‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﻰ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‬‫ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه‪:‬‬‫ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻠﮑﻬﻨﻮﺋﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري‬‫ﻧﺎﺷﺮ ﭼﺎﭘﯽ‪:‬‬‫ﺟﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﻮزه اﻟﻌﻤﯿﻪ ﺑﻘﻢ ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ‬‫ﻧﺎﺷﺮ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ‪:‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪ اي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 5‬از ‪306‬‬‫ﻓ ﻬ ﺮﺳ ﺖ‬‫ﻓ ﻬ ﺮﺳ ﺖ‬‫‪5‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫‪13‬‬‫ﻣ ﺸ ﺨ ﺼ ﺎ ت ﮐﺘ ﺎ ب‬‫‪13‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﺆﻟ ﻒ‬‫‪13‬‬‫زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﻣﺆﻟ ﻒ‬‫‪13‬‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ‬‫‪17‬‬‫اﺷﺎرة‬‫‪17‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫‪17‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ‬‫‪17‬‬‫رّدﯾﻪ ﻫﺎي ﺗﺤﻔﻪ‬‫‪19‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار‬‫‪21‬‬‫اﺷﺎرة‬‫‪21‬‬‫‪ -1‬ﻣﻮﺿﻮع و ﻧﺴﺨﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ‬‫‪21‬‬‫‪ -2‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑﺤﺚ و ﺳﺒﮏ اﺳﺘﺪﻻل‬‫‪23‬‬‫‪ -3‬ﻗﺪرت ﻋﻠﻤﯽ‬‫‪24‬‬‫‪ -4‬رﻋﺎﯾﺖ آداب ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ‬‫‪24‬‬‫‪ -5‬ﺷﯿﻮه رّد ﮐﺮدن‬‫‪25‬‬‫اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠ ﻒ ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪27‬‬‫‪ -1‬ﺑﻌﺪ ﻋﻠﻤﯽ‬‫‪27‬‬‫‪ -2‬ﺑﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬‫‪27‬‬‫‪ -3‬ﺑﻌﺪ دﯾﻨﯽ‬‫‪27‬‬‫‪ -4‬ﺑﻌﺪ اﺧﻼص‬‫‪28‬‬‫‪ -5‬ﺑﻌﺪ اﻗﺘﺪا‬‫‪28‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 6‬از ‪306‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪29‬‬‫ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫‪30‬‬‫اداﻣﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ )ﻗﺴﻤﺖ ﺳﻨﺪ(‬‫‪30‬‬‫ﺟﻮاب ﻣﺆﻟ ﻒ ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ‬‫‪30‬‬‫ﻃﺒﻘﺎت راوﯾﺎن اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ از ﻗﺮن دوم ﺗﺎ ﻗﺮن ﺳﯿﺰدﻫﻢ‬‫‪30‬‬‫ﺗﺘﻤﻪ راوﯾﺎن ﻗﺮن ﻫﻔﺘﻢ‬‫‪30‬‬‫‪ -112‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻘﻤﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻨﻈﺎم اﻻﻋﺮج(‬‫‪30‬‬‫‪ -113‬أﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻔﺮﻏﺎﻧﯽ‬‫‪30‬‬‫راوﯾﺎن ﻗﺮن ﻫﺸﺘﻢ‬‫‪31‬‬‫‪ -114‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﮑﺮم اﻻﻧﺼﺎري اﻻﻓﺮﯾﻘﯽ اﻟﻤﺼﺮي‬‫‪31‬‬‫‪ -115‬اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻤﺠﺎﻣﻊ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﻟﻤﺆﯾﺪ اﻟﺤﻤﻮﺋﯽ‬‫‪34‬‬‫‪ -116‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻧﺠﻢ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﮑﯽ اﺑﻦ ﯾﺎﺳﯿﻦ اﻟﻘﻤﻮﻟﯽ‬‫‪36‬‬‫‪ -117‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﻼء اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﺼﻮﻓﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺨﺎزن‬‫‪38‬‬‫‪ -118‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻫﺎﻧﺴﻮي‬‫‪39‬‬‫‪ -119‬أﻣﺎ رواﯾﺖ وﻟﯽ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي اﻟﺨﻄﯿﺐ‬‫‪40‬‬‫‪ -120‬أﻣﺎ رواﯾﺖ أﺑﻮ اﻟﺤﺠﺎج ﯾﻮﺳ ﻒ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﺳ ﻒ اﻟﻤﺰي‬‫‪41‬‬‫‪ -121‬اﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﺷﺮف اﻟﺪﯾﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻄﯿﺒﯽ‬‫‪42‬‬‫‪ -122‬أﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻈﻔﺮ اﻟﺸﺎه دودي اﻟﺨﻠﺨﺎﻟﯽ‬‫‪46‬‬‫‪ -123‬أﻣﺎ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ‬‫‪47‬‬‫‪ -124‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳ ﻒ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺰرﻧﺪي اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻻﻧﺼﺎري‬‫‪49‬‬‫‪ -125‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﮑﺎزروﻧﯽ‬‫‪51‬‬‫‪ -126‬أﻣﺎ رواﯾﺖ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻦ ﺿﻮء اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ‬‫‪54‬‬‫‪ -127‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‬‫‪56‬‬‫‪ -128‬أﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻟﻘﺎﻧﯽ‬‫‪57‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 7‬از ‪306‬‬‫‪ -129‬أﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﺳﻌﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺘﻔﺘﺎزاﻧﯽ‬‫‪58‬‬‫‪ 130‬اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﻤﯿﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻤﺤﻠﯽ‬‫‪60‬‬‫ﺗﺠﻠﯿﻞ أﻫﻞ ﺳﻨﺖ از ﻓﻘﯿﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻤﯿﺪ ﻣﺤﻠﯽ‬‫‪61‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺮﯾﺐ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‬‫‪62‬‬‫راوﯾﺎن ﻗﺮن ﻧﻬﻢ‬‫‪63‬‬‫‪ -131‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ‬‫‪63‬‬‫‪ -132‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺠﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﻔﯿﺮوزآﺑﺎدي اﻟﺸﯿﺮازي‬‫‪66‬‬‫‪ -133‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺤﺎﻓﻈﯽ اﻟﺒﺨﺎري اﻟﻨﻘﺸﺒﻨﺪي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺨﻮاﺟﻪ ﭘﺎرﺳﺎ‬‫‪69‬‬‫‪ -134‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺰاوﻟﯽ اﻟﺪوﻟﺖآﺑﺎدي‬‫‪77‬‬‫‪ -135‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ‬‫‪88‬‬‫‪ -136‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺴﺨﺎوي اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫‪89‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪89‬‬‫ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬ﻗﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻟﺒﻌﺾ أﺻﺤﺎﺑﻪ‪ :‬أﺗﺮﯾﺪ أن ﺗﺠﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫‪95‬‬‫ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬ﻣﺮوﯾﺎت و ﻣﺴﻤﻮﻋﺎت و ﻣﻔﺮوات اﻟﺴﺨﺎوي‬‫‪97‬‬‫ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬اﯾﺮاد اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺒﺎﻃﻠﮥ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻻﺳﺘﺪﻻل و اﺑﺮازﻫﺎ ﺣﺘﯽ ﻓﯽ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿ ﻒ و اﻻﺟﻮﺑﮥ اﻓﺤﺶ ﻣﻦ اﻻﻏﻔﺎل ﻓﯽ اﻻﻣﻼء و اﺷﺪ ﻓﯽ اﻟﺠﻬﺎﻟﮥ‬‫ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬ﻣﺼﻨﻔﺎت اﻟﺴﺨﺎوي‬‫‪98‬‬‫ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬ذﮐﺮ ﻣﻦ ﻓﺮض ﺗﺼﺎﻧﯿ ﻒ اﻟﺴﺨﺎوي ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء‬‫‪101‬‬‫ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬دﻋﺎء اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻟﻠﺴﺨﺎوي و ﻣﺪﺣﻪ ﻟﻪ‬‫‪101‬‬‫ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬ذﮐﺮ ﻣﻦ اﻣﺘﺪح اﻟﺴﺨﺎوي ﻧﻈﻤﺎ‬‫‪106‬‬‫وﻓﺎة اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴﺨﺎوي‬‫‪110‬‬‫راوﯾﺎن ﻗﺮن دﻫﻢ‬‫‪111‬‬‫‪ -137‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺎﺷﻔﯽ اﻟﻮاﻋﻆ‬‫‪111‬‬‫‪ -138‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ‬‫‪114‬‬‫‪ 139‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺴﻤﻬﻮدي‬‫‪120‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 8‬از ‪306‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪120‬‬‫اﺣﺘﺮاق ﺟﻤﯿﻊ ﮐﺘﺐ اﻟﺴﻤﻬﻮدي ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻤﻨﻮرة‬‫‪126‬‬‫‪ -140‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ روزﺑﻬﺎن اﻟﺨﻨﺠﯽ اﻟﺸﯿﺮازي‬‫‪127‬‬‫‪ -141‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺴﻄﻼﻧﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫‪128‬‬‫‪ -142‬اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻌﻠﻘﻤﯽ‬‫‪129‬‬‫‪ -143‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ رﻓﯿﻊ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺒﺨﺎري‬‫‪131‬‬‫‪ -144‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳ ﻒ اﻟﺸﺎﻣﯽ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﺼﺎﻟﺤﯽ‬‫‪133‬‬‫‪ -145‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺸﺮﺑﯿﻨﯽ اﻟﺨﻄﯿﺐ‬‫‪134‬‬‫‪ -146‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ اﻟﻤﮑﯽ‬‫‪134‬‬‫‪ -147‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻘﺎدري اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟﻤﺘﻘﯽ‬‫‪140‬‬‫‪ -148‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ ﻓﺘﻨﯽ ﮔﺠﺮاﺗﯽ‬‫‪141‬‬‫‪ -149‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﺒﺎس ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﻤﺮزا ﻣﺨﺪوم اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ ﺛﻢ اﻟﺸﯿﺮازي‬‫‪142‬‬‫‪ -150‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿﺪروس اﻟﯿﻤﻨﯽ‬‫‪143‬‬‫‪ -151‬أﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﺟﻬﺮﻣﯽ‬‫‪143‬‬‫‪ -152‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺮوﻣﯽ‬‫‪149‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪149‬‬‫ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬اﻫﻞ اﻟﻌﺼﻤﮥ و اﻟﻄﻬﺎرة‬‫‪149‬‬‫ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬اﻻﯾﻤﺎن ﻋﺸﺮة اﺟﺰاء‪ ،‬ﻟﺴﻠﻤﺎن ﻣﻨﻬﺎ ﺗﺴﻌﮥ اﺟﺰاء‪ ،‬و ﻟﻠﻤﻘﺪاد ﺛﻤﺎﻧﯿﮥ‬‫‪150‬‬‫‪ -153‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺸﯿﺮازي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺠﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺤﺪث‬‫‪150‬‬‫راوﯾﺎن ﻗﺮن ﯾﺎزدﻫﻢ‬‫‪151‬‬‫‪ -154‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻄﺎن ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻬﺮوي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﻌﻠﯽ اﻟﻘﺎري‬‫‪151‬‬‫‪ -155‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺮؤوف ﺑﻦ ﺗﺎج اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ اﻟﻤﻨﺎوي‬‫‪158‬‬‫‪ -156‬اﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﻣﻼ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻨﺒﺎﻧﯽ ﻻﻫﻮري‬‫‪162‬‬‫‪ -157‬اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫‪163‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 9‬از ‪306‬‬‫‪ -158‬اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤﮑﯽ‬‫‪164‬‬‫‪ -159‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺨﺎﻧﯽ اﻟﻘﺎدري اﻟﻤﺪﻧﯽ‬‫‪168‬‬‫‪ -160‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﯿﺪ ﺟﻼل ﻣﺎه ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺨﺎري‬‫‪174‬‬‫‪ -161‬اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي‬‫‪174‬‬‫‪ -162‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺨﻔﺎﺟﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﺤﻨﻔﯽ‬‫‪176‬‬‫‪ -163‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻌﺰﯾﺰي اﻟﺒﻮﻻﻗﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫‪181‬‬‫‪ -164‬أﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﻋﻼﻣﻪ ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ ﻣﻬﺪي ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻘﺒﻠﯽ اﻟﺼﻨﻌﺎﻧﯽ‬‫‪183‬‬‫‪ -165‬أﻣﺎ اﺛﺒﺎت اﺣﻤﺪ اﻓﻨﺪي اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟﻤﻨﺠﻢ ﺑﺎﺷﯽ‬‫‪183‬‬‫‪ -166‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳ ﻒ اﻻزﻫﺮي اﻟﺰرﻗﺎﻧﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ‬‫‪184‬‬‫راوﯾﺎن ﻗﺮن دوازدﻫﻢ‬‫‪188‬‬‫‪ -167‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺑﺪﯾﻊ اﻟﺪﯾﻦ ﺳﻬﺎرﻧﭙﻮري‬‫‪188‬‬‫‪ -168‬اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن اﻟﺤﺎرﺛﯽ اﻟﺒﺪﺧﺸﯽ‬‫‪191‬‬‫‪ -169‬أﻣﺎ رواﯾﺖ رﺿﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﯿﺪر اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ اﻟﺸﺎﻣﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫‪193‬‬‫‪ -170‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺪر ﻋﺎﻟﻢ‬‫‪193‬‬‫‪ -171‬أﻣﺎ رواﯾﺖ وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﻟﺪﻫﻠﻮي‬‫‪194‬‬‫‪ -172‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻌﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻣﯿﻦ اﻟﺴﻨﺪي‬‫‪195‬‬‫‪ -173‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﻣﯿﺮ اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ اﻟﺼﻨﻌﺎﻧﯽ‬‫‪196‬‬‫‪ -174‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﺒﺎن‬‫‪197‬‬‫‪ -175‬اﻣﺎ اﺛﺒﺎت أﺑﻮ اﻟﻔﯿﺾ ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ اﻟﻮاﺳﻄﯽ اﻟﺰﺑﯿﺪي اﻟﺤﻨﻔﯽ ﻧﺰﯾﻞ ﻣﺼﺮ‬‫‪197‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪197‬‬‫ﺻﻮرت اﺟﺎزه ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ زﺑﯿﺪي ﺑﺮاي ﺟﻤﺎﻋﺘﯽ‬‫‪199‬‬‫ﺻﻮرت ﻣﮑﺘﻮب ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺑﺮاي ﺳﯿﺪ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ‬‫‪202‬‬‫‪ -176‬أﻣﺎ رواﯾﺖ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﺑﮑﺮي اﻟﻌﺠﯿﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫‪207‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪207‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﺣﻖ ﺑﺎﻟﺘﻘﺪﯾﻢ ﻓﯽ ﻣﻮاﺿﻊ ﻣﻨﻬﺎ اﻻﻣﺎﻣﮥ اﻟﮑﺒﺮي‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 10‬از ‪306‬‬‫‪208‬‬‫راوﯾﺎن ﻗﺮن ﺳﯿﺰدﻫﻢ‬‫‪210‬‬‫‪ -177‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺒﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪210‬‬‫‪ -178‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ اﮐﺮام اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﺐ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي‬‫‪213‬‬‫‪ -179‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﻤﺮزا ﺣﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﺪث ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪215‬‬‫‪ -180‬أﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﺼﻔﯽ ﭘﻮري‬‫‪215‬‬‫‪ -181‬أﻣﺎ رواﯾﺖ وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪216‬‬‫‪ -182‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤﺪ رﺷﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن دﻫﻠﻮي‬‫‪218‬‬‫‪ -183‬أﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﻋﺎﺷﻖ ﻋﺎﻟﯿﺨﺎن ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪220‬‬‫‪ -184‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﯿﺦ ﺣﺴﻦ ﻋﺪوي ﺣﻤﺰاوي ﻣﻌﺎﺻﺮ‬‫‪220‬‬‫‪ -185‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﯿﺦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺨﻮاﺟﻪ ﮐﻼن اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ اﻟﺒﻠﺨﯽ اﻟﻘﻨﺪوزي‬‫‪227‬‬‫‪ -186‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﻦ زﻣﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ‬‫‪233‬‬‫‪ -187‬اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ‬‫‪234‬‬‫رد ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺨﺎري ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﺑﻪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‬‫‪237‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪237‬‬‫ﮐﻼم ﺳﺒﮑﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﻪ در اﻋﺘﺒﺎر ﺻﺤﺖ ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ‬‫‪238‬‬‫ﮐﻼم اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ در ﻋﻈﻤﺖ ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ ﺑﻨﻘﻞ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﺣﻤﺪ‬‫‪240‬‬‫ﮐﻼم ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي ﺻﺎﺣﺐ اﺳﻤﺎء رﺟﺎل ﻣﺸﮑﻮة در اﯾﻦ ﺑﺎره‬‫‪240‬‬‫ﮐﻼم ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟّﻠﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﺣﺠﮥ اﻟّﻠﻪ اﻟﺒﺎﻟﻐﻪ درﯾﻦ ﺑﺎره‬‫‪241‬‬‫ﮐﻼم اﺑﻮ ﻣﻬﺪي ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻘﺎﻟﯿﺪ اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ درﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎره‬‫‪242‬‬‫ﮐﻼم ﻣﺨﺎﻃﺐ در ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ درﺑﯿﺎن ﺣﺠﺒﺖ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ‬‫‪242‬‬‫ﮐﻼم ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﺗﺪرﯾﺐ اﻟﺮاوي در اﻫﻤﯿﺖ ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ‬‫‪243‬‬‫ﮐﻼم اﺑﻦ ﺻﻼح ﺻﺎﺣﺐ ﻋﻠﻮم اﻟﺤﺪﯾﺚ در ﻋﻘﯿﺪه اﺣﻤﺪ راﺟﻊ ﺑﺄﺣﺎدﯾﺚ ﺿﻌﯿﻔﻪ‬‫‪244‬‬‫رد ﻗﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و اﺛﺒﺎت و ﺛﺎﻗﺖ ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ از ﮐﻠﻤﺎت ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻠﺴﻨﺖ و ﻧﻘﻞ ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را از ﻣﺴﻠﻢ در ﮐﺘﺐ ﺧﻮ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 11‬از ‪306‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪244‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري ﮐﻪ از »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﺗﺠﻠﯿﻞ ﻓﺮاوان ﻧﻤﻮده‬‫‪247‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﻫﻤﺪاﻧﯽ ﮐﻪ ﻓﺘﻮي ﺑﺼﺤﺖ ﺟﻤﯿﻊ اﺣﺎدﯾﺚ »ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ« داده‬‫‪253‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ زرﻋﻪ رازي ﮐﻪ ﻣﺴﻠﻢ ﺻﺤﯿﺢ ﺧﻮد را ﺑﺮ او ﻋﺮض ﮐﺮده‬‫‪257‬‬‫در ﺑﯿﺎن اﻋﺘﺒﺎر »ﺻﺤﯿﺢ ﺣﺎﻓﻆ ﺑﻮ ﻋﻮاﻧﻪ اﺳﻔﺮاﯾﻨﯽ« ﮐﻪ ﻣﺴﺘﺨﺮج از ﮐﺘﺎب »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« اﺳﺖ‬‫‪260‬‬‫در ﺑﯿﺎن ﻣﻌﻨﯽ ﻣﺴﺘﺨﺮج در اﺻﻼح ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ‬‫‪260‬‬‫ﮐﻼم ﻣﺮزا ﻣﺨﺪوم در »ﻧﻮاﻗﺾ« راﺟﻊ ﺑﻪ اﻧﮑﺎر اﻫﻞ ﺣﻖ ﺻﺤﺎح اﻫﻞ ﺳﻨﺖ را‬‫‪269‬‬‫ﻗﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﻋﻄﯿﻪ ﮐﻪ رواﯾﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ از اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﺧﺪري ﻧﻤﻮده ورد اﯾﻦ ﻗﺪح ﺑﺘﻮﺛﯿﻖ ﻋﻄﯿﻪ ﮐﻪ از اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه‬‫‪274‬‬‫اﻧﺤﺮاف اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻃﺒﻘﺎت« از اﻫﻞ ﺑﯿﺖ اﻃﻬﺎر و ﺗﻌﻨﺖ و ﺗﺸﺪد او درﯾﻦ ﺑﺎره‬‫‪275‬‬‫در ﺑﯿﺎن اﯾﻨﮑﻪ اﺣﻤﺪ ﺣﻨﺒﻞ از ﻋﻄﯿﻪ رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده و ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﻋﻼﻣﻪ ﺳﺒﮑﯽ اﺣﻤﺪ رواﯾﺖ ﻧﻤﯿﮑﻨﺪ ﻣﮕﺮ از ﺷﺨﺺ ﺛﻘﻪ و ﻧﻘﻞ ﮐﻼم ﺳﺒﮑﯽ در »ﺷﻔﺎء اﻻﺳﻘﺎم‬‫ﺗﻮﺛﯿﻖ ﺳﺒﻂ اﺑﻦ ﺟﻮزي ﻋﻄﯿﻪ را و ﻧﻘﻞ ﮐﻼم او از »ﺗﺬﮐﺮه ﺧﻮاص اﻻﻣﻪ«‬‫‪276‬‬‫ﻗﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﻋﺒﺪ اﻟّﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺪوس راوي دﯾﮕﺮ ﺣﺪﯾﺚ ورد اﺑﻦ ﻗﺪح ﺑﺘﻮﺛﯿﻖ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ اﻟﻄﺒﺎع ﻋﺒﺪ اﻟّﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺪوس را‬‫‪277‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ اﺑﻦ اﻟﻄﺒﺎع و اﺛﺒﺎت ﺟﻼﻟﺖ او از »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ذﻫﺒﯽ‬‫‪277‬‬‫در ﺑﯿﺎن اﯾﻨﮑﻪ ﻋﺒﺪ اﻟّﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺪوس از رﺟﺎل »ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري« اﺳﺖ و ﮐﻼم اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ و ﻣﻼﻋﻠﯽ ﻗﺎري ﻣﺸﻌﺮ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﺗﺨﺮﯾﺞ ﺑﺨﺎري از ﮐﺴ‬‫ﻗﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﻋﺒﺪ اﻟّﻠﻪ ﺑﻦ داﻫﺮ راوي دﯾﮕﺮ ﺣﺪﯾﺚ و ﺟﻮاب آن‬‫‪280‬‬‫ﮐﻼم ﺳﺒﻂ اﺑﻦ ﺟﻮزي در »ﺗﺬﮐﺮه ﺧﻮاص اﻻﻣﻪ« در ﺣﻤﺎﯾﺖ از ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و اﺛﺒﺎت ﻓﺴﺎد ﺳﺨﻦ ﻧﯿﺎي ﺧﻮد در ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺬﮐﻮر‬‫‪281‬‬‫ﺟﻮاب ﻋﻼﻣﻪ ﺳﺨﺎوي در »اﺳﺘﺠﻼب ارﺗﻘﺎء اﻟﻐﺮف« ﺑﻘﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫‪282‬‬‫ﺗﻌﺠﺐ ﻋﻼﻣﻪ ﺳﻤﻬﻮدي در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« از ﻗﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫‪282‬‬‫ﺗﺸﻮﯾﺶ و ﺗﺤﺮﯾ ﻒ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫‪285‬‬‫ﺗﻤﺴﮏ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﺟﺎﺑﺮ ﮐﻪ در ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ﻣﺮوي اﺳﺖ و ﮐﻼم در آن‬‫‪286‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪286‬‬‫ادﻋﺎي اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﮐﻪ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ از اﻫﻞ ﻋﻠﻢ اﻧﮑﺎر ﺻﺤﺖ ﺟﻤﻠﻪ »و ﻋﺘﺮﺗﯽ و اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﺑﺘﻔﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض« ﮐﺮدهاﻧﺪ و اﺣﻤﺪ ﺣﻨﺒﻞ از آن ﺳﺆال‬‫ذﮐﺮ ﺟﻤﻌﯽ از اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﮐﻪ ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺬﮐﻮره را در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ داﺧﻞ و در ﮐﺘﺐ ﺧﻮد آوردهاﻧﺪ‬‫‪289‬‬‫ﮐﻼم دﯾﮕﺮ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ درﺑﺎره ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻫﻨﮕﺎﻣﯿﮑﻪ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺟﻮاب ﮔﻔﺘﻪ و ﻧﻘﻞ ﻋﺒﺎرت او از »ﻣﻨﻬﺎج«‬‫‪289‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 12‬از ‪306‬‬‫رد ﮐﻼم اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ و ذﮐﺮ ﺗﺨﺪﯾﻌﺎت دﻫﮕﺎﻧﻪ او‬‫اﺷﺎره‬‫‪290‬‬‫‪290‬‬‫اول‪ -‬در ﺟﻮاب اﯾﻨﮑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺘﻤﺂب ﺻﻠﯽ اﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ در ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع درﺑﺎره اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﭼﯿﺰي ﻧﻔﺮﻣﻮده‬‫دوم‪ -‬در ﺟﻮاب اﯾﻨﮑﻪ ﮔﻔﺘﻪ آﻧﺤﻀﺮت ﻣﻄﻠﻘﺎ ﻧﺎﻣﯽ از ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ در ﺧﻄﺒﻬﺎي ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﻧﺒﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﻧﻘﻞ ﻣﺆﻟ ﻒ ﺑﻌﻀﯽ از ﺧﻄﺒﻪﻫﺎ را‬‫ﺳﻮم‪ -‬در ﺟﻮاب اﯾﻨﮑﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ در ﮐﻼم ﺧﻮد ﺑﻨﺎء ﻓﺎﺳﺪ ﺑﺮ ﻓﺎﺳﺪ ﻧﻬﺎده و ﺑﻮدن اﻣﺎﻣﺖ را از دﯾﻦ ﻧﺒﯽ ﮐﻪ ﻣﺄﻣﻮر ﺑﺘﺒﻠﯿﻎ ﺑﺂن ﺑﻮده ﺑﺰﻋﻢ ﺧﻮد ﺧﺎرج ﻧﻤﻮ‬‫اﺷﺎره‬‫‪292‬‬‫ﺧﻄﺒﻪ ﺣﻀﺮت رﺳﺎﻟﺘﻤﺂب ﺻﻠﯽ اﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ روز ﻋﺮﻓﻪ در ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﮐﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ اﺳﺖ ﺑﻨﻘﻞ از »اﻟﻤﻘﺪاﻟﻔﺮﯾﺪ« اﺑﻦ ﻋﺒﺪ رﺑﻪ ﻗ‬‫ﻧﻘﻞ ﮐﻠﻤﺎت ﺟﻤﻌﯽ از اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻠﺴﻨﺖ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را از ﺧﻄﺒﻪ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ‬‫‪294‬‬‫ﭼﻬﺎرم‪ -‬در ﺑﯿﺎن ﺣﺬف و اﺳﻘﺎﻃﯽ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ در اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ از ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ﻧﻤﻮده‬‫‪294‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ‪ -‬در ﺑﯿﺎن اﯾﻨﮑﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﻣﺴﻠﻢ را در ﻧﻔﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺘﻔﺮد داﻧﺴﺘﻪ و ﻋﺪم ذﮐﺮ ﺑﺨﺎري آن را دﻟﯿﻞ ﺑﺮوﻫﻦ ﺣﺪﯾﺚ داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪295‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪295‬‬‫رواﯾﺖ ﻧﮑﺮدن ﺑﺨﺎري ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻫﻠﺒﯿﺖ را و ﺳﺒﺐ ﻣﺆﺧﺮ ﺑﻮدن ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ از ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري‬‫‪295‬‬‫ﺷﺸﻢ‪ -‬در ﺟﻮاب اﯾﻨﮑﻪ ﺟﻤﻠﻪ »و اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻓﺎ« را ﺻﺮﻓﺎ ﺑﺘﺮﻣﺬي ﻧﺴﺒﺖ داده‬‫‪295‬‬‫ﻫﻔﺘﻢ‪ -‬در ﺟﻮاب اﯾﻨﮑﻪ ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺬﮐﻮره را ﻣﻄﻌﻮن ﺣﻔﺎظ واﻧﻤﻮده‪ ،‬و رواﯾﺖ ﻧﻤﻮدن اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻠﺴﻨﺖ ﺟﻤﻠﮥ ﻣﺬﮐﻮره را در ﺻﺤﺎح ﻣﻌﺘﺒﺮه ‪296‬‬‫ﻫﺸﺘﻢ‪ -‬در ﺑﯿﺎن ﺗﺤﯿﺮ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ و ﺟﺎزم ﻧﺒﻮدن او ﺑﺮواﯾﺖ ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ‬‫‪298‬‬‫ﻧﻬﻢ‪ -‬در ﺟﻮاب ﮐﻼم دﯾﮕﺮ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻓﺮض وﺟﻮد ﺟﻤﻠﻪ ﺷﺮﯾﻔﻪ در ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺮوي در ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬ﺑﺎز ﻣﻘﺼﻮد آﻧﺤﻀﺮت ﭼﯿﺰي ﺳﻮاي و‬‫دﻫﻢ‪ -‬در ﺟﻮاب ﮐﻼم ﺟﺴﺎرت و ﺧﻼﻋﺖ اﻧﻀﻤﺎم اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﮐﻪ درﺑﺎره ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺬﮐﻮره ﺳﺨﻦ راﻧﺪه ﮐﻪ آﻧﺤﻀﺮت اﻣﺮ ﺑﻪ ﭘﯿﺮوي از ﻋﺘﺮت ﻧﻔﺮﻣﻮده‬‫اﺷﺎره‬‫‪299‬‬‫اﺳﺘﺪﻻل ﺟﺎﺟﻆ ﻣﻌﺮوف ﺑﺤﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﺮ ﮐﻤﺎل اﻓﻀﻠﯿﺖ اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم و ﻧﻘﻞ ﮐﻼم او از رﺳﺎﻟﻪ »ﻣﺪح اﻫﻞ ﺑﯿﺖ«‬‫‪301‬‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫‪303‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 13‬از ‪306‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺸﺨﺼﺎت ﮐﺘﺎب‬‫ﺳﺮﺷـﻨﺎﺳﻪ ‪ :‬ﮐﻨﺘﻮري ﺣﺎﻣﺪﺣﺴـﯿﻦﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪﻗﻠﯽ ‪1246 - 1306‬ق ﺷـﺎرح ﻋﻨﻮان و ﻧـﺎم ﭘﺪﯾـﺪآور ‪ :‬ﻋﺒﻘـﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﺛﺒﺎت اﻣﺎﻣﻪ اﻻﺋﻤﻪ‬‫اﻻﻃﻬـﺎر‪ /‬ﺗﺎﻟﯿﻒ ﻣﯿﺮﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻠﮑﻬﻨﻮﺋﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻏﻼمرﺿﺎﺑﻦ ﻋﻠﯽاﮐﺒﺮ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي ﻣﺸـﺨﺼﺎت ﻧﺸـﺮ ‪ :‬ﻗﻢ‬‫اﻟﺠﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﻮزه اﻟﻌﻠﻤﯿﻪ ﺑﻘﻢ ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ ‪1416‬ق = ‪.1374 -‬‬‫ﻓﺮوﺳﺖ ‪) :‬ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﻪ ﻟﺠﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﺑﻘﻢ اﻟﻤﺸﺮﻓﻪ‪(801‬‬‫ﺷﺎﺑﮏ ‪ :‬ﺑﻬﺎ‪12000:‬رﯾﺎل ج ‪ (1‬؛ ﺑﻬﺎ‪12000:‬رﯾﺎل ج ‪(1‬‬‫ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﮐﺘـﺎب ﺣﺎﺿـﺮ ردﯾـﻪاي و ﺷـﺮﺣﯽ اﺳـﺖ ﺑﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﺘﺤﻔﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸـﺮﯾﻪ اﺛﺮ ﻋﺒـﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤـﺪ دﻫﻠـﻮي ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﻋﺮﺑﯽ‬‫ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﮐﺘﺎﺑﻨـﺎﻣﻪ ﻋﻨـﻮان دﯾﮕﺮ ‪ :‬اﻟﺘﺤﻔـﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸــﺮﯾﻪ ﺷــﺮح ﻣﻮﺿـﻮع ‪ :‬دﻫﻠـﻮي ﻋﺒــﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤــﺪ‪1159 - 1239 ،‬ق اﻟﺘﺤﻔﻪ‬‫اﻻﺛﻨﯽﻋﺸﺮﯾﻪ ‪ --‬ﻧﻘﺪ و ﺗﻔﺴﯿﺮ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬ﺷﯿﻌﻪ ‪ --‬دﻓﺎﻋﯿﻪﻫﺎ و ردﯾﻪﻫﺎ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬اﻣﺎﻣﺖ ‪ --‬اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬ﻣﺤﺪﺛﺎن ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬دﻫﻠﻮي ﻋﺒﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤﺪ‪1159 - 1239 ،‬ق اﻟﺘﺤﻔﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸﺮﯾﻪ ﺷﺮح‬‫ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ‪ ،‬ﻣﺼـﺤﺢ ﺷـﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺪرﺳـﯿﻦ ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻗﻢ دﻓﺘﺮ اﻧﺘﺸﺎرات اﺳـﻼﻣﯽ رده ﺑﻨﺪي‬‫ﮐﻨﮕﺮه ‪/BP212/5 :‬د‪9‬ت‪1374 30218‬‬‫رده ﺑﻨﺪي دﯾﻮﯾﯽ ‪297/417 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﮐﺘﺎﺑﺸﻨﺎﺳﯽ ﻣﻠﯽ ‪ :‬م‪3739-77‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﺆﻟﻒ‬‫زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﻣﺆﻟﻒ‬‫ﺳﯿـﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨـﺪي ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري از ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻣﺘﮑّﻠﻤﺎن و ﻋﻈﯿﻢﺗﺮﯾﻦ ﻋﺎﻟﻤﺎن و از ﻣﻔﺎﺧﺮ ﺷـﯿﻌﻪ در اواﺋﻞ ﺳـﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي‬‫ﻗﻤﺮي در ﺑﻠﺪه ﻣﯿﺮه ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺤﺮم ‪ 1246‬ه‪ .‬ق ﺑﻪ دﻧﯿﺎ آﻣﺪ‪.‬‬‫اﯾﺸـﺎن ﺗﻌﻠﯿﻢ را از ﺳﻦ ‪ 6‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺑﺎ رﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﻣﮑﺘﺒﺨﺎﻧﻪ و ﭘﯿﺶ ﺷـﯿﺨﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺷـﯿﺦ ﮐﺮﻣﻌﻠﯽ ﺷـﺮوع ﮐﺮد‪ .‬اّﻣﺎ ﭘﺲ از ﻣـﺪت ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﭘـﺪر‬‫اﯾﺸﺎن ﺧﻮد ﻋﻬﺪهدار ﺗﻌﻠﯿﻢ وي ﮔﺮدﯾﺪ و ﺗﺎ ﺳﻦ ‪ 14‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﮐﺘﺐ ﻣﺘﺪاول اﺑﺘﺪاﺋﯽ را ﺑﻪ وي آﻣﻮﺧﺖ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﺳﻦ ‪ 15‬ﺳﺎﻟﮕﯽ و ﭘﺲ از رﺣﻠﺖ ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﺑﺮاي ﺗﮑﻤﯿﻞ ﺗﺤﺼﯿﻼت ﺑﻪ ﺳﺮاغ اﺳﺎﺗﯿﺪ دﯾﮕﺮ رﻓﺖ‪.‬‬‫ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺣﺮﯾﺮي و دﯾﻮان ﻣﺘﻨﺒﯽ را ﻧﺰد ﻣﻮﻟﻮي ﺳﯿﺪ ﺑﺮﮐﺖ ﻋﻠﯽ و ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ را ﻧﺰد ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس ﺗﺴﺘﺮي ﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﻋﻠﻮم ﺷﺮﻋﯿﻪ‬‫را ﻧﺰد ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ و ﺑﺮادر اﯾﺸﺎن ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ‪ -‬ﮐﻪ ﻫﺮ دو از ﻋﻠﻤﺎء ﺑﺰرگ ﺷﯿﻌﻪ‬‫در ﻫﻨﺪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ -‬و ﻋﻠﻮم ﻋﻘﻠﯿﻪ را ﻧﺰد ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ ﺧﻼﺻﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬‫در اﯾﻦ زﻣﺎن اﯾﺸﺎن ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺎﻫﺞ اﻟﺘﺪﻗﯿﻖ را ﮐﻪ از ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎت ﻋﺎﻟﯿﻪ اﺳـﺘﺎدش ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﻮد از اﯾﺸﺎن أﺧﺬ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺣﻮاﺷـﯽ وي ﺑﺮ آن‬‫ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﻋﻈﻤﺖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﻗﺪرت ﻧﻘﺪ اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل اﯾﺸﺎن ﭘﺲ از ﭼﻨـﺪﯾﻦ ﺳﺎل ﺗﺤﺼـﯿﻞ ﺑﻪ أﻣﺮ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﭘﮋوﻫﺶ ﭘﺮداﺧﺖ و در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ اﺑﺘﺪاء ﺑﻪ ﺗﺼـﺤﯿﺢ و ﻧﻘﺪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﭘﺪر‬‫ﺑﺰرﮔﻮارش ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻓﺘﻮﺣﺎت ﺣﯿﺪرﯾﻪ‪ ،‬رﺳﺎﻟﻪ ﺗﻘّﯿﻪ و ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ ﭘﺮداﺧﺖ و ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺳﺎل را ﺻﺮف ﺗﺼﺤﯿﺢ و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 14‬از ‪306‬‬‫ﻋﺒﺎرات اﯾﻦ ﮐﺘﺐ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ‪ -‬ﮐﻪ رّدﯾﻪاي ﺑﺮ ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﺑﻮد‪ -‬ﺑﺎ اﺻﻮل ﮐﺘﺐ و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﻫﻨﻮز از اﯾﻦ ﮐﺎر ﻓﺎرغ ﻧﺸﺪه ﺑﻮد ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮑﯽ از ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي در رّد ﺑﺮ‬‫اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺑﺎ ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ﻓﺮاوان ﻧﺸـﺮ و ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺖ ﺑﻪﮔﻮﻧﻪاي ﮐﻪ ﻋﺮﺻﻪ ﺑﺮ ﻋﻮام و ﺧﻮاص از ﺷﯿﻌﻪ ﺗﻨﮓ ﺷﺪ‪ .‬از ﯾﮏ ﻃﺮف ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﻣﺪﻋﯽ‬‫ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﻗﺎدر ﺑﺮ ﺟﻮاب ﻣﻄﺎﻟﺐ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺴﺖ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب ﻣﯽﮔﻔﺖ اﮔﺮ اوﻟﯿﻦ و آﺧﺮﯾﻦ ﺷﯿﻌﻪ ﺟﻤﻊ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ‬‫ﺟﻮاب ﮐﺘـﺎب ﻣﺮا ﺑﻨﻮﯾﺴـﻨﺪ و از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﻋﻠﻤـﺎء ﺑﺰرگ ﺷـﯿﻌﻪ ﻫﻨـﺪ از ﺟﻤﻠﻪ ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﻣﻔﺘﯽ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺎس‬‫ﺗﺴﺘﺮي و دﯾﮕﺮ أﻋﻼم ﺑﻪ ﺳـﺒﺐ اوﺿﺎع ﺧﺎص ﺳـﻠﻄﻨﺖ و ﻣﻼﺣﻈﺎت دﯾﮕﺮ اﻣﮑﺎن ﺟﻮاب دادن را ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ در اﯾﻦ زﻣﺎن ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣﺴـﯿﻦ وارد ﻣﯿـﺪان ﺷـﺪ و در ﻓﺎﺻـﻠﻪ ﺷـﺶ ﻣـﺎه ﮐﺘـﺎب اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻹﻓﺤﺎم ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم را ﺑﻪﮔﻮﻧﻪاي ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ‬‫ﺣﯿﺮت ﻋﻠﻤﺎء ﺣﺘﯽ اﺳﺎﺗﯿﺪ اﯾﺸﺎن ﮔﺸـﺘﻪ و ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده آﻧﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ و ﻧﺸﺮ آن ﭼﻨﺎن ﺿﺮﺑﻪاي ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ وارد ﮐﺮد ﮐﻪ ﻫﯿﭽﯿﮏ از‬‫آﻧـﺎن ﺣﺘﯽ ﺧﻮد ﻣﺆﻟﻒ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼـم ﭘﺲ از ﺳﺎﻟﻬـﺎ ﺗﻼش و ﮐﻤﮏ ﮔﺮﻓﺘﻦ از واﻟﯿﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ و ﺑﺮﮔﺰاري اﺟﺘﻤﺎﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﻋﻬـﺪه‬‫ﺟﻮاب آن ﺑﺮﻧﯿﺎﻣﺪﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ از آن ﺑﻪ ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﺷﻮارق اﻟﻨﺼﻮص ﭘﺮداﺧﺖ و ﺳـﭙﺲ ﻣﺸـﻐﻮل ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ آﺧﺮ ﻋﻤﺮ در اﻣﺮ‬‫ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺼﻨﯿﻒ آن ﻫّﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷﺖ‪.‬‬‫در ﺳـﺎل ‪ 1282‬ه‪ .‬ق ﻋـﺎزم ﺳـﻔﺮ ﺣـﺞ و ﺳـﭙﺲ ﻋﺘﺒـﺎت ﻋﺎﻟﯿـﺎت ﺷـﺪ اّﻣـﺎ در آﻧﺠـﺎ ﻫﻢ از ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﺎز ﻧﻤﺎﻧـﺪ و در ﺣﺮﻣﯿﻦ‬‫ﺷﺮﯾﻔﯿﻦ ﯾﺎدداﺷـﺘﻬﺎﯾﯽ از ﮐﺘﺐ ﻧـﺎدر ﺑﺮداﺷﺖ و در ﻋﺮاق در ﻣﺤﺎﻓـﻞ ﻋﻠﻤﯽ ﻋﻠﻤـﺎء ﻋﺮاق ﺷـﺮﮐﺖ ﺟﺴﺖ ﮐﻪ ﻣـﻮرد اﺣـﺘﺮام ﻓﻮق‪ -‬اﻟﻌـﺎده‬‫اﯾﺸـﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬وي ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺎر ﻋﻠﻤﯽ ﺧﻮد را در ﻗﺎﻟﺐ ﮐﺘﺎب أﺳـﻔﺎر اﻻﻧﻮار ﻋﻦ وﻗﺎﯾﻊ أﻓﻀﻞ اﻻﺳـﻔﺎر ﮔﺮدآوري‬‫ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻋﺎﻟﻤﯽ ﭘﺮ ﺗﺘﺒﻊ و ﭘﺮ اﻃﻼع و ﻣﺤﯿﻂ ﺑﺮ آﺛﺎر و اﺧﺒﺎر و ﻣﯿﺮاث ﻋﻠﻤﯽ اﺳـﻼﻣﯽ ﺑﻮد ﺗﺎ ﺣّﺪي ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از ﻣﻌﺎﺻـﺮان و‬‫ﻣﺘـﺄﺧﺮان و ﺣـﺘﯽ ﺑﺴـﯿﺎري از ﻋﻠﻤـﺎء ﭘﯿﺸـﯿﻦ ﺑـﻪ ﭘـﺎﯾﻪ او ﻧﺮﺳـﯿﺪﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪ ﻋﻤﺮ ﺧـﻮﯾﺶ را ﺑﻪ ﺑﺤﺚ و ﭘﮋوﻫﺶ در اﺳـﺮار اﻋﺘﻘـﺎدات دﯾﻨﯽ و‬‫ﺣﺮاﺳﺖ اﺳـﻼم و ﻣﺮزﺑـﺎﻧﯽ ﺣﻮزه دﯾﻦ راﺳﺘﯿﻦ ﮔﺬراﻧﯿـﺪ و ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﺧﻮد را در راه اﺳـﺘﻮاري ﺣﻘـﺎﯾﻖ ﻣﺴـﻠﻢ دﯾﻨﯽ از دﺳﺖ داد ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ‬‫ﻣﺆﻟﻒ رﯾﺤﺎﻧﮥ اﻻدب در اﯾﻦ ﺑﺎره ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬و در ﻣﺪاﻓﻌﻪ از ﺣﻮزه دﯾﺎﻧﺖ و ﺑﯿﻀﻪ ﺷـﺮﯾﻌﺖ اﻫﺘﻤﺎم ﺗﻤﺎم داﺷـﺘﻪ و ﺗﻤﺎﻣﯽ ﺳﺎﻋﺎت و دﻗﺎﯾﻖ ﻋﻤﺮ ﺷﺮﯾﻔﺶ در ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت دﯾﻨﯽ ﻣﺼﺮوف‬‫ﺑﻮده و آﻧﯽ ﻓﺮوﮔـﺬاري ﻧﺪاﺷـﺘﻪ ﺗـﺎ آﻧﮑﻪ دﺳﺖ راﺳﺖ او از ﮐﺜﺮت ﺗﺤﺮﯾﺮ و ﮐﺘـﺎﺑﺖ ﻋﺎﻃـﻞ ﺷـﺪه و در اواﺧﺮ ﺑـﺎ دﺳﺖ ﭼﭗ ﻣﯽﻧﮕﺎﺷـﺘﻪ‬‫اﺳﺖ‪«...‬‬‫و ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﺆﻟﻒ ﻧﺠﻮم اﻟﺴـﻤﺎء زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ ﭼﭗ اﯾﺸﺎن ﻫﻢ از ﮐﺎر ﻣﯽاﻓﺘﺎده اﺳﺖ اﯾﺸﺎن دﺳﺖ از ﮐﺎر ﺑﺮﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﻣﻄﺎﻟﺐ را ﺑﺎ زﺑﺎن‬‫اﻣﻼء ﻣﯽﮐﺮده اﺳﺖ و ﻫﯿﭻ ﻣﺎﻧﻌﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ اﯾﺸﺎن را از ﺟﻬﺎد ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎز دارد‪.‬‬‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم اﯾﺸﺎن در ﻫﺠـﺪﻫﻢ ﻣﺎه ﺻـﻔﺮ ﺳﺎل ‪ 1306‬ه‪ .‬ق دﻋﻮت ﺣﻖ را ﻟﺒﯿـﮏ ﮔﻔﺖ و در ﺣﺴـﯿﻨﯿﻪ ﺟﻨﺎب ﻏﻔﺮان ﻣﺂب ﻣـﺪﻓﻮن ﺷـﺪ‪ .‬ﺧﺒﺮ‬‫وﻓﺎت اﯾﺸﺎن در ﻋﺮاق ﺑﺮﭘﺎﯾﯽ ﻣﺠﺎﻟﺲ ﻣﺘﻌّﺪد ﻓﺎﺗﺤﻪﺧﻮاﻧﯽ را در ﭘﯽ داﺷﺖ‪ .‬ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻋﻠﻤﺎء ﺷﺮﯾﮏ ﻋﺰا ﮔﺸﺘﻪ و ﺑﺰرﮔﺎن زﯾﺎدي در رﺛﺎء او‬‫ﺑﻪ ﺳﺮودن ﻗﺼﯿﺪه و ﻣﺮﺛﯿﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬‫*ﺧﺎﻧﺪان و ﻧﯿﺎﮐﺎن‪ :‬اﺑﺘﺪا‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨـﺪي در داﻣﺎن ﺧﺎﻧـﺪاﻧﯽ ﭼﺸﻢ ﮔﺸﻮد و ﭘﺮورش ﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﯽ آﮔﺎه و ﻓﺎﺿـﻼﻧﯽ ﻣﺠﺎﻫـﺪ ﺑﻮدﻧـﺪ‪ .‬در ﻣﯿﺎن‬‫ﺑﺮادران و ﻓﺮزﻧﺪان و ﻓﺮزﻧﺪزادﮔﺎن وي ﻧﯿﺰ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﯽ ﺧﺪﻣﺘﮕﺰار و ﻣﺘﻌﻬﺪ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرﻧﺪ‪.‬‬‫از اﯾـﻦ ﺧﺎﻧـﺪان ﻣﻌﻈـﻢ در آﺳـﻤﺎن ﻋﻠـﻢ و ﻓﻘـﺎﻫﺖ ﺳـﺘﺎرﮔﺎﻧﯽ درﺧﺸـﺎن ﺑـﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرﻧـﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾـﮏ در ﻋﺼـﺮ ﺧـﻮﯾﺶ راﻫﻨﻤـﺎي‬‫ﮔﻤﺸﺪﮔﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻨﮏ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﺗﻦ از آﻧﻬﺎ اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 15‬از ‪306‬‬‫‪ -1‬ﺟّﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪ :‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺳﯿﺪ اﷲ ﮐﺮم ﻣﻮﺳﻮي ﮐﻨﺘﻮري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري‪.‬‬‫وي ﺟـﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ و از اﻋﻼـم ﻓﻘﻬـﺎء و زﻫـﺎد زﻣـﺎن و ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺮاﻣﺎت در ﻧﯿﻤﻪ دوم ﺳـﺪه دوازدﻫﻢ ﻫﺠﺮي اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﻋﻼﻗﻪ‬‫زﯾـﺎدي ﺑﻪ اﺳـﺘﻨﺴﺎخ ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ و ﮐﺘﺐ ﻧﻔﯿﺴﻪ ﺑﻪ ﺧـﻂ ﺧـﻮد داﺷـﺘﻪ و ﻗﺮآن و ﺣـﻖ اﻟﯿﻘﯿﻦ و ﺗﺤﻔـﮥ اﻟﺰاﺋﺮ و ﺟـﺎﻣﻊ ﻋﺒﺎﺳـﯽ ﺑﻪ ﺧـﻂ او در‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬واﻟﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪ :‬ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﻣﻮﺳﻮي ﮐﻨﺘﻮري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري‬‫وي واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ و از ﭼﻬﺮهﻫﺎي درﺧﺸﺎن ﻋﻘﺎﺋﺪ و ﻣﻨﺎﻇﺮات در ﻧﯿﻤﻪ اول ﻗﺮن ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫او در دوﺷﻨﺒﻪ ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺎه ذي ﻗﻌﺪه ﺳﺎل ‪ 1188‬ﺑﻪ دﻧﯿﺎ آﻣﺪ‪ .‬وي از ﺷﺎﮔﺮدان ﺑﺎرز ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي از اﻋﺎﻇﻢ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺷﯿﻌﻪ در ﻗﺮن‬‫ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﺑﻮده و در اﮐﺜﺮ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻣﺤﻘﻘﯽ ﺑﯽﻧﻈﯿﺮ ﺑﻮد و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ارزﻧﺪهاي از ﺧﻮد ﺑﻪﺟﺎ ﮔﺬاﺷﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﯾﮑﯽ از ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺗﺮﯾﻦ ﭼﻬﺮهﻫﺎي ﻋﻠﻢ ﻋﻘﺎﯾﺪ و ﻣﻨﺎﻇﺮات و از ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي ﮐﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺘﺒﻊ و اﺳﺘﻘﺼﺎء ﺑﻮد‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ در ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﻬﻢ ﻣﺤﺮم ‪ 1260‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ اﯾﺰدي ﭘﯿﻮﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﺮادر ارﺷﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ‬‫او ﻧﯿﺰ ﭼﻮن ﭘـﺪر و ﺑﺮادراﻧﺶ از ﻋﺎﻟﻤـﺎن و ﻓﺮزاﻧﮕـﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﮔﺮﭼﻪ در ﻧﺰد ﭘـﺪرش و ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤـﺎء ﺷـﺎﮔﺮدي ﻧﻤﻮده اﺳﺖ اّﻣﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ‬‫ﺗﺄﻟﯿﻔـﺎت وي در ﻋﻠـﻮم رﯾﺎﺿـﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘـﺎب ﺣـﻞ ﻣﻌﺎدﻻـت ﺟـﺒﺮ و ﻣﻘـﺎﺑﻠﻪ و رﺳـﺎﻟﻪاي در ﻣﺨﺮوﻃـﺎت ﻣﻨﺤﻨﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸـﺎن ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ‬‫ﻓﯿﻠﺴﻮف و ﭘﺰﺷﮑﯽ ﻧﺎﻣﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺎ وﺟﻮد اﺷﺘﻐﺎل ﺑﻪ ﻋﻠﻮم ﻋﺮﺑﯿﻪ و ﻓﻨﻮن ﻗﺪﯾﻤﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺣﺪي ﺑﺮ زﺑﺎن اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ‪ ،‬ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺟﺪﯾﺪ و ﻋﻠﻮم رﯾﺎﺿﯽ ﺗﺴﻠﻂ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد‬‫ﮐﻪ ﺑﺰرﮔﺎن ﻧا ﮕﻠﯿﺲ در ﺣﯿﺮت ﻓﺮو رﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﯾﮏ ﻋﺎﻟﻢ اﺳﻼﻣﯽ اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺎﻫﺮ در ﻓﻨﻮن ﺣﮑﻤﺖ ﻣﻐﺮب ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫وي در ‪ 27‬رﺑﯿﻊ اﻷول ﺳﺎل ‪ 1282‬ه‪ .‬ق رﺣﻠﺖ ﮐﺮد‪.‬‬‫‪ -4‬ﺑﺮادر ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﺳﯿﺪ اﻋﺠﺎز ﺣﺴﯿﻦ‬‫وي ﻓﺮزﻧﺪ اوﺳﻂ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﺑﻮده و وﻻدﺗﺶ در ‪ 21‬رﺟﺐ ‪ 1240‬واﻗﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺪر و ﺑﺮادراﻧﺶ از داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻧﺎﻣﯽ ﺷﯿﻌﻪ در ﮐﺸﻮر ﻫﻨﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت و ﺗﺼﻨﯿﻔﺎت ﻣﺘﻌﺪدي ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ را در ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺘـﺎب اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤـﺎم در زﻣﯿﻨﻪ اﺳـﺘﺨﺮاج ﻣﻄـﺎﻟﺐ و اﺳـﺘﻨﺒﺎط ﻣﻘﺎﺻـﺪ ﮐﻤﮏ‬‫ﻓﺮاواﻧﯽ ﻧﻤﻮد ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﮐﺎر ﮐﺘﺎب را او اﻧﺠﺎم داد اّﻣﺎ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺷﻬﺮت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﺎم او اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ» ﺷﺬور اﻟﻌﻘﯿﺎن ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻢ اﻷﻋﯿﺎن« و» ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ و اﻻﺳﺘﺎر ﻋﻦ اﺣﻮال اﻟﮑﺘﺐ و اﻻﺳﻔﺎر«‬‫اﺷﺎره ﮐﺮد‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن در ﻫﻔﺪﻫﻢ ﺷﻮال ‪ 1286‬ه‪ .‬ق و ﭘﺲ از ﻋﻤﺮي ﮐﻮﺗﺎه اّﻣﺎ ﭘﺮﺑﺮﮐﺖ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ اﯾﺰدي ﭘﯿﻮﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﻌﻠﻤﺎء‬‫وي در ‪ 19‬ﺟﻤﺎدي اﻟﺜﺎﻧﯿﻪ ‪ 1284‬ه‪ .‬ق ﻣﺘﻮﻟـﺪ ﺷـﺪ‪ .‬او را در ﻋﻠﻢ و ﺗﺘﺒﻊ ﺗﺎﻟﯽ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﭘـﺪر ﺷـﻤﺮدهاﻧﺪ ﭼﺮا ﮐﻪ ﻧﮕﺬاﺷﺖ زﺣﻤﺎت ﭘﺪرش ﺑﻪ‬‫ﻫـﺪر رود و ﻟﺬا ﺑﻪ ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﭘﺮداﺧﺖ و ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺟﻠﺪ دﯾﮕﺮ از آن را ﺑﻪ ﺳـﺒﮏ و ﺳـﯿﺎق ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﺗﺄﻟﯿﻒ و ﺑﺎ ﻧﺎم اﯾﺸﺎن ﻣﻨﺘﺸـﺮ‬‫ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻣﺘﺒﺤﺮ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬اﺻﻮﻟﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث و رﺟﺎﻟﯽ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺘﺒﻊ و ﻣﻔﺘﯽ و ﻣﺮﺟﻊ اﻫﺎﻟﯽ ﺑﻼد ﺧﻮد ﺑﻮده و اﯾﻦ ﻋﻠﻮم را از واﻟﺪ ﻣﻌﻈﻢ ﺧﻮد‬‫و ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس اﺧﺬ ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬‫در ﻧﻬﺎﯾﺖ اﯾﺸﺎن در ‪ 25‬ذي ﺣﺠﻪ ‪ 1361‬ه‪ .‬ق دار ﻓﺎﻧﯽ را وداع ﮔﻔﺖ و ﺑﻨﺎ ﺑﻪ وﺻـﯿﺘﺶ در ﺟﻮار ﻣﺮﻗﺪ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي در آﮔﺮه ﻫﻨﺪ ﺑﻪ‬‫ﺧﺎك ﺳﭙﺮده ﺷﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 16‬از ‪306‬‬‫‪ -6‬ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫وي ﻧﯿﺰ ﻫﻤﭽﻮن ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻓﺎﺿﻞ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از ادﺑﺎء و ﺷﻌﺮاء زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮادرش را در ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﯾﺎري ﻧﻤﻮد‪ .‬دﯾﻮان‬‫ﺷﻌﺮ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ و ﺗﻌﻠﯿﻘﺎﺗﯽ ﺑﺮ ﻋﺒﻘﺎت از آﺛﺎر اوﺳﺖ‪.‬‬‫‪ 7‬و ‪ -8‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ و ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼﯿﺮ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪان ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫اﯾﻦ دو ﺑﺰرﮔﻮار ﮐﻪ ﻧﻮهﻫﺎي ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ ﻧﯿﺰ از ﻓﻀـﻼء و ﻋﻠﻤﺎء ﺑﺰرگ زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ در ﻧﺠﻒ اﺷﺮف ﻧﺰد اﺳﺎﺗﯿﺪ‬‫ﺑﺮﺟﺴـﺘﻪ ﺗﺤﺼـﯿﻼت ﻋﺎﻟﯿﻪ ﺧﻮد را ﮔﺬراﻧﯿﺪﻧـﺪ‪ .‬ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﻫﻨـﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺳـﻌﯿﺪ ﺷﺆون رﯾﺎﺳﺖ ﻋﻠﻤﯽ و دﯾﻨﯽ را ﺑﻌﻬﺪه ﮔﺮﻓﺖ و‬‫آﺛﺎر و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ﻣﺘﻌـﺪدي را از ﺧﻮد ﺑﻪ ﺟﺎي ﮔـﺬاﺷﺖ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ در ﺳﺎل ‪ 1387‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨـﺪ وﻓﺎت ﯾﺎﻓﺖ و در ﺟﻮار ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش در‬‫ﺻﺤﻦ ﻣﺮﻗـﺪ ﻗﺎﺿـﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي ﺑﻪ ﺧﺎك ﺳﭙﺮده ﺷـﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼـﯿﺮ ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺷـﺮاﯾﻂ ﺧﺎص زﻣﺎﻧﯽ وارد‬‫ﮐﺎرﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺷﺪه و از ﺟﺎﻧﺐ ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺑﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﯽ ﻣﺠﻠﺲ ﻧﯿﺎﺑﯽ رﺳﯿﺪ‪.‬‬‫او ﻧﯿﺰ ﭘﺲ از ﻋﻤﺮي ﭘﺮﺑﺎر در ﻟﮑﻬﻨﻮ رﺣﻠﺖ ﮐﺮد وﻟﯽ ﺟﺴـﺪ وي را ﺑﻪ ﮐﺮﺑﻼء ﺑﺮده و در ﺻـﺤﻦ ﺷـﺮﯾﻒ و در ﻣﻘﺒﺮه ﻣﯿﺮزاي ﺷـﯿﺮازي ﺑﻪ‬‫ﺧﺎك ﺳﭙﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫*ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت‪ :‬اﺑﺘﺪا‬‫‪ -1‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻷﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر) ‪ 30‬ﻣﺠﻠّﺪ(‬‫‪ -2‬اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤـﺎم و اﺳﺘﯿﻔـﺎء اﻻﻧﺘﻘﺎم ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم) ‪ 10‬ﻣﺠّﻠـﺪ( ﻃﺒﻊ ﻓﯽ ‪ 1315‬ه‪ .‬ق ﺑﺤﺚ ﻓﯽ ﺗﺤﺮﯾـﻒ اﻟﮑﺘـﺎب و اﺣﻮال‬‫اﻟﺤﺠﮥ و اﺛﺒﺎت وﺟﻮده و ﺷﺮح اﺣﻮال ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ و‪[...‬‬‫‪ -3‬ﺷﻮارق اﻟﻨﺼﻮص) ‪ 5‬ﻣﺠّﻠﺪ(‬‫‪ -4‬ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀﻼت ﻓﯽ ﺣّﻞ اﻟﻤﺸﮑﻼت‬‫‪ -5‬اﻟﻌﻀﺐ اﻟﺘﺒﺎر ﻓﯽ ﻣﺒﺤﺚ آﯾﻪ اﻟﻐﺎر‬‫‪ -6‬اﻓﺤﺎم اﻫﻞ اﻟﻤﯿﻦ ﻓﯽ رّد ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ) ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي(‬‫‪ -7‬اﻟﻨﺠﻢ اﻟﺜﺎﻗﺐ ﻓﯽ ﻣﺴﺌﻠﮥ اﻟﺤﺎﺟﺐ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ) در ﺳﻪ ﻗﺎﻟﺐ ﮐﺒﯿﺮ و وﺳﯿﻂ و ﺻﻐﯿﺮ(‬‫‪ -8‬اﻟﺪرر اﻟﺴﻨﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﮑﺎﺗﯿﺐ و اﻟﻤﻨﺸﺂت اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‬‫‪ -9‬زﯾﻦ اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ اﻟﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ) ﻓﯿﻪ ﻓﺘﺎوﯾﻪ اﻟﻔﻘﻬﯿﮥ(‬‫‪ -10‬اﺳﻔﺎر اﻷﻧﻮار ﻋﻦ وﻗﺎﯾﻊ اﻓﻀﻞ اﻻﺳﻔﺎر) ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﺳﻨﺢ ﻟﻪ ﻓﯽ ﺳﻔﺮه إﻟﯽ اﻟﺤﺞ و زﯾﺎرة اﺋﻤﮥ اﻟﻌﺮاق ﺳﻼم اﷲ ﻋﻠﯿﻬﻢ( ‪1‬‬‫‪ -11‬اﻟﺬراﺋﻊ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺸﺮاﺋﻊ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ) ﻟﻢ ﯾﺘّﻢ(‬‫‪ -12‬اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ اﻟﻐﺮاء) ﻓﻘﻪ ﮐﺎﻣﻞ( ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -13‬اﻟﺸﻌﻠﮥ ﻟا ﺠﻮاﻟﮥ) ﺑﺤﺚ ﻓﯿﻪ اﺣﺮاق اﻟﻤﺼﺎﺣﻒ ﻋﻠﯽ ﻋﻬﺪ ﻋﺜﻤﺎن( ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -14‬ﺷﻤﻊ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ) ﻗﺼﺎﺋﺪ ﻟﻪ ﻓﯽ رﺛﺎء اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم(‪.‬‬‫‪ -15‬اﻟﻄﺎرف‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ أﻟﻐﺎز و ﻣﻌﻤﯿﺎت‬‫‪ -16‬ﺻﻔﺤﮥ اﻻﻟﻤﺎس ﻓﯽ اﺣﮑﺎم اﻻرﺗﻤﺎس) ﻓﯽ اﻟﻐﺴﻞ اﻻرﺗﻤﺎﺳﯽ(‬‫‪ -17‬اﻟﻌﺸﺮة اﻟﮑﺎﻣﻠﮥ) ﺣﻞ ﻓﯿﻪ ﻋﺸﺮة ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺸﮑﻠﮥ( ‪ 2‬ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -18‬ﺷﻤﻊ و دﻣﻊ) ﺷﻌﺮ ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -19‬اﻟﻈﻞ اﻟﻤﻤﺪود و اﻟﻄﻠﺢ اﻟﻤﻨﻀﻮد‬‫‪ -20‬رﺟﺎل ﻟا ﻤﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 17‬از ‪306‬‬‫‪ -21‬درة اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ ‪3‬‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ‬‫اﺷﺎرة‬‫ﺧﺎﻧﺪان ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ از آﻏﺎز ﺳﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﭘﯽرﯾﺰي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪاي ﻫﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷـﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺮور زﻣﺎن ﺗﮑﻤﯿﻞ ﮔﺸﺖ و ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي‬‫ﻓﺮاوان و ﻧﻔﯿﺴـﯽ ﺑﻪ ﺗﺪرﯾـﺞ در آن ﮔﺮدآوري ﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ ‪ 30 / 000‬ﻧﺴـﺨﻪ رﺳـﯿﺪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ در دوران ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﺎم وي ﻧﺎﻣﯿﺪه‬‫ﺷـﺪ و در زﻣﺎن ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳـﻌﯿﺪ و ﺗﻮﺳﻂ اﯾﺸﺎن ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﮔﺮﭼﻪ از ﻧﻈﺮ ﮐّﻤﯽ داراي ﻧﻈﺎﯾﺮ ﻓﺮاوان‬‫اﺳﺖ اّﻣﺎ از ﻧﻈﺮ ﮐﯿﻔﯽ و ﺑﻪ ﺟﻬﺖ وﺟﻮد ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي ﻧﺎدر ﮐﻢﻧﻈﯿﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ‬‫در ﻧﯿﻤﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺳﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي ﮐﻪ ﻧﯿﺮوﻫﺎي اﺳـﺘﻌﻤﺎر ﺑﻪوﯾﮋه اﻧﮕﻠﯿﺲ و ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﭼﺸﻢ ﻃﻤﻊ ﺑﻪ ﺳـﺮزﻣﯿﻦ ﭘﻬﻨﺎور ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن دوﺧﺘﻪ‬‫ﺑﻮدﻧـﺪ و ﺑﯽﮔﻤﺎن اﺳـﻼم ﺳـّﺪ ﺑﺰرﮔﯽ در ﺑﺮاﺑﺮ آﻧﺎن ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﯽآﻣﺪ ﯾﮑﯽ از ﻋﺎﻟﻤﺎن اﻫﻞ ﺗﺴـﻨﻦ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي ﮐﻪ ﺑﻪ»‬‫ﺳﺮاج اﻟﻬﻨﺪ«‬‫ﺷﻬﺮت داﺷﺖ و ﺑﺎ ‪ 31‬واﺳـﻄﻪ ﻧﺴـﺒﺶ ﺑﻪ ﻋﻤﺮ ﺧﻄﺎب ﺧﻠﯿﻔﻪ دوم ﻣﯽرﺳـﯿﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت او را ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺧﻄﺎب ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﯽ را در رّد اﻋﺘﻘﺎدات و آراء ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺷﯿﻌﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﮐﺮد و آن را» ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ« ﻧﺎﻣﯿﺪ‪.‬‬‫وي در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺼﺎﻟﺢ دﻧﯿﺎي اﺳـﻼم و واﻗﻌﯿﺘﻬﺎي ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﻼﻣﯽ و ﺑﺪون ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺣﺪود و ﻗﻮاﻋﺪ ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ و ﺑﺪون‬‫در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺟﺎﯾﮕﺎه ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( و ﺧﺎﻧـﺪان ﭘﺎﮐﺶ ﻋﻘﺎﯾﺪ‪ ،‬اﺻﻮل‪ ،‬ﻓﺮوع‪ ،‬اﺧﻼق و ﺳﺎﯾﺮ آداب و اﻋﻤﺎل ﺷـﯿﻌﻪ را ﺑﺪون رﻋﺎﯾﺖ آداب‬‫ﻣﻨﺎﻇﺮه و اﻣﺎﻧﺖداري در ﻧﻘﻞ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻫﺪف ﺗﻬﻤﺖﻫﺎ و اﻓﺘﺮاآت ﺧﻮد ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻟﺒﺘﻪ ﻋﻼﻣﻪ دﻫﻠﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻨﺎﯾﺖ أﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﮐﺸـﻤﯿﺮي در ﮐﺘﺎب اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﮐﻪ در رّد ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺳـﺮﻗﺘﯽ از ﮐﺘﺎب ﺻﻮاﻗﻊ ﻣﻮﺑﻘﻪ ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي آن را ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗﯽ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳـﯽ‬‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه اﺳﺖ ‪ .4‬وي در ﭼﺎپ اول اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺮس از‬‫) ‪ (1‬ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻤﺎن اﻟﺮﺣﻠﮥ اﻟﻤﮑﯿﮥ و اﻟﺴﻮاﻧﺢ اﻟﺴﻔﺮﯾﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﻤﺮ رﺿﺎ ﮐﺤﺎﻟﻪ آن را ذﮐﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫) ‪ (2‬ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻤﺎن ﮐﺘﺎب ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀﻼت ﺑﺎﺷﺪ‬‫) ‪ (3‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از آﺛﺎر ﻗﻠﻤﯽاش در ﻣﺠّﻠﺪ ﻣﺪﻧﯿﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﯾﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫) ‪ .(4‬اﻟﺒﺘﻪ ﺧﻮد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻧﯿﺰ در ﭼﻨـﺪﯾﻦ ﻣﻮرد ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺷﺎره ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ در ﺑﺤﺚ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در ذﯾﻞ ﺗﺼـﺮﯾﺢ‬‫ذﻫـﺒﯽ ﺑﻪ ﺗﻮاﺗﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬و ﻧﺼـﺮ اﷲ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺷـﻔﯿﻊ ﮐـﺎﺑﻠﯽ ﮐﻪ ﭘﯿﺮ و ﻣﺮﺷـﺪ ﻣﺨـﺎﻃﺐ اﺳﺖ و ﺑﻀـﺎﻋﺖ‬‫ﻣﺰﺟـﺎﺗﺶ ﻣﺴـﺮوق از اﻓـﺎدات او ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ در) ﺻﻮاﻗﻊ( او را ﺑﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﻼـﻣﻪ و اﻣـﺎم اﻫـﻞ ﺣـﺪﯾﺚ وﺻﻒ ﻣﯽﮐﻨـﺪ و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﻗﻮل او‬‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ و ﺧﻮد ﻣﺨـﺎﻃﺐ) ﺻـﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ( ﺑﺘﻘﻠﯿـﺪش در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺧﺎص ﻫﻢ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﯾﻌﻨﯽ) ﺗﺤﻔﻪ( او را ﺑﺎﻣﺎم اﻫﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻠﻘﺐ‬‫ﻣﯽﺳﺎزد و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﮐﻼﻣﺶ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺣﺎﮐﻢ ﺷـﯿﻌﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﻮاب ﻧﺠﻒ ﺧﺎن اﺳﻢ ﺧﻮد را ﻣﺨﻔﯽ ﮐﺮد و ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب را» ﻏﻼم‬‫ﺣﻠﯿﻢ«‪ -‬ﮐﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺳﺎل ﺗﻮﻟّﺪ وي ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺣﺮوف أﺑﺠﺪ ﺑﻮد‪ -‬ﻧﺎﻣﯿﺪ اّﻣﺎ در ﭼﺎپ ﺑﻌﺪي ﺑﻪ ﻧﺎم ﺧﻮد وي ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪ‪.‬‬‫در ﺳﺎل ‪ 1227‬ه‪ .‬ق ﺷﺨﺼـﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻏﻼم ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺳـﻠﻤﯽ در ﺷـﻬﺮ» ﻣﺪارس« ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن ﮐﺘﺎب» ﺗﺤﻔﻪ« را از ﻓﺎرﺳـﯽ ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 18‬از ‪306‬‬‫ﻋﺮﺑﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮد و در ﺳﺎل ‪ 1300‬ه‪ .‬ق ﻣﺤﻤﻮد ﺷـﮑﺮي آﻟﻮﺳـﯽ در ﺑﻐﺪاد ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺮﺑﯽ آن ﭘﺮداﺧﺖ و آن را اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻹﻟﻬﯿﮥ‬‫ﻧﺎﻣﯿﺪ و در ﻣﻘﺪﻣﻪاش آن را ﺑﻪ ﺳـﻠﻄﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ ﺧﺎن ﺗﻘﺪﯾﻢ ﮐﺮد‪ .‬وﻟﯽ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﺮﺧﯽ ﻣﺤﺪودﯾﺘﻬﺎي ﺳﯿﺎﺳـﯽ و ﮐﻢ ﺑﻮدن وﺳـﯿﻠﻪ ﻃﺒﻊ‬‫از ﭼـﺎپ و اﻧﺘﺸـﺎر آن در ﻋﺮاق ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي ﺷـﺪ‪ .‬ﻟـﺬا در ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن و ﺷـﻬﺮ ﺑﻤﺒﺌﯽ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﻧﻔﻮذ اﺟـﺎﻧﺐ ﺑﻮده و ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﺸـﺮ اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﻣﺴﺎﻋﯽ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﺒـﺬول ﻣﯽﺷـﺪ ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﮔﺮدﯾـﺪ و ﭘﺲ از ﻣـّﺪﺗﯽ ﻣﺠـّﺪدا در ﻣﺼـﺮ ﭼﺎپ ﺷـﺪ و ﺑﻌـﺪ از آن ﺑﻪ زﺑﺎن اردو در ﻻﻫﻮر‬‫ﭘﺎﮐﺴـﺘﺎن ﺑﻪ ﻃﺒﻊ رﺳـﯿﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣـﺎل ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺎ ﺗﺤّﻮﻻت و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﺘﻌـّﺪد‪ ،‬در اﯾﺠﺎد اﺧﺘﻼف ﺑﯿﻦ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ و ﺗﯿﺮه ﺳﺎﺧﺘﻦ رواﺑﻂ ﻓﺮق‬‫اﺳﻼﻣﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ و ﺗﺤﺮﯾﮏ ﺣّﺲ ﺑﺪﺑﯿﻨﯽ و ﻋﺼﺒّﯿﺖ أﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﺑﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺗﺄﺛﯿﺮ زﯾﺎدي ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬اّﻣﺎ ﺑﻪ ﻣﺼﺪاق ﻋﺪو ﺷﻮد‬‫ﺳﺒﺐ ﺧﯿﺮ اﮔﺮ ﺧﺪا ﺧﻮاﻫﺪ اﻧﺘﺸﺎر اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺳـﺒﺐ ﺷﺪ ﺗﺎ ﻋّﺪه زﯾﺎدي از ﻋﻠﻤﺎء و ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﺷـﯿﻌﻪ اﺣﺴﺎس وﻇﯿﻔﻪ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﻣﯿﺪان ﺑﯿﺎﯾﻨﺪ‬‫و ﺑﺎ ﻣﻨﻄﻖ و زﺑﺎن ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻘﻮﯾﺖ ﻫﺮﭼﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻋﻘﺎﯾﺪ و ﻣﺬﻫﺐ ﺷـﯿﻌﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮي ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﮔﺮاﻧﺴـﻨﮓ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار در اﯾﻦ‬‫ﻣﯿﺎن ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺘﺒﻊ ﻓﺮاوان و زﺣﻤﺎت ﻃﺎﻗﺖﻓﺮﺳﺎي ﻣﺆﻟﻒ آن از درﺧﺸﺶ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻧﺴـﺨﻪاي ﮐﻪ از ﺗﺤﻔﻪ ﻫﻢاﮐﻨﻮن ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭼـﺎپ دﻫﻠﯽ در ﺳـﺎل ‪ 1271‬ه‪ .‬ق اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻄﺒﻊ ﺣﺴـﻨﯽ ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺷـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺣﺴﻦ آن را در ‪ 776‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﻗﻄﻊ وزﯾﺮي ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﺎﻧﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﭼﺎپ ﻧﺎم ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ ذﮐﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺤﺘﻮاي ﺗﺤﻔﻪ‪:‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ و در رّد ﺷـﯿﻌﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺆﻟﻒ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﮔﺮﭼﻪ در ﻣﻘـﺪﻣﻪ و در ﻣﺘﻦ ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم داﻧﺴـﺘﻪ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ‬‫ﻣﺴّﻠﻤﺎت ﺧﻮد ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺘﻨﺎد ﮐﻨﺪ و ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را از ﻣﺪارك ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﻨﺪ وﻟﯽ ﮐﻤﺘﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ اﻟﺘﺰام ﻋﻤﻞ ﮐﺮده و ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را ﻣﻤﻠّﻮ از‬‫اﻓﺘﺮاآت و ﺗﻬﻤﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻫﻠﻮي در ﺑﺨﺶ ﻫﻔﺘﻢ ﮐﺘﺎب ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را در دو ﺑﺨﺶ آورده اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺑﺨﺶ اول‪ :‬آﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ) ع( اﺳﺘﻨﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ وي ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ‪ 6‬آﯾﻪ اﮐﺘﻔﺎ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺨﺶ دوم‪ :‬اﺣـﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﻪ در راﺳـﺘﺎي اﺛﺒـﺎت وﻻـﯾﺖ و اﻣﺎﻣﺖ رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﻧﯿﺰ ﻓﻘﻂ ‪ 12‬رواﯾـﺖ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮده‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و در ﻣﺠﻤﻮع ﻣﺴﺘﻨﺪات ﺷﯿﻌﻪ را ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ‪ 6‬آﯾﻪ و ‪ 12‬رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده و ادﻟّﻪ و اﺳﺎﻧﯿﺪ آﻧﻬﺎ را ﻣﺨﺪوش داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ أﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ‪:‬‬‫‪ -1‬در ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺣﺪوث ﻣﺬﻫﺐ ﺗﺸﯿﻊ و اﻧﺸﻌﺎب آن ﺑﻪ ﻓﺮق ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ‬‫‪ -2‬در ﻣﮑﺎﺋﺪ ﺷﯿﻌﻪ و ﻃﺮق اﺿﻼل و ﺗﻠﺒﯿﺲ‬‫‪ -3‬در ذﮐﺮ أﺳﻼف ﺷﯿﻌﻪ و ﻋﻠﻤﺎء و ﮐﺘﺐ اﯾﺸﺎن‬‫‪ -4‬در اﺣﻮال أﺧﺒﺎر ﺷﯿﻌﻪ و ذﮐﺮ رواة آﻧﻬﺎ‬‫‪ -5‬در اﻟﻬﯿﺎت‬‫‪ -6‬در ﻧﺒّﻮت و اﯾﻤﺎن اﻧﺒﯿﺎء) ع(‬‫‪ -7‬در اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪ -8‬در ﻣﻌﺎد و ﺑﯿﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫‪ -9‬در ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻓﻘﻬﯿﻪ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ در آن ﺧﻼف ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده اﺳﺖ‬‫‪ -10‬در ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺧﻠﻔﺎء ﺛﻼﺛﻪ و أم اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و دﯾﮕﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ‬‫‪ -11‬در ﺧﻮاص ﻣﺬﻫﺐ ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ‪ 3‬ﻓﺼﻞ) اوﻫﺎم‪ -‬ﺗﻌﺼﺒﺎت‪ -‬ﻫﻔﻮات(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 19‬از ‪306‬‬‫‪ -12‬در ﺗﻮّﻻ و ﺗﺒّﺮي) ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻣﻘّﺪﻣﺎت ﻋﺸﺮه(‬‫ﭘﺲ از آﻧﮑﻪ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﺷﺪ‪ ،‬آﺛﺎر ﻣﺘﻌّﺪدي از ﻋﻠﻤﺎء ﺷﯿﻌﻪ در ﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻋﺮاق و اﯾﺮان در اﺑﻄﺎل و ﻧﻘﺾ آن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ‬‫ﺑﻌﻀﯽ ﺑﻪ رّد ﺳﺮاﺳﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﺑﺮﺧﯽ ﯾﮏ ﺑﺎب از آن را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ و ﻧﻘﺪ ﻋﻠﻤﯽ ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪.‬‬‫رّدﯾﻪ ﻫﺎي ﺗﺤﻔﻪ‬‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در رّد ﻫﻤﻪ اﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﺮّد ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫در دوازده دﻓﺘﺮ‪ ،‬و ﻫﺮ دﻓﺘﺮ وﯾﮋه ﯾﮏ ﺑﺎب از اﺻﻞ ﮐﺘﺎب‪ ،‬اﺛﺮ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻨﺎﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﮐﺸﻤﯿﺮي دﻫﻠﻮي) م ‪ 1235‬ه‪ .‬ق(‬‫اﻟﺒﺘﻪ ‪ 5‬دﻓﺘﺮ از آن ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ آن را دﯾﺪه از ﺑﻘﯿﻪ ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮ ﺑﻮده و در ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﻋﺒﺎرﺗﻨـﺪ از ﺟﻮاﺑﯿﻪﻫـﺎي وي ﺑﻪ ﺑﺎﺑﻬـﺎي ﯾﮑﻢ‪ ،‬ﺳﻮم‪ ،‬ﭼﻬﺎرم‪ ،‬ﭘﻨﺠﻢ و ﻧﻬﻢ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﭘﺎﺳـﺦ اﻋﺘﺮاض ﻫﺸـﺘﻢ ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم»‬‫ﺟﻮاب اﻟﮑﯿﺪ اﻟﺜﺎﻣﻦ« ﮐﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻣﺴﺢ اﺳﺖ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻧﺴـﺨﻪ ﺧﻄﯽ دﻓﺘﺮ ﻫﻔﺘﻢ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻـﺮﯾﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮ و ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻄﯽ دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ آن در ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮراي اﺳﻼﻣﯽ ﺗﻬﺮان ﻧﮕﻬﺪاري‬‫ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫‪ -2‬ﺳـﯿﻒ اﷲ اﻟﻤﺴـﻠﻮل ﻋﻠﯽ ﻣﺨّﺮﺑﯽ دﯾﻦ اﻟﺮﺳﻮل) ﻧﺎﻣﯿﺪه ﺷﺪه ﺑﻪ( اﻟﺼﺎرم اﻟﺘﺒﺎر ﻟﻘّﺪ اﻟﻔّﺠﺎر و ﻗّﻂ اﻻﺷﺮار در ﺷﺶ دﻓﺘﺮ ﺗﺄﻟﯿﻒ اﺑﻮ اﺣﻤﺪ‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري اﮐﺒﺮآﺑﺎدي) ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪه در ﺳﺎل ‪ .1232‬ق(‬‫ﻓﺎرﺳـﯽ و در رّد ﺑﺮ ﺗﻤﺎم ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷـﺪه اﺳﺖ ﺑـﺪﯾﻨﺼﻮرت ﮐﻪ ﻋﺒﺎرات ﺗﺤﻔﻪ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان» ﻣﺘﻦ« و ﮐﻼم ﺧﻮد در رّد آن را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان»‬‫ﺷﺮح« آورده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺗﺠﻬﯿﺰ اﻟﺠﯿﺶ ﻟﮑﺴﺮ ﺻﻨﻤﯽ ﻗﺮﯾﺶ‪ :‬اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﻦ ﺑﻦ اﻣﺎن اﷲ دﻫﻠﻮي ﻋﻈﯿﻢ آﺑﺎدي) م ‪ 1260‬ه‪ .‬ق(‬‫ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻄﯽ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ آﯾﺖ اﷲ ﻣﺮﻋﺸﯽ ﻧﺠﻔﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در رّد ﯾﮏ ﺑﺎب از اﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺑﺎب اول‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﺸﯿﻊ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺳـﯿﻒ ﻧﺎﺻـﺮي‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب اﺛﺮ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘـﻮري ﭘـﺪر ﺑﺰرﮔﻮار ﺻـﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘـﺎت ﺑﻮده و در رّد ﺑـﺎب اول ﺗﺤﻔﻪ ﮐﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ‬‫ﺣﺪوث ﻣﺬﻫﺐ ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺖ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺧﺎن ﺷﺎﮔﺮد ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ‪ ،‬در رّد اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﮐﺘﺎب ﮐﻮﭼﮑﯽ را ﻧﻮﺷﺖ ﮐﻪ‬‫ﻣﺘﻘﺎﺑﻼ ﻋﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري ﮐﺘﺎب اﻷﺟﻮﺑﮥ اﻟﻔﺎﺧﺮة ﻓﯽ اﻟﺮّد ﻋﻠﯽ اﻷﺷﺎﻋﺮة را ﻧﻮﺷﺖ و ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻔّﺼﻠﯽ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ وي داد‪.‬‬‫ﺑﺎب دوم‪ :‬در ﻣﮑﺎﯾﺪ و ﺣﯿﻠﻪﻫﺎي ﺷﯿﻌﯿﺎن‪:‬‬‫‪ -2‬ﺗﻘﻠﯿﺐ اﻟﻤﮑﺎﺋﺪ‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺰ اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري اﺳﺖ ﮐﻪ در ﮐﻠﮑﺘﻪ) ‪ .1262‬ق( ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﺳﻮم‪ :‬در اﺣﻮال اﺳﻼف و ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن ﺷﯿﻌﻪ‪:‬‬‫ﯾﮑﯽ از دﻓﺘﺮﻫﺎي ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ ﺑﻪ رّد اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺗﻌﻠّﻖ دارد ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﭼﻬﺎرم‪ :‬در ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي اﺧﺒﺎر ﺷﯿﻌﻪ و رﺟﺎل آن‪:‬‬‫‪ -1‬ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ :‬اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺧﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻫﻨﺪي إﻟﻪآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ( ﭼﺎپ ﻫﻨﺪ‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﯾﮑﯽ از ﻣﺠﻠّﺪات ﭼﺎﭘﯽ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ رّد ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬اﻟﻬّﯿﺎت‬‫‪ -1‬اﻟﺼﻮارم اﻹﻟﻬﯿﺎت ﻓﯽ ﻗﻄﻊ ﺷـﺒﻬﺎت ﻋﺎﺑﺪي اﻟﻌﺰي و اﻟﻼت‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳـﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1215‬ه‪ .‬ق در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 20‬از ‪306‬‬‫ﮐﻠﮑﺘﻪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫دﻓﺘﺮ ﭘﻨﺠﻢ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺑﺎب اﺧﺘﺼﺎص دارد‪.‬‬‫ﺑﺎب ﺷﺸﻢ‪ :‬در ﭘﯿﺎﻣﺒﺮي‬‫‪ -1‬ﺣﺴﺎم اﻻﺳﻼم و ﺳﻬﺎم اﻟﻤﻼم‪ ،‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1215‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬در اﻣﺎﻣﺖ‬‫در رّد اﯾﻦ ﺑﺎب ﮐﻪ ﺟﻨﺠﺎﻟﯽﺗﺮﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ از ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود آﺛﺎر ﮔﺮاﻧﺒﻬﺎﯾﯽ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -1‬ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﺼﻮارم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي‬‫‪ -2‬اﻟﺒﻮارق اﻟﻤﻮﺑﻘﻪ‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -3‬اﻻﻣﺎﻣﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫‪ -4‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ‪ :‬اﺛﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻣﻮﺳﻮي ﺑﻨﺎرﺳـﯽ‪ ،‬ﮐﻪ در ﺑﺎب ﻧﻬﻢ آن ﺑﻪ ﺑﺮرﺳـﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻧﺰاﻋﯽ ﻓﻘﻬﯽ ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺴﺢ ﭘﺎﻫﺎ در وﺿﻮ‬‫و ﺣّﻠﯿﺖ ﻧﮑﺎح ﻣﻮّﻗﺖ ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺨﺘﺼﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﺑﺎ ﻧﺎم ﻣﻬﺠﮥ اﻟﺒﺮﻫﺎن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺴﻌﺎدة‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري ﭘﺪر ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪.‬‬‫‪ -6‬اﻟﺠﻮاﻫﺮ اﻟﻌﺒﻘﺮﯾـﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﯿﺪ ﻣﻔﺘﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺎس ﺷﻮﺷﺘﺮي اﺳـﺘﺎد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ ﮐﻪ در ﻫﻨـﺪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳـﯿﺪه‬‫اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺷﺒﻬﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻏﯿﺒﺖ ﺣﻀﺮت وﻟﯽ ﻋﺼﺮ) ﻋﺞ( را ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬در آﺧﺮت‬‫‪ -1‬اﺣﯿﺎء اﻟﺴﻨﮥ و اﻣﺎﺗﮥ اﻟﺒﺪﻋﮥ ﺑﻄﻌﻦ اﻷﺳّﻨﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1281‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ اﻟﻨﺰﻫﻪ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﮐﺸﻤﯿﺮي ﻧﯿﺰ در ﺧﺼﻮص رّد اﯾﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫ﺑﺎب ﻧﻬﻢ‪ :‬در ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺧﺘﻼﻓﯽ ﻓﻘﻪ‪:‬‬‫‪ -1‬دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ از اﻟﻨﺰﻫﮥ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه در ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎت و ﺣّﻞ ﻣﺸﮑﻼت اﯾﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻮﻟﻮي اﻓﺮاد ﻋﻠﯽ‬‫ﮐﺎﻟﭙﻮي ﺳـّﻨﯽ ﮐﺘﺎب رﺟﻮم اﻟﺸـﯿﺎﻃﯿﻦ را در رّد اﯾﻦ دﻓﺘﺮ از ﻧﺰﻫﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و در ﻣﻘﺎﺑﻞ‪ ،‬ﺟﻌﻔﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻣﻮﺳﻮي ﺑﻨﺎرﺳﯽ ﺷﺎﮔﺮ ﺻﺎﺣﺐ‬‫ﻧﺰﻫﻪ ﻫﻢ ﺑﺎ ﮐﺘﺎب ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ ﺑﻪ اﺑﻄﺎل و اﺳﮑﺎت وي ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬ﺻﺎﺣﺐ ﻟا ﻨﺰﻫﮥ ﮐﺘﺎب دﯾﮕﺮي در ﻧﻘﺾ ﮐﯿﺪ ﻫﺸـﺘﻢ از اﯾﻦ ﺑﺎب در ﻣﻮﺿﻮع ﻧﮑﺎح ﻣﻮﻗّﺖ و ﻣﺴﺢ ﭘﺎﻫﺎ در وﺿﻮ دارد ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﺧﻄﯽ‬‫آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﮐﺘﺎب ﮐﺸﻒ اﻟﺸـﺒﻬﻪ ﻋﻦ ﺣّﻠﯿـﮥ اﻟﻤﺘﻌﮥ اﺛﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎﻫﯽ ﮐﻪ در ﭘﺎﺳﺦ اﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه و در‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﻮزه ﻣّﻠﯽ ﮐﺮاﭼﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب دﻫﻢ‪ :‬در ﻣﻄﺎﻋﻦ‬‫‪ -1‬ﺗﺸـﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ و ﮐﺸﻒ اﻟﻀـﻐﺎﺋﻦ اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘﻮري ﮐﻪ در دو دﻓﺘﺮ ﺑﺰرگ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه و ﺑﺨﺶ ﻣﻌﻈﻤﯽ از آن در‬‫ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1283‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻣﻄﺒﻌﻪ ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ(‬‫‪ -2‬ﺗﮑﺴﯿﺮ اﻟﺼﻨﻤﯿﻦ‪ :‬اﺛﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻫﻨﺪي‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -3‬ﻃﻌﻦ اﻟﺮﻣﺎح‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي در رّد ﺑﺨﺸﯽ از اﯾﻦ ﺑﺎب ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ داﺳﺘﺎن ﻓﺪك و ﺳﻮزاﻧﺪن ﺧﺎﻧﻪ ﺣﻀﺮت ﻓﺎﻃﻤﻪ‬‫ﺳﻼم اﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1308‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫در رّد اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺗﻮﺳﻂ ﺷﯿﺦ ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي ﺳّﻨﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﻘﺾ اﻟّﺮﻣﺎح ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬در اوﻫﺎم و ﺗﻌﺼﺒﺎت ﺷﯿﻌﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 21‬از ‪306‬‬‫‪ -1‬ﻣﺼﺎرع اﻷﻓﻬﺎم ﻟﻘﻠﻊ اﻷوﻫﺎم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘﻮري) ﭼﺎپ ﻫﻨﺪ ﺑﺎب دوازدﻫﻢ‪ :‬در ﺗﻮﻟﯽ و ﺗﺒّﺮي و دﯾﮕﺮ ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺷﯿﻌﻪ‬‫‪ -1‬ذو اﻟﻔﻘﺎر‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ دﻟـﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي) ﻓﺎرﺳـﯽ( و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﭘﺎﺳـﺦ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎي ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ در ﻣﺒﺤﺚ ﻏﯿﺒﺖ اﻣﺎم زﻣﺎن) ﻋـﺞ( از‬‫ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي دﯾﮕﺮي ﮐﻪ در رّد ﻗﺴﻤﺘﯽ از ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺻﻮارم اﻻﺳـﻼم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي‪ .‬رﺷـﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن ﺳّﻨﯽ ﻣﺆﻟﻒ اﻟﺸﻮﮐﮥ اﻟﻌﻤﺮﯾﮥ‪ -‬ﮐﻪ از ﺷﺎﮔﺮدان ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ اﺳﺖ‪-‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب و اﻟﺼﻮارم اﻻﻟﻬﯿﺎت را ﺑﺎ ﺷـﺒﻬﺎﺗﯽ رّد ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺣﮑﯿﻢ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن از ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﮐﺎﻣﻞ اﯾﻦ ﺷـﺒﻬﺎت را ﭘﺎﺳـﺦ‬‫داده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬اﻟـﻮﺟﯿﺰة ﻓﯽ اﻷـﺻﻮل‪ :‬ﻋﻼـﻣﻪ ﺳـﺒﺤﺎن ﻋﻠﯿﺨـﺎن ﻫﻨـﺪي‪ ،‬وي در اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﭘﺲ از ﺑﺤﺚ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻋﻠﻢ اﺻﻮل و ذﮐﺮ اﺣـﺎدﯾﺚ داّل ﺑﺮ‬‫اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ) ع( ﺑﻪ ﺗﻌّﺮض و رّد ﮐﻠﻤﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻣﺠﻬﻮﻻت ﺧﻠﻔﺎي ﺳﻪﮔﺎﻧﻪ را ﺑﯿﺎن ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺗﺼﺤﯿﻒ اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻹﻟﻬّﯿﻪ ﻋﻦ اﻟﻨﻔﺜﮥ اﻟﺸﯿﻄﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬در رّد ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﻣﺤﻤﻮد آﻟﻮﺳﯽ) ‪ 3‬ﻣﺠﻠﺪ(‪ :‬اﺛﺮ ﺷﯿﺦ ﻣﻬﺪي ﺑﻦ ﺷﯿﺦ‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﺧﺎﻟﺼﯽ ﮐﺎﻇﻤﯽ) م ‪ 1343‬ه‪ .‬ق(‬‫‪ -4‬رّد ﻋﻼﻣﻪ ﻣﯿﺮزا ﻓﺘﺢ اﷲ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ» ﺷﯿﺦ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ« اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ) م‪ 1339 .‬ه‪ .‬ق(‪ -‬وي ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﮐﺘﺎﺑﯽ در رّد اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻻﻟﻬﯿﻪ دارد‪.‬‬‫‪ -5‬اﻟﻬﺪﯾﮥ اﻟﺴﻨﯿﮥ ﻓﯽ رّد اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ‪ ):‬ﺑﻪ زﺑﺎن اردو( اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎدي ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪ -6‬اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻟﻤﻨﻘﻠﺒﮥ‪ :‬در ﺟﻮاب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ) ﺑﻪ زﺑﺎن اردو(‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار‬‫اﺷﺎرة‬‫) ‪ (1‬ﮐﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺷﺎﻫﮑﺎر ﻋﻠﻤﯽ و ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﻣﺮﺣﻮم ﺳـﯿﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨﺪي ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري اﺳﺖ ﮐﻪ در رّد ﺑﺎب اﻣﺎﻣﺖ‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي‪ -‬ﮐﻪ در رّد ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺷﯿﻌﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه‪ -‬ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫‪ -1‬ﻣﻮﺿﻮع و ﻧﺴﺨﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت در ﻧﻘﺾ و رّد ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ ﺗﺤﻔﻪ در زﻣﯿﻨﻪ ادﻟّﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫وي در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﯽﮐﻮﺷﺪ ﺗﺎ ﻓﻠﺴﻔﻪ اﻣﺎﻣﺖ را روﺷﻦ ﮐﻨﺪ و ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﮐﻪ اﺳﻼم آن دﯾﻨﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در درﺑﺎر ﺧﻠﻔﺎ ﻣﻄﺮح ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺣﺮف ﺑﻪ ﺣﺮف ﻣّﺪﻋﯿﺎت دﻫﻠﻮي را ﺑﺎ ﺑﺮاﻫﯿﻦ اﺳﺘﻮار و ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻧﻘﺾ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫وي ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را در دو ﻣﻨﻬﺞ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ در ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ ﺗﺤﻔﻪ آﻣﺪه ﺳﺎﻣﺎن ﺑﺨﺸﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻨﻬﺞ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬در آﯾﺎت‬‫از اﯾﻦ ﻣﻨﻬﺞ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺷـﺶ دﻓﺘﺮ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ) ﭼﻮن دﻫﻠﻮي ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ‪ 6‬آﯾﻪ از آﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﻪ آن اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ اﺷﺎره‬‫ﮐﺮده اﺳﺖ(‬‫) ‪ ](1‬ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ ﻓﺘﺢ ﻋﯿﻦ و ﮐﺴـﺮ ﺑﺎء ﺟﻤﻊ ﻋﺒﻘﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﭼﯿﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻮي ﺧﻮش دارد و اﻧﻮار ﺑﻔﺘﺢ ﻧﻮن و ﺳﮑﻮن واو ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﮔﻞ‬‫و ﯾﺎ ﮔﻞ ﺳﻔﯿﺪ اﺳﺖ‬‫دﺳﺖﻧﻮﺷﺘﻬﺎ و ﯾﺎدداﺷﺘﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﯿﺶﻧﻮﯾﺲ در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده و ﺗﺎﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﭼﺎپ ﻧﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪1 .‬‬‫ﻣﻨﻬﺞ دوم‪ :‬در رواﯾﺎت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 22‬از ‪306‬‬‫در اﯾﻦ ﻣﻨﻬﺞ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﮏ ﯾﺎ دو دﻓﺘﺮ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ذﯾﻞ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در دو ﺑﺨﺶ‬‫ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬ﻧـﺎم ﺑﯿﺶ از ﯾﮑﺼـﺪ ﺗﻦ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﺗـﺎﺑﻌﯿﻦ و ﺗـﺎﺑﻊ ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ و ﺣّﻔﺎظ و ﭘﯿﺸﻮاﯾﺎن ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـّﻨﯽ از آﻏﺎز ﺗﺎ روزﮔﺎر ﻣﺆﻟﻒ‬‫ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﮔﺰارﺷﯽ از اﺣﻮال آﻧﻬﺎ و ﺗﻮﺛﯿﻖ ﻣﺼﺎدر رواﯾﺖ‬‫ﺑﺨﺶ دوم‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ﺧﺒﺮ و وﺟﻮه دﻻﻟﯽ و ﻗﺮاﯾﻦ ﭘﯿﭽﯿﺪه آن ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﯽ) ع( و ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎت دﻫﻠﻮي‪.‬‬‫ﺑﺨﺶ اول در ﯾﮏ ﻣﺠﻠـﺪ ‪ 1251‬ﺻـﻔﺤﻪاي و ﺑﺨﺶ دوم در دو ﻣﺠّﻠﺪ در ﺑﯿﺶ از ﻫﺰار ﺻـﻔﺤﻪ در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ) ‪ 1293‬و ‪.1294‬‬‫ق( ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه و ﻫﺮ ﺳﻪ ﻣﺠﻠﺪ در ده ﺟﻠﺪ ﺣﺮوﻓﯽ ﺑﺎ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي در ﻗﻢ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‬‫ﺧﻼﺻﻪ اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﻧﺎم ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ از ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﻗﻤﯽ در ‪ 462‬ﺻﻔﺤﻪ در ﻗﻢ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪2 .‬‬‫ دﻓﺘﺮ دوم‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ» ﯾﺎ ﻋﻠﯽ أﻧﺖ ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟـﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳـﯽ إﻻ أﻧﻪ ﻻ ﻧﺒﯽ ﺑﻌﺪي« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در دو ﺑﺨﺶ اﺳﻨﺎد و دﻻﻟﺘﻬﺎ ﺳﺎﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در زﻣـﺎن ﺣﯿـﺎت ﻣﺆﻟﻒ در ‪ 977‬ﺻـﻔﺤﻪ ﺑﺰرگ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﺳـﺎل ‪ 1295‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺷـﺪه و ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﯾﮑﺼـﺪﻣﯿﻦ ﺳﺎﻟﮕﺮد‬‫درﮔﺬﺷﺖ ﻣﻮﻟﻒ در اﺻﻔﻬﺎن اﻓﺴﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﺳﻮم‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» إن ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻨﯽ و أﻧﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻌﺪي« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 585‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﻗﻄﻊ رﺣﻠﯽ در ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﭼﻬـﺎرم‪ :‬وﯾﮋه ﺣـﺪﯾﺚ»‪ ...‬اﻟﻠﻬﻢ اﺋﺘﻨﯽ ﺑـﺄﺣّﺐ ﺧﻠﻘـﮏ إﻟﯿـﮏ ﯾﺄﮐـﻞ ﻣﻌﯽ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﻄﯿﺮ« ﮐﻪ درﺑـﺎره داﺳـﺘﺎن ﻣﺮغ ﺑﺮﯾﺎن و آﻣـﺪن‬‫ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ) ع( ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( ﭘﺲ از ﮔﻔﺘﻦ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺣﻀﺮت) ص( ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ).‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ(‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 736‬ﺻﻔﺤﻪ در دو ﻣﺠﻠّﺪ ﺑﺰرگ در ﺳﺎل ‪ 1306‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻣﻄﺒﻌﻪ ﺑﺴﺘﺎن ﻣﺮﺗﻀﻮي(‬‫ دﻓﺘﺮ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻋﻠّﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ‪«...‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در دو ﻣﺠّﻠﺪ ﺑﺰرگ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ﻣﺠّﻠﺪ ﻧﺨﺴﺖ آن در ‪ 745‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1317‬ه‪ .‬ق و ﻣﺠّﻠـﺪ دوم آن در ‪ 600‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ‬‫ﺳﺎل ‪ 1327‬ه‪ .‬ق اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ).‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺳﯿﺪ ﻣﻈﻔﺮ ﺣﺴﯿﻦ(‬‫ دﻓﺘﺮ ﺷﺸﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﻦ أراد أن ﯾﻨﻈﺮ إﻟﯽ آدم و ﻧﻮح‪ ...‬ﻓﯿﻨﻈﺮ إﻟﯽ ﻋﻠﯽ« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻫﻢ در دو ﻣﺠﻠّﺪ ﯾﮑﯽ در ‪ 456‬ﺻﻔﺤﻪ و دﯾﮕﺮي در ‪ 248‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1301‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ).‬در ﻟﮑﻬﻨﻮ(‬‫ دﻓﺘﺮ ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬درﺑﺎره ﺧﺒﺮ» ﻣﻦ ﻧﺎﺻﺐ ﻋﻠّﯿﺎ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﺑﻌﺪي ﻓﻬﻮ ﮐﺎﻓﺮ« ﮐﻪ ﭘﺎﮐﻨﻮﯾﺲ آن ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻧﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﮐﻨﺖ أﻧﺎ و ﻋﻠّﯽ ﻧﻮرا ﺑﯿﻦ ﯾﺪي اﻟّﻠﻪ ﻗﺒﻞ أن ﯾﺨﻠﻖ اﷲ آدم‪ «...‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر‬‫) ‪ (1‬و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪ ﮐﺒﯿﺮ ﻏﯿﺮ ﻣﻄﺒﻮع ﻟﮑﻨﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺼﻨﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻟﺴﯿﺪ رﺟﺐ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﺳﺒﺤﺎن اﻟﺰﻣﺎن‬‫ﻓﯽ ﺟﮑﺮاوان اﻟﺬي ﮐﺎن ﻣﻦ ﺗﻼﻣﯿﺬ اﻟﻤﺼﻨﻒ‪ )...‬اﻟﺬرﯾﻌﻪ(‬‫) ‪ (2‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺟﺰء ﯾﮑﻢ از ﻣﺠﻠـﺪات ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ» ﻋﺒﻘﺎت« در ﺗﻬﺮان ﺑﻪ دﺳـﺘﻮر ﻣﺮﺣﻮم آﯾﺖ اﷲ ﺳـﯿﺪ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﺻﺪر) ﺳﺎﮐﻦ ﻗﻢ و‬‫ﻣﺘﻮﻓﺎي ‪ (1373‬در ﻗﻄـﻊ رﺣﻠﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﺖ ﻓﻀـﻼي ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻗﻢ‪ -‬ﭼﺎﭘﺨـﺎﻧﻪ ﺷـﺮﮐﺖ ﺗﻀـﺎﻣﻨﯽ ﻋﻠﻤﯽ) در ‪ 600‬ﺻـﻔﺤﻪ( ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه‬‫اﺳﺖ ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 786‬ﺻﻔﺤﻪ ﻗﻄﻊ ﺑﺰرگ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ‪ :‬ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﺧﺒﺮ راﯾﺖ در ﭘﯿﮑﺎر ﺧﯿﺒﺮ ﮐﻪ روي ﮐﺎﻏﺬ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ).‬در ﯾﮏ ﻣﺠّﻠﺪ(‬‫دﻓﺘﺮ دﻫﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ» ﻋﻠّﯽ ﻣﻊ اﻟﺤﻖ و اﻟﺤﻖ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ) ع(« ﮐﻪ دﺳﺖﻧﻮﺷﺖ ﻧﺎﻗﺼـﯽ از ﭘﯿﺶﻧﻮﯾﺲ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨـﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻـﺮﯾﻪ وﺟﻮد داﺷـﺘﻪ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 23‬از ‪306‬‬‫دﻓﺘﺮ ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ» إن ﻣﻨﮑﻢ ﻣﻦ ﯾﻘﺎﺗﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﺄوﯾﻞ اﻟﻘﺮآن ﮐﻤﺎ ﻗﺎﺗﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﺗﻨﺰﯾﻠﻪ«‪ .‬از اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻫﻢ ﭘﺎﮐﻨﻮﺷﺘﯽ ﺑﺪﺳﺖ ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ‪).‬‬‫در ‪ 3‬ﻣﺠﻠﺪ(‬‫دﻓﺘﺮ دوازدﻫﻢ‪ :‬در ﺑﺮرﺳـﯽ اﺳـﻨﺎد و دﻻﻻت ﺧﺒﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ و ﻣﻌﺮوف ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻪ ﭘﯿﻮﺳﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻔﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﻣﻔﺎد‪ ].‬ﭼﺎپ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺳﺎل‬‫‪ 1313‬و ‪ 1351‬ه‪ .‬ق اﺻﻔﻬﺎن ‪ 1380‬ه‪ .‬ق) در ‪ 6‬ﺟﻠﺪ( ﻣﺪرﺳﮥ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﻬﺪي ‪ 1406‬ه‪ .‬ق اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ ﭼﺎپ ﺳـﻨﮕﯽ‬‫ﺑﻪ اﻧﺪازه رﺣﻠﯽ ﺧﻮرده و ﻃﺒﻊ ﺣﺮوﻓﯽ آن) در ‪ 6‬ﺟﻠﺪ( ﺑﺎ اﻫﺘﻤﺎم ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ روﺿﺎﺗﯽ در اﺻﻔﻬﺎن ﺑﻪ اﻧﻀﻤﺎم اﻧﺠﺎم ﻧﺎﻣﻪاي ﭘﺮﻓﺎﯾﺪه)‬‫درﺑﺎره ﻋﺒﻘﺎت و ﻣﺆﻟﻔﺶ و ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ و‪ (...‬ﺻﻮرت ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻓﺸـﺮده ﻣﺒﺎﺣﺚ و ﻓﻮاﯾـﺪ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ را ﻣﯽﺗﻮان در ﮐﺘﺎب ﻧﻔﺤﺎت اﻷزﻫﺎر ﻓﯽ ﺧﻼﺻﮥ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ‬‫ﻗﻠﻢ آﻗﺎي ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻣﯿﻼﻧﯽ ﺑﺪﺳﺖ آورد ﮐﻪ در ‪ 20‬ﺟﻠﺪ ﻣﺘﻮﺳﻂ در ﻗﻢ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫در ﻣﺠﻤﻮع از اﯾﻦ دوازده دﻓﺘﺮ‪ ،‬ﭘﻨـﺞ دﻓﺘﺮ ﺑـﺪﺳﺖ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﺳﻪ دﻓﺘﺮ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮزﻧﺪش ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻـﺮ ﺣﺴـﯿﻦ و دو دﻓﺘﺮ آن‬‫ﺗﻮﺳﻂ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺎ ﻫﻤﺎن اﺳﻠﻮب ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﺗﻔﺼﯿﻞ ذﯾﻞ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫اﻟﻒ‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -3‬ﺣﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -4‬ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -5‬ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫ب‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎب از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -3‬ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و ﺳﻔﯿﻨﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫ج‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺎﺻﺒﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺧﯿﺒﺮ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ ﻓﻘﻂ) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ دو ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﭼﺎپ ﻧﺸﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﻟﺒﺘﻪ ﭘﻨﺞ ﺣﺪﯾﺚ اﺧﯿﺮ‪ -‬ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮزﻧﺪ و ﻧﻮه ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ‪ -‬را ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻗﺮار دادﻧﺪ ﺗﺎ از ﻣﻘﺎم‬‫ﺷﺎﻣـﺦ اﯾﺸﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ ﺷﻮد و از ﻃﺮﻓﯽ اﯾﻦ دو ﻧﻔﺮ ﻫﻤﺎن ﻣﺴـﯿﺮي را ﭘﯿﻤﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺬار ﻋﺒﻘﺎت آن را ﺗﺮﺳـﯿﻢ ﮐﺮده و رﺋﻮس ﻣﻄﺎﻟﺐ و‬‫ﻣﺼﺎدر آﻧﻬﺎ را ﺑﺠﻬﺖ ﺳﻬﻮﻟﺖ ﺳﯿﺮ ﺑﺮاي دﯾﮕﺮان آﻣﺎده ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘﺐ دﯾﮕﺮ ﮐﻪ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻋﺒﻘﺎت ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از‪:‬‬‫‪ -1‬ﺗﺬﯾﯿﻞ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﻣﺆﻟﻒ‬‫‪ -2‬ﺗﻌﺮﯾﺐ ﺟﻠﺪ اول ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﺴﻦ ﻧﻮاب ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪ -3‬ﺗﻠﺨﯿﺺ ﺗﻤﺎم ﻣﺠﻠـﺪ دوم‪ ،‬ﭘﻨﺠﻢ‪ ،‬ﺷـﺸﻢ و ﺑﺨﺸـﯽ از ﻣﺠّﻠـﺪ ﯾﮑﻢ و ﺗﻌﺮﯾﺐ ﺗﻤﺎﻣﯽ اﯾﻦ ﻣﺠﻠﺪات ﺑﻪ ﻧﺎم» اﻟﺜﻤﺮات« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﺴـﻦ‬‫ﻧﻮاب‬‫‪ -2‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑﺤﺚ و ﺳﺒﮏ اﺳﺘﺪﻻل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 24‬از ‪306‬‬‫وي ﻫﺮ ﻣﺠّﻠـﺪ از ﻣﻨﻬـﺞ دّوم ﮐﺘﺎب را در ﯾﮏ ﯾﺎ دو ﺟﺰء ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺨﺴﺖ در ﺳـﻨﺪ ﺣـﺪﯾﺚ و اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ و ﻗﻄﻌﯽ اﻟﺼﺪور ﺑﻮدن‬‫آن‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ از ﻃﺮق ﻋﺎّﻣﻪ ﺑﺤﺚ ﻧﻤﻮده و ﺑﺎ اﺳـﺘﻨﺎد ﺑﻪ ﻣﺪارك ﻣﻌﺘﺒﺮه اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ از زﻣﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﮐﺮم) ص( و ﻋﺼـﺮ ﺻﺪور ﺗﺎ زﻣﺎن ﻣﺆﻟّﻒ)‬‫ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻗﺮن ﺑﻪ ﻗﺮن( اﺑﺘـﺪا ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﺗﻌـﺪﯾﻞ ﻫﺮ ﯾﮏ از راوﯾﺎن ﺑﻼ واﺳـﻄﻪ ﺣـﺪﯾﺚ از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻮل دﯾﮕﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﺳـﭙﺲ ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و‬‫ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻫﺮ ﯾﮏ از ﺻﺤﺎﺑﻪ و ﺗﻮﺛﯿﻖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن آﻧﻬﺎ از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻮل ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ و در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻃﺒﻘﺎت ﺑﻌﺪ از ﻃﺮﯾﻖ ﮐﺘﺐ رﺟﺎل و‬‫ﺗﺮاﺟﻢ و ﺟﻮاﻣﻊ ﺣـﺪﯾﺜﯽ و ﻣﺼﺎدر ﻣﻮرد وﺛﻮق ﺧﻮد آﻧﻬﺎ ﺗﺎ ﺑﻪ زﻣﺎن ﺧﻮد‪ ،‬ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آﻧﮕﺎه ﺑﻪ ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺘﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﭘﺮداﺧﺘﻪ‬‫و ﺳـﭙﺲ وﺟﻮه اﺳـﺘﻔﺎده و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ دﻻﻟﺖ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﺮ وﻓﻖ ﻧﻈﺮ ﺷـﯿﻌﻪ ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده و در ﭘﺎﯾﺎن ﮐﻠﯿﻪ ﺷـﺒﻬﺎت و اﻋﺘﺮاﺿﺎت وارده از‬‫ﻃﺮف ﻋـﺎﻣﻪ را ﯾـﮏ ﺑﻪ ﯾـﮏ ﻧﻘـﻞ و ﺑﻪ ﻫﻤﻪ آﻧﻬـﺎ ﭘﺎﺳـﺦ داده اﺳﺖ‪ .‬و در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﮔﺎﻫﯽ ﺑﺮاي رّد دﻟﯿﻠﯽ از آﻧﺎن ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﺧﻮد آﻧﺎن‬‫اﺳﺘﺪﻻل ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﻗﺪرت ﻋﻠﻤﯽ‬‫ﻗـﺪرت ﻋﻠﻤﯽ و ﺳـﻌﻪ اﻃﻼع و اﺣﺎﻃﻪ ﻓﻮق اﻟﻌﺎده ﻣﺆﻟﻒ ﺑﺰرﮔﻮار از ﺳﺮاﺳـﺮ ﻣﺠّﻠـﺪات اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺨﻮﺑﯽ واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎر اﺳﺖ ﻣﺜﻼ در‬‫ﯾﮏ ﺟﺎ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻮب ﺷﯿﻌﻪ ﺑﻪ ‪ 66‬وﺟﻪ ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده و در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﺗﺨﻄﺌﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ‬‫ﻣﻄﻠﻮب ﺷﯿﻌﻪ را ﺑﻪ ‪ 165‬ﻧﻘﺾ و ﺗـﺎﻟﯽ ﻓﺎﺳـﺪ ﺟﻮاب داده و در اﺑﻄﺎل ادﻋﺎي ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻋﺘﺮت ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي أﻗﺎرب اﺳﺖ و‬‫ﻻزﻣﻪاش واﺟﺐ اﻻﻃﺎﻋﻪ ﺑﻮدن ﻫﻤﻪ ﻧﺰدﯾﮑﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﺳﺖ ﻧﻪ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻓﻘﻂ‪ 51 ،‬ﻧﻘﺾ و اﻋﺘﺮاض ﺑﺮ او وارد ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﯾﺸـﺎن در ﻫﺮ ﻣﻄﻠﺐ و ﻣﺒﺤﺚ ﮐﻪ وارد ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻠﯿﻪ ﺟﻬﺎت و ﺟﻮاﻧﺐ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺤﺚ آﻧﺮا ﻣـّﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮار داده و ﺣﻖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺘﺒﻊ را‬‫ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﺑﻪ ﻣﻨﺘﻬﯽ درﺟﻪ اداء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ و ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﻨـﺪه را ﺑﺮاي ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ‬‫ﮐﺘـﺎب ﻣﻄﺮح ﺷـﺪه از ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﻪ ﮐﺘﺐ و ﻣﺼﺎدر دﯾﮕﺮ ﺑﯽﻧﯿﺎز ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ در ﻣﻮرد ﺗﺮاﺟﻢ رﺟﺎل ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﻪ ﺷـﺮح ﺣﺎل آﻧﺎن را‬‫ﻧﻮﻋﺎ از ﺗﻤﺎﻣﯽ ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ و ﻣﻮاﺿﻌﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده واﻗﻊ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ ﻋﯿﻦ اﻟﻔﺎظ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﻫﻢ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﮑﺮده و ﮐﻠﻤﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ و اﺳـﺘﺪﻻﻻت وي را از ﺳﺎﯾﺮ ﮐﺘﺐ او و ﺣﺘﯽ ﮐﻠﻤﺎت اﺳﺎﺗﯿﺪ وي ﻫﻤﭽﻮن‬‫ﭘﺪرش ﺷـﯿﺦ وﻟﯽ اﷲ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ و ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب ﺻﻮاﻗﻊ‪ -‬ﮐﻪ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺮﮔﺮدان ﻓﺎرﺳﯽ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‬‫اﺳﺖ‪ -‬و ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺸﺎﯾﺦ و ﺑﺰرﮔﺎن اﻫﻞ ﺳﻨﺖ را ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﺪ‪1 .‬‬‫‪ -4‬رﻋﺎﯾﺖ آداب ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﯾﺮ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷـﯿﻌﯽ در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎ اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ‪ ،‬آداب و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ و ﻣﻨﺎﻇﺮه را رﻋﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﻃﺮف‬‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﮔﺮﭼﻪ ادﻋﺎي اﯾﻦ اﻣﺮ را ﻧﻤﻮده اّﻣﺎ ﺑﺪان ﻋﻤﻞ ﻧﮑﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻟﻒ‪ :‬از ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤﺚ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺷـﺨﺺ ﮐﻼم ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد را درﺑﺎره ﻣﺴـﺌﻠﻪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺪون ﮐﻢ و زﯾﺎد و ﺑﺎ دﻗﺖ و أﻣﺎﻧﺖ ﻧﻘﻞ و‬‫ﺗﻘﺮﯾﺮ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺳـﭙﺲ ﻣﺤﻞ اﺷﮑﺎل را ﻣﺸﺨﺺ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﺟﻮاب ﻧﻘﻀﯽ ﯾﺎ ﺣﻠّﯽ آن ﺑﭙﺮدازد‪ .‬در اﯾﻨﺼﻮرت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺎ ﺷﻨﯿﺪن ادﻟّﻪ دو‬‫ﻃﺮف ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻗﻀﺎوت ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻧﻈﺮ ﺻﺤﯿﺢ ﯾﺎ أﺣﺴﻦ را اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﻋﺒﻘﺎت ﭘﺲ از ﺧﻄﺒﻪ ﮐﺘﺎب ﻋﯿﻦ ﻋﺒﺎرت دﻫﻠﻮي) ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ( را ﺑﺪون ﮐﻢ و ﮐﺎﺳﺖ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﺘﯽ‬‫ﻫﺮ آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ او در ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﮐﺘـﺎﺑﺶ از ﺧﻮد ﯾﺎ ﻏﯿﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻣﺘﻌﺮض ﻣﯽﺷﻮد و ﺳـﭙﺲ ﺑﻪ ﺟﻮاب آن ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬اّﻣﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻫﻠﻮي‬‫اﯾﻦ ﻗﺎﻋـﺪه را رﻋﺎﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼ ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬و اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻫﻢ ﺑﺪﺳـﺘﻮر أﺣﺎدﯾﺚ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺑﺎ ﻣّﺪﻋﯽ ﻣﺴﺎس‬‫ﻧـﺪارد« اّﻣﺎ ﺑﻪ اﺳـﺘﺪﻻل ﺷـﯿﻌﻪ درﺑﺎره اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﺷﺎرهاي ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻮر ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ...»:‬و ﺑﻌﺪ اﻟﻠﺘﯿﺎ و اﻟﺘﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 25‬از ‪306‬‬‫دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﻣﺪﻋﺎ ﻧﺪارد« اّﻣﺎ دﻟﯿﻞ ﺷﯿﻌﻪ را ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻣّﺪﻋﺎي ﺧﻮد ﻣﻄﺮح ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ب‪ :‬از دﯾﮕﺮ ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤـﺚ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﭼﯿﺰي اﺣﺘﺠـﺎج ﮐﻨـﺪ ﮐﻪ ﻃﺮف ﻣﻘـﺎﺑﻠﺶ آن را ﺣﺠﺖ ﺑﺪاﻧـﺪ ﻧﻪ آن ﭼﯿﺰي ﮐﻪ در ﻧﺰد ﺧـﻮدش‬‫ﺣﺠﺖ اﺳﺖ و ﺑﻪ آن اﻋﺘﻤﺎد دارد‪ .‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در ﻫﺮ ﺑﺎﺑﯽ ﮐﻪ وارد ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ اﺣﺘﺠﺎج ﮐﺮده و ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎي ﺣﻔﺎظ‬‫و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻋﻠﻤﺎء آﻧﻬﺎ در ﻋﻠﻮم ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳـﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬اّﻣﺎ دﻫﻠﻮي اﻟﺘﺰام ﻋﻤﻠﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻗﺎﻋـﺪه ﻧـﺪارد ﻟﺬا ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻪ ﺣـﺪﯾﺚ» ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺴـّﻨﺘﯽ و ﺳـﻨﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﺮاﺷـﺪﯾﻦ اﻟﻤﻬﺪﯾﯿﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي و ﻋﻀﻮا ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺑﺎﻟﻨﻮاﺟﺬ« ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ اﯾﻦ‬‫رواﯾﺖ را ﻓﻘﻂ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ج‪ :‬از دﯾﮕﺮ ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤﺚ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﺨﺺ در ﻣﻘﺎم اﺣﺘﺠﺎج و رّد ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻋﺘﺮاف ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﺣﺎدﯾﺜﯽ را‬‫ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻪ آﻧﻬـﺎ اﺳـﺘﺪﻻل ﮐﻨـﺪ از ﻃﺮق اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﻣﺴـﺘﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ رواﯾﺎﺗﯽ را ﮐﻪ ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻠﺶ ﺑﻪ آن اﺳـﺘﻨﺎد ﮐﺮده را ﻧﯿﺰ‬‫ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ و در اﯾﻦ راه ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﻧﮑﺮده و ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﯾﮑﯽ دو ﻧﻔﺮ ﺑﺴﻨﺪه ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ اﺳﻨﺎد آن را ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﮐﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ آن را ﻣﯽﺗﻮان در ﺑﺮﺧﻮرد اﯾﺸﺎن ﺑﺎ رواﯾﺖ» اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟﻠﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ«‪ -‬ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﺪﯾﺚ» ﻃﯿﺮ«‬‫ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ -‬ﻣﺸﺎﻫـﺪه ﻧﻤﻮد‪ .‬اﻣﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻫﻠﻮي ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﻓﻘﻂ از ﻃﺮﯾﻖ» زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ« ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪20‬‬‫ﻧﻔﺮ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ آن را ﻧﻘـﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ .‬ﻋﻼـوه ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻧﯿﺰ ﻧﺎﻗﺺ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺟﻤﻠﻪ» أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫را ﮐﻪ در ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ و ﺻﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣﺬي آﻣﺪه از آن ﺣﺬف ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺷﯿﻮه رّد ﮐﺮدن‬‫اﻟﻒ‪ :‬ﻧﻘﻞ ﮐﻼم ﺧﺼﻢ ﺑﻪﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ‬‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗﺒﻼ اﺷﺎره ﺷﺪ اﯾﺸﺎن ﮐﻼم دﻫﻠﻮي را ﺑﺪون ﮐﻢ و زﯾﺎد ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﺘﯽ آن را ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﻧﯿﺰ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ب‪ :‬ﺑﺤﺚ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ‬‫اﯾﺸـﺎن ﺑﻪ ﻫﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ وارد ﺷـﺪه ﺗﻤـﺎم ﺟﻮاﻧﺐ آن را ﺑﺮرﺳـﯽ ﮐﺮده و ﻣﻮرد دّﻗﺖ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫـﺪ‪ .‬ﻟـﺬا زﻣـﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ ﺣﺮف‬‫ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد را اﺑﻄﺎل ﮐﻨﺪ ﺑﻪ ﯾﮏ دﻟﯿﻞ و دو دﻟﯿﻞ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻧﺐ را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮده و ﺑﻪاﻧﺪازهاي دﻟﯿﻞ و ﻣﺪرك‬‫اراﺋﻪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ اﺳـﺘﺪﻻل ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ از ﭘﺎﯾﻪ و اﺳﺎس ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻟﺬا زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ وارد ﻣﯽﺷﻮد‬‫‪ 156‬وﺟﻪ در رّد آن ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ج‪ :‬ﺗﺤﻘﯿﻖ ﮐﺎﻣﻞ‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﻫﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار داده‪ ،‬ﺗﻤﺎم اﻗﻮاﻟﯽ را ﮐﻪ درﺑﺎره آن ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻄﺮح ﺷﺪه ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﻪ‬‫آن ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﺪ ﺣﺘﯽ اﻗﻮاﻟﯽ را ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻊ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻟﺬا زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ در رّد ﻗﻮل دﻫﻠﻮي وارد ﺑﺤﺚ‬‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻼـم اﻓﺮاد دﯾﮕﺮي ﭼﻮن ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ و ﻃﺒﺮي و‪ ...‬را ﻧﯿﺰ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﭘﺎﺳـﺦ دادن ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬ﻣﺜﻼ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬‫دﻫﻠﻮي ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻔﯿﻨﻪ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮده و دﻻـﻟﺖ آن ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﻋﻠﯽ) ع( را اﻧﮑﺎر ﻣﯽﮐﻨـﺪ اّﻣﺎ ﻣﺘﻌﺮض ﺳـﻨﺪ آن ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‬‫اﺑﺘﺪا ‪ 92‬ﻧﻔﺮ از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﻧﺎم ﻣﯽﺑﺮد) ﭼﻮن از ﻧﻈﺮ اﯾﺸﺎن ﺑﺤﺚ از ﺳـﻨﺪ ﻣﻘـّﺪم ﺑﺮ ﺑﺤﺚ از دﻻﻟﺖ اﺳﺖ( و‬‫ﻋّﻠﺖ ﻣﻄﺮح ﮐﺮدن ﻧـﺎم اﯾﻦ اﻓﺮاد آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﯽﺳـﻨﺪ داﻧﺴـﺘﻪ و ﻣﻨﮑﺮ ﺳـﻨﺪ‪ -‬ﺣﺘﯽ ﺿـﻌﯿﻒ‪ -‬ﺑﺮاي آن ﻣﯽﺷﻮد و‬‫ﺳﭙﺲ ﻧﺎم ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮي ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ در آﻧﻬﺎ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه را ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫د‪ :‬رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ ﺑﺤﺚ‬‫ﯾﮑﯽ از ﻗﻮاﻋﺪي ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در رّد اﺳﺘﺪﻻل ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮده رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ اﻗﻮاﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ اﺳﺘﺪﻻل ﺷﺪه و ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 26‬از ‪306‬‬‫ﻋﻨﻮان دﻟﯿﻞ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و از اﯾﻦ راه ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﺧﻮﺑﯽ دﺳﺖ ﭘﯿﺪا ﮐﻨﺪ‪:‬‬‫‪ -1‬اﯾﺸـﺎن در ﺻـﺪد آن ﺑـﻮده ﮐﻪ روﺷﻦ ﮐﻨـﺪ دﻫﻠﻮي ﻣﻄﻠﺐ ﺟﺪﯾـﺪي را در ﮐﺘـﺎب ﺧﻮد ﻣﻄﺮح ﻧﮑﺮده اﺳﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻤـﺎم ﻣﻄـﺎﻟﺐ او در‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎي ﭘﯿﺶ از وي ﻧﯿﺰ ﻣﻄﺮح ﺷـﺪه اﺳﺖ و ﻟـﺬا ﺑـﺎ ﺗﺤﻘﯿﻘـﺎت ﺧـﻮد ﺛـﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ دﻫﻠـﻮي ﺻﻮاﻗﻊ ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐـﺎﺑﻠﯽ را ﺑﻪ ﻓﺎرﺳـﯽ‬‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه‬‫و ﻋﻼـوه ﺑﺮ آن ﻣﻄـﺎﻟﺒﯽ را از ﭘـﺪرش ﺣﺴـﺎم اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﻬﺎرﻧﺒﻮري‪ -‬ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﻤﺮاﻓﺾ‪ -‬ﺑﻪ آن اﻓﺰوده اﺳﺖ و آن را ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان» ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ‬‫ﻋﺸﺮﯾﻪ« اراﺋﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ» ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ« وي ﺑﺮﮔﺮدان» ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ« ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ دﻫﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬اﯾﺸﺎن در رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ اﻗﻮال ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﺑﻌﻀﯽ از اﻗﻮال ﯾﺎ ﻧﺴﺒﺖﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﻌﻀﯽ اﻓﺮاد داده ﺷﺪه ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬‫ﻣﺜﻼـ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ درﺑﺎره ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ از ﻗﻮل ﺷـﻌﺮاﻧﯽ در ﯾﻮاﻗﯿﺖ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي آن را در ﺷـﻤﺎر اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ آورده‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ...»:‬اوﻻ ادﻋﺎي ذﮐﺮ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را در ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت از اﻗﺒﺢ اﻓﺘﺮاآت و اﺳـﻤﺞ اﺧﺘﻼﻗﺎت و اوﺿﺢ ﮐﺬﺑﺎت و اﻓﻀـﺢ‬‫ﺧﺰﻋﺒﻼـﺗﺴﺖ و ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از آن ﮐﻪ از ﺗﻔﺤﺺ و ﺗﺘﺒﻊ ﺗـﺎم ﮐﺘـﺎب» اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺤﻤـﺪ اﷲ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﭘﯿﺶ‬‫ﻗﺎﺻـﺮ ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ ﻫﺮﮔﺰ اﺛﺮي از اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﭘﯿﺪا ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺳﺎﺑﻘﺎ درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻼي ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻔﺮج ﯾﻌﻨﯽ‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در ﮐﺘـﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت ذﮐﺮ ﻧﮑﺮده‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﯿﺰ ﺻـﺮاﺣﮥ اﻓـﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﻣﻮﺿﻮﻋـﺎت‬‫ﺧﻮد آن را ذﮐﺮ ﻧﻨﻤﻮده ﭘﺲ اﮔﺮ ﺷـﻌﺮاﻧﯽ اﺻﻞ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت را ﻧﺪﯾﺪه و ﺑﺮ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻼي ﻫﻢ ﻣﻄﻠﻊ ﻧﮕﺮدﯾﺪه ﺑﻮد ﮐﺎش ﺑﺮ‬‫اﻓـﺎده اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﮐﻪ در ﻟﻮاﻗـﺢ اﻻﻧﻮار ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺪﺣﺖﺳـﺮاﯾﯽ او ﻧﻤﻮده ﻣﻄﻠﻊ ﻣﯽﮔﺮدﯾـﺪ و ﺧﻮﻓﺎ ﻣﻦ اﻟﺨﺰي و اﻟﺨﺴـﺮان ﮔﺮد اﯾﻦ ﮐـﺬب و‬‫ﺑﻬﺘﺎن ﻧﻤﯽﮔﺮدﯾﺪ و‪«...‬‬‫) ‪ (1‬ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﮐﺮم) ص( ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ...:‬و ﻟﮑﻦ اﷲ ﯾﺤﺐ ﻋﺒﺪا إذا ﻋﻤﻞ ﻋﻤﻼ أﺣﮑﻤﻪ‪ .‬اﻣﺎﻟﯽ ﺻﺪوق‪ -‬ص ‪[344‬‬‫‪ -3‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﺎ اﯾﻦ ﺷﯿﻮه ﺧﻮد ﺗﺤﺮﯾﻔﺎت و ﺗﺼﺮﻓﺎﺗﯽ ﮐﻪ در ﺑﻌﻀﯽ اﻗﻮال و اﻧﺘﺴﺎبﻫﺎ روي داده را ﮐﺸﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ درﺑﺎره ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻮر دﻫﻠﻮي ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻪ اﺟﻤﺎع اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﻮﺿﻮع اﺳﺖ و در اﺳـﻨﺎد آن‪ ...‬در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﮐﻼم اﺑﻦ‬‫روزﺑﻬﺎن ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻧﺼﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ دﻫﻠﻮي ﻫﻢ از ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را أﺧﺬ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪ .‬وي در اﯾﻦ ﺑﺎره‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﺑﻦ ﺟﻮزي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در ﮐﺘـﺎب ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت آورده و ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬و اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻮده و در اﺳـﻨﺎد‬‫آن‪ «...‬ﺳﭙﺲ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ »:‬و اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ ﭼﻮن ﺑﻪ اﺟﻤﺎع أﻫﻞ ﺧﺒﺮ وﺿﻌﯽ اﺳﺖ و در اﺳﻨﺎد آن‪«...‬‬‫ﭘﺲ اﺟﻤـﺎع اﻫـﻞ ﺧﺒﺮ را در اﯾﻨﺠـﺎ ﮐـﺎﺑﻠﯽ اﺿـﺎﻓﻪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬اّﻣﺎ اﯾﻨﮑﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي آن را در ﮐﺘﺎب ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺧﻮد ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮي ﻏﯿﺮ از ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر اﺳﺖ ‪ ...‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟّﻠﻪ» ص«‪ :‬ﺧﻠﻘﺖ أﻧﺎ و ﻫﺎرون ﺑﻦ ﻋﻤﺮان و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ زﮐﺮﯾﺎ و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﻣﻦ ﻃﯿﻨﮥ واﺣﺪة[‬‫ه‪ :‬ذﮐﺮ ﻣﻮارد ﻣﺨﺎﻟﻒ اﻟﺘﺰام‬‫اﯾﺸﺎن در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌﺪد‪ ،‬ﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ ﻧﮑﺮدن ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ ﺗﻮﺳﻂ دﻫﻠﻮي و آﻧﭽﻪ ﮐﻪ وي ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم ﺑﻪ آن داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ دﻫﻠﻮي ﺧﻮد را ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﻠﺘﺰم داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬در ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻗﺎﻋـﺪه آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺘﺎب ﺣﺪﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ آن ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﺧﺼﻮص أﺧﺒﺎر ﺻـﺤﯿﺢ ﻧﺪاﻧﺪ‪ ،‬اﺣﺎدﯾﺚ‬‫آن ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪ -2‬ﻫﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﺳﻨﺪ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ اﺻﻼ ﺑﻪ آن ﮔﻮش داده ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﺎﯾﺪ در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺮ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ اﺧﺒﺎر ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺮ آﻧﻬﺎ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﭼﻮن اﺧﺒﺎر ﻫﺮ ﻓﺮﻗﻪاي ﻧﺰد ﻓﺮﻗﻪ دﯾﮕﺮ ﺣﺠّﯿﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬‫‪ -4‬اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎ اﺣﺎدﯾﺚ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺮ ﺷﯿﻌﻪ ﺟﺎﯾﺰ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫اّﻣﺎ در ﻋﻤﻞ در ﻣﻮارد زﯾﺎدي ﺑﺮ ﺧﻼف آﻧﻬﺎ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده و ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻮارد ﺗﻮﺟﻪ داده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 27‬از ‪306‬‬‫و‪ :‬رّد ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺑﺎ ﮐﻼم ﺧﻮدﺷﺎن‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در رّد ﻣﻄﺎﻟﺐ دﻫﻠﻮي ﮔﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت وي در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺎﺑﺶ ﯾﺎ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﭘﺪرش و ﺳﺎﯾﺮ ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺟﻮاب‬‫داده و آن را ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ز‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ اﺣﺎدﯾﺚ از ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻧﺐ‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ وارد ﺑﺤﺚ از اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﯽﺷﻮد آن را از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ‪ ،‬ﺷﺄن ﺻﺪور و ﻣﺘﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ و در‬‫ﻫﺮ ﻗﺴﻤﺖ ﺑﺎ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ دﻗﯿﻖ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻻزم را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ح ‪ :‬ﻧ ﻘ ﺾ و ﻣ ﻌ ﺎر ﺿ ﮥ‬‫اﯾﺸﺎن در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌّﺪد اﺳﺘﺪﻻل ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ را ﺑﺎ ﻣﻮارد ﻣﺸﺎﺑﻪ‪ -‬ﮐﻪ ﺧﻮد آﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آن اذﻋﺎن دارﻧﺪ‪ -‬ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﻫﻠﻮي در ﺟﻮاب ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﮔﺮ ﻧﻈﺮ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( ﺑﯿﺎن ﮐﺮدن ﻣﺴـﺌﻠﻪ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﺑﻮد آن را ﺑﺎ ﻟﻔﻆ‬‫ﺻﺮﯾـﺢ ﻣﯽﮔﻔﺖ ﺗﺎ در آن اﺧﺘﻼﻓﯽ ﻧﺒﺎﺷـﺪ« ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت آن را ﺑﺎ ﺣـﺪﯾﺚ» اﻷﺋﻤـﮥ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪي اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ« ﮐﻪ ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﻫﻞ‬‫ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﺟﻮاب ﺑﻌﺾ اﺳﺘﺪﻻﻻت آﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﻌﺎرض آﻧﻬﺎ از ﮐﺘﺐ و اﻗﻮال ﺧﻮدﺷﺎن اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻟﺬا اﺳـﺘﺪﻻل دﻫﻠﻮي ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ» اﺻـﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟﻨﺠﻮم ﻓﺒﺄﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺪﯾﺘﻢ« را ﺑﺎ اﺣﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ در ذّم اﺻـﺤﺎب در ﮐﺘﺐ ﺻـﺤﺎح اﻫﻞ ﺳﻨﮥ‬‫وارد ﺷﺪه ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪ -1‬ﺑﻌﺪ ﻋﻠﻤﯽ‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻪ دﯾﺪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ دﯾﻦ و ﻋﻠﻢ و ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﺷـﺮف ﻣﻮﺿﻊ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺗﻮﺿﯿﺢ اﺷﺘﺒﺎه اﻧﮕﯿﺰﯾﻬﺎي آن‬‫ﭘﺮداﺧﺖ و ﺟﻬﻞ ﭘﺮاﮐﻨﯿﻬﺎي آن را ﺟﺒﺮان و ﺗﻔﺮﻗﻪ آﻓﺮﯾﻨﯿﻬﺎي آن را ﺑﺎزﭘﺲ راﻧﺪه و دروﻏﻬﺎي آن را ﺑﺮ ﻣﻼ ﺳﺎﺧﺖ‬‫در اﺑﺘﺪاء ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ﺧﻮﯾﺶ و ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن ﻣﺂﺧﺬ و اﻃﻼﻋﺎت وﺳﯿﻊ ﻣﯽرود و ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺳﺎل از ﻋﻤﺮ ﺧﻮﯾﺶ را در اﯾﻦ راه‬‫ﺻﺮف ﻣﯽﮐﻨﺪ‪1 .‬‬‫در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﭘﺎﺳـﺦ دادن ﺑﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪﻫﺎي واﻫﯽ و ﺑﯽرﯾﺸﻪ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺎ ﯾﮏ ﺻـﺪم ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت اﯾﺸﺎن ﻫﻢ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﻮد‪ ،‬اّﻣﺎ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﺎ اﯾﻦ‬‫ﮐﺎر ﺧﻮد ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ ﻣﮑﺘﺐ ﺗﺸﯿﻊ و ژرفﻧﮕﺮي ﯾﮏ ﻋﺎﻟﻢ ﺷﯿﻌﯽ و اﺣﺘﺮام ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺑﻪ ﺷﻌﻮر اﻧﺴﺎﻧﯽ را ﺑﻪ ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬‫‪ -2‬ﺑﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺼـﺪ ﺗﺨﻄﺌﻪ و رّد ﻣـﺬﻫﺐ اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ) ع( ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺤﻘﯿﺮ ﻣﻔـﺎﻫﯿﻢ ﻋـﺎﻟﯽ اﺳـﻼم‪ ،‬رّد ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋـﺎدل‬‫ﻣﻌﺼﻮم ﺑﺮ ﺣﻖ‪ ،‬ﻃﺮﻓـﺪاري از ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺟﺒـﺎران‪ ،‬دور داﺷـﺘﻦ ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﺎن از ﭘﯿﺮوي ﻣﮑﺘﺒﯽ ﮐﻪ ﺑـﺎ ﻇﻠﻢ و ﻇـﺎﻟﻢ در ﺳﺘﯿﺰ اﺳﺖ و ﺧﯿـﺎﻧﺖ ﺑﻪ‬‫اﺳـﻼم و ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ اﺳﺖ و اﯾﻦ آﺛﺎر از ﺳـﻄﺢ ﯾﮏ ﺷـﻬﺮ و ﻣﻤﻠﮑﺖ ﺷﺮوع ﺷﺪه و داﻣﻨﻪ آن ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻋﺎﻟﯽ ﺑﺸﺮي ﻣﯽﮐﺸﺪ‪ .‬ﻟﺬا ﮐﺘﺎﺑﻬﺎﯾﯽ‬‫ﮐﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﻪ ﻗﺼﺪ دﻓﺎع و ﻧﻪ ﻫﺠﻮم در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﻨﺪ ﻧﻈﺮ ﻧﺎدرﺳﺖ دﯾﮕﺮان را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﯿﻌﻪ و ﭘﯿﺮوي از آل ﻣﺤﻤﺪ) ص(‬‫درﺳﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﮐﻢ ﮐﻢ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺣﻖ و ﻧﺰدﯾﮏ ﺷﺪن ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﻪ ﻫﻢ‪ -‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺻﺤﯿﺢ آن ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﻌﺪ دﯾﻨﯽ‬‫اﻫﻤﯿﺖ ﻫﺮ دﯾﻦ و ﻣﺮام ﺑﻪ ﻣﺤﺘﻮاي ﻋﻘﻠﯽ و ﻋﻠﻤﯽ آن اﺳﺖ و ﺑﻪ ﺑﯿـﺎن دﯾﮕﺮ ﻣﻬﻤـﺘﺮﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﯾـﮏ دﯾﻦ و ﻋﻘﯿـﺪه ﺑﺨﺶ اﺟﺘﻬـﺎدي آن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 28‬از ‪306‬‬‫اﺳـﺖ ﻧـﻪ ﺑﺨﺶ ﺗﻘﻠﯿـﺪي‪ .‬ﭼـﻮن اﯾﻦ ﺑﺨﺶ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫـﻮﯾﺖ اﻋﺘﻘـﺎدي و ﺷﺨﺼـﯿﺖ دﯾﻨﯽ ﻓﺮد را ﻣﯽﺳـﺎزد‪ .‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ ﮐﻮﺷـﻨﺪﮔﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ‬‫ﭘﯿﮕﯿﺮﯾﻬﺎي ﻋﻠﻤﯽ و ﭘﮋوﻫﺸـﻬﺎي ﺑﯿﮑﺮان ﺧﻮﯾﺶ ﻣﺒﺎﻧﯽ اﻋﺘﻘﺎدي را ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﻣﯽدﻫﻨﺪ و ﺣﺠﻢ دﻻﯾﻞ و ﻣﺴـﺘﻨﺪات دﯾﻦ را ﺑﺎﻻ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ و ﺑﺮ‬‫ﺗﻮان اﺳـﺘﺪﻻﻟﯽ و ﻧﯿﺮوي ﺑﺮﻫﺎﻧﯽ دﯾﻦ ﻣﯽاﻓﺰاﯾﻨـﺪ و ﻧﻘﺎط ﻧﯿﺎزﻣﻨـﺪ ﺑﻪ اﺳـﺘﻨﺎد و ﺑﯿﺎن را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺳﺎزﻧـﺪ و روﺷﻦ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬اﯾﻨﺎن در واﻗﻊ‬‫ﻫﻮﯾﺖ اﺳﺘﻮار دﯾﻦ را ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺟﺎذﺑﻪ ﻣﻨﻄﻖ ﻣﺴﺘﻘﻞ آﯾﯿﻦ ﺣﻖ را ﻧﯿﺮو ﻣﯽﺑﺨﺸﻨﺪ‪.‬‬‫‪ -4‬ﺑﻌﺪ اﺧﻼص‬‫ﻧﻘﺶ اﺧﻼـص در زﻧـﺪﮔﺎﻧﯽ و ﮐﺎرﻧـﺎﻣﻪ ﻋﺎﻟﻤـﺎن دﯾﻦ ﻣﺴـﺌﻠﻪاي اﺳﺖ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﻬﻢ‪ .‬اﮔﺮ زﻧـﺪﮔﯽ و ﮐـﺎر و زﻫـﺪ و وﻓﻮر اﺧﻼص ﻧﺰد اﯾﻦ‬‫ﻋﺎﻟﻤـﺎن ﺑـﺎ ﻋﺎﻟﻤـﺎن دﯾﮕﺮ ادﯾـﺎن و اﻗﻮام و ﯾـﺎ اﺳـﺘﺎدان و ﻣﺆﻟﻔـﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻫـﻞ ﻣﻘـﺎم و ﻣﺪرﮐﻨـﺪ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺷﻮد اﻫﻤﯿﺖ آﻧﭽﻪ ﯾﺎد ﺷـﺪ آﺷـﮑﺎر‬‫ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺑﺎ اﺧﻼص و ﺑﻠﻨﺪ ﻫﻤﺖ و ﺗﻘﻮي ﭘﯿﺸﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﮐﻪ در ﻃﻮل ﻗﺮون و اﻋﺼﺎر اﻧﻮاع ﻣﺼﺎﺋﺐ را ﺗﺤﻤﻞ ﮐﺮدﻧﺪ و ﻣﺸﻌﻞ ﻓﺮوزان ﺣﻖ و‬‫ﺣﻖﻃﻠﺒﯽ را ﺳﺮدﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﭼﻨﺎن ﺑﻮدﻧﺪ و ﭼﻨﺎن اﺧﻼﺻﯽ در ﮐﺎر و اﯾﻤﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻊ ﺧﻮﯾﺶ داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺑﻌﺪ اﻗﺘﺪا‬‫ﯾﻘﯿﻨـﺎ اﻃﻼـع از اﺣﻮال اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻋﺎﻟﻤـﺎن و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﮐﺎر و اﺧﻼص آﻧﺎن و ﮐﻮﺷﺸـﻬﺎي ﺑﯿﮑﺮاﻧﯽ ﮐﻪ در راه ﺧـﺪﻣﺘﻬﺎي ﻣﻘـﺪس و ﺑﺰرگ‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻋﺎﻣﻠﯽ ﺗﺮﺑﯿﺖ ﮐﻨﻨﺪه و ﺳﺎزﻧﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭼﻪ ﺑﺴـﯿﺎر ﻋﺎﻟﻤـﺎﻧﯽ ﮐﻪ در زﯾﺴـﺘﻨﺎﻣﻪ آﻧـﺎن آﻣـﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻـﺎﺣﺐ دوﯾﺴﺖ اﺛﺮ ﺑﻮدهاﻧـﺪ ﯾـﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ‪ .‬آﻧـﺎن از ﻫﻤﻪ ﻟﺤﻈـﺎت ﻋﻤﺮ اﺳـﺘﻔﺎده‬‫ﻣﯽﮐﺮدهاﻧﺪ و ﺑﺎ ﭼﺸﻢﭘﻮﺷﯽ از ﻫﻤﻪ ﺧﻮاﻫﺎﻧﯿﻬﺎ و ﻟّﺬﺗﻬﺎ دﺳﺖ ﺑﻪ اداي رﺳﺎﻟﺖ ﺧﻮﯾﺶ ﻣﯽزدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﺻـﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت روز و ﺷﺐ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻦ و ﺗﺤﻘﯿﻖ اﺧﺘﺼﺎص داده ﺑﻮد و ﺟﺰ ﺑﺮاي ﮐﺎرﻫﺎي ﺿـﺮوري از ﺟﺎي ﺧﻮد ﺑﺮﻧﻤﯽﺧﺎﺳﺖ و‬‫ﺟﺰ ﺑﻪ ﻗﺪر ﺿﺮورت ﻧﻤﯽﺧﻮرد و ﻧﻤﯽﺧﻮاﺑﯿﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ در اﻋﻤﺎل و ﻋﺒﺎدات ﺷﺮﻋﯽ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﻓﺮاﺋﺾ اﮐﺘﻔﺎء ﻣﯽﮐﺮد‪.‬‬‫ﺗـﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ راﺳﺖ وي از ﮐﺘﺎﺑﺖ ﺑﺎزﻣﺎﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎ دﺳﺖ ﭼﭗ ﺧﻮد ﻧﻮﺷﺖ‪ .‬ﻫﺮﮔﺎه از ﻧﺸﺴـﺘﻦ ﺧﺴـﺘﻪ ﻣﯽﺷـﺪ ﺑﻪ رو ﻣﯽﺧﻮاﺑﯿـﺪ و‬‫ﻣﯽﻧﻮﺷﺖ و اﮔﺮ ﺑـﺎز ﻫﻢ ﺧﺴـﺘﻪ ﻣﯽﺷـﺪ ﺑﻪ ﭘﺸﺖ ﻣﯽﺧﻮاﺑﯿـﺪ و ﮐﺘﺎب را روي ﺳـﯿﻨﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﮔـﺬاﺷﺖ و ﻣﯽﻧﻮﺷﺖ ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ آﯾـﮥ اﻟﻠّﻪ‬‫اﻟﻌﻈﻤﯽ ﻣﺮﻋﺸﯽ ﻧﺠﻔﯽ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﻓﺮزﻧﺪ اﯾﺸﺎن ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ »:‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺟﻨﺎزه اﯾﺸﺎن را روي ﻣﻐﺘﺴﻞ ﻗﺮار دادﻧﺪ اﺛﺮ ﻋﻤﯿﻖ‬‫ﯾﮏ ﺧﻂ اﻓﻘﯽ ﺑﺮ روي ﺳﯿﻨﻪ ﺷﺮﯾﻒ اﯾﺸﺎن ﮐﻪ ﺣﺎﮐﯽ از ﻣﺤﻞ ﻗﺮار دادن ﮐﺘﺎب ﺑﺮ آن ﺑﻮد دﯾﺪه ﺷﺪ‪«.‬‬‫درﺑﺎره ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨﺪي‪ -‬رﺣﻤﮥ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ‪ -‬ﻧﻮﺷـﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ از ﺑﺲ ﻧﻮﺷﺖ دﺳﺖ راﺳـﺘﺶ از ﮐﺎر اﻓﺘﺎد‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻌﻬﺪ ﺷـﻨﺎﺳﺎن اﯾﻨﺴﺎن ﺑﻪ‬‫ﺑﺎزﺳﺎزﯾﻬﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و اﻗﺪاﻣﺎت ﻋﻠﻤﯽ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﺑﺪﻧﯽ ﺧﻮد را در راه آرﻣﺎﻧﻬﺎي ﺑﻠﻨﺪ ﻧﻬﺎده و ﺑﺎ ﻫﻤﺖ ﺑﻠﻨﺪ ﺗﻦ ﺑﻪ رﻧﺞ داﺷﺘﻪاﻧﺪ‬‫ﺗﺎ ﺟﺎﻧﻬﺎي دﯾﮕﺮ ﻣﺮدﻣﺎن آﮔﺎه و آزاد ﮔﺮدد‪.‬‬‫) ‪ (1‬ﺗﻌﺪادي از ﻣﻨﺎﺑﻊ وي ﻣﺜﻞ زاد اﻟﻤﺴـﯿﺮ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﮐﻪ ﺑﻌﺪا ﺑﻪ ﺗﺸـﮑﯿﻞ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪ‪-‬‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و ﺗﻌﺪادي از آﻧﻬﺎ را در ﺿـﻤﻦ ﺳﻔﺮﻫﺎي ﺧﻮد ﺑﻪ ﺑﻼد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻔﺮ ﺣﺞ و ﻋﺘﺒﺎت ﺧﺮﯾﺪاري ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﺳﻔﺮﻫﺎ از‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎي ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺣﺮﻣﯿﻦ ﺷـﺮﯾﻔﯿﻦ و ﻋﺮاق ﻧﯿﺰ اﺳـﺘﻔﺎدهﻫﺎي ﻓﺮاواﻧﯽ ﺑﺮده و ﺑﻪ ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎي اﺻـﻠﯽ دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﻌـﺪادي از‬‫ﮐﺘﺐ ﻧﯿﺰ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻌﻀـﯽ ﻋﻠﻤﺎء ﺑﻪ درﺧﻮاﺳﺖ اﯾﺸﺎن ﺑﺮاﯾﺶ ﻓﺮﺳـﺘﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﺮاي اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﻌﻀﯽ ﻣﺼﺎدر ﻧﯿﺰ ﻧﺎﭼﺎر ﺷﺪه ﺗﺎ ﺑﺎ ﺗﻼش‬‫ﻓﺮاوان و ﯾﺎ ﺳﺨﺘﯽ از ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎي ﺧﺼﻮﺻﯽ اﻓﺮاد ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﺷـﯿﺦ آﻗـﺎ ﺑﺰرگ ﭘﺲ از ﺑﺮﺷـﻤﺮدن ﺗﺄﻟﯿﻔـﺎت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴـﺪ‪ »:‬اﻣﺮي ﻋﺠﯿﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎي ﻧﻔﯿﺲ و اﯾـﻦ داﯾﺮة اﻟﻤﻌﺎرفﻫـﺎي ﺑﺰرگ را ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ در ﺣـﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺟﺰ ﺑـﺎ ﮐﺎﻏـﺬ و ﻣﺮﮐﺐ اﺳـﻼﻣﯽ) ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺎﻏـﺬ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 29‬از ‪306‬‬‫ﻣﺮﮐﺒﯽ ﮐﻪ در ﺳـﺮزﻣﯿﻨﻬﺎي اﺳـﻼﻣﯽ و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﻬﯿﻪ ﻣﯽﺷﺪه اﺳﺖ( ﻧﻤﯽﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﻘﻮاي ﻓﺮاوان و ورع ﺑﺴﯿﺎر‬‫او ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺻﻮﻻ دوري وي از ﺑﮑﺎر ﺑﺮدن ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻏﯿﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﺸﻬﻮر ﻫﻤﮕﺎن اﺳﺖ«‪.‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت‬‫ﻣﯿﺮزاي ﺷـﯿﺮازي و ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث ﻧﻮري‪ ،‬ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺷﻬﺮﺳـﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺷﺮﯾﻒ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺧﺮاﺳﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺎج ﺳﯿﺪ‬‫اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺻﺪر‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ و اﮐﺜﺮ ﺑﺰرﮔﺎن آن زﻣﺎن‪ ،‬ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﺑﺴﯿﺎري ﺑﺮ آن ﮐﺘﺎب ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ و ﻋﺎﻟﻢ ﺟﻠﯿﻞ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﺑﻦ‬‫اﺣﻤﺪ اﻧﺼﺎري ﻫﻨﺪي ﺷـﯿﺮواﻧﯽ‪ ،‬رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻـﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم» ﺳﻮاﻃﻊ اﻷﻧﻮار ﻓﯽ ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار« ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده و در آن ﺗﺎ ﺑﯿﺴﺖ و‬‫ﻫﺸﺖ ﺗﻘﺮﯾﻆ از ﻋﻠﻤﺎء ﻃﺮاز اول ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺑﻌﻀﯽ از آﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺮﮐﺖ آن ﮐﺘﺎب در ﯾﮏ ﺳﺎل‬‫ﺟﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮي ﺷﯿﻌﻪ و ﻣﺴﺘﺒﺼﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘﺎب در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻨﺘﺨـﺒﯽ از اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب در ﺳـﺎل ‪ 1322‬ه‪ .‬ق ﺑـﻪ ﭼـﺎپ رﺳـﯿﺪه ﮐـﻪ در دو ﺑﺨﺶ ﻣﺮﺗـﺐ ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ ﺗﻘﺮﯾﻈﻬـﺎ و‬‫ﻧﺎﻣﻪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﺣﯿﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت رﺳـﯿﺪه و ﺑﺨﺶ دوم آﻧﻬﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از وﻓﺎت وي و ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪش ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮزاي ﺷﯿﺮازي در ﺑﺨﺸﯽ از ﻧﺎﻣﻪ ﺧﻮد ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬واﺣﺪ أﺣﺪ أﻗﺪس‪ -‬ﻋﺰت اﺳـﻤﺎﺋﻪ‪ -‬ﮔﻮاه اﺳﺖ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺷـﮑﺮ ﻧﻌﻤﺖ وﺟﻮد ﺷـﺮﯾﻒ را ﻣﯿﮑﻨﻢ و ﺑﻪ ﮐﺘﺐ و ﻣﺼـّﻨﻔﺎت رﺷـﯿﻘﻪ ﺟﻨﺎﺑﻌﺎﻟﯽ‬‫ﻣﺴـﺘﺄﻧﺴﻢ و ﺣﻖ زﺣﻤﺎت و ﺧـﺪﻣﺎت آن وﺟﻮد ﻋﺰﯾﺰ را در اﺳـﻼم ﻧﯿﮑﻮ ﻣﯽﺷـﻨﺎﺳﻢ‪ .‬اﻧﺼﺎف ﺗﻮان ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﺎﮐﻨﻮن در اﺳـﻼم در ﻓّﻦ ﮐﻼم‬‫ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﺎﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻧﺎﻓﻊ و ﺗﻤﺎم ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﮐﻪ از ﺣﺴﻨﺎت اﯾﻦ دﻫﺮ و ﻏﻨﺎﺋﻢ اﯾﻦ زﻣﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺮ ﻫﺮ ﻣﺴﻠﻢ ﻣﺘﺪﯾﻦ ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻋﻘﺎﺋﺪ و اﺻﻼح ﻣﻔﺎﺳﺪ ﺧﻮد ﺑﻪ آن ﮐﺘﺎب ﻣﺒﺎرك رﺟﻮع ﻧﻤﺎﯾﺪ و اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻫﺮ ﮐﺲ‬‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﻧﺤﻮ ﺗﻮاﻧﺪ در ﻧﺸـﺮ و ﺗﺮوﯾﺞ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد أﺣﻘﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﺳـﻌﯽ و ﮐﻮﺷـﺶ را ﻓﺮو ﮔﺬاﺷﺖ ﻧﺪارد ﺗﺎ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻧﻈﺮ اﺳﺖ اﻋﻼء ﮐﻠﻤﻪ‬‫ﺣﻖ و ادﺣﺎض ﺑﺎﻃﻞ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺧﺪﻣﺘﯽ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪﺗﺮ از اﯾﻦ ﺑﻄﺮﯾﻘﻪ ﺣّﻘﻪ و ﻓﺮﻗﻪ ﻧﺎﺟﯿﻪ ﮐﻤﺘﺮ در ﻧﻈﺮ اﺳﺖ‪«.‬‬‫و در ﻧﺎﻣﻪاي دﯾﮕﺮ ﮐﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫» ﻣﻦ در ﮐﺘﺎب ﺷـﻤﺎ‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﺎﻟﯽ و ارﺟﻤﻨـﺪ ﺧﻮاﻧﺪم‪ ،‬ﻧﺴـﯿﻢ ﺧﻮش ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷـﻤﺎ ﺑﺮاي ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮدهاﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺮ‬‫ﻫﺮ ﻣﺸﮏ ﭘﺮورده و ﻣﻌﺠﻮن دﻣﺎﻏﭙﺮوري ﺑﺮﺗﺮي دارد‪ .‬ﻋﺒﺎرات رﺳﺎي ﮐﺘﺎب‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﭘﺨﺘﮕﯽ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه اﺳﺖ و اﺷﺎرات ﺟﻬﻞ زداي آن ﻣﺎﯾﻪ‬‫دﻗﺖ و آﻣﻮﺧﺘﻦ‪ .‬و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ؟ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب از ﺳﺮﭼﺸـﻤﻪﻫﺎي ﻓﮑﺮي ﺗﺎﺑﻨﺎك ﻧﺸﺄت ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺠﺴـﻤﻪ اﺧﻼص‬‫و ﺗﻘﻮي ﺗﺄﻟﯿﻒ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آري ﮐﺘﺎب ﺑﺎﯾﺪ از اﯾﻦ دﺳﺖ ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﺆﻟﻒ از اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ و اﮔﺮ ﻏﯿﺮ از اﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺒﺎد و ﻣﺒﺎد‪«.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑـﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧـﺪراﻧﯽ ﻧﺎﻣﻪﻫـﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺑﺰرﮔـﺎن ﻫﻨـﺪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴـﺪ و در آﻧﻬﺎ از ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت اﯾﺸﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ‬‫ﻣﯽﮐﻨﺪ و آﻧﺎن را ﺗﺸﻮﯾﻖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﺎ دﯾﮕﺮ آﺛﺎر ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ را ﺑﻪ ﭼﺎپ ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺿـﻤﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﻔﺼﻠﯽ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻟﯿﺎﻗﺖ و ﻣﺘﺎﻧﺖ و اﺗﻘﺎن ﺗﺎ اﻵن از ﺑﻨﺎن ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻧﺤﺮﯾﺮي ﺳـﺮ ﻧﺰده و ﺗﺼﻨﯿﻔﯽ در اﺛﺒﺎت ﺣّﻘﯿﺖ ﻣﺬﻫﺐ و اﯾﻘﺎن ﺗﺎ اﯾﻦ زﻣﺎن‬‫از ﺑﯿﺎن ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺣﺒﺮ ﺧﺒﯿﺮي ﺻﺎدر و ﻇﺎﻫﺮ ﻧﮕﺸـﺘﻪ‪ .‬از ﻋﺒﻘﺎﺗﺶ راﺋﺤﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ وزان و از اﺳـﺘﻘﺼﺎﯾﺶ اﺳـﺘﻘﺼﺎ ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ دﻻﺋﻞ ﻋﯿﺎن و ﻟّﻠﻪ دّر‬‫ﻣﺆﻟّﻔﻬﺎ و ﻣﺼّﻨﻔﻬﺎ‪«...‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﻗﻤﯽ در ﻓﻮاﺋﺪ اﻟﺮﺿﻮﯾﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 30‬از ‪306‬‬‫» وﺟﻮد آﻧﺠﻨﺎب از آﯾﺎت اﻟﻬﯿﻪ و ﺣﺠـﺞ ﺷـﯿﻌﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﺑﻮد ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﺘﺎب ﻣﺴـﺘﻄﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﮐﻪ از ﻗﻠﻢ دررﺑﺎر آن ﺑﺰرﮔﻮار‬‫ﺑﯿﺮون آﻣﺪه ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﺪ ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ در ﻓﻦ ﮐﻼم ﺳّﯿﻤﺎ در ﻣﺒﺤﺚ اﻣﺎﻣﺖ از ﺻﺪر اﺳﻼم ﺗﺎﮐﻨﻮن اﺣﺪي ﺑﺪان ﻣﻨﻮال ﺳﺨﻦ ﻧﺮاﻧﺪه و ﺑﺮ آن‬‫ﻧﻤﻂ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻧﭙﺮداﺧﺘﻪ و اﻟﺤﻖ ﻣﺸﺎﻫﺪ و ﻋﯿﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺣﺎﻃﻪ و اﻃﻼع و ﺳﻌﻪ ﻧﻈﺮ و ﻃﻮل ﺑﺎع ﻧﯿﺴﺖ ﺟﺰ ﺑﺘﺄﯾﯿﺪ و اﻋﺎﻧﺖ ﺣﻀﺮت إﻟﻪ‬‫و ﺗﻮﺟﻪ ﺳﻠﻄﺎن ﻋﺼﺮ روﺣﻨﺎ ﻟﻪ ﻓﺪاه«‪.‬‬‫ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫اداﻣﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ )ﻗﺴﻤﺖ ﺳﻨﺪ(‬‫ﺟﻮاب ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ‬‫ﻃﺒﻘﺎت راوﯾﺎن اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ از ﻗﺮن دوم ﺗﺎ ﻗﺮن ﺳﯿﺰدﻫﻢ‬‫ﺗﺘﻤﻪ راوﯾﺎن ﻗﺮن ﻫﻔﺘﻢ‬‫‪ -112‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻘﻤﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻨﻈﺎم اﻻﻋﺮج(‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻏﺮاﺋﺐ اﻟﻘﺮآن« ﺑﺘﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ َو اْﻋَﺘِﺼُﻤﻮا ﺑ َِﺤﺒِْﻞ اﻟﱠﻠِﻪ َﺟِﻤﯿﻌًﺎ‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪] :‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﺘﯿﻦ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض‬‫و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ‪.‬‬
‫و ﮐﻤﺎل ﺟﻼﻟﺖ و اﻋﺘﺒﺎر و ﻋﻈﻤﺖ و اﺷـﺘﻬﺎر و وﺛﻮق و اﻋﺘﻤﺎد و ﺷﻤﻮخ و اﺳﺘﻨﺎد ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري و ﺗﻔﺴﯿﺮ او ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻨﻌﺎم در ﻣﺠّﻠﺪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺘﻔﺼﯿﻞ ﺗﻤﺎم ﻣﺒّﯿﻦ ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬ﻓﻠﯿﺮاﺟﻊ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﻣﻔﺴـﺮﻫﻢ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻧﻈﺎم اﻟـّﺪﯾﻦ اﻷﻋﺮج‪ ،‬اﻟّـﺬي أﺗﻘﻦ ﻋﻨـﺪﻫﻢ ﻫـﺬه اﻟـّﺼ ﻨﺎﻋﮥ و أﻧﻀﺞ‪ ،‬ﻗﺪ أورد ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮه و أدرج‪ ،‬ﻓﺄﺑﺎن‬‫ﺑﺎﺛﺒـﺎﺗﻪ ﻻﺣﺐ اﻟّﻄﺮﯾﻖ و واﺿـﺢ اﻟﻤﻨﻬـﺞ‪ ،‬و أﻟﺠﺄ اﻟّﻨﺎﻇﺮ اﻟﻤﺘﺒـّﺼ ﺮ إﻟﯽ اﻟﺤﻖ اﻟﻤﺒﯿﻦ و أﺣﺮج‪ ،‬و أﻗﻠﻖ اﻟﺠﺎﺣـﺪ اﻟﻤﺘﻌّﻨﺖ ﻓﯽ اﻟﺒﺎﻃﻞ اﻟﻤﻬﯿﻦ و‬‫أزﻋﺞ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺆﺛﺮ ﺑﻌﺪ ﻫﺬا اﻟﺠﺤﻮد و اﻟّﺼﺪود اﻷﻋﻮج‪ ،‬و ﻻ ﯾﺨﺘﺎر اﻹﻧﮑﺎر و اﻹﻟﻄﺎط اﻷﺳـﻤﺞ‪ ،‬و اﻻﻣﻦ أوﻗﺪ ﻧﺎر اﻟﻀﺎد ﻓﺄﺿﺮﻣﻬﺎ و اﻟﻌﺞ‪ ،‬و‬‫ﺣﯿﻦ ﺷّﺐ ﻟﻈﺎﻫـﺎ و ﻋﻼﺳـﻨﺎﻫﺎ رام اﻟﺘﺨّﻠﺺ ﻣﻨﻬـﺎ و ﻻـ ﻣﻠﺤـﺞ‪ ،‬أﻻـ ﻓﻤﻦ آل إﻟﯽ اﻟّﺼﻮاب اﻟـّﺼ ﺮﯾﺢ أﻓﻠـﺢ و أﻓﻠـﺞ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻣـﺎل إﻟﯽ اﻟﺨﻄﺎء‬‫اﻟﻔﻀﯿﺢ ﻣﺠﻤﺞ و ﻟﺠﻠﺞ‪ ،‬و ﻣﻦ راﻗﻪ ﻣﻦ اﻟﺤﻠﻮة اﻟﺨﻀﺮة اﻟّﺰﺑﺮج اﻟﻤﺰﺑﺮج‪ ،‬آﺛﺮ ﻟﺪﻧﯿﺎه اﻟﻤﺸﻮف اﻟﻤﻌﻠﻢ و ﻟﺪﯾﻨﻪ اﻟﺰاﺋﻒ اﻟﺒﻬﺮج‪.‬‬‫‪ -113‬أﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻔﺮﻏﺎﻧﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﺷﺮح ﻓﺎرﺳﯽ ﻗﺼﯿﺪه ﺗﺎﺋّﯿﻪ« اﺑﻦ اﻟﻔﺎرض ﺑﺸﺮح ﺷﻌﺮ‪:‬‬‫و أوﺿﺢ ﺑﺎﻟّﺘﺄوﯾﻞ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﺸﮑﻼ ﻋﻠّﯽ ﺑﻌﻠﻢ ﻧﺎﻟﻪ ﺑﺎﻟﻮﺻّﯿﮥ‬‫ﻋﻠﯽ ﻣـﺎ ﻧﻘـﻞ ﻋﻨﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﭘﯿـﺪا و روﺷﻦ ﮐﺮد ﻋﻠﯽ ﺑﺘﺄوﯾـﻞ آﻧﭽﻪ ﻣﺸـﮑﻞ ﺑـﻮد و ﭘﻮﺷـﯿﺪه ﺑﻮد از ﻣﻌﻨﯽ و ﻣﺮاد ﻗﺮآن و ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺮ ﻏﯿﺮ او از‬‫ﺻﺤـﺎﺑﻪ ﺧﺼﻮﺻـﺎ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در آن ﻣﻌﺮض ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﻟﻮ ﻻ ﻋﻠﯽ ﻟﻬﻠﮏ ﻋﻤﺮ! ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ﺑﯿﺎن ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﯾﻦ ﻣﺸـﮑﻼت را ﻣﺘﻌّﺮض ﮔﺸـﺘﻪ‬‫ﺑﻮد ﺑﻌﻠﻤﯽ ﮐﻪ ﺑﻮي ﻣﯿﺮاث رﺳﯿﺪه ﺑﻮد از ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻮﺻّﯿﺘﯽ ﮐﻪ از ﺟﻬﺖ وي ﻓﺮﻣﻮده ﺑﻮد‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 31‬از ‪306‬‬‫إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‬‫‪ ،‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪474 :‬‬‫ﺳﻪ ﺑﺎره و ﺑﺎز ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫أﻧﺖ ﻣّﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﻏﯿﺮ أﻧّﻪ ﻻ ﻧﺒّﯽ ﺑﻌﺪي‪،‬‬‫و ﺑﺂﻧﭽﻪ ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻋﻠﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ‬‫[ اﻧﺘﻬﯽ ﮐﻼم اﻟﻔﺮﻏﺎﻧﯽ‪.‬‬‫و ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﻣﺒﻬﺮه و ﻣﻌـﺎﻟﯽ ﻣﺰﻫﺮه ﻋّﻠـﺎﻣﻪ ﻓﺮﻏـﺎﻧﯽ ﺑﺮ ﻧـﺎﻇﺮ »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« ذﻫﺒﯽ و »ﻧﻔﺤـﺎت اﻷـﻧﺲ« ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺟﺎﻣﯽ و »ﮐﺘﺎﺋﺐ‬‫أﻋﻼم اﻷﺧﯿﺎر ﻣﻦ ﻓﻘﻬﺎء ﻣﺬﻫﺐ اﻟّﻨﻌﻤﺎن اﻟﻤﺨﺘﺎر« ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﮑﻔﻮي و »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯽ و ﻏﯿﺮ‬‫آن واﺿﺢ و آﺷﮑﺎرﺳﺖ‪ .‬و ﻗﺪ ﺳﺒﻖ ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻨﯿﻞ ﻓﯽ ﻣﺠّﻠﺪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﯿﺎﻧﻬﺎ ﺑﺎﻟّﺘﻔﺼﯿﻞ‪.‬‬‫در اﯾﻨﺠﺎ اﮐﺘﻔﺎ ﺑﺮ ﻋﺒﺎرت »ﻧﻔﺤﺎت اﻻﻧﺲ« ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺟﺎﻣﯽ ﻣﯽرود‪ ،‬و ﻫﯽ ﻫﺬه‪] :‬و ﺷﯿﺦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻔﺮﻏﺎﻧﯽ‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬وي‬‫از أﮐﻤﻞ أرﺑﺎب ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻓﺮﻏﺎﻧﯽ ﻋﺮﻓﺎن و أﮐﺎﺑﺮ أﺻﺤﺎب ذوق و وﺟﺪان ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﯿﭻ ﮐﺲ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻋﻠﻢ ﺣﻘﯿﻘﺖ را ﭼﻨﺎن‬‫ﻣﻀـﺒﻮط و ﻣﺮﺑﻮط ﺑﯿﺎن ﻧﮑﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ وي در دﯾﺒﺎﺟﻪ »ﺷـﺮح ﻗﺼـﯿﺪه ﺗﺎﺋﯿﻪ« ﻓﺎرﺿـّﯿﻪ ﺑﯿﺎن ﮐﺮده اﺳﺖ أّوﻻ آن را ﺑﻌﺒﺎرت ﻓﺎرﺳـﯽ ﺷـﺮح‬‫ﮐﺮده ﺑﻮد و ﺑﺮ ﺷـﯿﺦ ﺧﻮد ﺷـﯿﺦ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﻗﻮﻧﻮي ﻗّﺪس ﺳـّﺮه ﻋﺮض ﻓﺮﻣﻮده و ﺷـﯿﺦ آن را اﺳـﺘﺤﺴﺎن ﺑﺴﯿﺎر ﮐﺮده و درﯾﻦ ﺑﺎب ﭼﯿﺰي‬‫ﻧﻮﺷـﺘﻪ و ﺷـﯿﺦ ﺳـﻌﯿﺪ آن ﻧﻮﺷـﺘﻪ را ﺑﻌﯿﻨﻪ ﺑﺮ ﺳﺒﯿﻞ ﺗﺒّﺮك و ﺗﯿّﻤﻦ در دﯾﺒﺎﺟﻪ ﺷﺮح ﻓﺎرﺳﯽ ﺧﻮد درج ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬و ﺛﺎﻧﯿﺎ از ﺑﺮاي ﺗﻌﻤﯿﻢ و‬‫ﺗﺘﻤﯿـﻢ ﻓﺎﺋـﺪه آن را ﺑﻌﺒـﺎرت ﻋﺮﺑﯽ ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده و ﻓﻮاﺋـﺪ دﯾﮕﺮ ﺑﺮ آن ﻣﺰﯾـﺪ ﺳـﺎﺧﺖ‪ ،‬ﺟﺰاه اﻟﱠﻠﻪ ﻋـﻦ اﻟّﻄـ ﺎﻟﺒﯿﻦ ﺧﯿﺮ اﻟﺠﺰاء‪ .‬و وﯾﺮا ﺗﺼــﻨﯿﻒ‬‫دﯾﮕﺮﺳﺖ ﻣﺴـّﻤﯽ ﺑﻪ »ﻣﻨﺎﻫـﺞ اﻟﻌﺒـﺎد إﻟﯽ اﻟﻤﻌـﺎد« در ﻣﯿـﺎن ﻣـﺬاﻫﺐ أﺋﻤﻪ أرﺑﻌﻪ رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ أﺟﻤﻌﯿﻦ در ﻣﺴﺎﺋـﻞ ﻋﺒﺎدات و ﺑﻌﻀـﯽ‬‫ﻣﻌﺎﻣﻼت ﮐﻪ ﺳﺎﻟﮑﺎن اﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ را از آن ﭼﺎره ﻧﯿﺴﺖ و در ﺑﯿﺎن آداب ﻃﺮﯾﻘﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از ﺗﺼـﺤﯿﺢ أﺣﮑﺎم ﺷـﺮﯾﻌﺖ ﺳﻠﻮك راه ﺣﻘﯿﻘﺖ‬‫ﺑﯽ آن ﻣﯿّﺴﺮ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و اﻟﺤﻖ آن ﮐﺘﺎﺑﯿﺴﺖ ﺑﺲ ﻣﻔﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﺎ ﻻ ﺑّﺪ ﻫﺮ ﻃﺎﻟﺐ و ﻣﺮﯾﺪ اﺳﺖ‪ .‬إﻟﺦ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﻔﺮﻏـﺎﻧﯽ ﺷـﯿﺨﻬﻢ اﻟّﺴـ ﻌﯿﺪ اﻟﻤﺴـﻌﻮد‪ ،‬و ﺣﺒﺮﻫﻢ اﻟﺤﻤﯿـﺪ اﻟﻤﺤﻤﻮد‪ ،‬ﻗـﺪ أﺛﺒﺖ ﻫـﺬا اﻟﺨﺒﺮ اﻟّﻨﺎﻓـﺢ ﮐﺎﻷزﻫﺎر و اﻟﻮرود‪ ،‬اﻟﻌﺎﻃﺮ ﮐﺎﻟﻘﺘﺎر‬‫اﻟّﺴﺎﻃﻊ ﻣﻦ اﻟﻌﻮد‪ ،‬ﻓﺎﻟﻌﺠﺐ ﮐّﻞ اﻟﻌﺠﺐ ﻣﻦ اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﻌﻨﻮد‪ ،‬و اﻟﻤﻨﮑﺮ اﻟﮑﻨﻮد‪ ،‬ﮐﯿﻒ ﻻ ﯾﺰﻋﻪ وازع ﻋﻦ اﻻﻧﮑﺎر و اﻟﺠﺤﻮد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪475 :‬‬‫و ﻻ ﯾﺼﺮﻓﻪ ﺻﺎرف ﻋﻦ اﻟﺒﻐﯽ و اﻟﻤﺮود‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﺻﻢ ﻋﻦ ﺷّﺮ ﮐّﻞ ﻣﻌﺎﻧﺪ ﺣﺴﻮد ﻟﺪود‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻮاﻗﯽ ﻋﻦ زﯾﻎ ﮐّﻞ ﺣﯿﻮد ﻣﯿﻮد‪.‬‬‫راوﯾﺎن ﻗﺮن ﻫﺸﺘﻢ‬‫‪ -114‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﮑﺮم اﻻﻧﺼﺎري اﻻﻓﺮﯾﻘﯽ اﻟﻤﺼﺮي‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ از ﻋﺒﺎرات »ﻟﺴﺎن اﻟﻌﺮب« ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ در ﺗﺨﺮﯾﺞ اﺑﻦ إﺳـﺤﺎق و أزﻫﺮي ﻣﺬﮐﻮر ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬واﺿﺢ و آﺷﮑﺎر ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬و‬‫ﻧﯿﺰ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻌﺮب« در ﻟﻐﺖ »ﺣﺒﻞ« ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻷزﻫﺮي ﻣﺴﻄﻮرﺳﺖ‪] :‬‬‫و ﻓﯽ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ :‬أوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﮑﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﺣـﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵـﺧﺮ و ﻫﻮ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒـﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ‬‫اﻟّﺴﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض‪.‬‬‫أي‪ :‬ﻧﻮر ﻣﻤـﺪود‪ .‬ﻗـﺎل أﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر‪ :‬ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﺗّﺼـﺎل ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ و إن ﮐﺎن ﯾﺘﻠﯽ ﻓﯽ اﻷرض و ﯾﻨﺴـﺦ و ﯾﮑﺘﺐ‪ ،‬و ﻣﻌﻨﯽ‬‫اﻟﺤﺒﻞ اﻟﻤﻤﺪود‪ :‬ﻧﻮر ﻫﺪاه‪ ،‬و اﻟﻌﺮب ﺗﺸّﺒﻪ اﻟّﻨﻮر اﻟﻤﻤﺘّﺪ ﺑﺎﻟﺤﺒﻞ و اﻟﺨﯿﻂ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﺣﱠﺘﯽ َﯾَﺘَﺒﱠﯿَﻦ ﻟَُﮑُﻢ اﻟ َْﺨﯿُْﻂ اﻟ َْﺄﺑ َْﯿُﺾ ﻣَِﻦ اﻟ َْﺨﯿِْﻂ اﻟ َْﺄْﺳَﻮِد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 32‬از ‪306‬‬‫ﻣَِﻦ اﻟ َْﻔْﺠِﺮ‬‫‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻧﻮر اﻟـّﺼ ﺒﺢ ﻣﻦ ﻇﻠﻤﮥ اﻟﻠﯿﻞ‪ .‬ﻓﺎﻟﺨﯿﻂ اﻷﺑﯿﺾ ﻫﻮ ﻧﻮر اﻟـّﺼ ﺒﺢ إذ ﺗﺒّﯿﻦ ﻟﻸﺑﺼﺎر و اﻧﻔﻠﻖ‪ ،‬و اﻟﺨﯿﻂ اﻷﺳﻮد دوﻧﻪ ﻓﯽ اﻹﻧﺎرة ﻟﻐﻠﺒﮥ ﺳﻮاد‬‫اﻟّﻠﯿﻞ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻟﺬﻟﮏ ﻧﻌﺖ ﺑﺎﻷﺳﻮد و ﻧﻌﺖ اﻵﺧﺮ ﺑﺎﻷﺑﯿﺾ‪ ،‬و اﻟﺨﯿﻂ و اﻟﺤﺒﻞ ﻗﺮﯾﺒﺎن ﻣﻦ اﻟّﺴﻮاء‪.‬‬‫و ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ آﺧﺮ‪ :‬و ﻫﻮ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺘﯿﻦ‪ .‬أي‪ :‬ﻧﻮر ﻫﺪاه‪ ،‬و ﻗﯿﻞ ﻋﻬﺪه و أﻣﺎﻧﻪ اﻟّﺬي ﯾﺆﻣﻦ ﻣﻦ اﻟﻌﺬاب‪ ،‬و اﻟﺤﺒﻞ‪ :‬اﻟﻌﻬﺪ و اﻟﻤﯿﺜﺎق ‪.‬‬
‫و ﻋﻼﻣﻪ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻓﺮﯾﻘﯽ از أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺎﻫﺮﯾﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﺻﺪور و أﻋﺎﻇﻢ ﺑﺎرﻋﯿﻦ ﻣﺤﺮزﯾﻦ ﻓﻀﻞ ﻣﺸﻬﻮر ﻧﺰد ﺳّﻨّﯿﻪ ﺑﻮده‪.‬‬‫ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ أﯾﺒﮏ اﻟّﺼﻔﺪي در ﮐﺘﺎب »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﮑّﺮم‪ -‬ﺑﺘﺸﺪﯾﺪ اﻟّﺮاء‪ -‬ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻷﻧﺼﺎري اﻟّﺮوﯾﻔﻌﯽ اﻹﻓﺮﯾﻘﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻦ ﻣﻨﻈﻮر اﻓﺮﯾﻘﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﻟﺴﺎن‬‫اﻟﻌﺮب ﺛّﻢ اﻟﻤﺼـﺮي‪ ،‬اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺟﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬ﻣﻦ وﻟﺪ روﯾﻔﻊ اﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻟـّﺼ ﺤﺎﺑّﯽ‪ .‬وﻟﺪ أّول ﺳـﻨﮥ ﺛﻠﺜﯿﻦ‪ ،‬و ﺳﻤﻊ ﻣﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﺑﻦ‬‫اﻟﺨﯿﻠﯽ و ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﻄﻔﯿﻞ و ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺑﻦ ﺣﺎﺗﻢ و اﺑﻦ اﻟﻤﻘﯿﺮ وﻃﺎء؟؟؟ ة‪ ،‬و ﺗﻔّﺮد و ﻋّﻤﺮ و ﮐﺒﺮ و أﮐﺜﺮوا ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﺎﺿﻼ‪ ،‬و ﻋﻨﺪه‬‫ﺗﺸّﯿﻊ ﺑﻼ رﻓﺾ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪476 :‬‬‫ﻣﺎت ﻓﯽ ﺷـﻌﺒﺎن ﺳـﻨﮥ إﺣـﺪي ﻋﺸـﺮة و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺧﺪم ﻓﯽ اﻹﻧﺸﺎء ﺑﻤﺼـﺮ ﺛّﻢ وﻟﯽ ﻧﻈﺮ ﻃﺮاﺑﻠﺲ‪ ،‬ﮐﺘﺐ ﻋﻨﻪ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﺷـﻤﺲ اﻟّﺪﯾﻦ‪ .‬أﺧﺒﺮﻧﯽ‬‫اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻷـﺛﯿﺮ اﻟـّﺪﯾﻦ ﻣﻦ ﻟﻔﻈﻪ ﻗﺎل‪ :‬وﻟـﺪ اﻟﻤـﺬﮐﻮر ﯾﻮم اﻹﺛﻨﯿﻦ اﻟّﺜﺎﻧﯽ و اﻟﻌﺸـﺮﯾﻦ ﻣﻦ اﻟﻤﺤّﺮم ﺳـﻨﮥ ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ و ﻫﻮ ﮐﺎﺗﺐ اﻹﻧﺸﺎء‬‫اﻟّﺸﺮﯾﻒ‪ ،‬و اﺧﺘﺼﺮ ﮐﺘﺒﺎ و ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟّﻨﺴﺦ ذا ﺧّﻂ ﺣﺴﻦ و ﻟﻪ أدب و ﻧﻈﻢ و ﻧﺜﺮ‪ ،‬إﻟﺦ ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﺎﮐﺮ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﮑﺘﺒﯽ در »ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﮑّﺮم‪ -‬ﺑﺘﺸﺪﯾﺪ اﻟّﺮاء‪ -‬اﺑﻦ ﻋﻠّﯽ اﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻷﻧﺼﺎري اﻟّﺮوﯾﻔﻌﯽ‬‫ﺛّﻢ اﻟﻤﺼﺮّي‪.‬‬‫اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺟﻤﺎل اﻟـّﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﮑّﺮم‪ ،‬ﻣﻦ وﻟﺪ روﯾﻔﻊ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻷﻧﺼﺎري‪ ،‬وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺳـّﺘﻤﺎﺋﮥ و ﮐﺎن ﻓﺎﺿـﻼ و ﻋﻨﺪه ﺗﺸـّﯿﻊ ﺑﻼ رﻓﺾ‪،‬‬‫ﻣﺎت ﻓﯽ ﺷـﻌﺒﺎن ﺳـﻨﮥ إﺣﺪي ﻋﺸـﺮة و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﺧﺪم ﻓﯽ اﻹﻧﺸﺎء ﺑﻤﺼـﺮ ﺛّﻢ وﻟﯽ ﻧﻈﺮ ﻃﺮاﺑﻠﺲ‪ ،‬و ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺨّﻂ‪ ،‬اﺧﺘﺼﺮ ﮐﺘﺒﺎ ﮐﺜﯿﺮة و ﻟﻪ‬‫اﻟّﻨﻈﻢ و اﻟّﻨﺜﺮ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﺷﻌﺮه رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪:‬‬‫ﺿﻊ ﮐﺘﺎﺑﯽ إذا أﺗﺎك إﻟﯽ اﻷر ض ﺛّﻢ ﻗّﻠﺒﻪ )ﻓﯽ ﺻﺢ ظ( ﯾﺪﯾﮏ ﻟﻤﺎﻣﺎ‬‫ﻓﻌﻠﯽ ﺧﺘﻤﻪ و ﻓﯽ ﺟﺎﻧﺒﯿﻪ ﻗﺒﻞ ﻗﺪ وﺿﻌﺘﻬّﻦ ﺗﻮأﻣﺎ‬‫ﮐﺎن ﻗﺼﺪي ﺑﻬﺎ ﻣﺒﺎﺷﺮة اﻷر ض و ﮐّﻔﯿﮏ ﺑﺎﻟّﺘﺜﺎﻣﯽ إذا ﻣﺎ‬‫و ﻗﺎل أﯾﻀﺎ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫اﻟّﻨﺎس ﻗﺪ أﺛﻤﻮا ﻓﯿﻨﺎ ﺑﻈّﻨﻬﻢ و ﺻّﺪﻗﻮا ﺑﺎﻟّﺬي أدري و ﺗﺪرﯾﻨﺎ‬‫ﻣﺎ ذا ﯾﻀّﺮك ﻓﯽ ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻗﻮﻟﻬﻢ؟ ﺑﺄن ﺗﺤّﻘﻖ ﻣﺎ ﻓﯿﻨﺎ ﯾﻈّﻨﻮﻧﺎ!‬‫ﺣﻤﻠﯽ و ﺣﻤﻠﮏ ذﻧﺒﺎ واﺣﺪا ﺛﻘﮥ ﺑﺎﻟﻌﻔﻮ أﺟﻤﻞ ﻣﻦ إﺛﻢ اﻟﻮري ﻓﯿﻨﺎ!‬‫و ﻗﺎل أﯾﻀﺎ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫ﺗﻮّﻫﻢ ﻓﯿﻨﺎ اﻟّﻨﺎس أﻣﺮا و ﺻّﻤﺖ ﻋﻠﯽ ذاك ﻣﻨﻬﻢ أﻧﻔﺲ و ﻗﻠﻮب‬‫و ﻇﻨﻮا و ﺑَْﻌَﺾ اﻟﱠﻈﱢﻦ ِإﺛ ٌْﻢ‬‫و ﮐﻠّﻬﻢ ﻻﻗﻮاﻟﻪ ﻓﯿﻨﺎ ﻋﻠﯿﻪ ذﻧﻮب‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺗﺤّﻘﻖ ﻇﻨﻬﻢ ﻟﻨﺮﯾﺤﻬﻢ ﻣﻦ اﻹﺛﻢ ﻓﯿﻨﺎ ﻣّﺮة و ﻧﺘﻮب‬‫أﺧﺬه ﻣﻦ ﻗﻮل اﻟﻘﺎﺋﻞ ﺣﯿﺚ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻗﻢ ﺑﻨﺎ ﺗﻔﺪﯾﮏ ﻧﻔﺴﯽ ﻧﺠﻌﻞ اﻟﺸّﮏ ﯾﻘﯿﻨﺎ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪477 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 33‬از ‪306‬‬‫ﻓﺈﻟﯽ ﮐﻢ؟ ﯾﺎ ﺣﺒﯿﺒﯽ!* ﯾﺄﺛﻢ اﻟﻘﺎﺋﻞ ﻓﯿﻨﺎ و أﺧﺬ ﻫﺬا ﻣﻦ ﻗﻮل اﻷّول‪:‬‬‫ﻻ أﻧﺲ‪ ،‬ﻻ أﻧﺲ ﻗﻮﻟﻬﺎ ﺑﻤﻨﯽ‪ :‬و ﯾﺤﮏ إّن اﻟﻮﺷﺎة ﻗﺪ ﻋﻠﻤﻮا‬‫و ﻧّﻢ واش ﺑﻨﺎ ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻬﺎ‪ :‬ﻫﻞ ﻟﮏ ﯾﺎ ﻫﻨﺪ و اﻟّﺬي زﻋﻤﻮا؟!‪:‬‬‫ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﻟﻤﺎ ذا ﺗﺮي؟ ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻬﺎ‪ :‬ﮐﯿﻼ ﺗﻀﯿﻊ اﻟّﻈﻨﻮن و اﻟّﺘﻬﻢ!‬‫و ﻣﻦ ﺷﻌﺮ اﺑﻦ اﻟﻤﮑﺮم‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫ﺑﺎﻟّﻠﻪ إن ﺟﺰت ﺑﻮادي اﻷراك و ﻗّﺒﻠﺖ أﻏﺼﺎﻧﻪ اﻟﺨﻀﺮ ﻓﺎك‬‫اﺑﻌﺚ إﻟﯽ اﻟﻤﻤﻠﻮك ﻣﻦ ﺑﻌﻀﻪ ﻓـﺈﻧّﯽ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻟﯽ ﺳﻮاك![‪ .‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »درر ﮐﺎﻣﻨﻪ ﻓﯽ أﻋﯿﺎن اﻟﻤﺎﺋـﮥ اﻟﺜﺎﻣﻨﻪ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ‬‫ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﮑّﺮم ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻷﻧﺼﺎري اﻹﻓﺮﯾﻘﯽ ﺛّﻢ اﻟﻤﺼـﺮي ﺟﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬ﮐﺎن ﯾﻨﺴﺐ إﻟﯽ روﯾﻔﻊ ﺑﻦ‬‫ﺛﺎﺑﺖ اﻷﻧﺼﺎري‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ‪ 630‬ﻓﯽ اﻟﻤﺤّﺮم و ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ اﺑﻦ اﻟﻤﻘﯿﺮ و ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﺑﻦ ﺣﺎﺗﻢ و ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﻄﻔﯿﻞ و ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﻟﻤﺨﯿﻠﯽ و‬‫ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﻋّﻤﺮ و ﮐﺒﺮ و ﺣـّﺪث ﻓـﺄﮐﺜﺮوا ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻣﻐﺮّي ﺑﺎﺧﺘﺼﺎر ﮐﺘﺐ اﻷدب اﻟﻤﻄّﻮﻟـﮥ‪ ،‬اﺧﺘﺼـﺮ »اﻷﻏﺎﻧﯽ« و »اﻟﻌﻘـﺪ« و »اﻟـﺬﺧﯿﺮة« و‬‫»ﻧﺸﻮان اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة« و »ﻣﻔﺮدات اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻄﺎر« و اﻟّﺘﻮارﯾﺦ اﻟﮑﺒﺎر‪ ،‬و ﮐﺎن ﻻ ﯾﻤّﻞ ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ .‬ﻗﺎل اﻟّﺼﻔﺪّي‪:‬‬‫ﻻ أﻋﺮف ﻓﯽ اﻷدب و ﻏﯿﺮه ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻣﻄّﻮﻻ إﻟّﺎ و ﻗـﺪ اﺧﺘﺼـﺮه! ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﯽ وﻟـﺪه ﻗﻄﺐ اﻟّﺪﯾﻦ أﻧّﻪ ﺗﺮك ﺑﺨّﻄﻪ ﺧﻤﺴـﻤﺎﺋﮥ ﻣﺠّﻠﺪة! و ﯾﻘﺎل إنّ‬‫اﻟﮑﺘﺐ اﻟّﺘﯽ ﻋﻠّﻘﻬﺎ ﺑﺨّﻄﻪ ﻣﻦ ﻣﺨﺘﺼـﺮاﺗﻪ ﺧﻤﺴـﻤﺎﺋﮥ ﻣﺠﻠّﺪة! )ﻗﻠﺖ(‪ :‬و ﺟﻤﻊ ﻓﯽ اﻟﻠّﻐﮥ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺳـّﻤﺎه »ﻟﺴﺎن اﻟﻌﺮب« ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﺑﯿﻦ »اﻟّﺘﻬﺬﯾﺐ« و‬‫»اﻟﻤﺤﮑﻢ« و »اﻟـّﺼ ﺤﺎح« و »اﻟﺠﻤﻬﺮة« و »اﻟّﻨﻬﺎﯾﮥ« و »ﺣﺎﺷﯿﮥ اﻟّﺼﺤﺎح« ﺟّﻮده ﻣﺎ ﺷﺎء و رﺗّﺒﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ »اﻟّﺼﺤﺎح« و ﻫﻮ ﮐﺒﯿﺮ‪ .‬و ﺧﺪم ﻓﯽ دﯾﻮان‬‫اﻻﻧﺸﺎء ﻃﻮل ﻋﻤﺮه و وﻟﯽ ﻗﻀﺎء ﻃﺮاﺑﻠﺲ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﻨﺪه ﺗﺸّﯿﻊ ﺑﻼ رﻓﺾ‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن‪:‬‬‫أ ﻧ ﺸ ﺪ ﻧ ﯽ ﻟﻨ ﻔ ﺴ ﻪ ‪:‬‬
‫ﺿﻊ ﮐﺘﺎﺑﯽ إذا أﺗﺎك إﻟﯽ اﻷر ض و ﻗﻠّﺒﻪ ﻓﯽ ﯾﺪﯾﮏ ﻟﻤﺎ ﻣﺎ‬‫ﻓﻌﻠﯽ ﺧﺘﻤﻪ و ﻓﯽ ﺟﺎ ﻧﺒﯿﻪ ﻗﺒﻞ ﻗﺪ وﺿﻌﺘﻬّﻦ ﺗﻮأﻣﺎ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪478 :‬‬‫ﻗ ﺎ ل ‪ :‬و أ ﻧ ﺸ ﺪ ﻧ ﯽ ﻟﻨ ﻔ ﺴ ﻪ ‪:‬‬
‫اﻟّﻨﺎس ﻗﺪ أﺛﻤﻮا ﻓﯿﻨﺎ ﺑﻈّﻨﻬﻢ و ﺻّﺪﻗﻮا ﺑﺎﻟّﺬي أدري و ﺗﺪرﯾﻨﺎ‬‫ﻣﺎ ذا ﯾﻀّﺮك ﻓﯽ ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻗﻮﻟﻬﻢ؟ ﺑﺄن ﺗﺤّﻘﻖ ﻣﺎ ﻓﯿﻨﺎ ﯾﻈّﻨﻮﻧﺎ!‬‫ﺣﻤﻠﯽ و ﺣﻤﻠﮏ ذﻧﺒﺎ واﺣﺪا ﺛﻘﮥ ﺑﺎﻟﻌﻔﻮ أﺟﻤﻞ ﻣﻦ إﺛﻢ اﻟﻮري ﻓﯿﻨﺎ!‬‫ﻗﺎل اﻟﺼﻔﺪّي‪ :‬ﻫﻮ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﻄﺮوق ﻟﻠﻘﺪﻣﺎء ﻟﮑﻦ زاد ﻓﯿﻪ زﯾﺎدة و ﻫﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬ﺛﻘﮥ ﺑﺎﻟﻌﻔﻮ« ﻣﻦ أﺣﺴﻦ ﻣﺘّﻤﻤﺎت اﻟﺒﻼﻏﮥ‪ .‬و ذﮐﺮ اﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ أﻧّﻪ‬‫ﻋﻤﯽ ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه‪ ،‬و ﮐﺎن ﺻﺎﺣﺐ ﻧﮑﺖ و ﻧﻮادر و ﻫﻮ اﻟﻘﺎﺋﻞ‪:‬‬‫ﺑﺎﻟّﻠﻪ إن ﺟﺰت ﺑﻮادي اﻷراك و ﻗّﺒﻠﺖ ﻋﯿﺪاﻧﻪ اﻟﺨﻀﺮ ﻓﺎك‬‫ﻓﺎﺑﻌﺚ إﻟﯽ ﻋﺒﺪك ﻣﻦ ﺑﻌﻀﻪ ﻓﺈﻧّﯽ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻟﯽ ﺳﻮاك!‬‫و ﻣﺎت ﻓﯽ ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ ‪.[711‬‬‫و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟّﻠﻐﻮﯾﯿﻦ و اﻟّﻨﺤﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﮑّﺮم ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬رﺿﻮان ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﺧﺘﻨﮥ )ﺣﻨﻔﯿﮥ‪ .‬ظ( اﺑﻦ ﻣﻨﻈﻮر اﻷﻧﺼﺎري اﻹﻓﺮﯾﻘﯽ اﻟﻤﺼﺮي‪ ،‬ﺟﻤﺎل‬‫اﻟـّﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ »ﻟﺴﺎن اﻟﻌﺮب« ﻓﯽ اﻟﻠّﻐـﮥ اﻟّـﺬي ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﺑﯿﻦ »اﻟّﺘﻬـﺬﯾﺐ« و »اﻟﻤﺤﮑﻢ« و »اﻟـّﺼ ﺤﺎح« و ﺣﻮاﺷـﯿﻪ و »اﻟﺠﻤﻬﺮة« و‬‫»اﻟّﻨﻬﺎﯾـﮥ« وﻟـﺪ ﻓﯽ اﻟﻤﺤّﺮم ﺳـﻨﮥ ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺳـّﺘﻤﺎﺋﮥ و ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ اﺑﻦ اﻟﻤﻐﯿﺮ )اﻟﻤﻘّﯿﺮ‪ .‬ظ( و ﻏﯿﺮه و ﺟﻤﻊ و ﻋّﻤﺮ و ﺣـّﺪث و اﺧﺘﺼـﺮ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ‬‫ﮐﺘﺐ اﻷدب اﻟﻤﻄّﻮﻟﮥ ﮐﺎﻷﻏﺎﻧﯽ و »اﻟﻌﻘﺪ« و »اﻟّﺬﺧﯿﺮة« و »ﻣﻔﺮدات اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻄﺎر« و ﯾﻘﺎل‪ :‬إّن ﻣﺨﺘﺼـﺮاﺗﻪ ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﻣﺠّﻠﺪ‪ ،‬و ﺧﺪم ﻓﯽ دﯾﻮان‬‫اﻹﻧﺸﺎء ﻣّﺪة ﻋﻤﺮه و وﻟﯽ ﻗﻀﺎء ﻃﺮاﺑﻠﺲ و ﮐﺎن رﺋﯿﺴﺎ ﻓﺎﺿﻼ ﻓﯽ اﻷدب ﻣﻠﯿﺢ اﻹﻧﺸﺎء‪ ،‬روي ﻋﻨﻪ اﻟّﺴﺒﮑّﯽ و اﻟّﺬﻫﺒّﯽ و ﻗﺎل‪ :‬ﺗﻔّﺮد ﺑﺎﻟﻌﻮاﻟﯽ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 34‬از ‪306‬‬‫ﮐﺎن ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻟّﻨﺤﻮ و اﻟﻠّﻐﮥ و اﻟّﺘﺎرﯾﺦ و اﻟﮑﺘﺎﺑﮥ و اﺧﺘﺼﺮ »ﺗﺎرﯾﺦ دﻣﺸﻖ« ﻓﯽ ﻧﺤﻮ رﺑﻌﻪ‪ ،‬و ﻋﻨﺪه ﺗﺸّﯿﻊ ﺑﻼ رﻓﺾ‪ ،‬ﻣﺎت ﻓﯽ ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ إﺣﺪي‬‫ﻋﺸﺮة و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻧﻈﻤﻪ‪:‬‬‫ﺑﺎﻟّﻠﻪ إن ﺟﺰت ﺑﻮادي اﻷراك و ﻗّﺒﻠﺖ ﻋﯿﺪاﻧﻪ اﻟﺨﻀﺮ ﻓﺎك‬‫اﺑﻌﺚ إﻟﯽ ﻋﺒﺪك ﻣﻦ ﺑﻌﻀﻬﺎ ﻓﺈﻧّﻨﯽ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻟﯽ ﺳﻮاك ‪ .‬و ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ در »أﺑﺠﺪ اﻟﻌﻠﻮم« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﮑّﺮم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪479 :‬‬‫اﺑﻦ ﻋﻠﯽ و ﻗﯿـﻞ‪ :‬رﺿﻮان ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﺣﻘﯿـﮥ ﺑﻦ ﻣﻨﻈﻮر اﻷﻧﺼـﺎري اﻹﻓﺮﯾﻘﯽ اﻟﻤﺼـﺮي ﺟﻤﺎل اﻟـّﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﺻﺎﺣﺐ‬‫ﮐﺘﺎب »ﻟﺴﺎن اﻟﻌﺮب« ﻓﯽ اﻟّﻠﻐﮥ اﻟّﺬي ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﺑﯿﻦ »اﻟّﺘﻬﺬﯾﺐ« و »اﻟﻤﺤﮑﻢ« و »اﻟـّﺼ ﺤﺎح« و ﺣﻮاﺷـﯿﻪ و »اﻟﺠﻤﻬﺮة« و »اﻟّﻨﻬﺎﯾﮥ« وﻟﺪ ﻓﯽ ﻣﺤّﺮم‬‫ﺳﻨﮥ ‪ 630‬و ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﻌﺰ )اﺑﻦ اﻟﻤﻘّﯿﺮ‪ .‬ظ( و ﻏﯿﺮه و ﺟﻤﻊ و ﻋّﻤﺮ و ﺣـّﺪث و اﺧﺘﺼـﺮ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻷـدب اﻟﻤﻄّﻮﻟـﮥ ﮐﺎﻷﻏـﺎﻧﯽ و‬‫»اﻟﻌﻘـﺪ« و »اﻟـّﺬﺧﯿﺮة« و »ﻣﻔﺮدات اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻄـﺎر« ﯾﻘـﺎل‪ :‬إّن ﻣﺨﺘﺼـﺮاﺗﻪ ﺧﻤﺴـﻤﺎﺋﮥ ﻣﺠﻠّـﺪ و ﺧـﺪم ﻓﯽ دﯾﻮان اﻹﻧﺸﺎء ﻣـّﺪة ﻋﻤﺮه و وﻟﯽ ﻗﻀﺎء‬‫ﻃﺮاﺑﻠﺲ و ﮐﺎن ﺻـﺪرا رﺋﯿﺴﺎ ﻓﺎﺿـﻼ ﻓﯽ اﻷدب ﻣﻠﯿﺢ اﻹﻧﺸﺎء‪ ،‬روي ﻋﻨﻪ اﻟّﺴـ ﺒﮑّﯽ و اﻟّﺬﻫﺒّﯽ‪ ،‬ﺗﻔّﺮد ﺑﺎﻟﻌﻮاﻟﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻟّﻨﺤﻮ و اﻟّﻠﻐﮥ و‬‫اﻟّﺘﺎرﯾﺦ و اﻟﮑﺘﺎﺑﮥ‪ ،‬و اﺧﺘﺼﺮ »ﺗﺎرﯾﺦ دﻣﺸﻖ« ﻓﯽ ﻧﺤﻮ رﺑﻌﻪ‪ ،‬و ﻋﻨﺪه ﺗﺸّﯿﻊ ﺑﻼ رﻓﺾ‪ ،‬ﻣﺎت ﻓﯽ ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ إﺣﺪي ﻋﺸﺮ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫و أﺣﻤﺪ ﻓﺎرس أﻓﻨﺪي ﻣﻌﺎﺻﺮ در ﮐﺘﺎب »ﺣﺎﺳﻮس ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺎﻣﻮس« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺟﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻼل اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﮑّﺮم ﺑﻦ ﻧﺠﯿﺐ اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻷﻧﺼﺎري اﻟﺨﺰرﺟﯽ اﻹﻓﺮﯾﻘﯽ ﻧﺰﯾﻞ ﻣﺼـﺮ‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ اﻟﻤﺤّﺮم ﺳﻨﮥ‬‫‪ 690‬و ﺳﻤﻊ ﻣﻦ اﺑﻦ اﻟﻤﻘﯿﺮ و ﻏﯿﺮه و روي ﻋﻨﻪ اﻟّﺴﺒﮑّﯽ و اﻟّﺬﻫﺒّﯽ و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ ،771‬ﮐﺬا ﻓﯽ »ﺗﺎج اﻟﻌﺮوس«[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﺑﺎرﻋﻬﻢ اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟﺬرب‪ ،‬و ﻣﺎﻫﺮﻫﻢ اﻟّﻄﺮﯾﺮ اﻟّﺬرب‪ ،‬ﺟﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ اﻻﻓﺮﯾﻘﯽ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ »ﻟﺴﺎن اﻟﻌﺮب« اﻟّﺬي ﺑّﺬ ﻓﯽ ﻣﺴﺎﺟﻠﮥ اﻷﻗﺮان ﻓﻤﻸ‬‫اﻟـّﺪﻟﻮ إﻟﯽ ﻋﻘﺪ اﻟﮑﺮب‪ ،‬ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﻨﺠﺢ ﻟﺬوي اﻹذﻋﺎن ﮐّﻞ وﻃﺮ و أرب‪ ،‬اﻟﺠﺎﻟﺐ ﻻوﻟﯽ اﻹﯾﻘﺎن ﮐّﻞ ﻓﺮح و ﻃﺮب‪ ،‬اﻟﻤﻨﻘﻊ‬‫ﻏﻠّـﮥ اﻟّﺼﺪﯾﺎن ﮐﺎﻟّﻨﻤﯿﺮ اﻟّﺴـ ﺮب‪ ،‬اﻟﻤﺎﻟﯽ ﻣﻦ آﻣﺎل أﻫﻞ اﻟﻌﺮﻓﺎن ﮐّﻞ ﻗﺪح و ﻏﺮب‪ ،‬اﻟﺤﺎﻟﯽ ﻓﯽ ﻣﺬاق أﺻـﺤﺎب اﻹﯾﻤﺎن ﮐﺎﻟّﺸـ ﻬﺪ و ﻟا ـّﻀ ﺮب‬‫ﻓﺎﻟـّﺼ ﺎدف ﻋﻨﻪ ﻋـﺎد و ﺳـﺎع ﻓﯽ اﻟـّﺬّل و اﻟّﺘﺮب‪ ،‬و اﻵـﻧﻒ ﻣﻨﻪ ﺑـﺎغ وداع ﺑﺎﻟﻮﯾـﻞ و اﻟﺤﺮب و اﻟﻤﻠـﻂ ﻟﻪ ﻣﻌﺘﻘﺐ ﻟﻠّﺸـ ﯿﻦ و اﻟّﺸـ ﻨﺎر و ﻟا ﻌﺎب و‬‫اﻟﺠﺮب‪ ،‬و اﻟﻤﺒﺒﻂ إّﯾﺎه ﻣﺤﺘﻘﺐ ﻟﻠﺨﺴﺎر و اﻟﺒﻮار ﯾﻮم ﻻ ﯾﻨﻔﻊ ﻓﯿﻪ اﻟّﺴﺪم و اﻟﻔﺮار و اﻟﻨﺪم و اﻟﻬﺮب‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪480 :‬‬‫‪ -115‬اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻤﺠﺎﻣﻊ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﻟﻤﺆﯾﺪ اﻟﺤﻤﻮﺋﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻓﺮاﺋﺪ اﻟّﺴﻤﻄﯿﻦ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ و اﻟﺒﺘﻮل و اﻟّﺴﺒﻄﯿﻦ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺧﺒﺮﻧﯽ اﻹﻣﺎﻣﺎن اﺑﻦ ﻋّﻤﯽ اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻟّﺰاﻫـﺪ ﻧﻈﺎم اﻟـّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺆّﯾﺪ اﻟﺤﻤﻮﺋﯽ و اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻧﺼـﯿﺮ اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺒﻨﺎﮐﺘﯽ ]‪ [1‬ﺛّﻢ اﻹﺳﻔﺮاﯾﻨﯽ إﺟﺎزة ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﺷﯿﺦ اﻟّﺸﯿﻮخ ﺗﺎج اﻟّﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺴﻼم ﺑﻤﺪﯾﻨﮥ رﻫﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫أﻧﺒﺄﻧﺎ أﺑﯽ ﺷـﯿﺦ اﻟّﺸـ ﯿﻮخ ﻋﻤﺎد اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺷـﯿﺦ اﻹﺳـﻼم ﻧﺠﻢ اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺣّﻤﻮﯾﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ اﻷﺟّﻞ ﻗﻄﺐ اﻟّﺪﯾﻦ‬‫ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﺠّﺒﺎر ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟﺤﻮاري‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ اﻹﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷـﯿﺦ اﻟّﺴـ ﻨﮥ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤـﺪ اﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ أﺑﻮ‬‫ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺟﻨﺎح ﺑﻦ ﻧـﺬﯾﺮ ﺑﻦ ﺟﻨﺎح اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ دﺣﯿﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ إﺳـﺤﺎق اﻟّﺰﻫﺮّي‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﻧّﺒﺄﻧـﺎ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ ﻋﻮن‪ ،‬و ﯾﻌﻠﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣـّﯿ ﺎن اﻟّﺘﯿﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﺰﯾـﺪ اﺑﻦ ﺣّﯿﺎن‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم ﻓﯿﻨﺎ ذات ﯾﻮم‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌـﺪ؛ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻤﺎ )ﻓﺎﻧّﻤﺎ‪ .‬ظ( أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ‬‫رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺄﺟﯿﺒﻪ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬﺪي و اﻟّﻨﻮر ﻓﺎﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﺧﺬوا ﺑﻪ‪ .‬ﻓﺤّﺚ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟـّﻞ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﺛﻼث ﻣّﺮات‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﺣﺼـﯿﻦ‪ :‬ﯾﺎ زﯾـﺪ! ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ أ ﻟﯿﺲ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 35‬از ‪306‬‬‫ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ إّن ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻟﮑّﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﻦ ﻫﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬آل ﻋﻠﯽ و آل ﺟﻌﻔﺮ و‬‫آل ﻋّﺒﺎس و آل ﻋﻘﯿﻞ‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐّﻞ ﻫﺆﻻء ﯾﺤﺮم اﻟّﺼﺪﻗﮥ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ![‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻧّﺒﺄﻧﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻨﺪة‪ ،‬ﻧّﺒﺄﻧﺎ ﺣﻤﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ ،‬ﻧّﺒﺄﻧﺎ أﺑﻮ ﺣّﺒﺎن اﻟﮑﺮﻣﺎﻧﯽ ]‪ [1‬اﻟﺒﻨﺎﮐﺘﯽ‪ .‬ﺑﻔﺘﺤﺘﯿﻦ و ﮐﺴﺮ اﻟﮑﺎف و ﻓﻮﻗﯿﮥ‪ -‬اﻟﯽ ﺑﻨﺎﮐﺖ ﻣﺪﯾﻨﮥ ﺑﻤﺎ وراء‬‫اﻟﻨﻬﺮ ‪» 12‬اﺗﺤﺎف«(‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪481 :‬‬‫)اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ .‬ظ( و ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺴـﺮوق‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن ﻗﺎل‪ :‬دﺧﻠﻨﺎ ﻋﻠﯽ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺧﻄﺒﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫أﻻ! ﻣﺎ )ﻗﺪ‪ .‬ظ( ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أﺣﺪﻫﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻣﻦ ﺗﺒﻌﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺪي و ﻣﻦ ﺗﺮﮐﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟـّﻀ ﻼﻟﮥ ﺛّﻢ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‬‫اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﺛﻠﺚ ﻣّﺮات‪ .‬ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻧﺴﺎؤه؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻻ‪ ،‬أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻋﺼﺒﺘﻪ اﻟّﺬﯾﻦ ﺣﺮﻣﻮا اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪ :‬آل ﻋﻠﯽ و آل اﻟﻌّﺒﺎس و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋﻘﯿﻞ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﻓﺮاﺋﺪ اﻟّﺴﻤﻄﯿﻦ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺧﺒﺮﺗﻨﺎ اﻟّﺸـ ﯿﺨﮥ اﻟّﺼﺎﻟﺤﮥ زﯾﻨﺐ ﺑﻨﺖ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻋﻤﺎد اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﺻﺎﻟﺢ ﻧﺼـﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮّزاق ﺑﻦ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻗﻄﺐ وﻗﺘﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺳﻤﺎﻋﺎ ﻋﻠﯿﻬﺎ‬‫ﺑﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟّﺴـ ﻼم ﺑﻐﺪاد ﻋﺼـﺮ ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ اﻟّﺴﺎدس و اﻟﻌﺸﺮ ﺑﻦ ﻣﻦ ﺻﻔﺮ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺳّﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻗﯿﻞ ﻟﻬﺎ‪ :‬أﺧﺒﺮك اﻟّﺸﯿﺦ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ‬‫ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟّﺴـ ﻘﺎء ﻗﺮاءة ﻋﻠﯿﻪ و أﻧﺖ ﺗﺴـﻤﻌﯿﻦ ﻓﯽ ﺧﺎﻣﺲ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ ﻋﺸﺮة و ﺳّﺘﻤﺎﺋﮥ ﺑﺎﻟﻤﺪرﺳﮥ اﻟﻘﺎدرّﯾﮥ؟ ﻗﺎﻟﺖ ﻧﻌﻢ!‬‫ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺒﻨﺎء و أﺑﻮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺑﺮﮐـﮥ اﻟﮑﻨﺪي ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻷوﻟﯽ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و‬‫أرﺑﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ أﺑﻮ ﻧﺼﺮ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟّﺮﯾﺴﯽ ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ أﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن ﺑﻦ ﻋّﺒﺎس اﺑﻦ اﻟﻤﺨﻠﺺ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ‬‫أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﻠّﻐﻮي‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﺑﺸـﺮ اﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﮑﻨﺪي‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﻷﻋﻤﺶ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻄّﯿﮥ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ ،‬ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ أوﺷﮏ أن أدﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ‬‫ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إّن اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﺧﺒﺮﻧﯽ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﻣﺎ‬‫ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻓﺮاﺋﺪ اﻟّﺴﻤﻄﯿﻦ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﻌﺪل اﻟّﺼﺎﻟﺢ رﺷﯿﺪ اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻋﻤﺮان اﻟﻤﻘﺮي اﻟﺒﻐﺪادي ﺑﻘﺮاءﺗﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫أﻧﺒﺄﻧﺎ اﻷﻣﯿﺮ اﻟّﺴّﯿﺪ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ اﻟﺤﺴﻨﯽ إﺟﺎزة‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﺎﺻﺮ اﻟّﺴﻼﻣﯽ إﺟﺎزة‪» .‬ح«‪.‬‬‫و أﺧﺒﺮﻧﯽ اﻟﻌﺪل أﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪482 :‬‬‫اﻟﺤﺮب إذﻧﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺒﺄﻧﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﻮّﻫﺎب ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ إﺟﺎزة و أﻧﺒﺄﻧﺎ ﺷـﯿﺦ اﻹﺳﻼم ﺟﻤﺎل اﻟّﺴّﻨﮥ ﻣﻌﯿﻦ اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺣّﻤﻮﯾﻪ‬‫اﻟﺤّﻤﻮﺋﯽ إﺟـﺎزة ﻗـﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧـﺎ اﻟﻘﺎﺿـﯽ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠـﮏ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﻌّﺒﺎس ﻋﻄﺎء ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ إدرﯾﺲ و أﺑﻮ زﮐﺮّﯾﺎ‬‫اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ زﮐﺮّﯾﺎ ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ اﻟّﺘﺮﻣـﺬي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ اﻟّﺸـ ﯿﺦ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﮑﯿﻢ اﻟّﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻧﺼـﺮ )ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪.‬‬‫ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻣﻌﺮوف ﺑﻦ ﺧّﺮﺑﻮذ اﻟﻤّﮑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﻄﻔﯿﻞ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ واﺛﻠﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ اﻟﻐﻔﺎري‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﺻﺪر رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳـّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﺧﻄﺐ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻪ ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻪ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒّﯽ إﻟّﺎ ﻣﺜﻞ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟّﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ و إﻧّﯽ‬‫أﻇّﻦ أﻧّﯽ ﻣﻮﺷـﮏ أن أدﻋﯽ ﻓـﺄﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺤـﻮض و إﻧّﯽ ﺳـﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿـﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ‬‫ﻓﯿﻬﻤـﺎ‪ ،‬اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻃﺮف ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮف ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا و ﻻ ﺗﻀـّﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒـّﺪﻟﻮا و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻓﺈﻧّﯽ ﻗـﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 36‬از ‪306‬‬‫اﻟﻠّﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫و ﺻـﺪر اﻟـﺪﯾﻦ ﺣﻤﻮﺋﯽ از أﻋﺎﻇﻢ ﺻـﺪور أﺛﺒﺎت و أﻓﺎﺧﻢ رءوس ﺛﻘﺎت ﺳـّﻨّﯿﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬ﺑﻌﻀـﯽ از ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺳـّﻨّﯿﻪ و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﺑﻬّﯿﻪ او ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ‬‫»ﻣﻌﺠﻢ ﻣﺨﺘﺺ« و »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤّﻔﺎظ« و »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« ذﻫﺒﯽ و »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﺟﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ أﺳﻨﻮي و »ﻧﻈﻢ درر اﻟّﺴﻤﻄﯿﻦ« ﻣﺤّﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ زرﻧﺪي و »ﺗﻮﺿﯿﺢ اﻟّﺪﻻﺋﻞ« ﺷﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ و »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﻧﻮر اﻟّﺪﯾﻦ ﺳﻤﻬﻮدي‪ ،‬واﺿﺢ و آﺷﮑﺎر اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬﺬا ﺻﺪر اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﺤﻤﻮﺋﯽ أﺣﺪ اﻷﻋﯿﺎن اﻟّﺼﺪور‪ ،‬اﻟﻤﻮﺻﻮﻓﯿﻦ ﺑﺎﻹﻣﺎﻣﮥ ﻋﻠﯽ أﻟﺴـﻨﮥ اﻟﺠﻤﻬﻮر‪ ،‬ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﻌﺮوف اﻟﻤﺸـﻬﻮر‪،‬‬‫و آﺛﺮ ذاك اﻟﺨﺒﺮ اﻟﻤﺮوّي اﻟﻤـﺄﺛﻮر ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ اﻷـﻣﯿﻦ اﻟﻤـﺄﻣﻮن اﻟﻤﺤﺒﻮر‪ ،‬ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻻـف اﻟﺴـﻼم ﻣﻦ اﻟﻤﻠـﮏ اﻟﻐﻔﻮر‪ ،‬ﻓـﺄورده ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ‬‫ﺑﻄﺮق ﻋﺪﯾﺪة ذات ﺿﻮء و ﻧﻮر‪ ،‬و أﺳﺎﻧﯿﺪ ﺳﺪﯾﺪة ﻣﺴﻔﺮة ﮐﺎﻟّﺼﺒﺢ ﺣﯿﻦ اﻟﺠﺸﻮر‪ ،‬ﻓﺎﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﺗﺤّﻘﻖ اﻟﺤّﻖ ﺑﺄﺑﯿﻦ ﻣﺎ ﯾﮑﻮن ﻣﻦ اﻟﻮﺿﻮح‬‫و اﻟﻈﻬﻮر و ﺗﺄﻟّﻖ اﻟّﺼﻮاب ﺑﺄﻟﻤﻊ ﻣﺎ ﯾﺮي ﻣﻦ اﻟّﺴﻄﻮع و اﻟّﺴﻔﻮر‪ ،‬و اﻟّﻠﻪ وﻟﯽ اﻟّﺘﻮﻓﯿﻖ ﻓﯽ ﮐّﻞ اﻻﻣﻮر‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻤﻮّزع‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪483 :‬‬‫اﻟﻤﺮﺷﺪ ﻓﯽ اﻟﻮرود و اﻟّﺼﺪور‪.‬‬‫‪ -116‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻧﺠﻢ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﮑﯽ اﺑﻦ ﯾﺎﺳﯿﻦ اﻟﻘﻤﻮﻟﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﺗﮑﻤﻠﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﻔﺎﺗﯿﺢ اﻟﻐﯿﺐ« ﺑﺘﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ »َﺳَﻨْﻔُﺮُغ ﻟَُﮑْﻢ َأﱡﯾَﻪ اﻟﱠﺜَﻘﻼِن«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﻟّﺜﻘﻞ‪ :‬اﻷﻣﺮ اﻟﻌﻈﯿﻢ‪،‬‬‫ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ‪.‬‬
‫و ﻧﺠﻢ اﻟﺪﯾﻦ ﻗﻤﻮﻟﯽ از أﻣﺎﺛﻞ ﻓﻘﻬﺎي ﻋﻈﺎم و أﻓﺎﺿﻞ ﻧﺒﻬﺎي ﻓﺨﺎم ﺳّﻨّﯿﻪ ﺑﻮده‪.‬‬‫ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ اﻷﺳﻨﻮي در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻧﺠﻢ اﻟـّﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻌـّﺒ ﺎس أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺮم اﻟﻤّﮑﯽ اﻟﻘﻤﻮﻟﯽ‪ .‬ﺗﺴـﺮﺑﻞ ﺑﺴـﺮﺑﺎل اﻟﻮرع و اﻟّﺘﻘﯽ و ﺗﻌﻠّﻖ ﺑﺄﺳـﺒﺎب اﻟّﺮﻗﯽ‬‫ﻓﺎرﺗﻘﯽ و ﺧﺎص ﻣﻊ اﻷوﻟﯿﺎء ﻓﺬﮐﺮ ﻓﯽ ﻓﻠﮑﻬﻢ و ﻟﺰﻣﻬﻢ ﺣّﺘﯽ اﻧﺘﻈﻢ ﻓﯽ ﺳﻠﮑﻬﻢ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻧﺠﻢ اﻟـﺪﯾﻦ ﻗﻤﻮﻟﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﺗﮑﻤﻠﻪ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ ﮐﺎن إﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻷﺻﻮل و اﻟﻌﺮﺑـّﯿ ﮥ ﺻﺎﻟﺤﺎ ﺻﺪر اﻟّﺴـ ﻠﯿﻢ )ﺳـﻠﯿﻢ اﻟّﺼﺪر‪.‬‬‫ظ( ﮐﺜﯿﺮ اﻟّﺘﻼـوة ﻣﺘﻮاﺿـﻌﺎ ﻣﺘﺮّددا ﮐﺮﯾﻤـﺎ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤﺮّوة‪ ،‬ﺷـﺮح »اﻟﻮﺳـﯿﻂ« ﺷـﺮﺣﺎ ﻣﻄّﻮﻻـ أﻗﺮب ﺗﻨﺎوﻻ ﻣﻦ ﺷـﺮح اﺑﻦ اﻟّﺮﻓﻌـﮥ و إن ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ‬‫اﻻﺳـﺘﻤﺪاد ﻣﻨﻪ و أﮐﺜﺮ ﻓﺮوﻋـﺎ ﻣﻨﻪ أﯾﻀـﺎ؛ ﺑـﻞ ﻻ أﻋﻠﻢ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻓﯽ اﻟﻤـﺬﻫﺐ أﮐﺜﺮ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻨﻪ و ﺳـّﻤﺎه »اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻤﺤﯿﻂ ﻓﯽ ﺷـﺮح اﻟﻮﺳـﯿﻂ«‪ ،‬ﺛّﻢ‬‫ﻟّﺨﺺ أﺣﮑـﺎﻣﻪ ﺧﺎـّﺻ ﮥ ﮐﺘﻠﺨﯿﺺ اﻟّﺮوﺿـﮥ ﻣﻦ اﻟّﺮاﻓﻌﯽ ﺳـّﻤﺎه »ﺟﻮاد )ﺟﻮاﻫﺮ‪ .‬ظ( اﻟﺒﺤﺮ«‪ ،‬و ﺷـﺮح ﻣﻘّﺪﻣـﮥ اﺑﻦ اﻟﺤـﺎﺟﺐ ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ ﺷـﺮﺣﺎ‬‫ﻣﻄّﻮﻻ‪ ،‬و ﺷـﺮﺣﺎ ﻷﺳـﻤﺎء اﻟﺤﺴـﻨﯽ ﻓﯽ ﻣﺠّﻠـﺪ‪ ،‬و ﮐّﻤﻞ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﺑﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ .‬ﺗﻮﻟّﯽ ﺗـﺪرﯾﺲ اﻟﻔﺨﺮّﯾﮥ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة و ﻧﯿﺎﺑﮥ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﻬﺎ و ﺗﺪرﯾﺲ‬‫اﻟﻔﺎﺋﺰّﯾﮥ ﺑﻤﺼﺮ و ﻧﯿﺎﺑﮥ )ﻧﯿﺎﺑﺘﻪ ظ( ﺑﻬﺎ و ﺣﺴﺒﺘﻬﺎ ﻣﻊ ﺣﺴﺒﮥ اﻟﻮﺟﻪ اﻟﻘﺒﻠﯽ‪.‬‬‫ﻣﺎت ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﻋﻦ ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﺳﻨﮥ‪ .‬و ﻗﻤﻮﻟﮥ‪ ،‬ﺑﻠﺪ ﺑﺎﻟﺒّﺮ اﻟﻐﺮﺑﯽ ﻣﻦ أﻋﻤﺎل اﻟﻘﻮﺻﯿﮥ ﻗﺮﯾﺒﮥ ﻣﻦ ﻗﻮص ‪.‬‬
‫و ﺗﻘﯽ اﻟـﺪﯾﻦ أﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣّﮑﯽ ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﯿﻦ اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﻤﺨﺰوﻣﯽ اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ ﻧﺠﻢ اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﻮ‬‫اﻟﻌّﺒﺎس اﻟﻘﻤﻮﻟﯽ اﻟﻤﺼﺮي‪.‬‬‫اﺷﺘﻐﻞ إﻟﯽ أن ﺑﺮع و درس و أﻓﺘﯽ و ﺻّﻨﻒ و وﻟﯽ ﻗﻀﺎء ﻗﻮص ﺛّﻢ اﺧﻤﯿﻢ ﺛﻢ اﺳﯿﻮط و اﻟﻤﯿﻨﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪484 :‬‬‫و اﻟﺸـﺮﻗّﯿﮥ و اﻟﻐﺮﺑـّﯿ ﮥ‪ ،‬و وﻟﯽ ﻧﯿﺎﺑـﮥ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﺎﻟﻘـﺎﻫﺮة و ﺟﺴـﮥ ﻣﺼـﺮ ﻣﻊ اﻟﻮﺟﻪ اﻟﻘﺒﻠﯽ و درس ﺑﺎﻟﻔﺨﺮّﯾـﮥ ﺑﺎﻟﻘـﺎﻫﺮة و ﺑﺎﻟﻔﺎﺋﺰّﯾـﮥ ﺑﻤﺼـﺮ‪ ،‬ﺷـﺮح‬‫»اﻟﻮﺳـﯿﻂ« ﺷـﺮﺣﺎ ﻣﻄّﻮﻻ أﻗﺮب ﺗﻨﺎوﻻ ﻣﻦ اﻟﻤﻄﻠﺐ و أﮐﺜﺮ ﻓﺮوﻋﺎ و إن ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻻﺳـﺘﻤﺪاد ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل اﻷﺳـﻨﻮّي‪ :‬ﻻ أﻋﻠﻢ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﺬﻫﺐ‬‫أﮐﺜﺮ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻨﻪ و ﺳّﻤﺎه »اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻤﺤﯿﻂ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﻮﺳﯿﻂ« ﺛّﻢ ﻟّﺨﺺ أﺣﮑﺎﻣﻪ ﺧﺎّﺻﮥ ﮐﺘﻠﺨﯿﺺ اﻟﺮوﺿﮥ ﻣﻦ اﻟّﺮاﻓﻌﯽ ﺳّﻤﺎه »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﺒﺤﺮ« و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 37‬از ‪306‬‬‫»ﺷﺮح ﻣﻘّﺪﻣﮥ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ ﻓﯽ اﻟّﻨﺤﻮ« ﺷﺮﺣﺎ ﻣﻄّﻮﻻ و »ﺷﺮح اﻷﺳﻤﺎء اﻟﺤﺴﻨﯽ« ﻓﯽ ﻣﺠﻠّﺪ و ﮐّﻤﻞ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻹﻣﺎم ﻓﺨﺮ اﻟّﺪﯾﻦ‪ .‬ﻗﺎل اﻟّﺴﺒﮑّﯽ ﻓﯽ‬‫»اﻟﻄﺒﻘﺎت اﻟﮑﺒﺮي«‪ :‬ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻔﻘﻬﺎء اﻟﻤﺸﻬﻮرﯾﻦ و اﻟّﺼﻠﺤﺎء اﻟﻤﺘﻮّرﻋﯿﻦ‪ ،‬ﯾﺤﮑﯽ أّن ﻟﺴﺎﻧﻪ ﮐﺎن ﻻ ﯾﻔﺘﺮ ﻋﻦ ﻗﻮل »ﻻ ِإﻟَﻪ ِإﻟﱠﺎ اﻟﱠﻠُﻪ«*‬‫و ﻟﻢ ﯾـﺒﺮح ﯾﻔﺘﯽ و ﯾـﺪّرس و ﯾﺼـّﻨﻒ و ﯾﮑﺘﺐ‪ ،‬و ﮐـﺎن اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﺻـﺪر اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻦ اﻟﻮﮐﯿـﻞ ﯾﻘﻮل ﻓﯿﻤـﺎ ﻧﻘـﻞ ﻟﻨـﺎ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﻤﺼـﺮ أﻓﻘﻪ ﻣﻦ‬‫اﻟﻘﻤﻮﻟﯽ‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﮑﻤﺎل ﺟﻌﻔﺮ اﻷدﻓﻮّي‪ :‬ﻗﺎل ﻟﯽ‪ :‬أرﺑﻌﯿﻦ ﺳﻨﮥ أﺣﮑﻢ؛ ﻣﺎ وﻗﻊ ﻟﯽ ﺣﮑﻢ ﺧﻄﺄ و ﻻ ﻣﮑﺘﻮب ﻓﯿﻪ ﺧﻠﻞ ﻣﻨّﺒﯽ! و ﮐﺎن ﻣﻊ ﺟﻼﻟﺘﻪ‬‫ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻟّﻨﺤﻮ و اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬ﻣﺎت ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳـﻨﻪ ﺳﺒﻊ‪ ،‬ﺑﺘﻘﺪﯾﻢ اﻟّﺴﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﻪ ﻋﻦ ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﺳﻨﮥ و دﻓﻦ ﺑﺎﻟﻘّﺮاﻓﮥ‪ .‬و ﻗﻤﻮﻻ‪:‬‬‫ﻗﺮﯾﮥ ﺑﺎﻟﺒّﺮ اﻟﻐﺮﺑﯽ ﻣﻦ اﻷﻋﻤﺎل اﻟﻘﻮﺻّﯿﮥ ﻗﺮﯾﺒﮥ ﻣﻦ ﻗﻮص ‪.‬‬
‫و اﺑـﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »درر ﮐـﺎﻣﻨﻪ ﻓﯽ أﻋﯿـﺎن اﻟﻤﺎﺋـﮥ اﻟﺜـﺎﻣﻨﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺮم ﻣّﮑﯽ‪ ،‬ﻧﺠﻢ اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟﻤﺨﺰوﻣﯽ‬‫اﻟﻘﻤﻮﻟﯽ ﺗﻔّﻘﻪ و ﺗﻤّﻬﺮ و ﻧـﺎب ﻓﯽ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﻤﺼـﺮ و وﻟﯽ اﻟﺤﺴـﺒﮥ و دّرس ﺑﺎﻟﻔﺨﺮّﯾـﮥ و ﮐـﺎن ﻗﺒـﻞ ذﻟﮏ ﻗـﺪ وﻟﯽ ﻗﻀﺎء ﻗﻮص ﺛﻢ إﺧﻤﯿﻢ ﺛﻢ‬‫اﺳـﯿﻮط و اﻟﻤﻨﯿﮥ و اﻟّﺸـ ﺮﻗّﯿﮥ و اﻟﻐﺮﺑّﯿﮥ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﮑﻤﺎل ﺟﻌﻔﺮ‪ :‬ﻗﺎل ﻟﯽ‪ :‬أرﺑﻌﯿﻦ ﺳـﻨﮥ أﺣﮑﻢ ﻣﺎ وﻗﻊ ﻟﯽ ﺣﮑﻢ ﺧﻄﺄ و ﻻ ﻣﮑﺘﻮب ﻓﯿﻪ ﺧﻠﻞ ﻣﻌﯽ‪ ،‬و‬‫ﻟﻪ »ﺷـﺮح اﻟﻮﺳﯿﻂ« ﻓﯽ ﻧﺤﻮ أرﺑﻌﯿﻦ ﻣﺠّﻠﺪة‪ ،‬و ﺟّﺮد ﻧﻘﻮﻟﻪ ﻓّﺴﻤﺎﻫﺎ »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﺒﺤﺮ«‪ ،‬و ﺷﺮح ﻣﻘّﺪﻣﮥ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ‪ ،‬و ﺷﺮح اﻷﺳﻤﺎء اﻟﺤﺴﻨﯽ و‬‫أﮐﻤﻞ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻹﻣﺎم ﻓﺨﺮ اﻟّﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن اﺑﻦ اﻟﻮﮐﯿﻞ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ ﻓﯽ ﻣﺼﺮ أﻓﻘﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻣﺎت ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ ‪ 727‬و ﻫﻮ ﻣﻦ أﺑﻨﺎء اﻟّﺜﻤﺎﻧﯿﻦ ‪.‬‬
‫و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟّﻠﻐﻮﯾﯿﻦ و اﻟّﻨﺤﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣّﮑﯽ ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﯿﻦ ﺑﻦ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻧﺠﻢ اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟﻘﻤﻮﻟﯽ‪ .‬ﻗـﺎل اﻷـدﻓﻮي‪ :‬ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻔﻘﻬﺎء اﻷﻓﺎﺿﻞ و اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻤﺘﻘـّﺪﻣﯿﻦ و‬‫اﻟّﺼﻠﺤﺎء اﻟﻤﺘﻮّرﻋﯿﻦ‪ ،‬اﺷﺘﻐﻞ ﺑﻘﻮص و اﻟﻘﺎﻫﺮة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪485 :‬‬‫و ﻗﺮأ اﻻﺻﻮل و اﻟّﻨﺤﻮ و ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﺒﺪر ﺑﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ و ﺻـّﻨﻒ »اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻤﺤﯿﻂ« و »ﺷـﺮح اﻷﺳﻤﺎء اﻟﺤﺴﻨﯽ«‪ .‬وﻟﯽ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﻘﻤﻮﻻ و اﺧﻤﯿﻢ و‬‫اﺳـﯿﻮط و ﻏﯿﺮﻫﺎ و اﻟﺤﺴـﺒﮥ ﺑﻤﺼـﺮ‪ ،‬و ﻧﺎب ﻓﯽ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﻬﺎ و دّرس ﺑﺎﻟﻔﺨﺮّﯾﮥ‪ ،‬ﻣﻮﻟﺪه ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺳّﺘﻤﺎﺋﮥ و ﻣﺎت ﯾﻮم اﻷﺣﺪ ﺛﺎﻣﻦ‬‫رﺟﺐ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺟﻼـل اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﺣﺴـﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿـﺮه ﻓﯽ أﺧﺒـﺎر ﻣﺼـﺮ و اﻟﻘـﺎﻫﺮه« در )ذﮐﺮ ﻣـﻦ ﮐـﺎن ﺑﻤﺼـﺮ ﻣﻦ اﻟﻔﻘﻬـﺎء اﻟّﺸﺎﻓﻌـّﯿ ﮥ( ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﻘﻤﻮﻟﯽ‪ -‬ﻧﺠﻢ اﻟـّﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺮم ﻣّﮑﯽ‪ .‬ﮐﺎن إﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻷﺻﻮل و اﻟﻌﺮﺑّﯿﮥ ﺻﺎﻟﺤﺎ ﻣﺘﻮاﺿـﻌﺎ‪،‬‬‫ﺻّﻨﻒ »اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻤﺤﯿﻂ ﻓﯽ ﺷـﺮح اﻟﻮﺳـﯿﻂ« و ﻟّﺨﺼﻪ ﮐﺎﻟّﺮوﺿﮥ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺳـّﻤﺎه »اﻟﺠﻮاﻫﺮ« و ﻟﻪ »ﺷـﺮح ﮐﺎﻓﯿﮥ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ« و »ﺷﺮح أﺳﻤﺎء‬‫اﻟﺤﺴﻨﯽ« وﻟﯽ ﺣﺴﺒﮥ ﻣﺼﺮ‪ ،‬ﻣﺎت ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳﻨﻪ ﺳﺒﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟّﺪاودي اﻟﻤﺎﻟﮑّﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻤﻔّﺴﺮﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣّﮑﯽ ﺑﻦ ﯾﺎﺳﯿﻦ اﻟﻤﺨﺰوﻣﯽ اﻟﺸﯿﺦ‬‫اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ ﻧﺠﻢ اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻘﻤﻮﻟﯽ اﻟﻤﺼـﺮي اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ‪ .‬اﺷـﺘﻐﻞ إﻟﯽ أن ﺑﺮع و دّرس و أﻓﺘﯽ و ﺻّﻨﻒ و وﻟﯽ ﻗﻀﺎء ﻗﻮص ﺛﻢ إﺧﻤﯿﻢ ﺛﻢ‬‫اﺳـﯿﻮط و اﻟﻤﻨﯿـﮥ و اﻟﺸـﺮﻗّﯿﮥ و اﻟﻐﺮﺑـّﯿ ﮥ ﺛّﻢ وﻟﯽ ﻧﯿﺎﺑـﮥ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة و ﺣﺴـﺒﮥ ﻣﺼـﺮ ﻣﻊ اﻟﻮﺟﻪ اﻟﻘﺒﻠﯽ و دّرس ﺑﺎﻟﻔﺨﺮّﯾﮥ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة و اﻟﻔﺎﺋﺰّﯾﮥ‬‫ﺑﻤﺼـﺮ و ﺷـﺮح اﻟﻮﺳﯿﻂ ﺷﺮﺣﺎ ﻣﻄّﻮﻻ أﻗﺮب ﺗﻨﺎوﻻ ﻣﻦ »اﻟﻤﻄﻠﺐ« و أﮐﺜﺮ ﻓﺮوﻋﺎ و إن ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻻﺳﺘﻤﺪاد ﻣﻨﻪ‪ .‬ﻗﺎل اﻻﺳﻨﻮّي‪ :‬ﻻ أﻋﻠﻢ ﮐﺘﺎﺑﺎ‬‫ﻓﯽ اﻟﻤﺬﻫﺐ أﮐﺜﺮ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻨﻪ ﺳّﻤﺎه اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻤﺤﯿﻂ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﻮﺳﯿﻂ ﺛّﻢ ﻟﺨﺺ أﺣﮑﺎﻣﻪ ﺧﺎّﺻﮥ ﮐﺘﻠﺨﯿﺺ اﻟّﺮوﺿﮥ ﻣﻦ اﻟّﺮاﻓﻌﯽ ﺳّﻤﺎه ﺟﻮاﻫﺮ‬‫اﻟﺒﺤﺮ‪ ،‬و ﺷـﺮح ﮐﺎﻓﯿـﮥ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ ﻓﯽ اﻟّﻨﺤﻮ ﺷـﺮﺣﺎ ﻣﻄّﻮﻻ‪ ،‬و ﺷـﺮح اﻷﺳـﻤﺎء اﻟﺤﺴـﻨﯽ ﻓﯽ ﻣﺠّﻠـﺪ‪ ،‬و ﮐّﻤﻞ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻹﻣﺎم ﻓﺨﺮ اﻟّﺪﯾﻦ‪ .‬ﻗﺎل‬‫اﻟّﺴـ ﺒﮑّﯽ ﻓﯽ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﮑﺒﺮي«‪ :‬ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻔﻘﻬﺎء اﻟﻤﺸﻬﻮرﯾﻦ و اﻟّﺼﻠﺤﺎء اﻟﻤﺘﻮّرﻋﯿﻦ‪ ،‬ﯾﺤﮑﯽ أّن ﻟﺴﺎﻧﻪ ﮐﺎن ﻻ ﯾﻔﺘﺮ ﻋﻦ ﻗﻮل »ﻻ إﻟﻪ إﻻ اﻟﱠﻠﻪ«‬‫و ﻟﻢ ﯾـﺒﺮح ﯾﻔﺘﯽ و ﯾـﺪّرس و ﯾﺼـّﻨﻒ و ﯾﮑﺘﺐ‪ ،‬و ﮐـﺎن اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﺻـﺪر اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﻮﮐﯿـﻞ ﻓﯿﻤـﺎ ﻧﻘـﻞ ﻟﻨـﺎ ﻋﻨﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﻤﺼـﺮ أﻓﻘﻪ ﻣﻦ‬‫اﻟﻘﻤﻮﻟﯽ‪ ،‬و ﻗـﺎل ﺟﻌﻔﺮ اﻷـدﻓﻮّي‪ :‬ﻗـﺎل ﻟﯽ‪ :‬أرﺑﻌﯿﻦ ﺳـﻨﮥ أﺣﮑﻢ؛ ﻣـﺎ وﻗﻊ ﻟﯽ ﺣﮑﻢ ﺧﻄـﺄ و ﻻ ﻣﮑﺘﻮب ﻓﯿﻪ ﺧﻠﻞ! و ﮐﺎن ﻣﻊ ﺟﻼﻟﺘﻪ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ‬‫ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻟّﻨﺤﻮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪486 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 38‬از ‪306‬‬‫و اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬ﻣﻮﻟﺪه ﺳـﻨﮥ ﺛﻼث و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﺳـّﺘﻤﺎﺋﮥ و ﻣﺎت ﯾﻮم اﻷﺣﺪ ﺛﺎﻣﻦ رﺟﺐ ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﻋﻦ ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﺳﻨﮥ و دﻓﻦ‬‫ﺑﺎﻟﻘّﺮاﻓﮥ‪ .‬و ﻗﻤﻮﻻ‪ :‬ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻘﺎف و ﺿّﻢ اﻟﻤﯿﻢ و اﺳـﮑﺎن اﻟﻮاو؛ ﺑﻠﺪة ﻣﻦ اﻟﺒّﺮ اﻟﻐﺮﺑﯽ ﻣﻦ اﻷﻋﻤﺎل اﻟﻘﻮﺻـّﯿﮥ ﻗﺮﯾﺒﮥ ﻣﻦ ﻗﻮص‪ ،‬ذﮐﺮه اﺑﻦ ﻗﺎﺿـﯽ‬‫ﺷﺒﻬﻪ ﺛّﻢ ﺷﯿﺨﻨﺎ ﻓﯽ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟّﻨﺤﺎة«[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﻘﻤﻮﻟﯽ ﻧﺠﻤﻬﻢ اﻟّﺴـ ﺎﻃﻊ اﻟّﺰﻫﻮر‪ ،‬و ﻋﻠﻤﻬﻢ اﻟّﻠﺎﻣﻊ اﻟّﺴـ ﻔﻮر‪ ،‬ﻗـﺪ أورد ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟّﺰاﻫﺮ اﻟّﻨﻮر‪ ،‬اﻟﺒﺎﻫﺮ اﻟّﻈﻬﻮر‪ ،‬ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻤﻌﺮوف‬‫اﻟﻤﺸـﻬﻮر‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻨﺤﺮف ﻋﻦ ﻗﺒﻮﻟﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻓﺘﻠﺘﻪ ﻓﺎﺗﻼت اﻟﻐﺮور‪ ،‬و ﻋﻤﯿﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺸﺘﺒﻬﺎت اﻷﻣﻮر‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻟﺰﯾﻐﻪ ﻋﻦ اﻟّﺼﺪق و اﻟّﺼﻮاب ﻣﺤﺼﻮر‪،‬‬‫و ﻋﻦ اﻟّﺮﺷﺪ و اﻟﻬﺪي ﻣﻬﺠﻮر‪ ،‬و ﻟﻌﻤﻬﻪ ﻓﯽ اﻟّﻀﻼل و اﻟﻌﻤﯽ ﻣﻐﻤﻮر‪ ،‬و ﻟﻌﺘﻬﻪ ﻓﯽ اﻟﻐّﯽ و اﻟّﺮدي ﻣﺜﺒﻮر‪.‬‬‫‪ -117‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﻼء اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﺼﻮﻓﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺨﺎزن‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺧﻮد ﻣﺴّﻤﯽ ﺑﻪ »ﺑﻠﺒﺎب اﻟﺘﺄوﯾﻞ ﻓﯽ ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ« در ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ »َو اْﻋَﺘِﺼُﻤﻮا ﺑ َِﺤﺒِْﻞ اﻟﱠﻠِﻪ َﺟِﻤﯿﻌًﺎ«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪َ] :‬و اْﻋَﺘِﺼُﻤﻮا ﺑ َِﺤﺒِْﻞ اﻟﱠﻠِﻪ َﺟِﻤﯿﻌًﺎ‬‫‪ .‬أي‪ :‬ﺗﻤّﺴـ ﮑﻮا ﺑﺤﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ‪ .‬و اﻟﺤﺒﻞ ﻫﻮ اﻟّﺴﺒﺐ اﻟّﺬي ﯾﺘﻮّﺻﻞ ﺑﻪ إﻟﯽ اﻟﺒﻐﯿﮥ‪ ،‬و ﺳّﻤﯽ اﻷﻣﺎن ﺣﺒﻼ ﻷﻧﻪ ﺳﺒﺐ ﯾﺘﻮّﺻﻞ ﺑﻪ إﻟﯽ زوال اﻟﺨﻮف‪ .‬و‬‫ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ اﻟّﺴﺒﺐ اﻟّﺬي ﺑﻪ ﯾﺘﻮّﺻﻞ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻫﺬا اﺧﺘﻠﻔﻮا ﻓﯽ ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻵﯾﮥ ﻓﻘﺎل اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس‪:‬‬‫ﻣﻌﻨﺎه‪ :‬ﺗﻤّﺴﮑﻮا ﺑﺪﯾﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻷﻧّﻪ ﺳﺒﺐ ﯾﻮﺻﻞ إﻟﯿﻪ‪ .‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ اﻟﻘﺮآن ﻷﻧّﻪ أﯾﻀﺎ ﺳﺒﺐ ﯾﻮﺻﻞ إﻟﯿﻪ‪ .‬و‬‫ﻓﯽ إﻓﺮاد ﻣﺴـﻠﻢ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻗﺎل‪ :‬أﻻ! و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺛﻘﻠﯿﻦ أﺣﺪﻫﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ‬‫ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻣﻦ اﺗّﺒﻌﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺪي و ﻣﻦ ﺗﺮﮐﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟّﻀﻼﻟﮥ‪ .‬اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ ﻣﻮدت ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]م ]‪ [1‬ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻗـﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺛﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬـﺪي و اﻟّﻨﻮر‪ ،‬ﻓﺨـﺬوا‬‫ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬و اﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ‪ .‬ﻓﺤّﺚ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أذّﮐﺮﮐﻢ ]‪ [1‬ﯾﻌﻨﯽ‪ :‬أﺧﺮج ﻣﺴﻠﻢ )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪487 :‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﺣﺼﯿﻦ‪ :‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﯾﺎ زﯾﺪ؟ أ ﻟﯿﺲ ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‬‫و ﻟﮑّﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮﻣﺖ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﻦ ﻫﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻢ آل ﻋﻠﯽ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋﺒﺎس ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ »َﺳَﻨْﻔُﺮُغ ﻟَُﮑْﻢ َأﱡﯾَﻪ اﻟﱠﺜَﻘﻼِن«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أراد ﺑـﺎﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ اﻹﻧﺲ و اﻟﺠّﻦ‪ ،‬ﺳـّﻤﯿﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻷﻧّﻬﻤﺎ ﺛﻘﻼ ﻋﻠﯽ اﻷرض أﺣﯿﺎء و أﻣﻮاﺗﺎ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﮐّﻞ ﺷـﯽء ﻟﻪ ﻗـﺪر و وزن ﯾﻨﺎﻓﺲ ﻓﯿﻪ‬‫ﻓﻬﻮ ﺛﻘﻞ‪ .‬و ﻣﻨﻪ‬‫ﻗﻮل اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬ﻓﺠﻌﻠﻬﻤﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ إﻋﻈﺎﻣﺎ ﻟﻘﺪرﻫﻤﺎ[‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﻋﻼء اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎزن از أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ و أﺋّﻤﻪ ﻧﺤﺎرﯾﺮ ﺳّﻨّﯿﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫اﺑـﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »درر ﮐـﺎﻣﻨﻪ ﻓﯽ أﻋﯿـﺎن اﻟﻤﺎﺋـﮥ اﻟﺜـﺎﻣﻨﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﯿـﻞ اﻟّﺸـ ﯿﺤﯽ‪ -‬ﺑﻤﻌﺠﻤﮥ‬‫ﻣﮑﺴﻮرة ﺑﻌـﺪﻫﺎ ﻣﺜﻨﺎة ﻣﻦ ﺗﺤﺖ ﺳﺎﮐﻨـﮥ ﺛﻢ ﺣﺎء ﻣﻬﻤﻠـﮥ‪ -‬ﻧﺴـﺒﮥ إﻟﯽ ﺷـﯿﺤﮥ ﻣﻦ ﻋﻤﻞ ﺣﻠﺐ‪ ،‬اﻟﺒﻐـﺪادي اﻟّﺼﻮﻓﯽ ﻋﻼء اﻟـّﺪﯾﻦ ﺧﺎزن اﻟﮑﺘﺐ‬‫ﺑﺎﻟّﺴﻤﺴﺎﻃﯿﮥ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﻼء اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎزن ﺑﻐﺪادي ﻣﻔﺴـﺮ وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺳّﺘﻤﺎﺋﮥ ﺑﺒﻐﺪاد و ﺳﻤﻊ ﺑﻬﺎ ﻣﻦ اﺑﻦ اﻟّﺪواﻟﯿﺒﯽ‪ ،‬و ﻗﺪم دﻣﺸﻖ و ﺳﻤﻊ ﻣﻦ‬‫اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻣﻈّﻔﺮ و وزﯾﺮة ﺑﻨﺖ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و اﺷﺘﻐﻞ ﮐﺜﯿﺮا و ﺟﻤﻊ ﺗﻔﺴﯿﺮا ﮐﺒﯿﺮا ﺳّﻤﺎه »ﻟﺒﺎب‪) .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ‪ (.‬اﻟّﺘﺄوﯾﻞ ﻟﻤﻌﺎﻟﻢ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ« و »ﺷﺮح اﻟﻌﻤﺪة«‬‫و ﻫﻮ اﻟّﺬي ﺻـّﻨﻒ »ﻣﻘﺒﻮل اﻟﻤﻨﻘﻮل« ﻓﯽ ﻋﺸـﺮ ﻣﺠّﻠﺪات ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﺑﯿﻦ ﻣﺴـﻨﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ و أﺣﻤﺪ و اﻟّﺴـ ﺘﮥ و »اﻟﻤﻮّﻃﺎ« و اﻟّﺪار ﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬ﻓﺼﺎرت‬‫ﻋﺸـﺮة ﮐﺘﺐ و رﺗّﺒﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻷﺑﻮاب و ﺟﻤﻊ ﺳـﯿﺮة ﻧﺒﻮّﯾﮥ ﻣﻄّﻮﻟﮥ و ﮐﺎن ﺣﺴﻦ اﻟّﺘﺤﺒﺐ و اﻟﺒﺸـﺮ و اﻟّﺘﻮّدد‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ راﻓﻊ‪ :‬ﻣﺎت ﻓﯽ آﺧﺮ ﺷـﻬﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 39‬از ‪306‬‬‫رﺟﺐ‪ ،‬أو ﻣﺴﺘﻬّﻞ ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ إﺣﺪي و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﺤﻠﺐ ‪.‬‬
‫ﯾﮑﯽ از ﻣﺂﺛﺮ ﻋﺎﻟﯿﻪ و ﻣﻔﺎﺧﺮ ﻏﺎﻟﯿﻪ ﺧﺎزن‪ ،‬ﺑﻮدﻧﺶ از ﺟﻤﻠﻪ ﺷـﯿﻮخ آن ﻣﺸﺎﯾـﺦ ﺳـﺒﻌﻪ ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮﺗﺶ ﺑﺎﺗّﺼﺎل ﺳـﻨﺪ ﺧﻮد‬‫ﺑﺎﯾﺸـﺎن ﺣﻤـﺪ إﻟﻬﯽ ﻓﺮﻣـﻮده و اﯾﺸـﺎن را ﻣﺸﺎﯾـﺦ ﺟّﻠﻪ ﮐﺮام و أﺋّﻤﻪ ﻗـﺎده أﻋﻼـم و از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺸـﻬﻮرﯾﻦ در ﺣﺮﻣﯿﻦ ﻣﺤـﺘﺮﻣﯿﻦ و ﻣﺠﻤﻊ ﻋﻠﯽ‬‫ﻓﻀﻠﻬﻢ ﻣﻦ ﺑﯿﻦ اﻟﺨﺎﻓﻘﯿﻦ؛ واﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺗﻔﺴﯿﺮش ﮐﻪ ﻣﺴّﻤﯽ ﺑﻪ »ﻟﺒﺎب اﻟّﺘﺄوﯾﻞ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪488 :‬‬‫اﺳﺖ ﻧﯿﺰ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺷﺎﺋﻊ و ﻣﺸﻬﻮر و در ﻣﺮوّﯾﺎت و ﻣﺠﺎزات ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ أﻋﺎﻇﻢ و ﻣﺴﻨﺪﯾﻦ أﻓﺎﺧﻢ ﻣﺴﻄﻮر و ﻣﺬﮐﻮرﺳﺖ‪.‬‬‫ﺷﯿـﺦ ﺗـﺎج اﻟـﺪﯾﻦ دّﻫـ ﺎن ﻣّﮑﯽ در »ﮐﻔﺎﯾـﮥ اﻟﻤﺘﻄّﻠﻊ« ﮐﻪ در آن ﻣﺮوّﯾـﺎت ﺷـﯿﺦ ﺧﻮد ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺠﯿﻤﯽ ذﮐﺮ ﮐﺮده ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ‪-‬‬‫ﻟﻺﻣـﺎم ﻋﻼـء اﻟـّﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺨـﺎزن‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ .‬ﺳـﻨﺪ رواﯾﺖ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺧﺎزن أﺧﺒﺮ ﺑﻪ ﻋﻦ اﻟّﻨﻮر ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ‬‫اﻷﺟﻬﻮري‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﺑﺮﻫﺎن اﻟّﺪﯾﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻌﻠﻘﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟّﺴﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫ﻣﺴـﻨﺪ اﻟـّﺪﻧﯿﺎ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﻘﺒﻞ اﻟﺤﻠﺒﯽ إﺟﺎزة ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺮاوي‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﺆﻣﻦ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ اﻟّﺪﻣﯿﺎﻃﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺆﻟّﻔﻪ اﻹﻣﺎم‬‫ﻋﻼء اﻟّﺪﯾﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺨﺎزن‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮه ‪.‬‬
‫و ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴـﻄﻨﻄﯿﻨﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻟﺒﺎب‪ -‬ﻓﯽ ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ‪ -‬ﻓﯽ ﺛﻼث ﻣﺠّﻠﺪات‪ ،‬ﻟﻠّﺸـ ﯿﺦ ﻋﻼء اﻟّﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ‬‫ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟّﺼﻮﻓﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺨﺎزن‪ ،‬ﻓﺮغ ﻣﻦ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ ﯾﻮم اﻷرﺑﻌﺎء اﻟﻌﺎﺷـﺮ ﻣﻦ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ ‪ 725‬ﺧﻤﺲ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و‬‫ﺳﺒﻌﻤﺎﺋـﮥ‪ .‬أّوﻟﻪ‪ :‬اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟّـﺬي ﺧﻠﻖ اﻷﺷـﯿﺎء ﻓﻘـّﺪرﻫﺎ‪ ،‬إﻟـﺦ‪ .‬ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ أّن »ﻣﻌـﺎﻟﻢ اﻟّﺘﻨﺰﯾـﻞ« ﻟﻠﺒﻐﻮي ﻣﻮﺻﻮف ﺑﺎﻷوﺻﺎف اﻟﻤﺤﻤﻮدة ﻟﮑّﻨﻪ‬‫ﻃﻮﯾﻞ ﻓﺎﻧﺘﺨﺒﻪ و ﺿّﻢ إﻟﯿﻪ ﻓﻮاﺋـﺪ ﻟّﺨﺼـﻬﺎ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟّﺘﻔﺎﺳـﯿﺮ ﺑﺤـﺬف اﻷﺳﺎﻧﯿﺪ‪ ،‬و ﺟﻌﻞ ﻋﻼﻣﮥ ﻟﻠـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ و ذﮐﺮ أﺳﺎﻣﯽ ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ و ﻋّﺮض‬‫)ﺗﻌّﺮض‪ .‬ظ( ﻓﯿﻪ ﺑﺸﺮح ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻣﺎ ﯾﺘﻌّﻠﻖ ﺑﻪ ‪.‬‬
‫و أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﻌﺠﯿﻠﯽ در »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﻹﻣﺎم اﺑﻦ اﻟﺨﺎزن )اﻟﺨﺎزن‪ .‬ظ( رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮه ﻋﻠﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ وَ‬‫َأﻧ ِْﺬْر َﻋِﺸﯿَﺮَﺗَﮏ اﻟ َْﺄﻗَْﺮﺑ ِﯿَﻦ‬‫‪:‬‬‫روي ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺳـﺤﺎق ﺑﺴـﻨﺪ )ﺑﺴﻨﺪه‪ .‬ظ( ﻋﻦ ﻋﻠّﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و‬‫»َأﻧ ِْﺬْر َﻋِﺸﯿَﺮَﺗَﮏ اﻟ َْﺄﻗَْﺮﺑ ِﯿَﻦ«‬‫دﻋﺎﻧﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻋﻠﯽ! إّن اﻟﱠﻠﻪ أﻣﺮﻧﯽ أن أﻧﺬر ﻋﺸﯿﺮﺗﯽ اﻷﻗﺮﺑﯿﻦ‪ ،‬إﻟﺦ ‪.‬‬
‫و ﺳـﯿﺪ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﻣﺆﻣﻦ ﺷـﺒﻠﻨﺠﯽ در »ﻧﻮر اﻷﺑﺼﺎر« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﯾﺸﻬﺪ ﻟﻠﻘﻮل ﺑﺄﻧّﻬﻢ ﻋﻠّﯽ و ﻓﺎﻃﻤﮥ و اﻟﺤﺴﻦ و اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻣﺎ وﻗﻊ ﻣﻨﻪ ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺣﯿﻦ أراد اﻟﻤﺒﺎﻫﻠﮥ ﻫﻮ و وﻓﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪489 :‬‬‫ﻧﺠﺮان ﮐﻤـﺎ ذﮐﺮه اﻟﻤﻔﺴـﺮون ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ آﯾـﮥ اﻟﻤﺒﺎﻫﻠـﮥ و ﻫﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »َﻓَﻤْﻦ َﺣﺎﱠﺟَﮏ ﻓِﯿِﻪ ﻣِْﻦ ﺑَْﻌـِﺪ ﻣﺎ ﺟﺎَءَك ﻣَِﻦ اﻟ ِْﻌﻠِْﻢ َﻓُﻘْﻞ َﺗﻌﺎﻟَْﻮا َﻧـْﺪُع‬‫َأﺑ ْﻨﺎَءﻧﺎ َو َأﺑ ْﻨﺎَءُﮐْﻢ َو ﻧِﺴﺎَءﻧﺎ َو ﻧِﺴﺎَءُﮐْﻢ َو َأﻧ ُْﻔَﺴﻨﺎ َو َأﻧ ُْﻔَﺴُﮑْﻢ«‬‫ﻗﯿﻞ‪ :‬أراد ﺑﺎﻷﺑﻨﺎء اﻟﺤﺴﻦ و اﻟﺤﺴـﯿﻦ و ﺑﺎﻟّﻨﺴﺎء ﻓﺎﻃﻤﮥ و ﺑﺎﻟّﻨﻔﺲ ﻧﻔﺴﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ و ﻋﻠّﯿﺎ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ .‬ﮐﺬا ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺨﺎزن‬‫ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬
‫ﻓﻬﺬا ﻋﻼء اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺨﺎزن‪ ،‬ﻣﻔّﺴـ ﺮﻫﻢ اﻟّﺮازن اﻟﻮازن‪ ،‬ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻮاﻗﯽ اﻟّﺼﺎﺋﻦ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻮﻗﻮع ﻣﻦ ﻣﻬﺎوي اﻟﺮدي اﻟﺤﺎﺋﻦ‪ ،‬ﻓﺎﻟﻤﺬﻋﻦ‬‫ﻟﻪ ﻣﻘﺒـﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﻬـﺪي راﮐﻦ‪ ،‬و اﻟﻤﺼـّﺪق ﺑﻪ ﻣﻄﻤﺌّﻦ إﻟﯽ اﻟّﺼﻮاب ﺳـﺎﮐﻦ‪ ،‬و اﻟﻤﺮﺗـﺎب ﻓﯿﻪ ﺣـﺎرد ﻟﻠﻐـﻞ ﻣﺒﻄﻦ ﮐﺎﻣﻦ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﺤﺎز ﻋﻨﻪ ﺣﺎﺋﺪ‬‫ﺧﺎﻣﻞ اﻟّﺬﮐﺮ ﺧﺎﻣﻦ‪.‬‬‫‪ -118‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻫﺎﻧﺴﻮي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 40‬از ‪306‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »دﺳﺘﻮر اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ« آورده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء دوﻟﺖآﺑﺎدي در »ﻫﺪاﯾﮥ اﻟّﺴﻌﺪا« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻓﯽ »دﺳـﺘﻮر اﻟﺤﻘـﺎﺋﻖ« ﻟﻺﻣﺎم ﻓﺨﺮ اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟﻬﺎﻧﺴﻮي‪ :‬روي ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ رﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻋﻦ ﺣّﺠﮥ‬‫اﻟﻮداع و ﻧﺰل ﻋﻨـﺪ ﻏـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ اﺳﻢ ﻣﻮﺿﻊ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑـ ﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺄﻣﺮ أن ﯾﺠﻤﻊ رﺣﺎل اﻹﺑﻞ ﻓﺠﻌﻠﻬﺎ ﮐﺎﻟﻤﻨﺒﺮ ﻓﺼـﻌﺪ ﻋﻠﯿﻬﺎ و ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ‬‫ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﻣﻦ ﺑﻌﺪي ‪.‬‬
‫و ﻏـﺎﯾﺖ ﺗﻔﻮق و ﻧﺒﺎﻟﺖ و ﺗﻘـّﺪم و ﺟﻼﻟﺖ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻓﺨﺮ اﻟـﺪﯾﻦ ﻫﺎﻧﺴﻮي ﺣﺴﺐ اﻓﺎدات أﮐﺎﺑﺮ ﺳـّﻨّﯿﻪ در ﻣﺠّﻠـﺪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻨﻌﻢ‬‫اﻟﻤﻔﯿﺾ ﻟﮑّﻞ ﺧﯿﺮ؛ درﯾﺎﻓﺘﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﻓﺨﺮ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻬﺎﻧﺴﻮي ﺻﺎﺣﺐ »دﺳـﺘﻮر اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ«‪ ،‬و ﻓﺎﺧﺮﻫﻢ اﻟﻤﺤﺮز ﻣﻦ اﻟﻤﻔﺎﺧﺮ ﻟﻠﺠﻼﺋﻞ و اﻟـﺪﻗﺎﺋﻖ‪ ،‬ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺒﺎرع‬‫اﻟﻔـﺎﺋﻖ‪ ،‬اﻟّﺮاﺋﻊ اﻟّﺮاﺋﻖ‪ ،‬اﻟﮑـﺎﺷﻒ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﻀـﻼت ﻗﺎﻃﺒـﮥ اﻟﻤﻀـﺎﺋﻖ‪ ،‬اﻟﻤﻔّﺮج ﻣﻦ اﻟﻤﺒﻬﻤـﺎت ﮐـﻞ ﻣﺎزق ﻣﺘﻀﺎﯾﻖ‪ ،‬اﻟﻬﺎدي ﺑﻠﻮاﻣﻊ إرﺷﺎده ﮐّﻞ‬‫اﻟﺒﺮاﯾـﺎ و اﻟﺨﻼﺋﻖ‪ ،‬إﻟﯽ أوﺿـﺢ اﻟﻤﻨﺎﻫـﺞ و أﻗﻮم اﻟﻤـﺪارج و أﺑﯿﻦ اﻟّﻄﺮاﺋﻖ اﻟـّﺪاﻓﻊ ﻋﻦ ﻣﺴﺎﻟﮏ اﻟّﺮﺷـﺪ و اﻟﻬـﺪي ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻘﻮارع و اﻟّﺮوادع و‬‫اﻟﻌﻮاﺋﻖ‪ ،‬اﻟﻤﺤﺼﻒ اﻟﻤـﺒﺮم ﻣﻦ ﻣﻌﺎﻗـﺪ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﯿﻘﯿﻦ أﻣﺘﻦ اﻷﺳـﺒﺎب و اﻟﻌﺮي و اﻟﻌﻼـﺋﻖ‪ ،‬ﻓﻼـ ﯾﻨﺤﺮف ﻋﻨﻪ إﻟّـﺎ ﺟﺎﺣـﺪ ﻣـﺎﺋﻖ‪ ،‬ﻣﻨﯽ ﺑﺘﻀـﯿﯿﻊ‬‫اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺼﺪف ﻋﻨﻪ إﻟّﺎ ﺣﺎﺋﺪ ﺑﺎﺋﻖ‪ ،‬ﻋﻨﯽ ﺑﺈﻃﺮاح‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪490 :‬‬‫اﻟﻮﺛﺎﺋﻖ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺠﺎزﯾﻪ ﺑﺴﻮء ﻋﻤﻠﻪ ﻓﻬﻮ ﻟﻌﺬاﺑﻪ ذاﺋﻖ؛ ﯾﻮم ﯾﺤﺸﺮ ﮐﻞ ﻧﻔﺲ ﻣﻌﻬﺎ ﺷﻬﯿﺪ و ﺳﺎﺋﻖ‪.‬‬‫‪ -119‬أﻣﺎ رواﯾﺖ وﻟﯽ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي اﻟﺨﻄﯿﺐ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻣﺸﮑﺎة اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯿﻨﺎ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء ﯾﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻓﺤﻤﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و وﻋـﻆ و ذّﮐﺮ ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬أّﻣـﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬أﻻـ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ‬‫اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ )ﺛﻘﻠﯿﻦ‪ .‬ظ( أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻓﯿﻪ اﻟﻬﺪي و اﻟّﻨﻮر‪ ،‬ﻓﺨﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ‪ .‬ﻓﺤّﺚ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ‬‫ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ]‪.[1‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﺗّﺒﻌﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺪي و ﻣﻦ ﺗﺮﮐﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻀﻼﻟﮥ‪ .‬رواه ﻣﺴﻠﻢ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در آن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻓﯽ ﺣّﺠﺘﻪ ﯾﻮم ﻋﺮﻓﮥ و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﺘﻪ اﻟﻘﺼﻮي ﯾﺨﻄﺐ ﻓﺴﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪.‬‬‫ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬رواه اﻟّﺘﺮﻣﺬّي ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴـ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﺑﻌﺪي أﺣﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒـﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷـرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗـﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ .‬رواه‬‫اﻟّﺘﺮﻣﺬي ‪.‬‬
‫و ﮐﻤﺎل ﺳـﻤﻮ ﻣﻘﺎم و ﻋﻠّﻮ ﻣﺮﺗﺒﺖ و ﻧﻬﺎﯾﺖ رﻓﻌﺖ ﻣﺤّﻞ و ﺷﻤﻮخ ﻣﻨﺰﻟﺖ وﻟّﯽ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ أﻗﺼﺎي وﺛﻮق اﺳﺘﻨﺎد و ﺣﻤﺎداي‬‫اﻋﺘﺒﺎر و اﻋﺘﻤﺎد »ﻣﺸـﮑﺎة اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ« ﻧﺰد اﻫﻞ ّﺳـ ﻨﺖ ﻣﺤﺘﺎج ﺑﻪ ﺑﯿﺎن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺳﺒﻖ ﻧﺒﺬ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻓﯽ ﻣﺠّﻠﺪ ﺣﺪﯾﺚ اﻟّﻄﯿﺮ‪ [1] .‬اﻟﻤﺤﻔﻮظ‬‫ﻓﯽ »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« أﻧﻪ ﺻﻠﻌﻢ ﻗﺎﻟﻬﺎ ﺛﻠﺜﺎ )‪ .12‬ن(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪491 :‬‬‫ﻓﻬـﺬا وﻟﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻤﺸـﮑﻮة«‪ ،‬ﺻـﻔﻮة ﻋﻠﻤﺎﺋﻬﻢ اﻟّﺴـ ﻌﺎة اﻟﺤﻤﺎة‪ ،‬ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﻘﺒﻮل ﻋﻨﺪ اﻟّﻨﻘﺪة اﻟﺒﺮﻋﮥ اﻟّﺮﻋﺎة‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 41‬از ‪306‬‬‫اﻟﻤﺮﺿـّﯽ ﻟﻠﺠﻬﺎﺑـﺬة اﻷﺳﺎﺗﺬة اﻷﺳﺎة ﻓﻼ ﯾﺸـﯿﺢ ﺑﻮﺟﻬﻪ إﻟّﺎ ﺟﺎﺣﺪ ﺳـﻠﮏ ﻣﺴـﻠﮏ اﻟّﻨﺎﮐﺒﯿﻦ اﻟﻐﻮاة‪ ،‬و رﮐﺐ ﻗّﺪة اﻟّﻨﺎﮐﺜﯿﻦ اﻟّﻄﻐﺎة‪ ،‬و ﻣﺎل إﻟﯽ‬‫اﻟﻘﺎﺳـﻄﯿﻦ اﻟﺒﻐﺎة‪ ،‬و ﻋـﺪل إﻟﯽ اﻟﻤﺎرﻗﯿﻦ اﻟّﺸـ ﺮاة‪ ،‬و ﺟﻨـﺢ إﻟﯽ اﻟّﻀﺎﻏﻨﯿﻦ اﻟﻌـﺪاة‪ ،‬و رﮐﻦ إﻟﯽ اﻟّﺸﺎﺣﻨﯿﻦ اﻟّﺮداة‪ ،‬و ﺗﺮك اﻟّﺮاﺷﺪﯾﻦ اﻟﻬﺪاة‪ ،‬و‬‫ﻓﺎرق اﻟّﺪاﻟّﯿﻦ اﻟّﺪﻋﺎة‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺠﺎزﯾﻪ ﻋﻠﯽ ﺳﻮء ﺻﻨﯿﻌﻪ ﯾﻮم ﯾﺤﺸﺮ اﻟّﻨﺎس ﺣﻔﺎة ﻋﺮاة‪ ،‬و ﯾﺴﺎﻗﻮن إﻟﯽ ﻣﻮﻗﻔﻬﻢ ﻣﺸﺎة ﮐﺒﺎة‪.‬‬‫‪ -120‬أﻣﺎ رواﯾﺖ أﺑﻮ اﻟﺤﺠﺎج ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻤﺰي‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﺗﺤﻔـﮥ اﻷﺷـﺮاف ﺑﻤﻌﺮﻓـﮥ اﻷﻃﺮاف« أﻟﻔﺎظ و ﻃﺮق اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را از ﻣﺴـﻠﻢ و ﺗﺮﻣﺬي و ﻧﺴﺎﺋﯽ‬‫آورده‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ در ﻣﺴـﻨﺪ ﺟـﺎﺑﺮ ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان »ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ اﻟـّﺼ ﺎدق‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟـﺎﺑﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣﺪﯾﺚ ت‪ :‬رأﯾﺖ اﻟﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﯽ ﺣّﺠﺘﻪ ﯾﻮم ﻋﺮﻓﮥ و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﺘﻪ اﻟﻘﺼﻮاء ﯾﺨﻄﺐ‪ ،‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ت‪ :‬ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ‪ :‬ﻋﻦ ﻧﺼﺮ‬‫ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﻋﻨﻪ ﺑﻪ و ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ ‪.‬‬
‫و در ﻣﺴﻨﺪ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ اﻷﺳـﺪي اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ .‬ﺣﺪﯾﺚ ت‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴـ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا‪ ،‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ت‪ :‬ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ‪ :‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺬر‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻓﻀﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ اﻷﻋﻤﺶ‪ ،‬ﻋﻨﻪ ﺑﻪ‪ ،‬و ﻋﻦ ﻋﻄّﯿﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻪ‬‫‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در ﻣﺴﻨﺪ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ واﺛﻠﮥ أﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ اﻟّﻠﯿﺜﯽ اﻟﮑﻨﺎﻧّﯽ و ﻟﻪ رؤﯾﮥ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ‪ ،‬ﺑﻦ أرﻗﻢ ﺣﺪﯾﺚ ت س‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠّﯽ ﻣﻮﻻه‪ .‬ت ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ‪:‬‬‫ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺴﺎر‪ ،‬ﻋﻦ ﻏﻨﺪر‪ ،‬ﻋﻦ ﺷـﻌﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﯾﺤّﺪث ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﺮﯾﺤﮥ أو زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ؛ ﺷّﮏ‬‫ﺷﻌﺒﮥ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮه و ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ‪ .‬س ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺜّﻨﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺣّﻤﺎد‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﻮاﻧﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺒﯿﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪492 :‬‬‫اﺑﻦ أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ أرﻗﻢ ﺑﻪ أﺗّﻢ ﻣﻦ اﻷّول‪ :‬ﻟّﻤﺎ رﺟﻊ و ﻧﺰل ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ‪ .‬اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در ﻣﺴﻨﺪ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن اﻟّﺘﯿﻤﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ ﻋّﻢ أﺑﯽ ﺣﯿﺎن اﻟّﺘﯿﻤﯽ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﺣﺪﯾﺚ م س‪ :‬اﻧﻄﻠﻘﺖ أﻧﺎ و ﺣﺼـﯿﻦ ﺑﻦ ﺳﺒﺮة و و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻢ‬‫إﻟﯽ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻗـﺎل ﻟﻪ ﺣﺼـﯿﻦ‪ :‬ﯾﺎ زﯾـﺪ! ﻟﻘـﺪ رأﯾﺖ ﺧﯿﺮا ﮐﺜﯿﺮا‪ :‬رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ ،‬اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺑﻄﻮﻟﻪ‪ .‬و ﻓﯿﻪ‪ :‬إﻧّﯽ‬‫ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪ .‬م ﻓﯽ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ‪ :‬ﻋﻦ زﻫﯿﺮ ﺑﻦ ﺣﺮب و ﺷـﺠﺎع ﺑﻦ ﻣﺨﻠﺪ‪ ،‬ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻋﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻠّﯿﮥ و ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ‪،‬‬‫ﻋﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻓﻀـﯿﻞ و ﻋﻦ إﺳـﺤﺎق ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬ﺛﻼﺛﺘﻬﻢ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣّﯿﺎن اﻟّﺘﯿﻤﯽ و ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺑّﮑﺎر‪ ،‬ﻋﻦ ﺣّﺴﺎن ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ‬‫ﻋﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﺑﻦ ﻣﺴﺮوق‪ ،‬ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻋﻨﻪ ﺑﻪ‪ .‬س ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ‪ ،‬ﻋﻦ زﮐﺮّﯾﺎ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟّﺴﺠﺰي‪ ،‬ﻋﻦ إﺳﺤﺎق ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ‪.‬‬
‫و در ﻣﺴﻨﺪ أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﺧﺪري ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان ]ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﻬﺮان اﻷﻋﻤﺶ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻄّﯿﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ[ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣﺪﯾﺚ ت‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﺑﻌﺪي‪ ،‬اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ‪.‬‬
‫و أﺑﻮ اﻟﺤﺠـﺎج ﻣﺰي از أﮐـﺎﺑﺮ ﺣّﻔـ ﺎظ ﻣـﺎﻫﺮﯾﻦ و أﺟّﻠﻪ أﯾﻘـﺎظ ﺑـﺎرﻋﯿﻦ و أﻋﻼـم دﯾﻦ و أرﮐﺎن ﯾﻘﯿﻦ ﻣﺘﺴـّﻨﻨﯿﻦ ﺑﻮده‪ ،‬ﻧﺒـﺬي از ﻣﻔﺎﺧﺮ ﻋﺎﻟﯿﮥ‬‫اﻟﻤﻘﺪار و ﻣﺂﺛﺮ ﻏﺎﻟﯿﮥ اﻷﺳـﻌﺎر او ﻧﺰد أﺋّﻤﻪ ﻗﻮم ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤّﻔﺎظ« و »ﻣﻌﺠﻢ ﻣﺨﺘّﺺ« و »ﺗﺬﻫﯿﺐ اﻟّﺘﺬﻫﯿﺐ« ذﻫﺒﯽ و »ﺗﺘّﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ«‬‫زﯾﻦ اﻟـّﺪﯾﻦ ﺑا ﻦ اﻟﻮردي و »ﻃﺒﻘـﺎت ﺷـﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﺗﺎج اﻟـّﺪﯾﻦ ﺳـﺒﮑﯽ و »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ أﺳـﻨﻮي و »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﺗﻘﯽ اﻟـّﺪﯾﻦ‬‫أﺳـﺪي و »ﻧﺠﻮم زاﻫﺮه« ﺟﻤـﺎل اﻟـّﺪﯾﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺗﻐﺮي ﺑﺮدي اﻟّﻈـ ﺎﻫﺮي و درر »ﮐـﺎﻣﻨﻪ ﻓﯽ أﻋﯿـﺎن اﻟﻤﺎﺋـﮥ اﻟّﺜـﺎﻣﻨﻪ« اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ و‬‫»روض اﻟﻤﻨﺎﻇﺮ ﻗﺎﺿـﯽ أﺑﻮ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﺷـﺤﻨﻪ و »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤّﻔﺎظ« ﺟﻼل اﻟّﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ و »ﺑﺪر ﻃﺎﻟﻊ ﺑﻤﺤﺎﺳﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ اﻟﻘﺮن اﻟّﺴﺎﺑﻊ« ﻣﺤّﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﻮﮐﺎﻧﯽ؛ واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ ﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 42‬از ‪306‬‬‫در اﯾﻦ ﺟﺎ اﮐﺘﻔﺎ ﺑﺮ ﻋﺒﺎرت »ﺑﺪر ﻃﺎﻟﻊ« ﻣﯽرود‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪493 :‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺸﻮﮐﺎﻧﯽ ﻓﯿﻪ‪] :‬ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﻟّﺰﮐﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ اﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟّﺰاﻫﺮ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻷﺻﻞ اﻟﻤّﺰي‬‫أﺑﻮ اﻟﺤّﺠﺎج ﺟﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﺤﺠﺎج ﻣﺰي ﺣﻠﺒﯽ اﻹﻣﺎم اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﺳـﻨﮥ ‪ 654‬و‬‫ﻃﻠﺐ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﻓﺄﮐﺜﺮ ﻋﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺨﯿﺮ و ﻣﺴـﻠﻢ اﺑﻦ ﻋﻼن و اﻟﻔﺨﺮ ﺑﻦ اﻟﺒﺨﺎري و ﻧﺤﻮﻫﻢ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎب اﺑﻦ ﻃﺒﺮزد و اﻟﮑﻨﺪي و ﺳـﻤﻊ‬‫اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻄّﻮال و اﻷﺟﺰاء‪ ،‬و ﻣﺸﺎﯾﺨﻪ ﻧﺤﻮ اﻷﻟﻒ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺨﻪ اﻟّﻨﻮوّي ﺑﺎﻟّﺸﺎم و اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ و ﻣﺼﺮ و ﺣﻠﺐ و اﻹﺳﮑﻨﺪرﯾﮥ و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬و أﺗﻘﻦ‬‫اﻟّﻠﻐﮥ و اﻟّﺘﺼـﺮﯾﻒ و ﺗﺒّﺤﺮ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و دّرس ﺑﻤﺪارس ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬دار اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻷﺷﺮﻓّﯿﮥ‪ ،‬و ﻟّﻤﺎ وﻟﯽ ﺗﺪرﯾﺴﻬﺎ ﻗﺎل اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﮥ‪ :‬ﻟﻢ ﯾﻠﻬﺎ ﻣﻦ ﺣﯿﻦ‬‫ﺑﻨﯿﺖ إﻟﯽ اﻵن أﺣّﻖ ﺑﺸﺮط اﻟﻮاﻗﻒ ﻣﻨﻪ‪ .‬ﻗﺎل اﻟّﺬﻫﺒّﯽ‪:‬‬‫ﻣـﺎ رأﯾﺖ أﺣـﺪا ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟّﺸـ ﺄن أﺣﻔـﻆ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و اوذي ﻣّﺮة ﺑﺴـﺒﺐ اﺑﻦ ﺗﯿﻤـّﯿ ﮥ ﻷﻧّﻬﺎ ﻟّﻤﺎ وﻗﻌﺖ ﻟﻪ اﻟﻤﻨﺎﻇﺮة ﻣﻊ اﻟّﺸﺎﻓﻌـّﯿ ﮥ و ﺑﺤﺚ ﻣﻌﻪ اﻟـّﺼ ﻔﯽ‬‫اﻟﻬﻨـﺪي و اﺑﻦ اﻟّﺰﻣﻠﮑﺎﻧﯽ ﮐﻤﺎ ﺗﻘّﺪﻣﺖ اﻹﺷﺎرة إﻟﯽ ذﻟﮏ ﺷـﺮع ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﺘﺮﺟﻤﮥ ﯾﻘﺮئ ﮐﺘﺎب »ﺧﻠﻖ أﻓﻌﺎل اﻟﻌﺒﺎد« ﻟﻠﺒﺨﺎري ﻗﺎﺻﺪا ﺑﺬﻟﮏ‬‫اﻟّﺮّد ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﻻﺑﻦ ﺗﯿﻤـّﯿ ﮥ‪ ،‬ﻓﻐﻀﺐ اﻟﻔﻘﻬﺎء و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺤﻦ اﻟﻤﻘﺼﻮدون ﺑﻬـﺬا‪ ،‬ﻓﺒﻠﻎ ذﻟﮏ اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ ﯾﻮﻣﺌﺬ ﻓﺄﻣﺮ ﺑﺴـﺠﻨﻪ ﻓﺘﻮّﺟﻪ‬‫اﺑﻦ ﺗﯿﻤـّﯿ ﮥ و أﺧﺮﺟﻪ ﻣﻦ اﻟّﺴـ ﺠﻦ ﺑﯿـﺪه ﻓﻐﻀﺐ اﻟّﻨـﺎﺋﺐ ﻓﺎﻋﯿـﺪ ﺛّﻢ اﺧﺮج ﻋﻨﻪ ﻓـﺄﻣﺮ اﻟّﻨـﺎﺋﺐ أن ﯾﻨـﺎدي ﺑﺄّن ﻣﻦ ﺗﮑّﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﻌﻘﺎﺋـﺪ ﯾﻘﺘﻞ! و ﻣﻦ‬‫ﻣﺼّﻨﻔﺎﺗﻪ‪» :‬ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﮑﻤﺎل« اﺷﺘﻬﺮ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ و ﺣّﺪث ﺑﻪ ﺧﻤﺲ ﻣّﺮات و ﮐﺘﺎب »اﻷﻃﺮاف« و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب ﻣﻔﯿﺪ ﺟّﺪا و ﻗﺪ أﺧﺬ ﻋﻨﻪ اﻷﮐﺎﺑﺮ و‬‫ﺗﺮﺟﻤﻮا ﻟﻪ و ﻋّﻈﻤﻮه ﺟّﺪا‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﺳّﯿﺪ اﻟّﻨﺎس ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ‪ :‬إﻧّﻪ أﺣﻔﻆ اﻟّﻨﺎس ﻟﻠّﺘﺮاﺟﻢ و أﻋﻠﻤﻬﻢ ﺑﺎﻟﺮواة ﻣﻦ أﻋﺎرب و أﻋﺎﺟﻢ‪ ،‬و أﻃﺎل اﻟّﺜﻨﺎء‬‫ﻋﻠﯿﻪ و وﺻـﻔﻪ ﺑﺄوﺻﺎف ﺿـﺨﻤﮥ و ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﻪ ﻓﯽ اﻟّﻠﻐﮥ إﻣﺎم و ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻔﺮاﺋﺾ ﻣﻌﺮﻓﮥ و إﻟﻤﺎم‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟـّﺼ ﻔﺪّي‪ :‬ﺳـﻤﻌﻨﺎ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻋﻠﯽ‬‫اﻟّﺴـ ّﯿﺪ اﻟﻤﻨﺒﺠﯽ و ﻫﻮ ﺣﺎﺿـﺮ ﻓﮑﺎن ﯾﺮّد ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺎري ﻓﯿﻘﻮل اﻟﻘﺎري‪ :‬ﻣﺎ ﻋﻨﺪي إﻟّﺎ ﻣﺎ ﻗﺮأت ﻓﯿﻮاﻓﻖ اﻟﻤﺰّي ﺑﻌﺾ ﻣﻦ ﺣﻀـﺮ ﻣّﻤﻦ ﺑﯿﺪه ﻧﺴﺨﮥ‬‫إﻣﺎ ﺑﺄن ﯾﻮﺟـﺪ ﻓﯿﻬﺎ ﮐﻤﺎ ﻗﺎل أو ﯾﻮﺟـﺪ ﻣﻈّﻨﻨﺎ ﻋﻠﯿﻪ أو ﻓﯽ اﻟﺤﺎﺷـﯿﮥ ﻟﻤﺎ ذﮐﺮ ذﻟﮏ ﻣﻨﻪ‪ .‬ﻗﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﻣﺎ اﻟّﻨﺴـﺨﮥ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﮥ إﻟّﺎ أﻧﺖ ﻗﺎل‪ :‬و ﻟﻢ أر‬‫ﺑﻌﺪ أﺑﯽ ﺣّﯿﺎن ﻣﺜﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑّﯿﮥ ﺧﺼﻮﺻﺎ اﻟّﺘﺼﺮﯾﻒ و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﻊ ﺗﻮّﺳﻌﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪494 :‬‬‫ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟّﺮﺟﺎل ﯾﺴﺘﺤﻀـﺮ ﺗﺮاﺟﻢ ﻏﯿﺮ اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ ﻻ ﻣﻦ اﻟﻤﻠﻮك و ﻻ ﻣﻦ اﻟﻮزراء و اﻟﻘﻀﺎة و اﻷدﺑﺎء‪ .‬و ﻗﺎل اﻟّﺬﻫﺒّﯽ‪ :‬ﮐﺎن ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﺤّﻔﺎظ‬‫و ﻧﺎﻗﺪ اﻷﺳﺎﻧﯿﺪ و اﻷﻟﻔﺎظ و ﻫﻮ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻌﻀـﻼﺗﻨﺎ و ﻣﺮﺟﻊ ﻣﺸﮑﻼﺗﻨﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻓﯿﻪ ﺣﯿﺎء و ﮐﺮم و ﺳﮑﯿﻨﮥ و اﺣﺘﻤﺎل و ﻗﻨﺎﻋﮥ و ﺗﺮك اﻟﺘﺠّﻤﻞ‬‫و اﻟﺠﻤﺎع ﻋﻦ اﻟّﻨﺎس‪ ،‬و ﻣﺎت ﯾﻮم اﻟّﺴﺒﺖ ﺛﺎﻧﯽ ﻋﺸﺮ ﺻﻔﺮ ﺳﻨﮥ ‪ [[1] 744‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا أﺑﻮ اﻟﺤﺠﺎج اﻟﻤﺰي ﺣﺎﻓﻈﻬﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﺠﻠﯿﻞ اﻷﺟّﻞ‪ ،‬و ﺑﺎرﻋﻬﻢ اﻟّﻨﺒﯿﻞ اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟﻤﺤّﻞ‪ ،‬ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﻀﺎرب اﻟّﺴﺎﺋﺮ ﻓﯽ اﻵﻓﺎق‬‫ﺳﯿﺮ اﻟﻤﺜﻞ‪ ،‬ﻟا ﻤﺴـﺘﻌﺬب اﻟﻤﺴﺘﺤﻠﯽ ﻓﯽ اﻷذواق ﮐﻤﺸﺘﺎر اﻟﻌﺴﻞ‪ ،‬ﻓﺴﺎق ﻣﻦ اﻟّﺼﺤﺎح ﻃﺮق ﻋﺪﯾﺪة ﻣﺒّﺮات ﻋﻦ اﻟّﻨﻘﺺ و اﻟﺨﻠﻞ‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﻣﻨﻬﺎ‬‫ﺳﯿﺎﻗـﺎت ﻣﻨﻘﻌـﮥ ﻟﻸوام ﺑﺎﻟﻌّﻞ ﺑﻌـﺪ اﻟّﻨﻬﻞ‪ ،‬ﻓﯿﺎ ﻟﱠﻠﻪ و ﻟﻠﺠﺎﺣـﺪ اﻟﻘﻤﯽ اﻟـّﺬﻟﯿﻞ اﻷذّل‪ ،‬و اﻟﻤﻨﮑﺮ اﻟﻐﻮّي اﻟـّﻀ ﻠﯿﻞ اﻷﺿّﻞ‪ ،‬ﮐﯿﻒ ﺟﺎر ﻋﻦ اﻟﺤّﻖ و‬‫ﻋـﺪل‪ ،‬و ﻧﮑﺺ ﻋﻦ ﺳـﻨﻦ اﻟّﺼﻮاب و ﻧﮑـﻞ‪ ،‬ﻓـﺂﺛﺮ ﻟﺮﯾﻨﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﻟﺨﻄﺎء و اﻟﺨﻄﻞ‪ ،‬و ﻗﺎد ﻟﺤﯿﻨﻪ ﻧﻔﺴﻪ إﻟﯽ ﻓﺎﺣﺶ اﻟّﺰﯾﻎ و اﻟّﺰﻟﻞ‪ ،‬و أوﺿﻊ ﻟﻐّﯿﻪ‬‫ﻓﯽ ﻣﻬﺎﻣﻪ اﻟﻌﺪوان ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﻣﻬﻞ‪ ،‬و أوﻏﻞ ﻋﺘﻬﻪ ﻓﯽ ﺳﺒﺎﺳﺐ اﻟّﺸﻨﺌﺎن ﮐﺎﻟﻬﻤﻞ‪.‬‬‫‪ -121‬اﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﺷﺮف اﻟﺪﯾﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻄﯿﺒﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﮐﺎﺷﻒ‪ -‬ﺷﺮح ﻣﺸﮑﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟّﺴﺎدس‪:‬‬‫زﯾﺪ ]‪ [2‬ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬اﻟّﺜﻘـﻞ اﻟﻤﺘﺎع اﻟﻤﺤﻤﻮل ﻋﻠﯽ اﻟّﺪاﺑـﮥ و إﻧّﻤﺎ ﻗﯿﻞ ﻟﻺﻧﺲ و اﻟﺠّﻦ »اﻟّﺜﻘﻼن« ﻷﻧّﻬﻤﺎ ﻗﻄﺎن اﻷرض ﻓﮑﺄﻧّﻬﻤﺎ ﺛﻘﻼﻫﺎ‪ ،‬و ﻗﺪ‬‫ﺷّﺒﻪ ﺑﻬﻤﺎ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﻌﺘﺮة ﻷّن اﻟّﺪﯾﻦ ﯾﺴﺘﺼﻠﺢ ﺑﻬﻤﺎ و ﯾﻌﻤﺮ ﮐﻤﺎ ﻋﻤﺮت اﻟّﺪﻧﯿﺎ ﺑﺎﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ )و ﻗﯿﻞ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﺳّﻤﺎﻫﻤﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻷّن اﻷﺧﺬ ﺑﻬﻤﺎ و‬‫اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻬﻤﺎ ﺛﻘﯿﻞ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »ِإﱠﻧﺎ َﺳﻨُﻠِْﻘﯽ َﻋَﻠﯿَْﮏ َﻗْﻮﻟًﺎ َﺛِﻘﯿًﻠﺎ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 43‬از ‪306‬‬‫أي أواﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ و ﻧﻮاﻫﯿﻪ‪ ،‬ﻷﻧّﻪ ﻻ ﺗﺆّدي إﻟّﺎ ﺑﺘﮑﻠﯿﻒ ﻣﺎ ﯾﺜﻘﻞ و ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫ﻗﻮﻻ ﺛﻘﯿﻼ‪ ،‬أي ﻟﻪ وزن و ﺳـّﻤﯽ اﻟﺠّﻦ و اﻹﻧﺲ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻷﻧّﻬﻤﺎ ﻓـّﻀ ﻼ ﺑﺎﻟّﺘﻤﯿﯿﺰ ﻋﻠﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﺤﯿﻮان و ﮐّﻞ ﺷـﯽء ﻟﻪ وزن و ﻗﺪر ﯾﺘﻨﺎﻓﺲ ﻓﯿﻪ ﻓﻬﻮ‬‫»ﺛﻘﻞ«‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬اﻟﺼﺤﯿﺢ أﻧﻪ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ 742‬اﺛﻨﯿﻦ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ذﮐﺮه ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء ﻫﺬا اﻟﺸﺄن )‪ .12‬ن(‪.‬‬‫]‪ [2‬ﯾﻌﻨﯽ‪ :‬ان اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺴﺎدس ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﻔﺼﻞ رواه زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪495 :‬‬‫ﻓ ﯽ أ ﻫ ﻞ ﺑﯿﺘ ﯽ ‪.‬‬
‫أي أﺣـّﺬرﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺷﺄن أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و أﻗﻮل ﻟﮑﻢ‪ :‬ﻻ ﺗﺆذوﻫﻢ ﻓﺎﺣﻔﻈﻮﻫﻢ )و اﺣﻔﻈﻮﻫﻢ‪ .‬ظ(‪ ،‬و اﻟّﺘـﺬﮐﯿﺮ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﻮﻋﻆ ﯾـﺪّل ﻋﻠﯿﻪ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و‬‫وﻋﻆ و ذّﮐﺮ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ »در ﮐـﺎﺷﻒ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﻔﺼـﻞ اﻟّﺜـﺎﻧﯽ‪ -‬اﻷـول‪ :‬ﺟـﺎﺑﺮ ]‪ -[1‬ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و ﻋـﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿـﺘﯽ‪ .‬ﻋـﺘﺮة اﻟّﺮﺟـﻞ‪ :‬أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ و رﻫﻄﻪ اﻷـدﻧﻮن‪ ،‬و‬‫ﻻﺳﺘﻌﻤﺎﻟﻬﻢ ﻟا ﻌﺘﺮة ﻋﻠﯽ أﻧﺤﺎء ﮐﺜﯿﺮة ﺑّﯿﻨﻬﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻟﯿﻌﻠﻢ أﻧّﻪ أراد ﺑﺬﻟﮏ ﻧﺴﻠﻪ و ﻋﺼﺎﺑﺘﻪ اﻷدﻧﯿﻦ و أزواﺟﻪ‪.‬‬‫اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ :‬زﯾـﺪ ]‪ -[2‬ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻣـﺎ إن ﺗﻤّﺴـ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ‪ .‬ﻣـﺎ اﻟﻤﻮﺻﻮﻟـﮥ و اﻟﺠﻤﻠـﮥ اﻟﺸـﺮﻃّﯿﮥ ﺻـﻠﺘﻬﺎ و إﻣﺴـﺎك اﻟّﺸـ ﯽء اﻟﺘﻌّﻠﻖ ﺑﻪ و ﺣﻔﻈﻪ‪ .‬ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬وَ‬‫ﯾُْﻤِﺴُﮏ اﻟﱠﺴﻤﺎَء َأْن َﺗَﻘَﻊ َﻋَﻠﯽ اﻟ َْﺄْرِض‬‫‪ ،‬و اﺳﺘﻤﺴﮏ اﻟّﺸﯽء إذا ﺗﺤّﺮي اﻹﻣﺴﺎك ﺑﻪ‪ ،‬و ﻟﻬﺬا ﻟّﻤﺎ ذﮐﺮ اﻟّﺘﻤﺴﮏ ﻋّﻘﺒﻪ ﺑﺎﻟﻤﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻪ ﺻﺮﯾﺤﺎ و ﻫﻮ اﻟﺤﺒﻞ ﻓﯽ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض«‬‫و ﻓﯿﻪ ﺗﻠﻮﯾﺢ إﻟﯽ ﻣﻌﻨﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »َو ﻟَْﻮ ِﺷﺌْﻨﺎ ﻟََﺮَﻓْﻌﻨﺎُه ﺑ ِﻬﺎ َو ﻟِﮑﱠﻨُﻪ َأْﺧَﻠَﺪ ِإﻟَﯽ اﻟ َْﺄْرِض َو اﱠﺗَﺒَﻊ َﻫﻮاُه«‬‫ﮐـﺎن اﻟّﻨـﺎس واﻗﻌﯿﻦ ﻓﯽ ﻣﻬﻮاة ﻃﺒﯿﻌﺘﻬﻢ ﻣﺸـﺘﻐﻠﯿﻦ ﺑﺸـﻬﻮاﺗﻬﺎ و إّن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﯾﺮﯾـﺪ ﺑﻠﻄﻔﻬﻢ )ﺑﻠﻄﻔﻪ‪ .‬ظ( رﻓﻌﻬﻢ ﻓﯿـﺪﻧﯽ ﺣﺒـﻞ اﻟﻘﺮآن إﻟﯿﻬﻢ‬‫ﻟﯿﺨّﻠﺼـﻬﻢ ﻣﻦ ﺗﻠﮏ اﻟﻮرﻃـﮥ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﻪ ﻧﺠﺎ و ﻣﻦ أﺧﻠـﺪ إﻟﯽ اﻷرض ﻫﻠﮏ‪ ،‬و ﻣﻌﻨﯽ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﺎﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻤﺎ ﻓﯿﻪ و ﻫﻮ اﻻﯾﺘﻤﺎر‬‫ﺑﺄواﻣﺮه و اﻻﻧﺘﻬﺎء ﻋﻦ ﻧﻮاﻫﯿﻪ‪ ،‬و اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﺎﻟﻌﺘﺮة ﻣﺤّﺒﺘﻬﻢ و اﻻﻫﺘﺪاء ﺑﻬﺪﯾﻬﻢ و ﺳﯿﺮﺗﻬﻢ‪ .‬و‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﻬﻢ )ﻓﯿﮑﻢ‪ .‬ظ(‬‫إﺷﺎرة إﻟﯽ أﻧّﻬﻤﺎ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ اﻟّﺘﻮأﻣﯿﻦ اﻟﺨﻠﻔﯿﻦ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ و أﻧّﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﯾﻮﺻﯽ اﻻّﻣﮥ ﺑﺤﺴﻦ ﻟا ﻤﻌﺎﺷﺮة‬‫ﻣﻌﻬﻤﺎ و إﯾﺜﺎر ﺣّﻘﻬﻤﺎ ﻋﻠﯽ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﻮﺻﯽ اﻷب اﻟﻤﺸﻔﻖ ﻷوﻻده‪ ،‬و ﯾﻌﻀﺪه اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺴﺎﺑﻖ ﻓﯽ اﻟﻔﺼﻞ اﻷّول‪:‬‬‫أذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﮐﻤﺎ ﯾﻘﻮل اﻷب اﻟﻤﺸﻔﻖ‪ :‬اﻟﱠﻠﻪ! اﻟﱠﻠﻪ! ﻓﯽ ﺣّﻖ أوﻻدي‪،‬‬‫و ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻮن أﺣﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ أّن اﻟﻘﺮآن ﻣﺆﺳﺎة ﻟﻠﻌﺘﺮة و ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻻﻗﺘﺪاء ﺑﻪ و ﻫﻢ أوﻟﯽ اﻟّﻨﺎس ﺑﺎﻟﻌﻤﻞ ﺑﻤﺎ ﻓﯿﻪ و ﻟﻌّﻞ اﻟﺴـّﺮ ﻓﯽ ﻫﺬه‬‫اﻟﻮﺻّﯿﮥ و اﻻﻗﺘﺮان ﺑﺎﻟﻘﺮآن إﯾﺠﺎب ﻣﺤّﺒﺘﻬﻢ ﻟﻘﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »ﻗُْﻞ ﻻ َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫ﻓـﺈﻧّﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺟﻌـﻞ ﺷـﮑﺮ إﻧﻌﺎﻣﻪ و إﺣﺴﺎﻧﻪ ﺑﺎﻟﻘﺮآن ﻣﻨﻮﻃﺎ ﺑﻤﺤّﺒﺘﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﺤﺼـﺮ‪ ،‬و ﮐﺄﻧّﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﯾﻮﺻـﯽ اﻻّﻣـﮥ ﺑﻘﯿﺎم‬‫اﻟّﺸﮑﺮ و ﻗّﯿﺪ ﺗﻠﮏ ]‪ [1‬ﯾﻌﻨﯽ ان اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻻول ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﻔﺼﻞ رواه ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﻧﺼﺎري )‪ .12‬ن(‪.‬‬‫]‪ [2‬ﯾﻌﻨﯽ ان اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﻔﺼﻞ رواه زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ )‪ .12‬ن(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪496 :‬‬‫اﻟّﻨﻌﻤﮥ ﺑﻪ و ﯾﺤّﺬرﻫﻢ ﻋﻦ اﻟﮑﻔﺮان‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﻗﺎم ﺑﺎﻟﻮﺻـّﯿﮥ و ﺷﮑﺮ ﺗﻠﮏ اﻟّﺼﻨﯿﻌﮥ ﺑﺤﺴﻦ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﻓﻼ ﯾﻔﺎرﻗﺎﻧﻪ ﻓﯽ ﻣﻮاﻃﻦ اﻟﻘﯿﻤﮥ‬‫و ﻣﺸﺎﻫﺪﻫﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا اﻟﺤﻮض ﻓﯿﺸـﮑﺮا ﺻـﻨﯿﻌﻪ ﻋﻨﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ »ﻓﺢ« ﻫﻮ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﯾﮑﺎﻓﯿﻪ و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺠﺎزﯾﻪ اﻟﺠﺰاء اﻷوﻓﯽ‪ .‬و ﻣﻦ أﺿﺎع ﻟا ﻮﺻّﯿﮥ و‬‫ﮐﻔﺮ اﻟّﻨﻌﻤﮥ ﻓﺤﮑﻤﻪ ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ‪ .‬و ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟّﺘﺄوﯾﻞ ﺣﺴﻦ ﻣﻮﻗﻊ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 44‬از ‪306‬‬‫و اﻟّﻨﻈﺮ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟّﺘﺄّﻣـﻞ و اﻟّﺘﻔّﮑﺮ‪ ،‬أي ﺗﻔّﮑﺮوا و اﺳـﺘﻌﻤﻠﻮا اﻟّﺮوﯾـﮥ ﻓﯽ اﺳـﺘﺨﻼﻓﯽ إّﯾـﺎﮐﻢ ﻫـﻞ ﺗﮑﻮﻧـﻮن ﺧﻠﻒ ﺻـﺪق أو ﺧﻠﻒ ﺳﻮء؟‪ .‬و ان‬‫اﺳﺘﻐﺮﺑﺖ ﻗﻮﻟﯽ »ﻻ ﯾﻔﺎرﻗﺎﻧﻪ ﻣﻦ ﻣﻮاﻗﻒ اﻟﺤﺸﺮ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض« ﺗﻤّﺴﮑﺖ ﺑﻤﺎ‬‫ورد ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ »اﻗﺮءوا اﻟّﺰﻫﺮاوﯾﻦ‪ -‬إﻟﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﯾﺤﺎّﺟﺎن ﻋﻦ ﺻﺎﺣﺒﻬﻤﺎ‪،‬‬‫و إن اﺳﺘﺒﻌﺪت ﻗﻮﻟﯽ أﻧﺸﺪت ﻟﮏ ﻗﻮل اﻷﻋﺸﯽ‪:‬‬‫ﻓﺒﺖ ﺑﻤﻘﺮورﯾﻦ ﯾﺼﻄﻠﯿﺎﻧﻬﺎ و ﺑﺎت ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﺎر اﻟّﻨﺪي و اﻟﻤﺤﻠّﻖ‬‫رﺿﯿﻌﯽ ﻟﺒﺎن ﺛﺪي أّم ﺗﻘﺎﺳﻤﺎ ﯾﺎ ﺳﺤﻢ داج ﻋﻮض ﻻ ﻧﺘﻔّﺮق‬‫أﻏﺮب اﻷﻋﺸـﯽ ﺣﯿﺚ ﺟﻌﻞ اﻟﻤﻤـﺪوح ﯾﻌﻨﯽ اﻟﻤﺤّﻠﻖ أﺣﺪ ﻧﻮع اﻟﺠﻮد ﻟﮑﺜﺮة ﺻﺪوره ﻋﻨﻪ ﮐﻤﺎ أﺿـﯿﻒ ﺣﺎﺗﻢ إﻟﯿﻪ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﮏ‪ :‬ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺠﻮد‪،‬‬‫ﺛّﻢ ﺟﻌﻠﻬﻤﺎ أﺧﺮي )اﺑﻨﯽ ﺻﺢ‪ .‬ظ( أّم واﺣﺪة راﺿﻌﯿﻦ ﺛﺪﯾﻬﺎ و ﻣﺎ اﮐﺘﻔﯽ ﺑﺬﻟﮏ ﺑﻞ ذﮐﺮ أﻧّﻬﻤﺎ ﯾﺤﺎﻟﻔﺎن ﻋﻠﯽ أن ﻻ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ أﺑﺪا[‪.‬‬‫و ﮐﻤـﺎل رﻓﻌـﺖ ﻣﺮﺗﺒـﺖ و ﺟﻼـﻟﺖ ﻣﻨﺰﻟـﺖ و ﻋﻈﻤﺖ ﺷـﺎن و ﺳـﻤّﻮ ﻣﮑـﺎن ﻃﯿـﺒﯽ ﻃﯿﺐ اﻟّﻨﺠـﺎر ﻧﻬـﺎﯾﺖ واﺿـﺢ و آﺷـﮑﺎرﺳﺖ‪ .‬ﺑا ﻦ ﺣﺠﺮ‬‫ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »درر ﮐﺎﻣﻨﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻄﯿﺒﯽ اﻹﻣﺎم اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﺻﺎﺣﺐ »ﺷـﺮح اﻟﻤﺸـﮑﺎة« و ﻏﯿﺮه‪ .‬ﻗﺮأت ﺑﺨّﻂ‬‫ﺑﻌﺾ اﻟﻔﻀـﻼء‪ :‬ﮐـﺎن ذا ﺛﺮوة ﻣﻦ اﻹرث و اﻟّﺘﺠﺎرة ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﯾﻨﻔﻖ ذﻟﮏ ﻓﯽ وﺟﻮه اﻟﺨﯿﺮات إﻟﯽ أن ﮐﺎن ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه ﻓﻘﯿﺮا‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﺎن‬‫ﮐﺮﯾﻤﺎ‪ ،‬ﻣﺘﻮاﺿـﻌﺎ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﻤﻌﺘﻘﺪ‪ ،‬ﺷﺪﯾﺪ اﻟّﺮّد ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻼﺳـﻔﮥ و اﻟﻤﺒﺘﺪﻋﮥ‪ ،‬ﻣﻈﻬﺮ ﻓﻀﺎﺋﺤﻬﻢ ﻣﻊ اﺳﺘﯿﻼﺋﻬﻢ ﻓﯽ ﺑﻼد اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﺣﯿﻨﺌﺬ‪ ،‬ﺷﺪﯾﺪ‬‫اﻟﺤّﺐ ﻟﻠّﻪ و ﻟﺮﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺤﯿـﺎء‪ ،‬ﻣﻼزﻣـﺎ ﻻﺷـﻐﺎل اﻟﻄﻠﺒـﮥ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻹﺳـﻼﻣّﯿﮥ ﺑﻐﯿﺮ ﻃﻤﻊ‪ ،‬ﺑﻞ ﯾﺠـﺪﯾﻬﻢ و ﯾﻌﯿﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﯾﻌﯿﺮ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻨﻔﺴـﯿﮥ‬‫ﻷﻫﻞ ﺑﻠﺪه و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﻠﺪان ﻣﻦ ﯾﻌﺮف و ﻣﻦ ﻻ ﯾﻌﺮف‪ ،‬ﻣﺤّﺒﺎ ﻟﻤﻦ ﻋﺮف ﻣﻨﻪ ﺗﻌﻈﯿﻢ اﻟّﺸﺮﯾﻌﮥ‪ ،‬ﻣﻘﺒﻼ ﻋﻠﯽ ﻧﺸﺮ اﻟﻌﻠﻢ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪497 :‬‬‫آﯾـﮥ ﻓﯽ اﺳـﺘﺨﺮاج اﻟـّﺪﻗﺎﺋﻖ ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن و اﻟّﺴـ ﻨﻦ‪ .‬ﺷـﺮح »اﻟﮑّﺸﺎف« ﺷـﺮﺣﺎ ﮐﺒﯿﺮا و أﺟﺎب ﻋّﻤﺎ ﺧﺎﻟﻒ ﻣﺬﻫﺐ اﻟّﺴـ ﻨﮥ أﺣﺴﻦ ﺟﻮاب ﯾﻌﺮف‬‫ﻓﻀـﻠﻪ ﻣﻦ ﻃﺎﻟﻌﻪ‪ ،‬و ﺻّﻨﻒ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻟﺒﯿﺎن »اﻟّﺘﺒﯿﺎن« و ﺷﺮﺣﻪ‪ ،‬و أﻣﺮ ﺑﻌﺾ ﺗﻼﻣﺬﺗﻪ ﺑﺎﺧﺘﺼﺎر »اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ« ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻘﮥ ﻧﻬﺠﻬﺎ ﻟﻪ و ﺳّﻤﺎه‬‫»اﻟﻤﺸـﮑﺎة« و ﺷـﺮﺣﻬﺎ ﻫﻮ ﺷﺮﺣﺎ ﺣﺎﻓﻼ‪ ،‬ﺛّﻢ ﺷﺮع ﻓﯽ ﺟﻤﻊ ﮐﺘﺎب ﻓﯽ اﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ و ﻋﻘﺪ ﻣﺠﻠﺴﺎ ﻋﻈﯿﻤﺎ ﻟﻘﺮاءة »ﮐﺘﺎب اﻟﺒﺨﺎري« ﻓﮑﺎن ﯾﺸﻐﻞ ﻓﯽ‬‫اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ ﻣﻦ ﺑﮑﺮة إﻟﯽ اﻟّﻈﻬﺮ و ﻣﻦ ﺛّﻢ إﻟﯽ اﻟﻌﺼـﺮ ﻹﺳـﻤﺎع اﻟﺒﺨـﺎري إﻟﯽ أن ﮐﺎن ﯾﻮم ﻣﺎت ﻓﺮغ ﻣﻦ وﻇﯿﻔـﮥ اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬و ﺗﻮّﺟﻪ إﻟﯽ ﻣﺠﻠﺲ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﺪﺧﻞ ﻣﺴـﺠﺪا ﻋﻨﺪ ﺑﯿﺘﻪ ﻓﺼـّﻠﯽ اﻟّﻨﺎﻓﻠﮥ ﻗﺎﻋﺪا و ﺟﻠﺲ ﯾﻨﺘﻈﺮ اﻹﻗﺎﻣﮥ ﻟﻠﻔﺮﯾﻀﮥ ﻓﻘﻀـﯽ ﻧﺤﺒﻪ ﻣﺘﻮّﺟﻬﺎ إﻟﯽ اﻟﻘﺒﻠﮥ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﯾﻮم اﻟّﺜﻼﺛﺎ‬‫ﺛﺎﻟﺚ ﻋﺸﺮي ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ ‪.[743‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻠّﻐﻮﯾﯿﻦ و اﻟّﻨﺤﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﻄﯿﺒﯽ‪ -‬ﺑﮑﺴـﺮ اﻟﻄﺎء‪-‬‬‫اﻻﻣﺎم اﻟﻤﺸـﻬﻮر اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﻘﻮل و اﻟﻌﺮﺑّﯿﮥ و اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻟﺒﯿﺎن‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ :‬ﮐﺎن آﯾﮥ ﻓﯽ اﺳﺘﺨﺮاج اﻟّﺪﻗﺎﺋﻖ ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن و اﻟّﺴﻨﻦ‪ ،‬ﻣﻘﺒﻼ‬‫ﻋﻠﯽ ﻧﺸﺮ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻣﺘﻮاﺿﻌﺎ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﻤﻌﺘﻘﺪ‪ ،‬ﺷﺪﯾﺪ اﻟّﺮّد ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻼﺳﻔﮥ و اﻟﻤﺒﺘﺪﻋﮥ‪ ،‬ﻣﻈﻬﺮا ﻓﻀﺎﺋﺤﻬﻢ ﻣﻊ اﺳﺘﯿﻼﺋﻬﻢ ﺣﯿﻨﺌﺬ‪ ،‬ﺷﺪﯾﺪ اﻟﺤّﺐ ﻟّﻠﻪ و‬‫ﻟﺮﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺤﯿﺎء‪ ،‬ﻣﻼزﻣﺎ ﻻﺷـﺘﻐﺎل اﻟّﻄﻠﺒـﮥ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻹﺳـﻼﻣّﯿﮥ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﻃﻤﻊ ﺑﻞ ﯾﺨﺪﻣﻬﻢ و ﯾﻌﯿﻨﻬﻢ و ﯾﻌﯿﺮ اﻟﮑﺘﺐ اﻟّﻨﻔﯿﺴﮥ ﻷﻫﻞ ﺑﻠﺪه و‬‫ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ ﯾﻌﺮف و ﻣﻦ ﻻـ ﯾﻌﺮف‪ ،‬ﻣﺤـّﺒ ﺎ ﻟﻤﻦ ﻋﺮف ﻣﻨﻪ ﺗﻌﻈﯿﻢ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻌﮥ‪ ،‬و ﮐـﺎن ذا ﺛﺮوة ﻣﻦ اﻹـرث و اﻟّﺘﺠـﺎرة ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﯾﻨﻔﻘﻪ ﻓﯽ وﺟـﻮه‬‫اﻟﺨﯿﺮات ﺣّﺘﯽ ﺻﺎر ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه ﻓﻘﯿﺮا‪ ،‬ﺻـّﻨﻒ »ﺷـﺮح اﻟﮑّﺸﺎف«‪» ،‬اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ«‪» ،‬اﻟّﺘﺒﯿﺎن ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻟﺒﯿﺎن«‪ ،‬ﺷـﺮﺣﻪ‪» ،‬ﺷـﺮح اﻟﻤﺸﮑﺎة«‪ .‬و‬‫ﮐﺎن ﯾﺸـﻐﻞ ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ ﻣﻦ ﺑﮑﺮة إﻟﯽ اﻟّﻈﻬﺮ و ﻣﻦ ﺛﻢ إﻟﯽ اﻟﻌﺼـﺮ ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ إﻟﯽ ﯾﻮم ﻣﺎت ﻓﺈﻧّﻪ ﻟّﻤﺎ ﻓﺮغ ﻣﻦ وﻇﯿﻔـﮥ اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ ﺗﻮّﺟﻪ إﻟﯽ‬‫ﻣﺠﻠﺲ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﺼّﻠﯽ اﻟﻨﺎﻓﻠﮥ و ﺟﻠﺲ ﯾﻨﺘﻈﺮ اﻹﻗﺎﻣﮥ ﻟﻠﻔﺮﯾﻀﮥ ﻓﻘﻀﯽ ﻧﺤﺒﻪ ﻣﺘﻮّﺟﻬﺎ إﻟﯽ اﻟﻘﺒﻠﮥ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﯾﻮم اﻟّﺜﻼﺛﺎ ﺛﺎﻟﺚ ﻋﺸﺮي ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ‬‫ﺛﻼث و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ذﮐﺮ ﻓﯽ ﺷﺮﺣﻪ ﻋﻠﯽ »اﻟﮑّﺸﺎف« أﻧّﻪ أﺧﺬ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﻔﺺ اﻟّﺴﻬﺮوردي و أﻧّﻪ ﻗﺒﯿﻞ اﻟّﺸﺮوع ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟّﺸﺮح‬‫رأي اﻟﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﯽ اﻟّﻨﻮم و ﻗﺪ ﻧﺎوﻟﻪ ﻗﺪﺣﺎ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪498 :‬‬‫اﻟّﻠﺒﻦ ﻓﺸﺮب ﻣﻨﻪ ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 45‬از ‪306‬‬‫و ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺪاودي اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻤﻔّﺴـ ﺮﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺷـﺮف اﻟﺪﯾﻦ‬‫اﻟّﻄﯿﺒﯽ‪ -‬ﺑﮑﺴﺮ اﻟّﻄﺎء‪ -‬اﻹﻣﺎم اﻟﻤﺸﻬﻮر اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﻘﻮل و اﻟﻌﺮﺑّﯿﮥ و اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻟﺒﯿﺎن‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪:‬‬‫ﮐﺎن آﯾـﮥ ﻓﯽ اﺳـﺘﺨﺮاج اﻟّﺪﻗﺎﺋﻖ ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن و اﻟّﺴـ ﻨﻦ ﻣﻘﺒﻼ ﻋﻠﯽ ﻧﺸـﺮ اﻟﻌﻠﻢ ﻣﺘﻮاﺿـﻌﺎ ﺣﺴﻦ اﻟﻤﻌﺘﻘﺪ ﺷﺪﯾﺪ اﻟّﺮّد ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻼﺳـﻔﮥ و اﻟﻤﺒﺘﺪﻋﮥ‬‫ﻣﻈﻬﺮا ﻓﻀﺎﺋﺤﻬﻢ ﺷﺪﯾﺪ اﻟﺤّﺐ ﻟّﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺤﯿﺎء ﻣﻼزﻣﺎ ﻹﺷﻐﺎل اﻟّﻄﻠﺒﮥ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻹﺳﻼﻣّﯿﮥ ﺑﻐﯿﺮ ﻃﻤﻊ‪ ،‬ﺑﻞ ﯾﺠﺪﯾﻬﻢ و ﯾﻌﯿﻨﻬﻢ و ﯾﻌﯿﺮ‬‫اﻟﮑﺘﺐ اﻟّﻨﻔﯿﺴـﮥ ﻷﻫـﻞ ﺑﻠـﺪه و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ ﯾﻌﺮف و ﻣﻦ ﻻ ﯾﻌﺮف ﻣﺤّﺒﺎ ﻟﻤﻦ ﻋﺮف ﻣﻨﻪ ﺗﻌﻈﯿﻢ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻌﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ذا ﺛﺮوة ﻣﻦ اﻹرث و اﻟّﺘﺠﺎرة‬‫ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﯾﻨﻔﻘﻪ ﻓﯽ وﺟﻮه اﻟﺨﯿﺮات ﺣّﺘﯽ ﺻﺎر ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه ﻓﻘﯿﺮا‪ ،‬و ﺿـﻌﻒ ﺑﺼـﺮه ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه‪ ،‬ﺷـﺮح اﻟﮑّﺸﺎف ﺷـﺮﺣﺎ ﮐﺒﯿﺮا و أﺟﺎب‬‫ﻋّﻤﺎ ﺧﺎﻟﻒ ﻓﯿﻪ أﻫﻞ اﻟّﺴـ ّﻨﮥ ﺑﺄﺣﺴﻦ ﺟﻮاب‪ ،‬و ﺻـّﻨﻒ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻟﺒﯿﺎن ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺳـّﻤﺎه اﻟّﺘﺒﯿﺎن و ﺷـﺮﺣﻪ‪ ،‬و ﺻـّﻨﻒ ﺗﻔﺴـﯿﺮا ﻟﻠﻘﺮآن‪ ،‬و ﺷﺮح‬‫ﻣﺸـﮑﺎة اﻟﻤﺼﺎﺑﯿـﺢ‪ ،‬و ﻋﻘـﺪ ﻣﺠﻠﺴـﺎ ﻟﻘﺮاءة ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺸـﻐﻞ ﻓﯽ اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ ﻣﻦ اﻟّﺸـ ﺮوق إﻟﯽ اﻟّﺰوال و ﻣﻦ ﺛّﻢ إﻟﯽ اﻟﻌﺼـﺮ ﻓﯽ‬‫اﻟﺒﺨﺎري إﻟﯽ ﯾﻮم ﻣﺎت ﻓﺈﻧّﻪ ﻓﺮغ ﻣﻦ وﻇﯿﻔﮥ اﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ و ﺗﻮّﺟﻪ إﻟﯽ ﻣﺠﻠﺲ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﺼﻠّﯽ اﻟّﻨﺎﻓﻠﮥ و ﺟﻠﺲ ﯾﻨﺘﻈﺮ اﻹﻗﺎﻣﮥ ﻟﻠﻔﺮﯾﻀﮥ ﻓﻘﻀﯽ ﻧﺤﺒﻪ‬‫ﻣﺘﻮّﺟﻬﺎ إﻟﯽ اﻟﻘﺒﻠﮥ و ذﻟﮏ ﯾﻮم اﻟﺜّﻠﺜﺎء ﺛﺎﻟﺚ ﻋﺸـﺮي ﺷـﻌﺒﺎن ﺳـﻨﮥ ﺛﻼث و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻓﯽ ﺷﺮﺣﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﮑّﺸﺎف أﻧّﻪ أﺧﺬ ﻋﻦ‬‫أﺑﯽ ﺣﻔﺺ ﻟا ـّﺴ ﻬﺮوردي و أﻧّﻪ ﻗﺒﯿﻞ ﻫﺬا اﻟّﺸـ ﺮح رأي اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﯽ اﻟّﻨﻮم و ﻗﺪ ﻧﺎوﻟﻪ ﻗﺪﺣﺎ ﻣﻦ اﻟّﻠﺒﻦ ﻓﺸـﺮب ﻣﻨﻪ‪ .‬ذﮐﺮه‬‫ﺷﯿﺨﻨﺎ ﻓﯽ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻨﺤﺎة«[‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻮﮐﺎﻧﯽ در »ﺑﺪر ﻃﺎﻟﻊ ﺑﻤﺤﺎﺳﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ اﻟﻘﺮن اﻟّﺴﺎﺑﻊ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﻄﯿﺒﯽ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﺸـﻬﻮر‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﺷـﺮح اﻟﻤﺸﮑﺎة و ﺣﺎﺷﯿﮥ اﻟﮑﺸﺎف و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﯽ ﻣﺒﺎدي ﻋﻤﺮه ﺻﺎﺣﺐ ﺛﺮوة ﮐﺒﯿﺮة ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﯾﻨﻔﻖ ذﻟﮏ ﻓﯽ وﺟﻮه اﻟﺨﯿﺮات‬‫إﻟﯽ أن ﮐـﺎن ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه ﻓﻘﯿﺮا و ﮐـﺎن ﮐﺮﯾﻤـﺎ ﻣﺘﻮاﺿــﻌﺎ ﺣﺴـﻦ اﻟﻤﻌﺘﻘـﺪ ﺷﺪﯾـﺪ اﻟّﺮّد ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻼﺳــﻔﮥ و اﻟﻤﺒﺘﺪﻋـﮥ ﻣﻈﻬﺮ ﻓﻀـﺎﺋﺤﻬﻢ ﻣﻊ‬‫اﺳﺘﯿﻼﺋﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻼد اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪499 :‬‬‫ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه ﺷﺪﯾـﺪ اﻟﻤﺤـّﺒ ﮥ ﻟّﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺤﯿﺎء ﻣﻼزﻣﺎ ﻟﻠﺠﻤﻌﮥ و اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ ﻣﻼزﻣﺎ ﻟﺘﺪرﯾﺲ اﻟّﻄﻠﺒﮥ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻻﺳـﻼﻣﯿﮥ‪ ،‬و ﻋﻨﺪه ﮐﺘﺐ‬‫ﻧﻔﯿﺴﻪ ﯾﺒـﺬﻟﻬﺎ ﻟﻠّﻄﻠﺒـﮥ و ﻟﻐﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﻠـﺪه ﺑﻞ ﺑﺴﺎﺋﺮ اﻟﺒﻠـﺪان ﻣﻦ ﯾﻌﺮﻓﻪ و ﻣﻦ ﻻ ﯾﻌﺮﻓﻪ‪) .‬ﻟﻪ‪ .‬ﺻـﺢ‪ .‬ظ( إﻗﺒﺎل ﻋﻠﯽ اﺳـﺘﺨﺮاج اﻟّﺪﻗﺎﺋﻖ ﻣﻦ‬‫اﻟﮑﺘـﺎب و اﻟّﺴـ ّﻨﮥ و ﺣﺎﺷـﯿﺘﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﮑّﺸﺎف ﻫﯽ أﻧﻔﺲ ﺣﻮاﺷـﯿﻪ ﻋﻠﯽ اﻹﻃﻼق ﻣﻊ ﻣﺎ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ اﻷﺣﺎدﯾﺚ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﺤﺎﻻت إذ‬‫اﻗﺘﻀـﯽ اﻟﺤـﺎل ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻘـﮥ اﻟﻤﺤـّﺪﺛﯿﻦ ﻣّﻤﺎ ﯾـﺪل ﻋﻠﯽ ارﺗﻔﺎع ﻃﺒﻘﺘﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﻤﯽ اﻟﻤﻌﻘﻮل و اﻟﻤﻨﻘﻮل‪ ،‬و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻟﺒﯿﺎن‬‫ﺳّﻤـ ﺎه اﻟّﺘﺒﯿﺎن و ﺷـﺮﺣﻪ و أﻣﺮ ﺑﻌﺾ ﺗﻼﻣـﺬﺗﻪ ﺑﺎﺧﺘﺼﺎره ﺛّﻢ ﺷـﺮع ﻓﯽ ﺟﻤﻊ ﮐﺘﺎب ﻓﯽ اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ و ﻋﻘـﺪ ﻣﺠﻠﺴﺎ ﻋﻈﯿﻤﺎ ﻟﻘﺮاءة ﮐﺘﺎب ﻟا ﺒﺨﺎري‬‫ﻓﮑﺎن ﯾﻘﺮأ ﻓﯽ اﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ ﻣﻦ ﺑﮑﺮة إﻟﯽ ﻇﻬﺮ و ﻣﻦ ﺛّﻢ إﻟﯽ اﻟﻌﺼﺮ ﻹﺳﻤﺎع اﻟﺒﺨﺎري إﻟﯽ أن ﮐﺎن ﯾﻮم وﻓﺎﺗﻪ ﻓﺮغ ﻋﻦ ﻗﺮاءة اﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ و ﺗﻮّﺟﻪ إﻟﯽ‬‫ﻣﺠﻠﺲ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﺪﺧﻞ ﻣﺴـﺠﺪا ﻋﻨﺪ ﺑﯿﺘﻪ ﻓﺼـّﻠﯽ اﻟّﻨﺎﻓﻠﮥ ﻗﺎﻋﺪا و ﺟﻠﺲ ﯾﻨﺘﻈﺮ اﻹﻗﺎﻣﮥ ﻟﻠﻔﺮﯾﻀﮥ ﻓﻘﻀﯽ ﻧﺤﺒﻪ ﻣﺘﻮّﺟﻬﺎ إﻟﯽ اﻟﻘﺒﻠﮥ ﻓﯽ ﯾﻮم ﺛﻼﺛﺎ‬‫)اﻟﺜﻼﺛﺎ‪ :‬ظ( ﺛﺎﻟﺚ ﻋﺸﺮ )ﻋﺸﺮي ظ( ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ ‪.[743‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »ﺗﺎج ﻣﮑﻠّﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻄﯿﺒﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﺷﺮح اﻟﻤﺸﮑﻮة‪ ،‬إﻣﺎم ﻣﺸﻬﻮر و‬‫ﻋـﺎﻟﻢ ﻣﺒﺮور‪ ،‬ﮐـﺎن ﻓﯽ ﻣﺒـﺎدي ﻋﻤﺮه ﺻﺎﺣﺐ ﺛﺮوة ﻋﻈﯿﻤـﮥ ﺑـﺬل اﻟﻤﺎل ﻓﯽ وﺟﻮه اﻟﺨﯿﺮات ﺣّﺘﯽ ﺻﺎر ﻓﻘﯿﺮا ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻟﺒـﺪر‬‫اﻟّﻄﺎﻟﻊ«‪ :‬ﮐﺎن ﺣﺴﻦ اﻟﻤﻌﺘﻘـﺪ ﺷﺪﯾﺪ اﻟّﺮّد ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻼﺳـﻔﮥ و اﻟﻤﺒﺘﺪﻋﮥ ﻣﻈﻬﺮا ﻓﻀﺎﺋﺤﻬﻢ ﻣﻊ اﺳﺘﯿﻼﺋﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻼد اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه ﺷﺪﯾﺪ‬‫اﻟﻤﺤـّﺒ ﮥ ﻟّﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺤﯿﺎء ﻣﻼزﻣﺎ ﻟﻠﺠﻤﻌـﮥ و اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ ﻣﻼزﻣﺎ ﻟﺘﺪرﯾﺲ اﻟّﻄﻠﺒﮥ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻹﺳـﻼﻣّﯿﮥ‪ ،‬ﻟﻪ إﻗﺒﺎل ﻋﻠﯽ اﺳـﺘﺨﺮاج اﻟّﺪﻗﺎﺋﻖ‬‫ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟّﺴـ ّﻨﮥ‪ ،‬و ﺣﺎﺷـﯿﺘﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺸﺎف ﻫﯽ أﻧﻔﺲ ﺣﻮاﺷﯿﻪ ﻋﻠﯽ اﻻﻃﻼق ﻣﻊ ﻣﺎ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ اﻷﺣﺎدﯾﺚ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﺤﺎﻻت‬‫إذا اﻗﺘﻀﯽ اﻟﺤﺎل ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻘﮥ اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ ﻣّﻤﺎ ﯾﺪّل ﻋﻠﯽ ارﺗﻔﺎع ﻃﺒﻘﺘﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﻤﯽ اﻟﻤﻌﻘﻮل و اﻟﻤﻨﻘﻮل ﺷﺮع ﻓﯽ ﺟﻤﻊ ﮐﺘﺎب ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ‬‫و ﻋﻘﺪ ﻣﺠﻠﺴﺎ ﻋﻈﯿﻤﺎ ﻟﻘﺮاءة ﮐﺘﺎب اﻟﺒﺨﺎري ﻓﮑﺎن ﯾﻘﺮأ ﻓﯽ اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ ﻣﻦ ﺑﮑﺮة إﻟﯽ ﻇﻬﺮ و ﻣﻦ ﺛّﻢ إﻟﯽ اﻟﻌﺼـﺮ ﻹﺳﻤﺎع اﻟﺒﺨﺎري إﻟﯽ أن ﮐﺎن‬‫ﯾﻮم وﻓﺎﺗﻪ‪ ،‬ﻓﺮغ ﻋﻦ ﻗﺮاءة اﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ و ﺗﻮّﺟﻪ إﻟﯽ ﻣﺠﻠﺲ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﺪﺧﻞ ﻣﺴﺠﺪا ﻋﻨﺪ ﺑﯿﺘﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 46‬از ‪306‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪500 :‬‬‫ﻓﺼّﻠﯽ اﻟّﻨﺎﻓﻠﮥ ﻗﺎﻋﺪا و ﺟﻠﺲ ﯾﻨﺘﻈﺮ اﻹﻗﺎﻣﮥ ﻟﻠﻔﺮﯾﻀﮥ ﻓﻘﻀﯽ ﻧﺤﺒﻪ ﻣﺘﻮّﺟﻬﺎ إﻟﯽ اﻟﻘﺒﻠﮥ ﻓﯽ ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ ‪ 743‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﻄﯿﺒﯽ ﻋﻤـﺪة أﻋﻼـﻣﻬﻢ اﻷﺣﺒـﺎر؛ و أﺳﻮة أﺟّﻠﺘﻬﻢ اﻟﮑﺒـﺎر‪ ،‬اﻟـّﺬاﮐﯽ ﻋﺮف ﻣﻔـﺎﺧﺮه ﻓﯽ اﻷﮐﻨﺎف و اﻷﻗﻄﺎر‪ ،‬اﻟﻤﺘﻀّﻮع ﻧﺸـﺮ ﻣﺂﺛﺮه ﻓﯽ‬‫اﻟﺒﻠـﺪان و اﻷﻣﺼـﺎر‪ ،‬ﻗـﺪ أﺛﺒﺖ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟّﻄﯿﺐ اﻟﻤﺰري أرﯾﺠﻪ ﯾﻔﻮح اﻷزﻫـﺎر‪ ،‬اﻟّﺰاري ﻋﺒﻘﻪ ﻋﻠﯽ ﻧﻔـﺢ اﻷـﻧﻮار‪ ،‬و أردﻓﻪ ﺑﺒﯿﺎن ﺳﺎﻃﻊ‬‫اﻟﻘﺘﺎر‪ ،‬و ﻋﻘﺒﻪ ﺑﺸـﺮح ﯾﺤﮑﯽ اﻟﻐﺎدة اﻟﻤﻌﻄﺎر‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺤﺠﻢ ﻋﻨﻪ ﺑﺎﻟّﺘﻨّﺤﯽ و اﻻزورار‪ ،‬و ﻻ ﯾﺼـﺪف ﻋﻨﻪ ﺑﺎﻟّﺘﻤّﻌﺮ و اﻟّﻨﻔﺎر؛ إﻟّﺎ ﻣﻦ أﻟﻒ ﻟﺨﯿﻠﻪ أم‬‫دﻓﺎر‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﺑﺄوﺳﺎﺧﻬﺎ ﻣﺘﺴﺦ و ﻓﯽ ﺣّﺒﻬﺎ ﻏﺎر‪.‬‬‫‪ -122‬أﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻈﻔﺮ اﻟﺸﺎه دودي اﻟﺨﻠﺨﺎﻟﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻣﻔﺎﺗﯿﺢ‪ -‬ﺷـﺮح ﻣﺼﺎﺑﯿﺢ« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ ﻗﺎﺻـﺮ ﺣﺎﺿـﺮﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﺑﻤﺎء‬‫ﯾﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ‪ .‬أي‪ .‬ﺳّﻤﯽ ذﻟﮏ اﻟﻤﺎء ﺧّﻤﺎ‪ -‬ﺑﻀﻢ اﻟﺨﺎء اﻟﻤﻌﺠﻤﮥ و ﺗﺸﺪﯾﺪ اﻟﻤﯿﻢ‪ .‬ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ‪.‬‬‫أﺧﺒﺮ اﻟّﻨﺒّﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم اﻟّﻨـﺎس ﻋﻦ وﻓـﺎﺗﻪ‪» .‬اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ« ﻗـﺎل ﻓﯽ »ﺷـﺮح اﻟّﺴـ ّﻨﮥ«‪ :‬ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺳـّﻤﺎﻫﻤﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻷّن اﻷﺧـﺬ ﺑﻬﻤﺎ و اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻬﻤﺎ ﺛﻘﯿﻞ ﻷّن‬‫اﻟﮑﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻘﺪر و اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻤﻘﺘﻀﺎه ﺛﻘﯿﻞ و ﮐﺬا ﻣﺤﺎﻓﻈﮥ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و اﺣﺘﺮاﻣﻬﻢ و اﻧﻘﯿﺎدﮐﻢ ﻟﻬﻢ إذا ﮐﺎﻧﻮا ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻌﺪي ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در آن ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﻧـﺎﻗﺘﻪ اﻟﻘﺼﻮي‪ .‬ﻗﯿـﻞ‪ :‬إﻧّﻬـﺎ ﻧﺎﻗـﮥ ﺗﻠّﻘﺐ ﺑﺎﻟﺠـﺪﻋﺎء و ﺗﺎرة ﺑﺎﻟﻌﻀـﺒﺎء و أﺧﺮي ﺑﺎﻟﻘﺼﻮي؛ ﻋﻠﯽ ﺣﺴﺐ ﻣﺎ ﺧﯿﻞ‬‫ﻟﻠﻨﺎﻇﺮﯾﻦ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪.‬‬‫ﺑﯿﺎن ﻣﺎ ﻓﯽ »ﻣﺎ أﺧـﺬﺗﻢ ﺑﻪ« أو ﺑـﺪل‪ .‬و »أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ« ﺑﯿﺎن ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ .‬ﯾﺮﯾﺪ ﺑﺄﻫﻠﺒﯿﺘﯽ ﻧﺴـﻠﻪ و ﻋﺼـﺒﺎﺗﻪ اﻷدﻧﯿﻦ و أزواﺟﻪ‪ .‬و ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻣﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎء إﻟﯽ‬‫اﻷرض‪ .‬اﻟﻤﺮاد ﻣﻦ اﻟّﺴﻤﺎء اﻟّﺮﺑﻮﺑﯿﮥ و ﺑﺎﻷرض اﻟﺨﻠﻖ‪ .‬و »ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ« أي ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ ‪.‬‬
‫و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﺨﺎﻟﯽ از أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺎﻫﺮﯾﻦ ﻋﻈﺎم و أﺟﻠّﻪ ﻧﺎﻗﺪﯾﻦ ﻓﺨﺎم و أﻋﺎﻇﻢ ﺟﺎﻣﻌﯿﻦ ﻋﻠﻮم دﯾﻨّﯿﻪ و أﻓﺎﺧﻢ ﺣﺎﺋﺰﯾﻦ ﻓﻨﻮن ﯾﻘﯿﻨّﯿﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ أﺳـﻨﻮي در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺷـﻤﺲ اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻈّﻔﺮ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﺨﻠﺨﺎﻟﯽ و ﯾﻌﺮف أﯾﻀﺎ ﺑﺎﻟﺨﻄﯿﺒﯽ‪ ،‬ﮐﺎن إﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ‬‫اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻨﻘﻠّﯿﻪ و اﻟﻌﻘﻠّﯿﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪501 :‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻠﺨﺎﻟﯽ ﺷﺎرح ﻣﺼﺎﺑﯿﺢ ذا ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﮐﺜﯿﺮة ﻣﺸـﻬﻮرة ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﺷـﺮح اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ‪ ،‬و ﻣﺨﺘﺼﺮ اﺑﻦ ﺣﺎﺟﺐ )اﻟﺤﺎﺟﺐ‪ .‬ظ( و‬‫اﻟﻤﻔﺘﺎح‪ ،‬و اﻟّﺘﻠﺨﯿﺺ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺒﯿﺎن‪ ،‬و ﺻـّﻨﻒ أﯾﻀﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﻄﻖ‪ .‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺄّران ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ‪ .‬و اﻟﺨﻠﺨﺎل‪ -‬ﺑﺨﺎﺋﯿﻦ‬‫ﻣﻌﺠﻤﺘﯿﻦ ﻣﻔﺘﻮﺣﺘﯿﻦ ﻓﯽ آﺧﺮه ﻻم‪ -‬ﻗﺮﯾـﮥ ﻣﻦ ﻧﻮاﺣﯽ اﻟّﺴـ ﻠﻄﺎﻧّﯿﮥ‪ .‬و أّران‪ -‬ﺑﻬﻤﺰة ﻣﻔﺘﻮﺣﮥ وراء ﻣﻬﻤﻠﮥ ﻣﺸّﺪدة و ﺑﺎﻟّﻨﻮن‪ -‬و ﮐﺎن وﻟﺪه أﯾﻀـﺎ‬‫ﻓﺎﺿ ﻼ[ ‪.‬‬
‫و ﺗﻘﯽ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑـﻮ ﺑﮑﺮ أﺳـﺪي در »ﻃﺒﻘـﺎت اﻟﺸـﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﻈّﻔﺮ اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟﻌﻠّﺎﻣـﮥ ﺷـﻤﺲ اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟﺨﻠﺨـﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﯾﻌﺮف أﯾﻀـﺎ‬‫ﺑـﺎﻟﺨﻄﯿﺒﯽ‪ ،‬ذﮐﺮه اﻷﺳـﻨﻮي ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎﺗﻪ و ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن إﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻌﻘﻠـّﯿ ﮥ و اﻟﻨﻘﻠـّﯿ ﮥ‪ ،‬ذا ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﮐﺜﯿﺮة ﻣﺸـﻬﻮرة ﻣﻨﻬﺎ ﺷـﺮح اﻟﻤﺼﺎﺑﯿـﺢ و‬‫ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ و اﻟﻤﻔﺘﺎح و اﻟﺘﻠﺨﯿﺺ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺒﯿﺎن و ﺻـّﻨﻒ أﯾﻀﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﻄﻖ‪ .‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺄران‪ -‬ﺑﻬﻤﺰة ﻣﻔﺘﻮﺣﮥ وراء ﻣﻬﻤﻠﮥ ﻣﺸّﺪدة و‬‫ﻧﻮن‪ -‬ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﺗﻘﺮﯾﺒـﺎ‪ .‬و اﻟﺨﻠﺨـﺎﻟﯽ‪ ،‬ﻣﻨﺴﻮب إﻟﯽ اﻟﺨﻠﺨﺎل‪ -‬ﺑﺨﺎﺋﯿﻦ ﻣﻌﺠﻤﺘﯿﻦ ﻣﻔﺘﻮﺣﺘﯿﻦ ﻓﯽ آﺧﺮه ﻻم ﻗﺮﯾـﮥ ﻣﻦ‬‫ﻧﻮاﺣﯽ اﻟّﺴﻠﻄﺎﻧﯿﮥ[‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻠﻐﻮﯾﯿﻦ و اﻟﻨﺤﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ )اﻟﻤﻈﻔﺮ‪ .‬خ‪ .‬ظ( اﻟﺨﻄﯿﺐ )اﻟﺨﻄﯿﺒﯽ‪.‬‬‫ظ( اﻟﺨﻠﺨﺎﻟﯽ ﺷـﻤﺲ اﻟّﺪﯾﻦ ﮐﺎن إﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻌﻘﻠّﯿﮥ و اﻟﻨﻘﻠﯿﮥ و ﻟﻪ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﺸـﻬﻮرة ﮐﺸـﺮح اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ و ﺷـﺮح اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ و ﺷﺮح‬‫اﻟﻤﻔﺘﺎح و ﺷﺮح اﻟّﺘﻠﺨﯿﺺ و ﻟﻪ ﻣﺼّﻨﻒ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﻄﻖ؛ ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ[‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 47‬از ‪306‬‬‫و ازﻧﯿﻘﯽ در »ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻮم« در ذﮐﺮ ﮐﺘﺎب »ﻣﻔﺘﺎح« ﺳـّﮑﺎﮐﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﺷـﺮح اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻣﻦ اﻟﻤﻔﺘﺎح و ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ اﻟﻌﻠﻮم اﻟّﺜﻠﺜﮥ اﻟﻤﺨﺘـّﺼ ﮥ‬‫ﺑﻌﻠﻢ اﻟﺒﻼﻏﮥ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬ﻧﺎﺻـﺮ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي و اﻟﺨﻠﺨﺎﻟﯽ و ﻋﻤﺎد اﻟﺪﯾﻦ اﻟﮑﺎﺷﯽ و ﻟﻢ أﻗﻒ ﻋﻠﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻬﻢ إﻟّﺎ أّن اﻟﺨﻠﺨﺎﻟّﯽ ﻫﻮ‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻈﻔﺮ اﻟﺨﻄﯿﺒّﯽ اﻟﺨﻠﺨﺎﻟﯽ ﺷـﻤﺲ اﻟّﺪﯾﻦ‪ ،‬ﮐﺎن إﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻌﻘﻠّﯿﮥ و اﻟﻨﻘﻠّﯿﮥ )ﺻـّﻨﻒ‪ .‬ظ( ﻣﻦ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﺸـﻬﻮرة ﮐﺸﺮح‬‫اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ و ﺷﺮح اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ و ﺷﺮح اﻟﻤﻔﺘﺎح و ﺷﺮح اﻟّﺘﻠﺨﯿﺺ‪ ،‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪502 :‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺨﻠﺨﺎﻟﯽ‪ ،‬ﮐﺎﺑﺮﻫﻢ اﻟﻤﺤﺮز ﻟﻠﻤﻔﺎﺧﺮ و اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﺳﺎﺑﻘﻬﻢ اﻟﺸﺎف ﻋﻠﯽ اﻷﮐﺎﺑﺮ و اﻷﻋﺎﻟﯽ‪ ،‬اﻟﺠﺎﻣﻊ ﻟﻠﻔﻨﻮن اﻟﺒﺎرﻋـﮥ ﻓﯽ‬‫اﻟﻌﺼﻮر اﻟﺨﻮاﻟﯽ‪ ،‬ﻗـﺪ أﺛﺒﺖ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ اﻟﻤﺰﻫﺮ اﻟﻤﺸـﺮق اﻟﻤﻨﯿﺮ اﻟﻤﺘﻼﻟﯽ‪ ،‬اﻟﻤﺰري ﺑﮑﻠﻤﺎﺗﻪ اﻟﻤّﺘﺴـﻘﮥ ﻋﻠﯽ ﻋﻘﻮد اﻟﺠﻮاﻫﺮ و أﺳـﻼك اﻟﻶﻟﯽ‪،‬‬‫اﻟّﺴﺎﺋﻎ اﻟﻬﻨﯽ ﻷﻫﻞ اﻹﯾﻘﺎن ﮐﺎﻟّﻨﻤﯿﺮ اﻟﻌـﺬب و اﻟـّﻀ ﺮب اﻟﺤﺎﻟﯽ‪ ،‬اﻟﻤّﺮ اﻟﻤﻤﻘﺮ ﻷﻫﻞ اﻟﻌﺪوان ﻣﺜﻞ ﻃﻌﻢ اﻟﻘﻮاﺿﺐ و اﻟﻌﻮاﻟﯽ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻨﺤﺮف ﻋﻨﻪ‬‫إﻟّﺎ اﻟﺤﺎﻗـﺪ اﻟّﺸﺎﺣﻦ اﻟّﻀﺎﻏﻦ اﻟﻘﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺠﺤﺪه إﻟّﺎ اﻟﺤﺎﺋﺪ اﻟﮑﺎﺷﺢ اﻟﺨﺎﺗﻞ اﻟّﺼﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻌﺎﻧﺪ ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻟﯿﺲ ﯾﺤﺘﻔﻞ ﺑﺨﻠﻊ رﺑﻘﮥ اﻹﯾﻤﺎن‬‫و ﻻ ﯾﺒﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﺎﺑﺬ ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻣﻨﯽ ﺑﺎﺗّﺒﺎع ﺧﻄﻮات اﻟّﺸﯿﻄﺎن ﻓﻬﻮ ﯾﺤّﺒﻪ و ﯾﻮاﻟﯽ‪.‬‬‫‪ -123‬أﻣﺎ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ ﺷﯿﺨﺎﻧﯽ ﻗﺎدري در »ﺻﺮاط ﺳﻮي« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و أﺧﺮج أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﻪ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ رﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ ﺣـّﺠ ﮥ اﻟﻮداع و‬‫ﻧﺰل ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ )أﻣﺮ ﺑﺪوﺣﺎت‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﻓﻘﻤﻤﻦ ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺄﻧّﯽ ﻗﺪ دﻋﯿﺖ ﻓﺄﺟﺒﺖ و إﻧّﯽ ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ‬‫ﺑﯿﺘﯽ ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤـﺎ ﻓﺈﻧّﻬﻤـﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ ،‬إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ‪ ،‬ﺛّﻢ أﺧـﺬ ﺑﯿﺪ‬‫ﻋﻠّﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬـﺬا وﻟّﯿﻪ‪ ،‬اﻟّﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه ﻓﻘﻠﺖ ﻟﺰﯾـﺪ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺘﻪ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﮐﺎن ﻓﯽ اﻟّﺪوﺣﺎت أﺣﺪ إﻟّﺎ رآه ﺑﻌﯿﻨﻪ و ﺳﻤﻌﻪ ﺑﺄذﻧﻪ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟّﺬﻫﺒّﯽ‪:‬‬‫ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ ‪.‬‬
‫و ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ از أﮐﺎﺑﺮ ﺣّﻔﺎظ أﻋﻼم و أﻣﺎﺛﻞ ﻧّﻘﺎد ﻓﺨﺎم ﺳـّﻨّﯿﻪ ﺳﺖ‪ ،‬ﺷـﻄﺮي از ﻣﺤﺎﻣﺪ ﻣﻮﻧﻘﻪ و ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻣﺸﺮﻗﻪ اوﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت«‬‫ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﺎﮐﺮ اﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺨﺎزن اﻟﮑﺘﺒﯽ و »ﻃﺒﻘﺎت اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯿﮥ« ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ ﺳـﺒﮑﯽ و »ﻃﺒﻘﺎت اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯿﮥ« ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ أﺳﻨﻮي‬‫و »ﻃﺒﻘﺎت اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯿﮥ« ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ أﺳﺪي و »درر ﮐﺎﻣﻨﻪ« اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ و »روض ﺑﺎﺳﻢ ﻋﻠّﺎﻣﻪ« ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻮزﯾﺮ‬‫و »ﻗﻮل ﻣﻨﺒّﯽ« ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟّﺴﺨﺎوي و »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ« ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪503 :‬‬‫و »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴﯿﺮ« ﻏﯿﺎث اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺪﻋّﻮ ﺑﺨﻮاﻧﺪ اﻣﯿﺮ و »ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻮم« ﻓﺎﺿﻞ ازﻧﯿﻘﯽ و »ﺻﻮاﻗﻊ« ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺎﺑﻠﯽ و »ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ«‬‫و ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘـﺎب »ﺗﺤﻔﻪ« ﺧﻮد ﺷـﺎه ﺻـﺎﺣﺐ و »ﻣﻌﺮﮐـﮥ اﻵراء« ﻣﻮﻟﻮي ﺳـﻼﻣﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻌﺎﺻـﺮ و »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿـﺪر ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎﺻـﺮ و‬‫»إﺗﺤـﺎف اﻟّﻨﺒﻼـء« و »أﺑﺠـﺪ اﻟﻌﻠﻮم« و »ﺗـﺎج ﻣﮑّﻠـﻞ« ﻣﻮﻟﻮي ﺻـﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ و ﻏﯿﺮ آن‪ ،‬واﺿـﺢ و ﻋﯿﺎن ﺳﺖ‪ ،‬در اﯾﻦ ﺟﺎ ﺑﻌﺾ‬‫ﻋﺒﺎرات ﻧﻈﺮ ﺑﺎﺧﺘﺼﺎر آورده ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻮﮐـﺎﻧﯽ در »ﺑـﺪر ﻃـﺎﻟﻊ ﺑﻤﺤـﺎﺳﻦ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪ اﻟﻘﺮآن اﻟﺴﺎﺑﻊ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻗﺎﯾﻤﺎز ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻟّﺬﻫﺒﯽ‪ ،‬اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ذﻫﺒﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﻤﻮّرخ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟّﺴﺎﺋﺮة ﻓﯽ اﻷﻗﻄﺎر‪،‬‬‫وﻟﺪ ﺛﺎﻟﺚ ﺷﻬﺮ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﺳﻨﮥ ‪ 673‬و أﺟﺎز ﻟﻪ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﻣﻮﻟﺪه ﺟﻤﺎﻋﮥ ﺑﻌﻨﺎﯾﮥ أﺧﯿﻪ ﻣﻦ اﻟّﺮﺿﺎع و ﻃﻠﺐ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﺑﻌﺪ ﺳﻨﮥ ‪ 690‬ﻓﺄﮐﺜﺮ ﻋﻦ اﺑﻦ‬‫ﻋﺴﺎﮐﺮ و ﻃﺒﻘﺘﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ رﺣﻞ إﻟﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة و أﺧﺬ ﻋﻦ اﻟّﺪﻣﯿﺎﻃﯽ و اﺑﻦ اﻟّﺼﻮاف و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ و ﺧﺮج ﻟﻨﻔﺴﻪ ﺛﻼﺛﯿﻦ ﺑﻠﺪاﻧّﯿﮥ و ﻣﻬﺮ ﻓﯽ ﻓّﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫و ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ اﻟﻤﺠـﺎﻣﯿﻊ اﻟﻤﻔﯿـﺪة اﻟﮑﺜﯿﺮة‪ .‬ﻗـﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ :‬ﺣّﺘﯽ ﮐـﺎن أﮐﺜﺮ أﻫﻞ ﻋﺼـﺮه ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎ و ﺟﻤﻊ »ﺗﺎرﯾـﺦ اﻹﺳـﻼم« ﻓﺄرﺑﯽ ﻓﯿﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 48‬از ‪306‬‬‫ﺗﻘّﺪﻣﻪ ﺑﺘﺤﺮﯾﺮ أﺧﺒﺎر اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ ﺧﺼﻮﺻﺎ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ أي ﺑﺎﻋﺘﺒﺎر ﺗﺤﺮﯾﺮ أﺧﺒﺎر ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻓﺈّن ﻏﯿﺮه أﺑﺴﻂ ﻣﻨﻪ و اﺧﺘﺼـﺮ ﻣﻨﻪ ﻣﺨﺘﺼـﺮات ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻨﻬﺎ‬‫»اﻟّﻨﺒﻼء« و »اﻟﻌﺒﺮ« و »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟّﺘﺎرﯾـﺦ« و »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤّﻔﺎظ« و »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘّﺮاء« و ﻟﻌّﻞ ﺗﺎرﯾـﺦ اﻹﺳـﻼم ﻓﯽ زﯾﺎدة ﻋﻠﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﻣﺠّﻠﺪا وﻗﻔﺖ‬‫ﻣﻨﻪ ﻋﻠﯽ أﺟﺰاء و »اﻟّﻨﺒﻼء« ﻓﯽ ﻧﺤﻮ اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ ﻣﺠّﻠﺪا وﻗﻔﺖ ﻣﻨﻪ ﻋﻠﯽ أﺟﺰاء و ﻫﻮ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﻣﻦ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻹﺳﻼم« ﺑﺎﻋﺘﺒﺎر أّن اﻷﺻﻞ ﻟﻤﻦ ﻧﺒﻞ و‬‫ﻟﻤﻦ ﻟﻢ ﯾﻨﺒﻞ ﻓﯽ اﻟﻐﺎﻟﺐ و »اﻟّﻨﺒﻼء ﻟﯿﺲ »إﻟّﺎ ﻟﻤﻦ ﻧﺒﻞ ﻟﮑّﻨﻪ أﻃﺎل ﺗﺮاﺟﻢ اﻟّﻨﺒﻼء ﻓﯿﻪ ﺑﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻹﺳﻼم«‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻣﺼّﻨﻔﺎﺗﻪ »اﻟﻤﯿﺰان« ﻓﯽ ﻧﻘﺪ اﻟّﺮﺟﺎل ﺟﻌﻠﻪ ﻣﺨﺘّﺼﺎ ﺑﺎﻟّﻀﻌﻔﺎء اﻟّﺬﯾﻦ ﻗﺪ ﺗﮑﻠّﻢ ﻓﯿﻬﻢ ﻣﺘﮑﻠّﻢ و إن ﮐﺎﻧﻮا ﻏﯿﺮ ﺿﻌﻔﺎء ﻓﯽ اﻟﻮاﻗﻊ و ﻟﻬﺬا ذﮐﺮ‬‫ﻓﯿﻪ ﻣﺜﻞ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ و ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ ﺑﺎﻋﺘﺒﺎر أﻧّﻪ ﻗﺪ ﺗﮑّﻠﻢ ﻓﯿﻬﻤﺎ ﻣﺘﮑّﻠﻢ و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب ﻣﻔﯿﺪ ﻓﯽ ﺛﻼث ﻣﺠّﻠﺪات ﮐﺒﺎر‪ ،‬و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب »اﻟﮑﺎﺷﻒ«‬‫اﻟﻤﻌﺮوف و »ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺳﻨﻦ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ اﻟﮑﺒﺮي« و »ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﮑﻤﺎل«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪504 :‬‬‫ﻟﺸـﯿﺨﻪ اﻟﻤّﺰي و ﺧّﺮج ﻟﻨﻔﺴﻪ اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ و اﻟّﺼﻐﯿﺮ و اﻟﻤﺨﺘّﺺ ﺑﺎﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ ﻓﺬﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﻏﺎﻟﺐ اﻟﻄﻠﺒﮥ ﻣﻦ أﻫﻞ ذﻟﮏ اﻟﻌﺼﺮ و ﻋﺎش اﻟﮑﺜﯿﺮ‬‫ﻣﻨﻬﻢ ﺑﻌـﺪه إﻟﯽ ﻧﺤﻮ أرﺑﻌﯿﻦ ﺳـﻨﮥ و ﺧّﺮج ﻟﻐﯿﺮه ﻣﻦ ﺷـﯿﻮﺧﻪ و أﻗﺮاﻧﻪ و ﺗﻼﻣـﺬﺗﻪ و ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺼـّﻨﻔﺎﺗﻪ ﻣﻘﺒﻮﻟـﮥ ﻣﺮﻏﻮب ﻓﯿﻬـﺎ‪ ،‬رﺣﻞ إﻟﯿﻪ اﻟّﻨﺎس‬‫ﻷﺟﻠﻬﺎ و أﺧـﺬوﻫﺎ ﻋﻨﻪ و ﺗﺪاوﻟﻮﻫﺎ و ﻗﺮءوﻫﺎ و ﮐﺘﺒﻮﻫﺎ ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﻪ و ﻃﺎرت ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﺑﻘﺎع اﻷرض و ﻟﻪ ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻌﺒﯿﺮات راﺋﻘﮥ و أﻟﻔﺎظ رﺷـﯿﻘﮥ‬‫ﻏﺎﻟﺒﺎ ﻟﻢ ﯾﺴـﻠﮏ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﺴـﻠﮑﻪ أﻫﻞ ﻋﺼﺮه و ﻻ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻬﻢ و ﻻ ﻣﻦ ﺑﻌﺪﻫﻢ‪ .‬و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﮥ‪ ،‬ﻓﺎﻟّﻨﺎس ﻓﯽ اﻟّﺘﺎرﯾﺦ ﻣﻦ أﻫﻞ ﻋﺼﺮه ﻓﻤﻦ ﺑﻌﺪﻫﻢ ﻋﯿﺎل‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﻟﻢ ﯾﺠﻤﻊ أﺣﺪ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻔّﻦ ﮐﺠﻤﻌﻪ و ﻻ ﺣّﺮره ﮐﺘﺤﺮﯾﺮه‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺒﺪر اﻟّﻨﺎﺑﻠﺴـﯽ ﻓﯽ ﻣﺸﯿﺨﺘﻪ‪ :‬ﮐﺎن ﻋﻠّﺎﻣﮥ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﯽ اﻟّﺮﺟﺎل و أﺣﻮاﻟﻬﻢ‬‫ﺣﺪﯾﺪ اﻟﻔﻬﻢ ﺛﺎﻗﺐ اﻟّﺬﻫﻦ‪ ،‬و ﺷﻬﺮﺗﻪ ﺗﻐﻨﯽ ﻋﻦ اﻹﻃﻨﺎب ﻓﯿﻪ اﻧﺘﻬﯽ ﻣﺎ أردﻧﺎ ﻧﻘﻠﻪ ﻣﻦ »اﻟﺒﺪر اﻟﻄﺎﻟﻊ«‪.‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺻـﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »ﺗﺎج ﻣﮑّﻠﻞ« ﮔﻔﺘﻪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻗﺎﺋﻤﺎز اﻟﺬﻫﺒﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ‪،673‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻟﺒﺪر اﻟّﻄﺎﻟﻊ«‪:‬‬‫و أﺟﺎز ﻟﻪ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﻣﻮﻟـﺪه ﺟﻤﺎﻋﮥ ﺑﻌﻨﺎﯾﮥ أﺧﯿﻪ ﻣﻦ اﻟّﺮﺿﺎع أﺧﺬ ﻋﻦ اﻟّﺪﻣﯿﺎﻃﯽ و اﺑﻦ اﻟّﺼﻮاف و ﻣﻬﺮ ﻓﯽ ﻓّﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ اﻟﻤﺠﺎﻣﯿﻊ‬‫اﻟﻤﻔﯿـﺪة اﻟﮑﺜﯿﺮة ﻗـﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺣّﺘﯽ ﮐـﺎن أﮐﺜﺮ أﻫـﻞ ﻋﺼـﺮه ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎ و ﺟﻤﻊ »ﺗﺎرﯾـﺦ اﻹﺳـﻼم« ﻓـﺄرﺑﯽ ﻓﯿﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﺗﻘـّﺪﻣﻪ ﺑﺘﺤﺮﯾﺮ أﺧﺒﺎر‬‫اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ ﺧﺼﻮﺻﺎ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و ﻟﻌّﻞ ﺗﺎرﯾﺦ اﻹﺳﻼم ﻓﯽ زﯾﺎدة ﻋﻠﯽ ﻋﺸﺮﯾﻦ ﻣﺠّﻠﺪا وﻗﻔﺖ ﻣﻨﻪ ﻋﻠﯽ أﺟﺰاء‪ ،‬و ﻟﻪ اﻟﻤﯿﺰان ﻓﯽ ﻧﻘﺪ اﻟﺮﺟﺎل ﺟﻌﻠﻪ‬‫ﻣﺨﺘّﺼﺎ ﺑﺎﻟـّﻀ ﻌﻔﺎء اﻟّﺬﯾﻦ ﻗﺪ ﺗﮑّﻠﻢ ﻓﯿﻬﻢ ﻣﺘﮑّﻠﻢ و إن ﮐﺎﻧﻮا ﻏﯿﺮ ﺿـﻌﻔﺎء ﻓﯽ اﻟﻮاﻗﻊ و ﻟﻬﺬا ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﻣﺜﻞ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ و ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ ﺑﺎﻋﺘﺒﺎر‬‫أﻧّﻪ ﻗـﺪ ﺗﮑﻠّﻢ ﻓﯿﻬﻤﺎ ﻣﺘﮑﻠّﻢ و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب ﻣﻔﯿـﺪ و ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺼـّﻨﻔﺎﺗﻪ ﻣﻘﺒﻮﻟـﮥ ﻣﺮﻏﻮب ﻓﯿﻬﺎ رﺣﻞ إﻟﯿﻪ اﻟّﻨﺎس ﻷﺟﻠﻬﺎ و أﺧﺬوﻫﺎ ﻋﻨﻪ و ﺗﺪاوﻟﻮﻫﺎ و‬‫ﻗﺮءوﻫﺎ و ﮐﺘﺒﻮﻫﺎ ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﻪ و ﻃﺎرت ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﺑﻘﺎع اﻷرض و ﻟﻪ ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻌﺒﯿﺮات راﺋﻘﮥ و أﻟﻔﺎظ رﺷﯿﻘﮥ ﻏﺎﻟﺒﺎ ﻟﻢ ﯾﺴﻠﮏ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﺴﻠﮏ )ﻣﺴﻠﮑﻪ‪.‬‬‫ظ( أﻫﻞ ﻋﺼﺮه و ﻻ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻬﻢ و ﻻ ﻣﻦ ﺑﻌﺪﻫﻢ اﻟﯽ أن ﻧﻘﻞ اﻟﻤﻌﺎﺻﺮ‪:‬‬‫]ﻗـﺎل اﻟـّﺼ ﻔﺪي‪ :‬ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻋﻨـﺪه ﺟﻤﻮد اﻟﻤﺤـّﺪﺛﯿﻦ ﺑـﻞ ﮐـﺎن ﻓﻔﯿﻪ اﻟّﻨﻔﺲ ﻟﻪ درﺑـﮥ ﺑﺄﻗﻮال اﻟّﻨﺎس‪ ،‬ﻣﺎت رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ‪ .748‬ﻗﺎل‬‫اﻟّﺼﻼح اﻟﮑﺘﺒّﯽ‪ :‬أﺗﻘﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ و رﺟﺎﻟﻪ و ﻧﻈﺮ ﻋﻠﻠﻪ و أﺣﻮاﻟﻪ و ﻋﺮف ﺗﺮاﺟﻢ اﻟّﻨﺎس و أﺑﺎن اﻹﺑﻬﺎم ﻓﯽ ﺗﻮارﯾﺨﻬﻢ و اﻹﻟﺒﺎس‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪505 :‬‬‫ﺟﻤـﻊ اﻟﮑـﺜﯿﺮ و ﻧﻔـﻊ اﻟﺠّﻢ اﻟﻐﻔﯿﺮ و أﮐـﺜﺮ ﻣﻦ اﻟّﺘﺼـﻨﯿﻒ و وﻗﺮ )ﮐﻔﯽ‪ .‬ظ( ﺑﺎﻻﺧﺘﺼـﺎر ﻣﻌﺮﻓـﮥ )ﻣﺆﻧـﮥ‪ .‬ظ( اﻟّﺘﻄﻮﯾـﻞ ﻓﯽ اﻟّﺘـﺄﻟﯿﻒ‪ .‬وﻗﻒ اﺑﻦ‬‫اﻟّﺰﻣﻠﮑﺎﻧﯽ ﻋﻠﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻹﺳﻼم« و ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺬا ﮐﺘﺎب ﺟﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺷﻌﺮه‪:‬‬‫إذا ﻗﺮء اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻠّﯽ ﺷﺨﺺ و أﺧﻠﯽ ﻣﻮﺿﻌﺎ ﻟﻮﻓﺎة ﻣﺜﻠﯽ‬‫ﻓﻤﺎ ﺟﺎزي ﺑﺎﺣﺴﺎن ﻷﻧّﯽ أرﯾﺪ ﺣﯿﺎﺗﻪ و ﯾﺮﯾﺪ ﻗﺘﻠﯽ!‬‫و ﻗﺎل أﯾﻀﺎ‪ :‬ﻟا ﻌﻠﻢ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل رﺳﻮﻟﻪ إن ﺻّﺢ‪ ،‬و اﻹﺟﻤﺎع‪ ،‬ﻓﺎﺟﻬﺪ ﻓﯿﻪ‬‫و ﺣﺬار ﻣﻦ ﻧﺼﺐ اﻟﺨﻼف ﺟﻬﺎﻟﮥ ﺑﯿﻦ اﻟّﺮﺳﻮل و ﺑﯿﻦ رأي ﻓﻘﯿﻪ اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و ﻧﯿﺰ ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »إﺗﺤﺎف اﻟّﻨﺒﻼء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻗﺎﺋﻤﺎز‪ ،‬اﻟﺸـﯿﺦ اﻹﻣﺎم اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ ﺷـﻤﺲ اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺬﻫﺒﯽ‪ ،‬ﺣﺎﻓﻆ ﻻ ﯾﺠﺎري‪ .‬و ﻻﺣﻆ اﻻﺑﯿﺎري )ﻻ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 49‬از ‪306‬‬‫ﯾﺒﺎري ظ(‪ .‬ﻣﺘﻘﻦ ﺑﻮد در ﺣـﺪﯾﺚ و رﺟﺎل آن و ﻧﺎﻇﺮ ﺑﻮد در ﻋﻠﻞ و أﺣﻮال آن‪ ،‬ﻋﺎرف ﺑﻮد ﺑﺘﺮاﺟﻢ ﻧﺎس و إﺑﺎﻧﺖ اﯾﻬﺎم در ﺗﻮارﯾﺦ اﯾﺸﺎن‪،‬‬‫ﺑﺴـﯿﺎر ﺟﻤﻊ ﮐﺮده و ﺑﺴـﯿﺎر ﮐﺴﺎن را ﻧﻔﻊ ﺑﺨﺸﯿﺪه و در ﺗﺼﻨﯿﻒ اﮐﺜﺎر ﻓﺮﻣﻮده و ﻣﻄّﻮﻻت را در ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ .‬ﺷﯿﺦ ﮐﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ‬‫ﺑﻦ اﻟّﺰﻣﻠﮑﺎﻧﯽ ﭼﻮن ﺑﺮ ﺗﺎرﯾـﺦ ﮐﺒﯿﺮ او ﮐﻪ ﻣﺴـّﻤﺎﺳﺖ ﺑﺘﺎرﯾﺦ اﻹﺳـﻼم ﺟﺰء ﺑﻌﺪ ﺟﺰء واﻗﻒ ﺷﺪه ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺟﻠﯿﻞ اﻟﻘﺪر اﺳﺖ و آن‬‫درﺑﺴﺖ ﻣﺠّﻠـﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﮐﺘﺎب ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺒﻼد )اﻟﻨﺒﻼء‪ .‬ظ( ﻧﯿﺰ ﺑﺴﺖ ﻣﺠﻠﺪﺳﺖ؛ و از ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اوﺳﺖ »اﻟّﺪول اﻹﺳـﻼﻣﯿﻪ« و »ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﻘّﺮاء« و‬‫»ﻃﺒﻘـﺎت اﻟﺤّﻔـ ﺎظ« دو ﻣﺠﻠّـﺪ و »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘـﺪال« ﺳﻪ ﻣﺠﻠّـﺪ و اﻟﻤﺜﺒﺖ )اﻟﻤﺸـﺘﺒﻪ‪ .‬ظ( ﻓﯽ اﻻﺳـﻤﺎء و اﻷﻧﺴـﺎب ﯾـﮏ ﻣﺠﻠـﺪ و ﺑﻨﺎء اﻟﺮﺟﺎل‬‫)اﻟـﺪﺟﺎل‪ .‬ظ( ﯾﮏ ﻣﺠﻠـﺪ و ﺗﻬـﺬﯾﺐ )ﺗـﺬﻫﯿﺐ‪ .‬ظ( اﻟﺘﻬـﺬﯾﺐ ﯾﮏ ﻣﺠّﻠـﺪ )ﺳﻪ ﻣﺠّﻠـﺪ‪ .‬ظ( و اﺧﺘﺼﺎر ﺳـﻨﻦ ﺑﯿﻬﻘﯽ ﭘﻨـﺞ ﻣﺠّﻠـﺪ و »ﺗﻨﻘﯿﺢ‬‫أﺣـﺎدﯾﺚ اﻟّﺘﻌﻠﯿـﻖ« ﻻـﺑﻦ ﺟـﻮزي »و اﻟﻤﺴــﺘﺤﻠﯽ اﺧﺘﺼـﺎر اﻟﻤﺤﻠﯽ« و اﻟﻤﻘﺘﻨﯽ ﻓﯽ )اﻟﮑﻨﯽ و‪ .‬ﺻــﺢ‪ .‬ظ( اﻟﻤﻐﻨﯽ ﻓﯽ اﻟﻀــﻌﻔﺎء و »اﺧﺘﺼـﺎر‬‫ﻣﺴـﺘﺪرك« ﻟﻠﺤﺎﮐﻢ دو ﻣﺠّﻠـﺪ و »اﺧﺘﺼﺎر ﺗﺎرﯾـﺦ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ« ده ﻣﺠّﻠﺪ و »اﺧﺘﺼﺎر ﺗﺎرﯾﺦ ﺧﻄﯿﺐ« دو ﻣﺠﻠﺪ و »ﺗﻮﻗﯿﻒ أﻫﻞ اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ ﻋﻠﯽ‬‫ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟـّﺼ ّﺪﯾﻖ« ﯾﮏ ﻣﺠﻠّﺪ و »ﻧﻌﻢ اﻟّﺴـ ﻤﺮ ﻓﯽ ﺳـﯿﺮة ﻋﻤﺮ« ﯾﮏ ﻣﺠﻠّﺪ و »اﻟّﺘﺒﯿﺎن ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﺜﻤﺎن« ﯾﮏ ﻣﺠﻠﺪ و »ﻓﺘﺢ اﻟﻄﺎﻟﺐ )اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ‪.‬‬‫ظ( ﻓﯽ أﺧﺒﺎر ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ« ﯾﮏ )ﻣﺠﻠﺪ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ(‪» ،‬ﻣﻌﺠﻢ أﺷﯿﺎخ« و در آن ﯾﮏ ﻫﺰار و ﺳﻪ ﺻﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪506 :‬‬‫ﮐﺲ را ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و اﺧﺘﺼﺎر ﮐﺘﺎب اﻟﺠﻬﺎد ﻻﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﯾﮏ ﻣﺠﻠـﺪ‪» ،‬ﻣﺎ ﺑﻌـﺪ اﻟﻤﻮت« ﯾﮏ ﻣﺠّﻠﺪ‪» ،‬ﻫﺎﻟﮥ اﻟﺒﺪر ﻓﯽ ﻋﺪد أﻫﻞ ﺑﺪر« و او‬‫راﺳﺖ »ﺗﺮاﺟﻢ اﻷﻋﯿﺎن« ﺑﺮاي ﻫﺮ ﯾﮑﯽ ﻣﺼّﻨﻔﯽ ﻗﺎﺋﻢ اﻟّﺬات ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﺜﻞ أﺋﻤﻪ أرﺑﻌﻪ و ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺟﺎري ﻣﺠﺮاي اﯾﺸﺎﻧﺴﺖ و ﻟﯿﮑﻦ ﻫﻤﻪ را در‬‫»ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﻌﻠﻤﺎء و اﻟﻨﺒﻼء« داﺧﻞ ﻧﻤﻮده‪ .‬ﻣﻮﻟﺪ وي ﺑﻤﺎه رﺑﯿﻊ اﻻول ﺳﻨﻪ ﺛﻼث و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺳّﺖ ﻣﺎﺋﮥ ﺑﻮد از أﺷﻌﺎر اوﺳﺖ‪ :‬ﻗﻄﻌﻪ‪،‬‬‫إذا ﻗﺮء اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻠّﯽ ﺷﺨﺺ ﻓﺄﺧﻠﯽ ﻣﻮﺿﻌﺎ ﻟﻮﻓﺎة ﻣﺜﻠﯽ‬‫ﻓﻤﺎ ﺟﺎزي ﺑﺈﺣﺴﺎن ﻷﻧّﯽ أرﯾﺪ ﺣﯿﺎﺗﻪ و ﯾﺮﯾﺪ ﻗﺘﻠﯽ‬‫و ﻗﺎل أﯾﻀﺎ‪ :‬ﻗﻄﻌﻪ‪،‬‬‫اﻟﻌﻠﻢ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل رﺳﻮﻟﻪ إن ﺻّﺢ و اﻹﺟﻤﺎع ﻓﺎﺟﻬﺪ ﻓﯿﻪ‬‫و ﺣﺬار ﻣﻦ ﻧﺼﺐ اﻟﺨﻼف ﺟﻬﺎﻟﮥ ﺑﯿﻦ اﻟّﺮﺳﻮل و ﺑﯿﻦ رأي ﻓﻘﯿﻪ‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻋﻤـﺪة أﺣﺒﺎر ﻫﻢ اﻟّﻨّﻘﺎد‪ ،‬و أﺳﻮة ﮐﺒﺎرﻫﻢ اﻷﻣﺠﺎد‪ ،‬ﻗـﺪ ﺳـﻤﺢ ﺑﺎﻇﻬﺎر اﻟﺤّﻖ اﻟـّﺼ ﺮﯾﺢ و ﺟﺎد‪ ،‬و أرﺑﯽ ﻋﻠﯽ ذوي ﺷﺎﮐﻠﺘﻪ ﺑﻬﺬا‬‫اﻟّﺘﺒﯿﯿﻦ و زاد‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺼـﺮف اﻟﻮﺟﻪ ﺑﻌﺪ ﺗﺼـﺮﯾﺢ اﻟّﺬﻫﺒّﯽ اﻟﺒﺎرع اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻟّﻨّﻘﺎد‪ ،‬ﺑﺼّﺤﮥ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ اﻟﻠّﺎﻣﻊ اﻟﻤﺰﻫﺮ اﻟﻤﺘﺸﻌﺸﻊ اﻟﻮﻗّﺎد؛ إﻟّﺎ ﻣﻦ ذﻫﺐ‬‫ﻋﺮﯾﻀﺎ ﻓﯽ ﺗﯿﻬﺎء اﻟﻌﺼﺒّﯿﮥ و اﻟﻌﻨﺎد‪ ،‬و أوﻏﻞ ﺳﺎدرا ﻓﯽ ﻏﻠﻮاء اﻟّﺘﻤّﺮد و اﻟّﻠﺪاد‪ ،‬ﻓﺄﺳـﻌﺮ ﻣﻦ أﺿـﻐﺎﻧﻪ ﻧﺎرا ﻋﻈﯿﻤﮥ اﻻﺣﺘﺪام و اﻻﺣﺘﺪاد‪ ،‬و أﺟﺮي‬‫ﻣﻦ ﻋـﺪواﻧﻪ ﻧﮑﺒـﺎء ﻣﻬﻮﻟـﮥ اﻻﻗﺘﻼـع و اﻻﺷـﺘﺪاد‪ ،‬و اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﻤﺘﻔّﻀﻞ اﻟﻮاﻗﯽ ﻋﻦ زﯾﻐﻪ ﺑﻌﻈﯿﻢ اﻹﺳـﻌﺎد و اﻹﻧﺠﺎد‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻤﻮﺿـﺢ ﻃﺮﯾﻖ‬‫اﻟّﺮﺷﺪ و اﻟّﺼﻮاب ﻟﻤﻦ رام اﻟّﺴﻠﻮك و زاد‪.‬‬‫‪ -124‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺰرﻧﺪي اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻻﻧﺼﺎري‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻧﻈﻢ درر اﻟّﺴـ ﻤﻄﯿﻦ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ و اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ و اﻟﺒﺘﻮل و اﻟﺴـﺒﻄﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ذﮐﺮ وﺻﺎة رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺑﺄﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻓﻀﻞ ﻣﻮّدﺗﻬﻢ و أّن ﻣﺤّﺒﺘﻬﻢ ﻣﻦ اﻹﯾﻤﺎن ﺑﺎﻟّﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪.‬‬‫روي اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪507 :‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬أﺣّﺒﻮا اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻤﺎ ﯾﻐﺬوﮐﻢ ﻣﻦ ﻧﻌﻤﻪ و أﺣّﺒﻮﻧﯽ ﻟﺤّﺐ اﻟﱠﻠﻪ و أﺣّﺒﻮا أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻟﺤّﺒﯽ‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬أوﺻﯿﮑﻢ ﺑﻌﺘﺮﺗﯽ ﺧﯿﺮا و إّن ﻣﻮﻋﺪﮐﻢ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 50‬از ‪306‬‬‫و ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗـﺎل‪ :‬ﻗـﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴـ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـﻠّﻮا ﺑﻌـﺪي‬‫أﺣـﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵـﺧﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒـﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷـرض و ﻋـﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿـﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗـﺎ ﺣـّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‬‫ﻓﺎﻧﻈﺮوﻧﯽ )ﻓﺎﻧﻈﺮوا‪ .‬ظ( ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و ورد ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ أّن اﻟﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ أﺣّﺐ أن ﯾﻨﺴﺄ ﻟﻪ ﻓﯽ أﺟﻠﻪ و أن ﯾﻤّﺘﻊ ﺑﻤﺎ ﺧّﻮﻟﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻠﯿﺨﻠﻔﻨﯽ‬‫ﻓﯽ أﻫﻠﯽ ﺧﻼﻓﮥ ﺣﺴﻨﮥ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﻟﻢ ﯾﺨﻠﻔﻨﯽ ﻓﯿﻬﻢ ﺑﺘﮏ ﻋﻤﺮه و ورد ﻋﻠّﯽ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﻤﮥ ﻣﺴﻮّدا وﺟﻬﻪ‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء ﯾﺪﻋﯽ )ﺧّﻤﺎ‪ .‬ظ( ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و وﻋـﻆ و ذّﮐﺮ ﺛﻢ ﻗـﺎل‪ :‬أّﻣـﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬أّﯾﻬـﺎ اﻟّﻨـﺎس! إﻧّﻤـﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺛﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤﺎ‬‫ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬـﺪي و اﻟّﻨﻮر‪ ،‬ﻓﺨـﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪،‬‬‫أذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﺗّﺒﻌﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺪي و ﻣﻦ ﺗﺮﮐﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟّﻀﻼﻟﮥ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫‪ ،‬ﺳـّﻤﺎﻫﻤﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻷـّن اﻻﺧـﺬ ﺑﻬﻤﺎ و اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻬﻤﺎ و اﻟﻤﺤﺎﻓﻈـﮥ ﻋﻠﯽ رﻋﺎﯾﺘﻬﻤﺎ ﺛﻘﯿﻞ و ﻗـﺪ ﺟﻌﻠﻬﻤﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻷّن ﮐّﻞ ﻧﻔﯿﺲ و ﺧﻄﯿﺮ ﺛﻘﻞ‪ .‬و ﻣﻨﻪ‬‫اﻟّﺜﻘﻼن اﻹﻧﺲ و اﻟﺠّﻦ ﻷﻧّﻬﻤﺎ ﻓـّﻀ ﻼ ﺑﺎﻟّﺘﻤﯿﯿﺰ و اﻟﺠﻌﻞ )و اﻟﻌﻘﻞ‪ .‬ظ( ﻋﻠﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﺤﯿﻮان‪ ،‬ﮐّﻞ ﺷـﯽء ﻟﻪ وزن و ﻗـﺪر ﯾﺘﻨﺎﻓﺲ ﻓﯿﻪ ﻓﻬﻮ ﺛﻘﻞ و‬‫ﺳّﻤﺎﻫﻤﺎ ﺑﺬﻟﮏ إﻋﻈﺎﻣﺎ ﻟﻘﺪرﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﻓّﺴﺮوا ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »ِإﱠﻧﺎ َﺳﻨُﻠِْﻘﯽ َﻋَﻠﯿَْﮏ َﻗْﻮﻟًﺎ َﺛِﻘﯿًﻠﺎ«‬‫أّن أواﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻓﺮاﺋﻀﻪ و ﻧﻮاﻫﯿﻪ ﻻ ﯾﺆّدي إﻟّﺎ ﺑﺘﮑﻠﻒ ﻣﺎ ﯾﺜﻘﻞ‪ .‬و ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫أي ﻟﻪ وزن ﻗﺎل زﯾﺪ ﺑﻦ اﻷرﻗﻢ )أرﻗﻢ‪ .‬ظ( رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ أﺻﻠﻪ و ﻋﺼﺒﺘﻪ اﻟّﺬﯾﻦ ﺣﺮﻣﻮا اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه آل ﻋﻠّﯽ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل‬‫ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋﺒﺎس‪ .‬و‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ )إن‪ .‬ﺻﺢ‪.‬‬‫ظ( أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌﺪي أﺣﺪﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ )ﺣﺒﻞ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﻣﻤﺪود ﺑﯿﻦ اﻟّﺴﻤﺎء و اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أﻻ‬‫و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪508 :‬‬‫ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫ﻏﺮﯾﺐ‪ .‬و‬‫ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ ﺣّﺠﺘﻪ ﯾﻮم ﻋﺮﻓﮥ و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﺘﻪ اﻟﻘﺼﻮاء ﯾﺨﻄﺐ ﻓﺴﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ زرﻧﺪي در »ﻧﻈﻢ درر اﻟّﺴﻤﻄﯿﻦ« ﺑﻌﺪ اﯾﺮاد ﺑﻌﺾ أﺣﺎدﯾﺚ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]روي زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬أﻗﺒﻞ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻮم ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﻓﻘﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض و إﻧّﮑﻢ‬‫ﺗﺒﻌﯽ و إﻧّﮑﻢ ﺗﻮﺷـﮑﻮن أن ﺗﺮدوا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض؛ ﻓﺄﺳـﺄﻟﮑﻢ ﻋﻦ ﺛﻘﻠّﯽ ﮐﯿﻒ ﺧﻠﻔﺘﻤﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ .‬ﻓﻘﺎم رﺟﻞ ﻣﻦ اﻟﻤﻬﺎﺟﺮﯾﻦ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ اﻟّﺜﻘﻼن؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﻷﮐﺒﺮ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺳﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ ﻓﺘﻤّﺴﮑﻮا ﺑﻪ و اﻷﺻﻐﺮ ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬ﻓﻤﻦ اﺳﺘﻘﺒﻞ ﻗﺒﻠﺘﯽ و أﺟﺎب دﻋﻮﺗﯽ‬‫ﻓﻠﯿﺴﺘﻮص ﺑﻬﻢ ﺧﯿﺮا‪،‬‬‫أو ﮐﻤﺎ‬‫ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬ﻓﻼ ﺗﻘﺘﻠﻮﻫﻢ و ﻻ ﺗﻘﻬﺮوﻫﻢ و ﻻ ﺗﻘﺼﺮوا ﻋﻨﻬﻢ إﻧّﯽ ﻗﺪ ﺳﺄﻟﺖ ﻟﻬﻢ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ ﻓﺄﻋﻄﺎﻧﯽ أن ﯾﺮدوا‬‫ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﮐﺘﯿﻦ‪ ،‬أو ﻗـﺎل‪ :‬ﮐﻬـﺎﺗﯿﻦ‪ ،‬و أﺷـﺎر ﺑﺎﻟﻤﺴـﺒﺤﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻧﺎﺻـﺮﻫﻤﺎ ﻟﯽ ﻧﺎﺻـﺮ و ﺧﺎذﻟﻬﻤـﺎ ﻟﯽ ﺧﺎذل و وﻟّﯿﻬﻤﺎ ﻟﯽ وﻟّﯽ و ﻋـﺪّوﻫﻤﺎ ﻟﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 51‬از ‪306‬‬‫ﻋﺪّو[‪.‬‬‫و ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﺳﻤﻬﻮدي در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« در ذﮐﺮ ﻃﺮﯾﻖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]روي اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻤﺎل اﻟـّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟّﺰرﻧـﺪي اﻟﻤﺪﻧﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »ﻧﻈﻢ درر اﻟّﺴـ ﻤﻄﯿﻦ« ﺣﺪﯾﺚ زﯾﺪ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ إﺳـﻨﺎد و ﻻ ﻏﺮو؛ و‬‫ﻟﻔﻈﻪ‪:‬‬‫روي زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻗـﺎل‪ :‬أﻗﺒﻞ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﯾﻮم ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع ﻓﻘﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض و إﻧّﮑﻢ ﺗﺒﻌﯽ و إﻧّﮑﻢ‬‫ﺗﻮﺷﮑﻮن أن ﺗﺮدوا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺄﺳﺌﻠﮑﻢ ﻋﻦ ﺛﻘﻠّﯽ ﮐﯿﻒ ﺧﻠﻔﺘﻤﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎم رﺟـﻞ ﻣﻦ اﻟﻤﻬـﺎﺟﺮﯾﻦ ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻣـﺎ اﻟّﺜﻘﻼن؟ ﻗﺎل‪ :‬اﻷﮐﺒﺮ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ ﻓﺘﻤّﺴـ ﮑﻮا ﺑﻪ و‬‫اﻷﺻﻐﺮ ﻋﺘﺮﺗﯽ ﻓﻤﻦ اﺳﺘﻘﺒﻞ ﻗﺒﻠﺘﯽ و أﺟﺎب دﻋﻮﺗﯽ ﻓﻠﯿﺴﺘﻮص ﺑﻬﻢ ﺧﯿﺮا‪،‬‬‫أو ﮐﻤﺎ‬‫ﻗـﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬ﻓﻼـ ﺗﻘﺘﻠﻮﻫﻢ و ﻻـ ﺗﻘﻬﺮوﻫﻢ و ﻻ ﺗﻘﺼـﺮوا ﻋﻨﻬﻢ و إﻧّﯽ ﻗـﺪ ﺳﺄﻟﺖ ﻟﻬﻢ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ ﻓﺄﻋﻄﺎﻧﯽ أن‬‫ﯾﺮدوا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﮐﺘﯿﻦ‪ ،‬أو ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻬﺎﺗﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺄﺷﺎر ﺑﺎﻟﻤﺴـّﺒﺤﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻧﺎﺻـﺮﻫﻤﺎ ﻟﯽ ﻧﺎﺻﺮ و ﺧﺎذﻟﻬﻤﺎ ﻟﯽ ﺧﺎذل و وﻟّﯿﻬﻤﺎ ﻟﯽ وﻟّﯽ و ﻋﺪّوﻫﻤﺎ ﻟﯽ‬‫ﻋﺪّو‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺬﮐﻮر‪ :‬و‬‫ور د‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪509 :‬‬‫ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ زﯾـﺪ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ أّن اﻟﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻗـﺎل‪ :‬ﻣﻦ أﺣّﺐ أن ﯾﻨﺴﺄ ﻟﻪ ﻓﯽ أﺟﻠﻪ و أن ﯾﻤّﺘﻊ ﺑﻤﺎ ﺧّﻮﻟﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻠﯿﺨﻠﻔﻨﯽ ﻓﯽ‬‫أﻫﻠﯽ ﺧﻼﻓﮥ ﺣﺴﻨﮥ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﻟﻢ ﯾﺨﻠﻔﻨﯽ ﻓﯿﻬﻢ ﺑﺘﺮ ﻋﻤﺮه و ورد ﻋﻠّﯽ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ ﻣﺴﻮّدا وﺟﻬﻪ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﺷـﻄﺮي از ﻣﺂﺛﺮ زاﻫﺮه و ﻣﻔﺎﺧﺮ ﺑﺎﻫﺮه ﺣﺎﻓﻆ زرﻧﺪي و ﻧﺒﺬي از ﻋﻈﻤﺖ ﺷﺎن و رﻓﻌﺖ ﻣﮑﺎن او ﺑﺮ ﻣﺘﺘﺒﻊ »ﮐﻮاﮐﺐ دراري‪ -‬ﺷﺮح ﺻﺤﯿﺢ‬‫ﺑﺨﺎري« ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺮﻣﺎﻧﯽ و »ﻣﺸـﯿﺨﻪ ﺟﻨﯿﺪ ﺑﻠﯿﺎﻧﯽ« ﺗﺨﺮﯾﺞ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﺟﺰري ﻣﺄﺧﺬ ﺗﺮﺟﻤﻪ‬‫ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ زرﻧﺪي و »درر ﮐﺎﻣﻨﻪ ﻓﯽ أﻋﯿﺎن اﻟﻤﺎﺋﮥ اﻟﺜﺎﻣﻨﻪ« اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ و »ﺗﻮﺿـﯿﺢ اﻟّﺪﻻﺋﻞ« ﺳـّﯿﺪ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ و »ﻓﺼﻮل‬‫ﻣﻬّﻤﻪ« اﺑﻦ اﻟـّﺼ ّﺒﺎغ ﻣﺎﻟﮑﯽ و »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﺳـﻤﻬﻮدي و »ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي و اﻟّﺮﺷﺎد« ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟّﺸﺎﻣﯽ و »وﺳﯿﻠﮥ اﻟﻤﺂل«‬‫أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ اﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﺎﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤّﮑﯽ و »ﻣﻔﺘﺎح اﻟّﻨﺠﺎء« ﻣﺮزا ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸـﯽ و »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل« أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر‬‫اﻟﻌﺠﯿﻠﯽ و »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﻤﻘﺎل« ﻣﻔﺘﯽ ﺻـﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن دﻫﻠﻮي و »ﻣﻌﺮﮐﮥ اﻵراء« ﻣﻮﻟﻮي ﺳـﻼﻣﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺪاﯾﻮﻧﯽ و »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر‬‫ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي ﻣﻌﺎﺻﺮ؛ واﺿﺢ و ﻻﺋﺤﺴﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﺰرﻧـﺪي ﺣﺎﻓﻈﻬﻢ اﻟﺤّﺠـ ﮥ اﻟﻤﻘﺒﻮل ﺑﯿﻦ اﻟﺤﺠﺞ‪ ،‬اﻟّﺬي رﻗﯽ ﻟﻨﺒﻠﻪ إﻟﯽ ﺷﺎﻣﺨﺎت اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ و ﻋﺮج‪ ،‬ﻗﺪ ﺳـﻠﮏ ﺳﺒﯿﻞ اﻹذﻋﺎن و ﻧﻬﺞ‪ ،‬و‬‫ﻣﺸـﯽ ﻓﯽ ﻃﺮﯾﻖ اﻹﻧﺼﺎف و درج‪ ،‬ﺣﯿﺚ روي ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻤﻄﻔﯽ ﻣﻦ ﺷـﺒﻬﺎت أﻫﻞ اﻟﻌـﺪوان ﺛﺎﺋﺮ اﻟﻘﺘﺎم و اﻟّﺮﻫـﺞ‪ ،‬اﻟﻤﺒﯿﺦ ﻣﻦ ﻧﺰﻏﺎت‬‫ذوي اﻟّﺸﻨﺌﺎن ﻻﻫﺐ اﻟّﻀﺮام و اﻟﻮﻫﺞ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻨﺤﺮف ﻋﻨﻪ ﻏّﺐ ﻫﺬا إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻓﯽ ﺻﺪره ﺣﺮج‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﺨﺰل ﻋﻨﻪ اﺛﺮ ذﻟﮏ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻓﯽ ﻃﺒﻌﻪ ﻋﻮج‪،‬‬‫و ﻻ ﯾﻤﺘﺮي ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ اﻟﺘﻄﻢ ﻓﯿﻪ اﻟّﻀﻼل و اﻋﺘﻠﺞ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺮﺗﺎب ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ اﻗﺘﻄﻌﻪ اﻟﻐّﯽ و اﺧﺘﻠﺞ‪.‬‬‫‪ -125‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﮑﺎزروﻧﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻨﺘﻘﯽ ﻓﯽ ﺳﯿﺮة اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ« ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪510 :‬‬‫آن ﺑﺨّﻂ ﻋﺮب؛ ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ ﻗﺎﺻﺮ ﺣﺎﺿﺮﺳﺖ ]‪ [1‬ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻣﻦ ﺗﻮﻗﯿﺮه ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺑّﺮه و ﺑّﺮ آﻟﻪ و ذّرّﯾﺘﻪ و اّﻣﻬﺎت اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 52‬از ‪306‬‬‫ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ :‬أﻧﺸﺪﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﺛﻼﺛﺎ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟّﺮاوي‪ :‬ﻗﻠﻨﺎ ﻟﺰﯾﺪ‪ :‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬آل ﻋﻠّﯽ و آل ﺟﻌﻔﺮ و‬‫آل ﻋﻘﯿﻞ و آل اﻟﻌﺒﺎس‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻّﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻨﺘﻘﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻣﻦ ﻃﻌﻦ ﻓﯽ ﻧﺴﺐ ﺷـﺨﺺ ﻣﻦ أوﻻد ﻓﺎﻃﻤﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ ﺑﺄن ﻗﺎل‪ :‬أﻓﻨﯽ اﻟﺤّﺠﺎج ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ذّرّﯾﺘﻬﺎ‬‫و ﻟﻢ ﯾﺒﻖ أﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻢ و ﻟﯿﺲ ﻓﯽ اﻟّﺪﻧﯿﺎ أﺣﺪ ﯾﺼّﺢ ﻧﺴـﺒﻪ إﻟﯿﻬﺎ؛ ﻓﻘﺪ ﻇﻠﻢ و ﮐﺬب و أﺳﺎء‪ ،‬ﻓﺎن ﺗﻌّﻤﺪ ذﻟﮏ ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﻧﺸﺄ ﻓﯽ ﺑﻼد ﻋﻠﻤﺎء اﻟّﺪﯾﻦ‬‫ﮐﺎد ﯾﮑﻮن ﮐﺎﻓﺮا ﻷﻧّﻪ ﯾﺨﺎﻟﻒ ﻣﺎ ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ‬‫ﺛﺒﺖ ﻓﯽ اﻟّﺘﺮﻣﺬي ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ ان ﺗﻤّﺴـ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌﺪي‬‫أﺣﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا‬‫ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‬‫و ﻗـﺪ ﺗﻘـّﺪم ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻤﺒﺎﻫﻠﮥ ]‪ [1‬و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﮐﺘـﺎب »ﻣﻨﺘﻘﯽ« از ﻣﺸـﺎﻫﯿﺮ ﮐﺘﺐ و أﺳـﻔﺎر‪ ،‬و ﺑﻨـﺎﺑﺮ اﻓـﺎدات اﺋﻤﻪ ﮐﺒﺎر و أﻋﻼم‬‫أﺣﺒﺎر ﺳـﻨﯿﻪ ﻣﺘﺼﻒ ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ ﺟﻮدت و اﻋﺘﺒﺎر ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ ﺻـﺪر »ﻣﻨﺘﻘﯽ« ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ آن واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎر اﺳﺖ‪ ،‬و از‬‫اﻓﺎده ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺴـﻤﺮﻗﻨﺪي در ﻣﻔﺘﺘﺢ »ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻨﺘﻘﯽ« ﻧﯿﺰ ﮐﻤﺎل ﻣﺪح و رﻓﻌﺖ و اﻋﺘﻼي او ﺑﺘﺤﻘﻖ ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺘﺮاه‬‫ﻋﻦ ﻗﺮﯾﺐ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ ﻣﺘﻦ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب‪ .‬و ﻋﺒﺎرت »درر ﮐﺎﻣﻨﻪ« ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﺼﺮاﺣﺖ ﺗﻤﺎم ﺷﻬﺎدت اﺟﺎدت آن‬‫ﻣﯽدﻫـﺪ‪ .‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺎﯾـﺪ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﺴـﻨﺪي در »ﺣﺼـﺮ اﻟﺸﺎرد« ﮐﻪ در آن أﺳﺎﻧﯿـﺪ ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و »و أﻣﺎ »اﻟﻤﻮﻟﺪ‬‫اﻟﺸـﺮﯾﻒ« ﻟﻼﻣﺎم ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﮑﺎزروﻧﯽ ﻓﺄروﯾﻪ ﺑﺎﻻﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟﻤﺘﻘﺪﻣﮥ ﻓﯽ »ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري« اﻟﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ اﻟﺪﺑﯿﻊ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫اﻟﺰﺑﻦ اﻟﺸـﺮﺟﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺗﻘﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﻔﺎﺳـﯽ اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ اﻟﻤﮑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‬‫اﻟﻤﺆﻟﻒ«‪ .12) .‬ﻣﻨﻪ ﻃﺎب ﺛﺮاه(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪511 :‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬اﻟّﻠﻬّﻢ ﻫﻮﻻء أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻣﺆﻟّﻒ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﺳـﻌﯿﺪ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﮑﺎزروﻧﯽ؛ ﺟﻌﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣّﻤﻦ دﺧﻞ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺒﺎب ﺣّﺘﯽ ﯾﻔﻮز ﺑﺎﻟّﺴﺪاد و اﻟّﺼﻮاب‪ :‬ﻓﻤﺎ‬‫دام اﻟﻘﺮآن ﺑﺎﻗﯿﺎ ﻓﺄوﻻد ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﺎﻗﻮن‪ ،‬ﻟﻈﺎﻫﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺼﺤﯿﺢ(‪.‬‬‫و ﺳـﻌﯿﺪ اﻟـﺪﯾﻦ ﮐـﺎزروﻧﯽ از أﮐـﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤـﺎء ﻣﺸـﺎﻫﯿﺮ و أﺟﻠّﻪ ﮐﻤﻼـء ﻧﺤﺎرﯾﺮ و أﻋﺎﻇﻢ ﻣﺤـّﺪﺛﯿﻦ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و أﻓﺎﺧﻢ ﻣﺴـﻨﺪﯾﻦ ﻣﻨﻘـﺪﯾﻦ ﺳـّﻨّﯿﻪ‬‫ﻣ ﯽ ﺑ ﺎﺷ ﺪ ‪.‬‬
‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺴـﻤﺮﻗﻨﺪي در ﺻـﺪر »ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻨﺘﻘﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺆﻟّﻒ ﮐﺘﺎب‪ :‬ﻣﻮﻻﻧﺎ و ﺳـّﯿﺪﻧﺎ أﺳـﺘﺎد اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ ﻗﺪوة اﻟﻌﻠﻤﺎء‬‫اﻟﻤّﺘﻘﯿﻦ اﺳﻮة اﻟﻤﻔّﺴـ ﺮﯾﻦ راﻓﻊ أﻋﻼم ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟـﺪﯾﻦ ﮐﺎزروﻧﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻨﺘﻘﯽ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻌﮥ و ﺳﺎﻟﮏ ﻣﺴﺎﻟﮏ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ ﻣﻔّﺴـ ﺮ اﻷﺣﺎدﯾﺚ‬‫اﻟّﻨﺒﻮّﯾﮥ و ﻣﺴﺘﺨﺮج اﻷﺧﺒﺎر اﻟﻤﺼﻄﻔﻮّﯾﻪ‪ ،‬اﻟّﺸﯿﺦ اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻌﺎرف اﻟّﺰاﻫﺪ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﻤﻠّﮥ و اﻟﺤّﻖ و اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‬‫اﻟﮑﺎزروﻧﯽ‪ ،‬أﺳـﮑﻨﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺤﺒﻮﺣﮥ اﻟﺠﻨﺎن و أﻓﺎض ﻋﻠﯿﻪ ﺳـﺠﺎل اﻟّﺮﺣﻤﮥ و اﻟّﺮﺿﻮان ﮔﻮﯾﺪ‪ :‬ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺮا ﺗﻮﻓﯿﻖ ﺑﺨﺸﯿﺪ ﺗﺎ در ﻓﻀﺎﺋﻞ‬‫ﻗﺪﺳّﯿﻪ و أﺣﺎدﯾﺚ ﻧﺒﻮّﯾﻪ ﭘﻮﺋﯿﺪم و در ﺣﺎﻟﺖ ﺻﻐﺮ ﺳّﻦ ﺑﺸﺮف ﺻﺤﺒﺖ ﻋﻠﻤﺎ ﻣﺸّﺮف ﮔﺸﺘﻢ و ﭼﻨﺪ ﮐﺘﺎب ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮدم از آن ﺟﻤﻠﻪ‪:‬‬‫»ﺷـﺮح ﻣﺸﺎرق اﻷﻧﻮار« و ﮐﺘﺎب »ﺷـﻔﺎء اﻟـّﺼ ﺪور« و »ﻣﺴﻠﺴـﻼت« و دﯾﮕﺮ ﻣﺨﺘﺼـﺮات و در اﺳـﺘﮑﺸﺎف ﻣﻌﺎﻧﯽ آن أﺣﺎدﯾﺚ ﮐﻮﺷـﺶ ﺑﻠﯿﻎ‬‫ﻧﻤﻮدم‪ ،‬ﺑﻌـﺪ از آن ﺑﺮ ﮐﺘﺐ ﻣﻮاﻟﯿﺪ ﺑﮕﺬﺷـﺘﻢ و أﮐﺜﺮ آن از ﻏّﺚ و ﺳـﻤﯿﻦ ﮐﻼم ﺧﺎﻟﯽ ﻧﺒﻮد‪ ،‬در ﺧﺎﻃﺮ آﻣﺪ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﯿﻼدي ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﻨﺪ‬‫ﮐﻪ ﺻﺎدق ﺗﺮﯾﻦ ﻣﯿﻼدﻫﺎ ﺑﺎﺷﺪ و ﮐﺘﺎب و ﺳـّﻨﺖ ﺑﺮ آن ﻧﺎﻃﻖ و أﺧﺒﺎر ﻣﻨﻘﻮﻟﻪ و آﺛﺎر ﻣﻌﻘﻮﻟﻪ ﺑﺮ آن ﺷﺎﻫﺪ ﺗﺎ وﺳـﯿﻠﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺮا ﺑﺪﺧﻮل ﺟّﻨﺖ‬‫و ﺣﺼﻮل رﺣﻤﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻋﺰم ﺟﺰم ﮐﺮدم و ﺑﻌﺪ از اﺳﺘﺨﺎره؛ ﺧﺰاﺋﻦ ﮐﺘﺐ ﻧﺒﻮي و أﺧﺒﺎر ﻣﺼﻄﻔﻮي را ﺟﻤﻊ ﮐﺮدم و از آن درﯾﺎي ﺑﯽﭘﺎﯾﺎن‬‫اﯾﻦ درر ﺷـﺎﻫﻮار ﺑﯿﺮون آوردم و ﺑﺘﺮﺗﯿﺐ ﻫﺮ ﯾﮑﯽ ﺑﺠـﺎي ﺧﻮد ﻣﻨﻈﻮم ﮐﺮده ﻣﺘﻔّﺮﻗـﺎت آن ﺟﻤﻊ ﮐﺮدم ﺗـﺎ ﻗﻮت روح و ﻗّﻮت ﺟـﺎن ﻃﺎﻟﺒﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 53‬از ‪306‬‬‫دﯾﻦ ﮔﺮدد‪ ،‬و ﻣﺠﻤﻮع ﮐﺘﺎب از ﻣﺒﺪء ﻧﻮر ﻧﺒﻮت آن ﺣﻀﺮت ﺗﺎ زﻣﺎن وﻻدت آن ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼﻠﻮة و اﻟّﺴﻼم و آﻧﭽﻪ در ﻣّﺪت ﻋﻤﺮ ﺑﺮ‬‫آن ﺣﻀﺮت ﮔﺸﺘﻪ )ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ .‬ظ( ﺗﺎ زﻣﺎن ﻧﺒﻮت و ﻇﻬﻮر ﺣﺎل او در رﺳﺎﻟﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪512 :‬‬‫ﺗﺎ زﻣﺎن ﻫﺠﺮت و آﻧﭽﻪ در ﺷـﻬﻮر و ﺳﻨﯿﻦ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺗﺎ زﻣﺎن وﻓﺎت آن ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﺼﻠﻮة و اﻟّﺴﻼم ﻣﺮﺗﺐ ﺑﯿﺎن ﮐﺮده ﺗﺎ أﺣﻮال در‬‫ﺳﯿﺮت ﺳـﻨّﯿﻪ ﻣﺤّﻤﺪّﯾﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدد و ﺣّﻖ روﺷﻦ ﮔﺮدد و ﺑﺎﻃﻞ ﻣﻀﻤﺤّﻞ ﺷﻮد‪ .‬و اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺰﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻮد و ﻓﺮزﻧﺪ ﻋﺰﯾﺰ و ﺧﻠﻒ ﺻﺪق‬‫او ﺳـﻼﻟﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻤﺘﻮّرﻋﯿﻦ‪ ،‬ﺳﻠﯿﻞ اﻟﻌﺮﻓﺎء اﻟﻤﺤّﻘﻘﯿﻦ‪ ،‬ﮐﺎﺷﻒ ﻗﻨﺎع اﻟﺤﻘﯿﻘﻪ‪ ،‬ﺳﺎﻟﮏ ﻣﻨﺎﻫﺞ اﻟﻄﺮﯾﻘﮥ‪ ،‬اﺳﻮة اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ‪ -‬و ﻗﺪوة اﻟﻤﻔﺴﺮﯾﻦ‪،‬‬‫ﺑﺮﻫـﺎن اﻟﻔﻘﻬـﺎء‪ ،‬ﺳـﻠﻄﺎن اﻻدﺑـﺎء ﺷـﯿﺦ اﻹﺳـﻼم و اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﻋﻔﯿﻒ اﻟﻤﻠـﮥ و اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ‪ ،‬ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺮﺣﻤـﮥ و اﻟﻐﻔﺮان ﺟﻬﺖ آﻧﮑﻪ ﺧﻼﺋﻖ‬‫ﻣﺤﻈﻮظ ﮔﺮدﻧـﺪ و اﯾﻦ ﺧﯿﺮ ﻋـﺎم ﺷﻮد و آن را ﺑﻠﻔﻆ ﻓﺎرﺳـﯽ ﺗﺮﺟﻤﺎن ﮐﺮد‪ ،‬و اﯾﻦ ﺻﻮﻓﯽ ﻣﺴـﮑﯿﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻟا ّﺼﻮﻓﯽ‬‫اﻟّﺴﻤﺮﻗﻨﺪي ﭼﻨﺪ ﻧﻮﺑﺖ ﺑﻌﺮﺑﯽ و ﻓﺎرﺳﯽ از زﺑﺎن ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻣﺮﺣﻮم ﺳﻌﯿﺪ ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ روﺣﻪ ﺷﻨﯿﺪه إﻟﯽ آﺧﺮه‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »درر ﮐﺎﻣﻨﻪ ﻓﯽ أﻋﯿﺎن اﻟﻤﺎﺋﮥ اﻟﺜﺎﻣﻨﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻮاﺟﻪ إﻣﺎم ﻣﺴـﻌﻮد ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﻟﺸﯿﺦ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟّﺪّﻗﺎق اﻟﺒﻠﯿﺎﻧﯽ اﻟﮑﺎزروﻧﯽ‪ ،‬ذﮐﺮه اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻓﯽ »ﻣﺸﯿﺨﮥ اﻟﺠﻨﯿﺪ اﻟﺒﻠﯿﺎﻧﯽ«[‪ .‬إﻟﯽ‬‫أن ﻗـﺎل‪] :‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ [1] :‬ﮐﺎن ﺳـﻌﯿﺪ اﻟـّﺪﯾﻦ ﻣﺤـّﺪﺛﺎ ﻓﺎﺿـﻼ ﺳـﻤﻊ اﻟﮑﺜﯿﺮ و أﺟﺎز ﻟﻪ اﻟﻤّﺰي ﺻﺎﺣﺐ )ظ( »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﮑﻤﺎل« و ﺟﻤﺎﻋﮥ و ﺧّﺮج‬‫اﻟﻤﺴﻠﺴﻞ و أﻟّﻒ »اﻟﻤﻮﻟﺪ اﻟّﻨﺒﻮّي« ﻓﺄﺟﺎد‪ ،‬و ﻣﺎت ﻓﯽ اواﺧﺮ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ﺳﻨﮥ ‪.[758‬‬‫و ﻣﺤﯿﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﻘـﺎﺳﻢ در ﺣﺎﺷـﯿﻪ »روض اﻻﺧﯿـﺎر‪ -‬اﻟﻤﻨﺘﺨﺐ ﻣﻦ رﺑﯿﻊ اﻷـﺑﺮار« در ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﻗﻮل »أرﺳﻞ اﻟّﺰﻫﺮّي إﻟﯽ‬‫ﻣﺼـﺮ ﻓﻘﯿـﻞ‪ :‬ﻻـ ﻧـﺪﺧﻞ ﻣﺼـﺮ ﻓﻔﯿﻬﺎ ﻃﺎﻋﻮن‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬إﻧّﻤﺎ ﺧﻠﻘﻨﺎ ﻟﻄﻌﻦ أو ﻃﺎﻋﻮن! أي ﻟﻠّﺸـ ﻬﺎدة« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻧﻘﻠﻪ ]‪ [2‬اﻟّﺸـ ﯿﺦ أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﮑﺎزروﻧﯽ ﺛﻢ اﻟﺒﻠﯿﺎﻧﯽ ﻓﯽ »ﺷـﺮح اﻟﻤﺸﺎرق« ﮐﺎن ﺷـﯿﺨﺎ ﻣﺤّﺪﺛﺎ ﻓﯽ وﻗﺘﻪ ﮐﺘﺐ إﺟﺎزة ﺑﻌﺾ ﺗﻼﻣﺬﺗﻪ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و‬‫ﺛﻠﺜﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ )ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ .‬ظ( ﺑﻬﺮاة‪ ،‬و روي ﻋﻨﻪ اﻟّﺸـ ﯿﻮخ‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟّﺸﯿﺦ ﺷﻤﺲ اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺠﺰري ]‪ [1‬ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ‬‫اﻟﺠﺰري )‪.(12‬‬‫]‪ [2‬ﻫﺬه اﻟﻌﺒﺎرة ﻧﻘﻠﺖ ﻋﻦ ﻧﺴﺨﮥ ﻓﯿﻬﺎ ﺳﻘﻢ ﻓﺼﺤﺤﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺣﺴﺐ ﻣﺎ ﺗﺒﯿﻦ ﻟﻨﺎ ﺑﻘﺪر اﻻﻣﮑﺎن و ﻣﻊ ذﻟﮏ ﻓﻬﯽ ﻻ ﺗﺨﻠﻮ ﻋﻦ اﺷﺘﺒﺎه )‪ .12‬ن(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪513 :‬‬‫اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﺠﺰرّي ﺷﯿﺦ اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ ﻓﯽ أواﻧﻪ و إﻣﺎم اﻟﻘّﺮاء ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ و أﺟﺎزه ]‪ [1‬و أﻟﺒﺴﻪ اﻟﺨﺮﻗﮥ ﻓﯽ دار اﻟّﺴّﻨﮥ اﻟّﺘﯽ ﺑﻨﺎﻫﺎ ﺑﺸﯿﺮاز ﯾﻮم‬‫اﻟﺠﻤﻌﮥ ﺑﻌﺪ ﻟا ـّﺼ ﻠﻮة ﻓﯽ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ ﻋﺸﺮة و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ و أﺟﺎز ﻟﻪ إﻟﺒﺎس اﻟﺨﺮﻗﮥ و رواﯾﮥ ﻣﺎ ﯾﺠﻮز ﻟﻨﻔﺴﻪ رواﯾﺘﻪ‬‫ﺑﻌـﺪ‪ .‬و اﻟﺒﻠﯿﺎن‪ -‬ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﺒﺎء اﻟﻤﻮّﺣﺪة و اﻟﯿﺎء اﻟﻤﺜّﻨﺎة اﻟّﺘﺤﺘﺎﻧّﯿﮥ ﺑﻌﺪ اﻟّﻠﺎم و ﺑﺎﻟﻨﻮن‪ -‬اﺳﻢ ﺑﻠﺪ‪ .‬و اﻟﺠﺰرّي‪ -‬ﺑﺎﻟﻔﺘﺤﺘﯿﻦ‪ -‬ﻧﺴـﺒﮥ إﻟﯽ اﻟﺠﺰﯾﺮة اﺳـﻢ‬‫ﺑﻠﺪة ﻓﯽ ﺷﻤﺎل اﻟﻤﻮﺻﻞ ﯾﺤﯿﻂ ﺑﻪ اﻟّﺪﺟﻠﮥ[‪.‬‬‫و ﻋﻼـﻣﻪ ﺗـﺎج اﻟـﺪﯾﻦ اﻟـﺪﻫﺎن اﻟﻤﮑﯽ در ﮐﺘـﺎب »ﮐﻔﺎﯾـﮥ اﻟﻤﺘﻄّﻠـﻊ« ﮐـﻪ در آن ﻣﺮوّﯾـﺎت ﺷـﯿﺦ ﺧـﻮد ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺠﯿﻤﯽ وارده ﮐﺮده‬‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪] :‬ﮐﺘﺎب »ﺷـﺮح اﻟﻤﺸﺎرق« ﻟﻠّﺸـ ﯿﺦ ﺳﻌﺪ )ﺳﻌﯿﺪ‪ .‬ظ( اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﮑﺎزروﻧﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬أﺧﺒﺮ ﺑﻪ ﻋﻦ ﻟا ﺨﻄﯿﺐ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺒﻘﺎء اﻟﻌﻤﺮي اﻟﻤّﮑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻤﻌّﻤﺮ ﻣﺤّﻤﺪ ﺣﺠﺎزي اﻟﺸﻌﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺰ )اﻟﻌّﺰ‪ .‬ظ( اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ ﻣﺤّﻤﺪ ارﮐﻤﺎس‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺗﻘﯽ اﻟـّﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ‪ ،‬ﻋﻦ واﻟﺪه اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺗﻘﯽ اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ و اﻹﻣﺎم ﻋﻔﯿﻒ اﻟّﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷـﺮف ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ‪ ،‬ﮐﻼﻫﻤﺎ‬‫ﻋﻦ واﻟﺪ اﻟّﺜﺎﻧﯽ اﻹﻣﺎم ﺷـﺮف اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟّﺴﻌﺎدات ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﺠﺮﻫﯽ‪ ،‬ﻋﻦ واﻟﺪ اﻟﻤﺆﻟّﻒ اﻹﻣﺎم ﺳﻌﺪ )ﺳﻌﯿﺪ‪ .‬ظ( اﻟّﺪﯾﻦ‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﮑﺎزروﻧﯽ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮه اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﮑﺎزروﻧﯽ ﺷـﯿﺨﻬﻢ اﻟّﺴـ ﻌﯿﺪ اﻷﺳـﻌﺪ‪ ،‬و ﻣﺤـّﺪﺛﻬﻢ اﻟﻤﺴـﻨﺪ اﻷﺳـﻨﺪ‪ ،‬و ﮐﺎﺑﺮﻫﻢ اﻟﻔّﺬ اﻟﻤﻔﺮد‪ ،‬و ﺑﺎرﻋﻬﻢ اﻟﻮاﺣﺪ اﻷوﺣﺪ‪ ،‬ﻗﺪ روي ﻫﺬا‬‫اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﺠـّﯿ ﺪ اﻷﺟﻮد‪ ،‬اﻟﻮاﺟﺐ إذﻋﺎﻧﻪ ﻋﻠﯽ ﮐّﻞ أﺣﻤﺮ و أﺳﻮد‪ ،‬و أﺛﺒﺘﻪ ﺑﺎﻟﺤﺘﻢ إرﻏﺎﻣﺎ ﻟﻤﻦ ﮐّﺬب و ﻓّﻨﺪ‪ ،‬و ﺻـّﺤﺤﻪ ﺑﺎﻟﺠﺰم ﺗﺒﮑﯿﺘﺎ ﻟﻤﻦ‬‫ﻣﺎل إﻟﯽ اﻟﺠﺤﻮد و أﺧﻠﺪ‪ ،‬ﻓﻮاﻫﺎ ﻟﻤﻦ ﺣّﻀﺾ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻤﻬﺘﺪﯾﻦ و أرﺷﺪ‪ ،‬و ﺳﺤﻘﺎ ﻟﻤﻦ ]‪ [1‬ﻫﺬا ﻻ ﯾﺴﺘﻘﯿﻢ‪ ،‬ﻻن اﻟﮑﺎزروﻧﯽ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﻪ ﺛﻤﺎن و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 54‬از ‪306‬‬‫ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﮐﻤﺎ ﺳﻠﻒ ﻓﯽ اﻟﻌﺒﺎرة اﻟﻤﺎﺿﯿﮥ ﻋﻦ »اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ« ﻓﮑﯿﻒ ﯾﻤﮑﻦ أن ﺑﺨﯿﺮ أﺣﺪا ﺳﻨﻪ ﺗﺴﻊ ﻋﺸﺮة و ﺛﻤﺎن ﻣﺎﺋﮥ و ﯾﻠﺒﺴﻪ‬‫اﻟﺨﺮﻗـﮥ‪ ،‬و ﻟﻮ ﺟﻌﻠﻨـﺎ ﻣﮑـﺎن ﺛﻤﺎن ﻣﺎﺋـﮥ ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﻓﻬﻮ أﯾﻀﺎ ﻏﯿﺮ ﻣﺴـﺘﻘﯿﻢ‪ ،‬ﻻن اﻟﺠﺰري ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻮﻗﺖ ﻓﺎﻧﻪ ﺗﻮﻟـﺪ ﺳـﻨﮥ إﺣـﺪي و‬‫ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﻪ‪ ،‬و ﻟﻌﻞ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﻌﺒﺎرة ﺳﻘﻄﺎ ﮐﺜﯿﺮا و ﻏﻠﻄﺎ ﮐﺒﯿﺮا ﻓﻠﯿﻘﺎﺑﻞ ﺑﻨﺴﺨﮥ اﺧﺮي ﺻﺤﯿﺤﮥ‪ ،‬اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ )‪ .12‬ن(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪514 :‬‬‫ﻧﮑﺐ ﻋﻨﻪ اﻟﻤﻘﺒﻠﯿﻦ و زﻫﺪ‪.‬‬‫‪ -126‬أﻣﺎ رواﯾﺖ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻦ ﺿﻮء اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺧﻮد ﺑﺬﯾﻞ ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ ﺗﻄﻬﯿﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺣﺪﯾﺚ آﺧﺮ‪:‬‬‫ﻗﺎل ﻣﺴﻠﻢ ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺤﻪ‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﯽ زﻫﯿﺮ ﺑﻦ ﺣﺮب و ﺷﺠﺎع ﺑﻦ ﻣﺨﻠﺪ‪ ،‬ﺟﻤﯿﻌﺎ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻠّﯿﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل زﻫﯿﺮ‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﯽ اﺑﻦ )أﺑﻮ‪ .‬ظ( ﺣّﯿﺎن‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﯽ ﯾﺰﯾﺪ اﺑﻦ ﺣّﯿﺎن ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻄﻠﻘﺖ أﻧﺎ و ﺣﺼﯿﻦ ﺑﻦ ﺳﺒﺮة و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ‬‫ﻣﺴـﻠﻤﮥ )ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ‪ .‬ظ( إﻟﯽ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ ﺟﻠﺴﻨﺎ إﻟﯿﻪ ﻗﺎل ﻟﻪ ﺣﺼﯿﻦ‪ :‬ﻟﻘﺪ ﻟﻘﯿﺖ ﯾﺎ زﯾﺪ ﺧﯿﺮا ﮐﺜﯿﺮا‪ :‬رأﯾﺖ رﺳﻮل‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ و ﺳﻤﻌﺖ ﺣﺪﯾﺜﻪ و ﻏﺰوت و ﻣﻌﻪ و ﺻّﻠﯿﺖ ﺧﻠﻔﻪ‪ ،‬ﻟﻘﺪ ﻟﻘﯿﺖ ﯾﺎ زﯾﺪ ﺧﯿﺮا ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﯾﺎ زﯾﺪ! ﻣﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻦ رﺳﻮل‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺑﻦ أﺧﯽ! و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻘﺪ ﮐﺒﺮت ﺳّﻨﯽ و ﻗﺪم ﻋﻬﺪي و ﻧﺴﯿﺖ ﺑﻌﺾ اﻟّﺬي ﮐﻨﺖ أﻋﯽ ﻣﻦ رﺳﻮل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠّﻢ‪ ،‬ﻓﻤـﺎ ﺣـّﺪﺛﺘﮑﻢ ﻓـﺎﻗﺒﻠﻮا و ﻣﺎﻻـ ﻓﻼـ ﺗﮑﻠّﻔﻮا ﻓﯿﻪ )ﻓﻼ ﺗﮑﻠّﻔﻮﻧﯿﻪ‪ .‬ظ(‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم ﻓﯿﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﯾﻮﻣﺎ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء‬‫ﯾـﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻣـّﮑ ﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و وﻋﻆ و ذّﮐﺮ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬اّﻣﺎ ﺑﻌـﺪ؛ أﻻ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻓﺈﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن‬‫ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺛﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯿﻪ اﻟﻬﺪي و اﻟّﻨﻮر‪ ،‬ﻓﺨﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ‪ .‬ﻓﺤّﺚ‬‫ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﺛﻼﺛﺎ‪ .‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﺣﺼﯿﻦ‪:‬‬‫و ﻣﻦ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﯾـﺎ زﯾـﺪ! أ ﻟﯿﺲ ﻧﺴـﺎءه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻟﮑﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗـﮥ ﺑﻌـﺪه‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﻦ ﻫﻢ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻢ آل ﻋﻠﯽ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋّﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐّﻞ ﻫﻮﻻء ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ! ﺛّﻢ رواه ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ‬‫اﺑﻦ اﻟﺰﯾـﺎن )اﻟﺮﯾـﺎن‪ .‬ظ( ﻋﻦ ﺣﺴﺎن ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺴـﺮوق‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن‪ ،‬ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ .‬ﻓـﺬﮐﺮ‬‫اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﮐﻨﺤﻮ ﻣﺎ ﺗﻘـّﺪم و ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻧﺴﺎؤه؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ! اﯾﻢ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬إّن اﻟﻤﺮأة ﺗﮑﻮن ﻣﻊ اﻟّﺮﺟﻞ اﻟﻌﺼـﺮ ﻣﻦ اﻟّﺪﻫﺮ ﺛّﻢ ﯾﻄﻠّﻘﻬﺎ‬‫ﻓﺘﺮﺟﻊ إﻟﯽ أﺑﯿﻬﺎ و ﻗﻮﻣﻬﺎ‪ .‬أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ أﺻﻠﻪ و ﻋﺼﺒﺘﻪ‪ :‬اﻟّﺬﯾﻦ ﺣﺮﻣﻮا اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه ‪.‬‬
‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪515 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺧﻮد ﺑﺬﯾﻞ ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ ﻣﻮّدت ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻗـﺪ ﺛﺒﺖ ﻓﯽ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻗﺎل ﻓﯽ ﺧﻄﺒﺘﻪ ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ و‬‫إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در آن ﺑﺬﯾﻞ ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ ﻣﺬﮐﻮره ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻗﺎل اﻹﻣﺎم أﺣﻤـﺪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﯿﺎن اﻟّﺘﯿﻤﯽ‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﯽ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻄﻠﻘﺖ أﻧﺎ و ﺣﺼـﯿﻦ ﺑﻦ‬‫ﻣﯿﺴـﺮة )ﺳﺒﺮة‪ .‬ظ( و ﻋﻤﺮ )ﻋﻤﺮو‪ .‬ظ( اﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻢ إﻟﯽ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﻠّﻤﺎ ﺟﻠﺴـﻨﺎ إﻟﯿﻪ ﻗﺎل ﻟﻪ ﺣﺼﯿﻦ‪ :‬ﻟﻘﺪ ﻟﻘﯿﺖ ﯾﺎ زﯾﺪ ﺧﯿﺮا‬‫ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ و ﺳـﻤﻌﺖ ﺣﺪﯾﺜﻪ و ﻏﺰوت ﻣﻌﻪ‪ ،‬و ﺻّﻠﯿﺖ ﻣﻌﻪ‪ ،‬ﻟﻘﺪ رأﯾﺖ ﯾﺎ زﯾﺪ ﺧﯿﺮا ﮐﺜﯿﺮا ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﯾﺎ زﯾﺪ‬‫ﻣﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺑﻦ أﺧﯽ! و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻘﺪ ﮐﺒﺮ ﺳّﻨﯽ و ﻗﺪم ﻋﻬﺪي و ﻧﺴﯿﺖ ﺑﻌﺾ اﻟّﺬي ﮐﻨﺖ أﻋﯽ ﻣﻦ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﻤـﺎ ﺣـّﺪﺛﺘﮑﻢ ﻓـﺎﻗﺒﻠﻮه و ﻣﺎ ﻻ ﻓﻼ ﺗﮑّﻠﻔﻮﻧﯿﻪ‪ .‬ﺛﻢ ﻗﺎل رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﻗﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻮﻣﺎ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﻓﯿﻨﺎ ﺑﻤﺎء‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 55‬از ‪306‬‬‫ﯾﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ذّﮐﺮ و وﻋﻆ ﺛّﻢ ﻗﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌﺪ‪ ،‬أﻻ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻤﺎ‬‫أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯿﻪ اﻟﻬﺪي و اﻟّﻨﻮر ﻓﺨﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و‬‫اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ‪ .‬ﻓﺤّﺚ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ و ﻗﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ‬‫أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ ﺣﺼـﯿﻦ‪ :‬و ﻣﻦ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ أ ﻟﯿﺲ ﻧﺴـﺎؤه ﻣﻦ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻗـﺎل‪ :‬إّن ﻧﺴـﺎؤه ﻣﻦ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻟﮑّﻦ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺼﺪﻗـﮥ ﺑﻌـﺪه‪ .‬ﻗـﺎل و ﻣﻦ ﻫﻢ؟ ﻗـﺎل‪ :‬ﻫﻢ آل ﻋﻠﯽ و آل ﻋﻘﯿـﻞ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل اﻟﻌـّﺒ ﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ .‬ﻗـﺎل‪ :‬أ ﮐـّﻞ ﻫﺆﻻء ﺣﺮم ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺼﺪﻗﮥ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ! و ﻫﮑﺬا رواه ﻣﺴﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ ﻣﻦ ﻃﺮق ﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﺑﻪ‪ .‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﯿﺴﯽ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي‪:‬‬‫ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺬر اﻟﮑﻮﻓّﯽ‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻓﺼﯿﻞ‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ اﻷﻋﻤﺶ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻄّﯿﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ و اﻷﻋﻤﺶ ﻋﻦ ﺣﺒﯿﺐ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ‪،‬‬‫)ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ‪ .‬ظ( ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ‬‫ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـﻠّﻮا ﺑﻌﺪي أﺣﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و اﻵﺧﺮ ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ‬‫ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪516 :‬‬‫ﻓﯿ ﻬ ﻤ ﺎ ‪.‬‬
‫ﺗﻔّﺮد ﺑﺮواﯾﺘﻪ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ و‬‫ﻗﺎل اﻟّﺘﺮﻣـﺬي أﯾﻀﺎ ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﻧﺼـﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﮑﻮﻓّﯽ‪ ،‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ زﯾـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤـﺎ ﻗﺎل رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﺣّﺠﺘﻪ ﯾﻮم ﻋﺮﻓـﮥ و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﺘﻪ اﻟﻘﺼﻮاء ﯾﺨﻄﺐ ﻓﺴـﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﯾﻬﺎ‬‫اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬ﺗﻔّﺮد ﺑﻪ اﻟﺘﺮﻣﺬّي أﯾﻀﺎ‬‫و ﻗﺎل ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ و ﻓﯽ اﻟﺒﺎب‪ :‬ﻋﻦ أﺑﯽ ذر و أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ و زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ و ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳﯿﺪ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ ‪.‬‬
‫و ﺳﺎﺑﻘﺎ در رواﯾﺖ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ واﺿـﺢ و آﺷـﮑﺎر ﺷـﺪ ﮐﻪ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را در ﺗﺎرﯾﺦ ﺧﻮد ﻧﯿﺰ رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده و در ﺳـﯿﺎق‬‫ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ آن را ﺑﺮواﯾﺖ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳﯿﺪ اﻟﻐﻔﺎري آورده‪.‬‬‫و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻣﺪاﺋﺢ ﻓﺨﯿﻤﻪ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺼـﯿﺮ و ﻣﺘﺘّﺒﻊ ﺧﺒﯿﺮ ﮐﺘﺐ أﺋﻤﻪ ﻧﺤﺎرﯾﺮ ﺳّﻨّﯿﻪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ »ﻣﻌﺠﻢ ﻣﺨﺘّﺺ« ذﻫﺒﯽ و »درر ﮐﺎﻣﻨﻪ«‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ ﻣﺂﺧـﺬ ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ دﻣﺸـﻘﯽ و »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﺗﻘﯽ اﻟـّﺪﯾﻦ أﺳﺪي و »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤّﻔﺎظ« ﺟﻼل اﻟّﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ »و‬‫ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻤﻔـّﺴ ﺮﯾﻦ« ﺷـﻤﺲ اﻟـّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟـّﺪاودي اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ و »ﻣﺪﯾﻨـﮥ اﻟﻌﻠﻮم« ﻓﺎﺿﻞ ازﻧﯿﻘﯽ و »أﺑﺠﺪ اﻟﻌﻠﻮم« ﻣﻮﻟﻮي‬‫ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ؛ ﻫﻮﯾﺪا و آﺷﮑﺎرﺳﺖ در اﯾﻦ ﺟﺎ روﻣﺎ ﻟﻼﺧﺘﺼﺎر از ﺑﻌﻀﯽ ﻋﺒﺎرات اﻗﺘﺼﺎر ﻣﯽرود‪.‬‬‫ﺷﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺪاودي اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻤﻔّﺴـ ﺮﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻦ ﺿﻮء ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻦ ﺿﻮء ﺑﻦ درح‪ ،‬اﻟﺤﺎﻓﻆ‬‫ﻋﻤﺎد اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻔﺪاء اﺑﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺣﻔﺺ اﻟﻌﺮﻣﯿﻨﯽ اﻟﺒﺼﺮي اﻟّﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻣﻮﻟﺪه ﺑﻘﺮﯾﮥ ﺷﺮﻗﯽ ﺑﺼﺮي ﻣﻦ أﻋﻤﺎل‬‫دﻣﺸﻖ ﺳـﻨﮥ إﺣﺪي و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﮐﺎن ﻗﺪوة اﻟﻌﻠﻤﺎء و اﻟﺤّﻔﺎظ و ﻋﻤﺪة أﻫﻞ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻷﻟﻔﺎظ‪ ،‬ﺗﻔّﻘﻪ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﯿﺨﯿﻦ ﺑﺮﻫﺎن اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﻔﺰاري و‬‫ﮐﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻗﺎﺿـﯽ ﺷـﻬﺒﻪ ﺛّﻢ ﺻﺎﻫﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﺎ اﻟﺤّﺠﺎج اﻟﻤّﺰي و ﻻزﻣﻪ و أﺧـﺬ ﻋﻨﻪ و أﻗﺒﻞ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺤﺪﯾﺚ و أﺧﺬ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻋﻦ اﺑﻦ‬‫ﺗﯿﻤّﯿﮥ و ﻗﺮأ اﻷﺻﻮل ﻋﻠﯽ اﻷﺻﻔﻬﺎﻧﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪517 :‬‬‫و ﺳـﻤﻊ اﻟﮑﺜﯿﺮ و أﻗﺒـﻞ ﻋﻠﯽ ﺣﻔﻆ اﻟﻤﺘﻮن و ﻣﻌﺮﻓـﮥ اﻷﺳﺎﻧﯿـﺪ و اﻟﻌﻠﻞ و اﻟّﺮﺟﺎل و اﻟّﺘﺨﺎرﯾـﺞ ﺣّﺘﯽ ﺑﺮع ﻓﯽ ذﻟﮏ و ﻫﻮ ﺷﺎّب‪ ،‬و ﺻـّﻨﻒ ﻓﯽ‬‫ﺻﻐﺮه ﮐﺘﺎب »اﻷﺣﮑﺎم« ﻋﻠﯽ اﻷﺑﻮاب و اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ و اﻟّﺘﺎرﯾـﺦ اﻟﻤﺴـّﻤﯽ »ﺑﺎﻟﺒﺪاﯾـﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« و »اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ« و ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻓﯽ ﺟﻤﻊ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿﺪ اﻟﻌﺸـﺮة و‬‫اﺧﺘﺼـﺮ »ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻟﮑﻤـﺎل« و أﺻـﻨﺎف إﻟﯿﻪ ﻣـﺎ ﺗﺄّﺧﺮ ﻓﯽ »اﻟﻤﯿﺰان« ﺳـّﻤﺎه »اﻟﻤﮑﯿﻞ« و »ﻃﺒﻘﺎت اﻟّﺸﺎﻓﻌـّﯿ ﮥ« و »ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻹﻣﺎم اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ« و ﺧّﺮج‬‫اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻮاﻗﻌﮥ ﻓﯽ »ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ« و ﺳـﯿﺮة ﺻﻐﯿﺮة و ﺷﺮع ﻓﯽ أﺣﮑﺎم ﮐﺒﯿﺮة ﺣﺎﻓﻠﮥ ﮐﺘﺐ ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺠّﻠﺪات إﻟﯽ اﻟﺤّﺞ و ﺷﺮح ﻗﻄﻌﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 56‬از ‪306‬‬‫ﻣﻦ اﻟﺒﺨﺎري و ﻗﻄﻌـﮥ ﻣﻦ »اﻟّﺘﻨﺒﯿﻪ« و وﻟﯽ ﻣﺸـﯿﺨﮥ أّم اﻟّﺼﺎﻟـﺢ ﺑﻌـﺪ ﻣﻮت اﻟّﺬﻫﺒّﯽ و ﺑﻌﺪ ﻣﻮت اﻟّﺴـ ﺒﮑﯽ ﻣﺸـﯿﺨﮥ دار اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻷﺷـﺮﻓّﯿﮥ ﻣّﺪة‬‫ﯾﺴـﯿﺮة ﺛّﻢ أﺧـﺬت ﻣﻨﻪ‪ .‬و ذﮐﺮه ﺷـﯿﺨﻪ اﻟـّﺬﻫﺒّﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﻤﺨﺘّﺺ« و ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻘﯿﻪ ﻣﻔّﻨﻦ و ﻣﺤـّﺪث ﻣﺘﻘﻦ و ﻣﻔّﺴـ ﺮ‪ .‬و ﻗﺎل ﺗﻠﻤﯿﺬه اﻟﺤﺎﻓﻆ‬‫ﺷﻬـﺎب اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ :‬ﮐـﺎن أﺣﻔـﻆ ﻣﻦ أدرﮐﻨﺎه ﻟﻤﺘﻮن اﻟﺤـﺪﯾﺚ و أﻋﺮﻓﻬﻢ ﺑﺘﺨﺮﯾﺠﻬﺎ و رﺟﺎﻟﻬﺎ و ﺻـﺤﯿﺤﻬﺎ و ﺳـﻘﯿﻤﻬﺎ و ﮐﺎن أﻗﺮاﻧﻪ و‬‫ﺷﯿﻮﺧﻪ ﯾﻌﺘﺮﻓﻮن ﻟﻪ ﺑﺬﻟﮏ و ﮐﺎن ﯾﺴﺘﺤﻀـﺮ أﺷﯿﺎء ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻦ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﺘﺎرﯾﺦ ﻗﻠﯿﻞ اﻟّﻨﺴﯿﺎن و ﮐﺎن ﻓﻘﯿﻬﺎ ﺟّﯿﺪ اﻟﻔﻬﻢ ﺻﺤﯿﺢ اﻟّﺬﻫﻦ و ﯾﺤﻔﻆ‬‫»اﻟّﺘﻨـﺒﯿﻪ« إﻟﯽ آﺧﺮ وﻗﺖ و ﯾﺸـﺎرك ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑـّﯿ ﮥ ﻣﺸﺎرﮐـﮥ ﺟـّﯿ ﺪة و ﯾﻨﻈﻢ اﻟّﺸـ ﻌﺮ و ﻣـﺎ أﻋﺮف أﻧّﯽ اﺟﺘﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻊ ﮐﺜﺮة ﺗﺮّددي إﻟﯿﻪ إﻟّـﺎ و‬‫اﺳـﺘﻔﺪت ﻣﻨﻪ‪ .‬و ﻗﺎل ﻏﯿﺮه‪ :‬و ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ ﺧﺼﻮﺻـّﯿﮥ ﺑﺎﻟّﺸـ ﯿﺦ ﺗﻘﯽ اﻟـّﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﮥ و ﻣﻨﺎﺿـﻠﮥ ﻋﻨﻪ و اﺗّﺒﺎع ﻟﻪ ﻓﯽ ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻦ آراﺋﻪ و ﮐﺎن ﯾﻔﺘﯽ‬‫ﺑﺮأﯾﻪ ﻓﯽ ﻣﺴـﺌﻠﮥ اﻟّﻄﻼـق و اﻣﺘﺤﻦ ﺑﺴـﺒﺐ ذﻟـﮏ و أوذي‪ ،‬ﻣـﺎت ﻓﯽ ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ اﻟّﺴﺎدس و اﻟﻌﺸـﺮﯾﻦ ﻣﻦ ﺷـﻌﺒﺎن ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و‬‫ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ و دﻓﻦ ﺑﻤﻘﺒﺮة اﻟّﺼﻮﻓﯿﮥ ﻋﻨﺪ ﺷﯿﺨﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﮥ ﻗﺎل ﻓﯽ »أﻧﺒﺎء اﻟﻐﻤﺮ«‪ :‬و ﻫﻮ اﻟﻘﺎﺋﻞ‪:‬‬‫ﺗﻤّﺮ ﺑﻨﺎ اﻷﯾﺎم ﺗﺘﺮي و إﻧّﻤﺎ ﻧﺴﺎق إﻟﯽ اﻵﺟﺎل و اﻟﻌﯿﻦ ﺗﻨﻈﺮ‬‫ﻓﻼ ﻋﺎﺋﺪ ذاك اﻟّﺸﺒﺎب اﻟّﺬي ﻣﻀﯽ و ﻻ زاﺋﻞ ﻫﺬا اﻟﻤﺸﯿﺐ اﻟﻤﮑّﺪر‬‫ذﮐﺮه اﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺒﮥ و ﺷﯿﺨﻨﺎ ﻓﯽ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤّﻔﺎظ«[‪.‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »أﺑﺠﺪ اﻟﻌﻠﻮم« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺑﻮ اﻟﻔﺪاء إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻟﺒﺼﺮي ﺛّﻢ اﻟّﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ‬‫اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪518 :‬‬‫ﻋﻤﺎد اﻟّﺪﯾﻦ اﺑﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ ﺷـﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ و ﻗﺪم دﻣﺸﻖ و ﻟﻪ ﻧﺤﻮ ﺳـﺒﻊ ﺳـﻨﯿﻦ ﻣﻊ أﺧﯿﻪ ﺑﻌﺪ‬‫ﻣﻮت أﺑﯿﻪ و ﺣﻔﻆ »اﻟّﺘﻨﺒﯿﻪ« و »ﻣﺨﺘﺼﺮ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ« و ﺗﻔّﻘﻪ ﺑﺎﻟﺒﺮﻫﺎن اﻟﻔﺮاري و اﻟﮑﻤﺎل اﺑﻦ ﺷﻬﺒﮥ ﺛﻢ ﺻﺎﻫﺮ اﻟﻤّﺰّي و ﺻﺤﺐ ﺷﯿﺦ اﻹﺳﻼم‬‫اﺑﻦ ﺗﯿﻤـّﯿ ﮥ و ﻣـﺪﺣﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »اﻟﺒﺎﻋﺚ اﻟﺤﺜﯿﺚ« أﺣﺴﻦ ﻣـﺪح و ﻗﺮأ ﻓﯽ اﻻﺻﻮل ﻋﻠﯽ اﻷﺻـﺒﻬﺎﻧّﯽ و ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻻﺳـﺘﺤﻀﺎر و ﻗﻠﯿﻞ اﻟّﻨﺴـﯿﺎن‬‫ﺟّﯿﺪ اﻟﻔﻬﻢ ﻣﺸﺎرﮐﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑّﯿﮥ ﯾﻨﻈﻢ ﻧﻈﻤﺎ وﺳـﻄﺎ ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﯽ )ﺣﺠﺮ‪ .‬ظ(‪ :‬ﻣﺎ اﺟﺘﻤﻌﺖ ﺑﻪ ﻗّﻂ إﻟّﺎ اﺳﺘﻔﺪت ﻣﻨﻪ و ﻗﺪ ﻻزﻣﺘﻪ ﺳّﺖ ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬و‬‫ذﮐﺮه اﻟّﺬﻫﺒّﯽ ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻤﻪ اﻟﻤﺨﺘّﺺ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻹﻣﺎم اﻟﻤﺤّﺪث اﻟﻤﻔﺘﯽ اﻟﺒﺎرع‪ ،‬و وﺻـﻔﻪ ﺑﺤﻔﻈﻪ اﻟﻤﺘﻮن‪ ،‬و ﺳﻤﻊ ﻣﻦ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻻزم‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤّﺰّي و ﺗﺰّوج ﺑﺎﺑﻨﺘﻪ و ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ أﮐﺜﺮ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ و أﺧﺬ ﻋﻦ اﻟّﺸﯿﺦ ﺗﻘﯽ اﻟّﺪﯾﻦ اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﮥ ﻓﺄﮐﺜﺮ ﻋﻨﻪ و ﺻّﻨﻒ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﮑﺜﯿﺮة ﻓﯽ‬‫اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ و اﻟّﺘﺎرﯾﺦ و اﻷﺣﮑﺎم‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ ﻓﯿﻪ‪ :‬إﻣﺎم ذوي اﻟﺘﺴﺒﯿﺢ و اﻟّﺘﻬﻠﯿﻞ و زﻋﯿﻢ أرﺑﺎب اﻟّﺘﺄوﯾﻞ‪ ،‬ﺳـﻤﻊ و ﺟﻤﻊ و ﺻـّﻨﻒ و أﻃﺮب‬‫اﻷﺳﻤﺎع ﺑﺄﻗﻮاﻟﻪ و ﺷﻨﻒ و ﺣّﺪث و أﻓﺎد و ﻃﺎرت أوراق ﻓﺘﺎواه إﻟﯽ اﻟﺒﻼد و اﺷﺘﻬﺮ ﺑﺎﻟّﻀﺒﻂ و اﻟّﺘﺤﺮﯾﺮ و اﻧﺘﻬﺖ إﻟﯿﻪ رﯾﺎﺳﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﻓﯽ اﻟّﺘﺎرﯾﺦ‬‫و اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ‪ ،‬ﻣﺎت ﺑﺪﻣﺸﻖ ﺧﺎﻣﺲ ﻋﺸﺮ ﺷﻌﺒﺎن و ﻗﺪ أﺟﺎز ﻟﻤﻦ أدرﮐﻪ ﺣّﯿﺎ و ﻫﻮ اﻟﻘﺎﺋﻞ‪:‬‬‫ﺗﻤّﺮ ﺑﻨﺎ اﻷّﯾﺎم ﺗﺘﺮي و إﻧّﻤﺎ ﻧﺴﺎق إﻟﯽ اﻵﺟﺎل و اﻟﻌﯿﻦ ﺗﻨﻈﺮ!‬‫و ﻻ ﻋﺎﺋﺪ ذاك اﻟّﺸﺒﺎب اﻟّﺬي ﻣﻀﯽ و ﻻ زاﺋﻞ ﻫﺬا اﻟﻤﺸﯿﺐ اﻟﻤﮑّﺪر!‬‫و ﻟﻮ ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻼ ﻋﺎﺋﺪ ﺻﻔﻮا اﻟّﺸﺒﺎب‪ ،‬ﻟﮑﺎن أﺻﻨﻊ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﺣـﺎﻓﻈﻬﻢ اﻟﺒـﺎرع اﻟﻤﻌﺮوف ﺑـﺎﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬اﻟﻤﺤﺮز‪ ،‬ﻋﻨـﺪﻫﻢ ﻟﻠﻔﻀـﻞ اﻟﺠّﻢ اﻟـّﺪﺛﺮ اﻟﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬ﻗـﺪ روي ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻻﺛﯿﻞ اﻷﺛﯿﺮ‪ ،‬اﻟﻤﺰري‬‫ﺑﺴـﻨﺎﻋﺘﻪ اﻟﻤﺒﻬﺮة ﻋﻠﯽ اﻟـﺪر اﻟﻨﺜﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺠﺤـﺪه إﻟّﺎ ﻣﻌﺎﻧـﺪ ﻟﻠﻔﺘﻨـﮥ ﻣﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﮑﺮه إﻟّﺎ ﺣﺎﺋـﺪ ﻓﺎﺿﺢ اﻟﻌﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺮﺗﺎب ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﺣﺎﺋﺮ ﻻ ﯾﺪري‬‫اﻟّﺘﺬوﯾﺐ ﻣﻦ اﻟّﺘﺨﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻤﺘﺮي ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﺑﺎﺋﺮ ﻻ ﯾﻤﯿﺰ ﺑﯿﻦ اﻟّﺘﺨﺸﯿﻦ و اﻟّﺘﻮﺛﯿﺮ‪.‬‬‫‪ -127‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮّدة ﻓﯽ اﻟﻘﺮﺑﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻋ ﻦ أ ﺑ ﯽ ﺳ ﻌﯿ ﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 57‬از ‪306‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪519 :‬‬‫اﻟﺨـﺪري رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗـﺎل‪ :‬ﻗـﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎء إﻟﯽ‬‫اﻷرض و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬و ﯾﺮوي‪ :‬ﻋﺘﺮﺗﯽ ﻟﻢ )و ﻟﻦ‪ .‬ظ( ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در آن ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻋﻦ ﺟـﺒﯿﺮ ﺑﻦ ﻣﻄﻌﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗـﺎل‪ .‬ﻗـﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ :‬أ ﻟﺴﺖ ﺑﻮﻟّﯿﮑﻢ؟ ﻗـﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ! ﯾـﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! ﻗـﺎل‪ :‬إﻧّﯽ‬‫أوﺷﮏ أن ادﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ رﺑّﻨﺎ )رﺑّﯽ‪ .‬ظ( و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺤﻔﻈﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ[‪.‬‬‫و ﺳـﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻫﻤـﺪاﻧﯽ از أﻋﺎﻇﻢ ﻋﻠﻤﺎي أﻋﻼم و أﻓﺎﺧﻢ اوﻟﯿﺎي ﻋﻈﺎم اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﺑﻮده‪ ،‬ﺷـﻄﺮي از ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻣﺒﻬﺮه و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﻣﺰﻫﺮه و ﻣﻨﺎﻗﺐ‬‫ﻣﻌﺠﺒﻪ و ﻣﻔﺎﺧﺮ ﻣﻄﺮﺑﻪ او ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »ﺧﻼﺻـﮥ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ﻧﻮر اﻟـّﺪﯾﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ و »ﻧﻔﺤﺎت اﻻﻧﺲ« ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺟﺎﻣﯽ و »ﮐﺘﺎﺋﺐ أﻋﻼم‬‫اﻷﺧﺒﺎر« ﮐﻔﻮي و »ﺟﺎﻣﻊ اﻟّﺴﻼﺳﻞ« ﻣﺠﺪ اﻟّﺪﯾﻦ ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ و »ﺗﻮﺿﯿﺢ اﻟّﺪﻻﺋﻞ« ﺳّﯿﺪ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ و »ﻓﻮاﺗﺢ« ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ اﻟّﺪﯾﻦ‬‫ﻣﯿﺒﻨـﺪي و »ﺳـﻤﻂ ﻣﺠﯿـﺪ« ﺷـﯿﺦ أﺣﻤـﺪ ﻗﺸﺎﺷـﯽ و رﺳﺎﻟﻪ »اﻧﺘﺒﺎه« ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﻣﺨﺎﻃﺐ و »إﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل« ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‬‫ﺗﻠﻤﯿﺬ ﻣﺨﺎﻃﺐ وﺣﯿﺪ و ﻏﯿﺮ آن واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﻋﺎرﻓﻬﻢ اﻟﻬﻤـﺪاﻧﯽ و ﻋﺎﻟﻤﻬﻢ اﻟّﺮﺑّﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺳﺎﻟﮑﻬﻢ اﻟﻮﺣـﺪاﻧﯽ‪ ،‬و ﻓّﺬﻫﻢ اﻟﻔﺮداﻧﯽ‪ ،‬اﻟﻤﻌﺮوف ﻟﺪي اﻟﻘﺎﺻـﯽ و اﻟّﺪاﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷـﻬﺎب‬‫اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪ ،‬ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﻀﯽء ﺑﺎﻟّﻨﻮر اﻟّﺸﻌﺸﺎﻧﯽ‪ ،‬اﻟﻤﺆﺗﻠﻖ ﺑﺎﻟّﻀﯿﺎء اﻟّﻨﻮراﻧﯽ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻨﮑﻞ ﻋﻦ إذﻋﺎﻧﻪ إﻟّﺎ‪ -‬اﻟﻤﺴﺮف اﻟﺠﺎﻧﯽ‪،‬‬‫و ﻻـ ﯾﺤﺠﻢ ﻋﻦ ﻗﺒﻮﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟّﻀﺎﻏﻦ اﻟّﺸﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺮﺗﺎب ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺳﺎر ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﺤﻖ ﺳـﯿﺮ اﻟﻘﺎﺻـﺮ اﻟﻮاﻧﯽ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻤﺘﺮي ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺑﻘﯽ ﻓﯽ‬‫ﯾﺪ اﻟﺒﺎﻃﻞ ﮐﺎﻷﺳﯿﺮ اﻟﻌﺎﻧﯽ‪.‬‬‫‪ -128‬أﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻟﻘﺎﻧﯽ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در رﺳـﺎﻟﻪ »ﻗﯿﺎﻓﻪ ﻧﺎﻣﻪ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﻣﺠـﺪ اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟﺒـﺪﺧﺸﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »ﺟﺎﻣﻊ اﻟّﺴـ ﻼﺳﻞ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ اﻟّﺴـ ّﯿﺪ ﻋﻠّﯽ‬‫اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أّﻣﺎ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺻﻮري‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪520 :‬‬‫آﻧﮑﻪ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﮐﺒﺮﯾﺎؤه )ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( َو اْﻋَﺘِﺼُﻤﻮا ﺑ َِﺤﺒِْﻞ اﻟﱠﻠِﻪ َﺟِﻤﯿﻌًﺎ‬‫‪ .‬أﻣﺮ ﻓﺮﻣﻮده ﯾﻌﻨﯽ‪ :‬ﻫﻤﻪ ﭼﻨﮓ در ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ زﻧﯿـﺪ‪ ،‬أﺻّﺢ أﻗﺎوﯾﻞ ﻣﻌﺘﺒﺮ ﭼﻬﺎرﺳﺖ‪ :‬ﺑﻌﻀـﯽ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﻤﺎي ﺷـﺮﯾﻌﺖاﻧﺪ ﮐﻪ‬‫ﺑﯿﺎن ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻗﺮآن ﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ و ﻋﺎﻟﻤﯿﺎن را ﺑﺴـﺒﺐ ﻗﺮآن راه ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﻀﯽ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻃﺮﯾﻘﺖاﻧﺪ ﭼﻮن ﺑﺤﻘﯿﻘﺖ ﻋﻠﻤﺎء‬‫رﺑّﺎﻧﯽ ﻃﺎﺋﻔﻪ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻋﻠﻢ ﺑﺎ ﻋﻤﻞ دارﻧﺪ‪ ،‬و‬‫اﻟّﺸﯿﺦ ﻓﯽ ﻗﻮﻣﻪ ﮐﺎﻟّﻨﺒّﯽ ﻓﯽ أّﻣﺘﻪ‪،‬‬‫در أﺣﺎدﯾﺚ ﻧﺒﯽ واردﺳﺖ‪ .‬و ﺑﻌﻀﯽ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺘﺮت ﺣﻀﺮت رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ‬‫ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﻼم اﻟﱠﻠﻪ )ﮐﺘﺎب‪ .‬ظ( و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬أﻻ ﻓﺘﻤّﺴﮑﻮا ﺑﻬﻤﺎ ﻓﺈﻧﻬﻤﺎ ﺣﺒﻼن ﻻ ﯾﻨﻘﻄﻌﺎن إﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‬‫‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ‪ :‬در ﻣﯿﺎن ﺷﻤﺎ دو ﭼﯿﺰ ﻣﯽﮔﺰارم ﯾﮑﯽ ﮐﺘﺎب ﺧﺪا و ﯾﮑﯽ ﻓﺮزﻧﺪان ﺧﻮﯾﺶ و آﮔﺎه ﺑﺎﺷﯿﺪ و ﭼﻨﮓ در آن ﻫﺮ دو زﻧﯿﺪ ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ‬‫آن دو رﯾﺴـﻤﺎﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﻘﻄﻊ ﻧﺸﻮﻧـﺪ ﺗﺎ روز ﻗﯿﺎﻣﺖ ﭼﻮن أﺻـّﺢ أﻗﺎوﯾﻞ أﻫﻞ ﺗﻔﺴـﯿﺮ و ﺗﺄوﯾﻞ در ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﭼﻬﺎر اﺳﺖ و آن ﭼﻬﺎر ﻣﻌﻨﯽ‬‫در ذات ﺷﺮﯾﻒ ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ ﺛﺎﻧﯽ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮد ﺑﯽ اﺷﺘﺒﺎه آن ﺣﻀﺮت ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺎﺷﺪ[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺳّﯿﺪ ﻣﺤّﻤﺪ ﻃﺎﻟﻘﺎﻧﯽ از أﺟّﻠﻪ ﻋﺮﻓﺎي ﮐﺮام و أﻣﺎﺛﻞ اوﻟﯿﺎي واﻻ ﻣﻘﺎم ﺳّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺠﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ در »ﺟﺎﻣﻊ اﻟّﺴﻼﺳﻞ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﺳّﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻫﻤﺪاﻧﯽ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺳّﯿﺪ ﻣﺤّﻤﺪ ﻃﺎﻟﻘﺎﻧﯽ از أﻋﺎﻇﻢ ﺧﻠﻔﺎي اوﺳﺖ‪ ،‬و‬‫ﻧﯿﺰ ﻣﺠﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ در »ﺟﺎﻣﻊ اﻟّﺴﻼﺳﻞ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺴﺘﻘﻠﻪ ﺑﺮاي او ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 58‬از ‪306‬‬‫]ﻣﯿﺮ ﺳـّﯿﺪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻃﺎﻟﻘـﺎﻧﯽ ﻗـﺪس ﺳـّﺮه‪ .‬وي ﻧﺒﯿﺮه ﺳـّﯿﺪ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﺮادر ﺑﺰرك ﻣﯿﺮ ﺳـّﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻫﻤـﺪاﻧﯽ ﺳﺖ‪ .‬ﺳﺎداﺗﯽ ﮐﻪ ﺗﺎ ﺣﺎل ﺑﺮ روﺿـﻪ‬‫ﻣﻘـﺪﺳﻪ ﻋﻠﯽ ﺛﺎﻧﯽ ﻣﺠﺎورﻧـﺪ و ﻧـﺬر و ﻓﺘﻮح ﻣﯽﺳـﺘﺎﻧﻨﺪ و ﺧﻮد را ﺑﻔﺮزﻧـﺪي اﻣﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ ﺳـﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻫﻤـﺪاﻧﯽ ﻗﺪس ﺳـﺮه ﻧﺴـﺒﺖ ﻣﯽدﻫﻨﺪ از‬‫ﻓﺮزﻧـﺪان أﻣﯿﺮ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﻮداﻧـﺪ‪ ،‬ﻗـﺪس أﺳـﺮارﻫﻢ‪ ،‬و إﻟّﺎ از أﻣﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ ﺑﻌـﺪ از وي ﻓﺮزﻧـﺪي ﻧﻤﺎﻧـﺪه اﺳﺖ و در ﻫﯿﭻ ﻧﺴـﺨﻪ ﻣﺬﮐﻮر ﻧﯿﺴـﺖ‬‫ﺧﺪﻣﺖ اﻣﯿﺮ ﺳﯿﺪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺳﻮم ﻋﻠﯽ ﺛﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻮده اﺳﺖ ﺑﻌﻠﻢ ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻃﻦ ﮔﻮﯾﻨﺪ‪ :‬ﭼﻮن وﻗﺖ ﺑﺮ ﻋﻠﯽ ﺛﺎﻧﯽ ﺗﻨﮏ ﺷﺪ ﺗﺮﺑﯿﺖ‬‫او را ﺑﺨﻮاﺟﻪ ﺑﺰرك ﺧﻮاﺟﻪ اﺳﺤﺎق ﺧﺘﻼﻧﯽ ﺳﭙﺮدﻧﺪ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﮐﻤﺎل از آﻧﺠﺎ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺮد‪ ،‬ﺧﻮاﺑﮕﺎه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪521 :‬‬‫وي ﻧﯿﺰ در ﺧﺘﻼن ﻗﺮﯾﺐ أﻣﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ ﻋﻠﯽ ﺛﺎﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﻄﺎﻟﻘﺎﻧﯽ اﻟﻤﻄﻠﻖ ﻋﻦ اﻟّﻄﺎﻟﺒﯿﻦ ﻧﯿﻞ اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ أﺳﺎر اﻟّﺘﻘﯿﯿﺪ و اﻟّﺘﻌﻘﯿﻞ‪ ،‬اﻟﻤﻨﻘﺐ ﻟﻠّﺰاﺋﺪﯾﻦ ﺷـﺮح اﻟّﺪﻗﺎﺋﻖ ﻣﺸﺎر اﻟّﺘﻤﯿﯿﺰ و اﻟّﺘﺰﯾﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺪ أﺛﺒﺖ‬‫ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟّﺘﻨﻮﯾﻞ‪ ،‬و ﺣّﻘﻖ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ اﻟﻔﺨﯿﻢ اﻟّﺘﺄﺛﯿﻞ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺘﺠّﺮح ﻋﻦ اﻟّﺘﻌﺮﯾﺞ ﻋﻠﯿﻪ إﻟّﺎ اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﻐﻮّي اﻟـّﻀ ﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﮑﺐ ﻋﻦ‬‫اﻟّﺘﻌﻮﯾـﻞ ﻋﻠﯿﻪ إﻟّـﺎ اﻟﺤﺎﺋـﺪ اﻟﻘﻤﯽ اﻟـّﻀ ﺌﯿﻞ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌـﺎﺻﻢ ﺑﻠﻄﻔﻪ اﻟﺠﻤﯿـﻞ‪ ،‬ﻋﻦ ﺗﺨـﺪﯾﻌﻪ و اﻟّﺘﻐﻮﯾـﻞ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻮاﻗﯽ ﺑﻤّﻨﻪ اﻟﺠﺰﯾﻞ ﻋﻦ ﺗﻠﻤﯿﻌﻪ و‬‫اﻟّﺘﺴﻮﯾﻞ‪.‬‬‫‪ -129‬أﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﺳﻌﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺘﻔﺘﺎزاﻧﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﺷﺮح ﻣﻘﺎﺻﺪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻓﺈن ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫ِإﱠﻧﻤﺎ ﯾُِﺮﯾُﺪ اﻟﱠﻠُﻪ ﻟ ِﯿُْﺬِﻫَﺐ َﻋﻨُْﮑُﻢ اﻟﱢﺮْﺟَﺲ َأْﻫَﻞ اﻟ َْﺒﯿِْﺖ َو ﯾَُﻄﱢﻬَﺮُﮐْﻢ َﺗْﻄِﻬﯿﺮًا‬‫‪.‬و‬‫ﻗﺎل اﻟﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼـﻠﻮة و اﻟّﺴـ ﻼم‪ :‬إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬـﺪي و اﻟّﻨﻮر‪ ،‬ﻓﺨـﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪،‬‬‫أذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪،‬‬‫و ﻣﺜﻞ ﻫﺬا ﯾﺸـﻌﺮ ﺑﻔﻀـﻠﻬﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺎﻟﻢ و ﻏﯿﺮه ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﻻﺗّﺼﺎﻓﻬﻢ ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ و اﻟّﺘﻘﻮي ﻣﻊ ﺷـﺮف اﻟّﻨﺴﺐ أﻻ ﺗﺮي أﻧّﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺼ ﻠﻮة و اﻟّﺴـ ﻼم ﻗﺮﻧﻬﻢ‬‫ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ ﮐﻮن اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻬﻤﺎ ﻣﻨﻘـﺬا ﻋﻦ اﻟـّﻀ ﻼﻟﮥ‪ ،‬و ﻻ ﻣﻌﻨﯽ ﻟﻠّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﺎﻟﮑﺘﺎب إﻟّﺎ اﻷﺧـﺬ ﺑﻤﺎ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻬﺪاﯾـﮥ‪ ،‬ﻓﮑﺬا‬‫ﻓﯽ اﻟﻌﺘﺮة‪ ،‬و ﻟﻬﺬا‬‫ﻗﺎل اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬ﻣﻦ أﺑﻄﺄ ﺑﻪ ﻋﻤﻠﻪ ﻟﻢ ﯾﺴﺮع ﺑﻪ ﻧﺴﺒﻪ ‪.‬‬
‫و ﻋﻼـﻣﻪ ﺗﻔﺘـﺎزاﻧﯽ از ﻧﺒﻬـﺎي ﻋﻠﻤﺎء ﻣﻌﺮوﻓﯿﻦ و ﻧﺒﻼي ﮐﻤﻼي ﻣﺸـﻬﻮرﯾﻦ ﺳـّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻌﻀـﯽ از ﺟﻼﺋﻞ ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻋﻘﺎﺋﻞ ﻓﻮاﺿﻞ او ﺟﻼل‬‫اﻟّﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة« و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ داودي در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻤﻔّﺴﺮﯾﻦ« و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣّﮑﯽ در »ﻓﻬﺮﺳﺖ« ﺧﻮد و ﻣﺤﻤﻮد ﮐﻔﻮي در‬‫»ﮐﺘﺎﺋﺐ اﻋﻼم اﻷﺧﯿﺎر« و ﻓﺎﺿﻞ أزﻧﯿﻘﯽ در »ﻣﺪﯾﻨـﮥ اﻟﻌﻠﻮم« و أﺑﻮ ﻣﻬـﺪي ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ در »ﻣﻘﺎﻟﯿﺪ اﻷﺳﺎﻧﯿﺪ« و ﻗﺎﺿـﯽ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ در »ﺑﺪر ﻃﺎﻟﻊ« و‬‫ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ در »أﺑﺠﺪ اﻟﻌﻠﻮم« و »ﺗﺎج ﻣﮑّﻠﻞ« و ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺮ ﺑﻌﻀﯽ ﻋﺒﺎرات اﮐﺘﻔﺎ ﻣﯽرود‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪522 :‬‬‫ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺪاودي اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻤﻔّﺴـ ﺮﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺴـﻌﻮد ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺸﯿﺦ ﺳﻌﺪ اﻟّﺪﯾﻦ‬‫اﻟّﺘﻔﺘﺎزاﻧﯽ اﻹﻣﺎم ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳـﻌﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ اﻟﻌﻠّﺎﻣﮥ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺎﻟّﻨﺤﻮ و اﻟّﺘﺼـﺮﯾﻒ و اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻟﺒﯿﺎن و اﻷﺻـﻠﯿﻦ و اﻟﻤﻨﻄﻖ و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬ﺷﺎﻓﻌّﯽ‪،‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪:‬‬‫وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ﺛﻨﺘﯽ ﻋﺸـﺮة و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ و أﺧﺬ ﻋﻦ اﻟﻘﻄﺐ و اﻟﻌﻀﺪ و ﺗﻘّﺪم ﻓﯽ اﻟﻔﻨﻮن و اﺷـﺘﻬﺮ ذﮐﺮه و ﻃﺎر ﺻﯿﺘﻪ و اﻧﺘﻔﻊ اﻟّﻨﺎس ﺑﺘﺼﺎﻧﯿﻔﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ‬‫»ﺷـﺮح اﻟﻌﻀـﺪ« ﺷـﺮح اﻟّﺘﻠﺨﯿﺺ« ﻣﻄّﻮل و آﺧﺮ ﻣﺨﺘﺼـﺮ »ﺷـﺮح اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻣﻦ اﻟﻤﻔﺘﺎح« »اﻟﺘﻠﻮﯾﺢ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻨﻘﯿﺢ« ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ »ﺷـﺮح‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 59‬از ‪306‬‬‫اﻟﻌﻘﺎﺋﺪ« »ﺷﺮح اﻟﻤﻘﺎﺻﺪ« و »اﻟﻤﻘﺎﺻﺪ« ﻓﯽ اﻟﮑﻼم »اﻟﻤﻨﻄﻖ« »ﺷﺮح ﺗﺼﺮﯾﻒ اﻟﻌّﺰي« »اﻹرﺷﺎد« ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ »ﺣﺎﺷﯿﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺸﺎف« ﻟﻢ ﺗﺘّﻢ‪ ،‬و‬‫ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ و ﮐﺎن ﻓﯽ ﻟﺴﺎﻧﻪ ﻟﮑﻨﮥ و اﻧﺘﻬﺖ إﻟﯿﻪ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﻌﻠﻮم ﺑﺎﻟﻤﺸـﺮق‪ ،‬ﻣﺎت ﺑﺴـﻤﺮﻗﻨﺪ ﺳـﻨﮥ إﺣﺪي و ﺗﺴـﻌﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ذﮐﺮه ﺷﯿﺨﻨﺎ ﻓﯽ‬‫»اﻟﻄﺒﻘﺎت«[‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻮﮐﺎﻧﯽ در »ﺑﺪر ﻃﺎﻟﻊ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺴـﻌﻮد ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺘﻔﺘﺎزاﻧﯽ اﻹﻣﺎم اﻟﮑﺒﯿﺮ ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﺸـﻬﻮرة اﻟﻤﻌﺮوف ﺳـﻌﺪ‬‫اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﺘﻔﺘﺎزان ﻓﯽ ﺻﻔﺮ ﺳﻨﮥ ‪ 722‬و أﺧﺬ ﻋﻦ أﮐﺎﺑﺮ أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه ﮐﺎﻟﻌﻀﺪ و ﻃﺒﻘﺘﻪ و ﻓﺎق ﻓﯽ اﻟّﻨﺤﻮ و اﻟـّﺼ ﺮف و اﻟﻤﻨﻄﻖ و‬‫اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻟﺒﯿﺎن و اﻷﺻﻮل و اﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ و اﻟﮑﻼم و ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم و ﻃﺎر ﺻﯿﺘﻪ و اﺷﺘﻬﺮ ذﮐﺮه و رﺣﻞ إﻟﯿﻪ اﻟّﻄﻠﺒﮥ و ﺷﺮع ﻓﯽ اﻟّﺘﺼﻨﯿﻒ و ﻫﻮ‬‫ﻓﯽ ﺳّﺖ ﻋﺸـﺮ ﺳـﻨﮥ ﻓﺼّﻨﻒ »اﻟّﺰﻧﺠﺎﻧﯿﮥ« و ﻓﺮغ ﻣﻨﻬﺎ ﻓﯽ ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ ‪ 738‬ﺑﮑﻠﺴﺎن و »ﻣﻦ ﺷـﺮح اﻟﻌﻘﺎﺋﺪ« ﻓﯽ ﺷـﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ ‪ 768‬و ﻣﻦ »ﺣﺎﺷﯿﮥ‬‫اﻟﻌﻀـﺪ« ﻓﯽ ذي اﻟﺤّﺠﮥ ﺳـﻨﮥ ‪ 770‬و ﻣﻦ رﺳﺎﻟـﮥ »اﻹرﺷﺎد« ﺳـﻨﮥ ‪ 774‬ﮐّﻠﻬﺎ ﺑﺨﻮارزم و ﻣﻦ »اﻟﻤﻘﺎﺻـﺪ« و ﺷـﺮﺣﻪ ﻓﯽ ذي اﻟﻘﻌـﺪة ﺳـﻨﮥ ‪784‬‬‫ﺑﺴـﻤﺮﻗﻨﺪ و ﻣﻦ »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﮑﻤﺎل« )اﻟﮑﻼم‪ .‬ظ‪ .‬م( ﻓﯽ رﺟﺐ ﻣﻨﻬﺎ و ﻣﻦ »ﺷـﺮح اﻟﻤﻔﺘﺎح« ﻓﯽ ﺷﻮال ﺳـﻨﮥ ‪ 789‬ﺑﺴﻤﺮﻗﻨﺪ و ﺷﺮع ﻓﯽ »ﻓﺘﺎوي‬‫اﻟﺤﻨﻔﯿﮥ« ﯾﻮم اﻷﺣﺪ اﻟﺘﺎﺳﻊ ﻣﻦ ذي اﻟﻘﻌﺪة ﺳـﻨﮥ ‪ 769‬و ﺑﻬﺮاة ﻓﯽ ﺗﺄﻟﯿﻒ »ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻔﻘﻪ« ﺳـﻨﮥ ‪ 772‬و ﻓﯽ »ﺷـﺮح ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﻤﻔﺘﺎح« ﺳﻨﮥ ‪786‬‬‫ﮐﻠﯿﻬﻤﺎ ﺑﺴـﺮﺧﺲ و ﻓﯽ »ﺣﺎﺷﯿﮥ اﻟﮑّﺸﺎف« ﻓﯽ ﺛﺎﻣﻦ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﺳﻨﮥ ‪ 789‬ﺑﻈﺎﻫﺮ ﺳـﻤﺮﻗﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﮑﺬا ذﮐﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﻣﺎ ﻓﺮغ ﻣﻨﻪ ﻣﻦ ﻣﺆﻟّﻔﺎﺗﻪ و ﻣﺎ‬‫ﺷﺮع ﻓﯿﻪ و ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻞ ﻣّﻠﺎزاده‪ ،‬و ﻗﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪523 :‬‬‫ﻓﯽ أّول اﻟّﺘﺮﺟﻤـﮥ ﻣـﺎ ﻟﻔﻈـﮥ‪ :‬أﺳـﺘﺎذ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻤﺘﺄﺧﺮﯾﻦ و ﺳـّﯿﺪ اﻟﻔﻀـﻼء اﻟﻤﺘﻘـّﺪﻣﯿﻦ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺳـﻌﺪ اﻟﻤّﻠـﮥ و اﻟـّﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻣﻌـّﺪل ﻣﯿﺰان اﻟﻤﻌﻘﻮل و‬‫اﻟﻤﻨﻘﻮل‪ ،‬ﻣﻨّﻘﺢ أﻏﺼﺎن اﻟﻔﺮوع و اﻻﺻﻮل أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺿﯽ اﻹﻣﺎم ﻓﺨﺮ اﻟﻤّﻠﮥ و اﻟّﺪﯾﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻷﻋﻈﻢ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ‬‫اﻟﻐـﺎزي اﻟﺘﻔﺘـﺎزاﻧﯽ‪ .‬ﺛّﻢ ذﮐﺮ ﻣـﺎ ﻗـّﺪﻣﻨﺎ ﻣﻦ ﺗﺎرﯾـﺦ ﻣﻮﻟـﺪه و ﻣـﺎ ﺑﻌـﺪه ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬و ﺗﻮﻓﯽ ﯾﻮم اﻹـﺛﻨﯿﻦ اﻟّﺜﺎﻧﯽ و اﻟﻌﺸـﺮﯾﻦ ﻣﻦ ﻣﺤّﺮم ﺳـﻨﮥ ‪792‬‬‫ﺑﺴـﻤﺮﻗﻨﺪ و ﻧﻘﻞ إﻟﯽ ﺳـﺮﺧﺲ و دﻓﻦ ﺑﻬﺎ ﯾﻮم اﻷرﺑﻌﺎء اﻟّﺘﺎﺳﻊ ﻣﻦ ﺟﻤﺎدي اﻷوﻟﯽ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل ﻣﻠّﺎزاده اﻟﺠﺎﻣﻊ ﻟﻬﺬه اﻟﺘﺮﺟﻤﮥ و اﺳـﻤﻪ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد‪ :‬إﻧّﻪ أﺧﺬ ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻨﯽ و ﻫﻮ ﻋﻦ اﻟﻤﻮﻟﯽ ﺣﯿﺪر و ﻫﻮ ﻋﻦ اﻟﻤﻮﻟﯽ ﺳـﻌﺪ اﻟﻤّﻠﮥ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﻟا ّﺘﺮﺟﻤﮥ‪،‬‬‫و أورد ﻟﺼﺎﺣﺐ اﻟّﺘﺮﺟﻤﮥ ﻣﻦ اﻟّﺸﻌﺮ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻓّﺮق ﻓﺮق اﻟﺪرس و ﺣّﺼﻞ ﻣﺎﻻ ﻓﺎﻟﻌﻤﺮ ﻣﻀﯽ و ﻟﻢ ﺗﻨﻞ آﻣﺎﻻ‬‫ﻻ ﯾﻨﻔﻌﮏ اﻟﻘﯿﺎس و اﻟﻌﮑﺲ و ﻻ اﻓﻌﻨﻠﻞ ﯾﻔﻌﻨﻠﻞ اﻓﻌﻨﻼﻻ‬‫و أورد ﻟﻪ أﯾﻀﺎ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻃﻮﯾﺖ ﺑﺎﺣﺮاز اﻟﻌﻠﻮم و ﻧﯿﻠﻬﺎ رداء ﺷﺒﺎﺑﯽ و اﻟﺠﻨﻮن ﻓﻨﻮن!‬‫و ﺣﯿﻦ ﺗﻌﺎﻃﯿﺖ اﻟﻔﻨﻮن و ﻧﯿﻠﻬﺎ ﺗﺒّﯿﻦ ﻟﯽ أّن اﻟﻔﻨﻮن ﺟﻨﻮن!‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻟﻢ ﯾـﺬﮐﺮ ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻟﺘﺮﺟﻤـﮥ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺼـّﻨﻔﺎت ﺻﺎﺣﺒﻬﺎ ﺑﻞ أﻫﻤﻞ »اﻟّﺘﻠﻮﯾـﺢ« و ﻫﻮ ﻣﻦ أﺟّﻞ ﻣﺼـّﻨﻔﺎﺗﻪ‪ ،‬و أﻫﻤﻞ ﻣﻨﻬﺎ »ﺷـﺮح اﻟّﺮﺳﺎﻟﮥ‬‫اﻟّﺸﻤﺴّﯿﮥ« و ﻫﻮ أﯾﻀﺎ ﻣﻦ أﺟﻠّﻬﺎ‪.‬‬‫و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﮥ‪ ،‬ﻓﺼﺎﺣﺐ اﻟّﺘﺮﺟﻤﮥ ﻣﺘّﻔﺮد ﺑﻌﻠﻮﻣﻪ ﻓﯽ اﻟﻘﺮن اﻟّﺜﺎﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ أﻫﻠﻪ ﻧﻈﯿﺮ ﻓﯿﻬﺎ و ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﺤّﻆ و اﻟّﺸـ ﻬﺮة و اﻟّﺼﯿﺖ ﻓﯽ أﻫﻞ ﻋﺼﺮه‬‫ﻓﻤﻦ ﺑﻌﺪﻫﻢ ﻣﺎ ﻻ ﯾﻠﺤﻖ ﺑﻪ ﻓﯿﻪ ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻣﺼـّﻨﻔﺎﺗﻪ ﻗﺪ ﻃﺎرت ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﻪ إﻟﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺒﻠﺪان ﻓﺘﻨﺎﻓﺲ اﻟّﻨﺎس ﻓﯽ ﺗﺤﺼـﯿﻠﻬﺎ و ﻣﻊ ﻫﺬا ﻓﻠﻢ ﯾﺬﮐﺮه‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ »ﻓﯽ اﻟـّﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨـﮥ ﻓﯽ أﻫﻞ اﻟﻤﺎﺋـﮥ اﻟّﺜﺎﻣﻨـﮥ« ﻣﻊ أﻧﻪ ﯾﺘﻌّﺮض ﻟـﺬﮐﺮه ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﺗﺮاﺟﻢ ﺷـﯿﻮﺧﻪ أو ﺗﻼﻣﺬﺗﻪ و ﺗﺎرة ﯾﺬﮐﺮ ﺷـﯿﺌﺎ ﻣﻦ‬‫ﻣﺼـّﻨﻔﺎﺗﻪ ﻋﻨﺪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻣﻦ درس ﻓﯿﻬﺎ أو ﻃﻠﺒﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺈﻫﻤﺎل ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻣﻦ اﻟﻌﺠﺎﺋﺐ اﻟﻤﻔﺼﺤﮥ ﻋﻦ ﻧﻘﺺ اﻟﺒﺸﺮ‪ .‬و ﮐﺎن ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﺘﺮﺟﻤﮥ ﻗﺪ اﺗّﺼﻞ‬‫ﺑﺎﻟّﺴﻠﻄﺎن اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟّﻄﺎﻏﯿﮥ اﻟّﺸﻬﯿﺮ ﺗﯿﻤﻮر ﻟﻨﮏ اﻟﻤﺘﻘّﺪم ذﮐﺮه و ﺟﺮت ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ اﻟّﺴّﯿﺪ اﻟّﺸﺮﯾﻒ اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻘّﺪم ذﮐﺮه ﻣﻨﺎﻇﺮة ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺲ‬‫اﻟّﺴﻠﻄﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪524 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 60‬از ‪306‬‬‫اﻟﻤـﺬﮐﻮر ﻓﯽ ﻣﺴـﺌﻠﮥ ﮐﻮن إرادة اﻻﻧﺘﻘﺎم ﺳـﺒﺒﺎ ﻟﻠﻐﻀﺐ أو اﻟﻐﻀﺐ ﺳـﺒﺒﺎ ﻻرادة اﻻﻧﺘﻘﺎم؟ ﻓﺼﺎﺣﺐ اﻟّﺘﺮﺟﻤـﮥ ﯾﻘﻮل ﺑﺎﻷّول و اﻟّﺸـ ﺮﯾﻒ ﯾﻘﻮل‬‫ﺑﺎﻟّﺜﺎﻧﯽ‪ .‬ﻗﺎل اﻟّﺸﯿﺦ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﮑﺎزروﻧﯽ‪ :‬و اﻟﺤّﻖ ﻓﯽ ﺟﺎﻧﺐ اﻟّﺸﺮﯾﻒ‪ ،‬و ﺟﺮت أﯾﻀﺎ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ اﻟﻤﻨﺎﻇﺮة اﻟﻤﺸﻬﻮرة ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ َﺧَﺘَﻢ ﻟا ﱠﻠُﻪ َﻋﻠﯽ‬‫ﻗُﻠُﻮﺑ ِِﻬْﻢ َو َﻋﻠﯽ َﺳْﻤِﻌِﻬْﻢ َو َﻋﻠﯽ َأﺑ ْﺼﺎِرِﻫْﻢ ِﻏﺸﺎَوٌة‬‫‪ .‬و ﯾﻘﺎل إﻧّﻪ ﺣﮑﻢ ﺑﺄّن اﻟﺤّﻖ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻣﻊ اﻟّﺸﺮﯾﻒ ﻓﺎﻏﺘﻢ ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﺘﺮﺟﻤﮥ و ﻣﺎت ﮐﻤﺪا‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻮﻟﻮي ﺻـﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »أﺑﺠـﺪ اﻟﻌﻠﻮم« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺴـﻌﻮد اﺑﻦ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺑﺮﻫﺎن اﻟـّﺪﯾﻦ ﻓﺨﺮ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟّﺸـ ﻬﯿﺮ ﺑﺴـﻌﺪ‬‫اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟّﺘﻔﺘﺎزاﻧﯽ اﻹﻣﺎم اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺎﻟّﻨﺤﻮ و اﻟّﺘﺼـﺮﯾﻒ و اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻟﺒﯿﺎن و اﻷﺻـﻠﯿﻦ و اﻟﻤﻨﻄﻖ و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬ﺷﺎﻓﻌّﯽ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪:‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ‪ 712‬و أﺧﺬ ﻋﻦ اﻟﻘﻄﺐ و اﻟﻌﻀﺪ و ﺗﻘّﺪم ﻓﯽ اﻟﻔﻨﻮن و اﺷـﺘﻬﺮ ذﮐﺮه و ﻃﺎر ﺻـﯿﺘﻪ و اﻧﺘﻔﻊ اﻟّﻨﺎس ﺑﺘﺼﺎﻧﯿﻔﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺷـﺮح اﻟﻌﻀﺪي و‬‫ﺷﺮح اﻟﺘﻠﺨﯿﺺ ﻣﻄّﻮل و آﺧﺮ ﻣﺨﺘﺼـﺮ‪ ،‬و ﺷـﺮح اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻣﻦ اﻟﻤﻔﺘﺎح‪ ،‬و ﻟﻪ اﻟّﺘﻠﻮﯾﺢ ﺷـﺮح اﻟﺘﻮﺿـﯿﺢ و ﺷـﺮح اﻟﻌﻘﺎﺋﺪ اﻟّﻨﻔﺴـﯿﮥ و ﺷﺮح‬‫اﻟّﺸﻤﺴـّﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﻄﻖ و ﺷﺮح ﺗﺼﺮﯾﻒ اﻟّﺰﻧﺠﺎﻧﯽ و اﻹرﺷﺎد ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ و ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﻤﻨﻄﻖ و اﻟﮑﻼم و ﺣﺎﺷﯿﮥ اﻟﮑّﺸﺎف و ﻟﻢ ﯾﺘّﻢ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪،‬‬‫و ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﯽ ﻟﺴﺎﻧﻪ ﻟﮑﻨﮥ و اﻧﺘﻬﺖ إﻟﯿﻪ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﻌﻠﻮم ﺑﺎﻟﻤﺸـﺮق‪ ،‬ﻣﺎت ﺑﺴـﻤﺮﻗﻨﺪ ﺳﻨﮥ ‪ 791‬ذﮐﺮه ﻓﺘﺢ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺸﺮواﻧﯽ ﻓﯽ أواﺋﻞ‬‫ﺷﺮﺣﻪ ﻟﻺرﺷﺎد و ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻘﺪ زرت ﻣﺮﻗﺪه اﻟﻤﻘّﺪس ﺑﺴﺮﺧﺲ ﻓﻮﺟﺪت ﻣﮑﺘﻮﺑﺎ ﻋﻠﯽ ﺻﻨﺪوق ﻣﺮﻗﺪه ﻣﻦ ﺟﺎﻧﺐ اﻟﻘﺪم‪ :‬وﻟﺪ ﻓﯽ ﺻﻔﺮ ﺳﻨﮥ ‪722‬‬‫و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ 792‬ﺑﺴﻤﺮﻗﻨﺪ و ﻧﻘﻞ إﻟﯽ ﺳﺮﺧﺲ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬ﺛّﻢ ذّﮐﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﺳﺎﺋﺮ ﻣﺆﻟﻔﺎﺗﻪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ‪.‬‬
‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »ﺗﺎج ﻣﮑﻠّﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺴـﻌﻮد ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺘﻔﺘﺎزاﻧﯽ اﻹﻣﺎم اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺴﻌﺪ اﻟّﺪﯾﻦ‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ‬‫‪ 722‬و أﺧﺬ ﻋﻦ أﮐﺎﺑﺮ أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه ﮐﺎﻟﻌﻀﺪ و ﻃﺒﻘﺘﻪ و ﻓﺎق ﻓﯽ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم و ﻃﺎر ﺻﯿﺘﻪ و اﺷﺘﻬﺮ ذﮐﺮه و رﺣﻞ إﻟﯿﻪ ﻟا ّﻄﻠﺒﮥ‪ ،‬و‬‫ﺷﺮع ﻓﯽ اﻟّﺘﺼﻨﯿﻒ و ﻫﻮ ﻓﯽ ﺳّﺘﮥ ﻋﺸﺮ ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ ،792‬و ﻣﻦ ﺷﻌﺮه‪:‬‬‫ﻃﻮﯾﺖ ﺑﺎﺣﺮاز اﻟﻌﻠﻮم و ﻧﯿﻠﻬﺎ رداء ﺷﺒﺎﺑﯽ و اﻟﺠﻨﻮن ﻓﻨﻮن ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪525 :‬‬‫و ﺣﯿﻦ ﺗﻌﺎﻃﯿﺖ اﻟﻔﻨﻮن و ﻧﯿﻠﻬﺎ ﺗﺒّﯿﻦ ﻟﯽ أّن اﻟﻔﻨﻮن ﺟﻨﻮن!‬‫ﺗﺼـﺎﻧﯿﻔﻪ ﮐﺜﯿﺮة ﺷـﻬﯿﺮة ﻣﺘﺪاوﻟـﮥ ﺑﯿﻦ أﻫـﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﮐـﺎﻟﻤﻄّﻮل و اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﺸﻮﮐﺎﻧّﯽ‪ :‬و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠـﮥ‪ ،‬ﻓﺼﺎﺣﺐ اﻟّﺘﺮﺟﻤـﮥ ﻣﺘﻔﺮد‬‫ﺑﻌﻠﻮﻣﻪ ﻓﯽ اﻟﻘﺮن اﻟّﺜﺎﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻪ ﻓﯽ أﻫﻠﻪ ﻧﻈﯿﺮ ﻓﯿﻬﺎ و ﻣﺼـّﻨﻔﺎﺗﻪ ﻗـﺪ ﻃﺎرت ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﻪ إﻟﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺒﻠﺪان و ﺗﻨﺎﻓﺲ اﻟّﻨﺎس ﻓﯽ ﺗﺤﺼـﯿﻠﻬﺎ و‬‫ﻣﻊ ﻫـﺬا ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮه اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »اﻟّﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ﻓﯽ أﻫﻞ اﻟﻤﺎﺋﮥ اﻟﺜﺎﻣﻨﮥ« ﻣﻊ أﻧّﻪ ﯾﺘﻌّﺮض ﻟﺬﮐﺮه ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﺗﺮاﺟﻢ ﺷـﯿﻮﺧﻪ أو ﺗﻼﻣﺬﺗﻪ و ﺗﺎرة‬‫ﯾـﺬﮐﺮ ﺷـﯿﺌﺎ ﻣﻦ ﻣﺼـّﻨﻔﺎﺗﻪ ﻋﻨـﺪ ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﻣﻦ درس ﻓﯿﻬـﺎ أو ﻃﻠﺒﻬـﺎ‪ ،‬ﻓﺈﻫﻤـﺎل ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻣﻦ اﻟﻌﺠﺎﺋﺐ اﻟﻤﻔﺼـﺤﮥ ﻋﻦ ﻧﻘﺺ اﻟﺒﺸـﺮ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﺎن‬‫ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺮﺟﻤﮥ ﻗﺪ اﺗّﺼﻞ ﺑﺎﻟّﺴـ ﻠﻄﺎن اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟّﻄﺎﻏﯿﮥ اﻟّﺸـ ﻬﯿﺮ ﺗﯿﻤﻮر ﻟﻨﮏ و ﺟﺮت ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ اﻟّﺴـ ّﯿﺪ اﻟّﺸﺮﯾﻒ اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ ﻣﻨﺎﻇﺮة ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺲ‬‫اﻟّﺴـ ﻠﻄﺎن ﻓﯽ ﻣﺴـﺌﻠﮥ ﮐﻮن إرادة اﻻﻧﺘﻘـﺎم ﺳـﺒﺒﺎ ﻟﻠﻐﻀﺐ أو اﻟﻐﻀﺐ ﺳـﺒﺒﺎ ﻹرادة اﻻﻧﺘﻘﺎم‪ ،‬ﻓﺼﺎﺣﺐ اﻟّﺘﺮﺟﻤـﮥ ﯾﻘﻮل ﺑﺎﻷّول و اﻟّﺸـ ﺮﯾﻒ ﯾﻘﻮل‬‫ﺑﺎﻟّﺜـﺎﻧﯽ‪ .‬ﻗـﺎل اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﮑـﺎزروﻧﯽ‪ :‬و اﻟﺤّﻖ ﻓﯽ ﺟﺎﻧﺐ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻒ‪ ،‬و ﺟﺮت أﯾﻀﺎ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ اﻟﻤﻨﺎﻇﺮة اﻟﻤﺸـﻬﻮرة ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »ﺧﺘﻢ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯽ ﻗﻠﻮﺑﻬﻢ و ﻋﻠﯽ ﺳـﻤﻌﻬﻢ و ﻋﻠﯽ أﺑﺼـﺎرﻫﻢ ﻏﺸـﺎوة« و ﯾﻘﺎل إﻧّﻪ ﺣﮑﻢ ﺑﺄّن اﻟﺤّﻖ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻣﻊ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻒ ﻓﺎﻏﺘّﻢ ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﺘﺮﺟﻤـﮥ و ﻣﺎت‬‫ﮐﻤﺪا‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﺘﻔﺘـﺎزاﻧﯽ ﺣﺒﺮﻫﻢ اﻟﻨﺤﺮﯾﺮ اﻟﻌّﻠـﺎم؛ و إﻣﺎﻣﻬﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﯿﻦ اﻷﻋﻼم ﻗـﺪ أﺛﺒﺖ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻤﺸـﺘﻬﺮ ﻓﯽ اﻷﻧﺎم‪ ،‬اﻟﻤﻌﺮوف ﻟﻌﻈﯿﻢ‬‫ﺷﻬﺮﺗﻪ ﻟـﺪي ﮐّﻞ ﺧﺎّص و ﻋﺎّم‪ ،‬ﺑﺒﯿﺎن أﺑﺮم ﻣﻌﺎﻗـﺪه ﮐّﻞ اﻹﺑﺮام‪ ،‬و ﮐﻼم أﺣﮑﻢ دﻋﺎﺋﻤﻪ أﺗّﻢ اﻹﺣﮑﺎم‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻤﺎري ﻓﯽ ﺗﺜّﺒﺘﻪ ﻣﻦ ﻃﻠﺐ اﻟﻬﺪي‬‫و رام‪ ،‬و ﻻـ ﯾﺮﺗﺎب ﻓﯽ ﺗﺤّﻘﻘﻪ ﻣﻦ أﺑﺼـﺮ ﺑﺮق اﻟـّﺼ ﺪق و ﺷﺎم‪ ،‬و ﻻ ﯾﺠﺤـﺪه إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺗﺎه ﻓﯽ ﺑﻮادي اﻟﻌﻤﻪ و ﻫﺎم‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﮑﺮه إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺟﺎل ﻓﯽ‬‫ﻓﯿﺎﻓﯽ اﻟﻌﺘﻪ و ﺣﺎم‪.‬‬‫‪ 130‬اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﻤﯿﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻤﺤﻠﯽ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻣﺤﺎﺳﻦ اﻷزﻫﺎر ﻓﯽ ﺗﻔﺼـﯿﻞ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﻌﺘﺮة اﻷﺧﯿﺎر اﻷﻃﻬﺎر« آورده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 61‬از ‪306‬‬‫اﻻﻣﯿﺮ در »روﺿﻪ ﻧﺪّﯾﻪ« در ﺳﯿﺎق ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ذﮐﺮ اﻟﺨﻄﺒﮥ ﺑﻄﻮﻟﻬﺎ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻌﻠّﺎﻣﮥ ﺣﻤﯿﺪ اﻟﻤﺤﻠّﯽ ﻓﯽ »ﻣﺤﺎﺳﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪526 :‬‬‫اﻷزﻫﺎر« ﻓﯽ ﺷﺮح ﻗﻮل اﻹﻣﺎم اﻟﻤﻨﺼﻮر ﺑﺎﻟّﻠﻪ‪:‬‬‫أّﯾﻬﻤﺎ ﻧّﺺ ﺑﻬﺎ أﺟﻤﻼ ﻟﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻤّﮑّﯽ و اﻟﯿﺜﺮﺑﯽ ﺑﺴـﻨﺪه إﻟﯽ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻗﺒﻞ ﻧﺒّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﯽ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﺣّﺘﯽ‬‫ﻧﺰل ﺑﻐـﺪﯾﺮ اﻟﺠﺤﻔـﮥ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻓﺄﻣﺮ ﺑﺎﻟّﺪوﺣﺎت ﻓﻘّﻢ ﻣﺎ ﺗﺤﺘﻬّﻦ ﻣﻦ ﺷﻮك ﺛّﻢ ﻧﺎدي اﻟـّﺼ ﻠﻮة ﺟﺎﻣﻌﮥ ﻓﺨﺮﺟﻨﺎ إﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﯽ ﯾﻮم ﺷﺪﯾـﺪ اﻟﺤّﺮ إّن ﻣّﻨﺎ ﻣﻦ ﯾﻀﻊ ﺑﻌﺾ رداﺋﻪ ﻋﻠﯽ رأﺳﻪ و ﺑﻌﻀﻪ ﻋﻠﯽ ﻗـﺪﻣﻪ ﻣﻦ ﺷـّﺪة اﻟّﺮﻣﻀﺎء ﺣّﺘﯽ أﺗﯿﻨﺎ إﻟﯽ رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﺼـّﻠﯽ ﺑﻨﺎ اﻟّﻈﻬﺮ ﺛّﻢ اﻧﺼـﺮف إﻟﯿﻨﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ ﻧﺤﻤﺪه و ﻧﺴﺘﻌﯿﻨﻪ و ﻧﺆﻣﻦ ﺑﻪ و ﻧﺘﻮّﮐﻞ ﻋﻠﯿﻪ و ﻧﻌﻮذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﻦ‬‫ﺷﺮور أﻧﻔﺴﻨﺎ و ﻣﻦ ﺳّﯿﺌﺎت أﻋﻤﺎﻟﻨﺎ‪ ،‬اﻟّﺬي ﻻ ﻫﺎدي ﻟﻤﻦ أﺿّﻞ و ﻻ ﻣﻀّﻞ ﻟﻤﻦ ﻫﺪي و أﺷﻬﺪ أن ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ و أّن ﻣﺤّﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪.‬‬‫أﻣﺎ ﺑﻌﺪ‪ ،‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻓﺈﻧّﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻨﺒّﯽ ﻣﻦ اﻟﻌﻤﺮ إﻟّﺎ اﻟّﻨﺼﻒ ﻣﻦ ﻋﻤﺮ اﻟّﺬي ﻗﺒﻠﻪ و إّن ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻣﺮﯾﻢ ﻟﺒﺚ ﻓﯽ ﻗﻮﻣﻪ أرﺑﻌﯿﻦ ﺳﻨﮥ و إﻧّﯽ ﻗﺪ‬‫أﺷﺮﻋﺖ ﻓﯽ اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ‪ ،‬أﻻ و إﻧّﯽ ﯾﻮﺷﮏ أن أﻓﺎرﻗﮑﻢ‪ ،‬أﻻ‪ ،‬و إﻧّﯽ ﻣﺴﺌﻮل و أﻧﺘﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن! ﻓﻬﻞ ﺑّﻠﻐﺘﮑﻢ؟ ﻓﻤﺎ ذا أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻓﻘﺎم ﻣﻦ ﮐّﻞ‬‫ﻧﺎﺣﯿﮥ ﻣﻦ اﻟﻘﻮم ﻣﺠﯿﺐ ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ أﻧّﮏ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﻗﺪ ﺑّﻠﻐﺖ رﺳﺎﻟﺘﻪ و ﺟﺎﻫﺪت ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻠﻪ و ﺻﺪﻋﺖ ﺑﺄﻣﺮه و ﻋﺒﺪﺗﻪ ﺣّﺘﯽ أﺗﺎك‬‫اﻟﯿﻘﯿﻦ‪ ،‬ﺟﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﻨﺎ ﺧﯿﺮا ﻣﺎ ﺟﺰي ﻧﺒّﯿﺎ ﻋﻦ أّﻣﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﺸﻬﺪون أن ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ و أّن ﻣﺤّﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ و أّن اﻟﺠﻨﮥ ﺣّﻖ و‬‫اﻟّﻨﺎر ﺣّﻖ و ﺗﺆﻣﻨﻮن ﺑﺎﻟﮑﺘﺎب ﮐﻠّﻪ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ! ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺈﻧّﯽ أﺷﻬﺪ أن ﻗﺪ ﺻﺪﻗﺘﮑﻢ و ﺻﺪﻗﺘﻤﻮﻧﯽ‪ ،‬أﻻ و إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و أﻧﺘﻢ ﺗﺒﻌﯽ ﺗﻮﺷﮑﻮن أن‬‫ﺗﺮدوا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺄﺳﺄﻟﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﻠﻘﻮﻧﯽ ﻋﻦ ﺛﻘﻠّﯽ ﮐﯿﻒ ﺧﻠﻔﺘﻤﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺄﻋﯿﻞ )ﻓﺄﻋﻀﻞ‪ .‬ظ( ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻣﺎ ﻧـﺪري ﻣﺎ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ )اﻟّﺜﻘﻼن‪.‬‬‫ظ( ﺣّﺘﯽ ﻗﺎم رﺟﻞ ﻣﻦ اﻟﻤﻬﺎﺟﺮﯾﻦ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﺄﺑﯽ و أّﻣﯽ أﻧﺖ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! و ﻣﺎ اﻟّﺜﻘﻼن؟ ﻗﺎل‪ :‬اﻷﮐﺒﺮ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮف ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و‬‫ﻃﺮف ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ ﺗﻤّﺴـ ﮑﻮا ﺑﻪ و ﻻ ﺗﻮﻟّﻮا )ﺗﺰﻟّﻮا‪ .‬ظ( و ﻻ ﺗﻀّﻠﻮا و اﻷﺻﻐﺮ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ .‬ﻣﻦ اﺳﺘﻘﺒﻞ ﻗﺒﻠﺘﯽ و أﺟﺎب دﻋﻮﺗﯽ ﻓﻼ ﺗﻘﺘﻠﻮﻫﻢ و ﻻ‬‫ﺗﻘﻬﺮوﻫﻢ و ﻻ ﺗﻘﺼـﺮوا ﻋﻨﻬﻢ ﻓﺈﻧّﯽ ﻗﺪ ﺳﺄﻟﺖ ﻟﻬﻢ اﻟﻠّﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ ﻓﺄﻋﻄﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻧﺎﺻـﺮﻫﻤﺎ ﻟﯽ ﻧﺎﺻﺮ و ﺧﺎذﻟﻬﻤﺎ ﻟﯽ ﺧﺎذل و وﻟّﯿﻬﻤﺎ ﻟﯽ وﻟّﯽ و‬‫ﻋﺪّوﻫﻤﺎ ﻟﯽ ﻋﺪّو‪.‬‬‫أﻻ ﻓﺈﻧّﻬﺎ ﻟﻦ ﺗﻬﻠﮏ أّﻣﮥ ﻗﺒﻠﮑﻢ ﺣّﺘﯽ ﺗﺪﯾﻦ ﺑﺄﻫﻮاﺋﻬﺎ و ﺗﻈﺎﻫﺮ ﻋﻠﯽ ﻧﺒﻮﺗﻬﺎ )ﻧﺒّﯿﻬﺎ‪ .‬ظ( و ﺗﻘﺘﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪527 :‬‬‫ﻣﻦ ﻗﺎم ﺑﺎﻟﻘﺴﻂ‪ .‬ﺛّﻢ أﺧـﺬ ﺑﯿـﺪ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و رﻓﻌﻬﺎ و ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬـﺬا ﻣﻮﻻه و ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟّﯿﻪ‪ .‬ﻓﻬـﺬا وﻟّﯿﻪ‬‫اﻟﻠّﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه ‪.‬‬
‫و ﺣﻤﯿﺪ ﻣﺤﻠﯽ از أﮐﺎﺑﺮ ﻓﻘﻬﺎي ﻣﻌﺮوﻓﯿﻦ و أﻋﺎﻇﻢ ﻧﺒﻬﺎي ﻣﺸﻬﻮرﯾﻦ ﻧﺰد أﻋﻼم ﺳّﻨّﯿﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻷﻣﯿﺮ ﺟﺎﺑﺠﺎ ﺑﺈﻓﺎدات او اﺳـﺘﻨﺎد ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ و ﺑﻪ ﺗﺒﺠﯿﻞ و ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺗﻤﺎم ذﮐﺮش ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ،‬از ﻣﻔﺘﺢ ﻫﻤﯿﻦ ﻋﺒﺎرت‬‫درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ ﺣﻀﺮﺗﺶ او را ﺑﻔﻘﯿﻪ‬‫ﺗﺠﻠﯿﻞ أﻫﻞ ﺳﻨﺖ از ﻓﻘﯿﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻤﯿﺪ ﻣﺤﻠﯽ‬‫ﺗﺠﻠﯿﻞ أﻫﻞ ﺳـﻨﺖ از ﺣﻤﯿـﺪ ﻣﺤﻠﯽ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺳـﺘﻮده و در ﻣﻘﺎﻣﺎت دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ راه ﺗﮑﺮﯾﻢ و ﺗﻔﺨﯿﻢ او ﭘﯿﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺻـﺪر »روﺿﻪ ﻧـﺪّﯾﻪ«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﻋﺘﻤـﺪت ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺐ اﻟّﺴـ ّﻨﮥ ﻟﯿﻌﻠﻢ اﻟﻨـﺎﻇﺮ أّن أﻫﻠﻬـﺎ ﻣﻌﺘﺮﻓﻮن ﺑـﺄّن ﻟﻬﺎدي اﻷﻧﺎم و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴـ ﻼم ﻋﻠﯽ اﻻّﻣـﮥ ﮐّﻞ اﻟﻤّﻨـﮥ و‬‫ﻻﺗّﻔﺎق اﻟﻔﺮﯾﻘﯿﻦ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟّﺴّﻨﮥ و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﯾﻨﻘﻞ ﻣﻦ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ اﻟﻤﻤّﻬﺪة‪ .‬أّﻣﺎ أﻫﻞ اﻟّﺴﻨﮥ ﻓﻸﻧّﻬﻢ ﻗﺪ أﺧﺮﺟﻮﻫﺎ ﻓﯽ ﻣﺼّﻨﻔﺎﺗﻬﻢ اﻟﻤﻌﺘﻤﺪة و‬‫اّﻣـﺎ ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻓـﺈﻧّﻬﻢ ﯾﻘﻮﻟﻮن اﻟﺤّﻖ ﻣـﺎ ﺷـﻬﺪت ﺑﻪ اﻷﻋـﺪاء! و أﺟّﻞ ﻣﻌﺘﻤـﺪي‪» :‬ذﺧﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ذوي اﻟﻘﺮﺑﯽ« ﻹﻣﺎم اﻟّﺴـ ّﻨﮥ و ﺣﺎﻓﻈﻬﺎ‬‫ﻣﺤّﺐ اﻟـّﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ أﺣﻤـﺪ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﻄﺒﺮّي رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪» .‬و ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« ﻟﻺﻣـﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻼل اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟّﺴـ ﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ .‬و‬‫رﺑّﻤﺎ أﻧﻘﻞ ﻋﻦ ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻧﻘﻠﺖ ﺷﯿﺌﺎ ﯾﺴﯿﺮا ﻣﻦ »ﻣﺤﺎﺳﻦ اﻷزﻫﺎر« ﻟﻠﻌّﻠﺎﻣﮥ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟّﺸﻬﯿﺪ ﺣﻤﯿﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻤﺤّﻠﯽ‪ ،‬رﺣﻤﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 62‬از ‪306‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »روﺿﻪ ﻧـﺪﯾﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺘﻞ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺘﺒﮥ و اﻟﻌﺎص ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﺎص و ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﻌﯿﻤﮥ ﺑﻦ ﻋﺪي و ﻧﻮﻓﻞ ﺑﻦ ﺧﻮﯾﻠﺪ و زﻣﻌﮥ ﺑﻦ اﻷﺳﻮد و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬ذﮐﺮه اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻋﻦ اﺑﻦ إﺳـﺤﺎق‪ ،‬ذﮐﺮه اﻟﻔﻘﯿﻪ ﺣﻤﯿﺪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻓﯽ ﺷﺮح ﻗﻮل اﻹﻣﺎم اﻟﻤﻨﺼﻮر ﺑﺎﻟّﻠﻪ‪:‬‬‫و ﯾﻮم ﺑﺪر ﻣﻦ ﺣﻤﯽ ﺳﺮﺑﻪ ﺑﺎﻟّﺴﯿﻒ و اﻟّﻨﺎس ﺣﯿﺎري ﺟﺜﯽ ‪ .‬و ﻧﯿﺰ در »روﺿﻪ ﻧﺪﯾﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻔﻘﯿﻪ ﻟا ﻌّﻠﺎﻣﮥ ﺣﻤﯿﺪ اﻟّﺸـ ﻬﯿﺪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ »ﻣﺤﺎﺳﻦ اﻷزﻫﺎر« ﻣﺴـﻨﺪا ﻟﻪ إﻟﯽ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ :‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳّﻠﻢ ﺣﯿﺚ ﮐﺎن أرﺳﻞ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨّﻄﺎب إﻟﯽ ﺧﯿﺒﺮ ﻫﻮ و ﻣﻦ ﻣﻌﻪ ﻓﺮﺟﻌﻮا إﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪528 :‬‬‫و ﺳـﻠّﻢ ﻓﺒﺎت ﺗﻠﮏ اﻟﻠّﯿﻠـﮥ و ﺑﻪ ﻣﻦ اﻟﻐّﻢ ﻏﯿﺮ ﻗﻠﯿﻞ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ أﺻـﺒﺢ ﺧﺮج إﻟﯽ اﻟّﻨﺎس و ﻣﻌﻪ اﻟّﺮاﯾـﮥ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻﻋﻄﯿّﻦ اﻟّﺮاﯾـﮥ اﻟﯿﻮم رﺟﻼ ﯾﺤّﺐ اﻟﱠﻠﻪ و‬‫رﺳﻮﻟﻪ و ﯾﺤّﺒﻪ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻏﯿﺮ ﻓّﺮار[ إﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در روﺿﻪ ﻧﺪﯾﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ذﮐﺮ اﻟﻔﺘﯿﻪ اﻟﻌّﻠﺎﻣـﮥ ﺣﻤﯿﺪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ »اﻟﻤﺤﺎﺳﻦ« ﺑﺴـﻨﺪه إﻟﯽ اﻟّﺜﻌﻠﺒﯽ ﺑﺴـﻨﺪه إﻟﯽ اﻟﻌﺒﺎﺑﮥ ﺑﻦ اﻟﺮﺑﻌﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﯿﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﺟﺎﻟﺲ‬‫ﻋﻠﯽ ﺷـﻔﯿﺮ زﻣﺰم ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬إذ ﺟﺎء رﺟﻞ ﻣﻌﺘّﻢ ﺑﻌﻤﺎﻣﮥ ﻓﺠﻌﻞ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس ﻻ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ إﻟّﺎ و‬‫ﻗﺎل اﻟّﺮﺟﻞ ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ إﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »روﺿﻪ ﻧﺪﯾﻪ« ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ ﻧﺰول آﯾﻪ »َأ َﻓَﻤْﻦ ﮐﺎَن ُﻣْﺆﻣِﻨًﺎ َﮐَﻤْﻦ ﮐﺎَن ﻓﺎِﺳﻘًﺎ ﻻ َﯾْﺴَﺘُﻮوَن«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻗﺪ أﺷﺎر اﻹﻣﺎم اﻟﻤﻨﺼﻮر ﺑﺎﻟّﻠﻪ إﻟﯽ ﻫﺬا ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫و ﻣﻦ ﺳـﻤﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ذﮐﺮه آل ﻣﺆﻣﻦ و اﻟّﺰاري ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺸـﻘﯽ ﻗﺎل اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻌﻠّﺎﻣﻪ ﺣﻤﯿﺪ ﻓﯽ ﺷـﺮﺣﻪ ﺑﻌﺪ ﺗﻔﮑﯿﮏ أﻟﻔﺎظ اﻟﺒﯿﺖ ﺑﺎﺳﻨﺎده إﻟﯽ اﺑﻦ‬‫ﻋّﺒﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﺎ ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬إّن اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ ﻗﺎل ﻟﻌﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ :‬أﻧﺎ أﺑﺴﻂ ﻣﻨﮏ ﻟﺴﺎﻧﺎ و أﺣّﺪ ﻣﻨﮏ ﺳﻨﺎﻧﺎ و أﻣﻸ ﻟﻠﮑﺘﯿﺒﮥ ﻣﻨﮏ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻋﻠّﯽ‪ :‬اﺳﮑﺖ ﯾﺎ ﻓﺎﺳﻖ! ﻓﻨﺰل اﻟﻘﺮآن »َأ َﻓَﻤْﻦ ﮐﺎَن ُﻣْﺆﻣِﻨًﺎ َﮐَﻤْﻦ ﮐﺎَن ﻓﺎِﺳﻘًﺎ ﻻ َﯾْﺴَﺘُﻮوَن‬‫إﻟﺦ ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »روﺿﻪ ﻧﺪﯾﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻌﻠّﺎﻣﮥ ﺣﻤﯿﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ‪ :‬اﻟّﺴﺒﻂ اﻟّﺮﻫﻂ و اﻟﻘﺒﯿﻠﮥ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻪ ﻓﯽ ﺷﺮح ﻗﻮل اﻹﻣﺎم اﻟﻤﻨﺼﻮر ﺑﺎﻟﻠّﻪ‪:‬‬‫ﻣﻦ ﻧﺠﻞ اﻟّﺴﺒﻄﯿﻦ ﺑﯿﻦ ﻟﻨﺎ ﻋّﻤﯽ و ﻣﺤﻤﻮد اﻟّﺴﺠﺎﯾﺎ أﺑﯽ‬‫و ﻧﯿﺰ در »روﺿﻪ ﻧﺪﯾﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و إﻟﯽ ﻫﺬه اﻟّﺪرﺟﮥ اﻟﻌّﻠﯿﮥ ﯾﺸﯿﺮ اﻹﻣﺎم اﻟﻤﻨﺼﻮر ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫و ﻣﻦ ﻟﻮاء اﻟﺤﻤﺪ ﻓﯽ ﮐّﻔﻪ أﺧّﻒ ﻣﻦ ﻣﻌﻀﺪة اﻟﻤﺨﺘﻠﯽ‬‫اﻟﻤﺨﺘﻠﯽ‪ :‬ﺑﺎﻟﺨﺎء اﻟﻤﻌﺠﻤﮥ ﻣﻦ »اﺧﺘﻼء اﻟّﺸﺠﺮ‪ :‬ﻗﻄﻌﻬﺎ و اﻟﻤﻌﻀﺪة‪ :‬اﻵﻟﮥ اﻟّﺘﯽ ﺗﻌﻀﺪ ﺑﻬﺎ اﻟّﺸﺠﺮ‪ ،‬أي ﯾﻘﻄﻊ‪،‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺮﯾﺐ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‬‫و ذﮐﺮ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻌّﻠﺎﻣـﮥ ﺣﻤﯿـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺷـﺮح اﻟﺒﯿﺖ و إﺳـﻨﺎده )ﺑﺎﺳـﻨﺎده‪ .‬ظ( إﻟﯽ اﻻﻣـﺎم ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟّﺮﺿـﺎ و إﺳـﻨﺎده‬‫)ﺑﺎﺳﻨﺎده‪ .‬ظ( إﻟﯽ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﮐّﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﻓﯽ اﻟﻘﯿﻤﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪529 :‬‬‫راﮐﺐ ﻏﯿﺮﻧﺎ‪ ،‬و ﻧﺤﻦ أرﺑﻌﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎم إﻟﯿﻪ رﺟﻞ ﻣﻦ اﻷﻧﺼﺎر ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻓﺪاك أﺑﯽ و أّﻣﯽ‪:‬‬‫أﻧﺖ و ﻣﻦ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺎ ﻋﻠﯽ داﺑّﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺮاق‪ ،‬و أﺧﯽ ﺻﺎﻟﺢ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺘﯽ ﻋﻘﺮت و ﻋّﻤﯽ ﺣﻤﺰة ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﺘﯽ اﻟﻌﻀﺒﺎء‪ ،‬و أﺧﯽ‬‫ﻋﻠّﯽ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﮥ ﻣﻦ ﻧﻮق اﻟﺠّﻨﮥ ﺑﯿﺪه ﻟﻮاء اﻟﺤﻤﺪ واﻗﻒ ﺑﯿﻦ ﯾﺪي اﻟﻌﺮش ﯾﻨﺎدي‪ :‬ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤّﻤﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ .‬ﻓﯿﻨﺎدي اﻵدﻣّﯿﻮن‪ :‬ﻣﺎ ﻫﺬا إﻟّﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 63‬از ‪306‬‬‫ﻣﻠﮏ ﻣﻘّﺮب أو ﻧﺒّﯽ ﻣﺮﺳﻞ أو ﺣﺎﻣﻞ ﻋﺮش رّب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﯿﺠﯿﺒﻬﻢ ﻣﻠﮏ ﻣﻦ ﺑﻄﻨﺎن اﻟﻌﺮش‪ :‬ﻣﻌﺎﺷـﺮ اﻵدﻣّﯿﯿﻦ! ﻣﺎ ﻫـﺬا ﻣﻠﮑﺎ ﻣﻘﺮﺑﺎ و ﻻ‬‫ﻧﺒّﯿﺎ ﻣﺮﺳﻼ و ﻻ ﺣﺎﻣﻞ اﻟﻌﺮش‪ ،‬ﻫﺬا اﻟّﺼﺪﯾﻖ اﻷﮐﺒﺮ‪ ،‬ﻫﺬا ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ‪.‬‬
‫ﻋﻼوه ﺑﺮﯾﻦ ﺣﻤﯿـﺪ ﻣﺤّﻠﯽ در ﻋـﺪاد ﻣﺸﺎﯾـﺦ إﺟﺎزه ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻗﺎﺿـﯽ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟّﺸﻮﮐﺎﻧﯽ داﺧﻞ ﺳﺖ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب او »ﻣﺤﺎﺳـﻦ‬‫اﻷزﻫﺎر« در ﻣﺮوّﯾﺎت ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺎﻣﻞ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺣﻀـﺮﺗﺶ در »إﺗﺤﺎف اﻷﮐﺎﺑﺮ ﺑﺎﺳـﻨﺎد اﻟّﺪﻓﺎﺗﺮ« ﮐﻪ در آن ﻣﺮوّﯾﺎت ﺧﻮد را ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‬‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ‪» ] :‬ﻣﺤﺎﺳﻦ اﻷزﻫﺎر« ﻟﺤﻤﯿـﺪ اﻟّﺸـ ﻬﯿﺪ أروﯾﻬﺎ ﺑﺎﻹﺳـﻨﺎد اﻟﻤﺘﻘـّﺪم ﻓﯽ اﻟـّﺪﯾﺒﺎج إﻟﯽ اﻟـّﺪاوري ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ ﻋﻦ‬‫اﻟﻤﺆﻟّﻒ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﻓﻘﯿﻬﻬﻢ اﻟﺤﻤﯿﺪ اﻟﺠﻠﯿﻞ اﻷﺟّﻞ‪ ،‬اﻟﻤﺤﻠﯽ اﻟﺤﺎّل ﻟﺠﻼﻟﺘﻪ ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻤﺤّﻞ‪ ،‬ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ اﻟﺒﺮي ﻋﻦ اﻟﻌﻠﻞ‪ ،‬و أﺛﺒﺖ ﻫﺬا‬‫اﻟﺨﺒﺮ اﻟﻌﺮّي ﻋﻦ ﮐـّﻞ ﺳـﻘﻢ و ﺧﻠﻞ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺼـﺪف ﻋﻦ اﻹذﻋﺎن ﻟﻪ إﻻ ﻣﻦ ﺿّﻞ و أﺿّﻞ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﺤﺮف ﻋﻦ اﻹﯾﻘﺎن ﺑﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ زّل و أزّل‪ ،‬و ﻻ‬‫ﯾﻤﺘﺮي ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ رﮐﺐ ﻟﺰﯾﻐﻪ ﻣﺘﻦ اﻟﻌﺜﺎر و اﻟﺰﻟﻞ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺮﺗﺎب ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ أﻟﻒ ﻟﻐّﯿﻪ و ﻫﻦ اﻟﺨﻄﺎء و اﻟﺨﻄﻞ‪.‬‬‫راوﯾﺎن ﻗﺮن ﻧﻬﻢ‬‫‪ -131‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ و ﻣﻨﺒﻊ اﻟﻔﻮاﺋﺪ« ﮐﻪ در آن زواﺋﺪ ﮐﺘﺐ ﺳـّﺘﻪ از »ﻣﺴﻨﺪ أﺣﻤﺪ« و »ﻣﺴﻨﺪ ﺑّﺰار« و »ﻣﺴﻨﺪ أﺑﻮ‬‫ﯾﻌﻠﯽ« و »ﻣﻌـﺎﺟﻢ ﺛﻠﺜﻪ ﻃﺒﺮاﻧﯽ« ﺟﻤﻊ ﻧﻤﻮده؛ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را آورده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮؤوف ﻣﻨﺎوي در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘـﺪﯾﺮ‪ -‬ﺷـﺮح ﺟﺎﻣﻊ‬‫ﺻﻐﯿﺮ« در ﺷﺮح رواﯾﺖ‬‫»إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺧﻠﯿﻔﺘﯿﻦ«‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﻟﻬﯿﺘﻤّﯽ‪ :‬رﺟﺎﻟﻪ ﻣﻮﺛّﻘﻮن‪ ،‬و رواه أﯾﻀﺎ أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ ﺑﺴﻨﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪530 :‬‬‫ﻻ ﺑﺄس ﺑﻪ و اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ اﻷﺧﻀـﺮ و زاد أﻧّﻪ ﻗﺎل ﻓﯽ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬و وﻫﻢ ﻣﻦ زﻋﻢ ﺿـﻌﻔﻪ ﮐﺎﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺴﻤﻬﻮدّي‪ :‬و ﻓﯽ‬‫اﻟﺒﺎب ﻣﺎ ﯾﺰﯾﺪ ﻋﻠﯽ ﻋﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ اﻧﺘﻬﯽ ‪.‬‬
‫و ﻋﻼﻣﻪ ﻫﯿﺘﻤﯽ از أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ أﻋﻼم و أﺳﺎﻃﯿﻦ ﻣﻨّﻘﺪﯾﻦ ﻓﺨﺎم ﺳّﻨّﯿﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﺳﺨﺎوي در »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ ﻷﻫﻞ اﻟﻘﺮن اﻟّﺘﺎﺳﻊ« آورده‪] :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ‬‫أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﻫﯿﺘﻤﯽ ﺻـﺎﺣﺐ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋـﺪ« اﻟﻘـﺎﻫﺮي اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ اﻟﺤﺎﻓـﻆ و ﯾﻌﺮف ﺑـﺎﻟﻬﯿﺘﻤﯽ‪ .‬ﮐـﺎن أﺑﻮه ﺻـﺎﺣﺐ ﺣﺎﻧﻮت‬‫ﺑﺎﻟـّﺼ ﺤﺮاء ﻓﻮﻟﺪ ﻟﻪ ﻫﺬا ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ و ﻧﺸﺄ ﻓﻘﺮا اﻟﻘﺮآن ﺛّﻢ ﺻﺤﺐ اﻟّﺰﯾﻦ اﻟﻌﺮاﻗّﯽ و ﻫﻮ ﺑﺎﻟﻎ و ﻟﻢ ﯾﻔﺎرﻗﻪ ﺳﻔﺮا‬‫و ﺣﻀـﺮا ﺣّﺘﯽ ﻣﺎت ﺑﺤﯿﺚ ﺣّﺞ ﻣﻌﻪ ﺟﻤﯿﻊ ﺣّﺠﺎﺗﻪ و رﺣﻞ ﻣﻌﻪ ﺳﺎﺋﺮ رﺣﻼﺗﻪ و راﻓﻘﻪ ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺴـﻤﻮﻋﻪ )ﻣﺴﻤﻮﻋﺎﺗﻪ‪ .‬ظ( ﺑﻤﺼﺮ و اﻟﻘﺎﻫﺮة‬‫و اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ و ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘـﺪس و دﻣﺸﻖ و ﺑﻌﻠﺒـﮏ و ﺣﻠﺐ و ﺣﻤـﺎة و ﺣﻤﺺ و ﻃﺮاﺑﻠﺲ و ﻏﯿﺮﻫﺎ و رﺑّﻤﺎ ﺳـﻤﻊ اﻟّﺰﯾﻦ ﺑﻘﺮاءﺗﻪ و ﻟﻢ ﯾﻨﻔﺮد ﻋﻨﻪ‬‫اﻟّﺰﯾـﻦ ﺑﻐﯿﺮ اﺑـﻦ اﻟﺒﺎﺑـﺎ و اﻟّﺘﻘﯽ اﻟّﺴـ ﺒﮑﯽ و اﺑﻦ ﺷﺎﻫـﺪ اﻟﺠﯿﺶ ﮐﻤـﺎ أّن ﺻـﺎﺣﺐ اﻟّﺘﺮﺟﻤـﮥ ﻟﻢ ﯾﻨﻔﺮد ﻋﻨﻪ ﺑﻐﯿﺮ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻬﺎدي‪ ،‬و ﻣّﻤﻦ ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﺳﻮي اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻬﺎدي‪ :‬اﻟﻤﯿﺪوﻣﯽ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﻟﻤﻠﻮك و ﻣﺤّﻤﺪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻨﻌﻤﺎﻧﯽ و أﺣﻤﺪ‬‫ﺑﻦ اﻟّﺮﺻﺪي و اﺑﻦ اﻟﻘﻄﺮواﻧﯽ و اﻟﻌﺮﺿـﯽ و ﻣﻈّﻔﺮ اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻌّﻄﺎر و اﺑﻦ اﻟﺨّﺒﺎز و اﺑﻦ اﻟﺤﻤﻮي و اﺑﻦ ﻗّﯿﻢ اﻟّﻀﺒﺎﺑّﯿﮥ‬‫و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﺮداوي‪ .‬ﻓﻤّﻤﺎ ﺳـﻤﻌﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻈّﻔﺮ »ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري« و ﻋﻠﯽ اﺑﻦ اﻟﺨﺒﺎز »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« و ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺮﺿﯽ‬‫»ﻣﺴﻨﺪ أﺣﻤﺪ« و ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺮﺿﯽ و اﻟﻤﯿﺪوﻣﯽ »ﺳﻨﻦ أﺑﯽ داود« و ﻋﻠﯽ اﻟﻤﯿﺪوﻣﯽ و اﺑﻦ اﻟﺨﺒﺎز »ﺟﺰء اﺑﻦ ﻋﺮﻓﮥ« و ﻫﻮ ﻣﮑﺜﺮ ﺳﻤﺎﻋﺎ و ﺷﯿﻮﺧﺎ و‬‫ﻟﻢ ﯾﮑﻦ اﻟّﺰﯾﻦ ﯾﻌﺘﻤـﺪ ﻓﯽ ﺷـﯽء ﻣﻦ أﻣﻮره إﻟّﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﺣّﺘﯽ إﻧّﻪ أرﺳـﻠﻪ ﻣﻊ وﻟـﺪه اﻟﻮﻟﯽ ﻟّﻤﺎ ارﺗﺤﻞ ﺑﻨﻔﺴﻪ إﻟﯽ دﻣﺸﻖ و زّوﺟﻪ اﺑﻨﺘﻪ ﺧﺪﯾﺠـﮥ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 64‬از ‪306‬‬‫رزق ﻣﻨﻬـﺎ ﻋـّﺪة أوﻻـد‪ ،‬و ﮐﺘﺐ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﺑﻞ ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ أﮐﺜﺮﻫﺎ و ﺗﺨّﺮج ﺑﻪ ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺑﻞ دّر ﺑﻪ ﻓﯽ إﻓﺮاد زواﺋـﺪ ﮐﺘﺐ‬‫ﮐﺎﻟﻤﻌﺎﺟﻢ اﻟّﺜﻼﺛـﮥ ﻟﻠّﻄﺒﺮاﻧﯽ و اﻟﻤﺴﺎﻧﯿﺪ ﻷﺣﻤﺪ و اﻟﺒّﺰار و أﺑﯽ ﯾﻌﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺘﺐ اﻟّﺴـ ّﺘﮥ و اﺑﺘﺪأ أّوﻻ ﺑﺰواﺋﺪ أﺣﻤﺪ ﻓﺠﺎء ﻓﯽ ﻣﺠّﻠﺪﯾﻦ و ﮐّﻞ‬‫واﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﺨﻤﺴﮥ اﻟﺒﺎﻗﯿﮥ ﻓﯽ ﺗﺼﻨﯿﻒ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪531 :‬‬‫ﻣﺴـﺘﻘّﻞ إﻟّﺎ اﻟّﻄﺒﺮاﻧﯽ اﻷوﺳﻂ و اﻟـّﺼ ﻐﯿﺮ ﻓﻬﻤﺎ ﻓﯽ ﺗﺼـﻨﯿﻒ‪ ،‬ﺛّﻢ ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻤﯿﻊ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب واﺣـﺪ ﻣﺤﺬوف اﻷﺳﺎﻧﯿﺪ ﺳـّﻤﺎه »ﻣﺠﻤﻊ اﻟّﺰواﺋﺪ«‪ ،‬و‬‫ﮐـﺬا أﻓﺮد زواﺋـﺪ »ﺻـﺤﯿﺢ اﺑﻦ ﺣـّﺒ ﺎن« ﻋﻠﯽ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ و رﺗّﺐ أﺣـﺎدﯾﺚ »اﻟﺤﻠﯿـﮥ« ﻷـﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ ﻋﻠﯽ اﻷﺑﻮاب و ﻣﺎت ﻋﻨﻪ ﻣﺴّﻮدة‪ ،‬ﻓﺒّﯿﻀﻪ و‬‫أﮐﻤﻠﻪ ﺷـﺨﯿﻨﺎ ﻓﯽ ﻣﺠّﻠـﺪﯾﻦ و أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻐﯿﻼﻧّﯿﺎت و اﻟﺨﻠﻌّﯿﺎت و ﻓﻮاﺋﺪ ﺗﻤﺎم و اﻹﻓﺮاد ﻟﻠّﺪار ﻗﻄﻨﯽ أﯾﻀﺎ ﻋﻠﯽ اﻷﺑﻮاب ﻓﯽ ﻣﺠّﻠﺪﯾﻦ‪ ،‬و رﺗّﺐ‬‫ﮐﻼـ ﻣﻦ »ﺛﻘـﺎت اﺑﻦ ﺣـّﺒ ﺎن« و »ﺛﻘـﺎت اﻟﻌﺠﻠﯽ« ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺮوف و أﻋـﺎﻧﻪ ﺑﮑﺘﺒﻪ ﺛّﻢ ﺑـﺎﻟﻤﺮور ﻋﻠﯿﻬـﺎ و ﺗﺤﺮﯾﺮﻫﺎ و ﻋﻤﻞ ﺧﻄﺒﻬﺎ و ﻧﺤﻮ ذﻟﮏ و‬‫ﻋﺎدت ﺑﺮﮐﮥ ﻟا ّﺰﯾﻦ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ و ﻓﯽ ﻏﯿﺮه ﮐﻤﺎ أّن اﻟّﺰﯾﻦ اﺳﺘﺮوح ﺑﻌﺪ ﺑﻤﺎ ﻋﻤﻠﻪ ﺳـّﯿﻤﺎ اﻟﻤﺠﻤﻊ و ﮐﺎن ﻋﺠﺒﺎ ﻓﯽ اﻟّﺪﯾﻦ و اﻟّﺘﻘﻮي و اﻟّﺰﻫﺪ‬‫و اﻹﻗﺒﺎل ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻌﺒﺎدة و اﻷوراد و ﺧﺪﻣﮥ اﻟّﺸـ ﯿﺦ و ﻋﺪم ﻣﺨﺎﻟﻄﮥ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ ﺷﯽء ﻣﻦ اﻷﻣﻮر و اﻟﻤﺤّﺒﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و أﻫﻠﻪ‪ ،‬و ﺣّﺪث‬‫ﺑﺎﻟﮑﺜﯿﺮ رﻓﯿﻘﺎ ﻟﻠّﺰﯾﻦ ﺑﻞ ﻗّﻞ أن ﺣّﺪث اﻟّﺰﯾﻦ ﺑﺸـﯽء إﻟّﺎ و ﻫﻮ ﻣﻌﻪ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ ﻗّﻞ أن ﺣّﺪث ﻫﻮ ﺑﻤﻔﺮده ﻟﮑّﻨﻬﻢ ﺑﻌﺪ وﻓﺎة اﻟﺸـﯿﺦ أﮐﺜﺮوا ﻋﻨﻪ و‬‫ﻣﻊ ذﻟـﮏ ﻓﻠﻢ ﯾﻐّﯿﺮ ﺣـﺎﻟﻪ و ﻻـ ﺗﺼـّﺪر و ﻻـ ﺗﻤّﺸـ ﺦ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻣﻊ ﮐﻮﻧﻪ ﺷـﺮﯾﮑﺎ ﻟﻠّﺸـ ﯿﺦ ﯾﮑﺘﺐ ﻋﻨﻪ اﻷﻣـﺎﻟﯽ ﺑﺤﯿﺚ ﮐﺘﺐ ﻋﻨﻪ ﺟﻤﯿﻌﻬﺎ و رﺑّﻤﺎ‬‫اﺳـﺘﻤﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﯾﺤـّﺪث ﺑـﺬﻟﮏ ﻋﻦ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻻـ ﻋﻦ ﻧﻔﺴﻪ إﻟّـﺎ ﻟﻤﻦ ﯾﻀﺎﯾﻘﻪ‪ .‬و ﻟﻢ ﯾﺰل ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻘﺘﻪ ﺣﺘﯽ ﻣﺎت ﻓﯽ ﻟﯿﻠـﮥ اﻟّﺜﻼﺛﺎ ﺗﺎﺳﻊ ﻋﺸـﺮي‬‫رﻣﻀﺎن ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة و دﻓﻦ ﻣﻦ اﻟﻐـﺪ ﺧﺎرج ﺑﺎب اﻟﺒﺮﻗﯿـﮥ ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ و إّﯾﺎﻧﺎ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻄﯿﺐ اﻟّﻨﺎﺻـﺮﯾﮥ ﻓﯽ ﺣﻠﺐ )ﻓﯽ‬‫»ذﯾﻞ ﺗﺎرﯾﺦ ﺣﻠﺐ« ظ( و اﻟﺘﻘﯽ اﻟﻔﺎﺳﯽ ﻓﯽ »ذﯾﻞ اﻟّﺘﻘﯿﯿﺪ« و ﺷﯿﺨﻨﺎ ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻤﻪ و إﻧﺒﺎﺋﻪ و ﻣﺸﯿﺨﮥ اﻟﺒﺮﻫﺎن اﻟﺤﻠﺒﯽ و اﻟﻐﺮس ﺧﻠﯿﻞ اﻷﻗﻔﻬﺴﯽ‬‫ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻢ اﺑﻦ ﻇﻬﯿﺮة و اﻟﺘﻘﯽ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻤﻪ و ذﯾﻞ اﻟﺤﻔﺎظ و ﺧﻠﻖ ﮐﺎﻟﻤﻘﺮﯾﺰي ﻓﯽ ﻋﻘﻮده‪ .‬ﻗﺎل ﺷﯿﺨﻨﺎ ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻤﻪ‪ :‬و ﮐﺎن ﺧﯿﺮا ﺳﺎﮐﻨﺎ‬‫ﻟﯿﻨﺎ ﺳﻠﯿﻢ اﻟﻔﻄﺮة ﺷﺪﯾﺪ اﻹﻧﮑﺎر ﻟﻠﻤﻨﮑﺮ ﮐﺜﯿﺮ اﻻﺣﺘﻤﺎل ﻟﺸﯿﺨﻨﺎ و ﻷوﻻده ﻣﺤّﺒﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و أﻫﻠﻪ‪.‬‬‫ﺛّﻢ أﺷﺎر ﻟﻤﺎ ﺳـﻤﻌﻪ ﻣﻨﻪ و ﻗﺮأه ﻋﻠﯿﻪ و أﻧّﻪ ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ إﻟﯽ إﯾﺘﺎء اﻟﺤّﺞ ﻣﻦ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟّﺰواﺋﺪ« ﺳﻮي اﻟﻤﺠﻠﺲ اﻷّول ﻣﻨﻪ و ﻣﻮاﺿﻊ ﯾﺴﯿﺮة ﻣﻦ اﻧﺒﺎﺋﻪ‬‫و ﻣﻦ أّول زواﺋـﺪ ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤـﺪ إﻟﯽ ﻗـﺪر اﻟّﺮﺑﻊ ﻣﻨﻪ ﻗـﺎل‪ :‬و ﮐﺎن ﯾﻮّدﻧﯽ ﮐﺜﯿﺮا و ﯾﻌﯿﻨﻨﯽ ﻋﻨـﺪ اﻟﺸـﯿﺦ و ﺑﻠﻐﻪ أﻧّﻨﯽ ﺗﺘّﺒﻌﺖ أوﻫﺎﻣﻪ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ‬‫اﻟّﺰواﺋﺪ« ﻓﻌﺎﺗﺒﻨﯽ ﻓﺘﺮﮐﺖ ذﻟﮏ إﻟﯽ اﻵن و اﺳﺘﻤّﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺤّﺒﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪532 :‬‬‫و اﻟﻤﻮّدة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻻﺳـﺘﺤﻀﺎر ﻟﻠﻤﺘﻮن ﯾﺴـﺮع اﻟﺠﻮاب ﺑﺤﻀـﺮة اﻟّﺸﯿﺦ ﻓﯿﻌﺠﺐ اﻟّﺸﯿﺦ و ﻗﺪ ﻋﺎﺷﺮﺗﻬﻤﺎ ﻣّﺪة ﻓﻠﻢ أرﻫﻤﺎ ﯾﺘﺮﮐﺎن ﻗﯿﺎم‬‫اﻟّﻠﯿﻞ و رأﯾﺖ ﻣﻦ ﺧﺪﻣﺘﻪ ﻟﺸـﯿﺨﻨﺎ و ﺗﺄّدﺑﻪ ﻣﻌﻪ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺗﮑّﻠﻒ ﻟﺬﻟﮏ ﻣﺎ ﻟﻢ أره ﻟﻐﯿﺮه و ﻻ أﻇّﻦ أﺣﺪا ﯾﻘﻮي ﻋﻠﯿﻪ‪ .‬و ﻗﺎل ﻓﯽ إﻧﺒﺎﺋﻪ‪ :‬إﻧّﻪ ﺻﺎر‬‫ﮐﺜﯿﺮ اﻻﺳـﺘﺤﻀﺎر ﻟﻠﻤﺘﻮن ﺟّﺪا ﻟﮑﺜﺮة اﻟﻤﻤﺎرﺳﮥ و ﮐﺎن ﻫّﯿﻨﺎ ﻟّﯿﻨﺎ دّﯾﻨﺎ ﺧّﯿﺮا ﻣﺤّﺒﺎ ﻓﯽ أﻫﻞ اﻟﺨﯿﺮ ﻻ ﯾﺴﺄم و ﻻ ﯾﻀﺠﺮ ﻣﻦ ﺧﺪﻣﮥ اﻟّﺸﯿﺦ و ﮐﺘﺎﺑﮥ‬‫اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺳـﻠﯿﻢ اﻟﻔﻄﺮة ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺨﯿﺮ و اﻻﺣﺘﻤﺎل ﻟﻸذي ﺧﺼﻮﺻﺎ ﻣﻦ ﺟﻤﺎﻋـﮥ اﻟّﺸـ ﯿﺦ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺷـﻬﺪ ﻟﯽ ﺑﺎﻟّﺘﻘّﺪم ﻓﯽ اﻟﻔّﻦ‪ ،‬ﺟﺰاه اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﻨﯽ ﺧﯿﺮا‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﻨﺖ ﻗﺪ ﺗﺘّﺒﻌﺖ أوﻫﺎﻣﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »اﻟﻤﺠﻤﻊ« ﻓﺒﻠﻐﻨﯽ أّن ذﻟﮏ ﺷّﻖ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﺘﺮﮐﺘﻪ رﻋﺎﯾﮥ ﻟﻪ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﮐﺎن ﻣﺸّﻘﺘﻪ ﻟﮑﻮﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻌﻠﻤﻪ ﻫﻮ ﺑﻞ‬‫أﻋﻠﻢ ﻏﯿﺮه و إﻟّﺎ ﻓﺼﻼﺣﻪ ﯾﻨﺒﻮ ﻋﻦ ﻣﻄﻠﻖ اﻟﻤﺸّﻘﮥ‪ ،‬أو ﻟﮑﻮﻧﻬﺎ ﻏﯿﺮ ﺿﺮورّﯾﮥ ﺑﺤﯿﺚ ﺳﺎغ ﻟﺸﯿﺨﻨﺎ اﻹﻋﺮاض ﻋﻨﻬﺎ‪ ،‬و‬‫اﻷﻋﻤﺎل ﺑﺎﻟّﻨّﯿﺎت‬‫‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﺒﺮﻫﺎن اﻟﺤﻠﺒّﯽ‪ :‬إﻧّﻪ ﮐﺎن ﻣﻦ ﻣﺤﺎﺳﻦ اﻟﻘﺎﻫﺮة و ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺨﯿﺮ‪ ،‬ﻏﺎﻟﺐ ﻧﻬﺎره ﻓﯽ اﺷـﺘﻐﺎل و ﮐﺘﺎﺑـﮥ ﻣﻊ ﻣﻼزﻣﮥ ﺧﺪﻣﮥ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻓﯽ أﻣﺮ‬‫وﺿﻮﺋﻪ و ﺛﯿـﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﻻـ ﯾﺨﺎﻃﺒﻪ إﻟّﺎ ﺑﺴـّﯿﺪي‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﮐﺎن ﻓﯽ أﻣﺮ ﺧـﺪﻣﺘﻪ ﮐﺎﻟﻌﺒـﺪ ﻣﻊ ﻣﺤّﺒﺘﻪ ﻟﻠّﻄﻠﺒـﮥ و اﻟﻐﺮﺑﺎء و أﻫﻞ اﻟﺨﯿﺮ و ﮐﺜﺮة اﻻﺳـﺘﺤﻀﺎر‬‫ﺟّﺪا‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟّﺘﻘّﯽ اﻟﻔﺎﺳّﯽ‪ :‬ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺤﻔﻆ ﻟﻠﻤﺘﻮن و اﻵﺛﺎر ﺻﺎﻟﺤﺎ ﺧﯿﺮا‪ .‬و ﻗﺎل اﻷﻗﻔﻬﺴّﯽ‪ :‬ﮐﺎن إﻣﺎﻣﺎ ﻋﺎﻟﻤﺎ ﺣﺎﻓﻈﺎ زاﻫﺪا ﻣﺘﻮاﺿﻌﺎ ﻣﺘﻮّددا‬‫إﻟﯽ اﻟّﻨـﺎس ذا ﻋﺒﺎدة و ﺗﻘّﺸﻒ و ورع‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و اﻟّﺜﻨﺎء ﻋﻠﯽ دﯾﻨﻪ و زﻫـﺪه و ورﻋﻪ و ﻧﺤﻮ ذﻟﮏ ﮐﺜﯿﺮ ﺟـّﺪا ﺑﻞ ﻫﻮ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﮐﻠﻤـﮥ اﺗّﻔﺎق‪ ،‬و‬‫أّﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻓﺎﻟﺤّﻖ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻪ ﺷـﯿﺨﻨﺎ أﻧّﻪ ﮐﺎن ﯾـﺪري ﻣﻨﻪ ﻓّﻨﺎ واﺣﺪا‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻟّﺬي دّر ﺑﻪ ﻓﯿﻪ ﺷـﯿﺨﻬﻤﺎ اﻟﻌﺮاﻗﯽ ﻗﺎل‪ :‬و ﻗﺪ ﮐﺎن ﻣﻦ ﻻ ﯾﺪري‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 65‬از ‪306‬‬‫ﯾﻈّﻦ ﻟﺴﺮﻋﮥ ﺟﻮاﺑﻪ ﺑﺤﻀﺮة اﻟّﺸﯿﺦ أﻧّﻪ أﺣﻔﻆ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﮐﺬﻟﮏ ﺑﻞ اﻟﺤﻔﻆ اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ و إّﯾﺎﻧﺎ[‪.‬‬‫و ﺟﻼـل اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘـﺎت اﻟﺤّﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ‪ .‬اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻧﻮر اﻟـّﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ‬‫ﺻﺎﻟـﺢ‪ ،‬رﻓﯿﻖ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻌﺮاﻗﯽ؛ وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ‪ 735‬و راﻓﻖ اﻟﻌﺮاﻗّﯽ ﻓﯽ اﻟّﺴـ ﻤﺎع ﻓﺴـﻤﻊ ﺟﻤﯿﻊ ﻣـﺎ ﺳـﻤﻌﻪ و ﮐﺎن ﻣﻼزﻣﺎ ﻟﻪ ﻣﺒﺎﻟﻐﺎ ﻓﯽ‬‫ﺧﺪﻣﺘﻪ و ﮐﺎن ﯾﺤﻔﻆ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ ﻣﺘﻮن اﻷﺣﺎدﯾﺚ ﻓﮑﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪533 :‬‬‫إذا ﺳـﺌﻞ اﻟﻌﺮاﻗّﯽ ﻋﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺎدر إﻟﯽ إﯾﺮاده ﻓﯿﻈّﻦ ﻣﻦ ﺣﻀـﺮ أﻧّﻪ أﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﮐـﺬﻟﮏ إﻧّﻤﺎ اﻟﺤﻔﻆ اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﻌﺮاﻗّﯽ ﯾﺤّﺒﻪ‬‫ﮐﺜﯿﺮا و ﺑﺮﺷﺪه إﻟﯽ اﻟّﺘﺼـﻨﯿﻒ و ﯾﺆﻟّﻒ ﻟﻪ اﻟﺨﻄﺐ ﻟﻠﮑﺘﺐ‪ ،‬ﺟﻤﻊ زواﺋﺪ »ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤﺪ« ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺘﺐ اﻟّﺴـ ّﺘﮥ ﺛّﻢ ﻣﺴﻨﺪ اﻟﺒّﺰار ﺛّﻢ أﺑﯽ ﯾﻌﻠﯽ ﺛّﻢ‬‫ﻣﻌﺠﻢ اﻟﻄـﺒﺮاﻧﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﺛّﻢ اﻷوﺳـﻂ و اﻟـّﺼ ﻐﯿﺮ‪ ،‬ﺛّﻢ ﺟﻤﻊ اﻟّﺴـ ّﺘﮥ ﻓﯽ ﮐﺘـﺎﺑﻪ ﻣﺤﺬوﻓـﮥ اﻷﺳﺎﻧﯿـﺪ و ﺗﮑّﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﮐـّﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﻘﺒﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ »زواﺋﺪ‬‫اﻟﺤﻠﯿﮥ« و »زواﺋﺪ ﺻﺤﯿﺢ اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن« ﻋﻠﯽ اﻟّﺼﺤﯿﺤﯿﻦ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪:‬‬‫ﮐﺎن ﺧّﯿﺮا ﺳﺎﮐﻨﺎ ﺻّﯿﻨﺎ ﻟّﯿﻨﺎ ﺳﻠﯿﻢ اﻟﻔﻄﺮة ﺷﺪﯾﺪ اﻹﻧﮑﺎر ﻟﻠﻤﻨﮑﺮ ﻻ ﯾﺘﺮك ﻗﯿﺎم اﻟّﻠﯿﻞ‪ ،‬ﻣﺎت ﻓﯽ ﺗﺎﺳﻊ ﻋﺸﺮي رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ ‪.[807‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻋﻼﻣﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿـﺮه ﻓﯽ أﺧﺒﺎر ﻣﺼﺮ و اﻟﻘﺎﻫﺮه« در »ذﮐﺮ ﻣﻦ ﮐﺎن ﺑﻤﺼﺮ ﻣﻦ ﺣﻔﺎظ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻧّﻘﺎده«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ‪ .‬اﻟﺤﺎﻓـﻆ ﻧـﻮر اﻟـّﺪﯾﻦ أﺑـﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن رﻓﯿﻖ أﺑﯽ اﻟﻔﻀـﻞ اﻟﻌﺮاﻗﯽ‪ ،‬وﻟـﺪ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺛﻼـﺛﯿﻦ و‬‫ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ و راﻓﻖ اﻟﻌﺮاﻗّﯽ ﻓﯽ اﻟّﺴﻤﺎع و ﻻزﻣﻪ و أﻟّﻒ و ﺟﻤﻊ‪ ،‬ﻣﺎت ﻓﯽ ﺗﺎﺳﻊ ﻋﺸﺮ )ﻋﺸﺮي‪ .‬ظ( رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺛﻤﺎن ﻣﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻮﮐﺎﻧﯽ اﻟﺼـﻨﻌﺎﻧﯽ در »ﺑﺪر ﻃﺎﻟﻊ ﺑﻤﺤﺎﺳﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ ﻗﺮن اﻟّﺴﺎﺑﻊ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ‬‫ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺻﺎﻟـﺢ اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳـﻨﮥ ‪ 735‬ﺑﺎﻟﻘـﺎﻫﺮة و ﻧﺸﺄ ﺑﻬﺎ ﻓﻘﺮأ اﻟﻘﺮآن ﺛّﻢ ﺻـﺤﺐ اﻟّﺰﯾﻦ اﻟﻌﺮاﻗّﯽ و ﻟﻢ ﯾﻔﺎرﻗﻪ‬‫ﺳﻔﺮا و ﺣﻀـﺮا ﺣّﺘﯽ ﻣﺎت و راﻓﻘﻪ ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺴـﻤﻮﻋﺎﺗﻪ ﺑﻤﺼﺮ و اﻟﻘﺎﻫﺮة و اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ و ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس و دﻣﺸﻖ و ﺑﻌﻠﺒﮏ و ﺣﻤﺎة و ﺣﻠﺐ و‬‫ﺣﻤﺺ و ﻃﺮاﺑﻠﺲ و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻨﻔﺮد أﺣﺪﻫﻤﺎ ﻋﻦ اﻵﺧﺮ إﻟّﺎ ﺑﻤﺴـﻤﻮﻋﺎت و ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻗﻠﯿﻞ و ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﺘﺮﺟﻤﮥ ﻣﮑﺜﺮ ﺳـﻤﺎﻋﺎ و ﺷﯿﻮﺧﺎ و ﻟﻢ‬‫ﯾﮑﻦ اﻟّﺰﯾﻦ ﯾﻌﺘﻤﺪ ﻓﯽ ﺷـﯽء ﻣﻦ أﻣﻮره إﻟّﺎ ﻋﻠﯿﻪ و زّوﺟﻪ اﺑﻨﺘﻪ و رزق ﻣﻨﻬﺎ اوﻻدا ﻋﺪة‪ ،‬و ﮐﺘﺐ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟّﺰﯾﻦ و ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ أﮐﺜﺮﻫﺎ‬‫و ﺗﺨّﺮج ﺑﻪ و درﺑـﮥ ﻓﯽ أﻓﺮاد زواﺋـﺪ ﮐﺘﺐ ﮐﺎﻟﻤﻌﺎﺟﻢ اﻟّﺜﻼﺛـﮥ ﻟﻠّﻄﺒﺮاﻧﯽ و اﻟﻤﺴﺎﻧﯿـﺪ ﻷﺣﻤـﺪ و اﻟﺒّﺰار و أﺑﯽ ﯾﻌﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﺴـّﺘﮥ و اﺑﺘﺪأ‬‫أّوﻻ ﺑﺰواﺋﺪ أﺣﻤﺪ ﻓﺠﺎء ﻓﯽ ﻣﺠّﻠﺪﯾﻦ و ﮐّﻞ واﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﺨﻤﺴﮥ اﻟﺒﺎﻗﯿﮥ ﻓﯽ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻣﺴﺘﻘّﻞ إﻟّﺎ اﻟّﻄﺒﺮاﻧﯽ اﻷوﺳﻂ و اﻟّﺼﻐﯿﺮ ﻓﻬﻤﺎ ﻓﯽ ﺗﺼﻨﯿﻒ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪534 :‬‬‫ﺛّﻢ ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻤﯿﻊ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب واﺣﺪ ﻣﺤﺬوف اﻷﺳﺎﻧﯿﺪ ﺳـّﻤﺎه »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ« و ﮐﺬا أﻓﺮد زواﺋﺪ ﺻـﺤﯿﺢ اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﻋﻠﯽ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ و رﺗّﺐ‬‫أﺣـﺎدﯾﺚ اﻟﺤﻠﯿـﮥ ﻷـﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ ﻋﻠﯽ اﻷﺑﻮاب و ﻣﺎت ﻋﻨﻪ ﻣﺴّﻮدة ﻓﺒّﯿﻀﻪ و أﮐﻤﻠﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ ﻣﺠّﻠـﺪﯾﻦ و أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻐﯿﻼﻧّﯿﺎت و اﻟﺨﻠﻌّﯿﺎت و‬‫ﻓﻮاﺋـﺪ ﺗﻤـﺎم و اﻷﻓﺮاد ﻟﻠـّﺪار ﻗﻄﻨﯽ أﯾﻀﺎ ﻋﻠﯽ اﻷﺑﻮاب ﻓﯽ ﻣﺠّﻠـﺪﯾﻦ‪ ،‬و رﺗّﺐ ﮐﻼ ﻣﻦ »ﺛﻘﺎت اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن« و »ﺛﻘﺎت اﻟﻌﺠﻠﯽ« ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺮوف و‬‫أﻋـﺎﻧﻪ ﺑﮑﺘﺒﻪ ﺛّﻢ ﺑـﺎﻟﻤﺮور ﻋﻠﯿﻬـﺎ و ﺗﺤﺮﯾﺮﻫـﺎ و ﻋﻤﻞ ﺧﻄﺒﻬﺎ و ﻧﺤﻮ ذﻟﮏ و ﻋﺎدت ﺑﺮﮐـﮥ اﻟّﺰﯾﻦ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ و ﻓﯽ ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﺠﯿﺒﺎ ﻓﯽ‬‫اﻟـّﺪﯾﻦ و اﻟّﺘﻘﻮي و اﻟّﺰﻫـﺪ و اﻹﻗﺒﺎل ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻌﺒﺎدة و ﺧﺪﻣـﮥ اﻟّﺰﯾﻦ و ﻋـﺪم ﻣﺨﺎﻟﻄـﮥ اﻟّﻨﺎس ﻓﯽ ﺷـﯽء ﻣﻦ اﻷﻣﻮر و اﻟﻤﺤّﺒﮥ ﻟﻠﺤﺪﯾﺚ و‬‫أﻫﻠﻪ‪ ،‬و ﺣّﺪث ﺑﺎﻟﮑﺜﯿﺮ رﻓﯿﻘﺎ ﻟﻠّﺰﯾﻦ و ﺑﻌﺪ ﻣﻮت اﻟّﺰﯾﻦ أﺧﺬ ﻋﻨﻪ اﻟّﻨﺎس و أﮐﺜﺮوا و ﻣﻊ ذﻟﮏ ﻓﻠﻢ ﯾﻐّﯿﺮ ﺣﺎﻟﻪ و ﻻ ﺗﺼّﺪر و ﻻ ﺗﺸـّﯿﺦ و ﻟﻢ ﯾﺰل‬‫ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻘﻪ ﺣّﺘﯽ ﻣﺎت ﻓﯽ ﻟﯿﻠـﮥ اﻟّﺜﻼﺛﺎ ﺗﺎﺳﻊ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ رﻣﻀﺎن ﺳـﻨﮥ ‪ .807‬ﻗـﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ إﻧّﻪ ﺗﺘّﺒﻊ أوﻫﺎﻣﻪ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟّﺰواﺋـﺪ« ﻓﺒﻠﻐﻪ ﻓﻌﺎﺗﺒﻪ‬‫ﻓﺘﺮك اﻟّﺘﺘّﺒﻊ‪ .‬ﻗـﺎل‪ :‬و ﮐـﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻻﺳـﺘﺤﻀﺎر ﻟﻠﻤﺘﻮن ﯾﺴـﺮع اﻟﺠﻮاب ﺑﺤﻀـﺮة اﻟّﺰﯾﻦ ﻓﯿﻌﺠﺐ اﻟّﺰﯾﻦ ذﻟـﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﺎن ﻣﻦ ﻻ ﯾـﺪري ﯾﻈّﻦ‬‫ﻟﺴﺮﻋﮥ ﺟﻮاﺑﻪ ﺑﺤﻀﺮة اﻟّﺰﯾﻦ أﻧّﻪ أﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ و ﻟﯿﺲ ﮐﺬﻟﮏ ﺑﻞ اﻟﺤﻔﻆ اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ[‪.‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ در »إﺗﺤﺎف اﻟّﻨﺒﻼ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ‪.‬‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬رﻓﯿﻖ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻌﺮاﻗﯽ‪ ،‬در ﺳـﻨﻪ ﺧﻤﺲ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺳـﺒﻊ ﻣﺎﺋﮥ ﻣﺘﻮﻟّﺪ ﺷﺪه‪،‬‬‫در ﺳﻤﺎع رﻓﯿﻖ ﻋﺮاﻗﯽ ﺑﻮد‪ ،‬أﻟّﻒ و ﺟﻤﻊ‪ ،‬و ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺛﻤﺎن ﻣﺎﺋﮥ[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 66‬از ‪306‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ ﺣﺎﻓﻈﻬﻢ اﻟﺒﺎرع اﻟّﻨﺒﯿﻞ‪ ،‬و ﻧﺎﻗـﺪﻫﻢ اﻟﻤﺎﻫﺮ اﻟﺠﻠﯿﻞ‪ ،‬اﻟﺨﺒﯿﺮ ﺑﻤﺴﺎﻟﮏ اﻟﺠﺮح و اﻟّﺘﻌﺪﯾﻞ‪ ،‬اﻟﺒﺼـﯿﺮ ﺑﻤﺪارك اﻟّﺘﺼـﺤﯿﺢ و اﻟّﺘﻌﻠﯿﻞ‪،‬‬‫ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﻮﺛّﻞ ﮐّﻞ اﻟّﺘﺄﺛﯿﻞ‪ ،‬و وﺛّﻖ رﺟﺎﻟﻪ إﮐﻤﺎﻻ ﻟﻠﺘﺸـﯿﯿﺪ و اﻟّﺘﺄﺻـﯿﻞ‪ ،‬ﻓﻄﺎﺣﺖ و اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ ﺷﺒﻬﺎت اﻟﻤﺘﻤّﺴﮑﯿﻦ ﺑﺎﻷﻋﺎﻟﯿﻞ‪،‬‬‫و اﻧﺰاﺣﺖ ﻧﺰﻏﺎت اﻟﻤﻨﻬﻤﮑﯿﻦ ﻓﯽ اﻷﺿﺎﻟﯿﻞ‪ ،‬و ﻇﻬﺮ أّن رﯾﺒﻬﻢ ﻣﺤﺾ ﺗﺨﺪﯾﻊ و ﺗﻀﻠﯿﻞ‪ ،‬و وﺿﺢ أّن ﺟﺤﺪﻫﻢ ﺻﺮد ﺗﻠﻤﯿﻊ و ﺗﺴﻮﯾﻞ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪535 :‬‬‫‪ -132‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺠﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﻔﯿﺮوزآﺑﺎدي اﻟﺸﯿﺮازي‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻗﺎﻣﻮس« در ﻟﻐﺖ ﺛﻘﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﻟﺜﻘﻞ‪ -‬ﻣﺤّﺮﮐﮥ‪ -‬ﻣﺘﺎع اﻟﻤﺴﺎﻓﺮ و ﺣﺸﻤﻪ و ﮐّﻞ ﺷﯽء ﻧﻔﯿﺲ ﻣﺼﻮن‪ .‬و ﻣﻨﻪ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ ‪.‬‬
‫و ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺠﺪ اﻟﺪﯾﻦ از أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ ﻋﻈﺎم و أﺟّﻠﻪ ﻣﺴﻨﺪﯾﻦ ﻓﺨﺎم ﺳّﻨّﯿﻪ ﺑﻮده‪.‬‬‫ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﺟﻠﯿﻠﻪ و ﻣﺪاﯾـﺢ ﺟﺰﯾﻠﻪ او ﺑﺮ ﻧـﺎﻇﺮ »ﻃﺒﻘـﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﺗﻘﯽ اﻟـّﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺑﻦ ﻗﺎﺿـﯽ ﺷـﻬﺒﻪ أﺳـﺪي و »ﻋﻘـﺪ ﺛﻤﯿﻦ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾـﺦ اﻟﺒﻠﺪ‬‫اﻷﻣﯿﻦ« ﺗﻘﯽ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻄّﯿﺐ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺎﺳـﯽ و »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ ﻷﻫﻞ اﻟﻘﺮن اﻟﺘﺎﺳﻊ« ﺷـﻤﺲ اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬‫ﺳﺨﺎوي و »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟّﻠﻐﻮﯾﯿﻦ و اﻟّﻨﺤﺎة« ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟّﺴـ ﯿﻮﻃﯽ و »ﮐﺘﺎﺋﺐ أﻋﻼم اﻷﺧﯿﺎر« ﮐﻔﻮي و‬‫»ﻣﺪﯾﻨـﮥ اﻟﻌﻠﻮم« أزﻧﯿﻘﯽ و »ﺑـﺪر ﻃﺎﻟﻊ ﺑﻤﺤﺎﺳﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ اﻟﻘﺮن اﻟّﺴﺎﺑﻊ« ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ و »أﺑﺠﺪ اﻟﻌﻠﻮم« و »ﺗﺎج ﻣﮑّﻠﻞ« و‬‫»إﺗﺤﺎف اﻟّﻨﺒﻼء« ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ و ﻏﯿﺮ آن واﺿﺢ و آﺷﮑﺎرﺳﺖ‪.‬‬‫در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺮ ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات اﮐﺘﻔﺎ ﻣﯽرود‪.‬‬‫و ﻓﺎﺿـﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »إﺗﺤـﺎف اﻟّﻨﺒﻼـء« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﯾﻌﻘـﻮب ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﻮد ﺑﻦ‬‫إدرﯾﺲ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷـﯿﺦ اﻹﺳـﻼم أﺑﯽ إﺳـﺤﺎق اﻟﮑﺎذروﻧﯽ )اﻟﮑﺎزروﻧﯽ‪ .‬ظ( اﻟّﺸـ ﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻣﺠـﺪ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟّﺸـ ﯿﺮازي اﻟﻔﯿﺮوزآﺑﺎدي‬‫اﻟﻠّﻐﻮي اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻟّﺘﯿﻤﯽ اﻟﺒﮑﺮي اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻧﺰﯾﻞ اﻟﺤﺮم اﻟﺸﺮﯾﻒ و اﻟﻤﻠﺘﺠﯽ إﻟﯿﻪ‪ .‬در ﮐﺎزرون ﺑﻤﺎه رﺑﯿﻊ اﻷّول ﺳﻨﻪ ﺗﺴﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‬‫ﻣﺘﻮﻟّـﺪ ﺷـﺪه و ﻫﻤﺎن ﺟﺎ ﻧﺸﻮ و ﻧﻤﺎ ﯾﺎﻓﺘﻪ و در ﻫﻔﺖ ﺳﺎﻟﮕﯽ ﻗﺮآن ﯾﺎد ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻫﺸﺖ ﺳﺎﻟﻪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻧﻘﻞ ﺑﺸـﯿﺮاز ﮐﺮد و أدب و ﻟﻐﺖ از ﭘـﺪر‬‫ﺧﻮد و ﺷـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء ﺷـﯿﺮاز أﺧـﺬ ﮐﺮد و ﺗﺠﻮﯾﺪ ﺧّﻂ ﻧﻤﻮد و إﻗﺒﺎل ﺑﺮ ﻋﻠﻢ ﻟﻐﺖ ﮐﺮده در اﺳـﺘﺤﻀﺎرش‬‫ﻓﺮﯾـﺪ زﻣـﺎن ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﺗﻔّﻘﻪ در ﺑﻠـﺪ ﺧﻮد ﮐﺮده ﺑﻮد و ﺑﻄﻠﺐ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﻌﺮاق و واﺳـﻂ و ﺑﻐـﺪاد و دﻣﺸﻖ ﺷـﺘﺎﻓﺖ و از ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺑﮑﺒـﺎش‬‫)ﺑﮑﺘﺎش‪ .‬ظ( ﻗﺎﺿـﯽ ﺑﻐـﺪاد ﻣـﺪّرس ﻧﻈﺎﻣّﯿﻪ و ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﻟﻘّﯿﻢ )ﻗّﯿﻢ‪ .‬ظ( اﻟﺠﻮزّﯾﻪ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﺳـﻤﺎﻋﺖ و رواﯾﺖ ﻧﻤﻮد و‬‫ﻣّﺪﺗﯽ در ﺑﻐﺪاد ﻣﺘﺼّﺪي ﺗﺪارﯾﺲ ﻣﺎﻧﺪ و ﻓﻀﺎﺋﻞ او ﻇﺎﻫﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪536 :‬‬‫و ﺑـﺎﻫﺮ ﮔﺸﺖ‪ ،‬ﺧﻠﻘﯽ ﮐﺜﯿﺮ از وي أﺧـﺬ و اﺳـﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮد‪ .‬ﻣﻨﻬﻢ اﻹﻣﺎم اﻟـّﺼ ﻔﺪّي و اﻟﺒﻬﺎء ﺑﻦ ﻋﻘﯿﻞ و اﻟﺠﻤﺎل اﻷﺳـﻨﻮي و اﺑﻦ ﻫﺸﺎم‪ ،‬ﺑﻌـﺪه‬‫داﺧﻞ ﻗﺎﻫﺮه ﺷﺪ و از ﺗﻘﯽ ﺳـﺒﮑﯽ و وﻟﺪش ﺗﺎج اﻟّﺪﯾﻦ و ﻗﺎﺿـﯽ ﻋّﺰ اﻟّﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ و ﻏﯿﺮﻫﻢ أﺧﺬ ﻧﻤﻮد و در ﺑﻼد ﺷﺮﻗّﯿﻪ ﺷﺎﻣّﯿﻪ ﺟﻮﻻن‬‫ﮐﺮده در روم و ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن داﺧﻞ ﺷﺪ و ﺑﺪﻫﻠﯽ رﺳـﯿﺪ‪ .‬در »ﻗﺎﻣﻮس« از ﺑﻼد ﻫﻨﺪ‪ ،‬دﻫﻠﯽ و ﻗﻨﻮج را ذﮐﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ ﺑﺲ‪ ،‬و ﺟﻤﻌﯽ را از‬‫ﻓﻀﻼ ﻣﻼﻗﺎت ﮐﺮد‪ ،‬أﺷﯿﺎي ﮐﺜﯿﺮه ازﯾﺸﺎن ﺗﻠّﻤﺬا ﺗﺤّﻤﻞ ﮐﺮد‪ ،‬ﻣﺸﯿﺨﻪ او ﮐﻪ ﺑﺘﺨﺮﯾﺞ ﺟﻤﺎل ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻤﺮاﮐﺸﯽ ﺳﺖ در آن از ﻣﺮوّﯾﺎﺗﺶ‬‫»ﮐﺘﺐ ﺳـّﺘﻪ« و ﺻـﺤﺎح و »ﺳـﻨﻦ ﺑﯿﻬﻘﯽ« و »ﻣﺴﻨﺪ اﻣﺎم أﺣﻤﺪ« و »ﺻﺤﯿﺢ اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن« و »ﺻﺤﯿﺢ اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﻪ« و ﻣﺼّﻨﻒ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﻪ و ﻏﯿﺮ‬‫ذﻟـﮏ ﺷـﻤﺮده و ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﻗﺮاءت ان ﺑﺮ ﺟّﻢ ﻏﻔﯿﺮ از ﻣﺸﺎﯾـﺦ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻌـﺪه در ﻣـﺎه رﻣﻀﺎن ﺳـﻨﻪ ﺳّﺖ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ در زﺑﯿﺪ‬‫داﺧـﻞ ﺷـﺪ ﺑﻌـﺪ وﻓﺎت ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺟﻤﺎل رﯾﻤﯽ ﺷﺎرح »ﺗﻨﺒﯿﻪ« ﻣﻠﮏ اﺷـﺮف إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ در ﺗﻠّﻘﯽ او ﺑﺈﮐﺮام و اﻋﻈﺎم ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ ﺑﺠﺎ آورد و‬‫ﻫﺰار دﯾﻨﺎر ﺻﺮف ﻧﻤﻮد ﺟﺰ ﻫﺰار دﯾﻨﺎر ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺪن در ﺗﺠﻬﯿﺰش داده ﺑﻮد ﻣﺪﺗﯽ در آﻧﺠﺎ در ﮐﻨﻒ رﻋﺎﯾﺖ و ﺣﻤﺎﯾﺘﺶ ﺑﺮ ﻧﺸﺮ ﻋﻠﻮم‬‫ﻣﻘﯿﻢ ﻣﺎﻧـﺪ و اﻧﺘﻔﺎع ﺑﺴـﯿﺎري از وي ﺑﺨﻠﻖ ﺣﺎﺻﻞ ﺷـﺪ‪ ،‬ﻗﻀﺎي ﺗﻤﺎم ﻣﻤﺎﻟﮏ ﻣﺤﺮوﺳﻪ ﯾﻤﻦ ﺑﻮي ﺗﻌّﻠﻖ داﺷﺖ‪ ،‬ﻃﻠﺒﻪ ﻋﻠﻢ از ﻫﺮ ﺳﻮ ﻗﺼﺪ او‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 67‬از ‪306‬‬‫ﻧﻤﻮدﻧﺪ و ﺑﺴﻮي وي رﺣﻠﺘﻬﺎ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺳـﻠﻄﺎن ﻫﻢ ﺑﺮ وي ﻗﺮاءت ﮐﺮد و دﺧﺘﺮ ﺧﻮد را ﮐﻪ زاﺋﺪ اﻟﺠﻤﺎل ﺑﻮد ﺑﻤﻼﺣﻈﻪ ﮐﻤﺎل او ﺗﺰّوج وي‬‫داد و ﺑﺎﯾﻦ ﺟﻬﺖ رﻓﻌﺖ و ﺛﺮوت او ﻣﺘﺰاﯾﺪ ﮔﺸﺖ وي ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮده در أﻃﺒﺎق ﭘﯿﺶ ﺳـﻠﻄﺎن ﻓﺮﺳـﺘﺎد‪ ،‬ﺳﻠﻄﺎن آن ﻃﺒﻘﻬﺎ را ﭘﺮ زر‬‫ﮐﺮده واﭘﺲ ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﺑﺴﺖ ﺳﺎل ﮐﻪ ﺑﻘّﯿﻪ أّﯾﺎم ﺧﻼﻓﺖ ﻣﻠﮏ أﺷـﺮف و وﻟـﺪ او ﻧﺎﺻـﺮ ﺑﻮد در زﺑﯿﺪ ﮔﺬراﻧﯿﺪ و درﯾﻦ أﺛﻨﺎ ﺑﺎرﻫﺎ ﺑﻤّﮑﻪ ﻣﻌّﻈﻤﻪ‬‫ﻗـﺪوم آورد و در ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﻣﻨّﻮره و ﻃـﺎﺋﻒ ﻣﺠﺎورت ﮐﺮد‪ ،‬ﻣﺂﺛﺮ ﺣﺴـﻨﻪ از وي درﯾﻦ ﺟﺎﻫﺎ ﯾﺎدﮔﺎر ﻣﺎﻧـﺪ‪ ،‬اﻧﺘﺴﺎب ﺧﻮد ﺑﺴﻮي ﻣّﮑﻪ دوﺳـﺖ‬‫داﺷﺘﯽ و ﺑﺨـﻂ ﺧﻮد ﻧﻮﺷﺘﯽ‪» :‬اﻟﻤﻠﺘﺠﯽ إﻟﯽ ﺣﺮم اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ« و در ﻫﯿـﭻ ﺑﻠـﺪه داﺧـﻞ ﻧﺸـﺪ ﻣﮕﺮ واﻟﯽ و ﺣـﺎﮐﻢ آﻧﺠﺎ ﻟﻮازم ﻗﺪرﺷﻨﺎﺳـﯿﺲ‬‫ﻣﻮّدي ﺳـﺎﺧﺖ و در ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﮑﺮﯾﻤﺶ ﻣﺒـﺎﻟﻐﻪ ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﻣﺜـﻞ ﻣﻠـﮏ ﻣﻨﺼﻮر ﺻـﺎﺣﺐ ﺗﺒﺮﯾﺰ و ﺳـﻠﻄﺎن ﺑﺎﯾﺰﯾـﺪ ﺧـﺎن ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﻣﺘﻮﻟّﯽ روم و‬‫ﭘﺎﺷﺎي ﻣﺼﺮ و اﺑﻦ إدرﯾﺲ ﺻﺎﺣﺐ ﺑﻐﺪاد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪537 :‬‬‫و أﻣﯿﺮ ﺗﯿﻤﻮر ﻣﻠـﮏ ﻫﻨـﺪ و ﻫﯿﺮ ﻫﻢ‪ ،‬ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎي ﺑﺴـﯿﺎر اﻗﺘﻨـﺎ ﮐﺮده ﺑﻮد ﺗﺎ آﻧﮑﻪ از وي ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﮐﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮐﺘﺐ ﭘﻨﺠﺎه ﻫﺰار ﻣﺜﻘﺎل زر‬‫ﺧﺮﯾﺪ ﮐﺮدهام‪ ،‬و در ﺳـﻔﺮ از آن أﺣﻤﺎل اﺟﻤﺎل ﻫﻤﺮاه داﺷﺖ و ﻫﺮ روز در ﻣﻨﺰل در آن ﻧﻈﺮ ﻣﯽﮐﺮد‪ .‬ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﺶ ﺑﺴﯿﺎرﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬ﺑﺼﺎﺋﺮ‬‫ذوي اﻟّﺘﻤﯿﯿﺰ ﻓﯽ ﻟﻄﺎﺋﻒ اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻐﺮﯾﺰ« دو ﻣﺠّﻠـﺪ‪ .‬و »ﺗﻨﻮﯾﺮ اﻟﻘﯿﺎس )اﻟﻤﻘﯿﺎس‪ .‬ظ( ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس« ﭼﻬﺎر ﻣﺠّﻠـﺪ‪ .‬و »ﻓﺎﺋﺤـﮥ اﻹﻫﺎب‬‫ﺑﺘﻔﺴﯿﺮ ﻓﺎﺗﺤﮥ اﻟﮑﺘﺎب« ﻣﺠﻠﺪ ﺿﺨﯿﻢ‪ .‬و »اﻟّﺪّر اﻟّﻨﻈﯿﻢ اﻟﻤﺮﺷﺪ إﻟﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻈﯿﻢ« و »ﺣﺎﺻﻞ اﻟﺨﻼص ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺳﻮرة اﻹﺧﻼص«‬‫و »ﺷﺮح ﺧﻄﺒﮥ اﻟﮑّﺸﺎف« و »ﺷﻮارق اﻷﺳﺮار اﻟﻌﻠّﯿﮥ‪ -‬ﺷﺮح ﻣﺸﺎرق اﻷﻧﻮار اﻟّﻨﺒﻮّﯾﮥ« ﭼﻬﺎر ﻣﺠﻠّﺪ و »ﺷﺮح ﺑﺨﺎري« رﺑﻊ آن درﺑﺴﺖ ﻣﺠﻠّﺪ‪.‬‬‫و »اﻹﺳـﻌﺎد ﺑﺎﻹﺻـﻌﺎد إﻟﯽ درﺟﮥ اﻟﺠﻬﺎد )اﻻﺟﺘﻬﺎد‪ .‬ظ(« ﺳﻪ ﻣﺠّﻠﺪ‪ .‬و »اﻟّﻨﻔﺤﮥ اﻟﻌﻨﺒﺮّﯾﮥ ﻓﯽ ﻣﻮﻟﺪ ﺧﯿﺮ اﻟﺒﺮّﯾﻪ«‪ .‬و »اﻟﺼـﻠﻮة )اﻟﺼـﻼت‪ .‬ظ( و‬‫اﻟﺒﺸﺮ ﻓﯽ اﻟّﺼﻠﻮة ﻋﻠﯽ ﺧﯿﺮ اﻟﺒﺸﺮ«‪ .‬و »اﻟﻮﺻﻞ و اﻟﻤﻨﯽ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ ﻣﻨﯽ«‪ .‬و »اﻟﻤﻐﺎﻧﻢ اﻟﻤﻄﺎﺑﻪ ﻓﯽ ﻣﻌﺎﻟﻢ ﻃﺎﺑﻪ« و »ﻣﻬّﯿﺞ اﻟﻐﺮام إﻟﯽ اﻟﺒﻠﺪ اﻟﺤﺮام«‬‫و »إﻓـﺎدة اﻟﺠﺤﻮن ﻟﺰﯾـﺎرة اﻟﺠﺤﻮن« و آن را در ﯾـﮏ ﺷﺐ ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﻧﻤﻮده‪ .‬و »أﺣـﺎﺳﻦ اﻟّﻠﻄـﺎﺋﻒ ﻓﯽ ﻣﺤـﺎﺳﻦ اﻟّﻄـ ﺎﺋﻒ« و »ﻓﺼﻞ اﻟـّﺪّر ﻣﻦ‬‫اﻟﺨﺮزه ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻟـّﺴ ﻼﻣﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﺒﺰه« و اﯾﻦ ﻧﺎم دو ﻗﺮﯾﻪ اﺳﺖ در ﻃﺎﺋﻒ‪ .‬و »روﺿﮥ اﻟّﻨﺎﻇﺮ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر«‪ .‬و »اﻟﻤﺮﻗﺎة اﻟﻮﻓّﯿﮥ‬‫ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻨﻔـّﯿ ﮥ« و »اﻟﺒﻠﻐـﮥ ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻢ أﺋﻤﮥ اﻟّﻨﺤﺎة و اﻟّﻠﻐﮥ« و »اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻮﻓﯽ ﻓﯽ اﻟﻌﺪل اﻷﺷـﺮﻓﯽ« و »ﻧﺰﻫﮥ اﻻذﻫﺎن ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ أﺻـﺒﻬﺎن«‬‫ﯾﮏ ﻣﺠّﻠـﺪ‪ .‬و »ﺗﻌﯿﯿﻦ اﻟﻐﺮﻓﺎت اﻟﻤﻌﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﯿﻦ ﻋﺮﻓﺎت« و »ﻣﻨﯿﮥ اﻟﺴـﯿﻮل )اﻟّﺴـ ﺌﻮل‪ .‬ظ( ﻓﯽ دﻋﻮات اﻟّﺮﺳﻮل« و »اﻟّﺘﺒﺎرﯾﺢ ﻓﯽ ﻓﻮاﺋﺪ ﻣﺘﻌﻠﻘﮥ‬‫ﺑﺄﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺼﺎﺑﯿـﺢ«‪ .‬و »ﺗﺴـﻬﯿﻞ ﻃﺮق اﻟﻮﺻﻮل إﻟﯽ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟّﺰاﺋﺪة ﻋﻠﯽ ﺟﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل« و اﻟّﺪّر اﻟﻐﺎﻟﯽ ﻓﯽ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻌﻮاﻟﯽ« و »ﺳـﻔﺮ‬‫اﻟّﺴـ ﻌﺎدة« و »اﻟﻤّﺘﻔﻖ وﺻـﻔﺎ و اﻟﻤﺨﺘﻠﻒ وﺿـﻌﺎ« و »اﻟﻠّﺎﻣﻊ اﻟﻤﻌﺠﺐ اﻟﻌﺠﺎب )اﻟﺠﺎﻣﻊ‪ .‬ﺻـﺢ‪ .‬ظ( ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺤﮑﻢ و اﻟﻌﺒﺎب و زﯾﺎدات اﻣﺘﻸ ﺑﻬﺎ‬‫اﻟﻮﻃـﺎب« ﺗﻤـﺎم او در ﯾﮑﺼـﺪ ﻣﺠﻠّـﺪ ﺗﻘـﺪﯾﺮ ﮐﺮده ﺑﻮد ﻫﺮ ﻣﺠﻠـﺪ از آن ﺑﺮاﺑﺮ ﺻـﺤﺎح ﺟﻮﻫﺮي ﻣﯽﺷـﺪ ﭘﻨـﺞ ﻣﺠﻠـﺪ از آن ﮐﺎﻣـﻞ ﮐﺮد‪ .‬و‬‫»اﻟﻘﺎﻣﻮس اﻟﻤﺤﯿﻂ و اﻟﻘﺎﺑﻮس اﻟﻮﺳﯿﻂ« و »ﻣﻘﺼﻮد ذوي اﻷﻟﺒﺎب ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻻﻋﺮاب« ﯾﮏ ﻣﺠّﻠﺪ و »ﺗﺨﺒﯿﺮ اﻟﻤﻮﺷﯿﻦ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻘﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪538 :‬‬‫ﺑﺎﻟّﺴﯿﻦ و اﻟﺸﯿﻦ« و روي أوﻫﺎم ﻣﺠﻤﻞ اﺑﻦ ﻓﺎرس را در ﯾﮏ ﻫﺰار ﻣﻮﺿﻊ ﺗﺘّﺒﻊ ﮐﺮده‪.‬‬‫و »اﻟﻤﺜﻠّﺚ اﻟﮑﺒﯿﺮ« در ﭘﻨﺞ ﻣﺠﻠّﺪ و »اﻟّﺮوض اﻟﻤﺴـﻠﻮف ﻓﯿﻤﺎ ﻟﻪ اﺳـﻤﺎن إﻟﯽ اﻻﻟﻮف« و »ﺗﺤﻔﮥ اﻟﻘﻤﺎﻋﯿﻞ ﻓﯿﻤﻦ ﯾﺴّﻤﯽ ﻣﻦ اﻟﻤﻼﺋﮑﮥ و اﻟّﻨﺎس‬‫ﺑﺈﺳـﻤﻌﯿﻞ« و »أﺳﻤﺎء اﻟّﺸّﺮاح ﻓﯽ أﺳﻤﺎء اﻟّﻨﮑﺎح« و »اﻟﺠﻠﯿﺲ اﻷﻧﯿﺲ ﻓﯽ أﺳﻤﺎء اﻟﺨﻨﺪرﯾﺲ« ﯾﮏ ﻣﺠّﻠﺪ و »أﻧﻮار اﻟﻐﯿﺚ ﻓﯽ أﺳﻤﺎء اﻟّﻠﯿﺚ« و‬‫»ﺗﺮﻗﯿﻖ اﻟﻌﺴﻞ ﻓﯽ ﺗﺼـﻔﯿﻖ اﻟﻌﺴﻞ« و »زاد اﻟﻤﻌﺎد ﻓﯽ وزن ﺑﺎﻧﺖ ﺳﻌﺎد« و ﺷﺮح او ﯾﮏ ﻣﺠّﻠﺪ و »اﻟّﻨﺨﺐ اﻟّﻈﺮاﺋﻒ ﻓﯽ اﻟّﻨﮑﺖ اﻟّﺸﺮاﺋﻒ« إﻟﯽ‬‫ﻏﯿﺮ ذﻟـﮏ‪ .‬ﺗﻘﯽ ﮐﺮﻣـﺎﻧﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬در زﻣـﺎن ﺧﻮد ﻋـﺪﯾﻢ اﻟّﻨﻈﯿﺮ ﺑﻮد در ﻧﻈﻢ و ﻧﺜﺮ و ﻓﺎرﺳـﯽ و ﻋﺮﺑﯽ‪ ،‬ﺟﻮﻻن ﺑﻼد ﮐﺮده و ﺑﺎ ﻣﺸﺎﯾـﺦ ﺑﺴـﯿﺎر‬‫ﻣﺠﺘﻤﻊ ﺷـﺪه و در ﺑﻠـﺪه دﻫﻠـﮏ ﻣـّﺪﺗﯽ ﻣﺎﻧـﺪه و ﺳـﻠﻄﺎن آن ﺟـﺎ ﺗﻌﻈﯿﻢ او ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬ده ﺳﺎل ﻣﺠﺎور ﻣّﮑﻪ ﻣﻌّﻈﻤﻪ ﻣﺎﻧـﺪ و ﺑﺘﺼـﻨﯿﻒ‬‫»ﻗـﺎﻣﻮس« در ﭼﻨـﺪ ﻣﺠّﻠـﺪ ﭘﺮداﺧـﺖ‪ ،‬واﻟـﺪ ﻣـﻦ ﻓﺮﻣـﺎﯾﺶ اﺧﺘﺼـﺎر ﮐﺮد ﭘﺲ در ﻣﺠّﻠـﺪي آن را ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﻧﻤـﻮد‪ ،‬در وي ﻓﻮاﺋـﺪ ﻋﻈﯿﻤـﻪ و‬‫اﻋﺘﺮاﺿﺎت ﺑﺮ ﺟﻮﻫﺮﯾﺴﺖ‪ ،‬ﺳـﻔﺮ ﻫﻨﺪ ﮐﺮده و ﺑﺎ ﺗﻤﺮ ﻟﻨﮏ ﻓﺮاﻫﻢ ﺷﺪه وي ﺑﺴـﯿﺎر ﺗﻌﻈﯿﻢ ﮐﺮد و ﯾﮏ ﻟﮏ درﻫﻢ ﺑﺎو داد‪ .‬ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﻐﯿﮥ‬‫اﻟﻮﻋـﺎة ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤـﮥ )ﻃﺒﻘـﺎت‪ .‬ظ( اﻟّﻠﻐﻮﯾﯿﻦ و اﻟّﻨﺤـﺎة« ذﮐﺮ او ﮐﺮده و ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬در ﺑﻼد روم از وي اﻣﺘﺤﺎﻧﺎ ﭘﺮﺳـﯿﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻌﻨﯽ اﯾﻦ ﻗﻮل ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 68‬از ‪306‬‬‫ﮐّﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﭼﯿﺴﺖ‪:‬‬‫»أﻟﺼﻖ أﻧﻔﮏ )رواﻧﻔﮏ ظ( ﺑﺎﻟﺠﺒﻮب و ﺧـﺬ اﻟﻤﺴـﻄﺮ ﺑﺸـﻨﺎﻃﺮك )ﺑﺸـﻨﺎﺗﺮك‪ .‬ظ( و اﺟﻌﻞ ﺟﻤﺠﻤﺘﮏ إﻟﯽ ﻗﯿﻬﻠﯽ ﺣّﺘﯽ ﻻ أﻧﻐﯽ ﻧﻐﯿـﮥ إﻟّﺎ‬‫أودﻋﺘﻬﺎ ﺟﻤﺎﻧﮥ )ﺣﻤﺎﻃﮥ‪ .‬ظ( ﺟﻠﺠﻼﺋﮏ!«‬‫وي ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺪﯾﻬﻪ در ﺟﻮاب ﮔﻔﺖ‪ :‬أﻟﺰق ﻋﻀـﺮﺗﮏ )ﻋﻀﺮﻃﮏ‪ .‬ظ( ﺑﺎﻟّﺼﻠﮥ و ﺧﺬ اﻟﻤﺰﺑﺮ ﺑﺄﺷﺎﺟﻌﮏ و اﺟﻌﻞ ﺧﻨﺪورﯾﺘﮏ )ﺧﻨﺪورﺗﯿﮏ‪.‬‬‫ظ( إﻟﯽ ﺛﻌﺒـﺎﻧﯽ ﺣّﺘﯽ ﻻ أﻧﺒﺲ ﻧﺒﺴـﮥ إﻟّﺎ أوﻋﯿﺘﻬﺎ ﺣﯿـﮥ )ﺣـّﺒ ﮥ‪ .‬ظ( ﻧﯿﺎﻃﮏ!«‪ .‬ﺣﺎﺿـﺮﯾﻦ ﺟﻠﺴﻪ ازﯾﻦ ﺟﻮاب ﮐﻪ أﺻـﻌﺐ از ﺳﺆال ﺳﺖ ﺑﺒﺤﺮ‬‫ﺗﻌّﺠﺐ ﻓﺮو رﻓﺘﻨـﺪ‪ .‬ﺧﺰرﺟﯽ در »ﺗﺎرﯾـﺦ ﯾﻤﻦ« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ وي ﻫﻤﯿﺸﻪ در ازدﯾﺎد ﺑﻮد از ﻋﻠّﻮ ﺟﺎه و ﻣﮑﺎﻧﺖ و ﻧﻔﻮذ ﺷـﻔﺎﻋﺎت و أواﻣﺮ ﺑﺮ‬‫ﻗﻀﺎت و وﻻت أﻣﺼﺎر ﺗﺎ آﻧﮑﻪ در ﺳﻨﻪ ﺗﺴﻊ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﻗﺼﺪ وﺻﻮل ﺑﻤّﮑﻪ ﻣﻌّﻈﻤﻪ ﮐﺮد و ﺑﺴﻠﻄﺎن ﻧﻮﺷﺖ‪:‬‬‫»ﻣّﻤﺎ ﯾﻨﻬﯿﻪ إﻟﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻟّﺸﺮﯾﻔﮥ ﺿﻌﻒ اﻟﻌﺒﺪ و رّﻗﮥ ﺟﺴﻤﻪ و دّﻗﮥ ﺑﻨﯿﺘﻪ و ﻋﻠّﻮ ﺳّﻨﻪ و ﻗﺪ آل أﻣﺮه إﻟﯽ أن ﺻﺎر ﮐﺎﻟﻤﺴﺎﻓﺮ اﻟّﺬي ﺗﺤّﺰم و اﻧﺘﻌﻞ‪،‬‬‫إذ وﻫﻦ اﻟﻌﻈﻢ ﻣّﻨﯽ و اﻟّﺮأس اﺷﺘﻌﻞ و ﺗﻀﻌﻀﻊ اﻟّﺴّﻦ و ﺗﻘﻌﻘﻊ اﻟّﺸّﻦ ﻓﻤﺎ ﻫﻮ إﻟّﺎ ﻋﻈﺎم ﻓﯽ ﺟﺮاب و ﺑﻨﯿﺎن ﻗﺪ أﺷﺮف ﻋﻠﯽ اﻟﺨﺮاب‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪539 :‬‬‫و ﻗﺪ ﻧﺎﻫﺰ اﻟﻌﻤﺮ اﻟّﺬي ﯾﺴّﻤﯿﻪ اﻟﻌﺮب دﻗﺎﻗﮥ اﻟّﺮﻗﺎب‪ ،‬و ﻗﺪ ﻣّﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺴﺎﻣﻊ اﻟّﺸﺮﯾﻔﮥ ﻏﯿﺮ ﻣّﺮة ﻓﯽ »ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري«‬‫ﻗﻮل ﺳّﯿﺪﻧﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬إذا ﺑﻠﻎ اﻟﻤﺮء ﺳّﺘﯿﻦ ﺳﻨﮥ ﻓﻘﺪ أﻋﺬر اﻟﱠﻠﻪ إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫ﻓﮑﯿﻒ ﻣﻦ ﯾﻨﯿﻒ ﻋﻠﯽ اﻟّﺴـ ﺒﻌﯿﻦ و أﺷـﺮف ﻋﻠﯽ اﻟّﺜﻤـﺎﻧﯿﻦ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺠﻤﻞ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻦ أن ﺗﻤﻀـﯽ ﻋﻠﯿﻪ أرﺑﻊ ﺳـﻨﯿﻦ و ﻻ ﯾﺘﺠـّﺪد ﻟﻪ ﺷﻮق إﻟﯽ ﺑﯿﺖ‬‫رب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ و زﯾﺎرة ﺳّﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺛﺒﺖ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﻨﺒﻮّي ذﻟﮏ‪ ،‬و اﻟﻌﺒﺪ ﻟﻪ ﺳّﺖ ﺳﻨﯿﻦ ﻧﺎء ﻋﻦ ﺗﻠﮏ اﻟﻤﺴﺎﻟﮏ و ﻗﺪ ﻏﻠﺐ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺸﻮق ﺣّﺘﯽ ﺟّﻞ ﻋﻤﺮو ﻋﻦ اﻟﻄﻮق‪ ،‬و ﻣﻦ أﻗﺼـﯽ اﻣﻨّﯿﺘﻪ أن ﯾﺠـّﺪد اﻟﻌﻬـﺪ ﺑﺘﻠﮏ اﻟﻤﻌﺎﻫـﺪ و ﯾﻔﻮز ﻣّﺮة أﺧﺮي ﺑﺘﻠﮏ اﻟﻤﺸﺎﻫﺪ‪ ،‬و ﺳﺆاﻟﻪ ﻣﻦ‬‫اﻟﻤﺮاﺣﻢ اﻟﻌﻠّﯿﮥ اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻌﺎم ﻗﯿﻞ اﺷـﺘﺪاد اﻟﺤّﺮ و ﻏﻠﺒﮥ اﻷوام ﻓﺈّن اﻟﻔﺼﻞ أﻃﯿﺐ و اﻟّﺮﯾﺢ أزﯾﺐ‪ .‬و أﯾﻀﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ ﻋﺎدة اﻟﺨﻠﻔﺎء‬‫ﺳﻠﻔـﺎ و ﺧﻠﻔﺎ أﻧّﻬﻢ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﺮّددون اﻟﺒﺮﯾـﺪ ﻟﺘﺒﻠﯿﻎ ﺳـﻼﻣﻬﻢ ﺑﺤﻀـﺮة ﺳـّﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ و ﺳـﻼﻣﻪ ﻋﻠﯿﻪ إﻟﯽ ﯾﻮم اﻟـّﺪﯾﻦ ﻓﺎﺟﻌﻠﻨﯽ ﯾﺎ‬‫ﻣﻮﻻي‪ ،‬ﺟﻌﻠﻨﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺪاك! ذﻟﮏ اﻟﺒﺮﯾﺪ ﻓﻼ أﺗﻤّﻨﯽ ﺷﯿﺌﺎ ﺳﻮاه و ﻻ ازﯾﺪ )ارﯾﺪ‪ .‬ظ(‪ .‬ﻗﻄﻌﻪ‪:‬‬‫ﺷﻮﻗﯽ إﻟﯽ اﻟﮑﻌﺒﮥ اﻟﻐﺮاﻗﺪ ازدادا ﻓﺎﺳﺘﻌﻤﻞ اﻟﻘﻠﺺ اﻟﻮﺧﺎدة اﻟّﺰادا‬‫و اﺳﺘﺄذن اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻤﻨﻌﺎم زﯾﺪ ﻋﻠﯽ و اﺳﺘﻮدع اﻟﱠﻠﻪ أﺻﺤﺎﺑﺎ و أوﻻدا‬‫ﭼﻮن اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺴـﻠﻄﺎن رﺳـﯿﺪ ﺑﺮ ﻃﺮواش )ﻃﺮازش‪ .‬ظ( ﻧﻮﺷﺖ‪ :‬إّن ﻫﺬا ﺷـﯽء ﻻ ﯾﻨﻄﻖ ﺑﻪ ﻟﺴﺎﻧﯽ و ﻻ ﯾﺠﺮي ﺑﻪ ﻗﻠﻤﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﮐﺎﻧﺖ اﻟﯿﻤﻦ‬‫ﻋﻤﯿﺎء و اﺳـﺘﻨﺎرت ﻓﮑﯿﻒ ﯾﻤﮑﻦ أن ﺗﺘﻘـّﺪم و أﻧﺖ ﺗﻌﻠﻢ أّن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻗﺪ أﺣﯿﺎ ﺑﮏ أ ﮐﺎن )ﻣﺎ ﮐﺎن‪ .‬ظ( ﻣﯿﺘﺎ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺒﺎﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﮏ إﻟّﺎ ﻣﺎ‬‫وﻫﺒﺘﻨﺎ ﺑﻘّﯿﮥ ﻫﺬا اﻟﻌﻤﺮ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺎ ﻣﺠﺪ اﻟّﺪﯾﻦ؛ ﯾﻤﯿﻨﺎ ﺑﺎّرة‪ ،‬إﻧّﯽ أري ﻓﺮاق اﻟّﺪﻧﯿﺎ و ﻧﻌﯿﻤﻬﺎ و ﻻ ﻓﺮاﻗﮏ أﻧﺖ اﻟﯿﻤﻦ و أﻫﻠﻪ! اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬ﻓﺎﺳـﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫او را ﺷـﻌﺮ ﺟّﯿﺪ و ﻧﺜﺮ أﻋﻠﯽ ﺳﺖ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻻﺳـﺘﺤﻀﺎر ﺑﻮد ﺑﺮاي ﻣﺴﺘﺤﺴـﻨﺎت ﺷﻌﺮ و ﺣﮑﺎﯾﺎت و ﺧّﻄﯽ ﺟّﯿﺪ ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺖ ﻣﯽﻧﮕﺎﺷﺖ ﺣﺎﻓﻈﻪاش‬‫ﺑﺴـﯿﺎر ﺑﻮد ﻣﯽﮔﻔﺖ‪ :‬ﮔـﺎﻫﯽ ﺧﻮاب ﻧﮑﺮدم ﺗـﺎ آﻧﮑﻪ دو ﺻـﺪ ﺳـﻄﺮ ﯾـﺎد ﻧﻨﻤﻮدم‪ ،‬و او را ﺧﺎﻧﻪ ﺑﻮد ﺑﻤّﮑﻪ ﻣﻌّﻈﻤﻪ ﺑﺮ ﺟﺒﻞ ﺻـﻔﺎ ﮐﻪ اﺷـﺮف‬‫ﻣﻠـﮏ ﯾﻤﻦ ﺑﻄﻮر ﻣـﺪرﺳﻪ ﺑﺮاي او در آﻧﺠـﺎ ﺑﻨـﺎ ﮐﺮده ﺑﻮد و در آن ﺧﺎﻧﻪ ﺻﺎﺣﺒﻪ وي ﻣﯽﻣﺎﻧـﺪ و ﺑﺮاي او ﻣﺪّرﺳـﯿﻦ و ﻃﻠﺒﻪ ﻣﻘّﺮر ﺑﻮدﻧـﺪ و‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﻣﻨـّﻮره ﺧـﺎﻧﻪ داﺷﺖ و ﺧﺎﻧﻬـﺎي او در ﻣﻨﯽ و ﺟﺰران ﻫﻢ ﺑـﻮد‪ ،‬و ﺑﺴـﺘﺎﻧﯽ در ﻃـﺎﺋﻒ‪ ،‬وي آﺧﺮ ﮐﺴـﯽ ﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮد از‬‫رؤﺳﺎي ﻋﻠﻢ آﻧﺎﻧﮑﻪ ﻣﻨﻔﺮد ﺑﻮد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪540 :‬‬‫ﻫﺮ ﯾﮏ از آﻧﻬﺎ ﺑﻔّﻨﯽ و ﻋﻠﻤﯽ و ﮐﻤﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻓﺎﺋﻖ ﺑﻮد در آن ﺑﺮ أﻗﺮان و ﻣﻌﺎﺻـﺮﯾﻦ ﺧﻮد‪ ،‬وﻓﺎﺗﺶ در زﺑﯿﺪ ﺷﺐ ﺑﺴـﺘﻢ ﺷّﻮال ﺳﻨﻪ ﺳﺒﻊ ﻋﺸﺮة‬‫و ﺛﻤﺎن ﻣﺎﺋـﮥ اﺗّﻔﺎق اﻓﺘﺎده در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻣﺘﻤّﺘﻊ ﺑﻮد ﺑﺴـﻤﻊ و ﺑﺼـﺮ و ﺣﻮاّس ﺧﻮد و ﺗﺠﺎوز ﮐﺮده ﺑﻮد از ﻧﻮد ﺳﺎل و ﻣﺪﻓﻮن ﮔﺸﺖ در ﺗﺮﺑﺖ‬‫ﺷﯿﺦ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺟﺒﺮﺗﯽ‪ .‬ﻓﯿﺮوزآﺑﺎد‪ -‬ﺑﮑﺴﺮ ﻓﺎ و ﺳﮑﻮن ﯾﺎء و ﺿّﻢ را‪ -‬ﺑﻠﺪهاﯾﺴﺖ در ﻓﺎرس‪ ،‬ذﮐﺮه اﻟّﺴﻤﻌﺎﻧّﯽ ﻓﯽ »اﻷﻧﺴﺎب«‪ .‬و ﻏﯿﺮ او ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﺑﻔﺘﺢ ﻓﺎﺳﺖ‪ ،‬ﮐﺬا ﻓﯽ »اﻟّﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ« ﻟﻠﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ و »اﻟّﻀﻮء اﻟّﻠﺎﻣﻊ« ﻟﻠﺤﺎﻓﻆ اﻟّﺴﺨﺎوي‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 69‬از ‪306‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻔﯿﺮوزآﺑﺎدي ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻘﺎﻣﻮس‪ ،‬ﺣﺒﺮﻫﻢ اﻟﻤﺤﺮز ﻟﻠﻤﺠﺪ اﻟﻤﻨﯿﻊ اﻟﻤﺤﺮوس‪ ،‬اﻟّﺬي دان ﻟﻔﻀـﻠﻪ ﻣﻨﻬﻢ ﮐّﻞ راﺋﺲ و ﻣﺮءوس‪ ،‬و‬‫أذﻋﻦ ﻟﻨﺒﻠﻪ ﻣﻨﻬﻢ ﮐـﻞ ﺳـﺎﺋﺲ و ﻣﺴﻮس‪ ،‬ﻗـﺪ روي ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻤﺤﺒﻮب اﻟﻤـﺄﻧﻮس‪ ،‬اﻟﻤﻨﻀـﺮ ﻣﻦ رﯾـﺎض اﻟﻬـﺪي و اﻟّﺮﺷﺎد ﮐّﻞ ﻧﺎﺑﺖ و‬‫ﻣﻐﺮوس‪ ،‬ﻓﻼـ ﯾﺮﺗـﺎب ﻓﯿﻪ إﻟّـﺎ اﻷـﺧﻠﻒ اﻷﻓﯿﻦ اﻟﻤﻐﻤﻮس‪ ،‬و ﻻ ﯾﺸّﮏ ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ اﻷﺗﻌﺶ اﻟﻤﺸﻮم اﻟﻤﻨﺤﻮس‪ ،‬و ﻻ ﯾﻤﺎري ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺗﻌﺎﻣﯽ ﻋﻦ‬‫اﻟﻤﺸﺎﻫـﺪ اﻟﻤﻌـﺎﺋﻦ اﻟﻤﺮﺋّﯽ اﻟﻤﺤﺴﻮس‪ ،‬و ﻻـ ﯾﺮاوغ ﻋﻨﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻋّﻀﻪ ﻣﻦ اﻟﺤﺠﺎج ﻧﺎب ﺿـﺮوس‪ ،‬و ﻻ ﯾﺠﺤـﺪه إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺷـﺨﺼﻪ ﻣﻌﮑﻮس‪ ،‬و‬‫ﺟﺴﻤﻪ ﻣﺮﮐﻮس‪ ،‬و ﺣﻈﻪ ﻣﻨﺤﻮس‪ ،‬و ﺟّﺪه ﻣﺘﻌﻮس‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﮑﺮه إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻗﻠﺒﻪ ﻣﻨﮑﻮس‪ ،‬و ﻋﻘﻠﻪ ﻣﺄﻟﻮس‪ ،‬و ﻓﻬﻤﻪ ﻣﻄﻤﻮس‪ ،‬و رأﯾﻪ ﻣﺪروس‪.‬‬‫‪ -133‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺤﺎﻓﻈﯽ اﻟﺒﺨﺎري اﻟﻨﻘﺸﺒﻨﺪي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺨﻮاﺟﻪ ﭘﺎرﺳﺎ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻓﺼﻞ اﻟﺨﻄﺎب« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺎل اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻹﻣﺎم اﻟﻌﺎرف اﻟﻮﻟّﯽ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﮑﯿﻢ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي ﻗﺪس‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ روﺣﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »ﻧﻮادر اﻻﺻﻮل ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ أﺧﺒﺎر اﻟّﺮﺳﻮل« ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﯽ اﻷﺻﻞ اﻟﻤﻮﻓﯽ ﺧﻤﺴﯿﻦ‪:‬‬‫ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﻧﺼـﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻮّﺷﺎء‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ح )ﺣّﺪﺛﻨﺎ‪ .‬ظ( زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻷﻧﻤﺎﻃﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﯽ ﺣّﺠﺘﻪ ﯾﻮم ﻋﺮﻓﮥ و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﺘﻪ اﻟﻘﺼﻮاء ﯾﺨﻄﺐ‬‫ﻓﺴﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺎ اّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﻧﺼﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪541 :‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﻣﻌﺮوف ﺑﻦ ﺧّﺮﺑﻮذ اﻟﻤّﮑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﻄﻔﯿﻞ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ واﺛﻠﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ اﻟﻐﻔﺎري‪ ،‬رﺿﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﺻـﺪر رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﺧﻄﺐ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻪ ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻪ ﻟﻢ‬‫ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒّﯽ إﻟّـﺎ ﻣﺜـﻞ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟّـﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒـﻞ و إﻧّﯽ أﻇّﻦ أن ﯾﻮﺷﮏ أن ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ‪ ،‬و إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬و إﻧّﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ‬‫ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿـﻒ ﺗﺨﻠﻔـﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤـﺎ‪ ،‬اﻟّﺜﻘـﻞ اﻷـﮐﺒﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟـّﻞ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ و ﻃﺮﻓﻪ‬‫ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴﮑﻮا و ﻻ ﺗﻀّﻠﻮا و ﺗﺒّﺪﻟﻮا و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺈﻧّﯽ ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﻓﺼﻞ اﻟﺨﻄﺎب« ﻧﻘﻼ ﻋﻦ »ﺟﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻗﺎل زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﻗﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯿﻨﺎ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء ﯾﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋّﺰ و ﺟـّﻞ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و وﻋـﻆ و ذّﮐﺮ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬أﻻ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك‬‫ﻓﯿﮑﻢ ﺛﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻓﯿﻪ اﻟﻬﺪي و اﻟّﻨﻮر‪ ،‬ﻓﺨﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ‪ .‬ﻓﺤّﺚ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ ﺛﻢ ﻗﺎل‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬و أﻫـﻞ ﺑﯿـﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أﺧﺮﺟﻪ ﻣﺴـﻠﻢ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ‪ .‬ﻗـﺎل زﯾﺪ‬‫رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه آل ﻋﻠّﯽ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋّﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ .‬ﻗﯿﻞ‬‫ﻟﺰﯾﺪ‪ :‬أ ﻟﯿﺲ ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻟﮑﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ أﺻﻠﻪ و ﻋﺼﺒﺘﻪ اﻟّﺬﯾﻦ ﺣﺮﻣﻮا اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪ .‬ﮐﺬا أﺧﺮﺟﻪ ﻣﺴﻠﻢ‬‫رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ‪.‬‬
‫و ﺧﻮاﺟﻪ ﭘﺎرﺳﺎ از ﻣﻌﺎرﯾﻒ ﻋﺮﻓﺎي ﻣﻮّﺣـ ﺪﯾﻦ و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﮐﻤﻼي ﻣﻨّﻘـ ﺪﯾﻦ ﺳـّﻨّﯿﻪ ﺑﻮده‪ ،‬در ﺻـﺪر ﻧﺴـﺨﻪ ﺣﺎﺿـﺮه از »أرﺑﻌﯿﻦ رﺗﻨﯿﻪ« ﺗﺨﺮﯾﺞ‬‫ﻫﻤﯿﻦ ﺧﻮاﺟﻪ ﭘﺎرﺳـﺎ ﻣـﺬﮐﻮرﺳﺖ‪] :‬ﻗـﺎل اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻹﻣـﺎم‪ ،‬ﻣﺤﯿﯽ اﻟّﻠﯿﺎﻟﯽ‪ ،‬ﻣﻨّﻮر اﻷّﯾﺎم‪ ،‬ﺑﻘـّﯿ ﮥ اﻟﺤّﻔﺎظ ﻣﺪاﺋـﺢ و ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﭘﺎرﺳـﺎ‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻓﺼﻞ اﻟﺨﻄﺎب اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬ﺳﺎﻟﮏ اﻟّﻄﺮﯾﻘﮥ اﻟﻤﺜﻠﯽ داﻋﯽ اﻟﺨﻠﻖ إﻟﯽ ﺣﻘﯿﻘﮥ اﻟﮑﻠﻤﮥ اﻟﻌﻠﯿﺎء‪ ،‬إﻣﺎم اﻟّﺰﻣﺎن‪ ،‬ﻣﺤﺮم أﺳـﺮار اﻟﻘﺮآن‪ ،‬إﻟﯽ‬‫آﺧﺮ أﻟﻘﺎﺑﻪ و اﻻﻟﻘﺎب ﺗﻘﻊ دون ﺟﻨﺎﺑﻪ‪ ،‬ﺑﻞ ﺗﺘﺤّﻠﯽ ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪542 :‬‬‫ﺟﻼل اﻟﺤّﻖ و اﻟّﺪﯾﻦ‪ ،‬أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺤﺎﻓﻈﯽ اﻟﺒﺨﺎري اﻟـّﺴ ﺮﻏﯽ‪ ،‬ﺟﺰاه اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﻨﺎ و ﻋﻦ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﺧﯿﺮ ﺟﺰاﺋﻪ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 70‬از ‪306‬‬‫و ﻻ ﺣّﺮﻣﻨﺎ ﻣﻦ ﻟﻘﺎﺋﻪ‪ :‬ﻫﺬه أرﺑﻌﻮن ﺣﺪﯾﺜﺎ ﮐﺎﻣﻠﮥ ﻟﻤﺤﺎﺳﻦ اﻷﻋﻤﺎل و اﻷﺧﻼق ﺷﺎﻣﻠﮥ‪ ،‬اﻧﺘﺨﺒﺖ ﻣﻦ اﻟﻤﻨﺘﺨﺒﺎت ﻣﻦ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟّﺮﺗﻨّﯿﺎت إﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺟﺎﻣﯽ در »ﻧﻔﺤﺎت اﻻﻧﺲ« ﮔﻔﺘﻪ‪] [1] :‬ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﭘﺎرﺳﺎ‪ ،‬ﻗﺪس ﺳّﺮه‪ .‬ﻧﺎم اﯾﺸﺎن ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺨﺎرﯾﺴﺖ‪ ،‬ﻗـّﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺳـّﺮه‪ ،‬اﯾﺸﺎن ﻧﯿﺰ از ﮐﺒﺎر أﺻـﺤﺎب ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﺰركاﻧﺪ‪ ،‬ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺳـّﺮه‪ ،‬و ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﺰرك در ﺣّﻖ‬‫اﯾﺸـﺎن ﻓﺮﻣﻮدهاﻧـﺪ و ﺑﺤﻀﻮر أﺻـﺤﺎب ﺧﻮد ﺑـﺎ اﯾﺸـﺎن ﺧﻄـﺎب ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﮐﻪ ﺣّﻘﯽ و إﻣـﺎﻣﺘﯽ ﮐﻪ از ﺧﻠﻔـﺎء ﺧﻮاﺟﮕـﺎن ﻗـﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ‬‫أﺳـﺮارﻫﻢ ﺑـﺎﯾﻦ ﺿـﻌﯿﻒ رﺳـﯿﺪه اﺳﺖ و آﻧﭽﻪ درﯾﻦ راه ﮐﺴﺐ ﮐﺮده اﺳﺖ آن اﻣـﺎﻧﺖ ﺑﺸـﻤﺎ ﺳﭙﺮدﯾﻢ ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ ﺑﺮادر دﯾﻨﯽ ﻣﻮﻻﻧـﺎ ﻋﺎرف‬‫ﺳﭙﺮده ﻗﺒﻮل ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ ﮐﺮد و آن أﻣﺎﻧﺖ را ﺑﺨﻠﻖ ﺣّﻖ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ رﺳﺎﻧﯿﺪ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﺗﻮاﺿﻊ ﻧﻤﻮدﻧﺪ و ﻗﺒﻮل ﮐﺮدﻧﺪ و در ﻣﺮض أﺧﯿﺮ‬‫در ﻏﯿﺒﺖ اﯾﺸﺎن در ﺣﻀﻮر ]‪ [1‬ﺗﺬﮐﺮ ﻻزم‪ :‬ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﻔﺎﺧﺮي ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺷـﺮح ﺣﺎل ﺑﻨﻈﺮ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﻣﯽرﺳﺪ ﻋﯿﻨﺎ ﺣﮑﻢ ﻣﻨﺎﻗﺒﯽ را‬‫دارد ﮐﻪ در ﺳـﺎﯾﺮ ﺗﺮاﺟﻢ اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﻣﺸﺎﻫـﺪه ﻣﯽﺷﻮد و اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ آﻧﻬـﺎ را در وﺻﻒ ﺑﺰرﮔﺎن ﻗﻮم ﺧﻮد ﺗﻠﻔﯿﻖ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ .‬ﻗﺼـﺪ ﻣﺆﻟﻒ‬‫ﻋﻼـﻣﻪ از آوردن اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﻄـﺎﻟﺐ ﮐﻪ ﺳـﺮاﭘﺎ اﻏﺮاق و ﮔﺰاﻓﻪﮔﻮﺋﯽ در ﺣﻖ زﻋﻤـﺎي ﺗﺴـﻨﻦ و ﺗﺼﻮف اﺳﺖ ﻫﻤﺎﻧـﺎ اﺛﺒـﺎت ﻣﻘﺼﻮد و ﻣﺮام‬‫ﺧﻮد و ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻏـﺎﺋﯽ از ﻧﻮﺷـﺘﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺘـﺎﺑﯽ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻋﻈﻤﺖ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﻨـﺪﮔﺎن ﻣﻨﺼﻒ درﯾﺎﺑﻨـﺪ ﮐﻪ اﺷﺨﺎﺻـﯽ رواﯾﺖ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﮐﺮده و در ﮐﺘﺐ ﺧﻮد ﻧﻘـﻞ ﻧﻤﻮدهاﻧـﺪ ﮐﻪ در ﻧﻈﺮ ﻋﻠﻤـﺎي ﻗﻮم ﺧﻮد در اﻋﻼ درﺟـﮥ وﺛﺎﻗﺖ و ﺟﻼﻟﺖ ﺑﻮده آﻧﻬﺎ را ﺻﺎﺣﺐ‬‫ﮐﺮاﻣﺎت و ﺧﻮارق ﻋﺎدات داﻧﻨﺪ و ﺑﭽﻨﯿﻦ ﻋﺒﺎرات و ﮐﻠﻤﺎت ﺳـﺘﺎﯾﻨﺪ و ﺑﺰرگ اﻧﮕﺎرﻧﺪ‪ .‬و ﻧﻘﻞ اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻏﺮﯾﺒﻪ ﮐﻪ ﺟﺰ أﻫﻞ ﺳـﻨﺖ‬‫و أﺻـﺤﺎب ﻃﺮﯾﻘﺖ آن ﻫـﺎ را ﺑـﺎور ﻧﺘﻮاﻧﻨـﺪ ﮐﺮد؛ ﻣﻼـزﻣﻪ ﻧـﺪارد ﺑـﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺆﻟﻒ ﻋﻼﻣﻪ‪ ،‬أﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻘﺎﻣﻪ‪ ،‬ﺧﻮد ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ اﻋﺘﻤﺎدي ﺑﺮ اﯾﻦ‬‫ﻣﻄﺎﻟﺐ داﺷﺘﻪ اﻋﺘﻘﺎد ﺑﺼﺤﺖ آﻧﻬﺎ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺑـﺎري‪ ،‬ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺴـﺎن ﮐﻪ در ﻧﺰد اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ و أﺻـﺤﺎب ﻃﺮﯾﻘﺖ داراي آن ﻫﻤﻪ ﻣﻨـﺎﻗﺐ و ﻣﻨﺎﺻﺐ و ﻣﺤﺎﻣـﺪ و ﻣﻔﺎﺧﺮ ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ از روي‬‫ﮐﻤﺎل ﻋﻘﯿﺪت‪ ،‬ﺑﻨﻘﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬اﻗﺪام ﻧﻤﻮده ﺑﺮ ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﺼﻤﺖ و ﻃﻬﺎرت ﺷﻬﺎدت داده‪ .‬و اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺎ ﺷﻬﺪت ﺑﻪ‬‫اﻻﻋﺪاء‪» .‬م«‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪543 :‬‬‫أﺻـﺤﺎب و أﺣﺒﺎب در ﺣّﻖ اﯾﺸﺎن ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ :‬ﻣﻘﺼﻮد از ﻇﻬﻮر ﻣﺎ وﺟﻮد اوﺳﺖ‪ ،‬او را ﺑﻬﺮ دو ﻃﺮﯾﻖ ﺟﺬﺑﻪ و ﺳـﻠﻮك ﺗﺮﺑﯿﺖ ﮐﺮدهام‪ ،‬اﮔﺮ‬‫ﻣﺸﻐﻮل ﻣﯽﺷﻮد ﺟﻬﺎﻧﯽ ازو ﻣﻨّﻮر ﻣﯽﺷﻮد! و در ﻣﺤّﻠﯽ دﯾﮕﺮ ﺻﻔﺖ ﺑﺮخ ﺑﻨﻈﺮ ﻣﻮﻫﺒﺖ او را ﮐﺮاﻣﺖ ﮐﺮدﻧﺪ و ﻗّﺼﻪ ﺑﺮخ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ در‬‫ﮐﺘﺎب »ﻗﻮت اﻟﻘﻠﻮب« ﻣـﺬﮐﻮرﺳﺖ‪ .‬و در ﻣﺤﻠّﯽ دﯾﮕﺮ ﺑﻨﻈﺮ ﻣﻮﻫﺒﺖ او را ﻧﻔﺲ ﺑﺨﺸـﯿﺪﻧﺪ ﺗﺎ ﻫﺮ ﭼﻪ ﮔﻮﯾﺪ آن ﺷﻮد و در ﻣﺤﻠّﯽ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬‫ﻫﺮ ﭼﻪ او ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ آن ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﺤﮑﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ‬‫»إّن ﻣﻦ ﻋﺒﺎد اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﻟﻮ أﻗﺴﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻷﺑّﺮه«‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ ﺑﮕﻮ او ﻧﻤﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ .‬و در ﻣﺤّﻠﯽ دﯾﮕﺮ او را ﺗﻠﻘﯿﻦ ذﮐﺮ ﺧﻔﯿﻪ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧـﺪ و او را إﺟـﺎزت دادﻧـﺪ ﺑﻌﻤـﻞ ﺑﺮ ﻣﻮﺟﺐ آﻧﭽﻪ داﻧـﺪ از‬‫دﻗﺎﺋﻖ و ﺣﻘﺎﺋﻖ آداب ﻃﺮﯾﻘﺖ و ﺗﻌﻠﯿﻢ آن‪ .‬إﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟّﺘﺸـﺮﯾﻔﺎت اﻟّﺘﯽ ﻻ ﺗﻌّﺪ و ﻻ ﺗﺤﺼﯽ‪ .‬و ﭼﻮن در ﻣﺤّﺮم ﺳﻨﻪ اﺛﻨﯿﻦ و ﻋﺸﺮﯾﻦ‬‫و ﺛﻤﺎن ﻣﺎﺋﮥ ﺑﻪ ﻧّﯿﺖ ﻃﻮاف ﺑﯿﺖ اﻟﺤﺮام و زﯾﺎرت ﻧﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺼ ﻠﻮة و اﻟّﺴـ ﻼم از ﺑﺨﺎرا ﺑﯿﺮون آﻣﺪﻧﺪ و از راه ﻧﺴﻒ ﺑﭽﻐﺎﻧﯿﺎن و ﺗﺮﻧﺪ و ﺑﻠﺦ‬‫و ﻫﺮاة ﺑﻘﺼﺪ درﯾﺎﻓﺖ ﻣﺰارات ﻣﺘﺒّﺮﮐﻪ روان ﺷﺪﻧﺪ و ﻫﻤﻪ ﺟﺎ ﺳﺎدات و ﻣﺸﺎﯾﺦ و ﻋﻠﻤﺎء ﻣﻘﺪم ﺷﺮﯾﻒ اﯾﺸﺎن را ﻣﻐﺘﻨﻢ ﺷﻤﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫و ﺑﺎﮐﺮام و اﻋﺰاز ﺗﻤﺎم ﺗﻠّﻘﯽ ﻧﻤﻮدﻧـﺪ؛ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻣﯽآﯾﺪ ﮐﻪ ﭼﻮن از وﻻﯾﺖ ﺟﺎم ﻣﯽﮔﺬﺷـﺘﻨﺪ و ﺑﻘﯿﺎس ﭼﻨﺎن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ در أواﺧﺮ ﺟﻤﺎدي‬‫اﻻوﻟﯽ ﯾﺎ أواﺋﻞ ﺟﻤﺎدي اﻻﺧﺮي ﺑﻮده ﺑﺎﺷـﺪ از ﺳﺎل ﻣـﺬﮐﻮر؛ ﭘـﺪر اﯾﻦ ﻓﻘﯿﺮ ﺑﺎ ﺟﻤﻌﯽ ﮐﺜﯿﺮ از ﻧﯿﺎزﻣﻨـﺪان و ﻣﺨﻠﺼﺎن ﺑﻘﺼﺪ زﯾﺎرت اﯾﺸﺎن‬‫ﺑﯿﺮون آﻣـﺪه ﺑﻮدﻧـﺪ و ﻫﻨﻮز ﻋﻤﺮ ﻣﻦ ﭘﻨـﺞ ﺳـﺎل ﺗﻤـﺎم ﻧﻪ ﺷـﺪه ﺑﻮد ﯾﮑﯽ از ﻣﺘﻌﻠّﻘﺎن را ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻣﺮا ﺑﺮ دوش ﮔﺮﻓﺘﻪ ﭘﯿﺶ ﻣﺤّﻔﻪ ﻣﺤﻔﻮف‬‫ﺑـﺄﻧﻮار اﯾﺸﺎن داﺷﺖ‪ ،‬اﻟﺘﻔﺎت ﻧﻤﻮدﻧـﺪ و ﯾﮏ ﺳـﯿﺮ ﻧﺒﺎت ﮐﺮﻣﺎﻧﯽ ﻋﻨﺎﯾﺖ ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ و ﺗﺎ اﻣﺮوز از آن ﺷـﺼﺖ و دو ﺳﺎل ﺳﺖ ﻫﻨﻮز ﺻـﻔﺎي‬‫ﻃﻠﻌﺖ ﻣﻨّﻮر اﯾﺸﺎن در ﭼﺸﻢ ﻣﻨﺴﺖ و ﻟـّﺬت دﯾـﺪار ﻣﺒﺎرك اﯾﺸﺎن در دل ﻣﻦ‪ ،‬و ﻫﻤﺎﻧﺎ ﮐﻪ راﺑﻄﻪ اﺧﻼص و اﻋﺘﻘﺎد و ارادت و ﻣﺤّﺒﺘﯽ ﮐﻪ‬‫اﯾﻦ ﻓﻘﯿﺮ را ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﺨﺎﻧـﺪان ﺧﻮاﺟﮕﺎن ﻗـﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أرواﺣﻬﻢ واﻗﻊ اﺳﺖ ﺑﺒﺮﮐﺖ ﻧﻈﺮ اﯾﺸﺎن ﺑﻮده ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و اﻣﯿـﺪوارم ﮐﻪ ﺑﯿﻤﻦ ﻫﻤﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 71‬از ‪306‬‬‫راﺑﻄﻪ در زﻣﺮه ﻣﺤّﺒﺎن و ﻣﺨﻠﺼﺎن اﯾﺸﺎن ﻣﺤﺸﻮر ﮔﺮدم‪ ،‬ﺑﻤّﻨﻪ وﺟﻮده‪.‬‬‫و ﭼﻮن ﺑﻪ ﻧﯿﺸﺎﭘﻮر رﺳـﯿﺪﻧﺪ ﺑﻮاﺳـﻄﻪ ﺣﺮارت ﻫﻮا و ﺧﻮف راه در ﻣﯿﺎن أﺻﺤﺎب ﺳﺨﻦ ﻣﯽﮔﺬﺷﺘﻪ اﺳﺖ و ﻓﯽ اﻟﺠﻤﻠﻪ ﻓﺘﻮري ﺑﻌﺰﯾﻤﺘﻬﺎ راه‬‫ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮده اﺳﺖ و دﯾﻮان ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪544 :‬‬‫را ﻗّﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺳّﺮه ﺑﻔﺎل ﮔﺸﺎدهاﻧﺪ اﯾﻦ أﺑﯿﺎت ﺑﺮ آﻣﺪه‪:‬‬‫روﯾﺪ أي ﻋﺎﺷﻘﺎن ﺣﻖ ﺑﺎﻗﺒﺎل أﺑﺪ ﻣﻠﺤﻖ روان ﺑﺎﺷﯿﺪ ﻫﻤﭽﻮن ﻣﻪ ﺑﺴﻮي ﺑﺮج ﻣﺴﻌﻮدي‬‫ﻣﺒـﺎرك ﺑﺎدﺗـﺎن اﯾﻦ ره ﺑﺘﻮﻓﯿﻖ و أﻣﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﺮ ﺟﺎي ﺑﻬﺮ ﺷـﻬﺮي ﺑﻬﺮ دﺷﺘﯽ ﮐﻪ ﭘﯿﻤﻮدي از آﻧﺠﺎ اﯾﻦ ﻣﮑﺘﻮب ﺑﺒﺨﺎري ﻓﺮﺳـﺘﺎدهاﻧﺪ‪ :‬ﺑﺎﺳـﻤﻪ‬‫ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪ اﯾﻦ ﻣﮑﺘﻮب در روزي ﮐﻪ ﺑﯿﺮون آﻣﺪه ﺑﻮد از ﻧﯿﺸﺎﺑﻮر ﺣﻤّﯿﺖ و ﺳﺎﺋﺮ ﺑﻼد اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ﻋﻦ اﻹﻓﺎدات و اﻟﻤﺨﺎﻓﺎت و آن‬‫روز ﯾﺎزدﻫﻢ ﺑﻮد از ﺟﻤﺎدي اﻻﺧﺮي ﺳـﻨﻪ اﺛﻨﯿﻦ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ و ﺛﻤﺎن ﻣﺎﺋﮥ در ﺣﺎل ﺻـّﺤﺖ و ﺳﻼﻣﺖ و رﻓﺎﻫﯿﺖ و وﺛﻮق ﺗﻤﺎم ﺑﻔﻀﻞ و ﮐﺮم‬‫إﻟﻬﯽ ﺟّﻞ ذﮐﺮه و ﻗﻮت ﻗﻠﺐ و ﻗّﻮت ﯾﻘﯿﻦ ﺑﻔﯿﺾ و ﻓﻀﻞ ﻧﺎﻣﺘﻨﺎﻫﯽ ﺑﺤﮑﻢ اﺷﺎرت و ﺑﺸﺎرت‬‫»ﮐﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﺘﻔﺄل و ﻻ ﯾﺘﻄّﯿﺮ«‬‫و ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬ﻟﻢ ﯾﺒﻖ ﺑﻌﺪي ﻣﻦ اﻟّﻨﺒّﻮة إﻟّﺎ اﻟﻤﺒّﺸﺮات ﯾﺮاﻫﺎ اﻟﻤﺆﻣﻦ أو ﺗﺮي ﻟﻪ‪.‬‬‫و ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﻣّﺘﻔﻖ ﻋﻠﯽ ﺻّﺤﺘﻪ‪ .‬ﺷﻌﺮ‪:‬‬‫ﯾﺎ ﻧﺒّﯽ اﻟﻬﺪي ﺣﺪﯾﺜﮏ ﻋﻮﻧﯽ اﻋﺘﺼﺎﻣﯽ ﺑﺒﺎﺑﮏ و اﻟﺘﺠﺎﺋﯽ‬‫و ﭼﻮن در ﮐﻨﻒ ﺻـﺤﺖ و ﻋﺎﻓﯿﺖ و ﺳـﻼﻣﺖ و رﻓﺎﻫﯿﺖ ﺑﻤّﮑﮥ ﻣﺤﺘﺮﻣﻪ رﺳﯿﺪهاﻧﺪ و أرﮐﺎن ﺣّﺞ ﺗﻤﺎم ﮔﺰاردهاﻧﺪ اﯾﺸﺎن را ﻣﺮﺿﯽ ﻋﺎرض‬‫ﺷـﺪه اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﻃﻮاف وداع در ﻋﻤﺎري ﮐﺮدهاﻧـﺪ و از آﻧﺠﺎ ﻣﺘﻮّﺟﻪ ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ و در راه أﺻـﺤﺎب را ﻃﻠﺒﯿﺪه و اﻣﻼ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‬‫»ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﯿﻢ‪ .‬ﺟﺎﺋﻨﯽ ﺳّﯿﺪ اﻟﻄﺎﺋﻔﮥ اﻟﺠﻨﯿﺪ ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺳّﺮه ﻓﯽ ﺿﺤﻮة ﯾﻮم اﻟّﺴﺒﺖ اﻟّﺘﺎﺳﻊ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤّﺠﮥ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و‬‫ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺛﻤﺎن ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻋﻨﺪ اﻧﺼﺮاﻓﻨﺎ ﻣﻦ ﻣﮑﮥ اﻟﻤﺒﺎرﮐﮥ‪ ،‬زادﻫﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺗﮑﺮﯾﻤﺎ و ﺑﺮﮐﺎت‪ ،‬و ﻧﺤﻦ ﻧﺴﯿﺮ ﻣﻊ اﻟّﺮﮐﺐ و أﻧﺎ ﺑﯿﻦ اﻟّﻨﻮم و اﻟﯿﻘﻈﮥ‬‫ﻓﻘﺎل رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ زﯾﺎرﺗﻪ و ﺑﺸﺎرﺗﻪ‪ :‬اﻟﻘﺼﺪ ﻣﻘﺒﻮل‪ .‬ﻓﺤﻔﻈﺖ ﻫﺬه اﻟﮑﻠﻤﮥ و ﺳـﺮرت ﺑﻬﺎ ﺛّﻢ اﺳﺘﯿﻘﻈﺖ ﻣﻦ اﻟﺤﺎﻟﮥ اﻟﻮاﻗﻌﮥ ﺑﯿﻦ اﻟّﻨﻮم و‬‫اﻟﯿﻘﻈـﮥ‪ ،‬و اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ« و ﺑﻌﺪ از آن ﮐﻠﻤﺎت دﯾﮕﺮ ﻫﻢ ﺑﻌﺒﺎرت ﻋﺮﺑﯽ اﻣﻼ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺟﻤﻠﻪ آن اﯾﻦ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ‬‫ﮐﻠﻤﻪ واﺣﺪ ﮐﻪ از ﺳّﯿﺪ اﻟﻄﺎﺋﻔﻪ ﻗﺪس ﺳّﺮه واﻗﻊ ﺷﺪ ﮐﻠﻤﻪ اﯾﺴﺖ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﺎّﻣﻪ و ﺑﺸﺎرﺗﯽ ﺳﺖ ﺷﺎﻣﻠﻪ ﻋﺎّﻣﻪ ﻣﺎ را و أوﻻد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪545 :‬‬‫ﻣـﺎ را و أﺻـﺤﺎب و أﺣﺒـﺎب ﺣﺎﺿـﺮ و ﻏﺎﺋﺐ ﻣﺎ را‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻗﺼـﺪ ﻣﺎدرﯾﻦ ﻣﺸﺎﻋﺮ ﻋﻈﺎم و أدﻋﯿﻪ ﮐﻪ ﮐﺮده ﺷـﺪ ﺑﻬﺮ ﻣﻮﻗﻒ و ﻣﻘﺎم ﻣﺼﺎﻟﺢ‬‫دﯾﻨﯽ و دﻧﯿﻮي ﻫﻤﻪ آن ﺑﻮد‪ ،‬و آن ﻗﺼـﺪ ﺑﻤﻘﺘﻀﺎي اﯾﻦ ﺑﺸﺎرت ﻣﻘﺮون ﺑﻘﺒﻮل ﺷﺪه‪ ،‬و اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ ﺣﻤﺪا ﻃّﯿﺒﺎ ﻣﺒﺎرﮐﺎ ﯾﻮاﻓﯽ ﻧﻌﻤﻪ و‬‫ﯾﮑﺎﻓﯽ ﻣﺰﯾﺪه‪ .‬و روز ﭼﻬﺎر ﺷـﻨﺒﻪ ﺑﺴﺖ و ﺳﻮم ذي اﻟﺤّﺠﻪ ﺑﻤﺪﯾﻨﻪ رﺳﯿﺪهاﻧﺪ و از ﺣﻀﺮت رﺳﺎﻟﺖ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺑﺸﺎرتﻫﺎ ﯾﺎﻓﺘﻪ و‬‫آن ﻣﺴّﻮده اﻣﻼ را ﻃﻠﺒﯿﺪﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺮ آن زﯾﺎدت ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﯿﻦﻫﺎﺳﺖ و زﯾﺎدت ﻧﻨﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ در روز ﭘﻨﺠﺸﻨﺒﻪ‬‫ﺑﺠﻮار رﺣﻤﺖ ﺣّﻖ ﭘﯿﻮﺳﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺷﻤﺲ اﻟّﺪﯾﻦ ﻓﻨﺎري روﻣﯽ و أﻫﻞ ﻣﺪﯾﻨﻪ و ﻗﺎﻓﻠﻪ ﺑﺮ اﯾﺸﺎن ﻧﻤﺎز ﮔﺰاردهاﻧﺪ و ﺷﺐ ﺟﻤﻌﻪ در آن ﻣﻨﺰل‬‫ﻣﺒـﺎرك ﻧﺰول ﻓﺮﻣﻮدهاﻧـﺪ در ﺟﻮار ﻗّﺒﻪ ﺷـﺮﯾﻒ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋّﺒﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ دﻓﻦ ﮐﺮدهاﻧـﺪ و ﺧـﺪﻣﺖ ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟﺨﻮاﻓﯽ‬‫رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ از ﻣﺼـﺮ ﺳـﻨﮏ ﺳﻔﯿﺪ ﺗﺮاﺷﯿﺪه آورده اﺳﺖ و ﻟﻮح ﻗﺒﺮ اﯾﺸﺎن ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﺑﺂن از ﺳﺎﺋﺮ ﻗﺒﻮر ﻣﻤﺘﺎزﺳﺖ‪ .‬ﯾﮑﯽ از ﺛﻘﺎت ﮐﻪ از‬‫ﻣﺨﺼﻮﺻـﺎن وﻟـﺪ ﺑﺰرﮔﻮار اﯾﺸﺎن ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﺮﻫﺎن اﻟـّﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻧﺼـﺮ ﭘﺎرﺳﺎ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ ﭼﻨﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧـﺪﻣﺖ ﺑﺮﻫﺎن‬‫اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻧﺼﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ در آن وﻗﺖ ﮐﻪ ﺧﺪﻣﺖ واﻟﺪ ﻣﻦ ﻓﻮت ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ ﺑﺮ ﺑﺎﻟﯿﻦ اﯾﺸﺎن ﺣﺎﺿﺮ ﻧﺒﻮدم ﭼﻮن ﺣﺎﺿﺮ ﺷﺪم روي‬‫ﻣﺒﺎرك اﯾﺸﺎن را ﮔﺸﺎدم ﺗﺎ ﻧﻈﺮي ﮐﻨﻢ ﭼﺸﻢ ﺑﮕﺸﺎدﻧـﺪ و ﺗﺒّﺴﻢ ﻧﻤﻮدﻧـﺪ‪ ،‬ﻗﻠﻖ و اﺿـﻄﺮاب ﻣﻦ زﯾﺎدت ﺷﺪ ﺑﭙﺎﯾﺎن ﭘﺎي اﯾﺸﺎن آﻣﺪم و روي‬‫ﺧﻮد ﺑﺮ ﮐﻒ ﭘﺎي اﯾﺸﺎن ﻧﻬﺎدم ﭘﺎي ﺧﻮد را ﺑﺎﻻ ﮐﺸـﯿﺪﻧﺪ ﭼﻮن ﺧﺒﺮ اﯾﺸﺎن ﮐﻪ در ﻣﺪﯾﻨﻪ رﺳﻮل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدﻧﺪ ﺑﺒﻌﻀﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 72‬از ‪306‬‬‫از أﮐﺎﺑﺮ ﻋﺠﻢ رﺳـﯿﺪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ‪ :‬ﻫﻤﺎﻧﺠﺎ ﺑﺎزﯾـﺪ ﮐﻪ از آﻧﺠﺎ ﻧﺎزﯾـﺪ! ﯾﮑﯽ از ﻣﺮﯾﺪان و ﻣﻌﺘﻘﺪان ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ‬‫ﭼﻮن ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﻗـّﺪس ﺳـﺮه ﻋﺰﯾﻤﺖ ﺣﺠﺎز ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ در وﻗﺖ وداع ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺧﻮاﺟﻪ ﺷـﻤﺎ رﻓﺘﯿﺪ! ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ رﻓﺘﯿﻢ و رﻓﺘﯿﻢ‪ ،‬و از‬‫أﻧﻔﺎس ﻣﺘﺒّﺮﮐﻪ اﯾﺸﺎﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﯿﮑﯽ از أﺻـﺤﺎب ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﯾﻦ ﻓﻘﯿﺮ داﺋﻤﺎ ﻧﮕﺮان أﺣﻮال ﻇﺎﻫﺮي و ﺑﺎﻃﻨﯽ ﺷﻤﺎ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و ﻋﻠﯽ‬‫اﻟّﺪوام ﺑﻪ ﻧﺴـﺒﺖ آن ﺑﺮادر ﻣﻨﺘﻈﺮ ﻧﻈﺮات ﺑﯽﻋّﻠﺖ اﻟﻬﯽ ﻣﯽﺑﻮد‪ .‬ﺳّﯿﺪ اﻟﻄﺎﺋﻔﻪ ﺟﻨﯿﺪ ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ روﺣﻪ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪ :‬إن ﺑﺪت ﻋﯿﻦ ﻣﻦ‬‫اﻟﮑﺮام أﻟﺤﻘﺖ اﻟﻠّﺎﺣﻘﯿﻦ ﺑﺎﻟّﺴﺎﺑﻘﯿﻦ‪ .‬و ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ أﺻﻞ ﻣﻌﺘﺒﺮﺳﺖ ﻧﺰد ﮐﺒﺮاء دﯾﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪546 :‬‬‫ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أرواﺣﻬﻢ أﺟﻤﻌﯿﻦ آﻧﮑﻪ ﮐﻮﺷﺶ را ﻣﮕﺬار و ﺑﺨﺸﺶ را ﭼﺸﻢ ﻣﯽدار ﺣﻀﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺎ را ﻗّﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺳّﺮه ﺳﺆال‬‫ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻃﺮﯾﻘﺖ ﺑﭽﻪ ﺗﻮان درﯾﺎﻓﺖ؟‬‫ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ ﺑﺘﺸـّﺮع‪ ،‬و دﯾﮕﺮ ﺑﻌـﺪ اﻟﻤﺤﺎﻓﻈـﮥ ﻋﻠﯽ اﻷـﻣﺮ اﻟﻮﺳﻂ ﻓﯽ اﻟﻄﻌﺎم ﻻ ﻓﻮق اﻟّﺸـ ﺒﻊ و ﻻ اﻟﺠﻮع اﻟﻤﻔﺮط‪ ،‬در ﺗﻘﻠﯿﻞ ﻣﻨﺎم‪ :‬ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻖ‬‫اﻋﺘﺪال اﻟﻤﺰاج ﮐﻮﺷـﯿﺪن ﻋﻠﯽ اﻟﺨﺼﻮص إﺣﯿﺎء ﺑﯿﻦ اﻟﻌﺸﺎﺋﯿﻦ و ﻗﺒﻞ اﻟـّﺼ ﺒﺢ ﺑﺤﯿﺚ ﻻ ﯾّﻄﻠﻊ ﻋﻠﯿﻪ أﺣﺪ‪ ،‬ﺑﺘﻮّﺟﻪ در ﺧﻮد رﻓﺘﻦ و ﻧﻔﯽ ﺧﻮاﻃﺮ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺨﺼﻮص ﺧﺎﻃﺮ ﺗﻤّﻨﯽ ﺑﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﺣﺎل و ﻣﺎﺿـﯽ و اﺳـﺘﻘﺒﺎل ﻧﯿﮏ ﻣﺆﺛّﺮﺳﺖ ﻓﯽ رﻓﻊ اﻟﺤﺠﺐ ﻋﻦ اﻟﻘﻠﺐ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ‪ :‬إذا ﺳـﮑﺖ اﻟّﻠﺴﺎن‬‫ﻋﻦ ﻓﻀﻮل اﻟﮑﻼم ﻧﻄﻖ اﻟﻘﻠﺐ ﻣﻊ اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ‪ ،‬و إذا ﻧﻄﻖ اﻟّﻠﺴﺎن ﺳـﮑﺖ اﻟﻘﻠﺐ‪ ،‬و اﻟـّﺼ ﻤﺖ ﻋﻠﯽ ﻗﺴﻤﯿﻦ ﺻﻤﺖ ﺑﺎﻟّﻠﺴﺎن و ﺻﻤﺖ ﺑﺎﻟﻘﻠﺐ‬‫ﻋﻦ ﺧﻮاﻃﺮ اﻷﮐﻮان‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﺻـﻤﺖ ﻟﺴﺎﻧﻪ و ﻟﻢ ﯾﺼـﻤﺖ ﻗﻠﺒﻪ ﺧّﻒ وزره‪ ،‬و ﻣﻦ ﺻﻤﺖ ﻟﺴﺎﻧﻪ و ﻗﻠﺒﻪ ﻇﻬﺮ ﻟﻪ ﺳّﺮه و ﺗﺠﻠّﯽ ﻟﻪ رﺑّﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ‪ ،‬و‬‫ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺼـﻤﺖ ﺑﻠﺴﺎﻧﻪ و ﻻ ﺑﻘﻠﺒﻪ ﮐﺎن ﻣﻤﻠﮑﺘﻪ ﻟﻠﺸـﯿﻄﺎن و ﺳﺨﺮة ﻟﻪ‪ .‬أﻋﺎذﻧﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺻﻤﺖ ﻗﻠﺒﻪ و ﻟﻢ ﯾﺼﻤﺖ ﺑﻠﺴﺎﻧﻪ ﻓﻬﻮ ﻧﺎﻃﻖ‬‫ﺑﻠﺴﺎن اﻟﺤﮑﻤﮥ ﺳﺎﮐﺖ ﻋﻦ ﻓﻀﻮل اﻟﮑﻼم‪ ،‬رزﻗﻨﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ذﻟﮏ ﺑﻔﻀﻠﻪ و ﮐﺮﻣﻪ ‪.‬‬
‫و ﻣﻼ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺎﺷـﻔﯽ در »رﺷﺤﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﭘﺎرﺳﺎ‪ ،‬ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺳّﺮه‪ .‬اﯾﺸﺎن ﺧﻠﯿﻔﻪ دّوم ﺣﻀﺮت ﺧﻮاﺟﻪاﻧﺪ‪،‬‬‫أﻋﻠﻢ و أورع زﻣﺎن و ﺗـﺬﮐﺮه ﺧﺎﻧـﺪان ﺧﻮاﺟﮕﺎن ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أرواﺣﻬﻢ ﺑﻮدهاﻧﺪ در ﻣﺒﺎدي أﺣﻮال ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﭘﺎرﺳـﺎ‬‫آﻏﺎز ﻣﻼزﻣﺖ ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﮐﺮدهاﻧﺪ روزي در أﺛﻨﺎء ﻣﺠﺎﻫﺪات و رﯾﺎﺿﺎت ﺑﺪر ﺧﺎﻧﻪ ﺣﻀﺮت ﺧﻮاﺟﻪ آﻣﺪه ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﯿﺮون در ﻣﻨﺘﻈﺮ‬‫اﯾﺴـﺘﺎده‪ ،‬اﺗﻔﺎﻗـﺎ ﮐﻨﯿﺰﮐﯽ از ﺧﺎدﻣـﺎن ﺣﻀـﺮت ﺧـﻮاﺟﻪ از ﺑﯿﺮون در آﻣـﺪه ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ از وي ﭘﺮﺳـﯿﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺑﯿﺮون ﮐﯿﺴﺖ؟ وي‬‫ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺟﻮاﻧﯽ اﺳﺖ ﭘﺎرﺳﺎ ﮐﻪ ﺑﺮ در ﻣﻨﺘﻈﺮ اﯾﺴـﺘﺎده ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﯿﺮون آﻣﺪهاﻧﺪ و ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ را دﯾﺪه ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ‪ :‬ﺷـﻤﺎ ﭘﺎرﺳـﺎ‬‫ﺑﻮدهاﯾﺪ؟ از آن روز ﺑﺎز ﮐﻪ اﯾﻦ ﻟﻔﻆ ﺑﺮ زﺑﺎن ﻣﺒﺎرك اﯾﺸﺎن ﮔﺬﺷـﺘﻪ در أﻟﺴـﻨﻪ و أﻓﻮاه اﻓﺘﺎده و ﺧﺪﻣﺖ ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﺎﯾﻦ ﻟﻘﺐ ﻣﺸـﻬﻮر‬‫ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬ﺧﺪﻣﺖ ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﻗﺪس ﺳﺮه در ﻧﻮﺑﺖ ﺛﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﻬﺎء اﻟﺪﯾﻦ ﻗّﺪس ﺳّﺮه ﺑﺴﻔﺮ ﺣﺠﺎز رﻓﺘﻪاﻧﺪ در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪547 :‬‬‫ﻣﻼزﻣﺖ ﺑﻮدهاﻧﺪ ﻣﯽﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﺰرك در ﺑﺎدﯾﻪ ﺣﺠﺎز ﻣﺨﻠﺺ را ﺑﻤﺮاﻗﺒﻪ أﻣﺮ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ و ﺑﻤﺤﺎﻓﻈﺖ ﺻﻮرت اﯾﺸﺎن در‬‫ﺧﺰﯾﻨﻪ ﺧﯿﺎل ﻧﯿﺰ اﻣﺮ ﮐﺮدﻧﺪ و ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻃﺮﯾﻖ او ﺟﺬﺑﻪ اﺳﺖ و ﺻﻔﺖ او ﻣﯿﺎن ﺟﻤﺎل و ﺟﻼل ﺳﺖ و ﺗﻠﻘﯿﻦ ذﮐﺮ ﻧﯿﺰ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ و ﮐﯿﻔّﯿﺎت‬‫را ﺣﻮاﻟﻪ ﺑﻌﻠﻢ او ﮐﺮدﻧﺪ و آن ﻣﺨﻠﺺ را ﻋﻠﯽ اﻟّﺪوام ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﺼﻔﺖ ﻟﻄﻒ إﻟﻬﯽ و دﯾﺪ ﻓﻀﻞ و ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از ﺟﺰاي ﻋﻤﻞ أﻣﺮ ﻣﯽﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‬‫و ﺑﺂﻧﮑﻪ از ﻗﻮل و ﻓﻌﻞ آﻧﭽﻪ ﻣﯽﮔـﺬرد آن را در درﯾﺎي ﻧﯿﺴﺘﯽ ﻣﯽﺑﺎﯾـﺪ اﻧﺪاﺧﺘﻦ و ﺳـﺮ رﺷـﺘﻪ و ﻧﺪﯾﺪ ﻗﺼﻮر را ﻧﯿﮏ ﻧﮕﺎﻫﺪاﺷـﺘﻦ‪ .‬و ﻫﻢ‬‫ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ در ﺣّﻖ آن ﻣﺨﻠﺺ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ او ﻣﺮادﺳﺖ ﮔﺎﻫﯽ ﺑﺎﻣﺮاد ﺑﺼﻔﺖ ﻣﺮﯾﺪي ﺑﺠﻬﺖ ﺗﺮﺑﯿﺖ او ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و در ﻣﺒﺎدي‬‫ﮐﻪ آن ﻣﺨﻠﺺ را ﺑﺴـﺨﻦ أﻣﺮ ﮐﺮدﻧـﺪ روزي در راﻫﯽ آن ﻣﺨﻠﺺ در ﭘﯿﺶ اﯾﺸﺎن ﻣﯽرﻓﺖ اﯾﺸﺎن در وي ﻧﻈﺮ ﮐﺮدﻧـﺪ و روي ﺑﺄﺻـﺤﺎب‬‫آوردﻧﺪ و ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﺎﺿـﺮان ﻣﺠﻠﺲ او ﻫﺮ ﻓﺮدي ﺑﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﺣﺎل ﺧﻮد از وي ﺳـﺨﻦ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﻨﯿﺪ و در ﺑﻌﻀﯽ ﻣﺤﻠّﻬﺎ آن ﻣﺨﻠﺺ را‬‫ﺑﻨﻈﺮ ﻣﻮﻫﺒﺖ ﻧﻔﺲ ﺑﺨﺸﯿﺪﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﻬﺮ ﮐﻪ ﮔﻮﯾﺪ ﻣﺆﺛﺮ اﻓﺘﺪ و ﻫﺮ ﭼﻪ ﮔﻮﯾﺪ آن ﺷﻮد‪ .‬و در ﻣﺤّﻠﯽ دﯾﮕﺮ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﭼﻪ او ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﺣّﻖ‬‫ﺳﺒﺤـﺎﻧﻪ آن ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ ﺑﮕﻮي او ﻧﻤﯽﮔﻮﯾـﺪ و در ﻣﺤّﻠﯽ دﯾﮕﺮ آن ﻣﺨﻠﺺ را ﺻـﻔﺖ ﺑﺮخ أﺳﻮد ﺑﻨﻈﺮ ﻣﻮﻫﺒﺖ ﮐﺮاﻣﺖ ﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬و‬‫ﺑﺮخ أﺳـﻮد ﺑﻨـﺪه درم ﺧﺮﯾـﺪه ﺳـﯿﺎهﭼﺮده ﺑـﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ در زﻣـﺎن ﻣﻮﺳـﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺮ درﮔـﺎه ﺣﻖ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ و ﺗﻌـﺎﻟﯽ درﺟﻪ ﻣﻘﺒﻮﻟﯽ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 73‬از ‪306‬‬‫ﻣﺤﺒـﻮﺑﯽ داﺷـﺘﻪ اﺳـﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪاﻧـﺪ ﮐﻪ ﺑﺮخ در ﺑﻨﯽ اﺳـﺮاﺋﯿﻞ ﻗﺮﯾﻨﻪ )ﻗﺮﯾﻦ‪ .‬ظ( اوﯾﺲ ﻗﺮﻧﯽ ﺑـﻮده اﺳﺖ در ﻣﯿـﺎن اﯾﻦ اّﻣﺖ‪ .‬ﺣﻀـﺮت اﯾﺸـﺎن‬‫ﻣﯽﻓﺮﻣﻮدهاﻧـﺪ ﮐﻪ ﺟﻤـﺎﻋﺘﯽ از ﮐﺒﺮاي ﻣﺘﻘـّﺪﻣﯿﻦ ﮐﻪ ﺑﯿﻮاﺳـﻄﻪ زﺑـﺎن أﻣﻮر ﺣﻘﯿﻘﺖ از ﯾﮑـﺪﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﻣﺠـﺎﻟﺴﺖ ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯽﮐﺮدهاﻧـﺪ اﯾﺸـﺎن را‬‫»ﺑﺮﺧﯿﺎن« ﻣﯽﮔﻔﺘﻪاﻧـﺪ‪ ،‬و ﺟﻤﻌﯽ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از ﻇﻬﻮر دﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪي ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺮﯾﻦ وﺻﻒاﻧﺪ اﯾﺸﺎن را »اوﯾﺴـﯿﺎن« ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ .‬و‬‫ﻫﻢ ﺧﺪﻣﺖ ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﭘﺎرﺳﺎ ﻗﺪس ﺳـّﺮه ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ در راه ﺣﺠﺎز در ﻣﺮﺿـﯽ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﺰرك را واﻗﻊ ﺷﺪه ﺑﻮد وﺻﺎﯾﺎ‬‫ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ و در آن أﺛﻨﺎ آن ﻣﺨﻠﺺ را ﺑﺤﻀﻮر أﺻﺤﺎب ﺧﻄﺎب ﮐﺮدﻧﺪ و ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ :‬ﺣّﻘﯽ و أﻣﺎﻧﺘﯽ ﮐﻪ از ﺧﻠﻔﺎي ﺧﺎﻧﺪان ﺧﻮاﺟﮕﺎن ﻗﺪس‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أرواﺣﻬﻢ ﺑﺎﯾﻦ ﺿﻌﯿﻒ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ و آﻧﭽﻪ درﯾﻦ راه ﮐﺴﺐ ﮐﺮده اﺳﺖ آن أﻣﺎﻧﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪548 :‬‬‫را ﺑﺸـﻤﺎ ﺳﭙﺮدﯾﻢ‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ ﺑﺮادر دﯾﻨﯽ ﻣﻮﻻﻧـﺎ ﻋﺎرف ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺮﺣﻤﻪ ﺳﭙﺮده ﺑﻮدﻧـﺪ ﻗﺒﻮل ﻣﯽﺑﺎﯾـﺪ ﮐﺮد و آن أﻣﺎﻧﺖ را ﺑﺨﻠﻖ ﺧـﺪاي ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ‬‫رﺳﺎﻧﯿﺪن‪ ،‬آن ﻣﺨﻠﺺ ﺗﻮاﺿﻊ ﮐﺮد و ﻗﺒﻮل ﻧﻤﻮد و ﭼﻮن از ﺳـﻔﺮ ﺣﺠﺎز ﻣﺮاﺟﻌﺖ ﻧﻤﻮدﻧﺪ ﺑﺮ ﺳـﺮ ﺟﻤﻊ در ﺣﻀﻮر أﺻﺤﺎب آن ﻣﺨﻠﺺ را‬‫ﻧﻈﺮ ﻣﻮﻫﺒﺖ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ و ﻣﮑّﺮر ﮔﻔﺘﻨﺪ ﮐﻪ آﻧﭽﻪ داﺷﺘﯿﻢ ﺑﺘﻤﺎم رﺑﻮدي! و ﺑﻌﺪ از آن ﺑﺂن ﻣﺨﻠﺺ روز ﺑﺮوز ﻧﻈﺮ ﻋﻨﺎﯾﺖ زﯾﺎده ﻣﯽﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ؛ و‬‫وﻗﺘﯽ دﯾﮕﺮ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ آﻧﭽﻪ ﻣﻮﻻﻧـﺎ ﻋـﺎرف در ﺣّﻖ او ﮔﻔﺖ ﻣـﺎ ﻧﯿﺰ ﻫﻤـﺎن ﻣﯽﮔﻮﺋﯿﻢ و ﺑﺮ آﻧﯿﻢ‪ ،‬أّﻣـﺎ ﻇﻬﻮر آن ﻣﻮﻗﻮف اﺧﺘﯿﺎر ﻣﺎ ﻧﯿﺴﺖ‪،‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﭼﻮن ﻣﺎ ﺳﻔﺮ آﺧﺮت اﺧﺘﯿﺎر ﮐﻨﯿﻢ آن ﻣﻌﻨﯽ ﺑﻈﻬﻮر ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ‪ ،‬و در آﺧﺮ ﺣﯿﺎت ﻣﯽﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﻧﺴﺒﺖ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﺎﻃﻨﯽ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮدﯾﻢ‬‫و اﺷﺎرت ﮐﺮده ﻫﺮ آﺋﯿﻨﻪ ﻇﻬﻮر ﺧﻮاﻫـﺪ ﮐﺮد و أﻣﺎ ﺧﺮﺳـﻨﮕﯽ ﺑﺮ ﺳـﺮ راه اﺳﺖ ﺗﺎ آن ﺑﺮﺧﯿﺰد‪ .‬و ﻫﻢ ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﭘﺎرﺳﺎ ﻗﺪس‬‫ﺳّﺮه ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﺰرك در آﺧﺮ ﺣﯿﺎت در ﻏﯿﺒﺖ آن ﻣﺨﻠﺺ در ﺣّﻖ آن ﻣﺨﻠﺺ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ از وي ﻧﺮﻧﺠﯿﺪه‬‫اﯾﻢ از ﻫﺮ ﮐﺴـﯽ ﺳـﺒﺐ رﻧﺠﺶ در وﺟﻮد آﻣـﺪه اﺳﺖ و از وي ﻧﯽ‪ ،‬اﮔﺮ ﻧﻘـﺎري در ﻣﯿﺎن ﺑﻮده ﺑﺎﺷـﺪ آن از ﻃﺮف ﻣﻦ ﺑﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻨﺎﺑﺮ‬‫ﺣﮑﻤﺘﯽ و ﻣﺼـﻠﺤﺘﯽ ﻋﺎرض؛ ﭼﻨـﺪ روز ﺑﺎﻃﻦ ﺧﻮد را از وي ﺑﺎز ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﻢ‪ ،‬اﮐﻨﻮن ﺑﺎﻃﻦ ﻣﻦ ﺑﺎ وي ﺑﺘﻤﺎﻣﯽ راﺳﺖ ﺳﺖ و ﻣﻦ ﺑﺮ ﻫﻤﺎن‬‫ﻗـﻮﻟﻢ ﮐﻪ در ﺣّﻖ او در راه ﺣﺠـﺎز در ﺣﻀﻮر أﺻـﺤﺎب ﮔﻔﺘﻪام و اﮐﻨﻮن ﻧﯿﺰ اﮔﺮ او ﺣﺎﺿـﺮ ﺑﻮدي زﯾـﺎده از آن در ﺣّﻖ او ﮔﻔﺘﻤﯽ‪ ،‬و ﻧﻈﺮ‬‫ﺑﺴﯿﺎر در آن ﺣﺎل إﻇﻬﺎر ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ و ﺑﺴﯿﺎر ﯾﺎد ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬ﺑﯿﺖ‪:‬‬‫ﺑﺪﯾﻦ اﻣﯿﺪﻫﺎي ﺷﺎخ در ﺷﺎخ ﮐﺮﻣﻬﺎي ﺗﻮ ﻣﺎ را ﮐﺮد ﮔﺴﺘﺎخ‬‫و ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﺰرك در ﻣﺮﺿـﯽ اﺧﯿﺮ در ﻏﯿﺒﺖ آن ﻣﺨﻠﺺ در ﺣﻀﻮر أﺻﺤﺎب و أﺣﺒﺎب در ﺣّﻖ وي ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ‬‫ﻣﻘﺼـﻮد از وﺟـﻮد ﻣـﺎ ﻇﻬـﻮر اوﺳـﺖ‪ ،‬و او را ﺑﻬﺮ دو ﻃﺮﯾـﻖ ﺟـﺬﺑﻪ و ﺳـﻠﻮك ﺗﺮﺑﯿﺖ ﮐﺮدهاﯾﻢ‪ ،‬اﮔﺮ ﻣﺸـﻐﻮل ﻣﯽﺷـﻮد ﺟﻬـﺎﻧﯽ از و ﻣﻨـّﻮر‬‫ﻣﯽﮔﺮدد‪ .‬و ﺣﻀـﺮت اﯾﺸﺎن ﻣﯽﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻧﻘﻞ را ﺑﺮﯾﻨﻮﺟﻪ ﻧﯿﺰ ﺷـﻨﯿﺪهام ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﺰرك در ﺣّﻖ ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﭘﺎرﺳـﺎ‬‫ﻗّﺪس ﺳّﺮﻫﻤﺎ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮد از وﺟﻮد ﻣﺎ ﻇﻬﻮر ﻣﺤّﻤﺪﺳﺖ؛ ﻣﯽﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﺘﻀّﻤﻦ اﯾﻬﺎﻣﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺧﺪﻣﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪549 :‬‬‫ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﭘﺎرﺳﺎ ﻗـّﺪس ﺳـّﺮه در ﻣﺮض أﺧﯿﺮ ﻣﻮت ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﺰرك ﻗـﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺳـﺮه را ﻣﻼزﻣﺖ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﯽﮐﺮدهاﻧﺪ و‬‫ﺑﺎﻣـﺪاد و ﺷـﺒﺎﻧﮕﺎه ﺑﺨـﺪﻣﺖ ﻣﯽرﺳـﯿﺪه‪ ،‬روزي أﻟﻄﺎف ﺑﺴـﯿﺎر ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ دو ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﺷـﻤﺎ را اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﻣﻼزﻣﺖ ﺣﺎﺟﺖ ﻧﯿﺴﺖ روزي‬‫ﺑﻌﻀـﯽ از أﺣﻔﺎد ﺣﻀﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﭘﺎرﺳﺎ ﻗّﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺳّﺮه در ﻣﺤّﻠﻪ ﺧﻮاﺟﻪ ﮐﻔﺸﯿﺮ در ﺳﻤﺮﻗﻨﺪ ﺑﻤﻼزﻣﺖ ﺣﻀﺮت اﯾﺸﺎن آﻣﺪه‬‫ﺑﻮدﻧـﺪ آن ﺣﻀـﺮت ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﺎﯾﺸـﺎن اﻟﺘﻔﺎت ﺑﺴـﯿﺎر ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ و در ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﻮﻗﯿﺮ اﯾﺸﺎن اﻓﺰودﻧـﺪ و در أﺛﻨﺎي ﺻـﺤﺒﺖ ﮔﻔﺘﻨـﺪ ﮐﻪ ﻋﺰﯾﺰي‬‫ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﻬـﺎء اﻟـﺪﯾﻦ را ﻗـّﺪس ﺳـّﺮه ﺑﻌـﺪ از اﻧﺘﻘـﺎل اﯾﺸـﺎن ﺑﺨﻮاب دﯾـﺪه و از اﯾﺸﺎن ﭘﺮﺳـﯿﺪه ﮐﻪ ﭼﻪ ﻋﻤﻞ ﮐﻨﯿﻢ ﺗﺎ ﻧﺠﺎت ﯾﺎﺑﯿﻢ؟‬‫ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ :‬ﺑﺂن ﻋﻤﻞ ﻣﺸﻐﻮل ﺑﺎﺷﯿﺪ ﮐﻪ در ﻧﻔﺲ اﺧﯿﺮ ﻣﺸﻐﻮل ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﭼﮕﻮﻧﻪ در ﻧﻔﺲ أﺧﯿﺮ ﺑﻬﻤﮕﯽ ﺧﻮد ﺑﺠﻨﺎب ﺣّﻖ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ‬‫ﺣﺎﺿﺮ و آﮔﺎه ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ ﺑﻮد ﻫﻤﯿﺸﻪ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺑﺎﺷﯿﺪ‪ .‬ﺑﻌﺪ از آن ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﭘﺎرﺳﺎ ﻗّﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺳّﺮه ﺟّﺪ ﺑﺰرﮔﻮار ﺷﻤﺎ‬‫ﺑﺮ وﺟﻬﯽ ﺑﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ روزي ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﻬﺎء اﻟّﺪﯾﻦ ﻗّﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ روﺣﻪ ﺑﮑﻨﺎر ﺣﻮض ﺑﺎغ ﻣﺰار آﻣﺪه ﺑﻮدهاﻧﺪ دﯾﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن‬‫ﭘﺎﯾﻬﺎ در آب ﻧﻬﺎدهاﻧﺪ و ﺑﻤﺮاﻗﺒﻪ ﻣﺸـﻐﻮلاﻧﺪ و از ﺧﻮد ﻏﺎﺋﺐ‪ ،‬ﺣﻀﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﻓﯽ اﻟﺤﺎل ﻓﻮﻃﻪ ﺑﺴﺘﻪاﻧﺪ و ﺑﺂب درآﻣﺪه روي ﻣﺒﺎرك ﺧﻮد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 74‬از ‪306‬‬‫را ﺑﺮ ﭘﺸﺖ ﭘﺎي اﯾﺸﺎن ﻧﻬﺎده ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ :‬إﻟﻬﯽ ﺑﺤﺮﻣﺖ اﯾﻦ ﭘﺎﯾﻬﺎ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺑﻬﺎء اﻟﺪﯾﻦ رﺣﻤﺖ ﮐﻦ! ﺣﻀـﺮت اﯾﺸﺎن ﺑﻌﺪ ازﯾﻦ ﺳﺨﻦ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬‫ﻣﻦ ﻧﻤﯽداﻧﻢ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﭘﺎرﺳﺎ ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ روﺣﻪ ﻏﯿﺮ از آن ﻋﻤﻞ ﮐﻪ در ﻧﻔﺲ أﺧﯿﺮ ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ ﮐﺮد ﭼﻪ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﺮده‬‫ﺑﺎﺷـﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﻦ درﺟﻪ رﺳـﯿﺪهاﻧﺪ؟! ﻣﻦ ﺧﻮارق ﻋﺎداﺗﻪ‪ ،‬ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺳّﺮه‪ :‬اﮔﺮ ﭼﻪ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺣﻀﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﭘﺎرﺳﺎ ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺳّﺮه‬‫از آن زﯾـﺎده اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن را ﺑﺨﺮق ﻋﺎدت ﺳـﺘﺎﻧﯿﺪ ﯾﺎ ازﯾﺸﺎن ﮐﺮاﻣﺘﯽ ﺑﺎز ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬أّﻣﺎ ﭼﻮن دو ﺳﻪ ﻧﻘﻠﯽ از ﻋـﺪول و ﺛﻘﺎت اﯾﻦ ﺳﻠﺴـﻠﻪ‬‫ﺷﺮﯾﻔﻪ اﺳـﺘﻤﺎع اﻓﺘﺎده ﺑﻮد ﺑﺎﯾﺮاد آن ﮔﺴـﺘﺎﺧﯽ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﻌﻀﯽ ﻣﺨﺎدﯾﻢ ﻣﯽﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﭘﺎرﺳﺎ ﻗّﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺳّﺮه‬‫آﺛﺎر ﺗﺼـّﺮﻓﺎت ﺧﻮد را ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺑﻮاﺟﺒﯽ ﻣﯽﭘﻮﺷـﯿﺪهاﻧﺪ و در ﺳﺘﺮ و اﺧﻔﺎء آن ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻣﯽﮐﻮﺷـﯿﺪهاﻧﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﯾﮏ ﺑﺎر ﺑﺤﺴﺐ ﺿﺮورت‬‫ﺷّﻤﻪ إﻇﻬﺎر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪550 :‬‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ ﺑﻮاﺳـﻄﻪ آﻧﮑﻪ از اﺧﻔﺎء آن اﻫﺎﻧﺘﯽ ﺑﻤﺸﺎﯾﺦ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﺳﻨﺪ ﺣﺪﯾﺚ اﯾﺸﺎن ﻣﯽرﺳﯿﺪه و ﺻﻮرت اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﺑﺮ ﺳﺒﯿﻞ اﺟﻤﺎل آﻧﺴﺖ ﮐﻪ‬‫ﻗـﺪوة اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ ﺷـﯿﺦ ﺷـﻤﺲ اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺠﺰري ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺮﺣﻤﻪ در زﻣﺎن ﻣﺮزا اﻟﻎ ﺑﯿﮓ ﺑﺴـﻤﺮﻗﻨﺪ آﻣﺪه ﺑﻮدهاﻧﺪ و‬‫ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺼـﺤﯿﺢ ﺳـﻨﺪ ﻣﺤّﺪﺛﺎن ﻣﺎوراء اﻟّﻨﻬﺮ ﻣﺸﻐﻮﻟﯽ ﮐﺮده ﺑﻌﻀﯽ از أرﺑﺎب ﺣﺴﺪ و ﻏﺮض ﺑﺎﯾﺸﺎن ﻋﺮض ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﺧﻮاﺟﻪ‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﭘﺎرﺳﺎ در ﺑﺨﺎرا أﺣﺎدﯾﺚ ﺑﺴـﯿﺎر ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﺻـّﺤﺖ ﺳـﻨﺪ اﯾﺸﺎن ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ؛ اﮔﺮ ﺣﻀـﺮت ﺷﯿﺦ آن را ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ دور‬‫ﻧﺒﺎﺷـﺪ ﺷـﯿﺦ در ﻣﻘﺎم ﺗﺤﻘﯿﻖ آن ﺷﺪهاﻧـﺪ و ﻣﺮزا اﻟﻎ ﺑﯿﮓ را ﺑﺮ آن داﺷـﺘﻪ ﺗﺎ ﻗﺎﺻﺪي ﺑﻪ ﺑﺨﺎرا ﻓﺮﺳـﺘﺎدهاﻧﺪ و از ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ اﻟﺘﻤﺎس‬‫آﻣـﺪن ﮐﺮده‪ ،‬ﭘﺲ ﺷـﯿﺦ ﺑﺎ ﺧﻮاﺟﻪ ﻋﺼﺎم اﻟـّﺪﯾﻦ ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ اﻹﺳـﻼم ﺳـﻤﺮﻗﻨﺪ ﺑﻮده و ﺟﻤﯿﻊ أﻋﺎﻇﻢ داﻧﺸـﻤﻨﺪان وﻗﺖ ﻣﺠﻤﻌﯽ ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ و‬‫ﻣﺠﻠﺴـﯽ ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻋﺎﻟﯽ ﻣﺮﺗّﺐ ﺷﺪهاﺳﺖ و ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﺂن ﻣﺠﻠﺲ ﺣﺎﺿـﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬ﺷـﯿﺦ در آن ﻣﺠﻠﺲ ازﯾﺸﺎن اﻟﺘﻤﺎس ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ ﺗﺎ‬‫ﺣﺪﯾﺜﯽ ﺑﺎﺳـﻨﺎد ﺧﻮد رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﺷـﯿﺦ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ در ﺻـﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻫﯿﭻ ﺳـﺨﻦ ﻧﯿﺴﺖ اّﻣﺎ اﯾﻦ إﺳـﻨﺎد ﻧﺰد ﻣﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﺸﺪه‪.‬‬‫ازﯾﻦ ﺳـﺨﻦ ﺣﺴﻮدان ﺧﻮش دل ﺷﺪهاﻧـﺪ و ﺑﯿﮑﺪﮔﺮ ﺧﺒﺚ ﻋﯿﻦ ﮐﺮده؛ ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﻫﻤﺎن ﺣﺪﯾﺚ را از ﻃﺮﯾﻖ دﯾﮕﺮ إﺳـﻨﺎد ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪،‬‬‫ﺷﯿﺦ در آن إﺳـﻨﺎد ﻧﯿﺰ ﻫﻤﺎن ﺳـﺨﻦ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ درﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ إﺳﻨﺎد را ﮐﻪ ﺑﯿﺎن ﮐﻨﻨﺪ ﻣﺴﻤﻮع ﻧﺨﻮاﻫﺪ اﻓﺘﺎد ﻟﺤﻈﻪاي‬‫ﻣﺮاﻗﺐ ﺷﺪهاﻧﺪ و ﺳـﮑﻮت ﮐﺮده ﺑﻌﺪ از آن روي ﺑﺸـﯿﺦ آوردهاﻧﺪ و ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﺷـﻤﺎ ﻓﻼن ﻣﺴـﻨﺪ را از ﮐﺘﺐ أﻫﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺴـّﻠﻢ‬‫ﻣﯽدارﯾﺪ و أﺳﺎﻧﯿﺪ آن را ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻣﯽﺷـﻤﺎرﯾﺪ؟ ﺷـﯿﺦ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ آري أﺳﺎﻧﯿﺪ آن ﻫﻤﻪ ﻣﻌﺘﺒﺮ و ﻣﻌﺘﻤﺪﺳﺖ و در آن ﻫﯿﭻ ﮐﺲ از ﻣﺤّﻘﻘﺎن‬‫ﻓّﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺒﻬﻪ و دﻏـﺪﻏﻪ ﻧـﺪارد اﮔﺮ أﺳﺎﻧﯿـﺪ ﺧﺪﻣﺖ ﺷـﻤﺎ از آن ﻣﺴـﻨﺪ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺎ را در آن ﺳـﺨﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ روي‬‫ﺑﺤﻀﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﻋﺼﺎم اﻟّﺪﯾﻦ ﮐﺮدهاﻧﺪ و ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ در ﮐﺘﺎب ﺧﺎﻧﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﺷﻤﺎ در ﻓﻼن ﻃﺎق در زﯾﺮ ﻓﻼن و ﻓﻼن ﮐﺘﺎب اﯾﻦ ﻣﺴﻨﺪ ﮐﻪ‬‫ﻧﺎم ﺑﺮدﯾﻢ ﻗﻄﻌﺶ اﯾﻦ و ﺟﻠـﺪش ﭼﻨﯿﻦ ﻧﻬﺎده اﺳﺖ و در آن ﻣﺴـﻨﺪ ﺑﻌـﺪ از ﭼﻨـﺪ ورق در ﻓﻼن ﺻـﻔﺤﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎ اﯾﻦ أﺳﺎﻧﯿﺪ ﮐﻪ ﺑﯿﺎن‬‫ﮐﺮدﯾﻢ ﺑﺘﻔﺼﯿﻞ ﻣﺬﮐﻮر و ﻣﺴﻄﻮرﺳﺖ‪ ،‬ﻋﻨﺎﯾﺖ ﮐﺮده ﺷﺎﮔﺮدي را از ﺧﺪام ﻓﺮﺳﺘﯿﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪551 :‬‬‫ﺗـﺎ آن روز آن را ﺣﺎﺿـﺮ ﮔﺮداﻧـﺪ‪ ،‬ﺧﻮاﺟﻪ ﻋﺼﺎم اﻟـّﺪﯾﻦ ﻣﺘﺮّدد ﺑﻮدهاﻧـﺪ در آن ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺴـﻨﺪ در آﻧﺠﺎ ﻫﺴﺖ ﯾﺎ ﻧﯽ و أﻫﻞ ﻣﺠﻠﺲ ازﯾﻦ‬‫ﺳﺨﻦ ﺑﻐـﺎﯾﺖ ﻣﺘﻌّﺠﺐ و ﻣﺘﺄّﻣـﻞ و ﻣﺘﻔّﮑﺮ ﺷﺪهاﻧـﺪ ﭼﻪ ﺑﺮ ﻫﻤﮑﻨﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﺑﮑﺘﺎب ﺧﺎﻧﻪ ﺧﻮاﺟﻪ ﻋﺼﺎم‬‫اﻟّﺪﯾﻦ ﻧﺮﺳـﯿﺪه ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺧﻮاﺟﻪ ﮐﺴـﯽ را از ﻣﻼزﻣﺎن ﺧﺎّﺻﻪ ﺑﺘﻌﺠﯿﻞ ﺗﻤﺎم ﻓﺮﺳﺘﺎده ﺗﺎ آن ﻧﺸﺎﻧﻬﺎ را ﻣﻼﺣﻈﻪ ﮐﺮده اﮔﺮ ﯾﺎﺑﺪ ﺑﯿﺎرد‪ .‬آن‬‫ﮐﺲ رﻓﺘﻪ و ﻣﺴـﻨﺪ را ﺑﻬﻤﺎن ﺻـﻔﺖ ﮐﻪ ﻧﺸﺎن داده ﺑﻮدهاﻧـﺪ ﺑﺎز ﯾﺎﻓﺘﻪ و ﺑﻤﺠﻠﺲ آورده و آن ﺣﺪﯾﺚ در ﻫﻤﺎن ﺻـﻔﺤﻪ ﮐﻪ اﺷﺎرت ﮐﺮده‬‫ﺑﻮدهاﻧـﺪ ﺑـﺂن ﻃﺮق إﺳـﻨﺎد ﺑﯽﺗﻔﺎوت ﻣﺴـﻄﻮر ﺑﻮده‪ ،‬ﺧﺮوش از آن ﻣﺠﻠﺲ ﺑﺮﺧﺎﺳـﺘﻪ و ﺷـﯿﺦ ﺑﺎ ﺳﺎﺋﺮ ﻋﻠﻤﺎء؛ ﻋﻈﯿﻢ ﺣﯿﺮت زده ﺷﺪهاﻧـﺪ‪ ،‬و‬‫ﺗﺤّﯿﺮ و ﺗﻌّﺠﺐ ﺧﻮاﺟﻪ ﻋﺼﺎم اﻟّﺪﯾﻦ از دﯾﮕﺮان زﯾﺎده ﺑﻮده زﯾﺮا ﮐﻪ وي ﺑﯿﻘﯿﻦ ﻧﻤﯽداﻧﺴـﺘﻪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺴـﻨﺪ در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ اوﺳﺖ‪ ،‬و ﭼﻮن اﯾﻦ‬‫ﻗّﺼﻪ ﺑﻌﺮض ﻣﯿﺮزا اﻟﻎ ﺑﯿﮓ رﺳـﯿﺪه وي ﻧﯿﺰ از ﻃﻠﺒﯿﺪن ﺣﻀﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﺗﺸﻮﯾﺮ و اﻧﻔﻌﺎل ﯾﺎﻓﺘﻪ و اﯾﻦ ﺗﺼّﺮف ﮐﻪ از ﺣﻀﺮت ﺧﻮاﺟﻪ در آن‬‫ﻣﺠﻠﺲ واﻗﻊ ﺷـﺪه ﺳـﺒﺐ ﻣﺰﯾﺪ ﺷـﻬﺮت اﯾﺸﺎن ﮔﺸـﺘﻪ و أﻋﯿﺎن و أﮐﺎﺑﺮ زﻣﺎن را ﺑﺎﯾﺸﺎن ﻋﻘﯿﺪه دﯾﮕﺮ ﭘﯿﺪا ﺷﺪه‪ .‬ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﻧﯿﺴـﺘﺎﻧﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 75‬از ‪306‬‬‫رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻣﻼزم ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ و ﺑﺮادر رﺿﺎﻋﯽ و ﻫﻢ ﺳـﺒﻖ ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﺮﻫﺎن اﻟـّﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻧﺼـﺮ ﻗـّﺪس ﺳـّﺮه ﺑﻮده ﭼﻨﯿﻦ ﻓﺮﻣﻮده‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﻪ ﻣﯿﺮزا ﺧﻠﯿﻞ ﭘﺴـﺮ ﻣﯿﺮزا ﻣﯿﺮاﻧﺸﺎه ﮐﻪ ﻓﺮزﻧﺪ اﻣﯿﺮ ﺗﯿﻤﻮرﺳﺖ در ﺳـﻤﺮﻗﻨﺪ ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﻮد و ﻣﯿﺮزا ﺷﺎﻫﺮخ در ﺧﺮاﺳﺎن‬‫ﻣﯽﺑـﻮد‪ ،‬ﺣﻀـﺮت ﺧـﻮاﺟﻪ ﮔـﺎه ﮔـﺎه ﺑﺠﻬﺖ ﮐﻔـﺎﯾﺖ ﻣﻬّﻤـ ﺎت ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﺎن رﻗﻌﻪ ﺑﻤﯿﺮزا ﺷـﺎﻫﺮخ ﻣﯽﻧﻮﺷـﺘﻨﺪ ﻣﯿﺮزا ﺧﻠﯿـﻞ را از آن ﻧـﺎﺧﻮش‬‫ﻣﯽآﻣﺪه اﺳﺖ‪ ،‬آﺧﺮ ﺑﺴـﻌﺎﯾﺖ أﻫﻞ ﺣﺴﺪ ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻣﺘﺄﺛّﺮ و ﻣﺘﻐّﯿﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮐﺴـﯽ را ﺑﺒﺨﺎري ﭘﯿﺶ اﯾﺸﺎن ﻓﺮﺳﺘﺎده ﮐﻪ ﻋﻨﺎﯾﺖ ﮐﺮده‬‫ﺷﻤﺎ را ﺑﺠﺎﻧﺐ دﺷﺖ ﻗﻔﭽﺎق ﻣﯽﺑﺎﯾـﺪ رﻓﺖ ﺷﺎﯾـﺪ ﮐﻪ ﺟﻤﻌﯽ آﻧﺠﺎ ﺑﺒﺮﮐﺖ ﻗـﺪوم ﺷـﻤﺎ ﺷـﺮف اﺳـﻼم ﯾﺎﺑﻨـﺪ‪ .‬ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‬‫ﺧﻮش ﺑﺎﺷـﺪ أّول ﻣﺰارات را ﻃﻮاف ﮐﻨﯿﻢ ﺑﻌـﺪ از آن روﯾﻢ و ﻓﯽ اﻟﺤﺎل اﺳﭗ ﻃﭙﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ اﺳﭗ اﯾﺸﺎن‬‫را زﯾﻦ ﮐﺮدم و ﭘﯿﺶ آوردم ﻓﯽ اﻟﻔﻮر ﺳﻮار ﺷﺪﻧـﺪ و ﺑـﺎ ﺟﻤﻌﯽ از ﺧﺎدﻣـﺎن در ﻣﻼـزﻣﺖ اﯾﺸـﺎن روان ﺷـﺪﯾﻢ‪ ،‬أّول ﺑﻘﺼـﺮ ﻋﺎرﻓﺎن رﻓﺘﻨﺪ‬‫ﺑﻤﺰار ﺣﻀﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﺰرك ﻗّﺪس ﺳّﺮه ﭼﻮن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪552 :‬‬‫از ﻣﺰار ﺑﯿﺮون آﻣﺪﻧـﺪ آﺛـﺎر ﻫﯿﺒﺖ و ﻋﻈﻤﺖ از ﺑﺸـﺮه ﻣﺒـﺎرك اﯾﺸﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﺑﻮد از آﻧﺠﺎ ﺑﻪ ﺳﻮﺧﺎري رﻓﺘﻨـﺪ و زﻣﺎﻧﯽ ﺑﺮ ﺳـﺮ ﻗﺒﺮ ﺳـّﯿﺪ أﻣﯿﺮ‬‫ﮔﻼـل ﻋﻠﯿﻪ ﻟا ﺮﺣﻤـﮥ ﺗﻮّﻗﻒ ﻧﻤﻮدﻧـﺪ و ﭼﻮن از ﻣﺰار اﯾﺸـﺎن ﺑﯿﺮون آﻣﺪﻧـﺪ ﺗﺎزﯾﺎﻧﻪ ﺑﺮ اﺳﭗ زدﻧـﺪ و ﺑﺮ ﺑﺎﻻي ﭘﺸـﺘﻪ راﻧﺪﻧـﺪ و روي ﺑﺠﺎﻧﺐ‬‫ﺧﺮاﺳﺎن ﮐﺮده اﯾﻦ ﺑﯿﺖ را ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﯿﺖ‪:‬‬‫ﻫﻤﻪ را زﯾﺮ و زﺑﺮ ﮐﻦ ﻧﻪ زﺑﺮﻣﺎن و ﻧﻪ زﯾﺮ ﺗﺎ ﺑﺪاﻧﻨﺪ ﮐﻪ اﻣﺮوز درﯾﻦ ﻣﯿﺪان ﮐﯿﺴﺖ‬‫و از آﻧﺠﺎ ﺑﺎز ﺑﺒﺨﺎري آﻣﺪﻧـﺪ ﻫﻤﺎن ﻟﺤﻈﻪ ﻧﺸﺎن ﻣﯿﺮزا ﺷﺎﻫﺮخ ﺑﺮاي ﻣﯿﺮزا ﺧﻠﯿﻞ در رﺳـﯿﺪ ﻣﻀـﻤﻮن آﻧﮑﻪ اﯾﻨﮏ رﺳـﯿﺪﯾﻢ ﺑﺎﯾـﺪ ﮐﻪ ﺟﺎي‬‫ﺟﻨـﮓ ﻣﻘّﺮر ﺳـﺎزد‪ .‬ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ ﺗـﺎ آن ﻧﺸﺎن را در ﻣﺴـﺠﺪ ﺟﺎﻣﻊ ﺑﺮ ﺑﺎﻻي ﻣﻨﺒﺮ ﺧﻮاﻧﺪﻧـﺪ ﭘﺲ ﺑﺴـﻤﺮﻗﻨﺪ ﭘﯿﺶ ﻣﯿﺮزا ﺧﻠﯿﻞ‬‫ﻓﺮﺳـﺘﺎدﻧﺪ و ﻣﺮزا ﺷﺎﻫﺮخ از ﻋﻘﺐ آن ﻧﺸﺎن در رﺳﯿﺪ و ﻣﯿﺮزا ﺧﻠﯿﻞ را ﺑﻘﺘﻞ رﺳﺎﻧﯿﺪ‪ .‬در »ﻧﻔﺤﺎت اﻻﻧﺲ« ﻣﺬﮐﻮرﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از ﻣﺮﯾﺪان‬‫و ﻣﻌﺘﻘـﺪان ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﻮن ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ در ﻧﻮﺑﺖ أﺧﯿﺮ ﻋﺰﯾﻤﺖ ﺳـﻔﺮ ﺣﺠﺎز ﻣﯽﮐﺮدهاﻧـﺪ در وﻗﺖ وداع‬‫ﮔﻔﺘﻢ ﺧﻮاﺟﻪ ﺷﻤﺎ رﻓﺘﯿﺪ؟ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ رﻓﺘﯿﻢ و رﻓﺘﯿﻢ! آن ﺑﻮد ﮐﻪ در آن ﺳﻔﺮ وﻓﺎت ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﺧﺪﻣﺖ ﺧﻮاﺟﻪ أﺑﻮ ﻧﺼﺮ ﭘﺎرﺳﺎ ﻗّﺪس ﺳّﺮه در‬‫ﺳﻔﺮ ﺣﺠﺎز ﻫﻤﺮاه واﻟـﺪ ﺑﺰرﮔﻮار ﺧﻮد ﺑﻮدهاﻧﺪ ﻣﯽﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ در آن وﻗﺖ ﮐﻪ ﺧﺪﻣﺖ واﻟﺪ ﻣﻦ ﺑﺮ ﺳـﺮ ﺑﺎﻟﯿﻦ اﯾﺸﺎن ﺣﺎﺿـﺮ ﻧﺒﻮدم ﭼﻮن‬‫ﺣﺎﺿـﺮ ﺷـﺪم روي ﻣﺒـﺎرك اﯾﺸﺎن را ﮔﺸﺎدم ﺗﺎ ﻧﻈﺮي ﮐﻨﻢ ﭼﺸﻢ ﻣﺒﺎرك ﺑﮕﺸﺎدﻧـﺪ و ﺗﺒّﺴﻢ ﻧﻤﻮدﻧـﺪ ﻗﻠﻖ و اﺿـﻄﺮاب در ﻣﻦ زﯾﺎده ﺷـﺪه‬‫ﺑﭙﺎﯾﺎن ﭘﺎي اﯾﺸﺎن آﻣﺪم و روي ﺧﻮد را ﺑﺮ ﮐﻒ ﭘﺎي اﯾﺸﺎن ﻧﻬﺎدم ﭘﺎي ﺧﻮد را ﺑﺎﻻ ﮐﺸـﯿﺪﻧﺪ‪ .‬ﭘﻮﺷﯿﺪه ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺧﻮاﺟﻪ دو ﮐّﺮت‬‫ﺑﺴـﻔﺮ ﻣﺒﺎرك ﺣﺠﺎز رﻓﺘﻪاﻧﺪ ﮐّﺮت أوﻟﯽ در ﻣﻼزﻣﺖ ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﺰرگ ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و آن ﺳﻔﺮ دوم ﺣﻀﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﺰرگ ﺑﻮدهﺳﺖ‪ ،‬و ﮐّﺮت‬‫ﺛـﺎﻧﯿﻪ در ﻣﺎه ﻣﺤّﺮم اﻟﺤﺮام ﺳـﻨﻪ اﺛﻨﯿﻦ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ و ﺛﻤﺎن ﻣﺎﺋـﮥ ﺑﻮده ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧّﯿﺖ ﻃﻮاف ﺑﯿﺖ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺮام و زﯾﺎرت ﻧﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﺼـﻠﻮة و‬‫اﻟّﺴﻼم از ﺑﺨﺎرا ﺑﯿﺮون آﻣﺪﻧﺪ و از راه ﻧﺸﻒ ﺑﭽﻐﺎﻧﯿﺎن و ﺗﺮﻣﺬ و ﺑﻠﺦ و ﻫﺮاة ﺑﻘﺼﺪ درﯾﺎﻓﺖ ﻣﺰارات ﻣﺘﺒﺮﮐﻪ روان ﺷﺪﻧﺪ و ﻫﻤﻪ ﺟﺎ ﺳﺎدات‬‫و ﻣﺸﺎﯾﺦ و ﻋﻠﻤﺎ ﻣﻘﺪم ﺷﺮﯾﻒ اﯾﺸﺎن را ﻣﻐﺘﻨﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪553 :‬‬‫ﺷﻤﺮدﻧﺪ و ﺑﺎﻋﺰاز و إﮐﺮام ﺗﻠّﻘﯽ ﻧﻤﻮدﻧﺪ و ﭼﻮن ﺑﻪ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮر رﺳـﯿﺪهاﻧﺪ ﺑﺴـﺒﺐ ﺣﺮارت ﻫﻮا و ﺧﻮف راه‪ ،‬ﻣﯿﺎن أﺻـﺤﺎب ﺳﺨﻦ ﻣﯽﮔﺬﺷﺘﻪ‬‫اﺳﺖ و ﻓﯽ ﻟا ﺠﻤﻠﻪ ﻓﺘﻮري ﺑﻌﺰﯾﻤﺘﻬـﺎ راه ﯾـﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ،‬دﯾﻮان ﻣﻮﻻﻧـﺎ ﺟﻼـل اﻟـﺪﯾﻦ روﻣﯽ را ﻗـّﺪس ﺳـّﺮه ﺑﺘﻔـﺄّل ﮔﺸﺎدهاﻧـﺪ اﯾﻦ أﺑﯿﺎت‬‫ﺑﺮآﻣﺪه ﮐﻪ‪:‬‬‫روﯾﺪ أي ﻋﺎﺷﻘﺎن ﺣّﻖ ﺑﺎﻗﺒﺎل اﺑﺪ ﻣﻠﺤﻖ روان ﺑﺎﺷﯿﺪ ﻫﻤﭽﻮن ﻣﻪ ﺑﺴﻮي ﺑﺮج ﻣﺴﻌﻮدي‬‫ﻣﺒﺎرك ﺑﺎدﺗﺎن اﯾﻦ ره ﺑﺘﻮﻓﯿﻖ و أﻣﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﺮ ﺷﻬﺮ و ﺑﻬﺮ ﺟﺎي ﺑﻬﺮ دﺷﺘﯽ ﮐﻪ ﭘﯿﻤﻮدي‬‫و از ﻧﯿﺸﺎﺑﻮر ﯾﺎزدﻫﻢ ﺟﻤﺎدي اﻻﺧﺮاي اﯾﻦ ﺳﺎل ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺟﺎﻧﺐ ﺣﺠﺎز ﺷﺪهاﻧﺪ و ﭼﻮن در ﮐﻨﻒ ﺻـّﺤﺖ و ﻋﺎﻓﯿﺖ ﺑﻤّﮑﻪ ﻣﺤﺘﺮﻣﻪ رﺳﯿﺪهاﻧﺪ‬‫و أرﮐﺎن ﺣـّﺞ ﺗﻤﺎم ﮔﺰارده اﯾﺸﺎن را ﻣﺮﺿـﯽ ﻋﺎرض ﺷـﺪه اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻃﻮاف وداع در ﻋﻤﺎري ﮐﺮدهاﻧـﺪ و از آﻧﺠﺎ ﻣﺘﻮّﺟﻪ ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﻃّﯿﺒﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 76‬از ‪306‬‬‫ﺷﺪهاﻧﺪ و اﺷﺎرات و ﺑﺸﺎرات ﯾﺎﻓﺘﻪ و روز ﭼﺎرﺷـﻨﺒﻪ ﺑﺴﺖ دوم ﺑﻤﺪﯾﻨﻪ رﺳﯿﺪه و از ﺣﻀﺮت رﺳﺎﻟﺖ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻧﻮازﺷﻬﺎ ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ‬‫و در روز ﭘﻨﺠﺸـﻨﺒﻪ ﺑﺠـﻮار رﺣﻤﺖ ﺣّﻖ ﭘﯿﻮﺳـﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﻮﻻﻧـﺎ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻓﻨـﺎري روﻣﯽ و أﻫـﻞ ﻣـﺪﯾﻨﻪ و ﻗـﺎﻓﻠﻪ ﺑﺮ اﯾﺸـﺎن ﻧﻤـﺎز‬‫ﮔﺰاردهاﻧـﺪ و ﺷﺐ ﺟﻤﻌﻪ در آن ﻣﻨﺰل ﻣﺒﺎرك ﻧﺰول ﻓﺮﻣﻮدهاﻧـﺪ و در ﺟﻮار ﻗّﺒﻪ ﺷـﺮﯾﻔﻪ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋّﺒﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ ﻣﺪﻓﻮن‬‫ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺧﺪﻣﺖ ﺷﯿﺦ زﯾﻦ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﺨﻮاﻓﯽ از ﻣﺼﺮ ﺳﻨﮕﯽ ﺳﻔﯿﺪ ﺗﺮاﺷﯿﺪه آوردهاﻧﺪ و ﻟﻮح ﻗﺒﺮ ﻣﺒﺎرك اﯾﺸﺎن ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﺑﺂن از ﺳﺎﺋﺮ ﻗﺒﻮر‬‫ﻣﻤﺘـﺎزﺳﺖ‪ ،‬ﮔﻮﯾﻨـﺪ ﮐﻪ ﺳّﻦ ﻣﺒﺎرك اﯾﺸﺎن ﻫﻔﺘﺎد و ﺳﻪ ﺳﺎل ﺑﻮده اﺳﺖ ﮐﻤﺎ ﺑﯿﺶ‪ ،‬و ﺑﻌﻀـﯽ از أﻓﺎﺿﻞ در ﺗﺎرﯾـﺦ وﻓﺎت اﯾﺸﺎن ﮔﻔﺘﻪاﻧـﺪ‪،‬‬‫ﻗﻄﻌﻪ‪[1] :‬‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺣﺎﻓﻈﯽ إﻣﺎم ﻓﺎﺧﺮه ﻣﻦ ﮐﺎن ﯾﺴﻤﻊ ﻗﻮل اﻟﺤّﻖ ﻣﻦ ﻓﯿﻪ‬‫إذا ﺳﺄﻟﺖ ﻟﺘﺎرﯾـﺦ ﻓﻮﺗﻪ ﻣﻨﻪ ﻓﻘﺎل ﻓﺼﻞ ﺧﻄﺎﺑﯽ إﺷﺎرة ﻓﯿﻪ اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و ﻏﯿﺎث اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻫﻤﺎم اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺪﻋّﻮ ﺑﺨﻮاﻧﺪ أﻣﯿﺮ در »ﺣﺒﯿﺐ اﻟّﺴـ ﯿﺮ ﻓﯽ‬‫أﺧﺒﺎر أﻓﺮاد اﻟﺒﺸـﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﭘﺎرﺳﺎ‪ ،‬وﻟﺪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺤﺎﻓﻈﯽ اﻟﺒﺨﺎري ﺑﻮد و در ﺳـﻠﮏ أﻋﺎﻇﻢ أﺻـﺤﺎب ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﻬﺎء‬‫اﻟّﺪﯾﻦ ﻧﻘﺸـﺒﻨﺪ اﻧﺘﻈﺎم داﺷﺖ و ﺧﻮاﺟﻪ از أوﻻد ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﻃﯿﺎر ﺑﻮد رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬در ﻣﺎه ﻣﺤّﺮم ﺳﻨﻪ ‪ 822‬ﻣﺘﻮّﺟﻪ ﮔﺰاردن ]‪[1‬‬‫ﻻ ﯾﺴﺘﻘﯿﻢ وزن ﻫﺬا اﻟﻤﺼﺮاع‪ ،‬و اﻟﻤﺼﺎرﯾﻊ اﻻﺗﯿﮥ ﻏﯿﺮ ﻣﺘﻔﻘﮥ وزﻧﺎ‪ ،‬ﻓﺘﻨﺒﻪ )‪ .12‬ن(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪554 :‬‬‫ﺣّﺞ اﺳـﻼم و ﻃﻮاف روﺿﻪ ﻣﻨّﻮره ﺧﯿﺮ اﻷﻧﺎم ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺼ ﻠﻮة و اﻟّﺴـ ﻼم ﮔﺸﺘﻪ از آب آﻣﻮﯾﻪ ﻋﺒﻮر ﻓﺮﻣﻮد و در آن ﺳﻔﺮ ﺑﻬﺮ ﺷﻬﺮ و ﻗﺼﺒﻪ ﮐﻪ‬‫رﺳـﯿﺪ ﺳـﺎدات و ﻋﻠﻤـﺎ و أﻓﺎﺿﻞ ﻣﻘـﺪم او را ﺑﺎﻋﺰاز و إﮐﺮام ﺗﻤﺎم ﺗﻠّﻘﯽ ﻧﻤﻮدﻧـﺪ و ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻌـﺪ از وﺻﻮل ﺑﻤّﮑﻪ ﻣﺒﺎرﮐﻪ و ﻓﺮاغ از‬‫ﻣﻨﺎﺳـﮏ ﺣـّﺞ ﺑﻤﺮض ﺻـﻌﺐ ﻣﺒﺘﻼـ ﺷـﺪ ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﯽآﻧﮑﻪ در ﻋﻤـﺎري ﻧﺸـﯿﻨﺪ ﻃﻮاف وداع ﺑﺠﺎي آورد در ﻏﺎﯾﺖ ﺿـﻌﻒ و‬‫ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ ﺑﺠﺎﻧﺐ ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﻃّﯿﺒﻪ در ﺣﺮﮐﺖ آﻣـﺪه در أﺛﻨﺎء راه روزي أﺻـﺤﺎب را ﻃﻠﺒﯿـﺪه و ﯾﮑﯽ از اﯾﺸﺎن را ﻓﺮﻣﻮده ﺗﺎ اﯾﻦ ﮐﻠﻤﺎت را ﻗﻠﻤﯽ‬‫ﮔﺮداﻧﺪ ﮐﻪ‪» :‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﯿﻢ‪ .‬ﺟﺎءﻧﯽ ﺳـّﯿﺪ اﻟﻄﺎﺋﻔﮥ اﻟﺠﻨﯿﺪ ﻗّﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺳـّﺮه ﻓﯽ ﺿﺤﻮة ﯾﻮم اﻟّﺴﺒﺖ اﻟﺘﺎﺳﻊ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤّﺠﮥ ﺳﻨﮥ‬‫اﺛﻨﯽ )اﺛﻨﺘﯿﻦ‪ .‬ظ( و ﻋﺸـﺮﯾﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ ﻋﻨﺪ اﻧﺼﺮاﻓﻨﺎ ﻣﻦ ﻣّﮑﮥ اﻟﻤﺒﺎرﮐﮥ زادﻫﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺗﮑﺮﯾﻤﺎ‪ ،‬و ﻧﺤﻦ ﻧﺴﯿﺮ ﻣﻊ اﻟّﺮﮐﺐ و أﻧﺎ ﺑﯿﻦ اﻟّﻨﻮم و‬‫اﻟﯿﻘﻈﮥ ﻓﻘﺎل ﻟﯽ زﯾﺎرة و ﺑﺸﺎرة »اﻟﻘﺼﺪ ﻣﻘﺒﻮل« ﻓﺤﻔﻈﺖ ﻫﺬه اﻟﮑﻠﻤﮥ و ﺳـﺮرت ﺑﻬﺎ ﺛﻢ اﺳﺘﯿﻘﻈﺖ ﻣﻦ اﻟﺤﺎﻟﮥ و اﻟﻮاﻗﻌﮥ ﺑﯿﻦ اﻟّﻨﻮم و ﻟا ﯿﻘﻈﮥ‪ ،‬و‬‫اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ«‪ .‬و آن ﺟﻨﺎب در روز ﭼﻬﺎرﺷـﻨﺒﻪ )ﺑﺴﺖ و ﺳﻮم‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﻣﺎه ﻣﺬﮐﻮر ﺑﻤﺪﯾﻨﻪ رﺳـﯿﺪه روز ﭘﻨﺠﺸـﻨﺒﻪ وﻓﺎت ﯾﺎﻓﺖ و‬‫ﻣﻮﻻﻧـﺎ ﺷـﻤﺲ اﻟـّﺪﯾﻦ ﻓﻨـﺎري و أﻫـﻞ ﻗﺎﻓﻠﻪ ﺑﺮ وي ﻧﻤﺎز ﮔﺰارده در ﺷﺐ ﺟﻤﻌﻪ در ﺟﻮار ﻣﺰار ﺑﺰرﮔﻮار ﻋﺒﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺟﺴـﺪش را‬‫ﺑﺨـﺎك ﺳﭙﺮدﻧـﺪ‪ .‬از ﻣﺆﻟﻔـﺎت ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﭘﺎرﺳـﺎ ﯾﮑﯽ ﮐﺘـﺎب ﻓﺼﻞ اﻟﺨﻄﺎﺑﺴﺖ ﻣﮑﺘﻮب ﮔﺸـﺘﻪ‪ ،‬ﻋﻠﻤﺎء ﺷـﯿﻌﻪ آن ﮐﺘﺎب را ﻣﻨﻈﻮر ﻧﻈﺮ‬‫اﻟﺘﻔﺎت ﻧﮑﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﻀﯽ از ﻓﻀﻼ ﻟﻔﻆ »ﻓﺼﻞ ﺧﻄﺎﺑﯽ« را ﺟﻬﺖ ﺗﺎرﯾﺦ وﻓﺎﺗﺶ ﺷﻤﺮدهاﻧﺪ[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻣﺠﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻇﻬﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ در »ﺟﺎﻣﻊ اﻟّﺴﻼﺳﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﭘﺎرﺳـﺎ‪ ،‬ﻗـّﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺳـّﺮه‪ .‬اﯾﺸـﺎن ﺧﻠﯿﻔﻪ دوم ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﻬﺎء اﻟـّﺪﯾﻦ ﻧﻘﺸـﺒﻨﺪ ﻗـّﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺳـّﺮهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺗـﺬﮐﺮه ﺧﺎﻧـﺪان‬‫ﺧﻮاﺟﮕﺎناﻧـﺪ ﻗـّﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ أرواﺣﻬﻢ در ﻣﺒﺎدي أﺣﻮال ﭼﻮن ﺑﻤﻼﻗﺎت ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﺰرك آﻣﺪﻧـﺪ ﺑـﺪر ﺧﺎﻧﻪ ﺧﻮاﺟﻪ اﯾﺴـﺘﺎدﻧﺪ‬‫درﯾﻦ أﺛﻨـﺎ اﺗﻔﺎﻗـﺎ ﮐﻨﯿﺰﮐﯽ از ﺧﺎدﻣـﺎن ﺣﻀـﺮت ﺧﻮاﺟﻪ از ﺑﯿﺮون در درآﻣـﺪه‪ ،‬ﺧﻮاﺟﻪ از وي ﭘﺮﺳـﯿﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﯿﺮون در ﮐﯿﺴﺖ؟ وي ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﺟﻮاﻧﯿﺴﺖ ﭘﺎرﺳﺎ ﮐﻪ ﺑﺮ در ﻣﻨﺘﻈﺮ اﯾﺴﺘﺎده ﺣﻀﺮت ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﯿﺮون آﻣﺪه ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ را دﯾﺪه ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﻤﺎ ﭘﺎرﺳﺎ ﺑﻮده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪555 :‬‬‫اﯾـﺪ‪ ،‬از آن روز ﺑﺎز ﮐﻪ اﯾﻦ ﻟﻔﻆ ﮐﻪ ﺑﺮ زﺑﺎن ﻣﺒﺎرك اﯾﺸﺎن ﮔﺬﺷـﺘﻪ در أﻓﻮاه اﻓﺘﺎده و ﺧـﺪﻣﺖ ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﺎﯾﻦ ﻟﻘﺐ ﻣﺸـﻬﻮر ﺷﺪﻧـﺪ‪.‬‬‫ﺧﺪﻣﺖ ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﭘﺎرﺳﺎ ﻗّﺪس ﺳّﺮه ﻣﯽآرﻧﺪ ﮐﻪ در راه ﺣﺠﺎز در ﻣﺮﺿﯽ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺧﻮاﺟﻪ را واﻗﻊ ﺷﺪه ﺑﻮد وﺻﺎﯾﺎ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ و در‬‫آن أﺛﻨﺎ اﯾﻦ ﻣﺨﻠﺺ را ﺑﺤﻀﻮر أﺻـﺤﺎب ﺧﻄﺎب ﮐﺮدﻧـﺪ و ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ ﺣّﻘﯽ و أﻣﺎﻧﺘﯽ ﮐﻪ از ﺧﻠﻔﺎء ﺧﺎﻧﺪان ﺧﻮاﺟﮕﺎن ﻗّﺪس ﺳـّﺮه ﺑﺎﯾﻦ‬‫ﺿﻌﯿﻒ رﺳـﯿﺪه اﺳﺖ و آﻧﭽﻪ درﯾﻦ راه ﮐﺴﺐ ﮐﺮده اﺳﺖ آن أﻣﺎﻧﺖ را ﺑﺸـﻤﺎ ﺳﭙﺮدﯾﻢ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺑﻪ ﺑﺮادر دﯾﻨﯽ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻋﺎرف ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺮﺣﻤﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 77‬از ‪306‬‬‫ﻧﯿﺰ ﺳﭙﺮدﻧـﺪ‪ ،‬ﻗﺒﻮل ﻣﯽﺑﺎﯾـﺪ ﮐﺮدن و آن أﻣﺎﻧﺖ ﺑﺨﻠﻖ ﺧـﺪا ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ رﺳﺎﻧﯿﺪن‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺨﻠﺺ ﺗﻮاﺿﻊ ﮐﺮد و ﻗﺒﻮل ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﭼﻮن از ﺳـﻔﺮ ﺣﺠﺎز‬‫ﻣﺮاﺟﻌﺖ ﮐﺮدﻧـﺪ ﺑـﺎز ﻣﮑّﺮر ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪ :‬آﻧﭽﻪ داﺷـﺘﻢ ﺑﺘﻤـﺎم رﺑﻮدي! و ﻧﯿﺰ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧـﺪ ﮐﻪ در ﻣﺮض آﺧﺮ در ﻏﯿﺒﺖ اﯾﻦ ﻣﺨﻠﺺ در ﺣﻀﻮر‬‫أﺻـﺤﺎب ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ ﻣﻘﺼـﻮد از وﺟـﻮد ﻣـﺎ ﻇﻬـﻮر اوﺳﺖ! او را ﺑﻬﺮ دو ﻃﺮﯾﻖ ﺟـﺬﺑﻪ و ﺳـﻠﻮك ﺗﺮﺑﯿﺖ ﮐﺮدهاﯾﻢ‪ ،‬اﮔﺮ ﻣﺸـﻐﻮل ﻣﯽﺷﻮد‬‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ازو ﻣﻨّﻮر ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬وﯾﺮا أﻓﻀـﻠّﯿﺖ ﺑﺴﯿﺎرﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻮن ﻣﺘﻮّﺟﻪ ﺳﻔﺮ ﺣﺠﺎز ﺷﺪﻧﺪ و در ﮐﻨﻒ ﺻّﺤﺖ و ﻋﺎﻓﯿﺖ ﺑﻤّﮑﻪ ﻣﺤﺘﺮﻣﻪ رﺳﯿﺪﻧﺪ‬‫و أرﮐﺎن ﺣّﺞ ﺗﻤﺎم ﮔﺰارده‪ ،‬اﯾﺸﺎن را ﻣﺮﺿﯽ ﻋﺎرض ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻃﻮاف وداع در ﻋﻤﺎري ﮐﺮدﻧﺪ و از آﻧﺠﺎ ﻣﺘﻮّﺟﻪ ﻣﺪﯾﻨﻪ ﺷﺪﻧﺪ و‬‫از آﻧﺠـﺎ اﺷـﺎرات و ﺑﺸـﺎرات ﯾـﺎﻓﺘﻪ در روز ﭘﻨﺠﺸـﻨﺒﻪ ﺑﻪ ﺳـﻨﻪ اﺛﻨﯿﻦ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ و ﺛﻤﺎن ﻣﺎﺋـﮥ ﺑﺠﻮار رﺣﻤﺖ ﺣّﻖ ﭘﯿﻮﺳـﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و در ﺟﻮار ﻗﺒﺮ‬‫ﺷﺮﯾﻒ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋّﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ ﻣﺪﻓﻮن ﮔﺸﺘﻪ ‪.‬‬
‫و ﮐﻔﻮي در »ﮐﺘﺎﺋﺐ أﻋﻼم اﻷﺧﯿﺎر« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺤﺎﻓﻈﯽ اﻟﺒﺨﺎري اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺨﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﭘﺎرﺳﺎ‪ ،‬أﻋّﺰ ﺧﻠﻔﺎء‬‫اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﺧﻮاﺟﻪ ﺑﻬﺎء اﻟّﺪﯾﻦ ﻧﻘﺸـﺒﻨﺪ‪ ،‬ﻗّﺪس اﻟﱠﻠﻪ أرواﺣﻬﻤﺎ‪ .‬ﮐﺎن ﻣﻦ ﻧﺴﻞ ﺣﺎﻓﻆ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﺗﻠﻤﯿﺬ ﺷﻤﺲ اﻷﺋّﻤﮥ اﻟﮑﺮدري‪ .‬ﻗﺪ ﻧّﺺ‬‫ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ذﮐﺮ ﻣﺤﻤﻮد اﻻﻧﺠﯿﺮ ﻣﻌﻨﻮي )اﻟﻤﺎﺿـﯽ‪ .‬ظ( ﻓﯽ ﻗﻠﺐ اﻟﮑﺘﯿﺒﮥ اﻟﺤﺎدﯾﮥ ﻋﺸـﺮ‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺳّﺖ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ و ﻗﺮأ اﻟﻌﻠﻮم‬‫ﻋﻠﯽ ﻋﻠﻤـﺎء ﻋﺼـﺮه و ﮐـﺎن ﻗـﺪ ﺑﻬﺮ ﻋﻠﯽ أﻗﺮاﻧﻪ ﻓﯽ دﻫﺮه و ﺣـّﺼ ﻞ اﻟﻔﺮوع و اﻻـﺻﻮل و ﺑﺮع ﻓﯽ اﻟﻤﻌﻘﻮل و اﻟﻤﻨﻘﻮل‪ ،‬و ﮐﺎن ﺷﺎﺑّﺎ ﻗـﺪ أﺧﺬ‬‫اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻦ ﻗﺪوة و ﺑﻘّﯿﮥ أﻋﻼم اﻟﻬﺪي اﻟّﺸﯿﺦ اﻟﻌﺎرف اﻟّﺮﺑّﺎﻧﯽ اﺑﻮ اﻟﻄﺎﻫﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪556 :‬‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻄﺎﻫﺮ و وﻗﻊ ﻣﻨﻪ اﻹﺟﺎزة ﻓﯽ أواﺧﺮ ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ ﺳّﺖ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﻓﯽ ﺑﺨﺎرا‪ ،‬و روي ﻋﻦ ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ‬‫ﭘﺎرﺳﺎ أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬أﺟﺎزﻧﯽ ﺑﻘـّﯿ ﮥ أﻋﻼم اﻟﻬﺪي أﺑﻮ اﻟﻄﺎﻫﺮ أﻧّﯽ أروي ﻋﻨﻪ ﻣﺎ ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ و ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻦ اﻟﻔﺮوع و اﻻﺻﻮل و أدّرس ﻣﺎ أﻣﺮرﺗﻪ‬‫)و أﺣﺮزﺗﻪ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﻣﻦ اﻟﻤﻌﻘﻮل و اﻟﻤﻨﻘﻮل ﻋﻠﯽ اﻟّﺸـ ﺮط اﻟﻤﺸـﺮوط ﻋﻨﺪ اﻟّﻨﻘﻠﮥ و اﻟّﺮواة‪ ،‬و ﻗﺪ أﮐﻤﻠﺖ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟّﺴـ ﻨﮥ ﻋﺸـﺮﯾﻦ و ذﻟﮏ‬‫ﻓﯽ أواﺧﺮ ﺷـﻌﺒﺎن ﺳـﻨﮥ ﺳّﺖ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و أﺧﺬ أﺑﻮ اﻟﻄﺎﻫﺮ ﻋﻦ اﻟّﺸﯿﺦ اﻹﻣﺎم ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺻﺪر اﻟّﺸﺮﯾﻌﮥ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺮﻫﺎﻧﯽ اﻟﻤﺤﺒﻮﺑﯽ و‬‫وﻗﻊ اﻹﺟﺎزة ﻣﻨﻪ ﻓﯽ ذي اﻟﻘﻌـﺪة ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ و ﻫﻮ أﺧـﺬ ﻋﻦ ﺟـّﺪه ﺗﺎج اﻟـّﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﺻـﺪر اﻟّﺸـ ﺮﯾﻌﮥ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤﺒﻮﺑﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ أﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﺟﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻹﻣﺎم اﻟﻤﻔﺘﯽ إﻣﺎم زاده ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﺸـ ﺮﻋﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﻤﺎد‬‫)اﻟﻌﻤـﺎد‪ .‬ظ( اﻟّﺰرﻧﺠﺮي‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﺷـﻤﺲ اﻷﺋّﻤـ ﮥ اﻟّﺰرﻧﺠﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﺷـﻤﺲ اﻷﺋّﻤـ ﮥ اﻟّﺴﺮﺧﺴـﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺷـﻤﺲ اﻷﺋّﻤـ ﮥ اﻟﺤﻠـﻮاﺋﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟّﻨﺴـﻔﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻹﻣﺎم أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺴـ ﺪﻣﻮﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﻔﺺ اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‬‫ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ‪ ،‬رح أﺟﻤﻌﯿﻦ‪ .‬و أﺧﺬ اﻟﻔﺮوع و اﻻﺻﻮل ﻋﻨﻪ اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﮑﺎﻣﻞ إﻟﯿﺎس ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺰة اﻟّﺮوﻣﯽ و أﺟﺎزه‬‫ﺑﺒﺨﺎري ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌـﮥ اﻟﺤﺎدي و اﻟﻌﺸـﺮﯾﻦ ﻣﻦ ﺷـﻌﺒﺎن ﺳـﻨﮥ إﺣـﺪي و ﻋﺸـﺮﯾﻦ و ﺛﻤﺎن ﻣﺎﺋـﮥ و أﺧﺬ ﻋﻨﻪ أﯾﻀﺎ وﻟﺪه اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻟﻌﺎرف اﻟّﺮﺑّﺎﻧﯽ‬‫ﺣﺎﻓﻆ اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺤﺎﻓﻈﯽ اﻟﺒﺨﺎري اﻟّﺸﻬﯿﺮ ﺑﺨﻮاﺟﻪ أﺑﻮ ﻧﺼﺮ ﭘﺎرﺳﺎ[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺤـﺎﻓﻈﯽ ﺣـﺎﻓﻈﻬﻢ اﻟﻤﻌّﻈﻢ اﻟﻤﺒـّﺠ ﻞ‪ ،‬و ﺟﻬﺒـﺬﻫﻢ اﻟﻤﻔّﺨﻢ اﻟﻤﺠّﻠﻞ‪ ،‬ﻗـﺪ روي ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻤﺮـّﺻ ﺺ اﻟﻤﻮﺛﻞ‪ ،‬اﻟﻤﺆّﺳـ ﺲ‬‫اﻟﻤﺄﺻـﻞ‪ ،‬ﻓﻮا ﻋﺠﺒﺎ ﻟﻠﺠﺎﺣـﺪ اﻟﻤﺒـﺪع اﻟﻤﻀـﻠّﻞ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﺋـﺪ اﻟﻤﺮﺳﻞ اﻟﻤﻤّﻬﻞ‪ ،‬ﮐﯿﻒ أﻟﻘﯽ ﺑﯿـﺪﯾﻪ ﻓﯽ اﻟّﺘﺒﺎب اﻟﻮﺣّﯽ اﻟﻤﻌّﺠﻞ‪ ،‬و ﻋّﺮض ﻧﻔﺴـﻪ‬‫ﻟﻠﻌﺬاب اﻟﻮﺑﯿﻞ اﻟﻤﺆّﺟﻞ‪.‬‬‫‪ -134‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺰاوﻟﯽ اﻟﺪوﻟﺖآﺑﺎدي‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻫﺪاﯾﮥ اﻟّﺴﻌﺪاء« اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را از ﮐﺘﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪557 :‬‬‫ﻋﺪﯾـﺪه و ﻃﺮق ﺳﺪﯾـﺪه آورد ﺑﺈﯾﻀﺎﺣـﺎت واﻓﯿﻪ و ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت ﺷـﺎﻓﯿﻪ راه اﺣﻘـﺎق و إﺛﺒﺎت آن ﺑﻘـﺪم إﻧﺼﺎف و ﺗﺮك ﻋﺼﺒّﯿﺖ و اﻋﺘﺴﺎف‬‫ﺳﭙﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻫﺪاﯾﻪ راﺑﻌﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﺠﻠﻮة اﻻوﻟﯽ‪ :‬ﻓﯿﻤﺎ ﺟﺎء ﺑﺘﻤّﺴﮑﻬﻢ‪ .‬ﻓﯽ »ﮐﺸﻒ اﻟﻤﺤﺠﻮب«‪ :‬ﮐﺘﺐ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺒﺼﺮي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 78‬از ‪306‬‬‫إﻟﯽ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻣﮑﺘﻮﺑﺎ اﻟّﺴﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ ﺑﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ و رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ و ﺑﺮﮐﺎﺗﻪ‪ .‬و ﺑﻌﺪ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺘﻢ ﻣﻌﺎﺷﺮ ﺑﻨﯽ‬‫ﻫﺎﺷﻢ اﻟﻔﻠﮏ اﻟﺠﺎرﯾـﮥ ﻓﯽ اﻟّﻠﺠـﺞ أي اﻟﺒﺤﺮ و ﻣﺼﺎﺑﯿﺢ اﻟّﺪﺟﯽ و أﻋﻼم اﻟﻬﺪي و اﻷﺋّﻤﮥ اﻟﻘﺪوة )اﻟﻘﺎدة‪ :‬ظ( اﻟّﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺗﺒﻌﻬﻢ ﻧﺠﺎ ﮐﺴـﻔﯿﻨﮥ‬‫ﻧﻮح اﻟﻤﺸـﺤﻮﻧﮥ اﻟّﺘﯽ ﯾﺆل إﻟﯿﻬﺎ اﻟﻤﺆﻣﻨﻮن و ﯾﻨﺠﻮ ﻓﯿﻬﺎ اﻟﻤﺘﻤّﺴـ ﮑﻮن ﻓﺄﻧﺘﻢ ذرّﯾـﮥ ﺑﻌﻀـﻬﺎ ﻣﻦ ﺑﻌﺾ‪ ،‬ﺑﻌﻠﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﻤﺘﻢ و ﻟﻬﻮ اﻟّﺸﺎﻫـﺪ ﻋﻠﯿﮑﻢ و‬‫أﻧﺘﻢ ﺷـﻬﺪاء ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﺎس‪ ،‬أﻧﺘﻢ ﺷـﻬﺪاء ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﺎس‪ ،‬أﻧﺘﻢ ﺷـﻬﺪاء ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﺎس‪ .‬و ﻓﯽ »دﺳـﺘﻮر اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ« ﻟﻺﻣﺎم ﻓﺨﺮ اﻟﺤّﻖ و اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟﻬﺎﻧﺴﻮي‬‫»رح«‪:‬‬‫روي ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ رﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ﻋﻦ ﺣـّﺠ ﮥ اﻟﻮداع و ﻧﺰل ﻋﻨـﺪ ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ و ﻫﻮ اﺳﻢ ﻣﻮﺿﻊ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻓﺄﻣﺮ‬‫أن ﯾﺠﻤﻊ رﺣـﺎل اﻹﺑـﻞ ﻓﺠﻌﻠﻬـﺎ ذﻟـﮏ اﻟﻤﻨﺒﺮ )ﻓﺠﻌﻠﻬـﺎ ﮐﺎﻟﻤﻨﺒﺮ‪ .‬ظ( ﻓﺼـﻌﺪ ﻋﻠﯿﻬﺎ و ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ إن‬‫ﺗﻤّﺴـ ﮑﺘﻢ ﺑﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﻣﻦ ﺑﻌﺪي‪ .‬و ﻓﯿﻪ أﯾﻀﺎ‪ :‬ﻣﻦ أراد أن ﯾﺘﻤّﺴﮏ ﺑﺎﻟﺤﺒﻞ اﻟﻤﺘﯿﻦ ﻓﻠﯿﺤّﺐ ﻋﻠّﯿﺎ و ذّرّﯾﺘﻪ‪ ،‬و ﻓﯽ »اﻟﻤﺸﺎرق« ﻓﯽ ﺑﺎب »أﻣﺎ«‬‫و »اﻟﻤﺼﺎﺑﯿـﺢ«‪ :‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ )ﻓﯿﻨﺎ ﺧﻄﯿﺒﺎ‪ .‬ظ( ﺑﻤﺎء ﯾﺴـّﻤﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺤﻤﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و وﻋﻆ و ذّﮐﺮ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس )إﻧّﻤﺎ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﻣﺜﻠﮑﻢ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ و أﻧﺎ اﺟﯿﺐ‬‫)ﻓـﺎﺟﯿﺐ ظ( و إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬـﺪي و اﻟّﻨﻮر‪ ،‬ﺧـﺬوا )ﻓﺨـﺬوا‪ .‬ظ( ﺑﮑﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ و أﻫـﻞ ﺑﯿـﺘﯽ‪،‬‬‫اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫و ﻓﯽ »اﻟﻌﻤﺪة« و »اﻟﺪرر« و »ﺗﺎج اﻷﺳﺎﻣﯽ«‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ و ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا أﺑﺪا إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻓﯽ »اﻷرﺑﻌﯿﻦ ﻓﯽ )ﻋﻦ‪ .‬ظ( اﻷرﺑﻌﯿﻦ« و ﮐﺘﺎب »اﻟّﺸﻔﺎء« و »ﻧﺼﺎب اﻷﺧﺒﺎر« و »اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ« و »ﻣﺸﮑﺎة اﻷﻧﻮار« و »اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯿﮥ«‪:‬‬‫أﻧﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺜّﻨﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧّﺒﺄ ﯾﺤﯿﯽ )ﺑﻦ ﺣّﻤﺎد‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺎ أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺛﻨﺎ ﺣﺒﯿﺐ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﺑﻦ أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪558 :‬‬‫رﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻋﻦ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع و ﻧﺰل ﻋﻨﺪ ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ أﻣﺮ ﺑﺪوﺣﺎت ﻓﻘﻤﻤﻦ و ﻗﺎل‪:‬‬‫)ﺛﻢ ﻗـﺎل‪ .‬ظ( إﻧّﯽ دﻋﯿﺖ ﻓـﺄﺟﺒﺖ و إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أﺣـﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵـﺧﺮ و أﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎء إﻟﯽ‬‫اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻓﯽ »اﻟﻤﺼﺎﺑﯿـﺢ« ﻋـﻦ )ﻓﯽ‪ .‬ظ( اﻟﺤﺴـﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﺟـﺎﺑﺮ )رض( ﻗـﺎل‪ :‬رأﯾﺖ رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﺎﻗـﮥ اﻟﻘﺼـﻮاء ﯾﺨﻄﺐ‬‫ﻓﺴﻤﻌﺖ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪.‬‬‫ﺣﺎﺻﻞ اﻷﺣﺎدﯾﺚ‪ :‬ﺣﻀـﺮت رﺳﺎﻟﺖ ﺻـﻠﻌﻢ ﭼﻮن از ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﭼﻮن ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺻـﻠﻌﻢ در ﺣّﺞ ﺣﺎﺟﯿﺎن را وداع ﮐﺮد و‬‫ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺳـﻼم ﻣﻦ ﺑﺮ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﺒﺎﯾﺪ‪ .‬در ﺣﺎﺟﯿﺎن ﻧﻮﺣﻪ و ﻏﻠﻐﻠﻪ ﺷﺪ و ﺧﻠﻖ را ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺑﺎز ﻣﯽﮔﺮداﻧﯿﺪ ﻧﻪ اﯾﺴـﺘﺎده ﺗﺎ ﺧﻢ ﮐﻪ‬‫ﻣﻨﺰﻟﺴﺖ رﺳـﯿﺪه‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ ﭘﺎﻻﻧﻬﺎي اﺷﺘﺮان اﻧﺒﺎر ﮐﻨﻨﺪ و ﺑﻄﺮﯾﻖ ﻣﻨﺒﺮ ﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﺑﺮآﻣﺪ‪ ،‬ﯾﺎران ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! ﻗﺎﺋﻢ ﻣﻘﺎم ﺑﺠﺎي ﺗﻮ ﮐﺮا ﺑﺒﯿﻨﯿﻢ؟ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻗﺮآن و ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﻦ ﺑﺠﺎي ﻣﻦ ﺑﻌﺪ ﻣﻦ ﺑﻪ ﺑﯿﻨﯿﺪ‪ ،‬و‬‫اﮔﺮ ﭼﻨﮓ ﺑﺮﯾﻦ ﻫﺮ دو زﻧﯿـﺪ ﺑﻌـﺪ ﻣﻦ ﻫﺮﮔﺰ ﮔﻤﺮاه ﻧﮕﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺪﯾﻨﺤﺪﯾﺚ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﻘﺎء اﯾﺸﺎن ﺗﺎ ﻗﯿﺎم ﻗﯿﺎﻣﺖ ﺑﺎﺷﺪ و ازﯾﺸﺎن راه‬‫ﻧﻤﺎﯾﺎن ﺑﺤّﻖاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺘﻤّﺴﮏ اﯾﺸﺎن ﻫﺮﮔﺰ ﮔﻤﺮاه ﻧﮕﺮدد‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻟّﻤﺎ رﺟﻊ‪.‬‬‫وﻗﺖ ﻣﺮاﺟﻌﺖ از ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع از آن ﻧﺼـﯿﺤﺖ ﮐﺮد ﮐﻪ دﻟﻬﺎ وﻗﺖ ﻣﺮاﺟﻌﺖ وداع ﻧﺮم و از ﺷﻮق ﻓﺮﻗﺖ ﮔﺮﯾﺎن ﺑﻮد ﺗﺎ در ﺣﺎل أﺛﺮ ﮐﻨﺪ و‬‫از دل ﻧﺮود‪ ،‬و در »ﺷﺮح ﺳّﻨﺖ« ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ :‬ﺑﻌﺪ ورود اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ دو ﻣﺎه و ده روز در ﺻﺪر ﺣﯿﺎت ﺑﻮد‪.‬‬‫ﻗـﻮﻟﻪ‪ :‬ﻧﺰل ﻏـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﭼﻮن در ﻣﻮﺿﻊ ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ آﻣـﺪ اﯾﻦ ﻧﺼـﯿﺤﺖ ﮐﺮد ﺗـﺎ ﻫﺮ ﮐﻪ از ﺣﺎﺟﯿـﺎن در آن ﻣﻮﺿﻮع ﺗـﺎ ﻗﯿـﺎﻣﺖ ]‪ [1‬آﯾﻨﺪ اﯾﻦ‬‫ﻧﺼـﯿﺤﺖ از ﺳﺮ ﺗﺎزه ﺷﻮد و ﯾﺎد دارﻧﺪ‪ [1] .‬ﻟّﻠﻪ در اﻟﻤﺼـﻨﻒ‪ .‬اﻟﺤﻖ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻣﻀﻤﻮن ﺑﺲ ﻧﻔﯿﺲ و ﻟﻄﯿﻒ و أﻧﯿﻖ و ﻃﺮﯾﻒ از‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 79‬از ‪306‬‬‫راه ﺻﺪق و ﺻﻔﺎ و وﻻء و از ﺟﺎده ﻓﺮاﺳﺖ و ذﮐﺎ ﭘﯿﺪا ﻧﻤﻮده ﻻﺋﻖ و ﺳﺰاوار‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪559 :‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬أﻣﺮ أن ﯾﺠﻤﻊ رﺣﺎل اﻹﺑﻞ‪.‬‬‫ﻓﺮﻣـﻮد ﺗـﺎ ﭘﺎﻻﻧﻬـﺎي اﺷـﺘﺮان ﺟﻤﻊ ﮐﻨﻨـﺪ ﺗـﺎ ﻫﺮ ﯾﮑﯽ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺑﺸـﻨﻮد و ﻣﺠﻤﻮع ﻋﻠﯿﻪ )ﻣﺠﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ‪ .‬ظ( ﺷﻮد‪ ،‬ﮐﺴـﯽ را ﺑﻌـﺪ‪ ،‬ﺧﻼـف و‬‫اﺧﺘﻼف ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻷﻧّﻪ أﻣﺮ ﻋﻈﯿﻢ ﻟﻠﻬﺪاﯾﮥ‪ .‬و در »ﺷﺮح ﺳّﻨﺖ« ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ :‬در ﺻّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻣﺤّﺪﺛﺎن ﺳﻠﻒ و ﺧﻠﻒ ﻣّﺘﻔﻖاﻧﺪ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻗﺎم‪.‬‬‫از آﻧﮑﻪ آواز اﯾﺴﺘﺎده أﺷﻬﺮﺳﺖ و أﺑﻠﻎ‪ .‬و ﻏﺮض ﻣﺼﻄﻔﯽ در ﻗﯿﺎم ﺗﻌﻠﯿﻞ إﮐﺮام و ﺗﻌﻈﯿﻢ اﯾﺸﺎن ﺑﻮد‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﯾﺨﻄﺐ )ﺧﻄﯿﺒﺎ‪ .‬ظ(‪.‬‬‫ﺗﺎ ﺑﺪاﻧﯽ ﻫﺮ ﮐﻪ را در ﺧﻄﺒﻪ ﻣﺼﻄﻔﯽ ذﮐﺮ ﮐﻨﺪ در ﺧﻮاﻧﺪن ﺧﻄﺒﻪ ﺑﺎﯾﺴﺘﺪ ﻣﻌّﻈﻢ و ﻣﮑّﺮم ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫ﺗﺎ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﻮد ﻗﺮآن و ﻓﺮزﻧﺪان ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻘﺪراﻧﺪ و ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﺪﯾﺸﺎن أﻣﺮي ﻋﻈﯿﻤﺴﺖ‪ - ،‬ﻫﺮ اﻧﺴﺎن آﻧﮑﻪ از روﺷـﻨﺎﺋﯽ اﯾﻤﺎن ﺑﺮ ﺻـﻔﺤﻪ ﭼﻨﺎن‬‫ﺑﻨﻮﯾﺴـﺪ ﺑﻼـ رﯾﺐ و ﺷـﮏ‪ ،‬ﻋﺠﺐ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻏﺮض و ﻣﻘﺼﻮد رﺳﻮل رب ﻗـﺪﯾﺮ از اداء ﺧﻄﺒﻪ در ﻣﻘﺎم ﺧﻢ ﻏـﺪﯾﺮ ﮐﻪ ﺟﺎي ﻋﺒﻮر و ﻣﺮور‬‫ﺣﺠﺎج ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ اﺑﻘﺎء ﺗﺬﮐﺮ واﻗﻌﻪ ﺗﺄﻣﯿﺮ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﯾﻌﺴﻮب اﻟﺪﯾﻦ و ﻗﺎﺗﻞ اﻟﻤﺸﺮﮐﯿﻦ و ﻗﺎﺋﺪ اﻟﻐﺮ اﻟﻤﺤﺠﻠﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ارواﺣﻨﺎ‬‫ﻟﻪ اﻟﻔـﺪاء ﺗﺎ ﺑﻘﺎء زﻣﯿﻦ و زﻣﺎن و ﻗﯿﺎم ﮐﻮن و ﻣﮑﺎن ﺑﻮده ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﺑﺮ ﻋﮑﺲ ﻣﺮاد ارﺑﺎب اﺣﺘﺸﺎد از ﺷﺪت ﺧﻠﻮص ﺑﺎ ﺧﺎﺗﻢ اﻷﻧﺒﯿﺎء و‬‫وﻓﻮر ﻣﺤﺒﺖ ﺑﺎ ﺳـﯿﺪ اﻻوﺻـﯿﺎ و ﻣﻨﺘﻬﺎي وﻻ ﺑﻪ ﺑﺮره اﺻـﻔﯿﺎ و ﺧﯿﺮه اﺗﻘﯿﺎ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﯿﻌﻬﻢ آﻻف اﻟﺘﺤﯿﮥ و اﻟﺜﻨﺎ راه ﭘﺮ ﻧﻮر و ﺿﯿﺎء ﻟﻄﻒ و ﺻﻔﺎ‬‫ﮐﻪ ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﯽﺷﻮد ﺑـﺂن ﻣﻘـﺎم ﻓﻠﮏ اﺣﺘﺸﺎم ﮐﻪ ﺣﺼـﯿﺎت و ذرات آن روﺷﻦﺗﺮ از ﻧﺠﻮم ﺳـﻤﺎء و ﺗﺮاب آن ﮐﺤﻞ اﻟﺒﺼـﺮ ﻫﺮ ﺑﺼـﯿﺮ و ذي‬‫ﻋﻤﺎءﺳﺖ ﻋﻤﺪا و ﻗﺼﺪا ﺗﺮك ﻧﻤﻮده و راه دﯾﮕﺮ ﺑﺮاي ﺣﺞ ﻏﯿﺮ ﻣﻌﻮج ﺧﻮد از ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺣﻖ ﮐﻮﺷﯽ و ﻏﺎﯾﺖ ﺧﺪا ﭘﺮﺳﺘﯽ و ﻋﺪم ﺣﻖ ﭘﻮﺷﯽ‬‫و اﻇﻬﺎر و اﺟﻬﺎر دوﺳﺘﯽ ﺑﺎ رﺳﻮل و آل رﺳﻮل ﺳـﻼم اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﺎﻫﺐ اﻟﻘﺒﻮل اﺧﺘﯿﺎر ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺣﯿﺚ ﻻ ﯾﺸﻌﺮون ﺳﺒﺐ اﺻﻠﯽ ﺗﺮك‬‫راه ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ ﻫﺮ ﻓﺎﻗﺪ ﺑﺼﯿﺮ واﺿﺢ و ﻣﺴﺘﻨﯿﺮ ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ وﻟﯽ اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻬﺎدي اﻟﯽ ﺳﻮاء اﻟﻄﺮﯾﻖ‪12 .‬‬‫ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي‪ ،‬أﺣﺴﻦ اﻟﱠﻠﻪ إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪560 :‬‬‫ﻟﻘﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ :‬ﮐّﻞ أﻣﺮ ذي ﺑﺎل ﻟﻢ ﯾﺒﺪئ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻬﻮ أﺑﺘﺮ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ذﮐﺮ‪ .‬و ﺧﺪا را ﺑﺴﯿﺎر ﯾﺎد ﮐﺮده )ﯾﺎد دﻫﺎﻧﯿﺪ‪ .‬ظ( ﺗﺎ دﻟﻬﺎ ﻧﺮم ﺑﻠﺮزﻧﺪ و ﺑﺎﻣﯿﺪ ﻧﺰدﯾﮏ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و وﻋﻆ‪ .‬ﭘﻨﺪ داد و دﻟﻬﺎ ﻧﺮم ﮔﺮداﻧﯿﺪ زﯾﺮا ﭼﻪ ﭼﻮن ﺗﺨﻢ در زﻣﯿﻦ ﺑﺮﯾﺰي أول ﻧﺮم ﮐﻨﯽ آﻧﮕﺎه آن ﺗﺨﻢ ﻣﯿﻮه دﻫﺪ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬أﻣﺎ ﺑﻌﺪ‪.‬‬‫أّﻣﺎ ﮐﻠﻤـﮥ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻌﻨﯽ اﻟّﺸـ ﺮط و ﻓﺎﺋـﺪﺗﻪ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم أن ﯾﻌﻄﯿﻪ ﻓﺼﻞ )ﻓﺼـﻼ‪ .‬ظ( و ﻗﯿﻞ‪ :‬أول ﻣﻦ ﺗﮑﻠﻢ ﺑﻬﺬه اﻟﮑﻠﻤﮥ و ﻓﺼﻞ ﺑﻬﺎ ﺑﯿﻦ ﮐﻼﻣﯿﻦ‬‫داود ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬و )ﻫﯽ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( اﻟﻤﺮاد ﺑﻔﺼﻞ اﻟﺨﻄﺎب ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و آَﺗﯿْﻨﺎُه اﻟ ِْﺤْﮑَﻤَﮥ َو َﻓْﺼَﻞ اﻟ ِْﺨﻄﺎِب‬‫‪ .‬و أّﻣﺎ ﻋﻠﯽ وﺟﻬﯿﻦ‪:‬‬‫أّﻣﺎ ﻟﻼﺳﺘﯿﻨﺎف و إّﻣﺎ ﻟﻠّﺘﻔﺼﯿﻞ‪ ،‬و ﻫﯽ ﮐﻠﻤﮥ ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ ﻣﻮﺿﻊ ﺟﻤﻠﮥ ﺷﺮﻃّﯿﮥ ﻣﺤﺬوﻓﮥ ﻟﻺﯾﺠﺎز‪ ،‬ﻓﻠﺬا ﻋﻤﻠﺖ ﻓﯽ اﻟﻈﺮف اﻟّﺰﻣﺎﻧّﯽ ﺧﺎﺻﮥ ﻟﻨﯿﺎﺑﺘﻬﺎ‬‫ﻋﻨ ﻬ ﺎ ‪.‬‬
‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﺑـﺪاﻧﮑﻪ ﯾﺎ ﺣﺮف ﻧـﺪاﺳﺖ‪ ،‬ﻓﺈذا ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ أّول اﻻﺳﻢ اﻷﻟﻒ و اﻟّﻠﺎم ﻧﻮدي ﺑﻪ ﻣﻔﺮدا‪ :‬ﯾﺎ رﺟﻞ! ﯾﺎ آدم! و إذا ﮐﺎن ﻓﯽ‬‫أّول اﻻﺳﻢ اﻷﻟﻒ و اﻟّﻠﺎم ﯾﮑﻮن ﻧﺪاء‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ! و ﻫﺬا إذا ﮐﺎن اﺳﻤﺎ ﯾﮑﻮن ﻋﻨﺪ اﺳﻘﺎط اﻷﻟﻒ و اﻟّﻠﺎم ﻋﻨﻪ ﻧﮑﺮة ﮐﺎﻟّﺮﺟﻞ ﻓﻨﺤﻮه ﻓﺄّﻣﺎ إذا ﮐﺎن‬‫اﺳﻢ ﻋﻠﻢ ﻻ ﯾﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ زﯾﺪ! ﯾﺎ‪ ،‬ﻧﺪاء‪ ،‬أّي‪ ،‬اﺳﻢ اﻟﻤﻨﺎدي‪ ،‬ﻫﺎ‪ ،‬ﮐﻠﻤﮥ ﺗﻨﺒﯿﻪ اﻟﻤﺨﺎﻃﺐ‪ ،‬اﻟّﻨﺎس‪ ،‬اﺳﻢ ﻋﺎّم ﯾﺘﻨﺎول ﺟﻤﯿﻊ ﺑﻨﯽ آدم اﻟﻌﺎﻗﻞ و ﻏﯿﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 80‬از ‪306‬‬‫اﻟﻌﺎﻗﻞ اﻟﺤﺎﺿﺮ و اﻟﻐﺎﺋﺐ اﻟّﺼﻐﯿﺮ و اﻟﮑﺒﯿﺮ إﻟّﺎ أّن اﻟﻤﺮاد ﻫﻬﻨﺎ اﻟﻌﺎﻗﻠﻮن اﻟﺒﺎﻟﻐﻮن ﻣﺒﻠﻎ اﻟﺨﻄﺎب دون اﻟﻤﺠﺎﻧﯿﻦ و اﻻﻃﻔﺎل‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪) :‬اﻧﻤﺎ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( أﻧﺎ ﺑﺸﺮ‪.‬‬‫ﺗﺎ ﮐﺴﯽ إﻧﮑﺎر ﻧﯿﺎرد از أوﻻد او از آﻧﮑﻪ ﺑﺸﺮ را وﻟﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﮐﺴﯽ ﻧﮕﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﻣﻠﮏ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺛﺎﻟﺚ ﺛﻠﺚ ﻧﮕﻮﯾﺪ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑﯽ‪.‬‬‫ﻣﯽﺷﺘﺎﺑﺪ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﯿﺎﯾﺪ ﺑﺮ ﻣﻦ ﻣﻬﺘﺮ ﻋﺰراﺋﯿﻞ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم و ﻣﻦ اﺟﺎﺑﺖ ﮐﺮدهام )ﮐﻨﻢ‪ .‬ظ(‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ و ﺗﺎرك‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪561 :‬‬‫و ﺣﺎل اﯾﻦ ﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻣﯽﮔـﺬارم در ﺷـﻤﺎ ﻣﺘﺮوﮐﻪ ﯾﺎدﮔﺎر ﺗﺎ از دﯾـﺪن آن ﻣﺮا ﯾﺎد آرﯾـﺪ‪ .‬و اﯾﻦ ﻫﻤﻪ در ﺟﻠﻮه ﺗﺎﺳـﻌﻪ از ﻫﺪاﯾﺖ ﺣﺎدي‬‫ﻋﺸﺮه )ﺣﺎدﯾﮥ ﻋﺸﺮ‪ .‬ظ( ﺑﯿﺎن ﻣﻨﺸﻮر ﮔﻔﺘﻢ‪ .‬ﺗﺎرك‪ ،‬از آن ﮔﻔﺖ زﯾﺮا ﭼﻪ رﺳﻢ ﭘﺪراﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﻮن ﻣﻮت ﺑﻨﺰدﯾﮏ رﺳﺪ ﻣﺘﺮوﮐﻪ ﺑﻔﺮزﻧﺪان‬‫ﺳﭙﺎرﻧـﺪ‪ .‬اّﻣﺘﯽ أﺑﻨـﺎﺋﯽ ﻓﺄﻧـﺎ أﺑﻮﻫﻢ‪ .‬ﻫﺮ آﯾﻨﻪ ﺑـﺎّﻣﺖ ﺳﭙﺮد‪ .‬ﻓﯿﮑﻢ‪ .‬ﺑـﺪاﻧﮑﻪ إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻟﮑﻢ و ﻷـﺟﻠﮑﻢ‪ ،‬ﻧﮕﻔﺖ ﺗﺎ اّﻣﺖ ﻣﻘﺎم و ﻣﺤّﻞ ﻗﺮآن و‬‫ﺳـﺎدات را ﺑﺎﺷـﺪ و در ﺑﻠـّﯿ ﺎت و ﻧﺎﮐـﺎﻣﯽ اﯾﺸﺎن أّﻣﺖ ﺳﭙﺮ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮐﯿﺴﻪ ﻣﺎل را ﺳﭙﺮ ﺑﻼﺳﺖ‪ ،‬در »ﺟﺎﻣﻊ ﻧﺼـﺮت« ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ :‬ﭼﻮن‬‫ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ از ﻣّﮑﻪ در ﺣـّﺠ ﮥ اﻟﻮداع ﺑﻤـﺪﯾﻨﻪ درآﻣـﺪ ﻓـﺎﻃﻤﻪ را در ﮐﻨـﺎر ﮔﺮﻓﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻓﺮزﻧـﺪم! أﺟﻞ ﻣﻦ ﺑﻘﺮﯾﺐ‬‫رﺳـﯿﺪه‪ .‬ﻓـﺎﻃﻤﻪ ﺑﯿﻬﻮش ﮔﺸﺖ ﺳﺎﻋﺘﯽ ﺑﻬﻮش ﺑﺎز آﻣـﺪ‪ ،‬أي ﺑﺎﺑﺎي ﻣﻬﺮﺑﺎن ﻣﻦ! ﻧﯿﮑﻮ ﻣﯽداﻧﯽ ﮐﻪ دﺧﺘﺮ ﺑﯽﻣﺎدر ﺷﮑﺴـﺘﻪ دل ﺑﺎﺷـﺪ و ﺗﻮ از‬‫ﻣـﺎدر ﻣﺸـﻔﻖ ﺑـﻮده و ﻓﺮزﻧـﺪان ﻣﺮا از ﺗﻮ ﮐﺴـﯽ ﻣﺸـﻔﻖ و ﻣﺮﺑّﯽ ﻧﺒﻮده‪ ،‬ﺣـﺎل ﻣﻦ و ﺣـﺎل ﻓﺮزﻧـﺪ ﻣﻦ ﭼﻪ ﺑﺎﺷـﺪ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬اي ﻓـﺎﻃﻤﻪ در ﺣﻖ‬‫ﻓﺮزﻧﺪان ﮐﺴﯽ ﮐﻪ »ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫‪،‬و‬‫»إﻧّﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﻏﺪا«‬‫‪ ،‬و ﻣﺤﺒﻮب و ﻣﺤﻔﻮظ و ﻋﺰﯾﺰ و ﻧﻔﯿﺲ ﺑﺎﺷﺪ‬‫»إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ«‬‫و ﺑﺎ ﻗﺮآن ﯾﮑﺠﺎ ﻣﺬﮐﻮر‬‫»و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫ﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺎ در اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻓﺮزﻧـﺪان ﻏﻢ ﻓﺮزﻧﺪ ﭼﺮا ﺧﻮرد؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬أي ﭘﺪر! ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﺮا ﺑﺨﻠﯿﻔﻪ ﺧﻮد ﺑﺴـﭙﺎر! ﭘﺲ ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳّﻠﻢ ﭼﺸﻢ ﭘﺮ آب ﮐﺮد و ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫اﻟّﻠﻪ ﺧﻠﯿﻔﺘﯽ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي‪.‬‬‫ﻗﺮآن را وﺗﺮ او اّﻣﺖ را ﺑـﺪو ﺳﭙﺮده ﺳﭙﺮدهام‪ .‬ﺑـﺎز ﮔﻔﺖ‪ :‬أي ﺑﺎﺑـﺎ! ﻣﺮا ﺑﺮادر ﻧﮕـﺬاﺷﺘﯽ ﮐﻪ ﻓﺮزﻧـﺪان ﻣﺮا ﺟﺎي و ﻣﻘﺎم ﺑﺮاﯾﺸﺎن ﺑﻮدي و ﻣﺮا‬‫ﻣﻌﯿﻦ و ﭘﺸـﺘﻮان ﺷـﺪي! ﯾﻌﻨﯽ ﺷـﺮط ﭘـﺪر آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﮔﻮﯾـﺪ دﺧﺘﺮ و ﻓﺮزﻧﺪان او ﻣﺤﺒﻮب ﻣﻦاﻧﺪ‪ ،‬إّن أﺑّﺮ اﻟﺒّﺮ أن ﯾﺼﻞ اﻟّﺮﺟﻞ إﻟﯽ أﻫﻞ ودّ‬‫أﺑﯿﻪ‪ .‬دﺧﺘﺮ و ﻓﺮزﻧﺪان او را ﺑﻪ ﭘﺴـﺮ ﺧﻮد ﻣﯽﺳﭙﺎرﻧﺪ و ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ در ﺣﻖ دﺧﺘﺮ ﻣﻦ و ﻓﺮزﻧﺪان او أﺿﻌﺎف ﺷﻔﻘﺖ ﻓﺮﻣﺎي‪ .‬ﺻﻠﮥ اﻟﺮﺣﻢ ﺗﺰﯾﺪ‬‫ﻓﯽ اﻟﻌﻤﺮ و ﻟا ﻤﺎل‪ .‬ﭘﺲ ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬أي ﻓﺎﻃﻤﻪ! دﺧﺘﺮان دﯾﮕﺮ را ﺑﺮادران ﻣﻌﺪود و ﻓﺮزﻧﺪان اﯾﺸﺎن را ﻧﯿﺎﯾﮕﺎن ﻣﺨﺼﻮص ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﭘﺲ‬‫ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ رو ﺑﺴﻮي ﯾﺎران ﮐﺮد و ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫اّﻣﺘﯽ أﺑﻨﺎﺋﯽ‪ ،‬أﻧﺎ أﺑﻮﻫﻢ‬‫‪ .‬ﺑﺮادران و ﭘﺸﺘﻮان ﺗﻮ اﯾﺸﺎﻧﻨﺪ و ﻓﺮزﻧﺪان ﺗﺮا ﺟﺎي و ﻣﺤّﻞ ﺑﻨﺎء اﯾﺸﺎناﻧﺪ و ﻓﺮزﻧﺪان ﺗﺮا ﻣﮑﺎن و ﻣﻘﺎم ﺗﺎ ﻗﯿﺎﻣﺖ در اﯾﺸﺎﻧﺴﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪562 :‬‬‫ﭘﺲ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 81‬از ‪306‬‬‫إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا ﻣﻦ ﺑﻌﺪي‪.‬‬‫ﺷﺮط ﻫـﺪاﯾﺖ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﺗﻤّﺴﮏ ﮐﻨﯿـﺪ ﺑـﺪﯾﻦ ﻫﺮ دو ﻫﺮﮔﺰ ﮔﻤﺮاه ﻧﮕﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ ازﯾﻦ ﻫﺮ دو ﺗﺮك دﻫﺪ ﯾﺎ ﻗﺮآن را ﯾﺎ‬‫ﻓﺮزﻧﺪان رﺳﻮل را ﯾﺎ ﺗﻤّﺴﮏ ﻧﮑﻨﺪ ﻫﺪاﯾﺖ ﻧﯿﺎﺑﺪ و ﮔﻤﺮاه ﺗﻮاﻧﺪ ﺧﻮاﻧﺪ )أﺑﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ظ(‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻣﻦ ﺑﻌﺪي و ﻣﺎ ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا أﺑﺪا‪.‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﻫﺮ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ ﻣﻦ ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﻘﺮآن و أوﻻد ﻣﻦ ﮐﻨﺪ ﻫﺮﮔﺰ ﮔﻤﺮاه ﻧﺸﻮد ﺣﺴـﺒﮑﻢ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ .‬ﺑﻌﺪ رﺳﻮل ﺑﺴـﻨﺪ ﻫﺴﺖ ﺗﻤّﺴـ ﮏ‬‫ﺑﮑﺘﺎب و ﻓﺮزﻧـﺪان رﺳﻮل ﮐﻪ ﺗﺎ دﯾﻦ ﺳـﻼﻣﺖ ﻣﺎﻧـﺪ از ﻫﻼﮐﯽ اﻣﺖ را ﭘﻨﺎﻫﯽ ﺑﺴـﻨﺪ اﺳﺖ ﮐﺘﺎب ﺧﺪا و ﻓﺮزﻧﺪان رﺳﻮل و ﻟﻬﺬا ﻣﺼـﻄﻔﯽ‬‫ﻓﺮﻣﻮده‪ :‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻫﻼك ﺷﻮد اّﻣﺘﯽ ﮐﻪ أّول او ﻣﻦ ﺑﺎﺷﻢ و ﻣﯿﺎﻧﻪ او اوﻻد ﻣﻦ ﺑﺎﺷﺪ و آﺧﺮ او ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬و ﻗﺪ ذﮐﺮﻧﺎه ﻓﯽ اﻟﺠﻠﻮة ﻟا ﻌﺎﺷـﺮة‬‫ﻣﻦ اﻟﻬﺪاﯾﮥ اﻟّﺜﺎﻟﺜﮥ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪.‬‬‫ﻓﯽ »ﺗﺎج اﻷﺳﺎﻣﯽ«‪ :‬اﻟّﺜﻘﻞ‪ ،‬رﺧﺖ و ﺑﺎر ﻣﺴﺎﻓﺮ‪ .‬ﯾﻘﻮل اﻟﻌﺮب ﻟﮑّﻞ ﺷﯽء ﻋﺰﯾﺰ ﻧﻔﯿﺲ ﻣﺼﻮن‪ :‬ﺛﻘﻞ‪ .‬اﻟّﺜﻘﻼن‪ :‬ﭘﺮي و آدﻣﯽ‪ .‬و‬‫ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪،‬‬‫إﻧّﻤﺎ ﺳـّﻤﯿﺎ ﺑـﺬﻟﮏ ﻷّن اﻷﺧـﺬ و اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻬﻤﺎ ﺛﻘﯿﻞ‪ .‬و ﻓﯽ »اﻟّﺪرر« ﻓﯽ ﺳﻮرة اﻟّﺮﺣﻤﻦ‪ :‬و ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻤﯽ‪ :‬ذﮐﺮ أﺑﻮ ﻋﻤﺮو أّن أﺻﻞ ﮐﻠﻤﮥ ﺛﻘﻞ ﻣﻦ‬‫اﻟﻨﻔﺎﺳـﮥ ﻻـ ﻣﻦ اﻟّﺜﻘـﻞ‪ ،‬و اﻟّﺜﻘـﻞ ﺑﯿﺾ اﻟّﻨﻌﺎم ﻟﺴﻮاﺋﻪ و ﺑﻘﺎﺋﻪ‪ ،‬ﻓﺴـّﻤﺎﻫﻤﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ إﻋﻈﺎﻣﺎ ﻟﻘـﺪرﻫﻤﺎ و ﺗﻔﺨﯿﻤﺎ ﻟﺸﺄﻧﻬﻤﺎ‪ .‬ﮐـﺬا ﻓﯽ »اﻟّﻨﻬﺎﯾـﮥ« و ﻓﯽ‬‫»اﻟـّﺼ ﺤﺎح«‪ :‬ﻟا ّﺜﻘﻞ‪ ،‬ﺑﺎﻟّﺘﺤﺮﯾﮏ‪ :‬ﻣﺘﺎع اﻟﻤﺴﺎﻓﺮ و ﺣﺸـﻤﻪ‪ .‬و ﻓﯽ »اﻟﻨﮑﺎت«‪ :‬اﻟّﺜﻘﻞ اﺳﻢ ﻟﺸـﯽء ﯾﺜﻘﻞ‪ ،‬و ﺳـّﻤﯽ اﻟّﺜﻘﻞ ﻷّن اﻟﻌﺮب ﯾﺴّﻤﯽ اﻟﻌﻈﯿﻢ‬‫ﺛﻘﻼ و ﺛﻘﯿﻼ‪ .‬ﻗﺎل ﻣﺠﺎﻫﺪ‪ :‬اﻟّﺜﻘﻞ و اﻟّﺜﻘﯿﻞ واﺣﺪ ﯾﺬﮐﺮان ﻓﯽ اﻟّﺘﻌﻈﯿﻢ ﮐﺬا ﻓﯽ »اﻟّﺰاﻫﺪي« ﻋﻨﺪ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »َﻗْﻮﻟًﺎ َﺛِﻘﯿًﻠﺎ«‬‫‪ :‬در ﻗﻮل ﺛﻘﯿﻞ ﻗﻮﻟﻬﺎﺳﺖ‪ .‬أّول آﻧﮑﻪ‪:‬‬‫ﻗﻮل ﺷـﺮﯾﻒ اﺳﺖ و ﻋﺮب را ﻋـﺎدﺗﺴﺖ ﭼﯿﺰي ﮐﻪ ﺑﻔﻀﻞ و ﺷـﺮف ﯾﺎد ﮐﻨﻨـﺪ آن را ﺑﺜﻘﻞ و رﺟﺤﺎن و وزن وﺻﻒ ﮐﻨﻨـﺪ و ﮔﻮﯾﻨـﺪ‪ :‬ﻫـﺬا‬‫أرﺟـﺢ ﻣﻦ ذﻟـﮏ‪ ،‬و ﻫـﺬا اﻟﮑﻼـم ﻟﻪ وزن‪ ،‬أي ﻗـﺪر‪ ،‬و ﮐـﺎن اﻟﻤﺮاد ﻣﻨﻪ أﺷـﺮف ﻣﻨﻪ و أﺣﺴﻦ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣـﺎ ﺑﺘﻮ وﺣﯽ ﮐﻨﯿﻢ ﻗﺮآﻧﯽ ﺷـﺮﯾﻒ و‬‫ﺑﺰرﮔﻮار دوم آﻧﮑﻪ‪َ :‬ﻗْﻮﻟًﺎ َﺛِﻘﯿًﻠﺎ‬‫ﻓﯽ اﻟّﺜﻮاب‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻠﻤﺘﺎن ﺛﻘﯿﻠﺘﺎن ﻓﯽ اﻟﻤﯿﺰان‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪563 :‬‬‫و ﺧﻔﯿﻔﺘﺎن ﻓﯽ اﻟﻠّﺴﺎن‪ .‬ﺳﻮم آﻧﮑﻪ‪َ :‬ﻗْﻮﻟًﺎ ﺛَِﻘﯿًﻠﺎ‬‫ﻓﯽ اﻟﻌﻤﻞ و ﺣﻔﻆ ﺣـﺪوده و أﺣﮑﺎﻣﻪ ﻻ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءة‪ ،‬و ﻫـﺬا ﮐﻤﻦ ﻗﺎل ﻵﺧﺮ‪ :‬ارﻓﻊ ﻫـﺬا اﻟﻌـﺪل ﻋﻠﯽ اﻟّﺴـ ﻄﺢ )ﻓﻘﺎل‪ .‬ﺻـﺢ‪ .‬ظ(‪ :‬ﯾﺜﻘﻞ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟّﺴﺎﻣﻊ ﻫـﺬا اﻟﮑﻼم ﻷّن ﻋﯿﻦ اﻟﮑﻼم ﻟﯿﺲ ﺑﺜﻘﯿﻞ و ﻟﮑّﻦ اﻟﻌﻤﻞ ﺛﻘﯿﻞ‪ .‬ﭼﻮن ﺑﺮ ﻣﻮّﺣـ ﺪان و ﻣﺘـﺪّﯾﻨﺎن ﻋﻤﻞ اﯾﺸﺎن ﺛﻘﯿﻞ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻋﻠﯽ اﻟﮑﻔﺮﯾﻦ‬‫ﻏﯿﺮ ﯾﺴﯿﺮ‪ ،‬و‬‫ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬إّن ﻫﺬا اﻟﻘﺮآن ﺻﻌﺐ ﻣﺴﺘﺼﻌﺐ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﮐﺮﻫﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﺗﻘﺸﻌّﺮ ﻣﻨﻪ ﺟﻠﻮد اﻟّﺬﯾﻦ ﯾﺨﺸﻮن رﺑّﻬﻢ‪.‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻮي از اﻧﺪام ﻣﯽﺧﯿﺰد و ﭘﻮﺳﺖ ﻣﯽﻟﺮزد ﮐﺴﺎﻧﯽ را ﮐﻪ ﻣﯽﺗﺮﺳﻨﺪ از ﭘﺮوردﮔﺎر ﺧﻮﯾﺶ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻓﯿﮑﻢ‪ .‬و‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 82‬از ‪306‬‬‫در ﺟﻤﯿـﻊ ﺿـﻤﺎﺋﺮ ﻣـﺬﮐﻮره ﻗﺮآن و ﻓﺮزﻧـﺪان رﺳـﻮل ﺟﻤﻊ ﮐﺮد ﺗـﺎ اﺷـﺎرت ﺑﺎﺷـﺪ ﮐﻪ ﺗﻌﻈﯿﻢ ﻣﺠﻤﻮع ﯾﻌﻨﯽ ﻗﺮآن و ﻓﺮزﻧـﺪان ﺑﺮاﺑﺮﺳﺖ و‬‫ﻫﯿﭽﮑﺴـﯽ از ﮔﻮﯾﻨـﺪﮔﺎن ﻧﺆﻣﻦ ﺑﺒﻌﺾ و ﻧﮑﻔﺮ ﺑﺒﻌﺾ ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬اﮔﺮ از ﯾﮑﯽ ﻣﻨﮑﺮ ﺷﻮي و ﺑﺮ ﯾﮑﯽ اﯾﻤﺎن آري اﯾﻤﺎن ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ ﻫﺮ دو‬‫ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺑﺮاﺑﺮ ﻧﺒﻮدﻧﺪي ﺟﻤﻊ ﺿﻤﯿﺮ ﺟﺎﯾﺰ ﻧﺸﺪي‪ .‬ﮐﺬا ﻓﯽ »اﻟﻤﺸﺎرق« ﺑﺌﺲ اﻟﺨﻄﯿﺐ أﻧﺖ‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻪ ﻟﻤﻦ ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﺨﻄﺒﮥ‪ :‬ﻣﻦ أﻃﺎع اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﻓﻘﺪ رﺷﺪ و ﻣﻦ ﯾﻌﺼﻬﻤﺎ ﻓﻘﺪ ﻏﻮي‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪.‬‬‫ذﮐﺮ ﺑـﺎﻟﻌﻄﻒ‪ .‬ﻗـﺎل اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻹﻣـﺎم ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎﻫﺮ اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ‪ :‬اﻟﻌﻄﻒ ﻫﻮ اﻟﺠﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻟّﺸـ ﯿﺌﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻌﻄﻒ )اﻟﺤﮑﻢ‪ .‬ظ( و اﻷﺻﻞ ﻓﯿﻪ اﻟﻮاو ﻫﻮ‬‫ﻟﻤﻄﻠﻖ اﻟﺠﻤﻊ ﻋﻨﺪﻧﺎ‪ ،‬أي اﻟﺠﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻌﻄﻮف و اﻟﻌﻄﻒ ﻓﯽ اﻟﺤﮑﻢ اﻟّﺬي ﻫﻮ اﻹﺛﺒﺎت أو اﻟّﻨﻔﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯿﻪ ﻋﺎّﻣﮥ أﻫﻞ اﻟّﻠﻐﮥ و أﺋّﻤﮥ اﻟﻔﺘﻮي‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﺧﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ‪.‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ‪ :‬ﺛـﺎﺑﺖ و ﻣﺤﮑﻢ ﺑﺎﺷـﯿﺪ در دوﺳﺘﯽ ﻗﺮآن و ﻓﺮزﻧـﺪان ﻣﻦ از آﻧﮑﻪ ﺣّﺐ ﻗﺮآن ﻋﻼﻣﺖ ﺣّﺐ ﺧـﺪاﺳﺖ و ﺣّﺐ أوﻻد ﻣﻦ ﻋﻼﻣﺖ ﺣّﺐ‬‫ﻣﻦ اﺳﺖ‪ .‬و ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﺸﻔﺎء«‪ :‬ﺣّﺐ اﻟﻘﺮآن ﻋﻼﻣﮥ ﺣّﺐ اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪564 :‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻋﺘﺮﺗﯽ ﻓﯽ »اﻟّﺼﺤﺎح«‪ :‬ﻋﺘﺮة اﻟّﺮﺟﻞ ﻧﺴﻠﻪ‪ .‬و ﻓﯽ »ﺗﺎج اﻷﺳﺎﻣﯽ«‪:‬‬‫اﻟﻌﺘﺮة ﻓﺮزﻧﺪان و ﻓﺮزﻧﺪان ﻓﺮزﻧﺪان‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫ﻓﯽ »اﻟّﻨﮑﺎت«‪ :‬اﻫﻞ ﺑﯿﺖ اﻟّﺮﺟﻞ‪ :‬وﻟﺪه و وﻟﺪ وﻟﺪه‪ .‬ﮐﺬا ذﮐﺮﻧﺎه ﻓﯽ اﻟﺠﻠﻮة اﻟّﺴﺎدﺳﮥ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ اﻟﻬﺪاﯾﮥ اﻟﺤﺎدﯾﮥ ﻋﺸﺮ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫ﺑـﺪاﻧﮑﻪ ذﮐﺮ را از ﺑـﺎب ﺗﻔﻌﯿـﻞ ﻓﺮﻣﻮد از ﺑﻬﺮ ﺑﺰرﮔﯽ دادن اﯾﺸـﺎن‪ .‬ﻓﯽ »ﺗـﺎج اﻟﻤﺼﺎدر«‪ :‬ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ :‬ﻓـﺬﮐﺮوه‪ ،‬أي ﻓﺎّﺟﻠﻮه ﻷّن ﻓﯽ ذﮐﺮ‬‫اﻟّﺸـ ﯽء إﺟﻼـﻟﻪ‪ .‬اﻹﺟﻼـل ﺑﺰرگ داﺷـﺘﻦ ﯾﻌﻨﯽ‪ :‬ﻣﯽدارم ﺷـﻤﺎ را در دوﺳـﺘﯽ ﻓﺮزﻧـﺪان ﺧﻮد و ﯾـﺎد ﻣﯽدﻫـﺎﻧﻢ ﺷـﻤﺎ را ﺧـﺪاي در دوﺳﺘﯽ‬‫ﻓﺮزﻧﺪان ﺧﻮد ﺗﺎ ﻓﺮاﻣﻮش ﻧﮑﻨﯿﺪ‪ ،‬ﻷّن اﻟّﻨﺴﯿﺎن ﻣﺮﮐﺐ ﻟﻺﻧﺴﺎن ﻟﻘﻮﻟﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ‪َ :‬و ﻟََﻘْﺪ َﻋِﻬْﺪﻧﺎ ِإﻟﯽ آَدَم ﻣِْﻦ َﻗﺒُْﻞ َﻓَﻨِﺴَﯽ‬‫‪ .‬ﺗﺎ در ﻣﺎل و أﺳﺒﺎب ﻓﺮﯾﻔﺘﻪ ﻧﮕﺮدﯾﺪ و در ﻓﺮح ﻧﺸﻮﯾﺪ و اﯾﻦ ﻧﺼﯿﺤﺖ ﻣﺮا ﻓﺮاﻣﻮش ﻧﮑﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﻗﻮم ﭘﯿﺸﯿﻦ را ﭼﻪ رﺳﯿﺪ‪َ ،‬ﻓَﻠﱠﻤﺎ َﻧُﺴﻮا ﻣﺎ ُذﱢﮐُﺮوا‬‫ﺑ ِِﻪ َﻓَﺘْﺤﻨﺎ َﻋَﻠﯿِْﻬْﻢ َأﺑ ْﻮاَب ُﮐﱢﻞ َﺷْﯽٍء َﺣﱠﺘﯽ ِإذا َﻓِﺮُﺣﻮا ﺑ ِﻤﺎ ُأوﺗُﻮا َأَﺧْﺬﻧﺎُﻫْﻢ ﺑَْﻐَﺘًﮥ َﻓِﺈذا ُﻫْﻢ ُﻣﺒْﻠُِﺴﻮَن‬‫‪ .‬و ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﺳﻪ ﺑﺎر ﺑﺘﮑﺮار ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪،‬‬‫ﺗﺎ دﻟﻬﺎي ﻣﺆﻣﻨﺎن ﮔﺸﺎده ﮔﺮدد از آﻧﮑﻪ ﻣﺆﻣﻦ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﭼﻮن ﺑﺮ وي ذﮐﺮ ﺧﺪا ﮐﻨﻨﺪ دل او ﮔﺸﺎده ﮔﺮدد از آن ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫ِإﱠﻧَﻤﺎ اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨُﻮَن اﻟﱠِﺬﯾَﻦ ِإذا ُذِﮐَﺮ اﻟﱠﻠُﻪ َوِﺟَﻠْﺖ ﻗُﻠُﻮﺑ ُُﻬْﻢ َو ِإذا ﺗُﻠَِﯿْﺖ َﻋَﻠﯿِْﻬْﻢ آﯾﺎﺗُُﻪ زاَدﺗ ُْﻬْﻢ ِإﯾﻤﺎﻧًﺎ َو َﻋﻠﯽ َرﺑﱢِﻬْﻢ َﯾَﺘَﻮﱠﮐﻠُﻮَن‬‫‪ .‬و ﺳﻪ ﮐّﺮت ﺑﺘﺄﮐﯿـﺪ از آن ﻓﺮﻣﻮد ﺗﺎ ﻓﺮاﻣﻮش ﻧﮑﻨﻨـﺪ و ﻓﺮدا از ﮔﻮﯾﻨـﺪﮔﺎن َﯾُﻘﻮُل اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﻧُﺴﻮُه ﻣِْﻦ َﻗﺒُْﻞ َﻗْﺪ ﺟﺎَءْت ُرُﺳُﻞ َرﺑﱢﻨﺎ ﺑ ِﺎﻟ َْﺤﱢﻖ َﻓَﻬْﻞ ﻟَﻨﺎ‬‫ﻣِْﻦ ُﺷَﻔﻌﺎَء َﻓَﯿْﺸَﻔُﻌﻮا ﻟَﻨﺎ َأْو ﻧَُﺮﱡد َﻓَﻨْﻌَﻤَﻞ َﻏﯿَْﺮ اﻟﱠِﺬي ُﮐﱠﻨﺎ َﻧْﻌَﻤُﻞ‬‫)ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ(‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ آن ﻗﻮم ﺑﮕﻮﯾﻨﺪ ﺗﺤﻘﯿﻖ آﻣﺪﻧﺪ ﺑﺮ ﻣﺎ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮان ﭘﺮوردﮔﺎر ﻣﺎ ﺑﺤّﻖ اﺳﺖ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ اﻣﺮوز ﺷﻔﺎﻋﺖ ﻣﺎ ﮐﻨﺪ آن روز‬‫ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﺮدﯾﻢ ﯾﺎ ﺑﺎز ﮔﺮداﻧﺪ ﻣﺎ را در دﻧﯿﺎ ﺗﺎ ﻣﺎ ﻋﻤﻞ ﺻﺎﻟﺢ ﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ‪.‬‬‫در ﻣﺤﻞ ﻟَْﻦ َﺗﺮاﻧِﯽ‬‫‪ .‬ﻟﻦ ﺑﺮاي ﺗﺄﮐﯿﺪﺳﺖ و ﻟﻦ اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺮاي ﺗﺄﺑﯿﺪﺳﺖ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﺟﺪا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 83‬از ‪306‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪565 :‬‬‫ﻧﺸﻮد اﯾﻦ ﻫﺮ دو از ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﻓﻀﻞ و ﺷﺮف در دﻧﯿﺎ و ﻋﻘﺒﯽ‪.‬‬‫ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪،‬‬‫ﻫﺮﮔﺰ ﺟـﺪا ﻧﺸﻮد ﺗﻌﻈﯿﻢ ﻗﺮآن و ﻓﺮزﻧـﺪان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺗـﺎ آﻧﮑﻪ ﺑﯿﺎﯾﻨـﺪ ﺑﺮ ﺣﻮض ﮐﻮﺛﺮ‪ .‬ذﮐﺮ ﮐﻮﺛﺮ ﮐﺮد ﺗـﺎ ﯾـﺎد آرﻧـﺪ ﮐﻪ از آﻧﮑﻪ ﻫﻤﻪ را‬‫ورود ﺑﺮ ﮐﻮﺛﺮ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻣﺆﻣﻦ از ﻣﺸـﺮك و ﻣﻮّﺣﺪ از ﻣﻠﺤﺪ و ﻣﻮاﻓﻖ از ﻣﻨﺎﻓﻖ آﻧﺠﺎ ﺟﺪا ﮔﺮدد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ از ﺣﺪﯾﺚ ﮐﺘﺎب »اﻟّﺸـ ﻔﺎء« در ﺟﻠﻮه‬‫ﺛـﺎﻧﯿﻪ ﺗﺤﺖ اﯾﻦ ﺟﻠـﻮه در ﻣـﺬّﻣﺖ ﻣﻦ ﻻـ ﯾﺘﻤّﺴـ ﮑﻬﻢ )ﻻـ ﯾﺘﻤّﺴـ ﮏ ﺑﻬﻢ‪ .‬ظ( ﺗﻤـﺎم ﺣـﺪﯾﺚ آوردﯾﻢ ﯾﻌﻨﯽ‪ :‬ﺑﺮ ﺣـﻮض ﮐﻮﺛﺮ ﻫﺮ ﮐﻪ ﻣﺤّﺐ‬‫ﺧﺎﻧﺪاﻧﺴﺖ آﻣﺪن دﻫﻨﺪ و ﻣﻨﺎﻓﻖ را از دور ﺑﺮاﻧﻨﺪ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫ﻓﯽ »ﺗـﺎج اﻟﻤﺼـﺎدر«‪ :‬اﻟّﻨﻈﺮ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻻﻋﺘﺒـﺎر و اﻟّﺘﺄﻣـﻞ‪ ،‬ﮐﻘﻮﻟﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ‪ :‬اﻧﻈﺮ ﮐﯿﻒ ﻓـّﻀ ﻠﻨﺎ‪ .‬و اﻟﺨﻠﻒ و اﻟﺨﻼﻓـﮥ‪ :‬ﺑﺠﺎي ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ از ﺗﻮ ﺑﻮده‬‫اﯾﺴـﺘﺎدن‪ ،‬و اﻟﺨﻠﻒ‪ :‬از ﭘﯽ ﮐﺴـﯽ در ﮐﺴـﯽ در آﻣـﺪن و ﺧﻠﻒ ﺑﻮدن‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ‪ :‬ﭘﺲ ﻋﺒﺮت ﮔﯿﺮﯾـﺪ و اﻧـﺪﯾﺸﻪ ﮐﻨﯿـﺪ ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ ﻣﻦ ﺑﺎ ﻗﺮآن و‬‫ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﻦ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺧﻮاﻫﯿﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﺛُﱠﻢ َﺟَﻌﻠْﻨﺎُﮐْﻢ َﺧﻼﺋَِﻒ ﻓِﯽ اﻟ َْﺄْرِض ﻣِْﻦ ﺑَْﻌِﺪِﻫْﻢ ﻟ َِﻨﻨُْﻈَﺮ َﮐﯿَْﻒ َﺗْﻌَﻤﻠُﻮَن‬‫‪ .‬ﻫﺮ آﯾﻨﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﯽﺑﯿﻨﺪ آﻧﭽﻪ ﺑﺎ اﯾﺸﺎن ﺧﻮاﻫﯿﺪ ﮐﺮد‪ ،‬ﺧﻠﻒ ﺑﺪ ﻣﺒﺎﺷﯿﺪ ﺗﺎ ﻓﺮدا ﻧﮕﻮﯾﻢ ﺷﻤﺎ را‪:‬‬‫ﺑﺌﺴﻤﺎ ﺧﻠﻔﺘﻤﻮﻧﯽ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي‪.‬‬‫إﻟﯿﻪ ﻫﻤﻪ را ﻫﺪاﯾﺖ روزي ﻓﺮﻣﺎ! و‬‫ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟّﺸﻔﺎء«‪ :‬اوﺻﯿﮑﻢ ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪.‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ وﺻّﯿﺖ ﻣﯽﮐﻨﻢ ﺷﻤﺎ را ﺑﺘﻤّﺴﮏ ﮐﺘﺎب ﺧﺪا و ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﻦ‪ ،‬اﮔﺮ ﭼﻨﮓ در زﻧﯿﺪ ﺑﺪﯾﻦ ﻫﺮ دو ﺑﻌﺪ از ﻣﻦ ﻫﺮﮔﺰ ﮔﻤﺮاه و ﺗﺒﺎه ﻧﺸﻮﯾﺪ‪.‬‬‫و‬‫ﻓﯽ »ﺑﺤﺮ اﻷﻧﺴﺎب«‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬ﺣﺴﺒﮑﻢ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪.‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺴﻨﺪه و ﮐﺎﻓﯿﺴﺖ ﺷﻤﺎ را از ﺑﺮاي ﻫﺪاﯾﺖ و ﭼﻨﮓ در زدن ﮐﺘﺎب ﺧﺪا و ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﻦ‪ .‬و‬‫ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟّﺸـ ﻔﺎء«‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻌﺪل ﻣﻦ ﮐﺘﺎﺑﻪ و ﮐﺘﺒﺖ ﻣﻦ أﺻـﻠﻪ‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﻘﺮي اﻟﻔﺮﻏﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﯽ أمّ‬‫اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻨﺖ اﻟّﺸـ ﯿﺦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺨﻔﺎف‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ اﺑﻦ ﻋﻘﯿﻞ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ اﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ‪،‬‬‫ﻫﻮ اﻟﺤﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ وﮐﯿﻊ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺴـﺮوق‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪:‬‬‫أﻧﺸﺪﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ أﻧﺸﺪﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أﻧﺸﺪﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫و ﻓﯽ »ﺗﺎج اﻟﻤﺼﺎدر«‪ :‬ﻧﺸﺪ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪566 :‬‬‫ﺑﺎب ﻧﺼﺮ‪ ،‬ﺳﻮﮔﻨﺪ دادن‪ .‬و ﻓﯽ »اﻟﻤﻐﺮب« ﻣﻦ ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺸﺪ ﻣﻦ ﺑﺎب أﮐﺮم ﻓﻘﺪ أﺧﻄﺄ‪ ،‬و ﻧﺸﺪك اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻧﺸﺪﺗﮏ اﻟﱠﻠﻪ أﻧﺸﺪك ﻋﻬﺪك و‬‫وﻋـﺪك‪ ،‬أي أذﮐﺮك ﻣﺎ ﻋﺎﻫـﺪﺗﻨﯽ ﺑﻪ و وﻋﺪﺗﻨﯽ و ﻓﯽ »اﻟـّﺼ ﺤﺎح«‪ :‬ﻧﺸﺪت ﻓﻼﻧﺎ أﻧﺸﺪه ﻧﺸﺪا‪ :‬إذا ﻗﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﻧﺸﺪﺗﮏ اﻟﱠﻠﻪ أي ﺳﺎﻟﺘﮏ ﺑﺎﻟّﻠﻪ‬‫ﮐﺄﻧﮏ ذﮐﺮﺗﻪ )إﯾﺎه‪ ،‬ﻓﻨﺸﺪ أي ﺗﺬﮐﺮ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ(‪ .‬و ﻓﯽ »اﻟﻨﮑﺎت«‪:‬‬‫ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬أﻧﺸﺪﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‬‫أي أذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻣـﺎ وﻋـﺪﺗﻤﻮﻧﯽ ﻓﯽ إﮐﺮام و ﺣّﺐ أﻫـﻞ ﺑﯿـﺘﯽ ﻷـﻧّﻪ ﺷـﺮط اﻹﯾﻤـﺎن‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﺳﻮﮔﻨـﺪ ﺧـﺪا ﻣﯽدﻫﻢ ﺷـﻤﺎ را در ﭼﻨـﮓ زدن‬‫ﺑﺄﻫﻠﺒﯿﺖ ﻣﻦ و در رﻋﺎﯾﺖ و ﺣﺮﻣﺖ اﯾﺸﺎن‪ .‬و ﺳﻮﮔﻨـﺪ أﺷـّﺪ ﺗﺄﮐﯿـﺪ و ﺳـﺨﺘﺘﺮﯾﻦ اﻫﺘﻤﺎﻣﺴﺖ‪ .‬ﻣﺆﻣﻦ ﻣﺨﻠﺺ ﺳﻮﮔﻨـﺪ و ﺗﺄﮐﯿﺪ رﺳﻮل ﻗﺒﻮل‬‫ﮐﻨـﺪ ﮐﺎﻓﺮ ﻣﻠﺤـﺪ‪ ،‬ﻣﻨﮑﺮ ﺷﻮد‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ دﯾﮕﺮ ﯾﺎد ﻣﯽدﻫﺎﻧﻢ ﻋﻬـﺪي و وﻋﺪه ﮐﻪ در دوﺳﺘﯽ ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﻦ ﮐﺮدهاﯾﺪ زﯾﺮا ﭼﻪ ﺣّﺐ أوﻻد رﺳﻮل‬‫ﺷﺮط اﯾﻤﺎﻧﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﯾﺎد ﻣﯽدﻫﺎﻧﻢ آن ﺷﺮط را‪ ،‬ﻷﻧّﻪ ﻣﺬﮐﻮر و ﺳﺎﺑﻖ ﻣﻦ اﻹﯾﻤﺎن‪ .‬و ﻓﯽ »ﺷﺮف اﻟﻨﺒّﻮة« و »اﻟﻤﺸﮑﻮة«‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 84‬از ‪306‬‬‫روي أﺣﻤـﺪ ﻋﻦ أﺑﯽ ذّر رأﯾﺘﻪ ﻗـﺎل آﺧـﺬا ﺑﺒﺎب اﻟﮑﻌﺒـﮥ ﺳـﻤﻌﺖ اﻟﻨﺒّﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺜﻞ أوﻻدي )أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬ظ( ﻓﯿﮑﻢ ﮐﻤﺜﻞ ﺳـﻔﯿﻨﮥ ﻧﻮح‪ ،‬ﻓﻤﻦ‬‫رﮐﺒﻬﺎ ﻧﺠﯽ و ﻣﻦ زاغ ﻋﻨﻬﺎ ﻫﻠﮏ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ‪ :‬و ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﺮﻣﻮد و در آن ﺣـﺎل در ﮐﻌﺒﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻣﺎﻧﻨـﺪ أوﻻد ﻣﻦ در ﺷـﻤﺎ ﻫﻤﭽﻮ ﮐﺸﺘﯽ ﻧﻮح‬‫ﺳﺖ ﭘﺲ ﻫﺮ ﮐﻪ ﭼﻨﮓ در زد در آن ﻧﺠﺎت ﯾﺎﻓﺖ و ﻫﺮ ﮐﻪ ﮔﺬاﺷﺖ در ﺿـﻼﻟﺖ ﻫﻼك ﺷﺪ و اﯾﻦ ﻓﺮﻣﺎن در وﻗﺖ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد از‬‫آﻧﮑﻪ ﻣﺼﻄﻔﯽ ﻣﯽداﻧﺴﺖ ﮐﻪ در آﺧﺮ اﻟﺰﻣﺎن ﻃﻮل ﻣّﺪت ﺷﻮد از ﻏﯿﺒﺖ ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺻﻠﻌﻢ‪َ ،‬ﻇَﻬَﺮ اﻟ َْﻔﺴﺎُد ﻓِﯽ اﻟ َْﺒﱢﺮ َو اﻟ َْﺒْﺤِﺮ‬‫‪ .‬ﻓﺴﺎد اﻟﻘﻠﻮب ﻋﻠﯽ ﻗﺪر ﻓﺴﺎد اﻟّﺰﻣﺎن‪.‬‬‫ﺧﯿﺮ اﻟﻘﺮون ﻗﺮﻧﯽ ﺛﻢ ﻣﻦ ﯾﻠﯿﻪ ﺛﻢ ﻣﻦ ﯾﻠﯿﻪ ﺛّﻢ ﯾﻔﺸﻮ اﻟﮑـﺬب‪ .‬آن روز درﯾـﺎي ﻓﺴـﺎد زﻣـﺎﻧﻪ در ﻣﻮج آﯾـﺪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐـﺎن ﻓﯽ اﻟﺒﺤﺮ ﻻ ﯾﻨﺠﻮ إﻟّﺎ‬‫ﺑﺎﻟّﺴـ ﻔﯿﻨﮥ‪ .‬و ﺑﯿﺎن اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ در ﺟﻠﻮه أوﻟﯽ از ﻫﺪاﯾﺖ ﺛﺎﻧﯿﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬و آن روز دﯾﻦ ﻏﺮﯾﺐ و اﯾﻤﺎن أﺳﯿﺮ و ﻧﯿﮑﺒﺨﺖ ﻧﺎدر و دﯾﻨﺪار ﮐﻢ‬‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻫﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﮑﺴﯽ ﭘﻨﺎﻫﺪ ﺷﻤﺎ راه راﺳﺖ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ‪ .‬ﻗُْﻞ ﻫِﺬِه َﺳﺒِﯿﻠِﯽ َأْدُﻋﻮا ِإﻟَﯽ اﻟﱠﻠِﻪ )َﻋﻠﯽ ﺑَِﺼﯿَﺮٍة‬‫‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( َأَﻧﺎ َو َﻣِﻦ اﱠﺗَﺒَﻌﻨِﯽ‬‫‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ دوﺳﺘﯽ ﻗﺮآن و ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﻦ اﮔﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻌﺪ ﻣﻦ ﺑﯽراه و ﺗﺒﺎه ﻧﺸﻮﯾﺪ‪ .‬و‬‫ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟّﺸﻔﺎء«‪ :‬اﻟﻤﺘﻤّﺴﮏ ﺑﺴّﻨﺘﯽ ﻋﻨﺪ ﻓﺴﺎد اّﻣﺘﯽ ﻟﻪ أﺟﺮ ﻣﺎﺋﮥ ﺷﻬﯿﺪ‪.‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ آن روز ﮐﻪ ﻣﺮدﻣﺎن ﺑﻔﺴﺎد ﻣﺸﻐﻮل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪567 :‬‬‫ﺷﻮﻧـﺪ ﻫﺮ ﮐﻪ ﭼﻨﮓ در زﻧﺪ در ﺳـّﻨﺖ ﻣﻦ ﻣﺮ او را ﺛﻮاب ﺻﺪ ﺷـﻬﯿﺪ ﺑﺎﺷﺪ و آن ﺳـّﻨﺖ دوﺳﺘﯽ ﻗﺮآن و ﻓﺮزﻧﺪان رﺳﻮل ﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮدﻣﺎن‬‫اﻣﺮوز ﺑﺴﺒﺐ ﻓﺴﺎد زﻣﺎﻧﻪ و دور و دﯾﺎر آﺧﺮﯾﻦ آن را ﺗﺮك داده و در درﯾﺎي ﺷﻘﺎوت ﻏﺮق ﺷﺪه‪ .‬ﻋﺼﻤﻨﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺘﺮض اﻟّﺰﻧﯿﻢ‪.‬‬‫اﻟﺠﻠﻮة اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ‪ :‬ﻓﯽ ﻣﺬّﻣﮥ ﻣﻦ ﻻ ﯾﺘﻤّﺴﮑﻬﻢ )ﻻ ﯾﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻬﻢ‪ .‬ظ( ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫َﻓﻠَْﯿْﺤَﺬِر اﻟﱠِﺬﯾَﻦ ﯾُﺨﺎﻟ ُِﻔﻮَن َﻋْﻦ َأﻣِْﺮِه َأْن ﺗُِﺼﯿَﺒُﻬْﻢ ﻓِﺘَْﻨٌﮥ َأْو ﯾُِﺼﯿَﺒُﻬْﻢ َﻋﺬاٌب َأﻟ ِﯿٌﻢ‬‫‪.‬‬‫و ﻗﺎل‪َ :‬و َﻣْﻦ ﯾُﺸﺎﻗِِﻖ اﻟﱠﺮُﺳﻮَل ﻣِْﻦ ﺑَْﻌِﺪ ﻣﺎ َﺗَﺒﱠﯿَﻦ ﻟَُﻪ اﻟ ُْﻬﺪي َو َﯾﱠﺘﺒِْﻊ َﻏﯿَْﺮ َﺳﺒِﯿِﻞ اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ‬‫‪ .‬ﻋﺰﯾﺰ ﻣﻦ! دوﺳﺘﯽ و ﺗﻤّﺴـ ﮏ ﺑﺄوﻻـد رﺳﻮل ﺑﻔﻌﻞ و ﻗﻮل ﻣﺼـﻄﻔﯽ و ﺑﻨﺼﻮص ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮐﻪ ﺑﺠﺎ ﻧﯿﺎرد و ﻣﻨﮑﺮ ﮔﺮدد از ﻗﻮﻣﯽ‬‫ﺑﺎﺷﺪ‪َ ،‬ﻣْﻦ َﯾُﻘﻮُل آَﻣﱠﻨﺎ ﺑ ِﺎﻟﱠﻠِﻪ َو ﺑ ِﺎﻟ َْﯿْﻮِم اﻟ ْﺂِﺧِﺮ َو ﻣﺎ ُﻫْﻢ ﺑ ُِﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ‬‫‪ .‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ﻣﺎ آﺗﺎُﮐُﻢ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل َﻓُﺨُﺬوُه َو ﻣﺎ َﻧﻬﺎُﮐْﻢ َﻋﻨُْﻪ َﻓﺎﻧ َْﺘُﻬﻮا‬‫‪ .‬ﻓﯽ »اﻟّﺰاﻫـﺪي«‪ :‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد أﻧّﻪ ﻋﻤﻮم )ﻋـﺎم‪ .‬ظ( ﻓﯽ ﮐـّﻞ ﻣـﺎ أﻣﺮﻫﻢ اﻟّﻨﺒﯽ و ﻧﻬﯿﻬﻢ ﻋﻨﻪ‪ .‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮐﻪ ﺗﻤﺴـﮏ ﺑﻘﺮآن و اوﻻد رﺳﻮل‬‫ﻧﮑﻨﺪ اﮔﺮ ﭼﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﺧﻮد را ﻣﺆﻣﻦ ﮔﻮﯾﺪ اﯾﻤﺎن او ﺳﻮدﻣﻨﺪ ﻧﺒﺎﺷﺪ و ﻓﺮدا ﺳﯿﺎه رو ﮔﺮدد‪ .‬و‬‫ﻓﯽ ﮐﺘـﺎب » ﻟا ّﺸـ ﻔﺎء«‪ :‬ﻓﻠﯿـﺬادّن ﻋﻦ ﺣﻮﺿـﯽ رﺟﺎل ﮐﻤﺎ ﯾـﺬاد اﻟﺒﻌﯿﺮ اﻟّﻀﺎّل ﻓﺄﻧﺎدﯾﻬﻢ‪ :‬أﻻ ﻫﻠّﻢ! أﻻ ﻫﻠّﻢ! ﻓﯿﻘﺎل‪ :‬إﻧّﻬﻢ ﺑـّﺪﻟﻮا ﺑﻌـﺪك! ﻓﺄﻗﻮل‪:‬‬‫ﻓﺴﺤﻘﺎ )ﺳﺤﻘﺎ‪ .‬ظ( ﻓﺴﺤﻘﺎ ﻓﺴﺤﻘﺎ!‬‫و ﻓﯽ »اﻟﮑّﺸـ ﺎف«‪ :‬إﻧّﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺤـﻮض أﻧﻈﺮ ﻣـﻦ ﯾﺮد ﻋﻠﯽ ﻣﻨﮑـﻢ و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﯿﻘﻄﻌﻦ دوﻧﯽ‪ ،‬أي ﻟﯿﻄﺮدّن ﻃﺮد ﻏﻀﺐ دوﻧﯽ‪ ،‬أي أدﻧﯽ ﻣﻘـﺎم ﻣّﻨﯽ‬‫رﺟﺎل ﻓﻸﻗﻮﻟّﻦ‪ :‬رّب ﻣّﻨﯽ أو ﻣﻦ اﻣﺘﯽ! ﻓﯿﻘﻮل‪ :‬إﻧّﮏ ﻻ ﺗﺪري ﻣﺎ أﺣﺪﺛﻮا ﺑﻌﺪك‪ ،‬ﻣﺎ زاﻟﻮا ﯾﺮﺟﻌﻮن ﻋﻠﯽ أﻋﻘﺎﺑﻬﻢ!‬‫ﺣﺎﺻﻠﻪ‪:‬‬‫ﻣﺼﻄﻔﯽ ﻓﺮﻣﻮد ﺻﻠﻌﻢ در ﺣﺪﯾﺚ ﺳﺎﺑﻖ‪:‬‬‫و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﻗﺮآن و ﻓﺮزﻧـﺪان ﻣﻦ ﯾﮑﺠﺎ ﺑﺮ ﺣﻮض ﺣﺎﺿـﺮ ﺷﻮﻧـﺪ ﺗﺎ ﺷﺎﻫـﺪ ﺑﺎﺷـﻨﺪ ﮐﻪ دوﺳﺖ اﯾﺸﺎن ﮐﻪ ﺑﻮده ﮐﻪ دﺷـﻤﻦ ﺑﻮده و ﺑﻌـﺪ ﻣﻦ ﻓﺮﻣﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 85‬از ‪306‬‬‫ﺗﻤّﺴـ ﮏ ﻣﻦ ﮐﻪ ﺑﺠﺎ آورده و ﮐﻪ ﺗﺮك داده و ﻣﻦ ﺑﺮ ﺣﻮض اﯾﺴـﺘﺎده ﺑﺎﺷﻢ ﻣﯽﺑﯿﻨﻢ ﻫﺮ ﮐﻪ ﺧﻮاﻫـﺪ آﻣـﺪ ﺑﺮ ﻣﻦ‪ ،‬ﺑﺎ دوﺳﺘﯽ ﺟﻤﻠﻪ ﻗﺮآن و‬‫ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﻦ و ﻫﺮ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺸﺎن ﺗﻤّﺴﮏ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺧﻼف أﻣﺮ ﻣﻦ ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺨﺪا ﮐﻪ او را ﻓﺮﺷـﺘﮕﺎن ﺑﺮاﻧﻨﺪ راﻧﺪﻧﯽ ﻏﻀﺐ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﺷﺘﺮ و اﺳـﭗ‬‫ﯾﻠﻪ را ﺑﺮاﻧﻨﺪ از ﺣﻮض‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻦ ﻧﺪا ﮐﻨﻢ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪568 :‬‬‫ﺑﯿﺎرﯾـﺪ اﯾﻦ از اّﻣﺖ ﻣﻦ ﺳﺖ و از آن ﻣﻦ ﺳﺖ! ﻓﺮﻣﺎن آﯾﺪ‪ :‬أي ﻣﺤّﻤﺪ! ﺗﻮ ﻧﻤﯽداﻧﯽ ﺑﻌﺪ ﺗﻮ اﯾﺸﺎن ﺑﺎ ﻗﺮآن و ﻓﺮزﻧﺪان ﺗﻮ ﺧﻼف ﻓﺮﻣﺎن ﺗﻮ‬‫ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﺠـﺎي وّد و ﻣـﻮّدت‪ ،‬ﺑﻐﺾ و ﻋـﺪاوت ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﮕـﻮﯾﻢ ﻣﻦ‪ :‬أي ﻓﺮﺷـﺘﮕﺎن از ﻣﻦ اﯾﻦ ﻣﺮد را دورﺗﺮ ﺑﺮﯾـﺪ‪ ،‬و اﻟﻤـﺄﻣﻮر‬‫ﺑﻤﺘﺎﺑﻌﺘﻪ ﻻ ﯾﺼـﯿﺮ ﺗﺒﻌﺎ و اﻟﻤﻨﺪوب إﻟﯽ إﻣﺎﻣﺘﻪ ﻻ ﯾﺼﯿﺮ ﻣﺄﻣﻮﻣﺎ‪ ،‬ﮐّﻞ ﻋﻠﻢ و ﮐّﻞ ﻗﻮل دّل ﻋﻠﯽ ﻣﺨﺎﻟﻔﮥ اﻟﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﻬﻮ زﻧﺪﻗﮥ‬‫و ﺷـﯿﻄﻨﮥ‪ .‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻗﺮآن و ﻓﺮزﻧـﺪان رﺳﻮل ﺗﻤّﺴﮏ ﻧـﺪارد اﮔﺮ ﭼﻪ ﻋﻠﻢ أّوﻟﯿﻦ و آﺧﺮﯾﻦ ﺑﺨﻮاﻧﺪ ﭼﻮن ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺳﺖ و اﮔﺮ زﻫﺪ ﮐﻨﺪ‬‫ﻣﺎﻧﻨﺪ راﻫﺐ ﺳﺖ‪ ،‬و ﻓﺮداي ﻗﯿﺎﻣﺖ او را ﺑﺮو اﻧﺪازﻧﺪ در دوزخ‪ .‬ﮐﺬا ﻓﯽ »دﺳﺘﻮر اﻟﺤﻘﺎﯾﻖ« و »اﻷرﺑﻌﯿﻦ ﻓﯽ )ﻋﻦ‪ .‬ظ( اﻷرﺑﻌﯿﻦ«‪.‬‬‫ﻓﯽ »اﻟّﺰاﻫﺪي«‪ :‬ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻷﺧﺒﺎر« ﻋﻨﺪ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﻓُﻘْﻞ َﺗﻌﺎﻟَْﻮا َﻧْﺪُع َأﺑ ْﻨﺎَءﻧﺎ َو َأﺑ ْﻨﺎَءُﮐْﻢ‬‫؛ أّن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺧﻠﻖ اﻷﻧﺒﯿﺎء ﻣﻦ أﺷـﺠﺎر ﺷّﺘﯽ و ﺧﻠﻘﻨﯽ و ﻋﻠّﯿﺎ ﻣﻦ ﺷﺠﺮة واﺣﺪة‪ ،‬أﻧﺎ أﺻﻠﻬﺎ‪ ،‬و ﻋﻠّﯽ ﻓﺮﻋﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻨﺎن ﺛﻤﺎرﻫﺎ‪ ،‬و أوﻻدﻫﻤﺎ‬‫أﻏﺼﺎﻧﻬﺎ‪ ،‬و ﺷـﯿﻌﺘﻬﻢ أوراﻗﻬﺎ‪ .‬ﻓﻤﻦ ﺗﻌّﻠﻖ ﺑﻐﺼﻦ ﻣﻦ أﻏﺼﺎﻧﻬﺎ ﻧﺠﺎ و ﻣﻦ زاغ ﻋﻨﻬﺎ ﻫﻮي و ﻏﻮي‪ ،‬و ﻟﻮ ﮐﺎن ﻋﺒﺪا ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﯿﻦ اﻟّﺼﻔﺎ و‬‫اﻟﻤﺮوة أﻟﻒ ﻋﺎم ﺛﻢ أﻟﻒ ﻋﺎم ﺣّﺘﯽ ﯾﺼـﯿﺮ ﮐﺎﻟّﺸّﻦ اﻟﺒﺎﻟﯽ ﻟﻢ ﯾـﺪرك ﻣﺤّﺒﺘﻨﺎ ﻓﺄﮐﺒﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﺨﺮﯾﻪ! ﺛّﻢ ﺗﻼ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪ :‬ﻗُْﻞ ﻻ َأْﺳـ َﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ‬‫َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫ﺣﺎﺻﻠﻪ‪ :‬ﻣﺼﻄﻔﯽ ﻓﺮﻣﻮده ﺻﻠﻌﻢ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺮا و ﻋﻠﯽ را از ﯾﮏ درﺧﺖ آﻓﺮﯾﺪه‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ﺷﺎﻫﺪ اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ اﺳﺖ؛ ﻣﻦ أﺻـﻠﻢ و ﻋﻠﯽ ﻓﺮع ﺳﺖ‪ ،‬ﻻ ﺟﺮم ﺑﯿﻌﺖ اﯾﻤﺎن أﺻﻞ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﯿﻌﺖ ﺗﻮﺑﻪ ﻓﺮع و ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﻦ ﻣﯿﻮه آن درﺧﺖاﻧﺪ‪،‬‬‫ﻫﺮ ﮐﻪ ﺗﻤّﺴﮏ ﮐﻨﺪ و ﭼﻨﮓ ﻣﺤﮑﻢ ﺑﺸﺎخ آن درﺧﺖ زﻧﺪ ﻧﺠﺎت ﯾﺎﺑﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮐﻪ ﺑﻠﺨﺸـﯿﺪ ﻓﺮود اﻓﺘﺎد و ﺑﯽ راه ﺷﺪ اﮔﺮ ﭼﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻨﺪه ﮐﻪ‬‫ﭘﺮﺳﺘﯿﺪه ﺳﺖ ﺧﺪاي را ﻫﺰار اﻧﺪر ﻫﺰار ﺳﺎل در ﻣﯿﺎن ﺻـﻔﺎ و ﻣﺮوه ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺷﺪه ﭼﻮن ﻣﺸﮏ ﺧﺸﮏ ﮐﻬﻨﻪ؛ در ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ دوﺳﺘﯽ ﻣﺎ را‪،‬‬‫َو ﻣﺎ ﮐﺎَن َﺻﻼﺗُُﻬْﻢ ِﻋﻨَْﺪ اﻟ َْﺒﯿِْﺖ ِإﻟﱠﺎ ُﻣﮑﺎًء َو َﺗْﺼِﺪَﯾًﮥ‬‫‪ ،‬آن ﻧﻤﺎز ﻧﯿﺴﺖ آوازﯾﺴﺖ ﮐﻪ از ﻣﯿﺎن دو ﻟﺐ ﭼﻮن آواز ﺳـﺮ ﻧﺎي ﺑﯿﺮون ﻣﯽآرد و دﺳـﺘﮏ ﻣﯽزﻧـﺪ و ﭼﻮن ﻓﺮدا ﺑﺮﺧﯿﺰد ﺑﺮ روي اﻧﺪازد‬‫ﺧﺪاوﻧـﺪ ﺗﻌﺎﻟﯽ او را در دوزخ ﺑﺮ ﻫﺮ دو ﭘﺮه ﺑﯿﻨﯽ‪ .‬ﻋﺰﯾﺰ ﻣﻦ! ﻫﺸـﯿﺎر ﺑﺎش ﺷـﯿﻄﺎن رﻫﺰن ﺗﺮا ره ﻣﯽزﻧـﺪ و از ﺳﺎدات ﮐﻢ اﻋﺘﻘﺎد ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪،‬‬‫ﺑﺎﯾﺪ ﮐﻪ اﻋﺘﻘﺎد ﺑﺮ ﻗﺮآن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪569 :‬‬‫و ﺳﺎدات ﻣﺤﮑﻢ ﮐﻦ‬‫»ﺣﺴﺒﮑﻢ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ«‬‫اﻣﯿﺪي واﺛﻖ ﺳﺖ‪ ،‬و ازﯾﻨﺠﺎ إﻣﺎم ﺷـﻌﺒﯽ وزﯾﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﻣﺮوان ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﺮ ﮐﻪ أوﻻد رﺳﻮل را ﺑﯿﺎزارد و ﻧﻤﺎز ﮔﺰارد ﺑﻤﻨﺰل ﮐﺴـﯽ ﺑﺎﺷـﺪ‬‫ﮐﻪ ﻗﺮآن زﯾﺮ ﭘﺎي ﻧﻬـﺪ و ﮐﻔﺶ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺑﺮ ﺳـﺮ اﻧـﺪازد و ﺑﺖ در ﺑﻐﻞ و ﺳـﺮ در ﺳـﺠﺪه‪ ،‬آن ﻧﻤﺎز ﺳﻮد اﯾﻦ ﻗﻮم ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﯾﻘﻮﻟﻮن آَﻣﱠﻨﺎ ﺑ ِﺎﻟﱠﻠِﻪ وَ‬‫ﺑ ِﺎﻟ َْﯿْﻮِم اﻟ ْﺂِﺧِﺮ َو ﻣﺎ ُﻫْﻢ ﺑ ُِﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﯾُﺨﺎِدُﻋﻮَن اﻟﱠﻠَﻪ َو اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا َو ﻣﺎ َﯾْﺨَﺪُﻋﻮَن‬‫)إﻟّﺎ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﺑﺪﯾﻦ دﻋﻮي دروغ ﺧﻮد را در دﻧﯿﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﮔﻮﯾﺎﻧﻨﺪ و از ﺗﯿﻎ ﻣﯽرﻫﺎﻧﻨﺪ‪ .‬ﻋﺼﻤﻨﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺘﺮض اﻟّﺰﻧﯿﻢ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻠﮏ ﻟا ﻌﻠﻤﺎء در »ﻫﺪاﯾﮥ اﻟّﺴﻌﺪاء« در ﺟﻠﻮه ﺛﺎﻟﺜﻪ ﻫﺪاﯾﻪ ﺛﺎﻧﯿﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﯽ »اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ«‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫ﺣﺎﺻـﻠﻪ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪان ﺧﻮد را در ﺷـﻤﺎ ﻣﯽﮔﺬارم‪ ،‬ﺷـﺮط إﯾﻤﺎن آﻧﺴﺖ اﮔﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ او را ﺑﺤﺮﻣﺖ و رﻋﺎﯾﺖ ﻫﺮﮔﺰ ﮔﻤﺮاه ﺑﻌﺪ ﻣﻦ ﻧﮕﺮدﯾﺪ‪ .‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 86‬از ‪306‬‬‫اﯾﻦ دﻟﯿﻠﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﺒﺖ اﯾﺸﺎن ﺷﺮط اﯾﻤﺎﻧﺴﺖ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻠﮏ ﻟا ﻌﻠﻤﺎء در »ﻫﺪاﯾﮥ اﻟّﺴﻌﺪاء« در ﺟﻠﻮه ﺧﺎﻣﺴﻪ ﻫﺪاﯾﻪ ﺛﺎﻧﯿﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯽ »اﻟﻤﺼﺎﺑﯿـﺢ« و »اﻟﻤﺸـﮑﻮة«‪ :‬ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻗﺎل )ﻓﻘﺎل‪ .‬ظ(‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن‬‫ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺣﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ‪ :‬زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﮔﻮﯾﺪ‪ :‬ﺑﺎﯾﺴـﺘﺎد ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺻـﻠﻌﻢ و در آن ﺣﺎل اﯾﺴـﺘﺎده ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﻦ ﮔﺬارﻧﺪهام در ﺷﻤﺎ ﭼﯿﺰﯾﺮا ﮐﻪ اﮔﺮ‬‫ﺑﮕﯿﺮﯾـﺪ آن را ﻫﺮﮔﺰ ﮔﻤﺮاه و ﺑﯽراه ﻧﺸﻮﯾـﺪ ﺑﻌـﺪ ﻣﻦ‪ ،‬ﯾﮑﯽ از اﯾﺸﺎن ﺑﻬﺘﺮﺳﺖ از دﯾﮕﺮي و آن دو ﭼﯿﺰ آﻧﺴﺖ ﯾﮑﯽ ﮐﺘﺎب ﺧﺪاﺳﺖ ﮐﻪ‬‫رﺳـﻨﯽ ﺳﺖ ﮐﻪ درازي او از آﺳـﻤﺎن ﺳﻮي زﻣﯿﻦ‪ .‬دوم ﻓﺮزﻧـﺪان ﻣﻦ‪ ،‬و ﻗﺮآن و ﻓﺮزﻧـﺪان از روي ﺷـﺮف و ﻓﻀﻞ ﻫﺮﮔﺰ ﭘﺮاﮐﻨـﺪه و ﺟـﺪا‬‫ﻧﺸﻮﻧـﺪ‪ ،‬ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺟﻤﻊ ﺑﺎﺷـﻨﺪ ﺗـﺎ آﻧﮑﻪ ﺣﺎﺿـﺮ ﺷﻮﻧـﺪ ﺑﺮ ﺣﻮض ﮐﻮﺛﺮ‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﯿﮑﻮ اﻧـﺪﯾﺸﻪ ﮐﻨﯿـﺪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑـﺎ اﯾﺸﺎن ﺧﻮاﻫﯿـﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﮔﺮ‬‫ﺗﻤّﺴﮏ ﮐﻨﯿﺪ ﺑﺪﯾﺸﺎن ﻫﺮﮔﺰ ﮔﻤﺮاه ﻧﺸﻮﯾﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ ﺑﮕﺬارﯾﺪ اﯾﺸﺎن را ﺑﯽراه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪570 :‬‬‫و ﻫﻼك ﮔﺮدﯾﺪ‪ .‬و اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ دﻟﯿﻠﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﭼﻮن ﺑﺎ ﻗﺮآن ﺟﻤﻊ ﺑﺎﺷﻨﺪ اﯾﻤﺎن اﯾﺸﺎن در ﺣﺎﻟﺖ ﻧﺰع زاﺋﻞ ﻧﺸﻮد[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻠﮏ ﻟا ﻌﻠﻤﺎء در »ﻫﺪاﯾﮥ اﻟّﺴﻌﺪاء« در ﺟﻠﻮه ﺳﺎدﺳﻪ ﻫﺪاﯾﻪ راﺑﻌﻪ ﻋﺸﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﯽ »اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ«‪ :‬ﻋﻦ )ﻓﯽ‪ .‬ظ( اﻟﺤﺴﺎن‪ :‬ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﺘﻪ اﻟﻘﺼﻮاء ﻓﺴﻤﻌﺘﻪ‬‫ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫و ﻓﯽ »ﺷﺮف اﻟّﻨﺒﻮة« و »اﻟﻤﺸﮑﻮة«‪ :‬ﻣﺜﻞ أوﻻدي )أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬ظ( ﻓﯿﮑﻢ ﮐﻤﺜﻞ ﺳﻔﯿﻨﮥ ﻧﻮح ﻓﻤﻦ رﮐﺒﻬﺎ ﻧﺠﯽ و ﻣﻦ ﺗﺮﮐﻬﺎ ﻫﻠﮏ‪.‬‬‫ﺣﺎﺻـﻠﻪ‪ :‬ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﻓﺮﻣﻮد ﺻـﻠﻌﻢ‪ :‬ﻫﺮ ﮐﻪ ﺧﻮد را در داﻣﻦ ﻓﺮزﻧـﺪان ﻣﻦ ﺑﺮﺑﻨـﺪد و ﺑـﺪوﺳﺘﯽ اﯾﺸـﺎن ﭼﻨـﮓ در زﻧـﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻓﺮزﻧـﺪان ﻣﺮا‬‫دوﺳﺖ ﮔﯿﺮﯾﺪ و ﭼﻨﮓ در داﻣﻦ اﯾﺸﺎن زﻧﯿﺪ ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻌﺪ ﻣﻦ ﮔﻤﺮاه و ﺑﯽراه ﻧﮕﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﻦ اﻗﺘـﺪي ﺑﻪ ﻓﻬﻮ ﻣﻬﺘـﺪ و ﻣﻦ اﻧﺘﺼـﺮه ﻓﻬﻮ ﻣﻨﺼﻮر و ﻣﻦ ﺧـﺎﻟﻔﻪ ﻓﻘـﺪ اﺗّﺒﻊ ﻏﯿﺮ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬وﻟّﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﺗﻮﻟّﯽ و أﺻـﻼه ﺟﻬّﻨﻢ و ﺳﺎءت‬‫ﻣﺼﯿﺮا‪.‬‬‫و ازﯾﻦ ﺟﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮﯾﺪ از آن ﺳـّﯿﺪ ﺑﻬﺘﺮ و ﻓﺎﺿﻠﺘﺮﺳﺖ از ﻣﺮﯾﺪ ﻏﯿﺮ ﺳّﯿﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺗﻤﺎم اﯾﻦ أﺣﺎدﯾﺚ در ﻓﺼﻮل وﺻّﯿﺖ و ﻧﻘﻞ )ﺑﺪو ﺛﻘﻞ‪.‬‬‫ظ( در ﺧﺎﻣﺴﻪ ]‪ [1‬از ﻫﺪاﯾﻪ )ﻫﺪاﯾﺎت‪ .‬ظ( ﮔﻔﺘﻪ آﻣﺪ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻠﮏ ﻟا ﻌﻠﻤﺎء در »ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟّﺴﺎدات« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺜﺎﻟﺚ‪-‬‬‫ﻓﯽ »اﻟﻤﺸﺎرق« و »اﻟﻤﺼﺎﺑﯿـﺢ« و »ﺷـﺮف اﻟﻨﺒّﻮة« و »اﻟّﺪرر« و »ﺗﺎج اﻷﺳﺎﻣﯽ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ ﻓﺈن‬‫ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﻣﻦ ﺑﻌﺪي‪.‬‬‫ﺣﺎﺻﻞ‪ :‬ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺻـﻠﻌﻢ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺑـﺪرﺳﺘﯽ و راﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻣﯽﮔﺬارم در ﺷـﻤﺎ دو ﭼﯿﺰ ﻋﺰﯾﺰ و ﻧﻔﯿﺲ و ﻣﺤﻔﻮظ‪ ،‬از آﻧﮑﻪ ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﭘﺪر‬‫اّﻣﺘﺎﻧﺴﺖ‪،‬‬‫ﮐﻘﻮﻟﻪ‪ :‬اّﻣﺘﯽ أﺑﻨﺎﺋﯽ‪،‬‬‫و ﺷـﺮط ﭘﺪراﻧﺴﺖ ﮐﻪ وﻗﺖ رﺣﻠﺖ ﺑﻔﺮزﻧﺪ ﻧﺼـﯿﺤﺖ و وﺻـّﯿﺖ ﮐﻨﻨﺪ و آﻧﭽﻪ ﻋﺰﯾﺰ و ﻧﻔﯿﺲ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻔﺮزﻧﺪان ﺳـﭙﺎرﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺼﻄﻔﯽ را ﻗﺮآن و‬‫ﻓﺮزﻧـﺪان ﻋﺰﯾﺰ و ﻧﻔﯿﺲ ﺑﻮدﻧـﺪ ﺑـﺎ اّﻣﺖ ﺳـﭙﺮد و ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اﮔﺮ ﭼﻨـﮓ زﻧﯿـﺪ ﺑـﺪرﺳﺘﯽ ﺑﺎﯾﺸـﺎن ﺑﻌـﺪ ﻣﻦ ﻫﺮﮔﺰ ﮔﻤﺮاه ﻧﮕﺮدﯾـﺪ‪ [1] .‬اﺣﺎدﯾﺚ‬‫ﺗﻤﺴﮏ ﺑﻪ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺗﻔﺼـﯿﻞ در ﻫـﺪاﯾﻪ راﺑﻌﻪ ﻣـﺬﮐﻮرﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻣﺮ ﻧﻘﻠﻬﺎ آﻧﻔﺎ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ذﮐﺮه اﻟﻤﻨﺼﻒ ﻫﻬﻨﺎ ﻟﻌﻠﻪ ﺳـﺒﻘﮥ ﻣﻦ ﺳـﺒﻘﺎت اﻟﻘﻠﻢ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻋﻠﻢ )‪ .12‬ن(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪571 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 87‬از ‪306‬‬‫و در »ﺷﺮح ﺳﻨﻦ )ﺳّﻨﺖ‪ .‬ظ(« ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ :‬در ﺻّﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻣﺤّﺪﺛﺎن ﺧﻠﻒ و ﺳﻠﻒ ﻣّﺘﻔﻖاﻧﺪ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻠﮏ ﻟا ﻌﻠﻤﺎء در »ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟّﺴﺎدات« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺜﺎﻟﺚ‪-‬‬‫ﻓﯽ »اﻟﻤﺼﺎﺑﯿـﺢ« و »اﻟﻤﺸـﮑﻮة«‪ :‬ﻋـﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻗـﺎم رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ و ﻗـﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻣـﺎ إن‬‫ﺗﻤّﺴـ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﻣﻦ ﺑﻌـﺪي أﺣﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎء و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا‬‫ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ[‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ‪ :‬ﻣﺼﻄﻔﯽ ﻓﺮﻣﻮد ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﮔﺬارم ﻣﻦ در ﺷﻤﺎ دو ﭼﯿﺰي را ﮐﻪ اﮔﺮ دﺳﺖ ﮔﯿﺮﯾﺪ او را ﮔﻤﺮاه ﻧﺸﻮﯾﺪ‬‫ﺑﻌـﺪ ﻣﻦ‪ ،‬ﯾﮑﯽ ﺑﺰرﮔﺘﺮ اﺳﺖ از دﯾﮕﺮي‪ :‬ﮐﺘﺎب ﺧﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ رﺳـﻨﯿﺴﺖ دراز از آﺳـﻤﺎن‪ .‬دوم ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﻦ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﺟﺪا ﻧﺸﻮﻧﺪ اﯾﻦ ﻫﺮ دو‬‫ﯾﮑﯽ از دﯾﮕﺮي ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﻓﺮود آﯾﻨﺪ ﺑﺮ ﺣﻮض ﮐﻮﺛﺮ‪ ،‬ﭘﺲ اﻧﺪﯾﺸﻪ ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ از ﭘﺲ ﻣﻦ در اﯾﺸﺎن ﺧﻮاﻫﯿﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ در رﻋﺎﯾﺖ و‬‫ﻣﺤّﺒﺖ اﯾﺸﺎن‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻗﺎم‪.‬‬‫زﯾﺮا ﮐﻪ آواز اﯾﺴـﺘﺎده ﺑﻠﻨﺪﺗﺮﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻻﺷﺘﻬﺎر‪ .‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك‪ ،‬از آن ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﭼﻮن اّﻣﺖ ﺑﻤﻨﺰﻟﻪ ﭘﺴﺮاﻧﻨﺪ و رﺳﻢ ﭘﺪران آﻧﺴﺖ ﮐﻪ وﻗﺖ‬‫رﺣﻠﺖ؛ ﻣﺘﺮوﮐﻪ و آﻧﭽﻪ ﻋﺰﯾﺰﺗﺮ و ﻧﻔﯿﺴﺘﺮ ﺑﺎﺷـﺪ ﺑﻔﺮزﻧﺪان ﺳـﭙﺎرﻧﺪ و ﺑﺤﻔﻆ آن وﺻـّﯿﺖ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻓﯿﮑﻢ‪ ،‬ﻟﻠﻈﺮف‪ ،‬ﺗﺎ اﯾﺸﺎن را در اّﻣﺖ ﻣﻘﺎم و‬‫ﺟـﺎه ﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬ﻣـﺎ إن‪ ،‬إﺑﻬـﺎم‪ ،‬و ﻫﻮ اﻻﻫﺘﻤـﺎم‪ ،‬إن ﺷـﺮﻃّﯿﮥ‪ ،‬ﻫـﺪاﯾﺖ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ دوﺳﺖ دارﯾـﺪ اﯾﺸﺎن را‪ .‬ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ‪ ،‬ﻟﻦ ﻟﻠّﺘﺄﮐﯿـﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻫﺮﮔﺰ‬‫ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﻦ از ﻗﺮآن ﺟﺪا و ﺑﯿﺰار ﻧﺸﻮﻧﺪ و ﻫﺮﮔﺰ از اﯾﺸﺎن ﻗﺮآن ﺑﯿﺰار ﻧﺸﻮد زوال ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻧﺒﺎﺷﺪ[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﮐﻤﺎل ﺟﻼﻟﺖ ﻣﺮﺗﺒﺖ و ﺳﻤﻮ ﻣﻨﺰﻟﺖ ﻣﻠﮏ اﻟﻌﻠﻤﺎء دوﻟﺖآﺑﺎدي و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﻤّﻬﺮ و ﺗﺒّﺤﺮ او در ﻋﻠﻮم دﯾﻨّﯿﻪ و ﻣﻌﺎرف ﯾﻘﯿﻨّﯿﻪ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »أﺧﺒﺎر‬‫اﻷﺧﯿﺎر« ﺷـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي و »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﺎﻟﻢ و »ﻣﻘـّﺪﻣﻪ ﺳـﻨّﯿﻪ« ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ واﻟـﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﻣﺨﺎﻃﺐ و »ﮐﺸـﻒ‬‫اﻟّﻈﻨﻮن« ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯽ و »ﻣﺮاﻓﺾ« ﺣﺴﺎم‪-‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪572 :‬‬‫اﻟّﺪﯾﻦ ﺳـﻬﺎرﻧﭙﻮري و »ﺳﺒﺤﮥ اﻟﻤﺮﺟﺎن« و »ﺗﺴﻠﯿﮥ اﻟﻔﺆاد« ﻏﻼم ﻋﻠﯽ آزاد ﺑﻠﮕﺮاﻣﯽ و »إﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل« و »ﻏّﺮة اﻟّﺮاﺷﺪﯾﻦ« ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ‬‫و »إزاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ« ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎﺻـﺮ و »أﺑﺠﺪ اﻟﻌﻠﻮم« ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ؛ واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎرﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﺟﺎ اﮐﺘﻔﺎ ﺑﺮ‬‫ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات ﻣﯽرود‪.‬‬‫ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي در »أﺧﺒﺎر اﻷﺧﯿﺎر« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ دوﻟﺖآﺑﺎدي‪ .‬ﺷﻬﺮت أوﺻﺎﻓﺶ ﻣﻐﻨﯿﺴﺖ از ﺷﺮح آن‪ ،‬اﮔﺮ ﭼﻪ در‬‫زﻣﺎن او داﻧﺸـﻤﻨﺪان ﺑﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ اﺳـﺘﺎدان و ﺷـﺮﯾﮑﺎن او ﺑﻮده‪ ،‬أّﻣﺎ ﺷﻬﺮت و ﻗﺒﻮل ﮐﻪ ﺣّﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ او را ﻋﻄﺎ ﮐﺮد ﻫﯿﭽﮑﺲ را از أﻫﻞ زﻣﺎن‬‫او ﻧﮑﺮد‪ .‬از ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎت او ﯾﮑﯽ »ﺣﻮاﺷـﯽ ﮐﺎﻓﯿﻪ« اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻟﻄﺎﻓﺖ و ﻣﺘﺎﻧﺖ ﺑﯿﻌﺪﯾﻞ واﻗﻊ ﺷﺪه و ﻫﻢ در ﺣﯿﺎت او ﻣﺸﻬﻮر ﻋﺎﻟﻢ ﮔﺸﺘﻪ‪ ،‬و‬‫»ارﺷﺎد« در ﻧﺤﻮ ﮐﻪ در وي ﺗﻤﺜﯿﻞ در ﺿﻤﻦ ﺗﻌﺒﯿﺮ اﻟﺘﺰام ﻧﻤﻮده و ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺟﺪﯾﺪ اﺧﺘﯿﺎر ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﻣﺘﻨﯽ ﺳﺖ ﻣﺘﯿﻦ و ﺑﯽﻧﻈﯿﺮ و ﻗﺮﯾﻦ‬‫و »ﺑﺪﯾﻊ اﻟﺒﯿﺎن« ﻧﯿﺰ ﻣﺘﻨﯿﺴﺖ در ﻋﻠﻢ ﺑﻼﻏﺖ‪ ،‬در آﻧﺠﺎ ﻣﻘّﯿﺪ ﺑﺴـﺠﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬و »ﺑﺤﺮ ﻣّﻮاج« ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻗﺮآن ﺷـﺮﯾﻒ ﮐﺮده ﺑﻌﺒﺎرت ﻓﺎرﺳﯽ‪،‬‬‫در وي ﺑﯿﺎن ﺗﺮﮐﯿﺐ و ﻣﻌﻨﯽ ﻓﺼﻞ و وﺻﻞ داده اﺳﺖ و در آﻧﺠﺎ ﻧﯿﺰ از ﺑﺮاي ﺳـﺠﻊ ﺗﮑّﻠﻔﯽ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﻗﺎﺑﻞ اﺧﺘﺼﺎر و ﺗﻨﻘﯿـﺢ و ﺗﻬـﺬﯾﺐ‬‫ﺳﺖ‪ .‬و ﺑﺮ »أﺻﻮل ﺑﺰدوي« ﺗـﺎ ﺑﺤﺚ أﻣﺮ ﻧﯿﺰ ﺷـﺮﺣﯽ ﻧﻮﺷـﺘﻪ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ و رﺳﺎﺋـﻞ دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ دارد ﻓﺎرﺳـﯽ و ﻋﺮﺑﯽ‪ .‬و رﺳـﺎﻟﻪ دارد در ﺗﻘﺴـﯿﻢ‬‫ﻋﻠﻮم‪ .‬و در ﺻـﻨﺎﺋﻊ ﻧﯿﺰ رﺳﺎﻟﻪ ﻓﺎرﺳـﯽ دارد‪ .‬و ﺳـﻠﯿﻘﻪ ﺷـﻌﺮ ﻧﯿﺰ دارد‪ ،‬و اﯾﻦ ﻗﻄﻌﻪ او ﮐﻪ ﺑﯿﮑﯽ از ﻣﻠﻮك در ﺑﺎب ﻃﻠﺐ ﺟﺎرﯾﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ اﺳﺖ‬‫ﻣﺸﻬﻮرﺳﺖ‪:‬‬‫اﯾﻦ ﻧﻔﺲ ﺧﺎﮐﺴﺎر ﮐﻪ آﺗﺶ ﺳﺰاي اوﺳﺖ ﭘﺮ ﺑﺎد ﮔﺸﺖ ﻻﺋﻖ ﺑﯽآب ﮐﺮدﻧﺴﺖ!‬‫ﯾﮏ ﮐﺲ ﭼﻨﺎن ﻓﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺎ ﺑﺮ ﺳﺮم ﻧﻬﺪ رﯾﺰد ﻫﻤﻪ ﻣّﻨﯽ و ﺗﮑّﺒﺮ ﮐﻪ در ﻣﻦ ﺳﺖ!‬‫وﻓـﺎت او در ﺳـﻨﻪ ﺛﻤﺎن ]‪ [1‬و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺛﻤـﺎن ﻣﺎﺋـﮥ و ﻗﺒﺮ او در ﺷـﻬﺮ ﺟﻮﻧﭙﻮرﺳﺖ‪ .‬ﻗﺎﺿـﯽ ﺷـﻬﺎب اﻟـّﺪﯾﻦ رﺳـﺎﻟﻪ دارد ﻣﺴـّﻤﯽ ﺑﻪ »ﻣﻨﺎﻗﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 88‬از ‪306‬‬‫اﻟّﺴﺎدات« در آﻧﺠﺎ داد ﻋﻘﯿﺪت و ﻣﺤّﺒﺖ ]‪ [1‬اﻟﺼـﺤﯿﺢ ﮐﻤﺎ ﺿﺒﻂ آزاد ﻓﯽ »ﺳﺒﺤﮥ اﻟﻤﺮﺟﺎن« و »ﺗﺴﻠﯿﮥ اﻟﻔﺆاد« اﻧﻪ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﻪ ﺗﺴﻊ و ارﺑﻌﯿﻦ‬‫و ﺛﻤﺎن ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻓﺘﻨﺒﻪ )‪ .12‬ن(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪573 :‬‬‫ﺑﺄﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻧﺒّﻮت ﺳﻼم اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ أﺟﻤﻌﯿﻦ داده‪ ،‬ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺳﻌﺎدت و ﻣﻮﺟﺐ ﻧﺠﺎت وي در آﺧﺮت آن ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ .‬ﺑﺎﻋﺚ‬‫ﺗﺼـﻨﯿﻒ آن رﺳﺎﻟﻪ را ﭼﻨﺎن ﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ در زﻣﺎن او ﺳـّﯿﺪي ﺑﻮد ﮐﻪ او را ﺳـﯿﺪ أﺟﻤﻞ ﻣﯽﮔﻔﺘﻨﺪ‪ ،‬از أﮐﺎﺑﺮ وﻗﺖ ﺑﻮد و ﻟﯿﮑﻦ ﺟﻤﺎل ﻧﺴﺒﺶ‬‫از ﺣﻠﯿﻪ ﻋﻠﻢ و ﻓﻀﻞ ﻋﺎﻃﻞ ﺑﻮد‪ ،‬ﻏﺎﻟﺒﺎ ﻗﺎﺿـﯽ را ﺑﺎ وي در ﺑﻌﻀﯽ ﻣﺤﺎﻓﻞ ﻣﻠﻮك در ﺗﻘﺪﯾﻢ و ﺗﺄﺧﯿﺮ ﻣﺠﻠﺲ ﻧﺰاﻋﯽ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬در أّول ﻗﺎﺋﻞ‬‫ﺷﺪ ﺑﺄﻓﻀـﻠﯿﺖ ﻋﺎﻟﻢ و ﺗﻘﺪﯾﻢ او ﺑﺮ ﻋﻠﻮي ﻋﺎﻣﯽ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از آن ﺑﺘﺴﻮﯾﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﻏﯿﺮ ﻋﻠﻮي ﺑﺎ ﻋﻠﻮي ﻏﯿﺮ ﻋﺎﻟﻢ و درﯾﻦ ﺑﺎب رﺳﺎﻟﻪ ﻧﻮﺷﺖ و ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫ﻋﺎﻟﻤّﯿﺖ ﻣﺎ ﻣﺸّﺨﺺ و ﻣﺘﯿّﻘﻦ اﺳﺖ و ﻋﻠﻮّﯾﺖ ﺷﻤﺎ ﻣﺸﮑﻮك‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺎ را ﺗﻘﺪﯾﻢ و ﺗﺮﺟﯿﺢ ﺑﺮ ﺷﻤﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷﺪ! اﺳﺘﺎد ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ را‬‫اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ از وي ﻧﺎﺧﻮش آﻣـﺪ و ﻣﺰاج ﺣﺎﻟﺶ از وي ﻣﻨﺤﺮف ﮔﺸﺖ‪ ،‬ﻗﺎﺿـﯽ ازﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﺮﮔﺸﺖ و در ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺳﺎدات و أﻓﻀـﻠّﯿﺖ اﯾﺸﺎن‬‫رﺳﺎﻟﻪ ﻧﻮﺷﺖ و از آﻧﭽﻪ ﮔﺬﺷـﺘﻪ ﺑﻮد اﻋﺘﺬار ﻧﻤﻮد‪ .‬و ﺑﻌﻀﯽ ﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺳﺮور ﮐﺎﺋﻨﺎت را ﻋﻠﯿﻪ أﻓﻀﻞ اﻟّﺼﻠﻮات و أﮐﻤﻞ اﻟّﺘﺤّﯿﺎت‬‫ﺑﺨﻮاب دﯾـﺪ ﮐﻪ او را از اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺗﻨﺒﯿﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ و ﺑﺮ اﺳﺘﺮﺿﺎء ﺳـّﯿﺪ أﺟﻤﻞ ﻣﺬﮐﻮر ﺗﺤﺮﯾﺺ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﻗﺎﺿـﯽ ﭘﯿﺶ ﺳـّﯿﺪ رﻓﺖ و ﺗﻮﺑﻪ‬‫ﮐﺮد و رﺳﺎﻟﻪ ﻧﻮﺷﺖ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺪوﻟﺖآﺑﺎدي ﻣﻠﮏ ﻋﻠﻤﺎﺋﻬﻢ اﻟﻌﻈﻤﺎء اﻻﺣﺒﺎر‪ ،‬و ﻗﺪوة اﺋﻤﺘﻬﻢ اﻟﻘﺪﻣﺎء اﻟﮑﺒﺎر‪ ،‬ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﻟا ﻤﺜﺎر‪ ،‬و‬‫أﺛﺒﺖ ﻫـﺬا اﻟﺨﺒﺮ اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻵﺛـﺎر‪ ،‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﮐﺘﺐ أﺳـﻼﻓﻪ و اﻷﺳـﻔﺎر‪ ،‬ﻓﺄورده ﺑﺎﻟﺘﺜﻨﯿـﮥ و اﻟّﺘﮑﺮار‪ ،‬و اﻟّﺘﻮﻓﯿﺮ و اﻻﮐﺜﺎر‪ ،‬و اﻹﻋﻼن و اﻹﺟﻬﺎر‪ ،‬و‬‫اﻹﯾﻀﺎح و اﻹﺳـﻔﺎر‪ ،‬ﻓﯽ ﮐﻼ ﺳـﻔﺮﯾﻪ اﻟﻤﻮﺻﻮﻓﯿﻦ ﺑﺎﻻﺳـﺘﻨﺎد و اﻻﻋﺘﺒﺎر‪ ،‬و أﻋﻘﺒﻪ ﺑﺘﺒﯿﯿﻨﺎت ذاﮐﯿﮥ ﺳﺎﻃﻌﮥ ﮐﺎﻟﻘﺘﺎر‪ ،‬و أردﻓﻪ ﺑﺘﻮﺿﯿﺤﺎت ﻧﺎﻓﺤﮥ‬‫ﻓﺎﺋﺤـﮥ ﮐﺄرﯾﺞ اﻷزﻫﺎر‪ ،‬ﻓﺎﻟﻌﺠﺐ ﮐّﻞ اﻟﻌﺠﺐ ﻣﻦ اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﻐّﺮار‪ ،‬اﻟﻤﻤﻨﻮ ﺑﺎﻻﻏﺘﺮار‪ ،‬اﻟﻤﺴـﺘﻬﺘﺮ ﺑﺎﻻﺟﺘﺮار‪ ،‬اﻟﺨﺎﺋﺾ ﻓﯽ ﻏﻤﺎر اﻻﻧﻐﻤﺎر‪ ،‬ﮐﯿﻒ‬‫ﻻ ﯾﺰع ﻧﻔﺴﻪ ﺑﺎﻟﺘﺤّﺮج و اﻻزدﺟﺎر‪ ،‬ﻋﻦ اﻻﻗﺘﺤﺎم ﻓﯽ ﺑﻮادي اﻟّﺘﺒﺎر‪ ،‬و اﻟﻮﻗﻮع ﻓﯽ ﻣﻬﺎوي اﻟﺒﻮار‪ ،‬و اﻟّﺴﻠﻮك ﻓﯽ ﺷﺮك اﻟّﺮدي و اﻟّﺪﻣﺎر‪.‬‬‫‪ -135‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻓﺼﻮل ﻣﻬّﻤﻪ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻻﺋّﻤﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و روي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪574 :‬‬‫اﻟّﺘﺮﻣـﺬّي أﯾﻀـﺎ ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻗـﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠّﯽ ﻣﻮﻻه‪ .‬ﻫـﺬا اﻟّﻠﻔﻆ‬‫ﺑﻤﺠّﺮده رواه اﻟّﺘﺮﻣـﺬّي و ﻟﻢ ﯾﺰد ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و زاد ﻏﯿﺮه و ﻫﻮ اﻟّﺰﻫﺮّي ذﮐﺮ اﻟﯿﻮم و اﻟّﺰﻣﺎن و اﻟﻤﮑﺎن؛ ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﺣـّﺞ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳّﻠﻢ‪ :‬ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع و ﻋﺎد ﻗﺎﺻﺪا اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻗﺎم ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧّﻢ و ﻫﻮ ﻣﺎء ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻓﯽ اﻟﯿﻮم اﻟّﺜﺎﻣﻦ ﻋﺸـﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤّﺠﮥ اﻟﺤﺮام‬‫وﻗﺖ اﻟﻬﺎﺟﺮة‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧﯽ ﻣﺴـﺌﻮل و أﻧﺘﻢ ﻣﺴـﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻫﻞ ﺑﻠّﻐﺖ و ﻧﺼـﺤﺖ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ أﻧّﮏ ﻗﺪ ﺑﻠّﻐﺖ و ﻧﺼﺤﺖ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬و‬‫أﻧﺎ أﺷـﻬﺪ أﻧّﯽ ﻗﺪ ﺑّﻠﻐﺖ و ﻧﺼـﺤﺖ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸﻬﺪون أن ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ و أﻧّﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ أن ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ‬‫و أﻧّﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و أﻧﺎ أﺷـﻬﺪ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﺷـﻬﺪﺗﻢ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻗـﺪ ﺧّﻠﻔﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴـ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ‬‫ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌـﺪي ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أﻻـ! و إّن اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﺧﺒﺮﻧﯽ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض وﺳـﻌﮥ ﺣﻮﺿـﯽ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ‬‫ﺑﺼـﺮي و ﺻـﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻋـﺪد آﻧﯿﺘﻪ ﻋـﺪد اﻟّﻨﺠﻮم إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺴﺎﺋﻠﮑﻢ )ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ‪ .‬ظ( ﮐﯿﻒ ﺧﻠﻔﺘﻤﻮﻧﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ و ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬أّﯾﻬـﺎ اﻟّﻨـﺎس! ﻣﻦ أوﻟﯽ اﻟّﻨـﺎس ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ .‬ﯾﻘﻮل ذﻟﮏ ﺛﻠﺚ ﻣّﺮات‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟّﺮاﺑﻌـﮥ و‬‫أﺧـﺬ ﺑﯿـﺪ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬اﻟّﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻـه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬ﯾﻘﻮﻟﻬﺎ ﺛﻠﺚ ﻣّﺮات‪ ،‬أﻻ! ﻓﻠﯿﺒّﻠﻎ اﻟّﺸﺎﻫﺪ‬‫اﻟﻐﺎﺋﺐ ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 89‬از ‪306‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ اﻟﺼـﺒﺎغ از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻋﻠﻤﺎي ﻋﻈﺎم و ﻣﻌﺎرﯾﻒ ﮐﻤﻼي ﻓﺨﺎم ﺳـّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﺒﺬي از آﺛﺎر ﺑﻌﺪ ﺻـﯿﺖ و اﺷﺘﻬﺎر‪ ،‬و ﺗﺤّﻘﻖ وﺛﺎﻗﺖ و‬‫اﻋﺘﺒﺎر‪ ،‬و ﻋﻠّﻮ ﻣﺮﺗﺒﺖ و ﻋﻈﻤﺖ ﻣﺂﺧﺬ ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺻـﺒﺎغ ﻣﺎﻟﮑﯽ ﻣﻘﺪار‪ ،‬و ﺳﻤّﻮ ﻣﻨﺰﻟﺖ و رﻓﻌﺖ ﻓﺨﺎر او ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »إﺗﺤﺎف اﻟﻮري ﺑﺄﺧﺒﺎر أمّ‬‫اﻟﻘﺮي« ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻧﺠﻢ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ ﻣّﮑﯽ و »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ ﻷﻫﻞ اﻟﻘﺮن اﻟّﺘﺎﺳﻊ« ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﺷﻤﺲ اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺳﺨﺎوي‬‫و »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘـﺪﯾﻦ« ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﻤﻬﻮدي و »إﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن« ﻧﻮر اﻟّﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺣﻠﺒﯽ و »ﺻـﺮاط ﺳﻮي« ﻣﺤﻤﻮد‬‫ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺷﯿﺨﺎﻧﯽ و »ﻧﺰﻫﮥ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ« ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺴﻼم اﻟّﺼﻔﻮري‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪575 :‬‬‫و »رﯾـﺎض زاﻫﺮه« ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻣﻄﯿﺮي و »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺷـﺎﻫﯽ« ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﺎﻟﻢ و »ﺳـﻌﺎدة اﻟﮑﻮﻧﯿﻦ« إﮐﺮام اﻟـّﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻧﻈﺎم اﻟـّﺪﯾﻦ‬‫دﻫﻠﻮي و »إﺳـﻌﺎف اﻟّﺮاﻏﺒﯿﻦ« ﺷـﯿﺦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺻـّﺒﺎن ﻣﺼﺮي و »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل« أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﻋﺠﯿﻠﯽ و »إﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل«‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ و »ﻣﺸﺎرق اﻷﻧﻮار« ﺷﯿﺦ ﺣﺴﻦ ﻋﺪوي ﺣﻤﺰاوي ﻣﻌﺎﺻﺮ و »ﻧﻮر اﻷﺑﺼﺎر« ﺳّﯿﺪ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﻣﺆﻣﻦ ﺷﺒﻠﻨﺠﯽ ﻣﻌﺎﺻﺮ؛ در ﺣّﯿﺰ‬‫ﺧﻔﺎ و اﺳﺘﺘﺎر ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﻋﻼﻣﺘﻬﻢ اﻟﺠﻠﯿﻞ اﺑﻦ اﻟﺼـﺒﺎغ‪ ،‬ﻗـﺪ روي ﻫـﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﺴـﺒﻎ أﺗّﻢ اﻹﺳـﺒﺎغ اﻟّﺬي ﻓﯿﻪ أوﻓﯽ ﻣﻘﻨﻊ و ﺑﻼغ‪ ،‬ﻟﮑّﻞ راﺋﺪ ﻟﻠﺤّﻖ و ﺑﺎغ‪ ،‬ﻓﻼ‬‫ﯾﻨﮑّﺐ ﻋﻦ اﻟﻬـﺪي إﻟّﺎ ﺣﺎرد ﻃﺎغ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻌﺮض ﻋﻦ اﻟّﺼﻮاب إﻟّﺎ ﻣﺎرد ﺑﺎغ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺄﻟﻒ اﻟﺒﺎﻃﻞ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺟﺎر ﻋﻦ اﻟﻘﺼـﺪ و زاغ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺆﺛﺮ اﻟﻐّﯽ‬‫إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺣﺎد ﻋﻦ اﻟّﺮﺷﺪ و زاغ‪.‬‬‫‪ -136‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺴﺨﺎوي اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫اﺷﺎره‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘـﺎب »اﺳـﺘﺠﻼب ارﺗﻘـﺎء اﻟﻐﺮف ﺑﺤّﺐ أﻗﺮﺑـﺎء اﻟّﺮﺳﻮل ذوي اﻟّﺸـ ﺮف« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻨﻌﻢ‬‫اﻟﻤﻔﻀـﺎل ﺑﺤﺴﻦ ﺳـﻌﯽ و ﻟﻄﻒ إﻗﺒـﺎل ﯾﮑﯽ از ﻣﺘﻤّﺴـ ﮑﯿﻦ ﺑﺄذﯾـﺎل ﺳﺎدات ﻗﺎدات أﻗﯿﺎل‪ ،‬ﻻ زال ﻧﺎﻫﻼ ﻣﻦ ﻣﻨﺎﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﮑﻤﺎل ﺑﺤﺮﻣﺘﻬﻢ‬‫اﻟﺒﺎﻫﺮة اﻟﺠﻼل‪ ،‬ﻋﻠﯿﻬﻢ آﻻف اﻟّﺴﻼم ﻣﻦ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻤﺘﻌﺎل؛ ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ اﯾﻦ ﻗﺎﺻﺮ ﮐﺌﯿﺐ اﻟﺒﺎل؛ ﺣﺎﺿﺮ و ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ؛ ﻃﺮق ﻣﺘﻌّﺪده ﻣﺘﮑﺎﺛﺮه و‬‫أﺳﺎﻧﯿﺪ ﻣﺘﺒّﺪده ﻣﺘﻮاﻓﺮه اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ آورده‪ ،‬در ﻣﻀـﻤﺎر إﯾﺮاد و اﺻﺪار ﻗﺼﺐ اﻟّﺴـ ﺒﻖ از ﺣّﻔﺎظ أﺧﺒﺎر و ﻧّﻘﺎد آﺛﺎر ﺑﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در‬‫ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﺑﻌﺪ ﺑﯿﺎن ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ ﻣﻮّدت ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و إذ ﻗﺪ ﺑﺎن ﻟﮏ اﻟّﺼﺤﯿﺢ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ‪ ،‬ﻓﺄﻗﻮل‪ :‬ﻗﺪ ﺟﺎءت اﻟﻮﺻّﯿﮥ اﻟّﺼﺮﯾﺤﮥ ﺑﺄﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻓﯽ ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻦ اﻷﺣﺎدﯾﺚ‪.‬‬‫ﻓﻌﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﻬﺮان اﻷـﻋﻤﺶ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻄـّﯿ ﮥ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ اﻟﻌﻮﻓﯽ و ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬أّوﻟﻬﻤﺎ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨـﺪري رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و‬‫ﺛﺎﻧﯿﻬﻤﺎ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا ﺑﻌﺪي‬‫أﺣﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴﻤﺎء‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪576 :‬‬‫إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي ﻓﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و ﺣـﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ ﻋﻨـﺪ أﺣﻤـﺪ ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﻷﻋﻤﺶ و ﮐﺬا ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ أﺑﯽ إﺳـﺮاﺋﯿﻞ اﻟﻤﻼﺋﯽ‬‫إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻔـﮥ و ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬و رواه اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ اﻷوﺳﻂ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﮐﺜﯿﺮ اﻟّﻨﻮاء‪ ،‬أرﺑﻌﺘﻬﻢ ﻋﻦ ﻋﻄّﯿﮥ‪ ،‬و رواه أﺑﻮ‬‫ﯾﻌﻠﯽ و آﺧﺮون‪ ،‬و ﺗﻌّﺠﺒﺖ ﻣﻦ اﯾﺮاد اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻟﻪ ﻓﯽ »اﻟﻌﻠﻞ اﻟﻤﺘﻨﺎﻫﯿـﮥ« ﺑﻞ أﻋﺠﺐ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬إﻧّﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻻ ﯾﺼـّﺢ! ﻣﻊ ﻣﺎ ﺳـﯿﺄﺗﯽ‬‫ﻣﻦ ﻃﺮﻗﻪ اﻟّﺘﯽ ﺑﻌﻀـﻬﺎ ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺪ أﺧﺮج ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺤﻪ ﺣﺪﯾﺚ زﯾﺪ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﺮوق و أﺑﯽ ﺣّﯿﺎن ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ‬‫ﺣّﯿﺎن‪ ،‬ﮐﻼﻫﻤﺎ و اﻟﻠّﻔﻆ ﻟﻠّﺜﺎﻧﯽ ﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن ﻋّﻢ ﺛﺎﻧﯿﻬﻤﺎ‪،‬‬‫ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم ﻓﯿﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء ﯾﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﻪ ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 90‬از ‪306‬‬‫أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و وﻋـﻆ ﺛّﻢ ذّﮐﺮ ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬أّﻣـﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬أّﯾﻬـﺎ اﻟّﻨـﺎس! ﻓﺈﻧّﻤـﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫اّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬﺪي و اﻟّﻨﻮر ﻓﺨﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴﮑﻮا‪ .‬ﻓﺤّﺚ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﺛﻠﺜﺎ‪ .‬ﻓﻘﯿﻞ‪ ،‬ﻟﺰﯾﺪ‪ :‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ أ ﻟﯿﺲ ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻧﺴﺎؤه أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻟﮑّﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪ .‬ﻗﯿﻞ‪ :‬و ﻣﻦ ﻫﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻢ آل ﻋﻠﯽ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋّﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻨﻬﻢ‪ .‬ﻗﯿـﻞ‪ :‬ﮐـّﻞ ﻫﺆﻻء ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗـﮥ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ! و ﻓﯽ ﻟﻔﻆ‪ :‬ﻗﯿﻞ ﻟﺰﯾـﺪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻧﺴﺎؤه؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ اﯾﻢ اﻟﱠﻠﻪ! إّن اﻟﻤﺮأة‬‫ﺗﮑﻮن ﻣﻊ اﻟّﺮﺟﻞ اﻟﻌﺼﺮ ﻣﻦ اﻟّﺪﻫﺮ ﺛّﻢ ﯾﻄّﻠﻘﻬﺎ ﻓﺘﺮﺟﻊ إﻟﯽ أّﻣﻬﺎ‪ .‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻏﯿﺮه‪ :‬إﻟﯽ أﺑﯿﻬﺎ و أّﻣﻬﺎ‪.‬‬‫أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ أﺻـﻠﻪ و ﻋﺼﺒﺘﻪ اﻟّﺬﯾﻦ ﺣﺮﻣﻮا اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ ﻣﺴﻠﻢ أﯾﻀﺎ و ﮐﺬا اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ ﺑﺎﻟّﻠﻔﻆ اﻷّول و أﺣﻤﺪ و اﻟّﺪارﻣّﯽ ﻓﯽ ﻣﺴﻨﺪﯾﻬﻤﺎ و‬‫اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤـﮥ ﻓﯽ ﺻـﺤﯿﺤﻪ و آﺧﺮون ﮐّﻠﻬﻢ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﺣّﯿﺎن اﻟّﺘﻤﯿﻤﯽ )اﻟﺘﯿﻤﯽ‪ .‬ظ( ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﺰﯾـﺪ اﺑﻦ ﺣّﯿﺎن‪ .‬و‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﺘﺪرك« ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﻷﻋﻤﺶ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﻄﻔﯿﻞ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ واﺛﻠﮥ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬ﻟّﻤﺎ رﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع و ﻧﺰل ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﻣّﺮ )اﻣﺮ‪ .‬خ‪ .‬ظ( ﺑﺪوﺣﺎت ﻓﻘﻤﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪577 :‬‬‫ﺛّﻢ ﻗﺎم ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﺄﻧّﯽ ﻗـﺪ دﻋﯿﺖ ﻓﺄﺟﺒﺖ إﻧّﯽ ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أﺣﺪﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ و ﻋﺘﺮﺗﯽ ﻓﺎﻧﻈﺮوﻧﯽ ﮐﯿﻒ‬‫ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ ﻓﺈﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟّﻞ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‬‫‪،‬و‬‫ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ :‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﻄﻔﯿﻞ أﯾﻀﺎ ﺑﻠﻔﻆ‪ :‬ﻧﺰل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﻪ ﻋﻨﺪ ﺳﻤﺮات‬‫ﺧﻤﺲ دوﺣﺎت ﻋﻈﺎم‪ ،‬ﻓﮑﻨﺲ اﻟّﻨﺎس ﻣﺎ ﺗﺤﺖ اﻟّﺴـ ﻤﺮات ﺛّﻢ راح رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻋﺸـّﯿﮥ ﻓﺼّﻠﯽ ﺛّﻢ ﻗﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻋّﺰ و ﺟـّﻞ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ذّﮐﺮ و وﻋـﻆ ﻓﻘـﺎل ﻣـﺎ ﺷـﺎء اﻟﱠﻠﻪ أن ﯾﻘـﻮل ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬أّﯾﻬـﺎ اﻟّﻨـﺎس! إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ أﻣﺮﯾﻦ ﻟﻦ ﺗﻀـﻠّﻮا إن‬‫اﺗّﺒﻌﺘﻤﻮﻫﺎ )اﺗّﺒﻌﺘﻤﻮﻫﻤﺎ‪ .‬ظ( و ﻫﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻋﺘﺮﺗﯽ‪.‬‬‫و ﺣـﺪﯾﺚ أﺑﯽ اﻟﻀـﺤﯽ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ ﺻﺒﯿـﺢ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ )رض( ﻣﻘﺘﺼـﺮا ﻋﻠﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و‬‫إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﻘﺐ ﮐّﻞ ﻃﺮق ﻣﻦ اﻟّﺜﻼﺛـﮥ‪ :‬إﻧّﻪ ﺻـﺤﯿﺢ ﻋﻠﯽ ﺷـﺮط اﻟّﺸـ ﯿﺨﯿﻦ و ﻟﻢ ﯾﺨﺮﺟﺎه‪ .‬و ﮐﺬا أﺧﺮﺟﻪ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﺪة ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ‬‫أرﻗﻢ و واﻓﻘﻪ ﻋﻠﯽ ﺗﺨﺮﯾﺞ ﻫﺬه اﻟﻄﺮﯾﻖ اﻟّﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ و ﻓﯿﻬﺎ وﺻﻒ ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم ﺑﺄﻧّﻪ ﻣﺎ أﺗﯽ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﯾﻮم ﮐﺎن أﺷّﺪ ﺣّﺮا ﻣﻨﻪ‪ .‬و‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ أﯾﻀﺎ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺣﮑﯿﻢ ﺑﻦ ﺟﺒﯿﺮ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﻦ زﯾﺪ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟّﺰﯾﺎدة ﻋﻘﺐ ﻗﻮﻟﻪ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ‬‫اﻟﺤﻮض‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ رﺑّﯽ ذﻟﮏ ﻟﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﻘّﺪﻣﻮﻫﻤﺎ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻘﺼﺮوا ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻌّﻠﻤﻮﻫﻢ ﻓﺈﻧﻬﻢ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ‪.‬‬‫و ﻓﯽ اﻟﺒﺎب‪ :‬ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ‪ ،‬و ﺣﺬﯾﻔﮥ اﺑﻦ أﺳـﯿﺪ‪ ،‬و ﺧﺰﯾﻤﮥ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬و ﺳﻬﻞ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ ،‬و ﺿﻤﯿﺮة‪ ،‬و ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻟﯿﻠﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف‪ ،‬و‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋّﺒﺎس‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻋﺪّي ﺑﻦ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ‪ ،‬و ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬و أﺑﯽ ذر‪ ،‬و أﺑﯽ راﻓﻊ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻟا ّﺸـ ﺮﯾﺢ‬‫اﻟﺨﺰاﻋﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻗﺪاﻣـﮥ اﻷﻧﺼـﺎري؛ و أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة و أﺑﯽ اﻟﻬﯿﺜـﻢ ﺑـﻦ اﻟﺘﯿﻬـﺎن و رﺟـﺎل ﻣـﻦ ﻗﺮﯾﺶ و أّم ﺳــﻠﻤﮥ و أّم ﻫـﺎﻧﯽ اﺑﻨـﮥ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ‬‫اﻟﺼﺤﺎﺑّﯿﮥ‪ ،‬رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪.‬‬‫أﻣﺎ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺟﺎﺑﺮ‪ ،‬ﻓﺮواه اﻟﺘﺮﻣﺬي ﻓﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻷﻧﻤﺎﻃﯽ ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ .‬ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ‬‫ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ؛ ﻗﺎل‪ :‬رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﯾﻮم ﻋﺮﻓﮥ و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﺘﻪ اﻟﻘﺼﻮي ﯾﺨﻄﺐ ﻓﺴـﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺎ‬‫أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس!‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪578 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 91‬از ‪306‬‬‫إﻧّﯽ ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺘﺮﻣﺬّي ﺑﻌﺪه إﻧّﻪ ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ‪ .‬و‬‫رواه أﺑﻮ اﻟﻌّﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻓﺮوة‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ رﺿـﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﮐّﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﯽ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﻓﻠّﻤﺎ رﺟﻊ اﻟﺠﺤﻔﮥ أﻣﺮ ﺑﺸـﺠﺮات ﻓﻘّﻢ ﻣﺎ ﺗﺤﺘﻬّﻦ ﺛّﻢ ﺧﻄﺐ اﻟّﻨﺎس ﻓﻘﺎل‪ :‬أّﻣﺎ‬‫ﺑﻌﺪ‪ ،‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻓﺈﻧّﯽ ﻷراﻧﯽ ﯾﻮﺷﮏ أن أدﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﻣﺴﺌﻮل و أﻧﺘﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن ﻓﻤﺎ أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ أﻧّﮏ ﺑﻠّﻐﺖ ﻟا ّﺮﺳﺎﻟﮥ و‬‫ﻧﺼﺤﺖ و أّدﯾﺖ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﻟﮑﻢ ﻓﺮط و أﻧﺘﻢ واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض و إﻧّﯽ ﻣﺨﻠﻒ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫و أّﻣﺎ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺣﺬﯾﻔـﮥ اﺑﻦ أﺳـﯿﺪ اﻟﻐﻔـﺎري‪ ،‬ﻓﺮواه اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻤﻪ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿـﻞ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻨﻪ و زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‬‫رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﺻﺪر رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﻧﻬﯽ أﺻﺤﺎﺑﻪ ﻋﻦ ﺷﺠﺮات ﺑﺎﻟﺒﻄﺤﺎء ﻣﺘﻘﺎرﺑﺎت أن ﯾﻨﺰﻟﻮا‬‫ﺗﺤﺘﻬّﻦ ﺛﻢ ﺑﻌﺚ إﻟﯿﻬّﻦ ﻓﻘّﻢ ﻣـﺎ ﺗﺤﺘﻬّﻦ ﻣﻦ اﻟّﺸﻮك و ﻋﻤـﺪ ﻓﺼـّﻠﯽ ﺗﺤﺘﻬّﻦ ﺛّﻢ ﻗﺎم ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻗـﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻪ ﻟﻢ‬‫ﯾﻌّﻤﺮ ﻧـﺒّﯽ إﻟّـﺎ ﻧﺼـﻒ ﻋﻤﺮ اﻟّـﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و إﻧّﯽ ﻷـﻇّﻦ أن ﯾﻮﺷـﮏ أن ادﻋﯽ ﻓـﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﻣﺴـﺌﻮل و إﻧّﮑﻢ ﻣﺴـﺌﻮﻟﻮن‪ .‬ﻓﻤـﺎ ذا أﻧﺘﻢ‬‫ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا ﻧﺸـﻬﺪ ﻧﺸـﺪ أﻧّﮏ ﻗـﺪ ﺑّﻠﻐﺖ و ﺟﻬـﺪت و ﻧﺼـﺤﺖ ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸـﻬﺪون أن ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ و أّن ﻣﺤّﻤـ ﺪا‬‫ﻋﺒـﺪه و رﺳﻮﻟﻪ و أّن ﺟّﻨﺘﻪ ﺣّﻖ و ﻧـﺎره ﺣّﻖ و أّن اﻟﻤﻮت ﺣّﻖ و أّن اﻟﺒﻌﺚ ﺣّﻖ ﺑﻌـﺪ اﻟﻤﻮت و أّن اﻟّﺴﺎﻋـﮥ آﺗﯿـﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ و أّن اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ‬‫ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ! ﻧﺸـﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬اﻟّﻠﻬﻢ اﺷـﻬﺪ! ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ‬‫أﻧﻔﺴﻬﻢ ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠّﯿﺎ‪ ،‬اﻟّﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و إﻧّﮑﻢ واردون‬‫ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﺣﻮض ﻋﺮﺿﻪ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي إﻟﯽ ﺻـﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋـﺪد اﻟﻨﺠﻮم ﻗـﺪ ﺣﺎن ﻣﻦ ﻓـّﻀ ﮥ و إﻧّﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‬‫ﻓـﺎﻧﻈﺮوﻧﯽ ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤـﺎ اﻟّﺜﻘـﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀـﻠّﻮا و ﻻ‬‫ﺗﺒّﺪﻟﻮا و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺈﻧّﻪ ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪579 :‬‬‫ﯾﻨﻘﻀـﯿﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬و ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﻮﺟﻪ أورده اﻟـّﻀ ﯿﺎء ﻓﯽ »اﻟﻤﺨﺘﺎرة« و رواه أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »اﻟﺤﻠﯿـﮥ« و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ زﯾﺪ ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺴﻦ اﻷﻧﻤﺎﻃﯽ ﻋﻦ ﻣﻌﺮوف ﺑﻦ ﺧّﺮﺑﻮذ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﻄﻔﯿﻞ ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ وﺣﺪه ﺑﻪ‪.‬‬‫و أﻣﺎ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺧﺰﯾﻤـﮥ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻋﻨـﺪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻓﻄﺮ و أﺑﯽ اﻟﺠﺎرود‪ ،‬ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﻄﻔﯿﻞ أّن ﻋﻠّﯿﺎ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‬‫ﻗﺎم ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺷـﻬﺪ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ إﻟّﺎ ﻗﺎم‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘﻮم رﺟﻞ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻧﺒﯿﺖ أو ﺑﻠﻐﻨﯽ إﻟّﺎ رﺟﻞ ﺳﻤﻌﺖ اذﻧﺎه‬‫و وﻋﺎه ﻗﻠﺒﻪ‪ .‬ﻓﻘﺎم ﺳـﺒﻌﮥ ﻋﺸـﺮ رﺟﻼ ﻣﻨﻬﻢ ﺧﺰﯾﻤﮥ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ و ﺳﻬﻞ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ و ﻋﺪي ﺑﻦ ﺣﺎﺗﻢ و ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ و أﺑﻮ أّﯾﻮب اﻷﻧﺼﺎرّي و أﺑﻮ‬‫ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪرّي و أﺑﻮ ﺷﺮﯾﺢ اﻟﺨﺰاﻋّﯽ و أﺑﻮ ﻗﺪاﻣﮥ اﻷﻧﺼﺎري و أﺑﻮ ﻟﯿﻠﯽ و أﺑﻮ اﻟﻬﯿﺜﻢ ﺑﻦ اﻟّﺘﯿﻬﺎن و رﺟﺎل ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻋﻠّﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﻋﻨﻬﻢ‪ :‬ﻫﺎﺗﻮا ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺘﻢ! ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ أﻧّﺎ أﻗﺒﻠﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﺣﺘﯽ إذا‬‫ﮐﺎن اﻟﻈﻬﺮ ﺧﺮج رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﺄﻣﺮ ﺑﺸﺠﺮات ﻓﺸﺪ ﺑﻦ و اﻟﻘﯽ ﻋﻠﯿﻬّﻦ ﺛﻮب ﺛّﻢ‪ ،‬ﻧﺎدي ﺑﺎﻟّﺼﻼة ﻓﺨﺮﺟﻨﺎ و ﺻّﻠﯿﻨﺎ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎم‬‫ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس! ﻣﺎ أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻗـﺪ ﺑّﻠﻐﺖ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻟّﻠﻬّﻢ اﺷـﻬﺪ‪ ،‬ﺛﻼث ﻣّﺮات‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ أوﺷﮏ أن أدﻋﯽ‬‫ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﻣﺴـﺌﻮل و أﻧﺘﻢ ﻣﺴـﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻻ إّن أﻣﻮاﻟﮑﻢ و دﻣﺎءﮐﻢ ﺣﺮام ﮐﺤﺮﻣـﮥ ﯾﻮﻣﮑﻢ ﻫـﺬا و ﺣﺮﻣـﮥ ﺷـﻬﺮﮐﻢ ﻫﺬا‪ .‬اوﺻـﯿﮑﻢ‬‫ﺑﺎﻟّﻨﺴﺎء‪ ،‬اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﺠﺎر‪ ،‬اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﻤﻤﺎﻟﯿﮏ‪ ،‬اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﻌﺪل و اﻹﺣﺴﺎن‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و‬‫ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺈﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻧّﺒﺄﻧﯽ ﺑـﺬﻟﮏ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ ،‬و ذﮐﺮ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‬‫ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ .‬ﻓﻘﺎل ﻋﻠّﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﺻﺪﻗﺘﻢ و أﻧﺎ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟّﺸﺎﻫﺪﯾﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 92‬از ‪306‬‬‫و أﻣﺎ‬‫ﺣﺪﯾﺚ زﯾﺪ‪ ،‬ﻓﺮواه أﺣﻤﺪ ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺧﻠﯿﻔﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﺣﺒﻞ‬‫ﻣﻤﺪود ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟّﺴﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و أﻣﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﺳﻬﻞ ﻓﻘﺪ ﺗﻘّﺪم ﻣﻊ ﺧﺰﯾﻤﮥ‪.‬‬‫و اﻣﺎ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺿﻤﯿﺮة اﻻﺳﻠﻤﯽ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻓﯽ »اﻟﻤﻮاﻻة« ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪580 :‬‬‫ﻣﺤّﻤﺪ اﻷﺳـﻠﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺿﻤﯿﺮة‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺪه رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ اﻧﺼﺮف رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‬‫ﻣﻦ ﺣـّﺠ ﮥ اﻟﻮداع أﻣﺮ ﺑﺸـﺠﺮات ﻓﻘﻤﻤﻦ ﺑﻮادي ﺧّﻢ و ﻫﺠﺮ ﻓﺨﻄﺐ اﻟّﻨـﺎس ﻓﻘـﺎل‪ :‬أّﻣـﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬أّﯾﻬـﺎ اﻟّﻨـﺎس! ﻓـﺈﻧّﯽ ﻣﻘﺒﻮض اوﺷـﮏ أن ادﻋﯽ‬‫ﻓﺎﺟﯿﺐ ﻓﻤﺎ أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ أﻧّﮏ ﻗـﺪ ﺑّﻠﻐﺖ و ﻧﺼـﺤﺖ و أّدﯾﺖ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴـ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ أﻻ و‬‫اﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و أﻣﺎ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﺎﻣﺮ‪ ،‬ﻓﺄﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة ﻓﯽ »اﻟﻤﻮاﻻة« ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳـﻨﺎن‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻟﯿﻠﯽ ﺑﻦ ﺿـﻤﺮة و ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ‬‫أﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﺻـﺪر رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع و ﻟﻢ ﯾﺤّﺞ ﻏﯿﺮﻫﺎ ﺣّﺘﯽ إذا ﮐﺎن ﺑﺎﻟﺠﺤﻔﮥ ﻧﻬﯽ‬‫ﻋﻦ ﺳـﻤﺮات ﺑﺎﻟﺒﻄﺤﺎء ﻣﺘﻘﺎرﺑﺎت‪ :‬ﻻ ﺗﻨﺰﻟﻮا ﺗﺤﺘﻬّﻦ ﺣّﺘﯽ إذا ﻧﺰل اﻟﻘﻮم و أﺧﺬوا ﻣﻨﺎزﻟﻬﻢ ﺳﻮاﻫﻦ أرﺳﻞ إﻟﯿﻬﻦ ﻓﻘّﻢ ﻣﺎ ﺗﺤﺘﻬّﻦ و ﺷّﺬﺑﻦ ﻋﻠﯽ‬‫)ﻋﻦ‪ .‬ظ( رؤس اﻟﻘﻮم ﺣّﺘﯽ إذا ﻧﻮدي ﻟﻠﺼـﻠﻮة ﻏﺪا إﻟﯿﻬّﻦ ﻓﺼـﻠّﯽ ﺗﺤﺘﻬّﻦ ﺛّﻢ اﻧﺼﺮف اﻟّﻨﺎس و ذﻟﮏ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ و ﺧّﻢ ﻣﻦ اﻟﺠﺤﻔﮥ و ﻟﻪ‬‫ﺑﻬﺎ ﻣﺴـﺠﺪ ﻣﻌﺮوف‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻪ ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻪ ﻟﻦ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒّﯽ إﻟّﺎ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟّﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ‪ .‬و ذﮐﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و‬‫اﻟﻘﺼـﺪ ﻣﻨﻪ ﻗﻮﻟﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! أﻧﺎ ﻓﺮﻃﮑﻢ و إﻧّﮑﻢ واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض أﻋﺮض ﻣّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي و ﺻـﻨﻌﺎء ﻓﯿﻪ ﻋﺪد‬‫اﻟّﻨﺠـﻮم ﻗـﺪ ﺣـﺎن ﻣﻦ ﻓـّﻀ ﮥ‪ ،‬أﻻـ! و إﻧّﯽ ﺳـﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿـﻒ ﺗﺨﻠﻔـﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤـﺎ ﺣﯿﻦ ﺗﻠﻘﻮﻧﯽ‪ .‬ﻗـﺎﻟﻮا‪ :‬و ﻣﺎ‬‫اﻟّﺜﻘﻼن؟ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! ﻗﺎل‪:‬‬‫اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮف )ﻃﺮﻓﻪ‪ .‬ظ( ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮف ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀـﻠّﻮا و ﻻ ﺗﺒـّﺪﻟﻮا‪ ،‬أﻻ! و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ‬‫اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻻ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﻠﻘﯿﺎﻧﯽ و ﺳﺄﻟﺖ رﺑّﯽ ﻟﻬﻢ ذﻟﮏ ﻓﺄﻋﻄﺎﻧﯽ ﻓﻼ ﺗﺴﺒﻘﻮﻫﻢ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻌّﻠﻤﻮﻫﻢ ﻓﻬﻢ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ‪ .‬و ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ‬‫اﺑﻦ ﻋﻘﺪة أورده أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ ﻓﯽ ذﯾﻠﻪ ﻓﯽ اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ و ﻗﺎل إﻧّﻪ ﻋﺰﯾﺰ ﺟّﺪا‪.‬‬‫و أﻣﺎ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻋﻨﺪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ و ﻋﻨﺪ أﺑﯽ ﯾﻌﻠﯽ ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪﯾﻬﻤﺎ‪ .‬و ﮐﺬا أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺒّﺰار ﻓﯽ ﻣﺴﻨﺪه أﯾﻀﺎ و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬ﻟّﻤﺎ‬‫ﻓﺘﺢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻣّﮑﮥ اﻧﺼﺮف إﻟﯽ اﻟّﻄﺎﺋﻒ ﻓﺤﺎﺻﺮﻫﺎ ﺳﺒﻊ ﻋﺸﺮة أو ﺗﺴﻊ ﻋﺸﺮة ﺛّﻢ ﻗﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺧﻄﯿﺒﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪581 :‬‬‫ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﻌﺘﺮﺗﯽ ﺧﯿﺮا و إّن ﻣﻮﻋـﺪﮐﻢ اﻟﺤﻮض‪ ،‬و اﻟّـﺬي ﻧﻔﺴـﯽ ﺑﯿـﺪه ﻟﺘﻘﯿﻤّﻦ اﻟـّﺼ ﻠﻮة و ﺗﺆﺗّﻦ اﻟّﺰﮐﻮة أو‬‫ﻷﺑﻌﺜّﻦ إﻟﯿﮑﻢ رﺟﻼ ﻣّﻨﯽ‪ ،‬أو ﮐﻨﻔﺴﯽ‪ ،‬ﯾﻀﺮب أﻋﻨﺎﻗﮑﻢ! ﺛﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠّﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﺬا!‪.‬‬‫و أﻣﺎ ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﻓﺄﺷﺎر إﻟﯿﻪ اﻟّﺪﯾﻠﻤّﯽ ﻓﯽ ﻣﺴﻨﺪه‪.‬‬‫و أﻣﺎ‬‫ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻓﯽ »اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻷوﺳﻂ« ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧﯽ ﺑﻠﻔﻆ‪ :‬آﺧﺮ ﻣﺎ ﺗﮑّﻠﻢ ﺑﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬اﺧﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 93‬از ‪306‬‬‫و أﻣﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﻋﺪي ﺑﻦ ﺣﺎﺗﻢ و ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﺗﻘّﺪم ﺣﺪﯾﺜﻬﻤﺎ ﻓﯽ ﺧﺰﯾﻤﮥ‪.‬‬‫و أﻣﺎ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻋﻨـﺪ إﺳـﺤﺎق ﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻦ زﯾﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫ﺟـّﺪه ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أّن اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻗـﺎل‪ :‬ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣـﺎ إن أﺧـﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺒﻪ ﺑﯿـﺪه و ﺳـﺒﺒﻪ‬‫ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬و ﮐﺬا رواه اﻟّﺪوﻻﺑّﯽ ﻓﯽ »اﻟّﺬّرّﯾﮥ اﻟّﻄﺎﻫﺮة«‬‫و رواه اﻟﺠﻌﺎﺑّﯽ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟّﺪه‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠّﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أّن رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻗـﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﻣﺨﻠﻒ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴـ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ‪ ،‬و‬‫ﻋـﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿـﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗـﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬و رواه اﻟﺒّﺰار و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬إﻧّﯽ ﻣﻘﺒﻮض و إﻧّﯽ ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و‬‫ﻋـﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧﮑﻢ ﻟﻦ ﺗﻀـﻠّﻮا ﺑﻌـﺪﻫﻤﺎ و إﻧّﻪ ﻟﻦ ﺗﻘﻮم اﻟّﺴﺎﻋـﮥ ﺣّﺘﯽ ﯾﺒﺘﻐﯽ أﺻـﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﮐﻤـﺎ ﺗﺒﺘﻐﯽ‬‫اﻟّﻀﺎﻟّﮥ ﻓﻼ ﺗﻮﺟﺪ‪.‬‬‫و أﻣﺎ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ أﺑﯽ ذر‪ ،‬ﻓﺄﺷﺎر إﻟﯿﻪ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي ﻓﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ و أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻃﺮﯾﻒ ﻋﻦ اﻷﺻـﺒﻎ ﺑﻦ ﻧﺒﺎﺗﮥ ﻋﻦ أﺑﯽ ذّر رﺿـﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أﻧّﻪ أﺧـﺬ ﺑﺤﻠﻘﮥ ﺑﺎب اﻟﮑﻌﺒﮥ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‬‫ﻓﺈﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوﻧﯽ ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و أﻣﺎ‬‫ﺣﺪﯾﺚ أﺑﯽ راﻓﻊ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻋﻨﺪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة أﯾﻀﺎ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪582 :‬‬‫أﺑﯽ راﻓﻊ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟّﺪه أﺑﯽ راﻓﻊ ﻣﻮﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ )ﻗﺎل‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﻟّﻤﺎ ﻧﺰل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻏـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﻣﺼـﺪره ﻣﻦ ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع ﻗـﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﺎﻟّﻨﺎس ﺑﺎﻟﻬﺎﺟﺮة ﻓﻘﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس‪ ،‬و ذﮐﺮ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ‬‫ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ و اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﺻـﻐﺮ ﻓﺄّﻣﺎ اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﻓﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻃﺮﻓﻪ و اﻟّﻄﺮف اﻵﺧﺮ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ إن ﺗﻤّﺴـ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ‬‫ﺗﻀـﻠّﻮا و ﻟﻦ ﺗـﺬﻟّﻮا أﺑـﺪا و أّﻣﺎ اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﺻـﻐﺮ ﻓﻌﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﺧﺒﺮﻧﯽ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض و ﺳﺄﻟﺘﻪ‬‫ذﻟﮏ ﻟﻬﻤﺎ و اﻟﺤﻮض ﻋﺮﺿﻪ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼﺮي و ﺻﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻵﻧﯿﮥ ﻋﺪد اﻟﮑﻮاﮐﺐ و اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﮐﯿﻒ ﺧﻠﻔﺘﻤﻮﻧﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ؛‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و أﻣﺎ ﺣﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﺷﺮﯾﺢ و أﺑﯽ ﻗﺪاﻣﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﺗﻘّﺪﻣﺎ ﻓﯽ ﺧﺰﯾﻤﮥ‪.‬‬‫و أﻣﺎ‬‫ﺣﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻋﻨﺪ اﻟﺒّﺰار ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه ﺑﻠﻔﻆ‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ إﻧّﯽ ﻗﺎﻧﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﺛﻨﯿﻦ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا ﺑﻌﺪﻫﻤﺎ ﮐﺘﺎب‬‫اﻟﱠﻠﻪ و ﻧﺴﺒﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و اﻣﺎ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻬﯿﺜﻢ و رﺟﺎل ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﺗﻘّﺪﻣﻮا ﻓﯽ ﺧﺰﯾﻤﮥ‪.‬‬‫و اﻣﺎ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ أم ﺳـﻠﻤﮥ‪ .‬ﻓﺤﺪﯾﺜﻬﺎ ﻋﻨﺪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻫﺎرون ﺑﻦ ﺧﺎرﺟﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻓﺎﻃﻤﮥ اﺑﻨﮥ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أّم ﺳـﻠﻤﮥ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬أﺧﺬ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺑﯿﺪ ﻋﻠّﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ ﺣّﺘﯽ رأﯾﻨﺎ ﺑﯿﺎض إﺑﻄﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬و ﻓﯿﻪ‪:‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻣﺨﻠﻒ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‬‫و اﻣﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 94‬از ‪306‬‬‫ﺣـﺪﯾﺚ أم ﻫﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﺤـﺪﯾﺜﻬﺎ ﻋﻨﺪه أﯾﻀﺎ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ )ﻋﻦ‪ .‬ظ( ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺟﻌﺪة ﺑﻦ ﻫﺒﯿﺮة‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ أﻧّﻪ ﺳـﻤﻌﻬﺎ ﺗﻘﻮل‪ :‬رﺟﻊ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﺘﻪ ﺣّﺘﯽ إذا ﮐـﺎن ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧﻢ أﻣﺮ ﺑـﺪوﺣﺎت ﻓﻘﻤﻤﻦ ﺛّﻢ ﻗـﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﺎﻟﻬﺎﺟﺮة ﻓﻘﺎل‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬أّﯾﻬﺎ‬‫اﻟّﻨﺎس! ﻓﺈﻧّﯽ ﻣﻮﺷﮏ أن أدﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ و ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌـﺪه أﺑـﺪا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻃﺮف ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮف ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‬‫أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أﻻ إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪583 :‬‬‫و ﻋﻼـﻣﻪ ﺳـﺨﺎوي از أﮐـﺎﺑﺮ ﺛﻘـﺎت ﺣّﻔـ ﺎظ و أﺟّﻠﻪ أﺛﺒـﺎت أﯾﻘﺎظ و أﻓﺎﺧﻢ ﻧّﻘﺎد ﻣﺎﻫﺮﯾﻦ و أﻋﺎﻇﻢ ﺟﻬﺎﺑـﺬه ﺳﺎﺑﺮﯾﻦ ﻧﺰد ﺳـّﻨّﯿﻪ ﺑﻮده‪ ،‬ﻣﺤﺎﻣﺪ‬‫زاﺧﺮه ﻏﺰﯾﺮه و ﻣﻔـﺎﺧﺮ واﻓﺮه ﮐﺜﯿﺮه او ﺑﻨـﺎﺑﺮ اﻓـﺎدات ﻗﻮم ﺑﺎﻻﺗﺮ از آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺣﺼﺎ آن ﺗﻮان ﮐﺮد‪ ،‬ﻧﺒـﺬي از آن در ﻣﺠّﻠـﺪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣـﺪﯾﻨﮥ‬‫اﻟﻌﻠﻢ از »ﺷـﺮح ﺷـﻤﺎﺋﻞ« ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ روزﺑﻬﺎن اﻟّﺸـ ﯿﺮازي و »ﻋﺠﺎﻟـﮥ اﻟّﺮاﮐﺐ و ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ« ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻔﺎر ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻌﺪﺛﺎﻧﯽ و »ﻧﻮر ﺳﺎﻓﺮ‬‫ﻓﯽ أﺧﺒﺎر اﻟﻘﺮن اﻟﻌﺎﺷـﺮ« ﺷـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷـﯿﺦ اﻟﻌﯿﺪروس اﻟﯿﻤﻨﯽ و »ﺑﺪر ﻃﺎﻟﻊ ﺑﻤﺤﺎﺳﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ اﻟﻘﺮن اﻟّﺴﺎﺑﻊ« ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻮﮐـﺎﻧﯽ؛ داﻧﺴﺘﯽ‪ .‬و ﭼﻮن ﺧﻮد ﺳـﺨﺎوي در »ﺿﻮء ﻻـﻣﻊ ﻷﻫﻞ اﻟﻘﺮن اﻟّﺘﺎﺳﻊ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺧﻮد را ﺑﺸـﺮح و ﺑﺴﻂ ﺗﻤﺎم آورده‪ ،‬ﻣﻨﺎﺳـﺐ‬‫ﭼﻨﺎن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺟﺎ ﺑﺮ ﻧﻘﻞ آن اﮐﺘﻔﺎ رود‪ ،‬و إﺗﻤﺎﻣﺎ ﻟﻠﻤﺮام ﺗﺘّﻤﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪاش از »ذﯾﻞ ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ ﻣّﮑﯽ‬‫ﻧﯿﺰ ﺑﺂن ﺿّﻢ ﮐﺮده ﺷﻮد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺳـﺨﺎوي در ﺿﻮء ﻻﻣﻊ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﻤﻠّﻘﺐ ﺷـﻤﺲ‬‫اﻟـّﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﺨﯿﺮ و أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟّﺰﯾﻦ أو اﻟﺠﻼل أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ و أﺑﯽ ﻣﺤّﻤﺪ‪ ،‬اﻟّﺴـ ﺨﺎوّي اﻷﺻﻞ اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬اﻟﻤﺼـّﻨﻒ‪ ،‬ﻟا ﻤﺎﺿـﯽ‬‫أﺑﻮه و ﺟّﺪه‪ ،‬و ﯾﻌﺮف ﺑﺎﻟّﺴـ ﺨﺎوي و رﺑّﻤﺎ ﯾﻘﺎل‪ :‬اﺑﻦ اﻟﺒﺎرد‪ ،‬ﺷـﻬﺮة ﻟﺠّﺪه ﺑﯿﻦ أﻧﺎس ﻣﺨﺼﻮﺻـﯿﻦ و ﻟﺬا ﻟﻢ ﯾﺸﺘﻬﺮ ﺑﻬﺎ أﺑﻮه ﺑﯿﻦ اﻟﺠﻤﻬﻮر و ﻻ‬‫ﻫﻮ‪ ،‬ﺑـﻞ ﯾﮑﺮﻫﻬﺎ ﮐﺎﺑﻦ ﻋﻠـّﯿ ﮥ و اﺑﻦ اﻟﻤﻠﻘﻦ ﻓﯽ اﻟﮑﺮاﻫـﮥ و ﻻ ﯾـﺬﮐﺮه ﺑﻬﺎ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﯾﺤﺘﻘﺮه‪ .‬وﻟـﺪ ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻷّول ﺳـﻨﮥ إﺣـﺪي و ﺛﻠﺜﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯽ‬‫)ﺛﻤﺎن‪ .‬ظ( ﻣﺎﺋـﮥ ﺑﺤﺎرة ﺑﻬﺎء اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﻮ اﻟـّﺪرب اﻟﻤﺠﺎور ﻟﻤﺪرﺳـﮥ ﺷـﯿﺦ اﻹﺳـﻼم اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ ﻣﺤﻞ أﺑﯿﻪ و ﺟّﺪه ﺛّﻢ ﺗﺤّﻮل ﻣﻨﻪ ﺣﯿﻦ دﺧﻞ ﻓﯽ‬‫اﻟّﺮاﺑﻌـﮥ ﻣﻊ أﺑﻮﯾﻪ ﻟﻤﻠـﮏ اﺷﺘﺮاه أﺑﻮه ﻣﺠﺎورا ﻟﺴـﮑﻦ ﺷـﯿﺨﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ ،‬و أدﺧﻠﻪ أﺑﻮه اﻟﻤﮑﺘﺐ ﺑﺎﻟﻘﺮب ﻣﻦ اﻟﻤﯿـﺪان ﻋﻨـﺪ اﻟﻤﺆّدب ﻟا ﺸـﺮف‬‫ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻤﻘﺴﯽ اﻟّﻨﺎﺳﺦ‪ ،‬ﻓﺄﻗﺎم ﻋﻨﺪه ﯾﺴﯿﺮا ﺟّﺪا ﺛّﻢ ﻧﻘﻠﻪ ﻟﺰوج أﺧﺘﻪ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟّﺼﺎﻟﺢ اﻟﺒﺪر ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻷزﻫﺮي أﺣﺪ أﺻﺤﺎب‬‫اﻟﻌﺎرف ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﯾﻮﺳﻒ اﻟـّﺼ ﻔﯽ ﻓﻘﺮأ ﻋﻨـﺪه اﻟﻘﺮآن و ﺻـّﻠﯽ ﺑﻪ ﻟﻠﻨﺎس اﻟّﺘﺮاوﯾـﺢ ﻓﯽ رﻣﻀﺎن ﺑﺰاوﯾـﮥ ﻷﺑﯽ أّﻣﻪ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﺷـﻤﺲ اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟﻌـﺪوي‬‫اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ‪ ،‬ﺛّﻢ ﺗﻮّﺟﻪ ﺑﻪ أﺑﻮه ﻟﻔﻘﯿﻬﻪ اﻟﻤﺠﺎور ﻟﺴﮑﻨﻪ اﻟّﺸﯿﺦ اﻟﻤﻔﯿﺪ اﻟّﻨّﻔﺎع اﻟﻘﺪوة اﻟّﺸﻤﺲ ﻣﺤّﻤﺪ اﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟّﻨﺤﺮﯾﺮي اﻟّﻀﺮﯾﺮ ﻣﺆدب اﻟﺒﺮﻫﺎن‬‫اﺑﻦ ﺧﻀﺮ و اﻟﺠﻼل ﺑﻦ اﻟﻤﻠﻘﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪584 :‬‬‫و اﺑﻦ أﺳﺪ و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻷﺋّﻤﮥ و أﺣﺪ ﻣﻦ ﻋّﻠﻖ ﺷـﯿﺨﻪ ﻓﯽ ﺗﺬﮐﺮﺗﻪ ﻣﻦ ﻧﻮادره و ﺳـﻤﻊ ﻣﻨﻪ اﻟّﻄﻠﺒﮥ و اﻟﻔﻀـﻼء و ﯾﻌﺮف ﺑﺎﻟّﺴﻌﻮدي‪ ،‬و ذﻟﮏ‬‫ﺣﯿﻦ اﻧﻘﻄـﺎﻋﻪ ﺑﻤﻨﺰﻟﻪ ﻟﻀـﻌﻔﻪ ﻓﺠّﻮده ﻋﻠﯿﻪ و اﻧﺘﻔﻊ ﺑﻪ ﻓﯽ آداب اﻟّﺘﺠﻮﯾـﺪ و ﻏﯿﺮﻫـﺎ و ﻋّﻠﻖ ﻋﻨﻪ ﻓﻮاﺋـﺪ و ﻧﻮادر و ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﺣـﺪﯾﺜﺎ و اﻟﺘﺤﻖ ﻓﯽ‬‫ﻗﺮاءﺗﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺸﯿﻮﺧﻪ‪ ،‬و ﺗﻼه ﻓﯽ ﻏﻀﻮن ذﻟﮏ ﻣﺮارا ﻋﻠﯽ ﻣﺆّدﺑﻪ ﺑﻌﺪ زوج ﻋّﻤﺘﻪ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟّﺸﻤﺲ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻄّﺒﺎخ أﺑﻮه أﺣﺪ ﻗّﺮاء اﻟﺴﺒﻊ‬‫ﻫﻮ و ﺣﻔﻆ ﻋﻨـﺪه ﺑﻌﺾ »ﻋﻤـﺪة اﻷﺣﮑﺎم« ﺛّﻢ اﻧﺘﻘﻞ ﺑﺈﺷﺎرة اﻟّﺴـ ﻌﻮدي اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻟﻠﻌّﻠﺎﻣﮥ اﻟّﺸـ ﻬﺎب اﺑﻦ أﺳﺪ و أﮐﻤﻞ ﻋﻨﺪه ﺣﻔﻈﻬﺎ ﻣﻊ ﺣﻔﻆ‬‫»اﻟّﺘﻨﺒﯿﻪ« ﮐﺘـﺎب ﻋّﻤﻪ و »اﻟﻤﻨﻬـﺎج اﻷﺻـﻠﯽ« و »أﻟﻔﯿـﮥ اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ« و »اﻟّﻨﺨﺒـﮥ« و ﺗﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻷﺑﯽ ﻋﻤﺮو ﺛّﻢ ﻻﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ و ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻣﻦ‬‫اﻟّﺮواﯾﺎت إﻓﺮادا و ﺟﻤﻌﺎ و و ﺗﺪّرب ﺑﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﻄﺎﻟﻌﮥ و اﻟﻘﺮاءة و ﺻﺎر ﯾﺸﺎرك ﻏﺎﻟﺐ ﻣﻦ ﯾﺘﺮّدد إﻟﯿﻪ ﻟﻠﺘﻔّﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ و اﻟﻘﺮاءات و‬‫ﻏﯿﺮﻫﺎ و ﮐﻠّﻤﺎ اﻧﺘﻬﯽ ﺣﻔﻈﻪ ﻟﮑﺘﺎب ﻋﺮﺿﻪ ﻋﻠﯽ ﺷـﯿﻮخ ﻋﺼـﺮه‪ .‬و ﮐﺎن ﻣﻦ ﺟﻤﻠـﮥ ﻣﻦ ﻋﺮض ﻋﻠﯿﻪ ﻣّﻤﻦ ﻟﻢ ﯾﺄﺧﺬ ﻋﻨﻪ ﺑﻌﺪ‪ :‬اﻟﻤﺤّﺐ ﺑﻦ ﻧﺼـﺮ‬‫اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﻐـﺪادي اﻟﺤﻨﺒﻠّﯽ و اﻟّﺸـ ﻤﺲ ﺑﻦ ﻋّﻤﺎر اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ و اﻟّﻨﻮر اﻟّﺘﻠﻮاﻧﯽ و اﻟﺠﻤﺎل ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺰﯾﺘﻮﻧﯽ و ﮐـﺬا اﻟّﺰﯾﻦ ﻋﺒﺎدة ﻇّﻨﺎ ﻓﻘﺪ اﺟﺘﻤﻊ ﺑﻪ و‬‫ﺑﺎﻟّﺸـ ﻤﺲ اﻟﺒﺴﺎﻃﯽ ﻣﻊ ﺟـّﺪه ﺛّﻢ‪ .‬ﺣﻔﻆ ﺑﻌـﺪ »أﻟﻔﯿـﮥ اﻟﻌﺮاﻗﯽ« و »ﺷـﺮح اﻟّﻨﺨﺒـﮥ« و ﻏﺎﻟﺐ »اﻟّﺸﺎﻃﺒﯿﮥ« و ﺑﻌﺾ »ﺟﺎﻣﻊ اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮات« و »ﻣﻘﺪﻣﮥ‬‫اﻟّﺴـ ﺎوي« ﻓﯽ اﻟﻌﺮوض و ﻏﯿﺮ ذﻟـﮏ ﻣّﻤـ ﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻠﻪ‪ .‬و ﻗﺮأ ﺑﻌﺾ اﻟﻘﺮآن ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﻮر اﻟﺒﻠﺒﯿﺴـﯽ إﻣﺎم اﻷزﻫﺮ و اﻟّﺰﯾﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻐﻨﯽ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻻﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 95‬از ‪306‬‬‫ﮐﺜﯿﺮ ﻇّﻨﺎ‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﺠﻤﻊ ﻟﻠّﺴـ ﺒﻊ و ﻟﻠﻌﺸـﺮ ﻋﻠﯽ اﻟّﺰﯾﻦ رﺿﻮان اﻟﻌﻘﺒﯽ و اﻟﺒﻌﺾ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸـ ﻬﺎب اﻟّﺴـ ﮑﻨﺪري و ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﺑﻞ‬‫ﺳﻤﻊ اﻟﻔﺎﺗﺤﮥ واﻟﯽ اﻟﻤﻔﻠﺤﻮن ﻟﻠّﺴﺒﻊ ﻋﻠﯽ ﺷﯿﺨﻪ ﺑﻘﺮاءة اﺑﻦ أﺳﺪ و ﺟﻌﻔﺮ اﻟّﺴﻨﻬﻮري و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻣﻦ أﺋّﻤﮥ اﻟﻘّﺮاء‪ ،‬و ﻟﺰم اﻻﺳﺘﺎد اﻟﻔﺮﯾﺪ اﻟﺒﺮﻫﺎن‬‫اﺑﻦ ﺧﻀـﺮ أﺣﺪ أﺻـﺤﺎب ﻋّﻤﻪ و واﻟﺪه ﺣّﺘﯽ أﻣﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻋّﺪة ﮐﺮارﯾﺲ ﻣﻦ ﻣﻘّﺪﻣﺘﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑّﯿﮥ ﻣﻔﯿﺪة و ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﻏﺎﻟﺐ »ﺷـﺮح اﻷﻟﻔّﯿﮥ« ﻻﺑﻦ‬‫ﻋﻘﯿﻞ‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﺗﻮﺿـﯿﺤﻬﺎ ﻻﺑﻦ ﻫﺸﺎم و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﻔّﻦ و ﻏﯿﺮه‪ .‬و ﮐﺬا ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ أوﺣﺪ اﻟّﻨﺤﺎة اﻟّﺸﻬﺎب أﺑﯽ اﻟﻌّﺒﺎس ﻟا ﺤﻨﺎوي‬‫ﻣﻘـﺪﻣﺘﻪ اﻟﻤﺴـّﻤﺎة »ﺑﺎﻟـّﺪّرة اﻟﻤﻀـّﯿﮥ« و ﮐﺘﺒﻬـﺎ ﻟﻪ ﺑﺨّﻄﻪ إﮐﺮاﻣـﺎ ﻟﺠـّﺪه و ﺗـﺪّرب ﺑﻬﻤﺎ ﻓﯽ اﻹﻋﺮاب ﺣﯿﺚ أﻋﺮب ﻋﻠﯽ اﻷّول ﻣﻦ اﻻﻋﻠﯽ إﻟﯽ‬‫اﻟّﻨﺎس و ﻋﻠﯽ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻣﻮاﺿﻊ ﻣﻦ »ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪585 :‬‬‫و أﺧﺬ اﻟﻌﺮﺑّﯿﮥ أﯾﻀﺎ ﻋﻦ اﻟّﺸـ ﻬﺎب اﻻﺑﺪي اﻟﻤﻐﺮﺑّﯽ و اﻟﺠﻤﺎل اﺑﻦ ﻫﺸﺎم اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ ﺣﻔﯿﺪ ﺳـﯿﺒﻮﯾﻪ وﻗﺘﻪ اﻟّﺸﻬﯿﺮ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ .‬و ﻗﺮأ »اﻟّﺘﻨﺒﯿﻪ« ﺗﻘﺴﯿﻤﺎ‬‫ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﺧﻀـﺮ و اﻟّﺴﯿﺪ اﻟﺒﺪر اﻟّﻨّﺴﺎﺑﮥ و ﺑﻌﻀﻪ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﻤﺲ اﻟّﺸﻨﺸﯽ و ﺣﻀﺮ ﺗﻘﺴﯿﻤﻪ ﻣﺮارا ﻋﻨﺪ ﻏﯿﺮ ﻫﺆﻻء‪ ،‬ﺑﻞ ﺣﻀﺮ ﻋﻨﺪ اﻟّﺸﻤﺲ اﻟﻮﻧﺎﺋﯽ‬‫ﺗﻠﮏ اﻟّﺪروس اﻟّﻄّﻨﺎﻧﮥ اﻟّﺘﯽ أﻗﺮأﻫﺎ ﻓﯽ اﻟّﺮوﺿﮥ و ﻟﻢ ﯾﺴـﻤﻊ اﻟﻔﻘﻪ ﻣﻦ أﻓﺼﺢ ﻣﻨﻪ و ﻻ أﺟﻤﻊ و اﻟﯿﺴـﯿﺮ ﺟّﺪا ﻋﻨﺪ اﻟﻔﺎﯾﺎﺗﯽ و ﮐﺬا أﺧﺬ اﻟﯿﺴـﯿﺮ‬‫ﻣﻦ اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻦ اﻟﻌﻠﻢ ﺻﺎﻟﺢ اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ‬‫ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬ﻗﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻟﺒﻌﺾ أﺻﺤﺎﺑﻪ‪ :‬أﺗﺮﯾﺪ أن ﺗﺠﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫و ﻗﻮل إﻣﺎﻣﻨﺎ اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ ﻟﺒﻌﺾ أﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ :‬أ ﺗﺮﯾـﺪ أن ﺗﺠﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﺤﺪﯾﺚ؟! ﻫﯿﻬﺎت! و ﺗﻮﺟﯿﻪ )و وّﺟﻬﻪ‪ .‬ظ( ﺷـﯿﺨﻨﺎ )ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺷـﯿﺨﻪ ﻟﻪ‬‫ﻓﯿﻪ ﻋﻠﯽ وﻟـﺪه و ﻏﯿﺮه‪ .‬ز‪ .‬ظ( ﺑﻌـﺪم اﻟّﺘﻮّﻏﻞ ﻓﯿﻤﺎ ﻋـﺪاه ﮐﺘﻮﺟﯿﻬﻪ ﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣّﻤﻦ وﺻﻒ ﻣﻦ أﺋّﻤـ ﮥ اﻟﻤﺤـّﺪﺛﯿﻦ و ﺣّﻔﺎﻇﻬﻢ و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﺑﺎﻟّﻠﺤﻦ ﺑﺂن‬‫ذﻟﮏ ﺑﺎﻟّﻨﺴـﺒﮥ ﺑﺎﻟﺨﻠﯿﻞ و ﺳـﯿﺒﻮﯾﻪ و ﻧﺤﻮﻫﻤﺎ دون ﺧﻠّﻮﻫﻢ أﺻـﻼ ﻣﻨﻪ ﺣﺴﺐ ﻣﺎ ﺑﺴﻂ ذﻟﮏ ﻣﻌﻨّﯽ و أدﻟّـﮥ ﻓﯽ ﻋّﺪة ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ‪ .‬و ﻟﺬا ﺗﻮّﻫﻢ‬‫اﻟﻐﺒّﯽ اﻟﻐﻤﺮ ﻣّﻤﻦ ﻟﻢ ﯾﺨﺎﻟﻄﻪ أﻧّﻪ ﻻ ﯾﺤﺴﻨﻬﺎ‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﻌﺎرف اﻟﻤﺨﺎﻟﻂ إّن ﻣﻦ ﻗﺼﺮه ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﻌﻠﻢ ﻇﻠﻤﻪ و داوم اﻟﻤﻼزﻣﮥ ﻟﺸﯿﺨﻪ )ﻣﻊ ﺗﻘﺪﯾﻢ‬‫ﺷﯿﺨﻪ ﻟﻪ ﻓﯿﻪ ﻋﻠﯽ وﻟـﺪه و ﻏﯿﺮه‪ .‬ﺻـﺢ‪ .‬ظ( ﺣّﺘﯽ ﺣﻤـﻞ ﻋﻨﻪ ﻋﻠﻤـﺎ ﺟّﻤﺎ و اﺧﺘّﺺ ﺑﻪ ﮐﺜﯿﺮا ﺑﺤﯿﺚ ﮐﺎن ﻣﻦ أﮐﺜﺮ اﻵﺧـﺬﯾﻦ ﻋﻨﻪ و أﻋﺎﻧﻪ ﻋﻠﯽ‬‫ذﻟﮏ ﻗﺮب ﻣﻨﺰﻟﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻻ ﯾﻔﻮﺗﻪ ﻣّﻤﺎ ﯾﻘﺮأ ﻋﻠﯿﻪ إﻟّﺎ اﻟّﻨﺎدر إّﻣﺎ ﻟﮑﻮﻧﻪ ﺣﻤﻠﻪ أو ﻷّن ﻏﯿﺮه أﻫّﻢ ﻣﻨﻪ و ﯾﻨﻔﺮد ﻋﻦ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﺠﻤﺎﻋـﮥ ﺑﺄﺷـﯿﺎء‪ .‬و‬‫ﻋﻠﻢ ﺷـّﺪة ﺣﺮﺻﻪ ﻋﻠﯽ ذﻟـﮏ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﯾﺮﺳﻞ ﺧﻠﻔﻪ أﺣﯿﺎﻧﺎ ﺑﻌﺾ ﺧـﺪﻣﻪ ﻟﻤﻨﺰﻟﻪ ﯾﺄﻣﺮه اﻟﻤﺠﯽء ﻟﻠﻘﺮاءة‪ .‬و ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ اﻻﺻـﻄﻼح ﺑﺘﻤﺎﻣﻪ و ﺳـﻤﻊ‬‫ﻋﻠﯿﻪ ﺟـّﻞ ﮐﺘﺒﻪ ﮐﺎﻷﻟﻔﯿـﮥ و ﺷـﺮﺣﻬﺎ ﻣﺮارا و »ﻋﻠﻮم اﻟﺤـﺪﯾﺚ« ﻻـﺑﻦ اﻟـّﺼ ﻼح إﻟّـﺎ اﻟﯿﺴـﯿﺮ ﻣﻦ أواﺋﻠﻪ و أﮐـﺜﺮ ﺗﺼـﺎﻧﯿﻔﻪ ﻓﯽ اﻟّﺮﺟـﺎل و ﻏﯿﺮﻫـﺎ‪،‬‬‫ﮐـﺎﻟّﺘﻘﺮﯾﺐ و ﺛﻼﺛـﮥ أرﺑـﺎع أﺻـﻠﻪ و ﻣﻌﻈﻢ »ﺗﻌﺠﯿـﻞ اﻟﻤﻨﻔﻌـﮥ« و »اﻟﻠّﺴـﺎن« ﺑﺘﻤـﺎﻣﻪ و »ﻣﺸـﺘﺒﻪ اﻟّﻨﺴـﺒﮥ« و »ﺗﺨﺮﯾـﺞ اﻟﺮاﻓﻌﯽ« و »ﺗﻠﺨﯿﺺ ﻣﺴـﻨﺪ‬‫اﻟﻔﺮدوس« و اﻟﻤﻘﺪﻣـﮥ و »ﺑـﺬل اﻟﻤﺎﻋﻮن« و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﮐّﻞ ﻣﻦ اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ و اﻟّﻠﯿﺚ و أﻣﺎﻟﯿﻪ اﻟﺤﻠﺒـّﯿ ﮥ و اﻟّﺪﻣﺸـﻘّﯿﻪ و ﻏﺎﻟﺐ »ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري« و »ﺗﺨﺮﯾﺞ‬‫اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ« و اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ اﻷﺻﻠﯽ و ﺑﻌﺾ »إﺗﺤﺎف اﻟﻤﻬﺮة« و »ﺗﻌﻠﯿﻖ اﻟّﺘﻌﻠﯿﻖ« و ﻣﻘّﺪﻣﮥ »اﻹﺻﺎﺑﮥ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪587 :‬‬‫و ﺟﻤﻠـﮥ؛ و ﻓﯽ ﺑﻌﻀﻪ ﻣـﺎ ﺳـﻤﻌﻪ أﮐـﺜﺮ ﻣﻦ ﻣّﺮة‪ .‬و ﻗﺮأ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﻣﻨﻬـﺎ اﻟّﻨﺨﺒـﮥ و ﺷـﺮﺣﻬﺎ و »اﻷـرﺑﻌﯿﻦ اﻟﻤﺘﺒﺎﺋﻨـﮥ« و اﻟﺨﺼـﺎل اﻟﻤﮑّﻔﺮة« و »اﻟﻘﻮل‬‫اﻟﻤﺴّﺪد« و »ﺑﻠﻮغ اﻟﻤﺮام« و اﻟﻌﺸـﺮة اﻟﻌﺸﺎرّﯾﺎت و اﻟﻤﺎﺋﮥ و اﻟﻤﻠﺤﻖ ﺑﻬﺎ ﻟﺸﯿﺨﻪ اﻟّﺘﻨﻮﺧﯽ و اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ ﺣﺪﯾﺚ أّم راﻓﻊ و ﻣﻠّﺨﺺ ﻣﺎ ﯾﻘﺎل ﻓﯽ‬‫اﻟّﺼﺒﺎح و اﻟﻤﺴﺎء و دﯾﻮان ﺧﻄﺒﻪ و دﯾﻮان ﺷﻌﺮه و أﺷﯿﺎء ﯾﻄﻮل إﯾﺮادﻫﺎ‪.‬‬‫و ﺳـﻤﻊ ﺑﺴﺆاﻟﻪ ﻟﻪ ﻣﻦ ﻟﻔﻈﻪ أﺷـﯿﺎء ﮐﺎﻟﻌﺸـﺮة اﻟﻌﺸﺎرﯾﺎت و ﻣﺴﻠﺴـﻼت اﻹﺑﺮاﻫﯿﻤﯽ ﺧﺎرﺟﺎ ﻋّﻤﺎ ﮐﺘﺒﻪ ﻋﻨﻪ و ﻓﯽ اﻹﻣﻼء ﻣﻊ اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ ﻣّﻦ ﺳـﻨﮥ‬‫ﺳّﺖ و أرﺑﻌﯿﻦ و إﻟﯽ أن ﻣـﺎت‪ .‬و أذن ﻟﻪ ﻓﯽ اﻹﻗﺮاء و اﻹﻓﺎدة و اﻟّﺘﺼـﻨﯿﻒ و ﺻـﻠّﯽ ﺑﻪ اﻣﺎم اﻟﺘﺮاوﯾـﺢ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﻟﯿﺎﻟﯽ رﻣﻀﺎن و ﺗـﺪّرب ﻓﯽ‬‫ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻘﻮم و ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﻌﺎﻟﯽ و اﻟّﻨﺎزل و اﻟﮑﺸﻒ ﻋﻦ اﻟّﺘﺮاﺟﻢ و اﻟﻤﺘﻮن و ﺳﺎﺋﺮ اﻻﺻـﻄﻼح و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ .‬و ﮐﺬا ﺗﺪّرب ﻓﯽ اﻟّﻄﻠﺐ ﺑﻤﺴـﺘﻤﻠﯿﻪ‬‫ﻣﻔﯿﺪ اﻟﻘﺎﻫﺮة اﻟﺰﯾﻦ رﺿﻮان اﻟﻌﻘﺒﯽ و أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻣﻼزﻣﺘﻪ ﻗﺮاءة و ﺳـﻤﺎﻋﺎ و ﺑﺼﺎﺣﺒﻪ اﻟّﻨﺠﻢ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ و اﻧﺘﻔﻊ ﺑﺈرﺷﺎد ﮐّﻞ ﻣﻨﻬﻢ و‬‫اﺟﺰاﺋﻪ و إﻓﺎدﺗﻪ‪ ،‬ﺑﻞ ﮐﺘﺐ ﺷـﯿﺨﻪ ﻣﻦ أﺟﻠﻪ إﻟﯽ دﻣﯿﺎط ﻟﻤﻦ ﻋﻨﺪه »اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟـّﺼ ﻐﯿﺮ« ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧﯽ ﺑﺈرﺳﺎﻟﻪ إﻟﯿﻪ ﺣّﺘﯽ ﻗﺮأه ﻋﻠﯿﻪ ﻟﮑﻮن ﻧﺴﺨﺘﻪ ﻗﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 96‬از ‪306‬‬‫اﻧﻤﺤﯽ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻨﻬﺎ و ﻣﺎ ﻋﻠﻢ أﻧّﻪ ﻓﯽ أوﻗﺎف ﺳﻌﯿﺪ اﻟّﺴﻌﺪاء إﻟّﺎ ﺑﻌﺪ‪ .‬و ﻟﻢ ﯾﻨﻔﮏ ﻋﻦ ﻣﻼزﻣﺘﻪ و ﻻ ﻋﺪل ﻋﻨﻪ ﺑﻤﻼزﻣﮥ ﻏﯿﺮه ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﻔﻨﻮن‬‫ﺧﻮﻓﺎ ﻋﻠﯽ ﻓﻘﺪه و ﻻ ارﺗﺤﻞ إﻟﯽ اﻷﻣﺎﮐﻦ اﻟّﻨﺎﺋﯿﮥ‪ ،‬ﺑﻞ و ﻻ ﺣّﺞ إﻟّﺎ ﺑﻌﺪ وﻓﺎﺗﻪ ﻟﮑّﻨﻪ ﺣﻤﻞ ﻋﻦ ﺷﯿﻮخ ﻣﺼﺮ و اﻟﻮاردﯾﻦ إﻟﯿﻬﺎ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ دواوﯾﻦ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ و أﺟﺰاﺋﻪ ﺑﻘﺮاءﺗﻪ و ﻗﺮاءة ﻏﯿﺮه ﻓﯽ اﻷوﻗﺎت اﻟّﺘﯽ ﻻ ﺗﻌﺎرض أوﻗﺎﺗﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻏﺎﻟﺒﺎ ﺳـّﯿﻤﺎ ﺣﯿﻦ اﺷﺘﻐﺎﻟﻪ ﺑﺎﻟﻘﻀﺎء و ﺗﻮاﺑﻌﻪ ﺣّﺘﯽ ﺻﺎر أﮐﺜﺮ‬‫أﻫﻞ اﻟﻌﺼﺮ ﻣﺴﻤﻮﻋﺎ و أوﺳﻌﻬﻢ رواﯾﮥ‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻣﻦ أﺧﺬ ﻋﻨﻪ ﻣﻦ ﻋﻨﺪه اﻟـّﺼ ﻼح اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮو اﺑﻦ أﻣﯿﻠﮥ و اﺑﻦ اﻟﻨﺠﻢ و اﺑﻦ اﻟﻬﺒﻞ و اﻟﺸﻤﺲ اﺑﻦ اﻟﻤﺤّﺐ و اﻟﻔﺨﺮ اﺑﻦ ﯾﺴﺎرة‬‫و اﺑﻦ اﻟﺨﻮﺟﯽ و اﻟﻤﻨﯿﺤﯽ و اﻟّﺰﯾﺘﺎوي و اﻟﺒﯿﺎﻧﯽ و اﻟّﺴﻮﻗﯽ و اﻟﻄﺒﻘﮥ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻣﻦ ﻋﻨﺪه اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﻟﻌّﺰ ﺑﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ و اﻟّﺘﺎج اﻟّﺴﺒﮑﯽ و أﺧﻮه اﻟﺒﻬﺎء و‬‫اﻟﺠﻤﺎل اﻷﺳـﻨﺎﺋﯽ و اﻟّﺸﻬﺎب اﻷذرﻋﯽ و اﻟﮑﺮﻣﺎﻧﯽ و اﻟّﺼﻼح اﻟّﺼﻔﺪي و اﻟﻘﯿﺮاﻃﯽ و اﻟﺤﺮاوي ﺛّﻢ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟّﺘﮑﺮﯾﺘﯽ و اﻻﻣﯿﻮﻃﯽ و اﻟﺒﺎﺟﯽ‬‫و أﺑﻮ اﻟﺒﻘﺎء ﻟا ّﺴﺒﮑﯽ و اﻟّﻨﺸﺎوري و اﺑﻦ اﻟّﺬﻫﺒﯽ و اﺑﻦ اﻟﻌﻼﺋﯽ و اﻵﻣﺪي و اﻟّﻨﺠﻢ! ﺑﻦ اﻟﮑﺸﮏ و أﺑﻮ اﻟﯿﻤﻦ اﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪588 :‬‬‫اﻟﮑﻮﯾـﮏ و ﺑا ﻦ اﻟﺨّﺸـ ﺎب و اﺑﻦ ﺣـﺎﺗﻢ و اﻟﻤﻠﯿﺤﯽ و اﺑﻦ رزﯾﻦ و اﻟﺒـﺪر اﺑﻦ اﻟـّﺼ ﺎﺣﺐ ﺛّﻢ اﻟّﺴـ ﺮاج اﻟﻬﻨـﺪي و أﮐﻤﻞ اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ و اﺑﻦ‬
‫اﻟﻤﻠّﻘﻦ و اﻟﻌﺮاﻗﯽ و اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ و اﻷﻧﺒﺎﺳـﯽ و اﻟﺒﺮﻫـﺎن اﺑﻦ ﻓﺮﺣـﻮن‪ ،‬و ﻫﮑـﺬا ﺣـّﺘﯽ ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎب أﺑﯽ اﻟّﻄـ ﺎﻫﺮ اﺑﻦ اﻟﮑﻮﯾـﮏ و اﻟﻌّﺰ ﺑﻦ‬‫ﺟﻤﺎﻋـﮥ‪ .‬و اﺑـﻦ ﺧﯿﺮ‪ ،‬ﺛـّﻢ ﻣـﻦ أﺻـﺤﺎب اﻟـﻮﻟﯽ اﻟﻌﺮاﻗﯽ و اﻟﻔـﻮي و اﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﺛّﻢ ﻣﻦ ﯾﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﻗﻤﺶ و أﺧـﺬ ﻋّﻤﻦ دّب و درج‪ ،‬و ﮐﺘﺐ‬‫اﻟﻌﺎﻟﯽ و اﻟّﻨﺎزل ﺣّﺘﯽ ﺑﻠﻐﺖ ﻋّﺪة ﻣﻦ أﺧﺬ ﻋﻨﻪ ﺑﻤﺼﺮ و اﻟﻘﺎﻫﺮة و ﺿﻮاﺣﯿﻬﺎ ﮐﺄﻧﺒﺎﺋﻪ و اﻟﺠﯿﺰة و ﻋﻠﻮ اﻷﻫﺮام و اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﻌﻤﺮي و ﺳﺮﯾﺎﻗﻮس و‬‫اﻟﺨﺎﻧﻘﺎه و ﺑﻠﺒﯿﺲ و ﺳـﻔﻂ اﻟﺤﻨﺎء و ﻣﻨﯿﮥ اﻟّﺮدﯾﻨﯽ و ﻏﯿﺮﻫﺎ زﯾﺎدة ﻋﻠﯽ أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﻧﻔﺲ‪ ،‬ﮐّﻞ ذﻟﮏ و ﺷﯿﺨﻪ ﯾﻤّﺪه ﺑﺎﻷﺟﺰاء و اﻟﮑﺘﺐ و اﻟﻔﻮاﺋﺪ‬‫اﻟّﺘﯽ ﻻ ﺗﻨﺤﺼـﺮ‪ .‬و رﺑّﻤﺎ ﻧﺒﻬﻪ ﻋﻠﯽ ﻋﻮاﻟﯽ ﻟﺒﻌﺾ ﺷـﯿﻮخ اﻟﻌﺼـﺮ و ﯾﺤّﻀﻪ ﻋﻠﯽ ﻗﺮاءﺗﻬﺎ‪ .‬و ﺷـﮑﯽ إﻟﯿﻪ ﺿـﯿﻖ ﻋﻄﻦ ﺑﻌﻀﻬﻢ‪ ،‬ﻓﮑﺎﺗﺒﻪ ﯾﺴﺘﻌﻄﻔﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﯾﺮّﻏﺒﻪ ﻓﯽ اﻟﺠﻠﻮس ﻣﻌﻪ ﻟﯿﻘﺮأ ﻣﺎ أﺣّﺒﻪ‪.‬‬‫و ﺑﻤـﺪ وﻓﺎة ﺷـﯿﺨﻪ ﺳﺎﻓﺮ ﻟـﺪﻣﯿﺎط ﻓﺴـﻤﻊ ﺑﻬﺎ ﻣﻦ ﺑﻌﺾ اﻟﻤﺴـﻨﺪﯾﻦ و ﮐﺘﺐ ﻋﻦ ﻧﻔﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﺘﺄدﺑﯿﻦ ﺛﻢ ﺗﻮّﺟﻪ ﻓﯽ اﻟﺒﺤﺮ ﻟﻘﻀﺎء ﻓﺮﯾﻀﮥ اﻟﺤّﺞ و‬‫ﺻﺤﺐ )ﺻـﺤﺒﺖ ظ( واﻟﺪﺗﻪ ﻣﻌﻪ ﻓﻠﻘﯽ ﺑﺎﻟّﻄﻮر و اﻟﯿﻨﺒﻮع و ﺟّﺪة ﻏﯿﺮ واﺣﺪ أﺧﺬ ﻋﻨﻬﻢ و وﺻﻞ ﻟﻤّﮑﮥ أواﺋﻞ ﺷـﻌﺒﺎن ﻓﺄﻗﺎم ﺑﻬﺎ إﻟﯽ أن ﺣّﺞ و‬‫ﻗﺮأ ﺑﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﮑﺒﺎر و اﻷﺟﺰاء اﻟﻘﺼﺎر ﻣﺎ ﻟﻢ ﺗﻬّﯿﺄ ﻟﻐﯿﺮه ﻣﻦ اﻟﻐﺮﺑﺎء ﺣّﺘﯽ ﻗﺮأ داﺧﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻟﻤﻌّﻈﻢ و ﺑﺎﻟﺤﺠﺮ و ﻋﻠّﻮ ﻏﺎر ﺛﻮر و ﺟﺒﻞ ﺣﺮا‬‫و ﺑﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﻟا ﻤﺸﺎﻫـﺪ اﻟﻤﺄﺛﻮرة ﺑﻤّﮑـ ﮥ و ﻇﺎﻫﺮﻫﺎ ﮐﺎﻟﺠﻌﺮاﻧـﮥ و ﻣﻨﯽ و ﻣﺴـﺠﺪ اﻟﺨﯿﻒ ﻋﻠﯽ ﺧﻠﻖ ﮐﺄﺑﯽ اﻟﻔﺘﺢ اﻟﻤﺮاﻏﯽ و اﻟﺒﺮﻫﺎن اﻟّﺰﻣﺰﻣﯽ و‬‫اﻟﺘﻘﯽ ﺑﻦ ﻓﻬـﺪ و اﻟّﺰﯾﻦ اﻻﻣﯿﻮﻃﯽ و اﻟّﺸـ ﻬﺎب اﻟّﺸﻮاﺑﻄﯽ و أﺑﯽ اﻟّﺴـ ﻌﺎدات و اﺑﻦ ﻇﻬﯿﺮة و أﺑﯽ ﺣﺎﻣـﺪ ﺑﻦ اﻟـّﻀ ﯿﺎء و زﯾﺎدة ﻋﻠﯽ ﺛﻼﺛﯿﻦ ﻧﻔﺴﺎ‪،‬‬‫ﻓﻤﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻟﺒﻬﺎء اﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ و اﻟﮑﺮﻣﺎﻧﯽ و اﻷذرﻋﯽ و اﻟّﻨﺸﺎوري و اﻟﺠﻤﺎل اﻻﻣﯿﻮﻃﯽ و اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﺠـﺪ و اﻟّﺘﻨﻮﺧﯽ و اﺑﻦ ﺻـﺪﯾﻖ‬‫و اﻟﻌﺮاﻗﯽ و ﻟا ﻬﯿﺜﻤﯽ و اﻷﻧﺒﺎﺳـﯽ و اﻟﻤﺠﺪﯾﻦ اﻟّﻠﻐﻮي و إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺤﻨﻔﯽ و ﻣﻦ ﻻ أﺣﺼﺮه ﺳﻮي ﻣﻦ أﺟﺎز ﻟﻪ ﻓﯿﻬﺎ و ﻫﻢ أﺿﻌﺎف ذﻟﮏ‪ ،‬و‬‫أﻋﺎﻧﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﺻﺎﺣﺒﻪ اﻟّﻨﺠﻢ اﺑﻦ ﻓﻬـﺪ ﺑﮑﺘﺒﻪ و ﻓﻮاﺋـﺪه و ﻧﻔﺴﻪ و دﻻﻟﺘﻪ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸـ ﯿﻮخ و ﮐـﺬا ﺑﮑﺘﺐ واﻟﺪه ﺛّﻢ اﻧﻔﺼﻞ ﻋﻨﻬﺎ و ﻫﻮ ﻣﺘﻌّﻠﻖ اﻷﺻـﻞ‬‫ﺑﻬﺎ ‪.‬‬‫و ﻗﺮأ ﻓﯽ رﺟﻮﻋﻪ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟّﺸﺮﯾﻔﮥ ﺗﺠﺎه اﻟﺤﺠﺮة اﻟّﻨﻮّﯾﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺪر ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪589 :‬‬‫ﻓﺮﺣﻮن و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ أﻣﺎﮐﻨﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﻬﺎب أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟّﻨﻮر اﻟﻤﺤّﻠﯽ و أﺑﯽ اﻟﻔﺮح اﻟﻤﺮاﻏﯽ ﻓﯽ آﺧﺮﯾﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻨﺒﻮع )ﺑﺎﻟﯿﻨﺒﻮع‪ .‬ظ( أﯾﻀﺎ‪ ،‬و ﻋﻘﺒﮥ‬‫اﯾﻠﮥ‪ ،‬و ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ ﺑﺮاﺑﻎ و ﺧﻠﯿﺺ و رﺟﻊ ﻟﻠﻘﺮاءة ﻫﺬه ﻓﺄﻗﺎم ﺑﻬﺎ ﻣﻼزﻣﺎ اﻟّﺴـ ﻤﺎع و اﻟﻘﺮاءة و اﻟﺘﺨﺮﯾﺞ‪ ،‬و اﻻﺳﺘﻔﺎدة ﻣﻦ اﻟﺸﯿﻮخ و اﻷﻗﺮان ﻏﯿﺮ‬‫ﻣﺸـﺘﻐﻞ ﺑﻤﺎ ﯾﻌﻄﻠﻪ ﻋﻦ ﻣﺰﯾﺪ اﻻﺳـﺘﻔﺎدة إﻟﯽ أن ﺗﻮﺟﻪ ﻟﻤﻨﻮف اﻟﻌﻠﯿﺎء ﻓﺴـﻤﻊ ﺑﻬﺎ ﻗﻠﯿﻼ و أﺧﺬ ﺑﻔﯿﺸﺎ اﻟـّﺼ ﻐﺮي ﻋﻦ ﺑﻌﺾ أﻫﻠﻬﺎ ﺛّﻢ ﻋﺎد ﻟﻮﻃﻨﻪ‬‫ﻓﺎرﺗﺤﻞ إﻟﯽ اﻟّﺜﻐﺮ اﻟّﺴـ ﮑﻨﺪري و أﺧﺬ ﻋﻦ ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﻤﺴـﻨﺪﯾﻦ و اﻟّﺸﻌﺮاء ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﺑﺎّم دﯾﻨﺎر‪ ،‬و دﺳﻮق‪ ،‬و ﻓﻮه‪ ،‬و رﺷﯿﺪ‪ ،‬و اﻟﻤﺤّﻠﮥ‪ ،‬و ﺳﻤﻨﻮد‪،‬‬‫و ﻣﻨﯿـﮥ ﻋﺴﺎس‪ ،‬و ﻣﻨﯿـﮥ ﻧﺎﺑﺖ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﺼﻮرة‪ ،‬و ﻓﺎر ﺷـﮑﻮر‪ ،‬و دﻧﺠﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﻄﻮﯾﻠﮥ‪ ،‬و ﻣﺴـﺠﺪ اﻟﺨﻀـﺮ‪ .‬و دﺧﻞ دﻣﯿﺎط ﻓﺴـﻤﻊ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﺣّﺼﻞ ﻓﯽ‬‫ﻫـﺬه اﻟّﺮﺣﻠـﮥ أﺷـﯿﺎء ﺟﻠﯿﻠﮥ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ و اﻷﺟﺰاء و اﻟﻔﻮاﺋﺪ ﻋﻦ ﻧﺤﻮ ﺧﻤﺴـﯿﻦ ﻧﻔﺴﺎ؛ ﻓﯿﻬﻢ ﻣﻦ ﯾﺮوي ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟﺸـﯿﺨﮥ و اﻟّﺘﻨﻮﺧﯽ و اﻟـّﺼ ﻼح‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 97‬از ‪306‬‬‫اﻟّﺰﻓﺘـﺎوي و اﻟﻤﻄّﺮز و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑـﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟـﺪﻣﺎﻣﯿﻨﯽ و اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ و اﺑـﻦ اﻟﻤﻠّﻘـ ﻦ و اﻟﻌﺮاﻗﯽ و اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ و اﻟﮑﻤـﺎل اﻟـﺪﻣﯿﺮي و اﻟﺠﻼـوي و‬‫اﻟّﺴﻮﯾـﺪاوي و اﻟﺠﻤﺎل اﻟّﺮﺷـﯿﺪي و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﻌّﺰ و اﺑﻦ ﺻﺪﯾﻖ و اﺑﻦ اﻗﺒﺮس و ﻧﺎﺻـﺮ اﻟّﺪﯾﻦ اﺑﻦ اﻟﻔﺮات و اﻟﻨﺠﻢ اﻟﺒﺎﻟﺴـﯽ و‬‫اﻟﺘﺎج ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟّﺴﮑﻨﺪري و اﻟّﺰﯾﻦ اﻟﻔﯿﺸﯽ اﻟﻤﺮﺟﺎﻧﯽ و ﻧﺎﺻﺮ اﻟّﺪﯾﻦ اﺑﻦ اﻟﻤﻮّﻓﻖ و اﺑﻦ اﻟﺨّﺮاط و اﻟﻬﺰﺑﺮ و اﻟّﺸﺮف اﺑﻦ اﻟﮑﻮﯾﮏ‪.‬‬‫ﺛّﻢ ارﺗﺤﻞ إﻟﯽ ﺣﻠﺐ و ﺳـﻤﻊ ﻓﯽ ﺗﻮّﺟﻬﻪ إﻟﯿﻬﺎ ﺑﺴـﺮﯾﺎﻗﻮس‪ ،‬و اﻟﺨﺎﻧﻘﺎه‪ ،‬و ﯾﻠﺒﺲ‪ ،‬و ﻗﻄﯿﺎ‪ :‬و ﻏﺰة‪ ،‬و اﻟﻤﺠـﺪل‪ ،‬و اﻟّﺮﻣﻠـﮥ‪ ،‬و ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس‪ ،‬و‬‫اﻟﺨﻠﯿـﻞ‪ ،‬و ﻧـﺎﺑﻠﺲ‪ ،‬و دﻣﺸـﻖ‪ ،‬و ﺻﺎﻟﺤﯿﺘﻬـﺎ‪ ،‬و اﻟّﺰﺑـﺪاﻧﯽ‪ ،‬و ﺑﻌﻠﺒـﮏ‪ ،‬و ﺣﻤﺺ‪ ،‬و ﺣﻤـﺎة‪ ،‬و ﺳـﺮﻣﯿﻦ‪ ،‬و ﺣﻠـﺐ‪ ،‬و ﺟﯿﺮﯾـﻦ‪ ،‬ﺛـّﻢ ﺑـﺎﻟﻤﻌﺮة‪ ،‬و‬‫ﻃﺮاﺑﻠﺲ‪ ،‬و ﺑﺮزة‪ ،‬و ﮐﻔﺮ ﺑﻄﻨﺎ‪ ،‬و اﻟﻤّﺰة و دارﯾﺎ‪ ،‬و ﺻﺎﻟﺤّﯿﮥ ﻣﺼـﺮ‪ ،‬و اﻟﺨﻄﺎرة و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﺷـﯿﺌﺎ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺐ ﻣﺎﺋﮥ ﻧﻔﺲ و ﻓﯿﻬﻢ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب‬‫اﻟـّﺼ ﻼح ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮ و اﺑﻦ أﻣﯿﻠﮥ و اﺑﻦ اﻟﻬﺒﻞ و اﻟّﺰﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻷﺳﺘﺎذ و أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺒﮥ و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ‬‫ﯾﻮﺳﻒ اﻟّﺮﺣﺒﯽ و اﻟﺤﺎﻓـﻆ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﺑﻦ اﻟﻤﺤﺐ و ﻧﺎﺻـﺮ اﻟـّﺪﯾﻦ اﺑﻦ داود و أﺑﯽ اﻟﻬﻮل اﻟﺠﺰري و أﺑﯽ اﻟﻌـّﺒ ﺎس أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﻤـﺎد اﺑﻦ اﻟﻌّﺰ‬‫اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ و اﺑﻦ ﻋﻮض و اﻟّﺸـ ﻬﺎب اﻟﻤﺮداوي و أﺑﯽ اﻟﻔﺮج اﺑﻦ ﻧﺎﺻﺮ اﻟّﺼﺎﺣﺒﮥ و اﻟﮑﻤﺎل اﺑﻦ اﻟّﻨﺤﺎس و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟّﺮﺷﯿﺪ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ‬‫أﺑﯽ ﻋﻤﺮ و اﻟّﺸﺮف أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺤّﺮاﻧﯽ و اﻟّﺸﻬﺎب أﺑﯽ اﻟﻌّﺒﺎس ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪590 :‬‬‫ﻣﺮﺟﻞ و ﻓﺮج اﻟّﺴـ ﺮ ﻓﯽ ﻓﻤﻦ ﺑﻌﺪﻫﻢ‪ .‬و اﺳـﺘﻤّﺪ ﻓﯽ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس ﻣﻦ أﺟﺰاء اﻟّﺘﻘﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻘﻠﻘﺸﻨﺪي و ﮐﺘﺒﻪ و إرﺷﺎده‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﮐﺎن ذا اﻧﺴﮥ‬‫ﺑـﺎﻟﻔّﻦ‪ .‬و ﻓﯽ اﻟّﺸﺎم ﻣﻦ أﺟﺰاء اﻟـّﻀ ﯿﺎﺋﯿﮥ و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﺑﻤﻌﺎوﻧـﮥ اﻹﻣﺎم اﻟّﺘﻘﯽ اﺑﻦ ﻗﻨـﺪس و اﻟﺒﺮﻫﺎن اﻟﻘﺎدري و آﺧﺮﯾﻦ‪ .‬ﺛّﻢ ﻓﯽ ﺣﻠﺐ ﮐﻤﺤـّﺪﺛﻬﺎ و‬‫اﺑﻦ ﺣﺎﻓﻈﻬﺎ أﺑﯽ ذّر اﻟﺤﻠﺒّﯽ ﻓﺄﻋﺎره و أرﺷـﺪه و ﻃﺎف ﻣﻌﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﺑﻘﯽ ﻋﻨـﺪﻫﻢ و ﺳﺎﻋﺪه ﻏﯿﺮه ﺑﺘﺠﻬﯿﺰ ﺳﺎع ﺑﺈﺣﻀﺎر ﺳـﻨﻦ اﻟّﺪار ﻗﻄﻨﯽ ﻣﻦ‬‫دﻣﺸﻖ ﺣّﺘﯽ أﺧـﺬﻫﺎ ﻋﻦ ﺑﻌﺾ ﻣﻦ ﯾﺮوﯾﻬـﺎ ﺑﺤﻠﺐ و أﺟـﺎز ﻟﻪ ﺧﻠﻖ ﺑﺎﺳـﺘﺪﻋﺎﺋﻪ و اﺳـﺘﺪﻋﺎء ﻏﯿﺮه ﻣﻦ ﺟﻬﺎت ﺷّﺘﯽ ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺘﯿّﺴـ ﺮ ﻟﻪ ﻟﻘﯿﻬﻢ أو‬‫ﻟﻘﯿﻬﻢ و ﻟﮑﻦ ﻟﻢ ﯾﺴـﻤﻊ ﻣﻨﻬﻢ ﺑﻞ ﮐﺎن و ﻫﻮ ﺻﻐﯿﺮ ﻗﺒﻞ ان ﯾﺘﻤّﯿﺰ أﻟﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ ﺑﻔﻀﻠﻪ ﺑﻌﺾ أﻫﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﺳﺘﺠﺎزة ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ ﻣﺤﺎﺳﻦ‬‫اﻟّﺸـ ﯿﻮخ ﻟـﻪ ﺗﺒﻌـﺎ ﻷـﺑﯿﻪ ﻓﯿﻬـﻢ ﻣﻦ ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻟﻤﯿـﺪوﻣﯽ و اﺑﻦ اﻟﺨﺒـﺎز و اﻟﺨﻼـﻃﯽ و اﺑﻦ اﻟﻘﯿﻢ و اﺑﻦ اﻟﻤﻠـﻮك و اﻟﻌّﺰ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‬‫اﻟﺤﻤﻮي و أﺑﯽ اﻟﺤﺮم اﻟﻘﻼﻧﺴـﯽ و اﺑﻦ ﻧﺒﺎﺗﮥ و ﻧﺎﺻﺮ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﻔﺎرﻗﯽ و اﻟﮑﻤﺎل اﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ و اﻟّﻈﻬﯿﺮ اﺑﻦ اﻟﻌﺠﻤﯽ و اﻟّﺘﻘّﯽ اﻟّﺴﺒﮑﯽ و اﻟّﺼﻼح‬‫اﻟﻌﻼﺋﯽ و اﺑﻦ راﻓﻊ و ﻣﻐﻠﻄﺎﺋﯽ و اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ و اﺑﻦ ﻫﺸﺎم و أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺟﺎﺑﺮ و رﻓﯿﻘﻪ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ اﻟّﺮﻋﯿﻨﯽ اﻟﻤﻌﺮوﻓﯿﻦ ﺑﺎﻷﻋﻤﯽ و اﻟﺒﺼـﯿﺮ و‬‫ﺷﺒﻬﻬﻢ‪ ،‬ﺑـﻞ ﻣﻦ ﯾﺮوي ﺑﺎﻟّﺴـ ﻤﺎع ﻋﻦ ﻣﻦ ﺣـّﺪث ﻋﻨﻪ ﺑﺎﻹﺟـﺎزة ﮐﺎﻟّﺰﯾﺘـﺎوي و اﺑﻦ أﻣﯿﻠـﮥ و اﻟـّﺼ ﻼح اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮ اﻟﻌﻤﺎد ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ‬‫اﻟّﺸﯿﺮﺟﯽ و اﻟﻌّﺰ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟّﺴﻮﻗﯽ و أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﯿﺎﻧﯽ و اﻟّﺸﻬﺎب اﺑﻦ اﻟّﻨﺠﻢ و أﺑﯽ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﻬﺒﻞ و زﯾﻨﺐ اﺑﻨﮥ ﻗﺎﺳﻢ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫و ﮐﺬا دﺧﻞ ﻓﯽ اﺳـﺘﺪﻋﺎء ﺻﺎﺣﺒﻪ اﻟﻨﺠﻢ اﺑﻦ ﻓﻬﺪ اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ‪ ،‬ﺑﻞ و ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﺳـﺘﺪﻋﺎت )اﺳـﺘﺪﻋﺎءات‪ .‬ظ( ﺷـﯿﺨﻪ اﻟّﺰﯾﻦ رﺿﻮان و ﻏﯿﺮه إّﻣﺎ‬‫ﻟﮑﻮﻧﻪ ﻣﻦ أﺑﻨـﺎء ﺻﻮﻓـّﯿ ﮥ اﻟﺨﺎﻧﻘـﺎه اﻟّﺘﺪرﺳـّﯿﮥ او ﻧﺤﻮ ذﻟﮏ ﻣّﻤﺎ ﻫﻮ أﺧّﺺ ﻣﻦ اﻟﻌﺎﻣـﮥ ﺑﻞ ﺗﮑﺎد أن ﯾﮑﻮن ﺧﺎـّﺻ ﮥ ﮐﻤﺎ أﻟﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤّﺐ اﺑﻦ‬‫ﻧﺼـﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﯿﻦ ﻋﺮﺿﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﮐﺘـﺎﺑﻪ اﻹﺟـﺎزة ﻣﻊ ﮐﻮﻧﻪ إﻧﻤﺎ ﮐﺘﺐ ﻟﻪ ﺑﺎﻟﻬﺎﻣﺶ و ﮐﻮﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﺘﺐ ﺑﻬﺎ ﻟﮑّﻞ ﻣﻦ أﺑﯿﻪ و ﻋّﻤﻪ ﻣﻊ ﮐﺘﺎﺑﺘﻪ ﻟﻬﻤﺎ ﻧﺤﻮ‬‫ورﻗﮥ‪.‬‬‫و ﻟﻬـﺬا ﮐﻠّﻪ زاد ﻋـﺪد ﻣﻦ أﺧـﺬ ﻋﻨﻪ اﻷﻋﻠﯽ و اﻟّﺪون و اﻟﻤﺴﺎوي ﺣﺘﯽ اﻟﺸـﻌﺮاء و ﻧﺤﻮ ﻫﻢ ﻋﻠﯽ أﻟﻒ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ .‬و اﻷﻣﺎﮐﻦ اﻟّﺘﯽ ﺗﺤّﻤﻞ ﻓﯿﻬﺎ‬‫ﻣﻦ اﻟﺒﻼد و ﻟا ﻘﺮي ﻋﻠﯽ اﻟّﺜﻤﺎﻧﯿﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪591 :‬‬‫ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬ﻣﺮوﯾﺎت و ﻣﺴﻤﻮﻋﺎت و ﻣﻔﺮوات اﻟﺴﺨﺎوي‬‫و اﺟﺘﻤﻊ ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺮوﯾﺎت ﺑﺎﻟّﺴﻤﺎع و اﻟﻘﺮاءة ﻣﺎ ﯾﻔﻮق اﻟﻮﺻﻒ و ﻫﯽ ﺗﺘّﻮع اﻧﻮاﻋﺎ‪:‬‬‫أﺣـﺪﻫﺎ ﻣﺎ رﺗّﺐ ﻋﻠﯽ اﻷﺑﻮاب اﻟﻔﻘﻬـّﯿ ﮥ و ﻧﺤﻮﻫﺎ‪ ،‬و ﻫﯽ ﮐﺜﯿﺮة ﺟـﺪا‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﻣﺎ ﺗﻘـّﯿ ﺪ ﻓﯿﻪ ﺑﺎﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ ﮐﺎﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ ﻟﻠﺒﺨﺎري و ﻟﻤﺴـﻠﻢ و ﻻﺑﻦ‬‫ﺧﺰﯾﻤﮥ‪ -‬و ﻟﻢ ﯾﻮﺟﺪ ﺑﺘﻤﺎﻣﻪ‪ -‬و ﻷﺑﯽ ﻋﻮاﻧﮥ اﻻﺳـﻔﺮاﺋﻨﯽ و ﻫﻮ و إن ﮐﺎن ﻣﺴﺘﺨﺮﺟﺎ ﻋﻠﯽ ﺛﺎﻧﯽ اﻟّﺼﺤﯿﺤﯿﻦ ﻓﻘﺪ أﺗﯽ ﻓﯿﻪ ﺑﺰﯾﺎدات ﻃﺮق‪ ،‬ﺑﻞ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 98‬از ‪306‬‬‫أﺣـﺎدﯾﺚ ﮐﺜﯿﺮة و ﻋﻨـﺪه ﻣﻦ اﻟﻤﺴـﺘﺨﺮﺟﺎت ﺑﺎﻟّﺴـ ﻤﺎع »اﻟﻤﺴـﺘﺨﺮج ﻋﻠﯽ ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻷـﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ ﮐﻤﺎ أّن ﻓﯽ ﻣﺮوّﯾﺎﺗﻪ ﻟﮑّﻦ ﺑﺎﻹﺟﺎزة ﻣﻦ‬‫اﻟﮑﺘﺐ اﻟّﺘﯽ ﺗﻘّﯿﺪ ﻓﯿﻬﺎ ﺑﺎﻟـّﺼ ّﺤﮥ ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺴـﺘﺪرك ﻋﻠﯽ اﻟّﺼﺤﯿﺤﯿﻦ« أو أﺣﺪﻫﻤﺎ ﻟﻠﺤﺎﮐﻢ و ﻫﻮ ﮐﺜﯿﺮ اﻟّﺘﺴﺎﻫﻞ ﺑﺤﯿﺚ أدرج ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻫﺬا‬‫اﻟـّﻀ ﻌﯿﻒ ﺑـﻞ و اﻟﻤﻮﺿـﻮع اﻟﻤﻨـﺎﻓﯿﯿﻦ ﻟﻤﻮﺿـﻮع ﮐﺘـﺎﺑﻪ‪ .‬و ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﮥ »اﻟﻤﻮّﻃـ ﺄ« ﻟﻤﺎﻟـﮏ و وﻗﻊ ﻟﻪ ﺑﺎﻟﺴـﻤﺎع ﻋﻦ دون ﻋﺸـﺮة ﻣﻦ‬‫أﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ .‬و إدراﺟﻪ ﻓﯽ اﻟـّﺼ ﺤﺎح إﻧّﻤـﺎ ﻫﻮ ﺑﺎﻟّﻨﺴـﺒﮥ ﻟﻠﺘﺼﺎﻧﯿﻒ ﻗﺒﻠﻪ و إﻟّﺎ ﻓﻼ ﯾﺘﻤّﺸـ ﯽ اﻷﻣﺮ ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻌﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ اﺳـﺘﻘّﺮ اﻷﻣﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ﺗﻌﺮﯾﻒ‬‫اﻟّﺼﺤﯿﺢ‪ .‬و ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﺘﻘﯿﺪ ﻓﯿﻪ ﺑﺎﻟّﺼّﺤﮥ ﺑﻞ اﺷﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ اﻟّﺼﺢ‬‫ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬اﯾﺮاد اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺒﺎﻃﻠﮥ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻻﺳﺘﺪﻻل و اﺑﺮازﻫﺎ ﺣﺘﯽ ﻓﯽ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ و اﻻﺟﻮﺑﮥ اﻓﺤﺶ ﻣﻦ اﻻﻏﻔﺎل ﻓﯽ اﻻﻣﻼء و اﺷﺪ ﻓﯽ اﻟﺠﻬﺎﻟﮥ‬‫و إﯾﺮاد اﻷﺣـﺎدﯾﺚ اﻟﺒﺎﻃﻠـﮥ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻻﺳـﺘﺪﻻل و إﺑﺮازﻫﺎ ﺣّﺘﯽ ﻓﯽ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ و اﻷﺟﻮﺑـﮥ‪ ،‬ﮐّﻞ ذﻟﮏ ﻣﻊ ﻣﻼزﻣـﮥ اﻟّﻨﺎس ﻓﯽ ﻣﻨﺰﻟﻪ ﻟﻠﻘﺮاءة‬‫دراﯾـﮥ و رواﯾـﮥ ﻓﯽ ﺗﺼـﺎﻧﯿﻔﻪ و ﻏﯿﺮﻫـﺎ ﺑﺤﯿﺚ ﺧﺘﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﻣـﺎ ﯾﻔﻮق اﻟﻮﺻﻒ ﻣﻦ ذﻟﮏ و أﺧـﺬ ﻋﻨﻪ ﻣﻦ اﻟﺨﻼﺋﻖ ﻣﻦ ﻻ ﯾﺤﺼـﯽ ﮐﺜﺮة أﻓﺮدﻫﻢ‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻊ ﺑﺤﯿﺚ أﺧﺬ ﻋﻨﻪ اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑّﯿﮥ ﺑﻄﯿﺒﮥ )اﻟّﺸـ ﻤﺲ اﻟـّﺴ ﺨﺎوي‪ .‬ز‪ .‬ظ( اﺑﻦ اﻟﻘﺼﺒﯽ و ﻣﺪﺣﻪ ﺑﻐﯿﺮ ﻗﺼﯿﺪة وﻟﺪه ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑّﯿﮥ أﯾﻀﺎ‬‫اﻟﺨﯿﺮي أﺑﯽ ﻟا ﺨﯿﺮ أﯾﻀﺎ ﺛّﻢ وﻟـﺪه اﻟﻤﺤّﺒﯽ ﻣﺤّﻤـ ﺪ أوﺣـﺪ اﻟﻔﻀـﻼء اﻟّﺴـ ﺠﺒﺎء ﺛّﻢ ﺑﻨﻮه ﻓﮑﺎﻧﻮا أرﺑﻌـﮥ ﻓﯽ ﺳﻠﺴـﻠﮥ ﮐﻤﺎ اﺗّﻔﻖ ﻟﺸـﯿﺨﻨﺎ ﺣﺴﺐ ﻣﺎ‬‫أوردﺗﻪ ﻓﯽ »اﻟﺠﻮاﻫﺮ«‪ ،‬و ﻗـﺪ ﻗﺎل اﻟﻮاﻗـﺪّي ﻓﯽ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ اﻟـّﻀ ّﺤﺎك ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﺿـّﺤﺎك ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ‬‫ﺣﺰام أﻧّﻪ ﺧﺎﻣﺲ ﺧﻤﺴﮥ ﺟﺎﻟﺴﺘﻬﻢ و ﺟﺎﻟﺴﻮﻧﯽ ﻋﻠﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﻌﻠﻢ ﯾﻌﻨﯽ ﻓﯿﻬﻢ ﻣﻦ ﺷﯿﻮﺧﻪ و ﻣﻦ ﻃﻠﺒﺘﻪ‪.‬‬‫ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬ﻣﺼﻨﻔﺎت اﻟﺴﺨﺎوي‬‫و ﺷـﺮع ﻓﯽ اﻟﺘﺼﻨﯿﻒ و اﻟّﺘﺨﺮﯾﺞ ﻗﺒﯿﻞ اﻟﺨﻤﺴﯿﻦ و ﻫﻠّﻢ ﺟّﺮا‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﻣّﻤﺎ ﺧّﺮﺟﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺸﯿﺨﺎت ﻟﮑّﻞ ﻣﻦ اﻟّﺮﺷﯿﺪي و ﺳّﻤﺎه »اﻟﻌﻘﺪ اﻟّﺜﻤﯿﻦ ﻓﯽ‬‫ﻣﺸـﯿﺨﮥ ﺧﻄﯿﺐ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ« و اﻟﻌﻘﺒﯽ و ﺳـّﻤﺎﻫﺎ »اﻟﻔﺘـﺢ اﻟﻘﺮﺑﯽ ﻓﯽ ﻣﺸـﯿﺨﮥ اﻟّﺸـ ﻬﺎب اﻟﻌﻘﺒﯽ« و اﻟّﺘﻘّﯽ اﻟّﺸـ ﻤﻨّﯽ ﻓﯽ ﮐﺒﺮي و ﺻـﻐﺮي‪ ،‬و ﻣﻦ‬‫اﻷرﺑﻌـّﯿ ﺎت ﻟﮑّﻞ ﻣﻦ رّوﺟﻪ ﺷـﯿﺨﻪ و اﻟﮑﻤﺎل اﺑﻦ اﻟﻬﻤﺎم و اﻷﻣﯿﻦ اﻷﻗﺼـﺮاي و اﻟّﻨﻘﯽ اﻟﻘﻠﻘﺸـﻨﺪّي اﻟﻤﻘﺪﺳـّﯽ و اﻟﺒـﺪر ﺑﻦ ﺷـﯿﺨﻪ و ﻟا ّﺸـ ﺮف‬‫اﻟﻤﻨـﺎوي و اﻟﻤﺤّﺒﯿﻦ اﺑﻦ اﻻﺷـﻘﺮ و اﺑﻦ اﻟّﺸـ ﺤﻨﮥ و اﻟّﺰﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﻤﺰﻫﺮ و ﻟﻠﻌﻠﻤﯽ )ﻟﻠﻌﻠﻢ‪ .‬ظ( اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ ﻣﺎﺋـﮥ ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﻦ ﻣﺎﺋـﮥ ﺷـﯿﺦ و أﺣﺎدﯾﺚ‬‫ﻣﺴﻠﺴــﻼت و ﻟﻸﻗﺼـﺮ أي و اﺑـﻦ ﯾﻌﻘـﻮب و اﻟﻤﺤـّﺒﯿﻦ اﻟﻘﻤﻨﯽ و اﻟﻔﺎﻗﻮﺳـﯽ و أﺧﯿـﻪ و اﻟﻌﻠـﻢ اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ و اﻟﻤﻨـﺎوي و اﻟّﺸـ ﻤﺲ اﻟﻘﺮاﻓﯽ و اﺑﻨﮥ‬‫اﻟﻬﻮرﯾﻨﯽ و ﻫﺎﺟﺮ اﻟﻘﺪﺳّﯿﮥ و اﻟﻔﺨﺮ اﻻﺳﯿﻮﻃﯽ و اﻟﻤﻠﺘﻮﺗﯽ و اﻟﺤﺴﺎم اﺑﻦ ﺣﺮﯾﺰ و اﺑﻦ اﻣﺎم اﻟﮑﺎﻣﻠّﯿﮥ و اﻟﻌﺒﺎدي و زﮐﺮّﯾﺎ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪598 :‬‬‫اﺑﻦ ﻣﺰﻫﺮ ﻓﻬﺮﺳـﺘﺎ و ﮐﺬا ﻟﺤﻔﯿﺪ ﺳـّﯿﺪي ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻌﺠﻤﯽ و ﻟﺘﻐﺮي ﺑﺮدي اﻟﻘﺎدري و ﻟﻠّﺸـ ﻤﺲ اﻻﻣﺸﺎﻃﯽ ﻣﻌﺠﻤﺎ‪ ،‬و ﮐﺬا ﻻﺑﻦ اﻟـّﺴ ّﯿﺪ ﻋﻔﯿﻒ‬‫اﻟّﺪﯾﻦ ﺑﺴﺆال اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻨﻬﻢ ﻓﯽ ذﻟﮏ و ﺗﻮّﺳـ ﻠﻬﻢ ﺑﻤﺎ ﺗﻘﺘﻀﯽ اﻟﻤﻮاﻓﻘﮥ و ﻟﻨﻔﺴﻪ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺘﺒﺎﺋﻨﮥ اﻟﻤﺘﻮن و اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ ﺑﺸﺮوط ﮐﺜﯿﺮة ﻟﻢ ﯾﺴﺒﻖ‬‫ﻟﻤﺠﻤﻮﻋﻬﺎ ﺑﻠﻐﺖ أﺣﺎدﯾﺜﻬﺎ ﻧﺤﻮ اﻟّﺴّﺘﯿﻦ و ﻫﯽ ﻓﯽ ﻣﺠّﻠـﺪ ﮐﺒﯿﺮ اﺳـﺘﻔﺘﺤﻪ ﺑﻤﻦ ﺳـﺒﻘﻪ ﻟـﺬﻟﮏ ﻣﻦ اﻷﺋّﻤﮥ و اﻟﺤّﻔﺎظ‪ .‬و »اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺒﻠﺪاﻧّﯿﺎت«‬‫ﻓﯽ ﻣﺠﻠـﺪ ﺗﺮﺟﻢ ﻓﯿﻪ اﻷﻣـﺎﮐﻦ ﻣﻊ ﺗﺮﺗﯿﺒﻬـﺎ ﻋﻠﯽ ﺣﺮوف اﻟﻤﻌﺠﻢ ﻣﺨﺮﺟـﺎ ﻓﯽ ﮐّﻞ ﻣﮑﺎن ﺣـﺪﯾﺜﺎ او ﺷـﻌﺮا أو ﺣﮑﺎﯾـﮥ ﻋﻦ واﺣـﺪ ﻣﻦ أﻫﻠﻬﺎ و‬‫اﻟـﻮاردﯾﻦ ﻋﻠﯿﻬـﺎ ﻣﺴـﺘﻔﺘﺤﮥ ﺑﻤﻦ ﺳـﺒﻘﻪ أﯾﻀـﺎ ﻟـﺬﻟﮏ و إن ﻟﻢ ﯾﺮ ﻣﻦ ﺗﻘـّﺪﻣﻪ ﻟﻤﺠﻤـﻮع ﻣـﺎ ﺟﻤﻌﻪ ﻓﯿﻬـﺎ أﯾﻀـﺎ و ﻫﯽ ﺛﻤـﺎﻧﻮن و »اﻷﺣـﺎدﯾﺚ‬‫اﻟﻤﺴﻠﺴـﻼت« و ﻫﯽ ﻣﺎﺋﮥ اﺳـﺘﻔﺘﺤﻬﺎ أﯾﻀﺎ ﺑﻤﻦ ﺳـﺒﻘﻪ ﻟﺠﻤﻊ اﻟﻤﺴﻠﺴـﻼت ﻣﻊ اﻧﻔﺮاده ﺑﻤﺎ اﺟﺘﻤﻊ ﻓﯿﻬﺎ و ﺳّﻤﺎﻫﺎ »اﻟﺠﻮاﻫﺮ اﻟﻤﮑّﻠﻠﮥ ﻓﯽ اﻷﺧﺒﺎر‬‫اﻟﻤﺴﻠﺴـﻠﮥ«‪ .‬و ﺗﺮاﺟﻢ ﻣﻦ أﺧﺬ ﻋﻨﻪ ﻋﻠﯽ ﺣﺮوف اﻟﻤﻌﺠﻢ ﻓﯽ ﺛﻼث ﻣﺠّﻠﺪات ﺳّﻤﺎه »ﺑﻐﯿﮥ اﻟّﺮاوي ﺑﻤﻦ أﺧﺬ ﻋﻨﻪ اﻟّﺴﺨﺎوي« و ﻋﺰﻣﻪ اﻧﺘﻘﺎءه و‬‫اﺧﺘﺼﺎره ﻟﻨﻘﺺ اﻟﻬﻤﻢ‪.‬‬‫و »ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﺮوّﯾﺎﺗﻪ« و ﻫﻮ إن ﺑّﯿﺾ ﯾﮑﻮن ﻓﯽ أزﯾﺪ ﻣﻦ ﺛﻼﺛﮥ أﺳـﻔﺎر ﺿـﺨﻤﮥ‪ ،‬ﺷـﺮع ﻓﯽ اﺧﺘﺼﺎره و ﺗﻠﺨﯿﺼﻪ ﺑﺤﯿﺚ ﯾﮑﻮن ﻋﻠﯽ اﻟّﺜﻠﺚ ﻣﻨﻪ‬‫ﻟﻨﻘﺺ اﻟﻬﻤﻢ أﯾﻀـﺎ‪ .‬و »و ﻋﺸﺎرّﯾـﺎت اﻟّﺸـ ﯿﻮخ« ﻣﻊ ﻣـﺎ وﻗﻊ ﻣﻦ اﻟﻌﺸﺎرّﯾـﺎت ﻓﯽ ﻋـﺪة ﮐﺮارﯾﺲ‪ .‬و »اﻟّﺮﺣﻠـﮥ اﻟّﺴـ ﮑﻨﺪرّﯾﮥ« و ﺗﺮاﺟﻤﻬـﺎ و ﮐـﺬا‬‫»اﻟﺮﺣﻠﮥ اﻟﺤﻠﺒﯿﮥ« ﻣﻊ ﺗﺮاﺟﻤﻬﺎ أﯾﻀﺎ‪ .‬و »اﻟّﺮﺣﻠﮥ اﻟﻤﮑﯿﮥ«‪ .‬و »اﻟّﺜﺒﺖ اﻟﻤﺼﺮي« ﻓﯽ ﺛﻼث ﻣﺠّﻠﺪات‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 99‬از ‪306‬‬‫و »اﻟّﺘﺬﮐﺮة« ﻓﯽ ﻣﺠﻠّﺪات‪ .‬و »ﺗﺨﺮﯾﺞ أرﺑﻌﯽ اﻟّﻨﻮوي« ﻓﯽ ﻣﺠﻠّﺪ ﻟﻄﯿﻒ‪ .‬و ﺗﮑﻤﻠﮥ ﺗﺨﺮﯾﺞ ﺷـﯿﺨﻨﺎ ﻟﻼذﮐﺎر و ﯾﺴـّﻤﯽ »اﻟﻘﻮل اﻟﺒﺎّر« و »ﺗﺨﺮﯾﺞ‬‫أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻌﺎدﻟﯿﻦ« ﻷﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ و »أرﺑﻌﯽ اﻟّﺼﻮﻓﯿـﮥ« ﻟﻠّﺴـ ﻠﻤﯽ و »اﻟﻐﻨﯿـﮥ« اﻟﻤﻨﺴﻮﺑـﮥ ﻟﻠّﺸـ ﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر و ﯾﺴـّﻤﯽ »اﻟﺒﻐﯿـﮥ« ﮐﺘﺐ ﻣﻨﻪ اﻟﯿﺴـﯿﺮ‪ .‬و‬‫ﺗﺨﺮﯾـﺞ ﻃﺮق »إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻻ ﯾﻘﺒﺾ اﻟﻌﻠﻢ اﻧﺘﺰاﻋﺎ« ﻋﻤﻠﻪ ﺗﺠﺮﺑـﮥ ﻟﻠﺨﺎﻃﺮ ﻓﯽ ﯾﻮم و إن ﺳـﺒﻖ ﻟﺠﻤﻌﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﻘﻒ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و »اﻟﺘﺤﻔـﮥ اﻟﻤﻨﯿﻔـﮥ« ﻓﯿﻤﺎ‬‫وﻗﻊ ﻟﻪ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﻹﻣﺎم أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ‪ .‬و »اﻷﻣﺎﻟﯽ اﻟﻤﻄﻠﻘﮥ«‪ .‬و ﻣﻤﺎ ﺻـﻨﻔﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﻮم ﻫﺬا اﻟّﺸﺄن‪» :‬ﻓﺘﺢ اﻟﻤﻐﯿﺚ« ﺑﺸﺮح أﻟﻔّﯿﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻫﻮ ﻣﻊ‬‫اﺧﺘﺼﺎره ﻓﯽ ﻣﺠﻠّﺪ ﺿـﺨﻢ و ﺳـﺒﮏ اﻟﻤﺘﻦ ﻓﯿﻪ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ ﺑﺪﯾﻊ‪ ،‬ﻻ ﯾﻌﻠﻢ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻔّﻦ أﺟﻤﻊ ﻣﻨﻪ و ﻻ أﮐﺜﺮ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎ ﻟﻤﻦ ﺗﺪﺑّﺮه و ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻟﻬﺎ‬‫ﺣﺎذي ﺑﻪ اﻟﻤﺘﻦ ﺑﺪون إﻓﺼﺎح ﻓﯽ اﻟﻤﺴّﻮدة‪ .‬و »اﻟﻐﺎﯾﮥ« ﻓﯽ ﺷﺮح ﻣﻨﻈﻮﻣﮥ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪599 :‬‬‫اﻟﻬﺪاﯾـﮥ ﻓﯽ ﻣﺠّﻠـﺪ ﻟﻄﯿﻒ‪ .‬و »اﻻﯾﻀﺎح ﻓﯽ ﺷـﺮح ﻧﻈﻢ اﻟﻌﺮاﻗﯽ ﻟﻼﻗﺘﺮاح ﻓﯽ ﻣﺠﻠـﺪ ﻟﻄﯿﻒ أﯾﻀﺎ‪ .‬و اﻟّﻨﮑﺖ ﻋﻠﯽ اﻷﻟﻔﯿﮥ و ﺷـﺮﺣﻬﺎ ﺑّﯿﺾ ﻣﻨﻪ‬‫ﻧﺤﻮ رﺑﻌـﮥ ﻓﯽ ﻣﺠﻠّـﺪ و »ﺷـﺮح اﻟّﺘﻘﺮﯾﺐ« ﻟﻠّﻨﻮوي ﻓﯽ ﻣﺠﻠّـﺪ ﻣﺘﻘﻦ‪» .‬ﺑﻠﻮغ اﻷﻣـﻞ ﺑﺘﻠﺨﯿﺺ ﮐﺘـﺎب اﻟـﺪار ﻗﻄﻨﯽ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻞ« ﮐﺘﺐ ﻣﻨﻪ اﻟّﺮﺑﻊ ﻣﻊ‬‫زواﺋﺪ ﻣﻔﯿﺪة‪» .‬ﺗﮑﻤﻠﮥ ﺗﻠﺨﯿﺺ ﺷﯿﺨﻨﺎ ﻟﻠﻤّﺘﻔﻖ و اﻟﻤﻔﺘﺮق«‪ .‬و ﻣﻨﻪ ﻓﯽ اﻟﺸﺮوح‪:‬‬‫»ﺗﮑﻤﻠﮥ ﺷـﺮح اﻟﺘﺮﻣﺬي ﻟﻠﻌﺮاﻗﯽ« ﮐﺘﺐ ﻣﻨﻪ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻣﺠّﻠﺪﯾﻦ ﻓﯽ ﻋّﺪة أوراق ﻣﻦ اﻟﻤﺘﻦ و ﺣﺎﺷـﯿﮥ ﻓﯽ أﻣﺎﮐﻦ ﻣﻦ ﺷـﺮح اﻟﺒﺨﺎري ﻟﺸـﯿﺨﻪ و‬‫ﻏﯿﺮه ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ‪ .‬و »ﺷـﺮح اﻟّﺸـ ﻤﺎﺋﻞ اﻟّﻨﺒﻮّﯾﮥ« ﻟﻠّﺘﺮﻣﺬي و ﯾﺴـّﻤﯽ »أﻗﺮب اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ« ﮐﺘﺐ ﻣﻨﻪ ﻧﺤﻮ ﻣﺠّﻠﺪ‪ .‬و »اﻟﻘﻮل اﻟﻤﻔﯿﺪ ﻓﯽ إﯾﻀﺎح ﺷـﺮح‬‫اﻟﻌﻤﺪة« ﻻﺑﻦ دﻗﯿﻖ اﻟﻌﯿﺪ‪ ،‬ﮐﺘﺐ ﻣﻨﻪ اﻟﯿﺴـﯿﺮ ﻣﻦ أّوﻟﻪ‪» .‬ﺷﺮح أﻟﻔّﯿﮥ اﻟّﺴﯿﺮة« ﻟﻠﻌﺮاﻗﯽ ﻓﯽ اﻟﻤﺴّﻮدة ﺛّﻢ ﻋﺪم‪ .‬و »اﻟﺠﻤﻊ ﺑﯿﻦ ﺷﺮﺣﯽ اﻷﻟﻔﯿﮥ« ﻻﺑﻦ‬‫اﻟﻤﺼّﻨﻒ و اﺑﻦ ﻋﻘﯿﻞ و ﺗﻮﺿﯿﺤﻬﺎ ﮐﺘﺐ ﻣﻦ اﻟﯿﺴﯿﺮ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻪ ﻓﯽ اﻟﺘﺎرﯾﺦ‪ :‬اﻟّﺘﻌﺮﯾﻒ ﺑﻪ و ﺗﺸـّﻌﺐ ﻣﻘﺎﺻﺪه و ﺳـﺒﺒﻪ ﺑﻞ اﺳـﻤﻪ »اﻹﻋﻼن ﺑﺎﻟّﺘﻮﺑﯿﺦ ﻟﻤﻦ ذّم اﻟّﺘﻮارﯾﺦ«‪» .‬اﻟّﺘﺒﺮ اﻟﻤﺴﺒﻮك« ﻓﯽ اﻟّﺬﯾﻞ ﻋﻠﯽ‬‫ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﻤﻘﺮﯾﺰي »اﻟـّﺴ ﻠﻮك« ﯾﺸﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮادث و اﻟﻮﻓﯿﺎت ﻣﻦ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و أرﺑﻌﯿﻦ و إﻟﯽ اﻵن ﻓﯽ ﻧﺤﻮ أرﺑﻌﮥ أﺳﻔﺎر‪ .‬و »اﻟّﻀﻮء اﻟّﻠﺎﻣﻊ‬‫ﻷﻫـﻞ اﻟﻘﺮن اﻟّﺘﺎﺳﻊ« و ﻫﻮ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﯾﮑﻮن ﺳّﺖ ﻣﺠﻠّـﺪات‪ .‬و »اﻟـّﺬﯾﻞ ﻋﻠﯽ ﻗﻀﺎة ﻣﺼـﺮ« ﻟﺸـﯿﺨﻪ ﻓﯽ ﻣﺠﻠّـﺪ و ﯾﺴـّﻤﯽ »اﻟـّﺬﯾﻞ ﻟا ﻤﺜﻨﺎة« و‬‫»اﻟّﺬﯾﻞ ﻋﻠﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘﺮاء« ﻻﺑﻦ اﻟﺠﺰري ﻓﯽ ﻣﺠّﻠﺪ‪ .‬و »اﻟﺬﯾﻞ ﻋﻠﯽ دول اﻹﺳﻼم« ﻟﻠّﺬﻫﺒﯽ ﻧﺎﻓﻊ ﺟّﺪا‪ .‬و اﻟﻮﻓﯿﺎت ﻓﯽ اﻟﻘﺮﻧﯿﻦ اﻟّﺜﺎﻣﻦ و اﻟّﺘﺎﺳﻊ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺴـﻨﯿﻦ ﻓﯽ ﻣﺠّﻠـﺪات و اﺳـﻤﻪ »اﻟّﺸﺎﻓﯽ ﻣﻦ اﻷﻟﻢ ﻓﯽ وﻓﯿﺎت اﻻﻣﻢ«‪ .‬و ﻣﻌﺠﻢ ﻣﻦ أﺧـﺬ ﻋﻨﻪ و إن ﮐﺎن ﻫﻮ ﺑﻌﺾ أﻓﺮاد ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب‪ .‬و‬‫»اﻟّﺘﺤﺼـﯿﻞ و اﻟﺒﯿـﺎن ﻓﯽ ﻗـّﺼ ﮥ اﻟّﺴـ ّﯿﺪ ﺳـﻠﻤﺎن« و »اﻟﻤﻨﻬـﻞ اﻟﻌـﺬب اﻟّﺮوي ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﻗﻄﺐ اﻷوﻟﯿـﺎء اﻟّﻨﻮوي«‪ .‬و »اﻻﻫﺘﻤﺎم ﺑﺘﺮﺟﻤـﮥ اﻟّﻨﺤﻮي‬‫اﻟﺠﻤﺎل اﺑﻦ ﻫﺸﺎم«‪ .‬و »اﻟﻘﻮل اﻟﻤﺒﯿﻦ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻋﻀﺪ اﻟّﺪﯾﻦ«‪ .‬و »اﻟﺠﻮاﻫﺮ و اﻟّﺪرر ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﺷﯿﺨﻪ ﺷﯿﺦ اﻹﺳﻼم اﺑﻦ ﺣﺠﺮ« ﻓﯽ‬‫ﻣﺠﻠّﺪ ﺿﺨﻢ و رﺑّﻤﺎ ﯾﮑﺘﺐ ﻓﯽ ﻣﺠﻠّﺪﯾﻦ و »اﻻﻫﺘﻤﺎم ﺑﺘﺮﺟﻤﮥ اﻟﮑﻤﺎل اﺑﻦ اﻟﻬﻤﺎم« و ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻧﻔﺴﻪ إﺟﺎﺑﮥ ﻟﻤﻦ ﺳﺄﻟﻪ ﻓﯿﻬﺎ‪ .‬و ﮐﺬا‪.‬‬‫اﻓﺮد ﻣﻦ اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻟّﺸﯿﻮخ و اﻷﻗﺮان ﻓﻤﻦ دوﻧﻬﻢ و ﻣﺎ ﻋﻠﻤﻪ ﻣّﻤﺎ ﺻﺪر ﻋﻨﻪ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪600 :‬‬‫اﻟّﺴـ ﺠﻊ و »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﻤﺪﻧﯿﯿﻦ« ﻓﯽ ﻧﺤﻮ ﻣﺠﻠﺪﯾﻦ ﻓﯽ اﻟﻤﺴّﻮدة‪ .‬و »اﻟّﺘﺎرﯾﺦ اﻟﻤﺤﯿﻂ« و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻧﺤﻮ ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ رزﻣﮥ ﻋﻠﯽ ﺣﺮوف اﻟﻤﻌﺠﻢ ﻻ ﯾﻌﻠﻢ‬‫ﻣﻦ ﺳـﺒﻘﻪ إﻟﯿﻪ‪ .‬و ﺗﺠﺮﯾﺪ ﺣﻮاﺷﯽ ﺷﯿﺨﻪ ﻋﻠﯽ »اﻟﻄﺒﻘﺎت اﻟﻮﺳﻄﯽ« ﻻﺑﻦ اﻟّﺴﺒﮑﯽ و ﺗﻘﻔﯿﺺ ﻗﻄﻌﮥ ﻣﻦ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻨﻔّﯿﮥ« ﮐﺎن وﻗﻊ اﻟّﺸﺮوع ﻓﯿﻪ‬‫ﻟﺴﺎﺋﻞ‪ .‬و »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻤﺎﻟﮑّﯿﮥ« ﻓﯽ أرﺑﻌﮥ أﺳـﻔﺎر ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﺑّﯿﺾ ﻣﻨﻪ اﻟﻤﺠّﻠﺪ اﻷّول ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻻﻣﺎم و اﻵﺧﺬﯾﻦ ﻋﻨﻪ‪ .‬و »ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﻤﺎﻟﮑّﯿﮥ«‬‫ﻻﺑﻦ ﻓﺮﺣﻮن و »ﺗﺠﺮﯾﺪ ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﺪارك« ﻟﻠﻘﺎﺿـﯽ ﻋﯿﺎض ﻣّﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮه اﺑﻦ ﻓﺮﺣﻮن إﺟﺎﺑﮥ ﻟﺴﺎﺋﻞ ﻓﯿﻪ و ﻓﯽ اﻟّﺬي ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬ﺗﻘﻔﯿﺺ ﻣﺎ اﺷـﺘﻤﻞ‬‫ﻋﻠﯿﻪ »اﻟّﺸـ ﻔﺎء« ﻣﻦ اﻟّﺮﺟﺎل و ﻧﺤﻮﻫﻢ و »اﻟﻘﻮل اﻟﻤﻨﺒﯽ ﻓﯽ ذّم اﺑﻦ ﻋﺮﺑﯽ« ﻓﯽ ﻣﺠّﻠـﺪ ﺣﺎﻓﻞ و ﻣﺤـّﺼ ﻠﻪ ﻓﯽ ﮐﺮاﺳـﮥ اﺳـﻤﻬﺎ »اﻟﮑﻔﺎﯾﮥ ﻓﯽ ﻃﺮﯾﻖ‬‫اﻟﻬﺪاﯾـﮥ« ﻧﺎﻓﻌـﮥ ﺟّﺪا‪» .‬ﺗﺠﺮﯾﺪ أﺳـﻤﺎء اﻵﺧﺬﯾﻦ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺮﺑﯽ«‪ .‬و »أﺣﺴﻦ اﻟﻤﺴﺎﻋﯽ ﻓﯽ إﯾﻀﺎح ﺣﻮادث اﻟﺒﻘﺎﻋﯽ« و اﻟﻔﺮﺟﮥ ﺑﮑﺎﺋﻨﮥ اﻟﮑﺎﻣﻠّﯿﮥ‬‫اﻟّﺘﯽ ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻬـﺎ ﻟﻠﻤﻌـﺎرض ﺣـّﺠ ﮥ و »دﻓﻊ اﻟﺘﻠﺒﯿﺲ و رﻓﻊ اﻟّﺘﻨﺠﯿﺲ ﻋﻦ اﻟـّﺬﯾﻞ اﻟﻄـﺎﻫﺮ اﻟﻨﻔﯿﺲ«‪ .‬و »ﺗﻠﺨﯿﺺ ﺗﺎرﯾـﺦ اﻟﯿﻤﻦ« و ﮐـﺬا »ﻃﺒﻘﺎت‬‫اﻟﻘّﺮاء« ﻻﺑﻦ اﻟﺠﺰري و »ﻣﻨﺘﻘﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﻣّﮑﮥ« ﻟﻠﻔﺎﺳـﯽ‪» .‬ﻋﻤﺪة اﻷﺻـﺤﺎب ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻷﻟﻘﺎب »ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺷـﯿﻮخ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ«‪) .‬ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺷـﯿﻮخ أﺑﯽ‬‫اﻟﯿﻤـﻦ اﻟﮑﻨـﺪي(‪) .‬ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺷـﯿﻮخ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ ﺷـﯿﻮخ اﻟّﺸـ ﯿﻮخ( و ﻧﺤـﻮﻫﻢ‪ .‬و ﻣﻨﻪ ﻓﯽ ﺧﺘﻢ ﮐـّﻞ ﻣﻦ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ و أﺑﯽ داود و اﻟّﺘﺮﻣـﺬي و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 100‬از ‪306‬‬‫اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ و اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ و اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ و )اﻟّﺸﻔﺎء( و )ﺳﯿﺮة اﺑﻦ ﻫﺸﺎم( و )ﺳﯿﺮة اﺑﻦ ﺳّﯿﺪ اﻟّﻨﺎس( و )اﻟّﺘﺬﮐﺮة( ﻟﻠﻘﺮﻃﺒﯽ‪ ،‬و اﺳﻢ اﻷّول )ﻋﻤﺪة اﻟﻘﺎري‬‫و اﻟّﺴﺎﻣﻊ ﻓﯽ ﺧﺘﻢ اﻟّﺼﺤﯿﺢ اﻟﺠﺎﻣﻊ(‪ ،‬و اﻟﺜﺎﻧﯽ )ﻏﻨﯿﮥ اﻟﻤﺤﺘﺎج ﻓﯽ ﺧﺘﻢ ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺠﺎج(‪ ،‬و اﻟﺜﺎﻟﺚ )ﺑﺬل اﻟﻤﺠﻬﻮد ﻓﯽ ﺧﺘﻢ اﻟّﺴﻨﻦ‬‫ﻷﺑﯽ داود(‪ ،‬و اﻟّﺮاﺑﻊ )اﻟّﻠﻔﻆ اﻟّﻨﺎﻓﻊ ﻓﯽ ﺧﺘﻢ ﮐﺘﺎب اﻟّﺘﺮﻣﺬي اﻟﺠﺎﻣﻊ(‪ ،‬و اﻟﺨﺎﻣﺲ )اﻟﻘﻮل اﻟﻤﻌﺘﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺘﻢ اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ رواﯾﮥ اﺑﻦ اﻷﺣﻤﺮ(‪ ،‬ﺑﻞ ﻟﻪ‬‫ﻓﯿﻪ ﻣﺼـّﻨﻒ آﺧﺮ ﺣﺎﻓﻞ ﺳـّﻤﺎه )ﺑﻐﯿﮥ اﻟّﺮاﻏﺐ اﻟﻤﺘﻤّﻨﯽ ﻓﯽ ﺧﺘﻢ ﺳـﻨﻦ اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ رواﯾﮥ اﺑﻦ اﻟّﺴﻨﯽ(‪ ،‬و اﻟّﺴﺎدس )ﻋﺠﺎﻟﮥ اﻟّﻀﺮورة و اﻟﺤﺎﺟﮥ ﻋﻨﺪ‬‫ﺧﺘﻢ اﻟّﺴـ ﻨﻦ ﻻـﺑﻦ ﻣﺎﺟـﮥ(‪ ،‬و اﻟّﺴـ ﺎﺑﻊ )اﻟﻘﻮل اﻟﻤﺮﺗﻘﯽ ﻓﯽ ﺧﺘﻢ دﻻﺋﻞ اﻟّﻨﺒّﻮة ﻟﻠﺒﯿﻬﻘﯽ(‪ ،‬و اﻟّﺜﺎﻣﻦ )اﻻﻧﺘﻬﺎض ﻓﯽ ﺧﺘﻢ اﻟّﺸـ ﻔﺎء ﻟﻌﯿﺎض(‪ ،‬ﺑﻞ ﻟﻪ‬‫ﻣﺼـّﻨﻒ آﺧﺮ ﺣﺎﻓﻞ اﺳﻤﻪ )اﻟّﺮﯾﺎض(‪ ،‬و اﻟّﺘﺎﺳﻊ )اﻹﻟﻤﺎم ﻓﯽ ﺧﺘﻢ اﻟّﺴﯿﺮة اﻟّﻨﺒﻮّﯾﮥ ﻻﺑﻦ ﻫﺸﺎم(‪ ،‬و اﻟﻌﺎﺷﺮ )دﻓﻊ اﻹﻟﺒﺎس ﻓﯽ ﺧﺘﻢ ﺳﯿﺮة اﺑﻦ ﺳّﯿﺪ‬‫اﻟﻨﺎس(‪ ،‬و اﻟﺤﺎدي ﻋﺸﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪601 :‬‬‫»اﻟﺠﻮﻫﺮة اﻟﻤﺰﻫﺮة ﻓﯽ ﺧﺘﻢ اﻟّﺘﺬﮐﺮة«‪.‬‬‫و ﻣﻨﻪ ﻓﯽ اﺑﻮاب و ﻣﺴﺎﺋﻞ‪» :‬اﻟﻘﻮل اﻟﺒـﺪﯾﻊ ﻓﯽ اﻟﺼـﻠﻮة ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺒﯿﺐ اﻟّﺸـ ﻔﯿﻊ« »اﻟﻔﻮاﺋـﺪ اﻟﺠﻠّﯿﮥ ﻓﯽ اﻷﺳـﻤﺎء اﻟّﻨﺒﻮّﯾﮥ« ﻟﻢ ﺗﺒّﯿﺾ‪» .‬اﻟـّﺼ ﻠﻮة ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺑﻌﺪ ﻣﻮﺗﻪ«‪» .‬ﻣﻮاﻟﯽ اﻟﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪» .‬اﻟﻤﻘﺎﺻﺪ اﻟﺤﺴﻨﮥ ﻓﯽ ﺑﯿﺎن ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺸﺘﻬﺮة ﻋﻠﯽ‬‫اﻷﻟﺴـﻨﮥ«‪» .‬اﻻﺑﺘﻬﺎج ﺑﺄذﮐﺎر اﻟﻤﺴﺎﻓﺮ اﻟﺤﺎج«‪» .‬اﻟﻘﻮل اﻟّﻨﺎﻓﻊ ﻓﯽ ﺑﻨﺎء اﻟﻤﺴﺎﺟﺪ و اﻟﺠﻮاﻣﻊ« و رﺑّﻤﺎ ﺳّﻤﯽ »ﺗﺤﺮﯾﮏ اﻟﻐﻨﯽ اﻟﻮاﺟﺪ ﻟﺒﻨﺎء اﻟﺠﻮاﻣﻊ‬‫و اﻟﻤﺴﺎﺟـﺪ«‪ .‬و »اﻻﺣﺘﻔـﺎل ﺑﺠﻤﻊ أوﻟﯽ اﻟّﻈﻼـل«‪» .‬اﻹﯾﻀـﺎح و اﻟّﺘﺒﯿﯿﻦ ﻓﯽ ﻣﺴـﺌﻠﮥ اﻟّﺘﻠﻘﯿﻦ« »ارﺗﯿـﺎح اﻷﮐﺒـﺎد ﺑﺄرﺑـﺎح ﻓﻘـﺪ اﻷوﻻد« ﻗّﺮة اﻟﻌﯿﻦ‬‫ﺑﺎﻟّﺜﻮاب اﻟﺤﺎﺻﻞ ﻟﻠﻤﯿﺖ و ﻟﻸﺑﻮﯾﻦ« »اﻟﺒﺴـﺘﺎن ﻓﯽ ﻣﺴـﺌﻠﮥ اﻻﺧﺘﺘﺎن«‪» .‬اﻟﻘﻮل اﻟّﺘﺎّم ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻟّﺮﻣﯽ ﺑﺎﻟـّﺴ ﻬﺎم« »اﺳﺘﺠﻼب ارﺗﻘﺎء اﻟﻐﺮف ﺑﺤﺐ‬‫أﻗﺮﺑﺎء اﻟﺮﺳﻮل و ذوي اﻟﺸـﺮف«‪» .‬ﻋﻤـﺪة اﻟّﻨﺎس‪ -‬أو‪ -‬اﻹﯾﻨﺎس ﺑﻤﻨﺎﻗﺐ اﻟﻌﺒﺎس«‪» .‬رﺟﺤﺎن اﻟﮑّﻔـ ﮥ ﻓﯽ ﺑﯿﺎن أﻫﻞ اﻟـّﺼ ّﻔﮥ«‪» .‬اﻟﻔﺨﺮ اﻟﻌﻠﻮي ﻓﯽ‬‫ﻣﻮﻟﺪ اﻟّﻨﺒﻮّي«‪» .‬ﻋﻤﺪة اﻟﻤﺤﺘّﺞ ﻓﯽ ﺣﮑﻢ اﻟّﺸﻄﺮﻧﺞ«‪» .‬اﻟﺘﻤﺎس اﻟّﺴﻌﺪ ﻓﯽ اﻟﻮﻓﺎء ﺑﺎﻟﻮﻋﺪ«‪.‬‬‫»اﻷﺻـﻞ اﻷﺻـﯿﻞ ﻓﯽ ﺗﺤﺮﯾـﻢ اﻟّﻨﻘـﻞ ﻣﻦ اﻟﺘﻮرﯾـﮥ و اﻹﻧﺠﯿـﻞ«‪» .‬اﻟﻘـﻮل اﻟﻤـﺄﻟﻮف ﻓﯽ اﻟّﺮّد ﻋﻠﯽ ﻣﻨﮑﺮ اﻟﻤﻌﺮوف«‪» .‬اﻷﺣـﺎدﯾﺚ اﻟّﺼﺎﻟﺤـﮥ ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﺼﺎﻓﺤـﮥ«‪» .‬اﻟﻘﻮل اﻷﺗّﻢ ﻓﯽ اﻻﺳﻢ اﻷﻋﻈﻢ«‪» .‬اﻟـّﺴ ّﺮ اﻟﻤﮑﺘﻮم ﻓﯽ اﻟﻔﺮق ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺎﻟﯿﻦ اﻟﻤﺤﻤﻮد و اﻟﻤﺬﻣﻮم«‪» .‬اﻟﻘﻮل اﻟﻤﻌﻬﻮد ﻓﯿﻤﺎ ﻋﻠﯽ أﻫﻞ‬‫اﻟّﺬّﻣـﮥ ﻣﻦ اﻟﻌﻬﻮد«‪» .‬اﻟﮑﻼـم ﻋﻠﯽ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﺨـﺎﺗﻢ«‪» .‬اﻟﮑﻼـم ﻋﻠﯽ ﻗّﺺ اﻟﻈﻔﺮ« »اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ اﻟﻤﯿﺰان« »اﻟﻘﻨﺎﻋـﮥ ﻣّﻤﺎ ﺗﺤﺴﻦ اﻻﺣﺎﻃـﮥ ﺑﻪ ﻣﻦ‬‫أﺷﺮاط اﻟّﺴﺎﻋﮥ«‪» .‬ﺗﺤﺮﯾﺮ اﻟﻤﻘﺎل ﻓﯽ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﮐّﻞ أﻣﺮ ذي ﺑﺎل‬‫«‪» .‬اﻟﻘﻮل اﻟﻤﺘﯿﻦ ﻓﯽ ﺗﺤﺴﯿﻦ اﻟّﻈّﻦ ﺑﺎﻟﻤﺨﻠﻮﻗﯿﻦ«‪.‬‬‫»اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ ﻗﻮل‪ :‬ﻻ ﺗﮑﻦ ﺣﻠﻮّﯾﺎ ﻓﺘﺴﺘﺮط«‪» .‬اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ ﮐﻞ اﻟّﺼﯿﺪ ﻓﯽ ﺟﻮف اﻟﻔﺮاء«‪.‬‬‫»اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ إّن اﻟﱠﻠﻪ ﯾﮑﺮه اﻟﺠﺮ اﻟّﺴﻤﯿﻦ‬‫«‪» .‬اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻤﻨﺒﺖ ﻻ أرﺿﺎ ﻗﻄﻊ و ﻻ ﻇﻬﺮا أﺑﻘﯽ‬‫«‪» .‬اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﺗﻨﺰل اﻟّﺮﺣﻤﺎت ﻋﻠﯽ اﻟﺒﯿﺖ اﻟﻤﻌﻈﻢ«‪.‬‬‫»اﻹﯾﻀﺎح اﻟﻤﺮﺷﺪ ﻣﻦ اﻟﻐّﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺣّﺒﺐ ﻣﻦ دﻧﯿﺎﮐﻢ إﻟّﯽ‬‫«‪» .‬اﻟﻤﺴﺘﺠﺎب دﻋﺎؤﻫﻢ«‪» .‬ﺗﺤﺪﯾﺪ اﻟّﺬﮐﺮ ﻓﯽ ﺳﺠﻮد اﻟّﺸﮑﺮ«‪» .‬ﻧﻈﻢ اﻟﻠﺌﺎل ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻷﺑﺪال«‪.‬‬‫»اﻧﺘﻘﺎد ﻣّﺪﻋﯽ اﻻﺟﺘﻬﺎد«‪» .‬اﻷﺳﺌﻠﮥ اﻟﺪﻣﯿﺎﻃﯿﮥ«‪» .‬اﻻﺗّﻌﺎظ ﺑﺎﻟﺠﻮاب ﻋﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪602 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 101‬از ‪306‬‬‫ﺑﻌﺾ اﻟﻮّﻋﺎظ«‪» .‬ﺗﺤﺮﯾﺮ اﻟﺠﻮاب ﻋﻦ ﻣﺴـﺌﻠﮥ ﺿـﺮب اﻟّﺪواب«‪» .‬اﻻﻣﺘﻨﺎن ﺑﺎﻟﺤﺮس ﻣﻦ دﻓﻊ اﻻﻓﺘﺘﺎن ﺑﺎﻟﻔﺮس«‪» .‬اﻟﻤﻘﺎﺻﺪ اﻟﻤﺒﺎرﮐﮥ ﻓﯽ إﯾﻀﺎح‬‫اﻟﻔﺮق اﻟﻬﺎﻟﮑﮥ« ﺑﻞ اﺳﺘﻘّﺮ اﺳﻤﻪ »رﻓﻊ اﻟﻘﻠﻖ و اﻷرق ﺑﺠﻤﻊ اﻟﻤﺒﺘﺪﻋﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﻔﺮق«‪» .‬ﺑﺬل اﻟﻬّﻤﮥ ﻓﯽ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟّﺮﺣﻤﮥ«‪.‬‬‫»اﻟّﺴﯿﺮ اﻟﻘﻮّي ﻓﯽ اﻟّﻄﺐ اﻟّﻨﺒﻮّي« ﺷﺮع ﻓﯿﻪ«‪» .‬رﻓﻊ اﻟﺸﮑﻮك ﻓﯽ ﻣﻔﺎﺧﺮ اﻟﻤﻠﻮك«‪.‬‬‫»اﻹﯾﺜﺎر ﺑﻨﺒﺬة ﻣﻦ ﺣﻘﻮق اﻟﺠﺎر«‪» .‬اﻟﮑﻨﺰ اﻟﻤّﺪﺧﺮ ﻓﯽ ﻓﺘﺎوي ﺷﯿﺨﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ«‪ ،‬ﻗﻔﺺ ﻣﻨﻪ اﻟﮑﺜﯿﺮ‪» .‬اﻟﺮأي اﻟﻤﺼﯿﺐ ﻓﯽ اﻟﻤﺮور ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﺮﻏﯿﺐ«‪،‬‬‫ﮐﺘﺐ ﻣﻨﻪ اﻟﯿﺴـﯿﺮ‪» .‬اﻟﺤّﺚ ﻋﻠﯽ ﺗﻌﻠّﻢ اﻟّﻨﺤﻮ« اﻷﺟﻮﺑـﮥ اﻟﻌﻠـّﯿ ﮥ ﻋﻦ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ اﻟّﻨﺜﺮﯾـﮥ« ﯾﮑﻮن ﻓﯽ ﻣﺠﻠّـﺪﯾﻦ‪» .‬اﻻﺣﺘﻔﺎل ﺑﺎﻷﺟﻮﺑﮥ ﻋﻦ ﻣﺎﺋﮥ ﺳﺆال(‪.‬‬‫»اﻟّﺘﻮّﺟﻪ ﻟﻠّﺮب ﺑﺪﻋﻮات اﻟﮑﺮب«‪» .‬ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺒﺨﺎري ﻣﻦ اﻷذﮐﺎر«‪» .‬اﻹرﺷﺎد و اﻟﻤﻮﻋﻈﮥ ﻟﺰاﻋﻢ رؤﯾﮥ اﻟﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺑﻌﺪ ﻣﻮﺗﻪ ﻓﯽ‬‫اﻟﯿﻘﻈﮥ«‪.‬‬‫و ﻣﻨﻪ‪» :‬ﺟﺎﻣﻊ اﻷّﻣﻬﺎت و اﻟﻤﺴﺎﻧﯿـﺪ«‪ ،‬إﺟﺎﺑـﮥ ﻟﺴﺎﺋﻞ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﮐﺘﺐ ﻣﻨﻪ ﻣﺠّﻠـﺪا و ﻟﻮ ﺗّﻢ ﻟﮑﺎن ﻓﯽ ﻣﺎﺋـﮥ ﻣﺠّﻠـﺪ ﻓﺄزﯾﺪ‪» .‬ﺟﻤﻊ اﻟﮑﺘﺐ اﻟـّﺴ ّﺘﮥ« ﺑﺘﻤﯿﯿﺰ‬‫أﺳﺎﻧﯿـﺪﻫﺎ و أﻟﻔﺎﻇﻬﺎ‪ ،‬ﮐﺘﺐ ﻣﻨﻪ أﯾﻀﺎ ﻣﺠﻠّـﺪا ﻓﺄﮐﺜﺮ‪ .‬و ﺗﺮﺗﯿﺐ ﮐّﻞ ﻣﻦ ﻓﻮاﺋﺪ ﺗﻤﺎم‪ ،‬و اﻟﺤﻨﺎﺋﯿﺎت‪ ،‬و اﻟﺨﻠﻌّﯿﺎت و ﮐّﻞ ﻣﻦ ﻣﺴـﻨﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪي‪ ،‬و‬‫اﻟﻄﯿﺎﻟﺴــﯽ‪ ،‬و اﻟﻌــﺪﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﯾﻌﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿــﺪ ﺑﻄﺮﯾـﻖ ﻣﺸــﯿﺨﮥ اﻟّﺰﯾـﻦ اﻟﻤﺮاﻏﯽ‪ ،‬و ﻋـّﺪة أﺟﺰاء ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿـﺪ أﯾﻀـﺎ‪ .‬و ﮐـﺬا ﺗﺮﺗﯿﺐ‬‫اﻟﻐﯿﻼﻧﯿـﺎت‪ ،‬و ﻓﻮاﺋـﺪ ﺗﻤـﺎم ﻋﻠﯽ اﻻـﺑﻮاب ﮐﺘﺐ ﻣﻨﻪ ﻗﻄﻌـﮥ ﻗﺒـﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺴـﺒﻖ اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ ﻟﻪ‪ .‬ﺗﺠﺮﯾـﺪ ﻣـﺎ وﻗﻊ ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﺮﺟﺎل ﺳـّﯿﻤﺎ اﻟﻤﺨﺘـّﺼ ﮥ‬‫ﺑﺎﻟّﻀﻌﻔﺎء ﻣﻦ اﻷﺣﺎدﯾﺚ و ﺗﺮﺗﯿﺒﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿﺪ‪ ،‬ﮐﺘﺐ ﻣﻨﻪ ﺟﻤﻠﮥ‪.‬‬‫ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬ذﮐﺮ ﻣﻦ ﻓﺮض ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﺴﺨﺎوي ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء‬‫و ﻗﺮض أﺷﯿﺎء ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ أﺋّﻤﮥ اﻟﻤﺬاﻫﺐ‪.‬‬‫ﻓﻤﻦ اﻟّﺸﺎﻓﻌﯿﮥ‪ :‬ﺷـﯿﺨﻪ‪ .‬و اﻟﻌﻼء اﻟﻘﻠﻘﺸﻨﺪي‪ .‬و اﻟﺠﻼل اﻟﻤﺤّﻠﯽ‪ .‬و اﻟﻌﻠﻢ اﻟﺒﻠﻘﯿﻨّﯽ‪ .‬و اﻟﺒﺪر ﺣﻔﯿﺪ أﺧﯿﻪ اﻟﺠﻼل اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ‪ .‬و اﻟّﺸﺮف اﻟﻤﻨﺎوي‪ .‬و‬‫اﻟﻌﺒﺎدّي‪ .‬و اﻟﺘﻘﯽ اﻟﺤﺼﻨﯽ و اﻟﺒﺪر اﺑﻦ اﻟﻘﻄﺎن و ﻋّﻤﻪ‪.‬‬‫و أﺋّﻤﮥ اﻷدب ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟّﺸﻬﺐ اﻟﺤﺠﺎزّي و اﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ و اﺑﻦ ﺣﻨﻄﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪603 :‬‬‫و ﻣﻦ اﻟﺤﻨﻔﯿﮥ‪ :‬اﻟﻌﯿﻨّﯽ و اﺑﻦ اﻟّﺪﯾﺮّي‪ .‬و اﻟّﺸﻤﻨّﯽ‪ .‬و اﻷﻗﺼﺮاي‪ .‬و اﻟﮑﺎﻓﯿﺎﺟﯽ‪.‬‬‫و اﻟّﺰﯾﻦ ﻗﺎﺳﻢ‪ .‬و أﺑﻮ اﻟﻮﻗﺖ اﻟﻤﺮﺷﺪّي اﻟﻤّﮑﯽ‪.‬‬‫و ﻣﻦ اﻟﻤﺎﻟﮑﯿﮥ‪ :‬اﻟﺒﺪر اﺑﻦ اﻟّﻨﯿﻨﺴـﯽ ﻗﺎﺿـﯽ ﻣﺼـﺮ‪ .‬و اﺑﻦ اﻟﻤﺨﻠﻄﮥ ﻗﺎﺿـﯽ اﺳـﮑﻨﺪرّﯾﮥ و اﻟﺤﺴﺎم اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻗﺎﺿﯽ ﻣﺼﺮ أﯾﻀﺎ‪ .‬و ﻣﻦ اﻟﺤﻨﺎﺑﻠﮥ‪:‬‬‫اﻟﻌّﺰ اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ‪ .‬و أﻓﺮد ﻣﺠﻤﻮع ذﻟﮏ و ﻧﺤﻮه ﻓﯽ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﻤﺎ ﺳـﻠﻒ‪ ،‬اﺟﺘﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﻣﻨﻬﻢ ﻧﺤﻮ اﻟﻤﺎﺋﺘﯿﻦ أﺟّﻠﻬﻢ ﺷـﯿﺨﻪ‪ ،‬ﻓﻘّﺮص ﻟﻪ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ‬‫ﻣ ﻦ ﺗ ﺼ ﺎ ﻧﯿ ﻔ ﻪ ‪.‬‬
‫ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬دﻋﺎء اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻟﻠﺴﺨﺎوي و ﻣﺪﺣﻪ ﻟﻪ‬‫و ﮐـﺎن ﻣﻦ دﻋﻮاﺗﻪ ﻟﻪ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺴـﺌﻮل أن ﯾﻌﯿﻨﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻮﺻﻮل إﻟﯽ اﻟﺤﺼﻮل ﺣّﺘﯽ ﯾﺘﻌّﺠﺐ اﻟّﺴﺎﺑﻖ ﻣﻦ اﻟﻠّﺎﺣﻖ‪ .‬و أﺛﻨﯽ ﺧّﻄﺎ و ﻟﻔﻈﺎ ﺑﻤﺎ‬‫أﺛﺒﺘﻪ ﻓﯽ اﻟﺘﺄﻟﯿﻒ اﻟﻤﺸﺎر إﻟﯿﻪ‪ .‬و ﺿـﺒﻂ ﻋﻨﻪ ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺗﻘـﺪﯾﻤﻪ ﻋﻠﯽ ﺳﺎﺋﺮ ﺟﻤﺎﻋﺘﻪ ﺑﺤﯿﺚ ﻗﺎل أﺣـﺪ اﻷﻓﺮاد ﻣﻦ ﺟﻤﺎﻋﺘﻪ اﻟّﺰﯾﻦ‬‫ﻗﺎﺳﻢ اﻟﺤﻨﻔّﯽ ﻣﺎ ﻧّﺼﻪ‪ :‬و ﻗـﺪ ﮐﺎن ﻫـﺬا اﻟﻤﺼـّﻨﻒ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ‪ ،‬ﺑﺎﻟﺮﺗﺒﮥ اﻟﻤﻨﯿﻔﮥ ﻓﯽ ﺣﯿﺎة ﺣﺎﻓﻆ اﻟﻌﺼـﺮ و اﺳـﺘﺎذ اﻟﺰﻣﺎن ﺣّﺘﯽ ﺷﺎﻓﻬﻨﯽ ﺑﺄﻧّﻪ‬‫أﻧﺒﻪ ﻃﻠﺒﺘﯽ اﻵن‪ .‬و ﻗﺎل أﯾﻀﺎ‪ :‬ﺣّﺘﯽ ﮐﺎن ﯾﻨّﻮه ﺑﺬﮐﺮه و ﯾﻌﺮف ﺑﻌﻠﯽ ﻓﺨﺮه و ﯾﺮّﺟﺤﻪ ﻋﻠﯽ ﺳﺎﺋﺮ ﺟﻤﺎﻋﺘﻪ اﻟﻤﻨﺴﻮﺑﯿﻦ إﻟﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﺻـﻨﺎﻋﺘﻪ‪،‬‬‫ﮐﻤﺎ ﺳﻤﻌﺘﻪ ﻣﻨﻪ و أﺛﺒّﺘﻪ ﺑﺨّﻄﯽ ﻗﺒﻞ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻـﻬﺮه واﺣﺪ ﺟﻤﺎﻋﺘﻪ اﻟﺒﺪر اﺑﻦ اﻟﻘّﻄﺎن ﻋﻨﻪ أﻧﻪ أﺷﺎر ﺣﯿﻦ ﺳـﺌﻞ‪ :‬ﻣﻦ أﻣﺜﻞ اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ اﻟﻤﻼزﻣﯿﻦ ﻟﮑﻢ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟّﺼﻨﺎﻋﮥ؟ ﺑﺼﺮﯾﺢ ﻟﻔﻈﻪ‬‫إﻟﯿﻪ و ﻗـﺎل ﻣـﺎ ﻣﻌﻨﺎه‪ :‬إﻧّﻪ ﻣﻊ ﺻـﻐﺮ ﺳـّﻨﻪ و ﻗﺮب أﺧـﺬه ﻓﺎق ﻣﻦ ﺗﻘـّﺪم ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺠـّﺪه و اﺟﺘﻬﺎده و ﺗﺤّﺮﯾﻪ و اﻧﺘﻘﺎده ﺑﺤﯿﺚ رﺟﻮت ﻟﻪ و اﻧﺸـﺮح‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 102‬از ‪306‬‬‫ﻟﺬﻟﮏ اﻟّﺼﺪر أن ﯾﮑﻮن ﻫﻮ اﻟﻘﺎﺋﻢ ﺑﺄﻋﺒﺎء ﻫﺬا اﻷﻣﺮ‪ .‬و ﮐﺬا ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﺗﻮّﺳﻤﻪ ﻓﯿﻪ ﻟﺬﻟﮏ ﻗﺪﯾﻤﺎ اﻟّﺰﯾﻦ اﻟّﺴﻨﺪ ﺑﯿﺴﯽ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﺤّﺪث اﻟﺤﺠﺎز اﻟﺘﻘّﯽ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ اﻟﻬﺎﺷـﻤّﯽ‪ ،‬ﺣﯿﺚ وﺻﻒ ﺑﺄﺷـﯿﺎء ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬زﯾﻦ اﻟﺤّﻔﺎظ و ﻋﻤﺪة اﻷﺋّﻤﮥ اﻷﯾﻘﺎظ ﺷـﻤﺲ اﻟّﺪﻧﯿﺎ و‬‫اﻟّﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻣّﻤﻦ اﻋﺘﻨﯽ ﺑﺨﺪﻣﮥ ﺣﺪﯾﺚ ﺳّﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ‪ ،‬و اﺷﺘﻬﺮ ﺑﺬﻟﮏ ﻓﯽ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻘﮥ أﻫﻞ اﻟّﺪﯾﻦ و اﻟّﺘﻘﻮي ﻓﺒﻠﻎ ﻓﯿﻪ اﻟﻐﺎﯾﮥ اﻟﻘﺼﻮي‪.‬‬‫و ﮐﺎن وﻟﺪه اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟّﻨﺠﻢ ﻋﻤﺮ ﻻ ﯾﻘّﺪم ﻋﻠﯿﻪ أﺣﺪا‪ .‬و ﻣﻤﺎ ﮐﺘﺒﻪ اﻟﻮﺻﻒ ﺑﺸـﯿﺨﻨﺎ اﻹﻣﺎم اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ اﻷوﺣﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻔّﻬﺎﻣﮥ اﻟﻤﺘﻘﻦ اﻟﻌﻠﻢ اﻟّﺰاﻫﺮ‬‫و اﻟﺒﺤﺮ اﻟّﺰاﺧﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪604 :‬‬‫ﻋﻤـﺪة اﻟﺤّﻔﺎظ و ﺧﺎﺗﻤﺘﻬﻢ‪ ،‬ﻣﻦ ﺑﻘﺎؤه ﻧﻌﻤـﮥ ﯾﺠﺐ اﻻﻋﺘﺮاف ﺑﻘـﺪرﻫﺎ و ﻣّﻨﮥ ﻻ ﯾﻘﺎم ﺑﺸـﮑﺮﻫﺎ و ﻫﻮ ﺣّﺠﮥ ﻻ ﯾﺴﻊ اﻟﺨﺼﻢ ﻟﻬﺎ اﻟﺠﻬﻮد‪ ،‬و آﯾﮥ‬‫ﺗﺸـﻬﺪ ﺑـﺄﻧّﻪ إﻣﺎم اﻟﻮﺟﻮد‪ ،‬و ﮐﻼﻣﻪ ﻏﯿﺮ ﻣﺤﺘﺎج إﻟﯽ ﺷـﻬﻮد‪ ،‬و ﻫﻮ و اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻘـّﯿ ﮥ ﻣﻦ رأﯾﺖ ﻣﻦ اﻟﻤﺸﺎﯾـﺦ و أﻧﺎ و ﺟﻤﯿﻊ ﻃﻠﺒـﮥ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟﺒﻼد‬‫اﻟّﺸﺎﻣّﯿﮥ و اﻟﺒﻼد اﻟﻤﺼﺮﯾﮥ و ﺳﺎﺋﺮ ﺑﻼد اﻹﺳﻼم‪ ،‬ﻋﯿﺎل ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ أﻋﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﻮﺟﻮد ﻟﻪ ﻧﻈﯿﺮا‪.‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﺮﺣﻠـﮥ اﻟّﺰﯾﻦ ﻗـﺎﺳﻢ اﻟﺤﻨﻔﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺑﻌﺾ ﮐﺘـﺎﺑﺘﻪ اﻟﻮﺻﻒ ﺑﺎﻟﻮاﺻـﻞ إﻟﯽ دﻗﺎﺋﻖ )دﻗﯿﻖ‪ .‬ظ( ﻫـﺬا اﻟﻔﻦ و ﺟﻠﯿﻠﻪ و اﻟﻤﺮوّي ﻓﯿﻪ ﻣﻦ‬‫اﻟّﺼﺪي ﺟﻤﻊ ﻏﻠﯿﻠﻪ‪:‬‬‫ﺗﻠّﻘﻒ اﻟﻌﻠﻢ ﻣﻦ أﻓﻮاه ﻣﺸﯿﺨﮥ ﻧّﺼﻮا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﻼﻣﯿﻦ و ﻻ ﮐﺬب‬‫ﻓﻤﺎ دﻓﺎﺗﺮه إﻻ ﺧﻮاﻃﺮه ﯾﻤﻠﯿﮏ ﻣﻨﻬﺎ ﺑﻼ رﯾﺐ و ﻻ ﻧﺼﺐ‬‫و ﻫﻮ اﻟّـﺬي ﻟﻢ ﯾﺰل ﻗﺎﺋﻤـﺎ ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﻨﮥ ﺑﺄﻋﺒﺎﺋﻬـﺎ‪ ،‬ﻧﺎﺻـﺒﺎ ﻧﻔﺴﻪ ﻟﻨﺸـﺮﻫﺎ و أداﺋﻬﺎ‪ ،‬ﻣﺤّﻘﻘﺎ ﻟﻔﻨﻮﻧﻬﺎ و ﻣﻀـﻤﻮن ﻋﯿﻮﻧﻬﺎ ﻣﻊ ﻗّﻠـﮥ اﻟﻤﻌﯿﻦ و اﻟّﻨﺎﺻـﺮ و‬‫اﻟﻤﺠﺎري ﻟﻪ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻤﺬاﮐﺮ‪ ،‬ﻻ ﯾﻔﺘﺮ ﻋﻦ ذﻟﮏ ﻃﺮﻓﮥ ﻋﯿﻦ و ﻻ ﯾﺸﻐﻞ ﻧﻔﺴﻪ ﺑﻐﯿﺒﮥ و ﻻ ﻣﯿﻦ‪.‬‬‫و اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﻮﻓﻖ أﺑﻮ ذر اﺑﻦ اﻟﺒﺮﻫﺎن اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ .‬ﻓﻮﺻﻒ ﺑﻤﻮﻻﻧﺎ و ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻷوﺣﺪ‪ .‬ﻗﺪم ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﻠﺐ ﻓﺄﻓﺎد و أﺟﺎد‪ ،‬ﮐﺎن‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ‪ .‬ﺑﻞ ﺻّﺮح ﺑﻤﺎ ﻫﻮ أﻋﻠﯽ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و اﻟﺒﺮﻫﺎن اﻟﺒﻘﺎﻋﯽ و ﮐﺎن ﻋﺠﺒﺎ ﻓﯽ اﻟّﺘﻨﺎﻗﺾ ﺣﯿﻦ اﻟﻐﻀﺐ و اﻟّﺮﺿﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬إّن ﻣّﻤﻦ ﺿـﺮب ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺄوﻓﺮ ﻧﺼـﯿﺐ و أوﻓﯽ ﺳﻬﻢ ﻣﺼﯿﺐ‬‫اﻟﻤﺤـّﺪث اﻟﺒﺎرع اﻷوﺣـﺪ اﻟﻤﻔﯿﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻷﻣﺠﺪ‪ ،‬إﻟﯽ آﺧﺮ ﮐﻼﻣﻪ‪ .‬و ﻗﺎل ﻣّﺮة‪ :‬إذا واﻓﻘﻨﯽ ﻓﻼن ﻻ ﯾﻀـّﺮﻧﯽ ﻣﻦ ﺧﺎﻟﻔﻨﯽ ﻓﯽ ﺛﻨﺎء ﮐﺜﯿﺮ‪ .‬ذﮐﺮ‬‫ﻓﯽ اﻟّﺘﺄﻟﯿﻒ اﻟﻤﺸﺎر إﻟﯿﻪ‪ .‬و ﻗﺪم ﻫﺆﻻء ﻻﺷﺘﻐﺎﻟﻬﻢ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ أﮐﺜﺮ‪.‬‬‫و ﻣّﻤﻦ أﺛﻨﯽ ﻣﻦ اﻟﺤّﻔـ ﺎظ اﻟﻤﺤـّﺪﺛﯿﻦ‪ :‬اﻟّﺰﯾﻦ رﺿﻮان اﻟﻤﺴـﺘﻤﻠﯽ‪ ،‬و ﮐـﺬا اﻟّﺘﻘّﯽ اﻟﻘﻠﻘﺸـﻨﺪّي‪ .‬و اﻟﻌﺰ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‪ ،‬و ﻣﻨﻪ اﻟﻮﺻﻒ ﺑﺎﻹﻣـﺎم اﻟﻌﻠّﺎﻣﮥ‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻷﺳـﺘﺎذ اﻟﺤـّﺠ ﮥ اﻟﻤﺘﻘﻦ اﻟﻤﺤّﻘﻖ ﺷـﯿﺦ اﻟّﺴـ ّﻨﮥ ﺣﺎﻓﻆ اﻻّﻣـﮥ إﻣﺎم اﻟﻌﺼـﺮ أوﺣـﺪ اﻟّﺪﻫﺮ ﻣﻔﺘﯽ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻣﺤﯿﯽ ﺳـّﻨﮥ ﺳـﯿﺪ اﻷّوﻟﯿﻦ )و‬‫اﻵﺧﺮﯾﻦ‪ .‬ظ(‪ ،‬أﺑﻘﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻠﻤﻌﺎرف ﻋﻠﻤﺎ و ﻟﻤﻌﺎﻟﻢ اﻟﻌﻠﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪605 :‬‬‫إﻣﺎﻣﺎ ﻣﻘـّﺪﻣﺎ و أﺣﯿﺎ ﺑﺤﯿﺎﺗﻪ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻔﮥ ﻣﺂﺛﺮ ﺷـﯿﺨﻪ ﺷـﯿﺦ اﻹﺳـﻼم و ﺟﻌﻠﻪ‪ ،‬ﺧﻠﻔﺎ ﻋﻦ اﻟّﺴـ ﻠﻒ اﻷﺋّﻤﮥ اﻷﻋﻼم‪ ،‬و ﯾﺤﺮﺳﻪ ﻣﻦ ﺣﻮادث اﻟّﺰﻣﺎن و‬‫ﻏﺪره‪ ،‬و ﯾﺄﻣﻨﻪ ﻣﻦ ﮐﯿﺪ اﻟﻌﺪّو و ﻣﮑﺮه ﺑﺮﺳﻮﻟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫و اﻟﻤﻔﻮه اﻟﺒﻠﯿﻎ اﻟﺒﺮﻫـﺎن اﻟﺒﺎﻋﻮﻧﯽ ﺷـﯿﺦ أﻫﻞ اﻷدب‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﻣّﻤﺎ ﻗﺎل‪ :‬اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻹﻣﺎم اﻟﺤﺎﺋﺰ ﻷﻧﻮاع اﻟﻔﻀﻞ ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﻤﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻨﺒّﯽ‬‫ﻋﻠﯿﻪ أﻓﻀﻞ ﻟا ـّﺼ ﻼة و اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬أﻣﺘﻊ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺤﯿﺎﺗﻪ و أﻋﺎد ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻣﻦ ﺑﺮﮐﺎﺗﻪ‪ .‬ﻫﻮ اﻵن ﻣﻦ اﻷﻓﺮاد ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟّﺬي اﺷـﺘﻬﺮ ﻓﯿﻪ‬‫ﻓﻀـﻠﻪ و ﻟﯿﺲ ﺑﻌـﺪ ﺷـﯿﺦ اﻹﺳـﻼم اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯿﻪ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺣﺼـﻞ اﻻﺟﺘﻤﺎع ﺑﺨـﺪﻣﺘﻪ و اﻟﻔﻮز ﺑﺒﺮﮐﺘﻪ و اﻻﻗﺘﺒﺎس ﻣﻦ ﻓﻮاﺋـﺪه و اﻻﺳـﺘﻤﺘﺎع‬‫ﺑﻔﺮاﺋﺪه‪.‬‬‫و ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة اﻟﻌﻠﻢ اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ‪ ،‬ﻓﻤﻦ وﺻـﻔﻪ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﻌّﻠﺎﻣـﮥ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬ﺟﻤﻊ ﻓﺄوﻋﯽ‪ ،‬و اﻫّﺘﻢ ﺑﻬـﺬا اﻟﻔّﻦ و ﻟﻢ ﯾﺰل ﻟﻪ ﯾﺮﻋﯽ‪ ،‬و‬‫ﺻّﺮح ﻏﯿﺮ ﻣّﺮة ﺑﺎﻻﻧﻔﺮاد‪.‬‬‫و ﻗﺮﯾﺒﻪ اﻟﻠﺆﻟﺆي ﻗﺎﺿـﯽ اﻟّﺸـ ﺎم‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻣّﻤـ ﺎ ﮐﺘﺒﻪ ﻓﯽ أﺛﻨﺎء ﻣـﺪح ﻟﻐﯿﺮه ﻣﻦ أﻗﺮﺑﺎﺋﻪ ﺧﺼﻮﺻﺎ‪ :‬واﺳـﻄﮥ ﻋﻘـﺪﻫﺎ‪ ،‬ﻣﻦ اﻧﻌﻘـﺪ اﻹﺟﻤﺎع ﻋﻠﯽ أﻧّﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 103‬از ‪306‬‬‫أﻣﺴـﯽ ﮐﺎﻟﺠﻮﻫﺮ اﻟﻔﺮد و أﺻﺒﺢ ﻓﯽ وﺟﻪ اﻟّﺪﻫﺮ ﮐﺎﻟﻐّﺮة ﺣّﺘﯽ ﺻﺎرت اﻟّﺪرر ﻣﻊ ﺟﻮاﻫﺮه ﮐﺎﻟّﺬّرة ﺑﻞ ﺟﻮاد ﺟﻮده ﺷﻬﺪ ﻟﻪ ﺟﺮﯾﺎﻧﻪ ﺑﺎﻟّﺴﺒﻖ ﻓﯽ‬‫ﻣﯿـﺪان اﻟﻔﺮﺳﺎن و ﺣﮑﻢ ﻟﻪ ﺑﺄﻧّﻪ ﻫﻮ اﻟﻔﺮع اﻟّـﺬي ﻓﺎق أﺻـﻠﻪ اﻟﺒـﺪﯾﻊ ﺑﺎﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و ﻻ ﺣﺎﺟﮥ ﻟﻠﺒﯿﺎن‪ ،‬أﺿﺎء ﻫﺬا اﻟّﺸـ ﻤﺲ ﻓﺎﺧﺘﻔﺖ ﻣﻨﻪ اﻟﮑﻮاﮐﺐ‬‫اﻟّﺪراري‪ ،‬ﮐﯿﻒ ﻻ و ﻗﺪ ﺟﺎءه اﻟﻔﯿﺾ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺒﺎري‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻧﺨﺒﮥ اﻟﻘﻤﺮ )اﻟﻌﺼـﺮ‪ .‬ظ( و اﻟّﺪﻫﺮ و ﻋﯿﻦ اﻟﻘﻼدة ﻓﯽ ﻃﺒﻘﮥ اﻟﺠﻮد ﻷﻧّﻪ ﻋﯿﻦ اﻟـّﺴ ﺨﺎء‬‫و زﯾﺎدة‪ ،‬ﻓﺒـﺪاﯾﺘﻪ ﻟﻬﺎ اﻟّﻨﻬﺎﯾـﮥ و ﻣﻨﻬﺎﺟﻪ أوﺿـﺢ اﻟّﻄﺮق إﻟﯽ اﻟﻐﺎﯾـﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺨﺎدم ﻟﻠّﺴـ ّﻨﮥ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻔﮥ‪ ،‬و اﻟﺤﺎوي ﻟﻤﺤﺎﺳﻦ اﻻﺻـﻄﻼح و اﻟّﻨﮑﺖ‬‫اﻟﻤﻨﯿﻔﮥ‪ ،‬ﻓﺒﻬﺠﺘﻪ زﻫﺖ ﺑﺮوﺿﻬﺎ و روﺿﺘﻪ زﻫﺖ ﺑﺒﻬﺠﺘﻬﺎ‪ ،‬إﻟﯽ آﺧﺮ ﮐﻼﻣﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺮﯾﺒﻪ اﻵﺧﺮ اﻟﺒﺪري‪ ،‬ﻗﺎﺿـﯽ ﻣﺼـﺮ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﻣّﻤﺎ ﮐﺘﺒﻪ ﻓﯽ أﺛﻨﺎء ﮐﻼم‪ :‬و ﮐﯿﻒ ﻻ و اﻣﺎﻣﮥ ﻣﺆﻟّﻔﻪ ﻓﯽ ﻓﻨﻮن اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﻨﺒﻮّي ﻻ ﺗﻨﮑﺮ‪ ،‬و ﺗﻘّﺪﻣﻪ‬‫ﻓﯿﻪ ﻟﯿﺲ ﺑﺸﺎّذ و ﻻ ﻣﻨﮑﺮ‪ ،‬ﺑﻞ ﻫﻮ ﺑﺎﺳﺘﻔﺎﺿـﺘﻪ أﺷـﻬﺮ ﻣﻦ أن ﯾﻘﺎل و ﯾﺬﮐﺮ‪ ،‬و ﺣﻔﻈﻪ ﻟﻠّﺮﺟﺎل و ﻃﺒﻘﺎﺗﻬﻢ و ﻣﺮاﺗﺒﻬﻢ ﺳﻤﺎ ﻓﯿﻪ ﻋﻠﯽ أﻫﻞ ﻋﺼﺮه‪،‬‬‫و ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ إﻟﯿﻬﺎ اﻟّﻨﻬﺎﯾﮥ ﻓﯽ اﻟّﺸﻬﺎدة ﻟﻪ ﺑﻤﺰﯾﺪ ﻋﻠّﻮه و ﻓﺨﺮه و اﺳﺘﺤﻀﺎره‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪606 :‬‬‫ﻟﻸﺳﺎﻧﯿـﺪ و اﻟﻤﺘـﻮن ﻣـﻦ اّﻣﻬـﺎت اﻟﮑﺘﺐ ﻻـ ﯾـﺪرك‪ .‬ﻗﺮار ﺑﺤﺮه و ﻣﻌﺮﻓﺘﻪ ﺑﻤﻈـﺎّن ﻣـﺎ ﯾﻠﺘﻤﺲ ﻣﻨﻪ ﻓﯽ ﺟﻤﯿـﻊ ﻓﻨـﻮﻧﻪ و إﺑﺮاز اﻟﻤﺨـّﺪرات ﻣﻦ‬‫ﻣﺨﺒﺌﺎت ﻋﯿﻮﻧﻪ‪ ،‬ﯾﻘﺼـﺮ ﻋﻦ ﺑﯿﺎن اﻷﻣﺮ ﻓﯿﻪ اﻟﻤﻘﺎل و ﻻ ﯾﺤﺼـﺮ ذﻟﮏ اﻟﻤﺜﺎل‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﺣﺎز ﻗﺼﺐ اﻟّﺴﺒﻖ ﻓﯽ ﻣﺰﻣﺎره )ﻣﻀﻤﺎره‪ .‬ظ( و ﻣّﯿﺰ ﺻﻌﺎب‬‫اﻟﻘﺸـﺮ ﻣﻦ ﻟﺒﺎﺑﻪ ﺑﺠﻮدة ﻗﺮﯾﺤﺘﻪ و ﺑﻨﺎت أﻓﮑﺎره ﺑﺤﯿﺚ ﺻﺎر ﻫﻮ اﻟﮑﻌﺒـﮥ و اﻟﺤّﺠﮥ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﺷـﻬﺪ ﻟﻪ اﻟﺤّﻔﺎظ ﺑﺎﻟّﺘﻘّﺪم ﻋﻠﯽ اﻟّﺸـ ﯿﻮخ ﻓﻀـﻼ‬‫ﻋﻦ أﻗﺮاﻧﻪ‪.‬‬‫و ﻓﻘﯿﻪ اﻟﻤـﺬﻫﺐ اﻟّﺸـ ﺮف اﻟﻤﻨـﺎوي‪ ،‬و ﻣّﻤـ ﺎ ﮐﺘﺒﻪ أﻧّﻪ ﻟﻤﺎ أﺷـﺮف ﻋﻠﻢ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻋﻠﯽ اﻻﻧـﺪراس ﻣﻦ اﻟّﺘـﺪرﯾﺲ ﺣﺘﯽ ﻟﻢ ﯾﺒﻖ ﻣﻨﻪ إﻟّﺎ اﻷﺛﺮ‪ ،‬و‬‫اﻻﻧﻔﺼـﺎل ﻣﻦ اﻟﺘـﺄﻟﯿﻒ ﺣﺘﯽ ﻟﻢ ﯾﺒﻖ ﻣﻨﻪ إﻟّـﺎ اﻟﺨﺒﺮ؛ اﻧﺘـﺪب ﻟـﺬﻟﮏ اﻷـخ ﻓﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ اﻹﻣـﺎم اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻌّﻠﺎﻣـﮥ و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟّﻨﺎﺳﮏ اﻷﻟﻤﻌّﯽ‬‫اﻟﻔﻬﺎﻣـﮥ‪ ،‬اﻟﺤّﺠـ ﮥ ﻓﯽ اﻟـّﺴ ﻨﻦ ﻋﻠﯽ أﻫﻞ زﻣﺎﻧﻪ و اﻟﻤﺸـّﻤﺮ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻋﻦ ﺳﺎﻋـﺪ اﻻﺟﺘﻬﺎد ﻓﯽ ﺳـّﺮه و إﻋﻼﻧﻪ‪ ،‬ﻓﺠّﺪ ﺑﺠّﺪ ﻓﯽ ﺣﻔﻆ اﻟـّﺴ ﻨﮥ ﺣﺘﯽ‬‫ﻫﺠﺮ اﻟﻮﺳﻦ و ﻫﺎﺟﺮ ﺑﻌﺰم ﻓﯿﻬﺎ ﺣﺘﯽ ﻃﻠّﻖ اﻟﻮﻃﻦ‪ ،‬و أروي اﻟﻌﻄﺎش ﻣﻦ ﻋﺬب ﺑﺤﺮ اﻟّﺴﻨﮥ ﺣﺘﯽ ﺿﺮب اﻟﻨﺎس ﺑﻌﻄﻦ‪.‬‬‫و ﺣﺎﻓﻆ اﻟﻤـﺬﻫﺐ اﻟﺴـﺮاج اﻟﻌﺒﺎدّي‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻮ اﻟّـﺬي اﻧﻌﻘﺪ ﻋﻠﯽ ﺗﻔّﺮده ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﻨﺒﻮّي اﻹﺟﻤﺎع‪ ،‬و إﻧﻪ ﻓﯽ ﮐﺜﺮة اﻃﻼﻋﻪ و ﺗﺤﻘﯿﻘﻪ ﻟﻔﻨﻮﻧﻪ‬‫ﺑﻠﻎ ﻣﺎﻻ ﯾﺴـﺘﻄﺎع‪ ،‬و دّوﻧﺖ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ و اﺷﺘﻬﺮت‪ ،‬و ﺛﺒﺘﺖ ﺳﯿﺎدﺗﻪ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻔّﻦ اﻟﻨﻔﯿﺲ و ﺗﻘّﺮرت‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺨﺎﻟﻒ أﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﻌﻘﻼء ﻓﯽ ﺟﻼﻟﺘﻪ‬‫و وﻓﻮر ﺛﻘﺘﻪ و دﯾﺎﻧﺘﻪ و أﻣﺎﻧﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻞ ﺻـّﺮﺣﻮا ﺑﺄﺟﻤﻌﻬﻢ ﺑﺄﻧﻪ ﻫﻮ اﻟﻤﺮﺟﻮع إﻟﯿﻪ ﻓﯽ اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ و اﻟﺘﺠﺮﯾﺢ و اﻟﺘﺤﺴﯿﻦ و اﻟﺘﺼﺤﯿﺢ ﺑﻌﺪ ﺷﯿﺨﻪ ﺷﯿﺦ‬‫ﻣﺸﺎﯾـﺦ ]اﻹﺳـﻼم اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺣﺎﻣﻞ راﯾﮥ اﻟﻌﻠﻮم و اﻷﺛﺮ‪ ،‬ﺗﻐّﻤﺪه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺎﻟّﺮﺣﻤﮥ و اﻟّﺮﺿﻮان و أﺳـﮑﻨﻪ ﻓﺴـﯿﺢ اﻟﺠﻨﺎن‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﺳﺄل و ﻟﻪ اﻟﻔﻀﻞ و‬‫اﻟﻤﻨﮥ أن ﯾﺤﻔﻆ ﺑﺒﻘﺎﺋﻪ ﻫﺬه اﻟّﺴـ ﻨﮥ و ﯾﺰﯾﺪه ﻋﻠّﻮا و رﻓﻌﮥ و ﺳﻤﻮا‪ ،‬و ﯾﺘّﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻤﺰﯾﺪ اﻻﻓﻀﺎل اﻟﻨﻌﻢ‪ ،‬و ﯾﺒﻘﯿﻪ ﻹرﺷﺎد اﻟﻤﺒﺘﺪﻋﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻬﺪاﯾﮥ رﺟﻞ‬‫واﺣﺪ ﺧﯿﺮ ﻣﻦ ﺣﻤﺮ اﻟﻨﻌﻢ‪ ،‬و ﯾﻨﻔﻊ ﺑﺒﺮﮐﺘﻪ و ﻣﺤّﺒﺘﻪ‪ ،‬آﻣﯿﻦ‪.‬‬‫و اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻓﺮﯾﺪ اﻻدﺑﺎء اﻟﺸـﻬﺎب اﻟﺤﺠﺎزي‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﻣﻤﺎ ﻗﺎﻟﻪ‪ :‬اﻹﻣﺎم اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺼـﺮه و ﻣﺴﻨﺪ ﺷﺎﻣﻪ و ﻣﺼﺮه‪ ،‬ﻫﻮ ﺑﺤﺮ ﻃﺎب ﻣﻮردا و ﺳّﯿﺪ‬‫ﺻﺎر ﻟﻄﺎﻟﺒﯽ اﺗّﺼﺎل ﻣﺘﻮن اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺎﻟﯿﻦ ﺳﻨﺪا‪ ،‬ﺑﻞ ﻫﻮ ﻟﻌﻤﺮي ﻋﯿﻦ ﻓﯽ اﻷﺛﺮ‪ ،‬و ﻣﺎ رآه أﺣﺪ ﻣّﻤﻦ ﺳﻤﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪607 :‬‬‫ﺑﻪ إﻟّﺎ ﻗﺎل‪ :‬ﻗـﺪ واﻓﻖ اﻟﺨﺒﺮ اﻟﺨﺒﺮ‪ ،‬ﻟﻘـﺪ أﺟﺎد اﻟّﻨﻘﻞ ﻣﻦ ﮐﻼﻣﯽ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ اﻟﻘـﺪﯾﻢ و اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﺳﺎرت ﻟﻔﻀـﻠﻪ اﻟّﺮﮐﺒﺎن و ﺑﺎﻟﻐﺖ ﺑﺎﻟﺴـﯿﺮ‬‫اﻟﺤﺜﯿﺚ‪ ،‬ﻓﻠﻮ رآه ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ« رﻓﻊ ﻣﻨﺎره و ﻗـّﺪﻣﻪ ﻟﻺﻣﺎﻣـﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻫـﺬا ﻣﺴـّﻠﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘـﮥ‪ ،‬و زاد ﺗﻌﻈﯿﻤﻪ و إﮐﺮاﻣﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ‬‫أدرﮐﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟّﺬﻫﺒّﯽ ﻟﻢ ﯾﺘﮑّﻠﻢ ﻣﻌﻪ إﻟّﺎ ﺑﺎﻟﻤﯿﺰان‪ ،‬أو اﻟﺒﺮﻫﺎن اﻟﻘﯿﺮاﻃﯽ ﻟﺮّﺟﺢ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻪ و ﻋﻠﻢ أّن ﺑﻠﺪﺗﻪ ﻗﯿﺮاط ﺑﺎﻟّﻨﺴﺒﮥ ﻋﻨﺪ ﺗﺤﺮﯾﺮ اﻷوزان‪ ،‬و‬‫ﻟﻮ ﻟﺤﻘﻪ اﻟﻤﺰّي وﻟّﯽ ﻫﺮﺑﺎ ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﻟّﻢ أﻃﺮاﻓﻪ‪ ،‬أو ﻋﺎﯾﻨﻪ ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﺬﯾﻞ ﻣﻸ ردﻧﻪ ﻣﻦ ﻫﺬه اﻟﻔﻮاﺋﺪ اﻟّﺘﯽ ﻟﯿﺲ ﻟﻪ ﺑﻬﺎ ﻃﻮق و ﻃﻠﺐ إﺳـﻌﺎﻓﻪ! ﻧﻌﻢ‬‫ﻫﻮ اﻟﻤﺄﻣﻮل ﻓﯽ اﻟﺸّﺪة و اﻟّﺮﺧﺎء و اﻟﻤﻠّﯽ ﻣﻦ اﻟﻔﻮاﺋﺪ و اﻟّﺴﺨﯽ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﻻ ﺑﺪع إذ ﻫﻮ ﻣﻦ أﻫﻞ ﺳﺨﺎ‪.‬‬‫و اﻻﺳـﺘﺎذ ﺷـﯿﺦ اﻟﻔﻨﻮن ﻓﯽ وﻗﺘﻪ اﻟّﺘﻘﯽ اﻟﺤﺼـﻨّﯽ اﻟﺸـﺎﻓﻌّﯽ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬إﻧّﻪ أﺻـﺒﺢ ﺑﻪ رﺑﺎع اﻟّﺴـ ّﻨﮥ اﻟﻤﺼـﻄﻔﻮّﯾﮥ ﻣﻌﻤﻮرة اﻷﮐﻨﺎف و اﻟﻌﺮﺻﺎت‪ ،‬و‬‫رﯾﺎض اﻟﻤّﻠﮥ اﻟﺤﻨﯿﻔّﯿﮥ ﻣﻤﻄﻮرة اﻷﮐﻤﺎم و اﻟّﺰﻫﺮات‪ ،‬ﻗﺪ ﺻﻌﺪ ذري اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ ﺑﺄﻗﺪام اﻷﻓﮑﺎر‪ ،‬و ﻧّﻮر ﻏﯿﺎﻫﺐ اﻟﺸﮑﻮك ﺑﺄﻧﻮار اﻵﺛﺎر‪ ،‬ﻗﺎرع ﻋﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 104‬از ‪306‬‬‫اﻟـّﺪﯾﻦ ﻓﮑﺸـﻒ ﻋﻨﻪ اﻟﻘـﻮارع و اﻟﮑﺮوب‪ ،‬و ﺳـﺎرع إﻟﯽ اﻟﯿﻘﯿﻦ ﻓﺼـﺮف ﻋﻨﻪ اﻟﻌـﻮادي و اﻟﺨﻄﻮب‪ ،‬و إذا ﻗﺮع ﺳـﻤﻌﮏ ﻣـﺎ ﻟﻢ ﺗﺴـﻤﻊ ﺑﻪ ﻓﯽ‬‫اﻷّوﻟﯿﻦ ﻓﻼ ﺗﺴـﺮع وﻗﻒ وﻗﻔـﮥ اﻟﻤﺘﺄّﻣﻠﯿﻦ و ﻗﻞ ﻟﻠﻤﻌﺎﻧﺪ‪ :‬ﻓﺄت ﺑﻤﺜﻠﻪ إن ﮐﻨﺖ ﻣﻦ اﻟّﺼﺎدﻗﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎﻟّﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﯾﻐﻤﺪه ﺑﺠﺰﯾﻞ ﺑّﺮه ﻓﯽ ﺳﺎﺋﺮ أوﻗﺎﺗﻪ و‬‫ﯾﻌﺼﻤﻪ ﺑﺎﻟّﺴﺪاد ﻓﯽ ﺣﺮﮐﺎﺗﻪ و ﺳﮑﻨﺎﺗﻪ و ﯾﺒّﻮﺋﻪ ﻣﻦ اﻟﻔﺮدوس اﻷﻋﻠﯽ أﻋﻠﯽ درﺟﺎﺗﻪ ﺑﻤﺤﻤﺪ و آﻟﻪ و أﺻﺤﺎﺑﻪ و أزواﺟﻪ و ذّرّﯾﺎﺗﻪ‪.‬‬‫و أوﺣﺪ أﻫﻞ اﻻدب اﻟّﺸـ ﻬﺎب اﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻓﯽ ﮐﻼم ﻟﻪ‪ :‬ﻫﻮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟّﺬي ﺗﻤّﮑﻦ ﻣﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ دراﯾﮥ و رواﯾﮥ‪ ،‬ﻓﺎّﻃﻠﻊ و روي و ﺗﻀّﻠﻊ و‬‫ارﺗﻮي و أﻋﺎن ﻧﻔﺴﻪ ﻧﻔﺴﻪ ﺣﯿﺚ ﻃﺎل ﻓﻄﺎب ﻋﻠﯽ ﻏﻮص ذﻟﮏ اﻟﺒﺤﺮ و ﻟﻨﻌﻢ اﻟﻤﻌﯿﻦ‪ ،‬و أﻣّﺪه ﻣّﺪ ﯾﺪه ﺑﺎﻟﺠﻮﻫﺮ اﻟﺜﻤﯿﻦ ﻓﺤّﺒﺬا اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﺟﻤﻊ‬‫ﻣﺎ ﺗﻔّﺮق ﻣﻦ ﻓﻨﻮن اﻻﺻـﻄﻼح ﻓﺤﮑﯽ اﺑﻦ اﻟّﺼﻼح‪ ،‬ﺑﻞ أرﺑﯽ ﺑﻨﺨﺒﮥ اﻟﻔﮑﺮ ﻓﯽ ﻣﺼﻄﻠﺢ أﻫﻞ اﻷﺛﺮ‪ ،‬ﺑﻞ ﺟﻠﯽ ﮐﻌﺒﮥ ﻓﻀﻞ ﻟﻮ ﺣّﺠﻬﺎ أﺑﻮ ﺷﯿﺨﻪ‬‫ﺗﻬّﯿﺐ اﻟّﻨﻄﻖ ﺣﺘﯽ ﻗﯿﻞ إذا ﺣﺠﺮه اﻟﯽ )اﻧﻪ ﺣﺠﺮ‪ .‬ظ( ﻓﮑﺄﻧّﯽ ﻋﻨﯿﺘﻪ ﺑﻘﻮﻟﯽ ﻓﯽ ﺷﯿﺨﻪ ﺷﯿﺦ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻗﺪﯾﻤﺎ إذ ﻧﺜﺮت ﻋﻠﯿﻪ ﻋﻘﺪ ﻣﺪﺣﯽ ﻧﻈﯿﻤﺎ‪:‬‬‫و ﻗﺪ ﺣﻔﻆ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺤﻔﻈﻪ ﻓﻼ ﺿﺎﺋﻊ إﻟّﺎ ﺷﺬي ﻣﻨﻪ ﻃّﯿﺐ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪608 :‬‬‫و ﻣﺎ زال ﺑﻤﻼء )ﯾﻤﻠﯽ‪ .‬ظ( اﻟﻄﺮس ﻣﻦ ﺑﺤﺮ ﺻﺪره ﻵﻟﯽ إذ ﯾﻤﻠﯽ ﻋﻠﯿﻨﺎ و ﯾﮑﺘﺐ‬‫ﺟﻌﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺼـﺮﺑﻪ ﻣﻮﻃﻨﺎ ﻟﻬـﺬا اﻟﻌﻠﻢ ﺣّﺘﯽ ﺗﻀﺎﻫﯽ ﺑﻐـﺪاد دار اﻟـّﺴ ﻼم و أﺛﺎﺑﻪ ﻓﯽ اﻻﺧﺮي ﺟّﻨـﮥ اﻟّﻨﻌﯿﻢ دار اﻟﺴـﻼم و رﻓﻊ ﺑﻬﺎ درﺟﺎﺗﻪ‬‫ﻋﺪد ﻣﺎ ﮐﺘﺐ و ﺳﯿﮑﺘﺐ ﻓﯽ اﻟّﺼﺤﻒ اﻟﻤﮑّﺮﻣﮥ ﻣﻦ اﻟّﺼﻼة ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺒﯿﺐ اﻟّﺸﻔﯿﻊ‪ ،‬و اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫و اﻻﻣﺎم اﻟﻤﺤﺐ اﺑﻦ اﻟﻘﻄﺎن‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﯾﺎ ﻟﻪ ﻣﻦ ﻧـﺪي ﻧـﺪﯾﻢ ﯾﺠﻮد ﻋﻠﯽ اﻟّﺴﺎﺋﻞ ﺑﺎﻟﻌﻠﻮم اﻟّﺘﯽ ﯾﺒﺨﻞ ﺑﻤﺜﻠﻬﺎ اﺑﻦ اﻟﻌﺪﯾﻢ‪ ،‬ﻟﻮ رآه اﻟﺨﻄﯿﺐ أو‬‫اﺑﻨﻪ ﻟﻀـﺮﺑﺎ ﺑﺎﻟّﺴﯿﻒ ﻣﻨﺒﺮ ﺗﺎرﯾﺨﻬﻤﺎ إﻋﺮاﺿﺎ‪ ،‬و ﻟﺴﮑﺘﺎ ﻋﻦ ﮐﺸﻒ ﺣﺎل اﻟّﺮﺟﺎل أﻋﺮاﻗﺎ و أﻋﺮاﺿﺎ‪ ،‬ﺟﺎب اﻟﺒﻼد و ﺟﺎل‪ ،‬و اﻗﺘﺤﻢ اﻟﻤﻬﺎﻣﻪ و ﻟﻢ‬‫ﯾﺨﻒ اﻷوﺟﺎل‪ ،‬و ﺟـّﺪ ﻓﯽ اﻟّﺮﺣﻠـﮥ آﺧـﺬا ﻣﻦ ﺗﻘّﻠﺒﺎﺗﻬﺎ ﺑﺎﻟـّﺪﯾﻦ اﻟﻤﺘﯿﻦ ﻣﺎﺷـﯿﺎ ﻓﯽ ﺟﻨﺒﺎﺗﻬﺎ ﻋﻨـﺪ ﻣﺎ ﺳـﻤﻊ ﻗﻮﻟﻪ‪َ :‬ﻓَﻠْﻮ ﻻ َﻧَﻔَﺮ ﻣِْﻦ ُﮐﱢﻞ ﻓِْﺮَﻗـٍﮥ ﻣِﻨُْﻬْﻢ‬‫ﻃﺎﺋَِﻔٌﮥ ﻟ َِﯿَﺘَﻔﱠﻘُﻬﻮا ﻓِﯽ اﻟﱢﺪﯾِﻦ‪.‬‬‫ﻣﻘﺒﻼ ﺗﺎرة ﺑﺎﻗﺒﺎﻟﻪ و ﻣّﺘﺼـﻼ ﺗﺎرة ﺑﺠﻬﺘﻪ‪ ،‬ﻣﻐﺮا ﺑﺤﻤﺎﻟﻬﺎ ﺣﺎل اﺗّﺼﺎﻟﻪ واﻃﯿﺎ ﺑﻌﺰﻣﻪ ﻓﺮوج اﻟّﺜﺮي راﻏﺒﺎ ﻓﯽ ﻗﻮل اﻟﻘﺎﺋﻞ ﻋﻨﺪ اﻟـّﺼ ﺒﺎح ﯾﺤﻤﺪ اﻟﻘﻮم‬‫اﻟّﺴـ ﺮي‪ ،‬ﻣﺴـﺘﻮﻟﺪا ﻣﻦ ﺟّﻨـﺎت ﺟﻨـﺎن ﻓﻮاﺋـﺪ اﻟﻤﻮاﺋـﺪ ﺟﻨﯿﻨـﺎ ﺷﺎرﺑﺎ ﻣﻦ ﻣﺎء ﺣﺒﺎت ﻫﺒﺎت ﻫﺒﺎﺗﻪ‪ ،‬ﮐﯿﻤﺎ ﯾﺠﯽء ﻣﻌﯿﻨﺎ‪ .‬دﺧﻞ دﻣﺸﻖ اﻟﺸﺎم دار اﺑﻦ‬‫ﻋﺎﻣﺮ ﻓﺄﺣﯿﺎ اﻟـّﺬﮐﺮ ﺑﻌـﺪ أن أﻣﺎت ذﮐﺮ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻟﻤﺎ ﻗـﺪم ﻣﻦ ﺣﻠﺐ أﻏﻨﯽ ﺑﺎّﻃﻼﻋﻪ ﻋﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌـﮥ اﻟـّﺪّر اﻟﻤﺤﺘﻠﺐ‪ ،‬ﻓﻠّﻠﻪ دّره ﻣﻦ ﺣﺎﻓﻆ رﻗﯽ‬‫ﺑﺴﻌﯿﻪ و ﻃﻮاﻓﻪ ﺑﺰﻣﺎﻧﻨﺎ ﻫﺬا أﺳﻨﯽ اﻟﻤﺮاﻗﯽ‪ ،‬و أﺑﺎن ﺑﻤﺮاﻣﺰ إﺷﺎراﺗﻪ ﻣﺎ ﻃﻮاه ﺑﻌﺪ اﻟّﻨﺸﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ أﺧﯿﻪ اﻟﺒـﺪر ﻋﻘﺐ دﻋﺎء ﺷـﯿﺨﻬﻤﺎ ﺑﻘﻮﻟﻪ اﻟّﺬي ﺳـﻠﻒ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺴـﺌﻮل أن ﯾﻌﯿﻨﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻮﺻﻮل إﻟﯽ اﻟﺤﺼﻮل ﺣّﺘﯽ ﯾﺘﻌّﺠﺐ اﻟّﺴﺎﺑﻖ‬‫ﻣﻦ اﻟﻼﺣﻖ؛ ﻣﺎ ﻧّﺼﻪ‪ :‬و ﻗﺪ اﺳﺘﺠﺎب اﻟﱠﻠﻪ دﻋﻮﺗﻪ و ﺣّﻘﻖ رﺟﺎءه و ﺑﻐﯿﺘﻪ إذ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ و ﺗﻌﺎﻟﯿﻘﻪ ﺷﺎﻫﺪة ﻟﺬﻟﮏ و ﻣﺒﺮﻫﻨﮥ ﻟﻤﺎ ﻫﻨﺎ ﻟﮏ‪ ،‬ﻓﮑﻢ ﻣﻦ‬‫ﻣﺸـﮑﻞ ﻏـﺎﻣﺾ ﺑّﯿﻨﻪ و ﻣﻘّﻔﻞ أوﺿـﺢ اﻷﻣﺮ ﻓﯿﻪ و أﻋﻠﻨﻪ‪ ،‬و ﻣﻌﻠﻮل ﮐﺸﻒ اﻟﻘﻨﺎع ﻋﻦ ﻋﻠّﺘﻪ و ﺣّﻘﻖ ﻣﺎ ﻟﻌﻠّﻪ ﺧﻔﯽ ﻋﻦ أﻫﻞ ﺻـﻨﻌﺘﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻵن‬‫ﮐﻤـﺎ ﺳـﺒﻘﻨﯽ إﻟﯿﻪ اﻷﻋﯿـﺎن ﺣﺎﻓـﻆ اﻟﻮﻗﺖ و ﻣﺤـّﺪث اﻟّﺰﻣـﺎن و إن رﻏﻤﺖ أﻧﻮف ﺑﻌﺾ اﻟﺤـّﺴ ﺎد ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻀﻮء ﺷـﻤﺴﻪ ﺗﻘﺘﺒﺲ ﻣﻨﻪ اﻟﻘﺎﻃﻦ و‬‫اﻟّﺴﺎﻟـﮏ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺟـّﺪ وﺟـﺪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻗﻨﻊ و اﻋﺘﺰل ﻓﻔﯽ ازدﯾﺎد ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺎرف ﻟﻢ ﯾﺰل‪ ،‬و ﻣﻦ ﻟﻠّﺘﻮاﺿﻊ ﺳـﻠﮏ ﻓﺠـﺪﯾﺮ ﺑﺄّن ﻟﻠﻘﻠﻮب ﻣﻠﮏ‪ ،‬و ﻣﻦ‬‫ﺗﺮّﻓﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪609 :‬‬‫ﺑﺎﻟﺠﻬﻞ ﻫﻠﮏ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﺳﺄل أن ﯾﺰﯾﺪه ﻣﻦ ﻓﻀﻠﻪ و أن ﯾﺪﯾﻢ ﺣﯿﺎﺗﻪ ﻹﺣﯿﺎء ﻫﺬا اﻟّﺸﺄن و ﻧﻘﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻫﺆﻻء ﺷﺎﻓﻌﯿﻮن‪.‬‬‫و اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﻤﺼـﻨﻒ اﻟﺒـﺪر اﻟﻌﯿﻨﯽ ﻗﺎل‪ ،‬ﻋﻦ ﺑﻌﺾ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪ :‬إﻧّﻪ ﺣﻮي ﻓﻮاﺋـﺪ ﮐﺜﯿﺮة و زواﺋﺪ ﻏﺰﯾﺮة و أﺑﺮز ﻣﺨّﺪرات اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ ﺑﻤﻮﺿـﺤﺎت‬‫اﻟﺒﯿـﺎن ﺣّﺘﯽ ﺟﻌـﻞ ﻣـﺎ ﺧﻔﯽ ﮐﺎﻟﻌﯿـﺎن‪ ،‬ﻓـﺪّل ﻋﻠﯽ أّن ﻣﻨﺸـﺄه )ﻣﻨﺸـﺄه‪ .‬ظ( ﻣّﻤﻦ ﯾﺨﻮض ﻓﯽ ﺑﺤـﺎر اﻟﻌﻠﻮم و ﯾﺴـﺘﺨﺮج ﻣﻦ دررﻫـﺎ اﻟﻤﻨﺜﻮر و‬‫اﻟﻤﻨﻈﻮم و ﻣّﻤﻦ ﻟﻪ ﯾﺪ ﻃﻮﻟﯽ ﻓﯽ ﺑﺪاﺋﻊ اﻟّﺘﺮاﮐﯿﺐ و ﺗﺼـّﺮﻓﺎت ﺑﻠﯿﻐﮥ ﻓﯽ ﺻﻨﺎﺋﻊ اﻟّﺘﺮاﺗﯿﺐ‪ .‬زاده اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﻀﻼ ﯾﻔﻮق ﺑﻪ ﻋﻠﯽ أﻧﻈﺎره و ﺗﺴﻤﻮ‬‫ﺑﻪ ﻓﯽ ﺳﻤﺎء ﻗﺮﯾﺤﺘﻪ ﻗّﻮة أﻓﮑﺎره إﻧّﻪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﻗﺪﯾﺮ و ﺑﺎﻹﺟﺎﺑﮥ ﺟﺪﯾﺮ‪.‬‬‫و ﻓﻘﯿﻪ اﻟﻤﺬاﻫﺐ ﺳﻌﺪ اﻟّﺪﯾﻦ اﺑﻦ اﻟّﺪﯾﺮي‪ ،‬ﻓﻮﺻﻒ ﺑﺎﻟّﺸﯿﺦ اﻹﻣﺎم اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﻤﺤّﺪث اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻘﻦ‪ ،‬و ﻗّﺮض ﺑﻌﺾ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 105‬از ‪306‬‬‫و اﻟﺘﻘﯽ اﻟﺸـﻤﻨﯽ‪ ،‬و آﺧﺮ ﻣﺎ ﮐﺘﺐ اﻟﻮﺻﻒ ﺑﺎﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻹﻣﺎم اﻟﻌﻠّﺎﻣﮥ اﻟّﺜﻘﮥ اﻟﻔّﻬﺎﻣﮥ اﻟﺤّﺠﮥ ﻣﻔﺘﯽ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ إﻣﺎم اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ ﺣﺎﻓﻆ اﻟﻌﺼـﺮ ﺷﯿﺦ‬‫اﻟﺴـّﻨﮥ اﻟّﻨﺒﻮّﯾﮥ و ﻣﺤّﺮرﻫﺎ و ﺣﺎﻣﻞ راﯾﮥ ﻓﻨﻮﻧﻬﺎ و ﻣﻘّﺮرﻫﺎ‪ ،‬ﻣﻦ ﺻﺎر اﻻﻋﺘﻤﺎد ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻤﺮﺟﻮع ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀﻼت إﻟﯿﻪ‪ ،‬أﻣﺘﻊ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻔﻮاﺋﺪه و‬‫أﺟﺮاه ﻋﻠﯽ ﺟﻤﯿﻞ ﻋﻮاﺋﺪه‪.‬‬‫و اﻻﻣﯿﻨﯽ اﻻﻗﺼﺮاﺋﯽ و ﻣﻤﺎ ﮐﺘﺒﻪ أﺧﯿﺮا ﻗﻮﻟﻪ ﻟﻪ ﻣﺘﻤّﺜﻼ‪:‬‬‫إذا ﻗﺎﻟﺖ ﺣﺬام ﻓﺼّﺪﻗﻮﻫﺎ ﻓﺈّن اﻟﻘﻮل ﻣﺎ ﻗﺎﻟﺖ ﺣﺬام‬‫و ﮐﯿﻒ ﻻ؟! و ﻣﺆﻟّﻔﻪ ﺳـّﯿﺪﻧﺎ و ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻹﻣﺎم اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ اﻟﺤﺒﺮ اﻟﻔّﻬﺎﻣﮥ اﻟّﺜﻘﮥ اﻟﺤّﺠﮥ اﻟﻤﺘﻘﻦ اﻟﻤﺤّﺠﮥ ﺣﺎﻓﻆ اﻟﻮﻗﺖ و ﺷـﯿﺦ اﻟّﺴـ ّﻨﮥ و‬‫ﻧﺎدرة اﻟﻮﻗﺖ اﻟّﺬي ﺣّﻘﻖ اﻟﻔﻨﻮن و ﻓّﻨﻪ اﻟّﺸـ ﯿﺨﯽ اﻟﻌﺎﻣﻠﯽ اﻟّﺸﻤﺴﯽ‪ ،‬ﻓﻬﻮ اﻟﻤﺮﺟﻮع إﻟﯿﻪ و اﻟﻤﻌﺘﻤﺪ و اﻟﻤﻌّﻮل ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ﻓﻨﻮن اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺄﺳﺮﻫﺎ و‬‫اﻟﻘﺎﺋﻢ ﺑﺎﻟّﺬّب ﻋﻨﻬﺎ و ﻧﺸـﺮﻫﺎ ﺑﻌﺪ ﺷـﯿﺨﻪ ﺷﯿﺦ ﻣﺸﺎﯾﺦ اﻹﺳﻼم ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﻤﺠﺘﻬﺪﯾﻦ اﻷﻋﻼم اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ‪ ،‬ﺗﻐّﻤﺪه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮﺣﻤﺘﻪ و أﺳﮑﻨﻪ‬‫ﻓﺴﯿﺢ ﺟّﻨﺘﻪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أرﺟﻮ أن ﯾﺆّﯾﺪه ﺑﻤﻌﻮﻧﺘﻪ‪ ،‬و ﯾﮑﺎﻓﯿﻪ ﺑﻤﺆﻧﺘﻪ‪ ،‬و ﯾﮑﻔﯿﻪ ﺷﻤﺎﺗﮥ اﻷﻋﺪاء و اﻟﺤﺎﺳﺪﯾﻦ و ﯾﻤّﺪ ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﻪ ﻟﻨﻔﻊ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‪.‬‬‫و اﺑﻦ اﺧﺘﻪ اﻟﻤﺤﺒﯽ‪ ،‬ﻓﻮﺻﻒ ﺑﺴّﯿﺪﻧﺎ و ﻣﻮﻻﻧﺎ و أوﻻﻧﺎ اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ و اﻟﺒﺤﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪610 :‬‬‫)اﻟﺤﺒﺮ‪ .‬ظ( اﻟﻔّﻬﺎﻣﮥ اﻟﻤﺤّﺪث اﻟﺒﺎرع اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻘﻦ اﻟّﻀﺎﺑﻂ‪.‬‬‫و اﻟﻤﺤﯿﻮي ﻟا ﮑﺎﻓﯿﺎﺟﯽ‪ ،‬و ﻣﻨﻪ اﻟﻮﺻﻒ ﺑﺎﻹﻣﺎم اﻟﻬﻤﺎم زﯾﻦ اﻟﮑﺮام ﻓﺨﺮ اﻷﻧﺎم اﻟّﺼﺎﻟـﺢ اﻟﺰاﻫـﺪ اﻟﻌﺎرف اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻌﻠّﺎﻣـﮥ اﻟّﻨّﺴﺎﺑﮥ اﻟﻌﻤﺪة اﻟّﺮﺣﻠﮥ‬‫وارث ﻋﻠﻮم اﻷﻧﺒﯿﺎء و اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ اﻟﻤﻮﺻﻮف ﺑﺎﻟﻤﻌﺎرف اﻟﻘﺪﺳـّﯿﮥ اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﺑﺎﻟﮑﻤﺎﻻت اﻟّﺴﻨّﯿﮥ اﻹﻧﺴّﯿﮥ اﻟﻔﺮد اﻟﻔﺮﯾﺪ اﻟﻮﺣﯿﺪ اﻟﻤﺸﻬﻮد ﻟﻪ ﺑﺄﻧّﻪ‬‫إﻣﺎم ﺟﻠﯿﻞ‪ ،‬أﺣﻔﻆ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﻘﻮل و اﻟﻤﻨﻘﻮل ﺑﺎﻻﺗّﻔﺎق‪ ،‬اﻟﻤﻘـّﺪم ﻋﻠﯽ اﻟﮑّﻞ ﺑﺎﻻﺳـﺘﺤﻘﺎق ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺒﻠـﺪان و اﻵﻓﺎق‪ ،‬أﺣﺴﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫إﻟﯿﻪ و ﻧﻔﻌﻨﺎ ﺑﻪ و ﺑﺮﮐﺎت ﻋﻠﻮﻣﻪ و اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬آﻣﯿﻦ آﻣﯿﻦ اﻟﻒ آﻣﯿﻦ ﯾﺎ رّب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ‪.‬‬‫و اﻟﺮﺿـﯽ اﺑﻮ ﺣﺎﻣـﺪ اﺑﻦ اﻟﻀـﯿﺎء‪ ،‬و ﻣّﻤﺎ ﮐﺘﺒﻪ اﻟﻮﺻﻒ ﺑﺎﻹﻣﺎم اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻤﻔﯿـﺪ اﻷوﺣﺪ اﻟﻔﺮﯾﺪ ﻗﺪوة اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ و ﻋﻤﺪة اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻌﺎﻣﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻧﻔﻊ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ و أﻋـﺎد ﻣﻦ ﺑﺮﮐﺘﻪ و وﺻـﻞ اﻟﺨﯿﺮ ﺑﺴـﺒﺒﻪ‪ .‬و ﻗـﺎل‪ :‬ﻗـﺪم ﺑﯿﺖ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤّﺮم و ﺟﺎور ﻟـﺪي ﺑﯿﺖ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻌّﻈﻢ و ﺗﺠّﺮد ﻟﻠﻌﺒﺎدة ﻣﺠﺘﻬـﺪا‪ ،‬او‬‫واﺻﻞ ذﻟﮏ ﺑﺎﻟﻔﺤﺺ ﻋﻦ رواة اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﻬﺎ ﻣﺴـﺘﻌّﺪا ﺗﮑﻤﯿﻼ ﻟﻤﺮاده و ﺗﺤﺼـﯿﻼ ﻟﻤﻔﺎده‪ ،‬ﻓﺄﻓﺎد و اﺳـﺘﻔﺎد و اﺷـﺘﻐﻞ و أﺷﻐﻞ و رام اﻹﺣﺎﻃﮥ‬‫ﺑﺎﻟّﺘﺤﺼﯿﻞ‪ ،‬ﻓﺤّﺼﻞ‪.‬‬‫و ﮐﻠﻬﻢ ﺣﻨﻔﯿﻮن‪.‬‬‫و اﻟﻤﺤﯿﻮي اﻻﻧﺼﺎري اﻟﻤﮑﯽ‪ ،‬ﻓﻮﺻﻒ ﺑﺴـّﯿﺪﻧﺎ اﻹﻣﺎم اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﻤﺤـّﺪث ﺣﺎﻓﻆ اﻟﻮﻗﺖ ﺑﺪﯾﻊ اﻟّﺰﻣﺎن و ﻋﻠّﺎﻣﮥ ﻋﻠﻤﺎء ﻫﺬا اﻟّﺸﺄن‪ ،‬أﺑﻘﺎه‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻤّﺮ اﻟّﺪﻫﻮر و اﻷزﻣﺎن‪.‬‬‫و اﻟﺸﻤﺴـﯽ اﻟﻘﺮاﻓﯽ ﺳﺒﻂ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺟﻤﺮة‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟّﺸﯿﺦ اﻹﻣﺎم اﻟﻤﺤّﺪث اﻟﮑﺎﻣﻞ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻘﻦ اﻟﺒﺎﺣﺚ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻔّﻦ ﻋﻦ ﺣﻘﺎﺋﻘﻪ اﻟﻤﺒﻠﻎ ﻓﯽ‬‫ﻃﻠﺐ اﻟّﺘﺼﺤﯿﺢ ﻏﺎﯾﮥ دﻗﺎﺋﻘﻪ‪ ،‬أﻓﺎض اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻣﻦ ﺑﺮﮐﺎﺗﻪ و ﻋﻠﻮﻣﻪ و أدام ﻧﻌﻤﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ﺣﺮﮐﺎﺗﻪ و ﺳﮑﻮﻧﻪ‪.‬‬‫و اﻟﺒﺪري اﺑﻦ اﻟﻤﺨﻠﻄﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻮ اﻹﻣﺎم اﻟﻤﻨﻔﺮد ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه اﻟﻤﺠﺘﻬﺪ ﻓﯽ إﻗﺎﻣﮥ اﻟّﺼﻠﻮة ﻓﯽ ﻣﺼﺮه‪ ،‬ﻓﻘﺴﻤﺎ ﻟﻮ رﻓﻌﺖ إﻟﯽ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻗّﺼﺘﻪ ﻟﻘﺒﻞ‬‫ﻣﻨﻪ اﻟﻘﻮل‪ ،‬و أوﺟﺐ ﻟﻪ اﻟﺠـﺎﺋﺰة ذات اﻟّﻄﻮل‪ ،‬و ﺣﮑﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻧـﺎزﻋﻪ ﺑﺎﻟّﺘﺴـﻠﯿﻢ و ﻣﻨﺎوﻟـﮥ اﻟﮑﺘـﺎب ﺑـﺎﻟﯿﻤﯿﻦ‪ ،‬و أﻧّﻪ إن ﺷـﺎﻓﻪ اﻟّﻨﺎس ﺑﺤـﺪﯾﺜﻪ‬‫ﻓﯿﻮﺛﻖ ﺑﻪ و ﻻ ﯾﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﻟﻮ ﺗﺼـّﻔﺤﻪ اﻟّﺬﻫﺒّﯽ ﻟﻨﻘﻄﻪ ﺑﺬﻫﺒﻪ‪ ،‬أو رآه اﻟﺒﯿﻬﻘّﯽ ﻟﺮﻓﻌﻪ ﻣﻊ ﺷـﻌﺒﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ ﺳـﻤﻊ ﺑﻪ اﻟﻘﺼﺮّي ﻷﻣﺮ ﺑﺎﻟﻮﻗﻮف ﻋﻠﯽ أﺑﻮاﺑﻪ‬‫ﺑﻞ ﺑﺎﻟّﺘﻮّﺳﺪ ﺑﺄﻋﺘﺎﺑﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪611 :‬‬‫ﻫﺬا‪ ،‬و إﻧّﯽ وﺟﺪت اﻟﻘﻮل ذا ﺳﻌﮥ ﻏﯿﺮ أّن ﻋﺒﺎرﺗﯽ ﻗﺎﺻﺮة‪ ،‬و اﻟﻔﮑﺮة ﻣّﻨﯽ ﻣﻘﺼﻮرة ﻓﺎﺗﺮة‪ ،‬و اﻟﺜﻼﺛﮥ ﻣﺎﻟﮑﯿﻮن‪.‬‬‫ﺑﻞ ﺳـﻤﻊ ﻣﻨﻪ ﺑﻌﺾ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﻣﻦ ﺷـﯿﻮﺧﻪ اﻟّﺰﯾﻦ اﻟﺒﻮﺗﻨﺠﯽ و اﺳـﺘﺠﺎزه ﻟﻨﻔﺴﻪ و ﻟﻠﻘﺎﺿﯽ اﻟﺤﺴﺎم اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ و أﺷﺎر ﻟﻬﺬا ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬ﻓﺎﺳﺘﺠﺰﺗﻪ ﻣﻨﻪ‬‫ﻷروﯾﻪ ﻋﻨﻪ ﺑﺴـﻨﺪ ﺻـﺤﯿﺢ و ﺗﻨﺎوﻟﺖ ﻣﻦ ﯾﺪه ﺑﻘﻠﺐ ﻣﻨﺸـﺮح و أﻣﻞ ﻓﺴـﯿﺢ‪ .‬و ﮐﺬا ﺳـﻤﻊ ﻣﻨﻪ ﺑﻌﻀـﻬﺎ إﻣﺎم اﻟﮑﺎﻣﻠّﯿﮥ ﻣﻊ ﻣﻨﺎوﻟﮥ ﺟﻤﯿﻌﻪ ﻣﻘﺮوﻧﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 106‬از ‪306‬‬‫ﺑﺎﻹﺟﺎزة‪ .‬و اﻟﻤﺤّﺐ اﺑﻦ اﻟّﺸﺤﻨﮥ‪ ،‬و اﺷﺘّﺪ ﻏﺮاﻣﻪ ﺑﻬﺎ و ﺗﮑّﺮر ﺳﺆاﻟﻪ ﻓﯽ ﺑﻌﻀﻬﺎ ﺑﺨﻄﻪ و ﺑﻠﻔﻈﻪ و ﮐﺘﺐ اﻟّﺸﺮف أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ اﻟﻤﺮاﻏّﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﯽ‬‫اﻟّﺘﺤّﺮي و اﻟﯿﺒﺲ و اﻟﻮرع ﺑﻤﮑﺎن‪ ،‬ﺑﺨّﻄﻪ ﻣﺎ ﻧّﺼﻪ‪ :‬و ﮐﺎﺗﺒﻪ ﯾﺴـﺌﻞ ﺳـّﯿﺪي اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ -‬أﻣـّﺪه اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻋﻤﺮه‪ -‬أن ﯾﺠﯿﺰ ﻟﻮﻟـﺪ ﻋﺒﺪه ﻓﻼن‪ .‬ﺑﻞ‬‫ﺳﻤﻊ ﻣﻨﻪ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻘﻮل اﻟﺒـﺪﯾﻊ ﻣﻨﻬﺎ ﺷـﯿﺦ اﻟﻤـﺬﻫﺐ اﻟّﺸـ ﺮف اﻟﻤﻨﺎوي‪ ،‬و أﺣﺪ أﺋﻤﮥ اﻟﺤﻨﻔّﯿﮥ اﻟﺒﺪر اﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﺻﺎﻟﺢ اﻻﻣﺮاء و أوﺣﺪﻫﻢ‬‫ﯾﺸﺒﮏ اﻟﻤﺆّﯾﺪي اﻟﻔﻘﯿﻪ‪ .‬و ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻌﻀﻪ و ﺗﻨﺎول ﺳﺎﺋﺮه ﻣﻨﻪ اﻟّﺘﻘﯽ اﻟﺠﺮاﻋﯽ اﻟّﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‪.‬‬‫و ﺣّﺪث ﺑﻪ ﻋﻨﻪ اﻟّﺸـ ﻬﺎب اﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ‪ ،‬و اﻟﻔﺨﺮ ﻋﺜﻤﺎن اﻟّﺪﯾﻤﯽ‪ ،‬و اﻟّﺸـ ﺮف ﻋﺒﺪ اﻟﺤّﻖ اﻟّﺴﻨﺒﺎﻃﯽ و ﻫﻮ ﺑﺨﺼﻮﺻﻪ ﻣّﻤﻦ ﺳﻤﻌﻪ ﻣﻨﻪ ﺛّﻢ‬‫ﻗﺮأه ﺑﺎﻟّﺮوﺿﮥ اﻟّﺸﺮﯾﻔﮥ ﻋﻨﺪ اﻟﺤﺠﺮة اﻟّﻨﺒﻮّﯾﮥ‪.‬‬‫و ﮐﺬا ﻗﺮأه ﻗﺒﻠﻪ ﻓﯿﻬﺎ اﻟّﻨﺠﻢ اﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﻤﺪﻧﯽ‪ ،‬و ﺧﯿﺮ اﻟّﺪﯾﻦ اﺑﻦ اﻟﻘﺼﺒﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑّﯿﺎن‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ اﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻷزﻫﺮي اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ ﺣﺴـﺐ‬‫ﻣﺎ أﺧﺒﺮه ﺑﻪ ﮐّﻞ ﻣﻨﻬﻢ‪ .‬و ﺑﺎﻟﻎ اﻟﺠﻼل اﻟﻤﺤّﻠﯽ ﻓﯽ اﻟﺜﻨﺎء ﻋﻠﯿﻪ و اﻟّﺘﻨﻮﯾﻪ ﺑﻪ ﺣّﺘﯽ ﻗﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻗﺪ ﻋﺰﻣﺖ ﻋﻠﯽ إﺷﻬﺎره و إﻇﻬﺎره‪.‬‬‫و ﮐﺬا أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬و ﺗﮑّﺮر ﺛﻨﺎؤه ﻓﯽ اﻟﻐﯿﺒﮥ ﮐﻤﺎ أﺧﺒﺮه ﺑﻪ اﻟّﺸـ ﻤﺲ اﻟﺠﻮﺟﺮي و اﻟـّﺴ ّﯿﺪ اﻟـّﺴ ﻤﻬﻮدي و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ .‬و اﺧﺘﺼﺮ‬‫اﻟﺘﻘﯽ اﻟّﺸّﻤﻨﯽ ﺑﻌﻀﻬﺎ‪ ،‬و أﮐﺜﺮ ﻋﺎﻟﻢ اﻟﺤﻨﺎﺑﻠﮥ اﻟﻐّﺮ اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ ﻣﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﺘﻬﺎ و اﻻﻧﺘﻘﺎء ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬و رﺑّﻤﺎ ﺻّﺮح ﺑﺬﻟﮏ ﻓﯽ ﺑﻌﻀﻪ و ﻗﺎل ﻓﯽ ﺑﻌﻀﻬﺎ‪ :‬إن‬‫ﯾﮑﻦ اﻟّﺘﺼـﺎﻧﯿﻒ ﻫﮑـﺬا و إﻟّـﺎ ﻓﻼ ﻓﺎﺋـﺪة‪ .‬و ﮐﺘﺐ اﻷﮐﺎﺑﺮ ﺑﻌﻀـﻬﺎ ﺑﺨﻄﻮﻃﻬﻢ ﮐﺎﻟﻌّﺰ اﻟّﺴـ ﻨﺒﺎﻃﯽ و اﻟّﺸـ ﻤﺲ اﺑﻦ ﻗﻤﺮ‪ ،‬و اﻟﺒﺮﻫﺎن اﻟﻘﺎدري أﺣﺪ‬‫اﻷوﻟﯿﺎء و اﻟّﺸﻤﺲ اﺑﻦ اﻟﻌﻤﺎد‪ ،‬و اﻷﺳﺘﺎد ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻌﻄﯽ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ ﻧﺰﯾﻞ ﻣّﮑﮥ‪ ،‬و اﻟّﻨﺠﻢ اﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﻋﺠﻠﻮن‪.‬‬‫و ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻌﻪ ﺑﻌﻀﻬﺎ‪ ،‬و اﻟّﺴّﯿﺪ اﻟّﺴﻤﻬﻮدي و ﺳﻤﻊ ﺑﻌﻀﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﺒﺮﻫﺎن اﻟﺒﻘﺎﻋﯽ و ﻧﻘﻞ ﻣﻨﻬﺎ ﻓﯽ ﻣﺠﺎﻣﯿﻌﻪ‪ .‬و ﺗﻨﺎﻗﻠﻬﺎ اﻟﻨﺎس إﻟﯽ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﺒﻠﺪان و‬‫اﻟﻘﺮي و ﻟﻢ ﯾﻌﺪم ﻣﻦ ﯾﺄﺧﺬ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪612 :‬‬‫ﻣﻨﻪ اﻟﻤﺼّﻨﻒ ﺑﮑﻤﺎﻟﻪ ﺳﻠﺨﺎ و ﻣﺴﺨﺎ و ﯾﻨﺴﺒﻪ ﻟﻨﻔﺴﻪ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﻋﺰو‪ ،‬ﺑﻞ و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﯾﻨﺘﻘﺪ و اﻷﻋﻤﺎل ﺑﺎﻟّﻨّﯿﺎت‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻌﻠﻢ اﻟﻤﻔﺴﺪ ﻣﻦ ﻟا ﻤﺼﻠﺢ‪.‬‬‫و ﻟﻘﺐ )و ﻟﻘﺒﻪ‪ .‬ظ( ﺑﻤﺸـﯿﺨﮥ اﻻﺳـﻼم اﻟﻤﺤﯿﻮّي اﻟﮑﺎﻓﯿﺎﺟّﯽ ﻣﺸﺎﻓﻬﮥ ﻏﯿﺮ ﻣّﺮة‪ ،‬و اﻟّﺸـ ﻤﺲ اﺑﻦ اﻟﺤﻤﺼـﯽ ﻋﺎﻟﻢ ﻏﺰة ﻣﺮاﺳﻠﮥ‪ ،‬و اﻟﺰﯾﻨﯽ زﮐﺮﯾﺎ‬‫اﻷﻧﺼـﺎرّي ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﻮﺿـﻊ‪ ،‬و اﻟﺠﻤـﺎل اﺑـﻦ ﻇﻬﯿﺮة‪ ،‬و اﻟﺒـﺪرّي اﻟﻤﺴـﻌﺪي‪ ،‬و اﻟﻤﺤﯿـﻮي اﻟﻤّﮑﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯿـﺎن و آﺧﺮون ﻣﻦ اﻷﺋﻤـﮥ اﻷﺣﯿـﺎء و‬‫اﻷﻣﻮات‪.‬‬‫ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬ذﮐﺮ ﻣﻦ اﻣﺘﺪح اﻟﺴﺨﺎوي ﻧﻈﻤﺎ‬‫و اﻣﺘـﺪﺣﻪ ﺑـﺎﻟﻨﻈﻢ ﺧﻠﻖ أﻓﺮدﻫﻢ ﺑـﺎﻟﺠﻤﻊ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ ﻣّﻤﻦ ﻣـﺪح ﺷـﯿﺨﻪ اﻟﻤﺤّﺒﺎن اﺑﻦ اﻟّﺸـ ﺤﻨﮥ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻘﻄﺎن‪ ،‬و اﻟﺒﺮﻫﺎن اﻟﺒﺎﻋﻮﻧﯽ و ﻏﺎب اﻵن‬‫ﻧﻈﻤﻪ ﻋﻨﻪ دون ﻧـﺜﺮه‪ ،‬و اﻟﻤﻠﯿﺤﯽ اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬و اﻟّﺸـ ﻬﺐ اﻟﺤﺠـﺎزي‪ ،‬و اﻟﻤﻨﺼﻮري‪ ،‬و اﺑﻦ ﺻﺎﻟـﺢ‪ ،‬و اﻟﺠﺪﯾـﺪي و اﻟﺸـﻤﺲ‪ ،‬اﺑﻦ اﻟﺤﻤﺼـﯽ‪ ،‬و‬‫اﻟّﺴـ ﺨﺎوي ﻗﺎﺿـﯽ ﻃﯿﺒـﮥ‪ ،‬و اﻟﻘـﺎدري‪ ،‬و اﺑﻦ أّﯾﻮب اﻟﻔﻮي‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟّﻠﻄﻒ اﻟﺤﺼـﮑﻔﯽ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ و ﻏﺎب اﻵن ﻧﻈﻤﻪ ﻋﻨﻪ دون ﮐﻼﻣﻪ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ‬‫اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﻄﻮﯾﻠﯽ‪ ،‬و اﻟﺠﻤﺎل ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤّﻠﯽ‪ ،‬و اﻟّﺰﯾﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻐﻨﯽ اﻻﺷـﻠﯿﻤﯽ‪ ،‬و ﻋـّﺪﺗﻬﻢ ﺳـّﺘﮥ ﻋﺸـﺮ ﻧﻔﺴﺎ ﺑﻘﯿـﺪ اﻟﺤﯿﺎة ﻣﻨﻬﻢ اﻵن ﺛﻼﺛﮥ ﺑﻞ‬‫ا ﺛﻨ ﺎ ن ‪.‬‬
‫و اﻟﻤﺤﺐ اﻻول ﻗﺎل‪ :‬و ﻗﺪ ﻗﻠﺖ ﻓﯿﻪ ﻗﻮل اﻟﻤﺤّﺐ ﻓﯽ اﻟﺤﺒﯿﺐ‪:‬‬‫وﻗﻒ اﻟﻤﺤّﺐ ﻋﻠﯽ اﻟّﺬي رﻗﻢ اﻟﺤﺒﯿﺐ ﻓﺮاﻗﻪ‬‫ﻓﺴﻤﺎ و ﻟﻢ ﯾﺴﻤﻊ ﺑﻪ ﻣﻦ وﺻﻒ إﻟّﺎ ﺷﺎﻗﻪ‬‫ﺑﻞ‪ ،‬ﻣﻦ وﺻﻔﻪ ﻟﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ ،‬و اﻟﻤﺤّﺪث اﻟّﺬي ﻟﯿﺲ ﻟﻪ ﻓﯽ ﻋﺼﺮه ﻧﻈﯿﺮ‪ ،‬و أﻧّﻪ ﻇﻬﺮ ﻟﻪ ﺑﺎﻟﻘﯿﺎس اﻟّﺼﺤﯿﺢ ﻣﻦ ﻫﺬه اﻷوﺻﺎف أّن إﺟﻤﺎع‬‫أﻫﻞ اﻟّﺴّﻨﮥ ﻻ ﯾﺘﻄّﺮق إﻟﯿﻪ اﻟﺨﻼف‪ ،‬و أّن اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ ﺟﺪﯾﺮ أن ﯾﺘﺮﺟﻢ ﺑﻄﺒﻘﺎت ﻓﻮق ﻣﺎ ﺗﺮﺟﻢ‪ ،‬و ﺟﺪﯾﺮ ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ ﺑﺘﻘﯿﯿﺪ اﻟﻤﻬﻤﻞ و ﺗﺒﯿﯿﻦ اﻟﻤﻌﺠﻢ‪،‬‬‫ﻓﺎﻟّﻠﻪ ﯾﺒﻘﯿﻪ ﻟﮑﺸﻒ ﻣﺸـﮑﻼت اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻐﺎﻣﻀﮥ‪ ،‬و ﺑﯿﺎن ﻣﻌﻀـﻼت اﻷﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟﻌﺎرﺿﮥ و إﺣﯿﺎء دواوﯾﻦ اﻟـّﺴ ﻨﻦ اﻟـّﺴ ﻨّﯿﮥ‪ ،‬و إﻣﺎﺗﮥ أﻗﻮال أﻫﻞ‬‫اﻟﺒﺪع و اﻟﻔﺘﻦ و اﻟﻌﺼﺒّﯿﮥ‪ ،‬ﻓﯽ ﮐﻼم ﻃﻮﯾﻞ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫و اﻟﻤﺤﺐ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪613 :‬‬‫ﻋﻠﯽ اﻟّﺴﺨﺎوي دون ﺣﻔﻆ اﻟّﺬي ﺳﻤﺎ ﺑﻮﻗﺘﯽ ﻫﺬا رﺗﺒﮥ اﺑﻦ ﻋﻠّﯽ‬‫ﻟﻪ ﻣﻦ ﻟﺠﯿﻦ ﻟا ّﻄﺮس ﻧﻘﺪ دوﯾﻨﻪ ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ اﻟّﻨّﻘﺎش و اﻟّﺬﻫﺒّﯽ‬‫ﺑﺪا ﺑﺴﻤﺎ اﻟﻌﺮﻓﺎن ﺷﻤﺲ ﻣﻌﺎرف و ﯾﻮم ﺑﯿﺎن ﮐﺎﻟّﺮﺿﯽ اﻟﻌﻠﻮّي‬‫و ﻗﺎل اﯾﻀﺎ‪:‬‬‫و ﻏﯿﺮ ﻋﺠﯿﺐ ﻣﻦ ﻣﺤّﺐ ﺑﺪﯾﻬﮥ ﺳﺨﺎ ﺑﺎﻟﻤﻌﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﻣﺪﯾﺢ ﺳﺨﺎوي‬‫روي ﻋﻄﺸﺎ ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ ﻋﻨﺪ رواﯾﮥ ﻓﺄﮐﺮم ﺑﺮّي ﻣﻦ رواﯾﮥ راوي‬‫و ﻗﺎل أﯾﻀﺎ‪:‬‬‫ﺑﻠﯿﻎ إذا ﻣﺎ راح ﯾﺘﻠﻮ رواﯾﮥ ﯾﺸّﻨﻒ آذاﻧﺎ و ﯾﺸﺮح ﺧﺎﻃﺮا‬‫ﯾﻘّﺮ ﻟﻪ ﻋﻨﺪ اﻟﻘﺮاءة ﺧﺼﻤﻪ ﻓﺄﮐﺮم ﺑﻤﻮﻟﯽ ﯾﺒﻬﺞ اﻟﺨﺼﻢ إن ﻗﺮا‬‫و اﻟﻤﻠﯿﺤﯽ ﻗﺎل ﻣﻦ ﻗﺼﯿﺪة‪:‬‬‫أوﻻك ﻓﻀﻼ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺒّﯿﻪ ﺗﺒﺪي ﺟﻤﯿﻞ اﻟﻮﺻﻒ ﻣﻦ أﻧﺒﺎﺋﻪ‬‫ﺗﻤﻠﯽ ارﺗﺠﺎﻻ ﻓﯿﻪ وﺻﻒ رﺟﺎﻟﻪ و ﺗﺬﯾﻊ ﻣﺎ ﻗﺪ ﺷﺎع ﻣﻦ أﺳﻤﺎﺋﻪ‬‫ﯾﺎ ﺷﻤﺲ دﯾﻦ اﻟﱠﻠﻪ! ﺣﺴﺒﮏ ﻣﺎ ﺗﺠﺪ ﻣﻦ ﺧﯿﺮ ﺧﻠﻖ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﺪ ﻟﻘﺎﺋﻪ‬‫ﻓﻀﻼ ﯾﺠﯿﺰك و ﻫﻮ أﮐﺮم ﺳّﯿﺪ أﻏﻨﯽ اﻟﻮري ﺑﻨﻮا ﻟﻪ و ﺳﺨﺎﺋﻪ‬‫و اﻟﻔﻀﻞ ﻓﻀﻠﮏ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻏﯿﺮه ﻋﺠﺰ اﻟﻤﻔﯿﺪ اﻟﻮﺻﻒ ﻋﻦ إﺣﺼﺎﺋﻪ‬‫و اﻟﺤﺠﺎزي ﻗﺎل ﻣﻦ أﺑﯿﺎت‪:‬‬‫أﻋﻨﯽ اﻹﻣﺎم اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ و اﻟﻤﺴﻨﺪ اﻟﺤّﺪث اﻟﻔّﻬﺎﻣﮥ‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﻔّﻮه اﻟّﺴﺨﺎوي ﺑﻌﻠﻢ ﮐّﻞ ﻋﺎﻟﻢ و راوي‬‫و اﻟﻤﻨﺼﻮري أﺛﺒﺖ ﻓﯽ اﻟﺠﻤﻊ اﻟﻤﺸﺎر إﻟﯿﻪ‪ .‬و اﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ ﺗﻘّﺪم ﻣﻊ ﻧﺜﺮه‪.‬‬‫و اﻟﺠﺪﯾﺪي ﻗﺎل ﻓﯽ أﺑﯿﺎت‪:‬‬‫واﻓﯽ ﺟﻮاﺑﮏ ﻓﺎﺳﺘﻨﺎر ﻇﻼم و ﻏﺪت ﺑﺪور اﻻﻓﻖ و ﻫﯽ ﺗﻤﺎم‬‫ﯾﺎ ﮐﺎﺗﺒﺎ ﮐﺒﺖ اﻟﻌﺪي ﻟﻤﺎ ﮐﺒﺖ ﻣﻦ ﺧﻠﻔﻪ ﻓﯽ ﺷﻮﻃﻬﺎ اﻷﻗﻼم‬‫ﺻّﻠﯽ وراﺋﮏ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣّﻤﻦ ﯾﻌﺎﻧﯿﻪ و أﻧﺖ إﻣﺎم‬‫أﻫﺪت ﻟﻨﺎ ﻃﺮﺳﺎ ﺳﻄﻮر ﺑﯿﺎﻧﻪ روض و ﻣﻐﻨﺎه اﻟﺒﺪﯾﻊ ﺣﻤﺎم ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪614 :‬‬‫و ﮐﺄﻧّﻤﺎ ﺗﻠﮏ اﻟﺤﺮوف ﺟﻮاﻫﺮ ﻓﯿﻤﺎ ﺗﺄﻧّﻖ ﺟﻬﺪه اﻟّﻨﻈﺎم‬‫ﻻ! ﺑﻞ ﮐﺆوس ﻣﺪاﻣﮥ ﻣﻦ ﻓﻮﻗﻬﺎ ﻗﺪ ذّر ﻣﻦ ﻣﺴﮏ اﻟﻤﺪام ﺧﺘﺎم‬‫ﻻ ﺑﺪع أن ﻣﺎﻟﺖ ﺑﻌﻄﻔﯽ ﻧﺸﻮة ﻓﻤﻦ اﻟﮑﻼم إذا اﻋﺘﺒﺮت ﻣﺪام‬‫و اﺑﻦ اﻟﺤﻤﺼﯽ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﯾﺎ ﺧﺎدﻣﺎ أﺧﺒﺎر أﺷﺮف ﻣﺮﺳﻞ و ﺳﺨﺎ‪ ،‬ﻓﻨﺴﺒﺘﻪ إﻟﯿﻪ ﺳﺨﺎوي‬‫و ﺣﻮي اﻟّﺴﯿﺎﺳﮥ و اﻟّﺮﯾﺎﺳﮥ ﻧﺎﻫﺠﺎ ﻣﻨﻬﺎج ﺣﺒﺮ ﻟﻠﻤﮑﺎرم ﺣﺎوي‬‫و ﻗﺎل أﯾﻀﺎ‪:‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 107‬از ‪306‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 108‬از ‪306‬‬‫أﺣﺒﺒﺘﮑﻢ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ رؤﯾﺎﮐﻢ ﻟﺤﺴﻦ وﺻﻒ ﻋﻨﮑﻢ ﻓﯽ اﻟﻮري‬‫و ﻫﮑﺬا اﻟﺠّﻨﮥ ﻣﺤﺒﻮﺑﮥ ﻷﻫﻠﻬﺎ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ أن ﺗﻨﻈﺮا‬‫و اﻟﺴﺨﺎوي ﻗﺎل ﻓﯽ ﻗﺼﯿﺪة ﻃﻮﯾﻠﮥ ﻗﯿﻠﺖ )ﻗﺮﺋﺖ‪ .‬ظ( ﺑﺤﻀﺮة ﮐّﻞ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﻓﯽ اﻟّﺮوﺿﮥ اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ‪:‬‬‫و ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ اﻟﻘﻮل اﻟﺒﺪﯾﻊ ﻓﮑﻢ أﺑﺪي ﺑﺪﯾﻌﺎ ﻷرﺑﺎب اﻟﺤﺠﯽ ﺣﺴﻨﺎ‬‫ﻓﮑﻢ ﻓﻮاﺋﺪ ﻓﯿﻬﺎ ﻟﻠﻮري ﺟﻤﺖ ﻣﻦ دﻋﻮة و ﺻﻼة أذﻫﺒﺎ اﻟﺤﺰﻧﺎ‬‫ﻓﺎﺳﻤﻌﻪ ﻓﯽ ﻟا ّﺮوﺿﮥ اﻟّﺰﻫﺮا ﺗﻨﻞ رﺷﺪا ﺑﺤﻀﺮة اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ ﺗﻈﻔﺮ ﺑﮑّﻞ ﻣﻨﺎ‬‫ﻓﮑﻞ أﻗﻮاﻟﻪ ﮐﻢ ﻓّﺮﺟﺖ ﮐﺮﺑﺎ و ﮐﻢ ﺑﻬﺎ ﺧﺎﺋﻒ ﻣﻦ ﺑﺄﺳﻪ أﻣﻨﺎ‬‫ﺟﻤﻊ اﻹﻣﺎم اﻟﺴﺨﺎوي اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﻠﻘﺪ أﺟﺎد ﻓﯽ ﺟﻤﻌﻪ إذ ﻓﺎرق اﻟﻮﺳﻨﺎ‬‫اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺤﻤﻮد ﺳﯿﺮﺗﻪ أﺿﺤﯽ ﺑﻀﺒﻂ ﻋﻠﯽ اﻷﺧﺒﺎر ﻣﺆﺗﻤﻨﺎ‬‫ﯾﻘﺮأ و ﯾﻘﺮئ ﻣﺎ ﯾﻘﺮﯾﻪ ﯾﻮﺿﺤﻪ ﻟﻠﻄﺎﻟﺒﯿﻦ ﻓﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﺼﺮ ﻋﻨﻪ ﻏﻨﺎ‬‫ﯾﺮوي اﻷﺣﺎدﯾﺚ و اﻵﺛﺎر ﻣّﺘﺼﻼ ﻋﻦ اﻷﺳﺎﻧﯿﺪ ﻻ رﯾﺒﺎ و ﻻ وﻫﻨﺎ‬‫و اﻟﻘﺎدري‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﺠﻤﻊ اﻟﻤﺸﺎر إﻟﯿﻪ‪ .‬و اﺑﻦ اﯾﻮب‪ ،‬و ﻗﺪ ﻏﺎب اﻵن ﻋﻨﻪ ﻧﻈﻤﻪ‪ .‬و اﻟﻄﻮﯾﻠﯽ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﺑﻬﺬا اﻟﻌﯿﺪ ﻗﺪ ﺟﺌﻨﺎ ﻧﻬّﻨﯽ إﻣﺎم اﻟﻌﺼﺮ ﺷﯿﺦ اﻟّﻨﺎس ﻃّﺮا‬‫أﻃﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻤﺮك ﻓﯽ ازدﯾﺎد ﻣﻦ اﻟﺨﯿﺮات ﻓﯽ اﻟّﺪﻧﯿﺎ و أﺧﺮي‬‫و اﻟﻤﺤﻠﯽ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻏﺎب اﻵن ﻋﻨﻪ ﻧﻈﻤﻪ‪ .‬و اﻟﺰﯾﻦ اﻻﺷﻠﯿﻤﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪615 :‬‬‫ﯾﺎ ﺳّﯿﺪا أﺿﺤﯽ ﻓﺮﯾﺪ زﻣﺎﻧﻪ و دﻟﯿﻞ ﻣﺎ ﻗﺪ ﻗﻠﺘﻪ اﻹﺟﻤﺎع‬‫ﻋﻨﺪي ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺴﻨﺪ و ﻣﺴﻠﺴﻞ ﯾﺮوﯾﻪ ذو اﻻﺗﻘﺎن ﻻ اﻟﻮّﺿﺎع‬‫ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟّﺰﻣﺎن ﺳﻮاك ﯾﻠﻔﯽ ﻋﺎﻟﻤﺎ ﺻّﺤﺖ ﺑﺬاك إﺟﺎزة و ﺳﻤﺎع‬‫اﻟﺨﯿﺮ ﻓﯿﮏ ﺗﻮاﺗﺮت أﺧﺒﺎره و ﻫﻮ اﻟّﺼﺤﯿﺢ و ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻪ ﻧﺰاع‬‫ﯾﺎ ﻣﻦ إذا ﻣﺎ ﻗﺪ أﺗﺎه ﻣﻤﺮض ﯾﺸﮑﻮ ﯾﺰول اﻟّﻀّﺮ و اﻷوﺟﺎع‬‫ﻓﯽ أﺑﯿﺎت‪ ،‬و ﻗﺪ ﯾﮑﻮن ﻓﯿﻤﺎ ﻃﻮي ﻣﺎ ﻫﻮ أﺑﺪع و أﺑﻠﻎ ﻣﻤﺎ أﺛﺒﺖ و ﻟﮑّﻦ إﻧّﻤﺎ اﻗﺘﺼـﺮ ﻋﻠﯽ ﻫﺆﻻء ﻟﻤﺎ ﺳـﺒﻖ‪ .‬و ﻗﺎل ﻟﻪ اﻟّﺸﻤﯿﻞ اﻟﻔﺎﻻﻧﯽ ﻣﺨﺎﻃﺒﺎ‬‫ﻟﻪ ‪:‬‬‫ﯾﺎ ﺣﺎﻓﻈﺎ ﺳّﻨﮥ اﻟﻤﺨﺘﺎر ﻣﻦ ﻣﻀّﺮ و ﺑﺎذﻻ ﺟﻬﺪه ﻓﯽ ﺧﺪﻣﮥ اﻷﺛﺮ‬‫و ﻣﻦ ﺳﻤﺎ و ﻋﻼ ﻓﯽ ﮐّﻞ ﻣﮑﺮﻣﮥ ﺣّﺘﯽ اﺳﺘﮑﺎن ﻟﻪ ﻣﻦ ﮐﺎن ذا ﺑﺼﺮ‬‫إﻧّﯽ أﻗﻮل ﻟﻤﻦ أﺿﺤﯽ ﺑﺸﺎﻧﺌﮑﻢ أﻗﺼﺮ ﻋﻦ اﻟﻄﻌﻦ و اﺳﻤﻊ ﻗﻮل ﻣﺨﺘﺒﺮ‬‫ﻗﺪ ﺗﻨﮑﺮ اﻟﻌﯿﻦ ﺿﻮء اﻟّﺸﻤﺲ ﻣﻦ رﻣﺪ و ﯾﻨﮑﺮ اﻟﻔﻢ ﻃﻌﻢ اﻟﻤﺎء ﻣﻦ ﺿﺮر‬‫ﻣﺎ زال ذو اﻟﺠﻬﻞ ﯾﺒﻐﯽ اﻟﻨﻘﺺ ﻣﻦ ﺣﺴﺪ ﻟﺬي اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ إذ ﻓﺎﺗﺘﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﻤﺮ‬‫ﻓﺎﺻﻔﺢ ﺑﻔﻀﻠﮏ ﻋﻨﻪ و اﺟﺘﻬﺪ ﻓﻠﻘﺪ ﺣﺒﺎك رﺑّﮏ ﻋﻠﻤﺎ ﺻﺎدق اﻟﺨﺒﺮ‬‫و اﻗﺘﻔﯽ أﺛﺮه ﺑﻌﺾ اﻵﺧﺬﯾﻦ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﯾﺎ ﻋﺎﻟﻤﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻗﺪ ﺟﺬا و ﻣﺎ ﺣﯿﺎ ﺑﺤﻔﻈﻪ ﺿﺮم اﻟﺠﺬي‬‫و ﺑﺎذﻻ ﻟﻠﺴﻌﯽ ﻓﯿﻪ ﺟﻬﺪه و راﮐﺒﺎ ﻷﺟﻠﻪ ﺷّﻂ اﻟّﺸﺬي‬‫ﻻ ﯾﻨﺜﻨﯽ ﻋﻦ ﺣّﺒﮑﻢ إﻟّﺎ ﻓﺘﯽ ﻣﻌﺎﻧﺪا أو ﺣﺎﺳﺪ ﻣﻦ ﻫﺬا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 109‬از ‪306‬‬‫إﻧّﯽ أﻗﻮل ﻟﻠﻌﺪاة‪ :‬إﻧّﻪ ﻟﻘﺪ ﺳﻤﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺪي ﻣﺴﺘﺤﻮذا‬‫ﻟﻌﻤﺮك ]‪[1‬‬‫ﻣﺎ ﺑﺪا ﻧﺴﺐ اﻟﻤﻌّﻠﯽ إﻟﯽ ﮐﺮم و ﻓﯽ اﻟّﺪﻧﯿﺎ ﮐﺮﯾﻢ‬‫و ﻟﮑﻦ اﻟﺒﻼد إذا اﻗﺸﻌّﺮت وﺿّﻮح ﻧﺒﺘﻬﺎ رﻋﯽ اﻟﻬﺸﯿﻢ‬‫و اﺳﺘﻘّﺮ ﻓﯽ ﺗﺪرﯾﺲ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺪار اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﮑﺎﻣﻠّﯿﮥ ﻋﻘﺐ ﻣﻮت اﻟﮑﻤﺎل و ﻟﮑﻦ ﺗﻌﺼﺐ ﻣﻊ أوﻻده ﻣﻦ ﯾﺤﺴﺐ أﻧّﻪ ﯾﺤﺴﻦ ﺻﻨﻌﺎ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ‬‫ﮐﻮاﺋﻦ اﺷـﯿﺮ إﻟﯿﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﻔﺮﺟـﮥ ﺛّﻢ رﻏﺐ اﻻﺑﻦ ﻋﻨﻬﺎ ﻟﻌﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ اﻟّﻨﻘﯿﺐ و ﮐـﺬا اﺳـﺘﻘّﺮ ﻓﯽ ﺗﺪرﯾﺲ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟـّﻀ ﺮ ﻏﺘﻤﺸـﯿﮥ ]‪ [1‬ﻫﺬان‬‫اﻟﺒﯿﺘﺎن ﻣﺤﻠﻬﻤﺎ آﺧﺮ اﻟﺘﺮﺟﻤﮥ‪ ،‬ﻓﻠﯿﺘﻨﺒﻪ )‪ .12‬ن(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪616 :‬‬‫ﻋﻘﺐ اﻷﻣﯿﻦ اﻻﻗﺼـﺮ أي و ﻧﺎب ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ ﻓﯽ ﺗـﺪرﯾﺲ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟّﻈﺎﻫﺮّﯾـﮥ اﻟﻘﺪﯾﻤﮥ ﺑﺘﻌﯿﯿﻨﻪ و ﺳﺆاﻟﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻓﯽ ﺗﺪرﯾﺲ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟﺒﺮﻗﻮﻗﯿﮥ‬‫ﻋﻘﺐ ﻣﻮت ﻟا ﺒﻬﺎء اﻟﻤﺸﻬﺪّي‪ ،‬و ﻗّﺮره اﻟﻤﻘّﺮ اﻟّﺰﯾﻨﯽ اﺑﻦ ﻣﺰﻫﺮ ﻓﯽ اﻹﻣﻼء ﺑﻤﺪرﺳﺘﻪ اﻟّﺘﯽ أﻧﺸﺄﻫﺎ ﻓﺎﺳﺘﻌﻔﯽ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻻﻟﺘﺰاﻣﻪ ﺗﺮﮐﻪ ﮐﻤﺎ ﻗّﺪﻣﻪ‬‫و ﮐـﺬا ﻗّﺮره اﻟﻤﻨﺎوّي ﻓﯽ ﺗـﺪرﯾﺲ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟﻔﺎﺿـﻠّﯿﮥ ﻟﻈّﻨﻪ أﻧّﻪ وﻇﯿﻔـﮥ ﻓﯿﻬﺎ ﮐﻤﺎ أﻧّﻪ ﺳﺄل ﺷـﯿﺨﻪ ﺑﻌﺪ ﻣﻮت ﺷـﯿﺨﻪ اﻟﺒﺮﻫﺎن اﺑﻦ ﺧﻀـﺮ ﻓﯽ‬‫ﺗﺪرﯾﺲ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟﻤﻨﮑﻮﺗﻤﺮّﯾﮥ‪ ،‬ﻓﺄﺟﺎﺑﻪ ﺑﺄﻧّﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﻌﻪ‪ ،‬إﻧّﻤﺎ ﮐﺎن ﻣﻌﻪ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ أﺧﺬه ﺗﻘّﯽ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﻘﻠﻘﺸـﻨﺪي‪ ،‬ﺑﻞ ﻋّﯿﻨﻪ اﻷﻣﯿﺮ ﯾﺸﺒﮏ‬‫اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟّﺪوادار ﺣﯿﻦ ﻏﯿﺒﺘﻪ ﺑﻤّﮑﮥ ﻟﻤﺸﯿﺨﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟﻤﻨﮑﻮﺗﻤﺮﯾﮥ ﻋﻘﺐ اﻟّﺘﻘّﯽ اﻟﻤﺬﮐﻮر‪ ،‬ﻓﻼ زال ﺑﻪ ﺻﻬﺮه ﺣّﺘﯽ أﺧﺬﻫﺎ ﻟﻨﻔﺴﻪ‪ .‬و ﮐﺬا ذﮐﺮ‬‫ﻓﯽ ﻏﯿﺒﺘﻪ اﻟّﺘﺎﻟﯿـﮥ ﻟﻬﺎ ﻟﻘﺮاءة اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺑﻤﺠﻠﺲ اﻟـّﺴ ﻠﻄﺎن ﺑﻌـﺪ إﻣﺎﻣﻪ‪ ،‬و ﻣﺎ ﮐﺎن ﯾﻔﻌﻞ ﻷن اﻟـّﺪوادار اﻟﻤﺸﺎر إﻟﯿﻪ ﺳﺄﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺒﯿﺖ ﻋﻨﺪ اﻟّﻄﺎﻫﺮ‬‫ﺧﺸـﻘﺪم ﻟﯿﻠﺘﯿﻦ ﻓﯽ اﻻﺳـﺒﻮع ﻟﯿﻘﺮأ ﻟﻪ ﻧﺨﺒـﺎ ﻣﻦ اﻟّﺘﺎرﯾـﺦ‪ ،‬ﮐﻤـﺎ ﮐـﺎن اﻟﻌﯿﻨّﯽ ﯾﻔﻌﻞ‪ ،‬ﻓﺒﺎﻟﻎ ﻓﯽ اﻟّﺘﻨّﺼﻞ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺗﻨّﺼﻞ ﻣﻨﻪ ﺣﯿﻦ اﻟﺘﻤﺎس اﻟـّﺪوادار‬‫ﯾﺸـﺒﮏ ﻣﻦ ﻣﻬﺪي ﻟﻪ ﻋﻨﺪ ﻧﻔﺴﻪ و ﻣﻦ ﻣﻄﻠﻖ اﻟّﺘﺮّد دﻟﺘﻤﺮﺑﻐﺎ اﻟﻤﺴـﺘﻘّﺮ ﺑﻌﺪ ﻓﯽ اﻟـّﺴ ﻠﻄﻨﮥ و ﻓﯽ اﻟﺤﻀﻮر ﻋﻨﺪ ﺑﺮدﺑﮏ و اﻟﺸـﻬﺎب اﺑﻦ اﻟﻌﯿﻨﯽ و‬‫ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪.‬‬‫ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻃﻠﺒﻪ اﻟﻄﺎﻫﺮ ﻧﻔﺴﻪ ﻓﯽ ﻣﺮض ﻣﻮﺗﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺮأ ﻋﻨﺪه اﻟّﺸﻔﺎ ﻓﯽ ﻟﯿﻠﮥ ﺑﻌﺾ ذﻟﮏ ﺑﺤﻀﺮﺗﻪ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻏﯿﺒﺘﻪ اﻟّﺘﯽ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﻟﻤﺸﯿﺨﮥ ﺳﻌﯿﺪ اﻟّﺴﻌﺪاء ﺑﻌﺪ‬‫اﻟﮑﻮراﻧﯽ‪ .‬و ﻋﺮض ﻋﻠﯿﮏ اﻷﺗﺎﺑﮏ ﺷـﻨﺎﻫﺎ ﻗﻀﺎء ﻣﺼـﺮ‪ ،‬ﻓﺎﻋﺘﺬر ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺴﺄﻟﻪ ﻓﯽ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﻦ ﯾﺮﺿﺎه ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻻ أﻧﺴﺐ ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﯿﻮﻃﯽ ﻗﺎﺿﯿﮑﻢ‪،‬‬‫إﻟﯽ ﻏﯿﺮ ﻫﺬا ﻣّﻤﺎ ﯾﺮﺟﻮ ﺑﻪ اﻟﺨﯿﺮ‪ ،‬ﻣﻊ أّن ﻣﺎﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﺠﻬﺎت ﻻ ﯾﺴﻤﻦ و ﻻ ﯾﻐﻨﯽ ﻣﻦ ﺟﻮع‪ ،‬و ﻟّﻠﻪ دّر ﺻﺎﺣﺐ »ﻻﻣّﯿﮥ اﻟﻌﺠﻢ« ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺗﻘّﺪﻣﺘﻨﯽ أﻧﺎس ﮐﺎن ﺷﻮﻃﻬﻢ وراء ﺧﻄﻮي إذا أﻣﺸﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻬﻞ‬‫ﻫﺬا ﺟﺰاء اﻣﺮء أﻗﺮاﻧﻪ درﺟﻮا ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ ﻓﺘﻤﻨﯽ ﻓﺴﺤﮥ اﻷﺟﻞ‬‫ﻓﺈن ﻋﻼﻧﯽ ﻣﻦ دوﻧﯽ ﻓﻼ ﻋﺠﺐ ﻟﯽ أﺳﻮة ﺑﺎﻧﺤﻄﺎط اﻟّﺸﻤﺲ ﻋﻦ زﺣﻞ‬‫ﻓﺎﺻﺒﺮ ﻟﻬﺎ ﻏﯿﺮ ﻣﺤﺘﺎل و ﻻ ﺿﺠﺮ ﻓﯽ ﺣﺎدث اﻟّﺪﻫﺮ ﻣﺎ ﯾﻐﻨﯽ ﻋﻦ اﻟﺤﯿﻞ‬‫أﻋﺪي ﻋﺪّوك أدﻧﯽ ﻣﻦ وﺛﻘﺖ ﺑﻪ ﻓﺤﺎذر اﻟّﻨﺎس و اﺻﺤﺒﻬﻢ ﻋﻠﯽ دﺧﻞ‬‫ﻓﺈﻧّﻤﺎ رﺟﻞ اﻟّﺪﻧﯿﺎ و واﺣﺪﻫﺎ ﻣﻦ ﻻ ﯾﻌّﻮل ﻓﯽ اﻟّﺪﻧﯿﺎ ﻋﻠﯽ رﺟﻞ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪617 :‬‬‫و ﺣﺴﻨﮏ ﻇّﻨﮏ ﺑﺎﻷّﯾﺎم ﻣﻌﺠﺰة ﻓﻈّﻦ ﺳﻮء و ﮐﻦ ﻣﻨﻬﺎ ﻋﻠﯽ وﺟﻞ‬‫و ﻗﺎل اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب اﻟﻤﺎﻟﮑّﯽ‪:‬‬‫ﻣﺘﯽ ﯾﺼﻞ اﻟﻌﻄﺎش إﻟﯽ ارﺗﻮاء إذا اﺳﺘﻘﺖ اﻟﺒﺤﺎر ﻣﻦ اﻟّﺮﮐﺎﯾﺎ‬‫و ﻣﻦ ﯾﺤﻤﯽ اﻷﺻﺎﻏﺮ ﻋﻦ ﻣﺮاد و ﻗﺪ ﺟﻠﺲ اﻷﮐﺎﺑﺮ ﻓﯽ اﻟّﺰواﯾﺎ‬‫ﻓﺈّن ﺗﺮّﻓﻊ اﻟﻮﺻﻐﺎء ﯾﻮﻣﺎ ﻋﻠﯽ اﻟّﺮﻓﻌﺎء ﻣﻦ إﺣﺪي اﻟﺒﻼﯾﺎ‬‫إذا اﺳﺘﻮت اﻷﺳﺎﻓﻞ و اﻷﻋﺎﻟﯽ ﻓﻘﺪ ﻃﺎﺑﺖ ﻣﻨﺎدﻣﮥ اﻟﻤﻨﺎﯾﺎ‬‫و ﻗﺪ ﻗﺎل أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺛﻌﻠﺐ اﻟﻨﺤﻮي ﻓﯿﻤﺎ روﯾﻨﺎ ﻋﻨﻪ‪ :‬دﺧﻠﺖ ﻋﻠﯽ أﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻓﺴﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 110‬از ‪306‬‬‫إذا ﻣﺎ ﺧﻠﻮت اﻟّﺪﻫﺮ ﯾﻮﻣﺎ ﻓﻼ ﺗﻘﻞ ﺧﻠﻮت‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻗﻞ ﻋﻠّﯽ رﻗﯿﺐ‬‫إذا ﻣﺎ ﻣﻀﯽ ﻟا ﻘﺮن اﻟّﺬي أﻧﺖ ﻓﯿﻬﻢ و ﺧّﻠﻔﺖ ﻓﯽ ﻗﺮن ﻓﺄﻧﺖ ﻏﺮﯾﺐ‬‫ﻓﻼ ﺗﮏ ﻣﻐﺮورا ﺗﻌّﻠﻞ ﺑﺎﻟﻤﻨﯽ ﻓﻌّﻠﮏ ﻣﺪﻋّﻮ ﻏﺪا ﻓﺘﺠﯿﺐ‬‫أ ﻟﻢ ﺗﺮ أّن اﻟّﺪﻫﺮ أﺳﺮع ذاﻫﺐ و أّن ﻏﺪا ﻟﻠّﻨﺎﻇﺮﯾﻦ ﻗﺮﯾﺐ‬‫و ﻣﺎ أﺣﺴﻦ ﻗﻮل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺰﮐﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟﻤﻨﺬري‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪:‬‬‫اﻋﻤﻞ ﻟﻨﻔﺴﮏ ﺻﺎﻟﺤﺎ ﻻ ﺗﺤﺘﻔﻞ ﺑﻈﻬﻮر ﻗﯿﻞ ﻓﯽ اﻷﻧﺎم و ﻗﺎل‬‫ﻓﺎﻟﺨﻠﻖ ﻻ ﯾﺮﺟﯽ اﺟﺘﻤﺎع ﻗﻠﻮﺑﻬﻢ ﻻ ﺑّﺪ ﻣﻦ ﻣﺜﻦ ﻋﻠﯿﮏ و ﻗﺎل‬‫ﻫـﺬا ﮐّﻠﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋـﺎرف ﺑﻨﻔﺴﻪ ﻣﻌﺘﺮف ﺑﺎﻟﺘﻘﺼـﯿﺮ ﻓﯽ ﯾﻮﻣﻪ و أﻣﺴﻪ‪ ،‬ﺧﺒﯿﺮ ﺑﻌﯿﻮﺑﻪ اﻟّﺘﯽ ﻻ ﯾّﻄﻠﻊ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻣﺴـﺘﻐﻔﺮ ﻣّﻤﺎ ﻟﻌّﻠﻪ ﯾﺒـﺪو ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬ﻟﮑّﻨﻪ أﮐﺜﺮ‬‫اﻟﻬـﺬﯾﺎن ﻃﻤﻌـﺎ ﻓﯽ ﺻـﻔﺢ اﻹﺧﻮان ﻣﻊ ﮐﻮﻧﻪ ﻓﯽ أﮐﺜﺮه ﻧﺎﻗﻼ و اﻋﺘﻘﺎد أﻧّﻪ ﻓﻀﻞ ﻣّﻤﻦ ﮐﺎن ﻟﻪ ﻗﺎﺋﻼ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺴﺄل أن ﯾﺠﻌﻠﻪ ﮐﻤﺎ ﯾﻈّﻨﻮن و أن‬‫ﯾﻐﻔﺮ ﻟﻪ ﻣﺎ ﻻ ﯾﻌﻠﻤﻮن‪ ،‬و ﻟّﻠﻪ دّر اﻟﻘﺎﺋﻞ‪:‬‬‫ﻟﺌﻦ ﮐﺎن ﻫﺬا اﻟّﺪﻣﻊ ﯾﺠﺮي ﺻﺒﺎﺑﮥ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮ ﻟﯿﻠﯽ ﻓﻬﻮد ﻣﻊ ﻣﻀّﯿﻊ‬‫و ﻗﻮل ﻏﯿﺮه‪:‬‬‫ﺳﻬﺮ اﻟﻌﯿﻮن ﻟﻐﯿﺮ وﺟﻬﮏ ﺑﺎﻃﻞ و ﺑﮑﺎؤﻫﻦ ﻟﻐﯿﺮ ﻓﻀﻠﮏ ﺿﺎﺋﻊ ‪ .‬و ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ ﻣﮑﯽ در »ذﯾﻞ ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﺑﻌﺪ ﻋﺒﺎرت ﻣﺬﮐﻮره ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻧﺘﻬﯽ ﮐﻼم اﻟﻤﺆﻟّﻒ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ .‬و ﯾﻘﻮل ﺑﻌﺪه ﺗﻠﻤﯿﺬه ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ اﻟﻤﮑّﯽ‪ :‬إّن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪618 :‬‬‫ﺷﯿﺨﻨـﺎ ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﺘﺮﺟﻤـﮥ ﺣﻘﯿﻖ ﻟﻤـﺎ ذﮐﺮه ﻟﻨﻔﺴﻪ ﻣﻦ اﻷوﺻـﺎف اﻟﺤﺴـﻨﮥ‪ ،‬و ﻟﻘـﺪ و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻈﯿﻢ ﻟﻢ أر ﻓﯽ اﻟﺤّﻔـ ﺎظ اﻟﻤﺘﺄّﺧﺮﯾﻦ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﯾﻌﻠﻢ‬‫ذﻟﮏ ﮐّﻞ ﻣﻦ اّﻃﻠﻊ ﻋﻠﯽ ﻣﺆﻟّﻔﺎﺗﻪ او ﺷﺎﻫﺪه و ﻫﻮ ﻋﺎرف ﺑﻔّﻨﻪ ﻣﻨﺼﻒ ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻤﻪ‪ ،‬و رﺣﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﺟّﺪي ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ‪:‬‬‫إﻧّﻪ اﻧﻔﺮد ﺑﻔّﻨﻪ و ﻃـﺎر اﺳـﻤﻪ ﻓﯽ اﻵﻓﺎق ﺑﻪ و ﮐﺜﺮت ﻣﺼـّﻨﻔﺎﺗﻪ ﻓﯿﻪ و ﻓﯽ ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻨﻬﺎ ﻃﺎر ﺷـﺮﻗﺎ و ﻏﺮﺑﺎ ﺷﺎﻣﺎ و ﯾﻤﻨﺎ‪ ،‬و ﻻ أﻋﻠﻢ اﻵن ﻣﻦ‬‫ﯾﻌﺮف ﻋﻠﻮم اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻣﺜﻠﻪ و ﻻـ أﮐﺜﺮ ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎ و ﻻ أﺣﺴﻦ‪ ،‬و ﻟـﺬﻟﮏ أﺧـﺬﻫﺎ ﻋﻨﻪ ﻋﻠﻤﺎء اﻵﻓﺎق ﻣﻦ اﻟﻤﺸﺎﯾـﺦ و اﻟﻄﻠﺒـﮥ و اﻟّﺮﻓﺎق‪ ،‬و ﻟﻪ اﻟﯿﺪ‬‫اﻟﻄﻮﻟﯽ اﻟﯽ ﻟا ﻤﻌﺮﻓﮥ ﺑﺎﻟﻌﻠﻞ و أﺳﻤﺎء اﻟّﺮﺟﺎل و أﺣﻮال اﻟّﺮواة و اﻟﺠﺮح و اﻟّﺘﻌﺪﯾﻞ‪ ،‬و إﻟﯿﻪ ﯾﺸﺎر ﻓﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻟﻬﺬا ﻗﺎل ﺑﻌﺾ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ :‬ﻟﻢ ﯾﺄت‬‫ﺑﻌـﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟـّﺬﻫﺒﯽ ﻣﺜﻠﻪ ﯾﺴـﻠﮏ ﻫـﺬه اﻟﻤﺴﺎﻟﮏ‪ .‬أﻗﻮل‪ :‬و ﻟﻘـﺪ ﻣﺎت ﻓّﻦ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﺑﻌﺪه و أﺳﻒ اﻟّﻨﺎس ﻋﻠﯽ ﻓﻘﺪه و ﻟﻢ ﯾﺨﻠّﻒ ﺑﻌﺪه‬‫ﻣﺜﻠﻪ‪.‬‬‫وﻓﺎة اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴﺨﺎوي‬‫و ﮐﺎﻧﺖ وﻓﺎﺗﻪ ﻓﯽ ﻣﺠﺎورﺗﻪ اﻷﺧﯿﺮة ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻔﮥ ﻓﯽ ﻋﺼـﺮ ﯾﻮم اﻷﺣﺪ ﺳﺎدس ﻋﺸـﺮي ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ اﺛﻨﯿﻦ و ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻋﻤﺮه إﺣﺪي و‬‫ﺳﺒﻌﻮن ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و ﺻـﻠّﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻌـﺪ ﺻـﻼة اﻟـّﺼ ﺒﺢ ﯾﻮم اﻹـﺛﻨﯿﻦ ﺛـﺎﻧﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ ﺑﺎﻟّﺮوﺿـﮥ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻔﮥ‪ ،‬و وﻗﻒ ﺑﻨﻌﺸﻪ ﺗﺠﺎه اﻟﺤﺠﺮة اﻟﻤﻨﯿﻔـﮥ و اﻟﻘﺒﺮ‬‫اﻟّﺸـ ﺮﯾﻒ‪ ،‬و دﻓﻦ ﻓﯽ اﻟﺒﻘﯿﻊ ﺧﻠﻒ ﻗﺒﺮ إﻣﺎم دار اﻟﻬﺠﺮة ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ أﻧﺲ ﺑﺎﻟﻘﺮب ﻣﻦ ﺳـّﯿﺪﻧﺎ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ ،‬و‬‫ﮐﺎﻧﺖ ﺟﻨﺎزﺗﻪ ﺣﺎﻓﻠﮥ و رؤﯾﺖ ﻟﻪ ﻣﻨﺎﻣﺎت‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﻣﺎ ﺣّﺪﺛﻨﯽ ﺑﻪ ﺗﻠﻤﯿﺬه اﻹﻣﺎم اﻟﺒﻠﯿﻎ اﻟّﺸﻬﺎب أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻌﻠﯿﻒ اﻟﻤﺪﻧّﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﯽ‬‫اﻟـّﺴ ّﯿﺪ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻒ اﻟّﻨﺎﺳﮏ اﻟّﺼﺎدق ﺟﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺎذل اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ اﻟﻤﺪﻧّﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬رأﯾﺖ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﺷﻤﺲ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟّﺴﺨﺎوي ﺑﻌﺪ ﻣﻮﺗﻪ‬‫ﻓﯽ اﻟﻤﻨـﺎم ﻋﻠﯽ ﻫﯿﺌـﮥ ﺣﺴـﻨﮥ ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﻣﺎ ﻓﻌﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﮏ؟ ﻗﺎل ﺣﺎﺳـﺒﻨﯽ‪ :‬و ﻏﻔﺮ ﻟﯽ و ﺣﺸـﺮﻧﯽ ﻣﻊ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ .‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻧﻔﻊ ﺑﻪ و أﻋﺎد‬‫ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻣﻦ ﺑﺮﮐﺘﻪ‪ ،‬و رﺛﺎه ﺟﻤﺎﻋﮥ ﺑﻌﺪه ﺑﻤﺮاﺛﯽ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺴـﺨﺎوي‪ ،‬ﺣﺎﻓﻈﻬﻢ اﻟﺤﺒﺮ اﻟﺒﺤﺮ ذو اﻷﺗﯽ اﻷﺗﺎوي‪ ،‬اﻟّﺬاﺧﺮ اﻟﻤﺤﺮز اﻟﻤﻮﻋﺐ اﻟﺤﺎوي‪ ،‬ﻟﻤﺂﺛﺮ ﻻ ﯾﺤﺠﺒﻪ اﻟّﺴﺎﺗﺮ اﻟﻤﻤﯿﻂ‬‫اﻟﻄﺎوي‪ ،‬ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﻮري ﻗﺒﺲ اﻹرﺷﺎد ﻟﻠﻤﺎﺋﻞ إﻟﯽ اﻟﺤّﻖ و اﻟّﺼﺎوي‪ ،‬اﻟﻘﺎدح زﻧﺎد اﻟّﺴﺪاد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 111‬از ‪306‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪619 :‬‬‫ﻟﻠّﺮاﻏﺐ إﻟﯽ اﻟـّﺼ ﺪق و اﻟّﻠـﺎوي‪ ،‬ﻓـﺄورده ﺑﺴـﯿﺎﻗﺎت ﻣﺒﻬﺮة اﻟﻤﻄـﺎوي و أﺳﺎﻧﯿـﺪ ﻣﻌﺠﺒـﮥ ﻫﯽ ﻧﺰﻫـﮥ اﻟّﺴـ ﺎﻣﻊ و اﻟّﺮاوي‪ ،‬و رﻣﯽ ﮐّﻞ ﻣﺘﻌّﺮض ﻟﻪ‬‫ﺑﺎﻟّﺸـ ﻬﺎب اﻟﻤﺘﻮّﻗﺪ اﻟﻬﺎوي‪ ،‬و وﺳﻢ ﮐّﻞ ﻣﺮﺗﺎب ﻓﯿﻪ ﺑﺎﻟﻤﯿﺴﻢ اﻟﻤﻠﺘﻬﺐ اﻟﮑﺎوي‪ ،‬و ﺻّﯿﺮ ﮐﻼم اﻟّﻄﺎﻋﻦ اﻟﻘﺎدح ﮐﺎﻟﻬﺸﯿﻢ اﻟّﺬاوي‪ ،‬و ﺟﻌﻞ ﻣﻘﺎل‬‫اﻟﺠﺎﺣـﺪ اﻟﻔﺎﺿﺢ ﮐﺎﻟـّﺼ ﺮﯾﻢ اﻟﺨﺎوي‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻨﮑﺮه ﺑﻌﺪ إﻟّﺎ اﻟّﺘﺎﺋﻪ اﻟّﺴﺎدر اﻟﺤﺎﺋﺮ اﻟﻐﺎوي‪ ،‬و ﻻ ﯾﺠﺤﺪه اﻵن إﻟّﺎ اﻟﻌﺎﻣﮥ اﻟّﻨﺎﮐﺮ اﻟﻤﻨﺎﮐﺮ اﻟﻤﻌﺎوي‪ ،‬و‬‫اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻮاﻗﯽ ﺑﻤّﻨﻪ ﻋﻦ اﻟﺼﺮﻋﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﻬﺎوي‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟّﺼﺎﺋﻦ ﺑﻠﻄﻔﻪ ﻋﻦ اﻟّﻀﻼل ﻓﯽ اﻟﻤﻐﺎوي‪.‬‬‫راوﯾﺎن ﻗﺮن دﻫﻢ‬‫‪ -137‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺎﺷﻔﯽ اﻟﻮاﻋﻆ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »رﺳﺎﻟﻪ ﻋﻠّﯿﻪ ﻓﯽ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟّﻨﺒﻮّﯾﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬در ﻓﻀﯿﻠﺖ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﮐﺮام ﮐﻪ أﺋّﻤﻪ دﯾﻦ و ﻣﻘﺘﺪاﯾﺎن ﻋﻠﻢ و ﯾﻘﯿﻦاﻧﺪ‪.‬‬‫ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﻌﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬـﺪي و اﻟّﻨﻮر‪ ،‬ﻓﺨﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أذّﮐﺮﮐﻢ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﻣﯽﮔﺬارم در ﻣﯿﺎن ﺷﻤﺎ دو ﭼﯿﺰ ﺑﺰرك‪ ،‬ﯾﮑﯽ از آن ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻪ دروﺳﺖ راه راﺳﺖ ﻣﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن را و ازوﺳﺖ روﺷﻨﯽ دل ﻋﺎرﻓﺎن‬‫را‪ ،‬ﭘﺲ ﻓﺮا ﮔﯿﺮﯾﺪ آن را و ﭼﻨﮓ در آن زﻧﯿﺪ و ﺑﺪان ﻣﺘﻤّﺴﮏ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺘﯿﻦ اﺳﺖ‪َ ،‬و اْﻋَﺘِﺼُﻤﻮا ﺑ َِﺤﺒِْﻞ اﻟﱠﻠِﻪ َﺟِﻤﯿﻌًﺎ‬‫‪ ،‬ﻫﺮ ﮐﻪ ﭼﻨﮓ در آن زﻧﺪ ﺑﻤﺮاد ﺑﺮﺳﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻟﻌّﻠﮑﻢ ﺗﻔﻠﺤﻮن‪ .‬ﻧﻈﻢ‪:‬‬‫از ﭼﺎه ﺗﻨﮏ اﯾﻦ ﺟﻬﺎن در ﺣﺒﻞ ﻗﺮآن ﭼﻨﮓ زن واﻧﮑﻪ ﻣﺮاﮐﺰ ﺑﻬﺮ ﺗﺴﺖ اﯾﻦ ﺣﺒﻞ در ﭼﺎه آﻣﺪه‬‫دوم اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻦ‪ ،‬ﺑﯿﺎد ﻣﯽدﻫﻢ ﺷـﻤﺎ را ﺣﻀﺮت ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﮔﻮاه ﻣﯽﮔﯿﺮم در ﻧﯿﮑﻮ داﺷﺖ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻦ‪ .‬و در ﺗﮑﺮار اﯾﻦ ﺳﺨﻦ ﺳﻪ‬‫ﺑـﺎر دﻟﯿﻠﯽ واﺿـﺢ ﻗـﺎﺋﻢ ﻣﯽﺷﻮد در ﺗﻌﻈﯿﻢ اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ و ﻣﺤّﺒﺖ و ﻣﺘـﺎﺑﻌﺖ اﯾﺸـﺎن‪ .‬و اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﻌﻢ ﻋﻠﯽ و ﻓﺎﻃﻤﻪ و ﺣﺴﻦ و‬‫ﺣﺴـﯿﻦاﻧﺪ‪ ،‬رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻬﻢ أﺟﻤﻌﯿﻦ‪ ،‬ﺑـﺪﻟﯿﻞ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﻪ در ﺻـﺤﯿﺤﯿﻦ واردﺳﺖ ﮐﻪ آﻧﮕﺎه ﮐﻪ اﯾﻦ آﯾﻪ ﻓﺮود آﻣﺪ ﮐﻪ‪َ :‬ﻧْﺪُع‬‫َأﺑ ْﻨﺎَءﻧﺎ َو َأﺑ ْﻨﺎَءُﮐْﻢ َو ﻧِﺴﺎَءﻧﺎ َو ﻧِﺴﺎَءُﮐْﻢ َو َأﻧ ُْﻔَﺴﻨﺎ َو َأﻧ ُْﻔَﺴُﮑْﻢ‬‫؛ ﺣﻀﺮت رﺳﺎﻟﺖ ﭘﻨﺎه ﺻﻠﻌﻢ ﻋﻠﯽ و ﻓﺎﻃﻤﻪ و ﺣﺴﻦ و ﺣﺴﯿﻦ را ﺑﺨﻮاﻧﺪ و ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫اﻟّﻠﻬﻢ ﻫﺆﻻء أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‬‫[ ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬
‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪620 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﮐﺎﺷﻔﯽ در »ﻣﻮاﻫﺐ ﻋﻠﯿﻪ« ﮐﻪ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺣﺴﯿﻨﯽ« ﺳﺖ ﺑﺘﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ »َﺳَﻨْﻔُﺮُغ ﻟَُﮑْﻢ َأﱡﯾَﻪ اﻟﱠﺜَﻘﻼِن«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﺮب آﻧﭽﻪ ﺑﺰرك ﻗﺪر و ﻗﯿﻤﺘﯽ ﺑﻮد آن را »ﺛﻘﻞ« ﮔﻮﯾﻨﺪ‪.‬‬‫إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‬‫[ ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬
‫و ﻣﻼ ﺣﺴـﯿﻦ ﮐﺎﺷـﻔﯽ از أﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎي ﻧﺤﺎرﯾﺮ و أﻋﺎﻇﻢ ﻧﺒﻬﺎي ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﺳـّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﻔﺴﯿﺮش ﻧﺰد اﯾﻦ ﺣﻀﺮات از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻔﺎﺳﯿﺮ ﻣﺸﻬﻮره‬‫ﻣﻌﺘﻤﺪه و أﺳﻔﺎر ﻣﻌﺘﺒﺮه ﻣﺴﺘﻨﺪه ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺑﺎﯾﺰﯾﺪ ﺳﻬﺎرﻧﭙﻮري در ﺻﺪر ﮐﺘﺎب »ﻣﺮاﻓﺾ« ﮔﻔﺘﻪ‪» :‬و ﻫﻨﮕﺎم ﺗﺴﻮﯾﺪ‪ ،‬ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﯿﻀﺎوي و »ﻣﻌﺎﻟﻢ« و »ﻣﺪارك«‬‫و »ﮐّﺸﺎف« و »ﺟﺎﻣﻊ اﻟﺒﯿﺎن« اﺛﺒﺎت اﻋﺘﺒﺎر ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻣﻼ ﺣﺴﯿﻦ ﮐﺎﺷﻔﯽ و »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻧﻈﺎم ﻧﯿﺸﺎﭘﻮري« و ﺣﺴﯿﻨﯽ و زاﻫﺪي و »ﻣﺸﮑﺎة« و ﺷﺮح ﻣﻼ‬‫ﻋﻠﯽ ﻗﺎري و ﺷـﺮﺣﯿﻦ ﺷـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي و »ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري« و »ﺗﯿﺴﯿﺮ اﻟﻘﺎري« و »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« و »ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ« و »ﺑﺴﺘﺎن« أﺑﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 112‬از ‪306‬‬‫اﻟﻠّﯿﺚ و »ﺷﻤﺎﺋﻞ ﺗﺮﻣﺬي« و »ﺳﻔﺮ اﻟّﺴﻌﺎدة« و و ﺷﺮح آن و »ﺳﻨﻦ اﻟﻬﺪي« و »ﺷﻔﺎء« ﻗﺎﺿﯽ ﻋﯿﺎض و »ﺷﺮح ﻣﻮاﻗﻒ« و »ﺷﺮح ﻃﻮاﻟﻊ اﻷﻧﻮار«‬‫و »ﺷـﺮح ﺗﺠﺮﯾـﺪ« و »ﺷـﺮح ﻋﻘﺎﺋـﺪ« و »ﺗﮑﻤﯿﻞ اﻻﯾﻤﺎن« و رﺳﺎﻟﻪ ﻗﻄﺐ رﺑﺎﻧﯽ ﺣﻀـﺮت ﺷـﯿﺦ أﺣﻤـﺪ ﺳـﺮﻫﻨﺪي ﻗّﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺮه و »ﻧﻮاﻗﺺ‬‫اﻟّﺮواﻓﺾ ﻣﺮزا ﻣﺨـﺪوم و »ﻣﺮّﻗـﻖ اﻟﻘﻠـﻮب« و ﺗﺤﻘﯿـﻖ و ﺣﺴـﺎﻣﯽ و ﻓﺘـﺎواي ﻋـﺎﻟﻤﮕﯿﺮي و »ﺑﺮﻫـﺎن ﺷـﺮح ﻣﻮاﻫﺐ رﺣﻤـﺎن )اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ .‬ظ »و‬‫»ﻫﺪاﯾﻪ« و »ﮐﻔﺎﯾﻪ« ﺷـﻌﺒﯽ و »ﻣﻌﺪن اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ ﺷـﺮح ﮐﻨﺰ اﻟﺪﻗﺎﺋﻖ« و »ﺟﺬب اﻟﻘﻠﻮب إﻟﯽ دﯾﺎر اﻟﻤﺤﺒﻮب« و »ﻣﺪارج اﻟﻨﺒّﻮة« و »ﻣﻌﺎرج اﻟﻨﺒّﻮة«‬‫و »روﺿﮥ اﻷﺣﺒﺎب« و »ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺴﺘﻘﺼﯽ« و »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴﯿﺮ« و رﺳﺎﻟﻪ »ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺧﻠﻔﺎء« و »ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻣﺮﺗﻀﻮي« و »ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان« و »ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﻄﺐ‬‫ﺷﺎﻫﯽ« و »أﺻﻮل ﮐﻠﯿﻨﯽ« و ﺑﻌﻀـﯽ رﺳﺎﺋﻞ دﯾﮕﺮ رﻓﻀﻪ‪ ،‬ﻣﻄﻤﻊ )ﻣﻄﻤﺢ‪ .‬ظ( ﻧﻈﺮ ﺗﻔﺤﺺ داﺷـﺘﻪ أﺣﺎدﯾﺚ و أﺧﺒﺎر و أﻗﻮال ﻋﻠﻤﺎء أﺧﯿﺎر و‬‫ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﺬاﻫﺐ و اﺧﺘﻼف و أﺣﻮال ﺑﺰرﮔﺎن و ﻗﺼﺺ أﺳﻼف ﮐﻪ درﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﻣﻨﻘﻮل ﺷﺪه ﻫﻤﻪ را از ﮐﺘﺐ ﻣﺬﮐﻮره ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻧا ﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﺑﻌﺪ ازﯾﻦ ﺳﻬﺎرﻧﭙﻮري در »ﻣﺮاﻓﺾ« از »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺣﺴﯿﻨﯽ« ﺟﺎﺑﺠﺎ ﻧﻘﻞ آورده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪621 :‬‬‫و ﻣﮑّﺮر ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺑﺎﻋﺘﺒﺎر آن ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻣﻦ ﺷﺎء ﻓﻠﯿﺮﺟﻊ إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫و ﺷـﯿﺦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﺼﺎﻟﺤﯽ ﮐﻪ ﻣﻌﺮوﻓﺴﺖ ﺑﻪ ﻣﻼﺟﯿﻮن و ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻠﯿﻠﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻤﯿﻠﻪ او‬‫از »ﺳـﺒﺤﮥ اﻟﻤﺮﺟﺎن« ﻏﻼم ﻋﻠﯽ آزاد ﺑﻠﮕﺮاﻣﯽ ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ‪ ،‬در »ﺗﻔﺴـﯿﺮ آﯾﺎت أﺣﮑﺎم« ﮐﻪ ﻣﺸـﻬﻮرﺳﺖ ﺑﺘﻔﺴـﯿﺮ أﺣﻤـﺪي ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺪ ﮐﻨﺖ‬‫ﻗـﺪﯾﻤﺎ أﺳـﻤﻊ ﻣﻦ أﻓﻮاه اﻟّﺮﺟـﺎل اﻟﮑﺮام أّن اﻹﻣـﺎم اﻟﻐّﺰاﻟﯽ اﻟّـﺬي ﻫﻮ ﻣﻦ أﺟﻠّـﮥ ﻋﻠﻤـﺎء اﻹﺳـﻼم ﻗـﺪ ﺟﻤﻊ آﯾﺎت اﻷﺣﮑﺎم ﺑﺤﺴﺐ اﻟّﻄﺎﻗـﮥ و‬‫اﻹﻣﮑـﺎن ﺣّﺘﯽ ﺑﻠﻐﺖ ﺧﻤﺴـﻤﺎﺋﮥ ﺑﻼـ زﯾـﺎدة و ﻻـ ﻧﻘﺼﺎن و ﮐﻨﺖ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﺑﺮﻫـﮥ ﻣﻦ اﻟّﺰﻣﺎن و ﻣـّﺪة ﻣﻦ اﻷﮐﻮان‪ ،‬ﺣّﺘﯽ وﻗﻔﺖ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺐ‬‫اﻷﺻﻮل ﻟﻠﻌﻠﻤﺎء اﻟﻔﺤﻮل ذﮐﺮوا ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻠﮏ اﻟﻘـّﺼ ﮥ اﻟﺒﺪﯾﻌـﮥ و أوردوا ﻫﻨﺎك ﻫﺎﺗﺎ اﻟﺤﮑﺎﯾـﮥ اﻟﻌﺠﯿﺒﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ زدت اﯾﻤﺎﻧﺎ و ﮐﻤﻠﺖ إﯾﻘﺎﻧﺎ ﻃﻔﻘﺖ‬‫أﺗﻔّﺤﺺ ﺗﻠـﮏ اﻵﯾﺎت أﺗﺠّﺴﺴـﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﻘـﺪة )اﻟﻌﻘـﺪات‪ .‬ظ( و اﻟﻘﯿﺎﻣﺎت‪ ،‬ﻓﻠﻢ أﺟـﺪ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻇﻔﺮا و ﻟﻢ أﻗﻒ ﻣﻨﻬﺎ أﺛﺮا )ﻋﻠﯽ أﺛﺮ ظ( ﻓﺎﻣﺮت‬‫ﺑﻠﺴـﺎن اﻹﻟﻬـﺎم ﻻـ ﮐـﻮﻫﻢ ﻣﻦ اﻷوﻫـﺎم أن اﺳـﺘﻨﺒﻄﻬﺎ ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ و ﺗﻮﻓﯿﻘﻪ و اﺳـﺘﺨﺮﺟﻬﺎ ﺑﻬﺪاﯾـﮥ ﻃﺮﯾﻘﻪ‪ .‬ﻓﺄﺧـﺬت أﺟﻤﻊ اﻵﯾـﺎت اﻟّـﺘﯽ‬‫اﺳـﺘﻨﺒﻄﺖ ﻋﻨﻬﺎ اﻷﺣﮑﺎم اﻟﻔﻘﻬـّﯿ ﮥ و اﻟﻘﻮاﻋـﺪ اﻷﺻﻮﻟـّﯿ ﮥ و اﻟﻤّﺴﺎﺋﻞ اﻟﮑﻼﻣـّﯿ ﮥ ﺑﺎﻟّﺘﺮﺗﯿﺐ اﻟﻘﺮآﻧﯿـﮥ )اﻟﻘﺮآﻧﯽ‪ .‬ظ( ﺛﻢ ﻓّﺴـ ﺮﺗﻬﺎ ﺑﺄﺣﺴﻦ وﺟﻪ ﻣﻦ‬‫اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬و ﺷـﺮﺣﺘﻬﺎ ﺑﺄﮐﻤﻞ ﺟﻬـﮥ ﻣﻦ اﻟّﺘﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬آﺧـﺬا ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﺘﺪاوﻟـﮥ ﻟﻔﺤﻮل اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬و اﻟّﺰﺑﺮ اﻟﻤﺘﻌﺎورة ﺑﯿﻦ اﻷﺋّﻤﮥ و اﻟـّﺼ ﻠﺤﺎء‪ ،‬و ﻣﺎ‬‫ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻓّﻦ و ﺷﻌﺐ ﺑﻞ ﻣﻦ ﻓﻨﻮن ﻣﺨﺘﻠﻔﮥ و ﺷﻌﺐ ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﺘﺐ اﻟّﺘﻔﺎﺳﯿﺮ‪» :‬أﻧﻮار اﻟّﺘﻨﺰﯾﻞ« و »ﻣﺪارك اﻟّﺘﺄوﯾﻞ« و ﮐﺬا اﻟﮑﺘﺎب اﻟﺠﻠﯿﻞ‬‫اﻟّﺸـ ﺄن ﺑﺎﻫﺮ )اﻟﺒﺎﻫﺮ‪ .‬ظ( اﻟﺒﺮﻫﺎن اﻟﻤﻮﺳﻮم »ﺑﺎﻹﺗﻘﺎن ﻓﯽ ﻋﻠﻮم اﻟﻘﺮآن« و ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻟّﺮﺋﯿﺲ اﻟﻮﻟّﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﻈﻬﯿﺮ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻌﮥ اﻟﻐﻮري‪ ،‬و‬‫ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﺸﯿﺦ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﻌﻠﯽ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻮاﻋﻆ اﻟﮑﺎﺷﻔﯽ‪ ،‬و ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺸﯿﺦ اﻷﺟّﻞ اﻟّﺰاﻫﺪ اﻟﻔّﻬﺎﻣﮥ و ﮐﺬا اﻟّﺜﻘﮥ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺠﺎر اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻼﻣﮥ‪ ،‬اﻟﺦ ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﻣّﻠﺎ ﺟﯿﻮن أّوﻻ ذﮐﺮ ﮐﺮده ﮐﻪ آﯾﺎت ﻣﺬﮐﻮره اﯾﻦ ﺗﻔﺴـﯿﺮ را ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﮐﺮده ﺑﺄﺣﺴﻦ وﺟﻪ از ﺗﻔﺴﯿﺮ و ﺷﺮح ﻧﻤﻮده‬‫ﺑﺎﮐﻤﻞ ﺟﻬﺖ از ﺗﺤﺮﯾﺮ و أﺧﺬ ﻧﻤﻮده آن را از ﮐﺘﺐ ﻣﺘﺪاوﻟﻪ ﺑﺮاي ﻓﺤﻮل ﻋﻠﻤﺎ و زﺑﺮ ﻣﺘﻌﺎوره در ﻣﯿﺎن أﺋﻤﻪ و ﺻـﻠﺤﺎ و از ﺟﻤﻠﻪ آن ﺗﻔﺴﯿﺮ‬‫ﺣﺴﯿﻦ واﻋﻆ ﮐﺎﺷﻔﯽ را ﺷﻤﺮده و ﺧﻮد او را ﺑﺸﯿﺦ ﮐﺒﯿﺮ ﻋﻠﯽ وﺻﻒ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪622 :‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺗﺮاب ﻋﻠﯽ در آﺧﺮ ﮐﺘﺎب »اﻟّﺘﺪﻗﯿﻘﺎت اﻟّﺮاﺳـﺨﺎت ﻓﯽ ﺷـﺮح اﻟﺘﺤﻘﯿﻘﺎت اﻟﺸﺎﻣﺨﺎت‪ -‬اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺴﺒﯿﻞ اﻟﻨﺠﺎح اﻟﯽ ﺗﺤﺼﯿﻞ اﻟﻔﻼح«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺨﻔﯽ ﻣﺒﺎد ﮐﻪ رواﯾﺎت اﯾﻦ ﺷـﺮح از ﺻـﺤﻒ ﻣﻮﺛﻮﻗﻪ و زﺑﺮ أﻧﯿﻘﻪ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ« و »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﺪارك« و ﺣﺴﯿﻨﯽ و ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري و‬‫»ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟّﺘﻨﺰﯾﻞ« ﺗﺼـﻨﯿﻒ إﻣﺎم ﺑﻐﻮي و »ﺗﻔﺴﯿﺮ أﺣﻤﺪي« و »ﻣﻮﺿﺢ اﻟﻘﺮآن« و »ﻓﺘﺢ اﻟّﺮﺣﻤﻦ« و »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺑﯿﻀﺎوي« و »ﻣﺸﮑﺎة اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ« إﻟﯽ‬‫أن ﻗﺎل ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﮐﺘﺐ آﺧﺮ‪ :‬اﺳﺘﺨﺮاج ﻧﻤﻮده ﺑﻘﻠﻢ ﺣﻮاﻟﻪ ﻧﻤﻮدﯾﻢ اﻧﺘﻬﯽ ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺣﺴﯿﻨﯽ« از ﺻﺤﻒ ﻣﻮﺛﻮﻗﻪ و زﺑﺮ أﻧﯿﻘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺬﮐﻮر از آن رواﯾﺎت ﺷﺮح ﺧﻮد أﺧﺬ ﻧﻤﻮده‬‫و اﻋﺘﻤﺎد ﺑﺮ آن ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫و ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴـﻄﻨﻄﯿﻨﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺣﺴـﯿﻦ اﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺎﺷـﻔﯽ اﻟﻮاﻋﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺣﺪود ﺳﻨﮥ ‪900‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 113‬از ‪306‬‬‫ﺗﺴـﻌﻤﺎﺋﮥ‪ .‬و ﻫﻮ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻓﺎرﺳـّﯽ ﻣﺘﺪاول ﻓﯽ ﻣﺠﻠّﺪ ﺳّﻤﺎه ﺑﺎﻟﻤﻮاﻫﺐ اﻟﻌﻠّﯿﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ذﮐﺮه وﻟﺪه ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﮐﺘﺒﻪ‪ .‬و ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﺑﺎﻟﺘﺮﮐّﯿﮥ ﻷﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺒﺪﻟﯿﺴﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ 982‬اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ‪ .‬و ﻟﻪ »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ« ﻟﻠّﺰﻫﺮاوﯾﻦ‪ ،‬ﯾﺄﺗﯽ ﻓﯽ اﻟﺠﯿﻢ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﮐﺸـﻒ اﻟﻈﻨـﻮن« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﺰﻫﺮاوﯾﻦ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ اﻟﺒﻘﺮة و آل ﻋﻤﺮان‪ .‬و ﺻـّﻨﻒ ﻓﯿﻪ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻮاﻋـﻆ ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳـّﯿﮥ و ﺳـﻤﺎه »ﺟﻮاﻫﺮ‬‫اﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ«[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺟﻮاﻫﺮ اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ ﻟﺘﺤﻔﮥ اﻷﻣﯿﺮ‪ .‬ﻓﺎرﺳـّﯽ ﻟﻤﻮﻻﻧﺎ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺎﺷﻔﯽ اﻟﻮاﻋﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳّﺖ ‪ 906‬و‬‫ﺗﺴـﻌﻤﺎﺋﮥ‪ .‬أﻟّﻔﻪ ﻷﻣﯿﺮ ﻋﻠﯽ ﺷـﯿﺮ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟّﺰﻫﺮاوﯾﻦ ﻓﯽ ﻣﺠّﻠﺪ ﺿﺨﻢ‪ ،‬أورد ﻓﯽ أّوﻟﻪ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻤﺘﻌّﻠﻘﮥ ﺑﺎﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ‪ ،‬و ﻫﯽ اﺛﻨﺎن و ﻋﺸﺮون ﻓّﻨﺎ‬‫ﻓﯽ أرﺑﻌﮥ ﻓﺼﻮل‪ ،‬و ذﮐﺮ اﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ و اﻟّﺘﺄوﯾﻞ و ﻧﺤﻮ ذﻟﮏ ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﺎﻟﻢ در »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« ﮐﻪ ﺟﻼﻟﺖ ﻣﺮﺗﺒﺖ آن از ﮐﻼم ﻣﺨﺎﻃﺐ وﺣﯿﺪ و ﺗﻠﻤﯿﺬ رﺷﯿﺪش واﺿﺢ و آﺷﮑﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﺟﺎﺑﺠﺎ‬‫از »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺣﺴـﯿﻨﯽ« ﻧﻘﻠﻬﺎ آورده ﻃﺮﯾﻖ اﮐﺜﺎر و ﺗﻮﻓﯿﺮ ﻣﻨﻘﻮﻻت از آن ﺳﭙﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ آﯾﻪ »َأ ﻟَْﻢ َﺗَﺮ ِإﻟَﯽ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ ﺑَـﱠﺪﻟ ُﻮا ﻧِْﻌَﻤَﺖ اﻟﱠﻠِﻪ‬‫ُﮐْﻔﺮًا َو َأَﺣﱡﻠﻮا َﻗْﻮَﻣُﻬْﻢ داَر اﻟ َْﺒﻮاِر َﺟَﻬﱠﻨَﻢ َﯾْﺼَﻠْﻮَﻧﻬﺎ َو ﺑ ِﺌَْﺲ اﻟ َْﻘﺮاُر« ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪623 :‬‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬در »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺣﺴﯿﻨﯽ« ﻣﯽآرد از ﻣﺮﺗﻀﯽ ﮐّﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ و ﻓﺎروق رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ ﻣﻨﻘﻮﻟﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺮاد ازﯾﻦ ﻗﻮم ده ﻗﺒﯿﻠﻪاﻧﺪ ﮐﻪ‬‫ﻓﺎﺟﺮﺗﺮﯾﻦ ﻗﺒﺎﺋﻞ ﻗﺮﯾﺶ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻨﯽ ﻣﻐﯿﺮه و ﺑﻨﯽ اﻣّﯿﻪ ﮐﻪ ﻧﻌﻤﺖ ﺣﻖ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﺮدﻧﺪ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪] :‬و در »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺣﺴﯿﻨﯽ« آورده‪:‬‬‫ﺛﻌﻠﺒﯽ از اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻋﻠﯽ ﮐّﺮم اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ وﺟﻬﻪ ﻓﺘﻨﻬﺎ را ﻣﯽﺷﻨﺎﺧﺖ از »ﺣﻢ‪ -‬ﻋﺴﻖ«‬‫[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺷـﺎﻫﯽ« ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪] :‬در »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺣﺴـﯿﻨﯽ« ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ :‬از ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻧﻘﻞ‬‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ :‬ﮐﺎﻓﺮان را دو ﺗﻤﻨﺎي ﻋﺠﺒﺴﺖ‪ :‬ﯾﮑﯽ در دﻧﯿﺎ ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﻧﻌﯿﻢ ﺑﻬﺸﺖ ﻣﺮا ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و ﯾﮑﯽ در ﻋﻘﺒﯽ ﮐﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫ﻟَﯿَْﺘﻨِﯽ ُﮐﻨُْﺖ ﺗُﺮاﺑًﺎ‬‫‪ ،‬و ﻫﯿﭽﮑﺪام ازﯾﻦ دو ﻣﺘﻤّﻨﯽ وﺟﻮد ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﮔﺮﻓﺖ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« در ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ »َو ﻣﺎ َأﺻﺎﺑَُﮑْﻢ ﻣِْﻦ ُﻣِﺼﯿَﺒٍﮥ َﻓﺒِﻤﺎ َﮐَﺴَﺒْﺖ َأﯾِْﺪﯾُﮑْﻢ َو َﯾْﻌُﻔﻮا َﻋْﻦ َﮐﺜِﯿٍﺮ«‬‫ﻣﺴـﻄﻮرﺳﺖ‪] :‬و در »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺣﺴـﯿﻨﯽ« آورده ﮐﻪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﻋﻠﯽ ﮐّﺮم اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ وﺟﻬﻪ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ اﻣﯿـﺪوارﺗﺮﯾﻦ آﯾﺘﯽ ﮐﻪ ﺧـﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺮ‬‫ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻓﺮﺳـﺘﺎد آن اﯾﻦ ﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺧﺒﺮ داد ﮐﻪ ﺑﺴـﺒﺐ ﺑﻌﻀـﯽ ﮔﻨﺎه ﻣﺼﯿﺒﺖ ﻣﯽرﺳﺎﻧﻢ و از ﺑﺴﯿﺎري ﻋﻔﻮ‬‫ﻣﯽﮐﻨﻢ و وي از آن ﮐﺮﯾﻢﺗﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﻨﺎﻫﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﺑﺎر ﻋﻔﻮ ﮐﺮد دﯾﮕﺮ ﺑﺎر ﻋﻘﻮﺑﺖ ﮐﻨﺪ ﺑﺮ آن در ﻋﻘﺒﯽ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻋﻼـوه ﺑﺮﯾﻦ ﺧﻮد ﺷـﺎه ﺻﺎﺣﺐ در ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »ﺗﺤﻔﻪ«‪» ،‬ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺣﺴـﯿﻨﯽ« را در ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘﺐ ﻣـﺬﻫﺐ ﺧﻮد ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده و رواﯾﺖ آن را‬‫ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺴـﻠﯿﻢ و ﺗﺄوﯾﻞ ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺟﻮاب ﻃﻌﻦ ﯾﺎزدﻫﻢ از ﻣﻄﺎﻋﻦ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺗﻔﺼﯿﻞ اﯾﻦ ﻣﻘّﺪﻣﻪ آﻧﮑﻪ رواﯾﺎت اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ‬‫در اﯾﻦ ﻗّﺼﻪ ﻣﺨﺘﻠﻒاﻧـﺪ‪ ،‬أﮐﺜﺮ رواﯾﺎت ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻀـﻤﻮن آﻣﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ )رض( را ﺑﺮاي اﻣﺎرت ﺣّﺞ ﻣﻨﺼﻮب ﮐﺮده رواﻧﻪ ﮐﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‬‫ﻧﻪ ﺑﺮاي رﺳﺎﻧﯿﺪن ﺑﺮاﺋﺖ‪ ،‬و ﺣﻀﺮت أﻣﯿﺮ را ﺑﻌﺪ از رواﻧﻪ ﺷﺪن أﺑﻮ ﺑﮑﺮ )رض( ﭼﻮن ﺳﻮره ﺑﺮاﺋﺖ ﻧﺎزل ﺷﺪ و ﻧﻘﺾ ﻋﻬﺪ ﻣﺸﺮﮐﺎن در آن‬‫ﺳﻮره ﻓﺮود آﻣﺪ از ﻋﻘﺐ ﻓﺮﺳﺘﺎدﻧﺪ ﺗﺎ ﺗﺒﻠﯿﻎ اﯾﻦ أﺣﮑﺎم ﺗﺎزه ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ در اﯾﻦ ﺻﻮرت ﻋﺰل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ )رض( أﺻﻼ واﻗﻊ ﻧﺸﺪ ﺑﻠﮑﻪ اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﮐﺲ ﺑﺮاي دو أﻣﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪624 :‬‬‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻨﺼﻮب ﺷﺪﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ درﯾﻦ رواﯾﺎت ﺧﻮد ﺟﺎي ﺗﻤّﺴﮏ ﺷـﯿﻌﻪ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﻣـﺪار آن ﺑﺮ ﻋﺰل أﺑﻮ ﺑﮑﺮﺳﺖ و ﭼﻮن ﻧﺼﺐ ﻧﺒﻮد ﻋﺰل‬‫ﭼﺮا واﻗﻊ ﺷﻮد‪ .‬و در »ﺑﯿﻀﺎوي« و »ﻣﺪارك« و »زاﻫﺪي« و »ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻧﻈﺎم ﻧﯿﺸﺎﭘﻮري« و »ﺟﺬب اﻟﻘﻠﻮب« و »ﺷﺮوح ﻣﺸﮑﺎة« ﻫﻤﯿﻦ رواﯾﺖ را‬‫اﺧﺘﯿـﺎر ﻧﻤﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺖ أرﺟـﺢ ﻧﺰد أﻫـﻞ ﺣـﺪﯾﺚ‪ .‬و از »ﻣﻌـﺎﻟﻢ« و »ﺣﺴـﯿﻨﯽ« و »ﻣﻌﺎرج« و »روﺿـﮥ اﻷﺣﺒﺎب« و »ﺣﺒﯿﺐ اﻟّﺴـ ﯿﺮ« و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 114‬از ‪306‬‬‫»ﻣﺪارج« ﭼﻨﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ أّول آن ﺣﻀـﺮت أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺻﺪﯾﻖ را ﺑﻘﺮاءت اﯾﻦ ﺳﻮره أﻣﺮ ﻧﻤﻮده ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﻌﺪ از آن ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀـﯽ را در‬‫اﯾـﻦ ﮐـﺎر ﻧـﺎﻣﺰد ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ ‪ ..‬و اﯾـﻦ دو اﺣﺘﻤـﺎل دارد‪ :‬ﯾﮑﯽ آﻧﮑـﻪ أﺑـﻮ ﺑﮑﺮ ﺻـﺪﯾﻖ )رض( را ازﯾﻦ ﺧـﺪﻣﺖ ﻋﺰل ﮐﺮده ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀـﯽ را‬‫ﻣﻨﺼﻮب ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﺑﺠﺎي او‪.‬‬‫دّوم آﻧﮑﻪ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀﯽ را ﺷﺮﯾﮏ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﮐﺮدﻧﺪ ﺗﺎ اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﺑﺎﯾﻦ ﺧﺪﻣﺖ ﻗﯿﺎم ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ رواﯾﺎت »روﺿﮥ اﻷﺣﺒﺎب« و ﺑﺨﺎري و‬‫ﻣﺴﻠﻢ و دﯾﮕﺮ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ ﻫﻤﯿﻦ اﺣﺘﻤﺎل دّوم را ﻗّﻮت ﻣﯽﺑﺨﺸﺪ[‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﮑﺎﺷـﻔﯽ ﻋﻤـﺪة ﻣﻔـّﺴ ﺮﯾﻬﻢ اﻷﻋﯿـﺎن‪ ،‬اﻟﻤﻌﺮوﻓﯿﻦ ﺑﺠﻼﻟـﮥ اﻟﺨﻄﺮ و ﻋﻈﻢ اﻟّﺸﺄن‪ ،‬ﻗـﺪ ﮐﺸﻒ و أﺑﺎن‪ ،‬ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮه اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﻣﻦ ﺳﺎﻟﻒ‬‫اﻟّﺰﻣـﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟّﻨّﯿﺮ اﻟﺒﺮﻫـﺎن‪ ،‬اﻟّﻈﺎﻫﺮ اﻟّﺴـ ﻠﻄﺎن‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺼـﺪف ﻋﻦ اﻟﺤّﻖ ﺑﻌـﺪ ﻣﺎ ﻇﻬﺮ و اﺳـﺘﺒﺎن‪ ،‬و ﻏّﺐ ﻣﺎ ﺗﻸﻷ ﻋﻠﯽ اﻻﺑﺼﺎر و‬‫اﻷﻋﯿﺎن‪ ،‬إﻟّﺎ اﻟﺠﺎﺣـﺪ اﻟﻤﺘﻌﺎﻣﯽ اﻟﻤﻬﺎن‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺎﻧـﺪ اﻟﻤﺒﺎﻫﺖ اﻟﻤﻨﻐﻤﺮ ﻓﯽ اﻟّﺸـ ﺤﻨﺎء و اﻟّﺸـ ﻨﺌﺎن‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ وﻟّﯽ اﻟّﺘﻮﻓﯿﻖ ﻟﺘﻠّﻘﯽ اﻟّﺼﺪق ﺑﺎﻹذﻋﺎن‪ ،‬و‬‫اﻟّﺮﮐﻮن إﻟﯽ ﻟا ّﺼﻮاب ﺑﺎﻹﯾﻘﺎن‪.‬‬‫‪ -138‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺐ ﻋﺪﯾﺪه از ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﺧﻮد ﻃﺮق ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ و أﻟﻔﺎظ ﻣﺘﻨّﻮﻋﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را آورده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »إﺣﯿﺎء‬‫اﻟﻤﯿﺖ ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ]‪ «[1‬ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬ﻋﻨﺪي ﻣﻦ »اﺣﯿﺎء اﻟﻤﯿﺖ« ﻧﺴﺨﺘﺎن ﻓﯽ إﺣﺪاﻫﻤﺎ ارﺑﻌﻮن ﺣﺪﯾﺜﺎ و ﻗﺎل ﻓﯽ ﺻﺪرﻫﺎ‪:‬‬‫و ﺑﻌـﺪ ﻓﻬـﺬه ارﺑﻌﻮن ﺣـﺪﯾﺜﺎ ﺳـﻤﯿﺘﻬﺎ ﺑﺎﺣﯿﺎء اﻟﻤﯿﺖ ﺑﺬﮐﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ« و ﻓﯽ اﻻﺧﺮي‪ .‬ﺳـﺘﻮن ﺣﺪﯾﺜﺎ و ﻗﺎل ﻓﯽ ﺻﺪرﻫﺎ‪» :‬ﻫﺬه ﺳـﺘﻮن‬‫ﺣﺪﯾﺜﺎ ﺳﻤﯿﺘﻬﺎ اﺣﯿﺎء اﻟﻤﯿﺖ ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪ .‬و اﻟﺘﯽ ﻧﻘﻠﺖ ﻋﻨﻬﺎ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﻘﺎم ﻫﯽ اﻟﻨﺴﺨﮥ اﻟﮑﺒﯿﺮة ﻓﻠﯿﺘﻨﺒﻪ )‪ .12‬ﻣﻨﻪ ﻃﺎب ﺛﺮاه(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪625 :‬‬‫]اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺨﺎﻣﺲ‪-‬‬‫أﺧﺮج ﻣﺴﻠﻢ و اﻟّﺘﺮﻣﺬّي و اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ :‬أذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺴﺎدس‪-‬‬‫أﺧﺮج اﻟّﺘﺮﻣﺬّي و ﺣّﺴـ ﻨﻪ و اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ‬‫ﺗﻀّﻠﻮا ﺑﻌﺪي‪ ،‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺴﺎﺑﻊ‪-‬‬‫أﺧﺮج ﻋﺒﺪ اﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ‬‫ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺜﺎﻣﻦ‪-‬‬‫أﺧﺮج أﺣﻤـﺪ و أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻗﺎل‪ :‬إﻧﯽ أوﺷﮏ أن ادﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك‬‫ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إّن اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ ﺧﺒﺮﻧﯽ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ‬‫ﻓﯿ ﻬ ﻤ ﺎ [ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »اﺣﯿﺎء اﻟﻤﯿﺖ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺜﺎﻧﯽ و اﻟﻌﺸﺮون‪-‬‬‫أﺧﺮج اﻟﺒّﺰار ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬ﻗﺎل ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﻗﺪ ﺧﻠّﻔﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﺛﻨﯿﻦ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا ﺑﻌﺪﻫﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻧﺴﺒﯽ و‬‫ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺜﺎﻟﺚ و اﻟﻌﺸﺮون‪-‬‬‫أﺧﺮج اﻟﺒّﺰار ﻋﻦ ﻋﻠّﯽ‪ .‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻗـﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﻣﻘﺒﻮض و إﻧّﯽ ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و أﻫﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 115‬از ‪306‬‬‫ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﮑﻢ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا ﺑﻌﺪﻫﻤﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »اﺣﯿﺎء اﻟﻤﯿﺖ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻷرﺑﻌﻮن‪-‬‬‫أﺧﺮج اﻟّﺘﺮﻣـﺬّي و ﺣـّﺴ ﻨﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟـﺎﺑﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧـﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ‬‫ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »اﺣﯿﺎء اﻟﻤﯿﺖ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺜﺎﻟﺚ و اﻷرﺑﻌﻮن‪-‬‬‫أﺧﺮج اﻟّﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻋﻦ اﻟﻤّﻄﻠﺐ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﻨﻄﺐ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺧﻄﺒﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺑﺎﻟﺠﺤﻔـﮥ ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ‬‫ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﮑﻢ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺈﻧّﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﻋﻦ اﺛﻨﯿﻦ‪ :‬ﻋﻦ اﻟﻘﺮآن و ﻋﻦ ﻋﺘﺮﺗﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »اﺣﯿﺎء اﻟﻤﯿﺖ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺨﺎﻣﺲ و اﻟﺨﻤﺴﻮن‪-‬‬‫أﺧﺮج‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪626 :‬‬‫اﻟﺒﺎوردّي ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺐ‬‫ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺴﺎدس و اﻟﺨﻤﺴﻮن‪-‬‬‫أﺧﺮج أﺣﻤﺪ و اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺧﻠﯿﻔﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود‬‫ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟّﺴﻤﺎء و اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻹﻓﻀﺎل ﻓﯽ ﺗﺸﺮﯾﻒ اﻵل« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺘﺎﺳﻊ‬‫ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻗﺎل‪ :‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أﺧﺮﺟﻪ ﻣﺴﻠﻢ و ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻌﺎﺷﺮ‪ -‬و‬‫ﻋﻨﻪ إّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤـّﺴ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌﺪي أﺣﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪد ﻣﻦ اﻟّﺴﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي‬‫و ﺣّﺴﻨﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »أﺳﺎس ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺑﻨﯽ اﻟﻌّﺒﺎس« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻗـﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﯾﻮﻣـﺎ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و وﻋﻆ و ذّﮐﺮ ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬أّﯾﻬﺎ‬‫اﻟّﻨﺎس! ﻓﺈﻧﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬـﺪي و اﻟّﻨﻮر‪ ،‬ﻓﺨـﺬوا ﺑﮑﺘﺎب‬‫اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ‪ .‬ﻓﺤّﺚ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﺰﯾـﺪ اﺑﻦ أرﻗﻢ‪ :‬و ﻣﻦ أﻫﻞ‬‫ﺑﯿﺘﻪ؟ أﻟﺴﻦ ﻧﺴـﺎؤه ﻣﻦ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻗـﺎل‪ :‬ﻧﺴـﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻟﮑّﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗـﮥ ﺑﻌـﺪه ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ .‬ﻗﯿﻞ‪ :‬و ﻣﻦ ﻫﻢ؟‪ :‬ﻗﺎل ﻫﻢ آل‬‫ﻋﻠﯽ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل اﻟﻌﺒﺎس‪ .‬رواه ﻣﺴﻠﻢ ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺤﻪ‪،‬‬‫و اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤـّﺴ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌـﺪي أﺣﺪﻫﻤﺎ‬‫أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵـﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ‬‫ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ .‬رواه اﻟّﺘﺮﻣﺬّي و ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺴﻦ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﺘﺪرك«‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﺻﺤﯿﺢ ﻋﻠﯽ ﺷﺮط اﻟﺒﺨﺎري‪ .‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 116‬از ‪306‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪627 :‬‬‫ﻣﺴـﻠﻢ ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎل‪ :‬رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﯽ ﺣّﺠﺘﻪ ﯾﻮم ﻋﺮﻓـﮥ و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﺘﻪ اﻟﻌﻀـﺒﺎء ﯾﺨﻄﺐ ﻓﺴـﻤﻌﺘﻪ‬‫ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬رواه اﻟّﺘﺮﻣﺬي‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺴﻦ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در أول »أﺳﺎس« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ اﻟّﺬي وﻋﺪ ﻫﺬه اﻻّﻣﮥ اﻟﻤﺤﻤﺪّﯾﮥ ﺑﺎﻟﻌﺼﻤﮥ ﻣﻦ اﻟّﻀﻼﻟﮥ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺖ ﺑﮑﺘﺎﺑﻪ و ﻋﺘﺮة ﻧﺒّﯿﻪ‬‫و ﺧّﺺ آل ﻟا ﺒﯿﺖ اﻟّﻨﺒﻮّي ﻣﻦ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ اﻟّﺸﺮﯾﻔﮥ ﻣﺎ ﻗﺎﻣﺖ ﻋﻠﯿﻪ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟّﺼﺤﯿﺤﮥ ﻟﺴﺎﻃﻊ اﻟﺒﺮﻫﺎن وﺟﻠّﯿﻪ اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »إﻧﺎﻓﻪ ﻓﯽ رﺗﺒﮥ اﻟﺨﻼﻓﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و أﺧﺮج اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﻨﻄﺐ ﻗﺎل‪ :‬ﺧﻄﺒﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﮑﻢ؟‬‫ﻗـﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾـﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! ﻗـﺎل‪ :‬ﻓـﺈﻧّﯽ ﺳـﺎﺋﻠﮑﻢ ﻋﻦ اﺛﻨﯿﻦ ﻋﻦ اﻟﻘﺮآن و ﻋﻦ ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬أﻻـ! ﻻـ ﺗﻘـّﺪﻣﻮا ﻓﺘﻀـﻠﻮا و ﻻـ ﺗﺨﻠّﻔﻮا ﻋﻨﻬﺎ )ﻋﻨﻬﻤﺎ ظ(‬‫ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺑﺪور ﺳﺎﻓﺮه ﻋﻦ اﻣﻮر اﻵﺧﺮه« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺧﺮج اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋـﺎﺻﻢ ﻓﯽ اﻟّﺴـ ﻨﮥ ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ ﺛـﺎﺑﺖ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل‪ :‬رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ اﻟﺨﻠﯿﻔﺘﯿﻦ ﻣﻦ‬‫ﺑﻌﺪي‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬ﻓﺈﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﺗﻔﺴﯿﺮ »دّر ﻣﻨﺜﻮر« ﺑﺘﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ »َو اْﻋَﺘِﺼُﻤﻮا ﺑ َِﺤﺒِْﻞ اﻟﱠﻠِﻪ َﺟِﻤﯿﻌًﺎ«‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪] :‬‬‫و أﺧﺮج أﺣﻤﺪ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺧﻠﯿﻔﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟّﻞ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود‬‫ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟّﺴﻤﺎء و اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗـﺎل رﺳـﻮل ﻟا ﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿـﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﻟﮑـﻢ ﻓﺮط و إﻧّﮑﻢ واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤـﻮض ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿـﻒ ﺗﺨﻠﻔـﻮﻧﯽ ﻓﯽ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪ .‬ﻗﯿـﻞ‪ :‬و ﻣﺎ‬‫اﻟّﺜﻘﻼن؟ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! ﻗﺎل‪ :‬اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ ﻓﺘﻤـّﺴ ﮑﻮا ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﺰﻟّﻮا و ﻻ ﺗﻀـّﻠﻮا و اﻷﺻﻐﺮ‬‫ﻋﺘﺮﺗﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض و ﺳﺄﻟﺖ ﻟﻬﻤﺎ ذاك رﺑّﯽ‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﻘّﺪﻣﻮﻫﻤﺎ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻌﻠّﻤﻮﻫﻤﺎ ﻓﺈﻧّﻬﻤﺎ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﺑﻦ ﺳﻌﺪ و أﺣﻤﺪ و اﻟّﻄﺒﺮاﻧّﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪628 :‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﺑﻌﺪي أﻣﺮﯾﻦ‬‫أﺣﺪﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟّﺴﻤﺎء و اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﺗﻔﺴﯿﺮ »دّر ﻣﻨﺜﻮر« در ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ »ﻗُْﻞ ﻻ َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]أﺧﺮج اﻟّﺘﺮﻣﺬي و ﺣـّﺴ ﻨﻪ و اﺑﻦ اﻷﻧﺒﺎرّي ﻓﯽ »اﻟﻤﺼﺎﺣﻒ« ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ‬‫ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴـ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌﺪي أﺣﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ‬‫ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أّﻣﺎ ﺑﻌﺪ‪ ،‬أﻻ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻓﺈﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺛﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬﺪي و اﻟّﻨﻮر‪،‬‬‫ﻣﻦ اﺳـﺘﻤﺴﮏ ﺑﻪ و أﺧﺬ ﺑﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺪي‪ ،‬و ﻣﻦ أﺧﻄﺄه ﺿّﻞ‪ ،‬ﻓﺨﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 117‬از ‪306‬‬‫أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪) ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﺻﺢ‪ .‬ظ(‪ .‬ﺣﻢ‪ .‬و ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ‪ .‬م‪ .‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺧﻠﯿﻔـﺘﯿﻦ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒـﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣـﺎ ﺑﯿﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء و اﻷـرض و ﻋـﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤـﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗـﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ‬‫اﻟﺤﻮض‪ .‬ﺟﻢ‪ .‬ﻃﺐ‪ .‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺧﺼﺎﺋﺺ ﮐﺒﺮي« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺧﺮج اﻟّﺘﺮﻣﺬّي و ﺣّﺴﻨﻪ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﮐﻢ و ﺻّﺤﺤﻪ؛ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ أّن اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‬‫و أ ﻫ ﻞ ﺑﯿﺘ ﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »دّر ﻧﺜﯿﺮ‪ -‬ﻣﺨﺘﺼﺮ ﻧﻬﺎﯾﻪ اﺑﻦ أﺛﯿﺮ« در ﻟﻐﺖ ﺛﻘﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‬‫ﺳّﻤﺎﻫﻤﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻟﻌﻈﻢ ﻗﺪرﻫﻤﺎ و ﯾﻘﺎل ﻟﮑّﻞ ﻧﻔﯿﺲ ﺧﻄﯿﺮ‪ :‬ﺛﻘﻞ‪ .‬أو ﻷّن اﻷﺧﺬ ﺑﻬﻤﺎ و اﻟﻌﻤﻞ ﺛﻘﯿﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪629 :‬‬‫و ﻣﺤﺎﻣﺪ وﻓﯿﺮه و ﻣﺪاﺋﺢ ﻏﺰﯾﺮه و ﻣﻔﺎﺧﺮ ﮐﺜﯿﺮه و ﻣﺂﺛﺮ أﺛﯿﺮه ﻋﻼﻣﻪ ﺟﻼل اﻟّﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﮐﻪ أﮐﺎﺑﺮ ﻣﻨّﻘﺪﯾﻦ و أﻋﺎﻇﻢ ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ ﺳّﻨّﯿﻪ ﺑﺮاي او‬‫ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﺑﺎﻻﺗﺮ از آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺳﺘﯿﻔﺎي آن ﺗﻮان ﮐﺮد؛ ﺷـﻄﺮي از آن ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »ﻟﻮاﻗﺢ اﻷﻧﻮار« ﻋﺒﺪ اﻟﻮّﻫﺎب ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺷﻌﺮاﻧﯽ‪ ،‬و »ﻧﻮر‬‫ﺳﺎﻓﺮ« ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﺷـﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿﺪروس اﻟﯿﻤﻨﯽ‪ ،‬و »ﺳـﺒﻞ اﻟﻬﺪي و اﻟّﺮﺷﺎد« ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟّﺸﺎﻣﯽ‪ ،‬و »ﻣﻘﺎﻟﯿﺪ اﻷﺳﺎﻧﯿﺪ« أﺑﻮ‬‫ﻣﻬﺪي ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ‪ ،‬و »ﺳـﻤﻂ ﻣﺠﯿﺪ« ﺷـﯿﺦ أﺣﻤﺪ ﻗﺸﺎﺷـﯽ‪ ،‬و »رﺳﺎﻟﻪ أﺳﺎﻧﯿﺪ« ﺷـﯿﺦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﻧﺨﻠﯽ‪ ،‬و »ﻓﺘﺢ اﻟﻤﺘﻌﺎل« أﺑﻮ اﻟﻌّﺒﺎس أﺣﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟﻤﻘﺮي‪ ،‬و »ﻓﯿﺾ اﻟﻘـﺪﯾﺮ« ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮؤوف ﺑﻦ ﺗﺎج اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ اﻟﻤﻨﺎوي‪ ،‬و »ﮐﻔﺎﯾـﮥ اﻟﻤﺘﻄّﻠﻊ« ﺗﺎج اﻟـّﺪﯾﻦ دّﻫﺎن ﻣّﮑﯽ‪ ،‬و »در رﺳـﻨّﯿﻪ«‬‫ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر ﺷـﻨﻮاﻧﯽ‪ ،‬و رﺳـﺎﻟﻪ »إرﺷـﺎد إﻟﯽ ﻣﻬّﻤﺎت اﻹﺳـﻨﺎد« و »اﻧﺘﺒﺎه ﻓﯽ ﺳـﻼﺳﻞ اوﻟﯿﺎء اﻟﱠﻠﻪ« ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ و »ﺑـﺪر ﻃﺎﻟﻊ«‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ‪ ،‬و »ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ«‪ ،‬و »رﺳﺎﻟﻪ أﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ« ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺐ‪ ،‬و »ﻗﻮل ﻣﺴﺘﺤﺴﻦ« ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﻦ زﻣﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ‪ ،‬و‬‫»ﺗﺎج ﻣﮑّﻠﻞ«‪ ،‬و »إﺗﺤﺎف اﻟّﻨﺒﻼء« ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮﺳﺖ‪.‬‬‫در اﯾـﻦ ﺟـﺎ ﺑﺮ ﺗﺮﺟﻤـﻪ او ﮐـﻪ در »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿـﺮه ﻓﯽ أﺧﺒـﺎر ﻣﺼـﺮ و اﻟﻘـﺎﻫﺮه« ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﺧـﻮدش در »ذﮐﺮ ﻣﻦ ﮐـﺎن ﺑﻤﺼـﺮ ﻣﻦ اﻷـﺋّﻤﮥ‬‫اﻟﻤﺠﺘﻬـﺪﯾﻦ« ﻣـﺬﮐﻮرﺳﺖ اﮐﺘﻔﺎ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻣﯽرود‪ ،‬و ﻫﯽ ﻫﺬه‪] :‬ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻣﺆﻟّﻒ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻟا ﮑﻤﺎﻟﯽ‬‫أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﺎﺑﻖ اﻟّﺪﯾﻦ اﺑﻦ اﻟﻔﺨﺮ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻧﺎﻇﺮ اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﯿﻒ اﻟّﺪﯾﻦ ﺧﻀـﺮ ﺑﻦ ﻧﺠﻢ اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟّﺼﻼح أّﯾﻮب ﺑﻦ‬‫ﻧﺎﺻـﺮ اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻫﻤﺎم اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﻬﻤﺎم اﻟﺨﻀـﯿﺮي اﻻﺳﯿﻮﻃﯽ‪ .‬و إﻧّﻤﺎ ذﮐﺮت ﺗﺮﺟﻤﺘﯽ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب اﻗﺘﺪاء ﺑﺎﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ ﻗﺒﻠﯽ‪،‬‬‫ﻓﻘـّﻞ أن أﻟّﻒ أﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻢ ﺗﺎرﯾﺨـﺎ إﻟّـﺎ و ذﮐﺮ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻓﯿﻪ‪ .‬و ﻣّﻤﻦ وﻗﻊ ﻟﻪ ذﻟﮏ اﻹﻣﺎم ﻋﺒـﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ اﻟﻔﺎرﺳـّﯽ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾـﺦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر« و ﯾﺎﻗﻮت‬‫اﻟﺤﻤﻮّي ﻓﯽ »ﻣﻌﺠﻢ اﻷدﺑﺎء«‪ ،‬و ﻟﺴﺎن اﻟّﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ ﻏﺮﻧﺎﻃﮥ« و اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺗﻘّﯽ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﻔﺎﺳّﯽ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ ﻣّﮑﮥ«‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ‬‫اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »ﻗﻀﺎة ﻣﺼﺮ«‪ ،‬و أﺑﻮ ﺷﺎﻣﮥ ﻓﯽ »اﻟّﺮوﺿﯿﻦ )اﻟﺮوﺿﺘﯿﻦ‪ .‬ظ( و ﻫﻮ أورﻋﻬﻢ و أزﻫﺪﻫﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪630 :‬‬‫ﻓﺄﻗﻮل‪ :‬أّﻣﺎ ﺟـّﺪي اﻷﻋﻠﯽ ﻫﻤﺎم اﻟّﺪﯾﻦ ﻓﮑﺎن ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ‪ .‬و ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺦ اﻟّﻄﺮﯾﻖ و ﺳـﯿﺄﺗﯽ ذﮐﺮه ﻓﯽ ﻗﺴﻢ اﻟّﺼﻮﻓّﯿﮥ و ﻣﻦ دوﻧﻪ ﮐﺎﻧﻮا ﻣﻦ‬‫أﻫﻞ اﻟﻮﺟﺎﺟﮥ )اﻟﻮﺟﺎﻫﮥ ظ( و اﻟّﺮﯾﺎﺳﮥ‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ وﻟﯽ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﺒﻠﺪه‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ وﻟﯽ اﻟﺤﺴـﺒﮥ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﮐﺎن ﺗﺎﺟﺮا ﻓﯽ ﺻﺤﺒﮥ اﻷﻣﯿﺮ‬‫ﺷﯿﺨﻮن و ﺑﻨﯽ ﻣﺪرﺳـﮥ ﺑﺎﺳـﯿﻮط و وﻗﻒ ﻋﻠﯿﻬﺎ أوﻗﺎﻓﺎ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﮐﺎن ﻣﺘﻤّﻮﻻ‪ ،‬و ﻻ أﻋﺮف ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﺧﺪم اﻟﻌﻠﻢ ﺣّﻖ اﻟﺨﺪﻣﮥ إﻟّﺎ واﻟﺪّي‪ ،‬و‬‫ﺳﯿـﺄﺗﯽ ذﮐﺮه ﻓﯽ ﻗﺴﻢ اﻟﻔﻘﻬـﺎء اﻟّﺸﺎﻓﻌﯿـﮥ‪ .‬و أّﻣﺎ ﻧﺴـﺒﺘﻨﺎ ﺑﺎﻟﺨﻀـﯿﺮي‪ ،‬ﻓﻼ اﻋﻠﻢ ﻣﺎ ﺗﮑﻮن إﻟﯿﻪ ﻫـﺬه اﻟﻨﺴـﺒﮥ إﻟّﺎ اﻟﺨﻀـﯿﺮﯾﮥ ﻣﺤّﻠـﮥ ﺑﺒﻐـﺪاد‪ ،‬و ﻗﺪ‬‫ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﻣﻦ أﺛﻖ ﺑﻪ أﻧّﻪ ﺳـﻤﻊ واﻟـﺪي رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﯾـﺬﮐﺮ أّن ﺟّﺪه اﻷﻋﻠﯽ ﮐﺎن أﻋﺠﻤّﯿﺎ أو ﻣﻦ اﻟّﺸـ ﺮق‪ ،‬ﻓﺎﻟّﻈﺎﻫﺮ أّن اﻟّﻨﺴـﺒﮥ إﻟﯽ اﻟﻤﺤّﻠﮥ‬‫اﻟﻤﺬﮐﻮرة‪ .‬و ﮐﺎن ﻣﻮﻟﺪي ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻐﺮب ﻟﯿﻠﮥ اﻷﺣﺪ ﻣﺴـﺘﻬّﻞ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ارﺑﻌﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺣﻤﻠﺖ ﻓﯽ ﺣﯿﺎة أﺑﯽ إﻟﯽ اﻟّﺸﯿﺦ ﻣﺤّﻤﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 118‬از ‪306‬‬‫اﻟﻤﺠـﺬوب رﺟـﻞ ﮐـﺎن ﻣﻦ ﮐﺒﺎر اﻷوﻟﯿﺎء ﺑﺠﻮار اﻟﻤﺸـﻬﺪ اﻟّﻨﻔﯿﺴـﯽ ﻓﺒﺮك ﻋﻠّﯽ و ﻧﺸﺄت ﯾﺘﯿﻤﺎ‪ ،‬ﻓﺤﻔﻈﺖ اﻟﻘﺮآن وﻟﯽ دون ﺛﻤﺎن ﺳـﻨﯿﻦ‪ ،‬ﺛّﻢ‬‫ﺣﻔﻈﺖ »اﻟﻌﻤﺪة« و »ﻣﻨﻬﺎج اﻟﻔﻘﻪ و اﻻﺻﻮل« و »أﻟﻔﯿﮥ اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ«‪ ،‬و ﺷـﺮﻋﺖ ﻓﯽ اﻻﺷـﺘﻐﺎل ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ ﻣﻦ ﻣﺴـﺘﻬّﻞ ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺳّﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬت‬‫اﻟﻔﻘﻪ و اﻟّﻨﺤﻮ ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟّﺸـ ﯿﻮخ و أﺧﺬت اﻟﻔﺮاﺋﺾ ﻋﻦ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ ﻓﺮﺿـّﯽ زﻣﺎﻧﻪ اﻟّﺸﯿﺦ ﺷﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ اﻟّﺸﺎرﻣﺴﺎﺣﯽ اﻟّﺬي ﮐﺎن ﯾﻘﺎل إﻧّﻪ‬‫ﺑﻠﻎ اﻟّﺴّﻦ اﻟﻌﺎﻟﯿـﮥ و ﺟﺎوز اﻟﻤﺎﺋـﮥ ﺑﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ ﺑـﺬﻟﮏ‪ .‬ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ﺷـﺮﺣﻪ ﻋﻠﯽ »اﻟﻤﺠﻤﻮع« و اﺟﺰت ﺑﺘﺪرﯾﺲ اﻟﻌﺮﺑّﯿﮥ ﻓﯽ ﻣﺴـﺘﻬّﻞ‬‫ﺳﻨﮥ ﺳّﺖ و ﺳّﺘﯿﻦ و ﻗﺪ أﻟّﻔﺖ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟـّﺴ ﻨﮥ ﻓﮑﺎن أّول ﺷـﯽء أﻟّﻔﺘﻪ »ﺷـﺮح اﻻﺳـﺘﻌﺎذة و اﻟﺒﺴـﻤﻠﮥ« و أوﻗﻔﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﺷﯿﺨﻨﺎ ﺷﯿﺦ اﻹﺳﻼم ﻋﻠﻢ‬‫اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ ﻓﮑﺘﺐ ﻋﻠﯿﻪ ﺗﻘﺮﯾﻈﺎ‪ ،‬و ﻻزﻣﺘﻪ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ إﻟﯽ أن ﻣﺎت‪ ،‬ﻓﻼزﻣﺖ وﻟﺪه ﻓﻘﺮأت ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ أّول »اﻟّﺘﺪرﯾﺐ« ﻟﻮاﻟﺪه إﻟﯽ اﻟﻮﮐﺎﻟﮥ‪ ،‬و‬‫ﺳﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ أّول »اﻟﺤـﺎوي اﻟـّﺼ ﻐﯿﺮ« إﻟﯽ اﻟﻌـﺪد‪ ،‬و ﻣﻦ أّول »اﻟﻤﻨﻬـﺎج« إﻟﯽ اﻟّﺰﮐﻮة‪ ،‬و ﻣﻦ أّول »اﻟّﺘﻨـﺒﯿﻪ« إﻟﯽ ﻗﺮﯾﺐ ﻣﻦ ﺑـﺎب اﻟّﺰﮐﻮة و‬‫ﻗﻄﻌـﮥ ﻣﻦ »اﻟّﺮوﺿـﮥ« ﻣﻦ ﺑـﺎب اﻟﻘﻀـﺎء‪ ،‬و ﻗﻄﻌـﮥ ﻣﻦ »ﺗﮑﻤﻠـﮥ ﺷـﺮح اﻟﻤﻨﻬـﺎج« ﻟﻠﺰرﮐﺸـﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ »اﺣﯿـﺎء اﻟﻤﻮت« إﻟﯽ اﻟﻮﺻﺎﯾﺎ أو ﻧﺤﻮﻫﺎ‪ .‬و‬‫أﺟﺎزﻧﯽ ﺑﺎﻟّﺘﺪرﯾﺲ و اﻹﻓﺘﺎء ﻣﻦ ﺳـﻨﮥ ﺳّﺖ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﺣﻀـﺮ ﺗﺼﺪﯾﺮي‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ ﺗﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺳﺒﻌﯿﻦ ﻟﺰﻣﺖ ﺷﯿﺦ اﻹﺳﻼم ﺷﺮف اﻟّﺪﯾﻦ‬‫اﻟﻤﻨﺎوّي‪ ،‬ﻓﻘﺮأت ﻋﻠﯿﻪ ﻗﻄﻌﮥ ﻣﻦ »اﻟﻤﻨﻬﺎج« و ﺳﻤﻌﺘﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪631 :‬‬‫اﻟّﺘﻘﺴﯿﻢ إﻟّﺎ ﻣﺠﺎﻟﺲ ﻓﺄﺗﺘﻨﯽ‪ ،‬و ﺳﻤﻌﺖ دروﺳﺎ ﻣﻦ »ﺷﺮح اﻟﺒﻬﺠﮥ« و ﻣﻦ ﺣﺎﺷﯿﮥ ﻋﻠﯿﻬﺎ و ﻣﻦ »ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺒﯿﻀﺎوي«‪.‬‬‫و ﻟﺰﻣﺖ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻟﻌﺮﺑّﯿﮥ ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻹﻣﺎم اﻟﻌﻠّﺎﻣﮥ ﺗﻘﯽ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟّﺸـ ﺒﻠﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ ﻓﻮاﻇﺒﺘﻪ أرﺑﻊ ﺳـﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﻟﯽ ﺗﻘﺮﯾﻀﺎ ﻋﻠﯽ »ﺷﺮح أﻟﻔّﯿﮥ‬‫اﺑﻦ ﻣﺎﻟـﮏ« و ﻋﻠﯽ »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑـّﯿ ﮥ ﺗﺄﻟﯿﻔﯽ و ﺷـﻬﺪ ﻟﯽ ﻏﯿﺮ ﻣّﺮة ﺑﺎﻟّﺘﻘـّﺪم ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم ﺑﻠﺴﺎﻧﻪ و ﺑﻨﺎﻧﻪ‪ ،‬و رﺟﻊ إﻟﯽ ﻗﻮﻟﯽ ﻣﺠّﺮدا ﻓﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻓﺈﻧّﻪ أورد ﻓﯽ ﺣﺎﺷـﯿﺘﻪ ﻋﻠﯽ »اﻟّﺸـ ﻔﺎء« ﺣﺪﯾﺚ أﺑﯽ اﻟﺤﻤﺮاء ﻓﯽ اﻹﺳـﺮاء و ﻋﺰاه إﻟﯽ ﺗﺨﺮﯾﺞ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ‪ ،‬ﻓﺎﺣﺘﺠﺖ إﻟﯽ اﯾﺮاده ﺑﺴـﻨﺪه‬‫ﻓﮑﺸـﻔﺖ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ ﻓﯽ ﻣﻈّﻨﺘﻪ ﻓﻠﻢ أﺟﺪه ﻓﻤﺮرت ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺘﺎب ﮐّﻠﻪ ﻓﻠﻢ أﺟﺪه‪ ،‬ﻓﺎﺗّﻬﻤﺖ ﻧﻈﺮي ﻓﻤﺮرت ﻣّﺮة ﺛﺎﻧﯿﮥ ﻓﻠﻢ أﺟﺪه‪ .‬ﻓﻌﺪت ﺛﺎﻟﺜﮥ ﻓﻠﻢ‬‫أﺟﺪه‪ ،‬و رأﯾﺘﻪ ﻓﯽ »ﻣﻌﺠﻢ اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ« ﻻﺑﻦ ﻗﺎﻧﻊ‪.‬‬‫ﻓﺠﺌﺖ إﻟﯽ اﻟّﺸﯿﺦ ﻓﺄﺧﺒﺮﺗﻪ‪ ،‬ﻓﺒﻤﺠّﺮد ﻣﺎ ﺳﻤﻊ ﻣّﻨﯽ ذﻟﮏ أﺧﺬ ﻧﺴﺨﺘﻪ و أﺧﺬ اﻟﻘﻠﻢ ﻓﻀﺮب ﻋﻠﯽ ﻟﻔﻆ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ و أﻟﺤﻖ اﺑﻦ ﻗﺎﻧﻊ ﻓﯽ اﻟﺤﺎﺷﯿﮥ‬‫ﻓﺄﻋﻈﻤﺖ ذﻟﮏ‪ ،‬وﻫﺒﺘﻪ ﻟﻌﻈﻢ ﻣﻨﺰﻟﮥ اﻟﺸـﯿﺦ ﻓﯽ ﻗﻠﺒﯽ و اﺣﺘﻘﺎري ﻓﯽ ﻧﻔﺴﯽ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬أ ﻻ ﺗﺼﺒﺮون؟ ﻟﻌّﻠﮑﻢ ﺗﺮاﺟﻌﻮن! ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ إﻧّﻤﺎ ﻗّﻠﺪت ﻓﯽ‬‫ﻗﻮﻟﯽ »اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ« اﻟﺒﺮﻫﺎن اﻟﺤﻠﺒّﯽ‪ .‬و ﻟﻢ أﻧﻔﮏ ﻋﻦ اﻟّﺸﯿﺦ إﻟﯽ أن ﻣﺎت‪.‬‬‫و ﻟﺰﻣﺖ ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟﻌﻠّﺎﻣـﮥ اﺳـﺘﺎذ اﻟﻮﺟﻮد ﻣﺤﯿﯽ اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟﮑﺎﻓﯿﺠﯽ أرﺑﻊ ﻋﺸـﺮة ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺄﺧـﺬت ﻋﻨﻪ اﻟﻔﻨﻮن ﻣﻦ اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ و اﻻﺻﻮل و اﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ و‬‫اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﻟﯽ إﺟﺎزة ﻋﻈﯿﻤﮥ‪ ،‬و ﺣﻀﺮت ﻋﻨﺪ اﻟّﺸﯿﺦ ﺳﯿﻒ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﺤﻨﻔﯽ دروﺳﺎ ﻋﺪﯾﺪة ﻓﯽ »اﻟﮑّﺸﺎف« و »اﻟّﺘﻮﺿﯿﺢ« و‬‫ﺣﺎﺷﯿﺘﻪ ﻋﻠﯿﻪ و »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﻤﻔﺘﺎح« و »اﻟﻌﻀﺪ«‪.‬‬‫و ﺷﺮﻋﺖ ﻓﯽ اﻟّﺘﺼﻨﯿﻒ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳّﺖ و ﺳﺘﯿﻦ و ﺑﻠﻐﺖ ﻣﺆﻟّﻔﺎﺗﯽ إﻟﯽ اﻵن ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﮐﺘﺎب ﺳﻮي ﻣﺎ ﻏﺴﻠﺘﻪ و رﺟﻌﺖ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫و ﺳـﺎﻓﺮت ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ إﻟﯽ ﺑﻼد اﻟّﺸﺎم و اﻟﺤﺠﺎز و اﻟﯿﻤﻦ و اﻟﻬﻨـﺪ و اﻟﻤﻐﺮب و اﻟّﺘﮑﺮور‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﺣﺠﺠﺖ ﺷـﺮﺑﺖ ﻣﻦ ﻣﺎء زﻣﺰم ﻻﻣﻮر‪.‬‬‫ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬أن أﺻﻞ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ إﻟﯽ رﺗﺒﮥ اﻟّﺸﯿﺦ ﺳﺮاج اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ إﻟﯽ رﺗﺒﮥ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪.‬‬‫و أﻓﺘﯿﺖ ﻣﻦ ﻣﺴﺘﻬّﻞ ﺳﻨﮥ إﺣﺪي و ﺳﺒﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﻘﺪت إﻣﻼء اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﻣﺴﺘﻬّﻞ ﺳﻨﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪632 :‬‬‫اﺛﻨﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ‪ ،‬و رزﻗﺖ اﻟّﺘﺒّﺤﺮ ﻓﯽ ﺳﺒﻌﮥ ﻋﻠﻮم‪ :‬اﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ‪ ،‬و اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و اﻟّﻨﺤﻮ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﺒﯿﺎن‪ ،‬و اﻟﺒﺪﯾﻊ ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻘﮥ اﻟﻌﺮب و‬‫اﻟﺒﻠﻐﺎء ﻻ ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻌﺠﻢ و أﻫﻞ اﻟﻔﻠﺴـﻔﮥ‪ .‬و اﻟّﺬي أﻋﺘﻘﺪه أّن اﻟّﺬي و ﺻﻠﺖ إﻟﯿﻪ ﻣﻦ ﻫﺬه اﻟﻌﻠﻮم اﻟّﺴّﺘﮥ ﺳﻮي اﻟﻔﻘﻪ و اﻟّﻨﻘﻮل اﻟّﺘﯽ اّﻃﻠﻌﺖ‬‫ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﺼﻞ إﻟﯿﻪ و ﻻ وﻗﻒ ﻋﻠﯿﻪ أﺣﺪ ﻣﻦ أﺷـﯿﺎﺧﯽ ﻓﻀـﻼ ﻋّﻤﻦ ﻫﻮ دوﻧﻬﻢ‪ .‬و أّﻣﺎ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬ﻓﻼ أﻗﻮل ذﻟﮏ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﺑﻞ ﺷـﯿﺨﯽ ﻓﯿﻪ أوﺳـﻊ‬‫ﻧﻈﺮا و أﻃﻮل ﺑﺎﻋـﺎ‪ .‬و دون ﻫـﺬه اﻟـّﺴ ﺒﻌﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺮﻓـﮥ أﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﺠـﺪل و اﻟّﺘﺼـﺮﯾﻒ و دوﻧﻬـﺎ اﻹﻧﺸـﺎء و اﻟّﺘﺮّﺳﻞ و اﻟﻔﺮاﺋﺾ‪ ،‬و دوﻧﻬﺎ‬‫اﻟﻘﺮاءات و ﻟﻢ آﺧـﺬﻫﺎ ﻋﻦ ﺷـﯿﺦ‪ ،‬و دوﻧﻬـﺎ اﻟﻄّﺐ‪ .‬و أّﻣﺎ ﻋﻠﻢ اﻟﺤﺴﺎب ﻓﻬﻮ أﻋﺴـﺮ ﺷـﯽء ﻋﻠّﯽ و أﺑﻌـﺪه ﻋﻦ ذﻫﻨﯽ‪ ،‬و إذا ﻧﻈﺮت ﻓﯽ ﻣﺴـﺌﻠﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 119‬از ‪306‬‬‫ﺗﺘﻌﻠّﻖ ﺑﻪ ﻓﮑﺄﻧّﻤﺎ أﺣﺎول ﺟﺒﻼ أﺣﻤﻠﻪ! و ﻗﺪ ﮐﻤﻠﺖ ﻋﻨﺪي اﻵن آﻻت اﻟﺠﻬﺎد ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬أﻗﻮل ذﻟﮏ ﺗﺤّﺪﺛﺎ ﺑﻨﻌﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻻ ﻓﺨﺮا‪،‬‬‫و أّي ﺷﯽء ﻓﯽ اﻟّﺪﻧﯿﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﻄﻠﺐ ﺗﺤﺼﯿﻠﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﻔﺨﺮ و ﻗﺪ أزف اﻟّﺮﺣﯿﻞ و ﺑﺪا اﻟّﺸﯿﺐ و ذﻫﺐ أﻃﯿﺐ اﻟﻌﻤﺮ‪ ،‬و ﻟﻮ ﺷﺌﺖ أن أﮐﺘﺐ ﻓﯽ ﮐّﻞ‬‫ﻣﺴـﺌﻠﮥ ﻣﺼـّﻨﻔﺎ ﺑﺄﻗﻮاﻟﻬﺎ و أدﻟّﺘﻬﺎ اﻟّﻨﻘﻠّﯿﮥ و اﻟﻘﯿﺎﺳـّﯿﮥ و ﻣﺪارﮐﻬﺎ و ﻧﻘﻮﺿـﻬﺎ و أﺟﻮﺑﺘﻬﺎ و اﻟﻤﻮازﯾﮥ )اﻟﻤﻮازﻧﮥ‪ .‬ظ( ﺑﯿﻦ اﺧﺘﻼف اﻟﻤﺬاﻫﺐ ﻓﯿﻬﺎ؛‬‫ﻟﻘﺪرت ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻻ ﺑﺤﻮﻟﯽ و ﻻ ﺑﻘّﻮﺗﯽ‪ ،‬ﻓﻼ ﺣﻮل و ﻻ ﻗّﻮة إﻟّﺎ ﺑﺎﻟّﻠﻪ‪ ،‬ﻣﺎ ﺷﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﻻ ﻗّﻮة إﻟّﺎ ﺑﺎﻟّﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻗـﺪ ﮐﻨﺖ ﻓﯽ ﻣﺒﺎدي اﻟﻄﻠﺐ ﻗﺮأت ﺷـﯿﺌﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻤﻨﻄﻖ ﺛﻢ أﻟﻘﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺮاﻫﺘﻪ ﻓﯽ ﻗﻠﺒﯽ‪ ،‬و ﺳـﻤﻌﺖ اّن اﺑﻦ اﻟـّﺼ ﻼح أﻓﺘﯽ ﺑﺘﺤﺮﯾﻤﻪ ﻓﺘﺮﮐﺘﻪ‬‫ﻟﺬﻟﮏ ﻓﻌﻮﺿﻨﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ ﻋﻠﻢ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺬي ﻫﻮ أﺷﺮف اﻟﻌﻠﻮم‪.‬‬‫و أّﻣﺎ ﻣﺸﺎﯾﺨﯽ ﻓﯽ اﻟّﺮواﯾﮥ ﺳـﻤﺎﻋﺎ و إﺟﺎزة ﻓﮑﺜﯿﺮ أوردﺗﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟّﺬي اﻟّﺬي ﺟﻤﻌﺘﻬﻢ ﻓﯿﻪ و ﻋّﺪﺗﻬﻢ ﻧﺤﻮ ﻣﺎﺋﮥ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ‪ ،‬و ﻟﻢ أﮐﺜﺮ‬‫ﻣﻦ ﺳﻤﺎع اﻟّﺮواﯾﮥ ﻻﺷﺘﻐﺎﻟﯽ ﺑﻤﺎ ﻫﻮ أﻫّﻢ و ﻫﻮ ﻗﺮاءة اﻟّﺪراﯾﮥ‪.‬‬‫و ﻫـﺬه أﺳـﻤﺎء ﻣﺼـﻨﻔﺎﺗﯽ ﻟﺘﺴـﺘﻔﺎد‪ :‬ﻓﻦ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ و ﺗﻌﻠﻘﺎﺗﻪ و اﻟﻘﺮاءات‪ :‬اﻹﺗﻘﺎن ﻓﯽ ﻋﻠﻮم اﻟﻘﺮآن‪ .‬اﻟـّﺪّر اﻟﻤﻨﺜﻮر ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻤﺄﺛﻮر‪ .‬ﺗﺮﺟﻤﺎن‬‫اﻟﻘﺮآن ﻓﯽ اﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ‪ .‬اﻟﻤﺴﻨﺪ‪.‬‬‫أﺳـﺮار اﻟّﺘﻨﺰﯾﻞ‪ ،‬ﯾﺴﻤّﯽ ﻗﻄﻒ اﻷزﻫﺎر ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻷﺳﺮار‪ .‬ﻟﺒﺎب اﻟّﻨﻘﻮل ﻓﯽ أﺳﺒﺎب اﻟّﻨﺰول‪ .‬ﻣﻔﺤﻤﺎت اﻷﻗﺮان ﻓﯽ ﻣﺒﻬﻤﺎت اﻟﻘﺮآن‪ .‬اﻟﻤﻬّﺬب‬‫ﻓﯿﻤﺎ وﻗﻊ ﻓﯽ اﻟﻘﺮآن ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪633 :‬‬‫اﻟﻤﻌﺮب‪ .‬اﻹﮐﻠﯿﻞ ﻓﯽ اﺳﺘﻨﺒﺎط اﻟّﺘﻨﺰﯾﻞ‪ .‬ﺗﮑﻤﻠﮥ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟّﺸﯿﺦ ﺟﻼل اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﻤﺤّﻠﯽ‪.‬‬‫اﻟﺘﺒﺤﯿﺮ )اﻟﺘﺤﺒﯿﺮ‪ .‬ظ( ﻓﯽ ﻋﻠﻮم اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ‪ .‬ﺣﺎﺷﯿﮥ ﻋﻠﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺒﯿﻀﺎوي‪ .‬ﺗﻨﺎﺳﻖ اﻟّﺪرر ﻓﯽ ﺗﻨﺎﺳﺐ اﻟّﺴﻮر‪ .‬ﻣﺮاﺻﺪ اﻟﻤﻄﺎﻟﻊ ﻓﯽ ﺗﻨﺎﺳﺐ اﻟﻤﻘﺎﻃﻊ‬‫و اﻟﻤﻄـﺎﻟﻊ‪ .‬ﻣﺠﻤـﻊ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ و ﻣﻄﻠﻊ اﻟﺒـﺪرﯾﻦ ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ‪ .‬ﻣﻔﺎﺗـﺢ اﻟﻐﯿﺐ ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ‪ .‬اﻷزﻫـﺎر اﻟﻔﺎﺋﺤـﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺎﺗﺤـﮥ‪ .‬ﺷـﺮح اﻻﺳـﺘﻌﺎذة و‬‫اﻟﺒﺴـﻤﻠﮥ‪ .‬اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ أّول اﻟﻔﺘﺢ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺗﺼﺪﯾﺮ أﻟﻘﯿﻪ ﻟّﻤﺎ ﺑﺎﺷـﺮت اﻟّﺘﺪرﯾﺲ ﺑﺠﺎﻣﻊ ﺷـﯿﺨﻮن ﺑﺤﻀﺮة ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ‪ .‬ﺷﺮح اﻟّﺸﺎﻃﺒّﯿﮥ‪ .‬اﻷﻟﻔﯿﮥ‬‫ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءة اﻟﻌﺸﺮ‪.‬‬‫ﺧﻤﺎﺋﻞ اﻟّﺰﻫﺮ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟّﺴﻮر‪ .‬ﻓﺘﺢ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻟﻠﻌﺒﺪ اﻟّﺬﻟﯿﻞ‪ ،‬ﻓﯽ اﻷﻧﻮاع اﻟﺒﺪﯾﻌّﯿﮥ اﻟﻤﺴـﺘﺨﺮﺟﮥ ﻣﻦ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬اﻟﱠﻠﻪ وﻟّﯽ اﻟّﺬﯾﻦ آﻣﻨﻮا‪ ،‬اﻵﯾﮥ‪ ،‬و‬‫ﻋّﺪﺗﻬﺎ ﻣﺎﺋﮥ و ﻋﺸﺮون ﻧﻮﻋﺎ‪ .‬اﻟﻘﻮل اﻟﻔﺼﯿﺢ ﻓﯽ ﺗﻌﯿﯿﻦ اﻟّﺬﺑﯿﺢ‪ .‬اﻟﯿﺪ اﻟﺒﺴﻄﯽ ﻓﯽ اﻟّﺼﻼة اﻟﻮﺳﻄﯽ‪ .‬ﻣﻌﺘﺮك اﻷﻗﺮان ﻓﯽ ﻣﺸﺘﺮك اﻟﻘﺮآن‪.‬‬‫ﻓﻦ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﺗﻌﻠﻘـﺎﺗﻪ‪ :‬ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻐّﻄﯽ ﻓﯽ ﺷـﺮح اﻟﻤﻮّﻃـ ﺎ‪ .‬إﺳـﻌﺎف اﻟﻤﺒّﻄﺄ ﺑﺮﺟﺎل اﻟﻤﻮّﻃﺄ‪ .‬اﻟﺘﻮﺷـﯿﺢ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ‪ .‬اﻟـّﺪﯾﺒﺎج ﻋﻠﯽ‬‫ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺠﺎج‪.‬‬‫ﻣﺮﻗﺎة اﻟـّﺼ ﻌﻮد ﻋﻠﯽ ﺳـﻨﻦ أﺑﯽ داود‪ .‬ﻗﻮت اﻟﻤﻐﺘﺬي ﻋﻠﯽ ﺟﺎﻣﻊ اﻟّﺘﺮﻣﺬي‪ .‬زﻫﺮ اﻟﺮﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺠﺘﺒﯽ‪ .‬ﻣﺼـﺒﺎح اﻟﺰﺟﺎﺟﮥ إﻟﯽ ﺷﺮح اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ‪.‬‬‫ﺗـﺪرﯾﺐ اﻟﺮاوي ﻓﯽ ﺷـﺮح ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟّﻨﻮاوي‪ .‬ﺷـﺮح أﻟﻔـّﯿ ﮥ اﻟﻌﺮاﻗﯽ‪ .‬اﻻﻟﻔﯿـﮥ‪ ،‬ﺗﺴـّﻤﯽ ﻧﻈﻢ اﻟـّﺪرر ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻷﺛﺮ‪ .‬ﺷـﺮﺣﻬﺎ‪ ،‬ﯾﺴـﻤﯽ ﻗﻄﺮ اﻟـّﺪرر‪.‬‬‫اﻟﺘﻬـﺬﯾﺐ )اﻟﺘـﺬﻧﯿﺐ‪ .‬ظ( ﻓﯽ اﻟّﺰواﺋـﺪ ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﻘﺮﯾﺐ‪ .‬ﻋﯿﻦ اﻹﺻﺎﺑـﮥ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓـﮥ اﻟـّﺼ ﺤﺎﺑﮥ‪ .‬ﮐﺸﻒ اﻟّﺘﻠﺒﯿﺲ ﻋﻦ ﻗﻠﺐ أﻫﻞ اﻟﺘـﺪﻟﯿﺲ‪ .‬ﺗﻮﺿـﯿﺢ‬‫اﻟﻤﺪرك ﻓﯽ ﺗﺼـﺤﯿﺢ اﻟﻤﺴـﺘﺪرك‪ .‬اﻟﻠﺌﺎﻟﯽ اﻟﻤﺼﻨﻮﻋﮥ ﻓﯽ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﮥ‪ .‬اﻟّﻨﮑﺖ اﻟﺒﺪﯾﻌﺎت ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت‪ .‬اﻟﺪﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻮل‬‫اﻟﻤﺴـﻨﺪ‪ .‬اﻟﻘﻮل اﻟﺤﺴﻦ ﻓﯽ اﻟّﺬّب ﻋﻦ اﻟـّﺴ ﻨﻦ‪ .‬ﻟّﺐ اﻟّﻠﺒﺎب ﻓﯽ ﺗﺤﺮﯾﺮ اﻷﻧﺴﺎب‪ .‬ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟﻐﺮﯾﺐ اﻟﻤﺪرج اﻟﯽ اﻟﻤﺪرج‪ .‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﻤﺆﺗﺴﯽ ﺑﻤﻦ‬‫ﺣّﺪث و ﻧﺴﯽ‪ .‬ﺗﺤﻔﮥ اﻟّﻨﺎﺑﻪ ﺑﺘﻠﺨﯿﺺ اﻟﻤﺘﺸﺎﺑﻪ‪ .‬اﻟّﺮوض اﻟﻤﮑّﻠﻞ و اﻟﻮرد اﻟﻤﻌّﻠﻞ ﻓﯽ اﻟﻤﺼﻄﻠﺢ‪ .‬ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻵﻣﺎل ﻓﯽ ﺷﺮح ﺣﺪﯾﺚ إﻧّﻤﺎ اﻷﻋﻤﺎل‪.‬‬‫اﻟﻤﻌﺠﺰات و اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ اﻟّﻨﺒﻮّﯾﮥ‪ .‬ﺷﺮح اﻟّﺼﺪور ﺑﺸﺮح ﺣﺎل اﻟﻤﻮﺗﯽ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر‪ .‬اﻟﺒﺪور اﻟّﺴﺎﻓﺮة ﻋﻦ اﻣﻮر اﻵﺧﺮة‪.‬‬‫ﻣﺎ رواه اﻟﻮاﻋﻮن ﻓﯽ أﺧﺒﺎر اﻟّﻄﺎﻋﻮن‪ .‬ﻓﻀﻞ ﻣﻮت اﻷوﻻد‪ .‬ﺧﺼﺎﺋﺺ ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ‪ .‬ﻣﻨﻬﺎج‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪634 :‬‬‫اﻟـّﺴ ّﻨﮥ و ﻣﻔﺘـﺎح اﻟﺠّﻨـﮥ‪ .‬ﺗﻤﻬﯿـﺪ اﻟﻔﺮش ﻓﯽ اﻟﺨﺼـﺎل اﻟﻤﻮﺟﺒـﮥ ﻟﻈـّﻞ اﻟﻌﺮش‪ .‬ﺑﺮوغ اﻟﻬﻼـل ﻓﯽ اﻟﺨﺼﺎل اﻟﻤﻮﺟﺒـﮥ ﻟﻠّﻈﻼل‪ .‬ﻣﻔﺘﺎح اﻟﺠّﻨـﮥ ﻓﯽ‬‫اﻻﻋﺘﺼﺎم ﺑﺎﻟّﺴـ ّﻨﮥ‪ .‬ﻣﻄﻠﻊ اﻟﺒـﺪرﯾﻦ ﻓﯿﻤﻦ ﯾﺆﺗﯽ أﺟﺮﯾﻦ‪ .‬ﺳـﻬﺎم اﻹﺻﺎﺑـﮥ ﻓﯽ اﻟّﺪﻋﻮات اﻟﻤﺠﺎﺑﮥ‪ .‬اﻟﮑﻠﻢ اﻟّﻄّﯿﺐ و اﻟﻘﻮل اﻟﻤﺨﺘﺎر ﻓﯽ اﻟﻤﺄﺛﻮر ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 120‬از ‪306‬‬‫اﻟّﺪﻋﻮات و اﻷذﮐﺎر‪ .‬إذﮐﺎر اﻷذﮐﺎر‪ .‬اﻟّﻄّﺐ اﻟّﻨﺒﻮّي‪ .‬ﮐﺸﻒ اﻟّﺼﻠﺼـﻠﮥ ﻋﻦ وﺻﻒ اﻟّﺰﻟﺰﻟﮥ‪ .‬اﻟﻔﻮاﺋﺪ اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ﻓﯽ إﯾﻤﺎن اﻟّﺴّﯿﺪة آﻣﻨﮥ‪ ،‬و ﯾﺴّﻤﯽ‬‫أﯾﻀﺎ‪ :‬اﻟّﺘﻌﻈﯿﻢ و اﻟﻤّﻨـﮥ ﻓﯽ أّن أﺑﻮي اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﺠّﻨﮥ‪ .‬اﻟﻤﺴﻠﺴـﻼت اﻟﮑﺒﺮي‪ .‬ﺟﯿﺎد اﻟﻤﺴﻠﺴـﻼت‪ .‬أﺑﻮاب اﻟـّﺴ ﻌﺎدة ﻓﯽ‬‫أﺳـﺒﺎب اﻟّﺸـ ﻬﺎدة‪ .‬أﺧﺒﺎر اﻟﻤﻼﺋﮑﮥ‪ .‬اﻟّﺜﻐﻮر اﻟﺒﺎﺳـﻤﮥ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟّﺴـ ّﯿﺪة آﻣﻨﮥ )ﻓﺎﻃﻤﮥ‪ .‬ظ( ﻣﻨﺎﻫﺞ اﻟّﺼﻔﺎ ﻓﯽ ﺗﺨﺮﯾﺞ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟّﺸﻔﺎء‪ .‬اﻷﺳﺎس‬‫ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺑﻨﯽ اﻟﻌّﺒﺎس‪.‬‬‫دّر اﻟّﺴـ ﺤﺎﺑﮥ ﻓﯿﻤﻦ دﺧﻞ ﻣﺼـﺮ ﻣﻦ اﻟـّﺼ ﺤﺎﺑﮥ‪ .‬زواﺋﺪ ﺷﻌﺐ اﻹﯾﻤﺎن ﻟﻠﺒﯿﻬﻘﯽ‪ .‬ﻟّﻢ اﻷﻃﺮاف و ﺿّﻢ اﻷﺗﺮاف‪ .‬أﻃﺮاف اﻷﺷﺮاف ﺑﺎﻹﺷﺮاف ﻋﻠﯽ‬‫اﻷﻃﺮاف‪ .‬ﺟﺎﻣﻊ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿـﺪ‪ .‬اﻟﻔﻮاﺋﺪ اﻟﻤﺘﮑﺎﺛﺮة ﻓﯽ اﻷﺧﺒﺎر اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮة‪ .‬اﻷزﻫﺎر اﻟﻤﺘﻨﺎﺛﺮة ﻓﯽ اﻷﺧﺒﺎر اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮة‪ .‬ﺗﺨﺮﯾﺞ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟّﺪّرة اﻟﻔﺎﺧﺮة‪.‬‬‫ﺗﺨﺮﯾﺞ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﮑﻔﺎﯾﮥ‪ ،‬ﯾﺴـّﻤﯽ ﺗﺠﺮﺑﮥ‪ :‬اﻟﻌﻨﺎﯾﮥ‪ .‬اﻟﺤﺼـﺮ و اﻹﺷﺎﻋﮥ ﻷﺷﺮاط اﻟّﺴﺎﻋﮥ‪ .‬اﻟّﺪرر اﻟﻤﻨﺘﺜﺮة ﻓﯽ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺸﺘﻬﺮة‪ .‬زواﺋﺪ اﻟّﺮﺟﺎل‬‫ﻋﻠﯽ ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﮑﻤﺎل‪.‬‬‫اﻟّﺪّر اﻟﻤﻨﻈﻢ ﻓﯽ اﻻﺳﻢ اﻟﻤﻌﻈﻢ‪ .‬ﺟﺰء ﻓﯽ اﻟـّﺼ ﻼة ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ .‬ﻣﻦ ﻋﺎش ﻣﻦ اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ ﻣﺎﺋﮥ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺟﺰء ﻓﯽ أﺳﻤﺎء‬‫اﻟﻤﺪﻟّﺴﯿﻦ‪ .‬اﻟﻠﻤﻊ ﻓﯽ أﺳﻤﺎء ﻣﻦ وﺿﻊ‪ .‬اﻷرﺑﻌﻮن اﻟﻤﺘﺒﺎﺋﻨﮥ‪.‬‬‫درر اﻟﺒﺤﺎر ﻓﯽ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻘﺼﺎر‪ .‬اﻟّﺮﯾﺎﺿﮥ اﻷﻧﯿﻘﮥ ﻓﯽ ﺷـﺮح أﺳـﻤﺎء ﺧﯿﺮ اﻟﺨﻠﯿﻘﮥ‪ .‬اﻟﻤﺮﻗﺎة اﻟﻌﻠّﯿﮥ ﻓﯽ ﺷـﺮح اﻷﺳﻤﺎء اﻟّﻨﺒﻮّﯾﮥ اﻵﯾﮥ اﻟﮑﺒﺮي ﻓﯽ‬‫ﺷﺮح ﻗـّﺼ ﮥ اﻹﺳـﺮي‪ .‬أرﺑﻌﻮن ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻣﻦ رواﯾﮥ ﻣﺎﻟﮏ ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ .‬ﻓﻬﺮﺳﺖ اﻟﻤﺮوّﯾﺎت‪ .‬ﺑﻐﯿﮥ اﻟّﺮاﺋﺪ ﻓﯽ اﻟﺬﯾﻞ ﻋﻠﯽ ﻣﺠﻤﻊ اﻟّﺰواﺋﺪ‪.‬‬‫أزﻫـﺎر اﻵﮐﺎم ﻓﯽ أﺧﺒﺎر اﻷﺣﮑﺎم‪ .‬اﻟﻬﯿﺒـﮥ اﻟّﺴـ ﻨﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﻬﯿﺌـﮥ اﻟﺘﻨﯿﻪ‪ .‬ﺗﺨﺮﯾـﺞ أﺣﺎدﯾﺚ ﺷـﺮح اﻟﻌﻘﺎﺋـﺪ‪ .‬ﻓﻀﻞ اﻟﺠﻠـﺪ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ ﺣـﺪﯾﺚ اﺑﻦ‬‫ﻋﺒﺎس‪ :‬ﺣﻔﻆ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺤﻔﻈﮏ‪ .‬ارﺑﻌﻮن ﺣـﺪﯾﺜﺎ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻟﺠﻬﺎد‪ .‬ﻫﻮ ﺗﺼـﺪﯾﺮ ﻟﻘﯿﺘﻪ ﻟّﻤﺎ وﻟّﯿﺖ درس اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟّﺸـ ﯿﺨﻮﻧﯿﮥ‪ .‬أرﺑﻌﻮن ﺣـﺪﯾﺜﺎ ﻓﯽ‬‫رﻓﻊ اﻟﯿـﺪﯾﻦ ﺑﺎﻟـﺪﻋﺎء‪ .‬اﻟّﺘﻌﺮﯾﻒ ﺑﺂداب اﻟّﺘﺄﻟﯿﻒ‪ .‬اﻟﻌﺸﺎرّﯾﺎت‪ .‬اﻟﻘﻮل اﻷﺷـﺒﻪ ﻓﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﻋﺮف ﻧﻔﺴﻪ ﻓﻘـﺪ ﻋﺮف رﺑّﻪ‪ .‬ﮐﺸﻒ اﻟّﻨﻘﺎب ﻋﻦ‬‫اﻷﻟﻘﺎب‪ .‬ﻧﺸﺮ اﻟﻌﺒﯿﺮ ﻓﯽ ﺗﺨﺮﯾﺞ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺸﺮح اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ .‬ﻣﻦ واﻓﻘﺖ ﮐﻨﯿﺘﻪ ﮐﻨﯿﮥ زوﺟﺘﻪ ﻣﻦ اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ‪ .‬ذّم زﯾﺎرة اﻻﻣﺮاء‪ .‬زواﺋﺪ ﻧﻮادر اﻷﺻﻮل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪635 :‬‬‫ﻟﻠﺤﮑﯿﻢ اﻟّﺘﺮﻣـﺬي‪ .‬ﻓّﻦ اﻟﻔﻘﻪ و ﺗﻌّﻠﻘﺎﺗﻪ‪ .‬اﻷزﻫﺎر اﻟﻔّﻀﮥ ﻓﯽ ﺣﻮاﺷـﯽ اﻟّﺮوﺿﮥ‪ .‬اﻟﺤﻮاﺷـﯽ اﻟـّﺼ ﻐﺮي‪ .‬ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﻟّﺮوﺿﮥ‪ ،‬ﯾﺴـّﻤﯽ اﻟﻘﻨﯿﮥ ﻣﺨﺘﺼـﺮ‬‫اﻟّﺘﻨﺒﯿﻪ ﯾﺴّﻤﯽ اﻟﻮاﻓﯽ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟّﺘﻨﺒﯿﻪ اﻷﺷﺒﺎه و اﻟّﻨﻈﺎﺋﺮ‪ .‬اﻟّﻠﻮاﻣﻊ و اﻟﺒﻮارق ﻓﯽ اﻟﺠﻮاﻣﻊ و اﻟﻔﻮارق ﻧﻈﻢ اﻟّﺮوﺿﮥ‪ ،‬ﯾﺴّﻤﯽ اﻟﺨﻼﺻﮥ‪.‬‬‫ﺷﺮﺣﻪ‪ ،‬ﯾﺴّﻤﯽ رﻓﻊ اﻟﺨﺼﺎﺻﮥ‪ .‬اﻟﻮرﻗﺎت‪ .‬اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ‪ .‬ﺷﺮح اﻟﺮوض‪ .‬ﺣﺎﺷﯿﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻄﻌﮥ‬‫‪ 139‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺴﻤﻬﻮدي‬‫اﺷﺎره‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻟّﺸﺮﻓﯿﻦ‪ :‬ﺷﺮف اﻟﻌﻠﻢ اﻟﺠﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪638 :‬‬‫و اﻟّﻨﺴﺐ اﻟﻌﻠﯽ« ﮐﻪ ﻧﺴﺦ ﻋﺪﯾﺪه آن از ﻧﻈﺮ ﻗﺎﺻـﺮ ﮔﺬﺷـﺘﻪ و دو ﻧﺴـﺨﻪ آن ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻮدود در ﺣﯿﻦ ﺗﺤﺮﯾﺮ ﺣﺎﺿﺮ و ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ؛ ﻃﺮق‬‫ﻋﺪﯾﺪه اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را آورده و ﺑﺈﻓﺮاد ذﮐﺮ ﺧﺎّص ﺑﺮاي إﺛﺒﺎت اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ و ذﮐﺮ ﻣﺆّﯾﺪات آن‪ ،‬ﻃﺮﯾﻖ ﻧﻘﺪ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺳﭙﺮده‪ ،‬ﺣﯿﺚ‬‫ﻗﺎل‪] :‬اﻟـّﺬﮐﺮ اﻟّﺮاﺑﻊ‪ .‬ذﮐﺮ ﺣّﺜﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ اﻻّﻣـﮥ ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻌﺪه ﺑﮑﺘﺎب رﺑّﻬﻢ و اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻧﺒّﯿﻬﻢ و أن ﯾﺨﻠﻔﻮه ﻓﯿﻬﻤﺎ ﺑﺨﯿﺮ و‬‫ﺳﺆاﻟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﻦ ﯾﺮد ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺤﻮض ﻋﻨﻬﻤﺎ و ﺳﺆال رﺑّﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ اﻻّﻣﮥ ﮐﯿﻒ ﺧﻠﻔﻮا ﻧﺒّﯿﻬﻢ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬و‬‫وﺻّﯿﺘﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺑﺄﻫﻠﺒﯿﺘﻪ‪ ،‬و أّن ﻟّﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أوﺻﺎه ﺑﻬﻢ و‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اﺳﺘﻮﺻﻮا ﺑﺄﻫﻠﺒﯿﺘﯽ ﺧﯿﺮا ﻓﺈﻧّﯽ اﺧﺎﺻﻤﮑﻢ ﻋﻨﻬﻢ ﻏﺪا و ﻣﻦ أﮐﻦ ﺧﺼﯿﻤﻪ أﺧﺼﻤﻪ و ﻣﻦ أﺧﺼﻤﻪ دﺧﻞ اﻟّﻨﺎر‬‫‪ ،‬و ﺣّﺜﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻋﻠﯽ ﺣﻔﻈﻬﻢ و اﻟّﺘﺠﺎوز ﻋﻦ ﻣﺴﯿﺌﻬﻢ‪.‬‬‫ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﺑﻌﺪي أﺣﺪﻫﻤﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 121‬از ‪306‬‬‫أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵـﺧﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒـﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷـرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗـﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﺑﻤﺎ‬‫ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ )ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﻨﯽ‪ .‬ظ( ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟّﺘﺮﻣـﺬّي ﻓﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ‪ .‬و أﺧﺮج أﺣﻤﺪ ﻣﻌﻨﺎه ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ ،‬و ﻟﻔﻈﻪ أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ أوﺷﮏ أن أدﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ‬‫أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إّن اﻟﻠّﻄﯿﻒ )اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( أﺧﺒﺮﻧﯽ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﺑﻢ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ )ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﻨﯽ‪ .‬ظ( ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ .‬و‬‫أﺧﺮﺟﻪ أﯾﻀـﺎ اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻓﯽ اﻷوﺳـﻂ و أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﺳـﻨﺪه ﻻ ﺑﺄس ﺑﻪ‪ .‬و أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﺑﻦ اﻷﺧﻀـﺮ ﻓﯽ‬‫»ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟﻌﺘﺮة اﻟّﻨﺒﻮّﯾﮥ« و ﻓﯿﻪ أّن اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل ذﻟﮏ ﻓﯽ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع و زاد ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻤﺜﻞ ﺳﻔﯿﻨﮥ ﻧﻮح ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴﻼم ﻣﻦ رﮐﺒﻬﺎ ﻧﺠﯽ‪ ،‬و ﻣﺜﻠﻬﻢ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺜﻞ ﺑﺎب ﺣّﻄﮥ‪ ،‬ﻣﻦ دﺧﻠﻪ ﻏﻔﺮت ﻟﻪ اﻟّﺬﻧﻮب‪.‬‬‫و ﻣﻦ اﻟﻌﺠﯿﺐ ذﮐﺮ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻟﻪ ﻓﯽ »اﻟﻌﻠﻞ اﻟﻤﺘﻨﺎﻫﯿﻪ« ﻓﺈّﯾﺎك أن ﺗﻐﺘّﺮ ﺑﻪ‪ ،‬و ﮐﺄﻧّﻪ ﻟﻢ ﯾﺴﺘﺤﻀـﺮه ﺣﯿﻨﺌﺬ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺗﻠﮏ اﻟّﻄﺮق اﻟﻮاﻫﯿﮥ‪ ،‬و ﻟﻢ‬‫ﯾﺬﮐﺮ ﺑﻘّﯿﮥ ﻃﺮﻗﻪ‪ ،‬ﺑﻞ‬‫ﻓﯽ »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« و ﻏﯿﺮه ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم ﻓﯿﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪639 :‬‬‫ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء ﯾﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﻪ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و وﻋﻆ و ذّﮐﺮ ﺛﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫أّﻣـﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬أﻻ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺛﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬـﺪي و اﻟّﻨﻮر‬‫ﻓﺨـﺬوا ﺑﮑﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ‪ .‬ﻓﺤّﺚ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ‬‫أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬ﻓﻘﯿـﻞ ﻟﺰﯾـﺪ‪ :‬ﻣﻦ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ أ ﻟﯿﺲ ﻧﺴـﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ! إّن ﻧﺴﺎءه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻟﮑﻦ‬‫أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪.‬‬‫ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺑﻠﯽ و ﻣﻦ ﻫﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻢ آل ﻋﻠﯽ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋّﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪.‬‬‫ﻗﯿﻞ‪ :‬ﮐّﻞ ﻫﺆﻻء ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗﮥ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ! أﺧﺮﺟﻪ ﻣﺴـﻠﻢ ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺤﻪ ﻣﻦ ﻃﺮق و ﻟﻔﻈﻪ ﻓﯽ أﺣﺪﻫﺎ‪ :‬ﻗﻠﻨﺎ‪ ،‬أي ﻟﺰﯾﺪ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ :‬ﻣﻦ أﻫﻞ‬‫ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻧﺴﺎؤه؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ‪ ،‬اﯾﻢ اﻟﱠﻠﻪ! إّن اﻟﻤﺮأة ﺗﮑﻮن ﻣﻊ اﻟّﺮﺟﻞ اﻟﻌﺼـﺮ ﻣﻦ اﻟّﺪﻫﺮ ﺛّﻢ ﯾﻄّﻠﻘﻬﺎ ﻓﺘﺮﺟﻊ إﻟﯽ أﺑﯿﻬﺎ و ﻗﻮﻣﻬﺎ‪ .‬أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ أﻫﻠﻪ و ﻋﺼـﺒﺘﻪ‬‫اﻟّﺬﯾﻦ ﺣﺮﻣﻮا اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪.‬‬‫و أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺤـﺎﮐﻢ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴـﺘﺪرك« ﻣﻦ ﺛﻼـث ﻃﺮق و ﻗـﺎل ﻓﯽ ﮐّﻞ ﻣﻨﻬﺎ إﻧّﻪ ﺻـﺤﯿﺢ ﻋﻠﯽ ﺷـﺮط اﻟّﺸـ ﯿﺨﯿﻦ و ﻟﻢ ﯾﺨﺮﺟﺎه‪ .‬و ﻟﻔﻆ اﻟﻄﺮﯾﻖ‬‫اﻻوﻟﯽ‪ :‬ﻟﻤﺎ رﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع و ﻧﺰل ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ أﻣﺮ ﺑﺪوﺣﺎت ﻓﻘّﻤﺖ ﺛّﻢ ﻗﺎم ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﮐـﺄﻧّﯽ ﻗـﺪ دﻋﯿﺖ ﻓـﺄﺟﺒﺖ إﻧّﯽ ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أﺣـﺪﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵـﺧﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟـّﻞ و ﻋﺘﺮﺗﯽ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ‬‫ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﺈﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ‪ .‬و ﻟﻔﻆ اﻟﻄﺮﯾﻖ اﻟﺜﺎﻧﯿـﮥ‪ :‬ﻧﺰل رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺳﻤﺮات ﺧﻤﺲ دوﺣﺎت ﻋﻈﺎم‪ ،‬ﻓﮑﻨﺲ اﻟّﻨﺎس ﻣﺎ ﺗﺤﺖ اﻟّﺴﻤﺮات‪ ،‬ﺛّﻢ راح رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺸّﯿﮥ‬‫ﻓﺼـّﻠﯽ ﺛﻢ ﻗـﺎم ﺧﻄﯿﺒـﺎ ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟـّﻞ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ذّﮐﺮ و وﻋـﻆ ﻓﻘـﺎل ﻣﺎ ﺷﺎء اﻟﱠﻠﻪ أن ﯾﻘﻮل ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ‬‫أﻣﺮﯾﻦ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا إن اﺗّﺒﻌﺘﻤﻮﻫﻤﺎ و ﻫﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ .‬و ﻟﻔﻆ اﻟﻄﺮﯾﻖ اﻟﺜﺎﻟﺜـﮥ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫﻞ‬‫ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ و زاد ﻓﯿﻪ ﻋﻘﺐ ﻗﻮﻟﻪ »إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض«‪:‬‬‫ﺳﺄﻟﺖ رﺑّﯽ ذﻟﮏ ﻟﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﻘّﺪﻣﻮﻫﻤﺎ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻘﺼﺮوا ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻌّﻠﻤﻮﻫﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪640 :‬‬‫ﻓﺈﻧّﻬﻢ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 122‬از ‪306‬‬‫و روي اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻤﺎل اﻟـّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟّﺰرﻧـﺪّي اﻟﻤﺪﻧّﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »ﻧﻈﻢ درر اﻟّﺴـ ﻤﻄﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ زﯾﺪ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ إﺳـﻨﺎد و ﻻ ﻋﺰو‪ ،‬و‬‫ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬روي زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻗﺒﻞ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﯾﻮم ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع ﻓﻘﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض و إﻧّﮑﻢ ﺗﺒﻌﯽ و‬‫إﻧّﮑﻢ ﺗﻮﺷﮑﻮن أن ﺗﺮدوا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺄﺳﺄﻟﮑﻢ ﻋﻦ ﺛﻘﻠّﯽ ﮐﯿﻒ ﺧﻠﻔﺘﻤﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎم رﺟـﻞ ﻣﻦ اﻟﻤﻬـﺎﺟﺮﯾﻦ ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻣـﺎ اﻟّﺜﻘﻼـن؟ ﻗﺎل‪ :‬اﻷﮐﺒﺮ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ )و ﻃﺮﻓﻪ‪ .‬ن( ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ‪،‬‬‫ﻓﺘﻤّﺴﮑﻮا ﺑﻪ و اﻷﺻﻐﺮ ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬ﻓﻤﻦ اﺳﺘﻘﺒﻞ ﻗﺒﻠﺘﯽ و أﺟﺎب دﻋﻮﺗﯽ ﻓﻠﯿﺴﺘﻮص ﺑﻬﻢ ﺧﯿﺮا‪ ،‬أو ﮐﻤﺎ ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪:‬‬‫ﻓﻼ ﺗﻘﺘﻠﻮﻫﻢ و ﻻ ﺗﻘﻬﺮوﻫﻢ و ﻻ ﺗﻘﺼﺮوا ﻋﻨﻬﻢ و إﻧّﯽ ﻗﺪ ﺳﺄﻟﺖ ﻟﻬﻢ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ ﻓﺄﻋﻄﺎﻧﯽ أن ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﮐﺘﯿﻦ‪ ،‬أو ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻬﺎﺗﯿﻦ‪،‬‬‫و أﺷﺎر ﺑﺎﻟﻤﺴّﺒﺤﺘﯿﻦ‪ .‬ﻧﺎﺻﺮﻫﻤﺎ ﻟﯽ ﻧﺎﺻﺮ و ﺧﺎذﻟﻬﻤﺎ ﻟﯽ ﺧﺎذل و وﻟّﯿﻬﻤﺎ ﻟﯽ وﻟّﯽ و ﻋﺪّوﻫﻤﺎ ﻟﯽ ﻋﺪّو[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﻤﻬﻮدي در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺑﻌﺾ ﻣﺆّﯾﺪات اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻓﯽ اﻟﺒـﺎب‪ ،‬ﻋﻦ زﯾـﺎدة ﻋﻠﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﻣﻦ اﻟـّﺼ ﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ .‬ﻓﻌﻦ ﺟـﺎﺑﺮ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻗﺎل‪ :‬رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﯾﻮم ﻋﺮﻓﮥ و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﺘﻪ اﻟﻘﺼﻮي ﯾﺨﻄﺐ‪ ،‬ﻓﺴـﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ‬‫ﺗﻀـّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺘﺮﻣﺬّي و ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ‪ .‬و اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ اﻟﻤﻮاﻻة إﻟّﺎ أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﯽ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﻓﻠّﻤﺎ رﺟﻊ اﻟﯽ اﻟﺠﺤﻔﮥ أﻣﺮ ﺑﺸـﺠﺮات ﻓﻘّﻢ ﻣﺎ ﺗﺤﺘﻬﻦ‪ ،‬ﺛّﻢ ﺧﻄﺐ اﻟّﻨﺎس ﻓﻘﺎل‪ :‬أﻣﺎ ﺑﻌﺪ‪ ،‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻓﺈﻧﯽ ﻻ‬‫أراﻧﯽ إﻟّﺎ ﻣﻮﺷﮑﺎ أن أدﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ و اﻧّﯽ ﻣﺴﺌﻮل و أﻧﺘﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻤﺎ أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن! ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﻧﺸﻬﺪ أﻧّﮏ ﺑّﻠﻐﺖ و ﻧﺼﺤﺖ و أّدﯾﺖ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﻟﮑﻢ ﻓﺮط و أﻧﺘﻢ واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض و إﻧّﯽ ﻣﺨﻠﻒ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪ .‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ اﻟﻐﻔﺎري رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬أو زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﺻﺪر رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﮥ‬‫اﻟﻮداع ﻧﻬﯽ أﺻﺤﺎﺑﻪ ﻋﻦ ﺷﺠﺮات ﺑﺎﻟﺒﻄﺤﺎء ﻣﺘﻘﺎرﺑﺎت أن ﯾﻨﺰﻟﻮا ﺗﺤﺘﻬّﻦ‪ ،‬ﺛّﻢ ﺑﻌﺚ إﻟﯿﻬّﻦ ﻓﻘّﻢ ﻣﺎ ﺗﺤﺘﻬّﻦ ﻣﻦ اﻟّﺸﻮك و ﻋﻤﺪ إﻟﯿﻬّﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪641 :‬‬‫ﻓﺼـّﻠﯽ ﺗﺤﺘﻬّﻦ ﺛّﻢ‪ ،‬ﻗـﺎم ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻗـﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻪ ﻟﻦ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒّﯽ إﻟّﺎ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟّـﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ و إﻧﯽ ﻷﻇّﻦ‬‫أن ﯾﻮﺷﮏ أن أدﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﻣﺴﺌﻮل و إﻧﮑﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻤﺎ أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ أﻧّﮏ ﻗﺪ ﺑّﻠﻐﺖ و ﺟﻬﺪت و ﻧﺼﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪ .‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸـﻬﺪون أن ﻻـ إﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ و أن ﻣﺤّﻤـ ﺪا ﻋﺒـﺪه و رﺳﻮﻟﻪ و أّن ﺟّﻨﺘﻪ ﺣّﻖ و ﻧﺎره ﺣّﻖ و أّن اﻟﻤﻮت ﺣّﻖ و أّن اﻟﺒﻌﺚ‬‫ﺣّﻖ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻮت و أّن اﻟّﺴﺎﻋﮥ آﺗﯿﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ و أّن اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ! ﻧﺸـﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻠّﻬّﻢ اﺷﻬﺪ! ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ‬‫اﻟّﻨﺎس! إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻣﻮﻻه ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠّﯿﺎ‪ ،‬اﻟﻠّﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد‬‫ﻣﻦ ﻋـﺎداه‪ ،‬ﺛﻢ ﻗـﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و أﻧﺘﻢ واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺣﻮض أﻋﺮض ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي إﻟﯽ ﺻـﻨﻌﺎء ﻓﯿﻪ ﻋـﺪد اﻟّﻨﺠﻮم‬‫ﻗﺪﺣﺎن ﻣﻦ ﻓّﻀﮥ و إﻧّﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ‬‫ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ و ﻻ ﺗﻀّﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒّﺪﻟﻮا و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺈﻧّﻪ ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻨﻘﻀﯿﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ و اﻟـّﻀ ﯿﺎء ﻓﯽ »اﻟﻤﺨﺘﺎرة« ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬و ﻫﻤﺎ ﻣﻦ رﺟﺎل اﻟّﺼﺤﯿﺢ‪،‬‬‫ﻋﻨﻪ ﺑﺎﻟّﺸّﮏ ﻓﯽ ﺻـﺤﺎﺑﯿﻪ و أﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »اﻟﺤﻠﯿﮥ« و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻷﻧﻤﺎﻃﯽ و ﻗﺪ ﺣـّﺴ ﻨﻪ اﻟّﺘﺮﻣﺬي و ﺿـّﻌﻔﻪ ﻏﯿﺮه‬‫ﻋﻦ ﻣﻌﺮوف ﺑﻦ ﺧّﺮﺑﻮذ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬و ﻫﻤﺎ ﻣﻦ رﺟﺎل اﻟّﺼﺤﯿﺢ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ وﺣﺪه ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺷّﮏ ﺑﻪ‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿـﻞ أّن ﻋﻠّﯿﺎ )رض( ﻗﺎم ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺸـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺷـﻬﺪ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ إﻟّﺎ ﻗﺎم‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘﻮم رﺟﻞ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻧّﺒﺌﺖ‪ ،‬أو‪ :‬ﺑﻠﻐﻨﯽ؛ إﻟّﺎ رﺟﻞ ﺳـﻤﻌﺖ أذﻧﺎه و وﻋﺎه ﻗﻠﺒﻪ‪ .‬ﻓﻘﺎم ﺳـﺒﻌﮥ ﻋﺸـﺮ رﺟﻼ ﻣﻨﻬﻢ ﺧﺰﯾﻤﮥ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ و ﺳـﻬﻞ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ و ﻋﺪّي اﺑﻦ ﺣﺎﺗﻢ و‬‫ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ و أﺑﻮ أّﯾﻮب اﻷﻧﺼﺎري و أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري و أﺑﻮ ﺷﺮﯾﺢ اﻟﺨﺰاﻋﯽ و أﺑﻮ ﻗﺪاﻣﮥ اﻷﻧﺼﺎري و أﺑﻮ ﻟﯿﻠﯽ و أﺑﻮ اﻟﻬﯿﺜﻢ ﺑﻦ اﻟّﺘﯿﻬﺎن‬‫و رﺟﺎل ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪ .‬ﻓﻘﺎل ﻋﻠّﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﻋﻨﻬﻢ‪ :‬ﻫﺎﺗﻮا ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺘﻢ! ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ أﻧّﺎ أﻗﺒﻠﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﻦ‬‫ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﺣّﺘﯽ إذا ﮐﺎن اﻟّﻈﻬﺮ ﺧﺮج رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 123‬از ‪306‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪642 :‬‬‫و ﺳّﻠﻢ ﻓﺄﻣﺮ ﺑﺸﺠﺮات ﻓﺸﺬ ﺑﻦ و أﻟﻘﯽ ﻋﻠﯿﻬﻦ ﺛﻮب ﺛّﻢ ﻧﺎدي ﺑﺎﻟّﺼﻼة‪ ،‬ﻓﺨﺮﺟﻨﺎ ﻓﺼّﻠﯿﻨﺎ ﺛّﻢ ﻗﺎم ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس! ﻣﺎ‬‫أﻧﺘـﻢ ﻗـﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗـﺎﻟﻮا‪ :‬ﻗـﺪ ﺑّﻠﻐﺖ‪ .‬ﻗـﺎل اﻟّﻠﻬّﻢ اﺷـﻬﺪ! ﺛﻼـث ﻣّﺮات )ﺛﻢ ﺻـﺢ ظ( ﻗـﺎل‪ :‬إﻧﯽ اوﺷـﮏ أن ادﻋﯽ ﻓـﺄﺟﯿﺐ و إﻧﯽ ﻣﺴـﺌﻮل و أﻧﺘﻢ‬‫ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻻ إّن دﻣﺎؤﮐﻢ و أﻣﻮاﻟﮑﻢ ﺣﺮام ﮐﺤﺮﻣﮥ ﯾﻮﻣﮑﻢ ﻫﺬا و ﺣﺮﻣﮥ ﺷﻬﺮﮐﻢ ﻫﺬا‪ ،‬اوﺻﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﻨﺴﺎء‪ ،‬اوﺻﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﺠﺎر‪ ،‬اوﺻﯿﮑﻢ‬‫ﺑﺎﻟﻤﻤﺎﻟﯿـﮏ‪ ،‬اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﻌـﺪل و اﻹﺣﺴـﺎن‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس! إﻧﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺈﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ‬‫ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻧـّﺒ ﺄﻧﯽ ﺑـﺬﻟﮏ اﻟﻌﻠﯿﻢ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه ﻓﻌﻠّﯽ ﻣﻮﻻه‪ .‬ﻓﻘﺎل‬‫ﻋﻠّﯽ‪ :‬ﺻـﺪﻗﺘﻢ و أﻧـﺎ ﻋﻠﯽ ذﻟـﮏ ﻣﻦ اﻟّﺸﺎﻫـﺪﯾﻦ‪ .‬اﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة ﻣﻦ ﻃﺮﯾـﻖ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﮐـﺜﯿﺮ ﻋﻦ ﻓﻄﺮ و أﺑﯽ اﻟﺠـﺎرود ﮐﻠﯿﻬﻤـﺎ ﻋﻦ أﺑﯽ‬‫اﻟّﻄﻔﯿﻞ‪.‬‬‫و ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ ﺛـﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻗـﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺧﻠﯿﻔﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﺎ ﺑﯿﻦ‬‫اﻟﺴـﻤﺎء و اﻷرض‪ ،‬أو ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ أﺣﻤﺪ ﻓﯽ ﻣﺴﻨﺪه‬‫و ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ ﺑﺴﻨﺪ ﺟّﯿﺪ‪ ،‬و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬إﻧﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﺑﺮﺟـﺎل ﺛﻘـﺎت و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺧﻠﯿﻔﺘﯿﻦ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ‬‫اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﺣﻤﺰة )ﺿـﻤﯿﺮة‪ .‬ظ( اﻷﺳـﻠﻤﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗـﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ اﻧﺼـﺮف رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع أﻣﺮ ﺑﺸـﺠﺮات‬‫ﻓﻘﻤﻤﻦ ﺑﻮادي ﺧّﻢ و ﻫﺠﺮ‪ ،‬ﻓﺨﻄﺐ اﻟﻨﺎس ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫أّﻣﺎ ﺑﻌﺪ‪ ،‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس ﻓﺈﻧّﯽ ﻣﻘﺒﻮض اوﺷﮏ أن ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ ﻓﻤﺎ أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﻧﺸـﻬﺪ أﻧّﮏ ﻗﺪ ﺑﻠّﻐﺖ و ﻧﺼـﺤﺖ و أّدﯾﺖ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤـّﺴ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ أﻻ! و إﻧﻬﻤﺎ‬‫ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ .‬اﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ اﻟﻤﻮاﻻة‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻟﯿﻠﯽ ﺑﻦ ﺿﻤﺮة و ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳﯿﺪ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﺻﺪر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪643 :‬‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺤّﺞ ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬أﻗﺒﻞ ﺣّﺘﯽ إذا ﮐﺎن ﺑﺎﻟﺠﺤﻔﮥ ﻧﻬﯽ ﻋﻦ ﺳﻤﺮات ﺑﺎﻟﺒﻄﺤﺎء ﻣﺘﻘﺎرﺑﺎت‪ :‬ﻻ‬‫ﺗﻨﺰﻟـﻮا ﺗﺤﺘﻬّﻦ‪ ،‬ﺣـّﺘﯽ إذا ﻧﺰل اﻟﻘـﻮم و أﺧـﺬوا ﻣﻨـﺎزﻟﻬﻢ ﺳـﻮاﻫّﻦ أرﺳـﻞ إﻟﯿﻬّﻦ ﻓﻘّﻢ ﻣـﺎ ﺗﺤﺘﻬّﻦ و ﺷـّﺬﺑﻦ ﻋﻦ رءوس اﻟﻘﻮم ﺣـّﺘﯽ إذا ﻧﻮدي‬‫ﻟﻠّﺼﻼة ﻏﺪا إﻟﯿﻬّﻦ ﻓﺼّﻠﯽ ﺗﺤﺘﻬّﻦ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﺼﺮف إﻟﯽ اﻟّﻨﺎس‪ ،‬و ذﻟﮏ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬و ﺧّﻢ ﻣﻦ اﻟﺠﺤﻔﮥ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺑﻬﺎ ﻣﺴﺠﺪ ﻣﻌﺮوف‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ‬‫اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻪ ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻪ ﻟﻦ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒّﯽ إﻟّﺎ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟّﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ و إﻧّﯽ ﻷﻇّﻦ أن ادﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﻣﺴـﺌﻮل و أﻧﺘﻢ‬‫ﻣﺴـﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻫﻞ ﺑّﻠﻐﺖ؟ ﻓﻤﺎ أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻘﻮل‪ :‬ﻗﺪ ﺑّﻠﻐﺖ و ﺟﻬﺪت و ﻧﺼﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﺸﻬﺪون أن ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ‬‫اﻟﱠﻠﻪ و أّن ﻣﺤّﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ و أّن ﺟّﻨﺘﻪ ﺣّﻖ و أّن ﻧﺎره ﺣّﻖ و اﻟﺒﻌﺚ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻮت ﺣّﻖ‪ .‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻧﺸـﻬﺪ! ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻠّﻬّﻢ اﺷﻬﺪ! ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ‬‫اﻟّﻨﺎس! أ ﻻ ﺗﺴـﻤﻌﻮن؟ أﻻ ﻓﺈّن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﮑﻢ‪ ،‬أﻻ! و ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬـﺬا ﻣﻮﻻه‪ ،‬و أﺧـﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠّﯽ ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ ﺣّﺘﯽ‬‫ﻋﺮﻓﻪ اﻟﻘﻮم أﺟﻤﻌﻮن‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻟّﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و أﻧﺘﻢ واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬أﻋﺮض ﻣّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي و ﺻـﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋـﺪد ﻧﺠﻮم اﻟـّﺴ ﻤﺎء ﻗﺪ ﺣﺎن ﻣﻦ ﻓّﻀﮥ‪ ،‬أﻻ و‬‫إﻧﯽ ﺳـﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤـﺎ ﺣﯿﻦ ﺗﻠﻘﻮﻧﯽ‪ ،‬ﻗـﺎﻟﻮا‪ :‬و ﻣـﺎ اﻟّﺜﻘﻼـن؟ ﯾـﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! ﻗـﺎل‪ :‬اﻟّﺜﻘﻞ‬‫اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮف ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀّﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒﺪﻟﻮا‪ ،‬أﻻ و ﻋﺘﺮﺗﯽ ﻓﺈﻧّﯽ ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أن‬‫ﻻ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﻠﻘﯿﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺳﺄﻟﺖ اﻟﱠﻠﻪ رﺑّﯽ ﻟﻬﻢ ذﻟﮏ ﻓﺄﻋﻄﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﺴـﺒﻘﻮﻫﻢ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻌّﻠﻤﻮﻫﻢ ﻓﻬﻢ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﻮاﻻة ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﻨﺎن ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﺑﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 124‬از ‪306‬‬‫و ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺑا ﻦ ﻋﻘﺪة أورده أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨّﯽ ﻓﯽ اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ‬‫و ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﻪ ﻏﺮﯾﺐ ﺟّﺪا‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﻮح اﻟﻌﺠﻠّﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »اﻟﻤﻮﺟﺰ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺨﻠﻔﺎء«[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺑﻌﺾ ﻣﺆّﯾﺪات اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻋﻦ ﻋﻠّﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أّن اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧـﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺒﻪ ﺑﯿـﺪه و ﺳـﺒﺒﻪ‬‫ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ إﺳﺤﺎق ﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ ﻓﯽ ﻣﺴﻨﺪه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪644 :‬‬‫ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻦ زﯾﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟّﺪه ﻋﻠّﯽ ﺑﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺳﻨﺪ ﺟّﯿﺪ‪ .‬و ﮐﺬا رواه اﻟّﺪوﻻﺑّﯽ ﻓﯽ‬‫»اﻟّﺬرّﯾـﮥ اﻟّﻄﺎﻫﺮة« و رواه اﻟﺠﻌﺎﺑّﯽ ﻓﯽ اﻟﻄﺎﻟﺒّﯿﯿﻦ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺟّﺪه‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ‬‫رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ :‬ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﻣﺨﻠّﻒ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤـّﺴ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـﻠّﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ‬‫ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ و ﻋـﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿـﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗـﺎ ﺣـّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬و رواه اﻟـﺒّﺰار و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬إﻧﯽ ﻣﻘﺒﻮض و إﻧّﯽ ﻗﺪ‬‫ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﮑﻢ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌـﺪﻫﻤﺎ و إﻧّﻪ ﻟﻦ ﺗﻘﻮم اﻟّﺴﺎﻋـﮥ ﺣّﺘﯽ ﯾﺒﺘﻐﯽ أﺻـﺤﺎب رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﮐﻤﺎ ﺗﺒﻐﯽ اﻟّﻀﺎﻟّﮥ‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﻮﺟﺪ‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ ذر )رض( أﻧّﻪ اﺧـﺬ ﺑﺤﻠﻘـﮥ ﺑـﺎب اﻟﮑﻌﺒـﮥ ﻓﻘﺎل‪ :‬إﻧﯽ ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‬‫ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ .‬أﺷﺎر إﻟﯿﻪ اﻟّﺘﺮﻣـﺬي ﻓﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ و‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻃﺮﯾﻒ ﻋﻦ اﻷﺻـﺒﻎ ﺑﻦ ﻧﺒﺎﺗﮥ ﻋﻨﻪ و ﻋﻦ أﺑﯽ راﻓﻊ ﻣﻮﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ‬‫ﻧﺰل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ و رﺿـﯽ ﻋﻨﻪ ﻋﻨـﺪ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﺼﺪره ﻣﻦ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﻗﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﺎﻟﻨﺎس ﺑﺎﻟﻬﺎﺟﺮة ﻓﻘﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‬‫إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ اﻟّﺜﻘـﻞ اﻷـﮐﺒﺮ و اﻟﺜﻘـﻞ اﻷﺻـﻐﺮ ﻓﺄﻣـﺎ اﻟﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﻓﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻃﺮﻓﻪ و اﻟﻄﺮف اﻵﺧﺮ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺈن‬‫ﺗﻤـّﺴ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻓﻠﻦ ﺗﻀّﻠﻮا و ﻟﻦ ﺗﺬﻟّﻮا )ﺗﺰﻟّﻮا‪ .‬ظ( أﺑﺪا‪ ،‬و أّﻣﺎ اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﺻﻐﺮ ﻓﻌﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﺧﺒﺮﻧﯽ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ‬‫ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض و ﺳـﺄﻟﺘﻪ ذﻟـﮏ ﻟﻬﻤـﺎ‪ ،‬و اﻟﺤﻮض ﻋﺮﺿﻪ ﻣـﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي و ﺻـﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻵﻧﯿـﮥ ﻋـﺪد اﻟﮑﻮاﮐﺐ و اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﮐﯿﻒ‬‫ﺧﻠﻔﺘﻤﻮﻧﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬اﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ راﻓﻊ ﻋﻦ اﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺟّﺪه ﺑﻪ‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ :‬اﻧﯽ ﺧﻠّﻔﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﺛﻨﺘﯿﻦ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا ﺑﻌﺪﻫﻤﺎ أﺑﺪا‪ ،‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و‬‫ﻧﺴﺒﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫اﺧﺮﺟﻪ اﻟﺒّﺰار ﻓﯽ ﻣﺴﻨﺪه‪.‬‬‫و ﻋﻦ أّم ﻫﺎﻧﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ؛ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬رﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﺘﻪ ﺣﺘﯽ إذا ﮐﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪645 :‬‬‫ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ أﻣﺮ ﺑـﺪوﺣﺎت ﻓﻘﻤﻤﻦ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﺎﻟﻬﺎﺟﺮة ﻓﻘﺎل‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻓﺈﻧّﻪ ﯾﻮﺷﮏ أن أدﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ و ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ‬‫ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌـﺪه أﺑﺪا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻃﺮف ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮف ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أﻻ إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ‬‫ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺟﻌـﺪة ﺑﻦ ﻫﺒﯿﺮة ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ )ﺟّﺪه ظ( أﻧﻪ ﺳـﻤﻌﻬﺎ‬‫ﺗﻘﻮل ﺑﻪ‪.‬‬‫و ﻋﻦ أّم ﺳـﻠﻤﮥ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬أﺧﺬ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﺑﯿﺪ ﻋﻠّﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﻓﺮﻓﻌﻪ ﺣّﺘﯽ رأﯾﻨﺎ ﺑﯿﺎض‬‫إﺑﻄﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠّﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ .‬و ﻓﯿﻪ‪ :‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻣﺨّﻠﻒ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ‬‫ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﺮوة ﺑﻦ ﺧﺎرﺟﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻓﺎﻃﻤﻪ اﺑﻨﮥ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻋﻨﻬﺎ ﺑﻪ‪ .‬و أﺧﺮﺟﻪ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺮّزاز‬‫ﻋﻨﻬـﺎ ﺑﻠﻔﻆ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﯽ ﻣﺮﺿﻪ اﻟـﺬي ﻗﺒﺾ ﻓﯿﻪ ﯾﻘﻮل‪ ،‬و ﻗـﺪ اﻣﺘﻸت اﻟﺤﺠﺮة ﻣﻦ أﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ :‬أﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس!‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 125‬از ‪306‬‬‫ﯾﻮﺷﮏ أن أﻗﺒﺾ ﻗﺒﻀﺎ ﺳـﺮﯾﻌﺎ ﻓﯿﻨﻄﻠﻖ ﺑﯽ و ﻗـﺪ ﻗّﺪﻣﺖ إﻟﯿﮑﻢ اﻟﻘﻮل ﻣﻌﺬرة إﻟﯿﮑﻢ‪ ،‬أﻻ إﻧّﯽ ﻣﺨﻠّﻒ ﻓﯿﮑﻢ ﮐﺘﺎب رﺑّﯽ ﻋﺰ و ﺟّﻞ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪،‬‬‫أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬ﺛّﻢ أﺧـﺬ ﺑﯿـﺪ ﻋﻠّﯽ ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫـﺬا ﻋﻠّﯽ ﻣﻊ اﻟﻘﺮآن و اﻟﻘﺮآن ﻣﻊ ﻋﻠّﯽ ﻻ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎن ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺄﺳﺄﻟﻬﻤﺎ ﻣﺎ ﺧّﻠﻔﺖ‬‫ﻓﯿ ﻬ ﻤ ﺎ [ ‪.‬‬
‫و ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﻤﻬﻮدي از أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ أﻋﻼم و أﻣﺎﺛﻞ ﻣﻨّﻘﺪﯾﻦ ﻋﺎﻟﯿﻤﻘﺎم ﻧﺰد ﺳـﻨﯿﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻧﺒﺬي از ﻣﺤﺎﻣﺪ واﻓﺮه و ﻣﺤﺎﺳﻦ ﮐﺎﺛﺮه و ﻣﻌﺎﻟﯽ‬‫ﺑـﺎﻫﺮه و ﻣﺪ ﺋا ـﺢ زاﻫﺮه او از »ﺿﻮء ﻻـﻣﻊ« ﺷـﻤﺲ اﻟـّﺪﯾﻦ ﺳـﺨﺎوي و ذﯾـﻞ آن از ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻓﻬـﺪ ﻣﮑﯽ و »ﻋﺠﺎﻟﮥ‬‫اﻟﺮاﮐﺐ و ﺑﻠﻐـﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ« ﻋﺒـﺪ اﻟﻐﻔﺎر ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻌﮑﯽ اﻟﻌـﺪﺛﺎﻧﯽ و »ﻧﻮر ﺳﺎﻓﺮ ﻓﯽ أﺧﺒﺎر اﻟﻘﺮن اﻟﻌﺎﺷـﺮ« ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﺷـﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﻌﯿـﺪروس اﻟﯿﻤﻨﯽ و »ﺳـﺒﻞ اﻟﻬـﺪي و اﻟّﺮﺷـﺎد« ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺷﺎﻣﯽ و »وﺳـﯿﻠﮥ اﻟﻤﺂل« أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﺎ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤّﮑّﯽ و‬‫»ﺻـﺮاط ﺳﻮي« ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸـ ﯿﺨﺎﻧﯽ اﻟﻘﺎدري« و »ﺟﺬب اﻟﻘﻠﻮب« ﺷـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤّﻖ اﻟّﺪﻫﻠﻮي و »ﺑﻠﻐﮥ اﻟﻤﺴـﯿﺮ« إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ‬‫ﺣﺴﻦ اﻟﮑﺮدي و »ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠّﻊ« ﺗﺎج اﻟّﺪﯾﻦ اﻟّﺪّﻫﺎن اﻟﻤّﮑﯽ و »ﺗﻨﻀـﯿﺪ اﻟﻌﻘﻮد اﻟّﺴـ ﻨّﯿﮥ« رﺿـﯽ اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﺎﻣﯽ و »ﻧﻮاﻗﺾ« و‬‫»إﺷﺎﻋﻪ« ﻣﺤّﻤﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪646 :‬‬‫اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺳﻮل اﻟﺒﺮزﻧﺠﯽ و »ﻣﻔﺘـﺎح اﻟّﻨﺠﺎء« ﻣﺮزا ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤـﺪ ﺧﺎن اﻟﺒﺪﺧﺸـﯽ و »ﺑـﺪر ﻃﺎﻟﻊ« ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﻮﮐﺎﻧﯽ و »ذﺧﯿﺮة‬‫اﻟﻤﺂل« أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﻌﺠﯿﻠﯽ و »إﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓـﮥ اﻟﻤﻘﺎل« ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ و »إزاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ« ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎﺻـﺮ؛ ﺑﺮ ﻣﺘﺘّﺒﻊ ﺧﺒﯿﺮ واﺿﺢ و‬‫ﻣﺴﺘﻨﯿﺮﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﺟﺎ اﮐﺘﻔﺎء ﺑﺮ ﻋﺒﺎرت »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« و ذﯾﻞ آن ﻣﯽرود‪.‬‬‫ﺳﺨﺎوي در »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ ﻧﻮر اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ‬‫اﻟﺠﻤﺎل اﻟﺤﺴﻨﯽ اﻟّﺴﻤﻬﻮدي اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻧﺰﯾﻞ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ و اﻟﻤﺎﺿﯽ أﺑﻮه و ﺟّﺪه ﯾﻌﺮف ﺑﺎﻟّﺸﺮﯾﻒ اﻟّﺴﻤﻬﻮدي‪ .‬وﻟﺪ ﻓﯽ ﺻﻔﺮ ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ‬‫و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺛﻤﺎن ﻣﺎﺋﮥ ﺑﺴـﻤﻬﻮد و ﻧﺸﺄ ﺑﻬﺎ ﻓﺤﻔﻆ اﻟﻘﺮآن و »اﻟﻤﻨﻬﺎج« و ﻻزم واﻟﺪه ﺣّﺘﯽ ﻗﺮأه ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺤﺜﺎ ﻣﻊ ﺷﺮﺣﻪ ﻟﻠﻤﺤﻠّﯽ و »ﺷﺮح اﻟﺒﻬﺠﮥ«‬‫ﻟﮑّﻦ اﻟّﻨﺼﻒ اﻟّﺜﺎﻧﯽ ﻣﻨﻪ ﺳـﻤﺎﻋﺎ و »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« و ﻏﺎﻟﺐ »أﻟﻔـّﯿ ﮥ اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ« ﺑﻞ ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﺟّﻞ اﻟﺒﺨﺎرّي و »ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻟﻠﻤﻨﺬري و‬‫ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ .‬و ﻗﺪم اﻟﻘﺎﻫﺮة ﻣﻌﻪ و ﺑﻤﻔﺮده ﻏﯿﺮ ﻣّﺮة أّوﻟﻬﺎ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﻻزم أّوﻻ اﻟّﺸﻤﺲ اﻟﺠﻮﺟﺮي ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و أﺻﻮﻟﻪ و اﻟﻌﺮﺑّﯿﮥ‪ ،‬و‬‫ﮐﺎن ﻣﻤﺎ ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﺟﻤﯿﻊ »اﻟّﺘﻮﺿـﯿﺢ« ﻻﺑﻦ ﻫﺸﺎم و »اﻟﺨﺰرﺟّﯿﮥ« ﻣﻊ اﻟﺤﻮاﺷـﯽ اﻻﺑﺸـﯿﻄّﯿﮥ و ﺷـﺮﺣﻪ ﻟﻠّﺸﺬور و اﻟّﺮﺑﻊ اﻷول ﻣﻦ »ﺷﺮح اﻟﺒﻬﺠﮥ«‬‫ﻟﻠﻮﻟّﯽ و ﺷـﺮح ﺷـﯿﺨﻪ اﻟﻤﺤﻠّﯽ »اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﻗﺮاءة ﻷﮐﺜﺮه و ﺳـﻤﺎﻋﺎ ﻟﺴﺎﺋﺮه ﻣﻊ ﺳـﻤﺎع ﻏﺎﻟﺐ ﺷﺮح ﺷﯿﺨﻪ أﯾﻀﺎ ﻟﺠﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ‪ ،‬ﺑﻞ ﻗﺮأ ﺑﻌﻀﻬﻤﺎ‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﺆﻟّﻔﻬﻤﺎ ﻣﻊ ﺳﻤﺎع دروس ﻣﻦ اﻟﺮوﺿﮥ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﻟﻤﺆّﯾﺪﯾﮥ‪.‬‬‫و أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻣﻼزﻣـﮥ اﻟﻤﻨﺎوي‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣّﻤﺎ أﺧﺬه ﻋﻨﻪ ﺗﻘﺴـﯿﻢ »اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﻣّﺮﺗﯿﻦ ﺑﻔﻮت ﻣﺠﻠﺲ او ﻣﺠﻠﺴـﯿﻦ ﻓﯽ ﮐّﻞ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﻟﮑّﻨﻪ ﺗﻠّﻔﻖ ﻟﻪ ﻣﻨﻬﻤﺎ‬‫ﻣﻌﺎ و »اﻟّﺘﻨﺒﯿﻪ« و »اﻟﺤﺎوي« و »اﻟﺒﻬﺠﮥ« ﺑﻔﻮت ﯾﺴـﯿﺮ ﻓﯽ ﮐّﻞ ﻣﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﺟﺎﻧﺒﺎ ﻣﻦ »ﺷﺮح اﻟﺒﻬﺠﮥ« و ﻣﻦ »ﺷﺮح ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻟﺸﯿﺨﻪ و‬‫ﻗﻄﻌﮥ ﻣﻦ ﺣﺎﺷﯿﺘﻪ ﻋﻠﯽ أّوﻟﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﻣّﻤﺎ ﮐﺘﺒﻪ ﻋﻠﯽ »ﻣﺨﺘﺼﺮ اﻟﻤﺰﻧﯽ« ﻓﯽ درس اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ و ﻋﻠﯽ »اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﻓﯽ درس اﻟّﺼﺎﻟﺤّﯿﮥ و ﻣّﻤﺎ ﻗﺮأه ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﺑﺤﺜﺎ ﻗﻄﻌـﮥ ﻣﻦ »ﺷـﺮح أﻟﻔّﯿﮥ اﻟﻌﺮاﻗﯽ« و ﻣﻦ »ﺑﺴـﺘﺎن اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ« ﻟﻠّﻨﻮوي‪ .‬و ﺑﺠﺎﻣﻊ ﻋﻤﺮو ﺟﻤﯿﻊ »اﻟّﺮﺳﺎﻟﮥ« ﻟﻠﻘﺸـﯿﺮي‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ »اﻟﻤﺴـﻠﺴﻞ«‬‫ﺑﺸﺮﻃﻪ‪ ،‬و اﻟﺒﺨﺎري ﻣﺮارا ﺑﺄﻓﻮات‪ ،‬و ﻗﻄﻌﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪647 :‬‬‫ﻣﻦ ﻣﺴﻠﻢ و ﻣﻦ »ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺟﺎﻣﻊ اﻷﺻﻮل« ﻟﻠﺒﺎرزي‪ ،‬و ﻣﻦ آﺧﺮ »ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺒﯿﻀﺎوي«‪.‬‬‫و أﻟﺒﺴﻪ ﺧﺮﻗﮥ اﻟّﺘﺼّﻮف و ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﺠﻢ اﺑﻦ ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﺠﻠﻮن ﺑﻌﺾ ﺗﺼـﺤﯿﺤﻪ ﻟﻠﻤﻨﻬﺎج و ﻋﻠﯽ اﻟّﺸـ ﻤﺲ اﻟﺒﺎﻣﯽ ﻗﻄﻌﮥ ﻣﻦ »ﺷﺮح اﻟﺒﻬﺠﮥ« ﻣﻊ‬‫ﺣﻀﻮر ﺗﻘﺎﺳـﯿﻤﻪ ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﻬـﺎج« و ﻋﻠﯽ اﻟّﺰﯾﻦ زﮐﺮﯾـﺎ »ﺷـﺮح اﻟﻤﻨﻬـﺎج اﻷﺻـﻠﯽ« ﻟﻸﺳـﻨﺎﺋﯽ و ﻏـﺎﻟﺐ ﺷـﺮﺣﻪ ﻋﻠﯽ »ﻣﻨﻈﻮﻣـﮥ اﺑﻦ اﻟﻬـﺎﺋﻢ« ﻓﯽ‬‫اﻟﻔﺮاﺋﺾ‪ .‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﻤﺲ اﻟﺸـﺮواﻧﯽ »ﺷـﺮح ﻋﻘﺎﺋﺪ اﻟّﻨﺴـﻔﯽ« ﻟﻠﺘﻔﺘﺎزاﻧﯽ‪ ،‬ﺑﻞ ﺳـﻤﻌﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﺛﺎﻧﯿﮥ و ﻏﺎﻟﺐ »ﺷﺮح اﻟﻄﻮاﻟﻊ« ﻟﻸﺻﻔﻬﺎﻧﯽ‪ .‬و ﺳﻤﻊ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻹﻟﻬّﯿﺎت ﺑﺤﺜﺎ ﺑﻤّﮑﮥ و ﻗﻄﻌﮥ ﻣﻦ »اﻟﮑّﺸﺎف« و ﻏﺎﻟﺐ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺳﻌﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ »اﻟﺘﻠﺨﯿﺺ« و ﺷﯿﺌﺎ ﻣﻦ »اﻟﻤﻄّﻮل« و ﻣﻦ اﻟﻌﻀﺪ ﺷﺮح اﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 126‬از ‪306‬‬‫اﻟﺤﺎﺟﺐ و ﻣﻦ »ﺷﺮح اﻟﻤﻨﻬﺎج اﻷﺻﻠﯽ« ﻟﻠّﺴّﯿﺪ اﻟﻌﺒﺮي و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﺣﻀـﺮ ﻋﻨـﺪ اﻟﻌﻠﻢ اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ ﻣﻦ دروﺳﻪ ﻓﯽ ﻗﻄﻌﮥ اﻷﺳـﻨﺎﺋﯽ و ﻋﻨﺪ اﻟﮑﻤﺎل إﻣﺎم اﻟﮑﺎﻣﻠّﯿﮥ دروﺳﺎ و أﻟﺒﺴﻪ اﻟﺨﺮﻗﮥ و ﻟّﻘﻨﻪ اﻟّﺬﮐﺮ و ﻗﺮأ »ﻋﻤﺪة‬‫اﻷﺣﮑـﺎم« ﺑﺤﺜـﺎ ﻋﻠﯽ اﻟـّﺴ ﻌﺪ اﺑﻦ اﻟـّﺪﯾﺮي و أذن ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟّﺘـﺪرﯾﺲ ﻫﻮ و اﻟﺒﺎﻣّﯽ و اﻟﺠﻮﺟﺮّي‪ ،‬و ﻓﯿﻪ و ﻓﯽ اﻹﻓﺘﺎء اﻟّﺸـ ﻬﺎب اﻟّﺸﺎرﻣﺴﺎﺣّﯽ ﺑﻌﺪ‬‫اﻣﺘﺤﺎﻧﻪ ﻟﻪ ﻓﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ و ﻣـﺬاﮐﺮﺗﻪ ﻣﻌﻪ‪ ،‬و ﻓﯿﻬﻤﺎ اﯾﻀﺎ زﮐﺮّﯾﺎ‪ ،‬و ﮐـﺬا اﻟﻤﺤﻠّﯽ و اﻟﻤﻨﺎوّي‪ ،‬و ﻋﻈﻢ اﺧﺘﺼﺎﺻﻪ ﺑﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﺗﺰاﯾﺪ ﻣﻊ ﺛﺎﻧﯿﻬﻤﺎ ﺑﺤﯿﺚ‬‫ﺧﻄﺒﻪ ﻟﺘﺰوﯾـﺞ ﺳـﺒﻄﺘﻪ‪ ،‬و ﻗّﺮره ﻣﻌﯿـﺪا ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺑﺠـﺎﻣﻊ ﻃﻮﻟﻮن‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ ﺑﺎﻟّﺼﺎﻟﺤـّﯿ ﮥ و أﺳـﮑﻨﻪ ﻗﺎﻋـﮥ اﻟﻘﻀﺎء ﺑﻬﺎ و ﻋﺮض ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﻨﯿﺎﺑﮥ‬‫ﻓـﺄﺑﯽ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻓّﻮض إﻟﯿﻪ ﻋﻨـﺪ رﺟﻮﻋﻪ ﻣّﺮة إﻟﯽ ﺑﻠـﺪه ﻣﻊ اﻟﻘﻀـﺎء ﺣﯿﺚ ﺣّﻞ اﻟّﻨﻈﺮ ﻓﯽ أﻣﺮ ﻧّﻮاب اﻟـّﺼ ﻌﯿﺪ و ﺻـﺮف ﻏﯿﺮ اﻟﻤﺘﺄّﻫﻞ ﻣﻨﻬﻢ ﻓﻤﺎ ﻋﻤﻞ‬‫ﺑﺠﻤﯿﻌﻪ‪.‬‬‫ﺛّﻢ إﻧّﻪ اﺳـﺘﻮﻃﻦ اﻟﻘﺎﻫﺮة ﻣﻊ ﺗﻮّﺟﻬﻪ ﻟﺰﯾﺎرة أﻫﻠﻪ أﺣﯿﺎﻧﺎ إﻟﯽ أن ﺗﻮّﺟﻪ ﻟﻠﺤـّﺞ و ﻣﻌﻪ واﻟـﺪﺗﻪ ﻓﯽ ذي اﻟﻘﻌـﺪة ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻌﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺒﺤﺮ و ﮐﺎد أن‬‫ﯾﺪرك اﻟﺤّﺞ ﻓﻠﻢ ﯾﻤﮑﻦ‪ ،‬و ﺟﺎور ﺳـﻨﮥ إﺣﺪي ﺑﮑﻤﺎﻟﻬﺎ و ﮐﻨﺖ ﻫﻨﺎك ﻓﮑﺜﺮ اﺟﺘﻤﺎﻋﻨﺎ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﺑﺨﻄﻪ ﻣﺼـّﻨﻔﯽ »اﻻﺑﺘﻬﺎج« و ﺳـﻤﻌﻪ ﻣّﻨﯽ‪ ،‬و‬‫ﮐـﺬا ﺳـﻤﻊ ﻣّﻨﯽ ﻏﯿﺮه ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﺧﯿﺮ ﮐﺒﯿﺮ و ﻓﺎرﻗﺘﻪ ﺑﻤّﻠـﮥ ﺑﻌﺪ أن ﺣﺠﺠﻨﺎ‪ .‬ﺛﻢ ﺗﻮﺟﻪ ﻣﻨﻬﺎ إﻟﯽ ﻃﯿﺒﮥ ﻓﻘﻄﻨﻬﺎ ﻣﻦ ﺳـﻨﮥ ﺛﻼث و‬‫ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻻزم و ﻫﻮ ﻓﯿﻬﺎ اﻟّﺸﻬﺎب اﻷﺑﺸﯿﻄّﯽ و ﺣﻀﺮ دروﺳﻪ ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﻬﺎج« و ﻏﯿﺮه و ﺳﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﺟﺎﻧﺒﺎ ﻣﻦ »ﺗﻔﺴﯿﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪648 :‬‬‫اﻟﺒﯿﻀﺎوي« و ﻣﻦ »ﺷـﺮح اﻟﺒﻬﺠﮥ« ﻟﻠﻮﻟّﯽ و ﺑﺤﺚ ﻋﻠﯿﻪ »ﺗﻮﺿﯿﺢ« اﺑﻦ ﻫﺸﺎم‪ .‬ﺑﻞ ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﺷﺮﺣﻪ ﻟﺨﻄﺒﮥ »اﻟﻤﻨﻬﺎج« و ﺣﺎﺷﯿﺘﻪ ﻋﻠﯽ‬‫»اﻟﺨﺰرﺟﯿﮥ«‪ ،‬و أذن ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟّﺘﺪرﯾﺲ و أﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎع ﻫﻨﺎك ﻋﻠﯽ أﺑﯽ اﻟﻔﺮج اﻟﻤﺮاﻏﯽ‪ ،‬ﺑﻞ ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻔﯿﻒ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻧﺎﺻﺮ‬‫اﻟّﺪﯾﻦ اﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ أﺷﯿﺎء ﺑﺎﻷﺟﺎﺋﺰ‪ .‬و أﻟﺒﺴﻪ ﺧﺮﻗﮥ اﻟّﺘﺼّﻮف ﺑﻠﺒﺎﺳﻪ ﻣﻦ ﻋﻤﺮ اﻷﻋﺮاﺑﯽ‬‫و ﮐـﺬا ﮐﺎن ﺳـﻤﻊ ﺑﻤّﮑـ ﮥ ﻋﻠﯽ ﮐﻤﺎﻟـّﯿ ﮥ اﺑﻨـﮥ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻤﺮﺟﺎﻧﯽ و ﺷـﻘﯿﻘﻬﺎ اﻟﮑﻤﺎل أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺤّﻤﺪ و اﻟﻨﺠﻢ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ‪ ،‬ﻓﯽ‬‫آﺧﺮﯾﻦ‪ .‬و ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﺳﻮي ﻣﻦ ﺗﻘـّﺪم ﺧﺘﻢ اﻟﺒﺨﺎري ﻣﻊ ﺛﻼﺛّﯿﺎﺗﻪ ﺑﻘﺮاءة اﻟـّﺪﯾﻤﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ اﺟﺘﻤﻊ ﻣﻦ اﻟّﺸـ ﯿﻮخ ﺑﺎﻟﮑﺎﻣﻠّﯿﮥ‪ .‬ﺑﻞ ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟّﻨﺠﻢ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮّزاق ﻓﯽ ﻣﻨﯿﮥ اﺑﻦ ﺧﺼﯿﺐ ﺷﯿﺌﺎ ﻣﻦ »اﻟﻤﻮّﻃﺄ« و ﻣﻦ »اﻟّﺸﻔﺎء«‪ ،‬و أﺟﺎز ﻟﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ و ﻟﻢ ﯾﮑﺜﺮ ﻣﻦ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﺻﺎﻫﺮ ﻓﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ اﻟّﻨﻮّﯾﮥ ﺑﯿﺖ اﻟّﺰرﻧﺪي‪ ،‬ﻓﺘﺰّوج أﺧﺖ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﻤﺤّﺐ و ﻟﻬﺎ ﻣﺤﺮﻣّﯿﮥ ﺑﺎﻟّﻨﺠﻢ اﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﺑﻦ أﺧﯽ زوﺟﻬﺎ‪ ،‬ﺛّﻢ‬‫ﻓﺎرﻗﻬﺎ و ﺗﺰّوج أﺧﺖ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟﻤﺮاﻏﯽ اﺑﻨـﮥ ﺷـﯿﺨﻪ أﺑﯽ اﻟﻔﺮج و ﻓﺎرﻗﻬﺎ ﺑﻌـﺪ ﻣـّﺪة ﺑﻌـﺪ ﻣﻮت أﺧﯿﻬﺎ و اﻧﺘﻔﻊ ﺑﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﻄﻠﺒﮥ ﻓﯽ‬‫اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ‪ ،‬و ﺻـّﻨﻒ ﻓﯽ ﻣﺴﺌﻠﮥ ﻓﺮش اﻟﺒﺴﻂ اﻟﻤﻨﻘﻮﺷﮥ رّدا ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻧﺎزﻋﻪ و ﻗﺮﺿﻪ ﻟﻪ أﺋّﻤﮥ اﻟﻘﺎﻫﺮة‪ ،‬و ﮐﺬا ﻋﻤﻞ ﻟﻠﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟّﻨﺒﻮّﯾﮥ ﺗﺎرﯾﺨﺎ ﺗﻌﺐ‬‫ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻗّﺮﺿﻪ ﻟﻪ ﮐﺎﺗﺒﻪ و اﻟﺒﺮﻫﺎن اﺑﻦ ﻇﻬﯿﺮة و ﻗﺮئ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻌﻀﻪ ﺑﻤّﮑﮥ‪ ،‬و ﮐﺬا أﻟّﻒ ﻏﯿﺮ ﻣﺎ ذﮐﺮ و ﻣﻦ ذﻟﮏ »ﺣﺎﺷﯿﮥ ﻋﻠﯽ اﻹﯾﻀﺎح اﻟّﻨﻮوي« ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﻨﺎﺳﮏ‪ ،‬و اﻟﺘﻤﺲ ﻣﻦ ﺻﺎﺣﺒﻨﺎ اﻟّﻨﺠﻢ ﺑﻦ ﻓﻬـﺪ ﺗﺨﺮﯾـﺞ ﺷـﯽء ﻣّﻤﺎ ﺗﻘـّﺪم ﺳـﻤﺎﻋﻪ ﻟﻪ ﻓﻔﻌﻞ و ﻋّﻈﻤﻪ ﻓﯽ اﻟﺨﻄﺒﮥ و زاد‪ ،‬و ﻣﺎت ﻗﺒﻞ إﮐﻤﺎﻟﻪ‬‫ﻓﺒّﯿﻀﻪ وﻟﺪه ﻣﺘّﻤﻤﺎ ﻟﻤﺎ أﻣﮑﻨﻪ ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫اﺣﺘﺮاق ﺟﻤﯿﻊ ﮐﺘﺐ اﻟﺴﻤﻬﻮدي ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻤﻨﻮرة‬‫و ﻗـﺪم ﻣﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ إﻟﯽ ﻣّﮑﮥ ﻓﯽ رﻣﻀﺎن ﺳـﻨﮥ ﺳّﺖ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ رﻓﯿﻘﺎ ﻻﺑﻦ اﻟﻌﻤﺎد ﻗﺒﻞ وﻗﻮع اﻟﺤﺮﯾﻖ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺴـﻠﻢ ﻣﻦ ﻫﺬه اﻟﺤﺎدﺛﮥ و ﻟﮑﻦ‬‫اﺣﺘﺮﻗﺖ ﺟﻤﯿﻊ ﮐﺘﺒﻪ و ﻫﯽ ﺷﯽء ﮐﺜﯿﺮ‪ .‬و ﺳﺎﻓﺮ إﻟﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة ﻓﯽ ﻣﻮﺳﻤﻬﺎ رﻓﯿﻘﺎ ﻟﻠﻤﺬﮐﻮر أﯾﻀﺎ ﻓﺪﺧﻼﻫﺎ و ﻟﻘﯽ اﻟّﺴﻠﻄﺎن ﻓﺄﺣﺴﻦ إﻟﯿﻪ ﺑﻤﺮﺗّﺐ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟّﺬﺧﯿﺮة و ﻏﯿﺮه ﺑﻞ و وﻗﻒ ﻫﻮ و ﻏﯿﺮه ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﮐﺘﺒﺎ ﻣﻦ أﺟﻠﻪ و رﺳﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪649 :‬‬‫ﺑﺴـﻌﺎﯾﺘﻪ ﺑﺴـّﺪ اﻟـّﺴ ﺮداب اﻟﻤﻮاﺟﻪ ﻟﻠﺤﺠﺮة اﻟﺸـﺮﯾﻔﮥ و اﻟﻤﺘﻮّﺻﻞ ﻣﻨﻪ اﻟّﺪور اﻟﻌّﺲ‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﺤﺼﻞ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻔﺴﺎد ﻣﻊ ﻣﻌﺎﮐﺴﮥ اﺑﻦ اﻟّﺰﻣﻦ ﻟﻪ‬‫ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ اﻟﻤﺼﻠﺤﮥ ﻓﯽ ﺳّﺪه‪.‬‬‫و ﺷـﻬﺪ ﻣﻮت اﺑﻦ اﻟﻌﻤﺎد‪ ،‬ﺛّﻢ ﺳﺎﻓﺮ ﻟﺰﯾﺎرة أّﻣﻪ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﮐﺎن ﺑﺄﺳـﺮع ﻣﻦ ﻣﻮﺗﻬﺎ ﺑﻌـﺪ ﻟﻘﺎﺋﻪ ﻟﻬﺎ‪ .‬ﺛّﻢ ﺗﻮّﺟﻪ ﻓﺰار ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘـﺪس‪ ،‬و ﻋﺎد إﻟﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 127‬از ‪306‬‬‫ﺛّﻢ إﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﺛّﻢ إﻟﯽ ﻣّﮑـ ﮥ‪ ،‬ﻓﺤّﺞ‪ ،‬ﺛّﻢ رﺟﻊ إﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻣﺴـﺘﻮﻃﻨﺎ ﻣﻘﺘﺼـﺮا ﻋﻠﯽ إﻣﺎء و اﺑﺘﻨﯽ ﻟﻪ ﺑﯿﺘﺎ و ﻟﻘﯿﺘﻪ ﻓﯽ ﮐﻼ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ ﻏﯿﺮ ﻣّﺮة و‬‫ﻏﺒﻄﺘﻪ ﻋﻠﯽ اﺳﺘﯿﻄﺎﻧﻪ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ و ﺻﺎر ﺷـﯿﺨﻬﺎ ﻗّﻞ أن ﻻ ﯾﮑﻮن أﺣﺪ ﻣﻦ أﻫﻠﻬﺎ ﻟﻢ ﯾﻘﺮأ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و اﺳﺘﻘﺮﺑﻪ اﻷﺷﺮف ﺑﻌﻨﺎﯾﮥ اﻟﺒﺪري أﺑﯽ اﻟﺒﻘﺎء ﻓﯽ‬‫اﻟّﻨﻈﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺠﻤﻊ ﻟﻤﺪرﺳـﺘﻪ و ﻣﺎ ﺑﻪ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ اﻟّﺘﯽ أوﻗﻔﻬﺎ ﻓﯿﻪ و ﺻﺎر اﻟﻤﺘﮑّﻠﻢ ﻓﯽ ﻣﺼﺎرف اﻟﻤﺪرﺳـﮥ اﻟﻤﺰﻫﺮّﯾـﮥ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻊ اﻟـّﺼ ﺮف ﻟﻪ ﻣﻦ‬‫اﻟـّﺼ ﺪﻗﺎت اﻟّﺮوﻣّﯿﮥ ﮐﺎﻟﻘﻀﺎة‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻣﺎﺋﮥ دﯾﻨﺎر‪ ،‬و رﺑّﻤﺎ ﺗﻨﻘﺺ‪ ،‬و ﻣﺎ اﺿـﯿﻒ إﻟﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺘﺪرﯾﺲ ﻣّﻤﺎ وﻗﻔﻪ ﻣﻠﮏ اﻟّﺮوم و اﻧﻘﯿﺎد اﻷﻣﯿﺮ داود‬‫ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻟﻪ ﻓﯽ ﺻﺪﻗﺎﺗﻪ ﻷﻫﻞ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ ﺣﯿﻦ ﺣّﺞ و ﺑﻌﺪه‪ ،‬ﺑﻞ اﺷﺘﺮي ﻣﻦ أﺟﻠﻪ ﮐﺘﺒﺎ وﻗﻔﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﺬا اﻧﻘﺎد ﻟﻪ اﺑﻦ ﺟﺒﺮ و ﻏﯿﺮه ﻓﯽ أﺷﺒﺎه ﻫﺬا ﻟﻤﺎ‬‫ﺗﻘّﺮر ﻋﻨﺪﻫﻢ ﻣﻦ ﻋﻠﻤﻪ و ﺗﺪّﯾﻨﻪ‪ ،‬و ﻣﻊ ذﻟﮏ ﻓﻬﻮ ﯾﺘﮑّﺴﺐ ﺑﺎﻟﺒﯿﻊ و اﻟّﺸﺮاء ﺑﻨﻔﺴﻪ و ﺑﻤﻨﺪوﺑﻪ‪ ،‬و رﺑّﻤﺎ ﻋﺎﻣﻞ اﻟّﺸﺮﯾﻒ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪.‬‬‫و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠـﮥ‪ ،‬ﻓﻬﻮ إﻧﺴـﺎن ﻓﺎﺿـﻞ ﻣﻔّﻨﻦ ﻣﺘﻤّﯿﺰ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻷﺻـﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻣـﺪﯾﻢ ﻟﻠﻌﻤﻞ و اﻟﺠﻤﻊ و اﻟّﺘﺄﻟﯿﻒ‪ ،‬ﻣﺘﻮّﺟﻪ ﻟﻠﻌﺒﺎدة و ﻟﻠﻤﺒﺎﺣﺜـﮥ و ﻟا ﻤﻨﺎﻇﺮة‪،‬‬‫ﻗﻮّي اﻟﺠﻼدة ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻃﻠﻖ اﻟﻌﺒﺎرة ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻣﻐﺮم ﺑﻪ ﻣﻊ ﻗّﻮة ﻧﻔﺲ و ﺗﮑّﻠﻒ ﺧﺼﻮﺻﺎ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺸﺎت ﻟﺸﯿﺨﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻧﺤﻮه‪.‬‬‫و رﺑّﻤـﺎ أّداه اﻟﺒﺤﺚ إﻟﯽ ﻣﺨﺎﺷـﻨﮥ ﻣﻊ اﻟﻤﺒﺤﻮث ﻣﻌﻪ و ﻗـﺪ ﯾﻨﺘﻬﯽ ﻓﯽ ذﻟـﮏ ﻟﻤـﺎ ﻻـ ﯾﻠﯿﻖ ﺑﺠﻼـﻟﺘﻪ و ﯾﺘﺠّﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺮﺗﻖ ﻟﻮﺟﺎﻫﺘﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ‬‫أﻋﺮض ﻋﻦ ﻫـﺬا ﮐّﻠﻪ ﻟﮑـﺎن ﻣﺠﻤﻌـﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪ .‬و ﻋﻠﯽ ﮐﻞ ﺣﺎل ﻓﻬﻮ و زﯾـﺪ ﻫﻨﺎك ﻓﯽ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ و ﻷﻫﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ ﺑﻪ ﺟﻤﺎل‪ .‬و اﻟﮑﻤﺎل ﻟّﻠﻪ‪ .‬و ﻻ‬‫زاﻟﺖ ﮐﺘﺒﻪ ﺗﺮد ﻋﻠّﯽ ﺑﺎﻟّﺴﻼم و ﻃﯿﺐ اﻟﮑﻼم و ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻣﻦ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ« و »اﻟﺘﺎرﯾﺦ اﻟﮑﺒﯿﺮ« و »اﻟﻤﻌﺠﻢ« زﯾﺎدة ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻫﻨﺎ ﻣﻦ ﻧﻈﻢ و‬‫ﻏﯿﺮه‪ .‬و ﻣّﻤﺎ ﮐﺘﺒﺘﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﻦ ﻧﻈﻤﻪ‪:‬‬‫أﻻ إّن دﯾﻮان اﻟّﺼﺒﺎﺑﮥ ﻗﺪ ﺻﺒﺎ ﺑﻤﺎ ﺻّﺐ ﻣﻦ ﺣﺴﻦ اﻟّﺼﻨﺎﻋﮥ إذ ﺳﺒﺎ‬‫ﻧﻔﻮﺳﺎ ﺳﮑﺎري ﻣﻦ رﺣﯿﻖ ﺷﺮاﺑﻪ و أﻟﺤﺎظ ﺻّﺐ ﻣﻦ ﺻﺒﺎﺑﺘﻪ ﺻﺒﺎ[‪ .‬و ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻬﺪ ﻫﺎﺷﻤﯽ ﻣﮑﯽ در »ذﯾﻞ ﺿﻮء ﻻﻣﻊ ﮔﻔﺘﻪ«‪] :‬أﻗﻮل‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪650 :‬‬‫و ﺑﻌﺪ اﻟﻤﺆﻟّﻒ ﻋﺎش ﻧﺤﻮ ﻋﺸـﺮ ﺳـﻨﯿﻦ و ﺻﺎر ﻣﺠﻤﻌﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ و ﯾﺆﻟّﻔﻪ و اﺟﺘﻤﻌﺖ ﺑﻪ رﻓﻘﮥ واﻟﺪي ﻓﯽ ﻋﺎم ﺗﺴﻊ و ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪،‬‬‫و ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﺗﺎرﯾﺨﻪ »اﻟﻮﻓﺎ« و ﻓﺘﺎواه اﻟﻤﺠﻤﻮﻋـﮥ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و أﺟﺎز ﻟﯽ رواﯾﺘﻬﺎ ﻓﺎﻏﺘﺒﻄﺖ ﺑﻬﺎ ﺛّﻢ ﻋﺪت ﻟﺒﻠﺪي ﻓﺒﻠﻐﻨﯽ‬‫أﻧﻪ ﻣﺮض ﺑﺤﻤﯽ ﻗﻮّﯾـﮥ ﯾـﻮﻣﯿﻦ و أﺳـﮑﺖ ﻓﯽ ﺛﺎﻧﯿﻬﻤـﺎ‪ ،‬و ﻣـﺎت ﻓﯽ اﻟّﺜـﺎﻟﺚ ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ ﺛـﺎﻣﻦ ﻋﺸـﺮي ذي اﻟﻘﻌـﺪة ﻋـﺎم إﺣـﺪي ﻋﺸـﺮة و‬‫ﺗﺴـﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺻـّﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﻟّﺮوﺿـﮥ ﻋﺼـﺮ ﯾﻮﻣﻪ و وﻗﻒ ﺑﺠﻨﺎزﺗﻪ إﻣﺎم ﺣﺠﺮة ﺟـّﺪﯾﻪ و دﻓﻦ ﺑﺎﻟﺒﻘﯿﻊ ﺧﻠﻒ ﻗﺒـﮥ اﻹﻣﺎم ﻣﺎﻟﮏ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و‬‫رﺣﻤﻬﻤﺎ و ﻟﻢ ﯾﺨﻠﻒ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﻪ ﻣﺜﻠﻪ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﺴـﻤﻬﻮدي ﻋﻠّﺎﻣﺘﻬﻢ اﻟﺒﺎرع ﻓﯽ اﻟّﻨﻘـﺪ و اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬و ﺣّﺠﺘﻬﻢ اﻟّﺴﺎﺑﻖ ﻓﯽ اﻟّﺴﺒﺮ و اﻟّﺘـﺪﻗﯿﻖ‪ ،‬ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺴﺎﻓﺮ اﻷﻧﯿﻖ‪ ،‬اﻟّﺰاﻫﺮ‬‫اﻟّﺮﺷـﯿﻖ اﻟﻤﺆﺗﻠﻖ اﻟﺒﺮﯾﻖ‪ ،‬اﻟﻤﻠﺘﻤﻊ اﻟﺸـﺮﯾﻖ‪ ،‬ﻓﺄورده ﺑﻄﺮق ﻋﺪﯾﺪة ﻣﻮﻧﻘﮥ ﮐّﻞ اﻟﺘﺄﻧﯿﻖ‪ ،‬و ﺳﺎﻗﻪ ﺑﺴـﯿﺎﻗﺎت ﺳﺪﯾﺪة ﻣﻨّﺴـ ﻘﮥ ﮐّﻞ اﻟّﺘﻨﺴﯿﻖ‪ ،‬ﻓﯿﺎ ﻟﻪ ﻣﻦ‬‫ﻣﺘﺒّﺤﺮ أﺟﺮي ﻟﻠّﻨﺎﻫـﻞ اﻟﻌﻄﺸـﺎن أﻧﻬﺮا ذوات ﺗـﺪﻓﯿﻖ‪ ،‬و أﻋﻈﻢ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻣﺘﻬّﻤﺮ أﻧﺎر ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺎﺋﻢ اﻟﺤﯿﺮان ﺷـﺮﮐﺎ ذوات ﺗﻄﺮﯾﻖ‪ ،‬ﻓﻄﻮﺑﯽ ﻟﻤﻦ ﻧﻬﺞ‬‫ﻣﻨﻬﺞ اﻹﯾﻘﺎن ﺑﺎﻹﻣﻌﺎن و اﻟّﺘﺤﺪﯾﻖ‪ ،‬و ﺳـﻠﮏ ﻣﺴـﻠﮏ اﻹدﻏﺎن ﺑﻤﺴﺎﻋﺪة اﻟّﺘﻮﻓﯿﻖ و آﺛﺮ ﻣﻦ اﻟﺮﺷﺪ واﺿﺢ اﻟﺠﺪد و ﻻ ﺣﺐ اﻟﻄﺮﯾﻖ‪ ،‬و ﺟﺎﻧﺐ‬‫ﻓﯿﻪ ﻣﺸـﯽ اﻷـﺧﺮق و ﺳـﺎر ﺳـﯿﺮ اﻟّﺮﻓﯿﻖ‪ ،‬و اﻟﻮﯾﻞ ﻟﻤﻦ ﻫﺎﺟﺮ ﻣﻦ اﻹدﻻء ﮐّﻞ ﺣﺎزم أﻓﯿﻖ‪ ،‬و ﻧﺎﺑـﺬ ﻣﻦ اﻟﻬـﺪاة ﮐّﻞ ﺣﺎدب ﺷـﻔﯿﻖ‪ ،‬و اﺧﺘﺎر ﻣﻦ‬‫اﻟﻌﻤﯽ ﮐّﻞ ﻓّﺞ ﻋﻤﯿﻖ‪ ،‬و آﺛﺮ ﻣﻦ اﻟّﺮدي ﮐّﻞ ﻣﺮﻣﯽ ﺳﺤﯿﻖ‪.‬‬‫‪ -140‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ روزﺑﻬﺎن اﻟﺨﻨﺠﯽ اﻟﺸﯿﺮازي‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﺷـﺮح رﺳﺎﻟﻪ اﻋﺘﻘﺎدّﯾﻪ« ﺧﻮد ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺧﺎن اوزﺑﮏ واﻟﯽ ﺑﺨﺎرا ﺑﻌﺒﺎرت ﻓﺎرﺳـﯽ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﻣﺎ‬‫ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ؛ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫اﻋﺘﻘﺎد ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ آل ﺣﻀﺮت ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ واﺟﺐ اﻟّﺘﻌﻈﯿﻢ و ﻻزم اﻻﻗﺘﺪاءاﻧﺪ‪ .‬أﻗﻮل‪:‬‬‫أّﻣﺎ ﺗﻌﻈﯿﻢ آل ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ ،‬اﻋﺘﻘﺎد آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻓﺮﺿـﺴﺖ ﺑﻨﺎﺑﺮ أﺣﺎدﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺤﻪ ﮐﻪ درﯾﻦ ﺑﺎب وارد ﺷـﺪه‪ .‬از آن ﺟﻤﻠﻪ‬‫آﻧﮑﻪ در ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع در ﺧﻄﺒﻪ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 128‬از ‪306‬‬‫]ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا ﺑﻌﺪي‪ ،‬إﻟﯽ آﺧﺮه‪.‬‬‫و در ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪651 :‬‬‫و اﯾﻦ ﮐﻠﻤﻪ را ﺑﻪ ﺳﻪ ﻧﻮﺑﺖ ﺗﮑﺮار ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪ .‬ازﯾﻨﺠﺎ ﻣﺴـﺘﻔﺎد ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﻣﺤّﺒﺖ اﯾﺸﺎن واﺟﺐ ﺑﺎﺷـﺪ و رﻋﺎﯾﺖ ﺣﻘﻮق اﯾﺸﺎن ﻻزم‪ .‬و‬‫ﻧﯿﺰ ﭼـﻮن ﻓﺮﻣﻮدهاﻧــﺪ ﮐـﻪ اﮔﺮ ﺑﺮ أﻫـﻞ ﺑﯿـﺖ دﺳـﺖ زﻧﻨـﺪ ﻫﺮﮔﺰ ﮔﻤﺮاه ﻧﮕﺮدﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ أﻣﺮ ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ ﺑﺎﻗﺘـﺪاي اﯾﺸـﺎن و ﻣﺮاد از اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ‬‫ﮐﺴﺎﻧﯽاﻧﺪ ﮐﻪ ﺻﺪﻗﻪ ﺑﺮ اﯾﺸﺎن ﺣﺮام ﺑﺎﺷﺪ[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﺟﻼـﻟﺖ ﻣﺮﺗﺒﺖ و ﻏـﺎﯾﺖ ﻧﺒـﺎﻟﺖ ﻣﻨﺰﻟﺖ اﺑﻦ روزﺑﻬـﺎن‪ ،‬ﻧﺰد أﺟّﻠﻪ و أﻋﯿـﺎن ﺳـّﻨّﯿﻪ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﺷـﻤﺲ اﻟـّﺪﯾﻦ ﺳـﺨﺎوي و‬‫»إﯾﻀﺎح« و »ﻏّﺮة اﻟّﺮاﺷـﺪﯾﻦ« ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ و »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿـﺪر ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎﺻـﺮ؛ واﺿـﺢ و ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺳـﺒﻖ ﺑﯿﺎن ذﻟﮏ ﻓﯽ‬‫ﻣﺠّﻠﺪ ﺣﺪﯾﺚ اﻟّﻄﯿﺮ ﺑﺎﻟّﺘﻔﺼﯿﻞ‪ ،‬ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻨﻌﻢ اﻟﻤﻔﻀﻞ اﻟﻤﻨﻌﻢ اﻟﻤﻨﯿﻞ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﻓﻀـﻠﻬﻢ اﻟﻔﺎﺿﻞ‪ ،‬و ﮐﺎﺑﺮﻫﻢ اﻟﻤﻨﺎﺿﻞ‪ ،‬و ﺑﺎرﻋﻬﻢ اﻟﻤﺤّﻨﮏ اﻟﺒﺎزل‪ ،‬و ﺟـﺬﯾﻠﻬﻢ اﻟﻤﺤّﮑﮏ اﻟﺠﺎزل‪ ،‬ﻗـﺪ روي ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻟا ﺤﺎﺑﺲ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﻬـﺪي و اﻵـزل‪ ،‬و أﺛﺒﺘﻪ ﺑﺎﻟﺒﯿﺎن اﻟﺨﺎرم ﻟﻠّﺰﯾﻎ و اﻟﺨﺎزل‪ ،‬ﻓﻤﻦ آل إﻟﯽ اﻟّﺼﻮاب ﻓﻬﻮ اﻟّﻄﺎﻓﺮ اﻟﺒﺎذل‪ ،‬و ﻣﻦ ﻣﺎل إﻟﯽ اﻟّﺘﺒﺎب ﻓﻬﻮ اﻟﺨﺎﺳـﺮ‬‫اﻟﺨﺎذل‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ وﻟّﯽ اﻟّﺘﻮﻓﯿﻖ ﻓﯽ ﮐّﻞ ﺳﻬﻞ و ﻋﺎﺿﻞ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻤﯿّﺴﺮ ﻟﻠﻐﻼب ﻋﻠﯽ ﮐّﻞ ﻣﻨﺎﺿﻞ ﻧﺎﺿﻞ‪.‬‬‫‪ -141‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺴﻄﻼﻧﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻣﻮاﻫﺐ ﻟﺪﻧّﯿﻪ« در ﺑﺤﺚ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﺮاد از اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل ﻗﺎم ﻓﯿﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺧﻄﯿﺒﺎ‪ ،‬ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺛﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫أّﻣﺎ ﺑﻌﺪ أّﯾﻬﺎ ﻟا ّﻨﺎس! إﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﻣﺜﻠﮑﻢ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺄﺟﯿﺒﻪ‪ ،‬و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻓﯿﻪ‬‫اﻟﻬـﺪي و اﻟّﻨﻮر ﻓﺘﻤـّﺴ ﮑﻮا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ و ﺧﺬوا ﺑﻪ‪ .‬و ﺣّﺚ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪،‬‬‫ﺛﻠﺚ ﻣّﺮات‪.‬‬‫ﻓﻘﯿـﻞ ﻟﺰﯾـﺪ‪ :‬ﻣﻦ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ أ ﻟﯿﺲ ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ! إّن ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻟﮑّﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺼﺪﻗـﮥ ﺑﻌـﺪه‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﻦ ﻫﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻢ آل ﻋﻠّﯽ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﻋّﺒﺎس‪ .‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﮐّﻞ ﻫﺆﻻء ﺣﺮم ﻋﻠﯿﻢ اﻟّﺼﺪﻗﮥ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ! ﺧّﺮﺟﻪ ﻣﺴﻠﻢ‪ .‬و اﻟّﺜﻘﻞ‪ ،‬ﻣﺤّﺮﮐﮥ ﮐﻤﺎ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪652 :‬‬‫»اﻟﻘﺎﻣﻮس«‪ :‬ﮐّﻞ ﺷـﯽء ﻧﻔﯿﺲ ﻣﺼﻮن‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﻨﻪ اﻟﺤـﺪﯾﺚ »إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ« و ﻫﻮ ﺑﮑﺴـﺮ اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ و ﺳـﮑﻮن‬‫اﻟﻤﺜّﻨﺎة اﻟﻔﻮﻗّﯿﮥ‪ .‬و اﻷﺧﺬ ﺑﻬﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ أﺣﺮي ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﻮاﻫﺐ ﻟﺪﻧّﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و أﺧﺮج أﺣﻤـﺪ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ ﻣﻌﻨﯽ ﺣـﺪﯾﺚ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ اﻟـّﺴ ﺎﺑﻖ ﻣﺮﻓﻮﻋـﺎ ﺑﻠﻔـﻆ »إﻧّﯽ اوﺷـﮏ أن ادﻋﯽ و أﺟﯿﺐ‪ ،‬و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ‬‫اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إّن اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﺧﺒﺮﻧﯽ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﻣﺎ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ«‪.‬‬‫و ﻋﺘﺮة اﻟّﺮﺟﻞ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻗﺎﻟﻪ اﻟﺠﻮﻫﺮّي‪ :‬أﻫﻠﻪ و ﻧﺴﻠﻪ و رﻫﻄﻪ اﻷدﻧﻮن‪ ،‬أي اﻷﻗﺎرب ‪.‬‬
‫و ﻋﻼـﻣﻪ ﻗﺴـﻄﻼﻧﯽ از أﺟّﻠﻪ ﻋﻠﻤـﺎي ﻣﺸـﺎﻫﯿﺮ‪ ،‬و أﻣﺎﺛـﻞ ﮐﻤﻼـي ﻧﺤﺎرﯾﺮ ﻧﺰد ﺳـّﻨّﯿﻪ ﺑﻮده‪ ،‬ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﻣﺒﻬﺮه و ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻣﺰﻫﺮه او ﺑﺮ ﻣﺘﺘّﺒﻊ »ﺿﻮء‬‫ﻻﻣﻊ« ﺷـﻤﺲ اﻟـّﺪﯾﻦ ﺳـﺨﺎوي و ذﯾﻞ آن از ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻓﻬـﺪ ﻫﺎﺷـﻤﯽ و »ﻣﻨﻦ ﮐﺒﺮي« و »ﻟﻮاﻗـﺢ اﻷﻧﻮار« ﻋﺒـﺪ اﻟﻮّﻫﺎب ﺑﻦ‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸـ ﻌﺮاﻧﯽ و »ﻧﻮر ﺳﺎﻓﺮ« ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﺷﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿﺪروس اﻟﯿﻤﻨﯽ و »ﻣﻘﺎﻟﯿﺪ اﻷﺳﺎﻧﯿﺪ« أﺑﻮ ﻣﻬﺪي ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 129‬از ‪306‬‬‫اﻟّﺜﻌﺎﻟﺒﯽ و »ﺳـﻤﻂ ﻣﺠﯿـﺪ« ﺷـﯿﺦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻗﺸﺎﺷـﯽ و »ﮐﻔﺎﯾـﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠّﻊ« ﺗﺎج اﻟـﺪﯾﻦ اﻟـّﺪّﻫﺎن اﻟﻤّﮑﯽ و »ﺑـﺪر ﻃﺎﻟﻊ« ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟّﺸﻮﮐﺎﻧﯽ اﻟـّﺼ ﻨﻌﺎﻧﯽ و »ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ« ﺧﻮد ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ و »إﺗﺤﺎف اﻟّﻨﺒﻼء« ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن؛ ﻣﻌﺎﺻﺮ ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮ‬‫اﺧﺘﺼﺎر‪ ،‬در اﯾﻦ ﺟﺎ ﺑﺮ ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات اﻗﺘﺼﺎر ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺸﻮﮐﺎﻧﯽ اﻟـّﺼ ﻨﻌﺎﻧﯽ در »ﺑﺪر ﻃﺎﻟﻊ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ اﻟّﺰﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫اﻟﺠﻤﺎل ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟّﺼﻔﯽ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺠﺪ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ اﻟّﺘﺎج ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺴﻄﻼﻧﯽ اﻷﺻﻞ اﻟﻤﺼﺮّي اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ‪ ،‬و ﯾﻌﺮف ﺑﺎﻟﻘﺴﻄﻼﻧﯽ‪ ،‬وﻟﺪ ﻟﺜﺎﻧﯽ‬‫ﻋﺸـﺮ ذي اﻟﻘﻌﺪة ﺳﻨﮥ ‪ 851‬ﺑﻤﺼـﺮ‪ ،‬و ﻧﺸﺄ ﺑﻬﺎ ﻓﺤﻔﻆ اﻟﻘﺮآن و »اﻟّﺸﺎﻃﺒّﯿﺘﯿﻦ« و ﻧﺼﻒ اﻟﻄّﯿﺒـﮥ اﻟﺠﺰرّﯾـﮥ« و »اﻟﻮردّﯾـﮥ« ﻓﯽ اﻟّﻨﺤﻮ و ﺗﻠﯽ اﻟـّﺴ ﺒﻊ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟّﺴﺮاج ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻗﺎﺳﻢ اﻷﻧﺼﺎري اﻟّﺸﻨﺎوي و ﺑﺎﻟّﺜﻼث إﻟﯽ‪ :‬و »ﻗﺎَل اﻟﱠِﺬﯾَﻦ ﻻ َﯾْﺮُﺟﻮَن ﻟ ِﻘﺎَءَﻧﺎ«*‬‫ﻋﻠﯽ اﻟّﺰﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻨّﯽ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ‪ ،‬و ﺑﺎﻟّﺴﺒﻊ ﺛّﻢ ﺑﺎﻟﻌﺸﺮ ﻓﯽ ﺧﺘﻤﺘﯿﻦ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﻬﺎب ﺑﻦ أﺳﺪ‪ ،‬و أﺧﺬ اﻟﻘﺮآن )اﻟﻘﺮاءات‪ .‬ظ(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪653 :‬‬‫ﻣﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ أﯾﻀﺎ‪ .‬و أﺧﺬ اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺨﺮ اﻟﻤﻘﺴـﻤﯽ ﺗﻘﺴـﯿﻤﺎ و اﻟّﺸﻬﺎب اﻟﻌﺒﺎدي‪ ،‬و ﻗﺮأ رﺑﻊ اﻟﻌﺒﺎدات ﻣﻦ »اﻟﻤﻨﻬﺎج« و ﻣﻦ اﻟﺒﯿﻊ و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ‬‫»اﻟﺒﻬﺠـﮥ« ﻋﻠﯽ اﻟّﺸـ ﻤﺲ اﻟﺒـﺎﻣﯽ‪ ،‬و ﻗﻄﻌـﮥ ﻣﻦ »اﻟﺤـﺎوي« ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺮﻫﺎن‪ ،‬و ﻣﻦ أّول »ﺣﺎﺷـﯿﮥ اﻟﺠﻼل اﻟﺒﮑﺮي ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﻬﺎج« إﻟﯽ أﺛﻨﺎء اﻟّﻨﮑﺎح‬‫ﺑﻔﻮات ﻓﯽ أﺛﻨﺎﺋﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺆﻟّﻔﻬﺎ‪ .‬و ﺳـﻤﻊ ﻣﻮاﺿﻊ ﻣﻦ »ﺷـﺮح اﻷﻟﻔّﯿﮥ« و ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻠﺘﻮﺗﯽ و اﻟّﺮﺿـﯽ اﻷوﺟﺎﻗﯽ و اﻟّﺴﺨﺎوي‪ .‬و ﻗﺮأ »ﺻﺤﯿﺢ‬‫اﻟﺒﺨﺎري« ﺑﺘﻤﺎﻣﻪ ﻓﯽ ﺧﻤﺴـﮥ ﻣﺠﺎﻟﺲ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﺎوي‪ .‬و ﻗﺮأ ﻓﯽ اﻟﻔﻨﻮن ﻋﻠﯽ ﺟﻤﺎﻋـﮥ‪ .‬ﺛّﻢ ﺣـّﺞ ﻏﯿﺮ ﻣّﺮة‪ ،‬و ﺟﺎور ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﺛّﻢ ﺟﺎور‬‫ﻣﺠـﺎورة اﺧﺮي ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﺑﻬـﺎ ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋـﮥ‪ ،‬و ﺟﻠﺲ ﻟﻠﻮﻋـﻆ ﺑﺎﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﻌﻤﺮي‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺠﺘﻤﻊ ﻋﻨـﺪه ﺟّﻢ‪ ،‬ﺛّﻢ ﺟﻠﺲ‬‫ﺑﻤﺼـﺮ ﺷﺎﻫـﺪا رﻓﯿﻘـﺎ ﻟﺒﻌﺾ اﻟﻔﻀـﻼء و ﺑﻌـﺪه ﺗﺠّﻤﻊ و ﮐﺘﺐ ﺑﺨّﻄﻪ ﻟﻨﻔﺴﻪ و ﻟﻐﯿﺮه أﺷـﯿﺎء‪ ،‬ﺑﻞ ﺟﻤﻊ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات »اﻟﻌﻘﻮد اﻟـّﺴ ﻨّﯿﮥ ﻓﯽ ﺷـﺮح‬‫اﻟﻤﻘّﺪﻣﮥ اﻟﺠﺰرّﯾﮥ« ﻓﯽ اﻟّﺘﺠﻮﯾﺪ و »اﻟﮑﻨﺰ ﻓﯽ وﻗﻒ ﺣﻤﺰة و ﻫﺸﺎم ﻋﻠﯽ اﻟﻬﻤﺰ« و »ﺷـﺮﺣﺎ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﺎﻃﺒﯿﮥ« وﺻﻞ ﻓﯿﻪ إﻟﯽ اﻹدﻏﺎم اﻟّﺼﻐﯿﺮ و زاد‬‫ﻓﯿﻪ زﯾـﺎدات ﺑا ﻦ اﻟﺠﺰري ﻣﻊ ﻓﻮاﺋـﺪ ﻏﺮﯾﺒـﮥ ﻻـ ﺗﻮﺟـﺪ ﻓﯽ ﺷـﺮح ﻏﯿﺮه‪ .‬و ﮐﺘﺐ ﻋﻠﯽ »اﻟّﻄﯿﺒـﮥ« ﻗﻄﻌـﮥ ﻣﺰﺟﺎ و ﻋﻠﯽ »اﻟﺒﺮدة« ﻣﺰﺟﺎ أﯾﻀﺎ ﺳـّﻤﺎه‬‫»ﻣﺸﺎرق اﻷﻧﻮار اﻟﻤﻀﯿﺌﮥ ﻓﯽ ﻣﺪح ﺧﯿﺮ اﻟﺒﺮّﯾﮥ« و »ﺗﺤﻔﮥ اﻟّﺴﺎﻣﻊ و اﻟﻘﺎري ﺑﺨﺘﻢ ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري«‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻣﺆﻟّﻔﺎﺗﻪ اﻟﻤﺸﻬﻮرة ﺷﺮح اﻟﺒﺨﺎري اﻟﻤﺴّﻤﯽ »إرﺷﺎد اﻟّﺴﺎري ﻋﻠﯽ ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري« ﻓﯽ أرﺑﻊ ﻣﺠّﻠﺪات‪ ،‬و »ﺷﺮح ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﻣﺜﻠﻪ و‬‫ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻞ‪ ،‬و »اﻟﻤﻮاﻫﺐ اﻟّﻠﺪﻧـّﯿ ﮥ ﺑﺎﻟﻤﻨـﺢ اﻟﻤﺤﻤﺪّﯾﮥ« و ﮐﺎن ﻣﺘﻌّﻔﻔﺎ ﺟّﯿﺪ اﻟﻘﺮاءة ﻟﻠﻘﺮآن و اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻟﺨﻄﺎﺑﮥ‪ ،‬ﺷـﺠّﯽ اﻟّﺼﻮت‪ ،‬ﻣﺸﺎرﮐﺎ ﻓﯽ‬‫اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬ﻣﺘﻮاﺿﻌﺎ ﻣﺘﻮّددا‪ ،‬ﻟﻄﯿﻒ اﻟﻌﺸﺮة‪ ،‬ﺳﺮﯾﻊ اﻟﺤﺮﮐﮥ ﻣﻊ ﮐﺜﺮة أﺳﻘﺎﻣﻪ‪ .‬و اﺷﺘﻬﺮ ﺑﺎﻟّﺼﻼح و اﻟّﺘﻌّﻔﻒ ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻖ أﻫﻞ اﻟﻔﻼح‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻬـﺪ‪ :‬و ﻟّﻤﺎ اﺟﺘﻤﻌﺖ ﺑﻪ ﻓﯽ اﻟّﺮﺣﻠـﮥ اﻻوﻟﯽ أﺟﺎزﻧﯽ ﺑﻤﺆﻟّﻔﺎﺗﻪ و ﻣﺮوّﯾﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟّﺮﺣﻠـﮥ اﻟّﺜﺎﻧﯿﮥ ﻋّﻈﻤﻨﯽ و اﻋﺘﺮف ﻟﯽ‬‫ﺑﻤﻌﺮﻓﮥ ﻓّﻨﯽ و ﺗﺄدب ﻣﻌﯽ و ﻟﻢ ﯾﺠﻠﺲ ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﺒﺘﻪ ﺑﺤﻀﺮﺗﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻟّﻠﻪ ﯾﺰﯾﺪ ﻓﯽ إﮐﺮاﻣﻪ و ﯾﺒﻠﻐﻪ ﻏﺎﯾﮥ ﻣﺮاﻣﻪ‪.‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﺛّﻢ ﺑﻠﻐﻨﯽ ﻓﯽ رﺣﻠﺘﻪ إﻟﯽ اﻟّﺸﺎم أﻧّﻪ ﻣﺎت ﻓﯽ ﻟﯿﻠـﮥ اﻟﺠﻤﻌـﮥ ﺳﺎﺑﻊ اﻟﻤﺤّﺮم ﺳـﻨﻪ ‪ ،923‬و ﺻـّﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻌـﺪ اﻟﺠﻤﻌﮥ ﺑﺎﻟﺠﺎﻣﻊ اﻷزﻫﺮ‪ ،‬و دﻓﻦ‬‫ﺑﺎﻟﻤﺪرﺳﮥ ﺟﻮار ﻣﻨﺰﻟﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪654 :‬‬‫ﺗﻐّﻤﺪه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮﺣﻤﺘﻪ ‪.‬‬
‫ﻓﻬﺬا اﻟﻘﺴﻄﻼﻧﯽ ﻧﺎﺑﻬﻬﻢ اﻟﻔﺎﺋﺰ اﻟﺠﻠﯿﻞ اﻟﻤﮑﺎﻧﮥ‪ ،‬و ﻧﺎﻗﺪﻫﻢ اﻟﻤّﺘﺼﻒ ﺑﻌﻈﯿﻢ اﻟّﺮزاﻧﮥ‪ ،‬ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺸﺮﯾﻒ اﻟّﺬي أﻇﻬﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﻠﻄﺎﻧﻪ‪،‬‬‫و آﺛﺮ ﻫـﺬا اﻟﺨﺒﺮ اﻟّـﺬي أﻧـﺎر ﺑﺮﻫـﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻓﻮاﻫـﺎ ﻟﻤﻦ دري ﺷـﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﻃﻮﺑﯽ ﻟﻤﻦ ﻋﺮف ﻣﮑﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﺳـﻘﯿﺎ ﻟﻤﻦ أّﺳـ ﺲ ﺑﻨﯿﺎﻧﻪ‪ ،‬و رﻋﯿﺎ ﻟﻤﻦ رـّﺻ ﺺ‬‫أرﮐﺎﻧﻪ‪ ،‬و اﻟﻮﯾﻞ ﻟﻤﻦ أﻧﻄﻖ ﻓﯿﻪ ﺑﺎﻟﺒﺎﻃﻞ ﻟﺴﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﻋﻘﺪ ﻋﻠﯽ اﻟّﺪﺧﻞ ﻓﯿﻪ ﺟﻨﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻓﺄﺛﺎر ﻣﻦ اﻟّﺼﺪر أﺿﻐﺎﻧﻪ‪ ،‬و أﺳﻌﺮ ﻣﻦ اﻟﺤﻘﺪ ﻧﯿﺮاﻧﻪ‪.‬‬‫‪ -142‬اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻌﻠﻘﻤﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﮐﻮﮐﺐ ﻣﻨﯿﺮ‪ -‬ﺷﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 130‬از ‪306‬‬‫]ﺣـﺪﯾﺚ »أّﻣـﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬أﻻـ أّﯾﻬـﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻓﺈﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺎﺗﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ« إﻟﯽ آﺧﺮه‪ .‬و أّوﻟﻪ ﮐﻤﺎ ﻓﯽ ﻣﺴـﻠﻢ‪ :‬ﻗﺎل ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﻦ‬‫ﺣـّﯿ ﺎن‪ :‬اﻧﻄﻠﻘﺖ )أﻧـﺎ ﺻـﺢ‪ .‬ظ( و ﺣﺼـﯿﻦ ﺑﻦ ﺳﺒﺮة و ﻋﻤﺮ )ﻋﻤﺮو‪ .‬ظ( ﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻢ إﻟﯽ زﯾـﺪ ﺑﻦ اﻷـرﻗﻢ )أرﻗﻢ‪ .‬ظ( ﻓﻠﻤـﺎ ﺟﻠﺴـﻨﺎ إﻟﯿﻪ ﻗﺎل ﻟﻪ‬‫ﺣ ﺼﯿ ﻦ ‪:‬‬
‫ﻟﻘﺪ ﻟﻘﯿﺖ ﯾﺎ زﯾﺪ ﺧﯿﺮا ﮐﺜﯿﺮا‪ :‬رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﺳـﻤﻌﺖ ﺣﺪﯾﺜﻪ و ﻏﺰوت ﻣﻌﻪ‪ ،‬و ﺻّﻠﯿﺖ ﺧﻠﻔﻪ‪ .‬ﻟﻘﺪ ﻟﻘﯿﺖ ﯾﺎ زﯾﺪ‬‫ﺧﯿﺮا ﮐﺜﯿﺮا؛ ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﯾﺎ زﯾﺪ ﻣﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺑﻦ أﺧﯽ! و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻘﺪ ﮐﺒﺮت ﺳّﻨﯽ و ﻗﺪم ﻋﻬﺪي و ﻧﺴﯿﺖ‬‫ﺑﻌﺾ اﻟّﺬي ﮐﻨﺖ أﻋﯽ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﻤﺎ ﺣّﺪﺛﺘﮑﻢ ﻓﺎﻗﺒﻠﻮا و ﻣﺎ ﻻ ﻓﻼ ﺗﮑّﻠﻔﻮﻧﯿﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯿﻨﺎ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء ﯾـﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻣـّﮑ ﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و وﻋﻆ و وﮐـﺪ )و ذﮐﺮ‪ .‬ظ( ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌﺪ‪،‬‬‫أﻻ!‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮه‪ ،‬و ﻓﯽ آﺧﺮه‪ :‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﺣﺼﯿﻦ‪ :‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ أ ﻟﯿﺲ ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻟﮑّﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﻦ ﻫﻢ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻢ آل ﻋﻠﯽ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋّﺒﺎس‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐّﻞ ﻫﺆﻻء ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ!‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬ﯾﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ« ﺑﻀّﻢ اﻟﻤﻌﺠﻤﮥ و ﺗﺸﺪﯾﺪ اﻟﻤﯿﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻏﺪﯾﺮ ﻋﻠﯽ ﺛﻠﺜﮥ أﻣﯿﺎل ﻣﻦ اﻟﺠﺤﻔﮥ‪ ،‬ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و »أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪ .‬ﻓﺬﮐﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ«‬‫ﻗﺎل اﻟّﻨﻮوّي‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪655 :‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ :‬ﺳﻤّﯿﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻟﻌﻈﻤﻬﻤﺎ و ﮐﺒﺮ ﺷﺄﻧﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻟﺜﻘﻞ اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻬﻤﺎ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬و ﻟﮑّﻦ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗـﮥ«‪ .‬ﻗﺎل اﻟّﻨﻮوّي‪ :‬و ﻫﻮ ﺑﻀّﻢ اﻟﺤﺎء و ﺗﺨﻔﯿﻒ اﻟّﺮاء‪ ،‬و اﻟﻤﺮاد ﺑﺎﻟّﺼﺪﻗـﮥ اﻟّﺰﮐﺎة و ﻫﯽ ﺣﺮام ﻋﻠﯽ ﺑﻨﯽ‬‫ﻫﺎﺷﻢ و ﺑﻨﯽ اﻟﻤّﻄﻠﺐ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻣﺎﻟﮏ‪ :‬ﺑﻨﻮ ﻫﺎﺷﻢ ﻓﻘﻂ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺑﻨﯽ ﻗﺼﯽ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻗﺮﯾﺶ ﮐﻠّﻪ‪ .‬ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﯾﺎ زﯾﺪ؟‬‫أ ﻟﯿﺲ ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ )ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺴﺎءه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ .‬ﺻـﺢ‪ .‬ظ( و ﻟﮑّﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه ﻗﺎل؟ و ﻣﻦ ﻫﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬آل ﻋﻠّﯽ و‬‫آل ﻋﻘﯿﻞ‪ ،‬إﻟﯽ آﺧﺮه‪ .‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ اﺧﺮي ﻟﻤﺴـﻠﻢ أﯾﻀﺎ ﺑﻌﺪ اﻟّﺮواﯾﮥ اﻻوﻟﯽ ﻓﻘﻠﻨﺎ‪ :‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻧﺴﺎؤه؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ‪ ،‬و اﯾﻢ اﻟﱠﻠﻪ! إّن اﻟﻤﺮأة ﺗﮑﻮن‬‫ﻣﻊ اﻟّﺮﺟﻞ اﻟﻌﺼـﺮ ﻣﻦ اﻟـّﺪﻫﺮ ﺛّﻢ ﯾﻄّﻠﻘﻬﺎ ﻓﺘﺮﺟﻊ إﻟﯽ أﻫﺎﻟﯿﻬﺎ )أﺑﯿﻬﺎ‪ .‬ظ( و ﻗﻮﻣﻬﺎ‪ .‬أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ أﺻـﻠﻪ و ﻋﺼـﺒﺘﻪ اﻟّﺬﯾﻦ ﺣﺮﻣﻮا اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪ .‬ﻗﺎل‬‫اﻟّﻨﻮوّي‪ :‬ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟّﺮواﯾﮥ دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ إﺑﻄﺎل ﻗﻮل ﻣﻦ ﻗﺎل ﻗﺮﯾﺶ ﮐﻠّﻬﺎ ﻓﻘﺪ ﮐﺎن ﻓﯽ ﻧﺴﺎﺋﻪ ﻗﺮﺷـّﯿﺎت و ﻫّﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ و ﺣﻔﺼﮥ و أّم ﺳﻠﻤﮥ و ﺳﻮدة‬‫و أّم ﺣﺒﯿﺒـﮥ‪ .‬و اّﻣـﺎ ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ اﻟّﺮواﯾـﮥ اﻷـوﻟﯽ‪ :‬ﻧﺴـﺎﺋﻪ ﻣﻦ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ اﻟّﺮواﯾـﮥ اﻟّﺜﺎﻧﯿـﮥ ﻻـ ﻓﻬﺎﺗـﺎن ﻇﺎﻫﺮﻫﻤـﺎ اﻟّﺘﻨﺎﻗﺾ‪ .‬ﻗﺎل اﻟّﻨﻮوّي‪ :‬و‬‫اﻟﻤﻌﺮوف ﻓﯽ ﻣﻌﻈﻢ اﻟﺮواﯾﺎت ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﺴـﻠﻢ أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺴﺎؤه ﻟﯿﺲ )ﻟﺴﻦ‪ .‬ظ( ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺘﻨﺎول اﻟّﺮواﯾـﮥ اﻻوﻟﯽ ﻋﻠﯽ أّن اﻟﻤﺮاد أﻧﻬّﻦ ﻣﻦ‬‫أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ اﻟّـﺬﯾﻦ ﯾﺴـﺎﮐﻨﻮﻧﻪ و ﯾﻌﻮﻟﻬﻢ و أﻣﺮ ﺑـﺎﺣﺘﺮاﻣﻬﻢ و إﮐﺮاﻣﻬﻢ و ﺳـّﻤﺎﻫﻢ ﺛﻘﻼ و وﻋﻆ ﻓﯽ ﺣﻘﻮﻗﻬﻢ ﻓﻨﺴﺎؤه ﯾـﺪﺧﻠﻦ ﻓﯽ ﻫـﺬا ﮐّﻠﻪ و ﻻ‬‫ﯾـﺪﺧﻠﻦ ﻓﯿﻤﻦ ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗـﮥ‪ ،‬و ﻗـﺪ أﺷﺎر إﻟﯽ ﻫﺬا ﻓﯽ اﻟّﺮواﯾﮥ اﻷوﻟﯽ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻟﮑّﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﻓﺎﺗّﻔﻘﺖ‬‫اﻟّﺮواﯾﺎت‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ ‪.‬‬
‫و ﺷﻤﺲ ﻋﻠﻘﯽ از ﻣﻌﺎرﯾﻒ ﻋﻠﻤﺎء ﻋﻈﺎم و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻧﺒﻬﺎي ﻓﺨﺎم ﺳّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺷﻬﺎب اﻟـﺪﯾﻦ أﺣﻤـﺪ ﺧﻔﺎﺟﯽ در »رﯾﺤﺎﻧـﮥ اﻷﻟّﺒﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻣﻦ ﺑﯿﻮت اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة‪ :‬اﻟﻌﻼﻗﻤـﮥ‪ .‬ﻓﻤﻨﻬﻢ‪ :‬ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻌﻠﻘﻤّﯽ و‬‫أﺧﻮه ﺷﻤﺲ اﻟﻤّﻠﮥ و اﻟّﺪﯾﻦ‪.‬‬‫أّﻣﺎ اﻟّﺸـ ﻤﺲ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﮑﻮﮐﺐ اﻟﻤﻨﯿﺮ ﻓﯽ ﺷـﺮح ﺟﺎﻣﻊ اﻟـّﺼ ﻐﯿﺮ« ﻓﺸـﯿﺦ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﯽ اﻟﻘﺪﯾﻢ و اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻟﻢ ﺗﺰل ﺳﺤﺐ إﻓﺎداﺗﻪ ﻓﯽ رﯾﺎض‬‫اﻟﻔﻀـﻞ ذوارف ﺣّﺘﯽ ﺻـﺎر و ﻫﻮ اﻟﻌﻠﻢ اﻟﻤﻔﺮد ﻣﻦ أﻋﺮف اﻟﻤﻌـﺎرف‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻫﻀـﺒﮥ ﻣﺠـﺪ و ﻓﯽ اﻟّﺘﻘﯽ ﺟﻮﻫﺮ ﻓﺮد‪ ،‬ﻗـﺪ ﺗﺤّﻠﯽ ﺑﺨﺪﻣـﮥ اﻟﺠﻼل‬‫اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﮐﻤﺎﻻ‪ ،‬و رﻗﯽ إﻟﯽ ﺳﻤﺎء اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﻓﺎزداد ﺟﻤﺎﻻ[‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪656 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 131‬از ‪306‬‬‫و ﺷﯿﺦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻘﺮي در »ﻓﺘﺢ اﻟﻤﺘﻌﺎل ﻓﯽ ﻣﺪح اﻟّﻨﻌﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪.‬‬‫]و ﻗﺪ ﺳﻠﻢ ﻣﺎ ذﮐﺮه ]‪ [1‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ذﻟﮏ اﻟّﺸﯿﺦ اﻹﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌﻠﻘﻤﯽ ﻓﯽ ﺣﺎﺷﯿﺘﻪ ﻋﻠﯽ »اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟّﺼﻐﯿﺮ ﻓﯽ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺒﺸﯿﺮ اﻟّﻨﺬﯾﺮ« إذ‬‫ﻗﺎل ‪:‬‬‫ورد أّن ﻃﻮل ﻧﻌﻞ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺷﺒﺮ و إﺻﺒﻌﺎن و ﻋﺮﺿﻬﻤﺎ ﻣّﻤﺎ ﯾﻠﯽ اﻟﮑﻌﺒﯿﻦ ﺳﺒﻊ أﺻﺎﺑﻊ و ﺑﻄﻦ اﻟﻘﺪم ﺧﻤﺴﮥ و ﻓﻮﻗﻬﺎ‬‫ﺳﺖ و رأﺳﻬﺎ ﻣﺤّﺪد و ﻋﺮض ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﻘﺒﺎﻟﯿﻦ إﺻﺒﻌﺎن‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‬‫و ﻫﻮ ﻋﯿﻦ ﻣﺎ ﻓﯽ »اﻷﻟﻔﯿﮥ« ﻷﻧّﻪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ أﺗﯽ ﺑﻤﺜﻞ ﻣﺎ ﻓﯽ اﻷﻟﻔﯿﮥ و ﺳﻠﻤﻪ و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻪ ‪.‬‬
‫و ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« در ذﮐﺮ ﺷﺮوح »ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﻨﻬﺎ‪ -‬ﺷﺮح اﻟﺸﯿﺦ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ‬‫اﻟﻌﻠﻘﻤﯽ اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ ﺗﻠﻤﯿﺬ اﻟﻤﺼّﻨﻒ‪ ،‬اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﻪ ‪ 929‬ﺗﺴﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ‪ .‬و ﻫﻮ ﺷﺮح ﺑﺎﻟﻘﻮل ﻓﯽ ﻣﺠّﻠﺪﯾﻦ و ﺳّﻤﺎه »اﻟﮑﻮﮐﺐ اﻟﻤﻨﯿﺮ«‬‫ﻟﮑّﻨﻪ ﺗﺮك أﺣﺎدﯾﺚ ﺑﻼ ﺷﺮح ﻟﮑﻮﻧﻬﺎ ﻏﯿﺮ ﻣﺤﺘﺎﺟﮥ إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺣﯿﺚ أﻗﻮل‪ :‬ﺷـﯿﺨﻨﺎ‪ ،‬ﻓﻤﺮادي اﻟﻤﺼـّﻨﻒ‪ .‬و ﺣﯿﺚ أﻗﻮل‪ :‬ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬ﻋﻼﻣﮥ اﻟـّﺼ ﺤﮥ أو اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﺗﺼـﺤﯿﺢ اﻟﻤﺆﻟّﻒ ﺑﺮﻣﺰ ﺻﻮرﺗﻪ‬‫»ﺻﺢ« أو »ح« ﺑﺨّﻄﻪ‪ .‬و ﺣﯿﺚ أﻗﻮل‪ :‬و ﮐﺘﺒﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻟﻤﺮاد ﺑﻬﻤﺎ اﻟّﺴّﯿﺪ اﻟّﺸﺮﯾﻒ ﯾﻮﺳﻒ اﻷرﺳﻮﻧﯽ و اﺑﻦ ﻣﻐﻠﻄﺎﺋﯽ )ﻣﻐﻠﺘﺎي‪ .‬ظ( اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﻌﻠﻘﻤﯽ ﮐـﺎﺑﺮﻫﻢ اﻟﻤﻔّﺨﻢ‪ ،‬و ﻣﺎﺟـﺪﻫﻢ اﻟﻤﻌّﻈﻢ‪ ،‬و ﺑﺎرﻋﻬﻢ اﻟﻤﮑّﺮم‪ ،‬و ﺳﺎﺑﻘﻬﻢ اﻟﻤﻘـّﺪم‪ ،‬ﻗـﺪ أﺛﺒﺖ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﺸـﺮﯾﻒ ﻟا ﻤﺴـّﺪد‬‫اﻟﻤﻘﻮم‪ ،‬اﻟﻤﺰوي ﺑﺴـﻨﺎﺋﻪ ﻋﻠﯽ اﻟـّﺪّر اﻟﻤﻨّﻈﻢ‪ ،‬ﻓﻠﻘﻢ اﻟﻤﻨﮑﺮ ﺑﻦ ﺑﺎﻟﺤﺠﺮ و أﻟﻘﻢ‪ ،‬و ﺟﺮع اﻟﺠﺎﺣـﺪﯾﻦ أﻣّﺮ ﻣﻦ ﻃﻌﻢ اﻟﻌﻠﻘﻢ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻨﺤﺮف ﻋﻦ ﻟﻘﻢ‬‫اﻟﺤّﻖ إﻟّﺎ ﻣﻦ أﻟﻒ اﻟﻐّﯽ ﻓﮑﺴﺮ دﯾﻨﻪ و ﺛﻠﻢ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﻘﺼﻒ ﻓﯽ ﻣﺠﻬﻠﮥ اﻟﺒﺎﻃﻞ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺗﺮك اﻟّﺼﺪق ﻓﻤﺸﯽ ﺑﺂذان اﻟّﻨﻌﺎم اﻟﻤﺼﻠﻢ‪.‬‬‫‪ -143‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ رﻓﯿﻊ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺒﺨﺎري‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﺗﻔﺴﯿﺮ أﻧﻮري« ﺑﺘﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ ﻣﻮّدت در ذﮐﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨـﺪري رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﺧﻄﺐ رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻓﻘـﺎل‪ :‬أّﯾﻬـﺎ اﻟّﻨـﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‬‫ﺧﻠﯿﻔﺘﯿﻦ إن أﺧـﺬﺗﻢ ﺑﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌـﺪي أﺣـﺪﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ ]‪ [1‬ﯾﻌﻨﯽ‬‫اﻟﻌﺮاﻗﯽ )‪.(12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪657 :‬‬‫و ﻫﻢ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬أورده اﻟﺜﻌﻠﺒّﯽ و ذﮐﺮ اﻹﻣﺎم أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻓﯽ ﻣﺴﻨﺪه ﺑﻤﻌﻨﺎه ‪.‬‬
‫و ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫـﺎب ﺑﺨﺎري از أﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎي ﻋﻈﺎم و أﺟّﻠﻪ ﻋﺮﻓﺎي ﻓﺨﺎم ﺳـّﻨّﯿﻪ ﺑﻮده‪ ،‬ﺷـﻄﺮي از ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﻣﺒﻬﺮه أﺣﻼم و ﻧﺒـﺬي از ﻣﻔﺎﺧﺮ ﻣﻄﺮﺑﻪ‬‫أﻋﻼم او ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي در »أﺧﺒﺎر اﻷﺧﯿﺎر« و ﺳﯿﺪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﺨﺎري در »ﺗﺬﮐﺮة اﻷﺑﺮار« آورده‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﺠﺎز و اﺧﺘﺼﺎر ﺑﻌﻀﯽ از آن‬‫از »ﺗﺬﮐﺮة اﻷﺑﺮار« ﻣﻨﻘﻮل ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫ﺳﯿـﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﺨﺎري در ﺻﺪر »ﺗﺬﮐﺮة اﻷﺑﺮار« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﯾﻦ واﻣﺎﻧﺪه از ﻣﻄﺎﻟﺐ و ﻣﻘﺎﺻﺪ ﮐﻪ ﺑﮑﺮم إﻟﻬﯽ و ﻓﯿﺾ ﻧﺎﻣﺘﻨﺎﻫﯽ از أﺻﻞ ﻓﻄﺮت و‬‫أّﯾﺎم ﺻـﺒﺎ إﻟﯽ ﯾﻮﻣﻨﺎ ﻫﺬا ﺑﻤﺤّﺒﺖ و ﻣﻮّدت اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﮐﺮام و ﺳﺎدات ﻋﻈﺎم ﻣﺠﺒﻮل و ﻣﻔﻄﻮرﺳﺖ ﺧﻮاﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺤﮑﻢ »ﻣﻦ أﺣّﺐ ﺷـﯿﺌﺎ أﮐﺜﺮ‬‫ذﮐﺮه« ﺑﻤﻨﺎﻗﺐ و ﻣﻔﺎﺧﺮ و ﻣﺤﺎﻣﺪ و ﻣﺂﺛﺮ اﯾﻦ ﮔﺮوه ﺑﺎ ﺷـﮑﻮه‪ ،‬رﻃﺐ اﻟّﻠﺴﺎن ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﭼﻮن ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻏﻼﻣﯽ و اﻋﺘﻘﺎد ﺑﺤﻀﺮت ﻋﺎﻟﯿﻪ ﻣﺘﻌﺎﻟﯿﻪ‪،‬‬‫ﺗﺎج اﻷوﻟﯿﺎء ﻟا ﻌﺎرﻓﯿﻦ‪ ،‬ﺳـّﯿﺪ اﻷﺗﻘﯿﺎء و اﻟﻮاﺻـﻠﯿﻦ‪ ،‬وارث ﻋﻠﻮم اﻷﻧﺒﯿﺎء و اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻧﺎﻇﻢ اﻣﻮر اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬ﺑﺤﺮ اﻟﻌﻠﻮم و اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ‪ ،‬ﻣﺴـﺘﺨﺮج‬‫اﻟﺤﮑﻢ ﺑﺎﻟـّﺪﻗﺎﺋﻖ‪ ،‬ﺟـﺎﻣﻊ ﺟﻮاﻣـﻊ اﻟﮑﻤﺎﻻـت‪ ،‬ﻣﺤﯿﯽ ﻣﺮاﺳﻢ اﻟﺨﯿﺮات ﻣﻌـﺪن أﻧـﻮار اﻟّﺘﻮﻓﯿـﻖ‪ ،‬ﻣﺨﺰن أﺳـﺮار اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬اﻟﻤﺨﺼﻮص ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﺒﺎري‪ ،‬ﻗﻄﺐ اﻷﻗﻄﺎب ﺣﺎﺟﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﺨﺎري ﻗـﺪس ﺳـّﺮه دارد؛ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺷﮑﺴـﺘﻪ رﯾﺨﺖ ﮐﻪ أﺣﻮال ﺧﻠﻒ و ﺳـﻠﻒ ﺣﻀـﺮت اﯾﺸﺎن‬‫ﻧ ﮕ ﺎر د [ إ ﻟ ﺦ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﺨـﺎري در ﻣﻘـﺎﻟﻪ أوﻟﯽ از »ﺗـﺬﮐﺮة اﻷـﺑﺮار« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ذﮐﺮ زﺑـﺪة اﻷﻗﻄـﺎب ﺣﺎﺟﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮّﻫﺎب‪ .‬وﻻدت ﺑﺎ ﺳـﻌﺎدت آن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 132‬از ‪306‬‬‫ﺣﻀـﺮت در ﺳـﺎل ﻫﺸـﺘﺼﺪ و ﺷـﺼﺖ و ﻧﻪ ﻫﺠﺮّﯾﻪ ﮐﻪ ﺷـﻤﺎر »ﯾﺎ ﺧﯿﺮ اوﻟﯿﺎ« ﻣﻮاﻓﻖ آﻧﺴﺖ ﺑﻮده‪ ،‬آﯾﺎت ﻋﻈﻤﺖ و أﻣﺎرات ﺟﻼﻟﺖ از ﺟﺒﯿﻦ‬‫ﻧﻮرآﮔﯿﻦ اﯾﺸﺎن ﭼﻮن آﻓﺘﺎب ﺗﺎﺑﺎن ﻣﯽﺗﺎﻓﺖ‪ ،‬ﻗﺒﻮﻟﯽ ﻋﻈﯿﻢ و ﺗﺼـّﺮﻓﯽ ﻗﻮﯾﻢ داﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻋﻠﻤﺎء وﻗﺖ و ﻃﻠﺒﻪ روزﮔﺎر را ﺑﺠﻨﺎب آن ﺣﻀﺮت‬‫ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﻣﯽﺑﻮد‪ ،‬و ﺳّﯿﺪ اﻟﻄﺮﻓﯿﻦ ﺑﻮدﻧﺪ[‪.‬‬‫إﻟﯽ أن ﻗﺎل ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻧﺴﺒﻪ و ﺑﯿﺎن ﺳﻠﺴﻠﮥ ﺧﺮﻗﺘﻪ و ﺧﻼﻓﺘﻪ ]از ﻣﺒﺪء ﺣﺎل ﺗﺎ ﻣﻨﺘﻬﺎي ﮐﻤﺎل ﺻﺤﺒﺖ ﺑﺎ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﮐﺒﺎر ﺑﻮده و ﻫﻤﯿﺸﻪ در اﻓﺎده و‬‫اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ ﮐﻤﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪658 :‬‬‫و ﺗﮑﻤﯿﻞ رﺳﯿﺪه ﺑﻬﺪاﯾﺖ و ارﺷﺎد ﻣﺸﻐﻮل ﮔﺸﺘﻨﺪ‪ ،‬روزي در ﻣﻠﺘﺎن در ﻣﺠﻠﺲ وﻋﻆ ﭘﯿﺮ ﺧﻮد ﺷﯿﺦ ﺻﺪر اﻟّﺪﯾﻦ ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ازو ﺷﻨﯿﺪﻧﺪ‬‫ﮐﻪ دو ﻧﻌﻤﺖ ﻋﻈﻤﯽ در دﻧﯿـﺎ ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ ﮐﻪ )ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ‪ .‬ﺻـﺢ‪ .‬ظ( ﺟﻤﯿﻊ ﻧﻌﻤﺘﻬـﺎﺳﺖ‪ ،‬ﯾﮑﯽ‪ :‬ﺗﻼـوت ﻗﺮآن ﻣﺠﯿـﺪ ﮐﻪ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﯿﻮاﺳـﺘﻪ‬‫ﺑـﺪان ﻣﺘﮑﻠﻢ ﺳﺖ و ﻣﺮدم آن را در ﻧﻤﯽﯾﺎﺑﻨـﺪ‪ .‬دوم‪ :‬ﻃـﻮاف ﺣﺮﻣﯿﻦ ﺷـﺮﯾﻔﯿﻦ ﮐﻪ وﺟـﻮد ﻣﺒـﺎرك ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺻـﻠﻌﻢ در آن أﻣﮑﻨﻪ ﺷـﺮﯾﻔﻪ‬‫ﺑﺼـﻔﺖ ﺣﯿﺎت ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ و ﺧﻠﻖ از آن ﻏﺎﻓﻞ اﺳﺖ‪ .‬ﺷـﻨﯿﺪن اﯾﻦ ﺳـﺨﻦ ﻫﻤﺎن ﺑﻮد و اﺧﺘﯿﺎر ﺳـﻔﺮ ﺣﺠﺎز ﻫﻤﺎن ﻫﺮ ﭼﻨﺪ اﻫﻠّﯿﺖ اﯾﺸﺎن ﮐﻪ‬‫ﺻﺒّﯿﻪ ﺷـﯿﺦ ﺻـﺪر اﻟّﺪﯾﻦ ﺑﻮده ﻫﻢ در آن أّﯾﺎم در ﻋﻘﺪ ﻧﮑﺎح اﯾﺸﺎن آﻣﺪه ﻣﻨﻊ ﻧﻤﻮد ﻓﺎﺋﺪه ﻧﺪاد واﻟﺪه ﻣﺎﺟﺪه وي ﻧﯿﺰ از ﺷـﯿﺦ اﻟﺘﻤﺎس ﮐﺮد‬‫ﮐﻪ ﻫﻨﻮز از ﮐﺪﺧـﺪاﺋﯽ اﯾﺸﺎن ﺑﯿﺶ از ﭼﻬﺎر ﻣﺎه ﻧﺸـﺪه اﺳﺖ و ﻋﺰم ﺳـﻔﺮ دور دراز دارﻧـﺪ‪ ،‬اﮔﺮ ازﯾﻦ ﻋﺰﯾﻤﺖ ﺑﺎزآﯾﻨـﺪ ﺑﻌـﺪ از ﭼﻨـﺪ ﮔﺎه‬‫دﯾﮕﺮ روﻧﺪ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺷـﯿﺦ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ! ﻣﻦ اﯾﺸﺎن را ﺑﺮاي دﺧﺘﺮ ﺧﻮد از راه ﺣّﻖ ﺑﺎز دارم‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺮاه ﺧﺸـﮑﯽ ﺷﺮف زﯾﺎرت‬‫ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻـﻠﻌﻢ درﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮﻃﻦ أﺻـﻠﯽ ﻣﺮاﺟﻌﺖ ﻧﻤﻮده ﺑﺪﯾﭙﺎﻟﭙﻮر رﺳـﯿﺪﻧﺪ ﺷـﯿﺦ را درﻧﯿﺎﻓﺘﻨﺪ ﮐﻪ از ﻋﺎﻟﻢ رﺣﻠﺖ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﻮد و ﺳـﻔﺮ آﺧﺮت‬‫ﮔﺰﯾﺪه ﺑﺴـﯿﺎر ﻏﻤﮕﯿﻦ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺷﺒﯽ در واﻗﻌﻪ دﯾﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ‪ :‬اي ﻓﺮزﻧﺪ! ﺑﺪﻫﻠﯽ رو آﻧﺠﺎ وﻃﻦ ﮔﯿﺮ ﮐﻪ ﻣﺮﺷﺪ ﻇﺎﻫﺮي و ﭘﯿﺮ‬‫ﺻﺤﺒﺖ ﺗﻮ آﻧﺠـﺎﺳﺖ! ﺗﺮا ازو ﻧﻌﻤﺘﻬـﺎ ﺧﻮاﻫـﺪ رﺳـﯿﺪ! ﺑﺤﮑﻢ اﯾﻦ اﺷﺎرت ﺑـﺪﻫﻠﯽ آﻣـﺪه ﺳـﻠﻄﺎن ﺳـﮑﻨﺪر ﻟﻮي را ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﺎﯾﺸﺎن اﺧﻼص‬‫درﺳﺖ ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪ ﺷﺮاﺋﻂ ﺗﮑﺮﯾﻢ و ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺑﺠﺎ آورد و از آداب ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪي دﻗﯿﻘﻪ ﻧﺎﻣﺮﻋﯽ ﻧﻤﯽداﺷﺖ ‪.‬‬
‫إﻟﯽ أن ﻗﺎل ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﻃﺮف ﻣﻦ أﺣﻮاﻟﻪ‪] :‬اﯾﺸﺎن را ﺑﺎر دﯾﮕﺮ از دﻫﻠﯽ ﻗﺼـﺪ زﯾﺎرت ﺣﺮﻣﯿﻦ درﯾﺎﻓﺖ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺷـﯿﺦ ﻣﺤّﻤﺪ ﻣﺸﺎﯾﺦ را ﺑﺠﺎي‬‫ﺧﻮد ﻧﺸﺎﻧﺪه ﻣﺘﻮّﺟﻪ أﻣﺎﮐﻦ ﺷـﺮﯾﻔﻪ ﺷﺪﻧﺪ و ﺑﺎر دﯾﮕﺮ ﺑﺎﯾﻦ ﺳﻌﺎدت رﺳﯿﺪه ﺑﺤﮑﻢ ﺑﺸﺎرت ﻧﺒﻮي ﺻﻠﻌﻢ ﺑﺪﻫﻠﯽ ﺑﺎزﮔﺸﺘﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﺑﺎر اﯾﺸﺎن را‬‫در ﻣﺪﯾﻨﻪ اﺧﺘﯿﺎر وﻃﻦ داﻣﻨﮕﯿﺮ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬روزي از روﺿﻪ آن ﺳـﺮور ﺻﻠﻌﻢ آوازي ﺷﻨﯿﺪﻧﺪ ﮐﻪ‪» :‬ﯾﺎ وﻟﺪي! رح إﻟﯽ اﻟﻬﻨﺪ و ﺳّﻠﻢ ﺑا ﻨﯿﮏ!«‪.‬‬‫و ﻫﻢ درﯾﻦ ﺑﺎر‪ ،‬ﺑﺎﻟﻬﺎﻣﺎت رﺑّﺎﻧﯽ و ﺑﺸﺎرات ﻧﺒﻮي ﺻـﻠﻌﻢ ﻣﺸّﺮف ﮔﺸﺘﻨﺪ‪ ،‬ﯾﮑﯽ ﺑﺘﺰوﯾﺞ ﻓﺎﻃﻤﻪ ﺑﻨﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻪ از ﺳﻠﻄﺎﻧﺰادهﻫﺎي روم ﺑﻮد‬‫ﺗﺮك ﺳﻠﻄﻨﺖ ﺧﻮد ﻧﻤﻮده در ﻣﺪﯾﻨﻪ ﺳﮑﻮﻧﺖ داﺷﺖ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪659 :‬‬‫ﺑﺪوﻟﺖ دروﯾﺸـﯽ ﻗﻨﺎﻋﺖ ﮐﺮده ﻧﻔﺎﺋﺲ ﻋﻤﺮ را در آن ﻣﮑﺎن ﺷـﺮﯾﻒ در ﺻـﺤﺒﺖ دروﯾﺸﺎن و ﺧﺪﻣﺖ اﯾﺸﺎن ﺑﺴـﺮ ﻣﯽﺑﺮد‪ ،‬وﯾﺮا ﻧﯿﺰ در آن‬‫ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﺻﻮرت اﯾﺸﺎن ﻧﻤﻮده ﺑﻮدﻧـﺪ و ﺑﺸﺎرت داده ﮐﻪ ﺻﺒّﯿﻪ ﺧﻮد را در ﻋﻘـﺪ ﻣﻨﺎﮐﺤﺖ اﯾﺸﺎن درآورده‪ .‬دوم‪ :‬ﺑﻘـﺪوم وﻟﺪﯾﻦ ﺻﺎﻟﺤﯿﻦ و‬‫ﺗﺴﻤﯿﻪ ﯾﮑﯽ ﺑﻤّﺰﻣﻞ و دﯾﮕﺮي ﺑﻤﺪﺛّﺮ ﺑﺎ آﻧﮑﻪ‪ ،‬ﺷﺎه ﺣﻼل ﺷﯿﺮازي و ﺷﯿﺦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺣﺴﻦ ﺧﯿﺎﻟﯽ را در ﻣّﮑﻪ ﻣﮑّﺮﻣﻪ ﻣﯽﺑﻮدﻧﺪ ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﺪﻫﻠﯽ‬‫ﺑﺮﻧـﺪ و اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﻋﺰﯾﺰ را اﮔﺮ ﭼﻪ ﻣﺮﯾـﺪ ﺟـﺎي دﯾﮕﺮ ﺑﻮدﻧـﺪ ﻧﺴـﺒﺖ ﻣﺤّﺒﺖ و اﺧﻼـص ﺑﺎﯾﺸـﺎن ﺑﻮد و از اﯾﺸـﺎن ﺑﻬﺮه ﺗﻤـﺎم و ﻧﺼـﯿﺐ ﺗﺎم‬‫داﺷـﺘﻨﺪ‪ .‬و اﯾﺸﺎن را در ﻋﻠﻢ ﺣﺎل و ﻣﻘﺎم ﺗﺼّﻮف و ﺣـﺪﯾﺚ و ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻣﺼـّﻨﻔﺎت ﺑﺴـﯿﺎرﺳﺖ‪ ،‬از آن ﺟﻤﻠﻪ‪» :‬ﺗﻔﺴـﯿﺮ أﻧﻮري« ﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﺎﻧﯽ‬‫أﮐﺜﺮ آﯾـﺎت ﻗﺮآﻧﯽ را ﺑﻨﻌﺖ رﺳﻮل ﺻـﻠﻌﻢ و ذﮐﺮ وي ارﺟـﺎع ﻧﻤﻮدهاﻧـﺪ و ﺑﺴـﯿﺎري از دﻗـﺎﺋﻖ ﻋﺸﻖ و أﺳـﺮار ﻣﺤّﺒﺖ در آﻧﺠﺎ درج ﮐﺮده‪،‬‬‫ﻟﺨﺘﯽ در ﺑﯿﺎن آﻧﮑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻣﺸﺎﻫـﺪه در ﺑﯿﺎن ﻧﯿﺎﯾﺪ و در ﮔﻔﺘﮕﻮ ﻧﻤﯽﮔﻨﺠﺪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪» .‬ﯾﺎ ﻫﺬا! إﻧّﯽ ﮐﻨﺖ ﻟﯿﻠﮥ ﻓﯽ ﺧﺪﻣﮥ ﻣﺮﺷﺪي رﺋﯿﺲ‬‫ﻋﻘﻼء اﻟﻤﺠﺎﻧﯿﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻔﺮﺷـﯽ و ﮐﺎن ﯾﻌّﻠﻤﻨﯽ ﻣّﻤﺎ ﻋّﻠﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ .‬ﻓﻠّﻤﺎ اﻧﺘﻬﯽ إﻟﯽ ﮐﯿﻔﯿـﮥ اﻟﻤﺸﺎﻫـﺪة ﻗﺎل‪ :‬إّن ﻫﺬا اﻟﻌﻠﻢ ﻻ ﯾﺪﺧﻞ‬‫ﻓﯽ ﺗﻘﺮﯾﺮ‪ ،‬و اﻟﻤﺮﯾـﺪ إذا ﺣـّﺼ ﻞ و اﺳﺘﺮﺷـﺪ ﯾﺮﺷـﺪ‪ .‬و ﻗـﺎل ذﻟﮏ ﻷّن ﻟﻠﻘﻠﻮب ﻓﯽ ﮐﻮﻧﻬﺎ وﻋﺎء ﻷﺣﻮال ﻣﺘﻔﺎوﺗـﮥ ﻻ ﯾﻮﺟـﺪ ﻗﻠﺒﺎن ﻣّﺘﻔﻘﺎن ﻓﯽ‬‫وﺟﺪان ﺛﻤﺮات اﻷﺣﻮال أﺻـﻼ‪ ،‬ﻓﮑّﻞ ﻗﻠﺐ ﻟﻪ ﻟّﺬة ﻏﯿﺮ ﻟﺬة ﻗﻠﺐ ﻏﯿﺮه«‪ .‬آﻏﺎز اﯾﻦ ﺗﻔﺴـﯿﺮ در ﺳـﻨﻪ ﻧﻬﺼﺪ و ﭘﺎﻧﺰدﻫﻢ ﺳﺎل ﻫﺠﺮي أواﺋﻞ رﺑﯿﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 133‬از ‪306‬‬‫اﻟﺜﺎﻧﯽ ﺑﻮد و ﺗﻤﺎﻣﯽ آن در ﻫﻤﺎن ﺳﺎل ﻫﻔـﺪﻫﻢ ﺷـﻬﺮ ﺷﻮال‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﺑﯿﻦ اﻟّﺸـ ﺮوع و اﻹﺗﻤﺎم ﺳـّﺘﮥ أﺷـﻬﺮ و ﻋﺪد ﻣﻦ اﻷﯾﺎم‪ ،‬و رﺳﺎﻟﻪاﯾﺴﺖ در‬‫ﺷﻤﺎﺋﻞ ﻧﺒﯽ و ﻗﺼﺎﺋﺪ ﻋﺮﺑﯽ در ﻟﻐﺖ وي ﺻـﻠﻌﻢ از ﺷـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﻗّﺪس ﺳّﺮه ﮐﻪ از ﻋﺰﯾﺰان ﺳﻠﺴﻠﻪ ﭼﺸﺖ ﺑﻮد و ﻋﻮارف را ﭘﯿﺶ اﯾﺸﺎن‬‫ﺳﻨﺪ ﮐﺮد‪ .‬ﻧﻘﻠﺴﺖ ﮐﻪ در أّﯾﺎم ﺗﺤﺮﯾﺮ »ﺗﻔﺴـﯿﺮ أﻧﻮري« از ﺟﻤﯿﻊ ﻟﺒﺎس اﻟﺸﺄن و از ﻗﻠﻢ و ﮐﺎﻏﺬ و ﺳـﯿﺎﻫﯽ ﺑﻮي ﻣﺸﮏ ﻣﯽآﻣﺪ و أﮐﺜﺮ آن را‬‫در ﺣﺎﻟﺖ اﺳـﺘﻐﺮاق ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ و ﺧﺪﻣﺖ ﻣﺨﺪوﻣﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺤّﻖ در »ﺗﺎرﯾﺦ دﻫﻠﯽ« ﻫﻢ از ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ روزي در ﺧﺪﻣﺖ‬‫اﯾﺸﺎن ﺳﺒﻖ ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪم‪ ،‬درﯾﻦ أﺛﻨﺎ ﻣﺘﻮّﺟﻪ ﻣﺮﻗﺪ ﺷﺮﯾﻒ ﺷﺎه ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﻧﺰدﯾﮏ روﺿﻪ ﺷﺮﯾﻔﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪660 :‬‬‫او رﺳﯿﺪﻧﺪ ﻣﺮا ﺑﯿﺮون در ﻧﺸﺎﻧﺪه و ﺧﻮد درون در آﻣﺪه ﻣﺸﻐﻮل ﻣﺮاﻗﺒﻪ ﮔﺸﺘﻨﺪ‪ ،‬دﯾﺮ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻧﯿﺎﻣﺪ ﻧﻈﺮ درون اﻧﺪاﺧﺘﻢ دﯾﺪم ﮐﻪ ﺻﻮرﺗﯽ‬‫ﺟﻤﯿﻞ از ﻗﺒﺮ ﺑﺮآﻣﺪهﺳﺖ و اﯾﺸﺎن ﺗﻤّﻠﻘﺎت ﻏﺮﯾﺒﻪ و ﺗﻌّﺸﻘﺎت ﻋﺠﯿﺒﻪ دارﻧﺪ! از ﺻﻮرت اﯾﻦ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﺑﯽاﺧﺘﯿﺎر ﺻﯿﺤﻪ زدم ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ اﺣﺘﺠﺎب‬‫آن ﺻﻮرت ﺷـﺪ! اﯾﺸﺎن ﺑﺮﺧﺎﺳـﺘﻨﺪ و دﺳﺖ ﻣﺮا ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و ﮔﻔﺘﻨﺪ ﺑﯿﺎﯾﯿﺪ ﻣﯿﺎن‪ ،‬ﺷـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﺮﺧﯿﺰﯾﺪ ﺑﺨﺎﻧﻪ روﯾﻢ ﻫﻮاي ﺑﺎراﻧﺴﺖ ﻣﺒﺎدا‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﮐﻪ ﺑﯿﺮون ﺧﺎﻧﻪ داﺷﺘﻪ آﻣﺪهام ﺗﺮ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻧﻘﻠﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن را ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺛﺎﻧﯽ از ﻣّﮑﻪ ﺑﺪﻫﻠﯽ اﺗّﻔﺎق ﻣﺮاﺟﻌﺖ اﻓﺘﺎد‪ ،‬در أﺛﻨﺎء راه ﻋّﻤﺎن را‬‫ﻃﻮﻓﺎﻧﯽ ﻋﻈﯿﻢ و ﺷﻮرﺷﯽ ﺳﺨﺖ ﭘﯿﺪا ﺷﺪ و ﻧﺰدﯾﮏ آﻣﺪ ﮐﻪ ﮐﺸﺘﯽ ﻏﺮق ﺷﻮد‪ ،‬ﻣﺮداﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎرﻫﺎ ﺳﻔﺮ درﯾﺎ دﯾﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﺮ ﺧﻮد ﺑﻠﺮزﯾﺪﻧﺪ‬‫و دﺳﺖ از ﺟﺎن ﺷﺴـﺘﻪ از ﺣﯿﺎت ﻧﻮﻣﯿﺪ ﮔﺸـﺘﻨﺪ‪ ،‬اﯾﺸﺎن در آن ﺣﺎل ﺑﺘﻼوت ﻣﺸﻐﻮل ﺑﻮدﻧﺪ ﻏﺒﺎري ﺑﺮ دل اﯾﺸﺎن ﻧﻨﺸﺴﺖ و ﮔﺮد ﻓﺘﻮري ﺑﺮ‬‫داﻣﻦ اﯾﺸﺎن راه ﻧﯿﺎﻓﺖ‪ .‬أﻫﻞ ﮐﺸﺘﯽ اﻟﺘﻤﺎس دﻋﺎ ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻣﻦ از ﺣﻀـﺮت رﺳﺎﻟﺖ ﭘﻨﺎه ﺻﻠﻌﻢ أﻣﺎﻧﺖ ﺳﻼم ﺑﺪو ﻓﺮزﻧﺪ دارم و ﺑﻘﺪوم‬‫دو ﻓﺮزﻧـﺪ ﺻﺎﻟـﺢ ﻣﺒّﺸـ ﺮم و ﻫﻨﻮز أﻣﺎﻧﺖ ﺳـﻼم ﺑﺂن دو ﻓﺮزﻧـﺪ ﻧﺮﺳﺎﻧﯿـﺪم و آن دو ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﺑﻮﺟﻮد ﻧﯿﺎﻣﺪهاﻧﺪ ﺳـﻼﻣﺖ ﺧﻮاﻫﻢ رﻓﺖ و‬‫ﮐﺸﺘﯽ را آﺳﯿﺐ ﻧﺨﻮاﻫﺪ رﺳﯿﺪ‪ .‬زﻣﺎﻧﯽ ﻧﮕﺬﺷﺖ ﮐﻪ ﻃﻮﻓﺎن ﻓﺮو ﻧﺸﺴﺖ و ﮐﺸﺘﯽ ﺑﺴﻼﻣﺖ ﻣﺎﻧﺪ![‪.‬‬‫إﻟﯽ أن ﻗﺎل ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ ﺷـﻄﺮ ﻣﻦ ﺧﻮارﻗﻪ‪] :‬وﻓﺎت اﯾﺸﺎن در ﺳﺎل ﻧﻬﺼﺪ و ﺳـﯽ و دو ﮐﻪ ﻋﺪد »ﺷﯿﺦ ﺣﺎﺟﯽ« ﻣﻮاﻓﻖ آﻧﺴﺖ واﻗﻊ ﺷﺪ و ﻫﻤﺎن‬‫روز ﮐﻪ ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﺎﺑﺮ ﺑـﺪﻫﻠﯽ درآﻣـﺪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻮم اﻻﺳـﺘﻔﺘﺎح ﺟﻤﻌـﮥ ﮐﺎن أو ﺳـﺒﺘﺎ‪ ،‬ﻣﺰار اﯾﺸﺎن در ﺟﻮار ﻣﻘﺒﺮه ﻣﺘﺒّﺮﮐﻪ ﺷﺎه ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺮﺷـﯽ‬‫ﺳﺖ‪ ،‬ﻋﻤﺮ ﺷﺮﯾﻒ اﯾﺸﺎن ﺷﺼﺖ و ﺳﻪ ﺳﺎل ﺑﻮد[‪.‬‬‫ﻓﻬﺬا ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب اﻟﺒﺨﺎري ﺑﺎرﻋﻬﻢ اﻟّﻨﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬و ﻋﺎرﻓﻬﻢ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ ،‬اﻟﻤﻔّﺴـ ﺮ ﻋﻨﺪﻫﻢ ﻟﻠﮑﺘﺎب اﻟﻌﺰﯾﺰ أﺣﺴﻦ ﺗﻔﺴﯿﺮ‪ ،‬اﻟﻤﻮﺷﯽ ﮐﻼﻣﻪ ﺑﺄزﯾﻦ ﺗﻮﺷﯿﮥ‬‫و ﺗﺤﺒﯿﺮ‪ ،‬اﻟﻤﺨﺼﻮص ﻟـﺪﯾﻬﻢ ﺑﺎﻟﮑﺮاﻣـﮥ اﻟﺒـﺎﻫﺮة أوان اﻟّﺘﺤﺮﯾﺮ و اﻟّﺘﺴـﻄﯿﺮ‪ ،‬اﻟﻤﻌّﻄﺮ ﻋﻠﯽ ﻣـﺎ ﯾﻘﻮﻟﻮن ﺑﺄﮐﻤﻞ اﻟّﺘﻌﺒﯿﻖ و اﻟّﺘﻌﻄﯿﺮ‪ ،‬ﻗـﺪ روي ﻫـﺬا‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﺸـﺮق اﻟﻤﻨﯿﺮ اﻟﻤﺰﻫﺮ اﻟﻤﺴـﺘﻨﯿﺮ‪ ،‬ﻓﺄورده ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﮥ اﻟﻤﻮّدة‪ ،‬إرﺷﺎدا ﻟﻠّﻨﺎﻇﺮ اﻟﺒﺼﯿﺮ‪ ،‬و ﻋّﺰي ﺗﺨﺮﯾﺠﻪ إﻟﯽ ﺟﻬﺒﺬﯾﻪ إﻓﺤﺎﻣﺎ ﻟﮑّﻞ‬‫ﻣﺴﺘﺮﯾﺐ ﻣﻨﺒﺮ ﺑﺎﻟّﻨﮑﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺼﺪف ﻋﻦ اﻹﯾﻘﺎن ﺑﻪ إﻟّﺎ اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﻐﺮﯾﺮ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﮑّﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪661 :‬‬‫ﻋﻦ اﻹذﻋﺎن ﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﻤﻨﮑﺮ اﻟّﻀﺮﯾﺮ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻮاﻗﯽ ﻋﻦ زﯾﻐﻪ اﻟﻘﺎﺋﺪ إﻟﯽ اﻟّﺴﻌﯿﺮ؛ و ﻫﻮ اﻟّﺼﺎﺋﻦ ﺑﻠﻄﻔﻪ ﻋﻦ اﻟّﺼﻐﻮ إﻟﯿﻪ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺘﻐﺮﯾﺮ‪.‬‬‫‪ -144‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺸﺎﻣﯽ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﺼﺎﻟﺤﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را؛ ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﺳـﺒﻞ اﻟﻬﺪي و اﻟّﺮﺷﺎد ﻓﯽ ﺳـﯿﺮة ﺧﯿﺮ اﻟﻌﺒﺎد« ﮐﻪ ﻣﻌﺮوﻓﺴﺖ ﺑﺴﯿﺮت ﺷﺎﻣّﯿﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را آورده؛‬‫و ﺳﺘﻘﻒ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ إن ﺷﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ ﻋﺒﺎرة »إﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن« ﻟﻠﺤﻠﺒﯽ‪.‬‬‫و ﮐﻤﺎل ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ و رﻓﻌﺖ و ﻧﺒﺎﻟﺖ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺷﺎﻣﯽ و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﻌﺮوﻓّﯿﺖ و اﺷـﺘﻬﺎر و اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ او ﺑﺮ‬‫ﻧـﺎﻇﺮ »ﻟﻮاﻗـﺢ اﻷﻧﻮار« ﻋﺒـﺪ اﻟﻮّﻫﺎب ﺷـﻌﺮاﻧﯽ و »ﺧﯿﺮات ﺣﺴﺎن« اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣّﮑﯽ و »رﯾﺤﺎﻧـﮥ اﻷﻟّﺒﺎء« ﺷـﻬﺎب اﻟـّﺪﯾﻦ أﺣﻤـﺪ ﺧﻔﺎﺟﯽ و »ﻓﺘﺢ‬‫اﻟﻤﺘﻌﺎل« أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﻤﻘﺮي و »ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄّﻠﻊ« ﺗﺎج اﻟّﺪﯾﻦ اﻟّﺪّﻫﺎن اﻟﻤّﮑﯽ و »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﻓﺎﺿﻞ ﭼﻠﭙﯽ و »رﺳﺎﻟﻪ أﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ«‬‫ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺐ و »ﺷﻮﮐﺖ ﻋﻤﺮّﯾﻪ« ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ و »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﻤﻘﺎل« ﻣﻔﺘﯽ ﺻﺪر اﻟّﺪﯾﻦ ﺧﺎن و »إﺷـﺒﺎع اﻟﮑﻼم« ﻣﻮﻟﻮي ﺳـﻼﻣﮥ اﻟﱠﻠﻪ و »ﻣﻨﺘﻬﯽ‬‫اﻟﮑﻼم« و »إزاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ« ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي و »ﺳـﯿﺮت ﻧﺒﻮّﯾﻪ« أﺣﻤﺪ ﺑﻦ زﯾﻨﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺸﻬﻮر ﺑﺪﺣﻼن و »ﻗﻮل ﻣﺴﺘﺤﺴﻦ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 134‬از ‪306‬‬‫ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﻦ زﻣﺎن؛ واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ ﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻏﯿﺮ ﻋﺎزب ﻋﻦ أرﺑﺎب اﻟﻌﺜﻮر و اﻻّﻃﻼع أّن ﻓﯽ رواﯾﮥ ﺣﺒﺮﻫﻢ ﻫﺬا اﻟﻤﺪﯾﺪ اﻟﺒﺎع ﻟﺬﻟﮏ اﻟﺨﺒﺮ اﻟﻤﺮﺗﻔﻊ ﮐّﻞ اﻻرﺗﻔﺎع؛ اﻟﻤﺴﺘﻨﯿﺮ ﮐﺎﻟّﻨﺎر ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﯿﻔﺎع‪ ،‬أﻣﻨﻊ ﺣﺎﺟﺰ ﻟﻤﻦ ﻣﺎل إﻟﯽ اﻟّﺘﮑﺬﯾﺐ ﺑﺎﻹﺳـﺮاع؛ و أردع وازع ﻟﻤﻦ ﺟﻨﺢ إﻟﯽ اﻟّﺘﻔﻨﯿﺪ ﺑﺎﻻﻫﻄﺎع‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ وﻟّﯽ اﻟّﺘﻮﻓﯿﻖ و اﻹﯾﺰاع؛ ﻟﻠّﺘﺤّﺮج‬‫ﻋﻨﻪ و اﻻرﺗﺪاع؛ و ﻫﻮ اﻟﻮاﻗﯽ ﺑﻠﻄﻔﻪ ﻋﻦ اﻻﻧﻐﻤﺎر و اﻻﻧﺨﺪاع و اﻟّﺼﺎﺋﻦ ﺑﻤّﻨﻪ ﻋﻦ اﻻﻧﺴﻼخ و اﻻﻧﺨﻼع‬‫‪ -145‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺸﺮﺑﯿﻨﯽ اﻟﺨﻄﯿﺐ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را؛ ﭘﺲ در ﺗﻔﺴﯿﺮ »ﺳﺮاج ﻣﻨﯿﺮ« ﺑﺘﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ ﻣﻮّدت ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و روي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪662 :‬‬‫زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻋﻦ اﻟﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻗﯿﻞ ﻟﺰﯾﺪ ﺑﻦ‬‫أرﻗﻢ؟ ﻓﻤﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ )ﺑﯿﺘﻪ‪ .‬ظ( ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻢ آل ﻋﻠّﯽ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋﺒﺎس ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﺳﺮاج ﻣﻨﯿﺮ« ﺑﺘﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ »َﺳَﻨْﻔُﺮُغ ﻟَُﮑْﻢ َأﱡﯾَﻪ اﻟﱠﺜَﻘﻼِن«‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]و اﻟّﺜﻘﻞ‪ ،‬اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟّﺸﺮﯾﻒ؛‬‫ﻗﺎل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ و ﻋﺘﺮﺗﯽ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﺸـﺮﺑﯿﻨﯽ اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬ﻗﺪ أﺛﺒﺖ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﻄﯿﺐ اﻟﻤﻄﯿﺐ‪ ،‬اﻟّﻠﺎﺣﺐ اﻟﻤﻠﺤﺐ ﻟﻠّﺼﺪق ﻋﻠﯽ ﮐّﻞ ﺑﻌﯿﺪ و ﻗﺮﯾﺐ‪ ،‬اﻟﻤﺮﺷﺪ اﻟﻤﻮﺻﻞ إﻟﯽ‬‫اﻟّﺼﻮاب ﮐـّﻞ ﻧﺎزح ﻋﻦ اﻟﺤّﻖ ﻏﺮﯾﺐ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻌﺎﻓﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ أﺷـﺮب ﻓﯽ ﻗﻠﺒﻪ ﺣّﺐ اﻟﺒﺎﻃﻞ اﻟﻤﺸـﻨﻮء اﻟﻤﻌﯿﺐ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﺤﺮف ﻋﻨﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ أﺟﺮي إﻟﯽ‬‫اﻟـّﻀ ﻼل ﻓﻬﻮ ﯾﻨﺤﻮه ﺑـﺎﻟّﺮﮐﺾ اﻟﻮﻋﯿﺐ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑﺎﺷﻒ ﺑﻔﻀـﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﻌﻤﯽ ﮐّﻞ ﺣﺎﻟﮏ ﻏﺮﯾﺐ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻤﺎﻧﻊ ﺑﮑﺮﻣﻪ ﻋﻦ اﻟّﺮﮐﻮن إﻟﯽ دﯾـﺪن‬‫ذوي اﻟّﺘﺨﺴﯿﺮ و اﻟّﺘﺘﺒﯿﺐ‪.‬‬‫‪ -146‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ اﻟﻤﮑﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ« در ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﯾﺮﺷﺪ ﻟﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎه ﺣّﺜﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﺨﻄﺒﮥ‬‫ﻋﻠﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻋﻤﻮﻣﺎ و ﻋﻠﯽ ﻋﻠّﯽ ﺧﺼﻮﺻﺎ‪ ،‬و ﯾﺮﺷﺪ إﻟﯿﻪ أﯾﻀﺎ ﻣﺎ اﺑﺘﺪئ ﺑﻪ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ و‬‫ﻟﻔﻈﻪ ﻋﻨﺪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ و ﻏﯿﺮه ﺑﺴﻨﺪ ﺻﺤﯿﺢ أﻧّﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺧﻄﺐ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﺗﺤﺖ ﺷﺠﺮات ﻓﻘﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻪ ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ‬‫أﻧّﻪ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒّﯽ إﻟّـﺎ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟّـﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و إﻧّﯽ ﻷـﻇّﻦ أﻧّﯽ ﯾﻮﺷﮏ أن أدﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﻣﺴـﺌﻮل و إﻧّﮑﻢ ﻣﺴـﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻤﺎ ذا‬‫أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ أﻧّﮏ ﻗﺪ ﺑّﻠﻐﺖ و ﺟﻬﺪت ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸﻬﺪون أن ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ و أّن ﻣﺤّﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‬‫و أّن ﺟّﻨﺘﻪ ﺣّﻖ و أّن ﻧـﺎره ﺣّﻖ و أّن اﻟﻤﻮت ﺣّﻖ و أّن اﻟﺒﻌﺚ ﺣّﻖ ﺑﻌـﺪ اﻟﻤﻮت و أّن اﻟّﺴﺎﻋـﮥ آﺗﯿـﮥ ﻻـ رﯾﺐ و أّن اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﻧﺸﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ! ﻗﺎل‪ :‬اﻟّﻠﻬّﻢ اﺷﻬﺪ! ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪663 :‬‬‫ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه ﻓﻬـﺬا ﻣﻮﻻـه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠـّﯿ ﺎ‪ ،‬اﻟّﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻـه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و إﻧّﮑﻢ واردون ﻋﻠّﯽ‬‫اﻟﺤـﻮض أﻋﺮض ﻣّﻤـ ﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي إﻟﯽ ﺻـﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋـﺪد اﻟّﻨﺠﻮم ﻗـﺪ ﺣـﺎن ﻣﻦ ﻓـّﻀ ﮥ و إﻧّﯽ ﺳـﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﻮض ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‬‫ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ .‬اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀّﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒّﺪﻟﻮا‬‫و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺈﻧّﻪ ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻨﻘﻀﯿﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 135‬از ‪306‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺻﻮاﻋﻖ« در ﻓﺼـﻞ آﯾـﺎت وارده در ﺷﺄن أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم در آﺧﺮ ﺑﯿﺎن آﯾﻪ ﺗﻄﻬﯿﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺛّﻢ أّﮐـ ﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ذﻟﮏ ﮐّﻠﻪ ﺑﺘﮑﺮﯾﺮ ﻃﻠﺐ ﻣﺎ ﻓﯽ اﻵﯾﮥ ﻟﻬﻢ‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬اﻟّﻠﻬّﻢ ﻫﺆﻻء أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪،‬‬‫إﻟﯽ آﺧﺮ ﻣﺎ ﻣّﺮ‪ ،‬و ﺑﺈدﺧﺎﻟﻪ ﻧﻔﺴﻪ ﻣﻌﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﻌّﺪ ﻟﺘﻌﻮد ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺑﺮﮐﮥ اﻧﺪراﺟﻬﻢ ﻓﯽ ﺳﻠﮑﻪ‪ ،‬ﺑﻞ‬‫ﻓﯽ رواﯾﮥ أﻧّﻪ اﻧﺪرج ﻣﻌﻬﻢ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ و ﻣﯿﮑﺎﺋﯿﻞ‬‫إﺷﺎرة إﻟﯽ ﻋﻠّﯽ ﻗﺪرﻫﻢ و أّﮐﺪه أﯾﻀﺎ ﺑﻄﻠﺐ اﻟّﺼﻠﻮة ﻋﻠﯿﻬﻢ‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬ﻓﺎﺟﻌﻞ ﺻﻠﻮاﺗﮏ‪،‬‬‫إﻟﯽ آﺧﺮ ﻣﺎ ﻣّﺮ‪ ،‬و أﮐﺪه أﯾﻀﺎ‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬إﻧﺎ ﺣﺮب ﻟﻤﻦ ﺣﺎرﺑﻬﻢ‪،‬‬‫إﻟﯽ آﺧﺮ ﻣﺎ ﻣّﺮ أﯾﻀﺎ‪ .‬و‬‫ﻓﯽ رواﯾﮥ أﻧّﻪ ﻗﺎل ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ‪ :‬أﻻ! ﻣﻦ آذي ﻗﺮاﺑﺘﯽ ﻓﻘﺪ آذاﻧﯽ و ﻣﻦ آذاﻧﯽ ﻓﻘﺪ آذي اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫و ﻓﯽ أﺧﺮي‪ :‬و اﻟّﺬي ﻧﻔﺴﯽ ﺑﯿﺪه ﻻ ﯾﺆﻣﻦ ﻋﺒﺪ ﺑﯽ ﺣّﺘﯽ ﯾﺤّﺒﻨﯽ و ﻻ ﯾﺤّﺒﻨﯽ ﺣّﺘﯽ ﯾﺤّﺐ ذوّي‪ .‬ﻓﺄﻗﺎﻣﻬﻢ ﻣﻘﺎم ﻧﻔﺴﻪ‬‫‪ ،‬و ﻣﻦ ﺛّﻢ ﺻّﺢ‬‫أﻧّﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺻﻮاﻋﻖ« در ﻓﺼﻞ ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻵﯾﮥ اﻟّﺮاﺑﻌﮥ‪ :‬ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ﻗُِﻔﻮُﻫْﻢ ِإﱠﻧُﻬْﻢ َﻣْﺴُﺆﻟ ُﻮَن‬‫‪.‬‬‫أﺧﺮج اﻟّﺪﯾﻠﻤّﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري أّن اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻗﺎل‪َ :‬و ﻗُِﻔﻮُﻫْﻢ ِإﱠﻧُﻬْﻢ َﻣْﺴُﺆﻟ ُﻮَن‬‫ﻋﻦ وﻻﯾﮥ ﻋﻠّﯽ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻫﺬا ﻫﻮ ﻣﺮاد اﻟﻮاﺣﺪي ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫روي ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »َو ﻗُِﻔﻮُﻫْﻢ ِإﱠﻧُﻬْﻢ َﻣْﺴُﺆﻟ ُﻮَن«‬‫ﻋﻦ وﻻﯾﮥ ﻋﻠﯽ و أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪،‬‬‫ﻷـّن اﻟﱠﻠﻪ أﻣﺮ ﻧـﺒّﯿﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ أن ﯾﻌّﺮف اﻟﺨﻠـﻖ أﻧّﻪ ﻻـ ﯾﺴـﺄﻟﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﺗﺒﻠﯿﻎ اﻟّﺮﺳﺎﻟـﮥ أﺟﺮا إﻟّـﺎ اﻟﻤﻮّدة ﻓﯽ اﻟﻘﺮﺑﯽ‪ .‬و اﻟﻤﻌﻨﯽ أﻧّﻬﻢ‬‫ﯾﺴﺌﻠﻮن‪ :‬ﻫﻞ واﻟﻮﻫﻢ ﺣّﻖ اﻟﻤﻮاﻻة ﮐﻤﺎ أوﺻﺎﻫﻢ اﻟﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ أم أﺿﺎﻋﻮﻫﺎ و أﻫﻤﻠﻮﻫﺎ؟‬‫ﻓﺘﮑﻮن ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﻤﻄﺎﻟﺒـﮥ و اﻟّﺘﺒﻌﮥ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و أﺷﺎر ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬ﮐﻤﺎ أوﺻﺎﻫﻢ اﻟﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ إﻟﯽ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻮاردة ﻓﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻫﯽ‬‫ﮐﺜﯿﺮة و ﺳﯿﺄﺗﯽ ﻣﻨﻬﺎ ﺟﻤﻠﮥ ﻓﯽ اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺜﺎﻧﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪664 :‬‬‫و ﻣﻦ ذﻟ ﮏ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺴـﻠﻢ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺧﻄﯿﺒﺎ‪ ،‬ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌﺪ‪ ،‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس!‬‫إﻧّﻤـﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﻣﺜﻠﮑﻢ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻓﺄﺟﯿﺒﻪ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻓﯿﻪ اﻟﻬـﺪي و‬‫اﻟّﻨﻮر ﻓﺘﻤـّﺴ ﮑﻮا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ و ﺧﺬوا ﺑﻪ‪ .‬و ﺣّﺚ ﻓﯿﻪ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﺛﻠﺚ‬‫ﻣّﺮات‪ .‬ﻓﻘﯿـﻞ ﻟﺰﯾـﺪ‪ :‬ﻣﻦ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ أ ﻟﯿﺲ ﻧﺴـﺎؤه ﻣﻦ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ إّن ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻟﮑّﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺼ ﺪﻗﮥ‬‫ﺑﻌﺪه ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﻦ ﻫﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻢ آل ﻋﻠّﯽ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﻋّﺒﺎس‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐّﻞ ﻫﺆﻻء ﺣﺮم ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺼﺪﻗﮥ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ!‬‫و أﺧﺮج اﻟّﺘﺮﻣﺬّي و ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ إﻧّﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﺑﻌﺪي؛ أﺣﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 136‬از ‪306‬‬‫ﻣﻦ اﻵـﺧﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟـّﻞ ﺣﺒـﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷـرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا‬‫ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و أﺧﺮﺟﻪ أﺣﻤﺪ ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه ﺑﻤﻌﻨﺎه؛ و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬إﻧّﯽ اوﺷﮏ أن ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء‬‫إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إّن اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﺧﺒﺮﻧﯽ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﺑﻢ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و ﺳﻨﺪه ﻻ ﺑﺄس ﺑﻪ‪ .‬و‬‫ﻓﯽ رواﯾـﮥ أّن ذﻟـﮏ ﮐـﺎن ﻓﯽ ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬و ﻓﯽ اﺧﺮي ﻣﺜﻠﻪ؛ ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺴـﻔﯿﻨﮥ ﻧﻮح ﻣﻦ رﮐﺐ ﻓﯿﻬـﺎ ﻧﺠﺎ و ﻣﺜﻠﻬﻢ؛ أي اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؛‬‫ﮐﻤﺜﻞ ﺑﺎب ﺣّﻄﮥ ﻣﻦ دﺧﻠﻪ ﻏﻔﺮت ﻟﻪ اﻟّﺬﻧﻮب‪.‬‬‫و ذﮐﺮ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزّي ﻟﺬﻟﮏ ﻓﯽ »ﻋﻠﻞ اﻟﻤﺘﻨﺎﻫﯿﮥ« وﻫﻢ او ﻏﻔﻠﮥ ﻋﻦ اﺳﺘﺤﻀﺎر ﺑﻘّﯿﮥ ﻃﺮﻗﻪ؛ ﺑﻞ‬‫ﻓﯽ ﻣﺴـﻠﻢ ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ اﻧّﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻗﺎل ذﻟﮏ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ و ﻫﻮ ﻣﺎء ﺑﺎﻟﺠﺤﻔﮥ ﮐﻤﺎ ﻣّﺮ؛ و زاد‪ :‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ‬‫ﺑﯿﺘ ﯽ ‪.‬‬
‫ﻗﻠﻨﺎ ﻟﺰﯾﺪ‪ :‬ﻣﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟‬‫ﻧﺴـﺎؤه؟ ﻗـﺎل ﻻـ‪ ،‬اﯾﻢ اﻟﱠﻠﻪ! إّن اﻟﻤﺮأة ﺗﮑﻮن ﻣﻊ اﻟﺮﺟـﻞ اﻟﻌﺼـﺮ ﻣﻦ اﻟـّﺪﻫﺮ ﺛّﻢ ﯾﻄّﻠﻘﻬـﺎ ﻓﺘﺮﺟﻊ إﻟﯽ أﺑﯿﻬﺎ و ﻗﻮﻣﻬﺎ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ اﻫﻠﻪ )اﺻـﻠﻪ‪ .‬ظ( و‬‫ﻋﺼﺒﺘﻪ اﻟّﺬﯾﻦ ﺣﺮﻣﻮا اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪ .‬و‬‫ﻓﯽ رواﯾـﮥ ﺻـﺤﯿﺤﮥ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻣﺮﯾﻦ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ان اﺗّﺒﻌﺘﻤﻮﻫﻤـﺎ؛ و ﻫﻤـﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬زاد اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ‪ :‬إﻧّﯽ ﺳﺄﻟﺖ‬‫ذﻟﮏ ﻟﻬﻤﺎ؛ ﻓﻼ ﺗﻘّﺪﻣﻮﻫﻤﺎ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻘﺼﺮوا ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻌّﻠﻤﻮﻫﻢ ﻓﺈﻧّﻬﻢ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﺳّﻨﺘﯽ؛‬‫و ﻫﯽ اﻟﻤﺮاد ﻣﻦ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﻘﺘﺼﺮة ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺘﺎب ﻷّن اﻟّﺴّﻨﮥ ﻣﺒّﯿﻨﮥ ﻟﻪ ﻓﺄﻏﻨﯽ ذﮐﺮه ﻋﻦ ذﮐﺮﻫﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪665 :‬‬‫ﻓﺎﻟﺤﺎﺻـﻞ أّن اﻟﺤّﺚ وﻗﻊ ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﻤّﺴـ ﮏ ﺑﺎﻟﮑﺘـﺎب و ﺑﺎﻟّﺴـ ﻨﮥ و ﺑﺎﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﻬﻤﺎ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ و ﯾﺴـﺘﻔﺎد ﻣﻦ ﻣﺠﻤﻮع ذﻟﮏ ﺑﻘﺎء اﻻﻣﻮر اﻟّﺜﻠﺜﮥ‬‫إﻟﯽ ﻗﯿﺎم اﻟّﺴﺎﻋﮥ‪.‬‬‫ﺛﻢ اﻋﻠﻢ أّن ﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﺬﻟﮏ ﻃﺮﻗﺎ ﮐﺜﯿﺮة وردت ﻋﻦ ﻧّﯿﻒ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺻﺤﺎﺑّﯿﺎ‪.‬‬‫و ﻣّﺮ ﻟﻪ ﻃﺮق ﻣﺒﺴﻮﻃﮥ ﻓﯽ ﺣﺎدي ﻋﺸﺮ اﻟّﺸﺒﻪ‪ ،‬و ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﺗﻠﮏ اﻟّﻄﺮق أﻧّﻪ ﻗﺎل ذﻟﮏ ﺑﺤّﺠﮥ اﻟﻮداع ﺑﻌﺮﻓﮥ‪ .‬و ﻓﯽ اﺧﺮي أﻧّﻪ ﻗﺎﻟﻪ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻓﯽ‬‫ﻣﺮﺿﻪ و ﻗـﺪ اﻣﺘﻸت اﻟﺤﺠﺮة ﺑﺄﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ .‬و ﻓﯽ اﺧﺮي أﻧّﻪ ﻗﺎل ذﻟﮏ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ و ﻓﯽ اﺧﺮي أﻧّﻪ )ﻗﺎﻟﻪ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﻟّﻤﺎ ﻗﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻌﺪ ﻧا ﺼـﺮاﻓﻪ‬‫ﻣﻦ اﻟّﻄﺎﺋﻒ ﮐﻤﺎ ﻣّﺮ‪ ،‬و ﻻ ﺗﻨﺎﻓﯽ‪ ،‬إذ ﻻ ﻣﺎﻧﻊ ﻣﻦ أﻧﻪ ﮐﺮر ﻋﻠﯿﻬﻢ ذﻟﮏ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﻤﻮاﻃﻦ‪.‬‬‫و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ اﻫﺘﻤﺎﻣﺎ ﺑﺸﺄن اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻌﺰﯾﺰ و اﻟﻌﺘﺮة اﻟﻄﺎﻫﺮة‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻋﻨﺪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ أّن آﺧﺮ ﻣﺎ ﺗﮑﻠّﻢ ﺑﻪ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ :‬اﺧﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫و ﻓﯽ اﺧﺮي ﻋﻨﺪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ و أﺑﯽ اﻟّﺸـ ﯿﺦ أّن ﻟّﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﺛﻠﺚ ﺣﺮﻣﺎت ﻓﻤﻦ ﺣﻔﻈﻬّﻦ ﺣﻔﻆ اﻟﱠﻠﻪ دﯾﻨﻪ و دﻧﯿﺎه‪ ،‬و ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺤﻔﻈﻬّﻦ ﻟﻢ ﯾﺤﻔﻆ‬‫اﻟﱠﻠﻪ دﻧﯿﺎه و ﻻ آﺧﺮﺗﻪ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫ﻣﺎ ﻫّﻦ؟ ﻗﺎل ﺣﺮﻣﮥ اﻹﺳـﻼم و ﺣﺮﻣﺘﯽ و ﺣﺮﻣﮥ رﺣﻤﯽ‪ .‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻟﻠﺒﺨﺎري ﻋﻦ اﻟّﺼﺪﯾﻖ ﻣﻦ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ارﻗﺒﻮا ﻣﺤّﻤﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪.‬‬‫أي اﺣﻔﻈﻮه ﻓﯿﻬﻢ ﻓﻼ ﺗﺆذوﻫﻢ‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﺑﻦ ﺳـﻌﺪ )أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ ظ( و اﻟﻤّﻠﺎ ﻓﯽ ﺳﯿﺮﺗﻪ أﻧّﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﺳﺘﻮﺻﻮا ﺑﺄﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﺧﯿﺮا ﻓﺈﻧﯽ اﺧﺎﺻﻤﮑﻢ ﻋﻨﻬﻢ ﻏﺪا و‬‫ﻣﻦ أﮐﻦ ﺧﺼﻤﻪ أﺧﺼﻤﻪ و ﻣﻦ أﺧﺼﻤﻪ دﺧﻞ اﻟّﻨﺎر‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 137‬از ‪306‬‬‫و أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﺣﻔﻈﻨﯽ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﻘﺪ اﺗّﺨﺬ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻬﺪا‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﻷّول‪ :‬أﻧﺎ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﺷﺠﺮة ﻓﯽ اﻟﺠّﻨﮥ و أﻏﺼﺎﻧﻬﺎ ﻓﯽ اﻟّﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﺷﺎء اﺗّﺨﺬ إﻟﯽ رﺑّﻪ ﺳﺒﯿﻼ‪ .‬و اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻓﯽ ﮐّﻞ ﺧﻠﻒ اّﻣﺘﯽ ﻋـﺪول ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﯾﻨﻔﻮن ﻋﻦ ﻫﺬا اﻟّﺪﯾﻦ ﺗﺤﺮﯾﻒ اﻟّﻀﺎﻟﯿﻦ و اﻧﺘﺤﺎل اﻟﻤﺒﻄﻠﯿﻦ و ﺗﺄوﯾﻞ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﻦ‪ .‬أﻻ! و إّن أﺋﻤﺘﮑﻢ‬‫وﻓﺪﮐﻢ إﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﻣﻦ ﺗﻮﻓﺪون‪.‬‬‫و أﺧﺮج أﺣﻤﺪ ﺧﺒﺮ »اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ اﻟّﺬي ﺟﻌﻞ ﻓﯿﻨﺎ اﻟﺤﮑﻤﮥ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ«‬‫و ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﺣﺴﻦ‪ :‬أﻻ! إّن ﻋﯿﺒﺘﯽ و ﮐﺮﺷﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و اﻷﻧﺼﺎر ﻓﺎﻗﺒﻠﻮا ﻣﻦ ﻣﺤﺴﻨﻬﻢ و ﺗﺠﺎوزوا ﻋﻦ ﻣﺴﯿﺌﻬﻢ‪.‬‬‫»ﺗﻨﺒﯿﻪ«‪ :‬ﺳـّﻤﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ اﻟﻘﺮآن و ﻋﺘﺮﺗﻪ‪ -‬و ﻫﯽ ﺑﺎﻟﻤﺜّﻨـﺎة اﻟﻔﻮﻗـّﯿ ﮥ‪ :‬اﻷﻫـﻞ و اﻟّﻨﺴـﻞ و اﻟّﺮﻫﻂ اﻷدﻧﻮن‪ -‬ﺛﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻷّن‬‫اﻟّﺜﻘﻞ ﮐّﻞ ﻧﻔﯿﺲ ﺧﻄﯿﺮ ﻣﺼﻮن‪ ،‬و ﻫﺬان‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪666 :‬‬‫ﮐﺬﻟﮏ إذ ﮐّﻞ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﻣﻌﺪن ﻟﻠﻌﻠﻮم اﻟّﻠﺪﻧّﯿﮥ و اﻷﺳـﺮار و اﻟﺤﮑﻢ اﻟﻌﻠّﯿﮥ و اﻷﺣﮑﺎم اﻟّﺸﺮﻋّﯿﮥ و ﻟﺬا ﺣّﺚ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻋﻠﯽ اﻻﻗﺘﺪاء و‬‫اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻬﻢ و اﻟّﺘﻌّﻠﻢ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬و‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟّﺬي ﺟﻌﻞ ﻓﯿﻨﺎ اﻟﺤﮑﻤﮥ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪.‬‬‫و ﻗﯿـﻞ‪ :‬ﺳـﻤّﯿﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻟﺜﻘﻞ وﺟﻮب رﻋﺎﯾـﮥ ﺣﻘﻮﻗﻬﻤﺎ‪ .‬ﺛّﻢ اﻟّـﺬﯾﻦ وﻗﻊ اﻟﺤّﺚ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﻨﻬﻢ إﻧّﻤﺎ ﻫﻢ اﻟﻌﺎرﻓﻮن ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﺳـّﻨﮥ رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬إذ ﻫﻢ‬‫اﻟّﺬﯾﻦ ﻻ ﯾﻔﺎرﻗﻮن اﻟﮑﺘﺎب إﻟﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬و ﯾﺆّﯾﺪه‬‫اﻟﺨﺒﺮ اﻟّﺴﺎﺑﻖ‪ :‬و ﻻ ﺗﻌّﻠﻤﻮﻫﻢ ﻓﺈﻧّﻬﻢ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ‪.‬‬‫و ﺗﻤّﯿﺰوا ﺑﺬﻟﮏ ﻋﻦ ﺑﻘّﯿﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻷّن اﻟﱠﻠﻪ اذﻫﺐ ﻋﻨﻬﻢ اﻟّﺮﺟﺲ و ﻃﻬّﺮﻫﻢ ﺗﻄﻬﯿﺮا‪ ،‬و ﺷّﺮﻓﻬﻢ ﺑﺎﻟﮑﺮاﻣﺎت اﻟﺒﺎﻫﺮة و اﻟﻤﺰاﯾﺎ اﻟﻤﺘﮑﺎﺛﺮة‪ ،‬و ﻗﺪ ﻣّﺮ‬‫ﺑﻌﻀﻬﺎ‪ .‬و ﺳﯿﺄﺗﯽ اﻟﺨﺒﺮ اﻟّﺬي ﻓﯽ ﻗﺮﯾﺶ‪:‬‬‫و ﺗﻌّﻠﻤﻮا ﻣﻨﻬﻢ ﻓﺈﻧّﻬﻢ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ‪.‬‬‫ﻓﺈذا ﺛﺒﺖ ﻫﺬا اﻟﻌﻤﻮم اﻟﻘﺮﯾﺶ ﻓﺄﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ أوﻟﯽ ﻣﻨﻬﻢ ﻻﻧّﻬﻢ اﻣﺘﺎزوا ﻋﻨﻬﻢ ﺑﺨﺼﻮﺻّﯿﺎت ﻻ ﯾﺸﺎرﮐﻬﻢ ﻓﯿﻬﺎ ﺑﻘّﯿﮥ ﻗﺮﯾﺶ‪.‬‬‫و ﻓﯽ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺤّﺚ ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﺄﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ إﺷﺎرة إﻟﯽ ﻋـﺪم اﻧﻘﻄﺎع ﻣﺘﺄّﻫﻞ ﻣﻨﻬﻢ ﻟﻠﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻪ إﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎ أّن اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻌﺰﯾﺰ‬‫ﮐﺬﻟﮏ‪ ،‬و ﻟﻬﺬا ﮐﺎﻧﻮا أﻣﺎﻧﺎ ﻷﻫﻞ اﻷرض ﮐﻤﺎ ﯾﺄﺗﯽ‪ .‬و ﯾﺸﻬﺪ ﻟﺬﻟﮏ اﻟﺨﺒﺮ اﻟّﺴﺎﺑﻖ‬‫»ﻓﯽ ﮐّﻞ ﺧﻠﻒ ﻣﻦ اّﻣﺘﯽ ﻋﺪول ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ«‬‫إﻟﯽ آﺧﺮه‪ .‬ﺛّﻢ أﺣّﻖ ﻣﻦ أن ﯾﺘﻤّﺴـ ﮏ ﺑﻪ ﻣﻨﻬﻢ إﻣـﺎﻣﻬﻢ و ﻋـﺎﻟﻤﻬﻢ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﮐّﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﻗـّﺪﻣﻨﺎه ﻣﻦ ﻣﺰﯾـﺪ ﻋﻠﻤﻪ و دﻗﺎﺋﻖ‬‫ﻣﺴﺘﻨﺒﻄﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺛّﻢ ﻗﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪:‬‬‫ﻋﻠّﯽ ﻋﺘﺮة رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ .‬أي اﻟّـﺬﯾﻦ ﺣّﺚ ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﻤـّﺴ ﮏ ﺑﻬﻢ‪ .‬ﻓﺨّﺼﻪ ﻟﻤـﺎ ﻗﻠﻨﺎ و ﮐـﺬﻟﮏ )ﻟﻤﺎ ﻗﻠﻨﺎه و ﻟـﺬﻟﮏ خ‪ .‬ل‪(.‬‬‫ﺧّﺼﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﺑﻤـﺎ ﻣّﺮ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ‪ .‬و اﻟﻤﺮاد ﺑﺎﻟﻌﯿﺒـﮥ و اﻟﮑﺮش ﻓﯽ اﻟﺨﺒﺮ اﻟّﺴﺎﺑﻖ آﻧﻔﺎ أﻧّﻬﻢ ﻣﻮﺿﻊ ﺳـّﺮه و أﻣﺎﻧﺘﻪ و ﻣﻌﺎدن‬‫ﻧﻔﺎﺋﺲ ﻣﻌﺎرﻓﻪ )ﻓﯽ ﻏﯿﺒﺘﻪ‪ .‬ﺻـﺢ‪ .‬ظ( و ﺣﻀـﺮﺗﻪ‪ ،‬إذ ﮐّﻞ ﻣﻦ اﻟﻌﯿﺒﮥ و اﻟﮑﺮش ﻣﺴـﺘﻮدع ﻟﻤﺎ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻣّﻤﺎ ﺑﻪ اﻟﻘﻮام و اﻟـّﺼ ﻼح ﻷّن اﻻول‬‫ﻟﻤﺎ ﯾﺤﺮز ﻓﯿﻪ ﻧﻔﺎﺋﺲ اﻷﻣﺘﻌﮥ‪ ،‬و اﻟّﺜﺎﻧﯽ ﻣﺴـﺘﻘّﺮ اﻟﻐﺬاء اﻟّﺬي ﺑﻪ اﻟّﻨﻤّﻮ و ﻗﻮام اﻟﺒﻨﯿﮥ‪ .‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻫﻤﺎ ﻣﺜﻼن ﻻﺧﺘﺼﺎﺻﻬﻢ ﺑﺎﻣﻮره اﻟّﻈﺎﻫﺮة و اﻟﺒﺎﻃﻨﮥ‪،‬‬‫إذ ﻣﻈﺮوف اﻟﮑﺮش ﺑﺎﻃﻦ و اﻟﻌﯿﺒﮥ ﻇﺎﻫﺮ و ﻋﻠﯽ ﮐّﻞ ﻓﻬﺬا ﻏﺎﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﺘﻌّﻄﻒ ﻋﻠﯿﻬﻢ و اﻟﻮﺻّﯿﮥ ﺑﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻣ ﻌﻨ ﯽ‬‫»و ﺗﺠﺎوزا ﻋﻦ ﻣﺴﯿﺌﻬﻢ«‬‫أي ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﻟا ﺤﺪود و ﺣﻘﻮق اﻵدﻣّﯿﯿﻦ‪ .‬و ﻫﺬا أﯾﻀﺎ ﻣﺤﻤﻞ ﻟﺨﺒﺮ اﻟﺼـﺤﯿﺤﯿﻦ )اﻟﺨﺒﺮ اﻟﺼـﺤﯿﺢ‪ .‬خ‪ .‬ل(‪ :‬أﻗﯿﻠﻮا ذوي اﻟﻬﯿﺌﺎت ﻋﺜﺮاﺗﻬﻢ و ﻣﻦ‬‫ﺛّﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 138‬از ‪306‬‬‫ورد ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬إﻟّﺎ اﻟﺤﺪود و ﻓّﺴﺮﻫﻢ اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ ﺑﺄﻧّﻬﻢ اﻟّﺬﯾﻦ ﻻ ﯾﻌﺮﻓﻮن اﻟﺸّﺮ‪.‬‬‫و ﯾﻘﺮب ﻣﻨﻪ ﻗﻮل ﻏﯿﺮه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪667 :‬‬‫ﻫﻢ اﺻﺤﺎب اﻟّﺼﻐﺎﺋﺮ دون اﻟﮑﺒﺎﺋﺮ‪ .‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻣﻦ إذا أذﻧﺐ و ﺗﺎب ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺻﻮاﻋﻖ« در ﺗﺘﻤﻪ ﮐﺘـﺎب ﮐﻪ در آن ﺗﻠﺨﯿﺺ ﮐﺘـﺎب »ﻣﻨـﺎﻗﺐ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ« ﻟﻠﺤﺎﻓﻆ اﻟّﺴـ ﺨﺎوي ﺑﻌﻤﻞ آورده ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺪ‬‫ﺟﺎءت اﻟﻮﺻّﯿﮥ اﻟّﺼﺮﯾﺤﮥ ﺑﻬﻢ ﻓﯽ ﻋّﺪة اﺣﺎدﯾﺚ‪ .‬ﻣﻨﻬﺎ‪:‬‬‫ﺣـﺪﯾﺚ إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤـّﺴ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌـﺪي اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ اﺣـﺪﻫﻤﺎ اﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء إﻟﯽ‬‫اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟّﺘﺮﻣﺬّي‪ :‬ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ‪ ،‬و اﺧﺮﺟﻪ آﺧﺮون‪.‬‬‫و ﻟﻢ ﯾﺼﺐ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻓﯽ اﯾﺮاده ﻓﯽ »اﻟﻌﻠﻞ اﻟﻤﺘﻨﺎﻫﯿﮥ«‪ ،‬ﮐﯿﻒ و‬‫ﻓﯽ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« و ﻏﯿﺮه ﻓﯽ ﺧﻄﺒﺘﻪ ﻗﺮب راﺑﻎ ﻣﺮﺟﻌﻪ ﻣﻦ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﻗﺒﻞ وﻓﺎﺗﻪ ﺑﻨﺤﻮ ﺷـﻬﺮ )ﺷﻬﺮﯾﻦ‪ .‬خ‪ .‬ل( إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‬‫اّوﻟﻬﻤـﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬـﺪي و اﻟّﻨﻮر‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ‬‫ﺑﯿﺘ ﯽ‪ ،‬ﺛ ﻼ ﺛ ﺎ‬‫‪ ،‬ﻓﻘﯿـﻞ ﻟﺰﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ راوﯾﻪ‪ :‬ﻣﻦ اﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ أ ﻟﯿﺲ ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻟﮑﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗـﮥ ﺑﻌـﺪه‬‫ﻗﯿﻞ‪ :‬و ﻣﻦ ﻫﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻢ آل ﻋﻠّﯽ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل اﻟﻌّﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ .‬ﻗﯿﻞ‪ :‬ﮐّﻞ ﻫﺆﻻء ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗﮥ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ! و‬‫ﻓﯽ رواﯾﮥ ﺻﺤﯿﺤﮥ‪ :‬ﮐﺄﻧّﯽ ﻗﺪ دﻋﯿﺖ ﻓﺎﺟﺒﺖ إﻧّﯽ ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ اﺣﺪﻫﻤﺎ أﮐﺪ )اﮐﺒﺮ ظ( ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪،‬‬‫أي ﺑﺎﻟﻤﺜّﻨـﺎة‪ ،‬ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿـﻒ ﺗﺨﻠﻔـﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤـﺎ ﻓﺈﻧّﻬﻤـﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔﺮﻗـﺎ ﺣـﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬و ﻓﯽ رواﯾـﮥ‪ :‬إﻧّﻬﻤـﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗـﺎ ﺣـّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ‬‫اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺳﺄﻟﺖ رﺑّﯽ ذﻟﮏ ﻟﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﺘﻘّﺪﻣﻮﻫﻤﺎ )ﺗﻘّﺪﻣﻮﻫﻤﺎ‪ .‬خ ل( ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻘﺼﺮوا ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻌّﻠﻤﻮﻫﻢ ﻓﺈﻧّﻬﻢ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ‪.‬‬‫و ﻟﻬﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻃﺮق ﮐﺜﯿﺮة ﻋﻦ ﺑﻀﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺻﺤﺎﺑّﯿﺎ ﻻ ﺣﺎﺟﮥ ﻟﻨﺎ ﺑﺒﺴﻄﻬﺎ‪ .‬و‬‫ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬آﺧﺮ ﻣﺎ ﺗﮑّﻠﻢ ﺑﻪ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬اﺧﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯽ أﻫﻠﯽ‬‫‪ ،‬و ﺳـّﻤﺎﻫﻤﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ إﻋﻈﺎﻣﺎ ﻟﻘـﺪرﻫﻤﺎ إذ ﯾﻘﺎل ﻟﮑّﻞ ﺧﻄﯿﺮ ﺷـﺮﯾﻒ »ﺛﻘﻞ« أو ﻷّن اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻤﺎ أوﺟﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺣﻘﻮﻗﻬﻤﺎ ﺛﻘﯿﻞ ﺟـﺪا‪ .‬و ﻣﻨﻪ ﻗﻮﻟﻪ‬‫ﺗﻌـﺎﻟﯽ‪ِ :‬إﱠﻧﺎ َﺳـ ﻨُﻠِْﻘﯽ َﻋَﻠﯿـْ َﮏ َﻗْﻮﻟًـﺎ ﺛَِﻘﯿًﻠﺎ‪ .‬أي ﻟﻪ وزن و ﻗـﺪر ﻷﻧﻪ ﻻ ﯾﺆّدي إﻟّﺎ ﺑﺘﮑﻠﯿﻒ ﻣﺎ ﯾﺜﻘﻞ‪ .‬و ﺳـّﻤﯽ اﻹﻧﺲ و اﻟﺠّﻦ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻻﺧﺘﺼﺎﺻـﻬﻤﺎ‬‫ﺑﮑﻮﻧﻬﻤﺎ )ﺑﺄﻧﻬﻤﺎ‪ .‬خ‪ .‬ل( ﻗّﻄﺎن اﻷرض و ﺑﮑﻮﻧﻬﻤﺎ ﻓّﻀﻼ ﺑﺎﻟّﺘﻤﯿﯿﺰ ﻋﻠﯽ ﺳﺎﺋﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪668 :‬‬‫اﻟﺤﯿﻮان‪ .‬و ﻓﯽ ﻫﺬه اﻷﺣﺎدﯾﺚ ﺳّﯿﻤﺎ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ »اﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ«‬‫و‬‫»اوﺻﯿﮑﻢ ﺑﻌﺘﺮﺗﯽ ﺧﯿﺮا«‬‫و »اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ«‬‫اﻟﺤّﺚ اﻷﮐﯿـﺪ ﻋﻠﯽ ﻣﻮّدﺗﻬﻢ و ﻣﺰﯾﺪ اﻹﺣﺴﺎن إﻟﯿﻬﻢ و اﺣﺘﺮاﻣﻬﻢ و اﮐﺮاﻣﻬﻢ و ﺗﺄدﯾﮥ ﺣﻘﻮﻗﻬﻢ اﻟﻮاﺟﺒﮥ و اﻟﻤﻨﺪوﺑﮥ‪ ،‬ﮐﯿﻒ و ﻫﻢ أﺷـﺮف ﺑﯿﺖ‬‫وﺟﺪ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻷرض ﻓﺨﺮا و ﺣﺴـﺒﺎ و ﻧﺴﺒﺎ و ﻻ ﺳّﯿﻤﺎ إذا ﮐﺎﻧﻮا ﻣﺘﺒﻌﯿﻦ ﻟﻠّﺴﻨﮥ اﻟّﻨﺒﻮّﯾﮥ ﮐﻤﺎ ﮐﺎن ﻋﻠﯿﻪ ﺳﻠﻔﻬﻢ ﮐﺎﻟﻌّﺒﺎس و ﺑﻨﯿﻪ و ﻋﻠّﯽ و أﻫﻞ‬‫ﺑﯿﺘﻪ و ﻋﻘﯿﻞ و ﺑﻨﯿﻪ و ﺑﻨﯽ ﺟﻌﻔﺮ‪ .‬و‬‫ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬ﻻ ﺗﻘّﺪﻣﻮﻫﻤﺎ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻘﺼﺮوا ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻌّﻠﻤﻮﻫﻢ ﻓﺈﻧّﻬﻢ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 139‬از ‪306‬‬‫‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ أّن ﻣﻦ ﺗﺄّﻫﻞ ﻣﻨﻬﻢ ﻟﻠﻤﺮاﺗﺐ اﻟﻌﻠـّﯿ ﮥ و اﻟﻮﻇﺎﺋﻒ اﻟّﺪﯾﻨـّﯿ ﮥ ﮐﺎن ﻣﻘّﺪﻣﺎ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﯾﺪّل ﻟﻪ اﻟّﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺑﺬﻟﮏ ﻓﯽ ﮐّﻞ ﻗﺮﯾﺶ ﮐﻤﺎ‬‫ﻣّﺮ ﻓﯽ اﻷﺣـﺎدﯾﺚ اﻟﻮاردة ﻓﯿﻬﻢ‪ .‬و إذا ﺛﺒﺖ ﻫـﺬا ﻟﺠﻤﻠـﮥ ﻗﺮﯾﺶ ﻓﺄﻫـﻞ ﺑﯿﺖ اﻟّﻨﺒﻮّي اﻟّـﺬﯾﻦ ﻫﻢ ﻏّﺮة ﻓﻀـﻠﻬﻢ و ﻣﺤﺘـﺪ ﻓﺨﺮ و ﻫﻢ اﻟـّﺴ ﺒﺐ ﻓﯽ‬‫ﺗﻤّﯿﺰﻫﻢ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬ﺑﺬﻟﮏ أﺣﺮي و أﺣّﻖ و أوﻟﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣﮑﯽ در »ﻣﻨﺢ ﻣّﮑّﯿﮥ‪ -‬ﺷﺮح ﻗﺼﯿﺪه ﻫﻤﺰّﯾﻪ« ﺑﺸﺮح ﺷﻌﺮ‪:‬‬‫آل ﺑﯿﺖ اﻟّﻨﺒّﯽ إّن ﻓﺆادي ﻟﯿﺲ ﯾﺴﻠﯿﻪ ﻋﻨﮑﻢ اﻟّﺘﺄﺳﺎء‬‫ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪] :‬‬‫و ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ أﯾﻀﺎ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ ان ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﺑﻌﺪي ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪،‬‬‫ﻓﻠﯿﺘﺄّﻣﻞ ﮐﻮﻧﻪ ﻗﺮﻧﻬﻢ ﺑﺎﻟﻘﺮآن ﻓﯽ أّن اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻬﻤﺎ ﯾﻤﻨﻊ اﻟّﻀﻼل و ﯾﻮﺟﺐ اﻟﮑﻤﺎل ‪.‬‬
‫و ﻣﻔﺎﺧﺮ زاﺧﺮه و ﻣﺂﺛﺮ ﮐﺎﺛﺮه اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣّﮑّﯽ ﺑﺮ ﻣﺘﺘّﺒﻊ »ﻟﻮاﻗﻊ اﻷﻧﻮار« ﻋﺒـﺪ اﻟﻮّﻫﺎب ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ اﻟّﺸـ ﻌﺮاﻧﯽ و »رﯾﺤﺎﻧﮥ اﻷﻟّﺒﺎء« ﺷـﻬﺎب‬‫اﻟّﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺧﻔﺎﺟﯽ و »ﻧﻮر ﺳﺎﻓﺮ ﻋﻦ أﺧﺒﺎر اﻟﻘﺮن اﻟﻌﺎﺷـﺮ« ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﺷﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿﺪروس ﻟا ﯿﻤﻨﯽ و‬‫»ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻬّﯿﻪ ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻨﻔّﯿﮥ« ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﺠﺎزي اﻟّﺸـ ﯿﺮ ﺑﺎﻟّﺸـ ﺮﻗﺎوي و »ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﻗﺎﻃﻌﻪ« ﮐﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ ﺟﻬﺮﻣﯽ و »ﺷـﺮح ﺷـﻤﺎﺋﻞ ﺗﺮﻣﺬي«‬‫ﺣـﺎﺟﯽ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻠﺨﯽ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺳـّﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻫﻤـﺪاﻧﯽ و »ﻣـﺎ ﺛﺒﺖ ﺑﺎﻟـّﺴ ّﻨﮥ« ﺷـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤّﻖ و »ﻣﺮﻗﺎة‪ -‬ﺷـﺮح ﻣﺸـﮑﺎة« ﻣّﻠﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري و »ﻧﻮاﻓﺾ‬‫اﻟّﺮواﻓﺾ« ﺳـّﯿﺪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺳﻮل ﺑﺮزﻧﺠﯽ و »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل« أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر ﻋﺠﯿﻠﯽ و »ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠّﻊ« ﺗﺎج اﻟّﺪﯾﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ‬‫دﻫﺎن ﻣّﮑﯽ و »إﻣﺪاد‪-‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪669 :‬‬‫ﺑﻤﻌﺮﻓـﮥ ﻋﻠّﻮ اﻹﺳـﻨﺎد« ﺳـﺎﻟﻢ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳـﺎﻟﻢ اﻟﺒﺼـﺮي و »در رﺳـﻨّﯿﻪ‪ -‬ﻓﯿﻤـﺎ ﻋﻼ ﻣﻦ اﻷﺳﺎﻧﯿـﺪ اﻟّﺸـ ﻨﻮاﻧّﯿﻪ« ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر‬‫اﻟّﺸـ ﻨﻮاﻧﯽ و »ﺛﺒﺖ« ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﮑﺰﺑﺮي اﻟّﺪﻣﺸـﻘﯽ و رﺳﺎﻟﻪ »اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ« ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺐ و »إﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ‬‫اﻟﻤﻘﺎل« ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ و »إزاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ« ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎﺻﺮ و ﻏﯿﺮ آن ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﻨﺠﺎ اﮐﺘﻔﺎ ﺑﺮ ﻋﺒﺎرت »ﻟﻮاﻗـﺢ اﻷﻧﻮار« ﻣﯽرود‪ ،‬و ﻫﯽ ﻫﺬه‪] :‬و ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻹﻣﺎم اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ اﻟﻤﺤّﻘﻖ اﻟّﺼﺎﻟﺢ اﻟﻮرع اﻟﺰاﻫﺪ اﻟﺨﺎﺷﻊ اﻟّﻨﺎﺳـﮏ‬‫اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﺷـﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﺰﯾﻞ اﻟﺤﺮم اﻟﻤّﮑّﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ .‬أﺧﺬ اﻟﻌﻠﻢ ﻋﻦ ﻣﺸﺎﯾﺦ اﻹﺳﻼم ﺑﻤﺼﺮ و أﺟﺎزوه ﺑﺎﻟﻔﺘﻮي و اﻟّﺘﺪرﯾﺲ و‬‫أﻓﺘﯽ ﺑﺠﺎﻣﻊ اﻷزﻫﺮ و اﻟﺤﺠﺎز و اﻧﺘﻔﻊ ﺑﻪ ﺧﻼﺋﻖ‪ ،‬و ﻫﻮ أﺣـﺪ ﺷـﻬﻮدي ﻋﻠﯽ ﺷـﯿﺨﯽ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟّﺸـ ﻨﺎوي ﻓﯽ إذﻧﻪ ﻟﯽ ﺑﺘﺮﺑﯿﮥ اﻟﻤﺮﯾﺪﯾﻦ و‬‫ﺗﻠﻘﯿﻨﻬﻢ اﻟّﺬﮐﺮ ﺻـﺤﺒﺘﻪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻧﺤﻮ أرﺑﻌﯿﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ﻓﻤﺎ رأﯾﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﺷـﯿﺌﺎ ﯾﺸﯿﻨﻪ ﻓﯽ دﯾﻨﻪ و ﻣﺎ رأﯾﺘﻪ ﻗّﻂ أﻋﺮض ﻋﻦ اﻻﺷﺘﻐﺎل ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ و‬‫اﻟﻌﻤﻞ‪ ،‬ﺻـّﻨﻒ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻋّﺪة ﮐﺘﺐ ﻧﺎﻓﻌﮥ ﻣﺤّﺮرة ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻻﺻﻮل و اﻟﻤﻌﻘﻮﻻت و اﺧﺘﺼﺮ ﮐﺘﺎب »اﻟّﺮوض« ﻻﺑﻦ اﻟﻤﻘﺮي و ﺷﺮﺣﻪ‬‫ﺷﺮﺣﺎ ﻋﻈﯿﻤﺎ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻔﻮاﺋﺪ ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﻮﺟﺪ ﻓﯽ ﮐﺘﺐ ﺷﯿﺦ اﻹﺳﻼم زﮐﺮّﯾﺎ و ﻻ ﻏﯿﺮه ﺣّﺘﯽ ﻏﺎر ﻣﻨﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﺤﺴﺪة ﻓﺴﺮﻗﻪ و رﻣﺎه ﻓﯽ اﻟﻤﺎء ﮐﻤﺎ‬‫ﻗﯿﻞ ﻓﺎﺳـﺘﺄﻧﻒ اﻟّﺸـ ﺮح ﺛﺎﻧﯿﺎ و ﮐّﻤﻞ‪ ،‬و »ﺷـﺮح اﻹرﺷﺎد« ﺷـﺮﺣﯿﻦ ﻋﻈﯿﻤﯿﻦ و اﻧﺘﻔﻊ ﺑﻪ ﺧﻼﺋﻖ ﻓﯽ ﻣﺼﺮ و اﻟﺤﺠﺎز و اﻟﯿﻤﻦ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻫﻮ‬‫ﻣﻔﺘﯽ اﻟﺤﺠـﺎز اﻵـن ﯾﺼـﺪرون ﮐﻠّﻬﻢ ﻋﻦ ﻗﻮﻟﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ أﻋﻤﺎل ﻋﻈﯿﻤـﮥ ﻓﯽ اﻟﻠّﯿﻞ ﻻ ﯾﮑﺎد ﯾّﻄﻠﻊ ﻋﻠﯿﻬﺎ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺧﻠﯽ ﻣﻦ اﻟﺤﺴـﺪ؛ ﻣﻦ ﺻـﻐﺮه إﻟﯽ‬‫اﻵـن ﻟﻢ ﯾﺰاﺣﻢ ﻋﻠﯽ ﺷـﯽء ﻣﻦ اﻣﻮر اﻟـّﺪﻧﯿﺎ و ﻻـ ﯾﺘﺮّدد إﻟﯽ أﺣـﺪ ﻣﻦ اﻟﻮﻻـة إﻟّﺎ ﻟﻀـﺮورة‪ ،‬ﻓﺄﺳـﺌﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أن ﯾﺰﯾـﺪه ﻣﻦ ﻓﻀـﻠﻪ و ﯾﻨﻔﻌﻨﺎ‬‫ﺑﺒﺮﮐﺎﺗﻪ ﻓﯽ ﻟا ّﺪﻧﯿﺎ و اﻵﺧﺮة‪ ،‬آﻣﯿﻦ‪ [،‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻤﮑﯽ ﻋّﻠﺎﻣﺘﻬﻢ اﻟﺠﺎﻣﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺪوﺗﻬﻢ اﻟﻤﺘﻘﻦ اﻟﻤﻤﻌﻦ ﻓﯽ اﻟـّﺴ ﻤﺎع و اﻟـّﻀ ﺒﻂ و اﻟّﺘﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻗﺪ أﺛﺒﺖ ﻫﺬا‬‫اﻟﺨﺒﺮ اﻟﻤﺰري ﻟﻨﻀﺎرﺗﻪ ﻋﻠﯽ ﮐّﻞ ﻧﺎﺿـﺮ ﻏّﺾ أﺛﯿﺚ‪ ،‬و ﺻـّﺤﺢ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﺤﺎّث ﻹﻧﺎرﺗﻪ‪ .‬ﻋﻠﯽ اﻟّﺮﺷﺎد ﮐّﻞ اﻟّﺘﺤﺜﯿﺚ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻨﮑﺐ ﻋﻨﻪ إﻟّﺎ‬‫ﻣﻦ أوﻏﻞ ﻓﯽ ﺗﯿﻬﺎء اﻟّﻀﻼل ﻓﻬﻮ ﯾﻘﻄﻌﻬﺎ ﺑﺎﻟّﺴﯿﺮ اﻟﺤﺜﯿﺚ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻄﻌﻦ ﻓﯿﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪670 :‬‬‫ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ أﺑﺼـﺮ ﻧﺎر اﻟﻔﺘﻨﮥ ﻓﻬﻮ ﯾﻮﻗﺪﻫﺎ ﺑﺄﺷﺪ اﻟّﺘﺄرﯾﺚ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺮﺗﺎب ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻋﻤﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻤﺨﺮج ﻓﻬﻮ ﺷﺪﯾﺪ اﻟﺘﺨﻠﯿﻂ ﻋﻈﯿﻢ اﻟّﺘﺸـﻌﯿﺚ‪ ،‬و ﻻ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 140‬از ‪306‬‬‫ﯾﻤﺘﺮي ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺧﻔﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻤﻨﻬﺞ ﻓﻬﻮ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺨﺒﯿﻂ ﻋﺠﯿﺐ اﻟﺘﻌﺒﯿﺚ‪.‬‬‫‪ -147‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻘﺎدري اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟﻤﺘﻘﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ از ﻋﺒﺎرات ﻋﺪﯾﺪه »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ﮐﻪ در رواﯾﺎت ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪ واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ اﺳﺖ‪ ،‬و در اﯾﻨﺠﺎ ﻧﯿﺰ ﺑﻌﺒﺎرات آن‬‫ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﻠّﯽ ﻣّﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أّﻣـﺎ ﺑﻌـﺪ! أﻻـ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻓﺈﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ )ﻓﺨـﺬوا‬‫ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬ﺣﻢ‪ .‬و ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ‪ .‬م‪ .‬ﻋﻦ‬‫زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در آن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]إﻧّﯽ ﻟﮑﻢ ﻓﺮط و إﻧّﮑﻢ واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻋﺮﺿﻪ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﺻـﻨﻌﺎء اﻟﯽ ﺑﺼﺮي‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋﺪد اﻟﮑﻮاﮐﺐ ﻣﻦ ﻗﺪ ﺣﺎن اﻟّﺬﻫﺐ و اﻟﻔّﻀﮥ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا‬‫ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯽ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪ .‬ﻗﯿﻞ‪ :‬و ﻣﺎ اﻟّﺜﻘﻼن؟ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! ﻗﺎل‪ :‬اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ ﻓﺘﻤـّﺴ ﮑﻮا ﺑﻪ ﻟﻦ‬‫ﺗﺰﻟّﻮا و ﻻـ ﺗﻀـّﻠﻮا و اﻷﺻـﻐﺮ ﻋﺘﺮﺗﯽ و إﻧّﻬﻤـﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗـﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬و ﺳـﺄﻟﺖ ﻟﻬﻤـﺎ ذاك رﺑّﯽ‪ ،‬ﻓﻼـ ﺗﻘـّﺪﻣﻮﻫﻤﺎ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ‬‫ﺗﻌّﻠﻤﻮﻫﻤﺎ ﻓﺈﻧّﻬﻢ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ‪ .‬ﻃﺐ ‪.‬‬
‫و ﻣﺤـﺎﺳﻦ ﻣﺸـﺮﻗﻪ و ﻣﻔـﺎﺧﺮ ﻣﻮﻧﻘﻪ و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻋﻠّﻮ ﻣﺮﺗﺒﺖ و ﻏﺎﯾﺖ ﺳـﻤﻮ ﻣﻨﺰﻟﺖ ﻋﻠّﯽ ﻣّﺘﻘﯽ ﻧﺰد ﺳـّﻨّﯿﻪ ﺑﺮ ﻣﺘﺘّﺒﻊ »ﻗﻮل ﻧﻘّﯽ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﻤّﺘﻘﯽ«‬‫ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻔﺎﮐﻬﯽ و »إﺗﺤﺎف اﻟّﺘﻘﯽ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤّﺘﻘﯽ« ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﺷـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮّﻫﺎب ﻣّﺘﻘﯽ ﻗﺎدري و »زاد‬‫اﻟﻤّﺘﻘﯿﻦ ﻓﯽ ﺳـﻠﻮك ﻃﺮﯾﻖ اﻟﯿﻘﯿﻦ« و »أﺧﺒﺎر اﻷﺧﯿﺎر« ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤّﻖ دﻫﻠﻮي و »ﻧﻮر ﺳﺎﻓﺮ ﻋﻦ أﺧﺒﺎر اﻟﻘﺮن اﻟﻌﺎﺷﺮ« ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﺷﯿﺦ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿﺪروس اﻟﯿﻤﻨﯽ و »ﺳـﺒﺤﮥ اﻟﻤﺮﺟﺎن« ﻏﻼم ﻋﻠﯽ آزاد ﺑﻠﮕﺮاﻣﯽ و »ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄّﻠﻊ« ﺗﺎج اﻟّﺪﯾﻦ اﻟّﺪّﻫﺎن اﻟﻤّﮑﯽ و »ﮐﺸﻒ اﻟّﻈﻨﻮن«‬‫ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯽ و »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪671 :‬‬‫و »إزاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ« ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎﺻـﺮ و »أﺑﺠﺪ اﻟﻌﻠﻮم« و »إﺗﺤﺎف اﻟّﻨﺒﻼء« ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ؛ واﺿﺢ و ﻻﺋﺤﺴﺖ‪ .‬در‬‫اﯾﻦ ﺟﺎ ﺑﻠﺤﺎظ اﺧﺘﺼﺎر ﺑﺮ ﺑﻌﻀﯽ از ﻋﺒﺎرات اﮐﺘﻔﺎ ﻣﯽرود‪.‬‬‫ﻓﺎﺿـﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »أﺑﺠـﺪ اﻟﻌﻠﻮم« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤّﺘﻘﯽ ﺑﻦ ﺣﺴـﺎم اﻟـّﺪﯾﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠـﮏ ﺑﻦ ﻗﺎﺿـﯽ ﺧـﺎن اﻟﻘﺎدري اﻟّﺸﺎذﻟﯽ ﻟا ﻤـﺪﻧﯽ‬‫اﻟﭽﺸﺘﯽ‪ .‬أﺻﻠﻪ ﻣﻦ ﺟﻮﻧﻔﻮر و ﻣﻮﻟﺪه ﺑﺮﻫﺎﻧﻔﻮر ﻣﻦ ﺑﻼد اﻟّﺪﮐﻦ‪ .‬ﺗﻠﻤﺬ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﯿﺦ ﺣﺴﺎم اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﻤﻠﺘﺎﻧﯽ و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻼ ﻋﻠﯽ‬‫ﻣﺘﻘﯽ ﻣﺆﻟﻒ ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤـﺎل ﺛّﻢ ﺳﺎﻓﺮ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ‪ 953‬إﻟﯽ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻔﯿﻦ و ﺻـﺤﺐ اﻟّﺸـ ﯿﺦ أﺑﺎ اﻟﺤﺴﻦ و ﺗﻠﻤﺬ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﯾﻘﻮل اﻟﮑﺒﺮي )و ﮐﺎن‬‫اﻟﺒﮑﺮّي ﯾﻘﻮل‪ .‬ظ(‪ :‬ﻟﻠّﺴـ ﯿﻮﻃﯽ ﻣّﻨﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﻟﻠﻤّﺘﻘﯽ ﻣّﻨﮥ ﻋﻠﯿﻪ‪ .‬اﺷـﺘﻐﻞ ﺑﺎﻟّﺘﺪرﯾﺲ و اﻟّﺘﺄﻟﯿﻒ‪ ،‬و رﺗّﺐ »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« ﻟﻠّﺴﯿﻮﻃﯽ ﻋﻠﯽ‬‫أﺑﻮاب اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬ﺗﺰﯾـﺪ ﻣﺆﻟّﻔﺎﺗﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺎﺋـﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻤّﮑﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟّﺼﻮاﻋﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗﮥ« اﺳـﺘﺎذه‪ ،‬و ﻓﯽ اﻵﺧﺮ‬‫ﺗﻠﻤﺬ ﻋﻠﯿﻪ و ﻟﺒﺲ اﻟﺨﺮﻗﮥ ﻣﻨﻪ‪ .‬ﺗﻮﻓﯽ‪ -‬رح‪ -‬ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ‪ ،975‬ﺗﺎرﯾﺦ وﻓﺎﺗﻪ‪ :‬ﻗﻀـﯽ ﻧﺤﺒﻪ‪ .‬ذﮐﺮ ﻟﻪ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤّﻖ اﻟّﺪﻫﻠﻮّي ﺗﺮﺟﻤﮥ ﺣﺎﻓﻠﮥ ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﻘﺼﺪ اﻷّول ﻣﻦ ﮐﺘﺎﺑﻪ »زاد اﻟﻤّﺘﻘﯿﻦ ﻓﯽ ﺳﻠﻮك ﻃﺮﯾﻖ اﻟﯿﻘﯿﻦ« و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﮐﺜﯿﺮا و ﺣّﺮر أﺣﻮاﻟﻪ اﻟّﺸﺮﯾﻔﮥ ﻓﯽ أﺑﻮاب ﺧﻤﺴﮥ ﺑﺈﯾﻀﺎح ﺗﺎّم‪ .‬و‬‫ﻟﻠّﺸـ ﯿﺦ ﻋﺒﺪ ﻟا ﻮّﻫﺎب اﻟﻤّﺘﻘﯽ ﮐﺘﺎب ﺳـّﻤﺎه »إﺗﺤﺎف اﻟّﺘﻘﯽ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻟّﺸﯿﺦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤّﺘﻘﯽ« أﺑﺎن ﻓﯿﻪ ﻋﻦ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ اﻟﮑﺜﯿﺮة و ﻫﻮ ﺣﻘﯿﻖ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬و‬‫ﻗﺪ وﻗﻔﺖ ﻋﻠﯽ ﺗﻮاﻟﯿﻔﻪ ﻓﻮﺟﺪﺗﻬﺎ ﻧﺎﻓﻌﮥ ﻣﻔﯿﺪة ﻣﻤﺘﻌﮥ ﺗﺎّﻣﮥ[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬﺬا ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺘﻘﯽ ﺣﺒﺮﻫﻢ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻻﺗّﻘﺎء‪ ،‬و ﻋﻠﻤﻬﻢ اﻟﻤﻨﺼﻮب ﻟﻼﻗﺘﻔﺎء‪ ،‬اﻟّﺬي أﺷﺎر ﺑﺎﺗﺒﺎﻋﻪ )‪ (1‬ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺮوﻧﻪ اﻟّﺮﺳﻮل ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫أﻫﻞ اﻻﺻـﻄﻔﺎء‪ ،‬و ﻧّﺺ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺰﻋﻤﻮﻧﻪ ﻋﻠﯽ ﮐﻮﻧﻪ أﻓﻀﻞ أﻫﻞ زﻣﺎﻧﻪ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺳﺘﺮ و ﻻ ﺧﻔﺎء‪ ،‬ﻗـﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺒﺎﻫﺮ ﺑﺎﻻﻋﺘﻼء‪ ،‬اﻟّﺴﺎﻓﺮ‬‫ﻟﻼﺟﺘﻼء‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺤﯿﺪ ﻋﻨﻪ إﻟّﺎ اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟﺠﻔﺎء‪ ،‬و ﻻ ﯾﻤﯿﻞ ﻋﻨﻪ إﻟّﺎ اﻟﺤﺎﺋﺪ اﻟﺘﺎرك ﻟﻠﻮﻓﺎء‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻬﺎدي ﺑﻤّﻨﻪ ﻟﻼﻧﺘﻬﺎء إﻟﯽ اﻟّﻨﻬﺞ اﻟّﺴﻮاء‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 141‬از ‪306‬‬‫و ﻫﻮ اﻟﻤﻮزع اﻟﻮازع ﺑﻠﻄﻔﻪ ﻋﻦ اﻻﻋﺘﺪاء ﺑﺎﻻﻫﺘﺪاء‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪672 :‬‬‫‪ -148‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ ﻓﺘﻨﯽ ﮔﺠﺮاﺗﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺎر« در ﻟﻐﺖ ﺛﻘﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﯿﻪ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪.‬‬‫ﺳّﻤﯿﺎ ﺑﻪ ﻷّن اﻷﺧﺬ ﺑﻬﻤﺎ و اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻬﻤﺎ ﺛﻘﯿﻞ‪ ،‬و ﯾﻘﺎل ﻟﮑّﻞ ﺧﻄﯿﺮ ﻧﻔﯿﺲ‪ :‬ﺛﻘﻞ‪ ،‬ﻓﺴّﻤﺎﻫﻤﺎ ﺑﻪ إﻋﻈﺎﻣﺎ ﻟﻘﺪرﻫﻤﺎ و ﺗﻔﺨﯿﻤﺎ ﻟﺸﺄﻧﻬﻤﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺎر« در ﻟﻐﺖ ﻋﺘﺮت ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻧﻪ‪.‬‬‫ﻓﯿﻪ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪.‬‬‫ﻋﺘﺮة اﻟﺮﺟـﻞ أﺧّﺺ أﻗـﺎرﺑﻪ‪ ،‬و ﻫﻢ ﺑﻨﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤّﻄﻠﺐ‪ ،‬و ﻗﯿـﻞ‪ :‬أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ اﻷـﻗﺮﺑﻮن و ﻫﻢ أوﻻـده و ﻋﻠّﯽ و أوﻻـده‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻋﺘﺮﺗﻪ اﻷﻗﺮﺑﻮن و‬‫اﻷﺑﻌﺪون ﻣﻨﻬﻢ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ در »ﺗﮑﻤﻠﻪ ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺎر« در ﻟﻐﺖ ﺛﻘﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﯿﻪ‪ :‬ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪.‬‬‫ﻫﻮ ﺑﻔﺘﺤﺘﯿﻦ ﻧﺤﻮ اﻟﻤﺘﺎع ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻣﺪاﺋـﺢ ﻓﺨﯿﻤﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ و ﮐﻤﺎل ﻋﻠّﻮ ﻣﺮﺗﺒﺖ و ﺳـﻤﻮ ﻣﻨﺰﻟﺖ ﮐﻪ أﮐﺎﺑﺮ ﻗﻮم ﺑﺮاي او ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﺑﺮ ﻣﺘﺘّﺒﻊ و ﻧﺎﻇﺮ‬‫»ﻧﻮر ﺳـﺎﻓﺮ« ﻋﺒـﺪ اﻟﻘـﺎدر ﺑﻦ ﺷـﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿـﺪروس اﻟﯿﻤﻨﯽ و »أﺧﺒﺎر اﻷﺧﯿﺎر« ﺷـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤّﻖ دﻫﻠﻮي و »ﺳـﺒﺤﮥ اﻟﻤﺮﺟﺎن و »ﻣﺂﺛﺮ‬‫اﻟﮑﺮام« ﻏﻼـم ﻋﻠﯽ آزاد ﺑﻠﮕﺮاﻣﯽ و »ﺣﺎﻻـت اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ« رﻓﯿﻊ اﻟـّﺪﯾﻦ ﺧـﺎن ﻣﺮادآﺑﺎدي و »رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣـﺪﯾﺚ« ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺐ و »إﯾﻀﺎح«‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ و »إزاﻟـﮥ اﻟﻐﯿﻦ« ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿـﺪر ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎﺻـﺮ و »أﺑﺠﺪ اﻟﻌﻠﻮم« و »إﺗﺤﺎف اﻟّﻨﺒﻼء« ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ‪ ،‬ﺳﺎﻃﻊ و‬‫ﻻﻣﻌﺴﺖ‪ .‬روﻣﺎ ﻟﻼﺧﺘﺼﺎر‪ ،‬در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﺮ ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات اﻗﺘﺼﺎر ﻣﯽرود‪.‬‬‫ﻓﺎﺿـﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »أﺑﺠـﺪ اﻟﻌﻠﻮم« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻃـﺎﻫﺮ اﻟﻔﺘﻨﯽ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺎر« ﻓﯽ ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ .‬و ﻓﺘﺮ‪ :‬ﺑﻠـﺪة ﻣﻖ ﺑﻼد‬‫ﮐﺠﺮات‪ .‬ﺗﻠﻤــﺬ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﻤـﺎء ﺑﻠـﺪه و ﺻـﺎر رأﺳـﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﻠـﻮم اﻟﺤﺪﯾﺜـّﯿ ﮥ و اﻷدﺑـّﯿ ﮥ‪ ،‬و رﺣـﻞ إﻟﯽ اﻟﺤﺮﻣﯿـﻦ اﻟّﺸــ ﺮﯾﻔﯿﻦ و أدرك ﻋﻠﻤﺎﺋﻬﻤـﺎ و‬‫ﻣﺸﺎﯾﺨﻬﻤﺎ ﺳـّﯿﻤﺎ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻋﻠّﯽ اﻟﻤّﺘﻘﯽ و ذﮐﺮه ﻓﯽ ﻣﺒﺪء ﮐﺘﺎﺑﻪ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺎر« و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺛﻨﺎء ﺣﺴـﻨﺎ ﺟﻤﯿﻼ‪ ،‬و ﻋﺎد إﻟﯽ ﺑﻠﺪه و ﻗﺼـﺮ ﻫّﻤﺘﻪ‬‫ﻋﻠﯽ إﻓﺎدة اﻟﻌﻠﻮم و ﮐﺎن ﻃﺮﯾﻘﺘﻪ اﻻﺷـﺘﻐﺎل ﺑﻌﻤﻞ اﻟﻤـﺪاد و إﻋﺎﻧـﮥ ﮐﺘﺒـﮥ اﻟﻌﻠﻮم ﺑﻬـﺬا اﻹﻣـﺪاد ﺣﺘﯽ ﻓﯽ ﺣﺎﻟﮥ اﻟّﺪرس أﯾﻀﺎ ﯾﺸـﺘﻐﻞ ﺑﺤّﻠﻪ‪ .‬ﻟﻪ‬‫»اﻟﻤﻐﻨﯽ ﻓﯽ أﺳـﻤﺎء اﻟّﺮﺟﺎل« و »ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« و ﻋﺰم ﻋﻠﯽ ﮐﺴـﺮ اﻟﺒﻮاﻫﯿﺮ اﻟﻤﻬﺪوﯾـﮥ اﻟّـﺬﯾﻦ ﮐﺎﻧﻮا ﻗﻮﻣﻪ و ﻋﻬﺪ أن ﻻ ﯾﺮﺗﺒﻂ )ﯾﺮﺑﻂ‪.‬‬‫ظ( اﻟﻌﻤﺎﻣﮥ ﻋﻠﯽ رأﺳﻪ ﺣﺘﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪673 :‬‬‫ﯾﺰﯾﻞ ﺗﻠﮏ اﻟﺒﺪﻋـﮥ‪ .‬ﻓﻠّﻤﺎ اﺳـﺘﻮﻟﯽ اﻟـّﺴ ﻠﻄﺎن أﮐﺒﺮ و اﻟﯽ دﻫﻠﯽ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ‪ 980‬ﻋﻠﯽ ﮐﺠﺮات و اﺟﺘﻤﻊ ﺑﺎﻟّﺸـ ﯿﺦ رﺑﻂ اﻟﻌﻤﺎﻣـﮥ ﺑﯿـﺪه ﻋﻠﯽ رأس‬‫اﻟّﺸـ ﯿﺦ و ﻗـﺎل‪ :‬ﻋﻠﯽ ذّﻣـﮥ ﻣﻌـﺪﻟﺘﯽ ﻧﺼـﺮة اﻟـّﺪﯾﻦ و ﮐﺴـﺮ اﻟﻔﺮﻗـﮥ اﻟﻤﺒﺘـﺪﻋﯿﻦ وﻓﻖ إرادﺗـﮏ‪ .‬و ﮐﺎن ﻗـﺪ ﻓّﻮض ﺣﮑﻮﻣـﮥ ﮐﺠﺮات إﻟﯽ أﺧﯿﻪ‬‫اﻟّﺮﺿﺎﻋﯽ ﻣﯿﺮزا ﻋﺰﯾﺰ ﮐﻮﮐﻪ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺎﻟﺨﺎن اﻟﻤﻌّﻈﻢ ﻓﺄﻋﺎن اﻟّﺸﯿﺦ‪ ،‬و أزال رﺳﻮم اﻟﺒﺪﻋﮥ ﻣﻬﻤﺎ أﻣﮑﻦ ﺛّﻢ ﻋﺰل اﻟﺨﺎن اﻷﻋﻈﻢ و ﻧﺼﺐ ﻣﮑﺎﻧﻪ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺧﺎن ﺧﺎﻧﺎن و ﮐﺎن ﺷـﯿﻌّﯿﺎ ﻓﺎﻋﺘﻀﺪ ﺑﻪ اﻟﻤﻬﺪوّﯾﮥ و ﺧﺮﺟﻮا ﻣﻦ اﻟّﺰواﯾﺎ و رﻣﻮا اﻟّﺴﻬﺎم ﻋﻠﯽ اﻟﺨﺒﺎﯾﺎ ﻓﺤّﻞ اﻟّﺸﯿﺦ اﻟﻌﻤﺎﻣﮥ ﻋﻦ رأﺳﻪ‬‫و اﻧﻄﻠﻖ إﻟﯽ أﮐﺒﺮ ﺑﺎدﺷﺎه و ﮐﺎن ﻓﯽ ﻣﺴـﺘﻘّﺮ اﻟﺨﻼﻓﮥ أﮐﺮه‪ ،‬ﻓﺘﺒﻌﻪ ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﻤﻬﺪوﯾﮥ ﺳّﺮا و ﻫﺠﻤﻮا ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ﺣﻮاﻟﯽ اﺟﯿﻦ و ﻗﺘﻠﻮه ﺳﻨﮥ ‪986‬‬‫ﻓﺎﺳﺘﺸـﻬﺪ و ﻧﻘﻞ ﺟﺴﺪه إﻟﯽ ﻓﺘﻦ و دﻓﻦ ﻓﯽ ﻣﻘﺎﺑﺮ أﺳـﻼﻓﻪ‪ .‬و ﮐﺎن ﺻّﺪﯾﻘّﯽ اﻟّﻨﺴﺐ ﻣﻦ ﺟﻬﮥ أّﻣﻪ‪ ،‬و أﺻـﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﺒﻮاﻫﯿﺮ و أﺳـﻼﻓﻬﻢ ﺟﺪﯾﺪو‬‫اﻹﺳـﻼم‪ .‬و ﺑﯿﻮﻫﺎر ﻓﯽ اﻟﻬﻨﺪﯾﮥ اﻟّﺘﺠﺎرة و ﺑﻮﻫﺮة اﻟّﺘﺎﺟﺮ‪ ،‬و ﻗﺪ ذﮐﺮ اﻟّﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤّﻖ اﻟّﺪﻫﻠﻮي ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻓﯽ »أﺧﺒﺎر اﻷﺧﯿﺎر« و ذﮐﺮﺗﻬﺎ أﻧﺎ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 142‬از ‪306‬‬‫»إﺗﺤـﺎف اﻟّﻨﺒﻼـء« و أﯾﻀﺎ أﻓﺮدت ﺗﺮﺟﻤﺘﻬﺎ ﻓﯽ رﺳﺎﻟـﮥ ﻣﺴـﺘﻘﻠّﮥ أﻟﺤﻘﺘﻬﺎ ﻓﯽ أواﺋﻞ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺎر«‪ .‬ﻗﺎل اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫﺎب اﻟﻤّﺘﻘﯽ‪ :‬رأﯾﺖ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﯽ اﻟّﺮؤﯾﺎ‪ :‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻣﻦ أﻓﻀﻞ اﻟّﻨﺎس ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟّﺰﻣﺎن؟ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺷﯿﺨﮏ ﺛّﻢ ﻣﺤّﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ‪.‬‬‫و ﯾﺎ ﻟﻬﺎ ﻣﻦ رؤﯾﺎ ﺗﻔّﻀﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﻘﻈﮥ‪.‬‬‫و ﮐﺘﺎﺑﻪ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺎر« ﻗﺪ ﻃﺒﻊ ﺑﺎﻟﻬﻨﺪ ﻟﻬﺬا اﻟﻌﻬﺪ و اﺷـﺘﻬﺮ اﺷـﺘﻬﺎر اﻟّﺸـ ﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌﮥ اﻟّﻨﻬﺎر‪ ،‬و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﮐّﻞ ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ و‬‫ﻣﺎ أﻟّﻒ ﻓﯿﻪ ﻓﺠﺎء ﮐﺎﻟّﺸـ ﺮح ﻟﻠـّﺼ ﺤﺎح اﻟّﺴـ ّﺘﮥ‪ ،‬ﻓﺈن ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻋﻨﺪ أﺣﺪ ﺷـﺮح ﻟﮑﺘﺎب ﻣﻦ اﻻّﻣﻬﺎت اﻟّﺴّﺖ ﻓﻬﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﯾﮑﻔﯿﻪ ﻟﺤّﻞ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و‬‫ﮐﺸﻒ اﻟﻤﺒﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب ﻣﺘﻔﻖ ﻋﻠﯽ ﻗﺒﻮﻟﻪ ﻣﺘﺪاول ﺑﯿﻦ أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﻣﻨﺬ ﻇﻬﺮ ﻓﯽ اﻟﻮﺟﻮد‪ ،‬و ﺑﺎﻟّﻠﻪ اﻟّﺘﻮﻓﯿﻖ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﻣﺤﻤـﺪ ﻃﺎﻫﺮ ﻋﺎﻟﻤﻬﻢ اﻟﻤﻌﺮوف اﻟﻤﺸـﻬﻮر‪ ،‬و ﮐﺎﺑﺮﻫﻢ اﻟﻤﻤـﺪوح ﺑﺄﻟﺴﻦ اﻷﻋﯿﺎن اﻟـّﺼ ﺪور ﻗـﺪ أﺛﺒﺖ ﻫـﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﺄﺛﻮر‪ ،‬ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ‬‫اﻟﻤﻘﺒﻮل ﺑﯿﻦ اﻟﺠﻤﻬﻮر‪ ،‬ﻓﻼـ ﯾﻨﺤﺮف ﻋﻦ ﻣﻨﻬـﺞ اﻟّﺼﻮاب و ﻫﻮ ﺳـﺎﻃﻊ اﻟّﻨﻮر‪ ،‬إﻟّـﺎ ﻣﻦ ﺗﺎه ﻣﻦ اﻟﻐّﯽ ﻓﯽ ﻃﺨﯿﺎء اﻟـّﺪﯾﺠﻮر‪ ،‬و ﻻ ﯾﺘﺮك ﺷـﺮك‬‫اﻟﻬﺪي و ﻗﺪ ﺑﺎن ﻣﻦ اﻟّﺴﻔﻮر‪ ،‬إﻟّﺎ ﻣﻦ أﻟﻒ اﻟﺒﺎﻃﻞ ﻓﻬﻮ ﻓﯽ اﻟّﻀﻼل ﻣﻐﻤﻮر‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪674 :‬‬‫‪ -149‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﺒﺎس ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﻤﺮزا ﻣﺨﺪوم اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ ﺛﻢ اﻟﺸﯿﺮازي‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻧﻮاﻗﺾ« در ﻓﺮع ﺛﺎﻧﯽ از ﻓﺼﻞ اول ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻓﻀﺎﺋﻞ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪-‬‬‫ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء ﯾـﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑـ ﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و وﻋﻆ‬‫ﻓـﺬﮐﺮ )و ذﮐﺮ‪ .‬ظ( ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬أﻣـﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬ﯾـﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺛﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤﺎ‬‫ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬﺪي )و اﻟﻨﻮر‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﻓﺨﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫أذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬أذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ )اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ(‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﺗّﺒﻌﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺪي و ﻣﻦ ﺗﺮﮐﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟّﻀﻼﻟﮥ رواه ﻣﺴﻠﻢ‪.‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬و اﻟﻤﺨﻄﺐ ﻫﻮ ﻣﻮﺿﻊ اﺷـﺘﻬﺮ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧّﻢ‪ .‬ﻗﺎل ﻓﯽ »ﺗﺠﺮﯾﺪ اﻟـّﺼ ﺤﺎح«‪ :‬أوﺷﮏ‪ ،‬ﯾﻮﺷﮏ‪ ،‬إﯾﺸﺎﮐﺎ‪ :‬أﺳﺮع اﻟّﺴﯿﺮ‪ ،‬و ﻣﻨﻪ ﻗﻮﻟﻬﻢ‪ :‬ﯾﻮﺷﮏ‬‫أن ﯾﮑﻮن ﮐﺬﻟﮏ‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺛﻘﻠﯿﻦ‪.‬‬‫ﺳّﻤﺎﻫﻤﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻷّن اﻷﺧﺬ ﺑﻬﻤﺎ و اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻬﻤﺎ و اﻟﻤﺤﺎﻓﻈﮥ ﻋﻠﯽ رﻋﺎﯾﺘﻬﺎ ﺛﻘﯿﻞ و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺳـّﻤﺎﻫﻤﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻷّن ﮐّﻞ ﻧﻔﯿﺲ و ﺧﻄﯿﺮ ﺛﻘﯿﻞ )ﺛﻘﻞ ظ(‬‫و ﻣﻨﻪ اﻟّﺜﻘﻼـن اﻹﻧﺲ و اﻟﺠّﻦ‪ ،‬ﻷﻧّﻬﻤﺎ ﻓﻀـﻼ ﺑﺎﻟﺘﻤﯿﺰ )ﺑﺎﻟّﺘﻤﯿﯿﺰ‪ .‬ظ( ﻋﻠﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﺤﯿﻮاﻧﺎت‪ ،‬و ﮐّﻞ ﺷـﯽء ﻟﻪ وزن و ﻗـﺪر ﯾﺘﻨﺎﻓﺲ ﻓﯿﻪ ﻓﻬﻮ ﺛﻘﯿﻞ‬‫)ﺛﻘﻞ ظ( و ﺳّﻤﺎﻫﻤﺎ ﺑﺬﻟﮏ إﻋﻈﺎﻣﺎ ﻟﻘﺪرﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻋﺮﻓﺖ ﻓﯽ اﻟﻔﺮع اﻷّول ﺣﻘﯿﻘﮥ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻓﻼ ﻧﮑّﺮرﻫﺎ‪ .‬و أﯾﻀﺎ‬‫ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻗـﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣـﺎ إن ﺗﻤّﺴـ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌـﺪي‪،‬‬‫أﺣﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟﺴﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬و ﻟﻦ ﯾﺘﻔﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا‬‫ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫رواه اﻟّﺘﺮﻣﺬّي ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻣﺮزا ﻣﺨـﺪوم در ﺻـﺪر ﮐﺘـﺎب »ﻧﻮاﻗﺾ« ﺟﻤﻠﻪ أﺣـﺎدﯾﺚ ﻓﺮع ﺛـﺎﻧﯽ ﻓﺼـﻞ أّول اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب رواﯾﺎت‬‫ﺻﺤﯿﺤﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﻓﯽ ﺻـﺪر اﻟﮑﺘﺎب‪ :‬اﻟﻔﺼﻞ اﻷّول‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﻓﺮﻋﺎن‪ :‬اﻷول ﻓﯽ اﻵﯾﺎت اﻟﻨﺎزﻟﮥ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻷﺻـﺤﺎب و ﻓﺼﻞ ﺑﻌﺾ‬‫أﺻﻨﺎﻓﻬﻢ ﻋﻤﻮﻣﺎ و أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻣﻨﻬﻢ ﻷﻧﻬﻢ ﻣﻦ أﺟّﻠﮥ اﻷﺻﺤﺎب ﺟﺎﻣﻌﻮن ﺑﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪675 :‬‬‫ﺷﺮﻗﯽ اﻟﻘﺮاﺑﮥ و اﻟـّﺼ ﺤﺒﮥ و ﻫﻮ ﻣﺬّﯾﻞ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ رﺷـﯿﻖ‪ .‬اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻓﯽ اﻟّﺮواﯾﺎت اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﮥ اﻟّﺪاﻟﮥ ﻋﻠﯽ ﻓﻀﻞ اﻟﻤﺬﮐﻮرﯾﻦ ﻓﮑّﻞ‪ .‬ﻣﺎ ورد ﻓﯽ ﻓﻀـﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 143‬از ‪306‬‬‫ﺷﺨﺺ واﺣـﺪ )ﺷﺨﺼـﯿﻦ او زﯾﺪ‪ .‬ظ( ﻓﻬﻮ ذﮐﺮ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻔﺼﻞ إﻟّﺎ ﻣﺎ ورد ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻟﺤﺴـﻨﯿﻦ ﻓﺈﻧّﻪ ذﮐﺮ ﻓﯽ اﻟﻔﺼﻞ اﻟّﺜﺎﻧﯽ ﻷﻧّﻬﻤﺎ ﻣﻦ ﻏﺎﯾﮥ‬‫اﻻﺗّﺤﺎد ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ ﺷﺨﺺ واﺣﺪ‪ ،‬و ﻟﺌﻼ ﯾﮑﻮن ﺑﯿﻦ ﻓﻀﻞ أﺑﯿﻬﻤﺎ و اّﻣﻬﻤﺎ ﻓﺼﻞ ﮐﺜﯿﺮ[‪.‬‬‫و ﻣﺮزا ﻣﺨﺪوم از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻋﻠﻤﺎي ﻣﺘﮑّﻠﻤﯿﻦ و ﻣﻌﺎرﯾﻒ ﮐﺒﺮاي ﻣﻌّﻈﻤﯿﻦ ﺳّﻨﯿﻪ اﺳﺖ و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺎن و ﻋﻠّﻮ ﻣﮑﺎن او ﻧﺰد اﯾﻦ ﺣﻀﺮات‬‫ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »ﻧﻮاﻗﺾ« ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺳﻮل اﻟﺒﺮزﻧﺠﯽ اﻟﻤﺪﻧﯽ و »ﻣﺮاﻓﺾ« ﺣﺴﺎم اﻟّﺪﯾﻦ ﺳـﻬﺎرﻧﭙﻮري و »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﻘﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯽ و »إﯾﻀﺎح« ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ و »إزاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ« ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎﺻﺮ؛ واﺿﺢ و آﺷﮑﺎرﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﻣﺘﮑّﻠﻤﻬﻢ اﻟﻤﺒّﺠﻞ ﻋﻨـﺪ ﺻـﺪورﻫﻢ و اﻟﻘﺮوم‪ ،‬ﻋّﺒﺎس اﻟّﺸـ ﻬﯿﺮ ﺑﻤﺮزا ﻣﺨـﺪوم‪ ،‬ﻗـﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺰاري ﺑﺤﺴﻦ ﺳـﯿﺎﻗﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻘﺪ‬‫اﻟﻤﻨﻈـﻮم‪ ،‬و أورده ﺑﻄﺮق ﻋﺪﯾـﺪة راﺋﻘـﮥ ﻷﻫـﻞ اﻟﺤﻠـﻮم‪ ،‬و ذﮐﺮه ﻓﯽ اﻟﻔﺮع اﻟﻤﻠـﺘﺰم ﻓﯿـﻪ إﯾﺮاد اﻷﺣـﺎدﯾﺚ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﮥ ﻋـﻦ اﻟّﺴـ ّﯿﺪ اﻷـﺑﻄﺤﯽ‬‫اﻟﻤﻌﺼـﻮم‪ ،‬ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻻـف اﻟّﺴـ ﻼم ﻣﻦ اﻟﻤﻠـﮏ اﻟﺤّﯽ اﻟﻘﯿﻮم‪ ،‬ﻓﺮﻏﻤﺖ و اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ آﻧـﺎف اﻟﻤﻨﮑﺮﯾﻦ اﻟﺨﺼﻮم‪ ،‬و ﻋﻠﺖ ﮐﻠﻤـﮥ اﻟﻤﻘﺒﻠﯿﻦ‬‫اﻟﻤﺬﻋﻨﯿﻦ أﻫﻞ اﻟﻔﻬﻮم‪ ،‬ﻓﯿﺎ ﻟﱠﻠﻪ و ﻟﻠﺠﺎﺣﺪ اﻟﻤﺸﻨﻮء اﻟﻤﻠﻮم‪ ،‬اﻟﻤﻮﻟﻊ اﻟﻤﻨﻬﻮم‪ ،‬ﺑﺎﻟﻌﻨﺎد اﻟﻤﺬﻣﻮم‪ ،‬و اﻟﻠّﺪاد اﻟﻤﺸﻮم‪ ،‬ﮐﯿﻒ ﯾﺆﺛﺮ اﻟﺒﻮار اﻟﻤﺤﺘﻮم‪ ،‬و‬‫ﯾﺮﮐﺐ ﻣﺘﻦ اﻟﺨﺴﺎر إﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﻮﻗﺖ اﻟﻤﻌﻠﻮم‪.‬‬‫‪ -150‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿﺪروس اﻟﯿﻤﻨﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﻘﺪ اﻟّﻨﺒﻮّي و اﻟّﺴّﺮ اﻟﻤﺼﻄﻔﻮي« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و أﺧﺮج اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﺑﻦ ﻋﻮف‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﻓﺘﺢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣّﮑﮥ اﻧﺼﺮف إﻟﯽ اﻟّﻄﺎﺋﻒ ﻓﺤﺼﺮﻫﺎ‬‫ﺳﺒﻊ ﻋﺸﺮة او ﺗﺴﻊ ﻋﺸﺮة ﯾﻮﻣﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬اوﺻﯿﮑﻢ ﺑﻌﺘﺮﺗﯽ ﺧﯿﺮا و إّن ﻣﻮﻋﺪﮐﻢ اﻟﺤﻮض‪ ،‬و اﻟّﺬي ﻧﻔﺴﯽ‬‫ﺑﯿﺪه ﻟﺘﻘﯿﻤّﻦ اﻟّﺼﻠﻮة‪ ،‬و ﻟﺘﺆﺗّﻦ اﻟّﺰﮐﻮة أو ﻷﺑﻌﺜّﻦ إﻟﯿﮑﻢ رﺟﻼ ﻣّﻨﯽ أو ﮐﻨﻔﺴﯽ ﯾﻀﺮب أﻋﻨﺎﻗﮑﻢ‪ .‬ﺛّﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪676 :‬‬‫أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠّﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻮ ﻫﺬا‪ ،‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ أﻧّﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل ﻓﯽ ﻣﺮض ﻣﻮﺗﻪ‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس! ﯾﻮﺷﮏ أن أﻗﺒﺾ‬‫ﻗﺒﻀﺎ ﺳـﺮﯾﻌﺎ ﻓﯿﻨﻄﻠﻖ ﺑﯽ و ﻗـﺪ ﻗـّﺪﻣﺖ إﻟﯿﮑﻢ اﻟﻘﻮل ﻣﻌﺬرة إﻟﯿﮑﻢ أﻻ! إﻧّﯽ ﻣﺨّﻠﻒ ﻓﯿﮑﻢ ﮐﺘﺎب رﺑّﯽ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬ﺛّﻢ أﺧﺬ‬‫ﺑﯿﺪ ﻋﻠّﯽ ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﺬا ﻋﻠّﯽ ﻣﻊ اﻟﻘﺮآن و اﻟﻘﺮآن ﻣﻊ ﻋﻠّﯽ‪ ،‬ﻻ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎن ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺄﺳﺌﻠﻬﻤﺎ ﻣﺎ ﺧﻠﻔﺖ ﻓﯿﻬﻤﺎ[‪.‬‬‫و ﻣﺴـﺘﺘﺮ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﻋّﻠـﺎﻣﻪ ﻋﯿـﺪروس از أﮐـﺎﺑﺮ ﺻـﺪور أﻋﯿﺎن رءوس ﺳـﻨّﯿﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﻣﻔﺎﺧﺮ ﻣﺰﻫﺮه و ﻣﺂﺛﺮ ﻣﺒﻬﺮه او و ﮐﻤﺎل ﺟﻼﻟﺖ و‬‫اﺷـﺘﻬﺎر و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻋﻈﻤﺖ ﻣﻘﺪار ﮐﺘﺎﺑﺶ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »ﻧﻮر ﺳﺎﻓﺮ ﻋﻦ أﺧﺒﺎر اﻟﻘﺮن اﻟﻌﺎﺷـﺮ« ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﺷـﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿﺪروس اﻟﯿﻤﻨﯽ و‬‫»ﺻﺮاط ﺳﻮي« ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﯿﺨﺎﻧﯽ اﻟﻘﺎدري و »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ« ﻣﺤّﻤﺪ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﺎﻟﻢ؛ واﺿﺢ و روﺷﻨﺴﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﻌﯿـﺪروس اﻟﯿﻤﻨﯽ ﻋﻠﻤﻬﻢ اﻟﻤﻔﺮد‪ ،‬و ﻋﺎﻟﻤﻬﻢ اﻷوﺣـﺪ ﻗـﺪ روي ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻬﺎدي إﻟﯽ اﻟّﻨﻬـﺞ اﻷﻗﻮم اﻷﻗﺼـﺪ‪ ،‬اﻟّﺪاّل ﻋﻠﯽ اﻟّﻠﻘﻢ‬‫اﻷﺳّﺪ اﻷرﺷﺪ ﻓﻼ ﯾﺸّﮑﮏ ﻓﯽ ﺗﺤّﻘﻘﻪ إﻟّﺎ اﻷﻧﮑﺲ اﻷﻧﮑﺪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺮﺗﺎب ﻓﯽ ﺗﺜّﺒﺘﻨﻪ إﻟّﺎ اﻷﻓﯿﻞ اﻷﻓﻨﺪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻄﻌﻦ ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻗﻌﺪ ﻷﻫﻞ اﻹﯾﻤﺎن‬‫ﺑﮑّﻞ ﻣﺮﺻﺪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘﺪح ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺗﺒّﻮء ﻟﻨﻔﺴﻪ ﻣﻦ اﻟﺒﻮار ﺷّﺮ ﻣﻘﻌﺪ‪.‬‬‫‪ -151‬أﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﺟﻬﺮﻣﯽ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﻗـﺎﻃﻌﻪ‪ -‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ« در ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ آورده‪] :‬و دﻟﯿﻞ ﺑﺮ آﻧﭽﻪ ﻣﺎ ﮔﻔﺘﯿﻢ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ درﯾﻦ ﺧﻄﺒﻪ ﺗﺮﻏﯿﺐ ﺑﺮ ﻣﺤّﺒﺖ أﻫـﻞ ﺑﯿﺖ و ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﺎﯾﺸﺎن ﺑﺮ ﺳﺒﯿﻞ ﻋﻤﻮم ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬و ﺑﺮ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻨﻪ ﺑﺮ ﺳﺒﯿـﻞ ﺧﺼﻮص و ﻟﻔﻈﯽ ﮐﻪ اﺑﺘـﺪاي ﺣـﺪﯾﺚ ﺑـﺂن ﻓﺮﻣﻮدهﺳﺖ ﻧﯿﺰ ﻣﺸـﻌﺮ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ‪ ،‬و ﻟﻔﻆ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﺰد ﻃﺒﺮاﻧﯽ و ﻏﯿﺮ او ﺑﺴـﻨﺪ‬‫ﺻﺤﯿﺢ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ در ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ در زﯾﺮ درﺧﺘﯽ ﭼﻨﺪ ﺧﻄﺒﻪ ﻓﺮﻣﻮده ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻪ ﻗـﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻪ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒّﯽ إﻟّﺎ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟّـﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و إﻧّﯽ ﻷﻇّﻦ أن ﯾﻮﺷﮏ أن ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 144‬از ‪306‬‬‫إﻧﯽ ﻣﺴﺌﻮل و إﻧﮑﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻤﺎ ذا أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ أﻧﮏ ﻗﺪ ﺑﻠّﻐﺖ و ﺟﻬﺪت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪677 :‬‬‫و ﻧﺼﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸﻬﺪون أن ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ و أّن ﻣﺤّﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ و أّن ﺟّﻨﺘﻪ ﺣّﻖ و ﻧﺎره ﺣّﻖ و أّن اﻟﻤﻮت‬‫ﺣّﻖ و أّن اﻟﺒﻌﺚ ﺣّﻖ و أّن اﻟّﺴﺎﻋﮥ آﺗﯿﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ و أّن اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﻧﺸﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬اﻟّﻠﻬّﻢ اﺷﻬﺪ! ﺛّﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﯾـﺎ أّﯾﻬـﺎ اﻟّﻨـﺎس! إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻـي و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬـﺬا ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠّﯿﺎ‪ .‬اﻟﻠّﻬﻢ وال ﻣﻦ‬‫واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و إﻧّﮑﻢ واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺣﻮض أﻋﺮض ﻣّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي إﻟﯽ ﺻﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ‬‫ﻋـﺪد اﻟّﻨﺠﻮم ﻗـﺪ ﺣـﺎن ﻣﻦ ﻓـّﻀ ﮥ و إﻧّﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و‬‫ﺟّﻞ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀّﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒّﺪﻟﻮا و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺈﻧّﻪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻨﻘﻀﯿﺎ ﺣّﺘﯽ‬‫ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫أي ﻣﺮدﻣﺎن! ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐﻪ ﺧﺒﺮ داد ﻣﺮا ﺧﺪاﺋﯽ ﮐﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺨﻔّﯿﺎت و ﺟﻠّﯿﺎت اﻣﻮرﺳﺖ آﻧﮑﻪ ﻋﻤﺮ ﻫﺮ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮي ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ آن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮﯾﺴﺖ ﮐﻪ‬‫ﻗﺒﻞ از وي ﺑﻮده ﺑﯽواﺳـﻄﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﭼﻨﺎن ﮔﻤﺎن ﻣﯽﺑﺮم ﮐﻪ ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﺂن رﺳـﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮاﻧـﺪه ﺷﻮم ﭘﺲ داﻋﯽ را اﺟﺎﺑﺖ ﮐﻨﻢ‪ ،‬ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ‬‫ﻣﻦ ﺳﺆال ﮐﺮده ﺧﻮاﻫﻢ ﺷﺪ از ﺷﻤﺎ و ﺷﻤﺎ ﻧﯿﺰ ﻣﺴﺌﻮل ﺧﻮاﻫﯿﺪ ﺷﺪ از ﻣﻦ و ﺑﻌﺪ از ﺳﺆال از ﺷﻤﺎ در ﺟﻮاب ﭼﻪ ﺧﻮاﻫﯿﺪ ﮔﻔﺖ؟‬‫آﻧﮕﺎه أﺻـﺤﺎب رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬أداي ﺷﻬﺎدت ﺧﻮاﻫﯿﻢ ﻧﻤﻮد ﮐﻪ آﻧﭽﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪ ﺑﺮ ﺗﻮ ﺟﻤﯿﻊ آﻧﻬﺎ رﺳﺎﻧﯿﺪي و ﮐﻤﺎل ﺟّﺪ و ﺟﻬﺪ‬‫ﺑﺠﺎي آوردي و ﻧﺼﺎﺋﺢ و ﻣﻮاﻋﻆ ﮔﻔﺘﯽ‪ ،‬ﺧﺪاي ﺗﺒﺎرك و ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺗﺮا ﺟﺰاي ﺧﯿﺮ دﻫﺪ‪ .‬ﺑﺎز رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ‪ :‬آﯾﺎ‬‫ﮔﻮاﻫﯽ ﻧﺨﻮاﻫﯿـﺪ داد ﮐﻪ ﻧﯿﺴﺖ ﻣﻌﺒﻮد ﺑﺤّﻖ ﻣﮕﺮ ﺧﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و آﻧﮑﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻨﺪه او و ﻓﺮﺳـﺘﺎده اوﺳﺖ‪ ،‬و آﻧﮑﻪ ﺟّﻨﺖ و ﻧﺎر ﺣّﻘﺴﺖ‪ ،‬و‬‫ﻣﻮت و ﺑﻌﺚ ﺣّﻘﺴﺖ‪ ،‬و آﻧﮑﻪ روز ﻗﯿﺎﻣﺖ ﺧﻮاﻫـﺪ آﻣـﺪ‪ ،‬و ﻫﯿـﭻ ﺷـﺒﻬﻪ و ﺷـّﮑﯽ در آن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﻣﺮدﻣﺎن از ﻗﺒﺮ ﺑﺮاﻧﮕﯿﺨﺘﻪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ؟‬‫أﺻـﺤﺎب ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺑﻠﯽ! ﺑﺠﻤﯿﻊ ﻣﺬﮐﻮرات ﺷﺎﻫﺪﯾﻢ و ﮔﻮاﻫﯽ ﺧﻮاﻫﯿﻢ داد‪ .‬ﺑﻌﺪ از آن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺑﺎر ﺧﺪاﯾﺎ!‬‫ﮔﻮاه ﺑﺎش‪ ،‬ﺑﺎز ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐﻪ ﺧـﺪاي ﺗﺒﺎرك و ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻧﺎﺻـﺮ ]‪ [1‬ﻣﻨﺴﺖ و ﻣﻦ ﻧﺎﺻـﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎﻧﻢ و أوﻟﯽ ﺑﺎﯾﺸﺎﻧﻢ از ﻧﻔﺴﻬﺎي‬‫]‪ [1‬اﻧﻈﺮ اﻟﯽ ﻫﺬا اﻟﺘﺤﺮﯾﻒ اﻟﺼﺮﯾﺢ‪ ،‬و أﻣﻌﻦ ﻓﯿﻪ ﺑﺎﻟﻨﻈﺮ اﻟﺼﺤﯿﺢ )‪ .12‬ن(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪678 :‬‬‫اﯾﺸﺎن ﺑﺎﯾﺸﺎن‪ ،‬ﭘﺲ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻧﺎﺻـﺮ وﯾﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﺻـﺮ اوﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎر ﺧﺪاﯾﺎ! دوﺳﺖ ﺑﺎش ﺑﮑﺴﯽ ﮐﻪ ﻋﻠﯽ را دوﺳﺖ دارد‪ ،‬و دﺷﻤﻨﯽ ﮐﻦ‬‫ﺑﮑﺴـﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻋﻠﯽ دﺷـﻤﻨﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎز ﻓﺮﻣﻮد أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻣﻦ ﺳﺒﻘﺖ ﺧﻮاﻫﻢ ﮔﺮﻓﺖ ﺑﺮ ﺷﻤﺎ در ورود ﺣﻮض‪ ،‬و ﺷﻤﺎ ورود ﺧﻮاﻫﯿﺪ ﻧﻤﻮد ﺑﺮ‬‫ﻣﻦ و ﺣﺎﺿـﺮ ﺧﻮاﻫﯿـﺪ ﺷـﺪ در ﺣﻮض‪ ،‬و ﻋﺮض ﺣﻮض ﻣﻦ زﯾﺎده ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي و ﺻـﻨﻌﺎء‪ .‬و در آن ﺣﻮض ﺑﻌﺪد ﺳـﺘﺎرﻫﻬﺎ‬‫ﻗـﺪﺣﻬﺎي از ﻧﻘﺮه ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻣﻦ وارد ﺷﻮﯾـﺪ در ﺣﻮض ﺳﺆال ﺧﻮاﻫﻢ ﮐﺮد ﺷـﻤﺎ را از ﺛﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﻈﺮ ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از‬‫ﻣﻦ در ﺷﺄن اﯾﻦ ﻫﺮ دو و ﺗﻌﻈﯿﻢ آن ﭼﻪ ﻧﻮع ﺳـﻠﻮك ﺧﻮاﻫﯿﺪ ﮐﺮد‪ .‬و ﺛﻘﻞ أﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪﺳﺖ و آن وﺳـﯿﻠﺘﯽ و ﺣﺒﻠﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻃﺮف‬‫آن ﺑﯿـﺪ ﻗـﺪرت اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯿﺴﺖ و ﻃﺮﻓﯽ دﯾﮕﺮ ﺑﺪﺳـﺘﻬﺎي ﺷـﻤﺎﺳﺖ‪ ،‬آن را ﻧﮕﺎﻫﺪارﯾـﺪ و ﺗﻤّﺴﮏ ﺟﻮﯾﯿﺪ ﺑﺂن ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﮔﻤﺮاه ﻧﺸﻮﯾﺪ و ﻫﯿﭻ‬‫ﭼﯿﺰي را ﺑـﺂن ﺑـﺪل ﻣﮑﻨﯿـﺪ‪ ،‬و ﯾﮑﯽ دﯾﮕﺮ ﻋﺘﺮة ﻃﺎﻫﺮه و أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻨﺴﺖ‪ ،‬ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﺧﺒﺮ داد ﻣﺮا ﺧـﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺨﻔّﯿﺎت و ﺟﻠّﯿﺎت‬‫اﻣﻮرﺳﺖ ﺑﺂﻧﮑﻪ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻦ اﻧﻘﻀﺎ ﻧﻤﯽﯾﺎﺑﻨـﺪ و از ﻫﻢ ﺟـﺪا ﻧﻤﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ زاﺋﻞ ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺣﮑﻢ ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﺎﯾﺸﺎن‬‫ﻫﺮ دو ﻣﺎداﻣﯽ ﮐﻪ دﻧﯿﺎ ﺑﺎﻗﯿﺴﺖ ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺣﺎﺿﺮ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﺰد ﻣﻦ در )ﺑﺮ‪ .‬ظ( ﺣﻮض ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﻗـﺎﻃﻌﻪ« در ذﮐﺮ آﯾﻪ ﺗﻄﻬﯿﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺑﺎز رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻃﻠﺐ آﻧﭽﻪ در آﯾﺘﺴﺖ ﻣﺆّﮐـ ﺪ و ﻣﮑّﺮر ﺳﺎﺧﺖ‬‫ﺑﻘﻮل ﺧﻮد‪:‬‬‫اﻟّﻠﻬّﻢ ﻫﺆﻻء أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‬‫‪ .‬ﻗﺎل‪ ،‬ﺗﺎ آﺧﺮ ﺣـﺪﯾﺚ و ﻧﻔﺲ ﺧﻮد را در ﺗﺤﺖ ﻋﺒﺎ و در ﻋﺪد داﺧﻠﺴﺖ )ﮐﺮد‪ .‬ظ( ﺗﺎ ﺑﺮﮐﺖ اﻧﺪراج آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺎﯾﺸﺎن ﻋﺎﺋﺪ ﮔﺮدد‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 145‬از ‪306‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ در رواﯾﺖ دﯾﮕﺮ ﭼﻨﯿﻦ وارد ﺷـﺪه ﮐﻪ ﺟﺒﺮﺋﯿـﻞ و ﻣﯿﮑﺎﺋﯿـﻞ را ﺑﺎ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻨـﺪرج ﺳﺎﺧﺖ ﺗﺎ اﺷﺎرت ﺑﺎﺷـﺪ ﺑﻌﻠّﻮ ﻗـﺪر اﯾﺸﺎن و أﯾﻀـﺎ‬‫ﻣﺆّﮐﺪ ﺳﺎﺧﺖ ﺑﻄﻠﺐ ﺻﻠﻮات ﺑﺮ اﯾﺸﺎن ﺑﻘﻮل ﺧﻮد‪:‬‬‫ﻓﺎﺟﻌﻞ ﺻﻼﺗﮏ‪،‬‬‫ﺗﺎ آﺧﺮ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﺑﻘﻮل‬‫»أﻧﺎ ﺣﺮب ﻟﻤﻦ ﺣﺎرﺑﻬﻢ«‬‫ﺗﺎ آﺧﺮ ﺣﺪﯾﺚ‪ .‬و در رواﯾﺘﯽ دﯾﮕﺮ وارد ﺷﺪه ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از آن ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫أﻻ ﻣﻦ آذي ﻗﺮاﺑﺘﯽ ﻓﻘﺪ آذاﻧﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ آذاﻧﯽ ﻓﻘﺪ آذي اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫آﮔـﺎه ﺑﺎﺷـﯿﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﻪ رﻧﺠﺎﻧﯿـﺪ ﻗﺮاﺑﺖ ﻣﺮا ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐﻪ ﻣﺮا رﻧﺠﺎﻧﯿـﺪه و ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﻪ ﻣﺮا رﻧﺠﺎﻧﯿـﺪ ﺧـﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ رﻧﺠﺎﻧﯿـﺪه‪ .‬و در رواﯾﺘﯽ‬‫دﯾﮕﺮ آﻧﮑﻪ ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫و اﻟّﺬي ﻧﻔﺴﯽ ﺑﯿﺪه ﻻ ﯾﺆﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪679 :‬‬‫ﻋﺒﺪ ﺣّﺘﯽ ﯾﺤّﺒﻨﯽ و ﻻ ﯾﺤّﺒﻨﯽ ﺣّﺘﯽ ﯾﺤّﺐ ذوّي‪.‬‬‫ﺑﺂن ﺧﺪاي ﮐﻪ ﻧﻔﺲ ﻣﻦ ﺑﯿﺪ ﻗﺪرت اوﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺆﻣﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﻫﯿﭻ ﺑﻨﺪه ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﻣﺮا دوﺳﺖ دارد و دوﺳﺖ ﻧﺪارد ﻣﺮا ﺗﺎ آﻧﮑﻪ دوﺳﺖ دارد‬‫ذوي اﻟﻘﺮﺑﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﺮا‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﺸﺎن را ﻗﺎﺋﻢ ﻣﻘﺎم ﻧﻔﺲ ﺧﻮد ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬و ازﯾﻦ ﺟﻬﺘﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺼـّﺤﺖ رﺳﯿﺪه از رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳّﻠﻢ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪.‬‬‫ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻣﯽﮔﺬارم در ﻣﯿﺎن ﺷﻤﺎ ﭼﯿﺰي ﮐﻪ اﮔﺮ دﺳﺖ ﺑﺂن زﻧﯿﺪ ﮔﻤﺮاه ﻧﺨﻮاﻫﯿﺪ ﺷﺪ و آن ﭼﯿﺰ ﻗﺮآﻧﺴﺖ و أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻦ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﻗﺎﻃﻌﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬آﯾﺖ ﭼﻬﺎرم‪ .‬از آﯾﺎت ﻓﻀﺎﺋﻞ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ‪:‬‬‫»َو ﻗُِﻔﻮُﻫْﻢ ِإﱠﻧُﻬْﻢ َﻣْﺴُﺆﻟ ُﻮَن«‬‫ﭼﻮن أﻫﻞ دوزخ روي ﺑـﺪوزخ آرﻧـﺪ ﮔﻮﯾﻨـﺪ‪ :‬ﺑﺎز دارﯾـﺪ اﯾﺸﺎن را در ﻣﻮﻗﻒ ﯾﺎ در ﺳـﺮ ﭘﻞ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﺳﺆال ﮐﺮده ﺷﺪﮔﺎن ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد‪،‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ از ﻋﻘﺎﺋـﺪ و أﻋﻤﺎل اﯾﺸﺎن ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﭘﺮﺳـﯿﺪ از ﺑﺮاي زﯾﺎدﺗﯽ ﺗﻮﺑﯿـﺦ و ﺳـﺮزﻧﺶ اﯾﺸﺎن‪ .‬دﯾﻠﻤﯽ از أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ ﺧﺪري رواﯾﺖ ﮐﺮده ﮐﻪ‬‫ﮔﻔﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻓﺮﻣﻮد‪َ :‬و ﻗُِﻔﻮُﻫْﻢ ِإﱠﻧُﻬْﻢ َﻣْﺴُﺆﻟ ُﻮَن‬‫ﯾﻌﻨﯽ از وﻻـﯾﺖ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﻣﺮاد واﺣـﺪي ﮐﻪ درﯾﻦ آﯾﺖ ﮔﻔﺘﻪ ﯾﻌﻨﯽ از وﻻﯾﺖ ﻋﻠﯽ و اﻫﻠﺒﯿﺖ ﺳﺆال ﮐﺮده ﺷـﺪه‬‫ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺑﻮد زﯾﺮا ﮐﻪ ﺧـﺪاي ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺧﻮد را اﻣﺮ ﻓﺮﻣﻮد ﺧﻼـﺋﻖ را ﺑﮕﻮﯾـﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺗﺒﻠﯿﻎ رﺳﺎﻟﺖ أﺟﺮي و ﻣﺰدي از ﺷـﻤﺎ ﻧﻤﯽﺧﻮاﻫﻢ‬‫ﻣﮕﺮ ﻣﻮّدت و دوﺳﺘﯽ ﺧﻮﯾﺸﺎن ﻣﻦ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ از اﯾﺸﺎن ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﭘﺮﺳﯿﺪ ﮐﻪ آﯾﺎ ﺣّﻖ ﻣﻮاﻻت و دوﺳﺘﯽ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‬‫اﯾﺸﺎن را وﺻـّﯿﺖ ﮐﺮده ﺑﻮد ﺑﺠﺎ آوردﻧـﺪ ﺗﺎ ﺑﺜﻮاب آن ﺑﺮﺳـﻨﺪ ﯾﺎ آﻧﮑﻪ آن را ﺿﺎﺋﻊ ﮐﺮدﻧـﺪ و در آن أﻣﺮ اﻫﻤﺎل ﻧﻤﻮدﻧﺪ )ﺗﺎ‪ .‬ظ( وﺑﺎل آن‬‫اﻫﻤﺎل و ﺗﻀﯿﯿﻊ ﺑﺎﯾﺸﺎن ﻋﺎﺋﺪ ﺷﻮد‪ .‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و در ﻗﻮل واﺣﺪي ﯾﻌﻨﯽ در آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﯾﺸﺎن را وﺻّﯿﺖ ﮐﺮده اﺷﺎرﺗﺴﺖ ﺑﺄﺣﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ درﯾﻦ ﺑﺎب وارد ﺷﺪه و در ﻓﺼﻞ‬‫ﺛﺎﻧﯽ ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ‪ .‬از آن ﺟﻤﻠﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺴﻠﻤﺴﺖ ﮐﻪ از زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رواﯾﺖ ﮐﺮده ﮐﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ‬‫در ﻣﯿﺎن ﻣﺎ و ﺷـﺮوع در ﺧﻄﺒﻪ ﮐﺮد و ﺑﻌﺪ از ﺣﻤﺪ و ﺛﻨﺎي ﺑﺎري ﺗﻌﺎﻟﯽ ﮔﻔﺖ‪ :‬أﻣﺎ ﺑﻌﺪ! اﯾﻤﺮدﻣﺎن! ﺟﺰﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻣﺜﻞ ﺷـﻤﺎ ﺑﺸـﺮم‪ ،‬و‬‫ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﺂن ﺷـﺪه ﮐﻪ رﺳﻮل ﭘﺮوردﮔﺎر ﺑﻄﻠﺐ ﻣﻦ آﯾـﺪ و ﻣﻦ اﺟﺎﺑﺖ ﮐﻨﻢ‪ ،‬ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐﻪ ﻣﻦ در ﻣﯿﺎن ﺷـﻤﺎ ﻣﯽﮔـﺬارم ﺛﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ دو ﭼﯿﺰ‬‫ﻧﻔﯿﺲ ﻋﻈﯿﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪680 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 146‬از ‪306‬‬‫در ﻣﯿﺎن ﺷـﻤﺎ ﻣﯽﮔـﺬارم‪ ،‬ﯾﮑﯽ ﮐﺘﺎب ﺧـﺪاي ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﮐﻪ ﻫﺪاﯾﺖ و ﻧﻮر در آﻧﺴﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﺂن ﺗﻤّﺴﮏ ﺟﻮﯾﯿﺪ و ﻓﺮا ﮔﯿﺮﯾﺪ و دﯾﮕﺮي‬‫أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻦ‪،‬‬‫اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﻣﯽﺗﺮﺳﺎﻧﻢ ﺷـﻤﺎ را أﻣﺮ ﺑﺘﻘﻮي ﻣﯽﮐﻨﻢ ﺷـﻤﺎ را ﺑﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﺟﺎﻧﺐ ﺧﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﮐﻨﯿﺪ در ﺑﺎب أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻦ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻟﻔﻆ را ﺳـﻪ‬‫ﻧﻮﺑﺖ ﺗﮑﺮار ﻓﺮﻣﻮد‪.‬‬‫ﻧﻘﻠﺴﺖ ﮐﻪ زﯾﺪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ را ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬اﻫﻞ ﺑﯿﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﮐﯿﺴﺖ؟ آﯾﺎ ازواج آن ﺣﻀـﺮت از أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻧﯿﺴـﺘﻨﺪ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻠﯽ! أزواج‬‫آن ﺣﻀـﺮت از أﻫﻞ ﺑﯿﺖاﻧﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﮐﺴﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺻﺪﻗﻪ ﺑﺮ وي ﺣﺮاﻣﺴﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﮐﯿﺴﺘﻨﺪ آن ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺻﺪﻗﻪ ﺑﺮ اﯾﺸﺎن ﺣﺮام‬‫اﺳﺖ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬آل ﻋﻠﯽ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﻋّﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ .‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪:‬‬‫ﺻـﺪﻗﻪ ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ اﯾﺸﺎن ﺣﺮام اﺳﺖ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﻠﯽ! و رواﯾﺖ ﮐﺮد ﺗﺮﻣﺬي و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺣﺪﯾﺜﯽ ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺒﺴﺖ آﻧﮑﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳـّﻠﻢ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﻣﯽﮔـﺬارم در ﻣﯿـﺎن ﺷـﻤﺎ دو ﭼﯿﺰ ﮐﻪ اﮔﺮ ﺑـﺂن ﻣﺘﻤّﺴـ ﮏ ﺷﻮﯾـﺪ ﺑﻌـﺪ از ﻣﻦ ﮔﻤﺮاه ﻧﺨﻮاﻫﯿـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬ﯾﮑﯽ ازﯾﻦ دو‬‫اﻋﻈﻤﺴﺖ از دﯾﮕﺮي‪ ،‬ﯾﮑﯽ ﮐﺘـﺎب ﺧـﺪاي ﻋّﺰ و ﺟـّﻞ ﺣﺒﻠﯿﺴﺖ ﮐﻪ از آﺳـﻤﺎن ﺗـﺎ زﻣﯿﻦ ﮐﺸـﯿﺪه اﺳﺖ و دﯾﮕﺮي ﻋﺘﺮت و أﻫـﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻦ‪،‬‬‫ﺣﮑﻢ اﯾﺸﺎن از ﯾﮑـﺪﯾﮕﺮ ﺟـﺪا ﻧﺨﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد ﺗﺎ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ وارد ﺷﻮﻧـﺪ ﺑﺮ ﻣﻦ در ﺣﻮض‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﻈﺮ ﮐﻨﯿـﺪ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از ﻣﻦ در ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﮑﺮﯾﻢ‬‫اﯾﺸﺎن ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﯿﺪ‪ .‬و إﻣﺎم أﺣﻤﺪ در »ﻣﺴﻨﺪ« ﺧﻮد ﺑﻬﻤﯿﻦ ﻣﻌﻨﯽ رواﯾﺖ ﮐﺮده و ﻟﻔﻆ آن اﯾﻨﺴﺖ‪:‬‬‫إﻧّﯽ او ﺷﮏ أن ادﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و‬‫إن اﻟّﻠﻄﯿﻒ ﻟا ﺨﺒﯿﺮ أﺧﺒﺮﻧﯽ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﺑﻤﺎ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و در ﺳﻨﺪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻗﺼﻮري ﻧﯿﺴﺖ‪ :‬و در ﯾﮏ رواﯾﺖ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ در ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ از ﻣﺸﮑﺎة ﻧﺒّﻮت ﺻﺎدر ﺷﺪه‪.‬‬‫و در رواﯾﺘﯽ دﯾﮕﺮ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻣﺜـﻞ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻤﭽﻮن ﺳـﻔﯿﻨﻪ ﻧﻮﺣﺴﺖ ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﻪ ﺑـﺂن )ﺑﺮ آن‪ .‬ظ( ﺳﻮار ﺷـﺪ ﻧﺠﺎت ﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬و‬‫ﻣﺜﻞ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻦ ﻣﺜﻞ ﺑﺎب ﺣّﻄﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﻪ در آن ﺑﺎب داﺧﻞ ﺷﺪ ﮔﻨﺎﻫﺎن وي آﻣﺮزﯾﺪه ﮔﺸﺖ و اﺑﻦ ﺟﻮزي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪681 :‬‬‫در »ﻋﻠﻞ ﻣﺘﻨﺎﻫﯿﻪ« ذﮐﺮوﻫﻢ ﯾﺎ ﻏﻔﻠﺖ از اﺳﺘﺤﻀﺎر ﺑﻘّﯿﻪ ﻃﺮق اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﮐﺮده )و ذﮐﺮ ﻧﻤﻮدن اﺑﻦ ﺟﻮزي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را در »ﻋﻠﻞ ﻣﺘﻨﺎﺑﯿﻪ«‬‫و ﻫﻢ ﯾﺎ ﻏﻔﻠﺘﺴﺖ از اﺳـﺘﺤﻀﺎر ﺑﻘﯿﻪ ﻃﺮق اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ‪ .‬ظ(‪ .‬ﺑﻠﮑﻪ در ﻣﺴـﻠﻢ از زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رواﯾﺖ ﮐﺮده ﮐﻪ از رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳـﻠّﻢ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ در ﻏـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﮐﻪ ﻣﻮﺿـﻌﯿﺴﺖ در ﺟﺤﻔﻪ ﺻـﺪور ﯾـﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ ﻗﺒـﻞ ازﯾﻦ ﮔـﺬﺷﺖ‪ ،‬و زﯾﺎده ﮐﺮد آﻧﮑﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ؛‬‫و آﻧﮑﻪ‪ :‬زﯾﺪ را ﮔﻔﺘﯿﻢ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﮐﯿﺴﺘﻨﺪ؟ زﻧﺎن آن ﺣﻀﺮت أﻫﻞ ﺑﯿﺖاﻧﺪ؟ زﯾﺪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻻ اﯾﻢ اﻟﱠﻠﻪ! ﯾﻌﻨﯽ زﻧﺎن أﻫﻞ ﺑﯿﺖ رﺳﻮل‬‫ﻧﯿﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬زن ﺑـﺎ ﻣﺮد ﮔـﺎه ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﻣـّﺪﺗﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ ﺑﻌـﺪ از آن او را اﻃﻼـق داده ﺑﻘـﻮم ﺧـﻮد ﻣﻠﺤﻖ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و أﻫـﻞ ﺑﯿﺖ آن ﺣﻀـﺮت‬‫ﮐﺴﺎﻧﯽاﻧﺪ ﮐﻪ ﺻﺪﻗﻪ ﺑﺮ اﯾﺸﺎن ﺣﺮاﻣﺴﺖ ﺑﻌﺪ از وي‪.‬‬‫و در رواﯾﺖ ﺻـﺤﯿﺤﻪ وارد ﺷﺪه ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻣﻦ در ﻣﯿﺎن ﺷﻤﺎ دو أﻣﺮ ﻣﯽﮔﺬارم اﮔﺮ ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ آن دو أﻣﺮ ﮐﻨﯿﺪ ﮔﻤﺮاه ﻧﺨﻮاﻫﯿﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و آن‬‫دو أﻣﺮ ﯾﮑﯽ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪﺳﺖ و دﯾﮕﺮي اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ و ﻋـﺘﺮت ﻣﻦ و ﻃـﺒﺮاﻧﯽ زﯾـﺎده ﮐﺮد آﻧﮑﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬ﻣﻦ ﺳﺆال ﮐﺮدم اﯾﻦ را ﺑﺮاي‬‫اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎﯾـﺪ ﮐﻪ ﺳـﺒﻘﺖ ﻧﮕﯿﺮﯾﺪ ﺑﺮ أﺣﮑﺎم ﻗﺮآن و ﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺑﯿﺖ‪ ،‬و ﺗﺮك ﻧﮑﻨﯿﺪ اﯾﺸﺎن را ﮐﻪ در ﻫﻼﮐﺖ ﻧﯿﻔﺘﯿﺪ‪ ،‬و ﺗﻌﻠﯿﻢ اﯾﺸﺎن‬‫ﻧﮑﻨﯿـﺪ ﭼﺮا ﮐﻪ اﯾﺸﺎن أﻋﻠﻢاﻧﺪ از ﺷـﻤﺎ ﺑﮑﺘﺎب و ﺳـّﻨﺖ‪ .‬و در ﯾﮏ رواﯾﺖ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﻣﯽﮔﺬارم در ﻣﯿﺎن ﺷـﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﺳـّﻨﺖ‬‫ﺧﻮد‪ ،‬و ﻣﺮاد از ﺳـّﻨﺖ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ إﻃﻼق ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ در ﺷـﺮع اﺣﺎدﯾﺜﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻗﺮآن ﻋﺰﯾﺰ ﺑﺂن ﻧﺎﻃﻖ ﻧﺸﺪه از أواﻣﺮ و ﻧﻮاﻫﯽ ﮐﻪ ﻗﻮﻻ و ﻓﻌﻼ از‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺻﺪور ﯾﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ اﮔﺮ ﻣﻄﻠﻖ ﺳـّﻨﺖ ﺑﮕﯿﺮﯾﻢ ﭼﻮن ﺳّﻨﺖ ﻣﺒّﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ )ﺳﺖ‪ .‬ﺻﺢ ظ( ذﮐﺮ ﮐﺘﺎب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 147‬از ‪306‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ از آن ﻣﺴـﺘﻐﻨﯽ )ﻣﻐﻨﯽ‪ .‬ظ( ﺳﺖ‪ ،‬و ﺣﺎﺻﻞ ﮐﻼم آﻧﮑﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﺗﺮﻏﯿﺐ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ اّﻣﺖ ﺧﻮد را ﺑﻘﺮآن و‬‫ﺳّﻨﺖ و ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﮑﺘﺎب و ﺳّﻨﺖاﻧﺪ از اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﺘﻤّﺴﮏ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬‫و از ﻣﺠﻤﻮع اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻘﺎي اﯾﻦ اﻣﻮر ﺗﺎ روز ﻗﯿﺎﻣﺖ ﻣﺴﺘﻔﺎد ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎز ﺑﺪاﻧﮑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺗﻤّﺴﮏ را ﭼﻨﺪ ﻃﺮﯾﻖ اﺳﻨﺎدﺳﺖ‪ ،‬وارد ﺷﺪه از‬‫ﺑﯿﺴﺖ و دو ﯾﺎ ﺑﯿﺴﺖ و ﺳﻪ ﺻﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬و ﻃﺮق ﻣﺒﺴﻮﻃﻪ آن در ﺷﺒﻬﻪ ﯾﺎزدﻫﻢ ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪682 :‬‬‫و در ﺑﻌﻀـﯽ از ﻃﺮق دﯾﮕﺮ وارد ﺷـﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ در ﺳﺎل ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع در ﻋﺮﻓﻪ ﺻﺪور ﯾﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬و در ﻃﺮﯾﻘﯽ دﯾﮕﺮ آﻧﮑﻪ در ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ‬‫ﺑﻮده‪ ،‬و ﻃﺮﯾﻘﯽ دﯾﮕﺮ آﻧﮑﻪ در ﻣﺪﯾﻨﻪ ﺑﻮده در وﻗﺖ ﻣﺮض ﮐﻪ ﺣﺠﺮه رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ از اﺻﺤﺎب ﻣﻤﻠّﻮ ﺑﻮد‪ ،‬و در ﻃﺮﯾﻖ‬‫دﯾﮕﺮ آﻧﮑﻪ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ از ﻃـﺎﺋﻒ ﺑـﺎزﮔﺸﺖ ﺧﻄﺒﻪ ﺧﻮاﻧـﺪ و در أﺛﻨـﺎي ﺧﻄﺒﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻓﺮﻣﻮد‪ .‬و ﻫﯿـﭻ ﻣﻨﺎﻓـﺎﺗﯽ ﻣﯿـﺎن اﯾﻦ ﻃﺮق رواﯾـﺎت‬‫ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻮاﺳـﻄﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺑﺸﺄن ﮐﺘﺎب ﻋﺰﯾﺰ و ﻋﺘﺮت ﻃﺎﻫﺮه اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ از رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ در ﻣﻮاﻃﻦ‬‫ﮐﺜﯿﺮه ﻣﮑّﺮر واﻗﻊ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و در ﯾﮏ رواﯾﺖ ﻧﺰد ﻃﺒﺮاﻧﯽ از اﺑﻦ ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ وارد ﺷﺪه ﮐﻪ آﺧﺮ ﭼﯿﺰي ﮐﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺑﺂن ﺗﮑّﻠﻢ ﮐﺮد‬‫اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮد ﻣﺤـﺎﻓﻈﺖ و رﻋـﺎﯾﺖ ﺟﺎﻧﺐ ﻣﻦ ﮐﻨﯿـﺪ در ﺑﺎب اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻦ‪ .‬در ﯾﮏ رواﯾﺖ ﻧﺰد ﻃﺒﺮاﻧﯽ و اﺑﻦ ﺷـﯿﺦ )أﺑﻮ اﻟﺸـﯿﺦ‪ .‬ظ(‬‫آﻧﮑﻪ ﻓﺮﻣﻮد ﺧﺪاي ﻋّﺰ و ﺟّﻞ را ﺳﻪ ﺣﺮﻣﺖ ﻫﺴﺖ ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﻪ ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ اﯾﻦ ﺣﺮﻣﺎت ﮐﺮد ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ دﯾﻦ و دﻧﯿﺎي ﺧﻮد ﮐﺮده و ﻫﺮ ﮐﺲ‬‫ﮐﻪ ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ آن ﻧﮑﺮد ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ دﻧﯿﺎ و آﺧﺮت ﺧﻮد ﻫﯿـﭻ ﮐـﺪام ﻧﮑﺮده‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬آن ﭼﯿﺴﺖ؟ ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺣﺮﻣﺖ اﺳـﻼم و ﺣﺮﻣﺖ ﻣﻦ و ﺻـﻠﻪ‬‫رﺣﻢ ﻣﻦ‪.‬‬‫و در ﯾﮏ رواﯾﺖ ﺑﺨﺎري از ﻗﻮل ﺻّﺪﯾﻖ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﺮوﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬أي ﻣﺮدﻣﺎن! ﻣﺮاﻗﺒﺖ ﮐﻨﯿﺪ ﻣﺤّﻤﺪ را ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‬‫در أﻫﻞ ﺑﯿﺖ آن ﺣﻀـﺮت‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ آن ﺣﻀـﺮت ﮐﻨﯿﺪ و اﯾﺸﺎن را ﻣﺮﻧﺠﺎﻧﯿﺪ‪ .‬ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﺳـﻌﺪ )أﺑﻮ ﺳـﻌﺪ‪ ،‬ظ( و ﻣﻠّﺎ در »ﺳـﯿﺮت«‬‫ﻣﺮوﯾﺴﺖ ﮐﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ را وﺻﯿﺖ ﺧﯿﺮ ﮐﻨﯿﺪ ﺑﺄﻫﻠﺒﯿﺖ ﻣﻦ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐﻪ ﻓﺮدا ﻣﻦ از ﺟﺎﻧﺐ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ‬‫ﺑﺎ ﺷـﻤﺎ ﺧﺼﻮﻣﺖ ﺧﻮاﻫﻢ ﮐﺮد‪ ،‬و ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﻪ ﻣﻦ ﺧﺼﻢ او ﺷـﺪم و ﺑﺎو ﺧﺼﻮﻣﺖ ﮐﺮدم ﺑـﺪوزخ ﺧﻮاﻫﺪ رﻓﺖ‪ ،‬ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﻪ ﻧﮕﺎه داﺷﺘﯽ‬‫ﻣﻦ در ﺣّﻖ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻦ ﮐﺮد ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﻋﻬﺪي از ﺧﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﺳﻌﺪ )و أﺑﻮ ﺳﻌﺪ‪ .‬ظ( رواﯾﺖ ﮐﺮد ﮐﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫و أﻧﺎ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﺷﺠﺮة ﻓﯽ اﻟﺠّﻨﮥ و أﻏﺼﺎﻧﻬﺎ ﻓﯽ اﻟّﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﺷﺎء اﺗّﺨﺬ إﻟﯽ رﺑّﻪ ﺳﺒﯿﻼ‪.‬‬‫ﻣﻦ و اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻦ در ﺟّﻨﺖ ﯾﮏ ﺷﺠﺮهاﯾﻢ و ﺷﺎﺧﻪﻫﺎي آن در دﻧﯿﺎﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﻪ ﻓﺮا ﮔﯿﺮد ﺑﻘﺮب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪683 :‬‬‫آﻓﺮﯾﺪﮔﺎر ﺧﻮد راﻫﯽ ﺑﺨﯿﺮ و ﻃﺎﻋﺖ ﮔﻮ ﻓﺮاﮔﯿﺮد‪.‬‬‫ﻣﻠّﺎ در ﺳﯿﺮت رواﯾﺖ ﮐﺮده اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﮐﻪ‬‫»ﻓﯽ ﮐـّﻞ ﺧﻠﻒ ﻣﻦ اّﻣﺘﯽ ﻋـﺪول ﻣﻦ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﯾﻨﻔﻮن ﻋﻦ ﻫـﺬا اﻟـّﺪﯾﻦ ﺗﺤﺮﯾﻒ اﻟـّﻀ ﺎﻟّﯿﻦ و اﻧﺘﺤﺎل اﻟﻤﺒﻄﻠﯿﻦ و ﺗﺄوﯾﻞ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﻦ‪ .‬أﻻ! و إنّ‬‫أﺋّﻤﺘﮑﻢ وﻓﺪﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ إﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﻣﻦ ﺗﻮﻓﺪون«‬‫در ﻫﺮ ﻋﻘـﺒﯽ از اّﻣﺖ ﻣﻦ ﻋـﺪول از اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺑـﻮد ﮐﻪ دور ﮐﻨﻨـﺪ ازﯾﻦ دﯾﻦ ﺗﺤﺮﯾـﻒ و ﺗﺒـﺪﯾﻞ ﮔﻤﺮاﻫـﺎن و ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﺨﻮد دادن‬‫ﻣﺒﻄﻼن و ﻣﻔﺴـﺪان و ﺗﺄوﯾﻞ ﺟﺎﻫﻼن‪ ،‬و ﺑﺪاﻧﯿـﺪ ﮐﻪ إﻣﺎﻣﺎن ﺷـﻤﺎ وﻓـﺪ ﺷـﻤﺎ ﺑﺴﻮي ﺧﺪاي ﻋّﺰ و ﺟّﻞ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﻧﻈﺮ ﮐﻨﯿﺪ در ﺣﺎل وﻓﺪ‬‫ﺧﻮد و ﺷﺮاﺋﻂ ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﮑﺮﯾﻢ اﯾﺸﺎن ﺑﺠﺎ آورﯾﺪ و ﺑﺎﯾﺸﺎن ﺗﻤّﺴﮏ ﺟﻮﯾﯿﺪ‪.‬‬‫و إﻣﺎم أﺣﻤﺪ رواﯾﺖ ﮐﺮد اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﮐﻪ‬‫»اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟّﺬي ﺟﻌﻞ ﻓﯿﻨﺎ اﻟﺤﮑﻤﮥ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 148‬از ‪306‬‬‫ﺛﻨﺎ و ﺳﺘﺎﯾﺶ ﻣﺮ ﺧﺪاي را ﮐﻪ ﻋﻠﻢ و ﺣﮑﻤﺖ ﺑﻤﺎ ﮐﻪ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻧﺒّﻮﺗﯿﻢ ﻋﻄﺎ ﻓﺮﻣﻮد‪ .‬و در ﺣﺪﯾﺜﯽ ﮐﻪ إﺳﻨﺎد آن ﺣﺴﻨﺴﺖ وارد ﺷﺪه‪:‬‬‫»أﻻ! إّن ﻋﯿﺒﺘﯽ و ﮐﺮﺷﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و اﻷﻧﺼﺎر‪ ،‬ﻓﺎﻗﺒﻠﻮا ﻣﻦ ﻣﺤﺴﻨﻬﻢ و ﺗﺠﺎوزوا ﻋﻦ ﻣﺴﯿﺌﻬﻢ«‪.‬‬‫ﺑﺪاﻧﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﻮﺿﻊ ﺳّﺮ و ﺧﻮاّص ﻣﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻨﺪ و أﻧﺼﺎر‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﮐﻪ أﻗﻮال و أﻓﻌﺎل از ﻧﯿﮑﺎن اﯾﺸﺎن ﻗﺒﻮل ﮐﻨﯿﺪ و از ﺑﺪان اﯾﺸﺎن در ﮔﺬراﻧﯿﺪ‪.‬‬‫ﺗﻨﺒﯿﻪ‪ :‬ﺑـﺪاﻧﮑﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻗﺮآن و ﻋﺘﺮت ﺧﻮد را ﮐﻪ ﺑﻤﻌﻨﯽ أﻫـﻞ و ﻧﺴﻞ و رﻫﻄﺴﺖ ﺛﻘﻞ ﺧﻮاﻧـﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺛﻘﻞ ﻫﺮ‬‫ﭼﯿﺰي ﻧﻔﯿﺲ ﻋﻈﯿﻢ اﻟّﺸـ ﺄن ﻣﺤﻔﻮظ ﻫﺴﺖ‪ ،‬و ﻗﺮآن و ﻋﺘﺮت ﻃـﺎﻫﺮه اﯾﻦ ﺣﺎل دارﻧـﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮏ از اﯾﺸﺎن ﻣﻌـﺪن ﻋﻠﻮم دﯾﻨﯽ و ﻣﻨﺒﻊ‬‫اﺳﺮار و ﺣﮑﻤﺖ ﻋﻠﻤﯽ و أﺣﮑﺎم ﺷﺮﻋّﯿﻪاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﺗﺮﻏﯿﺐ ﻓﺮﻣﻮد ﺑﺎﻗﺘﺪا و ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﺎﯾﺸﺎن و ﺗﻌّﻠﻢ از اﯾﺸﺎن و ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟّﺬي ﺟﻌﻞ ﻓﯿﻨﺎ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪.‬‬‫و ﺑﻌﻀـﯽ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن را ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺧﻮاﻧﺪ ﺑﻮاﺳـﻄﻪ ﺛﻘﻞ وﺟﻮب رﻋﺎﯾﺖ ﺣﻘﻮق اﯾﺸﺎن‪ .‬ﺑﺎز ﺑﺪاﻧﮑﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﺮﻏﯿﺐ ﺑﺎﻗﺘﺪا و ﺗﻤـّﺴ ﮏ‬‫ﺑﺎﯾﺸـﺎن واﻗﻊ ﺷـﺪه از اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ ﻧﯿﺴـﺘﻨﺪ ﻣﮕﺮ آﻧﻬـﺎ ﮐﻪ ﻋـﺎﻟﻢ و ﻋﺎرفاﻧـﺪ ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﺳـّﻨﺖ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻫﻤﯿﻦ ﺟﻤﺎﻋﺖ‬‫ﻣﺨﺼﻮﺻﻪ ﮐﻪ ﺗﺎ وﻗﺖ ورود ﺑﺮ ﺣﻮض از ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻔﺎرﻗﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺣﺪﯾﺚ ﺳﺎﺑﻖ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫»ﻻ ﺗﻌّﻠﻤﻮﻫﻢ ﻓﺈﻧّﻬﻢ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ«‬‫ﻣﺆﯾﺪ اﯾﻦ ﻗﻮﻟﺴﺖ‪ ،‬و ﺑﺎﯾﻦ ﺻﻔﺖ از ﺑﻘّﯿﻪ ﻋﻠﻤﺎ ﻣﻤﺘﺎزاﻧﺪ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪684 :‬‬‫زﯾﺮا ﮐﻪ ﺧـﺪاي ﺗﺒـﺎرك و ﺗﻌـﺎﻟﯽ رﺟﺲ و ﮔﻨـﺎه از اﯾﺸﺎن ﺑﺮداﺷـﺘﻪ اﺳﺖ و ﭘﺎﮐﯿﺰه ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ اﯾﺸﺎن را و ﺗﺸـﺮﯾﻒ داده اﺳﺖ ﺑﮑﺮاﻣﺎت‬‫ﺑﺎﻫﺮه و ﻣﺰاﯾﺎي ﻣﺘﮑﺎﺛﺮه‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﻌﻀﯽ از آﻧﻬﺎ ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ازﯾﻦ ﺣﺪﯾﺜﯽ در ﺷﺎن ﻗﺮﯾﺶ ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ ﮐﻪ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﻓﺮﻣﻮد‬‫»ﺗﻌﻠّﻤﻮا ﻣﻨﻬﻢ ﻓﺈﻧّﻬﻢ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ«‬‫از ﻗﺮﯾﺶ ﻋﻠﻢ ﻓﺮا ﮔﯿﺮﯾـﺪ ﮐﻪ اﯾﺸـﺎن أﻋﻠﻢاﻧـﺪ از ﺷـﻤﺎ‪ .‬و ﻫﺮ ﮔـﺎه ﮐﻪ اﯾﻦ ﻋﻤﻮم أﻋﻠﻤّﯿﺖ از ﺑﺮاي ﻗﺮﯾﺶ ﺛـﺎﺑﺖ ﺷـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻧﺒّﻮت‬‫ﺑﺜﺒﻮت أﻋﻠﻤﯿﺖ أوﻟﯽ و أﻧﺴﺐاﻧﺪ از ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﺑﺨﻮﺻـّﯿﺎت ﮐﺜﯿﺮه ﻣﻤﺘﺎزاﻧﺪ از ﺑﻘّﯿﻪ ﻗﺮﯾﺶ ﮐﻪ ﻫﯿﭽﮑﺪام از اﯾﺸﺎن در آن ﺑﺎ‬‫اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﺷﺮﯾﮏ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬‫و در أﺣـﺎدﯾﺚ ﺗﺮﻏﯿﺐ ﺑﺘﻤّﺴﮏ ﺑﺄﻫﻠﺒﯿﺖ اﺷﺎرﺗﺴﺖ ﺑﺂﻧﮑﻪ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ اﻫﻠّﯿﺖ آن دارد ﮐﻪ ﺑﺎو ﻣﺘﻤّﺴﮏ ﺷﻮﻧـﺪ از اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻫﺴﺖ و‬‫ﻣﻨﻘﻄﻊ ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺗﺎ روز ﻗﯿﺎﻣﺖ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ﮐﻪ ﻗﺮآن اﻧﻘﻄﺎع ﻧﻤﯽﯾﺎﺑـﺪ‪ ،‬و ازﯾﻦ ﺟﻬﺘﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن أﻣﺎن أﻫﻞ زﻣﯿﻦاﻧﺪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ و‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺳﺎﺑﻖ‬‫»ﻓﯽ ﮐّﻞ ﺧﻠﻒ ﻣﻦ اّﻣﺘﯽ ﻋﺪول ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬إﻟﯽ آﺧﺮه«‬‫ﺑﺮﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺷﺎﻫﺪﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑـﺎز از أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﺳـﺰاوارﺗﺮﯾﻦ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﺑﺎو ﺗﻤّﺴﮏ ﺟﻮﯾﻨـﺪ اﻣﺎم و ﻋﺎﻟﻢ اﯾﺸﺎﻧﺴﺖ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﮐّﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ‪،‬‬‫ﺑﻮاﺳـﻄﻪ ﻣﺰﯾﺪ ﻋﻠﻢ و دﻗﺎﺋﻖ ﻣﺴـﺘﻨﺒﻄﺎت وي‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮔﺬﺷﺖ‪ ،‬و ازﯾﻦ ﺟﻬﺘﺴﺖ ﮐﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻋﺘﺮت رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺴـﯿﺴﺖ ﮐﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺗﺮﻏﯿﺐ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺑﻮي ﻣﺘﻤّﺴﮏ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺗﺨﺼـﯿﺺ داد ﻋﻠّﯽ‬‫رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ را ﺑﺎﯾﻦ ﺻﻔﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ در روز ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ وي را ﻣﺨﺼﻮص ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫و ﻣﺮاد ﺑﻌﯿﺒﻪ و ﮐﺮش در ﺣﺪﯾﺚ ﺳﺎﺑﻖ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﻣﻮﺿﻊ ﺳـّﺮ و أﻣﺎﻧﺖ و ﻣﻌﺪن ﻧﻔﺎﺋﺲ ﻣﻌﺎرف آن ﺣﻀﺮتاﻧﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮏ از‬‫ﻋﯿﺒﻪ و ﮐﺮش ﻣﺤّﻞ و ﻣﻮﺿﻊ ﭼﯿﺰﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﻗﻮام و ﺻﻼح ﺑﺂﻧﺴﺖ‪.‬‬‫اّول ﻣﻮﺿﻊ ﺣﺮز ﻣﺘﺎﻋﻬﺎي ﻧﻔﯿﺴـﺴﺖ‪ .‬و ﺛﺎﻧﯽ ﻣﺴـﺘﻘّﺮ ﻏﺬاﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻤّﻮ و ﻗﻮام ﺑﺪن ﺑﺂﻧﺴﺖ‪ .‬و ﺑﻌﻀـﯽ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﯿﺒﻪ و ﮐﺮش ﻣﺜﻠﯿﺴﺖ از‬‫ﺑﺮاي اﺧﺘﺼﺎص اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﺑﺄﻣﻮر ﻇﺎﻫﺮه و ﺑﺎﻃﻨﻪ آن ﺣﻀﺮت ﺻﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻣﻈﺮوف ﮐﺮش ﺑﺎﻃﻨﺴﺖ و ﻣﻈﺮوف‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 149‬از ‪306‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪685 :‬‬‫ﻋﯿﺒﻪ ﻇﺎﻫﺮه‪ .‬و ﺑﺮ ﻫﺮ ﺗﻘﺪﯾﺮ ازﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﻌّﻄﻒ و ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﯽ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﻣﻌﻨﯽ‬‫»ﺗﺠﺎوزا ﻋﻦ ﻣﺴﯿﺌﻬﻢ«‬‫ﯾﻌﻨﯽ در ﻏﯿﺮ ﺣﺪود و در ﺣﻘﻮق ﻣﺮدم‪ ،‬و در رواﯾﺘﯽ‬‫»إﻟّﺎ اﻟﺤﺪود«‬‫وارد ﺷﺪه‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﺤﻤﻞ ﺧﺒﺮ ﺻﺤﯿﺤﯿﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮد‬‫»أﻗﯿﻠﻮا ذوي اﻟﻬﯿﺌﺎت ﻋﺜﺮاﺗﻬﻢ«‬‫ﻗﺒﻮل ﮐﻨﯿـﺪ از ذوي اﻟﻬﯿﺌـﺎت ﮐﺴـﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻫﯿﺌﺖ و ﺣـﺎﻟﺖ ﺣﺴـﻨﻪ اﯾﺸـﺎن ﻻزم اﯾﺸﺎﻧﺴﺖ و ﺑﻪ ﻫﯿﺄت و ﺣﺎﻟﺘﯽ دﯾﮕﺮ اﻧﺘﻘﺎل ﻧﻤﯽﯾﺎﺑـﺪ و داﺋﻢ‬‫ﺑﯿـﮏ ﻃﺮﯾﻖاﻧـﺪ »ﮐـﺬا ﻓﯽ ﻧﻬﺎﯾـﮥ اﻟﺠﺰري«‪ .‬و ﺷﺎﻓﻌﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ اﯾﺸﺎن را ﺑﮑﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺷـّﺮ ﻧﻤﯽداﻧﻨـﺪ و ﻗﺮﯾﺐ اﯾﻦ‬‫ﻗﻮﻟﺴﺖ آﻧﭽﻪ دﯾﮕﺮان ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ ذوي اﻟﻬﯿﺌﺎت أﺻﺤﺎب ﺻﻐﺎﺋﺮﻧﺪ ﻧﻪ ﮐﺒﺎﺋﺮ‪.‬‬‫و ﺑﻌﻀﯽ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪ :‬ﮐﺴﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﻮن ﮔﻨﺎه ﮐﺮد ﺗﻮﺑﻪ ﮐﻨﺪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻋﻠﻢ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﺠﻬﺮﻣﯽ ﻗـﺪ أﻓﺼـﺢ ﺑﻬـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﺟﻬﺮ‪ ،‬و أﻋﺮب ﻋّﻤﺎ أودﻋﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ ،‬ﻓﯿﺎ ﻟﱠﻠﻪ و ﻟﻠﺠﺎﺣـﺪ اﻟﮑﺜﯿﺮ اﻷﺷـّﺮ‪ ،‬ﮐﯿﻒ أﻇﻬﺮ‬‫ﺧﺰﯾﻪ و ﻧﺸـﺮ‪ ،‬ﺣﯿﺚ اﺟـﺘﺮأ ﻋﻠﯽ اﻟﻄﻌﻦ و ﺟﺴـﺮ‪ ،‬ﻓﮑﺸـﻒ ﻋﻦ ﺳـﻮاء راﯾﻪ و ﺣﺴـﺮ‪ ،‬و أوري ﻟﻌﻨـﺎده ﺿـﺮام اﻟﻠّـﺪد و ﺳـﻌﺮ؛ ﻓﺄﺑـﺎن ﻋﻦ ﻏﺮاﻣﻪ‬‫ﺑﺎﻟﺠﺤﺮﻣﮥ و اﻟّﺪﻋﺮ‪.‬‬‫‪ -152‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺮوﻣﯽ‬‫اﺷﺎره‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﺗﺎج اﻟّﺪّرة‪ -‬ﺷﺮح ﻗﺼﯿﺪه ﺑﺮده« ﺑﺸﺮح ﺷﻌﺮ‪:‬‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺳّﯿﺪ اﻟﮑﻮﻧﯿﻦ و اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ و اﻟﻔﺮﯾﻘﯿﻦ ﻣﻦ ﻋﺮب و ﻋﺠﻢ‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﻟّﺜﻘﻞ‪ -‬ﺑﺎﻟﺘﺤﺮﯾﮏ‪ -‬ﻣﺘﺎع اﻟﻤﺴﺎﻓﺮ و ﺣﺸﻤﻪ‪ .‬و‬‫ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‬‫‪ ،‬و اﻟﺜﻘﻼن‪ :‬اﻹﻧﺲ و اﻟﺠّﻦ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﺎج اﻟّﺪّرة« ﺑﺸﺮح ﺷﻌﺮ‪:‬‬‫دﻋﺎ إﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺎﻟﻤﺘﻤّﺴﮑﻮن ﺑﻪ ﻣﺴﺘﻤﺴﮑﻮن ﺑﺤﺒﻞ ﻏﯿﺮ ﻣﻨﻔﺼﻢ‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﻤﻌﻨﯽ‪ :‬ﯾﻘﻮل ذﻟﮏ اﻟﺤﺒﯿﺐ‪ :‬ﻫﻮ اﻟّـﺬي دﻋﺎ أﻫﻞ اﻟّﺘﮑﻠﯿﻒ ﻗﺎﻃﺒﮥ ﻣﻦ ﺟّﻦ و إﻧﺲ و ﻋﺮب و ﻋﺠﻢ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ و ﺑﻌﺪه إﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‬‫إﻟﯽ دﯾﻦ اﻟﱠﻠﻪ و ﻣﺎ ﻓﯿﻪ رﺿﺎه او ﺗﺮﺟﯽ ﺷـﻔﺎﻋﺘﻪ داﻋﯿﺎ إﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺈذﻧﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻟﻤﻌﺘﺼـﻤﻮن ﺑـﺪﯾﻨﻪ و اﻟﻤﺠﯿﺒﻮن ﻟـﺪﻋﻮﺗﻪ اﻋﺘﺼﺎم ﺣّﻖ و إﺟﺎﺑـﮥ ﺻﺪق‬‫ﻣﻌﺘﺼﻤﻮن ﺑﺴﺒﺐ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣّﺘﺼﻼ إﻟﯽ رﺿﻮاﻧﻪ اﻷﮐﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ أن ﯾﻄﺮأ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪686 :‬‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻧﻔﺼﺎم أﺻﻼ‪.‬‬‫ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬اﻫﻞ اﻟﻌﺼﻤﮥ و اﻟﻄﻬﺎرة‬‫و ذﻟﮏ اﻟـّﺴ ﺒﺐ ﻟﯿﺲ إﻟّﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻋﺘﺮﺗﻪ ﻧﺒّﯿﻪ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻌﺼﻤﮥ و اﻟّﻄﻬﺎرة اﻟﻮاﺟﺐ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻮّدﺗﻬﻢ ﺑﻌﺪ ﻣﻌﺮﻓﺘﻬﻢ اﯾﻤﺎﻧﺎ ﺑﻘﻮﻟﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ‪» :‬ﻗُْﻞ ﻻ َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 150‬از ‪306‬‬‫و ﺗﺼﺪﯾﻘﺎ‬‫ﻟﻘﻮﻟﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ .‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﺑﻌﺪي ﮐﺘﺎب‬‫اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و ﻫـﺬا ﻧّﺺ ﻓﯽ اﻟﻤﻘﺼﻮد‪ .‬ﻓﻤﻦ ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﻬﻢ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻋـﺪل ﻋﻨﻬﻢ ﻋـﺪل ﻋﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺣﯿﺚ ﻻ ﯾﺪري و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫آﻣﻨﺖ ﺑـﺎﻟﻠّﻪ و ﺑﮑّﻞ ﻣﺎ ﺛﺒﺖ ﻣﺠﯽء رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻋﻨـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻼ و رﺑّﮏ ﻻ ﯾﺆﻣﻨﻮن ﺣّﺘﯽ ﯾﺤّﮑﻤﻮك ﻓﯿﻤﺎ ﺷـﺠﺮ ﺑﯿﻨﻬﻢ ﺛّﻢ ﻻ ﯾﺠـﺪوا ﻓﯽ‬‫أﻧﻔﺴﻬﻢ ﺣﺮﺟﺎ ﻣّﻤﺎ ﻗﻀﯿﺖ و ﯾﺴّﻠﻤﻮا ﺗﺴﻠﯿﻤﺎ‪ .‬ﻫﺬا ﻫﻮ اﻹﯾﻤﺎن اﻟﮑﺎﻣﻞ‪.‬‬‫ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬اﻻﯾﻤﺎن ﻋﺸﺮة اﺟﺰاء‪ ،‬ﻟﺴﻠﻤﺎن ﻣﻨﻬﺎ ﺗﺴﻌﮥ اﺟﺰاء‪ ،‬و ﻟﻠﻤﻘﺪاد ﺛﻤﺎﻧﯿﮥ‬‫و ﻋﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و إﻣﺎم اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ﻋﻠّﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ‪ :‬اﻻﯾﻤﺎن ﻋﺸﺮة أﺟﺰاء‪ ،‬ﻟﺴﻠﻤﺎن ﻣﻨﻬﺎ ﺗﺴﻌﮥ أﺟﺰاء‪ ،‬و ﻟﻠﻤﻘﺪاد ﺛﻤﺎﻧﯿﮥ‪.‬‬‫إﻟﯽ آﺧﺮ اﻟﮑﻼم اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﻔﺎﺿـﻞ اﻟﺮوﻣﯽ ﺑـﺪر اﻟـﺪﯾﻦ ﻗـﺪ روي ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟّـﺬي ﯾـﺬﻋﻦ ﻟﻪ ﮐّﻞ ذي دﯾﻦ و ﯾـﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﮐّﺮر إﺛﺒﺎﺗﻪ ﻓﯽ ﺷـﺮح ﻣﺪﯾـﺢ ﺳـّﯿﺪ‬‫اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ‪ ،‬ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣـﺎ داﻣﺖ اﻟﻘﻠـﻮب ﺗﺨﺸـﻊ ﻟﻠﺤّﻖ و ﺗﻠﯿﻦ‪ ،‬و أﻋﻘﺒﻪ ﺑﺒﯿـﺎن ﺻـﺎدع ﺑـﺎﻟﺤّﻖ و اﻟﯿﻘﯿﻦ‪ ،‬و أوﺿـﺤﻪ ﺑﮑﻼـم رّﻗﻨﻪ‬‫ﺑﺎﻟﻤﺤﺎﺳﻦ ﮐّﻞ اﻟﺘﺮﻗﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺆﺛﺮ اﻟﺠﺤﻮد ﺑﻌـﺪ ﻫﺬا إﻟّﺎ اﻟﻤﺒﺜﻮر اﻟﻤﻐﻤﻮر اﻟﻤﻬﯿﻦ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﺤﻮ ﻧﺤﻮ اﻹﻟﻄﺎط إﻻ ﻣﻦ ﻋﺮض ﻧﻔﺴﻪ اﻟﻤﺼـﻐﺎر ﻓﻬﻮ‬‫ﯾ ﻘ ﻤﺌ ﻬ ﺎ و ﯾ ﻬﯿ ﻦ ‪.‬‬‫‪ -153‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺸﯿﺮازي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺠﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺤﺪث‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »أرﺑﻌﯿﻦ ﻓﻀﺎﺋﻞ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ ﻗﺎﺻـﺮ ﺣﺎﺿـﺮﺳﺖ در ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و رواه ﺣﺬﯾﻔـﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ اﻟﻐﻔـﺎري‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺻـﺪر رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع ﻧﻬﯽ أﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻋﻦ ﺷـﺠﺮات‬‫ﺑﺎﻟﺒﻄﺤﺎء ﻣﺘﻘﺎرﺑﺎت أن ﯾﻨﺰﻟﻮا ﺗﺤﺘﻬﻦ‪ ،‬ﺛّﻢ ﺑﻌﺚ إﻟﯿﻬّﻦ ﻓﻘﻤﻤﻦ )ﻓﻘﻢ‪ .‬ظ( ﻣﺎ ﺗﺤﺘﻬّﻦ ﻣﻦ اﻟّﺸﻮك‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪687 :‬‬‫ﺛّﻢ ﻋﻤـﺪ إﻟﯿﻬّﻦ ﻓﺼـّﻠﯽ ﺗﺤﺘﻬّﻦ ﺛّﻢ ﻗﺎم ﻓﻘﺎل أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻗـﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻪ ﻟﻦ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒّﯽ إﻟّﺎ ﻣﺜﻞ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟّﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ و‬‫إﻧّﯽ ﻷـﻇّﻦ أن اوﺷـﮏ أن ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﻣﺴـﺌﻮل و إﻧّﮑﻢ ﻣﺴـﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻤﺎ ذا أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ أﻧّﮏ ﻗـﺪ ﺑﻠّﻐﺖ و ﺟﻬـﺪت و‬‫ﻧﺼـﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﺸﻬﺪون أن ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ و أّن ﻣﺤّﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ و أّن ﺟّﻨﺘﻪ ﺣّﻖ و ﻧﺎره ﺣّﻖ و أّن اﻟﻤﻮت‬‫ﺣّﻖ و أّن اﻟّﺴﺎﻋﮥ آﺗﯿﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ و أن اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟ ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ‬‫ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه ﻓﻬـﺬا ﻣﻮﻻـه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠـّﯿ ﺎ‪ ،‬اﻟّﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻـه و ﻋـﺎد ﻣﻦ ﻋـﺎداه‪ .‬ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬أّﯾﻬـﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و أﻧﺘﻢ‬‫واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺣﻮﺿﯽ أﻋﺮض ﻣّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼﺮي و ﺻﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋﺪد اﻟّﻨﺠﻮم ﻗﺪ ﺣﺎن ﻣﻦ ﻓّﻀﮥ‪ ،‬و إﻧّﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ ﻋﻦ‬‫اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ و ﻻ ﺗﻀّﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒّﺪﻟﻮا و ﻋﺘﺮﺗﯽ‬‫أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺈﻧّﻪ ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺟﻤﺎل ﻟا ﺪﯾﻦ ﻣﺤﺪث در »روﺿﮥ اﻷﺣﺒﺎب ﻓﯽ ﺳﯿﺮ اﻟّﻨﺒﯽ و اﻵل و اﻷﺻﺤﺎب« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و در أﺛﻨﺎي ﻣﺮاﺟﻌﺖ ﭼﻮن ﺑﻤﻨﺰل ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﮐﻪ‬‫از ﻧﻮاﺣﯽ ﺟﺤﻔﻪ اﺳﺖ رﺳﯿﺪ ﻧﻤﺎز ﭘﯿﺸﯿﻦ در أّول وﻗﺖ ﮔﺰارد و ﺑﻌﺪ از آن رو ﺑﺴﻮي ﯾﺎران ﮐﺮد و ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟‬‫ﯾﻌﻨﯽ‪ :‬آﯾﺎ ﻧﯿﺴﺘﻢ أوﻟﯽ ﺑﻤﻮﻣﻨﺎن از ﻧﻔﺴﻬﺎي اﯾﺸﺎن‪ ،‬و رواﯾﺘﯽ آﻧﮑﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﮔﻮﯾﺎ ﻣﺮا ﺑﻌﺎﻟﻢ ﺑﻘﺎ ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ و ﻣﻦ اﺟﺎﺑﺖ ﻧﻤﻮدم‪ ،‬ﺑﺪاﻧﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 151‬از ‪306‬‬‫در ﻣﯿﺎن ﺷـﻤﺎ دو أﻣﺮ ﻋﻈﯿﻢ ﻣﯽﮔﺬارم و ﯾﮑﯽ از دﯾﮕﺮي ﺑﺰرﮔﺘﺮﺳﺖ‪ :‬ﻗﺮآن و اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻦ‪ ،‬ﺑﺒﯿﻨﯿﺪ و اﺣﺘﯿﺎط ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از ﻣﻦ ﺑﺂن دو‬‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺳـﻠﻮك ﺧﻮاﻫﯿـﺪ ﻧﻤﻮد و رﻋﺎﯾﺖ ﺣﻘﻮق آﻧﻬﺎ ﺑﭽﻪ ﮐﯿﻔّﯿﺖ ﺧﻮاﻫﯿـﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و آن دو أﻣﺮ از ﯾﮑـﺪﮔﺮ ﻫﺮﮔﺰ ﺟﺪا ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ ﺗﺎ در‬‫ﺑ)ﺮ‪ .‬ظ( ﻟﺐ ﺣﻮض ﮐﻮﺛﺮ ﺑﻤﻦ رﺳـﻨﺪ‪ .‬آﻧﮕﺎه ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺑـﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻮﻻي ﻣﻨﺴﺖ و ﻣﻦ ﻣﻮﻻي ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺆﻣﻨﺎنام‪ .‬ﺑﻌﺪ از آن‬‫دﺳﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﮕﺮﻓﺖ و ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠّﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠّﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و أدر اﻟﺤّﻖ ﻣﻌﻪ ﺣﯿﺚ ﮐﺎن‬‫‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪688 :‬‬‫و ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﺪث از أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ ﻋﻈﺎم و أﺟّﻠﻪ ﻣﺴﻨﺪﯾﻦ ﻓﺨﺎم ﺳّﻨّﯿﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﮐﻤـﺎل ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ او ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »ﺣﺒﯿﺐ اﻟّﺴـ ﯿﺮ ﻓﯽ أﺧﺒﺎر أﻓﺮاد اﻟﺒﺸـﺮ« ﻏﯿﺎث اﻟـّﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻫﻤﺎم اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟﻤـﺪﻋّﻮ ﺑﺨﻮاﻧـﺪ أﻣﯿﺮ‪ ،‬و »أﺳـﻤﺎء‬‫اﻟّﺮﺟﺎل ﻣﺸـﮑﺎة« ﺷـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي‪ ،‬و »ﻣﺮﻗﺎة‪ -‬ﺷـﺮح ﻣﺸـﮑﺎة« ﻣﻠّﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري‪ ،‬و »درر »ﺳـﻨّﯿﻪ« ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر ﺷـﻨﻮاﻧﯽ‪ ،‬و‬‫»رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣـﺪﯾﺚ« ﺧﻮد و ﻣﺨﺎﻃﺐ‪» ،‬ﻣـﺪارج اﻹﺳـﻨﺎد« أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺈرﺗﻀـﯽ اﻟﻌﻤﺮي اﻟـّﺼ ﻔﻮي اﻟﺠﻮﻓﺎﻣﻮي‪ ،‬و »ﺣﻄﮥ ﻓﯽ‬‫ذﮐﺮ اﻟّﺼﺤﺎح اﻟّﺴّﺘﮥ« ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ و ﻏﯿﺮ آن؛ واﺿﺢ و ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬﺬا ﺟﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﺸـﯿﺮازي ﻣﺤّﺪﺛﻬﻢ اﻟﻌﻈﯿﻢ‪ ،‬و ﻣﺴـﻨﺪﻫﻢ اﻟﮑﺎﺑﺮ اﻟﻘﺮم اﻟﻔﺨﯿﻢ‪ ،‬اﻟﺨﺎﺑﺮ اﻟﻤﻤّﯿﺰ ﺑﯿﻦ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ و اﻟّﺴﻘﯿﻢ‪ ،‬و اﻻﺑﺮ اﻟﻤﺰﯾﻞ ﺑﯿﻦ‬‫اﻟﻌﻠﯿﻞ و اﻟّﺴـ ﻠﯿﻢ‪ ،‬ﻗـﺪ روي ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻬﺎدي إﻟﯽ اﻟّﻨﻬـﺞ اﻟﻘﻮﯾﻢ‪ ،‬اﻟّﺪاّل ﻋﻠﯽ اﻟـّﺼ ﺮاط اﻟﻤﺴـﺘﻘﯿﻢ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻨﺤﺮف ﻋﻨﻪ إﻟّﺎ ﺣﺎﺋﺮ ﻗﺪ ﺧﺪﻋﺘﻪ‬‫اﻟﮑﻮاذب ﻓﻬﻮ ﻣﺄﺛﻮم ﺟﺮﯾﻢ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﺼﺮف ﻋﻨﻪ إﻟّﺎ ﺑﺎﺋﺮ ﻗﺪ ﺧﻠﺠﺘﻪ اﻟّﺸﻮاذب ﻓﻬﻮ ﯾﻐﻮي و ﯾﻬﯿﻢ‪.‬‬‫راوﯾﺎن ﻗﺮن ﯾﺎزدﻫﻢ‬‫‪ -154‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻄﺎن ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻬﺮوي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﻌﻠﯽ اﻟﻘﺎري‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﺷـﺮح ﺷـﻔﺎ« ﮔﻔﺘﻪ‪) ] :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟﻌﺪل( ﻣﺒﺎﻟﻐﮥ اﻟﻌﺎدل »ﻣﻦ ﮐﺘﺎﺑﻪ« ﻣﺘﻌّﻠﻖ ﺑﺄﺧﺒﺮﻧﺎ )و‬‫ﮐﺘﺒﺖ ﻣﻦ أﺻـﻠﻪ( أي اﻟﻤﺮوّي ﻋﻦ ﻣﺸـﺎﯾﺨﻪ )ﺛﻨﺎ( أي ﺣـّﺪﺛﻨﺎ )أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﻘﺮي( ﺑﺎﻟﻬﻤﺰة ﻓﯽ آﺧﺮه و ﻗـﺪ ﯾﺨّﻔﻒ أي ﻣﻌﻠﻢ ﻗﺮاءة اﻟﻘﺮآن‬‫)اﻟﻔﺮﻏﺎﻧﯽ( ﻣﻨﺴﻮب إﻟﯽ ﻓﺮﻏﺎﻧﻪ‪ -‬ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﻔﺎء و ﺳـﮑﻮن اﻟّﺮاء ﻓﻐﯿﻦ ﻣﻌﺠﻤـﮥ‪ -‬ﻧﺎﺣﯿـﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﺸـﺮق )ﺣـّﺪﺛﻨﯽ أم اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻨﺖ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‬‫اﻟﺨﻔـﺎف( ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﺨـﺎء اﻟﻤﻌﺠﻤـﮥ و ﺗﺸﺪﯾـﺪ اﻟﻔـﺎء اﻻوﻟﯽ )ﻗﺎﻟﺖ ﺣـّﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ( أي ﻗﺎل ﺣـّﺪﺛﻨﺎ )ﺣﺎﺗﻢ( ﺑﮑﺴـﺮ اﻟﻔﻮﻗـّﯿ ﮥ )ﻫﻮ اﺑﻦ ﻋﻘﯿﻞ(‬‫ﺑﺎﻟّﺘﺼـﻐﯿﺮ )ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ‪ ،‬ﻫﻮ اﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ‪ ،‬ﻫﻮ اﻟﺤّﻤﺎﻧﯽ( ﺑﮑﺴﺮ اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ و ﺗﺸﺪﯾﺪ اﻟﻤﯿﻢ ﺛّﻢ ﻧﻮن ﻓﯿﺎء ﻧﺴﺒﮥ )ﺣّﺪﺛﻨﺎ وﮐﯿﻊ( أي‬‫اﺑﻦ اﻟﺠّﺮاح أﺣﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪689 :‬‬‫اﻷﻋﻼم ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻷﻋﻤﺶ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻋﻨﻪ أﺣﻤـﺪ و ﻧﺤﻮه‪ .‬ﻗﺎل أﺣﻤﺪ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أوﻋﯽ ﻟﻠﻌﻠﻢ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﮐﺎن أﺣﻔﻆ ﻣﻦ اﺑﻦ ﻣﻬﺪي‪ .‬و ﻗﺎل ﺣّﻤﺎد‬‫ﺑﻦ زﯾﺪ‪ :‬ﻟﻮ ﺷﺌﺖ ﻟﻘﻠﺖ إﻧّﻪ أرﺟﺢ ﻣﻦ ﺳﻔﯿﺎن‪ .‬و ﻗﺎل أﺣﻤﺪ‪ :‬ﻟّﻤﺎ وﻟﯽ ﺣﻔﺺ ﺑﻦ ﻏﯿﺎث اﻟﻘﻀﺎء ﻫﺠﺮه وﮐﯿﻊ )ﻋﻦ أﺑﯿﻪ( أي اﻟﺠﺮاح ﺑا ﻦ ﻣﻠﯿﺢ‬‫ﺑﻦ ﻋﺪي اﻟّﺮواﺳـﯽ وﺛّﻘﻪ أﺑﻮ داود و ﻟّﯿﻨﻪ ﺑﻌﻀـﻬﻢ )ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﺮوق( أي اﻟّﺜﻮري‪ ،‬ﯾﺮوي ﻋﻦ أﺑﯽ واﺋﻞ و اﻟّﺸﻌﺒﯽ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ اﺑﻨﺎه ﺳﻔﯿﺎن و‬‫ﻣﺒﺎرك و أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﮥ‪ ،‬ﺛﻘﮥ أﺧﺮج ﻟﻪ اﻻﺋّﻤﮥ اﻟّﺴّﺘﮥ )ﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن( ﺑﻔﺘﺢ ﺣﺎء ﻣﻬﻤﻠﮥ ﻓﺘﺤﺘّﯿﮥ ﻣﺸّﺪده‪ ،‬ﺗﯿﻤﯽ ﺛﻘﮥ‬‫أﺧﺮج ﻟﻪ ﻣﺴﻠﻢ و أﺑﻮ داود و اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ )ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬أﻧﺸﺪﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ(‬‫ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻬﻤﺰة و ﺑﻀّﻢ اﻟّﺸﯿﻦ‬‫) أ ﻫ ﻞ ﺑﯿﺘ ﯽ (‬‫ﺑﺎﻟّﻨﺼﺐ ﻋﻠﯽ ﻧﺰع اﻟﺨﺎﻓﺾ‪ .‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 152‬از ‪306‬‬‫ﻓﯽ ﻧﺴﺨﮥ ﻃﺒﻖ رواﯾﮥ أﺧﺮي‪ :‬ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪،‬‬‫أي أﺳﺄﻟﮑﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺣّﻖ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﺑﺎﻹﺣﺴﺎن إﻟﯿﻬﻢ و اﻟّﺸﻔﻘﮥ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ .‬أو‪:‬‬‫أﻗﺴﻢ ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟّﻠﻪ أن ﺗﺮاﻋﻮﻧﯽ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ )ﺛﻼﺛﺎ( أي ﻗﺎﻟﻬﺎ ﺛﻠﺚ ﻣّﺮات ﻣﺒﺎﻟﻐﮥ ﻓﯽ اﻟﺤّﺚ ﻋﻠﯽ اﺣﺘﺮاﻣﻬﻢ )ﻗﻠﻨﺎ ﻟﺰﯾﺪ( و ﻫﻮ اﺑﻦ أرﻗﻢ راوي‬‫اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻷّن ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺒﯿﺖ أدري ﺑﻤﺎ ﻓﯿﻪ )ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟( أي ﻣﻦ اﻟﻤﺮاد ﺑﻬﻢ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ؟ )ﻗﺎل‪ :‬آل ﻋﻠّﯽ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋﻘﯿﻞ(‬‫و ﻫﻢ أوﻻـد أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ )و آل ﻋّﺒﺎس( و ﻓﯽ ﻧﺴـﺨﮥ‪ :‬و آل اﻟﻌّﺒﺎس‪ ،‬و اﻟﻤﺮاد ﻫﻢ و آﻟﻬﻢ ﻣّﻤﻦ ﯾﺮﺟﻊ إﻟﯿﻬﻢ ﻓﯽ اﻟّﻨﺴﺐ ﻣﺎ ﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﯾﻘﺤﻢ‬‫اﻵل‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪» :‬آُل ُﻣﻮﺳﯽ َو آُل ﻫﺎُروَن«‬‫ﺗﻔﺨﯿﻤﺎ ﻟﺸﺄﻧﻬﻤﺎ‪.‬‬‫ﺛّﻢ أﻋﻠﻢ أّن ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﻣﺴﻠﻢ أﺧﺮﺟﻪ ﻓﯽ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و أﺧﺮﺟﻪ اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ‪ ،‬و ﻟﻮ أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻣﻦ ﻣﺴﻠﻢ ﻟﻮﻗﻊ ﻟﻪ أﻋﻠﯽ ﻣﻦ‬‫اﻟّﻄﺮﯾﻖ اﻟّـﺬي ﺳﺎﻗﻪ‪ ،‬و ﮐـﺬا ﻟﻮ أﺧﺮﺟﻪ ﻣﻦ اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ إﻟّﺎ أﻧﻪ أراد اﻟّﺘﻨّﻮع ﻓﯽ اﻟّﺮواﯾﺎت ﻷّن ﻣﻦ ﺷﺄن اﻟﺤﻔﺎظ أّن اﻟﺤـﺪﯾﺚ إذا ﮐﺎن ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺐ‬‫اﻟّﺴّﺘﮥ أو أﺣﺪﻫﺎ ﯾﺨﺮﺟﻮﻧﻪ ﻣﻦ ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬ﻟﮑّﻦ ﻓﯽ اﻟﻐﺎﻟﺐ إﻧّﻤﺎ ﯾﺼﻨﻌﻮن ﻫﺬا ﻃﻠﺒﺎ ﻟﻠﻌﻠّﻮ أو اﻟّﺰﯾﺎدة ﻓﯿﻪ أو ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻣﺪﻟّﺲ ﺑﺎﻟّﺴﻤﺎع أو اﻹﺧﺒﺎر أو‬‫اﻟﺘﺤﺪﯾﺚ أو ﻟﮑﻮن اﻟّﻄﺮﯾﻖ أﺳﻠﻢ أو ﻟﻐﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣّﻤﺎ ﻫﻮ ﻣﻌﺮوف ﻋﻨﺪ أرﺑﺎﺑﻪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ‪.‬‬‫)و‬‫ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺼﻠﻮة و اﻟّﺴﻼم( أي ﻓﯿﻤﺎ رواه اﻟّﺘﺮﻣﺬّي ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ و ﺟﺎﺑﺮ‪ ،‬و ﺣّﺴﻨﻪ )إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻣﺎ(‬‫أي ﺷﯿﺌﺎ ﻋﻈﯿﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﻣﻮﺻﻮﻓﮥ ﺻﻔﺘﻬﺎ‬‫)إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ(‬‫أو ﻣﻮﺻﻮﻟﮥ و اﻟّﺸﺮﻃﯿﮥ ﺻﻠﺘﻬﺎ أي إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ و ﻋﻤﻠﺘﻢ ﺑﻪ‪ .‬و‬‫ﯾﺮوي ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ )ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا(‬‫أي ﻋﻦ اﻟﺤّﻖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪690 :‬‬‫ﺑﻌﺪه أﺑﺪا‬‫)ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ(‬‫ﺗﻔﺼﯿﻞ ﺑﻌﺪ إﺟﻤﺎل وﻗﻊ ﺑﺪﻻ أو ﺑﯿﺎﻧﺎ‬‫)ﻓﺎﻧﻈﺮوا(‬‫أي ﻓﺘﺄّﻣﻠﻮا و ﺗﻔّﮑﺮوا‬‫)ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ(‬‫ﺑﺘﺨﻔﯿﻒ اﻟّﻨﻮن و ﺗﺸّﺪد‪ ،‬أي ﮐﯿﻒ ﺗﻌﻘﺒﻮﻧﻨﯽ‬‫)ﻓﯿﻬﻤﺎ(‬‫أي ﻓﯽ ﺣّﻘﻬﻤﺎ‪ ،‬و‬‫وﻗﻊ ﻓﯽ »ﺻّﻞ اﻟّﺪﻟﺠﯽ« ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‬‫ﺑﯿﻦ اﻟّﺸﺮط و اﻟﺠﺰاء و ﻫﻮ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻟﻼﺻﻮل اﻟﻤﻌﺘﻤﺪة‪ .‬ﺛّﻢ اﻟﻤﺮاد ﺑﻌﺘﺮﺗﻪ أﺧّﺺ ﻗﺮاﺑﺘﻪ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻟﻤﺮاد ﻋﻠﻤﺎء أّﻣﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﺎﻟﻘﺮآن اﻟّﺘﻌﻠّﻖ‬‫ﺑﺄﻣﺮه و ﻧﻬﯿﻪ و اﻋﺘﻘﺎد ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎ ﻓﯿﻪ و ﺣّﻘّﯿﺘﻪ‪ .‬و اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻌﺘﺮﺗﻪ ﻣﺤّﺒﺘﻬﻢ و ﻣﺘﺎﺑﻌﮥ ﺳﯿﺮﺗﻬﻢ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﺷﺮح ﺷﻔﺎ« ﺑﺸﺮح ﻗﻮل ﻣﺼّﻨﻒ »و أوﺻﯽ ﺑﺎﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﺑﻌﺪه« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫] )و أوﺻـﯽ ﺑـﺎﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﺑﻌـﺪه ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ( ﺑﺎﻟﺠّﺮ ﺑـﺪل ﻣّﻤﺎ ﻗﺒﻠﻪ و ﯾﺠﻮز رﻓﻌﻪ و ﻧﺼﺐ )و ﻋﺘﺮﺗﻪ( ﺑﮑﺴـﺮ أّوﻟﻪ أي أﻗﺎرﺑﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ .‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 153‬از ‪306‬‬‫ﺳّﻤﯿـﺎ ﺑـﺎﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ إّﻣـﺎ ﻟﺜﻘﻠﻬﻤﺎ ﻋﻠﯽ ﻧﻔﻮس ﮐﺎرﻫﯿﻬﻤﺎ أو ﻟﮑﺜﺮة ﺣﻘﻮﻗﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻬﻤﺎ ﺷﺎﻗّﺎن‪ ،‬أو ﻟﻌﻈﻢ ﻗـﺪرﻫﻤﺎ أو ﻟﺸـّﺪة اﻷﺧـﺬ ﺑﻬﻤﺎ أو ﻟﺜﻘﻠﻬﻤﺎ ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﯿﺰان ﻣﻦ ﻗﺒـﻞ ﻣﺎ أﻣﺮ ﺑﻪ ﻓﯿﻬﻤﺎ أو ﻷّن ﻋﻤﺎرة اﻟـّﺪﯾﻦ ﺑﻬﻤﺎ ﮐﻤﺎ ﻋﻤﺮت اﻟـّﺪﻧﯿﺎ ﺑﺎﻹﻧﺲ و اﻟﺠّﻦ اﻟﻤﺴـﻤﯿﯿﻦ ﺑﺎﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »َﺳـ َﻨْﻔُﺮُغ‬‫ﻟَُﮑْﻢ َأﱡﯾَﻪ اﻟﱠﺜَﻘﻼِن«‬‫[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري در »ﻣﺮﻗﺎة‪ -‬ﺷﺮح ﻣﺸﮑﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪) ] :‬و‬‫ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯿﻨﺎ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء(‬‫أي ﺑﻤﻮﺿﻊ ﻓﯿﻪ ﻣﺎء‬‫)ﯾﺪﻋﯽ(‬‫أي ﯾﺴّﻤﯽ ذﻟﮏ اﻟﻤﺎء أو ذﻟﮏ اﻟﻤﮑﺎن‬‫)ﺧّﻤﺎ(‬‫ﺑﻀّﻢ ﻓﺘﺸﺪﯾﺪ و ﻫﻮ ﻣﻮﺿﻊ ﺑﺎﻟﺠﺤﻔﮥ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬و ﺗﻘّﺪم أﻧّﻪ ﮐﺎن ﺣﯿﻦ رﺟﻮﻋﻪ ﻣﻦ ﻣّﮑﮥ و ﺗﻮّﺟﻬﻪ إﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻋﺎم ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع‬‫)ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ(‬‫أي ﺷﮑﺮه و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ أي ﺑﻌﻠّﯽ ذاﺗﻪ و ﺟﻠّﯽ ﺻﻔﺎﺗﻪ‬‫)و وﻋﻆ(‬‫أي ﻧﺼﺤﻬﻢ ﺑﻤﺎ ﻧﻔﻌﻬﻢ‬‫)و ذّﮐﺮ(‬‫ﺑﺘﺸﺪﯾﺪ اﻟﮑﺎف‪ ،‬أي ﻧّﺒﻬﻬﻢ ﻣﻦ ﻧﻮم ﻏﻔﻠﺘﻬﻢ‬‫)ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌﺪ(‬‫أي ﺑﻌﺪ اﻟﺤﻤﺪ و اﻟّﺜﻨﺎء‬‫)أﻻ(‬‫ﺑﺘﺨﻔﯿﻒ اﻟﻼم ﻟﻠّﺘﻨﺒﯿﻪ زﯾﺎدة ﻓﯽ اﻻﻫﺘﻤﺎم ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﻮﺟﯿﻪ‬‫)أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸﺮ(‬‫أي ﻣﺜﻠﮑﻢ ﻟﮑّﻦ اﻣﺘﯿﺎزي ﻋﻨﮑﻢ ﺑﻤﺎ ﯾﻮﺣﯽ إﻟّﯽ‬‫)ﯾﻮﺷﮏ(‬‫أي ﯾﻘﺮب‬‫)أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ(‬‫أي ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ و ﻣﻌﻪ ﻋﺰراﺋﯿﻞ‪ ،‬أو اﻟﻤﺮاد ﺑﻪ ﻣﻠﮏ اﻟﻤﻮت‬‫)ﻓﺎﺟﯿﺒﻪ ﻓﺎﺟﯿﺐ‪ .‬ظ(‬‫ﺑﺎﻟّﻨّﺼﺐ‬‫)و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ(‬‫ﺑﻔﺘﺤﺘﯿﻦ أي اﻷـﻣﺮﯾﻦ اﻟﻌﻈﯿﻤﯿﻦ‪ ،‬ﺳـّﻤﯽ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﺑﻬﻤـﺎ ﻟﻌﻈﻢ ﻗـﺪرﻫﻤﺎ و ﻷـّن اﻟﻌﻤـﻞ ﺑﻬﻤـﺎ ﺛﻘﯿـﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﺎﺑﻌﻬﻤـﺎ‪ .‬ﻗﺎل ﺻﺎﺣﺐ‬‫»اﻟﻔﺎﺋﻖ«‪ :‬اﻟﺜﻘﻞ اﻟﻤﺘﺎع اﻟﻤﺠﻌﻮل )اﻟﻤﺤﻤﻮل‪ .‬ظ( ﻋﻠﯽ اﻟّﺪاﺑﮥ‪ ،‬و إﻧّﻤﺎ ﻗﯿﻞ ﻟﻠﺠّﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪691 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 154‬از ‪306‬‬‫و اﻹﻧﺲ اﻟّﺜﻘﻼن‪ ،‬ﻷﻧّﻬﻤﺎ ﺛﻘﺎل اﻷرض‪ ،‬ﻓﮑﺄﻧّﻬﻤﺎ ﺛﻘﻼﻫﺎ‪ .‬و ﻗـﺪ ﺷـّﺒﻪ ﺑﻬﻤﺎ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﻌﺘﺮة ﻓﯽ أن اﻟّﺪﯾﻦ ﯾﺴﺘﺼـﻠﺢ ﺑﻬﻤﺎ و ﯾﻌﻤﺮ ﮐﻤﺎ ﻋﻤﺮت‬‫اﻟّﺪﻧﯿﺎ ﺑﺎﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪ .‬و ﻓﯽ »ﺷﺮح اﻟّﺴّﻨﮥ«‪ :‬ﺳّﻤﺎﻫﻤﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻷّن اﻷﺧﺬ و اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻬﻤﺎ ﺛﻘﯿﻞ‪ .‬و ﻗﯿﻞ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫ِإﱠﻧﺎ َﺳﻨُﻠِْﻘﯽ َﻋَﻠﯿَْﮏ َﻗْﻮﻟًﺎ َﺛِﻘﯿًﻠﺎ‬‫‪ .‬أي أواﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ و ﻧﻮاﻫﯿﻪ ﻷـﻧّﻪ ﻻـ ﯾﺆّدي إﻟّـﺎ ﺑﺘﮑﻠﻒ‪ .‬ﻣـﺎ ﯾﺜﻘـﻞ و ﻗﯿـﻞ ﻗﻮﻻـ ﺛﻘﯿﻼـ أي ﻟﻪ وزن‪ .‬و ﺳـّﻤﯽ اﻟﺠّﻦ و اﻹﻧﺲ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻷﻧّﻬﻤﺎ ﻓـّﻀ ﻼ‬‫ﺑﺎﻟّﺘﻤﯿﯿﺰ ﻋﻠﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﺤﯿﻮان‪ ،‬و ﮐّﻞ ﺷﯽء ﻟﻪ وزن و ﻗﺪر ﻣﺘﻨﺎﻓﺲ )ﯾﺘﻨﺎﻓﺲ‪ .‬ظ( ﻓﯿﻪ ﻓﻬﻮ ﺛﻘﻞ‬‫)أوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬﺪي(‬‫أي اﻟﻬﺪاﯾﮥ ﻋﻦ اﻟّﻀﻼﻟﮥ‬‫)و اﻟﻨﻮر(‬‫أي ﻧﻮر اﻟﻘﻠﺐ ﻟﻠّﻪ اﺳﺘﻘﺎﻣﮥ أو ﺑﺴﺒﺐ ﻇﻬﻮر اﻟّﻨﻮر ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‬‫)ﻓﺨﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ(‬‫أي اﺳﺘﻨﺒﺎﻃﺎ و ﺣﻔﻈﺎ و ﻋﻠﻤﺎ‬‫)و اﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ(‬‫أي و ﺗﻤّﺴـ ﮑﻮا ﺑﻪ اﻋﺘﻘـﺎدا و ﻋﻤﻼ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺟﻤﻠـﮥ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻤﻞ ﺑﺄﺣﺎدﯾﺚ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻟﻘﻮﻟﻪ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ‪َ :‬و ﻣﺎ آﺗﺎُﮐُﻢ‬‫اﻟﱠﺮُﺳﻮُل َﻓُﺨُﺬوُه َو ﻣﺎ َﻧﻬﺎُﮐْﻢ َﻋﻨُْﻪ َﻓﺎﻧ َْﺘُﻬﻮا‬‫‪ .‬و َﻣْﻦ ﯾُِﻄِﻊ ﻟا ﱠﺮُﺳﻮَل َﻓَﻘْﺪ َأﻃﺎَع اﻟﱠﻠَﻪ‬‫‪ .‬و ﻗُْﻞ ِإْن ُﮐﻨْﺘُْﻢ ﺗُِﺤﱡﺒﻮَن اﻟﱠﻠَﻪ َﻓﺎﱠﺗﺒُِﻌﻮﻧِﯽ ﯾُْﺤﺒِﺒُْﮑُﻢ اﻟﱠﻠُﻪ‬‫‪.‬و‬‫ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬ﻓﺘﻤّﺴﮑﻮا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﺧﺬوا ﺑﻪ‬‫)ﻓﺤّﺚ( ﺑﺘﺸﺪﯾﺪ اﻟﻤﺜّﻠﺜﮥ‪ ،‬أي ﻓﺤّﺮض أﺻﺤﺎﺑﻪ‬‫)ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ(‬‫أي ﻋﻠﯽ ﻣﺤﺎﻓﻈﺘﻪ و ﻣﺮاﻋﺎة ﻣﺒﺎﻧﯿﻪ و ﻣﻌﺎﻧﯿﻪ و اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻤﺎ ﻓﯿﻪ‬‫)و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ(‬‫ﺑﺘﺸﺪﯾـﺪ اﻟﻐﯿﻦ اﻟﻤﻌﺠﻤـﮥ‪ ،‬أي ذﮐﺮ اﻟﻤﺮّﻏﺒـﺎت ﻣﻦ ﺣﺼﻮل اﻟـّﺪرﺟﺎت ﻓﯽ ﺣّﻘﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﯾﻤﮑﻦ أﻧﻪ رّﻫﺐ و ﺧّﻮف ﺑﺎﻟﻌﻘﻮﺑـﺎت ﻟﻤﻦ ﺗﺮك ﻣﺘﺎﺑﻌﮥ‬‫اﻵﯾﺎت ﻓﯿﮑﻮن ﺣﺬﻓﻪ ﻣﻦ ﺑﺎب اﻻﮐﺘﻔﺎء‪ .‬و ﯾﻤﮑﻦ أﻧّﻪ اﻗﺘﺼـﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺸﺎرة إﯾﻤﺎء إﻟﯽ ﺳـﻌﮥ رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و أﻧّﻪ رﺣﻤﮥ ﻟﻠﻌﺎﻟﻤﯿﻦ و اّﻣﺘﻪ اّﻣﮥ‬‫ﻣﺮﺣﻮﻣﮥ‬‫) ﺛﻢ ﻗ ﺎ ل (‬‫أي اﻟّﻨﺒّﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‬‫)و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ(‬‫أي و ﺛﺎﻧﯿﻬﻤﺎ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‬‫)اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ(‬‫ﺑﮑﺴﺮ اﻟﮑﺎف اﻟﻤﺸّﺪدة أي اﺣّﺬرﮐﻤﻮه‬‫)ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ(‬‫وﺿﻊ اﻟّﻈﺎﻫﺮ ﻣﻮﺿﻊ اﻟﻤﻀﻤﺮ اﻫﺘﻤﺎﻣﺎ ﺑﺸﺄﻧﻬﻢ و إﺷﻌﺎرا ﺑﺎﻟﻌّﻠﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﻨﯽ‪ :‬اﻧّﺒﻬﮑﻢ ﺣّﻖ )ﻟﺤّﻖ‪ .‬ظ( اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﻣﺤﺎﻓﻈﺘﻬﻢ و ﻣﺮاﻋﺎﺗﻬﻢ و اﺣﺘﺮاﻣﻬﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 155‬از ‪306‬‬‫و إﮐﺮاﻣﻬﻢ و ﻣﺤّﺒﺘﻬﻢ و ﻣﻮّدﺗﻬﻢ‪ .‬و ﻗـﺎل اﻟﻄﯿﺒّﯽ‪ :‬أي اﺣـّﺬرﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺷـﺄن أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ :‬و أﻗﻮل ﻟﮑﻢ‪ :‬اﺗّﻘﻮا اﻟﱠﻠﻪ و ﻻـ ﺗﺆذوﻫﻢ و اﺣﻔﻈﻮﻫﻢ‬‫ﻓﺎﻟّﺘﺬﮐﯿﺮ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﻮﻋﻆ ﯾﺪّل ﻋﻠﯿﻪ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬وﻋﻆ و ذّﮐﺮ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻗﺪ ﺗﻘّﺪم اﻟّﺘﻐﺎﯾﺮ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ و اﻟﺤﻤﻞ ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﺄﺳﯿﺲ أوﻟﯽ‬‫)اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ(‬‫ﮐّﺮر اﻟﺠﻤﻠﮥ ﻹﻓﺎدة اﻟﻤﺒﺎﻟﻐﮥ و ﻻ ﯾﺒﻌﺪ أن ﯾﮑﻮن أراد ﺑﺄﺣﺪﻫﻤﺎ آﻟﻪ و ﺑﺎﻷﺧﺮي ازواﺟﻪ ﻟﻤﺎ ﺳﺒﻖ ﻣﻦ أّن اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﯾﻄﻠﻖ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬و‬‫ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬ﻗﺎل ﺛﻠﺚ ﻣّﺮات )و ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪692 :‬‬‫رواﯾﮥ( أي ﯾﺪل اّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬إﻟﺦ )ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ(‬‫أي ﻣﺎ ﯾﻮﺻﻞ اﻟﻌﺒﺪ إﻟﯽ رﺑّﻪ و ﯾﺘﻮّﺻﻞ ﺑﻪ إﻟﯽ ﻗﺮﺑﺘﻪ و اﻟّﺘﺮّﻗﯽ ﻣﻦ ﺣﻀـﯿﺾ اﻟﺒﺸـﺮّﯾﮥ إﻟﯽ أوج رﻓﻌﮥ اﻟﻤﻠﮑّﯿﮥ ﺑﺎﻟﺤﻀﻮر ﻓﯽ اﻟﺤﻀﺮة اﻹﻟﻬّﯿﮥ و‬‫اﻟﻐﯿﺒﮥ ﻋﻦ ﺷﻌﻮر اﻣﻮر اﻟﮑﻮﻧّﯿﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻘﺘﺒﺲ ﻣﻦ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫َو اْﻋَﺘِﺼُﻤﻮا ﺑ َِﺤﺒِْﻞ اﻟﱠﻠِﻪ َﺟِﻤﯿﻌًﺎ )ﻣﻦ اﺗّﺒﻌﻪ(‬‫أي اﯾﻤﺎﻧﺎ و ﺣﻔﻈﺎ و ﻋﻠﻤﺎ و ﻋﻤﻼ و إﺧﻼﺻﺎ‬‫)ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺪي(‬‫أي ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺪاﯾﮥ اﻟﮑﺎﻣﻠﮥ‬‫)و ﻣﻦ ﺗﺮﮐﻪ(‬‫أي ﺑﺠﻬﮥ ﻣﻦ اﻟﺠﻬﺎت اﻟﻤﺘﻌّﺪدة‬‫)ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟّﻀﻼﻟﮥ(‬‫أي اﻟﻐﻮاﯾـﮥ اﻟّﺸﺎﻣﻠـﮥ‪ ،‬ﻓـﺎﻟﻘﺮآن ﮐﺎﻟﺤﺒـﻞ ذو وﺟﻬﯿـﻦ‪ :‬ﯾﻤﮑﻦ أن ﯾﮑـﻮن وﺳـﯿﻠﮥ ﻟﻠـّﺘﺮﻗﯽ‪ ،‬و أن ﯾﮑـﻮن ذرﯾﻌـﮥ ﻟﻠّﺘﻨّﺰل و اﻟﺘـﺪﻟّﯽ ﮐﺎﻟّﻨﯿـﻞ ﻣـﺎء‬‫ﻟﻠﻤﺤﺒﻮﺑﯿﻦ و دﻣـﺎء ﻟﻠﻤﺤﺠﻮﺑﯿﻦ؛ ﯾﻀـّﻞ ﺑﻪ ﮐﺜﯿﺮا و ﯾﻬـﺪي ﺑﻪ ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬اﻟﻘﺮآن ﺣّﺠـ ﮥ ﻟﮏ أو ﻋﻠﯿﮏ‪َ ،‬و ﻧَُﻨﱢﺰُل ﻣَِﻦ اﻟ ُْﻘْﺮآِن ﻣﺎ ُﻫَﻮ ِﺷـ ﻔﺎٌء َو َرْﺣَﻤٌﮥ‬‫ﻟ ِﻠُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ َو ﻻ َﯾِﺰﯾُﺪ اﻟﱠﻈﺎﻟ ِِﻤﯿَﻦ ِإﻟﱠﺎ َﺧﺴﺎرًا‬‫‪ ،‬ﻧﻔﻌﻨﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ و رﻓﻌﻨﺎ ﺑﺴـﺒﺒﻪ )رواه ﻣﺴـﻠﻢ(‪ .‬و ﻓﯽ »اﻟّﺬﺧﺎﺋﺮ«‪ :‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﺰﯾﺪ‪ :‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ أ ﻟﯿﺲ ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ! إّن ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ‬‫اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ ،‬و ﻟﮑّﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣّﺮم اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﻦ ﻫﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻢ آل ﻋﻠﯽ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﻋّﺒﺎس‪ .‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﮐّﻞ ﻫﺆﻻء ﺣﺮم ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺼﺪﻗﮥ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ! اﺧﺮﺟﻪ ﻣﺴﻠﻢ و‬‫اﺧﺮج ﻣﻌﻨﺎه اﺣﻤـﺪ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ و ﻟﻔﻈﻪ اﻧّﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ اوﺷﮏ ان ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب‬‫اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒـﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إّن اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﺧﺒﺮﻧﯽ اﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا‬‫ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﺑﻤﺎ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﺮﻗﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﻔﺼﻞ اﻟّﺜﺎﻧﯽ‪:‬‬‫ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ »ﻓﯽ ﺣّﺠﺘﻪ«‬‫أي ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع‬‫»ﯾﻮم ﻋﺮﻓﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﮥ اﻟﻘﺼﻮاء«‬‫ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻘﺎف ﻣﻤﺪودا؟؟؟‪ ،‬ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺳّﻤﯿﺖ ﻗﺼﻮاء ﻻ ﻷﻧّﻬﺎ ﻣﺠﺪوع )ﻣﺠﺪوﻋﮥ‪ .‬ظ( اﻻذن‪ ،‬ﺑﻞ ﻷّن اﻟﻘﺼﻮي ﻟﻘﺐ ﻟﻬﺎ‬‫»ﯾﺨﻄﺐ«‬‫ﺣﺎل‬‫»ﻓﺴﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺎ اّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 156‬از ‪306‬‬‫ﻣﻮﺻﻮﻟﮥ ﺻﻠﺘﻬﺎ‬‫»إن اﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ«‬‫أي ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻋﻠﻤﺎ و ﻋﻤﻼ‬‫»ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﺑﻌﺪه«‬‫أي ﺑﻌﺪ اﺧﺬ ذﻟﮏ اﻟّﺸﯽء‬‫»ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ«‬‫ﺑﺎﻟّﻨﺼﺐ ﺑﯿﺎن ﻣﺎ ﻓﯽ ﻣﺎ ان اﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ‪ ،‬او ﺑﺪل‪ ،‬او ﺑﺘﻘﺪﯾﺮ أﻋﻨﯽ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻧﺴﺨﮥ ﺑﺎﻟّﺮﻓﻊ أي ﻫﻮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‬‫»و ﻋﺘﺮﺗﯽ«‬‫ﻓﯽ ﻣﺤّﻞ ﻧﺼﺐ او رﻓﻊ‪ ،‬و‬‫ﻗﻮﻟﻪ »اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪693 :‬‬‫ﻣﻌﺮب ﻣﻦ وﺟﻬﯿﻦ‪ ،‬ﻗـﺎل اﻟﺘﻮرﺑﺸﺘﯽ‪ :‬ﻋﺘﺮة اﻟّﺮﺟـﻞ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و رﻫﻄﻪ اﻷدﻧﻮن و ﻻﺳـﺘﻌﻤﺎﻟﻬﻢ اﻟﻌﺘﺮة ﻋﻠﯽ أﻧﺤﺎء ﮐﺜﯿﺮة ﺑّﯿﻨﻬﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪،‬‬‫ﻟﯿﻌﻠـﻢ اﻧّـﻪ أراد ﺑـﺬﻟﮏ ﻧﺴـﻠﻪ و ﻋﺼـﺎﯾﺘﻪ اﻷـدﻧﯿﻦ و ازواﺟﻪ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و اﻟﻤﺮاد ﺑﺎﻷﺧـﺬ ﺑﻬﻢ اﻟّﺘﻤّﺴـ ﮏ ﺑﻤﺤّﺒﺘﻬﻢ و ﻣﺤﺎﻓﻈـﮥ ﺣﺮﻣﺘﻬﻢ و اﻟﻌﻤﻞ‬‫ﺑﺮواﯾﺘﻬﻢ و اﻻﻋﺘﻤﺎد ﻋﻠﯽ ﻣﻘﺎﻟﺘﻬﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻻ ﯾﻨﺎﻓﯽ اﺧﺬ اﻟّﺴّﻨﮥ ﻣﻦ ﻏﯿﺮﻫﻢ‬‫ﻟﻘﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ :‬أﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﺑﺄّﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪.‬‬‫و ﻟﻘﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﻓْﺴَﺌﻠُﻮا َأْﻫَﻞ اﻟﱢﺬْﮐِﺮ ِإْن ُﮐﻨْﺘُْﻢ ﻻ َﺗْﻌَﻠُﻤﻮَن*‬‫‪ .‬ﻗـﺎل اﺑﻦ اﻟﻤﻠـﮏ‪ :‬اﻟّﺘﻤّﺴـ ﮏ ﺑﺎﻟﮑﺘـﺎب اﻟﻌﻤـﻞ ﺑﻤـﺎ ﻓﯿﻪ و ﻫﻮ اﻻﯾﺘﻤـﺎر ﺑـﺄواﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ و اﻻﻧﺘﻬـﺎء ﺑﻨﻮاﻫﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻌﻨﯽ اﻟﺘﻤّﺴـ ﮏ ﺑﺎﻟﻌﺘﺮة ﻣﺤّﺒﺘﻬﻢ و‬‫اﻻﻫﺘـﺪاء ﺑﻬﺪﯾﻬﻢ و ﺳـﯿﺮﺗﻬﻢ‪ .‬زاد اﻟّﺴـ ّﯿﺪ ﺟﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ‪ :‬إذا ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﺨﺎﻟﻔﺎ ﻟﻠّﺪﯾﻦ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻓﯽ إﻃﻼﻗﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ إﺷـﻌﺎر ﺑﺄّن ﻣﻦ‬‫ﯾﮑﻮن ﻣﻦ ﻋﺘﺮﺗﻪ ﻓﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ ﻻ ﯾﮑﻮن ﻫﺪﯾﻪ و ﺳﯿﺮﺗﻪ إﻟّﺎ ﻣﻄﺎﺑﻘﺎ ﻟﻠّﺸﺮﯾﻌﮥ و اﻟّﻄﺮﯾﻘﮥ‬‫»رواه اﻟّﺘﺮﻣﺬّي و ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﺑﻌﺪي«‬‫أي ﺑﻌﺪ ﻓﻮﺗﯽ‬‫»أﺣﺪﻫﻤﺎ«‬‫و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‬‫»أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ«‬‫و ﻫﻮ اﻟﻌﺘﺮة ﮐﻤﺎ ﺑّﯿﻨﻪ‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ »ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ«‬‫ﺑﺎﻟّﻨﺼﺐ أو ﺑﺎﻟﺮﻓﻊ و ﻫﻮ اﻇﻬﺮ ﻫﻨﺎ‬‫ﻟﻘﻮﻟﻪ »ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﺑﯿﻦ اﻟّﺴﻤﺎء و اﻷرض«‬‫أي ﻗﺎﺑﻞ ﻟﻠﺘﺮﻗﯽ و اﻟّﺘﻨّﺰل‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻣّﺮ ﺑﯿﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﺳﺒﻖ ﺑﺮﻫﺎﻧﻪ‬‫»و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 157‬از ‪306‬‬‫ﻗﺎل اﻟّﻄﯿﺒّﯽ ﻓﯽ‬‫ﻗﻮﻟﻪ إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ‬‫إﺷﺎرة إﻟﯽ أﻧّﻬﻤﺎ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ اﻟّﺘﻮأﻣﯿﻦ اﻟﺨﻠﻔﯿﻦ‬‫ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ و أﻧّﻪ ﯾﻮﺻـﯽ اﻷّﻣﮥ ﺑﺤﺴﻦ اﻟﻤﺨﺎﻟﻔﮥ ﻣﻌﻬﻤﺎ و إﯾﺜﺎر ﺣّﻘﻬﻤﺎ ﻋﻠﯽ اﻧﻔﺴـﻬﻢ ﮐﻤﺎ ﯾﻮﺻـﯽ اﻷب اﻟﻤﺸﻔﻖ‬‫اﻟّﻨﺎس ﻓﯽ ﺣّﻖ اوﻻده‪ ،‬و ﯾﻌﻀﺪه‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺴﺎﺑﻖ ﻓﯽ اﻟﻔﺼﻞ اﻷّول‪:‬‬‫اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‬‫ﮐﻤـﺎ ﯾﻘﻮل اﻷـب اﻟﻤﺸـﻔﻖ‪ :‬اﻟّﻠﻪ اﻟّﻠﻪ ﻓﯽ ﺣّﻖ أوﻻـدي! و اﻗﻮل‪ :‬اﻷـﻇﻬﺮ ﻫﻮ أّن اﻫـﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻏﺎﻟﺒـﺎ ﯾﮑﻮﻧﻮن أﻋﺮف ﺑﺼـﺎﺣﺐ اﻟﺒﯿﺖ و اﺣﻮاﻟﻪ‪،‬‬‫ﻓـﺎﻟﻤﺮاد ﺑﻬﻢ اﻫـﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻤّﻄﻠﻌﻮن ﻋﻠﯽ ﺳـﯿﺮﺗﻪ اﻟﻮاﻗﻔﻮن ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻘﺘﻪ اﻟﻌـﺎرﻓﻮن ﺑﺤﮑﻤﻪ و ﺣﮑﻤﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﻬـﺬا ﯾﺼـﻠﺢ أن ﯾﮑﻮﻧﻮا ﻣﻘـﺎﺑﻼ‬‫ﻟﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ ﮐﻤﺎ ﻗﺎل‪َ :‬و ﯾَُﻌﱢﻠُﻤُﻬُﻢ اﻟ ِْﮑﺘﺎَب َو اﻟ ِْﺤْﮑَﻤَﮥ*‬‫‪ ،‬و ﯾﺆّﯾﺪه ﻣﺎ‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﺣﻤﺪ ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ﻋﻦ ﺣﻤﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ زﯾﺪ أّن اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ذﮐﺮ ﻋﻨﺪه ﻗﻀﺎء ﻗﻀـﯽ ﺑﻪ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﻓﺄﻋﺠﺒﻪ و ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ اﻟّﺬي ﺟﻌﻞ ﻓﯿﻨﺎ اﻟﺤﮑﻤﮥ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ و أﺧﺮج اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟّﺪﻧﯿﺎ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﯿﻘﯿﻦ« ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪694 :‬‬‫اﻟﯿﺮﺑﻮﻋﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻋﻠﯽ ﻟﻠﺤﺴﻦ‪ :‬ﮐﻢ ﺑﯿﻦ اﻹﯾﻤﺎن و اﻟﯿﻘﯿﻦ؟ ﻗﺎل‪ :‬أرﺑﻊ اﺻﺎﺑﻊ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺑّﯿﻦ! ﻗﺎل‪:‬‬‫اﻟﯿﻘﯿﻦ ﻣﺎ رأﺗﻪ ﻋﯿﻨﯿﮏ و اﻹﯾﻤﺎن ﻣﺎ ﺳﻤﻌﺘﻪ اذﻧﮏ و ﺻّﺪﻗﺖ ﺑﻪ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬اﺷﻬﺪ اﻧّﮏ ﻣّﻤﻦ اﻧﺖ ﻣﻨﻪ ذّرّﯾﮥ ﺑﻌﻀﻬﺎ ﻣﻦ ﺑﻌﺾ‪،‬‬‫و ﻓـﺎرق اﻟّﺰﻫﺮي )ﻗـﺎرف اﻟّﺰﻫﺮّي ذﻧﺒـﺎ‪ .‬ظ( ﻓﻬـﺎم ﻋﻠﯽ وﺟﻬﻪ ﻓﻘﺎل زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑـﺪﯾﻦ‪ :‬ﻗﻨﻮﻃﮏ ﻣﻦ رﺣﻤـﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺘﯽ وﺳـﻌﺖ ﮐّﻞ ﺷـﯽء أﻋﻈﻢ‬‫ﻋﻠﯿﮏ ﻣﻦ ذﻧﺒﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟّﺰﻫﺮّي‪ :‬اﻟﱠﻠُﻪ َأْﻋَﻠُﻢ َﺣﯿُْﺚ َﯾْﺠَﻌُﻞ ِرﺳﺎﻟََﺘُﻪ‬‫‪ ،‬ﻓﺮﺟﻊ إﻟﯽ اﻫﻠﻪ و ﻣﺎﻟﻪ »و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ«‬‫أي ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ ﻓﯽ ﻣﻮاﻗﻒ اﻟﻘﯿﻤﮥ‬‫»ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫أي اﻟﮑﻮﺛﺮ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﻄﯿﺒّﯽ ﻓﯽ ﺗﻔﺼﯿﻞ ﻣﺠﻤﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬ﻣﺎ ﻣﻮﺻﻮﻟﮥ و اﻟﺠﻤﻠﮥ اﻟﺸﺮﻃّﯿﮥ ﺻﻠﺘﻬﺎ‪ ،‬و إﻣﺴﺎك اﻟّﺸﯽء اﻟّﺘﻌﻠّﻖ ﺑﻪ و ﺣﻔﻈﻪ ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫و ﯾﻤﺴﮏ اﻟـّﺴ ﻤﺎء ان ﺗﻘﻊ ﻋﻠﯽ اﻷرض‪ ،‬و ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﺎﻟﺸـﯽء إذا ﺗﺤّﺮي اﻹﻣﺴﺎك ﺑﻪ‪ ،‬و ﻟﻬﺬا ﻟّﻤﺎ ذﮐﺮ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﻋّﻘﺒﻪ ﺑﺎﻟﻤﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻪ ﺻﺮﯾﺤﺎ‬‫و ﻫﻮ اﻟﺤﺒﻞ‬‫ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض‬‫‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﺗﻠﻮﯾﺢ إﻟﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ﻟَْﻮ ِﺷﺌْﻨﺎ ﻟََﺮَﻓْﻌﻨﺎُه ﺑ ِﻬﺎ َو ﻟِﮑﱠﻨُﻪ َأْﺧَﻠَﺪ ِإﻟَﯽ اﻟ َْﺄْرِض َو اﱠﺗَﺒَﻊ َﻫﻮاُه‬‫‪ .‬ﮐـﺎن اﻟّﻨـﺎس واﻗﻌﻮن ﻓﯽ ﻣﻬﻮاة ﻃﺒﯿﻌﺘﻬﻢ ﻣﺸـﺘﻐﻠﻮن ﺑﺸـﺌﻮﻧﻬﻢ و اّن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﯾﺮﯾـﺪ ﺑﻠﻄﻔﻪ رﻓﻌﻬﻢ ﻓﺄدﻟﯽ ﺣﺒﻞ اﻟﻘﺮآن إﻟﯿﻬﻢ ﻟﯿﺨّﻠﺼـﻬﻢ ﻣﻦ‬‫ﺗﻠـﮏ اﻟﻮرﻃـﮥ ﻓﻤﻦ ﺗﻤـّﺴ ﮏ ﺑﻪ ﻧﺠـﺎ و ﻣﻦ اﺧﻠـﺪ إﻟﯽ اﻷرض ﻫﻠﮏ‪ ،‬و ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻮن اﺣـﺪﻫﻤﺎ اﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ اّن اﻟﻘﺮآن ﻫﻮ اﺳﻮة ﻟﻠﻌﺘﺮة و‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻻﻗﺘﺪاء ﺑﻪ و ﻫﻢ اوﻟﯽ اﻟّﻨﺎس ﺑﺎﻟﻌﻤﻞ ﺑﻤﺎ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻟﻌّﻞ اﻟّﺴّﺮ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟّﺘﻮﺻﯿﮥ و اﻗﺘﺮان اﻟﻌﺘﺮة ﺑﺎﻟﻘﺮآن اﯾﺠﺎب ﻣﺤّﺒﺘﻬﻢ )و ﻫﻮ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ(‬‫ﻻح ﻣﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﻗُْﻞ ﻻ َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫ﻓﺈﻧّﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺟﻌﻞ ﺷـﮑﺮ إﻧﻌﺎﻣﻪ و إﺣﺴﺎﻧﻪ ﺑﺎﻟﻘﺮآن ﻣﻨﻮﻃﺎ ﺑﻤﺤّﺒﺘﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﺤﺼـﺮ ﻓﮑﺄﻧّﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻮﺻﯽ اﻻّﻣﮥ ﺑﻘﯿﺎم اﻟّﺸﮑﺮ‬‫و ﻗـّﯿ ﺪ ﺗﻠﮏ اﻟّﻨﻌﻤﮥ ﺑﻪ و ﯾﺤّﺬرﻫﻢ ﻋﻦ اﻟﮑﻔﺮان‪ ،‬ﻓﻤﻦ اﻗﺎم ﺑﺎﻟﻮﺻـّﯿﮥ و ﺷـﮑﺮ ﺗﻠﮏ اﻟـّﺼ ﻨﯿﻌﮥ ﺑﺤﺴﻦ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﻓﯿﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﻓﻼ ﯾﻔﺎرﻗﺎﻧﻪ ﻓﯽ‬‫ﻣﻮاﻃﻦ اﻟﻘﯿﻤـﮥ و ﻣﺸﺎﻫـﺪﻫﻤﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا اﻟﺤﻮض ﻓﯿﺸـﮑﺮا ﺻـﻨﯿﻌﻪ ﻋﻨـﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺤﯿﻨﺌﺬ ﻫﻮ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﯾﮑﺎﻓﯿﻪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 158‬از ‪306‬‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ ﯾﺠﺎزﯾﻪ ﺑﺎﻟﺠﺰاء اﻷوﻓﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ اﺿﺎع اﻟﻮﺻّﯿﮥ و ﮐﻔﺮ اﻟّﻨﻌﻤﮥ ﻓﺤﮑﻤﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﮑﺲ و ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﺘﺄوﯾﻞ ﺣﺴﻦ ﻣﻮﻗﻊ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و اﻟّﻨﻈﺮ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﺘﺄّﻣﻞ و اﻟّﺘﻔّﮑﺮ؛ أي ﺗﺄّﻣﻠﻮا و اﺳﺘﻌﻤﻠﻮا اﻟّﺮواﯾﮥ ﻓﯽ اﺳﺘﺨﻼﻓﯽ اّﯾﺎﮐﻢ ﻫﻞ ﺗﮑﻮﻧﻮن ﺧﻠﻒ ﺻﺪق او ﺧﻠﻒ ﺳﻮء؟ اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ‬‫ﺑﺘﺸﺪﯾﺪ اﻟّﻨﻮن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪695 :‬‬‫و ﯾﺨّﻔﻒ )رواه اﻟّﺘﺮﻣﺬي( و‬‫رواه أﺣﻤـﺪ و اﻟّﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ ﺛـﺎﺑﺖ و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺧﻠﯿﻔﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء و اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ‬‫أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫و ﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري از أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ ﻋﻈﺎم و اﻓﺎﺧﻢ ﻣﻨّﻘﺪﯾﻦ ﻓﺨﺎم ﻧﺰد ﺳّﻨّﯿﻪ ﺑﻮده‪ ،‬ﺑﻌﺾ ﻣﻔﺎﺧﺮ ﻣﺰﻫﺮه و ﻣﺂﺛﺮ ﻣﺒﻬﺮه او ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »ﻋﻘﺪ اﻟﺠﻮاﻫﺮ‬‫و اﻟـّﺪرر« ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑـﺎ ﻋﻠﻮي و »ﺧﻼﺻـﮥ اﻷـﺛﺮ« ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﺒﯽ و »ﺑـﺪر ﻃﺎﻟﻊ« ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻮﮐﺎﻧﯽ و »ﮐﻔﺎﯾﮥ‬‫اﻟﻤﺘﻄّﻠﻊ« ﺗﺎج اﻟّﺪﯾﻦ اﻟّﺪّﻫﺎن ﻣّﮑﯽ و »ﺣﺼﺮ اﻟّﺸﺎرد« ﻣﺤّﻤﺪ ﻋﺎﺑﺪ ﺳﻨﺪي و »ﻣﺮاﻓﺾ« ﺳﻬﺎرﻧﭙﻮري و »رﺳﺎﻟﻪ ﺣﺪﯾﺚ اﯾﻀﺎح« ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺐ و‬‫»ﻏّﺮة اﻟّﺮاﺷﺪﯾﻦ« ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ و »ﻣﻌﺮﮐﮥ اﻵراء« ﻣﻮﻟﻮي ﺳﻼﻣﮥ اﻟﱠﻠﻪ و »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« و »إزاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ« ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎﺻﺮ و »إﺗﺤﺎف اﻟﻨﺒﻼء«‬‫ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ؛ واﺿﺢ و ﻻﺋﺤﺴﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﻋﻠﯽ اﻟﻘـﺎري‪ ،‬ﻣﺤّﻘﻘﻬﻢ اﻟﻤﺤﺮز ﻋﻨـﺪﻫﻢ ﻟﻠﻔﻀﺎﺋـﻞ ﮐـﺎﻟﻤﻮﻋﺐ اﻟﻘـﺎري‪ ،‬ﻗـﺪ روي ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻤﺒﻬﺮ اﻟﻤﻌﺠﺐ ﻟﻠﻤﻘﺮي و اﻟﻘﺎري‪،‬‬‫اﻟﻤﻐﺮب اﻟﻤﻄﺮب ﻟﻠﻤﻘﺮي ]‪ [1‬و اﻟﻘـﺎري ]‪ ،[2‬اﻟّﻨﺎﻓﯽ ﻟﺤﻨﺎدس اﻟـّﻀ ﻼل و اﻟـّﺪاري‪ ،‬اﻟّﻨﺎﻓـﺢ اﻟّﺴﺎﻃـﺢ ﮐﺎﻟﻤﺴﮏ اﻟّﺬﮐﯽ اﻟّﺪاري‪ ،‬اﻟّﺪاّل ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﻬـﺪي اﻟـّﺴ ﺎﺋﺮ اﻟﻤـﻮب و اﻟﻤﺪﻟـﺞ اﻟـّﺴ ﺎري‪ ،‬اﻟﻤﻨﻘﻊ ﻏﻠّـﮥ اﻟّﻈﻤـﺂن ﮐﺎﻟـّﺴ ﻠﺴﻞ اﻟﻌـﺬب اﻟّﻨﻤﯿﺮ اﻟﺠـﺎري‪ ،‬و أﻧﺒﺘﻪ ﺑﻤﻌﺎﺿـﺪات ﻗـﺪ ﺷـّﯿﺪت ﻣﻨﻪ‬‫اﻟّﺴﻮاري‪ ،‬و أّﮐـ ﺪه ﺑﻤﺆّﯾـﺪات ﻗـﺪ ﺣﮑﺖ اﻟّﺰﻫﺮ اﻟـّﺪراري‪ ،‬ﻓﯿـﺎ ﻟّﻠﻪ و ﻟﻠﺠﺎﺣـﺪ اﻟﻤﺎري‪ ،‬و اﻟﻤﺎرد اﻟّﻀﺎري‪ ،‬اﻟﻌﺎﺋﺮ اﻟﻌﺎري‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺨﺎﻓـﮥ اﻟﻘﺎﻫﺮ‬‫اﻟﺒـﺎري‪ ،‬ﮐﯿﻒ اوﻟﻊ ﺑـﺎﻟﺠﺤﻮد ﮐﺎﻟﻐـﺎﺋﺮ اﻟﻐـﺎري‪ ،‬و أﻧﺤﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻼـءة اﻟﻨﺼﻒ اﻧﺤـﺎء اﻟﻬﺎﺗـﮏ اﻟﻔـﺎري‪ ،‬و ﺟـﺎب ﻣﻦ اﻟﻌﻤﻪ ﻣﺮدﯾـﮥ اﻟﻘﻔﺎر و‬‫اﻟﺒﺮاري‪ ،‬و ﻫﺎم ﻣﻦ اﻟﻐﯽ ﻓﯽ ﻣﻮﺑﻘﮥ اﻟﻤﻬﺎﻣﻪ و اﻟّﺼﺤﺎري‪.‬‬‫‪ -155‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺮؤوف ﺑﻦ ﺗﺎج اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ اﻟﻤﻨﺎوي‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ‪ -‬ﺷﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫)اّﻣﺎ ﺑﻌﺪ‪ ،‬أﻻ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس!(‬‫اﻟﺤﺎﺿﺮون أو أﻋّﻢ‬‫)إﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ(‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻠﮏ ]‪ [1‬اﻗﺮي اﻟﻘﺮﯾﮥ‪ :‬ﻟﺰﻣﻬﺎ )‪ .12‬ق(‬‫]‪ [2‬ﻗﺮي اﻟﺒﻼد‪ :‬ﺗﺘﺒﻌﻬﻤﺎ‪ ،‬ﯾﺨﺮج ﻣﻦ ارض اﻟﯽ ارض )‪ .12‬ق(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪696 :‬‬‫اﻟﻤﻮت »ﻓﺄﺟﯿﺐ« أي اﻣﻮت‪ ،‬ﮐﻨﯽ ﻋﻨﻪ ﺑﺎﻹﺟﺎﺑﮥ إﺷﺎرة إﻟﯽ أﻧّﻪ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﺗﻠّﻘﯿﻪ ﺑﺎﻟﻘﺒﻮل ﮐﺄﻧّﻪ ﻣﺠﯿﺐ إﻟﯿﻪ ﺑﺎﺧﺘﯿﺎره‬‫»و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺛﻘﻠﯿﻦ«‬‫ﺳﻤّﯿﺎ ﺑﻪ ﻟﻌﻈﻢ ﺷﺄﻧﻬﻤﺎ و ﺷﺮﻓﻬﻤﺎ‬‫»أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 159‬از ‪306‬‬‫ﻗّﺪﻣﻪ ﻻﺣﻘّﯿﺘﻪ ﺑﺎﻟّﺘﻘّﺪم‬‫»ﻓﯿﻪ اﻟﻬﺪي«‬‫ﻣﻦ اﻟّﻀﻼل‬‫»و اﻟّﻨﻮر ﻣﻦ اﺳﺘﻤﺴﮏ ﺑﻪ و أﺧﺬ ﺑﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺪي و ﻣﻦ أﺧﻄﺄه ﺿّﻞ«‬‫أي أﺧﻄﺄ ﻃﺮﯾﻖ اﻟّﺴﻌﺎدة و ﻫﻠﮏ ﻓﯽ ﻣﯿﺎدﯾﻦ اﻟّﺸﻘﺎوة و اﻟﺤﯿﺮة‬‫»ﻓﺨﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ«‬‫ﻓﺈﻧّﻪ اﻟّﺴﺒﺐ ﻟا ﻤّﺘﺼﻞ اﻟﻤﻮﺻﻞ إﻟﯽ اﻟﻤﻘﺎﻣﺎت اﻟﻌﻠّﯿﮥ و اﻟﺴﻌﺎدة اﻷﺑﺪّﯾﮥ‬‫»و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ«‬‫أي و ﺛﺎﻧﯿﻬﻤـﺎ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬و ﻫﻢ ﻣﻦ ﺣﺮﻣﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺼﺪﻗـﮥ ﻣﻦ اﻗﺮﺑـﺎﺋﻪ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺤﮑﯿﻢ‪ :‬ﺣّﺾ ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻬﻢ ﻷّن اﻷﻣﺮ ﻟﻬﻢ ﻣﻌﺎﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﻓﻬﻢ‬‫أﺑﻌـﺪ ﻣﻦ اﻟﻤﺤﻨـﮥ‪ .‬و ﻫﺬا ﻋﺎّم ارﯾﺪ ﺑﻪ ﺧﺎّص و ﻫﻢ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻌﺎﻣﻠﻮن ﻣﻨﻬﻢ ﻓﺨﺮج اﻟﺠﺎﻫﻞ و اﻟﻔﺎﺳﻖ‪ ،‬و ﻫﻢ ﻟﻢ ﯾﻌﺮوا »ﯾﺮوا‪ .‬ظ« ﻋﻦ ﺷـﻬﻮات‬‫اﻵـدﻣّﯿﯿﻦ و ﻻـ ﻋﺼـﻤﻮا ﻋﺼـﻤﮥ اﻟّﻨﺒّﯿﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﻤـﺎ أّن ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﻪ ﻧﺎﺳـﺦ و ﻣﻨﺴﻮخ ﻓﺎرﺗﻔﻊ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﺎﻟﻤﻨﺴﻮخ؛ ﻫﮑـﺬا ارﺗﻔﻌﺖ اﻟﻘـﺪوة ﺑﻐﯿﺮ‬‫ﻋﻠﻤﺎﺋﻬﻢ اﻟّﺼﻠﺤﺎء‪ .‬و ﺣّﺚ ﻋﻠﯽ اﻟﻮﺻّﯿﮥ ﺑﻬﻢ ﻟﻤﺎ ﻋﻠﻢ ﻣّﻤﺎ ﯾﺼﯿﺒﻬﻢ ﺑﻌﺪه ﻣﻦ اﻟﺒﻼﯾﺎ و اﻟّﺮزاﯾﺎ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ‪..‬‬‫»اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ«‬‫أي ﻓﯽ اﻟﻮﺻـّﯿﮥ ﺑﻬﻢ و اﺣﺘﺮاﻣﻬﻢ و ﮐّﺮره ﺛﻼﺛـﺎ ﻟﻠّﺘﺄﮐﯿـﺪ ﻗـﺎل اﻟﻔﺨﺮ اﻟّﺮازّي‪ :‬ﺟﻌـﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﺴﺎوﯾﻦ ﻟﻪ ﻓﯽ ﺧﻤﺴـﮥ أﺷـﯿﺎء‪ :‬ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﺤّﺒﮥ‪ ،‬و ﺗﺤﺮﯾﻢ اﻟّﺼﺪﻗﮥ‪ ،‬و اﻟّﻄﻬﺎرة‪ ،‬و اﻟّﺴﻼم‪ ،‬و اﻟّﺼﻠﻮة؛ و ﻟﻢ ﯾﻘﻊ ذﻟﮏ ﻟﻐﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫»ﺗﺘّﻤﮥ«‪ :‬ﻗﺎل ﻟا ﺤﺎﻓﻆ ﺟﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ اﻟّﺰرﻧﺪّي ﻓﯽ »ﻧﻈﻢ در اﻟّﺴﻤﻄﯿﻦ«‪:‬‬‫ورد ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ زﯾـﺪ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ اﻧﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺼ ﻠﻮة و اﻟـّﺴ ﻼم ﻗـﺎل‪ :‬ﻣﻦ أﺣّﺐ ان ﯾﺠﻌﻠﻪ »ﯾﻨﺴـﺄ ﻟﻪ‪ .‬ظ« ﻓﯽ اﺟﻠﻪ و ان ﯾﻤّﺘـﻊ ﺑﻤـﺎ ﺧّﻮﻟﻪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﻠﯿﺨﻠﻔﻨﯽ ﻓﯽ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﺧﻼﻓﮥ ﺣﺴﻨﮥ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﻟﻢ ﯾﺨﻠﻔﻨﯽ ﻓﯿﻬﻢ ﺑﺜﺮ ﻋﻤﺮه‬‫و ورد ﻋﻠّﯽ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ ﻣﺴﻮّدا اوﺟﻬﻪ »ﺣﻢ م ]‪ [1‬ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ« ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ »اﻟﻤﺴﻨﺪ‪ .‬ظ« ﮐّﻠﻬﻢ‬‫»ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ« ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم ﻓﯿﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء ﯾـﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑـ ﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و أﺛﻨﯽ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و وﻋﻆ و ذّﮐﺮ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌﺪ! ﻓﺬﮐﺮه و ﺗﺘّﻤﺘﻪ ﻓﯽ ﻣﺴﻠﻢ ﻣﻦ ﻋّﺪة ﻃﺮق‪ ،‬و ﻟﻔﻈﻪ ﻓﯽ أﺣﺪﻫﻤﺎ‪ :‬ﻗﯿﻞ ﻟﺰﯾﺪ‪ :‬أ ﻟﯿﺲ ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻟﯿﺲ ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻟﮑّﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻟﻪ‪ :‬إّن اﻟﻤﺮأة ]‪ [1‬ﻓﯽ اﺻﻞ »اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼﻐﯿﺮ« رﻣﺰ »م« ﻣﺆﺧﺮ ﻋﻦ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ‪ .‬و ﮐﺬا آورده اﻟﺸﺎرح ﻓﯽ »اﻟﺘﯿﺴﯿﺮ« ﻣﻮاﻓﻘﺎ‬‫ﻟﻼﺻﻞ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺘﻌﻠﻢ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ )‪ .12‬ن(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪697 :‬‬‫ﺗﮑﻮن ﻣﻊ اﻟّﺮﺟﻞ اﻟﻌﺼﺮ ﻣﻦ اﻟّﺪﻫﺮ ﺛّﻢ ﯾﻄﻠّﻘﻬﺎ ﻓﺘﺮﺟﻊ إﻟﯽ اﺑﯿﻬﺎ و ﻗﻮﻣﻬﺎ‪.‬‬‫أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ :‬أﺻﻠﻪ و ﻋﺼﺒﺘﻪ اﻟّﺬﯾﻦ ﺣﺮﻣﻮا اﻟّﺼﺪﻗﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻨﺎوي در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫»إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺧﻠﯿﻔﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﺴﻤﺎء و اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ«‬‫ﺗﻔﺼﯿﻞ ﺑﻌﺪ إﺟﻤﺎل ﺑﺪﻻ او ﺑﯿﺎﻧﺎ‪ ،‬و ﻫﻢ اﺻﺤﺎب اﻟﮑﺴﺎء اﻟّﺬﯾﻦ أذﻫﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ اﻟّﺮﺟﺲ و ﻃّﻬﺮﻫﻢ ﺗﻄﻬﯿﺮا‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫ﻣﻦ ﺣﺮﻣﺖ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺰﮐﻮة‪ ،‬و رّﺟﺤﻪ اﻟﻘﺮﻃﺒّﯽ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ إن اﺋﺘﻤﺮﺗﻢ ﺑﺄواﻣﺮ ﮐﺘﺎﺑﻪ أو اﻧﺘﻬﯿﺘﻢ ﺑﻨﻮاﻫﯿﻪ و اﻫﺘـﺪﯾﺘﻢ ﺑﻬـﺪي ﻋﺘﺮﺗﯽ و اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ ﺑﺴـﯿﺮﺗﻬﻢ‬‫اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ ﻓﻠﻢ ﺗﻀّﻠﻮا‪ .‬ﻗﺎل اﻟﻘﺮﻃﺒّﯽ و ﻏﯿﺮه‪ :‬ﻫﺬه اﻟﻮﺻّﯿﮥ و ﻫﺬا اﻟّﺘﺄﮐﯿﺪ اﻟﻌﻈﯿﻢ ﯾﻘﺘﻀﯽ وﺟﻮب اﺣﺘﺮام آﻟﻪ و أﺑﺮارﻫﻢ »ﺑّﺮﻫﻢ ظ« و ﺗﻮﻗﯿﺮﻫﻢ و‬‫ﻣﺤّﺒﺘﻬﻢ وﺟﻮب اﻟﻔﺮوض اﻟﻤﺆّﮐـ ﺪة اﻟّﺘﯽ ﺗﻮّﻋـ ﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻓﯽ اﻟّﺘﺨّﻠﻒ ﻋﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﻫـﺬا ﻣﻊ ﻣﺎ ﻋﻠﻢ ﻣﻦ ﺧﺼﻮﺻـّﯿﺘﻬﻢ ﺑﺎﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 160‬از ‪306‬‬‫ﺳﻠّﻢ و ﻣﺎ ﻟﻬﻢ ﻣﻦ ﺣﺮﻣﺘﻪ ﻓﺈﻧّﻬﻢ اﺻﻮﻟﻪ اﻟّﺘﯽ ﻧﺸﺄ ﻋﻨﻬﺎ و ﻓﺮوﻋﻪ اﻟّﺘﯽ ﻧﺸﺌﻮا ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﮐﻤﺎ‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻀﻌﮥ ﻣﻨﯽ‬‫و ﻣﻊ ذﻟﮏ ﻓﻘﺎﺑﻞ ﺑﻨﻮ أﻣّﯿﮥ ﻋﻈﯿﻢ ﻫﺬه اﻟﺤﻘﻮق ﺑﺎﻟﻤﺨﺎﻟﻔﮥ و اﻟﻌﻘﻮق‪ ،‬ﻓﺴﻔﮑﻮا ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ دﻣﺎﺋﻬﻢ‪ ،‬و ﺳﺒﻮا ﻧﺴﺎﺋﻬﻢ‪ ،‬و أﺳﺮوا ﺻﻐﺎرﻫﻢ‪ ،‬و‬‫ﺧﺮﺑﻮا دﯾﺎرﻫﻢ‪ ،‬و ﺟﺤﺪوا ﺷﺮﻓﻬﻢ و ﻓﻀﻠﻬﻢ‪ ،‬و اﺳﺘﺒﺎﺣﻮا ﺳّﺒﻬﻢ و ﻟﻌﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﺧﺎﻟﻔﻮا اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ ﻓﯽ وﺻّﯿﺘﻪ‪ ،‬و ﻗﺎﺑﻠﻮه ﺑﻨﻘﯿﺾ ﻣﻘﺼﻮده و اﻣﻨّﯿﺘﻪ؛‬‫ﻓﻮا ﺧﺠﻠﻬﻢ إذا وﻗﻔﻮا ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ! و ﯾﺎ ﻓﻀﯿﺤﺘﻬﻢ ﯾﻮم ﯾﻌﺮﺿﻮن ﻋﻠﯿﻪ! »و أﻧّﻬﻤﺎ« و اﻟﺤﺎل أﻧﻬﻤﺎ‪،‬‬‫وﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬إّن اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ ﻧّﺒﺄﻧﯽ ﺑﻬﻤﺎ »أﻧّﻬﻤﺎ‪ .‬ظ« »ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ«‬‫أي اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﻌﺘﺮة‪ ،‬أي ﯾﺴﺘﻤّﺮان ﻣﺘﻼزﻣﯿﻦ‬‫»ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫أي اﻟﮑﻮﺛﺮ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‪.‬‬‫زاد ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬ﮐﻬﺎﺗﯿﻦ‪،‬‬‫و اﺷﺎر ﺑﺈﺻﺒﻌﯿﻪ‪ .‬و ﻓﯽ ﻫﺬا ﻣﻊ ﻗﻮﻟﻪ أّوﻻ‪:‬‬‫إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ؛‬‫ﺗﻠﻮﯾﺢ ﺑﻞ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﺄﻧّﻬﻤﺎ ﮐﺘﻮأﻣﯿﻦ ﺧﻠﻔﻬﻤﺎ و وـّﺻ ﯽ اّﻣﺘﻪ ﺑﺤﺴﻦ ﻣﻌﺎﻣﻠﺘﻬﺎ و إﯾﺜﺎر ﺣّﻘﻬﻤﺎ ﻋﻠﯽ اﻧﻔﺴـﻬﻤﺎ و اﻻﺳـﺘﻤﺴﺎك ﺑﻬﻤﺎ ﻓﯽ اﻟّﺪﯾﻦ‪ .‬اّﻣﺎ‬‫اﻟﮑﺘﺎب ﻓﻸﻧّﻪ ﻣﻌﺪن اﻟﻌﻠﻮم اﻟّﺪﯾﻨّﯿﮥ و اﻟﺤﮑﻢ اﻟّﺸـ ﺮﻋﯿﮥ و ﮐﻨﻮز اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ و ﺧﻔﺎﯾﺎ اﻟّﺪﻗﺎﺋﻖ‪ .‬و أّﻣﺎ اﻟﻌﺘﺮة ﻓﻸّن اﻟﻌﻨﺼـﺮ إذا ﻃﺎب اﻋﺎن ﻋﻠﯽ ﻓﻬﻢ‬‫اﻟّﺪﯾﻦ‪ .‬ﻓﻄﯿﺐ اﻟﻌﻨﺼﺮ ﯾﺆّدي إﻟﯽ ﺣﺴﻦ اﻷﺧﻼق‪ ،‬و ﻣﺤﺎﺳﻨﻬﺎ ﯾﺆّدي إﻟﯽ ﺻﻔﺎء‪.‬‬‫اﻟﻘﻠﺐ و ﻧﺰاﻫﺘﻪ و ﻃﻬـﺎرﺗﻪ‪ .‬ﻗـﺎل اﻟﺤﮑﯿﻢ‪ :‬و اﻟﻤﺮاد ﺑﻌﺘﺮﺗﻪ ﻫﻨـﺎ اﻟﻌﻠﻤـﺎء اﻟﻌـﺎﻣﻠﻮن ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬إذ ﻫﻢ اﻟّـﺬﯾﻦ ﻻ ﯾﻔﺎرﻗﻮن اﻟﻘﺮآن‪ ،‬أّﻣﺎ ﻧﺤﻮ ﺟﺎﻫﻞ و‬‫ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺨﻠّﻂ ﻓﺄﺟﻨﺒّﯽ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﻤﺮام‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪698 :‬‬‫و إﻧّﻤـﺎ ﯾﻨﻈﺮ ﻟﻸﺻﻞ و اﻟﻌﻨﺼـﺮ ﻋﻨـﺪ اﻟّﺘﺤّﻠﯽ ﺑﺎﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و اﻟّﺘﺨّﻠﯽ ﻋﻦ اﻟّﺮذاﺋﻞ‪ ،‬ﻓﺈذا ﮐﺎن اﻟﻌﻠﻢ اﻟّﻨﺎﻓﻊ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﻋﻨﺼـﺮﻫﻢ ﻟﺰﻣﻨﺎ اﺗّﺒﺎﻋﻪ ﮐﺎﺋﻨﺎ ﻣﻦ‬‫ﮐﺎن‪ ،‬و ﻻ ﯾﻌﺎرض ﺣّﺜﻪ ﻫﻨﺎ ﻋﻠﯽ اﺗّﺒﺎع ﻋﺘﺮﺗﻪ ﺣّﺜﻪ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻋﻠّﯽ ﻋﻠﯽ اﺗّﺒﺎع ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬ﻷّن اﻟﺤﮑﻢ ﻋﻠﯽ ﻓﺮد ﻣﻦ أﻓﺮاد اﻟﻌﺎّم ﻻ ﯾﻮﺟﺐ ﻗﺼﺮ اﻟﻌﺎّم‬‫ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ اﻟﻔﺮد ﻋﻠﯽ اﻷﺻـّﺢ‪ ،‬ﺑﻞ ﻓﺎﺋـﺪﺗﻪ ﻣﺰﯾـﺪ اﻻﻫﺘﻤﺎم ﺑﺸﺄن ذﻟﮏ اﻟﻔﺮد و اﻟّﺘﻨﻮﯾﻪ ﺑﺮﻓﻌـﮥ ﻗﺪره‪» .‬ﺗﻨﺒﯿﻪ«‪ :‬ﻗﺎل اﻟّﺸـ ﺮﯾﻒ اﻟّﺴـ ﻤﻬﻮدّي‪ :‬ﻫﺬا‬‫اﻟﺨـﺒﺮ ﯾﻔﻬﻢ ﻣﻨﻪ وﺟﻮد ﻣﻦ ﯾﮑﻮن أﻫﻼـ ﻟﻠﺘﻤﺴـﮏ ﻣﻦ اﻫـﻞ اﻟـﺒﯿﺖ و اﻟﻌـﺘﺮة اﻟﻄـﺎﻫﺮة ﻓﯽ ﮐـﻞ زﻣـﺎن اﻟﯽ ﻗﯿـﺎم اﻟﺴﺎﻋـﮥ ﺣـّﺘﯽ ﯾﺘﻮّﺟﻪ اﻟﺤّﺖ‬‫اﻟﻤﺬﮐﻮر إﻟﯽ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ أّن اﻟﮑﺘﺎب ﮐﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻠﺬﻟﮏ ﮐﺎﻧﻮا أﻣﺎﻧﺎ ﻷﻫﻞ اﻷرض‪ ،‬ﻓﺈذا ذﻫﺒﻮا ذﻫﺐ أﻫﻞ اﻷرض »ﺣﻢ‪ .‬ﻃﺐ‪«.‬‬‫و اﻟـّﻀ ﯿﺎء ﻓﯽ »اﻟﻤﺨﺘﺎرة« »ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ« ﻗﺎل اﻟﻬﯿﺜﻤّﯽ‪ :‬رﺟﺎﻟﻪ ﻣﻮﺛّﻘﻮن‪ ،‬و رواه أﯾﻀﺎ أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ ﺑﺴﻨﺪ ﻻ ﺑﺄس ﺑﻪ و اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ‬‫اﻷﺧﻀـﺮ و زاد أﻧّﻪ ﻗـﺎل ﻓﯽ ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع‪ .‬و ﻫﻢ ﻣﻦ زﻋﻢ ﺿـﻌﻔﻪ ﮐـﺎﺑﻦ اﻟﺠﻮزّي‪ .‬ﻗـﺎل اﻟـّﺴ ﻤﻬﻮدّي‪ :‬و ﻓﯽ اﻟﺒﺎب ﻣﺎ ﯾﺰﯾـﺪ ﻋﻠﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﻣﻦ‬‫اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ‪ .‬اﻧﺘﻬﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻨﺎوي در »ﺗﯿﺴﯿﺮ‪ -‬ﺷﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫»أّﻣﺎ ﺑﻌﺪ‪،‬‬‫أﻻ ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! اﻟﺤﺎﺿﺮون أو أﻋّﻢ‬‫»إﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸﺮ ﯾﻮﺷﮏ«‬‫أي ﯾﺴﺮع‬‫»أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑﯽ«‬‫ﻣﻠﮏ اﻟﻤﻮت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 161‬از ‪306‬‬‫»ﯾﺪﻋﻮﻧﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ«‬‫أي اﻣﻮت‪ ،‬ﮐﻨﯽ ﻋﻨﻪ ﺑﺎﻹﺟﺎﺑﮥ رﻣﺰا إﻟﯽ أّن اﻟﻼﯾﻖ ﺑﻪ ﺗﻠّﻘﯿﻪ ﺑﺎﻟﻘﺒﻮل ﮐﺎﻟﻤﺠﯿﺐ إﻟﯿﻪ ﺑﺎﺧﺘﯿﺎره‬‫»و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ«‬‫ﺳّﻤﯿﺎ ﺑﻪ ﻟﻌﻈﻤﻬﻤﺎ و ﺷﺮﻓﻬﻤﺎ‪ ،‬و آﺛﺮ اﻟّﺘﻌﺒﯿﺮ ﺑﻪ ﻷّن اﻷﺧﺬ ﺑﻤﺎ ﯾﺘﻠّﻘﯽ ﻋﻨﻬﻤﺎ و اﻟﻤﺤﺎﻓﻈﮥ ﻋﻠﯽ رﻋﺎﯾﺘﻬﻤﺎ و اﻟﻘﯿﺎم ﺑﻮاﺟﺐ ﺣﺮﻣﺘﻬﻤﺎ ﺛﻘﯿﻞ‬‫»أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ«‬‫ﻗّﺪﻣﻪ ﻷﺣﻘّﯿﺘﻪ ﺑﺎﻟّﺘﻘﺪﯾﻢ‪.‬‬‫و اﻟﮑﺘـﺎب ﻋﻠﻢ ﺑﺎﻟﻐﻠﺒـﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺮآن‪ .‬و ﻗﺎل اﻟّﺮاﻏﺐ‪ :‬اﻟﮑﺘﺐ و اﻟﮑﺘﺎب ﺿّﻢ أدﯾﻢ إﻟﯽ أدﯾﻢ ﺑﺎﻟﺨﯿﺎﻃـﮥ‪ ،‬و ﻋﺮﻓﺎ ﺿّﻢ اﻟﺤﺮوف ﺑﻌﻀـﻬﺎ ﻟﺒﻌﺾ‬‫ﻓﯽ اﻟّﻠﻔـﻆ‪ ،‬و ﻟﻬـﺬا ﺳـّﻤﯽ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و إن ﻟﻢ ﯾﮑﺘﺐ ﮐﺘﺎﺑـﺎ‪ .‬ﻗـﺎل اﺑﻦ اﻟﮑﻤﺎل‪ :‬و ﻣﻦ ﻗﺎل اﻃﻠﻖ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﻈﻮم ﻋﺒﺎرة ﻗﺒﻞ أن ﯾﮑﺘﺐ ﻷﻧّﻪ ﻣّﻤﺎ‬‫ﯾﮑﺘﺐ ﻓﮑﺄﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻔﺮق ﺑﯿﻦ اﻟﺨﻂ و اﻟﮑﺘﺎﺑﮥ‬‫»ﻓﯿﻪ اﻟﻬﺪي«‬‫ﻣﻦ اﻟّﻀﻼل‬‫»و اﻟّﻨﻮر«‬‫ﻟﻠّﺼﺪور‬‫»ﻣﻦ اﺳﺘﻤﺴﮏ ﺑﻪ و أﺧﺬ ﺑﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺪي و ﻣﻦ أﺧﻄﺄه ﺿّﻞ«‬‫أي أﺧﻄﺄ ﺳﺒﯿﻞ اﻟّﺴﻌﺎدة و ﻫﻠﮏ ﻓﯽ ﻣﯿﺪان اﻟّﺸﻘﺎوة‬‫»ﻓﺨﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ«‬‫ﻓﺈﻧّﻪ اﻟّﺴﺒﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪699 :‬‬‫اﻟﻤﻮﺻﻞ إﻟﯽ اﻟﻤﻘﺎﻣﺎت اﻟﻌﻠّﯿﮥ و اﻟّﺴﻌﺎدة اﻷﺑﺪّﯾﮥ »و« ﺛﺎﻧﯿﻬﻤﺎ‬‫»أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻣﻦ ﺣّﺮﻣﺖ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﻣﻦ أﻗﺎرﺑﻪ‬‫‪ ،‬و اﻟﻤﺮاد ﻫﻨﺎ ﻋﻠﻤﺎؤﻫﻢ »ﺣﻢ‪ .‬ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ« ﺑﻐﯿﺮ إﺿﺎﻓﮥ »م‪ .‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ« و ﻟﻪ ﺗﺘّﻤﮥ ﻓﯽ ﻣﺴﻠﻢ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﯿﺴﯿﺮ‪ -‬ﺷﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫»إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ«‬‫ﺑﻌﺪ ﻣﻮﺗﯽ‬‫»ﺧﻠﯿﻔﺘﯿﻦ«‬‫زاد ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬أﺣﺪﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ »ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ«‬‫اﻟﻘﺮآن‬‫»ﺣﺒﻞ«‬‫أي ﻫﻮ ﺣﺒﻞ‬‫»ﻣﻤﺪود ﻣﺎ«‬‫زاﺋﺪة‬‫»ﺑﯿﻦ اﻟّﺴﻤﺎء و اﻷرض«‬‫ﻗﯿﻞ‪ :‬أراد ﺑﻪ ﻋﻬﺪه و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻟّﺴﺒﺐ اﻟﻤﻮﺻﻞ ﻟﺮﺿﺎه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 162‬از ‪306‬‬‫»و ﻋﺘﺮﺗﯽ«‬‫ﺑﻤﺜّﻨﺎة ﻓﻮﻗّﯿﮥ‬‫»أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ«‬‫ﺗﻔﺼﯿﻞ ﺑﻌﺪ إﺟﻤﺎل ﺑﺪﻻ أو ﺑﯿﺎﻧﺎ‪ ،‬و ﻫﻢ أﺻﺤﺎب اﻟﮑﺴﺎء‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ إن ﻋﻤﻠﺘﻢ ﺑﺎﻟﻘﺮآن و اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ ﺑﻬﺪي ﻋﺘﺮﺗﯽ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻟﻢ ﺗﻀّﻠﻮا‬‫»و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ«‬‫]‪ [1‬أي اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﻌﺘﺮة‬‫»ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫اﻟﮑﻮﺛﺮ ﯾﻮم ﻟا ﻘﯿﺎﻣﮥ‪ .‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬أراد ﺑﻌﺘﺮﺗﻪ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ ﻷﻧّﻬﻢ اﻟّﺬﯾﻦ ﻻ ﯾﻔﺎرﻗﻮن اﻟﻘﺮآن‪.‬‬‫أّﻣـﺎ ﻧﺤﻮ ﺟﺎﻫـﻞ و ﻋـﺎﻟﻢ ﻣﺨﻠّـﻂ ﻓﻼـ‪ .‬و اﻧّﻤـﺎ ﯾﻨﻈﺮ ﻟﻸﺻﻞ و اﻟﻌﻨﺼـﺮ ﻋﻨـﺪ اﻟﺘﺤﻠّﯽ ﺑﺎﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و اﻟّﺘﺨﻠﯽ ﻋﻦ اﻟﺮذاﺋﻞ‪ ،‬ﻓﮑﻤﺎ أّن ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ‬‫اﻟﻨﺎﺳـﺦ و اﻟﻤﻨﺴﻮخ اﻟﻤﺮﺗﻔﻊ اﻟﺤﮑﻢ؛ ﻓﮑـﺬا ﺗﺮﺗﻔﻊ اﻟﻘـﺪوة ﺑﺎﻟﻤﺨـﺬوﻟﯿﻦ ﻣﻨﻬﻢ »ﺣﻢ‪ .‬ﻃﺐ‪ .‬ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ ﺛـﺎﺑﺖ« و رﺟﺎﻟﻪ ﻣﻮﺛﻮﻗﻮن »ﻣﻮﺛﻘﻮن‪.‬‬‫ظ«[‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﻣﻨﺎوي از أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ أﻣﺎﺛﻞ و أﺟّﻠﻪ ﻣﻨّﻘﺪﯾﻦ اﻓﺎﺿﻞ ﻧﺰد ﺳّﻨّﯿﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻣﺪاﺋـﺢ ﻋـﺎﻟﯿﻪ و ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﻏـﺎﻟﯿﻪ و رﻓﻌﺖ ﻣﺮﺗﺒﺖ و ﺷـﻤﻮخ ﻣﻨﺰﻟﺖ او ﺑﺮ ﻣﺘﺘّﺒﻊ »ﺧﻼﺻـﮥ اﻷﺛﺮ« ﻣﺤّﻤـ ﺪ أﻣﯿﻦ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤّﺒﯽ و »ﻣﻘﺎﻟﯿﺪ‬‫اﻷﺳﺎﻧﯿـﺪ« أﺑﻮ ﻣﻬـﺪي ﺛﻌـﺎﻟﺒﯽ و »ﮐﻔﺎﯾـﮥ اﻟﻤﺘﻄّﻠﻊ« ﺗﺎج اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟـّﺪّﻫﺎن اﻟﻤّﮑﯽ و »إﻣـﺪاد ﺑﻤﻌﺮﻓـﮥ ﻋﻠّﻮ اﻹﺳـﻨﺎد« ﺳﺎﻟﻢ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ‬‫اﻟﺒﺼـﺮي و »رﺳﺎﻟﻪ اﺳﺎﻧﯿـﺪ« اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﻧﺨﻠﯽ و »رﺳﺎﻟﻪ اﺻﻮل ﺣـﺪﯾﺚ« ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺐ و »ﻏّﺮة اﻟّﺮاﺷﺪﯾﻦ« ﻓﺎﺿـﻞ‬‫رﺷـﯿﺪ و »إزاﻟـﮥ اﻟﻐﯿﻦ« ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ اﺳﺖ‪ [1] .‬ﻓﯽ اﻟﻨﺴـﺨﮥ اﻟﺤﺎﺿـﺮة اﻟﻤﻄﺒﻮﻋﮥ ﻣﻦ »اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼﻐﯿﺮ«‪ :‬ﻟﻦ ﯾﺘﻔﺮﻗﺎ‪ .‬ﻓﻠﯿﻌﻠﻢ )‪.12‬‬‫ن( ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪700 :‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﻤﻨﺎوي ﺟﻬﺒـﺬﻫﻢ اﻟّﻨﺎﻗـﺪ‪ ،‬و ﻧﻄﺎﺳـّﯿﻬﻢ اﻟﻮاﻗـﺪ‪ ،‬ﻗﺪ أﺛﺒﺖ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺴﺎﺋﻖ إﻟﯽ اﻟﻬﺪي و اﻟﻘﺎﺋﺪ‪ ،‬و ﺣّﻘﻖ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ اﻟﻬﺎدي ﻟﻄﺎﻟﺐ‬‫اﻟّﺮﺷـﺪ و اﻟّﺮ ﺋا ـﺪ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﻟﺤﻮب ﻣﺤّﺠﮥ اﻹﯾﻘﺎن ﻟﮑّﻞ دان و ﺑﺎﻋﺪ‪ ،‬و ﻟﺰوم ﺣّﺠﮥ اﻻﯾﻤﺎن ﻟﮑّﻞ ﺳﺎع و ﻗﺎﻋﺪ‪ ،‬و ﺑﻮار رﯾﺐ ﻟا ﻤﺮﺗﺎب‬‫اﻟﻤﺮاغ اﻟﻠّﺎﺣﺪ‪ ،‬و ﻓﺴﺎد ﻃﻌﻦ اﻟّﻄﺎﻋﻦ اﻟﻤﻨﺎوي اﻟﺠﺎﺣﺪ‪.‬‬‫‪ -156‬اﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﻣﻼ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻨﺒﺎﻧﯽ ﻻﻫﻮري‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »رﺳﺎﻟﻪ ﻋﻘﺎﺋـﺪ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺛّﻢ إّن ﻣﺤـّﺒ ﮥ اﻟّﻨﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺗﻮﺟﺐ ﻣﺤـّﺒ ﮥ اﻵل و اﻷﺻـﺤﺎب ﻟﻘﺮب ﻣﻨﺰﻟﮥ أﻫﻞ‬‫اﻟﺒﯿﺖ و ﻗﺮاﺑﺘﻬﻢ ﺑـﺎﻟّﻨﺒّﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺣّﺘﯽ ﻗﺮﻧﻮا ﻣﻌﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻓﯽ اﻟـّﺼ ﻠﻮة‪ ،‬و ﻗـﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ‪ :‬ﻗُـْﻞ ﻻ َأْﺳـ َﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ‬‫اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ :‬أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫و ﺳـﺌﻠﺖ ﻋﺎﺋﺸـﮥ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ‪ :‬أّي اﻟّﻨﺎس ﮐﺎن أﺣّﺐ إﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ؟ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﻓﺎﻃﻤـﮥ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ‪ .‬ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬ﻣﻦ‬‫اﻟّﺮﺟﺎل؟ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬زوﺟﻬﺎ[‬‫‪ .‬و ﻣﻔﺎﺧﺮ ﺳـﻨﯿﻪ و ﻣﺂﺛﺮ ﻋﻠّﯿﻪ ﻣﻼ ﯾﻌﻘﻮب ﮐﻪ ﺣﻀـﺮات ﺳـّﻨّﯿﻪ ﺑﺮاي او ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »اﻓﻖ ﻣﺒﯿﻦ ﻓﯽ أﺣﻮال اﻟﻤﻘّﺮﺑﯿﻦ« ﻣﻮﻟﻮي رزق‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻠّﻘﺐ ﺑﺤﺎﻓﻆ ﻋﺎﻟﻢ ﺧﺎن و »ﻋﻤﻞ ﺻﺎﻟـﺢ« ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺻﺎﻟـﺢ ﻣﻮّرخ و »ﻣﺮآت آﻓﺘﺎب ﻧﻤﺎي« ﺷﺎه ﻧﻮازﺧﺎن؛ واﺿـﺢ و آﺷـﮑﺎرﺳﺖ‪ .‬و ﺑﺮاي‬‫ﺟﻼـﻟﺖ ﻣﺮﺗﺒﺖ و ﻋﻈﻤﺖ ﻣﻨﺰﻟﺖ او ﺑﺲ ﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺐ در ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »ﺗﺤﻔﻪ« ﺑﺠﻮاب ﻫﻤﯿﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﺑﺎﻓﺎده او‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 163‬از ‪306‬‬‫ﻣﺘﻤّﺴﮏ ﺷﺪه‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﮐﺎﺑﺮﻫﻢ اﻟﺴﺎﺑﻖ اﻟﻌﻘﻮب‪ ،‬و ﺑﺎرﻋﻬﻢ اﻟﻤﻔّﺨﻢ ﻣﻼ ﯾﻌﻘﻮب‪ ،‬ﻗـﺪ أﺛﺒﺖ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟّﺸﺎرح اﻟﻤﻨّﻮر ﻟﻠـّﺼ ﺪور و اﻟﻘﻠﻮب‪ ،‬اﻟّﺬاﺋﺪ اﻟّﻨﺎﻓﯽ‬‫ﻟﻸـﺣﺰان و ﻟا ﮑﺮوب‪ ،‬ﻓـﺎﻟﻌﺠﺐ ﮐـّﻞ اﻟﻌﺠﺐ ﻣّﻤﻦ ﯾﻌﺮض ﻋﻦ اﻟـّﺼ ﺪق اﻟّﻈـ ﺎﻫﺮ و ﻫﻮ أﺑﯿﺾ أزﻫﺮ ﻣﻠﺤﻮب‪ ،‬و ﯾﻌﻤﯽ ﻋﻦ اﻟﺤّﻖ اﻟّﺴﺎﻓﺮ و ﻫﻮ‬‫ﮐﺎﻟـّﻀ ﺮام اﻟﻤﺸـﺒﻮب‪ ،‬ﻓﯿﻨﮑﺐ ﻋﻦ ﺳـﻨﻦ اﻟّﺼﻮاب اﺗّﺒﺎﻋﺎ ﻟﻠﻤﻨﮑﺮ اﻟﻤﻨّﮑﺮ اﻟﻤﻨّﮑﺐ اﻟﻤﻨﮑﻮب‪ ،‬و ﯾﻨﺤﺮف ﻋﻦ ﻟﻘﻢ اﻟّﺮﺷﺎد اﻧﺤﯿﺎزا إﻟﯽ اﻟﻤﻤﺘﺮي‬‫اﻟﻤﺬّﻣﻢ اﻟﻤﻘﺼﻮب‪.‬‬‫‪ -157‬اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »إﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن ﻓﯽ ﺳﯿﺮة اﻟّﻨﺒﯽ اﻟﻤﺄﻣﻮن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪701 :‬‬‫]أي ]‪ [1‬و ﻟﻤﺎ وﺻﻞ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ إﻟﯽ ﻣﺤّﻞ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﯾﻘﺎل ﻟﻪ ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ‪ -‬ﺑﻘﺮب راﺑﻎ‪ -‬ﺟﻤﻊ اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ و ﺧﻄﺒﻬﻢ ﺧﻄﺒﮥ‬‫ﺑّﯿﻦ ﻓﯿﻬـﺎ ﻓﻀـﻞ ﻋﻠّﯽ ﮐّﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ و ﺑﺮاءة ﻋﺮﺿﻪ ﻣّﻤـ ﺎ ﺗﮑّﻠﻢ ﻓﯿﻪ ﺑﻌﺾ ﻣﻦ ﮐـﺎن ﻣﻌﻪ ﺑـﺄرض اﻟﯿﻤﻦ ﺑﺴـﺒﺐ ﻣـﺎ ﮐﺎن ﺻـﺪر ﻣﻨﻪ إﻟﯿﻬﻢ ﻣﻦ‬‫اﻟﻤﻌﺪﻟﮥ اﻟّﺘﯽ ﻇّﻨﻬﺎ ﺑﻌﻀﻬﻢ ﺟﻮرا و ﺑﺨﻼ‪ ،‬و اﻟّﺼﻮاب ﮐﺎن ﻣﻌﻪ ﮐّﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻤﺎ اﻧﺎ ﺑﺸﺮ ﻣﺜﻠﮑﻢ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ‪.‬‬‫أي‪ .‬و‬‫ﻓﯽ ﻟﻔـﻆ ﻓﯽ اﻟّﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻗـﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻪ ﻗـﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻪ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒّﯽ إﻟّﺎ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟّـﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ و إﻧّﯽ ﻷﻇّﻦ أن‬‫ﯾﻮﺷﮏ أن ادﻋﯽ‪ ،‬ﻓﺄﺟﯿﺐ و إﻧﯽ ﻣﺴـﺌﻮل و إﻧﮑﻢ ﻣﺴـﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻤﺎ أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ أﻧﮏ ﻗـﺪ ﺑّﻠﻐﺖ و ﻧﺼـﺤﺖ ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﺻـﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸﻬﺪون أن ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ و أّن ﻣﺤّﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ و أّن ﺟّﻨﺘﻪ ﺣّﻖ و ﻧﺎره ﺣّﻖ و أّن اﻟﻤﻮت ﺣّﻖ و‬‫أّن اﻟﺒﻌﺚ ﺣّﻖ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻮت و أّن اﻟّﺴﺎﻋﮥ آﺗﯿﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ و أّن اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ! ﻧﺸﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻠّﻬّﻢ اﺷﻬﺪ!‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺛّﻢ ﺣّﺾ ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و وّﺻﯽ ﺑﺄﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ .‬أي‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‬‫و ﻗﺎل ﻓﯽ ﺣّﻖ ﻋﻠّﯽ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﻟّﻤﺎ ﮐّﺮر ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﮑﻢ؟‬‫ﺛﻠﺜﺎ‪.‬‬‫و ﻫﻢ ﯾﺠﯿﺒﻮﻧﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺑﺎﻟّﺘﺼﺪﯾﻖ و اﻻﻋﺘﺮاف‪ .‬و‬‫رﻓﻊ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﯾـﺪ ﻋﻠّﯽ ﮐّﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ و ﻗـﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟّﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه و أﺣّﺐ ﻣﻦ‬‫أﺣّﺒﻪ و اﺑﻐﺾ ﻣﻦ أﺑﻐﻀﻪ و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ و أدر اﻟﺤّﻖ ﻣﻌﻪ ﺣﯿﺚ دار[‪.‬‬‫و ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻋﻠﯿﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺳـﻨّﯿﻪ ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺣﻠﺒﯽ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻬّﯿﻪ ﻓﯽ ]‪ [1‬ﻫﺬه ﻋﻼﻣﮥ ﻟﻠﺰﯾﺎدة اﻟﻤﺄﺧﻮذة ﻣﻦ »ﺳـﯿﺮة اﻟﺸﻤﺲ اﻟﺸﺎﻣﯽ‬‫»ﻋﻠﯽ »ﺳـﯿﺮة أﺑﯽ اﻟﻔﺘـﺢ ﺑﻦ ﺳـﯿﺪ اﻟﻨﺎس« و ﻗـﺪ ﺻـﺮح ﺑﻬـﺬا اﻟﺤﻠﺒﯽ ﻓﯽ ﺻـﺪر »اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن« ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪ :‬و اﻟﺰﯾﺎدة اﻟﺘﯽ اﺧﺬﺗﻬﺎ ﻣﻦ ﺳـﯿﺮة‬‫اﻟﺸـﻤﺲ اﻟﺸﺎﻣﯽ ﻋﻠﯽ ﺳـﯿﺮة أﺑﯽ اﻟﻔﺘﺢ ﺑﻦ ﺳﯿﺪ اﻟﻨﺎس اﻟﻤﻮﺳﻮﻣﮥ »ﺑﻌﯿﻮن اﻻﺛﺮ« ان ﮐﺜﺮت ﻣﯿﺰﺗﻬﺎ ﺑﻘﻮﻟﯽ ﻓﯽ اوﻟﻬﺎ‪ :‬ﻗﺎل‪ .‬و ﻓﯽ آﺧﺮﻫﺎ‪ .‬اﻧﺘﻬﯽ‬‫و ان ﻗﻠﺖ اﺗﯿﺖ ﺑﻠﻔﻆ أي و ﺟﻌﻠﺖ ﻓﯽ آﺧﺮ اﻟﻘﻮﻟﮥ داﺋﺮة ﻫﮑﺬا‪ :‬ﺑﺎﻟﺤﻤﺮة‪ .‬اﻟﺦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪702 :‬‬‫ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﺠﺎزي اﻟﺸـﺮﻗﺎوي و »ﺧﻼﺻـﮥ اﻷﺛﺮ ﻓﯽ أﻋﯿﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدي ﻋﺸـﺮ« ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤّﺒﯽ‪ ،‬ﺳﺎﻃﻊ و‬‫ﻻﻣﻊ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﻠﺒﯽ ﻗﺪ ﻣﺮي ﺑﺮواﯾﺘﻪ أﺷـﻄﺮ اﻟّﺘﺤﻘﯿﻖ و ﺣﻠﺐ‪ ،‬و ﺳﺎق ﺑﺎﺛﺒﺎﺗﻪ ﺑﻀﺎﺋﻊ اﻟّﺘﻮﻓﯿﻖ و ﺟﻠﺐ‪ ،‬و أﻧﺎر ﻃﺮاﺋﻖ اﻹذﻋﺎن ﻟﻤﻦ راﻣﻬﺎ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 164‬از ‪306‬‬‫ﻃﻠﺐ‪ ،‬و أﺑﺎن ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻹﯾﻘﺎن ﻟﻤﻦ ﻋﺮج ﻋﻠﯿﻬﺎ و أﻟّﺐ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺠﺤـﺪه ﺑﻌﺪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ران ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻌﻨﺪ و ﻏﻠﺐ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﮑﺮه إﻟّﺎ ﻣﻦ اﺳـﺘﻮﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻌﻤﻪ‬‫ﻓﺤﺮﺑﻪ و ﺳﻠﺐ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻄﻌﻦ ﻓﯿﻪ إﻻ ﺣﺎﻗﺪ ﻗﺪ اﺷﺘّﺪ ﺑﻪ اﻟّﻠﺠﺎج و ﮐﻠﺐ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘﺪح ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﺣﺎﺋﺪ ﻗﺪ ﺧﺪﻋﻪ اﻟﻌﺮور ﻓﺨﻠﺐ‪.‬‬‫‪ -158‬اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤﮑﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »وﺳﯿﻠﻪ اﻟﻤﺂل ﻓﯽ ﻋّﺪ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻵل« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻋﻦ اﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أﻧّﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ اوﺷﮏ ان ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ اّن اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﺧﺒﺮﻧﯽ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻢ )ﻟﻦ ظ( ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ ﻟا ﺤﻮض‪،‬‬‫ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﺑﻤﺎ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ .‬اﺧﺮﺟﻪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻓﯽ ﻣﺴﻨﺪه و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ اﻷوﺳﻂ و أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪،‬‬‫و ﺳﻨﺪه ﻻ ﺑﺄس ﺑﻪ‪ .‬و‬‫اﺧﺮج )و أﺧﺮﺟﻪ‪ .‬ظ( اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ اﻷﺧﻀـﺮ ﻓﯽ »ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟﻌﺘﺮة اﻟّﻨﺒﻮﯾﮥ« و ﻓﯿﻪ أّن اﻟﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻗﺎل ذﻟﮏ‬‫ﻓﯽ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬و زاد‪ :‬و ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺜﻞ ﺳﻔﯿﻨﮥ ﻧﻮح ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻣﻦ رﮐﺒﻬﺎ ﻧﺠﺎ‪.‬‬‫و ﻣﺜﻠﻬﻢ‬‫‪ ،‬أي أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪،‬‬‫ﮐﻤﺜﻞ ﺑﺎب ﺣّﻄﮥ ﻣﻦ دﺧﻠﻪ ﻏﻔﺮت ﻟﻪ اﻟّﺬﻧﻮب‪.‬‬‫و اﺧﺮﺟﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﺘﺪرك« ﻣﻦ ﺛﻼث ﻃﺮق و ﻗﺎل ﻓﯽ ﮐﻞ ﻣﻨﻬﺎ إﻧّﻪ ﺻﺤﯿﺢ ﻋﻠﯽ ﺷﺮط اﻟﺒﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ و ﻟﻢ ﯾﺨﺮﺟﺎه‪.‬‬‫اﻟﻄﺮﯾﻖ اﻻوﻟﯽ‬‫ﻋﻦ اﻷﻋﻤﺶ ﻋﻦ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬ﻟّﻤﺎ رﺟﻊ اﻟﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻣﻦ‬‫ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع و ﻧﺰل ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧّﻢ اﻣﺮ ﺑﺪوﺣﺎت ﻓﻘّﻤﺖ‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎم ﺗﺤﺘﻬﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﺄﻧّﯽ ﻗﺪ دﻋﯿﺖ ﻓﺎﺟﺒﺖ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك او‪ :‬ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‬‫اﺣـﺪﻫﻤﺎ اﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ و ﻋﺘﺮﺗﯽ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ ﻓﺈﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل إنّ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪703 :‬‬‫ﻣﻮﻻي و اﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ‪.‬‬‫اﻟﻄﺮﯾﻘﮥ اﻟﺜﺎﻧﯿﻪ‪:‬‬‫ﻋﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ اﯾﻀﺎ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬ﻧﺰل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺑﯿﻦ‬‫ﻣّﮑـ ﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ ﻋﻨﺪ ﺳـﻤﺮات ﺧﻤﺲ دوﺣﺎت ﻋﻈﺎم‪ ،‬ﻓﮑﻨﺲ اﻟّﻨﺎس ﻣﺎ ﺗﺤﺖ اﻟـّﺴ ﻤﺮات‪ ،‬ﺛّﻢ راح رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻋﺸـّﯿﮥ‬‫ﻓﺼـﻠّﯽ ﺛّﻢ ﻗـﺎم ﺧﻄﯿﺒـﺎ ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟـّﻞ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ذّﮐﺮ و وﻋـﻆ ﻓﻘﺎل ﻣﺎ ﺷﺎء اﻟﱠﻠﻪ ان ﯾﻘﻮل‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس! اﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ‬‫اﻣﺮﯾﻦ ﻟﻦ ﺗﻀﻠﻮا إن اﺗّﺒﻌﺘﻤﻮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﻫﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻋﺘﺮﺗﯽ‪.‬‬‫اﻟﻄﺮﯾﻘﮥ اﻟﺜﺎﻟﺜﮥ‪:‬‬‫ﻋﻦ اﺑﯽ اﻟـّﻀ ﺤﯽ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ ﺻﺒﯿﺢ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ اﯾﻀﺎ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ‬‫ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬و ﮐﺬا اﺧﺮﺟﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ اﯾﻀﺎ و اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﺪة ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪،‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ وﺻﻒ ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم ﺑﺄﻧّﻪ ﻣﺎ اﺗﯽ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﯾﻮم ﮐﺎن اﺷﺪ ﺣﺮا ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و اﺧﺮﺟﻪ اﻟّﻄﺒﺮاﻧّﯽ اﯾﻀـﺎ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﮑﯿﻢ ﺑﻦ ﺟﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟّﺰﯾﺎدة ﻋﻘﺐ ﻗﻮﻟﻪ‪ ،‬اﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا‬‫ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ رﺑّﯽ ذﻟﮏ ﻟﻬﻤﺎ ﻓﻼ ﺗﺘﻘّﺪﻣﻮﻫﻤﺎ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻘﺼﺮوا ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻌّﻠﻤﻮﻫﻢ ﻓﺈﻧّﻬﻢ اﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 165‬از ‪306‬‬‫و ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻗﺎل راﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﯾﻮم ﻋﺮﻓﮥ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﺘﮥ اﻟﻘﺼﻮي ﯾﺨﻄﺐ ﻓﺴﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﯾﺎ اّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! اﻧّﯽ ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻣﺎ إن اﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اﺧﺮﺟﻪ اﻟﺘﺮﻣﺬّي‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ‪.‬‬‫و اﺧﺮﺟﻪ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ اﻟﻤﻮاﻻة ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬ﮐّﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﯽ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﻓﻠّﻤﺎ‬‫رﺟﻊ ﻣّﺮ ﺑﺸـﺠﺮات ﻧﺤﻮ اﻟﺠﺤﻔـﮥ ﻓﻘّﻢ ﻣﺎ ﺗﺤﺘﻬّﻦ ﺛّﻢ ﺧﻄﺐ اﻟّﻨﺎس ﻓﻘﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻻ أري إﻟّﺎ ﻣﻮﺷـﮑﺎ ان ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ رﺳﻮل رﺑّﯽ و‬‫أﻧﺘﻢ ﻣﺴـﺌﻮﻟﻮن ﻓﻤـﺎ أﻧﺘﻢ ﻗـﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ اﻧّﮏ ﻗـﺪ ﺑّﻠﻐﺖ و ﻧﺼـﺤﺖ و أّدﯾﺖ ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﻟﮑﻢ ﻓﺮط و اﻧﺘﻢ واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض و إﻧّﯽ‬‫ﻣﺨّﻠﻒ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪.‬‬‫إﻟﯽ آﺧﺮ ﻣﺎ ﺗﻘّﺪم‪.‬‬‫و روي اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟّﺰرﻧﺪّي ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »ﻧﻈﻢ درر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪704 :‬‬‫اﻟـّﺴ ﻤﻄﯿﻦ« ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬اﻗﺒﻞ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻮم ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﻓﻘﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‬‫و إﻧّﮑﻢ ﺗﺒﻌﯽ و إﻧﮑﻢ ﺗﻮﺷـﮑﻮن أن ﺗﺮدوا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺄﺳـﺌﻠﮑﻢ ﻋﻦ ﺛﻘﻠّﯽ ﮐﯿﻒ ﺧﻠﻔﺘﻤﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤـﺎ‪ .‬ﻓﻘـﺎم رﺟـﻞ ﻣﻦ اﻟﻤﻬﺎﺟﺮﯾﻦ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ‬‫اﻟّﺜﻘﻼن؟‬‫ﻗـﺎل‪ :‬اﻷـﮐﺒﺮ ﻣﻨﻬـﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ ﻓﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ‪ ،‬و اﻷﺻـﻐﺮ ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬ﻓﻤﻦ اﺳـﺘﻘﺒﻞ ﻗﺒﻠﺘﯽ و أﺟﺎب دﻋﻮﺗﯽ‬‫ﻓﻠﯿﺴﺘﻮص ﺑﻬﻢ ﺧﯿﺮا‪ ،‬ﻓﻼ ﻧﻘﺘﻠﻮﻫﻢ و ﻻ ﺗﻘﻬﺮوﻫﻢ و ﻻ ﺗﻘﺼﺮوا ﻋﻨﻬﻢ و إﻧﯽ ﺳﺄﻟﺖ ﻟﻬﻢ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ ان ﯾﺮدوا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﮐﺘﯿﻦ‪ ،‬او‪:‬‬‫ﮐﻬﺎﺗﯿﻦ‪ ،‬و أﺷﺎر ﺑﺎﻟﻤﺴّﺒﺤﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻧﺎﺻﺮﻫﻤﺎ ﻟﯽ ﻧﺎﺻﺮ و ﺧﺎذﻟﻬﻤﺎ ﻟﯽ ﺧﺎذل و وﻟﯿﻬﻤﺎ ﻟﯽ وﻟّﯽ و ﻋﺪّوﻫﻤﺎ ﻟﯽ ﻋﺪّو‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﻤﺬﮐﻮر‪ :‬و‬‫ورد ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ زﯾـﺪ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤـﺎ أّن اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻗـﺎل‪ :‬ﻣﻦ أﺣّﺐ أن ﯾﻨﺴﺄ ﻟﻪ ﻓﯽ اﺟﻠﻪ و أن ﯾﻤّﺘﻊ ﺑﻤﺎ‬‫ﺧـّﻮﻟﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻓﻠﯿﺨﻠﻔﻨﯽ ﻓﯽ أﻫﻠﯽ ﺧﻼﻓـﮥ ﺣﺴـﻨﮥ ﻓﻤﻦ ﻟﻢ ﯾﺨﻠﻔﻨﯽ ﻓﯿﻬﻢ ﺑـﺘﺮ ﻋﻤﺮه‪ ،‬و ﻓﯽ رواﯾـﮥ‪ :‬ﺑﺘـﮏ ﻋﻤﺮه‪ ،‬و ورد ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﯾﻮم‬‫اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ ﻣﺴﻮّدا وﺟﻬﻪ‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﻟـّﺴ ّﯿﺪ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻓﯽ »أﺧﺒﺎر اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ« ﻋﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﺎن ﺑﻦ ﺧﻠّﺎد‪ -‬و ﮐﺎن ﻓﯽ رﻫﻂ ﺟﺎﺑﺮ‬‫ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ -‬ﺣﺪﯾﺚ أﺧﺬه ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﺑﯿﺪ ﻋﻠّﯽ و اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻋّﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ ﻣﺮض وﻓﺎﺗﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﺨﺮج ﻋﻠﯿﻨـﺎ ﯾﻌﺘﻤـﺪ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ ﺣّﺘﯽ ﺟﻠﺲ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺒﺮ و ﻋﻠﯿﻪ ﻋﺼﺎﺑـﮥ ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌـﺪ‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻣﺎ ذا ﺗﻨﮑﺮون ﻣﻦ‬‫ﻣﻮت ﻧﺒّﯿﮑﻢ؟ أ ﻟﻢ ﯾﻨﻊ إﻟﯿﮑﻢ ﻧﻔﺴﻪ؟ و ﯾﻨﻊ إﻟﯿﮑﻢ أﻧﻔﺴﮑﻢ؟‬‫أم ﻫﻞ ﺧّﻠﺪ اﺣﺪ ﻣّﻤﻦ ﺑﻌﺚ ﻗﺒﻠﯽ ﻓﯿﻤﻦ ﺑﻌﺜﻮا إﻟﯿﻪ ﻓﺄﺧﻠﺪ ﻓﯿﮑﻢ؟ اﻻ! اﻧﯽ ﻻﺣﻖ ﺑﺮﺑﯽ و ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴـ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﮐﺘﺎب‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺑﯿﻦ اﻇﻬﺮﮐﻢ ﺗﻘﺮءوﻧﻪ ﺻـﺒﺎﺣﺎ و ﻣﺴﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﺗﺄﺗﻮن و ﻣﺎ ﺗـﺪﻋﻮن‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﻨﺎﻓﺴﻮا و ﻻ ﺗﺤﺎﺳـﺪوا و ﻻ ﺗﺒﺎﻏﻀﻮا و ﮐﻮﻧﻮا إﺧﻮاﻧﺎ ﮐﻤﺎ اﻣﺮﮐﻢ‬‫اﻟﱠﻠﻪ أﻻ! ﺛّﻢ اوﺻﯿﮑﻢ ﺑﻌﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﺛّﻢ اوﺻﯿﮑﻢ ﺑﻬﺬا اﻟﺤّﯽ ﻣﻦ اﻷﻧﺼﺎر‬‫‪ ،‬إﻟﯽ آﺧﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻃﻮﯾﻞ‪.‬‬‫و ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ ﺛـﺎﺑﺖ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗـﺎل‪ :‬ﻗـﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬إﻧﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺧﻠﯿﻔﺘﯿﻦ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﺣﺒﻞ‬‫ﻣﻤﺪود ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﺴـﻤﺎء و اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض اﺧﺮﺟﻪ اﺣﻤﺪ ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه و اﺧﺮﺟﻪ ﻋﺒﺪ ﺑﻦ‬‫ﺣ ﻤﯿ ﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪705 :‬‬‫ﺑﺴـﻨﺪ ﺟـّﯿ ﺪ‪ ،‬و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬إﻧﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣـﺎ إن ﺗﻤﺴـﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋـﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤـﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗـﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 166‬از ‪306‬‬‫اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و اﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬إﻧﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺧﻠﯿﻔﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﺿـﻤﯿﺮة اﻷﺳـﻠﻤﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ اﻧﺼـﺮف رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع اﻣﺮ ﺑﺸـﺠﺮات ﺑﻮادي ﺧّﻢ‬‫ﻓﻘﻤﻤﻦ و ﻫﺠﺮ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺨﻄﺐ اﻟﻨﺎس ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫اﻣـﺎ ﺑﻌـﺪ اﯾﻬـﺎ اﻟﻨـﺎس! ﻓﺎﻧﯽ ﻣﻘﺒﻮض اوﺷﮏ ان ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ‪ ،‬ﻓﻤﺎ اﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا ﻧﺸـﻬﺪ اﻧﮏ ﻗـﺪ ﺑﻠّﻐﺖ و ﻧﺼـﺤﺖ و أدﯾﺖ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬إﻧﯽ‬‫ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣـﺎ إن ﺗﻤـّﺴ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أﻻ! و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ‬‫ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫اﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ اﻟﻤﻮاﻻة‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﺳـّﯿﺪﻧﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﮐّﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ اّن اﻟﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن اﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ‬‫ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺒﻪ ﺑﯿﺪه و ﺳﺒﺒﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ و اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟّﺪه رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ .‬و‬‫ﮐـﺬا رواه اﻟّﺪوﻻﺑّﯽ ﻓﯽ »اﻟﻌﺘﺮة اﻟّﻄﺎﻫﺮة«‪) .‬و رواه اﻟﺠﻌﺎﺑّﯽ ﻓﯽ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﯿﻦ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺟّﺪه‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻬﻢ أﺟﻤﻌﯿﻦ اّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﻣﺨﻠّﻒ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ‬‫و ﺟّﻞ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪه و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و رواه اﻟـﺒّﺰار و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬إﻧّﯽ ﻣﻘﺒﻮض و إﻧﯽ ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧﮑﻢ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌـﺪﻫﻤﺎ و ﻟﻦ ﺗﻘﻮم‬‫اﻟّﺴﺎﻋﮥ ﺣّﺘﯽ ﯾﺒﺘﻐﯽ أﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﮐﻤﺎ ﯾﺒﺘﻐﯽ اﻟّﻀﺎﻟّﮥ ﻓﻼ ﺗﻮﺟﺪ‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ ذر اﻟﻐﻔـﺎري رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﻧﻪ أﺧـﺬ ﺑﺤﻠﻘﺘﯽ ﺑﺎب اﻟﮑﻌﺒـﮥ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬إﻧﯽ ﺗﺎرك‬‫ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻋﺘﺮﺗﯽ ﻓﺈﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة و أﺷﺎر‬‫إﻟﯿﻪ اﻟﺘﺮﻣﺬّي ﻓﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪706 :‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ راﻓﻊ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﻧﺰل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻏـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﻣﺼﺪره ﻣﻦ‬‫ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع ﻗﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﺎﻟّﻨﺎس ﺑﺎﻟﻬﺎﺟﺮة ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ اﻟﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ و اﻟﺜﻘﻞ اﻷﺻـﻐﺮ ﻓﺄّﻣﺎ اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﻓﺒﯿﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻃﺮﻓﻪ و ﻟا ّﻄﺮف اﻵﺧﺮ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻓﻠﻦ ﺗﻀّﻠﻮا و ﻟﻦ ﺗﺬﻟّﻮا أﺑﺪا‪.‬‬‫و أّﻣﺎ اﻟﺜﻘﻞ اﻷﺻﻐﺮ ﻓﻌﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧﺒﺄﻧﯽ أﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬و اﻟﺤﻮض ﻋﺮﺿﻪ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼﺮي و‬‫ﺻﻨﻌﺎء ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻵﻧﯿﮥ ﻋﺪد اﻟﮑﻮاﮐﺐ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﮐﯿﻒ ﺧﻠﻔﺘﻤﻮﻧﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ :‬إﻧﯽ ﺧﻠّﻔﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﺛﻨﯿﻦ ﻟﻦ ﺗﻀـﻠّﻮا ﺑﻌـﺪﻫﻤﺎ أﺑﺪا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و‬‫ﻧﺴﺒﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺒّﺰار ﻓﯽ ﻣﺴﻨﺪه‪.‬‬‫و ﻋﻦ أّم ﻫﺎﻧﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬رﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﺘﻪ ﺣﺘﯽ إذا ﮐﺎن ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧّﻢ أﻣﺮ ﺑﺪوﺣﺎت ﻓﻘﻤﻤﻦ ﺛّﻢ‬‫ﻗﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﺎﻟﻬﺎﺟﺮة ﻓﻘﺎل‪ :‬اّﻣﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس! إﻧﯽ اوﺷﮏ أن ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌـﺪه ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻃﺮف ﺑﯿﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮف ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أﻻ إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »وﺳﯿﻠﮥ اﻟﻤﺂل« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻋﻦ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻟﯿﻠﯽ ﺑﻦ ﺿـﻤﺮة و ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﺻﺪر رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع و ﻟﻢ‬‫ﯾﺤّﺞ ﻏﯿﺮﻫﺎ أﻗﺒﻞ ﺣّﺘﯽ إذا ﮐﺎن ﺑﺎﻟﺠﺤﻔﮥ ﻧﻬﯽ ﻋﻦ ﺳﻤﺮات ﺑﺎﻟﺒﻄﺤﺎء ﻣﺘﻘﺎرﺑﺎت‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 167‬از ‪306‬‬‫ﻻـ ﺗﻨﺰﻟﻮا ﺗﺤﺘﻬّﻦ ﺣـﺘﯽ إذا ﻧﺰل اﻟﻘﻮم و أﺧـﺬوا ﻣﻨـﺎزﻟﻬﻢ ﺳﻮاﻫﻦ أرﺳـﻞ إﻟﯿﻬّﻦ ﻓﻘّﻢ ﻣـﺎ ﺗﺤﺘﻬّﻦ و ﺷـّﺬﺑﻦ ﻋﻦ رءوس اﻟﻘﻮم ﺣـﺘﯽ إذا ﻧﻮدي‬‫ﻟﻠﺼﻠﻮة ﻏﺪا إﻟﯿﻬّﻦ ﻓﺼّﻠﯽ ﺗﺤﺘﻬّﻦ ﺛﻢ اﻧﺼﺮف إﻟﯽ اﻟّﻨﺎس‪ ،‬و ذﻟﮏ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ‪ .‬و ﺧّﻢ ﻣﻦ اﻟﺠﺤﻔﮥ و ﻟﻪ ﺑﻬﺎ ﻣﺴﺠﺪ ﻣﻌﺮوف‪.‬‬‫و ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟّﺮواﯾﺎت أﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻮﻣﺎ ﺷﺪﯾﺪ اﻟﺤّﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺛﺎﻣﻦ ﻋﺸـﺮ ذي اﻟﺤّﺠﮥ‪ ،‬ﻓﺄﻗﺒﻞ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻓﻘﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻪ ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ‬‫أﻧّﻪ ﻟﻦ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒّﯽ إﻟّﺎ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟّﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ و إﻧّﯽ ﻷﻇّﻦ أن أدﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﻣﺴﺌﻮل و أﻧﺘﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪707 :‬‬‫ﻫﻞ ﺑّﻠﻐﺖ! ﻓﻤﺎ أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻘﻮل ﻗﺪ ﺑّﻠﻐﺖ و ﺟﻬﺪت و ﻧﺼـﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺧﯿﺮا‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﺸﻬﺪون أن ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ و‬‫أّن ﻣﺤّﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ و أّن ﺟّﻨﺘﻪ ﺣّﻖ و اﻟّﻨﺎر ﺣّﻖ و اﻟﺒﻌﺚ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻮت ﺣّﻖ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ! ﻧﺸـﻬﺪ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬اﻟّﻠﻬّﻢ اﺷﻬﺪ! ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! أ‬‫ﻻ ﺗﺴـﻤﻌﻮن؟ أﻻ! ﻓﺈّن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﮑﻢ‪ ،‬أﻻ! ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬـﺬا ﻣﻮﻻه‪ ،‬و أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠّﯽ ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ ﺣّﺘﯽ ﻋﺮﻓﻪ اﻟﻘﻮم‬‫أﺟﻤﻌﻮن‪ .‬ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬اﻟﻠّﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻـه و ﻋـﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! أﻧﺎ ﻓﺮﻃﮑﻢ و إﻧﮑﻢ واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻣّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي و‬‫ﺻﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋـﺪد ﻧﺠﻮم اﻟّﺴـ ﻤﺎء ﻗﺪ ﺣﺎن ﻣﻦ ﻓﻀﮥ‪ ،‬أﻻ! و إﻧّﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ ﻋﻦ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ .‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬و‬‫ﻣﺎ اﻟﺜﻘﻼن؟ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀـّﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒّﺪﻟﻮا‪ ،‬أﻻ! و‬‫ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬ﻓـﺈﻧّﯽ ﻗـﺪ ﻧـّﺒ ﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أن ﻻـ ﯾﻔﺘﺮﻗـﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﻠﻘﯿـﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺳـﺄﻟﺖ اﻟﱠﻠﻪ رﺑّﯽ ﻟﻬﻢ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺄﻋﻄﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﺴـﺒﻘﻮﻫﻢ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا‪ ،‬و ﻻ‬‫ﺗﻌﻠّﻤﻮﻫﻢ ﻓﻬﻢ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ‪ ،‬أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ‪ -‬ﻋﻘﺪة ﻓﯽ اﻟﻤﻮاﻻة‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺑا ﻦ ﻋﻘﺪة أورده أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ ﻓﯽ اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ و ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﻪ ﻏﺮﯾﺐ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﻮح اﻟﻌﺠﻠﯽ ﻓﯽ »ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺨﻠﻔﺎء«‪ .‬و‬‫ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔـﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ اﻟﻐﻔﺎري أو زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﺻﺪر رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﻧﻬﯽ‬‫أﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻋﻦ ﺷـﺠﺮات ﺑﺎﻟﺒﻄﺤﺎء ﻣﺘﻘﺎرﺑﺎت أن ﯾﻨﺰﻟﻮا ﺗﺤﺘﻬّﻦ ﺛّﻢ ﺑﻌﺚ إﻟﯿﻬّﻦ ﻣﻦ ﯾﻘّﻢ ﻣﺎ ﺗﺤﺘﻬّﻦ ﻣﻦ اﻟّﺸﻮك و ﻋﻤﺪ إﻟﯿﻬّﻦ و ﺻـّﻠﯽ ﺗﺤﺘﻬّﻦ‪.‬‬‫ﺛّﻢ ﻗـﺎم ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس! إﻧﯽ ﻗـﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠّﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧﻪ ﻟﻦ ﯾﻌّﻤﺮ ﻧﺒّﯽ إﻟّﺎ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟّـﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ و إﻧﯽ ﻷﻇّﻦ أﻧﯽ ﯾﻮﺷﮏ أن‬‫ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧﯽ ﻣﺴﺌﻮل و إﻧﮑﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن ﻓﻤﺎ ذا أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﻧﺸـﻬﺪ أﻧﮏ ﻗﺪ ﺑّﻠﻐﺖ و ﺟﻬﺪت و ﻧﺼـﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸﻬﺪون أن ﻻ إﻟﻪ إﻻ اﻟﱠﻠﻪ و أّن ﻣﺤّﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ و أنّ‬‫ﺟّﻨﺘﻪ و ﻧﺎره ﺣّﻖ و أّن اﻟﻤﻮت ﺣّﻖ و أّن اﻟﺒﻌﺚ ﺣّﻖ ﺑﻌـﺪ اﻟﻤﻮت و أّن اﻟّﺴﺎﻋـﮥ آﺗﯿـﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ و أّن اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر! ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ!‬‫ﻧﺸﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ! ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻠّﻬّﻢ اﺷﻬﺪ! ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس! إن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ اوﻟﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪708 :‬‬‫)ﻣﻮﻟﯽ‪ .‬ظ( ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و أﻧـﺎ اوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬـﺬا ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠّﯿﺎ‪ ،‬اﻟّﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫اّﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس! إﻧﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و إﻧﮑﻢ واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﺣﻮض أﻋﺮض ﻣّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي إﻟﯽ ﺻـﻨﻌﺎء ﻓﯿﻪ ﻋـﺪد اﻟّﻨﺠﻮم ﻗـﺪ ﺣﺎن ﻣﻦ ﻓـّﻀ ﮥ و‬‫إﻧﯽ ﺳـﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻋﻦ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﻟﯽ ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤـﺎ اﻟﺜﻘـﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ و ﻻ ﺗﻀﻠّﻮا و ﻻ ﺗﺒّﺪﻟﻮا و ﻋﺘﺮﺗﯽ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺈﻧّﻪ ﻗﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠّﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ‬‫اﻟﺤﻮض‪ .‬اﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ و اﻟّﻀﯿﺎء ﻓﯽ »اﻟﻤﺨﺘﺎرة« ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪،‬‬‫و ﻫﻤﺎ ﻣﻦ رﺟﺎل اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ‪ ،‬ﻋﻨﻪ ﺑﺎﻟّﺸﮏ ﻓﯽ ﺻـﺤﺎﺑّﯿﻪ ﻫﻞ ﻫﻮ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﺳﯿﺪ او زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ؟ و اﺧﺮﺟﻪ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ زﯾﺪ‬‫ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻷﻧﻤﺎﻃﯽ و ﻗﺪ ﺣـّﺴ ﻨﻪ اﻟﺘﺮﻣﺬّي و ﺿـﻌﻔﻪ ﻏﯿﺮه ﻋﻦ ﻣﻌﺮوف ﺑﻦ ﺧّﺮﺑﻮذ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬و ﻫﻤﺎ ﻣﻦ رﺟﺎل اﻟّﺼﺤﯿﺢ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ‬‫وﺣﺪه ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺷّﮏ ﺑﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »وﺳﯿﻠﮥ اﻟﻤﺂل« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻋﻦ أّم ﺳﻠﻤﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬اﺧﺬ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﺑﯿﺪ ﻋﻠّﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺣﺘﯽ رأﯾﻨﺎ ﺑﯿﺎض إﺑﻄﻪ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠّﯽ ﻣﻮﻻه‪ .‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 168‬از ‪306‬‬‫و ﻓﯿﻪ‪ :‬ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬ﯾـﺎ أّﯾﻬـﺎ اﻟﻨـﺎس! إﻧﯽ ﻣﺨﻠّﻒ ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋـﺘﺮﺗﯽ و ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗـﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬اﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة و‬‫اﺧﺮﺟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺒّﺰاز )اﻟّﺮّزاز‪ .‬ظ( ﻋﻨﻬﻤﺎ ﺑﻠﻔﻆ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﯽ ﻣﺮﺿﻪ اﻟّﺬي ﻗﺒﺾ ﻓﯿﻪ و ﻗﺪ اﻣﺘﻸت‬‫اﻟﺤﺠﺮة ﻣﻦ أﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس! ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﻘﺒﺾ ﻗﺒﻀﺎ ﺳـﺮﯾﻌﺎ ﻓﯿﻨﻄﻠﻖ ﺑﯽ و ﻗﺪ ﻗّﺪﻣﺖ اﻟﻘﻮل ﻣﻌﺬرة إﻟﯿﮑﻢ‪ ،‬أﻻ! إﻧّﯽ ﻣﺨّﻠﻒ ﻓﯿﮑﻢ‬‫ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟـّﻞ و ﻋـﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿـﺘﯽ‪ .‬ﺛّﻢ أﺧـﺬ ﺑﯿـﺪ ﻋﻠّﯽ ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻫـﺬا ﻋﻠّﯽ ﻣﻊ اﻟﻘﺮآن و اﻟﻘﺮآن ﻣﻊ ﻋﻠّﯽ ﻻـ ﯾﻔﺘﺮﻗـﺎن ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ‬‫اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺄﺳﺄﻟﻬﺎ ﻋﻦ ﻣﺎ ﺧﻠّﻔﺖ ﻓﯿﻬﻤﺎ أﺧﺮﺟﻪ اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »وﺳﯿﻠﮥ اﻟﻤﺂل« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫ﻗـﺎل ﺷـﯿﺦ اﻹﺳـﻼم اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷـﻬﺎب اﻟـّﺪﯾﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧّﯽ‪ -‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﺣـﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠّﯽ ﻣﻮﻻه« أﺧﺮﺟﻪ‬‫اﻟّﺘﺮﻣﺬّي و اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪،‬‬‫و ﻫﻮ ﮐﺜﯿﺮ اﻟّﻄﺮق ﺟّﺪا‪ ،‬و ﻗﺪ اﺳﺘﻮﻋﺒﻬﺎ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﻔﺮد و ﮐﺜﯿﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪709 :‬‬‫ﻣﻦ أﺳﺎﻧﯿﺪﻫﺎ ﺻﺤﺎح و ﺣﺴﺎن‪ ،‬و ﯾﺪّل ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﻣﺎ‬‫روي أﺑﻮ اﻟّﻄﻔﯿﻞ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أّن ﻋﻠّﯿﺎ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﮐّﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﺟﻤﻊ اﻟّﻨﺎس و ﻫﻮ ﺧﻠﯿﻔﮥ ﻓﯽ اﻟّﺮﺣﺒﮥ ﻣﻮﺿﻊ ﺑﺎﻟﻌﺮاق ﺛّﻢ ﻗﺎم ﻓﺤﻤﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺸـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺷـﻬﺪ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ إﻟّﺎ ﻗﺎم‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘﻮم رﺟﻞ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻧّﺒﯿﺖ‪ ،‬أو‪ :‬ﺑﻠﻐﻨﯽ إﻟّﺎ رﺟﻞ ﺳـﻤﻌﺖ اذﻧﺎه و وﻋﺎه‬‫ﻗﻠﺒﻪ‪ .‬ﻓﻘﺎم ﺳـﺒﻌﮥ ﻋﺸـﺮ رﺟﻼ ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬ﺧﺰﯾﻤﮥ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ و ﺳﻬﻞ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ و ﻋﺪّي ﺑﻦ ﺣﺎﺗﻢ و ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ و أﺑﻮ أّﯾﻮب اﻷﻧﺼﺎرّي و أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ‬‫اﻟﺨﺪرّي و أﺑﻮ ﺷـﺮﯾﺢ اﻟﺨﺰاﻋﯽ و أﺑﻮ ﻟﯿﻠﯽ و أﺑﻮ اﻟﻬﯿﺜﻢ ﺑﻦ اﻟّﺘﯿﻬﺎن و رﺟﺎل ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ ﻓﻘﺎل ﻋﻠﯽ ﮐّﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ رﺿﯽ ﻋﻨﻪ و ﻋﻨﻬﻢ‪ :‬ﻫﺎﺗﻮا‬‫ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺘﻢ! ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ أﻧّﺎ أﻗﺒﻠﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﺣﺘﯽ إذا ﮐﺎن اﻟﻈﻬﺮ ﺧﺮج رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻓﺄﻣﺮ ﺑﺸﺠﺮات ﻓﺸﺬ ﺑﻦ و أﻟﻘﯽ ﻋﻠﯿﻬّﻦ ﺛﻮب‪ .‬ﺛّﻢ ﻧﺎدي ﺑﺎﻟّﺼﻼة ﻓﺨﺮﺟﻨﺎ و ﺻﻠّﯿﻨﺎ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻣﺎ أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻗﺪ ﺑّﻠﻐﺖ! ﻗﺎل‪ :‬اﻟّﻠﻬّﻢ اﺷـﻬﺪ! ﺛﻼث ﻣّﺮات‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬اوﺷﮏ أن ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﻣﺴﺌﻮل و أﻧﺘﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻻ! إّن دﻣﺎؤﮐﻢ‬‫و أﻣﻮاﻟﮑﻢ ﺣﺮام ﮐﺤﺮﻣـﮥ ﯾﻮﻣﮑﻢ ﻫـﺬا و ﺷـﻬﺮﮐﻢ ﻫـﺬا‪ .‬اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟّﻨﺴـﺎء‪ ،‬اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﺠـﺎر‪ ،‬اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﻤﻤﺎﻟﯿﮏ‪ ،‬اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﻌـﺪل و‬‫اﻹﺣﺴـﺎن‪ .‬ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬أّﯾﻬـﺎ اﻟّﻨـﺎس! إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻋﺘﺮﺗﯽ و أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺈﻧّﻬﻤـﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗـﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬ﻧـّﺒ ﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ‬‫اﻟﺨﺒﯿﺮ‪.‬‬‫و ذﮐﺮ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ .‬ﻓﻘﺎل ﻋﻠّﯽ‪ :‬ﺻـﺪﻗﺘﻢ و أﻧﺎ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟّﺸﺎﻫﺪﯾﻦ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻋﻦ ﻓﻄﺮ و أﺑﯽ اﻟﺠﺎرود‪ ،‬و ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ‪.‬‬
‫و اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﺎﮐﺜﯿﺮ ﻣﺤﺮز ﻓﻀﻞ ﮐﺜﯿﺮ و ﻧﺒﻞ ﻏﺰﯾﺮ و ﺷـﺮف أﺛﯿﺮ ﻧﺰد ﺳـّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ‪ .‬و ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺎن و ﻋﻠّﻮ ﻣﮑﺎن او ﻧﺰد اﯾﻦ‬‫ﺣﻀـﺮات ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »ﺧﻼﺻﮥ اﻷﺛﺮ ﻓﯽ أﻋﯿﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدي ﻋﺸـﺮ« ﻣﺤّﻤﺪ أﻣﯿﻦ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﺐ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤّﺒﯽ و »ﺗﻨﻀـﯿﺪ اﻟﻌﻘﻮد اﻟّﺴﻨّﯿﮥ‬‫ﺑﺘﻤﻬﯿﺪ اﻟّﺪوﻟﮥ اﻟﺤﺴﻨّﯿﻪ« رﺿﯽ اﻟّﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﯿﺪر اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ اﻟّﺸﺎﻣﯽ ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬﺬا اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﺎﮐﺜﯿﺮ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻮﺳﯿﻠﮥ‪ ،‬ﻋّﻠﺎﻣﺘﻬﻢ اﻟﻤﺤﺮز ﻟﻠﻤﻨﺎﻗﺐ اﻟﺠﻤﯿﻠﮥ‪ ،‬اﻟﻤﻘﺘﻨﯽ ﻟﻠﻤﺂﺛﺮ اﻟﻌﻘﯿﻠﮥ‪ ،‬ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫اﻟّﺸﺮﯾﻒ ﺑﺴﯿﺎﻗﺎت ﻣﺘﮑﺎﺛﺮة ﺟﻠﯿﻠﮥ‪ ،‬و أورده ﺑﺄﻟﻔﺎظ ﻣﺘﻨّﻮﻋﮥ ﺟﺰﯾﻠﮥ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺘﺮك ﺳﻨﻦ اﻹذﻋﺎن و ﺳﺒﯿﻠﻪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ ﻣﺎ أﺻﺎب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪710 :‬‬‫ﻟﻘﻤﻪ و دﻟﯿﻠﻪ‪ ،‬إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻧﻐﻠﺖ ﻣﻨﻪ اﻟّﺪﺧﯿﻠﮥ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﯾﻌﻤﻞ ﻟﻌﺪواﻧﻪ ﮐّﻞ ﺣﯿﻠﮥ‪ ،‬و ﯾﺴـﺘﻤﺴﮏ ﺑﺎﻟّﺸـ ﺒﻬﺎت اﻟﻮاﻫﯿﮥ اﻟﻤﻬﯿﻠﮥ‪ ،‬و ﯾﺘﺸـّﺒﺚ ﺑﺎﻟّﻨﺰﻏﺎت اﻟﺒﺎﺋﺮة‬‫اﻟّﻀﺌﯿﻠﮥ‪ ،‬و ﯾﺒﺪي ﻣﻦ اﻟﺰﯾﻎ أﻋﺎﻟﯿﻠﻪ و ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻦ اﻟﻐّﯽ أﺿﺎﻟﯿﻠﻪ‪.‬‬‫‪ -159‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺨﺎﻧﯽ اﻟﻘﺎدري اﻟﻤﺪﻧﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 169‬از ‪306‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﺻـﺮاط ﺳﻮي‪ -‬ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟّﻨﺒﯽ« ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺨّﻂ ﻋﺮب ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ ﻗﺎﺻﺮ ﺣﺎﺿﺮﺳﺖ أﻟﻔﺎظ ﻣﺘﮑّﺜﺮه‬‫ﻣﻔﯿـﺪه و ﺷﻮاﻫﺪ ﻣﺘﻮﻓّﺮه ﺳﺪﯾﺪه اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ آورده‪ .‬ﺳﺎﺑﻘﺎ از ﻋﺒﺎرت »ﺻـﺮاط ﺳﻮي« ﮐﻪ در رواﯾﺖ أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﻪ ﻣﻨﻘﻮل ﺷﺪ درﯾﺎﻓﺘﯽ‬‫ﮐﻪ ﺷﯿﺨﺎﻧﯽ ﻗﺎدري اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را از أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﻪ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ذﻫﺒﯽ ﺻّﺤﺖ آن ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷﯿﺨﺎﻧﯽ ﻗﺎدري در »ﺻﺮاط ﺳﻮي« ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ ﮐﻼم ﺑﻌﺾ اﺳﻤﺎﻋﯿﻠّﯿﻪ ﻣﺘﻌّﻠﻖ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﻗﻮل‪ :‬و ﻗﺪ ﻣّﺮ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟّﺼﺤﺎح و‬‫اﻟﺤﺴﺎن و ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻬﺎ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎ ذﮐﺮه اﻟﻤّﺪﻋﯽ‪ ،‬ﺑﻞ اﻟّﺼﺤﯿﺢ ﻣّﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ‪:‬‬‫ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠّﯽ ﻣﻮﻻه‬‫و اﻟّﺼﺤﯿﺢ ﻣّﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ أﯾﻀﺎ‪:‬‬‫اﻟّﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪.‬‬‫و اﻟّﺼﺤﯿﺢ ﻣّﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ أﯾﻀﺎ‪:‬‬‫إّن اﻟﱠﻠﻪ وﻟّﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟّﯿﻪ ﻓﻬﺬا وﻟّﯿﻪ‪ ،‬اﻟﻠّﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪.‬‬‫و اﻟّﺼﺤﯿﺢ ﻣّﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ أﯾﻀﺎ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻟﻠّﻨﺎس‪ :‬أ ﺗﻌﻠﻤﻮن أﻧّﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻌﻢ! ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠّﯽ ﻣﻮﻻه‪،‬‬‫اﻟّﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫و اﻟّﺼﺤﯿﺢ ﻣّﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ أﯾﻀﺎ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻـّﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬ﮐـﺄﻧّﯽ ﻗـﺪ دﻋﯿﺖ ﻓـﺄﺟﺒﺖ‪ ،‬إﻧّﯽ ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﻓﯿﻬﻤﺎ ﮐﯿﻒ‬‫ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ )و إﻧﻬﻤﺎ‪ .‬ظ( ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي ﻓﺄﻧﺎ )و أﻧﺎ‪ .‬ظ( وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ‪ .‬ﺛّﻢ أﺧـﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠّﯽ‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا وﻟّﯿﻪ اﻟّﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫و اﻟّﺼﺤﯿﺢ ﻣّﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ أﯾﻀﺎ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﮑّﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ! ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ! ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺈن ﻫﺬا ﻣﻮﻟﯽ ﻣﻦ أﻧﺎ ﻣﻮﻻه‪ .‬اﻟّﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ‬‫ﻋﺎداه‪ .‬ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ! أﺻﺒﺤﺖ و اﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫اﻧﺘﻬﯽ ﻣﺎ ﻫﻮ اﻟﺼﺤﯿﺢ و اﻟﺤﺴﺎن )و اﻟﺤﺴﻦ‪ .‬ظ( و ﻟﯿﺲ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻣﺨﺘﺮﻋﺎت اﻟﻤّﺪﻋﯽ و ﻣﻔﺘﺮﯾﺎﺗﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪711 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷﯿﺨﺎﻧﯽ ﻗﺎدري در »ﺻﺮاط ﺳﻮي« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗـﺎل رﺳﻮل ﻟا ﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ :‬إﻧﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴـ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـﻠّﻮا ﺑﻌـﺪي أﺣـﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب ﻟا ﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ‬‫ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ ﻟا ّﺘﺮﻣـﺬّي‬‫ﻓ ﯽ ﺟﺎﻣﻌ ﻪ‬‫و ﻗﺎل ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ‪ .‬و‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨـﺪري رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أّن اﻟﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬إﻧﯽ أوﺷـﮏ أن ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‬‫ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒـﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷـرض و ﻋـﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿـﺘﯽ و إّن اﻟﻠّﻄﯿﻒ أﺧﺒﺮﻧﯽ أﻧّﻬﻤـﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗـﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ ﻟا ﺤﻮض‪،‬‬‫ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﺑﻤﺎ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ .‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬إﻧّﻪ ﻗﺎل ذﻟﮏ ﻓﯽ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع و زاد ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻤﺜﻞ ﺳـﻔﯿﻨﮥ ﻧﻮح ﻣﻦ رﮐﺒﻬﺎ ﻧﺠﺎ‪ ،‬و ﻣﺜﻠﻬﻢ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 170‬از ‪306‬‬‫أي أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﮐﻤﺜﻞ ﺑﺎب ﺣّﻄﮥ ﻣﻦ دﺧﻠﻪ ﻏﻔﺮت ﻟﻪ اﻟّﺬﻧﻮب‬‫و ﻗﺪ أﺧﻄﺄ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺣﯿﺚ ذﮐﺮ ﻫﺬا ﻓﯽ واﻫﯿﺎﺗﻪ ﻋﻠﯽ ﻋﺎدﺗﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻏﺎﻓﻼ ﻋّﻤﺎ‬‫ذﮐﺮ ﻣﺴﻠﻢ ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺤﻪ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم ﻓﯿﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء ﯾﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺤﻤﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و وﻋﻆ و ذّﮐﺮ ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬أﻻ ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻓﺈﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ‬‫اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬـﺪي و اﻟّﻨﻮر‪ ،‬ﻓﺨﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ‪ .‬ﻓﺤّﺚ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪،‬‬‫اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﺰﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ أ ﻟﯿﺲ ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ‬‫أ ﻫ ﻞ ﺑﯿﺘ ﻪ ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ! إّن ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻟﮑّﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪ .‬ﻗﯿﻞ‪ :‬و ﻣﻦ ﻫﻢ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻢ آل ﻋﻠﯽ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋّﺒﺎس‪ .‬ﻗﯿﻞ‪ :‬ﮐّﻞ ﻫﺆﻻء ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗﮥ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ! أﺧﺮﺟﻪ ﻣﺴﻠﻢ ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺤﻪ‬‫)ﺑﻄﺮق‪ .‬ﺻـﺢ‪ .‬ظ( و ﻟﻔﻈﻪ ﻓﯽ أﺣـﺪﻫﺎ‪ :‬ﻗﻠﻨﺎ‪ ،‬أي ﻟﺰﯾﺪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻧﺴﺎؤه؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ‪ ،‬اﯾﻢ اﻟﱠﻠﻪ! إّن اﻟﻤﺮأة ﺗﮑﻮن ﻣﻊ اﻟّﺮﺟﻞ‬‫اﻟﻌﺼﺮ ﻣﻦ اﻟّﺪﻫﺮ ﺛّﻢ ﯾﻄّﻠﻘﻬﺎ ﻓﺘﺮﺟﻊ إﻟﯽ اﺑﯿﻬﺎ و ﻗﻮﻣﻬﺎ‪ .‬أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ اﺻﻠﻪ و ﻋﺼﺒﺘﻪ اﻟّﺬﯾﻦ ﺣﺮﻣﻮا اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪ .‬و‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴـﺘﺪرك« ﻋﻠﯽ ﺷـﺮط اﻟّﺸﯿﺨﯿﻦ و ﻓﯽ ﻟﻔﻆ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﺘﺪرك« ﻋﻠﯽ ﺷﺮط اﻟّﺸﯿﺨﯿﻦ ﻟّﻤﺎ رﺟﻊ اﻟﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪712 :‬‬‫و ﻧﺰل ﻏـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﻣّﺮ )أﻣﺮ‪ .‬ظ( ﺑﺪوﺣﺎت ﻓﻘّﻤﺖ ﺛّﻢ ﻗﺎم ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﺄﻧّﯽ ﻗﺪ دﻋﯿﺖ ﻓﺄﺟﺒﺖ إﻧّﯽ ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ أﺣﺪﻫﻤﺎ اﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ‬‫ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟـّﻞ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ ﻓﺈﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻣﻮﻻي‬‫و أﻧﺎ وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ )اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ(‪ .‬و ﻓﯽ ﻟﻔﻆ آﺧﺮ ﻋﻠﯽ ﺷـﺮﻃﻬﻤﺎ‪ :‬ﻧﺰل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻋﻠﯽ‬‫ﺳﻤﺮات ﺧﻤﺲ دوﺣـﺎت ﻋﻈﺎم‪ ،‬ﻓﮑﻨﺲ اﻟّﻨﺎس ﻣﺎ ﺗﺤﺖ اﻟّﺴـ ﻤﺮات‪ ،‬ﺛّﻢ راح رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻋﺸـّﯿﮥ ﻓﺼـّﻠﯽ ﺛﻢ ﻗﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ‬‫ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟﻞ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ذّﮐﺮ و وﻋﻆ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻣﺎ ﺷﺎء اﻟﱠﻠﻪ أن ﯾﻘﻮل ﺛّﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫أّﯾﻬـﺎ اﻟّﻨـﺎس! إﻧﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ أﻣﺮﯾﻦ ﻟﻦ ﺗﻀـﻠّﻮا إن اﺗّﺒﻌﺘﻤﻮﻫﻤﺎ و ﻫﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ .‬و ﻓﯽ ﻟﻔﻆ آﺧﺮ ﻋﻠﯽ ﺷـﺮﻃﻬﻤﺎ إﻧّﯽ‬‫ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬و زاد ﻓﯿﻪ )اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ‪ .‬ﺻـﺢ‪ .‬ظ( ﻋﻘﺐ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﺣﺘﯽ‬‫ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ رﺑّﯽ ذﻟﮏ ﻟﻬﻤﺎ ﻓﻼ ﺗﻘﺼﺮوا ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻘّﺪﻣﻮﻫﻤﺎ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻌّﻠﻤﻮﻫﻢ ﻓﺈﻧّﻬﻢ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ أﯾﻀﺎ‪ :‬ﻗﺎل‪ :‬أﻗﺒﻞ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻮم ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﻓﻘﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض و أﻧﺘﻢ ﺗﺒﻌﯽ‬‫و إﻧّﮑﻢ ﺗﻮﺷـﮑﻮن أن ﺗﺮدوا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺄﺳـﺌﻠﮑﻢ ﻋﻦ ﺛﻘﻠّﯽ ﮐﯿﻒ ﺧﻠﻔﺘﻤﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤـﺎ‪ .‬ﻓﻘـﺎم رﺟﻞ ﻣﻦ اﻟﻤﻬﺎﺟﺮﯾﻦ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ اﻟّﺜﻘﻼن؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫اﻷﮐﺒﺮ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ ﻓﺘﻤّﺴـ ﮑﻮا ﺑﻪ و اﻷﺻـﻐﺮ ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬ﻓﻤﻦ اﺳـﺘﻘﺒﻞ ﻗﺒﻠﺘﯽ و أﺟﺎب دﻋﻮﺗﯽ‬‫ﻓﻠﯿﺴﺘﻮص ﺑﻬﻢ ﺧﯿﺮا‪،‬‬‫أو ﮐﻤﺎ‬‫ﻗـﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬ﻓﻼـ ﺗﻘﺘﻠﻮﻫﻢ و ﻻـ ﺗﻘﻬﺮوﻫﻢ و ﻻ ﺗﻘﺼـﺮوا ﻋﻨﻬﻢ و إﻧّﯽ ﻗـﺪ ﺳﺄﻟﺖ ﻟﻬﻢ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ ﻓﺄﻋﻄﺎﻧﯽ أن‬‫ﯾﺮدوا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﮐﺘﯿﻦ‪ -‬أو ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻬﺎﺗﯿﻦ‪ -‬و أﺷﺎر ﺑﺎﻟﻤﺴـّﺒﺤﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻧﺎﺻـﺮﻫﻤﺎ ﻟﯽ ﻧﺎﺻـﺮ و ﺧﺎذﻟﻬﻤﺎ ﻟﯽ ﺧﺎذل و وﻟﯿﻬﻤﺎ ﻟﯽ وﻟّﯽ و ﻋﺪّوﻫﻤﺎ‬‫ﻟﯽ ﻋﺪّو‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ أّن اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ أﺣﺐ أن ﯾﻨﺴﺄ ﻟﻪ ﻓﯽ أﺟﻠﻪ و أن ﯾﻤّﺘﻊ ﺑﻤﺎ ﺧّﻮﻟﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻠﯿﺨﻠﻔﻨﯽ ﻓﯽ‬‫أﻫﻠﯽ ﺧﻼﻓﮥ ﺣﺴﻨﮥ ﻓﻤﻦ ﻟﻢ ﯾﺨﻠﻔﻨﯽ ﻓﯿﻬﻢ ﺑﺘﺮ ﻋﻤﺮه و ورد ﻋﻠّﯽ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ ﻣﺴﻮّدا وﺟﻬﻪ ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 171‬از ‪306‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺻﺮاط ﺳﻮي« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪713 :‬‬‫رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻮم ﻋﺮﻓﮥ و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﮥ اﻟﻘﺼﻮاء ﯾﺨﻄﺐ ﻓﺴﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧﯽ ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن‬‫أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ‪ .‬و‬‫ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة‪ :‬ﻗـﺎل‪ :‬ﮐّﻨـﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﯽ ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع ﻓﻠّﻤـ ﺎ رﺟﻊ إﻟﯽ اﻟﺠﺤﻔـﮥ ﻣّﺮ ﺑﺸـﺠﺮات ﻓﻘّﻢ ﻣﺎ ﺗﺤﺘﻬّﻦ ﺛّﻢ‬‫ﺧﻄﺐ اﻟّﻨﺎس ﻓﻘﺎل‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌﺪ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻓﺈﻧّﯽ ﻻ أراﻧﯽ إﻟّﺎ ﻣﻮﺷـﮑﺎ أن أدﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ و إﻧﯽ ﻣﺴـﺌﻮل و أﻧﺘﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن ﻓﻤﺎ أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﻧﺸﻬﺪ أﻧّﮏ ﺑﻠّﻐﺖ و ﻧﺼﺤﺖ و أّدﯾﺖ ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺎ ﻟﮑﻢ ﻓﺮط و أﻧﺘﻢ واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض و إﻧّﯽ ﻣﺨﻠّﻒ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪ .‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔـﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ اﻟﻐﻔـﺎري )رض( و زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أّن اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻗـﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ‬‫اﻟّﻠﻄﯿـﻒ اﻟﺨـﺒﯿﺮ أﻧّﻪ ﻟﻦ ﯾﻌﻤﺮ ﻧـﺒّﯽ إﻟّـﺎ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟّـﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ و إﻧّﯽ ﻷـﻇّﻦ أﻧّﯽ ﯾﻮﺷـﮏ أن ادﻋﯽ ﻓـﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﻣﺴـﺌﻮل و إﻧّﮑﻢ‬‫ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن ﻓﻤﺎ ذا أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا ﻧﺸﻬﺪ أﻧﮏ ﻗﺪ ﺑّﻠﻐﺖ و ﺟﻬﺪت و ﻧﺼﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸـﻬﺪون أن ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ و أّن ﻣﺤّﻤـ ﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ و أّن ﺟّﻨﺘﻪ و ﻧﺎره ﺣّﻖ و أّن اﻟﻤﻮت ﺣّﻖ و أّن اﻟﺒﻌﺚ ﺣّﻖ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻮت‬‫و أّن اﻟّﺴﺎﻋـﮥ آﺗﯿـﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ و أن اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﻧﺸـﻬﺪ ﺑـﺬﻟﮏ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬اﻟّﻠﻬّﻢ اﺷـﻬﺪ! ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ اّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إن اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻣﻮﻻـي و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬـﺬا ﻣﻮﻻه‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠّﯿﺎ‪ -‬اﻟّﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و إﻧّﮑﻢ واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬أﻋﺮض ﻣّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي إﻟﯽ ﺻـﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋﺪد اﻟّﻨﺠﻮم ﻗﺪ ﺣﺎن ﻣﻦ ﻓّﻀﮥ و‬‫إﻧّﯽ ﺳـﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤـﺎ اﻟّﺜﻘـﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ‬‫ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀـّﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒّﺪﻟﻮا و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺈﻧّﻪ ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻨﻘﻀـﯿﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ و ﺟﻤﻊ ﻏﻔﯿﺮ‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أّن ﻋﻠّﯿﺎ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎم ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺷﻬﺪ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ إﻟّﺎ ﻗﺎم و ﻻ‬‫ﯾﻘﻮم رﺟﻞ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻧّﺒﯿﺖ أو‪ :‬ﺑﻠﻐﻨﯽ إﻟّﺎ رﺟﻞ ﺳﻤﻌﺖ اذﻧﺎه و وﻋﺎه ﻗﻠﺒﻪ ﻓﻘﺎم ﺳﺒﻌﮥ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪714 :‬‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﻘـﺎل ﻋﻠّﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﻋﻨﻬﻢ‪ :‬ﻫـﺎﺗﻮا ﻣـﺎ ﺳـﻤﻌﺘﻢ! ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ أﻧّﺎ أﻗﺒﻠﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﮥ‬‫اﻟﻮداع ﺣّﺘﯽ إذا ﮐﺎن اﻟّﻈﻬﺮ ﺧﺮج رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﺄﻣﺮ ﺑﺸﺠﺮات ﻓﺸﺬ ﺑﻦ و أﻟﻘﯽ ﻋﻠﯿﻬّﻦ ﺛﻮب ﺛّﻢ ﻧﺎدي ﺑﺎﻟّﺼﻼة ﻓﺨﺮﺟﻨﺎ و‬‫ﺻّﻠﯿﻨﺎ ﺛّﻢ ﻗﺎم ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻣﺎ اﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻗـﺪ ﺑّﻠﻐﺖ ﻗﺎل‪ :‬اﻟّﻠﻬّﻢ اﺷـﻬﺪ! ﺛﻠﺚ ﻣّﺮات‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ اوﺷـﮏ‬‫أن ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﻣﺴـﺌﻮل و أﻧﺘﻢ ﻣﺴـﺌﻮﻟﻮن ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻻ! إّن دﻣﺎءﮐﻢ و أﻣﻮاﻟﮑﻢ ﺣﺮام ﮐﺤﺮﻣـﮥ ﯾﻮﻣﮑﻢ ﻫـﺬا و ﺣﺮﻣـﮥ ﺷـﻬﺮ ﮐﻢ ﻫﺬا‪.‬‬‫اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟّﻨﺴـﺎء‪ ،‬اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﺠـﺎر‪ ،‬اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﻤﻤﺎﻟﯿـﮏ‪ ،‬اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﻌـﺪل و اﻹﺣﺴﺎن‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‬‫ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺈﻧّﻬﻤـﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗـﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻧـّﺒ ﺄﻧﯽ ﺑـﺬﻟﮏ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗـﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه ﻓﻌﻠّﯽ‬‫ﻣﻮﻻه‪ .‬ﻓﻘﺎل ﻋﻠّﯽ‪ :‬ﺻﺪﻗﺘﻢ و أﻧﺎ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟّﺸﺎﻫﺪﯾﻦ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة‪.‬‬‫و ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺧﻠﯿﻔﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﻟا ّﺴﻤﺎء و‬‫اﻷرض‪ ،‬أو‪ :‬ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض‪ ،‬و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ أﺣﻤـﺪ ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه و ﻋﺒﺪ‬‫ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ ﺑﺴﻨﺪ ﺟّﯿﺪ‪ ،‬و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و اﻷﺣﺎدﯾﺚ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺒﺎب ﮐﺜﯿﺮة‪ .‬و ﺧّﻢ ﻣﻦ اﻟﺠﺤﻔﮥ و ﻟﻠّﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺑﻬﺎ ﻣﺴﺠﺪ ﻣﻌﺮوف‪ .‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 172‬از ‪306‬‬‫ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻓﺘﺢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ :‬ﻣّﮑﮥ اﻧﺼﺮف إﻟﯽ اﻟﻄﺎﺋﻒ ﻓﺤﺎﺻﺮﻫﺎ ﺳﺒﻊ ﻋﺸﺮة‬‫او ﺗﺴﻊ ﻋﺸـﺮة‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﻌﺘﺮﺗﯽ ﺧﯿﺮا و إّن ﻣﻮﻋﺪﮐﻢ اﻟﺤﻮض‪ ،‬و اﻟّﺬي ﻧﻔﺴـﯽ ﺑﯿﺪه ﻟﺘﻘﯿﻤّﻦ‬‫اﻟـّﺼ ﻠﻮة و ﺗﻮﺗّﻦ اﻟّﺰﮐﻮة او ﻷﺑﻌﺜّﻦ إﻟﯿﮑﻢ رﺟﻼ ﻣّﻨﯽ أو ﮐﻨﻔﺴـﯽ ﯾﻀـﺮب أﻋﻨﺎﻗﮑﻢ‪ ،‬ﺛّﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠّﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﺬا ﻫﻮ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ‬‫ا ﺑ ﻦ أ ﺑ ﯽ ﺷﯿﺒ ﮥ ‪.‬‬
‫و ﻋﻦ ﻋﻠّﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أّن اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـﻠّﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺒﻪ ﺑﯿﺪه و ﺳﺒﺒﻪ‬‫ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬رواه اﻟّﺪوﻻﺑّﯽ ﻓﯽ »اﻟّﺬّرّﯾﮥ اﻟّﻄﺎﻫﺮة«‪.‬‬‫و ﻓﯽ ﻟﻔﻆ اﻟﺒّﺰار‪ :‬إﻧّﯽ ﻣﻘﺒﻮض و إﻧّﯽ ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪715 :‬‬‫و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﮑﻢ ﻟﻦ ﺗﻀـﻠّﻮا ﺑﻌـﺪﻫﻤﺎ و إﻧّﻪ ﻟﻦ ﺗﻘﻮم اﻟّﺴﺎﻋـﮥ ﺣّﺘﯽ ﯾﺒﺘﻐﯽ أﺻـﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﮐﻤﺎ ﯾﺒﺘﻐﯽ‬‫اﻟّﻀﺎﻟﮥ ﻓﻼ ﺗﻮﺟﺪ‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺧّﻠﻔﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﺛﻨﺘﯿﻦ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌﺪﻫﻤﺎ أﺑﺪا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و‬‫ﻧﺴﺒﯽ و ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫رواه اﻟﺒّﺰار ﻓﯽ ﻣﺴﻨﺪه‪.‬‬‫و ﻋﻦ أّم ﺳـﻠﻤﮥ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬أﺧﺬ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ ﺣّﺘﯽ رأﯾﻨﺎ ﺑﯿﺎض‬‫إﺑﻄﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠّﯽ ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫و أﺧﺮج ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟّﺮّزاز ﺑﻠﻔﻆ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﯽ ﻣﺮﺿﻪ اﻟّﺬي ﻗﺒﺾ ﻓﯿﻪ ﯾﻘﻮل و ﻗﺪ اﻣﺘﻸت اﻟﺤﺠﺮة ﻣﻦ‬‫أﺻﺤﺎﺑﻪ‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﯾﻮﺷﮏ أن اﻗﺒﺾ ﻗﺒﻀﺎ ﺳﺮﯾﻌﺎ ﻓﯿﻨﻄﻠﻖ ﺑﯽ و ﻗﺪ ﻗّﺪﻣﺖ إﻟﯿﮑﻢ اﻟﻘﻮل ﻣﻌﺬرة إﻟﯿﮑﻢ‪ ،‬أﻻ! إﻧّﯽ ﻣﺨﻠﻒ ﻓﯿﮑﻢ ﮐﺘﺎب رﺑّﯽ‬‫ﻋّﺰ و ﺟـّﻞ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬ﺛّﻢ أﺧـﺬ ﺑﯿـﺪ ﻋﻠّﯽ ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫـﺬا ﻋﻠّﯽ ﻣﻊ اﻟﻘﺮآن و اﻟﻘﺮآن ﻣﻊ ﻋﻠّﯽ ﻻ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎن ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‬‫ﻓﺄﺳﺄﻟﻬﻤﺎ ﻣﺎ ﺧّﻠﻔﺖ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬إّن ﻟّﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﺛﻼث ﺣﺮﻣﺎت ﻓﻤﻦ ﺣﻔﻈﻬّﻦ ﺣﻔﻆ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ دﯾﻨﻪ و دﻧﯿـﺎه و ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺤﻔﻈﻬّﻦ ﻟﻢ ﯾﺤﻔـﻆ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ دﻧﯿـﺎه و ﻻـ آﺧﺮﺗﻪ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻣـﺎ ﻫّﻦ؟ ﻗـﺎل‪ :‬ﺣﺮﻣـﮥ اﻹﺳـﻼم و ﺣﺮﻣﺘﯽ و ﺣﺮﻣﮥ‬‫رﺣﻤﯽ أﺧﺮﺟﻪ اﻟّﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷﯿﺨﺎﻧﯽ ﻗﺎدري در »ﺻﺮاط ﺳﻮي« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و روي اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ اﻟّﺰرﻧﺪّي ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »درر اﻟـّﺴ ﻤﻄﯿﻦ ) »ﻧﻈﻢ درر اﻟـّﺴ ﻤﻄﯿﻦ«‪ .‬ظ(« ﻋﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺷﯿﺒﮥ اﻷﻧﺼﺎرّي ﻗﺎل‪ :‬ﺟﻠﺴﺖ‬‫إﻟﯽ اﻷﺻـﺒﻎ ﺑﻦ ﻧﺒﺎﺗﮥ ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻻ اﻗﺮﺑﮏ ﻣﺎ أﻣﻼه ﻋﻠّﯽ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ؟ ﻓﺄﺧﺮج ﺻـﺤﯿﻔﮥ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﮑﺘﻮب‪ :‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬‫اﻟﺮﺣﯿﻢ! ﻫﺬا ﻣﺎ أوﺻﯽ ﺑﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و اّﻣﺘﻪ‪ .‬اوﺻﯽ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﺑﺘﻘﻮي اﻟﱠﻠﻪ و ﻟﺰوم ﻃﺎﻋﺘﻪ و أوﺻﯽ اّﻣﺘﻪ ﺑﻠﺰوم أﻫﻞ‬‫ﺑﯿﺘﻪ و أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﯾﺄﺧـﺬون ﺑﺤﺠﺰة ﻧﺒّﯿﻬﻢ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و إّن ﺷـﯿﻌﺘﻬﻢ ﯾﺄﺧـﺬون ﺑﺤﺠﺰﻫﻢ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣـﮥ و إﻧﻬﻢ ﻟﻦ ﯾـﺪﺧﻠﻮﮐﻢ ﺑـﺎب‬‫ﺿﻼﻟﮥ و ﻟﻢ ﯾﺨﺮﺟﻮﮐﻢ ﻣﻦ ﺑﺎب ﻫﺪي‪.‬‬‫و ﺳﯿﺄﺗﯽ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺒﺨﺎرّي ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺤﻪ ﻣﻦ ﻗﻮل أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟّﺼّﺪﯾﻖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪716 :‬‬‫رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﯾﺎ اّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ارﻗﺒﻮا ﻣﺤّﻤﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪.‬‬‫و اﻟﻤﺮاﻗﺒﮥ‪ :‬اﻟﻤﺤﺎﻓﻈﮥ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﯽء‪ .‬أي‪ :‬اﺣﻔﻈﻮه ﻓﯿﻬﻢ ﻓﻼ ﺗﺆذوﻫﻢ و ﻻ ﺗﺴﯿﺌﻮا إﻟﯿﻬﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 173‬از ‪306‬‬‫و ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ :‬اﺳـﺘﻮﺻﻮا ﺑﺄﻫﻠﺒﯿﺘﯽ ﺧﯿﺮا ﻓﺈﻧّﯽ اﺧﺎﺻـﻤﮑﻢ ﻋﻨﻬﻢ ﻏﺪا و ﻣﻦ أﮐﻦ ﺧﺼﯿﻤﻪ أﺧﺼﻤﻪ و ﻣﻦ أﺧﺼﻤﻪ دﺧﻞ‬‫اﻟّﻨﺎر‪ .‬اﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﺳﻌﺪ )أﺑﻮ ﺳﻌﺪ‪ .‬ظ( و اﻟﻤّﻠﺎ ﻓﯽ ﺳﯿﺮﺗﻪ‪.‬‬‫و أﺧﺮﺟﻬﻤﺎ )اﺧﺮﺟﺎ‪ .‬ظ( أﯾﻀﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﺣﻔﻈﻨﯽ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﻘﺪ اﺗّﺨﺬ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻬﺪا‪.‬‬‫و اﺧﺮج أﺑﯽ ﺳﻌﺪ )أﺑﻮ ﺳﻌﺪ‪ .‬ظ( ﻓﻘﻂ ﺣﺪﯾﺚ أﻧﺎ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﺷﺠﺮة ﻓﯽ اﻟﺠّﻨﮥ و اﻏﺼﺎﻧﻬﺎ ﻓﯽ اﻟّﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﺷﺎء اﺗّﺨﺬ إﻟﯽ رﺑّﻪ ﺳﺒﯿﻼ‪.‬‬‫و اﺧﺮج اﻟﻤﻠّﺎ ﻓﻘﻂ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﮐّﻞ ﺧﻠﻒ ﻣﻦ اّﻣﺘﯽ ﻋﺪول ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﯾﻨﻔﻮن ﻋﻦ ﻫﺬا اﻟّﺪﯾﻦ ﺗﺤﺮﯾﻒ اﻟﻐﺎﻟﯿﻦ و اﻧﺘﺤﺎل اﻟﻤﺒﻄﻠﯿﻦ و ﺗﺄوﯾﻞ‬‫اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﻦ‪ ،‬أﻻ! و إّن أﺋّﻤﺘﮑﻢ وﻓـﺪﮐﻢ إﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﻣﻦ ﺗﻮﻓـﺪون‪ .‬و ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﺮﻓﻮع‪ :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟّﺬي ﺟﻌﻞ ﻓﯿﻨﺎ اﻟﺤﮑﻤﮥ‬‫اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪ .‬اﺧﺮﺟﻪ أﺣﻤﺪ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ‪ .‬و ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أّن اﻟﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻻ! اّن ﻋﯿﺒﺘﯽ اﻟّﺘﯽ‬‫آوي إﻟﯿﻬﺎ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ان ﮐﺮﺷﯽ اﻷﻧﺼﺎر‪ ،‬ﻓﺎﻋﻔﻮا ﻋﻦ ﻣﺴﯿﺌﻬﻢ و اﻗﺒﻠﻮا ﻣﻦ ﻣﺤﺴﻨﻬﻢ‪ .‬اﺧﺮﺟﻪ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي ﻓﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ‬‫و ﻗـﺎل إﻧّﻪ ﺣﺴﻦ‪ .‬ﻗـﺎل زﻫﯿﺮ‪ :‬و ﻣﻌﻨﯽ ﮐﺮﺷـﯽ ﺑـﺎﻃﻨﯽ‪ ،‬و ﻣﻌﻨﯽ ﻋﯿﺒﺘﯽ ﻇـﺎﻫﺮي ﻣﻌﻨﯽ ﻋﯿﺒﺘﯽ أﯾﻀـﺎ‪ ،‬أي ﻫﻢ ﻣﻮﺿﻊ ﺳـّﺮي و أﻣـﺎﻧﺘﯽ و ﻣﻌﺎدن‬‫ﻧﻔﺎﺋﺴـﯽ‪ ،‬أو ﻟا ﮑﺮش ﺑﻤﻨﺰﻟـﮥ اﻟﻤﻌـﺪة ﻟﻺﻧﺴﺎن و اﻟﻌﯿﺒـﮥ ﻣﺴـﺘﻮدع اﻟﺜﯿﺎب‪ ،‬و اﻷّول أﻣﺮ ﺑﺎﻃﻦ و اﻟّﺜﺎﻧﯽ أﻣﺮ ﻇﺎﻫﺮ ﻓﮑﺄﻧّﻪ ﺿـﺮب اﻟﻤﺜﻞ ﺑﻬﻤﺎ ﻓﯽ‬‫إرادة اﺧﺘﺼﺎﺻﻬﻤﺎ ﺑﺎﻣﻮر اﻟّﻨﺒﯽ اﻟّﻈﺎﻫﺮة و اﻟﺒﺎﻃﻨﮥ‪ .‬أو ﻫﻤﺎ‪ :‬اﺣﺴﻦ ﻣﺎ ﻋﻨﺪي ﻣّﻤﺎ ﻫﻮ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﻨﺪي ﻣﻦ اﻣﻮري‪ .‬و‬‫ﻓﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﻈﯿﻢ ﺑﻠﻔـﻆ‪ :‬أﻻـ! إّن ﻋﯿﺒﺘﯽ و ﮐﺮﺷـﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ و اﻷﻧﺼـﺎر ﻓﺎﻗﺒﻠﻮا ﻣﻦ ﻣﺤﺴـﻨﻬﻢ و ﺗﺠﺎوزا ﻋﻦ ﻣﺴـﯿﺌﻬﻢ‪ .‬اﺧﺮﺟﻪ اﻟّﺘﺮﻣـﺬّي و‬‫اﻟﺪﯾﻠﻤّﯽ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻋﻤﺮ و ﺑﻠﻔﻆ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و اﻷﻧﺼﺎر ﮐﺮﺷﯽ و ﻋﯿﺒﺘﯽ و اﻟﺒﺎﻗﯽ ﺳﻮاء‪.‬‬‫و ﻣﻌﻨﯽ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓﯽ اﻷﺣـﺎدﯾﺚ اﻟﻤـﺬﮐﻮرة اﻟﻌﻈﯿﻢ و ﮐـﺒﺮ )ﮐﺒﯿﺮ‪ .‬ظ( اﻟّﺸـ ﺄن ﮐﻤـﺎ ﻗـﺎﻟﻪ اﻟﻨﻮوّي‪ .‬و ﻓﯽ »اﻟﻘـﺎﻣﻮس«‪ :‬ﯾﻄﻠﻖ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﺘـﺎع‬‫اﻟﻤﺴﺎﻓﺮ و ﮐّﻞ ﺷـﯽء ﻧﻔﯿﺲ ﻣﺼﻮن‪ ،‬و اﻟﺜﻘﻼن اﻹﻧﺲ و اﻟﺠّﻦ ﻟﺘﻔﻀﯿﻠﻬﻤﺎ ﻋﻦ ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﺑﺎﻟّﺘﻤّﯿﺰ و اﻟﻌﻘﻞ‪ ،‬و اﻻﺛﻘﺎل ﮐﻨﻮز اﻷرض و ﻣﻮﺗﺎﻫﺎ‪ .‬و‬‫ﻻ ﺧﻔﺎء ﻓﯽ أّن اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻟّﻨﺒﻮّي ﻣﻦ ﺧﻼﺻﮥ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺗﻘّﺪم‬‫»ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس ﻻ ﺗﻘّﺪﻣﻮا ﻗﺮﯾﺸﺎ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﺨﻠّﻔﻮا ﻋﻨﻬﺎ ﻓﺘﻀﻠّﻮا‪ ،‬اﻟﺤﺪﯾﺚ«‪.‬‬‫و ﺳﯿﺄﺗﯽ اّن اﻫﻞ ﺑﯿﺖ اﻟّﻨﺒﻮّي أﻣﺎن ﻷﻫﻞ اﻷرض ﻓﺈذا ذﻫﺒﻮا ذﻫﺐ اﻫﻞ اﻷرض‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪717 :‬‬‫و ﮐﺎن اﻟﺤﺴﻦ ﯾﻔﺴﺮ »اﻟﻤﺸﮑﺎة« ﺑﻔﺎﻃﻤﮥ اﻟّﺰﻫﺮاء‪ ،‬و اﻟّﺸﺠﺮة اﻟﻤﺒﺎرﮐﮥ ﺑﺎﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬و ﯾﻔﺴﺮ »ﻻ َﺷْﺮﻗِﱠﯿٍﮥ َو ﻻ َﻏْﺮﺑ ِﱠﯿٍﮥ«‬‫أي ﻻ ﯾﻬﻮدّﯾﮥ و ﻻ ﻧﺼﺮاﻧّﯿﮥ و ﯾﻔّﺴﺮ ﻗﻮﻟﻪ »َﯾﮑﺎُد َزﯾْﺘُﻬﺎ ﯾُِﻀﯽُء َو ﻟَْﻮ ﻟَْﻢ َﺗْﻤَﺴْﺴُﻪ ﻧﺎٌر ﻧُﻮٌر َﻋﻠﯽ ﻧُﻮٍر«‬‫ﺑﺈﻣﺎم ﺑﻌﺪ إﻣﺎم و ﻋﺎﻟﻢ ﻋﺎﻣﻞ ﺑﻌﺪ ﻋﺎﻟﻢ ﻋﺎﻣﻞ ﻣﻦ اﻷﺋﻤﮥ اﻟّﺘﯽ ﯾﻘﺘﺪي ﺑﻬﻢ ﻓﯽ اﻟّﺪﯾﻦ و ﯾﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻬﻢ ﻓﯿﻪ و ﯾﺮﺟﻊ إﻟﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﯾﻔﺴﺮ ﻗﻮﻟﻪ »َﯾْﻬِﺪي‬‫اﻟﱠﻠُﻪ ﻟ ِﻨُﻮِرِه َﻣْﻦ َﯾﺸﺎُء«‬‫ﺑﯿﻬﺪي اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮﻻﯾﺘﻬﺎ ﻣﻦ ﯾﺸﺎء‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻋﻠﻢ ﺑﻬﺬا اﻟّﺘﺄوﯾﻞ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮي ﻣﺎ ﯾﻐﻨﯿﮏ ﻋﻦ ﺗﺄوﯾﻞ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ و ﺗﻔﺴﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬ﻓﺮاﺟﻌﻪ إن ﺷﺌﺖ‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ واﺛﻠﮥ‪ :‬ﮐﺎن ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ إذا ﺗﻼ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا اﱠﺗُﻘﻮا اﻟﱠﻠَﻪ َو ُﮐﻮﻧُﻮا َﻣَﻊ اﻟﱠﺼﺎِدﻗِﯿَﻦ‬‫‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪» :‬اﻟﻠّﻬّﻢ ارﻓﻌﻨﯽ ﻓﯽ أﻋﻠﯽ درﺟﺎت ﻫـﺬه اﻟّﻨﺪﺑـﮥ‪ ،‬و أﻋّﻨﯽ ﺑﻌﺰم اﻹرادة‪ ،‬وﻫﺐ ﻟﯽ ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺴـﺘﻌﺘﺐ ﻣﻦ ﻧﻔﺴـﯽ‪ ،‬و ﺧـﺬ ﺑﯽ ﻣﻨﻬﺎ ﺣّﺘﯽ‬‫ﯾﺘﺠّﺮد ﺧﻮاﻃﺮ اﻟـّﺪﻧﯿﺎ ﻋﻦ ﻗﻠﺒﯽ ﻣﻦ ﻣﺰﯾـﺪ ﺧﺸـﯿﺘﯽ ﻣﻨـﮏ‪ ،‬و ارزﻗﻨﯽ ﻗﻠﺒﺎ و ﻟﺴﺎﻧﺎ ﯾﺘﺠﺎرﯾﺎن ذّم اﻟـّﺪﻧﯿﺎ و ﺣﺴﻦ اﻟّﺘﺠﺎﻓﯽ ﻋﻨﻬﺎ ﺣّﺘﯽ ﻻ أﻗﻮل إﻟّﺎ‬‫ﺻﺪﻗﺖ‪ ،‬و أرﻧﯽ ﻣﺼﺎدﯾﻖ إﺟﺎﺑﺘﮏ ﺑﺤﺴﻦ ﺗﻮﻓﯿﻘﮏ ﺣّﺘﯽ أﮐﻮن ﻓﯽ ﮐّﻞ ﺣﺎل أردت«‪.‬‬‫و اﻋﻠﻢ أّن أﻫـﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻫﻢ اﻟّﺬّرّﯾـﮥ اﻟﻄّﯿﺒـﮥ و ﻓﺮوع اﻟﺸـﺠﺮة اﻟﻤﺒﺎرﮐـﮥ و ﺑﻘﺎﯾـﺎ اﻟـّﺼ ﻔﻮة اﻟّـﺬﯾﻦ أذﻫﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ اﻟّﺮﺟﺲ و ﻃّﻬﺮﻫﻢ ﺗﻄﻬﯿﺮا و‬‫ﺑّﺮأﻫﻢ ﻣﻦ اﻵﻓﺎت و اﻓﺘﺮض ﻣﻮّدﺗﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟّﺴّﻨﮥ‪ ،‬و ﻫﻢ اﻟﻌﺮوة اﻟﻮﺛﻘﯽ و ﻫﻢ ﻣﻌﺪن اﻟّﺘﻘﯽ‪ ،‬و ﺧﯿﺮ ﺣﺒﺎل اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ وﺛﯿﻘﻬﺎ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﯾﻘﻮل ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »َو اْﻋَﺘِﺼُﻤﻮا ﺑ َِﺤﺒِْﻞ اﻟﱠﻠِﻪ َﺟِﻤﯿﻌًﺎ«‬‫‪:‬‬‫ﻧﺤﻦ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺎﻋﺘﺼﻤﻮا ﺑ َِﺤﺒِْﻞ اﻟﱠﻠِﻪ َﺟِﻤﯿﻌًﺎ َو ﻻ َﺗَﻔﱠﺮﻗُﻮا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 174‬از ‪306‬‬‫‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺒﺎﻗﺮ ﯾﻘﻮل ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »َأْم َﯾْﺤُﺴُﺪوَن اﻟﱠﻨﺎَس َﻋﻠﯽ ﻣﺎ آﺗﺎُﻫُﻢ اﻟﱠﻠُﻪ ﻣِْﻦ َﻓْﻀﻠِِﻪ«‬‫‪ :‬ﻧﺤﻦ اﻟّﻨﺎس و اﻟﱠﻠﻪ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻫﻢ اﻟﻨﺎس ﺣﻘﺎ‪ ،‬و اﻋﺪاﺋﻬﻢ اﻟﻨﺴﻨﺎس ﺣﻘﺎ ﺣﻘﺎ‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﻣﻌﻘﻞ ﺑﻦ ﯾﺴﺎر‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﺘﺮة رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬أي اﻟّﺬي ﺣّﺚ ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻬﻢ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬﺬا ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺸﯿﺨﺎﻧﯽ اﻟﻘﺎدري ﺷﯿﺨﻬﻢ اﻟﻤﺤﻤﻮد‪ ،‬و ﮐﺎﺑﺮﻫﻢ اﻟﻤﺴﻌﻮد‪ ،‬ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺴﯿﺎﻗﺎت ﻋﺪﯾﺪة ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺻﺪود‪ ،‬و ﺻّﺤﺤﻪ‬‫رﻏﻤﺎ ﻵﻧﺎف اﻫﻞ اﻟّﺮﯾﺐ و اﻟﺠﺤﻮد‪ ،‬و ﺧﻄﺄ ﻓﯽ ﺗﻮﻫﯿﻨﮥ اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﺤﯿﻮد اﻟﻤﯿﻮد‪ ،‬و ﻋﻨﻒ ﻓﯽ إﺧﻤﺎﻟﻪ اﻟﻤﻨﮑﺮ اﻟﮑﻨﻮد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪718 :‬‬‫اﻟﻌﻨﻮد‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻘـﺪم ﺑﻌـﺪ ﻫـﺬا ﻋﻠﯽ إﻟﻄﺎﻃﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻋﺎﺿـﺪ اﻟﺤﺎﺋـﺪ اﻟّﺼﺪود اﻟّﻠﺪود‪ ،‬و ﻻ ﯾﺠﺘﺮي ﻋﻠﯽ إﯾﻬﺎﻧﻪ ﻏّﺐ ذﻟﮏ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺳﺎﻋﺪ اﻟﻤﻌﺎﻧﺪ‬‫اﻟﺠﺤﻮد اﻟﺤﻘﻮد‪ ،‬و ﻻ ﯾﻤﺘﺮي ﻓﯽ ﺷﺎﻧﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻣﺎﻷ اﻟّﻨﺎﮐﺮ اﻟﻨﻔﻮر اﻟّﺸـ ﺮود‪ ،‬و ﻻ ﯾﺮﺗﺎب ﻓﯽ ﺣّﻘﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ أﺧﻠـﺪ إﻟﯽ اﻟﻤﻨﺎﮐﺮ اﻟّﻨﮑﻮر اﻟﺤﺮود‪ ،‬و‬‫اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﺻﻢ ﺑﻠﻄﻔﻪ ﻋﻦ اﻟّﺰﯾﻎ اﻟﻤﺘﻌﺲ ﻟﻠﺠﺪود‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻮاﻗﯽ ﺑﻤّﻨﻪ ﻋﻦ اﻟﺒﻐﯽ اﻟﻤﻀﺮع ﻟﻠﺨﺪود‪.‬‬‫‪ -160‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﯿﺪ ﺟﻼل ﻣﺎه ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺨﺎري‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﺻﺪر ﮐﺘﺎب »ﺗﺬﮐﺮة اﻷﺑﺮار« ﺑﻌﺪ ﺣﻤﺪ و ﻧﻌﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اّﻣﺎ ﺑﻌﺪ آﻧﮑﻪ آﻓﺘﺎب ﺳـﭙﻬﺮ اﺻـﻄﻔﺎ در وﻗﺖ ﻏﺮوب ﺑﻤﻐﺮب ﻓﻨﺎ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﺑﺮاﺳﺘﯽ و درﺳﺘﯽ در ﻣﯿﺎن ﺷـﻤﺎ دو ﭼﯿﺰي ﻣﯽﮔﺬارم ﮐﻪ اﮔﺮ‬‫ﺑﻌﺪ از ﻣﻦ ﭼﻨﮓ ﺑﺪوﺳﺘﯽ اﯾﺸﺎن زﻧﯿﺪ ﻫﺮﮔﺰ ﮔﻤﺮاه ﻧﺸﻮﯾﺪ‪ ،‬ﯾﮑﯽ ﻗﺮآن‪ ،‬و دﯾﮕﺮي ﻓﺮزﻧﺪان و اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻣﻦ‪ ،‬و‬‫ﻗـﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬أﻻـ! و ﻣﻦ ﻣـﺎت ﻋﻠﯽ ﺣّﺐ آل ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻣـﺎت ﺷـﻬﯿﺪا‪ ،‬أﻻـ! و ﻣﻦ ﻣﺎت ﻋﻠﯽ ﺣّﺐ آل ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻣﺎت‬‫ﻣﻐﻔﻮرا‪ ،‬اﻻ و ﻣﻦ ﻣﺎت ﻋﻠﯽ ﺣّﺐ آل ﻣﺤّﻤﺪ ﻣﺎت ﻣﺆﻣﻨﺎ ﻣﺴﺘﮑﻤﻞ اﻹﯾﻤﺎن‪ ،‬أﻻ! و ﻣﻦ ﻣﺎت ﻋﻠﯽ ﺣّﺐ آل ﻣﺤّﻤﺪ ﺑّﺸﺮه ﻣﻠﮏ اﻟﻤﻮت ﺑﺎﻟﺠّﻨﮥ‬‫ﺛّﻢ ﻣﻨﮑﺮ و ﻧﮑﯿﺮ‪.‬‬‫و ازﯾﻦ ﻗﺴﻢ ﺑﺸﺎرات ﻋﻈﯿﻢ در ﺣّﻖ ﻣﺘﻤّﺴﮑﺎن ﻣﺤّﺒﺖ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﺑﺴﯿﺎر وارد اﺳﺖ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر در ﺧﻄﺒﻪ ﻣﻘﺎﻟﻪ اوﻟﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟّﺬي ﺷـّﺮف اﻟّﺴﺎدات ﺑﺨﻄﺎب »ِإﱠﻧﻤﺎ ﯾُِﺮﯾُﺪ اﻟﱠﻠُﻪ ﻟ ِﯿُْﺬِﻫَﺐ َﻋﻨُْﮑُﻢ اﻟﱢﺮْﺟَﺲ َأْﻫَﻞ‬‫اﻟ َْﺒﯿِْﺖ َو ﯾَُﻄﱢﻬَﺮُﮐْﻢ َﺗْﻄِﻬﯿﺮًا«‬‫و أﻧﺰل ﻓﯽ ﺣّﻘﻬﻢ ﻟﺘﻌﻈﯿﻢ ﻗﺪرﻫﻢ‪ :‬ﻻ َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫‪ .‬و اﻟّﺼﻠﻮة و اﻟّﺴﻼم ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﺒّﯽ اﻻّﻣﯽ اﻟّﺬي ذﮐﺮ اوﻻده ﻟﻌﻠّﻮﻫﻢ ﻓﯽ اﻟّﺸﺄن ﻣﺴﺎوﯾﺎ ﺑﺎﻟﻘﺮآن ﺣﯿﺚ‬‫ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ ﻓﺈن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﺑﻌﺪي‪ ،‬إﻟﺦ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﺒﺨﺎري ﻣﺤﻤـﺪ ﺳـّﯿﺪﻫﻢ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻗـﺪ أﺛﺒﺖ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻤﻨﯿﺮ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺤﺰم ﺑﺈﺛﺒﺎﺗﻪ اﺳﺎس اﻟﺠﺤﻮد و ﺛﻠﻢ‪ ،‬و اﺳـﺘﺄﺻﻞ ﺑﺈﺣﻘﺎﻗﻪ ﺑﻨﯿﺎن‬‫اﻻرﺗﯿﺎب و اﺻﻄﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ اوﺗﯽ ﻣﻦ اﻹﻧﺼﺎف ﺷﯿﺌﺎ و ﻟﻮ ﻣﺜﻞ ﻗﺮاﺿﮥ اﻟﺠﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺒﻠﻪ ﺑﺎﻹذﻋﺎن و اﻟﻄﻮاﻋﯿﮥ و اﻟّﺴﻠﻢ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪719 :‬‬‫و ﻣﻦ ﻗﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎﻻرﺗﯿﺎب و اﻻﺳﺘﻨﮑﺎر ﻓﻘﺪ ﺟﺮح دﯾﻨﻪ و ﮐﻠﻢ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻃﻌﻦ ﻓﯿﻪ ﻟﻠّﺰﯾﻎ و اﻻﻋﻮﺟﺎج ﻓﻘﺪ اوﺑﻖ ﻧﻔﺴﻪ و ﻇﻠﻢ‪.‬‬‫‪ -161‬اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻣـﺪارج اﻟﻨﺒّﻮة ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و در رواﯾﺘﯽ آﻣـﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﮔﻮﯾﺎ ﻣﺮا ﺑﺂن ﻋﺎﻟﻢ ﺧﻮاﻧﺪﻧـﺪ و ﻣﻦ اﺟﺎﺑﺖ ﻧﻤﻮدم‪،‬‬‫ﺑﺪاﻧﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﻦ در ﻣﯿﺎن ﺷـﻤﺎ دو أﻣﺮ ﻋﻈﯿﻢ ﻣﯽﮔﺬارم و ﯾﮑﯽ از دﯾﮕﺮي ﺑﺰرﮔﺘﺮﺳﺖ‪ :‬ﻗﺮآن و اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻦ‪ ،‬ﺑﺒﯿﻨﯿﺪ و اﺣﺘﯿﺎط ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ‬‫از ﻣﻦ ﺑﺎﯾﻦ دو اﻣﺮ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺳـﻠﻮك ﺧﻮاﻫﯿـﺪ ﮐﺮد و رﻋﺎﯾﺖ ﺣﻘﻮق آﻧﻬﺎ ﺑﭽﻪ ﮐﯿﻔّﯿﺖ ﺧﻮاﻫﯿـﺪ ﻧﻤﻮد و آن دو أﻣﺮ ﺑﻌـﺪ از ﻣﻦ از ﯾﮑـﺪﯾﮕﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 175‬از ‪306‬‬‫ﻫﺮﮔﺰ ﺟﺪا ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ ﺗﺎ در ﻟﺐ ﺣﻮض ﮐﻮﺛﺮ ﺑﻤﻦ رﺳـﻨﺪ‪ .‬آﻧﮕﺎه ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺧﺪا ﻣﻮﻻي ﻣﻦ و ﻣﻦ ﻣﻮﻻي ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺆﻣﻨﺎﻧﻢ‪ .‬ﺑﻌﺪ از آن دﺳﺖ‬‫ﻋﻠّﯽ را ﺑﮕﺮﻓﺖ و ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫اﻟّﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠّﯽ ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫ﺧﺪاوﻧﺪا! ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻣﻮﻻي اوﯾﻢ ﭘﺲ ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻي اوﺳﺖ‪،‬‬‫اﻟﻠّﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫ﺧﺪاوﻧﺪا! دوﺳﺖ دار ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ دوﺳﺖ دارد ﻋﻠﯽ را و دﺷﻤﻦ دار ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ دﺷﻤﻦ دارد ﻋﻠﯽ را‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺷـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي در »ﻟﻤﻌﺎت‪ -‬ﺷـﺮح ﻣﺸـﮑﺎة« ﺑﺸـﺮح ﺣﺪﯾﺚ زﯾﺪ اﺑﻦ ارﻗﻢ ﮐﻪ ﻣﺴـﻠﻢ آن را در ﺻـﺤﯿﺢ ﺧﻮد رواﯾﺖ ﮐﺮده‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﺑﻤﺎء ﯾﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ‪.‬‬‫اﻟﺨّﻢ اﺳﻢ ﻣﻮﺿﻊ ﻓﯿﻪ ﻣﺎء ﯾﺴـّﻤﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﮐﻤﺎ ﺳﺒﻖ‪ ،‬و ﻗﺪ ﯾﺴّﻤﯽ اﻟﻤﺎء اﯾﻀﺎ ﺧﻤﺎ‪ .‬و ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و ذّﮐﺮ‪ ،‬ﺑﺎﻟﺘﺸﺪﯾﺪ ﻣﻦ اﻟﺘﺬﮐﯿﺮ‪ ،‬و اﻟﻤﺮاد ﺑﺮﺳﻮل‬‫رﺑﯽ ﻣﻠﮏ اﻟﻤﻮت‪ .‬و‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪،‬‬‫اﻟّﺜﻘﻞ ﺑﮑﺴﺮ اﻟﻤﺜّﻠﺜﮥ و ﻓﺘﺢ اﻟﻘﺎف‪ :‬ﺿّﺪ اﻟﺨّﻔﮥ‪ ،‬و اﻟّﺜﻘﻞ ﺑﺎﻟّﻀّﻢ و ﺑﻔﺘﺤﺘﯿﻦ‪ :‬ﻣﺘﺎع اﻟﻤﺴﺎﻓﺮ و ﺣﺸﻤﻪ و ﮐّﻞ ﺷﯽء ﻧﻔﯿﺲ ﻣﺼﻮن‪ ،‬و ﻣﻨﻪ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪.‬‬‫ﮐﺬا ﻓﯽ »اﻟﻘﺎﻣﻮس«‪ .‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺳـﻤّﯿﺎ ﺑﻬﻤﺎ ﻷّن اﻷﺧﺬ ﺑﻬﻤﺎ و اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻬﻤﺎ ﺛﻘﯿﻞ‪ ،‬و ﯾﻘﺎل ﻟﻠﺠّﻦ و اﻹﻧﺲ اﻟّﺜﻘﻼن ﻷﻧﻬﻤﺎ ﯾﺴﮑﻨﺎن اﻷرض و ﺗﻌﻤﺮ‬‫)ﻓﺘﻌﻤﺮ‪ .‬ظ( ﺑﻬﻤﺎ ﻓﮑﺄﻧّﻬﻤﺎ ﺛﻘﻼﻫﺎ‪ ،‬و ﺑﻬـﺬا اﻻﻋﺘﺒﺎر أﯾﻀﺎ ﺳـّﻤﯽ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﻌﺘﺮة ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻷﻧّﻪ ﯾﺴﺘﺼـﻠﺢ ﺑﻬﻤﺎ اﻟّﺪﯾﻦ و ﯾﻌﻤﺮ ﮐﻤﺎ ﻋﻤﺮت اﻟّﺪﻧﯿﺎ‬‫ﺑﺎﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪ .‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬وﺟﻪ ﺗﺴﻤﯿﮥ اﻟﺠّﻦ و اﻹﻧﺲ ﺑﺎﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ اﯾﻀﺎ ﺑﺎﻋﺘﺒﺎر ﻧﻔﺎﺳﺘﻬﻤﺎ و ﻗﺪرﻫﻤﺎ و ﻟﻔﻀﻞ ﺗﻤّﯿﺰﻫﻤﺎ ﻋﻠﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﺤﯿﻮان‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪720 :‬‬‫ﻓﺘﺪﺑّﺮ‪ .‬و‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ‬‫‪ ،‬ﻣﻦ اﻟّﺘﺬﮐﯿﺮ‪ ،‬أي‪ :‬اﺣّﺬرﮐﻢ ﻓﯽ ﺷﺄﻧﻬﻢ ﺑﺄن ﺗﺤﻔﻈﻮا ﺣﻘﻮﻗﻬﻢ و ﻻ ﺗﺆذوﻫﻢ‪ .‬و‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟﺴﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض‪.‬‬‫ﻗﯿﻞ‪ :‬أي ﻧﻮر ﻣﻤـﺪود‪ ،‬أي ﻧﻮر ﻫـﺪاه‪ ،‬و ﯾﺸـّﺒﻬﻮن اﻟّﻨﻮر ﺑﺎﻟﺤﺒﻞ و اﻟﺨﯿﻂ ﻧﺤﻮ‪ :‬ﺣّﺘﯽ ﯾﺘﺒﯿﻦ ﻟﮑﻢ اﻟﺨﯿﻂ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻧﻮر اﻟـّﺼ ﺒﺢ ﻣﻦ ﻇﻠﻤﮥ اﻟﻠّﯿﻞ‪ ،‬و‬‫ﺳﯿﺎق اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻇﺎﻫﺮ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ‪ .‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻋﻬﺪه و أﻣﺎﻧﻪ اﻟّﺬي ﯾﺆﻣﻦ ﻣﻦ اﻟﻌﺬاب‪ ،‬و اﻟﺤﺒﻞ اﻟﻌﻬﺪ و اﻟﻤﯿﺜﺎق‪ .‬و‬‫ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬ﺑﯿﻨﻨﺎ و ﺑﯿﻦ اﻟﻘﻮم ﺣﺒﺎل‪.‬‬‫أي‪ :‬ﻋﻬﻮد و ﻣﻮاﺛﯿﻖ‪ .‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬أي وﺻـﻠﮥ ﻟﻤﺰﯾﺪ اﻟﺘﺮّﻗﯽ إﻟﯽ ﻣﻌﺎرج اﻟﻘﺪس‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﺗﻠﻮﯾﺢ إﻟﯽ ﻣﻌﻨﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ﻟَْﻮ ـِﺷ ﺌْﻨﺎ ﻟََﺮَﻓْﻌﻨﺎُه ﺑ ِﻬﺎ َو ﻟِﮑﱠﻨُﻪ‬‫َأْﺧَﻠَﺪ ِإﻟَﯽ اﻟ َْﺄْرِض‬‫[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻟﻤﻌﺎت« ﺑﺸﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﺟﺎﺑﺮ ﮐﻪ ﺗﺮﻣﺬي آن را در ﺻﺤﯿﺢ ﺧﻮد رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‪ -‬ﺑﺎﻟّﻨﺼﺐ‪ -‬ﺑﺪل ﻣﻦ ﻣﺎ‪ ،‬و‬‫ﻋﺘﺮﺗﯽ ﻋﻄﻒ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﺑﯿـﺎن ﻟﻌﺘﺮﺗﯽ‪ .‬ﻋﺘﺮة اﻟّﺮﺟﻞ‪ :‬ﻧﺴـﻠﻪ و رﻫﻄﻪ و ﻋﺸـﯿﺮﺗﻪ اﻷدﻧﻮن ﻣّﻤﻦ ﻣﻀـﯽ و ﻏﺒﺮ‪ ،‬و ﺑّﯿﻨﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ ﺑﺄﻫﻠﺒﯿﺘﯽ ﺗﺸـﺮﯾﻔﺎ و ﺗﮑﺮﯾﻤﺎ ﻟﻬﻢ ﺑﮑﻮﻧﻬﻢ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻣﺨﺎﻟﻄﯿﻦ و ﻣﻘﺘﺒﺴـﯿﻦ »ﻓﺎﺋﺪة« ﻣﻦ أﻧﻮاره ﻓﺎﺋﺰﯾﻦ ﺑﺄﺳﺮاره‪ .‬و اﻟﻈﺎﻫﺮ أّن اﻟﻤﺮاد ﺑﺄﻫﻞ‬‫اﻟﺒﯿﺖ ﻫﯿﻬﻨﺎ أﺧّﺺ ﻣﻦ أوﻻد اﻟﺠّﺪ اﻟﻘﺮﯾﺐ‪ ،‬و ﻫﻢ ﺑﻨﻮ ﻫﺎﺷﻢ ﺑﻞ أوﻻده و ذّرّﯾﺘﻪ‪ ،‬و اﻟﻌﺘﺮة أﻋّﻢ ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺎﻓﻬﻢ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﻟﻤﻌﺎت« ﻣّﺘﺼﻞ ﺑﻌﺒﺎرت ﻣﺎﺿﯿﻪ ﺑﺸﺮح ﺣﺪﯾﺚ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ﮐﻪ ﺗﺮﻣﺬي آن را در »ﺻﺤﯿﺢ« ﺧﻮد اﺧﺮاج ﮐﺮده ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 176‬از ‪306‬‬‫ﺻّﺤﺢ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻨﺎ ﺑﺎﻟّﻨﺼﺐ و اﻟّﺮﻓﻊ‪ ،‬و اﻟّﻈﺎﻫﺮ أّن ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺴﺎﺑﻖ أﯾﻀﺎ ﯾﮑﻮن ﮐﺬﻟﮏ ﻟﮑّﻨﻪ ﻟﻢ ﯾﺠﻌﻞ ﻓﯽ اﻟّﻨﺴﺦ‪ .‬و‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض‬‫‪ ،‬ﻗـﺪ ﻋﺮف ﻣﻌﻨﺎه ﻓﯽ اﻟﻔﺼﻞ اﻷّول‪ ،‬و إﻧّﻤﺎ ﮐﺎن اﻟﻘﺮآن أﻋﻈﻢ ﻷﻧّﻪ اﺳﻮة ﻟﻠﻌﺘﺮة و ﻫﻢ ﻣﺘﻤّﺴـ ﮑﻮن ﺑﻪ و ﻣﻘﺘﺪون ﺑﻪ و ﻫﻮ ﺻـﻔﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ .‬و‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ‪ ،‬أي ﻻ ﯾﻔﺎرﻗﺎن ﻓﯽ ﻣﻮاﻃﻦ اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ و ﻣﺸﺎﻫﺪﻫﺎ‪ ،‬ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ‪ ،‬ﺑﺘﺸﺪﯾﺪ اﻟﯿﺎء‪ ،‬و اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻣﻨﺼﻮب ﻣﻔﻌﻮل ﯾﺮدان‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‪:‬‬‫ﻓﯿﺸﮑﺮاﻧﮑﻢ )ﻓﯿﺸﮑﺮان‪ .‬ظ( ﺻﻨﯿﻌﮑﻢ ﻋﻨﺪي‪ .‬و ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا‪ ،‬أي ﺗﺄّﻣﻠﻮا و ﺗﻔﮑﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﮑﻮﻧﻮا ﺧﻠﻔﺎﺋﯽ ﺑﻌﺪي ﻋﺎﻣﻠﯿﻦ ﻣﺘﻤّﺴﮑﯿﻦ ﺑﻬﻤﺎ[‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪721 :‬‬‫و ﺷـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي از اﮐـﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤـﺎي ﻣﺸـﺎﻫﯿﺮ و أﻓـﺎﺧﻢ ﻧﺒﻬﺎي ﻧﺤﺎرﯾﺮ ﺳـّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻔﺎﺧﺮ ﻣﺰﻫﺮه و ﻣﺂﺛﺮ ﻣﺒﻬﺮه او ﺑﺮ ﻣﺘﺘّﺒﻊ »ﺗـﺬﮐﺮة‬‫اﻷـﺑﺮار« ﺳـّﯿﺪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﺨﺎري و »ﺳـﺠﮥ اﻟﻤﺮﺟﺎن ﻓﯽ آﺛﺎر ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن« و »ﻣﺂﺛﺮ اﻟﮑﺮام ﻓﯽ ﺗﺎرﯾـﺦ ﺑﻠﮕﺮام« ﻏﻼﻣﻌﻠﯽ آزاد ﺑﻠﮕﺮاﻣﯽ و »ﻣﺮآة‬‫آﻓﺘﺎب ﻧﻤﺎي« ﺷﺎه ﻧﻮازﺧﺎن و »ﮐﻔﺎﯾـﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠّﻊ« ﺗﺎج اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟـّﺪﻫﺎن اﻟﻤّﮑﯽ و ﻣﻘـّﺪﻣﻪ ﺳـﻨّﯿﻪ ﺷﺎه وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ واﻟـﺪ ﻣﺎ ﺟﺪ ﻣﺨﺎﻃﺐ و »إﯾﻀﺎح«‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺗﻠﻤﯿـﺬ ﻣﺨﺎﻃﺐ وﺣﯿـﺪ و »ﻣـﺪارج اﻷﺳـﻨﺎد« أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺈرﺗﻀﺎ اﻟﻌﻤﺮي و »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« و »إزاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ« ﺣﯿﺪر‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎﺻﺮ و »إﺗﺤﺎف اﻟّﻨﺒﻼء« ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ و ﻏﯿﺮ آن واﺿﺢ و آﺷﮑﺎرﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﻣﺤـﺪﺛﻬﻢ اﻟـﺪﻫﻠﻮي ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻖ‪ ،‬ﻗـﺪ أﺛﺒﺖ ﻫـﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ و أﺣّﻖ‪ ،‬ﻓﻌﻨﯽ ﺟﺎﺣﺪه ﺑﺄﻋﻨﻒ اﻟﻌﻨﻒ و رﻫﻖ‪ ،‬و ﻗﻄﻊ ﻣﻦ ﻣﻨﮑﺮه اﻟﮑﺎﺋﺪ ﮐّﻞ‬‫ﺣﺒـﻞ و وﻫﻖ‪ ،‬ﻓﻼـ ﯾﻨﺤﺮف ﻋﻦ اﻹذﻋـﺎن ﺑﻪ إﻟّـﺎ ﻣﻦ ذﻫﺐ دﯾﻨﻪ و اﻣﺤﻖ‪ ،‬و ﻻـ ﯾﻨﺼـﺮف ﻋﻦ اﻹﯾﻘـﺎن ﺑﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻣﺎل إﻟﯽ اﻟّﻨﻮاﺻﺐ ﻓﺎﻧﻀﺎف‬‫إﻟﯿﻬﻢ و اﻟﺘﺤﻖ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺮﺗﺎب ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﺣﺎﺋﺮ ﻗﺪ ﺳﺤﻘﺘﻪ اﻟﻨﻮازع ﻓﺎﻧﺴﺤﻖ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻤﺘﺮي ﺑﻪ إﻟّﺎ ﺑﺎﺋﺮ ﻗﺪ دﺣﻘﺘﻪ اﻟﻬﻮاﺟﺲ ﻓﺎﻧﺪﺣﻖ‪.‬‬‫‪ -162‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺨﻔﺎﺟﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﺤﻨﻔﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻧﺴﯿﻢ اﻟﺮﯾﺎض‪ -‬ﺷﺮح ﺷﻔﺎي ﻗﺎﺿﯽ ﻋﯿﺎض« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﺸـﯿﺦ اﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟّﺘﻤﯿﻤﯽ اﻟﻌﺪل ﻣﻦ ﮐﺘﺎﺑﻪ و ﮐﺘﺒﺖ ﻣﻦ اﺻـﻠﻪ إﺷﺎرة إﻟﯽ ﺿـﺒﻄﻪ ﻓﯿﻤﺎ رواه ﻋﻨﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﺮاد ﺑﺄﺻﻠﻪ‬‫ﻧﺴـﺨﺘﻪ اﻟّﺘﯽ ﻗﺮأ ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﻘﺮي اﻟﻔﺮﻏﺎﻧﯽ‪ -‬ﺑﻔﺎء و ﻏﯿﻦ ﻣﻌﺠﻤﺘﯿﻦ‪ -‬ﻧﺴـﺒﮥ ﻟﻔﺮﻏﺎﻧﮥ اﺳﻢ ﺑﻠﺪة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣّﺪﺛﺘﻨﯽ أّم اﻟﻘﺎﺳـﻢ‬‫ﺑﻨﺖ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺨّﻔـ ﺎف‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬ﻫﻮ اﺑﻦ ﻋﻘﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ‪ ،‬ﻫﻮ اﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ‬‫ﯾﺤﯿﯽ‪ ،‬ﻫﻮ اﻟﺤّﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺣّﺪﺛﻨﺎ وﮐﯿﻊ‪ ،‬ﻫﻮ وﮐﯿﻊ ﺑﻦ اﻟﺠﺮاح ﺑﻦ ﻓﻠﯿﺢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪي اﻟﺮواﺑﯿﻠﯽ )اﻟّﺮواﺳﯽ‪ .‬ظ(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪722 :‬‬‫اﺣﺪ اﻷﻋﻼم اﻟﻤﺸـﻬﻮرﯾﻦ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬أﺧﺮج ﻟﻪ اﻷﺋّﻤﮥ اﻟّﺴّﺘﮥ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ اﻟﺠّﺮاح ﻋﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﺮوق اﻟّﺜﻮري اﻟّﺜﻘﮥ ﺗﻮﻓﯽ‬‫ﺳﻨﮥ ﺳّﺖ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‬‫وأﺧﺮج ﻟﻪ اﻟّﺴّﺘﮥ ﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن‪ -‬ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺤﺎء اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ و ﻣﺜّﻨﺎة ﺗﺤﺘّﯿﮥ‪ -‬و ﻫﻮ اﻟّﺘﻤﯿﻤﯽ )اﻟﺘﯿﻤﯽ‪ .‬ظ( اﻟّﺜﻘﮥ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﻌﻢ‪ :‬أﻧﺸﺪﮐﻢ ﺑﺎﻟّﻠﻪ‬‫أي أﺳـﺄﻟﮑﻢ ﺑـﺎﻟّﻠﻪ و اﻗﺴﻢ ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﻪ‪ .‬ﯾﻘـﺎل‪ :‬أﻧﺸـﺪك اﻟﱠﻠﻪ و ﺑﺎﻟّﻠﻪ أي اذّﮐﺮك ﺑﻪ ﺛّﻢ اﺳـﺘﻌﻤﻞ ﻓﯽ اﻟﻘﺴﻢ و ﺻﺎر ﺣﻘﯿﻘـﮥ ﻓﯿﻪ و ﻟﯿﺲ اﻟّﺴﺆال‬‫ﺑﻤﺮاد ﻫﻨﺎ ﺑﻞ اﻟﻤﺮاد ﺣﻘﯿﻘﺘﻪ و ﺗﻘّﺪم ﻓﯿﻪ ﮐﻼم‪.‬‬‫و أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻣﻌﻄﻮف ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬أي‪ :‬و اذّﮐﺮﮐﻢ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﻼ ﺗﻨﺴﻮا ﺣﻘﻮﻗﻬﻢ و رﻋﺎﯾﺘﻬﻢ ﻓﺈّن رﻋﺎﯾﺘﻬﻢ رﻋﺎﯾـﮥ ﻟﯽ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧّﻪ ﻣﻨﺼﻮب ﺑﻨﺰع‬‫اﻟﺨﺎﻓﺾ‪ ،‬أي‪ :‬ﻓﯽ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﮐﻤﺎ روي ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻻ وﺟﻪ ﻟﻪ ﻓﺈﻧّﻪ ﺗﻌّﻨﻒ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ داع ﻟﻪ و ﻣﺜﻠﻪ ﻗﻮل اﻟﻤّﺰي و ﻣﻦ ﺗﺒﻌﻪ ﻫﻨﺎ‪ :‬ﻟﻌّﻠﻪ ﻓﯽ‬‫أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬ﺛﻼﺛﺎ ﮐّﺮره ﻟﻼﻫﺘﻤﺎم ﺑﻪ و اﻟّﺘﺸﺪﯾـﺪ ﻓﯽ رﻋﺎﯾﺘﻬﻢ ﻗﻠﻨﺎ ﻟﺰﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ راوي اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻟﻤﺎ ذﮐﺮه‪ ،‬و ﻣﺎ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟّﻨﺴﺦ‪ :‬ﻟﯿﺰﯾﺪ‪ ،‬ﻣﻦ‬‫ﻏﻠﻂ اﻟﮑﺎﺗﺐ‪ :‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 177‬از ‪306‬‬‫أي‪ :‬ﻣﺎ اﻟﻤﺮاد ﺑﻬﻢ ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ؟ ﻗﺎل‪ :‬آل ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬و ﻫﻢ اوﻻده و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ أﻗﺎرﺑﻪ اﻷدﻧﻮن و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋﻘﯿﻞ و‬‫آل اﻟﻌّﺒﺎس‪ ،‬و ﻫﻢ ﻣﻦ ﺗﺤﺮم ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﻣﻦ أﻗﺎرﺑﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺗﻘّﺪم‪ ،‬و ﻫﺬا ﮐﻤﺎ‬‫رواه ﻣﺴﻠﻢ ﻓﯽ »ﻓﻀﺎﺋﻞ آل اﻟﺒﯿﺖ« ﻓﯽ ﺧﻄﺒﮥ ﺧﻄﺒﻬﺎ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ و ﻫﻮ راﺟﻊ ﻣﻦ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﯿﻬﺎ‪:‬‬‫أّﻣـﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬اّﯾﻬـﺎ اﻟّﻨـﺎس! إﻧّﻤـﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﻣﺜﻠﮑﻢ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺎﺟﯿﺒﻪ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬـﺪي و اﻟّﻨﻮر‬‫ﻓﺘﻤّﺴﮑﻮا ﺑﻪ و اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫و ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ذﮐﺮه اﻟﻤﺼـّﻨﻒ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻦ ﺗﻔﺴـﯿﺮه ﻷﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﺑﻤﺎ ذﮐﺮ و ﻫﻮ اﻟّـﺬي ﻓﻬﻢ ﻋﻨﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻫﻨﺎ ﻷﻧّﻪ ﻋﻠﻢ‬‫ﺑﺎﻟﻮﺣﯽ ﻣﺎ ﯾﮑﻮن ﺑﻌﺪه ﻓﯽ اﻣﺮ اﻟﺨﻼﻓﮥ و اﻟﻔﺘﻦ‪ ،‬ﻓﻠﺬا ﺧّﺼﻬﻢ و ﺣّﺮض ﻋﻠﯽ رﻋﺎﯾﺘﻬﻢ ﮐﻤﺎ اﻗﺘﻀﺎه اﻟﻤﻘﺎم‪ .‬و ﻣﺎ ﻗﯿﻞ ﻣﻦ أّن ﺟﻮاﺑﻪ ﻫﻨﺎ ﺧﺎّص‬‫ﺑﺄﻗـﺎرﺑﻪ و ﻫﻮ اﺣـﺪ اﻷـﻗﻮال و ﯾﻌﺎرﺿﻪ اﻵﯾـﮥ اﻟّﺪاﻟّـﮥ ﻋﻠﯽ دﺧﻮل ازواﺟﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ و اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﮐﻤﺎ ﺗﻘـّﺪم ﻻ وﺟﻪ ﻟﻪ ﻟﻤﺎ‬‫ﻋﺮﻓﺘﻪ أي ﻣﻦ وﺟﻪ ﺗﺨﺼﯿﺼﻪ ﻫﻨﺎ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪723 :‬‬‫ﻗﺎل ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ رواه اﻟّﺘﺮﻣﺬّي ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ و ﺟﺎﺑﺮ؛ و ﺣّﺴﻨﻪ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ‬‫إﺷﺎرة إﻟﯽ ﻗﺮب أﺟﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و أﻧّﻪ وﺻّﯿﮥ ﻷّﻣﺘﻪ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ أي ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ و ﻋﻤﻠﺘﻢ ﺑﻪ و اﺗّﺒﻌﺘﻤﻮه و ﻣﺎ ﻣﻮﺻﻮﻓﮥ و‬‫إن ﺷـﺮﻃّﯿﮥ و اﻟﺠﻤﻠﮥ ﺻﻔﮥ أو ﻣﻮﺻﻮﻟﮥ وﺻﻠﺘﻪ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا ﺑﻤﺨﺎﻟﻔﮥ اﻟّﺸﺮﯾﻌﮥ و اﻟّﻄﺮﯾﻖ اﻟﻤﺴﺘﻘﯿﻢ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺪل ﻣﻔّﺴﺮ ﻟﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ ﺑﻤّﺜﺎة ﻓﻮﻗّﯿﮥ‬‫ﻣﻌﻨﺎه أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ اﻟّﺴﺎﺑﻖ ﺑﯿﺎﻧﻬﻢ و وﺟﻪ ﺗﺨﺼﯿﺼﻬﻢ ﻫﻨﺎ و روي ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا‪ ،‬و ﻣﺎ ﻗﯿﻞ أّن ﻗﻮﻟﻪ أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻫﻨﺎ ﯾﺪّل ﻋﻠﯽ إرادة اﻟﻤﺠﺘﻬﺪﯾﻦ ﻣﻨﻬﻢ‬‫ﻓﻼ ﯾﺒﻌـﺪ دﺧﻮل اﻟـّﺼ ﺤﺎﺑﮥ اﻟﻤّﺘﺼـﻔﯿﻦ ﺑﻬﺬه اﻟـّﺼ ﻔﮥ ﮐﻤﺎ دﻟّﺖ اﻵﯾﮥ ﻋﻠﯽ دﺧﻮل ازواﺟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ ،‬ﻏﯿﺮ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻟﺴـﯿﺎق‬‫اﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﻟﻤﺮاد ﻣﻨﻪ ﻫﻨـﺎ ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤـﺎ أي ﺑﻌـﺪ وﻓـﺎﺗﯽ اﻧﻈﺮوا ﻋﻤﻠﮑﻢ ﺑﮑﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺗّﺒﺎﻋﮑﻢ ﻷﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و رﻋﺎﯾﺘﻬﻢ و‬‫ﺑّﺮﻫﻢ ﺑﻌﺪي ﻓﺈّن ﻣﺎ ﯾﺴّﺮﻫﻢ ﯾﺴّﺮﻧﯽ و ﻣﺎ ﯾﺴﻮءﻫﻢ ﯾﺴﻮءﻧﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﻧﺴﯿﻢ اﻟﺮﯾﺎض« در ﻣﻘﺎم ﺣﺪﯾﺚ ﻗﺮﻃﺎس ﺑﺸﺮح ﻗﻮل ﻣﺼّﻨﻒ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺪ ﻋﻠﻢ ﻋﻤﺮ ﺗﻘّﺮر اﻟّﺸﺮﯾﻌﮥ و ﺗﺄﺳﯿﺲ اﻟﻤّﻠﮥ و أن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﻟ َْﯿْﻮَم َأْﮐَﻤﻠُْﺖ ﻟَُﮑْﻢ ِدﯾَﻨُﮑْﻢ‪،‬‬‫و‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اوﺻﯿﮑﻢ ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‬‫[ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و ﻋﻠﻢ ﻋﻤﺮ اﯾﻀﺎ ﻗﻮﻟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺎﻣﺘﺜﺎل أواﻣﺮه و ﻧﻮاﻫﯿﻪ و اﻟّﺘﺄّدب ﺑﺂداﺑﻪ و ﻣﺎ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ‬‫ﻣﮑـﺎرم اﻷﺧﻼـق و ﻋﺘﺮﺗﯽ ﺑﮑﺴـﺮ اﻟﻌﯿﻦ و ﺑﺘﺎﺋﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﻢ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ اﻟّـﺬﯾﻦ ﯾﺤﺮم ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺰﮐﻮة ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ و ﺑﻨﯽ‬‫اﻟﻤّﻄﻠﺐ‪ ،‬و ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ رواه ﻣﺴﻠﻢ ﻓﯽ ﺧﻄﺒﮥ ﺧﻄﺒﻬﺎ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ و ﺳّﻤﺎﻫﻤﺎ ﻓﯿﻪ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﮐﻤﺎ ﯾﺄﺗﯽ ﺗﻌﻈﯿﻤﺎ ﻟﺸﺄﻧﻬﻤﺎ‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و ﻓﯽ »اﻟّﻨﻬﺎﯾـﮥ«‪ :‬ﻋﺘﺮة اﻟّﺮﺟـﻞ أﺧّﺺ اﻗـﺎرﺑﻪ و ﻋﺘﺮﺗﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﺑﻨﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬و ﻗﯿـﻞ‪ :‬اﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ اﻷﻗﺮﺑﻮن و ﻫﻢ أوﻻد ﻋﻠّﯽ‬‫رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻋﺘﺮﺗﻪ اﻷﻗﺮﺑﻮن و اﻷﺑﻌﺪون ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬و اﻟﻤﺸﻬﻮر أﻧّﻬﻢ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ اﻟّﺬﯾﻦ ﺗﺤﺮم ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺰﮐﺎة[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻧﺴﯿﻢ اﻟّﺮﯾﺎض« ﺑﺸﺮح ﻗﻮل ﻣﺼّﻨﻒ‪] :‬و أوﺻﯽ ﺑﺎﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﺑﻌﺪه ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪724 :‬‬‫و ﻋﺘﺮﺗﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أوﺻـﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻓﯽ ﻣﺮض ﻣﻮﺗﻪ ﺑﺎﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﺑﻌـﺪه و ﻗﻮﻟﻪ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﻪ ﺑـﺪل ﻣﻦ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أو ﻋﻄﻒ ﺑﯿﺎن‬‫ﻣﺒّﯿﻦ ﻟﻠﻤﺮاد ﺑﻬﻤـﺎ‪ ،‬و اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﺗﺜﻨﯿـﮥ ﺛﻘـﻞ و ﻫﻮ ﻣﺎ ﯾﺜﻘﻞ ﻣﻦ اﻟّﺜﻘﻞ ﺿـّﺪ اﻟﺨّﻔـ ﮥ‪ ،‬و ﻫﻤﺎ اﻹﻧﺲ و اﻟﺠّﻦ‪ ،‬ﻓﺴـّﻤﺎﻫﻤﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺗﻌﻈﯿﻤﺎ ﻟﺸﺄﻧﻬﻤﺎ و أنّ‬‫ﻋﻤـﺎرة اﻟـّﺪﯾﻦ ﺑﻬﻤﺎ ﮐﻤﺎ ﺗﻌﻤﺮ )اﻟـّﺪﻧﯿﺎ‪ .‬ﺻـﺢ‪ .‬ظ( ﺑﺎﻹﻧﺲ و اﻟﺠّﻦ و ﻟﺮﺟﺤﺎن ﻗـﺪرﻫﻤﺎ ﻷّن اﻟّﺮﺟﺤﺎن ﻓﯽ اﻟﻤﯿﺰان ﺑﺜﻘﻞ ﻣﺎ ﻓﯿﻬﺎ أو ﻷﻧّﻪ ﯾﺜﻘﻞ‬‫رﻋﺎﯾﮥ ﺣﻘﻮﻗﻬﻤﺎ‪ ،‬و اﻟﻌﺘﺮة ﺑﻤﺜّﻨﺎة ﻓﻮﻗّﯿﮥ‪ :‬اﻷﻗﺎرب اﻷدﻧﻮن و أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪ ،‬و اﺧﺘﻠﻒ ﻓﯽ اﻟﻤﺮاد ﺑﻬﻢ ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬ﻣﻦ ﺗﺤﺮم ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺰﮐﺎة‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 178‬از ‪306‬‬‫ﺑﻨﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و‬‫ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻮﺻـّﯿﮥ رواه ﻣﺴـﻠﻢ و ﻓﯿﻪ أﻧّﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺧﻄﺒﻬﻢ و ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸﺮ ﻣﺜﻠﮑﻢ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ‬‫ﻓﺎﺟﯿﺒﻪ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬﺪي و اﻟّﻨﻮر ﻓﺘﻤـّﺴ ﮑﻮا ﺑﻪ‪ ،‬و ﺣّﺚ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻓ ﯽ أ ﻫ ﻞ ﺑﯿﺘ ﯽ ﺛ ﻼ ﺛ ﺎ‬‫‪ ،‬و اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺴﺘﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺷﺮوﺣﻪ ‪.‬‬
‫و ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﺧﻤﺎﺟﯽ از أﺟّﻠﻪ ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ أﻋﻼم و أﻣﺎﺛﻞ ﻧﺤﺎرﯾﺮ ﻋﻈﺎم ﻧﺰد ﺳّﻨّﯿﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻓﻀـﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﺒﯽ در »ﺧﻼﺻـﮥ اﻷـﺛﺮ ﻓﯽ أﻋﯿـﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدي ﻋﺸـﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة‬‫اﻟﻤﻠّﻘﺐ ﺑﺸـﻬﺎب اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟﺨﻔﺎﺟﯽ اﻟﻤﺼـﺮي اﻟﺤﻨﻔﯽ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟّﺴﺎﺋﺮة و أﺣﺪ اﻓﺮاد اﻟّﺪﻧﯿﺎ اﻟﻤﺠﻤﻊ ﻋﻠﯽ ﺗﻔّﻮﻗﻪ و ﺑﺮاﻋﺘﻪ و ﮐﺎن ﻓﯽ‬‫ﻋﺼـﺮه ﺑﺪر ﺳـﻤﺎء اﻟﻌﻠﻢ و ﻧّﯿﺮ اﻓﻖ اﻟّﻨﺜﺮ و اﻟّﻨﻈﻢ رأس اﻟﻤﺆﻟّﻔﯿﻦ و رﺋﯿﺲ اﻟﻤﺼـّﻨﻔﯿﻦ‪ ،‬ﺳﺎر ذﮐﺮه ﺳـﯿﺮ اﻟﻤﺜﻞ‪ ،‬و ﻃﻠﻌﺖ أﺧﺒﺎره ﻃﻠﻮع اﻟّﺸﻬﺐ‬‫ﻓﯽ اﻟﻔﻠـﮏ‪ ،‬و ﮐـّﻞ ﻣﻦ رأﯾﻨـﺎه او ﺳـﻤﻌﻨﺎ ﺑﻪ ﻣّﻤﻦ أدرك وﻗﺘﻪ ﻣﻌﺘﺮﻓﻮن ﻟﻪ ﺑـﺎﻟّﺘﻔّﺮد ﻓﯽ اﻟّﺘﻘﺮﯾﺮ و اﻟّﺘﺤﺮﯾﺮ و ﺣﺴﻦ اﻹﻧﺸﺎء‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻬﻢ ﻣﻦ‬‫ﯾﻠﺤﻖ ﺷﺎؤه و ﻻ ﯾﺪﻋﯽ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﻣﻊ أّن ﻓﯽ اﻟﺨﻠﻖ ﻣﻦ ﯾّﺪﻋﯽ ﻣﺎ ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﺗﺂﻟﯿﻔﻪ ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻤّﺘﻌﮥ ﻣﻘﺒﻮﻟﮥ و اﻧﺘﺸـﺮت ﻓﯽ اﻟﺒﻼد و رزق ﻓﯿﻬﺎ‬‫ﺳﻌﺎدة ﻋﻈﯿﻤﮥ ﻓﺈّن اﻟّﻨﺎس اﺷﺘﻐﻠﻮا ﺑﻬﺎ و اﺷﻌﺎره و ﻣﻨﺸﺂﺗﻪ ﻣﺴّﻠﻤﮥ ﻻ ﻣﺠﺎل ﻟﻠﺨﺪش ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﺻﻞ أﻧّﻪ ﻓﺎق ﮐّﻞ ﻣﻦ ﺗﻘّﺪﻣﻪ ﻓﯽ ﮐّﻞ ﻓﻀﯿﻠﮥ و‬‫أﺗﻌﺐ ﻣﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻌﺪه ﻣﻊ ﻣﺎ ﺧّﻮﻟﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻦ اﻟّﺴﻌﮥ و ﮐﺜﺮة اﻟﮑﺘﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪725 :‬‬‫و ﻟﻄﻒ اﻟّﻄﺒﻊ و اﻟّﻨﮑﺘﮥ و اﻟّﻨﺎدرة‪ ،‬و ﻗﺪ ﺗﺮﺟﻢ ﻧﻔﺴﻪ ﻓﯽ آﺧﺮ رﯾﺤﺎﻧﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﯿﻦ ﻣﺒﺪﺋﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗﺪ ﮐﻨﺖ ﻓﯽ ﺳّﻦ اﻟّﺘﻤﯿﯿﺰ ﻓﯽ ﻣﻌﺰز ﻃّﯿﺐ اﻟّﻨﺒﺎت‬‫ﻋﺰﯾﺰا ﻓﯽ ﺣﺠﺮ واﻟـﺪي ﻣﻤّﺘﻌﺎ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ درﺟﺖ ﻣﻦ ﻋّﺸـ ﯽ ﻗﺮأت ﻋﻠﯽ ﺧﺎﻟﯽ ﺳـﯿﺒﻮﯾﻪ زﻣﺎﻧﻪ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ اﻟّﺸـ ﻨﻮاﻧﯽ‪ -‬ﻋﻠﻮم اﻟﻌﺮﺑـّﯿ ﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﺗﺮﻗﯿﺖ‬‫ﻓﻘﺮأت اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻟﻤﻨﻄﻖ و ﺑﻘـّﯿ ﮥ اﻟﻌﻠﻮم اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ‪ ،‬و ﻧﻈﺮت ﮐﺘﺐ اﻟﻤـﺬﻫﺒﯿﻦ‪ :‬ﻣﺬﻫﺐ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ و اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ ﻣﺆّﺳـ ﺴﺎ ﻋﻠﯽ اﻷﺻـﻠﯿﻦ ﻣﻦ‬‫ﻣﺸﺎﯾﺦ اﻟﻌﺼـﺮ‪ ،‬و ﻣﻦ أﺟّﻞ ﻣﻦ اﺧﺬت ﻋﻨﻪ ﺷـﯿﺦ اﻹﺳﻼم ﻣﺤّﻤﺪ اﻟّﺮﻣﻠﯽ ﺣﻀﺮت دروﺳﻪ اﻟﻔﺮﻋّﯿﮥ‪ ،‬و ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ ﺷﯿﺌﺎ ﻣﻦ »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« و‬‫أﺟﺎزﻧﯽ ﺑﺬﻟﮏ و ﺑﺠﻤﯿﻊ ﻣﺆﻟّﻔﺎﺗﻪ و ﻣﺮوّﯾﺎﺗﻪ ﺑﺮواﯾﺘﻪ ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺿـﯽ زﮐﺮّﯾﺎ و ﻋﻦ واﻟﺪه‪ .‬و ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬ﺷﺎﻓﻌّﯽ زﻣﺎﻧﻪ اﻟّﺸﯿﺦ ﻧﻮر اﻟّﺪﯾﻦ ﻋﻠّﯽ اﻟّﺰﯾﺎدي‬‫ﺣﻀﺮت دروﺳﻪ زﻣﻨﺎ ﻃﻮﯾﻼ‪ .‬و ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ اﻟﻔّﻬﺎﻣﮥ ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﺤّﻔﺎظ و اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻌﻠﻘﻤّﯽ ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ »اﻟّﺸﻔﺎء« ﺑﺘﻤﺎﻣﻪ و أﺟﺎزﻧﯽ ﺑﻪ‬‫و ﺑﻐﯿﺮه و ﺷـﻤﻠﻨﯽ ﻧﻈﺮه و ﺑﺮﮐـﮥ دﻋﺎﺋﻪ ﻟﯽ و ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟﻌﻠّﺎﻣﮥ ﻓﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻔﻨﻮن ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻏﺎﻧﻢ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ اﻟﺤﻨﻔّﯽ ﺣﻀـﺮت دروﺳﻪ و ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﮐﺘﺐ ﻟﯽ إﺟﺎزة ﺑﺨّﻄﻪ‪.‬‬‫و ﻣّﻤﻦ أﺧﺬت ﻋﻨﻪ اﻷدب و اﻟّﺸـ ﻌﺮ‪ :‬ﺷـﯿﺨﻨﺎ أﺣﻤﺪ )ﻣﺤّﻤﺪ‪ .‬ظ( ﻟﻌﻠﻘﻤّﯽ و ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺼﺎﻟﺤﯽ اﻟّﺸﺎﻣﯽ و ﻣّﻤﻦ أﺧﺬت ﻋﻨﻪ اﻟﻄّﺐ‪ :‬اﻟﺸﯿﺦ داود‬‫اﻟﺒﺼﯿﺮ‪.‬‬‫ﺛّﻢ ارﺗﺤﻠﺖ ﻣﻊ واﻟﺪي ﻟﻠﺤﺮﻣﯿﻦ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻔﯿﻦ و ﻗﺮأت ﺛّﻤﮥ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸﯿﺦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺼﺎم و ﻏﯿﺮه‪ .‬ﺛّﻢ ارﺗﺤﻠﺖ إﻟﯽ ﻗﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯿﮥ ﻓﺘﺸّﺮﻓﺖ‬‫ﺑﻤﻦ ﻓﯿﻬـﺎ ﻣﻦ اﻟﻔﻀـﻼء و اﻟﻤﺼـّﻨﻔﯿﻦ و اﺳـﺘﻔﺪت ﻣﻨﻬﻢ و ﺗﺨّﺮﺟﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ و ﻫﯽ إذ ذاك ﻣﺸـﺤﻮﻧﮥ ﺑﺎﻟﻔﻀـﻼء اﻷذﮐﯿﺎء ﮐﺎﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻐﻨﯽ و‬‫ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺰﻣﯽ و اﻟﺤﺒﺮ داود و ﻫﻮ ﻣﻤﻦ اﺧﺬت ﻋﻨﻪ اﻟّﺮﯾﺎﺿّﯿﺎت و ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ إﻗﻠﯿﺪس و ﻏﯿﺮه‪ .‬و أﺟّﻠﻬﻢ إذ ذاك‪ :‬اﺳﺘﺎذي ﺳﻌﺪ اﻟﻤّﻠﮥ و‬‫اﻟـّﺪﯾﻦ اﺑﻦ ﺣﺴﻦ‪ ،‬أﺧـﺬ ﻋﻦ ﺧﺎﺗﻤـﮥ اﻟﻤﻔـّﺴ ﺮﯾﻦ أﺑﯽ اﻟـّﺴ ﻌﻮد اﻟﻌﻤﺎدي ﻋﻦ ﻣﺆّﯾﺪ زاده ﻋﻦ اﻟﺠﻼل اﻟّﺪواﻧﯽ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﺗﻮّﻓﯽ اﺳـﺘﺎذي ﻗﺎم ﻣﻘﺎﻣﻪ‬‫ﺻﻨﻊ اﻟﱠﻠﻪ ﺛّﻢ وﻟـﺪاه ﺛّﻢ اﻧﻘﺮﺿﻮا ﻓﯽ ﻣـّﺪة ﯾﺴـﯿﺮة‪ .‬ﺛّﻢ ﻟﻤﺎ ﻋﺪت إﻟﯿﻬﺎ ﺛﺎﻧﯿﺎ ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﺗﻮﻟّﯿﺖ ﻗﻀﺎء اﻟﻌﺴـﮑﺮ ﺑﻤﺼـﺮ‪ ،‬رأﯾﺖ ﺗﻔﺎﻗﻢ اﻷﻣﺮ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮت‬‫ذﻟﮏ ﻟﻠﻮزﯾﺮ ﻓﮑﺎن ذﻟﮏ ﺳﺒﺒﺎ ﻟﻌﺰﻟﯽ و أﻣﺮي ﺑﺎﻟﺨﺮوج ﻣﻦ ﺗﻠﮏ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ .‬و ﻗﺪ ﻣّﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠّﯽ ﺑﺎﻟّﺴﻼﻣﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪726 :‬‬‫ﺛّﻢ ذﮐﺮ أّن ﻣﻦ ﺗﺂﻟﯿﻔﻪ‪» :‬ﺣﻮاﺷﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﻘﺎﺿﯽ« و ﻫﯽ اﻟّﺘﯽ ﺳّﻤﺎﻫﺎ »ﻋﻨﺎﯾﮥ اﻟﻘﺎﺿﯽ« و »ﺷﺮح اﻟّﺸﻔﺎء« و »ﺷﺮح دّرة اﻟﻐّﻮاص« و »اﻟّﺮﯾﺤﺎﻧﮥ« و‬‫»اﻟّﺮﺳﺎﺋﻞ اﻷرﺑﻌﯿﻦ« و »ﺣﺎﺷﯿﮥ ﺷﺮح اﻟﻔﺮاﺋﺾ« و ﮐﺘﺎب »اﻟّﺴﻮاﻧﺢ« و »اﻟّﺮﺣﻠﮥ« و »ﺣﻮاﺷﯽ اﻟّﺮﺿّﯽ«‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 179‬از ‪306‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب »ﺷـﻔﺎء اﻟﻐﻠﯿﻞ ﻓﯿﻤﺎ ﻓﯽ ﮐﻼم اﻟﻌﺮب ﻣﻦ اﻟّﺪﺧﯿﻞ و اﻟّﻨﺎدر اﻟﺤﻮﺷﯽ اﻟﻘﻠﯿﻞ« و ﮐﺘﺎب »دﯾﻮان اﻷدب ﻓﯽ ذﮐﺮ ﺷﻌﺮاء اﻟﻌﺮب«‬‫ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﻣﺸـﺎﻫﯿﺮ اﻟّﺸـ ﻌﺮاء ﻣﻦ اﻟﻌﺮب اﻟﻌﺮﺑﺎء و اﻟﻤﻮﻟّـﺪﯾﻦ‪ .‬و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب »ﻃﺮاز اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ« و ﻫﻮ ﻣﺠﻤﻮع ﺣﺴﻦ اﻟﻮﺿﻊ ﺟّﻢ اﻟﻔﺎﺋـﺪة رﺗّﺒﻪ ﻋﻠﯽ‬‫ﺧﻤﺴـﯿﻦ ﻣﺠﻠﺴﺎ ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﺗﻔﺴـﯿﺮّﯾﮥ و ﻧﺤﻮّﯾـﮥ و اﺻﻮﻟّﯿﮥ و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻓﯽ آﺧﺮه‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﻗﺮأت ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻪ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﯽ اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ‬‫اﻟّﻨﺒﻮّﯾﮥ أﻧّﻪ »ﻟﻢ ﺗﻠﺞ اﻟّﻨﺎر ﺟﻮﻓﺎ ﻓﯿﻪ ﻗﻄﺮة ﻣﻦ ﻓﻀﻼﺗﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ« ﻗﺎل ﺑﻌﺾ ﻣﻦ ﮐﺎن ﻋﻨﺪﻧﺎ ﺣﺎﺿﺮا‪ :‬إذا ﮐﺎن ﻫﮑﺬا ﻓﮑﯿﻒ ﺗﻌّﺬب‬‫أرﺣﺎم ﺣﻤﻠﺘﻪ؟ ﻓﺄﻋﺠﺒﻨﯽ ﮐﻼﻣﻪ و ﻧﻈﻤﺘﻪ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﯽ‪:‬‬‫ﻟﻮاﻟﺪي ﻃﻪ ﻣﻘﺎم ﻋﻼ ﻓﯽ ﺟّﻨﮥ اﻟﺨﻠﺪ و دار اﻟّﺜﻮاب‬‫ﻓﻘﻄﺮة ﻣﻦ ﻓﻀﻼت ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﺠﻮف ﺗﻨﺠﯽ ﻣﻦ أﻟﯿﻢ اﻟﻌﻘﺎب‬‫ﻓﮑﯿﻒ أرﺣﺎم ﻟﻪ ﻗﺪ ﻏﺪت ﺣﺎﻣﻠﮥ ﺗﺼﻠﯽ ﺑﻨﺎر اﻟﻌﺬاب؟!‬‫ﺛّﻢ ﺧﺘﻢ اﻟﮑﺘﺎب ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫أﺳﺘﻐﻔﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻟﯽ ﺑﺎﻟﻮري ﺷﻐﻞ و ﻻ ﺳﺮور و ﻻ آﺳﯽ ﻟﻤﻔﻘﻮد‬‫ﻋّﻤﺎ ﺳﻮي ﺳّﯿﺪي ذي اﻟّﻄﻮل ﻗﺪ ﻗﻄﻌﺖ ﻣﻄﺎﻟﺒﯽ ﮐّﻠﻬﺎ ﻣﺬ ﺗّﻢ ﺗﻮﺣﯿﺪي‬‫اﻟﯽ أن ﻗﺎل ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺷـﻄﺮ ﻣﻦ أﺧﺒﺎره و ﻓﻮاﺋﺪه و أﺷﻌﺎره‪ :‬و ﮐﺎﻧﺖ وﻓﺎﺗﻪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﺜﻼﺛﺎء ﻟﺜﻨﺘﯽ ﻋﺸﺮة ﺧﻠﺖ ﻣﻦ ﺷﻬﺮ رﻣﻀﺎن‬‫ﺳﻨـﮥ ﺗﺴـﻊ و ﺳـّﺘﯿﻦ و أﻟﻒ و ﻗـﺪ أﻧـﺎف ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﺴـﻌﯿﻦ‪ .‬و ﮐـﺎن ﺗﻮﻓﯽ ﻗﺒﻠﻪ ﺑﺜﻼﺛـﮥ أﺷـﻬﺮ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﮑـﺒﯿﺮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟّﺸﻮﺑﺮي اﻟﻤﻠّﻘﺐ‬‫ﺑﺎﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟّﺼﻐﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻓﯿﻬﻤﺎ اﻟّﺴّﯿﺪ اﻷدﯾﺐ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺤﻤﻮﺋﯽ اﻟﻤﺼﺮّي ﯾﺮﺛﯿﻬﺎ‪ -‬و ﮐﺎن ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ‪:‬‬‫ﻣﻀﯽ اﻹﻣﺎﻣﺎن ﻓﯽ ﻓﻘﻪ و ﻓﯽ أدب اﻟّﺸﻮﺑﺮّي و اﻟﺨﻔﺎﺟّﯽ زﯾﻨﮥ اﻟﻌﺮب‬‫و ﮐﻨﺖ أﺑﮑﯽ ﻟﻔﻘﺪ اﻟﻔﻘﻪ ﻣﻨﻔﺮدا ﻓﺼﺮت أﺑﮑﯽ ﻟﻔﻘﺪ اﻟﻔﻘﻪ و اﻷدب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪727 :‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬اﻟﺒﯿﺖ اﻷﺧﯿﺮ ﻣﻀّﻤﻦ ﻣﻦ ﻗﻮل ﺟﺤﻈﮥ اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ ﻓﯽ رﺛﺎء أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ درﯾﺪ اﻟﻠّﻐﻮي ﻣﻊ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﯾﺴﯿﺮ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻓﻘﺪت ﯾﺎ ﺑﻦ درﯾﺪ ﮐّﻞ ﻓﺎﺋﺪة ﻟّﻤﺎ ﻏﺪا ﺛﺎﻟﺚ اﻷﺣﺠﺎر و اﻟّﺘﺮب‬‫و ﮐﻨﺖ أﺑﮑﯽ ﻟﻔﻘﺪ اﻟﺠﻮد ﻣﻨﻔﺮدا ﻓﺼﺮت أﺑﮑﯽ ﻟﻔﻘﺪ اﻟﺠﻮد و اﻷدب‬‫و اﻟﺨﻔﺎﺟﯽ‪ :‬ﻧﺴﺒﮥ إﻟﯽ أﺑﯿﻪ ﺧﻔﺎﺟﯽ‪ ،‬و ﻻ أدري ﻣﻌﻨﺎه‪ ،‬و أﺻﻞ واﻟﺪه ﻣﻦ ﺳﺮﯾﺎﻗﻮس ﻗﺮﯾﮥ ﻣﻦ ﻗﺮي اﻟﺨﺎﻧﻘﺎه‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أﻋﻠﻢ ‪.‬‬
‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺻـﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧـﺎن در »ﺗـﺎج ﻣﮑﻠّـﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻟﻔﺎﺿـﻞ و اﻷـدﯾﺐ اﻟﮑﺎﻣﻞ ﺷـﻬﺎب اﻟـّﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﻮد )أﺣﻤـﺪ‪ .‬ظ( اﻟﺨﻔﺎﺟّﯽ‬‫ﺻـﺎﺣﺐ »رﯾﺤﺎﻧـﮥ اﻷﻟـّﺒ ﺎء و زﻫﺮة اﻟﺤﯿﻮة اﻟـّﺪﻧﯿﺎ« ﺣﺎﻣـﻞ ﻋﻠﻢ اﻟﻌﻠﻢ و ﻧﺎﺷـﺮه‪ ،‬و ﺟـﺎﻟﺐ ﻣﺘﺎع اﻟﻔﻀﻞ و ﺗﺎﺟﺮه‪ .‬ﮐﺎن ﻣّﻤﻦ ﺷـّﺪت إﻟﯿﻪ ﻣﺴﺎﺋﻠﮥ‬‫اﻟﮑﻤﺎل رﺣﺎﻟﻬﺎ‪ ،‬إذ ورث ﻣﻦ ﺳـﻤﺎء اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﺑﺪرﻫﺎ و ﻫﻼﻟﻬﺎ‪ ،‬و ﺣﻮي ﻃﺎرﻓﻬﺎ و ﺗﻠﯿﺪﻫﺎ‪ ،‬و أرﺿﻊ ﻣﻦ دّر اﻟﻔﻨﻮن ﮐﻬﻠﻬﺎ و وﻟﯿﺪﻫﺎ‪ ،‬و ﺳﻔﺮت‬‫ﻟﻪ ﺧﺮاﺋـﺪ اﻟﻌﻠﻮم راﻓﻌـﮥ اﻟّﻨﻘﺐ‪ ،‬و ﺗﺰّﯾﻨﺖ ﺑﻤﻨﻈﻮﻣﻪ و ﻣﻨﺜﻮره ﺻـﺪور اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ و اﻟﮑﺘﺐ‪ ،‬ﺣّﺮر ﻟﻨﻔﺴﻪ ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »اﻟّﺮﯾﺤﺎﻧـﮥ« و ﻗﺎل ﻣﺎ‬‫ﻣﻠّﺨﺼﻪ‪ :‬ﮐﻨﺖ ﺑﻌـﺪ ﺳّﻦ اﻟّﺘﻤﯿﯿﺰ ﻓﯽ ﻣﻐﺮس ﻃﯿﺐ اﻟّﻨﺒﺎت ﻋﺰﯾﺰا ﻓﯽ ﺣﺠﺮ واﻟـﺪي ﻣﻤّﺘﻌﺎ ﺑـﺬﺧﺎﺋﺮ ﻃﺮﯾﻔﯽ و ﺗﺎﻟـﺪي ﻣﺮﺑّﯽ ﺑﻐﺬاء ﻋﻠﯽ اﻟّﻈﺎﻫﺮ و‬‫اﻟﺒـﺎﻃﻦ ﻓﯽ ﻟا ّﻨﻌﯿﻢ اﻟﻤﻘﯿﻢ ﺑـﺄرﻓﻊ اﻟﻤﺴـﺎﮐﻦ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ درﺟﺖ ﻣﻦ ﻋّﺸـ ﯽ ﻗﺮأت ﻋﻠﯽ ﺧﺎﻟﯽ ﻋﻠﻮم اﻟﻌﺮﺑـّﯿ ﮥ‪ ،‬ﺛّﻢ ﺗﺮﻗّﯿﺖ ﻓﻘﺮأت اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و ﻟا ﻤﻨﻄﻖ و‬‫ﺑﻘّﯿﮥ ﻋﻠﻮم اﻷدب اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ و ﻧﻈﺮت ﮐﺘﺐ اﻟﻤﺬﻫﺒﯿﻦ‪ :‬ﻣﺬﻫﺐ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ و اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ؛ ﻣﺆﺳﺴﺎ ﻋﻠﯽ اﻷﺻﻠﯿﻦ ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺦ اﻟﻌﺼﺮ‪.‬‬‫و ﻣﻦ أﺟﻞ ﻣﻦ أﺧﺬت ﻋﻨﻪ ﺷﯿﺦ اﻹﺳﻼم اﻟّﺸﻤﺲ اﻟّﺮﻣﻠّﯽ‪ ،‬ﺣﻀﺮت دروﺳﻪ اﻟﻔﺮﻋّﯿﮥ و ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ ﺷﯿﺌﺎ ﻣﻦ ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺄﺟﺎزﻧﯽ ﺑﺬﻟﮏ و ﺑﺠﻤﯿﻊ‬‫ﻣﺆﻟّﻔﺎﺗﻪ و ﻣﺮوّﯾﺎﺗﻪ ﺑﺮواﯾﺘﻪ ﻋﻦ ﺷـﯿﺦ اﻹﺳـﻼم اﻟﻘﺎﺿـﯽ زﮐﺮّﯾﺎ اﻷﻧﺼﺎري و ﻋﻦ واﻟﺪه‪ .‬و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﺎرف ﺑﺎﻟّﻠﻪ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻧﻮر اﻟّﺪﯾﻦ اﻟّﺰﯾﺎدّي‪ ،‬زاد‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺴـﻨﺎﺗﻪ‪ ،‬ﺣﻀـﺮت دروﺳﻪ زﻣﺎﻧﺎ ﻃﻮﯾﻼ‪ .‬و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﻠّﺎﻣﮥ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻏﺎﻧﻢ اﻟﻤﻘﺪﺳّﯽ اﻟﺤﻨﻔّﯽ ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﮐﺘﺐ ﻟﯽ إﺟﺎزة ﺑﺨّﻄﻪ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ اﻟﻔّﻬﺎﻣﮥ ﺧﺎﺗﻤﮥ ﺣّﻔﺎظ اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻌﻠﻘﻤّﯽ‪ ،‬ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ »اﻟّﺸﻔﺎء« ﺑﺘﻤﺎﻣﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪728 :‬‬‫و أﺟﺎزﻧﯽ ﺑﻪ و ﺑﻐﯿﺮه و ﺷﻤﻠﻨﯽ ﻧﻈﺮه و ﺑﺮﮐﮥ دﻋﺎﺋﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 180‬از ‪306‬‬‫و ﻣﻤﻦ أﺧﺬت ﻋﻨﻪ اﻷدب و اﻟّﺸﻌﺮ‪ :‬ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻟﻌﻠّﺎﻣﮥ أﺣﻤﺪ )ﻣﺤّﻤﺪ‪ .‬ظ( اﻟﻌﻠﻘﻤّﯽ‪.‬‬‫و ﻣﻤﻦ أﺧﺬت ﻋﻨﻪ اﻟﻌﺮوض‪ :‬اﻟّﺸﯿﺦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﻤﻐﺮﺑّﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺮﮐﺮوك‪.‬‬‫و ﻣﻤﻦ أﺧﺬت ﻋﻨﻪ اﻟﻄّﺐ اﻟّﺸﯿﺦ داود اﻟﺒﺼﯿﺮ‪.‬‬‫ﺛـّﻢ ارﺗﺤﻠﺖ ﻣـﻊ واﻟـﺪي ﻟﻠﺤﺮﻣﯿﻦ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻔﯿﻦ و ﻗﺮأت ﺛّﻤـ ﮥ ﻋﻠﯽ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﺟـﺎر اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﻠﯽ ﺣﻔﯿـﺪه اﻟﻌﺼـﺎم و ﻏﯿﺮه‪ .‬ﺛّﻢ ارﺗﺤﻠﺖ اﻟﯽ‬‫ﻗﺴـﻄﻨﻄﻨّﯿﮥ و اﺳـﺘﻔﺪت ﻣّﻤﻦ ﺑﻬﺎ ﮐﺎﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻐﻨﯽ و ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺮﺑﯽ و اﻟﺤﺒﺮ داود و ﻫﻮ ﻣّﻤﻦ أﺧﺬت ﻋﻨﻪ اﻟّﺮﯾﺎﺿـّﯿﺎت و ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ‬‫إﻗﻠﯿﺪس و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و أﺟّﻠﻬﻢ إذ ذاك اﺳﺘﺎذي ﺳﻌﺪ اﻟّﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ‪ .‬وﻋﺪت إﻟﯿﻬﺎ ﺛﺎﻧﯿﺎ ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﺗﻮﻟّﯿﺖ ﻗﻀﺎء اﻟﻌﺴﺎﮐﺮ ﺑﻤﺼﺮ‪.‬‬‫ﻓﺎن اردت ﻣﺎ ﻟﯽ ﻣﻦ اﻟﻤﺂﺛﺮ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﺗﺂﻟﯿﻔﯽ‪ :‬اﻟّﺮﺳﺎﺋﻞ اﻻرﺑﻌﻮن‪ .‬و ﺣﺎﺷـﯿﮥ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﺒﯿﻀﺎوي‪ ،‬ﻓﯽ ﻣﺠّﻠﺪات‪ .‬و ﺣﺎﺷـﯿﮥ ﺷـﺮح اﻟﻔﺮاﺋﺾ و ﺷﺮح‬‫اﻟّﺪّرة‪ .‬و ﻃﺮاز اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ‪.‬‬‫و ﺣﺪﯾﻘﮥ اﻟّﺴﺤﺮ‪ .‬و ﮐﺘﺎب اﻟّﺴﻮاﻧﺢ‪ .‬و اﻟّﺮﺣﻠﮥ‪ .‬و ﺣﻮاﺷﯽ اﻟّﺮﺿّﯽ‪ ،‬و اﻟﺠﺎﻣﯽ و ﺷﺮح اﻟﺸﻔﺎء‪ .‬و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻟﯽ ﻣﻦ اﻟﻨﻈﻢ ﻣﺎ ﻫﻮ ﻣﺴﻄﻮر ﻓﯽ دﯾﻮاﻧﯽ ﻓﻼ ﺣﺎﺟﮥ ﻟﺬﮐﺮه‪ ،‬و ﻣﻦ اﻟﻤﻨﺜﻮر‪ :‬رﺳﺎﺋﻞ و ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ ﻟﻢ أﺟﻤﻌﻬﺎ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ﺣﺎﺻﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻣﺆﻟﻔﺎﺗﻪ‪ :‬ﮐﺘﺎب »اﻟّﺮﯾﺤﺎﻧـﮥ« و ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻘﺎﻣﺎﺗﻪ ﯾﺰري ﻋﺮﻓﻪ ﻋﺮف اﻟﺠّﻞ و و اﻟﺤﺎدي و ﯾﺸـﺪ و ﺑﺤـﺪاه اﻟﺤﺎدي‪ ،‬ﻟﻢ ﺗﺮ ﻋﯿﻦ اﻟّﺰﻣﺎن ﻣﺜﻠﻪ ﻓﯽ‬‫اﻟﮑﺘﺐ و ﻻ ﻣﺜﻞ ادﺑﻪ و ﺑﻼﻏـﮥ ﮐﻼﻣﻪ ﻓﯽ ﺣﺴﻦ اﻟﺒﻼﻏـﮥ و ﺗﻤﺎم اﻟﻔﺼﺎﺣـﮥ و ﻣﺤﺎﺳﻦ اﻟﺨﻄﺐ‪ .‬و ﮐﺎن رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﻠﺎﻣـﮥ ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑـّﯿ ﮥ و ﻟﺴﺎن‬‫اﻟﻌﺮب‪ ،‬ﺣﺎﺷـﯿﺘﻪ ﻋﻠﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﺒﯿﻀـﺎوي ﺗـﺪّل ﻋﻠﯽ ﻋﻠّﻮ ﻋﻠﻮﻣﻪ و ﺳـﻌﮥ ﻓﻀـﻠﻪ و ﮐﻤـﺎل ذﮐـﺎﺋﻪ و ﻏﺎﯾـﮥ اّﻃﻼﻋﻪ و ﻧﻬﺎﯾـﮥ ﺗﺤﻘﯿﻘﻪ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﻘﻢ ﻓﯽ‬‫اﻟﺤﻨﻔّﯿﮥ ﻣﺜﻠﻪ ﻓﯽ اﻟّﺰﻣﺎن و ﻟﻢ ﯾﺴﺎوه ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ إﻧﺴﺎن‪ .‬ذﮐﺮ ﻟﻪ ﻣﺪﯾﺮ ﻣﻄﺎﺑﻊ ﻣﺼﺮ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﺣﺎﻓﻠﮥ ﻓﯽ أول ﺗﻠﮏ اﻟﺤﺎﺷﯿﮥ‪ ،‬و ﯾﺎ ﻟﻬﺎ ﻣﻦ‬‫ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻧﻮارﻫﺎ ﻓﺎﺷﯿﮥ[ اﻧﺘﻬﯽ ﻣﺎ أردﻧﺎ ﻧﻘﻠﻪ ﻣﻦ ﮐﻼم اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﻤﻌﺎﺻﺮ‪.‬‬‫و از ﻣﺤﺎﻣﺪ ﺟﻠﯿﻠﻪ و ﻣﺪاﺋﺢ ﺟﻤﯿﻠﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺧﻔﺎﺟﯽ اﯾﻦ ﺳﺖ ﮐﻪ او از ﺷﯿﻮخ ﺑﻌﺾ آن ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺳﺒﻌﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎه وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ واﻟﺪ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺑﺮ‬‫اﺗّﺼﺎل ﺳﻨﺪ ﺧﻮد ﺑﺎﯾﺸﺎن ﺣﻤﺪ إﻟﻬﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪729 :‬‬‫ﺑﺠﺎ آورده و اﯾﺸﺎن را از أﺟّﻠﻪ ﮐﺮام و أﺋّﻤﻪ ﻗﺎده أﻋﻼم ﻣﺸﻬﻮرﯾﻦ ﺑﯿﻦ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ اﻟﻤﺠﻤﻊ ﻋﻠﯽ ﻓﻀﻠﻬﻢ ﻣﻦ ﺑﯿﻦ اﻟﺨﺎﻓﻘﯿﻦ واﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺪﻫﺎن اﻟﻤﮑﯽ در »ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄّﻠﻊ« ﮐﻪ در آن ﻣﺮوّﯾﺎت ﺷـﯿﺦ ﺣﺴﻦ ﻋﺠﯿﻤﯽ ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﺮده و ﺷـﯿﺦ ﻣﺬﮐﻮر ﯾﮑﯽ از ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺳﺒﻌﻪ‬‫ﻣﺸﺎر إﻟﯿﻬﻢ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﮐﺘﺎب »ﺷﺮح اﻟّﺸﻔﺎء« ﻟﻠﻌﻠّﺎﻣﮥ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺨﻔﺎﺟﯽ‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫أﺧﺒﺮ ﺑﻪ إﺟﺎزة ﻋﻦ ﻣﺆﻟّﻔﻪ اﻟﻌﻠّﺎﻣﮥ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺨﻔﺎﺟﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ‪.‬‬
‫و ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄّﻠﻊ« واﺿﺢ ﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ ﺣﺴﻦ ﻋﺠﻤﯿﯽ ﺑﺴـﯿﺎري از ﮐﺘﺐ أﺋّﻤﻪ ﺧﻮد را ﺑﺴـﻨﺪ ﺧﻔﺎﺟﯽ رواﯾﺖ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺗﺎج اﻟّﺪﯾﻦ‬‫دّﻫﺎن ﺟﺎﺑﺠﺎ وﺻﻒ او ﺑﻌّﻠﺎﻣﻪ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ اﻟﺒﺼـﺮي در رﺳﺎﻟﻪ »إﻣـﺪاد ﺑﻤﻌﺮﻓـﮥ ﻋﻠّﻮ اﻹﺳـﻨﺎد« ﮐﻪ در آن أﺳﺎﻧﯿـﺪ و ﻣﺸﺎﯾـﺦ واﻟـﺪ ﺧﻮد ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ‬‫ﺑﺼﺮي ﺟﻤﻊ ﻧﻤﻮده و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ ﺑﺼﺮي ﻧﯿﺰ ﯾﮑﯽ از ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺳﺒﻌﻪ ﻣﺬﮐﻮرﯾﻨﺴﺖ؛ در ذﮐﺮ ﻣﺸﺎﯾﺦ واﻟﺪ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻟﻌّﻠﺎﻣـﮥ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟّﺜﻌـﺎﻟﺒّﯽ اﻟﺠﻌﻔﺮّي اﻟﻤـﺎﻟﮑّﯽ‪ ،‬ﻓـﺈﻧّﻪ أﺧـﺬ ﻋﻨﻪ أﺧـﺬا ﺑّﯿﻨـﺎ و أﺟـﺎزه ﺑﺠﻤﯿﻊ ﻣﺮوّﯾﺎﺗﻪ و‬‫ﻣﺴﻤﻮﻋﺎﺗﻪ و أﺟﺎزه ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻨﻬﻢ؛ ﺑﻞ أﺟّﻠﻬﻢ‪:‬‬‫أﺑﻮ اﻻرﺷﺎد ﻧﻮر اﻟـّﺪﯾﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻷﺟﻬﻮري‪ ،‬ﻋﻦ ﻧﻮر اﻟّﺪﯾﻦ ﻋﻠّﯽ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻌﺮاﻗﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻀـﻞ‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻼل اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﺑﺴﻨﺪه اﻟﻤﻌﻠﻮم‪ .‬و أﺧﺬ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﯿﺴﯽ اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻋﻦ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺷﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻔﺎﺟﮥ‬‫اﻟﻤﺼﺮي اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟّﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟﺨﻔﺎﺟﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮﻫﺎن إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻌﻠﻘﻤﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﺑﺴﻨﺪه ‪.‬‬
‫و ﺷـﯿﺦ أﺣﻤـﺪ ﻧﺨﻠﯽ ﮐﻪ او ﻧﯿﺰ ﯾﮑﯽ از ﻣﺸﺎﯾـﺦ ﺳـﺒﻌﻪ ﻣﺬﮐﻮرﯾﻦ ﺳﺖ در »رﺳﺎﻟﻪ أﺳﺎﻧﯿﺪ« ﺧﻮد در ذﮐﺮ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺷـﯿﺦ ﺧﻮد ﻋﯿﺴـﯽ ﻣﻐﺮﺑﯽ‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻣﻦ أﺟّﻠﻬﻢ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺷﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻔﺎﺟﮥ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﺤﻨﻔّﯽ ﻋﻦ اﻟﺒﺮﻫﺎن إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻟا ﻌﻠﻘﻤﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 181‬از ‪306‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺠﻼل اﻟّﺴﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬ﺑﺴﻨﺪه ‪.‬‬
‫و ازﯾﻦ ﻫﺮ دو ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺧﻔﺎﺟﯽ از ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺷـﯿﺦ ﻋﯿﺴـﯽ ﻧﯿﺰ ﻫﺴﺖ‪ ،‬و ﺷـﯿﺦ ﻋﯿﺴـﯽ ﻧﯿﺰ ﯾﮑﯽ از ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺳـﺒﻌﻪ ﻣﻤﺪوﺣﯿﻦ ﺷﺎه‬‫وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺖ‪ ،‬و ﺷﺎه وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺧﻮد در رﺳﺎﻟﻪ »إرﺷﺎد إﻟﯽ ﻣﻬّﻤﺎت اﻷﺳﻨﺎد« در ﺑﯿﺎن اﺗﺼﺎل ﺳﻨﺪ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺳﺒﻌﻪ ﻣﻤﺪوﺣﯿﻦ ﺧﻮﯾﺶ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪730 :‬‬‫ﺑﺸـﯿﺦ زﯾﻦ ﻟا ـّﺪﯾﻦ زﮐﺮّﯾﺎ اﻷﻧﺼﺎري و ﺟﻼل اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أﻣﺎ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻋﯿﺴـﯽ‪ ،‬ﻓﺮوي ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻨﻬﻢ أﺑﻮ اﻹرﺷﺎد ﻧﻮر اﻟّﺪﯾﻦ‬‫ﻋﻠّﯽ ﺑـﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻷـﺟﻬﻮري ﻋـﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑـﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻘّﺮاﻓﯽ‪ ،‬ﻋـﻦ اﻟﺠﻼـل اﻟّﺴـ ﯿﻮﻃّﯽ‪ ،‬و ﻣﻨﻬـﻢ‪ :‬ﺷـﻬﺎب اﻟـّﺪﯾﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟّﺸـ ﻬﯿﺮ‬‫ﺑﺎﻟﺨﻔﺎﺟﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮﻫﺎن إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻌﻠﻘﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺠﻼل اﻟّﺴﯿﻮﻃﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ در »ارﺷﺎد« در ﺑﯿﺎن ﻣﺬﮐﻮر در ذﮐﺮ ﺷـﯿﻮخ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن رواﻧﯽ ﮐﻪ او ﻧﯿﺰ ﯾﮑﯽ از ﻣﺸﺎﯾﺦ ﺳـﺒﻌﻪ ﻣﺸﺎر‬‫إﻟﯿﻬﻢ ﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻣﻨﻬﻢ أﺑﯽ )أﺑﻮ‪ .‬ظ( اﻹرﺷـﺎد ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻷـﺟﻬﻮرّي و ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟﺨﻔﺎﺟﯽ‪ ،‬ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻋﻦ‬‫اﻟّﺸﻤﺲ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟّﺮﻣﻠﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺸﯿﺦ زﮐﺮّﯾﺎ[‪.‬‬‫و ﺧﻮد ﻣﺨﺎﻃﺐ در رﺳﺎﻟﻪ »اﺻﻮل ﺣﺪﯾﺚ« ﮔﻔﺘﻪ‪» ] :‬ﺳـﻨﻦ أﺑﯽ داود«‪ .‬ﺣﻀﺮت ﺷﯿﺦ أﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ آن را از ﺷﯿﺦ ﺣﺴﻦ ﻋﺠﯿﻤﯽ أﺧﺬ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪،‬‬‫و اﯾﺸﺎن از ﺷـﯿﺦ ﻋﯿﺴـﯽ ﻣﻐﺮﺑﯽ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن از ﺷـﯿﺦ ﺷﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺧﻔﺎﺟﯽ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن از ﺑﺪر اﻟّﺪﯾﻦ ﺣﺴﻦ ﮐﺮﺧﯽ ﮐﻪ ﻣﺴﻨﺪ‬‫وﻗﺖ ﺑﻮد‪ ،‬و اﯾﺸﺎن از ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﺟﻼل اﻟّﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ إﻟﺦ‪.‬‬‫ﻓﻬﺬا ﻣﺤﻘﻘﻬﻢ اﻟﺨﻔﺎﺟﯽ‪ ،‬ﻗﺪ ﻧﻬﺞ ﻣﻨﻬﺞ اﻟّﺘﺤﻘﯿﻖ و درج‪ ،‬و أﺑﺼـﺮ ﻣﺤّﺠﮥ اﻹذﻋﺎن ﻓﻠﺰﻣﻬﺎ و درج‪ ،‬ﺣﯿﺚ أﺛﺒﺖ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺣﺮج‪،‬‬‫و ﺻـّﺤﺤﻪ ﺑﻼ إﺑـﺪاء زﯾﻎ و ﻋﻮج‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺴﺘﺮﯾﺐ ﻓﯽ ﺷﺎﻧﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ رام ﻣﻤﺎﻻة اﻟّﺮﻋﺎع اﻟﻬﻤـﺞ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺤﺠﻢ ﻋﻦ إﯾﻘﺎﻧﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺧﺎص ﻣﻦ اﻟﻬﻮي‬‫ﻏﻤﺎر اﻟّﻠﺠﺞ و ﻻ ﯾﻄﻌﻦ ﻓﯽ ﺗﺤّﻘﻘﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ أوري ﻣﻦ اﻟﻌﺪوان ﻻﻫﺐ اﻟـّﻀ ﺮام و اﻟﻮﻫﺞ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘﺪح ﻓﯽ ﺗﺄﻟّﻔﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ أﺛﺎر ﻣﻦ اﻟّﻄﻐﯿﺎن ﺣﺎﻟﮏ‬‫اﻟﻘﺘﺎم و اﻟّﺮﻫﺞ‪.‬‬‫‪ -163‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻌﺰﯾﺰي اﻟﺒﻮﻻﻗﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﺳﺮاج ﻣﻨﯿﺮ‪ -‬ﺷﺮح ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫»أّﻣﺎ ﺑﻌﺪ! أﻻ‪ ،‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس!«‬‫أي اﻟﺤﺎﺿﺮون أو أﻋّﻢ‬‫»ﻓﺈﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸﺮ ﯾﻮﺷﮏ«‬‫أي ﯾﻘﺮب‬‫»أن ﯾﺄﺗﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ«‬‫أي ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ ﻣﻠﮏ اﻟﻤﻮت ﯾﺪﻋﻮﻧﯽ ﻓﺄﻣﻮت‪ ،‬و ﮐﻨﯽ ﺑﺎﻹﺟﺎﺑﮥ ﻋﻦ اﻟﻤﻮت إﺷﺎرة إﻟﯽ أّن اﻟﻼﺋﻖ ﺗﻠّﻘﯿﻪ ﺑﺎﻟﻘﺒﻮل ﮐﺎﻟﻤﺠﯿﺐ إﻟﯿﻪ ﺑﺎﺧﺘﯿﺎره‬‫»و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ«‬‫ﺳّﻤﯿﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻟﻌﻈﻤﻬﺎ و ﺷﺮﻓﻬﻤﺎ و ﮐﺒﺮ ﺷﺎﻧﻬﻤﺎ‪ ،‬و آﺛﺮ اﻟّﺘﻌﺒﯿﺮ ﺑﻪ ﻷّن اﻷﺧﺬ ﺑﻤﺎ ﯾﺘﻠّﻘﯽ ﻋﻨﻬﻤﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪731 :‬‬‫و اﻟﻤﺤﺎﻓﻈﮥ ﻋﻠﯽ رﻋﺎﯾﺘﻬﻤﺎ و اﻟﻘﯿﺎم ﺑﻮاﺟﺐ ﺣﺮﻣﺘﻬﻤﺎ ﺛﻘﯿﻞ‬‫»أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ«‬‫ﻫﻮ ﻋﻠﻢ ﺑﺎﻟﻐﻠﺒﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺮآن و ﻗّﺪﻣﻪ ﻻ ﺣﻘّﯿﺘﻪ ﺑﺎﻟّﺘﻘﺪﯾﻢ‬‫»ﻓﯿﻪ اﻟﻬﺪي«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 182‬از ‪306‬‬‫أي ﻣﻦ اﻟّﻀﻼﻟﮥ‬‫»و اﻟﻨﻮر«‬‫ﻟﻠّﺼﺪور‬‫»ﻣﻦ اﺳﺘﻤﺴﮏ ﺑﻪ و أﺧﺬ ﺑﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺪي و ﻣﻦ أﺧﻄﺄه ﺿّﻞ«‬‫أي أﺧﻄﺄ ﻃﺮﯾﻖ اﻟّﺴﻌﺎدة و ﻫﻠﮏ ﻓﯽ ﻣﯿﺪان اﻟّﺸﻘﺎوة‬‫»ﻓﺨﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و اﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ«‬‫أي اﻋﻤﻠﻮا ﺑﻤﺎ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻷواﻣﺮ و اﺟﺘﻨﺒﻮا ﻣﺎ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟّﻨﻮاﻫﯽ ﻓﺈﻧّﻪ اﻟّﺴﺒﺐ اﻟﻤﻮﺻﻞ إﻟﯽ اﻟﻤﻘﺎﻣﺎت اﻟﻌﻠّﯿﮥ و اﻟّﺴﻌﺎدة اﻷﺑﺪّﯾﮥ‬‫»و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ«‬‫أي و ﺛﺎﻧﯿﻬﻤﺎ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻫﻢ ﻣﻦ ﺣﺮﻣﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺼﺪﻗﮥ و اﻟّﺰﮐﺎة ﻣﻦ أﻗﺎرﺑﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﺮاد ﺑﻪ ﻫﻨﺎ ﻋﻠﻤﺎؤﻫﻢ‬‫»اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ«‬‫أي ﻓﯽ اﺣﺘﺮاﻣﻬﻢ و إﮐﺮاﻣﻬﻢ و اﻟﻘﯿﺎم ﺑﺤّﻘﻬﻢ و ﮐّﺮره ﻟﻠّﺘﺄﮐﯿﺪ » )ﺣﻢ( و ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ« ﻗﺎل اﻟﻤﻨﺎوي ﺑﻐﯿﺮ إﺿﺎﻓﮥ )م( »ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ«[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺳﺮاج ﻣﻨﯿﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫»إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺧﻠﯿﻔﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ«‬‫ﺑﺎﻟّﻨﺼﺐ ﺑﺪﻻ أو ﻋﻄﻒ ﺑﯿﺎﻧﻪ‬‫»ﺣﺒﻞ«‬‫ﺑﺎﻟّﺮﻓﻊ ﺧﺒﺮ ﻋﻦ ﻣﺤﺬوف أي ﻫﻮ ﺣﺒﻞ‬‫»ﻣﻤﺪود‪ ،‬ﻣﺎ«‬‫زاﺋﺪة‬‫»ﺑﯿﻦ اﻟّﺴﻤﺎء و اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ«‬‫ﻋﻄﻒ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‬‫»أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ«‬‫ﯾﺤﺘﻤﻞ رﻓﻌﻪ و ﻧﺼﺒﻪ أي اﻋﻨﯽ‪ ،‬أو‪ :‬ﻫﻢ و اﻟﻤﺮاد اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻣﻨﻬﻢ أي أﺣّﺜﮑﻢ ﻋﻠﯽ اﺗّﺒﺎﻋﻬﻤﺎ ﻻ ﺗﺨﺎﻟﻔﻮﻫﻤﺎ و‬‫»إﻧّﻬﻤﺎ«‬‫أي اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﻌﺘﺮة‬‫»ﻟﻦ ﯾﺘﻔﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫ﯾﺤﺘﻤﻞ أّن اﻟﻤﺮاد اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻣﻨﻬﻢ ﯾﺴﺘﻤّﺮون أﻣﺮﯾﻦ ﺑﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺎب إﻟﯽ ﻗﯿﺎم اﻟّﺴﺎﻋﮥ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ ﺑﻤﺮاد ﻧﺒّﯿﻪ » )ﺣﻢ‪ ،‬ﻃﺐ( ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ«[‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﻋﺰﯾﺰي از أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ أﻋﻼم و أﻓﺎﺧﻢ ﻣﻨّﻘﺪﯾﻦ ﻋﻈﺎم ﻧﺰد ﺳّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺟﻼﺋـﻞ ﻣـﺂﺛﺮ و ﻋﻘﺎﺋﻞ ﻣﻔﺎﺧﺮش ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »ﺧﻼﺻـﮥ اﻷﺛﺮ ﻓﯽ أﻋﯿﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدي ﻋﺸـﺮ« ﻣﺤّﻤـ ﺪ أﻣﯿﻦ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﺐ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤّﺒﯽ؛‬‫ﻣﺨﻔﯽ و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﻌﺰﯾﺰي ﮐـﺎﺑﺮﻫﻢ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ ،‬و ﺧـﺎﺑﺮﻫﻢ اﻟّﺮزﯾﺰ‪ ،‬و ﺣـﺒﺮﻫﻢ اﻟّﺮﺑﯿﺰ‪ ،‬و رﮐﺰﻫـﻢ اﻟّﺮﻣﯿﺰ‪ ،‬اﻟﻤﺒﻬﺰ ﺑـﺎﻟﺘﺒﺮﯾﺰ‪ ،‬اﻟﻤﻌﺠﺐ ﺑـﺎﻟﺘﻄﺮﯾﺰ‪ ،‬ﻗـﺪ أﺛﺒﺖ ﻫـﺬا‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺒﺴـﯿﻂ اﻟﻮﺟﯿﺰ‪ ،‬اﻟﻤﺰري ﺑﺴـﻨﺎﻋﺘﻪ ﻋﻠﯽ اﻟّﺬﻫﺐ اﻹﺑﺮﯾﺰ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﺳﺎرع إﻟﯽ اﺗّﺒﺎﻋﻪ ﻓﻬﻮ اﻟﻤﻈّﻔﺮ ﺑﺎﻷﻣﺎﻧﯽ و اﻟﻤﻔﯿﺰ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻟﺠﺄ إﻟﯽ وزره‬‫ﻓﻬﻮ اﻟﻤﻐﻔﻞ اﻟﻤﻨﯿﻊ و اﻟﺤﺮز اﻟﺤﺮﯾﺰ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺟﺎش ﻧﻔﺴﻪ ﻟﻀﻐﻨﻪ اﻟﻔﺎﺋﺰ ﺑﺎﻷزﯾﺰ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺟﻠﻪ ﻟﺤﻘﺪه اﻟﻄﺎﻓﺢ ﺑﺎﻟﻬﺰﯾﺰ؛ ﺗﻤّﺴﮏ ﻓﯽ ﻃﻌﻨﻪ ﺑﻤﺎ ﻫﻮ‬‫ﮐﺎﻟّﺼﺮﯾﻢ اﻟﺠﺰﯾﺰ‪ ،‬و ﻋﺠﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 183‬از ‪306‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪732 :‬‬‫ﺣﯿﻨﺎ ﻣﻨﻪ ﻷﺟﻠﻪ اﻟﺒﻮار اﻟﻮﺣﯽ و اﻟﺤﺘﻒ اﻟﺠﻬﯿﺰ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻮاﻗﯽ ﻋﻦ زﯾﻐﻪ و ﻣﺎ ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻌﺰﯾﺰ‪.‬‬‫‪ -164‬أﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﻋﻼﻣﻪ ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ ﻣﻬﺪي ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻘﺒﻠﯽ اﻟﺼﻨﻌﺎﻧﯽ‬‫ﺗﻮاﺗﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻣﻠﺤﻘﺎت أﺑﺤﺎث ﻣﺴـّﺪده« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ آن ﺑﺨﻂ ﻋﺮب ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ ﻓﻘﯿﺮ ﺣﺎﺿـﺮ اﺳﺖ آورده‪] :‬و أﻋﺠﺐ ﻣﻦ‬‫ذﻟـﮏ ﮐﻠّﻪ ﻣﺎ اّدﻋﺎه ﺣﺜﺎﻟـﮥ اﻟﻤﺘﺄﺧﺮﯾﻦ أﻧّﻪ اﻧﻌﻘـﺪ اﻹﺟﻤﺎع ﻋﻠﯽ ﺗﺤﺮﯾﻢ اﻟﺨﺮوج ﻋﻠﯽ أﻫﻞ اﻟﺠﻮر ﯾﻌﻨﯽ و أّﻣﺎ وﻗﺖ اﻟﺤﺴـﯿﻦ و أﻫﻞ اﻟﺤّﺮة و‬‫ﻧﺤﻮﻫﻢ ﻓﻠﻢ ﯾﮑﻦ إﺟﻤﺎع ﻓﺤﯿﻦ ﻟﻢ ﯾﺸـﻔﻬﻢ ﺳـّﺒﻬﻢ أﺧﺮﺟﻮﻫﻢ ﻣﻦ اّﻣـﮥ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻷّن ﮐّﻞ ﻣﻦ ﺻـﺪق ﻋﻠﯿﻪ أﻧّﻪ ﻣﻦ أّﻣﮥ‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﻬﻮ ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻓﯽ اﻹﺟﻤﺎع ﻋﻨﺪ ﻣﻦ ﻋﻘﻞ ﻣﻌﻨﺎه اﻟﺸـﺮﻋﯽ‪ ،‬ﻋﻠﯽ أّن ﻫﺆﻻء اﻟّﻨﻮﮐﯽ ﯾﺼـّﺮﺣﻮن أّن ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﮑﺘﺎب و‬‫اﻟّﺴّﻨﮥ ﻗﺪ اﺳﺘﺤﺎﻟﺖ ﻓﮑﯿﻒ ﯾﮑﻮن اﻹﺟﻤﺎع ﻣﻦ اﻟﺠّﻬﺎل؛ ﻇﻠﻤﺎت ﺑﻌﻀﻬﺎ ﻓﻮق ﺑﻌﺾ‪ ،‬إﻧّﻤﺎ أرادوا أن ﯾﺠﯿﺒﻮه ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺣﯿﻦ‬‫ﻗـﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﻣـﺎ إن ﺗﻤـّﺴ ﮑﺘﻢ ﺑﻬﻤـﺎ ﻟﻦ ﺗﻀـﻠّﻮا ﻣﻦ ﺑﻌـﺪي أﺑـﺪا إّن اﻟﻠّﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ ﻧّﺒﺄﻧﯽ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ‬‫اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و رواﯾﺎﺗﻪ ﻣﻊ ﺷﻮاﻫـﺪه ﻣﺘﻮاﺗﺮة ﻣﻌﻨﯽ‪ ،‬ﻓﺄﺟﺎب ﻫﺆﻻء‪ :‬ﻧﺨﻠﻔﮏ ﻓﯿﻬﻤﺎ ﺷـّﺮ ﺧﻼﻓـﮥ‪ ،‬ﻣﻦ ﻗﺪر ﻋﻠﯽ اﻟـّﺴ ﯿﻒ ﻓﯿﺴـﺘﻘﯿﺪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﻘﺪر ﻓﺒﻠﺴﺎﻧﻪ و‬‫ﻗﻠﺒﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺗﺄّﺧﺮ زﻣﺎﻧﻪ ﮐﺘﺎرﯾﺨﻨﺎ ﺗﻨﺎول ﺑﻌﺪاوﺗﻪ اﻷّوﻟﯿﻦ و اﻵﺧﺮﯾﻦ‪ ،‬ﻓﮑﺎن أﻋّﻤﻬﻢ ﺟﻨﺎﯾﮥ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺴﺘﻌﺎن ‪.‬‬
‫و ﻣﻔﺎﺧﺮ ﻣﻄﺮﺑﻪ و ﻣﺂﺛﺮ ﻣﻐﺮﺑﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﻣﻘﺒﻠﯽ و ﮐﻤﺎل ﻓﻀﻞ و ﺟﻼﻟﺖ و ﺷـﺮف و ﻧﺒﺎﻟﺖ او ﻧﺰد اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »روﺿـﮥ ﻧﺪّﯾﻪ« و »ذﯾﻞ‬‫اﻷﺑﺤﺎث اﻟﻤﺴـّﺪده« ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻷﻣﯿﺮ اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ و »ﺑـﺪر ﻃﺎﻟﻊ ﺑﻤﺤﺎﺳﻦ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪ اﻟﻘﺮن اﻟّﺴﺎﺑﻊ« و »إﺗﺤﺎف اﻷﮐﺎﺑﺮ ﺑﺄﺳـﻨﺎد ﻟا ـﺪﻓﺎﺗﺮ«‬‫ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟّﺸﻮﮐـﺎﻧﯽ و »ﻧﮑﺖ ﻟﻄﯿﻔﻪ« ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻖ ﺑﻦ ﻓﻀـﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻬﻨـﺪي ﺛّﻢ اﻟﻤّﮑﯽ و »ﺗﺎج ﻣﮑّﻠﻞ ﻣﻦ ﺟﻮاﻫﺮ ﻣﺂﺛﺮ اﻟّﻄﺮاز‬‫اﻵﺧﺮ و اﻻّول« ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ و ﻏﯿﺮ آن واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ ﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﻤﻘﺒﻠﯽ ﻗـﺪ أﻗﺒﻞ إﻟﯽ اﻟﺤّﻖ إﻗﺒﺎﻻ‪ ،‬و أﺑﻄﻞ اﻟﺒﺎﻃﻞ اﻟّﺰاﺋﻒ ﺑﺘﺤﻘﯿﻘﻪ إﺑﻄﺎﻻ‪ ،‬ﺣﯿﺚ أﺛﺒﺖ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟّﺬي أﺷـﺮق ﺿﻮﺋﻪ و‬‫ﺗﻼﻻ‪ ،‬و أﺿﺎء ﻧﻮره اﻷرﺟﺎء‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪733 :‬‬‫و ﻫﺎدا و ﺗﻼﻻ‪ ،‬ﻓﺼّﺮح ﺑﺘﻮاﺗﺮه اﻟﻤﻌﻨﻮّي ﻋﻠﯽ رﻏﻢ اﻟﻤﻨﮑﺮﯾﻦ اﻟّﺬاﻫﺒﯿﻦ ﯾﻤﯿﻨﺎ و ﺷﻤﺎﻻ‪ ،‬ﻓﻘﻄﻊ داﺑﺮ اﻟﺠﺎﺣﺪﯾﻦ اﻟﻤﺼﺒﺤﯿﻦ ﻟﻌﻤﻬﻬﻢ ﺿﻼﻻ‪ ،‬ﻓﻠﻢ‬‫ﯾﺘﺮك و اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ ﻟﻬﻢ ﻣﻬﺮﺑﺎ و ﻣﻨﺎﺻﺎ و ﻣﻔﺴﺤﺎ و ﻣﺠﺎﻻ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺪع ﻷﺟﻠﻬﻢ ﻣﻮﺿﻌﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﻤﻮﻫﻮا ﮐﻼﻣﺎ و ﯾﺰﺧﺮﻓﻮا ﻣﻘﺎﻻ‪.‬‬‫‪ -165‬أﻣﺎ اﺛﺒﺎت اﺣﻤﺪ اﻓﻨﺪي اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟﻤﻨﺠﻢ ﺑﺎﺷﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ رﺿـﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺣﺴـﯿﻨﯽ در »ﺗﻨﻀـﯿﺪ اﻟﻌﻘﻮد اﻟـّﺴ ﻨّﯿﮥ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻗﺪ رأﯾﺖ ﻟﻪ‪ -‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ -‬ﺗﻌﻠﯿﻘﻪ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺸﺮﯾﻒ‪ ،‬و ﻫﻮ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺧﻠﯿﻔﺘﯿﻦ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺣﺒـﻞ ﻣﻤـﺪود ﺑﯿﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎء و اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻣﺎ إن‬‫ﺗﻤـّﺴ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ )ﺑﻬﻤـﺎ‪ .‬ظ( ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا و إﻧّﻬﻤـﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗـﺎ ﺣـّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤـﻮض‪ ،‬اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ .‬و ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟّﺮواﯾـﺎت زﯾـﺎدة‪ :‬ﻓـﺎﻋﺮﻓﻮا ﮐﯿﻒ‬‫ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ -‬و ﻗﺪ ﻧﻘﻠﻬﺎ ﺳـّﯿﺪي اﻟﻮاﻟﺪ دام ﻓﻀـﻠﻪ و ﻣﻦ ﺧّﻄﻪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :-‬ﻧﻘﻠﺖ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ أّن ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻒ ﻣﻮاﺿﻊ‬‫ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻟﻠّﻨﺎﻇﺮ اﻟﻤﺘﺒّﺼﺮ أن ﯾﻘﻒ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻦ اﻟّﻨﮑﺎت و اﻟﻤﺰاﯾﺎ[ اﻟﺦ‪.‬‬‫و أﺣﻤﺪ أﻓﻨﺪي از ﻓﺤﻮل ﻋﻠﻤﺎي ﮐﺮام و ﻗﺮوم ﻧﺒﻬﺎي ﻋﻈﺎم ﻧﺰد ﺳّﻨّﯿﻪ ﺑﻮده‪.‬‬‫رﺿـﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ در »ﺗﻨﻀﯿﺪ اﻟﻌﻘﻮد اﻟّﺴﻨّﯿﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻼث ﻋﺸﺮة و ﻣﺎﺋﮥ و أﻟﻒ ﺗﻮﻓﯽ رﺋﯿﺲ اﻟﻤﺤّﻘﻘﯿﻦ و ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻤﺪّﻗﻘﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 184‬از ‪306‬‬‫اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﻌﻠّﺎﻣـﮥ و اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﻔّﻬﺎﻣـﮥ أﺣﻤـﺪ أﻓﻨـﺪي اﻟّﺸـ ﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟﻤﻨّﺠﻢ ﺑﺎﺷـﯽ‪ .‬ﻗﺎﻟﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻟﺴﺎن اﻟّﺰﻣﺎن« و رأﯾﺖ ﻓﯽ ﻣﻮﺿﻊ آﺧﺮ ﺑﺨﻂ ﺑﻌﺾ‬‫اﻷﻓﺎﺿﻞ أﻧّﻪ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳّﺖ ﻋﺸﺮة و ﻣﺎﺋﮥ و أﻟﻒ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ ﺑﺎﻟﺤﻘﯿﻘﮥ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻫـﺬا اﻟّﺮﺟﻞ اﻋﺠﻮﺑﮥ ﻣﻦ ﻋﺠﺎﺋﺐ اﻟّﺪﻫﺮ و ﻓﺮﯾﺪة ﻣﻦ ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﻌﺼـﺮ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻷروام‪ ،‬ﺟّﺪ و اﺟﺘﻬﺪ ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﻌﻠﻢ و ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ ﯾﺤﯿﯽ‬‫ﻣﻨﻘﺎري زاده و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ أﮐﺎﺑﺮ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬و ﺻﺎرت ﻟﻪ ﯾـﺪ ﻃﻮﻟﯽ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻤﻌﻘﻮل و اﻟﺤﮑﻤّﯿﺎت و اﻟﻄّﺐ‪ ،‬و أّﻣﺎ اﻟﻔﻠﮏ و اﻟّﺘﻨﺠﯿﻢ ﻓﮑﺎن ﻓﺮﯾﺪ‬‫دﻫﺮه و وﺣﯿـﺪ ﻋﺼـﺮه‪ ،‬و ﮐـﺬﻟﮏ ﮐـﺎﻧﺖ ﻟﻪ اﻟﯿـﺪ اﻟّﻄﻮﻟﯽ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻌﺮﺑـّﯿ ﮥ ﻣﺜـﻞ اﻟّﻨﺤﻮ و اﻟـّﺼ ﺮف و اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻟﺒﯿﺎن و اﺗّﺴﺎع ﻓﯽ اﻷدب و‬‫ﻣﻌﺮﻓﮥ أﺷـﻌﺎر اﻟﻌﺮب و ﺗﺒّﺤﺮ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺘﺎرﯾﺦ و أﺧﺒﺎر اﻻﻣﻢ اﻟﺴﺎﻟﻔﮥ‪ ،‬و اﺧﺘّﺺ ﺑﺼـﺤﺒﮥ اﻟﺴﻠﻄﺎن ﻣﺤّﻤﺪ ﺧﺎن ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺧﺎن و ﻻزﻣﻪ ﻧﺤﻮا‬‫ﻣﻦ ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ ﺧﻮاّص ﺟﻠﺴﺎﺋﻪ و ﻧﺪﻣﺎﺋﻪ ﻣﺤﺘﺮﻣﺎ ﻟﺪﯾﻪ و ﻣﻘﺒﻮﻻ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪734 :‬‬‫ﻋﻨـﺪه‪ .‬إﻟﯽ أن ﻗـﺎل‪ :‬و ﮐـﺎن ﺧﻔﯿـﻒ اﻟﺮوح ﻟﻄﯿـﻒ اﻟّﺸـ ﻤﺎﺋﻞ ﮐـﺜﯿﺮ اﻟّﺘﻮاﺿﻊ‪ ،‬ﺣـّﺞ ﻓﯽ أﯾـﺎم اﻟّﺴـ ﻠﻄﺎن ﻣﺤّﻤـ ﺪ و ﻫﻮ ﻓﯽ رﯾﺎﺳـﮥ و رﺟﻊ إﻟﯽ‬‫إﺻﻄﻨﺒﻮل ﺛّﻢ ﻋﺎده ﻣّﺮة ﺛﺎﻧﯿﮥ و أﻗﺎم ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻤﻨّﻮرة‪ .‬ﻓﺄﺧﺬ ﻋﻨﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻋﻦ )ﻣﻦ‪ .‬ظ( أﻫﻠﻬﺎ و اﻧﺘﻔﻌﻮا ﺑﻪ ﺛّﻢ أﺗﯽ ﻣّﮑﮥ‪ -‬ﺷّﺮﻓﻬﺎ اﻟﱠﻠﻪ‪ -‬ﻓﺼﺤﺒﺘﻪ‬‫و ﺟﺎﻟﺴـﺘﻪ و ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﮑﺘﺐ و اﻧﺘﻔﻌﺖ ﺑﻪ‪ .‬و ﻟﻪ ﺣﻮاﺷـﯽ )ﺣـﻮاش‪ .‬ظ( ﮐـﺜﯿﺮة ﻧﻔﯿﺴـﮥ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻤﻌﻘـﻮل و اﻟﻌﺮﺑـّﯿ ﮥ و ﻏﯿﺮ ذﻟـﮏ‪.‬‬‫اﻧﺘﻬﯽ ﻣﻠّﺨﺼﺎ ﻣﻦ »ﻟﺴﺎن اﻟّﺰﻣﺎن« اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬﺬا ﻋﻼﻣﺘﻬﻢ اﻟﮑﺎﺑﺮ اﻟﺠﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﻓّﻬﺎﻣﺘﻬﻢ اﻟّﻨﺎﺑﻪ اﻟّﻨﺒﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺪ أﺛﺒﺖ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺠﺰﯾﻞ اﻟّﺘﻨﻮﯾﻞ‪ ،‬اﻟﻬﺎدي إﻟﯽ ﺧﯿﺮ ﻣﺴـﺘﻘّﺮ و ﻣﻘﯿﻞ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻨﮑﺺ‬‫ﻋﻦ ﻗﺒﻮﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﺠﺎﺣـﺪ اﻟﻌﻨﯿﺪ اﻟّﺪﺧﯿﻞ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﮑﻞ ﻋﻦ إذﻋﺎﻧﻪ إﻟّﺎ اﻟﻤﻨﮑﺮ اﻟﻘﻤﯽ اﻟـّﻀ ﺌﯿﻞ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺮﺗﺎب ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺗﺎه ﻓﻬﻮ ﻣﻦ ﺳـﺮب ﻟا ـّﻀ ﻼل‬‫ﻓﯽ أّول رﻋﯿﻞ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻄﻌﻦ ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻣﺮي أﺧﻼف اﻟﺨﻼف و ارﺗﻀﻊ ﻣﻨﻪ اﻟّﻀﺮع اﻟّﺴﺠﯿﻞ‪.‬‬‫‪ -166‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻻزﻫﺮي اﻟﺰرﻗﺎﻧﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﺷﺮح ﻣﻮاﻫﺐ ﻟﺪﻧّﯿﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪) ] :‬و‬‫ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ(‬‫اﺑﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ اﻷﻧﺼﺎرّي اﻟﺨﺰرﺟّﯽ ﺻـﺤﺎﺑّﯽ ﻣﺸـﻬﻮر‪ ،‬أّول ﻣﺸﺎﻫﺪه اﻟﺨﻨﺪق‪ ،‬و أﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﺼﺪﯾﻘﻪ ﻓﯽ ﺳﻮرة اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﯿﻦ‪ ،‬ﻣﺎت ﺳـﻨﮥ ﺳّﺖ‬‫أو ﺛﻤﺎن و ﺳّﺘﯿﻦ )‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم ﻓﯿﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء(‬‫ﯾﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ ﻣﺴﻠﻢ‪.‬‬‫و ﺧّﻢ‪ -‬ﺑﻀّﻢ اﻟﺨﺎء اﻟﻤﻌﺠﻤﮥ و ﺷّﺪ اﻟﻤﯿﻢ‪ -‬ﻏﺪﯾﺮ ﻋﻠﯽ ﺛﻼﺛﻪ أﻣﯿﺎل ﻣﻦ اﻟﺠﺤﻔﮥ‪ ،‬ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪:‬‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ‬‫)ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ(‬‫و وﻋﻆ و ذّﮐﺮ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ ﻣﺴﻠﻢ‬‫)ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌﺪ(‬‫ﻗﺎل ﻋﯿﺎض‪ :‬ﮐﻠﻤـﮥ ﯾﺴـﺘﻌﻤﻠﻬﺎ اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻟﻠﻔﺼﻞ ﺑﯿﻦ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ ﺣﻤﺪ و ﺛﻨﺎء و اﻻﻧﺘﻘﺎل إﻟﯽ ﻣﺎ ﯾﺮﯾﺪ اﻟّﺘﮑّﻠﻢ ﻓﯿﻪ و ﯾﻌﻮض ﻋﻨﻬﺎ ﻟﻔﻈﺘﺎن ﻫﺬا و‬‫ﻟّﻤﺎ ﮐﺎن ﮐﺬا‪،‬‬‫)أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس(‬‫اﻟﺤﺎﺿﺮون أو أﻋّﻢ‬‫)ِإﱠﻧﻤﺎ َأَﻧﺎ ﺑََﺸٌﺮ(*‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 185‬از ‪306‬‬‫‪،‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‬‫)ﻣﺜﻠﮑﻢ(‬‫ﮐﺬا ﻓﯽ اﻟّﻨﺴﺦ و ﻟﯿﺴﺖ ﻓﯽ ﻣﺴﻠﻢ و ﻻ ﻓﯽ ﻧﻘﻞ اﻟّﺴﯿﻮﻃّﯽ ﻋﻨﻪ و ﻋﻦ أﺣﻤﺪ و ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ‪ ،‬ﻓﮑﺄّن ﮐﺎﺗﺒﻬﺎ ﺳﺒﻘﻪ ﻗﻠﻤﻪ ﻟﺤﻔﻈﻪ اﻟﻘﺮآن‬‫)ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ(‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻠﮏ اﻟﻤﻮت‬‫)ﻓﺄﺟﯿﺐ(‬‫أي أﻣﻮت‪ ،‬ﮐﻨﯽ ﻋﻨﻪ ﺑﺎﻹﺟﺎﺑﮥ إﺷﺎرة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪735 :‬‬‫إﻟﯽ أﻧّﻪ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﺗﻠّﻘﯿﻪ ﺑﺎﻟﻘﺒﻮل ﮐﺄﻧّﻪ ﯾﺠﯿﺐ إﻟﯿﻪ ﺑﺎﺧﺘﯿﺎره‬‫)و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺛﻘﻠﯿﻦ(‬‫ﺑﻔﺘﺤﺘﯿﻦ و دون »ال« ﮐﻤﺎ ﻓﯽ ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬ﺳﻤّﯿﺎ ﺑﻪ ﻟﻌﻈﻢ ﺷﺄﻧﻬﻤﺎ و ﺷﺮﻓﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ ﻟﺜﻘﻞ اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻬﻤﺎ‬‫)أوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ(‬‫ﻗّﺪﻣﻪ ﻷﺣّﻘّﯿﺘﻪ ﺑﺎﻟّﺘﻘﺪﯾﻢ‬‫)ﻓﯿﻪ اﻟﻬﺪي(‬‫ﻣﻦ اﻟّﻀﻼل أي ﻣﺎ ﯾﻬﺘﺪي ﺑﺎﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻪ‬‫)و اﻟّﻨﻮر(‬‫أي ﻣﺎ ﯾﻀﯽء ﺛﻮاﺑﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺘﻤﺴﮏ ﺑﻪ‪ ،‬زاد ﻓﯽ رواﯾﮥ أﺣﻤﺪ و ﻏﯿﺮه‪ :‬ﻣﻦ اﺳﺘﻤﺴﮏ ﺑﻪ و أﺧﺬ ﺑﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺪي و ﻣﻦ أﺧﻄﺄه ﺿّﻞ‬‫)ﻓﺘﻤّﺴﮑﻮا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ و ﺧﺬوا ﺑﻪ‪ .‬و ﺣّﺚ ﻓﯿﻪ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ(‬‫ﮐﺬا ﻓﯽ اﻟّﻨﺴﺦ‪ ،‬و‬‫ﻟﻔﻆ ﻣﺴﻠﻢ‪ :‬ﻓﺨﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ‪.‬‬‫ﻓﺤّﺚ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ‪ .‬و ﻋﻨﺪه ﻣﻦ وﺟﻪ آﺧﺮ‬‫ﻋﻦ زﯾـﺪ ﻣﺮﻓﻮﻋـﺎ‪ :‬أﻻـ و إﻧﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺛﻘﻠﯿﻦ أﺣـﺪﻫﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻫﻮ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﺗّﺒﻌﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻬـﺪي و ﻣﻦ ﺗﺮﮐﻪ ﮐﺎن‬‫ﻋﻠﯽ اﻟّﻀﻼﻟﮥ )ﺛّﻢ ﻗﺎل( و ﺛﺎﻧﯿﻬﻤﺎ )أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ(‬‫ﻗﺎل اﻟﻄﯿﺒّﯽ‪:‬‬‫أي اﺣـّﺬرﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺷﺄن أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬ﻓﺎﻟﺘـﺬﮐﯿﺮ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﻮﻋﻆ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬ﻓﻬﻮ ﺑﻀّﻢ اﻟﻬﻤﺰة و ﻓﺘـﺢ اﻟﻤﻌﺠﻤـﮥ و ﺷّﺪ اﻟﮑﺎف ﻣﻦ اﻟﺘﺬﮐﯿﺮ‪ .‬و ﻓﯽ‬‫اﻟﺴـﻨﺒﺎﻃﯽ‪ :‬أي اذّﮐﺮه ﻟﮑﻢ و اﻟﻤﺮاد اﻗﺴﻢ ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻈﺎﻫﺮه أﻧﻪ ﺑﻔﺘﺢ و ﺳـﮑﻮن ﻣﻦ ذﮐﺮ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺿـﺒﻂ ﺑﺎﻷّول ﻓﯽ اﻟﻨﺴﺦ اﻟﻤﻌﺘﻤﺪ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﻮاﺿﻊ اﻟﺜﻼﺛﮥ‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ )ﺛﻼث ﻣّﺮات( اﺧﺘﺼﺎر‬‫ﻟﻘﻮﻟﻪ ﻓﯽ ﻣﺴﻠﻢ اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﺛﻼﺛﺎ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﺤﮑﯿﻢ اﻟﺘﺮﻣـﺬي‪ :‬ﺣّﺾ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻤﺴـﮏ ﺑﻬﻢ ﻷّن اﻷﻣﺮ ﻟﻬﻢ ﻣﻌﺎﯾﻨـﮥ ﻓﻬﻢ أﺑﻌـﺪ ﻋﻦ اﻟﻤﺤﻨـﮥ‪ ،‬و ﻫـﺬا ﻋﺎّم ارﯾـﺪ ﺑﻪ ﺧﺎّص‪ ،‬و ﻫﻢ اﻟﻌﻠﻤﺎء‬‫اﻟﻌﺎﻣﻠﻮن ﻣﻨﻬﻢ ﻓﺨﺮج اﻟﺠﺎﻫﻞ و اﻟﻔﺎﺳﻖ‪ ،‬و ﻫﻢ ﺑﺸـﺮ ﻟﻢ ﯾﻌﺮوا ﻋﻦ ﺷـﻬﻮات اﻵدﻣّﯿﯿﻦ و ﻻ ﻋﺼـﻤﻮا ﻋﺼـﻤﮥ اﻟﻨﺒّﯿﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﻤﺎ أّن ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﻪ‬‫ﻧﺎﺳﺦ و ﻣﻨﺴﻮخ ﻓﺎرﺗﻔﻊ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﺎﻟﻤﻨﺴﻮخ؛ ﮐﺬﻟﮏ ارﺗﻔﻌﺖ اﻟﻘﺪوة ﺑﻐﯿﺮ ﻋﻠﻤﺎﺋﻬﻢ اﻟﻌﻈﻤﺎء‪ .‬و ﺣّﺚ ﻋﻠﯽ اﻟﻮﺻـّﯿﮥ ﺑﻬﻢ ﻟﻤﺎ ﻋﻠﻢ ﺑﻤﺎ ﺳﯿﺼﯿﺒﻬﻢ‬‫ﺑﻌﺪه ﻣﻦ اﻟﺒﻼﯾﺎ و اﻟّﺮزاﯾﺎ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و ﮐّﺮره ﺛﻼﺛﺎ ﻟﻠﺘﺄﮐﯿﺪ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﻔﺨﺮ اﻟّﺮازّي‪ :‬ﺟﻌﻞ اﻟﱠﻠﻪ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﺸﺎرﮐﯿﻦ ﻟﻪ ﻓﯽ ﺧﻤﺴﮥ أﺷﯿﺎء‪ :‬ﻓﯽ اﻟﻤﺤّﺒﮥ‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 186‬از ‪306‬‬‫ﺗﺤﺮﯾﻢ اﻟّﺼﺪﻗﮥ‪ ،‬و اﻟﻄﻬﺎرة‪ ،‬و اﻟﺴﻼم‪ ،‬و اﻟّﺼﻠﻮة؛ و ﻟﻢ ﯾﻘﻊ ذﻟﮏ ﻟﻐﯿﺮﻫﻢ )ﻓﻘﯿﻞ ﻟﺰﯾﺪ( ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬و ﻟﻔﻆ ﻣﺴﻠﻢ‪ :‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﺣﺼﯿﻦ‪) :‬و ﻣﻦ أﻫﻞ‬‫ﺑﯿﺘﻪ( ﯾﺎ زﯾﺪ؟ )أ ﻟﯿﺲ ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﺑﻠﯽ! إّن( ﮐﺬا ﻓﯽ اﻟﻨﺴﺦ‪ ،‬و ﻟﯿﺴﺖ ﻓﯽ ﻣﺴﻠﻢ ﻟﻔﻈﮥ »ﺑﻠﯽ إّن« و إﻧﻤﺎ ﻗﺎل‪) :‬ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ( و‬‫ﻗﺪ ﺻّﺤﻔﺖ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﻨﺴﺦ‪» :‬ﺑﻠﯽ اﺑﻦ ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ«‪ ،‬و ﮐّﻞ ذﻟﮏ ﺧﺒﻂ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻟﻤﺎ ﻓﯽ ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬و ﺑﻠﯽ ﻟﺮّد اﻟﻨﻔﯽ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺗﺴﺘﻌﻤﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪736 :‬‬‫ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻧﻌﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﺗﻘـﺪﯾﺮ ﺛﺒﻮﺗﻪ اﻟﻤﻨﺎﺳﺐ ﻟﻘﻮﻟﻪ )و ﻟﮑّﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم( ﺑﻀّﻢ اﻟﺤﺎء و ﺗﺨﻔﯿﻒ اﻟّﺮاء )اﻟّﺼﺪﻗـﮥ( أي اﻟّﺰﮐﺎة ﺑﻌـﺪه‪ ،‬و‬‫ﻫﻢ ﺑﻨﻮ ﻫـﺎﺷﻢ و اﻟﻤّﻄﻠﺐ ﻋﻨـﺪ اﻟّﺸـ ﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و ﻗـﺎل ﻣﺎﻟـﮏ ﺑﻨﻮ ﻫﺎﺷﻢ ﻓﻘﻂ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ ﺑﻨﻮ ﻗﺼـّﯽ و ﻗﯿﻞ ﻗﺮﯾﺶ ﮐّﻠﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻪ اﻟّﻨﻮوّي‪ ،‬و ﻣﺎ ﯾﻮﺟـﺪ ﻓﯽ‬‫ﺑﻌﺾ ﻧﺴﺦ »اﻟﻤﻮاﻫﺐ« ﻣﻦ زﯾﺎدة ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺑﻌﺪ ﺣﺮم ﻻ وﺟﻮد ﻟﻬﺎ ﻓﯽ ﻣﺴﻠﻢ و ﻫﯽ ﻣﺨﺎﻟﻔﮥ ﻟﻀﺒﻂ اﻟّﻨﻮوّي‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻋﯿﺎض‪ :‬ﯾﻌﻨﯽ إّن ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺳـﮑﻨﻪ و ﻟﺴﻦ اﻟﻤﺮاد ﺑﺎﻵﯾـﮥ و إﻧّﻤﺎ اﻟﻤﺮاد اﻟّﺬﯾﻦ ﺣﺮﻣﻮا اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻟّﺬﯾﻦ ﻣﻨﻌﺘﻬﻢ‬‫ﻣﻠﻮك ﺑﻨﯽ أﻣـّﯿ ﮥ ﺻـﺪﻗﺘﻪ اﻟّﺘﯽ ﺧّﺼﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺑﻬﺎ و ﮐﺎﻧﺖ ﺗﻔﺮق ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻓﯽ أّﯾﺎﻣﻪ و أّﯾﺎم اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻷرﺑﻌـﮥ ﻟﻘﻮﻟﻪ ﺑﻌـﺪه‪ ،‬و زﯾـﺪ ﻋﺎش ﺣّﺘﯽ‬‫أدرك ذﻟـﮏ ﻷـﻧّﻪ ﻣـﺎت ﺳـﻨﮥ ﺛﻤـﺎن و ﺳّﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﯾﺤﺘﻤﻞ أن ﯾﻌﻨﯽ اﻟّـﺬﯾﻦ ﺣﺮﻣﻮا اﻟﺰﮐﺎة اﻟّﺘﯽ ﻫﯽ أوﺳﺎخ اﻟّﻨﺎس‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺟﺎء ذﻟﮏ ﻋﻦ زﯾﺪ‬‫ﻣﻔـّﺴ ﺮا ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ )ﻗﯿﻞ( أي ﻗﺎل ﺣﺼﯿﻦ )ﻣﻦ ﻫﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬آل ﻋﻠّﯽ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋﻘﯿﻞ( ﺑﻔﺘﺢ ﻓﮑﺴﺮ أّوﻻ و أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ )و آل‬‫اﻟﻌّﺒﺎس( ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ )ﻗﺎل( ﺣﺼـﯿﻦ‪) :‬ﮐّﻞ ﻫﺆﻻء ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗﮥ( و زﯾﺎدة ﺑﻌﺪ ﺣﺮم ﻓﯽ ﻧﺴﺦ ﻻ وﺟﻮد ﻟﻬﺎ ﻓﯽ ﻣﺴـﻠﻢ )ﻗﺎل( زﯾﺪ‪) :‬ﻧﻌﻢ!(‬‫ﻗﺎل ﻋﯿﺎض‪ :‬ﻓﯿﻪ ﺣّﺠـ ﮥ ﻟﻤﺎﻟﮏ ﻓﯽ ﻗﺼـﺮه اﻟﻤﻨﻊ ﻋﻠﯽ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ ﻷﻧّﻪ ﻟﻢ ﯾـﺬﮐﺮ ﺳﻮاﻫﻢ‪ ،‬و أدﺧﻞ اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ ﻣﻌﻬﻢ ﺑﻨﯽ اﻟﻤّﻄﻠﺐ ﻟﺤـﺪﯾﺚ »إﻧّﻤﺎ‬‫ﻧﺤﻦ و ﺑﻨﻮ اﻟﻤﻄﻠﺐ ﺷـﯽء واﺣﺪ« و ﻣﺎل إﻟﯿﻪ ﺑﻌﺾ ﺷـﯿﻮﺧﻨﺎ )ﺧّﺮﺟﻪ ﻣﺴـﻠﻢ( ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻣﻦ ﺻﺤﯿﺤﻪ‪ ،‬و ﺧّﺮﺟﻪ أﺣﻤﺪ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و‬‫ﻟﻤﺴـﻠﻢ ﻣﻦ وﺟﻪ آﺧﺮ‪ :‬ﻓﻘﻠﻨـﺎ‪ ،‬أي ﻟﺰﯾـﺪ‪ :‬ﻣﻦ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻧﺴﺎءه؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ‪ ،‬و اﯾﻢ اﻟﱠﻠﻪ! إّن اﻟﻤﺮأة ﺗﮑﻮن ﻣﻊ اﻟّﺮﺟﻞ اﻟﻌﺼـﺮ ﻣﻦ اﻟـّﺪﻫﺮ ﺛﻢ ﯾﻄّﻠﻘﻬﺎ‬‫ﻓﺘﺮﺟﻊ إﻟﯽ أﺑﯿﻬـﺎ و ﻗﻮﻣﻬـﺎ‪ .‬أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ :‬أﻫﻠﻪ )أﺻـﻠﻪ‪ .‬ظ( و ﻋﺼـﺒﺘﻪ اﻟّـﺬﯾﻦ ﺣﺮﻣﻮا اﻟّﺼﺪﻗـﮥ ﺑﻌـﺪه‪ .‬ﻗـﺎل اﻟّﻨﻮوّي‪ :‬ﻓﻬﺎﺗـﺎن اﻟّﺮواﯾﺘـﺎن ﻇﺎﻫﺮﻫﻤﺎ‬‫اﻟّﺘﻨﺎﻗﺾ‪ ،‬و ﻟا ﻤﻌﺮوف ﻓﯽ ﻣﻌﻈﻢ اﻟّﺮواﯾﺎت ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﺴﻠﻢ أّن زﯾﺪا ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺴﺎؤه ﻟﺴﻦ ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ .‬ﻓﺘﺆّول اﻟّﺮواﯾﮥ اﻻوﻟﯽ ﻋﻠﯽ أّن اﻟﻤﺮاد أﻧﻬّﻦ‬‫ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ اﻟّﺬﯾﻦ ﯾﺴﺎﮐﻨﻮﻧﻪ و ﯾﻌﻮﻟﻬﻦ و أﻣﺮ ﺑﺎﺣﺘﺮاﻣﻬﻦ و إﮐﺮاﻣﻬّﻦ و ﺳّﻤﺎﻫﻢ ﺛﻘﻼ و وﻋﻆ ﻓﯽ ﺣﻘﻮﻗﻬﻦ و ذّﮐﺮ ﻓﻨﺴﺎؤه داﺧﻼت ﻓﯽ ﻫﺬا‬‫ﮐّﻠﻪ و ﻻ ﯾـﺪﺧﻠﻦ ﻓﯽ ﻣﻦ ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗـﮥ‪ ،‬و ﻗـﺪ أﺷﺎر ﻟﻬـﺬا ﻓﯽ اﻟّﺮواﯾﮥ اﻷوﻟﯽ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻟﮑﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗﮥ‪.‬‬‫ﻓﺎﺗّﻔﻘﺖ اﻟّﺮواﯾﺘﺎن‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ اﻟّﺮواﯾﮥ اﻻﺧﺮي‪ :‬ﻓﻘﻠﻨﺎ ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻻ! دﻟﯿﻞ ﻹﺑﻄﺎل ﻗﻮل ﻣﻦ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻢ ﻗﺮﯾﺶ ﮐﻠّﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﮐﺎن ﻓﯽ ﻧﺴﺎﺋﻪ ﻗﺮﺷّﯿﺎت‪ :‬ﻋﺎﺋﺸﮥ و ﺣﻔﺼﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪737 :‬‬‫و أّم ﺳـﻠﻤﮥ و ﺳﻮدة و أّم ﺣﺒﯿﺒﻪ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪) .‬و اﻟّﺜﻘﻞ ﻣﺤّﺮﮐﮥ( أي ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻤﺜّﻠﺜﮥ و اﻟﻘﺎف )ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »اﻟﻘﺎﻣﻮس«‪ :‬ﮐّﻞ ﺷـﯽء ﻧﻔﯿﺲ ﻣﺼﻮن‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و‬‫ﻣﻨ ﻪ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ(‬‫ﻓﺴـّﻤﺎﻫﻤﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻟﻨﻔﺎﺳـﺘﻬﻤﺎ‪ .‬و ﻓﯽ »اﻟﻤﻌﻠﻢ« ﻟﻠﻤﺎزري‪ :‬ﻗﺎل ﺛﻌﻠﺐ‪ :‬ﺳّﻤﺎﻫﻤﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻷّن اﻟﻌﻤﻞ و اﻷﺧﺬ ﺑﻬﻤﺎ ﺛﻘﯿﻞ‪ ،‬و اﻟﻌﺮب ﺗﻘﻮﻟﻪ )ﺗﻘﻮل‪ .‬ظ(‬‫ﻟﮑـّﻞ ﺷـﯽء ﻧﻔﯿﺲ‪) :‬ﺛﻘﻞ‪ .‬ﺻـﺢ‪ .‬ظ( ﻓﺴـّﻤﺎﻫﻤﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻟﻌﻈﻤﻬﻤﺎ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و ذﮐﺮ ﺑﻌﻀـﻬﻢ أﻧّﻪ ﺗﺸﺒﯿﻪ ﺑﻠﯿﻎ‪ ،‬أي ﮐﺎﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ اﻹﻧﺲ و اﻟﺠّﻦ‪ ،‬و ﻫﻮ‬‫ﺗﮑّﻠﻒ ﻻ ﺣﺎﺟﮥ إﻟﯿﻪ )و ﻫﯽ( أي اﻟﻌﺘﺮة )ﺑﮑﺴﺮ( اﻟﻌﯿﻦ )اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ و ﺳﮑﻮن اﻟﻤﺜّﻨﺎة اﻟﻔﻮﻗّﯿﮥ( ﻓﺮاء ﻓﻬﺎء‪ ،‬ﺗﺄﻧﯿﺚ اﻷﻫﻞ و اﻟّﻨﺴﻞ و اﻷﻗﺎرب‪ ،‬ﮐﻤﺎ‬‫ﯾﺄﺗﯽ )و اﻷﺧﺬ ﺑﻬﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ أﺣﺮي( أﺣّﻖ و اوﻟﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در آن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و أﺧﺮج أﺣﻤﺪ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ( اﻟﺨﺪري )ﻣﻌﻨﯽ ﺣﺪﯾﺚ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ اﻟّﺴﺎﺑﻖ( ﻗﺮﯾﺒﺎ )ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ ﺑﻠﻔﻆ إﻧّﯽ اوﺷﮏ ان ادﻋﯽ(‬‫إﻟﯽ ﻟﻘﺎء‬‫)رﺑّﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 187‬از ‪306‬‬‫ﺑﻌﺪ وﻓﺎﺗﯽ‬‫)اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ(‬‫اﻟّﺮواﯾﮥ‪ :‬ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﺪون ال‪ ،‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬ﺧﻠﯿﻔﺘﯿﻦ‪ ،‬زاد ﻓﯽ اﺧﺮي‪ :‬اﺣﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ‬‫)ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ(‬‫ﺑﺪل ﻣّﻤﺎ ﻗﺒﻠﻪ ﻣﻔّﺴﺮ ﻟﻪ‬‫)ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟﺴﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض(‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬ﺑﯿﻦ اﻟّﺴـ ﻤﺎء و اﻷرض‪ ،‬ﻗﺎل ﺑﻌﺾ ﺷـّﺮاﺣﻪ‪ :‬أي ﻓﯿﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻧﻈﺮ ﻓﯿﻪ إﻟﯽ ﺗﻌﺪاده ﻓﯽ اﻟّﻨﺎس و ﺗﻄﺎوﻟﻪ و اﻧﺘﺸﺎره ﻓﯽ اﻫﻞ اﻻرﺿﯿﻦ و‬‫اﻟـّﺴ ﻤﻮات‪ ،‬إذ »ال« ﻓﯿﻬﺎ ﺟﻨﺴـّﯿﮥ و ﻓﯽ رواﯾـﮥ اﻟﻤﺴـﻠﻢ‪ :‬ﻫﻮ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﺗّﺒﻌﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺪي و ﻣﻦ ﺗﺮﮐﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟـّﻀ ﻼﻟﮥ‪ .‬ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻟﻤﺮاد‬‫ﺑﺤﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻬـﺪه‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻟـّﺴ ﺒﺐ اﻟﻤﻮﺻﻞ إﻟﯽ رﺿﺎه و رﺣﻤﺘﻪ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻧﻮره اﻟّﺬي ﯾﻬﺪي ﺑﻪ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »َو اْﻋَﺘـِﺼ ُﻤﻮا ﺑ َِﺤﺒِْﻞ اﻟﱠﻠِﻪ‬‫َﺟِﻤﯿﻌًﺎ َو ﻻ َﺗَﻔﱠﺮﻗُﻮا«‬‫‪:‬‬‫ﻣﻌﻨﺎه ﺑﻌﻬﺪه‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﺗّﺒﺎع اﻟﻘﺮآن‪ ،‬و ﺗﺮﮐﻪ اﻟﻔﺮﻗﮥ‬‫)و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ(‬‫ﺗﻔﺼـﯿﻞ ﺑﻌـﺪ إﺟﻤـﺎل ﺑـﺪل أو ﺑﯿـﺎن‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‪ :‬إن اﺋﺘﻤﺮﺗﻢ ﺑـﺄواﻣﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﻧﺘﻬﯿﺘﻢ ﺑﻨﻮاﻫﯿﻪ و اﻫﺘـﺪﯾﺘﻢ ﺑﻬـﺪي ﻋﺘﺮﺗﯽ و اﻗﺘـﺪﯾﺘﻢ ﺑﺴـﯿﺮﺗﻬﻢ؛‬‫اﻫﺘﺪﯾﺘﻢ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﺗﻀّﻠﻮا‪ .‬و ﻓﯽ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪:‬‬‫إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤـّﺴ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌـﺪي أﺣﺪﻫﻤﺎ اﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ‬‫ا ﻫ ﻞ ﺑﯿﺘ ﯽ‬‫)و إّن اﻟّﻠﻄﯿﻒ(‬‫اﻟﻤﻨﻌﻢ ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﻬﺬا اﻟّﻨﻌﻤﮥ اﻟﻌﻈﯿﻤﮥ )اﻟﺨﺒﺮ( ﻓﯿﻪ ﺗﺤﺬﯾﺮ ﻣﺎ ﻋﻦ ﻣﺨﺎﻟﻔﺘﻬﺎ‬‫)اﺧﺒﺮﻧﯽ اﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻢ(‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪:‬‬‫ﻟﻦ‬‫)ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ(‬‫أي ﯾﺴﺘﻤّﺮا ﻣﻼزﻣﯿﻦ‬‫)ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض(‬‫ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‬‫زاد ﻓﯽ رواﯾﮥ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪738 :‬‬‫ﮐ ﻬ ﺎﺗﯿ ﻦ‪ ،‬و ا ﺷ ﺎ ر ﺑ ﺈ ﺻﺒ ﻌﯿ ﻪ‪،‬‬‫و ﻻـ ﯾﻌـﺎرﺿﻪ رﻓﻊ اﻟﻘﺮآن ﻣﻦ اﻟﻤﺼـﺎﺣﻒ و اﻟـّﺼ ﺪور ﻗﺮب اﻟّﺴﺎﻋـﮥ ﻟﺒﻘـﺎء ﻣﻮﺟﺒﻪ و ﻫﻮ اﻹﺳـﻼم ﻓﯿﺒﻘﯽ ﺑﺒﻘـﺎﺋﻪ اﺣﮑـﺎم اﻟﻘﺮآن ﻟﻄﻠﺒﻬﻤﺎ ﻣﻦ‬‫اﻟﻤﮑّﻠﻔﯿﻦ ﺣّﺘﯽ ﺗﻘﻮم اﻟّﺴﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﻟﮑﻮن اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ اﻟﻌﺎﻣﻠﯿﻦ ﺗﺒﻘﯽ ﺑﺒﻘﺎﺋﻪ‪ ،‬ﻓﮑﺄّن اﻟﻘﺮآن ﺑﺎق‪ ،‬و ﻓﯽ ﻫﺬا ﻣﻊ ﻗﻮﻟﻪ اّوﻻ‬‫»إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ«‬‫ﺗﻠﻮﯾـﺢ ﺑـﻞ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﺄﻧّﻬﻤﺎ ﮐﺘﻮأﻣﯿﻦ ﺧﻠﻔﻬﻤﺎ و وـّﺻ ﯽ اّﻣﺘﻪ ﺑﺤﺴﻦ ﻣﻌﺎﻣﻠﺘﻬﻤﺎ و إﯾﺜﺎر ﺣّﻘﻬﻤﺎ ﻋﻠﯽ اﻧﻔﺴـﻬﻤﺎ و اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻬﻤﺎ ﻓﯽ اﻟـّﺪﯾﻦ‪ ،‬اّﻣﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 188‬از ‪306‬‬‫اﻟﮑﺘﺎب‪ :‬ﻓﻸﻧّﻪ ﻣﻌﺪن اﻟﻌﻠﻮم اﻟّﺪﯾﻨّﯿﮥ و اﻷﺳﺮار و اﻟﺤﮑﻢ اﻟّﺸﺮﻋﯿﮥ و ﮐﻨﻮز اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ و ﺧﻔﺎﯾﺎ اﻟّﺪﻗﺎﺋﻖ‪ ،‬و اّﻣﺎ اﻟﻌﺘﺮة‪ :‬ﻓﻸّن اﻟﻌﻨﺼﺮ إذا ﻃﺎب اﻋﺎن‬‫ﻋﻠﯽ ﻓﻬﻢ اﻟّﺪﯾﻦ ﻓﻄﯿﺐ اﻟﻌﻨﺼـﺮ ﯾﺆّدي إﻟﯽ ﺣﺴﻦ اﻷﺧﻼق‪ ،‬و ﻣﺤﺎﺳـﻨﻬﺎ ﯾﺆّدي إﻟﯽ ﺻﻔﺎء اﻟﻘﻠﺐ و ﻧﺰاﻫﺘﻪ و ﻃﻬﺎرﺗﻪ‪ ،‬و أّﮐﺪ ﺗﻠﮏ ﻟا ﻮﺻّﯿﮥ و‬‫ﻗّﻮاﻫﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫)ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﺑﻤﺎ ذا ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ(‬‫ﺑﻌﺪ وﻓﺎﺗﯽ‪ ،‬ﻫﻞ ﺗّﺘﺒﻌﻮﻧﻬﻤﺎ ﻓﺘﺴـّﺮوﻧﯽ اوﻻ‪ ،‬ﻓﺘﺴﯿﺆﻧﯽ؟ ﻗﺎل اﻟﻘﺮﻃﺒّﯽ‪ :‬و ﻫﺬه اﻟﻮﺻّﯿﮥ و ﻫﺬا اﻟّﺘﺄﮐﯿﺪ اﻟﻌﻈﯿﻢ ﯾﻘﺘﻀﯽ وﺟﻮب اﺣﺘﺮام آﻟﻪ و ﺑّﺮﻫﻢ‬‫و ﺗﻮﻗﯿﺮﻫﻢ و ﻣﺤّﺒﺘﻬﻢ وﺟﻮب اﻟﻔﺮاﺋﺾ اﻟّﺘﯽ ﻻ ﻋﺬر ﻷﺣﺪ ﻓﯽ اﻟّﺘﺨّﻠﻒ ﻋﻨﻬﺎ‪.‬‬‫ﻫﺬا ﻣﻊ ﻣﺎ ﻋﻠﻢ ﻣﻦ ﺧﺼﻮﺻّﯿﺘﻬﻢ ﺑﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ و ﺑﺄﻧّﻬﻢ ﺟﺰء ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻀﻌﮥ ﻣّﻨﯽ‪ ،‬و ﻣﻊ ذﻟﮏ ﻓﻘﺎﺑﻞ ﺑﻨﻮ أﻣّﯿﮥ ﻋﻈﯿﻢ ﻫﺬه اﻟﺤﻘﻮق ﺑﺎﻟﻤﺨﺎﻟﻔﮥ و اﻟﻌﻘﻮق‪ ،‬ﻓﺴﻔﮑﻮا ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ دﻣﺎءﻫﻢ‪ ،‬و ﺳﺒﻮا ﻧﺴﺎءﻫﻢ‪ ،‬و‬‫أﺳـﺮوا ﺻﻐﺎرﻫﻢ‪ ،‬و ﺧّﺮﺑﻮا دﯾﺎرﻫﻢ‪ ،‬و ﺟﺤﺪوا ﺷﺮﻓﻬﻢ و ﻓﻀﻠﻬﻢ‪ ،‬و اﺳﺘﺒﺎﺣﻮا ﺳّﺒﻬﻢ و ﻟﻌﻨﻬﻢ؛ ﻓﺨﺎﻟﻔﻮا وﺻّﯿﺘﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ ،‬و ﻗﺎﺑﻠﻮه‬‫ﺑﻨﻘﯿﺾ ﻗﺼـﺪه؛ ﻓﻮا ﺧﺠﻠﺘﻬﻢ إذا وﻗﻔﻮا ﺑﯿﻦ ﯾـﺪﯾﻪ! و ﯾـﺎ ﻓﻀـﯿﺤﺘﻬﻢ ﯾﻮم ﯾﻌﺮﺿﻮن ﻋﻠﯿﻪ! اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬ﻓﺎﻟﻮﺻـّﯿﮥ ﺑـﺒّﺮ آل اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻠﯽ اﻹﻃﻼـق‪ .‬و أّﻣﺎ‬‫اﻻﻗﺘـﺪاء ﻓﺈﻧّﻤـﺎ ﯾﮑﻮن ﺑﺎﻟﻌﻠﻤـﺎء اﻟﻌـﺎﻟﻤﯿﻦ )اﻟﻌﺎﻣﻠﯿﻦ‪ .‬ظ( ﻣﻨﻬﻢ إذ ﻫﻢ اﻟّـﺬﯾﻦ ﻻ ﯾﻔﺎرﻗﻮن اﻟﻘﺮآن‪ ،‬أّﻣﺎ ﻧﺤﻮ ﺟﺎﻫﻞ و ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺨّﻠﻂ؛ ﻓﺄﺟﻨﺒّﯽ ﻣﻦ‬‫ﻫـﺬا اﻟﻤﻘﺎم‪ ،‬و إﻧّﻤﺎ ﯾﻨﻈﺮ ﻟﻸﺻﻞ و اﻟﻌﻨﺼـﺮ ﻋﻨﺪ اﻟّﺘﺤّﻠﯽ ﺑﺎﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و اﻟّﺘﺨّﻠﯽ ﻋﻦ اﻟّﺮذاﺋﻞ‪ ،‬ﻓﺈذا ﮐﺎن اﻟﻌﻠﻢ اﻟّﻨﺎﻓﻊ ﻓﯽ ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻟﺰﻣﻨﺎ اﺗّﺒﺎﻋﻪ ﮐﺎﺋﻨﺎ‬‫ﻣﻦ ﮐﺎن‪ .‬ﻗﺎل اﻟّﺸـ ﺮﯾﻒ اﻟـّﺴ ﻤﻬﻮدّي‪ :‬ﻫـﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﯾﻔﻬﻢ )ﻣﻨﻪ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( وﺟﻮد ﻣﻦ ﯾﮑﻮن أﻫﻼ ﻟﻠّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻋﺘﺮﺗﻪ ﻓﯽ ﮐّﻞ زﻣﻦ إﻟﯽ ﻗﯿﺎم‬‫اﻟّﺴﺎﻋـﮥ ﺣّﺘﯽ ﯾﺘﻮّﺟﻪ اﻟﺤّﺚ اﻟﻤـﺬﮐﻮر ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﻤّﺴـ ﮏ ﺑﻪ‪ ،‬ﮐﻤـﺎ أّن اﻟﮑﺘﺎب ﮐـﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻠـﺬا ﮐﺎﻧﻮا أﻣﺎﻧﺎ ﻷﻫﻞ اﻷرض‪ ،‬ﻓﺈذا ذﻫﺒﻮا ذﻫﺐ أﻫﻞ‬‫اﻷرض )و ﻋﺘﺮة اﻟّﺮﺟﻞ ﮐﻤﺎ ﻗﺎل اﻟﺠﻮﻫﺮي‪ :‬أﻫﻠﻪ و ﻧﺴﻠﻪ و رﻫﻄﻪ اﻷدﻧﻮن‪ ،‬أي اﻷﻗﺎرب( ﻓﯿﺸﺘﻤﻞ ذﻟﮏ اﻟﻌّﺒﺎس‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪739 :‬‬‫و اوﻻده و أوﻻد أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﺄﺗﯽ ‪.‬‬
‫و ﻋﻼﻣﻪ زرﻗﺎﻧﯽ از أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ؛ و أﻓﺎﺧﻢ ﻣﻨّﻘﺪﯾﻦ ﻣﺪّﻗﻘﯿﻦ ﻧﺰد ﺳّﻨّﯿﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺟﻼـﻟﺖ ﻣﺮﺗﺒﺖ و ﻋﻠّﻮ ﻣﻨﺰﻟﺖ او ﺑﺮ ﻧـﺎﻇﺮ »ﺳـﻠﮏ اﻟـّﺪرر ﻓﯽ أﻋﯿـﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدي ﻋﺸـﺮ« ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺧﻠﯿﻞ أﻓﻨـﺪي اﻟﻤﺮادي و »ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻬّﯿﻪ ﻓﯽ‬‫ﻃﺒﻘﺎت اﻟّﺸﺎﻓﻌﯿﻪ« ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﺠﺎزي اﻟّﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟّﺸﺮﻗﺎوي و »رﺳﺎﻟﻪ أﺳﺎﻧﯿﺪ« ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻷﻣﯿﺮ اﻷزﻫﺮي اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ و »ﮐﺸﻒ‬‫اﻟّﻈﻨﻮن« ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴـﻄﻨﻄﻨﯽ و »ﺳﯿﺮت ﻧﺒﻮّﯾﻪ« أﺣﻤﺪ ﺑﻦ زﯾﻨﯽ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ دﺣﻼن اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﻌﺎﺻﺮ و ﻏﯿﺮ آن؛ واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ‬‫ﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﺰرﻗﺎﻧﯽ ﮐﺎﺑﺮﻫﻢ اﻟﻔﺮد اﻟﻮﺣﯿـﺪ‪ ،‬و ﻋﺎﻟﻤﻬﻢ اﻟﻔـّﺬ اﻟﻔﺮﯾـﺪ‪ ،‬ﺧﺎﺗﻤـﮥ ﻣﺤـّﺪﺛﯿﻬﻢ اﻟﺒﺎرﻋﯿﻦ ﻓﯽ اﻟّﺘﺠﺪﯾﺪ‪ ،‬و ﻋﻤﺪة ﻣﺴـﻨﺪﯾﻬﻢ اﻟﻤﺎﻫﺮﯾﻦ ﻓﯽ‬‫اﻟّﺘﻨﻘﯿـﺪ‪ ،‬ﻗـﺪ أﺛﺒﺖ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟّﺴﺎﻣﻖ اﻟﻤﺸـﯿﺪ‪ ،‬و اﺑﺮﻣﻪ إﺑﺮام اﻟﺤﺎذق اﻟﻤﺸـﯿﺪ‪ ،‬ﻓﯿﺎ ﻟّﻠﻪ و ﻟﻠﺠﺎﺣـﺪ اﻟﺤﻘﻮد اﻟﻤﺮﯾـﺪ؛ ﮐﯿﻒ ﯾﺮوم ﻣﻊ زرﻗﻪ‬‫إﻟﻄﺎط اﻟﺤّﻖ و ﯾﺮﯾﺪ‪ ،‬و ﯾﻨﺤﻮ ﻟﺴﺘﺮ اﻟّﺼﻮاب و ﻗﺪ أﺳﻔﺮ إﺳﻔﺎرا ﻣﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺰﯾﺪ‪ ،‬و ﮐﺸﻔﻨﺎ ﻋﻨﮏ ﻏﻄﺎءك ﻓﺒﺼﺮك اﻟﯿﻮم ﺣﺪﯾﺪ‪.‬‬‫راوﯾﺎن ﻗﺮن دوازدﻫﻢ‬‫‪ -167‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺑﺪﯾﻊ اﻟﺪﯾﻦ ﺳﻬﺎرﻧﭙﻮري‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻣﺮاﻓﺾ« در ﺑﯿﺎن أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯿﻨﺎ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء ﯾـﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑـ ﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و وﻋﻆ و ذّﮐﺮ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌﺪ؛ أﻻ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ اّوﻟﻬﻤﺎ‬‫)ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‪ .‬ظ( ﻓﯿﻪ اﻟﻬﺪي و اﻟّﻨﻮر‪ ،‬ﻓﺨﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 189‬از ‪306‬‬‫ﻓﺤّﺚ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬رواه ﻣﺴﻠﻢ‪.‬‬‫رواﯾﺘﺴﺖ از زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ﮔﻔﺖ‪ :‬اﯾﺴـﺘﺎد ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺧﺪا )ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ( روزي در ﻣﯿﺎن ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺧﻄﺒﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ در ﻣﻮﺿـﻌﯽ ﮐﻪ‬‫آﻧﺠﺎ آﺑﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺧﻮاﻧﺪه ﻣﯽﺷﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪740 :‬‬‫او را ﺧّﻢ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻊ ﻣﯿـﺎن ﻣّﮑﻪ و ﻣـﺪﯾﻨﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺳـﭙﺎس ﮔﻔﺖ ﻣﺮ ﺧـﺪا را و ﺳـﺘﺎﯾﺶ ﮐﺮد ﺑﺮ وي و ﭘﻨـﺪ و ﺗـﺬﮐﯿﺮ ﮐﺮد و ﺛﻮاب و‬‫ﻋﻘﺎب رّب اﻟﻌﺒﺎد ﺑﯿﺎد داد‪ ،‬ﭘﺴﺘﺮ ﮔﻔﺖ آن ﺣﻀﺮت‪:‬‬‫أّﻣـﺎ ﺑﻌـﺪ ﺣﻤـﺪ ﺧـﺪا‪ ،‬آﮔـﺎه ﺑﺎﺷـﯿﺪ أي ﻣﺮدﻣـﺎن! ﻧﯿﺴـﺘﻢ ﻣﻦ ﻣﮕﺮ آدﻣﯽ‪ ،‬ﻧﺰدﯾـﮏ ﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﯿﺎﯾـﺪ ﻣﺮا ﻓﺮﺳـﺘﺎده ﭘﺮوردﮔﺎر ﻣﻦ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻠﮏ‬‫اﻟﻤﻮت‪ ،‬ﭘﺲ ﻗﺒﻮل ﮐﻨﻢ ﻣﻦ أﻣﺮ ﭘﺮوردﮔﺎر را‪ ،‬و ﻣﻦ ﮔﺬارﻧـﺪهام در ﻣﯿﺎن ﺷـﻤﺎ دو ﻣﺘﺎع ﻧﻔﯿﺲ را‪ ،‬اّول آن دو‪ :‬ﻗﺮآن ﺳﺖ ﮐﻪ در وي ﺑﯿﺎن‬‫راه راﺳﺖ و در وي روﺷـﻨﺎﺋﯿﺴﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﯿـﺎن أﻋﻤﺎﻟﺴﺖ ﮐﻪ ﺑـﺪان راه روﺷﻦ ﮔﺮدد و ﺑﺂﺳﺎﻧﯽ ﺑﺴـﺮ ﻣﻨﺰل ﻣﻘﺼﻮد رﺳـﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻋﻤﻞ ﮐﻨﯿﺪ‬‫ﺑﮑﺘﺎب و ﭼﻨﮓ در زﻧﯿﺪ ﺑﺪان و ﻣﺤﮑﻢ ﮔﯿﺮﯾﺪ آن را‪ .‬ﭘﺲ ﺑﺮاﻧﮕﯿﺨﺖ آن ﺣﻀـﺮت ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺑﺮ ﻋﻤﻞ و ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‬‫و ﺗﺮﻏﯿﺐ ﻧﻤﻮد در آن‪ ،‬ﭘﺴﺘﺮ ﮔﻔﺖ آن ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬دوم اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻦ‪ ،‬ﺑﯿﺎد ﻣﯽدﻫﻢ ﺷـﻤﺎ را ﺧﺪا را و ﻣﯽﺗﺮﺳﺎﻧﻢ از‬‫ﻋﻘﺎب او ﺑﺮ ﺗﻘﺼﯿﺮ ﮐﺮدن ﺷﻤﺎ در ﺣّﻖ اﯾﺸﺎن و اﯾﺬا دادن ﺷﻤﺎ اﯾﺸﺎن را‪ ،‬و اﯾﻦ ﮐﻠﻤﻪ را ﺟﻬﺖ ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ و ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻣﮑّﺮر ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫ﺷﯿـﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤّﻖ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ‪ :‬آن ﺣﻀـﺮت ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺼ ﻠﻮة و اﻟّﺘﺤـّﯿ ﮥ اﯾﻦ وﻋﻆ و ﻧﺼـﯿﺤﺖ در آﺧﺮ ذي ﺣﺠـﮥ ﺑﻌﺪ از ﻣﺮاﺟﻌﺖ از ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع‬‫ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ و در رﺑﯿﻊ اﻷّول ﺑﮕﻠﺸﻦ ﺳﺮاي ﺟّﻨﺖ رﺣﻠﺖ ﻧﻤﻮدﻧﺪ[ اﻧﺘﻬﯽ ﮐﻼم ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻤﺮاﻓﺾ«‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﻬﺎرﻧﭙﻮري در »ﻣﺮاﻓﺾ« در ﺑﯿﺎن أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤـّﺴ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﺑﻌﺪي أﺣﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ‬‫اﻵـﺧﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ‬‫ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ .‬رواه ﻟا ّﺘﺮﻣﺬّي‪.‬‬‫ﮔﻔﺖ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ :‬ﮔﻔﺖ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪:‬‬‫ﻣﻦ ﮔﺬاردهام )ﮔﺬارﻧﺪهام‪ .‬ظ( در ﺷﻤﺎ ﭼﯿﺰي را ﮐﻪ اﮔﺮ ﭼﻨﮓ در زﻧﯿﺪ ﺷﻤﺎ ﺑﺪان ﻫﺮﮔﺰ ﮔﻤﺮاه ﻧﺸﻮﯾﺪ ﭘﺲ از ﻣﻦ‪ ،‬ﯾﮑﯽ از آن دو ﭼﯿﺰ‬‫ﺑﺰرﮔﺘﺮﺳﺖ از دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﻣﯽﮔـﺬارم ﮐﺘﺎب ﺧـﺪا را و آن ﻣﺎﻧﻨـﺪ رﺳـﻨﯿﺴﺖ دراز ﮐﺮده ﺷﺪه از آﺳـﻤﺎن ﺑﺴﻮي زﻣﯿﻦ‪ ،‬دﺳﺖ در آن زﻧﻨﺪ و ﺑﺮ‬‫آﺳـﻤﺎن ﺑﺮآﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﯽﮔﺬارم ﻋﺘﺮت ﺧﻮد را ﮐﻪ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻦاﻧﺪ‪ ،‬و ﻫﺮﮔﺰ ﺟﺪا ﻧﺸﻮﻧﺪ ﮐﺘﺎب ﺧﺪا و ﻋﺘﺮت ﻣﻦ ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﻣﯽدرآﯾﻨﺪ ﺑﺮ ﻣﻦ‬‫ﺣﻮض را‪ ،‬ﭘﺲ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪741 :‬‬‫ﺷﮑﺮ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨـﺪ ﺷـﻤﺎ را ﭘﯿﺶ ﻣﻦ در ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﮐﺮدهاﻧـﺪ )ﺑﺎﯾﺸﺎن ﮐﺮده آﯾﺪ‪ .‬ظ( ﭘﺲ ﻧﻈﺮ ﮐﻨﯿﺪ و ﺗﺄّﻣﻞ ﻧﻤﺎﺋﯿﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺧﻠﯿﻔﻪ‬‫ﺷﻮﯾﺪ ﻣﺮا در ﮐﺘﺎب و ﻋﺘﺮت‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﮐﻨﯿﺪ و ﺗﻤّﺴﮏ ﮔﯿﺮﯾﺪ ﺑﺎﯾﻨﻬﺎ ﺑﻌﺪ از ﻣﻦ‪ ،‬رواﯾﺖ ﮐﺮد اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﺗﺮﻣﺬي‪ .‬و‬‫ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ )رض( ﻗﺎل‪ :‬رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ( ﻓﯽ ﺣّﺠﺘﻪ ﯾﻮم ﻋﺮﻓـﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﺘﻪ اﻟﻘﺼﻮاء ﯾﺨﻄﺐ ﻓﺴـﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺎ‬‫أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬رواه اﻟّﺘﺮﻣﺬّي‪.‬‬‫ﮔﻔﺖ ﺟﺎﺑﺮ‪ :‬دﯾﺪم ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺧﺪا را )ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ( در ﺣّﺞ وي ﮐﻪ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﺑﺎﺷﺪ روز ﻋﺮﻓﻪ و ﺣﺎل آﻧﮑﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺮ ﻧﺎﻗﻪ‬‫ﺧﻮد ﺑﻮد ﮐﻪ ﻧﺎم آن ﻗﺼﻮا اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﻄﺒﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺷﻨﯿﺪم آن ﺣﻀﺮت را )ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ( ﻣﯽﮔﻔﺖ‪:‬‬‫أي ﻣﺮدﻣﺎن! ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﮔﺬاﺷـﺘﻪام در ﻣﯿﺎن ﺷـﻤﺎ ﭼﯿﺰي را ﮐﻪ اﮔﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﺪ آن را و ﻋﻤﻞ ﮐﻨﯿﺪ ﺑﺪان ﻫﺮﮔﺰ ﮔﻤﺮاه ﻧﺸﻮﯾﺪ‪ ،‬ﮐﺘﺎب ﺧﺪا و‬‫اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠـﮏ )اﺑﻦ اﻟﻤﻠـﮏ‪ .‬ظ( ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺗﻤـّﺴ ﮏ ﺑﮑﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺒـﺎرﺗﺴﺖ از ﻋﻤـﻞ ﺑﻤﻮﺟﺐ أﺣﮑـﺎم او‪ ،‬و ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﻌﺘﺮت‬‫ﮐﻨﺎﯾﺖ ﺳﺖ از ﻣﺤّﺒﺖ و ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ ﺣﺮﻣﺖ اﯾﺸﺎن و اﻫﺘﺪا ﺑﻬﺪي و ﺳﯿﺮﺗﺸﺎن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 190‬از ‪306‬‬‫و ﺳـّﯿﺪ ﺟﻼل اﻟّﺪﯾﻦ )ﺟﻤﺎل اﻟّﺪﯾﻦ‪ .‬ظ( رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ درﯾﻦ ﺟﺎ ﻗﯿﺪ ﮐﺮده ﮐﻪ‪ :‬اﮔﺮ ﻫﺪي و ﺳـﯿﺮت اﯾﺸﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ دﯾﻦ و ﺷﺮﯾﻌﺖ ﻧﺒﻮد‪ .‬و ﻣﺎ‬‫ﻧﺎ ﮐﻪ ﻣﺮاد ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ )اﺑﻦ اﻟﻤﻠﮏ‪ .‬ظ( را ﻧﯿﺰ ﻫﻤﯿﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﻧﻪ ﻣﻄﻠﻖ‪ ،‬ﭼﻪ در ﺑﻌﺾ أﻓﺮاد ﻣﻄﻠﻖ ﻋﺪم ﺿﻼﻟﺖ ﻣﺘﺤّﻘﻖ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.‬‬‫ﻣّﻠﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ‪ :‬در إﻃﻼق آن ﺣﻀـﺮت )ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ( اﺷـﻌﺎرﺳﺖ ﺑﺂﻧﮑﻪ ﻋﺘﺮت در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﯿﺮت او‬‫ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺷﺮﯾﻌﺖ ﻧﺒﻮد[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﻬﺎرﻧﭙﻮري در »ﻣﺮاﻓﺾ« ﺑﺠﻮاب ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻧﯿﺰ آن ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺼﻠﻮة و اﻟّﺘﺤّﯿﮥ ﺑﻌﺪ از ﻓﺘﺢ ﻣّﮑﻪ اﯾﻦ ﺧﻄﺒﻪ ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ‪،‬‬‫و ﭘﯿـﺪاﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ از ﻓﺘـﺢ ﮐﻪ ﺷﺎه ﻣﺮدان أﻗﺎرب و اﺧﻮان اﯾﺸﺎن را ﺑﻀـﺮب ﺗﯿﻎ و ﻃﻌﻦ ﺳـﻨﺎن ازﯾﻦ ﺟﻬﺎن ﮔﺬران ﮔﺬراﻧﯿﺪه ﺑﺤﻀـﯿﺾ‬‫ﻧﯿﺮان رﺳﺎﻧﯿـﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﺑـﺪوﻟﺖ اﺳـﻼم و ﺷـﺮف اﯾﻤـﺎن ﮐﺎﻣﯿـﺎب و ﮐﺎﻣﺮواي ﺷـﺪه ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﯾﺤﺘﻤﻞ ﮐﻪ ﺑﻌﻀـﯽ از آن ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺣـﺪﯾﺚ‬‫اﻹﺳـﻼم ﺑﻤﻘﺘﻀـﺎي ﺑﺸـﺮّﯾﺖ از آن إﻣـﺎم اﻷﻧـﺎم ﺳـﯿﻨﻪ ﺻﺎف ﻧﺒﻮده ﺻـﻔﺤﻪ دﻟﻬﺎي اﯾﺸﺎن ﺑﺄﻟﻮان ﻣﺤّﺒﺖ و اﺧﻼص آن ﭘﯿﺸﻮاي أﻫﻞ اﯾﻤﺎن‬‫رﻧﮕﯽ ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺳﯿﺪ اﻟﻮري )ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ( ﮐﻤﺎ ﯾﻠﯿﻖ و ﯾﺤﺮي آن را‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪742 :‬‬‫ﺑﺈﺷﺮاق ﺑﺎﻃﻦ ﯾﺎ ﺑﺈﻟﻬﺎم ﺧﺪا درﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﺮ ﻣﺤّﺒﺖ و ﻣﻮاﻻت آن ﺷﯿﺮ ﯾﺰدان و اﺟﺘﻨﺎب از ﻋﺪاوت و ﺑﻐﺾ آن ﻗﺪوه أﻫﻞ إﯾﻘﺎن ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده‬‫ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬و ﯾﺮﺷـﺪ إﻟﯽ أّن اﻟﻐﺮض اﻟّﺘﺮﻏﯿﺐ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺤـّﺒ ﮥ‪ :‬ﺣّﺜﻪ و ﺗﺮﻏﯿﺒﻪ ﺻـﻠﻌﻢ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﺨﻄﺒﮥ ﻋﻠﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻋﻤﻮﻣﺎ و ﻋﻠﯽ ﻋﻠّﯽ ﺧﺼﻮﺻﺎ‪،‬‬‫ﮐﻤ ﺎ‬‫أﺧﺮج اﻟّﻄﺒﺮاﻧّﯽ و ﻏﯿﺮه ﺑﺴـﻨﺪ ﺻـﺤﯿﺢ أﻧّﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺧﻄﺐ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻪ ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻪ ﻟﻦ‬‫ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒّﯽ إﻟّـﺎ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟّـﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻗﺒﻠﻪ و إﻧّﯽ أﻇّﻦ أن ﯾﻮﺷـﮏ أن ادﻋﯽ ﻓـﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﻣﺴـﺌﻮل و إﻧﮑﻢ ﻣﺴـﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻤﺎ ذا أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ أﻧّﮏ ﻗﺪ ﺑّﻠﻐﺖ و ﻧﺼـﺤﺖ ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﺸﻬﺪون أن ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ و أّن ﻣﺤّﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ و أّن ﺟّﻨﺘﻪ‬‫ﺣّﻖ و ﻧﺎره ﺣّﻖ و أّن اﻟﻤﻮت ﺣّﻖ و أّن اﻟﺒﻌﺚ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻮت ﺣّﻖ و أّن اﻟّﺴﺎﻋﮥ آﺗﯿﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ‪.‬‬‫و أّن اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ ﺑـﺬﻟﮏ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﻬﻢ‪،‬‬‫ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻣﻮﻻه‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠّﯿﺎ‪ -‬اﻟّﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻓﺮط ﻟﮑﻢ و إﻧﮑﻢ واردون ﻋﻠّﯽ‬‫اﻟﺤﻮض و إﻧّﯽ ﺳـﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ‬‫ﺗﻀﻠّﻮا و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ؛ ﮐﺬا ﻓﯽ »اﻟّﺼﻮاﻋﻖ«‪.‬‬‫و در »ﻣﺪارج« و »روﺿﮥ اﻷﺣﺒﺎب« ذﮐﺮ ﮐﺮده ﮐﻪ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺧﺪا )ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ( در ﻣﻨﺰل ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ رو ﺑﻪ ﯾﺎران ﮐﺮده ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬‫أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن أﻧّﯽ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﮑﻢ؟‬‫ﺻﺤﺎﺑﻪ ﮔﻔﺘﻨـﺪ آري! و در رواﯾﺘﯽ آﻣـﺪه ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪ :‬ﮔﻮﯾﺎ ﻣﺮا ﺑﺂن ﻋﺎﻟﻢ ﺧﻮاﻧﺪﻧـﺪ و ﻣﻦ اﺟﺎﺑﺖ ﮐﺮدم‪ ،‬ﺑﺪاﻧﯿـﺪ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻣﯽﮔﺬارم ﻣﯿﺎن‬‫ﺷﻤﺎ دو أﻣﺮ ﻋﻈﯿﻢ ﯾﮑﯽ از دﯾﮕﺮ ﺑﺰرﮔﺘﺮ‪:‬‬‫ﻗﺮآن و أﻫـﻞ ﺑﯿـﺖ ﻣﻦ‪ ،‬ﺑﻪ ﺑﯿﻨﯿـﺪ و اﺣﺘﯿـﺎط ﮐﻨﯿـﺪ ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ ازﯾﻦ ﺑـﺎﯾﻦ دو اﻣﺮ ﭼﮕـﻮﻧﻪ ﺳـﻠﻮك ﺧﻮاﻫﯿـﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و آن دو اﻣﺮ ﺑﻌـﺪ از ﻣﻦ از‬‫ﯾﮑـﺪﮔﺮ ﻫﺮﮔﺰ ﺟـﺪا ﻧﺸﻮﻧـﺪ ﺗﺎ ﺑﺮ ﻟﺐ ﺣﻮض ﮐﻮﺛﺮ ﺑﻤﻦ ﺑﺮﺳـﻨﺪ‪ .‬آﻧﮕﺎه ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ‪ :‬ﺧـﺪاي ﻣﻮﻻي ﻣﻦ ﺳﺖ و ﻣﻦ ﻣﻮﻻي ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺆﻣﻨﺎﻧﻢ‪ ،‬و‬‫دﺳﺖ ﻋﻠّﯽ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و ﮔﻔﺘﻨﺪ‪:‬‬‫اﻟّﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪،‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬در »ﻣﻨﺎﻗﺐ« آورده ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم روز ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻌﺪ از ﺣﻤﺪ و ﺛﻨﺎ و إﻇﻬﺎر اﻧﺘﻘﺎل ﺧﻮد ﺑﻌﺎﻟﻢ ﺑﻘﺎ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬‫ﻣﻦ ﻣﯿﺎن ﺷﻤﺎ دو ﭼﯿﺰ ﻣﯽﮔﺬارم ﯾﮑﯽ از آن از دﯾﮕﺮي ﺑﺰرﮔﺘﺮﺳﺖ اﮔﺮ دﺳﺖ در آن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪743 :‬‬‫زﻧﯿﺪ ﻫﺮﮔﺰ ﮔﻤﺮاه ﻧﺸﻮﯾﺪ‪ ،‬و آن ﻗﺮآن و أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻦاﻧﺪ و اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﺟﺪا ﻧﺸﻮﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺮ ﻟﺐ ﺣﻮض ﺑﺮ ﻣﻦ ﺑﺮﺳﻨﺪ‪ .‬آﻧﮕﺎه ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 191‬از ‪306‬‬‫ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟ اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬
‫ﻓﻬـﺬا ﺣﺴـﺎﻣﻬﻢ اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﺮاﻓﺾ‪ ،‬اﻟﻤﺘﻌﺐ ﻧﻔﺴﻪ ﻓﯽ اﻻﻧﺘﺼﺎب ﻟﺮّد اﻟّﺮواﻓﺾ‪ ،‬ﻗـﺪ أﺛﺒﺖ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟّﺮاﻓﻊ اﻟﺨﺎﻓﺾ‪ .‬اﻟﻤﺰﻫﺮ‬‫اﻟﻤﺸـﺮق ﮐﺎﻟﺒﺎرق اﻟﻤﺘﻬّﻠﻞ ﻣﻦ اﻟﻌﺎرض‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻘﺪﺣﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺷﺒﻬﺎﺗﻪ دواﺣﺾ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻠﻤﺰه إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻧﺰﻏﺎﺗﻪ ﻏﯿﺮ ﻧﻮاﻫﺾ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻤﺘﺮي ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ‬‫ﺿﻐﻨﻪ ﻓﺎﺋﺮ ﻓﺎﺋﺾ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺴﺘﺮﯾﺐ ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ دﯾﻨﻪ ﻏﺎﺋﺮ ﻏﺎﺋﺾ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺠﺤﺪه إﻟّﺎ اﻟﻤﺴـﺮع إﻟﯽ اﻟّﻀﻼل و اﻟّﺮاﮐﺾ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﮑﺮه إﻻ اﻟﺠﺎﺛﻢ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺠﺤﻮد اﻟّﺮاﺑﺾ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻌﺎﻓﻪ إﻻ ﻣﻦ أﻣﺴﮏ ﯾﺪه ﻋﻦ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﺎﻟّﺪﯾﻦ ﻓﻬﻮ ﻟﻬﺎ ﻧﺎﻓﺾ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻄﻌﻨﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺑﺴﻂ ﯾﺪه إﻟﯽ ﻋﺮوة اﻟﯿﻘﯿﻦ ﻓﻬﻮ ﻟﻬﺎ‬‫ﻧﺎﻗﺾ‪.‬‬‫‪ -168‬اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن اﻟﺤﺎرﺛﯽ اﻟﺒﺪﺧﺸﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻣﻔﺘﺎح اﻟّﻨﺠﺎ ﻓﯽ‪ -‬ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﻌﺒﺎ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و أﺧﺮج اﻹﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ اﻟﺤّﺠﺎج اﻟﻘﺸﯿﺮّي اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺤﻪ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯿﻨﺎ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء ﯾـﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻣـّﮑ ﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و وﻋﻆ و ذّﮐﺮ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌﺪ‪،‬‬‫أﻻ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬﺪي و اﻟّﻨﻮر‪ ،‬ﻓﺨﺬوا‬‫ﺑﮑﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ‪ .‬ﻓﺤّﺚ ﻋﻠﯽ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬و أﻫـﻞ ﺑﯿـﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ -‬ﺛﻠﺜـﺎ‪ -‬أﻗﻮل‪ :‬ﺳـّﻤﯽ‬‫اﻟﻘﺮآن و ﻋﺘﺮﺗﻪ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻷّن اﻟّﺜﻘﻞ ﮐّﻞ ﻧﻔﯿﺲ ﺧﻄﯿﺮ ﻣﺼﻮن‪ ،‬و ﻫﺬان ﮐﺬﻟﮏ إذ ﮐّﻞ ﻣﻨﻬﺎ ﻣﻌﺪن ﻟﻠﻌﻠﻮم اﻟّﺪﯾﻨّﯿﮥ و اﻷﺳﺮار و اﻟﺤﮑﻢ اﻟﻌﻠّﯿﮥ و‬‫اﻷﺣﮑﺎم اﻟّﺸـ ﺮﻋّﯿﮥ‪ ،‬و ﻟﺬا ﺣّﺚ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻋﻠﯽ اﻻﻗﺘﺪاء و اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻬﻤﺎ‪ .‬و أﺧﺮج اﻹﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻋﯿﺴـﯽ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ‬‫اﻟّﺴﻠﻤﯽ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي‬‫و ﻗﺎل ‪:‬‬
‫ﺣﺴﻦ ﻗﺮﯾﺐ‪.‬‬‫ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﺑﻌﺪي أﺣﺪﻫﻤﺎ‬‫اﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪744 :‬‬‫ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤـﺎ‪ .‬و أﺧﺮﺟﻪ اﻟّﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻋﻨﻪ ﻣﻄّﻮﻻ ﺑﻠﻔﻆ »إﻧّﯽ ﻟﮑﻢ ﻓﺮط و إﻧّﮑﻢ واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻋﺮﺿﻪ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﺻـﻨﻌﺎء‬‫إﻟﯽ ﺑﺼـﺮي‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋـﺪد اﻟﮑﻮاﮐﺐ ﻣﻦ ﻗﺪ ﺣﺎن اﻟّﺬﻫﺐ و اﻟﻔّﻀﮥ؛ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ :‬ﻗﯿﻞ‪ :‬و ﻣﺎ اﻟّﺜﻘﻼن‪ .‬ﯾﺎ رﺳﻮل ﻟا ﱠﻠﻪ! ﻗﺎل‪:‬‬‫اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ ﻓﺘﻤـّﺴ ﮑﻮا ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﺰﻟّﻮا و ﻻ ﺗﻀـّﻠﻮا؛ و اﻻﺻـﻐﺮ ﻋﺘﺮﺗﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا‬‫ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬و ﺳـﺄﻟﺖ ﻟﻬﻤـﺎ ذﻟـﮏ رﺑّﯽ‪ ،‬ﻓﻼـ ﺗﻘـّﺪﻣﻮﻫﻤﺎ )ﻫﻢ‪ .‬ظ( و ﻻـ ﺗﻌﻠّﻤﻮﻫﻤـﺎ )ﻫﻢ‪ :‬ظ( ﻓﺈﻧﻬﻤـﺎ )ﻓﺎﻧّﻬﻢ‪ .‬ظ( أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ‪ .‬و أﺧﺮﺟﻪ‬‫اﻟّﺘﺮﻣـﺬّي ﻋﻦ ﺟـﺎﺑﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﯽ ﺣّﺠﺘﻪ ﯾﻮم ﻋﺮﻓـﮥ و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻧـﺎﻗﺘﻪ اﻟﻘﺼﻮاء ﯾﺨﻄﺐ‬‫ﻓﺴﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن اﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫و اﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ و اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻓﯽ »اﻟﻤّﺘﻔﻖ و اﻟﻤﻔﺘﺮق« ﻋﻨﻪ ﺑﻠﻔﻆ إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌـﺪي إن اﻋﺘﺼـﻤﺘﻢ ﺑﻪ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و‬‫ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫و اﺧﺮج اﻟﺤـﺎﮐﻢ ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ و اﻟّﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻋﻨﻪ و ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك‬‫ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾـﮥ اﺧﺮي ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻠﻔﻆ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺧﻠﯿﻔﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء و اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 192‬از ‪306‬‬‫أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و ﻟﻔﻈﻪ ﻋﻨـﺪ اﻟﺤﺎﻓﻈﯿﻦ أﺑﯽ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻋﺒـﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿـﺪ اﻟﮑﺸـﯽ و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻷﻧﺒﺎري‪ .‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ :‬إﻧّﯽ‬‫ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و أﺧﺮج أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ و اﻟّﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ‬‫ﻣﺎ إن أﺧـﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـﻠّﻮا ﺑﻌـﺪي أﻣﺮﯾﻦ اﺣـﺪﻫﻤﺎ اﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء و اﻻرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و‬‫إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ اﺧﺮي ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻋﻨﻪ ﺑﻠﻔﻆ »ﮐﺄﻧّﯽ ﻗﺪ دﻋﯿﺖ ﻓﺄﺟﺒﺖ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﺑﯿﻦ اﻟّﺴﻤﺎء و اﻷرض و‬‫ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ .‬و أﺧﺮﺟﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪745 :‬‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻟا ﻔﺘﺢ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺒﺎدردّي ﻋﻨﻪ ﺑﻠﻔﻆ إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﺑﻌﺪي ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﻔﺘﺎح اﻟّﻨﺠﺎ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺨﺎﻣﺲ ﻋﺸﺮ‪ -‬ﻓﯽ وﻻﯾﺘﻪ ]‪.[1‬‬‫أﺧﺮج اﻟﺤﮑﯿﻢ ﻓﯽ »ﻧﻮادر اﻻﺻﻮل« و اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﺑﺴـﻨﺪ ﺻـﺤﯿﺢ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳﯿﺪ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ أّن رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺧﻄﺐ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﺗﺤﺖ ﺷﺠﺮة ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻪ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒّﯽ إﻟّﺎ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ‬‫اﻟّﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ و إﻧّﯽ ﻗﺪ ﯾﻮﺷﮏ أن ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﻣﺴـﺌﻮل و إﻧّﮑﻢ ﻣﺴـﺌﻮﻟﻮن ﻓﻤﺎ ذا اﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ أﻧّﮏ ﻗﺪ ﺑّﻠﻐﺖ و‬‫ﺟﻬﺪت و ﻧﺼﺤﺖ‪ .‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل‪ :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸـﻬﺪون أن ﻻـ إﻟﻪ إﻟّـﺎ اﻟﱠﻠﻪ و أّن ﻣﺤّﻤـ ﺪا ﻋﺒـﺪه و رﺳﻮﻟﻪ و أّن ﺟّﻨﺘﻪ ﺣّﻖ و ﻧﺎره ﺣّﻖ و أّن اﻟﻤﻮت ﺣّﻖ و أّن اﻟﺒﻌﺚ ﺣّﻖ ﺑﻌﺪ‬‫اﻟﻤﻮت و أّن اﻟّﺴﺎﻋـﮥ آﺗﯿﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ و أّن اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ! ﻧﺸـﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬اﻟّﻠﻬّﻢ اﺷـﻬﺪ! ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس!‬‫إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻـي و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و أﻧﺎ اوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬـﺬا ﻋﻠّﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟّﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و إﻧّﮑﻢ واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﺣﻮض اﻋﺮض ﻣّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼﺮي إﻟﯽ ﺻﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋﺪد اﻟّﻨﺠﻮم ﻗﺪ ﺣﺎن ﻣﻦ‬‫ﻓّﻀﮥ و إﻧّﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ ﻋﻦ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀـﻠّﻮا و ﻻ ﺗﺒـّﺪﻟﻮا و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺈﻧّﻪ ﻗﺪ‬‫ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻨﻘﻀﯿﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﺪﺧﺸـﯽ در »ﻧﺰل اﻷﺑﺮار ﺑﻤﺎ ﺻﺢ ﻣﻦ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻷﻃﻬﺎر« در ﻣﻘّﺪﻣﻪ ﮐﺘﺎب ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺛﻢ اﻋﻠﻢ اّن ﻣﺤّﺒﺘﻬﻢ واﺟﺒﮥ و‬‫ﺑﻐﻀﻬﻢ ﺣﺮام ﻋﻠﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪ ،‬ﺑﺪﻟﯿﻞ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﻗُْﻞ ﻻ َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫و ﻣﻦ ﯾﻘﺘﺮف ﺣﺴﻨﮥ ﻧﺰد ﻟﻪ ﻓﯿﻬﺎ ﺣﺴﻨﺎ‪ .‬و‬‫أﺧﺮج ﻣﺴﻠﻢ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم ]‪ [1‬ﯾﻌﻨﯽ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم )‪ .12‬ن(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪746 :‬‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯿﻨﺎ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء ﯾـﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و وﻋﻆ و ذّﮐﺮ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﻣﺎ‬‫ﺑﻌـﺪ! أﻻـ أّﯾﻬـﺎ اﻟّﻨـﺎس! إﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ اوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬـﺪي و اﻟّﻨﻮر‬‫ﻓﺨـﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا‪ ،‬ﺑﻪ ﻓﺤّﺚ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ‬‫أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪،‬‬‫و أﺧﺮج اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻋﻨﻪ و اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻋﻨﻪ و ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 193‬از ‪306‬‬‫ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﻧﺰل اﻷﺑﺮار« در ﻗﺴﻢ اول ﺑﺎب اول از أﺑﻮاب ارﺑﻌﻪ ﻣﻘﺼﺪ ﮐﺘﺎب ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و اﺧﺮج اﻟﺤﮑﯿﻢ اﻟّﺘﺮﻣـﺬّي ﻓﯽ »ﻧﻮادر اﻷـﺻﻮل« و اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﮐﻼﻫﻤـﺎ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﻄﻔﯿـﻞ ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔـﮥ ﺑﻦ اﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أّن‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺧﻄﺐ ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﺗﺤﺖ ﺷـﺠﺮات ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ اّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻪ ﻟﻦ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒّﯽ إﻟّﺎ‬‫ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ ﻟا ّﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ و إﻧّﯽ ﻗﺪ ﯾﻮﺷﮏ ان ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﻣﺴـﺌﻮل و إﻧّﮑﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻤﺎ ذا أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ أﻧّﮏ‬‫ﻗﺪ ﺑّﻠﻐﺖ و ﺟﻬﺪت و ﻧﺼﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل‪ :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸـﻬﺪون أن ﻻـ إﻟﻪ إﻟّـﺎ اﻟﱠﻠﻪ و أّن ﻣﺤّﻤـ ﺪا ﻋﺒـﺪه و رﺳﻮﻟﻪ و أّن ﺟّﻨﺘﻪ ﺣّﻖ و ﻧﺎره ﺣّﻖ و أّن اﻟﻤﻮت ﺣّﻖ و أّن اﻟﺒﻌﺚ ﺣّﻖ ﺑﻌﺪ‬‫اﻟﻤﻮت و اّن اﻟّﺴﺎﻋﮥ آﺗﯿﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ و اّن اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟‪ .‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﻧﺸﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬اﻟّﻠﻬّﻢ اﺷﻬﺪ! ﺛّﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﯾـﺎ أّﯾﻬـﺎ اﻟّﻨـﺎس! إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻـي و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و اﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬـﺬا ﻣﻮﻻه‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠّﯿﺎ‪ -‬اﻟﻠّﻬّﻢ وال ﻣﻦ‬‫واﻻـه و ﻋـﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و إﻧّﮑﻢ واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﺣﻮض أﻋﺮض ﻣّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي إﻟﯽ ﺻـﻨﻌﺎء ﻓﯿﻪ‬‫ﻋـﺪد اﻟّﻨﺠﻮم ﻗـﺪ ﺣـﺎن ﻣﻦ ﻓـّﻀ ﮥ و إﻧّﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ .‬اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و‬‫ﺟـّﻞ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀـّﻠﻮا و ﺗﺒـّﺪﻟﻮا و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺈﻧّﻪ ﻗـﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ‬‫ﯾﻨﻘﻀﯿﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪747 :‬‬‫و ﺟﻼـﻟﺖ ﻣﺮﺗﺒﺖ و ﺳـﻤّﻮ ﻣﻨﺰﻟﺖ و رﻓﻌﺖ ﺷﺎن و ﺷـﻤﻮخ ﻣﮑﺎن ﻣﺮزا ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑـﺪﺧﺸﺎﻧﯽ ﺣﺴﺐ اﻓﺎدات أﮐﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﻗﻮم در ﻣﺠّﻠـﺪ ﺣـﺪﯾﺚ‬‫ﻏﺪﯾﺮ و ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻤﻌﺮض ﺗﻔﺼﯿﻞ و ﺗﺒﯿﯿﻦ رﺳﯿﺪه‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﺤﺎرﺛﯽ اﻟﺒﺪﺧﺸـﯽ ﺟﻬﺒـﺬﻫﻢ اﻟﮑﺎﺑﺮ‪ ،‬و ﻧﺎﻗـﺪﻫﻢ اﻟﻤﺎﻫﺮ‪ ،‬ﻗـﺪ روي ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻤﺸـﺮق اﻟّﺰاﻫﺮ‪ ،‬اﻟﻤﺆﺗﻠﻖ اﻟﺒﺎﻫﺮ‪ ،‬اﻟﻤﻮﺿﺢ أﺷـﺮاط‬‫اﻟﻬـﺪي ﻟﮑـّﻞ ذاﻫﺐ إﻟﯽ اﻟﺤّﻖ ﺳـﺎﺋﺮ‪ ،‬اﻟﻤﺠّﻠﯽ ﻏﺮاﺑﯿﺐ اﻟﻌﻤﯽ ﻋﻦ ﮐـّﻞ ﻣﺒﺘﻎ ﻟﻠـّﺼ ﺪق داﺋﺮ‪ ،‬ﻓﺴﺎﻗﻪ ﺑﺴـﯿﺎﻗﺎت ﻣﺘﻮاﻓﺮة زواﺧﺮ‪ ،‬و أﺛﺒﺘﻪ ﺑﺄﻟﻔﺎظ‬‫ﻣﺘﻨﺎﺻـﺮة ﮐﺎﻟّﺰواﻓﺮ‪ ،‬ﻓﯿﺎ ﻟّﻠﻪ و ﻟﻠﺠﺎﺣـﺪ اﻟّﺸـ ﺮود اﻟّﻨﺎﻓﺮ‪ ،‬ﮐﯿﻒ ﺑﻌﻤﯽ ﻋﻦ اﻟﺤّﻖ و ﻫﻮ ﺳﺎﻓﺮ‪ ،‬و ﯾﺴـﻠﮏ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﻬﺎﺋﻢ اﻟﺤﺎﺋﺮ‪ ،‬و ﯾﻄﺄ ﻗﺪة اﻟﺤﺎﺋﻒ‬‫اﻟﺠﺎﺋﺮ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻮاﻗﯽ ﺑﻤّﻨﻪ ﻋﻦ زﯾﻎ اﻟّﺰاﺋﻎ اﻟﺨﺎﺳﺮ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻤﻮزع ﻟﻠّﺘﻮﻗﯽ ﻋﻦ اﺗّﺒﺎع اﻟّﺮاﺋﻎ اﻟﻌﺎﺛﺮ‪.‬‬‫‪ -169‬أﻣﺎ رواﯾﺖ رﺿﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﯿﺪر اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ اﻟﺸﺎﻣﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ آﻧﻔﺎ از ﮐﺘﺎب »ﺗﻨﻀﯿﺪ اﻟﻌﻘﻮد اﻟّﺴّﻨﯿﻪ ﺑﺘﻤﻬﯿﺪ اﻟّﺪوﻟﮥ اﻟﺤﺴﻨّﯿﻪ« او واﺿﺢ و آﺷﮑﺎر ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫ﻓﻬﺬا رﺿـﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺸﺎﻣﯽ ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﻨﻀـﯿﺪ اﻟﻌﻘﻮد اﻟّﺴـ ﻨّﯿﮥ« ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﻨﺠﺢ اﻟﻤﻈّﻔﺮ ﺑﮑّﻞ إﻣﻠﮥ و اﻣﻨّﯿﮥ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻄﻌﻦ ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ‬‫أﺷـﺮف ﻣﻦ اﻟﺒﻐﯽ ﻋﻠﯽ ﻟّﺜﻨّﯿﮥ‪ ،‬ﻓﺮﻣﯽ اﻫﻞ اﻟﺪﯾﻦ و اﻟﯿﻘﯿﻦ ﻋﻦ ﻇﻬﺮ ﺣﻨّﯿﮥ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺤﯿﺪ ﻋﻦ إذﻋﺎﻧﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻓﺴﺪت دﺧﻠﺘﻪ و اﻟﻨّﯿﮥ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺮﺗﺎب ﻓﯽ‬‫ﺷﺎﻧﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺧﺒﺰﺗﻪ ﻧّﯿﮥ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺘﻌﺘﻊ ﻋﻨﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ رﮐﻦ إﻟﯽ زﻫﺮة اﻟّﺪﻧﯿﺎ اﻟّﺪﻧّﯿﮥ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻓﯽ ﺣّﺒﻬﺎ ﻏﺎّر ﺣّﺘﯽ ﯾﺨﺘﺮﻣﻪ اﻟﻤﻨّﯿﮥ‪.‬‬‫‪ -170‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺪر ﻋﺎﻟﻢ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻣﻌﺎرج اﻟﻌﻠﯽ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ« در ﺳﯿﺎق ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و أﺧﺮج اﻟّﻄﺒﺮاﻧّﯽ و اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬ﮐﺄﻧّﯽ ﻗﺪ دﻋﯿﺖ ﻓﺄﺟﺒﺖ و إﻧّﯽ‬‫ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أﺣـﺪﻫﻤﺎ اﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ ﻓﺈﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ‬‫اﻟﺤﻮض‪ .‬اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ‪ .‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪748 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 194‬از ‪306‬‬‫ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠّﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﻠّﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﻟﺤﮑﯿﻢ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي و اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﺑﺴـﻨﺪ ﺻـﺤﯿﺢ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﻄﻔﯿﻞ ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬ﯾﺎ‬‫اّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧﯽ ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧﻪ ﻟﻦ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒّﯽ إﻟّﺎ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟّﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ و إﻧّﯽ ﯾﻮﺷﮏ ان ادﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ و إﻧﯽ ﻣﺴـﺌﻮل‬‫و إﻧّﮑﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن ﻓﻤﺎ ذا اﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ أﻧﮏ ﻗـﺪ ﺑﻠّﻐﺖ و ﺟﻬـﺪت و ﻧﺼـﺤﺖ‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸـﻬﺪون أن ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ و أّن ﻣﺤّﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ و اّن ﺟّﻨﺘﻪ ﺣّﻖ و‬‫ﻧـﺎره ﺣّﻖ و اّن اﻟﻤﻮت ﺣّﻖ و أّن اﻟﺒﻌﺚ ﺣّﻖ ﺑﻌـﺪ اﻟﻤﻮت و أّن اﻟﺴﺎﻋـﮥ آﺗﯿـﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ و أّن اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟ ﯾﺎ اﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس! إّن‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻـي و أﻧـﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و أﻧـﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه ﻓﻬـﺬا ﻣﻮﻻـه‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠّﯿﺎ‪ -‬اﻟّﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ‬‫ﻋﺎداه‪ .‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس! إﻧﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ‪ ،‬إﻧﮑﻢ واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺣﻮض أﻋﺮض ﻣّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي إﻟﯽ ﺻـﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋﺪد اﻟﻨﺠﻮم ﻗﺪ ﺣﺎن ﻣﻦ‬‫ﻓّﻀﮥ و إﻧﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ؟‬‫اﻟﺜﻘـﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀـّﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒـّﺪﻟﻮا و ﻋﺘﺮﺗﯽ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺈﻧﻪ ﻗﺪ‬‫ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻨﻘﻀﯿﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﻤـﺪ ﺻـﺪر ﻏـﺎﻟﻢ از أﺟّﻠﻪ ﻋﺮﻓـﺎي ﻣﻌﺮوﻓﯿﻦ و أﻋﺎﻇﻢ ﻧﺒﻬﺎي ﻣﻮﺻﻮﻓﯿﻦ ﻧﺰد ﺳـﻨّﯿﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬و ﮐﻤﺎل ﺷـﻤﻮخ ﻣﺮﺗﺒﺖ و ﺳـﻤّﻮ ﻣﻨﺰﻟﺖ و‬‫ارﺗﻔﺎﻋﺸـﺎن و ﻋﻠّﻮ ﻣﮑـﺎﻧﺶ از ﮐﺘـﺎب »ﺗﻔﻬﯿﻤـﺎت اﻟﻬّﯿﻪ« ﺷـﺎه وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎﺟـﺪ ﻣﺨـﺎﻃﺐ ﮐﻪ در آن ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻧﻈﻢ ﺑﻼﻏﺖ ﻧﻈﺎم و أﺷـﻌﺎر‬‫ﻣﺘﺎﻧﺖ ﺷـﻌﺎر ﺧﻮد ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻣـﺪح و ﺛﻨﺎ و وﺻﻒ و اﻃﺮاي او درج ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ؛ در ﻣﺠّﻠﺪات ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺷـﻨﯿﺪي‪ ،‬و ﺑﮑﻨﻪ ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ و‬‫رﻓﻌﺖ و ﻧﺒﺎﻟﺖ او وارﺳﯿﺪي‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﺻـﺪر اﻟﻌﺎﻟﻢ رأس أﮐﺎﺑﺮﻫﻢ اﻟـّﺼ ﺪور‪ ،‬و ﻋﯿﻦ أﻣﺎﺛﻠﻬﻢ اﻟﻤﻌﺮوﻓﯿﻦ ﻟـﺪي اﻟﺠﻤﻬﻮر‪ ،‬ﻗـﺪ روي ﻫـﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﺄﺛﻮر‪ ،‬و آﺛﺮ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ‬‫اﻟﻤﺴـﺘﻔﯿﺾ اﻟﻤﺸـﻬﻮر‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﺎن ﻟﻪ ادﻧﯽ اﻃﻼع و ﻋﺜﻮر‪ ،‬و أﯾﺴﺮ ﺧﺒﺮة و ﻋﺒﻮر‪ ،‬ﺑﻞ أﻗّﻞ ﻧﻈﺮة و ﻣﺮور‪ ،‬و أﻃّﻒ ﻋﻘﻞ و ﺷﻌﻮر؛ ﻟﻢ ﯾﻔﺘﻠﻪ ﺑﻌﺪ‬‫ﻫﺬا ﻓﺎﺗﻼت اﻟﻐﺮور‪ ،‬و ﻟﻢ ﺗﻌﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺸﺘﺒﻬﺎت اﻻﻣﻮر‪ ،‬و اﻟﱠﻠُﻪ َوﻟ ِﱡﯽ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا ﯾُْﺨِﺮُﺟُﻬْﻢ ﻣَِﻦ اﻟﱡﻈﻠُﻤﺎِت ِإﻟَﯽ اﻟﱡﻨﻮِر‬‫‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪749 :‬‬‫‪ -171‬أﻣﺎ رواﯾﺖ وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﻟﺪﻫﻠﻮي‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »إزاﻟﮥ اﻟﺨﻔﺎ« ﺑﻌﺪ اﯾﺮاد ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺴﻠﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫اﺧﺮج اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻷﻋﻤﺶ ﻋﻦ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ رﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع ﻧﺰل ﻏـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ و أﻣﺮ ﺑـﺪوﺣﺎت ﻓﻘﻤﻤﻦ‪) .‬ﺛّﻢ ﺻـﺢ ظ( ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺄﻧﯽ ﻗـﺪ دﻋﯿﺖ ﻓﺄﺟﺒﺖ‪ ،‬إﻧﯽ ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ‬‫اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ اﺣـﺪﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵـﺧﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ ﻓﺎﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺛﻢ‬‫ﻗﺎل‪ :‬إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ؛ ﺛّﻢ اﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠّﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟّﯿﻪ ﻓﻬﺬا وﻟّﯿﻪ‪ ،‬اﻟّﻠﻬّﻢ وال‪،‬‬‫و ذﮐﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﻄﻮﻟﻪ‪ .‬و‬‫أﺧﺮج اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﻄﻔﯿﻞ اﻧّﻪ ﺳﻤﻊ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻧﺰل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺑﯿﻦ‬‫ﻣّﮑـ ﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ ﻋﻨـﺪ ﺳـﻤﺮات ﺧﻤﺲ دوﺣﺎت ﻋﻈﺎم‪ ،‬ﻓﮑﻨﺲ اﻟّﻨﺎس ﻣﺎ ﺗﺤﺖ اﻟـّﺴ ﻤﺮات ﺛّﻢ راح رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻋﺸـّﯿﮥ‬‫ﻓﺼـّﻠﯽ ﺛّﻢ ﻗـﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ذّﮐﺮ و وﻋﻆ ﻓﻘﺎل ﻣﺎ ﺷﺎء اﻟﱠﻠﻪ ان ﯾﻘﻮل‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻣﺮﯾﻦ ﻟﻦ‬‫ﺗﻀـّﻠﻮا إن اﺗّﺒﻌﺘﻤﻮﻫﻤﺎ و ﻫﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻋﺘﺮﺗﯽ؛ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أ ﺗﻌﻠﻤﻮن أﻧّﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ‪ -‬ﺛﻼث ﻣّﺮات‪ -‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻌﻢ!‬‫ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠّﯽ ﻣﻮﻻه ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 195‬از ‪306‬‬‫و ﻧﯿﺰ وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ در »إزاﻟـﮥ اﻟﺨﻔﺎ« در ﻣﺂﺛﺮ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﭼﻮن از ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﻣﺮاﺟﻌﺖ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ در ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ‬‫ﺧﻄﺒﻪ ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ ﻣﺘﻀّﻤﻦ إﻇﻬﺎر ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺣﻀﺮت ﻣﺮﺗﻀﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫أﺧﺮج اﻟﺤﺎﮐﻢ و أﺑﻮ ﻋﻤﺮ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ و ﻫﺬا ﻟﻔﻆ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪:‬‬‫ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ :‬ﻟّﻤـ ﺎ رﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﻪ اﻟﻮداع و ﻧﺰل ﻏـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ أﻣﺮ ﺑـﺪوﺣﺎت ﻓﻘﻤﻤﻦ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﮐـﺄﻧّﯽ ﻗﺪ‬‫دﻋﯿﺖ ﻓـﺄﺟﺒﺖ إﻧّﯽ ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ أﺣـﺪﻫﻤﺎ اﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻋﺘﺮﺗﯽ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ‬‫ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻣﻮﻻي و اﻧﺎ وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ‪.‬‬‫ﺛّﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠّﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟّﯿﻪ ﻓﻬﺬا وﻟّﯿﻪ‪ ،‬اﻟّﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه ‪.‬‬
‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪750 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ در »ﻗّﺮة اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ« در ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﻗﻮل آن ﺣﻀﺮت ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ در ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ‪:‬‬‫ﮐﺄﻧﯽ ﻗـﺪ دﻋﯿﺖ ﻓﺄﺟﺒﺖ و إﻧّﯽ ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أﺣﺪﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ ﻓﺈﻧّﻬﻤﺎ‬‫ﻟﻦ ﯾﺘﻔﺮﻗـﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ‪ .‬ﺛّﻢ أﺧـﺬ ﺑﯿـﺪ ﻋﻠّﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟّﯿﻪ ﻓﻬـﺬا‬‫وﻟﯿﻪ‪ ،‬اﻟﻠّﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫و ﻣﻌﻨﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ وﺟﻮب ﻣﺤّﺒﺖ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﺳﺖ و اﻋﺘﻘﺎد ﻓﻀﺎﺋﻞ اﯾﺸﺎن و ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ اﯾﺸﺎن اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ در »ﻗّﺮة اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯿﻨﺎ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء ﯾﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و وﻋﻆ و ذّﮐﺮ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌﺪ‪ ،‬أﻻ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻤﺎ اﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺛﻘﻠﯿﻦ أوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬـﺪي و اﻟّﻨﻮر‪ ،‬ﻓﺨـﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ‪ .‬ﻓﺤّﺚ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ‬‫ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬و ﻓﯽ رواﯾـﮥ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﺗّﺒﻌﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺪي و ﻣﻦ ﺗﺮﮐﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟـّﻀ ﻼﻟﮥ‪ ،‬أﺧﺮﺟﻪ‬‫ﻣﺴﻠﻢ‪.‬‬‫و ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤـّﺴ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا ﺑﻌﺪي أﺣﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ‬‫اﻵـﺧﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒـﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷـرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ‬‫ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟّﺘﺮﻣﺬي ‪.‬‬
‫و ﺟﻼـﻟﺖ ﺷﺎن و رﻓﻌﺖ ﻣﮑﺎن و ﺷـﻤﻮخ ﻗـﺪر و ﻋﻠّﻮ ﻓﺨﺮ ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »ﺟﺰو ﻟﻄﯿﻒ« و »ﺗﻔﻬﯿﻤﺎت اﻟﻬّﯿﻪ« و »ﻓﻮز اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﺧﻮد ﺷﺎه‬‫وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ و ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »ﺗﺤﻔﻪ« ﻓﺮزﻧـﺪ ارﺟﻤﻨـﺪش و »دراﺳﺎت اﻟّﻠﺒﯿﺐ« ﻣﺤّﻤﺪ أﻣﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﻣﻌﯿﻦ ﺳـﻨﺪي و »ﻣﺪارج اﻻﺳـﻨﺎد« أﺑﻮ ﻋﻠﯽ‬‫ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟﻤﻠّﻘﺐ ﺑﺈرﺗﻀﺎ اﻟﻌﻤﺮي اﻟﺒﺨﺎري اﻟﺠﻮﻓﺎﻣﻮي و »إﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓـﮥ اﻟﻤﻘﺎل« و »ﻏّﺮة اﻟّﺮاﺷﺪﯾﻦ« ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ و »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« و »إزاﻟﮥ‬‫اﻟﻐﯿﻦ« ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎﺻﺮ و »إﺗﺤﺎف اﻟّﻨﺒﻼ« و »أﺑﺠﺪ اﻟﻌﻠﻮم« ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ و ﻏﯿﺮ آن؛‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪751 :‬‬‫واﺿﺢ و آﺷﮑﺎرﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﺟﻬﺒـﺬﻫﻢ اﻟﻤﺠﻠﻞ وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻗـﺪوﺗﻬﻢ اﻟﻤﺒّﺠﻞ ﻋﻨـﺪ اﻷﺟﻠّـﮥ اﻟّﻨّﺒﺎه‪ ،‬ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻹﺑﻨﺎه‪ ،‬اﻟﻤﻨﺠﯽ ﺑﻠﻮاﻣﻊ ﻫﺪاه‪ ،‬أﻫﻞ‬‫اﻟﯿﻘﻈـﮥ و اﻻﻧﺘﺒﺎه‪ ،‬ﻣﻊ ﻣﺎ ﺧﺎﻣﺮه ﻣﻦ اﻟﻌﺼﺒّﯿﮥ اﻟّﻨﺎﺷـﺌﮥ ﻋﻦ اﻟﻌﺘﺎه‪ ،‬و داﺧﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﺎﺻﺒّﯿﮥ اﻟﻘﺎﺋﺪة إﻟﯽ اﻟﻌﻮاه‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻔﺘﺢ ﺑﺎﻟﻄﻌﻦ ﻓﯿﻪ ﻓﺎه‪ ،‬إﻟّﺎ ﺟﺎﺣﺪ‬‫ﻗﺎده اﻟﻌﻤﯽ ﺣﯿﻦ اﺗّﺒﻊ ﻫﻮاه‪ ،‬و ﻻ ﯾﺠﺤﺪه إﻟّﺎ ﺣﺎﺋﺪ ﻫﺎم ﻓﯽ ﻓﯿﺎﻓﯽ اﻟﻌﺪوان و ﺗﺎه‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﮑﺮه إﻟّﺎ ﻣﻌﺎﻧﺪ اﺳﺘﺨّﻒ اﻟّﺪﯾﻦ ﻓﻬﻮ ﺑﻪ ﻋﺎﺑﺚ ﻻه‪.‬‬‫‪ -172‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻌﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻣﯿﻦ اﻟﺴﻨﺪي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 196‬از ‪306‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »دراﺳﺎت اﻟﻠّﺒﯿﺐ ﻓﯽ اﻷﺳﻮة اﻟﺤﺴﻨﮥ ﺑﺎﻟﺤﺒﯿﺐ« اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را ﺑﻄﺮق ﻋﺪﯾﺪه آورده‪.‬‬‫و ﺳـﺘﻄﻠﻊ إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌـﺪ ﻋﻠﯽ ﻋﺒﺎرﺗﻪ اﻟّﺮﺷـﯿﻘﮥ و ﺗﻘﻒ ﻋﻠﯽ ﻣﻘﺎﻟﺘﻪ اﻟﺒﺎرﻋـﮥ اﻷﻧﯿﻘـﮥ‪ ،‬ﻓﻨﻌﻠﻢ و ﺗـﺪري ﮐﯿﻒ أوﺿـﺢ ﻫﺬا اﻟﻤﺤّﻘﻖ‬‫ﻧﻬﺠﻪ و ﻟﺤﺐ ﻃﺮﯾﻘﻪ‪ ،‬و أدﻧﯽ ﻟﺮاﺋـﺪي اﻟﺤـّﻖ ﺷﺎﺳـﻌﻪ و ﺳـﺤﯿﻘﻪ‪ ،‬و أﺗّﻢ ﺑﺎﻟـّﺪﻻﺋﻞ اﻟﻘﺎﻃﻌـﮥ إﺛﺒـﺎﺗﻪ و ﺗﺤﻘﯿﻘﻪ‪ ،‬و أﺳـﺒﻎ ﻓﯽ إﺣﻘـﺎﻗﻪ إﻣﻌـﺎﻧﻪ و‬‫ﺗﺤـﺪﯾﻘﻪ‪ ،‬ﻓﻨﻀـﺮ ﻣﻦ ﻣﺮوج اﻟّﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐّﻞ روﺿـﮥ و ﺣﺪﯾﻘـﮥ؛ و رّوي ﻣﻦ ﻏﺮاس اﻟّﺘﺜﺒﯿﺖ ﮐّﻞ ﻧﺎﺿـﺮة و رﯾﻘﻪ‪ ،‬و أﺑﺪي ﻣﻦ ﻧﺎﺻﻊ ﮐﻼم أرﺑﺎب‬‫اﻹﺗﻘﺎن ﺟﺰﻟﻪ و رﻗﯿﻘﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻃﻔﯽ ﻣﻦ ﺑﻐﯽ أﻫﻞ اﻟﻌﺪوان ﻻﻫﺒﻪ و ﺣﺮﯾﻘﻪ‪ ،‬و اﺳـﺘﻨﺒﻂ ﻣﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﻮاﺋﺪ ﻫﯽ ﺑﺎﻟﺘﺼﺪﯾﻖ و اﻹذﻋﺎن ﺣﺮّﯾﮥ ﺣﻘﯿﻘﮥ‪،‬‬‫ﻓﺄدار ﻋﻠﯽ أﺻﺤﺎب اﻟّﺬوق ﻣﻦ اﻟﻌﺮﻓﺎن ﺳﻠﺴﻠﻪ و رﺣﯿﻘﻪ‪.‬‬‫‪ -173‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﻣﯿﺮ اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ اﻟﺼﻨﻌﺎﻧﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »روﺿﮥ‪ -‬ﺷﺮح ﺗﺤﻔﻪ ﻋﻠﻮّﯾﻪ« ﺑﺸﺮح اﯾﻦ دو ﺷﻌﺮ‪:‬‬‫ﻓﻐﺪت ﻋﺘﺮﺗﻪ ﻣﻦ أﺟﻠﻬﺎ ﻋﺘﺮة اﻟﻤﺨﺘﺎر ﻧّﺼﺎ ﻧﺒﻮّﯾﺎ‬‫و ﻏﺪا اﻟّﺴﺒﻄﺎن و اﻵل إذا ﻧﺴﺒﻮﻫﻢ ﻧﺒﻮّﯾﺎ ﻋﻠﻮّﯾﺎ‬‫ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺷﻄﺮي از أﺣﺎدﯾﺚ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻓﻬﺬه اﻷﺣﺎدﯾﺚ أﻓﺎدت أّن اﻟﺤﺴﻨﯿﻦ اﺑﻨﺎه و أﻓﺎد ﻣﺎ ﯾﺄﺗﯽ أﻧّﻬﻤﺎ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻫﻤﺎ و أﺑﻮﻫﻤﺎ و أّﻣﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻨﻘﻮل‪:‬‬‫اﺧﺮج اﺣﻤﺪ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ زﯾﺪ اﺑﻦ ارﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬إﻧﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أﺣﺪﻫﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و )ﻫﻮ‪.‬‬‫ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﺗّﺒﻌﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺪي و ﻣﻦ ﺗﺮﮐﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟّﻀﻼﻟﮥ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪752 :‬‬‫ﻓﻘﻠﻨـﺎ‪ :‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻧﺴﺎؤه؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ‪ ،‬اﯾﻢ اﻟﱠﻠﻪ! إّن اﻟﻤﺮأة ﺗﮑﻮن ﻣﻊ اﻟّﺮﺟﻞ اﻟﻌﺼـﺮ ﻣﻦ اﻟـّﺪﻫﺮ ﻓﯿﻄّﻠﻘﻬﺎ ﻓﺘﺮﺟﻊ إﻟﯽ أﺑﯿﻬﺎ و ﻗﻮﻣﻬﺎ‪ ،‬أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪:‬‬‫أﺻﻠﻪ و ﻋﺸﯿﺮﺗﻪ و ﻋﺼﺒﺘﻪ اﻟّﺬﯾﻦ ﺣﺮﻣﻮا اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪ .‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻟﻤﺴﻠﻢ‪ :‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﺰﯾﺪ‪ :‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ أ ﻟﯿﺲ ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ!‬‫إّن ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻟﮑّﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪ :‬آل ﻋﻠّﯽ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﻋّﺒﺎس‪.‬‬‫و اﺧﺮج اﻟّﺘﺮﻣﺬّي ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻣﺎ إن ﺗﻤـّﺴ ﮑﺘﻢ ﺑﻬﻢ ﻟﻦ ﺗﻀـﻠّﻮا‬‫ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺣﺪﻫﻤﺎ اﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ‬‫اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ .‬و أﺧﺮج أﺣﻤﺪ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ ﻋﻨﻪ‪ -‬ﺻـﻠﻌﻢ‪ -‬أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ اوﺷﮏ أن ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧﯽ ﺗﺎرك‬‫ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒـﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷـرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إّن اﻟّﻠﻄﯿﻒ أﺧﺒﺮﻧﯽ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ‬‫ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و اﺧﺮج أﺑﻮ ﻋﻤﺮو اﻟّﻈﻔﺎرّي ﻋﻦ إﯾﺎس ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬اﻟّﻨﺠﻮم أﻣﺎن ﻷﻫﻞ اﻟّﺴﻤﺎء و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ أﻣﺎن‬‫ﻻّﻣﺘﯽ‪.‬‬‫و أﺧﺮج أﺣﻤـﺪ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﻠّﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﻌﻢ‪ :‬اﻟّﻨﺠﻮم أﻣﺎن ﻷﻫﻞ اﻟﺴـﻤﺎء و اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ أﻣﺎن ﻷﻫﻞ اﻷرض ﻓﺈذا‬‫ذﻫﺐ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ذﻫﺐ أﻫﻞ اﻷرض‪.‬‬‫و ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﻗﺪ أﺧﺮﺟﻪ أﺋّﻤﮥ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿﺪ ﻋﻦ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻋﺸﺮة )ﻋﺸﺮﯾﻦ‪ .‬ظ( ﻣﻦ اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ[‪.‬‬‫و ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻷﻣﯿﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را از »ﻣﺤﺎﺳﻦ اﻷزﻫﺎر« ﺣﻤﯿﺪ ﻣﺤّﻠﯽ ﻧﯿﺰ در ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »روﺿﻪ ﻧﺪّﯾﻪ«‬‫در ﺳﯿﺎق ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻓﻠﯿﮑﻦ ﻣﻨﮏ ﻋﻠﯽ ذﮐﺮ‪.‬‬‫و ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻣﺒﻬﺮه و ﻣﻔﺎﺧﺮ ﻣﺰﻫﺮه و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻃﻮل ﺑﺎع و ﻏﺎﯾﺖ وﺳـﻌﺖ اﻃﻼع ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻷﻣﯿﺮ ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻓﺎدات اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ‬‫»ﺑـﺪر ﻃـﺎﻟﻊ ﺑﻤﺤـﺎﺳﻦ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪ اﻟﻘﺮن اﻟﺴـﺎﺑﻊ« ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟّﺸﻮﮐـﺎﻧﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟـّﺼ ﻨﻌﺎﻧﯽ »و أﺑﺠـﺪ اﻟﻌﻠﻮم« و »ﺗﺎج ﻣﮑّﻠﻞ« و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 197‬از ‪306‬‬‫»إﺗﺤﺎف اﻟﻨﺒﻼء« ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ؛ واﺿﺢ و ﻻﺋﺤﺴﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬﺬا ﻋﻼﻣﺘﻬﻢ اﻟﻠﺒﯿﺐ اﻟﺬﻣﯿﺮ‪ ،‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻷﻣﯿﺮ‪ ،‬ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪753 :‬‬‫اﻟﻤﻨّﻮر ﻣﻦ أﻫـﻞ اﻹﯾﻤـﺎن ﮐّﻞ ﺿـﻤﯿﺮ‪ ،‬اﻟﻤﺮوي ﮐّﻞ ﻇﻤﺄ ﻣﻨﻬﻢ ﺑﺎﻟﻌـﺬب اﻟﻨﻤﯿﺮ‪ ،‬ﻓﺄورده ﺑﺎﻟﻔﺎظ ﻋﺪﯾـﺪة ﺗﺠﻠﺐ ﻷﻫﻞ اﻹﯾﻘﺎن ﻣﯿﺮة اﻟـّﺼ ﺪق و‬‫ﺗﻤﯿﺮ‪ ،‬و ﺗﺨﻨﯽ ﻋﻠﯽ اﺻﺤﺎب اﻟﻌﺪوان ﺑﺎﻟﺘﺘﺒﯿﺮ و اﻟﺘﺪﻣﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻔﻠﺢ اﻟﻤﻨﮑﺮ اﻟﻤﻨﮑﻮب ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ‪ -‬ﻣﺎ ﺳﻤﺮ ﺳﻤﯿﺮ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺌﻞ اﻟﺠﺎﺣﺪ ﻏّﺐ ﻫﺬا‪-‬‬‫ﻣﺎ ﺗﻌﺎﻗﺐ اﺑﻨﺎ ﺟﻤﯿﺮ‪.‬‬‫‪ -174‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﺒﺎن‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »إﺳﻌﺎف اﻟّﺮاﻏﺒﯿﻦ ﻓﯽ ﺳﯿﺮة اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ و ﻓﻀﺎﺋﻞ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ اﻟﻄﺎﻫﺮﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻗﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﺧﻄﯿﺒﺎ‪ ،‬ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﻣﺜﻠﮑﻢ‬‫ﯾﻮﺷـﮏ أن ﯾـﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑﯽ ﻋّﺰ و ﺟـّﻞ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ )ﻣﻠـﮏ‪ .‬ﺻـﺢ‪ .‬ظ( اﻟﻤﻮت‪ -‬ﻓـﺎﺟﯿﺒﻪ و إﻧﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬـﺪي و‬‫اﻟﻨﻮر‪ ،‬ﻓﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﮑﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟـّﻞ و ﺧـﺬوا ﺑﻪ و أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ‬‫أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬رواه ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪.‬‬‫و اﻟﺜﻘﻞ‪ :‬ﻣﺤّﺮك ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »اﻟﻘﺎﻣﻮس« و ﻫﻮ ﮐّﻞ ﺷﯽء ﻧﻔﯿﺲ ﻣﺼﻮن‪ ،‬و ﻣﻌﻨﯽ‬‫اذﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‬‫‪ :‬اﺣّﺬرﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺷﺄن أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫و ﻟﻔـﻆ رواﯾـﮥ اﻹﻣﺎم أﺣﻤـﺪ‪ :‬إﻧﯽ اوﺷﮏ أن ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و‬‫ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إّن اﻟﻠّﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﺧﺒﺮﻧﯽ أﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﺑﻤﺎ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬ﺣﻮﺿﯽ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼﺮي و ﺻﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻋﺪد آﻧﯿﺘﻪ ﻋﺪد اﻟﻨﺠﻮم‪ ،‬إّن اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﮐﯿﻒ ﺧﻠﻔﺘﻤﻮﻧﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺻﺒﺎن در »إﺳﻌﺎف اﻟّﺮاﻏﺒﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و روي ﻣﺴـﻠﻢ و اﻟّﻨﺴـﺎﺋﯽ ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻗـﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬اذﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ -‬ﺛﻼﺛﺎ‪-‬‬‫ﻓﻘﯿﻞ ﻟﺰﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ :‬ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ؟ ﻗﺎل‪ :‬أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻣﻦ ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪ .‬ﻗﯿﻞ‪ :‬و ﻣﻦ ﻫﻢ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬آل ﻋﻠّﯽ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋﺒﺎس‪ .‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﻣﺤﻘﻘﻬﻢ اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﺑﺎﻟﺼـﺒﺎن‪ ،‬ﻓﺮد ﻧﺒﻼﺋﻬﻢ اﻷﻋﯿﺎن‪ ،‬ﻗـﺪ ﻧﺼـﺮ ﻟﺤّﻖ و أﻋﺎن‪ ،‬و ﻫﺼـﺮ اﻟﺒﺎﻃﻞ ﻓﺄذﻟّﻪ و أﻫﺎن‪ ،‬ﺣﯿﺚ روي ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ‬‫اﻟّﺮﻓﯿﻊ اﻟﺒﻨﯿﺎن‪ ،‬اﻟﻮﺛﯿﻖ اﻷرﮐﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪754 :‬‬‫اﻟﻤﻨﯿﺮ اﻟﺒﺮﻫﺎن‪ ،‬اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟـّﺴ ﻠﻄﺎن‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺠﻮز ﻋﻦ آﮐﺎﻣﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻣﺮق ﻋﻦ اﻟـّﺪﯾﻦ و اﻹﯾﻤﺎن‪ ،‬و ﻻ ﯾﻀّﻞ ﻋﻦ اﻋﻼﻣﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺗﺎه ﻓﯽ ﺑﻮادي اﻟﻌﻤﻪ‬‫أﺷـّﺪ اﻟﻬﯿﻤـﺎن‪ ،‬و ﻻـ ﯾﻘـﺪم ﻋﻠﯽ اﻟﻐﻤﺰ ﻓﯿﻪ إﻟّـﺎ ﻣﻦ ﻗـﺎده اﻟﻬﻮي ﺑـﺄذّل اﻟﻌﺮان‪ ،‬و ﻻـ ﯾﺠـﺘﺮي ﻋﻠﯽ اﻟﻐّﺾ ﻣﻨﻪ إﻟّـﺎ اﻷـرﻋﻦ اﻟﺠﻤﻮح ﻋﻦ اﻟﺤّﻖ‬‫ﺑﺎﻟﺤﺮان‪.‬‬‫‪ -175‬اﻣﺎ اﺛﺒﺎت أﺑﻮ اﻟﻔﯿﺾ ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ اﻟﻮاﺳﻄﯽ اﻟﺰﺑﯿﺪي اﻟﺤﻨﻔﯽ ﻧﺰﯾﻞ ﻣﺼﺮ‬‫اﺷﺎره‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﺗـﺎج اﻟﻌﺮوس ﻣﻦ ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻘـﺎﻣﻮس« ﮔﻔﺘﻪ‪) ] :‬و اﻟّﺜﻘﻞ‪ -‬ﻣﺤّﺮﮐـﮥ‪ :-‬ﻣﺘﺎع اﻟﻤﺴﺎﻓﺮ و ﺣﺸـﻤﻪ( و اﻟﺠﻤﻊ‪ :‬أﺛﻘﺎل )و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 198‬از ‪306‬‬‫ﮐـّﻞ ﺷـﯽء( ﺧﻄﯿﺮ )ﻧﻔﯿﺲ ﻣﺼﻮن( ﻟﻪ ﻗـﺪر و وزن »ﺛﻘـﻞ« ﻋﻨـﺪ اﻟﻌﺮب )و ﻣﻨﻪ( ﻗﯿـﻞ ﻟﺒﯿﺾ اﻟّﻨﻌﺎم‪ :‬ﺛﻘﻞ‪ ،‬ﻷن آﺧـﺬه ﯾﻔﺮح ﺑﻪ و ﻫﻮ ﻗﻮت‪ ،‬و‬‫ﮐ ﺬﻟ ﮏ‬‫)اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬إﻧﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ(‬‫ﺟﻌﻠﻬﻤﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ إﻋﻈﺎﻣﺎ ﻟﻘﺪرﻫﻤﺎ و ﺗﻔﺨﯿﻤﺎ ﻟﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل ﺛﻌﻠﺐ‪ :‬ﺳّﻤﺎﻫﻤﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻷّن اﻷﺧﺬ ﺑﻬﻤﺎ و اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻬﻤﺎ ﺛﻘﯿﻞ ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ اﻟﻮاﺳﻄﯽ از أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ ﻋﻈﺎم‪ ،‬و أﺟﻠّﻪ ﻣﻌﺎرف ﻣﺴﺘﻨﺪﯾﻦ ﻓﺨﺎم ﻧﺰد اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ در »إﺗﺤﺎف اﻟّﻨﺒﻼ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺤﯿﯽ اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻔﯿﺾ ﻣﺤّﻤﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ اﻟﺤﺴﯿﻨّﯽ اﻟﻮاﺳﻄّﯽ اﺑﻦ اﻟﺴّﯿﺪ ﻣﺤّﻤﺪ‬‫ﺑﻦ اﻟﺴّﯿﺪ ﻗﺎدري اﻟّﺰﺑﯿﺪّي‪ ،‬ﻧﺰﯾﻞ ﻣﺼﺮ‪ .‬أﺻﻠﺶ از ﺧّﻄﻪ ﺑﻠﮕﺮاﻣﺴﺖ ﮐﻪ ﻗﺼﺒﻪ اﯾﺴﺖ ﺑﺮ ﭘﻨﺞ ﮐﺮوه از ﻗﻨﻮج ﮐﻪ ﺑﻠﺪه ﻣﺸﻬﻮره ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎﻧﺴﺖ‪.‬‬‫در أواﺋﻞ ﻋﻤﺮ از وﻃﻦ ﺑﺮآﻣﺪه ﺑﺤﺮﻣﯿﻦ ﺷـﺮﯾﻔﯿﻦ ﺷﺘﺎﻓﺖ و ﮐﻤﺮ ﺑﺘﺤﺼﯿﻞ ﻋﻠﻮم ﻻ ﺳّﯿﻤﺎ ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺴﺖ‪ .‬از ﻣﺸﺎﯾﺦ زﺑﯿﺪ و ﻣﺼﺮ و ﺣﺠﺎز‬‫ﮐﺴﺐ ﮐﻤﺎﻻت ﻧﻤﻮد‪ .‬ﻣﯿﺮ آزاد در ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻠﮕﺮام ﻣﺴـّﻤﯽ ﺑﻪ »ﻣﺂﺛﺮ اﻟﮑﺮام« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳـّﯿﺪ ﻗﺎدري ﻧﻮﺷـﺘﻪ‪ :‬از ﻧﺒﺎﺋﺮ او ﺳـّﯿﺪ ﻣﺤّﻤﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ‬‫ﺑﻦ ﺳـّﯿﺪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺳّﯿﺪ ﻗﺎدري‪ ،‬ﮐﺘﺐ ﻋﺮﺑﯽ ﺗﺤﺼﯿﻞ ﮐﺮده و در ﺣﺪاﺛﺖ ﺳّﻦ ﺗﻮﻓﯿﻖ زﯾﺎرت ﺣﺮﻣﯿﻦ ﺷﺮﯾﻔﯿﻦ ﯾﺎﻓﺘﻪ و در ﺳﻨﻪ أرﺑﻊ و ﺳّﺘﯿﻦ‬‫و ﻣﺎﺋﮥ و أﻟﻒ ﺑﺎﯾﻦ ﺳﻌﺎدت ﻓﺎﺋﺰ ﮔﺸﺘﻪ و در أﻣﺎﮐﻦ ﻣﺘﺒّﺮﮐﻪ ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺤﺼﯿﻞ ﻧﻤﻮده درﯾﻦ أّﯾﺎم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪755 :‬‬‫در زﺑﯿﺪ ﯾﻤﻦ اﻗﺎﻣﺖ دارد و ﻧﺰد ﺷـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ زﺑﯿﺪي ﻓّﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺳـﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ در ﻋﻤﺮ او ﺑﯿﻔﺰاﯾﺪ و ﺗﺮّﻗﯿﺎت دﯾﻨﯽ ﮐﺮاﻣﺖ‬‫ﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ﺑﻠﻔﻈﻪ‪ .‬ﮔﻮﯾﻢ‪ :‬وي ﺑﻌـﺪ ﮐﺴﺐ ﻋﻠﻮم و ﺳـﻤﺎع ﺣـﺪﯾﺚ ﻫﻢ در زﺑﯿـﺪ ﻣّﺪﺗﯽ دراز ﻣﺎﻧﺪ ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺑﺰﺑﯿﺪي ﺷـﻬﺮت ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬ﻫﯿﭻ‬‫ﮐﺲ او را از ﻫﻨـﺪ ﻧﻤﯽداﻧـﺪ‪ .‬ﺑﻌـﺪه از زﺑﯿﺪ ﺑﺮآﻣﺪه ﻧﺰﯾﻞ ﻣﺼـﺮ ﮔﺸﺖ و ﺑﺈﻓﺎده و ﺗﻌﻠﯿﻢ و ﺗﺪرﯾﺲ ﭘﺮداﺧﺖ‪ ،‬در »ﺑﺮﻧﺎﻣﺞ« ﺧﻮد ﮐﻪ ﺑﻄﺮﯾﻖ‬‫ﺳﻨـﺪ ﺑﺮاي ﺳـّﯿﺪ ﺑﺎﺳـﻂ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﺳـّﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﺳـّﯿﺪ ﻗﺎدري ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﻗﺮﯾﺐ ﺻـﺪ ﮐﺲ را از ﻋﻠﻤﺎ و ﻣﺸﺎﯾـﺦ ﺧﻮد ﺑﺮ ﺗﺮﺗﯿﺐ‬‫ﺣﺮوف ﻣﻌﺠﻢ ﺷـﻤﺮده‪ ،‬از آن ﺟﻤﻠﻪ از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ إﺟﺎزت ﺣﺎﺻﻞ دارد‪ :‬أﺑﻮ اﻟﻌّﺒﺎس اﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﯿﻨﯽ دﻣﺸﻘﯽ ﺣﻨﻔﯽ و ﺟﻤﺎل ﻣﺤّﻤﺪ‬‫ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ اﻟـّﺴ ﻔﺎدﯾﻨﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ و أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻐﺮﯾﺎﻧﯽ اﻟﺘﻮﻧﺴـﯽ )اﻟﻐﺮﻧﺎﻃﯽ اﻟﺘﻮﻧﺴـﯽ ظ( و ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻨﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ‬‫اﻟﺒﺤﺮاﻧﯽ ﻧﺰﯾﻞ ﻣﺨﺎ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ زﯾﻦ ﺑﺎﺳـﻤﯿﻂ اﻟﻌﻠﻮّي اﻟﺤﻀﺮﻣﯽ و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺣﻠﻮي و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ اﻟﻄﺮاﺑﻠﺴﯽ ﻧﺰﯾﻞ‬‫ﺣﻠﺐ و ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟّﺸﮑﻌﺎوي و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ ﺑﻔﺎس و ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ زرﯾﻖ ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﻠﺤﯿﮥ و اﻟّﺴّﯿﺪ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺤﺴـﻨﯽ إﻣﺎم ﮐﻮﮐﺒﺎن‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﺑﻮدهاﻧﺪ؛ و ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻓﯽ ﻫﺆﻻء ﻣﻦ روي ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ اﻟﺒﺼـﺮي و ﺣﺴﻦ ﻟا ﻌﺠﯿﻤﯽ‬‫و أﺣﻤـﺪ اﻟّﻨﺨﻠﯽ ﺑﻼـ واﺳـﻄﮥ‪ ،‬و ﻫﻢ ﮐـﺜﯿﺮون‪ .‬و ﻓﯿﻬﻢ ﻣﻦ روي ﻋﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﮑﺮدّي و ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﺒـﺎﺑﻠّﯽ‪ ،‬و ﻫـﻮ أﻋﻠﯽ ﻣـﺎ ﯾﮑـﻮن‪ ،‬و ﻟﻠّﻪ‬‫اﻟﺤﻤﺪ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺷـﯿﻮخ او ﮐﻪ ذﮐﺮ آﻧﻬﺎ در »ﺑﺮﻧﺎﻣﺞ« ﮐﺮده‪ :‬ﺷـﯿﺦ ﻣﺤّﻤﺪ ﻓﺎﺧﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻪآﺑﺎدﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ اﯾﺸﺎن ﮔﺬﺷـﺘﻪ‪ ،‬و ﺷﺎه‬‫وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤّﺪث دﻫﻠﻮﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ اﯾﺸﺎن ﺑﯿﺎﯾﺪ‪ .‬و ﺷﯿﻮخ وي ﻋﻠﻤﺎء ﻫﺮ ﭼﻬﺎر ﻣﺬﻫﺐاﻧﺪ از ﺑﻼد ﻣﺘﻔّﺮﻗﻪ و ﻣﺪن ﮐﺜﯿﺮه‪.‬‬‫و ﺑﺎ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺻﺎدق اﻟّﺴـ ﻨﺪي اﻟﻤﺪﻧﯽ و ﻣﻮﻟﻮي ﺧﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﺳﻮرﺗﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ زاﻫﺪ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻣﻼﻗﺎت ﮐﺮده‪ .‬ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ او ﻧﯿﺰ‬‫ﺑﺴـﯿﺎرﺳﺖ‪ ،‬در »ﺑﺮﻧﺎﻣـﺞ« ﻣـﺬﮐﻮر زﯾﺎده ﺑﺮ ﯾﮑﺼﺪ ﻣﺆﻟّﻒ ذﮐﺮ ﮐﺮده ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻄّﻮل و اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ ﺑﺮ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺣﺮوف ﻣﻌﺠﻢ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬إﺗﺤﺎف‬‫اﻟـّﺴ ﺎدة اﻟﻤّﺘﻘﯿﻦ ﺑﺸـﺮح أﺳـﺮار إﺣﯿـﺎء ﻋﻠﻮم اﻟـّﺪﯾﻦ« درﺑﺴﺖ ﻣﺠﻠـﺪ‪ ،‬و »ﺗـﺎج اﻟﻌﺮوس ﻓﯽ ﺷـﺮح اﻟﻘﺎﻣﻮس« در ده ﻣﺠّﻠـﺪ ﺿـﺨﺎم‪ ،‬و »أﻣﺎﻟﯽ‬‫ﺷﯿﺨﻮﻧّﯿﻪ« در ﭼﻨﺪ ﻣﺠّﻠﺪ‪» ،‬و أﻣﺎﻟﯽ ﺣﻨﻔّﯿﻪ« در ﯾﮏ ﻣﺠّﻠﺪ‪ .‬و ﻏﺎﻟﺐ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ او در ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ و ﻓﻘﻪ و اﺻﻮل و ﻟﻐﺖ و ﺗﺼّﻮف‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪756 :‬‬‫و ﺳﯿﺮ و ﻏﯿﺮﻫﺎﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﻤﻪ ﻧﺎﻓﻊ و ﻣﻔﯿﺪ‪ ،‬ﻗﺮﯾﺐ ﻫﻔﺪه رﺳﺎﻟﻪ از ﻣﺆﻟّﻔﺎت اﯾﺸﺎن ﻧﺰد ﻣﺤّﺮر ﺳﻄﻮر ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬ﺟﺰء ﻓﯽ ﻃﺮﯾﻖ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻌﻢ اﻹدام اﻟﺨّﻞ‬‫« و »دّر اﻟـّﻀ ﺮع ﻓﯽ ﺗﺄوﯾﻞ ﺣﺪﯾﺚ أّم زرع« »ﺑﻠﻐﮥ اﻟﻐﺮﯾﺐ ﻓﯽ ﻣﺼﻄﻠﺢ آﺛﺎر اﻟﺤﺒﯿﺐ« »ﻟﻘﻂ اﻟﻠﺌﺎﻟﯽ اﻟﻤﺘﻨﺎﺛﺮة ﻓﯽ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮة« »أﻣﺎﻟﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 199‬از ‪306‬‬‫اﻟﺤﻨﻔـّﯿ ﮥ« »ﻣﺠـﺎﻟﺲ اﻟّﺸـ ﯿﺨﻮﻧّﯿﮥ« »إﯾﻀـﺎح اﻟﻤـﺪارك ﻓﯽ اﻹﻓﺼﺎح ﻋﻦ اﻟﻌﻮاﺗﮏ« »ﻋﻘـﺪ اﻟﺠﻤﺎن ﻓﯽ ﺑﯿﺎن ﺷـﻌﺐ اﻹﯾﻤﺎن« »إﺗﺤﺎف اﻟّﺴﺎدة‪-‬‬‫ﺷﺮح إﺣﯿﺎء اﻟﻌﻠﻮم« ﻧﺎﺗﻤﺎم »اﻟﻘﻮل اﻟﻤﺴﻤﻮع ﻓﯽ اﻟﻔﺮق ﺑﯿﻦ اﻟﮑﻮع و اﻟﮑﺮﺳﻮع« إﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﺳﻠﻄﺎن روم ﻧﻈﺎم اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ ﺧﺎن از اﯾﺸﺎن اﻟﺘﻤﺎس إﺟﺎزت ﺣﺪﯾﺚ ﮐﺮده ﺑﺮاي وي ﺳﻨﺪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »اﻟّﺮاﺣﻤﻮن ﯾﺮﺣﻤﻬﻢ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺗﺒﺎرك و ﺗﻌﺎﻟﯽ«‪،‬‬‫إﻟﺦ‪ ،‬ﻣﻊ اﻹﺟﺎزة )اﻹﺟﺎزة ظ( ﻧﻮﺷـﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬أوﻟﻬﺎ‪ :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ اﻟّﺬي رﻓﻊ ﻣﻘﺎم أﻫﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﮑﺎﻧﺎ ﻋﻠّﯿﺎ‪ ،‬اﻟﺦ‪ .‬ﺳﺎل ﺗﺤﺮﯾﺮش ﻋﺎﺷـﺮ ﺷّﻮال ﺳﻨﻪ‬‫‪ 1193‬ﻫﺠﺮﯾﺴﺖ‪ ،‬و ﻫﻤﺮاﻫﺶ ﻗﺼﯿﺪه ﻃﻮﻻﻧﯽ ﻫﻢ در ﻣﺪح وي ﻧﻈﻢ ﻧﻤﻮده اﯾﻦ أﺑﯿﺎت از آﻧﺠﺎﺳﺖ‪:‬‬‫ﺳﻘﯽ اﻟﱠﻠﻪ رﺑﻌﺎ ﮐﺎن ﻟﯽ ﻓﯿﻪ ﻣﺮﺑﻌﺎ و ﻣﻐﻨﯽ ﺑﻪ ﻏﺼﻦ اﻟّﺸﺒﯿﺒﮥ أﯾﻨﻌﺎ‬‫و ﺣّﯿﺎ ﻣﻘﺎﻣﺎ ﮐﺎن ﻟﯽ ﻓﯿﻪ ﺟﯿﺮة ﺑﻬﻢ ﮐﺎن ﮐﺄﺳﯽ ﺑﺎﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﻣﺘﺮﻋﺎ‬‫أﻻ! ورﻋﯽ دﻫﺮا ﺗﻘّﻀﯽ ﺑﺎﻧﺴﻬﻢ و ﻟﻮ ﻻ اﻟﻬﻮي ﻣﺎ ﻗﻠﺖ ﯾﻮﻣﺎ ﻟﻪ رﻋﺎ‬‫ﺧﻠﯿﻠّﯽ ﻣﺎ ﻟﯽ ﮐّﻠﻤﺎ ﻻح ﺑﺎرق ﺗﮑﺎد ﺣﺼﺎة اﻟﻘﻠﺐ أن ﺗﺘﺼّﺪﻋﺎ‬‫و أن ﻧﺴﻤﺖ رﯾﺢ اﻟّﺼﺒﺎ ﻣﻦ دﯾﺎرﻫﻢ ﺑﮑﺖ أﻋﯿﻨﯽ دﻣﻌﺎ ﯾﺴﺎﺋﻞ أدﻣﻌﺎ‬‫ﻋﺬﯾﺮي ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟّﺰﻣﺎن و أﻫﻠﻪ و ﻣﻦ ﻟﯽ ﺑﻤﻦ ﯾﺼﻐﯽ ﺑﺸﮑﻮاي ﻣﺴﻤﻌﺎ‬‫اﻷﺑﯿـﺎت‪ .‬و إﺟـﺎزﺗﯽ دﯾﮕﺮ ﺑﺮاي دﺳـﺘﻮر أﻋﻈﻢ ﺳـﻠﻄﺎن أﺑﯽ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﭘﺎﺷـﺎ ﺻـﺪر اﻟﻮزراء و ﻧﻈـﺎم اﻟﻤﻠـﮏ در ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺎل ﻧﻮﺷـﺘﻪاﻧﺪ‬‫ﻣﺘﻀّﻤﻦ و رّد ﮐﺘﺎب »دﻻﺋﻞ اﻟﺨﯿﺮات »أّوﻟﻪ‪:‬‬‫اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟّـﺬي دّل ﻋﻠﯽ اﻟﺨﯿﺮات‪ ،‬إﻟـﺦ‪ .‬وﻓـﺎت اﯾﺸﺎن ﻏﺎﻟﺒﺎ در ﻣﺼـﺮ اﺗّﻔﺎق اﻓﺘﺎده ﺑﻌـﺪ ﺳـﻨﮥ ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ و أﻟﻒ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ »ﺑﺮﻧﺎﻣـﺞ« ﻣـﺬﮐﻮر‬‫دﺳﺘﺨﻄﯽ اﯾﺸﺎن ﻣﻮّرﺧﻪ ﺳﻨﻪ ‪ 1200‬ﻫﺠﺮﯾﺴﺖ‪ ،‬در اﺳﺘﻘﺮاي ﻓﻘﯿﺮ ﻣﺜﻞ اﯾﺸﺎن ﮐﻢ ﮐﺴﯽ از ﻋﻠﻤﺎء ﻫﻨﺪ در ﻣﻠﮏ ﺣﺠﺎز ﺑﺎﯾﻦ رﻓﻌﺖ ﺷﺎن در‬‫ﻋﻠﻢ و ﻋﻤﻞ و ﻗﺒﻮل ﺳـﻼﻃﯿﻦ و ﮐﺜﺮت ﺷﯿﻮخ و ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ و وﻓﻮر ﺗﻼﻣﺬه ﮔﺬﺷﺘﻪ و أﺟﺪاد وي »رح« ﻫﻤﻪ ﻋﻠﻤﺎ و ﻣﺸﺎﯾﺦ و ﺣّﻔﺎظ ﻣﻌﻈﻢ و‬‫ﻣﮑّﺮم زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪757 :‬‬‫از ﺗﺮاﺟﻢ آﻧﻬﺎ ﺧﺼﻮﺻﺎ ﺳّﯿﺪ ﻗﺎدري و ﺣﺎﻓﻆ ﺿﯿﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻠﮕﺮاﻣﯽ ﮐﻪ در »ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻠﮕﺮام« ﻣﺴﻄﻮرﺳﺖ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »أﺑﺠﺪ اﻟﻌﻠﻮم« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺑﻮ اﻟﻔﯿﺾ ﻣﺤّﻤﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ اﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺎج اﻟﻌﺮوس‪ -‬ﺷـﺮح‬‫اﻟﻘﺎﻣﻮس« اﻟّﺴـ ّﯿﺪ اﻟﻮاﺳـﻄّﯽ اﻟﺒﻠﺠﺮاﻣﯽ ﻧﺰﯾﻞ ﻣﺼـﺮ‪ ،‬ﺷـﺮﯾﻒ اﻟﻨﺠﺎر‪ ،‬ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻤﻘﺪار‪ ،‬ﮐﺮﯾﻢ اﻟّﺸـ ﻤﺎﺋﻞ‪ ،‬ﻏﺰﯾﺮ اﻟﻔﻮاﺿﻞ و اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ أﺧﺬ اﻟﻌﻠﻮم‬‫اﻟّﻨﻘﻠـّﯿ ﮥ و اﻟﻌﻘﻠـّﯿ ﮥ ﻓﯽ ﻣﺪﯾﻨـﮥ زﺑﯿـﺪ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ أﻋﻼم‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟّﺴـ ّﯿﺪ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﻣﻘﺒﻮل اﻷﻫﺪل و ﻣﻦ ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺘﻪ ﮐﺎﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺨﺎﻟﻖ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻤﺰﺟﺎﺟﯽ و اﻟّﺸﯿﺦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻼء اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﻤﺰﺟﺎﺟﯽ‪ .‬ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻟﻨﻔﺲ اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ و اﻟﺮوح اﻟﺮﯾﺤﺎﻧﯽ«‪ :‬و أﺧﺬ ﻋّﻤﻦ أﺧﺬ‬‫ﻋﻨﻬﻢ ﮐﺸـﯿﺨﻨﺎ اﻟﻮاﻟـﺪ‪ -‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ -‬ﺛّﻢ ﺗﻮّﺟﻪ إﻟﯽ إﻗﻠﯿﻢ ﻣﺼـﺮ و اﺳـﺘﮑﻤﻞ ﻓﯿﻬﺎ اﻟﻌﻠﻮم اﻟّﻨﻘﻠّﯿﮥ و اﻟﻌﻘﻠّﯿﮥ و ﺑﺮع ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻌﻠﻮم ﺳـّﯿﻤﺎ ﻋﻠﻤﯽ‬‫اﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﻟﻠّﻐـﮥ‪ ،‬و أدرك ﺷـﯿﻮﺧﺎ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻷﺳﺎﻧﯿـﺪ اﻟﻌﺎﻟﯿﮥ و أﻟّﻒ اﻟّﺘﺂﻟﯿﻒ اﻟّﻨﺎﻓﻌﮥ اﻟﻮاﺳـﻌﮥ‪ ،‬و اﺳـﺘﺠﺎز ﻟﯽ ﻣﻨﻪ ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟﻮاﻟﺪ و أﺟﺎز‪ ،‬و‬‫ﮐﺬﻟﮏ اﺳـﺘﺠﺎز ﻟﯽ ﻣﻨﻪ اﻟّﺴـ ّﯿﺪ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺴﻌﺪّي ﻣﻘﺒﻮل اﻷﻫﺪل و أﺟﺎز و اﺳﺘﺠﺎز ﻣﻨﻪ ﻟﻨﻔﺴﻪ و ﻷوﻻد ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻟﻮاﻟﺪ اﻟﻘﺎﺿﯽ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟّﺮﺑﻌﯽ و أﺟﺎز‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﻫﺬه اﻹﺟﺎزة‪:‬‬‫ﺻﻮرت اﺟﺎزه ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ زﺑﯿﺪي ﺑﺮاي ﺟﻤﺎﻋﺘﯽ‬‫ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﯿﻢ‪ .‬اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟّـﺬي أﺟـﺎز ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻤﻞ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ اﻟﻤﻘﺒﻮل أﺣﺴﻦ إﺟﺎزة‪ ،‬و وﻋـﺪ ﺑﻮﺟﺎدة ذﻟﮏ ﯾﻮم ﻣﻨﺎوﻟـﮥ اﻟﮑﺘﺎب‬‫ﺑﺎﻟﯿﻤﯿﻦ وﻋﺪا ﻻ ﯾﺨﻠﻒ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ إﻧﺠﺎزه و أﺷـﻬﺪ أن ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ وﺣﺪه ﻻ ﺷـﺮﯾﮏ ﻟﻪ ﺷـﻬﺎدة ﯾﺴﻨﺪﻫﺎ ﻋﻦ اﻟﻘﻠﺐ اﻟّﻠﺴﺎن‪ ،‬و ﯾﺮﻓﻊ إﺳﻨﺎدﻫﺎ‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻦ ﺳـﻨﺪﻫﺎ راﯾـﮥ رواﯾﺘﻬﺎ اﻟّﺘﯽ ﻫﯽ ﻋﻠﻢ اﻹﯾﻤﺎن‪ ،‬و اﻟـّﺼ ﻠﻮة و اﻟّﺴـ ﻼم ﻋﻠﯽ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟﻤﺮﻓﻮع ﻗـﺪره ﻋﻠﯽ ﮐّﻞ ﻧﺒّﯽ ﻣﺮﺳﻞ‪ ،‬اﻟﻤﻄّﻬﺮ ﻧﺴـﺒﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 200‬از ‪306‬‬‫اﻟّﺰﮐّﯽ اﻟﻤﺴﻠﺴﻞ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ و ﺻﺤﺒﻪ اﻟّﺬﯾﻦ ﻗﺎﻣﺖ ﻟﻬﻢ ﺑﻤﺘﺎﺑﻌﺘﻪ ﺷﻮاﻫﺪ اﻟّﺘﻔﻀﯿﻞ و أﺿﺤﯽ ﻣﺪرﺟﺎ ﻓﯽ إﺟﻤﺎل ﻣﺎ ﺷﻬﺪ ﺑﻪ ﮐّﻞ ﺗﻔﺼﯿﻞ‪.‬‬‫و ﺑﻌﺪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ أﺷـﺮق ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ أﺳـﻌﺪه ﺷـﻤﺲ اﻟﻌﻨﺎﯾﮥ‪ ،‬و ﺟﻠّﯽ ﻗﻠﺒﻪ ﺑﻨﻮر اﻟّﺘﻮﻓﯿﻖ ﺑﮑﻤﺎل اﻟّﺮﻋﺎﯾﮥ‪ ،‬و واﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻃﻮل إﻣﺪاده ﻋﻨﺪ ﺑﺰوغ‬‫ﻫﻼـﻟﻪ و ﻟﻢ ﯾﺰل ﯾﻌﺮج ﻓﯽ ﻣﻨـﺎزل اﻟﻌّﺰ إﻟﯽ أن ﺑﻠﻎ أوج ﮐﻤﺎﻟﻪ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ أﺻـﺪق ﻣﺎ ﺻـﺪﻗﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻫـﺬه اﻟﻌﺒﺎرة؛ و أﺣﺮي ﻣﻦ ﺗﻨﺼـﺮف إﻟﯿﻪ‬‫ﻫﺬه اﻹﺷﺎرة‪ ،‬اﻟّﺴﺎﻟﮏ ﺑﻤﻘﺘﻀﯽ اﻟّﺘﻮﻓﯿﻖ أﺑﻬﺞ اﻟﻤﺴﺎﻟﮏ اﻟّﻨﺒﻮّﯾﮥ‪ ،‬اﻟﺮاﻗﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪758 :‬‬‫ﺑﻬّﻤﺘﻪ ذري اﻟّﺘﺤﻘﯿﻖ ﻓﻈﻔﺮ ﻣﻨﻪ اﻟﻐﺎﯾـﮥ اﻟﻤﻘﺒﻮﻟـﮥ اﻟﻤﺮﺿـّﯿﮥ‪ ،‬و ﺗﺤّﻠﯽ ﺑﺎﻟﻔﻀﺎﺋـﻞ ﻣﺎ أوﺿـﺢ ﺷﺎﻫـﺪه اﻟـّﺪﻟﯿﻞ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﺻـﺮف أوﻗﺎﺗﻪ اﻟّﻨﻔﯿﺴـﮥ ﻓﯽ‬‫اﻟﺘﺤﺼـﯿﻞ‪ ،‬و أرّق ﻓﮑﺮه ﻓﯽ اﻟّﺘﻔﺮﯾﻊ و اﻟّﺘﺄﺻـﯿﻞ‪ ،‬إﻟﯽ أن اﮐﺘﺎل ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺎرف ﺑﺎﻟّﺼﺎع اﻷوﻓﯽ‪ ،‬و روي ﻣﻦ ﻣﻨﻬﻠﻬﺎ اﻷﻋـﺬب اﻷﺻـﻔﯽ‪ ،‬و ﺗﻔﯿﺄ‬‫ﺑﻈﻼل رﯾﺎض اﻟﻌﻠﻮم ﺑﺎﻟﻤﺪد‪ ،‬و روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻔﻀﻞ ﻋﺎﻟﯽ اﻟّﺴﻨﺪ‪ ،‬و ﺟﺎء ﻣﺠﻠﯿﺎ ﻓﯽ ﺣﻠﯿﮥ اﻟﻔﻮاﺿﻞ‪ ،‬ﻣﺤﺮزا ﻗﺼﺐ اﻟّﺴﺒﻖ ﺑﺄﻃﺮاف اﻷﻧﺎﻣﻞ‪.‬‬‫أﻻ! و ﻫﻮ اﻟّﻨﺠﯿﺐ اﻟﮑﺎﻣﻞ‪ ،‬ﺻـﻔّﯽ اﻹﺳﻼم أﺑﻮ اﻹﻣﺪاد ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺠﻞ ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻹﻣﺎم اﻟﻌﻠّﺎﻣﮥ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻋﻤﺎد اﻹﺳﻼم إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﻟّﺸﻬﺎب‬‫أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺮﺣـﻮم إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻏﺒـﺪر اﻟﻘـﺎدر اﻟﺮﺑﻌﯽ اﻷﺷـﻌﺮّي‪ ،‬و ﻫﻮ زاﮐﯽ اﻟﺤﺴﺐ‪ ،‬ﻋﺮﯾﻖ ﻓﯽ اﻟّﻨﺴﺐ‪ ،‬إذ أّم ﺟـّﺪه إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ‬‫آﻣﻨـﮥ‪ :‬اﺑﻨـﮥ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻌّﻠﺎﻣـﮥ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻌﻠﻮي‪ ،‬و ﻗﺪ ﺗﻮﻟّﯽ اﻟﻘﻀﺎء ﻣﻦ أﺳـﻼﻓﻬﻢ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻓﯽ ﻣﻮر و اﻟﻤﻬّﺠﻢ‪ ،‬و ﺑﻌﻀـﻬﻢ‬‫ﻋﻨﺪ اﻟﺒﺪر اﻷﻫﺪل ﻣﺘﺮﺟﻢ‪ ،‬ﻧﻔﻌﻨﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺒﺮﮐﺎت اﻟّﺴﻠﻒ اﻟّﺼﺎﻟﺢ‪ ،‬و أﻋّﺰ ﺟﻨﺎب ﻫﺬا اﻟﺨﻠﻒ اﻟّﺼﺎﻟﺢ‪ ،‬و أدام اﻟّﻨﻔﻊ ﺑﻪ‪ ،‬و وﺻﻞ أﺳﺒﺎب اﻟﺨﯿﺮات‬‫ﺑ ﺴﺒﺒ ﻪ؛ آ ﻣﯿ ﻦ ‪.‬‬
‫و ﻗﺪ دﻋﺎه ﺣﺴﻦ اﻟّﻈّﻦ ﺑﯽ إذ ﮐﺘﺐ إﻟّﯽ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﯾﺴﺘﺪﻋﯽ ﻓﯿﻪ اﻹﺟﺎزة ﻣّﻨﯽ ﺣﺮﺻﺎ ﻋﻠﯽ اﻻﻧﺘﻈﺎم ﻓﯽ ﺳﻠﮏ ﻣﻦ ﺗﺤّﻠﯽ ﺑﻤﺎ ﺧّﺼﺖ ﺑﻪ ﻫﺬه اﻻّﻣﮥ‬‫ﻣﻦ اﻹﺳﻨﺎد و اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﺎﻟّﺴﻠﺴﻠﮥ اﻟﻤﻮﺻﻠﮥ ﻷﺷﺮف اﻟّﺮﺳﻞ إﻟﯽ اﻟﻌﺒﺎد‪ ،‬و ﻟﻘﺪ ذّﮐﺮﻧﯽ‪ -‬ﺣﻔﻈﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ -‬ﺑﺸﯽء ﮐﺎد أن ﯾﮑﻮن ﻧﺴﯿﺎ ﻣﻨﺴﯿﺎ‪ ،‬و رﻋﯿﺎ‬‫ﻟﻪ! ﻓﻘـﺪ ﺷّﻮﻗﻨﯽ ﻟﻤـﺎ ﮐـﺎن أﻣﺮا ﻇـﺎﻫﺮا ﻓﻌـﺎد ﺧﻔـّﯿ ﺎ‪ ،‬ﻓﻘـﺪ ﮐـﺎن ﻓﯿﻤﺎ ﻏﺒﺮ ﻣﻦ اﻟّﺰﻣﺎن ﯾﺮﺣﻞ إﻟﯽ اﻹﺳـﻨﺎد اﻟﻌﺎﻟﯽ إﻟﯽ ﺷﺎﺳﻊ اﻟﺒﻠـﺪان‪ ،‬و ﺗﻄﻠﺐ‬‫اﻹﺟﺎزة ﻣﻦ ﺑﻌﯿـﺪ ﺗﻠﮏ اﻟـّﺪﯾﺎر و أﻃﺮاف ﺗﻠﮏ اﻷﻗﻄﺎر‪ ،‬أّﻣﺎ اﻵن ﻓﻘـﺪ زال ذﻟﮏ اﻻﻧﻀـﺒﺎط‪ ،‬و ﻃﻮي ذﻟﮏ اﻟﺒﺴﺎط و ﺗﻘﺎﻋـﺪت اﻟﻬﻤﻢ ﻋﻦ‬‫ﻃﻠﺒﻪ‪ ،‬و رﮐﺖ ﻋﻦ اﻟّﺴﻌﯽ ﻓﯽ ﺗﺤﺼﯿﻞ رﺗﺒﻪ‪ ،‬و ذﻫﺐ اﻟﻤﺴﻨﺪون اﻟﺠّﻠﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﺎﻧﺖ ﺗﺰدﻫﯽ ﺑﻮﺟﻮدﻫﻢ اﻟﻤّﻠﮥ‪:‬‬‫ﮐﺄن ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺑﯿﻦ اﻟﺤﺠﻮن إﻟﯽ اﻟّﺼﻔﺎ أﻧﯿﺲ و ﻟﻢ ﯾﺴﻤﺮ ﺑﻤّﮑﮥ ﺳﺎﻣﺮ!‬‫و ﻟﮑﻦ ﺑﻘﯽ ﻣﻦ آﺛـﺎرﻫﻢ ﺑﻘﺎﯾـﺎ ﻓﯽ زواﯾـﺎ اﻟّﺰﻣـﺎن ﻣّﻤﻦ ﺗﺤﻤـﻞ ﻋﻨﻬﻢ ﺧﺒﺎﯾﺎ‪ ،‬و اﻟﻌﺒـﺪ‪ -‬ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ -‬ﻣّﻤﻦ ﺗﺮّدد إﻟﯽ ﻣﺸﺎﯾـﺦ ﻋﻠﻢ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و‬‫اﻹﺳـﻨﺎد ﻗـﺪﯾﻤﺎ‪ ،‬و ﺻـﺒﻎ ﺑﺎﻟﺘﺤّﻤﻞ ﻋﻨﻬﻢ ﻓﯽ ﺳﺎﺣﺘﻪ أدﯾﻤﺎ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﻗّﺮت ﻋﯿﻨﯽ ﺑﻪ اﻵن و اﺑﺘﻬـﺞ ﺧﺎﻃﺮي ﺑﻮﺟﻮد ﻃﺎﻟﺐ ﻫﺬا اﻟّﺸﺄن‪ ،‬ﻓﻠﻠّﻪ اﻟﺤﻤﺪ‬‫ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و اﻟّﺸﮑﺮ ﻟﻪ ﻋﻠﯽ ﺳﻠﻮك ﻫﺬه اﻟﻤﺴﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺈﻧّﻪ اﻟﻤﻮﻓّﻖ ﻟﻤﺎ ﻫﻨﺎﻟﮏ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪759 :‬‬‫اﻟﻤﻌﻄﯽ اﻟﻤﺎﻧﻊ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻤﺎﻟﮏ‪ .‬و ﻗﺪ أﺟﺒﺖ ﻟﺴّﯿﺪﻧﺎ اﻟﻤﺸﺎر إﻟﯿﻪ إﻟﯽ ﻣﻄﻠﻮﺑﻪ‪ ،‬و أﺳﻌﻔﺘﻪ ﺑﺘﺤﺼﯿﻞ ﻣﺮﻏﻮﺑﻪ‪ ،‬و أﺟﺰﺗﻪ أن ﯾﺮوي ﻋﻨﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎ‬‫ﺗﺠﻮز ﻟﯽ و ﻋّﻨﯽ رواﯾﺘﻪ ﻣﻦ ﻣﻘﺮوء و ﻣﺴـﻤﻮع و ﻣﺠﺎز و ﻣﻨﺎوﻟﮥ و وﺟﺎدة و ﮐﺘﺎﺑﮥ و وﺻـّﯿﮥ و ﻣﺮاﺳـﻠﮥ و ﻓﺮوع و أﺻﻮل و ﻣﻌﻘﻮل و ﻣﻨﻘﻮل و‬‫ﻣﻨﺜﻮر و ﻣﻨﻈﻮم و ﺗـﺄﻟﯿﻒ و ﺗﺨﺮﯾـﺞ و ﮐﻼـم و ﺗﺼّﻮف و ﻟﻐـﮥ و ﻧﺤﻮ و ﺗﺼـﺮﯾﻒ و ﻣﻌـﺎن و ﺑﯿـﺎن و ﺑـﺪﯾﻊ و ﺗﺎرﯾـﺦ و دواوﯾﻦ و ﻣـﺎ اﻟّﻔﺘﻪ و‬‫ﺧّﺮﺟﺘﻪ و ﻧﻈﻤﺘﻪ و ﻧﺜﺮﺗﻪ‪ ،‬ﺑﺸﺮﻃﻪ اﻟّﺬي ﻋﻠﯿﻪ ﻋﻨﺪ أرﺑﺎب ﻫﺬا اﻟّﺸﺄن ﯾﻌﺘﻤﺪ‪ ،‬و ﻗﺮﻧﺖ ذﻟﮏ ﺑﺎﻻﻗﺘﺼﺎر ﻣﻦ اﻟّﻄﺮق اﻟّﺘﯽ روﯾﺖ ﺑﻬﺎ أﻋﻠﯽ اﻟّﺴﻨﺪ‪.‬‬‫و ﮐﺬﻟﮏ أﺟﺰت ﺑﮑّﻞ ﻣﺎ ذﮐﺮ أوﻻد ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻹﻣﺎم اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ ﻧﻔﯿﺲ اﻹﺳﻼم ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ -‬ﺣﻔﻈﻪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺣﺎﻃﻬﻢ ﺑﺤﺴﻦ رﻋﺎﯾﺘﻪ و‬‫ﻟﻄﯿﻒ ﮐﻼـءﺗﻪ‪ -‬ذﮐﻮرا و إﻧﺎﺛـﺎ‪ ،‬و أﻧـﺎ أﺳـﺄل ﻣﻦ ﻓﻀـﻠﻪ أن ﻻـ ﯾﻨﺴـﺎﻧﯽ ﻣﻦ ﺧـﺎﻟﺺ دﻋﻮاﺗﻪ ﻓﯽ ﺧﻠﻮاﺗﻪ و ﺟﻠﻮاﺗﻪ‪ ،‬و أﺗﻮّﺳﻞ إﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫ﺑﺨﺎﺗﻢ أﻧﺒﯿﺎﺋﻪ ﻋﻠﯿﻪ أﻓﻀﻞ اﻟّﺼﻠﻮة و اﻟّﺴﻼم أن ﯾﺮزﻗﻨﯽ و إّﯾﺎﻫﻢ و ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ﺣﺴﻦ اﻟﺨﺘﺎم‪ ،‬آﻣﯿﻦ‪.‬‬‫ﻓﺎﻗﻮل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﯽ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﻗﺮاءة و ﺳﻤﺎع و إﺟﺎزة ﺧﺎﺻﮥ و ﻋﺎّﻣﮥ ﻣﺸﺎﯾﺨﻨﺎ اﻷﺋّﻤﮥ اﻷﻋﻼم‪ :‬اﻟّﺴّﯿﺪ ﻧﺠﻢ اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺣﻔﺺ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﯿﻞ‬‫اﻟﺤﺴﯿﻨّﯽ‪ ،‬و اﻟّﺸﻬﺎﺑﺎن أﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻔّﺘﺎح ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻤﺠﺮي اﻟﻤﻠﻮّي‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ‬‫اﻟﺨﺎﻟﺪّي‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟّﺸﺒﺮاوّي‪ ،‬و اﻟّﺴّﯿﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﺤّﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ اﻟﺒﻬﻨﺴّﯽ؛ ﺧﻤﺴﺘﻬﻢ ﻋﻦ ﻣﺴﻨﺪ اﻟﺤﺠﺎز ﻋﻄﺎء ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 201‬از ‪306‬‬‫ﺳﺎﻟﻢ اﻟﺒﺼـﺮّي و اﻟّﺸـ ﻬﺎب أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟّﻨﺨﻠﯽ‪» .‬ح« و ﺷـﯿﺨﻨﺎ أﺑﻮ اﻟﻤﮑﺎرم ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺤﻔﻨﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻤﺴﻨﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ‬‫ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟّﺰﯾﺎدّي‪» .‬ح« و ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟﻤﺘﻔﻨﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻨﻌﻢ ﺑﻦ ﺻـﯿﺎم اﻟّﺪﻣﻨﻬﻮري‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺸﻤﺲ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر اﻻﻃﻔﯿﺤﯽ‪» .‬ح« و‬‫ﺷﯿﺨﻨﺎ أﺑﻮ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺪاﺑﻐّﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺠﻮاد ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻤﺤّﻠﯽ‪» .‬ح« و ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟﻤﻌّﻤﺮ اﻟﺴـّﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﻟا ﺘﻠﯿﺪّي‪،‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ اﻟّﺰرﻗﺎﻧّﯽ‪» .‬ح« و ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟﺸـﻬﺎب أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﻌﺒﺎن ﺑﻦ ﻏﺮام اﻟّﺮﻋﯿﻠﯽ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟﺴﺎﺑﻖ‪ ،‬ﻗﺎل ﻫﻮ‪ -‬و ﻫﻮ‬‫أﻋﻠﯽ ﺑﺪرﺟﮥ‪ -‬و اﻟّﺰرﻗﺎﻧّﯽ و اﻟﻤﺤﻠّﯽ و اﻷﺻﻔﯿﺤّﯽ و اﻟﺰﯾﺎدّي و اﻟﻨﺨﻠّﯽ و اﻟﺒﺼﺮّي‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻼء‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪760 :‬‬‫اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟﺒﺎﺑﻠّﯽ؛ و زاد اﻟّﺰرﻗﺎﻧﯽ و اﻷﻃﻔﯿﺤّﯽ و اﻟّﺰﯾﺎدّي‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬و أﺑﻮ اﻟـّﻀ ﯿﺎء ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﺒﺮاﻣﻠﺴـّﯽ‪» .‬ح« و أﺧﺒﺮﻧﺎ ﺷـﯿﺨﻨﺎ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻌﺸـﻤﺎوّي ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻌّﺰ ﻣﺤّﻤﺪ اﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﺠﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻣﺤّﺪث اﻟﻘﺎﻫﺮة اﻟﺸـﻬﺎب أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﻌﺠﻤﯽ؛ ﻗﺎل‬‫ﻫﻮ و اﻟﺒﺎﺑﻠﯽ‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﻤﺴﻨﺪ ﻧﻮر اﻟّﺪﯾﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟّﺰﯾﺎدّي؛ ﻋﻦ ﮐّﻞ ﻣﻦ اﻟﺴﻨﺪﯾﻦ )اﻟﻤﺴﻨﺪﯾﻦ‪ .‬ظ( ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ زﮐﺮّﯾﺎ و ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ اﻷرﻣﯿﻮﻧﯽ‪ ،‬ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷـﻤﺲ اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﺨﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺴـﺨﺎوّي‪» .‬ح« و ﺑﺮواﯾﮥ اﻟﺒﺎﺑﻠّﯽ و اﻟﺸﺒﺮاﻣﻠﺴـّﯽ؛ ﻋﻦ‬‫اﻟﺸـﻬﺎب أﺣﻤـﺪ ﺑـﻦ ﺧﻠﯿـﻞ اﻟﺴـﺒﮑّﯽ؛ و ﺑﺮواﯾـﮥ اﻟﺒـﺎﺑﻠّﯽ ﺧﺎﺻـﮥ؛ ﻋﻦ ﺧـﺎﻟﻪ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟـّﺪاﺋﻢ اﻟﺒـﺎﺑﻠّﯽ و أﺑﯽ اﻟﻨﺠـﺎ ﺳـﺎﻟﻢ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ‬‫اﻟﺴـﻤﻨﻬﻮري و ﻋﺒﺪ اﻟﺮؤوف ﺑﻦ ﺗﺎج اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ اﻟﻤﻨﺎوّي اﻟﺸﻬﺎب أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ اﻟﺤﻨﻔّﯽ و اﻟﻤﻌّﻤﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﻘﻠﻘﺸـﻨﺪّي اﻟﻮاﻋﻆ؛ ﺧﻤﺴـﺘﻬﻢ ﻋﻦ ﻧﺠﻢ اﻟـّﺴ ّﻨﮥ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ اﻟﻐﯿﻄّﯽ؛ ﻋﻦ ﺷـﯿﺦ اﻹﺳﻼم زﮐﺮﯾﺎ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻷﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﺑﺮواﯾﮥ‬‫اﻟﺴـﻤﻨﻬﻮري؛ ﻋﻦ اﻟﺸـﻬﺎب أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻤّﮑﯽ؛ ﻋﻦ ﺷـﯿﺦ اﻹﺳـﻼم؛ ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺴـﻨﺒﺎﻃﯽ‪ ،‬و ﺑﺮواﯾﮥ اﻟﻮاﻋﻆ‬‫أﯾﻀﺎ ﻋﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟّﺴﺒﮑّﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺠﻤﺎل إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻘﻠﻘﺸﻨﺪي‪ ،‬و ﺑﺮواﯾﮥ ﺷﯿﺦ ﻣﺸﺎﯾﺨﻨﺎ اﻟﺒﺼﺮّي‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﻄﺒﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺸـﻤﺲ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻌﻤﺮي‪ ،‬ﻫﻮ و اﻟﺠﻤﺎل اﻟﻘﻠﻘﺸـﻨﺪّي و ﻟا ّﺴﻨﺒﺎﻃّﯽ‬‫و ﺷـﯿﺦ اﻹﺳﻼم و اﻟّﺴﺨﺎوّي ﻋﻦ ﺣﺎﻓﻆ اﻷّﻣﮥ ﺷﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧّﯽ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ -‬ﻗّﺪس اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺳّﺮه‪ -‬ﺑﺄﺳﺎﻧﯿـﺪه اﻟﻤﺘﻔّﺮﻋـﮥ إﻟﯽ أﺋّﻤﮥ اﻟﮑﺘﺐ اﻟـّﺴ ّﺘﮥ و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻤﺎ أوردﻫﺎ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﻤﻔﻬﺮس« و ﻫﻮ ﻓﯽ ﺟﺰء ﺣﺎﻓﻞ‪ ،‬و ﺑﺮواﯾﮥ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﺨﻄﯿﺐ أﯾﻀﺎ ﻋﻦ اﻟﺠﻼل ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻌّﺒﺎﺳّﯽ‪ ،‬ﻫﻮ و اﻷرﻣﯿﻮﻧﯽ و أﺑﻮ زﮐﺮﯾﺎ أﯾﻀﺎ ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻼل اﻟّﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬ﺑﺄﺳﺎﻧﯿﺪه اﻟﻤﺬﮐﻮرة ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻤﻪ‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺨﯽ‪ :‬اﻹﻣﺎﻣﺎن اﻟﻔﻘﯿﻬﺎن ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟّﺪﻧﺠﺎوّي و ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺴﻼم اﻟﻤﻨﺰﻟّﯽ‪ ،‬أﺧﺬت ﻋﻨﻬﻤﺎ ﺑﺜﻐﺮ دﻣﯿﺎط‪.‬‬‫و ﻫﻤﺎ ﯾﺮوﯾﺎن ﻋﻦ اﻹﻣﺎم أﺑﯽ ﺣﺎﻣﺪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺒﺪﯾﺮي‪ ،‬ﻋﻦ اﻟّﺸﯿﺦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﮑﻮراﻧﯽ و ﻗﺮﯾﺶ ﺑﻨﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪761 :‬‬‫اﻟﻄﺒﺮّي و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺸﻮﺑﺮّي و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ داود اﻟﻌﻨﺎﻧّﯽ و اﻟﻤﻘﺮي ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻗﺎﺳﻢ اﻟﺒﻘﺮّي و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺒﺸﯿﺜّﯽ؛ ﺑﺄﺳﺎﻧﯿﺪﻫﻢ‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺨﯽ‪ :‬ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟّﻨﻔﺮاوّي و ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﺼـﻄﻔﯽ اﻟﻤﻨﺼﻮرّي و أﺑﻮ اﻟـّﺴ ﻌﻮد ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﺴـﻨّﯽ و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟّﺮّزاق اﻟﺤﺮﯾﺮّي و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻄﯿﺐ اﻟﻔﺎﺳّﯽ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أّﯾﻮب اﻟّﺘﻠﻤﺴﺎﻧّﯽ اﻟّﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟﻤﻨّﻮر و ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﻌﺮﺑّﯽ اﻟّﺴّﻘﺎط و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ‬‫ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻄﺤﻼوّي‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫و ﻣﻤـﻦ ﮐﺘـﺐ ﺑﺎﻻﺟـﺎزة إﻟّﯽ ﺟﻤﺎﻋـﮥ أﺟّﻠﻬـﻢ‪ :‬اﻟّﺸـ ﻬﺎب أﺣﻤـﺪ ﺑـﻦ ﻋﻠّﯽ اﻟﻤﻨﯿﻨﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ‪ -‬ﻣـﻦ دﻣﺸـﻖ‪ -‬و ﻋﻠّﯽ ﺑـﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟـّﺴ ﻠﻤّﯽ‪ -‬ﻣﻦ‬‫ﺻﺎﻟﺤﯿﺘﻬﺎ‪ -‬و أﺑﻮ اﻟﻤﻮاﻫﺐ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ رﺟﺐ اﻟﻘﺎدرّي و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟّﻄﺮاﺑﻠﺴّﯽ اﻟّﻨﻘﯿﺐ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﻪ اﻟﻌّﻘﺎد و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟﺤﻠﻮّي‪ -‬أرﺑﻌﺘﻬﻢ ﻣﻦ ﺣﻠﺐ‪ -‬و اﻟﻤﺴـﻨﺪ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ اﻟـّﺴ ﻔﺎرﯾﻨّﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠّﯽ‪ -‬ﻣﻦ ﻧﺎﺑﻠﺲ‪ -‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺴﻨﻮﺳّﯽ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻔﮥ اﻟﻔﺮﯾﺎﺑّﯽ‪ -‬ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻣﻦ ﺗﻮﻧﺲ‪.‬‬‫وﻟﯽ ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻟّﺸﯿﻮخ ذي اﻟّﺮﺳﻮخ‪ ،‬اﻟﻤﻮﺻﻮﻓﯿﻦ ﺑﺎﻟّﺼﻼح‪ ،‬اﻟﻤﻨﺘﻈﻤﯿﻦ ﻓﯽ ﺳﻠﮏ ذوي اﻟﻔﻼح‪ ،‬ﺗﻐّﻤﺪﻫﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻌﻔﻮه و زادﻫﻢ ﻣﻦ ﺳﻠﺴﺒﯿﻞ‬‫اﻟﺠّﻨﮥ ﺑﺼـﻔﻮه‪ .‬و أﺳﺎﻧﯿﺪﻫﻢ ﻣﺸـﻬﻮرة‪ ،‬و ﻓﯽ ﺻـﺤﻒ اﻟـّﺴ ﻤﺎﻋﺎت ﻣﺴـﻄﻮرة أوزﻋﻨﺎ اﻟﱠﻠﻪ و إّﯾﺎﻫﻢ ﺷﮑﺮ ﻧﻌﻤﺘﻪ‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﺑﯿﻨﻨﺎ و ﺑﯿﻨﻬﻢ ﻓﯽ ﻣﺴﺘﻘّﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 202‬از ‪306‬‬‫رﺣﻤﺘﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﺴﺎط اﻧﺴﻪ و ﺣﻀﺮة ﻗﺪﺳﻪ‪.‬‬‫و ﻣّﻤﺎ )و أّﻣﺎ ﻣﺎ‪ .‬ظ( ﻧﺴﺐ إﻟّﯽ ﻣﻦ اﻟّﺘﺄﻟﯿﻒ و اﻟّﺘﺨﺮﯾﺞ‪ :‬ﻓﺸـﺮح اﻟﻘﺎﻣﻮس اﻟﻤﺴـّﻤﯽ »ﺗﺎج اﻟﻌﺮوس« ﻓﯽ ﻋﺸـﺮة أﺳﻔﺎر ﮐﺒﺎر‪ ،‬أﺗﻤﻤﺘﻪ ﻓﯽ أرﺑﻌﮥ‬‫ﻋﺸـﺮة ﺳـﻨﮥ‪ .‬و »ﺷـﺮح إﺣﯿﺎء ﻋﻠﻮم اﻟّﺪﯾﻦ« أﻋﺎﻧﻨﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ إﮐﻤﺎﻟﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ وﺻـﻠﺖ ﻓﯿﻪ إﻟﯽ ﮐﺘﺎب اﻟّﺼﻠﻮة‪ .‬و »ﺗﮑﻤﻠﮥ اﻟﻘﺎﻣﻮس« ﻣّﻤﺎ ﻓﺎﺗﻪ ﻣﻦ‬‫اﻟّﻠﻐﮥ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻞ‪ .‬و »ﺷﺮح ﺣﺪﯾﺚ أّم زرع« أﺣﺪ ﻋﺸﺮ ﻣﺠﻠﺴﺎ‪.‬‬‫و »رﻓﻊ اﻟﮑﻠﻞ ﻋﻦ اﻟﻌﻠﻞ« و »ﺗﺨﺮﯾﺞ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺷّﯿﺒﺘﻨﯽ ﻫﻮد‬‫«‪ .‬و ﺗﺨﺮﯾﺞ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻌﻢ اﻹدام اﻟﺨّﻞ«‬‫‪ .‬و »اﻟﻤﻮاﻫﺐ اﻟﺠﻠـّﯿ ﮥ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺘﻌﻠّﻖ ﺑﺤـﺪﯾﺚ اﻷّوﻟـّﯿ ﮥ«‪ .‬و »اﻟﻤﺮﻗﺎة اﻟﻌﻠـّﯿ ﮥ ﻓﯽ ﺷـﺮح اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﺴـﻠﺴﻞ ﺑﺎﻷوﻟّﯿﮥ«‪ .‬و »اﻟﻌﺮوس اﻟﻤﺠﻠﯿﮥ ﻓﯽ ﻃﺮق‬‫ﺣﺪﯾﺚ اﻷّوﻟّﯿﮥ«‪ .‬و »ﺷﺮح اﻟﺤﺰب اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﻟﻠّﺸﺎذﻟّﯽ اﻟﻤﺴّﻤﯽ ب »ﺗﻨﺒﯿﻪ اﻟﻌﺎرف اﻟﺒﺼﯿﺮ ﻋﻠﯽ أﺳﺮار اﻟﺤﺰب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪762 :‬‬‫اﻟﮑﺒﯿﺮ«‪ .‬و »إﻧﺎﻟـﮥ اﻟﻤﻨﯽ ﻓﯽ ﺳـﺮ اﻟﮑﻨﯽ«‪ .‬و »اﻟﻘﻮل اﻟﻤﺒﺘﻮت ﻓﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻟﻔﻆ اﻟّﺘﺎﺑﻮت«‪ .‬و »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿـﺮة ﻓﯽ آداب اﻟﺒﺤﺚ و اﻟﻤﻨﺎﻇﺮة« و‬‫»رﺳﺎﻟﮥ ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﺤﺪﯾﺚ« و رﺳﺎﻟﮥ ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﻤﻌﻤﯽ« و »ﮐﺸﻒ اﻟﻐﻄﺎء ﻋﻦ اﻟـّﺼ ﻠﻮة اﻟﻮﺳـﻄﯽ«‪ .‬و »اﻻﺣﺘﻔﺎل ﺑﺼﻮم اﻟّﺴّﺖ ﻣﻦ ﺷّﻮال«‪ .‬و‬‫»إﯾﻀـﺎح اﻟﻤـﺪارك ﻋـﻦ ﻧﺴـﺐ اﻟﻌﻮاﺗـﮏ«‪ .‬و »إﻗﺮار اﻟﻌﯿـﻦ ﺑـﺬﮐﺮ ﻣـﻦ ﻧﺴﺐ إﻟﯽ اﻟﺤﺴﻦ و اﻟﺤﺴـﯿﻦ«‪ .‬و »اﻻﺑﺘﻬـﺎج ﺑـﺬﮐﺮ أﻣﺮ اﻟﺤـﺎّج«‪ .‬و‬‫اﻟﻔﯿﻮﺿﺎت اﻟﻌﻠّﯿﮥ ﺑﻤﺎ ﻓﯽ ﺳﻮرة اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﻣﻦ أﺳﺮار اﻟّﺼﻨﻌﮥ اﻹﻟﻬّﯿﮥ«‪.‬‬‫و »اﻟّﺘﻌﺮﯾﻒ ﺑﻀﺮوري ﻋﻠﻢ اﻟّﺘﺼﺮﯾﻒ«‪ .‬و »اﻟﻌﻘﺪ اﻟّﺜﻤﯿﻦ ﻓﯽ ﻃﺮق اﻹﻟﺒﺎس و اﻟّﺘﻠﻘﯿﻦ«‪.‬‬‫و »إﺗﺤﺎف اﻷﺻﻔﯿﺎء ﺑﺴﻼﺳﻞ اﻷوﻟﯿﺎء« و »إﺗﺤﺎف ﺑﻨﯽ اﻟّﺰﻣﻦ ﻓﯽ ﺣﮑﻢ ﻗﻬﻮة اﻟﯿﻤﻦ«‪.‬‬‫و »إﺗﺤﺎف اﻹﺧﻮان ﻓﯽ ﺣﮑﻢ اﻟـّﺪﺧﺎن«‪ .‬و »اﻟﻤﻘﺎﻋـﺪ اﻟﻌﻨﺪّﯾـﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﺸﺎﻫﺪ اﻟﻨﻘﺸـﺒﻨﺪّﯾﮥ« ﻣﺎﺋﮥ و ﺧﻤﺴﻮن ﺑﯿﺘﺎ‪ .‬و »اﻟّﺪّرة اﻟﻤﻀـّﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﻮﺻـّﯿﮥ‬‫اﻟﻤﺮﺿّﯿﮥ« ﻣﺎﺋﺘﺎن و ﻋﺸﺮون ﺑﯿﺘﺎ‪.‬‬‫و »إرﺷﺎد اﻹﺧﻮان إﻟﯽ اﻷﺧﻼق اﻟﺤﺴﺎن« ﻣﺎﺋﮥ و ﻋﺸـﺮون ﺑﯿﺘﺎ‪ .‬و »أﻟﻔّﯿﻪ اﻟّﺴﻨﺪ« ﻓﯽ أﻟﻒ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﺑﯿﺖ‪ .‬و ﺷﺮﺣﻬﺎ ﻓﯽ ﻋﺸﺮة ﮐﺮارﯾﺲ‪ .‬و‬‫»ﺷـﺮح ﺻـﯿﻐﮥ اﺑﻦ ﻣﺸـﯿﺶ«‪ .‬و »ﺷـﺮح ﺻـﯿﻐﮥ اﻟـّﺴ ّﯿﺪ اﻟﺒﺪوّي«‪ .‬و »ﺷـﺮح ﺛﻠﺚ ﺻـﯿﻎ« ﻷﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺒﮑﺮّي و »ﺷﺮح ﺳﺒﻊ ﺻﯿﻎ« اﻟﻤﺴّﻤﯽ ب‬‫»دﻻﺋﻞ اﻟﻘﺮب« ﻟﻠﺴـّﯿﺪ ﻣﺼﻄﻔﯽ اﻟﺒﮑﺮّي‪ .‬و »اﻷزﻫﺎر اﻟﻤﺘﻨﺎﺛﺮة ﻓﯽ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮة«‪ .‬و »ﺗﺤﻔﮥ اﻟﻌﯿﺪ« ﻓﯽ ﮐﺮاس‪ .‬و »ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺳﻮرة ﯾﻮﻧﺲ«‬‫ﻋﻠﯽ ﻟﺴﺎن اﻟﻘﻮم‪ .‬و »ﻟﻘﻄﮥ اﻟﻌﺠﻼن ﻓﯽ ﻟﯿﺲ ﻓﯽ اﻹﻣﮑﺎن أﺑﺪع ﻣّﻤﺎ ﮐﺎن«‪ .‬و اﻟﻘﻮل اﻟّﺼﺤﯿﺢ ﻓﯽ ﻣﺮاﺗﺐ اﻟّﺘﻌﺪﯾﻞ و اﻟﺘﺠﺮﯾﺢ«‪ .‬و »اﻟّﺘﺤﺒﯿﺮ ﻓﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻤﺴﻠﺴﻞ ﺑﺎﻟّﺘﮑﺒﯿﺮ«‪.‬‬‫و »اﻷﻣﺎﻟﯽ اﻟﺤﻨﻔّﯿﮥ« ﻓﯽ ﻣﺠّﻠﺪ‪» .‬و اﻷﻣﺎﻟﯽ اﻟّﺸﯿﺨﻮﻧّﯿﮥ« ﻓﯽ ﻣﺠّﻠﺪﯾﻦ و ﻗﺪ ﺑﻠﻐﺖ أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﻣﺠﻠﺲ إﻟﯽ وﻗﺖ ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﮑﺘﺎﺑﮥ‪.‬‬‫اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻣﻦ رﺳﺎﺋﻞ ﻣﻨﻈﻮﻣﮥ و ﻣﻨﺜﻮرة‪ ،‬ﻣّﻤﺎ ﻟﺴﺖ أﺣﺼﯽ أﺳﻤﺎءﻫﺎ اﻵن‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﺟﺰت اﻟﺴّﯿﺪ اﻟﻤﺸﺎر إﻟﯿﻪ و ﻣﻦ ذﮐﺮ ﻣﻌﻪ ﺑﮑّﻞ ﻣﻦ ذﮐﺮ إﺟﻤﺎﻻ و ﺗﻔﺼﯿﻼ إﺟﺎزة ﻋﺎّﻣﮥ و ﺧﺎﺻﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻪ ﺑﻔﻤﻪ و رﻗﻤﻪ ﺑﻘﻠﻤﻪ‪ :‬اﻟﻔﻘﯿﺮ ﻟﻤﻮﻻه اﻟّﺸﺎﮐﺮ ﻟﻤﺎ أوﻻه‪ ،‬أﺑﻮ اﻟﻔﯿﺾ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺤﺴﯿﻨّﯽ‪ ،‬ﻧﺰﯾﻞ ﻣﺼﺮ و ﺧﺎدم ﻋﻠﻢ اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﻏﻔﺮ اﻟﱠﻠﻪ زﷲ و أﺻﻠﺢ ﺧﻠﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪763 :‬‬‫و ﺗﻘّﺒﻞ ﻋﻤﻠﻪ و ﺑﻠﻐﻪ أﻣﻠﻪ‪ ،‬ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺲ واﺣﺪ ﻣﻦ ﻟﯿﻠﮥ ﺧﺮج اﻟﻤﺤﻤﻞ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻒ‪ ،‬و ﻫﯽ ﻟﯿﻠﮥ اﻹﺛﻨﯿﻦ ﺗﺎﺳﻊ ﺷـﻬﺮ ﺷّﻮال ﺳـﻨﮥ ‪ ،1195‬أﺣﺴﻦ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻤﺎﻣﻬﺎ و أﺳﻌﺪ ﻋﺎﻣﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ وﺣﺪه و ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﺳّﯿﺪﻧﺎ ﻣﺤّﻤﺪ و آﻟﻪ و ﺻﺤﺒﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ ،‬و ﺣﺴﺒﻨﺎ اﻟﱠﻠﻪ و ﻧﻌﻢ اﻟﻮﮐﯿﻞ‪.‬‬‫ﺻﻮرت ﻣﮑﺘﻮب ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺑﺮاي ﺳﯿﺪ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 203‬از ‪306‬‬‫و وﺻﻞ ﻣﻦ اﻟﺴـّﯿﺪ اﻟﻤـﺬﮐﻮر إﻟﯽ ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟﻮاﻟﺪ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻤﺸـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﺷـﺮح ﺑﻌﺾ أﺣﻮاﻟﻪ و ﻣﻦ أدرﮐﻪ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻷﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟﻌﺎﻟﯿﮥ‪ ،‬و‬‫ﺻﻮرﺗﻪ‪:‬‬‫ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﯿﻢ‪ ،‬و ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﺳّﯿﺪﻧﺎ ﻣﺤّﻤﺪ و آﻟﻪ و ﺻﺤﺒﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ .‬أﺳﺘﺨﺪم ﻧﺴﺎﺋﻢ اﻟﮑﻤﺎﺋﻢ ﻓﯽ إﺑﻼغ ﺗﺤّﯿﺎﺗﯽ إﻟﯽ ﺟﻨﺎب ذي‬‫اﻟﻔﻀﺎﺋـﻞ ﻣﻦ ﻣﻨﺎﻫـﻞ اﻟﻤﻌـﺎرف ﻣﻦ ﻧـﺪي ﻣﺴـﺎﺋﻠﻪ‪ ،‬و أﺳـﺘﻮدع ﻟﻤﻌﺎن اﻟﺒﻮارق أﻣﺎم اﻟﻐﻮادي ﺗﺴـﻠﯿﻤﺎﺗﯽ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﺎل أﻫﻞ اﻟﻔﻮاﺿﻞ‪ ،‬اﻟّﻨﺎﻫﺾ‬‫ﺑﺄﻋﺒﺎء ﻋﻠﻮم اﻟّﺸـ ﺮﯾﻌﮥ ﻋﻠﯽ ﮐﺎﻫﻠﻪ ﻣﻦ ﻗﺪ )ﺗﻮﻗﺪ‪ .‬ظ( ﮐﻮﮐﺐ ﻓﻀـﻠﻪ و أﺷﺮق‪ ،‬و ﻣﺎس ﻏﺼﻦ ﺷﻤﺎﺋﻠﻪ ﻓﺄورق‪ ،‬و ﺗﺴﺎوي ﻓﯽ اﻟﺜﻨﺎء ﻋﻠﯿﻪ ﯾﻮﻣﻪ و‬‫اﻷﻣﺲ‪ ،‬و أﺿﺎءت ﺑﻪ أﻓﻼك اﻟﻤﮑﺎرم‪ -‬و ﻻ ﺑـﺪع‪ -‬ﻓﺈﻧّﻪ اﻟّﺸـ ﻤﺲ‪ ،‬ﻣﺴـﺘﻮﻃﻦ ﻣﻨﺎم اﻟﻤﺠـﺪ اﻟﺒﺎذخ‪ ،‬ﻣﻘﺘﻌﺪ ﺻـﻬﻮة اﻟّﺸـ ﺮف اﻟّﺸﺎﻣﺦ‪ ،‬ﻣﺸـﮑﺎة‬‫اﻟﻌﺎﻟﻢ إذا أﻇﻠﻤﺖ ﺳـﺒﻞ اﻟﺠﻬﺎﻟﮥ‪ ،‬ﺿـﯿﺎء اﻟﻌﻠﻮم إذا دارت ﻋﻠﯽ ﺑﺪرﻫﺎ اﻟﻤﻨﯿﺮ ﻫﺎﻟﻪ‪ ،‬اﻟـّﺴ ّﯿﺪ اﻟّﺸﺮﯾﻒ اﻟﺠﻬﺒﺬ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ اﻟﻌﻔﯿﻒ‪ ،‬ﺷﯿﺨﻨﺎ و اﺳﺘﺎذﻧﺎ‬‫اﻟﺴـﯿﺪ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﻻـ زاﻟﺖ رﺑﻮع اﻟﻤﮑـﺎرم ﺑﺤﺴﻦ أﻧﻈـﺎره ﺗﺤﯿﯽ‪ ،‬آﻣﯿﻦ‪ .‬أّﻣﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬ﻓﻘـﺪ وﺻﻞ ﮐﺘﺎﺑﮑﻢ أّوﻻ و ﺛﺎﻧﯿﺎ و ﮐﺎﻧﺎ ﻣﻊ اﻟﻔﺮح‬‫ﺗﻮأﻣﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺮأﻧـﺎ ﻫﻤـﺎ ﻓﻔّﺮت ﺑﻤﻀـﻤﻮﻧﻬﻤﺎ اﻟﻌﯿﻦ و زال اﻟﻐﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﺎ إذا أﺻﻒ و ﺣﺴﺒﯽ أن أﻗﻒ‪ -‬ﻓﺎﻟﻄﻮاﻣﯿﺮ ﺑﺎﻟّﻨﺴـﺒﮥ إﻟﯽ ﺷـﮑﺮه ﻗﺼﺎﺻﺎت‬‫ﻋﺼـﻔﺖ ﺑﻬـﺎ اﻟّﺮﯾـﺎح و اﻟﻤﻨﺎﺷـﯿﺮ‪ ،‬و ﻟﻮ ﮐـﺎﻧﺖ ﻃﻼع‪ .‬ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟّﺜﺮي و اﻷﺛﯿﺮ ﻧﺒـﺬت ﻓﯽ ﺟﻮاﻧﺐ ﻓﯿﺎﻓﯽ اﻟﺒﻄﺎح و أﺷﻮاﻗﯽ إﻟﯽ ﻣﺸﺎﻫـﺪة ﺗﻠﮏ‬‫اﻟّﺮﺑﻮع اﻷﻧﯿﺴﮥ و ﻣﺸﺎﻫﺪة ﺟﻤﺎﻟﻪ اﻟﺒﺎﻫﯽ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻊ اﻻﺳﺘﯿﻨﺎس ﺑﺤﻀﺮات اﻷﺣﺒﺎب اﻟﮑﺮام ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﻤﺸﺎﻫﺪ اﻟﺰﮐّﯿﮥ اﻟﻤﺄﻫﻮﻟﮥ‪ ،‬ﻻ ﻗﺪرة ﻟﯽ ﻋﻠﯽ‬‫إﺑﺮاز ﻣﺠﻤﻠﻬﺎ ﻓﻀـﻼ ﻋﻦ ﻣﻔـّﺼ ﻠﻬﺎ! ﮐﯿﻒ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺗﺮادﻓﺖ ﺟﯿﻮﺷـﻬﺎ و ﺗﻼﻃﻤﺖ أﻣﻮاﺟﻬﺎ و ﻟﻤﻌﺖ ﺑﻮارﻗﻬﺎ‪ ،‬و ﻟﮑّﻨﯽ أﺳﺎل اﻟﻮاﻫﺐ اﻟﻤّﻨﺎن ﮐﺜﯿﺮ‬‫اﻟﺠﻮد و اﻹﺣﺴﺎن أن ﯾﻘّﺪر ﻟﯽ اﻟﻮﺻﻮل إﻟﯽ ﺗﻠﮏ اﻟّﺪﯾﺎر ﻻﺟّﺪد ﻋﻬﺪي و اﻧﺴـﯽ ﺑﺎوﻟﺌﮏ اﻟﺴﺎدة اﻷﺑﺮار‪ ،‬ﻓﺈّن ﻫﺬا اﻟﻘﺪر اﻟّﺬي وﺻﻠﺖ إﻟﯿﻪ‬‫إﻧّﻤﺎ ﻫﻮ ﻣﻦ ﺑﺮﮐﺎت ﻣﻼﺣﻈﺎﺗﻬﻢ و أﺳﺮار ﻣﺸﺎﻫﺪاﺗﻬﻢ‪ ،‬و ﻗﺪ اﺗﻔﻖ أﻧّﯽ ﺣّﺮرت اﻟﺠﻮاب )اﻟﮑﺘﺎب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪764 :‬‬‫‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( اﻟّﺬي ورد ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﻣﻊ اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻤﺮﺳﻞ إﻟﯽ ﺣﻀﺮة ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻟﻤﺮﺣﻮم ﻗﻄﺐ اﻟﻤﮑﺎرم اﻟّﺴّﯿﺪ اﻟﻮﺟﯿﻪ اﻟﻌﯿﺪرس و أرﺳﻠﻨﺎﻫﻤﺎ ﻣﻌﺎ‪،‬‬‫و ﻓﯿﻪ ﺑﯿﺎن ﺑﻌﺾ اﻷﺧﺒﺎر و إﻓﺸﺎء ﻧﺒـﺬ ﻣﻦ اﻷﺳـﺮار‪ .‬ﺛّﻢ اﺧﺒﺮت ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ أّن ﺟﻮاب ﻣﮑﺘﻮﺑﯽ )ﻣﮑﺘﻮﺑﮑﻢ‪ .‬ظ( ﻟﻢ ﯾﺼﻞ إﻟﯽ ﺣﻀـﺮﺗﮑﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‬‫ذﻟـﮏ ﺑﻌﺾ ﻃﻠﺒـﮥ اﻟﻌﻠﻢ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻋﻠﯽ اﻟﻌـﺪﯾﻨّﯽ ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻟﻌﻠّﻪ ﺧﯿﺮ و إﻧّﻤـﺎ ﯾﻤﻨﻌﻨﯽ ﻣﻦ إرﺳـﺎل اﻟﻤﮑـﺎﺗﯿﺐ ﮐﺜﺮة أﺷـﻐﺎﻟﯽ و ﺗﻀﺎﻋﻒ اﻟﻬﻤﻮم و‬‫اﻷﺣﺰان ﺑﺎﻟﻘﻠﺐ اﻟﺒﺎﻟﯽ اﻟّﺘﯽ ﻻ ﯾﺨﻠﻮ اﻹﻧﺴﺎن ﻣﻨﻬﺎ و ﻟﻮ ﮐﺎن ﻓﯽ أﺟّﻞ اﻟّﻨﻌﻢ‪ .‬ﺛّﻢ اﻟّﺬي أﺧﺒﺮﮐﻢ ﻣّﻤﺎ ﻣّﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻪ ﻋﻠّﯽ أﻧّﯽ ﺣﯿﻦ وﺻﻮﻟﯽ‬‫إﻟﯽ ﻣﺼـﺮ اﻓﺘﺮﺻﺖ اﻟﻤّﺪة و اﻧﺘﻬﺰت اﻟﻘﻌﺪة ﻓﺄﮐﺒﺒﺖ ﻋﻠﯽ ﺗﺤﺼـﯿﻞ اﻟﻌﻠﻮم و ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻣﻨﻄﻮﻗﻬﺎ و اﻟﻤﻔﻬﻮم‪ ،‬و ﺗﺸـّﺮﻓﺖ ﺑﺎﻟّﺴﻤﺎع اﻟّﺼﺤﯿﺢ ﻋﻠﯽ‬‫ﻣﺴـﻨﺪﯾﻬﺎ اﻟﻤﻮﺟﻮدﯾﻦ‪ .‬ﻓﻤﻦ اﻟﻄﺒﻘـﮥ اﻷـوﻟﯽ‪ ،‬و ﻫﻢ اﻟّـﺬﯾﻦ أدرﮐﻮا اﻟﺒﺼـﺮّي و اﻟّﻨﺨﻠّﯽ و اﻟﺒّﻨـﺎء و اﻟﺒﻘﺮّي و اﻟﻌﺠﻤّﯽ ﺟﻤﺎﻋـﮥ‪ ،‬و ﻫﻢ‪ :‬اﻟّﺸـ ﯿﺦ‬‫أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻔّﺘﺎح ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻤﺠﺮّي اﻟﻤﻠﻮّي و رﻓﯿﻘﻪ ﻓﯽ اﻷﺧﺬ اﻟّﺸـ ﻬﺎب أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﺨﺎﻟﺪّي اﻟﺠﻮﻫﺮّي و ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ اﻟّﺸﺒﺮاوّي و اﻟّﺸـ ﻤﺲ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺠﺎزي اﻟﻌﺸـﻤﺎوي و اﻟﺸـﻬﺎب ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻨﻌﻢ ﺑﻦ ﺻﺎﺋﻢ اﻟّﺪﻣﻨﻬﻮرّي و‬‫ﺳﺎﺑﻖ ﺑﻦ رﻣﻀﺎن ﺑﻦ ﻏﺮام اﻟّﺮﻋﯿﻠﯽ اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯿﻮن‪ ،‬و اﻷﺧﯿﺮ أدرك اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺎﺑﻠّﯽ و أﺟﺎزه ﻷﻧّﻪ وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ‪ 1068‬و اﻟﺒﺎﺑﻠﯽ وﻓﺎﺗﻪ ﺳﻨﮥ ‪ ،1078‬و‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ 1082‬ﺑﻌـﺪ وﻓﺎة ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟّﺸﺒﺮاوي‪ ،‬ﻓﻬﺬا اﻟﺮﺟﻞ أﻋﻠﯽ ﻣﻦ وﺟﺪﺗﻪ ﺳـﻨﺪا ﺑﺎﻟﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼـﺮﯾﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻟﻪ درس‬‫ﻟﻄﯿﻒ ﺑﺎﻟﺠﺎﻣﻊ اﻻزﻫﺮ ﯾﺤﻀﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻷﻓﺮاد و ﻟﻢ ﯾﺘﻨّﺒﻪ ﻟﻌﻠّﻮ ﺳﻨﺪه إﻻ اﻟﻘﻠﯿﻞ ﻻﺷﺘﻐﺎﻟﻬﻢ ﺑﺄﺣﻮاﻟﻬﻢ‪.‬‬‫ﺛّﻢ أدرﮐﺖ ﻟا ﻄﺒﻘﮥ و ﻫﯽ ﻣﻀﺎﻫﯿﮥ ﻟﻼوﻟﯽ و ﻣﺸﺎرﮐﮥ ﻟﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﺼﻄﻔﯽ اﻟﻤﻨﺼﻮري اﻟﺤﻨﻔﯽ و اﻟّﺸﯿﺦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﻤـﺪاﺑﻐﯽ اﻟّﺸـ ﺎﻓﻌﯽ و اﻟـّﺴ ّﯿﺪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟّﺘﻠﯿـﺪّي اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ اﻟﻤـﺎﻟﮑﯽ و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻄﺤﻼوي اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ و اﻟﻘﻄﺐ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻮّﻫـ ﺎب اﺑـﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟـّﺴ ﻼم اﻟﻤﺮزوﻗﯽ اﻟﻌﻔﯿﻔﯽ اﻟﻤـﺎﻟﮑﯽ و ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﯽ ﺑـﻦ اﻟﺤﺴـﻦ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﺒﻬﻨﺴـﯽ اﻟﻤـﺎﻟﮑّﯽ و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﺤﺴـﻨّﯽ‬‫اﻟﻤﻘﺪﺳّﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ اﻟﻤﺨﻔﯽ‪ .‬ﺛّﻢ أدرﮐﺖ ﺑﻌﺪ ﻫﺆﻻء ﻃﺒﻘﮥ اﺧﺮي ﻣﺸﺎرﮐﮥ ﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﻫﻢ ﮐﺜﯿﺮون‪.‬‬‫و رﺣﻠﺖ إﻟﯽ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس ﻓﺤﻄﺖ ﺑﻬﺎ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﺴﻨﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟّﺮﻣﻠﮥ و ﺛﻐﺮﯾﺎ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪765 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 204‬از ‪306‬‬‫او دﻣﯿﺎط و رﺳـﺪ و اﻟﻤﺤﻠـﮥ و ﺳـﻬﻨﻮد و اﻟﻤﻨﺼﻮرة و اﺑﻮ ﺻـﯿﺮ و دﻣﻨﻬﻮر و ﻋﺪة ﻣﻦ ﻗﺮي ﻣﺼـﺮ ﺳـﻤﻌﺖ ﺑﻬﺎ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﮐﻤﺎ ﻫﻮ ﻣﺬﮐﻮرا ﻓﯽ‬‫»اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ« اﻟّﺬي ذﮐﺮت ﻓﯿﻪ ﺗﻔﺼﯿﻞ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و رﺣﻠﺖ إﻟﯽ اﺳـﯿﻮط و ﺟﺮﺟﺎن و ﻓﺮﺷﻮط و ﺳـﻤﻌﺖ ﻓﯽ ﮐّﻞ ﻣﻨﻬﺎ و أﺟﺎزﻧﯽ ﻣﻦ ﻣﺪﯾﻨﮥ ﺣﻠﺐ و ﻣﻦ ﻣﺪﯾﻨﮥ ﻓﺎس و ﺗﻮﻧﺲ و ﺳﻮﻻ و ﺗﻠﻤﺴﺎ‬‫ﻓﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬و أدرﮐﺖ ﻣﻦ ﺷـﯿﻮخ اﻟﻤﻐﺎرﺑﮥ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﺴـﻨﺪﯾﻦ ﺑﻤﺼـﺮ و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ .‬و ﻣّﻤﻦ ﮐﺘﺒﺖ إﻟﯿﻪ أﺳـﺘﺠﯿﺰ ﻣﻨﻪ ﻟﯽ و ﻟﺤﻀـﺮﺗﮑﻢ و ﻷﺧﯿﮑﻢ‬‫اﻟـّﺴ ّﯿﺪ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻣﺤّﺒﻨﺎ اﻟﻌﻠّﺎﻣـﮥ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺠﺒﯿﻠﯽ‪ :‬ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ ﺑﻤﺪﯾﻨﮥ ﻧﺎﺑﻠﺲ ﻣﻦ اﻟّﺸﺎم اﻟّﺸـ ﻤﺲ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ اﻟـّﺴ ﻔﺎرﯾﻨّﯽ‬‫اﻟﺤﻨﺒﻠّﯽ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ و أﻟﻒ ﻓﻮﺻﻠﺖ ﻣﻨﻪ اﻹﺟﺎزة و ﻓﯿﻬﺎ أﺳﺎﻣﯿﮑﻢ ﻣﺴﻄﺮة ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﻔﺼﯿﻞ ﻓﯽ ﻧﺤﻮ ﮐّﺮاس أﺧﺬﻫﺎ‬‫ﻣّﻨﯽ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدرﯾﻦ ﺧﻠﯿﻞ اﻟﻤﺪﻧّﯽ اﻟّﺬي وﺻﻞ إﻟﯿﮑﻢ ﻣﻦ ﻣّﺪة ﺛﻠﺚ ﺳﻨﻮات‪ ،‬ﻓﯽ ﻇّﻨﯽ اﻟﻐﺎﻟﺐ أﻧّﻪ اﺟﺘﻤﻊ ﺑﮑﻢ و أراﮐﻢ ﻫﺬه اﻹﺟﺎزة‪.‬‬‫ﺛّﻢ إّن اﻟﻤـﺬﮐﻮر ورد ﻋﻠﯿﻨـﺎ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ و ﺗﻮّﺟﻪ إﻟﯽ ﻧـﺎﺑﻠﺲ و ﺗﻮّﻓﯽ ﻫﻨـﺎك و ﺑﻘﯿﺖ اﻹﺟﺎزة ﻓﯽ ﺟﻤﻠـﮥ ﮐﺘﺒﻪ ﻓﺈن اﻃﻠﻌﺘﻢ ﻋﻠﯿﻬﺎ و ﮐﺘﺒﺘﻢ ﻣﻨﻬﺎ‬‫ﻧﺴـﺨﮥ ﻓﯿﻬﺎ و إن ﻟﻢ ﺗّﻄﻠﻌﻮا ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻓﺈّن أﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻟﻤﺸﺎر إﻟﯿﻪ اﻟﻤﺠﯿﺰ ﻟﮑﻢ ﻣﺤﻔﻮﻇﮥ ﻋﻨﺪي ﻓﺈن ﺳﻤﺤﺖ ﻧﻔﺴﮑﻢ ﺑﺎﻟﻌﻤﻞ ﺑﻬﺬه اﻹﺟﺎزة و‬‫ﻃﻠﺒﺘﻢ ﺷـﯿﻮﺧﻪ أرﺳـﻠﺖ ﻟﮑﻢ ذﻟﮏ‪ .‬و ﻣّﻤﺎ ﻣّﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠّﯽ أﻧّﯽ ﮐﺘﺒﺖ ﻋﻠﯽ »اﻟﻘﺎﻣﻮس« ﺷـﺮﺣﺎ ﻏﺮﯾﺒﺎ ﻓﯽ ﻋﺸـﺮ ﻣﺠّﻠـﺪات ﮐﻮاﻣﻞ ﺟﻤﻠﺘﻬﺎ‬‫ﺧﻤﺲ ﻣﺎﺋﮥ ﮐّﺮاس‪ ،‬ﻣﮑﺜﺖ ﻣﺸـﺘﻐﻼ ﺑﻪ أرﺑﻌﮥ ﻋﺸـﺮ ﻋﺎﻣﺎ و ﺷـﻬﺮﯾﻦ‪ ،‬و اﺷﺘﻬﺮ أﻣﺮه ﺟّﺪا ﺣّﺘﯽ اﺳﺘﮑﺘﺒﻪ ﻣﻠﮏ اﻟﺮوم ﻧﺴﺨﮥ‪ ،‬و ﺳﻠﻄﺎن دار ﻓﻮر‬‫ﻧﺴـﺨﮥ‪ ،‬و ﻣﻠﮏ اﻟﻐﺮب ﻧﺴـﺨﮥ‪ ،‬و ﻧﺴـﺨﮥ ﻣﻨﻬﺎ ﻣﻮﺟﻮدة ﻓﯽ وﻗﻒ أﻣﯿﺮ اﻟّﻠﻮا ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﯿﮏ ﺑﻤﺼـﺮ؛ ﺑﺬل ﻓﯽ ﺗﺤﺼـﯿﻠﻪ أﻟﻒ رﯾﺎل‪ ،‬و إﻟﯽ اﻵن‬‫اﻟّﻄﻠﺐ ﻣﻦ ﻣﻠﻮك اﻷﻃﺮاف ﻏﯿﺮ ﻣﺘﻨﺎه‪ ،‬و اﺗّﻔﻖ أﻧّﻪ ﺟﺎءﻧﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﻦ اﻟـّﺴ ّﯿﺪ اﻟﻌﻠّﺎﻣﮥ ﻓﺨﺮ اﻟّﺴﺎدة اﻟﻤﻠﻮك اﻷﺷـﺮاف ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟـّﺴ ّﯿﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر‬‫اﻟﮑﻮﮐﺒﺎﻧﯽ ﺻـﺤﺒﮥ ﻓﺨﺮ اﻟّﺴﺎدة اﻷﺷـﺮاف اﻟّﺴـ ّﯿﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺘﺎوي ﯾﻄﻠﺐ ﻧﺴـﺨﮥ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺎب ﻓﺤﺼـﻠﺖ ﻟﻪ اﻟﺠﺰء اﻷﺧﯿﺮ ﻣﻨﻪ و ﻫﻮ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ‬‫ﺷﺮح اﻟﻮاو و اﻟﯿـﺎء اﻟﻤﺴـّﻤﯽ ﺑﺎﻷﻋﯿـﺎء إﻟﯽ آﺧﺮ اﻟﮑﺘـﺎب‪ ،‬و ﻫـﺬا اﻟﻌـﺎم ﻗـﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻟـّﺴ ّﯿﺪ اﻟﻤـﺬﮐﻮر إﻟﯽ ﺑﻼد اﻟﯿﻤﻦ ﻓﺈن ﺳـﻤﺢ ﺧﺎﻃﺮﮐﻢ‬‫ﺑﺈرﺳﺎل ﻣﮑﺘﻮب إﻟﯽ اﻟّﺴّﯿﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﻤﺸﺎر إﻟﯿﻪ ﺑﺘﺤﺼﯿﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪766 :‬‬‫ﺑﺎﻻﺳـﺘﮑﺘﺎب ﻓﻼـ ﺑـﺄس‪ ،‬و إن ﻗـّﺪر اﻟﱠﻠﻪ اﻹرﺳـﺎل إﻟﯿﮑﻢ ﺑﺸـﯽء ﻣﻦ أّوﻟﻪ ﻓﻌﻠﺖ و ﺳﺄﻓﻌـﻞ إﻧﺸـﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ‪ .‬ﺛّﻢ أذن ﻟﯽ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة ﻓﯽ درس‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﺸـﺮﻋﺖ ﻓﯽ إﻗﺮاء »ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري« ﻓﯽ ﻣﺴﺠﺪ ﺷﯿﺨﻮن ﺑﺎﻟّﺼﻠﯿﺒّﯿﮥ ﻣﻊ إﻣﻼء ﺣﺪﯾﺚ ﻋﻘﺐ اﻟّﺪرس ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻘﮥ اﻟﺤّﻔﺎظ ﺑﺴﻨﺪه و‬‫اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻤﻘﺘﻀـﯽ اﻟـّﺼ ﻨﺎﻋﮥ اﻟﺤﺪﯾﺜّﯿﮥ‪ ،‬ﻓﺤّﺮرت ﺗﻠﮏ اﻷﻣﺎﻟﯽ إﻟﯽ اﻵن ﻓﺒﻠﻐﺖ ﻧﺤﻮ أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﻣﺠﻠﺲ ﻓﯽ ﮐّﻞ ﺟﻤﻌﮥ ﯾﻮﻣﺎن ﻓﻘﻂ‪ :‬اﻹﺛﻨﯿﻦ‬‫و اﻟﺨﻤﯿﺲ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺟﻤﻊ ذﻟﮏ ﻓﯽ ﻣﺠﻠّـﺪات و ﻧﻘﻠﻬﺎ اﻟّﻨﺎس‪ ،‬و أﻧﺎ إﻟﯽ اﻵن ﻣﺴـﺘﻤّﺮ ﻋﻠﯽ ﻫﺬه اﻟﻄﺮﯾﻘﮥ‪ .‬و درس آﺧﺮ ﻓﯽ اﻟﺸـﻤﺎﺋﻞ ﻟا ّﺘﺮﻣﺬي‬‫ﻓﯽ ﻣﻘﺎم اﻟﻘﻄﺐ ﺷـﻤﺲ اﻟّﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺤﻨﻔﯽ‪ -‬ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺮه‪ -‬ﻟّﻤﺎ وﺻـﻠﺖ إﻟﯽ ﺣﺪﯾﺚ أّم زرع أﻣﻠﯿﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻧﺤﻮ ﺳﺒﻊ ﮐﺮارﯾﺲ أو‬‫أﮐﺜﺮ ﻓﯽ أرﺑﻌﮥ ﻋﺸـﺮ ﻣﺠﻠﺴﺎ‪ ،‬و ﻧﻘﻠﺘﻪ اﻟﻄﻠﺒﮥ و اﺷﺘﻬﺮ ﺑﯿﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﮐﺘﺒﺖ إﺟﺎزة إﻟﯽ ﻏﺰة و دﻣﺸﻖ و ﺣﻠﺐ و ﻋﯿﻦ‪ -‬ﺗﺎب و آذرﺑﯿﺠﺎن و ﺗﻮﻧﺲ و‬‫ﺣﺮار و ﻧﺎدﻻ و دﯾﺎرﺑﮑﺮ و ﺳـﻨﺎد و دارﻓﻮر و ﻣـﺪارس و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻦ اﻟﺒﻠـﺪان‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﯾـﺪ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ أﻫﻠﻬﺎ اﻟّﺬﯾﻦ وﻓﺪوا ﻋﻠّﯽ و ﺳـﻤﻌﻮا ﻣّﻨﯽ و‬‫اﺳـﺘﺠﺎزوا ﻣﻦ ﻫﻨﺎك ﻣﻦ أﻓﺎﺿﻞ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﺄرﺳـﻠﺖ إﻟﯿﻬﻢ ﻣﻄﻠﻮﺑﻬﻢ‪ ،‬و ﺗﻠﮏ اﻷﺳﺎﻧﯿﺪ ﻏﺎﻟﺒﻬﺎ ﻣﺎ اﺳـﺘﻔﺪﻧﺎ ﻣﻨﮑﻢ و ﻣﻦ ﺣﻀﺮة ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻟﻤﺮﺣﻮم‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻤﺰﺟﺎﺟﯽ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ ﺣـّﺼ ﻠﺖ ﻷﺳﺎﻧﯿﺪﮐﻢ ﺷﻬﺮة ﻓﯽ اﻟّﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼﺮّﯾﮥ و اﻟّﺸﺎﻣﯿﮥ و اﻟّﺮوﻣّﯿﮥ و اﻟﻤﻐﺮﺑّﯿﮥ و أﻃﺮاﻓﻬﺎ ﻣّﻤﺎ ﻻ‬‫أﺣﺼﯽ ﺑﯿﺎﻧﻪ‪.‬‬‫و اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟّـﺬي وّﻓﻘﻨﯽ ﻹﺣﯿـﺎء ﻣﺮاﺳﻢ أﺷـﯿﺎﺧﯽ و إﻧﻌﺎش ذﮐﺮﻫﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﻤّﺮ اﻟّﺰﻣﺎن‪ ،‬و ﻟﻢ أزل ﻓﯽ ﻣﺠﺎﻟﺴـﯽ أﺣﯿﯿﻬﺎ ﺑـﺬﮐﺮﮐﻢ و أﺷّﻮق‬‫اﻟﻨﺎس إﻟﯽ زﮐّﯽ ﻣﺤﺎﺳﻨﮑﻢ‪.‬‬‫و ﮐﺘﺒﺖ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﻤّﺪة ﻋّﺪة رﺳﺎﺋﻞ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﻣﺨﺘﺼﺮ و ﻣﻄّﻮل‪ ،‬ﻓﻤﻦ ذﻟﮏ‪» :‬ﺟﺰء ﻓﯽ ﺗﺨﺮﯾﺞ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺷّﯿﺒﺘﻨﯽ ﻫﻮد‬‫« و »ﺟﺰء ﻓﯽ ﺗﺨﺮﯾﺞ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻌﻢ اﻹدام اﻟﺨّﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 205‬از ‪306‬‬‫« و »ﺟﺰء ﻓﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻟـّﺼ ﻠﻮة اﻟﻮﺳـﻄﯽ« و »ﺟﺰء ﻓﯽ ﺗﺨﺮﯾﺞ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﺄﺧﺬ ﻫﺬا اﻟﻌﻠﻢ ﻣﻦ ﮐّﻞ ﺧﻠﻒ ﻋﺪوﻟﻪ« و »اﻷرﺑﻌﯿﻦ اﻟﻤﻨﺘﻘﯽ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻞ«‬‫ﻟﻠﺪار ﻗﻄﻨﯽ و اﻟﮑﻼم ﻣﻌﻪ ﺑﻤﻘﺘﻀﯽ اﻟّﺼﻨﺎﻋﮥ و »ﻣﻌﺎرف اﻷﺑﺮار ﻓﯿﻤﺎ ﻟﻠﮑﻨﯽ و اﻷﻟﻘﺎب ﻣﻦ اﻷﺳﺮار« و »ﺟﺰء ﻓﯽ ﺗﺨﺮﯾﺞ‬‫ﺣﺪﯾﺚ اﺳﻤﺢ ﯾﺴﻤﺢ ﻟﮏ‬‫« و »اﻟﻌﻘـﺪ اﻟﻤﻨّﻈﻢ ﻓﯽ اّﻣﻬﺎت اﻟّﻨﺒﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـّﻠﻢ« و »اﻟﻌﻘﺪ اﻟّﺜﻤﯿﻦ ﻓﯽ رﺟﺎل اﻟﺨﺮﻗﮥ و اﻟّﺬﮐﺮ و اﻟّﺘﻠﻘﯿﻦ« و »اﻟﻔﻮاﺋﺪ اﻟﺠﻠﯿﻠﮥ‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﺴﻠﺴﻼت اﺑﻦ ﻋﻘﯿﻠﮥ« ﻋﺸﺮة ﮐﺮارﯾﺲ و »اﻟﻤﺮﻗﺎة اﻟﻌﻠّﯿﮥ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﻤﺴﻠﺴﻞ ﺑﺎﻷّوﻟّﯿﮥ« وﺿﻌﺘﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﺗﺮﺗﯿﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪767 :‬‬‫»ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻵﻣﺎل ﻓﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ إﻧّﻤﺎ اﻷﻋﻤﺎل‬‫« ﻟﻠﺤﺎﻓﻆ اﻟـّﺴ ﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣّﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺤﻀـﺮﻧﯽ ﺣﺎل ﺗﺴـﻄﯿﺮ اﻷﺣﺮف‪ ،‬و ﻫﯽ ﮐﺜﯿﺮة‪ .‬و ﻣﻦ أﻋﻈﻢ ذﻟﮏ أﻧّﯽ ﺷـﺮﻋﺖ ﻓﯽ ﺷـﺮح ﮐﺘﺎب‬‫»اﻹﺣﯿﺎء« ﻟﻠﻐّﺰاﻟﯽ و أﻣﻠﯿﺘﻪ درﺳﺎ ﻓﺄﺗﻤﻤﺖ ﺷـﺮح ﮐﺘﺎب اﻟﻌﻠﻢ وﺣﺪه ﻓﯽ ﻧﺤﻮ ﺳـﺒﻌﯿﻦ ﮐّﺮاﺳﺎ‪ ،‬و اﻟﻌﺎم اﻟﻤﺎﺿﯽ ﺟﺎءﻧﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﻦ ﻋﺎﻟﻢ ﻣّﮑﮥ و‬‫ﺻﺎﻟﺤﻬﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟّﺸـ ﯿﺦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟّﺰﻣﺰﻣﯽ ﯾﻄﻠﺐ ﻣﺎ ﺗﯿّﺴـ ﺮ ﻣﻨﻪ ﻓﻨﻘﻞ ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺴﻮّدة ﻧﺤﻮ ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﮐّﺮاﺳﺎ و أرﺳـﻠﺖ إﻟﯿﻪ ﻫﺬا اﻟﻌﺎم و ﻟﮑﻦ ﺑﻌﺪ‬‫إرﺳﺎل ذﻟﮏ إﻟﯿﻪ ﺣﯿﻦ اﻟّﺘﺒﯿﯿﺾ زدت ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻔﻮاﺋـﺪ اﻟﻤﺘﻌّﻠﻘـﮥ ﺑﻪ ﺷـﯿﺌﺎ ﮐﺜﯿﺮا ﺣّﺘﯽ أّن اﻟﮑﺘﺎب ﻣﻐﺎﯾﺮ ﻟﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻋﺰﻣﺖ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟـّﺴ ﻨﮥ ﻋﻠﯽ‬‫إرﺳـﺎل ﻣـﺎ ﺑّﯿﻀـﺘﻪ و زدت ﻋﻠﯿﻪ ﻟﯿﮑﻮن اﻻﻋﺘﻤـﺎد ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﺴـﺨﮥ اﻷـﺧﯿﺮة ﻓـﺈذا أرﺳـﻠﺘﻢ إﻟﯽ ﻣّﮑـ ﮥ ﻣﻦ ﯾﺴـﺘﮑﺘﺐ ﻟﮑﻢ ﻣﻨﻪ ﻧﺴـﺨﮥ ﻓـﺈﻧّﻪ ﻗﺮﯾﺐ‬‫اﻟﺤﺼﻮل‪ ،‬و ﻣﻊ ذﻟﮏ ﻓﺈﻧّﯽ ﻧﻮﯾﺖ ﻋﻠﯽ إرﺳﺎل ﺷـﺮح ﮐﺘﺎب اﻟﻌﻠﻢ ﻣﻨﻪ إﻟﯽ ﺣﻀـﺮﺗﮑﻢ اﻟّﺴﻌﯿﺪة ﻣﻊ ﺷﯽء ﻣﻦ »ﺷﺮح اﻟﻘﺎﻣﻮس« ﻓﺈن ﺳﺎﻋﺪت‬‫اﻷﻗﺪار ﺑﺤﺼﻮل أﻣﻨّﯿﺘﯽ ﻓﻌﻠﺖ ذﻟﮏ و ﺳﺄﻓﻌﻠﻪ إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ .‬و ﻫﺬا اﻟّﺸـ ﺮح‪ -‬ﯾﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ!‪ -‬ﻏﺮﯾﺐ اﻟّﺸﮑﻞ و اﻟﻮﺻﻒ‪ ،‬ﻓﺈﻧّﻪ ﻗﺪ ﺣﻀﺮت ﻟﯽ‬‫اﻟﻤﻮاّد اﻟﻤﺘﻌّﻠﻘـﮥ ﺑﻪ ﻣﺎﻻـ اﺣﺼـﯿﻬﺎ ﮐﺜﺮة و ﻏﺮاﺑـﮥ و ﻫﯽ ﻣـﺬﮐﻮرة ﻓﯽ أّوﻟﻪ‪ .‬ﺛّﻢ إﻧﻪ ﺷـﺮح ﻣﻤﺰوج ﻣﺘﮑّﻔـﻞ ﻟﺒﯿﺎن رﻣﻮزه و ﻧﺴـﺨﻪ و إﺷﺎراﺗﻪ و‬‫ﻣﺂﺧﺬه‪ .‬و ﻧﺮﺟﻮ ﻣﻦ ﻋﻠّﻮ ﻫّﻤﺘﮑﻢ أن ﻻ ﺗﻨﺴﻮا ﺗﻠﻤﯿﺬﮐﻢ ﻣﻦ ﺻﺎﻟﺢ اﻷدﻋﯿﮥ و ﺑﺎﻟّﺘﻮﻓﯿﻖ و اﻟّﺮﺿﺎ و اﻟﺘﯿﺴـﯿﺮ ﻟﻠﻌﻤﻞ اﻟّﺼﺎﻟﺢ ﺧﺼﻮﺻﺎ إﺗﻤﺎم ﻫﺬا‬‫اﻟّﺸـ ﺮح ﻋﻠﯽ اﻟﻮﺗﯿﺮة اﻟﻤﺮﺿـّﯿﮥ‪ .‬و ﺳﺎﻋﮥ ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺠﻮاب ﮐﻨﺖ أﺷﺮح اﻟّﺮﺳﺎﻟﮥ اﻟﻘﺪﺳّﯿﮥ و ﻫﻮ ﺛﺎﻧﯽ ﮐﺘﺎب ﺑﻌﺪ ﮐﺘﺎب اﻟﻌﻠﻢ و ﻗﺪ ﺑﻘﯽ ﻣﻨﻪ ﺷﯽء‬‫ﻗﻠﯿﻞ و ﺳﻨﺸـﺮع ﻓﯽ ﮐﺘﺎب أﺳـﺮار اﻟّﻄﻬﺎرة‪ -‬إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ -‬ﮐّﻞ ذﻟﮏ ﺑﺒﺮﮐﮥ ﻧﻔﺴـﮑﻢ اﻟّﻄﺎﻫﺮ و دﻋﺎﺋﮑﻢ اﻟﻔﺎﺧﺮ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺒﻌﺪ اﻟّﻈﺎﻫﺮ ﻻ ﻋﺒﺮة ﺑﻪ‬‫ﻋﻨﺪ أرﺑﺎب ﻟا ﻘﻠﻮب‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﻠﺎم اﻟﻐﯿﻮب‪ .‬و ﻧﺨﺒﺮ ﺷـﯿﺨﻨﺎ‪ -‬أدام اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻀـﻠﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ‪ -‬أّن ﻓﯽ ﺟﻮاب اﻟﮑﺘﺎب اﻟّﺴﺎﺑﻖ اﻟّﺬي ﻟﻢ ﯾﺼﻞ إﻟﯿﮑﻢ ﮐﻨﺖ‬‫أرﺳـﻠﺖ أﺳـﺘﺠﯿﺰ ﻣﻨﮑﻢ ﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟّﺘﺠﺪﯾﺪ ﺛّﻢ ﻟﺠﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ ﺧﻮاّص أﺣﺒﺎﺑﯽ و اﻟّﺬﯾﻦ ﯾﺘﺮّددون ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺘﻠﻘﯽ و ﻟﻬﻢ ﺑﻨﺎ ﺻﺤﺒﮥ و ﻣﺤّﺒﮥ و‬‫اﺷﺘﯿﺎﻗﻬﻢ ﻟﺤﻀـﺮﺗﮑﻢ ﺷﺪﯾـﺪ و إﻧّﻤﺎ ﻣﻨﻌﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﻮﺻﻮل إﻟﯿﮑﻢ ﺑﻌﺪ اﻟّﺪﯾﺎر و ﮐﺜﺮة اﻷﺧﻄﺎر‪ ،‬و أرﺟﻮ ﻣﻦ ﻓﻀـﻠﮑﻢ إرﺳﺎل إﺟﺎزة ﻟﯽ ﻣﻨﮑﻢ و‬‫ﻟﻤﻦ ﯾﺴّﻤﯽ ﺑﻌﺪ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﻤﺤﻠﮥ‪) ،‬اﻟﻤﺠّﻠﮥ‪ .‬ظ( و إذا ﮐﺘﺒﺘﻢ اﻹﺟﺎزة ﻓﯽ ﮐﺮارﯾﺲ ﻓﻠﯿﮑﺘﺐ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﮐﺬﻟﮏ ﻣﻦ ﺑﻘﯽ اﻵن ﺑﻤﺪﯾﻨﮥ زﺑﯿﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪768 :‬‬‫ﺣﺮﺳـﻬﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺴـﻨﺪﯾﻦ اﻟﻤﻌّﻤﺮﯾﻦ‪ ،‬ﮐـّﻞ ذﻟـﮏ ﺑﻬّﻤﺘﮑﻢ‪ ،‬و ﯾﮑﻮن إرﺳﺎﻟﻬـﺎ ﻋﻠﯽ ﯾـﺪ ﻣﻦ ﯾﻌﺘﻤـﺪ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻟّﺜﻘﺎت‪ ،‬ﻻ زﻟﺘﻢ أﻫﻼ ﻹﻧﺠﺎح‬‫اﻟﺤﺎﺟـﺎت‪ .‬و ﻫـﺬه أﺳـﺎﻣﯽ اﻟﻤﺠـﺎزﯾﻦ ﺑﻌـﺪ ﮐﺎﺗﺒﻪ اﻟﻔﻘﯿﺮ‪ :‬ﻣﻌﯿـﺪ دروﺳـﻨﺎ اﻟّﺴـ ّﯿﺪ اﻟﻔﺎﺿﻞ أﺑﻮ اﻟـّﺼ ﻼح اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ‬‫اﻟﺸﯿﺨﻮﻧّﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﻌﺪل ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ داود ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﺤﻨﻔﯽ ﺧﻄﯿﺐ اﻟﻤﺴﺠﺪ اﻟّﺬي أﻧﺎ أﻗﺮأ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و اﻟّﺸﯿﺦ اﻟّﺼﺎﻟﺢ أﺑﻮ اﻟﺒّﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ‬‫اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ اﻟّﺸـ ﻨﻮاﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟـّﺼ ﻼح ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻧﻮر اﻟـّﺪﯾﻦ اﻟﻄﺤﻼـوّي اﻟﻤﺎﻟﮑّﯽ ﺧﻄﯿﺐ ﺟﺎﻣﻊ ﺗﻮﺿﻮن‪ ،‬و رﺿﻮان ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟـّﺪﻓﺮاوي‬‫ﻣﻮﻟﯽ ﻧﻌﻢ و ﻷوﻻده‪ ،‬أﺑﻮ اﻟﺒﻘﺎء و ﻋﺜﻤﺎن و ﻣﺤّﻤـ ﺪ و أﺣﻤـﺪ و ﺳـﻠﻤﺎن و ﻧﻔﯿﺴـﮥ و أﺑﻮ اﻟﻌﺮﻓﺎن ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﻟا ﺤﻠﻮاﻧﯽ‬‫اﻟﺤﻨﻔﯽ و ﻟﻮ ﻟا ﺪه اﻟﻤﺬﮐﻮر و ﻓﺘﺎي ﺑﻼل اﻟﺤﺒﺸـﯽ و زوﺟﯽ زﺑﯿﺪه ﺑﻨﺖ اﻟﻤﺮﺣﻮم ذو اﻟﻌﻔﺎر اﻟﺪﻣﯿﺎﻃﯽ و ﻓﺘﯿﺎﺗﯽ‪ :‬ﺳـﻌﺎدة و رﺣﻤﮥ اﻟﺤﺒﺸـّﯿﺘﺎن‪،‬‬‫ﮐّﻞ ذﻟﮏ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ أﺳﺎﻣﯿﻬﻢ ﺗﻔﺼـﯿﻼ ﻣﻊ ذﮐﺮ ﻣﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ذﮐﺮه ﻣﻦ اﻟّﻠﻄﺎﺋﻒ اﻹﺳـﻨﺎدﯾﮥ و اﻟﻐﺮاﺋﺐ اﻟﺤﺪﯾﺜّﯿﮥ و ذﮐﺮ ﺑﻌﺾ اﻟﮑﺘﺐ ﻣﻦ أﺳﺎﻧﯿﺪ‬‫واﻟـﺪﮐﻢ اﻟﻤﺮﺣﻮم و ﻣﺸﺎﯾﺨﮑﻢ اﻟّﺬﯾﻦ أﺧﺬﺗﻢ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺠﺰﯾﮑﻢ ﻋّﻨﺎ ﮐّﻞ ﺧﯿﺮ و ﯾﻤّﺪ ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﮑﻢ و ﻋﻤﺮﮐﻢ و ﯾﺠﻌﻠﮑﻢ ﻣﻠﺠﺄ اﻟﻮاﻓﺪﯾﻦ‪.‬‬‫ﺛّﻢ اﻟﻤﺴـﺌﻮل إﺑﻼغ ﺷـﺮﯾﻒ أﺳـﻼﻣﯽ و ﺗﺤّﯿﺎﺗﯽ إﻟﯽ ﺣﻀـﺮة ﺳﻼﻟﮥ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ اﻟﮑﺮام اﻟﻌﺎرف ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﺳّﯿﺪﻧﺎ اﻟﻮﺟﯿﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﺸﺮع‪ ،‬و ﻗﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 206‬از ‪306‬‬‫ﮐﻨﺖ ﺣّﺮرت ﻟﻪ ﺟﻮاﺑﺎ ﻓﯽ ﻃّﯽ ﺟﻮاﺑﮑﻢ و ﻟﻢ ﯾّﺘﻔﻖ وﺻﻮﻟﻪ و إﻟﯽ ﺣﻀـﺮة أﺧﯿﮑﻢ و ﺻـﻨﻮﮐﻢ اﻟـّﺴ ّﯿﺪ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻣﺤّﺒﻨﺎ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻌﻠّﺎﻣﮥ ﻋﺜﻤﺎن‬‫اﻟﺠﺒﯿﻠﯽ‪ ،‬ﺛّﻢ إﻟﯽ ﺣﻀـﺮة ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺠﺮﻫﺰي‪ ،‬ﺛّﻢ إﻟﯽ ﺣﻀـﺮة ﺳـّﯿﺪﻧﺎ اﻹﻣﺎم اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ اﻟﻘﺎﺿـﯽ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟّﺮﺑﻌﯽ‪ ،‬ﺛّﻢ إﻟﯽ أوﻻد‬‫ﺷﯿﺨﻨـﺎ اﻟﻤﺮﺣﻮم ﻋﺒـﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و إﻟﯽ أوﻻد ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﻟﻤﺮﺣﻮم ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﻼء اﻟـّﺪﯾﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﮐّﻞ ﻣﻦ ﯾﺴﺄل ﻋّﻨﺎ و ﯾﺤﻮﯾﻪ ﻣﺠﻠﺴـﮑﻢ‬‫اﻟّﺴﻌﯿﺪ‪ ،‬و ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﺳّﯿﺪﻧﺎ ﻣﺤّﻤﺪ و آﻟﻪ و ﺻﺤﺒﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ »اﻟﻨﻔﺲ اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ و اﻟﺮوح اﻟﺮﯾﺤﺎن«‪.‬‬‫و أﻗﻮل‪ :‬إّن اﻟـّﺴ ّﯿﺪ أﺻﻠﻪ ﻣﻦ اﻟّﺴﺎدة اﻟﻮاﺳﻄّﯿﮥ ﻣﻦ ﻗﺼﺒﮥ ﺑﻠﮕﺮام‪ ،‬و ﻫﯽ ﻋﻠﯽ ﺧﻤﺲ ﻓﺮاﺳﺦ ﻣﻦ ﺑﻠﺪﺗﻨﺎ »ﻗﻨﻮج« ﻣﺎ وراء ﻧﻬﺮ ﮐﻨﮏ‪ .‬ﻗﺎل اﻟّﺴّﯿﺪ‬‫اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ ﻣﯿﺮ ﻏﻼم ﻋﻠﯽ آزاد اﻟﺒﻠﺠﺮاﻣﯽ‪ -‬ﻗّﺪس ﺳّﺮه اﻟّﺴﺎﻣﯽ‪ -‬ﻓﯽ »ﻣﺂﺛﺮ اﻟﮑﺮام‪ -‬ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻠﺠﺮام« ﺗﺤﺖ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟّﺴّﯿﺪ ﻗﺎدري ﻣﺎ ﺗﻌﺮﯾﺒﻪ‪] :‬و ﻣﻦ‬‫ﻧﺒﺎﺋﺮه‪ :‬اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤّﻤﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺑﻦ اﻟّﺴّﯿﺪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪769 :‬‬‫اﻟـّﺴ ﯿﺪ ﻗﺎدري‪ ،‬ﺣّﺼﻞ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻌﺮﺑـّﯿ ﮥ و وّﻓﻖ ﻓﯽ ﺣﺪاﺛـﮥ اﻟﺴّﻦ ﻟﺰﯾﺎرة اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻔﯿﻦ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺳّﺘﯿﻦ و ﻣﺎﺋـﮥ و أﻟﻒ اﻟﻬﺠﺮّﯾﮥ‪ ،‬و‬‫اﮐﺘﺴﺐ ﻋﻠﻢ اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻒ ﻓﯽ أﻣﺎﮐﻦ ﻣﺘﺒّﺮﮐـﮥ و ﻫﻮ ﻧﺰﯾﻞ زﺑﯿـﺪ اﻟﯿﻤﻦ ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻷّﯾﺎم‪ ،‬ﯾﺴـﺘﻨﺪ ﻓّﻦ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻋﻨـﺪ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ‬‫اﻟّﺰﺑﯿﺪي‪ -‬ﺑﺎرك ﻓﯽ ﻋﻤﺮه و أوﻻده‪ -‬اﻟّﺘﺮﻗّﯿﺎت اﻟّﺪﯾﻨّﯿﮥ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻗﺪ أﻗﺎم رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺰﺑﯿﺪ ﺣّﺘﯽ ﻗﯿﻞ ﻟﻪ اﻟّﺰﺑﯿﺪي و اﺷـﺘﻬﺮ ﺑﺬﻟﮏ و اﺧﺘﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟّﻨﺎس ﮐﻮﻧﻪ ﻣﻦ اﻟﻬﻨﺪ و ﻣﻦ ﺑﻠﺠﺮاﻣﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﺪ‬‫ذﮐﺮ ﻓﯽ ﺑﺮﻧﺎﻣﺠﻪ اﻟّﺬي ﮐﺘﺒﻪ ﻟﻠّﺴـ ّﯿﺪ ﺑﺎﺳﻂ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﺴـّﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺴّﯿﺪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺴﯿﺪ ﻗﺎدري ﺑﻤﺼﺮ ﻧﺤﻮا ﻣﻦ ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻟﻪ اﻟّﺬﯾﻦ‬‫أﺧـﺬ ﻋﻨﻬﻢ اﻟﻌﻠﻢ و ﺳـّﻤﯽ ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﻬﻨـﺪ و ﻣﺸﺎﯾﺨﻬﺎ‪ :‬اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻟﻤﺤّﺪث اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ ﻣﺤّﻤﺪ ﻓﺎﺧﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﯾﺤﯿﯽ اﻹﻟﻪآﺑﺎدي اﻟﻤﺘﺨّﻠﺺ‬‫ﺑﺎﻟّﺰاﺋﺮ‪ ،‬و ﻣﺴـﻨﺪ اﻟﻮﻗﺖ اﻟﺸـﯿﺦ وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤّﺪث اﻟّﺪﻫﻠﻮّي ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب »ﺣّﺠﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺎﻟﻐﮥ« ﻗﺎل‪ :‬و ﺣﻀـﺮت ﺑﻤﻨﺰﻟﻪ ﻓﯽ دﻫﻠﯽ و ﻗﺪ أﺟﺎز‬‫ﻟﻪ ﻣﺸﺎﯾـﺦ اﻟﻤـﺬاﻫﺐ اﻷرﺑﻌـﮥ و ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺒﻼد اﻟّﺸﺎﺳـﻌﮥ و ﻟﻘﯽ اﻟّﺸـ ﯿﺦ أﺑﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺻﺎدق اﻟـّﺴ ﻨﺪي اﻟﻤﺪﻧﯽ ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﺸـ ﺮوح ﻋﻠﯽ‬‫»اﻟـّﺼ ﺤﺎح اﻟـّﺴ ّﺘﮥ« و اﻟﻤﻮﻟﻮي ﺧﯿﺮ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟّﺴﻮرﺗﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ زاﻫﺪ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﻣﺆﻟّﻔﺎﺗﻪ اﻟﻤﺬﮐﻮرة ﻓﯽ »اﻟﺒﺮﻧﺎﻣﺞ« ﺗﺰﯾﺪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎﺋﮥ ﮐﺘﺎب‪ ،‬و‬‫ذﮐﺮ ﻣﺸـﺎﯾﺨﻪ و ﮐﺘﺒﻪ ﻓﯿﻪ ﻋﻠﯽ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺣﺮوف اﻹﻋﺠﺎم‪ .‬و ﻗـﺪ ﻃﺒﻊ ﮐﺘﺎﺑﻪ »ﺗﺎج اﻟﻌﺮوس‪ -‬ﺷـﺮح اﻟﻘﺎﻣﻮس« ﻟﻬـﺬا اﻟﻌﻬـﺪ ﺑﻤﺼـﺮ اﻟﻘﺎﻫﺮة ﻟﮑﻦ‬‫ﺧﻤﺲ ﻣﺠﻠﺪات ﻣﻨﻪ ﻓﻘﻂ ]‪ [1‬و ﻫﻮ ﺷﺎع ﻓﯽ اﻷﻣﺼﺎر و ﺑﻠﻎ إﻟﯽ اﻷﻗﻄﺎر‪ ،‬ﯾﺘﻀـﺢ ﻣﻦ اﻟّﻨﻈﺮ ﻓﯿﻪ ﻋﻠّﻮ ﮐﻌﺒﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟّﻠﻐـﮥ و ﮐﻮﻧﻪ إﻣﺎﻣﺎ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و‬‫ﺷﺮﺣﻪ ﻫـﺬا ﯾﻐﻨﯽ ﻋﻦ ﺣﻤﻞ ﺟﻤﻠﮥ اﻟّﺪﻓﺎﺗﺮ اﻟﻤﺆﻟّﻔﮥ ﻓﯽ ﻓّﻦ اﻟّﻠﻐﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ وﻗﻊ ﺗﺂﻟﯿﻔﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﺻﻮﻟﻬﻤﺎ و اﻟّﺘﺼّﻮف و اﻟـّﺴ ﯿﺮ‪،‬‬‫و ﮐﻠّﻬﺎ ﻧﺎﻓﻌﮥ ﻣﻔﯿﺪة ﻋﻠﯽ اﺧﺘﺼﺎر ﻓﯽ أﮐﺜﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﻋﻨﺪي ﻣﻨﻬﺎ ﻧﺤﻮ ﺳﺒﻊ ﻋﺸﺮة رﺳﺎﻟﮥ‪.‬‬‫و اﺳﺘﺠﺎز ﻣﻨﻪ اﻟﻤﻠﮏ اﻷﻋﻈﻢ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ ﺧﺎن ﺳﻠﻄﺎن اﻟّﺮوم ﻟﮑﺘﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻓﮑﺘﺐ ﻟﻪ اﻹﺟﺎزة و ﺳﻨﺪ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﺴﻠﺴﻞ اﻟﻤﺄﺛﻮر اﻟﻤﺸﻬﻮر »اﻟّﺮاﺣﻤﻮن ﯾﺮﺣﻤﻬﻢ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺗﺒﺎرك و ﺗﻌﺎﻟﯽ«‬‫ﻣﻊ ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﻹﺟﺎزات‪ .‬أّوﻟﻬﺎ‪» :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ ]‪ [1‬ﺛﻢ ﻃﺒﻌﺖ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﺑﻘﯿﮥ ﻣﺠﻠﺪاﺗﻪ اﯾﻀﺎ )‪ .12‬ن(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪770 :‬‬‫اﻟّﺬي رﻓﻊ ﻣﻘﺎم أﻫﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﮑﺎﻧﺎ ﻋﻠّﯿﺎ« إﻟﺦ‪ .‬و ﮐﺎن ذﻟﮏ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ ،1193‬و أﺗﺤﻒ ﻣﻌﺎ إﻟﯽ اﻟّﺴﻠﻄﺎن ﻗﺼﯿﺪة ﻧﻈﻤﻬﺎ ﻓﯽ ﻣﺪﺣﻪ‪ ،‬أّوﻟﻬﺎ‪:‬‬‫ﺳﻘﯽ اﻟﱠﻠﻪ رﺑﻌﺎ ﮐﺎن ﻟﯽ ﻓﯿﻪ ﻣﺮﺑﻌﺎ و ﻣﻐﻨﯽ ﺑﻪ ﻏﺼﻦ اﻟّﺸﺒﯿﺒﮥ أﯾﻨﻌﺎ‬‫وﺣﯿﯽ ﻣﻘﺎﻣﺎ ﮐﺎن ﻟﯽ ﻓﯿﻪ ﺟﯿﺮة ﺑﻬﻢ ﮐﺎن ﮐﺄﺳﯽ ﺑﺎﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﻣﺘﺮﻋﺎ‬‫أﻻ! ورﻋﺎ دﻫﺮا ﺗﻘّﻀﯽ ﺑﺎﻧﺴﻬﻢ و ﻟﻮ ﻻ اﻟﻬﻮي ﻣﺎ ﻗﻠﺖ ﯾﻮﻣﺎ ﻟﻪ‪ :‬رﻋﺎ‬‫ﺧﻠﯿﻠّﯽ ﻣﺎ ﻟﯽ ﮐﻠّﻤﺎ ﻻح ﺑﺎرق ﺗﮑﺎد ﺣﺼﺎة اﻟﻘﻠﺐ أن ﺗﺘﺼّﺪﻋﺎ‬‫و إن ﻧﺴﻤﺖ رﯾﺢ اﻟّﺼﺒﺎ ﻣﻦ دﯾﺎرﻫﻢ ﺑﮑﺖ أﻋﯿﻨﯽ دﻣﻌﺎ ﯾﺴﺎﺟﻞ أدﻣﻌﺎ‬‫إﻟﯽ آﺧﺮ اﻷﺑﯿـﺎت‪ .‬و ﮐﺘﺐ إﺟﺎزة اﺧﺮي أﯾﻀﺎ ﻟﻠّﺪﺳـﺘﻮر اﻷﻋﻈﻢ أﺑﯽ اﻟﻤﻈّﻔﺮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﭘﺎﺷﺎ ﺻـﺪر اﻟﻮزارة و ﻧﻈﺎم اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬أّوﻟﻬﺎ‪ :‬اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ‬‫اﻟّﺬي دّل ﻋﻠﯽ اﻟﺨﯿﺮات‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 207‬از ‪306‬‬‫و »اﻟﺒﺮﻧﺎﻣﺞ« ﻟا ﻤﺸﺎر إﻟﯿﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﺧّﻄﻪ ﺑﻘﻠﻤﻪ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻒ ﻣﻮّرﺧﮥ ﻟﺴﻨﮥ ‪ .1200‬و ﮐﺎن وﻓﺎﺗﻪ »رح« ﺑﻌﺪ ﺗﻠﮏ اﻟـّﺴ ﻨﮥ‪ ،‬وﻟﯽ ﻣﻨﻪ »رح« ﻗﺮاﺑﮥ ﻗﺮﯾﺒﮥ ﻣﻦ‬‫ﺟﻬﮥ اﻷﺧﻮات‪ ،‬ﯾﺼﻞ ﻧﺴـﺒﻨﺎ إﻟﯽ ﺳـّﯿﺪ اﻟّﺴﺎﺟﺪﯾﻦ اﻹﻣﺎم زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ اﻟﺴـﺒﻂ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﯾﻨﺘﻬﯽ ﻧﺴﺒﻪ إﻟﯽ‬‫زﯾﺪ اﻟّﺸـ ﻬﯿﺪ ﺑﻦ اﻹﻣﺎم زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ اﻟّﺴﺒﻂ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﺷﺒﻞ ذﻟﮏ اﻷﺳﺪ و ﻧﺨﺒﮥ أﻫﻞ ﻫﺬا اﻟﺒﯿﺖ اﻟﻤﻤّﺠﺪ‪ .‬و إﻧّﻤﺎ أﻃﻠﺖ اﻟﮑﻼم ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻫﺬه‬‫ﻟﺠﻬﻞ أﮐﺜﺮ أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﻋﻦ ﺣﺎﻟﻪ و ﻣﺂﻟﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ أﻓﻨﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻤﺮه ﻓﯽ اﺷﺘﻐﺎل اﻟﻌﻠﻢ و اﻟّﺘﺪرﯾﺲ ﺑﻤﺼﺮ‪ ،‬و اﻟﻌﻠﻢ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ و ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬
‫ﻓﻬﺬا اﻟﻮاﺳـﻄﯽ اﻟﺰﺑﯿﺪي ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺎج اﻟﻌﺮوس« ﺟﻬﺒﺬﻫﻢ اﻟﻌﺎّض ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﻀـﺮس ﻗﺎﻃﻊ و ﻧﺎب ﺿـﺮوس‪ ،‬ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﻤﻨﻊ‬‫اﻟﻤﺤﺮوس‪ ،‬اﻟّـﺬي ﻫﻮ ﻟﻠﻤﻬﺘـﺪﯾﻦ ﻣﻦ أوﻗﯽ اﻟﺠﻨﻦ و أﻣﻨﻊ اﻟّﺘﺮوس‪ ،‬ﻓﻼـ ﯾﻌـﺎّز ﻓﯿﻪ إﻻـ ﻣﻦ ﺣّﺐ اﻟﺒﺎﻃـﻞ ﻓﯽ ﻗﻠﺒﻪ ﻣﻐﺮوس‪ ،‬و ﻻـ ﯾﺸﺎّق ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ‬‫ﺟﺎﺣـﺪ أﺛﺮ اﻟﺤّﻖ ﻣﻦ ﻓﺆاده ﻣـﺪروس‪ ،‬و ﻻـ ﯾﺤﺠﻢ ﻋﻦ إذﻋـﺎﻧﻪ ﻣﺘﺘّﺒﻊ ﻻﺣﻆ ﺷـﻄﺮا ﻣﻦ اﻷﺳـﻔﺎر و اﻟّﻄﺮوس‪ ،‬و ﻻ ﯾﺘﻠﻌﺜﻢ ﻓﯽ إﯾﻘﺎﻧﻪ ﻣﺘﺼـّﻔﺢ‬‫أﻧﺼﻒ إذ ﻻ ﻋﻄﺮ ﺑﻌﺪ ﻋﺮوس‪.‬‬‫‪ -176‬أﻣﺎ رواﯾﺖ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﺑﮑﺮي اﻟﻌﺠﯿﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫اﺷﺎره‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل ﻓﯽ ﺷﺮح ﻋﻘﺪ ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻠﺌﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪771 :‬‬‫]و اﻟﺰم ﺑﺤﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺛّﻢ اﻋﺘﺼﻢ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و اْﻋَﺘِﺼُﻤﻮا ﺑ َِﺤﺒِْﻞ اﻟﱠﻠِﻪ َﺟِﻤﯿﻌًﺎ َو ﻻ َﺗَﻔﱠﺮﻗُﻮا‬‫‪.‬و‬‫ﻗﺎل ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﺑﻌﺪي أﺣﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ‬‫ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷـرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ أّن اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﺧﺒﺮﻧﯽ أﻧّﻬﻤـﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗـﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ‬‫ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪،‬‬‫و ﺳﯿﺄﺗﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ ذﻟﮏ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل« در ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻟﻔﻈﻪ ﻋﻨﺪ ﻟا ﻄﺒﺮاﻧﯽ أﻧّﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬ﻧﺰل ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﺗﺤﺖ ﺷـﺠﺮة ﻓﻘﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻪ ﻟﻦ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒّﯽ‬‫إﻟّـﺎ ﮐﻨﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟّـﺬي ﻗﺒﻠﻪ و إﻧّﯽ ﻷـﻇّﻦ ان ادﻋﯽ ﻓـﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﻣﺴـﺌﻮل و إﻧّﮑﻢ ﻣﺴـﺌﻮﻟﻮن ﻓﻤﺎ أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ أﻧّﮏ ﺑّﻠﻐﺖ و‬‫ﺟﺎﻫﺪت و ﻧﺼـﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸـﻬﺪون أن ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ و أّن ﻣﺤّﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ و أّن ﺟّﻨﺘﻪ ﺣّﻖ و ﻧﺎره ﺣّﻖ و‬‫أّن اﻟﻤﻮت ﺣّﻖ و أّن اﻟﺒﻌﺚ ﺣّﻖ و اّن اﻟّﺴﺎﻋﮥ آﺗﯿﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ و اّن اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ! ﻧﺸﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ‪.‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬اﻟّﻠﻬّﻢ اﺷـﻬﺪ! ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬـﺬا ﻣﻮﻻه‪-‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠـّﯿ ﺎ‪ -‬اﻟّﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻـه و ﻋـﺎد ﻣﻦ ﻋـﺎداه‪ .‬ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬ﯾـﺎ أّﯾﻬـﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و إﻧّﮑﻢ واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﺣﻮض أﻋﺮض ﻣﺎ‬‫)ﻣّﻤﺎ‪ .‬ظ( ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي إﻟﯽ ﺻـﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋﺪد اﻟّﻨﺠﻮم ﻗﺪ ﺣﺎن ﻣﻦ ﻓّﻀﮥ و إﻧّﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺤﻠﻔﻮﻧﯽ‬‫ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ و ﻻ ﺗﻀّﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒّﺪﻟﻮا و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺈﻧّﻪ ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ‬‫اﻟﻌﻠﯿﻢ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻨﻘﻀﯿﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓﯿﮑﻢ اﻵل و اﻟﻘﺮآن ﻓﯽ أﯾﺪﯾﮑﻢ‬‫أﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ أن ﯾّﺘﻔﻘﺎ إﻟﯽ ورود اﻟﺤﻮض ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم ﻓﯿﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء ﯾـﺪﻋﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 208‬از ‪306‬‬‫ﺧّﻤﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪772 :‬‬‫ﺑﯿﻦ ﻣـّﮑ ﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ ﯾﻌﻨﯽ ﻋﺴـﻔﺎن‪ -‬ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و وﻋﻆ و ذّﮐﺮ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌـﺪ ﻓﺈﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ‬‫ﻓـﺎﺟﯿﺐ و إﻧﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤـﺎ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬـﺪي و اﻟّﻨﻮر‪ ،‬ﻓﺨـﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ‪ .‬ﻓﺤّﺚ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و‬‫رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ -‬ﺛﻼﺛﺎ‪-‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾـﮥ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣـﺎ إن ﺗﻤّﺴـ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌـﺪي‪ ،‬أﺣـﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء إﻟﯽ‬‫اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض و إﻧّﮑﻢ ﺗﺒﻊ )ﺗﺒﻌﯽ‪ .‬ظ( و إﻧّﮑﻢ ﺗﻮﺷـﮑﻮن أن ﺗﺮدوا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض و أﺳﺄﻟﮑﻢ ﻋﻦ ﺛﻘﻠﯿﻦ )ﺛﻘﻠّﯽ‪ .‬ظ(‬‫ﮐﯿﻒ ﺧﻠﻔﺘﻤﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤـﺎ‪ .‬ﻓﻘـﺎم رﺟﻞ ﻣﻦ اﻟﻤﻬﺎﺟﺮﯾﻦ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ ،‬ﻣﺎ اﻟﺜﻘﻼن؟ ﻗﺎل‪ :‬اﻷﮐﺒﺮ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺳﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ ﻓﺘﻤـّﺴ ﮑﻮا ﺑﻪ و اﻷﺻـﻐﺮ ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬ﻓﻤﻦ اﺳـﺘﻘﺒﻞ ﻗﺒﻠﺘﯽ و أﺟﺎب دﻋﻮﺗﯽ ﻓﻠﯿﺴـﺘﻮص ﺑﻬﻢ ﺧﯿﺮا‪ ،‬ﻓﻼ‬‫ﺗﻘﺘﻠﻮﻫﻢ و ﻻ ﺗﻘﻬﺮوﻫﻢ و ﻻ ﺗﻘﺼـﺮوا ﻋﻨﻬﻢ و إﻧّﯽ ﻗﺪ ﺳـﺌﻠﺖ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ ﻓﺄﻋﻄﺎﻧﯽ أﻧّﻬﻤﺎ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﮐﻬﺎﺗﯿﻦ‪ -‬و أﺷﺎر ﺑﻤﺴـّﺒﺤﺘﯿﻪ‬‫اﻟﮑﺮﯾﻤﺘﯿﻦ‪ -‬ﻧﺎﺻﺮ ﻫﻤﺎﻟﯽ ﻧﺎﺻﺮ و ﺧﺎذﻟﻬﻤﺎ ﻟﯽ ﺧﺎذل و ﻋﺪّوﻫﻤﺎ ﻟﯽ ﻋﺪّو[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ذﺧﯿﺮ اﻟﻤﺂل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ذﮐﺮﺗﮑﻢ رﺑّﯽ ﺑﺄﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻻ ﺗﺆذوﻫﻢ‪ -‬ﺛﻠﺚ ﻣّﺮات‪ -‬و ﻻ‬‫ﻫﮑﺬا‬‫رواه زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ ﺳﯿﺎق ﺣﺪﯾﺚ إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ -‬ﺛﻼﺛﺎ‪-‬‬‫و ﻓﯽ ذﻟﮏ ﺷّﺪة اﻻﻋﺘﻨﺎء ﺑﻬﻢ و اﻻﻫﺘﻤﺎم ﺑﺄﻣﺮﻫﻢ و اﻟّﺘﺤﺬﯾﺮ ﻣﻦ ﺣﻘﻮﻗﻬﻢ ﻣﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ‪ ،‬و ﻣﺎ ﯾﺬّﮐﺮ إﻟّﺎ اوﻟﻮ اﻷﻟﺒﺎب ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺗﻌّﻠﻤﻮا ﻣﻨﻬﻢ و ﻗّﺪﻣﻮﻫﻢ ﺗﺠﺎوزوا ﻋﻨﻬﻢ و ﻋّﻈﻤﻮﻫﻢ‬‫أّﻣﺎ اﻟّﺘﻌﻠّﻢ ﻣﻨﻬﻢ ﻓﻘﺪ ﺻّﺢ أﻧﻬﻢ ﻣﻌﺎدن اﻟﺤﮑﻤﮥ‪،‬‬‫ﻓﺎﺋﺪة‪ -‬أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﺣﻖ ﺑﺎﻟﺘﻘﺪﯾﻢ ﻓﯽ ﻣﻮاﺿﻊ ﻣﻨﻬﺎ اﻻﻣﺎﻣﮥ اﻟﮑﺒﺮي‬‫و ﺻّﺢ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪:‬‬‫»ﻓﻼ ﺗﻘّﺪﻣﻮﻫﻤﺎ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻌّﻠﻤﻮﻫﻤﺎ ﻓﺈﻧّﻬﻤﺎ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ«‪.‬‬‫و أّﻣﺎ اﻟّﺘﻘﺪﯾﻢ ﻓﻬﻢ أوﻟﯽ ﺑﺬﻟﮏ و أﺣّﻖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪773 :‬‬‫ﻓﯽ ﻣﻮاﺿﻊ ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ اﻹﻣﺎﻣﮥ اﻟﮑﺒﺮي و ﺗﻘﺪﯾﻤﻬﻢ ﻓﯽ اﻟّﺪﺧﻮل و اﻟﺨﺮوج و اﻟﻤﺸﯽ و اﻟﮑﻼم و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻣﻮر اﻟﻌﺎدات ‪.‬‬
‫در »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و إن ﺣﻤﻠﺖ ﻣﺼﺤﻔﺎ ﻓﻼ ﺗﻘﻢ ﻷﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﻮري إﻟّﺎ ﻟﻬﻢ‬‫ﻷﻧّﻪ ﯾﺴـﺘﺤّﺐ اﻟﻘﯿﺎم ﻟﻠﻤﺼـﺤﻒ اﻟﮑﺮﯾﻢ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﮐﺎن ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮم ﻟﻔﺎﻃﻤـﮥ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ إذا ﻗـﺪﻣﺖ ﻋﻠﯿﻪ و ﯾﻘّﺒﻞ ﯾﺪﻫﺎ و‬‫ﯾﺠﻠﺴﻬﺎ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺴﻪ‪ .‬و ﻣﻦ اﻵداب اﻟﻤﺴﺘﺤﺴﻨﮥ اﻟّﺸﺮﻋﯿﮥ أّن ﻣﻦ ﮐﺎن اﻟﻤﺼﺤﻒ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ و ﻓﯽ ﺣﺠﺮه ﻻ ﯾﻘﻮم ﻷﺣﺪ و ﻟﻮ ﮐﺎن واﻟﺪا‬‫أو ﻋﺎﻟﻤﺎ ﻟﺸـﺮف اﻟﻤﺼﺤﻒ‪ .‬أّﻣﺎ أوﻻد اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﺈﻧّﻪ ﯾﻘﻮم ﻟﻬﻢ و اﻟﻤﺼﺤﻒ ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ ﺣﺎﻟﮥ اﻟﻘﯿﺎم أدﺑﺎ ﻟﻠّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻣﻌﺎ ﻷﻧّﻬﻤﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 209‬از ‪306‬‬‫ﻻ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎن إﻟﯽ ورود اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﻓّﺮق ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﺑﻬﻮاه و ﻏﻔﻠﮥ ﻓّﺮق اﻟﱠﻠﻪ ﺷـﻤﻠﻪ ﻓﯽ اﻟّﺪﻧﯿﺎ و اﻵﺧﺮة‪ .‬أﻣﺎ إذا ﮐﺎن ﺗﺮك اﻟﻘﯿﺎم ﻟﻠﺸـﺮﯾﻒ ﯾﺆذﯾﻪ‬‫و ﯾﻨﮑﺴﺮ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮه‪ ،‬ﻓﺎﻟﺬي ﯾﻨﺸﺮح ﻟﻪ ﺻﺪري أن اﻟﻘﯿﺎم‪ -‬و اﻟﺤﺎﻟﮥ ﻫﺬه‪ -‬واﺟﺐ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﺳﻮف ﻧﻠﻘﺎه ﻏﺪا و ﻧﺴﺎل ﮐﯿﻒ ﻓﻌﻠﻨﺎ ﺑﻌﺪه و ﯾﻌﺪل‬‫و ﻗﺪ ﻣّﺮ‬‫ﻓﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﺧّﻢ أﻧّﻪ ﻗـﺎل ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬أّﯾﻬـﺎ اﻟﻨﺎس! إﻧﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و إﻧّﮑﻢ واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﺣﻮض أﻋﺮض ﻣﺎ )ﻣّﻤﺎ‪ .‬ظ( ﺑﯿﻦ‬‫ﺑﺼـﺮي و ﺻـﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋـﺪد اﻟﻨﺠﻮم ﻗـﺪ ﺣﺎن ﻣﻦ ﻓّﻀﮥ و إﻧّﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و‬‫ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪،‬‬‫ﻓﺎﺳـﺘﻌّﺪ ﻟﻬـﺬا اﻟّﺴﺆال ﺟﻮاﺑـﺎ ﺳﺪﯾـﺪا ﻓﯽ زﻣﻦ اﻹﻣﮑـﺎن‪ ،‬ﻓـﺈّن ﻣﺤـّﻞ اﻟﺴﺆال أﺿـﯿﻖ ﻣﮑـﺎن‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺴـﺘﻌﺎن‪ ،‬و ﻧﺴﺄﻟﻪ ﮐﻤﺎ ﺷـﺮح ﺻـﺪورﻧﺎ‬‫ﻟﻤﺤّﺒﺘﻬﻢ أﺟﻤﻌﯿﻦ أن ﯾﺮزﻗﻨﺎ ﺣﺴﻦ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﻓﯿﻬﻢ ﺣّﺘﯽ ﻧﺮد ﻋﻠﯿﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻋﻠﯿﻬﻢ أﺟﻤﻌﯿﻦ ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻣﺪاﺋﺢ ﻓﺨﯿﻤﻪ و ﺟﻼﻟﺖ ﻗﺪر و ﺳـﻤّﻮ ﻓﺨﺮ و ﻃﻮل ﺑﺎع و وﺳـﻌﺖ اّﻃﻼع ﻋّﻠﺎﻣﻪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺣﺴﺐ اﻓﺎدات أﺟّﻠﻪ‬‫و أﮐﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺣﯿﺪرّﯾﻪ« أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻷﻧﺼﺎري اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟّﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟّﺸﺮواﻧﯽ و ﮐﺘﺎب »اﻟّﻨﻔﺲ‬‫اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ و اﻟّﺮوح اﻟﺮﯾﺤﺎﻧﯽ ﻓﯽ إﺟﺎزة اﻟﻘﻀﺎة ﺑﻨﯽ اﻟّﺸﻮﮐﺎﻧﯽ« ﺗﺼﻨﯿﻒ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪774 :‬‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻣﻘﺒﻮل اﻷﻫـﺪل »و أﺑﺠﺪ اﻟﻌﻠﻮم« و »ﺗﺎج ﻣﮑّﻠﻞ ﻣﻦ ﺟﻮاﻫﺮ ﻣﺂﺛﺮ اﻟّﻄﺮاز اﻵﺧﺮ و اﻷّول« ﻣﻮﻟﻮي‬‫ﺻﺪﯾﻖ ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ؛ واﺿﺢ و آﺷﮑﺎرﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﺟﺎ ﻧﻈﺮ ﺑﺎﺧﺘﺼﺎر ﺑﺮ ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات اﮐﺘﻔﺎ ﻣﯽرود‪.‬‬‫ﻣﻮﻟﻮي ﺻـﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »ﺗﺎج ﻣﮑﻠّﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻌﻠّﺎﻣـﮥ اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﻋﺎﻟﻢ اﻟﺤﺠﺎز ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘﻪ ﻻ اﻟﻤﺠﺎز أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﺑﮑﺮي اﻟﻌﺠﯿﻠﯽ »رح« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷـﯿﺦ أﺣﻤـﺪ ﻋﺠﯿﻠﯽ ﺻﺎﺣﺐ ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل ﻟﻢ ﯾﺰل ﻣﺠﺘﻬـﺪا ﻓﯽ ﻧﯿﻞ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ و ﮐﻢ ﺳـﻬﺮ ﻓﯽ ﻃﻠﺒﻬﺎ‬‫اﻟّﻠﯿـﺎﻟﯽ ﺣـّﺘﯽ ﻓـﺎز ﻣﻦ ذﻟـﮏ اﻟﻘـﺪح )ﺑﺎﻟﻘـﺪح‪ .‬ظ( اﻟﻤﻌّﻠﯽ و ﺻـّﻠﯽ ﻓﯽ ﻣﺤﺮاﺑﻬـﺎ و ﺟﻠّﯽ‪ ،‬أﺧـﺬ اﻟﻌﻠﻮم ﻋﻦ آﺑـﺎﺋﻪ اﻟﮑﺮام و ﻋﻦ ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ‬‫اﻷﻋﻼم و ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺨﻪ‪ :‬ﻋﺒـﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ اﻟﻤﺰﺟﺎﺟﯽ و أﺟﺎز ﻟﻪ و أﻟﺒﺴﻪ اﻟﺨﺮﻗـﮥ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ اﻟـّﺴ ّﯿﺪ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻷﻣﯿﺮ و اﻟـّﺴ ّﯿﺪ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ‬‫ﯾﺤﯿﯽ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﺆﻟّﻔﺎت ﻓﯽ اﻟّﺘﺼّﻮف و اﻟّﺘﻮﺣﯿـﺪ و اﻟﻘﺼﺎﺋـﺪ اﻹﻟﻬّﯿﺎت و اﻟّﻨﺒﻮّﯾﺎت‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺟﻤﻊ وﻟـﺪه اﻟﻌﻠّﺎﻣـﮥ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﺷـﯿﺌﺎ ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬و‬‫ﻟﻌﻤﺮي ﻟﻘﺪ ﺷﺎع ﻃﯿﺐ ﺷﻌﺮه و ذاع‪ ،‬و أﻃﺮب اﻟﻄﺒﺎع‪ ،‬و ﺷّﻨﻒ اﻷﺳﻤﺎع‪ ،‬ﺷﻌﺮ‪:‬‬‫و ﺳﺎر ﺑﻪ ﻣﻦ ﻻ ﯾﺴﯿﺮ ﻣﺸّﻤﺮا و ﻏّﻨﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻻ ﯾﻐّﻨﯽ ﻣﻐّﺮدا‬‫و ﻣﻦ ﻗﺼﺎﺋﺪه اﻟﻤﺸـﻬﻮرة‪» :‬ﻋﻘﺪ اﻟﺠﻮاﻫﺮ اﻟﻠﺌﺎل ﻓﯽ ﻣﺪح اﻵل« و ﻗﺪ ﺷﺮﺣﻬﺎ ﺷﺮﺣﺎ ﻋﻈﯿﻤﺎ و ﻗّﺮظ ﻋﻠﯿﻪ ﻋﺪة ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ اﻟّﺴّﯿﺪ اﻟﺠﻠﯿﻞ‬‫ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﻓﯽ ﻣّﮑﮥ اﻟﻤﺸّﺮﻓﮥ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ ،1203‬ﻗﺎل ﺻﺎﺣﺐ »اﻟّﻨﻔﺲ اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ«‪ :‬و أﺟﺎزﻧﯽ إﺟﺎزة ﻣﻄّﻮﻟﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﺴـﻠﺴﻞ ﺑﺎﻷوﻟّﯿﮥ و‬‫ﻫﻮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »اﻟّﺮاﺣﻤﻮن ﯾﺮﺣﻤﻬﻢ اﻟّﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ارﺣﻤﻮا ﻣﻦ ﻓﯽ اﻷرض ﯾﺮﺣﻤﮑﻢ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟّﺴﻤﺎء«‬‫و ﺳـﻨﺪه ﺣﺴﻦ أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺒﺨﺎرّي ﻓﯽ اﻷدب اﻟﻤﻔﺮد ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺑﺸـﺮ و أﺑﻮ داود و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ و اﻟّﺘﺮﻣـﺬّي ﻓﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ و‬‫ﻗﺎل ‪:‬‬‫ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺴﻦ ﺻـﺤﯿﺢ‪ ،‬و ﺻـّﺤﺤﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ .‬ﻗﺎل ﺷـﯿﺦ اﻹﺳـﻼم زﮐﺮّﯾﺎ اﻷﻧﺼﺎرّي و ﻫﻮ ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﺎﻋﺘﺒﺎر ﻣﺎﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺘﺎﺑﻌﺎت و ﻟا ّﺸﻮاﻫﺪ‪،‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﻌﺒﺎدي‪ :‬إّن اﻟّﺮواﯾـﮥ ﻓﯽ ﯾﺮﺣﻤﮑﻢ ﺑﺎﻟّﺮﻓﻊ ﻋﻠﯽ أّن اﻟﺠﻤﻠـﮥ دﻋﺎﺋـّﯿ ﮥ ﻻ ﺑﺎﻟﺠﺰم ﺟﻮاﺑﺎ ﻟﻸﻣﺮ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﻮﺟﻬﯿﻦ ﺗﻠّﻘﯿﻨﺎه ﻋﻦ اﻟﻤﺸﺎﯾـﺦ اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬ﻗﺎل‬‫ﺷﯿﺨﻨـﺎ‪ :‬و ﻧﺤﻦ ﺗﻠّﻘﯿﻨـﺎه ﻋﻦ ﻣﺸﺎﯾﺨﻨـﺎ ﺑﺎﻟّﺮﻓﻊ ﻓﻘﻂ‪ ،‬و ﻫـﺬا ﺣـﺪﯾﺚ ﺟﻠﯿﻞ ﻷﻧّﻪ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﺑـﺪء اﻟﺨﻠﻖ و اّوﻟّﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺗﺠّﻠﯽ اﺳـﻤﻪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ و ﮐﺎن‬‫اﻟﻮﺟﻮد رﺣﻤﮥ و ﻧﻌﻤﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 210‬از ‪306‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪775 :‬‬‫ﻧﺎﺳﺐ أن ﯾﮑﻮن أّول ﻣﺎ ﯾﻘﺮع اﻟـّﺴ ﻤﻊ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺮﺣﻤﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎ أﻧّﻪ أّول ﻣﺎ ﻗﺮع ﺳـﻤﻌﻪ ﮐﻠﻤﮥ اﻹﯾﺠﺎد و ﻫﻮ أّول رﺣﻤﮥ أوﺗﯿﻬﺎ‪ ،‬ﺛّﻢ ﺗﮑّﻠﻢ ﺷـﯿﺨﻨﺎ‬‫ﻋﻠﯽ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﻣﺎ اﺣﺘﻮي ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻷﺳـﺮار اﻟﺒﺪﯾﻌـﮥ و اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ اﻟﻌﺠﯿﺒـﮥ ﺑﻤﺎ ﯾﻠﯿﻖ ﺑﺠﻼﻟـﮥ ﻗـﺪره وﺳـﻌﮥ ﻋﻠﻮﻣﻪ‪ ،‬ﻓﺠﺰاه اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﻨﯽ و ﻋﻦ‬‫اﻹﺳـﻼم ﺧﯿﺮا‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ ،‬ﻋﻔﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﻨﯽ‪ :‬و ﻓﯿﻪ دﻻﻟﮥ ﻋﻠﯽ ﮐﻮﻧﻪ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ ﻓﻮق اﻟـّﺴ ﻤﺎء و ﮐﻮﻧﻪ ﻣﺴﺘﻮﯾﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺮش‪ .‬ﺛّﻢ ﻣّﻤﺎ ﮐﺘﺒﻪ ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﺘﺮﺟﻤﮥ‬‫ﻓﯽ إﺟـﺎزﺗﻪ ﻟﻠـّﺴ ّﯿﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﻫـﺬا اﻟّﻨﺺ‪ :‬و أّﻣـﺎ ﻟﺒﺲ اﻟﺨﺮﻗـﮥ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻔﮥ اﻟّـﺘﯽ ﯾﺘـﺪاوﻟﻬﺎ اﻟّﺼﻮﻓـّﯿ ﮥ و ﯾﺘـﺒّﺮك ﺑﻬـﺎ اﻟﻌﻠﻤـﺎء و اﻟﻤﺘﻌﻠّﻤﻮن و‬‫اﻟّﺼﺎﻟﺤﻮن رﺟﺎء اﻟـّﺪﺧﻮل ﻓﯽ ﻃﺮﯾﻘـﮥ اﻟّﺘﺼّﻮف اﻟّـﺬي ﻫﻮ ﺣﻘﯿﻘـﮥ اﻟﻤﺘﺎﺑﻌﮥ ﻟﻠّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﻌﻢ ﻓﯿﻤﺎ ﺟﺎء ﺑﻪ و أﻣﺮ ﺑﻪ و ﻧﺪب إﻟﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﻮل و ﻓﻌﻞ و‬‫ﻋﻘـﺪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺣﻘﯿﻘـﮥ اﻟّﺘﻘﻮي اﻟّﺘﯽ ﻫﯽ ﺣﻠﯿـﮥ اﻷوﻟﯿﺎء و ﯾﺴـﺘﺤّﻖ ﺑﻬﺎ اﻟﻌﺒﺪ اﻟﮑﺮاﻣﮥ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻫﺬا اﻹﻟﺒﺎس اﻟّﺼﻮرّي ﻣﻦ أﺧﺬه ﺻﺪﻗﺎ و‬‫إﺧﻼﺻﺎ أوﺻـﻠﻪ إﻟﯽ اﻟّﻠﺒﺎس اﻟﻤﻌﻨﻮّي اﻟﻤﻨﺘـﺞ ﻟﻠﻌﻠﻢ اﻟّﻠﺪﻧّﯽ و ﺟﻤﯿﻊ اﻟﮑﺮاﻣﺎت و اﻟﻤﺒّﺸـ ﺮات اﻟﻤﻨﺰﻟﮥ ﻋﻠﯽ ﻗﻠﻮب ﮐّﻞ ﻋﻠﯽ ﺣﺴﺐ اﺳـﺘﻌﺪاده‬‫ﺑﻤﺎ ﺗﻌﻄﯿﻪ اﻟﺤﮑﻤـﮥ و اﻟﻮﺟﻮد‪ .‬ﺛّﻢ ذﮐﺮ ﺳﻠﺴـﻠﮥ ﺧﺮﻗﺘﻪ و ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻤﺎ أﻟﺒﺴﻪ ﻏﺮﯾﺐ اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺎش أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﻋﺎم‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻓﯽ »اﻟﻘﺎﻣﻮس«‪ :‬درﯾﺪ ﺑﻦ‬‫زﯾـﺪ ﻋﺎش أرﺑﻌﻤﺎﺋـﮥ ﺳـﻨﮥ و أدرك اﻹﺳـﻼم‪ ،‬ﻫﺬا‪ .‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟّﺸـ ﯿﺦ أﺣﻤﺪ ﮐﺜﯿﺮة و ﮐﺎن ﻻ ﯾﺴـﻤﻊ ﺑﺬي ﻓﻀـﯿﻠﮥ ﻓﯽ ﺟﻬﮥ ﻣﻦ اﻟﺠﻬﺎت إﻟّﺎ و‬‫ﺗﻌّﺮف ﺑﻪ و اﺳﺘﻄﻠﻊ ﺣﻘﯿﻘﮥ ﻓﻀﯿﻠﮥ ﺛّﻢ ﺑﺪا ﻟﻪ إﯾﺜﺎر اﻟﺨﻠﻮة و اﻟﻌﺰﻟﮥ[‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﻌﺠﯿﻠﯽ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر‪ ،‬ﻋﺎرﻓﻬﻢ اﻟﻄﺎﻓﺢ اﻟﻬﺎدر‪ ،‬و ﻓﺮدﻫﻢ اﻟﻔﺮﯾﺪ اﻟﻨﺎدر‪ ،‬و ﺟﻬﺒﺬﻫﻢ اﻟﻮﺣﯿﺪ اﻟّﺬي ﯾﺼﺪر ﻋﻦ راﯾﻪ اﻟّﺼﺎدر‪ ،‬ﻗﺪ‬‫روي ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻤﺰﻫﺮ اﻟﻤﻨﯿﺮ ﮐﺎﻷـزﻫﺮ اﻟﻤﺸـﺮق اﻟﺒـﺎدر‪ ،‬اﻟّﻨـﺎﻗﻊ ﺑﺒﻼـﻟﻪ ﻏﻠّـﮥ ﮐـّﻞ وارد و ﺻﺎدر‪ ،‬ﻓﻄﻮﺑﯽ ﻟﻤﻦ أﺑﺼـﺮه ﻓﺄﻗﺒﻞ ﻋﻠﯿﻪ إﻗﺒﺎل‬‫اﻟّﺮاﮐﺾ اﻟﻤﺒﺎدر‪ ،‬و ﻣﺮﺣﺒﺎ ﺑﻤﻦ رآه ﻓﺄﺳـﺮع إﻟﯿﻪ إﺳـﺮاع اﻟﺤﺎﺋﻢ اﻟﺤﺎدر‪ ،‬و ﺳـﺤﻘﺎ ﻟﻤﻦ ﻋﺎﺑﻪ ﻓﻨﮑﺺ ﻋﻨﻪ ﻧﮑﻮص اﻟﺤﺎﺋﺪ اﻟﻐﺎدر‪ ،‬و ﺑﻌﺪا ﻟﻤﻦ‬‫ﻫﺎﺑﻪ ﻓﺄدﺑﺮ ﻋﻨﻪ إدﺑﺎر اﻟﻬﺎﺋﻢ اﻟّﺴﺎدر‪.‬‬‫راوﯾﺎن ﻗﺮن ﺳﯿﺰدﻫﻢ‬‫‪ -177‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺒﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »وﺳﯿﻠﮥ اﻟّﻨﺠﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯽ »اﻟّﺼﻮاﻋﻖ«‪ :‬و ﻧﻘﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪776 :‬‬‫اﻟّﺜﻌﻠﺒّﯽ و اﻟﺒﻐﻮّي ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس أﻧّﻪ ﻟّﻤﺎ ﻧﺰل ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »ﻗُْﻞ ﻻ َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫ﻗﺎل ﻗﻮم ﻓﯽ ﻧﻔﻮﺳـﻬﻢ‪ :‬ﻣﺎ ﯾﺮﯾﺪ إﻟّﺎ أن ﯾﺨﺸـّﺜﻨﺎ )ﯾﺨّﺸـ ﻨﺎ‪ .‬ظ( ﻋﻠﯽ ﻗﺮاﺑﺘﻪ ﻣﻦ ﺑﻌﺪه‪ ،‬ﻓﺄﺧﺒﺮ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬أﻧّﻬﻢ اﺗّﻬﻤﻮه‬‫ﻓﺄﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »َأْم َﯾُﻘﻮﻟ ُﻮَن اﻓَْﺘﺮي َﻋَﻠﯽ اﻟﱠﻠِﻪ َﮐِﺬﺑًﺎ«‬‫اﻵﯾﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻘﻮم‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! إﻧّﮏ ﺻﺎدق‪ ،‬ﻓﺄﻧﺰل »َو ُﻫَﻮ اﻟﱠِﺬي َﯾْﻘَﺒُﻞ اﻟﱠﺘْﻮﺑََﮥ َﻋْﻦ ِﻋﺒﺎِدِه«‬‫‪.‬و‬‫أﺧﺮج اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻋﻦ اﻹﻣﺎم زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻟّﻤﺎ ﺟﯽء ﺑﻪ أﺳﯿﺮا ﻋﻘﯿﺐ ﻣﻘﺘﻞ اﺑﯿﻪ اﻟﺤﺴﯿﻦ و اﻗﯿﻢ ﻋﻠﯽ درج دﻣﺸﻖ‪ ،‬ﻗﺎل ﺑﻌﺾ ﺟﻔﺎة‬‫أﻫﻞ اﻟّﺸﺎم‪ :‬ﻟا ﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ اﻟّﺬي ﻗﺘﻠﮑﻢ و اﺳﺘﺄﺻﻠﮑﻢ و ﻗﻄﻊ ﻋﺮق اﻟﻔﺘﻨﮥ! ﻓﻘﺎل‪ :‬أﻣﺎ ﻗﺮأت »ﻗُْﻞ ﻻ َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫؟ ! ﻗ ﺎ ل ‪ :‬و أ ﻧﺘﻢ ﻫﻢ ؟ ﻗ ﺎ ل ‪ :‬ﻧ ﻌﻢ !‬‫و أﺧﺮج اﻟّﺪﯾﻠﻤّﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪرّي أّن اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﺎل ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ» :‬و ﻗُِﻔﻮُﻫْﻢ ِإﱠﻧُﻬْﻢ َﻣْﺴُﺆﻟ ُﻮَن«‬‫ﻋﻦ وﻻﯾﮥ ﻋﻠّﯽ‪،‬‬‫و ﮐﺎن ﻫﺬا ﻫﻮ ﻣﺮاد اﻟﻮاﺣﺪي ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫روي ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ َو ﻗُِﻔﻮُﻫْﻢ ِإﱠﻧُﻬْﻢ َﻣْﺴُﺆﻟ ُﻮَن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 211‬از ‪306‬‬‫‪ ،‬ﻋﻦ وﻻﯾﮥ ﻋﻠّﯽ و أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻷّن اﻟﱠﻠﻪ أﻣﺮ ﻧﺒّﯿﻪ ان ﯾﻌّﺮف اﻟﺨﻠﻖ أﻧّﻪ ﻻ ﯾﺴﺌﻠﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﺗﺒﻠﯿﻎ اﻟّﺮﺳﺎﻟﮥ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫‪ ،‬و اﻟﻤﻌﻨﯽ أﻧّﻬﻢ ﻣﺴـﺌﻮﻟﻮن‪ :‬ﻫـﻞ واﻟﻮﻫﻢ ﺣّﻖ اﻟﻤﻮاﻻة ﮐﻤﺎ أوﺻﺎﻫﻢ اﻟّﻨﺒّﯽ أم أﺿﺎﻋﻮﻫﺎ و أﻫﻤﻠﻮﻫﺎ‪ ،‬ﻓﺘﮑﻮن ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﻤﻄﺎﻟﺒـﮥ و اﻟّﺘﺒﻌـﮥ‪ .‬و ﻣﻦ‬‫ذﻟ ﮏ‬‫أﺧﺮج ﻣﺴـﻠﻢ ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻗﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯿﻨﺎ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء ﯾـﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻣـّﮑ ﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪،‬‬‫ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و وﻋﻆ و ذّﮐﺮ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌﺪ؛ أﻻ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‬‫أّوﻟﻬﻤـﺎ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬـﺪي و اﻟّﻨـﻮر‪ ،‬ﻓﺨـﺬوا ﺑﮑﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﺤّﺚ ﻋﻠﯽ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬و أﻫـﻞ ﺑﯿـﺘﯽ‪،‬‬‫اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ]‪[1‬‬‫ﻫﺮ ﮔﺎه ﮐﻪ اﯾﻦ آﯾﻪ ﻣﻮّدة ﻧﺎزل ﺷـﺪ ﻗﻮﻣﯽ در دﻟﻬﺎي ﻓﺎﺳـﺪ ﺧﻮد ﺧﯿﺎل ﻓﺎﺳـﺪ آوردﻧـﺪ ﮐﻪ رﺳﻮل ﺧـﺪا اراده ﮐﺮد ﮐﻪ از ﻗﺮاﺑﺖ ﺧﻮد ﻣﺎ را‬‫ﺑﺘﺮﺳﺎﻧﺪ ﺗﺎ ﻣﻦ ﺑﺘﺮﺳﻢ ﺑﻌﺪ از وي )ﺗﺮﻏﯿﺐ ﮐﻨﺪ ﻣﺎ را ﺑﺮ ﻗﺮاﺑﺖ ﺧﻮد ﺑﻌﺪ از ﺧﻮد‪ .‬ظ(‪ .‬ﺣّﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ را ﻓﺮﺳـﺘﺎد و ازﯾﻦ ﺧﯿﺎﻻت ﻓﺎﺳـﺪ‬‫اﯾﺸﺎن را ﺧﺒﺮ داد و آﮔﺎه ﺳﺎﺧﺖ رﺳﻮل ﺧـﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ را ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﻮم ﺗﻬﻤﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺗﺮا و آﯾﻪ ﻧﺎزل ﮐﺮد ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ]‪[1‬‬‫ﮐﺎن ﻓﯽ اﻟﻨﺴﺨﻪ اﻟﺤﺎﺿﺮة ﺑﻌﺪ »أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ« ﻗﻠﯿﻞ ﺑﯿﺎض‪ ،‬ﻓﻠﯿﺘﻨﺒﻪ )‪ .12‬ن(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪777 :‬‬‫در ﺣـّﻖ رﺳـﻮل ﺧـﺪا ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ را ﮐﻪ اﯾﻦ ﺗﺄﮐﯿـﺪ و ﺗﺮﻏﯿﺐ ﻣﻮّدت ﻗﺮﺑﯽ آﯾـﺎ اﻓـﺘﺮا ﮐﺮده اﺳﺖ ﺑﺮ ﺧـﺪا و دروغ ﺑﺴـﺘﻪ اﺳﺖ ﯾﺎ‬‫ﻣﺠﻨﻮﻧﺴﺖ ﮐﻪ در ﺣـﺎﻟﺖ ﺟﻨﻮن اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﮐﻠﻤـﺎت ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ؟!‪ .‬ﺑﻌـﺪ ﻧﺰول آﯾﻪ‪ ،‬ﻗﻮم ﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! ﺗﻮ ﺻﺎدﻗﯽ‪ ،‬ﻣﺎﯾﺎن از ﺧﯿﺎﻻت‬‫ﺧﻮدﻫﺎ ﺗﻮﺑﻪ ﮐﺮدﯾﻢ‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﺎزل ﺷﺪ »َو ُﻫَﻮ اﻟﱠِﺬي َﯾْﻘَﺒُﻞ اﻟﱠﺘْﻮﺑََﮥ َﻋْﻦ ِﻋﺒﺎِدِه«‬‫و آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ »َو ﻗُِﻔﻮُﻫْﻢ ِإﱠﻧُﻬْﻢ َﻣْﺴُﺆﻟ ُﻮَن«‬‫داّلﺳﺖ ﺑﺮﯾﻨﮑﻪ در روز ﺣﺸـﺮ از ﻫﻤﻪ ﺑﺸـﺮ ﺳـﺆال ﺧﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ ﮐﻪ در ﺣّﻖ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ‪ -‬ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﻧﺒّﯿﻨـﺎ و‬‫ﻋﻠﯿﻪ‪ -‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﺧﯿﺮ اﻟﺒﺸﺮ ﭼﻪ ﺳﻠﻮك ﮐﺮدﯾﺪ و ﺣﻘﻮق و ﻣﻮاﻻت اﯾﺸﺎن ﮐﻤﺎ ﺣّﻘﻪ ﺑﺠﺎ آوردﯾﺪ ﯾﺎ ﻧﻪ؟‬‫)و آﻧﭽﻪ‪ .‬ﺻـﺢ ظ( رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـّﻠﻢ در أداي ﺣﻘﻮق و اﻃﺎﻋﺖ و اﻧﻘﯿﺎد أواﻣﺮ اﯾﺸﺎن ﻓﺮﻣﻮده آن را ﺳـﻤﻌﺎ و ﻃﺎﻋﮥ‬‫اﻣﺘﺜﺎل ﮐﺮدﯾﺪ ﯾﺎ ﺗﺨّﻠﻒ ﻧﻤﻮدﯾﺪ؟ ﭘﺲ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻓﺮﻣﻮده رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﺤّﺒﺖ آل ﺳّﯿﺪ اﻟﻮري ﻧﻤﻮدﻧﺪ‬‫ﺣﻮر )ﺑﺤﻮر ظ( و ﻗﺼﻮر ﺟﻨـﺎن ﻓﺎﺋﺰ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮐﻪ ﻧﻌﻮذ ﺑﺎﻟﻠّﻪ اﻧﺤﺮاﻓﯽ ازﯾﺸﺎن ورزﯾـﺪ ﺑﻌـﺬاب ﻧﯿﺮان ﮔﺮﻓﺘﺎر ﺧﻮاﻫـﺪ ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬و‬‫ازﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ رواﯾﺖ ﮐﺮده ﻣﺴـﻠﻢ از زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﮐﻪ اﯾﺴـﺘﺎده ﺷﺪ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠّﻢ روزي در ﻣﯿﺎن ﻣﺎ در ﺣﺎﻟﯽ‬‫ﮐﻪ ﺧﻄﺒﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ ﺑﻤﻮﺿـﻌﯽ ﮐﻪ آﻧﺠﺎ آﺑﯽ ﺑﻮد‪ ،‬ﺧﻮاﻧﺪه ﻣﯽﺷﻮد آن ﻣﻮﺿﻊ ﺑﺨّﻢ‪ -‬ﺑﻀّﻢ ﺧﺎء ﻣﻌﺠﻤﻪ و ﺗﺸﺪﯾﺪ ﻣﯿﻢ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ در ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ‬‫ﮐﻪ در ﻣﯿـﺎن ﻣّﮑﻪ و ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺷـﮑﺮ و ﺛﻨـﺎ ﺑﺠﻨﺎب ﺟّﻞ و ﻋﻼ ﮐﻤﺎ ﻫﻮ أﺣﺮي ﺑﺠﺎ آورد و ﻧﺼـﯿﺤﺖ و ﭘﻨـﺪ ﺑﻤﺮدﻣﺎن ﮐﻤﺎ ﻫﻮ أﻟﯿﻖ و‬‫أوﻟﯽ ﺑﻮد داد‪ ،‬و ﺑﻌﺪ از آن ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫أّﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﺣﻤﺪ و ﺛﻨﺎ‪ ،‬ﺑﺪاﻧﯿﺪ و آﮔﺎه ﺑﺎﺷـﯿﺪ اﯾﻤﺮدﻣﺎن! ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﻦ ﺑﺸـﺮم‪ ،‬ﻗﺮﯾﺒﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﯿﺎﯾﺪ ﻣﺮا ﻓﺮﺳﺘﺎده ﭘﺮوردﮔﺎر ﻣﻦ و ﻗﺒﻮل ﮐﻨﻢ او‬‫را‪ -‬ﻣﺮاد ﻣﻠﮏ اﻟﻤﻮﺗﺴﺖ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ‪:‬‬‫ﻣﻠﮏ اﻟﻤﻮت ﺑﯿﺎﯾﺪ و ﻣﻦ ازﯾﻦ ﻋﺎﻟﻢ اﻧﺘﻘﺎل ﻧﻤﺎﯾﻢ‪ ،‬ﻟﻬﺬا ﺑﺸـﻤﺎ وﻋﻆ ﻣﯽﮐﻨﻢ و ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ ﮐﻪ ﻣﯽﮔﺬارم در ﻣﯿﺎن ﺷﻤﺎ دو ﭼﯿﺰ ﻧﻔﯿﺲ ﻋﻈﯿﻢ‪،‬‬‫اّول آن ﻗﺮآن ﺷـﺮﯾﻒ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﺧـﺪاﺳﺖ و در آن ﻧﻮر و ﻫـﺪاﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﮕﯿﺮﯾـﺪ و ﻋﻤﻞ ﮐﻨﯿـﺪ ﺑﺄﻣﺮ و ﻧﻮاﻫﯽ آن و ﭼﻨﮕﻞ زﻧﯿﺪ ﺑﻮي‪ ،‬و‬‫ﺗﺤﺮﯾﺺ ﻓﺮﻣﻮد ﺑﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﺗﺮﻏﯿﺐ ﻧﻤﻮد ﺑﺎﺳـﺘﻤﺴﺎك وي‪ ،‬ﺑﻌـﺪ از آن ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬دّوم از آن دو ﭼﯿﺰ ﻧﻔﯿﺲ ﻋﻈﯿﻢ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻦاﻧـﺪ‪ ،‬ﯾﺎد‬‫ﻣﯽدﻫﺎﻧﻢ ﺧﺪا را در ﺣّﻖ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﺧﻮد‪ ،‬و ﺳﻪ ﻣﺮﺗﺒﻪ اﯾﻦ ﮐﻠﻤﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‪ :‬از ﺧﺪا ﺑﺘﺮﺳﯿﺪ و ﺣﻘﻮق اﯾﺸﺎن ﻧﮕﺎﻫﺪارﯾﺪ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪778 :‬‬‫ﻃﺎﻋﺖ و ﻣﺤّﺒﺖ اﯾﺸﺎن را ﺷـﻌﺎر و دﺛﺎر ﺧﻮد ﺳﺎزﯾـﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﻣﺘﺜﺎل ﺑﺄﺣﮑﺎم ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ از ﻓﺮﺿـﺴﺖ؛ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﻃﺎﻋﺖ و اﻧﻘﯿﺎد أواﻣﺮ اﻫﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 212‬از ‪306‬‬‫ﺑﯿـﺖ ﺑـﻪ ﺟـﻮارح و أرﮐـﺎن و ﻣﺤـّﺒ ﺖ و ﻋﻘﯿـﺪت و ﻣـﻮّدت و رﺳـﻮﺧّﯿﺖ ﺑﺎﯾﺸـﺎن ﺑﻘﻠـﺐ و ﺟﻨـﺎن واﺟﺐ و ﻓﺮﺿـﺴﺖ‪ .‬و از زﯾـﺪ ﺑﻦ ﺛـﺎﺑﺖ‬‫ﻣﺮوﯾﺴﺖ‪:‬‬‫و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺘﺎب ﺧـﺪا و آل ﻋﺒﺎ ﺟـﺪا از ﻫﻢ ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ ﺗﺎ ﮐﻪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ آﻣﺪ ﻧﺰد ﻣﻦ ﺑﺮ ﺣﻮض ﮐﻮﺛﺮ از ﻣﻄﯿﻌﺎن و ﻣﺘﺨّﻠﻔﺎن ﺧﻮد ﺧﺒﺮ ﺧﻮاﻫﻨﺪ‬‫داد[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺒﯿﻦ در »وﺳﯿﻠﮥ اﻟّﻨﺠﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﯽ »اﻟﻤﺸـﮑﻮة«‪ :‬ﻋﻦ ﺟـﺎﺑﺮ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﯽ ﺣّﺠﺘﻪ ﯾﻮم ﻋﺮﻓـﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻧـﺎﻗﺘﻪ اﻟﻘﺼﻮاء ﯾﺨﻄﺐ‪،‬‬‫ﻓﺴﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬رواه اﻟّﺘﺮﻣﺬّي‪.‬‬‫و ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴـ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا ﺑﻌﺪي أﺣﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ‬‫اﻵـﺧﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء إﻟﯽ اﻻرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ‬‫ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬رواه اﻟّﺘﺮﻣﺬّي ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻮﻟﻮي ﻣـﺒﯿﻦ در »وﺳـﯿﻠﮥ اﻟﻨﺠـﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﭼﻮن از ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع ﻣﺮاﺟﻌﺖ ﻓﺮﻣﻮدﻧـﺪ در ﻏـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﺧﻄﺒﻪ ﺧﻮاﻧﺪﻧـﺪ ﻣﺘﻀـّﻤﻦ إﻇﻬـﺎر‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺣﻀﺮت ﻋﻠّﯽ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪.‬‬‫أﺧﺮج اﻟﺤـﺎﮐﻢ و أﺑﻮ ﻋﻤﺮ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﻫـﺬا ﻟﻔﻆ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ :‬ﻟّﻤﺎ رﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﮥ‬‫اﻟﻮداع و ﻧﺰل ﻏـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ أﻣﺮ ﺑﺪوﺣﺎت ﻓﻘﻤﻤﻦ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﺄﻧّﯽ ﻗﺪ دﻋﯿﺖ ﻓﺄﺟﺒﺖ إﻧّﯽ ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أﺣﺪﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬و إﻧّﻬﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ وﻟّﯽ‬‫ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ‪ ،‬ﺛّﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠّﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟّﯿﻪ ﻓﻬﺬا وﻟّﯿﻪ‪ ،‬اﻟﻠّﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه ‪.‬‬
‫و ﮐﻤﺎل وﺛﻮق و اﻋﺘﻤﺎد و ﻧﻬﺎﯾﺖ اﻋﺘﺒﺎر و اﺳـﺘﻨﺎد رواﯾﺎت »وﺳـﯿﻠﮥ اﻟﻨﺠﺎة« از ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺧﻮد ﻣﺼّﻨﻒ در ﺻﺪر آن واﺿﺢ و ﻻﺋﺤﺴﺖ‪ ،‬ﺣﯿﺚ‬‫ﻗﺎل ﻓﯿﻪ ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻗّﺼﮥ‪] :‬و ﺑﻬﺬه اﻟﻘّﺼﮥ ﺣﺪاﻧﯽ ﺻﺪق اﻟّﻨّﯿﮥ‪ -‬و أﻧﺎ أﺿﻌﻒ اﻟﺨﻠﯿﻘﮥ ﺑﻞ ﻻ ﺷﯽء ﻓﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ‪ ،‬ﺧﺎدم اﻟﻌﻠﻤﺎء‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪779 :‬‬‫اﻟّﺮاﺳـﺨﯿﻦ و ﺗﺮاب أﻗـﺪام اﻟﻌﺮﻓﺎء و اﻟﮑﺎﻣﻠﯿﻦ‪ ،‬اﻟﻤﺪﻋّﻮ ﺑﻤﺤﻤﺪ ﻣﺒﯿﻦ‪ ،‬ﻧّﻮر اﻟﱠﻠﻪ ﻗﻠﺒﻪ ﺑﻨﻮر اﻟّﺼﺪق و اﻟﯿﻘﯿﻦ‪ ،‬و رزﻗﻪ ﺷـﻔﺎﻋﮥ ﺳـّﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ و‬‫آﻟﻪ اﻟّﻄّﯿﺒﯿﻦ اﻟّﻄﺎﻫﺮﯾﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺼ ﻠﻮة و اﻟـّﺴ ﻼم ﻣﻦ رّب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ‪ -‬ﻋﻠﯽ أن اؤﻟّﻒ رﺳﺎﻟـﮥ ﻣﺸـﺘﻤﻠﮥ ﻋﻠﯽ اﻻﯾﺎت اﻟّﻨﺎزﻟﮥ و اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻮاردة‬‫ﻓﯽ ﻣﻮّدة اﻟﻘﺮﺑﯽ ﻣﺘﻀّﻤﻨﮥ ﻟﺒﯿﺎن اﻟّﺸﻤﺎﺋﻞ و اﻟﺨﺼﺎﺋﻞ اﻟّﺘﯽ ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻬﻢ ﻓﯽ اﻟّﺪﻧﯿﺎ و ﻣﺎ ﺛﺒﺖ ﺑﺎﻵﯾﺎت اﻟﻘﺮآﻧّﯿﮥ و اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟّﻨﺒﻮّﯾﮥ ﻣﻦ ﻣﻘﺎﻣﺎﺗﻬﻢ‬‫و درﺟﺎﺗﻬﻢ اﻟّﺮﻓﯿﻌـﮥ ﻓﯽ اﻟﻌﻘﺒﯽ‪ ،‬و ﻗـﺪ وّﺷـ ﺢ ﺑﻪ اﻟﻤﺤـّﺪﺛﻮن ﺻـﺤﺎﺋﻔﻬﻢ‪ ،‬و اﻷوﻟﯿﺎء ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﻌﻠﻤﺎء ﮐﺘﺒﻬﻢ‪ .‬ﻓﺎﺳـﺘﺨﺮ ﻣﻦ اﻟـّﺼ ﺤﺎح ﺑﻌﺪ‬‫ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ »ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨـﺎري« و »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« و »ﺻـﺤﯿﺢ اﻟّﺘﺮﻣـﺬّي« و اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﻮﺛﻮﻗـﮥ »ﮐﺠـﺎﻣﻊ اﻻـﺻﻮل« ﻻـﺑﻦ اﻷﺛﯿﺮ و »اﻟّﺼﻮاﻋﻖ‬‫اﻟﻤﺤﺮﻗـﮥ« ﻟﺸـﻬﺎب اﻟـّﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻤّﮑّﯽ و »اﻻﺷﺎﻋـﮥ ﻓﯽ أﺷـﺮاط اﻟّﺴﺎﻋـﮥ« ﻟﻠﻌﻠﻮي اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻤـﺪﻧﯽ و »ﻓﺼﻞ اﻟﺨﻄﺎب« ﻟﻘـﺪوة اﻟﻌﺮﻓﺎء‬‫ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﭘﺎرﺳﺎ اﻟّﻨﻘﺸﺒﻨﺪّي و »إزاﻟﮥ اﻟﺨﻔﺎء« ﻟﺮﺋﯿﺲ اﻟﻌﻠﻤﺎء و ﻋﻤﺪة اﻟﻔﻀﻼء ﺷﺎه وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤّﺪث اﻟّﺪﻫﻠﻮّي و »ﻣﺪارج اﻟﻨﺒّﻮة ﻟﻠّﺸﯿﺦ‬‫اﻟﮑﺎﻣـﻞ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤّﻖ اﻟﻤﺤـّﺪث اﻟـّﺪﻫﻠﻮّي و »ﺷﻮاﻫـﺪ اﻟّﻨﺒّﻮة« ﻟﻌﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﺠـﺎﻣّﯽ؛ و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﻌﺘﺒﺮة ﻓﯽ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻔﮥ و‬‫اﻟﻘﺼـﺺ اﻟّﺼﺤﯿﺤﮥ‪ ،‬و ﺟﻤﻌﺘﻬﺎ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟّﺮﺳﺎﻟﮥ‪ ،‬و أﻋﺮﺿﺖ ﻋﻦ اﻟّﻀﻌﺎف اﻟﻤﺘﺮوﮐﮥ و اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت اﻟﻤﻄﺮوﺣﮥ‪ ،‬و ﺗﻤّﺴﮑﺖ ﺑﺬﯾﻞ اﻟﻌﺪل و‬‫اﻹﻧﺼﺎف‪ ،‬و ﺗﺠّﻨﺒﺖ ﻋﻦ ﻣﺬﻫﺐ اﻟﺒﻐﯽ و اﻻﻋﺘﺴﺎف ﻓﯿﻤﺎ ﺟﺮي ﺑﯿﻦ أﺻﺤﺎب اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ ،‬و ﻋﻤﻠﺖ‬‫ﺑﺤﺪﯾﺚ »إّﯾﺎﮐﻢ و ﻣﺎ ﺷﺠﺮ ﺑﯿﻦ أﺻﺤﺎﺑﯽ«‪،‬‬‫و اﻗﺘﺼـﺮت ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﮐﺎن ﺛﺎﺑﺘﺎ و ﺣّﻘﺎ‪ ،‬و ﻣﺎ اﻟﺘﻔّﺖ إﻟﯽ ﻣﺎ ﮐﺎن ﺑﺎﻃﻼ و ﺿﻌﯿﻔﺎ‪ ،‬و أوردت ﻣﺎ ﮐﺎن ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ ﻣﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻟﻮاﺟﺒﺎت‪،‬‬‫و رﻓﻀﺖ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﻤﻮّرﺧﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﻮاﻫﯿﺎت و ﺳـّﻤﯿﺘﻬﺎ ب »وﺳـﯿﻠﮥ اﻟّﻨﺠﺎة ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺤﻀﺮات«‪ ،‬ﻣﻦ اﺳﺘﻤﺴﮏ ﺑﻬﺎ َﻓَﻘِﺪ اْﺳَﺘْﻤَﺴَﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 213‬از ‪306‬‬‫ﺑ ِﺎﻟ ُْﻌْﺮَوِة اﻟ ُْﻮﺛ ْﻘﯽ‬‫و ﻣﻦ ﺷّﮏ ﻓﻘﺪ ﺿّﻞ و ﻏﻮي‪ ،‬إن ﻫﯽ إﻟّﺎ ﺗﺬﮐﺮة ﻟﻤﻦ اﺗّﻘﯽ‪َ ،‬ﺳَﯿﱠﺬﱠﮐُﺮ َﻣْﻦ َﯾْﺨﺸﯽ‬‫و أرﺟﻮ أن ﺗﮑﻮن ﺑﻀﺎﻋﺘﯽ ﻟﻠّﺸﻔﺎﻋﮥ و اﻟﻤﻐﻔﺮة ﻓﯽ اﻟﻌﻘﺒﯽ‪ ،‬و وﺳﯿﻠﺘﯽ ﻟﻠّﻨﺠﺎة و اﻟﻔﻮز ﺑﺎﻟّﺪرﺟﺎت اﻟﻌﻠﯽ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬﺬا ﻋﻼﻣﺘﻬﻢ اﻟﻤﺒﯿﻦ ﻗﺪ أﻇﻬﺮ اﻟﺤﻖ و أﺑﺎن‪ ،‬و أﻇﻔﺮ اﻟﻤﺤﻖ و أﻋﺎن‪ ،‬ﺣﯿﺚ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﺴـﻔﺮ اﻟّﻠﻤﻌﺎن اﻟﻤﺒﻬﺮ اﻟﻮﻣﻀﺎن‪ ،‬ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ‬‫اﻟّﺬي ﺣﻤﯽ ﻣﺮوّﯾﺎﺗﻪ و ﺻﺎن؛‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪780 :‬‬‫ﻋﻦ ﻃﻌﻦ ﮐّﻞ ﻃﺎﻋﻦ ذي ﺷـﻨﺎن‪ ،‬ﻓﺄوﺿـﺢ أﻧّﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﺠﻼﻟﮥ و اﻟﻌﻈﻤﮥ ﺑﻤﺤّﻞ و ﻣﮑﺎن‪ ،‬و أﻓﺎد أﻧّﻬﺎ ﻣﺤﺮوﺳﮥ ﻋﻦ ﺗﻄّﺮق اﻟﻮﻫﯽ و اﻹﯾﻬﺎن‪ ،‬ﻓﻠّﻠﻪ‬‫ﻋﯿﻨﺎ ﻣﺒﺼـﺮ ﻋﺎﯾﻦ اﻟﺤّﻖ ﻓﺪان‪ ،‬و أدرك اﻟّﺼﺪق ﻓﺘﻠّﻘﺎه ﺑﺎﻹذﻋﺎن‪ ،‬و اﻟﻮﯾﻞ ﻟﻤﻦ ﻏﻠﺐ ﻋﻠﯽ ﻗﻠﺒﻪ اﻟﻬﻮي و ران‪ ،‬ﻓﺮﮐﻦ إﻟﯽ ﻣﺎ زﺧﺮﻓﻪ اﻟﻐﺮور و‬‫زّﯾﻨﻪ اﻟّﺸﯿﻄﺎن‪.‬‬‫‪ -178‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ اﮐﺮام اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻈﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﺐ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﺳﻌﺎدة اﻟﮑﻮﻧﯿﻦ ﻓﯽ ﺑﯿﺎن ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺤﺴﻨﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﺎﺿـﯽ ﺷـﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ دوﻟﺖآﺑﺎدي در رﺳﺎﻟﻪ »ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟّﺴﺎدات« در ﺑﺎب ﻣﺤّﺒﺖ و ﻣﻮّدت اﻫﻞ ﺑﯿﺖ آورده‪ :‬ﺑﺪاﻧﮑﻪ ﻣﺤّﺒﺖ أوﻻد رﺳﻮل‬‫»ﺻﻠﻌﻢ« از ﻗﺮآن و ﺣﺪﯾﺚ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻓﺮﻣﻮد او ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ‪ :‬ﻗُْﻞ ﻻ َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪاش اﯾﻦ ﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬ﺑﮕـﻮ أي ﻣﺤّﻤـ ﺪ! ﻧﻤﯽﺧـﻮاﻫﻢ ﻣﺰد را از ﺷـﻤﺎ ﻣﮕﺮ ﻣﺤّﺒﺖ ﻗﺮاﺑﺘﯿـﺎن ﺧﻮد‪ .‬و در »ﮐّﺸـ ﺎف« آورده ﮐﻪ ﭼﻮن آﯾﻪ‬‫ﻧﺎزل ﺷـﺪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻋﺮض ﻧﻤﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! ﻗﺮاﺑﺘﯿﺎن ﺗﻮ ﮐﺪاماﻧﺪ ﮐﻪ دوﺳﺘﯽﺷﺎن ﺑﺮ ﻣﺎ ﻓﺮض ﺷﺪ؟‪ .‬ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ آن ﻋﻠﯽ و ﻓﺎﻃﻤﻪ و‬‫ﻫﺮ دو ﭘﺴـﺮاناﻧﺪ‪ .‬و دروﯾﺴﺖ )و ﻣﺮوﯾﺴﺖ‪ .‬ظ( ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬دوﺳﺖ دارﯾﺪ ﺧﺪا را ﺑﺮاي أداي ﺷـﮑﺮ ﻧﻌﻤﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﺻﺒﺎح ﺑﺸﻤﺎ ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬و‬‫دوﺳـﺘﺪارﯾﺪ ﻣﺮا ﺑﺮاي ﺧـﺪا‪ ،‬و دوﺳـﺘﺪارﯾﺪ ﻓﺮزﻧﺪان ﻣﺮا از ﺑﻬﺮ ﻣﻦ‪ .‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﻣﺤّﺐ آن ﺳـﺮور ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺤّﺐ أوﻻد آن ﺳـﺮور ﻧﯿﺰ‬‫ﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬و ﻧﯿﺰ از »زاﻫـﺪّﯾﻪ« آورده ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﻪ ﻧﮑـﻮﯾﯽ در ﺣّﻖ اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ رﺳﻮل ﺧـﺪا ﮐﻨـﺪ ﺧـﺪاي ﺗﻌـﺎﻟﯽ در ﺣّﻖ وي ﻧﮑﻮﺋﯿﻬـﺎ ﮐﻨـﺪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ‬‫ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮ در »ﮐّﺸﺎف« ﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮد آن ﺣﻀـﺮت‪ :‬آﮔﺎه ﺑﺎﺷـﯿﺪ اﯾﻤﺮدﻣﺎن! ﻫﺮ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻣﺤّﺒﺖ أوﻻد ﻣﺤّﻤﺪ ﻣﯿﺮد ﻣﺆﻣﻦ ﮐﺎﻣﻞ ﻣﯿﺮد‪ ،‬و‬‫ﻫﺮ ﮐﻪ ﺑﺮ دوﺳـﺘﯽ أوﻻـد ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻣﯿﺮد ﺛـﺎﺑﺖ )ﺛـﺎﺑﺖ اﻻﯾﻤـﺎن‪ .‬ظ( ﻣﯿﺮد‪ ،‬و ﻫﺮ ﮐﻪ ﺑﺮ دوﺳﺘﯽ أوﻻـد ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻣﯿﺮد ﺷـﻬﯿﺪ ﻣﯿﺮد‪ ،‬و ﻫﺮ ﮐﻪ ﺑﺮ‬‫دوﺳﺘﯽ أوﻻد ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻣﯿﺮد او را ﻓﺮﯾﺴـﻨﺪ ﺑﻪ ﺑﻬﺸﺖ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻓﺮﯾﺴـﻨﺪ ﻋﺮوس را در ﺧﺎﻧﻪ ﺷﻮي ﺧﻮد‪ ،‬ﻫﺮ ﮐﻪ ﺑـﺪوﺳﺘﯽ أوﻻد ﻣﺤّﻤﺪ ﻣﯿﺮد ﺑﺮ‬‫روش أﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖ ﻣﯿﺮد‪ .‬و ﻧﯿﺰ در »درر« آورده ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﻪ ﻣﺎﯾﺎن را دوﺳﺖ دارد و ﺗﻌﻈﯿﻢ ﮐﻨﻨﺪه )ﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ظ( دوﺳﺘﺎن ﻣﺮا و أوﻻد ﻣﺮا ﺟﺎي دﻫﺪ ﺧﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪781 :‬‬‫او را ﻧﺰدﯾﮏ ﻣﺎ‪ .‬درﯾﻦ إﯾﻤﺎﯾﺴﺖ ﺑﻪ ﻣﺤّﺒﺖ ﺻﺤﺎﺑﻪ رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ أﺟﻤﻌﯿﻦ‪ ،‬و أﺣﺎدﯾﺚ ﻻ ﺗﻌّﺪ و ﻻ ﺗﺤﺼﯽ در ﺑﺎب دوﺳﺘﯽ اﯾﺸﺎناﻧﺪ‬‫ﮐﻪ اﯾﺮاد آن درﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻣﻘﺎم ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از »ﺷـﺮف اﻟّﻨﺒﻮة« و در »درر« از ﻋﻠﯽ ﮐّﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ آورده ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت دﺳﺖ إﻣـﺎم ﺣﺴﻦ و إﻣﺎم ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﮕﺮﻓﺖ و ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ‬‫ﻫﺮ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﻣﺮا دوﺳﺖ داﺷﺖ و اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﻃﻔﻼن را دوﺳﺖ داﺷﺖ و ﻣﺎدر و ﭘـﺪر اﯾﺸﺎن را دوﺳﺖ داﺷﺖ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد ﺑﺎ ﻣﻦ ﺑﺪرﺟﻪ‬‫ﻣﻦ روز ﻗﯿﺎﻣﺖ در ﺑﻬﺸﺖ‪ .‬و ﻧﯿﺰ آورده ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺧﻨﮑﯽ و ﺧﻮﺷﯽ ﺑﺎد ﻣﺮا آن ﮐﺲ را ﮐﻪ در ﺣّﺐ ﻣﺎﯾﺎن و أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻓﻮت‬‫ﺷﺪه ﯾﺎ ﻣﻘﺘﻮل ﺷﺪه در ﻣﺤّﺒﺖ ﻣﻦ ﭘﺲ او را ﺑﻬﺸﺖ اﺳﺖ‪ .‬و ﻧﯿﺰ از »ﺷـﺮف اﻟّﻨﺒّﻮة« آورده ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﭼﻬﺎر ﮐﺴﺎن را در‬‫روز ﻗﯿﺎﻣﺖ ﻣﻦ ﺷـﻔﯿﻊام اﮔﺮ ﭼﻪ آﻣـﺪه ﺑﺎﺷـﻨﺪ ﺑﮕﻨﺎﻫﺎن ﺗﻤﺎم ﻣﺮدﻣﺎن زﻣﯿﻦ‪ .‬ﯾﮑﯽ ﮔﺮاﻣﯽ دارﻧـﺪه أوﻻد ﻣﻦ‪ .‬دوم ﺑﺮآرﻧﺪه ﺣﺎﺟﺎت اﯾﺸﺎن‪.‬‬‫ﺳّﻮم ﭘﻮﺷﻨﺪه ﮔﻨﺎه اﯾﺸﺎن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 214‬از ‪306‬‬‫ﭼﻬـﺎرم دوﺳﺖ دارﻧـﺪه اﯾﺸـﺎن را ﺑـﺪل و ﺟﺎن‪ .‬و از »ﻣﺸﺎرق« و »ﻣﺼﺎﺑﯿـﺢ« و ﻏﯿﺮه آورده ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬در ﻣﯿﺎن ﺷـﻤﺎ دو ﭼﯿﺰ‬‫ﻣﯽﮔـﺬارم ﮐﺘﺎب ﺧـﺪا و ﻋﺘﺮت ﺧﻮد ﭘﺲ اﮔﺮ ﺷـﻤﺎ ﺑﺎﯾﻦ ﻫﺮ دو دﺳﺖ زﻧﯿـﺪ ﮔﻤﺮاه ﺑﻌـﺪ از ﻣﻦ ﻧﺸﻮﯾﺪ‪ .‬و ﻧﯿﺰ از »ﮐّﺸﺎف« آورده ﮐﻪ آن‬‫ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﻌﻢ ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ أوﻻـد ﻣـﺎ ﺟﮕﺮ ﭘﺎره ﻣﺎاﻧـﺪ‪ .‬و در رواﯾﺖ دﯾﮕﺮ زﯾﺎده ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﻮرد ﻣﺎ رﺣﻢ ﻧﯿﺎرد و ﻓﺮزﻧﺪ‬‫ﮐﺒﯿﺮ ﻣﺎ را وﻗﺮ ﻧﺴﺎزد ﭘﺲ از ﻣﺎﯾﺎن ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫و از »ﮐّﺸﺎف« و »ﺷﺮف اﻟّﻨﺒّﻮة« آورده ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﻠّﯽ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫آن ﮐﺲ ﮐﻪ ﺑﺮ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻣﻦ ﻇﻠﻢ ﻧﻤﻮده و اﯾﺬا ﺑﺄوﻻد ﻣﻦ داد ﺟّﻨﺖ او را ﺣﺮام ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬و از »ﻣﺼﺎﺑﯿﺢ« آورده ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ‪:‬‬‫ﻓﺎﻃﻤﻪ ﺟﮕﺮ ﭘﺎره ﻣﻨﺴﺖ ﻫﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ او را اﯾﺬا داد ﭘﺲ ﻣﺮا اﯾﺬا داد‪ ،‬و ﻫﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ او را در ﻏﻀﺐ آورد ﻣﺮا ﺑﻐﻀﺐ آورد[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﻮﻟﻮي إﮐﺮام اﻟّﺪﯾﻦ از ﻋﻠﻤﺎي أﻋﻼم و ﻓﻀﻼي ﻓﺨﺎم ﺳّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺣﯿـﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑـﺎدي ﻣﻮﻟـﻮي إﮐﺮام اﻟـّﺪﯾﻦ ﻣـﺬﮐﻮر را در ﺟﻤﻠﻪ ﻋﻠﻤـﺎي ﺳـّﻨّﯿﻪ ﮐﻪ ﻻـ ﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪاﻧـﺪ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﺮ وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ و ﻓﺮزﻧﺪ‬‫ارﺟﻤﻨﺪ او ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ و ﺗﻠﻤﯿﺬ رﺷﯿﺪ او و ﺑﺤﺮ أّﺟﺎج ﺳّﻨّﯿﻪ ﮐﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻧﺎزش و اﻓﺘﺨﺎر ﺑﺮ ﺗﻠﻔﯿﻘﺎت و ﺗﺰوﯾﻘﺎﺗﺸﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪782 :‬‬‫دارد و آن را أﻋﻼق ﻧﻔﯿﺴﻪ و ﺟﻮاﻫﺮ ﺛﻤﯿﻨﻪ ﻣﯽاﻧﮕﺎرد ﻣﻘـّﺪم ﻣﯽﮔﺬارد و ﮐﺘﺎب »ﺳـﻌﺎدة اﻟﮑﻮﻧﯿﻦ« او را در ذﮐﺮ ﻗﺮﯾﻦ دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺐ أﺋّﻤﻪ و‬‫أﺳﺎﻃﯿﻦ ﺧﻮد ﮔﺮداﻧﯿـﺪه ﺑﻠﮑﻪ آن را ﺑﺮ ذﮐﺮ ﮐﺘﺐ ﻋﺪﯾﺪه ﮐﻪ ذﮐﺮش ﻧﮑﺮده و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺻـﺮﯾﺢ ﺑﺎﻋﺘﺒﺎر آن ﮐﻪ ﻣﻘﯿﺪ اﻋﺘﺒﺎر ﮐﺘﺐ ﻣﺬﮐﻮره‬‫ﺑﺎﻷوﻻﺳﺖ ﻧﻤﻮده ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺑﺨﺸﯿﺪه و اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را از ﺷﻮاﻫﺪ ﻣﺰّﮐﯽ در دﻋﻮي ﺧﻮد ﺷﻤﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »إزاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ« در ذﮐﺮ ﻻﻋﻨﯿﻦ ﯾﺰﯾﺪ‬‫ﺑﻌﺪ ﯾﺎد ﻧﻤﻮدن أﺳﻤﺎء ﺟﻤﻌﯽ از ﻋﻠﻤﺎء ﺧﻮد ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫]و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﺷـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤـﻖ دﻫﻠـﻮي‪ ،‬و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﻓﺮزﻧـﺪ ارﺟﻤﻨـﺪ او ﻧـﻮر اﻟﺤـﻖ دﻫﻠﻮي‪ ،‬و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﻣﻮﻟﻮي‬‫إﮐﺮام اﻟـّﺪﯾﻦ دﻫﻠﻮي‪ ،‬و از آﻧﺠﻤﻠﻪ اﺳﺖ اﺳﻮة اﻟﻤﺤـّﺪﺛﯿﻦ اﻟﻤﺘﺒّﺤﺮﯾﻦ ﻗـﺪوة اﻟﻌﺮﻓـﺎء اﻟّﺴﺎﻟﮑﯿﻦ ﺷﺎه وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ دﻫﻠﻮي‪ ،‬و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳـﺖ‬‫ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺮّﯾﻪ ﺻـﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨـﺎ ﻋﺸـﺮّﯾﻪ« ﮐﻪ در زﻣـﺎن ﻣﺘـﺄّﺧﺮ؛ ﺑﻨﯿـﺎد ﻣﻨﺎﻇﺮه ﺷـﯿﻌﻪ و ﺳـّﻨﯽ ﺑﻌﻨﻮاﻧﯽ ﮐﻪ ﻗﻠﻮب ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺑﮑﻨﻬﺶ‬‫ﻣﯽرﺳـﺪ ﻧﻬﺎده اﺳﺖ‪ ،‬و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ أرﺷﺪ ﺗﻼﻣﺬه او رﺷـﯿﺪ اﻟﻤﺘﮑّﻠﻤﯿﻦ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻣﺤّﻤﺪ رﺷـﯿﺪ اﻟّﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻗّﺪس اﻟﱠﻠﻪ أﺳـﺮارﻫﻢ‪ ،‬و زاد اﻟﱠﻠﻪ‬‫أﻧﻮارﻫﻢ‪ .‬و از آن ﺟﻤﻠﻪ ﺑﺤﺮ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻌﻘﻠّﯿﻪ و اﻻﺻﻮﻟـّﯿ ﮥ ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﻠﯽ‪ ،‬أدام اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﺾ ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎﺗﻪ و إﺣﺴـﺎن ﺗﻌﻠﯿﻤﻪ و آﺑـﺎﺋﻪ اﻟّﺼﺎﻟﺤﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯽ رءوس ﻟا ّﻄﺎﻟﺒﯿﻦ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮐﺘﺎب »ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ« و »ﺷـﺮح ﻗﺼﯿﺪه ﻫﻤﺰّﯾﻪ« و »ﻣﻔﺘﺎح اﻟّﻨﺠﺎ« و ﮐﺘﺎب »ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟّﺴﺎدات« و »ﺷﺮح ﻋﻘﺎﺋﺪ‬‫ﻧﺴـﻔﯽ« و »ﺷـﺮح ﻣﻘﺎﺻـﺪ« و »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« و ﮐﺘﺎب »ﺗﮑﻤﯿﻞ اﻻﯾﻤﺎن« و »ﺟﺬب اﻟﻘﻠﻮب إﻟﯽ دﯾﺎر اﻟﻤﺤﺒﻮب« و ﮐﺘﺎب »ﺳـﻌﺎدة ﻟا ﮑﻮﻧﯿﻦ‬‫ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺤﺴـﻨﯿﻦ« و ﮐﺘﺎب »ﺣﺠـﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺎﻟﻐﻪ« و ﮐﺘﺎب »إزاﻟـﮥ اﻟﺨﻔﺎ ﻋﻦ ﺧﻼﻓـﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﻓﯿﻪ ﻣﺼـّﻨﻔﻪ ﮐﻤﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ أﯾﻀﺎ ﻟّﻠﻪ‬‫دّره‪ :‬ﻓﺮﻗﻪ ﺛﺎﻟﺜﻪ‪ :‬ﺧﻮارج ﻧﻬﺮوان و ﻧﻮاﺻﺐ ﺑﻨﯽ أﻣّﯿﮥ ﻣﺜﻞ ﯾﺰﯾﺪ و ﻣﺮوان و أﺗﺒﺎع اﯾﺸﺎن ﮐﻪ ﺷﺮارت و ﺧﺒﺚ ﺑﺎﻃﻨﯽ آﻧﻬﺎ أﻇﻬﺮ ﻣﻦ اﻟّﺸﻤﺲ و‬‫أﺑﯿﻦ ﻣﻦ اﻷـﻣﺲ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﺼﻮص ﺻـﺤﯿﺤﻪ درﺑﺎره ﺳﻮء ﺣﺎل و ﺧﺰي و ﻧﮑﺎل آﻧﻬﺎ ﺑﺜﺒﻮت ﭘﯿﻮﺳـﺘﻪ‪ ،‬آﻧﻬﺎ ﺑﻼ ﺷـﺒﻬﻪ ﻣﻄﻌﻮن و ﻣﺠﺮوحاﻧـﺪ‪،‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ از داﺋﺮه اﯾﻤﺎن ﺑﯿﺮوناﻧﺪ و ﺑﺎ ﻣﻨﺎﻓﻘﺎن ﻣﺤﺸﻮر و ﻣﻘﺮون‪ ،‬و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت و رﺳﺎﺋﻞ ﻋﻠّﺎﻣﻪ دﻫﻠﻮي ﻗّﺪس ﺳـّﺮه اﻟﻌﺰﯾﺰ و ﮐﺘﺎب »ﻏّﺮة اﻟّﺮاﺷﺪﯾﻦ‬‫و ذﻟّﮥ اﻟّﻀﺎﻟّﯿﻦ« و دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮه در دﻋﻮي ﻓﻘﯿﺮ از ﺷﻮاﻫﺪ ﻣﺰّﮐﯽ ﺗﻮان ﺷﻤﺮد[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪783 :‬‬‫ازﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ ﺑﮑﺘﺎب »ﺳـﻌﺎدة اﻟﮑﻮﻧﯿﻦ« اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل ﺑﺮ ﻣﻄﻠﺐ ﺧﻮد ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ و ﺑﺮ ذﮐﺮ دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺐ‬‫ﻣﻌﺘﺒﺮه آن را ﻣﻘّﺪم ﻣﯽﮔﺰارد و آن را ﻣﺜﻞ دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺐ أﺋّﻤﻪ ﺧﻮد از ﺷﻮاﻫﺪ ﻣﺰّﮐﯽ ﻣﯽداﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »إزاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ« ﺑﻌﺪ ﮐﻼﻣﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﮔﺮ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻗﺪر اﮐﺘﻔﺎ ﻧﮑﻨﯽ و ﺗﺼﺮﯾﺢ اﯾﻦ أﻣﺮ را ﺑﺨﻼف ﻣﺆّداي‬‫»اﻧﻈﺮ إﻟﯽ ﻣﺎ ﻗﺎل و ﻻ ﺗﻨﻈﺮ إﻟﯽ ﻣﻦ ﻗﺎل«‬‫از ﮐﻼـم ﻋﻠﻤـﺎي أﻋﻼـم ﻣﯽﺧﻮاﻫﯽ اﯾﻨـﮏ ﺑﺮ رﺳﺎﻟﻪ »ﺳـﻌﺎدة اﻟﮑﻮﻧﯿﻦ ﻓﯽ ﺑﯿﺎن ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺤﺴـﻨﯿﻦ« رﺟﻮع ﮐﻦ ﺗﺎ درﯾﺎﺑﯽ ﮐﻪ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺤّﻤﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 215‬از ‪306‬‬‫إﮐﺮام اﻟـّﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻧﻈﺎم اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺗﻤﺎم اﻓﺎده اﯾﻦ ﻣﺮام ﻓﺮﻣﻮده و ﻋﺒﺎرﺗﺶ ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ دﯾﮕﺮ ﻗﺒﺎﺋـﺢ ﯾﺰﯾـﺪ ﭘﻠﯿﺪ اﯾﻦ ﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺰد‬‫أرﺑﺎب ﺗﺤﻘﯿﻖ از أﻫﻞ ﺳّﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖ ﻓﻘﻂ از ﻗﺘﻞ ﻧﻤﻮدن إﻣﺎم ﻫﻤﺎم ﮐﺎﻓﺮ ﺷﺪه ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ ازﯾﻦ ﻣﻌﺎﺻﯽ‪ ،‬ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ وي ﻣﺒﻐﻮض ﺗﺮﯾﻦ ﻣﺮدم‬‫و ﻣﻘﺒﻮح ﺗﺮﯾﻦ ﺧﻼـﯾﻖ ﻧﺰد ﻋﻠﻤـﺎي ﺳـّﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﮐﺎر ﻧﺎﺷﺎﯾﺴـﺘﻪ ﮐﻪ وي ﻣﻠﻌﻮن ﮐﺮده ﻫﯿﭽﮑﺲ درﯾﻦ اّﻣﺖ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﻟﻌﻨﺖ‬‫ﺧﺪا ﺑﺎد ﺑﺮ وي و ﺑﺮ ﭘﯿﺮوان وي و ﯾﺎراﻧﺶ و ﻣﺪدﮐﺎران وي و ﻟﺸﮑﺮ او از ﺧﺪا و ﻓﺮﺷﺘﻬﺎ و ﺳﺎﺋﺮ ﻣﺮدﻣﺎن ﻫﺮ زﻣﺎن و ﻫﺮ ﻟﻤﺤﻪ؛ و آﻧﭽﻪ ﮐﻪ‬‫از ﻋﻠﻤﺎء ﻣﺎ ذﮐﺮ ﻟﻌﻦ و ﻃﻌﻦ ﺑﺮ آن ﻣﻠﻌﻮن و ﻣﻄﻌﻮن در ﮐﺘﺐ ﺧﻮد ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ اﮔﺮ درﯾﻦ ﺟﺎ ﻣﺬﮐﻮر ﻧﻤﺎﯾﺪ اﯾﻦ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺑﻄﻮل اﻧﺠﺎﻣﺪ[‬‫ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬
‫ﻓﻬـﺬا اﮐﺮام اﻟـﺪﯾﻦ اﻟـﺪﻫﻠﻮي أﺣﺪ ﻋﻠﻤﺎﺋﻬﻢ اﻟﮑﺮام‪ ،‬و واﺣﺪ ﻧﺒﻼﺋﻬﻢ اﻷﻋﻼم‪ ،‬ﻗﺪ أﺛﺒﺖ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﺸـﯿﺪ اﻟّﺪﻋﺎم‪ ،‬اﻟﻤﻨﯿﺮ اﻷﻋﻼم‪ ،‬ﻧﻘﻼ‬‫ﻋﻦ ﺑﻌﺾ أﺳﺎﻃﯿﻨﻪ اﻟﻤﺸﻬﻮرﯾﻦ ﻓﯽ اﻷﻧﺎم‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻌﻤﯽ ﻋﻦ اﻟّﺮﺷﺪ ﺑﻌﺪ وﺿﻮح اﻟّﺼﻮاب اﻟّﻨﺎﻓﯽ ﻟﻠّﻈﻼم‪ ،‬و ﻏّﺐ ﻇﻬﻮر اﻟّﺼﺪق اﻟﻘﺎﺷﻊ ﻏّﻤﮥ ﮐّﻞ‬‫ﻋﻤـﺎم‪ ،‬إﻟّﺎ ﻣﻦ رﮐﻦ إﻟﯽ اﻟﺠﺎﺣـﺪﯾﻦ اﻷﻏﺜﺎم‪ ،‬و اﻧﺤﺎز إﻟﯽ اﻟﺤﺎﺋـﺪﯾﻦ اﻟّﻄﻐﺎم ﻓﻤﺎﻷﻫﻢ ﻋﻠﯽ إﻟﻄﺎﻃﻬﻢ اﻟﺤّﻖ ﺑﺎﻻﻫﺘﻀﺎم‪ ،‬و وازرﻫﻢ ﻋﻠﯽ إﯾﺜﺎر‬‫اﻟﺒﺎﻃﻞ ﺑﺎﻻﻋﺘﺰام‪.‬‬‫‪ -179‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﻤﺮزا ﺣﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﺪث ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﭘﺲ در »ﺗﻔﺮﯾﺢ اﻷﺣﺒﺎب ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻵل و اﻷﺻﺤﺎب« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ و ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯿﻨﺎ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء ﯾﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪784 :‬‬‫ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و وﻋﻆ و ذّﮐﺮ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻣﺎ ﺑﻌﺪ‪ ،‬أﻻ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ‬‫و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬـﺪي و اﻟّﻨﻮر‪ ،‬ﻓﺨﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ‪ .‬ﻓﺤّﺚ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ ﺛّﻢ‬‫ﻗﺎل‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‬‫‪ ،‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﺗّﺒﻌﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺪي و ﻣﻦ ﺗﺮﮐﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟّﻀﻼﻟﮥ‪ ،‬رواه ﻣﺴﻠﻢ‪.‬‬‫ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ‪ :‬ﻗﺎل رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺣّﺠﺘﻪ ﯾﻮم ﻋﺮﻓـﮥ و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﺘﻪ اﻟﻘﺼﻮاء ﯾﺨﻄﺐ‪ ،‬ﻓﺴـﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن‬‫أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬رواه اﻟّﺘﺮﻣﺬي‪.‬‬‫ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤـّﺴ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـﻠّﻮا ﺑﻌـﺪي أﺣﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ‬‫اﻵـﺧﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ‬‫ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬رواه اﻟّﺘﺮﻣﺬّي‬‫ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬
‫ﻓﻬﺬا ﺟﻤﺎل ﻟا ّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﺪﺛﻬﻢ اﻟﻤﻤّﺠﺪ‪ ،‬و ﻣﺴـﻨﺪﻫﻢ اﻟﻤﺴّﺪد‪ ،‬ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﻮزر اﻟﻤﺆّﯾﺪ‪ ،‬اﻟﻤﺮّﺻﺺ اﻟﻤﺸّﯿﺪ‪ ،‬ﻓﻨﺼﺮ اﻟﺤّﻖ ﺑﺈﺛﺒﺎﺗﻪ و‬‫أّﯾـﺪ‪ ،‬و وازر اﻟّﺼﺪق ﻓﺄﮐﺜﺮ و زّﯾﺪ‪ ،‬ﻓﺎﻟﻮﯾﻞ ﻟﺠﺎﺣﺪ ﮐﺬب ﺑﺎﻟﺤّﻖ ﺑﻌﺪ ﻫﺬا و ﻓّﻨﺪ‪ ،‬و ﺳﺎر ﻓﯽ ﺟﺤﺪه اﻟّﺼﻮاب ﺳـﯿﺮ اﻟﻬّﯿﻢ اﻟﻌّﻨﺪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺪر أﻧّﻪ‬‫ﺟﺎﻟﺐ ﻋﻠﯽ ﻧﻔﺴﻪ اﻟّﻨﮑﺎل اﻷﻟﯿﻢ اﻟﻤﺆﺑّﺪ‪ ،‬و ﻣﺤﺘﻘﺐ ﻷﺟﻠﻬﺎ اﻟﻮﺑﺎل اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟﻤﺨّﻠﺪ‪.‬‬‫‪ -180‬أﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﺼﻔﯽ ﭘﻮري‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﭘﺲ در »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻹـرب« در ﻟﻐﺖ »ﺛﻘﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺛﻘﻞ‪ -‬ﻣﺤّﺮﮐﻪ‪ :‬رﺧﺖ ﻣﺴﺎﻓﺮ و ﺣﺸﻢ وي‪ ،‬أﺛﻘﺎل‪ :‬ﺟﻤﻊ‪ ،‬و ﻫﺮ ﭼﯿﺰ ﻧﻔﯿﺲ‬‫و ﻣﺤﻔﻮظ‪ ،‬و ﻣﻨﻪ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 216‬از ‪306‬‬‫ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬
‫ﻓﻬـﺬا ﻟﺼـﻔﯽ ﻓﻮري ﮐﺎﺑﺮﻫﻢ اﻟـّﺼ ﻔﯽ‪ ،‬و ﺑﺎرﻋﻬﻢ اﻟﺤﻔّﯽ‪ ،‬ﻗـﺪ أﺛﺒﺖ ﻫـﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺬي ﻫﻮ ﺧﯿﺮ اﺳﻮة ﻟﻠﻤﺆﺗﺴـﯽ اﻟﻤﻘﺘﻔﯽ‪ ،‬و أﻓﻀﻞ ﺻـﻔﻮة‬‫ﻟﻠﻤﻘﺘﻨﯽ اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ‪ ،‬ﻓﻤﻦ آل إﻟﯽ إذﻋـﺎﻧﻪ ﺣّﻘـ ﺎ ﻓﻬﻮ اﻟّﺮاﺗﺐ اﻟﻮﻓﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻣﺎل إﻟﯽ ﻋـﺪواﻧﻪ ﻓﺄﻣﺮه ﻇﺎﻫﺮ ﻏﯿﺮ ﺧﻔﯽ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺼﺎﺋﻦ ﺑﻠﻄﻔﻪ ﻋﻦ‬‫زﯾﻎ ﮐّﻞ ﻣﻌﺎﻧﺪ ﯾﻄﻌﻦ ﻟﺤﻘﺪه ﮐﯽ ﯾﺸﺘﻔﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟّﺪارء ﮐﯿﺪه ﻓﯽ ﻧﺤﺮه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪785 :‬‬‫ﺣّﺘﯽ ﯾﻀﻤﺤّﻞ و ﯾﻨﺘﻔﯽ‪.‬‬‫‪ -181‬أﻣﺎ رواﯾﺖ وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻣﺮآة اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻵﯾﮥ اﻟّﺴﺎدﺳﮥ‪ :‬ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ﻗُِﻔﻮُﻫْﻢ ِإﱠﻧُﻬْﻢ َﻣْﺴُﺆﻟ ُﻮَن‬‫‪ .‬رواﯾﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ واﺣﺪي ﮐﻪ ﻣﻌﻨﯽ آﯾﻪ‬‫»ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن ﻋﻦ وﻻﯾﮥ ﻋﻠّﯽ و أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ )ﺳﺖ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ(«‬‫‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺧﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ أﻣﺮ ﻓﺮﻣﻮد ﻧﺒّﯽ ﺧﻮد را ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ آﻧﮑﻪ آﮔﺎه ﺳﺎزد ﺧﻠﻖ را ﺑﺪﯾﻦ ﮐﻪ ﺳﺆال ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻّﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ اﯾﺸـﺎن را از )ﺑﺮ‪ .‬ظ( ﺗﺒﻠﯿﻎ رﺳـﺎﻟﺖ أﺟﺮي ﻣﮕﺮ ﻣﻮّدة در ﻗﺮﺑﯽ و ﻣﻮاﻻـة اﯾﺸﺎن ﺣّﻖ ﻣﻮاﻻة ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ وﺻـّﯿﺖ ﮐﺮد اﯾﺸﺎن را‬‫ﻧﺒّﯽ ﺧﺪا ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ آﯾﺎ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ وﺻّﯿﺖ را ﯾﺎ ﺗﺮك ﻣﯽﮐﻨﺪ آن را )و ﻣﺮاد اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﺳﺆال ﮐﺮده ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ ﮐﻪ‬‫آﯾﺎ ﻣﻮاﻻت ﮐﺮدﻧـﺪ ﺑﺎ اﯾﺸﺎن ﺣّﻖ ﻣﻮاﻻت‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ وﺻـّﯿﺖ ﮐﺮد ﺑﺎﯾﺸﺎن ﻧﺒﯽ ﺧـﺪا ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﯾﺎ ﺿﺎﺋﻊ و ﺗﺮك ﮐﺮدﻧﺪ آن را‪.‬‬‫ظ(‪ ،‬ﻓﯿﮑﻮن ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﻤﻄﺎﻟﺒﮥ و اﻟّﺘﺒﻌﮥ‪ .‬و درﯾﻦ ﺑﺎب أﺣﺎدﯾﺚ ﺑﺴﯿﺎر وارد ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫أﺧﺮج ﻣﺴـﻠﻢ ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم ﻓﯿﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ )و وﻋﻆ و ذّﮐﺮ‪ ،‬ﺛّﻢ‪ .‬ﺻﺢ‪.‬‬‫ظ( ﻗـﺎل‪ :‬أﻣﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﻣﺜﻠﮑﻢ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺄﺟﯿﺒﻪ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ‬‫اﻟﻬـﺪي و اﻟّﻨﻮر‪ ،‬ﻓﺘﻤّﺴـ ﮑﻮا ﺑﮑﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟـﻞ و ﺧـﺬوا ﺑﻪ‪ ،‬و ﺣّﺚ ﻓﯿﻪ و رّﻏﺐ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻓﯽ أﻫﻞ‬‫ﺑﯿﺘﯽ‪ -‬ﺛﻠﺚ ﻣّﺮات‪ -‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﺰﯾـﺪ‪ :‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ أ ﻟﯿﺲ ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ! إّن ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻟﮑّﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺼﺪﻗـﮥ ﺑﻌﺪه‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﻦ ﻫﻢ؟ ﻗﺎل آل ﻋﻠّﯽ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐّﻞ ﻫﺆﻻء ﺣﺮم ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺼﺪﻗﮥ؟ ﻗﺎل ﻧﻌﻢ! و‬‫ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪:‬‬‫إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻣـﺎ إن ﺗﻤـّﺴ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌـﺪي أﺣـﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و‬‫ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوﻫﻢ )ﺑﻢ‪ .‬ظ( ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾـﮥ ﻋﻨﺪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ :‬إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﺛﻠﺚ ﺣﺮﻣﺎت ﻓﻤﻦ ﺣﻔﻈﻬّﻦ ﺣﻔﻆ اﻟﱠﻠﻪ دﯾﻨﻪ و دﻧﯿﺎه‪ ،‬و ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺤﻔﻈﻬّﻦ ﻟﻢ ﯾﺤﻔﻆ ﻟﻪ دﻧﯿﺎه و ﻻ‬‫آﺧﺮﺗﻪ‪ .‬و ﻗﻠﺖ )ﻓﻘﻠﺖ‪ .‬ظ(‪ :‬و ﻣﺎ ﻫّﻦ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺮﻣﮥ اﻹﺳﻼم و ﺣﺮﻣﺘﯽ و ﺣﺮﻣﮥ رﺣﻤﯽ‪.‬‬‫و روي اﻟﺒﺨﺎرّي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪786 :‬‬‫ﻋﻦ اﻟّﺼّﺪﯾﻖ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ارﻗﺒﻮا ﻣﺤّﻤﺪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪.‬‬‫أي اﺣﻔﻈﻮه ﻓﯿﻬﻢ ﻓﻼ ﺗﺆذوﻫﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻّﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬اﺳﺘﻮﺻﻮا ﺑﺄﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﺧﯿﺮا ﻓﺈﻧّﯽ اﺧﺎﺻﻤﮑﻢ ﻏﺪا و ﻣﻦ أﮐﻦ ﺧﺼﻤﻪ أﺧﺼﻤﻪ دﺧﻞ اﻟّﻨﺎر‪.‬‬‫و اﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﺣﻔﻈﻨﯽ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﻘﺪ اﺗّﺨﺬ ﻣﻦ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻬﺪا‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺻّﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬أﻧﺎ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﺷﺠﺮة ﻓﯽ اﻟﺠّﻨﮥ و أﻏﺼﺎﻧﻬﺎ ﻓﯽ اﻟّﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﺷﺎء اﺗّﺨﺬ إﻟﯽ رﺑّﻪ ﺳﺒﯿﻼ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 217‬از ‪306‬‬‫و ﻗﺎل ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ :‬ﻓﯽ ﮐّﻞ ﺧﻠﻒ ﻣﻦ اّﻣﺘﯽ ﻋـﺪول ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﯾﻨﻔﻮن ﻋﻦ ﻫـﺬا اﻟّﺪﯾﻦ ﺗﺤﺮﯾﻒ اﻟّﻀﺎﻟّﯿﻦ و اﻧﺘﺤﺎل اﻟﻤﺒﻄﻠﯿﻦ و‬‫ﺗﺄوﯾﻞ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﻦ‪ ،‬أﻻ! و إّن أﺋّﻤﺘﮑﻢ وﻓﺪﮐﻢ إﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﻟﻤﻦ )ﻣﻦ‪ .‬ظ( ﺗﻮﻓﺪون‪.‬‬‫و ﺷﺎﯾﺪ ﮐﻪ وﺟﻪ ﺗﺴـﻤﯿﻪ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮت ﻃﺎﻫﺮه رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺑﺎﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ از آﻧﮑﻪ »ﺛﻘﻞ« ﺑﻔﺘﺢ ﺛﺎء ﻣﺜّﻠﺜﻪ در ﻟﻐﺖ ﺷﯽء‬‫ﻧﻔﯿﺲ و ﻣﻄّﻬﺮ و ﻣﺤﻔـﻮظ را ﻣﯽﮔﻮﯾﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﻼـ ﺷـﺒﻬﻪ ﻫﺮ دو ﻣﺼﻮن و ﻣﻄّﻬﺮ و ﻣﺤﻔﻮظ و ﻧﻔﯿﺲاﻧـﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻣﻌـﺪن ﻋﻠﻮم دﯾﻨّﯿﻪ و ﻣﺨﺰن‬‫أﺳـﺮار ﺣﮑﻤّﯿﻪ و ﻋﻤﻠّﯿﻪ و ﺷـﺮﻋّﯿﻪ ﻫﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻮﺟﺐ ﺣّﺚ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻣﺮدﻣﺎن را ﺑﺎﻗﺘﺪا و ﺗﻤّﺴﮏ و ﺗﻌﻠّﻢ از‬‫اﯾﺸﺎﻧﺴﺖ‪.‬‬‫ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟّﺬي ﺟﻌﻞ ﻓﯿﻨﺎ اﻟﺤﮑﻤﮥ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪.‬‬‫و ﺑﻌﺾ ﮔﻔﺘﻪاﻧـﺪ ﮐﻪ ﻧﺎﻣﯿـﺪه ﺷﺪهاﻧـﺪ أﻫـﻞ ﺑﯿﺖ و ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺜﻘﻠﯿﻦ؛ ﺑﺮاي ﺛﻘﻞ رﻋﺎﯾﺖ ﺣﻘﻮق اﯾﺸﺎن‪ .‬ﺛّﻢ اﻟّـﺬﯾﻦ وﻗﻊ اﻟﺤّﺚ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﻨﻬﻢ‬‫)ﻣﻨﻪ‪ .‬ظ( إﻧّﻤﺎ ﻫﻢ اﻟﻌﺎرﻓﻮن ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﺳّﻨﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ إذ ﻫﻢ اﻟّﺬﯾﻦ ﻻ ﯾﻔﺎرﻗﻮن اﻟﮑﺘﺎب ﻋﻠﯽ )إﻟﯽ‪ .‬ظ( ﻟا ﺤﻮض‪،‬‬‫و ﯾﺆّﯾﺪه‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻻ ﺗﻌّﻠﻤﻮﻫﻢ ﻓﺈﻧّﻬﻢ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ‪.‬‬‫و ﺗﻤّﯿﺰوا ﺑﺬﻟﮏ ﻋﻦ ﺑﻘّﯿﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻷّن اﻟﱠﻠﻪ أذﻫﺐ ﻋﻨﻬﻢ اﻟّﺮﺟﺲ و ﻃّﻬﺮﻫﻢ ﺗﻄﻬﯿﺮا و ﺷـّﺮﻓﻬﻢ ﺑﺎﻟﮑﺮاﻣﺎت اﻟﺒﺎﻫﺮة و اﻟﻤﺰاﯾﺎ اﻟﻤﺘﮑﺎﺛﺮة‪ ،‬و اﻟﻌﻠﻢ‬‫ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﻌﻼم ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻮﻟﻮي وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ در »ﻣﺮآة اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« در ﺳﯿﺎق رواﯾﺎت ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯽ »اﻟّﺼﻮاﻋﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗﮥ«‪.‬‬‫ﻋﻦ اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ و ﻏﯿﺮه ﺑﺴـﻨﺪ ﺻـﺤﯿﺢ أﻧّﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺧﻄﺐ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﺗﺤﺖ ﺷﺠﺮات ﻓﻘﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ‬‫)أﻧّﻪ‪.‬‬‫ﺻـﺢ‪ .‬ظ( ﻻـ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒّﯽ إﻟّـﺎ ﻧﺼﻒ )ﻋﻤﺮ‪ .‬ﺻـﺢ‪ .‬ظ( اﻟّـﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ و إﻧّﯽ ﻷﻇّﻦ أﻧّﯽ اوﺷﮏ أن ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﻣﺴـﺌﻮل و إﻧﮑﻢ‬‫ﻣﺴـﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻤﺎ ذا أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ أﻧّﮏ ﻗـﺪ ﺑّﻠﻐﺖ و ﺟﻬﺪت و ﻧﺼـﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸـﻬﺪون أن ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ‬‫اﻟﱠﻠﻪ و أّن ﻣﺤّﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ و أّن ﺟّﻨﺘﻪ ﺣّﻖ و ﻧﺎره ﺣّﻖ و أّن اﻟﻤﻮت ﺣّﻖ و أّن اﻟﺒﻌﺚ ﺣّﻖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪787 :‬‬‫ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻮت و أّن اﻟّﺴﺎﻋﮥ آﺗﯿﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ و أّن اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﺎ )ﻣﻦ‪ .‬ظ( ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ! ﻧﺸـﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻠّﻬّﻢ اﺷـﻬﺪ! ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ‬‫أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻣﻮﻻه‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠّﯿﺎ‪ -‬اﻟﻠّﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‬‫و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و إﻧّﮑﻢ واردون ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬أﻋﺮض ﻣّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼﺮي )إﻟﯽ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﺻﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋﺪد‬‫اﻟّﻨﺠﻮم ﻗﺪ ﺣﺎن ﻣﻦ ﻓّﻀﮥ و إﻧّﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ‬‫ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀـّﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒّﺪﻟﻮا و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺈﻧّﻪ ﻗﺪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻨﻘﻀـﯿﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا‬‫ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫و ﮐﻤﺎل ﺟﻼﻟﺖ و اﻋﺘﻤﺎد و ﻋﻈﻤﺖ و اﺳﺘﻨﺎد ﻣﺮوّﯾﺎت و ﻣﺄﺛﻮرات »ﻣﺮآت اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« از اﻓﺎدات ﺧﻮد ﻣﺼّﻨﻒ در أّول و آﺧﺮ ﮐﺘﺎب واﺿﺢ‬‫و ﻻﺋﺤﺴﺖ‪.‬‬‫ﻣﻮﻟـﻮي وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ در أّول »ﻣﺮآة اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ« ﮔﻔﺘـﻪ‪] :‬و ﺑﻌــﺪ‪ ،‬ﻓﻬـﺬه أﺣـﺎدﯾﺚ ﻣﺸــﺘﻤﻠﮥ ﻋﻠﯽ ﻣﻨـﺎﻗﺐ أﻫـﻞ اﻟـﺒﯿﺖ اﻟّﻨﺒـﻮّي و اﻟﻌـﺘﺮة اﻟّﻄـ ﺎﻫﺮة‬‫اﻟﻤﺼـﻄﻔﻮّﯾﮥ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﻌﺘﺒﺮة ﻣﻦ اﻟـّﺼ ﺤﺎح و اﻟّﺘﻮارﯾـﺦ ﻣﻨّﺒﻬﺎ ﻋﻠﯽ أﺳﺎﻣﯽ اﻟﮑﺘﺐ ﻣﻌﺮﺿﺎ ﻋﻦ اﻟـّﻀ ﻌﺎف اﻟﻤﺘﺮوﮐـﮥ ﻋﻨـﺪ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫ﻣﻘﺘﺼـﺮا ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺗﻮاﺗﺮ ﻣﻦ اﻷﺣﺎدﯾﺚ أو اﺷـﺘﻬﺮ أو ﻣﻦ اﻟﺤﺴﺎن و ﺟﻌﻠﺘﻪ وﺳـﯿﻠﮥ اﻟﻮﺻﻮل إﻟﯽ ﺟﻨﺎب اﻟّﺮﺳﻮل ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺑﻮﺳﺎﻃﮥ‬‫أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و اﻻﻧﺴـﻼك ﻓﯽ ﺳـﻠﮏ ﻣﺤّﺒﯿﻬﻢ اﻟﻤﺒّﺸـ ﺮﯾﻦ ﺑﺎﻟّﺪﺧﻮل ﻓﯽ اﻟﺠﻨﺎن ﻣﻌﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﻬﯽ )ﻓﻬﻮ‪ .‬ظ( وﺳﯿﻠﮥ اﻟّﻨﺠﺎة و ﻣﻨﺎط‬‫اﻟّﺸـ ﻔﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﺳـّﻤﯿﻨﺎه »ﺑﻤﺮآة اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل ﺳـّﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ« رﺑّﻨﺎ! ﺗﻘّﺒﻞ ﻣّﻨﺎ و اﺟﻌﻠﻨﺎ ﻣﻦ زﻣﺮة اﻟﻤﺘﻤّﺴﮑﯿﻦ ﺑﺤﺒﻞ اﻟّﺘﻮﻓﯿﻖ و اﻟﻬﺪاﯾﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 218‬از ‪306‬‬‫إﻧّﮏ أﻧﺖ اﻟﻤﺠﯿﺐ و ﺑﯿﺪك اﻟّﺘﻮﻓﯿﻖ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯿﮏ اﻟّﺘﻮّﮐﻞ و ﺑﮏ اﻻﻋﺘﺼﺎم‪ ،‬و ﻧﺮﺟﻮ ﻣﻨﮏ ﺧﯿﺮ اﻻﺧﺘﺘﺎم ﺑﺤﺮﻣﮥ اﻟّﻨﺒّﯽ و آﻟﻪ اﻟﻐّﺮ اﻟﮑﺮام ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ در آﺧﺮ ]‪» [1‬ﻣﺮآة اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﻣﺂﺧﺬ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬در ﻧﺴﺨﻪ اوﻟﯽ از »ﻣﺮآة اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺑﻌﺒﺎرت‬‫ﻋﺮﺑﯽ ﻣﺬﮐﻮرﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﺬه ﺻﻮرﺗﻪ‪) :‬و اﻗﺘﺼـﺮت ﻋﻠﯽ اﯾﺮاد ﻋﺒﺎراﺗﻬﻢ ﺑﺄﻟﻔﺎﻇﻬﺎ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺗﺮﺟﻤﮥ و ﺗﻐﯿﯿﺮ‪ ،‬و ﺗﺮﮐﺖ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﮥ ﻋﻨﺪ‬‫ﻫﺆﻻء و ﺿـﻌﯿﻔﮥ اﻻﺳـﻨﺎد و اﻟﻤﺘﺮوﮐـﮥ ﻋﻨـﺪﻫﻢ‪ ،‬و ﻟﻢ أﻟﺘﻔﺖ اﻟﯽ اﻟﺘﻮارﯾـﺦ اﻟﻐﺮ اﻟﻤﻌﺘﺒﺮة ﻟﻤﺎ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻦ ﮐﺜﺮة اﻟﺮواﯾﺎت ﺑﻼ تﺻـﺤﯿﺢ و ﺳـﻨﺪ‪،‬‬‫ﻓﻬﺬه ﻣﻨﺘﺨﺐ اﻟﺼﺤﺎح اﻟﺘﯽ ﻫﯽ أﺻﺢ اﻟﮑﺘﺐ ﺑﻌﺪ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ( )‪2‬؟؟؟‪ .‬ن(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪788 :‬‬‫]و در ﻣﻘـﺎم اﺳـﺘﻨﺒﺎط ﺑﺮ اﯾﺮاد ﻋﺒـﺎرات ﮐﺘﺐ ﻣـﺬﮐﻮره ﺑﺄﻟﻔﺎﻇﻬـﺎ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺗﻐﯿﯿﺮ و ﺗﺮﺟﻤﻪ اﮐﺘﻔـﺎ ﻧﻤﻮده ﺷـﺪ‪ ،‬و ﺑﻄﺮف أﺣـﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ ﯾﺎ‬‫ﺿﻌﯿﻔﻪ ﻧﺰد ﻣﺼّﻨﻔﯿﻦ آﻧﻬﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ اﻟﺘﻔﺎت ﻧﮑﺮدم‪ ،‬و ﺑﺎﻟﻔﺮض اﮔﺮ ﺗﻌّﺮض ﺑﻌﻀﯽ از آن واﻗﻊ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺮ ﺗﻀﻌﯿﻒ آن ﻧّﺺ و ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده‬‫ﺷﺪ ﺗﺎ ﮐﺴﯽ را ﻣﻘﺎم اﺗّﻬﺎم و ﻣﺠﺎل ﻧﺴﺒﺖ اﻓﺘﺮا و ﺑﻬﺘﺎن ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ‪.‬‬‫ﻏﺮض ﮐﻪ اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﻣﻨﺘﺨﺐ ﮐﺘﺐ ﺻﺤﺎح ﮐﻪ در آن ﻫﯿﭻ وﺟﻪ ﻣﺠﺎل رﯾﺐ و اﺷﺘﺒﺎه ﻧﯿﺴﺖ از اﻓﻀﺎل إﻟﻬﯽ و ﺗﺄﯾﯿﺪ اﯾﺰدﯾﺴﺖ ‪.‬‬
‫ﻓﻬـﺬا وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺎﻟﻤﻬﻢ اﻟﻤﻠّﯽ‪ ،‬اﻟﻤﺤﺮر ﻋﻨـﺪﻫﻢ ﻟﻠﻔﻀﻞ اﻟﺒﺎﻫﺮ اﻟﺠﻠّﯽ‪ ،‬ﻗـﺪ روي ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟّﺮﻓﯿﻊ اﻟﻌﻠّﯽ اﻟﺜﻤﯿﻦ اﻟﻐﻠّﯽ‪ ،‬ﻓﺄﻟﺰم ﺣّﺠﺘﻪ ﻋﻠﯽ‬‫ﮐـّﻞ ﻋـﺪّو وﻟّﯽ‪ ،‬و أﻧـﺎر ﻣﺤﺠﺘﻪ ﻟﮑـّﻞ ﻣﻦ ﯾﺒﺼـﺮ ﻧﻮره و ﯾﺠﺘﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻼـ ﯾﺤﯿـﺪ ﻋﻨﻪ إﻟّـﺎ اﻟﺠﺎﺣـﺪ اﻟﺒﺮّي ﻋﻦ اﻟّﺘﺜّﺒﺖ و اﻟﺨﻠّﯽ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻀّﻞ ﻋﻨﻪ إﻟّﺎ‬‫اﻟﻤﻌﺎﻧـﺪ اﻟّﻄﺎﻓـﺢ ﺑﺤﻘـﺪه اﻟﻤﻤﺘﻠﯽ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻄﻌﻦ ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﺎرق ﯾﻔﺼﻢ ﻋﺮي اﻹﯾﻤﺎن و ﯾﻔﺘﻠﯽ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘـﺪح ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﺎرد ﯾﺼـﺮم أﺳـﺒﺎب ﻟا ـّﺪﯾﻦ و‬‫ﯾﺨﺘﻠﯽ‪.‬‬‫‪ -182‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤﺪ رﺷﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن دﻫﻠﻮي‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در رﺳـﺎﻟﻪ »اﻟﺤّﻖ اﻟﻤﺒﯿﻦ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋـﻞ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﺳـّﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﺻﺎﺣﺐ »ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ« در ﻣﺒﺤﺚ آﯾﻪ‬‫اوﻟﯽ از آﯾﺎت ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ أﻃﻬﺎر ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ اﺧﺮي‪ :‬و اﻟّﺬي ﻧﻔﺴﯽ ﺑﯿﺪه ﻻ ﯾﺆﻣﻦ ﻋﺒﺪ ﺑﯽ ﺣّﺘﯽ ﯾﺤّﺒﻨﯽ و ﯾﺤّﺐ ذوي اﻟﻘﺮﺑﯽ‪ ،‬ﻓﺄﻗﺎﻣﻬﻢ ﻣﻘﺎم ﻧﻔﺴﻪ‪،‬‬‫و ﻣﻦ ﺛّﻢ ﺻّﺢ أﻧّﻪ‬‫ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ )ﺑﻬﻤﺎ‪ .‬ظ( ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪،‬‬‫و أﻟﺤﻘﻮا ﺑﻪ أﯾﻀﺎ ﻓﯽ ﻗّﺼﮥ آﯾﮥ اﻟﻤﺒﺎﻫﻠﮥ »َﻓُﻘْﻞ َﺗﻌﺎﻟَْﻮا َﻧْﺪُع َأﺑ ْﻨﺎَءﻧﺎ َو َأﺑ ْﻨﺎَءُﮐْﻢ«‬‫اﻵﯾـﮥ‪ ،‬ﻓﻐـﺪا اﻟّﻨﺒّﯽ ﻣﺤﺘﻀـﻨﺎ اﻟﺤﺴـﯿﻦ‪ ،‬آﺧـﺬا ﺑﯿﺪ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬و ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺗﻤﺸـﯽ ﺧﻠﻔﻪ‪ ،‬و ﻋﻠّﯽ ﺧﻠﻔﻬﺎ و ﻫﺆﻻء أﻫﻞ اﻟﮑﺴﺎء‪ ،‬و ﻫﻢ اﻟﻤﺮاد ﻓﯽ آﯾﮥ‬‫اﻟﻤﺒﺎﻫﻠﮥ ﮐﻤﺎ أﻧّﻬﻢ اﻟﻤﺮاد ﻣﻦ ﺟﻤﻠﮥ اﻟﻤﺮاد ﺑﺂﯾﮥ ِإﱠﻧﻤﺎ ﯾُِﺮﯾُﺪ اﻟﱠﻠُﻪ ﻟ ِﯿُْﺬِﻫَﺐ َﻋﻨُْﮑُﻢ اﻟﱢﺮْﺟَﺲ َأْﻫَﻞ اﻟ َْﺒﯿِْﺖ‬‫‪ ،‬ﻓـﺎﻟﻤﺮاد ﺑﺄﻫـﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻓﯿﻬﺎ و ﻓﯽ ﮐّﻞ ﻣﺎ ﺟﺎء ﻓﯽ ﻓﻀـﻠﻬﻢ أو ﻋﻠﯽ )ﻓﯽ ظ( ﻓﻀﻞ اﻵل أو ذوي اﻟﻘﺮﺑﯽ ﺟﻤﯿﻊ آﻟﻪ‪ ،‬و ﻫﻢ ﻣﺆﻣﻨﻮ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ و‬‫اﻟﻤﻄﻠﺐ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ رﺷـﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن در رﺳﺎﻟﻪ »ﺣّﻖ ﻣﺒﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺎﺿـﯽ ﻣﺎﻟﮑﯽ ﮐﻪ از أﺋّﻤﻪ ﮐﺒﺎر ﻓّﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺳﺖ در ﮐﺘﺎب »ﺷـﻔﺎ« ﻓﺼـﻠﯽ ﻋﻠﯿﺤﺪه‬‫ﺑﺮاي ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﻮﻗﯿﺮ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪789 :‬‬‫ﻣﻌﻘﻮد ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ ،‬در آن ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ‪] :‬و ﻣﻦ ﺗﻮﻗﯿﺮه و ﺑّﺮه‪ :‬ﺑّﺮ آﻟﻪ و ذّرّﯾﺘﻪ و أّﻣﻬـﺎت اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ أزواﺟﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺣّﺾ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم و ﺳـﻠﮑﻪ‬‫اﻟّﺴﻠﻒ اﻟّﺼﺎﻟﺢ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ‪ِ :‬إﱠﻧﻤﺎ ﯾُِﺮﯾُﺪ اﻟﱠﻠُﻪ ﻟ ِﯿُْﺬِﻫَﺐ َﻋﻨُْﮑُﻢ اﻟﱢﺮْﺟَﺲ َأْﻫَﻞ اﻟ َْﺒﯿِْﺖ‬‫‪ ،‬اﻵﯾﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و َأْزواُﺟُﻪ ُأﱠﻣﻬﺎﺗُُﻬْﻢ‬‫‪ ،‬اﻵﯾﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 219‬از ‪306‬‬‫ﻋﻦ زﯾﺪ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﻌﻢ‪ :‬أﻧﺸﺪﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ -‬ﺛﻠﺜﺎ‪ -‬ﻗﻠﻨﺎ ﻟﺰﯾﺪ‪:‬‬‫ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬آل ﻋﻠّﯽ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﻋّﺒﺎس‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‬‫أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﺻﻠﻌﻢ ﻣﻌﺮﻓﮥ آل ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﺮاءة ﻣﻦ اﻟّﻨﺎر‪ ،‬و ﺣﺐ آل ﻣﺤّﻤﺪ ﺟﻮاز ﻋﻠﯽ اﻟّﺼﺮاط‪ ،‬و اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻵل ﻣﺤّﻤﺪ أﻣﺎن ﻣﻦ اﻟﻌﺬاب‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺑﻌﺾ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ :‬ﻣﻌﺮﻓﺘﻬﻢ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﻣﮑﺎﻧﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﻨﺒّﯽ‪ ،‬ﻓﺈذا ﻋﺮﻓﻬﻢ ﺑﺬﻟﮏ ﻋﺮف وﺟﻮب ﺣّﻘﻬﻢ و ﺣﺮﻣﺘﻬﻢ ﺑﺴﺒﺒﻪ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﺟﻨـﺎب ﻗـﺪوة اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ و ﺳـّﯿﺪ اﻟﻤﺴـﻨﺪﯾﻦ ﺣﻀـﺮت ﺷـﺎه وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤـّﺪث دﻫﻠﻮي در »ﻗّﺮة اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ ﻓﯽ ﺗﻔﻀـﯿﻞ اﻟّﺸـ ﯿﺨﯿﻦ« در ﻓﻀﺎﺋﻞ‬‫ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ :‬از آن ﺟﻤﻠﻪﺳﺖ ﻗﻮل آن ﺣﻀﺮت ﺻﻠﻌﻢ در ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ‪:‬‬‫ﮐـﺄﻧّﯽ دﻋﯿﺖ ﻓﺄﺟﺒﺖ و إﻧّﯽ ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أﺣـﺪﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ ﻓﺈﻧّﻬﻤﺎ و‬‫ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ‪.‬‬‫ﺛّﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠّﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟّﯿﻪ ﻓﻬﺬا وﻟّﯿﻪ‪ ،‬اﻟّﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫و ﻣﻌﻨﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ وﺟﻮب ﻣﺤّﺒﺖ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﺳﺖ و اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻔﻀﺎﺋﻠﺸﺎن و ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ اﯾﺸﺎن اﻧﺘﻬﯽ ﮐﻼم اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟّﺮﺷﯿﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ رﺷـﯿﺪ ﻟا ـﺪﯾﻨﺨﺎن در رﺳـﺎﻟﻪ »ﺣّﻖ ﻣﺒﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﺻـﺎﺣﺐ »ﻣﻔﺘـﺎح اﻟّﻨﺠـﺎ« در »ﻧﺰل اﻷـﺑﺮار ﺑﻤﺎ ﺻـّﺢ ﻣﻦ ﻣﻨﺎﻗﺐ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻷﻃﻬﺎر«‬‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫أﺧﺮج ﻣﺴـﻠﻢ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﻗﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯿﻨﺎ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء ﯾﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪،‬‬‫ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و وﻋـﻆ و ذّﮐﺮ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬أﻣـﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬أﻻـ ﯾـﺎ أّﯾﻬـﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ‬‫ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬﺪي و اﻟّﻨﻮر‪ ،‬ﻓﺨﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﺤﺚ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫و أ ﻫ ﻞ ﺑﯿﺘ ﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫أﺧﺮج أﺣﻤﺪ و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ و اﻟﺤﺎﮐﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪790 :‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ ذّر اﻟﻐﻔﺎري رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أﻧّﻪ ﻗﺎل و ﻫﻮ آﺧﺬ ﺑﺒﺎب اﻟﮑﻌﺒﮥ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﻟّﻨﺒّﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻻ! إّن ﻣﺜﻞ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺜﻞ ﺳﻔﯿﻨﮥ ﻧﻮح‪ ،‬ﻣﻦ‬‫رﮐﺒﻬﺎ ﻧﺠﯽ و ﻣﻦ ﺗﺨﻠّﻒ ﻋﻨﻬﺎ ﻫﻠﮏ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ :‬و‬‫أﺧﺮج اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻓﺮط ﻟﮑﻢ و إﻧّﯽ اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﻌﺘﺮﺗﯽ‬‫ﺧﯿﺮا و ﻣﻮﻋﺪﮐﻢ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و أﺧﺮج ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻗﺎل؛ ﺧﯿﺮﮐﻢ ﺧﯿﺮﮐﻢ ﻷﻫﻠﯽ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ :‬و‬‫أﺧﺮج أﺣﻤﺪ و اﻟّﺘﺮﻣﺬّي ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤّﻄﻠﺐ ﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻻ ﯾﺪﺧﻞ ﻗﻠﺐ اﻣﺮء اﯾﻤﺎن ﺣّﺘﯽ ﯾﺤّﺒﮑﻢ ﻟّﻠﻪ و ﻟﻘﺮاﺑﺘﯽ‬‫اﻧﺘﻬﯽ ﮐﻼم ﻟا ﻔﺎﺿﻞ اﻟّﺮﺷﯿﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ رﺷـﯿﺪ اﻟـﺪﯾﻦ ﺧﺎن در »ﺣّﻖ ﻣﺒﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و ]ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ در »ﺷـﺮح ﻣﻘﺎﺻـﺪ« ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ‪] :‬ﻓﺈن ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ِ :‬إﱠﻧﻤﺎ ﯾُِﺮﯾُﺪ اﻟﱠﻠُﻪ‬‫ﻟ ِﯿُْﺬِﻫَﺐ َﻋﻨُْﮑُﻢ اﻟﱢﺮْﺟَﺲ َأْﻫَﻞ اﻟ َْﺒﯿِْﺖ َو ﯾَُﻄﱢﻬَﺮُﮐْﻢ َﺗْﻄِﻬﯿﺮًا‬‫‪،‬و‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 220‬از ‪306‬‬‫ﻗﺎل اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻﻠﻌﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‬‫‪،‬و‬‫ﻗﺎل ﺻـﻠﻌﻢ‪ :‬أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬﺪي و اﻟّﻨﻮر ﻓﺨﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ‬‫أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬و ﻣﺜـﻞ ﻫـﺬا ﻟﯿﺸـﻌﺮ ﺑﻔﻀـﻠﻬﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﻌـﺎﻟﻢ و ﻏﯿﺮه‪ .‬ﻗﻠﻨـﺎ‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻻﺗّﺼﺎﻓﻬﻢ ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺘﻘﻮي ﻣﻊ ﺷـﺮف‬‫اﻟّﻨﺴﺐ‪ ،‬اه ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻮﻟﻮي رﺷـﯿﺪ اﻟـﺪﯾﻦ ﺧـﺎن در »اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓـﮥ اﻟﻤﻘﺎل« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻣﺠّﺮد رواﯾﺖ ﺣـﺪﯾﺚ دﻟﯿﻞ اﻋﺘﻘﺎد راوي ﺑﻤﻘﺘﻀﺎي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ‬‫ﻧﻤﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬إﻟـﺦ‪ .‬أﻗﻮل‪ :‬ﺗﻔّﻮه ﺑﺎﯾﻦ ﮐﻼم ﺑﻌﯿـﺪ از ﺷﺄن ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻋﺎﻟﯿﻤﻘﺎم ﺳﺖ ﺑﭽﻨـﺪ وﺟﻪ‪ ،‬أّول آﻧﮑﻪ‪ :‬ﻣﻮﻻﻧﺎ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ‪ -‬ر‪ -‬در »ﺻﻮارم«‬‫ﺑﺠﻮاب ﻋﻘﯿﺪه ﻫﻔﺪﻫﻢ ﺑﺎب اﻟﻬّﯿﺎت »ﺗﺤﻔﻪ« ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ :‬ﭘﺲ ﺗﺄّﻣﻞ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ آﯾﺎ ﻋﺎﻗﻠﯽ ﺗﺠﻮﯾﺰ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﻣﺎﻣّﯿﻪ ﺑﺎ وﺟﻮد اﯾﻨﮑﻪ راﮐﺐ ﺳـﻔﯿﻨﻪ‬‫أﻫﻞ ﺑﯿﺖاﻧﺪ و ﭘﯿﺮوان أﺧﺒﺎر و آﺛﺎر ﻋﺘﺮت ﻃﺎﻫﺮه ﺑﺎ وﺟﻮد رواﯾﺖ ﻧﻤﻮدن اﯾﺸﺎن ﭼﻨﯿﻦ أﺧﺒﺎر و أﺣﺎدﯾﺚ ﺑﻼ ﺿـﺮورت داﻋﯿﻪ در ﺑﺎب ﺣّﻖ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺗﺠﻮﯾﺰ ﺑﺪا ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻟﻐﻮي ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ﻣﺎ أردﻧﺎ ﻧﻘﻠﻪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺮ ﻧﺴﻖ ارﺷﺎد ﻫﺪاﯾﺖ اﯾﺠﺎد اﯾﺸﺎن ﮔﺰارش ﻣﯽﮐﻨﻢ ﮐﻪ آﯾﺎ ﻋﺎﻗﻠﯽ ﺗﺠﻮﯾﺰ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ أﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺑﺎ وﺟﻮد اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺘﺸـّﺒﺚ ﺑﺜﻘﻠﯿﻦاﻧﺪ و‬‫ﺑﺤﮑﻢ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪791 :‬‬‫ﺗﻤّﺴﮏ را ﺑﻌﺘﺮت ﻃﺎﻫﺮه ﻣﺜﻞ ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﻘﺮآن ﻻزم ﻣﯽداﻧﻨـﺪ و ﺣﮑﻢ ﺑﻮﺟﻮب ﻣﺤّﺒﺖ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ أﻃﻬﺎر ﻣﺜﻞ ﻣﺤّﺒﺖ ﺳـﺮور أﺑﺮار ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ؛‬‫ﺑـﺎ وﺟﻮد رواﯾﺖ ﻧﻤﻮدن اﯾﺸﺎن أﺧﺒﺎر و أﺣﺎدﯾﺚ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺣﺴـﻨﯿﻦ را ﮐﻪ ﺑـﺪرﺟﻪ ﻣﺘﻮاﺗﺮ ﻣﻌﻨﻮي رﺳـﯿﺪهاﻧﺪ ﺑﻼ ﺿـﺮورت داﻋﯿﻪ ﺑﻞ ﺑﺎ وﺟﻮد‬‫ورود أﺣﺎدﯾﺚ ﺣﺮﻣﺖ ﺑﻐﺾ اﯾﺸﺎن اﻋﺘﻘﺎد ﻣﻀﻤﻮن رواﯾﺎت وﺟﻮب ﺣّﺐ اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا رﺷـﯿﺪ اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻋﻤـﺪة أﺣﺒﺎرﻫﻢ اﻟﺠّﻠﻪ‪ ،‬و اﺳﻮة ﮐﺒﺎرﻫﻢ اﻟﻤﺆّﯾـﺪﯾﻦ ﺑﺰﻋﻤﻬﻢ ﻟﻠﻤّﻠـﮥ‪ ،‬ﻗـﺪ أﺛﺒﺖ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﻮزر ﻟﻘﺎﻃﺒﮥ اﻟﺒﺮاﻫﯿﻦ و‬‫اﻷدﻟّﮥ‪ ،‬و ﺣّﻘﻖ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ اﻟﻤﺰري ﺑﻨﻮره ﺳﻨﺎ اﻷﻗﻤﺎر و اﻷﻫّﻠﮥ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺠﺘﺮي ﻋﻠﯽ اﻟﻐّﺾ ﻣﻨﻪ إﻟّﺎ اﻟﻮاﻏﺮ اﻟّﺬي ﺑﻪ ﻣﻦ اﻟّﻀﻐﻦ و اﻟّﺸﻨﺌﺎن ﺷّﺮ ﻋّﻠﮥ‪،‬‬‫و ﻻ ﯾﻘـﺪم ﻋﻠﯽ اﻟﻐﻤﺰ ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ اﻟﺨﺎﺳـﺮ اﻟﻤﺸﺘﺮي ﻟﻨﻔﺴﻪ اﻟﻬﻮان و اﻟـّﺼ ﻐﺎر و اﻟّﺬﻟّﮥ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺴﺘﺮﯾﺐ ﻓﯽ ﺗﺜّﺒﺘﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻋﺜﺮت ﺑﻪ اﻵراء اﻟﻤﺰﻟّﮥ‪ ،‬و ﻻ‬‫ﯾﺮﺗﺎب ﻓﯽ ﺗﺤّﻘﻘﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺗﺎﻫﺖ ﺑﻪ اﻷﻫﻮاء اﻟﻤﻀﻠّﮥ‪.‬‬‫‪ -183‬أﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﻋﺎﺷﻖ ﻋﺎﻟﯿﺨﺎن ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ذﺧﯿﺮة اﻟﻌﻘﺒﯽ ﻓﯽ ذﮐﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ أﺋﻤﮥ اﻟﻬﺪي« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺤﻖ‪ ،‬ﭼﻨﯿﻦ دﻟﯿﺮي و ﺟﺮأت ﺧـﺎّﺻﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺣﻀـﺮات ﺳﺖ ﮐﻪ دروغ ﮔﻮﯾﻢ ﺑﺮوي ﺗﻮ و إﻟّـﺎ ﻣﺜﻞ آﻓﺘﺎب روﺷﻦ و ﻫﻮﯾـﺪاﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ‬‫ﻧﺎزش و اﻓﺘﺨﺎر ﻓﺮﻗﻪ ﺣّﻘﻪ ﻫﻤﯿﻦ رﮐﻮب ﺳﻔﯿﻨﻪ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ و ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻨﺴﺖ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻻ ﯾﻮﺟﺪ ﻓﯽ ﻏﯿﺮﻫﻢ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﻋﺎﺷﻖ ﻋﺎﻟﯿﺨﺎن زﺑـﺪة أﮐﺎﺑﺮﻫﻢ اﻷﻣﺠﺎد‪ ،‬اﻟﻤﻌﺮوﻓﯿﻦ ﺑﺎﻟﺠﻼﻟـﮥ ﻓﯽ أﻫﻞ ﻫﺬه اﻟﺒﻼد‪ ،‬ﻗﺪ أﺛﺒﺖ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ اﻟّﺮﻓﯿﻊ اﻟﻌﻤﺎد‪ ،‬اﻟّﺮزﯾﻦ اﻟـّﺴ ﻨﺎد‪،‬‬‫اﻟﻬـﺎدي ﺑﻨﻮره إﻟﯽ ﻣﻨﺎﻫـﺞ اﻟّﺴـ ﺪاد‪ ،‬اﻟّﺮاﻓﻊ ﻟﻠﻤﺴـﺘﻬﺪﯾﻦ ﺑﻪ أﻋﻼـم اﻟّﺮﺷـﺎد‪ ،‬اﻟﻤﻮري ﻷـﺟﻠﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﻬـﺪي ﮐـّﻞ زﻧﺎد‪ ،‬اﻟﻤﺘﺄﻟّﻖ اﻟﻤﺘﺸـﻌﺸﻊ ﻟﻬﻢ‬‫ﮐﺎﻟﮑﻮﮐﺐ ﻟا ﻮّﻗﺎد‪ ،‬ﻓﯿﺎ ﻟّﻠﻪ و ﻟﻌﺼـﺒﮥ أﻫﻞ اﻟﺠﺤﺪ و اﻟﻌﻨﺎد‪ ،‬اﻟﻤﺆﺛﺮﯾﻦ ﻟﻠﻌﺼﺒّﯿﮥ و اﻟﻤﺮاء و اﻟّﻠﺪاد‪ ،‬ﮐﯿﻒ ﯾﻬﯿﻤﻮن ﻓﯽ ﮐّﻞ واد‪ ،‬ﺛّﻢ ﻻ ﯾﺤﺼﻠﻮن‬‫ﻓﯽ ﻫﯿﻤﺎﻧﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﻃﺎﺋﻞ و ﻣﺮاد‪.‬‬‫‪ -184‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﯿﺦ ﺣﺴﻦ ﻋﺪوي ﺣﻤﺰاوي ﻣﻌﺎﺻﺮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻣﺸﺎرق اﻷﻧﻮار ﻓﯽ ﻓﻮز أﻫﻞ اﻻﻋﺘﺒﺎر« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أّﻣﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 221‬از ‪306‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪792 :‬‬‫ﺑﯿﺎن ﻣﺎ ورد ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻤﻮم ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ و ذّرّﯾﺘﻬﻢ و ﺑﯿﺎن أّن ﺻـﻠﺘﻬﻢ ﺗﮑﻮن ﺻـﻠﮥ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪-‬‬‫اﻋﻠﻢ )ﻓﺎﻋﻠﻢ‪ .‬ظ( وّﻓﻘﻨﺎ اﻟﱠﻠﻪ و إّﯾﺎك ﻟﺨﺪﻣﮥ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ أّن اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺪ أﻣﺮﻧﺎ ﻋﻠﯽ ﻟﺴﺎن ﻧﺒّﯿﻪ ﺑﺎﻟﻤﻮّدة ﻷﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬ﻗُْﻞ ﻻ‬‫َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫‪ .‬و ﻣﻦ أﻓﺮاد اﻟﻤﻮّدة و اﻟّﺼﻠﮥ زﯾﺎرﺗﻬﻢ ﻣﻘّﺪﻣﺎ ﻟﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﺘﻮّﺳﻼ ﺑﻬﻢ إﻟﯽ ﺷﻔﺎﻋﮥ ﺟّﺪﻫﻢ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﻤﺤّﻘﻖ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ :‬أﺧﺮج اﻟـّﺪﯾﻠﻤّﯽ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ﻣﻦ أراد اﻟّﺘﻮّﺳﻞ و أن ﯾﮑﻮن ﻟﻪ ﻋﻨـﺪي ﯾـﺪ أﺷـﻔﻊ ﻟﻪ ﺑﻬﺎ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣـﮥ ﻓﻠﯿﺼﻞ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و‬‫ﯾﺪﺧﻞ اﻟّﺴﺮور ﻋﻠﯿﻬﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و أﺧﺮج اﻹﻣﺎم أﺣﻤﺪ ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه ﻋﻨﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ أوﺷﮏ أن أدﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و‬‫ﺟّﻞ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إّن اﻟﻠّﻄﯿﻒ أﺧﺒﺮﻧﯽ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﺑﻤﺎ‬‫ذا ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬إﻧّﻤﺎ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﯿﮑﻢ ﮐﻤﺜﻞ ﺳﻔﯿﻨﮥ ﻧﻮح‪ ،‬ﻣﻦ رﮐﺐ ﻓﯿﻬﺎ ﻧﺠﯽ و ﻣﻦ ﺗﺨّﻠﻒ ﻋﻨﻬﺎ ﻏﺮق‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ ﺻـّﺤﺤﻬﺎ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻋﻠﯽ ﺷﺮط اﻟّﺸﯿﺨﯿﻦ‪ :‬اﻟّﻨﺠﻮم أﻣﺎن ﻷﻫﻞ اﻷرض ﻣﻦ اﻟﻐﺮق و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ أﻣﺎن ﻷّﻣﺘﯽ ﻣﻦ اﻻﺧﺘﻼف‪ ،‬ﻓﺈذا‬‫ﺧﺎﻟﻔﺘﻬﺎ ﻗﺒﯿﻠﮥ ﻣﻦ اﻟﻌﺮب اﺧﺘﻠﻔﻮا ﻓﺼﺎروا ﺣﺰب إﺑﻠﯿﺲ‪ .‬اه‪.[.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﺸﺎرق اﻻﻧﻮار« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ اﻟّﺴﯿﻮﻃّﯽ‪ -‬ﻓﯽ رﺳﺎﻟﺘﻪ اﻟﻤﺴّﻤﺎة »ﺑﺎﻟﻌﺠﺎﻟﮥ اﻟّﺰرﺑﻨّﯿﮥ ﻓﯽ اﻟّﺴﻼﻟﮥ اﻟﺰرﻧﺒّﯿﮥ«‪ :‬و‬‫ﻗـﺪ أﺧﺮج ﻣﺴـﻠﻢ و اﻟّﻨﺴـﺎﺋﯽ ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻗﺎم ﻓﯿﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪-‬‬‫ﺛﻼﺛﺎ‪ -‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﺰﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ :‬و ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫و ﻣﻦ ﻫﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬آل ﻋﻠﯽ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋّﺒﺎس ‪.‬‬
‫و ﻋﻠﻮ ﻣﻘـﺪار و ﺳـﻤّﻮ ﻓﺨـﺎر ﺣﻤﺰاوي ﻋﺎﻟﯽ ﺗﺒﺎر و ﺟﻼﻟﺖ ﻣﻨﺰﻟﺖ و رﻓﻌﺖ ﻣﺮﺗﺒﺖ »ﻣﺸﺎرق اﻷﻧﻮار« ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻓﺎدات أﺟّﻠﻪ ﮐﺒﺎر و أﻣﺎﺛﻞ أﺣﺒﺎر‬‫ﺑﺮ ﻣﺘﺘّﺒﻊ ﺧﻮد اﯾﻦ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﺟﻠﯿﻞ اﻵﺛﺎر؛ در ﺣّﯿﺰ ﺧﻔﺎ و اﺳﺘﺘﺎر ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﺣﻤﺰاوي در ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘـﺎب »ﻣﺸـﺎرق اﻷﻧﻮار« در ذﮐﺮ ﻓﺎﻃﻤﻪ ﺑﻨﺖ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﯾﻌﺠﺒﻨﯽ ﻣـﺪﺣﺎ ﻓﯽ ﺣﻀـﺮﺗﻬﺎ و آل اﻟﺒﯿﺖ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻤﻮم اﻟّﺬﯾﻦ ﺷّﯿﺪوا اﻟّﺪﯾﻦ و ﺻﺎروا ﻓﯽ اﻻﻫﺘﺪاء ﺑﻬﻢ ﮐﺎﻟّﻨﺠﻮم ﻗﻮل اﻟﻬﻤﺎم اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻹﻣﺎم اﻟﮑﺎﻣﻞ وﻟﺪﻧﺎ اﻟّﺸﯿﺦ أﺣﻤﺪ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪793 :‬‬‫ﻟﻘﺒـﺎ اﻟّﺸـ ﺎﻓﻌّﯽ ﻣـﺬﻫﺒﺎ اﻷﺑﯿﺎرّي ﺑﻠـﺪا‪ ،‬أﻓﺎض اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠّﯽ و ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﺳـﺤﺎﺋﺐ ﺑﺮﮐﺎﺗﻬﻢ و أﻣـّﺪﻧﯽ و إّﯾﺎه ﻣﻦ ﻧﻔﺎﺋﺲ إﻣـﺪاداﺗﻬﻢ‪ .‬و ﺳـﺒﺐ ﻧﻈﻤﻪ‬‫ﻫﺎﺗﯿﮏ اﻟـّﺪرر و ﻧﺸـﺮه ﻧﻔﺎﺋﺲ ﻋﺮاﺋﺲ اﻟﻐﺮر أّن اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﻤـﺬﮐﻮر ﻟّﻤﺎ اّﻃﻠﻊ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻫـﺬا ﻋﻨﺪ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ ﻓﺄﻋﺠﺒﻪ ﺣﺴﻦ ﺳـﺒﮑﻪ و ﺗﺼـﻨﯿﻔﻪ‪،‬‬‫ﺣﯿﺚ وّﺷـ ﺢ ﺑﺬﮐﺮ ﻣﺎ ﻵل اﻟﺒﯿﺖ ﻣﻦ اﻟﻤﺂﺛﺮ و رّﺷﺢ ﺑﺬﮐﺮ ﻧﺴـﺒﻬﻢ و ﻣﺎ ﻟﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ و اﻟﻤﻔﺎﺧﺮ‪ ،‬ﺗﺸّﻮق إﻟﯽ ﻣﺪﺣﻬﻢ ﺗﺸّﻮق اﻟﻤﺤّﺐ إﻟﯽ‬‫اﻟﻮﺻﺎل‪ ،‬و ﺗﺸّﻮف إﻟﯽ ذﮐﺮ ﻣﺂﺛﺮﻫﻢ ﺗﺸّﻮف اﻟّﺮاﺟﯽ إﻟﯽ ﺑﻠﻮغ اﻵﻣﺎل‪ ،‬و ﺟﻌﻞ ﯾﺘﺨّﯿﻞ ﻓﯽ ﻧﻈﻤﻪ أّن ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻫـﺬا ﻋﺮوس ﻓﯽ ﺣﻠﻞ اﻟﻤﺤﺎﺳـﻦ‬‫ﯾﺨﺘﺎل )ﺗﺨﺘﺎل‪ .‬ظ( و ﯾﺼـﻔﻪ ﺑﺄوﺻﺎف ﺣﻤﯿﺪة ﻗﺪ ﻧﺴـﺒﺤﺖ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﺜﺎل‪ ،‬و ﻃﻔﻖ ﯾﺴﺎﻣﺮﻫﺎ ﻣﺴﺎﻣﺮة اﻟﻤﺤّﺐ ﻟﻠﺤﺒﯿﺐ و ﻗﺪ ﻏﺎﺑﺖ اﻟﻌﻮاذل و‬‫ﻧﺎﻣﺖ ﻋﯿﻦ اﻟﺮﻗﯿﺐ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻣﺎ ﻗﺎل أﺻﻠﺢ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﯽ و ﻟﻪ اﻟﺤﺎل و اﻟﻤﺂل‪:‬‬‫ﻵل اﻟﺒﯿﺖ ﻋّﺰ ﻻ ﯾﺰول و ﻓﻀﻞ ﻻ ﺗﺤﯿﻂ ﺑﻪ اﻟﻌﻘﻮل‬‫و إﺟﻼل و ﻣﺠﺪ ﻗﺪ ﺗﺴﺎﻣﯽ و ﻗﺪر ﻣﺎ ﻟﻐﺎﯾﺘﻪ وﺻﻮل‬‫و ﻓﯽ اﻟّﺘﻨﺰﯾﻞ ﺑﺎﻟّﺘﻄﻬﯿﺮ ﺧّﺼﻮا و ﻣﺪﺣﺘﻬﻢ ﺑﻬﺎ ﺷﻬﺪ اﻟّﺮﺳﻮل‬‫ﻟﻬﻢ ﻋﺰم و ﺳﻠﻄﻨﮥ و ﺟﺎه و دام ﻟﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺒﻮل‬‫ﺳﯿﻮف ﻓﯽ اﻷﻋﺎدي ﻓﺎﺗﮑﺎت و ﺳﻄﻮﺗﻬﻢ ﻟﻬﺎ رﻋﺐ ﻣﻬﻮل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 222‬از ‪306‬‬‫ﺑﺪور اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﻬﻤﺎ ﻗﺪ ﺗﺠﻠّﺖ ﺗﮑﺎد اﻟّﺸﻤﺲ ﻣﻦ ﺧﺠﻞ ﺗﺰول‬‫زﮐﻮا أﺻﻼ ﺑﻨﺴﺒﺘﻬﻢ و ﻟﮑﻦ ﯾﻄﯿﺐ اﻟﻔﺮع ﻣﺎ ﻃﺎﺑﺖ اﺻﻮل‬‫و ﮐﯿﻒ اﻟﻘﻮل ﻓﯽ ﻗﻮم أﺑﻮﻫﻢ ﻟﻪ ﺟﺒﺮﯾﻞ ﻓﯽ اﻟّﺪﻧﯿﺎ رﺳﻮل‬‫ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ أن أﺧﺸﯽ ﻧﮑﺎﻻ وﻟﯽ ﻓﯽ ﺣّﺒﻬﻢ ﺑﺎع ﻃﻮﯾﻞ‬‫أ ﻟﯿﺲ ﻋﻈﯿﻤﮥ اﻟﻤﻘﺪار ﻣﻨﻬﻢ و إﻧّﯽ ﻓﯽ ﻣﺤّﺒﯿﻬﺎ دﺧﯿﻞ‬‫ﻫﯽ اﻟّﻨﺒﻮّﯾﮥ اﻟﻌﻈﻤﯽ و ﺗﺪﻋﯽ ﺑﻔﺎﻃﻤﮥ إذا ﻫّﻢ ﯾﺠﻮل‬‫ﻋﻠﯽ ﮐّﻞ اﻟﻮري ﻓﻀﻠﺖ ﺑﻌﺰم إﻟﯿﻪ اﻟﻐﯿﺮ ﻟﯿﺲ ﻟﻪ ﺳﺒﯿﻞ‬‫ﻓﺈﻣﺪاداﺗﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﮑﻮن ﻋّﻤﺖ وﻟﯽ ﻣﻨﻬﺎ ﺑﻬﺎ ﺣّﻆ ﺟﺰﯾﻞ‬‫ﻋﻠﯿﮏ ﺑﻬﺎ إذا ﻣﺎ اﺷﺘّﺪ ﮐﺮب و أﺳﻘﺎك اﻟﺮّدي ﺧﻄﺐ ﺟﻠﯿﻞ‬‫ﻓﺈﻧّﯽ ﮐّﻠﻤﺎ ﻋﻈﻤﺖ ﺧﻄﻮﺑﯽ و آﻟﯽ اﻟﮑﺮب ﻋّﻨﯽ ﻻ ﯾﺤﻮل ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪794 :‬‬‫و ﻧﺎﺿﻠﻨﯽ اﻟّﺰﻣﺎن و راش ﻧﺒﻼ و رام ﺑﻪ ﻋﻠﯽ ﺿﻌﻔﯽ ﯾﺼﻮل‬‫أؤّم رﺣﺎﺑﻬﺎ ﻓﯿﺰول ﻣﺎ ﺑﯽ و ﯾﺄﺗﯽ ﻣﺎ ﺑﻪ ﯾﺸﻔﯽ اﻟﻐﻠﯿﻞ‬‫و ﻟﯿﺲ ﻟﻔﻀﻠﻬﺎ ﺣﺼﺮ و ﻟﮑﻦ ﺑﻤﺪح ﺟﻨﺎﺑﻬﺎ ﯾﺮﺟﯽ اﻟﻘﺒﻮل‬‫و ﻟﻮ أﻧّﯽ ﻣﻸت اﻟﮑﻮن ﻣﺪﺣﺎ ﻟﮑﻨﺖ ﻣﻘّﺼﺮا ﻓﯿﻤﺎ أﻗﻮل‬‫و ﻟﮑّﻨﯽ رأﯾﺖ ﻋﺮوس ﻓﮑﺮ ﻷﻓﺌﺪة اﻷﻓﺎﺿﻞ ﺗﺴﺘﻤﯿﻞ‬‫ﺗﺤﺎﮐﯽ اﻟﺸﻤﺲ ﻣﻬﻤﺎ ﻗﺪ ﺗﺒّﺪت و ﺗﺰري ﺑﺎﻟﻘﻨﺎ ﻣﻬﻤﺎ ﺗﻤﯿﻞ‬‫و ﺗﮑﺸﻒ ﻋﻦ ﻟﺜﺎم ﻣﺨّﺪرات ﻣﻘّﻨﻌﮥ و ﻟﯿﺲ ﻟﻬﺎ وﺻﻮل‬‫و ﺗﻔﺼﺢ ﻋﻦ ﺿﻤﯿﺮ اﻟﻘﻮل ﻣﻬﻤﺎ ﺗﺤﺎوﻟﻪ ﺑﺄﺑﺪع ﻣﺎ ﺗﻘﻮل‬‫و ﺗﻨﺸﺪ ﻣﺪح آل اﻟﺒﯿﺖ ﺟﻬﺮا و ﻓﯽ ﮐّﻞ اﻟﻌﻠﻮم إذا ﺗﺠﻮل‬‫ﺗﺨّﺮ ﻟﻬﺎ اﻟﻤﺴﺎﻣﻊ ﺳﺎﺟﺪات و ﺗﺮﮐﻊ ﺧﺸﯿﮥ ﻣﻨﻬﺎ اﻟﻌﻘﻮل‬‫ﻟﻬﺎ ﻓﯽ ﻣﻌﻀﻼت اﻟﻌﻠﻢ ﻗﻮل ﻟﻪ اﻻﯾﺎت ﺗﺸﻬﺪ و اﻟّﺪﻟﯿﻞ‬‫ﻟﻬﺎ وﻋﻆ ﯾﺬﯾﺐ اﻟﻠّﺐ رﻋﺒﺎ و ﯾﺤﻨﻮ ﺻﺒﻮة ﻣﻨﻪ اﻟﻤﻠﻮل‬‫إذا »ﻣﺸﺎرق اﻷﻧﻮار« ﺗﺪﻋﯽ ﻓﺤﺴﺒﮏ ذﻟﮏ اﻟّﺬﮐﻮر اﻟﺠﻤﯿﻞ‬‫ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﺪ أﺳﺮت ﻓﻮادي و ﺟﺴﻤﯽ ﻣﻦ ﻣﺤّﺒﺘﻬﺎ ﻧﺤﯿﻞ‬‫و ﻗﺪ دارت ﺑﮑﺄس اﻟّﺮاح ﺻﺮﻓﺎ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻓﺎﻧﺘﺸﺖ ﻣّﻨﺎ اﻟﻌﻘﻮل‪:‬‬‫إﻟﯽ ﻣﻦ ﺗﻨﺴﺒﯽ؟ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﻟﻤﻮﻟﯽ ﻫﻤﺎم ﻓﺎﺿﻞ ﺣﺒﺮ ﺟﻠﯿﻞ‬‫ﻫﻮ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ اﻟﻌﺪوّي ﮐﻨﺰ وال ﻣﻌﺎرف ﻣﻦ ﻟﻪ اﻟﺒﺎع اﻟﻄﻮﯾﻞ‬‫ﺗﻮّﺳﻞ ﺑﺎﻟّﻨﺒّﯽ و آل ﺑﯿﺖ ﻋﺴﯽ ﺑﻬﻢ ﯾﮑﻮن ﻟﻪ اﻟﻘﺒﻮل‬‫و أﻫﺪاﻧﯽ ﻟﻬﻢ ﻓﻌﺬﺑﺖ ﻟﻔﻈﺎ و ﺑﯽ ﻟﻠﺤّﻖ ﻗﺪ وﺿﺢ اﻟّﺴﺒﯿﻞ‬‫ﻓﻼ زاﻟﺖ ﻟﻪ اﻷّﯾﺎم ﻃﻮﻋﺎ و ذاك اﻟﻌّﺰ ﺑﺎق ﻻ ﯾﺰول‬‫ﻋﻠﯽ ﺧﯿﺮ اﻷﻧﺎم و آل ﺑﯿﺖ ﺻﻼة اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻫّﺒﺖ ﺷﻤﻮل‬‫و ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﺳّﯿﺪﻧﺎ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟّﻨﺒّﯽ اﻻّﻣّﯽ و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ و ﺻﺤﺒﻪ و ﺳّﻠﻢ ‪.‬‬
‫و ﭼﻮن ﮐﺘﺎب »ﻣﺸﺎرق اﻷﻧﻮار« ﺑﻤّﺮات ﻋﺪﯾـﺪه در ﺑﻠـﺪه ﻣﺼـﺮ ﺑﭽﺎپ رﺳـﯿﺪه و ﺑﺘﻘﺮﯾﻈﺎت ادﺑﺎء آﻧﺠﺎ ﻣﺤّﻠﯽ ﮔﺮدﯾـﺪه و ﺧﻮد ﻣﺼـّﻨﻒ ﻧﯿﺰ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 223‬از ‪306‬‬‫ﺑﻌﻀﯽ از آن ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت را در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪795 :‬‬‫ﺧﺎﺗﻤﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﻊ دﯾﮕﺮ ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ ﻣﻔﯿﺪه ذﮐﺮ ﮐﺮده؛ ﻟﻬﺬا آﻧﭽﻪ ﻣﺘﻌّﻠﻖ ﺑﻤﺮام در آﺧﺮ ﻧﺴـﺨﻪ ﺣﺎﺿﺮه ﻣﻄﺒﻮﻋﻪ ﻣﺮﻗﻮم و ﻣﺰﺑﻮرﺳﺖ در اﯾﻦ ﺟﺎ‬‫ﻣﻨﻘﻮل و ﻣﺴـﻄﻮر ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﻫﺬه ﺻﻮرة ﻣﺎ ﻓﯽ آﺧﺮ اﻟّﻨﺴﺨﮥ اﻟﻤﺸﺎر إﻟﯿﻬﺎ‪] :‬ﺣﻤﺪا ﻟﻤﻦ أﺷﺮﻓﺖ ﺷﻮارق ﻧﻔﺤﺎت إرﺷﺎده ﺑﻤﺸﺎرق اﻷﻧﻮار‪ ،‬و‬‫ازدﻫﺮت ﺑﻮارق ﻟﻤﻌـﺎت إﻣـﺪاده ﺑﺮواﺋﻖ اﻷﺳـﺮار‪ ،‬و ﺻـﻼة و ﺳـﻼﻣﺎ ﻋﻠﯽ ﻧﺒّﯿﻪ اﻟﻨﺒﯿﻪ ﺧﺘﺎم اﻷﻧﺒﯿﺎء‪ ،‬و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ و ﺻـﺤﺒﻪ و ﻋﺼﺎﺑـﮥ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‬‫اﻷﺻـﻔﯿﺎء‪ .‬أّﻣﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ ﺛّﻢ ﻃﺒﻊ ﻫـﺬه اﻟّﺮﺳﺎﻟـﮥ‪ ،‬و أﯾﻨﻊ ﻃﻠﻊ وﺿـﻌﻬﺎ اﻟّﻨﻀـﯿﺪ ﺑﺄﺟﻤﻞ ﺣﺎﻟـﮥ‪ ،‬ﻋﻠﯽ ذّﻣﮥ ذي اﻟﻤﺂﺛﺮ اﻟـّﺴ ﻨّﯿﮥ و اﻟﻤﻔﺎﺧﺮ اﻟﺠﻠﯿﻠﮥ‬‫اﻟﺠﻠّﯿﮥ‪ ،‬ﻋﯿﻦ أﻋﯿﺎن اﻷﻓﺎﺿﻞ‪ ،‬و ﺑﻬﺠﮥ أرﺑﺎب اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬ﺣﻀـﺮة اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻷﻣﺠﺪ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻣﻨﺼﻮر أﺣﻤﺪ؛ ﻻ ﺑﺮح ﻗﺪره ﺳﺎﻣﯿﺎ‪ ،‬و ﺑﺪر ﻣﺠﺪه ﻓﯽ‬‫ﻣﻄﺎﻟﻊ اﻟّﺴﻌﺪ راﻗﯿﺎ؛ أﻧﺸﺪ ﻟﺴﺎن اﻟﺤﺎل ﻣﻮّرﺧﺎ ﻣﻊ ﻗﺼﻮره ﻋﺎم اﻟﮑﻤﺎل‪:‬‬‫ﻫﺬه ﻣﺼﺮ ﻣﻌﺪن ﻟﻠّﺮﻗﺎﺋﻖ ﮐﻢ أرﺗﻨﺎ ﺑﻄﺒﻌﻬﺎ ﮐّﻞ ﺷﺎرق‬‫أﺑﺮزت ﻓﯽ اﻟﻮري ﻧﻔﺎﺋﺲ ﮐﺘﺐ ﻫﯽ ﻓﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ ﮐﻨﻮز اﻟّﺪﻗﺎﺋﻖ‬‫ﺳّﯿﻤﺎ ﻣﺎ اﻧﺘﻘﺎه ﺣﺒﺮ اﻟﺒﺮاﯾﺎ ذو اﻟﻤﺰاﯾﺎ اﻟﻌﺪوي ﺑﺤﺮ اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ‬‫ﺟّﻢ ﻧﻔﻌﺎ و ﺟّﻞ وﻗﻌﺎ ﻓﮑّﻞ ﻟﻠّﺘﺪاﻧﯽ إﻟﯽ ﻣﻌﺎﻧﯿﻪ ﺷﺎﺋﻖ‬‫ﮐﻢ أﺑﺎﻧﺖ ﻣﺸﺎرق اﻟﻔﻀﻞ ﻣﻨﻪ ﻧﻔﺤﺎت اﻹرﺷﺎد ﺑﯿﻦ اﻟﺨﻼﺋﻖ‬‫ﻓﮑﺴﺎﻫﺎ اﻟﻘﺒﻮل ﺛﻮب ﺟﻤﺎل و ﻏﺪا ﺳﻮق ﺳﻮﻣﻬﺎ و ﻫﻮ ﻧﺎﻓﻖ‬‫ﻓﺘﺼّﺪي ﻟﻄﺒﻌﻬﺎ اﻵن ﺣﺒﺮ ﺳّﯿﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﺟﻤﯿﻞ اﻟﺨﻼﺋﻖ‬‫ﻫﻮ ﻣﻨﺼﻮر اﻟّﺬي ﻃﺎب أﺻﻼ و ﺳﻤﺎ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﻋﻠﯽ ﮐّﻞ ﺳﺎﺑﻖ‬‫ﻓﺎﺟﺘﻞ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﻦ ﺳﻨﺎه و أّرخ‪ :‬روﻧﻖ اﻟّﻄﺒﻊ ﻗﺪ ﺣﻼ ﺑﺎﻟﻤﺸﺎرق‬‫‪ 674 143 112 1285/356‬و ﻫﺬه ﺻﻮرة ﺗﻘﺮﯾﻆ اﻟﺒﺎرع اﻷدﯾﺐ و اﻟـّﺴ ّﯿﺪ اﻟﺤﺴـﯿﺐ اﻟّﻨﺴـﯿﺐ اﻟﻤﺮﺣﻮم اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺷﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺸﺘﻤﻼ‬‫ﻋﻠﯽ ﺗﺎرﯾـﺦ ﻃﺒﻌﻪ ﻓﯽ اﻟﻤّﺮة اﻻوﻟﯽ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﻔﻘﯿﺮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺷـﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺼـّﺤﺢ دار اﻟﻄﺒﺎﻋﮥ ﺳﺎﺑﻘﺎ‪ :‬ﻧﺤﻤﺪك اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﻠﻬّﻢ ﯾﺎ ربّ‬‫اﻟﻤﺸﺎرق ﻋﻠﯽ ﻣﺎ أوﻟﯿﺖ ﻣﻦ اﻟّﻨﻌﻢ‪ ،‬و ﻧﺸﮑﺮك ﻟﻤﺎ أﺳﺪﯾﺖ ﻣﻦ ﻓﻀﻠﮏ اﻷﻋّﻢ‪ ،‬و ﻧﺼّﻠﯽ و ﻧﺴّﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﺧﺘﻤﺖ ﺑﻤﺴﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪796 :‬‬‫ﺧﺘﺎﻣﻪ اﻟّﺮﺳﺎﻟﮥ‪ ،‬و ﻣﺤﻮت ﺑﺄﻧﻮار ﻫﺪاﯾﺘﻪ ﻏﯿﺎﻫﺐ اﻟّﻀﻼﻟﮥ‪ ،‬و أﻧﺰﻟﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﮏ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﻗﻮﻟﮏ‪َ :‬ﻓﻼ ُأﻗِْﺴُﻢ ﺑ َِﺮﱢب اﻟ َْﻤﺸﺎِرِق‬‫ك َﻣﺎ اﻟﱠﻄﺎِرُق‬‫‪ ،‬و ﻗﻮﻟﮏ‪َ :‬و اﻟﱠﺴﻤﺎِء َو اﻟﱠﻄﺎِرِق َو ﻣﺎ َأْدرا َ‬‫‪.‬‬‫اﻟّﻠﻬّﻢ! ﻓﺼّﻞ و ﺳـّﻠﻢ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ اﻟﻤﻨﺘﻤﯿﻦ إﻟﯿﻪ و ﺻـﺤﺎﺑﺘﻪ اﻷﺟّﻠـﮥ اﻟﺒﺮرة‪ ،‬و ﻋﺼﺎﺑﮥ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ اﻟﻤﻄّﻬﺮة ﻣﺎ ذّر ﺷﺎرق و ﻻح ﺑﺎرق‪ .‬و ﺑﻌﺪ‪،‬‬‫ﻓﺈﻧّﻪ ﻗﺪ ﺳﺎﻋﺪت اﻟﻌﻨﺎﯾﮥ ﺑﺼﺪور اﻷواﻣﺮ اﻟّﺴّﻨﯿﮥ اﻟﺠﻠّﯿﮥ ﻋﻠﯽ ﻣﻘﺘﻀﯽ إرادة اﻟﺤﻀﺮة اﻟّﺴﻌﯿﺪّﯾﮥ اﻟﻌﻠّﯿﮥ ﺑﻄﺒﻊ اﻟﮑﺘﺐ اﻟّﺜﻼﺛﮥ اﻟّﺘﯽ ﺗﺼّﺪت ﻧﻔﺤﺎﺗﻬﺎ‬‫ﻹرﺷﺎد اﻟﻤﺮﯾﺪ‪ ،‬و أﺑﺎﻧﺖ ﻣﺸﺎرق أﻧﻮارﻫﺎ ﻣﻦ ﻃﺎﻟﻊ ﻫﺬا اﻟﮑﻮاﮐﺐ اﻟـّﺴ ﻌﯿﺪ؛ ﻃﻠﺒﺎ ﻟﻨﺸﺮ اﻟّﺬي اﻧﻄﻮت ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻟّﺜﻤﺮات و اﻟﻔﻮاﺋﺪ‪ ،‬و رﻏﺒﺎ ﻓﯿﻤﺎ‬‫ﯾﺘﻌّﻠﻖ ﺑﻪ ﻣﻦ اﻟـّﺼ ﻼة و اﻟﻌﻮاﺋﺪ؛ ﮐﯿﻒ ﻻ! و اﻟّﺬي وﻟﻊ ﺑﺘﺄﻟﯿﻔﻬﺎ و ﺷﻌﻒ ﺑﺠﻤﻌﻬﺎ و ﺗﺼﻨﯿﻔﻬﺎ ﻋّﻠﺎﻣﮥ ﻋﺼﺮه و زﻣﺎﻧﻪ و ﻓّﻬﺎﻣﮥ وﻗﺘﻪ و أواﻧﻪ ﺟﺎﻣﻊ‬‫أﺷـﺘﺎت اﻟﻌﻠﻮم و راﻓﻊ أﻟﻮﯾـﮥ اﻟﻤﻨﻄﻮق و اﻟﻤﻔﻬﻮم‪ ،‬و ﻫﻮ ﺣﻀـﺮة ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻷﺟّﻞ اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﺣﺴﻦ اﻟﻌـﺪوّي‪ ،‬ﻓﺴـﺢ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ ﻓﯽ ﻣﺪي اﻷﺟﻞ‪ ،‬و ﻟّﻤﺎ‬‫ﮐـﺎن ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب اﻟﺠﻠﯿﻞ آﺧﺮﻫﺎ ﻃﺒﻌﺎ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺗﻤﺎﻣﻪ ﻗـﺪ اﺳـﺘﮑﻤﻠﺖ ﺣﻤﻼ و وﺿـﻌﺎ‪ ،‬ﺣﯿﺚ‪ -‬أﺟﺮي‪ -‬ﺣﻔﻈﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ -‬ﺗﺼـﺤﯿﺤﻪ ﻋﻠﯽ‬‫ﯾـﺪﯾﻪ ﺣﺴﺐ ﻣﺎ ﻫﻮ اﻟﻤﺮﻏﻮب ﻓﯿﻪ ﻟـﺪﯾﻪ؛ ﺟﺎء ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ أﺟﻤﻞ اﻟﻮﺟﻮه‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﮐﺎن ﺟﻨﺎﺑﻪ ﯾﺄﻣﻠﻪ و ﯾﺮﺟﻮه‪ ،‬و ﻋﻨﺪ ذﻟﮏ أﻧﺸﺄت ﻧﺎﻇﻤﺎ و‬‫اﻧﺸﺪت و ﻗﻠﺖ ﻣﻮّرﺧﺎ و أﺟﺪت‪:‬‬‫ﻣﺠﻠﯽ اﻟﺒﺪور »ﻣﺸﺎرق اﻷﻧﻮار« و اﻟّﺮوض ﻣﺠﻨﯽ اﻟّﺰﻫﺮ و اﻷﻧﻮار‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 224‬از ‪306‬‬‫ﯾﺎ ﺻﺎح! ﻃﺐ ﻧﻔﺴﺎ ﻗﻘﺪ ﻧﻠﺖ اﻟﻤﻨﯽ ﺑﻨﻔﯿﺲ دّر ﻓﯽ ﻋﻘﻮد دراري‬‫ﺣّﺪث ﻋﻦ اﻟﺒﺤﺮ اﻟّﻠﺒﺎب ﺑﻤﺎ ﺗﺸﺎ و اﻧﻘﻠﻪ ﻋﻦ ﺻﻠﮥ و ﻋﻦ ﺑّﺸﺎر‬‫ﻟّﻠﻪ ﻣﻦ ﯾﺠﻠﻮ ﺑﺤﻠﻮ ﺣﺪﯾﺜﻪ ﮐﺎﺳﺎ ﯾﺪﯾﺮ ﺑﻬﺎ ﻋﺘﯿﻖ ﻋﻘﺎر‬‫ﺗﺒﺪو اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﺑﺪﯾﻊ ﺑﯿﺎﻧﻪ ﺷﻤﺴﺎ و ﻟﻢ ﺗﺤﺠﺐ ﺑﻐﯿﻦ ﺗﻮاري‬‫ﯾﺤﻠﻮ اﻣﺘﺪاﺣﯽ ﻓﯿﻪ إذ ﻫﻮ ﺳّﮑﺮ ﺗﻘﻮي ﺣﻼوﺗﻪ ﻟﺪي اﻟّﺘﮑﺮار‬‫ﻫّﻨﺌﺖ ﯾﺎ ﻋﺪّوي! ﻫﺎﺟﺮت اﻟﻌﺪي ﺣﯿﺚ اﻟﻌﻠﯽ و اﻟﺘﮏ ﺑﺎﻷﻧﺼﺎر‬‫أﻟّﻔﺖ أﺳﻔﺎرا ﻟﻨﺸﺮ ﻋﻠﻮﻣﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﮑﻮن ﺗﻄﻮي ﺷّﻘﮥ اﻷﺳﻔﺎر‬‫ﺗﻨﺸﺊ ﻟﻨﺎ ﺗﺤﻔﺎ ﻋﻠﯿﻞ ﻧﺴﯿﻤﻬﺎ ﯾﺮوي اﻟّﺸﺬا ﻋﻦ ﺻّﺤﮥ اﻷﺧﺒﺎر‬‫ﻋّﻤﺖ ﻣﻨﺎﻓﻌﻬﺎ اﻷﻧﺎم و ﺧّﺼﺼﺖ ﺑﺎﻟّﺴّﺮ ﻣﻦ ﯾﺮﻋﯽ ﺟﻮار اﻟﺠﺎر ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪797 :‬‬‫ﺑّﯿﻨﺖ ﻓﯿﻪ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻧﺒّﯿﻨﺎ و ﻧﻈﻤﺖ دّرا ﻓﯽ ﺳﻠﻮك ﻧﻀﺎر‬‫و ﻫﺪﯾﺖ إرﺷﺎدا إﻟﯽ ﻧﻔﺤﺎﺗﻬﻢ و ﻓﺘﺤﺖ ﮐﻨﺰ ﻣﻄﻠﺴﻢ اﻷﺳﺮار‬‫ﻇﻌﻨﻮا ﻣﺬ اﻟﺤّﺠﺎج ﺷّﺘﺖ ﺷﻤﻠﻬﻢ و ﺗﻔّﺮﻗﻮا ﮐﺎﻟﻘﻄﺮ ﻓﯽ اﻷﻗﻄﺎر‬‫ﻓﻤﺸّﺮق و ﻣﻐّﺮب ﻣﻨﻬﻢ و ﻣﻦ ﻫﻢ ﺳﺎدة ﺣﻠّﻮا ﺑﻬﺬي اﻟّﺪار‬‫و ﻏﺪت ﻣﺪاﻗﻦ ﺑﻌﻀﻬﻢ ﻣﺠﻬﻮﻟﮥ ﻓﺒﺪت ﻣﻌﺎﻟﻤﻬﺎ ﻟﺪي اﻟﺰوار‬‫و إذا ﻣﻠﯿﮏ ﻟا ﻤﻠﮏ ﺳﺎﻋﺪ ﻋﺒﺪه ﻧﻔﺬت أواﻣﺮه ﻋﻠﯽ اﻷﺣﺮار‬‫ﻫﺬا ﺳﻌﯿﺪ اﻟّﺪﻫﺮ ﻣﻔﺮد ﻋﺼﺮه ﻣﻦ ﻣﺼﺮه اﻓﺘﺨﺮت ﻋﻠﯽ اﻷﻣﺼﺎر‬‫ﺣﯿﺚ اﺟﺘﻼﻫﺎ و ﻫﯽ روﺿﮥ ﺑﻬﺠﮥ ﺗﺰﻫﻮ و ﻓﯿﻬﺎ ﻧﺰﻫﮥ اﻷﺑﺼﺎر‬‫ﺻﺪرت ﻣﮑﺎرم ﻓﻀﻠﻪ ﺑﺎﻟﻄﺒﻊ إذ وردت ﻋﻠﯿﻪ ﺟﻠﯿﻠﮥ اﻟﻤﻘﺪار‬‫ﻣﻦ رام ﻣﺠﻼﻫﺎ ﺑﺘﺎرﯾﺦ‪ :‬ﯾﺠﺪ ﻣﺠﻠﯽ اﻟﺒﺪور »ﻣﺸﺎرق اﻷﻧﻮار«‬‫‪289/1273 641 243 8217‬‬‫ﺟﻮزﯾﺖ ﺑﺎﻹﺣﺴﺎن ﯾﺎ ﺣﺴﻦ اﻟّﺜﻨﺎ ﺣّﺘﯽ ﺗﻨﺎل ﺷﻔﺎﻋﮥ اﻟﻤﺨﺘﺎر‬‫و ﻟﮏ اﻟﻘﺒﻮل ﻣﺪي اﻟّﺰﻣﺎن ﻣﮑّﻤﻼ ﺑﺒﻠﻮغ ﻋﻤﺮك أﻃﻮل اﻷﻋﻤﺎر‬‫ﻣﺎ ﻃﺎب ﻣﺴﮏ ﺧﺘﺎﻣﻨﺎ ﻧﻔﺤﺎ و ﻣﺎ ﺑﻠﻎ اﻟّﻨﻬﺎﯾﮥ ﻓﯽ ﺳﺮاه ﺳﺎري‬‫ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﯿﻢ‪ .‬ﻧﺤﻤﺪك اﻟّﻠﻬّﻢ ﯾﺎ ﻣﻦ ﻓﺘﺤﺖ ﺑﻤﺸﺎرق أﻧﻮار ﻧﺒّﯿﮏ ﻣﻌﻀﻼت اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬و ﻣﺤﻨﺖ ﺑﻨﻔﺤﺎت إرﺷﺎده ﻣﻦ ﻓﯿﺾ اﻟﻔﻀﻞ‬‫ذوي اﻟﻤﻌﺎرف و اﻟﻤﻔﻬﻮم )اﻟﻔﻬﻮم‪ :‬ظ(‪.‬‬‫و ﻧﺼﻠّﯽ و ﺳﻠّﻢ ﻋﻠﯽ ﺻﻔﻮة ﺧﻠﻘﮏ ﺳّﺮك اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺪاّل ﻋﻠﯿﮏ‪ ،‬و رﺳﻮﻟﮏ اﻷﻋﻈﻢ اﻟﻘﺎﺋﻢ ﻟﮏ ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﮏ‪ ،‬اﻟّﺬي أﺑﺮزت ﻣﻦ ﻧﻮر ﺟﻤﺎﻟﻪ‬‫ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺨﻠﻖ و اﻷﮐﻮان‪ ،‬و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ و أﺻـﺤﺎﺑﻪ اﻟّﺬﯾﻦ أﺷـﺮق ﺑﻤﺸﺎرق أﻧﻮارﻫﻢ ﮐّﻞ ﻗﺎص و دان‪ .‬و ﺑﻌﺪ‪ ،‬ﻓﯿﻘﻮل ﺟﺎﻣﻌﻪ أﺳـﯿﺮ ذﻧﺒﻪ و راﺟﯽ‬‫ﻋﻔﻮ رﺑّﻪ‪ :‬اﻟﻔﻘﯿﺮ؛ ﺣﺴﻦ اﻟﻌـﺪوّي اﻟﺤﻤﺰاوّي‪ ،‬ﻏﻔﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ و ﻷﺣﺒﺎﺑﻪ اﻟﻤﺴﺎوي‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ أﻋﻈﻢ اﻟﻤﻨﻦ اﻟّﺮﺑﺎﻧـّﯿ ﮥ و اﻟﻤﻮاﻫﺐ اﻟّﺮﺣﻤﺎﻧّﯿﮥ‪ :‬ﺗﺒﻠﯿﻎ‬‫اﻟّﺴّﻨﮥ اﻟﻤﺤﻤﺪّﯾﮥ ﻟﻨﯿﻞ ﻣﺒﻠﻐﻬﺎ اﻟّﺪرﺟﮥ اﻟﻌﻠّﯿﮥ ﻣﺜﻞ أﺟﺮ ﻣﻦ ﻋﻤﻞ ﺑﻬﺎ ﻣﻦ ﺳﺎﺋﺮ اﻷّﻣﮥ اﻟﻤﺤﻤﺪّﯾﮥ ﺗﻔﻀﻼ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪798 :‬‬‫ذي اﻟﻤﻮاﻫﺐ اﻟّﻠﺪﻧـّﯿ ﮥ؛ ﻣّﻦ اﻟّﺮﺣﻤﻦ و ﺗﮑّﺮم ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺒـﺪ اﻟـّﺬﻟﯿﻞ‪ ،‬و وّﻓﻖ و ﺗﻔّﻀﻞ ﻟﺠﻤﻊ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب اﻟﺠﻠﯿﻞ اﻟّﺬي ﺣﻮي ﻣﻦ ﺣﺴﻦ اﻟـّﺴ ّﻨﮥ و‬‫ﺻﺤﯿـﺢ اﻷﺧﺒﺎر ﻣﺎ ﯾﻨﻮف ﻋﻦ ﺛﻠﺜﮥ آﻻف ﺧﻼف اﻵﺛﺎر‪ ،‬ﻻ ﺳـّﯿﻤﺎ و ﻗﺪ وّﺷﺢ ﺑﺬﮐﺮ ﻣﺎ ﻵل اﻟﺒﯿﺖ ﻣﻦ اﻟﻤﺂﺛﺮ و رّﺷﺢ ﺑﺬﮐﺮ ﻧﺴـﺒﻬﻢ و ﻣﺎ ﻟﻬﻢ‬‫ﻣﻦ اﻟﻤﻔـﺎﺧﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن ذﻟﮏ ﻫﻮ اﻟﻐﺮض اﻟﺤﺎﻣﻞ ﻟﯽ أّوﻻ ﻋﻠﯽ ﺗﺼـﻨﯿﻔﻪ‪ ،‬و ﮐﻨﺖ اﻗـّﺪم رﺟﻼ و اؤّﺧﺮ اﺧﺮي ﻣﻊ ﺗﺴﻮﯾﻒ اﻟﻮﻋـﺪ ﺑﺘﺄﻟﯿﻔﻪ زﯾﺎدة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 225‬از ‪306‬‬‫ﻋﻦ ﻧﺤﻮ ﻧﺼﻒ ﺳـﻨﮥ ﻟﻤـﺎ أري ﻓﯽ ﻧﻔﺴـﯽ ﻣﻦ اﻟﻘﺼﻮر‪ ،‬و إﻧّﯽ ﻟﺴﺖ أﻫﻼـ ﻷـن ﯾﮑﻮن ﻣّﻨﯽ ﺗـﺄﻟﯿﻒ و ﻇﻬﻮر‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻟّﻤـ ﺎ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻟﻊ اﻟﻘﻠﺐ‬‫ﺑﺰﯾﺎرة آل ﺑﯿﺖ اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﻋﯿﻦ اﻟّﻈﻬﻮر ﻓﯽ ﺣّﺐ اﻟﺨﻔﺎ‪ ،‬و ذﻟﮏ أﻧﯽ ﻟﻤﺎ ﺗﻮّﻓﻘﺖ ﻣﻊ ﻣﻦ ﻃﻠﺐ ﻣّﻨﯽ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻟﺒﯿﺎن ﮐﯿﻔّﯿﮥ‬‫اﻟّﺰﯾـﺎرة و ﻣـﺎ ﯾﻄﻠﺐ ﻣﻦ اﻵـداب‪ ،‬و ﮐـﺎن اﻟّﻄﺎﻟﺐ ﻟـﺬﻟﮏ ﻷﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻣﻦ أﻋﯿﺎن اﻷﺣﺒﺎب‪ ،‬و ﻣﻦ اﻟﻤﺘﻮّﺳـ ﺪﯾﻦ آﻧﺎء اﻟّﻠﯿﻞ و و أﻃﺮاف اﻟّﻨﻬﺎر‬‫ﺑﻬﺎﺗﯿـﮏ اﻷﻋﺘﺎب؛ أذن ﻟﯽ ﻣﻨﺎﻣﺎ ﻣﻦ ﮐﺮﯾﻤـﮥ اﻟـّﺪارﯾﻦ ﺑﺎﻟّﺸـ ﺮوع ﻓﯿﻪ إﺟﺎﺑـﮥ ﻟﻠﻄﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻓﺸـﺮﻋﺖ ﻓﯿﻪ ﻣﺤّﺒﺎ أن أﮐﻮن ﻣﻨﺘﻈﻤﺎ ﻓﯽ ﺳـﻠﮏ ﺧـّﺪام‬‫ﺣـﺪﯾﺚ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ و أﻫـﻞ ﻫـﺬه اﻟﻤﻨـﺎﻗﺐ‪ ،‬ﻓﻠﻌّﻞ و ﻋﺴـﯽ ﺑﺎﻟﺤّﺐ و اﻟّﺘﺸـّﺒﻪ ﯾﮑﺮم اﻟّﻄﻔﯿﻠّﯽ ﻓﯽ ﺳﺎﺣـﮥ اﻟﮑﺮام‪ ،‬ﻟﻤﺎ ورد‪ :‬ﻣﻦ ﺗﺸـّﺒﻪ ﺑﻘﻮم ﻓﻬﻮ‬‫ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﮐﻤـﺎ ﻧﻘﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ ﮐﺘـﺎﺑﻪ »ﺑﻠﻮغ اﻟﻤﺮام«‪ ،‬و ﻟّﻤﺎ ﻣّﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺈﺗﻤﺎﻣﻪ ﺷـﻐﻔﺖ ﺑﻪ ﻗﻠﻮب اﻟﻤﺤّﺒﯿﻦ و اﻹﺧﻮان‪ ،‬و اﻧﺘﺸـﺮ ﻓﯽ ﺳﺎﺋﺮ‬‫اﻻﻗﻄﺎر و اﻟﺒﻠـﺪان؛ ﻏﯿﺮ أﻧﻪ ﻣﻦ ﮐﺜﺮة ﺗـﺪاول أﯾـﺪي اﻟﮑّﺘﺎب ﻧﻘﺼﻮا ﻣﻦ أﻟﻔﺎظ اﻷﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺎ ﯾﺨّﻞ ﺑﺎﻟﻤﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﮑﻨﺖ ﻓﯽ ﺣﺰن ﻣﻦ ﻋـﺪم ﺗﻤﺎم‬‫ﺑﻠﻮغ اﻷﻣﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﺎﺗﻔﻖ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺳﺒﻌﯿﻦ ﻓﯽ ﺷﻬﺮ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ أن ﻗﺪم إﻟﯽ ﻣﺼﺮ اﻷوﺣﺪ اﻟﻬﻤﺎم اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ اﻟّﺴّﯿﺪ أﺑﻮ اﻟّﻨﺼﺮ اﻟﯿﺎﻓﯽ ﻟا ﺨﻠﻮﺗّﯽ‬‫ﻣﻦ اﻟّﺸﺎم ﻟﺰﯾﺎرة اﻫﻞ ﺑﯿﺖ اﻟّﻨﺒّﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺼ ﻠﻮة و اﻟّﺴـ ﻼم و ﻣﺮﯾـﺪ اﻟّﺘﻮّﺟﻪ إﻟﯽ ﺑﯿﺖ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺮام و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯿﻨﻪ ﻣﻌﺮﻓـﮥ و ﻻ ﺳـﻤﺎع ﻗﺒﻞ‬‫ﻫـﺬا اﻷوان‪ ،‬ﻓﺎﺗّﻔﻖ أن رأي اﻟﮑّﺮاس اﻷّول ﻣﻦ »ﻣﺸﺎرق اﻷﻧﻮار« ﺑﯿﺪ ﺑﻌﺾ اﻹﺧﻮان‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬه و ﻃﺎﻟﻌﻪ و أﻣﻌﻦ ﻓﯿﻪ اﻟّﻨﻈﺮ و أﻋﻄﺎه ﻟﺼﺎﺣﺒﻪ ﺑﻌﺪ‬‫اﻟﻤﻄﺎﻟﻌﮥ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﺑﻨﺤﻮ ﺛﻠﺜﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪799 :‬‬‫أّﯾـﺎم ﺟﻠﺲ ﺑﺎﻟﻤﻘـﺎم اﻟﺤﺴـﯿﻨّﯽ و ﺷـﺮذﻣﮥ ﻣﻦ أﻋﯿـﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻣﻌﻪ ﯾﺤـّﺪﺛﻬﻢ و اﻟﺒﺸـﺮ ﯾﺘﻸﻷ ﻣﻦ وﺟﻬﻪ ﻧﻮرا‪ ،‬ﺣﯿﺚ أﮐﺮﻣﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻀـﯿﺎﻓﺘﻪ ﻟﻺﻣﺎم‬‫اﻟﺤﺴـﯿﻦ و زاده ﺣﺒﻮرا ﺑﺮؤﯾﺘﻪ ﻣﻨﺎﻣﺎ ﺳـّﯿﺪ اﻷﻧﺎم ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺼ ﻠﻮة و اﻟّﺴـ ﻼم ﺟﺎﻟﺴﺎ ﻣﻊ وﻟﺪه اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﻘﺎم‪ ،‬و اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺟﺎﻟﺲ ﻣﺘﻮاﺿﻊ‬‫ﺑﯿﻦ ﯾـﺪﯾﻪ و ﺑﯿـﺪه اﻟﮑّﺮاس اﻟّـﺬي ﻃـﺎﻟﻌﻪ ﻣﻦ »ﻣﺸـﺎرق اﻷﻧﻮار« ﯾﺘﻠﻮه ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و أﻓﻀﻞ اﻟﺨﻠﻖ ﻋﻠﯽ اﻹﻃﻼق ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻘﺒﻮل! ﻣﻘﺒﻮل!« ﻓﻠّﻤﺎ أﺧﺒﺮ‬‫اﻷﺳﺘﺎذ اﻟﺮاﺋﯽ ﻣﻦ ﻣﻌﻪ ﻣﻦ اﻷﻓﺎﺿﻞ اﻟﻔﺤﻮل أﻓﺎدوه أّن ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﺗﺄﻟﯿﻒ ﺟﺪﯾﺪ و ﺻﺎﺣﺒﻪ ﻣﻮﺟﻮد اﻵن‪ ،‬ﻓﺤﻀﺮ ﻋﻨﺪي ﺑﻌﺾ اﻷﺣّﺒﮥ ﻣّﻤﻦ‬‫ﮐﺎن ﺟﺎﻟﺴﺎ ﻣﻊ اﻻﺳـﺘﺎذ ﻣﻦ اﻹﺧﻮان و ﺑّﺸـ ﺮﻧﯽ ﺑﺘﻠﮏ اﻟّﺮؤﯾﺎ‪ ،‬ﻓﺤﺼﻞ ﻋﻨﺪي ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﺮور ﻣﺎ ﻻ أﺳـﺘﻄﯿﻊ أن اﮐّﯿﻔﻪ ﻣﻦ اﻟﺤﺒﻮر‪ ،‬ﻓﻘﻤﺖ ﻣﺴﺮﻋﺎ‬‫إﻟﯽ ﻟﻘﺎء ﻫﺬا اﻻﺳـﺘﺎذ ﻓﯽ اﻟﻤﻘﺎم‪ ،‬ﻓﻘّﺒﻠﺖ ﯾﺪه و ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻨﻪ ﻣﺎ رأي ﺗﻠّﺬذا ﺑﺴـﻤﺎع رؤﯾﮥ ﺳـّﯿﺪ اﻷﻧﺎم‪ ،‬و ﮐﺎن إذ ذاك أﺳﺘﺎذﻧﺎ اﻟّﺴّﯿﺪ اﻟّﺬﻫﺒّﯽ‬‫ﺟﺎﻟﺴﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﻘﺎم‪ ،‬ﻓﺄﺧﺒﺮﺗﻪ ﺑﻤﺎ ﺣـّﺪﺛﻨﯽ ﺑﻪ ﻫﺬا اﻹﻣﺎم‪ ،‬ﻓﺰادﻧﯽ ﺳـﺮورا ﺑﺄﻧّﻪ ﯾﺼـﯿﺮ ﻟﻬﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﺷﺄن ﮐﺒﯿﺮ إذ ﻫﻮ ﺑﺎﻟﻘﺒﻮل ﺣﻘﯿﻖ و ﺟﺪﯾﺮ‪ ،‬ﻓﻤﺎ‬‫ﮐﺎن ﺑﻌـﺪ ﺛﻠﺜـﮥ أﺷـﻬﺮ إﻟّﺎ و ﺗﺤّﻘﻖ ﻣـﺪﻟﻮل اﻟّﺮؤﯾﺎ ﺑﺼـﺪور أﻣﺮ اﻟّﺪاورّي اﻷﻋﻈﻢ و اﻟﺨﺪﯾﻮّي اﻟﻤﺒّﺠﻞ اﻟﻤﻔّﺨﻢ ﻟﻠﻤﺤﺎﻓﻈﮥ ﺑﺄن ﯾﻄﺒﻊ ﺧﻤﺴـﻤﺎﺋﮥ‬‫ﻧﺴـﺨﮥ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻣﻊ ﮐﺘﺎﺑﯽ »اﻹرﺷﺎد« و »اﻟﻨﻔﺤﺎت« ﻟﮑﺜﺮة اﻟّﻄﻠّﺎب‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ ﺗﻤﺎم اﻟّﻄﺒﻊ ﻟﻠﮑﺘﺐ اﻟّﺜﻼﺛـﮥ ﺗﻨﺎوﻟﻬﺎ أﻫﻞ اﻟﻤـﺪن و اﻷﻗﻄﺎر‬‫ﺑﺎﻟﻘﺒﻮل‪ ،‬و ﮐﺎن ذﻟﮏ ﺳّﺮ‬‫ﻗﻮل اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪» :‬ﻣﻘﺒﻮل! ﻣﻘﺒﻮل!«‬‫و ﻟّﻤﺎ ﻓﺮﻏﺖ اﻟّﻄﺒﻌﮥ اﻻوﻟﯽ و ﮐﺜﺮ اﻟّﻄﻠﺐ »ﻟﻤﺸﺎرق اﻷﻧﻮار« ﻣﻦ ﺑﻌﺾ اﻟﻤﺪن و اﻷﻗﻄﺎر ﺷﺮﻋﺖ ﺑﺄن ﯾﻄﺒﻊ ﻣﻨﻪ أﻟﻒ ﻧﺴﺨﮥ ﺣّﺒﺎ ﻓﯽ ﻧﺸﺮه و ﻗﺪ‬‫ﻫّﯿﺄت أﺳﺒﺎﺑﻪ و ﻻﺣﺖ ﻋﻼﻣﺎت ﺑﺸﺮه‪ ،‬ﻓﻄﺒﻌﺖ و ﺗّﻤﺖ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﯿﻮم اﻟﻌﻈﯿﻢ ﺗﻔّﻀﻼ ﻣﻦ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻟﻌﻠﯿﻢ‪ ،‬و ﻟّﻤﺎ ﮐﺎن اﻻﺳﺘﺎذ‬‫أﺑﻮ اﻟّﻨﺼـﺮ ﻣﺸـﻐﻮﻓﺎ ﺑﺤّﺐ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻟﻤﺎ رآه ﯾﺘﻠﯽ ﺑﯿﻦ ﯾﺪي اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻤﻘﺎم اﻟﻤﻬﺎب‪ ،‬أﻧﺸﺄ ﻗﺼﯿﺪة ﻣﺸﺤﻮﻧﮥ ﺑﻤﺪح اﻟﻤﺆﻟّﻒ و‬‫اﻟّﺘﺄﻟﯿﻒ‪ ،‬ﻓﺠﺎءت ﻋﻠﯽ ﻧﻤﻂ ﺣﺴﻦ و وﺟﻪ ﻟﻄﯿﻒ‪ ،‬ﻓﺄﺣﺒﺒﺖ أن أﺿـﻌﻬﺎ اﻵن ﻓﯽ اﻟّﻄﺒﻌـﮥ اﻟّﺜﺎﻧﯿﮥ ﺧﺎﺗﻤﮥ ﻟﻠﮑﺘﺎب ﺗﺮﻏﯿﺒﺎ ﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻪ و ﺗﺬﮐﺮة ﻻوﻟﯽ‬‫اﻷﻟﺒﺎب‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أرﺟﻮ أن ﯾﻤّﻦ ﺑﺘﻤﺎم اﻟﻘﺒﻮل‪ ،‬إذ ﻫﻮ ﺧﯿﺮ ﻣﺴﺌﻮل و ﻣﺄﻣﻮل‪ ،‬و‬‫ﻗﺪ ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺼﻠﻮة و اﻟّﺴﻼم‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪800 :‬‬‫اﻟﻤﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﺳـّﺮﺗﻪ ﺣﺴـﻨﺘﻪ و ﺳﺎءﺗﻪ ﺳـّﯿﺌﺘﻪ‪ ،‬و ﻋﻄﺎﯾﺎ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻻ ﺗﺘﻮّﻗﻒ ﻋﻠﯽ ﻃﺎﻋﮥ و ﻻ إﺣﺴﺎن‪ .‬ﻧﺴﺄﻟﮏ اﻟّﻠﻬّﻢ أن ﺗﺠﻌﻞ ﺳـّﯿﺌﺎﺗﻨﺎ ﺳّﯿﺌﺎت ﻣﻦ‬‫أﺣﺒﺒﺖ‪ ،‬و ﻻ ﺗﺠﻌﻞ ﺣﺴﻨﺎﺗﻨﺎ ﺣﺴﻨﺎت ﻣﻦ أﺑﻐﻀﺖ‪،‬‬‫و ﻫﯽ ﻫﺬه‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺷﻤﺲ اﻟﻤﻌﺎرف ﻣﻦ ورا اﻷﺳﺘﺎر ﺑﺰﻏﺖ ﺑﻔﻀﻞ ﻣﺸﺎرق اﻷﻧﻮار‬‫و ﻏﺪت ﺑﺤﻠﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﺗﺠﻠﯽ و اﻟﺒﻬﺎ ء إﻟﯽ ذوي اﻷﻟﺒﺎب و اﻷﺑﺼﺎر‬‫ﺗﺴﻘﯽ ﻟﻤﻦ ﯾﻬﻮي ﺟﻤﺎل وﺻﺎﻟﻬﺎ ﻣﻦ راﺣﻬﺎ اﻟﻤﺨﺘﻮم ﺑﺎﻷﺳﺮار‬‫و ﺗﻔﯿﺾ ﻣﻦ ﺑﺤﺮ اﻟﻤﻮاﻫﺐ ﺣﮑﻤﮥ و ﺑﺪاﺋﻌﺎ ﻟﺮواﺋﻖ اﻷﻓﮑﺎر‬‫ﻓﯿﻬﺎ اﻧﺘﺸﻖ ﯾﺎ ﺻﺎح! ﻣﻦ ﻧﻔﺤﺎﺗﻬﺎ ﻣﻦ ﻃّﯿﺐ اﻷﻧﻔﺎس ﻓﯽء اﻷﺳﺮار‬‫ﻟﮑّﻨﻬﺎ ﻣﺤﺠﻮﺑﮥ أﺳﺮارﻫﺎ ﻋﻦ ﺳﺎﺋﺮ اﻟّﻨّﻘﺎد و اﻷﻏﯿﺎر‬‫ﻣﺎ اﻓﺘّﺾ ﻣﺴﮏ ﺧﺘﺎﻣﻪ ﻏﯿﺮ اﻟّﺬي ﻟﻤﺤﺘﻪ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﺑﺎﻷﻧﻈﺎر‬‫ﻓﻠﻘﺪ دﻋﺎه اﻟﺤّﺐ ﺻﺪﻗﺎ ﻓﯿﻬﻢ ﻓﻠﺬاك اﺿﺤﯽ ﻣﻨﻬﻢ ﺑﺠﻮار‬‫ﺣﺴﻦ اﻟﻔﻌﺎل ﺻﻔﺎﺗﻪ ﻣﻠﮑّﯿﮥ و اﻟّﻨﻔﺲ ﻣﻨﻪ زﮐّﯿﮥ )ذﮐّﯿﮥ‪ .‬ظ( اﻷﻋﻄﺎر‬‫اﺳﺘﺎذﻧﺎ اﻟﻌﺪوّي ﺣّﺠﮥ ﻣﺎﻟﮏ ﺻﺪر اﻟّﺸﺮﯾﻌﮥ ﺑﻞ أﻣﯿﺮ وﻗﺎر‬‫ذو ﻫّﻤﮥ ﻋﻠﯿﺎ ﯾﺠّﻞ ﻗﻠﯿﻠﻬﺎ ﻋﻦ أن ﯾﺤﺎط ﺑﻪ و ﻟﯿﺚ ﺿﺎري‬‫ﺷﯿﺦ اﻟّﺸﺮﯾﻌﮥ و اﻟﺤﻘﯿﻘﻪ‪ ،‬ﮐﯿﻒ ﻻ و ﻟﻘﺪ ﮐﺴﯽ ﻣﻦ ﺳّﻨﮥ اﻟﻤﺨﺘﺎر‬‫ﺣﻠﻞ اﻟﻤﻮّدة و اﻟﻤﺤّﺒﮥ و اﻟّﺜﻨﺎ أﺑﺪا و زّﯾﻦ ﺑﺎﻟﻌﻄﺎء اﻟﻤﺪرار‬‫ﺑﺤﺮ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ اﻟّﻠﺪﻧّﯽ ﻓﯿﻀﻪ ﻣﻦ ﻋﺎﻟﻢ اﻷرواح و اﻷﺳﺮار‬‫ﻟّﻠﻪ ﺟﺎﻣﻊ أزﻫﺮ ﻓﻠﻘﺪ ﺣﻮت روﺿﺎﺗﻪ ﻣﻦ ﻃّﯿﺐ اﻷزﻫﺎر‬‫ﻻ ﻏﺮو ﻟﻠﻌﺪوّي أن ﯾﺒﺪي ﻟﻨﺎ ﻣﺎ ﻋﻨﻪ ﻗﺪ ﻗﺼﺮت ﯾﺪ اﻷﺧﯿﺎر )اﻷﺧﺒﺎر‪ .‬ظ(‬‫ﻓﻮداد آل اﻟﺒﯿﺖ دوﻣﺎ ﺷﺄﻧﻪ ﻓﺎﺿﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻮاﻫﺐ اﻟﻐّﻔﺎر‬‫أﺑﺪت ﻟﻨﺎ اﻟﻤﮑﻨﻮن ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﻪ و ﺑﻬﺎ أزال ﻏﺸﺎوة اﻷﺑﺼﺎر‬‫ﻗﺪ ﺷّﻮق اﻷﺣﺒﺎب ﻓﯽ آل اﻟّﺬي ﻣﻨﻪ ﻓﺨﺎر اﻟّﺮﺳﻞ و اﻷﺧﯿﺎر‬‫و أﻓﺎدﻧﺎ ﻃﺮق اﻟﻮﺻﻮل إﻟﯿﻬﻢ أﻧﻌﻢ ﺑﻬﺎ ﻣﻦ ﻧﻌﻤﮥ و ﻓﺨﺎر‬‫ﻧﻔﺤﺎﺗﻪ أﺑﺪت ﻟﻨﺎ ﺳّﺮا ﻏﺪا ﻓﯽ ﯾﻮم ﻋﺎﺷﻮراء و اﻻذﮐﺎر ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪801 :‬‬‫ﻗﻞ ﻟﻠّﺬي ﻗﺪ ﺟﺎء ﯾﻨﮑﺮ ﻓﻀﻠﻪ‪ :‬ﻗّﺼﺮ! ﻓﺬاك ﯾﺠّﻞ ﻋﻦ إﻧﮑﺎر‬‫ﻣﻦ أﯾﻦ ﻟﻠﺨّﻔﺎش ﯾﺒﺼﺮ ﻟﻠّﺴﻨﺎ و ﯾﺮي ﺿﯿﺎء »ﻣﺸﺎرق اﻷﻧﻮار«‬‫ﻫﺬا ﻣﻘﺎم دوﻧﻪ ﻧﺠﻢ اﻟّﺴﻬﯽ و ﯾﻨﺎل ﺑﺎﻟّﺘﻮﻓﯿﻖ و اﻷﻧﻈﺎر‬‫ﻣﺎ ذا أﻗﻮل ﺑﻤﺪﺣﻪ و ﮐﻤﺎﻟﻪ ﻗﺪ ﺟّﻞ ﻋﻦ ﻧﻈﻤﯽ و ﻋﻦ أﺷﻌﺎري‬‫ﻻ زال ﻧﻮرا ﯾﺴﺘﻀﯽء ﺑﻪ اﻟﻮري ﻣﺘﻌﺎﻗﺒﺎ ﺑﺘﻌﺎﻗﺐ اﻷﻋﺼﺎر‬‫ﻣﺎدام رّب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ ﻣﺮﻗّﯿﺎ ﻟﺤﺒﯿﺒﻪ اﻟﻤﺨﺼﻮص ﺑﺎﻷﺳﺮار‬‫ﻓﻌﻠﯿﻪ ﻣّﻨﯽ أﻟﻒ أﻟﻒ ﺗﺤّﯿﮥ و اﻵل ﻣﻊ أﺻﺤﺎﺑﻪ اﻷﺧﯿﺎر‬‫و اﻟّﺘﺎﺑﻌﯿﻦ و ﮐّﻞ ﻣﻦ ﻻذوا ﺑﻬﻢ ﺣّﺒﺎ ﻵل اﻟّﺴّﯿﺪ اﻟﻤﺨﺘﺎر‬‫ﻣﺎ ﻗﺎل ﻣﻨﺸﯿﻬﺎ ﻟﻬﺎ أرخ‪ :‬و دم ﺑﺎﻟّﻄﺒﻊ ﻓﺎق ﻣﺸﺎرق اﻷﻧﻮار‬‫‪ 289/1275 641 11450‬و ﻗﺎل ﺑﻌﺾ اﻟﻤﺤّﺒﯿﻦ اﻟّﺴّﯿﺪ أﺣﻤﺪ اﻷﺑﯿﺎرّي‪:‬‬‫أ ﻋﺮوس ﻓﮑﺮ أم ﺷﻤﻮس ﻧﻬﺎر؟! و أﻧﯿﺲ ﻟﻔﻆ أم ﻧﻔﯿﺲ دراري؟!‬‫و ﮐﻤﺎل ﺣﺴﻦ ﻧﻔﺎﺋﺲ ﻓﮑﺮّﯾﮥ أم ذا ﺟﻤﺎل ﻋﺮاﺋﺲ اﻷﻓﮑﺎر؟!‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 226‬از ‪306‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 227‬از ‪306‬‬‫و ﺳﻨﺎ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ أﺷﺮﻗﺖ أﻧﻮاره أم ﻻح ﺿﻮء »ﻣﺸﺎرق اﻷﻧﻮار«؟!‬‫ﺑﻬﺮ اﻟﻌﻘﻮل ﺟﻤﺎﻟﻬﺎ و ﮐﻤﺎﻟﻬﺎ ﻓﺰﻫﺖ ﺑﺤﺴﻦ اﻟّﻄﺒﻊ ذات وﻗﺎر‬‫آﯾﺎﺗﻬﺎ ﺷﻬﺪت ﻟﻬﺎ ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ ﺟّﻠﺖ و ﺳﻞ ﻣﻦ ﺳﺎﻣﻊ أو ﻗﺎري‬‫أﺛﻨﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺪوّي ﺑﺎرﯾﻬﺎ ﺑﻤﺎ ﻫﻮ أﻫﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺪ ﺣّﻞ ﺻﻨﻊ اﻟﺒﺎري‬‫ﺟﻤﻊ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ و اﻟﺘﻘﯽ ﻓﻐﺪا وﺣﯿﺪا ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻪ ﻣﻤﺎري‬‫و ﻟﻪ ﺗﺂﻟﯿﻒ إذا ﻣﺎ ﺷﻤﺘﻬﺎ ﻧﺰﻫﺖ وﺣّﺪﺗﻪ ﻋﻦ اﻷﻧﻈﺎر‬‫ﻻ ﺳّﯿﻤﺎ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻓﺈﻧّﻪ ﻃﺒﻌﺎ؛ أرّق ﻣﻦ اﻟّﻨﺴﯿﻢ اﻟّﺴﺎري‬‫أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯽ آل اﻟّﻨﺒّﯽ ﺑﻤﺎﻟﻬﻢ ﻓﯽ اﻟّﺪﯾﻦ و اﻟّﺪﻧﯿﺎ ﻣﻦ اﻵﺛﺎر‬‫و ﻣﺰار ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻪ ﺑﻨﺖ اﻟﺤﺴﯽ ن ﺑﺪا ﻟﻨﺎ ﮐﺎﻟّﺸﻤﺲ وﺳﻂ ﻧﻬﺎر‬‫و اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟّﺼّﺒﺎن ﻏﯿﺮ ﻣﺼّﺮح ﻓﯽ ﮐﺘﺒﻪ أﺑﺪا ﺑﺬﮐﺮ ﻣﺰار ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪802 :‬‬‫و ﻟﺬاك ﻣﺬ ﻧﻈﺮ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﻧﺼﻮﺻﻪ ﻗﺪ ﺷﺎد ﻣﺴﺠﺪﻫﺎ ﺑﮑّﻞ ﻓﺨﺎر‬‫إن ﮐﺎن ﻓﯽ ﻟا ّﺪﻧﯿﺎ ﻣﺆﻟّﻔﻪ اﻧﺘﻤﯽ ﻻ ﺷّﮏ ﻓﯽ اﻷﺧﺮي ﯾﻔﺰ ﺑﺠﻮار‬‫ﻓﺎﻟﻠّﻪ ﻋﻮده اﻟﺠﻤﯿﻞ ﺑﺤّﺒﻪ آل اﻟّﻨﺒّﯽ اﻟّﻄّﯿﺐ اﻟﻤﺨﺘﺎر‬‫ﺻّﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﻣﻸ اﻟﻌﻼء و اﻵل و اﻷﺻﺤﺎب و اﻷﺧﯿﺎر‬‫ﻣﺎ ﻗﺎل اﻷﺑﯿﺎرّي ﻓﯿﻪ ﻣﻮّرﺧﺎ أﮐﺮم ﺑﻄﺒﻊ »ﻣﺸﺎرق اﻷﻧﻮار«‬‫ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬‫‪ 289/1275 641 83 2611‬ﻓﻬـﺬا اﻟﺤﻤﺰاوي اﻟﻤـﺎﻟﮑﯽ ﺻـﺎﺣﺐ »اﻟﻤﺸـﺎرق« ﻧﺎﺑﻬﻬﻢ اﻟﻤﻮﺻﻮف ﺑﺎﻟﻤﺂﺛﺮ اﻟﻤﻠﺘﻤﻌﻪ اﻟﺸﻮارق‪ ،‬ﻗـﺪ روي ﻫـﺬا‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﺴـﺒﺘﯿﻦ ﮐﺎﻟﻌﺎرض اﻟﻤﺘﻬّﻠﻞ اﻟﺒﺎرق‪ ،‬اﻟﻤﺴﺘﻨﯿﺮ ﮐﺎﻟﺒﺪر اﻟﻤﺘﺄﻟّﻖ اﻟﺸﺎرق‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻨﺤﺮف ﻋﻨﻪ إﻟّﺎ اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟّﻠﺎﺣﺪ اﻟﻤﺎرق‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﺼﺮف‬‫ﻋﻨﻪ إﻟّﺎ اﻟﺤﺎﺋـﺪ اﻟﻤﺎﺋـﺪ اﻟﻔﺎرق‪ ،‬و ﻻ ﯾﻐّﺾ ﻣﻨﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺧﺎض ﻓﯽ ﻟﺠـﺞ اﻟﻌﺪوان ﮐﺎﻟﻐﺎﺋﺮ اﻟﻐﺎرق و ﻻ ﯾﻐﻤﺮ ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺗﺎه ﻓﯽ ﺑﻮادي اﻟﻄﻐﯿﺎن‬‫ﮐﺎﻟﻌﺎﺋﺮ اﻟﺨﺎرق‪.‬‬‫‪ -185‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﯿﺦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺨﻮاﺟﻪ ﮐﻼن اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ اﻟﺒﻠﺨﯽ اﻟﻘﻨﺪوزي‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة« ﻓﺼـﻠﯽ ﺧﺎّص ﺑﺮاي ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﻌﻘﻮد ﻧﻤﻮده رواﯾﺎت ﮐﺜﯿﺮه و ﺳـﯿﺎﻗﺎت ﻏﺰﯾﺮه‬‫اﯾﻦ دو ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﻧﻘﻼ ﻋﻦ أﺳـﻔﺎر ﻋﻠﻤﺎﺋﻪ اﻟﻌﻈﺎم و أﺳﺎﻃﯿﻨﻪ اﻟﻔﺨﺎم وارد ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻧﺤﯿﻒ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم أﻟﻔﺎظ و ﺳـﯿﺎﻗﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﻣﺘﻌّﻠﻖ‬‫ﺑﺤﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﺑﻄﺮز اﻟﺘﻘﺎط از آن ﻧﻘﻞ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻢ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺷﯿﺦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻠﺨﯽ در »ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻓﺼﻞ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ و ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻐـﺪﯾﺮ‪ :‬ﻓﯽ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﺣـﺪﺛﻨﯽ زﻫﯿﺮ ﺑﻦ ﺣﺮب و ﺷـﺠﺎع اﺑﻦ ﻣﺨﻠﺪ‪ ،‬ﺟﻤﯿﻌﺎ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ )ﻋﻠّﯿﮥ‪ .‬ظ( ﻗﺎل‬‫زﻫﯿﺮ‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﯽ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻗﺎل ﺣّﺪﺛﻨﯽ أﺑﻮ ﺣّﯿﺎن‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﯽ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻄﻠﻘﺖ أﻧﺎ و ﺣﺼﯿﻦ ﺑﻦ ﺳﺒﺮة و ﻋﻤﺮ )ﻋﻤﺮو‪ .‬ظ(‬‫ﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻢ إﻟﯽ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ ﺟﻠﺴـﻨﺎ إﻟﯿﻪ ﻗﺎل ﺣﺼـﯿﻦ‪ :‬ﻟﻘﺪ ﻟﻘﯿﺖ ﯾﺎ زﯾﺪ ﺧﯿﺮا ﮐﺜﯿﺮا‪ :‬رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ ،‬و‬‫ﺳﻤﻌﺖ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪803 :‬‬‫و ﻏﺰوت ﻣﻌﻪ‪ ،‬و ﺻـّﻠﯿﺖ ﺧﻠﻔﻪ؛ ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﯾﺎ زﯾﺪ! ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺑﻦ أﺧﯽ! و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻘﺪ ﮐﺒﺮت ﺳّﻨﯽ و‬‫ﻗـﺪم ﻋﻬﺪي و ﻧﺴـﯿﺖ ﺑﻌﺾ اﻟّﺬي ﮐﻨﺖ أﻋﯽ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﺣّﺪﺛﺘﮑﻢ ﻓﺎﻗﺒﻠﻮا و ﻣﺎﻻ ﻓﻼ ﺗﮑّﻠﻔﻮﻧﯿﻪ‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 228‬از ‪306‬‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯿﻨﺎ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء ﯾﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و وﻋﻆ و ذّﮐﺮ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﻣﺎ‬‫ﺑﻌـﺪ‪ ،‬أﻻ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻓﺈﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑّﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬـﺪي و اﻟّﻨﻮر‪،‬‬‫ﻓﺨﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ‪ .‬ﻓﺤّﺚ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ أذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ‬‫أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ ﺣﺼـﯿﻦ‪ :‬و ﻣﻦ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﯾـﺎ زﯾـﺪ! أ ﻟﯿﺲ ﻧﺴـﺎؤه ﻣﻦ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻗـﺎل‪ :‬ﻧﺴـﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻟﮑﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم‬‫اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪.‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬و ﻣﻦ ﻫﻢ؟ ﻫﻢ آل ﻋﻠﯽ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋّﺒﺎس‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﮐّﻞ ﻫﺆﻻء ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗـﮥ ﻋﻠﯿﻬﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ! ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ‪ ،‬ﻗـﺎل ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﺑﻦ ﻓﻀـﯿﻞ‪ ،‬و ﺣـّﺪﺛﻨﺎ إﺳـﺤﺎق ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﺟﺮﯾﺮ؛ ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣّﯿﺎن ﺑﻬـﺬا اﻹﺳـﻨﺎد ﻧﺤﻮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‪ ،‬و زاد ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﺟﺮﯾﺮ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬﺪي و اﻟّﻨﻮر‪ ،‬ﻣﻦ اﺳﺘﻤﺴﮏ ﺑﻪ و أﺧﺬ ﺑﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺪي و ﻣﻦ أﺧﻄﺄه ﺿّﻞ‪.‬‬‫ﻣﺴـﻠﻢ‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺑّﮑﺎر ﺑﻦ اﻟّﺮﯾﺎن‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﺣّﺴﺎن ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ‪ -‬و ﻫﻮ اﺑﻦ ﻣﺴـﺮوق‪ -‬ﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ‬‫أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬دﺧﻠﻨﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﻘﻠﻨﺎ‪ :‬ﻟﻘﺪ رأﯾﺖ ﺧﯿﺮا‪ ،‬ﻟﻘﺪ ﺻﺎﺣﺒﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ و ﺻـّﻠﯿﺖ ﺧﻠﻔﻪ‪ ،‬اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﻨﺤﻮ ﺣﺪﯾﺚ أﺑﯽ‬‫ﺣﯿﺎن ﻏﯿﺮ أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬أﻻ! و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أﺣـﺪﻫﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﻫﻮ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﺗّﺒﻌﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺪي و ﻣﻦ ﺗﺮك ﮐﺎن‬‫ﻋﻠﯽ ﺿﻼﻟﮥ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬و ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻓﻘﻠﻨﺎ‪:‬‬‫ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻧﺴﺎﺋﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬اﯾﻢ اﻟﱠﻠﻪ! إّن اﻟﻤﺮأة ﺗﮑﻮن ﻣﻊ اﻟّﺮﺟﻞ اﻟﻌﺼـﺮ ﻣﻦ اﻟّﺪﻫﺮ ﺛﻢ ﯾﻄﻠّﻘﻬﺎ ﻓﺘﺮﺟﻊ إﻟﯽ أﺑﯿﻬﺎ و ﻗﻮﻣﻬﺎ‪ .‬أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬أﺻﻠﻪ و ﻋﺼﺒﺘﻪ اﻟّﺬﯾﻦ ﺣﺮﻣﻮا اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه ‪.‬‬
‫و د ر ﻫ ﻤﯿ ﻦ ﻓ ﺼ ﻞ ﮔ ﻔﺘ ﻪ ‪:‬‬‫]اﻟّﺘﺮﻣﺬّي ﻓﯽ ﺑﺎب ﻣﻨﺎﻗﺐ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﻧﺼﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﮑﻮﻓّﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪804 :‬‬‫ﻋﻦ ﺟـﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻷﻧﺼـﺎرّي ﻗـﺎل‪ :‬رأﯾﺖ رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﺣّﺠﺘﻪ ﯾـﻮم ﻋﺮﻓـﮥ و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻧـﺎﻗﺘﻪ اﻟﻘﺼﻮاء ﯾﺨﻄﺐ‪،‬‬‫ﻓﺴﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫و ﻓﯽ اﻟﺒﺎب‪ :‬ﻋﻦ أﺑﯽ ذّر و أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ و زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ و ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ أﯾﻀﺎ أﺧﺮﺟﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﮑﯿﻢ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »ﻧﻮادر‬‫اﻻﺻﻮل« ﺑﻠﻔﻈﻪ اﻟّﺘﺮﻣـﺬّي ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺬر اﻟﮑﻮﻓّﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀـﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ اﻷﻋﻤﺶ ﻋﻦ ﻋﻄّﯿﮥ اﻟﻌﻮﻓﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ‬‫ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪرّي‪ .‬و اﻷﻋﻤﺶ أﯾﻀﺎ ﻋﻦ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ )أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ‪ .‬ظ( ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ :‬إﻧّﯽ‬‫ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤـّﺴ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌﺪي أﺣﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ‬‫ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫أﯾﻀﺎ‬‫أﺧﺮج ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ أﺑﻮ إﺳـﺤﺎق اﻟّﺜﻌﻠﺒّﯽ ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮه ﺑﺴـﻨﺪه ﻋﻦ ﻋﻄّﯿﮥ اﻟﻌﻮﻓﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪرّي و ﻓﯽ »ﻧﻮادر اﻻﺻﻮل«‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ أﺑﯽ‬‫)ﻧﺼـﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ .‬ظ( ﻗﺎل‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ )اﻟﺤﺴﻦ‪ .‬ظ( ﻗﺎل‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﻣﻌﺮوف ﺑﻦ ﺑﻮز )ﺧﺮﺑﻮذ‪ .‬ظ( اﻟﻤّﮑﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ‬‫واﺛﻠـﮥ ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔـﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ اﻟﻐﻔﺎري رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﺻـﺪر رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﺧﻄﺐ ﻓﻘﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ‬‫اﻟّﻨـﺎس! إﻧّﻪ ﻗـﺪ أﻧﺒـﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻪ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒّﯽ إﻟّـﺎ ﻣﺜـﻞ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟّﻨﺒّﯽ اﻟّـﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒـﻞ‪ ،‬و إﻧّﯽ أﻇّﻦ أﻧّﯽ ﯾﻮﺷـﮏ أن ادﻋﯽ‬‫ﻓـﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض و إﻧّﯽ ﺳـﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻃﺮف ﺑﺎﯾـﺪﯾﮑﻢ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ و ﻻ ﺗﻀـّﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒّﺪﻟﻮا و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺈﻧّﻪ ﻗﺪ أﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ‬‫اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در آن ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯽ »ﻣﻮّدة اﻟﻘﺮﺑﯽ«‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 229‬از ‪306‬‬‫ﻋﻦ ﺟﺒﯿﺮ ﺑﻦ ﻣﻄﻌﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗـﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ اوﺷﮏ أن ادﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‬‫ﮐﺘﺎب رﺑّﻨﺎ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺤﻔﻈﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در آن ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻓﯽ ﻣﺴﻨﺪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ :‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ اﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪805 :‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن )أﺑﯽ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ .‬ظ( ﻋﻦ ﻋﻄّﯿﮥ اﻟﻌﻮﻓﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ )أﺑﯽ‪ .‬ظ( ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ اوﺷﮏ أن ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤـّﺴ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أﺣـﺪﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ أّﻣﺎ‬‫اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ )ﻓﮑﺘﺎب‪ .‬ظ( ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أﻻ إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ‪ :‬ﻗﺎل ﺑﻌﺾ أﺻﺤﺎﺑﻨﺎ ﻋﻦ اﻷﻋﻤﺶ‪ :‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ :‬اﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻓﯽ »زﯾﺎدات اﻟﻤﺴـﻨﺪ«‪ :‬ﻗﺎل ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ أﺳﻮد ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ إﺳـﺮاﺋﯿﻞ ﺑﻦ )ﻋﻦ‪ .‬ظ(‬‫ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ اﻟﻤﻐﯿﺮة ﻋﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ رﺑﯿﻌـﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻘﯿﺖ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ و ﻫﻮ داﺧﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺨﺘﺎر و ﺧﺎرج ﻣﻦ ﻋﻨﺪه ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻟﻪ أﻧﺖ ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ!‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﻓﯽ »زﯾـﺎدات اﻟﻤﺴـﻨﺪ« ﻗـﺎل‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ أﺳﻮد ﺑﻦ ﻋـﺎﻣﺮ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﺷـﺮﯾﮏ ﻋﻦ اﻟّﺮﮐﯿﻦ ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺋﻢ‬‫)اﻟﻘﺎﺳﻢ‪ .‬ظ( ﺑﻦ ﺣّﺴﺎن ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﺎ‬‫ﺑﯿﻦ اﻟﺴﻤﺎء و اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض أﯾﻀﺎ‪ ،‬رواه ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪرّي‬‫و ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪.‬‬‫اﺑﻦ اﻟﻤﻌﺎزﻟﯽ اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯽ ﺑﺴﻨﺪه ﻋﻦ اﺑﻦ اﻣﺮأة زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻗﺒﻞ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻣﻦ ﻣّﮑﮥ ﻓﯽ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع‬‫ﺣﺘﯽ ﻧﺰل ﺑﻐﺪﯾﺮ اﻟﺠﺤﻔﮥ و ﺧﻄﺐ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! أﺳﺄﻟﮑﻢ ﻋﻦ ﺛﻘﻠّﯽ ﮐﯿﻒ ﺧﻠﻔﺘﻤﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬اﻷﮐﺒﺮ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ ﻓﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ و ﻻ ﺗﻀـّﻠﻮا و اﻵﺧﺮ ﻣﻨﻬﻤﺎ )ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ .‬ﺻـﺢ‪ .‬ظ(‪ .‬ﺛﻢ أﺧـﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠّﯽ ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠّﯽ‬‫ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟّﻠﻬﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ .‬ﻗﺎﻟﻬﺎ ﺛﻼﺛﺎ‪.‬‬‫أﯾﻀﺎ‪:‬‬‫ﻣﻮﻓّﻖ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟﺨﻮارزﻣّﯽ ﻋﻦ اﻷـﻋﻤﺶ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺛـﺎﺑﺖ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻀـﯿﻞ )اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ .‬ظ( ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺰل‬‫اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﻓﻘـﺎل ﻓﯿﻪ‪ :‬إﻧّﯽ ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أﺣـﺪﻫﻤﺎ اﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵـﺧﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ‬‫ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ ﻓﺎﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬ﺛّﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠّﯽ و ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪806 :‬‬‫ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟّﯿﻪ ﻓﻬـﺬا وﻟّﯿﻪ‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ .‬اﻟﻠّﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬أﻧﺖ ﺳـﻤﻌﺖ ﻫـﺬا؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﮐﺎن ﻫﻨﺎك أﺣﺪ‬‫إﻟّﺎ و ﻗﺪ رآه ﺑﻌﯿﻨﻪ و ﺳﻤﻌﻪ ﺑﺄذﻧﻪ‪.‬‬‫اﻟّﺜﻌﻠﺒّﯽ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه ﺑﺴﻨﺪه ﻋﻦ ﻋﻄّﯿﮥ اﻟﻌﻮﻓّﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪرّي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ‬‫ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ إن أﺧـﺬﺗﻢ ﺑﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا أﺣـﺪﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ‬‫ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أﻻ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در آن ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ ﻋﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳـﻼم ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﻟﯿﻤﺎن رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺻـّﻠﯽ ﺑﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‬‫اﻟّﻈﻬﺮ ﺛّﻢ أﻗﺒﻞ ﺑﻮﺟﻬﻪ اﻟﮑﺮﯾﻢ إﻟﯿﻨﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻌﺎﺷـﺮ أﺻـﺤﺎﺑﯽ! اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﺘﻘﻮي اﻟﱠﻠﻪ و اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻄﺎﻋﺘﻪ‪ ،‬و إﻧّﯽ ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 230‬از ‪306‬‬‫اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺘﻌﻠّﻤﻮا ﻣﻨﻬﻢ و ﻻ ﺗﻌﻠّﻤﻮا ﻫﻢ‬‫ﻓﺈﻧّﻬﻢ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ‪.‬‬‫ﻋﻦ ﻋﻄـﺎء ﺑﻦ اﻟـّﺴ ﺎﺋﺐ ﻋﻦ أﺑﯽ ﯾﺤﯿﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋـّﺒ ﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤـﺎ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﺧﻄﺐ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﯾـﺎ ﻣﻌﺸـﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ! إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟـّﻞ أوﺣﯽ إﻟّﯽ أﻧّﯽ ﻣﻘﺒﻮض أﻗﻮل ﻟﮑﻢ ﻗﻮﻻـ إن ﻋﻤﻠﺘﻢ ﺑﻪ ﻧﺠﻮﺗﻢ و إن ﺗﺮﮐﺘﻤﻮه ﻫﻠﮑﺘﻢ‪ :‬إّن أﻫـﻞ ﺑﯿـﺘﯽ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‬‫ﻫﻢ ﺧﺎّﺻﺘﯽ و ﺣﺎﻣﺘﯽ‪ ،‬و إﻧّﮑﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ ذر رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻋﻠّﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻟﻄﻠﺤﮥ و ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف و ﺳﻌﯿﺪ )ﺳﻌﺪ‪ .‬ظ( ﺑﻦ أﺑﯽ وّﻗﺎص‪ :‬ﻫﻞ ﺗﻌﻠﻤﻮن‬‫أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻗـﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋـﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿـﺘﯽ و إﻧّﻬﻤـﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗـﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ‬‫اﻟﺤﻮض و إﻧّﮑﻢ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا إن اﺗّﺒﻌﺘﻢ و اﺳﺘﻤﺴﮑﺘﻢ ﺑﻬﻤﺎ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﻧ ﻌﻢ !‬
‫اﻧﺘﻬﯽ )ﻣﺎ ﻓﯽ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در آن ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و روي ﺣـﺪﯾﺚ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠّﯽ و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﻋﻠﯿﻬﻤـﺎ اﻟـّﺴ ﻼم و ﺟـﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻷﻧﺼـﺎرّي و اﺑﻦ‬‫ﻋّﺒﺎس و زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ و أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪرّي و أﺑﻮ ذر و زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ و ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﻟﯿﻤﺎن و ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ و ﺟﺒﯿﺮ ﺑﻦ ﻣﻄﻌﻢ و ﺳـﻠﻤﺎن‬‫اﻟﻔﺎرﺳّﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ .‬أﯾﻀﺎ رواه اﻷﺋّﻤﮥ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻦ آﺑﺎﺋﻬﻢ ﻋﻦ ﺟّﺪﻫﻢ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪807 :‬‬‫ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻬـﻢ اﻟّﺴــ ﻼم‪ .‬و ﻋـﻦ ﺟـﺎﺑﺮ و أﺑﯽ ذّر و أﺑﯽ ﺳــﻌﯿﺪ اﻟﺨـﺪرّي رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬـﻢ‪ .‬و ﻟﻨـﻮرد ﻣـﺎ ﻓﯽ »ﺟـﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘـﺪﯾﻦ ]‪ «[1‬ﻟﻠّﺸﺮﯾﻒ‬‫اﻟّﺴﻤﻬﻮدي اﻟﻤﺼﺮّي اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ ﻓﯽ ﺑﻼد ﻣﺼﺮ و اﻟﺤﺠﺎر ﻣﺼّﻨﻒ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻤﻨّﻮرة اﻟﻨﺒﻮّﯾﮥ« ﻋﻠﯽ ﺻﺎﺣﺒﻬﺎ آﻻف آﻻف اﻟّﺘﺤّﯿﮥ و ﻟا ّﺘﺼﻠﯿﮥ‪:‬‬‫اﻟّﺮاﺑﻊ‪ -‬ذﮐﺮ ﺣّﺜﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ اﻻّﻣﮥ ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻌﺪه ﺑﮑﺘﺎب رﺑّﻬﻢ و اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻧﺒّﯿﻬﻢ‪.‬‬‫ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤـّﺴ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌـﺪي أﺣﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ‬‫اﻵـﺧﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒـﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ‬‫ﻓﯿﻬﺎ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي ﻓﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ‪ .‬و‬‫أﺧﺮج أﺣﻤﺪ ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ ،‬و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬اّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ أوﺷﮏ أن ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ‬‫ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒـﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء إﻟﯽ اﻷـرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إّن اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﺧﺒﺮﻧﯽ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ‬‫ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﺑﻤـﺎ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤـﺎ‪ .‬و أﺧﺮﺟﻪ أﯾﻀـﺎ اﻟّﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻓﯽ اﻻوﺳـﻂ و أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻤـﺎ و ﺳـﻨﺪه ﻻ ﺑﺄس ﺑﻪ‪ .‬و‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ )ﺑﻦ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( اﻷﺧﻀـﺮ ﻓﯽ »ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟﻌﺘﺮة اﻟّﻨﺒﻮّﯾﮥ« و ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﻃﺮﻗﻪ و ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ«‬‫ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ اﻟﻤـﺬﮐﻮر ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب آﻧﻔﺎ‪ .‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪) :‬و اﺧﺮﺟﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴـﺘﺪرك« ﻣﻦ ﺛﻼث ﻃﺮق‪ ،‬و ﻗﺎل ﻓﯽ ﮐﻞ ﻣﻨﻬﺎ »إﻧّﻪ‬‫ﺻﺤﯿﺢ ﻋﻠﯽ ﺷـﺮط اﻟّﺸﯿﺨﯿﻦ و ﻟﻢ ﯾﺨﺮﺟﺎه«‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( و ﻟﻔﻆ اﻟﻄﺮﯾﻖ اﻷّول‪ :‬ﻟّﻤﺎ رﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع و‬‫ﻧﺰل ﻏـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ )أﻣﺮ ﺑﺪوﺣﺎت ﻓﻘّﻤﺖ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﺛّﻢ ﻗﺎم ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﺄﻧّﯽ دﻋﯿﺖ ﻓﺄﺟﺒﺖ و إﻧّﯽ ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أﺣﺪﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ‬‫ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟـّﻞ و ﻋﺘﺮﺗﯽ ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤـﺎ ﻓﺈﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ وﻟّﯽ‬‫ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ‪ .‬و ﻟﻔﻆ اﻟّﻄﺮﯾﻖ اﻟّﺜﺎﻧﯽ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻣﺮﯾﻦ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا إن اﺗّﺒﻌﺘﻤﻮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﻫﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻋﺘﺮﺗﯽ‪.‬‬‫و ﻟﻔـﻆ اﻟّﻄﺮﯾﻖ اﻟّﺜﺎﻟﺚ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ]‪ [1‬ﻗﺪ ﺷﻮش اﻟﻤﺼـﻨﻒ ﻓﯽ ﻧﻘﻞ اﻻﺣﺎدﯾﺚ ﻋﻦ »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﻣﺸﻮﺷـﯿﺎ ﻋﻈﯿﻤﺎ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ‬‫ﻣﻦ أﻣﻌﻦ اﻟﻨﻈﺮ‪ ،‬ﻓﻠﯿﻌﻠﻢ )‪ .12‬ن(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪808 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 231‬از ‪306‬‬‫ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬و اﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ و زاد‪ :‬ﺳﺌﻠﺖ رﺑّﯽ ذﻟﮏ ﻟﻬﻤﺎ ﻓﺄﻋﻄﺎﻧﯽ‬‫ﻓﻼ ﺗﻘّﺪﻣﻮﻫﻤﺎ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻘﺼﺮوا ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻌّﻠﻤﻮﻫﻢ ﻓﺈﻧّﻬﻢ اﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ‪.‬‬‫و روي اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻤﺎل اﻟـّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟّﺰرﻧـﺪّي اﻟﻤﺪﻧّﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »ﻧﻈﻢ درر اﻟـّﺴ ﻤﻄﯿﻦ« ﺣﺪﯾﺜﺎ و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬روي زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫اﻗﺒﻞ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﯾﻮم ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﻓﻘﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﮑﻢ )و إﻧﮑﻢ‪ .‬ظ( ﺗﺒﻌﯽ و إﻧّﮑﻢ ﺗﻮﺷـﮑﻮن أن‬‫ﺗﺮدوا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﺳـﺌﻠﮑﻢ ﻋﻦ ﺛﻘﻠّﯽ ﮐﯿﻒ ﺧﻠﻔﺘﻤﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ .‬ﻓﻘﺎم رﺟﻞ ﻣﻦ اﻟﻤﻬﺎﺟﺮﯾﻦ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ اﻟّﺜﻘﻼن؟ ﻗﺎل‪ :‬اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺐ‬‫ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ و اﻷﺻـﻐﺮ ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬ﻓﺘﻤّﺴﮑﻮا ﺑﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻤﻦ اﺳﺘﻘﺒﻞ ﻗﺒﻠﺘﯽ و أﺟﺎب دﻋﻮﺗﯽ ﻓﻠﯿﺴﺘﻮص ﺑﻌﺘﺮﺗﯽ ﺧﯿﺮا‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﻘﺘﻠﻮﻫﻢ‬‫و ﻻـ ﺗﻘﻬﺮوﻫﻢ و ﻻـ ﺗﻘﺼـﺮوا ﻋﻨﻬﻢ و إﻧّﯽ ﻗـﺪ ﺳـﺌﻠﺖ ﻟﻬﻤﺎ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ ﻓﺄﻋﻄﺎﻧﯽ أن ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﮐﻬﺎﺗﯿﻦ‪ -‬و أﺷﺎر ﺑﺎﻟﻤﺴـّﺒﺤﺘﯿﻦ‪-‬‬‫ﻧﺎﺻﺮﻫﻤﺎ ﻟﯽ ﻧﺎﺻﺮ و ﺧﺎذﻟﻬﻤﺎ ﻟﯽ ﺧﺎذل و وﻟّﯿﻬﻤﺎ ﻟﯽ وﻟّﯽ و ﻋﺪّوﻫﻤﺎ ﻟﯽ ﻋﺪّو‪.‬‬‫و ﻓﯽ اﻟﺒﺎب زﯾﺎدة ﻋﻠﯽ ﻋﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ‪ .‬و‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة ﻓﯽ اﻟﻤﻮاﻻـة و ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔـﮥ اﺑﻦ أﺳـﯿﺪ اﻟﻐﻔـﺎري ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﺻـﺪر اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع ﻗﺎل ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﻤﻨﺒﺮ‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻣﺴﺌﻮل و إﻧّﮑﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻤﺎ أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ أﻧّﮏ ﻗﺪ ﺑّﻠﻐﺖ و ﺟﻬﺪت و ﻧﺼﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸـﻬﺪون أن ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ و أّن ﻣﺤّﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ و أّن ﺟّﻨﺘﻪ ﺣّﻖ و ﻧﺎره ﺣّﻖ و اﻟﺒﻌﺚ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻮت ﺣّﻖ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﻧﺸـﻬﺪ‬‫ﺑﺬﻟﮏ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻠّﻬّﻢ اﺷﻬﺪ! ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻋﻠّﯽ‬‫ﻣﻮﻻـه‪ ،‬اﻟّﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻـه و ﻋـﺎد ﻣﻦ ﻋـﺎداه‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و إﻧّﮑﻢ واردون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﺣﻮض أﻋﺮض ﻣﻦ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي إﻟﯽ‬‫ﺻﻨﻌﺎء ﻓﯿﻪ ﻋـﺪد اﻟّﻨﺠﻮم ﻗـﺪﺣﺎن ﻣﻦ ﻓـّﻀ ﮥ و إﻧّﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺎﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻬﻤﺎ ﻓﻼ ﺗﻀّﻠﻮا و إﻧّﻪ ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻨﻘﻀﯿﺎ ﺣّﺘﯽ‬‫ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ و اﻟّﻀﯿﺎء ﻓﯽ »اﻟﻤﺨﺘﺎرة«‪.‬‬‫و اﺧﺮج )أﺧﺮﺟﻪ‪ .‬ظ( أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »اﻟﺤﻠﯿﮥ« و ﻏﯿﺮه‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪809 :‬‬‫ﻋﻦ )و ﻋﻦ‪ .‬ظ( أﺑﯽ اﻟّﻄﻔﯿﻞ أّن ﻋﻠّﯿﺎ ﻗﺎم ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺷـﻬﺪ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ إﻟّﺎ ﻗﺎم و ﻻ ﯾﻘﻮم رﺟﻞ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻧّﺒﺌﺖ‪ ،‬أو ﺑﻠﻐﻨﯽ إﻟّﺎ رﺟﻞ ﺳـﻤﻌﺖ اذﻧﺎه و وﻋﺎه ﻗﻠﺒﻪ‪ .‬ﻓﻘﺎم ﺳـﺒﻌﮥ ﻋﺸـﺮ رﺟﻼ ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬ﺧﺰﯾﻤـﮥ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ و ﺳـﻬﻞ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ و ﻋﺪّي اﺑﻦ ﺣﺎﺗﻢ و‬‫ﻋﻘﺒـﮥ ﺑﻦ ﻋـﺎﻣﺮ و أﺑـﻮ أّﯾـﻮب اﻷﻧﺼـﺎرّي و أﺑـﻮ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨـﺪرّي و أﺑﻮ ﺷـﺮﯾﺢ اﻟﺨﺰاﻋّﯽ و أﺑﻮ ﻗﺪاﻣـﮥ اﻷﻧﺼـﺎرّي و أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ )أﺑﻮ ﻟﯿﻠﯽ‪ .‬ظ(‬‫اﻷﻧﺼﺎري و أﺑﻮ اﻟﻬﯿﺜﻢ ﺑﻦ اﻟّﺘﯿﻬﺎن و رﺟﺎل ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ ﻓﻘﺎل ﻋﻠّﯽ‪ :‬ﻫﺎﺗﻮا ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺘﻢ! ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ أﻧّﺎ أﻗﺒﻠﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳّﻠﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع ﻧﺰﻟﻨـﺎ ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﺛّﻢ ﻧـﺎدي ﺑﺎﻟـّﺼ ﻼة ﻓﺼـّﻠﯿﻨﺎ ﻣﻌﻪ ﺛّﻢ ﻗﺎم ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻣﺎ أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻗﺪ ﺑّﻠﻐﺖ‪ .‬ﻗﺎل اﻟّﻠﻬّﻢ اﺷﻬﺪ!‪ -‬ﺛﻼث ﻣّﺮات‪ -‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ اوﺷﮏ أن ادﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ و إﻧّﯽ ﻣﺴﺌﻮل و أﻧﺘﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن ﺛّﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬و إﻧّﻬﻤﺎ‬‫ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗـﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻧـّﺒ ﺄﻧﯽ ﺑـﺬﻟﮏ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬أ ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن أﻧّﯽ أوﻟﯽ‬‫ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﮑﻢ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ!‪ -‬ﻗﺎل ذﻟﮏ ﺛﻼﺛﺎ‪ -‬ﺛّﻢ أﺧـﺬ ﺑﯿـﺪك ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ و ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬـﺬا ﻋﻠّﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟّﻠﻬّﻢ‬‫وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ .‬ﻓﻘﺎل ﻋﻠّﯽ‪ :‬ﺻﺪﻗﺘﻢ و أﻧﺎ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟّﺸﺎﻫﺪﯾﻦ‪.‬‬‫و أﺧﺮج )أﺧﺮﺟﻪ‪ .‬ظ( اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة ﻓﯽ اﻟﻤﻮاﻻـة ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻋﻦ ﻓﻄﺮ و أﺑﯽ اﻟﺠـﺎرود‪ ،‬ﮐﻠﯿﻬﻤﺎ ﻋﻦ اﺑﻦ )أﺑﯽ‪ .‬ظ( اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫)و ﻋﻦ‪ .‬ظ( زﯾـﺪ ﺑﻦ ﺛـﺎﺑﺖ ﻗـﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺧﻠﯿﻔﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ‬‫اﻟّﺴﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‬‫و أﺧﺮج )أﺧﺮﺟﻪ‪ .‬ظ( أﺣﻤﺪ ﻓﯽ ﻣﺴﻨﺪه‪ ،‬ﻋﻦ )و ﻋﻦ‪ .‬ظ( ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ ﺑﺴﻨﺪ ﺟّﯿﺪ و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 232‬از ‪306‬‬‫ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪،‬‬‫و أﺧﺮج )و أﺧﺮﺟﻪ‪ .‬ظ( اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﺑﺮﺟـﺎل ﺛﻘـﺎت و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺧﻠﯿﻔﺘﯿﻦ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ‬‫ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﺿﻤﺮة )ﺿﻤﯿﺮة‪ .‬ظ( اﻷﺳﻠﻤّﯽ و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪810 :‬‬‫أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أﻻ! و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و أﺧﺮج )و أﺧﺮﺟﻪ‪ .‬ظ( اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة ﻓﯽ اﻟﻤﻮاﻻة‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ )و ﻋﻦ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻟﯿﻠﯽ‪ .‬ظ( ﺑﻦ ﺿـﻤﺮة و ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ ﻗﺎﻻ‪ :‬ﻗﺎل‬‫اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﮑﻢ أﻻ و ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬـﺬا ﻣﻮﻻه‪ ،‬و أﺧـﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠّﯽ‬‫ﻓﺮﻓﻌﻬـﺎ ﺣّﺘﯽ ﻋﺮﻓﻪ اﻟﻘﻮم أﺟﻤﻌﻮن‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬اﻟﻠّﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻـه و ﻋـﺎد ﻣﻦ ﻋـﺎداه‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬و إﻧّﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻋﻦ‬‫اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤـﺎ‪ .‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬و ﻣﺎ اﻟّﺜﻘﻼن؟ ﻗﺎل‪ :‬اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ و اﻷﺻـﻐﺮ‬‫ﻋﺘﺮﺗﯽ و ﻗـﺪ ﻧـّﺒ ﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أن ﻻ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﻠﻘﯿﺎﻧﯽ ﺳـﺌﻠﺖ رﺑّﯽ ﻟﻬﻢ ذﻟﮏ ﻓﺄﻋﻄﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﺴـﺒﻘﻮﻫﻢ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا و ﻻ ﺗﻌّﻠﻤﻮﻫﻢ ﻓﺈﻧّﻬﻢ‬‫أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ‪.‬‬‫أﯾﻀﺎ‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﻨﺎن ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﻦ ﻋﺎﻣﺮ و ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳﯿﺪ ﻧﺤﻮه و ﻋﻦ ﻋﻠّﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻗـﺎل‪ :‬ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣـﺎ إن أﺧـﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪،‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ إﺳﺤﺎق اﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ ﻓﯽ ﻣﺴﻨﺪه ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺟّﺪه‪،‬‬‫و ﻫﻮ ﺳﻨﺪ ﺟّﯿﺪ‪ .‬و ﮐﺬا‬‫روي )رواه‪ .‬ظ( اﻟـّﺪوﻻﺑّﯽ ﻓﯽ »اﻟّﺬرّﯾـﮥ اﻟّﻄـ ﺎﻫﺮة« و روي )و رواه‪ .‬ظ( اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﺠﻌـﺎﺑّﯽ ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ‬‫ﺟّﺪه ﻋﻦ ﻋﻠّﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ و ﻟﻔﻈﻪ‪ ،‬إﻧّﯽ ﻣﺨﻠﻒ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴـ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ و‬‫ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و روي )و رواه‪ .‬ظ( اﻟﺒّﺰار و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ .‬و إﻧّﮑﻢ ﻟﻦ ﺗﻀﻠّﻮا إن ﺗﻤّﺴﮑﺘﻢ ﺑﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ ذّر أﻧّﻪ أﺧﺬ ﺑﺤﻠﻘﮥ ﺑﺎب اﻟﮑﻌﺒﮥ ﻓﻘﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و‬‫ﻋـﺘﺮﺗﯽ ﻓﺈﻧّﻬﻤـﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗـﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤـﺎ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ )أﺷـﺎر إﻟﯿﻪ‪ .‬ظ( اﻟﺘﺮﻣـﺬي ﻓﯽ ﺟـﺎﻣﻌﻪ و أﺧﺮج‬‫)أﺧﺮﺟﻪ‪ .‬ظ( اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻃﺮﯾﻒ ﻋﻦ اﻷﺻـﺒﻎ ﺑﻦ ﻧﺒﺎﺗﻪ ﻋﻦ ﻋﻠّﯽ و ﻋﻦ أﺑﯽ راﻓﻊ ﻣﻮﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‬‫ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﮐﺒﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪811 :‬‬‫و اﻟّﺜﻘﻞ اﻷﺻـﻐﺮ ﻓﺄّﻣﺎ اﻷﮐﺒﺮ ﻫﻮ ﺣﺒﻞ ﻓﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻃﺮﻓﻪ و اﻟﻄﺮف اﻵﺧﺮ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ إن ﺗﻤـّﺴ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا و ﻟﻦ ﺗﺬﻟّﻮا أﺑﺪا و‬‫أّﻣـﺎ اﻷﺻـﻐﺮ ﻓﻌﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ إّن اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﺧﺒﺮﻧﯽ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض و ﺳﺄﻟﺖ ذﻟﮏ ﻟﻬﻤﺎ ﻓﺄﻋﻄﺎﻧﯽ و اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﮐﯿﻒ ﺧﻠﻔﺘﻤﻮﻧﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫و أﺧﺮج )أﺧﺮﺟﻪ‪ .‬ظ( اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ راﻓﻊ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺟّﺪه‪ .‬و ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬اﻧّﯽ ﺧﻠّﻔﺖ ﻓﯿﮑﻢ‬‫اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ إن ﺗﻤـّﺴ ﮑﺘﻢ ﺑﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا أﺑﺪا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض )و أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺒّﺰار ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه‪.‬‬‫ﺻﺢ‪ .‬ظ(‬‫و ﻓﯽ »اﻟّﺼﻮاﻋﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗﮥ ]‪ :«[1‬روي ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺛﻠﺜﻮن ﺻﺤﺎﺑّﯿﺎ و إّن ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ ﻃﺮﻗﻪ ﺻﺤﯿﺢ و ﺣﺴﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 233‬از ‪306‬‬‫)و أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺒّﺰار ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه ز‪ .‬ظ( ﻋﻦ أّم ﻫﺎﻧﯽ ﺑﻨﺖ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬رﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻣﻦ ﺣّﺠﺘﻪ ﺣّﺘﯽ ﻧﺰل ﺑﻐﺪﯾﺮ‬‫ﺧّﻢ ﺛّﻢ ﻗﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﺎﻟﻬﺎﺟﺮة ﻓﻘﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ اوﺷﮏ أن ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴـ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا أﺑـﺪا ﮐﺘﺎب‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أﻻ إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫أﺧﺮج )أﺧﺮﺟﻪ‪ .‬ظ( اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ )ﻋﻦ‪ .‬ظ( ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺟﻌـﺪة ﺑﻦ ﻫﺒﯿﺮة ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺟّﺪه )ﻋﻨﻬﺎ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﻋﻦ‬‫)و ﻋﻦ‪ .‬ظ( أّم ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻗـﺎﻟﺖ‪ :‬أﺧـﺬ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﺑﯿـﺪ ﻋﻠّﯽ ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ ﺣّﺘﯽ رأﯾﻨﺎ ﺑﯿﺎض إﺑﻄﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ‬‫ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠّﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﻣﺨّﻠﻒ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫و اﺧﺮج )اﺧﺮﺟﻪ‪ .‬ظ( اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻋﺮوة ﺑﻦ ﺧﺎرﺟﮥ ﻋﻦ ﻓﺎﻃﻤﮥ اﻟﺰﻫﺮاء رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﯽ )اﺑﻨﮥ ﻋﻠّﯽ ﻋﻨﻬﺎ‪ ،‬ﺑﻪ‪ ،‬و‬‫أﺧﺮﺟﻪ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟﺮّزاز ﻋﻨﻬﺎ ]‪ [1‬اﻟﻨﻘـﻞ ﻋﻦ »اﻟﺼﻮاﻋﻖ« ﻓﯽ أﺛﻨـﺎء اﯾﺮاد ﻣـﺎ ﻓﯽ »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘـﺪﯾﻦ« ﻻ ﯾﺨﻠﻮ ﻋﻦ ﺣﺰازة و رﺑﻤﺎ ﯾﻮﻫﻢ‬‫اﻟﻘﺎﺻـﺮ أن ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﺠﻮاﻫﺮ ﯾﻨﻘـﻞ ﻋﻦ ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﺼﻮاﻋﻖ‪ ،‬ﻣﻊ ان ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﺼﻮاﻋﻖ ﻣﺘﺄﺧﺮ ﻋﻦ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺠﻮاﻫﺮ ﺑﮑﺜﯿﺮ و أﺧـﺬ ﻣﻦ ﮐﺘﺎﺑﻪ‬‫أﺧﺬا ﻏﯿﺮ ﯾﺴﯿﺮ‪ ،‬و ﻣﻊ ذﻟﮏ ﻓﻼ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻃﺎﻟﻊ اﻟﺼﻮاﻋﻖ أن ﻣﺼﻨﻔﻪ اﻓﺎد ﻓﯽ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ أن ﻗﺪ رواه ﺛﻼﺛﻮن ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ‪ ،‬و ﮐﺜﯿﺮ‬‫ﻣﻦ اﺳﺎﻧﯿـﺪه ﺻـﺤﺎح و ﺣﺴﺎن‪ ،‬و أﻣﺎ ﻓﯽ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓﺎﻧﻪ أﻓﺎد أن ﻟﻬﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻃﺮق ﮐﺜﯿﺮة وردت ﻋﻦ ﻧﯿﻒ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﺻـﺤﺎﺑﯿﺎ‪،‬‬‫ﻓﻠﯿﻌﻠﻢ )‪ .12‬ن( ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪812 :‬‬‫ﺑﻠﻔـﻆ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ .‬ظ( ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﻣﺮﺿﻪ اﻟّـﺬي ﻗﺒﺾ ﻓﯿﻪ ﯾﻘﻮل اوﻗـﺪ اﻣﺘﻸـت اﻟﺤﺠﺮة ﻣﻦ أﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ -‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس!‬‫ﯾﻮﺷﮏ أن اﻗﺒﺾ ﻗﺒﻀﺎ ﺳﺮﯾﻌﺎ و ﻗﺪ ﻗّﺪﻣﺖ إﻟﯿﮑﻢ اﻟﻘﻮل ﻣﻌﺬرة إﻟﯿﮑﻢ أﻻ إﻧّﯽ ﻣﺨّﻠﻒ ﻓﯿﮑﻢ ﮐﺘﺎب رﺑّﯽ ﻋّﺰ و ﺟّﻞ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪.‬‬‫ﺛّﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠّﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﺬا ﻋﻠّﯽ ﻣﻊ اﻟﻘﺮآن و اﻟﻘﺮآن ﻣﻊ ﻋﻠﯽ ﻻ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎن ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺄﺳﺌﻠﮑﻢ ﻣﺎ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫و أﺧﺮج ]‪ [1‬اﺑﻦ ﻋﻘﺪة و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﻮح اﻟﻌﺠﻠّﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »اﻟﻤﻮﺟﺰ« و اﻟﺪﯾﻠﻤّﯽ و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ و أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﻓﺘﺢ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮﺳﻮﻟﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻣّﮑﮥ اﻧﺼـﺮف إﻟﯽ اﻟّﻄﺎﺋﻒ‪ ،‬ﻓﺤﺎﺻـﺮﻫﺎ ﺳﺒﻊ ﻋﺸﺮ ﻟﯿﻠﮥ‪ ،‬أو ﺗﺴﻊ ﻋﺸﺮة‪ ،‬ﺛّﻢ ﻓﺘﺢ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﻄﺎﺋﻒ‬‫ﺛّﻢ ﻗﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺛّﻢ ﻗﺎل‬‫‪ -186‬أﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﻦ زﻣﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻗﻮل ﻣﺴﺘﺤﺴﻦ ﻓﯽ ﻓﺨﺮ اﻟﺤﺴﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻗـﺪ ﻗﺎل اﻟﻤﻨﺎوي ﻓﯽ »ﺷـﺮح اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟـّﺼ ﻐﯿﺮ« ﻓﯽ ﺣـﺪﯾﺚ إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺧﻠﯿﻔﺘﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﺴـﻤﺎء و اﻷرض و‬‫ﻋﺘﺮﺗﯽ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ )ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ‪ .‬ن( ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬رواه اﺣﻤﺪ و اﻟﻄﺒﺮاﻧّﯽ و اﻟّﻀﯿﺎء ﻓﯽ »اﻟﻤﺨﺘﺎرة« ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻬﯿﺜﻤّﯽ‪ :‬رﺟﺎﻟﻪ ﻣﻮﺛّﻘﻮن‪ ،‬و رواه أﯾﻀﺎ ﺑﺴـﻨﺪ ﻻ ﺑﺄس ﺑﻪ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﺑﻦ اﻷﺧﻀـﺮ؛ و زاد ﮐﻮﻧﻪ ﻓﯽ ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬و وﻫﻢ ﻣﻦ‬‫زﻋﻢ وﺿﻌﻪ ﮐﺎﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺴﻤﻬﻮدّي‪ :‬و ﻓﯽ اﻟﺒﺎب ﻣﺎ ﯾﺰﯾﺪ ﻋﻠﯽ ﻋﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ »ﺗﻨﺒﯿﻪ«‪ :‬ﻗﺎل اﻟّﺸﺮﯾﻒ‪:‬‬‫ﻫـﺬا اﻟﺨـﺒﺮ ﯾﻔﻬﻢ وﺟﻮد ﻣﻦ ﯾﮑﻮن أﻫﻼـ ﻟﻠﺘﻤﺴـﮏ ﻣﻦ أﻫـﻞ اﻟـﺒﯿﺖ و اﻟﻌﺘﺮة اﻟﻄـﺎﻫﺮة ﻓﯽ ﮐـّﻞ زﻣﻦ إﻟﯽ ﻗﯿـﺎم اﻟﺴﺎﻋـﮥ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﺘﻮﺟﻪ اﻟﺤّﺚ‬‫اﻟﻤـﺬﮐﻮر إﻟﯽ اﻟﺘﻤﺴـﮏ ﺑﻪ ﮐﻤـﺎ أّن اﻟﮑﺘـﺎب ﮐـﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻠـﺬﻟﮏ ﮐـﺎﻧﻮا أﻣﺎﻧـﺎ ﻷﻫـﻞ اﻷـرض‪ ،‬ﻓـﺈذا ذﻫﺒﻮا ذﻫﺐ أﻫﻞ اﻷرض اﻧﺘﻬﯽ ﺑﻠﻔﻈﻪ‬‫اﻟّﺸﺮﯾﻒ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻓﻬﺬا ﺟﻬﺒﺬﻫﻢ اﻟﻤﺒﺠﻞ ﻓﯽ ﻋﺼﺮه و أواﻧﻪ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟّﺰﻣﺎن ﻧﺎدرة دﻫﺮه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪817 :‬‬‫و ﺣﺴـﻨﮥ زﻣـﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻗـﺪ أﺛﺒﺖ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﺒـﺎﻫﺮ ﺑﺒﺮﻫﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﺣّﻘﻖ ﻫـﺬا اﻟﺨﺒﺮ اﻟﻘﺎﻫﺮ ﺑﺴـﻠﻄﺎﻧﻪ ﻓﺎﻟﻤﻨﮑﺮ اﻟﻤﻤﺎري ﻓﯽ أﻣﺮه و ﺷﺄﻧﻪ‪ ،‬و اﻟﺠﺎﺣﺪ‬‫اﻟﻤﻼﺣﯽ ﻓﯽ ﻗﺒﻮﻟﻪ و إﯾﻘﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻻ ﯾﺌﻞ أﺑـﺪا ﻟﺸـﺤﻨﺎﺋﻪ و ﺷـﻨﺂﻧﻪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨﺠﻮ ﺳـﺠﯿﺲ اﻟّﻠﯿﺎﻟﯽ ﻟﺒﻐﻀﺎﺋﻪ و ﻋـﺪواﻧﻪ و ﻻ ﯾﺤﺼﻞ ﻟﺴﻮء رأﯾﻪ إﻟّﺎ ﻋﻠﯽ‬‫ﺧﯿﺒﺘﻪ و ﺧﺴﺮاﻧﻪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺆب ﻟﻘﺒﺢ ﻓﻌﻠﺘﻪ إﻟّﺎ ﺑﺈﺧﻔﺎﻗﻪ و ﺣﺮﻣﺎﻧﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 234‬از ‪306‬‬‫‪ -187‬اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻﺮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﺳﺮاج وّﻫﺎج‪ -‬ﺷﺮح ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ اﻟﺤّﺠﺎج« در ﮐﺘﺎب اﻟﺤّﺞ ﺑﺸﺮح ﺟﻤﻠﻪ‬‫»و ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﺑﻌﺪه إن اﻋﺘﺼﻤﺘﻢ ﺑﻪ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ«‬‫ﮐﻪ در ﺣﺪﯾﺚ ﺟﺎﺑﺮ واﻗﻊ ﺷﺪه ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﯾﺮﻓﻌﻪ‪ :‬أﻧﺎ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬﺪي و اﻟّﻨﻮر‪ ،‬ﻓﺨﺬوا ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ! ﻓﺤّﺚ ﻋﻠﯽ‬‫ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و رّﻏﺐ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‬‫‪ ،‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻫﻮ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﺗّﺒﻌﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺪي و ﻣﻦ ﺗﺮﮐﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟـّﻀ ﻼﻟﮥ‪ .‬رواه ﻣﺴﻠﻢ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و اﻟّﻠﻔﻆ ﻟﻪ‪ ،‬و رواه‬‫اﻟّﺘﺮﻣـﺬّي ﻋﻨﻪ أﯾﻀـﺎ ﺑﻠﻔـﻆ »إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن ﺗﻤّﺴـ ﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀـّﻠﻮا ﺑﻌـﺪي أﺣـﺪﻫﻤﺎ أﻋﻈﻢ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤـﺪود ﻣﻦ‬‫اﻟّﺴﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ«‪،‬‬‫و ﻋﻨﺪه ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ‪ :‬ﻗﺎل رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﻓﯽ ﺣّﺠﺘﻪ ﯾﻮم ﻋﺮﻓﮥ و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﺘﻪ اﻟﻘﺼﻮاء ﯾﺨﻄﺐ ﻓﺴﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ‬‫اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﺳـﺮاج وّﻫﺎج« در ﺑﺎب ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺑﺎب ﻣﻨﻪ و ذﮐﺮه اﻟﻨﻮوي ﻓﯽ ﺑﺎب ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﮐّﺮم‬‫اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ‪،‬‬‫)ﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻄﻠﻘﺖ أﻧﺎ و ﺣﺼـﯿﻦ ﺑﻦ ﺳﺒﺮة و ﻋﻤﺮ )ﻋﻤﺮو‪ .‬ظ( ﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻢ إﻟﯽ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ ﺟﻠﺴـﻨﺎ إﻟﯿﻪ ﻗﺎل ﻟﻪ ﺣﺼﯿﻦ‪:‬‬‫ﻟﻘـﺪ ﻟﻘﯿﺖ ﯾﺎ زﯾﺪ ﺧﯿﺮا ﮐﺜﯿﺮا‪ :‬رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ و ﺳـﻤﻌﺖ ﺣﺪﯾﺜﻪ و ﻏﺰوت ﻣﻌﻪ و ﺻـﻠّﯿﺖ ﺧﻠﻔﻪ‪ ،‬ﻟﻘﺪ ﻟﻘﯿﺖ ﯾﺎ زﯾﺪ‬‫ﺧﯿﺮا ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﯾﺎ زﯾﺪ ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺑﻦ أﺧﯽ! و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻘﺪ ﮐﺒﺮت ﺳّﻨﯽ و ﻗﺪم ﻋﻬﺪي و ﻧﺴﯿﺖ‬‫ﺑﻌﺾ اﻟﺬي ﮐﻨﺖ أﻋﯽ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﺣّﺪﺛﺘﮑﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪818 :‬‬‫ﻓﺎﻗﺒﻠﻮه و ﻣﺎﻻ ﻓﻼ ﺗﮑﻠّﻔﻮﻧﯿﻪ‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯿﻨﺎ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻤﺎء ﯾﺪﻋﯽ ﺧّﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﻣّﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ(‬‫اﻟﺨّﻢ‪ -‬ﺑﻀّﻢ اﻟﺨﺎء اﻟﻤﻌﺠﻤـﮥ و ﺗﺸﺪﯾﺪ اﻟﻤﯿﻢ‪ -‬ﻫﻮ اﺳﻢ ﻟﻐﯿﻀﮥ ﻋﻠﯽ ﺛﻠﺜﮥ أﻣﯿﺎل ﻣﻦ اﻟﺠﺤﻔﮥ ﻋﻨﺪﻫﺎ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﺸـﻬﻮر ﯾﻀﺎف إﻟﯽ اﻟﻐﯿﻀﮥ ﻓﯿﻘﺎل‪:‬‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ‬‫)ﻓﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و وﻋـﻆ و ذّﮐﺮ ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬أﻻ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻓﺈﻧّﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸـﺮ ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯽ رﺳﻮل رﺑﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ و أﻧﺎ ﺗﺎرك‬‫ﻓﯿﮑﻢ ﺛﻘﻠﯿﻦ أّوﻟﻬﻤـﺎ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻪ اﻟﻬـﺪي و اﻟﻨـﻮر ﻓﺨـﺬوا ﺑﮑﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ‪ .‬ﻓﺤّﺚ ﻋﻠﯽ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و رﻏﺐ ﻓﯿﻪ( و ﻓﯽ رواﯾﮥ‬‫اﺧﺮي ﻣﻦ اﺳـﺘﻤﺴﮏ ﺑﻪ و أﺧـﺬ ﺑﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻬـﺪي و ﻣﻦ أﺧﻄﺄ ﺿّﻞ‪ .‬و ﻓﯽ رواﯾـﮥ‪ :‬أﺣـﺪﻫﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﺗّﺒﻌﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﻬﺪي و ﻣﻦ ﺗﺮﮐﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟّﻀﻼﻟﮥ‪.‬‬‫و اﻟﻤﺮاد ﺑﺎﻟﺤﺒﻞ اﻟﻌﻬﺪ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻟﺴﺒﺐ اﻟﻤﻮﺻﻞ إﻟﯽ رﺿﺎه و رﺣﻤﺘﻪ‪ .‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻫﻮ ﻧﻮره اﻟّﺬي ﯾﻬﺪي ﺑﻪ‬‫)ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ(‬‫ ﺛﻠﺜـﺎ‪ -‬ﻗـﺎل اﻫـﻞ اﻟﻌﻠﻢ‪ :‬ﺳـّﻤﯿﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻟﻌﻈﻤﻬﻤﺎ و ﮐﺒﺮ ﺷﺄﻧﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻟﺜﻘﻞ اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻬﻤﺎ‪ .‬و ﺳـﯿﺎق ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﮐﺴـﯿﺎق اﻟﻮﺻـّﯿﮥ و اﻷﺧﺬ‬‫ﺑﮑﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ أن ﯾﺘﻠﻮه آﻧﺎء اﻟّﻠﯿﻞ و اﻟﻨﻬﺎر و ﯾﻌﻤﻞ ﺑﻤﺎ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺤﻼل و اﻟﺤﺮام و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻣّﻤﺎ اﺷـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯿﻪ و ﻻ ﯾّﺘﺨـﺬه ﻣﻬﺠﻮرا‪ ،‬و اﻟـّﺬﮐﺮي‬‫ﻓﯽ أﻫـﻞ اﻟﺒﯿﺖ أن ﯾﻌﺮف ﻓﻀـﻠﻬﻢ و ﯾﺨـﺪﻣﻬﻢ ﺑﻤـﺎ ﯾﺼﻞ إﻟﯿﻪ ﯾـﺪه و ﯾﺠﺘﻨﺐ أذاﻫﻢ و ﺣّﻄﻬﻢ و ﯾﻘﺘـﺪي ﺑﻬﻢ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻮاﻓﻖ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﺴـﻨﮥ و‬‫ﯾﻮﻗﺮﻫﻢ و ﯾﻌّﺰزﻫﻢ ﻻ ﺳـّﯿﻤﺎ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟـّﺼ ﻠﺤﺎء ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺈﻧّﻬﻢ ﺑﻀﻌﮥ اﻟّﺮﺳﻮل و ﻣﻀﻐﮥ اﻟﺒﺘﻮل و أﺣّﺒﺎء اﻟﱠﻠﻪ و أﺑﻨﺎء رﺳﻮﻟﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﺣﺼﯿﻦ‪ :‬و ﻣﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﯾﺎ زﯾﺪ؟‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 235‬از ‪306‬‬‫أ ﻟﯿﺲ ﻧﺴـﺎؤه ﻣﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ .‬و ﻓﯽ رواﯾـﮥ اﺧﺮي‪ :‬ﻓﻘﻠﻨﺎ‪ :‬ﻣﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻧﺴﺎؤه؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ! و ﻫﺎﺗﺎن اﻟّﺮواﯾﺘﺎن ﻇﺎﻫﺮﻫﻤﺎ‬‫اﻟﺘﻨﺎﻗﺾ‪ ،‬و ﻟا ﻤﻌﺮوف ﻓﯽ ﻣﻌﻈﻢ اﻟّﺮواﯾﺎت ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﺴـﻠﻢ أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺴﺎؤه ﻟﺴﻦ ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ .‬ﻓﺘﺘﺄّول اﻟّﺮواﯾـﮥ اﻻوﻟﯽ ﻋﻠﯽ أن اﻟﻤﺮاد أﻧّﻬﻦ ﻣﻦ‬‫أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ اﻟّﺬﯾﻦ ﯾﺴﺎﮐﻨﻮﻧﻪ و ﯾﻌﻮﻟﻬﻢ و أﻣﺮ ﺑﺎﺣﺘﺮاﻣﻬﻢ و إﮐﺮاﻣﻬﻢ و ﺳـّﻤﺎﻫﻢ ﺛﻘﻼ و وﻋﻆ ﻓﯽ ﺣﻘﻮﻗﻬﻢ و ذﮐﺮ ﻓﻨﺴﺎؤه داﺧﻼت ﻓﯽ ﻫﺬا ﮐّﻠﻪ‬‫و ﻟﮑﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗـﮥ ﺑﻌـﺪه‪ ،‬ﻓﺎﺗّﻔﻘﺖ اﻟّﺮواﯾﺘﺎن‪ .‬و ﺣﺮم‪ -‬ﺑﻀﻢ اﻟﺤﺎء‪ -‬و اﻟﻤﺮاد ﺑﺎﻟّﺼﺪﻗﮥ اﻟّﺰﮐﻮة و ﻫﯽ ﺣﺮام ﻋﻨﺪ اﻟّﺸﺎﻓﻌّﯿﮥ ﻋﻠﯽ‬‫ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ و ﺑﻨﯽ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪ .‬و ﻗﺎل ﻣﺎﻟﮏ‪ :‬ﺑﻨﻮ ﻫﺎﺷﻢ ﻓﻘﻂ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻫﻮ )ﻫﻢ‪ .‬ظ( ﺑﻨﻮ ﻗﺼّﯽ‪ .‬و ﻗﯿﻞ ﻗﺮﯾﺶ ﮐﻠّﻬﺎ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﻦ ﻫﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪819 :‬‬‫آل ﻋﻠّﯽ و آل ﻋﻘﯿﻞ و آل ﺟﻌﻔﺮ و آل ﻋّﺒﺎس‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐّﻞ ﻫﺆﻻء ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗﮥ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻧﻌﻢ! ﻗﻠﺖ‪ :‬اﺧﺘﻠﻒ ﻓﯽ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻧﺴﺎؤه ﻷﻧّﻬﻦ ﻓﯽ ﺑﯿﺘﻪ‪ .‬ﻗﺎﻟﻪ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺟﺒﯿﺮ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس‪ ،‬و ﻫﻮ ﻗﻮل ﻋﮑﺮﻣﮥ و ﻣﻘﺎﺗﻞ‪ .‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻋﻠّﯽ‬‫و ﻓﺎﻃﻤﮥ و اﻟﺤﺴﻦ و اﻟﺤﺴـﯿﻦ؛ ﻗﺎﻟﻪ أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪرّي و ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟّﺘﺎﺑﻌﯿﻦ ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬ﻣﺠﺎﻫﺪ و ﻗﺘﺎدة‪ .‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻫﻢ ﻣﻦ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺒﺎب؛ ﻗﺎﻟﻪ‬‫زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ ]‪ [1‬و اﻟﻔﺨﺮ اﻟّﺮازّي‪ :‬اﻷوﻟﯽ أن ﯾﻘﺎل‪:‬‬‫ﻫﻢ أوﻻده و أزواﺟﻪ و اﻟﺤﺴﻦ و اﻟﺤﺴـﯿﻦ و ﻋﻠﯽ ﻣﻨﻬﻢ ﻷﻧّﻪ ﮐﺎن ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻟﻤﻌﺎﺷـﺮﺗﻪ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻨﺘﻪ و ﻣﻼزﻣﺘﻪ ﻟﻬﺎ‪ .‬و ﻣﺴﺌﻠﮥ ﺗﺤﺮﯾﻢ اﻟّﺰﮐﻮة‬‫ﻋﻠﯽ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻟﻬﺎ ﻣﻮﺿﻊ ﻏﯿﺮ ﻫﺬا اﻟﻤﻮﺿﻊ‪ ،‬و اﻟﻤﻘﺼﻮد ﻫﻨﺎ ﺑﯿﺎن ﻓﻀـﯿﻠﺘﻬﻢ و أﻧّﻬﻢ ﻗﺴـﯿﻢ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﺘﻌﻈﯿﻢ و اﻹﮐﺮام و ﻓﯽ ﻟا ّﺘﺴـﻤﯿﮥ‬‫ﺑﺎﻟّﺜﻘﻞ و أﻧّﻪ ﻻ ﺑّﺪ ﻣﻦ اﻷﺧﺬ ﺑﻬﻤﺎ ﻓﺈﻧّﻬﻤﺎ ﻻ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎن ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠّﻢ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺻـﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧـﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ از ﻣﻌﺎرﯾﻒ ﻣﺤـّﺪﺛﯿﻦ أﮐﺎﺑﺮ و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻣﻨّﻘـ ﺪﯾﻦ ذوي اﻟﻤﻔﺎﺧﺮ ﻧﺰد ﺳـّﻨّﯿﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﻣﺰﻫﺮه و‬‫ﻣﺪاﺋـﺢ ﻣﺒﻬﺮه او ﺑﺮ »ﻧﺎﻇﺮ ﻗﺮة اﻷﻋﯿﺎن و ﻣﺴـّﺮة اﻷذﻫﺎن« ﺳـﻠﯿﻢ ﻓﺎرس اﻓﻨـﺪي و »ﻗﻄﺮ ﺻـّﯿﺐ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤـﮥ أﺑﯽ اﻟﻄّﯿﺐ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺷـﯿﺪ‬‫ﺷﻮﺑﯿﺎﻧﯽ« و »ﺣّﻄﮥ ﻓﯽ ذﮐﺮ اﻟّﺼﺤﺎح اﻟّﺴّﻨﮥ« و »إﺗﺤﺎف اﻟّﻨﺒﻼء اﻟﻤّﺘﻘﯿﻦ ﺑﺈﺣﯿﺎء ﻣﺂﺛﺮ اﻟﻔﻘﻬﺎء و اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ« و »أﺑﺠﺪ اﻟﻌﻠﻮم« و »ﺗﺎج ﻣﮑّﻠﻞ ﻣﻦ‬‫ﺟﻮاﻫﺮ ﻣـﺂﺛﺮ اﻟﻄﺮاز اﻵـﺧﺮ و اﻷـّول« ﺧﻮد اﯾﻦ ﻓﺎﺿـﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ ﻣﺨﻔﯽ و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻧﻈﺮ ﺑﺎﺧﺘﺼـﺎر درﯾﻦ ﺟـﺎ ﺑﺮ ﺑﻌﺾ ﻋﺒـﺎرات »ﺗـﺎج‬‫ﻣﮑّﻠﻞ« اﮐﺘﻔﺎ و اﻗﺘﺼﺎر ﻣﯽرود‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﺎﺻـﺮ ﻣﺬﮐﻮر در »ﺗﺎج ﻣﮑّﻠﻞ« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﺎﺿـﯽ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﮔﻮﯾﻢ‪ :‬و ﺑﺮﮐﺖ وي رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ در ﺑﻌﻀـﯽ‬‫ﺗﻼﻣـﺬه او ﻧﯿﺰ ﺳـﺮاﯾﺖ ﮐﺮد ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﻣﺆﻟّﻔﺎت او در ﻟﺴﺎن ﻋﺠﻢ و ﻋﺮب و در ﻓﻨﻮن دﯾﻦ و ﻋﻠﻢ أدب و ﻣﺼـّﻨﻔﺎت ﻣﻄّﻮﻟﻪ و ﻣﺨﺘﺼـﺮه او در‬‫ﻣﻌﺎرف ﮐﺘﺎب و ﻣﺪارك ﺳـّﻨﺖ ﻋﺎﻟﻤﮕﯿﺮ ﺷﺪ و أﻗﻄﺎر ﮔﯿﺘﯽ را از ﺷـﺮق و ﻏﺮب و ﯾﻤﯿﻦ و ﺷﻤﺎل ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬و دﻟﻬﺎي أﻫﻞ ﻋﻠﻢ از ﺟﻤﯿﻊ‬‫أﻣﺼﺎر ﺑﻌﯿـﺪه و أﻗﻄﺎر دور دﺳﺖ ﺑﺴﻮي او ﻣﺘﻮّﺟﻪ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﻣﺼـّﻨﻔﯿﻦ ﻋﺼـﺮ ﻣﺆﻟّﻔﺎت ﺧﻮد را ﻧﺰد او ﻣﯽرﺳﺎﻧﻨﺪ و از وي إﺟﺎزت ]‪ [1‬اﺑﻦ‬‫اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻫﻮ ﻟا ﻔﺨﺮ اﻟﺮازي‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﻐﻔﻞ )‪ .12‬ن(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪820 :‬‬‫ﻣﯽﺳـﺘﺎﻧﻨﺪ و ﺟﺮﯾـﺎن ﮐﺘﺎﺑﺖ ﻣﯽﺧﻮاﻫﻨـﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ درﯾﻦ ﺳﺎل ﺳـّﯿﺪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺧﯿﺮ اﻟـّﺪﯾﻦ ﻧﻌﻤﺎن آﻟﻮﺳـﯽ زاده ﻣﻔﺘﯽ دار اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﻐـﺪاد ﮐﺘﺎب‬‫»ﺟﻼء اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ ﻓﯽ ﻣﺤﺎﮐﻤـﮥ اﻷﺣﻤﺪﯾﻦ« ﻓﺮﺳـﺘﺎد‪ ،‬و ﻓﻘﯿﻪ ﻓّﻬﺎﻣﻪ ﺷـﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺑﻬﺎء اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺮﺟﺎﻧﯽ ﺣﻨﻔﯽ از ﻗﺰان ﺳﻪ ﻣﺆﻟّﻒ ﺧﻮد اﻫﺪاء‬‫ﮐﺮد ﯾﮑﯽ »ﻣﻨﺘﺨﺐ اﻟﻮﻓﯿﻪ« در ﺿـﺒﻂ ﺗﻮارﯾـﺦ و وﻓﯿﺎت أﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎي اّﻣﺖ از ﻋﻬﺪ ﻧﺒّﻮت ﺗﺎ زﻣﺎن واﻟﺪ ﺧﻮد‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »ﻓﻮاﺋﺪ ﻣﻬّﻤﻪ و ﻣﻮاﺋﺪ‬‫ﻣﺘّﻤﻪ« در ﻋﻠﻢ ﻗﺮآن و رﺳﻢ ﻣﺼـﺎﺣﻒ ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »ﺣّﻖ اﻟﻤﻌﺮﻓـﮥ و ﺣﺴﻦ اﻹدراك ﺑﻤﺎ ﯾﻠﺰم ﻓﯽ وﺟﻮب اﻟﻔﻄﺮ و اﻹﻣﺴﺎك« و اﯾﻦ ﻫﺮ‬‫ﺳﻪ ﻧﺴﺨﻪ در ﺑﻠﺪه ﻗﺰان در ﺳﻨﻪ ‪ 1297‬ﻫﺠﺮي ﻃﺒﻊ ﺷﺪ‪.‬‬‫و ﺷـﯿﺦ ﻋﻼﻣﻪ ﺑﺮﻫﺎن اﻟّﺪﯾﻦ ﺑﻠﻐﺎري ﮐﺘﺎب »ﻧﺎﻇﻮرة اﻟﺤﻖ« را إﺗﺤﺎف ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬إﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ .‬و أّﻣﺎ ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ ﻋﻠﻤﺎي أﻗﻄﺎر ﺻﻨﻌﺎء و ﻣﺪاﺋﻦ‬‫ﯾﻤﻨّﯿﻪ و ﻓﻀـﻼء ﺣﺮﻣﯿﻦ ﺷـﺮﯾﻔﯿﻦ و ﻣﺼـﺮ و ﻗـﺪس و ﺷﺎم و ﺑﯿﺮوت و ﺗﻮﻧﺲ و اﺳـﻼﻣﺒﻮل و ﺟﺰاﺋﺮ و ﺟﺰ آن ﭘﺲ در ﺣﺼـﺮ ﻧﻤﯽﮔﻨﺠـﺪ ﺗﺎ‬‫آﻧﮑﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﯽ ﮐﺒﯿﺮ از آن ﻣﺠﺘﻤﻊ ﺷﺪه‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﻠﻤﺎء و ﺷـﻌﺮاء ﻓﺮس و ﻋﺮب ﺑﺮ ﮐﺘﺐ وي در ﻧﻈﻢ و ﻧﺜﺮ ﺑﯿﺶ از آن ﺳـﺖ‬‫ﮐﻪ در ﺑﯿﺎن ﺣﺼـﺮ ﭘـﺬﯾﺮد ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﻣﺠّﻠـﺪي ﻣﺘﻮّﺳﻂ از آن ﺳـﻠﯿﻢ ﻓﺎرس أﻓﻨـﺪي ﻣﺪﯾﺮ ﺟﻮاﺋﺐ در ﺳـﻨﻪ ‪ 1297‬در ﻗﺴـﻄﻨﻄﯿﻨﯿﻪ ﻃﺒﻊ ﮐﺮده و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 236‬از ‪306‬‬‫ﻧـﺎﻣﺶ »ﻗّﺮة اﻷﻋﯿﺎن و ﻣﺴـﺮة اﻻذﻫﺎن« ﮔﺬاﺷـﺘﻪ و ﻫﻨﻮز ذﺧﺎﺋﺮ از آن ﺑﺎﻗﯽ ﺳﺖ‪ ،‬و أدﯾﺐ ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺮﺣﻮم أﺑﻮ اﻟﻔﺘـﺢ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺷﺎه اﻟﻤﺮﺣﻮم ﺷﻮﺑﯿﺎﻧﯽ ﮐﺸـﻤﯿﺮي ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺴـﺘﻘﻠﻪ او ﺑﻌﺒﺎرت ﺑﻠﯿﻐﻪ و ﻓﻘﺮات ﻓﺼـﯿﺤﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و آن را »ﻗﻄﺮ اﻟﺼّﯿﺐ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻹﻣﺎم‬‫أﺑﯽ اﻟﻄّﯿﺐ« ﻧﺎم ﻧﻬﺎده‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﻣﺆﻟّﻔﻪ ﻣﻦ ﻋﺎﺟﺰ ﺑﺮﻫﮕﺬر ﺻـﻨﻌﺖ ﻃﺒﻊ ﺗﺎ اﻵن ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ زﯾﺎده ﺑﺮ ﺑﺴﺖ ﻫﺰار ﻧﺴﺨﻪ در ﺗﻘﺴﯿﻢ أﻫﻞ ﻋﻠﻢ از دور‬‫و ﻧﺰدﯾـﮏ رﻓﺘﻪ و أﻣﻮال ﺑﯿﺸـﻤﺎر در اﯾﻦ ﮐﺎر و ﺑﺎر ﻣﺒـﺬول ﮔﺮدﯾـﺪه‪ ،‬اﮔﺮ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻘﺒﻮل آن ﺑﻨﻮازد دور از ﺷﺄن ﺑﻨـﺪه ﭘﺮوري و ﻏﺮﯾﺐ‬‫ﻧﻮازي ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ورﻧﻪ ﻣﻦ آﻧﻢ ﮐﻪ ﻣﻦ داﻧﻢ‪ ،‬و ﺷﮏ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﮐﺮاﻣﺎت و ﺑﺮﮐﺎت ﺣﻀـﺮت ﺷـﯿﺦ ﻋﻠّﺎﻣﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺷﻮﮐﺎﻧﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻨﻪ ﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ درﯾﻦ ﻣﺆﻟّﻔﺎت ﻏﺎﻟﺐ اﺳـﺘﻔﺎده و اﺳﺘﻔﺎﺿﻪ از ﻣﺼّﻨﻔﺎت ﺟﻨﺎب رﻓﯿﻊ اوﺳﺖ و ﻫﻤﺎن ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮﯾﻦ ﻗﺒﻮل و ﺷﻬﺮت ﮔﺮدﯾﺪه‪،‬‬‫ورﻧﻪ ﭼﻪ ﻣﻦ و ﭼﻪ ﻣﺆﻟّﻔﺎت ﻣﻦ‪.‬‬‫داغ ﻏﻼﻣﯿﺖ ﮐﺮد ﭘﺎﯾﻪ ﺧﺴﺮ و ﺑﻠﻨﺪ ﻣﯿﺮ وﻻﯾﺖ ﺷﻮد ﺑﻨﺪه ﮐﻪ ﺳﻠﻄﺎن ﺧﺮﯾﺪ[‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪821 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻮﻟﻮي ﺻـﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧـﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »ﺗـﺎج ﻣﮑﻠّـﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺑﻮ اﻟﻄّﯿﺐ ﺻـﺪﯾﻖ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻟﻄﻒ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴـﯿﻨّﯽ ﻟا ﺒﺨﺎرّي‬‫اﻟﻘﻨﻮﺟّﯽ‪ ،‬ﻧﺰﯾﻞ ﺑﻬﻮﭘﺎل‪ ،‬و ﺟﺎﻣﻊ ﻫﺬا ﻟﻘﯿﻞ و اﻟﻘﺎل‪ ،‬ﻋﻔﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻦ ﻣﻌﺎﺻـﯿﻪ‪ ،‬و ﺟﻌﻞ ﻣﺴـﺘﻘﺒﻠﻪ ﺧﯿﺮا ﻣﻦ ﻣﺎﺿﯿﻪ‪ .‬ﻧﺴﺒﻪ ﯾﻨﺘﻬﯽ إﻟﯽ اﻹﻣﺎم اﻟّﺸﻬﯿﺪ‬‫اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟّﺴﺒﻂ اﻷﺻﻐﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﻪ ‪ 1248‬ﯾﻮم اﻷﺣـﺪ‪ ،‬ﻟﻌّﻠﻪ اﻟّﺘﺎﺳﻊ ﻋﺸـﺮ ﻣﻦ ﺷـﻬﺮ ﺟﻤﺎدي اﻻوﻟﯽ‪ .‬ﻧﺸﺄ ﺑﻤﻮﻃﻨﻪ ﺑﻠـﺪة ﻗﻨﻮج‪ ،‬و ﻫﯽ ﻣﻦ أﺳﻦ ﺑﻼد اﻟﻬﻨـﺪ و أﻋﻈﻤﻬﺎ‪ ،‬و‬‫ذﮐﺮت ﺗﺮﺟﻤﺘﻬـﺎ ﻓﯽ »ﺣﻈﯿﺮة اﻟﻘـﺪس« و »رﯾـﺎض اﻟﻤﺮﺗﺎض« و ذﮐﺮﻫﺎ اﻟﻌﻠّﺎﻣـﮥ اﻟﻤﺠـﺪ ﻓﯽ »اﻟﻘﺎﻣﻮس« و ﺷﺎرﺣﻬﺎ اﻟـّﺴ ّﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﻓﯽ »ﺗﺎج‬‫اﻟﻌﺮوس«‪ .‬و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠـﮥ ﻗﺮأ ﺻـﺎﺣﺐ اﻟّﺘﺮﺟﻤـﮥ »اﻟﻘﺮآن« ﻋﻠﯽ ﻣﻌّﻠﻤﯽ ﺑﻠـﺪه و اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮات ﻣﻦ ﻓﻨﻮن ﺷّﺘﯽ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ أﻋﯿـﺎن ﻧﻮاﺣﯿﻬﺎ و‬‫ﻋﻠﻤﺎء ﺿﻮاﺣﯿﻬﺎ و »ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ« ﻋﻠﯽ أﺧﯿﻪ اﻟﻤﺮﺣﻮم اﻟـّﺴ ّﯿﺪ اﻟﻌّﻠﺎﻣـﮥ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺘﺨّﻠﺺ ﺑﺎﻟﻌﺮﺷـﯽ اﻟﻤﺎﻟﮏ ﻷزّﻣـﮥ اﻟﻤﻨﻄﻮق و‬‫اﻟﻤﻔﻬﻮم‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﺤّﯽ اﻟﻘّﯿﻮم‪ .‬ﺛّﻢ ارﺗﺤﻞ إﻟﯽ ﻣﺪﯾﻨﮥ دﻫﻠﯽ ﻗﺎﻋﺪة اﻟﻤﻤﻠﮑﮥ اﻟﻬﻨﺪّﯾﮥ و دار ﺧﻼﻓﺘﻬﺎ اﻟـّﺴ ﻨّﯿﮥ ﻓﻠﻘﯽ ﺑﻬﺎ ﻋﺼﺎﺑﮥ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء و دار‬‫ﻋﻠﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺨﻬﺎ اﻟّﻨﺒﻼء‪ ،‬ﻓﻘﺮأ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻔﻨﻮن ﻣﻦ اﻟﻌﻘﻠّﯿﺎت و اﻟﻨﻘﻠّﯿﺎت و اﻷدب و اﻟﻌﺮﺑّﯿﮥ و أﺧﺬ ﻫﻨﺎك ﻣﻦ ﻓﺎﺿـﻠﻬﺎ اﻟﻔّﻬﺎﻣﮥ اﻟﻤﺸﻬﻮر‬‫ﺑﺎﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻟﻤﻔﺘﯽ ﻣﺤّﻤﺪ ﺻﺪر اﻟّﺪﯾﻦ ﺧﺎن ﺻﺪر اﻟّﺼﺪور ﺗﻠﻤﯿﺬ أﺑﻨﺎء ﻣﺴﻨﺪ اﻟﻮﻗﺖ اﻟّﺸﯿﺦ اﻷﺟّﻞ أﺣﻤﺪ وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤّﺪث اﻟّﺪﻫﻠﻮي اﻟﻤﺒﺮور‬‫و أﺟﺎزه إﺟﺎزة ﻋﺎّﻣـﮥ ﺗﺎّﻣﮥ ﻟﻠﻌﻠﻮم ﮐّﻠﻬﺎ ﻋﻘﻠّﯿﻬﺎ و ﻧﻘﻠّﯿﻬﺎ‪ .‬ﺛّﻢ ﻋﺎد إﻟﯽ ﻗﻨﻮج و ﺳﺎﻓﺮ إﻟﯽ ﺑﻬﻮﭘﺎل ﻃﻠﺒﺎ ﻟﻠﻤﻌﯿﺸﮥ ﻓﺄﺧﺬ ﻫﻬﻨﺎ ﻋﻦ اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻟﻘﺎﺿـﯽ‬‫ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﺴﻦ اﻟّﺴﺒﯿﻌّﯽ و أﺧﯿﻪ اﻟﻤﺮﺣﻮم ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑـﺪﯾﻦ ﺗﻠﻤﯿـﺬي اﻟّﺸـ ﯿﺦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻧﺎﺻـﺮ اﻟﺤﺎزﻣّﯽ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻒ اﻵﺧﺬ ﻋﻦ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ‬‫اﻟّﺸﻮﮐﺎﻧّﯽ و درس ﻗﻠﯿﻼ و ﺻـّﻨﻒ ﮐﺜﯿﺮا و أﺣﺎط ﺑﺎﻟﻔﻨﻮن اﻟﻤﺘﺪاوﻟﮥ و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻦ اﻟّﺸﺎّذة اﻟﻔﺎّذة ﻋﻠﻤﺎ و ﺣﺼﻞ ﻣﻨﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﺴﻂ أوﻓﺮ و ﻧﺼـﯿﺐ‬‫أﺟﻤﻊ‪ ،‬و أﺟﺎز ﻟﻪ ﻣﺸﺎﯾﺦ آﺧﺮون ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻟﻤﻌّﻤﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﺤّﻖ اﻟﻬﻨﺪّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻓﯽ ﺳﻔﺮ اﻟﺤّﺞ ﻓﯽ ﺳﻨﻪ ‪ 1286‬اﻟﻤﺠﺎز ﻋﻦ اﻹﻣﺎم‬‫اﻟّﺮﺑﺎﻧﯽ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ اﻟّﺸﻮﮐﺎﻧﯽ اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﻮاﺟﻬﮥ و ﻣﺸﺎﻓﻬﮥ ﻓﯽ ﺑﻠﺪة ﺻـﻨﻌﺎء اﻟﯿﻤﻦ و اﻟّﺸﯿﺦ اﻟّﺼﺎﻟﺢ ﻣﺤّﻤﺪ‬‫ﯾﻌﻘﻮب اﻟّﺪﻫﻠﻮي أﺧﻮ اﻟّﺸﯿﺦ ﻣﺤّﻤﺪ إﺳﺤﺎق اﻟﻤﻬﺎﺟﺮان إﻟﯽ ﻣّﮑﮥ اﻟﻤﮑّﺮﻣﮥ اﻟﻤﺘﻮّﻓﯿﺎن ﺑﻬﺎ ﺳﺒﻄﺎ اﻟّﺸﯿﺦ اﻟﻤﻔّﺴﺮ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪822 :‬‬‫اﻟﻤﺤـّﺪث ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟـّﺪﻫﻠﻮّي ﺑﻦ اﻟّﺸـ ﯿﺦ أﺣﻤـﺪ وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ .‬و ﮐﻨﺖ ﮐﺜﯿﺮ اﻻﺷـﺘﻐﺎل ﺑﻤﻄﺎﻟﻌﮥ اﻟﮑﺘﺐ و ﮐﺘﺎﺑﮥ اﻟـّﺼ ﺤﻒ ﻣﻦ أّﯾﺎم ﮐﻮﻧﯽ ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﮑﺘﺐ ﻓﻄﺎﻟﻌﺖ زﺑﺮا ﻋﺪﯾﺪة و ﺑّﯿﻨﺎت ﮐﺜﯿﺮة و ﮐﺘﺒﺎ ﻏﺰﯾﺮة و أﺳـﻔﺎرا ﻏﺮﯾﺒﮥ و ﺷـﻬﯿﺮة ﻣﻦ ﮐّﻞ ﻓّﻦ ﻣﻼﺋﻢ و ﻋﻠﻢ أﺟﻨﺒّﯽ و ﺣﺼـﻠﺖ ﻣﻨﻬﺎ ﻋﻠﯽ‬‫ﻓﻮاﺋﺪ ﺷّﺘﯽ ﻻ ﺗﮑﺎد ﺗﻨﺤﺼﺮ ﻓﯽ إﻟﯽ و ﺣّﺘﯽ‪ ،‬و أﻟّﻔﺖ ﻓﯽ زﻣﺎن اﻟّﻄﻠﺐ رﺳﺎﺋﻞ و ﻣﺴﺎﺋﻞ و ﺣّﺮرت ﺗﺮاﺟﻢ ﮐﺜﯿﺮة ﻟﮑﺘﺐ اﻟّﺪﯾﻦ ﺑﺎﻟّﻠﺴﺎﻧﯿﻦ‪.‬‬‫و أّول ﻣﺎ ﺻّﻨﻔﺖ‪» :‬ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﻤﺮاح ﻓﯽ اﻟّﺘﺼﺮﯾﻒ« و ذﻟﮏ ﻓﯽ ﺳﻨﻪ ‪ .1270‬ﺛّﻢ ﺗﺘﺎﺑﻊ اﻟّﺘﻮاﻟﯿﻒ و ﺑﻠﻐﺖ إﻟﯽ ﺣﺎل ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﺗﺴﻌﮥ و‬‫ﺧﻤﺴـﯿﻦ ﻣﺆﻟّﻔﺎ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﻣﻄّﻮل ﻣﻨﻬﺎ و ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﻋﺮﺑّﯿﺎ و ﻓﺎرﺳـّﯿﺎ و ﻃﺒﻌﺖ و اﺷـﺘﻬﺮت و ﺣّﺒﺐ إﻟّﯽ ﻋﻠﻢ اﻷدب و اﻟﻌﺮﺑـّﯿ ﮥ و اﻟّﺸـ ﻌﺮ و اﻟّﺘﺎرﯾـﺦ و‬‫اﻟّﺘﺼّﻮف‪ ،‬و ﻧﻔﺮ اﻟّﻄﺒﻊ اﻟﮑﻠﯿﻞ و اﻟﺨﺎﻃﺮ اﻟﻌﻠﯿﻞ ﻋﻦ ﻣﻌﻘﻮﻻت اﻟﻔّﻦ ﻧﻔﺮة زاﺋﺪة ﻣﻊ ﮐﻮﻧﯽ ﻣﺤّﺼﻼ ﻟﻬﺎ ﺑﺘﻤﺎﻣﻬﺎ و ﻋّﻮض اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ ﻋﻨﻬﺎ ﻋﻠﻢ‬‫اﻟﮑﺘـﺎب و اﻟـّﺴ ّﻨﮥ و ﻣـﺎ إﻟﯿﻬـﺎ‪ ،‬ﻓﺎﺷـﺘﻐﻠﺖ ﺑﻪ ﺷـﻐﻠﮥ ﻟﻢ ﺗﺘﺮك ﻟﻐﯿﺮﻫﻤـﺎ ﻣﻮﻗﻌـﺎ و ﻻ ﻟﻌﻠﻢ ﻣﻦ ﻋﻠﻮم اﻟـّﺪﻧﯿﺎ و ﻓﻨﻮن أﻫﻠﻬﺎ ﻣﺴـﺮﺣﺎ و ﻣﻨﺰﻋﺎ ﺣّﺘﯽ‬‫أﺧﺮﺟﺖ ﻣﺆﻟّﻔﺎت زﻣﺎن اﻟّﻄﻠﺐ اﻷّول ﻋﻦ ﻋـﺪاد اﻟّﺘﺂﻟﯿﻒ و ﺟﻌﻠﺖ ﻣﮑﺎﻧﻬﺎ ﻣﺼـّﻨﻔﺎت اﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﻟﻘﺮآن و ﻫﯽ ﻣﻤّﺘﻌـﮥ ﻧﺎﻓﻌـﮥ ﺷﺎﺋﻌﮥ ﻣﻘﺒﻮﻟﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 237‬از ‪306‬‬‫ﻋﻨـﺪ أوﻟﯽ اﻟﻄﺒﻊ اﻟﻠّﻄﯿﻒ‪ ،‬و ﻟﻠّﻪ اﻟﺤﻤـﺪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻗﺪ ذﮐﺮت ﻣﺎ ﻗﺮأت ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ و ﻣﺎ ﮐﺘﺒﺖ و ﻣﺎ ﺻـّﻨﻔﺖ و ﻣﺎ اﻟّﻔﺖ ﻣﻦ اﻟﻤﺼـّﻨﻔﺎت‬‫اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮة و اﻟﻤﻄّﻮﻟـﮥ ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻤﯽ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﺟﻤﻠﮥ و ﺗﻔﺼـﯿﻼ و أﻟﺤﻘﺖ ﺟﺪول ذﻟﮏ ﻓﯽ ﺧﺎﺗﻤﮥ ﮐﺘﺎب »ﺣﻀـﺮات اﻟّﺘﺠّﻠﯽ ﻣﻦ‬‫ﻧﻔﺤﺎت اﻟّﺘﺤّﻠﯽ و اﻟّﺘﺨّﻠﯽ« ﺗﮑﻤﯿﻼ و ﻗﺪ ﺳﺎرت ﺑﻬﺎ اﻟﺮﮐﺒﺎن ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﯽ إﻟﯽ أﻗﺼﯽ اﻟﻤﺪاﺋﻦ و اﻟﺒﻼد و أﮐّﺐ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻋﻈﯿﻤﮥ ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء‬‫اﻟﻌﺼـﺮ و اﻟّﺰﻣﺎن و ﻋﺼﺎﺑـﮥ ﮐﺒﯿﺮة ﻣﻦ أﻣﺜﺎل اﻟﻔﻀـﻼء و اﻷﻗﺮان أﺻـﺤﺎب اﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﻟﻘﺮآن و اﻷدب و اﻟﺒﯿﺎن‪ ،‬و ﻗّﺮظ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺟﻤﻊ ﺟّﻢ ﻣﻦ‬‫ﻓﻀـﻼء اﻟﻌﺼـﺮ و ﻃﺎﺋﻔـﮥ ﻋﻈﯿﻤـﮥ ﻣﻦ ﻧﺒﻼء اﻟـّﺪﻫﺮ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﺣﺴـﺪ و ﻃﺒﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﻠّـﺪد‪ .‬و اﻧﺘﺸـﺮت ﺗﻠﮏ اﻟّﺪﻓﺎﺗﺮ ﺑﻌﺪ اﻟﻄﺒﻊ اﻟﺠﻤﯿﻞ و اﻟّﺘﺸـﮑﯿﻞ‬‫اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻓﯽ ﺑﻼد اﻟﻬﻨـﺪ و ﺑﻬﻮﭘﺎل اﻟﻤﺤﻤّﯿﮥ و ﻣﺼـﺮ اﻟﻘﺎﻫﺮة و ﻗﺴـﻄﻨﻄﯿﻨﯿﮥ إﻟﯽ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ اﻟّﺸـ ﺮﯾﻔﯿﻦ‪ ،‬زاد اﻟﱠﻠﻪ ﺷـﺮﻓﻬﻤﺎ‪ ،‬و إﻟﯽ اﻟﺒﻼد اﻟﺤﺠﺎزّﯾﮥ‬‫ﮐّﻠﻬﺎ ﻣﻦ أﺑﯽ ﻋﺮﯾﺶ و ﺻﻨﻌﺎء اﻟﯿﻤﻦ و زﺑﯿﺪ و ﺑﯿﺖ اﻟﻔﻘﯿﻪ و ﺣﺪﯾﺪة و ﻋﺪن و ﻣﺮاوﻏﮥ )ﻣﺮاﻏﻪ‪ .‬ظ( و ﺑﻐﺪاد و ﻣﺼﺮ و اﻟّﺸﺎم و اﻹﺳﮑﻨﺪرّﯾﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪823 :‬‬‫و ﺗـﻮﻧﺲ و ﺑﯿﺮوت و إﺳــﻼﻣﺒﻮل و اﻟﻘـﺪس و اﻟﺠﺰاﺋﺮ و ﺑﻠﻐـﺎر و ﻗﺰان و ﺟﻤﯿـﻊ ﺑﻼـد اﻟـّﺘﺮك و اﻟﻔﺮس ﮐﺎﺻـﻔﻬﺎن و ﻃﻬﺮان و اﯾﺮان و ﻏﯿﺮ‬‫ذﻟـﮏ‪ .‬و أﺧـﺬ )و أﺧـﺬﻫﺎ‪ .‬ظ( اﻟﻤﻠﻮك و اﻷـﻣﺮاء و اﻟّﺮؤﺳﺎء و اﻟﻮزراء و اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻤﻮﺟﻮدون اﻵن ﻓﯽ ﺣـﺪود ﺗﻠﮏ اﻟﺒﻠـﺪان ﻋﻠﯽ أﯾـﺪي‬‫اﻟﻌﻈﻤـﮥ و اﻹﺟﻼـل و اﻟﻘﺒﻮل و اﻹﻗﺒـﺎل‪ ،‬و ﻋﺮﻓﻬـﺎ ﮐّﻞ اﻧﺴﺎن و وردت ﺑـﺬﻟﮏ ﮐﺘﺐ و ﻣﻬﺎرق ﺟّﻤـ ﮥ ﻣﻦ ﻓﻀـﻼء اﻷﻋﺼﺎر و اﻷﻣﺼﺎر ﺣّﺘﯽ‬‫اﺟﺘﻤﻊ ﺷـﯽء واﺳﻊ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻋﻨﺪي‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﻣﻨﻬﺎ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ ﺳﻠﯿﻢ ﻓﺎرس أﻓﻨﺪي ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﻓﺎرس ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺠﺎﺳﻮس« ﻣﺪﯾﺮ »اﻟﺠﻮاﺋﺐ« ﮐﺘﺎﺑﺎ‬‫ﻟﻄﯿﻔﺎ ﯾﺨﺘّﺺ ﺑﺎﻟّﺘﻘﺎرﯾﻆ و ﺳّﻤﺎه »ﻗّﺮة اﻷﻋﯿﺎن و ﻣﺴّﺮة اﻷذﻫﺎن« و ﻧﺸﺮﻫﺎ ﻓﯽ اﻟﺒﻼد و وّزﻋﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻷﻣﺠﺎد‪.‬‬‫و ﺗﺮﺟﻢ ﻟﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻤﺮﺣﻮﻣﯿﻦ و ﺳـّﻤﺎه »ﻗﻄﺮ اﻟّﺼّﯿﺐ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻹﻣﺎم أﺑﯽ اﻟﻄّﯿﺐ« و ورد ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻨﺎ ﻫﺬا و ﻫﻮ ﻏّﺮة رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﻣﻦ‬‫ﺷﻬﻮر ﺳﻨﻪ ‪ 1298‬ﮐﺘﺎب ﻣﻦ ﻣـﺪﯾﺮ »اﻟﺠﻮاﺋﺐ« ﯾﻄﻠﺐ ﻣّﻨﺎ ﺗﻠﮏ اﻟﺨﻄﻮط ﻟﻠّﻄﺒﻊ ﻋﻠﯽ ﻫﯿﺌـﮥ اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬و ﮐّﻞ ذﻟﮏ ﻧﻌﻤﮥ ﺟﻠﯿﻠﮥ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑﺮﯾﻢ‬‫اﻟﻮّﻫﺎب و ﺳـﻌﺎدة ﻓﺨﯿﻤﻪ ﻗّﻞ ﻣﻦ ﯾﻈﻔﺮ ﺑﻬﺎ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ و أﺻـﺤﺎب اﻷﻟﺒﺎب‪ .‬و أّﻣﺎ ﺑﻨﻌﻤـﮥ رﺑّﮏ ﻓﺤّﺪث‪ .‬و إن ﮐﻨﺖ أﻧﺎ ﻋﻨﺪ ﻧﻔﺴـﯽ أﺣﻘﺮ‬‫ﻣﻦ ﮐـّﻞ ﺣﻘﯿﺮ و أﺣﻮج إﻟﯽ ﻋﻔﻮ رﺑّﻪ و ﺻﻮﻧﻪ و ﻋﻮﻧﻪ ﻣﻦ ﮐّﻞ ﻓﻘﯿﺮ‪ ،‬و ﻟﺴﺖ ﺑﺄﻫﻞ ﻟﺒﻌﺾ ذﻟﮏ ﻓﻀـﻼ ﻋﻦ ﮐﻠّﻪ و ﻟﮑّﻦ اﻟّﻨﻌﻢ اﻟّﺮﺑّﺎﻧـّﯿ ﮥ ﺗﻠﺤﻖ‬‫اﻟّﺴﺎﻓﻞ ﺑﺎﻟﻌﺎﻟﯽ و ﺗﻠﺼﻖ اﻟﺨﺎﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺎﻟﯽ و ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻌﻈﻢ اﻟﺒﺎﻟﯽ و ﻓﻀﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ واﺳﻊ و ﻋﻄﺎؤه ﺟّﻢ ﻻ ﯾﺒﺎﻟﯽ اﻧﺘﻬﯽ ﮐﻼم اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﻤﻌﺎﺻﺮ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﺻـﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻧﺎﺑﻬﻬﻢ اﻟﻤﺤﺮز ﻟﻠﻤﺂﺛﺮ اﻟﺠّﻤـ ﮥ اﻟﮑﺜﯿﺮة‪ ،‬و ﮐﺎﺑﺮﻫﻢ اﻟﻤﻘﺘﻨﯽ ﻟﻠﻤﻔﺎﺧﺮ اﻟّﺪﺛﺮة اﻷﺛﯿﺮة‪ ،‬ﻗﺪ أﺛﺒﺖ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻬﺎدي‬‫ﺑﻨﻮره إﻟﯽ اﻟﻤﻌﺎﻟﻢ اﻟﻮاﺿـﺤﮥ اﻟﻤﺴـﺘﻨﯿﺮة‪ ،‬اﻟـّﺪاّل ﺑﻬـﺪﯾﻪ ﻋﻠﯽ أﻧﻬـﺞ ﻣﺴـﻠﮏ و أوﺿﺢ و ﺗﯿﺮه‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻨﮑﻞ ﻋﻦ ﻗﺒﻮﻟﻪ ﺑﻌﺪ ﻫﺬا إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻧﻐﻠﺖ ﻣﻨﻪ‬‫اﻟّﺴـ ﺮﯾﺮة‪ ،‬و ﻻـ ﯾﺤﺠﻢ ﻋﻦ ذﻟـﮏ إﻟّـﺎ ﻣﻦ ذﻫﺒﺖ ﻋﻨﻪ اﻟﺒﺼـﯿﺮة‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌـﺎﺻﻢ ﺑﻠﻄﻔﻪ ﻋﻦ اﻻﻗﺘﺤـﺎم ﻣﺒـﺎدّي اﻟﻌﺼﺒـّﯿ ﮥ اﻟﻤﺮدﯾـﮥ اﻟﻤﺒﯿﺮة‪ ،‬و ﻫﻮ‬‫اﻟﻤﺤﺼﯽ ﺑﺨﯿﺮه ﻟﮑّﻞ ﺻﻐﯿﺮة و ﮐﺒﯿﺮة‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪824 :‬‬‫و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺣﺴﻦ ﺗﻮﻓﯿﻘﻪ از ﻧﻘﻞ رواﯾﺎت ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ أﻋﻼم و اﻓﺎدات ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻋﻈﺎم ﺳـﻨﯿﻪ ﮐﻪ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﺎﺛﺒﺎت اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ و‬‫اﺣﻘﺎق اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﻣﻨﯿﻒ ﺑﻮد ﻓﺮاغ دﺳﺖ داد‪ ،‬ﻣﻨﺎﺳﺐ ﭼﻨﺎن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ اﻟﺤﺎل ﺷـﻄﺮي از ﮐﻠﻤﺎت ﻧﺎﺻﺒّﯿﺖ آﯾﺎت ﺑﻌﺾ أﺳﻼف ﺑﺎ إﻧﺼﺎف‬‫ﺳّﻨّﯿﻪ ﮐﻪ در ﺟﺤـﺪ و إﻧﮑـﺎر اﯾﻦ ﺣّﺠﺖ ﺳﺎﻃﻌـﮥ اﻟﻤﻨـﺎر و رﯾﺐ و اﺳـﺘﻨﮑﺎر اﯾﻦ ﺑّﯿﻨﻪ ﻻﻣﻌـﮥ اﻵﺛـﺎر از ﺳـﺮ ﮐﻤـﺎل ﺑﻐﺾ و اﻧﺤﺮاف و ﻣﯿﻞ و‬‫اﻧﺼﺮاف ﺳﺮاﺋﯿﺪهاﻧﺪ ﺑﺮﻧﮕﺎرم‪ ،‬و ﺑﺎﻇﻬﺎر ﺳﻘﻢ و ﺧﻠﻞ و ﻋﺜﺎر و زﻟﻞ آن أﺻﺤﺎب ﺗﺤﻘﯿﻖ و اﻋﺘﺒﺎر و أرﺑﺎب ﺗﻨﻘﯿﺪ و اﺧﺘﺒﺎر را ﺑﺸﮕﻔﺖ آرم‪.‬‬‫رد ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺨﺎري ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﺑﻪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‬‫اﺷﺎره‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺑﺨﺎري در »ﺗﺎرﯾﺦ ﺻﻐﯿﺮ« ﺧﻮد ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ آن ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ ﻗﺎﺻﺮ ﺣﺎﺿﺮﺳﺖ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 238‬از ‪306‬‬‫]ﻗﺎل أﺣﻤﺪ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﻋﻦ ﻋﻄّﯿﮥ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ ﻗﺎل اﻟﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ »ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ«‪:‬‬‫أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﮑﻮﻓﯿﯿﻦ ﻫﺬه ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ![‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﮐﻼم ﻏﺮاﺑﺖ ﻧﻈﺎم ﺣﻀﺮت ﺑﺨﺎري واﻻ ﻣﻘﺎم ﭼﻨﺪان ﮐﻪ ﻣﺎﯾﻪ ﺗﺨﺠﯿﻞ و ﺗﺸﻮﯾﺮ ﺟﺎن ﻧﺜﺎران اﯾﻦ إﻣﺎم ﮐﺒﯿﺮ ﺷﻮد ﮐﻢ ﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺑﺮ‬‫ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ أدﻧﯽ ﺗﺘّﺒﻊ ﻣﺼـّﻨﻔﺎت ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ أﺣﺒﺎر ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﺎﻟّﺸـ ﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌﮥ اﻟّﻨﻬﺎر ﺑﺮ او واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎرﺳﺖ ﮐﻪ إﻣﺎم أﺣﻤﺪ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺷﺮﯾﻒ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﺑﻄﺮق ﻋﺪﯾـﺪه و أﺳﺎﻧﯿـﺪ ﺳﺪﯾﺪه و رواﯾﺎت ﻣﺘﮑﺎﺛﺮه و ﺳـﯿﺎﻗﺎت ﻣﺘﻮاﻓﺮه رواﯾﺖ ﮐﺮده در ﺗﺄﯾﯿﺪ و ﺗﺸـﯿﯿﺪ و ﺗﻮﮐﯿﺪ و ﺗﻮﻃﯿﺪ‬‫آن اﻓﺰوده اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ آﻧﮑﻪ‪ -‬اﻟﻌﯿـﺎذ ﺑـﺎﻟّﻠﻪ‪ -‬ﭼﻨﯿﻦ ﺟﻬﺒـﺬ ﺟﻠﯿﻞ و ﻧﺎﻗـﺪ ﻋـﺪﯾﻢ اﻟﻤﺜﯿﻞ ﮐﻪ ﻧﺰد ﺣﻀـﺮات ﺳـّﻨّﯿﻪ؛ ﺟﻬﯿﻨﻪ أﺧﺒﺎر و ﻋﯿﺒﻪ أﺳـﺮار و‬‫ﺣﺎﻓﻆ أﺣﺎدﯾﺚ و آﺛﺎر و ﻧﺎﻓﯽ ﮐﺬب از ﺳـﺮور ﻣﺨﺘﺎر ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻷﻃﻬﺎر آﻻف اﻟـّﺴ ﻼم ﻣﻦ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻐّﻔﺎر ﻣﻌﺪود ﻣﯽﺷﻮد؛ در ﭘﯽ ﻗﺪح و‬‫ﺟﺮح اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ اﻓﺘﺎده‪ ،‬ﺧﻮد را داﺧﻞ زﻣﺮه ﻫﺎﻟﮑﻪ ﻧﺎﺻﺒﯿﻦ ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ و واﻟﺞ زراﻓﻪ ﺿﺎﻟّﻪ ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬و ﭼﮕﻮﻧﻪ‬‫اﯾﻦ ﺣﺮف راﺳﺖ ﻧﺸـﯿﻨﺪ ﺣـﺎل آﻧﮑﻪ ﺳﺎﺑﻘـﺎ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ إﻣﺎم أﺣﻤـﺪ ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص در »ﻣﺴـﻨﺪ« ﻋﻈﯿﻢ اﻟّﺸﺄن ﺧﻮد ﮐﻪ ﺑﺮاي‬‫ﺗﺒﯿﯿﻦ ﺟﻼﻟﺖ ﻣﺮﺗﺒﺖ و ﻋﻈﻤﺖ ﻣﻨﺰﻟﺖ او ﺣﺴﺐ اﻓﺎدات أﻋﻼم اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﻃﻮاﻣﯿﺮ ﻃﻮﯾﻠﻪ ﮐﻔﺎﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ؛‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪825 :‬‬‫ﻃﺮق ﻋﺪﯾﺪه اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ آورده و آن را از ﺣﺪﯾﺚ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﺑﺪو ﻃﺮﯾﻖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و از رواﯾﺖ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺪو ﺳﻨﺪ اﺧﺮاج ﻧﻤﻮده‪،‬‬‫و از ﺣﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ ﺧﺪري ﺑﭽﻬﺎر وﺟﻪ رواﯾﺖ ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﭘﺲ اﻓﺘﺮاء ﻗـﺪح و ﺟﺮح اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﺑﺮ ﻣﺜﻞ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺜﺒﺖ ﻣﺆّﯾـﺪ و ﻣﺆّﺳـ ﺲ ﻣﺸـّﯿﺪ از ﺗﯿّﻘﻆ و ﺗﻔّﻄﻦ و ﺣﺰم و ﻫﻮﺷـﯿﺎري ﻣﻼزﻣﺎن‬‫ﺣﻀـﺮت ﺑﺨﺎري ﻋﺠﯿﺐ و ﺑﺲ ﻋﺠﯿﺐ‪ ،‬و ﺑﺮاي أﺗﺒﺎع و أﺷـﯿﺎع ﺟﻨﺎﺑﺶ ﮐﻪ در إﺻـﻼح ﻓﺎﺳﺪ و ﺗﺮوﯾﺞ ﮐﺎﺳﺪ و رﺗﻖ و ﻓﺘﻖ و رﻓﻮ ﺧﺮق او‬‫ﮐﻤﺮ ﻫّﻤﺖ ﺑﺮ ﻣﯿﺎن ﺟﺎن ﺑﺴﺘﻪاﻧﺪ ﻣﻮرث أﻗﺼﺎي اﻧﺰﻋﺎج و وﺟﯿﺐ ﺳﺖ‪.‬‬‫ﭼﻪ ﻫﯿـﭻ ﻣﺘﺘّﺒﻌﯽ ﮐﻪ أدﻧﯽ ﺑﻬﺮه از اﻓﺎدات ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ و أﻗّﻞ ﺣّﻈﯽ از ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻣﻨّﻘـ ﺪﯾﻦ ﺑﺮداﺷـﺘﻪ اﺳﺖ ﻗﺒﻮل ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ إﻣﺎم أﺣﻤﺪ ﺑﺎ‬‫وﺻﻒ ﻋﻠﻢ ﺑﻤﻨﮑﺮ ﺑﻮدن اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ آن را در »ﻣﺴـﻨﺪ« ﻣﻨﯿﻒ ﺧﻮد درج ﻧﻤﻮده ﺑـﺎ آن ﻫﻤﻪ اﻧﺘﻘـﺎد و اﻋﺘﺒـﺎر و اﺣﺘﯿـﺎط و اﺧﺘﺒﺎر؛‬‫ﻣﺴﻠﮏ ﺗﺨﻠﯿﻂ و ﺗﻠﺒﯿﺲ و ﻣﻨﻬﺞ ﺗﺨﺒﯿﻂ و ﺗﻌﻤﯿﺲ ﭘﯿﻤﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﮐﻼم ﺳﺒﮑﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﻪ در اﻋﺘﺒﺎر ﺻﺤﺖ ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ‬‫و ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺗﺎج اﻟّﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮّﻫﺎب ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺎﻓﯽ اﻟﺴﺒﮑﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ أﺣﻤﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و أﻟّﻒ ﻣﺴﻨﺪه‬‫و ﻫﻮ أﺻﻞ ﻣﻦ اﺻﻮل ﻫـﺬه اﻷّﻣـﮥ‪ .‬ﻗﺎل اﻹﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺴـﻨﺪ‬‫اﻹﻣﺎم أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ اﻟّﺸﯿﺒﺎﻧﯽ ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ روﺣﻪ‪ -‬أﺻﻞ ﮐﺒﯿﺮ و ﻣﺮﺟﻊ وﺛﯿﻖ ﻷﺻﺤﺎب اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬اﻧﺘﻘﯽ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﮐﺜﯿﺮ و ﻣﺴـﻤﻮﻋﺎت واﻓﺮة‪ ،‬ﻓﺠﻌـﻞ إﻣﺎﻣﺎ و ﻣﻌﺘﻤـﺪا و ﻋﻨـﺪ اﻟّﺘﻨﺎزع ﻣﻠﺠﺄ و ﻣﺴـﺘﻨﺪا ﻋﻠﯽ ﻣﺎ أﺧﺒﺮﻧﺎ واﻟـﺪي و ﻏﯿﺮه »رح« أﻧﺎ اﻟﻤﺒﺎرك ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺠّﺒﺎر‪ ،‬أﻧﺎ اﻟﺤﺴﯿﻦ‪ ،‬ﮐﺘﺐ إﻟﯿﻬﻤﺎ ]‪ [1‬ﻣﻦ ﺑﻐـﺪاد ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺎ أﺑﻮ إﺳـﺤﺎق إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ ﻗﺮاءة ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬أﻧﺎ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﺒﯿﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﺣﻤـﺪان ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺑّﻄـ ﮥ ﻗﺮاءة ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺣﻔﺺ ﻋﻤﯿﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ رﺟﺎ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺪون اﻟﺒّﺰاز‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻟﻨﺎ ﺣﻨﺒﻞ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق‪ :‬ﺟﻤﻌﻨﺎ ﻋّﻤﯽ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ اﻹﻣﺎم أﺣﻤﺪ‪ -‬ﻟﯽ و ﻟﺼﺎﻟﺢ و ﻟﻌﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻨﺎ »اﻟﻤﺴﻨﺪ« و ﻣﺎ ﺳﻤﻌﻪ ﻣﻨﻪ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ ﺗﺎّﻣﺎ‪-‬‬‫ﻏﯿﺮﻧﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻟﻨﺎ‪ :‬إّن ﻫﺬا ﮐﺘﺎب ﻗﺪ ﺟﻤﻌﺘﻪ ﻣﻦ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ]‪ [1‬ﮐﺬا ﻓﯽ اﻟﻨﺴﺨﻪ اﻟﺤﺎﺿﺮة‪ ،‬ﻓﻠﯿﺼﺤﺢ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﮥ ﻧﺴﺨﻪ اﺧﺮي )‪ .12‬ن(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪826 :‬‬‫و ﺧﻤﺴﯿﻦ أﻟﻔﺎ‪ ،‬ﻓﻤﺎ اﺧﺘﻠﻒ ﻓﯿﻪ اﻟﻤﺴﻠﻤﻮن ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﺎرﺟﻌﻮا إﻟﯿﻪ ﻓﺈن ﮐﺎن ﻓﯿﻪ )ظ(‪ ،‬و إﻟّﺎ ﻟﯿﺲ ﺑﺤّﺠﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ »رح«‪ :‬ﮐﺘﺐ أﺑﯽ ﻋﺸـﺮة أﻟﻒ أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ ﻟﻢ ﯾﮑﺘﺐ ﺳﻮادا ﻓﯽ ﺑﯿﺎض إﻟّﺎ ﺣﻔﻈﻪ‪ .‬و ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ أﯾﻀﺎ‪ :‬ﻷﺑﯽ‪ :‬ﻟّﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 239‬از ‪306‬‬‫ﮐﺮﻫﺖ وﺿﻊ اﻟﮑﺘﺐ و ﻗـﺪ ﻋﻤﻠﺖ »اﻟﻤﺴـﻨﺪ«؟ ﻓﻘﺎل ﻋﻤﻠﺖ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب إﻣﺎﻣﺎ إذ اﺧﺘﻠﻒ اﻟّﻨﺎس ﻓﯽ ﺳـّﻨﮥ ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳّﻠﻢ رﺟﻊ إﻟﯿﻪ‪ .‬و ﻗﺎل أﯾﻀﺎ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺧّﺮج أﺑﯽ »اﻟﻤﺴﻨﺪ« ﻋﻦ ﺳﺒﻊ ﻣﺎﺋﮥ أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨّﯽ‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﺨّﺮج إﻟّﺎ ﻋّﻤﻦ ﺛﺒﺖ ﻋﻨﺪه‬‫ﺻـﺪﻗﻪ و دﯾـﺎﻧﺘﻪ دون ﻣﻦ ﻃﻌﻦ ﻓﯽ أﻣـﺎﻧﺘﻪ ﺛّﻢ ذﮐﺮ ﺑﺈﺳـﻨﺎده إﻟﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻹﻣﺎم أﺣﻤـﺪ »رح« ﻗﺎل‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ أﺑﯽ ﻋﻦ )ظ( ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ‬‫أﺑﺎن‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻢ أﺧّﺮج ﻋﻨﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺴﻨﺪ ﺷﯿﺌﺎ ﻟّﻤﺎ ﺣﺪث ﺑﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﻮاﻗﯿﺖ ﺗﺮﮐﺘﻪ‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ‪ :‬ﻓﺄّﻣﺎ ﻋﺪد أﺣﺎدﯾﺚ »اﻟﻤﺴﻨﺪ« ﻓﻠﻢ أزل أﺳﻤﻊ‬‫ﻣﻦ أﻓﻮاه اﻟّﻨـﺎس أﻧّﻬـﺎ أرﺑﻌﻮن أﻟﻔـﺎ إﻟﯽ أن ﻗﺮأت ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻦ زرﯾﻖ ﺑﺒﻐـﺪاد‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬أﻧﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻤﻨﺎدي‪ :‬ﻟﻢ‬‫ﯾﮑﻦ ﻓﯽ اﻟـّﺪﻧﯿﺎ أﺣـﺪ أروي ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻣﻨﻪ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻹﻣﺎم أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ -‬ﻷﻧّﻪ ﺳـﻤﻊ اﻟﻤﺴـﻨﺪ و ﻫﻮ ﺛﻼﺛﻮن أﻟﻔﺎ و اﻟّﺘﻔﺴـﯿﺮ و ﻫﻮ‬‫ﻣﺎﺋﮥ أﻟﻒ و ﻋﺸﺮون أﻟﻔﺎ‪ ،‬ﺳﻤﻊ ﻣﻨﻬﺎ ﺛﻼﺛﯿﻦ أﻟﻔﺎ و اﻟﺒﺎﻗﯽ و ﺟﺎدة‪.‬‬‫ﻓﻼـ أدري ﻫـﺬا اﻟّـﺬي ذﮐﺮ اﺑﻦ اﻟﻤﻨـﺎدي أراد ﺑﻪ ﻣﺎﻻـ ﻣﮑّﺮر ﻓﯿﻪ أو أراد ﻏﯿﺮه ﻣﻊ اﻟﻤﮑّﺮر ﻓﯿﺼـّﺢ اﻟﻘﻮﻻن ﺟﻤﯿﻌﺎ‪ ،‬و اﻻﻋﺘﻘﺎد ﻋﻠﯽ ﻗﻮل اﺑﻦ‬
‫اﻟﻤﻨﺎدي دون ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫و ﻟﻮ وﺟﺪﻧﺎ ﻓﺮاﻏﺎ ﻟﻌّﺪدﻧﺎه إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﺄّﻣﺎ ﻋﺪد اﻟـّﺼ ﺤﺎﺑﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ ﻓﻨﺤﻮ ﻣﻦ ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ رﺟﻞ‪ ،‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ‪ :‬و ﻣﻦ اﻟّﺪﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ‬‫أّن ﻣﺎ أودﻋﻪ اﻹﻣﺎم أﺣﻤﺪ »رح« ﻣﺴﻨﺪه ﻗﺪ اﺣﺘﺎط ﻓﯿﻪ إﺳﻨﺎدا و ﻣﺘﻨﺎ و ﻟﻢ ﯾﻮرد ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻣﺎ ﺻّﺢ ﺳﻨﺪه ﻣﺎ‬‫أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺤّﺪاد ﻗﺎل‪:‬‬‫أﻧﺎ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬أﻧﺎ اﺑﻦ اﻟﺤﺼﯿﻦ‪ ،‬و أﻧﺎ اﺑﻦ اﻟﻤﺬﻫﺐ ﻗﺎﻻ‪ :‬أﻧﺎ اﻟﻘﻄﯿﻌّﯽ ﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺣّﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﺷـﻌﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﺘّﯿﺎح‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ زرﻋﮥ ﯾﺤّﺪث ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‬‫أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﻬﻠﮏ أّﻣﺘﯽ ﻫﺬا اﻟﺤّﯽ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪ .‬ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﻓﻤﺎ ﺗﺄﻣﺮﻧﺎ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻮ أّن اﻟّﻨﺎس اﻋﺘﺰﻟﻮﻫﻢ‪ .‬ﻗﺎل ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎل ﻟﯽ أﺑﯽ ﻓﯽ ﻣﺮﺿﻪ اﻟّـﺬي ﻣﺎت ﻓﯿﻪ‪ :‬اﺿـﺮب ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﺈﻧّﻪ‬‫ﺧﻼف اﻷﺣﺎدﯾﺚ ﻋﻦ اﻟّﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪827 :‬‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ :‬اﺳﻤﻌﻮا‪ ،‬و أﻃﯿﻌﻮا‪،‬‬‫و ﻫﺬا ﻣﻊ ﺛﻘﮥ رﺟﺎل إﺳﻨﺎده ﺣﯿﻦ ﺷّﺬ ﻟﻔﻈﻪ ﻣﻦ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺸﺎﻫﯿﺮ أﻣﺮ ﺑﺎﻟّﻀﺮب ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﮑﺎن دﻟﯿﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻗﻠﻨﺎ[‪.‬‬‫ازﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﮐﺎﻟّﻨـﺎر ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟّﻨﻮر ﻓﯽ اﻟّﻈﻠﻢ واﺿـﺢ و ﻻﺋﺤﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺴـﻨﺪ ﻣﻌﺘﻤـﺪ و ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻣﺴـﺘﻨﺪ در ﮐﻤﺎل ﻓﻀﻞ و ﺟﻼﻟﺖ و‬‫اﻋﺘﺒﺎر و اﻋﺘﻤﺎدﺳﺖ و ﻫﻤﻪ أﺣﺎدﯾﺜﺶ ﻗﺎﺑﻞ ﺣﺠّﯿﺖ و ﻣﻮﺻﻮف ﺑﺼّﺤﺘﺴﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد ﺳﺒﮑﯽ آن را أﺻﻠﯽ از اﺻﻮل اﯾﻦ اّﻣﺖ ﻣﺮﺣﻮﻣﻪ ﮔﻔﺘﻪ‬‫و از أﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ ﻣـﺪﯾﻨﯽ ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او اﯾﻦ ﻣﺴـﻨﺪ را أﺻـﻞ ﮐﺒﯿﺮ و ﻣﺮﺟﻊ وﺛﯿﻖ ﺑﺮاي أﺻـﺤﺎب ﺣـﺪﯾﺚ ﮔﻔﺘﻪ و ارﺷـﺎد ﻧﻤﻮده ﮐﻪ إﻣﺎم‬‫أﺣﻤﺪ آن را از أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺘﮑﺎﺛﺮه و ﻣﺴﻤﻮﻋﺎت واﻓﺮه ﻣﻨﺘﺨﺐ ﻓﺮﻣﻮده و ﺑﺮاي راﻏﺒﯿﻦ و ﻣﻘﺘﺪﯾﻦ إﻣﺎم ﻣﻌﺘﻤﺪ و ﺑﺮاي ﺗﻨﺎزع ﻣﺘﻨﺎزﻋﯿﻦ ﻣﻠﺠﺄ و‬‫ﻣﺴـﺘﻨﺪ ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪ ،‬و اﺳـﺘﺪﻻﻻ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﻘﺎل ﺑﺈﺳـﻨﺎد ﺛﻘﺎت رﺟﺎل ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ ﺑﺮادر زاده إﻣﺎم ﻣﻤﺪوح رواﯾﺖ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ إﻣﺎم أﺣﻤﺪ‬‫ﺑﺄوﻻد ﺧﻮد ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ »ﻣﺴـﻨﺪ« را زﯾﺎده از ﻫﻔﺖ ﻟﮏ و ﭘﻨﺠﺎه ﻫﺰار ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺮﮔﺰﯾـﺪهام‪ ،‬ﭘﺲ آﻧﭽﻪ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ در آن ﻧﺰاع ﮐﻨﻨـﺪ ﺑﺎﯾﻦ‬‫ﻣﺴـﻨﺪ رﺟﻮع آرﯾﺪ‪ ،‬اﮔﺮ در آن ﺑﺎﺷﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﭘﺲ ﺣّﺠﺖ اﺳﺖ و إﻟّﺎ ﺣّﺠﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬و از ﭘﺴﺮ إﻣﺎم أﺣﻤﺪ آورده ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه او ﺑﻪ ﭘﺪر ﺧﻮد‬‫ﻋﺮﺿﺪاﺷﺖ آﻧﭽﻪ ﺣﺎﺻﻠﺶ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ وﺻﻒ ﮐﺮاﻫﺖ ﻃﺒﻊ ﺷﺮﯾﻒ از ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻣﺴﻨﺪ ﭘﺮداﺧﺖ؟‬‫در ﺟﻮاب ﻓﺮﻣﻮد آﻧﭽﻪ ﺣﺎﺻـﻠﺶ اﯾﻦ ﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺴـﻨﺪ را إﻣـﺎم و ﭘﯿﺸﻮاي ﺧﻼـﯾﻖ ﮔﺮداﻧﯿـﺪهام ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه اﺧﺘﻼف ورزﻧـﺪ ﺑﺴﻮي آن‬‫رﺟﻮع آورده ﺷﻮد‪ .‬و ﻧﯿﺰ أﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ إﻣﺎم أﺣﻤـﺪ درﯾﻦ ﻣﺴـﻨﺪ رواﯾﺖ ﻧﮑﺮده ﻣﮕﺮ از ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﺻﺪق و دﯾﺎﻧﺖ او ﺑﺜﺒﻮت‬‫ﭘﯿﻮﺳـﺘﻪ و از رواﯾﺎت ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ در أﻣﺎﻧﺖ اﯾﺸﺎن ﻃﻌﻦ ﮐﺮدهاﻧﺪ دﺳﺖ ﺑﺮداﺷﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﺮﯾﻦ دﻋﻮي ﻗﻮل ﭘﺴﺮ إﻣﺎم أﺣﻤﺪ را ﺳﻨﺪ آورده ﮐﻪ او‬‫ﭘﺮﺳـﯿﺪ ﭘﺪرش را از ﺣﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ أﺑﺎن‪ ،‬او در ﺟﻮاب ﮔﻔﺖ ﮐﻪ‪ :‬ﭼﯿﺰي ازو در ﻣﺴـﻨﺪ اﺧﺮاج ﻧﮑﺮدهام ﻫﺮ ﮔﺎه او ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮاﻗﯿﺖ را‬‫رواﯾﺖ ﮐﺮد او را ﺗﺮك ﮐﺮدم‪ .‬و ﻧﯿﺰ أﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ اﻓـﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ إﻣـﺎم أﺣﻤـﺪ در ﻣﺘﻮن و أﺳﺎﻧﯿـﺪ ﻣﺴـﻨﺪ اﺣﺘﯿـﺎط ﺑﮑـﺎر ﺑﺮده و در آن ﻏﯿﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 240‬از ‪306‬‬‫أﺣﺎدﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺤﮥ اﻟّﺴـ ﻨﺪ وارد ﻧﺴﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و اﺳﺘﺪﻻل ﮐﺮده ﺑﺮﯾﻦ دﻋﻮي ﺑﺂﻧﭽﻪ ﺣﺎﺻﻠﺶ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ إﻣﺎم أﺣﻤﺪ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺗﻨﻘﯿﺪ و ﺗﺤﻘﯿﻖ و‬‫اﺣﺘﯿﺎط ﺑﻌﻤﻞ آورده ﮐﻪ ﺑﻌﻀﯽ از أﺣﺎدﯾﺚ را ﺑﺎ وﺻﻒ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪828 :‬‬‫آﻧﮑﻪ إﺳـﻨﺎد ﻣﻮﺛﻮق داﺷﺖ و رﺟﺎﻟﺶ ﻫﻤﻪ ﺛﻘﻪ و ﻋـﺪول ﺑﻮدﻧﺪ ﻟﯿﮑﻦ ﭼﻮن آن را ﺑﺎ أﺣﺎدﯾﺚ ﺷـﻬﯿﺮه ﻣﺨﺎﻟﻒ ﯾﺎﻓﺖ از ﻣﺴـﻨﺪ ﺧﻮد ﺑﯿﺮون‬‫ﺳﺎﺧﺖ و ﺗﺎ وﻗﺖ وﻓﺎت ﮐﻪ آﺧﺮ أّﯾﺎم دﻧﯿﺎ ﺑﻮده دﺳﺖ از ﺗﻬﺬﯾﺐ و إﺻﻼح اﯾﻦ ﻣﺴﻨﺪ ﺑﺮﻧﺪاﺷﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔـﺎه إﻣـﺎم أﺣﻤـﺪ ﻣﺴـﻨﺪ ﺧﻮد را ﻣﺮﺟﻊ در اﻋﺘﺒﺎر ﻧﻤﻮده ﺑﺎﺷـﺪ و اﻣﺎﻣﯽ ﮔﺮداﻧﯿـﺪه ﮐﻪ اﮔﺮ ﻣﺮدم در ﺳـّﻨﺘﯽ از ﺳـﻨﻦ ﺟﻨﺎب ﺳـﺮور‬‫ﮐﺎﺋﻨﺎت ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ اﺧﺘﻼف ﮐﻨﻨﺪ ﺑﺎﯾﻦ رﺟﻮع ﮐﺮده ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ اﺧﺘﻼف ﮐﻨﻨﺪ در ﺣﺪﯾﺚ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺑﺴﻮي ﻣﺴﻨﺪش رﺟﻮع ﮐﻨﻨﺪ اﮔﺮ در آن ﯾﺎﺑﻨﺪ ﺣّﺠﺖ ﺳﺖ و إﻟّﺎ ﺣّﺠﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﻌﺪ درك اﯾﻦ اﻓﺎدات ﻣﺘﯿﻨﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺎور‬‫ﺗﻮان ﮐﺮد ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﮐﻪ درﯾﻦ ﻣﺴـﻨﺪ ﺑﻄﺮق ﻋﺪﯾـﺪه ﻣﺮوي و ﻣﺄﺛﻮرﺳﺖ ﻣﻨﮑﺮﺳﺖ و إﻣﺎم أﺣﻤـﺪ آن را دﯾـﺪه و داﻧﺴـﺘﻪ در ﭼﻨﯿﻦ‬‫ﻣﺴﻨﺪ ﺟﻠﯿﻞ ﻟا ّﺸﺄن درج ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﮐﻼم اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ در ﻋﻈﻤﺖ ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ ﺑﻨﻘﻞ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﺣﻤﺪ‬‫و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺎرف اﻟّﻨﻬﺮواﻧﯽ اﻟﻤـﺪﻧﯽ در رﺳﺎﻟﻪ »ﻣﻨﺎﻗﺐ أﺣﻤـﺪ« ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ :‬أّﻣﺎ ﺑﻌﺪ‪ ،‬ﻓﺈّن ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺑﻪ ﯾﻌﺮف ﺳﺒﻞ اﻹﺳﻼم و اﻟﻬﺪي و ﯾﺒﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ أﮐﺜﺮ اﻷﺣﮑﺎم و ﯾﺆﺧﺬ ﻣﻨﻪ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺤﻼل و اﻟﺤﺮام‪ ،‬و ﻗﺪ دّون ﺟﻤﺎﻋﮥ‬‫ﻣﻦ اﻷﺋّﻤـ ﮥ ﻣـﺎ وﻗﻊ إﻟﯿﻬﻢ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺜﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن أﮐﺒﺮ اﻟﮑﺘﺐ اﻟّﺘﯽ ﺟﻤﻌﺖ ﻓﯿﻪ ﻫﻮ اﻟﻤﺴـﻨﺪ اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟّﺸﺄن و اﻟﻘـﺪر »ﻣﺴـﻨﺪ اﻹﻣﺎم أﺣﻤـﺪ« و ﻫﻮ‬‫ﮐﺘﺎب ﻧﻔﯿﺲ ﯾﺮﻏﺐ ﻓﯽ ﺳـﻤﺎﻋﻪ و ﺗﺤﺼﯿﻠﻪ و ﯾﺮﺣﻞ إﻟﯿﻪ إذ ﮐﺎن ﻣﺼّﻨﻔﻪ اﻹﻣﺎم أﺣﻤﺪ اﻟﻤﻘّﺪم ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﻫﺬا اﻟّﺸﺄن و اﻟﮑﺘﺎب ﮐﺒﯿﺮ اﻟﻘﺪر و‬‫اﻟﺤﺠﻢ ﻣﺸﻬﻮر ﻋﻨﺪ أرﺑﺎب اﻟﻌﻠﻢ ﯾﺒﻠﻎ أﺣﺎدﯾﺜﻪ ﺛﻠﺜﯿﻦ أﻟﻒ ﺳﻮي اﻟﻤﻌﺎد و ﺳﻮي ﻣﺎ أﻟﺤﻖ ﺑﻪ اﺑﻨﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ أﻋﺎﻟﯽ اﻹﺳﻨﺎد‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻘﺼﻮد‬‫اﻹﻣﺎم ﻓﯽ ﺟﻤﻌﻪ أن ﯾﺮﺟﻊ إﻟﯿﻪ ﻓﯽ اﻻﻋﺘﺒﺎر ﻣﻦ ﺑﻠﻐﻪ أو رواه ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿـﺤﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ أﮐﺒﺮ ﮐﺘﺒﯽ ﮐﻪ در ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﺟﻤﻊ ﮐﺮده ﺷﺪ ﻣﺴﻨﺪ ﻋﻈﯿﻢ اﻟّﺸﺄن و اﻟﻘﺪر ﺳﻨﺪ إﻣﺎم‬‫أﺣﻤـﺪﺳﺖ و آن ﮐﺘﺎﺑﯿﺴﺖ ﻧﻔﯿﺲ ﮐﻪ در ﺳـﻤﺎع و ﺗﺤﺼـﯿﻞ آن رﻏﺒﺖ ﻧﻤﻮده ﻣﯽآﯾـﺪ و ﺑﺴﻮي آن رﺣﻠﺖ ﮐﺮده ﻣﯽﺷﻮد ﺑﺎﯾﻦ ﺳـﺒﺐ ﮐﻪ‬‫ﻣﺼـّﻨﻔﺶ إﻣـﺎم أﺣﻤـﺪﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﻌﺮﻓﺖ اﯾﻦ ﺷـﺎن أﻋﻨﯽ ﻋﻠﻢ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺮ دﯾﮕﺮان ﻣﻘـّﺪﻣﺴﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﮐﺒﯿﺮ اﻟﻘـﺪر و اﻟﺤﺠﻢ و ﻧﺰد‬‫أرﺑﺎب ﻋﻠﻢ ﻣﺸﻬﻮر ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪829 :‬‬‫و ﻣﻘﺼﻮد إﻣﺎم أﺣﻤﺪ در ﺟﻤﻌﺶ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ در اﻋﺘﺒﺎر ﺑﺴﻮي آن رﺟﻮع آرد ﻫﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺴﻨﺪ ﺑﺮﺳﺪ ﯾﺎ رواﯾﺖ آن ﮐﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻇـﺎﻫﺮﺳﺖ و ﻻ ﮐﻈﻬﻮر اﻟّﺸـ ﻤﺲ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ إﻣﺎم ﻣﻘـّﺪم و ﻧﺎﻗـﺪ ﻣﻌّﻈﻢ در ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺴـﻨﺪ ﻣﮑّﺮم ﮐﻪ آن را ﻣﺨﺰن أﺣﺎدﯾﺚ و أﺧﺒﺎر و ﻣﺮﺟﻊ‬‫أﻫـﻞ ﻧﻘـﺪ و اﻋﺘﺒـﺎر ﻗﺮار داده ﻫﺮﮔﺰ روا ﻧﺨﻮاﻫـﺪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺜﯽ ﻣﻨﮑﺮ را ﺑـﺎ وﺻﻒ ﻋﻠﻢ ﺑﻤﻨﮑﺮّﯾﺖ در آن ﺟﺎ داده ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ذﻟﮏ ﻇّﻦ‬‫اﻟّﺬﯾﻦ ﻻ ﯾﻮﻗﻨﻮن‪.‬‬‫ﮐﻼم ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي ﺻﺎﺣﺐ اﺳﻤﺎء رﺟﺎل ﻣﺸﮑﻮة در اﯾﻦ ﺑﺎره‬‫و ﺷـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي در »أﺳﻤﺎء رﺟﺎل ﻣﺸﮑﺎة« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و »ﻣﺴﻨﺪ اﻹﻣﺎم أﺣﻤﺪ« ﻣﻌﺮوف ﺑﯿﻦ اﻟّﻨﺎس‪ ،‬ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ‬‫أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﺛﻼﺛﯿﻦ أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ و ﮐﺎن ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ أﻋﻠﯽ و أرﻓﻊ و أﺟﻤﻊ اﻟﮑﺘﺐ ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 241‬از ‪306‬‬‫ازﯾﻦ اﻓﺎده ﺳﺮاﺳـﺮ إﺟﺎده ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺴﻨﺪ إﻣﺎم أﺣﻤﺪ در ﻣﯿﺎن ﻣﺮدم ﻣﻌﺮوﻓﺴﺖ و اﯾﻦ ﮐﺘﺎب در زﻣﺎن ﻣﺼّﻨﻔﺶ أﻋﻠﯽ و أرﻓﻊ و‬‫أﺟﻤﻊ ﮐﺘﺐ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺤّﻞ ﮐﻤﺎل ﺣﯿﺮﺗﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه اﯾﻦ ﮐﺘﺎب در زﻣﺎن ﻣﺼّﻨﻔﺶ ﮐﻪ ﻋﺼﺮ اﺟﺘﻤﺎع ﺣﻤﻠﻪ أﺣﺎدﯾﺚ و أﺧﺒﺎر و اﺣﺘﻔﺎل‬‫ﻧﻘـﺪه رواﯾﺎت و آﺛﺎر ﺑﻮد أﻋﻠﯽ و أرﻓﻊ و أﺟﻤﻊ ﮐﺘﺐ آن وﻗﺖ ﻣﻌﺪود ﻣﯽﺷﺪ؛ ﺑﺎز ﭼﮕﻮﻧﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﺼـﻨﻒ آن ﺑﺎ وﺻﻒ ﻋﻠﻢ واﻓﺮ‬‫و ﻧﻘﺪ ﺣﺎﺿﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻋﺎﻟﯽ اﻧﺼﺎب را ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ و ﻋﺮﺿﻪ ﻃﻌﻦ ﺑﺮ ﻫﺮ ﻧﺎﻗﺪ ﺑﺼﯿﺮ ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ؟!‪.‬‬‫ﮐﻼم ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟّﻠﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﺣﺠﮥ اﻟّﻠﻪ اﻟﺒﺎﻟﻐﻪ درﯾﻦ ﺑﺎره‬‫و ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ در »ﺣـّﺠ ﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺎﻟﻐﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﻄﺒﻘـﮥ اﻟﺜﺎﻧﯿـﮥ‪ -‬ﮐﺘﺐ ﻟﻢ ﺗﺒﻠﻎ ﻣﺒﻠﻎ »اﻟﻤﻮّﻃﺄ« و »اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ« و ﻟﮑّﻨﻬﺎ ﯾﺘﻠﻮﻫﺎ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﺼـّﻨﻔﻮﻫﺎ‬‫ﻣﻌﺮوﻓﯿﻦ ﺑﺎﻟﻮﺛﻮق و اﻟﻌﺪاﻟـﮥ و اﻟﺤﻔﻆ و اﻟّﺘﺒّﺤﺮ ﻓﯽ ﻓﻨﻮن اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻟﻢ ﯾﺮﺿﻮا ﻓﯽ ﮐﺘﺒﻬﻢ ﻫﺬه ﺑﺎﻟّﺘﺴﺎﻫﻞ ﻓﯿﻤﺎ اﺷﺘﺮﻃﻮا ﻋﻠﯽ أﻧﻔﺴـﻬﻢ ﻓﺘﻠّﻘﺎﻫﺎ‬‫ﻣﻦ ﺑﻌـﺪﻫﻢ ﺑﺎﻟﻘﺒﻮل و اﻋﺘﻨﯽ ﺑﻬﺎ اﻟﻤﺤّﺪﺛﻮن و اﻟﻔﻘﻬﺎء ﻃﺒﻘﮥ ﺑﻌﺪ ﻃﺒﻘﮥ و اﺷـﺘﻬﺮت ﻓﯿﻤﺎ ﺑﯿﻦ اﻟّﻨﺎس و ﺗﻌﻠّﻖ ﺑﻬﺎ اﻟﻘﻮم ﺷـﺮﺣﺎ ﻟﻐﺮﯾﺒﻬﺎ و ﻓﺤﺼـﺎ‬‫ﻋﻦ رﺟﺎﻟﻬﺎ و اﺳﺘﻨﺒﺎﻃﺎ ﻟﻔﻘﻬﻬﺎ و ﻋﻠﯽ ﺗﻠﮏ اﻷﺣﺎدﯾﺚ ﺑﻨﺎء ﻋﺎﻣﮥ اﻟﻌﻠﻮم ﮐﺴﻨﻦ أﺑﯽ داود و ﺟﺎﻣﻊ اﻟّﺘﺮﻣﺬي و ﻣﺠﺘﻨﯽ اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و ﻫﺬه اﻟﮑﺘﺐ‬‫ﻣﻊ اﻟّﻄﺒﻘﮥ اﻷوﻟﯽ اﻋﺘﻨﯽ ﺑﺄﺣﺎدﯾﺜﻬﺎ رزﯾﻦ ﻓﯽ »ﺗﺠﺮﯾﺪ اﻟّﺼﺤﺎح« و اﺑﻦ اﻷﺛﯿﺮ ﻓﯽ »ﺟﺎﻣﻊ اﻷﺻﻮل« و ﮐﺎد »ﻣﺴﻨﺪ أﺣﻤﺪ« ﯾﮑﻮن ﻣﻦ ﺟﻤﻠﮥ ﻫﺬه‬‫اﻟﻄﺒﻘﮥ‪ ،‬ﻓﺈّن اﻹﻣﺎم أﺣﻤﺪ ﺟﻌﻠﻪ أﺻﻼ ﯾﻌﺮف ﺑﻪ اﻟّﺼﺤﯿﺢ و اﻟّﺴﻘﯿﻢ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﻟﯿﺲ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪830 :‬‬‫ﻓﯿﻪ ﻓﻼ ﺗﻘﺒﻠﻮه ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ و واﺿـﺤﺴﺖ ﮐﻪ ﻃﺒﻘﻪ ﺛﺎﻧﯿﻪ ﮐﺘﺐ أﺣﺎدﯾﺚ؛ ﮐﺘﺒﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﭼﻪ ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ »ﻣﻮّﻃﺄ« و »ﺻـﺤﯿﺤﯿﻦ« ﻧﺮﺳـﯿﺪه ﻟﯿﮑﻦ ﺗﺎﻟﯽ‬‫آﻧﻬﺎ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و ﻣﺼـّﻨﻔﯿﻦ آﻧﻬﺎ ﺑﻮﺛﻮق و ﻋﺪاﻟﺖ و ﺣﻔﻆ و ﺗﺒّﺤﺮ در ﻓﻨﻮن ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻌﺮوف ﺑﻮدﻧﺪ و درﯾﻦ ﮐﺘﺐ ﺧﻮد راﺿـﯽ ﻧﺸﺪﻧﺪ ﮐﻪ در‬‫ﺷﺮاﺋﻂ ﻣﻠﺘﺰﻣﻪ ﺗﺴﺎﻫﻞ ورزﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎﯾﻦ ﺳـﺒﺐ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ از اﯾﺸﺎن آﻣﺪﻧﺪ اﯾﻦ ﮐﺘﺐ را ﺗﻠّﻘﯽ ﺑﻘﺒﻮل ﻧﻤﻮدﻧﺪ و ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ و ﻓﻘﻬﺎ ﻃﺒﻘﮥ‬‫ﺑﻌـﺪ ﻃﺒﻘﮥ ﺑﺂن اﻋﺘﻨﺎ ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﮐﺘﺐ در ﻣﯿﺎن ﻣﺮدم ﻣﺸـﻬﻮر ﺷﺪ و ﺧﺪﻣﻪ ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺂن ﻣﺘﻌّﻠﻖ ﮔﺮدﯾﺪﻧﺪ ﺑﺸـﺮح ﻏﺮﯾﺐ آن و ﻣﺤﺾ‬‫رﺟـﺎل و اﺳـﺘﻨﺒﺎط ﻓﻘﻪ آن و ﺑﺮ أﺣـﺎدﯾﺚ اﯾﻦ ﮐﺘﺐ ﺑﻨـﺎي ﻋﺎّﻣﻪ ﻋﻠﻮﻣﺴﺖ‪ ،‬و ﻧﺰد ﺷﺎه وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ »ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤـﺪ« ﻧﯿﺰ ﻗﺮﯾﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻫﻤﯿﻦ‬‫ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻪ إﻣﺎم أﺣﻤﺪ آن را أﺻـﻠﯽ ﻗﺮار دادهﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺂن ﺻـﺤﯿﺢ از ﺳﻘﯿﻢ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و در ﺑﺎب اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻤﺴﺘﻔﯿﺪﯾﻦ‬‫ﺟﻨﺎﺑﺶ ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﺧﺒﺮي ﮐﻪ در آن ﻧﯿﺴﺖ آن را ﻗﺒﻮل ﻧﮑﻨﯿﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه »ﻣﺴﻨﺪ أﺣﻤﺪ« از ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ رﺳﯿﺪه ﮐﻪ در ﻣﺜﻞ اﯾﻦ ﮐﺘﺐ داﺧﻞ ﺷﺪﻧﺶ ﻗﺮﯾﺐ ﺳﺖ ﭘﺲ ﻧﺴﺒﺖ ﺗﺴﺎﻫﻞ ﺑﭽﻨﯿﻦ‬‫إﻣـﺎم ﺟﻠﯿـﻞ اﻟّﺸـ ﺄن و إﺛﺒـﺎت و ادﺧـﺎل أﺣـﺎدﯾﺚ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ در ﻣﺜﻞ اﯾﻦ ﻣﺴـﻨﺪ ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻤﮑﺎن ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﺼـّﻨﻒ ﻓﺨﯿﻢ آن را اﺻـﻠﯽ ﻣﻤّﯿﺰ ﺑﯿﻦ‬‫اﻟّﺼﺤﯿﺢ و اﻟّﺴﻘﯿﻢ ﻗﺮار داده ﺑﺎﺷﺪ ﺟﻮرﯾﺴﺖ ﻋﻈﯿﻢ و ﺣﯿﻔﯿﺴﺖ ﻣﻠﯿﻢ‪ ،‬ﻻ ﯾﺮﺿﯽ ﺑﻪ ذو ﻃﺒﻊ ﺳﻠﯿﻢ و ﻓﻬﻢ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ در رﺳﺎﻟﻪ »إﻧﺼﺎف« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﺟﻌﻞ أي أﺣﻤﺪ‪ -‬ﻣﺴـﻨﺪه ﻣﯿﺰاﻧﺎ ﯾﻌﺮف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ ،‬ﻓﻤﺎ‬‫وﺟﺪ ﻓﯿﻪ و ﻟﻮ ﺑﻄﺮق واﺣﺪ ﻣﻦ ﻃﺮﻗﻪ ﻓﻠﻪ أﺻﻞ و ﻣﺎﻻ ﻓﻼ أﺻﻞ ﻟﻪ ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ اﻓﺎده ﻣﺨﺘﺼﺮه در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻇﻬﻮرﺳﺖ ﮐﻪ أﺣﻤﺪ ﻣﺴﻨﺪه ﺧﻮد را ﻣﯿﺰاﻧﯽ ﮔﺮداﻧﯿﺪه ﮐﻪ ﺑﺂن ﺣﺪﯾﺚ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳّﻠﻢ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﭘﺲ ﺧﺒﺮي ﮐﻪ در آن ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺷﻮد و ﻟﻮ ﺑﻄﺮﯾﻖ واﺣﺪ ﻣﻦ ﻃﺮﻗﻪ ﺑﺮاي آن اﺻﻠﯽ ﻫﺴﺖ و اﮔﺮ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻧﺸﻮد ﭘﺲ ﺑﺮاي آن‬‫ﻫﯿﭻ أﺻﻠﯽ ﻧﯿﺴﺖ و ﺑﻌﺪ ﺳﻤﺎع اﯾﻦ اﻓﺎده ﻫﺮﮔﺰ ﺑﺎور ﻧﻤﯽﺗﻮان ﮐﺮد ﮐﻪ ﻧﺎﻗﺪي ﻣﺜﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪831 :‬‬‫أﺣﻤﺪ در ﮐﺘﺎﺑﯽ ﮐﻪ آن را ﻣﯿﺰان ﻧﻘﺪ و اﻋﺘﺒﺎر و ﺳﺒﺮ و اﺧﺘﺒﺎر أﺣﺎدﯾﺚ و أﺧﺒﺎر ﺳـﺮور ﻣﺨﺘﺎر ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ اﻷﻃﻬﺎر آﻧﺎء اﻟّﻠﯿﻞ و‬‫أﻃﺮاف اﻟّﻨﻬـﺎر ﻗﺮار داده ﺑﺎﺷـﺪ ﺑـﺎ وﺻﻒ ﻋﻠﻢ ﺣـﺪﯾﺜﯽ ﻣﻨﮑﺮ را و آن ﻫﻢ ﺑﺘﮑﺮار ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده راه ﮐـﺬب ﺻـﺮﯾﺢ و ﺗﻠـﺒﯿﺲ ﻓﻀـﯿﺢ ﭘﯿﻤﻮده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 242‬از ‪306‬‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫ﮐﻼم اﺑﻮ ﻣﻬﺪي ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻘﺎﻟﯿﺪ اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ درﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎره‬‫و أﺑﻮ ﻣﻬـﺪي ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ در »ﻣﻘﺎﻟﯿـﺪ اﻷﺳﺎﻧﯿـﺪ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ أﺣﻤـﺪ ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أﻟّﻒ ﻣﺴـﻨﺪه و ﻫﻮ أﺻﻞ ﻣﻦ اﺻﻮل ﻫـﺬه اﻻّﻣﮥ‪،‬‬‫ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾّﺘﻔﻖ ﻟﻐﯿﺮه ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﻘﺎﻟﯿـﺪ اﻷﺳﺎﻧﯿﺪ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺷـﻄﺮي از ﻣﺂﺛﺮ أﺣﻤﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻟﻪ اﻟّﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻔﺎﺋﻘﮥ‪ ،‬ﻓﻤﻨﻬﺎ »اﻟﻤﺴـﻨﺪ« و ﻫﻮ ﺛﻼﺛﻮن أﻟﻔﺎ و ﺑﺰﯾﺎدة اﺑﻨﻪ‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ أرﺑﻌﻮن أﻟﻒ ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻓﯿﻪ‪ :‬و ﻗـﺪ ﺟﻤﻊ أوﻻده و ﻗﺮأه ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ :‬ﻫﺬا ﮐﺘﺎب ﻗﺪ ﺟﻤﻌﺘﻪ و اﻧﺘﻘﯿﺘﻪ ﻣﻦ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ أﻟﻒ و‬‫ﺧﻤﺴﯿﻦ أﻟﻔﺎ‪ ،‬ﻓﻤﺎ اﺧﺘﻠﻒ ﻓﯿﻪ اﻟﻤﺴﻠﻤﻮن ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﺎرﺟﻌﻮا إﻟﯿﻪ ﻓﺈن وﺟﺪﺗﻤﻮه ﻓﯿﻪ و إﻟّﺎ ﻟﯿﺲ ﺑﺤّﺠﮥ[‪.‬‬‫ازﯾﻦ دو ﻋﺒﺎرت واﺿـﺢ و ﻻﺋﺤﺴﺖ ﮐﻪ »ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤﺪ« أﺻـﻠﯿﺴﺖ از اﺻﻮل اﯾﻦ اّﻣﺖ ﮐﻪ در آن ﻣﺼـّﻨﻔﺶ إﻣﺎم أﺣﻤﺪ از ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻘﺪاري‬‫ﺟﻤﻊ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻏﯿﺮ او از ﻣﺤـّﺪﺛﯿﻦ اﺗّﻔـﺎق ﻧﺸـﺪه‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﺴـﻨﺪ از ﺗﺼـﺎﻧﯿﻒ ﻓﺎﺋﻘﻪ إﻣﺎم أﺣﻤـﺪي ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﺧﻮد آن إﻣﺎم ﻧّﻘﺎد ﺑﻌﺪ‬‫ﺟﻤﻊ أوﻻـد و أﺣﻔـﺎد و ﻗﺮاﺋﺖ اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﻋﻈﯿﻢ اﻻﻋﺘﻤﺎد ﺑﺎﯾﺸﺎن اﻓﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ آن را ﺟﻤﻊ و اﻧﺘﺨﺎب ﮐﺮدهام از‬‫اﺣـﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻫﻔﺖ ﻟـﮏ و ﭘﻨﺠـﺎه ﻫﺰار ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ در ﭼﯿﺰي از ﺣـﺪﯾﺚ رﺳﻮل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‬‫اﺧﺘﻼف ﮐﻨﻨﺪ رﺟﻮع ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺴﻨﺪ ﮐﻨﯿﺪ ﭘﺲ اﮔﺮ ﺑﯿﺎﺑﯿﺪ آن را در آن ﻓﺒﻬﺎ و إﻟّﺎ آن ﺣﺪﯾﺚ ﺣّﺠﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻌـﺪ اﯾﻦ اﻓﺎده ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻌﻘﻞ ﻋﺎﻗﻠﯽ درﺳﺖ ﻧﻤﯽآﯾـﺪ ﮐﻪ إﻣﺎم أﺣﻤﺪ درﯾﻦ ﻣﺴـﻨﺪ ﮐﻪ أﺻـﻠﯽ از اﺻﻮل اﯾﻦ اّﻣﺖ ﺳﺖ و ﺧﻮدش آن را‬‫ﻣﺮﺟﻊ و ﻣﻼذ و ﻣﻔﺮغ و ﻣﻌﺎذ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻫﻨﮕﺎم اﺧﺘﻼف در ﺣﺪﯾﺚ رﺳﻮل رّب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻻف اﻟـّﺴ ﻼم ﻣﻦ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﺤّﻖ اﻟﻤﺒﯿﻦ‬‫ﮔﺮداﻧﯿـﺪه و ﻣﻌﯿـﺎر و ﻣﯿﺰان ﺣّﺠّﯿﺖ أﺧﺒـﺎر آن ﺟﻨـﺎب ﻗﺮارش داده ﺑـﺪرج و ﺗﺴـﻄﯿﺮ ﻣﻘﺮون ﺑﺘﮑﺮﯾﺮ ﺧﺒﺮي از أﺧﺒـﺎر ﻣﻨـﺎﮐﯿﺮ ﮐﻪ ﺧﻮد آن‬‫ﻣﻀﻄﻠﻊ ﺧﺒﯿﺮ ﺑﺤﺎﻟﺘﺶ ﻧﺎﻇﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪832 :‬‬‫و ﺑﺼﯿﺮ ﺑﻮد اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺴﻨﺪ ﻣﺴﺘﻨﺪ و ﻣﻠﺠﺄ ﻣﻌﺘﻤﺪ را ﻣﺸﻨﻮء و ﻣﻌﯿﻮب و ﻣﻠﻤﻮز و ﻣﻘﺼﻮب ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﮐﻼم ﻣﺨﺎﻃﺐ در ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ درﺑﯿﺎن ﺣﺠﺒﺖ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ‬‫و ﻣﺨﺎﻃﺐ در »ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ أﺣﻤﺪ در ذﮐﺮ »ﻣﺴﻨﺪ« ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫]و إﻣﺎم أﺣﻤـﺪ ﭼﻮن از ﻣﺴّﻮده اﯾﻦ ﻣﺴـﻨﺪ ﺧﻮد ﻓﺎرغ ﺷـﺪ ﻫﻤﻪ أوﻻد ﺧﻮد را ﺟﻤﻊ ﮐﺮد و ﺑﺮاﯾﺸﺎن ﺧﻮاﻧـﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ‬‫آن را ﺟﻤﻊ ﮐﺮدهام و ﭼﯿـﺪهام از ﻫﻔﺖ ﻟﮑﻬﻪ و ﭘﻨﺠﺎه ﻫﺰار ﺣـﺪﯾﺚ ﯾﻌﻨﯽ ﻃﺮق‪ -‬ﭘﺲ اﮔﺮ ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﺎن را اﺧﺘﻼﻓﯽ واﻗﻊ ﺷﻮد در ﺣﺪﯾﺜﯽ از‬‫أﺣﺎدﯾﺚ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺑﺎﯾـﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﻦ ﮐﺘﺎب رﺟﻮع آرﻧـﺪ ﭘﺲ اﮔﺮ درﯾﻦ ﮐﺘﺎب أﺻﻞ وي ﺑﯿﺎﺑﻨﺪ ﻓﺒﻬﺎ و إﻟّﺎ ﻧﺎﻣﻌﺘﺒﺮ ﺷﻨﺎﺳـﻨﺪ‪ .‬راﻗﻢ ﺣﺮوف ﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ﻣﺮاد اﯾﺸﺎن ﻫﻤﺎن ﺣﺪﯾﺚ ﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺪرﺟﻪ ﺷـﻬﺮت ﯾﺎ ﺗﻮاﺗﺮ ﻣﻌﻨﻮي ﻧﺮﺳـﯿﺪه و إﻟّﺎ أﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﻪ ﻣﺸﻬﻮره ﺑﺴﯿﺎرﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﺴﻨﺪ اﯾﺸﺎن‬‫ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت در ﮐﻤﺎل وﺿﻮﺣﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻣﺎ ﻧﯿﺰ اﻓﺎده إﻣﺎم أﺣﻤﺪ را در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و در ﺣّﺠّﯿﺖ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺟﻮده در‬‫آن ﺗﻘﺮﯾﺮ و إﺛﺒـﺎت آن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾــﺪ اﮔﺮ ﭼـﻪ در ﻋـﺪم ﺣّﺠـّﯿ ﺖ ﻏﯿﺮ ﻣـﺬﮐﻮره در آن ﺑﺤﺴـﺐ آﻧﭽـﻪ ﺧـﻮد ﻓﻬـﻢ ﻧﻤـﻮده ﺗﺨﺼﯿﺼــﯽ در آن‬‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫ﭘﺲ ﻫﻤﻪ ﺣﯿﺮﺗﻢ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ أﻧﯿﻖ ﻧﺰد ﻣﺨﺎﻃﺐ أﻓﯿﻖ در ﺗﻮﺟﯿﻪ ﮐﻼم ﺑﺨﺎري رﺷـﯿﻖ ﻣﺤّﻞ ﮐﺪام ﺗﻠﻤﯿﻊ و ﺗﻠﻔﯿﻖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد؟! و اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 243‬از ‪306‬‬‫اﻟﻌﺎﺻﻢ ﻋﻦ ﮐﯿﺪ ﮐّﻞ ﻣﻌﺎﻧﺪ ﺟﺤﻮد‪.‬‬‫ﮐﻼم ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﺗﺪرﯾﺐ اﻟﺮاوي در اﻫﻤﯿﺖ ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﺟﻼل اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺪرﯾﺐ اﻟّﺮاوي‪ -‬ﺷـﺮح ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟّﻨﻮاوي« ﺑﻌﺪ ﺷـﺮح ﻗﻮل ﻣﺼـّﻨﻒ ]و أّﻣﺎ ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ و أﺑﯽ‬‫داود اﻟّﻄﯿﺎﻟﺴـّﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿﺪ ﻓﻼ ﯾﻠﺤﻖ ﺑﺎﻻﺻﻮل اﻟﺨﻤﺴﮥ و ﻣﺎ أﺷﺒﻬﻬﺎ ﻓﯽ اﻻﺣﺘﺠﺎج ﺑﻬﺎ و اﻟّﺮﮐﻮن إﻟﯽ ﻣﺎ ﻓﯿﻬﺎ[ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺗﻨﺒﯿﻬﺎت‪-‬‬‫اﻷول‪ :‬اﻋﺘﺮض ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﻤﺜﯿﻞ ﺑﻤﺴـﻨﺪ أﺣﻤـﺪ ﺑﺄﻧّﻪ ﺷـﺮط ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﻌﺮاﻗّﯽ‪ :‬و ﻻ ﻧﺴـّﻠﻢ ذﻟﮏ‪ ،‬و اﻟّﺬي رواه ﻋﻨﻪ أﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ‬‫اﻟﻤﺪﯾﻨّﯽ أﻧﻪ ﺳـﺌﻞ ﻋﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻈﺮوه ﻓﺈن ﮐﺎن ﻓﯽ اﻟﻤﺴـﻨﺪ و إﻟّﺎ ﻓﻠﯿﺲ ﺑﺤّﺠﮥ‪ .‬ﻓﻬﺬا أ ﻟﯿﺲ ﺑﺼـﺮﯾﺢ ﻓﯽ أّن ﮐّﻞ ﻣﺎ ﻓﯿﻪ ﺣﺠﮥ‪ ،‬ﺑﻞ ﻓﯿﻪ‬‫أّن ﻣﺎ ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻪ ﻟﯿﺲ ﺑﺤّﺠﮥ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻋﻠﯽ أّن ﺛّﻢ أﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﮥ ﻣﺨﺮﺟﮥ ﻓﯽ اﻟّﺼﺤﯿﺢ و ﻟﯿﺴﺖ ﻓﯿﻪ ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﻓﯽ ﻗّﺼﮥ أّم زرع‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪833 :‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬و أّﻣـﺎ وﺟﻮد اﻟـّﻀ ﻌﯿﻒ ﻓﯿﻪ ﻓﻬﻮ ﻣﺤّﻘﻖ‪ ،‬ﺑـﻞ ﻓﯿﻪ أﺣـﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋـﮥ ﺟﻤﻌﺘﻬـﺎ ﻓﯽ ﺟﺰء‪ ،‬و ﻟﻌﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻨﻪ ﻓﯿﻪ زﯾـﺎدات ﻓﯿﻬﺎ اﻟـّﻀ ﻌﯿﻒ و‬‫اﻟﻤﻮﺿﻮع‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و ﻗـﺪ أﻟّﻒ ﺷـﯿﺦ اﻹﺳـﻼم ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻓﯽ رّد ذﻟﮏ ﺳـّﻤﺎه »اﻟﻘﻮل اﻟﻤﺴـّﺪد« ﻗﺎل ﻓﯽ ﺧﻄﺒﺘﻪ‪ :‬و ﻗـﺪ ذﮐﺮت ﻓﯽ ﻫﺬه اﻷوراق ﻣﺎ‬‫ﺣﻀـﺮﻧﯽ ﻣﻦ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟّﺘﯽ زﻋﻢ ﺑﻌﺾ أﻫﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ أﻧّﻬﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ و ﻫﯽ ﻓﯽ »ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤﺪ« ذﺑّﺎ ﻋﻦ ﻫﺬه اﻟّﺘﺼﻨﯿﻒ اﻟﻌﻈﯿﻢ‬‫اﻟّﺬي ﺗﻠّﻘﺘﻪ اﻻّﻣﮥ ﺑﺎﻟﻘﺒﻮل و اﻟّﺘﮑﺮﯾﻢ و ﺟﻌﻠﻪ إﻣﺎﻣﻬﻢ ﺣّﺠﮥ ﯾﺮﺟﻊ إﻟﯿﻪ و ﯾﻌّﻮل ﻋﻨﺪ اﻻﺧﺘﻼف ﻋﻠﯿﻪ‪ .‬ﺛّﻢ ﺳـﺮد اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟّﺘﯽ ﺟﻤﻌﻬﺎ اﻟﻌﺮاﻗّﯽ‬‫و ﻫﯽ ﺗﺴﻌﮥ و أﺿﺎف إﻟﯿﻬﺎ ﺧﻤﺴﮥ ﻋﺸﺮ ﺣﺪﯾﺜﺎ أوردﻫﺎ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزّي و ﻫﯽ ﻓﯿﻪ و ﺟﻤﻌﺘﻬﺎ ﻓﯽ ﺟﺰء ﺳّﻤﯿﺘﻪ »اﻟّﺪﻟﯿﻞ اﻟﻤﻤّﻬﺪ« ﻣﻊ اﻟّﺬّب ﻋﻨﻬﺎ و‬‫ﻋّﺪﺗﻬﺎ أرﺑﻌﮥ و ﻋﺸﺮون ﺣﺪﯾﺜﺎ[‪.‬‬‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ذﮐﺮ ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤﺪ در زﻣﺮه ﮐﺘﺒﯽ ﮐﻪ ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ اﺻﻮل ﺧﻤﺴﻪ و ﻣﺎ أﺷﺒﻬﻬﺎ در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺂن و رﮐﻮن ﺑﺴﻮي ﭼﯿﺰي‬‫ﮐﻪ در آﻧﺴﺖ ﻧﻤﯽرﺳﺪ ﻣﻮﺟﺐ اﻋﺘﺮاض و اﯾﺮاد ﺷﺪه ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ أﺣﻤﺪ در ﻣﺴﻨﺪ ﺧﻮد ﺷﺮط ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ أﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﻪ در آن درج‬‫ﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ ﻋﺮاﻗﯽ ﺑﻤﺰﯾـﺪ ﻣﺠﺎزﻓﺖ و ﻋﺪوان و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت أﮐﺎﺑﺮ أﻋﯿﺎن؛ ﺑﺎدﯾﻪ ﭘﯿﻤﺎي ﻗﺪح و ﺟﺮح اﯾﻦ ﻣﺴـﻨﺪ ﺟﻠﯿﻞ اﻟّﺸﺄن‬‫ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬ﺑﺮ ﺳـﺮ اّدﻋﺎي ﺑﺎﻃﻞ وﺟﻮد أﺣﺎدﯾﺚ ﺿـﻌﯿﻔﻪ ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ در ﻣﺜﻞ اﯾﻦ ﺳـﻔﺮ ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻤﮑﺎن رﺳـﯿﺪه‪ ،‬و از ﮐﻤﺎل ﺑﯽاﻧﺪاﻣﯽ و ﺑﯽ‬‫ﺣﺠـﺎﺑﯽ اﺣـﺎدﯾﺜﯽ را ﮐﻪ زﻋﻢ ﻓﺎﺳـﺪ ﻧﺴـﺒﺖ ﺑـﺂن داﺷﺖ در ﺟﺰء ﻣﻔﺮد ﺟﻤﻊ ﻧﻤﻮده ﺑﻮادي ﺧﻼﻋﺖ و ﺟﻼﻋﺖ ﺑﺄﻗـﺪام ﺻـﻔﺎﻗﺖ و رﻗﺎﻋﺖ‬‫ﭘﯿﻤﻮده‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﻣﺤّﻘﻖ ﻻ ﺛﺎﻧﯽ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ ﺑﺎ وﺻـﻔﯽ ﮐﻪ ﺗﻠﻤﯿﺬ رﺷـﯿﺪ ﺣﻀـﺮت ﻋﺮاﻗﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﺑﻤﻔﺎد »اﻟﺤّﻖ أﺣّﻖ ﺑﺎﻻﺗّﺒﺎع« از راه‬‫ﻧﻬﺎﯾﺖ درد دﯾﻦ و ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺣﻤﺎي ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺮﺟﻊ و ﻣﻼذ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ؛ ﻗﯿﺎم ﺑﺪﻓﻊ ﻃﻌﻦ ﻃﺎﻋﻦ ازﯾﻦ ﻣﺴﻨﺪ ﻣﺴﺘﻨﺪ و ﻣﻮﺋﻞ ﻣﻌﺘﻤﺪ‪ ،‬واﺟﺐ اﻧﮕﺎﺷﺘﻪ‬‫در ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﻬﺠﯿﻦ ﻣﺰﻋﻮم ﻋﺮاﻗﯽ أﻓﯿﻦ دﻗﯿﻘﻪ ﻓﺮو ﻧﮕﺬاﺷـﺘﻪ و در رّد آن ﺟﺰء ﻣﻔﺮد ﺗﺼـﻨﯿﻔﯽ ﺧـﺎّص ﻣﺴـﻤﯽ ﺑﻘﻮل ﻣﺴـﺪد ﻓﯽ اﻟـّﺬب ﻋﻦ‬‫ﻣﺴﻨﺪ أﺣﻤﺪ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﺄﺧﺬ ﺛﺎر إﻣﺎم ﺟﻠﯿﻞ اﻟﻔﺨﺎر ﺧﻮد ﭘﺮداﺧﺘﻪ و در ﺧﻄﺒﻪ آن ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻣﻨﯿﻒ ﺑﺠﺮم اﺳﺘﻬﺎﻧﺖ و اﺳﺘﺨﻔﺎف اﯾﻦ ﻣﺴﻨﺪ ﻋﻈﯿﻢ‬‫اﻹﺣﺼﺎف ﻣﻨﯿﻊ اﻷﻃﺮاف اﺳﺘﺎد ﺑﺎرع اﻷوﺻﺎف ﺧﻮد را از راه ﺗﻨﺒﯿﻪ و ﺗﻌﺒﯿﺮ ﺑﺒﻌﻀﯽ أﻫﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﮐﺮده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪834 :‬‬‫و اﻓﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤﺪ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻋﻈﯿﻢ ﺳﺖ و آن را اّﻣﺖ ﻣﺤّﻤﺪّﯾﻪ ﻋﻠﯽ ﻧﺒّﯿﻬﺎ و آﻟﻪ آﻻف اﻟّﺴﻼم و اﻟّﺘﺤّﯿﮥ ﺗﻠّﻘﯽ ﺑﻘﺒﻮل و ﺗﮑﺮﯾﻢ‬‫ﻧﻤـﻮده اﺳﺖ و إﻣـﺎم اﯾﺸـﺎن أﺣﻤـﺪ آن را ﺣّﺠـ ﺘﯽ ﻗﺮار داده ﮐﻪ ﺑﺴـﻮي آن رﺟـﻮع ﮐﺮده ﻣﯽﺷـﻮد و وﻗﺖ اﺧﺘﻼـف ﺑﺮ آن اﻋﺘﻤـﺎد ﻧﻤﻮده‬‫ﻣﯽآﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻫﻢ در ذّب ﻗﺪح ﻗﺎدﺣﯿﻦ از ﺣﺮﯾﻢ أﺣﺎدﯾﺚ اﯾﻦ ﻣﺴـﻨﺪ رزﯾﻦ؛ ﺗﺼﻨﯿﻔﯽ ﻣﺨﺼﻮص ﻣﺴﻤﯽ‬‫ﺑﻘﻮل ﻣﻤّﻬﺪ در ﻗﺎﻟﺐ ﺗﺤﺮﯾﺮ رﯾﺨﺘﻪ ﺳﻠﺴﻠﻪ رﯾﺐ و اﺷﺘﺒﺎه ﺑﺮاي ﻧﺎﻇﺮﯾﻦ ﺑﺎ اﻧﺘﺒﺎه ﮔﺴﯿﺨﺘﻪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﮔﻤـﺎن ﻧـﺪارم ﮐﻪ ﭘﺲ از ﮔﻮش ﮐﺮدن اﯾﻦ ﻣـﺎﺟﺮاي ﺷـﮕﺮف و اﺳـﺘﻤﺎع اﯾﻦ اﻓـﺎده ژرف أﺣـﺪي از أرﺑﺎب ﮐﯿﺎﺳﺖ و ﻇﺮف ﺟﺮف‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 244‬از ‪306‬‬‫ﻣﻨﮑﺮّﯾﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﮐﻪ در »ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤـﺪ« ﺑﻄﺮق ﻋﺪﯾﺪه و أﺳﺎﻧﯿﺪ ﺳﺪﯾﺪه ﻣﻨﺪرﺟﺴﺖ و آن ﻫﻢ ﻣﺴـﻨﺪا إﻟﯽ أﺣﻤﺪ ﻧﻔﺴﻪ؛ ﺣّﻈﯽ از‬‫واﻗﻌّﯿﺖ ﺧﻮاﻫﺪ داد‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﺮاي ﻧﻘﻞ ﺣﻀﺮت ﺑﺨﺎري ﮐﻪ ﺑﻼ ﺷﺒﻬﻪ از ﺣﻠﯿﻪ ﺻّﺤﺖ ﻋﺎري و در وادي أﮐﺎذﯾﺐ ﺟﺎرﯾﺴﺖ و زﻧﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﻧﻬﺎد‪،‬‬‫و اﻟﱠﻠﻪ وﻟّﯽ اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ و اﻹرﺷﺎد‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻌﺎﺻﻢ ﺑﻤّﻨﻪ ﻋﻦ اﻟّﺮﮐﻮن إﻟﯽ اﻟﻌﺼﺒﯿﮥ و اﻟﻌﻨﺎد‪.‬‬‫و اﮔﺮ ﻫﻨﻮز ﻫﻢ ﺑﻌﻀـﯽ از ﻣﺘﻌّﺼﺒﯿﻦ ﻣﺘﻌّﻨﺘﯿﻦ را ﻣﺤـّﻞ رﯾﺐ و ارﺗﯿﺎب در ﺑﻄﻼن ﻧﻘﻞ ﺑﺨﺎري واﻻ ﻧﺼﺎب ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻮده ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺣﺮﻓﯽ ﺑﺲ ﻧﻐﺰ‬‫ﮐﻪ ﻗـﺎﻃﻊ أﻟﺴﻦ أرﺑـﺎب ﺟـﺪال و ﻣﺮا‪ ،‬و ﻗـﺎﻣﻊ أرؤس أﺻـﺤﺎب ﻣﮑـﺎﺑﺮه و اﻣﺘﺮاءﺳﺖ ﺑﺎﯾـﺪ ﺷـﻨﯿﺪ‪ ،‬و ﺑﻨﻈﺮ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﮕﺮ ﺣﻘّﯿﺖ ﺣّﻖ واﺿـﺢ‬‫اﻟّﺴﻔﻮر و إﺿﺎءت ﺻﺪق ﻻﻣﻊ اﻟّﻨﻮر ﺑﺎﯾﺪ دﯾﺪ‪.‬‬‫ﮐﻼم اﺑﻦ ﺻﻼح ﺻﺎﺣﺐ ﻋﻠﻮم اﻟﺤﺪﯾﺚ در ﻋﻘﯿﺪه اﺣﻤﺪ راﺟﻊ ﺑﺄﺣﺎدﯾﺚ ﺿﻌﯿﻔﻪ‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﺗﻘﯽ ﻟا ـﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻋﻤﺮ و ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟـّﺼ ﻼح در ﮐﺘﺎب »ﻋﻠﻮم اﻟﺤـﺪﯾﺚ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺛّﻢ إّن اﻟﻐﺮﯾﺐ‬‫ﯾﻨﻘﺴﻢ إﻟﯽ ﺻـﺤﯿﺢ ﮐﺎﻷـﻓﺮاد اﻟﻤﺨﺮﺟـﮥ ﻓﯽ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ و إﻟﯽ ﻏﯿﺮ ﺻـﺤﯿﺢ و ذﻟﮏ و ﻫﻮ اﻟﻐﺎﻟﺐ ﻋﻠﯽ اﻟﻐﺮاﺋﺐ‪ ،‬روﯾﻨﺎ ﻋﻦ أﺣﻤـﺪ اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‬‫رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أﻧّﻪ ﻗﺎل ﻏﯿﺮ ﻣّﺮة‪ :‬ﻻ ﺗﮑﺘﺒﻮا ﻫﺬه اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻐﺮاﺋﺐ ﻓﺈﻧّﻬﺎ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ و ﻋﺎّﻣﺘﻬﺎ ﻣﻦ اﻟّﻀﻌﻔﺎء[‪.‬‬‫ازﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﺳﺮاﺳـﺮ ﺑﺸﺎرت واﺿـﺢ و ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ إﻣﺎم أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﺑﻤﺴـﺘﻔﯿﺪﯾﻦ ﺟﻨﺎﺑﺶ ﮐّﺮة ﺑﻌـﺪ اوﻟﯽ و ﺗﺎرة ﺑﻌـﺪ اﺧﺮي از راه‬‫ﮐﻤﺎل ﻧﺼﺢ ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ‪ :‬ﻧﻨﻮﯾﺴﯿﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪835 :‬‬‫اﯾﻦ أﺣﺎدﯾﺚ ﻏﺮاﺋﺐ را ﮐﻪ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ آﻧﻬﺎ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮﺳﺖ و ﻋﺎّﻣﻪ آن از ﺿﻌﻔﺎﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔـﺎه اﯾﻦ إﻣﺎم ﻃﻮﯾﻞ اﻟﺒﺎع أﺗﺒﺎع و أﺷـﯿﺎع ﺧﻮد را از ﮐﺘﺎﺑﺖ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ ﺑﺘﺄﮐﯿـﺪ و ﺗﮑﺮﯾﺮ ﻣﻨﻊ و ﺗﺤـﺬﯾﺮ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺎﺷـﺪ و ﺑﺮاي‬‫ﻣﻄﻠﻖ ﮐﺘﺎﺑﺖ آن و ﻟﻮ ﺑﻐﯿﺮ اﻟﻌﻤﻞ و ﺑـﺪون ﺟﻌﻠﻬﺎ ﺣـّﺠ ﮥ رﺿﺎ ﻧﺪاده ﺑﺎﺷﺪ؛ ﻫﺮﮔﺰ ﻫﺮﮔﺰ راﺳﺖ ﻧﻤﯽآﯾﺪ و درﺳﺖ ﻧﻤﯽﻧﺸـﯿﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﻮد آن‬‫ﺟﻬﺒﺬ ﺧﺒﯿﺮ و ﻧّﻘﺎد ﺑﺼـﯿﺮ ﺑﺎ وﺻﻒ ﻋﻠﻢ ﺑﺒﻮدن ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ از ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ و إﻇﻬﺎر ﻣﻨﮑﺮّﯾﺖ آن ﺑﺮ ﻣﺜﻞ ﺑﺨﺎري ﻧﺤﺮﯾﺮ ﺑﺮ اﺧﺮاج آن در ﻣﺴﻨﺪ‬‫ﻋـﺪﯾﻢ اﻟّﻨﻈﯿﺮ و ﻧﯿﺰ ادراج آن در ﮐﺘـﺎب »ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ« ﻋﻠﯿﻪ و ﺻـﻨﻮه و آﻟﻪ آﻻف اﻟـّﺴ ﻼم ﻣﻦ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻘـﺪﯾﺮ اﻗـﺪام ﻧﻤﻮده ﺧﻮد را‬‫ﻣﺴﺘﻮﺟﺐ ﺗﻮﺑﯿﺦ و ﺗﻌﯿﯿﺮ و ﺗﺄﻧﯿﺐ و ﺗﺸﻮﯾﺮ اﯾﺰد ﺧﺒﯿﺮ ﮐﻪ در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪» :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا ﻟ َِﻢ َﺗُﻘﻮﻟ ُﻮَن ﻣﺎ ﻻ َﺗْﻔَﻌﻠُﻮَن‬‫‪ ،‬ﮐﺒﺮ ﻣﻘﺘﺎ ﻋﻨـﺪ اﻟﱠﻠﻪ أن ﺗﻘﻮﻟﻮا ﻣﺎ ﻻ ﺗﻔﻌﻠﻮن«‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ارﺷﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ »أ ﺗﺄﻣﺮون اﻟّﻨﺎس ﺑﺎﻟﺒّﺮ و ﺗﻨﺴﻮن أﻧﻔﺴـﮑﻢ و أﻧﺘﻢ ﺗﺘﻠﻮن اﻟﮑﺘﺎب أ ﻓﻼ‬‫ﺗﻌﻘﻠﻮن« ﺳـﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﺑـﺎﯾﻦ ﺗﻀـﺠﯿﻊ و ﺗﻘﺼـﯿﺮ‪ -‬ﻏﻠـﻂ ﮔﻔﺘﻢ!‪ -‬ﺑﻠﮑﻪ ﺗﺨﻠﯿـﻂ و ﺗﻌﺰﯾﺮ ﺧﻮﯾﺸـﺘﻦ را در ﻣﻀـﯿﻖ دار و ﮔﯿﺮ أﺻـﺤﺎب ﻧﺤـﺎرﯾﺮ و‬‫ﻣﺆاﺧﺬه دﯾﮕﺮ أرﺑﺎب ﺗﻨﻘﯿﺪ و ﺗﻨﻘﯿﺮ اﻧﺪاﺧﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ‪ ،‬ﺑﻌـﺪ درك اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﺮ ﻫﺮ ذي ﺷـﻌﻮر ﺑﮑﻤﺎل ﻇﻬﻮر واﺿـﺢ ﮔﺮدﯾـﺪ ﮐﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﻌﺪﯾـﺪ أﺣﻤﺪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ از ﻣﻨﺎﮐﯿﺮ ﮐﺬﺑﯿﺴـﺖ‬‫ﻣﻨﮑﺮ و زورﯾﺴﺖ أﻧﮑﺮ‪ ،‬و اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ اﻟّﺬي أﺑﺪي اﻟﺤﻖ و أﻇﻬﺮ‪ ،‬و أﺑﻄﻞ اﻟﺒﺎﻃﻞ ﻓﺪﻣﺪم ﻋﻠﯿﻪ و دّﻣﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪836 :‬‬‫رد ﻗﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و اﺛﺒﺎت و ﺛﺎﻗﺖ ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ از ﮐﻠﻤﺎت ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻠﺴﻨﺖ و ﻧﻘﻞ ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را از ﻣﺴﻠﻢ در ﮐﺘﺐ‬‫ﺧﻮدﺷﺎن )‪ 165‬وﺟﻪ(‬‫اﺷﺎره‬‫و از ﺻـﻨﺎﺋﻊ ﺷـﻨﯿﻌﻪ و ﺑﺪاﺋﻊ ﻓﻈﯿﻌﻪ و ﻏﺮاﺋﺐ ﺑﺎدﯾﮥ اﻟﻌﻮار و ﻋﺠﺎﺋﺐ واﺿﺤﮥ اﻟﺸﻨﺎر اﯾﻦ ﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ ﻃﻮل ﺑﺎع و وﺳﻌﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 245‬از ‪306‬‬‫اّﻃﻼـع و ﻏﺰارت ﻋﻠﻮم دﯾﻨّﯿﻪ و ﻣﻬـﺎرت در ﻓﻨﻮن ﯾﻘﯿﻨّﯿﻪ و ﺗﻘـّﺪم در ﻋﻠﻢ ﺣـﺪﯾﺚ و أﺛﺮ‪ ،‬و ﺗﻔّﻮق ﺑﺮ ﻧﺎﻗـﺪﯾﻦ أﻫـﻞ ﻧﻈﺮ؛ إﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟـﮏ ﻣﻦ‬‫اﻟﻤﻔﺎﺧﺮ اﻟﻤﺒﻬﺮة و اﻟﻤﺂﺛﺮ اﻟﻤﺰﻫﺮة ﮐﻪ ﺣﻀـﺮات أﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺑﮑﻤﺎل ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ و اﻏﺮاق ﺑﺮاي ﺣﻀﺮﺗﺶ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ از ﺟﻤﯿﻊ ﻃﺮق و أﺳﺎﻧﯿﺪ‬‫ﮐﺜﯿﺮه و ﻣﻨﯿﺮه اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﺗﻌﺎﻣﯽ ﺻـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﺴﻨﺪي ﻃﺮﯾﻒ رواﯾﺖ اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﻣﻨﯿﻒ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و از راه ﮐﻤﺎل ﻧﺼﺐ و ﻋﺪوان و‬‫ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﺑﻐﺾ و ﺷـﻨﺎن ﺑﺎ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﺳـّﯿﺪ اﻹﻧﺲ و اﻟﺠﺎّن‪ ،‬ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯿﻬﻢ آﻻف اﻟـّﺴ ﻼم ﻣﻦ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻤّﻨﺎن آن را در ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﻠﻞ اﻟﻤﺘﻨﺎﻫﯿﮥ‬‫ﻓﯽ اﻷﺣـﺎدﯾﺚ اﻟﻮاﻫﯿﻪ« ﮐﻪ ﻣﻮﺿﻮع آن ﺑﯿـﺎن أﺣﺎدﯾﺚ واﻫﯿﻪ ﻣﺘﺰﻟﺰﻟﻪ ﺷﺪﯾـﺪة اﻟّﺘﺰﻟﺰل ﮐﺜﯿﺮة اﻟﻌﻠﻞ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ؛ ﻣﻨـﺪرج ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺤﮑﻢ ﻋـﺪم‬‫ﺻّﺤﺖ و إﻇﻬـﺎر ﻣﻘـﺪوﺣّﯿﺖ رﺟـﺎل ﺳـﻨﺪ آن أﻋﻼـم ﻣﺸـﺎّﻗﺖ و ﻣﺨـﺎﻟﻔﺖ إﻋﻼم‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ راﯾﺎت ﻣﻨﺎﺑـﺬت و ﻣﻌﺎﻧـﺪت اﺳـﻼم و أﻫﻞ اﺳـﻼم‬‫اﻓﺮاﺧﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣﺪﯾﺚ ﻓﯽ اﻟﻮﺻّﯿﮥ ﻟﻌﺘﺮﺗﻪ‪:‬‬‫أﻧﺒﺄﻧـﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮّﻫـ ﺎب اﻷﻧﻤﺎﻃّﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻈّﻔﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺎ‪ :‬أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟﻌﺘﯿﻘّﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـّﺪﺛﻨﺎ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﻟـّﺪﺧﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺣـّﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻌﻘﯿﻠّﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺎ‪ :‬أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺤﻠﻮاﻧّﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺎ‪ :‬ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ داﻫﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺎ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘّﺪوس‪ ،‬ﻋﻦ اﻷﻋﻤﺶ‪،‬‬‫ﻋﻦ ﻋﻄﯿﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗـﺎل رﺳﻮل ﻟا ﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ و إﻧّﻬﻤـﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺟﻤﯿﻌﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ ﻟا ﺤﻮض‪،‬‬‫ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻤﺼـّﻨﻒ‪ :‬ﻫـﺬا ﺣـﺪﯾﺚ ﻻ ﯾﺼـّﺢ؛ أّﻣﺎ ﻋﻄﯿـﮥ ﻓﻘـﺪ ﺿـّﻌﻔﻪ أﺣﻤﺪ و ﯾﺤﯿﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و أّﻣﺎ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘّﺪوس ﻓﻘﺎل ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸـﯽء‬‫راﻓﻀّﯽ ﺧﺒﯿﺚ‪ ،‬و أّﻣﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ داﻫﺮ ﻓﻘﺎل أﺣﻤﺪ و ﯾﺤﯿﯽ‪:‬‬‫ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء ﻣﺎ ﯾﮑﺘﺐ ﻣﻨﻪ إﻧﺴﺎن ﻓﯿﻪ ﺧﯿﺮ[‪.‬‬‫و ﻓﺴـﺎد اﯾﻦ ﮐﻼـم ﺷـﻨﺎﻋﺖ اﻧﻀـﻤﺎم ﻓﻈﺎﻋﺖ اﻟﺘﯿﺎم ﮐﻪ در وﻫﻦ و اﻧﺼـﺮام ﺣﺎﮐﯽ ﺗﻔﺎرﯾﻖ رﻣﺎم و ﻣﺸـﺒﻪ ﻣﺘﻘﺼـﻔﺎت ﺛﻤﺎم ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ‬‫اﻓﺎدات أﮐﺎﺑﺮ أﻋﻼم و ﻣﺘﺘّﺒﻊ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت أﺟّﻠﻪ ﻋﻈﺎم ﺳّﻨّﯿﻪ واﺿﺢ و ﻻﺋﺤﺴﺖ ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه و ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﺳﺪﯾﺪه‪ :‬أول آﻧﮑﻪ‪ :‬اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪837 :‬‬‫ﺷﺮﯾﻒ را ﻣﺴـﻠﻢ در »ﺻـﺤﯿﺢ« ﺧﻮد ﺑﻄﺮق ﻋﺪﯾﺪه اﺧﺮاج ﻧﻤﻮده و ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ‪ ،‬و ﻻ ﮐﻈﻬﻮر اﻟّﻨﺎر ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮدن ﺣﺪﯾﺜﯽ و ﻟﻮ‬‫ﺑﻄﺮﯾﻖ واﺣـﺪ درﯾﻦ ﮐﺘـﺎب دﻟﯿـﻞ ﺻـّﺤﺖ آﻧﺴﺖ ﻧﺰد ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻼ رﯾﺐ‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ ﻟﻮ ﮐﺎن ﺑﻄﺮق ﻋﺪﯾـﺪة‪ .‬ﭘﺲ ﻣﺤّﻞ ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ ﺳﺖ از اﺑﻦ‬‫اﻟﺠﻮزي ﮐﻪ ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ وﺳـﻌﺖ ﻧﻈﺮ و ﺗﻘﻮب ﺑﺼـﺮ از وﺟﻮد اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ در »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« إﻋﺮاض ورزﯾﺪه ﺑﮑﻠﻤﻪ ردّﯾﻪ »ﻫﺬا‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻻ ﯾﺼّﺢ« ﻣﺘﻔّﻮه ﮔﺮدﯾﺪه‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ‪ :‬ﺧﻮد ﻣﺴـﻠﻢ اﻓﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ آﻧﭽﻪ داﺧﻞ ﺻـﺤﯿﺢ ﮐﺮدهام ﭼﯿﺰﯾﺴﺖ ﮐﻪ إﺟﻤﺎع ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﻋﻠﻤﺎء ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺮ آن‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺪرﯾﺐ اﻟّﺮاوي« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل ﻣﺴـﻠﻢ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﮐﻞ ﺷـﯽء ﻋﻨﺪي ﺻـﺤﯿﺢ وﺿـﻌﺘﻪ ﻫﻬﻨﺎ إﻧّﻤﺎ وﺿـﻌﺖ ﻣﺎ أﺟﻤﻌﻮا ﻋﻠﯿﻪ ‪ .‬و ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي در »أﺳﻤﺎء اﻟّﺮﺟﺎل ﻣﺸﮑﺎة« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻣﺴﻠﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﺎل ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ‪ :‬أوردت ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻣﺎ ﺻـّﺢ و أﺟﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻌﻠﻤﺎء[ ﭘﺲ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ اﻓﺎده ادﺧﺎل ﻣﺴـﻠﻢ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را در ﺻـﺤﯿﺢ‬‫ﺧﻮد دﻟﯿـﻞ واﺿـﺤﺴﺖ ﺑﺮ إﺟﻤﺎع ﻋﻠﻤﺎي ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺮ ﺻـّﺤﺖ آن‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ ﺛﺒﻮت إﺟﻤﺎع ﻋﻠﻤﺎ ﺑﺮ ﺻـّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﺣﺮف ﻋـﺪم‬‫ﺻﺤﺘﺶ ﺑﺮ زﺑﺎن آوردن ﺑﺮﻫﺎن ﻻﺋﺤﺴﺖ ﺑﺮ ﻣﺸﺎﻗﺖ رﺳﻮل و اﺗّﺒﺎع ﺳﺒﯿﻞ ﻏﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﯿﻼ إﻟﯽ اﻻﻧﺤﺮاف و اﻟﻌﺪول‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﺻﻢ ﻋﻦ ﺷّﺮ‬‫ﮐّﻞ ﻣﻌﺎﻧﺪ ﺟﻬﻮل‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ‪ :‬ﺻـّﺤﺖ أﺣﺎدﯾﺚ »ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري« و »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﻗﻄﻌﯽ ﺳﺖ ﻧﺰد اﺑﻦ ﺻﻼح و أﺑﻮ إﺳﺤﺎق و أﺑﻮ ﺣﺎﻣﺪ اﺳﻔﺮاﯾّﯿﯿﻦ و ﻗﺎﺿﯽ‬‫أﺑﻮ اﻟﻄّﯿﺐ و ﺷـﯿﺦ أﺑﻮ إﺳـﺤﺎق ﺷـﯿﺮازي و أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﻤﯿﺪي و أﺑﻮ ﻧﺼـﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ و ﺳﺮﺧﺴـﯽ ﺣﻨﻔﯽ و ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻮّﻫﺎب ﻣﺎﻟﮑﯽ و أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ و اﺑﻦ اﻟّﺰاﻏﻮﻧﯽ ﺣﻨﺒﻠّﯿﯿﻦ و اﺑﻦ ﻓﻮرك و أﮐﺜﺮ أﻫﻞ ﮐﻼم أﺷـﻌﺮّﯾﻪ و أﻫﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻗﺎﻃﺒـﮥ و ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺖ ﻣـﺬﻫﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 246‬از ‪306‬‬‫ﺳﻠﻒ ﺳـّﻨّﯿﻪ ﻋﺎّﻣﮥ و ﻧﺰد ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ ﻣﻘﺪﺳﯽ ﻫﻢ أﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﯿﻦ ﻗﻄﻌّﯽ اﻟّﺼﺤﮥ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ آﻧﭽﻪ ﺑﺮ ﺷﺮط ﺷﯿﺨﯿﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﻧﯿﺰ ﺑﺎﻟﻘﻄﻊ‬‫ﺻﺤﯿﺢ ﺳﺖ ﭼﻪ ﺟﺎ ﺧﻮد أﺣﺎدﯾﺚ ﺷﯿﺨﯿﻦ‪ .‬و ﺑﻠﻘﯿﻨﯽ اﺳﺘﺎذ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ و اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺷﺎﻣﯽ و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ و ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ‬‫و إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ اﻟﮑﺮدي اﻟﮑـﻮراﻧﯽ و ﺷـﯿﺦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﻧﺨﻠﯽ و ﺷـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤـّﻖ دﻫﻠﻮي و ﺷـﺎه وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻧﯿﺰ ﻗـﺎﺋﻞ‬‫ﺑﻘﻄﻌّﯿﺖ ﺻّﺤﺖ أﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﯿﻦاﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓّﺼﻠﻨﺎه ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ ﻣﺠّﻠﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪838 :‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻤﻨﺰﻟﮥ‪ .‬و ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻧﯿﺰ از أﺣﺎدﯾﺚ »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﺰد اﯾﻦ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﮐﺜﯿﺮه ﻋﻠﻤﺎي أﻋﻼم و ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ‬‫ﻋﻈـﺎم ﺳـّﻨّﯿﻪ ﺻـّﺤﺖ آن ﻧﯿﺰ ﻗﻄﻌﯽ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ ادراك اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﯿﺴﺖ ﮐﻪ در ﺑﻄﻼـن اّدﻋﺎء اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي رﯾﺒﯽ داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ؟!‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ‪ :‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ از اﻓﺎده ﻣﺴـﻠﻢ إﺟﻤﺎع ﻋﻠﻤﺎء ﺳﺎﺑﻘﯿﻦ ﯾﺎ ﻣﻌﺎﺻـﺮﯾﻦ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﺮ ﺻّﺤﺖ أﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﺶ ﺛﺎﺑﺖ ﺳﺖ؛ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ إﺟﻤﺎع‬‫أﻫﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻄﻠﻘﺎ ﻧﯿﺰ ﺑﺮ ﺻـّﺤﺖ ﮐﺘﺎﺑﺶ از اﻓﺎدات أﮐﺎﺑﺮ ﺳـّﻨّﯿﻪ واﺿﺢ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺷﺎه وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ در »ﻗّﺮة اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ« در ذﮐﺮ آﯾﻪ ﺗﻄﻬﯿﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﻮﻣﯽ ﮔﻔﺘﻪاﻧـﺪ ﮐﻪ ﻗّﺼﻪ دﻋﺎي آن ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﻌﻢ در ﺑﺎب ﻣﺮﺗﻀـﯽ و زﻫﺮاء و ﺣﺴـﻨﯿﻦ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ واﻗﻊ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻧﯿﺰ‬‫ﮐـﺬﺑﺴﺖ زﯾﺮا ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ در »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻣﺬﮐﻮرﺳﺖ و أﻫﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺠﻤﻊاﻧﺪ ﺑﺮ ﺻـّﺤﺖ آن اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ ﺗﺤّﻘﻖ‬‫إﺟﻤـﺎع ﻋﻠﻤﺎي أﻫﻞ ﺣـﺪﯾﺚ از ﺳﺎﺑﻘﯿﻦ و ﻻﺣﻘﯿﻦ ﺑﺮ ﺻـّﺤﺖ أﺣﺎدﯾﺚ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﺤـﺪﯾﺜﯽ ﮐﻪ در آن ﻣﺮوي و ﻣﺄﺛﻮر ﺑﺎﺷـﺪ‬‫إﻧﮑﺎر ﺻّﺤﺖ ﮐﺮدن ﭼﻘﺪر داد اﺗّﺒﺎع ﻋﻠﻤﺎء أﻋﻼم و أﺳﺎﻃﯿﻦ ﻓﺨﺎم ﺧﻮد دادﻧﺴﺖ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻃﯿﺒﯽ در »ﮐﺎﺷﻒ‪ -‬ﺷﺮح ﻣﺸﮑﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻓﺈن ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫ﻣـﺎ وﺛﻮﻗـﮏ إﻧّـﮏ ﻋﻠﯽ اﻟـّﺼ ﺮاط اﻟﻤﺴـﺘﻘﯿﻢ؟ ﻓﺈّن ﮐّﻞ ﻓﺮﻗـﮥ ﺗـﺪﻋﯽ أﻧّﻬﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑﺎﻟّﻨﻘﻞ ﻋﻦ اﻟّﺜﻘﺎت اﻟﻤﺤـّﺪﺛﯿﻦ اﻟّـﺬﯾﻦ ﺟﻤﻌﻮا ﺻـﺤﺎح‬‫اﻷﺣﺎدﯾﺚ ﻓﯽ اﻣﻮره ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ و أﺣﻮاﻟﻪ و أﻓﻌﺎﻟﻪ و ﻓﯽ أﺣﻮال اﻟّﺼﺤﺎﺑﮥ ﻣﺜﻞ »اﻟّﺼﺤﺎح اﻟّﺴّﺘﮥ« اﻟّﺘﯽ اﺗّﻔﻖ اﻟّﺸﺮق و اﻟﻐﺮب ﻋﻠﯽ‬‫ﺻّﺤﺘﻬـﺎ و ﺷـّﺮاﺣﻬﺎ ﮐﺎﻟﺨﻄـﺎﺑّﯽ و اﻟﺒﻐـﻮّي و اﻟّﻨﻮوّي اﺗّﻔﻘﻮا ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺒﻌـﺪ ﻣﻼـﺣﻈﺘﻪ ﯾﻨﻈﺮ ﻣﻦ اﻟّـﺬي ﺗﻤـّﺴ ﮏ ﺑﻬـﺪﯾﻬﻢ و اﻗﺘﻔﯽ أﺛﺮﻫﻢ ‪ .‬ازﯾﻦ‬‫ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺻـّﺤﺖ »ﺻﺤﺎح ﺳّﺘﻪ« ﮐﻪ ﺑﻼ رﯾﺐ »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« داﺧﻞ آﻧﺴﺖ أﻫﻞ ﺷﺮق و ﻏﺮب اﺗّﻔﺎق ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬ﭘﺲ واﺿﺢ‬‫ﮔﺮدﯾـﺪ ﮐﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ أﻫﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻗﺎﻃﺒﻪ أﻫﻞ ﺷـﺮق و ﻏﺮب ﺑﺮ ﺻـّﺤﺖ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب اﺗّﻔﺎق دارﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﺎﻻ أﻫﻞ إﻧﺼﺎف ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‬‫ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺣـﺪﯾﺜﯽ را ﮐﻪ در ﻣﺜﻞ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﺨﺮج و ﻣﺮوﯾﺴﺖ ﻣﻘـﺪوح و ﻣﺠﺮوح واﻧﻤﻮده ﺑﮑﻠﻤﻪ ﻓﺎﺿـﺤﻪ ﻻ ﯾﺼّﺢ ﺑﻮادي‬‫ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ أﻫﻞ ﺷﺮق و ﻏﺮب ﭘﯿﻤﻮده‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪839 :‬‬‫ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ‪ :‬أﺑﻮ ﻣﻬـﺪي ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ در »ﻣﻘﺎﻟﯿـﺪ اﻷﺳﺎﻧﯿـﺪ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻣﺴـﻠﻢ ﮔﻔﺘﻪ ]و ﮐﺎن اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ﯾﻘّﺪم ﺻـﺤﯿﺤﻪ ﻋﻠﯽ ﺳﺎﺋﺮ‬‫اﻟﺘﺼـﺎﻧﯿﻒ و ﻗـﺎل‪ :‬ﻣـﺎ ﺗﺤﺖ أدﯾﻢ اﻟـّﺴ ﻤﺎء أﺻـّﺢ ﻣﻦ ﮐﺘـﺎب ﻣﺴـﻠﻢ‪ .‬و إﻟﯿﻪ ﺟﻨـﺢ ﺑﻌﺾ اﻟﻤﻐﺎرﺑـﮥ‪ ،‬و ﻣﺴـﺘﻨﺪﻫﻢ أﻧّﻪ ﺷـﺮط أن ﻻ ﯾﮑﺘﺐ ﻓﯽ‬‫ﺻﺤﯿﺤﻪ إﻟّﺎ ﻣﺎ رواه ﺗﺎﺑﻌّﯿﺎن ﺛﻘﺘﺎن ﻋﻦ ﺻﺤﺎﺑّﯿﯿﻦ و ﮐﺬا وﻗﻊ ﻓﯽ ﺗﺒﻊ اﻟّﺘﺎﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺎﺋﺮ اﻟّﻄﺒﻘﺎت إﻟﯽ أن ﯾﻨﺘﻬﯽ إﻟﯿﻪ ﻣﺮاﻋﯿﺎ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻣﺎ ﻟﺰم ﻓﯽ‬‫اﻟّﺸﻬﺎدة و ﻟﯿﺲ ﻫﺬا ﻣﻦ ﺷﺮط اﻟﺒﺨﺎرّي و اﻋﺘﺮض ﻫﺬا اﻟﻤﺴﺘﻨﺪ ﺑﻔﻘﺪه ﻓﯽ‬‫ﺣﺪﯾﺚ إﻧّﻤﺎ اﻷﻋﻤﺎل ﺑﺎﻟّﻨّﯿﺎت‪ ،‬ﻓﺈﻧّﻪ أﺧﺮﺟﻪ ﻣﺴﻠﻢ‬‫و ﻟﻢ ﯾﺮوا ﻣﻦ ﺟﻤﯿﻊ وﺟﻮﻫﻪ إﻟّﺎ ﻋﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺮوه ﻋﻦ ﻋﻤﺮ إﻟّﺎ ﻋﻠﻘﻤـﮥ‪ .‬و اﺟﯿﺐ ﺑﺄﻧّﻪ إﻧّﻤﺎ أورده ﻟﺜﺒﻮت ﺻـّﺤﺘﻪ و ﺷـﻬﺮﺗﻪ و اﻟّﺘﺒّﺮك ﺑﻪ ﻻ‬‫ﺑﻘﺼﺪ أن ﯾﮑﻮن ﻣﻦ ﺟﻤﻠﮥ ﻣﺎ اﻟﺘﺰم ﻓﯿﻪ اﻟّﺸﺮط‪ .‬ﻋﻠﯽ أّن اﻟّﺸﺮط ﻓﯽ ﻧﻔﺲ اﻷﻣﺮ ﻣﻮﺟﻮد و ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮه اﻋﺘﻤﺎدا ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮه‪ ،‬و اﻟّﻨﺎدر ﻻ ﺣﮑﻢ ﻟﻪ‬‫‪.‬‬‫و ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ در »ﺑﺴـﺘﺎن اﻟﻤﺤـّﺪﺛﯿﻦ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻣﺴـﻠﻢ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧـﺪ‪] :‬و او را ﻣﺆﻟّﻔﺎت ﺑﺴـﯿﺎرﺳﺖ ﮐﻪ در ﻫﻤﻪ آﻧﻬﺎ داد ﺗﺤﻘﯿﻖ و إﻣﻌﺎن داده‪،‬‬‫ﺧﺼﻮﺻـﺎ درﯾﻦ ﺻـﺤﯿﺢ ﻋﺠـﺎﺋﺐ اﯾﻦ ﻓّﻦ را ودﯾﻌﺖ ﻧﻬـﺎده ﻫﻢ ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص در ﺳـﺮد أﺳﺎﻧﯿـﺪ و ﺣﺴﻦ ﺳـﯿﺎق ﻣﺘﻮن ورع ﺗﺎّم و ﺗﺤّﺮي ﻣﺎ ﻻ‬‫ﮐﻼم و رواﯾﺖ و ﺗﻠﺨﯿﺺ ﻃﺮق ﻣﻊ اﻻﺧﺘﺼﺎر و ﺿﺒﻂ؛ اﻧﺘﺸﺎر ﺑﯽﻧﻈﯿﺮ اﻓﺘﺎده‪ ،‬ﻟﻬﺬا ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﯿﺸﺎﭘﻮري ﺻﺤﯿﺢ او را ﺑﺮ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اﯾﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 247‬از ‪306‬‬‫ﻋﻠﻢ ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﯽداد و ﻣﯽﮔﻔﺖ‪:‬‬‫ﻣﺎ ﺗﺤﺖ أدﯾﻢ اﻟّﺴـ ﻤﺎء أﺻّﺢ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﺴـﻠﻢ‪ .‬و ﺟﻤﺎﻋﮥ از ﻣﻐﺎرﺑﻪ ﻧﯿﺰ ﺑﻬﻤﯿﻦ رﻓﺘﻪ اﺳﺖ و دﻟﯿﻞ اﯾﺸﺎن آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺷـﺮط ﻣﺴـﻠﻢ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ‬‫در ﺻـﺤﯿﺢ ﺧـﻮد ﻧﻤﯽﻧﻮﯾﺴـﺪ ﻣﮕﺮ ﺣـﺪﯾﺜﯽ را ﮐـﻪ ﻻـ اﻗـﻞ دو ﺗـﺎﺑﻌﯽ ﺛﻘﻪ آن را از دو ﺻـﺤﺎﺑﯽ رواﯾﺖ ﮐﺮده ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ .‬و ﻫﮑـﺬا ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ‬‫اﻟّﻄﺒﻘﺎت ﻣﻦ ﺗﺒﻊ اﻟّﺘﺎﺑﻌﯿﻦ ﻓﻤﻦ دوﻧﻬﻢ ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺑﻮي ﻣﻨﺘﻬﯽ ﺷﻮد و در أوﺻﺎف رواة اﮐﺘﻔﺎ ﺑﻤﺤﺾ ﻋـﺪاﻟﺖ ﻧﺪارد ﺑﻠﮑﻪ ﺷـﺮاﺋﻂ ﺷـﻬﺎدت را‬‫رﻋﺎﯾﺖ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ و اﯾﻦ ﻗﺪر ﺿﯿﻖ ﻧﺰد ﺑﺨﺎري ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫راﻗﻢ ﺣﺮوف ﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﻋﻠﻤﺎء دﯾﮕﺮ درﯾﻦ ﺷﺮط ﺑﺤﺚ ﮐﺮدهاﻧﺪ زﯾﺮا ﮐﻪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »إﻧّﻤﺎ اﻷﻋﻤﺎل ﺑﺎﻟﻨّﯿﺎت«‬‫ﺑﻪ ﺧﻼـف اﯾﻦ ﺷـﺮط ﺳﺖ و در »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ إﻟّﺎ از ﺣﻀـﺮت ﻋﻤﺮ ﺑﺠﻤﯿﻊ وﺟﻮﻫﻪ و رواﯾﺎﺗﻪ‪ ،‬و از ﻋﻤﺮ رواﯾﺖ آن ﻧﮑﺮده‬‫ﻣﮕﺮ ﻋﻠﻘﻤﻪ‪ ،‬آري از ﻋﻠﻘﻤﻪ ﺗﻔﺮق و اﻧﺸﻌﺎب ﺑﺴﯿﺎر روداده‪ .‬ﻣﻐﺎرﺑﻪ ﺟﻮاب دادهاﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را ﺑﻘﺼﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪840 :‬‬‫ﺗﺒّﺮك و ﺗﯿّﻤﻦ آورده ﺳﺖ و ﻫﻢ ﺑﺠﻬﺖ ﺷﻬﺮت ﻃﺮق آن و ﺛﺒﻮت ﺻّﺤﺖ آن ﺷﺮط ﺧﻮد را در آن ﻣﺮاﻋﺎت ﻧﻨﻤﻮده‪ ،‬و ﻋﻼوه اﯾﻦ ﮐﻪ اﯾﻦ‬‫ﺷﺮط در آن ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ ﮔﻮ در ﺻﺤﯿﺢ او ﻣﺬﮐﻮر ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ از ﺻﺤﺎﺑﻪ از ﺣﻀﺮت ﻋﺎﺋﺸﻪ و أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه آن را رواﯾﺖ ﮐﺮده‬‫ازﯾﻦ ﻫﺮ دو ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ ﺑﺴﯿﺎر رواﯾﺖ ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ را از ﺳﻪ ﻟﮑﻬﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺴﻤﻮع ﺧﻮد اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻤﻮده و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﻮّرع و‬‫اﺣﺘﯿﺎط در آن ﺑﮑﺎر ﺑﺮده اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و در ﮐﻤﺎل وﺿﻮﺣﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ در ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻣﺨّﺮج و ﻣﺬﮐﻮر ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺻﺤﯿﺢﺗﺮ از آن ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺗﺤﺖ أدﯾﻢ اﻟّﺴﻤﺎء ﻣﻮﺟﻮد‬‫ﻧﯿﺴﺖ و آن ﮐﺘـﺎب را ﺣﺎﻓـﻆ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري و ﺟﻤﺎﻋﺘﯽ از ﻋﻠﻤﺎء ﻣﻐﺎرﺑﻪ ﺑـﺪﻟﯿﻞ و ﺑﺮﻫﺎن ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﺮ ﮐﺘﺎب ﺑﺨﺎري ﺗﻔﻀـﯿﻞ و ﺗﺮﺟﯿﺢ‬‫دادهاﻧـﺪ ﺑﺎز در ﺣﻖ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺣﺮف ﻋـﺪم ﺻـّﺤﺖ زدن ﭼﻘـﺪر داد ﻣﺼﺎدﻣﺖ ﺣّﻖ ﻋﺰﯾﺰ اﻟﻤﺜﺎر و ﻣﻨﺎﺑﺬت ﺻﺪق واﺿﺢ اﻵﺛﺎر دادن‪ ،‬و‬‫ﺳﻮء ﺳﺮﯾﺮت و اﺣﺘﻘﺎب ﺟﺮﯾﺮت ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ را ﻓﺮا روي أﺻﺤﺎب ﻧﺼﻔﺖ ﻧﻬﺎدن ﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري از أﻋﺎﻇﻢ ﺣّﻔﺎظ ﺛﻘﺎت و أﻓﺎﺧﻢ أﯾﻘﺎظ أﺛﺒﺎت ﺳّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري ﮐﻪ از »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﺗﺠﻠﯿﻞ ﻓﺮاوان ﻧﻤﻮده‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺳـﻤﻌﺎﻧﯽ در ﮐﺘـﺎب »اﻷﻧﺴـﺎب« در ذﮐﺮ ﻟﻘﺐ ﺣﺎﻓـﻆ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ذﮐﺮت ﻣﻦ ﺣّﻔـ ﺎظ اﻟﺤـﺪﯾﺚ واﺣـﺪا ﻋﺮف ﺑﻪ و ﻫـﻮ أﺑﻮ ﻋﻠّﯽ‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي و اﺳﻤﻪ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ داود ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ واﺣﺪ ﻋﺼﺮه ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ و اﻹﺗﻘﺎن و اﻟﻮرع و اﻟّﺮﺣﻠﮥ‪ ،‬ﺳﻤﻊ‬‫ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر‪ :‬ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﻧﺼـﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬و ﺑﻬﺮاة‪ :‬أﺑﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ إدرﯾﺲ اﻷﻧﺼﺎرّي‪ ،‬و ﺑﻨﺴﺎ‪ :‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺳﻔﯿﺎن‪ ،‬و ﺑﻤﺮو‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟّﺴﻌﺪّي‪ ،‬و ﺑﺠﺮﺟﺎن‪:‬‬‫ﻋﻤﺮان ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬و ﺑﺎﻟّﺮّي‪ :‬إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻬﺴﻨﺠﺎﻧّﯽ‪ ،‬و ﺑﺒﻐﺪاد ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﺎﺟﯿﮥ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ‪ :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻘّﺘﺎت‪ ،‬و‬‫ﺑﺎﻟﺒﺼﺮة‪ :‬أﺑﺎ ﺧﻠﯿﻔﮥ اﻟﻘﺎﺿﯽ‪ ،‬و ﺑﻮاﺳﻂ‪:‬‬‫ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻨﺎن اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬و ﺑﺎﻷﻫﻮاز‪ :‬ﻋﺒﺪان ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻌﺴﮑﺮّي‪ ،‬و ﺑﺘﺴﺘﺮ‪:‬‬‫أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ زﻫﯿﺮ‪ ،‬و ﺑﺈﺻـﺒﻬﺎن‪ :‬أﺑﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﺼـﯿﺮ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﻤﻮﺻﻞ‪ :‬أﺑﺎ ﯾﻌﻠﯽ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺜّﻨﯽ‪ ،‬و ﺑﻤّﮑﮥ‪ :‬اﻟﻤﻔّﻀﻞ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﺠﻨﺪّي‪ ،‬و ﺑﺪﻣﺸﻖ‪ :‬أﺑﺎ اﻟﺤﺴﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪841 :‬‬‫ﻋﻤﯿﺮ ﺑﻦ ﺣﻮﺻـﺎ‪ ،‬و ﺑﻤﺼـﺮ‪ :‬أﺑﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺷـﻌﯿﺐ اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ و ﺑﻐّﺰة‪ :‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻓﺮج اﻟﻐّﺰّي ﺻﺎﺣﺐ اﺑﻦ ﺑﮑﯿﺮ و ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﯾﻄﻮل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 248‬از ‪306‬‬‫ذﮐﺮﻫﻢ ﻣﻦ ﻫـﺬه اﻟﻄﺒﻘـﮥ‪ .‬أﮐﺜﺮ ﻋﻨﻪ اﻟﺤّﻔﺎظ؛ ﻣﺜﻞ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺳـﺤﺎق ﺑﻦ ﻣﻨﺪة اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧّﯽ و أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﺒّﯿﻊ و أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ .‬و ذﮐﺮه اﻟﺤﺎﮐﻢ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر« ﻓﻘﺎل‪ :‬أﺑﻮ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ ،‬ذﮐﺮه ﻓﯽ اﻟﺸـﺮق ﮐﺬﮐﺮه ﺑﺎﻟﻐﺮب‪ ،‬ﻣﻘّﺪم ﻓﯽ ﻣﺬاﮐﺮة اﻷﺋّﻤﮥ و ﮐﺜﺮة اﻟّﺘﺼـﻨﯿﻒ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻊ ﺗﻘّﺪﻣﻪ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﻌﻠﻮم‬‫أﺣـﺪ اﻟﻤﻌّﺪﻟﯿﻦ اﻟﻤﻘﺒﻮﻟﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺒﻠﺪ‪ ،‬ﺳـﻤﻊ ﺑﻐّﺰة »اﻟﻤﻮّﻃﺄ« ﻣﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﻔﺮج ﺑﻦ ﺑﮑﯿﺮ و ذﮐﺮ اﺑﺘﺪاء أﻣﺮه ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ اﺧﺘﻠﻒ إﻟﯽ اﻟّﺼﺎﻏﮥ‬‫و ﻓﯽ ﺟﻮارﻧﺎ ﻓﻘﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﮑّﺮاﻣـّﯿ ﮥ )ﯾﺪﻋﯽ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( ﺑﺎﻟﻮﻟّﯽ ﻓﮑﻨﺖ أﺧﺘﻠﻒ إﻟﯿﻪ ﺑﺎﻟﻐﺪوات و آﺧﺬ ﻋﻨﻪ اﻟّﺸـ ﯽء ﺑﻌﺪ اﻟّﺸـ ﯽء ﻣﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻟﻔﻘﻪ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﯽ أﺑﻮ ﻟا ﺤﺴﻦ اﻟﺸﺎﻓﻌّﯽ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﻋﻠﯽ! ﻻ ﺗﻀـﯿﻊ أّﯾﺎﻣﮏ‪ ،‬ﻣﺎ ﺗﺼـﻨﻊ ﺑﺎﻻﺧﺘﻼف إﻟﯽ اﻟﻮﻟّﯽ و ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء و اﻷﺋّﻤـ ﮥ ﻋّﺪة؟! ﻓﻘﻠﺖ‬‫ﻟﻪ‪ :‬إﻟﯽ ﻣﻦ أﺧﺘﻠﻒ؟‬‫ﻗـﺎل‪ :‬إﻟﯽ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻓـﺄّول ﻣـﺎ اﺧﺘﻠﻔﺖ ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﻌﻠﻢ إﻟﯽ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ رأﯾﺖ‬‫ﺷﻤﺎﺋﻠﻪ و ﺳـﻤﺘﻪ و ﺣﺴﻦ ﻣﺬاﮐﺮﺗﻪ ﻟﻠﺤﺪﯾﺚ ﺣﻼ ﻓﯽ ﻗﻠﺒﯽ‪ ،‬ﻓﮑﻨﺖ أﺧﺘﻠﻒ إﻟﯿﻪ و أﮐﺘﺐ ﻋﻨﻪ اﻷﻣﺎﻟﯽ‪ ،‬ﻓﺤّﺪث ﯾﻮﻣﺎ ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﻋﻦ‬‫إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ أﺑﯽ أوﯾﺲ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ ﺑﻌﺾ أﺻـﺤﺎﺑﻨﺎ‪ :‬ﻟﻢ ﻻ ﺗﺨﺮج إﻟﯽ ﻫﺮاة؟ ﻓﺈّن ﺑﻬﺎ ﺷـﯿﺦ ﺛﻘﮥ ﯾﺤّﺪث ﻋﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ أﺑﯽ أوﯾﺲ‪ .‬ﻓﻮﻗﻊ‬‫ذﻟـﮏ ﻓﯽ ﻗﻠﺒﯽ ﻓﺨﺮﺟﺖ إﻟﯽ ﻫﺮاة و ذﻟـﮏ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗـﺎل‪ :‬و اﻧﺼـﺮﻓﺖ ﻣﻦ ﻫﺮاة و ﻗـﺪ ﻣـﺎت إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ‬‫ﻓﺴـﻤﻌﺖ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻷّﯾﺎم ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮّﻃﺄ« ﻣﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟّﺼّﻔﺎر ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ‪ .‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﻠﯽ‪ :‬ﮐّﻨﺎ ﺑﻐﺰة ﻋﻠﯽ ﺑﺎب اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ‬‫اﻟﻔﺮج و ﻧﺤﻦ ﻧﺴﻤﻊ ﻣﻨﻪ »اﻟﻤﻮّﻃﺄ« ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺑﮑﯿﺮ و ﻣﻌﻨﺎ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﻐﺮﺑﺎء ﻣﻦ أﻫﻞ ﻣﺼﺮ ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻬﻢ‪:‬‬‫أﮐﺜﺮ »اﻟﻤﻮّﻃﺄ« ﻋﻨﺪﻧﺎ ﻣﻦ رواﯾﮥ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮري ﻋﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﺤﺴـﻨﻮا ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا ﻟﯽ‪ :‬ﻫﻞ ﻋﻨﺪك ﻣﻨﻪ ﻧﺴـﺨﮥ ﺣّﺘﯽ ﻧﺴﻤﻌﻬﺎ‬‫ﻣﻨـﮏ؟ و ﻗـﺪ ﮐـﺎن أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺮج ﻋﻦ ﻫﺮاة إﻟﯽ ﻣﺮواﻟّﺮوذ و ﮐﺘﺐ ﻋﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﻤﺮوروذي و اﻧﺤـﺪر ﻣﻨﻬﺎ إﻟﯽ ﻣﺮو و ﻣﻨﻬﺎ إﻟﯽ‬‫ﺟﺮﺟﺎن‪ ،‬ﻓﺠّﻮد ﻋﻦ ﻋﻤﺮان ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺛﻢ اﻧﺼﺮف ﻣﻦ ﻫﻨﺎك إﻟﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺳﻔﯿﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪842 :‬‬‫ﻓﺴﻤﻊ »ﻣﺴﺎﻧﯿﺪ اﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك« و »ﻣﻨﺘﺨﺐ اﻟﻤﺴﻨﺪ« و »ﻣﺴﻨﺪ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ« و اﻧﺼﺮف إﻟﯽ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر و ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ اﻧﺼﺮﻓﺖ إﻟﯽ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر‬‫ﺳﻤﻌﺖ »ﻣﺴﻨﺪ إﺳﺤﺎق ﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ« ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷﯿﺮوﯾﻪ ﺛﻢ ﺗﺄﻫّﺒﺖ ﻟﻠﺨﺮوج إﻟﯽ اﻟﻌﺮاق و اﻟّﺸﺎم و اﻟﺤﺠﺎز و ﻗﺎل‪:‬‬‫و اﺳـﺘﺄذﻧﺖ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺳـﺤﺎق ﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﺨﺮوج إﻟﯽ اﻟﻌﺮاق ﺳـﻨﮥ ﺛﻠﺚ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﺗﻮﺣﺸـﻨﺎ ﺑﻤﻔﺎرﻗﺘﮏ؟ ﯾﺎ ﺑﺎ ﻋﻠﯽ! و‬‫ﻗـﺪ رﺣﻠﺖ و أدرﮐﺖ اﻷﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟﻌﺎﻟﯿﮥ و ﺗﻘّﺪﻣﺖ ﻓﯽ ﺣﻔﻆ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻟﻨﺎ ﻓﯿﮏ ﻓﺎﺋﺪة و اﻧﺲ‪ ،‬ﻓﻠﻮ أﻗﻤﺖ؟ ﻓﻤﺎ زﻟﺖ ﺑﻪ ﺣّﺘﯽ أذن‪ ،‬ﻓﺨﺮﺟﺖ‬‫إﻟﯽ اﻟّﺮي و ﺑﻬـﺎ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻢ اﻷﺻـﺒﻬﺎﻧّﯽ و ﮐـﺎن ﻣﻦ أﺣﻔـﻆ ﻣﺸﺎﯾﺨﻨـﺎ و أﻣﺘﻨﻬﻢ )و أﺛﺒﺘﻬﻢ‪ .‬ن( و أﮐﺜﺮﻫﻢ ﻓﺎﯾـﺪة‪ ،‬أﻓﺎدﻧﯽ ﻋﻦ‬‫إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻬﺴﻨﺠﺎﻧﯽ و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺦ اﻟّﺮّي ﻣﺎ ﻟﻢ أﮐﻦ أﻫﺘﺪي أﻧﺎ إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫ﺛّﻢ دﺧﻠﺖ ﺑﻐـﺪاد و ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻔﺮﯾﺎﺑّﯽ ﺣّﯽ و ﻗـﺪ أﻣﺴﮏ ﻋﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ و دﺧﻠﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻏﯿﺮ ﻣّﺮة و ﯾﮑﺘﺐ ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ و ﮐّﻨﺎ ﻧﻨﻈﺮ ﺣﺴـﺮة و ﻣﺎت و‬‫أﻧﺎ ﺑﺒﻐﺪاد ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ و ﺻـّﻠﯿﺖ ﻋﻠﯽ ﺟﻨﺎزﺗﻪ‪ .‬ﺛّﻢ ﯾﻘﻮل أﺑﻮ ﻋﻠﯽ‪ :‬وا أﺳﻔﺎ ﻋﻠﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟّﺘﯿﻤﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻗﻼﺑﮥ ﻋﻦ أﻧﺲ! و‬‫ﮐـﺎن ﯾﻘﻮل‪ :‬و ﻓﯿﻤﺎ ذﮐﺮ اﻟﻔﺮﯾﺎﺑﯽ )ﻏﻨﯿـﮥ‪ .‬ﺻـﺢ‪ .‬ظ( ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬و ﻟّﻤﺎ ﻓﺎﺗﻨﯽ ﻣﺎ ﻓﺎت ﻣﻦ اﻟﻔﺮﯾﺎﺑّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﺑﻐـﺪاد و ﺧﺮﺟﺖ إﻟﯽ اﻷﻧﺒﺎر و ﮐﺘﺒﺖ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻬﻠﻮل ﺑﻦ إﺳـﺤﺎق و أﺣﺎدﯾﺚ اﺑﻦ أﺑﯽ اوﯾﺲ و ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﺛّﻢ اﻧﺼﺮﻓﺖ إﻟﯽ ﺑﻐﺪاد و أﻗﺒﻠﺖ ﻋﻠﯽ اﻟّﺴﻤﺎع ﻣﻦ أﺑﯽ‬‫ﻧﺎﺟﯿﮥ و ﻗﺎﺳﻢ و اﻟّﺼﻮﻓﯽ و ﻟﺰﻣﺖ أﺑﺎ ﺧﻠﯿﻔﮥ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎﻟﺒﺼﺮة‪ -‬ﺣّﺘﯽ ﺳﻤﻌﺖ ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻋﻦ آﺧﺮه إﻟّﺎ اﻷﺧﺒﺎر و ﻣﺎ ﻟﻢ أﺟﺪ اﻟّﺴﺒﯿﻞ إﻟﯽ ﺳﻤﺎﻋﻪ‪ ،‬و‬‫ﺣﻀـﺮت أﺑـﺎ ﺧﻠﯿﻔـﮥ و ﻫﻮ ﯾﻬـّﺪد وﮐﯿﻼـ ﻟﻪ و ﯾﻘﻮل‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻷﺿـﺤﮑّﻦ اﻟﺤﯿﻄـﺎن ﻣﻦ دﻣـﮏ! ﺛّﻢ ﻗﺎل ﻓﯽ آﺧﺮ ﮐﻼﻣﻪ‪ :‬أ ﺗﻌﻮد ﯾﺎ ﻟﮑﻊ؟ ﻓﻘﺎل‬‫اﻟﻮﮐﯿـﻞ‪ :‬ﻻ أﺻـﻠﺤﮏ اﻟﱠﻠﻪ! ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻞ أﻧﺖ ﻻ أﺻـﻠﺤﮏ اﻟﱠﻠﻪ و ﻻ ﺑﺎرك اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﮏ! ﻗﻢ ﻋّﻨﯽ! ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬و ﺳﺎﻟﺖ أﺑﺎ ﻋﻠﯽ ﻋﻦ‬‫اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﻔﺮج اﻟﻐﺰي و ﺳﻤﺎﻋﻬﻢ »اﻟﻤﻮّﻃﺄ« ﻣﻨﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﮐﺎن إﻟّﺎ ﺻﺪوق )ﺻﺪوﻗﺎ‪ .‬ظ( ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫إّن أﻫﻞ اﻟﺤﺠﺎز ﯾﺬﮐﺮون أﻧّﻪ ﺳﻤﻊ ﺑﻌﺾ »اﻟﻤﻮّﻃﺄ« ﻓﺤّﺪث ﺑﺎﻟﮑّﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﻨﺎ إﻟّﺎ اﻟﺨﯿﺮ‪ ،‬ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻣﻦ أﺻﻞ ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاﻃﯿﺲ ﺛّﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫اﻧﺼﺮف أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻣﺼﺮ إﻟﯽ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس و ﺣّﺞ ﺣّﺠﮥ اﺧﺮي‪ .‬ﺛّﻢ اﻧﺼﺮﻓﺖ إﻟﯽ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس و اﻧﺼﺮف ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 249‬از ‪306‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪843 :‬‬‫ﻃﺮﯾﻖ اﻟّﺸﺎم إﻟﯽ ﺑﻐـﺪاد‪ ،‬و ﻫﻮ ﺑﺎﻗﻌـﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ و ﻻ ﯾﻄﯿﻖ ﻣﺬاﮐﺮﺗﻪ أﺣﺪ ﺛّﻢ اﻧﺼـﺮف إﻟﯽ ﺧﺮاﺳﺎن و وﺻﻞ إﻟﯽ وﻃﻨﻪ و ﻻ ﯾﻔﯽ ﻟﻤﺬاﮐﺮﺗﻪ‬‫أﺣﺪ ﻣﻦ ﺣّﻔﺎﻇﻨﺎ‪ .‬ﺛّﻢ إّن أﺑﺎ ﻋﻠﯽ أﻗﺎم ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر إﻟﯽ ﺳﻨﮥ ﻋﺸﺮ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﯾﺼّﻨﻒ و ﯾﺠﻤﻊ اﻟّﺸﯿﻮخ و اﻷﺑﻮاب و ﺟّﻮدﻫﺎ ﺛّﻢ ﺣﻤﻠﻬﺎ إﻟﯽ ﺑﻐﺪاد‬‫ﺳﻨـﮥ ﻋﺸـﺮ و ﻣﻌﻪ أﺑﻮ ﻋﻤﺮو اﻟـّﺼ ﻐﯿﺮ ﻓﺄﻗـﺎم ﺑﺒﻐـﺪاد و ﻟﯿﺲ ﺑﻬـﺎ أﺣﻔـﻆ إﻟّـﺎ أن ﯾﮑﻮن أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﻟﺠﻌـﺎﺑﯽ ﻓﺈّن أﺑﺎ ﻋﻠّﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻣﻦ‬‫اﻟﺒﻐـﺪادّﯾﯿﻦ أﺣﻔـﻆ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﺧﺮج إﻟﯽ ﻣّﮑـ ﮥ و ﻣﻌﻪ أﺑﻮ ﻋﻤﺮو ﻓﺤـّﺞ و ﺧﺮج إﻟﯽ اﻟّﺮﻣﻠـﮥ و أﺑﻮ اﻟﻌّﺒﺎس ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒـﮥ ﺣّﯽ‪ ،‬ﺛﻢ‬‫اﻧﺼـﺮف إﻟﯽ دﻣﺸﻖ و ﻗـﺪ ﻟﺤﻖ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻐﺮﺑـﺎء ﻣـﺎ ﻟﺤﻖ و أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﯿﺮ إﻣـﺎم أﻫﻞ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و رﺋﯿﺲ اﻟّﺸﺎم‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻗـّﺼ ﮥ‬‫ﻃﻮﯾﻠـﮥ‪ .‬ﺛّﻢ ﺟﺎء إﻟﯽ ﺣﺮان و اﻧﺘﺨﺐ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﻋﺮوﺑـﮥ اﻻﻧﺘﺨﺎب اﻟﻤﻨﺴﻮب إﻟﯿﻪ‪ ،‬و اﻧﺼـﺮف إﻟﯽ ﺑﻐـﺪاد و أﻗﺎم ﺑﻬﺎ ﺣّﺘﯽ ﻧﻘﻞ ﻣﺎ اﺳـﺘﻔﺎد إﻟﯽ‬‫ﻣﺼـّﻨﻔﺎﺗﻪ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟّﺮﺣﻠﮥ و ذاﮐﺮ اﻟﺤّﻔﺎظ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و اﻧﺼـﺮف ﻣﻦ اﻟﻌﺮاق و ﻟﻢ ﯾﺮﺣﻞ ﺑﻌﺪﻫﺎ إﻟّﺎ إﻟﯽ ﺳـﺮﺧﺲ و ﻃﻮس و ﻧﺴﺄ‪ .‬و ذﮐﺮ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻗﺎل‪ :‬أﺗﯿﺖ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪان ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬اﻟﻠّﻪ! اﻟﱠﻠﻪ! ﯾﺤﺘﺎل ﻟﯽ أﺑﻮك ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﺳـﻬﻞ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﻌﺴﮑﺮّي ﻋﻦ ﻋﺒﺎدة ﻋﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﻋﻤﺮ ﻋﻦ ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﻋﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ راﻓﻊ ﻋﻦ ﻋﻠّﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻓﺘﺘﺎح اﻟـّﺼ ﻠﻮة‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺑﺎ ﻋﻠﯽ! ﻗﺪ ﺣﻠﻒ اﻟّﺸـ ﯿﺦ أﻧّﻪ ﻻ ﯾﺤّﺪث‬‫ﺑﻬـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ و أﻧﺖ ﺑﺎﻷﻫﻮاز‪ ،‬ﻓﺸّﻖ ﻋﻠّﯽ ذﻟﮏ و أﺻـﻠﺤﺖ أﺳـﺒﺎﺑﯽ ﻟﻠﺨﺮوج و دﺧﻠﺖ ﻋﻠﯿﻪ و وّدﻋﺘﻪ و ﺳـﺒﻘﻨﯽ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎﺑﻨﺎ ﺛّﻢ‬‫اﻧﺼـﺮﻓﺖ و اﺧﺘﻔﯿﺖ ﻓﯽ ﻣﻮﺿﻊ إﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﻤﺠﻠﺲ و ﺣﻀـﺮﺗﻪ ﻣﺘﻨّﮑﺮا ﻣﻦ ﺣﯿﺚ ﻟﻢ ﯾﻌﻠﻢ ﺑﯽ أﺣﺪ ﻓﺨﺮج و أﻣﻠﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ أﺻﻞ ﮐﺘﺎﺑﻪ و‬‫ﮐﺘﺒﻪ و أﻣﻠﯽ ﻋﺸﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻣّﻤﺎ ﮐﺎن ﻗﺪ اﻣﺘﻨﻊ ﻋﻠّﯽ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬ﺛّﻢ ﺑﻠﻐﻨﯽ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ أّن ﻋﺒﺪان ﻗﺎل ﻟﺒﻌﺾ أﺻﺤﺎﺑﻪ‪ :‬ﻓﻮﺗﻨﺎ أﺑﺎ ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮري ﺗﻠﮏ‬‫اﻷﺣـﺎدﯾﺚ ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬ﯾﺎ ﺑﺎ ﻣﺤّﻤـ ﺪ! إﻧّﻪ ﮐﺎن ﻓﯽ اﻟﻤﺠﻠﺲ و ﻗـﺪ ﺳـﻤﻊ اﻷﺣﺎدﯾﺚ ﻓﺘﻌّﺠﺐ ﻣﻦ ذﻟﮏ و ﮐﺎن أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐﺎن ﻋﺒـﺪان ﯾﻔﯽ‬‫ﺑﺤﻔﻆ ﻣﺎﺋﮥ أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ :‬و ﻋﻘﺪ ﻟﻪ ﻣﺠﻠﺲ اﻹﻣﻼء ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ و ﻫﻮ اﺑﻦ ﺳّﺘﯿﻦ ﺳﻨﮥ‬‫ﻓﺈّن ﻣﻮﻟﺪه ﮐﺎن ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺳﺒﻌﯿﻦ‪.‬‬‫ﺛّﻢ ﻟﻢ ﯾﺰل ﯾﺤّﺪث ﺑﺎﻟﻤﺼـّﻨﻔﺎت و اﻟّﺸﯿﻮخ ﺑﻘّﯿﮥ ﻋﻤﺮه‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻋﺸّﯿﮥ اﻷرﺑﻌﺎء‪ ،‬و دﻓﻦ ﻋﺸّﯿﮥ اﻟﺨﻤﯿﺲ اﻟﺨﺎﻣﺲ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ ﺟﻤﺎدي اﻻوﻟﯽ ﻣﻦ‬‫ﺳﻨ ﮥ ﺗ ﺴ ﻊ و أ ر ﺑ ﻌﯿ ﻦ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪844 :‬‬‫ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻏﺴﻠﻪ أﺑﻮ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﻄﺮ‪ ،‬و ﺻّﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﻟﻤﺆّﻣﻞ‪ ،‬و دﻓﻦ ﻓﯽ ﻣﻘﺒﺮة ﺑﺎب ﻣﻌﻤﺮ[‪.‬‬‫و ذﻫﺒﯽ در »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤّﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻹﻣﺎم ﻣﺤّﺪث اﻹﺳﻼم اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ داود اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ ،‬أﺣﺪ ﺟﻬﺎﺑﺬة‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﻫﻮ واﺣﺪ ﻋﺼـﺮه ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ و اﻹﺗﻘﺎن و اﻟﻮرع و اﻟﻤﺬاﮐﺮة و اﻟّﺘﺼﻨﯿﻒ‪ ،‬ﺳﻤﻊ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ و‬‫ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷـﯿﺮوﯾﻪ و ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ و اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ إدرﯾﺲ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟّﺸﺎﻣّﯽ و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ‬‫ﺳﻔﯿﺎن و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﮑﻮﻓّﯽ اﻟﻘﺒﺎب )اﻟﻘّﺘﺎت‪ .‬ظ( و أﺑﺎ ﺧﻠﯿﻔﮥ اﻟﺠﻤﺤّﯽ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﺼـﯿﺮ ﻣﺴـﻨﺪ أﺻﺒﻬﺎن و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﻔﺮج اﻟﻐﺰي‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺑﮑﯿﺮ و ﻋﻤﺮان ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻣﺠﺎﺷﻊ و أﺑﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ و أﺑﺎ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﻤﻮﺻـﻠّﯽ و ﻋﺒﺪان اﻷﻫﻮازي و ﺧﻼﺋﻖ ﻣﻦ‬‫ﻃﺒﻘﺘﻬﻢ ﺑﺨﺮاﺳﺎن و اﻟﺤﺠﺎز و اﻟّﺸﺎم و اﻟﻌﺮاق و ﻣﺼـﺮ و اﻟﺠﺰﯾﺮة و اﻟﺠﺒﺎل‪ .‬ﻣﻮﻟﺪه ﺳـﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و أّول ﺳﻤﺎﻋﻪ ﮐﺎن ﻓﯽ ﺳﻨﮥ‬‫أرﺑﻊ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ و ﮐﺎن ﻓﯽ ﺣـﺪاﺛﺘﻪ ﯾﺸـﺘﻐﻞ ﺑﺎﻟـّﺼ ﯿﺎﻏﮥ ﻓﻨﺼـﺤﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﻌﻠﻤﺎء و أﺷﺎر إﻟﯿﻪ ﺑﻄﻠﺐ اﻟﻌﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﺷﺎﻫـﺪ ﻣﻦ ذﮐﺎﺋﻪ‪ .‬و ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﻠّﯽ‬‫ﻗﺎل ‪:‬‬‫دﺧﻠﺖ إﻟﯽ ﻫﺮاة ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ و ﺣﻀـﺮت أﺑﺎ ﺧﻠﯿﻔـﮥ و ﻫﻮ ﯾﻬّﺪد وﮐﯿﻼ ﻟﻪ و ﯾﻘﻮل‪ :‬أ ﺗﻌﻮد ﯾﺎ ﻟﮑﻊ؟ ﻓﯿﻘﻮل‪ :‬ﻻ أﺻـﻠﺤﮏ اﻟﱠﻠﻪ!‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺑﻞ أﻧﺖ ﻻ أﺻـﻠﺤﮏ اﻟﱠﻠﻪ! ﻗﻢ ﻋّﻨﯽ! ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﮐﻨﺖ أري أﺑﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺠﺒﺎ ﺑﺄﺑﯽ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﻤﻮﺻـﻠﯽ ﺑﺈﺗﻘﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﺎن ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺜﻪ إﻟّﺎ اﻟﯿﺴـﯿﺮ و ﻟﻮ ﻻ اﺷﺘﻐﺎﻟﻪ ﺑﺎﺳﺘﻤﺎع ﮐﺘﺐ اﻟﻘﺎﺿﯽ أﺑﯽ ﯾﻮﺳﻒ ﻣﻦ ﺑﺸﺮ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﻷدرك ﺑﺎﻟﺒﺼﺮة أﺑﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﻄﯿﺎﻟﺴّﯽ و ﺳﻠﯿﻤﺎن‬‫ﺑﻦ ﺣﺮب‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﮐﺎن أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺑﺎﻗﻌـﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ ﻻ ﯾﻄﺎق ﻣـﺬاﮐﺮﺗﻪ و ﻻ ﯾﻔﯽ ﺑﻤـﺬاﮐﺮﺗﻪ أﺣﺪ ﻣﻦ ﺣّﻔﺎﻇﻨﺎ‪ ،‬ﺧﺮج إﻟﯽ ﺑﻐﺪاد ﺛﺎﻧﯿﺎ ﻓﯽ‬‫ﺳﻨـﮥ ﻋﺸـﺮ و ﻗﺪ ﺻـّﻨﻒ و ﺟﻤﻊ ﻓﺄﻗﺎم ﺑﺒﻐﺪاد و ﻣﺎ ﺑﻬﺎ أﺣﺪ أﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ إﻟّﺎ أن ﯾﮑﻮن أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺠﻌﺎﺑّﯽ ﻓﺈﻧّﯽ ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﻋﻠّﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 250‬از ‪306‬‬‫ﺑﺒﻐﺪاد أﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ و ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﻋﻠﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐﺘﺐ ﻋّﻨﯽ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻋﺪ ﻏﯿﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﯽ اﻟﻤﺬاﮐﺮة و ﮐﺘﺐ ﻋّﻨﯽ اﺑﻦ ﺟﻮﺻﺎ ﺟﻤﻠﮥ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫و ﺣّﺪث ﻋﻨﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ إﺳـﺤﺎق اﻟـّﻀ ﻌﺒّﯽ و أﺑﻮ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﻔﻘﯿﻪ‪ ،‬و ﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻨﻪ و أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻨﺪة و أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ و أﺑﻮ‬‫ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺶ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪845 :‬‬‫و أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟـّﺴ ﻠﻤّﯽ و ﻃﺎﺋﻔـﮥ ﺳﻮاﻫﻢ‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ دارم اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﯾﺘﻮاﺿﻊ ﻷﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﺤّﻔﺎظ ﮐﺘﻮاﺿـﻌﻪ‬‫ﻷﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮري‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ‪:‬‬‫و ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﻋﻠّﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﺟﺘﻤﻌﺖ ﺑﺒﻐﺪاد ﻣﻊ أﺑﯽ أﺣﻤﺪ اﻟﻌّﺴﺎل و أﺑﯽ إﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﺣﻤﺰة و أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﻦ ﻧﺼﺮ و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺠﻌﺎﺑّﯽ ﻓﻘﺎﻟﻮا‪:‬‬‫اﻣﻞ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر ﻣﺠﻠﺴﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻣﺘﻨﻌﺖ‪ ،‬ﻓﻤﺎ زاﻟﻮا ﺑﯽ ﺣّﺘﯽ أﻣﻠﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺛﻼﺛﯿﻦ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻣﺎ أﺟﺎب واﺣﺪ ﻣﻨﻬﻢ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﻬﺎ ﺳﻮي أﺑﯽ‬‫ﺣﻤﺰة ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ واﺣﺪ‪ ،‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟّﺴﻠﻤّﯽ‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ أﺑﺎ اﻟﺤﺴﻦ اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﻠّﯽ اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬إﻣﺎم ﻣﻬّﺬب‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﯽ‬‫اﻟﻤﺴـﻠﻢ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ‪ ،‬أﻧﺎ أﺑﯽ‪ ،‬أﻧﺎ أﺧﯽ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﻃﺎﻫﺮ اﻟّﺴﻠﻔّﯽ‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ ﻏﺎﻧﻢ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫اﻟﻔﻀﻞ اﻟﺒﺎﻃﺮﻗﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ اﺑﻦ ﻣﻨﺪة ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ﯾﻘﻮل‪ :‬و ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﺎ ﺗﺤﺖ أدﯾﻢ اﻟّﺴﻤﺎء أﺻّﺢ‬‫ﻣﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﺴﻠﻢ‪ .‬ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﻨﺪة‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻓﯽ اﺧﺘﻼف اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻹﺗﻘﺎن أﺣﻔﻆ ﻣﻦ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻘﺎﺿﯽ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻷﺑﻬﺮّي‪:‬‬‫ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ داود ﯾﻘﻮل ﻷﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮري‪ :‬ﻣﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻃﻬﻤﺎن ﻋﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ‬‫اﻟﺒﺠﻠﯽ ﻋﻦ ﺑا ﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻨﺨﻌّﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬أﺣﺴﻨﺖ ﯾﺎ أﺑﺎ ﻋﻠﯽ! ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﮐﺎن أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻓﯽ أﺻﺤﺎﺑﻨﺎ ﻣﺜﻞ اﻟﺠﻌﺎﺑّﯽ ﺣّﯿﺮﻧﯽ ﺣﻔﻈﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺤﮑﯿﺖ ﻫﺬا ﻷﺑﯽ ﺑﮑﺮ‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﻘﻮل )ﻫﺬا‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( أﺑﻮ ﻋﻠﯽ و ﻫﻮ اﺳﺘﺎذي ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ‪ .‬ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻻوﻟﯽ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪،‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﺳﻨﻘﺮ اﻟﺰﯾﻨّﯽ و أﺑﻮ ﻧﺼﺮ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﻔﺎرﺳّﯽ ﻗﺎل‪:‬‬‫أﻧـﺎ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد‪ ،‬أﻧـﺎ أﺑﻮ ﻃـﺎﻫﺮ اﻟّﺴـ ﻠﻔّﯽ‪ ،‬أﻧـﺎ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺜﻘﻔّﯽ‪ ،‬أﻧﺎ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟّﺴـ ﻠﻤﯽ إﻣﻼء‪ ،‬أﻧﺎ‪ :‬أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺤﺎﻓـﻆ‪ ،‬أﻧﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﺼـﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺤﻤﺼـﯽ‪،‬؟؟؟ ﻧﺎ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﺧﺎﻟـﺪ ﻋﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ زﯾﺎد ﻋﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ :‬ﻻ ﯾﻐﻠﻖ اﻟّﺮﻫﻦ ﺑﻤﺎ ﻓﯿﻪ‪ .‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺎزم‪ ،‬أﻧﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻏﺴﺎن‪ .‬و أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺣﻤﺪ؟‬‫اﺑﻦ ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬أﻧﺎ زﯾﻦ اﻷﻣﻨﺎء‪ .‬و أﻧﺎ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻮﻫﺮّي‪ ،‬أﻧﺎ ﻣﮑّﺮم اﻟﻐﺰي‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬أﻧﺎ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺳـﻬﻞ‪ ،‬أﻧﺎ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻤﺆّدب‪ ،‬أﻧﺎ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟّﺴﻠﻤّﯽ‪ ،‬أﻧﺎ اﻟﺤﺴﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪846 :‬‬‫اﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬أﻧﺎ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟّﺮّﻗﯽ‪ ،‬ﻧﺎ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻟّﺮﻗﯽ‪ ،‬ﻧﺎ اﺑﻦ ﻋﻠّﯿﮥ‪ ،‬ﻧﺎ روح ﺑﻦ اﻟﻘﺴﻢ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻌﻼء ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ‬‫أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻣﺮت أن اﻗﺎﺗﻞ اﻟّﻨﺎس ﺣّﺘﯽ ﯾﺸﻬﺪوا‪ :‬ﻻ اﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ و ﯾﺆﻣﻨﻮا ﺑﯽ و ﺑﻤﺎ ﺟﺌﺖ ﺑﻪ ﻓﺈذا ﻓﻌﻠﻮا‬‫ذﻟﮏ ﻋﺼﻤﻮا ﻣّﻨﯽ دﻣﺎءﻫﻢ و أﻣﻮاﻟﻬﻢ إﻟّﺎ ﺑﺤّﻘﻬﺎ و ﺣﺴﺎﺑﻬﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ‪.‬‬
‫و ﺳـﺒﮑﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﻦ داود ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ﺷـﯿﺦ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬وﻟﺪ‬‫ﺳﻨﮥ ﺳـﺒﻊ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ و أّول ﺳﻤﺎﻋﻪ ﺳﻨﮥ ارﺑﻊ و ﺗﺴﻌﯿﻦ ﻓﺴﻤﻊ ﻣﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ و ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷﯿﺮوﯾﻪ و‬‫ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﺤﺎﻓـﻆ‪ ،‬و ﺑﻬﺮاة اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ إدرﯾﺲ و ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ و أﻗﺮاﻧﻬﻤـﺎ‪ ،‬ﻗـﺎل اﻟﺤـﺎﮐﻢ‪ :‬و ﺑﻬﺮاة اول رﺣﻠﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﻨﺴـﺈ‬‫اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬و ﺑﺠﺮﺟﺎن ﻋﻤﺮان ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬و ﺑﺒﻐـﺪاد ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻧﺎﺟﯿـﮥ و اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻤﻄﺮز‪ ،‬و ﺑﺎﻟﮑﻮﻓـﮥ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻘّﺘﺎت‪ ،‬و‬‫ﺑﺎﻟﺒﺼـﺮة أﺑﺎ ﺧﻠﯿﻔﮥ و زﮐﺮّﯾﺎ اﻟّﺴﺎﺟّﯽ‪ ،‬و ﺑﻮاﺳﻂ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﺳـﻨﺎن‪ ،‬و ﺑﺎﻷﻫﻮاز ﻋﺒﺪان‪ ،‬و ﺑﺈﺻـﺒﻬﺎن ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﺼﺮ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﻤﻮﺻﻞ أﺑﺎ‬‫ﯾﻌﻠﯽ‪ ،‬و ﺑﻤﺼـﺮ أﺑﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و ﺑﻐﺰة اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻓﺮج راوي اﻟﻤﻮّﻃﺄ‪ ،‬و ﺑﻤّﮑـ ﮥ اﻟﻤﻔّﻀﻞ اﻟﺠﻨﺪّي‪ ،‬و ﺑﺎﻟّﺸﺎم اﺻـﺤﺎب إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 251‬از ‪306‬‬‫اﻟﻌﻼء و اﻟﻤﻌﺎﻓﺎ اﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬روي ﻋﻨﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ إﺳـﺤﺎق اﻟّﻀﺒﻌﯽ و أﺑﻮ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﻔﻘﯿﻪ و ﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻨﻪ و اﺑﻦ ﻣﻨﺪة و اﻟﺤﺎﮐﻢ و أﺑﻮ‬‫ﻃـﺎﻫﺮ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺶ و اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟـّﺴ ﻠﻤّﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻗـﺎل اﻟﺤـﺎﮐﻢ‪ :‬ﻫﻮ واﺣـﺪ ﻋﺼـﺮه ﻓﯽ اﻟﺤﻔـﻆ و اﻹﺗﻘﺎن و اﻟﻮرع و اﻟّﺮﺣﻠـﮥ‪ ،‬ذﮐﺮه‬‫ﺑﺎﻟّﺸﺮق ﮐﺬﮐﺮه ﺑﺎﻟﻐﺮب ﻣﻘّﺪم ﻓﯽ ﻣﺬاﮐﺮة اﻷﺋّﻤﮥ و ﮐﺜﺮة اﻟّﺘﺼﻨﯿﻒ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪ .‬و ﮐﺬﻟﮏ ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ذﮐﺮه اﻟّﺪار ﻗﻄﻨّﯽ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫إﻣﺎم ﻣﻬّﺬب‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬و ﻋﻘﺪ ﻟﻪ ﻣﺠﻠﺲ اﻹﻣﻼء ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ و ﺛﻠﺜﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ و ﻫﻮ اﺑﻦ ﺳّﺘﯿﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻟﻢ ﯾﺰل ﯾﺤّﺪث ﺑﺎﻟﻤﺼـّﻨﻔﺎت و‬‫اﻟّﺸـ ﯿﻮخ ﺑﻘﯿـﮥ ﻋﻤﺮه‪ ،‬و أﻃﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﺷـﯿﺨﻪ ﻫﺬا و أﻃﻨﺐ ﻋﻠﯽ ﻋﺎدﺗﻪ إذا ﺗﺮﺟﻢ ﮐﺒﯿﺮا اﺳـﺘﻮﻓﯽ و ﺣﺸﺪ اﻟﻔﻮاﺋﺪ و اﻟﻐﺮاﺋﺐ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن‬‫أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﯾﺸـﺘﻐﻞ ﺑﺎﻟّﺼﯿﺎﻏﮥ ﻓﻨﺼﺤﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﻌﻠﻤﺎء و أﺷﺎر ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﻨﺖ أري أﺑﺎ ﻋﻠّﯽ ﻣﻌﺠﺒﺎ ﺑﺄﺑﯽ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﻤﻮﺻﻞ و إﺗﻘﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و‬‫ﮐﺎن ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺜﻪ إﻻ اﻟﯿﺴﯿﺮ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﮐﺎن أﺑﻮ ﻋﻠّﯽ ﺑﺎﻗﻌﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ ﻻ ﯾﻄﺎق ﻣﺬاﮐﺮﺗﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪847 :‬‬‫و ﻻ ﯾﻔﯽ ﺑﻤـﺬاﮐﺮﺗﻪ أﺣـﺪ ﻣﻦ اﻟﺤّﻔﺎظ ﺧﺮج إﻟﯽ ﺑﻐـﺪاد ﺳـﻨﮥ ﻋﺸـﺮ ﺛﺎﻧﯿﺎ و ﻗـﺪ ﺻـّﻨﻒ و ﺟﻤﻊ ﻓﺄﻗﺎم ﺑﺒﻐﺪاد و ﻣﺎ ﺑﻬﺎ أﺣﺪ أﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ إﻟّﺎ أن‬‫ﯾﮑﻮن أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺠﻌﺎﺑّﯽ ﻓﺈﻧّﯽ ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﻋﻠﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﺑﺒﻐـﺪاد أﺣﻔﻆ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﻋﻠّﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﺟﺘﻤﻌﺖ ﺑﺒﻐـﺪاد ﻣﻊ أﺑﯽ‬‫أﺣﻤـﺪ اﻟﻌّﺴـ ﺎل و إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﻤﺰة و أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﺑﻦ ﻧﺼـﺮ و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺠﻌﺎﺑّﯽ ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬أﻣﻞ ﻋﯿﻨﺎ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر ﻣﺠﻠﺴﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻣﺘﻨﻌﺖ‪ ،‬ﻓﻤﺎ‬‫زاﻟﻮا ﺑﯽ ﺣّﺘﯽ أﻣﻠﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺛﻼﺛﯿﻦ ﺣـﺪﯾﺜﺎ ﻣﺎ أﺟﺎب واﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻢ ﻓﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻨﻬﺎ إﻟّﺎ اﺑﻦ ﺣﻤﺰة ﻓﯽ ﺣـﺪﯾﺚ واﺣـﺪ ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﮐﺎن أﺑﻮ‬‫ﻋﻠّﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣـﺎرﯾﺖ ﻓﯽ أﺻـﺤﺎﺑﻨﺎ ﻣﺜـﻞ اﻟﺠﻌـﺎﺑﯽ ﺣّﯿﺮﻧﯽ ﺣﻔﻈﻪ ﻓﺤﮑﯿﺖ ذﻟﮏ ﻷﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺠﻌﺎﺑﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﻘﻮل أﺑﻮ ﻋﻠّﯽ ﻫـﺬا و ﻫﻮ اﺳـﺘﺎذي‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ و و ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﻨﺪة‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﯽ أﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻓﯽ اﺧﺘﻼف اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻹﺗﻘﺎن أﺣﻔﻆ ﻣﻦ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ .‬ﺗﻮﻓﯽ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﻋﺸّﯿﮥ اﻟﺨﻤﯿﺲ اﻟﺨﺎﻣﺲ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ ﺟﻤﺎدي اﻷوﻟﯽ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﺨـﺎﻃﺐ ﻣـﺎ ﺷﺎه ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ در ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »ﺗﺤﻔﻪ« ﺑﺠﻮاب ﻃﻌﻦ ﺗﺤﺮﯾﻢ ﻋﻤﺮ ﻣﺘﻌﺘﯿﻦ را ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ‪] :‬ﺟﻮاب اﯾﻦ ﻃﻌﻦ آﻧﮑﻪ‬‫ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺻـﺤﯿﺢﺗﺮﯾﻦ ﮐﺘﺐ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﺳﺖ و در آن ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺮواﯾﺖ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ اﻻﮐﻮع و ﺳﯿﺮة ﺑﻦ ﻣﻌﺒﺪ ﺟﻬﻨﯽ و در ﺻﺤﺎح‬‫دﯾﮕﺮ ﺑﺮواﯾﺖ أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮه ﻧﯿﺰ ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﻌﻢ ﺧﻮد ﻣﺘﻌﻪ را ﺣﺮام ﻓﺮﻣﻮد ﺑﻌـﺪ از آن ﮐﻪ ﺗﺎ ﺳﻪ روز رﺧﺼﺖ داده ﺑﻮد و‬‫آن ﺗﺤﺮﯾﻢ را ﻣﺆﺑﺪ ﺳﺎﺧﺖ إﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﻤﮥ در ﺟﻨﮓ أوﻃﺎس اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و از اﯾﻦ اﻓﺎده ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ در ﮐﻤﺎل وﺿﻮح و ﻇﻬﻮرﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺰد أﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺻـﺤﯿﺢﺗﺮﯾﻦ ﮐﺘﺐ »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺑﺎﯾﺪ‬‫ﮐﺮد ﮐﻪ إﻧﮑﺎر اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺻـﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﮐﻪ در ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ ﻣﺮوي و ﻣﺜﺒﺖ ﺳﺖ ﻧﺰد ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ و أﺗﺒﺎع ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ در‬‫ﮐﺪام درﺟﻪ ﻓﺴﺎد و ﺑﻄﻼن و وﻫﻦ و ﻫﻮان ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻮاﻗﯽ ﻋﻦ زﯾﻎ ﮐّﻞ ﻣﻌﺎﻧﺪ ﻟﺪود‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﻮوي در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻷﺳـﻤﺎء« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻣﺴـﻠﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﺻـّﻨﻒ ﻣﺴـﻠﻢ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﮐﺘﺒﺎ ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب اﻟّﺼﺤﯿﺢ‬‫اﻟّﺬي ﻣّﻦ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑﺮﯾﻢ‪ -‬و ﻟﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪848 :‬‬‫اﻟﺤﻤـﺪ و اﻟّﻨﻌﻤﮥ و اﻟﻔﻀﻞ و اﻟﻤّﻨﮥ ﺑﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ و أﺑﻘﯽ ﻟﻤﺴـﻠﻢ ﺑﻪ ذﮐﺮا ﺟﻤﯿﻼ و ﺛﻨﺎء ﺣﺴـﻨﺎ إﻟﯽ ﯾﻮم اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﻊ ﻣﺎ أﻋّﺪه ﻟﻪ ﻣﻦ اﻷﺟﺮ‬‫اﻟﺠﺰﯾﻞ ﻓﯽ دار اﻟﻘﺮار و ﻋّﻢ ﻧﻔﻌﻪ ﻟﻠﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ﻗﺎﻃﺒﮥ[‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﺮوّﯾـﺎت ﺧﻮد ﻋﻠﯽ ﻣـﺎ ﻧﻘـﻞ ﻋﻨﻪ اﻟّﺜﻌـﺎﻟﺒّﯽ ﻓﯽ »ﻣﻘﺎﻟﯿـﺪ اﻷﺳﺎﻧﯿـﺪ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻣﺴـﻠﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻟﻪ اﻟﻤﺆﻟّﻔﺎت‬‫اﻟﮑﺜﯿﺮة اﻟﺠﻠﯿﻠﮥ ﻻ ﺳّﯿﻤﺎ ﺻﺤﯿﺤﻪ اﻟّﺬي اﻣﺘّﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ و أﺑﻘﯽ ﻟﻪ ﺑﻪ اﻟﺜﻨﺎء اﻟﺠﻤﯿﻞ إﻟﯽ ﯾﻮم اﻟّﺪﯾﻦ ‪.‬‬
‫و ذﻫﺒﯽ در »ﺳـﯿﺮ اﻟّﻨﺒﻼ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻣﺴـﻠﻢ در ذﮐﺮ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب ﻧﻔﯿﺲ ﮐﺎﻣﻞ ﻓﯽ ﻣﻌﻨﺎه ﻓﻠّﻤﺎ رآه اﻟﺤّﻔﺎظ أﻋﺠﺒﻮا ﺑﻪ و‬‫ﻟﻢ ﯾﺴـﻤﻌﻮه ﻟﻨﺰوﻟﻪ و ﺗﻌّﻤـ ﺪوا إﻟﯽ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﮑﺘﺎب ﻓﺴﺎﻗﻮﻫﺎ ﻣﻦ ﻣﺮوّﯾﺎﺗﻬﻢ ﻋﺎﻟﯿـﮥ ﺑﺪرﺟـﮥ و ﺑﺪرﺟﺘﯿﻦ و ﻧﺤﻮ ذﻟﮏ ﺣّﺘﯽ أﺗﻮا ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻤﯿﻊ‬‫ﻫﮑﺬا و ﺳـّﻤﻮه »اﻟﻤﺴـﺘﺨﺮج ﻋﻠﯽ ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﻓﻌﻞ ذﻟﮏ ﻋّﺪة ﻣﻦ ﻓﺮﺳﺎن اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻨﻬﻢ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ رﺟﺎ و أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﮥ‬‫ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ إﺳﺤﺎق اﻹﺳﻔﺮاﺋﻨّﯽ و زاد ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻣﺘﻮﻧﺎ ﻣﻌﺮوﻓﮥ ﺑﻌﻀﻬﺎ ﻟّﯿﻦ‪ ،‬و اﻟّﺰاﻫﺪ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﺪان اﻟﺤﯿﺮّي و أﺑﻮ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺣّﺴﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 252‬از ‪306‬‬‫ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟﻔﻘﯿﻪ و أﺑﻮ ﺣﺎﻣـﺪ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟّﺸﺎذﻟّﯽ اﻟﻬﺮوّي و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ زﮐﺮّﯾﺎ اﻟﺠﻮزﻗّﯽ و اﻹﻣﺎم أﺑﻮ اﻟﺤﺴـﻦ‬‫اﻟﻤﺎﺳﺮﺧﺴّﯽ و أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻷﺻﺒﻬﺎﻧّﯽ و آﺧﺮون‪ ،‬ﻻ ﺗﺤﻀﺮﻧﯽ ذﮐﺮﻫﻢ اﻵن ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرات واﺿﺢ و ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﮐﺘﺎﺑﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺣّﻖ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺂن ﺑﺮ أﻫﻞ اﺳﻼم ﻣّﻨﺖ ﮔﺬاﺷﺘﻪ و ﺑﺮاي ﻣﺴﻠﻢ‬‫ﺑﻮﺟﻪ آن ذﮐﺮ ﺟﻤﯿﻞ و ﺛﻨﺎء ﺣﺴﻦ را ﺗﺎ ﺑﺮوز ﻗﯿﺎم ﺑﺎﻗﯽ داﺷـﺘﻪ و ﻧﻔﻊ آن ﺑﺮاي ﻗﺎﻃﺒﻪ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻋﺎّم ﺷـﺪه و آن ﮐﺘﺎب ﻧﻔﯿﺲ ﮐﺎﻣﻞ ﺳﺖ در‬‫ﻣﻌﻨﯽ ﺧﻮد‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺣّﻔﺎظ أﺧﺒﺎر و أﺣﺎدﯾﺚ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را دﯾﺪﻧﺪ ﺧﻮﺷـﺸﺎن آﻣﺪ و ﺑﺮاي آن ﻣﺴﺘﺨﺮﺟﺎت ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮐﺮدﻧﺪ و ﺑﺴﯿﺎري از‬‫ﻓﺮﺳﺎن ﺣـﺪﯾﺚ اﯾﻦ ﻋﻤﻞ را ﺑﻤﻨّﺼﻪ ﻇﻬﻮر آوردﻧـﺪ ﮐﻪ أﺳـﻤﺎء ﺑﻌﻀـﯽ ازﯾﺸﺎن را ذﻫﺒﯽ ذﮐﺮ ﮐﺮده و از ﺑﻌﺾ ﺑﻮﺟﻪ ﻋﺪم ﺣﻀﻮر إﻋﺮاض‬‫ورزﯾﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻟﺨﺘﯽ از ﺳـﺮ إﻧﺼـﺎف ﻣﺘﻮّﺟﻪ ﺑﺎﯾـﺪ ﺷـﺪ و ﺗﺄّﻣﻞ ﺑﺎﯾـﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻼ ﺷـﺒﻬﻪ درﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﻤـﺪوح ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻄﺮق ﻋﺪﯾـﺪه‬‫ﻣﺴﺮود و ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺟﻮزي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪849 :‬‬‫از ﻓﺮط ﺗﺤﻘﯿﻖ آن را ﻏﯿﺮ ﺻـﺤﯿﺢ و واﻫﯽ و ﺷﺪﯾﺪ اﻟّﺘﺰﻟﺰل و ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﻠﻞ واﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﭘﺲ اﮔﺮ زﻋﻢ ﺑﺎﻃﻠﺶ ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‬‫ﻋﻈﯿﻢ اﻟّﺸﺄن ﺟﻠﯿﻞ اﻟﻤﮑﺎن ﺑﻮﺟﻪ اﺷﺘﻤﺎل آن ﺑﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﮐﯽ ﻣﺴﺘﺤّﻖ اﯾﻦ أوﺻﺎف ﺣﺴﻨﻪ و ﺻﻔﺎت ﻣﺴﺘﺤﺴﻨﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد؟! ﺧﺼﻮﺻﺎ‬‫ﺑﻠﺤـﺎظ آﻧﭽﻪ ﻣﺴـﻠﻢ در ﻣﻘـّﺪﻣﻪ ﮐﺘﺎب ﺧﻮد در ﺑﯿﺎن ذّم ﺟﻤﻊ أﺣﺎدﯾﺚ ﻏﯿﺮ ﺻـﺤﯿﺤﻪ اﻓﺎده ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ در اﯾﻦ ﺻﻮرت اوﺻﺎﻓﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ‬‫ﺑﺂن ﻣّﺘﺼﻒ ﺷﻮد ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺒﯿﯿﻦ و ﺗﺸﺮﯾﺢ و إﻇﻬﺎر و ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﮑﻦ ﻣﻦ اﻟّﺬاﻫﻠﯿﻦ‪.‬‬‫ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ اﺑﻦ ﺧّﻠﮑـﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻣﺴـﻠﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺎل أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ‪ :‬رأﯾﺖ أﺑﺎ زرﻋـﮥ و أﺑﺎ ﺣﺎﺗﻢ ﯾﻘـّﺪﻣﺎن ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺠﺎج ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟّﺼﺤﯿﺢ ﻋﻠﯽ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻋﺼﺮﻫﻤﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﻮوي در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻷﺳـﻤﺎء« و ﺟﻼل اﻟّﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤّﻔﺎظ« و ﻋﺒﺪ اﻟﺤّﻖ دﻫﻠﻮي در »أﺳـﻤﺎء رﺟﺎل ﻣﺸـﮑﺎة« ﻧﯿﺰ اﯾﻦ ﻗﻮل‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﻪ ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻣﺴﻠﻢ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻧﻮوي در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳـﻤﺎء و اﻟّﻠﻐﺎت« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻣﺴﻠﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أﺟﻤﻌﻮا ﻋﻠﯽ ﺟﻼﻟﺘﻪ و إﻣﺎﻣﺘﻪ و ﻋﻠّﻮ ﻣﺮﺗﺒﺘﻪ و ﺣﺬﻗﻪ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟّﺼﻨﻌﮥ و‬‫ﺗﻘّﺪﻣﻪ ﻓﯿﻬﺎ و ﺗﻀّﻠﻌﻪ ﻣﻨﻬﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻧﻮوي در »ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻷﺳـﻤﺎء« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻣﺴـﻠﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﻋﻠﻢ أّن ﻣﺴـﻠﻤﺎ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ أﺣﺪ أﻋﻼم أﺋﻤﮥ ﻫﺬا اﻟّﺸﺄن و ﮐﺒﺎر اﻟﻤﺒّﺮزﯾﻦ ﻓﯿﻪ و‬‫أﻫﻞ اﻟﺤﻔﻆ و اﻹﺗﻘﺎن و اﻟّﺮّﺣﺎﻟﯿﻦ ﻓﯽ ﻃﻠﺒﻪ إﻟﯽ أﺋّﻤـ ﮥ اﻷﻗﻄﺎر و اﻟﺒﻠﺪان و اﻟﻤﻌﺘﺮف ﻟﻪ ﺑﺎﻟّﺘﻘّﺪم ﻓﯿﻪ ﺑﻼ ﺧﻼف ﻋﻨﺪ أﻫﻞ اﻟﺤﺬق و اﻟﻌﺮﻓﺎن و‬‫اﻟﻤﺮﺟﻮع إﻟﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ و اﻟﻤﻌﺘﻤﺪ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ﮐﻞ اﻷزﻣﺎن ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﺮوّﯾﺎت ﺧﻮد‪ -‬ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ اﻟّﺜﻌﺎﻟﺒﯽ ﻓﯽ »ﻣﻘﺎﻟﯿـﺪ اﻷﺳﺎﻧﯿﺪ«‪ -‬در ذﮐﺮ ﻣﺴـﻠﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﮐﺎن أﺣﺪ أﺋّﻤﮥ‬‫أﻋﻼـم ﻫـﺬا اﻟّﺸﺄن و ﮐﺒﺎر اﻟﻤﺒﺮزﯾﻦ ﻓﯿﻪ و اﻟّﺮّﺣﺎﻟﯿﻦ ﻓﯽ ﻃﻠﺒﻪ و اﻟﻤﺠﻤﻊ ﻋﻠﯽ ﺗﻘـّﺪﻣﻪ ﻓﯿﻪ أﻫﻞ ﻋﺼـﺮه‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺷـﻬﺪ ﻟﻪ ﺑـﺬﻟﮏ إﻣﺎﻣﺎ وﻗﺘﻬﻤﺎ و‬‫ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻋﺼﺮﻫﻤﺎ أﺑﻮ زرﻋﮥ و أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ‪.‬‬
‫و ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﺴﻠﻢ در ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺻﺤﯿﺢ ﺣﺪﯾﺚ از ﺳﻘﯿﻢ آن ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ أﻫﻞ ﻋﺼﺮ ﺧﻮد ﮐﻪ ﻋﺼﺮ اﺟﺘﻤﺎع ﻓﺤﻮل اﯾﻦ ﻋﻠﻢ ﺑﻮد ﻣﻘّﺪم ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ و‬‫آن ﻫﻢ ﺑﺸﻬﺎدت إﻣﺎﻣﯿﻦ وﻗﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪850 :‬‬‫و ﺣﺎﻓﻈﯿﻦ ﻋﺼﺮ أﺑﻮ زرﻋﻪ و أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻘّﺪﻣﺶ در ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺠﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻮد و أﻫﻞ ﺣﺬق و ﻋﺮﻓﺎن را در آن ﺧﻼﻓﯽ ﻧﺒﺎﺷﺪ و در‬‫ﺗﻤـﺎم أزﻣﻨﻪ ﺑﺴﻮي ﮐﺘـﺎﺑﺶ رﺟﻮع و ﺑﺮ آن اﻋﺘﻤﺎد واﻗﻊ ﺷﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻌـﺪ ادراك اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻫﺮﮔﺰ از ﻣﺼـﻔﯽ ﮐﻪ ﻣـّﺪﻋﯽ ﺗﺴـّﻨﻦ ﺑﻮده ﺑﺎﺷـﺪ‬‫ﻣﺘﺮّﻗﺐ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در ﺻّﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﮐﻪ ﻣﺜﻞ اﯾﻦ ﺑﺎرع ﻣﺘﻘّﺪم آن را ﻣﺤﮑﻮم ﺑﺎﻟّﺼّﺤﮥ ﻧﻤﻮده در ﮐﺘﺎب ﺻﺤﯿﺢ ﺧﻮد ادراج و اﺧﺮاج‬‫ﻓﺮﻣﻮده؛ رﯾﺒﯽ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﺧﺎﻃﺮ ﺧﻮد ﺟﺎ دﻫﺪ ﭼﻪ ﺟﺎي آﻧﮑﻪ ﺑﺎﺗّﺒﺎع اﺑﻦ ﺟﻮزي ﺧﺘﻢ و ﺟﺰم ﺑﻌﺪم ﺻّﺤﺘﺶ ﻧﻤﻮده ﮐﻤﺎل ﻋﺼﺒّﯿﺖ و اﻋﺘﺴﺎف‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 253‬از ‪306‬‬‫ﺧﻮد ﻓﺮا روي أرﺑﺎب ﻋﺪل و إﻧﺼﺎف ﻧﻬﺪ! دﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﻋﻠّﺎﻣﻪ ﻧﻮوي در »ﻣﻨﻬﺎج‪ -‬ﺷـﺮح ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳـﻠﮏ ﻣﺴـﻠﻢ ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺤﻪ‬‫ﻃﺮﻗﺎ ﺑﺎﻟﻐﮥ ﻓﯽ اﻻﺣﺘﯿﺎط و اﻹﺗﻘﺎن و اﻟﻮرع و اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻣﺼّﺮح ﺑﮑﻤﺎل ورﻋﻪ و ﺗﻤﺎم ﻣﻌﺮﻓﺘﻪ و ﻏﺰارة ﻋﻠﻮﻣﻪ و ﺷّﺪة ﺗﺤﻘﯿﻘﻪ ﺑﺤﻔﻈﻪ و‬‫ﺗﻘﻌـﺪده ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟّﺸـ ﺄن و ﺗﻤّﮑﻨﻪ ﻣﻦ أﻧﻮاع ﻣﻌـﺎرﻓﻪ و ﺗﺒﺮﯾﺰه ﻓﯽ ﺻـﻨﺎﻋﺘﻪ و ﻋﻠّﻮ ﻣﺤّﻠﻪ ﻓﯽ اﻟّﺘﻤﯿﯿﺰ ﺑﯿﻦ دﻗﺎﺋﻖ ﻋﻠﻮﻣﻪ اﻟّﺘﯽ ﻻ ﯾﻬﺘـﺪي إﻟﯿﻬﺎ إﻟّﺎ‬‫أﻓﺮاد ﻓﯽ اﻷﻋﺼﺎر‪ ،‬ﻓﺮﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ و رﺿﯽ ﻋﻨﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻧﻮوي در »ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻷﺳـﻤﺎء و اﻟﻠّﻐﺎت« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻣﺴـﻠﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻣﻦ أﮐﺒﺮ اﻟـّﺪﻻﺋﻞ ﻋﻠﯽ ﺟﻼﻟﺘﻪ و ورﻋﻪ و ﺣـﺬﻗﻪ و ﺗﻘﻌـﺪده ﻓﯽ ﻋﻠﻮم‬‫اﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﺿـﻄﻼﻋﻪ ﻣﻨﻬـﺎ و ﺗﻔّﻨﻨﻪ ﻓﯿﻬـﺎ و ﺗﻨﺒﯿﻬﻪ ﻋﻠﯽ ﻣـﺎ ﻓﯽ أﻟﻔﺎظ اﻟّﺮواة ﻣﻦ اﺧﺘﻼف ﺑﯿﻦ ﻣﺘﻦ و إﺳـﻨﺎد و ﻟﻮ ﻓﯽ ﺣﺮف و اﻋﺘﻨﺎﺋﻪ ﺑﺎﻟّﺘﻨﺒﯿﻪ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟّﺮواﯾﺎت اﻟﻤﺼـّﺮﺣﮥ ﻟﺴـﻤﺎع اﻟﻤﺪﻟّﺴـﯿﻦ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣّﻤﺎ ﻫﻮ ﻣﻌﺮوف ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ و ﻗﺪ ذﮐﺮت ﻓﯽ ﻣﻘّﺪﻣﮥ ﺷـﺮﺣﯽ ﻟﺼﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ﺟﻤﻼ‬‫ﻣﻦ اﻟّﺘﻨﺒﯿﻪ ﻋﻠﯽ ﻫﺬه اﻷﺷﯿﺎء و ﺷﺒﻬﻬﺎ ﻣﺒﺴﻮﻃﮥ واﺿﺤﮥ ﺛﻢ ﻧّﺒﻬﺖ ﻋﻠﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﺪﻗﺎﺋﻖ و اﻟﻤﺤﺎﺳﻦ ﻓﯽ أﺛﻨﺎء اﻟّﺸﺮح ﻓﯽ ﻣﻮاﻃﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻤﻠﮥ‬‫ﻻ ﻧﻈﯿﺮ ﻟﮑﺘﺎﺑﻪ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟّﺪﻗﺎﺋﻖ و ﺻّﺤﮥ اﻹﺳﻨﺎد‪ ،‬و ﻫﺬا ﻋﻨﺪﻧﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﺤّﻘﻘﺎت اﻟّﺘﯽ ﻻ ﺷّﮏ ﻓﯿﻬﺎ ﻟﻠّﺪﻻﺋﻞ اﻟﻤﺘﻈﺎﻫﺮة ﻋﻠﯿﻬﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در آن ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻣﻦ ﺣّﻘﻖ ﻧﻈﺮه ﻓﯽ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ و اّﻃﻠﻊ ﻋﻠﯽ ﻣـﺎ أودﻋﻪ ﻓﯽ أﺳﺎﻧﯿـﺪه و ﺗﺮﺗﯿﺒﻪ و ﺣﺴﻦ ﺳـﯿﺎﻗﺘﻪ و ﺑـﺪﯾﻊ‬‫ﻃﺮﯾﻘﻪ ﻣﻦ ﻧﻔـﺎﺋﺲ اﻟّﺘﺤﻘﯿﻖ و ﺟﻮاﻫﺮ اﻟّﺘـﺪﻗﯿﻖ و أﻧﻮاع اﻟﻮرع و اﻻﺣﺘﯿـﺎط و اﻟّﺘﺤّﺮي ﻓﯽ اﻟّﺮواﯾـﺎت و ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟّﻄﺮق و اﺧﺘﺼﺎرﻫـﺎ و ﺿـﺒﻂ‬‫ﻣﺘﻔّﺮﻗﻬﺎ و اﻧﺘﺸﺎرﻫﺎ و ﮐﺜﺮة اّﻃﻼﻋﻪ و اﺗّﺴﺎع رواﯾﺘﻪ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣّﻤﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪851 :‬‬‫ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺤـﺎﺳﻦ و اﻷﻋﺠﻮﺑﺎت و اﻟّﻠﻄﺎﺋﻒ اﻟّﻈﺎﻫﺮات و اﻟﺨﻔّﯿﺎت؛ ﻋﻠﻢ أﻧّﻪ إﻣﺎم ﻻ ﯾﻠﺤﻘﻪ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪ ﻋﺼـﺮه و ﻗّﻞ ﻣﻦ ﯾﺴﺎوﯾﻪ ﺑﻞ ﯾـﺪاﻧﯿﻪ ﻣﻦ‬‫أﻫﻞ دﻫﺮه‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺆﺗﯿﻪ ﻣﻦ ﯾﺸﺎء و اﻟﱠﻠﻪ ذو اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻌﻈﯿﻢ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﻫﻤﺪاﻧﯽ ﮐﻪ ﻓﺘﻮي ﺑﺼﺤﺖ ﺟﻤﯿﻊ اﺣﺎدﯾﺚ »ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ« داده‬‫و ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﻫﻤﺪاﻧﯽ از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﺣّﻔﺎظ و ﻧﺤﺎرﯾﺮ أﯾﻘﺎظ ﺳّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ذﻫﺒﯽ در »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺑﻮ اﻟﻌﻼء اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ اﻟﻤﻘﺮي ﺷـﯿﺦ اﻹﺳـﻼم ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻬﻞ اﻟﻌّﻄﺎر ﺷﯿﺦ ﻫﻤﺪان‪ ،‬ﻣﻮﻟﺪه‬‫ﺳﻨـﮥ ﺛﻤـﺎن و ﺛﻤـﺎﻧﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋـﮥ‪ ،‬ﻗﺮأ أﻧﺎب )ﺑﺎﻟﺮواﯾﺎت‪ .‬ظ( ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺤـّﺪاد‪ ،‬أﮐﺜﺮ ﻋﻨﻪ و ﻻزﻣﻪ ﻣـّﺪة و ﻋﻠﯽ ﻣﻘﺮي واﺳﻂ أﺑﯽ اﻟﻌّﺰ‬‫اﻟﻘﻼﻧﺴـّﯽ و أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒـﺎرع و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻤﺮزوﻗﯽ‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ أﺑﯽ اﻟﻘﺴﻢ ﺑﻦ ﺑـّﯿ ﺎن و أﺑﯽ ﻋﻠّﯽ اﺑﻦ ﺑﻨﻬـﺎن و أﺑﯽ اﻟﺤﺼـﯿﻦ و ﺧﻼﺋﻖ‬‫ﺑﺒﻐـﺪاد و أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻔﺮاوي و ﻃﺎﺋﻔـﮥ ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر‪ ،‬ﺛّﻢ رﺣﻞ ﺛﺎﻧﯽ ﻣّﺮة إﻟﯽ ﺑﻐـﺪاد ﻓﺄﺳـﻤﻊ اﺑﻨﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗـﺪم ﺑﻌـﺪ اﻟّﺜﻼﺛﯿﻦ و‬‫ﺧﻤﺲ ﻣﺎﺋﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪855 :‬‬‫ﻓﺄﮐﺜﺮ ﺛﻢ ﺑﻌـﺪ ﻋﺎم أرﺑﻌﯿﻦ ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﻟّﺮواﯾﺎت أﺑﻮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﮑﯿﻨﮥ و أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟّﺪﺑّﺎس و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﮑّﯿﺎل ﺣّﺪث ﻋﻨﻪ أﺑﻮ‬‫اﻟﻤﻮاﻫﺐ ﺑﻦ ﺻﺼـﺮي اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر و اﻟﺤﺎﻓﻆ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟّﺴﻬﺮوردّي و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺤﻤﺎﻣّﯽ و ﻣﺤّﻤﺪ و اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺤﻤﯿﺪ ﺑﺘﯿﻤﺎء و ﻫﻢ أﺳﺒﺎﻃﻪ و آﺧﺮون و ﺧﺎﺗﻤﮥ أﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﺎﻹﺟﺎزة أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﻤﻘﯿﺮ‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺳﻌﺪ اﻟّﺴﻤﻌﺎﻧّﯽ‪ :‬ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺘﻘﻦ ﻣﻘﺮي ﻓﺎﺿﻞ‬‫ﺣﺴﻦ اﻟّﺴﯿﺮة ﻣﺮﺿّﯽ اﻟّﻄﺮﯾﻘﮥ ﻋﺰﯾﺰ اﻟّﻨﻔﺲ ﺳﺨّﯽ ﺑﻤﺎ ﯾﻤﻠﮑﻪ ﻣﮑﺮم ﻟﻠﻐﺮﺑﺎء ﯾﻌﺮف اﻟﻘﺮاءات و اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻷدب ﻣﻌﺮﻓﮥ ﺣﺴﻨﮥ ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و‬‫ﻗـﺎل ﻋﺒـﺪ اﻟﻘـﺎدر اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ :‬ﺷـﯿﺨﻨﺎ أﺑﻮ اﻟﻌﻼء أﺷـﻬﺮ ﻣﻦ أن ﯾﻌﺮف‪ ،‬ﺑﻞ ﯾﻌّﺰ وﺟﻮد ﻣﺜﻠﻪ ﻓﯽ أﻋﺼﺎر ﮐﺜﯿﺮة ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺑﻠﻐﻨﺎ ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﯿﺮ‪ ،‬أرﺑﯽ ﻋﻠﯽ‬‫أﻫﻞ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﯽ ﮐﺜﺮة اﻟّﺴـ ﻤﺎﻋﺎت ﻣﻊ ﺗﺤﺼـﯿﻞ اﺻﻮل ﻣﺎ ﺳـﻤﻊ و ﺟﻮدة اﻟﻨﺴﺦ و إﺗﻘﺎن ﻣﺎ ﮐﺘﺒﻪ ﺑﺨﻄﻪ‪ ،‬ﻣﺎ ﮐﺎن ﯾﮑﺘﺐ ﺷﯿﺌﺎ إﻟّﺎ ﻣﻨﻘﻄﺎ ﻣﻌﺮﺑﺎ‪ ،‬و‬‫أّول ﺳﻤﺎﻋﻪ ﻣﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟّﺪوﻧﯽ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺑﺮع ﻋﻠﯽ ﺣّﻔﺎظ ﻋﺼﺮه ﻣﻦ ﺣﻔﻆ ﻣﺎ ﯾﺘﻌّﻠﻖ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫ﻣﻦ اﻷﻧﺴﺎب و اﻟّﺘﻮارﯾﺦ و اﻷﺳﻤﺎء و اﻟﮑﻨﯽ و اﻟﻘﺼﺺ و اﻟّﺴﯿﺮ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ ﮐﺎن ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺴﻪ ﻓﺠﺎءﺗﻪ ﻓﺘﻮي ﻓﯽ ﻋﺜﻤﺎن رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﮑﺘﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 254‬از ‪306‬‬‫ﻣﻦ ﺣﻔﻈﻪ و ﻧﺤﻦ ﺟﻠﻮس درﺟﺎ ﻃﻮﯾﻼ ﻓﯽ أﺧﺒﺎره‪ ،‬و ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬زاد اﻟﻤﺴﺎﻓﺮ« ﻓﯽ ﺧﻤﺴـﯿﻦ ﻣﺠﻠّﺪا و ﮐﺎن إﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻘﺮآن و ﻋﻠﻮﻣﻪ‬‫و ﺣّﺼﻞ ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن ﻣﺎ اﻧﻪ ﺻّﻨﻒ ﻓﯿﻪ اﻟﻌﺸﺮة و اﻟﻤﻔﺮدات و ﺻّﻨﻒ ﻓﯽ اﻟﻮﻗﻒ و اﻻﺑﺘﺪاء و ﻓﯽ اﻟﺘﺠﻮﯾﺪ و اﻟﻤﺌﺎت و اﻟﻌﺪد و ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﻘّﺮاء و‬‫ﻫﻮ ﻧﺤﻮ ﻣﻦ ﻋﺸـﺮ ﻣﺠّﻠﺪات اﺳﺘﺤﺴـﻨﺖ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ و ﮐﺘﺒﺖ و ﻧﻘﻠﺖ إﻟﯽ ﺧﻮارزم و إﻟﯽ اﻟّﺸﺎم و ﺑﺮع ﻋﻨﺪه ﺟﻤﺎﻋﮥ ﮐﺜﯿﺮة ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات و ﮐﺎن‬‫إذا ﺟﺮي ذﮐﺮ اﻟﻘّﺮاء ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻓﻼن ﻣﺎت ﻋﺎم ﮐـﺬا‪ ،‬ﻣﺎت ﻓﻼن ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﮐـﺬا‪ ،‬و ﻓﻼن ﯾﻌﻠﻮ إﺳـﻨﺎده ﻋﻠﯽ ﻓﻼن ﺑﮑﺬا و ﮐﺎن إﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟّﻨﺤﻮ و‬‫اﻟﻠّﻐـﮥ‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ أّن ﻣﻦ ﺟﻤﻠـﮥ ﻣﺎ ﺣﻔﻆ ﮐﺘﺎب »اﻟﺠﻤﻬﺮة« و ﺧّﺮج ﻟﻪ ﺗﻼﻣـﺬة ﻓﯽ اﻟﻌﺮﺑـّﯿ ﮥ ﯾﻘﺮءون ﺑﻬﻤﺬان و ﺑﻌﺾ أﺻـﺤﺎﺑﻪ رأﯾﺘﻪ ﻓﮑﺎن ﻣﻦ‬‫ﻣﺤﻔﻮﻇﺎﺗﻪ ﮐﺘﺎب »اﻟﻐﺮﯾﺒﯿﻦ« ﻟﻠﻬﺮوي‪.‬‬‫إﻟﯽ أن ﻗـﺎل‪ :‬و ﮐـﺎن ﻣﻬﯿﻨﺎ ﻟﻠﻤﺎل ﺑﺎع ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎ ورﺛﻪ ﻣﻦ أﺑﻨﺎء اﻟّﺘّﺠﺎر ﻓﺄﻧﻔﻘﻪ ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﻌﻠﻢ ﺣّﺘﯽ ﺳﺎﻓﺮ إﻟﯽ ﺑﻐـﺪاد و أﺻـﺒﻬﺎن ﻣﺎﺷـﯿﺎ ﯾﺤﻤﻞ‬‫ﮐﺘﺒﻪ ﻋﻠﯽ ﻇﻬﺮه ﺳﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﮐﻨﺖ أﺗﯿﺖ ﺑﺒﻐﺪاد ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺎﺟﺪ و آﮐﻞ ﺧﺒﺰ اﻟّﺮﺟﻞ‪ .‬و ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻫﯿﻤﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪856 :‬‬‫اﻷدﯾﺐ ﯾﻘﻮل‪ :‬رأﯾﺖ أﺑﺎ اﻟﻌﻼء ﻓﯽ ﻣﺴﺠﺪ ﻣﻦ ﻣﺴﺎﺟﺪ ﺑﻐﺪاد ﯾﮑﺘﺐ و ﻫﻮ ﻗﺎﺋﻢ ﻷّن اﻟّﺴﺮاج ﮐﺎن ﻋﺎﻟﯿﺎ‪.‬‬‫إﻟﯽ أن ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻌﻈﻢ ﺷﺎﻧﻪ ﻓﯽ اﻟﻘﻠﻮب ﺣّﺘﯽ أن ﮐﺎن ﯾﻤّﺮ ﻓﯽ ﻫﻤـﺪان ﻓﻼ ﯾﺒﻘﯽ أﺣـﺪ رآه إﻟّﺎ ﻗﺎم و دﻋﺎ ﻟﻪ ﺣّﺘﯽ اﻟّﺼﺒﯿﺎن و اﻟﯿﻬﻮد و رﺑّﻤﺎ ﮐﺎن‬‫ﯾﻤﻀﯽ إﻟﯽ ﺑﻠﺪه ﻣﺴﮑﺎن ﯾﺼﻠّﯽ ﺑﻬﺎ اﻟﺠﻤﻌﮥ ﻓﯿﺘﻠّﻘﺎه أﻫﻠﻬﺎ ﺧﺎرج اﻟﺒﻠﺪ اﻟﻤﺴﻠﻤﻮن ﻋﻼﺣﺪة و اﻟﯿﻬﻮد ﻋﻼ ﺣﺪة ﯾﺪﻋﻮن ﻟﻪ إﻟﯽ أن ﯾﺪﺧﻞ اﻟﺒﻠﺪ‬‫ﻓﮑﺎن ﯾﻔﺘﺢ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻟّﺪﻧﯿﺎ ﺟﻤﻞ ﻓﻠﻢ ﯾّﺪﺧﺮﻫﺎ ﺑﻞ ﯾﻨﻔﻘﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﺗﻼﻣﺬﺗﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﻠﯿﻬﺎ رﺳﻮم اﻷﻗﻮام و ﻣﺎ ﮐﺎن ﯾﺒﺮح ﻋﻠﯿﻪ أﻟﻒ دﯾﻨﺎر ﻫﻤﺪاﻧّﯿﮥ‬‫او أﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﻟـّﺪﯾﻦ ﻣﻊ ﮐﺜﺮة ﻣﺎ ﯾﻔﺘﺢ ﻋﻠﯿﻪ و ﮐﺎن ﯾﻄﻠﺐ ﻷﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻣﻦ اﻟّﻨﺎس و ﯾﻌّﺰ أﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﻣﻦ ﯾﻠﻮذ ﺑﻪ و ﻻ ﯾﺤﻀـﺮ دﻋﻮة ﺣﺘﯽ ﯾﺤﻀـﺮ‬‫ﺟﻤﺎﻋـﮥ أﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﮐﺎن ﻻ ﯾﺄﮐﻞ ﻣﻦ أﻣﻮال اﻟّﻈﻠﻤـﮥ و ﻻ ﯾﻘﺒﻞ ﻣﻨﻬﻢ ﻣﺪرﺳﮥ ﻗّﻂ و ﻻ رﺑﺎﻃﺎ و إﻧّﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﻘﺮئ ﻓﯽ داره و ﻧﺤﻦ ﻓﯽ ﻣﺴـﺠﺪه‬‫ﺳّﮑﺎن‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻘﺮي ﻧﺼﻒ ﻧﻬﺎره اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻧﺼـﻔﻪ اﻟﻘﺮآن و اﻟﻌﻠﻢ و ﮐﺎن ﻻ ﯾﻐﺸـﯽ اﻟـّﺴ ﻼﻃﯿﻦ و ﻻ ﯾﺄﺧﺬه ﻓﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮﻣﮥ ﻻﺋﻢ و ﻻ ﯾﻤﮑﻦ‬‫أﺣـﺪا ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺴﻪ ﻣﻨﮑﺮا و ﻻ ﺳـﻤﺎﻋﺎ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﯾﻘﻮل ﮐّﻞ إﻧﺴﺎن ﻣﻨﺰﻟﺘﻪ ﺣّﺘﯽ ﺗﺄﻟّﻔﺖ اﻟﻘﻠﻮب ﻋﻠﯽ ﻣﺤّﺒﺘﻪ و ﺣﺴﻦ اﻟـّﺬﮐﺮ ﻟﻪ ﻓﯽ اﻵﻓﺎق اﻟﺒﻌﯿـﺪة‬‫ﺣّﺘﯽ أﻫـﻞ ﺧﻮارزم اﻟّـﺬﯾﻦ ﻫﻢ ﻣﻌﺘﺰﻟـﮥ ﻣﻊ ﺷـّﺪﺗﻪ ﻓﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠـّﯿ ﮥ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﺣﺴﻦ اﻟـّﺼ ﻠﻮة ﻟﻢ أر أﺣـﺪا ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺨﻨﺎ أﺣﺴﻦ ﺻـﻼة ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﻣﺘﺸّﺪدا ﻓﯽ أﻣﺮ اﻟﻄﻬﺎرة ﻻ ﯾﺪع أﺣﺪا ﯾﻤّﺲ ﻣﺪاّﺳﻪ و ﮐﺎن ﺛﯿﺎﺑﻪ ﻗﺼﺎرا و أﮐﻤﺎﻣﻪ ﻗﺼﺎرا‪ ،‬ﻋﻤﺎﻣﺘﻪ ﻧﺤﻮ ﺳـﺒﻌﮥ أذرع‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ اﻟـّﺴ ّﻨﮥ ﺷﻌﺎره و‬‫دﺛﺎره ﺑﺤﯿﺚ إﻧّﻪ ﮐﺎن إذا دﺧﻞ ﻣﺠﻠﺴﻪ )ﺣّﻮل‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( رﺟﻠﻪ اﻟﯿﺴﺮي ﮐﻠﻔﮥ أن ﯾﺮﺟﻊ و ﯾﻘّﺪم اﻟﯿﻤﻨﯽ‪ ،‬ﻻ ﯾﻤّﺲ ﺟﺰءا إﻟّﺎ ﻋﻠﯽ وﺿﻮء‪ ،‬و ﻻ‬‫ﯾﺪع ﺷﯿﺌﺎ ﻗّﻂ إﻟّﺎ ﻣﺴﺘﻘﺒﻞ اﻟﻘﺒﻠﮥ ﺗﻌﻈﯿﻤﺎ ﻟﻬﺎ‪.‬‬‫إﻟﯽ أن ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻦ أﺛﻖ ﺑﻪ ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻔﺎرﺳـﯽ أﻧّﻪ ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ اﻟﻌﻼء ﻟﻤﺎ دﺧﻞ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر‪ :‬ﻣﺎ دﺧﻞ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر‬‫ﻣﺜﻠـﮏ! و ﺳـﻤﻌﺖ اﻟﺤﺎﻓـﻆ أﺑﯽ اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﯾﻘﻮل‪ -‬و ذﮐﺮ رﺟﻼـ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ :-‬رﺟـﻞ إن رﺟﻊ و ﻟﻢ ﯾﻠﻖ اﻟﺤﺎﻓـﻆ أﺑﺎ اﻟﻌﻼء‬‫ﺿﺎﻋﺖ رﺣﻠﺘﻪ‪ .‬ﻣﺎت أﺑﻮ اﻟﻐﻼء ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻻوﻟﯽ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺳّﺘﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤّﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺑﻮ اﻟﻌﻼء اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪857 :‬‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ اﻟﻤﻘﺮي ﺷـﯿﺦ اﻹﺳـﻼم اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻬﻞ اﻟﻌّﻄﺎر ﺷﯿﺦ ﻫﻤﺪان‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ‪ 488‬و ﺗﻼ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ‬‫اﻟﺤّﺪاد و ﻻزﻣﻪ و أﮐﺜﺮ ﻋﻨﻪ و ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺼﯿﻦ و أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻔﺮاوي و ﺧﻼﺋﻖ و رﺣﻞ و آﺧﺮ أﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﺎﻹﺟﺎزة اﺑﻦ اﻟﻤﻨﯿﺮ و ﮐﺎن‬‫ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻣﺘﻘﻨﺎ ﻣﻘﺮﯾﺎ ﻓﺎﺿـﻼ ﺣﺴﻦ اﻟـّﺴ ﯿﺮة إﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻘﺮآن و ﻋﻠﻮﻣﻪ ﯾﻌﺮف اﻟﻘﺮاءات و اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻷدب ﻣﻌﺮﻓﮥ ﺗﺎّﻣﮥ إﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟّﻨﺤﻮ و اﻟﻠّﻐﮥ‪،‬‬‫و ﮐﺎن ﻣﻦ ﻣﺤﻔﻮﻇﺎﺗﻪ »اﻟﺠﻤﻬﺮة اﻟّﺪرﯾﺪّﯾﮥ« و ﮐﺘﺎب »اﻟﻐﺮﯾﺒﯿﻦ« ﻟﻠﻬﺮوي‪ ،‬ﺑﺮع ﻋﻠﯽ ﺣّﻔﺎظ ﻋﺼﺮه ﻣﺎ ﯾﺘﻌّﻠﻖ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ اﻷﻧﺴﺎب و ﻟا ّﺘﻮارﯾﺦ‬‫و اﻷﺳـﻤﺎء وا اﻟﮑﻨﯽ و اﻟﻘﺼـﺺ و اﻟـّﺴ ﯿﺮ‪ ،‬و ﺻـّﻨﻒ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات و ﻏﯿﺮﻫـﺎ و ﺧّﺮج ﻟﻪ ﺗﻼﻣـﺬﺗﻪ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات و اﻟﻌﺮﺑـّﯿ ﮥ و ﮐـﺎن ﻻـ ﯾﺨﺸـﯽ‬‫اﻟّﺴـ ﻼﻃﯿﻦ و ﻻ ﯾﻘﺒﻞ ﻣﻨﻬﻢ ﺷـﯿﺌﺎ و ﻻ ﻣﺪرﺳـﮥ و ﻻ رﺑﺎﻃﺎ و ﻻ ﯾﺄﺧـﺬه ﻓﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮﻣـﮥ ﻻﺋﻢ ﻣﻊ اﻟّﺘﻘّﺸﻒ ﻓﯽ اﻟﻤﻠﺒﺲ‪ ،‬ﻣﺎت ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻻوﻟﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 255‬از ‪306‬‬‫ﺳﻨﮥ ‪.[569‬‬‫ﻧﻮزدﻫﻢ آﻧﮑﻪ زﯾﻦ اﻟـّﺪﯾﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟّﺪﻣﺸـﻘﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ رﺟﺐ در »ذﯾﻞ ﻃﺒﻘﺎت ﺣﻨﺒﻠّﯿﻪ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻐﯿﺚ‬‫ﺑﻦ زﻫﯿﺮ اﻟﺤﺮﺑﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﺻـّﻨﻒ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻐﯿﺚ »اﻻﻧﺘﺼـﺎر ﻟﻤﺴـﻨﺪ اﻹﻣـﺎم أﺣﻤـﺪ« أﻇّﻨﻪ ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ أّن أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺴـﻨﺪ ﮐّﻠﻬﺎ ﺻـﺤﯿﺤﮥ و ﻗﺪ‬‫ﺻّﻨﻒ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻗﺒﻠﻪ أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ‪ ،‬و ﺑﺬﻟﮏ أﻓﺘﯽ أﺑﻮ اﻟﻌﻼء اﻟﻬﻤﺪاﻧّﯽ و ﺧﺎﻟﻔﻬﻢ ]‪ [1‬اﻟّﺸﯿﺦ أﺑﻮ اﻟﻔﺮج ﺑﻦ اﻟﺠﻮزّي ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺗﺼـﺪﯾﻖ ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎه ﺳﺎﺑﻘﺎ ﻇﺎﻫﺮ و واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻐﯿﺚ ﺣﺮﺑﯽ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮده ﮐﺘﺎب »اﻧﺘﺼﺎر ﻟﻤﺴـﻨﺪ اﻹﻣﺎم‬‫أﺣﻤﺪ« را و ﻇّﻦ اﺑﻦ رﺟﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻐﯿﺚ درﯾﻦ ﮐﺘﺎب ذﮐﺮ ﮐﺮده ﮐﻪ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺴﻨﺪ أﺣﻤﺪ ﺗﻤﺎﻣﺎ ﺻﺤﯿﺢ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻇﻦ اﺑﻦ رﺟﺐ ﻣﻄﺎﺑﻖ واﻗﻊﺳﺖ ﭘﺲ در ﺑﻄﻼن ﻧﻔﯽ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ]‪ [1‬ان ﮐﺎن اﺑﻦ رﺟﺐ أراد ﺑﻬﺬا اﻟﺨﻼف أن اﺑﻦ‬‫اﻟﺠﻮزي ﺣﮑﻢ ﻋﻠﯽ اﺣﺎدﯾﺚ ﻋﺪﯾﺪة ﺑﺎﻟﻮﺿﻊ و ﻋﺪم اﻟﺼﺤﮥ و ﻫﯽ ﻣﻮﺟﻮدة ﻓﯽ اﻟﻤﺴﻨﺪ‪ ،‬ﻓﻤﺴﻠﻢ‪ ،‬و ان ﮐﺎن اﻟﻤﺮاد ﺑﻪ اﻧﻪ ﺻﺮح ﻓﯽ ﮐﻼم ﻟﻪ‬‫ان اﺣـﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺴـﻨﺪ ﮐﻠﻬﺎ ﻟﯿﺴﺖ ﻣﺤﮑﻮﻣـﮥ ﺑﺎﻟﺼـﺤﮥ ﺑﻞ ﻓﯿﻬﺎ اﻟﻀـﻌﯿﻒ و اﻟﻤﻮﺿﻮع‪ ،‬ﻓـﺬﻟﮏ ﻏﯿﺮ ﻣﻌﻠﻮم ﻣﻨﻪ ﺑﻞ اﻟﻤﻌﻠﻮم ﺧﻼﻓﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺘﺮاه‬‫اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ ﮐﻼﻣﻪ اﻟﺬي ﻧﻘﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﻟﻨﻬﺮواﻧﯽ ﻓﯽ رﺳﺎﻟﺘﻪ )ﻣﻨﻪ ﻃﺎب ﺛﺮاه(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪858 :‬‬‫ﺻّﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺻـﺮﯾﺤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻐﯿﺚ رﯾﺒﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و إﻟّﺎ ﺻـﺮف ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮدن او ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺧﺎّص در ﻧﺼﺮت‬‫ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤﺪ ﻧﯿﺰ ﻧﺰد ارﺑﺎب ﺗﺒـّﺼ ﺮ و اﻋﺘﺒﺎر ﺑﺮاي ﻇﻬﻮر ﺧﺰي و ﺧﺴﺎر اﺑﻦ ﺟﻮزي ﻋﻤﺪة اﻟﮑﺒﺎر ﮐﻪ در ﭘﯽ ﻗﺪح و ﺟﺮح ﺣﺪﯾﺚ اﯾﻦ ﻣﺴﻨﺪ‬‫ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻤﻘﺪار اﻓﺘﺎده ﮐﺎﻓﯽ و ﺑﺴﻨﺪﺳﺖ‪.‬‬‫و ﮐﻤـﺎل ﻋﻠﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻐﯿﺚ در ﻣـﺬﻫﺐ ﺳـّﻨّﯿﻪ و ﻋﻠّﻮ ﻣﺮﺗﺒﺖ او در وﺛﻮق و اﻋﺘﻤـﺎد ﻧﺰد اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﺳـّﻨّﯿﻪ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ »ﻋﺒﺮ‪ -‬ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫ذﻫﺒﯽ و »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺳـﻌﺪ ﯾﺎﻓﻌﯽ و »ذﯾﻞ ﻃﺒﻘﺎت ﺣﻨﺒﻠّﯿﻪ« ﻋّﻠﺎﻣﻪ اﺑﻦ رﺟﺐ ﺣﻨﺒﻠﯽ و »ﺗﺎج ﻣﮑّﻠﻞ« ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن‬‫ﻣﻌﺎﺻﺮ‪ ،‬واﺿﺢ و آﺷﮑﺎرﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺴـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻋـﺎرف اﻟﻨﻬﺮواﻧﯽ در رﺳـﺎﻟﻪ »ﻣﻨﺎﻗﺐ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪ :‬ﺻـّﺢ ﻋﻨـﺪ اﻹﻣﺎم أﺣﻤـﺪ ﻣﻦ‬‫اﻷﺣﺎدﯾﺚ ﺳـﺒﻊ ﻣﺎﺋﮥ اﻟﻒ و ﺧﻤﺴﯿﻦ أﻟﻔﺎ‪ ،‬و اﻟﻤﺮاد ﺑﻬﺬه اﻷﻋﺪاد اﻟّﻄﺮق ﻻ اﻟﻤﺘﻮن‪ .‬أﺧﺮج ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺴﻨﺪه اﻟﻤﺸﻬﻮر اﻟّﺬي ﺗﻠّﻘﺘﻪ اﻷّﻣﮥ ﺑﺎﻟﻘﺒﻮل و‬‫اﻟّﺘﮑﺮﯾﻢ و ﺟﻌﻠﻮه ﺣّﺠـ ﮥ ﯾﺮﺟﻊ إﻟﯿﻪ و ﯾﻌّﻮل ﻋﻨـﺪ اﻻﺧﺘﻼف ﻋﻠﯿﻪ‪ .‬ﻗﺎل ﺣﻨﺒﻞ ﺑﻦ إﺳـﺤﺎق‪ :‬ﺟﻤﻌﻨﺎ ﻋّﻤﯽ ﻟﯽ و ﻟﺼﺎﻟـﺢ و ﻟﻌﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻨﺎ‬‫اﻟﻤﺴـﻨﺪ و ﻣـﺎ ﺳـﻤﻌﻪ ﻣﻨﻪ ﺗﺎّﻣـﺎ ﻋﯿﺮﻧﺎ‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل ﻟﻨﺎ‪ :‬ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻗـﺪ ﺟﻤﻌﺘﻪ و اﻧﺘﺨﺒﺘﻪ ﻣﻦ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ أﻟﻒ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ أﻟﻔﺎ ﻓﻤﺎ اﺧﺘﻠﻒ‬‫اﻟﻤﺴـﻠﻤﻮن ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺎرﺟﻌﻮا إﻟﯿﻪ ﻓﺈن وﺟـﺪﺗﻤﻮه ﻓﯿﻪ ﻓـﺬاك‪ ،‬و إﻟّﺎ ﻓﻠﯿﺲ ﺑﺤّﺠﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﮑﺮه وﺿﻊ اﻟﮑﺘﺐ ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ ﻓﯽ‬‫ذﻟ ﮏ ﻓ ﻘﺎل ‪:‬‬
‫ﻗﺪ ﻋﻤﻠﺖ ﻫﺬا اﻟﻤﺴﻨﺪ إﻣﺎﻣﺎ إذا اﺧﺘﻠﻒ اﻟّﻨﺎس ﻓﯽ ﺳّﻨﮥ ﻣﻦ ﺳﻨﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ رﺟﻌﻮا إﻟﯿﻪ ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﮐﺎﻟّﺸـ ﻤﺲ ﻓﯽ وﺳـﻂ اﻟّﺴـ ﻤﺎء واﺿـﺢ و ﻻﺋﺤﺴﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺻـﺮﯾﺢ اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ ﻧﺰد إﻣﺎم أﺣﻤـﺪ از‬‫أﺣﺎدﯾﺚ ﻫﻔﺖ ﻟﮏ و ﭘﻨﺠﺎه ﻫﺰار ﺣﺪﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺢ ﺷﺪه و از ﻫﻤﯿﻦ أﺣﺎدﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺤﻪ أﺣﻤﺪ ﻣﺴـﻨﺪ ﻣﺸـﻬﻮر ﺧﻮد را اﺧﺮاج ﻓﺮﻣﻮده و اﯾﻦ‬‫ﻣﺴـﻨﺪ ﮐﺘـﺎﺑﯿﺴﺖ ﮐـﻪ آن را أّﻣـﺖ ﺗﻠّﻘﯽ ﺑﻘﺒـﻮل و ﺗﮑﺮﯾﻢ ﻧﻤـﻮده و آن را ﺣّﺠـ ﺘﯽ ﮔﺮداﻧﯿـﺪه ﮐﻪ ﺑﺴـﻮي آن رﺟـﻮع واﻗـﻊ ﻣﯽﺷـﻮد و ﻋﻨﺪ‬‫اﻻﺣﺘﻼف اﻋﺘﻤﺎد ﺑﺮ آن ﮐﺮده ﻣﯽآﯾﺪ و از ﺧﻮد أﺣﻤﺪ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او در ﺑﺎب ﻣﺴـﻨﺪ ﺧﻮد ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﻤﻊ ﮐﺮدهام و‬‫ﻣﻨﺘﺨﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪859 :‬‬‫ﻧﻤﻮدهام آن را از ﻣﻘـﺪاري ﮐﻪ زاﺋـﺪ ﺑﺮ ﻫﻔﺖ ﻟـﮏ و ﭘﻨﺠﺎه ﻫﺰار ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﻮد ﭘﺲ ﭼﯿﺰي ﮐﻪ در آن ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ اﺧﺘﻼف ﮐﻨﻨـﺪ از ﺣـﺪﯾﺚ‬‫رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ رﺟﻮع ﺑﺂن ﻧﻤﺎﯾﯿﺪ ﭘﺲ اﮔﺮ ﯾﺎﻓﺘﯿﺪ آن را در آن ﮐﺘﺎب ﭘﺲ ﺣّﺠﺖ ﺳﺖ و إﻟّﺎ ﺣّﺠﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬و ﻧﯿﺰ اﻓﺎده‬‫ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ أﺣﻤـﺪ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺘﺐ را ﻣﮑﺮوه ﻣﯽداﺷﺖ ﭘﺲ درﯾﻦ ﺑـﺎب ﺑـﺎو ﮐﻼـﻣﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﺷـﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻌﺾ ﻣﺴـﺘﻔﯿﺪﯾﻦ ﺑﺎو ﮔﻔﺘﻨـﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 256‬از ‪306‬‬‫وﺻﻒ ﮐﺮاﻫﺖ از ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮐﺘﺐ ﺳﺒﺐ ﺟﻤﻊ اﯾﻦ ﻣﺴﻨﺪ ﭼﻪ ﺷﺪ؟ ﭘﺲ أﺣﻤﺪ در ﺟﻮاب ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺴﻨﺪ را اﻣﺎﻣﯽ ﺳﺎﺧﺘﻪام ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه‬‫ﻣﺮدم در ﺳّﻨﺘﯽ از ﺳﻨﻦ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ اﺧﺘﻼف ﮐﻨﻨﺪ ﺑﺴﻮي آن رﺟﻮع ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬‫و ﺑﻌـﺪ از ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺘﻦ اﯾﻦ اﻓـﺎدات رﺷـﯿﻘﻪ و ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت أﻧﯿﻘﻪ در ﺑـﺎب ﻣﺴـﻨﺪ إﻣﺎم أﺣﻤـﺪ از ﮐﻼم ﺧﻮد اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﮔﺮ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺼـﯿﺮ ﻣﺤﻮ‬‫ﺣﯿﺮت ﺷﻮد ﺑﺠﺎ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ أّوﻻ ﺑﺎﻧﺘﺨﺎب أﺣﻤـﺪ ﻣﺴـﻨﺪ ﺧﻮد را از أﺣﺎدﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺤﻪ اﻋﺘﺮاف ﺻـﺮﯾﺢ ﮐﺮدن‪ ،‬و ﺛﺎﻧﯿﺎ ﻣﺴـﻨﺪ را‬‫ﺑﻮﺻﻒ ﺷـﻬﺮت ﻣّﺘﺼﻒ واﻧﻤﻮدن‪ ،‬و ﺛﺎﻟﺜـﺎ ﺗﻠّﻘﯽ ﮐﺮدن أّﻣﺖ آن را ﺑﻘﺒﻮل و ﺗﮑﺮﯾﻢ ﺛﺎﺑﺖ ﺳﺎﺧﺘﻦ‪ ،‬و راﺑﻌﺎ ﮔﺮداﻧﯿـﺪن اﯾﺸﺎن اﯾﻦ ﻣﺴـﻨﺪ را‬‫ﺣّﺠﺖ واﺿـﺢ ﻧﻤﻮدن‪ ،‬و ﺧﺎﻣﺴﺎ ﻣﺮﺟﻊ و ﻣﻌّﻮل ﺑﻮدن آن ﻋﻨـﺪ اﻻّﻣـﮥ ﺑﻤﻌﺮض ﺑﯿﺎن آوردن‪ ،‬و ﺳﺎدﺳﺎ اﻓﺎده أﺣﻤﺪ در ﺑﺎب ﺟﻤﻊ و اﻧﺘﺨﺎب‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب از ﻣﻘـﺪار زاﺋـﺪ ﺑﺮ ﻫﻔﺖ ﻟـﮏ و ﭘﻨﺠﺎه ﻫﺰار ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدن‪ ،‬و ﺳﺎﺑﻌﺎ أﻣﺮ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺶ ﺑﺮﺟﻮع إﻟﯽ اﻟﻤﺴـﻨﺪ در ﺑﺎب ﺣـﺪﯾﺚ‬‫ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﻓﯿـﻪ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻧﻘـﻞ ﻧﻤـﻮدن‪ ،‬و ﺛﺎﻣﻨـﺎ اﻓـﺎده ﮐﺮدﻧﺶ ﮐﻪ اﮔﺮ آن ﺣـﺪﯾﺚ را در آن ﯾﺎﺑﻨـﺪ ﭘﺲ ﺣّﺠﺖ ﺳﺖ و إﻟّـﺎ ﻓﻼـ‪ ،‬ذﮐﺮ‬‫ﻓﺮﻣﻮدن‪ ،‬و ﺗﺎﺳـﻌﺎ إﻣـﺎم ﮔﺮداﻧﯿـﺪن أﺣﻤـﺪ اﯾﻦ ﻣﺴـﻨﺪ را ﺑﻤﻌﺮض ﺗﺒﯿﯿﻦ رﺳﺎﻧﯿـﺪن‪ ،‬و ﻋﺎﺷـﺮا ﺣﮑﻢ ﻣﮑّﺮر أﺣﻤـﺪ ﺑﺮﺟﻮع إﻟﯽ اﻟﻤﺴـﻨﺪ ﻋﻨﺪ‬‫اﺧﺘﻼف اﻟّﻨﺎس ﻓﯽ ﺳّﻨﮥ ﻣﻦ اﻟّﺴﻨﻦ ﻣﺬﮐﻮر ﺳﺎﺧﺘﻦ‪.‬‬‫و ﺑـﺎ وﺻﻒ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻓﺼﺎﺣﺎت ﻇﺎﻫﺮه و إﯾﻀﺎﺣﺎت ﺑﺎﻫﺮه و ﺗﺸـﯿﯿﺪات ﺷﺎﻓﯿﻪ و ﺗﺄﮐﯿـﺪات واﻓﯿﻪ ﺧﻮد در ﭘﯽ ﻗـﺪح و ﺟﺮح ﺣـﺪﯾﺚ ﻫﻤﯿﻦ‬‫ﻣﺴـﻨﺪ ﺟﻠﯿـﻞ اﻟّﺸـ ﺄن ﻓﺘـﺎدن و ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﻬﺠﯿﻦ رﺟـﺎل ﻣﺴـﻨﺪ آن آﻏـﺎز ﻧﻬـﺎدن‪ ،‬داد ﺗﻬﺎﻓﺖ و ﺗﻨﺎﮐﺮ ﻗﺒﯿـﺢ و ﺗﻨﺎﻗﺾ و ﺗﻨﺎﻓﺮ ﻓﻀـﯿﺢ دادن و‬‫ﺑﻤﻮﻗﻒ ﺗﻌﻨﯿﻒ و ﺗـﺄﻧﯿﺐ و ﺗﻌﯿﯿﺮ و ﺗﺜﺮﯾﺐ أرﺑـﺎب ﻋﻘـﻞ و إﻧﺼـﺎف ﺳـﺘﺎدن ﺑﻨﺤﻮي ﮐﻪ در أﻧﻈﺎر أرﺑﺎب أﻟﺒﺎب و أﺑﺼﺎر ﺑـﺪﯾﻊ و ﻋﺠﯿﺐ و‬‫ﻃﺮﯾﻒ و ﻏﺮﯾﺐ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ؛ ﺑﮑﻤﺎل اﻧﺠﻼ و اﺳﻔﺎر واﺿﺢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪860 :‬‬‫و آﺷ ﮑ ﺎر ﻣ ﯽ ﺑ ﺎﺷ ﺪ ‪.‬‬
‫ﺑﺴـﺖ و ﯾﮑﻢ آﻧﮑﻪ اﺑﻦ اﻟﺠـﻮزي در ﮐﺘـﺎب »اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋـﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﻔﻀـﻞ رّب اﻟﺒﺮّﯾـﺎت ﻧﺰد اﯾﻦ ﮐـﺜﯿﺮ اﻟّﺴـ ّﯿﺌﺎت ﺣﺎﺿـﺮ و‬‫ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻓﻤﺘﯽ رأﯾﺖ ﺣـﺪﯾﺜﺎ ﺧﺎرﺟﺎ ﻋﻦ دواوﯾﻦ اﻹﺳـﻼم ﮐﻪ »اﻟﻤﻮّﻃﺄ« و »ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤﺪ« و »اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ« و »ﺳـﻨﻦ أﺑﯽ داود« و‬‫»اﻟّﺘﺮﻣـﺬي« و ﻧﺤﻮﻫـﺎ؛ ﻓـﺎﻧﻈﺮ ﻓﯿﻪ ﻓـﺈن ﮐـﺎن ﻟﻪ ﻧﻈﯿﺮ ﻓﯽ اﻟـّﺼ ﺤﺎح و اﻟﺤﺴـﺎن ﻓﺮﺗّﺐ أﻣﺮه و إن ارﺗﺒﺖ ﺑﻪ ﻓﺮأﯾﺘﻪ ﯾﺒـﺎﯾﻦ اﻻﺻﻮل ﻓﺘﺄّﻣﻞ رﺟﺎل‬‫إﺳﻨﺎده و اﻋﺘﺒﺮ أﺣﻮاﻟﻬﻢ ﻣﻦ ﮐﺘﺎﺑﻨﺎ اﻟﻤﺴّﻤﯽ ﺑﺎﻟّﻀﻌﻔﺎء و اﻟﻤﺘﺮوﮐﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺈﻧّﮏ ﺗﻌﺮف وﺟﻪ اﻟﻘﺪح ﻓﯿﻪ ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ و ﻻﺋﺤﺴﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي »ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤﺪ« را از دواوﯾﻦ اﺳـﻼم ﻣﻌﺪود ﻓﺮﻣﻮده و آن را ﻗﺮﯾﻦ »ﻣﻮّﻃﺄ« ﮔﺮداﻧﯿﺪه و در‬‫ذﮐﺮ ﺑﺮ »ﺻﺤﯿﺤﯿﻦ« و »ﺳﻨﻦ أﺑﻮ داود و ﺗﺮﻣﺬي« ﻣﻘّﺪم ﮔﺬاﺷﺘﻪ و در ﻣﻘﺎم اﻋﺘﻤﺎد و اﻋﺘﺒﺎر ﻫﻤﻪ را ﺑﯿﮏ ﺳﻠﮏ ﮐﺸﯿﺪه و ﺣﺪﯾﺜﯽ را ﮐﻪ در‬‫ﯾﮑﯽ ازﯾﻦ ﮐﺘﺐ ﻫﻢ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻮﺟﻪ ﻣﻔﺮوغ ﻋﻨﻪ ﺑﻮدن ﺑﺜﺒﻮت و ﺗﺤﻘﻖ آن ﻗﺎﺑﻞ ﻧﻈﺮ و ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﻣﺤّﻞ اﻋﻤﺎل ﻓﮑﺮ و ﺗﻌﻤﯿﻖ ﻧﺪﯾﺪه‪،‬‬‫ﺑﻠﯽ در ﺑـﺎب ﺣـﺪﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺧـﺎرج ازﯾﻦ دواوﯾﻦ و ﻣﺜـﻞ آن ﺑﻮده ﺑﺎﺷـﺪ ﺣﮑﻢ ﺑﻨﻈﺮ ﮐﺮده و اﻓـﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ اﮔﺮ ﺑﺮاي آن ﺣـﺪﯾﺚ ﺧـﺎرج‬‫ﻧﻈﯿﺮي در أﺣـﺎدﯾﺚ ﺻـﺤﺎح و ﺣﺴـﺎن ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺷﻮد ﺗﺮﺗﯿﺐ أﻣﺮش ﺑﺎﯾـﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و اﮔﺮ ﺑﻮﺟﻪ ﻣﺒﺎﯾﻨﺖ از اﺻﻮل ﻣﺤّﻞ ارﺗﯿﺎب ﺑﺎﺷـﺪ ﺗﺄّﻣﻞ رﺟﺎل‬‫ﺳﻨﺪ و اﻋﺘﺒﺎر أﺣﻮاﻟﺸﺎن از ﮐﺘﺎب »اﻟّﻀﻌﻔﺎء و اﻟﻤﺘﺮوﮐﯿﻦ« ﻣﯽﺑﺎﯾﺪ ﻧﻤﻮد ﮐﻪ وﺟﻪ ﻗﺪح در ان ﺑﺎﯾﻦ وﺳﯿﻠﻪ ﻣﻌﻠﻮم ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﺤـﻞ ﮐﻤـﺎل اﺳـﺘﻄﺮاف و اﺳـﺘﻌﺠﺎب و ﻣﻘـﺎم ﻧﻬﺎﯾﺖ اﺳـﺘﺒﺪاع و اﺳـﺘﻐﺮاب اﺳﺖ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﮐﻪ ازﯾﻦ‬‫دواوﯾﻦ ﻣﺬﮐﻮره اﺳـﻼم ﺑﻄﺮق ﻋﺪﯾﺪه در ﻣﺴﻨﺪ إﻣﺎم ﺧﻮدش و ﻧﯿﺰ در »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« و »ﺻﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣﺬي« ﻣﺨّﺮج و ﻣﺬﮐﻮر‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺤﺴﺐ‬‫اﻓﺎده ﺳـﺒﻂ ﺑا ﻦ اﻟﺠﻮزي در »ﺳﻨﻦ أﺑﻮ داود« و ﻧﯿﺰ ﻣﺮوي و ﻣﺄﺛﻮر اﺳﺖ؛ ﻏﯿﺮ ﺻﺤﯿﺢ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ،‬و راه ﻏﻤﺰ و ﻟﻤﺰ رﺟﺎل آن ﺑﺄﻗﺪام ﺗﻬّﺠﻢ و‬‫ﺗﻘّﺤﻢ ﻣﯽﭘﻮﯾﺪ‪ ،‬و ﻫﺮﮔﺰ ﺑﺨﯿﺎل ﻧﻤﯽآرد ﮐﻪ اﮔﺮ ﺑﺎﻟﻔﺮض و اﻟّﺘﻘﺪﯾﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ازﯾﻦ دواوﯾﻦ و أﻣﺜﺎل آن ﺧﺎرج ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺑﻮد ﺑﺴـﺒﺐ وﺟﻮد‬‫ﻧﻈﺎﺋﺮ ﮐﺜﯿﺮه آن درﯾﻦ دواوﯾﻦ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺮﺗﯿﺐ أﻣﺮ و ﺗﺸﯿﯿﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪861 :‬‬‫ﻧﺠﺮ ﺑﻮد ﭼﻪ ﺟـﺎي آﻧﮑﻪ ﺧﻮدش ﺑﺄﺳﺎﻧﯿـﺪ ﮐـﺜﯿﺮه و أﻟﻔـﺎظ وﻓﯿﺮه درﯾﻦ دواوﯾﻦ ﻣﻮﺟﻮد و ﻣﺴـﺮود و ﻣﺮﺗّﺐ و ﻣﻨﻀﻮد ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻓﻬـﻞ ﻫـﺬا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 257‬از ‪306‬‬‫اﻟﻄﻌﻦ ﻣﻨﻪ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ إﻟّﺎ ﻓﻌﻞ ﻣﻦ ﺷﺎرﮐﻪ اﻟّﺸﯿﻄﺎن ﻓﯽ ﺳﻠﻄﺎﻧﻪ و ﻧﻄﻖ ﺑﺎﻟﺒﺎﻃﻞ ﻋﻠﯽ ﻟﺴﺎﻧﻪ؟! و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻮاﻗﯽ اﻟﻌﺎﺻﻢ ﻋﻦ زﯾﻐﻪ و ﻋﺪواﻧﻪ و ﻫﻮ‬‫اﻟﺤﺴﯿﺐ اﻟّﺮﻗﯿﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻐﯿﻪ و ﻃﻐﯿﺎﻧﻪ‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ آﻧﭽﻪ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ذﮐﺮ ﺷﺪ ﺑﺴـﯿﺎري از اﻓﺎدات ﻋﻠﻤﺎء أﻋﻼم و ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ ﻓﺨﺎم ﺳّﻨّﯿﻪ ﻣﺘﻌّﻠﻖ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺴﻨﺪ ﻣﺴﺘﻨﺪ‬‫ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ در رّد ﮐﻼم ﺑﺨﺎري ﺳﻤﺖ ذﮐﺮ ﯾﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ﻣﻼﺣﻈﻪ آن ﺑﺮ أدﻧﯽ ﻣﺘﺄّﻣﻞ ﺑﻄﻼن ﻣﺰﻋﻮم اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﺑﺎب ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ أﻇﻬﺮ‬‫ﻣﻦ اﻟّﺸﻤﺲ و أﺑﯿﻦ ﻣﻦ اﻷﻣﺴﺴﺖ‪ ،‬ﻓﺮاﺟﻌﻬﺎ و ﻻ ﺗﻐﻔﻞ ﻋﻨﻬﺎ‪.‬‬‫ﺑﺴﺖ دوم آﻧﮑﻪ ﻣﺤﯿﯽ اﻟّﺪﯾﻦ ﻧﻮوي در »ﻣﻨﻬﺎج‪ -‬ﺷﺮح ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻣّﻤﺎ ﺟﺎء ﻓﯽ ﻓﻀﻞ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻣﺎ ﺑﻠﻐﻨﺎ ﻋﻦ ﻣّﮑﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪان أﺣﺪ ﺣّﻔﺎظ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ اﻟﺤّﺠﺎج رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‬‫ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻟﻮ أّن أﻫﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﯾﮑﺘﺒﻮن ﻣﺎﺋﺘﯽ ﺳﻨﻪ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﻤﺪارﻫﻢ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﺴﻨﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺻﺤﯿﺤﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﺳﻤﻌﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻋﺮﺿﺖ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻫﺬا ﻋﻠﯽ أﺑﯽ زرﻋﮥ اﻟّﺮازي‪ ،‬ﻓﮑّﻞ ﻣﺎ أﺷﺎر أّن »ﻟﻪ ﻋﻠّﮥ« ﺗﺮﮐﺘﻪ‪ ،‬و ﮐّﻞ ﻣﺎ ﻗﺎل إﻧّﻪ ﺻﺤﯿﺢ و ﻟﯿﺲ ﻟﻪ ﻋﻠّﮥ ﺧّﺮﺟﺘﻪ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در آن ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﻟّﺸﯿﺦ‪ :‬و ﻗﺪ ﻗّﺪﻣﻨﺎ ﻋﻦ ﻣﺴﻠﻢ أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻋﺮﺿﺖ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻫﺬا ﻋﻠﯽ أﺑﯽ زرﻋﮥ اﻟّﺮازي‪ ،‬ﻓﮑّﻞ ﻣﺎ أﺷﺎر أّن ﻟﻪ ﻋﻠﮥ ﺗﺮﮐﺘﻪ‪،‬‬‫و ﮐّﻞ ﻣﺎ ﻗﺎل إﻧّﻪ ﺻﺤﯿﺢ و ﻟﯿﺴﺖ ﻟﻪ ﻋّﻠﮥ ﻓﻬﻮ ﻫﺬا اﻟّﺬي أﺧﺮﺟﺘﻪ ‪.‬‬
‫و ذﻫﺒﯽ در »ﺳـﯿﺮ اﻟّﻨﺒﻼ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻣﺴـﻠﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺎل ﻣّﮑّﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪان‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﺴـﻠﻤﺎ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻋﺮﺿﺖ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﺴـﻨﺪ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ زرﻋﮥ‬‫ﻓﮑـّﻞ ﻣﺎ أﺷﺎر ﻋﻠّﯽ ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب أّن ﻟﻪ ﻋﻠّـﮥ و ﺳـﺒﺒﺎ؛ ﺗﺮﮐﺘﻪ‪ ،‬و ﮐّﻞ ﻣﺎ ﻗﺎل إﻧّﻪ ﺻـﺤﯿﺢ ﻟﯿﺲ ﻟﻪ ﻋﻠّـﮥ ﻓﻬﻮ اﻟّـﺬي أﺧﺮﺟﺖ‪ ،‬و ﻟﻮ أّن أﻫﻞ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ ﯾﮑﺘﺒﻮن اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﺎﺋﺘﯽ ﺳﻨﮥ ﻓﻤﺪارﻫﻢ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﺴﻨﺪ[‪.‬‬‫ازﯾﻦ ﻋﺒـﺎرات ﺑﮑﻤـﺎل ﺻـﺮاﺣﺖ ﺛـﺎﺑﺖ و ﻣﺤّﻘﻖ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﺴـﻠﻢ ﺻـﺤﯿﺢ ﺧﻮد را ﺑﺮ أﺑﻮ زرﻋﻪ رازي ﻋﺮض ﮐﺮده و ﻫﺮ ﺣـﺪﯾﺜﯽ ﮐﻪ او‬‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺂن اﺷﺎره ﺑﻌّﻠﺘﯽ ﯾﺎ ﺳﺒﺒﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪862 :‬‬‫ﮐﺮده ﻣﺴﻠﻢ آن را ﺗﺮك ﻧﻤﻮده‪ ،‬و در ﺣّﻖ ﻫﺮ ﺣﺪﯾﺜﯽ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﺴﺖ و ﻫﯿﭻ ﻋّﻠﺘﯽ ﻧﺪارد ﻫﻤﺎن را ﻣﺴﻠﻢ اﺧﺮاج ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ در »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﺑﻄﺮﯾﻖ ﻋﺪﯾﺪه ﻣﺬﮐﻮرﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﯿﺰ ﺣﺴﺐ ﺗﺼﺮﯾﺢ أﺑﻮ زرﻋﻪ رازي ﺻﺤﯿﺢ‬‫و ﺑﺮي از ﻋﻠﻞ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮدن أﺑﻮ زرﻋﻪ رازي ﺑﺼـّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ و ﻧﻔﯽ ﺻـﺮﯾﺢ ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻋﻠﻞ از آن؛ ﻫﯿﭻ‬‫ﻋﺎﻗﻠﯽ در ﺑﻄﻼن ﮐﻼم اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﮐﻪ ﻣﺸﺎّﻗﮥ ﻟﻸﻋﻼم ﺑﺮاي ﻗﺪح و ﺟﺮح اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﺑﺮﺧﺎﺳـﺘﻪ‪ ،‬ﺑﯽ ﻣﺤﺎﺑﺎ ﺑﻨﻔﯽ ﺻّﺤﺖ آن ﺟﺎن‬‫إﻧﺼﺎف ﮐﺎﺳﺘﻪ؛ رﯾﺒﯽ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ورزﯾﺪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻮاﻗﯽ ﻋﻦ ﺷّﺮ ﮐّﻞ ﻣﺨﺎﺗﻞ ﻋﻨﯿﺪ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ زرﻋﻪ رازي ﮐﻪ ﻣﺴﻠﻢ ﺻﺤﯿﺢ ﺧﻮد را ﺑﺮ او ﻋﺮض ﮐﺮده‬‫و أﺑﻮ زرﻋﻪ از أﮐﺎﺑﺮ ﺣّﻔﺎظ أﻋﻼم و أﺟﻠّﻪ أﺛﺒﺎت ﻋﻈﺎم ﺳّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺳـﻤﻌﺎﻧﯽ در »أﻧﺴﺎب« ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ رازي ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و أﺑﻮ زرﻋﮥ‪ ،‬ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻓﺮوخ اﻟّﺮازّي ﻣﻮﻟﯽ‬‫ﻋّﯿﺎش ﺑﻦ ﻣﻄﺮف اﻟﻘﺮﺷـّﯽ‪ ،‬ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺮي‪ ،‬ﺳـﻤﻊ ﺧّﻠﺎد ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ و أﺑﺎ ﻧﻌﯿﻢ و ﻗﺒﯿﺼﮥ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ و ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ و أﺑﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﻄﯿﺎﻟﺴـّﯽ و‬‫أﺑـﺎ ﺳـﻠﻤﮥ اﻟّﺘﺒﻮذﮐّﯽ ﺑﺎﻟﻘﺼﺒﯽ‪ ،‬و أﺑﺎ ﻋﻤﺮ اﻟﺠﻮﺻـّﯽ و إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﻔّﺮاء و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺑﮑﺮ اﻟﻤﺼـﺮّي‪ ،‬و ﮐﺎن إﻣﺎﻣﺎ رﺑّﺎﻧﯿﺎ ﻣﺘﻘﻨﺎ ﺣﺎﻓﻈﺎ‬‫ﻣﮑﺜﺮا ﺻﺎدﻗﺎ‪ ،‬و ﻗـﺪم ﺑﻐـﺪاد ﻏﯿﺮ ﻣّﺮة‪ ،‬و ﺟﺎﻟﺲ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ و ذاﮐﺮه و ﮐﺜﺮت اﻟﻔﻮاﺋـﺪ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺴـﻬﻤﺎ‪ ،‬روي ﻋﻨﻪ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ اﻟﺤّﺠﺎج و‬‫إﺑﺮاﻫﯿﻢ إﺳـﺤﺎق اﻟﺤﺮﺑّﯽ و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺣﻨﺒـﻞ و ﻗـﺎﺳﻢ اﺑﻦ زﮐﺮّﯾﺎ اﻟﻤﻄّﺮز و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﻘّﻄﺎن و اﺑﻦ أﺧﯿﻪ و اﺑﻦ‬‫أﺧﺘﻪ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺧﻠﯿﻔـﮥ اﻟّﺮازّي‪ .‬و ﺣﮑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﻗﺪم أﺑﻮ زرﻋﮥ ﻧﺰل ﻋﻨﺪ أﺑﯽ و ﮐﺎن‬‫ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤﺬاﮐﺮة ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺴـﻤﻌﺖ أﺑﯽ ﯾﻮﻣﺎ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻟّﻤﺎ ﺻـّﻠﯿﺖ اﻟﻔﺮض اﺳﺘﺄﺛﺮت ﺑﻤﺬاﮐﺮة أﺑﯽ زرﻋﮥ ﻋﻠﯽ ﻧﻮاﻓﻠﯽ‪ .‬و ذﮐﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 258‬از ‪306‬‬‫ﻗﻠﺖ ﻷـﺑﯽ‪ :‬ﯾـﺎ اﺑـﮥ! ﻣﻦ اﻟﺤّﻔـ ﺎظ؟ ﻗـﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺑﻨّﯽ! ﺷـﺒﺎب ﮐﺎﻧﻮا ﻋﻨـﺪﻧﺎ ﻣﻦ أﻫﻞ ﺧﺮاﺳﺎن و ﻗـﺪ ﺗﻔّﺮﻗﻮا‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﻫﻢ ﯾﺎ أﺑـﮥ؟! ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ‬‫إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‪ ،‬ذاك اﻟﺒﺨـﺎرّي و ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑـﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﮑﺮﯾـﻢ‪ ،‬ذاك اﻟّﺮازّي‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑـﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤـﻦ‪ ،‬ذاك اﻟّﺴـ ﻤﺮﻗﻨﺪّي‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ‬‫اﻟّﺸﺠﺎع‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪863 :‬‬‫ذاك اﻟﺒﻠﺨّﯽ‪ .‬و ﺣﮑﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ زرﻋـﮥ اﻟّﺮازّي أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺘﺒﺖ ﻋﻦ رﺟﻠﯿﻦ ﻣﺎﺋﺘﯽ أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ‪ :‬ﮐﺘﺒﺖ ﻋﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻔﺮاء ﻣﺎﺋﮥ أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ‪،‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎﺋﮥ أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ‪ .‬ذﮐﺮ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ وارة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻋﻨﺪ إﺳﺤﺎق ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر ﻓﻘﺎل‬‫رﺟﻞ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻌﺮاق‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺻـّﺢ ﻣﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ و أﮐﺜﺮ؛ ﻫﺬا اﻟﻔﺘﯽ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ أﺑﺎ زرﻋﮥ‪ -‬ﻗﺪ‬‫ﺣﻔﻆ ﺳـﺘﻤﺎﺋﮥ أﻟﻒ ﺣـﺪﯾﺚ ﺻـّﺢ ﻣﻦ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ .‬و ﮐﺎن إﺳـﺤﺎق ﺑﻦ راﻫﻮﯾﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐّﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻻ ﯾﻌﺮﻓﻪ أﺑﻮ زرﻋﮥ ﻟﯿﺲ ﻟﻪ أﺻﻞ‪ .‬و ﮐﺎﻧﺖ‬‫وﻻدﺗﻪ ﺳﻨﮥ ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﺳﻠﺦ ذي اﻟﺤّﺠﮥ ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺳّﺘﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﺑﺎﻟّﺮي و زرت ﻗﺒﺮه ‪.‬‬
‫و ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ در »ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﺤّﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺑﻮ زرﻋـﮥ اﻹﻣﺎم ﺣﺎﻓﻆ اﻟﻌﺼـﺮ ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻓﺮوخ اﻟﻘﺮﺷـﯽ ﻣﻮﻻﻫﻢ‬‫اﻟّﺮازّي‪ ،‬ﺳـﻤﻊ أﺑﺎ ﻧﻌﯿﻢ و ﻗﺒﯿﺼﮥ و ﺧّﻠﺎد ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ و ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ و اﻟﻘﻌﻨﺒّﯽ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﺎﺑﻖ و ﻃﺒﻘﺘﻬﻢ ﺑﺎﻟﺤﺮﻣﯿﻦ و اﻟﻌﺮاق و اﻟّﺸﺎم و‬‫اﻟﺠﺰﯾﺮة و ﺧﺮاﺳﺎن و ﻣﺼـﺮ‪ .‬و ﮐﺎن ﻣﻦ أﻓﺮاد اﻟـّﺪﻫﺮ ﺣﻔﻈﺎ و ذﮐﺎء و دﯾﻨﺎ و إﺧﻼﺻﺎ و ﻋﻠﻤﺎ و ﻋﻤﻼ‪ .‬ﺣـّﺪث ﻋﻨﻪ ﻣﻦ ﺷـﯿﻮﺧﻪ‪ :‬ﺣﺮﻣﻠﮥ و أﺑﻮ‬‫ﺣﻔﺺ اﻟﻔﻠّﺎس و ﺟﻤﺎﻋﮥ و ﻣﺴـﻠﻢ و اﺑﻦ ﺧﺎﻟﺘﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ و اﻟّﺘﺮﻣﺬّي و اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ و اﻟّﻨﺴﺎﺋّﯽ و اﺑﻦ أﺑﯽ داود و أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﮥ و ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﻤﺮو اﻟﺒﺮذﻋّﯽ و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻘّﻄﺎن و آﺧﺮون‪.‬‬‫و ﻓﯽ اﻟّﺴﺎﺑﻖ و اﻟّﻠﺎﺣﻖ رواﯾﮥ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أورﻣﮥ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﻦ اﻟﻔّﻠﺎس ﻋﻦ أﺑﯽ زرﻋﮥ اﻟّﺮازّي ﻗﺎل اﻟّﻨّﺠﺎر‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺰل أﺑﻮ زرﻋﮥ ﻋﻨﺪﻧﺎ ﻓﻘﺎل ﻟﯽ أﺑﯽ‪:‬‬‫ﯾﺎ ﺑﻨّﯽ! ﻗﺪ اﻋﺘﻀﺖ ﻋﻦ ﻧﻮاﻓﯽ ﺑﻤﺬاﮐﺮة ﻫﺬا اﻟّﺸﯿﺦ‪ .‬ﻗﺎل ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ زرﻋﮥ‪:‬‬‫ﮐﺘﺒـﺖ ﻋﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ ﻣﺎﺋـﮥ أﻟـﻒ ﺣـﺪﯾﺚ و ﻋﻦ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟّﺮازّي ﻣﺎﺋـﮥ أﻟـﻒ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺗﻘـﺪر أن ﺗﻤﻠﯽ ﻋﻠّﯽ أﻟـﻒ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻦ‬‫ﺣﻔﻈـﮏ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ! و ﻟﮑّﻨﯽ إذا اﻟﻘﯽ ﻋﻠّﯽ ﻋﺮﻓﺖ‪ .‬و ﻋﻦ أﺑﯽ زرﻋـﮥ أّن رﺟﻼ اﺳـﺘﻔﺘﺎه أﻧّﻪ ﺣﻠﻒ ﺑﺎﻟّﻄﻼق أﻧّﮏ ﺗﺤﻔﻆ ﻣﺎﺋـﮥ أﻟﻒ ﺣـﺪﯾﺚ!‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﺎﻣﺮأﺗﮏ! اﺑﻦ ﻋﻘﺪة‪ :‬ﻧﺎ‪ :‬ﻣﻄﯿﻦ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣﻔﻆ ﻣﻦ أﺑﯽ زرﻋﮥ‪ .‬و ﻋﻦ اﻟّﺼﻐﺎﻧﯽ‪ :‬أﺑﻮ زرﻋﮥ ﻋﻨﺪﻧﺎ ﯾﺸﺒﻪ ﺑﺄﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ اﻟﺠﻨﯿﺪ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﻋﻠﻢ ﻣﻦ أﺑﯽ زرﻋﮥ‪ .‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﻤﻮﺻﻠّﯽ‪ :‬ﮐﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪864 :‬‬‫أﺑﻮ زرﻋﮥ ﻣﺸﺎﻫﺪﺗﻪ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﺳـﻤﻪ‪ ،‬ﯾﺤﻔﻆ اﻷﺑﻮاب و اﻟّﺸـ ﯿﻮخ و اﻟّﺘﻔﺴﯿﺮ‪ .‬و ﻗﺎل ﺻﺎﻟﺢ ﺟﺰرة‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ زرﻋﮥ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﺣﻔﻆ ﻓﯽ ﻟا ﻘﺮاءات‬‫ﻋﺸـﺮة آﻻف ﺣـﺪﯾﺚ‪ .‬و ﻗﺎل ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻷﻋﻠﯽ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﮐﺜﺮ ﺗﻮاﺿـﻌﺎ ﻣﻦ أﺑﯽ زرﻋﮥ و ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ ﻏﯿﺎث‪ :‬ﻣﺎ رأي أﺑﻮ زرﻋﮥ‬‫ﻣﺜﻞ ﻧﻔﺴﻪ‪ .‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﻣﺎ ﺧﻠﻒ أﺑﻮ زرﻋـﮥ ﺑﻌـﺪه ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﻻ أﻋﻠﻢ ﻣﻦ ﮐﺎن ﯾﻔﻬﻢ ﻫـﺬا اﻟّﺸﺄن ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﻗّﻞ ﻣﻦ رأﯾﺖ ﻓﯽ زﻫﺪه‪ .‬ﻣﺎت أﺑﻮ‬‫زرﻋـﮥ ﻓﯽ آﺧﺮ ﯾﻮم ﻣﻦ ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺳّﺘﯿﻦ و ﻣﺎﺋـﮥ‪ .‬و ﻓﯿﻬﺎ ﻣﺎت ﻣﺤّﺪث ﻣﺼـﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ وﻫﺐ ﺑﺤﺸﻞ و اﻹﻣﺎم أﺑﻮ إﺑﺮاﻫﯿﻢ‬‫اﻟﻤﺰﻧّﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ و اﻹﻣﺎم ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻷﻋﻠﯽ اﻟّﺼﺪﻓّﯽ‪ ،‬ﺛﻼﺛﺘﻬﻢ ﺑﻤﺼﺮ‪.‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬أﻧﺎ‪ :‬اﻟﻘﺴﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬أﻧﺎ أﺑﻮ اﻷﺳـﻌﺪ ﻫﺒﮥ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ‪ ،‬أﻧﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻟا ﺒﺤﺘﺮّي‪،‬‬‫أﻧـﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠـﮏ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﻧـﺎ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ إﺳـﺤﺎق اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬ﻧﺎ إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺮزوق‪ ،‬أﻧﺎ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ‪» .‬ح«‪ .‬و ﺑﻪ ﻗﺎل ﯾﻌﻘﻮب‪ .‬و أﻧﺎ أﺑﻮ‬‫زرﻋﮥ اﻟّﺮازّي‪ ،‬ﻧﺎ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺮزوق‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﻧﺎ ﻋﮑﺮﻣﮥ ﺑﻦ ﻋّﻤﺎر‪ ،‬أﻧﺎ ﺷّﺪاد‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ‪ :‬أﺑﺎ أﺳﺎﻣﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬ﯾﺎ‬‫اﺑﻦ آدم! إﻧّـﮏ إن ﺗﺒـﺬل اﻟﻔﻀـﻞ ﺧﯿﺮ ﻟﮏ و إن ﺗﻤﺴـﮑﻪ ﺷـّﺮ ﻟﮏ و ﻻ ﺗﻼم ﻋﻠﯽ ﮐﻔﺎف‪ ،‬و اﺑـﺪأ ﺑﻤﻦ ﺗﻌﻮل‪ ،‬و اﻟﯿـﺪ اﻟﻌﻠﯿﺎء ﺧﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﯿﺪ‬‫اﻟّﺴﻔﻠﯽ‪ .‬و أﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﻈّﻔﺮ ﺑﻦ اﻟّﺴﻤﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬أﻧﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ‪ ،‬أﻧﺎ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ‪ ،‬ﻧﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮه ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 259‬از ‪306‬‬‫ﺑﺴﺖ و ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺳـﺤﺎق ﻣﺪﻧﯽ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺻـﺮﯾﺢ‪ ،‬ﺗﺼـﺤﯿﺢ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺬﮐﺮ ﺗﻌّﺪد روات آن ﺗﺄﯾﯿﺪ و ﺗﺸﯿﯿﺪ‬‫ﺻّﺤﺖ آن ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ أزﻫﺮي در »ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻟّﻠﻐـﮥ« ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮواﯾﺖ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﻓﺮﻣﻮده‪] :‬ﻗﺎل ﻣﺤّﻤﺪ‬‫ﺑﻦ إﺳﺤﺎق‪ :‬و ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ و رﻓﻌﻪ‪ ،‬و ﻧﺤﻮه زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ و أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري ‪.‬‬
‫و ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ ﺗﻨﺼـﯿﺺ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ إﺳـﺤﺎق ﺑﺮ ﺻـّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺳﺎﺋﺮ ﻓﯽ اﻵﻓﺎق ﺣﺮف ﻋـﺪم ﺻـّﺤﺖ آن ﺑﺮ زﺑﺎن آوردن ﻋﯿﻦ‬‫اﻧﺤﺮاف و اﻋﺘﺴﺎف و ﺳﺮاﺳﺮ ﻣﺠﺎﻧﺒﺖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و إﻧﺼﺎف ﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺴﺖ و ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ أزﻫﺮي ﮐﻪ ﻋﻠّﻮ ﻣﺮﺗﺒﻪاش در ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ أﻇﻬﺮ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪865 :‬‬‫اﻟّﺸﻤﺲ ﺳﺖ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺳﺤﺎق را ﺗﻘﺮﯾﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ درﯾﺖ‪ ،‬و ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺣﮑﻢ ﺻّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﻬﯿﺮ از ﭼﻨﯿﻦ ﺟﻬﺒﺬ ﺧﺒﯿﺮ ﺑﺮاي‬‫إﺑﻄﺎل ﻗﻮل اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻏﺮﯾﺮ؛ ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯽ و زﯾﻎ أرﺑﺎب ﺟﺤﻮد و ارﺗﯿﺎب را ﻃﺎرد و ﻧﺎﻓﯽﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺴﺖ و ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﮑﺮم أﻧﺼﺎري اﻓﺮﯾﻘﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻌﺮب« ﻋﺒﺎرت ﺗﻬـﺬﯾﺐ أزﻫﺮي ﮐﻪ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺣﮑﻢ اﺑﻦ إﺳـﺤﺎق‬‫ﺑﺼّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺳﺖ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺘﻘﺮﯾﺮ ﺣﮑﻢ ﻣﺬﮐﻮر ﺑﻼ رّد و ﻧﮑﯿﺮ در اﺣﺼﺎف و إﺑﺮام ﻣﺒﺎﻧﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ أﺛﯿﺮ اﻓﺰوده‪ ،‬و ﻓﯽ ذﻟﮏ‬‫أﯾﻀﺎ ﻣﻘﻨﻊ و ﺑﻼغ ﻟﻤﻦ أﻧﺼﻒ و ﻟﻢ ﯾﺸﻦ دﯾﻨﻪ ﺑﺎﻻﯾﺘﺎغ‪.‬‬‫ﺑﺴﺖ و ﺷـﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﻪ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را در »ﺻـﺤﯿﺢ« ﺧﻮد اﺧﺮاج ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺳـﺨﺎوي در »اﺳـﺘﺠﻼب ارﺗﻘﺎء اﻟﻐﺮف« داﻧﺴﺘﯽ‪ .‬و ﺣﮑﻢ ﻋّﻠﺎﻣﻪ اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﻪ ﺑﺼـّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ دﻟﯿﻞ واﺿﺢ ﺑﺮ ﺑﻄﻼن و ﻫﻮان‬‫ﻣﺰﻋﻮم اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻌﺪوان ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺑﺴﺖ و ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠـﺎﻣﻪ ﺳـﺨﺎوي ﺗﻘﺮﯾﺮ اﺧﺮاج اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﻪ ﮐﺮده‪ ،‬و آن ﻫﻢ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺑﺮاي ﻇﻬـﻮر ﺷـﻨﺎﻋﺖ ﺣﮑﻢ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‬‫ﮐﺎﻓﯽ و ﺑﺴﻨﺪﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺴﺖ و ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺪرﯾﺐ اﻟّﺮاوي« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺛّﻢ إّن اﻟّﺰﯾﺎدة ﻓﯽ اﻟّﺼﺤﯿﺢ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺗﻌﺮف ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟّﺴﻨﻦ اﻟﻤﻌﺘﻤﺪة ﮐﺴﻨﻦ‬‫أﺑﯽ داود و اﻟّﺘﺮﻣـﺬي و اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ و اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤـﮥ و اﻟّﺪار ﻗﻄﻨﯽ و اﻟﺤﺎﮐﻢ و اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬ﻣﻨﺼﻮﺻﺎ ﻋﻠﯽ ﺻـّﺤﺘﻪ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﻻ ﯾﮑﻔﯽ وﺟﻮده‬‫ﻓﯿﻬﺎ إﻟّﺎ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﻦ ﺷﺮط اﻻﻗﺘﺼﺎر ﻋﻠﯽ اﻟّﺼﺤﯿﺢ ﻓﯿﮑﻔﯽ وﺟﻮده ﻓﯿﻬﺎ ﮐﺎﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﻪ و أﺻﺤﺎب اﻟﻤﺴﺘﺨﺮﺟﺎت ‪.‬‬
‫و ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﺤﯿﺢ اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﻪ ﮐﺘﺎﺑﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺼّﻨﻔﺶ در آن ﺑﺮ أﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﻪ اﻗﺘﺼﺎر ﻧﻤﻮده و ﻣﺠّﺮد وﺟﻮد ﺣﺪﯾﺜﯽ‬‫در آن‪ -‬و ﻟـﻮ ﺑـﺪون اﻟﻨّﺺ ﻋﻠﯽ اﻟـّﺼ ّﺤﮥ‪ -‬دﻟﯿـﻞ ﺻـّﺤﺖ آن ﺣـﺪﯾﺜﺴﺖ‪ .‬ﭘﺲ در ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿـﻦ ﮐـﻪ در »ﺻـﺤﯿﺢ اﺑـﻦ ﺧﺰﯾﻤﻪ« ﻣﺨّﺮج و‬‫ﻣﺮوﯾﺴﺖ ﺑﺤﺴﺐ اﯾﻦ اﻓﺎده ﻧﯿﺰ ﺻﺤﯿﺢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫ﺑﺴﺖ و ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﺗـﺪرﯾﺐ اﻟّﺮاوي« ﮔﻔﺘﻪ‪» ] :‬ﺻـﺤﯿﺢ اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ« أﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﺒﮥ ﻣﻦ »ﺻـﺤﯿﺢ اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن« ﻟﺸّﺪة ﺗﺤّﺮﯾﻪ ﺣّﺘﯽ‬‫أﻧّﻪ ﯾﺘﻮّﻗﻒ ﻓﯽ اﻟّﺘﺼﺤﯿﺢ ﻷدﻧﯽ ﮐﻼم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪866 :‬‬‫ﻓﯽ اﻻﺳﻨﺎد ﻓﯿﻘﻮل‪ :‬إن ﺻّﺢ اﻟﺨﺒﺮ و إن ﺛﺒﺖ ﮐﺬا‪ ،‬و ﻧﺤﻮ ذﻟﮏ ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ ﺳﺖ ﮐﻪ »ﺻـﺤﯿﺢ اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﻪ« در ﻣﺮﺗﺒﻪ از »ﺻـﺤﯿﺢ اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن« أﻋﻼﺳﺖ ﺑﺴـﺒﺐ ﺷّﺪت ﺗﺤّﺮي اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﻪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ او‬‫ﺑﻮﺟﻪ أدﻧﯽ ﮐﻼﻣﯽ در إﺳﻨﺎد از ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺗﻮّﻗﻒ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و ﭼﻮن ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ در »ﺻـﺤﯿﺢ اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﻪ« ﻣﺮوي و ﻣﺨّﺮج ﺳﺖ ﻣﻌﻠﻮم ﺷـﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ ﻋﺎﻟﯿﻪ‬‫ﺻّﺤﺖ رﺳـﯿﺪه اﺳﺖ و در اﺳـﻨﺎد آن أدﻧﯽ ﮐﻼـﻣﯽ ﻫﻢ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﭘﺲ أﻫﻞ اﻧﺼﺎف اﻧـﺪك ﺗﺄّﻣﻞ ﻓﺮﻣﺎﯾﻨـﺪ ﮐﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﭽﻨﯿﻦ ﺣـﺪﯾﺜﯽ ﺣﮑﻢ‬‫ﺟﺰﻣﯽ ﻋﺪم ﺻـّﺤﺖ آن دادن و در رﺟﺎل ﺳـﻨﺪ آن ﻗﺪح و ﺟﺮح آﻏﺎز ﻧﻬﺎدن آﯾﺎ ﮐﺎر أﻫﻞ ﻧﻘﺪ و اﻋﺘﺒﺎرﺳﺖ ﯾﺎ ﺻـﻨﯿﻊ أﺻـﺤﺎب ﺧﯿﺒﺖ و‬‫ﺧﺴﺎر؟! ﺳﯽام آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺪرﯾﺐ اﻟّﺮاوي« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺪ ﻋﻠﻢ ﻣّﻤﺎ ﺗﻘّﺪم أّن أﺻّﺢ ﻣﻦ ﺻّﻨﻒ ﻓﯽ اﻟّﺼﺤﯿﺢ اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ ﺛّﻢ اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 260‬از ‪306‬‬‫ﺛّﻢ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬ﻓﯿﻨﺒﻐﯽ أن ﯾﻘﺎل‪:‬‬‫أﺻـّﺤﻬﺎ ﺑﻌﺪ ﻣﺴـﻠﻢ ﻣﺎ اﺗّﻔﻖ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺜﻼﺛﮥ ﺛّﻢ اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ و اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن أو و اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬ﺛّﻢ اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﻓﻘﻂ إن ﻟﻢ ﯾﮑﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻠﯽ ﺷـﺮط أﺣﺪ‬‫اﻟّﺸﯿﺨﯿﻦ‪ .‬و ﻟﻢ أر ﻣﻦ ﺗﻌّﺮض ﻟﺬﻟﮏ ﻓﻠﯿﺘﺄّﻣﻞ ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ در ﺻّﺤﺖ أﺣﺎدﯾﺚ ﺑﺮ ﻣﺼﻨﻔﯿﻦ دﯾﮕﺮ ﺻﺤﺎح ﻣﻘّﺪﻣﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ ﻣﺘﻌّﻨﺘﯽ ﻣﺜﻞ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺣﮑﻢ او‬‫در ﺑﺎب ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﻧﺰد أرﺑﺎب ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﺤّﻞ ﮐﻤﺎل ﺗﺄﺳﻒ و ﺗﻠّﻬﻒ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫ﺳﯽ و ﯾﮑﻢ آﻧﮑﻪ ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﻪ اﺳﻔﺮاﯾﻨﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺴﻨﺪ اﻟّﺼﺤﯿﺢ« ﮐﻪ ﻣﺴﺘﺨﺮج »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﺳﺖ اﺧﺮاج‬‫ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳـﺒﻖ‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ ﺣﮑﻢ اﯾﻦ ﻧﺎﻗﺪ ﺧﺒﯿﺮ و ﺟﻬﺒﺬ ﺑﺼﯿﺮ ﺑﺼّﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﺻﻨﯿﻊ ﺑﺪﯾﻊ اﺑﻦ ﺟﻮزي ﺑﭽﻪ ﺣّﺪ ﺷﻨﯿﻊ و‬‫ﻓﻀﯿﻊ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و »ﺻﺤﯿﺢ أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﮥ اﺳﻔﺮاﯾﻨﯽ« ﻧﺰد ﺳّﻨّﯿﻪ از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﺻﺤﺎح ﻣﻮﺻﻮف ﺑﺄﻧﻮاع اﻃﺮاء و اﻣﺘﺪاﺣﺴﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪867 :‬‬‫در ﺑﯿﺎن اﻋﺘﺒﺎر »ﺻﺤﯿﺢ ﺣﺎﻓﻆ ﺑﻮ ﻋﻮاﻧﻪ اﺳﻔﺮاﯾﻨﯽ« ﮐﻪ ﻣﺴﺘﺨﺮج از ﮐﺘﺎب »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« اﺳﺖ‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﻤﻌﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻷﻧﺴﺎب« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺻـّﻨﻒ »اﻟﻤﺴـﻨﺪ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ« ﻋﻠﯽ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﺑﻦ اﻟﺤّﺠﺎج اﻟﻘﺸـﯿﺮّي و‬‫أﺣﺴﻦ ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻤﺴﻨﺪ اﻟّﺼﺤﯿﺢ« اﻟﻤﺨّﺮج ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ اﻟﺤّﺠﺎج ‪.‬‬
‫و ذﻫﺒﯽ در »ﺗﺬﮐﺮة« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او آورده‪] :‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﺼﺤﯿﺢ اﻟﻤﺴﻨﺪ اﻟﻤﺨّﺮج ﻋﻠﯽ ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬ﻟﻪ ﻓﯿﻪ زﯾﺎدات ﻋّﺪة[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟّﺼﺤﯿﺢ اﻟﻤﺴﻨﺪ[‪.‬‬‫و ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﺴﻨﺪ اﻟّﺼﺤﯿﺢ ‪.‬‬
‫و ﺳﺒﮑﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﺴﻨﺪ اﻟّﺼﺤﯿﺢ اﻟﻤﺨّﺮج ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﺴﻠﻢ ‪.‬‬
‫و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﺼّﻨﻒ اﻟّﺼﺤﯿﺢ اﻟﻤﺨّﺮج ﻋﻠﯽ ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ‪.‬‬
‫و ﺳـﺨﺎوي در »ﺿـﻮء ﻻـﻣﻊ« ﺑـﺘﺮﺟﻤﻪ ﺧـﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﺟﺘﻤـﻊ ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺮوّﯾـﺎت ﺑﺎﻟّﺴـ ﻤﺎع و اﻟﻘﺮاءة ﻣـﺎ ﯾﻔـﻮق اﻟﻮﺻﻒ‪ ،‬و ﻫﯽ ﺗﺘﻨﻮع أﻧﻮاﻋﺎ‬‫أﺣـﺪﻫﺎ‪ :‬ﻣﺎ رﺗّﺐ ﻋﻠﯽ اﻷﺑﻮاب اﻟﻔﻘﯿﻬـّﯿ ﮥ و ﻧﺤﻮﻫﺎ و ﻫﯽ ﮐﺜﯿﺮة ﺟـﺪا‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺎ ﺗﻘـّﯿ ﺪ ﻓﯿﻪ ﺑﺎﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ ﮐﺎﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ ﻟﻠﺒﺨﺎري و ﻟﻤﺴـﻠﻢ و ﻻﺑﻦ‬‫ﺧﺰﯾﻤﮥ‪ -‬و ﻟﻢ ﯾﻮﺟﺪ ﺑﺘﻤﺎﻣﻪ‪ -‬و ﻷﺑﯽ ﻋﻮاﻧﮥ اﻹﺳـﻔﺮاﯾﻨﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ و إن ﮐﺎن ﻣﺴﺘﺨﺮﺟﺎ ﻋﻠﯽ ﺛﺎﻧﯽ اﻟّﺼﺤﯿﺤﯿﻦ ﻓﻘﺪ أﺗﯽ ﻓﯿﻪ ﺑﺰﯾﺎدت ﻃﺮق‪ ،‬ﺑﻞ و‬‫أﺣﺎدﯾﺚ ﮐﺜﯿﺮة[‪.‬‬‫و أﺑﻮ ﻣﻬﺪي ﺛﻌﺎﻟﺒﯽ در »ﻣﻘﺎﻟﯿﺪ اﻷﺳﺎﻧﯿﺪ« ﮔﻔﺘﻪ‪» ] :‬ﺻـﺤﯿﺢ أﺑﯽ ﻋﻮاﻧﮥ اﻹﺳـﻔﺮاﯾﻨﯽ« و ﻫﻮ ﻣﺴﺘﺨﺮج ﻋﻠﯽ »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« و زاد ﻓﯿﻪ ﻃﺮﻗﺎ ﻓﯽ‬‫اﻹﺷﺎرة و ﻗﻠﯿﻼ ﻣﻦ اﻟﻤﺘﻮن إﻟﺦ‪.‬‬‫در ﺑﯿﺎن ﻣﻌﻨﯽ ﻣﺴﺘﺨﺮج در اﺻﻼح ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ‬‫و ﻣﺨﺎﻃﺐ در »ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪» ] :‬ﺻﺤﯿﺢ أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﻪ« و آن ﻣﺴﺘﺨﺮج اﺳﺖ از »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ«‪ .‬و »ﻣﺴﺘﺨﺮج« در اﺻﻄﻼح ﻣﺤّﺪﺛﯿﻦ‬‫ﻋﺒﺎرت از ﮐﺘﺎﺑﯿﺴﺖ ﮐﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪868 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 261‬از ‪306‬‬‫ﺑﺮاي إﺛﺒـﺎت أﺣـﺎدﯾﺚ ﮐﺘـﺎب دﯾﮕﺮ ﻧﻮﯾﺴـﻨﺪ و ﺗﺮﺗﯿﺐ و ﻣﺘﻮن و ﻃﺮق إﺳـﻨﺎد ﻫﻤـﺎن ﮐﺘـﺎب را ﻣﻠﺤﻮظ دارﻧـﺪ و ﺳـﻨﺪ ﺧﻮد را ﺑﻮﺟﻬﯽ ﮐﻪ‬‫ﻣﺼـّﻨﻒ آن ﮐﺘﺎب در ﻣﯿﺎن ﻧﻤﺎﻧﺪ ﺗﺎ ﺷـﯿﺦ آن ﻣﺼّﻨﻒ ﯾﺎ ﺷﯿﺦ اﻟّﺸﯿﺦ آن و ﻫﻠّﻢ ﺟﺮا ﺑﯿﺎن ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﭼﻮن از ﻃﺮق دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ ﻣﺜﻞ آن ﺛﺎﺑﺖ‬‫ﺷـﻮد وﺛﻮق و و اﻋﺘﻤـﺎد ﺑﺮ رواﯾﺖ آن ﻣﺼـّﻨﻒ ﻗّﻮت ﮔﯿﺮد ﻟﯿﮑﻦ اﯾﻦ ﻣﺴـﺘﺨﺮج را ﺻـﺤﯿﺢ از آن ﻧﺎﻣﻨـﺪ ﮐﻪ ﻃﺮﻗﯽ دﯾﮕﺮ در أﺳﺎﻧﯿـﺪ زاﺋﺪ‬‫ﮐﺮده و راي ﻃﺮق و أﺳﺎﻧﯿـﺪ ﻣﺴـﻠﻢ و ﻗـﺪري ﻗﻠﯿﻞ از ﻣﺘﻮن ﻧﯿﺰ زاﺋـﺪ ﮐﺮده‪ ،‬ﭘﺲ ﮔﻮﯾﺎ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻣﺴـﺘﻘّﻞ ﺷـﺪ‪ ،‬و ذﻫﺒﯽ از آن ﺻـﺤﯿﺢ ﮐﺘﺎﺑﯽ‬‫ﭼﯿﺪه ﺟﺪا ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻣﺸﻬﻮرﺳﺖ ب »ﻣﻨﺘﻘﯽ اﻟّﺬﻫﺒﯽ« و آن در ﺻﺪ و ﺳﯽ ﺣﺪﯾﺜﺴﺖ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﺳﯽ و دوم آﻧﮑﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻋّﻠﺎﻣﻪ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻤﺤﺎﻣﻠﯽ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را در »أﻣﺎﻟﯽ« ﺧﻮد اﺧﺮاج ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻧﺼـﺮا‬‫ﻟﻠﺤّﻖ اﻟﻮاﺿﺢ‪ ،‬و ﻫﺼـﺮا ﻟﻠﺒﺎﻃﻞ اﻟﻔﺎﺿﺢ ﺗﺼﺤﯿﺢ آن ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻣﺎ ﺳﺒﻖ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ از »ﮐﻨﺰ اﻟﻌّﻤﺎل« ﻣّﻠﺎ ﻋﻠﯽ ﻣّﺘﻘﯽ داﻧﺴﺘﯽ‪.‬‬‫و ﺑﻌـﺪ ﺗﺼـﺤﯿﺢ ﻫـﺬا اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﺠﻠﯿـﻞ ﻟﻬـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻤﺤﺼﻒ اﻷﺛﯿـﻞ ﻟﻢ ﯾﺒﻖ رﯾﺐ ﻓﯽ ﻓﺴﺎد ﻗﻮل اﻟﺠﺎﺣـﺪ اﻟـّﻀ ﺌﯿﻞ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﺻﻢ ﻋﻦ‬‫اﻻﻧﺨﺪاع ﺑﺘﻠﻤﯿﻌﻪ و اﻟّﺘﺴﻮﯾﻞ‪.‬‬‫ﺳﯽ و ﺳﻮم آﻧﮑﻪ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤـﺎﮐﻢ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ -‬ﮐﻤﺎ ﺳـﻤﻌﺖ‪ -‬ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را در »ﻣﺴـﺘﺪرك ﻋﻠﯽ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ« در ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻨﺎب‬‫أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﺄﺳﺎﻧﯿـﺪ ﻣﺘﻌـّﺪده ﺑﺮواﯾﺖ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ اﺧﺮاج ﮐﺮده ﺗﺼـﺤﯿﺢ آن ﺑﺮ‬‫ﺷﺮط ﺷﯿﺨﯿﻦ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﺳﯽ و ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ ﺣﺎﮐﻢ در »ﻣﺴـﺘﺪرك« اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﺷـﺮﯾﻒ را از ﺣﺪﯾﺚ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﺑﺴـﻤﺎﻋﻪ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‬‫آورده و آن را ﺷﺎﻫﺪ ﺣﺪﯾﺚ ﺳﺎﺑﻖ ﻗﺮار داده و ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﺷﺎﻫﺪ ﻧﯿﺰ ﺑﺮ ﺷﯿﺨﯿﻦ ﺻﺤﯿﺢ ﺳﺖ‪.‬‬‫ﺳﯽ و ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ ﺣﺎﮐﻢ در »ﻣﺴـﺘﺪرك« اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﯿﻒ را در ﻣﻨﺎﻗﺐ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ ﺻﺒﯿﺢ ﻋﻦ زﯾﺪ‬‫ﺑﻦ أرﻗﻢ اﺧﺮاج ﻧﻤﻮده ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﺻﺤﯿﺢ ﺑﻮدن آن ﺑﺮ ﺷﺮط ﺷﯿﺨﯿﻦ در إﺑﺮام و إﺣﮑﺎم آن ﺑﺄﻗﺼﯽ اﻟﻐﺎﯾﮥ اﻓﺰوده‪.‬‬‫و ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ‪ -‬و ﻻ ﮐﻈﻬﻮر اﻟّﺸﻤﺲ‪ -‬ﮐﻪ ﺑﻌﺪ ﺛﺒﻮت ﺣﮑﻢ ﺑﺼّﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻄﺮق‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪869 :‬‬‫ﻋﺪﯾﺪه ﺑﺮ ﺷـﺮط ﺷـﯿﺨﯿﻦ و آن ﻫﻢ از ﭼﻨﯿﻦ ﺣﺎﮐﻢ ﮐﻪ ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻓﺎدات ﻋﻠﻤﺎي ﺳـّﻨّﯿﻪ‪ -‬ﮐﻤﺎ ﺳـﺒﻖ‪ -‬إﻣﺎم اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ و ﻋﻠﻢ او ﻣﺤﯿﻂ‬‫ﺑﻮد ﺑﺠﻤﯿﻊ أﺣـﺎدﯾﺚ ﻣﺘﻨـﺎ و إﺳـﻨﺎدا و ﺑﺄﺣﻮال روات آن ﺟﺮﺣﺎ و ﺗﻌـﺪﯾﻼ و ﺗﺎرﯾﺨﺎ و ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻫﻤﯿﻦ رﯾﺎﺳﺖ دﯾﻨّﯿﻪ آن را ﺣﺎﮐﻢ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﺎﺷـﻨﺪ؛‬‫أﺣـﺪي از أرﺑـﺎب أﻟﺒﺎب را در ﺧﺴﺎر و ﺗﯿﺎب ﺟﺎﺣـﺪ ﺣﻠﯿﻒ اﻟّﻨﺼﺎب و ﺑﻄﻼن ﮐﻼم آن ﻣﺠﺎزﻓﺖ اﻧﺘﺴﺎب‪ ،‬ﻣﺤّﻞ ﺷّﮏ و ارﺗﯿﺎب ﻧﺨﻮاﻫﺪ‬‫ﺑﻮد‪.‬‬‫ﺳﯽ و ﺷـﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻓﺘﻮح ﺣﻤﯿﺪي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را در ﮐﺘﺎب »اﻟﺠﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ« رواﯾﺖ ﮐﺮده؛ ﮐﻤﺎ ﻣﻀـﯽ‪ ،‬و اﯾﻦ‬‫ﻣﻌﻨﯽ ﻣﺆذﻧﺴﺖ ﺑﺼـّﺤﺖ آن ﺣﺘﻤﺎ ﻧﺰد اﯾﻦ ﺣﺎﻓﻆ ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ أﯾﻀﺎ ﮐﻔﺎﯾﮥ ﻟﻠّﻨﺎﻇﺮ اﻟﺒﺼﯿﺮ و إرﻏﺎم ﻟﻠﺠﺎﺣﺪ اﻟﻐﺮﯾﺮ‪ ،‬و ﺗﺒﮑﯿﺖ ﻟﻠﻤﺒﻄﻞ اﻟﻤﻬﯿﻦ‬‫اﻟﺤﻘﯿﺮ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨّﺒﺌﮏ ﻣﺜﻞ ﺧﺒﯿﺮ‪.‬‬‫ﺳﯽ و ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد اﻟﺒﻐﻮي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻔّﺮاء اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را ﺑﻄﺮق ﻋﺪﯾـﺪه در »ﻣﺼﺎﺑﯿـﺢ« از ﻣﺴـﻠﻢ و »ﺻـﺤﯿﺢ‬‫ﺗﺮﻣﺬي« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻤﺎ ﺳـﻠﻒ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻣّﻤﺎ ﯾﺜﺒﺖ ﺻـّﺤﮥ اﻟﺨﺒﺮ ﻋﻨﺪ ﻫﺬا اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺠﻠﯿﻞ و ﻫﻮ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺎف ﻓﯽ إذﻻل اﻟﻤﻨﮑﺮ اﻟـّﻀ ﺌﯿﻞ و‬‫واف ﺑﺈﺑﻄﺎل ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻣﻊ اﻟّﺘﺜﻮﯾﺮ و اﻟّﺘﺨﺠﯿﻞ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﺻﻢ ﺑﻤّﻨﻪ ﻋﻦ زﯾﻊ أﺻﺤﺎب اﻟّﺘﺨﺪﯾﻊ و اﻟّﺘﻀﻠﯿﻞ‪.‬‬‫ﺳﯽ و ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ رزﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ اﻟﻌﺒﺪري ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را در ﮐﺘﺎب »ﺗﺠﺮﯾﺪ اﻟّﺼﺤﺎح« ﺑﻄﺮق ﻋﺪﯾﺪه از ﺻﺤﺎح ﺧﻮد ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ‬‫ﺳﺒﻖ‪ ،‬و ﻫﻮ أﯾﻀﺎ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﻟـّﺪﻻﺋﻞ اﻟﻮاﺿـﺤﮥ ﻋﻠﯽ ﺻـّﺤﮥ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ اﻟّﺴﺪﯾﺪ ﻋﻨﺪ ﻫﺬا اﻟﺤﺒﺮ اﻟﻤﺠﯿﺪ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ أوﻓﯽ ﺣّﺠﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﺎﺣﺪ‬‫اﻟﻤﺘﻌّﺼﺐ اﻟﻌﻨﯿﺪ‪ ،‬و أﺟﻠﯽ ﺑﺮﻫﺎن ﻟﻠﮑﺸﻒ ﻋﻦ زﯾﻐﻪ اﻟﻤﺪﯾﺪ و ﺿﻼﻟﻪ اﻟﺒﻌﯿﺪ‪.‬‬‫ﺳﯽ و ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ دﻣﺸـﻘﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را ﺑﺴـﻨﺪ ﺧﻮد از ﻣﺴﻠﻢ رواﯾﺖ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ درﯾﺘﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﻣّﻤﺎ ﯾﺸﻬﺪ ﺑﺼّﺤﮥ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻨﺪ ﻫﺬا اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟّﻨﺎﻗﺪ‪ ،‬و ﯾﺮدي و ﯾﻮﺑﻖ ﺷﺒﻬﺎت اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﺤﺎﺋﺪ اﻟﺤﺎﻗﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 262‬از ‪306‬‬‫ﭼﻬﻠﻢ آﻧﮑﻪ ﺳـﺮاج اﻟـّﺪﯾﻦ أوﺷـﯽ ﻓﺮﻏـﺎﻧﯽ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را در ﮐﺘـﺎب »ﻧﺼـﺎب اﻷﺧﺒـﺎر« رواﯾﺖ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﻓﯿﻤﺎ ﺳـﻠﻒ‪ .‬و‬‫ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪870 :‬‬‫در »ﮐﺸﻒ ﻟا ﻈﻨﻮن« در ذﮐﺮ »ﻧﺼﺎب اﻷﺧﺒﺎر« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺪ اﺧﺘﺼﺮه ﻣﻦ ﮐﺘﺎب »ﻏﺮر اﻷﺧﺒﺎر و درر اﻷﺷﻌﺎر« و ﻫﺬا اﻟّﺬي ﮐﺎن وﻋﺪ ﺑﺠﻤﻌﻪ‬‫ﻣﻘﺘﺼﺮا ﻋﻠﯽ إﯾﺮاد أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ و ﻫﻮ ﮐﺜﯿﺮ اﻷﺑﻮاب ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﺑﮑﻤـﺎل ﺻـﺮاﺣﺖ واﺿـﺤﺴﺖ ﮐﻪ »ﻧﺼﺎب اﻷﺧﺒﺎر« ﮐﺘﺎﺑﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺼـّﻨﻒ آن در ﺑﺎب آن وﻋـﺪه ﮐﺮده ﺑﻮد ﮐﻪ آن را ﺟﻤﻊ‬‫ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ اﻗﺘﺼﺎر ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﺮ ﯾﮏ ﻫﺰار ﺣﺪﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺢ‪ ،‬و ﭼﻮن ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﻣﺼـّﻨﻒ »ﻧﺼﺎب اﻷﺧﺒﺎر« در آن ﮐﺘﺎب‬‫رواﯾﺖ ﮐﺮده ﭘﺲ ﺑﺤﺴﺐ اﻓﺎده او ﺻـّﺤﺖ آن ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺤّﻘﻖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻣﻤﺎ ﯾﺰﯾﺪ اﻟﺠﺎﺣﺪ ﺗﺒﮑﯿﺘﺎ و إرﻏﺎﻣﺎ و ﯾﻮﺳـﻌﻪ ﺗﺴـﮑﯿﺘﺎ و‬‫إﻓﺤﺎﻣﺎ‪.‬‬‫ﭼﻬﻞ و ﯾﮑﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻣﺠـﺪ اﻟـّﺪﯾﻦ اﺑﻦ اﻷﺛﯿﺮ ﻃﺮق ﻋﺪﯾﺪه اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را در )ﺟﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل( از »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« و »ﺻـﺤﯿﺢ‬‫ﺗﺮﻣـﺬي« ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻤﺎ درﯾﺖ‪ ،‬و ﻫـﺬا ﻣﻤﺎ ﯾﺒّﯿﻦ ﺻـّﺤﮥ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺑﻮاﺿـﺢ اﻷﻋﻼم و اﻵﺛﺎر ﻋﻨﺪ ﻫﺬا اﻟﺤﺒﺮ اﻟﺠﻠﯿﻞ اﻟﻤﻘﺪر و ﯾﺠﻠﺐ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺠﺎﺣـﺪ اﻟّﺸـ ﻨﯿﻊ اﻹﻧﮑـﺎر أﻓﻈﻊ اﻟﺒﻮار و أدﻫﯽ اﻟّﺘﺒـﺎر‪ ،‬و ﯾﻈﻬﺮ ﻋﻠﯽ أرﺑﺎب اﻷﻟﺒﺎب و أﺻـﺤﺎب اﻷﺑﺼﺎر ﻓﺎﺣﺶ زﷲ و اﻟﻌﺜﺎر‪ ،‬ﺑﻞ ﯾﺒـﺪي ﻟﻬﻢ‬‫ﺳّﯿﺊ ﻋﻤﻠﻪ ﮐﺎﻟّﺸﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌﮥ اﻟّﻨﻬﺎر‪.‬‬‫ﭼﻬﻞ و دوم آﻧﮑﻪ ﺿـﯿﺎء اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺨﺘﺎره« اﺧﺮاج ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻣﺎ‬‫ﺳﺒﻖ ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﻋّﻠـﺎﻣﻪ ﺳـﺨﺎوي در »اﺳـﺘﺠﻼب ارﺗﻘﺎء اﻟﻐﺮف« و ﺳـﻤﻬﻮدي در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘـﺪﯾﻦ« و أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﺑﻦ‬‫ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑـﺎﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤّﮑﯽ در »وﺳـﯿﻠﮥ اﻟﻤـﺂل« و اﻓﺎده ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻣﻨﺎوي در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘـﺪﯾﺮ« و ﻧﻘﻞ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﻦ زﻣﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »ﻗﻮل ﻣﺴـﺘﺤﺴﻦ«‬‫داﻧﺴﺘﯽ‪ ،‬و ﻋﻠّﺎﻣﻪ ﻣﻘﺪﺳﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺨﺘﺎره« اﻟﺘﺰام اﯾﺮاد أﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﻪ ﻧﻤﻮده و اﯾﻦ ﮐﺘﺎب او از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﺻﺤﺎح أﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﺳﺖ‪.‬‬‫زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟّﺘﻘﯿﯿﺪ و اﻻﯾﻀﺎح ﻟﻤﺎ أﻃﻠﻖ و أﻏﻠﻖ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ اﻟّﺼﻼح« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻣّﻤﻦ ﺻّﺤﺢ‬‫أﯾﻀﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﺘﺄّﺧﺮﯾﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺿﯿﺎء اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ‪ ،‬ﻓﺠﻤﻊ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺳّﻤﺎه »اﻟﻤﺨﺘﺎرة« اﻟﺘﺰم ﻓﯿﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪871 :‬‬‫اﻟـّﺼ ّﺤﮥ و ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ أﺣﺎدﯾﺚ ﻟﻢ ﯾﺴـﺒﻖ إﻟﯽ ﺗﺼﺤﯿﻬﺎ ﻓﯿﻤﺎ أﻋﻠﻢ و ﺗﻮﻓﯽ اﻟّﻀﯿﺎء اﻟﻤﻘﺪﺳّﯽ ﻓﯽ اﻟّﺴﻨﮥ اﻟّﺘﯽ ﻣﺎت ﻓﯿﻬﺎ اﺑﻦ اﻟّﺼﻼح ﺳﻨﮥ ﺛﻼث و‬‫أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳّﺘﻤﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫و ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺪرﯾﺐ اﻟّﺮاوي« ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺿـﯿﺎء اﻟّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ‪ ،‬ﺟﻤﻊ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺳـّﻤﺎه‬‫»اﻟﻤﺨﺘﺎرة« اﻟﺘﺰم ﻓﯿﻪ اﻟّﺼّﺤﮥ و ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ أﺣﺎدﯾﺚ ﻟﻢ ﯾﺴﺒﻖ إﻟﯽ ﺗﺼﺤﯿﺤﻬﺎ[‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﺳﺨﺎوي در »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﺧﻮد در ذﮐﺮ أﻗﺴﺎم ﻣﺮوّﯾﺎت و ﻣﺴﻤﻮﻋﺎت ﺧﻮﯾﺶ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺛﺎﻧﯿﻬﺎ‪ :‬ﻣﺎ رﺗّﺐ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿﺪ ﮐﻤﺴﻨﺪ‬‫أﺣﻤﺪ و ﻫﻮ أﺟﻤﻊ ﻣﺴـﻨﺪ ﺳﻤﻌﻪ و أﺑﯽ داود اﻟّﻄﯿﺎﻟﺴﯽ و أﺑﯽ ﻣﺤّﻤﺪ ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ و أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺪﻧﯽ و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺤﻤﯿﺪّي و ﻣﺴّﺪد و‬‫أﺑﯽ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﻤﻮﺻـﻠﯽ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻓﯽ واﺣـﺪ ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺎ ﻫﻮ ﻣﺮﺗّﺐ ﻋﻠﯽ ﺣﺮوف اﻟﻤﻌﺠﻢ‪ ،‬ﻧﻌﻢ ﻣّﻤﺎ رﺗﺐ ﻓﯿﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺮوف ﻣﻦ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿـﺪ ﻣﻊ ﺗﻘﯿﯿﺪه‬‫ﺑﺎﻟﻤﺤﺘّﺞ ﺑﻪ »اﻟﻤﺨﺘﺎرة« ﻟﻠّﻀﯿﺎء اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ و ﻟﮑﻦ ﻟﻢ ﺗﮑﻤﻞ ﺗﺼﻨﯿﻔﺎ و ﻻ اﺳﺘﻮﻓﯽ اﻟﻤﻮﺟﻮد ﺳﻤﺎﻋﺎ[‪.‬‬‫و ﺷـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ دﻫﻠﻮي در ﻣﻘّﺪﻣﻪ »ﺷـﺮح ﻓﺎرﺳـﯽ ﻣﺸـﮑﺎة« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ »ﻣﺴـﺘﺪرك ﺣﺎﮐﻢ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أﺋّﻤﻪ دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ در ﺻـﺤﺎح ﺗﺼـﻨﯿﻒ‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ »ﺻﺤﯿﺢ اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﻪ« ﮐﻪ او را إﻣﺎم اﻷﺋّﻤﮥ ﮔﻮﯾﻨﺪ[‪.‬‬‫إﻟﯽ أن ﻗﺎل‪] :‬و ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ »ﻣﺨﺘﺎره« ﺣﺎﻓﻆ ﺿـﯿﺎء اﻟـّﺪﯾﻦ ﻣﻘﺪﺳـﯽ‪ ،‬و وي ﻧﯿﺰ ﺻـﺤﺎح ﮐﻪ در »ﺻـﺤﯿﺤﯿﻦ« ﻧﯿﺴﺖ آورده‪ .‬ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ وي ﻧﯿﺰ‬‫أﺣﺴﻦ ﺳﺖ از »ﻣﺴﺘﺪرك«[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴـﻄﻨﻄﯿﻨﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻟّﻈﻨﻮن« ﮔﻔﺘﻪ‪» ] :‬اﻟﻤﺨﺘﺎرة« ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻟﻠﺤﺎﻓﻆ ﺿـﯿﺎء اﻟـّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 263‬از ‪306‬‬‫اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ 643‬ﺛﻼث و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳّﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬اﻟﺘﺰم ﻓﯿﻪ اﻟّﺼّﺤﮥ ﻓﺼّﺤﺢ ﻓﯿﻪ أﺣﺎدﯾﺚ ﻟﻢ ﯾﺴﺒﻖ إﻟﯽ ﺗﺼﺤﯿﺤﻬﺎ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪ :‬و ﻫـﺬا اﻟﮑﺘـﺎب ﻟﻢ ﯾﺘّﻢ و ﮐـﺎن ﺑﻌﺾ اﻟﺤّﻔـ ﺎظ ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺨﻨـﺎ ﯾﺮّﺟﺤﻪ ﻋﻠﯽ »ﻣﺴـﺘﺪرك اﻟﺤﺎﮐﻢ« ﮐـﺬا ﻓﯽ »اﻟّﺸﻮاذ )اﻟﻨﻮر ظ(‬‫اﻟﻔﯿﺎح«[‪.‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺻـﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧـﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »إﺗﺤـﺎف اﻟّﻨﺒﻼـ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﻤﺨﺘـﺎرة ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻟﻠﺤﺎﻓـﻆ ﺿـﯿﺎء اﻟـّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣﺪ‬‫اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓّﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻼث و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳّﺖ ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬و در وي اﻟﺘﺰام إﯾﺮاد أﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﻪ ﮐﺮده و أﺧﺒﺎر ﻏﯿﺮ ﻣﺴﺒﻮﻗﮥ اﻟّﺘﺼﺤﯿﺢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪872 :‬‬‫را ﺗﺼـﺤﯿﺢ ﻧﻤﻮده اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻫﺬا ﮐﺘﺎب ﻟﻢ ﯾﺘّﻢ و ﮐﺎن ﺑﻌﺾ اﻟﺤّﻔﺎظ ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺨﻨﺎ ﯾﺮّﺟﺤﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺴﺘﺪرك اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ .‬ﮐﺬا ﻓﯽ اﻟﺸﻮاذ‪-‬‬‫)اﻟّﻨﻮر‪ .‬ظ( اﻟﻔﯿﺎح«[‪.‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﻦ زﻣﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »ﻗﻮل ﻣﺴـﺘﺤﺴﻦ« در ﺷـﺮح ﻗﻮل ﻣﺎﺗﻦ‪] :‬ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟـّﺴ ﯿﻮﻃّﯽ ﻓﯽ »إﺗﺤﺎف اﻟﻔﺮﻗﮥ«‪ :‬و ﻫﻮ‪ -‬أي اﻻﺛﺒﺎت‪-‬‬‫ﻫﻮ اﻟّﺮاﺟﺢ ﻋﻨﺪي ﺑﻮﺟﻮه‪ ،‬و ﻗﺪ رّﺟﺤﻪ أﯾﻀﺎ اﻟّﻀﯿﺎء اﻟﻤﻘﺪﺳّﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﺨﺘﺎرة«[ ﺑﻌﺪ ﻟﻔﻆ اﻟﻤﺨﺘﺎرة ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬أﺟّﻞ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻟﮑﺮدي ﻓﯽ اﻷـﻣﻢ‪ :‬ﻫﯽ اﻷﺣـﺎدﯾﺚ اﻟّﺘﯽ ﯾﺼـﻠﺢ أن ﯾﺤﺘـّﺞ ﺑﻬـﺎ ﺳﻮي ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﮐﺘﺎﺑﻪ أﺣﺴﻦ ﻣﻦ ﻣﺴـﺘﺪرك‬‫اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ .‬و ﻗﺎل اﻟّﺰرﮐﺸـّﯽ ﻓﯽ »ﺗﺨﺮﯾﺞ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟّﺮاﻓﻌﯽ« إّن ﺗﺼـﺤﯿﺤﻪ أﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﺗﺼﺤﯿﺢ اﻟﺤﺎﮐﻢ و إﻧّﻪ ﻗﺮﯾﺐ ﻣﻦ ﺗﺼﺤﯿﺢ اﻟّﺘﺮﻣﺬي و اﺑﻦ‬‫ﺣّﺒﺎن‪ ،‬و واﻓﻘﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ و اﻟّﺴـ ﺨﺎوّي و اﻟّﺴـ ﯿﻮﻃﯽ أﺷﺮك ﺻﺤﯿﺤﻪ ﺑﺎﻟّﺼﺤﯿﺤﯿﻦ ﻓﯽ إﻃﻼق اﺳﻢ اﻟّﺼّﺤﮥ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻣّﻤﻦ ﯾﻌﺘﻤﺪه‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤّﺰّي و اﻟﻤﻨﺬرّي و ﻋﻤﺎد اﻟّﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ ﮐﺜﯿﺮﯾﻦ و ﻫﻮ ﻓﯽ ﺳّﺘﮥ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﺟﺰء[‪.‬‬‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرات واﺿﺢ و ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻘﺪﺳـﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻣﺨﺘﺎره« اﻟﺘﺰام إﯾﺮاد أﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﻪ ﻧﻤﻮده و ﺗﻘﯿﯿﺪ ﺑﺄﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺤﺘّﺞ ﺑﻬﺎ ﮐﺮده‬‫و ﺑﻌﺾ ﺣّﻔﺎظ آن را ﺑﺮ ﻣﺴـﺘﺪرك ﺣﺎﮐﻢ ﺗﺮﺟﯿـﺢ دادهاﻧـﺪ و آن را أﺣﺴﻦ از ﻣﺴـﺘﺪرك ﮔﻔﺘﻪاﻧـﺪ و أﺣﺎدﯾﺚ آن ﺻﺎﻟﺢ اﺣﺘﺠﺎﺟﺴﺖ و‬‫ﺗﺼـﺤﯿﺢ ﻣﻘﺪﺳـﯽ در آن ﮐﺘـﺎب از ﺗﺼـﺤﯿﺢ ﺣـﺎﮐﻢ أﻋﻠﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﻗﺮﯾﺐ ﺑﻪ ﺗﺼـﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣـﺬي و اﺑﻦ ﺣّﺒﺎﻧﺴﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺤﯿﺜّﯿﺖ‬‫إﻃﻼق ﺻّﺤﺖ ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎ ﻓﯿﻪ ﺷﺮﯾﮏ ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ ﺷﺪه و ﻣﻌﺘﻤﺪ ﻋﻠﯿﻪ أﮐﺎﺑﺮ ﺣّﻔﺎظ و أﺛﺒﺎت اﯾﻘﺎﻇﺴﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻌﺪ درك اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ از اﻓﺎدات أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻣﺜﻞ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ و زرﮐﺸﯽ و ﻣّﺰي و ﻣﻨﺬري و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ و ﺳﯿﻮﻃﯽ و ﺳﺨﺎوي و‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﺤّﻖ دﻫﻠﻮي و إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﮐﺮدي و ﻏﯿﺮ اﯾﺸـﺎن أدﻧﯽ ﺗﻮّﻫﻤﯽ ﻧﯿﺰ در ﺑﻄﻼـن ﮐﻼم ﺧﻼﻋﺖ اﻧﻀـﻤﺎم اﺑﻦ ﺟﻮزي ﻧﺰد اوﻟﯽ اﻷﺣﻼم ﺑﺎﻗﯽ‬‫ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ ﻧﯿﮏ ﺗﺄّﻣﻞ ﮐﻨﯽ اﯾﻦ وﺟﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ وﺟﻮه ﻣﺘﻌّﺪده و دﻻﺋﻞ ﻣﺘﮑّﺜﺮه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮑﯽ از آن ﺑﺮاي ارﻏﺎم ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ و‬‫ﺗﺒﮑﯿﺖ ﺣﺎﺋﺪﯾﻦ ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﭼﻬﻞ و ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﻣﺤّﺐ اﻟـّﺪﯾﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺒﻐـﺪادي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟّﻨّﺠﺎر اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را ﺑﺴـﻨﺪ ﺧﻮد از ﻣﺴـﻠﻢ رواﯾﺖ‬‫ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻋﺮﻓﺖ ﻓﯿﻤﺎ ﻣﻀﯽ‪ ،‬و ﻓﯽ ذﻟﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪873 :‬‬‫أﯾﻀﺎ دﻟﯿﻞ ﻣﺴـﺘﺒﯿﻦ ﻧﺎﺻﻊ ﻋﻠﯽ ﺻـّﺤﮥ ﻫـﺬا اﻟﺨﺒﺮ اﻟّﺮاﺋﻖ اﻟّﺮاﺋﻊ ﻋﻨـﺪ ﻫـﺬا اﻟﺤﺒﺮ اﻟﻤﻘـّﺪم اﻟﺒﺎرع‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻮاﻗﯽ ﻋﻦ اﻟـّﺼ ﻐﻮ إﻟﯽ اﻟﺒﺎﻃﻞ‪ ،‬و ﻫﻮ‬‫اﻟﻤﺎﻧﻊ اﻟﻮازع‪.‬‬‫ﭼﻬـﻞ ﭼﻬـﺎرم آﻧﮑﻪ رﺿـﯽ اﻟـّﺪﯾﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟـّﺼ ﻐﺎﻧﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را در ﮐﺘـﺎب »ﻣﺸـﺎرق اﻷـﻧﻮار اﻟّﻨﺒﻮّﯾـﮥ ﻣﻦ ﺻـﺤﺎح اﻷﺧﺒﺎر‬‫اﻟﻤﺼﻄﻔﯿﻪ« اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را ﻧﻘﻼ ﻋﻦ »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« آورده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺒﻖ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ دﻟﯿﻞ واﺿﺢ ﻋﻠﯽ ﺻّﺤﺘﻪ ﻋﻨﺪ ﻫﺬا اﻟﺤﺒﺮ اﻟﻤﺒّﺠﻞ و ﻫﻮ‬‫ﺟﺎﻟﺐ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﻌﻨﻮد ﻟﻠﺒﻮار اﻟﻮﺣﯽ اﻟﻤﻌّﺠﻞ‪.‬‬‫ﭼﻬﻞ و ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﺻـﻐﺎﻧﯽ در أّول »ﻣﺸﺎرق اﻷﻧﻮار« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻟّﻤﺎ ﺗّﻮﺟﻨﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و دّوﺟﻨﯽ ﺑﺘﺎج »ﻣﺼـﺒﺎح اﻟّﺪﺟﯽ ﻣﻦ ﺻﺤﺎح ﺣﺪﯾﺚ‬‫اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ« و »دواج اﻟّﺸـ ﻤﺲ اﻟﻤﻨﯿﺮة ﻣﻦ اﻟـّﺼ ﺤﺎح اﻟﻤﺄﺛﻮرة« و اﻧﺜﺎل اﻟّﻨﺎس إﻟﯽ اﻻﺷـﺘﻐﺎل ﺑﻬﻤﺎ ﺟّﺪا ﻻ ﻫﻮادة ﻓﯿﻪ و اﺳﺘﯿﻀﺎح ﮐّﻞ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻣﻨﻬﻤﺎ و اﺳـﺘﮑﺸﺎف ﻣﻌﺎﻧﯿﻪ؛ رأﯾﺖ أن إﺗﺒﺎع اﻟﺤﺴـﻨﮥ اﻟﺤﺴـﻨﮥ و إﺟﺮار ﺣﺼﺎن اﻟﺨﯿﺮ رﺳﻨﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﻤﺮ اﻟّﺬي ﺳﻨﮥ ﻣﻨﻪ ﺳﻨﮥ‪ ،‬أﺣﺴﻦ ﻣﺎ اﻧﺼﺮﻓﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 264‬از ‪306‬‬‫إﻟﯿﻪ أﻋّﻨـﮥ اﻟﻬﻤﻢ اﻟّﺸﻮارع اﻟﻌﻮاﻟﯽ‪ ،‬و اﻧﺤﺲ ﻣـﺎ اﻧﺤﺮﻓﺖ إﻟﯿﻪ أﺳـّﻨﮥ اﻟـّﺼ ﻤﻢ اﻟّﺸﻮارع و اﻟﻌﻮاﻟﯽ‪ ،‬ﻓﻤﺰﺟﺖ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ ﯾﻠﺘﻘﯿﺎن و ﻏﺼﺖ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ‬‫ﻓﯿﻬﻤﺎ ﻣﻦ اﻟّﺪرر و اﻟﻌﻘﯿﺎن و ﺿـﻤﻤﺖ إﻟﯽ ﻣﺎ ﻓﯿﻬﻤﺎ ﻣﺎ ﺻّﺢ ﻣﻦ ﮐﺘﺎﺑﯽ اﻟّﺸﻬﺎب و اﻟّﻨﺠﻢ ﻟﯿﺠﺘﻤﻊ اﻟّﺼﺤﺎح ﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺧﻔﯿﻒ اﻟﺤﺠﻢ‪ ،‬و ﻫﺬا‬‫اﻟﮑﺘﺎب ﺣّﺠﮥ ﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯿﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ اﻟـّﺼ ﺤﮥ و اﻟّﺮﺻﺎﻧﮥ و اﻹﺗﻘﺎن و اﻟﻤﺘﺎﻧﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ أﻧﯿﺴـﯽ ﻣّﺪة ﺣﯿﺎﺗﯽ ﻓﯽ اﻟّﺪﻧﯿﺎ و ﺷﻔﯿﻌﯽ اﻟﻤﺸّﻔﻊ إﻧﺸﺎء‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﻘﺒﯽ‪ ،‬و ﮐﻔﯽ ﺑﺎﻟّﻠﻪ اﻟّـﺬي ﻫﻮ ﻋﺎﺿﺪ ﻣﻦ وﺿﻊ ﻟﺘﻌﺎﻟﯽ ﺟّﺪه ﺻـﻔﯿﺤﮥ ﺧّﺪه‪ ،‬و ﻋﺎﺿﺪ ﻣﻦ رﺿﻊ ﻟﺘﻌﺲ ﺟّﺪه ﻓﯽ ﺗﻌّﺪي ﺣّﺪه‪ ،‬ﻋﺎﻟﻤﺎ‬‫ﺑﻤﺎ ﻋﺎﻧﯿﺖ ﻓﯽ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ و ﺗﺮﺗﯿﺒﻪ و ﻗﺎﺳﯿﺖ ﻓﯽ ﺗﺼﻨﯿﻔﻪ و ﺗﻬﺬﯾﺒﻪ‪ ،‬و ﺳّﻤﯿﺘﻪ »ﻣﺸﺎرق اﻷﻧﻮار اﻟّﻨﺒﻮّﯾﮥ ﻣﻦ ﺻﺤﺎح اﻷﺧﺒﺎر اﻟﻤﺼﻄﻔﯿﮥ«[‪.‬‬‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﻐﺎﻧﯽ درﯾﻦ ﮐﺘﺎب أﺧﺒﺎر ﺻﺤﺎح ﺟﻤﻊ ﻧﻤﻮده و ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺻﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب در ﺻّﺤﺖ و رﺻﺎﻧﺖ و‬‫إﺗﻘﺎن و ﻣﺘﺎﻧﺖ ﺣّﺠﺘﯽ ﺳﺖ در ﻣﯿﺎن او و در ﻣﯿﺎن ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﺎﻟﻢ‪ .‬إﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟﻤﻔﺎﺧﺮ و اﻟﻤﺂﺛﺮ‪ .‬ﭘﺲ ﺣﺪﯾﺜﯽ ﮐﻪ در ﻣﺜﻞ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‬‫ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺎﺷـﺪ ﺻـﺮف وﺟﻮد آن ﻣﻊ ﻗﻄﻊ اﻟّﻨﻈﺮ ﻋﻦ ﻏﯿﺮه دﻟﯿـﻞ ﺻـّﺤﺖ آن ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻧﻘﺶ وﺳـﺎوس ﻃـﺎﻋﻨﯿﻦ و ﻫﻮاﺟﺲ ﻗﺎدﺣﯿﻦ از‬‫ﻗﻠﻮب أﻫﻞ إﻧﺼﺎف ﺧﻮاﻫﺪ زدود‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪874 :‬‬‫ﭼﻬـﻞ و ﺷـﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠـﺎﻣﻪ اﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ ﺷـﺎﻓﻌﯽ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را از »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ ﺳﺎﺑﻘـﺎ از ﻋﺒـﺎرت »ﻣﻄﺎﻟﺐ‬‫اﻟّﺴﺆول« او درﯾﺎﻓﺘﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺒﺮاﻫﯿﻦ اﻟﻼﺋﺤـﮥ‪ ،‬ﻋﻠﯽ أّن اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺢ ﻋﻨﺪ ﻫﺬا اﻟﺤﺒﺮ ﺑﻼ اﻣﺘﺮاء‪ ،‬و أّن ﻣﺎ زﻋﻤﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزّي ﻣﺤﺾ‬‫اﻓﮏ و ﺻﺮف اﻓﺘﺮاء‪.‬‬‫ﭼﻬـﻞ ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﺣﺎﻓـﻆ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﮔﻨﺠﯽ ﺑﺴـﻨﺪ ﺧﻮد اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را از ﻣﺴـﻠﻢ رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳـﻠﻒ‪ ،‬و ﻫﻮ‬‫ﻣﺆذن ﺑﺼّﺤﺘﻪ ﻋﻨﺪ ﻫﺬا اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺠﻠﯿﻞ و ﻗﺎﻣﻊ ﻟﺮأس اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﻘﻤّﯽ اﻟّﻀﺌﯿﻞ‪.‬‬‫ﭼﻬﻞ و ﻫﺸﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﮔﻨﺠﯽ ﻧّﺺ ﺻﺮﯾﺢ ﺑﺮ ﺻّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﻧﻤﻮده ﺑﺎﻇﻬﺎر رواﯾﺖ ﮐﺮدن أﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎي‬‫أﻋﻼم آن را در ﮐﺘﺐ ﺧﻮد ﮐﻤﺎل ﺗﺄﯾﯿـﺪ و ﺗﺴﺪﯾـﺪ آن ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻫـﺬا ﻣّﻤﺎ ﯾﻔّﺖ ﻓﯽ ﻋﻀـﺪ اﻟﻤﻨﮑﺮ اﻟﻤﻨﺎﮐﺮ‪ ،‬و ﯾﻮﻫﯽ ﻣﻨـﮥ اﻟﺠﺎﺣـﺪ اﻟﮑﺎﺋﺪ‬‫اﻟﻤﺎﮐﺮ‪ ،‬و ﯾﺠﻠﺐ ﻋﻠﯿﻪ أدﻫﯽ اﻟّﺪواﻫﯽ و اﻟﻔﻮاﻗﺮ‪ ،‬و ﯾﻮﺑﻘﻪ ﺑﺄﻃّﻢ اﻟّﻨﻮاﺋﺐ و اﻟّﻨﻮاﻗﺮ‪.‬‬‫ﭼﻬﻞ و ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﮐﻨﺠﯽ در ﺻﺪر ﮐﺘﺎب »ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ« ﺑﺼـﺮاﺣﺖ اﻓﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ درﯾﻦ ﮐﺘﺎب أﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﻪ از ﮐﺘﺐ أﺋّﻤﻪ‬‫و ﺣّﻔﺎظ وارد ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در دﯾﺒﺎﺟﻪ »ﮐﻔﺎﯾـﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ« ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﻃﻌﻦ ﺑﻌﺾ ﻃﺎﻋﻨﯿﻦ در ﺑﻌﺾ أﺣﺎدﯾﺚ ﻓﻀﻞ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻓـﺪﻋﺘﻨﯽ اﻟﺤﻤـّﯿ ﮥ ﻟﻤﺤّﺒﺘﻬﻢ ﻋﻠﯽ إﻣﻼء ﮐﺘﺎب ﯾﺸـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺾ ﻣﺎ روﯾﻨﺎ ﻋﻦ ﻣﺸﺎﯾﺨﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﺒﻠﺪان ﻣﻦ أﺣﺎدﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺤﮥ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ‬‫اﻷﺋّﻤﮥ و اﻟﺤّﻔﺎظ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ إﻟﺦ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ اﻓﺎده ﻧﯿﺰ ﺻّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﮐﻪ ﺑﺮواﯾﺖ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ در »ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ« ﻣﺮوﯾﺴﺖ واﺿﺢ و آﺷﮑﺎر ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺻّﺤﺖ‬‫اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﻪ ﺑﺮواﯾﺖ زﯾـﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ در آن ﻣﺄﺛﻮرﺳﺖ ﺑﺤـّﺪ ﺛﺒﻮت و ﺗﺤّﻘﻖ رﺳـﯿﺪ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺴـﺘﺄﺻﻞ ﻟﺸﺎﻓـﮥ ﺷـﺒﻬﺎت أﻫﻞ‬‫اﻟﺠﺤﻮد و اﻟﻌﻨﺎد‪ ،‬و ﻣﺪّﻣﺮ ﻋﻠﯽ ﻧﺰﻋﺎت أرﺑﺎب اﻹﻟﻄﺎط و اﻟّﻠﺪاد‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﺎﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﻋﻠّﺎﻣﻪ ﻣﺤﯿﯽ اﻟّﺪﯾﻦ ﻧﻮوي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را در ﮐﺘﺎب »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻷﺳﻤﺎء و اﻟﻠّﻐﺎت« از »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻫﻮ‬‫ﻣﻦ ﺳﻮاﻓﺮ اﻟﺤﺠﺞ ﻋﻠﯽ ﮐﻮن ذﻟﮏ اﻟﺨﺒﺮ ﺻﺤﯿﺤﺎ ﻋﻨﺪ ﻫﺬا اﻟﻌﻠﻢ اﻟﻤﺴﺘﻨﺪ و ﻓﺴﺎد أﺑﺎﻃﯿﻞ اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﻌﻨﯿﺪ ﻟﺪي ﻫﺬا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪875 :‬‬‫اﻟﺤﺒﺮ اﻟﻤﻌﺘﻤﺪ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﺎه و ﯾﮑﻢ آﻧﮑﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺤّﺐ اﻟّﺪﯾﻦ ﻃﺒﺮي‪ ،‬ﮐﻤﺎ درﯾﺖ‪ ،‬اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را در »ذﺧﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ذوي اﻟﻘﺮﺑﯽ« از »ﺻـﺤﯿﺢ‬‫ﻣﺴـﻠﻢ« آورده ﺑﺈﺛﺒـﺎت آن از دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺐ ﻋﻠﻤﺎي أﻋﻼم ﺧﻮد ﻃﺮﯾﻖ إﺣﮑﺎم و إﺑﺮام آن ﺳﭙﺮده‪ ،‬و ﻓﯿﻪ دﻟﯿﻞ واﺿـﺢ ﻋﻠﯽ ﮐﻤﺎل ﺻـّﺤﮥ ﻫـﺬا‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻋﺘﻤﺎده‪ ،‬و ﺑﺮﻫﺎن ﻻﺋﺢ ﻋﻠﯽ ﺑﻮار ﺟﺤﺪ اﻟﻤﻨﮑﺮ اﻟﻤﺮﯾﺐ و ﻓﺴﺎده‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﺎه و دوم آﻧﮑﻪ ﻋﻼء اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﺨﺎزن اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را در ﺗﻔﺴﯿﺮ )ﻟﺒﺎب اﻟّﺘﺄوﯾﻞ( از »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻫﻮ ﺣّﺠﮥ ﻇﺎﻫﺮة و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 265‬از ‪306‬‬‫ﺑّﯿﻨﮥ ﺑﺎﻫﺮة ﻋﻠﯽ ﺻّﺤﮥ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻨﺪه ﺑﻼ ارﺗﯿﺎب و ﺑﻮار ﻣﺎ ﺗﻔّﻮه ﺑﻪ اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﻌﻨﻮد اﻟﺨﯿﺎز إﻟﯽ اﻟّﻨﺼﺎب‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﺎه و ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﺤّﺠﺎج ﻣّﺰي در »ﺗﺤﻔﮥ اﻷﺷـﺮاف ﺑﻤﻌﺮﻓﮥ اﻷﻃﺮاف »اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را از »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده و‬‫ﻃﺮق دﯾﮕﺮان از »ﺻﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣﺬي »و ﻧﺴﺎﺋﯽ آورده در ﺗﺄﯾﯿﺪ و ﺗﺸﯿﯿﺪ آن اﻓﺰوده‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻤﺎ ﯾﻈﻬﺮ ﺻّﺤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻨﺪه ﺑﻼ ﻣﺮﯾﮥ و أّن ﺟﺤﺪ‬‫اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﻤﻠﯿﻢ ﻓﺮﯾﮥ أّﯾﮥ ﻓﺮﯾﮥ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﺎه و ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ وﻟّﯽ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ‪ ،‬در »ﻣﺸـﮑﺎة اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ« ﻃﺮق ﻋﺪﯾﺪه اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را از »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« و‬‫»ﺻﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣﺬي« آورده‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺆذن ﺑﺼّﺤﮥ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﻋﻨﺪ ذﻟﮏ اﻟﺤﺒﺮ اﻷﺟّﻞ و ﻣﺜﺒﺖ ﻟﻔﺴﺎد ﻣﺎ زﻋﻤﻪ اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﺤﯿﻮد اﻷﺿّﻞ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠـﺎه و ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻃﯿﺒﯽ در »ﮐﺎﺷﻒ‪ -‬ﺷـﺮح ﻣﺸـﮑﺎة »ﻣﻨﻘﻮل ﺑﻮدن ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را از »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﺗﻘﺮﯾﺮ ﻧﻤﻮده ﺑﺸـﺮح آن‬‫اﺷـﺘﻐﺎل ﻓﺮﻣﻮده و آن ﺑﻤﺜﻞ ﺗﻘﺮﯾﺐ ﺳﺎﺑﻖ ﻣﻔﯿﺪ ﺻـّﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺳﺖ ﻧﺰد اﯾﻦ ﻋّﻠﺎﻣﻪ آﻓﺎق و ﻣﻮﺟﺐ ﻇﻬﻮر ﺑﻄﻼن ﻣﺰﻋﻮم اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺳﺖ‬‫ﺣﺴﺐ اﻓﺎده اﯾﻦ ﻋﻤﺪة اﻟﺤّﺬاق‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﺎه و ﺷـﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﺧﻠﺨﺎﻟﯽ در »ﻣﻔﺎﺗﯿﺢ‪ -‬ﺷـﺮح ﻣﺼﺎﺑﯿﺢ« ﺑﻮدن ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ از أﺣﺎدﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺤﻪ ﺗﻘﺮﯾﺮ ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳـﺒﻖ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺑﺤﻤﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺎف ﻓﯽ اﻟﻤﻄﻠﻮب و اﻟﻤﻘﺼﻮد‪ ،‬و واف ﺑﺎﺟﺘﯿﺎح أﺻﻞ اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﻌﻨﻮد‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﺎه و ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺷﻤﺲ اﻟّﺪﯾﻦ ذﻫﺒﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﺑﻠﻔﻈﯽ ﮐﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪876 :‬‬‫أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﻪ در ﺻـﺤﯿﺢ ﺧﻮد آن را اﺧﺮاج ﻧﻤﻮده ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺻـﺮﯾﺢ ﺗﺼـﺤﯿﺢ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ ﻣﺤﻤﻮد ﻗﺎدري در »ﺻـﺮاط ﺳﻮي« ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﺮواﯾﺖ أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ درﯾﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟّﺬﻫﺒّﯽ‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻏﯿﺮ ﺧﻔّﯽ ﻋﻠﯽ أرﺑﺎب اﻟّﻨﻘﺪ و اﻻﻋﺘﺒﺎر‪ ،‬و أﺻـﺤﺎب اﻟّﺴﺒﺮ و اﻹﺧﺘﺒﺎر‪ ،‬أّن ﺗﺼـﺤﯿﺢ ﻫﺬا اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟّﺸـ ﻬﯿﺮ ﻓﯽ اﻷﻋﺼﺎر‪ ،‬اﻟّﺬي ﻗﺪح ﻟﺘﻌّﻨﺘﻪ و‬‫ﻧﺼـﺒﻪ ﻓﯽ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻷﺧﺒـﺎر‪ ،‬اﻟﻮاردة ﻓﯽ ﻓﻀﻞ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ اﻟّﻨﺒّﯽ اﻟﻤﺨﺘﺎر‪ ،‬ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻻف اﻟّﺴـ ﻼم ﻣﺎ وﺻﻒ اﻟـّﺼ ﺒﺢ ﺑﺎﻹﺳـﻔﺎر‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﻇﺎﻫﺮ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻠﻮغ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﻤﺜﺎر‪ ،‬إﻟﯽ أﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﺒـﮥ ﻣﻦ اﻟـّﺼ ّﺤﮥ اﻟﻮاﺿـﺤﮥ اﻵﺛﺎر‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻟﻢ ﯾﺘﻤّﮑﻦ اﻟـّﺬﻫﺒّﯽ اﻟّﺬاﻫﺐ ﻋﺮﯾﻀﺎ ﻓﯽ ﺗﯿﻬﺎء‬‫اﻟﻌﺼﺒـّﯿ ﮥ و اﻻﻧﻐﻤـﺎر‪ ،‬أن ﯾﻠّﻄﻪ و ﯾﺴﺘﺮه ﺧـﺪﻋﺎ ﻟﻺﻏﻤـﺎر‪ ،‬أو ﯾﺘﻔّﻮه ﻓﯽ ﺻـّﺤﺘﻪ ﺑﻨﺖ ﺷـﻔﻪ إﺧﻼـدا إﻟﯽ اﻟﺠﺤﻮد و اﻹﻧﮑـﺎر‪ ،‬ﺑـﻞ ﻗﺎده وﺿﻮح‬‫اﻟّﺼﻮاب اﻟﻤﺰﻫﺮ ﮐـّﻞ اﻹزﻫـﺎر ﺑـﺄﺗّﻢ اﻹﻟﺤـﺎص و اﻻﻟﺠـﺎء و اﻻﺿـﻄﺮار‪ ،‬إﻟﯽ اﻻﻋﺘﺮاف ﺑﺼـّﺤﺘﻪ و اﻹﻗﺮار‪ ،‬و اﻟّﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺑﻬﺎ ﺑﺄﺑﯿﻦ اﻹﻇﻬﺎر‪ ،‬و‬‫اﻹﺟﻬﺎر‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﺎه و ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﮐﺎزروﻧﯽ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳـﻤﻌﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ‪ ،‬در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻨﺘﻘﯽ ﻓﯽ ﺳﯿﺮة اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ« ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ ﺻﺮاﺣﺖ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﺑﺎﻟﺤﺘﻢ و اﻟﺠﺰم ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺤّﻘﻖ واﻧﻤﻮده ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﺗﻤﺎم ﺗﺼﺤﯿﺢ آن ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﺎه و ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﮐﺎزروﻧﯽ در ﮐﺘﺎب ﻣـﺬﮐﻮر ﺑﻤﺰﯾﺪ اﺣﻘﺎق ﺣّﻖ و ازﻫﺎق ﺑﺎﻃﻞ؛ ﮐﺴـﯽ را ﮐﻪ ﺑﻌﺪ ﻧﺸﻮ و ﻧﻤﺎ در ﺑﻼد ﻋﻠﻤﺎي دﯾﻦ‬‫ﺑﻤﺨﺎﻟﻒ ﻣﺆّداي ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺗﻔّﻮه ﻧﻤﺎﯾﺪ ﻗﺮﯾﺐ ﺑﮑﻔﺮ داﻧﺴـﺘﻪ‪ .‬و ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻧﺰد ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﮐﺎزروﻧﯽ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ در در ﺑﻼد ﻋﻠﻤﺎي‬‫دﯾﻦ ﻧﺎﺷـﯽ ﺷـﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻤﺤﺾ ﻧﻄﻖ ﺑﻤﺨﺎﻟﻒ ﻣﺆّداي ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻗﺮﯾﺐ ﺑﮑﻔﺮ ﮔﺮدد آن ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ وﺻﻒ ﻧﺸﻮ و ﻧﻤﺎ در ﺑﻼد ﻋﻠﻤﺎي‬‫دﯾﻦ ﺑﺤـّﺪي اﺷـﺘﻐﺎل ﺑﻌﻠﻮم دﯾﻨّﯿﻪ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﻠﻤﺎي اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ او را از أﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎي ﻣﺬﻫﺐ ﺧﻮد ﻣﻌﺪود ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ و در ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻣﻨﺎﻗﺐ و‬‫ﻣﻔﺎﺧﺮ و ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﻣﺤﺎﻣﺪ و ﻣﺂﺛﺮ او ﻗﺼﺐ اﻟّﺴـ ﺒﻖ از ﯾﮑﺪﮔﺮ رﺑﺎﯾﻨﺪ؛ و ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ او در أﺻﻞ ﺛﺒﻮت اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﮐﻼم ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ‬‫ﺑﻤﺰﯾﺪ ﺟﺴﺎرت ﺳﺮاﺳـﺮ ﺧﺴﺎرت ﺑﺈﺟﻬﺎر و اﻋﻼن ﻧﻔﯽ ﺻّﺤﺖ آن ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ ﺳﻼﻃﺖ ﻟﺴﺎن راه ﻗﺪح و ﺟﺮح و ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﻬﺠﯿﻦ آن‬‫ﭘﯿﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﯾﻘﯿﻨﺎ ﻧﺰد ﻋﻠّﺎﻣﻪ ﻣﺬﮐﻮر از داﺋﺮه اﺳﻼم و اﯾﻤﺎن ﺧﺎرج و در زراﻓﻪ أﻫﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪877 :‬‬‫ﮐﻔﺮ و اﻟﺤﺎد واﻟﺞ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺣﺎﻻ اوﻟﯿﺎي اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي را ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺎك ﺑﺮ ﺳـﺮ ﮐﻨﻨـﺪ و أﺛﻮاب ﺣـﺪاد درﺑﺮ‪ ،‬ﮐﻪ أﺑﻮاب ﭼﺎره ﻣﺴـﺪودﺳﺖ‪ ،‬و ﺣﯿﻠﻪ ﺧﻼص‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 266‬از ‪306‬‬‫ﻣﻔﻘﻮد‪ ،‬و ﻫﮑﺬا ﯾﻨﺘﻘﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻷوﻟﯿﺎﺋﻪ و ﯾﺪﯾﻞ أوّداءه ﻣﻦ أﻋﺪاﺋﻪ‪.‬‬‫ﺷﺼـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻋﻼﻣﻪ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ دﻣﺸـﻘﯽ ﺑﺼـﺮاﺣﺖ واﺿـﺤﻪ ﺗﺼـﺤﯿﺢ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺧﻮد ﺑﺬﯾﻞ‬‫ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ ﻣﻮّدت‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬‬‫و ﻗـﺪ ﺛﺒﺖ ﻓﯽ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻗﺎل ﻓﯽ ﺧﻄﺒﺘﻪ ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ و‬‫إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻢ )ﻟﻦ‪ .‬ظ( ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﺗﺼـﺤﯿﺢ اﺑﻦ ﮐﺜﺮ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ أﺛﯿﺮ را ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ ﺗﻌّﺼﺐ ﮐﺜﯿﺮ و ﺗﻌّﻨﺖ ﻋﺰﯾﺮ و ﺗﻌّﻨﺪ وﻓﯿﺮ‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﺴـﺘﻨﯿﺮﺳﺖ ﺑﺮ‬‫آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﻣﻨﯿﺮ ﺑﺤـّﺪي ﺻـﺤﯿﺢ و ﺷـﻬﯿﺮ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ ﮐﻪ ﻣﺘﻌّﻨﺘﯿﻦ أﻫﻞ ﻋﻨﺎد و ﻣﺘﻌّﺼﺒﯿﻦ ذوي اﻷﺣﻘﺎد را ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ﺳـﻠﻔﯽ ﻣﺜﻞ‬‫ﺑﺨـﺎري و اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي دارﻧـﺪ ﻣﺠـﺎل ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﺮﻓﯽ در ﻗـﺪح و ﺟﺮﺣﺶ ﺑﺮ زﺑﺎن آرﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺈﻟﺠﺎء ﺣّﻖ ﺻـّﺤﺖ آن را ﻃﻮﻋﺎ و ﮐﺮﻫﺎ‬‫ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﺑﻨﯿﺎن ﮐﻠﻤﺎت ﺑﺎﺋﺮه ﻃﺎﻋﻨﯿﻦ را ﺑﻤﻌﺎول ﺗﺼﺮﯾﺤﺎت ﻇﺎﻫﺮه ﺧﻮد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬‫ﺷﺼﺖ و ﯾﮑﻢ آﻧﮑﻪ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺧﻮد ﺑﺬﯾﻞ ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ ﺗﻄﻬﯿﺮ از »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده و در ﺗﻔﺴﯿﺮ آﯾﻪ‬‫ﻣﻮّدت ﻧﯿﺰ إﺛﺒﺎت اﺧﺮاج ﻣﺴـﻠﻢ آن را ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺠﻤﻊ دﯾﮕﺮ ﻃﺮق آن از أﺳـﻔﺎر أﺋّﻤﻪ ﮐﺒﺎر ﺧﻮﯾﺶ در ﺗﺸـﯿﯿﺪ و ﺗﻮﻃﯿـﺪ اﻓﺰوده‪ ،‬و ﻫـﺬا‬‫أﯾﻀﺎ دﻟﯿﻞ ﺻّﺤﺘﻪ ﻋﻨﺪ ﻫﺬا اﻟﺤﺒﺮ اﻟّﻨﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﮐﻔﺎﯾﮥ ﻹﻓﺴﺎد ﻗﻮل اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﻐﺮﯾﺮ‪.‬‬‫ﺷﺼﺖ و دوم آﻧﮑﻪ ﻧﻮر اﻟـّﺪﯾﻦ ﻫﯿﺘﻤﯽ در ﮐﺘـﺎب »ﻣﺠﻤﻊ اﻟّﺰواﺋـﺪ« ﺗﻮﺛﯿﻖ رﺟـﺎل ﺳـﻨﺪ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﮐﻤـﺎ ﺳـﺒﻖ ﻧﻘﻼ ﻋﻦ »ﻓﯿﺾ‬‫اﻟﻘـﺪﯾﺮ« ﻟﻠﻤﻨﺎوي‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﮐﻤﺎل و ﻫﻦ و ﻫﻮ ان ﺻـﻨﯿﻊ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻌـﺪوان ﮐﻪ در ﭘﯽ ﻗـﺪح و ﺟﺮح رﺟﺎل‬‫ﺳﻨﺪ آن اﻓﺘﺎده اﺳﺖ واﺿﺢ و ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪878 :‬‬‫ﺷﺼﺖ و ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﺧﻮاﺟﻪ ﭘﺎرﺳﺎي ﺑﺨﺎري در »ﻓﺼﻞ اﻟﺨﻄﺎب« ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را از »ﺟﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل« ﺑﺮواﯾﺖ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪،‬‬‫و ﻓﯿﻪ دﻻﻟﮥ واﺿﺤﮥ ﻋﻠﯽ ﺻّﺤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻨﺪ ﻫﺬا اﻟﻤﺴﻨﺪ اﻟﻌﺎرف‪ ،‬و ﺑﻮار ﺧﻄﻞ اﻟﻤﻨﮑﺮ اﻟﻤﻨﺎﮐﺮ اﻟﺤﺎﺋﺪ اﻟّﺼﺎرف‪.‬‬‫ﺷﺼﺖ و ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ ﺷـﻬﺎب اﻟـّﺪﯾﻦ دوﻟﺖآﺑﺎدي در »ﻫﺪاﯾـﮥ اﻟـّﺴ ﻌﺪاء« اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را از »ﻣﺸﺎرق اﻷﻧﻮار« ﺻـﻐﺎﻧﯽ و »ﻣﺼﺎﺑﯿﺢ« ﺑﻐﻮي و‬‫»ﻣﺸـﮑﺎة اﻟﻤﺼﺎﺑﯿـﺢ« ﺑﺮواﯾـﺖ ﻣﺴـﻠﻢ ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده و دﯾﮕﺮ ﻃﺮق و أﻟﻔـﺎظ آن از ﮐﺘـﺐ أﺋّﻤـ ﻪ ﮐﺒـﺎر و أﺳـﺎﻃﯿﻦ أﺣﺒـﺎر ﺧـﻮد آورده ﺗﺄﯾﯿـﺪ و‬‫ﺗﺴﺪﯾﺪش ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ ﻗﺼﻮي رﺳﺎﻧﯿﺪه‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳـﺒﻖ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ دﻟﯿﻞ ﻇﺎﻫﺮ ﻋﻠﯽ ﺻـّﺤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﺪي ﻫﺬا اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻤّﻮاج و ﻗﺎﻃﻊ ﻷﻟﺴﻦ‬‫أﺻﺤﺎب اﻟﻤﺮاء و اﻟﻠّﺠﺎج‪.‬‬‫ﺷﺼﺖ و ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﺷـﻬﺎب اﻟـّﺪﯾﻦ دوﻟﺖآﺑﺎدي در »ﻫﺪاﯾـﮥ اﻟـّﺴ ﻌﺪا« در ﺷـﺮح ﮐﻠﻤﺎت رواﯾﺎت ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و ذﮐﺮ ﻓﻮاﺋﺪ‪ ،‬ﻧﮑﺎت آن‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬أﻣﺮ أن ﯾﺠﻤﻊ رﺣﺎل اﻹﺑﻞ‪.‬‬‫ﻓﺮﻣﻮد ﺗﺎ ﭘﺎﻻﻧﻬﺎي اﺷﺘﺮان ﺟﻤﻊ ﮐﻨﻨـﺪ ﺗﺎ ﻫﺮ ﯾﮑﯽ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺑﺸـﻨﻮد و ﻣﺠﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﺷﻮد‪ ،‬ﮐﺴـﯽ را ﺑﻌـﺪ ﺧﻼف و اﺧﺘﻼف ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻷﻧّﻪ أﻣﺮ‬‫ﻋﻈﯿﻢ ﻟﻠﻬﺪاﯾﮥ‪ .‬و در »ﺷﺮح ﺳّﻨﺖ« ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫در ﺻّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺤّﺪﺛﺎن ﺳﻠﻒ و ﺧﻠﻒ ﻣّﺘﻔﻖاﻧﺪ[ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ و ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ دوﻟﺖآﺑﺎدي أّوﻻ اﻓﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﺳـﺒﺐ ﺟﻤﻊ رﺣﺎل إﺑﻞ و ﺗﺸـﺮﯾﻒ ﺑﺮدن آن ﺟﻨﺎب‬‫ﺑﺮ آن ﺑﺮاي ﺑﯿﺎن ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮏ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ آن را ﺑﺸـﻨﻮد ﻓﺮﻣﻮدن آن ﺟﻨﺎب اﯾﻦ ارﺷﺎد ﺑﺎﺳﺪاد را ﻣﺠﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﺷﻮد و‬‫ﮐﺴـﯽ را در آن ﺑﻌـﺪ ﺧﻼف و اﺧﺘﻼف ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮدن آن ﺟﻨﺎب اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را أﻣﺮ ﻋﻈﯿﻢ ﺑﻮد ﺑﺮاي ﻫﺪاﯾﺖ و ﺑﻌﺪ‬‫ﺗﻤﻬﯿﺪ اﯾﻦ اﻓﺎده ﺳﺮاﺳﺮ إﺟﺎده ﺗﺄﯾﯿﺪا ﻟﻬﺬا اﻟﻤﺮام و ﺗﺸﯿﯿﺪا ﻟﻪ ﺑﻤﺰﯾﺪ اﻹﺣﺼﺎف و اﻹﺑﺮام از ﮐﺘﺎب »ﺷﺮح ﺳّﻨﺖ« ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ در ﺻّﺤﺖ‬‫اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺤّﺪﺛﺎن ﺳـﻠﻒ و ﺧﻠﻒ ﻣّﺘﻔﻖاﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﺎﻻ ﻣﻨﺼـﻔﯿﻦ أﻫﻞ ﺳـﻨﺖ را اﻧﮕﺸﺖ ﺗﺤّﯿﺮ ﺑﺪﻧﺪان ﺗﺄﺳﻒ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﺰﯾﺪ و ﺑﻬﺮه واﻓﯽ از‬‫ﻋﺒﺮت و ﺗﺒّﺼﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﺰﯾﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ ﻣﻤﺎرﺳﺖ ﻋﻠﻮم ﺗﺤّﻤﻞ و رواﯾﺖ و ﻣﺰاوﻟﺖ ﻓﻨﻮن ﺗﻨﻘﯿﺪ و دراﯾﺖ؛ ﺣﺪﯾﺜﯽ را‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 267‬از ‪306‬‬‫ﮐﻪ ﺧﻮد ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠّﻢ اﻫﺘﻤﺎم ﺗﻤﺎم در »ﻣﺠﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ« ﺷﺪن آن ﺑﯿﻦ اﻷﻧﺎم ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ و ﻣﺤّﺪﺛﺎن ﺳﻠﻒ‬‫و ﺧﻠﻒ در ﺻّﺤﺖ آن ﻣّﺘﻔﻖ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪879 :‬‬‫ﻏﯿﺮ ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﯽاﻧﮕـﺎرد‪ ،‬و از ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﻏﻤـﺎرت راه ﻗـﺪح و ﺟﺮح روات آن ﻣﯽﺳـﭙﺎرد‪ ،‬و ﺑﻤﺰﯾـﺪ ﻋﺼﺒّﯿﺖ و اﻧﺤﺮاف ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ أﺳـﻼف و‬‫أﺧﻼف را ﺑﺪل ﻣﯽﮔﺰﯾﻨﺪ‪ ،‬و از ﻏﺎﯾﺖ إﺿﺮار و إﺟﺤﺎف إﻗﺮار و اﻋﺘﺮاف را ﻣﺨّﻞ ﺑﺠﻮر و اﻋﺘﺴﺎف ﺧﻮد ﻣﯽﺑﯿﻨﺪ‪.‬‬‫ﺷﺼﺖ و ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺳﺨﺎوي در ﮐﺘﺎب »اﺳﺘﺠﻼب ارﺗﻘﺎء اﻟﻐﺮف« ﮐﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ در ﻣﻌﺮض إﺛﺒﺎت ﺻّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ‬‫آن را از »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻫﻮ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺮﻏﻢ ﻵﻧﺎف أﻫﻞ اﻟﺠﺤﻮد‪ ،‬و دارء ﻋﻦ اﻟﻤﺬﻋﻨﯿﻦ ﻣﻌّﺮة ذوي اﻟﺒﻐﯽ و ﻟا ﻌﻨﻮد‬‫ﺷﺼﺖ و ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ ﻋّﻠـﺎﻣﻪ ﺳـﺨﺎوي در ﮐﺘـﺎب ﻣـﺬﮐﻮر در ﻣﻌﺮض إﺛﺒـﺎت ﺻـّﺤﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ اﺧﺮاج اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﻪ ﻧﯿﺴـﺎﺑﻮري اﯾﻦ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را در ﺻـﺤﯿﺢ ﺧـﻮد ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻫﻮ أﯾﻀـﺎ ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺠﺘﺚ ﻻـﺻﻮل اﻟﻤﻨﮑﺮﯾﻦ اﻟﺠﺎﺣـﺪﯾﻦ‪ ،‬و دارء ﻟﮑﯿﻮد اﻟﻤﺨـﺎﺗﻠﯿﻦ‬‫اﻟﺤﺎﺋﺪﯾﻦ‪.‬‬‫ﺷﺼﺖ و ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺳـﺨﺎوي در ﮐﺘﺎب ﻣﺴـﻄﻮر ﺑﻤﻌﺮض ﻣﺬﮐﻮر ﻃﺮق ﻋﺪﯾﺪه آن را از »ﻣﺴـﺘﺪرك ﻋﻠﯽ اﻟّﺼﺤﯿﺤﯿﻦ« ﺣﺎﮐﻢ‬‫ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري آورده‪ ،‬و ﻫﻮ دﻟﯿﻞ ﻣﺴـﺘﺒﯿﻦ ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺮﻫﺎن ﻣﺘﯿﻦ ﻗﺎﻫﺮ ﻋﻠﯽ ﻟﺰوم اﻟﺤـّﺠ ﮥ ﮐّﻞ ﺟﺎﻣـﺢ ﻋﻦ اﻟﺤّﻖ أو داﺧﺮ‪ ،‬و وﺿﻮح اﻟﻤﺤّﺠﮥ ﻋﻠﯽ‬‫ﮐّﻞ آﻧﺲ ﺑﺎﻟّﺼﺪق أو ﻧﺎﻓﺮ‪.‬‬‫و ﺷـﺼﺖ و ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺳﺨﺎوي در ﮐﺘﺎب ﻣﺰﺑﻮر رواﯾﺖ ﮐﺮدن ﺿﯿﺎء ﻣﻘﺪﺳﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺨﺘﺎره« إﺛﺒﺎت‬‫ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺑﻼ رّد و ﻧﮑﯿﺮ ﺗﻘﺮﯾﺮ رواﯾﺖ و ﺗﺼـﺤﯿﺢ آن ﺣﺎﻓﻆ ﮐﺒﯿﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻓﯿﻬﻤﺎ ﻣﺎ ﯾﻮﻫﻦ ﮐﯿﺪ اﻟﻤﺨﻠﺪﯾﻦ إﻟﯽ اﻟﺠﺤﻮد و اﻹﻧﮑﺎر و ﯾﻐﺮﻗﻬﻢ‬‫ﻣﻦ اﻟﻬﻮان و اﻟّﺬّل ﻓﯽ ﻣﻌﺘﻠﺞ اﻟّﺘﯿﺎر‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﺎدم آﻧﮑﻪ ﻋﻠّﺎﻣﻪ ﺟﻼل اﻟـّﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را از »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« در »ﺟﺎﻣﻊ ﺻـﻐﯿﺮ« و »أﺳﺎس ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺑﻨﯽ اﻟﻌّﺒﺎس« ﻧﻘﻞ‬‫ﮐﺮده و ﺟﺰ وي از اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﻧﻘﻼـ ﻋﻦ ﻣﺴـﻠﻢ در »إﺣﯿـﺎء اﻟﻤﯿﺖ ﺑﻔﻀـﻞ أﻫـﻞ اﻟﺒﯿﺖ« و »ﻧﻬـﺎﯾﻪ اﻹﻓﻀـﺎل ﻓﯽ ﺗﺸـﺮﯾﻒ اﻵل« ﻧﯿﺰ‬‫آورده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻣّﺮ ﺳﺎﺑﻘﺎ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺮاي إﺛﺒﺎت ﺻـّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ وﺛﯿﻖ اﻟﺒﻨﯿﺎن ﻧﺰد ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻋﻤﺪة اﻷرﮐﺎن و‬‫إﺑﻄﺎل و إﯾﻬﺎن ﻣﺰﻋﻮم اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪880 :‬‬‫ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤﺠﺎزﻓﮥ و اﻟﻌﺪوان ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯿﺴﺖ‪ ،‬و داء ارﺗﯿﺎب و اﻧﺰﻋﺎج أرﺑﺎب اﻧﺤﺮاف و اﻋﻮﺟﺎج را ﻋﺎﻓﯽ و ﺷﺎﻓﯽ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻌﺎﻓﯽ‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﺎد و ﯾﮑﻢ آﻧﮑﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را در ﮐﺘﺐ ﻋﺪﯾﺪه ﺧﻮد از ﺣﺎﮐﻢ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺻﺤﯿﺢ ﮔﻔﺘﻦ او اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را و‬‫آن ﻫﻢ ﺑﺮ ﺷـﺮط ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ إﺛﺒﺎت ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ راﺟﻊ إﻟﯽ »إﺣﯿﺎء اﻟﻤﯿﺖ« و »اﻷﺳﺎس« و »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ اﻟﮑﺒﺮي« ﻟﻪ‪،‬‬‫و ﻗﺪ ﻣّﺮت ﻧﺼﻮص ﻋﺒﺎراﺗﻬﺎ ﻓﯿﻤﺎ ﺳـﺒﻖ‪ ،‬و ازﯾﻨﺠﺎ ﻧﯿﺰ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺻـّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ از إﺛﺒﺎت ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺤّﻘﻖ‬‫ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﻫﻮ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ داﻣﻎ ﻟﺮءوس اﻟﺠﺎﺣﺪﯾﻦ و ﻗﺎﻟﻊ ﻻﺳﻮس اﻟﻤﻌﺎﻧﺪﯾﻦ‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﺎد و دوم آﻧﮑﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺳـﻤﻬﻮدي در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را در ﻣﻌﺮض إﺛﺒﺎت ﺻـّﺤﺖ آن از »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده‬‫ﻗﺼﺐ اﻟّﺴﺒﻖ در ﺗﺨﺠﯿﻞ ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ و ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ رﺑﻮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻋﺮﻓﺖ ﻓﯿﻤﺎ ﻣﻀﯽ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟّﺘﺒﮑﯿﺖ و اﻹرﻏﺎم و اﻟّﺘﺴﮑﯿﺖ و اﻹﻓﺤﺎم ﻟﻤﻦ ﺗﻔّﻮه‬‫ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﮑﻼم ﻣﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ذوي اﻷﺣﻼم‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﺎد و ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ ﺳﻤﻬﻮدي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« از »ﻣﺴﺘﺪرك ﺣﺎﮐﻢ« ﺑﻪ ﺳﻪ ﻃﺮﯾﻖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻤﻮده‬‫ﮐﻪ ﺣﺎﮐﻢ ﻫﺮ واﺣـﺪ ازﯾﻦ ﻃﺮق را ﺑﺮ ﺷـﺮط ﺷـﯿﺨﯿﻦ ﺻـﺤﯿﺢ ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻼ أدري ﮐﯿﻒ ﯾﻘﺎﺑﻞ اﻟﺨﺒﺮ ﺑﻌـﺪ ﻫـﺬا ﺑﺎﻟﺠﺤﻮد و اﻹﻧﮑﺎر و ﯾﺠﺘﺮي‬‫ﺑﺎﻟّﻄﻌﻦ ﻓﯿﻪ اﺣﺘﻘﺎﺑﺎ ﻟﻠﺨﯿﺒﮥ و اﻟﺨﺴﺎر؟!‪.‬‬‫ﻫﻔﺘـﺎد و ﭼﻬـﺎرم آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ ﺳـﻤﻬﻮدي در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘـﺪﯾﻦ« اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را از ﮐﺘـﺎب »اﻟﻤﺨﺘﺎرة« ﺿـﯿﺎء ﻣﻘﺪﺳـﯽ ﮐﻪ ﺑﻮدن آن از‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 268‬از ‪306‬‬‫ﺻﺤﺎح ﻣﻌﺮوﻓﻪ أﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ آﻧﻔﺎ داﻧﺴﺘﯽ؛ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﻣﻘﺪﺳـﯽ آن را از ﻃﺮﯾﻖ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ از أﺑﯽ اﻟّﻄﻔﯿﻞ رواﯾﺖ‬‫ﮐﺮده‪ ،‬و اﯾﻦ ﻫﺮ دو از رﺟﺎل ﺻﺤﯿﺢ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﺬا ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎﻟﻊ ﻷﺳﺎس اﻟّﻄﻌﻦ و اﻟﻘﺪح و ﻫﺎدم ﻟﺒﻨﯿﺎن اﻟﻐﻤﺰ و اﻟﺠﺮح‪.‬‬‫ﻫﻔﺘـﺎد و ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠـﺎﻣﻪ اﺑﻦ روزﺑﻬـﺎن در »ﺷـﺮح رﺳﺎﻟﻪ اﻋﺘﻘﺎدّﯾﻪ« ﺧﻮد ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را از أﺣﺎدﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺤﻪ ﺷـﻤﺮده درﯾﻦ ﺑﺎب راه‬‫إﻧﺼﺎف و ﺗﺠّﻨﺐ از اﻋﺘﺴﺎف ﺳﭙﺮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﻓﯿﻤﺎ ﺳﺒﻖ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ أوﺿﺢ اﻟّﺪﻻﺋﻞ و اﻟﺒﺮاﻫﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺗﺤّﻘﻖ ﺻّﺤﮥ ﻫﺬا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪881 :‬‬‫اﻟﺨﺒﺮ اﻟﻤﺮّﺻﺺ اﻟّﺮﺻﯿﻦ‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﺎد و ﺷـﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﺷـﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ ﻗﺴـﻄﻼﻧﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را در »ﻣﻮاﻫﺐ ﻟﺪﻧّﯿﻪ« از »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺑﺂن اﺳﺘﺪﻻل و‬‫اﺣﺘﺠﺎج ﻧﻤﻮده‪ ،‬و إذن ﻟﻢ ﯾﺒﻖ رﯾﺐ ﻓﯽ ﮐﻮن اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻨﺪ ﻫﺬا اﻟﺤﺒﺮ ﺻﺤﯿﺤﺎ‪ ،‬و ﻓﺴﺎد ﻣﺰﻋﻮم اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟّﺬي أﺑﺪي ﻟﺰﯾﻐﻪ ﻃﻌﻨﺎ ﻓﻀﯿﺤﺎ‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﺎد و ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﺷـﻤﺲ اﻟـّﺪﯾﻦ ﻋﻠﻘﻤﯽ در »ﮐﻮﮐﺐ ﻣﻨﯿﺮ« ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﮐﻪ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺴـﻠﻢ در »ﺟﺎﻣﻊ ﺻـﻐﯿﺮ« ﻣـﺬﮐﻮرﺳﺖ ﺗﺄﯾﯿﺪ و‬‫ﺗﺄزﯾﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻓﯿﻪ أﯾﻀﺎ دﻟﯿﻞ زاﻫﺮ ﻣﺴﺘﻨﯿﺮ ﻋﻠﯽ ﺻّﺤﮥ اﻟﺨﺒﺮ ﻋﻨﺪ ﻫﺬا اﻟﻌﻠﻢ اﻟﻤﻨﯿﺮ‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﺎد و ﻫﺸﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣّﮑّﯽ در »ﺻﻮاﻋﻖ« در ﺑﺤﺚ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺳﻨﺪي را ﮐﻪ ﺑﺂن ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻃﺒﺮاﻧﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫و ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ را رواﯾﺖ ﮐﺮده ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺻـﺮﯾﺢ ﺗﺼـﺤﯿﺢ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﻗﻠﻮب ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ را ﺑﺄﻓﻀﻊ أﻧﻮاع‪ ،‬اﯾﻼم و اﯾﺠﺎع ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻫﻔﺘﺎد و ﻧﻬﻢ‬‫آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺻﻮاﻋﻖ« در ﺑﯿﺎن آﯾﻪ ﺗﻄﻬﯿﺮ ﺻّﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﻣﻨﺼﻮص ﺳﺎﺧﺘﻪ أﻋﻼم ﺗﻘﺒﯿﺢ و ﺗﻔﻀﯿﺢ ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ اﻓﺮاﺧﺘﻪ‪.‬‬‫ﻫﺸﺘﺎدم آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺻﻮاﻋﻖ« در ﺑﯿﺎن آﯾﻪ »َو ﻗُِﻔﻮُﻫْﻢ ِإﱠﻧُﻬْﻢ َﻣْﺴُﺆﻟ ُﻮَن«‬‫اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را از »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« آورده راه إﻇﻬﺎر و ﺗﻮﺿﯿﺢ إﺛﺒﺎت و ﺗﺼﺤﯿﺢ آن ﺳﭙﺮده‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﺎد و ﯾﮑﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ در »ﺻﻮاﻋـﻖ« در ﺑﯿـﺎن آﯾﻪ ﻣـﺬﮐﻮره ﺑﻤﻌﺮض إﺛﺒـﺎت ﺻـّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﻣﺮوي و ﻣﺨّﺮج ﺑﻮدن آن در‬‫»ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﻣﺬﮐﻮر ﻧﻤﻮده ﺟﺤﺪ ﺟﺎﺣﺪ ﻣﻌﺜﺎر را ﺑﺄﻧﺎﻣﻞ إﯾﻀﺎح و اﺳﻔﺎر ﻓﺮﺳﻮده‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﺎد و دوم آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ در »ﺻﻮاﻋﻖ« در ﺑﯿﺎن ﻣﺬﮐﻮر ﻧّﺺ ﺻـﺮﯾﺢ ﺑﺮ ﺻـّﺤﺖ رواﯾﺘﯽ از رواﯾﺎت اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺢ ﻧﻤﻮده ﺗﺸﯿﯿﺪ ﻣﺒﺎﻧﯽ‬‫ﺛﺒﻮت و ﺗﺤّﻘﻖ آن اﻓﺰوده‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﺎد و ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ در »ﺻﻮاﻋﻖ« در ﺗﺘّﻤﻪ ﮐﺘﺎب ﺑﺮاي إﺛﺒﺎت ﺻـّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ آن را از »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده ﻧﻘﺶ‬‫إﻧﮑﺎر ﻣﻨﮑﺮ واﺿﺢ اﻟﻌﺜﺎر از ﺧﻮاﻃﺮ و أﻓﮑﺎر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪882 :‬‬‫أﻫﻞ اﺳﺘﺒﺼﺎر زدوده‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﺎد و ﭼﻬـﺎرم آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ در »ﺻﻮاﻋﻖ« در ﺗﺘّﻤﻪ ﮐﺘﺎب ﺑﺘﻨﺼـﯿﺺ رواﯾﺘﯽ از رواﯾﺎت اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را ﺻـﺤﯿﺢ ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﺘﻨﻮﯾﺮ‬‫ﻗﻠﻮب أﻫﻞ اذﻋﺎن و ﺗﻀـﯿﯿﻖ ﺻـﺪور أرﺑﺎب ﻋـﺪوان ﭘﺮداﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﻟﻌﻤﺮي إّن إﻓﺼﺎح اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣّﺮة ﺑﻌـﺪ ﻣّﺮة ﻋﻦ ﺻـّﺤﮥ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﻣﻊ ﻣﺎ ﻓﯽ‬‫ﻧﺤﯿﺰﺗﻪ ﻣﻦ اﻟﺠﻤﺎح و اﻷﺷـﺮ و اﻟﻌﺼﺒّﯿﮥ و اﻻﻧﺤﺮاف ﻋﻦ ﻋﺘﺮة ﺳـّﯿﺪ اﻟﺒﺸـﺮ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺳـﻼم اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻃﻠﻊ ﺷـﻤﺲ و ﻟﻤﻊ ﻗﻤﺮ‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﺑّﯿﻦ ﻋﻠﯽ‬‫ﺗﺤّﻘﻖ اﻟﺤّﻖ اﻟﻌﻠّﯽ اﻟﺨﻄﺮ و ﺳﻠﻄﺎن ﻣﺴﻔﺮ ﻋﻦ ﺗﻤّﮑﻦ اﻟّﺼﺪق اﻟﺠﻠّﯽ اﻷﺛﺮ‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﺎد و ﭘﻨﺠـﻢ آﻧﮑﻪ ﮐﻤـﺎل اﻟـّﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻓﺨﺮ اﻟـّﺪﯾﻦ ﺟﻬﺮﻣﯽ ﮐﻤـﺎ ﻋﺮﻓﺖ ﺳﺎﺑﻘـﺎ در »ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﻗـﺎﻃﻌﻪ‪ -‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻﻮاﻋـﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ« ﺑﺴـﻮي ﻧﻘﻞ‬‫ﺗﺼﺤﯿﺤﺎت و ﺗﻨﺼﯿﺼﺎت اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺎﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﺑﻼ رّد و ﻧﮑﯿﺮ ﺷﺘﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎ وﺻﻒ ارﺗﮑﺎب ﺗﺤﺮﯾﻔﺎت ﻣﻨﮑﺮه درﯾﻦ ﺑﺎب ﻣﺠﺎل‬‫ﺗﺒﺪﯾﻞ و ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬و ﻓﯽ ذﻟﮏ ﺧﯿﺮ ﻣﺎﻧﻊ و وازع ﻋﻦ اﻟّﺮﮐﻮن إﻟﯽ زﯾﻎ اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﻤﻨﺎزع‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﺎد و ﺷـﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﺮزا ﻣﺨﺪوم ﺟﺮﺟﺎﻧﯽ ﮐﻪ از ﻣﻌﺎرﯾﻒ ﻣﺘﮑّﻠﻤﯿﻦ ﺳّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را در ﻓﺮع ﺛﺎﻧﯽ ﻓﺼﻞ أّول‬‫ﮐﺘﺎب »ﻧﻮاﻗﺾ« وارد ﻧﻤﻮده و ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺧﻮدش در ﺻﺪر ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﺟﻤﻠﻪ أﺣﺎدﯾﺚ اﯾﻦ ﻓﺮع رواﯾﺎت ﺻـﺤﯿﺤﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺻـّﺤﺖ اﯾـﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﺣﺴـﺐ اﻓـﺎده ﭼﻨﯿـﻦ ﻣﺘﮑّﻠـﻢ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﯿـﻞ و اﻻـﻧﺤﺮاف و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻣﺜـﻞ اﺑﻦ ﻣﺘﻌّﺼﺐ ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺤﯿـﻒ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 269‬از ‪306‬‬‫اﻻﻋﺘﺴﺎف ﻧﯿﺰ واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و زﻋﻢ ﻓﺎﺳﺪ و ﻗﻮل ﮐﺎﺳﺪ ﻣﻨﮑﺮ ﺟﺎﺣﺪ ﺑﺄﺳﻔﻞ درﮐﺎت ﻫﻮان رﺳﯿﺪ‪ ،‬و ﺑﺬﻟﮏ ﻓﻠﯿﻔﺮح اﻟﻤﺆﻣﻨﻮن‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﺎد و ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از ﻣﺎ ذﮐﺮ‪ ،‬ﻣﺮزا ﻣﺨﺪوم در ﮐﺘﺎب »ﻧﻮاﻗﺾ« اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را از »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻣﺠّﺮد‬‫اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ دﻟﯿﻞ ﺻّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﺳﺖ ﻧﺰد او‪.‬‬‫ﮐﻼم ﻣﺮزا ﻣﺨﺪوم در »ﻧﻮاﻗﺾ« راﺟﻊ ﺑﻪ اﻧﮑﺎر اﻫﻞ ﺣﻖ ﺻﺤﺎح اﻫﻞ ﺳﻨﺖ را‬‫ﻫﺸـﺘﺎد و ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﺮزا ﻣﺨﺪوم در »ﻧﻮاﻗﺾ« ﺑﺎ وﺻﻒ آوردن ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ از »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« از »ﺻـﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣﺬي« ﻫﻢ آن را ﻧﻘﻞ‬‫ﮐﺮده‪ ،‬و ﻣﺮزا ﻣﺨﺪوم در ﺣﺴﻦ اﻋﺘﻘﺎد ﺑﺼﺤﯿﺤﯿﻦ و دﯾﮕﺮ ﺻﺤﺎح ﺧﻮد ﺧﯿﻠﯽ ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ و اﻏﺮاق دارد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻤﺰﯾﺪ ﻋﻠﻢ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪883 :‬‬‫ﻓﺮط ﺣﯿـﺎي ﺧﻮد إﻧﮑـﺎر أﻫﻞ ﺣّﻖ اﯾﻦ ﺻـﺤﺎح ﺳـﻘﺎم را ﻧﺎﺷـﯽ از ﮐﺜﺮت ﺟﻬﻞ و ﻗﻠّﺖ ﺣﯿﺎ ﻣﯽداﻧـﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻧﻮاﻗﺾ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﻟﻌﺎﺷـﺮ‪:‬‬‫إﻧﮑﺎرﻫﻢ ﮐﺘﺐ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟـّﺼ ﺤﺎح اﻟّﺘﯽ اﺗّﻔﻘﺖ اﻻّﻣﮥ ﺑﻘﺒﻮﻟﻬﺎ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﺻـﺤﯿﺤﺎ اﻟﺒﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ اﻟّﺬﯾﻦ ﻣّﺮ ذﮐﺮﻫﻤﺎ رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‬‫أﮐﺜﺮ ﻋﻠﻤﺎء ﻟا ﻤﻐﺮب‪ :‬أﺻّﺢ ﮐﺘﺐ )اﻟﮑﺘﺐ‪ .‬ظ( ﺑﻌﺪ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫»ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﺑﻦ اﻟﺤّﺠﺎج اﻟﻘﺸـﯿﺮي و ﻗﺎل اﻷﮐﺜﺮون ﻣﻦ ﻏﯿﺮﻫﻢ‪» :‬ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺒﺨﺎري« ﻫﻮ اﻷﺻّﺢ؛ و ﻫﻮ اﻷﺻّﺢ‪ ،‬و ﻣﺎ‬‫اﺗّﻔﻘﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﻫﻮ ﻣﺎ اﺗّﻔﻖ ﻋﻠﯿﻪ اﻻّﻣـﮥ و اﻟﻤّﺘﻔﻖ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﻫﻮ اﻟّـﺬي ﯾﺮوﯾﻪ اﻟـّﺼ ﺤﺎﺑّﯽ اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﻋﻦ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ و ﯾﺮوي ﻋﻨﻪ‬‫راوﯾـﺎن ﺛﻘﺘـﺎن ﻣﻦ اﻟّﺘﺎﺑﻌﯿﻦ اﻟﻤﺸـﻬﻮرﯾﻦ ﺑﺎﻟّﺮواﯾـﮥ ﻋﻦ ذﻟﮏ اﻟـّﺼ ﺤﺎﺑﯽ ﺛّﻢ ﯾﺮوﯾﻪ ﻋﻦ ﮐّﻞ واﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﺛﻘﺘﺎن ﻣﻦ أﺗﺒﺎع اﻟّﺘﺎﺑﻌﯿﻦ ﻣﺸـﻬﻮرﺗﺎن‬‫)ﻣﺸـﻬﻮران‪ .‬ظ( ﺑﺎﻟﺤﻔﻆ ﺛّﻢ ﯾﺮوي ﻋﻦ ﮐّﻞ واﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻢ رواة ﺛﻘﺎت ﻣﻦ اﻟّﻄﺒﻘـﮥ اﻟﺮاﺑﻌـﮥ‪ ،‬ﺛّﻢ ﯾﺮوي ﻋﻦ ﮐّﻞ واﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﺒﺨﺎري و‬‫اﻟﻤﺴـﻠﻢ‪ ،‬و اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺮوّﯾﮥ ﺑﻬﺬه اﻟّﺸﺮاﺋﻂ ﻗﺮﯾﺒﮥ إﻟﯽ ﻋﺸﺮة آﻻف‪ ،‬و ﻗﺪ ﻋﻤﻞ ﺑﮑﺘﺎﺑﯿﻬﻤﺎ ﻫﺬﯾﻦ اﻷﺋّﻤﮥ اﻟﻤﺠﺘﻬﺪون اﻟﮑﺎﻣﻠﻮن ﺑﻐﯿﺮ ﺗﻔﺘﯿﺶ‬‫و ﺗﻔّﺤﺺ و ﺗﻌﺪﯾﻞ و ﺗﺠّﺮح )و ﺗﺠﺮﯾﺢ‪ .‬ظ( ﻣﻦ ﻏﺎﯾﮥ وﺛﻮﻗﻬﻢ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ و ﺑﺮيء ﺑﺒﺮﮐﮥ ﻗﺮاءﺗﻬﻤﺎ ﺟﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﺮﺿـﯽ و ﻧﺠﯽ ﺑﯿﻤﻨﻬﻤﺎ ﺟّﻢ‬‫ﻏﻔﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻐﺮﻗﯽ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺑﻠﻎ اﻟﻘﺪر اﻟﻤﺸﺘﺮك ﻣّﻤﺎ ذﮐﺮ ﻓﯽ ﻣﯿﺎﻣﻨﻬﻤﺎ و ﺑﺮﮐﺎﺗﻬﻤﺎ ﺣّﺪ اﻟّﺘﻮاﺗﺮ‪ ،‬و ﺻﺎرا ﻓﯽ اﻹﺳﻼم رﻓﯿﻘﯽ اﻟﻤﺼﺤﻒ اﻟﮑﺮﯾﻢ و‬‫اﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻈﯿﻢ‪ ،‬ﻓﻬﺆﻻء ﻣﻦ ﮐﺜﺮة ﺟﻬﻠﻬﻢ و ﻗّﻠﮥ ﺣﯿﺎﺋﻬﻢ ﯾﻨﮑﺮون اﻟّﺼﺤﯿﺤﯿﻦ اﻟﻤﺰﺑﻮرﯾﻦ و ﺳﺎﺋﺮ ﺻﺤﺎﺣﻨﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﻤﯽداﻧﻢ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻧﺰد ﻣﺮزا ﻣﺨـﺪوم از راه ﮐﻤﺎل ﺧﻮش ﻓﻬﻤﯽ اﻧﮑﺎر ﺻـﺤﺎح ﺳـﻨﯿﻪ ﮐﻪ أﻫﻞ ﺣﻖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ ﻧﺎﺷـﯽ از ﮐﺜﺮت ﺟﻬﻞ و‬‫ﻗﻠﺖ ﺣﯿﺎﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﺰد او اﻗﺪام اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺑﺮ ﺟﺮح و ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﮐﻪ در »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« و »ﺻـﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣﺬي« و دﯾﮕﺮ ﺻـﺤﺎح‬‫ﻣﺮوي و ﻣﺨﺮج ﺳﺖ ﺑﺎ وﺻﻒ ﻣﻌﺪود ﺑﻮدن او از أﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻧﺎﺷﯽ از ﭼﻪ ﭼﯿﺰ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد؟!‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﺎد و ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ ﻣّﻠﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري در »ﺷـﺮح ﺷـﻔﺎ« ﮐﻤﺎ ﻣﻀـﯽ إﺛﺒﺎت ﻣﺨّﺮج ﺑﻮدن ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ در »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻓﯿﻪ دﻻﻟﮥ‬‫واﺿﺤﮥ ﻋﻠﯽ ﺻّﺤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪884 :‬‬‫ﻋﻨﺪه ﺑﻼ ارﺗﯿﺎب‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﺻﻢ ﻋﻦ اﻟﺠﻨﻮح إﻟﯽ ﺟﺤﻮد اﻟّﻨﻮاﺻﺐ اﻷﻗﺸﺎب‪.‬‬‫ﻧﻮدم آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ ﻋﻠﯽ ﻗﺎري در »ﻣﺮﻗﺎة‪ -‬ﺷـﺮح ﻣﺸـﮑﺎة« ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﮐﻪ از »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﻣﻨﻘﻮل ﺳﺖ إﺛﺒﺎت و ﺗﺄﯾﯿﺪ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و آن ﻫﻢ‬‫ﺑﻼ ﺷﺒﻬﻪ دﻟﯿﻞ ﺻّﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺳﺖ ﻧﺰد او‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﻣﻘﻨﻊ و ﮐﻔﺎﯾﮥ ﻷﻫﻞ اﻟّﺘﺒّﺼﺮ و اﻟّﺪراﯾﮥ‪.‬‬‫ﻧﻮد و ﯾﮑﻢ آﻧﮑﻪ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮؤوف ﻣﻨﺎوي در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ« ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﮐﻪ ﺑﺮواﯾﺖ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ در »ﺟﺎﻣﻊ ﺻـﻐﯿﺮ« از »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« و‬‫ﻏﯿﺮ آن ﺛﺒﺖ ﺳﺖ ﺗﺄﯾﯿﺪ و ﺗﺴﺪﯾﺪ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻓﯿﻪ دﻟﯿﻞ ﺑّﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺻّﺤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻨﺪ ﻫﺬا اﻟﺤﺒﺮ اﻟﻤﻔّﺨﻢ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﺮﮐﻦ إﻟﯽ اﻟﺠﺤﻮد اﻟﺠﺎﺣﺪ إﻟّﺎ‬‫اﻷرﻋﻦ اﻟﻤﻠّﻮم‪.‬‬‫ﻧﻮد و دوم آﻧﮑﻪ ﻣﻨﺎوي در »ﺗﯿﺴـﯿﺮ« ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﮐﻪ ﺑﺮواﯾﺖ زﯾﺪ ﻣﺬﮐﻮر از ﻣﺴـﻠﻢ و ﻏﯿﺮ او در »ﺟﺎﻣﻊ ﺻـﻐﯿﺮ« ﻣﺴـﻄﻮرﺳﺖ ﺗﺜﺒﯿﺖ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 270‬از ‪306‬‬‫ﺗﺄزﯾﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻫﺬا ﻣّﻤﺎ ﯾﺒﯿﻦ و ﯾﻌﯿﻦ اﻟﻤﻄﻠﻮب و اﻟﻤﻘﺼﻮد‪ ،‬و ﯾﻮﻫﯽ و ﯾﻮﻫﻦ إﻧﮑﺎر اﻟﻤﻨﮑﺮ اﻟﺤﯿﻮد اﻟﻤﯿﻮد‪.‬‬‫ﻧﻮد و ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﻣﻨﺎوي در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ« رواﯾﺖ ﮐﺮدن ﺿـﯿﺎء ﻣﻘﺪﺳﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را در »ﻣﺨﺘﺎره« ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﻠﺘﺰم اﻟّﺼﺤﮥ ﺳﺖ‬‫ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻫﻮ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ دﻻﺋﻞ ﺻـّﺤﮥ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻋﻨـﺪ ﻫﺬا اﻟﻤﺤّﻘﻖ اﻟّﺸـ ﻬﯿﺮ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﺻﻢ ﻋﻦ ﻣﻤﺎﻻة اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﻤﻤﻨّﻮ ﺑﺎﻟّﺘﺨﺪﯾﻊ و‬‫اﻟّﺘﻐﺮﯾﺮ‪.‬‬‫ﻧﻮد و ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ ﻣﻨﺎوي در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘـﺪﯾﺮ« ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﮐﻪ در »ﺟﺎﻣﻊ ﺻـﻐﯿﺮ« از »ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤـﺪ« و ﻏﯿﺮ آن ﺑﺮواﯾﺖ زﯾـﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‬‫ﻣﻨﻘﻮل ﺳﺖ ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ؛ ﻣﻮﺛﻮق اﻟّﺮﺟﺎل واﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻗﺼﺐ اﻟّﺴﺒﻖ در ﺗﺒﮑﯿﺖ ﺟﺎﺣﺪ ﻃﺎﻋﻦ و ﻣﻨﮑﺮ ﺷﺎﺋﻦ رﺑﻮده‪.‬‬‫ﻧﻮد و ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﻨـﺎوي در »ﺗﯿﺴـﯿﺮ« ﺑـﺎﻟﺤﺘﻢ و اﻟﺠﺰم ﻣﻮﺛﻮق ﺑﻮدن رﺟـﺎل ﺣـﺪﯾﺚ ﻣـﺬﮐﻮر واﺿـﺢ ﻓﺮﻣﻮده ﺗﺨﺠﯿﻞ و ﺗﺸﻮﯾﺮ ﻣﻨﮑﺮ ﻏﺮﯾﺮ‬‫ﺑﺄﻗﺼﯽ اﻟﻐﺎﯾﻪ اﻓﺰوده‪.‬‬‫ﻧﻮد و ﺷـﺸﻢ آﻧﮑﻪ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀـﻞ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﺎﮐﺜﯿﺮ ﻣّﮑّﯽ در »وﺳـﯿﻠﮥ اﻟﻤﺂل« ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را از »ﻣﺴـﺘﺪرك« ﺣﺎﮐﻢ ﺑﻪ ﺳﻪ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﻊ‬‫إﺛﺒـﺎت ﺣﮑﻢ او ﺑﺼـّﺤﺖ ﻃﺮق ﻣـﺬﮐﻮره ﺑﻼـ رّد و ﻧﮑﯿﺮ ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻫﻮ دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﺴـﻠﯿﻢ ذﻟﮏ اﻟﺤﺒﺮ ﺻـّﺤﮥ اﻟﺨﺒﺮ و ﺑﺮﻫﺎن ﻋﻠﯽ وﻫﻦ‬‫ﺟﺤﺪ اﻟﺠﺎﺣﺪ ﻋﻨﺪ ﻫﺬا اﻟّﻨﺎﻗﺪ اﻟﺤﺪﯾﺪ اﻟﺒﺼﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪885 :‬‬‫ﻧﻮد و ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ أﺣﻤـﺪ ﻣّﮑّﯽ در »وﺳـﯿﻠﮥ اﻟﻤـﺂل« رواﯾﺖ ﮐﺮدن ﺿـﯿﺎء ﻣﻘﺪﺳـﯽ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺨﺘﺎره« ﺑﻄﺮﯾﻖ‬‫ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟّﻄﻔﯿﻞ و ﺑﻮدن اﯾﻦ ﻫﺮ دو از رﺟﺎل ﺻـﺤﯿﺢ ﺛﺎﺑﺖ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻫﻮ أﯾﻀﺎ ﮐﺎف ﻓﯽ إﺛﺒﺎت ﺻـّﺤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻨﺪ ﻫﺬا‬‫اﻟﻌﻠﻢ اﻟﻤﺸﻬﻮر و ﻣﺴﺎﻋﺪﺗﻪ ﻓﯽ ﺗﻮﻫﯿﻦ ﺟﺤﺪ اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﺨﺪوع اﻟﻐﺮور‪.‬‬‫ﻧﻮد و ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺷـﯿﺨﺎﻧﯽ ﻗﺎدري در »ﺻـﺮاط ﺳﻮي« ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺗﺨﺮﯾﺞ أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را و ﺗﺼﺤﯿﺢ‬‫ذﻫﺒﯽ آن را ﺛﺎﺑﺖ ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﻧﻮد و ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ ﺷﯿﺨﺎﻧﯽ در »ﺻﺮاط ﺳﻮي« ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺻﺮﯾﺢ ﺑﺼّﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﮐﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﻟّﺼﺤﯿﺢ ﻣّﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ أﯾﻀﺎ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬ﮐـﺄﻧّﯽ ﻗـﺪ دﻋﯿﺖ ﻓـﺄﺟﺒﺖ إﻧّﯽ ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﻓﯿﻬﻤﺎ ﮐﯿﻒ‬‫ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‪ :‬إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ‪ ،‬ﺛّﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠّﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ‬‫ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا وﻟّﯿﻪ‪ ،‬اﻟﻠّﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه ‪.‬‬
‫ﺻﺪم آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ ﺷﯿﺨﺎﻧﯽ در »ﺻﺮاط ﺳﻮي« در ﻣﻌﺮض إﺛﺒﺎت ﺻّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ آن را از »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« آورده‪.‬‬‫ﺻﺪ و ﯾﮑﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ ﺷﯿﺨﺎﻧﯽ در »ﺻﺮاط ﺳﻮي« در ﻣﻌﺮض ﻣﺬﮐﻮر رواﯾﺎت ﺛﻼﺛﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را از ﺣﺎﮐﻢ ﻣﻊ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﺼّﺤﺘﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﺷﺮط‬‫اﻟّﺸـ ﯿﺨﯿﻦ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻓﯽ ﻫﺬه اﻹﻓﺎدات اﻟّﻈﺎﻫﺮة اﻷﻧﻮار و اﻟّﺘﺼـﺮﯾﺤﺎت اﻟﺒﺎﻫﺮة ﺑﺎﻻﺳـﻔﺎر ﻣﺎ ﯾﺮـّﺻ ﺺ ﺑﻨﯿﺎن اﻟـّﺼ ّﺤﮥ اﻟﻌﺎﻟﯿﮥ اﻟﻤﻨﺎر‪ ،‬و ﯾﺒّﯿﻦ‬‫ﻫﻮان اﻟﺠﺮﺣﮥ اﻟﻔﺎﺿﺤﮥ اﻟﻌﻮار‪.‬‬‫ﺻـﺪ و دوم آﻧﮑﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤّﻖ دﻫﻠﻮي در »ﻟﻤﻌﺎت‪ -‬ﺷـﺮح ﻣﺸـﮑﺎة« ﮐﻤﺎ ﺳـﺒﻖ ﺑﺈﺛﺒﺎت و ﺗﺄﯾﯿـﺪ ﺣﺪﯾﺚ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﮐﻪ در »ﺻـﺤﯿﺢ‬‫ﻣﺴﻠﻢ« ﻣﺨﺮج ﺳﺖ ﭘﺮداﺧﺘﻪ أرﺑﺎب ﻏّﯽ و ﻣﺮود و ﺟﺤﺪ و ﻋﻨﻮد را ﺑﺎﯾﻦ ﺗﺄزﯾﺮ و ﺗﺴﺪﯾﺪ ﻋﺮﺿﻪ ﺗﻌﯿﯿﺮ و ﺗﻨﺪﯾﺪ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫ﺻﺪ و ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﺷﻬﺎب اﻟّﺪﯾﻦ ﺧﻔﺎﺟﯽ در »ﻧﺴﯿﻢ اﻟّﺮﯾﺎض« در ﺷﺮح ﻓﺼﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪886 :‬‬‫»و ﻣـﻦ ﺗـﻮﻗﯿﺮه و ﺑّﺮه ﺑّﺮ آﻟﻪ« ]‪ [1‬اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را از ﻣﺴـﻠﻢ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻫﻮ دﻟﯿﻞ ﺳﺎﻃﻊ ﻋﻠﯽ ﺻـﺤﺘﻪ ﻋﻨـﺪ ﻫـﺬا اﻟﺤﺒﺮ اﻟﻨﺎﻗﺐ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ رﻣﯽ‬‫اﻟّﻨﺎﺻﺐ اﻟﺠﺤﻮد ﺑﺎﻟّﺸﻬﺎب اﻟّﺜﺎﻗﺐ‪.‬‬‫ﺻﺪ و ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ ﺧﻔﺎﺟﯽ در »ﻧﺴﯿﻢ اﻟﺮﯾﺎض« در ﺷﺮح ﻗﻮل ﻣﺼّﻨﻒ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 271‬از ‪306‬‬‫»و أوﺻﯽ ﺑﺎﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﺑﻌﺪه« اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را از ﻣﺴﻠﻢ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻫﺬا ﺣّﺠﮥ اﺧﺮي ﻋﻠﯽ ﺻّﺤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻨﺪ ذﻟﮏ اﻟﺠﻬﺒﺬ اﻟﻔﺮد و ﺑﻮار ﺧﻄﻞ‬‫اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﻤﻤﻨّﻮ ﺑﺎﻟﺒﻬﺖ اﻟّﺼﺮد‪.‬‬‫ﺻـﺪ و ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ ﺧﻔـﺎﺟﯽ در »ﻧﺴـﯿﻢ اﻟﺮﯾـﺎض« در ﺷـﺮح ﺣـﺪﯾﺚ ﻗﺮﻃﺎس و ﻣﺎ ﯾﺘﻌّﻠﻖ ﺑﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺻـﺮﯾﺢ ﺣـﺪﯾﺚ‬‫ﺻﺤﯿﺢ ﻓﺮﻣﻮده و ﺑﺎز رواﯾﺖ ﮐﺮدن ﻣﺴـﻠﻢ آن را ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﻻ ﯾﻔﺘﺎق ﺑﻌﺪه إﻟﯽ ﺷﺎﻫﺪ و دﻟﯿﻞ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻬﺎدي إﻟﯽ ﺳﻨﻦ ﻟا ّﺼﻮاب‬‫ﺑﻠﻄﻔﻪ اﻟﺠﺰﯾﻞ اﻟﺠﻠﯿﻞ‪.‬‬‫ﺻـﺪ و ﺷـﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﻋﻠﯽ ﻋﺰﯾﺰي در »ﺳـﺮاج ﻣﻨﯿﺮ« ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﮐﻪ در »ﺟﺎﻣﻊ »ﺻـﻐﯿﺮ« ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺴـﻠﻢ و ﻏﯿﺮ آن ﻣـﺬﮐﻮرﺳﺖ ﻣﺆزر و‬‫ﻣﺆّﯾﺪ و ﻣﺤّﻘﻖ و ﻣﺴّﺪد ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻫﻮ دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﺻّﺤﮥ ذﻟﮏ اﻟﺨﺒﺮ اﻟﻤﻄّﺮز ﮐّﻞ اﻟّﺘﻄﺮﯾﺰ ﻋﻨﺪ ﻫﺬا اﻟﺤﺒﺮ اﻟﻤﺒّﺮز ﮐﻞ اﻟّﺘﺒﺮﯾﺰ‪.‬‬‫ﺻﺪ و ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ ﻣﻬﺪي ﻣﻘﺒﻠﯽ‪ -‬ﮐﻤﺎ ﺳﺒﻖ‪ -‬در ﻣﻠﺤﻘﺎت »أﺑﺤﺎث ﻣﺴّﺪده« رواﯾﺎت اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را ﻣﻊ ﺷﻮاﻫﺪ آن‬‫ﻣﺘﻮاﺗﺮ ﺛﺎﺑﺖ ﻓﺮﻣﻮده أﺑﻮاب ﻗﯿﻞ و ﻗﺎل أرﺑﺎب ﺗﺨـﺪﯾﻊ و ازﻻل را ﮐﻤﺎ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻣﺮﺗﺞ و ﻣﺴﺪود ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﻻ ﯾﺮﺗﺎب ﺑﻌﺪه أﺣﺪ ﻣﻦ اوﻟﯽ‬‫اﻷﻟﺒﺎب‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻮﻓﻖ ﻟﻼﻧﺤﯿﺎز ﻋﻦ اﻟﺨﻄﺄ إﻟﯽ اﻟّﺼﻮاب‪.‬‬‫ﺻـﺪ و ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ زرﻗﺎﻧﯽ در »ﺷـﺮح ﻣﻮاﻫﺐ ﻟﺪﻧّﯿﻪ« ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﮐﻪ در ﻣﺘﻦ از »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻣﻨﻘﻮل‬‫ﺳﺖ ﺑﻪ ﺑﯿﺎن رﺷﯿﻖ و ﺗﺒﯿﺎن أﻧﯿﻖ ﺧﻮد ﻣﺆّﯾﺪ و ﻣﺆّﮐﺪ و ﻣﺸّﯿﺪ و ﻣﻮّﻃﺪ ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﺻـﺪ و ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ ﺳـﻬﺎرﻧﭙﻮري در »ﻣﺮاﻓﺾ« اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را از »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« آورده ﺑﺒﯿﺎن ﺑﻌﺾ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺗﺸـﯿﯿﺪ ﺑﻨﯿﺎن و رﻓﻊ‬‫أرﮐﺎن آن ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﺻﺪ و دﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ ﺳﻬﺎرﻧﭙﻮري در »ﻣﺮاﻓﺾ« اﺧﺮاج ﮐﺮدن ﻃﺒﺮاﻧﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را ﺑﺴﻨﺪ ﺻﺤﯿﺢ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻓﯽ ذﻟﮏ أﮐﻤﻞ‬‫وازع و ﮐﺎف ﻷﻫﻞ ]‪ [1‬ﻫﺬا اﻟﻔﺼﻞ ﻣﻦ ﻓﺼﻮل اﻟﺒﺎب اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻣﻦ اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻣﻦ اﻗﺴﺎم اﻟﮑﺘﺎب‪ .12) .‬ن(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪887 :‬‬‫اﻟﺠﺤﻮد و اﻟّﺴﻔﺴﺎف‪.‬‬‫ﺻـﺪ و ﯾﺎزدﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﺮزا ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑـﺪﺧﺸﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻔﺘﺎح اﻟّﻨﺠﺎ« ﮐﻤﺎ ﻋﺮﻓﺖ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻨﯿﻒ را از »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« آورده ﻃﺮﯾﻖ‬‫ﺗﺄﯾﯿﺪ و ﺗﺸﯿﯿﺪ آن ﺑﺬﮐﺮ دﯾﮕﺮ ﻣﺨّﺮﺟﯿﻦ ﺑﮑﻤﺎل ﻏﺰارت و ﻣﻬﺎرت ﺳﭙﺮده‪.‬‬‫ﺻﺪ و دوازدﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ در »ﻣﻔﺘﺎح اﻟّﻨﺠﺎ« اﺧﺮاج ﺣﺎﮐﻢ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را ﺑﻼ رّد و ﻧﮑﯿﺮ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﺻﺪ و ﺳﯿﺰدﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ در »ﻣﻔﺘﺎح اﻟّﻨﺠﺎ« اﺧﺮاج ﻃﺒﺮاﻧﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را در »ﻣﻌﺠﻢ ﮐﺒﯿﺮ« ﺑﺴﻨﺪ ﺻﺤﯿﺢ ﺛﺎﺑﺖ ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﺻـﺪ و ﭼﻬـﺎردﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﺮزا ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑـﺪﺧﺸﺎﻧﯽ در »ﻧﺰل اﻷﺑﺮار ﺑﻤﺎ ﺻـّﺢ ﻣﻦ ﻣﻨﺎﻗﺐ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻷﻃﻬﺎر« ﮐﻪ در آن اﻟﺘﺰام ذﮐﺮ أﺣﺎدﯾﺚ‬‫ﺻﺤﯿﺤﻪ ﻧﻤﻮده اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را از »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« آورده‪.‬‬‫ﺻﺪ و ﭘﺎﻧﺰدﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ در »ﻧﺰل اﻷﺑﺮار« اﺧﺮاج ﺣﺎﮐﻢ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را از زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ و اﺧﺮاج ﻃﺒﺮاﻧﯽ آن را از زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ و‬‫زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﻮده إﻇﻬﺎر ﺻّﺤﺖ ﺟﻤﯿﻊ اﯾﻦ ﻃﺮق ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﺻـﺪ و ﺷﺎﻧﺰدﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ در »ﻧﺰل اﻷﺑﺮار« اﺧﺮاج ﺣﮑﯿﻢ ﺗﺮﻣـﺬي در »ﻧﻮادر اﻻﺻﻮل« و ﻃﺒﺮاﻧﯽ در »ﻣﻌﺠﻢ ﮐﺒﯿﺮ« اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را‬‫ﺑﺮواﯾﺖ ﺣﺬﯾﻔـﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ ﻣـﺬﮐﻮر ﺳـﺎﺧﺘﻪ ﺑﺈﯾﻀﺎح ﺻـّﺤﺖ آن ﭘﺮداﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﻮﺟﻮه اﻟّﺴﻮاﻓﺮ اﻟﻤﻨﯿﺮة ﮐﺎﻷﻧﺠﻢ اﻟّﺰواﻫﺮ ﻣﺎ ﯾﺮّد ﮐّﻞ‬‫ﺷﺎرد ﻋﻦ اﻟﺤّﻖ ﻧﺎﻓﺮ‪ ،‬و ﯾﺮﺷﺪ ﮐّﻞ ﺿﺎّل ﻋﻦ اﻟّﺼﺪق ﺣﺎﺋﺮ‪ ،‬و ﯾﻘﯽ ﻋﻦ اﻻرﺗﺒﺎك ﻓﯽ ﺷﺒﺎك اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﺨﺎﺳﺮ‪ ،‬و ﯾﺰع ﻋﻦ اﻻﻗﺘﺤﺎم ﻓﯽ ﻣﻬﻮاة‬‫اﻟﻤﻨﮑﺮ اﻟﺒﺎﺋﺮ‪.‬‬‫ﺻﺪ و ﻫﻔﺪﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺻﺪر ﻋﺎﻟﻢ در »ﻣﻌﺎرج اﻟﻌﻠﯽ« ﮐﻤﺎ ﻣﻀـﯽ اﺧﺮاج ﺣﺎﮐﻢ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را ﺑﻼ رّد و ﻧﮑﯿﺮ ﺛﺎﺑﺖ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و‬‫ﻓﯿﻪ دﻻﻟﮥ ﻣﺴﻔﺮة ﻋﻦ ﺻّﺤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻨﺪ ﻫﺬا اﻟّﻨﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻮازع ﻋﻦ اﻟّﺮﮐﻮن إﻟﯽ اﻟﺠﺎﺣﺪ ﻟﺨﺪﻋﻪ و اﻟّﺘﺰوﯾﺮ‪.‬‬‫ﺻﺪ و ﻫﺠﺪﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﺤّﻤﺪ ﺻﺪر ﻋﺎﻟﻢ در »ﻣﻌﺎرج اﻟﻌﻠﯽ« اﺧﺮاج ﺣﮑﯿﻢ ﺗﺮﻣﺬي و ﻃﺒﺮاﻧﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را ﺑﺴـﻨﺪ ﺻﺤﯿﺢ ﺛﺎﺑﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 272‬از ‪306‬‬‫ﻓﺮﻣﻮده ﻣﺴﻠﮏ ﻧﻘﺪ و إﺗﻘﺎن ﺑﺨﻄﻮات‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪888 :‬‬‫ﺗﺤﻘﯿﻖ و إﻣﻌﺎن ﭘﯿﻤﻮده‪.‬‬‫ﺻـﺪ و ﻧﻮزدﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﺷـﺎه وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ دﻫﻠﻮي در »إزاﻟـﮥ اﻟﺨﻔﺎ« ﮐﻤﺎ ﺳـﺒﻖ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را از »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده و ﻟﻔﻆ »ﺻـﺤﯿﺢ‬‫ﻣﺴﻠﻢ« را أﺻّﺢ أﻟﻔﺎظ ﻇﺎﻫﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﺻﺪ و ﺑﺴـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ در »إزاﻟﮥ اﻟﺨﻔﺎ« اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را در ﻣﻌﺮض إﺛﺒﺎت ﺻّﺤﺖ ﺑﺪو ﻃﺮﯾﻖ از ﺣﺎﮐﻢ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ﺧﻔّﯽ ﻋﻠﯽ‬‫أرﺑـﺎب اﻟّﻨﻘـﺪ و اﻟّﺘﺒـّﺼ ﺮ‪ ،‬و أﺻـﺤﺎب اﻟﺨﺒﺮة و اﻟّﺘﻤّﻬﺮ‪ ،‬أّن ﺗﺼـﺤﯿﺢ ﻫـﺬا اﻟﻤﺤـّﺪث اﻟﮑﺜﯿﺮ اﻟﻌﺜﻮر‪ ،‬ﻟﻬـﺬا اﻟﺨﺒﺮ اﻟﻤﺄﺛﻮر‪ ،‬ﻣﺆذن ﺑﻔﺴﺎد ﺟﺤﺪ‬‫اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟّﻨﮑﻮر‪ ،‬و ﻣﻨﺒﺊ ﻋﻦ وﻫﻦ إﻧﮑﺎر اﻟﻤﻨﮑﺮ ﺑﺄﺑﯿﻦ اﻟّﻈﻬﻮر‪.‬‬‫ﺻﺪ و ﺑﺴﺖ و ﯾﮑﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﻣﻌﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ أﻣﯿﻦ اﻟـّﺴ ﻨﺪي در »دراﺳﺎت اﻟﻠّﺒﯿﺐ« ﮐﻤﺎ ﺳـﺘﻌﺮف إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺷﺮﯾﻒ را از »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« آورده ﺑﺬﮐﺮ دﮔﺮ ﻃﺮق آن ﻣﻊ إﺛﺒﺎت ﮐﺜﺮﺗﻬﺎ و ﺗﺒﯿﯿﻦ ﺻﺤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺒﯿﺎن وﺛﯿﻖ اﻷرﮐﺎن ﻣﻨﯿﻊ اﻟﺒﻨﯿﺎن؛ ﻃﺮﯾﻖ‬‫ﺗﺸـﯿﯿﺪ و اﺣﺼﺎف ﺳﭙﺮده‪ ،‬و ﻫﻮ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮ ﮐﺎف ﻓﯽ إﻓﺴﺎد ﻃﻌﻦ اﻟّﻄﺎﻋﻦ اﻟﮑﺜﯿﺮ اﻟﻌﺜﺎر‪ ،‬و أوﺿـﺢ ﻧﺎف ﻟﺰﯾﻎ اﻟﻘﺎدح اﻟﻤﻤﻨّﻮ ﺑﺎﻟﺠﺤﺪ و‬‫اﻹﻧﮑﺎر‪.‬‬‫ﺻـﺪ و ﺑﺴﺖ و دوم آﻧﮑﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻷﻣﯿﺮ اﻟـّﺼ ﻨﻌﺎﻧﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را از »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« و دﯾﮕﺮ أﺳـﻔﺎر أﻋﺎﻇﻢ أﺣﺒﺎر ﺧﻮد در‬‫»روﺿﻪ ﻧﺪّﯾﻪ« ﮐﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده و ﺑﺈﺛﺒﺎت ﮐﺜﺮت ﻃﺮق آن در إﻇﻬﺎر إﺑﺮام و إﺣﮑﺎم آن اﻓﺰوده‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﻟﻠّﻨﺎﻇﺮ اﻟﺒﺼﯿﺮ و اﻟﻤﺘﺄّﻣﻞ‬‫اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻣﺎ ﯾﺰع ﻋﻦ اﻟﺠﻨﻮح إﻟﯽ ﺟﺤﺪ اﻟﺠﺎﺣﺪ اﻟﻤﺴﺘﻬﺘﺮ ﺑﺎﻟﺘﻐﺮﯾﺮ‪ ،‬و ﯾﻘﺪع ﻋﻦ اﻟﻤﯿﻞ إﻟﯽ ﮐﻼﻣﻪ اﻟﻔﺎﺳﺪ اﻟﮑﺎﺳﺪ اﻟﻤﺸﺤﻮن ﺑﺎﻟّﺘﺰوﯾﺮ‪.‬‬‫ﺻﺪ و ﺑﺴﺖ و ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟّﺼّﺒﺎن در »إﺳﻌﺎف اﻟّﺮاﻏﺒﯿﻦ« ﮐﻤﺎ درﯾﺖ ﻓﯿﻤﺎ ﺳﻠﻒ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را از »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« و‬‫دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺐ إﺛﺒﺎت ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻫﻮ ﮐﺎﺷﻒ ﻋﻦ ﺻّﺤﮥ اﻟﺨﺒﺮ ﻋﻨﺪه ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺧﻼج‪ ،‬و ﻣﻨﺒﺊ ﻋﻦ ﺑﻄﻼن زﻋﻢ أﻫﻞ اﻟّﺰﯾﻎ و اﻻﻋﻮﺟﺎج‪.‬‬‫ﺻﺪ و ﺑﺴﺖ و ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﻋﺠﯿﻠﯽ ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﻓﯿﻤﺎ ﻣﻀـﯽ در »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل« ﺻـّﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﺼّﺮح ﺳﺎﺧﺘﻪ‬‫و در ﻣﻘﺎﻣـﺎت ﻋﺪﯾـﺪه ﮐﺘـﺎب ﻣـﺬﮐﻮر ﺑﺎﺛﺒـﺎت و اﺣﻘﺎﻗﺶ ﭘﺮداﺧﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻤﯿﻞ ﺑﻌـﺪ ﻫـﺬا إﻟﯽ ﻣﺰﻋﻮم اﻟﺠﺎﺣـﺪ اﻟﮑﺎﺋـﺪ إﻟّﺎ ﻣﻦ أﺻـﺒﺢ ﻟﺠﻨﺪ‬‫اﻷﺿﺎﻟﯿﻞ ﺷّﺮ راﺋﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪889 :‬‬‫ﺻﺪ و ﺑﯿﺴﺖ و ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺒﯿﻦ ﺳـﻬﺎﻟﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را ﮐﻤﺎ ﺳﻠﻒ از »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« و »ﻣﺴﺘﺪرك ﺣﺎﮐﻢ« ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده و‬‫دﯾﮕﺮ رواﯾﺎت آن ﻧﯿﺰ از ﮐﺘﺐ ﻋﻠﻤﺎي أﻋﻼم ﺧﻮد ﺛﺒﺖ ﻓﺮﻣﻮده و در ﺻـﺪر ﮐﺘﺎب ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﮐﻪ آﻧﭽﻪ ﺛﺎﺑﺖ و ﺣّﻖ ﺑﻮد ﺑﺮ آن اﻗﺘﺼﺎر‬‫ورزﯾﺪهام و ﺑﺴﻮي ﭼﯿﺰي ﮐﻪ ﺑﺎﻃﻞ و ﺿﻌﯿﻒ ﺑﻮد اﻟﺘﻔﺎت ﻧﮑﺮدهام‪ ،‬إﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻹﻓﺎدات اﻟّﺼﺤﯿﺤﮥ و اﻟّﺘﺼﺮﯾﺤﺎت اﻟّﺼﺮﯾﺤﮥ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻌـﺪ ادراك اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻧﺰد أﺗﺒﺎع اﯾﻦ ﺟﻬﺒﺬ ﻃﻮﯾﻞ اﻟﺒﺎع و دﯾﮕﺮ أﻫﻞ ﺧﺒﺮت و اّﻃﻼع ﻓﺴﺎد ﻣﺰﻋﻮم اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻋﻈﯿﻢ اﻟّﺘﻌّﻨﺖ و اﻟﻌﻨﺎد‬‫أﺑﯿﻦ و أﺻـﺮح ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟـّﺼ ﺎﺋﻦ ﻋﻦ اﻟـّﺼ ﻐﻮ إﻟﯽ أﻫـﻞ اﻟﺒﻐﯽ و اﻟﺠﺤﻮد ﺻـﺪ و ﺑﺴﺖ و ﺷـﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﺟﻤـﺎل اﻟـّﺪﯾﻦ ﺣﺴﻦ ﻋﻠﯽ‬‫ﻣﺤّﺪث اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را در »ﺗﻔﺮﯾﺢ اﻷﺣﺒﺎب« ﮐﻤﺎ ﺳـﺒﻖ از »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« و ﻏﯿﺮ آن آورده و آن دﻟﯿﻠﺴﺖ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻧﺰد اﯾﻦ ﻣﺤّﺪث ﺟﻠﯿﻞ‬‫اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ أﺛﯿﻞ ﺑﻼ ﺷﺒﻬﻪ ﺛﺎﺑﺖ و ﺻﺤﯿﺤﺴﺖ و ﻃﻌﻦ ﻃﺎﻋﻦ ﻣﻬﺬار ﺣﯿﻒ ﺻﺮﯾﺢ و ﻋﺴﻒ ﻗﺒﯿﺢ‪.‬‬‫ﺻﺪ و ﺑﺴﺖ و ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﻬﺎﻟﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﮐﻤﺎ ﻣﻀﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را از »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﺑﻮدن‬‫آن دﻟﯿﻞ ﺻّﺤﺖ ﻧﺰد اﯾﻦ ﻣﺤّﻘﻖ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﻤﺮﺗﺒﻪ واﺿﺢ و آﺷﮑﺎرﺳﺖ‪.‬‬‫ﺻـﺪ و ﺑﺴﺖ و ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ وﻟّﯽ اﻟﱠﻠﻪ در »ﻣﺮآة اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ« ﻣﻨﻘـﻮل ﺑﻮدن اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ در »ﺻﻮاﻋﻖ« از ﻃـﺒﺮاﻧﯽ و ﻏﯿﺮ او ﺑﺴـﻨﺪ‬‫ﺻﺤﯿﺢ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﻮده و ﺑﻮدن آن ﻣﺮﻏﻢ آﻧﺎف أﻫﻞ أﻧﻔﺖ و إﻧﮑﺎر ﮐﺎﻟّﺸﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌﮥ اﻟّﻨﻬﺎرﺳﺖ‪:‬‬‫ﺻـﺪ و ﺑﺴﺖ و ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ رﺷـﯿﺪ اﻟـّﺪﯾﻦ دﻫﻠﻮي در »ﺣّﻖ ﻣﺒﯿﻦ« اﻓﺎده اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺻﺎﺣﺐ »ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ« ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺻـّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 273‬از ‪306‬‬‫ﺷﺮﯾﻒ آورده‪.‬‬‫ﺻـﺪ و ﺳـﯽام آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ در »ﺣّﻖ ﻣﺒﯿﻦ« اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﺮواﯾﺖ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« از »ﻧﺰل اﻷـﺑﺮار« ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده و ازﯾﻦ دو وﺟﻪ ﺻـّﺤﺖ اﯾﻦ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺳﺪﯾﺪ ﻧﺰد ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑﮑﻤﺎل ﻇﻬﻮر واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ ﮔﺮدﯾﺪ و ﺑﻮار ﺟﺤﻮد ﺟﺎﺣﺪ ﻋﻨﯿﺪ ﺑﺪرﺟﻪ ﺗﺤّﻘﻖ و ﻗﻄﻌّﯿﺖ رﺳـﯿﺪ‪ ،‬و اﻟﺤﻤﺪ‬‫ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﯿﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪890 :‬‬‫ﺻـﺪ و ﺳـﯽ و ﯾﮑﻢ آﻧﮑﻪ ﺷـﯿﺦ ﺣﺴﻦ ﻋـﺪوي ﺣﻤﺰاوي در »ﻣﺸﺎرق اﻷﻧﻮار« اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را ﻣﺨﺘﺼـﺮا ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺴـﻠﻢ و ﻧﺴﺎﺋﯽ از‬‫»ﻋﺠﺎﻟﻪ زرﻧﺒّﯿﻪ« ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده و ﺑﺮواﯾﺖ أﺣﻤـﺪ آن را از »ﺻﻮاﻋﻖ« اﺑﻦ ﺣﺠﺮ آورده‪ .‬ﭘﺲ ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺻـّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺷﺮﯾﻒ ﻧﺰد اﯾﻦ ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻨﯿﻒ ﻧﯿﺰ ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺤّﻘﻘﺴﺖ‪.‬‬‫ﺻـﺪ و ﺳـﯽ و دوم آﻧﮑﻪ ﺷـﯿﺦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻠﺨﯽ در »ﯾﻨـﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮّدة« اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را از »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻧﻘﻞ ﮐﺮدن‬‫ﺳﻤﻬﻮدي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را از ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺬﮐﻮر ﻧﯿﺰ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﺻـﺪ و ﺳـﯽ و ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ در »ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮّدة« رواﯾﺎت ﺛﻠﺜﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﮐﻪ ﺣﺎﮐﻢ آن را در »ﻣﺴـﺘﺪرك« اﺧﺮاج ﮐﺮده ﺑﺘﻮﺳـﻂ‬‫ﺳﻤﻬﻮدي آورده‪.‬‬‫ﺻﺪ و ﺳـﯽ و ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ در »ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮّدة« اﺧﺮاج ﮐﺮدن ﻃﺒﺮاﻧﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را در »ﻣﻌﺠﻢ ﮐﺒﯿﺮ« ﺑﺮﺟﺎل ﺛﻘﺎت از ﺳﻤﻬﻮدي‬‫ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪.‬‬‫ﺻـﺪ و ﺳـﯽ و ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ در »ﯾﻨـﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮّدة« ﻋﺒﺎرت »ﺻﻮاﻋﻖ« را ﮐﻪ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻧﻘﻞ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ از »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﺳـﺖ‬‫آورده‪.‬‬‫ﺻﺪ و ﺳﯽ و ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﺗﺼﺮﯾﺢ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺑﺼّﺤﺖ رواﯾﺖ‬‫إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ أﻣﺮﯾﻦ‬‫ﻧﯿﺰ ﻧﻘﻼـ ﻋﻦ اﻟّﺼﻮاﻋﻖ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻹﻓـﺎدات اﻟﻤﺘﯿﻨـﮥ و اﻹﺟـﺎدات اﻟّﺮزﯾﻨـﮥ ﻣﺎ ﯾﻘﻤﻊ رأس اﻟﺠﺎﺣـﺪ اﻟّﻨﺎﻓﺮ‪ ،‬و ﯾﻘﻠﻊ أﺳﺎس اﻟﻤﻨﮑﺮ‬‫اﻟّﻨﺎﮐﺮ‪ ،‬و ﯾﻘﻄﻊ ﻣﻦ زﯾﻐﻪ و ﺿﻼﻟﻪ ﮐﻞ داﺑﺮ‪ ،‬و ﯾﺮدع ﻋﻦ ﺧﻄﻠﻪ و ﻣﺤﺎﻟﻪ ﮐﻞ آﺑﺮ‪.‬‬‫ﺻﺪ و ﺳـﯽ و ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﻦ زﻣﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »ﻗﻮل ﻣﺴﺘﺤﺴﻦ« ﮐﻤﺎ ﻋﺮﻓﺖ رواﯾﺖ ﮐﺮدن ﺿﯿﺎء ﻣﻘﺪﺳﯽ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را‬‫در ﮐﺘـﺎب » ﻟا ﻤﺨﺘـﺎره« از ﻣﻨﺎوي ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺳﺎﺑﻘﺎ از اﻓﺎده ﺧﻮد ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﻦ زﻣﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ‪ ،‬ﺑﻮدن ﻣﺨﺘﺎره از ﮐﺘﺐ ﺻـﺤﯿﺤﻪ و ﻣّﺘﺼـﻒ‬‫ﺑﻮدن او ﺑﺼـﻔﺎت ﻧﺎﺻـﻌﻪ ﻧﺼـﯿﺤﻪ داﻧﺴﺘﯽ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻇـﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻧﺰد اﯾﻦ ﺟﻬﺒـﺬ ﻣﺒّﺠﻞ ﻧﯿﺰ ﺻـﺤﯿﺢ‬‫ﻣ ﯽ ﺑ ﺎﺷ ﺪ ‪.‬‬
‫ﺻـﺪ و ﺳـﯽ و ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ در »ﻗﻮل ﻣﺴـﺘﺤﺴﻦ« اﻓﺎده ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻫﯿﺘﻤﯽ در ﺑﺎب ﻣﻮﺛّﻖ ﺑﻮدن رﺟﺎل اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻟﻤﻨﺎوي‬‫آورده‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﺮاي إﺛﺒﺎت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪891 :‬‬‫ﻇﻬﻮر ﺑﻄﻼن ﻣﺰﻋﻮم اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي واﺿﺢ اﻟﻬﻮان ﻧﺰد او ﮐﺎﻓﯽ و ﺑﺴﻨﺪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺻـﺪ و ﺳـﯽ و ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﻮﻟﻮي ﺻـﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧـﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »ﺳـﺮاج وّﻫﺎج ﻣﻦ ﮐﺸﻒ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ اﻟﺤّﺠﺎج« ﺑﺈﺛﺒﺎت و‬‫اﺣﻘﺎق اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﭘﺮداﺧﺘﻪ أﻋﻼم ﺗﺄﯾﯿـﺪ و ﺗﺴﺪﯾـﺪ آن ﺑﺮاﻓﺮاﺧﺘﻪ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﮐﺎف ﻓﯽ ﮐﻮن اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻋﻨﺪه ﺻـﺤﯿﺤﺎ ﺑﻼ رﯾﺐ و اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﻌﺎﺻﻢ ﻋﻦ ﻟا ﺠﺤﻮد و اﻻﺗﺴﺎم ﺑﺬﻟﮏ اﻟﻌﯿﺐ‪.‬‬‫ﺻﺪ و ﭼﻬﻠﻢ آﻧﮑﻪ ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ در ﺻﺪر »ﺳـﺮاج وّﻫﺎج« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أﺣﺎدﯾﺚ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻫﺬا ﮐّﻠﻬﺎ ﺻـﺤﯿﺤﮥ ﻣﺘﻮاﺗﺮة ﻋﻨﻪ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ﻋﻦ ﻟا ّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻟﯿﺲ ﻷﺣـﺪ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﻓﯿﻬﺎ ﮐﻼم و ﻻ ﻣﻘﺎﻟـﮥ‪ ،‬ﻓﻄﺎﻟﺐ اﻟﺤّﻖ و اﻟﻌﺎﻣﻞ ﺑﺎﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺗﮑﻔﯿﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 274‬از ‪306‬‬‫اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ ﺑﻤﻌﺎﻧﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻣﺒﺎﻧﯿﻪ و اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺎﻷﺣﮑﺎم و اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ اﻟّﺘﯽ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ دون ﺑﺤﺚ ﻋﻦ رﺟﺎل أﺳﺎﻧﯿﺪه و ﻓﺤﺺ ﻋﻦ أﺣﻮال ﻣﺴﺎﻧﯿﺪه ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ و ﻻﺋﺤﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﻤﻠﻪ أﺣﺎدﯾﺚ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﺻﺤﯿﺤﺴﺖ و از ﻣﺴﻠﻢ ﻣﺘﻮاﺗﺮﺳﺖ و ﺑﻌﺪ از آن از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب‬‫ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻧﯿﺰ ﻣﺘـﻮاﺗﺮ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ و ﻫﯿـﭻ ﮐﺴـﯽ را از أﻫـﻞ ﻋﻠﻢ در آن ﮐﻼـﻣﯽ و ﻣﻘـﺎﻟﯽ ﻧﯿﺴﺖ و ﻃـﺎﻟﺐ اﻟﺤـّﻖ و ﻋـﺎﻣﻞ‬‫ﺑﺎﻟﺤـﺪﯾﺚ را ﮐﻔﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻣﻌﺎﻧﯽ و ﻣﺒﺎﻧﯽ ﺣـﺪﯾﺚ و ﻋﻠﻢ ﺑﺄﺣﮑﺎم و ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ ﮐﻪ در آﻧﺴﺖ ﺑـﺪون ﺑﺤﺚ از رﺟﺎل أﺳﺎﻧﯿﺪ آن و‬‫ﻓﺤﺺ از أﺣﻮال ﻣﺴﺎﻧﯿـﺪ آن‪ ،‬و ﭘﺮ ﻇـﺎﻫﺮﺳﺖ‪ -‬و ﻻ ﮐﻈﻬﻮر اﻟـّﺼ ﺒﺢ إذا ﺗﻨّﻔﺲ‪ -‬ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ در »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫ﺑﻄﺮق ﻋﺪﯾﺪه ﻣﺴـﺮود و ﻣﻨﻀﻮد ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و ﺧﻮد اﯾﻦ ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ ﺑﺸﺮح آن ﭘﺮداﺧﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻋﺮﻓﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻻ ﺑّﺪ ﻧﺰد او اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ‬‫ﻧﯿﺰ از أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺘﻮاﺗﺮه ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﯾﮑﯽ را از أﻫﻞ ﻋﻠﻢ در آن ﮐﻼﻣﯽ و ﻣﻘﺎﻟﯽ ﻧﯿﺴﺖ و ﺑﺪون ﺑﺤﺚ و ﻓﺤﺺ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺴﻠﯿﻢ و ﻋﻤﻠﺴﺖ ﺧﻮاﻫﺪ‬‫ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﻼـ ﺷـﺒﻬﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﮐﻪ ﻋﻼـوه ﺑﺮ ﺗﺮك ﻋﻤـﻞ ﺑﺂن ﺑـﺪون ﺑﺤﺚ و ﻓﺤﺺ ﭼﻨﺎن در ﮔﺮداب ﻟﺠﺎج ﺳـﺮ ﻓﺮو ﺑﺮده ﮐﻪ ﺑﻼ ﺗﺄّﻣﻞ و‬‫ﺗﺤّﺮج ﺣﺮف ﻧﻔﯽ ﺻّﺤﺖ آن ﺑﺮ زﺑﺎن ﺑﺸﺎﻋﺖ ﺗﺮﺟﻤﺎن آورده ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻﺮ از زﻣﺮه أﻫﻞ ﻋﻠﻢ ﺳﻤﺖ ﻣﺮوق و ﺧﺮوج ﺧﻮاﻫﺪ‬‫ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬‫ﺻﺪ و ﭼﻬﻞ و ﯾﮑﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﯿﺰ ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻﺮ در ﺻﺪر »ﺳﺮاج وّﻫﺎج« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻻﺣﺘﺠﺎج ﺑﺄﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺴﻠﻢ ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺤﻪ ﻻ ﯾﺤﺘﺎج إﻟﯽ اﻟّﻨﻈﺮ ﻓﯽ رﺟﺎل أﺳﻨﺎدﻫﺎ ﻟﻌﻠّﻮ ﻣﺤﻠﻬﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪892 :‬‬‫ﻓﯽ اﻟـّﺼ ّﺤﮥ و اﻟّﺸﻬﺮة و اﻟﻘﺒﻮل‪ ،‬و ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻫﺬا ﺗﻠﻮ »ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎرّي« ﻓﯽ ﻏﺎﻟﺐ اﻻﻣﻮر‪ ،‬و ﻫﻤﺎ أﺻّﺢ اﻟﮑﺘﺐ ﺑﻌﺪ اﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻈﯿﻢ ﮐﻤﺎ ﺗﻘّﺪﻣﺖ‬‫اﻹﺷﺎرة إﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﯾﻬّﻮن أﻣﺮﻫﻤﺎ ﻓﻬﻮ ﻣﺒﺘﺪع ﻣّﺘﺒﻊ ﻏﯿﺮ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﺬه ﺻـﺤﻒ اﻟﻔﺤﻮل ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﺗﻨﻄﻖ ﺑﺬﻟﮏ ﮐﻤﺎ ﺣّﺮرﻧﺎ ﻓﯽ‬‫ﻣﺆﻟّﻔﺎﺗﻨﺎ ﻓﺮاﺟﻌﻬﺎ‪.‬‬‫ﮐﺘﺎب ﻟﻪ ﻧﺸﺮ اﻟﻌﻠﻮم ﻃﺒﯿﻌﮥ ﯾﻔﯿﺪك ﻣﺎ ﺗﺨﺘﺎر ﻣﻨﻬﺎ و ﺗﻔﻬﻢ‬‫ﻓﻔﯿﻬﺎ ﻣﻦ اﻵداب ﻣﺎ ﻫﻮ ﻓﺎﺋﻖ و ﻓﯿﻬﺎ ﻫﺪي ﻟﻠّﻨﺎس ﯾﻬﺪﯾﻪ ﻣﺴﻠﻢ‬‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ و ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺄﺣﺎدﯾﺚ »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« اﺣﺘﯿﺎج ﻧﻈﺮ در رﺟﺎل إﺳﻨﺎد آن ﻧﯿﺴﺖ ﺑﺴﺒﺐ ﻋﻠّﻮ ﻣﺤّﻞ آن در‬‫ﺻّﺤﺖ و ﺷﻬﺮت و ﻗﺒﻮل‪ ،‬و اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺗﺎﻟﯽ »ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري« ﺳﺖ در ﻏﺎﻟﺐ اﻣﻮر و »ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ« أﺻّﺢ ﮐﺘﺐ ﺳﺖ ﺑﻌﺪ ﻗﺮآن‬‫ﻋﻈﯿﻢ‪ ،‬و ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﺗﻬﻮﯾﻦ أﻣﺮ اﯾﻦ دو ﮐﺘﺎب ﻧﻤﺎﯾﺪ ﭘﺲ او ﻣﺒﺘﺪع و ﻣّﺘﺒﻊ ﻏﯿﺮ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺳﺖ‪ ،‬و ﺻـﺤﻒ ﻓﺤﻮل أﻫﻞ ﻋﻠﻢ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ‬‫ﻧﺎﻃﻖ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ‪ ،‬اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺑﺴﺒﺐ ﻗﺪح و ﺟﺮح در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﮐﻪ ﻣﺮوي‬‫و ﻣﺨّﺮج ﺑﻮدن آن در »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻗﻄﻌﯽ و ﺣﺘﻤﯽ ﺳﺖ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺻـّﺤﺖ أﺣﺎدﯾﺜﺶ ﻣﻔﺮوغ ﻋﻨﻬﺎﺳﺖ و ﺑﺴـﺒﺐ ﻋﻠّﻮ‬‫ﻣﺤـّﻞ آن در ﺻـّﺤﺖ و ﺷـﻬﺮت و ﻗﺒـﻮل اﺣﺘﯿـﺎج ﻧﻈﺮ در رﺟـﺎل أﺳﺎﻧﯿـﺪ آن ﻫﻢ ﻧﯿﺴﺖ و آن ﺑـﺎ رﻓﯿﻖ ﺧﻮد أﺻـّﺢ ﮐﺘﺐ ﺑﻌـﺪ ﻗﺮآن ﻋﻈﯿﻢ‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺤّﻘﻖ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺸﺎﻗﺖ ﺻـﺮﯾﺤﻪ ﮐﻪ ﻻ ﺑﺪ ﻣﺴـﺘﻠﺰم ﺗﻬﻮﯾﻦ أﻣﺮ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﺳﺖ ﺣﻀﺮت او در زﻣﺮه أﻫﻞ‬‫اﺑﺘﺪاع ﮐﻪ ﺳﺒﯿﻞ ﻏﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ را اﺗّﺒﺎع ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ داﺧﻞ و واﻟﺞ ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻓﺎدات اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﺑﻤﻔﺎد آﯾﻪ »َو َﻣْﻦ ﯾُﺸﺎﻗِِﻖ اﻟﱠﺮُﺳﻮَل«‬‫اﻵﯾـﮥ‪ -‬ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘـﺎ ﻧﯿﺰ اﺷـﺎرت ﺑـﺂن رﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ -‬ﺑـﺄﺧﻔﺾ درﮐـﺎت ﻫﻮان رﺳـﯿﺪه‪ ،‬ﻓﺎﻋﺘﺒﺮوا ﯾﺎ اوﻟﯽ اﻷﺑﺼﺎر‪ ،‬و ازدﺟﺮوا أﺗّﻢ اﻻزدﺟﺎر‪ ،‬و ﻻ‬‫ﺗﺮﮐﻨﻮا إﻟﯽ أﻫﻞ اﻟﺠﺤﻮد و اﻹﻧﮑﺎر‪ ،‬ﻓﺘﻤّﺴﮑﻢ اﻟّﻨﺎر‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ وﻟّﯽ اﻟّﺘﻮﻓﯿﻖ ﻟﻠّﺘﺒﺼﺮ و اﻻﺳﺘﺒﺼﺎر‪.‬‬‫ﻗﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﻋﻄﯿﻪ ﮐﻪ رواﯾﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ از اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﺧﺪري ﻧﻤﻮده ورد اﯾﻦ ﻗﺪح ﺑﺘﻮﺛﯿﻖ ﻋﻄﯿﻪ ﮐﻪ از اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه‬‫ﯾﮑﺼـﺪ و ﭼﻬﻞ و دوم آﻧﮑﻪ ﻗﺪح اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﻋﻄّﯿﻪ ﮐﻪ رواﯾﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ از أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ ﺧﺪري ﻧﻤﻮده ﻣﺮدودﺳﺖ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 275‬از ‪306‬‬‫ﻋﻄّﯿﻪ را اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﺗﻮﺛﯿﻖ ﻧﻤﻮده‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪893 :‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟّﺘﻬﺬﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﺳـﻌﺪ‪ :‬ﺧﺮج اﺑﻦ ﻋﻄّﯿﮥ ﻣﻊ اﺑﻦ اﻷﺷـﻌﺚ ﻓﮑﺘﺐ اﻟﺤّﺠﺎج إﻟﯽ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ أن‬‫ﯾﻌﺮﺿﻪ ﻋﻠﯽ ﺳّﺐ ﻋﻠّﯽ ﻓﺈن ﻟﻢ ﯾﻔﻌﻞ ﻓﺎﺿـﺮﺑﻪ أرﺑﻌﻤﺎﺋـﮥ ﺳﻮط و اﺣﻠﻖ ﻟﺤﯿﺘﻪ ﻓﺎﺳـﺘﺪﻋﺎه ﻓﺄﺑﯽ أن ﯾﺴّﺐ ﻓﺄﻣﻀـﯽ ﺣﮑﻢ اﻟﺤّﺠﺎج ﻓﯿﻪ ﺛّﻢ ﺧﺮج‬‫إﻟﯽ ﺧﺮاﺳﺎن ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﺑﻬﺎ ﺣّﺘﯽ وﻟﯽ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻫﺒﯿﺮة اﻟﻌﺮاق ﻓﻘـﺪﻣﻬﺎ ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﺑﻬﺎ إﻟﯽ أن ﺗﻮﻓّﯽ ﺳـﻨﮥ ‪ ،110‬و ﮐﺎن ﺛﻘﮥ إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻟﻪ‬‫أﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺎﻟﺤﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ اﻟّﻨﺎس ﻣﻦ ﻻ ﯾﺤﺘّﺞ ﺑﻪ ‪.‬‬
‫اﻧﺤﺮاف اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻃﺒﻘﺎت« از اﻫﻞ ﺑﯿﺖ اﻃﻬﺎر و ﺗﻌﻨﺖ و ﺗﺸﺪد او درﯾﻦ ﺑﺎره‬‫و ﻣﺘﺤﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﻣﻨﺤﻮس ﻣﺘﻌّﻨﺘﯽ ﺳﺖ ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺤﯿﻒ و اﻟﻌـﺪوان و ﻣﺘﺸـّﺪدﯾﺴﺖ ﺻـﺮﯾﺢ اﻟﺠﻮر و اﻟّﻄﻐﯿﺎن ﮐﻪ از راه ﻧﻬﺎﯾﺖ‬‫ﺗﺤﺎﻣـﻞ و اﻧﺤﺮاف و ﻏـﺎﯾﺖ ﺟﻮر و اﻋﺘﺴـﺎف اﺳـﺎﺋﺖ أدب در ﺣّﻖ ﺟﻨﺎب إﻣﺎم ﺟﻌﻔﺮ ﺻﺎدق ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ آﺑﺎﺋﻪ و أﺑﻨﺎﺋﻪ اﻟﻤﻌﺼﻮﻣﯿﻦ آﻻف‬‫اﻟـّﺴ ﻼم ﻣـﺎ دّر ﺷـﺎرق آﻏـﺎز ﻧﻬـﺎده ﺑﺈﺳـﻘﺎط اﺣﺘﺠـﺎج ﺑﺂﻧﺠﻨـﺎب و اﺳﺘﻀـﻌﺎف آن إﻣﺎم ذوي اﻷﻟﺒﺎب و إﺛﺒﺎت اﺗّﺼﺎف ﮐﻼم آن ﺣﻀـﺮت‬‫ﺑﺎﺧﺘﻼـف و اﺿـﻄﺮاب؛ داد ﮐﻤـﺎل ﻧﺼﺐ و ﺧﺮوج داده‪ ،‬ﭘﺲ ﺗﻮﺛﯿﻖ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺒﺘﻼـي ﺑﻐﺾ و ﻋﻨـﺎد ﺑـﺄﻫﻠﺒﯿﺖ أﻣﺠﺎد ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم إﻟﯽ ﯾﻮم‬‫اﻟﺘﻨﺎد ﺑﺮاي ﻋﻄّﯿﻪ وﺛﯿﻖ اﻹﺳـﻨﺎد از دﻻﺋﻞ ﻧﻬﺎﯾﺖ وﺛﻮق و اﻋﺘﻤﺎد و ﻏﺎﯾﺖ ﺗﺮّزن و اﺳﺘﻨﺎد اوﺳﺖ‪ ،‬و ﻏﺎﻟﺒﺎ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﮑﻼم ﺧﻮد و‬‫ﻣﻦ اﻟّﻨـﺎس ﻣﻦ ﻻـ ﯾﺤﺘـّﺞ ﺑﻪ اﺷﺎره ﺑﺎﯾﺸﺎن ﮐﺮده از اﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﻫﻢ در ﺣﺮورّﯾﺖ و اﻋﻮﺟﺎج و ﻣﺮوق و ﻟﺠﺎج ﺑﺎﻻﺗﺮ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﻓﺎﻧﺘﺒﻪ و ﻻ‬‫ﺗ ﻐ ﻔﻞ ‪.‬‬
‫در ﺑﯿﺎن اﯾﻨﮑﻪ اﺣﻤﺪ ﺣﻨﺒﻞ از ﻋﻄﯿﻪ رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده و ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﺒﮑﯽ اﺣﻤﺪ رواﯾﺖ ﻧﻤﯿﮑﻨﺪ ﻣﮕﺮ از ﺷـﺨﺺ ﺛﻘﻪ و ﻧﻘﻞ ﮐﻼم ﺳﺒﮑﯽ در »ﺷﻔﺎء‬‫اﻻﺳﻘﺎم«‬‫ﯾﮑﺼـﺪ و ﭼﻬﻞ و ﺳﻮم آﻧﮑﻪ از ﻋﻄّﯿﻪ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻤﺎ ﺳـﺘﻌﺮف و أﺣﻤـﺪ رواﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ إﻟّﺎ از ﺛﻘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ‬‫ﺗﻘّﯽ اﻟّﺪﯾﻦ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺎﻓﯽ اﻟّﺴﺒﮑﯽ در »ﺷﻔﺎء اﻷﺳﻘﺎم ﻓﯽ زﯾﺎرة ﺧﯿﺮ اﻷﻧﺎم« در ﻣﻘﺎم ﺗﻮﺛﯿﻖ ﺳﻨﺪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ زار ﻗﺒﺮي وﺟﺒﺖ ﻟﻪ ﺷﻔﺎﻋﺘﯽ«‬‫ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ أول از ﺑﺎب أّول ﮐﺘﺎﺑﺴﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻫﻼل‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬أرﺟﻮ أﻧّﻪ ﻻ ﺑﺄس ﺑﻪ‪ ،‬و أّﻣﺎ ﻗﻮل أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟّﺮازّي ﻓﯿﻪ أﻧّﻪ‬‫ﻣﺠﻬﻮل ﻓﻼ ﯾﻀـّﺮه ﻓﺈﻧّﻪ إّﻣﺎ أن ﯾﺮﯾـﺪ ﺟﻬﺎﻟﮥ اﻟﻌﯿﻦ أو ﺟﻬﺎﻟﮥ اﻟﻮﺻﻒ‪ ،‬ﻓﺈن أراد ﺟﻬﺎﻟﮥ اﻟﻌﯿﻦ و ﻫﻮ ﻏﺎﻟﺐ اﺻـﻄﻼح أﻫﻞ ﻫﺬا اﻟّﺸﺄن ﻓﯽ ﻫﺬا‬‫اﻹﻃﻼق ﻓـﺬﻟﮏ ﻣﺮﺗﻔﻊ ﻋﻨﻪ ﻷﻧّﻪ ﻗـﺪ روي ﻋﻨﻪ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ و ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﺟﺎﺑﺮ اﻟﻤﺤﺎرﺑّﯽ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﺣﻤﺴـّﯽ و أﺑﻮ أﻣّﯿﮥ‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪894 :‬‬‫إﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟّﻄﺮﺳﻮﺳـّﯽ و ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﻮّراق و اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﺳﻬﻞ و ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﻤﺮوزّي‪ ،‬و ﺑﺮواﯾﮥ اﻹﺛﻨﯿﻦ ﯾﻨﺘﻔﯽ ﺟﻬﺎﻟﮥ اﻟﻌﯿﻦ ﻓﮑﯿﻒ‬‫ﺑﺮواﯾﮥ ﺳﺒﻌﮥ؟! و إن أراد ﺟﻬﺎﻟﮥ اﻟﻮﺻﻒ ﻓﺮواﯾﮥ أﺣﻤﺪ ﻋﻨﻪ ﯾﺮﻓﻊ ﻣﻦ ﺷﺎﻧﻪ ﻻ ﺳّﯿﻤﺎ ﻣﻊ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻪ اﺑﻦ ﻋﺪّي ﻓﯿﻪ‪ .‬و ﻣّﻤﻦ ذﮐﺮه ﻓﯽ ﻣﺸﺎﯾﺦ أﺣﻤﺪ‬‫أﺑﻮ اﻟﻔﺮج اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي و أﺑﻮ إﺳـﺤﺎق اﻟـّﺼ ﺮﯾﻔﯿﻨّﯽ‪ ،‬و أﺣﻤـﺪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﯾﺮوي إﻟّﺎ ﻋﻦ ﺛﻘﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺻـّﺮح اﻟﺨﺼﻢ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﮥ‪-‬‬‫ﺑـﺬﻟﮏ ﻓﯽ ﻟا ﮑﺘﺎب اﻟّـﺬي ﺻـّﻨﻔﻪ ﻓﯽ اﻟّﺮّد ﻋﻠﯽ اﻟﺒﮑﺮّي ﺑﻌـﺪ ﻋﺸـﺮ ﮐﺮارﯾﺲ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬إّن اﻟﻘﺎﺋﻠﯿﻦ ﺑﺎﻟﺠﺮح و اﻟّﺘﻌـﺪﯾﻞ ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺤـﺪﯾﺚ‬‫ﻧﻮﻋﺎن‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺮو إﻟّﺎ ﻋﻦ ﺛﻘـﮥ ﻋﻨـﺪه ﮐﻤﺎﻟﮏ و ﺷـﻌﺒﮥ و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ و ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﻬـﺪي و أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ و ﮐـﺬﻟﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 276‬از ‪306‬‬‫اﻟﺒﺨﺎرّي و أﻣﺜﺎﻟﻪ‪ .‬و ﻗﺪ ﮐﻔﺎﻧﺎ اﻟﺨﺼﻢ ﺑﻬﺬا اﻟﮑﻼم ﻣﺆﻧﮥ ﺗﺒﯿﯿﻦ أّن أﺣﻤﺪ ﻻ ﯾﺮوي إﻟّﺎ ﻋﻦ ﺛﻘﮥ‪ ،‬و »ح« ﻻ ﯾﺒﻘﯽ ﻟﻪ ﻣﻄﻌﻦ ﻓﯿﻪ ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺳﺒﮑﯽ در إﺛﺒﺎت ﺗﻮﺛﯿﻖ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻫﻼل ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ اﻓﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ أﺣﻤﺪ رواﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﺮد ﻣﮕﺮ‬‫از ﺛﻘـﻪ و از ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺧﺼـﻢ ﺧـﻮد ﮐـﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﺑﺎﺷـﺪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ إﺛﺒـﺎت رﺳﺎﻧﯿـﺪه‪ .‬و ﺑﻌـﺪ درك اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ رﯾـﺒﯽ در وﺛـﻮق ﻋﻄّﯿﻪ ﺑـﺎﻗﯽ‬‫ﻧﻤﯽﻣﺎﻧـﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻣﺮاد از رواﯾﺖ ﻧﮑﺮدن أﺣﻤﺪ ﻣﮕﺮ از ﺛﻘﻪ ﯾﺎ اﯾﻦ ﺳﺖ ﮐﻪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﺧﻮاه ﺑﯿﻮاﺳـﻄﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﯾﺎ ﺑﺎ واﺳـﻄﻪ از ﻏﯿﺮ ﺛﻘﮥ‬‫رواﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬و ذﻟـﮏ ﻫﻮ اﻟّﻈـ ﺎﻫﺮ ﺑـﻞ اﻟﻤﺘﻌّﯿﻦ ﮐﻤـﺎ ﺳـﺘﻌﺮﻓﻪ ﻋﻦ ﻗﺮﯾﺐ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻨﺎ ﺑﺮﯾﻦ در ﺛﺒﻮت وﺛﻮق ﻋﻄّﯿﻪ ﺷـّﮑﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﯾﺎ ﻣﺮاد‬‫آﻧﺴﺖ ﮐﻪ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﺑﯽواﺳـﻄﻪ از ﻏﯿﺮ ﺛﻘﻪ رواﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﺮ وﺟﻬﯽ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺮك رواﯾﺖ از ﻏﯿﺮ ﺛﻘﻪ ﺑﻼ واﺳـﻄﻪ‬‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﻫﻤﺎن ﺳﺒﺐ ﻣﺎﻧﻊ رواﯾﺖ از ﻏﯿﺮ ﺛﻘﻪ ﺑﺎﻟﻮاﺳﻄﻪ ﻫﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ درﯾﻦ ﺻﻮرت ﻧﯿﺰ وﺛﻮق ﻋﻄّﯿﻪ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﯿﺪ‪.‬‬‫ﯾﮑﺼﺪ و ﭼﻬﻞ و ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ از ﻋﻄّﯿﻪ أﺣﻤﺪ در »ﻣﺴـﻨﺪ« ﺧﻮد أﺣﺎدﯾﺚ ﺑﺴـﯿﺎر اﺧﺮاج ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻃﺎﻟﻌﻪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ أﺣﻤﺪ‬‫ﺑـﺎﻟﺨﺼﻮص اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را ﻧﯿﺰ از ﻋﻄّﯿﻪ از أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ ﺧـﺪري ﺑﻄﺮق ﻋﺪﯾـﺪه در »ﻣﺴـﻨﺪ« آورده ﮐﻤﺎ ﺳـﻤﻌﺖ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻣﺘﺘّﺒﻊ اﻓﺎدات‬‫ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ أﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ واﺿﺢ و ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ أﺣﻤﺪ در »ﻣﺴـﻨﺪ« ﺧﻮد اﺧﺮاج ﻧﮑﺮده ﻣﮕﺮ از ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻧﺰد أﺣﻤﺪ ﺻﺪق و‬‫دﯾﺎﻧﺖ او ﻧﻪ از ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻃﻌﻦ ﮐﺮده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪895 :‬‬‫ﺷـﺪه اﺳﺖ در أﻣﺎﻧﺖ او‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮّﻫﺎب ﺳـﺒﮑﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ أﺣﻤﺪ در ذﮐﺮ ﻣﺴـﻨﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺎل‬‫أﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﻤـﺪﯾﻨّﯽ‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﺨﺮج إﻟّـﺎ ﻋّﻤﻦ ﺛﺒﺖ ﻋﻨـﺪه ﺻـﺪﻗﻪ و دﯾﺎﻧﺘﻪ دون ﻣﻦ ﻃﻌﻦ ﻓﯽ أﻣﺎﻧﺘﻪ‪ ،‬ﺛّﻢ ذﮐﺮ ﺑﺈﺳـﻨﺎده إﻟﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻹﻣﺎم‬‫أﺣﻤﺪ »رح« ﻗﺎل‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ أﺑﯽ ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ أﺑﺎن ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻢ أﺧّﺮج ﻋﻨﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺴﻨﺪ ﺷﯿﺌﺎ ﻟﻤﺎ ﺣّﺪث ﺑﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﻮاﻗﯿﺖ ﺗﺮﮐﺘﻪ ‪.‬‬
‫ﭘﺲ ﺑﻌـﺪ ادراك اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﯿﺴﺖ ﮐﻪ در وﺛﻮق ﻋﻄّﯿﻪ أدﻧﯽ رﯾﺒﯽ ﻫﻢ داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ازﯾﻨﺠﺎ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﮑﻤﺎل وﺿﻮح و ﻇﻬﻮر و‬‫ﺳﻄﻮع و ﺳـﻔﻮر؛ ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ﻧﺴﺒﺖ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺗﻀﻌﯿﻒ ﻋﻄّﯿﻪ را ﺑﺴﻮي أﺣﻤﺪ اﻓﮑﯿﺴﺖ ﻋﻈﯿﻢ و زورﯾﺴﺖ ﻓﺨﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﻄﻼن‬‫آن ﺑﺮ أدﻧﯽ ﻣﺘﺘّﺒﻊ اﻓـﺎدات ﺳـّﻨّﯿﻪ ﺑﻤﺠّﺮد ﻣﻼـﺣﻈﻪ »ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤـﺪ« واﺿـﺢ و ﻻﺋـﺢ ﻣﯽﮔﺮدد‪ .‬ﭘﺲ ﻋﺠﺒﺴﺖ و ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﺑﻦ‬‫اﻟﺠﻮزي در ﻏﻤـﺎر ﺟﺤﻮد و إﻧﮑـﺎر ﻓﻀﺎﺋـﻞ اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ أﻃﻬـﺎر ﻋﻠﯿﻬﻢ آﻻـف اﻟّﺴـ ﻼم ﻣﺎ اﺧﺘﻠﻒ اﻟّﻠﯿﻞ و اﻟّﻨﻬﺎر ﻓﺮو رﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ وﺻـﻒ‬‫ﺣﻨﺒﻠّﯿﺖ‪ ،‬ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ و رﻓﻌﺖ و ﻧﺒﺎﻟﺖ ﻣﻘﺘﺪا و إﻣﺎم ﺧﻮد أﺣﻤﺪ و ﻧﯿﺰ ﺳﻤّﻮ ﻣﻨﺰﻟﺖ و ﻋﻠّﻮ ﻣﺮﺗﺒﺖ ﻣﺴﻨﺪ ﺣﻀﺮﺗﺶ ﮐﻪ ﺧﻮد در ﻣﺪح‬‫و ﺛﻨـﺎي او راه اﻏﺮاق ﭘﯿﻤﻮده ﺑﺎﻻـي ﻃـﺎق ﻧﺴـﯿﺎن ﻧﻬﺎده ﺑﻘـﺪح و ﺟﺮح ﻋﻄّﯿﻪ و ﻧﺴـﺒﺖ ﮐﺮدن آن ﺑﺨﻮد أﺣﻤـﺪ‪ ،‬داد ﻫﺘﮏ ﻧﺎﻣﻮس ﺧﻮﯾﺶ‬‫داده!‪.‬‬‫ﺗﻮﺛﯿﻖ ﺳﺒﻂ اﺑﻦ ﺟﻮزي ﻋﻄﯿﻪ را و ﻧﻘﻞ ﮐﻼم او از »ﺗﺬﮐﺮه ﺧﻮاص اﻻﻣﻪ«‬‫ﯾﮑﺼـﺪ و ﭼﻬـﻞ و ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﻋﻠّـﺎﻣﻪ ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺑﺼـﺮاﺣﺖ ﺗﻤـﺎم ﺗﻮﺛﯿﻖ ﻋﻄّﯿﻪ ﻧﻤﻮده ﺿـﻌﯿﻒ ﺑﻮدﻧﺶ را ﺑﺄوﺿـﺢ ﮐﻼم ﻣﺮدود و‬‫ﻣﻨﻘﻮص ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﺗـﺬﮐﺮه ﺧﻮاّص اﻻّﻣﻪ« ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ »ﻻ ﯾﺤّﻞ ﻷﺣﺪ أن ﯾﺠﻨﺐ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﺴـﺠﺪ ﻏﯿﺮي و ﻏﯿﺮك« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﺎن ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻓﻌﻄـّﯿ ﮥ ﺿـﻌﯿﻒ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬و اﻟـّﺪﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﺿـﻌﻒ اﻟﺤـﺪﯾﺚ أّن اﻟّﺘﺮﻣـﺬّي ﻗﺎل‪ :‬و ﺣـّﺪﺛﺖ ﺑﻬﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ أو ﺳـﻤﻊ ﻣّﻨﯽ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ اﻟﺒﺨﺎرّي‪ -‬ﻓﺎﺳـﺘﻄﺮﻓﻪ‪ .‬و اﻟﺠﻮاب أّن ﻋﻄّﯿﻪ اﻟﻌﻮﻓّﯽ ﻗـﺪ روي ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋّﺒﺎس و اﻟـّﺼ ﺤﺎﺑﮥ و ﮐﺎن ﺛﻘﮥ‪ ،‬و أّﻣﺎ ﻗﻮل‬‫اﻟّﺘﺮﻣﺬي ﻋﻦ اﻟﺒﺨﺎرّي ﻓﺈﻧّﻤﺎ اﺳﺘﻄﺮﻓﻪ‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻻ أﺣّﻠﻪ إﻟّﺎ ﻟﻄﺎﻫﺮ و ﻻ ﻟﺤﺎﺋﺾ و ﻻ ﺟﻨﺐ‪،‬‬‫و ﻋﻨـﺪ اﻟّﺸـ ﺎﻓﻌﯽ ﯾﺒـﺎح ﻟﻠﺠﻨﺐ اﻟﻌﺒﻮر ﻓﯽ اﻟﻤﺴـﺠﺪ و ﻋﻨـﺪ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔـﮥ ﻻـ ﯾﺒـﺎح ﺣّﺘﯽ ﯾﻐﺘﺴـﻞ ﻟﻠّﻨّﺺ و ﯾﺤﻤـﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﻠّﯽ ﻋﻠﯽ أﻧّﻪ ﮐـﺎن‬‫ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺑﺄﺷﯿﺎء‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 277‬از ‪306‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪896 :‬‬‫ﯾﮑﺼﺪ و ﭼﻬﻞ و ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﮐﺮدن اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺗﻀﻌﯿﻒ ﻋﻄّﯿﻪ را ﺑﯿﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻣﺮدودﺳﺖ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ دوري ﮐﻪ از ﻋﻠﻤﺎي ﺛﻘﺎت‬‫و ﻧﺒﻼي أﺛﺒﺎت ﺳـّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ از ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ او ﻋﻄﯿﻪ را ﺻﺎﻟـﺢ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ‬‫ﻋﻄّﯿﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﻟّﺪوري ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﺻﺎﻟﺢ ‪.‬‬
‫و ﻫﯿﭻ ﻣﻨﺼﻔﯽ ﺑﻌﺪ ازﯾﻦ ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻀﻌﯿﻒ ﻋﻄﯿﻪ را ﺑﯿﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﺣّﻈﯽ از ﻗﺒﻮل ﻧﺨﻮاﻫﺪ داد‪.‬‬‫ﯾﮑﺼـﺪ و ﭼﻬـﻞ و ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻋﻄّﯿﻪ از رﺟـﺎل ﮐﺘـﺎب »اﻷـدب اﻟﻤﻔﺮد« ﺑﺨـﺎري و »ﺻـﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣـﺬي« و »ﺳـﻨﻦ أﺑﻮ داود« ﮐﻪ اﯾﻦ ﻫﺮ دو از‬‫»ﺻـﺤﺎح ﺳـّﺘﻪ« اﻫﻞ ﺳّﻨﺘﺴﺖ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﺗﺮﻣﺬي ﻫﻤﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﻧﯿﺰ از ﻋﻄّﯿﻪ در ﺻﺤﯿﺢ ﺧﻮد رواﯾﺖ ﮐﺮده و ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ‬‫ﻣﺮوّﯾﺎت و روات »ﺻﺤﺎح ﺳّﺘﻪ« ﻧﺰد اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﻗﺪﯾﻤﺎ و ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻧﻪ ﭼﻨﺎﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﺘﺎج ﺑﯿﺎن ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻗﺪح اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﻋﻄّﯿﻪ‬‫ﺑﺠﺰ آﻧﮑﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻔﻀﯿﺢ ﺻﺤﺎح ﺳّﻨّﯿﻪ ﮔﺮدد ﻓﺎﺋﺪه دﯾﮕﺮ ﻧﻤﯽﺑﺨﺸﺪ‪.‬‬‫ﯾﮑﺼﺪ و ﭼﻬﻞ و ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ اﻗﺪام اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺑﺮ ﻗﺪح ﻋﻄّﯿﻪ ﺑﮕﻤﺎن ﺗﻄّﺮق وﻫﻦ در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﺨﺒﺮ از ﮐﻤﺎل وﺳﻌﺖ ﻧﻈﺮ و ﻧﻬﺎﯾﺖ‬‫ﺧﺒﺮت او ﺑﻌﻠﻢ ﺣـﺪﯾﺚ و أﺛﺮﺳﺖ زﯾﺮا ﮐﻪ ﻋﻄّﯿﻪ اﮔﺮ ﻣﻘـﺪوح ﻫﻢ ﺑﺎﺷﺪ در ﺛﺒﻮت ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﺨﺼﻮص ﮐﻮﻧﻪ ﻣﺮوّﯾﺎ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ ﻫﻢ‬‫ﻧﻘﺼﯽ واﻗﻊ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ﻓﻀﻼ ﻋﻦ ﻣﻄﻠﻖ ﺣﺪﯾﺚ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ زﯾﺮا ﮐﻪ ﺑﺮواﯾﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ از أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﺧﺪري ﻋﻄّﯿﻪ ﻣﺘﻔّﺮد ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‬‫ﺑﻠﮑﻪ أﺑﻮ اﻟّﻄﻔﯿـﻞ ﮐﻪ از ﻃﺒﻘﻪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ اﺳﺖ ﻧﯿﺰ از أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ ﺧـﺪري رواﯾﺖ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ از ﺣـﺪﯾﺚ‬‫اﺳﺘﺸـﻬﺎد ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﮐﻪ در »اﺳـﺘﺠﻼب ارﺗﻘﺎء اﻟﻐﺮف« ﺳـﺨﺎوي و »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘـﺪﯾﻦ« ﺳـﻤﻬﻮدي و »وﺳـﯿﻠﮥ اﻟﻤﺂل«‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﺎﮐﺜﯿﺮ ﻣﺬﮐﻮر و در »ﺻﺮاط ﺳﻮي« ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺷﯿﺨﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﺎﺧﺘﺼﺎر ﻣﺴﻄﻮرﺳﺖ؛ داﻧﺴﺘﯽ‪.‬‬‫ﯾﮑﺼـﺪ و ﭼﻬﻞ و ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ اﮔﺮ ﻋﻄّﯿﻪ ﻣﻘـﺪوح ﻫﻢ ﺑﺎﺷـﺪ و ﺗﻔّﺮدش ﺑﺮواﯾﺖ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ از أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ ﺧﺪري ﻣﺴـّﻠﻢ ﮐﺮده آﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺎز ﻫﻢ‬‫ﺿﺮري ﺑﺄﺻﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻧﻤﯽرﺳﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻣﺪار اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮ رواﯾﺖ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺳﺎﺑﻘﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪897 :‬‬‫از اﻓﺎدات أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ أﻫﻞ ﺳّﻨﺖ درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را زﯾﺎده ﺑﺮ ﺑﺴﺖ ﻧﻔﺮ از ﺻﺤﺎﺑﻪ ﮐﺒﺎر رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻋﺪد از‬‫ﻋﺪد ﺗﻮاﺗﺮ ﺑﻤﺮاﺗﺐ زﯾﺎده اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ راﺟﻊ ﻣﺠّﻠﺪ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫ﭘﺲ رواﯾﺖ ﻋﻄﯿﻪ از أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ ﺧﺪري ﺑﺎ وﺻﻒ ﺗﺴـﻠﯿﻢ ﻣﻘﺪوح ﺑﻮدن او و ﺗﻔّﺮدش از أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ‪ ،‬ﻣﺆّﯾﺪ و ﻣﺴّﺪد و ﻣﺆّﮐﺪ و ﻣﺸّﯿﺪ أﺻﻞ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد ﻧﻪ آﻧﮑﻪ ﺿـﺮري ﺑﺂن ﺑﺮﺳﺎﻧـﺪ‪ ،‬ﻓﻀـﻼ ازﯾﻦ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻔّﻮه ﺑﮑﻠﻤﻪ ردّﯾﻪ »ﻫـﺬا ﺣـﺪﯾﺚ ﻻ ﯾﺼـّﺢ« ﮔﺮدد‪ ،‬و ﻫـﺬا ﻣﻦ‬‫اﻟّﻈﻬﻮر و اﻟﻮﺿﻮح ﺑﻤﮑﺎن ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ أﺻﺤﺎب اﻷﺑﺼﺎر و اﻷﻋﯿﺎن‪.‬‬‫ﻗﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﻋﺒﺪ اﻟّﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺪوس راوي دﯾﮕﺮ ﺣﺪﯾﺚ ورد اﺑﻦ ﻗﺪح ﺑﺘﻮﺛﯿﻖ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ اﻟﻄﺒﺎع ﻋﺒﺪ اﻟّﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺪوس را‬‫ﯾﮑﺼـﺪ و ﭘﻨﺠﺎﻫﻢ آﻧﮑﻪ ﻗـﺪح اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘّﺪوس ﻣﺮدودﺳﺖ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ اﻟﻄّﺒﺎع ﺗﻮﺛﯿﻖ او‬‫ﻧﻤﻮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺒـﺪ اﻟﻐﻨﯽ ﻣﻘﺪﺳـﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﮑﻤﺎل« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘّﺪوس ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﺣﮑﯽ اﺑﻦ ﻋﺪي ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﯿﺴﯽ أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻮ ﺛﻘﮥ[‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟّﺘﻬﺬﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﺣﮑﯽ ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻮ ﺛﻘﮥ[‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ اﺑﻦ اﻟﻄﺒﺎع و اﺛﺒﺎت ﺟﻼﻟﺖ او از »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ذﻫﺒﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 278‬از ‪306‬‬‫و اﺑﻦ اﻟﻄﺒﺎع از أﮐﺎﺑﺮ ﺣّﻔﺎظ ﻋﻈﺎم و أﻓﺎﺧﻢ أﯾﻘﺎظ ﻓﺨﺎم ﺳّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ذﻫﺒﯽ در »ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﺤّﻔـ ﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬اﺑﻦ اﻟﻄّﺒﺎع‪ :‬ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ اﺑﻦ اﻟﻄّﺒﺎع اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺒﻐـﺪادّي ﻧﺰﯾﻞ أذﻧﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺎﻟﮏ و‬‫ﺟﻮﯾﺮﯾـﮥ اﺑﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎ و ﺷـﺮﯾﮏ و ﺣّﻤﺎد ﺑﻦ زﯾـﺪ و ﻋّﺪة و ﻋﻨﻪ أﺑﻮ داود و أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ و ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟّﺪﯾﺮ ﻋﺎﻗﻮﻟّﯽ و ﺧﻠﻖ‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﺛﻘﮥ‬‫ﻣﺄﻣﻮن ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻣﻦ اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ أﺣﻔﻆ ﻟﻸﺑﻮاب ﻣﻨﻪ و ﻗﺎل أﺑﻮ داود‪ :‬ﺛﻘﮥ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻋﺸﺮ اﻟّﺜﻤﺎﻧﯿﻦ‪ ،‬و‬‫ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ و ﻣﻌﺎرف‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﺑﺎﺳﻨﺎدي إﻟﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟّﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬ﻧﺎ‪ :‬ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ اﻟﻄّﺒﺎع‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﺑﻨﺖ ﯾﻮﻧﺲ اﻣﺮأة ﻟﯿﺚ ﺑﻦ‬‫أﺑﯽ ﺳـﻠﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻟﯿﺚ‪ ،‬ﺣـّﺪﺛﻨﯽ ﻣﺠﺎﻫـﺪ أّن ﺣﻮر )اﻟﺤﻮر‪ .‬ظ( اﻟﻌﯿﻦ ﺧﻠﻘﻦ ﻣﻦ زﻋﻔﺮان )اﻟّﺰﻋﻔﺮان‪ .‬ظ(‪ .‬ﻗﺎل اﻷﺛﺮم‪ :‬ﻗﺎل أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ :‬إّن‬‫اﺑﻦ اﻟﻄّﺒﺎع ﻟﺒﯿﺐ ﮐّﯿﺲ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ‪ .‬و ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠّﯿﺎ ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ و ﯾﺤﯿﯽ ﯾﺴﺄﻻن اﺑﻦ اﻟﻄّﺒﺎع ﻋﻦ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻫﺸﯿﻢ‪ :‬و ﻣﺎ أﻋﻠﻢ ﺑﻪ ﻣﻨﻪ‪ .‬و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪898 :‬‬‫ﺳﻤﻌﺖ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﺧﺘﻠﻒ اﺑﻦ ﻣﻬﺪّي و أﺑﻮ داود ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻟﻬﺸﯿﻢ ﻫﻞ ﺳﻤﻌﻪ أو دﻟّﺴﻪ؟ ﻓﺘﺮاﺿﯿﺎ ﺑﯽ ﻓﺄﺧﺒﺮﺗﻬﻤﺎ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﻪ أرﺑﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯿﻬﺎ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ اﻟﻄّﺒﺎع اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻧﺰﯾﻞ اﻟّﺜﻐﺮ ﺑﺈذﻧﻪ‪ ،‬ﺳﻤﻊ ﻣﺎﻟﮑﺎ و ﻃﺒﻘﺘﻪ‪ .‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﺣﻔﻆ ﻟﻸﺑﻮاب ﻣﻨﻪ‪ ،‬و‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ داود‪ :‬ﮐﺎن ﯾﺘﻔﻘﻪ و ﯾﺤﻔﻆ ﻧﺤﻮا ﻣﻦ أرﺑﻌﯿﻦ أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ ‪.‬‬
‫ﯾﮑﺼـﺪ و ﭘﻨﺠـﺎه و ﯾﮑﻢ آﻧﮑﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘـّﺪوس را أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﺣّﺒﺎن اﻟﺒﺴﺘﯽ ﺗﻮﺛﯿﻖ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »اﻟّﺜﻘﺎت«‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘـّﺪوس اﻟّﺘﻤﯿﻤّﯽ اﻟّﺮازّي ﻣﻦ أﻫـﻞ اﻟّﺮّي‪ ،‬ﯾﺮوي ﻋﻦ اﻷـﻋﻤﺶ و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺧﺎﻟـﺪ‪ ،‬روي ﻋﻨﻪ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن و‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ‪ ،‬رﺑﻤﺎ أﻏﺮب ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟّﺘﻬﺬﯾﺐ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﻓﯽ »اﻟّﺜﻘﺎت« و ﻗﺎل‪ :‬رﺑﻤﺎ أﻏﺮب ‪.‬‬
‫و ﻧﺰد ارﺑﺎب ﺧﺒﺮت ﺗﻮﺛﯿﻖ اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘّﺪوس را ﺧﯿﻠﯽ ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻨﺎ و اﻟﺘﻔﺎﺗﺴﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺒﺎن در ﻓﯿﺎﻓﯽ ﻋﺪوان ﭼﻨﺎن‬‫ﺳﺮﮔﺮداﻧﺴﺖ ﮐﻪ‪ -‬اﻟﻌﯿـﺎذ ﺑـﺎﻟّﻠﻪ‪ -‬در ﺑـﺎب ﺟﻨـﺎب إﻣﺎم رﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ آﺑﺎﺋﻪ اﻟﻤﻌﺼﻮﻣﯿﻦ آﻻف اﻟّﺘﺤـّﯿ ﮥ و اﻟّﺜﻨﺎ ﮐﻤﺎل اﺳﺎﺋﺖ أدب ﻧﻤﻮده‬‫ﺑﺰﻋﻢ ﻓﺎﺳـﺪ و وﻫﻢ ﮐﺎﺳـﺪ ﺧﻮد آن ﺣﻀـﺮت را آﺗﯽ ﺑﺎﻟﻌﺠـﺎﺋﺐ و واﻫﻢ و ﺧـﺎﻃﯽ ﮔﻤـﺎن ﺑﺮده اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ را در ﻣﻌﺮض ﻗـﺪح و ﺟﺮح آن‬‫ﺟﻨـﺎب ذﮐﺮ ﮐﺮده ﻗﻠـﻮب أﻫـﻞ اﯾﻤـﺎن را ﺳـﻮﺧﺘﻪ آﺗﺶ ﻗﻬﺮ و ﻏﺼﺐ إﻟﻬﯽ ﺑﺮاي ﺧـﻮد اﻓﺮوﺧﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻤـﺎ ﻻـ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ راﺟﻊ » ﻟا ﻤﯿﺰان«‬‫ﻟﻠّﺬﻫﺒﯽ و »اﻟّﺘﻬﺬﯾﺐ« ﻟﻠﻌﺴﻘﻼﻧﯽ‪.‬‬‫و ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ از ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺘﺸّﺪدي ﻋﻨﯿﻒ ﮐﻪ در أﻋﻼي ﻣﺮاﺗﺐ ﻧﺼﺐ رﺳـﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﯽ ﻣﻤﮑﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﺷـﺨﺺ راﻓﻀﯽ را ﺗﻮﺛﯿﻖ ﻧﻤﺎﯾﺪ!؟‬‫ﭘﺲ ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺤّﻘﻖ ﺷـﺪ ﮐﻪ ﻗﻮل ﯾﺤﯿﯽ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ در ﺑﺎب ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘّﺪوس ﺑﺮ ﻓﺮض ﺛﺒﻮﺗﺶ ﭼﯿﺰي ﻧﯿﺴﺖ و ﻫﺮﮔﺰ ﻟﯿﺎﻗﺖ إﺻـﻐﺎ‬‫ﻧﺪارد‪.‬‬‫ﯾﮑﺼﺪ و ﭘﻨﺠﺎه و دوم آﻧﮑﻪ ﺣﻀﺮت ﺑﺨﺎري ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ ﺗﺸّﺪد و ﺗﻌّﺼﺐ و ﺗﻌّﻨﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪899 :‬‬‫و ﺗﺼـّﻠﺐ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘـّﺪوس را ﺗﻮﺛﯿﻖ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻤـﺎل ﺟﻼﻟﺖ ﻣﺮﺗﺒﺖ او ﺑﺮ أﻫﻞ ﺑﺼـﯿﺮت ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻧﻮر اﻟـّﺪﯾﻦ‬‫ﻫﯿﺘﻤﯽ در »ﻣﺠﻤﻊ اﻟّﺰواﺋﺪ« ﺑﺬﮐﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘّﺪوس ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬وﺛﻘﻪ اﻟﺒﺨﺎرّي و اﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ ﺑﺘﺮﺟﻤﻪاش ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪] :‬ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎرّي‪ :‬ﻫﻮ ﻓﯽ اﻷﺻﻞ ﺻﺪوق إﻟّﺎ أﻧّﻪ ﯾﺮوي ﻋﻦ أﻗﻮام ﺿﻌﺎف ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ رواﯾﺖ ﮐﺮدن از ﺿـﻌﺎف أﻣﺮﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﺧﯿﻠﯽ ﻧـﺎدر از أﺳـﻼف ﺳـّﻨّﯿﻪ از آن ﺑﺎزﻣﺎﻧﺪهاﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﻤـﺎ ﻻـ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻧـﺎﻇﺮ‬‫»اﻟﻤﻨﻬـﺎج« ﻻـﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ و ﻏﯿﺮه ﻟﻐﯿﺮه‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ أﻣﺮ اﮔﺮ در ﺣّﻖ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘـّﺪوس ﻣﺴـّﻠﻢ ﺷﻮد ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺷـﺮﯾﮏ ﻏـﺎﻟﺐ او ﺟﻤـﺎﻫﯿﺮ ﻋﻠﻤﺎي‬‫ﻧﺤﺎرﯾﺮ ﺳّﻨّﯿﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ ﺳﺒﺐ ﻗﺪﺣﺶ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻻﺗّﺴﻊ اﻟﺨﺮق ﻋﻠﯽ اﻟّﺮاﻗﻊ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 279‬از ‪306‬‬‫و ﻋﻼوه ﺑﺮﯾﻦ‪ ،‬ﭼﻮن در ﺧﺼﻮص اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ أﻋﻨﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ واﺿﺢ ﺷﺪه ﮐﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘّﺪوس آن را از ﺛﻘﻪ ﻣﺜﻞ‬‫أﻋﻤﺶ رواﯾﺖ ﮐﺮده ازﯾﻦ ﺟﻬﺖ وﻗﻮع او در ﺳﻠﺴﻠﻪ ﺳﻨﺪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﻣﺤّﻞ ارﺗﯿﺎب و اﻧﺰﻋﺎج ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫در ﺑﯿﺎن اﯾﻨﮑﻪ ﻋﺒﺪ اﻟّﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺪوس از رﺟﺎل »ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري« اﺳﺖ و ﮐﻼم اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ و ﻣﻼﻋﻠﯽ ﻗﺎري ﻣﺸﻌﺮ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﺗﺨﺮﯾﺞ ﺑﺨﺎري‬‫از ﮐﺴﯽ دﻟﯿﻞ ﻋﺪاﻟﺖ اوﺳﺖ اﮔﺮ ﭼﻪ در ﺗﻌﻠﯿﻘﺎت ﻫﻢ ﺑﺎﺷﺪ‬‫ﯾﮑﺼـﺪ و ﭘﻨﺠﺎه و ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘّﺪوس از رﺟﺎل »ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري« اﺳﺖ‪ ،‬در ﺗﻌﻠﯿﻘﺎت آن ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در رﻣﺰ »ﺧﺖ« ﮐﻪ ﺑﺮ‬‫ﻧﺎم او در »ﮐﺎﺷﻒ« و »ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻟّﺘﻬـﺬﯾﺐ« و »ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟّﺘﻬـﺬﯾﺐ« و ﻏﯿﺮه ﻣﺴـﻄﻮرﺳﺖ واﺿﺢ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻓﺎدات ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ ﺛﺎﺑﺘﺴﺖ ﮐﻪ‬‫ﺗﺨﺮﯾـﺞ ﺑﺨﺎري از ﮐﺴـﯽ دﻟﯿﻞ ﻋـﺪاﻟﺖ اوﺳﺖ اﮔﺮ ﭼﻪ در ﺗﻌﻠﯿﻘﺎت ﻫﻢ ﺑﺎﺷـﺪ و ﺑﻌﺪ ازﯾﻦ ﻃﻌﻦ ﻫﺮ ﻃﺎﻋﻨﯽ ﮐﻪ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ در ﺑﺎب او ﻗﺎﺑﻞ‬‫اﻟﺘﻔﺎت ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﯽﻣﺎﻧﺪ‪.‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در ﻣﻘّﺪﻣﻪ »ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري« در ﻣﻘﺎم ﺟﻮاب از ﻃﻌﻦ رﺟﺎل ﺑﺨﺎري ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻗﺒﻞ اﻟﺨﻮض ﻓﯿﻪ ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻟﮑّﻞ ﻣﻨﺼﻒ أن ﯾﻌﻠﻢ‬‫أّن ﺗﺨﺮﯾﺞ ﺻﺎﺣﺐ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ ﻷّي راو ﮐﺎن ﻣﻘﺘﺾ ﻟﻌﺪاﻟﺘﻪ ﻋﻨﺪه و ﺻـّﺤﮥ ﺿـﺒﻄﻪ و ﻋﺪم ﻏﻔﻠﺘﻪ و ﻻ ﺳّﯿﻤﺎ ﻣﺎ اﻧﻀﺎف إﻟﯽ ذﻟﮏ ﻣﻦ إﻃﻼق‬‫ﺟﻤﻬﻮر اﻷﺋّﻤﮥ ﻋﻠﯽ ﺗﺴـﻤﯿﮥ اﻟﮑﺘﺎﺑﯿﻦ ﺑﺎﻟّﺼﺤﯿﺤﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻣﻌﻨﯽ ﻟﻢ ﯾﺤﺼﻞ ﻟﻐﯿﺮ ﻣﻦ ﺧّﺮج ﻋﻨﻪ ﻓﯽ اﻟّﺼﺤﯿﺢ ﻓﻬﻮ ﺑﻤﺜﺎﺑﮥ اﺧﺮاج اﻟﺠﻤﻬﻮر ﻋﻠﯽ‬‫ﺗﻌـﺪﯾﻞ ﻣﻦ ذﮐﺮ ﻓﯿﻬﻤـﺎ‪ ،‬ﻫـﺬا إذا ﺧّﺮج ﻟﻪ ﻓﯽ اﻻـﺻﻮل ﻓﺄّﻣـﺎ إن أﺧﺮج ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺘﺎﺑﻌﺎت و اﻟّﺸﻮاﻫـﺪ و اﻟّﺘﻌﺎﻟﯿﻖ‪ ،‬ﻓﻬـﺬا ﺑﺘﻔﺎوت درﺟﺎت ﻣﻦ‬‫أﺧﺮج ﻟﻪ ﻣﻨﻬﻢ ﻓﯽ اﻟّﻀﺒﻂ و ﻏﯿﺮه ﻣﻊ ﺣﺼﻮل اﺳﻢ اﻟّﺼﺪق ﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﺣﯿﻨﺌﺬ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪900 :‬‬‫إذا وﺟﺪﻧﺎ ﻟﻐﯿﺮه ﻓﯽ أﺣﺪ ﻣﻨﻬﻢ ﻃﻌﻨﺎ ﻓﺬﻟﮏ اﻟﻄﻌﻦ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ﻫﺬا اﻹﻣﺎم ﻓﻼ ﯾﻘﺒﻞ إﻟّﺎ ﻣﺒّﯿﻦ اﻟـّﺴ ﺒﺐ ﻣﻔّﺴﺮ اﻟﻘﺎدح ﻓﯽ ﻋﺪاﻟﮥ ﻫﺬا اﻟﺮاوي‬‫أو ﻓﯽ ﺿﺒﻄﻪ ﻣﻄﻠﻘﺎ أو ﻓﯽ ﺿﺒﻄﻪ ﻟﺨﺒﺮ ﺑﻌﯿﻨﻪ ﻷّن اﻷﺳﺒﺎب اﻟﺤﺎﻣﻠﮥ ﻟﻸﺋّﻤﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﺮح ﻣﺘﻔﺎوﺗﮥ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺎ ﻻ ﯾﻘﺪح‪ ،‬و ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺎ ﯾﻘﺪح‪.‬‬‫ﻗﺪ ﮐﺎن اﻟّﺸﯿﺦ )أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ‪ .‬ﺻﺢ‪ .‬ظ( اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ ﯾﻘﻮل ﻓﯽ اﻟّﺮﺟﻞ اﻟّﺬي ﯾﺨﺮج ﻋﻨﻪ ﻓﯽ اﻟّﺼﺤﯿﺢ‪:‬‬‫»ﻫﺬا ﺟﺎز اﻟﻘﻨﻄﺮة«‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺬﻟﮏ أﻧّﻪ ﻻ ﯾﻠﺘﻔﺖ إﻟﯽ ﻣﺎ ﻗﯿﻞ ﻓﯿﻪ‪ .‬ﻗﺎل اﻟّﺸـ ﯿﺦ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ اﻟﻘﺸـﯿﺮّي ﻓﯽ ﻣﺨﺘﺼﺮه‪ :‬و ﻫﮑﺬا ﻧﻌﺘﻘﺪ و ﺑﻪ ﻧﻘﻮل و ﻻ‬‫ﺗﺨﺮج ﻋﻨﻪ إﻟّﺎ ﺑﺤّﺠﮥ ﻇﺎﻫﺮة و ﺑﯿﺎن ﺷﺎف ﯾﺰﯾﺪ ﻓﯽ ﻏﻠﺒﮥ اﻟﻈّﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﻨﯽ اﻟّﺬي ﻗّﺪﻣﻨﺎه ﻣﻦ اﺗّﻔﺎق اﻟّﻨﺎس ﺑﻌﺪ اﻟّﺸﯿﺨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺗﺴﻤﯿﮥ ﮐﺘﺎﺑﯿﻬﻤﺎ‬‫ﺑﺎﻟّﺼﺤﯿﺤﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻟﻮازم ذﻟﮏ ﺗﻌﺪﯾﻞ رواﺗﻬﻤﺎ[‪.‬‬‫و ﻣﻼـ ﻋﻠﯽ ﻗـﺎري در »ﻣﺮﻗﺎة‪ -‬ﺷـﺮح ﻣﺸـﮑﺎة« در ذﮐﺮ ﺻـﺤﯿﺤﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻻ ﯾﻘـﺪح ﻓﯿﻬﻤﺎ إﺧﺮاﺟﻬﻤﺎ ﻟﻤﻦ ﻃﻌﻦ ﻓﯿﻪ ﻷّن ﺗﺨﺮﯾـﺞ ﺻﺎﺣﺐ‬‫اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ ﻷـّي راو ﮐـﺎن ﻣﻘﺘﻀـﯽ )ﻣﻘﺘﺾ‪ .‬ظ( ﻟﻌـﺪاﻟﺘﻪ ﻋﻨـﺪه و ﺻـّﺤﮥ ﺿـﺒﻄﻪ و ﻋـﺪم ﻏﻔﻠﺘـﻪ إن ﺧّﺮج ﻟﻪ ﻓﯽ اﻻـﺻﻮل‪ ،‬ﻓـﺈن ﺧّﺮج ﻟﻪ ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﺘﺎﺑﻌـﺎت و اﻟّﺸﻮاﻫـﺪ و اﻟّﺘﻌـﺎﻟﯿﻖ ﮐـﺎﻧﺖ درﺟـﺎﺗﻪ ﻣﺘﻘﺎرﺑـﮥ ﻓﯽ اﻟـّﻀ ﺒﻂ و ﻏﯿﺮه ﻟﮑﻦ ﻣﻊ ﺣﺼﻮل وﺻﻒ اﻟـّﺼ ﺪق ﻟﻪ ﻓـﺎﻟّﻄﻌﻦ ﻓﯿﻤﻦ ﺧّﺮج ﻟﻪ‬‫أﺣﺪﻫﻤﺎ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻟﺘﻌﺪﯾﻠﻪ ﻓﻼ ﯾﻘﺒﻞ اﻟﺠﺮح إﻟّﺎ ﻣﻔـّﺴ ﺮا ﺑﻤﺎ ﯾﻘﺪح ﻓﯽ ﻋﺪاﻟﺘﻪ أو ﺿﺒﻄﻪ ﻣﻄﻠﻘﺎ أو ﻓﯽ ﺿﺒﻄﻪ ﻟﺨﺒﺮ ﺑﻌﯿﻨﻪ ﻟﺘﻔﺎوت اﻷﺳﺒﺎب اﻟﺤﺎﻣﻠﮥ‬‫ﻟﻸﺋّﻤﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﺮح‪ ،‬إذ ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺎ ﻻ ﯾﻘﺪح و ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺎ ﯾﻘﺪح‪ ،‬و ﻗﺪ ﮐﺎن أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﻘﺪﺳـّﯽ ﯾﻘﻮل ﻓﯿﻤﻦ ﺧّﺮج ﻟﻪ أﺣﺪﻫﻤﺎ ﻓﯽ اﻟّﺼﺤﯿﺢ‪ :‬ﻫﺬا‬‫ﺟﺎز اﻟﻘﻨﻄﺮة‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻻ ﯾﻠﺘﻔﺖ إﻟﯽ ﻣﺎ ﻗﯿﻞ ﻓﯿﻪ ﻷﻧّﻬﻤﺎ ﻣﻘّﺪﻣﺎن ﻋﻠﯽ أﺋّﻤﮥ ﻋﺼﺮﻫﻤﺎ و ﻣﻦ ﺑﻌﺪﻫﻤﺎ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟّﺼﺤﯿﺢ و اﻟﻌﻠﻞ ‪.‬‬
‫و ﺑﻌﺪ درك اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ واﺿﺢ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ﻃﻌﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ در ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘّﺪوس ﺑﺮ ﻓﺮض ﺻـّﺤﺖ ﻫﻢ ﻣﺆﺛّﺮ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و اﻏﺘﺮار‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺑﺂن ﮐﺎﺷﻒ ﮐﻤﺎل ﺑﯽﺧﺒﺮي اوﺳﺖ از اﻓﺎدات ﻋﻠﻤﺎي أﻋﻼم و ﻣﺆذﻧﺴﺖ ﺑﺬﻫﻮل او از ﺗﺼﺮﯾﺤﺎت ﻧﺒﻬﺎي ﻓﺨﺎم‪.‬‬‫ﯾﮑﺼـﺪ و ﭘﻨﺠﺎه و ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘـّﺪوس از رﺟﺎل »ﺻـﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣﺬي« ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ از رﻣﺰ »ت« ﮐﻪ ﺑﺮ ﻧﺎم او در‬‫»ﮐﺎﺷﻒ« و »ﺗﻘﺮﯾﺐ« و »ﺗﻬﺬﯾﺐ« و ﻏﯿﺮه ﻣﺮﻗﻮﻣﺴﺖ ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺤّﻘﻖ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ روات ﺻﺤﺎح‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪901 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 280‬از ‪306‬‬‫ﻧﺰد اﯾﻦ ﺣﻀﺮات‪ -‬ﮐﻤﺎ اﺷﺮﻧﺎ إﻟﯿﻪ آﻧﻔﺎ‪ -‬ﺑﺤّﺪي واﺿﺤﺴﺖ ﮐﻪ اﺣﺘﯿﺎج ﺑﺘﺒّﯿﻦ ﻧﺪارد‪.‬‬‫ﯾﮑﺼﺪ و ﭘﻨﺠﺎه و ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ اﮔﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘّﺪوس ﻓﺮﺿﺎ و ﺗﺴﻠﯿﻤﺎ ﻣﻘﺪوح ﻫﻢ ﺑﺎﺷﺪ در ﺛﺒﻮت أﺻﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﺨّﻞ ﻧﺨﻮاﻫﺪ‬‫ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ در ﺛﺒﻮت اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﺮواﯾﺖ أﻋﻤﺶ از ﻋﻄﯿﻪ از أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ ﻫﻢ ﺧﻠﻠﯽ راه ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮواﯾﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺷﺮﯾﻒ از أﻋﻤﺶ ﻣﺘﻔّﺮد ﻧﺸـﺪه ﺑﻠﮑﻪ از أﻋﻤﺶ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ ﺑﻦ ﻣﺼـﺮف ﯾﺎﻣﯽ و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻓﻀـﯿﻞ ﺑﻦ ﻏﺰوان‬‫ﺿّﺒﯽ ﻧﯿﺰ رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ راﺟﻊ ﻣﺎ ﻧﻘﻠﻨﺎه ﻋﻦ »ﻣﺴﻨﺪ أﺣﻤﺪ« و »ﺻﺤﯿﺢ اﻟّﺘﺮﻣﺬي« و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﺛﺒﺎت اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻣﻘـﺪوﺣّﯿﺖ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘّﺪوس را اﮔﺮ ﻣﺴـّﻠﻢ ﻫﻢ ﺷﻮد ﮐﺎري ﻧﻤﯽﮔﺸﺎﯾﺪ و أﺑﺪا روي ﻣﻘﺼﻮد ﻧﻤﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪،‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ اﮔﺮ ﻧﯿﮏ ﺗﺄّﻣﻞ ﮐﻨﯽ رواﯾﺖ ﮐﺮدن ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘـّﺪوس اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را از أﻋﻤﺶ ﻣﺆّﯾﺪ ﺻﺪق دﯾﮕﺮ رواﺗﺴﺖ ﮐﻪ از أﻋﻤﺶ‬‫اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ و ﻣﺒّﯿﻦ ﺻﺪق ﺧﻮد اوﺳﺖ در رواﯾﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ از أﻋﻤﺶ‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﮑﻦ ﻣﻦ اﻟّﺬاﻫﻠﯿﻦ‪.‬‬‫و ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در رواﯾﺖ ﮐﺮدن اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ از أﻋﻤﺶ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘّﺪوس ﻣﺘﻔّﺮد ﻧﯿﺴﺖ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در رواﯾﺖ‬‫ﻧﻤﻮدن آن از ﻋﻄّﯿﻪ أﻋﻤﺶ ﺗﻔّﺮد ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﻣﯿﺴـﺮة اﻟﻌﺰرﻣﯽ و أﺑﻮ إﺳـﺮاﺋﯿﻞ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻔﮥ اﻟﻌﺒﺴـﯽ‬‫اﻟﻤﻼﺋﯽ و ﻫﺎرون ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ اﻟﻌﺠﻠﯽ و ﮐﺜﯿﺮ ﺑﻦ إﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟّﺘﯿﻤﯽ اﻟّﻨﻮاء ﻧﯿﺰ از ﻋﻄّﯿﻪ رواﯾﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻫﻮ ﻏﯿﺮ ﺧﺎف‬‫ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻇﺮ أﺣﺎدﯾﺚ »ﻣﺴﻨﺪ أﺣﻤﺪ« و »ﻣﻌﺎﺟﻢ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ« ﻓﯽ اﻟﺒﺎب و ﻗﺪ رأﯾﺘﻬﺎ ﻓﯿﻤﺎ ﺳﺒﻖ‪ ،‬و اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﻮّﻫﺎب‪.‬‬‫ﻗﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﻋﺒﺪ اﻟّﻠﻪ ﺑﻦ داﻫﺮ راوي دﯾﮕﺮ ﺣﺪﯾﺚ و ﺟﻮاب آن‬‫ﯾﮑﺼﺪ و ﭘﻨﺠﺎه و ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ آﻧﭽﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﻗﺪح ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ داﻫﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و أﻣـﺎ اﺑﻦ داﻫﺮ ﻓﻘﺎل أﺣﻤـﺪ و ﯾﺤﯿﯽ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﺸـﯽء‪ ،‬ﻣﺎ ﯾﮑﺘﺐ ﻣﻨﻪ إﻧﺴﺎن ﻓﯿﻪ ﺧﯿﺮ ]‪ [1] [[1‬ﺳـﯿﺎق ﮐﻼم اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي دﻻﻟﺖ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ‬‫اﺣﻤـﺪ و ﯾﺤﯿﯽ ﻫﺮ دو در ﺑﺎب ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ داﻫﺮ ﮔﻔﺘﻪاﻧـﺪ‪» :‬ﻣﺎ ﯾﮑﺘﺐ ﻣﻨﻪ اﻧﺴﺎن ﻓﯿﻪ ﺧﯿﺮ«‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ از »ﻣﯿﺰان« ذﻫﺒﯽ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ‬‫ﻗﺎﺋﻞ اﯾﻦ ﮐﻼم ﯾﮑﯽ ازﯾﺸﺎﻧﺴﺖ ﻧﻪ ﻫﺮ دو‪**.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪902 :‬‬‫ﻣﺮدودﺳﺖ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ اﮔﺮ اﯾﻦ ﮐﻼم از أﺣﻤﺪ و ﯾﺤﯿﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﻫﻢ ﺷﻮد ﺟﺮح ﻣﺒﻬﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻇﺮ »اﻟّﺘﺪرﯾﺐ« ﻟﻠّﺴﯿﻮﻃﯽ‬‫و ﻏﯿﺮه‪ .‬و ﺑﺮ ﻣﺘﺘـّﺒ ﻊ اﻓـﺎدات ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ ﻗـﻮم واﺿـﺤﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﺮح ﻣﺒﻬﻢ از ﻫﺮ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﺑـﻮده ﺑﺎﺷـﺪ ﻣﻘﺒﻮل ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺳـﺒﻖ ﺑﯿـﺎن ذﻟﮏ‬‫ﺑﺎﻟّﺘﻔﺼـﯿﻞ ﻓﯽ ﻣﺠّﻠـﺪ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻮﻻﯾـﮥ‪ .‬و ﻏﺎﻟﺒﺎ ﺳـﺒﺐ اﺳﺎﺋﺖ ﻇّﻦ أﺣﻤـﺪ و ﯾﺤﯿﯽ در ﺣّﻖ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ داﻫﺮ اﯾﻦ ﺳﺖ ﮐﻪ او اﮐﺜﺎر رواﯾﺎت‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﯽﮐﺮد ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻣﯿﺰان« ذﻫﺒﯽ ﻣﺴﻄﻮرﺳﺖ‪] :‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺪي‪ :‬ﻋﺎّﻣﮥ ﻣﺎ ﯾﺮوﯾﻪ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠّﯽ و‬‫ﻫﻮ ﻣّﺘﻬﻢ ﻓﯽ ذﻟﮏ ‪.‬‬
‫و ﻗﺪح اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ اﺷـﺨﺎص ﻋﺎدت دﯾﺮﯾﻨﻪ ﻗﺪﯾﻤﻪ و ﺳـﺠّﯿﻪ ﻧﺎﻣﺮﺿـّﯿﻪ ﻣﻠﯿﻤﻪ أﻫﻞ ﺳـّﻨﺘﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﺷﯽ از ﮐﻤﺎل ﺑﻐﺾ و اﻧﺤﺮاف و ﻧﺎﺻﺒّﯿﺖ و‬‫اﻧﺼﺮاﻓﺸﺎن از اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻟﻨﻌﻢ ﻣﺎ ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫و ﻋّﯿﺮﻫﺎ اﻟﻮاﺷﻮن‪ ،‬إﻧّﯽ اﺣّﺒﻬﺎ و ﺗﻠﮏ ﺷﮑﺎة ﻇﺎﻫﺮ ﻋﻨﮏ ﻋﺎرﻫﺎ!‬‫ﯾﮑﺼـﺪ و ﭘﻨﺠﺎه و ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ ذﮐﺮ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻗـﺪح ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ داﻫﺮ را ﺑﻤﻌﺮض ﻃﻌﻦ در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﺴـﯿﺎر ﻋﺠﯿﺐ و ﻏﺮﯾﺒﺴﺖ زﯾﺮا‬‫ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻨﺎء اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﺑﺮ ﻃﺮﯾﻘﯽ ﮐﻪ در آن ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ داﻫﺮ واﻗﻊ ﺷﺪه ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ در ﻫﯿﭻ ﻃﺮﯾﻘﯽ از ﻃﺮق ﻣﺘﮑﺎﺛﺮه‬‫ﮐﻪ أﮐﺎﺑﺮ ﺣّﻔﺎظ ﻋﻈﺎم و أﻓﺎﺧﻢ أﺛﺒﺎت أﻋﻼم ﺳـّﻨّﯿﻪ ﺑﺂن رواﯾﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ داﻫﺮ واﻗﻊ ﻧﺸﺪه ﺑﻠﮑﻪ از ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘـّﺪوس ﻧﯿﺰ أﺛﺮي در آن ﻧﯿﺴﺖ و وﻗـﻮع اﯾﻦ دو ﻧﻔﺮ ﻣﺨﺼﻮﺻـﺴﺖ ﺑﻬﻤﯿﻦ ﺳـﻨﺪ ﻃﺮﯾـﻒ ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي آن را ﺗﻤﻬﯿـﺪا ﻟﻠّﻄﻌﻦ‬‫درﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺧﻮﯾﺶ آورده‪ ،‬ﻣﻦ ﺑﻌـﺪ ﺑﮑﻤﺎل ﺧﻮﺷﻮﻗﺘﯽ ﻣﺴـﻠﮏ ﻗـﺪح و ﺟﺮح آن ﺳﭙﺮده ﻏﺎﻓﻞ‪ ،‬از اﯾﻨﮑﻪ اﮔﺮ ﮐﺴـﯽ از ﻃﻠﺒﻪ ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 281‬از ‪306‬‬‫ﺑ»ﺮ ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤﺪ« و »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« و »ﺻﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣﺬي« و أﻣﺜﺎﻟﻬﺎ ﻫﻢ ﻣﺮوري ﻣﯽﮐﻨﺪ ﭘﯽ ﺑﻪ ﺗﻠﺒﯿﺲ و ﺗﻌﻤﯿﺲ او ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﺮد و ﺑﺘﺨﺪﯾﻊ و‬‫ﺗﻠﻤﯿﻌﺶ ﮔﻮل ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺧﻮرد‪.‬‬‫و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ اﯾﻦ ﺗﺰوﯾﺮ ﻏﺮﯾﺐ و ﺗﻘﺮﯾﺮ ﻋﺠﯿﺐ ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻣﺼـﺪر آن ﺷـﺪه ** ذﻫﺒﯽ در »ﻣﯿﺰان« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ داﻫﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪) :‬ﻗﺎل‬‫اﺣﻤﺪ و ﯾﺤﯿﯽ ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫و ﻣﺎ ﯾﮑﺘﺐ ﻋﻨﻪ اﻧﺴﺎن ﻓﯿﻪ ﺧﯿﺮ(‪ .12) .‬ﻣﻨﻪ ﻃﺎب ﺛﺮاه(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪903 :‬‬‫ﻧﻪ ﭼﻨـﺎﻧﺴﺖ ﮐﻪ وﺟـﻮه إﺑﻄـﺎل و ﺗﻮﻫﯿﻦ و إﻓﺴـﺎد و ﺗﻬﺠﯿﻦ آن ﻣﺤﺼﻮر ﺷﻮد‪ ،‬و ﻇـﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ آﻧﭽﻪ در اﯾﻦ ﻣﻘـﺎم از وﺟﻮه ﺳـﺎﻓﺮه ﻣﺒﻬﺮة‬‫اﻻﯾﺘﻼـق و دﻻﺋﻞ ﺑﺎﻫﺮه ﻣﻌﺠﺒـﮥ اﻻﺗّﺴﺎق ﻣـﺬﮐﻮر ﺷـﺪه ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ اﻧﺘﺨﺎب و اﺧﺘﯿﺎر و اﻧﺘﻘﺎء و اﺧﺘﺼﺎرﺳﺖ‪ ،‬و إﻟّﺎ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺼـﯿﺮ و ﻣﺘﺘّﺒﻊ ﺧﺒﯿﺮ از‬‫رواﯾﺎت ﻋﻠﻤﺎء ﻋﻈﺎم و اﻓﺎدات أﺳﺎﻃﯿﻦ ﻓﺨﺎم ﺳـّﻨّﯿﻪ ﺑﺄدﻧﯽ ﺗﺄّﻣﻞ و اﻟﺘﻔﺎت و أﯾﺴﺮ اﺣﺘﻔﺎل ﺑﺴﻮي إﺛﺒﺎت دﯾﮕﺮ ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﮐﺜﯿﺮه ﻣﻮﻓﻮره و ﺣﺠﺞ‬‫وﻓﯿﺮه ﻏﯿﺮ ﻣﺤﺼﻮره ﻧﯿﺰ اﺳـﺘﻨﺒﺎط ﻣﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮑﯽ از ان ﺑﺮاي اﯾﻀـﺎح وﻫﻦ و اﻧﺨﺮام و وﻫﯽ و اﻧﻔﺼـﺎم ﮐﻼـم ﻣﻨﺤّﻞ اﻟّﻨﻈﺎم اﺑﻦ‬‫اﻟﺠﻮزي ﮐﺒﯿﺮ اﻻﺟﺮام ﮐﺎﻓﯽ و ﺑﺴـﻨﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬و اﮔﺮ ﭼﻪ ﺑﻌﺪ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺣﺠﺞ ﻣﺒﯿﻨﻪ و ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﻣﺘﯿﻨﻪ ﺣﺎﺟﺘﯽ ﺑﺪﯾﮕﺮ ﺷﻮاﻫﺪ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ‬‫در وﺟﻮه آﺗﯿﻪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤّﻨﺎن ﺑﻌﻀـﯽ از ﮐﻠﻤﺎت أﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ أﻋﯿﺎن و ﺷـﻄﺮي از ﻋﺒﺎرات ﻣﻨّﻘﺪﯾﻦ أرﮐﺎن ﺳـّﻨّﯿﻪ ﮐﻪ ﻣﺼـّﺮح ﺑﺎﺳـﺘﻨﮑﺎر‬‫ﺻﻨﯿﻊ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻌﺪوان در ﻗﺪح و ﺟﺮح اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺸﯿﺪ اﻟﺒﻨﯿﺎن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﺑﻤﻌﺮض ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻣﯽآرم‪.‬‬‫ﮐﻼم ﺳﺒﻂ اﺑﻦ ﺟﻮزي در »ﺗﺬﮐﺮه ﺧﻮاص اﻻﻣﻪ« در ﺣﻤﺎﯾﺖ از ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و اﺛﺒﺎت ﻓﺴﺎد ﺳﺨﻦ ﻧﯿﺎي ﺧﻮد در ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺬﮐﻮر‬‫ﯾﮑﺼﺪ و ﭘﻨﺠﺎه و ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﺑﻤﺰﯾﺪ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺣﻤﺎي اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﻣﻨﯿﻒ و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﺸﯿﯿﺪ ﻣﻌﻨﺎي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ؛‬‫ﮐﻼـم ﻣﻬـﺎﻧﺖ اﻧﻀـﻤﺎم ﺟـّﺪ ﺧـﻮد را ﺑﻨﺤـﻮي ﻓﺎﺳـﺪ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﻗﺎﺑـﻞ اﻧﺸـﺮاح أرﺑـﺎب إﻧﺼـﺎف و ﺳـﺒﺐ ﻧﻬـﺎﯾﺖ اﻧﻀـﺠﺎر أﺻـﺤﺎب زﯾﻎ و‬‫اﻋﺘﺴﺎﻓﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﺗﺬﮐﺮة ﺧﻮاّص اﻷﻣﮥ« ﮐﻤﺎ ﺳـﻤﻌﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ از »ﮐﺘﺎب اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ« أﺣﻤﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻓﺈن ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻓﻘﺪ‬‫ﻗﺎل ﺟّﺪك ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻮاﻫﯿﮥ«‪:‬‬‫أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮّﻫﺎب اﻷﻧﻤﺎﻃّﯽ ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻈّﻔﺮ ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ اﻟﻌﺘﯿﻘﯽ ﻋﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﻟّﺪﺧﯿﻞ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻌﻘﯿﻠﯽ ﻋﻦ أﺣﻤﺪ ﻟا ﺤﻠﻮاﻧﯽ‬‫ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ داﻫﺮ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘّﺪوس ﻋﻦ اﻷﻋﻤﺶ ﻋﻦ ﻋﻄّﯿﮥ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ ﻋﻦ اﻟﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﺑﻤﻌﻨﺎه‪ .‬ﺛّﻢ ﻗﺎل‬‫ﺟـّﺪك‪ :‬ﻋﻄّﯿﮥ ﺿـﻌﯿﻒ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘّﺪوس راﻓﻀـّﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ داﻫﺮ ﻟﯿﺲ ﺑﺸـﯽء‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺬي روﯾﻨﺎه أﺧﺮﺟﻪ أﺣﻤﺪ ﻓﯽ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و‬‫ﻟﯿﺲ ﻓﯽ إﺳـﻨﺎده أﺣـﺪ ﻣّﻤﻦ ﺿـّﻌﻔﻪ ﺟـّﺪي‪ ،‬و ﻗﺪ أﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ داود ﻓﯽ ﺳـﻨﻨﻪ و اﻟّﺘﺮﻣﺬّي أﯾﻀﺎ و ﻋﺎّﻣﮥ اﻟﻤﺤّﺪﺛﯿﻦ و ذﮐﺮه رزﯾﻦ »ﻓﯽ اﻟﺠﻤﻊ‬‫ﺑﯿﻦ اﻟـّﺼ ﺤﺎح« و اﻟﻌﺠﺐ ﮐﯿﻒ ﺧﻔﯽ ﻋﻦ ﺟّﺪي ﻣﺎ روي ﻣﺴـﻠﻢ ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺤﻪ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪) ،‬ﻗﺎل‪ .‬ﺻﺢ ظ(‪ :‬ﻗﺎم ﻓﯿﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ .‬إﻟﯽ آﺧﺮ ﻣﺎ ﺳﺒﻖ ﻧﻘﻠﻪ ‪.‬‬
‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪904 :‬‬‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻋﺎﻟﯿﻤﻘـﺪار‪ ،‬دﻓﻌﺎ ﻟـﺪﺧﻞ أﻫﻞ اﻟﺠﺤﻮد و اﻹﻧﮑﺎر؛ ﮐﻼم ﺟﺎﻟﺐ اﻟﻤﻼم ﺟّﺪ ﺧﻮد ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ‬‫ﻃﻌﻦ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﺑﺎﺧﺘﺼﺎر ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده و اﮔﺮ ﭼﻪ ﺑﻠﺤﺎظ ﮐـﺪاﻣﯽ ﻣﺼـﻠﺤﺖ ﺳﺎﻧﺤﻪ از ﻧﻘﺾ ﻣﻘﺎل او ﻣﺘﻌّﻠﻖ ﺑﻘﺪح رﺟﺎل إﻋﺮاض‬‫ورزﯾﺪه ﻟﯿﮑﻦ ﺑﺮاه ﮐﻤﺎل ﻧﺼـﻔﺖ و اﻋﺘﺪال ﺑﺮ ﺳـﺮ اﺑﺮاء اﺷﺘﻤﺎل ﺳﻨﺪ ﮐﺘﺎب اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﺑﺮﯾﻦ رﺟﺎل رﺳﯿﺪه‪ ،‬ﻣﻦ ﺑﻌﺪ ﺑﺮاي إﮐﻤﺎل اﺣﺼﺎف و‬‫إﺑﺮام؛ اﺧﺮاج أﺑﻮ داود و ﺗﺮﻣـﺬي و ﻋـﺎّﻣﻪ ﻣﺤـّﺪﺛﯿﻦ و ذﮐﺮ ﮐﺮدن رزﯾﻦ در »ﺟﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻟـّﺼ ﺤﺎح« اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را ﻣـﺬﮐﻮر ﺳـﺎﺧﺘﻪ‬‫أﻋﻼم ﺗﻌﯿﯿﺮ و ﺗﺄﻧﯿﺐ و ﺗﺜﺮﯾﺐ ﺟّﺪ ﺟﺎﺣﺪ ﺧﻮد اﻓﺮاﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﭘﺲ ازﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺑﻘﻮل ﺑﻠﯿﻎ ﺧﻮد‪:‬‬‫و اﻟﻌﺠﺐ ﮐﯿﻒ ﺧﻔﯽ ﻋﻦ ﺟّﺪي ﻣﺎ روي ﻣﺴﻠﻢ ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺤﻪ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬إﻟﺦ؛ ﻧﻬﺎﯾﺖ ذﻫﻮل و ﻏﻔﻮل اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي از رواﯾﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 282‬از ‪306‬‬‫»ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻋﻤﺪة اﻟﻔﺤﻮل و أﻗﺼﺎي دﺧﻮل و وﻏﻮل او در ﺑﻮادي اﻧﺤﺮاف و ﻋﺪول و اﻧﺼـﺮاف و ﻧﮑﻮل از ﺣﺪﯾﺚ اﯾﻦ ﺳﻔﺮ ﻣﺸﻬﻮر‬‫ﻣﻘﺒﻮل ﺑﯿﻦ اﻟّﺜﻘﺎت و اﻟﻌﺪول ﻣﺒّﯿﻦ و ﻣﺒﺮﻫﻦ ﮐﺮده‪.‬‬‫ﺟﻮاب ﻋﻼﻣﻪ ﺳﺨﺎوي در »اﺳﺘﺠﻼب ارﺗﻘﺎء اﻟﻐﺮف« ﺑﻘﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫ﯾﮑﺼﺪ و ﭘﻨﺠﺎه و ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ ﻋﻠّﺎﻣﻪ ﺳـﺨﺎوي ﻧﯿﺰ ﮐﻤﺎل ﺗﻌﺠﺐ از ﺻـﻨﯿﻊ ﺑﺪﯾﻊ و ﻗﻮل ﺷﻨﯿﻊ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي آﻏﺎز ﻧﻬﺎده ﺑﺮّد وﻫﻢ ﺧﺎﺳﺮ او ﺑﺒﯿﺎن‬‫ﻣﺸـﺒﻊ واﻓﺮ‪ ،‬داد ﮐﻤـﺎل ﺗﺒّﺤﺮ و ﺗﻤّﻬﺮ داده‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ در »اﺳـﺘﺠﻼب ارﺗﻘﺎء اﻟﻐﺮف« ﮐﻤﺎ درﯾﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ از »ﺻـﺤﯿﺢ‬‫ﺗﺮﻣﺬي« و إﺛﺒﺎت ﻣﺮوي ﺑﻮدن آن ﺑﺤﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ در »ﻣﺴﻨﺪ أﺣﻤﺪ« و »ﻣﻌﺠﻢ أوﺳﻂ ﻃﺒﺮاﻧﯽ« و رواﯾﺖ ﮐﺮدن أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ و دﯾﮕﺮان آن‬‫را ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﺗﻌّﺠﺒﺖ ﻣﻦ اﯾﺮاد اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻟﻪ ﻓﯽ »اﻟﻌﻠﻞ اﻟﻤﺘﻨﺎﻫﯿﮥ« ﺑﻞ أﻋﺠﺐ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻗﻮﻟﻪ »إﻧّﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻻ ﯾﺼّﺢ« ﻣﻊ ﻣﺎ ﺳﯿﺄﺗﯽ ﻣﻦ ﻃﺮﻗﻪ‬‫اﻟّﺘﯽ ﺑﻌﻀـﻬﺎ ﻓﯽ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ«[‪ .‬إﻟﯽ آﺧﺮ ﻣﺎ ﺳـﺒﻖ ﻧﻘﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺮاﺟﻌﻪ و ﻻ ﺗﻘﺼـﺮ ﻓﺈﻧّﻪ ﻗـﺪ ﺑﻠﻎ اﻟﻐﺎﯾﮥ اﻟﻤﺤﻤﻮدة ﻓﯽ اﻟﺒﺎب و أﺗﯽ ﺑﻤﺎ ﻫﻮ ﻧﺠﻌﮥ‬‫أﻫﻞ اﻟﻌﻘﻮل و اﻷﻟﺒﺎب‪.‬‬‫ﺗﻌﺠﺐ ﻋﻼﻣﻪ ﺳﻤﻬﻮدي در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« از ﻗﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫ﯾﮑﺼﺪ و ﺷﺼﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺳﻤﻬﻮدي ﻧﯿﺰ ذﮐﺮ ﮐﺮدن اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را در »ﻋﻠﻞ ﻣﺘﻨﺎﻫﯿﻪ« أﻣﺮ ﻋﺠﯿﺐ داﻧﺴﺘﻪ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺼﯿﺮ‬‫را از اﻏﺘﺮار ﺑـﺂن ﺗﺤـﺬﯾﺮ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺒﯿﺎن ﻣﺒﺮم ﻣﻨﻀﻮد‪ ،‬ﻣﺰﻋﻮم اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي را ﻣﺮدود ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘـﺪﯾﻦ« ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﻓﯿﻤﺎ‬‫ﺳﺒﻖ ﺑﻌﺪ إﺛﺒﺎت ﻣﺨّﺮج ﺑﻮدن اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ در »ﺻﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣﺬي«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪913 :‬‬‫و ﺳـﻨﺪه ﻻ ﺑﺄس ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﺎزددﻧﺎ ﻣﻨﻪ أّن ﮐّﻞ إﺧﺒﺎراﺗﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ و إن ﮐﺎن وﺣﯿﺎ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ و ﻟﮑﻦ ﻫﺬا وﺣﯽ أﻇﻬﺮه ﺑﻪ‬‫و أﺳﻨﺪه إﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪،‬‬‫و ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﺗﺄّﮐﺪ إﺧﺒﺎر ﮐﻮﻧﻬﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺤّﻖ ﮐﺎﻟﻘﺮآن و ﺻﻮﻧﻬﻢ أﺑﺪا ﻋﻦ اﻟﺨﻄﺎء ﮐﺎﻟﻮﺣﯽ اﻟﻤﻨﺰل؛ ﻣﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ .‬و ﻓﯿﻪ‬‫أّن ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ‪ ،‬إﻟﺦ؛‬‫ﻟﯿﺲ ﺑﺪﻋﺎء ﻣﺠّﺮد‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺪ أن ﯾﮑﻮن ﻣﺮادا‪ ،‬ﺑﻞ ﻫﻮ إﺧﺒﺎر ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ و ﺗﻌﺎﻟﯽ و أّن‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟّﺮواﯾﺎت‪ :‬إﻧّﯽ ﺳﺄﻟﺖ ﻟﻬﻤﺎ ذﻟﮏ؛‬‫دﻋـﺎء ﻣﺠـﺎب ﻣﺘﺤّﺘﻢ ﺑﺎﺧﺒـﺎر اﻟّﻠﻄﯿﻒ ﺗﻌـﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺗﺠّﻠﯽ أﻟﺤﺎظ ﻟﻄﻔﻪ أن ﺳـﺮي روح اﻟﻘـﺪس اﻟﺤّﻖ ﻓﯽ ﻋﻠﻮﻣﻬﻢ ﮐﺴـﺮاﯾﺘﻪ ﻓﯽ اﻟﻘﺮآن أو‬‫ﺳﺮي ﺳـّﺮ اﻻﺗّﺤﺎد ﺑﯿﻦ ﻣـﺪارﮐﻬﻢ و ﺑﯿﻦ اﻟﻘﺮآن ﻓﻨﯿﻄﺖ ﺑﻪ أﺷـّﺪ ﻧﯿﺎط ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺑﺴـﺒﺒﻪ أﺑـﺪا‪ ،‬و إﻟﯽ ذﻟﮏ اﻟّﺘﻠﻮﯾﺢ ﺑﺎﺧﺘﯿﺎر اﻟﻠّﻄﯿﻒ ﻫﻬﻨﺎ ﻣﻦ‬‫ﺑﯿﻦ أﺳـﻤﺎء ﻟا ﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻋﺪم اﻻﻓﺘﺮاق ﻫﺬا ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ أﻧﻬﻤﺎ )أﻧّﻤﺎ ﻫﻮ ظ( ﻓﯽ اﻟﺤﮑﻢ ﻓﻼ ﯾﺤﮑﻤﻮن ﺑﺤﮑﻢ ﻻ ﯾﺤﮑﻢ ﺑﻪ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟّﺴّﻨﮥ ﻓﯽ ﻫﺬا‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ داﺧﻞ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺎب ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺻّﺮﺣﻮا ﺑﻪ‪.‬‬‫ﻓﻈﺎﻫﺮ اﻟﺤّﺚ ﺑﺎﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻬﻢ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﺄﺧﺬ اﻷﺣﮑﺎم اﻹﻟﻬّﯿﮥ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬دﻟﯿﻠﻪ ﻗﺮاﻧﻬﻢ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﻹﺧﺒﺎر ﺑﺘﺮﺗﺐ ﻋﺪم اﻟـّﻀ ﻼل ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﮐﻤـﺎ ﺑﺎﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﺎﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬ﻓﻼ اﺣﺘﻤﺎل ﻷن ﯾﺤﻤﻞ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ ﺣﯿﺚ اﻟﻤﻮّدة و اﻟـّﺼ ﻠﮥ ﺑﻬﻢ ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﮐﺎن ذﻟﮏ ﻇﺎﻫﺮا ﻣﻦ‬‫ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﮐﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ ﮐﺎﻟّﻨّﺺ ﺑﻪ‪.‬‬‫و ﻟﮑﻦ ﻣﻊ ﻫﺬا اﻧﺘﻈﺮﻧﺎ ﻣﺎ ﯾﺪّل ﻋﻠﯽ ﺻﺮﯾﺢ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻬﻢ ﻓﯽ أﺧﺬ اﻟﻌﻠﻮم ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ آﺧﺮ ﻓﯿﻔّﺴﺮ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﯾﻌّﯿﻨﻪ ﻓﯽ ﻇﺎﻫﺮه‪ ،‬ﻓﺈذا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 283‬از ‪306‬‬‫ﻗﺪ ورد ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻗﺮﯾﺶ‪» :‬و ﺗﻌﻠّﻤﻮا ﻣﻨﻬﻢ ﻓﺈﻧّﻬﻢ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ«‬‫ﻓﻘﻠﻨﺎ‪ :‬إذا ﺛﺒﺖ ﻫﺬا اﻟﻌﻤﻮم ﻓﯽ ﻋﻠﻤﺎء ﻗﺮﯾﺶ ﻓﺄﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ أوﻟﯽ ﻣﻨﻬﻢ ﺑﺬﻟﮏ ﻷﻧّﻬﻢ اﻣﺘﺎزوا ﻋﻨﻬﻢ ﺑﺨﺼﻮﺻّﯿﺎت ﻻ ﺗﺸﺎرﮐﻬﻢ ﻓﯿﻬﺎ ﺑﻘّﯿﺘﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻟّﻤﺎ ﮐﺎن ﻫﺬا ﺑﻄﺮﯾﻖ دﻻﻟﮥ اﻟّﻨّﺺ‪ ،‬اﻧﺘﻈﺮﻧﺎ ﻧّﺼﺎ ﻓﯿﻬﻢ ﯾﺪﻟّﻨﺎ ﻋﻠﯽ إﻣﺎﻣﺘﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻮﺟﺪﻧﺎ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟّﺬي ﺟﻌﻞ ﻓﯿﻨﺎ اﻟﺤﮑﻤﮥ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ«‬‫ﻓﻌﻠﻤﻨـﺎ أﻧّﻬﻢ اﻟﺤﮑﻤـﺎء اﻟﻌـﺎرﻓﻮن اﻟﻌﻠﻤـﺎء اﻟﻮارﺛﻮن اﻟّـﺬﯾﻦ وﻗﻊ اﻟﺤّﺚ ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﻤّﺴـ ﮏ ﻓﯽ دﯾﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و أﺧـﺬ اﻟﻌﻠﻮم ﻋﻨﻬﻢ‪ .‬و أّﯾـﺪﻧﺎ ﻓﯽ‬‫ذﻟ ﮏ ﻣﺎ‬‫أﺧﺮج اﻟّﺜﻌﻠﺒّﯽ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻗﻮﻟﻪ »َو اْﻋَﺘِﺼُﻤﻮا ﺑ َِﺤﺒِْﻞ اﻟﱠﻠِﻪ َﺟِﻤﯿﻌًﺎ«‬‫ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟّﺼﺎدق )رض( ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺤﻦ ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺬي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪914 :‬‬‫ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و اْﻋَﺘِﺼُﻤﻮا ﺑ َِﺤﺒِْﻞ اﻟﱠﻠِﻪ َﺟِﻤﯿﻌًﺎ َو ﻻ َﺗَﻔﱠﺮﻗُﻮا‬‫‪ ،‬ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬
‫و ﮐﯿﻒ ﻻ؟! و ﻫﻢ أﺣـﺪ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻓﮑﻤﺎ أّن اﻟﻘﺮآن ﺣﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻤﺪود ﻣﻦ اﻟـّﺴ ﻤﺎء ﻓﮑﺬﻟﮏ أﻫﻞ ﻫﺬا اﻟﺒﯿﺖ اﻟﻤﻘّﺪس ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و‬‫ﺗﺴﻠﯿﻤﺎﺗﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ أﺟﻤﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻗﺎل ﻗﺎﺋﻠﻬﻢ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻣﺨﺒﺮا ﻋﻦ ﻧﻔﺴﻪ اﻟﻘﺪﺳّﯽ و ﺳﺎﺋﺮ رﻫﻄﻪ اﻟﻤﻄّﻬﺮﯾﻦ‪:‬‬‫و ﻓﯿﻨﺎ ﮐﺘﺎب ﻟا ﱠﻠﻪ اﻧﺰل ﺻﺎدﻗﺎ و ﻓﯿﻨﺎ اﻟﻬﺪي و اﻟﻮﺣﯽ و اﻟﺨﯿﺮ ﯾﺬﮐﺮ‬‫و ﻣّﻤـ ﺎ ﻧﺰل ﻓﯿﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﮑﺘـﺎب‪ :‬اﻵﯾـﮥ اﻟﻤﺘﻘّﺪﻣـﮥ‪ ،‬و ﻗـﺪ ذﮐﺮ ﺟﻤﻠـﮥ ﻣـﺎ ﻧﺰﻟﺖ ﻓﯿﻬﻢ ﻣﻦ اﻻﯾـﺎت اﻟّﺸـ ﯿﺦ أﺑﻮ اﻟﻔﻀـﻞ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »اﻟّﺼﻮاﻋﻖ«‬‫ﻓﻠﯿﻄﻠﺐ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ أﯾﺪﻧﺎ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﺛﺒﺖ ﻋﻦ ﺳّﯿﺪ اﻟّﺴﺎﺟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ آﺑﺎﺋﻪ و أﺑﻨﺎﺋﻪ اﻟّﺘﺴﻠﯿﻤﺎت اﻟّﺘﺎﻣﯿﺎت اﻟﻤﺒﺎرﮐﺎت و اﻟﺘﺤّﯿﺎت اﻟﻄّﯿﺒﺎت‬‫اﻟّﺰاﮐﯿﺎت أﻧّﻪ ﮐﺎن إذا ﺗﻠﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا اﱠﺗُﻘﻮا اﻟﱠﻠَﻪ َو ُﮐﻮﻧُﻮا َﻣَﻊ اﻟﱠﺼﺎِدﻗِﯿَﻦ«‬‫ﯾﻘﺮأ دﻋﺎء ﻃﻮﯾﻼ ﯾﺸـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﻃﻠﺐ اﻟّﻠﺤﻮق ﺑﺪرﺟـﮥ اﻟّﺼﺎدﻗﯿﻦ و اﻟـّﺪرﺟﺎت اﻟﻌﻠّﯿﮥ و ﻋﻠﯽ وﺻﻒ اﻟﻤﺤﻦ و ﻣﺎ اﻧﺘﺤﻠﺘﻪ اﻟﻤﺒﺘﺪﻋﮥ اﻟﻤﻔﺎرﻗﻮن‬‫ﻷﺋّﻤﮥ اﻟّﺪﯾﻦ و اﻟّﺸـ ﺠﺮة اﻟّﻨﺒﻮّﯾﮥ‪ ،‬ﺛّﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬و ذﻫﺐ آﺧﺮون إﻟﯽ اﻟّﺘﻘﺼـﯿﺮ ﻓﯽ أﻣﺮﻧﺎ و اﺣﺘّﺠﻮا ﺑﻤﺘﺸﺎﺑﻪ اﻟﻘﺮآن ﻓﺘﺄّوﻟﻮا ﺑﺂراﺋﻬﻢ و اﺗﻬﻤﻮا ﻣﺄﺛﻮر‬‫اﻟﺨﺒﺮ‪ .‬إﻟﯽ أن ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺈﻟﯽ ﻣﻦ ﯾﻔﺰع ﺧﻠﻒ ﻫـﺬه اﻻّﻣـﮥ و ﻗـﺪ درﺳﺖ أﻋﻼم اﻟﻤّﻠﮥ و دﻧﺖ اﻻﻣﮥ ﺑﺎﻟﻔﺮﻗﮥ و اﻻﺧﺘﻼف‪ ،‬ﯾﮑّﻔﺮ ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﺑﻌﻀﺎ‪ ،‬و‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﯾﻘﻮل‪َ :‬و ﻻ َﺗُﮑﻮﻧُﻮا َﮐﺎﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﺗَﻔﱠﺮﻗُﻮا َو اْﺧَﺘَﻠُﻔﻮا ﻣِْﻦ ﺑَْﻌِﺪ ﻣﺎ ﺟﺎَءُﻫُﻢ اﻟ َْﺒﱢﯿﻨﺎُت‬‫‪ ،‬ﻓﻤﻦ اﻟﻤﻮﺛﻮق ﺑﻪ ﻋﻠﯽ إﺑﻼغ اﻟﺤـّﺠ ﮥ و ﺗﺄوﯾﻞ اﻟﺤﮑﻢ إﻟّﺎ أﻫﻞ اﻟﮑﺘﺎب و أﺑﻨﺎء أﺋّﻤـ ﮥ اﻟﻬـﺪي و ﻣﺼﺎﺑﯿﺢ اﻟّﺪﺟﯽ اﻟّﺬﯾﻦ اﺣﺘّﺞ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻬﻢ‬‫ﻋﻠﯽ ﻋﺒﺎده و ﻟﻢ ﯾﺪع اﻟﺨﻠﻖ ﺳﺪّي ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺣّﺠﮥ‪ ،‬ﻫﻞ ﺗﻌﺮﻓﻮﻧﻬﻢ أو ﺗﺠﺪوﻧﻬﻢ إﻟّﺎ ﻣﻦ ﻓﺮوع اﻟّﺸـ ﺠﺮة اﻟﻤﺒﺎرﮐﮥ و ﺑﻘﺎﯾﺎ اﻟـّﺼ ﻔﻮة اﻟّﺬﯾﻦ أذﻫﺐ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ اﻟّﺮﺟﺲ و ﻃّﻬﺮﻫﻢ و ﺑّﺮأﻫﻢ ﻣﻦ اﻵﻓﺎت و اﻓﺘﺮض ﻣﻮّدﺗﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »اﻟﺼﻮاﻋﻖ«‪.‬‬‫ﻓﻌﻠﻤﻨﺎ ﻣﻦ ﮐﻼﻣﻪ اﻷﺋّﻤﮥ ﻋﻠﯿﻬﻢ رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻌﻨﯽ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻬﻢ ﺑﻤﺎ ﻻ رﯾﺒﮥ ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ ﻟﻤﻦ اْرﺗﺎﺑَْﺖ ﻗُﻠُﻮﺑ ُُﻬْﻢ َﻓُﻬْﻢ ﻓِﯽ َرﯾْﺒِِﻬْﻢ َﯾَﺘَﺮﱠدُدوَن‪،‬‬‫و ﻣﻊ ﻫﺬا ﮐّﻠﻪ ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬و ﻫﻞ ﯾﺪﺧﻞ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻧﺴﺎؤه أو ﯾﺘﻤّﺤﺾ ذﻟﮏ ﺑﺎﻟّﺼﺪق ﻋﻠﯽ وﻟﺪه ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻔﺘﺸﻨﺎ ﻋﻦ ذﻟﮏ‬‫ﻓﻮﺟﺪﻧﺎ ﻓﯽ »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﺑﺮواﯾﮥ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺣّﺒﺎن ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪915 :‬‬‫)رض( ﻓﻘﻠﻨـﺎ‪ :‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻧﺴﺎؤه؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ و اﯾﻢ اﻟﱠﻠﻪ! إّن اﻟﻤﺮأة ﺗﮑﻮن ﻣﻊ اﻟّﺮﺟﻞ اﻟﻌﺼـﺮ ﻣﻦ اﻟـّﺪﻫﺮ ﺛّﻢ ﯾﻄﻠّﻘﻬﺎ ﻓﺘﺮﺟﻊ إﻟﯽ أﺑﯿﻬﺎ و ﻗﻮﻣﻬﺎ‪.‬‬‫أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ :‬أﺻﻠﻪ و ﻋﺼﺒﺘﻪ اﻟّﺬﯾﻦ ﺣﺮﻣﻮا اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪ .‬و ﻫﺬه اﻟﺮواﯾﮥ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ )رض( ﺗﻔّﺴﺮ رواﯾﮥ اﺧﺮي ﻋﻨﻪ ﻓﯽ ﻣﺴﻠﻢ أﯾﻀﺎ‪ :‬ﻓﻘﯿﻞ‬‫ﻟﺰﯾﺪ‪ :‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ أ ﻟﯿﺲ ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ إّن ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻟﮑﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮم ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺼﺪﻗﮥ ﺑﻌﺪه‪ ،‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﺗﺒّﯿﻦ أّن ﻣﻌﻨﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 284‬از ‪306‬‬‫ﺑﻠﯽ إّن ﻧﺴﺎؤه ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ أّن ﻧﺴﺎءه ﻣﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﺳﮑﻨﺎه اﻟّﺬي )اﻟّﺬﯾﻦ‪ .‬ظ( اﻣﺘﺎزوا ﺑﮑﺮاﻣﺎت و ﺧﺼﻮﺻّﯿﺎت ﮐﺜﯿﺮة ﻻ ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻧﺴﺒﻪ‪،‬‬‫و إﻧّﻤﺎ اوﻟﺌﮏ ﻣﻦ ﺣﺮﻣﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺼﺪﻗﮥ‪ ،‬ﺻـّﺮح ﺑﺬﻟﮏ اﻵﺑّﯽ ﻓﯽ ﺷﺮح ﻣﺴﻠﻢ ﺟﻤﻌﺎ ﻣﻦ )ﺑﯿﻦ‪ .‬ظ( اﻟّﺮواﯾﺎت ﺑﻞ ﺗﺼﺤﯿﺤﺎ ﻟﻼﺳﺘﺪراك ﻓﯽ‬‫اﻟّﺮواﯾـﮥ اﻟﻮاﺣﺪة ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬و ﻟﮑﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ ،‬إﻟﺦ‪ ،‬و ﻫﺬا اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ ﯾﻌّﯿﻦ اﻟﻤﺮاد ﻣﻨﻬﻢ ﻓﯽ آﯾﮥ اﻟّﺘﻄﻬﯿﺮ‬‫ﻣﻊ ﻧﺼﻮص ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻦ اﻷﺣﺎدﯾﺚ اﻟـّﺼ ﺤﺎح اﻟﻤﻨﺎدﯾﮥ ﻋﻠﯽ أّن اﻟﻤﺮاد ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺨﻤﺴﮥ اﻟّﻄﺎﻫﺮة رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻬﻢ أﺟﻤﻌﯿﻦ و ﻟﻨﺎ ورﯾﻘﺎت‬‫ﻓﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ ذﻟﮏ ﻣﺠﻠّﺪ ﻓﯽ دﻓﺘﺮﻧﺎ ﯾﺠﺐ ﻋﻠﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﻟﺤّﻖ اﻟّﺮﺟﻮع إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫و ﻟّﻤﺎ وﺟـﺪﻧﺎ ﻫﺬا ﻓﯽ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻋﻠﻤﻨﺎ أﻧّﻬﻢ أﺑﻨﺎؤه ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﺈذا اﻧﻀّﻢ إﻟﯽ ذﻟﮏ ﻣﺎ ورد ﻣﻦ اﻷﺧﺒﺎر ﻓﯽ اﻷﺋﻤﮥ‬‫اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ ﻣّﻤﺎ ﺑﺴـﻄﻨﺎ اﮐﺜﺮﻫﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﻘﺎﻣﺎت اﻷرﺑﻌﮥ ﻣﻦ ﮐﺘﺎﺑﻨﺎ اﻟﻤﺴـّﻤﯽ ب »ﻣﻮاﻫﺐ ﺳـّﯿﺪ اﻟﺒﺸﺮ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻷﺋّﻤﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ« ﺑﺎﻟّﺘﺮﺗﯿﺐ‬‫ﺑﺴـﻄﻨﺎﻫﺎ و ﻣﺎ اﺟﺘﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻠﻒ و اﻟﺨﻠﻒ ﻣﻦ ﻏﺰارة ﻋﻠﻮم ﻫـﺬا اﻟﻌﺪد اﻟﻤﺒﺎرك و ﺧﺮﻗﻬﻢ اﻟﻌﻮاﺋﺪ و ﻣﺎ اﺧﺘّﺼﻮا ﺑﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺰاﯾﺎ اﻟﺒﺎﻫﺮة ﻣﻦ‬‫ﺑﯿﻦ ﺳﺎﺋﺮ اﻟّﺮﺟﺎل اﻷﺑﻄﺎل ﻣﻦ ﻫـﺬه اﻟﻔﺌـﮥ اﻟﻔﺎﺋﻘـﮥ ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎﺻـﺮﯾﻬﺎ ﻓﯽ ﮐّﻞ ﻋﺼـﺮ؛ ﯾﺘﯿّﻘﻦ ﺑﺄﻧّﻬﻢ اﻷوﻟﯽ ﺑﺼﺪق أﺣﺎدﯾﺚ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﻦ‬‫ﻏﯿﺮﻫﻢ و إن ﮐـﺎﻧﺖ ﻓﯿﻬـﺎ اﻹﺷـﺎرة ﻓﯿﻬـﺎ إﻟﯽ ﻋـﺪم اﻧﻘﻄـﺎع ﻣﺘﺄّﻫـ ﻞ ﻣﻨﻬﻢ ﻟﻠّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻪ إﻟﯽ اﻟﻘﯿﺎﻣـﮥ ﮐﻤﺎ أّن اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻌﺰﯾﺰ و ﻫﻮ اﻟّﺜﻘﻞ اﻵﺧﺮ‬‫اﻟﻘﺮﯾﻦ ﺑﻬﻢ ﮐﺬﻟﮏ‪ .‬ﻗﺎﻟﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻟﻬﺬا ﮐﺎﻧﻮا أﻣﺎﻧﺎ ﻷﻫﻞ اﻷرض ﮐﻤﺎ ﺟﺎء ﺑﻪ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﯾﺸﻬﺪ ﻟﺬﻟﮏ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻓﯽ ﮐّﻞ ﺧﻠﻒ ﻣﻦ اّﻣﺘﯽ ﻋﺪول ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪،‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﺛّﻢ أﺣّﻖ ﻣﻦ ﯾﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻪ ﻣﻨﻬﻢ إﻣﺎﻣﻬﻢ و ﻋﺎﻟﻤﻬﻢ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺛّﻢ ﻗﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫ﻋﻨﻪ‪ :‬ﻋﻠّﯽ ﻋﺘﺮة رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ‪ ،‬أي اﻟّﺬي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪916 :‬‬‫ﺣّﺚ ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺨّﺼﻪ ﻟﻤﺎ ﻗﻠﻨﺎه‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ﮐﻼﻣﻪ‪.‬‬‫ﺛّﻢ ﻟّﻤـ ﺎ ﻓﺮﻏﻨـﺎ ﻣﻦ ﺗﺨﺮﯾـﺞ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﻣـﺎ دّل ﻋﻠﯿﻪ و ﻣـﺎ ﺗﻌّﯿﻦ ﻓﯿﻪ ﻣّﻤﻦ ﻫﻮ اﻟﻤﺮاد ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪ ،‬ﻧﻈﺮﻧﺎ ﻓﯽ ﺗﻌـّﺪد ﻃﺮﻗﻪ ﻓﻮﺟـﺪﻧﺎ ﻟﻪ ﻃﺮﯾﻘﺎ‬‫)ﻃﺮﻗﺎ‪ .‬ظ( ﮐﺜﯿﺮة وردت ﻋﻦ ﻧّﯿﻒ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺻﺤﺎﺑّﯿﺎ و ﻓﺼﺤﻨﺎ )ﻓﺤﺼﻨﺎ‪ .‬ظ( أﯾﻀﺎ ﻋﻦ أﻧّﻪ أﯾﻦ ورد؟ ﻓﻮﺟﺪﻧﺎ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﻃﺮﻗﻪ‪:‬‬‫ﻗﺎل ذﻟﮏ ﺑﺤـّﺠ ﮥ اﻟﻮداع و ﺑﻌﺮﻓﮥ‪ ،‬و ﻓﯽ آﺧﺮ أﻧّﻪ ﻗﺎل ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧّﻢ‪ ،‬و ﻓﯽ آﺧﺮ أﻧّﻪ ﻗﺎل ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻓﯽ ﻣﺮﺿﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻗﺪ‬‫اﻣﺘﻸت اﻟﺤﺠﺮة ﺑﺄﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﻓﯽ آﺧﺮ أﻧّﻪ ﻗﺎل ﻟّﻤﺎ ﻗﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻌـﺪ اﻧﺼـﺮاﻓﻪ ﻣﻦ اﻟّﻄﺎﺋﻒ‪ .‬ﻓﻌﻠﻤﻨﺎ أّن ﻟﻬـﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺷﺄﻧﺎ ﻋﻈﯿﻤﺎ ﻓﺈﻧّﻪ ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮ‬‫وروده أﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﺮواة إﻟّﺎ ﻓﯽ ﻣﺸـﻬﺪ ﻣﻌﺘﻨﯽ ﺑﻪ ﻏﺎﯾﮥ اﻻﻋﺘﻨﺎء‪ ،‬و ﻟﮑّﻨﺎ ﻃﻠﺒﻨﺎ ﻟﻬﺬه اﻟّﺮواﯾﺎت اﻟﻤﺘﻀﺎّدة ﻓﯽ اﻟﻮرود ﺟﻤﻌﺎ ﻓﻮﺟﺪﻧﺎ ﻗﺪ ﺳـﺒﻖ أﻫﻞ‬‫اﻟﺨﯿﺮ ﺑﺈﻟﻬﺎم اﻟﺠﻤﻊ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫و ﻻ ﺗﻨﺎﻓﯽ ﻓﯽ ذﻟﮏ إذ ﻻ ﻣﺎﻧﻊ ﻣﻦ أﻧّﻪ ﮐّﺮر ﻋﻠﯿﻬﻢ ذﻟﮏ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﻤﻮاﻃﻦ ﮐّﻠﻬﺎ اﻫﺘﻤﺎﻣﺎ ﺑﺸﺄن اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻌﺰﯾﺰ و اﻟﻌﺘﺮة اﻟﻄﺎﻫﺮة‪ ،‬و‬‫ﻓﯽ رواﯾـﮥ ﻋﻨـﺪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻋﻦ ﻋﻤﺮ )اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ .‬ظ( )رض( أّن آﺧﺮ ﻣﺎ ﺗﮑّﻠﻢ ﺑﻪ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‪ :‬اﺧﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪،‬‬‫ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬
‫ﻓﺎزداد ﺑﻌﺪ اﻟﺠﻤﻊ ﺷﺄﻧﺎ ﻋﻠﯽ ﺷﺄن ﻟﺘﺰداده ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﻤﺸﺎﻫﺪ ﺑﺄﺟﻤﻌﻬﺎ ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻟﻪ ﺣﺲ‪.‬‬‫و إذ ﻗﺪ ﺛﺒﺖ ﺻـّﺤﮥ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻣﺎ ﻣّﺮ ﻋﻠﯿﮏ ﻣﻤﺎ ﯾﻨﻮط ﺑﻪ ﻟﻔﻈﺎ و ﻣﻌﻨﯽ و دﻻﻟﮥ و اﻧﻀـّﻤﺖ إﻟﯿﻪ آﯾﮥ اﻟّﺘﻄﻬﯿﺮ ﺑﺘﻔﺴـﯿﺮﻫﺎ اﻟّﺘﯽ ﯾﺪّل ﻋﻠﯿﻬﺎ‬‫اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﮥ؛ ﻓﻼ وﺟﻪ ﻷن ﯾﻤﺘﺮي ﻣﻦ ﻟﻪ أدﻧﯽ إﻧﺼﺎف ﻓﯽ أّن ﻣﻦ ﺻﺪق ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻵﯾﮥ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺷﺎﺋﺒﮥ و ﻫﻢ اﻷﺋّﻤﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ‬‫ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ و ﺳـّﯿﺪة ﻧﺴﺎء اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ ﺑﻀـﻌﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ أّم اﻷﺋﻤﮥ اﻟّﺰﻫﺮاء اﻟّﻄﺎﻫﺮة ﻋﻠﯽ أﺑﯿﻬﺎ و ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟّﺼﻠﻮة و‬‫اﻟـّﺴ ﻼم‪ ،‬ﻻ ﺷﺎﺋﺒـﮥ ﻓﯽ ﮐﻮﻧﻬﻢ ﻣﻌﺼﻮﻣﯿﻦ ﮐﺎﻟﻤﻬـﺪّي ﻣﻨﻬﻢ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﻤﺎ ﯾﺨّﺼﻪ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻗﻔﺎء اﻷﺛﺮ و ﻋـﺪم اﻟﺨﻄﺄ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﻪ‬‫اﻟّﺸـ ﯿﺦ اﻷﮐﺒﺮ )رض( ﺑﺎﻟﻤﻌﻨﯽ اﻟّﺬي ﺑّﯿﻨﺎه ﺳﺆاﻻ و ﺟﻮاﺑﺎ ﻓﯿﻤﺎ ﺗﻘّﺪم‪ ،‬ﺑﻞ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ أوﺛﻖ ﻋﺮوة ﻣﻦ ﺣﯿﺚ اﻟّﺼّﺤﮥ ﺑﺎﻟّﺴﻨﺪ اﻟﻘﻮّي ﻣﻦ ذﻟﮏ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻟﮑﺸﻒ ﯾﺆّﯾﺪ ﻣﺎ ﺷﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ أّن ﯾﺆّﯾﺪه‪.‬‬‫ﻓﺈن ﻗﻠﺖ‪ :‬اﻟﺨﻄﺄ ﻓﯽ اﻻﺟﺘﻬﺎد ﻟﯿﺲ ﺑﻤﻌﺼﯿﮥ ﺣّﺘﯽ ﯾﺸﻤﻠﻪ اﻟّﺮﺟﺲ ﻓﯽ اﻵﯾﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 285‬از ‪306‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪917 :‬‬‫ﻓﯿﻠﺰم ﺗﻄﻬﯿﺮ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻟﮑﺮام ﻋﻨﻪ و ﯾﺸـﻤﻠﻪ اﻟـّﻀ ﻼل ﻓﯽ اﻟّﺪﯾﻦ ﺣّﺘﯽ ﯾﻨﺘﻔﯽ ﻋﻨﻬﻢ )رض( ﻋﺪم ﺿﻼل ﻣﻦ ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻵﯾﮥ و اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫و إن ﺳّﻠﻤﻨﺎ إﺛﺒﺎﺗﻬﻤﺎ ﻋﺼﻤﺘﻬﻢ ﻋﻦ اﻟﮑﻔﺮ ﺑﻞ اﻟﻤﻌﺼﯿﮥ أﯾﻀﺎ ﻹﻃﻼق اﻟّﺮﺟﺲ و اﻟّﻀﻼل و ﺷﻤﻮﻟﻬﺎ ﺟﻤﯿﻌﺎ؛ ﻟﮑﻦ ﻻ ﻧﺴّﻠﻢ إﺛﺒﺎت اﻟﻌﺼﻤﮥ ﻋﻦ‬‫اﻟﺨﻄﺎء ﮐﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﻬﺪّي اﻟﻤﺼّﺮح ﻓﯿﻪ ﺑﻘﻮﻟﻪ ﻻ ﯾﺨﻄﺊ‪.‬‬‫ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬اﻟﺨﻄﺎء ﻓﯽ دﯾﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺟﻬﻞ و ﻣﻌﺼـﯿﮥ و اﻧﺘﺴﺎب ﻟﻤﺎ ﻟﯿﺲ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ ،‬و اﻟﺠﻬﻞ و اﻻﻧﺘﺴﺎب‬‫اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻣﻤﺎ ﯾﻌﻈﻢ أﻣﺮ ﻫﺬه اﻟﻤﻌﺼـﯿﮥ و ﻻ ﯾﻮﺟﺪان ﻓﯽ ﮐّﻞ ﻣﻌﺼـﯿﮥ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﻧﻔﺴﻪ رﺟﺲ و ﺿﻼل ﯾﺸﻤﻠﻪ اﻟّﻠﻔﻈﺎن ﺑﻼ ﺷّﮏ و ﻻ ﯾﻤﻨﻊ ﺻﺪق‬‫اﻟّﻠﻔـﻆ ﻋﻠﯽ ﻣﻌﻨﺎه زوال ﻻزم ﻟﻪ ﻓﯽ اﻷﮐﺜﺮ ﺑﻌﺎرض ﻓﻼ ﯾﻤﻨﻊ ﺻـﺪق اﻟّﺮﺟﺲ و اﻟـّﻀ ﻼل ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻄﺎء و اﻟﺠﻬﻞ و اﻻﻧﺘﺴﺎب اﻟﻤـﺬﮐﻮر زوال‬‫اﻟﻌﺼﯿﺎن ﻋﻦ ﻣﺮﺗﮑﺒﻪ ﺑﻌﺎرض ﮐﻮﻧﻪ ﻣﺠﺘﻬﺪا ﺑﺬل ﺟﻬﺪه ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﺤّﻖ‪.‬‬‫و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠـﮥ‪ ،‬ﮐﻮن اﻟـّﺬﻧﺐ ﻣﻌﻔّﻮا )ﻋّﻤﻦ‪ .‬ﺻﺢ ظ( ﺻﺪر ﻋﻨﻪ ﻻ ﯾﺨﺮﺟﻪ ﻋﻦ ﺣﻘﯿﻘﺘﻪ ﺣّﺘﯽ ﻻ ﯾﺼﺪق ﻋﻠﯿﻪ ﻟﻔﻈﻪ‪ ،‬و أﺟﺮ اﻟﺤﺎﮐﻢ اﻟﺨﺎﻃﺊ ﻋﻠﯽ‬‫ﻣﺎ ورد ﺑﻪ اﻟﺨﺒﺮ ﻟﯿﺲ ﻟﺨﻄﺎﺋﻪ ﺑﻞ ﻟﺒﺬﻟﻪ وﺳﻊ ﻣﺎﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﺠﻬﺪ ﻓﯽ ﻓﻮز اﻟﺤّﻖ ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ‪.‬‬‫و إذا ﺛﺒﺖ ﻫـﺬا ﻋﻠﻢ أّن ﻣﻦ أﻗّﺮ ﺑﺼـّﺤﮥ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ اﻟﺰم ﺑﻌﺼـﻤﮥ اﻷﺋّﻤـ ﮥ ﺣﺘﯽ )ﺑﻤﻌﻨﯽ‪ .‬ظ( اﺳـﺘﺤﺎﻟﮥ ﺻﺪور اﻟﺨﻄﺎء ﻋﻨﻬﻢ ﮐﺎﻟﻤﻬﺪّي‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻣﻨﻬﻢ ﻋﻨﺪ اﻟﺸﯿﺦ )رض( و ﻫﺬا ﻣﺨﺼﻮص ﻓﯽ اﻻّﻣﮥ ﺑﺎﻻﺋّﻤﮥ )ﺑﺄﺋّﻤﮥ‪ .‬ظ( أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ‪.‬‬
‫ﺗﺸﻮﯾﺶ و ﺗﺤﺮﯾﻒ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫و ﻫﺮ ﮔﺎه اﯾﻦ ﮐﻼم ﻣﺘﺎﻧﺖ اﻟﺘﯿﺎم را ﺑﺘﻤﺎﻣﻪ دﯾـﺪي‪ ،‬و آﻧﭽﻪ در آن ﻣﺘﻌّﻠﻖ ﺑﺤﺪﯾﺚ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﺑﻮد ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص وارﺳـﯿﺪي‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﺎﻻ‬‫ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺮوي ﺷﺪن اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻠﻔﻈﯽ ﮐﻪ در »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ و ﻣﻨﺸﺄ اﻏﺘﺮار و ﺗﻐﺮﯾﺮ اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﮔﺮدﯾﺪه ﺳـﺒﺐ آن‬‫ﻏﺎﻟﺒﺎ اﯾﻦ ﺳﺖ ﮐﻪ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﮐﺘﻤﺎﻧﺎ ﻟﻠﺤّﻖ اﻟـّﺼ ﺮﯾﺢ و ﺗﻌﺎﻣﯿﺎ ﻋﻦ اﻟّﺼﺪق اﻟّﻨﺼﯿﺢ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ را ﺑﺮاي ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن و‬‫ﺣﺼـﯿﻦ ﺑﻦ ﺳـﺒﺮة و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﯿـﺎن ﮐﺮده ﻣﺮﺗﮑﺐ ﺗﺸﻮﯾﺶ و ﺗﺤﺮﯾﻒ ﮔﺮدﯾـﺪه و ﺻـﺪور اﯾﻦ أﻣﺮ از زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻣﺤـّﻞ اﺳـﺘﺒﻌﺎد‬‫ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺣﻀﺮت او‪ -‬ﮐﻤﺎ أﺳﻠﻔﻨﺎ ﻓﯽ ﻣﺠّﻠﺪ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ‪ -‬ﺑﺰرﮔﻮارﯾﺴﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪918 :‬‬‫ﮐﻪ ﺑﻌﺪ اﺳﺘﺸﻬﺎد ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﮐﻪ ﻣﻘﺮون إﻧﺸﺎد ﺑﺮّب اﻟﻌﺒﺎد ﺑﻮد‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه«‬‫را ﮐﺘﻤﺎن ﻧﻤﻮده در دار دﻧﯿﺎ ﺑﺴـﺰاي ﺧﻮد رﺳـﯿﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ‪ ،‬اﮔﺮ در وﻗﺖ اﻗﺘﺮاح و ﺳﺆال ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﺣّﯿﺎن و ﺣﺼـﯿﻦ ﺑﻦ ﺳﺒﺮه و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ‬‫ﻣﺴـﻠﻢ ﮐﻪ ﻣﺘﻌّﻠﻖ ﺑﻤﻄﻠﻖ ﺗﺤـﺪﯾﺚ ﺑﻮد واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ را ﺑﺈﺳـﻘﺎط و ﺗﺤﺮﯾﻒ ﺑﯿﺎن ﻧﻤﺎﯾﺪ و در ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﮐﺎرﺑﻨﺪ اﺧﻼل ﮔﺮدد؛ أﻗﺮب‬‫ﺑﺤﺎﻟﺖ او ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻧﺒﻮدن ﺟﻤﻠﻪ‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه«‬‫إﻟﺦ درﯾﻦ رواﯾﺖ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﺑﺎ وﺻﻒ آﻧﮑﻪ ﻣﺴﺎﻗﺶ ﺑﺮاي ﺗﺒﯿﯿﻦ واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮﺳﺖ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺆّﯾﺪات ﺻﺮﯾﺤﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺮدن او أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ را درﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﮑّﻞ ﻣﻦ ﺣﺮم ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺼﺪﻗﮥ دﻟﯿﻞ اﻧﺤﺮاف اوﺳﺖ از ﺟﺎّده اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ‪.‬‬‫و ازﯾﻦ ﺟﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﮔﻨﺠﯽ ﺷﺎﻓﻌﯽ در »ﮐﻔﺎﯾـﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ« ﮐﻤﺎ ﺳـﻤﻌﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺑﻌﺪ رواﯾﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ از زﯾﺪ‬‫ﺑﻦ أرﻗﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﻠﺖ‪ :‬إّن ﺗﻔﺴـﯿﺮ زﯾـﺪ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻏﯿﺮ ﻣﺮﺿـﯽ ﻷﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻣﻦ ﺣﺮم اﻟّﺼﺪﻗﮥ‪ .‬و ﻫﻢ ﻻ ﯾﻨﺤﺼـﺮون ﻓﯽ اﻟﻤﺬﮐﻮرﯾﻦ‬‫ﻓﺈّن ﺑﻨﯽ اﻟﻤّﻄﻠﺐ ﯾﺸﺎرﮐﻮﻧﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﺤﺮﻣﺎن و ﻷّن آل اﻟّﺮﺟﻞ ﻏﯿﺮه ﻋﻠﯽ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻗﻮل زﯾـﺪ ﯾﺨﺮج أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻋﻦ‬‫أن ﯾﮑﻮن ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪ ،‬ﺑﻞ اﻟّﺼﺤﯿﺢ أّن أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻠّﯽ و ﻓﺎﻃﻤﮥ و اﻟﺤﺴﻨﺎن رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬ﮐﻤﺎ‬‫رواه ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﺎﺳـﻨﺎده ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸـﮥ أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺧﺮج ذات ﻏﺪ و ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺮط ﻣﺮّﺣﻞ ﻣﻦ ﺷـﻌﺮ أﺳﻮد ﻓﺠﺎء اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 286‬از ‪306‬‬‫ﻋﻠّﯽ ﻓﺄدﺧﻠﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﺟﺎء اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﻓﺄدﺧﻠﻪ ﺛّﻢ ﺟﺎءت ﻓﺎﻃﻤﮥ ﻓﺄدﺧﻠﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﺟﺎء ﻋﻠّﯽ ﻓﺄدﺧﻠﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫ِإﱠﻧﻤﺎ ﯾُِﺮﯾُﺪ اﻟﱠﻠُﻪ ﻟ ِﯿُْﺬِﻫَﺐ َﻋﻨُْﮑُﻢ اﻟﱢﺮْﺟَﺲ َأْﻫَﻞ اﻟ َْﺒﯿِْﺖ َو ﯾَُﻄﱢﻬَﺮُﮐْﻢ َﺗْﻄِﻬﯿﺮًا‬‫‪.‬‬‫و ﻫﺬا دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ أّن أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻫﻢ اﻟّﺬﯾﻦ ﻧﺎداﻫﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪ ،‬و أدﺧﻠﻬﻢ اﻟّﺮﺳﻮل ﻓﯽ اﻟﻤﺮط و أﯾﻀﺎ‬‫روي ﻣﺴﻠﻢ ﺑﺎﺳﻨﺎده أﻧّﻪ ﻟّﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ آﯾﮥ اﻟﻤﺒﺎﻫﻠﮥ دﻋﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ ﻋﻠّﯿﺎ و ﻓﺎﻃﻤﮥ و ﺣﺴﻨﺎ و ﺣﺴﯿﻨﺎ و ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻠّﻬّﻢ ﻫﺆﻻء أﻫﻞ‬‫ﺑﯿﺘ ﯽ ‪.‬‬
‫و ﻋﻼوه ﺑﺮﯾﻦ دﯾﮕﺮ ﺷﻮاﻫﺪ ﺗﺨﻠﯿﻂ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ درﯾﻦ رواﯾﺖ »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ اﻟّﻨﺎﻇﺮ اﻟﺒﺼﯿﺮ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻨّﺒﺌﮏ‬‫ﻣﺜﻞ ﺧﺒﯿﺮ‪.‬‬‫و ﻟﮑﻦ ﻣﻌـﺬﻟﮏ ﮐﻠﻪ ﻋﻠّﻮ ﺣّﻖ را ﺑﺎﯾـﺪ دﯾـﺪ ﮐﻪ ﺧﻮد زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ در ﻣﻘﺎﻣـﺎت دﯾﮕﺮ و أوﻗـﺎت آﺧﺮ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را از ﺟﻨﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺳّﻠﻢ رواﯾﺖ ﮐﺮده أﻣﺮ ﺻﺮﯾﺢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪919 :‬‬‫آن ﺟﻨـﺎب ﺑﺘﻤـّﺴ ﮏ و اﺗّﺒـﺎع اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﻬﯽ از ﺗﻘـّﺪم ﺑﺮ اﯾﺸﺎن ﺗﺨّﻠﻒ ازﯾﺸﺎن و أﻣﺜﺎل ذﻟﮏ ﻧﯿﺰ در آن آورده‪،‬‬‫ﮐﻤـﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻇﺮ »ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﺘﺮﻣـﺬي« و ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺼﺎﺣﻒ« ﻻﺑﻦ اﻷﻧﺒﺎري و »اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧﯽ و »اﻟﻤﺴـﺘﺪرك« ﻟﻠﺤﺎﮐﻢ و‬‫ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ﻟﻠﻤﻐﺎزﻟﯽ و ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫ﺗﻤﺴﮏ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﺟﺎﺑﺮ ﮐﻪ در ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ﻣﺮوي اﺳﺖ و ﮐﻼم در آن‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ ﺗﻤﺴﮏ ﺑا ﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﺟﺎﺑﺮ ﮐﻪ در »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﻣﺮوﯾﺴﺖ و اّدﻋﺎي اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ در آن ﺣﺪﯾﺚ ﻧﯿﺰ أﻣﺮ ﺗﻤّﺴﮏ ﺻﺮف ﻧﺴﺒﺖ‬‫ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ وارد ﺷﺪه‪ ،‬ﭘﺲ آن ﻫﻢ دﻟﯿﻞ ﮐﻤﺎل ﻃﻮل ﺑﺎع و وﺳﻌﺖ اّﻃﻼع اوﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﮔﺮ ﭼﻪ در ﺣﺪﯾﺚ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻌﺾ روات ﻣﺴﻠﻢ از‬‫ﺳﺮ ﺣﻖ ﭘﻮﺷـﯽ و ﻋﺼﺒّﯿﺖ ﮐﻮﺷـﯽ و ﺟﻔـﺎ ﮐﯿﺸـﯽ و ﺑـﺪ اﻧﺪﯾﺸـﯽ راه ﯾﺤﺮﻓﻮن اﻟﮑﻠﻢ ﻋﻦ ﻣﻮاﺿـﻌﻪ ﭘﯿﺶ ﮔﺮﻓﺘﻪ ذﮐﺮ أﻣﺮ ﺗﻤـّﺴ ﮏ ﺑﺄﻫﻠﺒﯿﺖ‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم اﺳـﻘﺎط ﮐﺮدهاﻧﺪ؛ ﻟﯿﮑﻦ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ روات ﺗﺮﻣﺬي در ﻫﻤﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺟﺎﺑﺮ ﺻﺮاﺣﮥ أﻣﺮ ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﺄﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‬‫ﻧﯿﺰ آوردهاﻧﺪ‪ ،‬ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷﻨﯿﺪي ﮐﻪ ﺗﺮﻣﺬي در ﺻﺤﯿﺢ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣّﺪﺛﻨﺎ ﻧﺼـﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬ﻧﺎ‪ :‬زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎل‪ :‬رأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﯽ ﺣّﺠﺘﻪ ﯾﻮم ﻋﺮﻓـﮥ و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﺘﻪ اﻟﻘﺼﻮاء ﯾﺨﻄﺐ ﻓﺴـﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إﻧّﯽ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ إن أﺧﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ‬‫ﺗﻀّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ‪.‬‬
‫ﭘﺲ ﺑﻌﺪ ادراك اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻧﺰد أﻫﻞ إﻧﺼﺎف واﺿﺢ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺟﺎﺑﺮ ﮐﻪ ﻣﺴـﻠﻢ رواﯾﺖ آن ﮐﺮده ﻗﺎﺑﻞ ﺷـﺮم و آزرﻣﺴﺖ و‬‫أﺑﺪا ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ أﻫﻞ ﺣّﻖ ﺗﺬﮐﺎر آن ﮐﺮده آﯾﺪ ﻓﻀﻼ ﻋﻦ اﻻﺣﺘﺠﺎج ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ إذا ﻟﻢ ﺗﺴﺘﺤﯿﯽ ﻓﺎﺻﻨﻊ ﻣﺎ ﺷﺌﺖ!‬‫ادﻋﺎي اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﮐﻪ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ از اﻫﻞ ﻋﻠﻢ اﻧﮑﺎر ﺻﺤﺖ ﺟﻤﻠﻪ »و ﻋﺘﺮﺗﯽ و اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﺑﺘﻔﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض« ﮐﺮدهاﻧﺪ و اﺣﻤﺪ ﺣﻨﺒﻞ از آن‬‫ﺳ ﺆ ا ل ﮐ ﺮ ده ﺷ ﺪ‬‫»و ﻋﺘﺮﺗﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 287‬از ‪306‬‬‫را ﺗﺮﻣـﺬي رواﯾﺖ ﮐﺮده و أﺣﻤـﺪ ازﯾﻦ ﻗﻮل ﺳﺆال ﮐﺮده ﺷـﺪه و ﺗﻀـﻌﯿﻒ ﮐﺮده آن را ﻏﯿﺮ واﺣﺪ از اﻫﻞ ﻋﻠﻢ و ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ آن ﺻـﺤﯿﺢ‬‫ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻋﺠﺎﺋﺐ ﺗﺮّﻫﺎت و ﻏﺮاﺋﺐ ﻫﻔﻮات ﺳﺖ‪.‬‬‫اول آﻧﮑﻪ رواﯾﺖ أﻣﺮ ﻓﺮﻣﻮدن آن ﺟﻨﺎب ﺻﻠﻌﻢ ﺑﺎﺗّﺒﺎع ﻋﺘﺮت ﺧﻮد در ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪920 :‬‬‫ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﺤﺾ ﺑﺘﺮﻣـﺬي ﻧﺴـﺒﺖ ﮐﺮده ﻧﻬـﺎﯾﺖ اﺻـﺎﺑﺖ ﺧﻮد ﺑﻤﯿﺮاث ﺣﯿـﺎء ﻋﺜﻤـﺎﻧﯽ ﻇـﺎﻫﺮ ﻧﻤﻮده ﺣـﺎل آﻧﮑﻪ ﺳﺎﺑﻘـﺎ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻄﻮر‬‫أﻧﻤﻮذج داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﭼﻘﺪر از ﻋﻠﻤﺎي ﺳﺎﺑﻘﯿﻦ و ﻻﺣﻘﯿﻦ أﻫﻞ ﺳّﻨﺖ رواﯾﺖ و إﺛﺒﺎت آن ﮐﺮده ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮐﺎﻓﯽ ﺑﺮاي ﺗﺴﻮﯾﺪ وﺟﻪ ﺟﺎﺣﺪ ﻋﻨﯿﺪ‬‫ﺑﺎﻗﯽ ﮔﺬاﺷﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ رواﯾﺖ إﺛﺒﺎت آن ﺟﻨﺎب درﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﻋﺪم اﻓﺘﺮاق ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﺗﺎ ﺑﻮرود ﺣﻮض ﻧﯿﺰ ﺑﻤﺤﺾ ﺗﺮﻣﺬي ﻧﺴـﺒﺖ ﮐﺮده ﻗﺼـﺐ‬‫اﻟّﺴـ ﺒﻖ در ﻣﻀـﻤﺎر ﺧﺴﺎر از ﻧﻮاﺻﺐ أﻗﺸﺎب رﺑﻮده‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺼـﯿﺮ و ﻣﺘﺘّﺒﻊ ﺧﺒﯿﺮ ﺗﺨﺮﯾﺠﺎت أﺋّﻤﻪ ﻧﺤﺎرﯾﺮ ﮐﻪ ﻧﺒﺬي از آن در ﻣﺎ‬‫ﺳﺒﻖ ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻤﻌﺮض ﺗﺒﯿﯿﻦ و ﺗﺴـﻄﯿﺮ رﺳـﯿﺪه واﺿـﺢ و ﻣﺴـﺘﻨﯿﺮﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻀـﻤﻮن ﺻﺪق ﻣﺸـﺤﻮن را در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ رﮐﯿﻦ‬‫ﻓﺰاري‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠـﮏ ﻋﺰرﻣﯽ‪ ،‬و ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﻬﺮان ﮐﺎﻫﻠﯽ أﻋﻤﺶ‪ ،‬و ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ إﺳـﺤﺎق ﻣـﺪﻧﯽ‪ ،‬و إﺳـﺮاﺋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ ﺳﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻣﺴـﻌﻮدي‪ ،‬و ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ ﻧﺎﻣﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﻪ ﯾﺸـﮑﺮي‪ ،‬و ﺷـﺮﯾﮏ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺎﺿـﯽ‪ ،‬و ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻤﯿـﺪ ﺿّﺒﯽ‪ ،‬و‬‫ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻓﻀـﯿﻞ ﺿّﺒﯽ‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ ﻫﻤﺪاﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ أﺣﻤﺪ زﺑﯿﺮي‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﺎﻣﺮ ﻋﻘﺪي‪ ،‬و أﺳﻮد ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ ﺷﺎﻣﯽ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺣّﻤﺎد‬‫ﺷﯿﺒﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ زﻫﺮي‪ ،‬و ﺧﻠﻒ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ ﻣﺤﺰﻣﯽ و اﺑﻦ ﺑﻘّﯿﻪ واﺳـﻄﯽ‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﺷـﯿﺒﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ‬‫ﮐﺸـﯽ‪ ،‬و ﻋّﺒﺎد ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب أﺳﺪي‪ ،‬و ﻧﺼﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺟﻬﻀﻤﯽ‪ ،‬و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺜّﻨﯽ اﻟﻌﻨﺰي‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺬر اﻟﻄﺮﯾﻘﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻗﻼﺑﻪ رﻗﺎﺷﯽ‪،‬‬‫و ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﻮام رﯾﺎﺣﯽ‪ ،‬و ﺣﮑﯿﻢ ﺗﺮﻣـﺬي‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﺷـﯿﺒﺎﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑّﺰار‪ ،‬و أﺑﻮ ﻧﺼـﺮ ﻗّﺒﺎﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﻧﺴـﺎﺋﯽ‪ ،‬و أﺑـﻮ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﻤﻮﺻـﻠﯽ‪ ،‬و أﺑـﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃـﺒﺮي‪ ،‬و ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﺒﺎﻏﻨـﺪي‪ ،‬و أﺑـﻮ ﻋـﻮاﻧﮥ‬‫اﻹﺳـﻔﺮاﯾﻨﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﻘـﺎﺳﻢ اﻟﺒﻐﻮي‪ ،‬و اﺑﻦ اﻷﻧﺒﺎري‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه ﮐﻮﻓﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺟﻌﺎﺑﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻃﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻗﻄﯿﻌﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ‬‫ﻣﻨﺼـﻮر أزﻫﺮي‪ ،‬و أﺑﻮ ﻃـﺎﻫﺮ ﻣﺨﻠﺺ ذﻫـﺒﯽ‪ ،‬و ﺣـﺎﮐﻢ ﻧﯿﺴـﺎﺑﻮري‪ ،‬و أﺑﻮ إﺳـﺤﺎق ﺛﻌﻠـﺒﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ أﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﯿﻬﻘﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ‬‫ﺑﺸـﺮان ﻧﺤﻮي‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒّﺮ ﻗﺮﻃﺒﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎﻟﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﻤﻈّﻔﺮ ﺳﻤﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪ ،‬و ﺷﯿﺮوﯾﻪ دﯾﻠﻤﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻮّﻫﺎب أﻧﻤﺎﻃﯽ و أﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ ﻋﺎﺻﻤﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﻤﺆّﯾﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪921 :‬‬‫اﻟﺨﻮارزﻣﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ دﻣﺸﻘﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻮارس اﻟّﺮازي‪ ،‬و ﺳﺮاج اﻟّﺪﯾﻦ أوﺷﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﻔﺘﻮح ﻋﺠﻠﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ‬‫اﻷﺧﻀـﺮ ﺟﻨﺎﺑـﺪي‪ ،‬و ﺿـﯿﺎء ﻣﻘﺪﺳـﯽ‪ ،‬و ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي و ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﮐﻨﺠﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ اﻷﺑﯿﻮردي‪ ،‬و ﻣﺤّﺐ اﻟّﺪﯾﻦ ﻃﺒﺮي‪ ،‬و‬‫ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﮑﺮم اﻷﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﺻﺪر اﻟّﺪﯾﻦ ﺣﻤﻮﺋﯽ؛ و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻤﻦ ﺗﻘﺪم و ﺗﺄﺧﺮ رواﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﻣﺴﺌﻮل ﺷﺪن أﺣﻤﺪ را از ﻗﻮل آن ﺟﻨﺎب و‬‫»ﻋﺘﺮﺗﯽ و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫را در ﻣﻌﺮض ﻗـﺪح و ﺟﺮح ذﮐﺮ ﮐﺮده رﻗـﺎﻋﺖ و ﺻـﻔﺎﻗﺖ ﺧﻮد را ﺑـﺄﺑﯿﻦ ﻃﺮق واﺿـﺢ و ﻻﺋـﺢ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ وﻗﻮع ﺳﺆال از‬‫ﺣﺪﯾﺜﯽ ﯾﺎ زﯾﺎدت ﺣﺪﯾﺜﯽ ﺑﻮﺟﻪ ﻣﻦ اﻟﻮﺟﻮه دﻟﯿﻞ ﻃﻌﻦ آن ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و إﻟّﺎ أﺣﺎدﯾﺚ ﻻ ﺗﻌّﺪ و ﻻ ﺗﺤﺼـﯽ ﮐﻪ ﻣﺴﺘﻔﯿﺪﯾﻦ و ﻣﺘﻌّﻠﻤﯿﻦ از‬‫أﺋّﻤﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺳﺆال آن ﻣﯽﮐﺮدهاﻧﺪ ﻫﻤﻪ از درﺟﻪ اﻋﺘﺒﺎر ﺳﺎﻗﻂ و ﻫﺎﺑﻂ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻣّﻤﺎ ﻻ ﯾﺮﺿﯽ ﺑﻪ ﻏﺎﻓﻞ ﻓﻀﻼ ﻋﻦ ﻋﺎﻗﻞ‪.‬‬‫و ﺣﯿﺮﺗﻢ ﺑﺴﻮي ﺧﻮد ﻣﯽﮐﺸـﺪ ﮐﻪ ﭼﺴـﺎن اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﻣﺤﺾ ﻣﺴـﺌﻮل ﺷـﺪن أﺣﻤـﺪ ازﯾﻦ ﻗﻮل آن ﺟﻨﺎب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ‬‫ﻣﺴﺎﺳـﯽ ﺑﻤﻘﺼﻮد ﻧﺎﻣﺤﻤﻮد او ﻧـﺪارد؛ ﺑﻬﻮس ﻃﻌﻦ و ﻏﻤﺰ ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ اﺳـﺘﺒﺸﺎر ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده و از اﺧﺮاج ﺧﻮد إﻣﺎم أﺣﻤـﺪ آن را ﺑﻄﺮق ﻋﺪﯾﺪه‬‫در ﻣﺴـﻨﺪ ﻣﺴـﺘﻨﺪ ﺧﻮد و ﻧﯿﺰ در ﮐﺘـﺎب اﻟﻤﻨـﺎﻗﺐ ﻣﻊ رواﯾﺖ ﮐﺮدن آن ﺧـﺎرج از ﻫﺮ دو ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺰ ﮐﻪ ﺑﻮﺟﻮه ﺷّﺘﯽ دﻟﯿﻞ ﮐﻤﺎل ﺻـّﺤﺖ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 288‬از ‪306‬‬‫اﻋﺘﺒـﺎر و ﺛﺒﻮت و اﺷـﺘﻬﺎر آﻧﺴﺖ؛ ﺟﻬﻼ ﯾﺎ ﺗﺠﺎﻫﻼ ﮐﻠـّﯿ ﮥ إﻋﺮاض ورزﯾـﺪه!! و ﻧﺰد أرﺑﺎب ﻋﻘﻮل و ﺣﻠﻮم ﯾﻘﯿﻨﺎ ﻣـﺪﺣﻮر و ﻣﻠﻮم ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد‬‫ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﻣﺤﺾ ﻣﺴـﺌﻮﻟّﯿﺖ أﺣﻤﺪ را دﻟﯿﻞ وﻫﻦ اﯾﻦ ﻗﻮل ﺳﺮور ﮐﺎﺋﻨﺎت ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ أﻓﻀﻞ اﻟّﺼﻠﻮات و اﻟّﺘﺤّﯿﺎت اﻧﮕﺎرد و ادراج و اﺧﺮاج‬‫و رواﯾﺖ و ﺗﺤﺪﯾﺚ ﻣﮑّﺮر آن ﺣﺒﺮ ﻣﻌﺘﻤﺪ را وزﻧﯽ ﻧﮕﺬارد‪ .‬و أﻋﺠﺐ ﻋﺠﺎب اﯾﻦ ﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺗﺮك ﺗﺴـﻤﯿﻪ‬‫ﺳﺎﺋـﻞ از ذﮐﺮ ﺟﻮاب أﺣﻤـﺪ‪ ،‬ﯾﮑﺴـﺮ ﻃّﯽ ﮐﺸـﺢ ﻧﻤﻮده راه ﮐﻤـﺎل اﺧﻼل و اﻫﻤﺎل و ازﻻل و إﺿـﻼل ﭘﯿﻤﻮده! و ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ‪ -‬و ﻻ ﮐﻈﻬﻮر‬‫اﻟّﺸـ ﻤﺲ‪ -‬ﮐﻪ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺟﻮاب ﻣﺜﻞ أﺣﻤـﺪ ﺑﺎﻻﺗﺮﺳﺖ و اﻋﺘﻤﺎد و اﺳـﺘﻨﺎد از ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺳﺆال ﺳﺎﺋﻠﯽ ﮐﻪ ﺗﺎ ﺑﺤﺎل ﻣﺠﻬﻮل ﺳﺖ و اﮔﺮ ﻣﺸـّﺨﺺ ﻫﻢ‬‫ﺷﻮد ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻤﻘﺎم أﺣﻤﺪ ﮐﻪ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺗﺼﺮﯾﺤﺎت أﺋّﻤﻪ ﻗﻮم‪ :‬ﻗﺎﺋﻢ ﻣﻘﺎم أﻧﺒﯿﺎ و در ﺑﻌﺾ ﻣﺰاﯾﺎ ﻣﻘّﺪم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪922 :‬‬‫ﺑﺮ ﺧﻠﯿﻔﻪ أّول ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ ﻧﺨﻮاﻫـﺪ رﺳـﯿﺪ‪ ،‬و ﺷﺎﯾـﺪ ﺑﻮﺟﻪ ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﺧﻤﻮل و ﺿـﺌﻮﻟﺖ او اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ از ذﮐﺮ او اﺳـﺘﺤﯿﺎ ﮐﺮده ﺑﺎﺷـﺪ؛ ﻣﻊ اﻟﺠﻤﻠﻪ‬‫ﺟﻮاب أﺣﻤﺪ ﺧﺎﻟﯽ از دو ﺻﻮرت ﻧﯿﺴﺖ‪ :‬ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ‪ -‬ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ‪ -‬ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺗﻀـﻌﯿﻒ و ﺗﻮﻫﯿﻦ اﯾﻦ ارﺷﺎد ﺑﺎﺳﺪاد ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺑﻮد ﯾـﺎ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺸـﯿﯿﺪ و ﺗﺎﯾﯿـﺪ آن‪ .‬و ﻋﻠﯽ ﮐﻼـ اﻟﺸـّﻘﯿﻦ إﻋﺮاض از ذﮐﺮ آن ﻧﻤﯽﺑﺎﯾﺴﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ در ﺻﻮرت اوﻟﯽ ﻧّﺺ‬‫ﺟﻮاب أﺣﻤـﺪ در إﺛﺒﺎت ﻣﺰﻋﻮم ﻣﻠﻮم اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ أدﺧﻞ و أﮐﻤﻞ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﯿﺎن آن را ﻣﺘﺮوك ﺳﺎﺧﺘﻦ و ﺑﻤﺤﺾ ﻣﺴـﺌﻮﻟّﯿﺖ أﺣﻤـﺪ دﺳـﺖ‬‫اﻧـﺪاﺧﺘﻦ ﺧﻠﻞ و زﻟﻞ ﺻـﺮﯾﺤﺴﺖ و در ﺻﻮرت اﺧﺮي ﺟﻮاب أﺣﻤﺪ را ذﮐﺮ ﻧﮑﺮدن دﻟﯿﻞ ﮐﻤﺎل ﺧﯿﺎﻧﺖ و ﮐﺘﻤﺎن و ﺟﻨﺎﯾﺖ و ﻋﺪواﻧﺴﺖ‪،‬‬‫و ﺑﺮ ﻫﺮ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ رواﯾﺎت و ﻃﺮق ﺳﺎﺑﻘﻪ ﮐﻪ أﺣﻤـﺪ ﺑﺂن رواﯾﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﮐﺮده ﺑﺄدﻧﯽ ﺗﺄّﻣﻞ دﯾﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﻧﺰد او ﻣﺘﯿّﻘﻦ و ﻣﺘﺤّﺘﻢ‬‫ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ در ﺻﻮرت وﻗﻮع ﺳﺆال ﯾﻘﯿﻨـﺎ إﻣـﺎم أﺣﻤـﺪ در ﺟﻮاب ﺑـﺎ ﺻﻮاب ﺧﻮد ﺗﺼـﺤﯿﺢ و إﺛﺒﺎت اﯾﻦ ارﺷﺎد ﺧﯿﺮ اﻟﻌﺒﺎد ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫آﻻف اﻟّﺘﺤـّﯿ ﮥ و اﻟـّﺴ ﻼم إﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﻤﻌﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ إﻟﻄﺎﻃﺎ ﻟﻠﺤّﻖ اﻟّﺴﺎﻃﻊ اﻟﻤﺒﯿﻦ و ﺳﺘﺮا ﻟﻠـّﺼ ﺪق اﻟّﺴﺎﻓﺮ اﻟﻤﺴـﺘﺒﯿﻦ از ذﮐﺮ آن‬‫دل دزدﯾﺪه ﻣﺮﺗﮑﺐ ﺟﻮر ﻋﻈﯿﻢ و ﺣﯿﻒ ﻣﻠﯿﻢ ﮔﺮدﯾﺪه‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ از ﻓﻘـﺪان ﺣﯿﺎ و ﺛﻮران ﺟﻔﺎ ﻣﺘﻔّﻮه ﺷﺪه ﮐﻪ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ از أﻫﻞ ﻋﻠﻢ ﺗﻀـﻌﯿﻒ اﯾﻦ ارﺷﺎد ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳّﻠﻢ ﮐﺮدهاﻧﺪ! و اﯾﻦ زورﯾﺴﺖ ﺷـﻨﯿﻊ و ﮐﺬﺑﯿﺴﺖ ﻓﻈﯿﻊ و ﻓﺮﯾﻪ اﯾﺴﺖ ﻻﺋﺤﻪ و ﻋﻀـﯿﻬﻪ اﯾﺴﺖ واﺿﺤﻪ و اﺧﺘﻼﻗﯿﺴﺖ ﻓﻀﯿﺢ و اﻓﺘﻌﺎﻟﯽ ﺳﺖ‬‫ﻗﺒﯿـﺢ و ﺟﺮأت و ﺟﺴـﺎرﺗﯽ ﺳﺖ ﮐﻪ آن ﺳـﺮش ﭘﯿـﺪا ﻧﯿﺴﺖ و ﺑﺈزاي آن ﺟﺰ ﺗﻼوت آﯾﻪ »َﮐﺒَُﺮْت َﮐﻠَِﻤـ ًﮥ َﺗْﺨُﺮُج ﻣِْﻦ َأﻓْﻮاِﻫِﻬْﻢ ِإْن َﯾُﻘﻮﻟ ُﻮَن ِإﻟﱠﺎ‬‫َﮐِﺬﺑًﺎ«‬‫دﯾﮕﺮ ﭼﻪ آﯾﺪ؟! ﺣﯿﻒ ﺳﺖ و ﮐﻤﺎل ﺣﯿﻒ ﺑﺮﯾﻦ ﺷﯿﺦ اﻹﺳﻼم ﺳّﻨّﯿﻪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺂن رﯾﺎﺳﺖ و ﺳﯿﺎﺳﺖ و اﻣﺎﻣﺖ و زﻋﺎﻣﺖ ﻣﺰﻋﻮﻣﯽ أﺗﺒﺎع‬‫و أﺷـﯿﺎع ﺧﻮد ﻣﺮﺗﮑﺐ اﻓﮑﯽ ﺷﺪه ﮐﻪ أداﻧﯽ ﻫﻤﺞ رﻋﺎع ﻫﻢ از ﺗﻔّﻮه ﺑﻤﺜﻞ آن إﺑﺎ و اﺳـﺘﻨﮑﺎف ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ! ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﺑﺎ وﺻﻒ ﺗﻔّﺤﺺ ﺑﺎﻟﻎ و‬‫ﺗﺘّﺒﻊ ﺳﺎﺑﻎ ﻫﯿﭻ أﺣﺪي ﭘﯿﺪا ﻧﻤﯽﺷﻮد ﮐﻪ در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺻـﺮف اﯾﻦ ﻗﻮل آن ﺟﻨﺎب را ﺗﻀـﻌﯿﻒ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬آﻧﻔﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت‬‫ﺑﺨﺎري‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪923 :‬‬‫اﻓﺘﺮاﺋﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺑﯿﭽﺎره أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﺑﺮﺑﺴـﺘﻪ‪ ،‬ﺟﺎن إﻧﺼﺎف و ﺣﯿﺎ را از ﺑﺲ ﺧﺴـﺘﻪ‪ ،‬ﻣﺘﻌﻠّﻖ ﺑﺄﺻﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻨﺴﺖ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻫﻢ از‬‫راه ﮐﻤﺎل ﻏﻤﺎرت و اﻓﺘﻘﺎد ﺑﺼﺎرت ﯾﮑﺴـﺮ أﺻﻞ ﺣﺪﯾﺚ را واﻫﯽ و ﻏﯿﺮ ﺻـﺤﯿﺢ داﻧﺴـﺘﻪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺗﺴـﻠﯿﻢ أﺻﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ و‬‫ﻣﺤﺾ اﯾﻦ ﻗﻮل ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب را ﺿـﻌﯿﻒ داﻧﻨﺪ ﺻﻮرتﺷﺎن ﺟﺰ در ﺧﯿﺎل ﺗﯿﺮه و ﺗﺎر اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﺑﺪﯾﻊ اﻹﻧﮑﺎر ﭘﯿﺪا ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﻧﻤﯽداﻧﻢ‬‫ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﺑـﺎ وﺻﻒ اﻋﺘﯿـﺎد ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ اﺳـﻬﺎب و إﻃﻨﺎب ﻣﻤّﻞ ﭼﺮا درﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﭘﺎﺑﻨـﺪ اﺟﻤﺎل و اﻫﻤﺎل ﻣﺨّﻞ ﮔﺮدﯾـﺪه أﺳـﻤﺎي آن ﻫﻤﻪ‬‫أﻫـﻞ ﻋﻠﻢ را ﮐﻪ ﺣﺴﺐ ﻣﺰﻋـﻮم ﻣﺸـﻮم او ﺟﺴـﺎرت ﺑﺮ ﺗﻀـﻌﯿﻒ اﯾﻦ ﻗـﻮل ﮐﺮدهاﻧـﺪ در ﺑـﻮاﻃﻦ ﻧﺼﺐ ﻣﻮاﻃﻦ ﺧﻮد ﻓﺮو ﺑﺮده؟! أي ﮐـﺎش!‬‫واﺣﺪي ﻫﻢ از آن أﻫﻞ ﻋﻠﻢ را ﻧﺎم ﻣﯽﺑﺮد ﻓﻀﻼ ﻋﻦ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ‪ ،‬ﺗﺎ أﻫﻞ ﺣﻖ را ﻣﻮﻗﻊ إﻇﻬﺎر ﺻﺪق او از ﮐﺬب زﯾﺎده ازﯾﻦ رخ ﻣﯽﻧﻤﻮد‪ ،‬و‬‫آﺧﺮ ﺑﺮاي ﮐـﺪام روز ﺳـﯿﺎه أﺳـﻤﺎي آن ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻦ أﻫـﻞ اﻟﻌﻠﻢ را در ﺿـﻤﯿﺮ ﺧﯿﺎﻧﺖ ﺗﺨﻤﯿﺮ ﺧﻮد ﻣﻄﻮي و ﻣﺴـﺘﻮر ﮔﺬاﺷـﺘﻪ اﺳﺖ و ﺑﺎ‬‫وﺻﻒ ﺟﺴﺎرﺗﻬﺎي ﺑﯽﭘﺎﯾﺎن ﺧﻮد ﭼﺮا ﺑﯿﺎن ﻧﻤﯽﻧﻤﺎﯾﺪ؟!‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 289‬از ‪306‬‬‫ذﮐﺮ ﺟﻤﻌﯽ از اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﮐﻪ ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺬﮐﻮره را در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ داﺧﻞ و در ﮐﺘﺐ ﺧﻮد آوردهاﻧﺪ‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ ﺻﺮاﺣﮥ ﺑﻐﯿﺮ واﺣﺪ از أﻫﻞ ﻋﻠﻢ ﻧﺴﺒﺖ ﮐﺮده ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﻮل ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺻﺤﯿﺢ‬‫ﻧﯿﺴﺖ!‪.‬‬‫و ﺑﻄﻼن و ﻫﻮان اﯾﻦ ﺗﺨّﺮص و ﺗﻬّﺠﻢ ﻣﺜﻞ ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﻀـﻌﯿﻒ ﺑﺮ ﻣﺘﺘّﺒﻊ ﺧﺒﯿﺮ از أﺟﻼي واﺿﺤﺎﺗﺴﺖ‪ ،‬و ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺴﯿﺎري از ﻧﺼﻮص‬‫ﻋﺒـﺎرات ﻋﻠﻤـﺎي أﻋﻼـم و ﻣﻨّﻘـ ﺪﯾﻦ ﻓﺨـﺎم ﺳـّﻨّﯿﻪ ﻣﺘﻌﻠّﻖ ﺑﺎﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﮐﻪ ﺑﺎﺧﺘﺼﺎر و اﯾﺠﺎز ﺗﻨﺒﯿﻪ ﺑﺮ وﺟﻮه ﺻـّﺤﺖ ﻣﺴـﺘﻔﺎده از آن‬‫ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ ﺑﺠﻮاب ﮐﻼـم رﻗـﺎﻋﺖ اﻧﻀـﻤﺎم اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي داﻧﺴﺘﯽ ﺑﺮاي إﺑﻄـﺎل و اﺧﻤـﺎل ﺗﺨّﺮص ﻣـﺬﮐﻮر اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﻧﮑﻮر ﮐﺎﻓﯽ واﻓﯽ ﺳﺖ و‬‫زﯾـﺎده ازﯾﻦ ﭼﻪ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ در ﻣـﺎ ﺳـﺒﻖ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺻـّﺤﺖ رواﯾﺖ ﻣﺸـﺘﻤﻠﻪ ﺑﺮﯾﻦ ﮐﻼم ﺳـﺮور أﻧﺎم ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻻف اﻟّﺴـ ﻼم‬‫ﺑﺎﺟﻤﺎع أﺋّﻤﻪ و اﺗّﻔﺎق ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﺑﻠﮑﻪ اﺗّﻔﺎق ﺗﻤﺎﻣﯽ أﻫﻞ ﺷﺮق و ﻏﺮب ﻣﺤّﻘﻖ ﺷﺪه‪ ،‬و ﺑﺎﻟﺨﺼﻮص ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻣﺪﻧﯽ ﺣﺪﯾﺚ‬‫زﯾﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ را ﮐﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮﯾﻦ ﮐﻼم ﺳﺖ ﺻﺤﯿﺢ ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬و اﻣﺎم أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ در ﻣﺴﻨﺪ ﺧﻮد ﮐﻪ ﺻّﺤﺖ و اﻋﺘﻤﺎد ﺟﻤﯿﻊ أﺣﺎدﯾﺚ آن‬‫از ﮐﻼم ﺧﻮد أﺣﻤﺪ و ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت دﯾﮕﺮ ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺤّﻘﻘﺴﺖ‪ -‬ﮐﻤﺎ ﻋﺮﻓﺖ‪ -‬اﯾﻦ ﮐﻼم را در ﺷـﺶ رواﯾﺖ ﮐﻪ دو ﺗﺎ از آن از زﯾﺪ‬‫ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ و ﭼﺎر ﺗﺎ از أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ ﺧﺪري‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪924 :‬‬‫ﻣﺮوﯾﺴﺖ آورده‪ ،‬و ﻧﺴﺎﺋﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ« ﮐﻪ أﺣﺎدﯾﺚ آن ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺧﻮد ﻧﺴﺎﺋﯽ ﺑﺮ ﻧﻮاﺻﺐ ﺣّﺠﺖ ﺳﺖ ﻓﻀـﻼ ﻋﻦ أﻫﻞ اﻟّﺴّﻨﮥ‬‫در ﺣﺪﯾﺚ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ اﯾﻦ ﮐﻼم را رواﯾﺖ ﮐﺮده‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﮥ اﺳـﻔﺮاﯾﻨﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺴـﻨﺪ اﻟّﺼﺤﯿﺢ« ﮐﻪ از ﺻﺤﺎح ﻣﻌﺮوﻓﻪ أﻫﻞ ﺳّﻨﺖ‬‫ﺳـﺖ ﺣـﺪﯾﺚ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﮐﻪ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮﯾﻦ ﻗـﻮﻟﺴﺖ اﺧﺮاج ﮐﺮده‪ ،‬و أﺑـﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤـﺎﮐﻢ اﻟّﻨﯿﺴـﺎﺑﻮري در ﮐﺘـﺎب »اﻟﻤﺴـﺘﺪرك ﻋﻠﯽ‬‫اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ« ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ را ﮐﻪ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮﯾﻦ ارﺷﺎد ﻫﺪاﯾﺖ ﺑﻨﯿﺎدﺳﺖ ﺗﺼﺤﯿﺢ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ در آن ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺴﻠﻢ‬‫ﺑﻦ ﺻﺒﯿﺢ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ را ﮐﻪ آن ﻫﻢ ﻣﺸـﺘﻤﻞﺳﺖ ﺑﺮﯾﻦ ﮐﻼم ﻣﻌﺠﺰ ﻧﻈﺎم ﺻﺤﯿﺢ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﺳﺮاج اﻟﺪﯾﻦ أوﺷﯽ در »ﻧﺼﺎب اﻷﺧﺒﺎر«‬‫ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﻠﺘﺰم اﻟّﺼّﺤﮥ اﺳﺖ آن را رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺿﯿﺎء ﻣﻘﺪﺳﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺨﺘﺎرة« ﮐﻪ از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﺻﺤﺎح أﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺳﺖ در ﺳﯿﺎق‬‫ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ اﯾﻦ ارﺷﺎد ﺑﺎﺳﺪاد را آورده؛ و ﻋﻼوه ﺑﺮﯾﻦ از اﻓﺎدات و ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت ﺑﺴﯿﺎري از ﻋﻠﻤﺎي أﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﮐﻪ ﻣﺘﻘّﺪم ﺑﺮ اﺑﻦ‬‫ﺗﯿﻤﯿﻪ ﯾﺎ ﻣﻌﺎﺻـﺮ او ﯾﺎ ﻣﺘﺄّﺧﺮ ازو ﺑﻮدﻧـﺪ ﺻـّﺤﺖ اﯾﻦ ﻗﻮل ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﺳـّﻠﻢ درﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ واﺿـﺢ و‬‫ﻣﺘﺤّﻘﻘﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ راﺟﻊ ﻣﺎ أﺳﻠﻔﻨﺎه ﺑﺎﻹﻣﻌﺎن‪ ،‬ﻓﻤﺎ ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﮥ ﻫﯿﻬﻨﺎ ﻻ رﯾﺐ أﻧّﻪ ﻣﻦ ﻧﺰﻋﺎت اﻟّﺸﯿﻄﺎن‪.‬‬‫ﮐﻼم دﯾﮕﺮ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ درﺑﺎره ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻫﻨﮕﺎﻣﯿﮑﻪ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺟﻮاب ﮔﻔﺘﻪ و ﻧﻘﻞ ﻋﺒﺎرت او از »ﻣﻨﻬﺎج«‬‫و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﺟﺤﻮد ﻋﻨﻮد در ﻣﻘـﺎم دﯾﮕﺮ زﯾﺎده ازﯾﻦ ﺧﺒﺚ ﺿـﻤﯿﺮ و ﻓﺴﺎد ﻃﻮّﯾﺖ ﺧﻮﯾﺶ ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﺤـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ واﺿـﺢ‬‫ﻧﻤﻮده ﺑﺰﻋﻢ ﺧﻮد آﻓﺘﺎب ﺗﺎﺑﺎن و ﻧّﯿﺮ درﺧﺸﺎن را ﺑﮕﻞ اﻧﺪوده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻣﻨﻬﺎج« ﺑﺠﻮاب ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻌﺪ ﮐﻼﻣﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻓﻠﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮ ﻓﯽ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع إﻣﺎﻣﮥ ﻋﻠﯽ و ﻻ ﻣﺎ ﯾﺘﻌّﻠﻖ ﺑﺎﻹﻣﺎﻣﮥ أﺻـﻼ و ﻟﻢ ﯾﻨﻘﻞ أﺣﺪ ﻻ ﺑﺎﺳﻨﺎد ﺻﺤﯿﺢ و ﻻ ﺿﻌﯿﻒ أﻧّﻪ ﻓﯽ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع‬‫ذﮐﺮ إﻣﺎﻣـﮥ ﻋﻠّﯽ‪ ،‬ﺑـﻞ و ﻻ ذﮐﺮ ﻋﻠّﯿﺎ ﻓﯽ ﺷـﯽء ﻣﻦ ﺧﻄﺒـﮥ و ﻫﻮ اﻟﻤﺠﻤﻊ اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟـﺬي اﻣﺮ ﻓﯿﻪ ﺑﺎﻟﺘﺒﻠﯿﻎ اﻟﻌﺎم ﻋﻠﻢ أّن إﻣﺎﻣـﮥ ﻋﻠّﯽ ﻟﻢ ﺗﮑﻦ ﻣﻦ‬‫اﻟّﺪﯾﻦ اﻟّﺬي أﻣﺮ ﺑﺘﺒﻠﯿﻐﻪ‪ ،‬ﺑﻞ و ﻻ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻤﻮاﻻة و ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ و ﻧﺤﻮ ذﻟﮏ ﻣّﻤﺎ ﯾﺬﮐﺮ ﻓﯽ إﻣﺎﻣﺘﻪ‪ ،‬و اﻟّﺬي‬‫رواه ﻣﺴﻠﻢ ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺤﻪ أﻧّﻪ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧّﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‬‫‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﺣّﺾ ﻋﻠﯿﻪ ﺛّﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 290‬از ‪306‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ -‬ﺛﻼﺛﺎ‪-‬‬‫و ﻫﺬا ﻣّﻤﺎ اﻧﻔﺮد ﺑﻪ ﻣﺴﻠﻢ و ﻟﻢ ﯾﺮوه اﻟﺒﺨﺎرّي و‬‫ﻗﺪ رواه اﻟﺘﺮﻣﺬّي و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪925 :‬‬‫زاد ﻓﯿﻪ‪ :‬و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض‪،‬‬‫و ﻗـﺪ ﻃﻌﻦ ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻦ اﻟﺤّﻔـ ﺎظ ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻟّﺰﯾـﺎدة و ﻗﺎﻟﻮا إﻧّﻬﺎ ﻟﯿﺴﺖ ﻣﻦ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و اﻟّـﺬﯾﻦ اﻋﺘﻘـﺪوا ﺻـّﺤﺘﻬﺎ ﻗﺎﻟﻮا إﻧّﻤﺎ ﺗـﺪّل ﻋﻠﯽ أن‬‫ﻣﺠﻤﻮع اﻟﻌﺘﺮة اﻟّﺬﯾﻦ ﻫﻢ ﺑﻨﻮ ﻫﺎﺷﻢ ﮐّﻠﻬﻢ ﻻ ﯾّﺘﻔﻘﻮن ﻋﻠﯽ ﺿﻼﻟﮥ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻗﺪ ﻗﺎﻟﻪ ﻃﺎﺋﻔﮥ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟّﺴﻨﮥ و ﻫﻮ ﻣﻦ أﺟﻮﺑﮥ اﻟﻘﺎﺿﯽ أﺑﯽ ﯾﻌﻠﯽ و‬‫ﻏﯿﺮه‪ ،‬و اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺬي ﻓﯽ ﻣﺴﻠﻢ إذا ﮐﺎن اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﺪ ﻗﺎﻟﻪ ﻓﻠﯿﺲ ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ اﻟﻮﺻّﯿﮥ ﺑﺎﺗّﺒﺎع ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻫﺬا أﻣﺮ ﻗﺪ ﺗﻘّﺪﻣﺖ‬‫اﻟﻮﺻّﯿﮥ ﺑﻪ ﻓﯽ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ و ﻫﻮ ﻟﻢ ﯾﺄﻣﺮ ﺑﺎﺗّﺒﺎع اﻟﻌﺘﺮة و ﻟﮑﻦ‬‫ﻗﺎل‪ :‬اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪،‬‬‫و ﺗﺬﮐﯿﺮ اﻻّﻣﮥ ﺑﻬﻢ ﯾﻘﺘﻀـﯽ أن ﯾﺬﮐﺮوا ﻣﺎ ﺗﻘّﺪم اﻷﻣﺮ ﺑﻪ ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ ﻣﻦ إﻋﻄﺎءﻫﻢ ﺣﻘﻮﻗﻬﻢ و اﻻﻣﺘﻨﺎع ﻣﻦ ﻇﻠﻤﻬﻢ‪ ،‬و ﻫﺬا أﻣﺮ ﻗﺪ ﺗﻘّﺪم ﺑﯿﺎﻧﻪ‬‫ﻗﺒﻞ ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ‪ ،‬ﻓﻌﻠﻢ أﻧّﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ إﻣﺎﻣﺘﻪ ‪.‬‬
‫رد ﮐﻼم اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ و ذﮐﺮ ﺗﺨﺪﯾﻌﺎت دﻫﮕﺎﻧﻪ او‬‫اﺷﺎره‬‫و اﯾﻦ ﮐﻼم ﺳﺨﺎﻓﺖ اﻟﺘﯿﺎم رﮐﺎﮐﺖ اﻧﻀﻤﺎم ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻃﺮاﯾﻒ أﮐﺎذﯾﺐ و ﺑﺪاﺋﻊ أﻋﺎﺟﯿﺒﺴﺖ‪.‬‬‫اول‪ -‬در ﺟﻮاب اﯾﻨﮑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺘﻤﺂب ﺻﻠﯽ اﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ در ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع درﺑﺎره اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﭼﯿﺰي ﻧﻔﺮﻣﻮده‬‫اول آﻧﮑﻪ در آن اّدﻋﺎ ﮐﺮده ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ در ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع اﻣﺎﻣﺖ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم را ﭼﯿﺰي و‬‫ﮐﻪ ﻣﺘﻌّﻠﻖ ﺑﺎﻣﺎﻣﺖ ﺑﺎﺷـﺪ أﺻـﻼ ذﮐﺮ ﻧﻨﻤﻮده‪ ،‬و ﻫﯿـﭻ أﺣـﺪي ﻧﻘﻞ ﻧﮑﺮده ﻧﻪ ﺑﺎﺳـﻨﺎد ﺻـﺤﯿﺢ و ﻧﻪ ﺑﻀـﻌﯿﻒ ﮐﻪ آن ﺟﻨﺎب در ﺣـّﺠ ﮥ اﻟﻮداع‬‫اﻣﺎﻣﺖ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم را ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﺣﺠﺮﯾﺴﺖ ﺷـﻨﯿﻊ و ﻫﺬرﯾﺴﺖ ﻓﻈﯿﻊ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺼﯿﺮ و ﻣﺘﺘّﺒﻊ ﺧﺒﯿﺮ واﺿﺢ و ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ آن ﺟﻨﺎب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ در‬‫ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از دﯾﮕﺮ ﻧﺼﻮص و أﺣـﺎدﯾﺚ ﺑﻬﻤﯿﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﮐﻪ ﻣﮑّﺮر آن را درﯾﻦ ﺣـّﺞ ارﺷـﺎد ﻧﻤﻮده إﺛﺒﺎت اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب‬‫أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪ ،‬و ﺟﺰ اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﮐﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ اﻟﺘﻔﺎت ﺑﺎﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﮐﻪ أﮐﺜﺮ أﺳﺎﻧﯿﺪ آن ﺻـﺤﺎﺣﺴﺖ و‬‫در ﺗﻮاﺗﺮش ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻓﺎدات أﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎء أﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﺷّﮑﯽ و رﯾﺒﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﻣﺘﻔّﻮه ﺷﻮد ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ‪» :‬و ﻟﻢ ﯾﻨﻘﻞ أﺣﺪ ﻻ ﺑﺎﺳﻨﺎد ﺻﺤﯿﺢ و ﻻ ﺿﻌﯿﻒ‬‫أﻧّﻪ ﻓﯽ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ذﮐﺮ إﻣﺎﻣﮥ ﻋﻠّﯽ‪«.‬؟!‬‫دوم‪ -‬در ﺟﻮاب اﯾﻨﮑﻪ ﮔﻔﺘﻪ آﻧﺤﻀﺮت ﻣﻄﻠﻘﺎ ﻧﺎﻣﯽ از ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ در ﺧﻄﺒﻬﺎي ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﻧﺒﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﻧﻘﻞ ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻌﻀﯽ از ﺧﻄﺒﻪﻫﺎ را‬‫دوم آﻧﮑﻪ درﯾﻦ ﮐﻼـم ﻧـﺎﺻﺒّﯿﺖ ﻧﻈﺎم ﺗﺮّﻗﯽ و ﻋﺮوج ﺑﺮ ﻣﺮاﻗﯽ ﺧﺮوج ﮐﺮده ﻣﺘﻔّﻮه ﺷـﺪه اﺳﺖ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ آن ﺟﻨﺎب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ‬‫ﻣﻄﻠﻖ ذﮐﺮ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻧﻨﻤﻮده در ﭼﯿﺰي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪926 :‬‬‫از ﺧﻄﺒﻬﺎي اﯾﻦ ﺣّﺞ ﮐﻪ ﻣﺠﻤﻊ ﻋﺎم ﺑﻮد آن ﺣﻀﺮت و در آن ﻣﺄﻣﻮر ﺑﺘﺒﻠﯿﻎ ﻋﺎم ﺑﻮد‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 291‬از ‪306‬‬‫و اﯾﻦ ﺣﺮف واﻫﯽ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﻣﺨﺒﺮ از ﮐﻤﺎل اﻧﻐﻤﺎر اوﺳﺖ در ﻟﺠﺞ ﺗﻌﺎﻣﯽ ﺻﺮﯾﺢ و اﺑﺘﻼء او ﺑﻌﻮج ﺧﺒﻂ ﻓﻀﯿﺢ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮐﻪ أدﻧﯽ ﻣﺮوري ﺑﺮ‬‫ﮐﺘﺐ ﺳﯿﺮ و أﺧﺒﺎر و أﺳﻔﺎر أﺣﺎدﯾﺚ و آﺛﺎر ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﺑﯿﻘﯿﻦ ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮﯾﻦ ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم را ﺑﻀـﻤﻦ اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم در ﺧﻄﺐ اﯾﻦ ﺣـّﺞ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﻌﺾ ﺧﻄﺐ را ﻣﺨﺼﻮص ﺑﺮاي ﻣﺤﺾ ذﮐﺮ‬‫ﺟﻨـﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم و إﺛﺒﺎت ﻋﺼـﻤﺖ و أﻓﻀـﻠّﯿﺖ آن ﺟﻨﺎب درﯾﻦ ﺣـّﺞ اﻧﺸﺎ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻫﺸﺎم در »ﺗﻠﺨﯿﺺ ﺳﯿﺮت اﺑﻦ إﺳﺤﺎق« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻣﻮاﻓﺎة ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ ﻗﻔﻮﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‬‫ﻓﯽ اﻟﺤّﺞ‪:‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ إﺳـﺤﺎق‪ :‬و ﺣـّﺪﺛﻨﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻧﺠﯿﺢ أّن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﮐﺎن ﺑﻌﺚ ﻋﻠّﯿﺎ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ إﻟﯽ ﻧﺠﺮان ﻓﻠﻘﯿﻪ‬‫ﺑﻤـّﮑ ﮥ و ﻗﺪ أﺣﺮم ﻓﺪﺧﻞ ﻋﻠﯽ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻨﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﻮﺟﺪﻫﺎ ﻗﺪ ﺣّﻠﺖ و ﺗﻬّﯿﺄت ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎﻟﮏ؟ ﯾﺎ ﺑﻨﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ!‬‫ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬أﻣﺮﻧﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ أن ﻧﺤّﻞ ﺑﻌﻤﺮة ﻓﺤﻠﻠﻨﺎ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛّﻢ أﺗﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﻠّﻤﺎ ﻓﺮغ ﻣﻦ اﻟﺨﺒﺮ ﻋﻦ‬‫ﺳﻔﺮه ﻗﺎل ﻟﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‪ :‬اﻧﻄﻠﻖ ﻓﻄﻒ ﺑﺎﻟﺒﯿﺖ و ﺣّﻞ ﮐﻤﺎ ﺣّﻞ أﺻﺤﺎﺑﮏ‪ .‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ! إﻧّﯽ ﻗﻠﺖ ﺣﯿﻦ أﺣﺮﻣﺖ‪ :‬اﻟّﻠﻬّﻢ إﻧّﯽ أﻫّﻞ ﺑﻤﺎ أﻫّﻞ ﺑﻪ ﻧﺒّﯿﮏ و ﻋﺒﺪك و رﺳﻮﻟﮏ ﻣﺤّﻤﺪ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻬﻞ ﻣﻌﮏ ﻣﻦ ﻫﺪي؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ!‬‫ﻓﺄﺷـﺮﮐﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﯽ ﻫﺪﯾﻪ و ﺛﺒﺖ ﻋﻠﯽ إﺣﺮاﻣﻪ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺣّﺘﯽ ﻓﺮغ ﻣﻦ اﻟﺤّﺞ و ﻧﺤﺮ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ اﻟﻬﺪي ﻋﻨﻬﻤﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ إﺳـﺤﺎق‪ :‬و ﺣـّﺪﺛﻨﯽ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮة ﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ رﮐﺎﻧﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ أﻗﺒﻞ ﻋﻠّﯽ‬‫رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ ﻟﯿﻠﻘﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﺑﻤّﮑﮥ ﺗﻌّﺠﻞ إﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ و اﺳﺘﺨﻠﻒ ﻋﻠﯽ ﺟﻨﺪه‬‫اﻟّـﺬﯾﻦ ﻣﻌﻪ رﺟﻼ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻤـﺪ ذﻟﮏ اﻟّﺮﺟﻞ ﻓﮑﺴـﯽ ﮐّﻞ رﺟﻞ ﻣﻦ اﻟﻘﻮم ﺣّﻠـﮥ ﻣﻦ اﻟﺒّﺰ اﻟّﺬي ﮐﺎن ﻣﻊ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﻠّﻤﺎ دﻧﺎ‬‫ﺟﯿﺸﻪ ﺧﺮج ﻟﯿﻠﻘﺎﻫﻢ ﻓﺈذا ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺤﻠﻞ؛ ﻗﺎل‪ :‬وﯾﻠﮏ! ﻣﺎ ﻫﺬا؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺴﻮت اﻟﻘﻮم ﻟﯿﺘﺠّﻤﻠﻮا ﺑﻪ إذا ﻗﺪﻣﻮا ﻓﯽ اﻟّﻨﺎس‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬وﯾﻠﮏ اﻧﺰع ﻗﺒﻞ أن ﺗﻨﺘﻬﯽ ﺑﻪ إﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ‪ .‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎﻧﺘﺰع‬‫اﻟﺤﻠﻞ ﻣﻦ اﻟّﻨﺎس ﻓﺮّدﻫﺎ ﻓﯽ اﻟﺒّﺰ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و أﻇﻬﺮ اﻟﺠﯿﺶ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪927 :‬‬‫ﺷﮑﻮاه ﻟﻤﺎ ﺻﻨﻊ ﺑﻬﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ إﺳـﺤﺎق‪ :‬ﻓﺤـّﺪﺛﻨﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﻌﻤﺮ ﺑﻦ ﺣﺰم ﻋﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ ﺑﻦ ﻋﺠﺮة ﻋﻦ ﻋّﻤﺘﻪ زﯾﻨﺐ ﺑﻨﺖ‬‫ﮐﻌﺐ‪ -‬و ﮐﺎﻧﺖ ﻋﻨﺪ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ -‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري ﻗﺎل‪ :‬اﺷﺘﮑﯽ اﻟّﻨﺎس ﻋﻠّﯿﺎ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﻘﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳّﻠﻢ ﻓﯿﻨﺎ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﻓﺴﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻻ ﺗﺸﺘﮑﻮا ﻋﻠّﯿﺎ ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ إﻧّﻪ ﻻﺧﺸﻦ ﻓﯽ ذات اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬أو‪ :‬ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﱠﻠﻪ ‪.‬‬
‫و أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻃﺒﺮي در »ﺗﺎرﯾﺦ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺛﻨﺎ اﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ ﺳﻠﻤﮥ ﻋﻦ اﺑﻦ إﺳﺤﺎق ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮة ﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ رﮐﺎﻧﮥ‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ أﻗﺒﻞ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ ﻟﯿﻠﻘﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺑﻤّﮑـ ﮥ ﺗﻌّﺠﻞ إﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ و اﺳـﺘﺨﻠﻒ ﻋﻠﯽ ﺟﻨﺪه‬‫اﻟّﺬﯾﻦ ﻣﻌﻪ رﺟﻼ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻓﻌﻤﺪ ذﻟﮏ اﻟّﺮﺟﻞ ﻓﮑﺴـﯽ رﺟﺎﻻ ﻣﻦ اﻟﻘﻮم ﺣﻠﻼ ﻣﻦ اﻟﺒّﺰ اﻟّﺬي ﮐﺎن ﻣﻊ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ دﻧﺎ ﺟﯿﺸﻪ‬‫ﺧﺮج ﻋﻠّﯽ ﻟﯿﻠﻘﺎﻫﻢ ﻓﺈذا ﻫﻢ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺤﻠﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬وﯾﺤﮏ! ﻣﺎ ﻫﺬا؟‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﮐﺴﻮت اﻟﻘﻮم ﻟﯿﺘﺠّﻤﻠﻮا ﺑﻪ إذا ﻗـﺪﻣﻮا ﻓﯽ اﻟّﻨﺎس‪ .‬ﻓﻘﺎل‪ :‬وﯾﻠﮏ! اﻧﺰع ﻣﻦ ﻗﺒﻞ أن ﺗﻨﺘﻬﯽ إﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎﻧﺘﺰع اﻟﺤﻠﻞ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس و‬‫رّدﻫﺎ ﻓﯽ اﻟﺒﺰ و أﻇﻬﺮ اﻟﺠﯿﺶ ﺷﮑﺎﯾﮥ ﻟﻤﺎ ﺻﻨﻊ ﺑﻬﻢ‪.‬‬‫ﺛﻨﺎ‪ :‬اﺑﻦ ﺣﻤﯿـﺪ ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻨﺎ ﺳـﻠﻤﮥ ﻋﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺳـﺤﺎق ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﻌﻤﺮ ﺑﻦ ﺣﺰم ﻋﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ ﺑﻦ‬‫ﻋﺠﺮة ﻋﻦ ﻋّﻤﺘﻪ زﯾﻨﺐ ﺑﻨﺖ ﮐﻌﺐ ﺑﻦ ﻋﺠﺮة و ﮐﺎﻧﺖ ﻋﻨﺪ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺷـﮑﺎ اﻟّﻨﺎس ﻋﻠّﯽ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻓﻘﺎم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 292‬از ‪306‬‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻨﺎ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﻓﺴﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺎ أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! ﻻ ﺗﺸﮑﻮا ﻋﻠّﯿﺎ ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ إﻧّﻪ ﻻﺧﺸﻦ ﻓﯽ ذات اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬أو‪ :‬ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﱠﻠﻪ ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ اﺛﯿﺮ ﺟﺰري در »ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﺎﻣﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﺑﻌﺚ ﻋﻠّﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ إﻟﯽ ﻧﺠﺮان ﻟﯿﺠﻤﻊ ﺻـﺪﻗﺎﺗﻬﻢ و ﺟﺰﯾﺘﻬﻢ و ﯾﻌﻮد‪ ،‬ﻓﻔﻌﻞ و ﻋﺎد و ﻟﻘﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺑﻤّﮑﮥ‬‫ﻓﯽ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع و اﺳـﺘﺨﻠﻒ ﻋﻦ اﻟﺠﯿﺶ اﻟّﺬﯾﻦ ﻣﻌﻪ رﺟﻼ ﻣﻦ أﺻﺤﺎﺑﻪ و ﺳﺒﻘﻬﻢ إﻟﯽ اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻓﻠﻘﯿﻪ ﺑﻤّﮑﮥ ﻓﻌﻤﺪ اﻟّﺮﺟﻞ‬‫إﻟﯽ اﻟﺠﯿﺶ ﻓﮑﺴﺎﻫﻢ ﮐّﻞ رﺟﻞ ﺣﻠّـﮥ ﻣﻦ اﻟﺒّﺰ اﻟّﺬي ﻣﻊ ﻋﻠّﯽ ﻓﻠﻤﺎ دﻧﺎ اﻟﺠﯿﺶ ﺧﺮج ﻋﻠّﯽ ﻟﯿﺘﻠّﻘﺎﻫﻢ ﻓﺮأي ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺤﻠﻞ ﻓﻨﺰﻋﻬﺎ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺸـﮑﺎه‬‫اﻟﺠﯿﺶ إﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻓﻘـﺎم اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬أّﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس! ﻻ ﺗﺸـﮑﻮا ﻋﻠّﯿﺎ ﻓﻬﻮ ﻻﺧﺸﻦ ﻓﯽ‬‫ذات اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪928 :‬‬‫و ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻞ ﻟا ﱠﻠﻪ ‪.‬‬
‫ﺳﻮم‪ -‬در ﺟﻮاب اﯾﻨﮑﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ در ﮐﻼم ﺧﻮد ﺑﻨﺎء ﻓﺎﺳﺪ ﺑﺮ ﻓﺎﺳﺪ ﻧﻬﺎده و ﺑﻮدن اﻣﺎﻣﺖ را از دﯾﻦ ﻧﺒﯽ ﮐﻪ ﻣﺄﻣﻮر ﺑﺘﺒﻠﯿﻎ ﺑﺂن ﺑﻮده ﺑﺰﻋﻢ ﺧﻮد ﺧﺎرج‬‫ﻧﻤﻮده ﺑﺸﺶ وﺟﻪ‬‫اﺷﺎره‬‫ﺳـﻮم آﻧﮑﻪ درﯾﻦ ﮐﻼـم ﺣﺮورّﯾﺖ اﻧﻀـﻤﺎم اﺳـﺘﺪﻻل ﻧﻤـﻮده ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـّﻠﻢ اﻣـﺎﻣﺖ أﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻄﻠﻖ اﻣـﺎﻣﺖ و ﻣـﺎ ﯾﺘﻌّﻠﻖ ﺑﻬـﺎ را در ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع ذﮐﺮ ﻧﮑﺮده ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻄﻠﻖ ذﮐﺮ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم در‬‫ﭼﯿﺰي از ﺧﻄﺐ ﺣّﺠـ ﮥ اﻟـﻮداع ﮐﻪ ﻣﺠﻤﻊ ﻋـﺎم ﺑﻮد و آن ﺣﻀـﺮت در آن ﻣـﺄﻣﻮر ﺑﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻋـﺎم ﺷـﺪه ﺑﻮد ذﮐﺮ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻌﻠﻮم ﺷـﺪ ﮐﻪ‬‫اﻣـﺎﻣﺖ أﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم از دﯾﻨﯽ ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﻣﺄﻣﻮر ﺑﺘﺒﻠﯿﻎ آن ﺷـﺪه ﺑﻮد ﻧﺒﻮد ﺑﻠﮑﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻮاﻻة ﮐﻪ ﻣﺮاد از آن ﺣـﺪﯾﺚ‬‫ﻏﺪﯾﺮﺳﺖ و ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و ﻣﺜﻞ آن ﮐﻪ در اﻣﺎﻣﺖ آن ﺟﻨﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﺷﻮد ﻧﯿﺰ از آن ﻧﺒﻮد‪.‬‬‫و اﯾﻦ اﺳـﺘﺪﻻل ﺻـﺮﯾﺢ اﻻﺧﺘﻼف ﺑّﯿﻦ اﻻﺿـﻤﺤﻼل از ﻗﺒﯿﻞ ﺑﻨﺎء ﻓﺎﺳﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺎﺳﺪ و ﻇﻠﻤﺎت ﺑﻌﻀﻬﺎ ﻓﻮق ﺑﻌﺾ و ﻣﺤﺾ رﻣﯽ اﻟّﺴﻬﺎم ﻓﯽ‬‫اﻟﻈﻼم ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ‪:‬‬‫أوﻻ ذﮐﺮ ﻧﮑﺮدن آن ﺟﻨﺎب اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را در ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﺑﺎﻃﻞ ﻣﺤﻀﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ درﯾﺖ‪.‬‬‫و ﺛﺎﻧﯿﺎ ﻣﺬﮐﻮر ﻧﺸﺪن أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم در ﭼﯿﺰي از ﺧﻄﺐ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع اﻓﮏ ﺻﺮاح اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻣّﺮ‪.‬‬‫و ﺛﺎﻟﺜـﺎ ﻣـﺄﻣﻮر ﺷـﺪن آن ﺟﻨﺎب در ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع ﺑﺘﺒﻠﯿﻎ ﻋﺎم ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ در ﺧﻄﺒﺎت ﻣﻮاﻗﻒ و ﻣﺸﺎﻋﺮ ﺣـّﺞ ﺟﻤﯿﻊ اﻣﻮر ﺷـﺮﻋّﯿﻪ را إﺑﻼغ‬‫ﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ؛ ﻣﻤﻨﻮﻋﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﻓﺴﺎدش أﻇﻬﺮ ﻣﻦ اﻟّﺸـ ﻤﺲ و أﺑﯿﻦ ﻣﻦ اﻷﻣﺲ ﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺧﻄﺒﺎت ﻣـﺬﮐﻮره ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺟﻤﻠﻪ اﺣﮑﺎﻣﯽ ﮐﻪ‬‫ﻣﻦ أّول اﻟﺒﻌﺜﮥ إﻟﯽ ﺣﯿﻦ ﻫﺬا اﻟﺤّﺞ ﻧﺎزل ﺷﺪه ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ راﺟﻊ إﻟﯿﻬﺎ‪.‬‬‫و راﺑﻌـﺎ اﮔﺮ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺗﺴـﻠﯿﻢ ﻫﻢ ﮐﺮده ﺷـﻮد ﭘﺲ دﻟﯿـﻞ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﺮﯾﻨﮑﻪ آﻧﭽﻪ آن ﺟﻨـﺎب ﻣﻦ ﺑﻌـﺪ ﺑـﺄﻣﺮ إﻟﻬﯽ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ از دﯾﻦ ﻣـﺄﻣﻮر‬‫ﺑﺎﻟّﺘﺒﻠﯿﻎ ﺧﺎرج ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﮐﻼﻣﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ أدﻧﯽ ﺷـﻌﻮر و ﺗـﺪّﯾﻦ ﻫﻢ ﻣﺘﻔّﻮه ﺑﺂن ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﭼﻮن در داء ﻋﻀﺎل‬‫ﺑﻐﺾ آل رﺳﻮل ﻣﺘﻌـﺎل ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻻـف اﻟـّﺴ ﻼم ﻣـﺎ اﺗّﺼﻞ اﻟّﻨﻬﺮ ﺑﺎﻟﻠّﯿﺎل ﻣﺒﺘﻼﺳﺖ ﻧﺰد او اﺧﺮاج ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ و ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ از دﯾﻦ‬‫ﻣﺄﻣﻮر ﺑﺎﻟّﺘﺒﻠﯿﻎ ﺑﻠﮑﻪ از أﺻﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪929 :‬‬‫دﯾﻦ ﭼﯿﺰي ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﺧﺎﻣﺴﺎ زﻋﻢ ﻣـﺬﮐﻮر ﻧﺸـﺪن ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ در ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع از أوﺿﺢ أﺑﺎﻃﯿﻠﺴﺖ و درﯾﻦ ﺑﺎب ﻣﺮاﺟﻌﺖ ﺑﺮواﯾﺎت ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ ﻋﻈﺎم و اﻓﺎدات‬‫ﻋﻠﻤﺎي ﻋﺎﻟﯿﻤﻘﺎم ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ در ﻣﺠّﻠﺪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺘﻔﺼﯿﻞ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 293‬از ‪306‬‬‫ﺳﺎدﺳـﺎ زﻋـﻢ ذﮐﺮ ﻧﮑﺮدن ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿـﻪ و اﻟﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را در ﺣّﺠـ ﮥ اﻟـﻮداع ﺟﻬـﻞ ﻗﺒﯿـﺢ ﯾـﺎ ﺗﺠـﺎﻫﻞ‬‫ﻓﻀـﯿﺤﺴﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ آن ﺟﻨﺎب ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ آن را در ﺧﻄﺒﻪ ﻋﺮﻓﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ارﺷﺎد ﮐﺮده و در‬‫روز ﻏـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﻣﮑّﺮر آن را ﺑـﺎ دﯾﮕﺮ ارﺷـﺎدات ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و اﮔﺮ ﭼﻪ ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮدن آن ﺟﻨﺎب ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را در ﺣـّﺠ ﮥ اﻟﻮداع روز‬‫ﻋﺮﻓﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ از ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣﺬي داﻧﺴﺘﯽ؛ ﻟﯿﮑﻦ اﯾﻨﺠﺎ ﺗﻤﺎم ﺧﻄﺒﻪ آن ﺟﻨﺎب ﮐﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻔﺴﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﯿﺪ‪.‬‬‫ﺧﻄﺒﻪ ﺣﻀـﺮت رﺳﺎﻟﺘﻤﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ روز ﻋﺮﻓﻪ در ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﮐﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ اﺳﺖ ﺑﻨﻘﻞ از »اﻟﻤﻘﺪاﻟﻔﺮﯾﺪ« اﺑﻦ ﻋﺒﺪ رﺑﻪ‬‫ﻗﺮﻃﺒﯽ‬‫أﺑﻮ ﻋﻤﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ رﺑّﻪ ﻗﺮﻃﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﻘﺪ اﻟﻔﺮﯾﺪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﺧﻄﺒﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع‬‫إّن اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﻧﺤﻤﺪه و ﻧﺴـﺘﻐﻔﺮه و ﻧﺘﻮب إﻟﯿﻪ و ﻧﻌﻮذ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﻣﻦ ﺷـﺮور أﻧﻔﺴـﻨﺎ و ﻣﻦ ﺳّﯿﺌﺎت أﻋﻤﺎﻟﻨﺎ‪ ،‬ﻣﻦ ﯾﻬﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻼ ﻣﻀّﻞ ﻟﻪ و ﻣﻦ ﯾﻀﻠﻞ‬‫ﻓﻼ ﻫﺎدي ﻟﻪ‪ ،‬و أﺷـﻬﺪ أن ﻻ إﻟﻪ إﻟّﺎ اﻟﱠﻠﻪ وﺣـﺪه ﻻ ﺷـﺮﯾﮏ ﻟﻪ و أّن ﻣﺤّﻤـ ﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬اوﺻـﯿﮑﻢ ﻋﺒﺎد اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺘﻘﻮي اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و أﺣّﺜﮑﻢ ﻋﻠﯽ‬‫ﻃﺎﻋﮥ اﻟﱠﻠﻪ و أﺳﺘﻔﺘﺢ ﺑﺎﻟّﺬي ﻫﻮ ﺧﯿﺮ‪.‬‬‫أّﻣـﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬أّﯾﻬـﺎ اﻟّﻨـﺎس! اﺳـﻤﻌﻮا ﻣﺘﯽ اﺑّﯿﻦ ﻟﮑﻢ ﻓـﺈﻧّﯽ ﻻـ أدري ﻟﻌّﻠﯽ ﻻ أﻟﻘﺎﮐﻢ ﺑﻌـﺪ ﻋﺎﻣﯽ ﻫـﺬا ﻓﯽ ﻣﻮﻗﻔﯽ ﻫـﺬا أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إّن دﻣﺎءﮐﻢ و‬‫أﻣﻮاﻟﮑﻢ ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺣﺮام إﻟﯽ أن ﺗﻠﻘﻮا رﺑّﮑﻢ ﮐﺤﺮﻣـﮥ ﯾﻮﻣﮑﻢ ﻫـﺬا ﻓﯽ ﺷـﻬﺮﮐﻢ ﻫـﺬا ﻓﯽ ﺑﻠﺪﮐﻢ ﻫﺬا‪ ،‬أﻻ ﻫﻞ ﺑﻠّﻐﺖ؟ اﻟﻠّﻬّﻢ اﺷـﻬﺪ! ﻓﻤﻦ ﮐﺎن‬‫ﻋﻨـﺪه أﻣﺎﻧـﮥ ﻓﻠﯿﺆّدﻫﺎ إﻟﯽ اﻟّﺬي اﺋﺘﻤﻨﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ و إّن رﺑﺎ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ ﻣﻮﺿﻮع‪ .‬و إّن أول رﺑﺎ أﺑﺪا ﺑﻪ رﺑﺎ ﻋﻤﯽ اﻟﻌّﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬و إّن دﻣﺎء‬‫اﻟﺠﺎﻫﻠـّﯿ ﮥ ﻣﻮﺿﻮﻋـﮥ و إّن أّول دم أﺑـﺪأ ﺑﻪ دم ﻋـﺎﻣﺮ ﺑﻦ رﺑﯿﻌـﮥ ﺑﻦ اﻟﺤﺮث ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬و إّن ﻣﺂﺛﺮ اﻟﺠﺎﻫﻠـّﯿ ﮥ ﻣﻮﺿﻮﻋـﮥ ﻏﯿﺮ اﻟّﺴﺪاﻧـﮥ و‬‫اﻟّﺴﻘﺎﯾﮥ‪ ،‬و اﻟﻌﻤﺪ ﻗﻮد و ﺷﺒﻪ اﻟﻌﻤﺪ ﻣﺎ ﻗﺘﻞ ﺑﺎﻟﻌﺼﺎ و اﻟﺤﺠﺮ ﻓﻔﯿﻪ ﻣﺎﺋﮥ ﺑﻌﯿﺮ ﻓﻤﻦ زاد ﻓﻬﻮ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺠﺎﻫﻠّﯿﮥ‪.‬‬‫أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إّن اﻟّﺸﯿﻄﺎن ﻗﺪ ﯾﺌﺲ أن ﯾﻌﺒﺪ ﻓﯽ أرﺿﮑﻢ ﻫﺬه و ﻟﮑّﻨﻪ رﺿﯽ أن ﯾﻄﺎع ﻓﯿﻤﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪930 :‬‬‫ﺳﻮي ذﻟﮏ ﻣّﻤﺎ ﺗﺤﻘﺮون ﻣﻦ أﻋﻤﺎﻟﮑﻢ‪.‬‬‫أّﯾﻬـﺎ اﻟّﻨـﺎس! إﻧّﻤﺎ اﻟّﻨﺴـﯽء زﯾﺎدة ﻓﯽ اﻟﮑﻔﺮ ﯾﻀّﻞ ﺑﻪ اﻟّـﺬﯾﻦ ﮐﻔﺮوا ﯾﺤّﻠﻮﻧﻪ ﻋﺎﻣﺎ و ﯾﺤّﺮﻣﻮﻧﻪ ﻋﺎﻣﺎ ﻟﯿﻮاﻃﺌﻮا ﻋـّﺪة ﻣﺎ ﺣّﺮم اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و إّن اﻟّﺰﻣﺎن ﻗﺪ‬‫اﺳـﺘﺪار ﮐﻬﯿﺌﺘﻪ ﯾﻮم ﺧﻠﻖ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺴـﻤﻮات و اﻷرض‪ ،‬و إّن ﻋـﺪة اﻟّﺸـ ﻬﻮر ﻋﻨـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ ﺷـﻬﺮا ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻮم ﺧﻠﻖ اﻟﱠﻠﻪ اﻟـّﺴ ﻤﻮات و‬‫اﻷـرض ﻣﻨﻬﺎ أرﺑﻌـﮥ ﺣﺮم ﺛﻼﺛـﮥ ﻣﺘﻮاﻟﯿﺎت و واﺣـﺪ ﻓﺮد‪ :‬ذو اﻟﻘﻌـﺪة و ذو اﻟﺤـّﺠ ﮥ و اﻟﻤﺤّﺮم و رﺟﺐ اﻟّـﺬي ﺑﯿﻦ ﺟﻤﺎدي و ﺷـﻌﺒﺎن‪ .‬أﻻ ﻫﻞ‬‫ﺑّﻠﻐﺖ؟ اﻟّﻠﻬّﻢ اﺷﻬﺪ! أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إّن ﻟﻨﺴﺎﺋﮑﻢ ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺣّﻘﺎ‪ ،‬و إّن ﻟﮑﻢ ﻋﻠﯿﻬّﻦ ﺣﻘﺎ‪ :‬ﻟﮑﻢ ﻋﻠﯿﻬّﻦ أﻟّﺎ ﯾﻮﻃﺌﻦ ﻓﺮﺷﮑﻢ ﻏﯿﺮﮐﻢ و ﻻ ﯾﺪﺧﻠﻦ أﺣﺪا‬‫ﺗﮑﺮﻫﻮﻧﻪ ﺑﯿﻮﺗﮑﻢ إﻟّـﺎ ﺑـﺎذﻧﮑﻢ و ﻻ ﯾﺄﺗﯿﻦ ﺑﻔﺎﺣﺸـﮥ ﻓﺈن ﻓﻌﻠﻦ ﻓﺎّن اﻟﱠﻠﻪ ﻗـﺪ أذن ﻟﮑﻢ أن ﺗﻌﻀـﻠﻮﻫّﻦ و ﺗﻬﺠﺮوﻫّﻦ ﻓﯽ اﻟﻤﻀﺎﺟﻊ و ﺗﻀـﺮﺑﻮﻫّﻦ‬‫ﺿﺮﺑـﺎ ﻏﯿﺮ ﻣﺒّﺮح‪ ،‬ﻓـﺎن اﻧﺘﻬﯿﻦ و أﻃﻌﻨﮑﻢ ﻓﻌﻠﯿﮑﻢ رزﻗﻬّﻦ و ﮐﺴﻮﺗﻬﻦ ﺑـﺎﻟﻤﻌﺮوف‪ ،‬و إﻧّﻤـﺎ اﻟّﻨﺴـﺎء ﻋﻨـﺪﮐﻢ ﻋﻮار ﻻـ ﯾﻤﻠﮑﻦ ﻷﻧﻔﺴـﻬّﻦ ﺷـﯿﺌﺎ‪،‬‬‫أﺧﺬﺗﻤﻮﻫّﻦ ﺑﺄﻣﺎﻧﮥ اﻟﱠﻠﻪ و اﺳﺘﺤﻠﻠﺘﻢ ﻓﺮوﺟﻬّﻦ ﺑﮑﻠﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺎﺗّﻘﻮا اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟّﻨﺴﺎء و اﺳﺘﻮﺻﻮا ﺑﻬّﻦ ﺧﯿﺮا‪.‬‬‫أّﯾﻬـﺎ اﻟّﻨـﺎس! إﻧّﻤـﺎ اﻟﻤﺆﻣﻨﻮن إﺧﻮة ﻓﻼـ ﯾﺤـّﻞ ﻻـﻣﺮئ ﻣـﺎل أﺧﯿﻪ إﻟّﺎ ﻋﻦ ﻃﯿﺐ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬أﻻ ﻫﻞ ﺑﻠﻐﺖ؟ اﻟّﻠﻬﻢ اﺷـﻬﺪ! ﻓﻼ ﺗﺮﺟﻌﻮا ﺑﻌـﺪي ﮐّﻔﺎرا‬‫ﯾﻀـﺮب ﺑﻌﻀـﮑﻢ أﻋﻨـﺎق ﺑﻌﺾ ﻓـﺈﻧّﯽ ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣـﺎ إن أﺧـﺬﺗﻢ ﺑﻪ ﻟﻢ )ﻟﻦ‪ .‬ظ( ﺗﻀـّﻠﻮا ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬أﻻ ﻫﻞ ﺑّﻠﻐﺖ! اﻟّﻠﻬّﻢ‬‫اﺷـﻬﺪ! أّﯾﻬﺎ ﻟا ّﻨﺎس! إّن رﺑّﮑﻢ واﺣـﺪ و إّن أﺑﺎﮐﻢ واﺣﺪ‪ ،‬ﮐﻠّﮑﻢ ﻵدم و آدم ﻣﻦ ﺗﺮاب‪ ،‬أﮐﺮﻣﮑﻢ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ أﺗﻘﺎﮐﻢ‪ ،‬ﻟﯿﺲ ﻟﻌﺮﺑّﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﺠﻤّﯽ‬‫ﻓﻀﻞ إﻟّﺎ ﺑﺎﻟّﺘﻘﻮي‪ ،‬أﻻ ﻫﻞ ﺑّﻠﻐﺖ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﻧﻌﻢ! ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠﯿﺒّﻠﻎ اﻟّﺸﺎﻫﺪ ﻣﻨﮑﻢ اﻟﻐﺎﺋﺐ‪.‬‬‫أّﯾﻬﺎ اﻟّﻨﺎس! إّن اﻟﱠﻠﻪ ﻗّﺴﻢ ﻟﮑّﻞ وارث ﻧﺼﯿﺒﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﯿﺮاث و ﻻ ﯾﺠﻮز ﻟﻮارث وﺻّﯿﮥ ﻓﯽ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﻟّﺜﻠﺚ‪ ،‬و اﻟﻮﻟﺪ ﻟﻠﻔﺮاش و ﻟﻠﻌﺎﻫﺮ اﻟﺤﺠﺮ‪ ،‬ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 294‬از ‪306‬‬‫دﻋﺎ إﻟﯽ ﻏﯿﺮ أﺑﯿﻪ أو ﺗﻮﻟّﯽ إﻟﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﻮاﻟﯿﻪ ﻓﻌﻠﯿﻪ ﻟﻌﻨﮥ اﻟﱠﻠﻪ و اﻟﻤﻼﺋﮑﮥ و اﻟّﻨﺎس اﺟﻤﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻻ ﯾﻘﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﻪ ﺻﺮﻓﺎ و ﻻ ﻋﺪﻻ‪ ،‬و اﻟّﺴﻼم ﻋﻠﯿﮑﻢ و‬‫رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ و ﺑﺮﮐﺎﺗﻪ ‪.‬‬
‫و ﻋﻼوه ﺑﺮﯾﻦ از دﯾﮕﺮ رواﯾﺎت ﻧﯿﺰ واﺿﺢ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ آن ﺟﻨﺎب ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳّﻠﻢ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪931 :‬‬‫ﺷﺮﯾﻒ را در ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﻧﻘﻞ ﮐﻠﻤﺎت ﺟﻤﻌﯽ از اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻠﺴﻨﺖ ﮐﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را از ﺧﻄﺒﻪ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ‬‫ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﻤﻬﻮدي در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﮐﻤﺎ ﺳـﻤﻌﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ در ذﮐﺮ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و أﺧﺮﺟﻪ ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻣﺤّﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ‬‫ﺑﻦ اﻷﺧﻀﺮ ﻓﯽ »ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟﻌﺘﺮة اﻟﻨﺒﻮّﯾﮥ« و ﻓﯿﻪ أّن اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﺎل ذﻟﮏ ﻓﯽ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع إﻟﺦ‪.‬‬‫و ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ زرﻧﺪي در »ﻧﻈﻢ درر اﻟّﺴﻤﻄﯿﻦ« ﮐﻤﺎ ﻣﻀﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]روي زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬اﻗﺒﻞ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـّﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﯾﻮم ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﻓﻘﺎل‪ :‬إﻧّﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض و إﻧّﮑﻢ‬‫ﺗﺒﻌﯽ و إﻧّﮑﻢ ﺗﻮﺷﮑﻮن أن ﺗﺮدوا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ﻓﺄﺳﺌﻠﮑﻢ ﻋﻦ ﺛﻘﻠّﯽ ﮐﯿﻒ ﺧﻠﻔﺘﻤﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ[ إﻟﺦ‪.‬‬‫و اﯾﻦ رواﯾﺖ را ﺳـﻤﻬﻮدي در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« و ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤّﻤﺪ ﻗﺎدري ﺷـﯿﺨﺎﻧﯽ در »ﺻﺮاط ﺳﻮي« ﻧﯿﺰ آوردهاﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻣﻀﯽ ﺳﺎﺑﻘﺎ‪،‬‬‫و از رواﯾﺎت دﯾﮕﺮ ﻣﺎﺿﯿﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﺳﻠﻒ ﻫﻢ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ واﺿﺢ و ﻻﺋﺤﺴﺖ و أﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎي أﻋﻼم ﺳّﻨّﯿﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﻌﺘﺮفاﻧﺪ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ آن ﺟﻨﺎب ﺻﻠّﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـّﻠﻢ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را در ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻧﻮر اﻟّﺪﯾﻦ ﺳـﻤﻬﻮدي در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« در ﺑﯿﺎن‬‫ﺗﻨﺒﯿﻬﺎﺗﯽ ﮐﻪ آن را ﺑﻌﺪ ﺳﯿﺎق ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ آورده ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺧﺎﻣﺴـﻬﺎ‪ :‬ﻗـﺪ ﺗﻀـّﻤﻨﺖ اﻷﺣـﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺘﻘّﺪﻣـﮥ اﻟﺤّﺚ اﻟﺒﻠﯿﻎ ﻋﻠﯽ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﺄﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻟّﻨﺒﻮّي و ﺣﻔﻈﻬﻢ و اﺣﺘﺮاﻣﻬﻢ و اﻟﻮﺻـّﯿﮥ ﺑﻬﻢ ﻟﻘﯿﺎﻣﻪ‬‫ﺻﻠّﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﺑـﺬﻟﮏ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ أﮐﺜﺮ اﻟّﺮواﯾﺎت اﻟﻤﺘﻘّﺪﻣـﮥ ﻣﻊ ذﮐﺮه ﻟـﺬﻟﮏ ﻓﯽ ﺧﻄﺒﺘﻪ ﯾﻮم ﻋﺮﻓـﮥ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﺘﻪ‪،‬‬‫ﮐﻤﺎ ﻓﯽ رواﯾﮥ اﻟّﺘﺮﻣﺬي ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ و ﻓﯽ ﺧﻄﺒﺘﻪ ﻟّﻤﺎ ﻗﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻌﺪ اﻧﺼﺮاﻓﻪ ﻣﻦ ﺣﺼﺎر اﻟﻄﺎﺋﻒ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف رﺿﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﻓﯽ ﻣﺮﺿﻪ اﻟّﺬي ﻗﺒﺾ ﻓﯿﻪ و ﻗﺪ اﻣﺘﻸت اﻟﺤﺠﺮة ﻣﻦ أﺻﺤﺎﺑﻪ ﮐﻤﺎ ﺳﺒﻖ ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻻّم ﺳﻠﻤﮥ[‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣﮑﯽ در »ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ« ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ از أﺣﻤـﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯽ رواﯾـﮥ أّن ذﻟﮏ ﮐﺎن ﻓﯽ ﺣّﺠﮥ‬‫اﻟﻮداع ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺻﻮاﻋﻖ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺛّﻢ اﻋﻠﻢ أّن ﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑـﺬﻟﮏ ﻃﺮﻗﺎ ﮐﺜﯿﺮة وردت ﻋﻦ ﻧّﯿﻒ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﺻـﺤﺎﺑّﯿﺎ و ﻣّﺮ ﻟﻪ ﻃﺮق‬‫ﻣﺒﺴﻮﻃﮥ ﻓﯽ ﺣﺎدي ﻋﺸﺮ اﻟّﺸﺒﻪ‪ ،‬و ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﺗﻠﮏ اﻟﻄﺮق أﻧّﻪ ﻗﺎل ذﻟﮏ ﺑﺤّﺠﮥ اﻟﻮداع ﺑﻌﺮﻓﮥ‪ ،‬و ﻓﯽ اﺧﺮي أﻧّﻪ ﻗﺎﻟﻪ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪932 :‬‬‫ﻓﯽ ﻣﺮﺿﻪ و ﻗـﺪ اﻣﺘﻸـت اﻟﺤﺠﺮة ﺑﺄﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﻓﯽ اﺧﺮي أﻧّﻪ ﻗـﺎل ذﻟﮏ ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧّﻢ‪ ،‬و ﻓﯽ اﺧﺮي أﻧّﻪ ﻗﺎل ﻟّﻤﺎ ﻗﺎﻟﻪ ﺧﻄﯿﺒﺎ ﺑﻌـﺪ اﻧﺼـﺮاﻓﻪ ﻣﻦ‬‫اﻟﻄـﺎﺋﻒ ﮐﻤـﺎ ﻣّﺮ‪ ،‬و ﻻـ ﺗﻨـﺎﻓﯽ إذ ﻻـ ﻣـﺎﻧﻊ ﻣﻦ أﻧّﻪ ﮐّﺮر ﻋﻠﯿﻬﻢ ذﻟـﮏ ﻓﯽ ﺗﻠـﮏ اﻟﻤﻮاﻃﻦ و ﻏﯿﺮﻫـﺎ اﻫﺘﻤﺎﻣـﺎ ﺑﺸـﺄن اﻟﮑﺘـﺎب اﻟﻌﺰﯾﺰ و اﻟﻌـﺘﺮة‬‫اﻟّﻄﺎﻫﺮة[‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺷـﯿﺨﺎﻧﯽ ﻗﺎدري در »ﺻـﺮاط ﺳﻮي« ﮐﻤﺎ ﻣّﺮ ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﺮواﯾﺖ أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ ﺧﺪري ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎﻟﻮا إﻧّﻪ ﻗﺎل‬‫ذﻟﮏ ﻓﯽ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﻤـﺪ ﻣﻌﯿﻦ ﺳـﻨﺪي ﻧﯿﺰ در »دراﺳﺎت اﻟّﻠﺒﯿﺐ« ﮐﻤﺎ ﻋﺮﻓﺖ ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮدن آن ﺟﻨﺎب اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را در ﺣّﺠـ ﮥ اﻟﻮداع ﺑﺒﯿﺎن أﻧﯿﻖ‬‫ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم‪ -‬در ﺑﯿﺎن ﺣﺬف و اﺳﻘﺎﻃﯽ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ در اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ از ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ﻧﻤﻮده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 295‬از ‪306‬‬‫ﭼﻬـﺎرم آﻧﮑﻪ درﯾﻦ ﮐﻼـم ﻣﺨﺘّﻞ اﻟّﻨﻈﺎم ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﮐﻪ در »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻣﺨﺮج ﺳﺖ ﺑﺤـﺬف و اﺳـﻘﺎط آورده ﻣﺴـﻠﮏ ﺗﻐﯿﯿﺮ و‬‫اﺧﺘﺒﺎط ﺳﭙﺮده‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ‪ -‬ﮐﻤﺎ درﯾﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ‪ -‬ﺑﻪ ﻧﻬﺠﯽ ﮐﻪ در »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« اﺳﺖ دﺳﺘﺨﻮش ﺗﺤﺮﯾﻒ ﺣﻀﺮت‬‫زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﺑﺎﯾﺮاد آن ﻋﻠﯽ اﻟﻮﺟﻪ اﻟﻤـﺬﮐﻮرﻫﻢ راﺿـﯽ ﻧﺸـﺪه ﺑﻤﺰﯾﺪ ﻇﻠﻢ و ﺟﻮر آن را از ﻧﺎﻗﺺ أﻧﻘﺺ و از‬‫ﻣﺒﺘﺮ أﺑﺘﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺠﺎزﯾﻪ ﻋّﻨﺎ و ﻋﻦ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺷّﺮ اﻟﺠﺰاء‪ ،‬و ﯾﺮﯾﻪ ﻣﺎ ﯾﺨﺰﯾﻪ و ﻫﻮ ﻷﺟﻠﻪ ﮐﻔﺎء‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ‪ -‬در ﺑﯿﺎن اﯾﻨﮑﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﻣﺴﻠﻢ را در ﻧﻔﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺘﻔﺮد داﻧﺴﺘﻪ و ﻋﺪم ذﮐﺮ ﺑﺨﺎري آن را دﻟﯿﻞ ﺑﺮوﻫﻦ ﺣﺪﯾﺚ داﻧﺴﺘﻪ‬‫اﺷﺎره‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ درﯾﻦ ﻣﻘـﺎل ﺿـﻼﻟﺖ اﺷـﺘﻤﺎل؛ ذﮐﺮ ﺗﻔّﺮد ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﺤـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و ﻋـﺪم رواﯾﺖ ﺑﺨﺎري آن را ذﮐﺮ ﮐﺮده ﺑﮕﻤﺎن اﯾﻨﮑﻪ وﻫﻨﯽ‬‫درﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺑﻮﺟﻪ إﻋﺮاض ﺑﺨـﺎري از آن ﺑﻤﻌﺮض إﻇﻬـﺎر رﺳﺎﻧـﺪ‪ ،‬و ﻧﺪاﻧﺴـﺘﻪ ﮐﻪ ﻧﺰد أرﺑـﺎب دﯾـﺎﻧﺖ رواﯾﺖ ﻧﮑﺮدن ﺑﺨـﺎري ﻣﺜـﻞ اﯾﻦ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺘـﻮاﺗﺮ را از ﻣﻌـﺎﯾﺐ ﺷـﻨﯿﻌﻪ و ﻣﺜـﺎﻟﺐ ﻓﻈﯿﻌـﻪ اوﺳـﺖ ﻧـﻪ آﻧﮑﻪ إﻋﺮاض او ﻣـﻮﺟﺐ ﻟﺤـﻮق وﻫﻨﯽ ﺑـﺎﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و‬‫ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ‪ -‬و ﻻ ﮐﻈﻬﻮر اﻟّﻨﺎر ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻢ‪ -‬ﮐﻪ اﮔﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ ﻫﺮ دو رواﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﺮدﻧﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻤﺰﯾﺪ ﻧﺎﺻﺒّﯿﺖ ﻗﺪح و‬‫ﺟﺮح ﻫﻢ در آن آﻏـﺎز ﻣﯽﻧﻬﺎدﻧـﺪ ﺣﺮﻓﺸـﺎن ﺑﻌـﺪ رواﯾﺖ و إﺛﺒـﺎت آن ﻫﻤﻪ أﻋـﺎﻇﻢ ﻣﺘﻘـّﺪﻣﯿﻦ أﺣﺒﺎر و أﻓﺎﺧﻢ ﻣﺴـﻨﺪﯾﻦ ﮐﺒﺎر ﮐﻪ ﻧﺒـﺬي از‬‫أﺳـﻤﺎﯾﺸﺎن ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷـﻨﯿﺪي؛ ﮐﯽ ﻗﺎﺑﻞ اﻟﺘﻔﺎت ﻣﯽﺷﺪ؟! و ﻟﻠّﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ از ﺗﻨﺼـﯿﺼﺎت ﻣﮑّﺮره و ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت ﻣﺤّﺮره ﺣﺎﮐﻢ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري‬‫در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺴـﺘﺪرك ﻋﻠﯽ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ« داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از ﺳـﯿﺎق ﻣﺨﺮج در »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ«‪ ،‬ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﺄﻟﻔﺎظ ﻋﺪﯾﺪه و ﻃﺮق‬‫ﺳﺪﯾﺪه دﯾﮕﺮ ﺑﺤﺴﺐ ﺷﺮط‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪933 :‬‬‫ﺑﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ ﺻﺤﯿﺢ ﺷﺪه و اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﺑﺰرك ﺑﻮﺟﻪ زﯾﻎ ﻣﺸﻮم ﺧﻮد از رواﯾﺖ و اﺧﺮاج آن ﻣﺤﺮوم ﻣﺎﻧﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫رواﯾﺖ ﻧﮑﺮدن ﺑﺨﺎري ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻫﻠﺒﯿﺖ را و ﺳﺒﺐ ﻣﺆﺧﺮ ﺑﻮدن ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ از ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ‪ ،‬ﻧﺰد ارﺑﺎب ﻧﺼﻔﺖ‪ ،‬إﻋﺮاض ﺑﺨﺎري از اﺧﺮاج ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻋﻤﻮﻣﺎ و ﺑﺴﯿﺎق ﻣﺴﻠﻢ ﺧﺼﻮﺻﺎ ﺧﯿﺎﻧﺘﯿﺴﺖ ﻋﻈﯿﻢ و ﺧﺒﺎﻧﺘﯿﺴﺖ ﻓﺨﯿﻢ‪،‬‬‫ﺑﺎر اﻟﻬﺎ! ﻣﮕﺮ اﯾﻨﮑﻪ إﻋﺮاض ﺑﺨﺎري از اﺧﺮاج ﺧﺼﻮص ﺳـﯿﺎق ﻣﺴـﻠﻢ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﮐﺮده ﺷﻮد ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﭼﻮن ﺳـﯿﺎق ﻣـﺬﮐﻮر از ﺗﺤﺮﯾﻒ زﯾﺪ ﺑﻦ‬‫أرﻗﻢ ﺳﺎﻟﻢ ﻧﯿﺴﺖ و ﮐﻼم ﺧﻮدش ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺑﯿﺎن اﺑﺘﻼء او ﺑﮑﺒﺮ ﺳّﻦ و ﻗـﺪم ﻋﻬـﺪ و ﻧﺴـﯿﺎن در أّول رواﯾﺖ ﺷﺎﻫﺪ آﻧﺴﺖ؛ ﻟﻬﺬا ﺣﻀـﺮت‬‫ﺑﺨﺎري ﺑﻤﺰﯾـﺪ اﺣﺘﯿﺎط‪ -‬ﺗﺤّﺮﺟﺎ ﻣﻦ أن ﯾﺮوي ﺣـﺪﯾﺜﺎ ﻣﺤّﺮﻓﺎ‪ -‬ﺗﺮك آن ﻓﺮﻣﻮده! ﻟﯿﮑﻦ ﻣﻈﻨﻮن ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮات أﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﮐﻪ دﻟﺪاده‬‫أﻣﺜﺎل زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﮐﺮام ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﺮﯾﻦ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ أﻫﻞ ﺣّﻖ اﻗﺪام ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﻣﮕﺮ ﺑﺎ وﺻﻒ ﺗﺴﻠﯿﻢ اﯾﻦ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻧﯿﺰ وﺟﻬﯽ ﺑﺮاي‬‫إﻋﺮاض از أﻟﻔﺎظ و ﻃﺮﻗﯽ ﮐﻪ ﺣﺎﮐﻢ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري آن را در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺴـﺘﺪرك« آورده و ﺻّﺤﺖ آن ﺑﺮ ﺷﺮط ﺑﺨﺎري و ﻧﯿﺰ ﻣﺴﻠﻢ واﺿﺢ و‬‫ﻋﯿـﺎن ﮐﺮده ﺟﺰ ﮐﺘﻤـﺎن ﺣّﻖ و إﻟﻄـﺎط ﺻـﺪق ﺑـﺪﺳﺖ ﻧﻤﯽرﺳـﺪ‪ ،‬و ازﯾﻨﺠﺎ و أﻣﺜﺎل آن ﻣﯽﺗﻮان داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﯿﭽﺎره ﻣﺴـﻠﻢ ﮔﺎه ﮔﺎﻫﯽ ﻟﺐ‬‫ﺑﺎﻇﻬـﺎر ﻃﺮف ﻣﻦ اﻟﺤّﻖ ﻣﯽﮔﺸﺎﯾـﺪ و درﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ أﺣـﺎدﯾﺚ ﻣﺜـﻞ ﺑﺨـﺎري إﻋﺮاض ﮐّﻠﯽ ﻧﻤﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ و ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺖ ﺳـﺒﺐ در اﯾﻦ ﮐﻪ ﻣﺮﺗﺒﻪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﺶ ﻧﺰد ﻣﺘﻌّﺼﺒﯿﻦ أﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ ﮐﺘﺎب ﺑﺨﺎري ﻧﻤﯽرﺳﺪ!‬‫ﺷﺸﻢ‪ -‬در ﺟﻮاب اﯾﻨﮑﻪ ﺟﻤﻠﻪ »و اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻓﺎ« را ﺻﺮﻓﺎ ﺑﺘﺮﻣﺬي ﻧﺴﺒﺖ داده‬‫ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ درﯾﻦ ﮐﻼم ﺗﺨّﺮص اﻧﻀﻤﺎم ﻣﺜﻞ ﮐﻼم ﺳﺎﺑﻖ اﻟّﺬﮐﺮ رواﯾﺖ ﮐﺮدن ﺟﻤﻠﻪ و‬‫»إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 296‬از ‪306‬‬‫را ﺻـﺮف ﺑﺘﺮﻣـﺬي ﻧﺴـﺒﺖ ﮐﺮده و ﮐﻤﺎل ﺑﻄﻼن و ﻓﺴﺎد و ﻫﻮان آن ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ داﻧﺴﺘﯽ و درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ ﻗﺒﻞ از ﺗﺮﻣﺬي و ﺑﻌﺪ ازو ﺑﺴـﯿﺎري از‬‫ﻣﺴـﻨﺪﯾﻦ ﺣّﻔﺎظ و ﻣﺤـّﺪﺛﯿﻦ أﯾﻘﺎظ ﮐﻪ ﺟﻤﻠﻪ رواﯾﺎت أﺧﺒﺎر و ﻧﻘـﺪه أﺣﺎدﯾﺚ و آﺛﺎراﻧﺪ و ﻣﺆﻟّﻔﯿﻦ ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﺻـﺤﺎح ﮐﺒﺎر و دﯾﮕﺮ ﻣﺼـّﻨﻔﯿﻦ‬‫ﮐﺘﺐ و أﺳـﻔﺎر ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ ﺑﺮواﯾﺖ آن اﺣﺮاز ﺷـﺮف ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﺴـﺒﺖ رواﯾﺖ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺑﻤﺤﺾ ﺗﺮﻣﺬي ﻧﺎﺷـﯽ از ﻗّﻠﺖ اﻃﻼﻋﺴﺖ ﯾﺎ‬‫ﻣﻨﺒﻌﺚ از ﺳﺠّﯿﻪ ﻧﺎ ﻣﺮﺿﯿﻪ ﺗﺰوﯾﺮ و ﺧﺪاع‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﻢ‪ -‬در ﺟﻮاب اﯾﻨﮑﻪ ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺬﮐﻮره را ﻣﻄﻌﻮن ﺣﻔﺎظ واﻧﻤﻮده‪ ،‬و رواﯾﺖ ﻧﻤﻮدن اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻠﺴﻨﺖ ﺟﻤﻠﮥ ﻣﺬﮐﻮره را در ﺻﺤﺎح ﻣﻌﺘﺒﺮه‬‫ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ درﯾﻦ ﮔﻔﺘﺎر ﻧﺎﻫﻨﺠﺎر ﻧﯿﺰ ﺟﻤﻠﻪ »‬‫و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ‬‫« را ﻣﻄﻌﻮن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪934 :‬‬‫واﻧﻤﻮده ﺑﺎّدﻋﺎي ﺑﺎﻃﻞ ﻃﻌﻦ ﮐﺮدن ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ از ﺣّﻔﺎظ در آن و ﮔﻔﺘﻨﺸﺎن ﮐﻪ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ از ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﯿﺴﺖ زﺑﺎن ﮐﺬب ﺗﺮﺟﻤﺎن آﻟﻮده‪ ،‬و‬‫ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﻃﻌﻦ درﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺑﻐﯿﺮ واﺣـﺪ از أﻫـﻞ ﻋﻠﻢ ﮐﻪ در ﮐﻼم ﺳﺎﺑﻖ اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﻣﺘﻔّﻮه ﺑﺂن‬‫ﺷـﺪه ﮐـﺬب ﻣﺤﺾ ﺳـﺖ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿـﻦ ﻧﺴـﺒﺖ ﻃﻌﻦ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺑﻐﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻦ اﻟﺤّﻔـ ﺎظ ﮐﻪ أﺧّﺺ از آﻧﺴﺖ ﻧﯿﺰ اﻓـﮏ ﺻـﺮﯾﺢ و زور ﻗـﺒﯿﺢ‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و درﯾﻦ ﺟﺎ ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﻧﺘﻮاﻧﺴـﺘﻪ ﮐﻪ اﺳـﻤﯽ از أﺳﻤﺎء ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﺤّﻔﺎظ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ ﻣﺰﻋﻮﻣﺶ ﻃﺎﻋﻦ درﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‬‫ﺑﺮ زﺑﺎن ﺧﻼﻋﺖ اﻗﺘﺮان آرد ﻫﻤﺎﻧﺎ‪ ،‬ﺑﺈﺟﻤﺎل ﺻﺮﯾﺢ اﻹﺧﻼل ﺑّﯿﻦ اﻻﻓﺘﻌﺎل ﮐﺎر ﺑﻨﺪ ﺷﺪه ﻋﺮﺿﻪ ﺗﻨﺪﯾﺪ و ﺗﻌﯿﯿﺮ ﻫﺮ ﻣﺘﺘّﺒﻊ ﺧﺒﯿﺮ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪،‬‬‫و اﮔﺮ ﭼﻪ ﮐﻤﺎل ﺻـّﺤﺖ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺣّﻘﻪ درﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ رواﯾﺎت و اﻓﺎدات أﻓﺎﺧﻢ ﻋﻠﻤﺎي ﻣﺘﻘّﺪﻣﯿﻦ و ﻣﺘﺄّﺧﺮﯾﻦ ﮐﻪ ﻧﺼﻮص‬‫ﻋﺒﺎراﺗﺸﺎن ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷﻨﯿﺪي و ﻧﺒﺬي از وﺟﻮه ﺻّﺤﺖ ﮐﻪ ﻣﺴﺘﻔﺎد از آن ﻣﯽﺷﻮد ﺑﺠﻮاب ﮐﻼم ﺻﻔﺎﻗﺖ اﻧﻀﻤﺎم اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي دﯾﺪي‪ ،‬واﺿﺢ و‬‫ﻇـﺎﻫﺮﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ در رّد ﮐﻼـم ﻣﺎﺿـﯽ اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﻧﯿﺰ ﺑﻮﺟـﺎزت ﺗﻤﺎم ﺗﻨﺒﯿﻪ ﺑﺮ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺻـّﺤﺖ و ﺗﺤّﻘﻖ آن ﺷـﺪه؛ ﻟﯿﮑﻦ درﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﻫﻢ‬‫ﺣﺮﻓﯽ ﭼﻨﺪ ﻣﺘﻌّﻠﻖ ﺑﺜﺒﻮت و ﻗﻄﻌّﯿﺖ آن ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﯿﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ را ﺑﻀﻤﻦ ﺣﺪﯾﺚ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﮥ اﺳﻔﺮاﯾﻨﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺴﻨﺪ اﻟّﺼﺤﯿﺢ« اﺧﺮاج ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ‬‫ﺳﻤﻌﺖ ﺳﺎﺑﻘـﺎ‪ ،‬و ﻋﻼـوه ﺑﺮﯾﻨﮑﻪ ﻣﺠّﺮد اﺧﺮاج أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﻪ آن را در ﮐﺘـﺎب ﺻـﺤﯿﺢ ﺧﻮد ﻣﺜﺒﺖ ﺻـّﺤﺖ آﻧﺴﺖ ﮐﻤﺎ ﻋﺮﻓﺖ ازﯾﻦ ﺟﻬﺖ ﮐﻪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﺶ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺴـﺘﺨﺮﺟﺎت »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﺳﺖ ﻧﯿﺰ ﺻـّﺤﺖ آن واﺿـﺢ و آﺷـﮑﺎرﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ أﺻـﺤﺎب ﻣﺴـﺘﺨﺮﺟﺎت ﺑﺮ أﺣﺎدﯾﺚ‬‫ﺻﺤﯿﺤﻪ اﻗﺘﺼـﺎر ورزﯾﺪهاﻧـﺪ و زﯾـﺎدت در ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﺮ ﺻـﺤﯿﺤﯿﻦ ﺑﻤﺠّﺮد وﺟـﻮد آن در ﻣﺴـﺘﺨﺮﺟﺎت ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﮐﻤـﺎ ﻣّﺮ ﺳﺎﺑﻘـﺎ ﻋﻦ‬‫»ﺗﺪرﯾﺐ اﻟّﺴﯿﻮﻃﯽ«‪.‬‬‫و اﺑﻦ اﻟﺼـﻼح در »ﻋﻠﻮم اﻟﺤﺪﯾﺚ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺛّﻢ إّن اﻟّﺰﯾﺎدة ﻓﯽ اﻟّﺼﺤﯿﺢ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺎﺑﯿﻦ ﯾﺘﻠّﻘﺎﻫﺎ ﻃﺎﻟﺒﻬﺎ ﻣّﻤﺎ اﺷﺘﻤﻞ ﻋﻠﯿﻪ أﺣﺪ اﻟﻤﺼّﻨﻔﺎت‬‫اﻟﻤﻌﺘﻤﺪة اﻟﻤﺸﺘﻬﺮة ﻷﺋّﻤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﮐﺄﺑﯽ داود اﻟّﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ و أﺑﯽ ﻋﯿﺴﯽ اﻟّﺘﺮﻣﺬي و أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ و أﺑﯽ‬‫اﻟﺤﺴﻦ اﻟّﺪار ﻗﻄﻨﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻨﺼﻮﺻﺎ ﻋﻠﯽ ﺻّﺤﺘﻪ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﻻ ﯾﮑﻔﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪935 :‬‬‫ﻓﯽ ذﻟـﮏ ﻣﺠّﺮد ﮐﻮﻧﻪ ﻣﻮﺟﻮدا ﻓﯽ ﮐﺘﺎب أﺑﯽ داود و ﮐﺘﺎب اﻟّﺘﺮﻣـﺬي و ﮐﺘﺎب اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ و ﺳﺎﺋﺮ ﻣﻦ ﺟﻤﻊ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ ﺑﯿﻦ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ و ﻏﯿﺮه و‬‫ﯾﮑﻔﯽ ﻣﺠّﺮد ﮐﻮﻧﻪ ﻣﻮﺟﻮدا ﻓﯽ ﮐﺘﺐ ﻣﻦ اﺷﺘﺮط ﻣﻨﻬﻢ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ ﻓﯿﻤﺎ ﺟﻤﻌﻪ ﮐﮑﺘﺎب اﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ ﻣﺎ ﯾﻮﺟﺪ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺐ ﻟا ﻤﺨﺮﺟﮥ‬‫ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب ﻟا ﺒﺨﺎري و ﮐﺘﺎب ﻣﺴـﻠﻢ ﮐﮑﺘﺎب أﺑﯽ ﻋﻮاﻧﮥ اﻹﺳـﻔﺮاﺋﯿﻨﯽ و ﮐﺘﺎب أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻹﺳﻤﺎﻋﯿﻠﯽ و ﮐﺘﺎب أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﺮﻗﺎﻧﯽ و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻦ‬‫ﺗﺘﻤـﮥ ﻟﻤﺤـﺬوف أو زﯾـﺎدة ﺷـﺮح ﻓﯽ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﻫـﺬا ﻣﻮﺟﻮد ﻓﯽ »اﻟﺠﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ« ﻷﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﺤﻤﯿﺪي ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 297‬از ‪306‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ اﻟﺼـﻼح در »ﻋﻠﻮم اﻟﺤـﺪﯾﺚ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺛّﻢ إّن اﻟّﺘﺨﺎرﯾـﺞ اﻟﻤـﺬﮐﻮرة ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺘﺎﺑﯿﻦ ﯾﺴـﺘﻔﺎد ﻣﻨﻬﺎ ﻓﺎﺋﺪﺗﺎن‪ :‬إﺣﺪاﻫﻤﺎ ﻋﻠّﻮ اﻹﺳـﻨﺎد‪ ،‬و‬‫اﻟّﺜﺎﻧﯿـﮥ اﻟّﺰﯾـﺎدة ﻓﯽ ﻗـﺪر اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ ﻟﻤﺎ ﯾﻘﻊ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻦ أﻟﻔﺎظ زاﺋـﺪة و ﺗﺘّﻤﺎت ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻷﺣﺎدﯾﺚ ﺗﺜﺒﺖ ﺻـّﺤﺘﻬﺎ ﺑﻬـﺬه اﻟّﺘﺨﺎرﯾـﺞ ﻷﻧّﻬﺎ واردة‬‫ﺑﺎﻷﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟّﺜﺎﺑﺘﮥ ﻓﯽ اﻟّﺼﺤﯿﺤﯿﻦ أو أﺣﺪﻫﻤﺎ و ﺧﺎرﺟﮥ ﻣﻦ ذﻟﮏ اﻟﻤﺨﺮج اﻟّﺜﺎﺑﺖ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ ‪.‬‬
‫و زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺮاﻗﯽ در »ﺷـﺮح أﻟﻔّﯿﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﯾﺆﺧﺬ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ أﯾﻀﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﺼـّﻨﻔﺎت اﻟﻤﺨﺘّﺼﮥ ﺑﺠﻤﻊ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺢ ﻓﻘﻂ‪ ،‬ﮐﺼـﺤﯿﺢ‬‫أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ إﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﺧﺰﯾﻤﮥ و ﺻﺤﯿﺢ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺒﺎن اﻟﺒﺴﺘﯽ اﻟﻤﺴّﻤﯽ ﺑﺎﻟّﺘﻘﺎﺳﯿﻢ و اﻷﻧﻮاع و ﮐﺘﺎب اﻟﻤﺴﺘﺪرك ﻋﻠﯽ‬‫اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ ﻷـﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ و ﮐـﺬﻟﮏ ﻣﺎ ﯾﻮﺟـﺪ ﻓﯽ اﻟﻤﺴـﺘﺨﺮﺟﺎت ﻋﻠﯽ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ ﻣﻦ زﯾﺎدة او ﺗﺘّﻤـ ﮥ ﻟﻤﺤـﺬوف ﻓﻬﻮ ﻣﺤﮑﻮم‬‫ﺑﺼﺤﺘﻪ ﮐﻤﺎ ﺳﯿﺄﺗﯽ ﻓﯽ ﺑﺎﺑﻪ ‪.‬‬
‫ازﯾﻦ ﻋﺒﺎرات ﺑﮑﻤﺎل وﺿﻮح واﺿـﺢ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ آﻧﭽﻪ در ﻣﺴـﺘﺨﺮﺟﺎت از أﺣﺎدﯾﺚ و زﯾﺎدات أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﻣﺤﮑﻮم ﺑﺼـّﺤﺖ ﺳﺖ و‬‫از ﻓﻮاﺋـﺪ و ﻣﺴـﺘﺨﺮﺟﺎت ﺳﺖ اﯾﻨﮑﻪ آﻧﭽﻪ أﻟﻔﺎظ زاﺋـﺪه و ﺗﺘّﻤﺎت ﺑﻌﺾ أﺣﺎدﯾﺚ زاﺋﺪ از ﺻـﺤﯿﺤﯿﻦ در آن ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺷﻮد ﺣﮑﻢ ﺑﺼـّﺤﺖ آن‬‫ﮐﺮده آﯾﺪ زﯾﺮا ﮐﻪ آن أﻟﻔﺎظ و ﺗﺘّﻤﺎت ﺑﺄﺳﺎﻧﯿﺪ ﺛﺎﺑﺘﻪ در »ﺻﺤﯿﺤﯿﻦ« أو أﺣﺪﻫﻤﺎ وارد و ازﯾﻦ ﻣﺨﺮج ﺛﺎﺑﺖ ﺧﺎرﺟﺴﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ﺟﻤﻠﻪ‬‫»و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫ﮐﻪ أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﻪ آن را در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﺑﻀﻤﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ آورده ﺑﻼ رﯾﺐ ﺻﺤﯿﺤﺴﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪936 :‬‬‫و ﺑﺎﺳﻨﺎد ﺛﺎﺑﺖ در »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« وارد و از آن ﻣﺨﺮج ﺛﺎﺑﺖ ﺧﺎرج‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺗﺴـﻠﯿﻢ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺻـّﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﺑﻪ ﻗﺪري ﮐﻪ در ﻣﺴـﻠﻤﺴﺖ و ﻋﺪول از ﻗﺒﻮل ﺻّﺤﺖ ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺬﮐﻮره ﯾﻘﯿﻨﺎ ﻧﺎﺷﯽ از ﺟﻬﻞ و‬‫ﻋـﺪوان و ﻣﺼـﺎدم و ﻣﺨـﺎﻟﻒ اﻓـﺎدات ﻣﺒﺮﻣﻪ أﺳﺎﻃﯿﻦ أﻋﯿﺎن ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻋﻼوه ﺑﺮﯾﻦ ﭼﻮن إﻣﺎم اﻟﻤﺤـّﺪﺛﯿﻦ ﺳـّﻨّﯿﻪ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ‬‫اﻟّﻨﯿﺴﺎﺑﻮري در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺴـﺘﺪرك ﻋﻠﯽ اﻟـّﺼ ﺤﯿﺤﯿﻦ« رواﯾﺎت اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ را ﮐﻪ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ »ﺻﺤﯿﺢ اﻹﺳﻨﺎد ﻋﻠﯽ‬‫ﺷﺮط اﻟﺸـﯿﺨﯿﻦ« ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و »ﻣﺴـﺘﺪرك« ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻋﺒﺎرت »ﺷـﺮح أﻟﻔّﯿﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ« دﯾﺪي از ﮐﺘﺒﯽ ﺳﺖ ﮐﻪ زﯾﺎدت ﺑﺮ »ﺻﺤﯿﺤﯿﻦ« از آن‬‫ﻣﺄﺧﻮذ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻧﺰد أرﺑﺎب اﻧﺼﺎف در ﺻّﺤﺖ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺷّﮑﯽ و رﯾﺒﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ و ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ در ﺻّﺤﺖ ﻣﺜﻞ اﺣﺎدﯾﺜﯽ ﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺨﺎري‬‫و ﻣﺴﻠﻢ ﻫﺮ دو ﺑﺮ اﺧﺮاج آن اﺗّﻔﺎق ﮐﺮده ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬‫و ﭼﻮن ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ ﻣﻘﺪﺳـﯽ ﮐﻪ از أﮐﺎﺑﺮ ﺣّﻔﺎظ ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ و أﻋﺎﻇﻢ أﺛﺒﺎت ﻧﺤﺎرﯾﺮ ﺳـّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ و ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷـﻄﺮي از ﻣﺂﺛﺮ و ﻣﻔﺎﺧﺮ او ﺑﻨﺎﺑﺮ‬‫ﻧﻘﻞ ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ ﻗﻮم ﺷـﻨﯿﺪي ﻗﺎﺋﻞ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﺑﻘﻄﻌّﯿﺖ ﺻﺪور آﻧﭽﻪ ﺑﺮ ﺷﺮط ﺷﯿﺨﯿﻦ ﺑﺎﺷﺪ اﮔﺮ ﭼﻪ ﺧﻮد ﺷﯿﺨﯿﻦ اﺧﺮاج آن ﻧﮑﺮده ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ -‬ﮐﻤﺎ‬‫ﻓﯽ »اﻟّﺘﺪرﯾﺐ« ﻟﻠّﺴﯿﻮﻃﯽ‪ -‬ﭘﺲ ﻗﻄﻌّﯿﺖ ﺻﺪور اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﻫﻢ ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻓﺎده ﭼﻨﯿﻦ ﺣﺎﻓﻆ ﺟﻠﯿﻞ اﻟّﺸﺄن و ﺟﻬﺒﺬ رﻓﯿﻊ اﻟﻤﮑﺎن ﻣﺤّﻘﻖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫و ﮔﺬﺷـﺘﻪ ازﯾﻦ اﮔﺮ دﻋﻮي ﺗﻮاﺗﺮ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ در ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﮐﺮده ﺷﻮد ﺑﺠـﺎﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ در ﻣﺎ ﺳـﻠﻒ از رواﯾﺖ اﺳﺘﺸـﻬﺎد ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪه آن را »در ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮاﻻة« اﺧﺮاج ﮐﺮده و ﺣﺎﻓﻆ ﺳـﺨﺎوي و ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﻤﻬﻮدي و ﻓﺎﺿﻞ أﺣﻤﺪ‬‫ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﻣّﮑﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻢ آن را در ﮐﺘﺐ ﺧﻮد آوردهاﻧﺪ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ را درﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻫﻔﺪه ﻧﻔﺮ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ رواﯾﺖ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ و‬‫ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻫﻢ ﺗﺼـﺪﯾﻖ ﻣﻘﺎﻟﺸﺎن ﻓﺮﻣﻮده و ﺷـﻬﺎدت ﺑﺼـّﺤﺖ ﺑﯿﺎﻧﺸﺎن داده‪ ،‬و اﯾﻦ ﻋـﺪد در ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻼ ﺷـﺒﻬﻪ ﻋﺪد‬‫ﺗﻮاﺗﺮﺳﺖ ﺑﻠﮑﻪ أﺿـﻌﺎف آن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣّﮑﯽ در »ﺻﻮاﻋﻖ« ﺣﺪﯾﺚ ﺻﻼة أﺑﯽ ﺑﮑﺮ را ﺑﺰﻋﻢ ورود آن ﺑﺮواﯾﺖ ﻫﺸﺖ ﻧﻔﺮ‬‫از ﺻﺤﺎﺑﻪ ﻣﺘﻮاﺗﺮ داﻧﺴﺘﻪ و ﺣﺎﻓﻆ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪937 :‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺰم در »ﻣﺤّﻠﯽ« ﺣﮑﻢ ﻣﻨﻊ ﺑﯿﻊ ﻣﺎء را ﮐﻪ از ﭼﻬﺎر ﺻﺤﺎﺑﯽ ﻣﻨﻘﻮﻟﺴﺖ ﻧﻘﻞ ﺗﻮاﺗﺮ ﮔﻔﺘﻪ و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ آن را ﺣﻼل ﻧﺪاﻧﺴﺘﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 298‬از ‪306‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻌـﺪ درك اﯾـﻦ دو اﻓـﺎده در ﺗـﻮاﺗﺮ ﺟﻤﻠﻪ ﻋـﺪم اﻓـﺘﺮاق ﺛﻘﻠﯿﻦ ﮐـﺪام ﻣﺤـّﻞ ارﺗﯿـﺎب اﺳﺖ؟! و از ﻫﻤﯿﻦ ﺟـﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻠّـﺎﻣﻪ ﻣﻘﺒﻠﯽ در‬‫ﻣﻠﺤﻘﺎت »أﺑﺤﺎث ﻣﺴّﺪده«‪ -‬ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ‪ -‬ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻠﻔﻈﯽ ﮐﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﻣﺘﻮاﺗﺮ ﺑﻮدن آن اﻓﺎده ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﻫﺸﺘﻢ‪ -‬در ﺑﯿﺎن ﺗﺤﯿﺮ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ و ﺟﺎزم ﻧﺒﻮدن او ﺑﺮواﯾﺖ ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ‬‫ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ درﯾﻦ ﮐﻼم ﺿـﻼﻟﺖ اﻧﺘﻈﺎم ﺑﻘﻮل ﺧﻮد ]و اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟّﺬي ﻓﯽ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« إذا ﮐﺎن اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ‬‫ﻗـﺪ ﻗﺎﻟﻪ ﻓﻠﯿﺲ ﻓﯿﻪ إﻟّﺎ اﻟﻮﺻـّﯿﮥ ﺑﺎﺗّﺒﺎع ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻫـﺬا أﻣﺮ ﻗـﺪ ﺗﻘّﺪﻣﺖ اﻟﻮﺻـّﯿﮥ ﺑﻪ ﻓﯽ ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﻫﻨﻮز او در‬‫ﮐﺸـﺎﮐﺶ ﺗﺤّﯿﺮ و اﻟﺘﺒـﺎس ﻧﺎﺷـﯽ از وﺳﻮاس ﺧّﻨـﺎس ﻣﺒﺘﻼﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺜﺒﻮت ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﻬﺠﯽ ﮐﻪ در »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ ﻧﯿﺰ‬‫ﺟﺎزم ﻧﯿﺴﺖ و ﺑﺠﻤﻠﻪ ﺷـﺮﻃّﯿﻪ »إذا ﮐﺎن اﻟّﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ﻗﺪ ﻗﺎﻟﻪ« ﺳﺎﻟﮏ ﻣﺴﻠﮏ ﺷّﮏ و ارﺗﯿﺎب ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﺨﺒﺮ از‬‫ﮐﻤﺎل ﻣﺠﺎﻧﺒﺖ اذﻋﺎن و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺒﺎﻋﺪت از اﯾﻘﺎﻧﺴﺖ و ﮐﺎﺷﻒ ﺳﺖ ازﯾﻦ ﮐﻪ او ﻫﺮﮔﺰ ﺑﺪل راﺿـﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ أﺻـﻼ‬‫ﺛﺎﺑﺖ ﺷﻮد‪ ،‬و ﻟﯿﮑﻦ ﺑﻤﻔﺎد آﯾﻪ واﻓﯽ ﻫﺪاﯾﻪ‬‫»ﯾﺮﯾﺪون أن ﯾﻄﻔﺌﻮا ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺄﻓﻮاﻫﻬﻢ و ﯾﺄﺑﯽ اﻟﱠﻠﻪ إﻟّﺎ أن ﯾﺘّﻢ ﻧﻮره و ﻟﻮ ﮐﺮه اﻟﮑﺎﻓﺮون«‬‫ﺳﻌﯽ او و أﻣﺜـﺎل او ﺑﻼ رﯾﺐ در ﺿـﻼل ﺳﺖ و ﺟﻬـﺪ و اﺟﻬﺎدﺷﺎن ﻣﻮرث وزر و وﺑﺎل و ﺟﺎﻟﺐ ﻧﻘﻤﺖ و ﻧﮑﺎل‪ ،‬و ﻫﻢ ﯾﺠﺎدﻟﻮن ﻓﯽ اﻟﱠﻠﻪ و‬‫ﻫﻮ ﺷﺪﯾﺪ اﻟﻤﺤﺎل‪.‬‬‫ﻧﻬﻢ‪ -‬در ﺟﻮاب ﮐﻼم دﯾﮕﺮ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻓﺮض وﺟﻮد ﺟﻤﻠﻪ ﺷـﺮﯾﻔﻪ در ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺮوي در ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬ﺑﺎز ﻣﻘﺼﻮد آﻧﺤﻀﺮت ﭼﯿﺰي ﺳﻮاي‬‫وﺻﯿﺖ ﺑﺎﺗﺒﺎع ﮐﺘﺎب اﻟّﻠﻪ ﻧﯿﺴﺖ‬‫ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ درﯾﻦ ﻣﻘﺎل ﺣﺮورّﯾﺖ اﺷـﺘﻤﺎل در ﺑﺎب ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﺮوي »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﺑﺮ ﻓﺮض اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ آن ﺟﻨﺎب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠّﻢ آن را ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺎﺷـﺪ ﻣﺘﻔّﻮه ﺷﺪه ﮐﻪ در آن ﺟﺰ وﺻـّﯿﺖ ﺑﺎﺗّﺒﺎع ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﭼﯿﺰي ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ أﻣﺮ ﯾﻌﻨﯽ اﺗّﺒﺎع ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ أﻣﺮﯾﺴﺖ ﮐﻪ‬‫وﺻـّﯿﺖ ﺑـﺂن در ﺣـّﺠ ﮥ اﻟﻮداع ﻗﺒـﻞ ازﯾﻦ ﻣﺘﻘـّﺪم ﺷـﺪه و اﯾﻦ ﺗﻔّﻮه اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﺳﺮاﺳـﺮ ﺧﻄﺎﺳﺖ زﯾﺮا ﮐﻪ ﻧﺒﻮدن ﭼﯿﺰي در ﺣـﺪﯾﺚ »ﺻـﺤﯿﺢ‬‫ﻣﺴـﻠﻢ« ﺳﻮاي وﺻـﯿﺖ ﺑﺎﺗّﺒﺎع ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﺮاﺣﮥ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻓﻬﻢ أﻋﻼم ﻋﻠﻤﺎي و ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ ﻓﺨﺎم ﺳّﻨّﯿﻪ اﺳﺖ و ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺴّﻠﻢ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻣّﺮت‬‫ﻋﺒـﺎراﺗﻬﻢ ﻓﯿﻤـﺎ ﺳـﺒﻖ‪ ،‬و اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ‪ .‬و آﻧﻔـﺎ از ﺗﺤﻘﯿﻖ أﻧﯿﻖ ﻣﺤّﻤـ ﺪ ﻣﻌﯿﻦ ﺳـﻨﺪي در »دراﺳـﺎت اﻟّﻠﺒﯿﺐ« داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺤّﻘﻖ در ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻣﺎ‬‫ﯾﺴﺘﻔﺎد ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ در ﺑﺎب ﻋﻄﻒ ﻗﻮل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪938 :‬‬‫آن ﺟﻨﺎب »و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ« دو اﺣﺘﻤﺎل ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده و ﺑﻨﺎﺑﺮ ﯾﮏ اﺣﺘﻤﺎل دﻻﻟﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ ﻣﺮاد ﺑﻮدن ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﺄﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﻣﺜﻞ‬‫ﺗﻤـّﺴ ﮏ ﺑﮑﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ ﺑﯿﺎن رﺷـﯿﻖ واﺿـﺢ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﺑﻨﺎﺑﺮ اﺣﺘﻤﺎل دﯾﮕﺮ در ﻋﻄﻒ و »أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ« ﮐﻪ آن را ﺑﺮ اﺣﺘﻤﺎل أّول ﺗﺮﺟﯿـﺢ داده‬‫ﻣﺼـّﺮح ﺑـﻮدن أﻣﺮ ﺑﺘﻤـّﺴ ﮏ اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم درﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﻓـﺎده ﮐﺮده‪ ،‬و اﯾﻦ ﻫﻤﻪ در ﺻﻮرﺗﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻣﺤﺾ أﻟﻔـﺎظ رواﯾﺖ‬‫»ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﺟﻤﻮد ﮐﺮده آﯾـﺪ و از أﻟﻔﺎظ رواﯾﺎت دﯾﮕﺮ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﺷـﺮﯾﻒ ﺑﺎﻟﻤّﺮه ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ ﮐﺮده ﺷﻮد و إﻟّﺎ ﺑﺄدﻧﯽ اﻟﺘﻔﺎﺗﯽ ﺑـﺪﯾﮕﺮ‬‫رواﯾﺎت ﻣﻌﺮوﻓﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻤﻔﺎد ﻗﻀـﯿﻪ ﻣﺴـّﻠﻤﻪ »اﻟﺤﺪﯾﺚ ﯾﻔـّﺴ ﺮ ﺑﻌﻀﻪ ﺑﻌﻀﺎ« ﻗﻄﻊ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﺪﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﺑﺮ‬‫أﻣﺮ ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﺄﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬و ﻗﺪ أﺷﺎر إﻟﯽ ذﻟﮏ اﻟﻤﺤّﻘﻖ اﻟﻤﺬﮐﻮر ﺑﺄوﺿﺢ ﺑﯿﺎن‪ ،‬ﻓﺮاﺟﻌﻪ ﺗﻌﺮف اﻟﺤّﻖ ﺑﺎﻟﻌﯿﺎن‪.‬‬‫اﻣـﺎ زﻋﻢ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﮐﻪ اﺗّﺒـﺎع ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ أﻣﺮﯾﺴﺖ ﮐﻪ وﺻـّﯿﺖ ﺑﺂن در ﺣـّﺠ ﮥ اﻟﻮداع ﻗﺒﻞ ازﯾﻦ ﻣﺘﻘـّﺪم ﺷـﺪه‪ ،‬ﭘﺲ از ﺑﯿﺎن ﺳﺎﺑﻖ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ ﮐﺎﻟّﺸـ ﻤﺲ ﻓﯽ ﮐﺒﺪ اﻟـّﺴ ﻤﺎء داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ در ﺣّﺠﮥ اﻟﻮداع ﺗﻨﻬﺎ أﻣﺮ ﺑﺎﺗّﺒﺎع ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻧﺸﺪه‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ آن ﺟﻨﺎب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠّﻢ در‬‫ﻣﻮﻗﻒ ﻋﺮﻓﻪ و ﻏﯿﺮ آن ﻫﺮ ﺟﺎ ﮐﻪ أﻣﺮ أﺧـﺬ و اﺗّﺒﺎع ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺮﻣﻮده أﻣﺮ أﺧـﺬ و اﺗّﺒﺎع اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم ﻫﻢ ﺑﺂن ﻣﻘﺮون ﻧﻤﻮده‪ ،‬و‬‫ﭼﮕﻮﻧﻪ آن ﺟﻨـﺎب اﻣﺮ ﺗﻤـّﺴ ﮏ ﺑﻤﺤﺾ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد ﺣـﺎل آﻧﮑﻪ ﻋـﺪم اﻓﺘﺮاق ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻨّﺺ ﺧﻮد آن ﺟﻨـﺎب ﺛـﺎﺑﺖ و ﻣﺤّﻘﻖ ﺳﺖ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 299‬از ‪306‬‬‫ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺤﻮض‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟّﻈﻬﻮر ﺑﺤﯿﺚ ﻻ ﯾﺤﺘﺎج إﻟﯽ اﻹﻣﻌﺎن و اﻟﺨﻮض‪.‬‬‫دﻫﻢ‪ -‬در ﺟﻮاب ﮐﻼم ﺟﺴﺎرت و ﺧﻼﻋﺖ اﻧﻀﻤﺎم اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﮐﻪ درﺑﺎره ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺬﮐﻮره ﺳﺨﻦ راﻧﺪه ﮐﻪ آﻧﺤﻀﺮت اﻣﺮ ﺑﻪ ﭘﯿﺮوي از ﻋﺘﺮت ﻧﻔﺮﻣﻮده‬‫اﺷﺎره‬‫دﻫﻢ آﻧﮑﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ در اﯾﻦ ﮐﻼم ﺟﺴﺎرت و ﺧﻼﻋﺖ اﻧﻀﻤﺎم ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ]و ﻫﻮ ﻟﻢ ﯾﺄﻣﺮ ﺑﺎﺗّﺒﺎع اﻟﻌﺘﺮة و ﻟﮑﻦ‬‫ﻗﺎل‪ :‬أذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪،‬‬‫و ﺗـﺬﮐﯿﺮ اﻻّﻣﮥ ﯾﻘﺘﻀـﯽ أن ﯾﺬﮐﺮوا ﻣﺎ ﺗﻘّﺪم اﻷﻣﺮ ﺑﻪ ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ ﻣﻦ إﻋﻄﺎﺋﻬﻢ ﺣﻘﻮﻗﻬﻢ و اﻻﻣﺘﻨﺎع ﻣﻦ ﻇﻠﻤﻬﻢ‪ ،‬و ﻫﺬا أﻣﺮ ﻗﺪ ﺗﻘّﺪم ﺑﯿﺎﻧﻪ ﻗﺒﻞ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﻓﻌﻠﻢ أﻧّﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ إﻣﺎﻣﺘﻪ ‪.‬‬
‫و اﯾﻦ ﺗﻔﻮه اﺧﺮاي اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﺟﺎﻟﺐ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﻼم أرﺑﺎب اﺣﻼﻣﺴﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ‪:‬‬‫اوﻻـ زﻋﻢ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـّﻠﻢ ﻣﻄﻠﻘﺎ أﻣﺮ ﺑﺎﺗّﺒﺎع ﻋﺘﺮت ﺧﻮد ﻧﻔﺮﻣﻮده ﯾﺎ در ﺧﺼﻮص ﺣـﺪﯾﺚ‬‫ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ارﺷﺎد ﻧﮑﺮده؛ ﻧﻪ ﺑﺤـّﺪي ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﺘﺎج ﺗﻮﺿـﯿﺢ و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻣّﺮة ﺑﻌﺪ ﻣّﺮة و ﮐّﺮة ﺑﻌﺪ ﮐّﺮة از ﺑﯿﺎﻧﺎت‬‫ﺳﺎﺑﻘﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪939 :‬‬‫ﺑﺤـّﺪ ﻗﻄﻌّﯿﺖ و ﺣﺘﻤّﯿﺖ و ﺑّﺘّﯿﺖ و ﺟﺰﻣّﯿﺖ رﺳـﯿﺪه ﻣﺤﺾ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﺂن ﺑﺲ ﺳﺖ‪ ،‬و در ﺧﺼﻮص ﺣـﺪﯾﺚ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﻫﻢ اﯾﻦ ﮔﻤﺎن‬‫ﺑﺎﻃـﻞ راﺳﺖ ﻧﻤﯽآﯾـﺪ و درﺳﺖ ﻧﻤﯽﻧﺸـﯿﻨﺪ زﯾﺮا ﮐﻪ اﮔﺮ ﭼﻪ رواﯾﺖ ﻣﺴـﻠﻢ‪ -‬ﮐﻤـﺎ أﺷـﺮﻧﺎ إﻟﯿﻪ ﺳﺎﺑﻘـﺎ‪ -‬ﺳﺎﻟﻢ از ﺗﺤﺮﯾﻒ و اﺳـﻘﺎط ﻧﯿﺴﺖ؛‬‫ﻟﯿﮑﻦ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺳـﯿﺎق ﻣﻮﺟﻮد آن ﻫﻢ ﺑﺮاي إﺛﺒـﺎت وﺟﻮب و اﺗّﺒﺎع و ﺗﻤّﺴﮏ ﻋﺘﺮت ﻃﺎﻫﺮه و اﺳﺘﯿﺼﺎل ﺷﺎﻓﻪ زراﻗﻪ ﺣﺎﺋـﺪه ﺣﺎﺋﺮه‬‫ﮐﺎﻓﯽ و واﻓﯽ ﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ درﯾﺖ؛ و أّﻣﺎ ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻦ رواﯾﺎت ﺣﺪﯾﺚ اﻟّﺜﻘﻠﯿﻦ ﻓﺄﻣﺮﻫﺎ أوﺿﺢ و أﺻـﺮح ﻣﻦ أن ﯾﺒﺎن و ﻗﺪ رأﯾﺘﻬﺎ ﮐﻤﻼ ﻓﯿﻤﺎ ﺳﺒﻖ‬‫ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤّﻨﺎن‪.‬‬‫و ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ در رواﯾﺖ »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« ﺟﺰ ﻗﻮل آن ﺟﻨﺎب‪:‬‬‫إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫؛ ﭼﯿﺰي دﯾﮕﺮ ﻧﻤﯽﺑﻮد ﺑﺎز ﻫﻢ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺜﺒﺖ وﺟﻮب ﺗﻤّﺴﮏ و اﺗّﺒﺎع اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم ﻣﺜﻞ وﺟﻮب ﺗﻤّﺴﮏ و اﺗّﺒﺎع ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻣﯽﺑﻮد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ از اﻓﺎدات ﻋﻠﻤﺎي ﻣﺤّﻘﻘﯿﻦ ﺳّﻨّﯿﻪ ﺑﻮﺿﻮح ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ از ﺟﻤﻠﻪ وﺟﻮه ﺗﺴﻤﯿﻪ ﮐﺘﺎب و اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﺛﻘﻠﯿﻦ اﯾﻦ‬‫ﺳﺖ ﮐﻪ أﺧـﺬ و ﻋﻤﻞ ﺑﺎﯾﻦ ﻫﺮ دو ﺛﻘﯿﻞ ﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ أزﻫﺮي »در ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻟّﻠﻐـﮥ«‪ -‬ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﻣﺤّﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﮑﺮم اﻷﻧﺼﺎري ﻓﯽ‬‫»ﻟﺴﺎن اﻟﻌﺮب«‪ -‬ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل ﺛﻌﻠﺐ‪:‬‬‫ﺳﻤّﯿﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻷّن اﻷﺧﺬ ﺑﻬﻤﺎ ﺛﻘﯿﻞ و اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻬﻤﺎ ﺛﻘﯿﻞ ‪.‬‬
‫و اﺑﻦ اﺛﯿﺮ در »ﻧﻬﺎﯾﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﺳّﻤﺎﻫﻤﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻷّن اﻷﺧﺬ ﺑﻬﻤﺎ و اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻬﻤﺎ ﺛﻘﯿﻞ ‪.‬‬
‫و ﺳـﺨﺎوي در »اﺳـﺘﺠﻼب ارﺗﻘـﺎء اﻟﻐﺮف« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬إﻧّﻤـﺎ ﺳـّﻤﺎﻫﻤﺎ ﺑـﺬﻟﮏ إﻋﻈﺎﻣﺎ ﻟﻘـﺪرﻫﻤﺎ و ﺗﻔﺨﯿﻤﺎ ﻟﺸﺎﻧﻬﻤﺎ ﻓﺈﻧّﻪ ﯾﻘﺎل ﻟﮑّﻞ ﺷـﯽء ﺧﻄﯿﺮ‬‫ﻧﻔﯿﺲ‪ :‬ﺛﻘﻞ‪ ،‬و أﯾﻀﺎ ﻓﻸّن اﻷﺧﺬ ﺑﻬﻤﺎ و اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻬﻤﺎ ﺛﻘﯿﻞ و ﻣﻨﻪ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﺳﻨُﻠِْﻘﯽ َﻋَﻠﯿَْﮏ َﻗْﻮﻟًﺎ َﺛِﻘﯿًﻠﺎ‬‫‪ ،‬أي ﻟﻪ وزن و ﻗﺪر او ﻷﻧّﻪ ﻻ ﯾﺆّدي إﻟّﺎ ﺑﺘﮑﻠﯿﻒ ﻣﺎ ﯾﺜﻘﻞ ‪.‬‬
‫و ﻋﻠﯽ ﻗﺎدري در »ﻣﺮﻗﺎة‪ -‬ﺷﺮح ﻣﺸﮑﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻓﯽ »ﺷﺮح اﻟّﺴّﻨﮥ«‪:‬‬‫ﺳّﻤﺎﻫﻤﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻷّن اﻷﺧﺬ و اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻬﻤﺎ ﺛﻘﯿﻞ ‪.‬‬
‫در ﻋﺒـﺎرات دﯾﮕﺮ ﻋﻠﻤـﺎي ﮐﺒـﺎر ﻧﯿﺰ اﯾـﻦ وﺟـﻪ ﻣـﺬﮐﻮرﺳﺖ و ﺑﻨـﺎ ﺑﺮ اﯾـﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻗـﻮل آن ﺟﻨـﺎب ﭼﻨﯿـﻦ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑـﻮد ﮐﻪ ﺑﺘﺤﻘﯿـﻖ ﮐﻪ ﻣﻦ‬‫ﮔﺬارﻧـﺪهام در ﺷـﻤﺎ دو ﭼﯿﺰي ﮐﻪ أﺧﺬ و ﻋﻤﻞ ﺑﺮ آن دو ﭼﯿﺰ ﺛﻘﯿﻞ ﺳﺖ‪ ،‬و ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺻـﺮاﺣﮥ ﻣﻔﯿﺪ ﺣﮑﻢ أﺧﺬ و ﻋﻤﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 300‬از ‪306‬‬‫ﺑﻬﺮ دو ﭼﯿﺰﺳﺖ ﻧﻪ ﯾﮑﯽ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻇﺎﻫﺮ ﮐّﻞ اﻟّﻈﻬﻮر‪ ،‬و ﻟﮑﻦ َﻣْﻦ ﻟَْﻢ َﯾْﺠَﻌِﻞ اﻟﱠﻠُﻪ ﻟَُﻪ ﻧُﻮرًا َﻓﻤﺎ ﻟَُﻪ ﻣِْﻦ ﻧُﻮٍر‬‫‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪940 :‬‬‫و ﺛﺎﻧﯿﺎ إﻇﻬﺎر اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ را ﮐﻪ ﻗﻮل آن ﺟﻨﺎب‬‫»اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ«‬‫ﻣﺘﻌّﻠﻖ ﺑﺘـﺬﮐﯿﺮ اﺗّﺒﺎع و ﺗﻤّﺴﮏ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم ﻧﯿﺴﺖ؛ ﺗﺨﺪﯾﻊ و ﺗﺰوﯾﺮ ﺑﺤﺘﺴﺖ‪ ،‬ﺑﺮ أﻟﺒﺎب ﻋﻘﻮل واﺿﺢ و ﻣﺴـﺘﺒﯿﻦ ﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻤﺪه‬‫ﻣﻘﺼﻮد آن ﺟﻨﺎب ازﯾﻦ ﮐﻼم ﻫـﺪاﯾﺖ اﻟﺘﯿﺎم ﺧﻮد ﮐﻪ ﺑﻤﺰﯾـﺪ اﻫﺘﻤﺎم و ﻏﺎﯾﺖ إﻋﻼم ﻫﺮ ﺧﺎص و ﻋﺎم ﺳﻪ ﺑﺎر آن را ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮده‪ :‬ﺗـﺬﮐﯿﺮ‬‫أﻣﺮ اﺗّﺒـﺎع و ﺗﻤـّﺴ ﮏ ﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﻠﻤﺎء ﮐﺒﺎر ﺳـّﻨّﯿﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﻈﻬﺮ اﯾﻦ ﻣﻘﺼﻮد ﻣﺤﻤﻮد ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻋّﻠﺎﻣﻪ زرﻗﺎﻧﯽ در »ﺷـﺮح ﻣﻮاﻫﺐ ﻟـﺪﻧّﯿﻪ«‬‫ﺑﺸﺮح ﺣﺪﯾﺚ »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« در ﺷﺮح ﺟﻤﻠﻪ‬‫اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻗﺎل اﻟﺤﮑﯿﻢ اﻟّﺘﺮﻣﺬّي‪ :‬ﺣّﺾ اﻟّﺘﻤّﺴﮏ ﺑﻬﻢ ﻷّن اﻷﻣﺮ ﻟﻬﻢ ﻣﻌﺎﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﻬﻢ أﺑﻌﺪ ﻋﻦ اﻟﻤﺤﻨﮥ[ إﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺒﯿﻦ در »وﺳﯿﻠﮥ اﻟّﻨﺠﺎة« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺗﺮﺟﻤﻪ‬‫اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ‬‫از ﺣﺪﯾﺚ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﮐﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﯾﻌﻨﯽ از ﺧﺪا ﺑﺘﺮﺳﯿﺪ و ﺣﻘﻮق اﯾﺸﺎن ﻧﮕﺎﻫﺪارﯾﺪ و ﻃﺎﻋﺖ و ﻣﺤّﺒﺖ اﯾﺸﺎن را ﺷﻌﺎر و دﺛﺎر‬‫ﺧﻮد ﺳﺎزﯾـﺪ‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ اﻣﺘﺜـﺎل ﺑﺄﺣﮑـﺎم ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ از ﻓﺮض ﺳﺖ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﻃـﺎﻋﺖ و اﻧﻘﯿـﺎد أواﻣﺮ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﺑﺠﻮارح و أرﮐﺎن و ﻣﺤّﺒﺖ و‬‫ﻋﻘﯿﺪت و ﻣﻮّدت و رﺳﻮﺧّﯿﺖ ﺑﺎﯾﺸﺎن ﺑﻪ ﻗﻠﺐ و ﺟﻨﺎن واﺟﺐ و ﻓﺮض ﺳﺖ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮ در »ﺳـﺮاج وّﻫﺎج« ﺑﺸـﺮح ﺣﺪﯾﺚ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و اﻷﺧﺬ ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ أن ﯾﺘﻠﻮه آﻧﺎء اﻟﻠّﯿﻞ و‬‫اﻟّﻨﻬﺎر و ﯾﻌﻤﻞ ﺑﻤﺎ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺤﻼل و اﻟﺤﺮام و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻣّﻤﺎ اﺷـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯿﻪ و ﻻ ﯾّﺘﺨﺬه ﻣﻬﺠﻮرا‪ ،‬و اﻟّﺬﮐﺮي ﻓﯽ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ أن ﯾﻌﺮف ﻓﻀﻠﻬﻢ و‬‫ﯾﺨـﺪﻣﻬﻢ ﺑﻤـﺎ ﯾﺼـﻞ إﻟﯿﻪ ﯾـﺪه و ﯾﺠﺘﻨﺐ أذاﻫﻢ و ﺣّﻄﻬﻢ و ﯾﻘﺘـﺪي ﺑﻬﻢ ﻓﯿﻤـﺎ ﯾﻮاﻓﻖ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟـّﺴ ّﻨﮥ و ﯾﻮّﻗﺮﻫﻢ و ﯾﻌّﺰزﻫﻢ ﻻ ﺳـّﯿﻤﺎ اﻟﻌﻠﻤﺎء‬‫اﻟّﺼﻠﺤﺎء ﻣﻨﻬﻢ ﻓﺈﻧّﻬﻢ ﺑﻀﻌﮥ اﻟّﺮﺳﻮل و ﻣﻀﻐﮥ اﻟﺒﺘﻮل و أﺣّﺒﺎء اﻟﱠﻠﻪ و أﺑﻨﺎء رﺳﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در آن ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬و ﻣﺴـﺌﻠﮥ ﺗﺤﺮﯾﻢ اﻟّﺰﮐﻮة ﻋﻠﯽ أﻫـﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻟﻬـﺎ ﻣﻮﺿﻊ ﻏﯿﺮ ﻫـﺬا اﻟﻤﻮﺿﻊ‪ ،‬و اﻟﻤﻘﺼﻮد ﻫﻨـﺎ ﺑﯿﺎن ﻓﻀـﯿﻠﺘﻬﻢ و أﻧّﻬﻢ ﻗﺴـﯿﻢ‬‫ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟّﺘﻌﻈﯿﻢ و اﻹﮐﺮام و ﻓﯽ اﻟّﺘﺴـﻤﯿﮥ ﺑﺎﻟّﺜﻘﻞ و أﻧّﻪ ﻻ ﺑـّﺪ ﻣﻦ اﻷﺧـﺬ ﺑﻬﻤﺎ ﻓﺈﻧّﻬﻤﺎ ﻻ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎن ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫و ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻌﯿﻦ ﺳﻨﺪي در »دراﺳﺎت اﻟّﻠﺒﯿﺐ« ﮐﻤﺎ درﯾﺖ آﻧﻔﺎ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻓﺤﻤﻠﻨﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪941 :‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ اذّﮐﺮﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﺒﺎﻟﻐـﮥ اﻟّﺘﺜﻠﯿﺚ ﻓﯿﻪ ﻋﻠﯽ اﻟّﺘـﺬﮐﯿﺮ ﺑﺎﻟّﺘﻤّﺴـ ﮏ ﺑﻬﻢ و اﻟّﺮدع ﻋﻦ ﻋـﺪم اﻻﻋﺘـﺪاد ﺑـﺄﻗﻮاﻟﻬﻢ و أﻋﻤﺎﻟﻬﻢ و أﺣﻮاﻟﻬﻢ و ﻓﺘﯿﺎﻫﻢ و ﻋـﺪم اﻷﺧﺬ‬‫ﺑ ﻤ ﺬ ﻫﺒ ﻬﻢ ‪.‬‬
‫و ﺛﺎﻟﺜﺎ زﻋﻢ ﻋﺪم ﺗﻘّﺪم أﻣﺮ آن ﺟﻨﺎب ﺑﺎﺗّﺒﺎع اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﮐﻪ از ﻟﺤﻦ ﻗﻮﻟﺶ ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯽﺷﻮد از أﺑﯿﻦ أﺑﺎﻃﯿﻞ و ﺗّﺮﻫﺎت ﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ‬‫ﻣّﺮ ﻏﯿﺮ ﻣّﺮة‪ ،‬و اﯾﻦ ﻫﻤـﺎن ﻣﺰﻋـﻮم ﺑﺎﻃـﻞ اوﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺴـﺒﺐ ﺿـﺮﺑﺎن ﻋﺮق ﻣﺮوق و ﺣﺮورّﯾﺖ و ﺛﻮران ﻣـﺎّده ﺧﺮوج و ﻧـﺎﺻﺒّﯿﺖ ﺑـﺎر ﺑـﺎر ﻣّﺮة‬‫ﺑﺎﻟّﺘﺼﺮﯾﺢ و اﺧﺮي ﺑﺎﻟّﺘﻠﻮﯾﺢ زﺑﺎن ﺧﺒﺎﺛﺖ ﺗﺮﺟﻤﺎن ﺑﺂن ﻣﯽآﻻﯾﺪ و أﺑﻮاب ﻋﻘﻮﺑﺎت ﻧﻈﻮّﯾﻪ ﺟﺤﯿﻤّﯿﻪ ﺑﻬﺮ ﺧﻮﯾﺶ ﻣﯽﮔﺸﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و راﺑﻌـﺎ زﻋﻢ داﺧﻞ ﻧﺒﻮدن وﺟﻮب اﺗّﺒﺎع در ﺣﻘﻮق أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم و ﺷـﻤﺎر ﻧﮑﺮدن ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات در ﻇﻠﻤﺸﺎن‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻫﻮ‬‫واﺿـﺢ ﻣﻦ ﮐﻼـﻣﻪ؛ ﻇﻠﻢ ﻋﻈﯿﻢ و ﺟﻮر ﻓﺨﯿﻢ و ﻋﺴﻒ ﮐﺒﯿﺮ و ﺣﯿﻒ ﮐﺜﯿﺮﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻋﻨـﺪ اﻹﻣﻌـﺎن ﻫـﺎدم أﺳﺎس اﯾﻤﺎن و ﺧﺎرم ﺑﻨﯿﺎن اﯾﻘﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 301‬از ‪306‬‬‫ﻣ ﯽ ﺑ ﺎﺷ ﺪ ‪.‬‬
‫و ﺧﺎﻣﺴﺎ ﻣﻘّﺪم ﺷﺪن ﺑﯿﺎن اﻋﻄﺎي ﺣﻘﻮق اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم و اﻣﺘﻨﺎع از ﻇﻠﻤﺸﺎن ﻗﺒﻞ ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺴﺎﺳـﯽ ﻧﺪارد ﺑﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺗﺬﮐﯿﺮ‬‫واﻗﻊ در ﺣـﺪﯾﺚ »ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« ﯾﺎ أﺻﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺘﻌّﻠﻖ ﺑﺎﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم و دﯾﮕﺮ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻃﺎﻫﺮﯾﻦ ﺳـﻼم اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ أﺟﻤﻌﯿﻦ ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﮐﻤـﺎ ﺗﻔّﻮه ﺑﻪ ﻫـﺬا اﻟّﻨﺎﺻﺐ‪ ،‬و ﭼﻮن أﻣﺮ ﺑﻄﺎﻋﺖ و اﺗّﺒﺎع و ﺗﻤّﺴﮏ و أﺧـﺬ ﺑﺄﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم در ﻣﻮاﻗﻊ ﺟﻠﯿﻠﻪ‬‫ﻣﺘﮑّﺜﺮه و ﻣﺸﺎﻫـﺪ ﻋﻈﯿﻤﻪ ﻣﺘﻮﻓّﺮه ﻗﺒﻞ ﻏﺪﯾﺮ ﺧّﻢ و ﺑﻌﺪ آن از ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠّﻢ ﺛﺎﺑﺖ ﺳﺖ؛ ﭘﺲ آﻧﭽﻪ در ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ ﮐﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺑﯿﺎن واﻗﻌﻪ روز ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺳﺖ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺄﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم وارد ﺷﺪه ﻻ ﺑّﺪ ﻣﻘﺼﻮد از آن اﯾﺠﺎب ﻃﺎﻋﺖ و‬‫اﻓﺘﺮاض اﺗّﺒﺎع و ﺗﺤّﺘﻢ اذﻋﺎن ﻋﺼـﻤﺖ و ﻟﺰوم اﻧﻘﯿﺎد اﻣﺎﻣﺖ آن ﺣﻀـﺮات ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻫـﺬا واﺿﺢ ﻋﻨﺪ أرﺑﺎب اﻷﻟﺒﺎب و ﻟﻮ ﻋﻤﯿﺖ ﻋﻨﻪ‬‫أﻋﯿﻦ اﻟﻤﻨﺎﺑﺬﯾﻦ اﻟّﻨّﺼﺎب‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺳﺨﻒ و ﻫﻮان و رﮐﺎﮐﺖ و ﺑﻄﻼن ﮐﻠﻤﺎت ﺿﻼﻟﺖ اﻗﺘﺮان اﺑﻦ ﺗﯿﻤّﯿﻪ ﻣﻌﻠﻦ ﺑﺎﻟّﺸﻨﺂن ﺑﭽﺸﻢ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﯿﻦ‬‫دﯾﺪي و ﺑﮑﻤﺎل ﻓﺴﺎد و اﺧﺘﻼل و ﺑﻮار و اﺿﻤﺤﻼل آن وارﺳﯿﺪي؛ ﺑﺮ ﺗﻮ واﺿﺢ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﺷﺎﯾﺎن أﻫﻞ اﯾﻤﺎن ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در ﺻّﺤﺖ‬‫و ﺛﺒﻮت ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻫﯿﭻ ﺧﻠﺠﺎﻧﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎي آﻧﮑﻪ‪ -‬ﻋﯿﺎذا ﺑﺎﻟّﻠﻪ‪-‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪942 :‬‬‫ﻣﺜﻞ ﺑﺨﺎري و اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي و اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺑﻄﻌﻦ و ﻗـﺪح آن ﮐﻠّﺎ ﯾﺎ ﺟﺰءا ﻣﺘﻔّﻮه ﺷﻮﻧـﺪ و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺮ ﻗـﺪح أﺻﻞ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺳـﻨﺪا ﯾﺎ إﻧﮑﺎر‬‫ﺛﺒﻮت ﺟﻤﻠﻪ ﻋـﺪم اﻓﺘﺮاق و ﻣـﺎ ﺷﺎﺑﻬﻬـﺎ ﮐـﺬﻟﮏ أدﻧﯽ ﻣﺴـﻠﻤﯽ اﻗـﺪام ﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻧﻮاﺻﺐ ﻟﺌﺎم ﮐﻪ ﺑﺎﺗّﻔﺎق أﻫﻞ اﺳـﻼم ﻣﺤﮑﻮم ﺑﮑﻔﺮ‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ ﻧﯿﺰ ﻣﺠﺎل اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻧﺪارﻧـﺪ و ﻗﺼﺎراي ﺳـﻌﯽ ﻧﺎﻣﺸـﮑﻮر و ﺣﻤﺎداي ﺟﻬﺪ ﻧﺎﻣﺒﺮورﺷﺎن‪ -‬ﻋﻠﯽ ﻣﺎ اﻓﺎده ﻣﺨﺎﻃﺒﻨﺎ اﻟّﻠﺒﯿﺐ ﻓﯽ اﻟﻌﺒﺎرة‬‫اﻟﻤﺎﺿﯿﮥ ﻣﻦ »اﻟّﺘﺤﻔﮥ«‪ -‬اﯾﻦ ﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺰﻋﻢ ﺑﺎﻃﻞ ﺧﻮد ﺑﺪﻟﯿﻞ ﻋﻘﻠﯽ در ﺻّﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﮐﻼﻣﯽ آﻏﺎز ﻧﻬﺎده داد ﺟﻬﻞ و ﺳﻔﺎﻫﺖ‬‫دادهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﺳﺘﺪﻻل ﺟﺎﺟﻆ ﻣﻌﺮوف ﺑﺤﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﺮ ﮐﻤﺎل اﻓﻀﻠﯿﺖ اﻫﻠﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم و ﻧﻘﻞ ﮐﻼم او از رﺳﺎﻟﻪ »ﻣﺪح اﻫﻞ ﺑﯿﺖ«‬‫و ازﯾﻦ ﺟـﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﻗـﺪوه ﻧﻮاﺻﺐ أﻏﺜـﺎم و اﺳﻮه اﯾﻦ زراﻗﻪ ﻃﻐـﺎم ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ اﻟﺒﺼـﺮي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺠﺎﺣﻆ ﺑﺎ آن ﻫﻤﻪ ﺷـّﺪت ﻧﺼﺐ و‬‫ﻋﺪوان و ﮐﺜﺮت ﺑﻐﯽ و ﻃﻐﯿﺎن ﮐﻪ أﻧﻤﻮذج آن در ﻣﺠّﻠﺪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ و ﻣﺠّﻠﺪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ دﯾﺪي؛ در »رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺪح أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ« ﻋﻠﯿﻬﻢ‬‫اﻟﺴـﻼم ﮐﻪ ﺣﻖ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ و ﺗﻌـﺎﻟﯽ إﻇﻬـﺎرا ﻟﻠﺤّﻖ و ارداء ﻟﻠﺒﺎﻃـﻞ زﺑﺎن ﻗﻠﻤﺶ در آن ﻣﻌﺘﺮف ﺑﺼﻮاب ﻓﺮﻣﻮده؛ ﺑﺤـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ اﺳـﺘﺪﻻل ﺑﺮ‬‫ﮐﻤﺎل أﻓﻀـﻠّﯿﺖ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم ﻧﻤﻮده ﺑﺎﯾﺮاد ﻟﻔﻆ أﺻـﺮح و أوﺿﺢ آن ﮐﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺟﻤﻠﻪ ﻋﺪم اﻓﺘﺮاق ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ در ﺗﺴﻮﯾﺪ‬‫وﺟﻮه أﻫﻞ إﻧﮑﺎر و ﺷﻘﺎق ﻗﺼﺐ اﺳﺘﺒﺎق رﺑﻮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺬﮐﻮره ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻋﻠﻢ أّن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻟﻮ أراد أن ﯾﺴّﻮي ﺑﯿﻦ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ و ﺑﯿﻦ اﻟّﻨﺎس ﻟﻤﺎ أﺑﺎن ﻣﻨﻬﻢ ذوي اﻟﻘﺮﺑﯽ و ﻟﻤﺎ ﻗﺎل‪َ :‬و َأﻧ ِْﺬْر َﻋِﺸﯿَﺮَﺗَﮏ اﻟ َْﺄﻗَْﺮﺑ ِﯿَﻦ‬‫‪ ،‬و ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ِإﱠﻧُﻪ ﻟَِﺬْﮐٌﺮ ﻟََﮏ َو ﻟ َِﻘْﻮﻣَِﮏ‬‫‪ ،‬و إذا ﮐـﺎن ﻟﻘﻮﻣﻪ ﻓﯽ ذﻟـﮏ ﻣـﺎ ﻟﯿﺲ ﻟﻐﯿﺮﻫﻢ ﻓﮑـّﻞ ﻣﻦ ﮐـﺎن أﻗﺮب ﮐـﺎن أرﻓﻊ‪ ،‬و ﻟﻮ ﺳّﻮاﻫﻢ ﺑﺎﻟّﻨﺎس ﻟﻤﺎ ﺣّﺮم ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺼﺪﻗـﮥ‪ ،‬و ﻣﺎ ﻫـﺬا‬‫اﻟّﺘﺤﺮﯾﻢ إﻟّﺎ ﻹﮐﺮاﻣﻬﻢ‪ ،‬و ﻟﺬﻟﮏ‬‫ﻗﺎل ﻟﻠﻌّﺒﺎس ﺣﯿﻦ ﻃﻠﺐ وﻻﯾﮥ اﻟّﺼﺪﻗﺎت‪ :‬ﻻ اّوﻟﯿﮏ ﻏﺴﺎﻻت ﺧﻄﺎﯾﺎ اﻟّﻨﺎس و أوزارﻫﻢ ﺑﻞ اّوﻟﯿﮏ ﺳـﻘﺎﯾﮥ اﻟﺤّﺞ )اﻟﺤﺎّج‪ .‬ظ( و اﻹﻧﻔﺎق ﻋﻠﯽ‬‫زّوار اﻟﱠﻠﻪ‬‫‪ ،‬و ﻟﻬﺬا ﮐﺎن رﺑﺎه أّول رﺑﺎ وﺿﻊ و دم اﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث أّول دم ﻫﺪر ﻷﻧّﻬﻤﺎ اﻟﻘﺪوة ﻓﯽ اﻟّﻨﻔﺲ و اﻟﻤﺎل‪ ،‬و ﻟﻬﺬا‬‫ﻗﺎل ﻋﻠّﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﺒﺮ اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ‪ :‬ﻧﺤﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻻ ﯾﻘﺎس ﺑﻨﺎ أﺣﺪ ﻣﻦ اﻟّﻨﺎس‪ ،‬و ﺻﺪق ﮐّﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ‪،‬‬‫ﮐﯿﻒ ﯾﻘﺎس ﺑﻘﻮم ﻣﻨﻬﻢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳّﻠﻢ و اﻷﻃﯿﺒﺎن ﻋﻠّﯽ و ﻓﺎﻃﻤﮥ و اﻟّﺴﺒﻄﺎن اﻟﺤﺴﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻧﻮزدﻫﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 302‬از ‪306‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪943 :‬‬‫و اﻟﺤﺴـﯿﻦ و اﻟّﺸـ ﻬﯿﺪان أﺳﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﻤﺰة و ذو اﻟﺠﻨﺎﺣﯿﻦ ﺟﻌﻔﺮ و ﺳّﯿﺪ اﻟﻮادي ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ و ﺳﺎﻗﯽ اﻟﺤﺠﯿﺞ اﻟﻌّﺒﺎس و اﻟّﻨﺠﺪة و اﻟﺨﯿﺮ ﻓﯿﻬﻢ‬‫و اﻷﻧﺼﺎر أﻧﺼﺎرﻫﻢ و اﻟﻤﻬﺎﺟﺮ ﻣﻦ ﻫﺎﺟﺮ إﻟﯿﻬﻢ و ﻣﻌﻬﻢ‪ ،‬و اﻟّﺼّﺪﯾﻖ ﻣﻦ ﺻّﺪﻗﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﻔﺎروق ﻣﻦ ﻓّﺮق ﺑﯿﻦ اﻟﺤّﻖ و اﻟﺒﺎﻃﻞ ﻓﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﻟا ﺤﻮاري‬‫ﺣﻮارﯾﻬﻢ‪ ،‬و ذو اﻟّﺸﻬﺎدﺗﯿﻦ ﻷﻧّﻪ ﺷﻬﺪ ﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﻻ ﺧﯿﺮ إﻟّﺎ ﻓﯿﻬﻢ و ﻟﻬﻢ و ﻣﻨﻬﻢ و ﻣﻌﻬﻢ‪ .‬و‬‫ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ :‬إﻧّﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺨﻠﯿﻔﺘﯿﻦ أﺣﺪﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺒﻞ ﻣﻤﺪود ﻣﻦ اﻟّﺴﻤﺎء إﻟﯽ اﻷرض و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪،‬‬‫ﻧّﺒﺄﻧﯽ اﻟّﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض ‪.‬‬
‫ﭘﺲ ﺑﻌـﺪ ازﯾﻦ ﮐﻪ ﺟﺎﺣـﺪي ﻋﻨﯿـﺪ و ﻣﻠﺤﺪي ﻣﺮﯾﺪ ﻣﺜﻞ ﺟﺎﺣﻆ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﺑﺎﯾﻦ أﻟﻔﺎظ ﺣﺘﻤﺎ و ﺟﺰﻣﺎ ﮐﻼم ﺟﻨﺎب ﺳـﺮور أﻧﺎم ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ آﻻف اﻟّﺘﺤّﯿﮥ و اﻟـّﺴ ﻼم داﻧﺴـﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و در رﺳﺎﻟﻪ ﺧﻮد آن را اﺳـﺘﺪﻻﻻ ﻋﻠﯽ ﻓﻀﻞ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم وارد ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺎز در أﺻﻞ‬‫ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﭘﯽ ﺳﭙﺮ وادي ﻗﺪح و ﺟﺮح ﮔﺮدﯾﺪن ﯾﺎ در ﺛﺒﻮت ﺟﻤﻠﻪ »و إﻧّﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔّﺮﻗﺎ ﺣّﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠّﯽ اﻟﺤﻮض« رﯾﺒﯽ ورزﯾﺪن؛ ﻫﺮﮔﺰ ﻫﺮﮔﺰ‬‫از ﻫﯿﭻ ﻣﺴﻠﻤﯽ ﻧﺨﻮاﻫﺪ آﻣﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺟﺎﺣـﻆ در ﻓﺼـﻠﯽ از ﮐﻼم ﺧﻮد ﮐﻪ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻣـﺪح ﻗﺮﯾﺶ و ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷـﻤﺴﺖ و أﺑﻮ إﺳـﺤﺎق إﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺼـﺮي اﻟﻘﯿﺮواﻧﯽ‬‫اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ در ﮐﺘﺎب »زﻫﺮ اﻵداب و ﺛﻤﺮ اﻷﻟﺒﺎب« آن را وارد ﻧﻤﻮده؛ إﺛﺒﺎت ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] :‬ﻓﺎﻟﻌﺮب ﮐﺎﻟﺒﺪن‪ ،‬و ﻗﺮﯾﺶ‬‫روﺣﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﺮﯾﺶ روح‪ ،‬و ﺑﻨﻮ ﻫﺎﺷﻢ ﺳـّﺮﻫﺎ و ﻟّﺒﻬﺎ‪ ،‬و ﻣﻮﺿﻊ ﻏﺎﯾـﮥ اﻟّﺪﯾﻦ و اﻟّﺪﻧﯿﺎ ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﻫﺎﺷﻢ ﻣﻠﺢ اﻷرض‪ ،‬و زﯾﻨﮥ اﻟّﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و ﺣّﯽ اﻟﻌﺎﻟﻢ‪ ،‬و‬‫اﻟّﺴﻨﺎم اﻷﺿﺨﻢ‪ ،‬و اﻟﮑﺎﻫﻞ اﻷﻋﻈﻢ‪ ،‬و ﻟﺒﺎب ﮐّﻞ ﺟﻮﻫﺮ ﮐﺮﯾﻢ‪ ،‬و ﺳّﺮ ﮐﻞ ﻋﻨﺼﺮ ﺷﺮﯾﻒ‪ ،‬و اﻟﻄﯿﻨﮥ اﻟﺒﯿﻀﺎء‪ ،‬و اﻟﻤﻐﺮس اﻟﻤﺒﺎرك‪ ،‬و اﻟّﻨﺼﺎب‬‫اﻟﻮﺛﯿﻖ‪ ،‬و ﻣﻌـﺪن اﻟﻔﻬﻢ‪ ،‬و ﯾﻨﺒﻮع اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﺛﻬﻼـن ذو اﻟﻬﻀـﺎب ﻓﯽ اﻟﺤﻠﻢ‪ ،‬و اﻟـّﺴ ﯿﻒ اﻟﺤﺴـﺎم ﻓﯽ اﻟﻌﺰم‪ ،‬ﻣﻊ اﻷﻧـﺎة و اﻟﺤﺰم‪ ،‬و اﻟـّﺼ ﻔﺢ ﻋﻦ‬‫اﻟﺠﺮم‪ ،‬و اﻟﻘﺼﺪ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ‪ ،‬و اﻟّﺼﻔﺢ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻘﺪرة‪ ،‬و ﻫﻢ اﻻﻧﻒ اﻟﻤﻘّﺪم‪ ،‬و اﻟّﺴﻨﺎم اﻷﮐﺮم‪ ،‬و ﮐﺎﻟﻤﺎء اﻟّﺬي ﻻ ﯾﻨّﺠﺴﻪ ﺷﯽء‪ ،‬و ﮐﺎﻟّﺸﻤﺲ‬‫اﻟّﺘﯽ ﻻ ﺗﺨﻔﯽ ﺑﮑّﻞ ﻣﮑﺎن‪ ،‬و ﮐﺎﻟّﺬﻫﺐ ﻻ ﯾﻌﺮف ﺑﺎﻟّﻨﻘﺼﺎن‪ ،‬و ﮐﺎﻟّﻨﺠﻢ ﻟﻠﺤﯿﺮان‪ ،‬و اﻟﺒﺎرد ﻟﻠﻈﻤﺂن؛ و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺜﻘﻼن‪ ،‬و اﻷﻃﯿﺒﺎن‪ ،‬و اﻟـّﺴ ﺒﻄﺎن‪،‬‬‫و اﻟّﺸﻬﯿﺪان‪ ،‬و أﺳﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ذو اﻟﺠﻨﺎﺣﯿﻦ‪ ،‬و ذو ﻗﺮﻧﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﺳّﯿﺪ اﻟﻮادي‪ ،‬و ﺳﺎﻗﯽ اﻟﺤﺠﯿﺞ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،19‬ص‪944 :‬‬‫و ﺣﻠﯿﻢ اﻟﺒﻄﺤـﺎء‪ ،‬و اﻟﺒﺤﺮ و اﻟﺤﺒﺮ‪ ،‬و اﻷﻧﺼـﺎر أﻧﺼﺎرﻫﻢ‪ ،‬و اﻟﻤﻬﺎﺟﺮون ﻣﻦ ﻫﺎﺟﺮ إﻟﯿﻬﻢ أو ﻣﻌﻬﻢ‪ ،‬و اﻟـّﺼ ّﺪﯾﻖ ﻣﻦ ﺻـّﺪﻗﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﻔﺎروق ﻣﻦ‬‫ﻓّﺮق ﺑﯿﻦ اﻟﺤّﻖ و اﻟﺒﺎﻃﻞ ﻓﯿﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﺤﻮاري ﺣﻮارﯾﻬﻢ‪ ،‬و ذو اﻟّﺸـ ﻬﺎدﺗﯿﻦ ﻷﻧّﻪ ﺷﻬﺪ ﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﻻ ﺧﯿﺮ إﻟّﺎ ﻟﻬﻢ أو ﻓﯿﻬﻢ أو ﻣﻌﻬﻢ أو ﯾﻀﺎف إﻟﯿﻬﻢ؛‬‫و ﮐﯿﻒ ﻻ ﯾﮑﻮﻧﻮن ﮐـﺬﻟﮏ و ﻣﻨﻬﻢ رﺳﻮل رّب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ و إﻣﺎم اﻷوﻟﯿﻦ و اﻵﺧﺮﯾﻦ و ﻧﺠﯿﺐ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ و ﺧﺎﺗﻢ اﻟّﻨﺒﯿﯿﻦ اﻟّـﺬي ﻟﻢ ﯾﺘﻢ ﻟﻨﺒّﯽ‬‫ﻧﺒّﻮة إﻟّﺎ ﺑﻌﺪ اﻟّﺘﺼﺪﯾﻖ ﺑﻪ و اﻟﺒﺸﺎرة ﺑﻤﺠﯿﺌﻪ‪ ،‬اﻟّﺬي ﻋّﻢ ﺑﺮﺳﺎﻟﺘﻪ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﺨﺎﻓﻘﯿﻦ و أﻇﻬﺮه اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﻟّﺪﯾﻦ ﮐّﻠﻪ و ﻟﻮ ﮐﺮه اﻟﻤﺸﺮﮐﻮن ‪.‬‬
‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ‪ ،‬ازﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﺮ أرﺑﺎب ﻋﻘﻮل و أﺣﻼم ﺑﺼـﺮاﺣﺖ ﺗﻤﺎم واﺿﺢ و آﺷﮑﺎر ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺑﺨﺎري و اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي و اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ در‬‫ﺑﺎب ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ از ﻧﻮاﺻﺐ أﺷـﻘﯿﺎ ﻫﻢ ﻗﺪم ﺑﺎﻻﺗﺮ ﮔﺬاﺷـﺘﻪ أﻋﻼم ﻣﻨﺎﺻـﺒﺖ و ﻣﺤﺎرﺑﺖ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم اﻓﺮاﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﻓﻼ ﺟﺎزاﻫﻢ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪ ،‬و ﻻـ ردع ﻋﻨﻬﻢ ﺿـﯿﺮا‪ ،‬ﺣﯿﺚ أﺧـﺬوا ﻓﯽ اﻟﺒﺎﻃﻞ ﯾﻤﯿﻨﺎ و ﺷـﻤﺎﻻ‪ ،‬و ﺗﺎﻫﻮا ﻓﯽ ﺗﯿﻬﺎء اﻟﻌـﺪوان ﻫّﯿﻤﺎ ﺿـﻠّﺎﻻ‪ ،‬ﻗـﺪ ﻃﻌﻨﻮا ﻓﯽ ﻣﺴﺎﻟﮏ‬‫اﻟﻌﻤﯽ و اﻟﻐّﯽ‪ ،‬و ﺗﺮﮐﻮا ﻣﺬﻫﺐ اﻟّﺮﺷﺪ ﻓﻠﻢ ﯾﻤّﯿﺰوا ﺑﯿﻦ اﻟﺤّﯽ و اﻟّﻠّﯽ‪ ،‬ﺿـﺮﺑﻮا ﻓﯽ ﮐّﻞ ﻏﻤﺮة‪ ،‬و ﻣﺎ رواﻓﯽ ﮐّﻞ ﺣﯿﺮة‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﺤﺬروا ﺑﻮاﺋﻖ اﻟّﻨﻘﻢ‪،‬‬‫و ﻧﻔﺮوا ﻋﻦ وﺟﻪ اﻟّﺼﻮاب ﻣﺜﻞ ﻫﻤﻞ اﻟّﻨﻌﻢ‪ ،‬ﻋﺎﻧﺪوا اﻟﺤّﻖ و ﻗﺪ وﺿﺢ ﺟﻬﺎرا‪ ،‬و راﻣﻮا ﺳﺘﺮ ﻋﻤﻮد اﻟـّﺼ ﺒﺎح ﺑﺎﻟّﺮاح و ﻗﺪ أﺳـﻔﺮ اﺳﻔﺎرا‪ ،‬ﻫﺠﺮوا‬‫ﻋﺰاﺋﻢ اﻻﯾﻤﺎن‪ ،‬و آﺛﺮوا وﺗﺎﺋﺮ اﻟﻄﻐﯿﺎن‪ ،‬و اﺗّﺒﻌﻮا ﺧﻄﻮات اﻟّﺸـ ﯿﻄﺎن‪ ،‬ﻓﺎﺳـﺘﺤّﻘﻮا ﺳـﺨﻄﺎت اﻟّﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬و ﻧﺼﺒﻮا ﺣﺒﺎﺋﻞ اﻟﻤﮑﺮ و اﻟﺨﺪﯾﻌﻪ‪ ،‬و أﺗﻮا‬‫ﻣﻦ اﻟﻄﺎّﻣﺎت ﺑﮑّﻞ ﺧّﻄـ ﮥ ﺷـﻨﯿﻌﮥ‪ ،‬ﻗـﺪ ﻧﻐﻠﺖ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻮﻻﺋـﺞ و اﻟّﺪﺧﺎﺋﻞ‪ ،‬ﻓﻌﻈﻤﺖ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻤﮑﺎﺋﺪ و اﻟﻐﻮاﺋﻞ‪ ،‬و ﺣﯿﻦ أوﻏﻠﻮا ﻓﯽ ﻏﻠﻮاء اﻟّﻨﻮازع و‬‫اﻟﻬﻮاﺟﺲ‪ ،‬و أوﺟﻔﻮا ﻓﯽ ﻧﮑﺒـﺎء اﻟﺨﻮادع و اﻟﻮﺳﺎوس‪ ،‬أﮐﺜﺮوا ﻣﻦ ﺗّﺮﻫﺎت اﻟﺒﺴﺎﺑﺲ و ﺑﺮزوا ﻓﯽ اﻟّﻨﻄﻖ ﺑﺎﻷﺑﺎﻃﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﮐّﻞ ﻧﺎﻓﺚ و ﻧﺎﺑﺲ‪ ،‬و‬‫ﻋﻦ ﻗﻠﯿـﻞ ﯾﺘﺒّﺮأ اﻟّﺘﺎﺑﻊ ﻣﻦ اﻟﻤﺘﺒﻮع‪ ،‬و اﻟﻘﺎﺋـﺪ ﻋﻦ اﻟﻤﻘﻮد‪ ،‬و ﯾﺘﺰّﯾﻞ اﻟﺠﺎﺣـﺪ اﻟﺨـﺪوع‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻤﺨﻠـﺪ إﻟﯽ اﻟﻌﻨﻮد‪ ،‬و ﻋّﻤﺎ ﻗﺮﯾﺐ ﯾﻼﻗﻮن ﺟﺰاء ﻣﺎ‬‫ﺳﻄﺮﺗﻪ أﯾﺪﯾﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﺠﺤﻮد ﻣﻦ اﻟﻬﺬر و اﻟﻤﺠﻮن‪ ،‬ﻓﯿﻮﻣﺌﺬ ﻻ ﯾﻨﻔﻊ اﻟّﺬﯾﻦ ﻇﻠﻤﻮا ﻣﻌﺬرﺗﻬﻢ و ﻻ ﻫﻢ ﯾﺴﺘﻌﺘﺒﻮن‪.‬‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 303‬از ‪306‬‬‫ﻗـﺪ ﺗﻢ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺠﺰء اﻻول ﻣﻦ ﻣﺠﻠـﺪ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ و ﯾﻠﯿﻪ إﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻟﺠﺰء اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻣﻨﻪ ﺑﻌﻮن اﻟﱠﻠﻪ و ﻟﻄﻔﻪ اﻟﻤﺒﯿﻦ‪ ،‬و آﺧﺮ دﻋﻮاﻧﺎ‬‫أن اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ رب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﺧﯿﺮ ﺧﻠﻘﻪ ﻣﺤﻤﺪ و آﻟﻪ اﻟﻄﺎﻫﺮﯾﻦ‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﺑ ِْﺴِﻢ اِﷲ اﻟ َّﺮْﺣَﻤِﻦ اﻟ َّﺮﺣﯿِﻢ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯿﺜﺎق آﺳﻤﺎﻧﯽ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﺧﺪاﺳﺖ‪،‬ﭼﺮا ﮐﻪ در آن روز دﯾﻦ ﺧﺪا ﮐﺎﻣﻞ و ﻧﻌﻤﺖ اﻟﻬﯽ ﺑﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ رﺳﯿﺪ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﻋﻨﻮاِن ﻋﻘﯿﺪه و دﯾِﻦ ﻣﺎﺳﺖ‪،‬و اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ آن‪،‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻤﺎن ﮐﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﺒﻮد و ﺷﮑﺮ ﮔﺰاري اﻧﺴﺎن در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻫﻤﮥ ﻧﻌﻤﺘﻬﺎي ﻧﺎزل ﺷﺪة او‪.‬‬‫ﺑﺮ اﺳـﺎس اﻣﺮ ﺑﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم در آﯾﻪ ﺷـﺮﯾﻔﻪ ‪َ :‬ﯾـﺎ َأﱡﯾَﻬـ ﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ َﻣـ ﺎ ُأﻧِﺰَل ِإﻟَﯿـْ َﮏ ﻣِﻦ ﱠرﺑﱢَﮏ َوِإن ﻟﱠْﻢ َﺗْﻔَﻌْﻞ َﻓَﻤﺎ ﺑَﱠﻠْﻐَﺖ‬‫ِرَﺳﺎﻟَﺘُﻪ؛ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﺑﺎزﮔﻮﯾﯽ واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ و اﻧﺠﺎم ﺳـﻔﺎرش ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺻـﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ وﺳـﻠﻢ در رﺳﺎﻧﺪن ﭘﯿﺎم ﻏﺪﯾﺮ ﺑ‪،‬ﺮ ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ واﺟﺐ‬‫ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺳﺮ ﭘﯿﭽﯽ از اﯾﻦ واﺟﺐ اﻟﻬﯽ ﮔﻨﺎﻫﯽ اﺳﺖ ﻧﺎ ﺑﺨﺸﻮدﻧﯽ‪.‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ وﺳﻠﻢ ﮐﻪ داراي ﻣﺎﻫّﯿﺖ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﻏﯿﺮ اﻧﺘﻔﺎﻋﯽ اﺳﺖ‪،‬ﺑﺎ اﻋﺘﻘﺎد راﺳﺦ ﺑﺮ اﯾﻦ‬‫ﺑـﺎور ﺗﻮﺣﯿـﺪي و ﺑـﺎ ﻫـﺪف ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻧﺸـﺮ اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﺳﺘﺮگ ﺑﺸـﺮي‪،‬ﺑﺎ ﺗﺄﯾﯿـﺪات اﻟﻬﯽ و ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﻣـﺪاﻓﻊ راﺳﺘﯿﻦ ﺣﺮﯾﻢ اﻣﺎﻣﺖ و‬‫وﻻﯾﺖ ﻣﺮﺣﻮم آﯾﺖ اﷲ ﺣﺎج ﺳـﯿﺪ ﺣﺴﻦ ﻓﻘﯿﻪ اﻣﺎﻣﯽ ﻗـﺪس ﺳـﺮه‪،‬در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﻮار و ﻫﻤﺖ وﺗﻼش ﺧﺎﻟﺼﺎﻧﻪ و ﺷـﺒﺎﻧﻪ روزي‬‫ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ وﻻﯾﺖ ﻣـﺪار از ﺳﺎل ‪ 1381‬ﭘﺎﯾﻪ ﮔـﺬاري ﮔﺮدﯾـﺪه وﺗﺎ ﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي ﭼﺸﻢ ﮔﯿﺮ ﺧﻮد اداﻣﻪ داده اﺳﺖ‪ .‬و ﻫﺰﯾﻨﻪ‬‫ﻫـﺎي آن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺮدﻣﯽ و از ﻃﺮﯾﻖ وﺟﻮﻫﺎت ﺷـﺮﻋﯿﻪ‪،‬ﺑﺎ اﺟﺎزات ﻣﺮاﺟﻊ ﻋﻈﺎم ﺗﻘﻠﯿـﺪ‪،‬ﻫـﺪاﯾﺎ ‪،‬ﻧـﺬورات‪،‬ﻣﻮﻗﻮﻓﺎت و ﻫﻤﯿﺎري اﻓﺮاد ﺧﯿﺮ‬‫اﻧﺪﯾﺶ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬‫اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﺑﺎ ﺗﯿﻤﯽ ﻣﺮﮐﺐ از ﻓﺮﻫﯿﺨﺘﮕﺎن و ﻣﺘﺨﺼﺼـﯿﻦ ﺣﻮزه وداﻧﺸـﮕﺎه‪،‬ﻫﻨﺮﻣﻨﺪان رﺷﺘﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‪،‬ﻣﺮدم وﻻﯾﺖ ﻣﺪار‪،‬ﻫﯿﺌﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ‬‫و ﮐﺴﺒﻪ ﺑﺎزار ﺳﻌﯽ ﻧﻤﻮده ﺗﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠِﻒ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﻬﺎﻧﯽ‪،‬اﻗﺪام ﺑﻪ ﻧﺸﺮ ﻣﻌﺎرف ﻣﺘﻌﺎﻟﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬ﺷﻤﺎ ﻫﻢ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ‬‫ﺑﺎ ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﮥ ﺧﻮد ﺷﺎﻣﻞ ﻧﻈﺮات و ﭘﯿﺸـﻨﻬﺎدات‪،‬ﮐﻤﮑﻬﺎي ﻣﺎﻟﯽ در اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﻬﻢ ﺳـﻬﯿﻢ ﺑﻮده و ﺟﺰء ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎﺷﯿﺪ‪ .‬ﻣﻨﺘﻈﺮ‬‫ﺗﻤﺎﺳﻬﺎي ﺷﻤﺎ ﻫﺴﺘﯿﻢ‬‫ﺗﻠﻔﻦ ﻫﺎي ﺗﻤﺎس‪03112206252 -03112206253 :‬‬‫ﺗﻠﻔﮑﺲ‪03112206253 :‬‬‫ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه‪09118000109 :‬‬‫ﺳﺎﯾﺖ ‪www.Ghadirestan.com-www.Ghadirestan.ir :‬‬‫اﯾﻤﯿﻞ‪info@Ghadirestan.com :‬‬‫آدرس ﻣﺮﮐﺰ‪ :‬اﺻـﻔﻬﺎن‪ -‬ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق‪ -‬ﻧﺒﺶ ﺧﯿﺎﺑﺎن ﺣﮑﯿﻢ‪ -‬ﻃﺒﻘﻪ دوم ﺑﺎﻧﮏ ﻣﻠﺖ‪ -‬ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ ﺻﻠﯽ‬‫اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ‪ -‬ﮐﺪ ﭘﺴﺘﯽ‪8147865894 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﺣﺴﺎب ﻣﻠﯽ ﺳﯿﺒﺎ‪327564722005 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﮐﺎرت ﺑﺎﻧﮏ ﻣﻠﯽ‪6037991146890243 :‬‬‫و آﻧﭽﻪ از دﺳﺘﺎوردﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ در ﭘﯿِﺶ رو دارﯾﺪ ﺣﺎﺻﻞ از ﻓﻀﻞ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺎل ﺧﺎدﻣﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﮐﻼﺳﯿﮏ ‪:‬‬
‫راه اﻧـﺪازي ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ و ﺟﺎﻣﻌﺘﺮﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺗﺨﺼﺼـﯽ‪ -‬دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﻏـﺪﯾﺮ در ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﺻﻮرت‬‫ﮐﻼﺳﯿﮏ ﺑﺮاي ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ در ﻣﺤﻞ ﻣﺮﮐﺰي ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن اﻣﮑﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 304‬از ‪306‬‬‫ﻫﻤﺎﯾﺸﻬﺎ وﻧﺸﺴﺘﻬﺎي ﻋﻠﻤﯽ ﺗﺨﺼﺼﯽ‪:‬‬‫ﻫﻤﺎﯾﺸﻬﺎي اﺳﺘﻘﺒﺎل از ﻏﺪﯾﺮ در ﺳﺎل ﻫﺎي ﻣﺘﻮاﻟﯽ از ﺳﺎل ‪ 88‬ﺣﺪود ﯾﮏ ﻣﺎه ﻗﺒﻞ از ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻫﺪف ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﺟﺸﻦ ﻫﺎي‬‫دﻫﻪ ي ﻏـﺪﯾﺮ ﺑـﺎ اﺳـﺘﻘﺒﺎل اﻗﺸـﺎر ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺮدم وﻻﯾﺘﻤـﺪار و ﺣﻀﻮر ﮐﺎرﺷـﻨﺎﺳﺎن اﻣﻮر ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎﺷـﮑﻮﻫﯽ ﺑﺮﮔﺰار ﮔﺮدﯾـﺪ و‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﺸـﺴﺖ ﻫﺎي ﻋﻠﻤﯽ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻫـﺪف ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺑﺮرﺳـﯽ در ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏـﺪﯾﺮ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﯿﺎن ارﺗﺒﺎط ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ‬‫ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﻫـﺎي ﻣـﺬﻫﺒﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻓـﺎﻃﻤﯿﻪ و ﻣﻬـﺪوﯾﺖ ﺑﺮﮔﺰار ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻧﻮﯾﺴـﻨﺪﮔﺎن ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻻـت ﺧﻮد را ﺑﻪ دﺑﯿﺮ ﺧﺎﻧﻪ‬‫ﻧﺸﺴﺖ ارﺳﺎل ﻧﻤﻮده و ﭘﺲ از ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻫﯿﺌﺖ داوران ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻻت ﺑﺮﮔﺰﯾﺪه در ﻧﺸﺴﺖ اراﺋﻪ و ﭼﺎپ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫اﺣﯿﺎي ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﻠﺴﺎت ﻫﻔﺘﮕﯽ ﺷـﺮح ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ در ﻣﮑﺎن ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻮزﯾﻊ ﮐﺘﺎب ﻫﺎي ﺧﻄﺎﺑﻪ و ﺗﺸﻮﯾﻖ ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﻓﺮازﻫﺎي آن‪،‬‬‫ﺑﺎ ﻫﺪف ﻧﺸﺮ و ﺗﺮوﯾﺞ ﺧﻄﺎﺑﻪ ي ﻏﺪﯾﺮ ‪.‬‬
‫دوره ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ ﺷﻨﺎﺳﯽ‪:‬‬‫اﯾﻦ دوره ﻫﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺟﺬب و ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻣﺒﻠﻐﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺟﻬﺖ اﻋﺰام ﻧﯿﺮوي اﻧﺴﺎﻧﯽ در ﺳـﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪ ،‬در راﺳـﺘﺎي اﻫﺪاف ﻋﺎﻟﯿﻪ ي ﻣﺮﮐﺰ‬‫و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ آﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻃﻼب ‪ ،‬داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن و ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪان‪،‬ﺑﺎ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺷﻨﺎﺳﯽ ‪،‬ﺑﺮﮔﺰار ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬‫اﺣﯿﺎي دﻫﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﺸـﻨﻬﺎي ﻏﺪﯾﺮ از ﯾﮏ روز ﺑﻪ ﯾﮏ دﻫﻪ ﺑﺎ ﻫﺪف اﻧﺠﺎم وﻇﯿﻔﻪ ي ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺷـﻌﺎﺋﺮ اﻟﻬﯽ ﺑﻮده و ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺮوﯾﺞ و‬‫ﮔﺴﺘﺮش ﺟﺸﻦ ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯽ ﮔﺮدد ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﺣﯿﺎي دﻫﻪ ي ﻏﺪﯾﺮ ﻓﺮﺻﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮي را ﺑﺮاي ﻣﺒﻠﻐﯿﻦ و ﺷﺮﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن در اراﺋﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏﺪﯾﺮ و ﭘﺬﯾﺮش آن ﻓﺮاﻫﻢ‬‫ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﺗﻮﻟﯿﺪات ﻣﺮﮐﺰ ‪:‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﻧﺮ م اﻓﺰار ﻫـﺎي ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه و راه اﻧـﺪازي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬ﺑﺮ روي وب ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ‪ ،‬ﺑﺎ اﻣﮑﺎن‬‫داﻧﻠﻮد راﯾﮕﺎن ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﺑﺮ روي ﺗﻠﻔﻦ ﻫﺎي ﻫﻤﺮاه ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻧﺸﺮ و اﻃﻼع رﺳﺎﻧﯽ ﻣﻌﺎرف ﻗﺮآن وﻋﺘﺮت و دﻓﺎع از ﺣﺮﯾﻢ ﺷﯿﻌﻪ ‪.‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻠﯿﭙﻬﺎ ‪ ،‬ﻃﺮاﺣﯽ ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎ و ﭘﻮﺳﺘﺮﻫﺎ ‪ ،‬ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع ﻏﺪﯾﺮ و وﻻﯾﺖ و اﻣﮑﺎن داﻧﻠﻮد راﯾﮕﺎن آﻧﻬﺎ از روي ﺳﺎﯾﺖ ﺑﺮاي ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪان‬‫راه اﻧﺪازي وب ﺳﺎﯾﺖ ﻫﺎي ﻣﺮﮐﺰ‪:‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﺑﺎ درك رﺳﺎﻟﺖ ﺳﻨﮕﯿﻦ ﺧﻮد درراﺳﺘﺎي ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏﺪﯾﺮ ﭘﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ي ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮔﺬاﺷﺘﻪ و ﺑﺎ ﺗﻼش ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن و‬‫ﻣﺘﺨﺼﺼـﯿﻦ اﻗﺪام ﺑﻪ راه اﻧﺪازي وب ﺳﺎﯾﺖ ﻫﺎﯾﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ‪ :‬ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ‪ ،‬ﺳﺎﯾﺖ دﻫﻪ ي ﻏﺪﯾﺮو ﺳﺎﯾﺖ دﻋﺎ ﺑﺮاي‬‫وارث ﻏـﺪﯾﺮ )ﻣﮑﯿﺎل اﻟﻤﮑﺎرم( ‪،‬ﻧﻤﻮده اﺳﺖ و اﻧﺠﺎم اﯾﻦ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد ﺑﺴﺘﺮ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﯽ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻌﺎرف ﻏﻨﯽ ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﺎ اﻧﮕﯿﺰه‬‫ﻧﺸـﺮ ﻣﻌـﺎرف‪،‬ﺳـﺮوﯾﺲ دﻫﯽ ﺑﻪ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻃﻼـب‪،‬ﮔﺴﺘﺮش ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﻏﻨﯽ ﮐﺮدن اوﻗﺎت ﻓﺮاﻏﺖ ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨـﺪان ﺑﻪ ﻧﺮم اﻓﺰار ﻫﺎي‬‫ﻋﻠﻮم اﺳﻼﻣﯽ در دﺳﺘﺮس ﺑﻮدن ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻻزم ﺟﻬﺖ ﺳﻬﻮﻟِﺖ رﻓﻊ اﺑﻬﺎم از ﺷﺒﻬﺎت ﻣﻨﺘﺸﺮه در ﺟﺎﻣﻌﻪ‪،‬ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻬﺪ ﮐﻮدك ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺑﺮﮔﺰاري ﻣﻬـﺪﻫﺎي ﮐﻮدك ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬وﯾﮋه ي ﺧﺮدﺳﺎﻻن ‪،‬ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﺑﺮﮔﺰاري ﻫﻤﺎﯾﺸـﻬﺎ و ﻣﺮاﺳـﻤﺎت دﻫﻪ ي ﻏـﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺪف ﺷـﮑﻮﻓﺎﯾﯽ‬‫ﻣﺤﺒﺖ دروﻧﯽ آﻧﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم در ﻗﺎﻟﺐ ﻧﻘﺎﺷﯽ ﻫﺎي زﯾﺒﺎ ‪،‬ﺑﯿﺎن ﻗﺼﻪ ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ و اﻫﺪاي ﺑﺴﺘﻪ ﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ‪ ،‬از‬‫ﺟﻤﻠﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺳﻔﺮه اﺣﺴﺎن اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ‪:‬‬
‫ﺳﻔﺮه ﻫﺎي اﺣﺴﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎ ﻫـﺪف ﺗﺮوﯾﺞ ﺳـﻨﺖ ﺣﺴـﻨﻪ اﻃﻌﺎم و اﻫﺪاي ﻧﺎن در روز ﻏﺪﯾﺮ‪،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎي ﺣﺎوي‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 305‬از ‪306‬‬‫ﻣﻌـﺎرف ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﺟﻠﻮه اي زﯾﺒﺎ در ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻫﺎ و ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﺷـﻬﺮ در ﺳﺎل ﻫﺎي اﺧﯿﺮ‪،‬ﺟﻬﺖ ﺗﺮوﯾـﺞ و ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮔﺴﺘﺮده ‪،‬ﺑﺮﮔﺰار‬‫ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬ﺑﻪ ﺣﻤﺪ اﷲ ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﺑﺎ ﮐﻤﮏ ﻫﯿﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﺧﯿﺮﯾﻦ ﻣﺤﺘﺮم و اﺳـﺘﻘﺒﺎل ﻣﺮدم از اﯾﻦ ﺳـﻨﺖ ﺣﺴﻨﻪ ي اﻧﺒﯿﺎي اﻟﻬﯽ و اﺋﻤﻪ ي اﻃﻬﺎر‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪،‬ﺧﺎﺻﻪ ﺣﻀﺮت رﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺎﺷﮑﻮه ﺗﺮ در ﺣﺎل ﺑﺮﮔﺰاري ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ‪:‬‬
‫ﺑﺮﮔﺰاري ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﻣﺮاﺳـﻤﺎت ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎ ﺷﮑﻮﻫﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﭼﻬﺮه ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﻏﺪﯾﺮ و ﺗﺠﻠﯿﻞ از اﻓﺮادي ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﺮ‬‫ﻧﺤﻮي ﺧﺪﻣﺘﮕـﺬار ﻏـﺪﯾﺮ و اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻮده اﻧـﺪ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻌﺮﻓﯽ و ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ ‪ ،‬ﻣﺮاﮐﺰ ‪،‬‬‫ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎ ‪ ،‬ﺳﺘﺎد ﻫﺎ و ﻧﻬﺎدﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﻣﻮرد ﻏﺪﯾﺮ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ داﺷﺘﻪ اﻧﺪ و ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺗﻨﺪﯾﺲ‪ ،‬ﻟﻮح ﺗﻘﺪﯾﺮ و ﻫﺪاﯾﺎ ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﺮاﮐﺰ‪.‬‬‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﻣﺮاﮐﺰ ‪:‬‬
‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﻣﺮاﮐﺰ و ﻫﻤﮑﺎري ﺑﺎ آﻧﻬﺎ و اراﺋﻪ راﻫﮑﺎرﻫﺎي ﻋﻤﻠﯽ‪ ،‬ﻃﺮﺣﻬﺎ‪ ،‬ﮐﻠﯿﭙﻬﺎ و ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎ ﺑﺎ ﻣﺤﺘﻮاي ﻏﺪﯾﺮ‬‫و وﻻﯾﺖ‪ ،‬ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺎﺷﮑﻮه ﺗﺮ ﺑﺮﮔﺰار ﺷﺪن ﺟﺸﻨﻬﺎي ﺑﺰرگ ﻏﺪﯾﺮ در اﯾﺎم ﺳﺮور آل ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي آﯾﻨﺪه ﻣﺮﮐﺰ ‪:‬‬
‫راه اﻧﺪازي ﭘﻮرﺗﺎل ﺟﺎﻣﻊ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﯿﺖ اﻣﺎﻣﺖ در ﺷﺒﮑﻪ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﻣﻮزه ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع وﻻﯾﺖ واﻣﺎﻣﺖ ﺟﻬﺖ ﺑﺎزدﯾﺪ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن داﺧﻠﯽ و ﺧﺎرﺟﯽ‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺷﺒﮑﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع ﭘﺨﺶ و ﺗﻮﻟﯿﺪ آﻣﻮزه ﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺤﻮر اﺋﻤﻪ اﻃﻬﺎر ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‬‫اﯾﺠﺎد ﻣﮑﺎﻧﻬﺎﺋﯽ ﺑﺮاي ﮔﺬراﻧﺪن اوﻗﺎت ﻓﺮاﻏﺖ ﺑﺮاي ﮐﻠﯿﻪ ﺳﻄﻮح و ﺳﻨﯿﻦ‬‫ﺑﺮﭘﺎﺋﯽ اردوﻫﺎي ﺳﯿﺎﺣﺘﯽ وزﯾﺎرﺗﯽ ﺑﺮاي ﻧﺨﺒﮕﺎن وﻓﻌﺎﻻن در زﻣﯿﻨﻪ ﻏﺪﯾﺮ‬‫ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ اﺟﺮاي ﻣﺎﮐﺖ ﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ در ﻣﺮاﮐﺰ و ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﺧﺎص وﺣﺴﺎس‬