ﻋﻠﻤﺎء آﻧﺠﺎ ﻣﺜﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺎﺑﺪ‬‫ﺳﻨـﺪي‪ ،‬و ﻏﯿﺮ او ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺮده ﻣﻘﺒﻠﯽ را ﺑﻤﺰﯾـﺪ ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ ﯾﺎد ﮐﺮده‪ ،‬و اﺳـﺘﻨﺎد ﺑﮑﻼﻣﺶ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در )رﺳﺎﻟﻪ ﻧﮑﺖ ﻟﻄﯿﻔﻪ(‬‫ﮐﻪ در ذّم و ﺗﺒﺪﯾﻊ ﮐﻼم ﻧﻮﺷﺘﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻓﺎﺋﺪة ذﮐﺮ اﻻﻣﺎم اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﻘﺒﻠﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻤﺴﻤﯽ ﺑﺎﻻﺑﺤﺎث اﻟﻤﺴﺪدة ﻓﯽ ﻓﻨﻮن ﻣﺘﻌﺪدة ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫َو ِإذا ﻗِﯿَﻞ ﻟَُﻬْﻢ آﻣِﻨُﻮا ﺑ ِﻤﺎ َأﻧ َْﺰَل اﻟﱠﻠُﻪ ﻗﺎﻟ ُﻮا ﻧُْﺆﻣُِﻦ ﺑ ِﻤﺎ ُأﻧ ِْﺰَل َﻋَﻠﯿْﻨﺎ‬‫]‪ [1‬أﻗﻮل‪ :‬ﻫـﺬا ﻗﻮل ﺑﻨﯽ اﺳـﺮاﺋﯿﻞ و ﻗﺪ أﻃﺒﻘﺖ ﻫﺬه اﻻﻣﮥ ﻋﻠﯽ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻪ ﺑﻨﻮ اﺳـﺮاﺋﯿﻞ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﺑﻌﺪ اﺳـﺘﻘﺮار ﻫﺬه اﻟﻤﺬاﻫﺐ ﻓﯿﻤﺎ ﺳـﻤﻮه‬‫اﺻﻮل اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻓﯿﻤﺎ ﺳﻤﻮه اﻟﻔﺮوع‪.‬‬‫و ذﻟـﮏ اﻧﮏ إذا ﺗﻠﻮت ﻋﻠﯿﻬﻢ آﯾـﮥ‪ ،‬أو روﯾﺖ ﻟﻬﻢ ﺳـﻨﮥ ﻓﺎن ﮐﺎن ﻣﻮاﻓﻘﺎ ﺑﻈﺎﻫﺮه و ﻧﺼﻪ ﻟﻤﺎ اﺳـﺘﻘﺮ ﻋﻨـﺪﻫﻢ ﻗﺒﻠﻮه و ﺗﺸـﺒﺜﻮا ﺑﻪ و ان ﺧﺎﻟﻒ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 165‬از ‪174‬‬‫ﮐﺎﻧﻮا ﺑﯿﻦ ﻣﺘﺄول ﻟﻪ ﻣﻤﻦ ﯾـﺪﻋﯽ اﻟﻨﻈﺮ و ﻟﻮ ﺑﻐﺎﯾـﮥ اﻟﺘﻌﺴﻒ‪ ،‬و ﺑﯿﻦ راد ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎ‪ ،‬أو ﺑﺎﻻﻋﺮاض ﻣﻊ ﻗﻮﻟﻬﻢ‪ :‬ﻫﺬا ﺧﻼف اﻟﻤﺬﻫﺐ‪ ،‬أو ﻗﺪ ﻗﺮر‬‫أﻫﻞ اﻟﻤﺬﻫﺐ ﺧﻼﻓﻪ‪.‬‬‫و ﻣﻦ أﻏﺮب ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ ﻗﻮل ﺑﻌﺾ أﻫﻞ اﻟﻬﻨﺪ ]‪ [1‬اﻟﺒﻘﺮة‪.91 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪236 :‬‬‫ﻣﻦ اﻟﻤﺼـﻨﻔﯿﻦ ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻻﻋﺼﺎر ﺑﻌـﺪ ﻣﺤﺎوﻟﮥ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ ﺑﻌﺾ اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ و ﻣﺮاﺳـﻼت ﻓﯽ اﻻﺷﺎرة ﻓﯽ اﻟﺘﺸـﻬﺪ ﻓﮑﺎن ﺧﺎﺗﻤﮥ ﺑﺤﺜﻪ و ﻣﺴـﺘﻘﺮ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫اﻋﻠﻢ ان ﻋﺒﺮة ﺻﺤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ أن ﯾﮑﻮن ﻋﻤﻞ ﺑﻪ أﻫﻞ اﻟﻤﺬﻫﺐ ﯾﻌﻨﯽ اﻟﺤﻨﻔﯿﮥ‪ ،‬و ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﻠﻮا ﺑﻪ ﻓﻠﯿﺲ ﺑﺼﺤﯿﺢ‪.‬‬‫و ﻫﺬا اﻟﺬي ﻓﺎه ﺑﻪ ﻫﺬا اﻟﻤﻐﻔﻞ ﻓﯽ ﺟﺰﯾﺮة اﻟﻬﻨﺪ ﻫﻮ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻟﮑﻨﻪ ﮐﻤﺎ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﻬﺎء ﺗﻄﻠﻌﻨﯽ ﻋﻠﯽ أﺳﺮارﻫﺎ اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﯾﻤﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ در اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ اﻫﺘﻤﺎم ﮐﺮده‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﺻـﻼح اﻻﻣﯿﺮ ﻧﯿﺰ اﻫﺘﻤﺎم ﺗﺎم در اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در )روﺿﻪ ﻧـﺪﯾﻪ ﺷـﺮح‬‫ﺗﺤﻔﻪ ﻋﻠﻮّﯾﻪ( ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ آن ﺑﺨّﻂ ﻋﺮب ﺑﻌﺾ اﻓﺎﺿﻞ آن دﯾﺎر آوردهاﻧﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ ﻋﻨﺪ اﮐﺜﺮ أﺋﻤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻟا ـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ )ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه(‪ :‬أﻟﻒ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻓﯿﻪ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ [1] :‬رﺳﺎﻟﻪ ﻧﮑﺖ ﻟﻄﯿﻔﻪ‬‫ص ‪.3‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪237 :‬‬‫وﻗﻔﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﺎﻧﺪﻫﺸﺖ ﻟﮑﺜﺮة ﻃﺮﻗﻪ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﺤﺎﮐﻢ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺒﯿﻊ‪ :‬و أﻣﺎ‬‫ﺣﺪﯾﺚ )ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‬‫ﻓﻠﻪ ﻃﺮق ﺟﯿﺪة أﻓﺮدﺗﻬﺎ ﺑﻤﺼﻨﻒ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻋﺪه اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻤﺠﺘﻬﺪ ﻧﺰﯾﻞ ﺣﺮم اﻟﱠﻠﻪ ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ ﻣﻬﺪي اﻟﻤﻘﺒﻠﯽ ﻓﯽ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮة اﻟﺘﯽ ﺟﻤﻌﻬﺎ ﻓﯽ أﺑﺤﺎﺛﻪ أﻋﻨﯽ ﻟﻔﻆ‬‫)ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‪.‬‬‫و ﻫﻮ ﻣﻦ أﺋﻤﮥ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺘﻘﻮي و اﻻﻧﺼﺎف‪ ،‬و ﻣﻊ اﻧﺼﺎف اﻻﺋﻤﮥ ﺑﺘﻮاﺗﺮه ﻓﻼ ﯾﻤﻞ ﺑﺎﯾﺮاد ﻃﺮﻗﻪ ﺑﻞ ﯾﺘﺒﺮك ﺑﺒﻌﺾ ﻣﻨﻬﺎ اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ اﺳﺖ ﻧﺰد اﮐﺜﺮ اﺋّﻤﻪ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﺣﺎﻓﻆ ذﻫﺒﯽ در )ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ( ذﮐﺮ ﮐﺮده ﮐﻪ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي ﮐﺘﺎﺑﯽ در اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮐﺮده واﻗﻒ ﺷﺪم ﻣﻦ ﺑﺮ آن ﭘﺲ ﻣﺪﻫﻮش ﮔﺮدﯾﺪم ﺑﺴﺒﺐ ﮐﺜﺮت ﻃﺮق آن‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﮐﻢ اﻓﺎده ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻃﺮق ]‪ [1‬اﻟﺮوﺿﮥ اﻟﻨﺪﯾﮥ ﺷﺮح اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻟﻌﻠﻮﯾﮥ ص ‪ 67‬ط دﻫﻠﯽ ﺳﻨﮥ‬‫‪ 1322‬ﻓﯽ ﺷﺮح ﺑﯿﺖ‪:‬‬‫و ﺑﺨﻢ ﻗﺎم ﻓﯿﻬﻢ ﺧﺎﻃﺒﺎ ﺗﺤﺖ اﺷﺠﺎر ﺑﻬﺎ ﮐﺎن ﻧﻀﯿﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪238 :‬‬‫ﺟّﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ اﻓﺮاد ﮐﺮدهام آن را ﺑﻤﺼّﻨﻔﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 166‬از ‪174‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺿـﯿﺎء اﻟـﺪﯾﻦ ﺻﺎﻟـﺢ ﺑﻦ ﻣﻬـﺪي اﻟﻤﻘﺒﻠﯽ ﺗﻌﺪﯾـﺪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ از اﺣـﺎدﯾﺚ ﻣﺘﻮاﺗﺮه ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺻﺎﻟﺢ‬‫ﻣﺬﮐﻮر ﺷﯿﺦ ﻣﺠﺘﻬﺪ ﻧﺰﯾﻞ ﺣﺮم ﺧﺪا‪ ،‬و از اﺋّﻤﻪ ﻋﻠﻢ و ﺗﻘﻮي و اﻧﺼﺎف اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺛﺒﺎت اﺋّﻤﻪ ﺳﻨّﯿﻪ ﺗﻮاﺗﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﻋﯿﻦ اﻧﺼﺎف و ﻣﺠﺎﻧﺒﺖ اﻋﺘﺴﺎف اﺳﺖ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﯾﻤﺎﻧﯽ از اﮐﺎﺑﺮ ﺻﺪور اﺳﺖ‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﻣـﺬﮐﻮر از اﮐﺎﺑﺮ ﺻـﺪور اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ او ﻣﻌﺮوف و ﻣﺸـﻬﻮر‪ ،‬از ﻋﺒﺎرت ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ در ﻧﻘﻞ‬‫ﺳﻨﺪ رواﯾﺖ )ﻋﻠﻢ ﺷﺎﻣﺦ( ﮐﻪ آﻧﻔﺎ ﺷـﻨﯿﺪي ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺷـﯿﺦ و اﺳﺘﺎد ﺳﯿﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺳﯿﺪ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻘﺎدر ﺷﯿﺦ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺷﯿﺦ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ اﺳﺖ )و ﮐﻔﯽ ﺑﻪ ﺟﻼﻟﮥ و ﻧﺒﺎﻟﮥ(‪.‬‬‫و ﻧﻘﻞ ﺧﻄﺒﻪ )اﺗﺤﺎف اﻻﮐﺎﺑﺮ( در اﯾﻦ ﺟﺎ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﺎ از آن ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ و ﻧﺒﺎﻫﺖ اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﮐﻪ ﺑﻮﺳﺎﺋﻂ اﯾﺸﺎن ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ‬‫را اﺗﺼﺎل ﺳﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻤﺆﻟﻔﯿﻦ ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪه ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده و ﻫﯽ ﻫﺬه‪.‬‬‫اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟـﺬي ﺣﻤﯽ ﻫـﺬه اﻟﺸـﺮﯾﻌﮥ اﻟﻐﺮاء ﺑﺄﺋﻤـﮥ أﻣﺠﺎد‪ ،‬ﻓﻘﯿﺪوا ﺷﻮاردﻫﺎ‪ ،‬و ﺟﻤﻌﻮا أواﺑﺪﻫﺎ‪ ،‬ﺑﺴـﻼﺳﻞ اﻻﺳـﻨﺎد‪ ،‬ﻓﺘﻤﺖ اﻟﻬﺪاﯾﮥ ﺑﺎﺗﺼﺎل‬‫اﻟﺮواﯾﮥ‪ ،‬و ﮐﻤﻠﺖ اﻟﻌﻨﺎﯾﮥ ﺑﺒﻠﻮغ اﻟﻐﺎﯾﮥ ﻣﻦ اﻟﺪراﯾﮥ‪ ،‬و ﺻﺎرت اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟﻤﺘﺼﻠﮥ ﻟﻤﻌﺎﻫﺪ اﻟﻌﻠﻮم ﮐﺎﻻﺳﻮار‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪239 :‬‬‫و ﻟﻤﻌﺎﺻﻢ اﻟﻤﻌﺎرف ﮐﺎﻟﺴﻮار‪ ،‬ﯾﺮوﯾﻬﺎ اﻻﮐﺎﺑﺮ ﻋﻦ اﻻﮐﺎﺑﺮ‪ ،‬و ﯾﺤﻔﻈﻮﻧﻬﺎ ﻓﯽ ﺻﺪورﻫﻢ ﻻ ﻓﯽ ﺳﻄﻮر اﻟﺪﻓﺎﺗﺮ‪.‬‬‫و اﻟﺼﻠﻮة و اﻟﺴﻼم ﻋﻠﯽ ﺧﯿﺮ اﻻﻧﺎم و آﻟﻪ اﻟﮑﺮام‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ﻓﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ ﻟﻤﺎ ﻣﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻠﻘﺎء ﻣﺸﺎﯾﺦ أﻋﻼم‪ ،‬أﺧﺬت ﻋﻨﻬﻢ ﺑﺎﻟﺴﻤﺎع و اﻻﺟﺎزة‬‫ﺑﻌﺾ ﻣﺼـﻨﻔﺎت أﻫﻞ اﻻﺳﻼم‪ ،‬و وﺟﺪت رواﯾﺎﺗﻬﻢ ﻗﺪ اﺗﺼﻠﺖ ﺑﺎﻟﻤﺼﻨﻔﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﺴﻠﺴﻠﺖ ﺑﻌﻠﻤﺎء اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ‪ ،‬رﻏﺒﺖ اﻟﯽ ﺟﻤﻊ ﻣﺎ أروﯾﻪ‬‫ﻋﻨﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﻤﺼـﻨﻔﺎت ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻟﻮرﻗـﺎت‪ ،‬و رﺗﺒﺖ اﻟﻤﺮوﯾـﺎت ﻋﻠﯽ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺣﺮوف اﻟﻤﻌﺠﻢ‪ ،‬ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ و ﺗﺴـﻬﯿﻼ‪ ،‬و ﺿـﺒﻄﺎ ﻟﻼﻧﺘﺸﺎر‪ ،‬و ﺗﻘﻠﯿﻼ‪،‬‬‫ﻟﯿﻨﺘﻔﻊ ﺑﺬﻟﮏ ﻣﻦ رام اﻻﻧﺘﻔﺎع ﺑﻪ‪ ،‬ﻻ ﺳـﯿﻤﺎ ﺗﻼﻣﺬﺗﯽ اﻟﺬﯾﻦ أﺧﺬوا ﻋﻨﯽ ﺑﻌﻀﺎ ﻣﻦ ﻫﺬه اﻟﻤﺼـﻨﻔﺎت‪ ،‬و ﻗﺪ ﺟﻤﻌﺖ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ ﮐﻞ ﻣﺎ‬‫ﺛﺒﺖ ﻟﯽ رواﯾﺘﻪ ﺑﺎﻻﺳـﻨﺎد ﻣﺘﺼـﻼ ﺑﻤﺼـﻨﻔﻪ‪ ،‬ﺳـﻮاء ﮐـﺎن ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻻﺋﻤـﮥ ﻣﻦ أﻫـﻞ اﻟـﺒﯿﺖ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬أو ﻣﻦ ﮐﺘﺐ ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ ﺳـﺎﺋﺮ‬‫اﻟﻄﻮاﺋﻒ اﻻﺳﻼﻣﯿﮥ رﺣﻤﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﻓﻨﻮن اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﻗﺪ اﻗﺘﺼﺮت ﻓﯽ اﻟﻐﺎﻟﺐ ﻋﻠﯽ ذﮐﺮ اﺳﻨﺎد واﺣﺪ‪ ،‬و أﺣﻠﺖ ﻓﯽ أﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟﺒﻌﺾ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺒﻌﺾ ﻃﻠﺒﺎ ﻟﻼﺧﺘﺼﺎر‪ ،‬و ﻟﻮ رﻣﺖ اﺳﺘﻘﺼﺎء ﻣﺎ ﺛﺒﺖ ﻟﯽ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪240 :‬‬‫اﻟﻄﺮﯾﻖ ﻟﻄﺎل اﻟﮑﻼم‪.‬‬‫و ﺳﺄذﮐﺮ ﻓﯽ أﺳﺎﻧﯿـﺪ اﻟﺼـﺤﯿﺤﯿﻦ ﻣﻦ ﺣﺮف اﻟﺼﺎد اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻏﺎﻟﺐ ﻣﺎ ﺛﺒﺖ ﻟﯽ ﻣﻦ اﻟﻄﺮق ﻓﯿﻬﻤﺎ ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺨﯽ اﻻﻋﻼم ﻟﯿﻌﻠﻢ اﻟﻮاﻗﻒ‬‫ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ﺻﺤﮥ ﻣﺎ ذﮐﺮﺗﻪ ﻣﻦ ﺗﻌﺪد اﻟﻄﺮق ﻓﯽ ﮐﻞ ﮐﺘﺎب ﻟﻮ ﻻ ﻣﺮاﻋﺎة اﻻﺧﺘﺼﺎر‪.‬‬‫و ﺳﺄذﮐﺮ ﻓﯽ ﺣﺮف اﻟﻤﯿﻢ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ اﺳـﻨﺎد ﻣﺆﻟﻔﺎت ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻤﻮم‪ ،‬ﻟﯿﮑﻮن ذﻟﮏ أﮐﺜﺮ ﻧﻔﻌﺎ و أﻋﻢ ﻓﺎﺋـﺪة‪ ،‬و ﺳـﻤﯿﺖ ﻫﺬا‬‫اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ )اﺗﺤﺎف اﻻﮐﺎﺑﺮ ﺑﺎﺳﻨﺎد اﻟﺪﻓﺎﺗﺮ( و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻨﻔﻊ ﺑﺬﻟﮏ و ﯾﺠﻌﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﻘﺮب اﻟﻤﻘﺒﻮﻟﮥ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ ﻣﺼـّﻨﻔﺎت ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﻣﯿﺮ را ﺑﺴﻨﺪي ﮐﻪ ﺑﺂن ﻣﺼﻨﻔﺎت ﻣﻘﺒﻠﯽ رواﯾﺖ ﮐﺮده رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در )اﺗﺤﺎف‬‫اﻻﮐﺎﺑﺮ( ﺑﻌﺪ از ﻋﺒﺎرﺗﯽ ﮐﻪ در ﺳﻨﺪ ﺣﻮاﺷﯽ ﻣﻘﺒﻠﯽ ﺑﺮ )ﮐﺸﺎف( و )ﻣﺨﺘﺼﺮ( و )ﺑﺤﺮ( و ﺳﺎﺋﺮ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ او ﻣﻨﻘﻮل ﺷﺪه ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫)و ﺑﻬﺬا اﻻﺳﻨﺎد أروي ﺣﻮاﺷﯽ اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﻣﯿﺮ و ﺳﺎﺋﺮ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ( ]‪ [1] .[2‬اﺗﺤﺎف اﻻﮐﺎﺑﺮ‪ .‬ﺧﻄﺒﮥ اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺗﺤﺎف اﻻﮐﺎﺑﺮ ص ‪ 12‬ﺣﺮف اﻟﺤﺎء‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 167‬از ‪174‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺪر ﻋﺎﻟﻢ ﻫﻨﺪي ﻧﯿﺰ در اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻋﻨﺎﯾﺖ دارد‬‫و ﻣﺤﻤـﺪ ﺻـﺪر ﻋـﺎﻟﻢ ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎء و ﻋﺮﻓﺎي ﻫﻨـﺪ ﺑﻮده‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﻋﻨﺎﯾﺖ ﺗﺎّﻣﻪ در اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﺻـﺮف ﮐﺮده‪ ،‬و داد اﺣﻘﺎق‬‫داده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﮐﺘﺎب )ﻣﻌﺎرج اﻟﻌﻼء ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ( ﮐﻪ آن را در ﺳﻨﻪ أﻟﻒ و ﻣﺎﺋﮥ و ﺳﺖ و أرﺑﻌﯿﻦ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﺛﻢ اﻋﻠﻢ أن ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻤﻮاﻻة ﻣﺘﻮاﺗﺮ ﻋﻨﺪ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻤﺎ ذﮐﺮه ﻓﯽ )ﻗﻄﻒ اﻻزﻫﺎر( ﻓﺄردت أن أﺳﻮق ﻃﺮﻗﻪ ﻟﯿﺘﻀﺢ اﻟﺘﻮاﺗﺮ‪.‬‬‫ﻓﺄﻗﻮل‪ :‬أﺧﺮج أﺣﻤﺪ و اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪.‬‬‫و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ و أﺣﻤﺪ ﻋﻨﻪ ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة‪.‬‬‫و أﺣﻤﺪ و اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء‪.‬‬‫و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻋﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪.‬‬‫و أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻋﻦ ﺟﻨﺪب اﻻﻧﺼﺎري‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﻗﺎﻧﻊ ﻋﻦ ﺣﺒﺸﯽ ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة‪.‬‬‫و اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ‪.‬‬‫و اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﻀﯿﺎء اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪242 :‬‬‫ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬و ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﺳﯿﺪ اﻟﻐﻔﺎري‪.‬‬‫و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ‪ ،‬و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﯾﻮب‪.‬‬‫و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺎﺻﻢ‪ ،‬و اﻟﻀﯿﺎء‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص‪.‬‬‫و اﻟﺸﯿﺮازي ﻓﯽ اﻻﻟﻘﺎب ﻋﻦ ﻋﻤﺮ‪.‬‬‫و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻋﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻟﺤﻮﯾﺮث‪.‬‬‫و أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﺪة‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮاﻻة ﻋﻦ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ ﺑﺪﯾﻞ ﺑﻦ ورﻗﺎ‪ ،‬و ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ ﺷﺮاﺣﯿﻞ اﻻﻧﺼﺎري‪.‬‬‫و أﺣﻤﺪ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ و ﺛﻠﺜﮥ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ‪.‬‬‫و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه(‬‫اﻟﯽ آﺧﺮ ﻣـﺎ أﻓﺎد و أﺟﺎد ]‪ [1] .[1‬ﻣﻌﺎرج اﻟﻌﻼء ص ‪ 79‬اﻟﻤﻌﺮاج اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ -‬ﻗﺎل اﻟﻤﺼـﻨﻒ ﻗﺪس ﺳﺮه ﻓﯽ ﻫﺎﻣﺶ اﻟﮑﺘﺎب‪ :‬اﺳﺘﮑﺘﺒﺖ اﻟﮑﺘﺎب‬‫)أي اﻟﻤﻌﺎرج( ﻣﻦ ﻧﺴﺨﮥ ﺧﺰاﻧﮥ ﮐﺘﺐ ﮐﻠﮑﺘﻪ )و ﻫﻮ ﻓﯽ ‪ 258‬ﺻﻔﺤﮥ(‪.‬‬‫ﻗﺎﺿﯽ ﺳﻨﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﭘﺎﻧﯽﭘﺘﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﺘﮑﺜﺮ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻗﺎﺿـﯽ ﺳﻨﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﭘﺎﻧﯽﭘﺘﯽ داد اﻧﺼﺎف داده ﮐﻪ آﺑﯽ در دﯾﺪه آورده ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻪ ﮐﻪ ﺑﻤﺴﻠﮏ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﮐﺘﻤﺎن و اﺧﻔﺎي ﺗﻌّﺪد‬‫ﻃﺮق ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ و ﺗﻮاﺗﺮش ﺑﺮود‪ ،‬و روﻧﻖ دﯾﻦ و اﯾﻤـﺎن ﺑﺎﻧﻬﻤـﺎك در ﺗﻌّﺼﺐ ﺑﺒﺮد‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎر ﺑﺘﮑّﺜﺮ و ﺗﻌـّﺪد ﻃﺮق آن ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 168‬از ‪174‬‬‫ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺳـﯽ ﮐﺲ از ﺻﺤﺎﺑﻪ رواﯾﺖ آن ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﺪرﺟﻪ ﺻّﺤﺖ رﺳﯿﺪه‪ ،‬و ﺟﻤﻬﻮر ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ آن را در ﺻﺤﺎح و ﺳﻨﻦ و ﻣﺴﺎﻧﯿﺪ رواﯾﺖ‬‫ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻨﺼـﯿﺺ ﺑﺮ ﺗﻮاﺗﺮ آن ﻣﮑّﺮرا و ﻣﺆّﮐـ ﺪا ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در )ﺳـﯿﻒ ﻣﺴـﻠﻮل( ﺑﺮاي ﻣﻔّﺮﻗﯿﻦ دﯾﻦ ﺟﻨﺎب ﺳـّﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ‪ ،‬و‬‫ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ و ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ ارﺷﺎدات ﺟﻨﺎب ﺧﺘﻢ اﻟﻨﺒّﯿﯿﻦ‪ ،‬ﺷﻤﺸﯿﺮي آﺑﺪار از ﻏﻼف ﺑﺮ ﻣﯽآرد و اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﯽﻧﮕﺎرد‪.‬‬‫اّول ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮﯾﺪة ﺑﻦ ﺣﺼﯿﺐ و ﻏﯿﺮه ﺟﻤﺎﻋﺘﯽ از ﺻﺤﺎﺑﻪ رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ از ﻧﺒّﯽ ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ در ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﮐﻪ‬‫ﺟﺎﺋﯽ اﺳﺖ ﻣﯿﺎن ﻣّﮑﻪ و ﻣﺪﯾﻨﻪ ﺧﻄﺒﻪ ﺧﻮاﻧﺪ و ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫)ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و اﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬـﺬا ﻣﻮﻻه اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ‬‫ﻋﺎداه(‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﯿﺎ‪.‬‬‫اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺪرﺟﻪ ﺻـّﺤﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺪرﺟﻪ ﺗﻮاﺗﺮ رﺳﯿﺪه‪ ،‬و ‪ 30‬ﮐﺲ از اﺻـﺤﺎب )ﻣﻨﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ(‪ ،‬و أﺑﻮ أّﯾﻮب‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪،‬‬‫و ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣّﺮة‪ ،‬و أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و ﻋّﻤﺎر ﺑﻦ ﺑﺮﯾﺪة‪ ،‬و ﺳﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وّﻗﺎص‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪244 :‬‬‫و اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و أﻧﺲ‪ ،‬و ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺠﻠﯽ‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ ﺣﻮﯾﺮث‪ ،‬و أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﺧﺪري‪ ،‬و ﻃﻠﺤﮥ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬و ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳﯿﺪ‪ ،‬و‬‫ﻏﯿﺮه ﻣﺮوّي ﮔﺸﺘﻪ‪ ،‬و ﺟﻤﻬﻮر ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را در ﺻﺤﺎح و ﺳﻨﻦ و ﻣﺴﺎﻧﯿﺪ رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و در ﺑﻌﻀﯽ رواﯾﺎت آﻣﺪه‪:‬‬‫)ﻣﻦ ﮐﻨﺖ اوﻟﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ ﻓﻌﻠﯽ وﻟﯿﻪ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه(‪.‬‬‫رواﻓﺾ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﻧّﺺ ﺟﻠﯽ ﺑﺮ اﺳﺘﺨﻼف ﻋﻠّﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟّﺘﺼﺮف اﺳﺖ ﻓﻬﻮ اﻻﻣﺎم‪.‬‬‫و رواﻓﺾ ﺑﺮ اﻟﻔﺎظ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺘﻮاﺗﺮ زﯾﺎدت رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪:‬‬‫)و ﻫﻮ اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي‪ ،‬و ﻫﻮ وﻟّﯿﮑﻢ ﺑﻌﺪي(‬‫و اﯾﻦ زﯾﺎدت ﻣﻨﮑﺮ و ﻣﻮﺿﻮع اﺳﺖ اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻗﺎﺿﯽ ﺳﻨﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮ اﻟﺴﻨﻪ ﺧﻮاص و ﻋﻮام ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‬‫و ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن ﻗﺎﺿﯽ ﺳﻨﺎء اﻟﱠﻠﻪ در اﯾﻦ دﯾﺎر ﻣﺸﻬﻮر‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻤﯿﻠﻪ او ﺑﺮ اﻟﺴﻨﻪ ﻋﻮام و ﺧﻮاص ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻮﻟﻮي ﻏﻼـم ﻋﻠﯽ دﻫﻠﻮي در )رﺳـﺎﻟﻪ( ﺧﻮد ﮐﻪ در ﺣﺎﻻـت ﻣﺮزاﺟﺎن ﺟﺎﻧﺎن ﻣﻈﻬﺮ و ﺣﺎﻻت ﺧﻠﻔﺎء او از رﺳﺎﻟﻪ ﻣﻮﻟﻮي ﻧﻌﯿﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺨﺘﺼـﺮ‬‫ﮐﺮده ﻣﯽآرد‪:‬‬‫ﺣﻀـﺮت ﻣﻮﻟﻮي ﺳـﻨﺎء اﻟﱠﻠﻪ اﺷـﺮف و أﺳـﺒﻖ ﺧﻠﻔﺎء ﺣﻀـﺮت اﯾﺸﺎﻧﻨﺪ‪ ،‬ﻧﺴﺐ اﯾﺸﺎن ﺑﺤﻀﺮت ﺷﯿﺦ ﺟﻼل ﮐﺒﯿﺮ اوﻟﯿﺎء ﭼﺸﺘﯽ رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﺑـﺪوازده واﺳـﻄﻪ ﻣﯽرﺳـﺪ‪ ،‬و ﻧﺴﺐ ﺣﻀـﺮت ﺷـﯿﺦ ﺟﻼل ﺑﺠﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺣﻀـﺮت ﻋﺜﻤﺎن رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و‬‫اﯾﺸﺎن زﺑﺪه ﻋﻠﻤﺎء رﺑّﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﻘﺮب ﺑﺎرﮔﺎه ﯾﺰداﻧﯿﻨﺪ ]‪ [1‬ﺳﯿﻒ ﻣﺴﻠﻮل ص ‪ 108‬ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺳﻮم ﺑﺤﺚ اﻣﺎﻣﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪245 :‬‬‫در ﻋﻠﻮم ﻋﻘﻠﯽ و ﻧﻘﻠﯽ ﺗﺒّﺤﺮ ﺗﻤـﺎم دارﻧـﺪ‪ ،‬در ﻓﻘﻪ و اﺻﻮل ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ اﺟﺘﻬـﺎد رﺳـﯿﺪه‪ ،‬ﮐﺘـﺎﺑﯽ ﻣﺒﺴﻮط در ﻋﻠﻢ ﻓﻘﻪ ﺑـﺎ ﺑﯿـﺎن ﻣﺄﺧـﺬ و دﻻﺋﻞ و‬‫ﻣﺨﺘﺎر ﻣﺠﺘﻬﺪ ان ﻣﺬاﻫﺐ أرﺑﻌﻪ در ﻫﺮ ﻣﺴـﺌﻠﻪ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و آﻧﭽﻪ ﻧﺰد اﯾﺸﺎن اﻗﻮي ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ آن را رﺳﺎﻟﻪ ﺟﺪا ﻣﺴّﻤﯽ )ﺑﻤﺄﺧﺬ اﻻﻗﻮي(‬‫ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬در اﺻﻮل ﻧﯿﺰ ﻣﺨﺘـﺎرات ﺧﻮد را ﻧﻮﺷـﺘﻪ و ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻃﻮﻻـﻧﯽ ﺟـﺎﻣﻊ أﻗﻮال ﻗـﺪﻣﺎء ﻣﻔـّﺴ ﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﺗﺄوﯾﻼت ﺟﺪﯾـﺪه ﮐﻪ ﺑﺮ ﻟﻄﯿﻔﻪ‬‫روﺣـﺎﻧﯽ اﯾﺸـﺎن از ﻣﺒـﺪء ﻓّﯿﺎض رﯾﺨﺘﻪ ارﻗﺎم ﻧﻤﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و رﺳﺎﺋﻞ در ﺗﺼﻮف و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﻌﺎرف ﺣﻀـﺮت ﻣﺠـﺪد رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻧﮕﺎﺷـﺘﻪ‪،‬‬‫ﺻﻔﺎء ذﻫﻦ‪ ،‬و ﺟﻮدت ﻃﺒﻊ‪ ،‬و ﻗّﻮت ﻓﮑﺮ‪ ،‬و ﺳﻼﻣﺖ ﻋﻘﻞ اﯾﺸﺎن زاﺋﺪ اﻟﻮﺻﻒ اﺳﺖ‪ ،‬ﻃﺮﯾﻘﺖ از ﺣﻀﺮت ﺷﯿﺦ اﻟﺸﯿﻮخ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺎﺑﺪ ﻗﺪس‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 169‬از ‪174‬‬‫ﺳﺮه ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺘﻮﺟﻬﺎت اﯾﺸﺎن ﺑﺼـﻔﺎء ﻗﻠﺒﯽ رﺳـﯿﺪه‪ ،‬ﺑﺎز ﺑﺎﺗﺒﺎع أﻣﺮ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺨﺪﻣﺖ ﺣﻀﺮت اﯾﺸﺎن رﺟﻮع ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﺤﺴﻦ ﺗﺮﺑﯿﺖ ﺑﻠﯿﻐﻪ‬‫ﺑﺠﻤﯿﻊ ﻣﻘﺎﻻت أﺣﻤﺪّﯾﻪ ﻓﺎﺋﺰ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬و از ﺳﺮﻋﺖ ﺳﯿﺮ و ﺷﻮق وﺻﻮل اﺻﻞ ﺧﻮد ﺗﻤﺎم ﺳﻠﻮك اﯾﻦ ﻃﺮﯾﻘﻪ در ﭘﻨﺠﺎه ﺗﻮﺟﻪ ﺑﺎﻧﺠﺎم رﺳﺎﻧﯿﺪه‬‫ﻫﯿﺠـﺪه ﺳﺎﻟﻪ ﺑﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ ﻓﺮاغ از ﺗﺤﺼـﯿﻞ ﻋﻠﻢ ﻇﺎﻫﺮ و ﺧﻼﻓﺖ ﻃﺮﯾﻘﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺎﺷﺎﻋﺖ ﻋﻠﻢ و ﻓﯿﺾ ﺑﺎﻃﻦ ﭘﺮداﺧﺘﻨـﺪ‪ ،‬و ﻫﺪاﯾﺖ و ارﺷﺎد را‬‫رواﺟﯽ ﺑﺨﺸﯿﺪه‪ ،‬ﺑﺮ زﺑﺎن ﺣﻀﺮت اﯾﺸﺎن ﺑﻠﻘﺐ ﻋﻠﻢ اﻟﻬﺪي ﺳﺮﻓﺮاز ﮔﺸﺘﻨﺪ‪ ،‬اﯾﺸﺎن در أّﯾﺎم ﺧﻮدي ﺟّﺪ ﺧﻮد ﺣﻀﺮت ﺷﯿﺦ ﺟﻼل ﭘﺎﻧﯽﭘﺘﯽ‬‫را رﺣﻤـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ دﯾﺪﻧـﺪ‪ ،‬اﻟﻄﺎف ﺑﺴـﯿﺎر ﺑﺤﺎل اﯾﺸﺎن ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭘﯿﺸﺎﻧﯽ ﻣﺒﺎرك ﺧﻮد را ﺑﻪ ﭘﯿﺸﺎﻧﯽ اﯾﺸﺎن ﻣﺎﻟﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻢ در آن اّﯾﺎم ﺑﺰﯾﺎرت‬‫ﺣﻀـﺮت ﻏﻮث اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﻣﺸـّﺮف ﺷﺪﻧـﺪ‪ ،‬و آن ﺣﻀـﺮت ﺧﺮﻣـﺎﺋﯽ ﺗﺮ اﯾﺸﺎن را ﻋﻄﺎ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﯾﮏ ﺑﺎر أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠّﯽ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﮐّﺮم اﻟﱠﻠﻪ‬‫وﺟﻬﻪ را ﺑﺨﻮاب دﯾﺪﻧﺪ درﺑﺎره اﯾﺸﺎن ﺑﻪ ﺑﺸﺎﺷﺖ ﺗﻤﺎم ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬‫)أﻧﺖ ﻣّﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم(‬‫ﺣﻀﺮت اﯾﺸﺎن ﺗﻌﺒﯿﺮ اﯾﻦ ﺧﻮاب ﭼﻨﯿﻦ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﺻﻮرت ﻣﺜﺎﻟﯽ ﻓﻘﯿﺮ‪ ،‬ﺑﺼﻮرت ﺟّﺪ ﺑﺰرﮔﻮار‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪246 :‬‬‫ﻓﻘﯿﺮ‪ ،‬أﻋﻨﯽ ﻋﻠّﯽ ﻣﺮﺗﻀـﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ ﻣﺘﻤّﺜﻞ ﺷﺪه‪ ،‬ﺷـﻤﺎ را ﺑﺎﯾﻦ ﮐﻠﻤﺎت ﻣﺒّﺸﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از ﻓﻘﯿﺮ ﺧﻼﻓﺖ ﻃﺮﯾﻘﺖ‬‫ﺑﺸـﻤﺎ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﮔﺮدد‪ ،‬ﺑﻌﺪ از واﻗﻌﻪ ﺣﻀﺮت اﯾﺸﺎن ﺣﻀﺮت ﻏﻮث اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ را دﯾﺪهاﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﺸﺮﯾﻒ آورده ﮐﻠﻤﺎت ﺗﻌﺰﯾﺖ ﻣﺎﺗﻢ آن ﺣﻀﺮت‬‫ﻣﺬﮐﻮر ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ ،‬و از واﻗﻌﻪ ﺣﻀﺮت اﯾﺸﺎن ﺗﺄّﺳﻒ داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺣﻀﺮت اﯾﺸﺎن ﺗﻌﺮﯾﻒ و ﻣﺪح اﯾﺸﺎن ﺑﺴﯿﺎر ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧﺪ ﻣﯽﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬‫ﻧﺴـﺒﺖ اﯾﺸﺎن ﺑﺎ ﻧﺴـﺒﺖ ﻓﻘﯿﺮ در ﻋﻠّﻮ ﻣﺴﺎوي اﺳﺖ‪ ،‬و در ﻋﺮض و ﻗّﻮت ﻣﺘﻔﺎوت اﯾﺸﺎن ﺿـﻤﻨﯽ ﻓﻘﯿﺮﻧﺪ و ﻓﻘﯿﺮ ﺿـﻤﻨﯽ ﺣﻀﺮت ﺷﯿﺦ ﻗّﺪس‬‫ﺳّﺮه‪ ،‬ﻫﺮ ﻓﯿﻀـﯽ ﮐﻪ ﺑﻔﻘﯿﺮ ﻣﯽرﺳـﺪ اﯾﺸﺎن در آن ﺷـﺮﯾﮑﻨﺪ‪ ،‬ﻧﯿﮏ و ﺑﺪ اﯾﺸﺎن ﻧﯿﮏ و ﺑﺪ ﻓﻘﯿﺮ اﺳﺖ‪ ،‬از ﮐﺜﺮت اﺟﺘﻤﺎع ﮐﻤﺎﻻت ﻇﺎﻫﺮي و‬‫ﺑﺎﻃﻨﯽ اﯾﺸﺎن ﻋﺰﯾﺰﺗﺮﯾﻦ ﻣﻮﺟﻮداﺗﻨﺪ‪ ،‬در دل ﻓﻘﯿﺮ ﻣﻬﺎﺑﺖ اﯾﺸﺎن ﻣﯽآﯾﺪ‪ ،‬از روي ﺻـﻼح و ﺗﻘﻮي و دﯾﺎﻧﺖ روح ﻣﺠّﺴﻤﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺮّوج ﺷﺮﯾﻌﺖ‪،‬‬‫ﻣﻨّﻮر ﻃﺮﯾﻘﺖ‪ ،‬ﻣﻠﮑﯽ ﺻﻔﺖ ﮐﻪ ﻣﻼﺋﮑﻪ ﺗﻌﻈﯿﻢ اﯾﺸﺎن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻘﯿﺮ زﺑﺎﻧﯽ از اﯾﺸﺎن ﺷﻨﯿﺪهام‪ :‬ﻣﯽﮔﻔﺘﻨﺪ ﺣﻀﺮت اﯾﺸﺎن ﻣﯽﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ :‬اﮔﺮ ﺧﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺮوز ﻗﯿﺎﻣﺖ از ﺑﻨﺪه ﺑﭙﺮﺳﻨﺪ ﮐﻪ در درﮔﺎه ﻣﺎ ﺗﺤﻔﻪ‬‫ﭼﻪ آوردي؟ ﻋﺮض ﮐﻨﻢ ﺳـﻨﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﭘـﺎﻧﯽﭘﺘﯽ را روزي ﻓﻘﯿﺮ ﺑﺤﻀـﻮر ﺣﺎﺿـﺮ ﺑـﻮدم‪ ،‬و ﺣﻠﻘﻪ ذﮐﺮ و ﻣﺮاﻗﺒﻪ ﻣﻨﻌﻘـﺪ ﺑـﻮد‪ ،‬اﯾﺸـﺎن در آﻣـﺪﻧﺪ‬‫ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ :‬ﺷﻤﺎ ﭼﻪ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﻧﻤﺎﺋﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﻼﯾﮏ ﺑﺠﻬﺖ ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺷﻤﺎ ﺟﺎ ﺧﺎﻟﯽ ﻧﻤﻮدﻧﺪ؟ اﻟﺤﻖ ﻓﻘﯿﺮ ﮐّﻤﻞ اﺻﺤﺎب ﺣﻀﺮت اﯾﺸﺎن را دﯾﺪهام‪،‬‬‫اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻓﯿﻮض و ﺑﺮﮐـﺎت ﻃﺮﯾﻘﻪ أﺣﻤـﺪّﯾﻪ ﮐﻪ در ذات اﯾﺸﺎن ﺟﻤﻊ اﺳﺖ در ﻫﯿـﭻ ﯾﮑﯽ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻧﮑﺮدهام‪ ،‬اﮔﺮ ﭼﻪ دﺳﺖ ادراك ارﺑﺎب‬‫ﻗﻠﺐ از آن ﺣﺎﻻـت ﮐﻮﺗـﺎه اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﻬـﺬا ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺘﻘـﺎد ﻓﻘﯿﺮ ﻣﺜـﻞ اﯾﺸﺎن ﺑﺎﯾﻦ ﮐﻤﺎﻻت و ﻋﻠّﻮ ﻧﺴـﺒﺖ ﺧﺎّﺻﻪ ﻣﺠـّﺪدي در اﯾﻦ وﻗﺖ‬‫ﮐﺴﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و از ﺧﻠﻔﺎء ﺣﻀﺮت اﯾﺸﺎن ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ ﮐﺜﯿﺮه ﻣﻤﺘﺎزﻧﺪ‪ ،‬أّﻣﺎ ﻧﯿﺎﺑﺖ ﺣﻀﺮت اﯾﺸﺎن ﮐﻪ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﺗﺴﻠﯿﮏ و اﯾﺼﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪247 :‬‬‫ﻃﺎﻟﺒﺎن ﺑﻐﺎﯾﺎت ﻃﺮﯾﻘﻪ أﺣﻤـﺪّﯾﻪ ﺑﺎ ﺻـّﺤﺖ ﮐﺸﻒ ﻣﻘﺎﻣﺎت و وﺟﺪان ﮐﯿﻔﯿﺎت درﺟﺎت ﻗﺮب اﻟﻬﯽ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ ﺑﮑﺴـﯽ ﻣﺴـّﻠﻢ ﻧﮕﺸﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ‬‫ﺣﻀﺮت اﯾﺸﺎن ﺑﺎرﻫﺎ اﻓﺴﻮس ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧﺪ ﮐﻪ در اﺻﺤﺎب ﻓﻘﯿﺮ ﮐﺴﯽ ﻗﺎﺋﻢ ﻣﻘﺎم ﻓﻘﯿﺮ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﻓﻘﯿﺮ راﻗﻢ ﮔﻮﯾـﺪ‪ :‬ﻣﻘﺼﻮد از اﺧﺘﯿـﺎر ﻃﺮﯾﻘﻪ ﺗﺼـﻔﯿﻪ ﻗﻠﺐ از ﮔﺮﻓﺘﺎري ﻣﺎ ﺳﻮي و دوام ﻋﻠﻢ ﺑﺎﻟّﻠﻪ و ﺗﺰﮐﯿﻪ ﻧﻔﺲ از رذاﺋﻞ و ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﺧﻼق‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و از ﺑﺮﮐﺎت ذﮐﺮ و ﺷﻐﻞ ﮐﯿﻔﯿﺎت و ﺣﺎﻻت و اﺳﺘﻐﺮاق و ﺳﮑﺮ ﻏﻠﺒﺎت ﻣﺤّﺒﺖ دﺳﺖ ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﺎﻧﯽ در ﺻﺤﺒﺖ‬‫ﺧﻠﻔﺎء ﺣﻀـﺮت اﯾﺸﺎن ﻣﻮاﻓﻖ زﻣﺎﻧﻪ ﻃﺎﻟﺒﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺪه ﻣﺴـﺘﻔﯿﺪان اﯾﻨﻬﺎ را دﯾﺪهام ﺣﻀﻮر و ﺟﻤﻌﯿﺘﯽ ﺑﺎ أذواق ﻗﻠﺒﯽ ﺑﻠﮑﻪ اﻧﻮار‬‫ﻓﻮق ﻧﯿﺰ دارﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ذات اﯾﺸﺎن ﺑﺎ ﮐﻤﺎﻻت ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻃﻦ ﻣﻮﺻﻮف اﺳﺖ و أوﻗﺎت ﺑﻄﺎﻋﺖ و ﻋﺒﺎدت ﻣﻌﻤﻮر دارﻧﺪ‪ ،‬ﺻﺪ رﮐﻌﺖ ﻧﻤﺎز‬‫وﻇﯿﻔﻪ ﻣﻘّﺮر ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﯾـﮏ ﻣﻨﺰل ﻗﺮآن در ﺗﻬـّﺠ ﺪ ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨـﺪ‪ ،‬ﭼﻮن در اﯾﻦ زﻣـﺎﻧﻪ ﻋﻠﻤﺎي ﻣﺘـﺪّﯾﻦ ﮔﻤﻨـﺪ‪ ،‬در دل اﯾﺸﺎن ﭼﻨﯿﻦ رﯾﺨﺘﻨـﺪ ﮐﻪ‬‫ﻣﻨﺼﺐ ﻗﻀـﺎ و ﻓﺼـﻞ ﻗﻀﺎﯾﺎ اﺧﺘﯿﺎر ﻧﻤﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﺣﻖ اﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﺎﯾـﺪ ﺑﺠﺎ ﻣﯽآرﻧـﺪ‪ ،‬و رﺳﻮم ﻣﺘﻌﺎرﻓﻪ ﻗﻀﺎت ﻧﺎ ﻋﺎﻗﺒﺖ ﺑﯿﻦ ﻫﺮﮔﺰ از‬‫اﯾﺸـﺎن ﺑﻈﻬﻮر ﻧﻤﯽآﯾـﺪ‪ ،‬ﯾـﮏ ﺑـﺎر ﺷﺨﺼـﯽ ﮐﻪ ﻣﻬﺮ اﯾﺸـﺎن داﺷﺖ از ﮐﺴـﯽ ﭼﯿﺰي ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬اﯾﺸﺎن ﺑﺮ آن اﻃﻼع ﺗﻌﺰﯾﺮ ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و آﻧﭽﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ‪1‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 170‬از ‪174‬‬‫ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد رّد ﻧﻤﻮدﻧﺪ ﻣﺸﻬﻮر اﺳﺖ‪ ،‬اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ اداي ﺣﻖ اﯾﻦ ﻣﻨﺼﺐ ﺧﺎّﺻﻪ اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ ﺣﻀﺮت اﯾﺸﺎن ﺑﻨﺎم اﯾﺸﺎن ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺖ ﭼﻨﺪ ﻓﻘﺮه از آن ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬‫ﺷﯿـﺦ ﻋﯿﻦ اﻟـﺪﯾﻦ ﻧﺎم‪ ،‬ﺟﻮاﻧﯽ از ﺳـﮑﻨﻪ ﻋﻈﯿﻢآﺑﺎد‪ ،‬ﺗﺮك روزﮔﺎر ﮐﺮده از ﭼﻨـﺪ روز داﺧﻞ ﻃﺮﯾﻘﺖ ﺷـﺪه‪ ،‬ﺑﻮﺳـﯿﻠﻪ رﻗﻌﻪ ﺑﺨـﺪﻣﺖ اﯾﺸﺎن‬‫ﺣﺎﺿـﺮ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬در ﻗﻠﺐ او ﺗﻨﻮﯾﺮي ﺣﺎﺻﻞ ﺷـﺪه‪ ،‬ﻗﻄﻊ ﻣﺴﺎﻓﺖ ﻫﻨﻮز ﺷـﺮوع ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﻣﺮدي ﺷﮑﺴـﺘﻪ دل اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻮرد رﺣﻢ‪ ،‬ﺑﺤﺎل او‬‫ﺗﻮﺟﻬﺎت ﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﻋﻠﯽ رﺿﺎﺧﺎن ﻃﺮﯾﻘﺖ از‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪248 :‬‬‫ﻓﻘﯿﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧـﺪ‪ ،‬ذﮐﺮ ﻟﻄﺎﺋﻒ ﺧﻤﺴﻪ اﯾﺸﺎن ﺟﺎري ﺷـﺪه‪ ،‬و ﻧﻔﯽ و اﺛﺒﺎت ﻫﻢ ﺷـﺮوع ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬در ﺣﻠﻘﻪ ﺷـﻤﺎ داﺧﻞ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺗﻮّﺟﻪ ﺑﺮ‬‫ﻟﻄﯿﻔﻪ ﻗﻠﺐ اﯾﺸﺎن ﮐﻪ اول ﮐﺎر اﯾﻦ ﻟﻄﯿﻔﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﺳﺖ ﺿﺮور اﺳﺖ اﻧﺘﻬﯽ ]‪[1‬‬‫ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺒﯿﻦ ﻧﯿﺰ ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را اﻓﺎده ﮐﺮده‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤـﺪ ﻣﺒﯿﻦ ﮐﻪ از أﺟّﻠﻪ ﻋﻠﻤـﺎء ﻣﺸـﻬﻮرﯾﻦ ﻓﺮﻧﮕﯽ ﻣﺤـﻞ اﺳﺖ ﻧﯿﺰ اﻓﺎده ﺗﻮاﺗﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﮐﺘﺎب )وﺳـﯿﻠﮥ‬‫اﻟﻨﺠﺎت( ﺑﻌﺪ از ذﮐﺮ ﺑﻌﺾ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و اﮐﺜﺮ اﺣﺎدﯾﺚ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺑﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﺸﺘﻪ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺘﻮاﺗﺮاﺗﺴﺖ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺣﺪﯾﺚ‪:‬‬‫)أﻧﺖ ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ(‪.‬‬‫و ﺣﺪﯾﺚ‪ :‬أﻧﺎ ﻣﻦ ﻋﻠﯽ و ﻋﻠﯽ ﻣﻨﯽ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه(‪.‬‬‫و ﺣﺪﯾﺚ‪) :‬ﻻﻋﻄﯿﻦ اﻟﺮاﯾﮥ رﺟﻼ ﯾﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و ﯾﺠﺐ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ و ﻏﯿﺮﻫﺎ(‬‫اﻧﺘﻬﯽ ]‪ [1] .[2‬رﺳﺎﻟﻪ دﻫﻠﻮي ﻏﻼم ﻋﻠﯽ ص ‪ 75‬ﻓﺼﻞ ‪.17‬‬‫]‪ [2‬وﺳﯿﻠﮥ اﻟﻨﺠﺎة ص ‪ 104‬ط ﻟﮑﻬﻨﻮ ‪.1313‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪249 :‬‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤّﻨﺎن از اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﻣﺸـّﯿﺪ اﻟﺒﻨﯿﺎن واﺿـﺢ و ﻋﯿﺎن ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﺟّﻠﻪ اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻣﺘﻘّﺪﻣﯿﻦ و ﻣﺘﺄﺧﺮﯾﻦ ﺳـّﻨﯿﺎن ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﺘﻮاﺗﺮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﯽ ﺷﺎﺋﺒﻪ ﺗﮑّﻠﻒ و ﺗﻌّﺴﻒ اﻋﺘﺮاف ﺑﺂن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻏﺎﯾﺖ ﺛﺒﻮت و ﻧﻬﺎﯾﺖ وﺿﻮح اﺳﺖ‬‫ﮐﻼﻣﯽ ﻟﻄﯿﻒ از ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ در اﺛﺒﺎت ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‬‫ﺟﻨـﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ )رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و أرﺿﺎه و ﺟﻌﻞ ﺟّﻨـﮥ اﻟﺨﻠـﺪ ﻣﺜﻮاه( در اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﻼﻣﯽ ﺑﺲ ﻟﻄﯿﻒ ﻓﺮﻣﻮده ﺗﺰﯾﯿﻦ‬‫ﮐﺘﺎب ﺑﻨﻘﻞ آن ﻣﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻗـﺎل ﻃـﺎب ﺛﺮاه ﻓﯽ )اﻟﺸـﺎﻓﯽ(‪ :‬أﻣـﺎ اﻟﺪﻻﻟـﮥ ﻋﻠﯽ ﺻـﺤﮥ اﻟﺨﺒﺮ ﻓﻤﺎ ﯾﻄﺎﻟﺐ ﺑﻬﺎ اﻻ ﻣﺘﻌﻨﺖ‪ ،‬ﻟﻈﻬﻮره و اﻧﺘﺸﺎره و ﺣﺼﻮل اﻟﻌﻠﻢ ﻟﮑﻞ ﻣﻦ ﺳـﻤﻊ‬‫اﻻﺧﺒـﺎر ﺑﻪ‪ ،‬و ﻣـﺎ اﻟﻤﻄـﺎﻟﺐ ﺑﺘﺼـﺤﯿﺢ ﺧﺒﺮ اﻟﻐـﺪﯾﺮ و اﻟﺪﻻﻟـﮥ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬اﻻـ ﮐﺎﻟﻤﻄﺎﻟﺐ ﺑﺘﺼـﺤﯿﺢ ﻏﺰوات اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻟﻈﺎﻫﺮة‬‫اﻟﻤﻨﺸﻮرة و أﺣﻮاﻟﻪ اﻟﻤﻌﺮوﻓﮥ و ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﻧﻔﺴﻬﺎ‪ ،‬ﻻن ﻇﻬﻮر اﻟﺠﻤﯿﻊ و ﻋﻤﻮم اﻟﻌﻠﻢ ﺑﻪ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ واﺣﺪة‪.‬‬‫و ﺑﻌﺪ ﻓﺎن اﻟﺸـﯿﻌﮥ ﻗﺎﻃﺒﮥ ﺗﻨﻘﻠﻪ و ﺗﺘﻮاﺗﺮ ﺑﻪ‪ ،‬و أﮐﺜﺮ رواة اﺻـﺤﺎب اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺗﺮوﯾﻪ ﺑﺎﻻﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟﻤﺘﺼﻠﮥ‪ ،‬و أﺻﺤﺎب اﻟﺴﯿﺮ ﯾﻨﻘﻠﻮﻧﻪ ﻋﻦ أﺳﻼﻓﻬﻢ‬‫ﺧﻠﻔﺎ ﻋﻦ ﺳﻠﻒ‪ ،‬ﻧﻘﻼ ﺑﻐﯿﺮ اﺳﻨﺎد ﻣﺨﺼﻮص ﮐﻤﺎ ﻧﻘﻠﻮا اﻟﻮﻗﺎﯾﻊ و اﻟﺤﻮادث اﻟﻈﺎﻫﺮة‪ ،‬و ﻗﺪ أورده ﻣﺼﻨﻔﻮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،1‬ص‪250 :‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﺟﻤﻠﮥ اﻟﺼـﺤﯿﺢ‪ ،‬و ﻗﺪ اﺳـﺘﺒﺪ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﺑﻤﺎ ﻻ ﯾﺸـﺮﮐﻪ ﻓﯿﻪ ﺳﺎﯾﺮ اﻻﺧﺒﺎر‪ ،‬ﻻن اﻻﺧﺒﺎر ﻋﻠﯽ ﺿـﺮﺑﯿﻦ‪ :‬أﺣﺪﻫﻤﺎ ﻻ ﯾﻌﺘﺒﺮ ﻓﯽ ﻧﻘﻠﻪ‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 171‬از ‪174‬‬‫اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟﻤﺘﺼـﻠﮥ‪ :‬ﮐﺎﻟﺨﺒﺮ ﻋﻦ وﻗﻌﮥ ﺑﺪر و ﺧﯿﺒﺮ و اﻟﺠﻤﻞ و اﻟﺼـﻔﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺟﺮي ﻣﺠﺮي ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻻﻣﻮر اﻟﻈﺎﻫﺮة اﻟﺘﯽ ﯾﻌﻠﻤﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻗﺮﻧﺎ‬‫ﺑﻌﺪ ﻗﺮن ﺑﻐﯿﺮ اﺳـﻨﺎد و ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺨﺼﻮص‪ ،‬و اﻟﻀﺮب اﻵﺧﺮ ﯾﻌﺘﺒﺮ ﻓﯿﻪ اﺗﺼﺎل اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ ﮐﺄﺧﺒﺎر اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ اﺟﺘﻤﻊ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻟا ﻄﺮﯾﻘﺎن‬‫ﻣﻌﺎ‪ ،‬ﻣﻊ ﺗﻔﺮﻗﻬﻤﺎ ﻓﯽ ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﻻﺧﺒﺎر‪ ،‬ﻋﻠﯽ أن ﻣﺎ اﻋﺘﺒﺮ ﻓﯽ ﻧﻘﻠﻪ ﻓﯽ أﺧﺒﺎر اﻟﺸـﺮﯾﻌﮥ اﺗﺼﺎل اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ ﻟﻮ ﻓﺘﺸﺖ ﻋﻦ ﺟﻤﯿﻌﻪ ﻟﻢ ﺗﺠﺪ رواﯾﮥ اﻻ‬‫اﻵﺣﺎد‪ ،‬و ﺧﺒﺮ اﻟﻐـﺪﯾﺮ ﻗﺪ رواه ﺑﺎﻻﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟﮑﺜﯿﺮة اﻟﻤﺘﺼـﻠﮥ اﻟﺠﻤﻊ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻓﻤﺰﯾﺘﻪ ﻇﺎﻫﺮة ]‪ [1] .[1‬ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﺸﺎﻓﯽ ج ‪ 1‬ص ‪ 168‬ط اﻟﻨﺠﻒ‬‫اﻻﺷﺮف ‪1383‬‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﺑ ِْﺴِﻢ اِﷲ اﻟ َّﺮْﺣَﻤِﻦ اﻟ َّﺮﺣﯿِﻢ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯿﺜﺎق آﺳﻤﺎﻧﯽ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﺧﺪاﺳﺖ‪،‬ﭼﺮا ﮐﻪ در آن روز دﯾﻦ ﺧﺪا ﮐﺎﻣﻞ و ﻧﻌﻤﺖ اﻟﻬﯽ ﺑﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ رﺳﯿﺪ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﻋﻨﻮاِن ﻋﻘﯿﺪه و دﯾِﻦ ﻣﺎﺳﺖ‪،‬و اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ آن‪،‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻤﺎن ﮐﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﺒﻮد و ﺷﮑﺮ ﮔﺰاري اﻧﺴﺎن در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻫﻤﮥ ﻧﻌﻤﺘﻬﺎي ﻧﺎزل ﺷﺪة او‪.‬‬‫ﺑﺮ اﺳـﺎس اﻣﺮ ﺑﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم در آﯾﻪ ﺷـﺮﯾﻔﻪ ‪َ :‬ﯾـﺎ َأﱡﯾَﻬـ ﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ َﻣـ ﺎ ُأﻧِﺰَل ِإﻟَﯿـْ َﮏ ﻣِﻦ ﱠرﺑﱢَﮏ َوِإن ﻟﱠْﻢ َﺗْﻔَﻌْﻞ َﻓَﻤﺎ ﺑَﱠﻠْﻐَﺖ‬‫ِرَﺳﺎﻟَﺘُﻪ؛ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﺑﺎزﮔﻮﯾﯽ واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ و اﻧﺠﺎم ﺳـﻔﺎرش ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺻـﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ وﺳـﻠﻢ در رﺳﺎﻧﺪن ﭘﯿﺎم ﻏﺪﯾﺮ ﺑ‪،‬ﺮ ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ واﺟﺐ‬‫ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺳﺮ ﭘﯿﭽﯽ از اﯾﻦ واﺟﺐ اﻟﻬﯽ ﮔﻨﺎﻫﯽ اﺳﺖ ﻧﺎ ﺑﺨﺸﻮدﻧﯽ‪.‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ وﺳﻠﻢ ﮐﻪ داراي ﻣﺎﻫّﯿﺖ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﻏﯿﺮ اﻧﺘﻔﺎﻋﯽ اﺳﺖ‪،‬ﺑﺎ اﻋﺘﻘﺎد راﺳﺦ ﺑﺮ اﯾﻦ‬‫ﺑـﺎور ﺗﻮﺣﯿـﺪي و ﺑـﺎ ﻫـﺪف ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻧﺸـﺮ اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﺳﺘﺮگ ﺑﺸـﺮي‪،‬ﺑﺎ ﺗﺄﯾﯿـﺪات اﻟﻬﯽ و ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﻣـﺪاﻓﻊ راﺳﺘﯿﻦ ﺣﺮﯾﻢ اﻣﺎﻣﺖ و‬‫وﻻﯾﺖ ﻣﺮﺣﻮم آﯾﺖ اﷲ ﺣﺎج ﺳـﯿﺪ ﺣﺴﻦ ﻓﻘﯿﻪ اﻣﺎﻣﯽ ﻗـﺪس ﺳـﺮه‪،‬در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﻮار و ﻫﻤﺖ وﺗﻼش ﺧﺎﻟﺼﺎﻧﻪ و ﺷـﺒﺎﻧﻪ روزي‬‫ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ وﻻﯾﺖ ﻣـﺪار از ﺳﺎل ‪ 1381‬ﭘﺎﯾﻪ ﮔـﺬاري ﮔﺮدﯾـﺪه وﺗﺎ ﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي ﭼﺸﻢ ﮔﯿﺮ ﺧﻮد اداﻣﻪ داده اﺳﺖ‪ .‬و ﻫﺰﯾﻨﻪ‬‫ﻫـﺎي آن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺮدﻣﯽ و از ﻃﺮﯾﻖ وﺟﻮﻫﺎت ﺷـﺮﻋﯿﻪ‪،‬ﺑﺎ اﺟﺎزات ﻣﺮاﺟﻊ ﻋﻈﺎم ﺗﻘﻠﯿـﺪ‪،‬ﻫـﺪاﯾﺎ ‪،‬ﻧـﺬورات‪،‬ﻣﻮﻗﻮﻓﺎت و ﻫﻤﯿﺎري اﻓﺮاد ﺧﯿﺮ‬‫اﻧﺪﯾﺶ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬‫اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﺑﺎ ﺗﯿﻤﯽ ﻣﺮﮐﺐ از ﻓﺮﻫﯿﺨﺘﮕﺎن و ﻣﺘﺨﺼﺼـﯿﻦ ﺣﻮزه وداﻧﺸـﮕﺎه‪،‬ﻫﻨﺮﻣﻨﺪان رﺷﺘﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‪،‬ﻣﺮدم وﻻﯾﺖ ﻣﺪار‪،‬ﻫﯿﺌﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ‬‫و ﮐﺴﺒﻪ ﺑﺎزار ﺳﻌﯽ ﻧﻤﻮده ﺗﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠِﻒ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﻬﺎﻧﯽ‪،‬اﻗﺪام ﺑﻪ ﻧﺸﺮ ﻣﻌﺎرف ﻣﺘﻌﺎﻟﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬ﺷﻤﺎ ﻫﻢ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ‬‫ﺑﺎ ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﮥ ﺧﻮد ﺷﺎﻣﻞ ﻧﻈﺮات و ﭘﯿﺸـﻨﻬﺎدات‪،‬ﮐﻤﮑﻬﺎي ﻣﺎﻟﯽ در اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﻬﻢ ﺳـﻬﯿﻢ ﺑﻮده و ﺟﺰء ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎﺷﯿﺪ‪ .‬ﻣﻨﺘﻈﺮ‬‫ﺗﻤﺎﺳﻬﺎي ﺷﻤﺎ ﻫﺴﺘﯿﻢ‬‫ﺗﻠﻔﻦ ﻫﺎي ﺗﻤﺎس‪03112206252 -03112206253 :‬‬‫ﺗﻠﻔﮑﺲ‪03112206253 :‬‬‫ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه‪09118000109 :‬‬‫ﺳﺎﯾﺖ ‪www.Ghadirestan.com-www.Ghadirestan.ir :‬‬‫اﯾﻤﯿﻞ‪info@Ghadirestan.com :‬‬‫آدرس ﻣﺮﮐﺰ‪ :‬اﺻـﻔﻬﺎن‪ -‬ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق‪ -‬ﻧﺒﺶ ﺧﯿﺎﺑﺎن ﺣﮑﯿﻢ‪ -‬ﻃﺒﻘﻪ دوم ﺑﺎﻧﮏ ﻣﻠﺖ‪ -‬ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ ﺻﻠﯽ‬‫اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ‪ -‬ﮐﺪ ﭘﺴﺘﯽ‪8147865894 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﺣﺴﺎب ﻣﻠﯽ ﺳﯿﺒﺎ‪327564722005 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﮐﺎرت ﺑﺎﻧﮏ ﻣﻠﯽ‪6037991146890243 :‬‬‫و آﻧﭽﻪ از دﺳﺘﺎوردﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ در ﭘﯿِﺶ رو دارﯾﺪ ﺣﺎﺻﻞ از ﻓﻀﻞ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺎل ﺧﺎدﻣﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 172‬از ‪174‬‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﮐﻼﺳﯿﮏ ‪:‬‬
‫راه اﻧـﺪازي ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ و ﺟﺎﻣﻌﺘﺮﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺗﺨﺼﺼـﯽ‪ -‬دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﻏـﺪﯾﺮ در ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﺻﻮرت‬‫ﮐﻼﺳﯿﮏ ﺑﺮاي ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ در ﻣﺤﻞ ﻣﺮﮐﺰي ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن اﻣﮑﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻫﻤﺎﯾﺸﻬﺎ وﻧﺸﺴﺘﻬﺎي ﻋﻠﻤﯽ ﺗﺨﺼﺼﯽ‪:‬‬‫ﻫﻤﺎﯾﺸﻬﺎي اﺳﺘﻘﺒﺎل از ﻏﺪﯾﺮ در ﺳﺎل ﻫﺎي ﻣﺘﻮاﻟﯽ از ﺳﺎل ‪ 88‬ﺣﺪود ﯾﮏ ﻣﺎه ﻗﺒﻞ از ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻫﺪف ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﺟﺸﻦ ﻫﺎي‬‫دﻫﻪ ي ﻏـﺪﯾﺮ ﺑـﺎ اﺳـﺘﻘﺒﺎل اﻗﺸـﺎر ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺮدم وﻻﯾﺘﻤـﺪار و ﺣﻀﻮر ﮐﺎرﺷـﻨﺎﺳﺎن اﻣﻮر ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎﺷـﮑﻮﻫﯽ ﺑﺮﮔﺰار ﮔﺮدﯾـﺪ و‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﺸـﺴﺖ ﻫﺎي ﻋﻠﻤﯽ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻫـﺪف ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺑﺮرﺳـﯽ در ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏـﺪﯾﺮ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﯿﺎن ارﺗﺒﺎط ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ‬‫ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﻫـﺎي ﻣـﺬﻫﺒﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻓـﺎﻃﻤﯿﻪ و ﻣﻬـﺪوﯾﺖ ﺑﺮﮔﺰار ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻧﻮﯾﺴـﻨﺪﮔﺎن ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻻـت ﺧﻮد را ﺑﻪ دﺑﯿﺮ ﺧﺎﻧﻪ‬‫ﻧﺸﺴﺖ ارﺳﺎل ﻧﻤﻮده و ﭘﺲ از ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻫﯿﺌﺖ داوران ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻻت ﺑﺮﮔﺰﯾﺪه در ﻧﺸﺴﺖ اراﺋﻪ و ﭼﺎپ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫اﺣﯿﺎي ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﻠﺴﺎت ﻫﻔﺘﮕﯽ ﺷـﺮح ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ در ﻣﮑﺎن ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻮزﯾﻊ ﮐﺘﺎب ﻫﺎي ﺧﻄﺎﺑﻪ و ﺗﺸﻮﯾﻖ ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﻓﺮازﻫﺎي آن‪،‬‬‫ﺑﺎ ﻫﺪف ﻧﺸﺮ و ﺗﺮوﯾﺞ ﺧﻄﺎﺑﻪ ي ﻏﺪﯾﺮ ‪.‬‬
‫دوره ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ ﺷﻨﺎﺳﯽ‪:‬‬‫اﯾﻦ دوره ﻫﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺟﺬب و ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻣﺒﻠﻐﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺟﻬﺖ اﻋﺰام ﻧﯿﺮوي اﻧﺴﺎﻧﯽ در ﺳـﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪ ،‬در راﺳـﺘﺎي اﻫﺪاف ﻋﺎﻟﯿﻪ ي ﻣﺮﮐﺰ‬‫و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ آﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻃﻼب ‪ ،‬داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن و ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪان‪،‬ﺑﺎ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺷﻨﺎﺳﯽ ‪،‬ﺑﺮﮔﺰار ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬‫اﺣﯿﺎي دﻫﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﺸـﻨﻬﺎي ﻏﺪﯾﺮ از ﯾﮏ روز ﺑﻪ ﯾﮏ دﻫﻪ ﺑﺎ ﻫﺪف اﻧﺠﺎم وﻇﯿﻔﻪ ي ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺷـﻌﺎﺋﺮ اﻟﻬﯽ ﺑﻮده و ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺮوﯾﺞ و‬‫ﮔﺴﺘﺮش ﺟﺸﻦ ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯽ ﮔﺮدد ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﺣﯿﺎي دﻫﻪ ي ﻏﺪﯾﺮ ﻓﺮﺻﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮي را ﺑﺮاي ﻣﺒﻠﻐﯿﻦ و ﺷﺮﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن در اراﺋﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏﺪﯾﺮ و ﭘﺬﯾﺮش آن ﻓﺮاﻫﻢ‬‫ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﺗﻮﻟﯿﺪات ﻣﺮﮐﺰ ‪:‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﻧﺮ م اﻓﺰار ﻫـﺎي ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه و راه اﻧـﺪازي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬ﺑﺮ روي وب ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ‪ ،‬ﺑﺎ اﻣﮑﺎن‬‫داﻧﻠﻮد راﯾﮕﺎن ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﺑﺮ روي ﺗﻠﻔﻦ ﻫﺎي ﻫﻤﺮاه ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻧﺸﺮ و اﻃﻼع رﺳﺎﻧﯽ ﻣﻌﺎرف ﻗﺮآن وﻋﺘﺮت و دﻓﺎع از ﺣﺮﯾﻢ ﺷﯿﻌﻪ ‪.‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻠﯿﭙﻬﺎ ‪ ،‬ﻃﺮاﺣﯽ ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎ و ﭘﻮﺳﺘﺮﻫﺎ ‪ ،‬ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع ﻏﺪﯾﺮ و وﻻﯾﺖ و اﻣﮑﺎن داﻧﻠﻮد راﯾﮕﺎن آﻧﻬﺎ از روي ﺳﺎﯾﺖ ﺑﺮاي ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪان‬‫راه اﻧﺪازي وب ﺳﺎﯾﺖ ﻫﺎي ﻣﺮﮐﺰ‪:‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﺑﺎ درك رﺳﺎﻟﺖ ﺳﻨﮕﯿﻦ ﺧﻮد درراﺳﺘﺎي ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏﺪﯾﺮ ﭘﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ي ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮔﺬاﺷﺘﻪ و ﺑﺎ ﺗﻼش ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن و‬‫ﻣﺘﺨﺼﺼـﯿﻦ اﻗﺪام ﺑﻪ راه اﻧﺪازي وب ﺳﺎﯾﺖ ﻫﺎﯾﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ‪ :‬ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ‪ ،‬ﺳﺎﯾﺖ دﻫﻪ ي ﻏﺪﯾﺮو ﺳﺎﯾﺖ دﻋﺎ ﺑﺮاي‬‫وارث ﻏـﺪﯾﺮ )ﻣﮑﯿﺎل اﻟﻤﮑﺎرم( ‪،‬ﻧﻤﻮده اﺳﺖ و اﻧﺠﺎم اﯾﻦ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد ﺑﺴﺘﺮ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﯽ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻌﺎرف ﻏﻨﯽ ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﺎ اﻧﮕﯿﺰه‬‫ﻧﺸـﺮ ﻣﻌـﺎرف‪،‬ﺳـﺮوﯾﺲ دﻫﯽ ﺑﻪ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻃﻼـب‪،‬ﮔﺴﺘﺮش ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﻏﻨﯽ ﮐﺮدن اوﻗﺎت ﻓﺮاﻏﺖ ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨـﺪان ﺑﻪ ﻧﺮم اﻓﺰار ﻫﺎي‬‫ﻋﻠﻮم اﺳﻼﻣﯽ در دﺳﺘﺮس ﺑﻮدن ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻻزم ﺟﻬﺖ ﺳﻬﻮﻟِﺖ رﻓﻊ اﺑﻬﺎم از ﺷﺒﻬﺎت ﻣﻨﺘﺸﺮه در ﺟﺎﻣﻌﻪ‪،‬ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻬﺪ ﮐﻮدك ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺑﺮﮔﺰاري ﻣﻬـﺪﻫﺎي ﮐﻮدك ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬وﯾﮋه ي ﺧﺮدﺳﺎﻻن ‪،‬ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﺑﺮﮔﺰاري ﻫﻤﺎﯾﺸـﻬﺎ و ﻣﺮاﺳـﻤﺎت دﻫﻪ ي ﻏـﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺪف ﺷـﮑﻮﻓﺎﯾﯽ‬‫ﻣﺤﺒﺖ دروﻧﯽ آﻧﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم در ﻗﺎﻟﺐ ﻧﻘﺎﺷﯽ ﻫﺎي زﯾﺒﺎ ‪،‬ﺑﯿﺎن ﻗﺼﻪ ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ و اﻫﺪاي ﺑﺴﺘﻪ ﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ‪ ،‬از‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 173‬از ‪174‬‬‫ﺟﻤﻠﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺳﻔﺮه اﺣﺴﺎن اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ‪:‬‬
‫ﺳﻔﺮه ﻫﺎي اﺣﺴﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎ ﻫـﺪف ﺗﺮوﯾﺞ ﺳـﻨﺖ ﺣﺴـﻨﻪ اﻃﻌﺎم و اﻫﺪاي ﻧﺎن در روز ﻏﺪﯾﺮ‪،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎي ﺣﺎوي‬‫ﻣﻌـﺎرف ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﺟﻠﻮه اي زﯾﺒﺎ در ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻫﺎ و ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﺷـﻬﺮ در ﺳﺎل ﻫﺎي اﺧﯿﺮ‪،‬ﺟﻬﺖ ﺗﺮوﯾـﺞ و ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮔﺴﺘﺮده ‪،‬ﺑﺮﮔﺰار‬‫ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬ﺑﻪ ﺣﻤﺪ اﷲ ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﺑﺎ ﮐﻤﮏ ﻫﯿﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﺧﯿﺮﯾﻦ ﻣﺤﺘﺮم و اﺳـﺘﻘﺒﺎل ﻣﺮدم از اﯾﻦ ﺳـﻨﺖ ﺣﺴﻨﻪ ي اﻧﺒﯿﺎي اﻟﻬﯽ و اﺋﻤﻪ ي اﻃﻬﺎر‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪،‬ﺧﺎﺻﻪ ﺣﻀﺮت رﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺎﺷﮑﻮه ﺗﺮ در ﺣﺎل ﺑﺮﮔﺰاري ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ‪:‬‬
‫ﺑﺮﮔﺰاري ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﻣﺮاﺳـﻤﺎت ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎ ﺷﮑﻮﻫﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﭼﻬﺮه ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﻏﺪﯾﺮ و ﺗﺠﻠﯿﻞ از اﻓﺮادي ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﺮ‬‫ﻧﺤﻮي ﺧﺪﻣﺘﮕـﺬار ﻏـﺪﯾﺮ و اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻮده اﻧـﺪ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻌﺮﻓﯽ و ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ ‪ ،‬ﻣﺮاﮐﺰ ‪،‬‬‫ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎ ‪ ،‬ﺳﺘﺎد ﻫﺎ و ﻧﻬﺎدﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﻣﻮرد ﻏﺪﯾﺮ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ داﺷﺘﻪ اﻧﺪ و ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺗﻨﺪﯾﺲ‪ ،‬ﻟﻮح ﺗﻘﺪﯾﺮ و ﻫﺪاﯾﺎ ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﺮاﮐﺰ‪.‬‬‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﻣﺮاﮐﺰ ‪:‬‬
‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﻣﺮاﮐﺰ و ﻫﻤﮑﺎري ﺑﺎ آﻧﻬﺎ و اراﺋﻪ راﻫﮑﺎرﻫﺎي ﻋﻤﻠﯽ‪ ،‬ﻃﺮﺣﻬﺎ‪ ،‬ﮐﻠﯿﭙﻬﺎ و ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎ ﺑﺎ ﻣﺤﺘﻮاي ﻏﺪﯾﺮ‬‫و وﻻﯾﺖ‪ ،‬ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺎﺷﮑﻮه ﺗﺮ ﺑﺮﮔﺰار ﺷﺪن ﺟﺸﻨﻬﺎي ﺑﺰرگ ﻏﺪﯾﺮ در اﯾﺎم ﺳﺮور آل ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي آﯾﻨﺪه ﻣﺮﮐﺰ ‪:‬‬
‫راه اﻧﺪازي ﭘﻮرﺗﺎل ﺟﺎﻣﻊ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﯿﺖ اﻣﺎﻣﺖ در ﺷﺒﮑﻪ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﻣﻮزه ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع وﻻﯾﺖ واﻣﺎﻣﺖ ﺟﻬﺖ ﺑﺎزدﯾﺪ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن داﺧﻠﯽ و ﺧﺎرﺟﯽ‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺷﺒﮑﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع ﭘﺨﺶ و ﺗﻮﻟﯿﺪ آﻣﻮزه ﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺤﻮر اﺋﻤﻪ اﻃﻬﺎر ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‬‫اﯾﺠﺎد ﻣﮑﺎﻧﻬﺎﺋﯽ ﺑﺮاي ﮔﺬراﻧﺪن اوﻗﺎت ﻓﺮاﻏﺖ ﺑﺮاي ﮐﻠﯿﻪ ﺳﻄﻮح و ﺳﻨﯿﻦ‬‫ﺑﺮﭘﺎﺋﯽ اردوﻫﺎي ﺳﯿﺎﺣﺘﯽ وزﯾﺎرﺗﯽ ﺑﺮاي ﻧﺨﺒﮕﺎن وﻓﻌﺎﻻن در زﻣﯿﻨﻪ ﻏﺪﯾﺮ‬‫ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ اﺟﺮاي ﻣﺎﮐﺖ ﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ در ﻣﺮاﮐﺰ و ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﺧﺎص وﺣﺴﺎس‬