‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﻰ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‬‫ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه‪:‬‬‫ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻠﮑﻬﻨﻮﺋﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري‬‫ﻧﺎﺷﺮ ﭼﺎﭘﯽ‪:‬‬‫ﺟﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﻮزه اﻟﻌﻤﯿﻪ ﺑﻘﻢ ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ‬‫ﻧﺎﺷﺮ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ‪:‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪ اي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 5‬از ‪210‬‬‫ﻓ ﻬ ﺮﺳ ﺖ‬‫ﻓ ﻬ ﺮﺳ ﺖ‬‫‪5‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫‪12‬‬‫ﻣ ﺸ ﺨ ﺼ ﺎ ت ﮐﺘ ﺎ ب‬‫‪12‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﺆﻟ ﻒ‬‫‪12‬‬‫زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﻣﺆﻟ ﻒ‬‫‪12‬‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ‬‫‪16‬‬‫اﺷﺎرة‬‫‪16‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫‪16‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ‬‫‪16‬‬‫رّدﯾﻪ ﻫﺎي ﺗﺤﻔﻪ‬‫‪18‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار‬‫‪20‬‬‫اﺷﺎرة‬‫‪20‬‬‫‪ -1‬ﻣﻮﺿﻮع و ﻧﺴﺨﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ‬‫‪20‬‬‫‪ -2‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑﺤﺚ و ﺳﺒﮏ اﺳﺘﺪﻻل‬‫‪22‬‬‫‪ -3‬ﻗﺪرت ﻋﻠﻤﯽ‬‫‪23‬‬‫‪ -4‬رﻋﺎﯾﺖ آداب ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ‬‫‪23‬‬‫‪ -5‬ﺷﯿﻮه رّد ﮐﺮدن‬‫‪24‬‬‫اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠ ﻒ ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪26‬‬‫‪ -1‬ﺑﻌﺪ ﻋﻠﻤﯽ‬‫‪26‬‬‫‪ -2‬ﺑﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬‫‪26‬‬‫‪ -3‬ﺑﻌﺪ دﯾﻨﯽ‬‫‪26‬‬‫‪ -4‬ﺑﻌﺪ اﺧﻼص‬‫‪27‬‬‫‪ -5‬ﺑﻌﺪ اﻗﺘﺪا‬‫‪27‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 6‬از ‪210‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪28‬‬‫ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫‪29‬‬‫]اداﻣﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ )ﻗﺴﻤﺖ ﺳﻨﺪ(‬‫‪29‬‬‫ﮐﺘﺎب ﮐﺮﯾﻢ ﻣﻦ آﯾﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻈﻤﯽ اﻟﻤﺠﺪد اﻟﺸﯿﺮازي ]‪ [1‬اﻟﯽ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻌﺒﻘﺎت«‬‫‪29‬‬‫ﻗﺼﯿﺪة رﺛﺎﺋﯿﮥ ﻟﻠﻔﺎﺿﻞ اﻻدﯾﺐ‬‫‪30‬‬‫]اداﻣﻪ ﺟﻮاب ﻣﺆﻟ ﻒ از ﮐﻠﻤﺎت ﻣﺰﯾﻔﻪ رازي‬‫‪31‬‬‫]اداﻣﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﺟﺎﺣﻆ‬‫‪31‬‬‫ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﻮرد ﺗﻌﻈﯿﻢ اﻋﺎﻇﻢ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫‪31‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪31‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫‪31‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ اﻟﻮردي در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ«‬‫‪31‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﮕﻔﺘﺎر ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن«‬‫‪32‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﺒﮑﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ«‬‫‪32‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺳﻨﻮي در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ«‬‫‪33‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ«‬‫‪33‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ اﺑﻦ ﺗﻐﺮي در »ﻧﺠﻮم زاﻫﺮه«‬‫‪34‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة«‬‫‪35‬‬‫ﻣﺪاﯾﺢ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻬﺪي از وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن‬‫‪35‬‬‫ﮔﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ در ﺷﻌﺮ و ﮐﻼم و ادب اﻣﺎم ﺑﻮده‬‫‪36‬‬‫ﯾﺎﻓﻌﯽ ﻧﯿﺰ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ را ﺑﺎ ﻋﻈﻤﺖ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫‪36‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺳﻨﻮي در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ«‬‫‪36‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »درر ﮐﺎﻣﻨﻪ«‬‫‪37‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﺗﻬﺎﻣﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺨﻮاص«‬‫‪38‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺟﺎﻣﯽ در »ﻧﻔﺤﺎت اﻻﻧﺲ«‬‫‪41‬‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 7‬از ‪210‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﯾﺎﻓﻌﯽ در ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن‬‫‪42‬‬‫ﺟﻼﻟﺖ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺑﺎﺧﺮزي در دﻣﯿﮥ اﻟﻘﺼﺮ‬‫‪43‬‬‫ﻋﻈﻤﺖ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة‬‫‪44‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در اﻟﻌﺒﺮ‬‫‪44‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣﺎدح ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﺨﺎوي در »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ«‬‫‪45‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ«‬‫‪47‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة«‬‫‪49‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان«‬‫‪50‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﺷﯿﺮازي ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت«‬‫‪52‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﺷﯿﺮازي ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء«‬‫‪53‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﺷﯿﺮازي ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن«‬‫‪56‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﺷﯿﺮازي ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺳﻨﻮي در »ﻃﺒﻘﺎت«‬‫‪60‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ اﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ«‬‫‪60‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫‪61‬‬‫ﻋﻈﻤﺖ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻣﻮرد اﻋﺘﺮاف اﮐﺎﺑﺮ اﻋﻼم اﺳﺖ‬‫‪62‬‬‫ﺑﺮ ﺧﻼف اﻋﺎﻇﻢ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺴﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺗﻮﻫﯿﻦ ﮐﺮده‬‫‪62‬‬‫اﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﻣﻌﺮي ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ و ﺳﯿﺪ رﺿﯽ را ﺑﺠﻼﻟﺖ ﺳﺘﻮده اﺳﺖ‬‫‪63‬‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ را ﺗﺤﻘﯿﺮ ﮐﺮده‬‫‪65‬‬‫ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﻔﺎد ﺷﻌﺮ ذو اﻟﺮﻣﮥ ﭘﺮده از ﻧﻈﺮ ادب و اﻋﺘﻘﺎد‬‫‪68‬‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﻓﻬﻢ ﮐﻼم ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﮔﺮﻓﺘﺎر ﺗﺤﺮﯾ ﻒ ﺷﺪه‬‫‪71‬‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ را ﺑﻌﻈﻤﺖ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫‪74‬‬‫ﺗﺸﺒﺚ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﮑﻼم ﺟﺎﺣﻆ اﻓﺤﺎﻣﯽ و اﻟﺰاﻣﯽ اﺳﺖ‬‫‪75‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ از دﺷﻤﻨﺎن اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﺳﺖ‬‫‪75‬‬‫رﺳﺎﻟﻪ »ﻏﺮاء« ﺟﺎﺣﻆ در ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم دﻟﯿﻞ ﻣﺤﺒﺖ او ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪76‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 8‬از ‪210‬‬‫ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي از رﺳﺎﻟﻪ »ﻏﺮاء« ﺟﺎﺣﻆ ﻏﺎﻓﻞ ﻧﺒﻮده‬‫‪76‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺧﻼﻓﺖ را ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي ﻣﯿﺮاث ﻗﺮار داده‬‫‪77‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ را ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﯿﺮاث ﺑﺤﻖ داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪78‬‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ رد ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺟﺎﺣﻆ از ﺣﻤﺎﯾﺖ اﺳﻼم دﺳﺖ ﮐﺸﯿﺪه‬‫‪79‬‬‫رﺷﯿﺪ ﺑﺎ اﻧﮑﺎر ﺗﺸﯿﻊ ﻣﺎﻣﻮن ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي را اﻧﺘﻘﺎد ﮐﺮده‬‫‪80‬‬‫اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻣﺎﻣﻮن ﻋﺒﺎﺳﯽ را ﺷﯿﻌﻪ داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ‬‫‪80‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪80‬‬‫ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻣﺎﻣﻮن ﻋﺒﺎﺳﯽ در ﺗﺸﯿﻊ اﻓﺮاط ﮐﺮده‬‫‪81‬‬‫ذﻫﺒﯽ و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﺎﻣﻮن ﻋﺒﺎﺳﯽ را ﺷﯿﻌﻪ داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ‬‫‪82‬‬‫ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺧﻠﺪون دوﻟﺖ ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ دوﻟﺖ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﻮد‬‫‪83‬‬‫داود ﻋﺒﺎﺳﯽ ﺧﻼﻓﺖ ﻏﯿﺮ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﺳﻔﺎح را ﺑﺎﻃﻞ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮده‬‫‪83‬‬‫ﺗﺸﯿﻊ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﺗﺸﯿﻊ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻋﺎم اﺳﺖ‬‫‪85‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﻣﻄﻠﻖ ﺷﯿﻌﻪ را ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫‪86‬‬‫ﻣﻨﮑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﻫﺮ ﮐﺪام از اﺋﻤﻪ ﺣﻖ ﻫﺎﻟﮏ و ﮔﻤﺮاه اﺳﺖ‬‫‪87‬‬‫ﺿﻼﻟﺖ ﺧﻠﻔﺎء ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه آﺷﮑﺎر اﺳﺖ‬‫‪88‬‬‫ذﮐﺮ ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ در »ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﺑﺠﻬﺖ رد ﺑﺮ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ اﺳﺖ‬‫‪90‬‬‫ﺧﻠﻔﺎي ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ ﻗﻮﻻ و ﻓﻌﻼ اﻇﻬﺎر ﺗﺸﯿﻊ ﻣﯿﮑﺮدﻧﺪ‬‫‪90‬‬‫ﺗﺸﯿﻊ ﺑﻤﻌﻨﺎي ﻋﺎم ﺑﺮاي ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻓﻀﯿﻠﺖ ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪94‬‬‫ﺧﻠﻔﺎي ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ را اﻋﻼم اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻌﻈﻤﺖ ﯾﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫‪96‬‬‫اﻣﺎم ﻣﺎﻟﮏ ﺧﻮد را ﺷﺎﮔﺮد ﻣﻨﺼﻮر دواﻧﯿﻘﯽ داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪97‬‬‫اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ ﺑﻔﺮﻣﺎن ﻣﻨﺼﻮر ﻋﺒﺎﺳﯽ ﺑﻤﻌﺎرﺿﻪ اﻣﺎم ﺻﺎدق )ع( ﺑﺮﺧﻮاﺳﺘﻪ‬‫‪99‬‬‫دﯾﺎرﺑﮑﺮي ﻣﺎﻟﮑﯽ ﻣﻨﺼﻮر ﻋﺒﺎﺳﯽ را ﺑﻘﻠﺐ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫‪100‬‬‫ﻧﻮوي ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻣﻨﺼﻮر دواﻧﯿﻘﯽ را ﺑﻠﻘﺐ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫‪101‬‬‫اﺑﻦ ﺷﺎﮐﺮ ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻣﻨﺼﻮر ﻋﺒﺎﺳﯽ را ﺑﻠﻘﺐ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫‪102‬‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 9‬از ‪210‬‬‫دﻣﯿﺮي ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻣﻨﺼﻮر را ﻋﺎﻟﻢ‪ ،‬و ﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬و ﺣﻠﯿﻢ‪ ،‬و ﺧﺒﯿﺮ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮده‬‫‪102‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻣﻨﺼﻮر را ﺟﻮاد‪ ،‬ﻣﻤﺪح‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻻﻋﺘﻘﺎد ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻧﻤﻮده‬‫‪103‬‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﻣﺎﻟﮑﯽ ﺧﻠﻔﺎي ﻋﺒﺎﺳﯽ را از ﮔﻨﺎه ﻣﻨﺰه داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪104‬‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﻫﺎرون ﻋﺒﺎﺳﯽ را ﺑﺘﻘﻮي و زﻫﺪ ﺳﺘﻮده‬‫‪109‬‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﻣﻌﺎوﯾﻪ و ﯾﺰﯾﺪ را ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺑﺤﻖ و ﺻﺎﻟﺢ داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪111‬‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﻓﺮاﻋﻨﻪ ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ و ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس را ﻋﺎدل داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪114‬‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﻣﺎﻟﮑﯽ از اﻋﺎﻇﻢ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺘﺎﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﻣﺎﻟﮑﯽ از اﻋﺎﻇﻢ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫‪114‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﺪون اﺑﻦ ﻣﻘﺮي اﻧﺪﻟﺴﯽ در »ﻧﻔﺢ اﻟﻄﯿﺐ«‬‫‪114‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻐﺮﺑﯽ ﺷﺎذﻟﯽ در »اﺳﺎﻧﯿﺪ«‬‫‪115‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﻫﺎرون را ﺑﻌﻈﻤﺖ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫‪116‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس را ﺑﻌﻈﻤﺖ ﺳﺘﻮده‬‫‪119‬‬‫ذﻫﺒﯽ ﻧﯿﺰ در »دول اﻻﺳﻼم« ﻫﺎرون ﻋﺒﺎﺳﯽ را ﺑﺠﻮد و ﺟﻬﺎد ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫‪120‬‬‫دﻣﯿﺮي ﻧﯿﺰ در »ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان« ﻫﺎرون را ﺑﺎوﺻﺎف ﺣﻤﯿﺪه ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‬‫‪120‬‬‫ﯾﺎﻓﻌﯽ ﻧﯿﺰ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن« ﻫﺎرون ﺑﮑﺜﺮت ﻧﻤﺎز و ﺟﻬﺎد و ﺣﺞ ﺳﺘﻮده‬‫‪120‬‬‫دﯾﺎرﺑﮑﺮي ﻧﯿﺰ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻤﯿﺲ« ﻫﺎرون را ﺑﻌﺒﺎدات ﮐﺜﯿﺮه ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫‪121‬‬‫اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﻨﻘﻞ از ﺷﺎﻓﻌﯽ و اﺑﻮ ﯾﻮﺳ ﻒ ﻫﺎرون را ﺳﺘﻮده‬‫‪121‬‬‫ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻫﺎرون را در ﺗﺸﺮﯾ ﻒ ﺧﻮد ﺗﺎﻟﯽ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ )ص( ﻗﺮار داده‬‫‪126‬‬‫ﻋﻈﻤﺖ ﻣﺄﻣﻮن ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫‪128‬‬‫ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﮐﺜﻢ ﻣﺎﻣﻮن ﻋﺒﺎﺳﯽ را ﺑﺎب ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻋﻠﻢ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮده‬‫‪128‬‬‫دﻣﯿﺮي ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻣﻮن ﻋﺒﺎﺳﯽ را ﺑﺎوﺻﺎف ﺣﻤﯿﺪه ﺳﺘﻮده اﺳﺖ‬‫‪130‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻄﻮال« ﻣﺄﻣﻮن را ﺳﺘﺎره درﺧﺸﺎن ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪130‬‬‫ﭼﻠﭙﯽ در »ﮐﺸ ﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﻣﺎﻣﻮن را ﺑﺎ ﻧﻔﺴﯽ ﺷﺮﯾﻔﻪ‪ ،‬و ﻫﻤﺘﯽ ﻣﻨﯿﻔﻪ ﺳﺘﻮده‬‫‪132‬‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﻣﺎﻣﻮن را از ﮔﻨﺎه ﺗﻨﺰﯾﻪ ﮐﺮده‬‫‪133‬‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﻣﺎﻣﻮن و ﺑﻮران دﺧﺘﺮ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﺳﻬﻞ را از ﮔﻨﺎه ﻣﻨﺰه ﮐﺮده‬‫‪134‬‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 10‬از ‪210‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ و ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ را ﺑﺤﻖ و ﺻﺪق داﻧﺴﺘﻪ‬‫‪135‬‬‫ﺑﺎﻋﺘﻘﺎد ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ و ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺮﮐﺎت ﺑﻮدهاﻧﺪ‬‫‪136‬‬‫ﻗﺼﯿﺪه اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در ﻣﺪح ﺧﻠﻔﺎء ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ‬‫‪137‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻣﺨﺼﻮص در ﻣﺪح و ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﺗﺎﻟﯿ ﻒ ﮐﺮده‬‫‪139‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس را از ﺟﻤﻠﻪ ﻋﺘﺮت ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ )ص( ﻗﺮار داده‬‫‪140‬‬‫اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺠﻌﻮﻟﻪ در ﻣﺪح ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﮐﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫‪142‬‬‫اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ در ﻓﻀﯿﻠﺖ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‬‫‪145‬‬‫اﺣﺎدﯾﺚ ﺑﯽ اﺳﺎس ﮐﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﻓﻀﻞ آل ﻋﺒﺎس ﺟﻤﻊ ﮐﺮده‬‫‪146‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺠﻌﻮﻟﻪ در ﻣﺪح ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ را در »اﻟﻶﻟﯽ اﻟﻤﺼﻨﻮﻋﮥ« ﻧﯿﺰ آورده‬‫‪149‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺠﻌﻮل در ﻓﻀﯿﻠﺖ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﺑﻨﻘﻞ ﺣﺎﮐﻢ در »ﻣﺴﺘﺪرك«‬‫‪152‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺠﻌﻮل در ﻣﺪح آل ﻋﺒﺎس ﮐﻪ دﯾﻠﻤﯽ در »ﻓﺮدوس اﻻﺧﺒﺎر«‬‫‪153‬‬‫ﻓﺨﺮ رازي در »ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل« ﻧﺺ ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ را ﻣﻨﮑﺮ ﺷﺪه‬‫‪155‬‬‫اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺣﺪﯾﺚ »اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ ﺧﻠﯿﻔﻪ« را ﺑﺮ ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ و ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﺣﻤﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫‪157‬‬‫اﺣﺎدﯾﺚ »ﺻﺤﺎح« ﻏﺎﻟﺒﺎ اﺳﻢ ﺑﯽ ﻣﺴﻤﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‬‫‪158‬‬‫ﻣﻨﻊ ﮐﺘﺎب ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ از اﺻﻮل ﺑﯿﺪادﮔﺮﯾﻬﺎ اﺳﺖ‬‫‪159‬‬‫رﺳﺎﻟﻪ »ﻏﺮاء« ﺟﺎﺣﻆ اﺳﺎس ﻣﺬﻫﺐ ﺣﺎﻣﯿﺎﻧﺶ را وﯾﺮان ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫‪160‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮدري از اﻋﺎﻇﻢ ﻋﻠﻤﺎي ﺣﻨﻔﯿﻪ اﺳﺖ‬‫‪161‬‬‫ﺑﻘﻮل ﮐﺮدري ﻏﺰاﻟﯽ ﺑﺮ اﺛﺮ ﮐﺮاﻣﺖ اﺑﯽ ﺣﻨﻔﯿﻪ ﻣﻄﺮود و ﺗﮑﻔﯿﺮ ﺷﺪ‬‫‪167‬‬‫ﺟﻤﻊ ﺗﺎﻟﯿ ﻒ رﺳﺎﻟﻪ »ﻏﺮاء« و رﺳﺎﻟﻪ »ﻋﺜﻤﺎﻧﯿﻪ« از ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺤﺎل ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪169‬‬‫ﻗﻮل ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺨﻼﻓﺖ ﻋﺒﺎس دﻟﯿﻞ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ او اﺳﺖ‬‫‪170‬‬‫ﺣﻤﺎﯾﺖ از ﺟﺎﺣﻆ ﻧﺎﺻﺒﯽ دﻟﯿﻞ ﻧﺼﺐ اﺳﺖ‬‫‪170‬‬‫)ادﻋﺎء ﻣﻮدت ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻌﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺗﮑﺬﯾﺐ ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ اﺳﺖ(‬‫‪171‬‬‫اﺣﺘﺠﺎج ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﮑﻼم ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺮاي اﻟﺰام اﺳﺖ‬‫‪172‬‬‫ﻣﺪح ﺳﯿﺪ رﺿﯽ از ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻠﻔﻆ ﺧﺮﯾﺖ و دﻟﯿﻞ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺪح از ﺧﻮارج اﺳﺖ‬‫‪174‬‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 11‬از ‪210‬‬‫ﺧﻮارج ﺑﺎ ﮐﺜﺮت ﻋﺒﺎدت از ﻧﻮاﺻﺐ و ﮔﻤﺮاﻫﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‬‫‪176‬‬‫ﻣﺪح از ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺪح از ﺷﻌﺮ اﻣﯿﻪ اﺳﺖ‬‫‪181‬‬‫ﻣﺪح ﺳﯿﺪ رﺿﯽ از ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺪح از ﻓﺼﺎﺣﺖ اﺑﻦ اﻟﺰﺑﻌﺮي اﺳﺖ‬‫‪181‬‬‫ﮐﻔﺎر ﻗﺮﯾﺶ ﺑﺎ اﻋﺘﺮاف ﺑﻌﻈﻤﺖ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ وآﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺮ ﮐﻔﺮ ﺧﻮد ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ‬‫‪184‬‬‫ﺧﺮﯾﺖ و دﻟﯿﻞ ﺑﻮدن ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻠﯿﻎ و ﻋﺎﻗﻞ ﺑﻮدن ﺣﺴﻦ ﺻﺒﺎح اﺳﺖ‬‫‪186‬‬‫ﻋﻠﻢ و ﺑﻼﻏﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﻘﻞ و ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻫﺮﻗﻞ اﺳﺖ‬‫‪188‬‬‫ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﻐﺮور ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺎل اﺑﻠﯿﺲ ﻣﺪﺣﻮر اﺳﺖ‬‫‪189‬‬‫ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺎل ﻋﺘﺒﮥ ﺑﻦ رﺑﯿﻌﻪ اﺳﺖ‬‫‪191‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﭼﻮن ﻋﺘﺒﻪ ﺑﻦ رﺑﯿﻌﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ وﺻ ﻒ ﮐﻔﺮش ﻣﺎدح ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﻮد‬‫‪194‬‬‫ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺎل ﻧﻀﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث اﺳﺖ‬‫‪194‬‬‫ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺎل ﻣﻔﺮوق اﺳﺖ‬‫‪196‬‬‫ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺎل اﺑﻮ ﻋﺎﻣﺮ اﺳﺖ‬‫‪196‬‬‫ﻣﻤﺎﺛﻠﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎ أﻣّﯿﮥ ﺑﻦ اﺑﻮ اﻟﺼﻠﺖ‬‫‪197‬‬‫ﻣﺸﺎﺑﻬﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎ ﻣﻐﯿﺮة ﺑﻦ ﺷﻌﺒﮥ‬‫‪200‬‬‫ﻣﺸﺎﺑﻬﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎ اﺑﻮ ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﺣﺮب ﺑﻦ أﻣّﯿﮥ‬‫‪201‬‬‫ﻣﻤﺎﺛﻠﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎ اﺑﻮ ﺳﻔﯿﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﺪوان‬‫‪205‬‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫‪206‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 12‬از ‪210‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺸﺨﺼﺎت ﮐﺘﺎب‬‫ﺳﺮﺷـﻨﺎﺳﻪ ‪ :‬ﮐﻨﺘﻮري ﺣﺎﻣﺪﺣﺴـﯿﻦﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪﻗﻠﯽ ‪1246 - 1306‬ق ﺷـﺎرح ﻋﻨﻮان و ﻧـﺎم ﭘﺪﯾـﺪآور ‪ :‬ﻋﺒﻘـﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﺛﺒﺎت اﻣﺎﻣﻪ اﻻﺋﻤﻪ‬‫اﻻﻃﻬـﺎر‪ /‬ﺗﺎﻟﯿﻒ ﻣﯿﺮﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻠﮑﻬﻨﻮﺋﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻏﻼمرﺿﺎﺑﻦ ﻋﻠﯽاﮐﺒﺮ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي ﻣﺸـﺨﺼﺎت ﻧﺸـﺮ ‪ :‬ﻗﻢ‬‫اﻟﺠﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﻮزه اﻟﻌﻠﻤﯿﻪ ﺑﻘﻢ ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ ‪1416‬ق = ‪.1374 -‬‬‫ﻓﺮوﺳﺖ ‪) :‬ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﻪ ﻟﺠﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﺑﻘﻢ اﻟﻤﺸﺮﻓﻪ‪(801‬‬‫ﺷﺎﺑﮏ ‪ :‬ﺑﻬﺎ‪12000:‬رﯾﺎل ج ‪ (1‬؛ ﺑﻬﺎ‪12000:‬رﯾﺎل ج ‪(1‬‬‫ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﮐﺘـﺎب ﺣﺎﺿـﺮ ردﯾـﻪاي و ﺷـﺮﺣﯽ اﺳـﺖ ﺑﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﺘﺤﻔﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸـﺮﯾﻪ اﺛﺮ ﻋﺒـﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤـﺪ دﻫﻠـﻮي ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﻋﺮﺑﯽ‬‫ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﮐﺘﺎﺑﻨـﺎﻣﻪ ﻋﻨـﻮان دﯾﮕﺮ ‪ :‬اﻟﺘﺤﻔـﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸــﺮﯾﻪ ﺷــﺮح ﻣﻮﺿـﻮع ‪ :‬دﻫﻠـﻮي ﻋﺒــﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤــﺪ‪1159 - 1239 ،‬ق اﻟﺘﺤﻔﻪ‬‫اﻻﺛﻨﯽﻋﺸﺮﯾﻪ ‪ --‬ﻧﻘﺪ و ﺗﻔﺴﯿﺮ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬ﺷﯿﻌﻪ ‪ --‬دﻓﺎﻋﯿﻪﻫﺎ و ردﯾﻪﻫﺎ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬اﻣﺎﻣﺖ ‪ --‬اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬ﻣﺤﺪﺛﺎن ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬دﻫﻠﻮي ﻋﺒﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤﺪ‪1159 - 1239 ،‬ق اﻟﺘﺤﻔﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸﺮﯾﻪ ﺷﺮح‬‫ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ‪ ،‬ﻣﺼـﺤﺢ ﺷـﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺪرﺳـﯿﻦ ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻗﻢ دﻓﺘﺮ اﻧﺘﺸﺎرات اﺳـﻼﻣﯽ رده ﺑﻨﺪي‬‫ﮐﻨﮕﺮه ‪/BP212/5 :‬د‪9‬ت‪1374 30218‬‬‫رده ﺑﻨﺪي دﯾﻮﯾﯽ ‪297/417 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﮐﺘﺎﺑﺸﻨﺎﺳﯽ ﻣﻠﯽ ‪ :‬م‪3739-77‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﺆﻟﻒ‬‫زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﻣﺆﻟﻒ‬‫ﺳﯿـﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨـﺪي ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري از ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻣﺘﮑّﻠﻤﺎن و ﻋﻈﯿﻢﺗﺮﯾﻦ ﻋﺎﻟﻤﺎن و از ﻣﻔﺎﺧﺮ ﺷـﯿﻌﻪ در اواﺋﻞ ﺳـﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي‬‫ﻗﻤﺮي در ﺑﻠﺪه ﻣﯿﺮه ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺤﺮم ‪ 1246‬ه‪ .‬ق ﺑﻪ دﻧﯿﺎ آﻣﺪ‪.‬‬‫اﯾﺸـﺎن ﺗﻌﻠﯿﻢ را از ﺳﻦ ‪ 6‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺑﺎ رﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﻣﮑﺘﺒﺨﺎﻧﻪ و ﭘﯿﺶ ﺷـﯿﺨﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺷـﯿﺦ ﮐﺮﻣﻌﻠﯽ ﺷـﺮوع ﮐﺮد‪ .‬اّﻣﺎ ﭘﺲ از ﻣـﺪت ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﭘـﺪر‬‫اﯾﺸﺎن ﺧﻮد ﻋﻬﺪهدار ﺗﻌﻠﯿﻢ وي ﮔﺮدﯾﺪ و ﺗﺎ ﺳﻦ ‪ 14‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﮐﺘﺐ ﻣﺘﺪاول اﺑﺘﺪاﺋﯽ را ﺑﻪ وي آﻣﻮﺧﺖ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﺳﻦ ‪ 15‬ﺳﺎﻟﮕﯽ و ﭘﺲ از رﺣﻠﺖ ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﺑﺮاي ﺗﮑﻤﯿﻞ ﺗﺤﺼﯿﻼت ﺑﻪ ﺳﺮاغ اﺳﺎﺗﯿﺪ دﯾﮕﺮ رﻓﺖ‪.‬‬‫ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺣﺮﯾﺮي و دﯾﻮان ﻣﺘﻨﺒﯽ را ﻧﺰد ﻣﻮﻟﻮي ﺳﯿﺪ ﺑﺮﮐﺖ ﻋﻠﯽ و ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ را ﻧﺰد ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس ﺗﺴﺘﺮي ﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﻋﻠﻮم ﺷﺮﻋﯿﻪ‬‫را ﻧﺰد ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ و ﺑﺮادر اﯾﺸﺎن ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ‪ -‬ﮐﻪ ﻫﺮ دو از ﻋﻠﻤﺎء ﺑﺰرگ ﺷﯿﻌﻪ‬‫در ﻫﻨﺪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ -‬و ﻋﻠﻮم ﻋﻘﻠﯿﻪ را ﻧﺰد ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ ﺧﻼﺻﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬‫در اﯾﻦ زﻣﺎن اﯾﺸﺎن ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺎﻫﺞ اﻟﺘﺪﻗﯿﻖ را ﮐﻪ از ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎت ﻋﺎﻟﯿﻪ اﺳـﺘﺎدش ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﻮد از اﯾﺸﺎن أﺧﺬ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺣﻮاﺷـﯽ وي ﺑﺮ آن‬‫ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﻋﻈﻤﺖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﻗﺪرت ﻧﻘﺪ اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل اﯾﺸﺎن ﭘﺲ از ﭼﻨـﺪﯾﻦ ﺳﺎل ﺗﺤﺼـﯿﻞ ﺑﻪ أﻣﺮ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﭘﮋوﻫﺶ ﭘﺮداﺧﺖ و در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ اﺑﺘﺪاء ﺑﻪ ﺗﺼـﺤﯿﺢ و ﻧﻘﺪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﭘﺪر‬‫ﺑﺰرﮔﻮارش ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻓﺘﻮﺣﺎت ﺣﯿﺪرﯾﻪ‪ ،‬رﺳﺎﻟﻪ ﺗﻘّﯿﻪ و ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ ﭘﺮداﺧﺖ و ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺳﺎل را ﺻﺮف ﺗﺼﺤﯿﺢ و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 13‬از ‪210‬‬‫ﻋﺒﺎرات اﯾﻦ ﮐﺘﺐ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ‪ -‬ﮐﻪ رّدﯾﻪاي ﺑﺮ ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﺑﻮد‪ -‬ﺑﺎ اﺻﻮل ﮐﺘﺐ و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﻫﻨﻮز از اﯾﻦ ﮐﺎر ﻓﺎرغ ﻧﺸﺪه ﺑﻮد ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮑﯽ از ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي در رّد ﺑﺮ‬‫اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺑﺎ ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ﻓﺮاوان ﻧﺸـﺮ و ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺖ ﺑﻪﮔﻮﻧﻪاي ﮐﻪ ﻋﺮﺻﻪ ﺑﺮ ﻋﻮام و ﺧﻮاص از ﺷﯿﻌﻪ ﺗﻨﮓ ﺷﺪ‪ .‬از ﯾﮏ ﻃﺮف ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﻣﺪﻋﯽ‬‫ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﻗﺎدر ﺑﺮ ﺟﻮاب ﻣﻄﺎﻟﺐ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺴﺖ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب ﻣﯽﮔﻔﺖ اﮔﺮ اوﻟﯿﻦ و آﺧﺮﯾﻦ ﺷﯿﻌﻪ ﺟﻤﻊ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ‬‫ﺟﻮاب ﮐﺘـﺎب ﻣﺮا ﺑﻨﻮﯾﺴـﻨﺪ و از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﻋﻠﻤـﺎء ﺑﺰرگ ﺷـﯿﻌﻪ ﻫﻨـﺪ از ﺟﻤﻠﻪ ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﻣﻔﺘﯽ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺎس‬‫ﺗﺴﺘﺮي و دﯾﮕﺮ أﻋﻼم ﺑﻪ ﺳـﺒﺐ اوﺿﺎع ﺧﺎص ﺳـﻠﻄﻨﺖ و ﻣﻼﺣﻈﺎت دﯾﮕﺮ اﻣﮑﺎن ﺟﻮاب دادن را ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ در اﯾﻦ زﻣﺎن ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣﺴـﯿﻦ وارد ﻣﯿـﺪان ﺷـﺪ و در ﻓﺎﺻـﻠﻪ ﺷـﺶ ﻣـﺎه ﮐﺘـﺎب اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻹﻓﺤﺎم ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم را ﺑﻪﮔﻮﻧﻪاي ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ‬‫ﺣﯿﺮت ﻋﻠﻤﺎء ﺣﺘﯽ اﺳﺎﺗﯿﺪ اﯾﺸﺎن ﮔﺸـﺘﻪ و ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده آﻧﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ و ﻧﺸﺮ آن ﭼﻨﺎن ﺿﺮﺑﻪاي ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ وارد ﮐﺮد ﮐﻪ ﻫﯿﭽﯿﮏ از‬‫آﻧـﺎن ﺣﺘﯽ ﺧﻮد ﻣﺆﻟﻒ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼـم ﭘﺲ از ﺳﺎﻟﻬـﺎ ﺗﻼش و ﮐﻤﮏ ﮔﺮﻓﺘﻦ از واﻟﯿﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ و ﺑﺮﮔﺰاري اﺟﺘﻤﺎﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﻋﻬـﺪه‬‫ﺟﻮاب آن ﺑﺮﻧﯿﺎﻣﺪﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ از آن ﺑﻪ ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﺷﻮارق اﻟﻨﺼﻮص ﭘﺮداﺧﺖ و ﺳـﭙﺲ ﻣﺸـﻐﻮل ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ آﺧﺮ ﻋﻤﺮ در اﻣﺮ‬‫ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺼﻨﯿﻒ آن ﻫّﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷﺖ‪.‬‬‫در ﺳـﺎل ‪ 1282‬ه‪ .‬ق ﻋـﺎزم ﺳـﻔﺮ ﺣـﺞ و ﺳـﭙﺲ ﻋﺘﺒـﺎت ﻋﺎﻟﯿـﺎت ﺷـﺪ اّﻣـﺎ در آﻧﺠـﺎ ﻫﻢ از ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﺎز ﻧﻤﺎﻧـﺪ و در ﺣﺮﻣﯿﻦ‬‫ﺷﺮﯾﻔﯿﻦ ﯾﺎدداﺷـﺘﻬﺎﯾﯽ از ﮐﺘﺐ ﻧـﺎدر ﺑﺮداﺷﺖ و در ﻋﺮاق در ﻣﺤﺎﻓـﻞ ﻋﻠﻤﯽ ﻋﻠﻤـﺎء ﻋﺮاق ﺷـﺮﮐﺖ ﺟﺴﺖ ﮐﻪ ﻣـﻮرد اﺣـﺘﺮام ﻓﻮق‪ -‬اﻟﻌـﺎده‬‫اﯾﺸـﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬وي ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺎر ﻋﻠﻤﯽ ﺧﻮد را در ﻗﺎﻟﺐ ﮐﺘﺎب أﺳـﻔﺎر اﻻﻧﻮار ﻋﻦ وﻗﺎﯾﻊ أﻓﻀﻞ اﻻﺳـﻔﺎر ﮔﺮدآوري‬‫ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻋﺎﻟﻤﯽ ﭘﺮ ﺗﺘﺒﻊ و ﭘﺮ اﻃﻼع و ﻣﺤﯿﻂ ﺑﺮ آﺛﺎر و اﺧﺒﺎر و ﻣﯿﺮاث ﻋﻠﻤﯽ اﺳـﻼﻣﯽ ﺑﻮد ﺗﺎ ﺣّﺪي ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از ﻣﻌﺎﺻـﺮان و‬‫ﻣﺘـﺄﺧﺮان و ﺣـﺘﯽ ﺑﺴـﯿﺎري از ﻋﻠﻤـﺎء ﭘﯿﺸـﯿﻦ ﺑـﻪ ﭘـﺎﯾﻪ او ﻧﺮﺳـﯿﺪﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪ ﻋﻤﺮ ﺧـﻮﯾﺶ را ﺑﻪ ﺑﺤﺚ و ﭘﮋوﻫﺶ در اﺳـﺮار اﻋﺘﻘـﺎدات دﯾﻨﯽ و‬‫ﺣﺮاﺳﺖ اﺳـﻼم و ﻣﺮزﺑـﺎﻧﯽ ﺣﻮزه دﯾﻦ راﺳﺘﯿﻦ ﮔﺬراﻧﯿـﺪ و ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﺧﻮد را در راه اﺳـﺘﻮاري ﺣﻘـﺎﯾﻖ ﻣﺴـﻠﻢ دﯾﻨﯽ از دﺳﺖ داد ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ‬‫ﻣﺆﻟﻒ رﯾﺤﺎﻧﮥ اﻻدب در اﯾﻦ ﺑﺎره ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬و در ﻣﺪاﻓﻌﻪ از ﺣﻮزه دﯾﺎﻧﺖ و ﺑﯿﻀﻪ ﺷـﺮﯾﻌﺖ اﻫﺘﻤﺎم ﺗﻤﺎم داﺷـﺘﻪ و ﺗﻤﺎﻣﯽ ﺳﺎﻋﺎت و دﻗﺎﯾﻖ ﻋﻤﺮ ﺷﺮﯾﻔﺶ در ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت دﯾﻨﯽ ﻣﺼﺮوف‬‫ﺑﻮده و آﻧﯽ ﻓﺮوﮔـﺬاري ﻧﺪاﺷـﺘﻪ ﺗـﺎ آﻧﮑﻪ دﺳﺖ راﺳﺖ او از ﮐﺜﺮت ﺗﺤﺮﯾﺮ و ﮐﺘـﺎﺑﺖ ﻋﺎﻃـﻞ ﺷـﺪه و در اواﺧﺮ ﺑـﺎ دﺳﺖ ﭼﭗ ﻣﯽﻧﮕﺎﺷـﺘﻪ‬‫اﺳﺖ‪«...‬‬‫و ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﺆﻟﻒ ﻧﺠﻮم اﻟﺴـﻤﺎء زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ ﭼﭗ اﯾﺸﺎن ﻫﻢ از ﮐﺎر ﻣﯽاﻓﺘﺎده اﺳﺖ اﯾﺸﺎن دﺳﺖ از ﮐﺎر ﺑﺮﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﻣﻄﺎﻟﺐ را ﺑﺎ زﺑﺎن‬‫اﻣﻼء ﻣﯽﮐﺮده اﺳﺖ و ﻫﯿﭻ ﻣﺎﻧﻌﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ اﯾﺸﺎن را از ﺟﻬﺎد ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎز دارد‪.‬‬‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم اﯾﺸﺎن در ﻫﺠـﺪﻫﻢ ﻣﺎه ﺻـﻔﺮ ﺳﺎل ‪ 1306‬ه‪ .‬ق دﻋﻮت ﺣﻖ را ﻟﺒﯿـﮏ ﮔﻔﺖ و در ﺣﺴـﯿﻨﯿﻪ ﺟﻨﺎب ﻏﻔﺮان ﻣﺂب ﻣـﺪﻓﻮن ﺷـﺪ‪ .‬ﺧﺒﺮ‬‫وﻓﺎت اﯾﺸﺎن در ﻋﺮاق ﺑﺮﭘﺎﯾﯽ ﻣﺠﺎﻟﺲ ﻣﺘﻌّﺪد ﻓﺎﺗﺤﻪﺧﻮاﻧﯽ را در ﭘﯽ داﺷﺖ‪ .‬ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻋﻠﻤﺎء ﺷﺮﯾﮏ ﻋﺰا ﮔﺸﺘﻪ و ﺑﺰرﮔﺎن زﯾﺎدي در رﺛﺎء او‬‫ﺑﻪ ﺳﺮودن ﻗﺼﯿﺪه و ﻣﺮﺛﯿﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬‫*ﺧﺎﻧﺪان و ﻧﯿﺎﮐﺎن‪ :‬اﺑﺘﺪا‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨـﺪي در داﻣﺎن ﺧﺎﻧـﺪاﻧﯽ ﭼﺸﻢ ﮔﺸﻮد و ﭘﺮورش ﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﯽ آﮔﺎه و ﻓﺎﺿـﻼﻧﯽ ﻣﺠﺎﻫـﺪ ﺑﻮدﻧـﺪ‪ .‬در ﻣﯿﺎن‬‫ﺑﺮادران و ﻓﺮزﻧﺪان و ﻓﺮزﻧﺪزادﮔﺎن وي ﻧﯿﺰ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﯽ ﺧﺪﻣﺘﮕﺰار و ﻣﺘﻌﻬﺪ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرﻧﺪ‪.‬‬‫از اﯾـﻦ ﺧﺎﻧـﺪان ﻣﻌﻈـﻢ در آﺳـﻤﺎن ﻋﻠـﻢ و ﻓﻘـﺎﻫﺖ ﺳـﺘﺎرﮔﺎﻧﯽ درﺧﺸـﺎن ﺑـﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرﻧـﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾـﮏ در ﻋﺼـﺮ ﺧـﻮﯾﺶ راﻫﻨﻤـﺎي‬‫ﮔﻤﺸﺪﮔﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻨﮏ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﺗﻦ از آﻧﻬﺎ اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 14‬از ‪210‬‬‫‪ -1‬ﺟّﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪ :‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺳﯿﺪ اﷲ ﮐﺮم ﻣﻮﺳﻮي ﮐﻨﺘﻮري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري‪.‬‬‫وي ﺟـﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ و از اﻋﻼـم ﻓﻘﻬـﺎء و زﻫـﺎد زﻣـﺎن و ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺮاﻣﺎت در ﻧﯿﻤﻪ دوم ﺳـﺪه دوازدﻫﻢ ﻫﺠﺮي اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﻋﻼﻗﻪ‬‫زﯾـﺎدي ﺑﻪ اﺳـﺘﻨﺴﺎخ ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ و ﮐﺘﺐ ﻧﻔﯿﺴﻪ ﺑﻪ ﺧـﻂ ﺧـﻮد داﺷـﺘﻪ و ﻗﺮآن و ﺣـﻖ اﻟﯿﻘﯿﻦ و ﺗﺤﻔـﮥ اﻟﺰاﺋﺮ و ﺟـﺎﻣﻊ ﻋﺒﺎﺳـﯽ ﺑﻪ ﺧـﻂ او در‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬واﻟﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪ :‬ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﻣﻮﺳﻮي ﮐﻨﺘﻮري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري‬‫وي واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ و از ﭼﻬﺮهﻫﺎي درﺧﺸﺎن ﻋﻘﺎﺋﺪ و ﻣﻨﺎﻇﺮات در ﻧﯿﻤﻪ اول ﻗﺮن ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫او در دوﺷﻨﺒﻪ ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺎه ذي ﻗﻌﺪه ﺳﺎل ‪ 1188‬ﺑﻪ دﻧﯿﺎ آﻣﺪ‪ .‬وي از ﺷﺎﮔﺮدان ﺑﺎرز ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي از اﻋﺎﻇﻢ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺷﯿﻌﻪ در ﻗﺮن‬‫ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﺑﻮده و در اﮐﺜﺮ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻣﺤﻘﻘﯽ ﺑﯽﻧﻈﯿﺮ ﺑﻮد و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ارزﻧﺪهاي از ﺧﻮد ﺑﻪﺟﺎ ﮔﺬاﺷﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﯾﮑﯽ از ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺗﺮﯾﻦ ﭼﻬﺮهﻫﺎي ﻋﻠﻢ ﻋﻘﺎﯾﺪ و ﻣﻨﺎﻇﺮات و از ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي ﮐﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺘﺒﻊ و اﺳﺘﻘﺼﺎء ﺑﻮد‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ در ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﻬﻢ ﻣﺤﺮم ‪ 1260‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ اﯾﺰدي ﭘﯿﻮﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﺮادر ارﺷﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ‬‫او ﻧﯿﺰ ﭼﻮن ﭘـﺪر و ﺑﺮادراﻧﺶ از ﻋﺎﻟﻤـﺎن و ﻓﺮزاﻧﮕـﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﮔﺮﭼﻪ در ﻧﺰد ﭘـﺪرش و ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤـﺎء ﺷـﺎﮔﺮدي ﻧﻤﻮده اﺳﺖ اّﻣﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ‬‫ﺗﺄﻟﯿﻔـﺎت وي در ﻋﻠـﻮم رﯾﺎﺿـﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘـﺎب ﺣـﻞ ﻣﻌﺎدﻻـت ﺟـﺒﺮ و ﻣﻘـﺎﺑﻠﻪ و رﺳـﺎﻟﻪاي در ﻣﺨﺮوﻃـﺎت ﻣﻨﺤﻨﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸـﺎن ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ‬‫ﻓﯿﻠﺴﻮف و ﭘﺰﺷﮑﯽ ﻧﺎﻣﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺎ وﺟﻮد اﺷﺘﻐﺎل ﺑﻪ ﻋﻠﻮم ﻋﺮﺑﯿﻪ و ﻓﻨﻮن ﻗﺪﯾﻤﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺣﺪي ﺑﺮ زﺑﺎن اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ‪ ،‬ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺟﺪﯾﺪ و ﻋﻠﻮم رﯾﺎﺿﯽ ﺗﺴﻠﻂ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد‬‫ﮐﻪ ﺑﺰرﮔﺎن ﻧا ﮕﻠﯿﺲ در ﺣﯿﺮت ﻓﺮو رﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﯾﮏ ﻋﺎﻟﻢ اﺳﻼﻣﯽ اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺎﻫﺮ در ﻓﻨﻮن ﺣﮑﻤﺖ ﻣﻐﺮب ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫وي در ‪ 27‬رﺑﯿﻊ اﻷول ﺳﺎل ‪ 1282‬ه‪ .‬ق رﺣﻠﺖ ﮐﺮد‪.‬‬‫‪ -4‬ﺑﺮادر ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﺳﯿﺪ اﻋﺠﺎز ﺣﺴﯿﻦ‬‫وي ﻓﺮزﻧﺪ اوﺳﻂ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﺑﻮده و وﻻدﺗﺶ در ‪ 21‬رﺟﺐ ‪ 1240‬واﻗﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺪر و ﺑﺮادراﻧﺶ از داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻧﺎﻣﯽ ﺷﯿﻌﻪ در ﮐﺸﻮر ﻫﻨﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت و ﺗﺼﻨﯿﻔﺎت ﻣﺘﻌﺪدي ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ را در ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺘـﺎب اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤـﺎم در زﻣﯿﻨﻪ اﺳـﺘﺨﺮاج ﻣﻄـﺎﻟﺐ و اﺳـﺘﻨﺒﺎط ﻣﻘﺎﺻـﺪ ﮐﻤﮏ‬‫ﻓﺮاواﻧﯽ ﻧﻤﻮد ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﮐﺎر ﮐﺘﺎب را او اﻧﺠﺎم داد اّﻣﺎ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺷﻬﺮت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﺎم او اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ» ﺷﺬور اﻟﻌﻘﯿﺎن ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻢ اﻷﻋﯿﺎن« و» ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ و اﻻﺳﺘﺎر ﻋﻦ اﺣﻮال اﻟﮑﺘﺐ و اﻻﺳﻔﺎر«‬‫اﺷﺎره ﮐﺮد‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن در ﻫﻔﺪﻫﻢ ﺷﻮال ‪ 1286‬ه‪ .‬ق و ﭘﺲ از ﻋﻤﺮي ﮐﻮﺗﺎه اّﻣﺎ ﭘﺮﺑﺮﮐﺖ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ اﯾﺰدي ﭘﯿﻮﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﻌﻠﻤﺎء‬‫وي در ‪ 19‬ﺟﻤﺎدي اﻟﺜﺎﻧﯿﻪ ‪ 1284‬ه‪ .‬ق ﻣﺘﻮﻟـﺪ ﺷـﺪ‪ .‬او را در ﻋﻠﻢ و ﺗﺘﺒﻊ ﺗﺎﻟﯽ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﭘـﺪر ﺷـﻤﺮدهاﻧﺪ ﭼﺮا ﮐﻪ ﻧﮕﺬاﺷﺖ زﺣﻤﺎت ﭘﺪرش ﺑﻪ‬‫ﻫـﺪر رود و ﻟﺬا ﺑﻪ ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﭘﺮداﺧﺖ و ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺟﻠﺪ دﯾﮕﺮ از آن را ﺑﻪ ﺳـﺒﮏ و ﺳـﯿﺎق ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﺗﺄﻟﯿﻒ و ﺑﺎ ﻧﺎم اﯾﺸﺎن ﻣﻨﺘﺸـﺮ‬‫ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻣﺘﺒﺤﺮ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬اﺻﻮﻟﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث و رﺟﺎﻟﯽ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺘﺒﻊ و ﻣﻔﺘﯽ و ﻣﺮﺟﻊ اﻫﺎﻟﯽ ﺑﻼد ﺧﻮد ﺑﻮده و اﯾﻦ ﻋﻠﻮم را از واﻟﺪ ﻣﻌﻈﻢ ﺧﻮد‬‫و ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس اﺧﺬ ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬‫در ﻧﻬﺎﯾﺖ اﯾﺸﺎن در ‪ 25‬ذي ﺣﺠﻪ ‪ 1361‬ه‪ .‬ق دار ﻓﺎﻧﯽ را وداع ﮔﻔﺖ و ﺑﻨﺎ ﺑﻪ وﺻـﯿﺘﺶ در ﺟﻮار ﻣﺮﻗﺪ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي در آﮔﺮه ﻫﻨﺪ ﺑﻪ‬‫ﺧﺎك ﺳﭙﺮده ﺷﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 15‬از ‪210‬‬‫‪ -6‬ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫وي ﻧﯿﺰ ﻫﻤﭽﻮن ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻓﺎﺿﻞ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از ادﺑﺎء و ﺷﻌﺮاء زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮادرش را در ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﯾﺎري ﻧﻤﻮد‪ .‬دﯾﻮان‬‫ﺷﻌﺮ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ و ﺗﻌﻠﯿﻘﺎﺗﯽ ﺑﺮ ﻋﺒﻘﺎت از آﺛﺎر اوﺳﺖ‪.‬‬‫‪ 7‬و ‪ -8‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ و ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼﯿﺮ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪان ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫اﯾﻦ دو ﺑﺰرﮔﻮار ﮐﻪ ﻧﻮهﻫﺎي ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ ﻧﯿﺰ از ﻓﻀـﻼء و ﻋﻠﻤﺎء ﺑﺰرگ زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ در ﻧﺠﻒ اﺷﺮف ﻧﺰد اﺳﺎﺗﯿﺪ‬‫ﺑﺮﺟﺴـﺘﻪ ﺗﺤﺼـﯿﻼت ﻋﺎﻟﯿﻪ ﺧﻮد را ﮔﺬراﻧﯿﺪﻧـﺪ‪ .‬ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﻫﻨـﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺳـﻌﯿﺪ ﺷﺆون رﯾﺎﺳﺖ ﻋﻠﻤﯽ و دﯾﻨﯽ را ﺑﻌﻬﺪه ﮔﺮﻓﺖ و‬‫آﺛﺎر و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ﻣﺘﻌـﺪدي را از ﺧﻮد ﺑﻪ ﺟﺎي ﮔـﺬاﺷﺖ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ در ﺳﺎل ‪ 1387‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨـﺪ وﻓﺎت ﯾﺎﻓﺖ و در ﺟﻮار ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش در‬‫ﺻﺤﻦ ﻣﺮﻗـﺪ ﻗﺎﺿـﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي ﺑﻪ ﺧﺎك ﺳﭙﺮده ﺷـﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼـﯿﺮ ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺷـﺮاﯾﻂ ﺧﺎص زﻣﺎﻧﯽ وارد‬‫ﮐﺎرﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺷﺪه و از ﺟﺎﻧﺐ ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺑﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﯽ ﻣﺠﻠﺲ ﻧﯿﺎﺑﯽ رﺳﯿﺪ‪.‬‬‫او ﻧﯿﺰ ﭘﺲ از ﻋﻤﺮي ﭘﺮﺑﺎر در ﻟﮑﻬﻨﻮ رﺣﻠﺖ ﮐﺮد وﻟﯽ ﺟﺴـﺪ وي را ﺑﻪ ﮐﺮﺑﻼء ﺑﺮده و در ﺻـﺤﻦ ﺷـﺮﯾﻒ و در ﻣﻘﺒﺮه ﻣﯿﺮزاي ﺷـﯿﺮازي ﺑﻪ‬‫ﺧﺎك ﺳﭙﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫*ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت‪ :‬اﺑﺘﺪا‬‫‪ -1‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻷﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر) ‪ 30‬ﻣﺠﻠّﺪ(‬‫‪ -2‬اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤـﺎم و اﺳﺘﯿﻔـﺎء اﻻﻧﺘﻘﺎم ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم) ‪ 10‬ﻣﺠّﻠـﺪ( ﻃﺒﻊ ﻓﯽ ‪ 1315‬ه‪ .‬ق ﺑﺤﺚ ﻓﯽ ﺗﺤﺮﯾـﻒ اﻟﮑﺘـﺎب و اﺣﻮال‬‫اﻟﺤﺠﮥ و اﺛﺒﺎت وﺟﻮده و ﺷﺮح اﺣﻮال ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ و‪[...‬‬‫‪ -3‬ﺷﻮارق اﻟﻨﺼﻮص) ‪ 5‬ﻣﺠّﻠﺪ(‬‫‪ -4‬ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀﻼت ﻓﯽ ﺣّﻞ اﻟﻤﺸﮑﻼت‬‫‪ -5‬اﻟﻌﻀﺐ اﻟﺘﺒﺎر ﻓﯽ ﻣﺒﺤﺚ آﯾﻪ اﻟﻐﺎر‬‫‪ -6‬اﻓﺤﺎم اﻫﻞ اﻟﻤﯿﻦ ﻓﯽ رّد ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ) ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي(‬‫‪ -7‬اﻟﻨﺠﻢ اﻟﺜﺎﻗﺐ ﻓﯽ ﻣﺴﺌﻠﮥ اﻟﺤﺎﺟﺐ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ) در ﺳﻪ ﻗﺎﻟﺐ ﮐﺒﯿﺮ و وﺳﯿﻂ و ﺻﻐﯿﺮ(‬‫‪ -8‬اﻟﺪرر اﻟﺴﻨﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﮑﺎﺗﯿﺐ و اﻟﻤﻨﺸﺂت اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‬‫‪ -9‬زﯾﻦ اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ اﻟﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ) ﻓﯿﻪ ﻓﺘﺎوﯾﻪ اﻟﻔﻘﻬﯿﮥ(‬‫‪ -10‬اﺳﻔﺎر اﻷﻧﻮار ﻋﻦ وﻗﺎﯾﻊ اﻓﻀﻞ اﻻﺳﻔﺎر) ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﺳﻨﺢ ﻟﻪ ﻓﯽ ﺳﻔﺮه إﻟﯽ اﻟﺤﺞ و زﯾﺎرة اﺋﻤﮥ اﻟﻌﺮاق ﺳﻼم اﷲ ﻋﻠﯿﻬﻢ( ‪1‬‬‫‪ -11‬اﻟﺬراﺋﻊ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺸﺮاﺋﻊ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ) ﻟﻢ ﯾﺘّﻢ(‬‫‪ -12‬اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ اﻟﻐﺮاء) ﻓﻘﻪ ﮐﺎﻣﻞ( ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -13‬اﻟﺸﻌﻠﮥ ﻟا ﺠﻮاﻟﮥ) ﺑﺤﺚ ﻓﯿﻪ اﺣﺮاق اﻟﻤﺼﺎﺣﻒ ﻋﻠﯽ ﻋﻬﺪ ﻋﺜﻤﺎن( ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -14‬ﺷﻤﻊ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ) ﻗﺼﺎﺋﺪ ﻟﻪ ﻓﯽ رﺛﺎء اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم(‪.‬‬‫‪ -15‬اﻟﻄﺎرف‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ أﻟﻐﺎز و ﻣﻌﻤﯿﺎت‬‫‪ -16‬ﺻﻔﺤﮥ اﻻﻟﻤﺎس ﻓﯽ اﺣﮑﺎم اﻻرﺗﻤﺎس) ﻓﯽ اﻟﻐﺴﻞ اﻻرﺗﻤﺎﺳﯽ(‬‫‪ -17‬اﻟﻌﺸﺮة اﻟﮑﺎﻣﻠﮥ) ﺣﻞ ﻓﯿﻪ ﻋﺸﺮة ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺸﮑﻠﮥ( ‪ 2‬ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -18‬ﺷﻤﻊ و دﻣﻊ) ﺷﻌﺮ ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -19‬اﻟﻈﻞ اﻟﻤﻤﺪود و اﻟﻄﻠﺢ اﻟﻤﻨﻀﻮد‬‫‪ -20‬رﺟﺎل ﻟا ﻤﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 16‬از ‪210‬‬‫‪ -21‬درة اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ ‪3‬‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ‬‫اﺷﺎرة‬‫ﺧﺎﻧﺪان ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ از آﻏﺎز ﺳﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﭘﯽرﯾﺰي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪاي ﻫﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷـﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺮور زﻣﺎن ﺗﮑﻤﯿﻞ ﮔﺸﺖ و ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي‬‫ﻓﺮاوان و ﻧﻔﯿﺴـﯽ ﺑﻪ ﺗﺪرﯾـﺞ در آن ﮔﺮدآوري ﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ ‪ 30 / 000‬ﻧﺴـﺨﻪ رﺳـﯿﺪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ در دوران ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﺎم وي ﻧﺎﻣﯿﺪه‬‫ﺷـﺪ و در زﻣﺎن ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳـﻌﯿﺪ و ﺗﻮﺳﻂ اﯾﺸﺎن ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﮔﺮﭼﻪ از ﻧﻈﺮ ﮐّﻤﯽ داراي ﻧﻈﺎﯾﺮ ﻓﺮاوان‬‫اﺳﺖ اّﻣﺎ از ﻧﻈﺮ ﮐﯿﻔﯽ و ﺑﻪ ﺟﻬﺖ وﺟﻮد ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي ﻧﺎدر ﮐﻢﻧﻈﯿﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ‬‫در ﻧﯿﻤﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺳﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي ﮐﻪ ﻧﯿﺮوﻫﺎي اﺳـﺘﻌﻤﺎر ﺑﻪوﯾﮋه اﻧﮕﻠﯿﺲ و ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﭼﺸﻢ ﻃﻤﻊ ﺑﻪ ﺳـﺮزﻣﯿﻦ ﭘﻬﻨﺎور ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن دوﺧﺘﻪ‬‫ﺑﻮدﻧـﺪ و ﺑﯽﮔﻤﺎن اﺳـﻼم ﺳـّﺪ ﺑﺰرﮔﯽ در ﺑﺮاﺑﺮ آﻧﺎن ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﯽآﻣﺪ ﯾﮑﯽ از ﻋﺎﻟﻤﺎن اﻫﻞ ﺗﺴـﻨﻦ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي ﮐﻪ ﺑﻪ»‬‫ﺳﺮاج اﻟﻬﻨﺪ«‬‫ﺷﻬﺮت داﺷﺖ و ﺑﺎ ‪ 31‬واﺳـﻄﻪ ﻧﺴـﺒﺶ ﺑﻪ ﻋﻤﺮ ﺧﻄﺎب ﺧﻠﯿﻔﻪ دوم ﻣﯽرﺳـﯿﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت او را ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺧﻄﺎب ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﯽ را در رّد اﻋﺘﻘﺎدات و آراء ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺷﯿﻌﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﮐﺮد و آن را» ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ« ﻧﺎﻣﯿﺪ‪.‬‬‫وي در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺼﺎﻟﺢ دﻧﯿﺎي اﺳـﻼم و واﻗﻌﯿﺘﻬﺎي ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﻼﻣﯽ و ﺑﺪون ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺣﺪود و ﻗﻮاﻋﺪ ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ و ﺑﺪون‬‫در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺟﺎﯾﮕﺎه ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( و ﺧﺎﻧـﺪان ﭘﺎﮐﺶ ﻋﻘﺎﯾﺪ‪ ،‬اﺻﻮل‪ ،‬ﻓﺮوع‪ ،‬اﺧﻼق و ﺳﺎﯾﺮ آداب و اﻋﻤﺎل ﺷـﯿﻌﻪ را ﺑﺪون رﻋﺎﯾﺖ آداب‬‫ﻣﻨﺎﻇﺮه و اﻣﺎﻧﺖداري در ﻧﻘﻞ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻫﺪف ﺗﻬﻤﺖﻫﺎ و اﻓﺘﺮاآت ﺧﻮد ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻟﺒﺘﻪ ﻋﻼﻣﻪ دﻫﻠﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻨﺎﯾﺖ أﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﮐﺸـﻤﯿﺮي در ﮐﺘﺎب اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﮐﻪ در رّد ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺳـﺮﻗﺘﯽ از ﮐﺘﺎب ﺻﻮاﻗﻊ ﻣﻮﺑﻘﻪ ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي آن را ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗﯽ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳـﯽ‬‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه اﺳﺖ ‪ .4‬وي در ﭼﺎپ اول اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺮس از‬‫) ‪ (1‬ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻤﺎن اﻟﺮﺣﻠﮥ اﻟﻤﮑﯿﮥ و اﻟﺴﻮاﻧﺢ اﻟﺴﻔﺮﯾﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﻤﺮ رﺿﺎ ﮐﺤﺎﻟﻪ آن را ذﮐﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫) ‪ (2‬ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻤﺎن ﮐﺘﺎب ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀﻼت ﺑﺎﺷﺪ‬‫) ‪ (3‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از آﺛﺎر ﻗﻠﻤﯽاش در ﻣﺠّﻠﺪ ﻣﺪﻧﯿﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﯾﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫) ‪ .(4‬اﻟﺒﺘﻪ ﺧﻮد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻧﯿﺰ در ﭼﻨـﺪﯾﻦ ﻣﻮرد ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺷﺎره ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ در ﺑﺤﺚ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در ذﯾﻞ ﺗﺼـﺮﯾﺢ‬‫ذﻫـﺒﯽ ﺑﻪ ﺗﻮاﺗﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬و ﻧﺼـﺮ اﷲ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺷـﻔﯿﻊ ﮐـﺎﺑﻠﯽ ﮐﻪ ﭘﯿﺮ و ﻣﺮﺷـﺪ ﻣﺨـﺎﻃﺐ اﺳﺖ و ﺑﻀـﺎﻋﺖ‬‫ﻣﺰﺟـﺎﺗﺶ ﻣﺴـﺮوق از اﻓـﺎدات او ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ در) ﺻﻮاﻗﻊ( او را ﺑﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﻼـﻣﻪ و اﻣـﺎم اﻫـﻞ ﺣـﺪﯾﺚ وﺻﻒ ﻣﯽﮐﻨـﺪ و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﻗﻮل او‬‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ و ﺧﻮد ﻣﺨـﺎﻃﺐ) ﺻـﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ( ﺑﺘﻘﻠﯿـﺪش در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺧﺎص ﻫﻢ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﯾﻌﻨﯽ) ﺗﺤﻔﻪ( او را ﺑﺎﻣﺎم اﻫﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻠﻘﺐ‬‫ﻣﯽﺳﺎزد و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﮐﻼﻣﺶ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺣﺎﮐﻢ ﺷـﯿﻌﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﻮاب ﻧﺠﻒ ﺧﺎن اﺳﻢ ﺧﻮد را ﻣﺨﻔﯽ ﮐﺮد و ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب را» ﻏﻼم‬‫ﺣﻠﯿﻢ«‪ -‬ﮐﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺳﺎل ﺗﻮﻟّﺪ وي ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺣﺮوف أﺑﺠﺪ ﺑﻮد‪ -‬ﻧﺎﻣﯿﺪ اّﻣﺎ در ﭼﺎپ ﺑﻌﺪي ﺑﻪ ﻧﺎم ﺧﻮد وي ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪ‪.‬‬‫در ﺳﺎل ‪ 1227‬ه‪ .‬ق ﺷﺨﺼـﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻏﻼم ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺳـﻠﻤﯽ در ﺷـﻬﺮ» ﻣﺪارس« ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن ﮐﺘﺎب» ﺗﺤﻔﻪ« را از ﻓﺎرﺳـﯽ ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 17‬از ‪210‬‬‫ﻋﺮﺑﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮد و در ﺳﺎل ‪ 1300‬ه‪ .‬ق ﻣﺤﻤﻮد ﺷـﮑﺮي آﻟﻮﺳـﯽ در ﺑﻐﺪاد ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺮﺑﯽ آن ﭘﺮداﺧﺖ و آن را اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻹﻟﻬﯿﮥ‬‫ﻧﺎﻣﯿﺪ و در ﻣﻘﺪﻣﻪاش آن را ﺑﻪ ﺳـﻠﻄﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ ﺧﺎن ﺗﻘﺪﯾﻢ ﮐﺮد‪ .‬وﻟﯽ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﺮﺧﯽ ﻣﺤﺪودﯾﺘﻬﺎي ﺳﯿﺎﺳـﯽ و ﮐﻢ ﺑﻮدن وﺳـﯿﻠﻪ ﻃﺒﻊ‬‫از ﭼـﺎپ و اﻧﺘﺸـﺎر آن در ﻋﺮاق ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي ﺷـﺪ‪ .‬ﻟـﺬا در ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن و ﺷـﻬﺮ ﺑﻤﺒﺌﯽ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﻧﻔﻮذ اﺟـﺎﻧﺐ ﺑﻮده و ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﺸـﺮ اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﻣﺴﺎﻋﯽ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﺒـﺬول ﻣﯽﺷـﺪ ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﮔﺮدﯾـﺪ و ﭘﺲ از ﻣـّﺪﺗﯽ ﻣﺠـّﺪدا در ﻣﺼـﺮ ﭼﺎپ ﺷـﺪ و ﺑﻌـﺪ از آن ﺑﻪ زﺑﺎن اردو در ﻻﻫﻮر‬‫ﭘﺎﮐﺴـﺘﺎن ﺑﻪ ﻃﺒﻊ رﺳـﯿﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣـﺎل ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺎ ﺗﺤّﻮﻻت و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﺘﻌـّﺪد‪ ،‬در اﯾﺠﺎد اﺧﺘﻼف ﺑﯿﻦ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ و ﺗﯿﺮه ﺳﺎﺧﺘﻦ رواﺑﻂ ﻓﺮق‬‫اﺳﻼﻣﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ و ﺗﺤﺮﯾﮏ ﺣّﺲ ﺑﺪﺑﯿﻨﯽ و ﻋﺼﺒّﯿﺖ أﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﺑﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺗﺄﺛﯿﺮ زﯾﺎدي ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬اّﻣﺎ ﺑﻪ ﻣﺼﺪاق ﻋﺪو ﺷﻮد‬‫ﺳﺒﺐ ﺧﯿﺮ اﮔﺮ ﺧﺪا ﺧﻮاﻫﺪ اﻧﺘﺸﺎر اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺳـﺒﺐ ﺷﺪ ﺗﺎ ﻋّﺪه زﯾﺎدي از ﻋﻠﻤﺎء و ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﺷـﯿﻌﻪ اﺣﺴﺎس وﻇﯿﻔﻪ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﻣﯿﺪان ﺑﯿﺎﯾﻨﺪ‬‫و ﺑﺎ ﻣﻨﻄﻖ و زﺑﺎن ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻘﻮﯾﺖ ﻫﺮﭼﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻋﻘﺎﯾﺪ و ﻣﺬﻫﺐ ﺷـﯿﻌﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮي ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﮔﺮاﻧﺴـﻨﮓ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار در اﯾﻦ‬‫ﻣﯿﺎن ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺘﺒﻊ ﻓﺮاوان و زﺣﻤﺎت ﻃﺎﻗﺖﻓﺮﺳﺎي ﻣﺆﻟﻒ آن از درﺧﺸﺶ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻧﺴـﺨﻪاي ﮐﻪ از ﺗﺤﻔﻪ ﻫﻢاﮐﻨﻮن ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭼـﺎپ دﻫﻠﯽ در ﺳـﺎل ‪ 1271‬ه‪ .‬ق اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻄﺒﻊ ﺣﺴـﻨﯽ ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺷـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺣﺴﻦ آن را در ‪ 776‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﻗﻄﻊ وزﯾﺮي ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﺎﻧﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﭼﺎپ ﻧﺎم ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ ذﮐﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺤﺘﻮاي ﺗﺤﻔﻪ‪:‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ و در رّد ﺷـﯿﻌﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺆﻟﻒ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﮔﺮﭼﻪ در ﻣﻘـﺪﻣﻪ و در ﻣﺘﻦ ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم داﻧﺴـﺘﻪ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ‬‫ﻣﺴّﻠﻤﺎت ﺧﻮد ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺘﻨﺎد ﮐﻨﺪ و ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را از ﻣﺪارك ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﻨﺪ وﻟﯽ ﮐﻤﺘﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ اﻟﺘﺰام ﻋﻤﻞ ﮐﺮده و ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را ﻣﻤﻠّﻮ از‬‫اﻓﺘﺮاآت و ﺗﻬﻤﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻫﻠﻮي در ﺑﺨﺶ ﻫﻔﺘﻢ ﮐﺘﺎب ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را در دو ﺑﺨﺶ آورده اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺑﺨﺶ اول‪ :‬آﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ) ع( اﺳﺘﻨﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ وي ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ‪ 6‬آﯾﻪ اﮐﺘﻔﺎ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺨﺶ دوم‪ :‬اﺣـﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﻪ در راﺳـﺘﺎي اﺛﺒـﺎت وﻻـﯾﺖ و اﻣﺎﻣﺖ رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﻧﯿﺰ ﻓﻘﻂ ‪ 12‬رواﯾـﺖ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮده‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و در ﻣﺠﻤﻮع ﻣﺴﺘﻨﺪات ﺷﯿﻌﻪ را ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ‪ 6‬آﯾﻪ و ‪ 12‬رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده و ادﻟّﻪ و اﺳﺎﻧﯿﺪ آﻧﻬﺎ را ﻣﺨﺪوش داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ أﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ‪:‬‬‫‪ -1‬در ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺣﺪوث ﻣﺬﻫﺐ ﺗﺸﯿﻊ و اﻧﺸﻌﺎب آن ﺑﻪ ﻓﺮق ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ‬‫‪ -2‬در ﻣﮑﺎﺋﺪ ﺷﯿﻌﻪ و ﻃﺮق اﺿﻼل و ﺗﻠﺒﯿﺲ‬‫‪ -3‬در ذﮐﺮ أﺳﻼف ﺷﯿﻌﻪ و ﻋﻠﻤﺎء و ﮐﺘﺐ اﯾﺸﺎن‬‫‪ -4‬در اﺣﻮال أﺧﺒﺎر ﺷﯿﻌﻪ و ذﮐﺮ رواة آﻧﻬﺎ‬‫‪ -5‬در اﻟﻬﯿﺎت‬‫‪ -6‬در ﻧﺒّﻮت و اﯾﻤﺎن اﻧﺒﯿﺎء) ع(‬‫‪ -7‬در اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪ -8‬در ﻣﻌﺎد و ﺑﯿﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫‪ -9‬در ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻓﻘﻬﯿﻪ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ در آن ﺧﻼف ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده اﺳﺖ‬‫‪ -10‬در ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺧﻠﻔﺎء ﺛﻼﺛﻪ و أم اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و دﯾﮕﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ‬‫‪ -11‬در ﺧﻮاص ﻣﺬﻫﺐ ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ‪ 3‬ﻓﺼﻞ) اوﻫﺎم‪ -‬ﺗﻌﺼﺒﺎت‪ -‬ﻫﻔﻮات(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 18‬از ‪210‬‬‫‪ -12‬در ﺗﻮّﻻ و ﺗﺒّﺮي) ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻣﻘّﺪﻣﺎت ﻋﺸﺮه(‬‫ﭘﺲ از آﻧﮑﻪ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﺷﺪ‪ ،‬آﺛﺎر ﻣﺘﻌّﺪدي از ﻋﻠﻤﺎء ﺷﯿﻌﻪ در ﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻋﺮاق و اﯾﺮان در اﺑﻄﺎل و ﻧﻘﺾ آن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ‬‫ﺑﻌﻀﯽ ﺑﻪ رّد ﺳﺮاﺳﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﺑﺮﺧﯽ ﯾﮏ ﺑﺎب از آن را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ و ﻧﻘﺪ ﻋﻠﻤﯽ ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪.‬‬‫رّدﯾﻪ ﻫﺎي ﺗﺤﻔﻪ‬‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در رّد ﻫﻤﻪ اﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﺮّد ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫در دوازده دﻓﺘﺮ‪ ،‬و ﻫﺮ دﻓﺘﺮ وﯾﮋه ﯾﮏ ﺑﺎب از اﺻﻞ ﮐﺘﺎب‪ ،‬اﺛﺮ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻨﺎﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﮐﺸﻤﯿﺮي دﻫﻠﻮي) م ‪ 1235‬ه‪ .‬ق(‬‫اﻟﺒﺘﻪ ‪ 5‬دﻓﺘﺮ از آن ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ آن را دﯾﺪه از ﺑﻘﯿﻪ ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮ ﺑﻮده و در ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﻋﺒﺎرﺗﻨـﺪ از ﺟﻮاﺑﯿﻪﻫـﺎي وي ﺑﻪ ﺑﺎﺑﻬـﺎي ﯾﮑﻢ‪ ،‬ﺳﻮم‪ ،‬ﭼﻬﺎرم‪ ،‬ﭘﻨﺠﻢ و ﻧﻬﻢ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﭘﺎﺳـﺦ اﻋﺘﺮاض ﻫﺸـﺘﻢ ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم»‬‫ﺟﻮاب اﻟﮑﯿﺪ اﻟﺜﺎﻣﻦ« ﮐﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻣﺴﺢ اﺳﺖ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻧﺴـﺨﻪ ﺧﻄﯽ دﻓﺘﺮ ﻫﻔﺘﻢ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻـﺮﯾﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮ و ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻄﯽ دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ آن در ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮراي اﺳﻼﻣﯽ ﺗﻬﺮان ﻧﮕﻬﺪاري‬‫ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫‪ -2‬ﺳـﯿﻒ اﷲ اﻟﻤﺴـﻠﻮل ﻋﻠﯽ ﻣﺨّﺮﺑﯽ دﯾﻦ اﻟﺮﺳﻮل) ﻧﺎﻣﯿﺪه ﺷﺪه ﺑﻪ( اﻟﺼﺎرم اﻟﺘﺒﺎر ﻟﻘّﺪ اﻟﻔّﺠﺎر و ﻗّﻂ اﻻﺷﺮار در ﺷﺶ دﻓﺘﺮ ﺗﺄﻟﯿﻒ اﺑﻮ اﺣﻤﺪ‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري اﮐﺒﺮآﺑﺎدي) ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪه در ﺳﺎل ‪ .1232‬ق(‬‫ﻓﺎرﺳـﯽ و در رّد ﺑﺮ ﺗﻤﺎم ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷـﺪه اﺳﺖ ﺑـﺪﯾﻨﺼﻮرت ﮐﻪ ﻋﺒﺎرات ﺗﺤﻔﻪ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان» ﻣﺘﻦ« و ﮐﻼم ﺧﻮد در رّد آن را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان»‬‫ﺷﺮح« آورده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺗﺠﻬﯿﺰ اﻟﺠﯿﺶ ﻟﮑﺴﺮ ﺻﻨﻤﯽ ﻗﺮﯾﺶ‪ :‬اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﻦ ﺑﻦ اﻣﺎن اﷲ دﻫﻠﻮي ﻋﻈﯿﻢ آﺑﺎدي) م ‪ 1260‬ه‪ .‬ق(‬‫ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻄﯽ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ آﯾﺖ اﷲ ﻣﺮﻋﺸﯽ ﻧﺠﻔﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در رّد ﯾﮏ ﺑﺎب از اﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺑﺎب اول‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﺸﯿﻊ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺳـﯿﻒ ﻧﺎﺻـﺮي‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب اﺛﺮ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘـﻮري ﭘـﺪر ﺑﺰرﮔﻮار ﺻـﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘـﺎت ﺑﻮده و در رّد ﺑـﺎب اول ﺗﺤﻔﻪ ﮐﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ‬‫ﺣﺪوث ﻣﺬﻫﺐ ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺖ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺧﺎن ﺷﺎﮔﺮد ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ‪ ،‬در رّد اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﮐﺘﺎب ﮐﻮﭼﮑﯽ را ﻧﻮﺷﺖ ﮐﻪ‬‫ﻣﺘﻘﺎﺑﻼ ﻋﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري ﮐﺘﺎب اﻷﺟﻮﺑﮥ اﻟﻔﺎﺧﺮة ﻓﯽ اﻟﺮّد ﻋﻠﯽ اﻷﺷﺎﻋﺮة را ﻧﻮﺷﺖ و ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻔّﺼﻠﯽ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ وي داد‪.‬‬‫ﺑﺎب دوم‪ :‬در ﻣﮑﺎﯾﺪ و ﺣﯿﻠﻪﻫﺎي ﺷﯿﻌﯿﺎن‪:‬‬‫‪ -2‬ﺗﻘﻠﯿﺐ اﻟﻤﮑﺎﺋﺪ‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺰ اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري اﺳﺖ ﮐﻪ در ﮐﻠﮑﺘﻪ) ‪ .1262‬ق( ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﺳﻮم‪ :‬در اﺣﻮال اﺳﻼف و ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن ﺷﯿﻌﻪ‪:‬‬‫ﯾﮑﯽ از دﻓﺘﺮﻫﺎي ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ ﺑﻪ رّد اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺗﻌﻠّﻖ دارد ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﭼﻬﺎرم‪ :‬در ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي اﺧﺒﺎر ﺷﯿﻌﻪ و رﺟﺎل آن‪:‬‬‫‪ -1‬ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ :‬اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺧﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻫﻨﺪي إﻟﻪآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ( ﭼﺎپ ﻫﻨﺪ‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﯾﮑﯽ از ﻣﺠﻠّﺪات ﭼﺎﭘﯽ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ رّد ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬اﻟﻬّﯿﺎت‬‫‪ -1‬اﻟﺼﻮارم اﻹﻟﻬﯿﺎت ﻓﯽ ﻗﻄﻊ ﺷـﺒﻬﺎت ﻋﺎﺑﺪي اﻟﻌﺰي و اﻟﻼت‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳـﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1215‬ه‪ .‬ق در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 19‬از ‪210‬‬‫ﮐﻠﮑﺘﻪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫دﻓﺘﺮ ﭘﻨﺠﻢ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺑﺎب اﺧﺘﺼﺎص دارد‪.‬‬‫ﺑﺎب ﺷﺸﻢ‪ :‬در ﭘﯿﺎﻣﺒﺮي‬‫‪ -1‬ﺣﺴﺎم اﻻﺳﻼم و ﺳﻬﺎم اﻟﻤﻼم‪ ،‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1215‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬در اﻣﺎﻣﺖ‬‫در رّد اﯾﻦ ﺑﺎب ﮐﻪ ﺟﻨﺠﺎﻟﯽﺗﺮﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ از ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود آﺛﺎر ﮔﺮاﻧﺒﻬﺎﯾﯽ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -1‬ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﺼﻮارم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي‬‫‪ -2‬اﻟﺒﻮارق اﻟﻤﻮﺑﻘﻪ‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -3‬اﻻﻣﺎﻣﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫‪ -4‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ‪ :‬اﺛﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻣﻮﺳﻮي ﺑﻨﺎرﺳـﯽ‪ ،‬ﮐﻪ در ﺑﺎب ﻧﻬﻢ آن ﺑﻪ ﺑﺮرﺳـﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻧﺰاﻋﯽ ﻓﻘﻬﯽ ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺴﺢ ﭘﺎﻫﺎ در وﺿﻮ‬‫و ﺣّﻠﯿﺖ ﻧﮑﺎح ﻣﻮّﻗﺖ ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺨﺘﺼﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﺑﺎ ﻧﺎم ﻣﻬﺠﮥ اﻟﺒﺮﻫﺎن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺴﻌﺎدة‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري ﭘﺪر ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪.‬‬‫‪ -6‬اﻟﺠﻮاﻫﺮ اﻟﻌﺒﻘﺮﯾـﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﯿﺪ ﻣﻔﺘﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺎس ﺷﻮﺷﺘﺮي اﺳـﺘﺎد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ ﮐﻪ در ﻫﻨـﺪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳـﯿﺪه‬‫اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺷﺒﻬﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻏﯿﺒﺖ ﺣﻀﺮت وﻟﯽ ﻋﺼﺮ) ﻋﺞ( را ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬در آﺧﺮت‬‫‪ -1‬اﺣﯿﺎء اﻟﺴﻨﮥ و اﻣﺎﺗﮥ اﻟﺒﺪﻋﮥ ﺑﻄﻌﻦ اﻷﺳّﻨﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1281‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ اﻟﻨﺰﻫﻪ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﮐﺸﻤﯿﺮي ﻧﯿﺰ در ﺧﺼﻮص رّد اﯾﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫ﺑﺎب ﻧﻬﻢ‪ :‬در ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺧﺘﻼﻓﯽ ﻓﻘﻪ‪:‬‬‫‪ -1‬دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ از اﻟﻨﺰﻫﮥ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه در ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎت و ﺣّﻞ ﻣﺸﮑﻼت اﯾﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻮﻟﻮي اﻓﺮاد ﻋﻠﯽ‬‫ﮐﺎﻟﭙﻮي ﺳـّﻨﯽ ﮐﺘﺎب رﺟﻮم اﻟﺸـﯿﺎﻃﯿﻦ را در رّد اﯾﻦ دﻓﺘﺮ از ﻧﺰﻫﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و در ﻣﻘﺎﺑﻞ‪ ،‬ﺟﻌﻔﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻣﻮﺳﻮي ﺑﻨﺎرﺳﯽ ﺷﺎﮔﺮ ﺻﺎﺣﺐ‬‫ﻧﺰﻫﻪ ﻫﻢ ﺑﺎ ﮐﺘﺎب ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ ﺑﻪ اﺑﻄﺎل و اﺳﮑﺎت وي ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬ﺻﺎﺣﺐ ﻟا ﻨﺰﻫﮥ ﮐﺘﺎب دﯾﮕﺮي در ﻧﻘﺾ ﮐﯿﺪ ﻫﺸـﺘﻢ از اﯾﻦ ﺑﺎب در ﻣﻮﺿﻮع ﻧﮑﺎح ﻣﻮﻗّﺖ و ﻣﺴﺢ ﭘﺎﻫﺎ در وﺿﻮ دارد ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﺧﻄﯽ‬‫آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﮐﺘﺎب ﮐﺸﻒ اﻟﺸـﺒﻬﻪ ﻋﻦ ﺣّﻠﯿـﮥ اﻟﻤﺘﻌﮥ اﺛﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎﻫﯽ ﮐﻪ در ﭘﺎﺳﺦ اﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه و در‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﻮزه ﻣّﻠﯽ ﮐﺮاﭼﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب دﻫﻢ‪ :‬در ﻣﻄﺎﻋﻦ‬‫‪ -1‬ﺗﺸـﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ و ﮐﺸﻒ اﻟﻀـﻐﺎﺋﻦ اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘﻮري ﮐﻪ در دو دﻓﺘﺮ ﺑﺰرگ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه و ﺑﺨﺶ ﻣﻌﻈﻤﯽ از آن در‬‫ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1283‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻣﻄﺒﻌﻪ ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ(‬‫‪ -2‬ﺗﮑﺴﯿﺮ اﻟﺼﻨﻤﯿﻦ‪ :‬اﺛﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻫﻨﺪي‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -3‬ﻃﻌﻦ اﻟﺮﻣﺎح‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي در رّد ﺑﺨﺸﯽ از اﯾﻦ ﺑﺎب ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ داﺳﺘﺎن ﻓﺪك و ﺳﻮزاﻧﺪن ﺧﺎﻧﻪ ﺣﻀﺮت ﻓﺎﻃﻤﻪ‬‫ﺳﻼم اﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1308‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫در رّد اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺗﻮﺳﻂ ﺷﯿﺦ ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي ﺳّﻨﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﻘﺾ اﻟّﺮﻣﺎح ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬در اوﻫﺎم و ﺗﻌﺼﺒﺎت ﺷﯿﻌﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 20‬از ‪210‬‬‫‪ -1‬ﻣﺼﺎرع اﻷﻓﻬﺎم ﻟﻘﻠﻊ اﻷوﻫﺎم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘﻮري) ﭼﺎپ ﻫﻨﺪ ﺑﺎب دوازدﻫﻢ‪ :‬در ﺗﻮﻟﯽ و ﺗﺒّﺮي و دﯾﮕﺮ ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺷﯿﻌﻪ‬‫‪ -1‬ذو اﻟﻔﻘﺎر‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ دﻟـﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي) ﻓﺎرﺳـﯽ( و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﭘﺎﺳـﺦ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎي ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ در ﻣﺒﺤﺚ ﻏﯿﺒﺖ اﻣﺎم زﻣﺎن) ﻋـﺞ( از‬‫ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي دﯾﮕﺮي ﮐﻪ در رّد ﻗﺴﻤﺘﯽ از ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺻﻮارم اﻻﺳـﻼم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي‪ .‬رﺷـﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن ﺳّﻨﯽ ﻣﺆﻟﻒ اﻟﺸﻮﮐﮥ اﻟﻌﻤﺮﯾﮥ‪ -‬ﮐﻪ از ﺷﺎﮔﺮدان ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ اﺳﺖ‪-‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب و اﻟﺼﻮارم اﻻﻟﻬﯿﺎت را ﺑﺎ ﺷـﺒﻬﺎﺗﯽ رّد ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺣﮑﯿﻢ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن از ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﮐﺎﻣﻞ اﯾﻦ ﺷـﺒﻬﺎت را ﭘﺎﺳـﺦ‬‫داده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬اﻟـﻮﺟﯿﺰة ﻓﯽ اﻷـﺻﻮل‪ :‬ﻋﻼـﻣﻪ ﺳـﺒﺤﺎن ﻋﻠﯿﺨـﺎن ﻫﻨـﺪي‪ ،‬وي در اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﭘﺲ از ﺑﺤﺚ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻋﻠﻢ اﺻﻮل و ذﮐﺮ اﺣـﺎدﯾﺚ داّل ﺑﺮ‬‫اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ) ع( ﺑﻪ ﺗﻌّﺮض و رّد ﮐﻠﻤﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻣﺠﻬﻮﻻت ﺧﻠﻔﺎي ﺳﻪﮔﺎﻧﻪ را ﺑﯿﺎن ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺗﺼﺤﯿﻒ اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻹﻟﻬّﯿﻪ ﻋﻦ اﻟﻨﻔﺜﮥ اﻟﺸﯿﻄﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬در رّد ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﻣﺤﻤﻮد آﻟﻮﺳﯽ) ‪ 3‬ﻣﺠﻠﺪ(‪ :‬اﺛﺮ ﺷﯿﺦ ﻣﻬﺪي ﺑﻦ ﺷﯿﺦ‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﺧﺎﻟﺼﯽ ﮐﺎﻇﻤﯽ) م ‪ 1343‬ه‪ .‬ق(‬‫‪ -4‬رّد ﻋﻼﻣﻪ ﻣﯿﺮزا ﻓﺘﺢ اﷲ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ» ﺷﯿﺦ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ« اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ) م‪ 1339 .‬ه‪ .‬ق(‪ -‬وي ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﮐﺘﺎﺑﯽ در رّد اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻻﻟﻬﯿﻪ دارد‪.‬‬‫‪ -5‬اﻟﻬﺪﯾﮥ اﻟﺴﻨﯿﮥ ﻓﯽ رّد اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ‪ ):‬ﺑﻪ زﺑﺎن اردو( اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎدي ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪ -6‬اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻟﻤﻨﻘﻠﺒﮥ‪ :‬در ﺟﻮاب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ) ﺑﻪ زﺑﺎن اردو(‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار‬‫اﺷﺎرة‬‫) ‪ (1‬ﮐﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺷﺎﻫﮑﺎر ﻋﻠﻤﯽ و ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﻣﺮﺣﻮم ﺳـﯿﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨﺪي ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري اﺳﺖ ﮐﻪ در رّد ﺑﺎب اﻣﺎﻣﺖ‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي‪ -‬ﮐﻪ در رّد ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺷﯿﻌﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه‪ -‬ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫‪ -1‬ﻣﻮﺿﻮع و ﻧﺴﺨﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت در ﻧﻘﺾ و رّد ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ ﺗﺤﻔﻪ در زﻣﯿﻨﻪ ادﻟّﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫وي در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﯽﮐﻮﺷﺪ ﺗﺎ ﻓﻠﺴﻔﻪ اﻣﺎﻣﺖ را روﺷﻦ ﮐﻨﺪ و ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﮐﻪ اﺳﻼم آن دﯾﻨﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در درﺑﺎر ﺧﻠﻔﺎ ﻣﻄﺮح ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺣﺮف ﺑﻪ ﺣﺮف ﻣّﺪﻋﯿﺎت دﻫﻠﻮي را ﺑﺎ ﺑﺮاﻫﯿﻦ اﺳﺘﻮار و ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻧﻘﺾ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫وي ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را در دو ﻣﻨﻬﺞ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ در ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ ﺗﺤﻔﻪ آﻣﺪه ﺳﺎﻣﺎن ﺑﺨﺸﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻨﻬﺞ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬در آﯾﺎت‬‫از اﯾﻦ ﻣﻨﻬﺞ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺷـﺶ دﻓﺘﺮ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ) ﭼﻮن دﻫﻠﻮي ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ‪ 6‬آﯾﻪ از آﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﻪ آن اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ اﺷﺎره‬‫ﮐﺮده اﺳﺖ(‬‫) ‪ ](1‬ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ ﻓﺘﺢ ﻋﯿﻦ و ﮐﺴـﺮ ﺑﺎء ﺟﻤﻊ ﻋﺒﻘﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﭼﯿﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻮي ﺧﻮش دارد و اﻧﻮار ﺑﻔﺘﺢ ﻧﻮن و ﺳﮑﻮن واو ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﮔﻞ‬‫و ﯾﺎ ﮔﻞ ﺳﻔﯿﺪ اﺳﺖ‬‫دﺳﺖﻧﻮﺷﺘﻬﺎ و ﯾﺎدداﺷﺘﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﯿﺶﻧﻮﯾﺲ در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده و ﺗﺎﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﭼﺎپ ﻧﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪1 .‬‬‫ﻣﻨﻬﺞ دوم‪ :‬در رواﯾﺎت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 21‬از ‪210‬‬‫در اﯾﻦ ﻣﻨﻬﺞ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﮏ ﯾﺎ دو دﻓﺘﺮ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ذﯾﻞ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در دو ﺑﺨﺶ‬‫ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬ﻧـﺎم ﺑﯿﺶ از ﯾﮑﺼـﺪ ﺗﻦ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﺗـﺎﺑﻌﯿﻦ و ﺗـﺎﺑﻊ ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ و ﺣّﻔﺎظ و ﭘﯿﺸﻮاﯾﺎن ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـّﻨﯽ از آﻏﺎز ﺗﺎ روزﮔﺎر ﻣﺆﻟﻒ‬‫ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﮔﺰارﺷﯽ از اﺣﻮال آﻧﻬﺎ و ﺗﻮﺛﯿﻖ ﻣﺼﺎدر رواﯾﺖ‬‫ﺑﺨﺶ دوم‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ﺧﺒﺮ و وﺟﻮه دﻻﻟﯽ و ﻗﺮاﯾﻦ ﭘﯿﭽﯿﺪه آن ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﯽ) ع( و ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎت دﻫﻠﻮي‪.‬‬‫ﺑﺨﺶ اول در ﯾﮏ ﻣﺠﻠـﺪ ‪ 1251‬ﺻـﻔﺤﻪاي و ﺑﺨﺶ دوم در دو ﻣﺠّﻠﺪ در ﺑﯿﺶ از ﻫﺰار ﺻـﻔﺤﻪ در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ) ‪ 1293‬و ‪.1294‬‬‫ق( ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه و ﻫﺮ ﺳﻪ ﻣﺠﻠﺪ در ده ﺟﻠﺪ ﺣﺮوﻓﯽ ﺑﺎ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي در ﻗﻢ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‬‫ﺧﻼﺻﻪ اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﻧﺎم ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ از ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﻗﻤﯽ در ‪ 462‬ﺻﻔﺤﻪ در ﻗﻢ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪2 .‬‬‫ دﻓﺘﺮ دوم‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ» ﯾﺎ ﻋﻠﯽ أﻧﺖ ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟـﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳـﯽ إﻻ أﻧﻪ ﻻ ﻧﺒﯽ ﺑﻌﺪي« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در دو ﺑﺨﺶ اﺳﻨﺎد و دﻻﻟﺘﻬﺎ ﺳﺎﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در زﻣـﺎن ﺣﯿـﺎت ﻣﺆﻟﻒ در ‪ 977‬ﺻـﻔﺤﻪ ﺑﺰرگ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﺳـﺎل ‪ 1295‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺷـﺪه و ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﯾﮑﺼـﺪﻣﯿﻦ ﺳﺎﻟﮕﺮد‬‫درﮔﺬﺷﺖ ﻣﻮﻟﻒ در اﺻﻔﻬﺎن اﻓﺴﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﺳﻮم‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» إن ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻨﯽ و أﻧﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻌﺪي« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 585‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﻗﻄﻊ رﺣﻠﯽ در ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﭼﻬـﺎرم‪ :‬وﯾﮋه ﺣـﺪﯾﺚ»‪ ...‬اﻟﻠﻬﻢ اﺋﺘﻨﯽ ﺑـﺄﺣّﺐ ﺧﻠﻘـﮏ إﻟﯿـﮏ ﯾﺄﮐـﻞ ﻣﻌﯽ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﻄﯿﺮ« ﮐﻪ درﺑـﺎره داﺳـﺘﺎن ﻣﺮغ ﺑﺮﯾﺎن و آﻣـﺪن‬‫ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ) ع( ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( ﭘﺲ از ﮔﻔﺘﻦ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺣﻀﺮت) ص( ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ).‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ(‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 736‬ﺻﻔﺤﻪ در دو ﻣﺠﻠّﺪ ﺑﺰرگ در ﺳﺎل ‪ 1306‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻣﻄﺒﻌﻪ ﺑﺴﺘﺎن ﻣﺮﺗﻀﻮي(‬‫ دﻓﺘﺮ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻋﻠّﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ‪«...‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در دو ﻣﺠّﻠﺪ ﺑﺰرگ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ﻣﺠّﻠﺪ ﻧﺨﺴﺖ آن در ‪ 745‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1317‬ه‪ .‬ق و ﻣﺠّﻠـﺪ دوم آن در ‪ 600‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ‬‫ﺳﺎل ‪ 1327‬ه‪ .‬ق اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ).‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺳﯿﺪ ﻣﻈﻔﺮ ﺣﺴﯿﻦ(‬‫ دﻓﺘﺮ ﺷﺸﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﻦ أراد أن ﯾﻨﻈﺮ إﻟﯽ آدم و ﻧﻮح‪ ...‬ﻓﯿﻨﻈﺮ إﻟﯽ ﻋﻠﯽ« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻫﻢ در دو ﻣﺠﻠّﺪ ﯾﮑﯽ در ‪ 456‬ﺻﻔﺤﻪ و دﯾﮕﺮي در ‪ 248‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1301‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ).‬در ﻟﮑﻬﻨﻮ(‬‫ دﻓﺘﺮ ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬درﺑﺎره ﺧﺒﺮ» ﻣﻦ ﻧﺎﺻﺐ ﻋﻠّﯿﺎ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﺑﻌﺪي ﻓﻬﻮ ﮐﺎﻓﺮ« ﮐﻪ ﭘﺎﮐﻨﻮﯾﺲ آن ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻧﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﮐﻨﺖ أﻧﺎ و ﻋﻠّﯽ ﻧﻮرا ﺑﯿﻦ ﯾﺪي اﻟّﻠﻪ ﻗﺒﻞ أن ﯾﺨﻠﻖ اﷲ آدم‪ «...‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر‬‫) ‪ (1‬و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪ ﮐﺒﯿﺮ ﻏﯿﺮ ﻣﻄﺒﻮع ﻟﮑﻨﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺼﻨﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻟﺴﯿﺪ رﺟﺐ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﺳﺒﺤﺎن اﻟﺰﻣﺎن‬‫ﻓﯽ ﺟﮑﺮاوان اﻟﺬي ﮐﺎن ﻣﻦ ﺗﻼﻣﯿﺬ اﻟﻤﺼﻨﻒ‪ )...‬اﻟﺬرﯾﻌﻪ(‬‫) ‪ (2‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺟﺰء ﯾﮑﻢ از ﻣﺠﻠـﺪات ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ» ﻋﺒﻘﺎت« در ﺗﻬﺮان ﺑﻪ دﺳـﺘﻮر ﻣﺮﺣﻮم آﯾﺖ اﷲ ﺳـﯿﺪ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﺻﺪر) ﺳﺎﮐﻦ ﻗﻢ و‬‫ﻣﺘﻮﻓﺎي ‪ (1373‬در ﻗﻄـﻊ رﺣﻠﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﺖ ﻓﻀـﻼي ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻗﻢ‪ -‬ﭼﺎﭘﺨـﺎﻧﻪ ﺷـﺮﮐﺖ ﺗﻀـﺎﻣﻨﯽ ﻋﻠﻤﯽ) در ‪ 600‬ﺻـﻔﺤﻪ( ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه‬‫اﺳﺖ ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 786‬ﺻﻔﺤﻪ ﻗﻄﻊ ﺑﺰرگ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ‪ :‬ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﺧﺒﺮ راﯾﺖ در ﭘﯿﮑﺎر ﺧﯿﺒﺮ ﮐﻪ روي ﮐﺎﻏﺬ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ).‬در ﯾﮏ ﻣﺠّﻠﺪ(‬‫دﻓﺘﺮ دﻫﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ» ﻋﻠّﯽ ﻣﻊ اﻟﺤﻖ و اﻟﺤﻖ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ) ع(« ﮐﻪ دﺳﺖﻧﻮﺷﺖ ﻧﺎﻗﺼـﯽ از ﭘﯿﺶﻧﻮﯾﺲ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨـﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻـﺮﯾﻪ وﺟﻮد داﺷـﺘﻪ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 22‬از ‪210‬‬‫دﻓﺘﺮ ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ» إن ﻣﻨﮑﻢ ﻣﻦ ﯾﻘﺎﺗﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﺄوﯾﻞ اﻟﻘﺮآن ﮐﻤﺎ ﻗﺎﺗﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﺗﻨﺰﯾﻠﻪ«‪ .‬از اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻫﻢ ﭘﺎﮐﻨﻮﺷﺘﯽ ﺑﺪﺳﺖ ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ‪).‬‬‫در ‪ 3‬ﻣﺠﻠﺪ(‬‫دﻓﺘﺮ دوازدﻫﻢ‪ :‬در ﺑﺮرﺳـﯽ اﺳـﻨﺎد و دﻻﻻت ﺧﺒﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ و ﻣﻌﺮوف ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻪ ﭘﯿﻮﺳﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻔﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﻣﻔﺎد‪ ].‬ﭼﺎپ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺳﺎل‬‫‪ 1313‬و ‪ 1351‬ه‪ .‬ق اﺻﻔﻬﺎن ‪ 1380‬ه‪ .‬ق) در ‪ 6‬ﺟﻠﺪ( ﻣﺪرﺳﮥ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﻬﺪي ‪ 1406‬ه‪ .‬ق اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ ﭼﺎپ ﺳـﻨﮕﯽ‬‫ﺑﻪ اﻧﺪازه رﺣﻠﯽ ﺧﻮرده و ﻃﺒﻊ ﺣﺮوﻓﯽ آن) در ‪ 6‬ﺟﻠﺪ( ﺑﺎ اﻫﺘﻤﺎم ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ روﺿﺎﺗﯽ در اﺻﻔﻬﺎن ﺑﻪ اﻧﻀﻤﺎم اﻧﺠﺎم ﻧﺎﻣﻪاي ﭘﺮﻓﺎﯾﺪه)‬‫درﺑﺎره ﻋﺒﻘﺎت و ﻣﺆﻟﻔﺶ و ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ و‪ (...‬ﺻﻮرت ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻓﺸـﺮده ﻣﺒﺎﺣﺚ و ﻓﻮاﯾـﺪ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ را ﻣﯽﺗﻮان در ﮐﺘﺎب ﻧﻔﺤﺎت اﻷزﻫﺎر ﻓﯽ ﺧﻼﺻﮥ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ‬‫ﻗﻠﻢ آﻗﺎي ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻣﯿﻼﻧﯽ ﺑﺪﺳﺖ آورد ﮐﻪ در ‪ 20‬ﺟﻠﺪ ﻣﺘﻮﺳﻂ در ﻗﻢ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫در ﻣﺠﻤﻮع از اﯾﻦ دوازده دﻓﺘﺮ‪ ،‬ﭘﻨـﺞ دﻓﺘﺮ ﺑـﺪﺳﺖ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﺳﻪ دﻓﺘﺮ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮزﻧﺪش ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻـﺮ ﺣﺴـﯿﻦ و دو دﻓﺘﺮ آن‬‫ﺗﻮﺳﻂ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺎ ﻫﻤﺎن اﺳﻠﻮب ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﺗﻔﺼﯿﻞ ذﯾﻞ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫اﻟﻒ‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -3‬ﺣﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -4‬ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -5‬ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫ب‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎب از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -3‬ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و ﺳﻔﯿﻨﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫ج‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺎﺻﺒﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺧﯿﺒﺮ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ ﻓﻘﻂ) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ دو ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﭼﺎپ ﻧﺸﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﻟﺒﺘﻪ ﭘﻨﺞ ﺣﺪﯾﺚ اﺧﯿﺮ‪ -‬ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮزﻧﺪ و ﻧﻮه ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ‪ -‬را ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻗﺮار دادﻧﺪ ﺗﺎ از ﻣﻘﺎم‬‫ﺷﺎﻣـﺦ اﯾﺸﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ ﺷﻮد و از ﻃﺮﻓﯽ اﯾﻦ دو ﻧﻔﺮ ﻫﻤﺎن ﻣﺴـﯿﺮي را ﭘﯿﻤﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺬار ﻋﺒﻘﺎت آن را ﺗﺮﺳـﯿﻢ ﮐﺮده و رﺋﻮس ﻣﻄﺎﻟﺐ و‬‫ﻣﺼﺎدر آﻧﻬﺎ را ﺑﺠﻬﺖ ﺳﻬﻮﻟﺖ ﺳﯿﺮ ﺑﺮاي دﯾﮕﺮان آﻣﺎده ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘﺐ دﯾﮕﺮ ﮐﻪ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻋﺒﻘﺎت ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از‪:‬‬‫‪ -1‬ﺗﺬﯾﯿﻞ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﻣﺆﻟﻒ‬‫‪ -2‬ﺗﻌﺮﯾﺐ ﺟﻠﺪ اول ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﺴﻦ ﻧﻮاب ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪ -3‬ﺗﻠﺨﯿﺺ ﺗﻤﺎم ﻣﺠﻠـﺪ دوم‪ ،‬ﭘﻨﺠﻢ‪ ،‬ﺷـﺸﻢ و ﺑﺨﺸـﯽ از ﻣﺠّﻠـﺪ ﯾﮑﻢ و ﺗﻌﺮﯾﺐ ﺗﻤﺎﻣﯽ اﯾﻦ ﻣﺠﻠﺪات ﺑﻪ ﻧﺎم» اﻟﺜﻤﺮات« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﺴـﻦ‬‫ﻧﻮاب‬‫‪ -2‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑﺤﺚ و ﺳﺒﮏ اﺳﺘﺪﻻل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 23‬از ‪210‬‬‫وي ﻫﺮ ﻣﺠّﻠـﺪ از ﻣﻨﻬـﺞ دّوم ﮐﺘﺎب را در ﯾﮏ ﯾﺎ دو ﺟﺰء ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺨﺴﺖ در ﺳـﻨﺪ ﺣـﺪﯾﺚ و اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ و ﻗﻄﻌﯽ اﻟﺼﺪور ﺑﻮدن‬‫آن‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ از ﻃﺮق ﻋﺎّﻣﻪ ﺑﺤﺚ ﻧﻤﻮده و ﺑﺎ اﺳـﺘﻨﺎد ﺑﻪ ﻣﺪارك ﻣﻌﺘﺒﺮه اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ از زﻣﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﮐﺮم) ص( و ﻋﺼـﺮ ﺻﺪور ﺗﺎ زﻣﺎن ﻣﺆﻟّﻒ)‬‫ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻗﺮن ﺑﻪ ﻗﺮن( اﺑﺘـﺪا ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﺗﻌـﺪﯾﻞ ﻫﺮ ﯾﮏ از راوﯾﺎن ﺑﻼ واﺳـﻄﻪ ﺣـﺪﯾﺚ از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻮل دﯾﮕﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﺳـﭙﺲ ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و‬‫ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻫﺮ ﯾﮏ از ﺻﺤﺎﺑﻪ و ﺗﻮﺛﯿﻖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن آﻧﻬﺎ از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻮل ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ و در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻃﺒﻘﺎت ﺑﻌﺪ از ﻃﺮﯾﻖ ﮐﺘﺐ رﺟﺎل و‬‫ﺗﺮاﺟﻢ و ﺟﻮاﻣﻊ ﺣـﺪﯾﺜﯽ و ﻣﺼﺎدر ﻣﻮرد وﺛﻮق ﺧﻮد آﻧﻬﺎ ﺗﺎ ﺑﻪ زﻣﺎن ﺧﻮد‪ ،‬ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آﻧﮕﺎه ﺑﻪ ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺘﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﭘﺮداﺧﺘﻪ‬‫و ﺳـﭙﺲ وﺟﻮه اﺳـﺘﻔﺎده و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ دﻻﻟﺖ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﺮ وﻓﻖ ﻧﻈﺮ ﺷـﯿﻌﻪ ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده و در ﭘﺎﯾﺎن ﮐﻠﯿﻪ ﺷـﺒﻬﺎت و اﻋﺘﺮاﺿﺎت وارده از‬‫ﻃﺮف ﻋـﺎﻣﻪ را ﯾـﮏ ﺑﻪ ﯾـﮏ ﻧﻘـﻞ و ﺑﻪ ﻫﻤﻪ آﻧﻬـﺎ ﭘﺎﺳـﺦ داده اﺳﺖ‪ .‬و در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﮔﺎﻫﯽ ﺑﺮاي رّد دﻟﯿﻠﯽ از آﻧﺎن ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﺧﻮد آﻧﺎن‬‫اﺳﺘﺪﻻل ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﻗﺪرت ﻋﻠﻤﯽ‬‫ﻗـﺪرت ﻋﻠﻤﯽ و ﺳـﻌﻪ اﻃﻼع و اﺣﺎﻃﻪ ﻓﻮق اﻟﻌﺎده ﻣﺆﻟﻒ ﺑﺰرﮔﻮار از ﺳﺮاﺳـﺮ ﻣﺠّﻠـﺪات اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺨﻮﺑﯽ واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎر اﺳﺖ ﻣﺜﻼ در‬‫ﯾﮏ ﺟﺎ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻮب ﺷﯿﻌﻪ ﺑﻪ ‪ 66‬وﺟﻪ ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده و در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﺗﺨﻄﺌﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ‬‫ﻣﻄﻠﻮب ﺷﯿﻌﻪ را ﺑﻪ ‪ 165‬ﻧﻘﺾ و ﺗـﺎﻟﯽ ﻓﺎﺳـﺪ ﺟﻮاب داده و در اﺑﻄﺎل ادﻋﺎي ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻋﺘﺮت ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي أﻗﺎرب اﺳﺖ و‬‫ﻻزﻣﻪاش واﺟﺐ اﻻﻃﺎﻋﻪ ﺑﻮدن ﻫﻤﻪ ﻧﺰدﯾﮑﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﺳﺖ ﻧﻪ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻓﻘﻂ‪ 51 ،‬ﻧﻘﺾ و اﻋﺘﺮاض ﺑﺮ او وارد ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﯾﺸـﺎن در ﻫﺮ ﻣﻄﻠﺐ و ﻣﺒﺤﺚ ﮐﻪ وارد ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻠﯿﻪ ﺟﻬﺎت و ﺟﻮاﻧﺐ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺤﺚ آﻧﺮا ﻣـّﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮار داده و ﺣﻖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺘﺒﻊ را‬‫ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﺑﻪ ﻣﻨﺘﻬﯽ درﺟﻪ اداء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ و ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﻨـﺪه را ﺑﺮاي ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ‬‫ﮐﺘـﺎب ﻣﻄﺮح ﺷـﺪه از ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﻪ ﮐﺘﺐ و ﻣﺼﺎدر دﯾﮕﺮ ﺑﯽﻧﯿﺎز ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ در ﻣﻮرد ﺗﺮاﺟﻢ رﺟﺎل ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﻪ ﺷـﺮح ﺣﺎل آﻧﺎن را‬‫ﻧﻮﻋﺎ از ﺗﻤﺎﻣﯽ ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ و ﻣﻮاﺿﻌﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده واﻗﻊ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ ﻋﯿﻦ اﻟﻔﺎظ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﻫﻢ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﮑﺮده و ﮐﻠﻤﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ و اﺳـﺘﺪﻻﻻت وي را از ﺳﺎﯾﺮ ﮐﺘﺐ او و ﺣﺘﯽ ﮐﻠﻤﺎت اﺳﺎﺗﯿﺪ وي ﻫﻤﭽﻮن‬‫ﭘﺪرش ﺷـﯿﺦ وﻟﯽ اﷲ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ و ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب ﺻﻮاﻗﻊ‪ -‬ﮐﻪ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺮﮔﺮدان ﻓﺎرﺳﯽ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‬‫اﺳﺖ‪ -‬و ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺸﺎﯾﺦ و ﺑﺰرﮔﺎن اﻫﻞ ﺳﻨﺖ را ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﺪ‪1 .‬‬‫‪ -4‬رﻋﺎﯾﺖ آداب ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﯾﺮ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷـﯿﻌﯽ در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎ اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ‪ ،‬آداب و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ و ﻣﻨﺎﻇﺮه را رﻋﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﻃﺮف‬‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﮔﺮﭼﻪ ادﻋﺎي اﯾﻦ اﻣﺮ را ﻧﻤﻮده اّﻣﺎ ﺑﺪان ﻋﻤﻞ ﻧﮑﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻟﻒ‪ :‬از ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤﺚ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺷـﺨﺺ ﮐﻼم ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد را درﺑﺎره ﻣﺴـﺌﻠﻪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺪون ﮐﻢ و زﯾﺎد و ﺑﺎ دﻗﺖ و أﻣﺎﻧﺖ ﻧﻘﻞ و‬‫ﺗﻘﺮﯾﺮ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺳـﭙﺲ ﻣﺤﻞ اﺷﮑﺎل را ﻣﺸﺨﺺ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﺟﻮاب ﻧﻘﻀﯽ ﯾﺎ ﺣﻠّﯽ آن ﺑﭙﺮدازد‪ .‬در اﯾﻨﺼﻮرت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺎ ﺷﻨﯿﺪن ادﻟّﻪ دو‬‫ﻃﺮف ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻗﻀﺎوت ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻧﻈﺮ ﺻﺤﯿﺢ ﯾﺎ أﺣﺴﻦ را اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﻋﺒﻘﺎت ﭘﺲ از ﺧﻄﺒﻪ ﮐﺘﺎب ﻋﯿﻦ ﻋﺒﺎرت دﻫﻠﻮي) ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ( را ﺑﺪون ﮐﻢ و ﮐﺎﺳﺖ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﺘﯽ‬‫ﻫﺮ آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ او در ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﮐﺘـﺎﺑﺶ از ﺧﻮد ﯾﺎ ﻏﯿﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻣﺘﻌﺮض ﻣﯽﺷﻮد و ﺳـﭙﺲ ﺑﻪ ﺟﻮاب آن ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬اّﻣﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻫﻠﻮي‬‫اﯾﻦ ﻗﺎﻋـﺪه را رﻋﺎﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼ ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬و اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻫﻢ ﺑﺪﺳـﺘﻮر أﺣﺎدﯾﺚ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺑﺎ ﻣّﺪﻋﯽ ﻣﺴﺎس‬‫ﻧـﺪارد« اّﻣﺎ ﺑﻪ اﺳـﺘﺪﻻل ﺷـﯿﻌﻪ درﺑﺎره اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﺷﺎرهاي ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻮر ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ...»:‬و ﺑﻌﺪ اﻟﻠﺘﯿﺎ و اﻟﺘﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 24‬از ‪210‬‬‫دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﻣﺪﻋﺎ ﻧﺪارد« اّﻣﺎ دﻟﯿﻞ ﺷﯿﻌﻪ را ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻣّﺪﻋﺎي ﺧﻮد ﻣﻄﺮح ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ب‪ :‬از دﯾﮕﺮ ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤـﺚ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﭼﯿﺰي اﺣﺘﺠـﺎج ﮐﻨـﺪ ﮐﻪ ﻃﺮف ﻣﻘـﺎﺑﻠﺶ آن را ﺣﺠﺖ ﺑﺪاﻧـﺪ ﻧﻪ آن ﭼﯿﺰي ﮐﻪ در ﻧﺰد ﺧـﻮدش‬‫ﺣﺠﺖ اﺳﺖ و ﺑﻪ آن اﻋﺘﻤﺎد دارد‪ .‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در ﻫﺮ ﺑﺎﺑﯽ ﮐﻪ وارد ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ اﺣﺘﺠﺎج ﮐﺮده و ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎي ﺣﻔﺎظ‬‫و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻋﻠﻤﺎء آﻧﻬﺎ در ﻋﻠﻮم ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳـﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬اّﻣﺎ دﻫﻠﻮي اﻟﺘﺰام ﻋﻤﻠﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻗﺎﻋـﺪه ﻧـﺪارد ﻟﺬا ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻪ ﺣـﺪﯾﺚ» ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺴـّﻨﺘﯽ و ﺳـﻨﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﺮاﺷـﺪﯾﻦ اﻟﻤﻬﺪﯾﯿﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي و ﻋﻀﻮا ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺑﺎﻟﻨﻮاﺟﺬ« ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ اﯾﻦ‬‫رواﯾﺖ را ﻓﻘﻂ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ج‪ :‬از دﯾﮕﺮ ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤﺚ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﺨﺺ در ﻣﻘﺎم اﺣﺘﺠﺎج و رّد ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻋﺘﺮاف ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﺣﺎدﯾﺜﯽ را‬‫ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻪ آﻧﻬـﺎ اﺳـﺘﺪﻻل ﮐﻨـﺪ از ﻃﺮق اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﻣﺴـﺘﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ رواﯾﺎﺗﯽ را ﮐﻪ ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻠﺶ ﺑﻪ آن اﺳـﺘﻨﺎد ﮐﺮده را ﻧﯿﺰ‬‫ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ و در اﯾﻦ راه ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﻧﮑﺮده و ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﯾﮑﯽ دو ﻧﻔﺮ ﺑﺴﻨﺪه ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ اﺳﻨﺎد آن را ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﮐﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ آن را ﻣﯽﺗﻮان در ﺑﺮﺧﻮرد اﯾﺸﺎن ﺑﺎ رواﯾﺖ» اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟﻠﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ«‪ -‬ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﺪﯾﺚ» ﻃﯿﺮ«‬‫ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ -‬ﻣﺸﺎﻫـﺪه ﻧﻤﻮد‪ .‬اﻣﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻫﻠﻮي ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﻓﻘﻂ از ﻃﺮﯾﻖ» زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ« ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪20‬‬‫ﻧﻔﺮ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ آن را ﻧﻘـﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ .‬ﻋﻼـوه ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻧﯿﺰ ﻧﺎﻗﺺ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺟﻤﻠﻪ» أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫را ﮐﻪ در ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ و ﺻﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣﺬي آﻣﺪه از آن ﺣﺬف ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺷﯿﻮه رّد ﮐﺮدن‬‫اﻟﻒ‪ :‬ﻧﻘﻞ ﮐﻼم ﺧﺼﻢ ﺑﻪﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ‬‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗﺒﻼ اﺷﺎره ﺷﺪ اﯾﺸﺎن ﮐﻼم دﻫﻠﻮي را ﺑﺪون ﮐﻢ و زﯾﺎد ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﺘﯽ آن را ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﻧﯿﺰ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ب‪ :‬ﺑﺤﺚ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ‬‫اﯾﺸـﺎن ﺑﻪ ﻫﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ وارد ﺷـﺪه ﺗﻤـﺎم ﺟﻮاﻧﺐ آن را ﺑﺮرﺳـﯽ ﮐﺮده و ﻣﻮرد دّﻗﺖ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫـﺪ‪ .‬ﻟـﺬا زﻣـﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ ﺣﺮف‬‫ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد را اﺑﻄﺎل ﮐﻨﺪ ﺑﻪ ﯾﮏ دﻟﯿﻞ و دو دﻟﯿﻞ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻧﺐ را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮده و ﺑﻪاﻧﺪازهاي دﻟﯿﻞ و ﻣﺪرك‬‫اراﺋﻪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ اﺳـﺘﺪﻻل ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ از ﭘﺎﯾﻪ و اﺳﺎس ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻟﺬا زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ وارد ﻣﯽﺷﻮد‬‫‪ 156‬وﺟﻪ در رّد آن ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ج‪ :‬ﺗﺤﻘﯿﻖ ﮐﺎﻣﻞ‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﻫﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار داده‪ ،‬ﺗﻤﺎم اﻗﻮاﻟﯽ را ﮐﻪ درﺑﺎره آن ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻄﺮح ﺷﺪه ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﻪ‬‫آن ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﺪ ﺣﺘﯽ اﻗﻮاﻟﯽ را ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻊ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻟﺬا زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ در رّد ﻗﻮل دﻫﻠﻮي وارد ﺑﺤﺚ‬‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻼـم اﻓﺮاد دﯾﮕﺮي ﭼﻮن ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ و ﻃﺒﺮي و‪ ...‬را ﻧﯿﺰ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﭘﺎﺳـﺦ دادن ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬ﻣﺜﻼ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬‫دﻫﻠﻮي ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻔﯿﻨﻪ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮده و دﻻـﻟﺖ آن ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﻋﻠﯽ) ع( را اﻧﮑﺎر ﻣﯽﮐﻨـﺪ اّﻣﺎ ﻣﺘﻌﺮض ﺳـﻨﺪ آن ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‬‫اﺑﺘﺪا ‪ 92‬ﻧﻔﺮ از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﻧﺎم ﻣﯽﺑﺮد) ﭼﻮن از ﻧﻈﺮ اﯾﺸﺎن ﺑﺤﺚ از ﺳـﻨﺪ ﻣﻘـّﺪم ﺑﺮ ﺑﺤﺚ از دﻻﻟﺖ اﺳﺖ( و‬‫ﻋّﻠﺖ ﻣﻄﺮح ﮐﺮدن ﻧـﺎم اﯾﻦ اﻓﺮاد آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﯽﺳـﻨﺪ داﻧﺴـﺘﻪ و ﻣﻨﮑﺮ ﺳـﻨﺪ‪ -‬ﺣﺘﯽ ﺿـﻌﯿﻒ‪ -‬ﺑﺮاي آن ﻣﯽﺷﻮد و‬‫ﺳﭙﺲ ﻧﺎم ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮي ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ در آﻧﻬﺎ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه را ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫د‪ :‬رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ ﺑﺤﺚ‬‫ﯾﮑﯽ از ﻗﻮاﻋﺪي ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در رّد اﺳﺘﺪﻻل ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮده رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ اﻗﻮاﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ اﺳﺘﺪﻻل ﺷﺪه و ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 25‬از ‪210‬‬‫ﻋﻨﻮان دﻟﯿﻞ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و از اﯾﻦ راه ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﺧﻮﺑﯽ دﺳﺖ ﭘﯿﺪا ﮐﻨﺪ‪:‬‬‫‪ -1‬اﯾﺸـﺎن در ﺻـﺪد آن ﺑـﻮده ﮐﻪ روﺷﻦ ﮐﻨـﺪ دﻫﻠﻮي ﻣﻄﻠﺐ ﺟﺪﯾـﺪي را در ﮐﺘـﺎب ﺧﻮد ﻣﻄﺮح ﻧﮑﺮده اﺳﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻤـﺎم ﻣﻄـﺎﻟﺐ او در‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎي ﭘﯿﺶ از وي ﻧﯿﺰ ﻣﻄﺮح ﺷـﺪه اﺳﺖ و ﻟـﺬا ﺑـﺎ ﺗﺤﻘﯿﻘـﺎت ﺧـﻮد ﺛـﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ دﻫﻠـﻮي ﺻﻮاﻗﻊ ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐـﺎﺑﻠﯽ را ﺑﻪ ﻓﺎرﺳـﯽ‬‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه‬‫و ﻋﻼـوه ﺑﺮ آن ﻣﻄـﺎﻟﺒﯽ را از ﭘـﺪرش ﺣﺴـﺎم اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﻬﺎرﻧﺒﻮري‪ -‬ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﻤﺮاﻓﺾ‪ -‬ﺑﻪ آن اﻓﺰوده اﺳﺖ و آن را ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان» ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ‬‫ﻋﺸﺮﯾﻪ« اراﺋﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ» ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ« وي ﺑﺮﮔﺮدان» ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ« ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ دﻫﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬اﯾﺸﺎن در رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ اﻗﻮال ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﺑﻌﻀﯽ از اﻗﻮال ﯾﺎ ﻧﺴﺒﺖﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﻌﻀﯽ اﻓﺮاد داده ﺷﺪه ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬‫ﻣﺜﻼـ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ درﺑﺎره ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ از ﻗﻮل ﺷـﻌﺮاﻧﯽ در ﯾﻮاﻗﯿﺖ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي آن را در ﺷـﻤﺎر اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ آورده‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ...»:‬اوﻻ ادﻋﺎي ذﮐﺮ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را در ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت از اﻗﺒﺢ اﻓﺘﺮاآت و اﺳـﻤﺞ اﺧﺘﻼﻗﺎت و اوﺿﺢ ﮐﺬﺑﺎت و اﻓﻀـﺢ‬‫ﺧﺰﻋﺒﻼـﺗﺴﺖ و ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از آن ﮐﻪ از ﺗﻔﺤﺺ و ﺗﺘﺒﻊ ﺗـﺎم ﮐﺘـﺎب» اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺤﻤـﺪ اﷲ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﭘﯿﺶ‬‫ﻗﺎﺻـﺮ ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ ﻫﺮﮔﺰ اﺛﺮي از اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﭘﯿﺪا ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺳﺎﺑﻘﺎ درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻼي ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻔﺮج ﯾﻌﻨﯽ‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در ﮐﺘـﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت ذﮐﺮ ﻧﮑﺮده‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﯿﺰ ﺻـﺮاﺣﮥ اﻓـﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﻣﻮﺿﻮﻋـﺎت‬‫ﺧﻮد آن را ذﮐﺮ ﻧﻨﻤﻮده ﭘﺲ اﮔﺮ ﺷـﻌﺮاﻧﯽ اﺻﻞ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت را ﻧﺪﯾﺪه و ﺑﺮ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻼي ﻫﻢ ﻣﻄﻠﻊ ﻧﮕﺮدﯾﺪه ﺑﻮد ﮐﺎش ﺑﺮ‬‫اﻓـﺎده اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﮐﻪ در ﻟﻮاﻗـﺢ اﻻﻧﻮار ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺪﺣﺖﺳـﺮاﯾﯽ او ﻧﻤﻮده ﻣﻄﻠﻊ ﻣﯽﮔﺮدﯾـﺪ و ﺧﻮﻓﺎ ﻣﻦ اﻟﺨﺰي و اﻟﺨﺴـﺮان ﮔﺮد اﯾﻦ ﮐـﺬب و‬‫ﺑﻬﺘﺎن ﻧﻤﯽﮔﺮدﯾﺪ و‪«...‬‬‫) ‪ (1‬ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﮐﺮم) ص( ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ...:‬و ﻟﮑﻦ اﷲ ﯾﺤﺐ ﻋﺒﺪا إذا ﻋﻤﻞ ﻋﻤﻼ أﺣﮑﻤﻪ‪ .‬اﻣﺎﻟﯽ ﺻﺪوق‪ -‬ص ‪[344‬‬‫‪ -3‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﺎ اﯾﻦ ﺷﯿﻮه ﺧﻮد ﺗﺤﺮﯾﻔﺎت و ﺗﺼﺮﻓﺎﺗﯽ ﮐﻪ در ﺑﻌﻀﯽ اﻗﻮال و اﻧﺘﺴﺎبﻫﺎ روي داده را ﮐﺸﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ درﺑﺎره ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻮر دﻫﻠﻮي ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻪ اﺟﻤﺎع اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﻮﺿﻮع اﺳﺖ و در اﺳـﻨﺎد آن‪ ...‬در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﮐﻼم اﺑﻦ‬‫روزﺑﻬﺎن ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻧﺼﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ دﻫﻠﻮي ﻫﻢ از ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را أﺧﺬ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪ .‬وي در اﯾﻦ ﺑﺎره‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﺑﻦ ﺟﻮزي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در ﮐﺘـﺎب ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت آورده و ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬و اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻮده و در اﺳـﻨﺎد‬‫آن‪ «...‬ﺳﭙﺲ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ »:‬و اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ ﭼﻮن ﺑﻪ اﺟﻤﺎع أﻫﻞ ﺧﺒﺮ وﺿﻌﯽ اﺳﺖ و در اﺳﻨﺎد آن‪«...‬‬‫ﭘﺲ اﺟﻤـﺎع اﻫـﻞ ﺧﺒﺮ را در اﯾﻨﺠـﺎ ﮐـﺎﺑﻠﯽ اﺿـﺎﻓﻪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬اّﻣﺎ اﯾﻨﮑﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي آن را در ﮐﺘﺎب ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺧﻮد ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮي ﻏﯿﺮ از ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر اﺳﺖ ‪ ...‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟّﻠﻪ» ص«‪ :‬ﺧﻠﻘﺖ أﻧﺎ و ﻫﺎرون ﺑﻦ ﻋﻤﺮان و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ زﮐﺮﯾﺎ و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﻣﻦ ﻃﯿﻨﮥ واﺣﺪة[‬‫ه‪ :‬ذﮐﺮ ﻣﻮارد ﻣﺨﺎﻟﻒ اﻟﺘﺰام‬‫اﯾﺸﺎن در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌﺪد‪ ،‬ﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ ﻧﮑﺮدن ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ ﺗﻮﺳﻂ دﻫﻠﻮي و آﻧﭽﻪ ﮐﻪ وي ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم ﺑﻪ آن داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ دﻫﻠﻮي ﺧﻮد را ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﻠﺘﺰم داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬در ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻗﺎﻋـﺪه آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺘﺎب ﺣﺪﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ آن ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﺧﺼﻮص أﺧﺒﺎر ﺻـﺤﯿﺢ ﻧﺪاﻧﺪ‪ ،‬اﺣﺎدﯾﺚ‬‫آن ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪ -2‬ﻫﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﺳﻨﺪ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ اﺻﻼ ﺑﻪ آن ﮔﻮش داده ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﺎﯾﺪ در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺮ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ اﺧﺒﺎر ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺮ آﻧﻬﺎ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﭼﻮن اﺧﺒﺎر ﻫﺮ ﻓﺮﻗﻪاي ﻧﺰد ﻓﺮﻗﻪ دﯾﮕﺮ ﺣﺠّﯿﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬‫‪ -4‬اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎ اﺣﺎدﯾﺚ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺮ ﺷﯿﻌﻪ ﺟﺎﯾﺰ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫اّﻣﺎ در ﻋﻤﻞ در ﻣﻮارد زﯾﺎدي ﺑﺮ ﺧﻼف آﻧﻬﺎ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده و ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻮارد ﺗﻮﺟﻪ داده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 26‬از ‪210‬‬‫و‪ :‬رّد ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺑﺎ ﮐﻼم ﺧﻮدﺷﺎن‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در رّد ﻣﻄﺎﻟﺐ دﻫﻠﻮي ﮔﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت وي در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺎﺑﺶ ﯾﺎ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﭘﺪرش و ﺳﺎﯾﺮ ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺟﻮاب‬‫داده و آن را ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ز‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ اﺣﺎدﯾﺚ از ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻧﺐ‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ وارد ﺑﺤﺚ از اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﯽﺷﻮد آن را از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ‪ ،‬ﺷﺄن ﺻﺪور و ﻣﺘﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ و در‬‫ﻫﺮ ﻗﺴﻤﺖ ﺑﺎ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ دﻗﯿﻖ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻻزم را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ح ‪ :‬ﻧ ﻘ ﺾ و ﻣ ﻌ ﺎر ﺿ ﮥ‬‫اﯾﺸﺎن در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌّﺪد اﺳﺘﺪﻻل ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ را ﺑﺎ ﻣﻮارد ﻣﺸﺎﺑﻪ‪ -‬ﮐﻪ ﺧﻮد آﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آن اذﻋﺎن دارﻧﺪ‪ -‬ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﻫﻠﻮي در ﺟﻮاب ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﮔﺮ ﻧﻈﺮ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( ﺑﯿﺎن ﮐﺮدن ﻣﺴـﺌﻠﻪ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﺑﻮد آن را ﺑﺎ ﻟﻔﻆ‬‫ﺻﺮﯾـﺢ ﻣﯽﮔﻔﺖ ﺗﺎ در آن اﺧﺘﻼﻓﯽ ﻧﺒﺎﺷـﺪ« ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت آن را ﺑﺎ ﺣـﺪﯾﺚ» اﻷﺋﻤـﮥ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪي اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ« ﮐﻪ ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﻫﻞ‬‫ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﺟﻮاب ﺑﻌﺾ اﺳﺘﺪﻻﻻت آﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﻌﺎرض آﻧﻬﺎ از ﮐﺘﺐ و اﻗﻮال ﺧﻮدﺷﺎن اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻟﺬا اﺳـﺘﺪﻻل دﻫﻠﻮي ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ» اﺻـﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟﻨﺠﻮم ﻓﺒﺄﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺪﯾﺘﻢ« را ﺑﺎ اﺣﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ در ذّم اﺻـﺤﺎب در ﮐﺘﺐ ﺻـﺤﺎح اﻫﻞ ﺳﻨﮥ‬‫وارد ﺷﺪه ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪ -1‬ﺑﻌﺪ ﻋﻠﻤﯽ‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻪ دﯾﺪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ دﯾﻦ و ﻋﻠﻢ و ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﺷـﺮف ﻣﻮﺿﻊ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺗﻮﺿﯿﺢ اﺷﺘﺒﺎه اﻧﮕﯿﺰﯾﻬﺎي آن‬‫ﭘﺮداﺧﺖ و ﺟﻬﻞ ﭘﺮاﮐﻨﯿﻬﺎي آن را ﺟﺒﺮان و ﺗﻔﺮﻗﻪ آﻓﺮﯾﻨﯿﻬﺎي آن را ﺑﺎزﭘﺲ راﻧﺪه و دروﻏﻬﺎي آن را ﺑﺮ ﻣﻼ ﺳﺎﺧﺖ‬‫در اﺑﺘﺪاء ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ﺧﻮﯾﺶ و ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن ﻣﺂﺧﺬ و اﻃﻼﻋﺎت وﺳﯿﻊ ﻣﯽرود و ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺳﺎل از ﻋﻤﺮ ﺧﻮﯾﺶ را در اﯾﻦ راه‬‫ﺻﺮف ﻣﯽﮐﻨﺪ‪1 .‬‬‫در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﭘﺎﺳـﺦ دادن ﺑﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪﻫﺎي واﻫﯽ و ﺑﯽرﯾﺸﻪ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺎ ﯾﮏ ﺻـﺪم ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت اﯾﺸﺎن ﻫﻢ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﻮد‪ ،‬اّﻣﺎ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﺎ اﯾﻦ‬‫ﮐﺎر ﺧﻮد ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ ﻣﮑﺘﺐ ﺗﺸﯿﻊ و ژرفﻧﮕﺮي ﯾﮏ ﻋﺎﻟﻢ ﺷﯿﻌﯽ و اﺣﺘﺮام ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺑﻪ ﺷﻌﻮر اﻧﺴﺎﻧﯽ را ﺑﻪ ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬‫‪ -2‬ﺑﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺼـﺪ ﺗﺨﻄﺌﻪ و رّد ﻣـﺬﻫﺐ اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ) ع( ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺤﻘﯿﺮ ﻣﻔـﺎﻫﯿﻢ ﻋـﺎﻟﯽ اﺳـﻼم‪ ،‬رّد ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋـﺎدل‬‫ﻣﻌﺼﻮم ﺑﺮ ﺣﻖ‪ ،‬ﻃﺮﻓـﺪاري از ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺟﺒـﺎران‪ ،‬دور داﺷـﺘﻦ ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﺎن از ﭘﯿﺮوي ﻣﮑﺘﺒﯽ ﮐﻪ ﺑـﺎ ﻇﻠﻢ و ﻇـﺎﻟﻢ در ﺳﺘﯿﺰ اﺳﺖ و ﺧﯿـﺎﻧﺖ ﺑﻪ‬‫اﺳـﻼم و ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ اﺳﺖ و اﯾﻦ آﺛﺎر از ﺳـﻄﺢ ﯾﮏ ﺷـﻬﺮ و ﻣﻤﻠﮑﺖ ﺷﺮوع ﺷﺪه و داﻣﻨﻪ آن ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻋﺎﻟﯽ ﺑﺸﺮي ﻣﯽﮐﺸﺪ‪ .‬ﻟﺬا ﮐﺘﺎﺑﻬﺎﯾﯽ‬‫ﮐﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﻪ ﻗﺼﺪ دﻓﺎع و ﻧﻪ ﻫﺠﻮم در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﻨﺪ ﻧﻈﺮ ﻧﺎدرﺳﺖ دﯾﮕﺮان را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﯿﻌﻪ و ﭘﯿﺮوي از آل ﻣﺤﻤﺪ) ص(‬‫درﺳﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﮐﻢ ﮐﻢ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺣﻖ و ﻧﺰدﯾﮏ ﺷﺪن ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﻪ ﻫﻢ‪ -‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺻﺤﯿﺢ آن ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﻌﺪ دﯾﻨﯽ‬‫اﻫﻤﯿﺖ ﻫﺮ دﯾﻦ و ﻣﺮام ﺑﻪ ﻣﺤﺘﻮاي ﻋﻘﻠﯽ و ﻋﻠﻤﯽ آن اﺳﺖ و ﺑﻪ ﺑﯿـﺎن دﯾﮕﺮ ﻣﻬﻤـﺘﺮﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﯾـﮏ دﯾﻦ و ﻋﻘﯿـﺪه ﺑﺨﺶ اﺟﺘﻬـﺎدي آن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 27‬از ‪210‬‬‫اﺳـﺖ ﻧـﻪ ﺑﺨﺶ ﺗﻘﻠﯿـﺪي‪ .‬ﭼـﻮن اﯾﻦ ﺑﺨﺶ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫـﻮﯾﺖ اﻋﺘﻘـﺎدي و ﺷﺨﺼـﯿﺖ دﯾﻨﯽ ﻓﺮد را ﻣﯽﺳـﺎزد‪ .‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ ﮐﻮﺷـﻨﺪﮔﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ‬‫ﭘﯿﮕﯿﺮﯾﻬﺎي ﻋﻠﻤﯽ و ﭘﮋوﻫﺸـﻬﺎي ﺑﯿﮑﺮان ﺧﻮﯾﺶ ﻣﺒﺎﻧﯽ اﻋﺘﻘﺎدي را ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﻣﯽدﻫﻨﺪ و ﺣﺠﻢ دﻻﯾﻞ و ﻣﺴـﺘﻨﺪات دﯾﻦ را ﺑﺎﻻ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ و ﺑﺮ‬‫ﺗﻮان اﺳـﺘﺪﻻﻟﯽ و ﻧﯿﺮوي ﺑﺮﻫﺎﻧﯽ دﯾﻦ ﻣﯽاﻓﺰاﯾﻨـﺪ و ﻧﻘﺎط ﻧﯿﺎزﻣﻨـﺪ ﺑﻪ اﺳـﺘﻨﺎد و ﺑﯿﺎن را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺳﺎزﻧـﺪ و روﺷﻦ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬اﯾﻨﺎن در واﻗﻊ‬‫ﻫﻮﯾﺖ اﺳﺘﻮار دﯾﻦ را ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺟﺎذﺑﻪ ﻣﻨﻄﻖ ﻣﺴﺘﻘﻞ آﯾﯿﻦ ﺣﻖ را ﻧﯿﺮو ﻣﯽﺑﺨﺸﻨﺪ‪.‬‬‫‪ -4‬ﺑﻌﺪ اﺧﻼص‬‫ﻧﻘﺶ اﺧﻼـص در زﻧـﺪﮔﺎﻧﯽ و ﮐﺎرﻧـﺎﻣﻪ ﻋﺎﻟﻤـﺎن دﯾﻦ ﻣﺴـﺌﻠﻪاي اﺳﺖ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﻬﻢ‪ .‬اﮔﺮ زﻧـﺪﮔﯽ و ﮐـﺎر و زﻫـﺪ و وﻓﻮر اﺧﻼص ﻧﺰد اﯾﻦ‬‫ﻋﺎﻟﻤـﺎن ﺑـﺎ ﻋﺎﻟﻤـﺎن دﯾﮕﺮ ادﯾـﺎن و اﻗﻮام و ﯾـﺎ اﺳـﺘﺎدان و ﻣﺆﻟﻔـﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻫـﻞ ﻣﻘـﺎم و ﻣﺪرﮐﻨـﺪ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺷﻮد اﻫﻤﯿﺖ آﻧﭽﻪ ﯾﺎد ﺷـﺪ آﺷـﮑﺎر‬‫ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺑﺎ اﺧﻼص و ﺑﻠﻨﺪ ﻫﻤﺖ و ﺗﻘﻮي ﭘﯿﺸﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﮐﻪ در ﻃﻮل ﻗﺮون و اﻋﺼﺎر اﻧﻮاع ﻣﺼﺎﺋﺐ را ﺗﺤﻤﻞ ﮐﺮدﻧﺪ و ﻣﺸﻌﻞ ﻓﺮوزان ﺣﻖ و‬‫ﺣﻖﻃﻠﺒﯽ را ﺳﺮدﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﭼﻨﺎن ﺑﻮدﻧﺪ و ﭼﻨﺎن اﺧﻼﺻﯽ در ﮐﺎر و اﯾﻤﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻊ ﺧﻮﯾﺶ داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺑﻌﺪ اﻗﺘﺪا‬‫ﯾﻘﯿﻨـﺎ اﻃﻼـع از اﺣﻮال اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻋﺎﻟﻤـﺎن و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﮐﺎر و اﺧﻼص آﻧﺎن و ﮐﻮﺷﺸـﻬﺎي ﺑﯿﮑﺮاﻧﯽ ﮐﻪ در راه ﺧـﺪﻣﺘﻬﺎي ﻣﻘـﺪس و ﺑﺰرگ‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻋﺎﻣﻠﯽ ﺗﺮﺑﯿﺖ ﮐﻨﻨﺪه و ﺳﺎزﻧﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭼﻪ ﺑﺴـﯿﺎر ﻋﺎﻟﻤـﺎﻧﯽ ﮐﻪ در زﯾﺴـﺘﻨﺎﻣﻪ آﻧـﺎن آﻣـﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻـﺎﺣﺐ دوﯾﺴﺖ اﺛﺮ ﺑﻮدهاﻧـﺪ ﯾـﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ‪ .‬آﻧـﺎن از ﻫﻤﻪ ﻟﺤﻈـﺎت ﻋﻤﺮ اﺳـﺘﻔﺎده‬‫ﻣﯽﮐﺮدهاﻧﺪ و ﺑﺎ ﭼﺸﻢﭘﻮﺷﯽ از ﻫﻤﻪ ﺧﻮاﻫﺎﻧﯿﻬﺎ و ﻟّﺬﺗﻬﺎ دﺳﺖ ﺑﻪ اداي رﺳﺎﻟﺖ ﺧﻮﯾﺶ ﻣﯽزدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﺻـﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت روز و ﺷﺐ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻦ و ﺗﺤﻘﯿﻖ اﺧﺘﺼﺎص داده ﺑﻮد و ﺟﺰ ﺑﺮاي ﮐﺎرﻫﺎي ﺿـﺮوري از ﺟﺎي ﺧﻮد ﺑﺮﻧﻤﯽﺧﺎﺳﺖ و‬‫ﺟﺰ ﺑﻪ ﻗﺪر ﺿﺮورت ﻧﻤﯽﺧﻮرد و ﻧﻤﯽﺧﻮاﺑﯿﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ در اﻋﻤﺎل و ﻋﺒﺎدات ﺷﺮﻋﯽ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﻓﺮاﺋﺾ اﮐﺘﻔﺎء ﻣﯽﮐﺮد‪.‬‬‫ﺗـﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ راﺳﺖ وي از ﮐﺘﺎﺑﺖ ﺑﺎزﻣﺎﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎ دﺳﺖ ﭼﭗ ﺧﻮد ﻧﻮﺷﺖ‪ .‬ﻫﺮﮔﺎه از ﻧﺸﺴـﺘﻦ ﺧﺴـﺘﻪ ﻣﯽﺷـﺪ ﺑﻪ رو ﻣﯽﺧﻮاﺑﯿـﺪ و‬‫ﻣﯽﻧﻮﺷﺖ و اﮔﺮ ﺑـﺎز ﻫﻢ ﺧﺴـﺘﻪ ﻣﯽﺷـﺪ ﺑﻪ ﭘﺸﺖ ﻣﯽﺧﻮاﺑﯿـﺪ و ﮐﺘﺎب را روي ﺳـﯿﻨﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﮔـﺬاﺷﺖ و ﻣﯽﻧﻮﺷﺖ ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ آﯾـﮥ اﻟﻠّﻪ‬‫اﻟﻌﻈﻤﯽ ﻣﺮﻋﺸﯽ ﻧﺠﻔﯽ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﻓﺮزﻧﺪ اﯾﺸﺎن ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ »:‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺟﻨﺎزه اﯾﺸﺎن را روي ﻣﻐﺘﺴﻞ ﻗﺮار دادﻧﺪ اﺛﺮ ﻋﻤﯿﻖ‬‫ﯾﮏ ﺧﻂ اﻓﻘﯽ ﺑﺮ روي ﺳﯿﻨﻪ ﺷﺮﯾﻒ اﯾﺸﺎن ﮐﻪ ﺣﺎﮐﯽ از ﻣﺤﻞ ﻗﺮار دادن ﮐﺘﺎب ﺑﺮ آن ﺑﻮد دﯾﺪه ﺷﺪ‪«.‬‬‫درﺑﺎره ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨﺪي‪ -‬رﺣﻤﮥ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ‪ -‬ﻧﻮﺷـﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ از ﺑﺲ ﻧﻮﺷﺖ دﺳﺖ راﺳـﺘﺶ از ﮐﺎر اﻓﺘﺎد‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻌﻬﺪ ﺷـﻨﺎﺳﺎن اﯾﻨﺴﺎن ﺑﻪ‬‫ﺑﺎزﺳﺎزﯾﻬﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و اﻗﺪاﻣﺎت ﻋﻠﻤﯽ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﺑﺪﻧﯽ ﺧﻮد را در راه آرﻣﺎﻧﻬﺎي ﺑﻠﻨﺪ ﻧﻬﺎده و ﺑﺎ ﻫﻤﺖ ﺑﻠﻨﺪ ﺗﻦ ﺑﻪ رﻧﺞ داﺷﺘﻪاﻧﺪ‬‫ﺗﺎ ﺟﺎﻧﻬﺎي دﯾﮕﺮ ﻣﺮدﻣﺎن آﮔﺎه و آزاد ﮔﺮدد‪.‬‬‫) ‪ (1‬ﺗﻌﺪادي از ﻣﻨﺎﺑﻊ وي ﻣﺜﻞ زاد اﻟﻤﺴـﯿﺮ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﮐﻪ ﺑﻌﺪا ﺑﻪ ﺗﺸـﮑﯿﻞ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪ‪-‬‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و ﺗﻌﺪادي از آﻧﻬﺎ را در ﺿـﻤﻦ ﺳﻔﺮﻫﺎي ﺧﻮد ﺑﻪ ﺑﻼد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻔﺮ ﺣﺞ و ﻋﺘﺒﺎت ﺧﺮﯾﺪاري ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﺳﻔﺮﻫﺎ از‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎي ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺣﺮﻣﯿﻦ ﺷـﺮﯾﻔﯿﻦ و ﻋﺮاق ﻧﯿﺰ اﺳـﺘﻔﺎدهﻫﺎي ﻓﺮاواﻧﯽ ﺑﺮده و ﺑﻪ ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎي اﺻـﻠﯽ دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﻌـﺪادي از‬‫ﮐﺘﺐ ﻧﯿﺰ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻌﻀـﯽ ﻋﻠﻤﺎء ﺑﻪ درﺧﻮاﺳﺖ اﯾﺸﺎن ﺑﺮاﯾﺶ ﻓﺮﺳـﺘﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﺮاي اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﻌﻀﯽ ﻣﺼﺎدر ﻧﯿﺰ ﻧﺎﭼﺎر ﺷﺪه ﺗﺎ ﺑﺎ ﺗﻼش‬‫ﻓﺮاوان و ﯾﺎ ﺳﺨﺘﯽ از ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎي ﺧﺼﻮﺻﯽ اﻓﺮاد ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﺷـﯿﺦ آﻗـﺎ ﺑﺰرگ ﭘﺲ از ﺑﺮﺷـﻤﺮدن ﺗﺄﻟﯿﻔـﺎت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴـﺪ‪ »:‬اﻣﺮي ﻋﺠﯿﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎي ﻧﻔﯿﺲ و اﯾـﻦ داﯾﺮة اﻟﻤﻌﺎرفﻫـﺎي ﺑﺰرگ را ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ در ﺣـﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺟﺰ ﺑـﺎ ﮐﺎﻏـﺬ و ﻣﺮﮐﺐ اﺳـﻼﻣﯽ) ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺎﻏـﺬ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 28‬از ‪210‬‬‫ﻣﺮﮐﺒﯽ ﮐﻪ در ﺳـﺮزﻣﯿﻨﻬﺎي اﺳـﻼﻣﯽ و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﻬﯿﻪ ﻣﯽﺷﺪه اﺳﺖ( ﻧﻤﯽﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﻘﻮاي ﻓﺮاوان و ورع ﺑﺴﯿﺎر‬‫او ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺻﻮﻻ دوري وي از ﺑﮑﺎر ﺑﺮدن ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻏﯿﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﺸﻬﻮر ﻫﻤﮕﺎن اﺳﺖ«‪.‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت‬‫ﻣﯿﺮزاي ﺷـﯿﺮازي و ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث ﻧﻮري‪ ،‬ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺷﻬﺮﺳـﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺷﺮﯾﻒ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺧﺮاﺳﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺎج ﺳﯿﺪ‬‫اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺻﺪر‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ و اﮐﺜﺮ ﺑﺰرﮔﺎن آن زﻣﺎن‪ ،‬ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﺑﺴﯿﺎري ﺑﺮ آن ﮐﺘﺎب ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ و ﻋﺎﻟﻢ ﺟﻠﯿﻞ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﺑﻦ‬‫اﺣﻤﺪ اﻧﺼﺎري ﻫﻨﺪي ﺷـﯿﺮواﻧﯽ‪ ،‬رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻـﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم» ﺳﻮاﻃﻊ اﻷﻧﻮار ﻓﯽ ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار« ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده و در آن ﺗﺎ ﺑﯿﺴﺖ و‬‫ﻫﺸﺖ ﺗﻘﺮﯾﻆ از ﻋﻠﻤﺎء ﻃﺮاز اول ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺑﻌﻀﯽ از آﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺮﮐﺖ آن ﮐﺘﺎب در ﯾﮏ ﺳﺎل‬‫ﺟﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮي ﺷﯿﻌﻪ و ﻣﺴﺘﺒﺼﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘﺎب در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻨﺘﺨـﺒﯽ از اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب در ﺳـﺎل ‪ 1322‬ه‪ .‬ق ﺑـﻪ ﭼـﺎپ رﺳـﯿﺪه ﮐـﻪ در دو ﺑﺨﺶ ﻣﺮﺗـﺐ ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ ﺗﻘﺮﯾﻈﻬـﺎ و‬‫ﻧﺎﻣﻪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﺣﯿﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت رﺳـﯿﺪه و ﺑﺨﺶ دوم آﻧﻬﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از وﻓﺎت وي و ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪش ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮزاي ﺷﯿﺮازي در ﺑﺨﺸﯽ از ﻧﺎﻣﻪ ﺧﻮد ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬واﺣﺪ أﺣﺪ أﻗﺪس‪ -‬ﻋﺰت اﺳـﻤﺎﺋﻪ‪ -‬ﮔﻮاه اﺳﺖ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺷـﮑﺮ ﻧﻌﻤﺖ وﺟﻮد ﺷـﺮﯾﻒ را ﻣﯿﮑﻨﻢ و ﺑﻪ ﮐﺘﺐ و ﻣﺼـّﻨﻔﺎت رﺷـﯿﻘﻪ ﺟﻨﺎﺑﻌﺎﻟﯽ‬‫ﻣﺴـﺘﺄﻧﺴﻢ و ﺣﻖ زﺣﻤﺎت و ﺧـﺪﻣﺎت آن وﺟﻮد ﻋﺰﯾﺰ را در اﺳـﻼم ﻧﯿﮑﻮ ﻣﯽﺷـﻨﺎﺳﻢ‪ .‬اﻧﺼﺎف ﺗﻮان ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﺎﮐﻨﻮن در اﺳـﻼم در ﻓّﻦ ﮐﻼم‬‫ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﺎﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻧﺎﻓﻊ و ﺗﻤﺎم ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﮐﻪ از ﺣﺴﻨﺎت اﯾﻦ دﻫﺮ و ﻏﻨﺎﺋﻢ اﯾﻦ زﻣﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺮ ﻫﺮ ﻣﺴﻠﻢ ﻣﺘﺪﯾﻦ ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻋﻘﺎﺋﺪ و اﺻﻼح ﻣﻔﺎﺳﺪ ﺧﻮد ﺑﻪ آن ﮐﺘﺎب ﻣﺒﺎرك رﺟﻮع ﻧﻤﺎﯾﺪ و اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻫﺮ ﮐﺲ‬‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﻧﺤﻮ ﺗﻮاﻧﺪ در ﻧﺸـﺮ و ﺗﺮوﯾﺞ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد أﺣﻘﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﺳـﻌﯽ و ﮐﻮﺷـﺶ را ﻓﺮو ﮔﺬاﺷﺖ ﻧﺪارد ﺗﺎ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻧﻈﺮ اﺳﺖ اﻋﻼء ﮐﻠﻤﻪ‬‫ﺣﻖ و ادﺣﺎض ﺑﺎﻃﻞ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺧﺪﻣﺘﯽ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪﺗﺮ از اﯾﻦ ﺑﻄﺮﯾﻘﻪ ﺣّﻘﻪ و ﻓﺮﻗﻪ ﻧﺎﺟﯿﻪ ﮐﻤﺘﺮ در ﻧﻈﺮ اﺳﺖ‪«.‬‬‫و در ﻧﺎﻣﻪاي دﯾﮕﺮ ﮐﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫» ﻣﻦ در ﮐﺘﺎب ﺷـﻤﺎ‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﺎﻟﯽ و ارﺟﻤﻨـﺪ ﺧﻮاﻧﺪم‪ ،‬ﻧﺴـﯿﻢ ﺧﻮش ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷـﻤﺎ ﺑﺮاي ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮدهاﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺮ‬‫ﻫﺮ ﻣﺸﮏ ﭘﺮورده و ﻣﻌﺠﻮن دﻣﺎﻏﭙﺮوري ﺑﺮﺗﺮي دارد‪ .‬ﻋﺒﺎرات رﺳﺎي ﮐﺘﺎب‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﭘﺨﺘﮕﯽ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه اﺳﺖ و اﺷﺎرات ﺟﻬﻞ زداي آن ﻣﺎﯾﻪ‬‫دﻗﺖ و آﻣﻮﺧﺘﻦ‪ .‬و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ؟ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب از ﺳﺮﭼﺸـﻤﻪﻫﺎي ﻓﮑﺮي ﺗﺎﺑﻨﺎك ﻧﺸﺄت ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺠﺴـﻤﻪ اﺧﻼص‬‫و ﺗﻘﻮي ﺗﺄﻟﯿﻒ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آري ﮐﺘﺎب ﺑﺎﯾﺪ از اﯾﻦ دﺳﺖ ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﺆﻟﻒ از اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ و اﮔﺮ ﻏﯿﺮ از اﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺒﺎد و ﻣﺒﺎد‪«.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑـﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧـﺪراﻧﯽ ﻧﺎﻣﻪﻫـﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺑﺰرﮔـﺎن ﻫﻨـﺪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴـﺪ و در آﻧﻬﺎ از ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت اﯾﺸﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ‬‫ﻣﯽﮐﻨﺪ و آﻧﺎن را ﺗﺸﻮﯾﻖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﺎ دﯾﮕﺮ آﺛﺎر ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ را ﺑﻪ ﭼﺎپ ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺿـﻤﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﻔﺼﻠﯽ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻟﯿﺎﻗﺖ و ﻣﺘﺎﻧﺖ و اﺗﻘﺎن ﺗﺎ اﻵن از ﺑﻨﺎن ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻧﺤﺮﯾﺮي ﺳـﺮ ﻧﺰده و ﺗﺼﻨﯿﻔﯽ در اﺛﺒﺎت ﺣّﻘﯿﺖ ﻣﺬﻫﺐ و اﯾﻘﺎن ﺗﺎ اﯾﻦ زﻣﺎن‬‫از ﺑﯿﺎن ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺣﺒﺮ ﺧﺒﯿﺮي ﺻﺎدر و ﻇﺎﻫﺮ ﻧﮕﺸـﺘﻪ‪ .‬از ﻋﺒﻘﺎﺗﺶ راﺋﺤﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ وزان و از اﺳـﺘﻘﺼﺎﯾﺶ اﺳـﺘﻘﺼﺎ ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ دﻻﺋﻞ ﻋﯿﺎن و ﻟّﻠﻪ دّر‬‫ﻣﺆﻟّﻔﻬﺎ و ﻣﺼّﻨﻔﻬﺎ‪«...‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﻗﻤﯽ در ﻓﻮاﺋﺪ اﻟﺮﺿﻮﯾﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 29‬از ‪210‬‬‫» وﺟﻮد آﻧﺠﻨﺎب از آﯾﺎت اﻟﻬﯿﻪ و ﺣﺠـﺞ ﺷـﯿﻌﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﺑﻮد ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﺘﺎب ﻣﺴـﺘﻄﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﮐﻪ از ﻗﻠﻢ دررﺑﺎر آن ﺑﺰرﮔﻮار‬‫ﺑﯿﺮون آﻣﺪه ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﺪ ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ در ﻓﻦ ﮐﻼم ﺳّﯿﻤﺎ در ﻣﺒﺤﺚ اﻣﺎﻣﺖ از ﺻﺪر اﺳﻼم ﺗﺎﮐﻨﻮن اﺣﺪي ﺑﺪان ﻣﻨﻮال ﺳﺨﻦ ﻧﺮاﻧﺪه و ﺑﺮ آن‬‫ﻧﻤﻂ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻧﭙﺮداﺧﺘﻪ و اﻟﺤﻖ ﻣﺸﺎﻫﺪ و ﻋﯿﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺣﺎﻃﻪ و اﻃﻼع و ﺳﻌﻪ ﻧﻈﺮ و ﻃﻮل ﺑﺎع ﻧﯿﺴﺖ ﺟﺰ ﺑﺘﺄﯾﯿﺪ و اﻋﺎﻧﺖ ﺣﻀﺮت إﻟﻪ‬‫و ﺗﻮﺟﻪ ﺳﻠﻄﺎن ﻋﺼﺮ روﺣﻨﺎ ﻟﻪ ﻓﺪاه«‪.‬‬‫ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫]اداﻣﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ )ﻗﺴﻤﺖ ﺳﻨﺪ(‬‫ﮐﺘﺎب ﮐﺮﯾﻢ ﻣﻦ آﯾﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻈﻤﯽ اﻟﻤﺠﺪد اﻟﺸﯿﺮازي ]‪ [1‬اﻟﯽ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻌﺒﻘﺎت«‬‫ﺑﺴﻢ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ اﻟّﺮﺣﯿﻢ اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟـﺬي أﺑـﺪع ﺑﻘـﺪرﺗﻪ ﻋﻠﯽ وﻓﻖ ارادﺗﻪ ﻓﻄﺮة اﻟﺨﻠﯿﻘﮥ‪ ،‬و أوﻟﯽ ﮐﻼ ﺑﺤﺴﺐ ﻗﺎﺑﻠﯿﺘﻪ ﻣﺎ ﯾﻠﯿﻖ ﺑﻪ ﻣﻦ ﺻـﺒﻐﮥ‬‫اﻟﺤﻘﯿﻘـﮥ‪ ،‬ﻓﻌﻠﻢ آدم اﻻﺳـﻤﺎء‪ ،‬و اﺻـﻄﻔﯽ أﮐـﺎﺑﺮ ذرﯾﺘﻪ و ﺧﻠﺺ ﺻـﻔﻮﺗﻪ‪ ،‬ﻟﻠﺒﺤﺚ ﻋﻦ ﺣﻘـﺎﯾﻖ اﻻﺷـﯿﺎء‪ ،‬و اﻻﻃﻼع ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ ﺑﻄﻮن اﻻﻧﺒﺎء‬‫ﻓﺄﻟﻬﻤﻬﻢ ﻋﻠﻮم ﺣﻘﺎﺋﻘﻪ‪ ،‬و أﻋﻠﻤﻬﻢ ﻧﻮادر دﻗﺎﺋﻘﻪ‪ ،‬و ﺟﻌﻠﻬﻢ ﻣﻮاﺿﻊ وداﯾﻊ أﺳﺮاره و ﻣﻄﺎﻟﻊ ﻃﻮاﻟﻊ أﻧﻮاره‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻨﺒﻄﻮا و أﻓﺎدوا‪ ،‬و اﺳﺘﻮﺿﺤﻮا و‬‫أﺟﺎدوا‪.‬‬‫و اﻟﺼﻠﻮة و ﻟا ﺴﻼم ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﺣﺒﻪ ﺧﯿﺮ و أﺑﻘﯽ‪ ،‬و آﻟﻪ اﻟﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺗﻤﺴﮏ ﺑﻬﻢ َﻓَﻘِﺪ اْﺳَﺘْﻤَﺴَﮏ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻌْﺮَوِة اﻟ ُْﻮﺛ ْﻘﯽ‬‫‪ [1] .‬اﻟﺴـﯿﺪ ﻟا ﻤﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﻤﯿﺮزا ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ اﻟﺸﯿﺮازي اﻟﻨﺠﻔﯽ اﻋﻈﻢ ﻋﻠﻤﺎء ﻋﺼﺮه و أﺷﻬﺮﻫﻢ و أﻋﻠﯽ ﻣﺮاﺟﻊ اﻻﻣﺎﻣﯿﮥ ﻓﯽ‬‫ﺳﺎﺋﺮ اﻻﻗﻄﺎر اﻻﺳﻼﻣﯿﮥ ﺑﻮﻗﺘﻪ‪ -‬وﻟﺪ ﻓﯽ ‪ -15‬ج ‪ -1230 -1‬و ﺗﻮﻓﯽ ‪ -24‬ﺷﻌﺒﺎن‪ 1312 -‬ﻓﯽ ﺳﺎﻣﺮاء و ﺣﻤﻞ ﻋﻠﯽ اﻻﻋﻨﺎق ﻣﻨﻬﺎ اﻟﯽ ﻟا ﻨﺠﻒ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،4‬ص‪2 :‬‬‫أﻣﺎ ﺑﻌـﺪ ﻓﻠﻤﺎ وﻗﻔﺖ ﺑﺘﺄﯾﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﺣﺴﻦ ﺗﻮﻓﯿﻘﻪ ﻋﻠﯽ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ذي اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻐﺰﯾﺮ‪ ،‬و اﻟﻘﺪر اﻟﺨﻄﯿﺮ‪ ،‬اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ ،‬و اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﻨﺤﺮﯾﺮ‪،‬‬‫اﻟﻔﺎﺋﻖ اﻟﺘﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬اﻟﺮاﺋﻖ اﻟﺘﻌﺒﯿﺮ‪ ،‬اﻟﻌﺪﯾﻢ اﻟﻨﻈﯿﺮ‪ ،‬اﻟﻤﻮﻟﻮي »اﻟﺴـﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ« أﯾﺪه اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﺪارﯾﻦ‪ ،‬و ﻃﯿﺐ ﺑﻨﺸﺮ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ أﻧﻔﺎﺳﻪ‪ ،‬و أذﮐﯽ‬‫ﻓﯽ ﻇﻠﻤﺎت ﻟا ﺠﻬﻞ ﻣﻦ ﻧﻮر اﻟﻌﻠﻢ ﻧﺒﺮاﺳﻪ‪ ،‬رأﯾﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﺎﻟﯿـﮥ‪ ،‬ﺗﻔﻮق رواﺋـﺢ ﺗﺤﻘﯿﻘﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻐﺎﻟﯿـﮥ‪ ،‬ﻋﺒﺎراﺗﻬﺎ اﻟﻮاﻓﯿﮥ دﻟﯿﻞ اﻟﺨﺒﺮة‪ ،‬و اﺷﺎراﺗﻪ‬‫اﻟﺸﺎﻓﯿـﮥ ﻣﺤﻞ اﻟﻌﺒﺮة‪ ،‬و ﮐﯿﻒ ﻻ و ﻫﯽ ﻣﻦ ﻋﯿﻮن اﻻﻓﮑﺎر اﻟﺼﺎﻓﯿﮥ ﻣﺨﺮﺟﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺧﻼص ﻣﻨﺘﺠﮥ‪ ،‬ﻫﮑﺬا ﻫﮑﺬا‪ ،‬واﻻ ﻓﻼ ﻻ‪ ،‬اﻟﻌﻠﻢ‬‫ﻧﻮر ﯾﻘـﺬﻓﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﻗﻠﺐ ﻣﻦ ﯾﺸـﺎء ﻣﻦ اﻻﺧﯿـﺎر‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘـﮥ اﻓﺘﺨﺮ ﮐـﻞ اﻻﻓﺘﺨـﺎر‪ ،‬و ﻣﻦ دوام اﻟﻌﺰم‪ ،‬و ﮐﻤـﺎل اﻟﺤﺰم‪ ،‬و ﺛﺒﺎت اﻟﻘـﺪم‪ ،‬و‬‫ﺻﺮف اﻟﻬﻤﻢ ﻓﯽ اﺛﺒﺎت ﺣﻘﯿﮥ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ اﻟﺮﺳﺎﻟﮥ ﺑﺄوﺿﺢ ﻣﻘﺎﻟﮥ اﻏﺎر‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻧﻌﻤﮥ ﻋﻈﻤﯽ‪ ،‬و ﻣﻮﻫﺒﮥ ﮐﺒﺮي‪ ،‬ذﻟ َِﮏ َﻓْﻀُﻞ اﻟﱠﻠِﻪ ﯾُْﺆﺗِﯿِﻪ َﻣْﻦ َﯾﺸﺎُء*‬‫‪ ،‬أﺳﺄل اﻟﱠﻠﻪ أن ﯾﺪﯾﻤﮏ ﻻﺣﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﯾﻘﯿﻤﮏ ﻟﺤﻔﻆ ﺷﺮﯾﻌﮥ ﺧﺎﺗﻢ اﻟﻨﺒﯿﯿﻦ‪ ،‬ﺻﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ أﺟﻤﻌﯿﻦ‪.‬‬‫ﻓﻠﯿﺲ ﺣﯿﺎة اﻟﺪﯾﻦ ﺑﺎﻟﺴﯿﻒ و اﻟﻘﻨﺎ ﻓﺄﻗﻼم أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ أﻣﻀﯽ ﻣﻦ اﻟﺴﯿﻒ‬‫و اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯽ ان ﻗﻠﻤﻪ اﻟﺸـﺮﯾﻒ ﻣﺎض ﻧﺎﻓﻊ‪ ،‬و ﻻ ﻟﺴﻨﮥ أﻫﻞ اﻟﺨﻼف ﺣﺴﺎم ﻗﺎﻃﻊ‪ ،‬و ﺗﻠﮏ ﻧﻌﻤﮥ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻮﻫﺒﮥ ﺳﺎﻗﻬﺎ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و‬‫اﻧﯽ و ان ﮐﻨﺖ أﻋﻠﻢ ان اﻟﺒﺎﻃﻞ ﻓﺎﺗـﺢ ﻓﺎه ﻣﻦ اﻟﺤﻨﻖ‪ ،‬اﻻ ان اﻟـﺬوات اﻟﻤﻘﺪﺳـﮥ ﻻ ﯾﺒﺎﻟﻮن ﻓﯽ إﻋﻼء ﮐﻠﻤﮥ اﻟﺤﻖ‪ ،‬ﻓﺄﯾﻦ اﻟﺨﺸﺐ اﻟﻤﺴـﻨﺪة ﻣﻦ‬‫اﻟﺠﻨﻮد اﻟﻤﺠﻨـﺪة‪ ،‬و أﯾﻦ ﻇﻼل اﻟﻈﻼﻟـﮥ ﻣﻦ اﻟﺒـﺪر اﻻﻧﻮر‪ ،‬و ﻇﻼم اﻟﺠﻬﺎﻟﮥ ﻣﻦ اﻟﮑﻮﮐﺐ اﻻزﻫﺮ‪ ،‬أﺳﺄل اﻟﱠﻠﻪ ﻇﻬﻮر اﻟﺤﻖ ﻋﻠﯽ ﯾﺪﯾﻪ‪ ،‬و ﺗﺄﯾﯿﺪه‬‫ﻣﻦ ﻟـﺪﯾﻪ‪ ،‬و أن ﯾﺠﻌﻠﻪ ﻣﻮﻓﻘـﺎ ﻣﻨﺼﻮرا‪ ،‬ﻣﻈﻔﺮا ﻣﺸـﮑﻮرا‪ ،‬و ﺟﺰاه اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻦ اﻻﺳـﻼم ﺧﯿﺮا‪ ،‬و اﻟﺮﺟﺎء ﻣﻨﻪ اﻟـﺪﻋﺎء ﺑـﺬي اﻻﯾﺎم ﻟﺤﺴﻦ اﻟﻌﺎﻗﺒـﮥ و‬‫اﻟﺨﺘﺎم‪ ،‬و اﻟﺴﻼم ﻋﻠﯿﮑﻢ و رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ و ﺑﺮﮐﺎﺗﻪ‪.‬‬‫ﺣﺮره اﻻﺣﻘﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﻦ اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ‪ ،‬ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ اﻟﺤﺮام ﺳﻨﮥ ‪ 1301‬ه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،4‬ص‪3 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 30‬از ‪210‬‬‫ﻗﺼﯿﺪة رﺛﺎﺋﯿﮥ ﻟﻠﻔﺎﺿﻞ اﻻدﯾﺐ‬‫و اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻻرﯾﺐ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟـﺬﻫﻦ اﻟﻮﻗﺎد و اﻟﻄﺒﻊ اﻟﻨﻘﺎد اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺳـﻌﯿﺪ ]‪ [1‬اﺑﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﻨﺠﻔﯽ ﻧﺎﺋﺐ ﺧﺎزن اﻟﺮوﺿـﮥ ﻟا ﻤﻄﻬﺮة‬‫اﻟﻌﻠﻮﯾﮥ ﺑﺎﻟﻨﺠﻒ رﺛﯽ ﺑﻬﺎ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﺠﺎﻫﺪ اﻟﺴﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻌﺒﻘﺎت«‪.‬‬‫ﻋﺼﻔﺖ ]‪ [2‬و ﻗﺪ ﺳﺪ اﻟﻔﻀﺎء ﻗﺘﺎﻣﻬﺎ ]‪ [3‬ﻓﺄﺣﺎل ﻣﺒﺘﻠﺞ اﻟﺼﺒﺎح رﮐﺎﻣﻬﺎ ]‪[4‬‬‫ﻓﻐﻤﺎء ]‪ [5‬ﻗﺪ ﻫﺎﻟﺖ ﺻﻮاﻋﻘﻬﺎ اﻟﻠﺘﯽ ﻗﺪ ﺻﮏ ﻓﯽ ﻫﺎم اﻟﺴﻬﯽ ارزاﻣﻬﺎ ]‪[6‬‬‫ﻟﻢ ﺗﻐﺶ ﻗﻄﺮ اﻟﻬﻨﺪ ﺣﺘﯽ زﻟﺰﻟﺖ ﻓﯿﻬﺎ اﻟﺒﺴﯿﻄﮥ ﺳﻬﻠﻬﺎ و رﮐﺎﻣﻬﺎ‬‫ﻟﺮزﯾﮥ ﺣﻄﻢ اﻟﺤﻄﯿﻢ ﺑﺒﮑﮥ ﻓﯿﻬﺎ و أﻧﮑﻞ ﺣﺠﺮﻫﺎ و ﻣﻘﺎﻣﻬﺎ‬‫]‪ [1‬اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ ﮐﺎن ﻣﻦ اﻻدﺑﺎء اﻟﻔﻀﻼء اﻟﺒﺎرﻋﯿﻦ و اﻟﺸﻌﺮاء اﻟﻤﺒﺪﻋﯿﻦ ﺑﺎﻟﻨﺠﻒ اﻻﺷﺮف وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ‪ 1250‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪.1319‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺼﻔﺖ اﻟﺮﯾﺢ‪ :‬اﺷﺘﺪت‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻘﺘﺎم‪ :‬اﻟﻐﺒﺎر اﻻﺳﻮد‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺮﮐﺎم‪ :‬اﻟﻤﺘﺮاﮐﻢ‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻔﻐﻤﺎء‪ :‬ﻟا ﺘﯽ ﻣﻸت اﻟﻤﮑﺎن ﺑﺮﯾﺤﻪ‪.‬‬‫]‪ [6‬اﻻرزام‪ :‬اﻻﺻﻮات اﻟﺸﺪﯾﺪة‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،4‬ص‪4 :‬‬‫ﻓﯽ ﻟﯿﻠﮥ ﻟﯿﻼء أوﻫﻢ ﯾﻮﻣﻬﺎ ان اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ ﺣﺎن ﻓﯿﻪ ﻗﯿﺎﻣﻬﺎ‬‫ﺑﺎﻟﻤﻮﻟﻮي اﻟﺤﺒﺮ اﻟﻮي ﺻﺮﻓﻬﺎ ﻓﻬﻮي ﻟﻮاء ﻟﻮﯾﻬﺎ و رﻋﺎﻣﻬﺎ‬‫اﺻﻤﺖ ﺣﺸﺎ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ و اﻧﻤﺎ اﺻﻤﺖ ﺣﺸﺎ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﻨﯿﻒ ﺳﻬﺎﻣﻬﺎ‬‫ﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻻﺳﻼم أي رزﯾﮥ ﻋﻘﻤﺖ ﻟﯿﻨﺘﺞ ﺷﮑﻠﻬﺎ أﯾﺎﻣﻬﺎ‬‫ﻓﯿﻬﺎ اﻧﻄﻮي ﻋﻠﻢ اﻟﻌﻠﻮم ﻓﺎﺛﮑﻠﺖ ﻏﺮ اﻟﻌﻠﻮم و ﻧﮑﺴﺖ أﻋﻼﻣﻬﺎ‬‫ﻣﻦ ﻟﻠﻌﻠﻮم ﯾﻨﯿﺮ ﻏﺎﻣﻀﻬﺎ إذا أﻋﯿﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﻤﺎﺋﻬﺎ اﺑﻬﺎﻣﻬﺎ‬‫ان ﺗﺒﮑﻪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺣﻖ ﻓﺎﻧﻤﺎ ﺗﺒﮑﯽ ﻟﻌﯿﻠﻢ ﻋﻠﻤﻬﺎ أﻋﻼﻣﻬﺎ‬‫أو ﯾﺒﮑﻪ اﻻﺳﻼم ﻋﻦ ﻣﻀﺾ ﺑﮑﺖ ﻋﻠﻤﺎ اﺻﯿﺐ ﺑﻤﻮﺗﻪ اﺳﻼﻣﻬﺎ‬‫ﻓﺎﻟﯿﻮم ﺧﺎض ﺧﻀﯿﻢ ﻣﻨﻬﻠﻬﺎ اﻟﺬي ﯾﺮوي ﺑﻤﻮرده اﻟﺮوي أواﻣﻬﺎ‬‫اﻟﯿﻮم زﻟﺰل ﺣﺼﻨﻬﺎ اﻟﯿﻮم ﻫّﺪم رﮐﻨﻬﺎ اﻟﯿﻮم ﻫّﺪ ﻋﺼﺎﻣﻬﺎ‬‫ﻓﻠﺘﺒﮑﻪ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﺘﯽ ﮐﺘﺒﺖ ﺑﻬﺎ ﮐﺒﺪ اﻻﻋﺎدي و اﺳﺘﺸﺎط ﺿﺮاﻣﻬﺎ‬‫ﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻻﯾﺎم أي ﻣﻠّﻤﮥ ﻗﺪ ﻫّﺪ أرﮐﺎن اﻟﻬﺪي اﻟﻤﺎﻣﻬﺎ‬‫ﻧﺰﻟﺖ ﺑﻘﺎﺋﻢ آل ﺑﯿﺖ ﻣﺤﻤﺪ و ﺑﻬﺎ اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ أﺛﮑﻠﺖ ﻗﻮاﻣﻬﺎ‬‫ﻫﻮ ﺣﺠﮥ اﻻﺳﻼم ﮐﻢ ﻣﻦ ﺣﺠﮥ ﻟﻠﺸﺮك أﺑﻄﻞ إذ اﻟّﺪ ﺧﺼﺎﻣﻬﺎ‬‫ﻋﻼﻣﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻣﻦ أﻟﻘﺖ ﻟﻪ ﻓﻀﻞ اﻟﻘﯿﺎد ﻣﻦ اﻟﻮري أﻋﻼﻣﻬﺎ‬‫وﺿﺤﺖ ﺑﻪ أﺣﮑﺎم ﺷﺮﻋﮥ ﺟﺪه و ﺑﻪ اﺳﺘﺒﺎن ﺣﻼﻟﻬﺎ و ﺣﺮاﻣﻬﺎ‬‫ﮐﺸﻒ اﻟﻐﻄﺎء ﻋﻦ ﻣﺒﻬﻤﺎت رﻣﻮزﻫﺎ ﻓﻘﺪ اﺳﺘﺒﺎن ﺑﮑﺸﻔﻪ اﺑﻬﺎﻣﻬﺎ‬‫أﻟﻘﺖ ﻟﻪ اﻟﻌﻠﻤﺎء أزّﻣﺘﻬﺎ ﮐﻤﺎ اﻟﻘﯽ إﻟﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم زﻣﺎﻣﻬﺎ‬‫ﻋﻠﯿﺎﺋﻪ ﺟﺎزت ﻣﻌﺎﻟﯽ أﻫﻠﻬﺎ و ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﻻﺷﺮاف ﻃﺎﻃﺄ ﻫﺎﻣﻬﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 31‬از ‪210‬‬‫ﻣﺎ ﻣﺎت ﻣﻦ ﻧﺸﺮﺗﻪ ﻏﺮ ﻣﺄﺛﺮ ﻟﻢ ﯾﻔﻦ ﻣﺎ دام اﻟﺰﻣﺎن دواﻣﻬﺎ‬‫ﻣﺎ ﻣﺎت ﻣﻦ ﻗﺪ ﻗﺎم ﻋﻨﻪ ﺧﻠﯿﻔﮥ ﺧﻠﻒ ﺑﻪ اﻟﻌﻠﯿﺎء ﻗﺎم دﻋﺎﻣﻬﺎ‬‫ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﺤﺒﺮ ﻣﻦ ﺟﻤﻌﺖ ﺑﻪ ﻏﺮ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ ﻓﺬﻫﺎ و ﺗﻮاﻣﻬﺎ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﻪج‪ ،4‬ص‪5 :‬‬‫ﻗﺪ ﻣﻬﺪت ﺑﺄﺑﯿﻪ أي ﻗﻮاﻋﺪ و ﺑﻪ ﻣﻌﺎﻟﻤﻬﺎ اﺳﺘﻘﺎم ﻗﻮاﻣﻬﺎ‬‫ان ﻋﺎق ذﻟﮏ اﻟﺪﻫﺮ ﻋﻦ اﺗﻤﺎﻣﻬﺎ ﻓﺒﺬا ﻧﺆّﻣﻞ أن ﯾﺘﻢ ﺗﻤﺎﻣﻬﺎ‬‫و ﺷﻘﯿﻘﻪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ و ﻣﻦ ﻟﻪ ذﮐﺮت ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻻ ﯾﺮام ﻣﺮاﻣﻬﺎ‬‫أزﮐﯽ اﺑﻦ ﻣﺠﺪ ﯾﻘﺘﻔﯽ آﺑﺎﺋﻪ و ﮐﺬا ﻟﮑﻢ ﺗﻘﻔﻮ اﻟﮑﺮام ﮐﺮاﻣﻬﺎ‬‫ﻏﯿﺜﺎن ﯾﺴﺘﺴﻘﯽ اﻟﺤﯿﺎء ﺑﻬﻤﺎ إذا ﻣﺎ ﻏّﺐ ﻓﯽ ﻣﺤﻞ اﻟﺴﻨﯿﻦ ﻏﻤﺎﻣﻬﺎ‬‫و ﺳﻘﯽ ﺣﺒﺎ اﻟﺮﺿﻮان ﻣﺜﻮي ﻣﻦ ﺑﻪ ﺗﺴﻘﯽ اﻟﺒﺮاﯾﺎ ﺣﯿﺚ اﻣﺤﻞ ﻋﺎﻣﻬﺎ‬‫اﻟﻘﺼﯿﺪة اﻻوﻟﯽ ﻣﻦ اﻟﻘﺼﺎﺋﺪ اﻟﻤﺸﮑﻠﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﺮاﺛﯽ اﻟﻤﺜﮑﻞ‬‫]اداﻣﻪ ﺟﻮاب ﻣﺆﻟﻒ از ﮐﻠﻤﺎت ﻣﺰﯾﻔﻪ رازي‬‫]اداﻣﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﺟﺎﺣﻆ‬‫ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﻮرد ﺗﻌﻈﯿﻢ اﻋﺎﻇﻢ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫اﺷﺎره‬‫و ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ را‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮادر ﺑﺰرگ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﯿﺰ اﺋﻤﻪ ﻓﺤﻮل و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻓﺮوع و اﺻﻮل ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬ﺑﻤﺤﺎﻣﺪ ﻋﻈﯿﻤﻪ‪ ،‬و‬‫ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻓﺨﯿﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﺪاﯾـﺢ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺳـﺘﻮده ﺷـﺮف ﺟﻤﯿﻞ اﻧﺪوﺧﺘﻪاﻧـﺪ‪ ،‬و ﻗﻠﻮب ﻣﺘﻌﺼﺒﯿﻦ ﺟﺎﺣﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﺘﻨﻌﺘﯿﻦ ﺑﯽﯾﻘﯿﻦ را ﻣﺜﻞ‬‫ﮐﺒﺎب ﺳﻮﺧﺘﻪ‪ ،‬ﻣﺪاﯾﺢ ﻋﻈﯿﻤﻪ آن ﺟﻨﺎب را از اﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﻣﻌﺮي آﻧﻔﺎ ﺷﻨﯿﺪي‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫و ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« ﺑﻤﺪح او ﮔﻔﺘﻪ‪ «:‬اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة‬‫ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻻرﺑﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺳﻤﻊ اﻟﺒﺨﺎري ﻣﻦ اﺑﻦ ﻣﮑﺮم‪ ،‬و أﺟﺎز ﻟﻪ اﻟﻤﺆﯾﺪ اﻟﻄﻮﺳﯽ و ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺎﻟﻤﻮﺻﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﻤﺎل ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ‪،‬‬‫و ﺑﺎﻟﺸﺎم ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﺷﺪاد‪ ،‬و ﻟﻘﯽ ﮐﺒﺎر اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬و ﺑﺮع ﻓﯽ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و اﻵداب‪ ،‬ﺳﮑﻦ ﻣﺼﺮ ﻣﺪة‪ ،‬و ﻧﺎب ﻓﯽ اﻟﻘﻀﺎء‪ ،‬ﺛﻢ وﻟﯽ ﻗﻀﺎء اﻟﺸﺎم ﻋﺸﺮ‬‫ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﺰل ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺼﺎﺋﻎ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺳﺘﯿﻦ ﻓﺄﻗﺎم ﺳﺒﻊ ﺳﻨﯿﻦ ﻣﻌﺰوﻻ ﺑﻤﺼﺮ‪ ،‬ﺛﻢ رد اﻟﯽ ﻗﻀﺎء اﻟﺸﺎم‪ ،‬و ﮐﺎن ﮐﺮﯾﻤﺎ ﺟﻮادا ﺳﺮي‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ اﻟﻮردي در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ«‬‫»و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸـﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻮردي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ ﻓﯽ اﺧﺒﺎر اﻟﺒﺸـﺮ« در ﺳﻨﻪ اﺣﺪي و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﻪ‬‫ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ ﻟا ﻘﺎﺿـﯽ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﺎﺿﻼ ﻋﺎﻟﻤﺎ‪ ،‬ﺗﻮﻟﯽ اﻟﻘﻀﺎء ﺑﻤﺼﺮ و اﻟﺸﺎم‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 32‬از ‪210‬‬‫و ﻟﻪ ﻣﺼـﻨﻔﺎت ﺟﻠﯿﻠـﮥ ﻣﺜﻞ »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﻓﯽ اﻟﺘﺎرﯾـﺦ و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﻣﻮﻟﺪه ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ ﺑﻌﺪ اﻟﻌﺼـﺮ ﺣﺎدي ﻋﺸـﺮ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و‬‫ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺑﺄرﺑﻞ ﺑﻤﺪرﺳﮥ ﺳﻠﻄﺎﻧﻬﺎ ﻣﻈﻔﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﺻﺎﺣﺐ ارﺑﻞ ]‪.[2‬‬‫»و ﺻﻼح ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﯾﺒﮏ اﻟﺼﻔﺪي در »واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺧﻠﮑـﺎن‪ ،‬ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀـﺎة ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻌﺒـﺎس اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ اﻻرﺑﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬وﻟـﺪ ﺑﺄرﺑﻞ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و‬‫ﺳﺘﻤﺎﺋـﮥ‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﺑﻬﺎ ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬ﻣﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﮑﺮم اﻟﺼﻮﻓﯽ‪ ،‬و أﺟﺎز ﻟﻪ اﻟﻤﺆﯾﺪ اﻟﻄﻮﺳـﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪاﻟﻌﺰ اﻟﻬﺮوي‪ ،‬و‬‫زﯾﻨـﺐ اﻟﺜﻐﺮﯾـﮥ‪ ،‬روي ﻋﻨـﻪ اﻟﻤﺰي‪ ،‬و اﻟـﺒﺮزاﻟﯽ‪ ،‬و اﻟﻄﺒﻘـﮥ‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰي اﻟﻬﺮوي‪ ،‬و زﯾﻨـﺐ اﻟﺜﻐﺮﯾـﮥ و ﮐـﺎن ﻓﺎﺿـﻼ‪ ،‬ﺑﺎرﻋـﺎ‪ ،‬ﻣﺘﻔﻘﻬـﺎ‪ ،‬ﻋـﺎرﻓﺎ‬‫ﺑﺎﻟﻤـﺬﻫﺐ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﻔﺘـﺎوي‪ ،‬ﺟﯿـﺪ اﻟﻘﺮﯾﺤـﮥ‪ ،‬ﺑﺼـﯿﺮا ﺑﺎﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ‪ ،‬ﻋﻼﻣـﮥ ﺑﺎﻻدب‪ ،‬و اﻟﺸـﻌﺮ‪ ،‬و أﯾﺎم اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻻﻃﻼع‪ ،‬ﺣﻠﻮ اﻟﻤـﺬاﮐﺮة‪ ،‬واﻓﺮ‬‫اﻟﺤﺮﻣـﮥ‪ ،‬ﻓﯿﻪ رﯾﺎﺳـﮥ ﮐﺒﯿﺮة‪ ،‬ﻟﻪ ﮐﺘﺎب »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« و ﻗـﺪ اﺷـﺘﻬﺮ ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﺠﺎﻣﯿﻊ أدﺑﯿـﮥ‪ ،‬ﻗﺪم اﻟﺸﺎم ﻓﯽ ﺷﺒﯿﺒﺘﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺎﻟﻤﻮﺻـﻞ‬‫ﻋﻠﯽ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ‪ ،‬و أﺧﺬ ﺑﺤﻠﺐ ]‪ [1‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 5‬ص ‪.334‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ج ‪ 2‬ص ‪.230‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪3 :‬‬‫ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺑﻬﺎء اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺷﺪاد‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و دﺧﻞ ﻣﺼـﺮ و ﺳـﮑﻨﻬﺎ ﻣﺪة‪ ،‬و ﻧﺎب ﺑﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﻘﻀﺎء ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴﻨﺠﺎري اﻟﺦ‬‫]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﮕﻔﺘﺎر ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن«‬‫»و اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪاﻟّﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺳـﺘﻤﺎﺋﮥ ﺗﻮﻓﯽ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻرﺑﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪،‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺎرﯾﺦ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺳـﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ اﻟﺒﺨﺎري ﻣﻦ اﺑﻦ ﻣﮑﺮم‪ ،‬و أﺟﺎز ﻟﻪ اﻟﻤﺆﯾﺪ اﻟﻄﻮﺳﯽ‪ ،‬و ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺎﻟﻤﻮﺻﻞ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﮑﻤﺎل ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﺸﺎم ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﺷﺪاد‪ ،‬و ﻟﻘﯽ ﮐﺒﺎر اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬و ﺑﺮع ﻓﯽ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و اﻵداب‪ ،‬و ﺳﮑﻦ ﻣﺼﺮ ﻣﺪة‪ ،‬و ﻧﺎب ﻓﯽ اﻟﻘﻀﺎء‪ ،‬ﺛﻢ‬‫وﻟﯽ ﻗﻀﺎء اﻟﺸﺎم ﻋﺸﺮ ﺳﻨﯿﻦ ﺑﻌﺪ وﻻﯾﮥ ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻦ اﻟﺼﺎﺋﻎ‪ ،‬و ﺗﻠﻘﺎه ﯾﻮم دﺧﻮﻟﻪ ﻧﺎﺋﺐ اﻟﺴﻠﻄﻨﮥ‪ ،‬و أﻋﯿﺎن اﻟﺒﻠﺪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻮﻣﺎ ﻣﺸﻬﻮدا‪ ،‬ﻗﻞ ان‬‫رﺋﯽ ﻗـﺎض ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻋﺎﻟﻤـﺎ‪ ،‬ﺑﺎرﻋـﺎ‪ ،‬ﻋﺎرﻓـﺎ ﺑﺎﻟﻤـﺬﻫﺐ‪ ،‬و ﻓﻨﻮﻧﻪ‪ ،‬ﺳﺪﯾـﺪ اﻟﻔﺘـﺎوي‪ ،‬ﺟﯿـﺪ اﻟﻘﺮﯾﺤـﮥ‪ ،‬وﻗﻮرا رﺋﯿﺴـﺎ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﻤـﺬاﮐﺮة‪ ،‬ﺣﻠﻮ‬‫اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة‪ ،‬ﺑﺼﯿﺮا ﺑﺎﻟﺸﻌﺮ‪ ،‬ﺟﻤﯿﻞ اﻻﺧﻼق‪ ،‬ﺳﺮﯾﺎ ذﮐﯿﺎ أﺧﺒﺎرﯾﺎ ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺄﯾﺎم اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻟﻪ ﮐﺘﺎب »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« و ﻫﻮ ﻣﻦ أﺣﺴﻦ ﻣﺎ ﺻﻨﻒ ﻓﯽ‬‫ﻫﺬا اﻟﻔﻦ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻣﻦ ﻃﺎﻟﻊ ﺗﺎرﯾﺨﻪ اﻟﻤـﺬﮐﻮر اﻃﻠﻊ ﻋﻠﯽ ﮐﺜﺮة ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻣﺼـﻨﻔﻪ‪ ،‬و ﻣﺎ رأﯾﺘﻪ ﯾﺘﺘﺒﻊ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ اﻻ اﻟﻔﻀـﻼء‪ ،‬و ﯾﻄﻨﺐ ﻓﯽ ﺗﻌﺪﯾﺪ ﻓﻀﺎﺋﻠﻬﻢ‬‫ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ ذوي اﻻدب و اﻟﺸـﻌﺮاء‪ ،‬و أﻋﯿﺎن اوﻟﯽ اﻟﻮﻻﯾﺎت‪ ،‬و ﮐﺒﺮاء اﻟﺪوﻟﮥ‪ ،‬ﻣﻦ اﻟﻤﻠﻮك‪ ،‬و اﻟﻮزراء‪ ،‬و اﻻﻣﺮاء‪ ،‬و ﻣﻦ ﻟﻪ ﺷـﻬﺮة‬‫وﺻـﯿﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻨﻪ ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮ ﻓﯿﻪ أﺣﺪا ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﻻ ﻣﻦ اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ رﺣﻤﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ اﻻ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﯾﺴﯿﺮة‪ [1] ،‬واﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت ج ‪6‬‬‫ص ‪ 124 -121‬ﻣﺨﻄﻮط‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪4 :‬‬‫ﺗﺪﻋﻮ ﺣﺎﺟﮥ ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻦ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ أﺣﻮاﻟﻬﻢ‪ ،‬ﮐﺬا ﻗﺎل ﻓﯽ ﺧﻄﺒﺘﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫و ﮐﺬﻟﮏ اﻟﺨﻠﻔﺎء ﻟﻢ أذﮐﺮ أﺣﺪا ﻣﻨﻬﻢ اﮐﺘﻔﺎء ﺑﺎﻟﻤﺼﻨﻔﺎت اﻟﮑﺜﯿﺮة ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺒﺎب ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﺒﮑﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ«‬‫»و ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺎﻓﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﺴﺒﮑﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ وﺳﻄﯽ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 33‬از ‪210‬‬‫ﺷﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن اﻻرﺑﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻫﻮ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﻦ ﯾﺎﻣﮏ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺑﻦ ﺷﺎﮐﮏ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﮑﺎف اﺑﻦ اﻟﺤﺒﺮ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ‪ ،‬ﮐﺎن اﺣﻨﻒ وﻗﺘﻪ ﺣﻠﻤﺎ و ﺷﺎﻓﻌﯽ زﻣﺎﻧﻪ ﻋﻠﻤﺎ‪ ،‬و ﺣﺎﺗﻢ‬‫ﻋﺼـﺮه‪ ،‬اﻻـ اﻧﻪ ﻻـ ﯾﻘـﺎس ﺑﻪ ﺣـﺎﺗﻢ‪ ،‬ﻣﻦ ﺑﻘﺎﯾـﺎ اﻟﺒﺮاﻣﮑـﮥ اﻟﮑﺮام‪ ،‬و اﻟﺴﺎدة اﻟـﺬﯾﻦ ﻟﯿﻨﻮا ﺟﺎﻧﺐ اﻟـﺪﻫﺮ اﻟﻌﺮام‪ ،‬و ﮐﺎن زﻣﻨﻪ ﻣﺜﻞ ذﻟﮏ اﻟﺰﻣﺎن‬‫اﻟـﺬاﻫﺐ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﻣﻨﻮال ذﻟـﮏ اﻻﺣﺴـﺎن و ﺗﻠـﮏ اﻟﻤﻮاﻫﺐ‪ ،‬ﻣﻊ اﻟﺘﺨﻠﻖ ﺑﺘﻠـﮏ اﻟﺨﻼﺋﻖ اﻟﺘﯽ ﮐﺎﻧﻤﺎ ﺑﺎت ﯾﺸﺐ ﻋﻨﺒﺮﻫﺎ‪ ،‬او اﺻـﺒﺢ ﯾﺘﺨﯿﺮ ﻣﻦ‬‫اﮐﻠﯿـﻞ ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﺜﺮﯾـﺎ ﺟﻮﻫﺮﻫـﺎ ﺑﺤﻠﻢ ﻣﺎ دواي ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﺳﻮرة ﻏﻀـﺒﻪ ﺑﻤﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﻻ داري ﺑﺸـﺒﻬﻪ اﺑﻮ ﻣﺴـﻠﻢ ﻓﯽ ﻣﮑﺎﯾـﺪه و ﻓﻌﻠﻪ و ﮐﺮم ﻣﺎ داﻧﯽ‬‫اﻟﺴـﻔﺎح ﻏﻤﺎﻣﻪ‪ ،‬و ﻻ دان ﺑﻪ اﻟﻤﺄﻣﻮن و ﻗـﺪ ﻃﻠﺐ اﻻﻣﺎﻣﮥ‪ ،‬ﻫﺬا اﻟﯽ ادب ﺧﻒ ﺑﻪ ﺟﺎﻧﺐ اﻟﺨﻔﺎﺟﯽ‪ ،‬و اﺳﺘﺼـﻐﺮ اﻟﻮﻟﯿﺪ‪ ،‬و ﻃﻮي ذﮐﺮ اﻟﻄﺎﺋﯽ‪،‬‬‫ﻣﻊ اﺗﻘﺎن ﻓﯽ ذﮐﺮ اﻟﻮﻗﺎﯾﻊ‪ ،‬و ﺣﻔﻆ اﻟﺒﺪاﺋﻊ‪ ،‬اﺣﺪ ﻋﻠﻤﺎء ﻋﺼﺮه اﻟﻤﺸﻬﻮرﯾﻦ‪ ،‬و ﺳﯿﺪ ادﺑﺎء دﻫﺮه اﻟﻤﺬﮐﻮرﯾﻦ اﻟﺦ ]‪[2‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺳﻨﻮي در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ«‬‫»و ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﻨﻮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺎرﯾﺦ اﻟﻤﻌﺮوف‪ ،‬و ﻫﻮ وﻟﺪ اﻟﺸﻬﺎب ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [1‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ ج ‪ 4‬ص ‪193‬‬‫]‪ [2‬ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﮥ ﺳﺒﮑﯽ ج ‪ 5‬ص ‪ 15 -14‬ط اﻟﺤﺴﯿﻨﯿﮥ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪5 :‬‬‫اﻟﻤـﺬﮐﻮر ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬ﺑﯿﺘﻪ ﮐﻤﺎ ﺗﺮاه ﻣﻦ اﺟﻞ اﻟﺒﯿﻮت‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻟﻌﺐ اﻟـﺪﻫﺮ ﺑﻨﺎره ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﻟﻬﻮب و ﺧﺒﻮت‪ ،‬و ﺗﻘﻠﺐ ﺑﺘﺬﮐﺎره ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﻇﻬﻮر و ﺧﻔﻮت‪ ،‬و‬‫ﻗﺪ اوﺿﺢ ﻫﻮ ﺣﺎﻟﻪ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ اﻟﻤﻌﺮوف ﻓﯽ ﻣﻮاﺿﻊ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫اﻧﻪ وﻟﺪ ﺑﻤﺪﯾﻨﮥ ارﺑﻞ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﺘﻘﻞ ﺑﻌﺪ ﻣﻮت واﻟﺪه اﻟﯽ اﻟﻤﻮﺻﻞ‪ ،‬و ﺣﻀﺮ درس اﻟﺸﯿﺦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﺘﻘﻞ‬‫اﻟﯽ ﺣﻠﺐ‪ ،‬ﻓﻘﺮأ اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ ﻗﺎﺿـﯿﻬﺎ اﺑﻦ ﺷـﺪاد اﻻﺗﯽ ذﮐﺮه‪ ،‬و اﻟﻨﺤﻮ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﯾﻌﯿﺶ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗـﺪم دﻣﺸﻖ‪ ،‬و اﺧـﺬ ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟﺼـﻼح‪ ،‬ﺛﻢ ارﺗﺤﻞ‬‫اﻟﯽ ﻣﺼﺮ‪ ،‬و ﻧﺎب ﻓﯽ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة ﻋﻦ ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬ﺛﻢ وﻟﯽ ﻗﻀﺎء اﻟﻤﺤﻠﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﻀﺎء اﻟﻘﻀﺎة ﺑﺎﻟﺸﺎم ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺧﻤﺴﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﺰل‬‫ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺼﺎﺋﻎ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺳﺘﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﮑﺎﻧﺖ ﺗﻠﮏ اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻋﺸﺮ ﺳﻨﯿﻦ ﻻ ﺗﺰﯾﺪ ﯾﻮﻣﺎ و ﻻ ﺗﻨﻘﺺ ﯾﻮﻣﺎ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻋﺰل اﺑﻦ اﻟﺼﺎﺋﻎ ﺑﻌﺪ ﺳـﻨﯿﻦ و اﻋﯿﺪ ﻫﻮ إﻟﯿﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺰل اﯾﻀﺎ ﻣﺮة اﺧﺮي ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺼﺎﺋﻎ‪ ،‬و اﺳـﺘﻤﺮ ﻣﻌﺰوﻻ ﻣﺪرﺳﺎ ﺑﺎﻻﻣﯿﻨﯿﮥ و اﻟﻨﺠﯿﺒﯿﮥ‪ ،‬اﻟﯽ ان‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﯾﻮم اﻟﺴﺒﺖ ﻋﺸﯿﮥ اﻟﺴﺎدس و اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺑﺎﻟﻤﺪرﺳﮥ اﻟﻨﺠﯿﺒﯿﮥ ﺑﺄﯾﻮاﻧﻬﺎ‪.‬‬‫ذﮐﺮه اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ اﻟﻌﺒﺮ و اﻟﺘﺎرﯾﺦ‪.‬‬‫و ﮐﺎن رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا دﯾﻨﺎ ﮐﺮﯾﻤﺎ وﻗﻮرا‪ ،‬و ﻣﻦ ﻣﺆﻟﻔﺎﺗﻪ اﻟﺘﺎرﯾﺦ اﻟﻤﺸﻬﻮر‪ ،‬و ﻟّﻠﻪ در اﻟﻘﺎﺋﻞ‪:‬‬‫ﻣﺎ زﻟﺖ ﺗﻠﻬﺞ ﺑﺎﻻﻣﻮات ﺗﮑﺘﺒﻬﺎ ﺣﺘﯽ رأﯾﺘﮏ ﻓﯽ اﻻﻣﻮات ﻣﮑﺘﻮﺑﺎ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ«‬‫»ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ دﻣﺸﻘﯽ اﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺷﻤﺲ ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﮥ اﺳﻨﻮي ج ‪ 1‬ص ‪496‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪6 :‬‬‫اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻌﺒـﺎس اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ اﻻـرﺑﻠﯽ‪ ،‬وﻟـﺪ ﺑﺄرﺑـﻞ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤـﺎن و ﺳـﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺎﻟﻤﻮﺻﻞ ﻋﻠﯽ ﮐﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ‪ ،‬و اﺧـﺬ ﺑﺤﻠﺐ ﻋﻦ‬‫اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺑﻬﺎء اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺷﺪاد‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﻗﺮأ اﻟﻨﺤﻮ ﻋﻠﯽ اﺑﯽ اﻟﺒﻘﺎء ﯾﻌﯿﺶ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺤﻮي‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ و ﻗﺪم اﻟﺸﺎم ﻓﯽ ﺷﺒﯿﺒﺘﻪ‪،‬‬‫و اﺧـﺬ ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟﺼـﻼح‪ ،‬و دﺧﻞ اﻟـﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼـﺮﯾﮥ و ﺳـﮑﻨﻬﺎ و ﻧﺎب ﻓﯽ اﻟﻘﻀﺎء ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺑـﺪر اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺴـﻨﺠﺎري‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺪم اﻟﺸﺎم ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 34‬از ‪210‬‬‫اﻟﻘﻀﺎء ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻨﻔﺮدا ﺑﺎﻻﻣﺮ‪ ،‬ﺛﻢ أﻗﯿﻢ ﻣﻌﻪ اﻟﻘﻀﺎء اﻟﺜﻼﺛﮥ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺳﺘﯿﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺰل ﺛﺎﻧﯿﺎ ﻓﯽ أواﺋﻞ ﺳﻨﮥ‬‫ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ‪ ،‬و اﺳﺘﻤﺮ ﻣﻌﺰوﻻ و ﺑﯿﺪه اﻻﻣﯿﻨﯿﮥ و اﻟﻨﺠﯿﺒﯿﮥ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﺸـﯿﺦ ﺗـﺎج اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻔﺰاري ﻓﯽ ﺗـﺎرﯾﺨﻪ‪ :‬ﮐـﺎن ﻗـﺪ ﺟﻤﻊ ﺣﺴﻦ اﻟﺼﻮرة و ﻓﺼﺎﺣـﮥ اﻟﻤﻨﻄﻖ‪ ،‬و ﻏﺰارة اﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬و ﺛﺒﺎت اﻟﺠﺄش‪ ،‬و ﻧﺰاﻫﮥ‬‫ا ﻟﻨ ﻔ ﺲ ‪.‬‬
‫و ﻗـﺎل ﻗﻄﺐ اﻟـﺪﯾﻦ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾـﺦ ﻣﺼـﺮ ﮐـﺎن اﻣﺎﻣـﺎ‪ ،‬و أدﯾﺒﺎ ﺑﺎرﻋﺎ‪ ،‬و ﺣﺎﮐﻤﺎ ﻋﺎدﻻ‪ ،‬و ﻣﺆرﺧﺎ ﺟﺎﻣﻌﺎ‪ ،‬و ﻟﻪ اﻟﺒﺎع اﻟﻄﻮﯾﻞ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و اﻟﻨﺤﻮ‪ ،‬و‬‫اﻻدب‪ ،‬ﻏﺰﯾﺮ اﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬ﮐﺎﻣﻞ اﻟﻌﻘﻞ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و أﺧﺒﺮﻧﯽ ﻣﻦ أﺛﻖ ﺑﻪ ﻋﻨﻪ أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬أﺣﻔﻆ ﺳﺒﻌﮥ ﻋﺸﺮ دﯾﻮاﻧﺎ ﻣﻦ اﻟﺸﻌﺮ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺒﺮزاﻟﯽ ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻤﻪ‪ :‬أﺣﺪ ﻋﻠﻤﺎء ﻋﺼـﺮه اﻟﻤﺸـﻬﻮرﯾﻦ‪ ،‬و ﺳﯿﺪ ادﺑﺎء دﻫﺮه اﻟﻤﺬﮐﻮرﯾﻦ‪ ،‬ﺟﻤﻊ ﺑﯿﻦ ﻋﻠﻮم ﺟﻤﮥ‪ :‬ﻓﻘﻪ‪ ،‬و ﻋﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬و ﺗﺎرﯾﺦ‪،‬‬‫و ﻟﻐـﮥ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ذﻟـﮏ و ﺟﻤﻊ ﺗﺎرﯾﺨـﺎ ﻧﻔﯿﺴـﺎ اﻗﺘﺼـﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺸـﻬﻮرﯾﻦ ﻣﻦ ﮐﻞ ﻓﻦ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ ﯾـﺪ ﻃﻮﻟﯽ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻠﻐـﮥ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﺮ ﻓﯽ وﻗﺘﻪ ﻣﻦ‬‫ﯾﻌﺮف دﯾﻮان اﻟﻤﺘﻨﺒﯽ ﮐﻤﻌﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﺠﻠﺴﻪ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻔﻮاﺋﺪ و اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ و اﻟﺒﺤﺚ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬و ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ‪ ،‬ﻓﺎﺿﻼ‪ ،‬ﺑﺎرﻋﺎ‪ ،‬ﻣﺘﻘﻨﺎ‪ ،‬ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻟﻤﺬﻫﺐ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﻔﺘﺎوي‪ ،‬ﺟﯿﺪ اﻟﻘﺮﯾﺤﮥ‪ ،‬ﺑﺼﯿﺮا ﺑﺎﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬ﻋﻼﻣﮥ ﻓﯽ اﻻدب و اﻟﺸﻌﺮ‬‫و أﯾﺎم اﻟﻨﺎس‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪7 :‬‬‫ﮐﺜﯿﺮ اﻻﻃﻼع‪ ،‬ﺣﻠﻮ اﻟﻤﺬاﮐﺮة‪ ،‬واﻓﺮ اﻟﺤﺮﻣﮥ ﻣﻦ ﺳﺮوات اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﮐﺮﯾﻤﺎ ﺟﻮادا ﻣﻤﺪﺣﺎ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺟﻤﻊ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻧﻔﯿﺴﺎ ﻓﯽ وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ و دﻓﻦ ﺑﺎﻟﺼﺎﻟﺤﯿﮥ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ اﺑﻦ ﺗﻐﺮي در »ﻧﺠﻮم زاﻫﺮه«‬‫»و ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺗﻐﺮي در »ﻧﺠﻮم زاﻫﺮه ]‪ [2‬ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﻣﺼﺮ و اﻟﻘﺎﻫﺮة« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺴـﻨﻪ اﻟﺮاﺑﻌـﮥ ﻣﻦ وﻻﯾﮥ اﻟﻤﻨﺼﻮر ﻗﻼوون ﻋﻠﯽ ﻣﺼـﺮ‪ ،‬و ﻫﯽ ﺳـﻨﮥ اﺣﺪي و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺳـﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ‬‫اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺧّﻠﮑﺎن ﺑﻦ ﯾﺎﻣﮏ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﻟّﻠﻪ ﺑﻦ ﺷﺎﮐﮏ ﺑﻦ اﻟﺤﺒﺮ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ‬‫ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﺑﺮﻣﮏ اﻟﺒﺮﻣﮑﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻗﺎﺿﯽ ﻗﻀﺎة دﻣﺸﻖ‪ ،‬و ﻋﺎﻟﻤﻬﺎ و ﻣﺆرﺧﻬﺎ‪.‬‬‫ﻣﻮﻟﺪه ﻓﯽ ﻟﯿﻠﮥ اﻻﺣﺪ ﺣﺎدي ﻋﺸﺮ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ ﺑﺄرﺑﻞ‪ ،‬و ﺑﻬﺎ ﻧﺸﺄ‪.‬‬‫ذﮐﺮه اﺑﻦ اﻟﻌﺪﯾﻢ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﺑﯿﺖ ﻣﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻤﻨﺎﺻﺐ اﻟﺪﯾﻨﯿﮥ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل ﻏﯿﺮه‪ :‬ﮐـﺎن اﻣﺎﻣـﺎ ﻋﺎﻟﻤـﺎ ﻓﻘﯿﻬـﺎ‪ ،‬أدﯾﺒـﺎ‪ ،‬ﺷـﺎﻋﺮا‪ ،‬ﻣﻔّﻨﻨﺎ‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮع اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬ﻣﻌـﺪوم اﻟﻨﻈﯿﺮ ﻓﯽ ﻋﻠﻮم ﺷﺘﯽ‪ ،‬ﺣﺠـﮥ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻨﻘﻠﻪ‪ ،‬ﻣﺤّﻘﻘﺎ ﻟﻤﺎ‬‫ﯾﻮرده‪ ،‬ﻣﻨﻔﺮدا ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻻدب و اﻟﺘﺎرﯾﺦ‪.‬‬‫و ﮐﺎﻧﺖ وﻓﺎﺗﻪ ﻓﯽ ﺷﻬﺮ رﺟﺐ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺛﻼث و ﺳﺒﻌﻮن ﺳﻨﮥ‪ [1] .‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻟﻼﺳﺪي ص ‪ -69‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻗـﺎل ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن‪ :‬اﻟﻨﺠﻮم اﻟﺰاﻫﺮة ﻓﯽ ﻣﺠﻠـﺪات ﻟﻼﻣﯿﺮ ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﺤﺎﺳﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺗﻐﺮي ﻣﺆرخ ﻣﺼـﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ‬‫‪ ،874‬ﺑﺪأ ﻓﯿﻪ ﺑﻮﻻﯾﮥ ﻋﻤﺮ و ﺑﻦ اﻟﻌﺎص اﻟﯽ اﻟﺪوﻟﮥ اﻻﺷﺮﻓﯿﮥ ‪120‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪8 :‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻫﻮ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺎرﯾﺦ اﻟﻤﺬﮐﻮر اﻟﻤﺸـﻬﻮر‪ ،‬و ﻗﺪ اﺳـﺘﻮﻋﺒﻨﺎ ﻣﻦ ﺣﺎﻟﻪ ﻧﺒﺬة ﺟّﯿﺪة ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻨﺎ »اﻟﻤﻨﻬﻞ اﻟﺼﺎﻓﯽ و اﻟﻤﺴﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ اﻟﻮاﻓﯽ«‬‫ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬
‫و ﮐﺎن وﻟﯽ ﻗﻀﺎء دﻣﺸﻖ ﻣﺮﺗﯿﻦ‪ :‬اﻻوﻟﯽ ﻓﯽ ﺣﺪود اﻟﺴﺘﯿﻦ و ﺳـﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻋﺰل‪ ،‬و ﻗﺪم اﻟﻘﺎﻫﺮة‪ ،‬و ﻧﺎب ﻓﯽ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﻬﺎ ﻋﻦ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺑﺪر‬‫اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴﻨﺠﺎري‪ ،‬و أﻓﺘﯽ ﺑﻬﺎ و درس و دام ﺑﻬﺎ ﻧﺤﻮ ﺳﺒﻊ ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬ﺛﻢ اﻋﯿﺪ اﻟﯽ ﻗﻀﺎء دﻣﺸﻖ ﺑﻌﺪ ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﺼﺎﺋﻎ‪ ،‬و ﺳﺮ اﻟﻨﺎس ﺑﻌﻮده‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 35‬از ‪210‬‬‫ﻣﺪﺣﺘﻪ اﻟﺸﻌﺮاء ﺑﻌﺪة ﻗﺼﺎﺋﺪ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻣﺎ أﻧﺸﺪه اﻟﺸﯿﺦ رﺷﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻔﺎرﻗﯽ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫أﻧﺖ ﻓﯽ اﻟﺸﺎم ﻣﺜﻞ ﯾﻮﺳﻒ ﻓﯽ ﻣﺼﺮ و ﻋﻨﺪي أن اﻟﮑﺮام ﺟﻨﺎس‬‫ﻟﮑﻞ ﺳﺒﻊ ﺷﺪاد و ﺑﻌﺪ اﻟﺴﺒﻊ ﻋﺎم ﻓﯿﻪ ﯾﻐﺎث اﻟﻨﺎس‬‫و ﻗﺎل ﻓﯿﻪ أﯾﻀﺎ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺼﻌﺐ‪:‬‬‫رأﯾﺖ أﻫﻞ اﻟﺸﺎم ﻃﺮا ﻣﺎ ﻓﯿﻬﻢ ﻏﯿﺮ راض‬‫أﺗﺎﻫﻢ اﻟﺨﯿﺮ ﺑﻌﺪ ﺷﺮ ﻓﺎﻟﻮﻗﺖ ﺑﺴﻂ ﺑﻼ اﻧﻘﺒﺎض‬‫و ﻋّﻮﺿﻮا ﻓﺮﺣﮥ ﺑﺤﺰن ﻗﺪ أﻧﺼﻒ اﻟﺪﻫﺮ ﻓﯽ اﻟﺘﻘﺎﺿﯽ‬‫و ﺳّﺮﻫﻢ ﺑﻌﺪ ﻃﻮل ﻏﻢ ﻗﺪوم ﻗﺎض و ﻋﺰل ﻗﺎض‬‫ﻓﮑﻠﻬﻢ ﺷﺎﮐﺮ و ﺷﺎك اﻟﺤﺎل ﻣﺴﺘﻘﺒﻞ و ﻣﺎض ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة«‬‫»و أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﮑﻤﺎل أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ در »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻻرﺑﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺻﺎﺣﺐ »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن«‪.‬‬‫وﻟـﺪ ﺳـﻨﮥ ﺛﻼﺛﻤﺎﺋـﮥ‪ ،‬و أﺟﺎز ﻟﻪ اﻟﻤﺆﯾـﺪ اﻟﻄﻮﺳـﯽ‪ ،‬و ﺗﻔّﻘﻪ ﺑﺎ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺷـﺪاد‪ ،‬و ﻟﻘﯽ ﮐﺒﺎر اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬و ﺳـﮑﻦ ﻣﺼـﺮ ﻣﺪة‪ ،‬و ﻧﺎب ﻓﯽ‬‫اﻟﻘﻀﺎء ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻢ وﻟﯽ ﻗﻀﺎء ]‪ [1‬اﻟﻨﺠﻮم اﻟﺰاﻫﺮة ج ‪ 7‬ص ‪354 -353‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪9 :‬‬‫اﻟﺸﺎم ﻋﺸﺮ ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺰل‪ ،‬ﻓﺄﻗﺎم ﺑﻤﺼﺮ‪ ،‬ﺛﻢ رد اﻟﯽ ﻗﻀﺎء اﻟﺸﺎم‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﻌﺒﺮ‪ :‬ﮐﺎن ﺳﺮﯾﺎ ذﮐﯿﺎ أﺧﺒﺎرﯾﺎ‪ ،‬ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺄﯾﺎم اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻣﺎت ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ ]‪[1‬‬‫ﻣﺪاﯾﺢ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻬﺪي از وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن‬‫»در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺸـﺮﯾﻒ اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻄﺎﻫﺮ ذي اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ أﺑﯽ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ‬‫اﻟﮑﺎﻇﻢ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺼﺎدق ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺎﻗﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪.‬‬‫ﮐﺎن ﻧﻘﯿﺐ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﮑﻼم‪ ،‬و اﻻدب‪ ،‬و اﻟﺸﻌﺮ‪ ،‬و ﻫﻮ أﺧﻮ اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﺮﺿﯽ‪ ،‬و ﺳﯿﺄﺗﯽ ذﮐﺮه اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻋﻠﯽ ﻣﺬﻫﺐ اﻟﺸﯿﻌﮥ‪ ،‬و ﻣﻘﺎﻟﮥ ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻟﻪ دﯾﻮان ﺷﻌﺮ ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬و إذا وﺻﻒ اﻟﻄﯿﻒ أﺟﺎد ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ اﺳﺘﻌﻤﻠﻪ ﻓﯽ ﮐﺜﯿﺮ‬‫ﻣﻦ اﻟﻤﻮاﺿﻊ‪ ،‬و ﻗـﺪ اﺧﺘﻠﻒ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »ﻧﻬـﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ« اﻟﻤﺠﻤﻮع ﻣﻦ ﮐﻼم اﻻﻣﺎم ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻫﻞ ﻫﻮ ﺟﻤﻌﻪ‪،‬‬‫أم ﺟﻤﻊ أﺧﯿﻪ اﻟﺮﺿﯽ ]‪[2‬؟ و ﻗﺪ ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﻟﯿﺲ ﻣﻦ ﮐﻼم ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و اﻧّﻤﺎ اﻟﺬي ﺟﻤﻌﻪ و ﻧﺴﺒﻪ إﻟﯿﻪ ﻫﻮ اﻟﺬي وﺿﻌﻪ و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة ج ‪ 1‬ص ‪320‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺎﺑﻊ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﻓﯽ ﺷﮑﻪ ﻫﺬا اﻟﺼﻔﺪي ﻓﯽ اﻟﻮاﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت‪ ،‬و اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ اﻟﻤﺮآة و اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ اﻟﻤﯿﺰان‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ اﻟﻠﺴﺎن و ﻏﯿﺮ‬‫ﻫﻢ و ﻧﺴـﺠﻮا ﻋﻠﯽ ﻣﻨﻮاﻟﻪ اوﻫﺎﻣﺎ اوﻫﻦ ﻣﻦ ﺑﯿﺖ اﻟﻌﻨﮑﺒﻮت‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺗﺼـﺪي ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ اﻟﯽ ﺗﻔﻨﯿـﺪ ﺗﻠﮏ اﻟﻤﺰاﻋﻢ و ﻣﺤﻖ‬‫ﺗﻠﮏ اﻻﻓﺎﺋﮏ‪ ،‬و ﻣﻦ أراد اﻟﺘﻔﺼﯿﻞ ﻓﻠﯿﺮﺟﻊ اﻟﯽ ﻣﺼﺎدر ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪10 :‬‬‫و ﻟﻪ اﻟﮑﺘﺎب اﻟﺬي ﺳـﻤﺎه »اﻟﻐﺮر و اﻟﺪرر«‪ ،‬و ﻫﯽ ﻣﺠﺎﻟﺲ أﻣﻼﻫﺎ ﺗﺸﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﻓﻨﻮن ﻣﻦ ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻻدب‪ ،‬ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺤﻮ و اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 36‬از ‪210‬‬‫ذﻟﮏ و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب ﻣﻤﺘﻊ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ ﻓﻀﻞ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﺗﻮﺳﻊ ﻓﯽ اﻻﻃﻼع ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻮم‪.‬‬‫و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺑّﺴﺎم ﻓﯽ أواﺧﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﺬﺧﯿﺮة‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﻫﺬا اﻟﺸـﺮﯾﻒ اﻣﺎم اﺋﻤﮥ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬ﺑﯿﻦ اﻻﺧﺘﻼف و اﻻﺗﻔﺎق‪ ،‬إﻟﯿﻪ ﻓﺰع ﻋﻠﻤﺎﺋﻬﺎ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ‬‫أﺧـﺬ ﻋﻈﻤﺎؤﻫﺎ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺪارﺳـﻬﺎ‪ ،‬و ﺟﺎﻣﻊ ﺷﺎردﻫﺎ و آﻧﺴـﻬﺎ‪ ،‬ﻣﻤﻦ ﺳﺎرت أﺧﺒﺎره‪ ،‬و ﻋﺮﻓﺖ ﺑﻪ أﺷـﻌﺎره‪ ،‬و ﺣﻤﺪت ﻓﯽ ذات اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺂﺛﺮه و‬‫آﺛﺎره‪ ،‬اﻟﯽ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ ﻓﯽ اﻟﺪﯾﻦ و ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﻓﯽ أﺣﮑﺎم اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﻣّﻤﺎ ﯾﺸﻬﺪ أﻧّﻪ ﻓﺮع ﺗﻠﮏ اﻻﺻﻮل‪ ،‬و ﻣﻦ أﻫﻞ ذﻟﮏ اﻟﺒﯿﺖ اﻟﺠﻠﯿﻞ‪.‬‬‫اﻟﯽ أن ﻗﺎل ﺑا ﻦ ﺧﻠّﮑﺎن‪ :‬و ﻣﻠـﺢ اﻟﺸـﺮﯾﻒ اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ و ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ وﻻدﺗﻪ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﯾﻮم‬‫اﻻﺣﺪ اﻟﺨﺎﻣﺲ و اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ ﺷﻬﺮ رﺑﯿﻊ اﻻول ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬و دﻓﻦ ﻓﯽ داره ﻋﺸّﯿﮥ ذﻟﮏ اﻟﻨﻬﺎر رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫]‪[1‬‬‫ﮔﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ در ﺷﻌﺮ و ﮐﻼم و ادب اﻣﺎم ﺑﻮده‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده‪ :‬ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ اﻣﺎم ﺑﻮد در ﻋﻠﻢ ﮐﻼم و ادب و ﺷﻌﺮ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﮐﺘﺎب‬‫»ﻏﺮر و درر« آﻧﺠﻨﺎب را ﺑﻤـﺪح ﻋﻈﯿﻢ وﺻﻒ ﮐﺮده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ آن ﮐﺘﺎﺑﯽ اﺳﺖ ﻣﻤّﺘﻊ ﮐﻪ دﻻﻟﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﺮ ﻓﻀﻞ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﺗﻮﺳﻊ در‬‫اﻃﻼع ﺑﺮ ﻋﻠﻮم‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺑﺴﺎم ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ را در آﺧﺮ ﮐﺘﺎب »ذﺧﯿﺮه« ذﮐﺮ ﮐﺮده و ﺑﻤﺪح و ﺛﻨﺎء آن ﺟﻨﺎب ذﺧﯿﺮه ﺷـﺮف‬‫اﻧﺪوﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﮔﻔﺘﻪ آﻧﭽﻪ ﺣﺎﺻﻠﺶ اﯾﻦ اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﺷﺮﯾﻒ اﻣﺎم اﺋﻤﻪ ﻋﺮاق اﺳﺖ در اﺧﺘﻼف و اﺗﻔﺎق‪ ،‬و ﺑﺴﻮي آن ﺟﻨﺎب ﭘﻨﺎه آوردهاﻧﺪ‬‫ﻋﻠﻤﺎء ﻋﺮاق و ﻧﯿﺰ از ]‪ [1‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 3‬ص ‪ 3‬ط ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﺴﻌﺎدة ﺑﻤﺼﺮ اﻟﻤﺆرخ ‪1368‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪11 :‬‬‫آن ﺟﻨﺎب اﺧـﺬ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﻋﻈﻤﺎء ﻋﺮاق‪ ،‬و آن ﺟﻨﺎب ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺪارس ﻋﺮاق اﺳﺖ‪ ،‬و ﺟﺎﻣﻊ ﺷﺎرد و آﻧﺲ آﻧﺴﺖ‪ ،‬و اﺧﺒﺎر آن ﺟﻨﺎب داﺋﺮ‬‫و ﺳﺎﺋﺮ‪ ،‬و اﺷـﻌﺎرش ﻣﻌﺮوف و ﻣﺸﻬﻮر‪ ،‬و ﻣﺂﺛﺮ و آﺛﺎر آن ﺟﻨﺎب در راه ﺧﺪا ﻣﺤﻤﻮد و ﺗﺄﻟﯿﻒ آن ﺟﻨﺎب در دﯾﻦ‪ ،‬و ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﺶ در اﺣﮑﺎم‬‫ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ از آن ﻗﺒﯿﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﻬﺎدت ﻣﯽدﻫﺪ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ آن ﺟﻨﺎب ﻓﺮع اﯾﻦ اﺻﻮل‪ ،‬و از اﻫﻞ اﯾﻦ ﺑﯿﺖ ﺟﻠﯿﻞ اﺳﺖ‬‫ﯾﺎﻓﻌﯽ ﻧﯿﺰ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ را ﺑﺎ ﻋﻈﻤﺖ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ ﮐﻪ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻓﺎﺧﺮه و ﻣﻨﺎﻗﺐ زاﻫﺮه او از ﮐﺘﺐ اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻗﻮم ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﻣﺜﻞ اﺑﻦ ﺧّﻠﮑﺎن در ﺗﻌﻈﯿﻢ و‬‫ﺗﺒﺠﯿﻞ و ﻣـﺪح و ﻣـﺪح و ﺛﻨﺎء ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﮐﻮﺷـﯿﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و اوﻻ ﺑﻌﺾ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﯾﺎﻓﻌﯽ ﺑﺎﯾـﺪ ﺷـﻨﯿﺪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از آن ﺑﻌﺒﺎرﺗﺶ ﺑﺎﯾﺪ‬‫ر ﺳﯿ ﺪ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺳﻨﻮي در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ«‬‫ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﻨﻮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎء ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻋﺒـﺪاﻟﻠّﻪ أﺳـﻌﺪ اﻟﯿﻤﻨّﯽ ﺛﻢ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻤﻠّﻘﺐ ﻋﻔﯿﻒ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﺑﺎﻟﯿﺎﻓﻌّﯽ »ﺑﯿﺎء ﻧﻘﻄﺘﯿﻦ ﻣﻦ ﺗﺤﺖ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﻔﺎء و اﻟﻌﯿﻦ اﻟﻤﻬﻤﻠـﮥ« و ﯾﺎﻓﻊ ﻗﺒﯿﻠﮥ‬‫ﺑﺎﻟﯿﻤﻦ ﻣﻦ ﻗﺒﺎﺋﻞ ﺣﻤﯿﺮ‪.‬‬‫ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﯾﺴﺘﺮﺷﺪ ﺑﻌﻠﻮﻣﻪ و ﯾﻘﺘﺪي‪ ،‬و ﻋﻠﻤﺎ ﯾﺴـﺘﻀﺎء ﺑﺄﻧﻮاره و ﯾﻬﺘﺪي‪ ،‬وﻟﺪ ﻗﺒﻞ اﻟﺴـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺑﻠﻎ ﺑﺎﻻﺣﺘﻼم ﺳﻨﮥ اﺣﺪي ﻋﺸﺮة‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﯽ‬‫ذﻟـﮏ اﻟﺴﻦ ﻣﻼزﻣـﺎ ﻟﺒﯿﺘﻪ‪ ،‬ﺗﺎرﮐـﺎ ﻟﻤـﺎ ﯾﺸـﺘﻐﻞ اﻻﻃﻔـﺎل ﺑﻪ ﻣﻦ اﻟﻠﻌﺐ‪ ،‬ﻓﻠّﻤـ ﺎ رأي واﻟـﺪه آﺛـﺎر اﻟﻔﻼح ﻋﻠﯿﻪ ﻇﺎﻫﺮة‪ ،‬ﺑﻌﺚ ﺑﻪ اﻟﯽ ﻋـﺪن‪ ،‬ﻓﻘﺮأ‬‫اﻟﻘﺮاءة‪ ،‬و اﺷـﺘﻐﻞ ﺑـﺎﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﺣـﺞ اﻟﻔﺮض ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯽ ﻋﺸـﺮة و ﻋـﺎد اﻟﯽ ﺑﻠـﺪه‪ ،‬و ﺣﺒﺐ اﻟﱠﻠﻪ إﻟﯿﻪ اﻟﺨﻠﻮة و اﻻﻧﻘﻄـﺎع اﻟﺴـﯿﺎﺣﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺒـﺎل‪ ،‬و‬‫ﺻﺤﺐ ﺷـﯿﺨﻪ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻄﻮاﺷـﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟـﺬي ﺳـﻠﮑﻪ اﻟﻄﺮﯾﻖ ﻗـﺎل‪ :‬و ﺗﺮّددت ﻫﻞ أﻧﻘﻄﻊ اﻟﯽ اﻟﻌﻠﻢ أو اﻟﻌﺒﺎدة‪ ،‬و ﺣﺼﻞ ﻟﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 37‬از ‪210‬‬‫ﺑﺴﺒﺐ ذﻟﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪12 :‬‬‫ﻫّﻢ ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﻓﮑﺮ ﺷﺪﯾـﺪ‪ ،‬ﻓﻔﺘﺤﺖ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﺼـﺪ اﻟﺘﺒّﺮك و اﻟﺘﻔﺄل ﻣّﻤﺎ ﯾﻄﻠﻊ ﻟﯽ‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ ﻓﯿﻪ ورﻗـﮥ ﻟﻢ أرﻫﺎ ﻓﯿﻪ ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻣﻊ ﮐﺜﺮة ﻧﻈﺮي‬‫ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻓﯿﻬﺎ ﻫﺬه اﻻﺑﯿﺎت‪:‬‬‫ﮐﻦ ﻋﻦ ﻫﻤﻮﻣﮏ ﻣﻌﺮﺿﺎ و ﮐﻞ اﻻﻣﻮر اﻟﯽ اﻟﻘﻀﺎء‬‫ﻓﻠﺮﺑﻤﺎ اﺗﺴﻊ اﻟﻤﻀﯿﻖ و رﺑﻤﺎ ﺿﺎق اﻟﻔﻀﺎء‬‫و ﻟﺮب اﻣﺮ ﻣﺘﻌﺐ ﻟﮏ ﻓﯽ ﻋﻮاﻗﺒﻪ اﻟﺮﺿﺎ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻔﻌﻞ ﻣﺎ ﯾﺸﺎء ﻓﻼ ﺗﮑﻦ ﻣﺘﻌﺮﺿﺎ‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﻓﺴـﮑﻦ ﻣـﺎ ﻋﻨـﺪي‪ ،‬و ﺷـﺮح اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﺪري ﻟﻤﻼزﻣـﮥ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋـﺎد اﻟﯽ ﻣﮑـﮥ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن ﻋﺸـﺮة‪ ،‬و ﺟﺎور ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﺗﺰوج‪ ،‬و ﻗﺮأ »اﻟﺤﺎوي‬‫اﻟﺼﻐﯿﺮ« ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻧﺠﻢ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻄﺒﺮي‪ ،‬و اﻗﺎم ﺑﻬﺎ ﻣﺪة ﻣﻼزﻣﺎ ﻟﻠﻌﻠﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﺗﺮك اﻟﺘﺰوج‪ ،‬و ﺗﺠﺮد ﻧﺤﻮ ﻋﺸﺮ ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﺮدد ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﻤﺪة‬‫ﺑﯿﻦ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ اﻟﺸـﺮﯾﻔﯿﻦ‪ ،‬و رﺣﻞ اﻟﯽ اﻟﺸﺎم ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻠﺜﯿﻦ‪ ،‬و زار اﻟﻤﻘـﺪس‪ ،‬و اﻟﺨﻠﯿﻞ‪ ،‬و اﻗﺎم ﺑﺎﻟﺨﻠﯿﻞ ﻧﺤﻮ ﻣﺎﺋـﮥ ﯾﻮم‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺼـﺪ اﻟﺪﯾﺎر‬‫اﻟﻤﺼـﺮﯾﮥ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﺴﻨﮥ ﻣﺨﻔﯿﺎ أﻣﺮه‪ ،‬ﻓﺰار اﻻﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﻟﻤﺸﺎﻫﯿﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن اﮐﺜﺮ اﻗﺎﻣﺘﻪ ﺑﺎﻟﻘﺮاﻓﮥ ﻓﯽ ﻣﺸﻬﺪ ذي اﻟﻨﻮن اﻟﻤﺼﺮي‪،‬‬‫ﺛﻢ ﺣﻀـﺮ ﻋﻨـﺪ اﻟﺸـﯿﺦ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﺤﺎﮐﯽ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺲ وﻋﻈﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟـﺬي ﯾﺨﻄﺐ ﻓﯿﻪ ﺑﻈﺎﻫﺮ اﻟﻘﺎﻫﺮة ﺑﺎﻟﺤﮑﻢ‪ ،‬و ﻋﻨـﺪ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ اﻟﻤـﺎﻟﮑﯽ ﺑﺎﻟﻤﺪرﺳـﮥ اﻟﺼﺎﻟﺤﯿـﮥ‪ ،‬و ﻋﻨـﺪ اﻟﺤﻮﯾﺰاوي ﺑﺴـﻌﯿﺪ و اﻟﺴـﻌﺪاء‪ ،‬و ﮐـﺎن إذ ذاك ﺷـﯿﺨﺎ‪ ،‬و اﺷـﺘﻬﺮ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻻﯾﺎم ﻗـﺪوﻣﻪ‬‫اﻟﻘﺎﻫﺮة‪ ،‬اﻻ ان اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺣﻘﻖ ﻗﺼـﺪه‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﻌﺜﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﺣﺪ ﻣﻤﻦ ﯾﻈﻬﺮ أﻣﺮه‪ ،‬ﺛﻢ ﺳﺎﻓﺮ اﻟﯽ اﻟﻮﺟﻪ اﻟﺒﺤﺮي ﻣﻦ اﻋﻤﺎل اﻟﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼـﺮﯾﮥ‪ ،‬و زار‬‫اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺮﺷﺪي ﺑﻤﯿﻨﮥ‪ ،‬و ﺑﺸﺮه ﺑﺄﻣﻮر‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺼﺪ وﺟﻪ اﻟﻮﺟﻪ اﻟﻘﺒﻠﯽ ﻓﺴﺎﻓﺮ اﻟﯽ اﻟﺼﻌﯿﺪ اﻻﻋﻠﯽ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺎد اﻟﯽ اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬و ﺟﺎور ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‬‫و اﻟﺘﺮﺑﮥ ﻣﺪة‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺎد اﻟﯽ ﻣﮑﮥ ﺷﺮﻓﻬﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬زﻣﺎ ﻟﻠﻌﻠﻢ و اﻟﻌﻤﻞ‪ ،‬و ﺗﺰوج‪ ،‬و اوﻟﺪ ﻋﺪة‪ ،‬ﺛﻢ ﺳﺎﻓﺮ اﻟﯽ اﻟﯿﻤﻦ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺛﻼﺛﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪13 :‬‬‫ﻟﺰﯾﺎرة ﺷـﯿﺨﻪ اوﻻ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻄﻮاﺷـﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ إذ ذاك ﺣﯿﺎ‪ ،‬و زار أﯾﻀﺎ ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء و اﻟﺼـﻠﺤﺎء‪ ،‬و ﻣﻊ ﻫﺬه اﻻﺳـﻔﺎر ﻟﻢ ﺗﻔﺘﻪ ﺣﺠﮥ ﻓﯽ‬‫ﻫﺬه اﻟﺴﻨﯿﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﺳﺎﻓﺮ اﻟﯽ ﻣﮑﮥ ﺷﺮﻓﻬﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و اﻧﺸﺪ ﻟﺴﺎن اﻟﺤﺎل‪:‬‬‫و اﻟﻘﺖ ﻋﺼﺎﻫﺎ و اﺳﺘﻘﺮ ﺑﻬﺎ اﻟﻨﻮي ﮐﻤﺎ ﻗﺮ ﻋﯿﻨﺎ ﺑﺎﻻﯾﺎب اﻟﻤﺴﺎﻓﺮ‬‫و ﻋﮑﻒ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺼـﻨﯿﻒ و اﻻـﻗﺮاء و اﻻﺳـﻤﺎع‪ ،‬و ﺻـﻨﻒ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﮐﺜﯿﺮة ﻓﯽ اﻧﻮاع ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬اﻻ ان ﻏﺎﻟﺒﻬﺎ ﺻـﻐﯿﺮ اﻟﺤﺠﻢ‪ ،‬ﻣﻌﻘﻮد ﻟﻤﺴﺎﺋﻞ‬‫ﻣﻔﺮدة‪ ،‬و ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﻗﺼـﯿﺪة ﺗﺸـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﻗﺮﯾﺐ ﻣﻦ ﻋﺸﺮﯾﻦ ﻋﻠﻤﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ذﮐﺮ‪ ،‬اﻻ ان ﺑﻌﻀﻬﺎ ﻣﺘﺪاﺧﻞ‪ ،‬ﮐﺎﻟﺘﺼﺮﯾﻒ ﻣﻊ اﻟﻨﺤﻮ‪ ،‬و اﻟﻘﻮاﻓﯽ‬‫ﻣﻊ اﻟﻌﺮوض‪ ،‬و ﻧﺤﻮ ذﻟـﮏ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺼـﺮف اوﻗﺎﺗﻪ ﻓﯽ وﺟﻮه اﻟﺒﺮ‪ ،‬و اﻏﻠﺒﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺼﺪﻗـﮥ ﻣﻊ اﻻﺣﺘﯿﺎج‪ ،‬ﻣﺘﻮاﺿـﻌﺎ ﻣﻊ اﻟﻔﻘﺮاء‪ ،‬ﻣﺘﺮﻓﻌﺎ‬‫ﻋﻠﯽ اﻏﻨﯿـﺎء اﻟـﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻣﻌﺮﺿـﺎ ﻋﻤﺎ ﻓﯽ اﯾـﺪﯾﻬﻢ‪ ،‬ﻧﺤﯿﻔﺎ رﺑﻌـﮥ ﻣﻦ اﻟﺮﺟﺎل‪ ،‬ﻣﺮﺑﯿﺎ ﻟﻠﻄﻠﺒـﮥ و اﻟﻤﺮﯾـﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻓﻨﻌﻖ ﺑﻬﻢ ﻏﺮاب اﻟﺘﻔﺮﯾﻖ‪ ،‬و ﺷـﺘﺖ ﺷـﻤﻞ‬‫ﺳﺎﻟﮑﯽ اﻟﻄﺮﯾﻖ‪ ،‬ﻓﺘﻨﮑﺮت ﻃﺒﺎﻋﻪ‪ ،‬و ﺑـﺪت أوﺟﺎﻋﻪ‪ ،‬ﻓﺸـﮑﯽ رأﺳﻪ اﻟﻤﺎ‪ ،‬و ﺟﺴـﻤﻪ ﺳـﻘﻤﺎ‪ ،‬و اﻗﺎم اﯾﺎﻣﺎ ﻗﻼﺋﻼ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ و ﻫﻮ إذ ذﻟﮏ ﻓﻀـﯿﻞ‬‫ﻣﮑﮥ و اﻓﻀﻠﻬﺎ‪ ،‬و ﻋﺎﻟﻢ اﻻﺑﺎﻃﺢ و ﻋﺎﻣﻠﻬﺎ اﻟﺦ‪1] ،‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »درر ﮐﺎﻣﻨﻪ«‬‫و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ در »درر ﮐﺎﻣﻨﮥ ﻓﯽ اﻋﯿﺎن اﻟﻤﺎﺋﮥ اﻟﺜﺎﻣﻨﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻓﻼح اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ ﺛﻢ اﻟﻤﮑﯽ ﻋﻔﯿﻒ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﺴﻌﺎدة و اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪.‬‬‫وﻟـﺪ ﻗﺒﻞ اﻟﺴـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﺴـﻨﺘﯿﻦ أو ﺛﻼث‪ ،‬و ذﮐﺮ اﻧﻪ ﺑﻠﻎ اﻟﺤﻠﻢ ﺳـﻨﮥ اﺣـﺪي ﻋﺸـﺮة‪ ،‬و اﺧﺬ ﻋﻦ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ‬‫اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺒﺼﺎل‪ ،‬و ﻋﻦ ﺷـﺮف اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺮاري‪ ،‬ﻗﺎﺿﯽ ﻋﺪن و ﻣﻔﺘﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﻧﺸﺄ ﻋﻠﯽ ﺧﯿﺮ و ﺻﻼح و اﻧﻘﻄﺎع‪ .‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 38‬از ‪210‬‬‫ﺻﺒﺎه ﯾﺸﺘﻐﻞ ﺑﺸﯽء ﻏﯿﺮ اﻟﻘﺮآن و اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﺣﺞ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯽ ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ اﺳﻨﻮي ج ‪ 2‬ص ‪.583 -579‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪14 :‬‬‫ﻋﺸـﺮة‪ ،‬و ﺻـﺤﺐ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﻠﯿﺎ اﻟﻄﻮاﺷـﯽ‪ ،‬ﻓﺴﻠﮑﻪ و ﺣﻔﻆ »اﻟﺤﺎوي«‪ ،‬و »اﻟﺠﻤﻞ«‪ ،‬ﺛﻢ ﺟﺎور ﺑﻤﮑﮥ ﻣﻦ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن ﻋﺸﺮة‪ ،‬و ﺗﺰوج ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﻻزم‬‫ﻣﺸﺎﯾﺦ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺷـﯿﻮﺧﻪ ﻧﺠﻢ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻄﺒﺮي‪ ،‬ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ »اﻟﺤﺎوي«‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ اﻟﺮﺿـﯽ اﻟﻄﺒﺮي‪ ،‬ﺛﻢ ﻓﺎرق ذﻟﮏ‪ ،‬و ﺗﺠﺮد ﻋﺸﺮ‬‫ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬ﯾﺘﺮدد ﻓﯿﻬﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ‪ ،‬و رﺣﻞ اﻟﯽ اﻟﻘﺪس ﺳـﻨﮥ ‪ ،34‬و دﺧﻞ دﻣﺸﻖ‪ ،‬ﺛﻢ دﺧﻞ ﻣﺼـﺮ‪ ،‬و زار اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و اﻗﺎم ﺑﺎﻟﻘﺮاﻓﮥ ﻋﻨﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‬‫اﻟﺤﺎﮐﯽ‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‪ ،‬و زار اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﺮﺷﺪي‪ ،‬و ذﮐﺮ اﻧﻪ ﺑﺸـﺮه ﺑﺄﻣﻮر‪ ،‬ﺛﻢ رﺟﻊ اﻟﯽ اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬و ﺟﺎور ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﺛﻢ‬‫رﺟﻊ اﻟﯽ ﻣﮑﮥ‪ ،‬و ﺗﺰوج و دﺧﻞ اﻟﯿﻤﻦ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺛﻠﺜﯿﻦ ﻟﺰﯾﺎرة ﺷﯿﺨﻪ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﻠﯽ اﻟﻄﻮاﺷﯽ‪ ،‬ﺛﻢ رﺟﻊ اﻟﯽ ﻣﮑﮥ‪ ،‬و اﻗﺎم ﺑﻬﺎ ﻣﻊ اﻧﻪ ﻓﯽ ﻃﻮل‬‫اﻟﻤﺪة اﻟﺘﯽ ﻗﺒﻞ ﻫﺬا ﻟﻢ ﯾﻔﺘﻪ اﻟﺤﺞ‪.‬‬‫اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻻﺳـﻨﻮي ﻓﯽ اﻟﻄﺒﻘﺎت و ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻗﺼـﯿﺪة ﺗﺸـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﻋﺸﺮﯾﻦ ﻋﻠﻤﺎ و ازﯾﺪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻻﯾﺜﺎر ﻟﻠﻔﻘﺮاء‪،‬‬‫ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﻮاﺿﻊ‪ ،‬ﻣﺘﺮﻓﻌﺎ ﻋﻠﯽ اﻻﻏﻨﯿﺎء‪ ،‬ﻣﻌﺮﺿﺎ ﻋﻤﺎ ﺑﺎﯾﺪﯾﻬﻢ‪ «،‬ﻧﺤﯿﻔﺎ رﺑﻌﮥ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻻﺣﺴﺎن ﻟﻠﻄﻠﺒﮥ اﻟﯽ ان ﻣﺎت‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ راﻓﻊ‪ :‬اﺷـﺘﻬﺮ ذﮐﺮه‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ ﺻـﯿﺘﻪ‪ ،‬و ﺻـﻨﻒ ﻓﯽ اﻟﺘﺼﻮف و ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺘﻌﺼﺐ ﻟﻼﺷـﻌﺮي‪ ،‬و ﻟﻪ ﮐﻼم ﻓﯽ ذم اﺑﻦ‬‫ﺗﯿﻤﯿﮥ‪ ،‬و ﻟﺬﻟﮏ ﻏﻤﺰه ﺑﻌﺾ ﻣﻦ ﯾﺘﻌﺼﺐ ﻻﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ ﻣﻦ اﻟﺤﻨﺎﺑﻠﮥ و ﻏﯿﺮﻫﻢ و ﻣﻤﻦ ﺣﻂ ﻋﻠﯿﻪ أﯾﻀﺎ اﻟﺤﻤﻮي ﺑﻘﻮﻟﻪ ﻓﯽ ﻗﺼﯿﺪة ﻟﻪ‪:‬‬‫و ﯾﺎ ﻟﯿﻠﮥ ﻓﯿﻬﺎ اﻟﺴﻌﺎدة و اﻟﻤﻨﯽ ﻟﻘﺪ ﺻﻐﺮت ﻓﯽ ﺟﻨﺒﻬﺎ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻘﺪر‬‫ﮐﮑﻠﻤﺎت اﺧﺮي‪ ،‬و ﺗﺄول ﻃﺎﺋﻔﮥ ﮐﻼﻣﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻨﻘﻄﻊ اﻟﻘﺮﯾﻦ ﻓﯽ اﻟﺰﻫﺪ‪.‬‬‫اﺧﺒﺮﻧﯽ ﺷﯿﺨﯽ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻌﺮاﻗﯽ اﻧﻪ ﻗﺎل ﻟﻬﻢ ﻓﯽ ﮐﻼم ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ اﻟﺨﻀﺮ‪:‬‬‫ان ﻟﻢ ﺗﻘﻮﻟﻮا اﻧﻪ ﺣﯽ و اﻻ ﻏﻀـﺒﺖ ﻋﻠﯿﮑﻢ‪ ،‬و ﺣﻔﻆ ﻋﻨﻪ ﺗﻌﻈﯿﻢ اﺑﻦ اﻟﻌﺮﺑﯽ‪ ،‬و اﻟﻤﺒﺎﻟﻐـﮥ ﻓﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ وﻓﺎﺗﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﺸـﺮﯾﻦ ﻣﻦ ﺟﻤﺎدي‬‫اﻵﺧﺮة ﺳﻨﮥ ‪ [1] .[1] 768‬اﻟﺪر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 2‬ص ‪.352‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﺗﻬﺎﻣﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺨﻮاص«‬‫»و ﺑﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ]‪ [2‬ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺸﺮﺟﯽ اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ اﻟﺘﻬﺎﻣﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺨﻮاص ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﺼﺪق و اﻻﺧﻼص« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳـﻌﺪ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻧﺰﯾﻞ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ اﻟﺸﺮﯾﻔﯿﻦ‪ ،‬اﻟﺬي ﮐﺎن ﯾﻘﺘﺪي ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻟﻼﺳﺪي ص ‪ 99‬اﻟﻄﺒﻘﮥ اﻟﺴﺎدﺳﮥ و‬‫اﻟﻌﺸﺮون‪ -‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻠﻄﯿﻒ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﺠﻠﯿﻞ‪ ،‬اﻟﻤﺤﺪث اﻻﺻﯿﻞ‪ ،‬اﻟﺰﯾﻦ ﺣﻔﯿﺪ اﻟﺴﺮاج اﻟﺸﺮﺟﯽ اﻟﺰﺑﯿﺪي‪ ،‬اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ‬‫اﻟﺤﻨﻔﯽ‪ ،‬اﺣﺪ اﻋﯿﺎن اﻟﺤﻨﻔﯿﻪ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ اﺣﺪي ﻋﺸـﺮة و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل ﺣﻤﺰة اﻟﻨﺎﺷـﺮي‪ :‬ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯽ ﻋﺸﺮة‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺼﺤﯿﺢ ﮐﻤﺎ ﺳﻤﻊ ﻣﻦ ﻟﻔﻈﻪ‪ ،‬و اﻧﻪ ﻓﯽ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﺠﻤﻌﮥ‬‫ﺛﺎﻧﯽ ﻋﺸـﺮ رﻣﻀﺎن ﺑﺰﺑﯿﺪ‪ ،‬و ﻣﺎت اﺑﻮه و ﻫﻮ ﺣﻤﻞ‪ ،‬ﻓﻠﺬا ﺳﻤﯽ ﺑﺎﺳﻤﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﺴﻤﯽ ﻟﻪ ﻫﻮ اﻟﺸﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬و اﺑﻮه و ﺟﺪه ﻣﻤﻦ اﺧﺬ‬‫ﻋﻦ ﺷـﯿﺨﻨﺎ ﮐﻤﺎ ﺳـﯿﺄﺗﯽ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﻟﻬـﺬا ﻧﻈﻢ و ﻧﺜﺮ و ﺗﺄﻟﯿﻒ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺬي ﺟﻤﻊ ﻣﺎ وﻗﻒ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻧﻈﻢ اﺑﻦ اﻟﻤﻘﺮي ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪﯾﻦ‪ ،‬ﺑﻞ‬‫ﻟﻪ اﯾﻀﺎ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺨﻮاص اﻟﺼﻠﺤﺎء« ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﯿﻤﻦ ﺧﺎﺻﮥ‪ ،‬و ﺳﻤﻊ اﺗﻔﺎﻗﺎ ﻣﻊ اﺧﯿﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﻔﯿﺲ اﻟﻌﻠﻮي‪ ،‬و اﻟﺘﻘﯽ اﻟﻔﺎﺳﯽ‪ ،‬و ﺑﻨﻔﺴﻪ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ‬‫اﻟﺠﻮزي‪ ،‬ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ‪ ،‬و ﻣﺴـﻨﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و اﻟﻌﺪة‪ ،‬و اﻟﺤﺼﻦ‪ ،‬ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻟﻪ‪ ،‬و اﻟﺘﯿﺴـﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻠﯽ أﺑﯽ اﻟﻔﺘﺢ اﻟﻤﺮاﻏﯽ‪ ،‬و ﮐﺬا‬‫ﺳﻤﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﺰﯾﻦ اﻟﺒﺮﺷـﮑﯽ و ﺻﻮﻟﻪ ﺻـﺤﺒﮥ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري اﻟﯿﻤﻦ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ »اﻟﺸـﻔﺎء« و »اﻟﻤﻮﻃﺄ« و »اﻟﻌﻤـﺪة« و ﺗﺼـﻨﯿﻔﻪ‪» ،‬ﻃﺮد‬‫اﻟﻤﮑﺎﻓﺤﮥ ﻋﻦ ﺳﻨﺪ اﻟﻤﺼﺎﻓﺤﮥ«‪.‬‬‫اﺧﺬ ﻋﻨﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﻄﻠﺒﮥ ﺑﺰﺑﯿﺪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯽ ﻣﺎﺋﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻌﻔﯿﻒ اﻟﻨﺎﺷﺮي اﻧﻪ ﺻﺤﺐ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺼﺎﻟﺢ اﻟﺸﺮف أﺑﺎ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻌﺴﻠﻘﯽ‪ ،‬ﺑﻀﻢ اوﻟﻪ و ﺛﺎﻟﺜﻪ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﻣﻬﻤﻠﮥ ﺳﺎﮐﻨﮥ ﻧﺴﺒﮥ اﻟﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 39‬از ‪210‬‬‫ﻗﺒﯿﻠﮥ ﯾﻘﺎل ﻟﻬﺎ اﻟﻌﺴﺎﻟﻖ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬و ﺣﺠﺎ و زارا ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺛﻼﺛﯿﻦ‪ :‬و ﺛﻤﺎﻧﯽ ﻣﺎﺋﮥ و ﺑﺼﺤﺒﺘﻪ اﻧﺘﻔﻊ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل ﺣﻤﺰة اﻟﻨﺎﺷـﺮي‪ :‬اﻧﻪ ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﻌﻠﻮي‪ ،‬و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ ﻓﯽ ﻣـﺬﻫﺒﻪ‪ ،‬و ﮐـﺎن ادﯾﺒـﺎ‪ ،‬ﺷﺎﻋﺮا‪ ،‬ﻣﺤـﺪﺛﺎ‪ ،‬ﻟﻪ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺨﻮاص« و‬‫»ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري«‪ ،‬و »ﻧﺰﻫﮥ اﻻدﺑﺎء« ﯾﺘﻀـﻤﻦ اﺷـﯿﺎء ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻦ اﺷـﻌﺎر و ﻧﻮادر‪ ،‬و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب ﯾﺸـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﻣﺎﺋﮥ ﻓﺎﺋﺪة و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪،‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﻋﺎﺷﺮ أو ﺣﺎدي ﻋﺸﺮ رﺑﯿﻊ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪17 :‬‬‫ﺑﺂﺛﺎره‪ ،‬و ﯾﻬﺘـﺪي ﺑﺎﻧﻮاره‪ ،‬ﺷـﻬﺮﺗﻪ ﺗﻐﻨﯽ ﻋﻦ اﻗﺎﻣـﮥ اﻟﺒﺮﻫﺎن‪ ،‬ﮐﺎﻟﺸـﻤﺲ ﻻ ﯾﺤﺘﺎج واﺻـﻔﻬﺎ اﻟﯽ ﺑﯿﺎن‪ ،‬ﺷـﯿﺦ اﻟﻄﺮﯾﻘﯿﻦ‪ ،‬و اﻣﺎم اﻟﻔﺮﯾﻘﯿﻦ‪ ،‬ﮐﺎن‬‫ﻣﻮﻟـﺪه ﺑﻤﺪﯾﻨـﮥ ﻋـﺪن‪ ،‬و ﻧﺸﺄ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و اﺷـﺘﻐﻞ ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ ﺣﺘﯽ ﺑﺮع ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﺣﺞ‪ ،‬و رﺟﻊ اﻟﯽ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻓﺤﺒﺐ اﻟﱠﻠﻪ إﻟﯿﻪ اﻟﺨﻠﻮة و اﻻﻧﻘﻄﺎع ﻋﻦ اﻟﻨﺎس‪،‬‬‫ﺛﻢ ﺻﺤﺐ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﻠﯽ اﻟﻄﻮاﺷﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﺣﻠﯽ اﻻﺗﯽ ذﮐﺮه اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻻزﻣﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺷﯿﺨﻪ اﻟﺬي اﻧﺘﻔﻊ ﺑﻪ ﻓﯽ ﺳﻠﻮك اﻟﻄﺮﯾﻖ‪.‬‬‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﺣﺼﻞ ﻟﯽ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻻﯾﺎم ﻓﮑﺮ و ﺗﺮدد‪ ،‬ﻫﻞ اﻧﻘﻄﻊ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬او اﻟﯽ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬أو اﻟﯽ اﻟﻌﺒﺎدة‪ ،‬و دﺧﻞ ﻋﻠّﯽ ﺑﺴـﺒﺐ‬‫ذﻟﮏ ﻫﻢ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬ﻓﺒﯿﻨﻤﺎ اﻧﺎ ﮐـﺬﻟﮏ‪ ،‬إذ ﻓﺘﺸﺖ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻻﻧﻈﺮ ﻓﯿﻪ ﻋﻠﯽ ﻗﺼـﺪ اﻟﺘﺒﺮك و اﻟﺘﻔﺄل‪ ،‬ﻓﻮﺟﺪت ﻓﯿﻪ و رﻗﮥ‪ ،‬ﻟﻢ اﮐﻦ اراﻫﺎ ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ ﻣﻊ‬‫ﮐﺜﺮة اﺷﺘﻐﺎﻟﯽ ﺑﻪ‪ ،‬و ﻧﻈﺮي إﻟﯿﻪ‪ ،‬و إذا ﻣﮑﺘﻮب ﻓﯿﻬﺎ ﻫﺬه اﻻﺑﯿﺎت‪:‬‬‫ﮐﻦ ﻋﻦ ﻫﻤﻮﻣﮏ ﻣﻌﺮﺿﺎ و ﮐﻞ اﻻﻣﻮر اﻟﯽ اﻟﻘﻀﺎء‬‫ﻓﻠﺮﺑﻤﺎ اﺗﺴﻊ اﻟﻤﻀﯿﻖ و ﻟﺮﺑﻤﺎ ﺿﺎق اﻟﻔﻀﺎء‬‫و ﻟﺮب اﻣﺮ ﻣﺘﻌﺐ ﻟﮏ ﻓﯽ ﻋﻮاﻗﺒﻪ اﻟﺮﺿﺎ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻔﻌﻞ ﻣﺎ ﯾﺸﺎء ﻓﻼ ﺗﮑﻦ ﻣﺘﻌﺮﺿﺎ‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺴﮑﻦ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻋﻨﺪي‪ ،‬ﺛﻢ ﺷﺮح اﻟﱠﻠﻪ ﺻﺪري ﻟﻤﻼزﻣﮥ اﻟﻌﻠﻢ اﻟﺸﺮﯾﻒ‪.‬‬‫ﻓﺎرﺗﺤﻞ اﻟﯽ ﻣﮑﮥ ﺑﺴـﺒﺐ ذﻟﮏ‪ ،‬و اﺷـﺘﻐﻞ ﺑﻬﺎ ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ ﻣﺪة‪ ،‬ﺛﻢ ﺧﺮج و ﺗﺠﺮد ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﻋﻦ اﻻﺷـﺘﻐﺎل ﺟﻤﯿﻌﻬﺎ ﻧﺤﻮ ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻊ‬‫ذﻟﮏ ﯾﺘﺮدد ﻣﻦ ﻣﮑـﮥ اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﯾﻘﯿﻢ ﻓﯽ ﻫـﺬه ﻣـﺪة‪ ،‬و ﻓﯽ ﻫـﺬه ﻣـﺪة‪ ،‬ﺛﻢ ارﺗﺤﻞ اﻟﯽ اﻟﺸﺎم‪ ،‬و زار ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘـﺪس‪ ،‬و ﻗﺒﻞ اﻟﺨﻠﯿﻞ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و ﻗﺼﺪ ﻣﺼـﺮ ﻟﺰﯾﺎرة ﻣﻦ ﺑﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻘﺎﻣﻪ ﻓﯽ ﻣﺸﻬﺪ اﻟﺸﯿﺦ ذي اﻟﻨﻮن اﻟﻤﺼﺮي‪ ،‬و ﻣﺨﻔﯿﺎ اﻣﻮره‪ ،‬ﻣﺆﺛﺮا ﻟﻠﺨﻤﻮل ﺛﻢ‬‫رﺟﻊ اﻟﯽ اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬و أﻗﺎم ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻣﺪة‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺎد اﻟﯽ ﻣﮑﮥ‪ ،‬و ﻻزم اﻟﻤﺠﺎورة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪18 :‬‬‫و اﻻﺷــﺘﻐﺎل ﺑـﺎﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻌﺒـﺎدة‪ ،‬و ﺗﺰوج ﺑﻬـﺎ‪ ،‬و أوﻟـﺪ ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻟﻤـﺪة‪ ،‬ﺛـﻢ ﻗﺼـﺪ اﻟﯿﻤـﻦ ﻟﻤﺸﺎﯾﺨﻬـﺎ‪ ،‬و ﻟﺸـﯿﺨﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻄﻮاﺷـﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ‬‫اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﻊ ﻫﺬه اﻻﺳﻔﺎر ﻟﻢ ﺗﻔﺘﻪ ﺣﺠﮥ واﺣﺪة‪.‬‬‫ﺣﮑﯽ ﻋﻨﻪ أﻧﻪ ﻟﻤﺎ ﻗﺼﺪ زﯾﺎرة اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ ادﺧﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺣﺘﯽ ﯾﺄذن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﻮﻗﻔﺖ ﻋﻠﯽ‬‫ﺑـﺎب اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ ارﺑﻌـﮥ ﻋﺸـﺮ ﯾﻮﻣـﺎ‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﻤﻨـﺎم ﻓﻘـﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﯾـﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻧﺎ ﻓﯽ اﻟـﺪﻧﯿﺎ ﻧﺒﯿﮏ‪ ،‬و ﻓﯽ اﻵﺧﺮة‬‫ﺷﻔﯿﻌﮏ‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟﺠﻨـﮥ رﻓﯿﻘﮏ‪ ،‬و اﻋﻠﻢ أن ﻓﯽ اﻟﯿﻤﻦ ﻋﺸـﺮة أﻧﻔﺲ ﻓﻤﻦ زارﻫﻢ ﻓﻘـﺪ زارﻧﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺟﻔﺎﻫﻢ ﻓﻘﺪ ﺟﻔﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬و ﻣﻦ ﻫﻢ ﯾﺎ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ؟‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺧﻤﺴﮥ ﻣﻦ اﻻﺣﯿﺎء و ﺧﻤﺴﮥ ﻣﻦ اﻻﻣﻮات‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻣﻦ اﻻﺣﯿﺎء؟ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﻠﯽ اﻟﻄﻮاﺷﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﺣﻠﯽ‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻦ ﺟﻌﺪار ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺮض‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻤﺆذن ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻘﺼﻮرة اﻟﻤﻬﺠﻢ«‪ ،‬و اﻟﻔﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ‬‫ﺑـﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺰﯾﻠﻌﯽ ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﺴـﻼﻣﮥ‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑـﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻨﻬـﺎري‪ ،‬و اﻻـﻣﻮات‪ :‬أﺑـﻮ اﻟﻐﯿـﺚ‪ ،‬و أﻣـﺎ أﺑـﻮ اﻟﻐﯿـﺚ و اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻻﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‬‫اﻟﺤﻀﺮﻣﯽ‪ ،‬و اﻟﻔﻘﯿﻪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻋﺠﯿﻞ‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺤﮑﻤﯽ‪ ،‬و اﻟﻔﻘﯿﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﺒﺠﻠﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻓﺨﺮﺟﺖ ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﻘﻮم و ﻟﯿﺲ اﻟﺨﺒﺮ ﮐﺎﻟﻌﯿﺎن‪ ،‬و ﻣﻦ ﺷﮏ ﻓﻘـﺪ أﺷـﺮك‪ ،‬ﻓﺄﺗﯿﺖ اﻻﺣﯿﺎء ﻓﺤﺪﺛﻮﻧﯽ‪ ،‬و أﺗﯿﺖ اﻻﻣﻮات ﻓﺤﺪﺛﻮﻧﯽ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ‬‫اﺗﯿﺖ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻨﻬـﺎري‪ ،‬ﻗـﺎل ﻣﺮﺣﺒـﺎ ﺑﺮﺳﻮل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﺑﻢ ﻧﻠﺖ ﻫـﺬا؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ و ﺗﻌﺎﻟﯽ‪» :‬اﱠﺗُﻘﻮا اﻟﱠﻠَﻪ وَ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 40‬از ‪210‬‬‫ﯾَُﻌﱢﻠُﻤُﮑُﻢ اﻟﱠﻠُﻪ«‬‫]‪ [1‬ﻓﺄﻗﻤﺖ ﻋﻨـﺪه ﺛﻼﺛـﮥ اّﯾﺎم‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﺼـﺮﻓﺖ اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﻓﺄﻗﻤﺖ ﻋﻨﺪ ﺑﺎب اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ أرﺑﻌﮥ ﻋﺸـﺮ ﯾﻮﻣﺎ‪ ،‬و ﻗﻠﺖ ﻻ ادﺧﻞ ﺣﺘﯽ ﯾﺄذن ﻟﯽ رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻟﯽ زرت اﻟﻌﺸـﺮة؟ ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬اﻻـ اﻧـﮏ أﺛﻨﯿﺖ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ اﻟﻐﯿﺚ‪،‬‬‫ﻓﺘﺒﺴﻢ ﻋﻠﯿﻪ ]‪ [1‬اﻟﺒﻘﺮة ‪.282‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪19 :‬‬‫اﻟﺼﻠﻮة و اﻟﺴﻼم‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬أﺑﻮ اﻟﻐﯿﺚ ﻏﺪا أﻫﻞ ﻣﻦ ﻻ اﻫﻞ ﻟﻪ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪:‬‬‫أ ﺗﺄذن ﻟﯽ ﺑﺎﻟﺪﺧﻮل؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ادﺧﻞ اﻧﮏ ﻣﻦ اﻵﻣﻨﯿﻦ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻫﺆﻻء اﻟﻌﺸـﺮة ﮐﻠﻬﻢ ﻣﺬﮐﻮرون ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﮐﻞ واﺣﺪ ﻓﯽ ﻣﻮﺿـﻌﻪ‪ ،‬و اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ ﻧﻔﻌﻨﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﻢ أﺟﻤﻌﯿﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺎد اﻟﯽ ﻣﮑﮥ و ﻋﮑﻒ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺼـﻨﯿﻒ‪ ،‬ﻓﺼـﻨﻒ ﻋـﺪة ﮐﺘﺐ ﻣﺼـﻨﻔﺎت ﻣﻔﯿـﺪات ﻓﯽ اﻧﻮاع ﺷﺘﯽ‪ ،‬و ﺷـﻬﺮﺗﻬﺎ ﺗﻐﻨﯽ ﻋﻦ ذﮐﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻘﻮل ﺷـﻌﺮا ﺟﯿﺪا‬‫ﺣﺴـﻨﺎ ﻏﺎﻟﺒﻪ ﻓﯽ ﻣﺪح اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻣﺪح اﻻوﻟﯿﺎء و ﻓﯽ ذم اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻟﺤﺚ ﻋﻠﯽ اﻟﺰﻫﺪ ﻓﯿﻬﺎ ﻓﻤﻦ ذﻟﮏ ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ ﻣﺪح اﻟﻨﺒﯽ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪:‬‬‫ﻋﻠﯿﮏ ﺻﻼة اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺎ ﻣﻠﺠﺄ اﻟﻮري إذا أﻗﺒﻠﺖ ﯾﻮم اﻟﺤﺴﺎب ﺟﻬﻨﻢ‬‫و راﻣﻮا ﺷﻔﯿﻌﺎ ﯾﺴﺘﻐﺎث ﺑﺠﺎﻫﻪ ﻟﻪ ﺷﺮف اﻟﻌﻠﯿﺎء وﺟﯿﻪ ﻣﮑّﺮم‬‫و ﻗﺎﻟﻮا ﻻﻫﻞ اﻟﻌﺰم ﻓﯽ اﻟﺮﺳﻞ ﻣﻦ ﻟﻬﺎ ﻓﻠﯿﺲ ﺳﻮاﮐﻢ ﯾﺎ اوﻟﯽ اﻟﻌﺰم ﯾﻌﺰم‬‫ﻓﻔﯿﻬﺎ ﺧﻠﯿﻞ و اﻟﮑﻠﯿﻢ ﺗﺄﺧﺮوا و ﻋﯿﺴﯽ و ﻗﺒﻞ اﻟﻘﻮم ﻧﻮح و آدم‬‫ﻓﺤﯿﻦ اﻟﮑﺮام اﻟﺮﺳﻞ ﻋﻨﻬﺎ ﺗﺄﺧﺮوا أﺗﯿﺖ إﻟﯿﻬﺎ ﺑﺎﻟﻔﺨﺎر ﺗﻘﺪم‬‫أﻏﺜﺖ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺨﻠﻖ إذ ﮐﻨﺖ رﺣﻤﮥ ﺗﻐﯿﺚ ﻟﮑﻞ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ و ﺗﺮﺣﻢ‬‫و ﻟﻪ ﻓﯽ ﻣﺪح اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﻘﺼﺎﺋﺪ اﻟﻤﻌﻀﺎت اﻟﻤﻄﻮﻻت ﻣﻮﺟﻮدة ﻓﯽ دﯾﻮاﻧﻪ‪.‬‬‫و ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ ﻣﺪح اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ ﻧﻔﻊ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﻢ‪:‬‬‫ﻣﻠﻮك ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ ﻟﯿﺲ ﻟﻐﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻟﻤﻠﮏ اﻻ اﺛﻤﻪ و ﻋﻘﺎﺑﻪ‬‫اوﻟﺌﮏ ﻫﻢ أﻫﻞ اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻧﺎﻟﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻬﺎ ﻓﻀﻠﻪ و ﺛﻮاﺑﻪ‬‫و ﻗﺮب و اﻧﺲ و اﺟﺘﻼء ﻣﻌﺎرف و وارد ﺗﮑﻠﯿﻢ ﻟﺬﯾﺬ ﺧﻄﺎﺑﻪ‬‫و أﺳﺮار ﻏﯿﺐ ﻋﻨﺪﻫﻢ ﻋﻠﻢ ﮐﺸﻔﻬﺎ و ﻗﺪ ﺳﮑﺮوا ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻄﯿﺐ ﺷﺮاﺑﻪ‬‫و ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ ذم اﻟﺪﻧﯿﺎ و ﻣﺪح اﻟﻔﻘﺮ‪:‬‬‫و ﻗﺎﺋﻠﮥ ﻣﺎ اﻟﻤﺠﺪ و اﻟﻔﺨﺮ ﻟﻠﻤﺮء ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻬﺎ ﺷﯽء ﻟﺒﯿﺾ اﻟﻌﻼء ﻣﻬﺮ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪20 :‬‬‫و أﻣﺎ ﺑﻨﻮ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﻓﻔﺨﺮﻫﻢ اﻟﻐﻨﺎء ﮐﺰﻫﺮ ﻧﻀﯿﺮ ﻓﯽ ﻏﺪ ﯾﯿﺒﺲ اﻟﺰﻫﺮ‬‫و أﻣﺎ ﺑﻨﻮ اﻻﺧﺮي ﻓﻔﯽ اﻟﻔﻘﺮ ﻓﺨﺮﻫﻢ ﻧﻀﺎرﺗﻪ ﺗﺰداد ﻣﺎ ﺑﻘﯽ اﻟﺪﻫﺮ‬‫و أﺷـﻌﺎره ﮐﻠﻬﺎ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ أوﻗﺎﺗﻪ ﮐﻠﻬﺎ ﻣﺸـﺤﻮﻧﮥ ﺑﺄﻋﻤﺎل اﻟﺒﺮ‪ ،‬ﻣﻦ اﻻﺷـﺘﻐﺎل ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و اﻟﺼـﯿﺎم‪ ،‬و اﻟﻘﯿﺎم‪ ،‬و اﻟﺬﮐﺮ‪ ،‬و اﻟﺘﻼوة‪،‬‬‫اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﺆﺛﺮا ﻟﻠﻔﻘﺮ‪ ،‬ﻣﺤﺒﺎ ﻟﻠﻔﻘﺮاء‪ ،‬ﯾﺆﺛﺮﻫﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﻣﻊ ﻓﻘﺮه‪ ،‬ﻣﺘﺮﻓﻌﺎ ﻋﻦ أﺑﻨﺎء اﻟـﺪﻧﯿﺎ و ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ ﻣﻨﺎﻣﺎت ﺻﺎﻟﺤﮥ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮا ﻣﺎ‬‫ﯾﺮي اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﺣﺼﻞ ﻟﻪ ﺑﺸﺎرات ﮐﺜﯿﺮة ﺗﺪل ﻋﻠﯽ وﻻﯾﺘﻪ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ ﺑﺸـﺮه ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻻوﻟﯿﺎء اﻻﮐﺎﺑﺮ ﺑﻤﺎ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ‬‫وﻻﯾﺘﻪ أﯾﻀﺎ‪.‬‬‫ﯾﺮوي أن ﺑﻌﺾ اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﻤﺠﺎورﯾﻦ ﺑﻤﮑﮥ اﻟﻤﺸـﺮﻓﮥ‪ ،‬رأي اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم‪ ،‬و ﻫﻮ داﺧﻞ ﻣﻦ ﺑﺎب ﺑﻨﯽ ﺷﯿﺒﮥ‪ ،‬و‬‫ﺑﻨﯽ ﯾـﺪﯾﻪ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ أﺳـﻌﺪ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺠﻌﺪ اﻟﻤﻘﺪم ذﮐﺮه‪ ،‬و ﺑﯿﺪ ﮐﻞ واﺣﺪ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﻋﻠﻢ ﯾﺤﻤﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﺸـﯿﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 41‬از ‪210‬‬‫ﺧﻠﻔﻬﻢ‪ ،‬ﺣﺘﯽ و ﺻﻠﻮا اﻟﯽ اﻟﮑﻌﺒﮥ‪ ،‬و ﺻﻠﯽ ﺑﻨﺎ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﺻﻠﯿﻨﺎ ﺑﻌﺪه‪.‬‬‫و ﮐﺬﻟﮏ رأي ﺑﻌﺾ اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﻠﻘﻢ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺳﻌﺪ رﻃﺒﺎ‪ ،‬و ﻋﻨﺪه أﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‬‫و ﻫﻮ ﯾﻠﻘﻤﻬﻤـﺎ ﺗﻤﺮا ﻣﺰﺟﻮرا‪ ،‬و ﮐـﺎن ذﻟﮏ ﻓﯽ ﺣﯿﺎة اﻻﻣﺎم اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ أﺻـﺒﺢ اﻟﺮاﺋﯽ أﺗﯽ إﻟﯿﻪ و أﺧﺒﺮه ﺑﺎﻟﻤﻨﺎم‪ ،‬و ﻋﻨـﺪه ﺟﻤﺎﻋـﮥ‪ ،‬ﻓﺎﻋﺘﻘﺪ‬‫ﺑﻌﺾ اﻟﺤﺎﺿـﺮﯾﻦ ان اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﯿﺰ ﺑـﺎﻟﺮﻃﺐ‪ ،‬ﻓﻘـﺎم رﺟـﻞ ﻏﺮﯾﺐ ﻣﻦ اﻟﻤﺠـﺎورﯾﻦ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﯾﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻤﺎ ﮐﻨﺖ ﺑﯿﻦ اﻟﺨﻮف و اﻟﺮﺟﺎء‬‫أﻋﻄﺎك اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ رﻃﺒﺎ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﻗﻮي اﯾﻤﺎن أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ أﻋﻄﺎﻫﻢ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﺘﻤﺮ اﻟﮑﺎﻣﻞ‪ ،‬ﻗﺎل ﺑﻌﺾ‬‫أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ‪ :‬ﻫﺬا ﺗﺄوﯾﻞ أﻫﻞ اﻟﮑﺸﻒ‪.‬‬‫و ﮐﺬﻟﮏ رأت ﺑﻌﺾ اﻟﻨﺴﺎء اﻟﺼﺎﻟﺤﺎت اﻟﻤﺠﺎورات ﺑﻤﮑﮥ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم‪ ،‬و ﻫﻮ واﻗﻒ ﻋﻠﯽ ﺑﺎب دار اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺳﻌﺪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل ﺑﺄﻋﻠﯽ ﺻﻮﺗﻪ ﺿﻤﻨﺖ ﻟﮏ ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺠﻨﮥ ﯾﺎ ﯾﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﺑﺄﺑﮏ ﮐﺄﺣﺪ اﻟﻌﻤﺮﯾﻦ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻬﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪21 :‬‬‫ﺛﻼﺛﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل ذﻟﮏ ﺑﻌﻤﻠﮏ ﻫـﺬا‪ ،‬و أﺷﺎر ﺑﯿﺪه اﻟﮑﺮﯾﻤﮥ اﻟﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﻔﻘﺮاء‪ ،‬ﮐﺎﻧﻮا ﻋﻨﺪ داره ﯾﺴﺄﻟﻮﻧﻪ ﻃﻌﺎﻣﺎ‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬و رأﯾﺖ ﺷـﻌﺮ اﻟﻨﺒﯽ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﯽ ﺷﺤﻤﮥ اذﻧﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ وﺻﻒ‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﻘﻄﺮ ﻣﺎء‪ ،‬ﯾﺴﺌﻠﻮﻧﻪ و ﻋﻠﯿﻪ رداء أﺣﻤﺮ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﻣﺠﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺸـﯿﺮازي‪ :‬رأﯾﺖ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم‪ ،‬و أﻧﺎ ﺑﻤﮑﮥ اﻟﻤﺸﺮﻓﮥ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻌﯽ أﺟﺰاء ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و أﻧﺎ‬‫اﻓﮑﺮ ﻓﯽ ﻧﻔﺴـﯽ اﻟﯽ أﯾﻦ اذﻫﺐ ﺑﻬﺎ ﻟﻠﺴـﻤﺎع ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن إذ ذاك ﺑﻤﮑـﮥ ﻣﻦ اﻟﺸـﯿﻮخ ﻋـﺪة ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬ﻣﻌﻈﻤﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﻤﺴـﻨﺪﯾﻦ‪ ،‬ﯾﻘﺪﻣﻮن ﻓﯽ‬‫أﮐﺜﺮ اﻟﻨﻔﻮس ﻋﻠﯽ اﻻﻣﺎم اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻓﺴـﻤﻌﺖ ﺻﻮﺗﺎ ﻣﻦ ﺟﻤﯿﻊ ﺟﻬﺎﺗﯽ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻟﯿﺲ ﻋﻨـﺪ اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻈﻢ ﻗـﺪرا ﻣﻦ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻓﯽ ﻧﻔﺴـﯽ‬‫ﻫﺬه رؤﯾﺎ ﻣﻨﺎم‪ ،‬و ﻻ ﺑﺪ ﻟﻬﺎ ﻣﻦ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻓﻤﻀﯿﺖ أﺳﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﺧﻄﻮت ﺧﻄﻮات اﻻ رأﯾﺖ ﺷﺨﺼﺎ واﻗﻔﺎ ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻘﯽ‪ ،‬ﻏﻠﺐ ﻋﻠﯽ ﻇﻨﯽ ﻣﯿﮑﺎﺋﯿﻞ أو‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺨﻠﯿﻞ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﻟﻢ أﺷﮏ أﻧﻪ أﺣﺪﻫﻤﺎ‪ ،‬ﻓﺴﻠﻤﺖ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ذﮐﺮت ﻟﻪ رؤﯾﺎي‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺗﻌﺒﯿﺮه اﻧﻪ ﯾﺸﺘﻬﺮ ﺣﺘﯽ ﯾﺼﯿﺮ ﻣﺜﻞ ﻟا ﺸﻤﺲ‪،‬‬‫ﺛﻢ ﯾﻤﻮت‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﯿﻘﻈﺖ‪ ،‬و ﮐﺘﺒﺖ ذﻟﮏ ﻓﯽ ورﻗﮥ ﻟﺌﻼ أﻧﺴﯽ ﻣﻨﻪ ﺷﯿﺌﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﻟﻢ أزل ﻣﺘﺮددا ﻓﯽ ﻣﻌﻨﯽ اﻟﮑﻼم‪ ،‬ﺣﺘﯽ اﺟﺘﻤﻌﺖ ﺑﺒﻌﺾ اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ ﻓﯽ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس ﺑﻌﺪ ﺳـﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﺮﻧﯽ ﻗﺎل ﻟﯽ‬‫اﺧﺒﺮك ان ﺑﻌﺾ اﻟﺼـﺎﻟﺤﯿﻦ ﺑﺎﻟﻤﺴـﺠﺪ اﻻﻗﺼـﯽ ﺷـﺮﻓﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﯽ أن اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ ﻗﻄﺐ اﻟﺒﺎرﺣـﮥ ﻓﺄﺛﺒﺖ ﺗﺎرﯾـﺦ ﻫـﺬا اﻟﻘﻮل ﻋﻨـﺪي و‬‫ذﮐﺮت رؤﯾﺎي‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ رﺟﻌﺖ اﻟﯽ ﻣﮑـﮥ‪ ،‬وﺟـﺪت اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺪ ﻣﺎت‪ ،‬و اﻧﺘﻘﻞ اﻟﯽ رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﻓﻨﻈﺮت ﻓﺎذا ﯾﻮم وﻓﺎﺗﻪ ﺑﻌﺪ ﺳـﺒﻌﮥ‬‫أﯾﺎم ﻣﻦ اﻟﯿﻮم اﻟـﺬي ﻗﻄﺐ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﻫﯽ اﻟﻤـﺪة اﻟﺘﯽ ﺻﺎر ﻓﯿﻬﺎ ﻣﺜﻞ اﻟﺸـﻤﺲ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺗﻘـﺪم ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤـﮥ اﻟﺸـﯿﺦ ﻃﻠﺤﮥ اﻟﻬﺘﺎر ﻣﺎ ﯾﺆﯾﺪ ذﻟﮏ‪ ،‬و‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﮥ ﻓﻤﻨﺎﻗﺒﻪ ﻣﺸﻬﻮرة و آﺛﺎره ﻣﺬﮐﻮرة‪ ،‬ذﮐﺮه اﻟﺸﯿﺦ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻻﺳﻨﻮي ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎﺗﻪ‪ ،‬و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺛﻨﺎءا ﮐﺜﯿﺮا‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪22 :‬‬‫و ﻗـﺎل‪ :‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤـﺎن و ﺳﺘﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ و ﻫﻮ إذ ذاك ﻓﻀـﯿﻞ ﻣﮑـﮥ و ﻓﺎﺿـﻠﻬﺎ‪ ،‬و ﻋﺎﻟﻢ اﻻﺑﺎﻃـﺢ و ﻋﺎﻣﻠﻬﺎ‪ ،‬و دﻓﻦ ﺑﺒﺎب اﻟﻤﻌﻠﯽ ﺟﻨﺐ‬‫اﻟﻔﻀـﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﯿﺎض ﻧﻔﻌﻨﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﺑﯿﻌﺖ أﺷـﯿﺎء ﺣﻘﯿﺮة ﻣﻦ ﺗﺮﮐﺘﻪ ﺑﺎﻻﺛﻤﺎن اﻟﻐﺎﻟﯿـﮥ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺑﯿﻊ ﻟﻪ ﻣﺌﺰر ﻋﺘﯿﻖ‪ ،‬ﺑﺜﻼﺛﻤﺎﺋﮥ درﻫﻢ‪ ،‬و ﻃﺎﻗﮥ‬‫ﺑﻤﺎﺋﮥ درﻫﻢ ﻟا ﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻧﻔﻊ اﻟﱠﻠﻪ ب‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺟﺎﻣﯽ در »ﻧﻔﺤﺎت اﻻﻧﺲ«‬‫»و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺠﺎﻣﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻧﻔﺤﺎت اﻻﻧﺲ ﻣﻦ ﺣﻀﺮات اﻟﻘﺪس« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻣﺎم ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ »ﻗـﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺮه ﻫﻮ اﺑﻮ اﻟﺴـﻌﺎدات ﻋﻔﯿﻒ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳـﻌﺪ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ ﻧﺰﯾﻞ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ اﻟﺸـﺮﯾﻔﯿﻦ‬‫زادﻫﻤﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﺸـﺮﯾﻔﺎ و رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ« از ﮐﺒﺎر ﻣﺸﺎﯾﺦ وﻗﺖ ﺧﻮد ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻮده ﺑﻌﻠﻮم ﻇﺎﻫﺮي و ﺑﺎﻃﻨﯽ‪ ،‬و وﯾﺮا ﺗﺼﻨﯿﻔﺎت اﺳﺖ‪ ،‬از‬‫آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﺗﺎرﯾـﺦ »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨـﺎن و ﻋﺒﺮة اﻟﯿﻘﻈـﺎن ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓـﮥ ﺣﻮادث اﻟﺰﻣـﺎن« و ﮐﺘـﺎب »روض اﻟﺮﯾـﺎﺣﯿﻦ ﻓﯽ ﺣﮑﺎﯾـﺎت اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ« و‬‫ﮐﺘﺎب »در اﻟﻨﻈﯿﻢ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻈﯿﻢ« و وراي آن ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ دﯾﮕﺮ دارد‪ ،‬و اﺷﻌﺎر ﻧﯿﮑﻮ ﻧﯿﺰ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 42‬از ‪210‬‬‫وي ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﻼـء اﻟـﺪﯾﻦ ﺧﻮارزﻣﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﺷﺒﯽ در ﺑﻌﻀـﯽ از ﺑﻼـد ﺷﺎم‪ ،‬در ﺧﻠﻮت ﺧﻮد ﺑﻌـﺪ از ﻧﻤﺎز‬‫ﺧﻔﺘﻦ ﻧﺸﺴـﺘﻪ ﺑﻮدم‪ ،‬و در ﺧﻠﻮت از درون ﺑﺴﺘﻪ‪ ،‬دو ﻣﺮد دﯾﺪم ﺑﺎ ﺧﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﯾﺎ ﺷﯿﺦ ﺑﭽﻪ ﻣﺸﻐﻮﻟﯽ در ﺧﻠﻮت؟ و ﻧﺪاﻧﺴﺘﻢ ﮐﻪ از‬‫ﮐﺠﺎ در آﻣﺪﻧـﺪ‪ ،‬و ﺳﺎﻋﺘﯽ ﺑﺎ ﻣﻦ ﺳـﺨﻦ ﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﺎ ﯾﮑـﺪﯾﮕﺮ اﺣﻮال ﻓﻘﺮا ﺑﯿﺎن ﮐﺮدﯾﻢ‪ ،‬ذﮐﺮ ﻣﺮدي از ﺷﺎم ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺮوي ﺛﻨﺎ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ ،‬و‬‫ﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﻧﯿﮑﻮ ﻣﺮدي اﺳﺖ‪ ،‬اﮔﺮ ﺑـﺪاﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ از ﮐﺠﺎ ﻣﯽﺧﻮرد‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ از آن ﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ :‬ﺳـﻼم ﻣﺎ ﺑﺼﺎﺣﺐ ﺧﻮد ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ ﺑﺮﺳﺎن‪،‬‬‫ﮔﻔﺘﻢ او را از ﮐﺠﺎ ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﯿﺪ ﮐﻪ وي در ﺣﺠﺎز اﺳﺖ؟‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪23 :‬‬‫ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺑﺮ ﻣﺎ ﭘﻮﺷﯿﺪه ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﺑﺮﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ و ﭘﯿﺶ رﻓﺘﻨﺪ ﺳﻮي ﻣﺤﺮاب‪ ،‬ﭘﻨﺪاﺷﺘﻢ ﮐﻪ ﻧﻤﺎز ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮔﺬارد‪ ،‬و از دﯾﻮار ﺑﯿﺮون رﻓﺘﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻫﻢ وي ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ ﻣﺬﮐﻮر ﮔﻔﺖ‪ :‬در ﺑﻌﻀـﯽ از ﺳﺎﺣﻠﻬﺎي ﺷﺎم در ﻣﺎه رﺟﺐ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ارﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻫﺮ دو ﭘﯿﺮ در‬‫ﺧﻠﻮت ﻣﻦ در آﻣﺪﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ از ﻧﻤﺎز ﭘﯿﺸـﯿﻦ ﭘﯿﺶ رﻓﺘﻨﺪ ﺳﻮي ﻣﺤﺮاب‪ ،‬ﻧﺪاﻧﺴـﺘﻢ ﮐﻪ از ﮐﺠﺎ در آﻣﺪﻧﺪ و از ﮐﺪام ﺑﻠﺪ آﻣﺪﻧﺪ؟ ﭼﻮن ﺑﺮ‬‫ﻣﻦ ﺳـﻼم ﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﻣﺼﺎﻓﺤﻪ ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ اﯾﺸﺎن اﻧﺲ ﮔﺮﻓﺘﻢ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻢ از ﮐﺠﺎ آﻣﺪﯾﺪ؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺳـﺒﺤﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻤﭽﻮن ﺗﻮﺋﯽ از اﯾﻦ ﺣﺎل ﺳﺆال‬‫ﻣﯽﮐﻨـﺪ! ﺑﻌﺪ از آن ﺧﺸﮏ ﭘﺎره ﻧﺎن ﺟﻮﯾﻦ داﺷـﺘﻢ‪ ،‬ﭘﯿﺶ اﯾﺸﺎن ﺑﻨﻬﺎدم‪ ،‬ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻧﻪ از ﺑﻬﺮ اﯾﻦ آﻣﺪهاﯾﻢ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻢ ﭘﺲ از ﺑﻬﺮ ﭼﻪ آﻣﺪه اﯾﺪ؟‬‫ﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ :‬آﻣـﺪهاﯾﻢ ﮐﻪ ﺗـﻮ را وﺻـﯿﺖ ﻣﯽﮐﻨﻢ ﺑﺮﺳﺎﻧﯿـﺪن ﺳـﻼم ﺑﻌﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﯾـﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و ﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﺑﮕـﻮ ﺑﺸـﺎرت ﺑـﺎد ﺗﺮا‪ ،‬ﮔﻔﺘﻢ وﯾﺮا از ﮐﺠﺎ‬‫ﻣﯽﺷﻨﺎﺳـﯿﺪ؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﻣﺎ ﺑﻮي رﺳـﯿﺪهاﯾﻢ‪ ،‬و وي ﺑﻤﺎ رﺳـﯿﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺷﻤﺎ را در اﯾﻦ ﺑﺸﺎرت رﺳﺎﻧﯿﺪن رﺧﺼﺖ اﺳﺖ؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ آري‪ ،‬و‬‫ﭼﻨﺎن ذﮐﺮ ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ از ﭘﯿﺶ ﺑﺮادراﻧﯽ ﻣﯽآﯾﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن را ﻫﺴﺘﻨﺪ در ﻣﺸﺮق‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟﺤﺎل ﻏﺎﺋﺐ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻫﻢ وي ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ در اواﺋـﻞ ﺣﺎل ﻣﻨﺰوي ﺑﻮدم‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻄﻠﺐ ﻋﻠﻢ ﻣﺸـﻐﻮل ﺑﺎﺷﻢ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻓﻀـﯿﻠﺖ و ﮐﻤﺎل اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﻌﺒﺎدت‪ ،‬ﮐﻪ‬‫ﻣﺜﻤﺮ ﺣﻼوت و ﺳـﻼﻣﺖ از آﻓﺎت ﻗﯿﻞ و ﻗﺎل اﺳﺖ؟ و در اﯾﻦ ﮐﺸﺎﮐﺶ و اﺿـﻄﺮاب‪ ،‬ﻣﺮا ﻧﻪ ﺧﻮاب ﺑﻮد ﻧﻪ ﻗﺮار‪ ،‬ﮐﺘﺎﺑﯽ داﺷـﺘﻢ ﮐﻪ روز و‬‫ﺷـﺐ در ﻣﻄـﺎﻟﻌﻪاش ﻣﯽﮔﺬراﻧﯿـﺪم در اﯾـﻦ ﺑﯽﻗﺮاري آن را ﺑﮕﺸـﺎدم‪ ،‬در وي ورﻗﯽ دﯾـﺪم ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﻧﺪﯾـﺪه ﺑـﻮدم‪ ،‬و در وي ﺑﯿـﺘﯽ ﭼﻨﺪ‬‫ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻪ از ﮐﺴﯽ ﻧﺸﻨﯿﺪه ﺑﻮدم‪ ،‬و آن اﯾﻦ اﺑﯿﺎت اﺳﺖ‪:‬‬‫ﮐﻦ ﻋﻦ ﻫﻤﻮﻣﮏ ﻣﻌﺮﺿﺎ و ﮐﻞ اﻻﻣﻮر اﻟﯽ اﻟﻘﻀﺎء ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪24 :‬‬‫ﻓﻠﺮﺑﻤﺎ اﺗﺴﻊ اﻟﻤﻀﯿﻖ و ﻟﺮﺑﻤﺎ ﺿﺎق اﻟﻔﻀﺎء‬‫و ﻟﺮب اﻣﺮ ﻣﺘﻌﺐ ﻟﮏ ﻓﯽ ﻋﻮاﻗﺒﻪ اﻟﺮﺿﺎ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻔﻌﻞ ﻣﺎ ﯾﺸﺎء ﻓﻼ ﺗﮑﻦ ﻣﺘﻌﺮﺿﺎ‬‫»ﭼﻮن اﯾﻦ اﺑﯿﺎت را ﺧﻮاﻧﺪم‪ ،‬ﮔﻮﯾﺎ آﺑﯽ ﺑﺮ آﺗﺶ ﻣﻦ زدﻧﺪ‪ ،‬و ﺷﺪت ﺣﺮارت ﻗﻠﻖ ﻣﺮا ﻧﺸﺎﻧﺪﻧﺪ‪ ،‬و وي ﺑﻨﺎي ﮐﺘﺎب »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« را ﮐﻪ در‬‫ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﻮﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺮ ﺳﺎل ﻧﻬﺎده و ﺗﺎ ﺳﻨﻪ ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﯿﺎن ﺣﻮادث ﮐﺮده ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از آن ﭼﻨﺪ ﮔﺎه دﯾﮕﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ رﺿﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﻧﻔﻌﻨﺎ ﺑﻪ« ]‪1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﯾﺎﻓﻌﯽ در ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن‬‫»و ﻫﺮ ﮔﺎه اﯾﻦ ﻫﻤﻪ داﻧﺴﺘﯽ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﯾﺎﻓﻌﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯿﻬﺎ اﻟﺸـﺮﯾﻒ اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ‬‫ﻣﻮﺳﯽ اﻟﮑﺎﻇﻢ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺼﺎدق ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺎﻗﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪.‬‬‫ﮐﺎن ﻧﻘﯿﺐ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﮑﻼم‪ ،‬و اﻻدب‪ ،‬و اﻟﺸـﻌﺮ‪ ،‬و ﻫﻮ أﺧﻮ اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﺮﺿﯽ اﻟﻤﻘﺪم ذﮐﺮه ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪،‬‬‫ﺑﯿﻦ ﻣﻮﺗﻬﻤﺎ ﺛﻠﺜﻮن ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و ﻟﻠﻤﺮﺗﻀـﯽ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻋﻠﯽ ﻣﺬﻫﺐ اﻟﺸـﯿﻌﮥ‪ ،‬و ﻣﻘﺎﻟﮥ ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻟﻪ دﯾﻮان ﺷـﻌﺮ ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﻗﺪ اﺧﺘﻠﻒ اﻟﻨﺎس‬‫ﻓﯽ ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ اﻟﻤﺠﻤﻮع ﻣﻦ ﮐﻼم ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻫﻞ ﻫﻮ ﺟﻤﻌﻪ أو ﺟﻤﻊ أﺧﯿﻪ اﻟﺮﺿﯽ؟ و ﻗﺪ ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﻟﯿﺲ ﻣﻦ ﮐﻼم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 43‬از ‪210‬‬‫]‪ [1‬ﻧﻔﺤﺎت اﻻﻧﺲ ص ‪ 585‬ط ﻃﻬﺮان ﺳﻨﮥ ‪ 1337‬ﺷﻤﺴﯽ ﺑﺘﺼﺤﯿﺢ ﻣﻬﺪي ﺗﻮﺣﯿﺪي ﭘﻮر‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪25 :‬‬‫ﻋﻠﯽ و اﻧﻤﺎ اﺣﺪﻫﻤﺎ ﻫﻮ اﻟﺬي وﺿـﻌﻪ و ﻧﺴﺒﻪ ]‪ [1‬إﻟﯿﻪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أﻋﻠﻢ‪ ،‬و ﻟﻪ اﻟﮑﺘﺎب اﻟـﺬي ﺳـﻤﺎه »اﻟﻐﺮر و اﻟﺪرر« و ﻫﯽ ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻣﻼﺋﻪ‬‫اﻟﻤﺸـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﻓﻨﻮن ﻣﻦ ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻻدب‪ ،‬ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺤﻮ و اﻟﻠﻐـﮥ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب ﯾﺪل ﻋﻠﯽ ﻓﻀﻞ ﮐﺒﯿﺮ و ﺗﻮﺳﻊ ﻓﯽ اﻻﻃﻼع‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻮم‪.‬‬‫و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺑﺴﺎم اﻻﻧﺪﻟﺴـﯽ ﻓﯽ اواﺧﺮ ﮐﺘﺎب »اﻟﺬﺧﯿﺮة« ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﺬا اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻣﺎم أﺋﻤﮥ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬ﺑﯿﻦ اﻻﺧﺘﻼف و اﻻﻓﺘﺮاق‪ ،‬إﻟﯿﻪ ﻓﺰع ﻋﻠﻤﺎﺋﻬﺎ‪،‬‬‫و أﺧﺬ ﻋﻨﻪ ﻋﻈﻤﺎؤﻫﺎ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺪارﺳﻬﺎ‪ ،‬و ﺟﺎﻣﻊ ﺷﺎردﻫﺎ و آﻧﺴﻬﺎ‪ ،‬ﻣﻤﻦ ﺳﺎرت أﺧﺒﺎره‪ ،‬و ﻋﺮﻓﺖ ﺑﻪ أﺷﻌﺎره‪ ،‬و ﺣﻤﺪت ﻓﯽ ذات اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺂﺛﺮه‬‫و آﺛـﺎره‪ ،‬و ﺗﺂﻟﯿﻔﻪ ﻓﯽ اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﻓﯽ اﺣﮑﺎم اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻤﺎ ﯾﺸـﻬﺪ أﻧﻪ ﻓﺮع ﺗﻠﮏ اﻻﺻﻮل‪ ،‬و أﻫﻞ ذﻟﮏ اﻟﺒﯿﺖ اﻟﺠﻠﯿﻞ‪ ،‬و أورد ﻟﻪ‬‫ﻋﺪة ﻣﻘﺎﻃﯿﻊ ﻓﻤﻦ ذﻟﮏ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫و ﻟّﻤﺎ ﺗﻔّﺮﻗﻨﺎ ﮐﻤﺎ ﺷﺎءت اﻟﻨﻮي ﺗﺒّﯿﻦ وّد ﺧﺎﻟﺺ و ﺗﻮّدد‬‫ﮐﺄﻧﯽ و ﻗﺪ ﺳﺎر اﻟﺨﻠﯿﻂ ﻋﺸّﯿﮥ أﺧﻮ ﺟّﻨﮥ ﻣﻤﺎ أﻗﻮم و أﻗﻌﺪ‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻣﻌﻨﯽ اﻟﺒﯿﺖ اﻻول ﻣﻦ ﻫﺬﯾﻦ اﻟﺒﯿﺘﯿﻦ ﻣﺄﺧﻮذ ﻣﻦ ﻗﻮل اﻟﻤﺘﻨﺒﯽ‪:‬‬‫إذا اﺷﺘﺒﮑﺖ دﻣﻮع ﻓﯽ ﺧﺪود ﺗﺒّﯿﻦ ﻣﻦ ﺑﮑﯽ ﻣﻤﻦ ﺗﺒﺎﮐﯽ‬‫و ﻣﻤﺎ ﻧﺴﺐ ﻟا ﯽ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ أﯾﻀﺎ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ‪:‬‬‫ﻣﻮﻻي ﯾﺎ ﺑﺪر ﮐﻞ داﺟﯿﮥ ﺧﺬ ﺑﯿﺪي ﻗﺪ وﻗﻌﺖ ﻓﯽ اﻟﻠﺠﺞ‬‫ﺣﺴﻨﮏ ﻣﺎ ﺗﻨﻘﻀﯽ ﻋﺠﺎﺋﺒﻪ ﮐﺎﻟﺒﺤﺮ ﺟﺪ ﻋﻨﻪ ﺑﻼ ﺣﺮج‬‫ﺑﺤﻖ ﻣﻦ ﺧّﻂ ﻋﺎرﺿﯿﮏ و ﻣﻦ ﺳﻠّﻂ ﺳﻠﻄﺎﻧﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻬﺞ‬‫ﻣﺪ ﯾﺪﯾﮏ اﻟﮑﺮﯾﻤﺘﯿﻦ ﻣﻌﺎ ﺛﻢ ادع ﻟﯽ ﻣﻦ ﻫﻮاك ﺑﺎﻟﻔﺮج‬‫]‪ [1‬ﻗـﺪ ﻣﺮ ان ﻧﺴـﺒﮥ ﻧﻬـﺞ اﻟﺒﻼﻏـﮥ اﻟﯽ اﻟﻮﺿﻊ ﻓﺮﯾﮥ ﺑﻼ ﻣﺮﯾﮥ و ﻻ ﺷﮏ ان ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻣﻦ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت اﻟﺮﺿـﯽ ﻗﺪس ﺳـﺮه و ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ‬‫ﻣﻨﺘﺨﺒﮥ ﻣﻦ ﮐﻠﻤﺎت اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﻋﻠﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﻟﺘﻔﻀﯿﻞ ان ﯾﺮﺟﻊ اﻟﯽ ﻣﺼﺎدر ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪26 :‬‬‫و ﺣﮑﯽ اﻟﺨﻄﯿﺐ أﺑﻮ زﮐﺮﯾـﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي اﻟﻠﻐﻮي‪ :‬أن أﺑـﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟﻔـﺎﻟﯽ اﻻـدﯾﺐ ﮐـﺎﻧﺖ ﻟﻪ ﻧﺴـﺨﮥ ﻣﻦ ﮐﺘـﺎب‬‫»اﻟﺠﻤﻬﺮة« ﻻﺑﻦ درﯾﺪ ﻓﯽ ﻏﺎﯾﮥ اﻟﺠﻮدة‪ ،‬ودﻋﺘﻪ اﻟﺤﺎﺟﮥ اﻟﯽ ﺑﯿﻌﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺒﺎﻋﻬﺎ و اﺷﺘﺮاﻫﺎ اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ ﺑﺴﺘﯿﻦ دﯾﻨﺎرا‪ ،‬و ﺗﺼﻔﺤﻬﺎ ﻓﻮﺟﺪ ﻓﯿﻬﺎ‬‫أﺑﯿﺎﺗﺎ ﺑﺨﻂ ﺑﺎﯾﻌﻬﺎ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻔﺎﻟﯽ‪:‬‬‫أﻧﺴﺖ ﺑﻬﺎ ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺣﻮﻻ و ﺑﻌﺘﻬﺎ ﻟﻘﺪ ﻃﺎل وﺟﺪي ﺑﻌﺪﻫﺎ و ﺣﻨﯿﻨﯽ‬‫و ﻣﺎ ﮐﺎن ﻇﻨﯽ أﻧﻨﯽ ﺳﺄﺑﯿﻌﻬﺎ و ﻟﻮ ﺧﻠﺪﺗﻨﯽ ﻓﯽ اﻟﺴﺠﻮن دﯾﻮﻧﯽ‬‫و ﻟﮑﻦ ﻟﻀﻌﻒ و اﻓﺘﻘﺎر و ﺻﺒﯿﮥ ﺻﻐﺎر ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺗﺴﺘﻬﻞ ﺷﺌﻮﻧﯽ‬‫و ﻗﺪ ﺗﺨﺮج ﻟا ﺤﺎﺟﺎت ﯾﺎ أم ﻣﺎﻟﮏ ﮐﺮاﺋﻢ ﻣﻦ رب ﺑﻬﻦ ﺿﻨﯿﻦ‬‫ﻓﺄرﺳﻞ إﻟﯿﻪ ﻟا ﮑﺘﺎب‪ ،‬و وﻫﺐ ﻟﻪ اﻟﺜﻤﻦ و ﻫـﺬا اﻟﻔﺎﻟﯽ ﻣﻨﺴﻮب اﻟﯽ ﻓﺎﻟـﮥ ﺑﺎﻟﻔﺎء و ﻫﯽ ﺑﻠﺪة ﺑﺨﻮزﺳـﺘﺎن‪ ،‬و ﻣﻠﺢ اﻟﺸـﺮﯾﻒ اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ و ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ‬‫ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ وﻻدﺗﻪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ]‪1‬‬‫ﺟﻼﻟﺖ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺑﺎﺧﺮزي در دﻣﯿﮥ اﻟﻘﺼﺮ‬‫»و اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺒﺎﺧﺮزي در ﮐﺘﺎب »دﻣﯿﮥ اﻟﻘﺼﺮ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 44‬از ‪210‬‬‫أﺧـﻮه اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ أﺑﻮ اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﻌﻠﻢ اﻟﻬـﺪي ذي اﻟﻤﺠـﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻫﻮ و أﺧﻮه ﻓﯽ دوﺣـﮥ اﻟﺴـﯿﺎدة‬‫ﺛﻤﺮان‪ ،‬و ﻓﯽ ﻓﻠﮏ اﻟﺮﯾﺎﺳﮥ ﻗﻤﺮان‪ ،‬و أدب اﻟﺮﺿـﯽ إذا ﻗﺮن ﺑﻌﻠﻢ اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ‪ ،‬ﮐﺎن اﻟﻔﺮﻧﺪ ﻓﯽ ﻣﺘﻦ اﻟﺼﺎرم اﻟﻤﻨﺘﻀﯽ ﻓﻤﻦ ﻣﺤﺎﺳﻦ أﺷﻌﺎره و‬‫ﻣﺤﺎﻣﺪ آﺛﺎره ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫أﻻ ﯾﺎ ﻧﺴﯿﻢ اﻟﺮﯾﺢ ﻣﻦ أرض ﺑﺎﺑﻞ ﺗﺤﻤﻞ اﻟﯽ أﻫﻞ اﻟﺨﯿﺎم ﺳﻼﻣﯽ‬‫و ﻗﻞ ﻟﺤﺒﯿﺐ ﻓﯿﮏ ﺑﻌﺾ ﻧﺴﯿﻤﻪ أﻣﺎ آن أن ﺗﺴﻄﯿﻊ رﺟﻊ ﮐﻼﻣﯽ‬‫]‪ [1‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ ج ‪ 3‬ص ‪55‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪27 :‬‬‫رﺿﯿﺖ و ﻟﻮ ﻻ ﻣﺎ ﻋﻠﻤﺘﻢ ﻣﻦ اﻟﺠﻮي ﻟﻤﺎ ﮐﻨﺖ أرﺿﯽ ﻣﻨﮑﻢ ﺑﻠﻤﺎم‬‫اﻟﯽ آﺧﺮ ﻣﺎ ذﮐﺮ ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺛﻤﺮه دوﺣﻪ ﺳﯿﺎدت‪ ،‬و ﻗﻤﺮ ﻓﻠﮏ رﯾﺎﺳﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﻠﻢ آن ﺟﻨﺎب ﻣﺜﻞ ﺳﯿﻒ ﻣﻨﺘﻀﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و‬‫ﺑﺮاي آن ﺟﻨﺎب ﻣﺤﺎﺳﻦ اﺷﻌﺎر و ﻣﺤﺎﻣﺪ آﺛﺎر اﺳﺖ«‬‫ﻋﻈﻤﺖ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة‬‫»و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻠﻐﻮﯾﯿﻦ و اﻟﻨﺤﺎة« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﻧﻘﯿﺐ اﻟﻌﻠﻮﯾﯿﻦ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺎﻟﻤﺮﺗﻀﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻬﺪي‪ ،‬أﺧﻮ اﻟﺮﺿﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﯾﺎﻗﻮت‪ :‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻄﻮﺳﯽ‪ :‬ﻣﺠﻤﻊ ﻋﻠﯽ ﻓﻀﻠﻪ‪ ،‬ﺗﻮﺣﺪ ﻓﯽ ﻋﻠﻮم ﮐﺜﯿﺮة ﻣﺜﻞ اﻟﮑﻼم‪ ،‬و اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و اﻻدب‪ ،‬ﻣﻦ اﻟﻨﺤﻮ‪ ،‬و‬‫اﻟﺸﻌﺮ‪ ،‬و ﻣﻌﺎﻧﯿﻪ و اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﺗﺼـﺎﻧﯿﻒ ﻣﻨﻬـﺎ »اﻟﻐﺮر« و »اﻟـﺬﺧﯿﺮة ﻓﯽ اﻻـﺻﻮل«‪ ،‬و »اﻟﺬرﯾﻌـﮥ ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ«‪ ،‬و »ﮐﺘـﺎب اﻟﺸـﯿﺐ و اﻟﺸـﺒﺎب« و ﮐﺘـﺎب »ﺗﺘﺒﻊ أﺑﯿﺎت‬‫اﻟﻤﻌـﺎﻧﯽ« اﻟﺘﯽ ﺗﮑﻠﻢ ﻋﻠﯿﻬﺎ اﺑﻦ ﺟﻨﯽ و ﮐﺘﺎب »اﻟﻨﻘﺾ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﺟﻨﯽ« ﻓﯽ اﻟﺤﮑﺎﯾـﮥ و اﻟﻤﺤﮑﯽ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »اﻟﺒﺮق«‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »ﻃﯿﻒ ﻟا ﺨﯿﺎل«‪،‬‬‫و »دﯾﻮان ﺷﻌﺮه«‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ]‪ [1] .[2‬دﻣﯿﮥ اﻟﻘﺼﺮ و ﻣﺼﺮة‬‫اﻫﻞ اﻟﻌﺼﺮ‪ ،‬ص ‪ 75‬ط ﺣﻠﺐ ‪1348‬‬‫]‪ [2‬ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ص ‪ 335‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪28 :‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾـﺎﻗﻮت ﺣﻤﻮي‪ ،‬ﻣـﺪح ﻋﻈﯿﻢ و ﺛﻨﺎء ﺟﻠﯿﻞ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ آن‬‫ﺟﻨﺎب ﻣﺘﻮﺣﺪ ﺑﻮد در ﻋﻠﻮم ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و اﺟﻤﺎع ﺑﺮ ﻓﻀﻞ آن ﺟﻨﺎب واﻗﻊ ﺷﺪه«‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در اﻟﻌﺒﺮ‬‫»و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« در ﺳﻨﻪ ﺳﺖ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺸﺮﯾﻖ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ‪ ،‬ﺑﻘﯿﮥ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﯿﻦ‪ ،‬و ﺷﯿﺦ اﻟﺸﯿﻌﮥ‪ ،‬و رﺋﯿﺴﻬﻢ ﺑﺎﻟﻌﺮاق‪ ،‬أﺑﻮ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ اﻟﻤﻮﺳﻮي‬‫و ﻟﻪ اﺣﺪي و ﺛﻤﺎﻧﻮن ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم‪ ،‬و اﻟﺸﻌﺮ‪ ،‬و اﻟﺒﻼﻏﮥ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ ﻣﺘﺒﺤﺮا ﻓﯽ ﻓﻨﻮن اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬أﺧﺬ ﻋﻦ اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻤﻔﯿﺪ اﻟﺦ‬‫)‪.(1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 45‬از ‪210‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ذﻫﺒﯽ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده‪ :‬ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ اﻣﺎم ﺑﻮد در ﮐﻼم و ﺷﻌﺮ و ﺑﻼﻏﺖ‪ ،‬و ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ و‬‫ﻣﺘﺒﺤﺮ ﺑﻮد در ﻓﻨﻮن ﻋﻠﻢ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣﺎدح ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﺨﺎوي در »ﺿﻮء ﻻﻣﻊ«‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺴﺨﺎوي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او در ﮐﺘﺎب‬‫»ﺿﻮء ﻻﻣﻊ ﻻﻫﻞ اﻟﻘﺮن اﻟﺘﺎﺳﻊ« ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ آن ﻣﺰﯾﻦ ﺑﺎﺟﺎزه ﻣﺼﻨﻒ و ﻣﺤﺸﯽ ﺑﺨﻂ او ﻧﺰد ﻓﻘﯿﺮ ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ‪ ،‬ﺷـﯿﺨﯽ اﻻﺳـﺘﺎذ‪ ،‬اﻣﺎم اﻻﺋﻤﮥ اﻟﺸـﻬﺎب أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ‪ ،‬اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ اﻟﻤﺼﺮي ﺛﻢ اﻟﻘﺎﻫﺮي‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و ﯾﻌﺮف ﺑﺎﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻟﻘﺐ ﻟﺒﻌﺾ آﺑﺎﺋﻪ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ ﺛﺎﻧﯽ ﻋﺸﺮ ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ ﺛﻼث و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﻤﺼﺮ اﻟﻌﺘﯿﻘﮥ‪ ،‬و ﻧﺸﺄ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪29 :‬‬‫ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﯾﺘﯿﻤﺎ ﻓﯽ ﮐﻨﻒ أﺣﺪ أوﺻﯿﺎﺋﻪ اﻟﺰﮐﯽ اﻟﺤﺰوﺑﯽ‪ ،‬ﻓﺤﻔﻆ اﻟﻘﺮآن و ﻫﻮ اﺑﻦ ﺗﺴﻊ‪ ،‬ﻋﻨﺪ اﻟﺼﺪر اﻟﺴﻘﻄﯽ‪ ،‬ﺷﺎرح »ﻣﺨﺘﺼﺮ اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي« و ﺻﻠﯽ‬‫ﺑﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺎدة ﺑﻤﮑﮥ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﮐﺎن ﻣﻊ وﺻـﯿﻪ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﺣﻔﻆ »اﻟﻌﻤﺪة«‪ ،‬و »اﻟﺤﺎوي اﻟﺼـﻐﯿﺮ«‪ ،‬و »ﻣﺨﺘﺼﺮ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ« و »اﻟﻤﻠﺤﮥ«‪ ،‬و » ﻟا ﻔّﯿﮥ اﺑﻦ‬‫ﻣﺎﻟﮏ« و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﺑﺤﺚ ﻓﯽ ﺻﻐﺮه و ﻫﻮ ﺑﻤﮑﮥ ﻓﯽ »اﻟﻌﻤﺪة« ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻤﺎل اﺑﻦ ﻇﻬﯿﺮة‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺮء ﻋﻠﯽ اﻟﺼـﺪر اﻻﺑﺴـﯿﻄﯽ ﺑﺎﻟﻘـﺎﻫﺮة ﺷـﯿﺌﺎ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ ﺑﻠـﻮﻏﻪ ﻻـزم أﺣـﺪ أوﺻـﯿﺎﺋﻪ اﻟﺸـﻤﺲ ﺑﻦ اﻟﻘﻄـﺎن‪ ،‬ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و اﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ‪ ،‬و‬‫اﻟﺤﺴﺎب‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﺟﺎﻧﺒﺎ ﮐﺒﯿﺮا ﻣﻦ »اﻟﺤﺎوي«‪.‬‬‫و ﮐـﺬا ﻻزم ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ اﻟﻨﻮر اﻻدﻣﯽ‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺎﻻﺑﻨﺎﺳـﯽ‪ ،‬ﺑﺤﺚ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﻬﺎج« و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻣﻼزﻣﺘﻪ أﯾﻀﺎ‪ ،‬ﻻﺧﺘﺼﺎﺻـﻪ‬‫ﺑـﺄﺑﯿﻪ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ‪ ،‬ﻻزﻣﻪ ﻣـﺪة و ﺣﻀـﺮ دروﺳﻪ اﻟﻔﻘﻬﯿـﮥ‪ ،‬و ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ »اﻟﺮوﺿـﮥ« و ﻣﻦ ﮐﻼﻣﻪ ﻋﻠﯽ ﺣﻮاﺷـﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻘﺮاءة‬‫اﻟﺸﻤﺲ اﻟﺒﺮﻣﺎوي‪ ،‬ﻓﯽ »ﻣﺨﺘﺼﺮ اﻟﻤﺰﻧﯽ« و ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻤﻠﻘﻦ‪ ،‬ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﻗﻄﻌﮥ ﮐﺒﯿﺮة ﻣﻦ ﺷﺮﺣﻪ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻋﻠﯽ »اﻟﻤﻨﻬﺎج«‪.‬‬‫و ﻻـزم اﻟﻌﺰ ﺑﻦ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻓﯽ ﻏـﺎﻟﺐ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﺘﯽ ﮐﺎن ﯾﻘﺮﯾﻬﺎ دﻫﺮا‪ ،‬و ﻣﻤﺎ أﺧـﺬه ﻋﻨﻪ ﻓﯽ ﺷـﺮح »اﻟﻤﻨﻬﺎج اﻻﺻـﻠﯽ« و ﻓﯽ »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ«‪ ،‬و‬‫ﺷﺮﺣﻪ ﻟﻠﻌﺰ‪ ،‬و ﻓﯽ »اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ اﻻﺻـﻠﯽ«‪ ،‬و اﻟﻨﺼﻒ اﻻول ﻣﻦ »ﺷﺮح اﻟﻌﻀﺪ« و ﻓﯽ »اﻟﻤﻄﻮل« و ﻋﻠﻖ ﻋﻨﻪ ﺑﺨﻄﻪ أﮐﺜﺮ ﺷﺮح »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ«‪،‬‬‫و ﺣﻀـﺮ درس اﻟﻬﻤﺎم اﻟﺨﻮارزﻣﯽ و ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ دروس ﻗﻨﺒﺮ اﻟﻌﺠﻤﯽ‪ ،‬و أﺧﺬ أﯾﻀﺎ ﻋﻦ اﻟﺒﺪر ﺑﻦ اﻟﻄﻨﺒﺪي‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﺼﺎﺣﺐ و اﻟﺸـﻬﺎب أﺣﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﻮﺻـﯿﺮي‪ ،‬و ﻋﻦ اﻟﺠﻤـﺎل اﻟﻤـﺎرداﻧﯽ اﻟﻤﻮﻗﺖ اﻟﺤـﺎﺳﺐ و اﻟﻠﻐـﮥ ﻋﻦ اﻟﻤﺠـﺪ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻘﺎﻣﻮس«‪ ،‬و اﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ ﻋﻦ اﻟﻐﻤﺎري‪ ،‬و‬‫اﻟﻤﺤﺐ ﺑﻦ ﻫﺸﺎم‪ ،‬و اﻻدب و اﻟﻌﺮوض و ﻧﺤﻮﻫﻤﺎ ﻋﻦ اﻟﺒﺪري اﻟﺒﺸـﻨﮑﯽ‪ ،‬و اﻟﮑﺘﺎﺑﮥ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﻓﺘﺎوي‪ ،‬و اﻟﻨﻮر اﻟﺒﺪﻣﺎﺻﯽ‪ ،‬و ﻟا ﻘﺮاءات‬‫ﻋﻦ اﻟﺘﻨﻮﺧﯽ‪ ،‬ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﻟﺴﺒﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪30 :‬‬‫اﻟﯽ اﻟﻤﻔﻠﺤﻮن‪ ،‬وﺟﻮده ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫و ﺟﺪ ﻓﯽ اﻟﻔﻨﻮن ﺣﺘﯽ ﺑﻠﻎ اﻟﻐﺎﯾﮥ‪ ،‬و ﺣﺒﺐ اﻟﱠﻠﻪ إﻟﯿﻪ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و أﻗﺒﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﮑﻠﯿﺘﻪ‪ ،‬و ﻃﻠﺒﻪ ﻣﻦ ﺳـﻨﮥ ﺛﻠﺚ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ و ﻫﻠﻢ ﺟﺮا‪ ،‬ﻟﮑﻨﻪ ﻟﻢ ﯾﻠﺰم‬‫اﻟﻄﻠﺐ اﻻ ﻣﻦ ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻌﮑﻒ ﻋﻠﯽ اﻟﺰﯾﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ‪ ،‬و ﺗﺨﺮج ﺑﻪ‪ ،‬و اﻧﺘﻔﻊ ﺑﻤﻼزﻣﺘﻪ‪ ،‬و ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻔﯿﺘﻪ و ﺷﺮﺣﻬﺎ‪ ،‬و ﻧﮑﺘﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫اﻟﺼـﻼح‪ ،‬دراﯾـﮥ و ﺗﺤﻘﯿﻘﺎ‪ ،‬و اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﮑﺒﺎر و اﻻﺟﺰاء اﻟﻘﺼﺎر‪ ،‬و ﺣﻤﻞ ﻋﻨﻪ ﻣﻦ أﻣﺎﻟﯿﻪ ﺟﻤﻠﮥ‪ ،‬و اﺳـﺘﻤﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻌﻀـﻬﺎ‪ ،‬و ﺗﺤﻮﯾﻞ‬‫اﻟﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة‪ ،‬ﻓﺴـﮑﻨﻬﺎ ﻗﺒﯿﻞ اﻟﻘﺮن‪ ،‬و ارﺗﺤﻞ اﻟﯽ اﻟﺒﻼد اﻟﺸﺎﻣﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﺼﺮﯾﮥ‪ ،‬و اﻟﺤﺠﺎزﯾﮥ و اﮐﺜﺮ ﺟﺪا ﻣﻦ اﻟﻤﺴﻤﻮع و اﻟﺸﯿﻮخ‪ ،‬ﻓﺴﻤﻊ اﻟﻌﺎﻟﯽ‬‫و اﻟﻨﺎزل‪ ،‬و أﺧﺬ ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﻮخ و اﻻﻗﺮان‪ ،‬ﻓﻤﻦ دوﻧﻬﻢ‪ ،‬و اﺟﺘﻤﻊ ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﺸـﯿﻮخ اﻟﻤﺸﺎر إﻟﯿﻬﻢ و اﻟﻤﻌﻮل ﻓﯽ اﻟﻤﺸﮑﻼت ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﺠﺘﻤﻊ‬‫ﻻﺣـﺪ ﻣﻦ أﻫﻞ ﻋﺼـﺮه‪ ،‬ﻻن ﮐﻞ واﺣﺪ ﻣﻨﻬﻢ ﮐﺎن ﻣﺘﺒﺤﺮا و رأﺳﺎ ﻓﯽ ﻓﻨﻪ اﻟﺬي اﺷـﺘﻬﺮ ﺑﻪ ﻻ ﯾﻠﺤﻖ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺘﻨﻮﺧﯽ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﻘﺮاءات و ﻋﻠﻮ‬‫ﺳﻨـﺪه ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﻌﺮاﻗﯽ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﻋﻠﻮم اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻣﺘﻌﻠﻘﺎﺗﻪ و اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ ﺣﻔﻆ اﻟﻤﺘﻮن و اﺳـﺘﺤﻀﺎرﻫﺎ‪ ،‬و اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ ﻓﯽ ﺳـﻌﮥ اﻟﺤﻔﻆ و ﮐﺜﺮة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 46‬از ‪210‬‬‫اﻻﻃﻼع‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻤﻠﻘﻦ ﻓﯽ ﮐﺜﺮة اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪.‬‬‫و اﻟﻤﺠـﺪ اﻟﻔﯿﺮوزآﺑـﺎدي ﻓﯽ ﺣﻔﻆ اﻟﻠﻐـﮥ و اﻃﻼﻋﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﻐﻤﺎري ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓـﮥ اﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ و ﻣﺘﻌﻠﻘﺎﺗﻬﺎ‪ ،‬و ﮐـﺬا اﻟﻤﺤﺐ ﺑﻦ ﻫﺸﺎم ﮐﺎن ﺣﺴـﻦ‬‫اﻟﺘﺼﺮف ﻓﯿﻬﺎ ﻟﻮﻓﻮر ذﮐﺎﺋﻪ و ﮐﺎن اﻟﻐﻤﺎري ﻓﺎﺋﻘﺎ ﻓﯽ ﺣﻔﻈﻬﺎ‪.‬‬‫و اﻟﻌﺰ ﺑﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻓﯽ ﺗﻔﻨﻨﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﻮم ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬ﺑﺤﯿﺚ اﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻘﻮل أﻧﺎ أﻗﺮأ ﻓﯽ ﺧﻤﺴﮥ ﻋﺸﺮ ﻋﻠﻤﺎ ﻻ ﯾﻌﺮف ﻋﻠﻤﺎء ﻋﺼﺮي أﺳﻤﺎءﻫﺎ‪ ،‬و أذن ﻟﻪ‬‫ﺟﻠﻬﻢ أو ﺟﻤﯿﻌﻬﻢ‪ ،‬ﮐﺎﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ‪ ،‬و اﻟﻌﺮاﻗﯽ‪ ،‬ﻓﯽ اﻟﻔﺘﺎوي و اﻟﺘﺪرﯾﺲ‪ ،‬و ﺗﺼﺪي ﻟﻨﺸـﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺼـﺮ ﻧﻔﺴﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ و ﻗﺮاءة و إﻗﺮاء و‬‫ﺗﺼﻨﯿﻔﺎ‪ ،‬و اﻓﺘﺎءا‪.‬‬‫و ﺷﻬﺪ ﻟﻪ أﻋﯿﺎن ﺷﯿﻮﺧﻪ ﺑﺎﻟﺤﻔﻆ‪ ،‬و زادت ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ اﻟﺘﯽ ﻣﻌﻈﻤﻬﺎ ﻓﯽ ﻓﻨﻮن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪31 :‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻦ ﻓﻨﻮن اﻻدب و اﻟﻔﻘﻪ و اﻻﺻـﻠﯿﻦ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﻣﺎﺋﮥ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎ‪ ،‬و رزق ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﺴﻌﺪ و اﻟﻘﺒﻮل ﺧﺼﻮﺻﺎ‬‫»ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري ﺑﺸﺮح اﻟﺒﺨﺎري« اﻟﺬي ﻟﻢ ﯾﺴﺒﻖ ﻟﻨﻈﯿﺮه أﻣﺮا ﻋﺠﺒﺎ‪ ،‬ﺑﺤﯿﺚ اﺳﺘﺪﻋﯽ ﻃﻠﺒﻪ ﻣﻠﻮك اﻻﻃﺮاف‪ ،‬ﺑﺴﺆال ﻋﻠﻤﺎﺋﻬﻢ ﻟﻬﻢ ﻓﯽ ﻃﻠﺒﻪ‪ ،‬و ﺑﯿﻊ‬‫ﺑﻨﺤﻮ ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ دﯾﻨﺎر‪ ،‬و اﻧﺘﺸﺮ ﻓﯽ اﻵﻓﺎق‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﺗﻢ ﻟﻢ ﯾﺘﺨﻠﻒ ﻋﻦ وﻟﯿﻤﮥ ﺧﺘﻤﻪ ﻓﯽ اﻟﺘﺎج و اﻟﺴﺒﻊ وﺟﻮه ﻣﻦ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ اﻻ اﻟﻨﺎدر و ﮐﺎن‬‫ﻣﺼـﺮوف ذﻟﮏ اﻟﻤﻬﻢ ﻧﺤﻮ ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ دﯾﻨﺎر و اﻋﺘﻨﯽ ﺑﺘﺤﺼﯿﻞ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﺷﯿﻮﺧﻪ و أﻗﺮاﻧﻪ‪ ،‬ﻓﻤﻦ دوﻧﻬﻢ‪ ،‬و ﮐﺘﺒﻬﺎ اﻻﮐﺎﺑﺮ‪ ،‬و اﻧﺘﺸﺮت‬‫ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﻪ‪ ،‬و اﻗﺮأ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﺣﻔﻆ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ اﻻﺑﻨﺎء ﻋﺪة ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﻋﺮﺿﻮﻫﺎ ﻋﻠﯽ ﺟﺎري اﻟﻌﺎدة ﻋﻠﯽ ﻣﺸﺎﯾﺦ اﻟﻌﺼﺮ‪ ،‬و أﻧﺸﺪ ﻣﻦ ﻧﻈﻤﻪ‬‫ﻓﯽ اﻟﻤﺤﺎﻓﻞ‪ ،‬و ﺧﻄﺐ ﻣﻦ دﯾﻮاﻧﯿﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺎﺑﺮ ﻟﺒﻠﯿﻎ ﻧﻈﻤﻪ و ﻧﺜﺮه‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﺼـﻤﻤﺎ ﻋﻠﯽ ﻋـﺪم دﺧﻮﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻘﻀﺎء‪ ،‬ﺣﺘﯽ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻮاﻓﻖ اﻟﺼﺪر‬‫اﻟﻤﻨﺎوي‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﻋﺮض ﻋﻠﯿﻪ ﻗﺒﻞ اﻟﻘﺮن اﻟﻨﯿﺎﺑﮥ ﻋﻨﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗـﺪر أن ﻟا ﻤﺆﯾـﺪ وﻻـه اﻟﺤﮑﻢ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﻘﻀﺎﯾـﺎ‪ ،‬و اﻟﺰم ﻣﻦ ذﻟﮏ اﻟﻨﯿﺎﺑـﮥ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﻪ ﻟﻢ ﯾﺘﻮﺟﻪ إﻟﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﻻ اﻧﺘـﺪب ﻟﻬﺎ اﻟﯽ أن ﻋﺮض ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻻﺳﺘﻘﻼل ﺑﻪ‪ ،‬و اﻟﺰم ﻣﻦ أﺣﺒﺎﺋﻪ ﺑﻘﺒﻮﻟﻪ ﻓﻘﺒﻞ و اﺳﺘﻘﺮ ﻓﯽ اﻟﻤﺤﺮم ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺑﻌﺪ أن ﮐﺎن ﻋﺮض ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ أﯾﺎم اﻟﻤﺆﯾﺪ ﻓﻤﻦ دوﻧﻪ‪ ،‬و‬‫ﻫﻮ ﯾﺄﺑﯽ و ﺗﺰاﯾـﺪ ﻧـﺪﻣﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺒﻮل‪ ،‬ﻟﻌـﺪم ﻓﺮق أرﺑﺎب اﻟﺪوﻟﮥ ﺑﯿﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء و ﻏﯿﺮﻫﻢ و ﻣﺒﺎﻟﻐﺘﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﻠﻮم ﻟﺮد اﺷﺎراﺗﻬﻢ‪ ،‬و ان ﻟﻢ ﺗﮑﻦ ﻋﻠﯽ‬‫وﻓﻖ اﻟﺤﻖ ﺑـﻞ ﯾﻌـﺎدون ﻋﻠﯽ ذﻟـﮏ‪ ،‬و اﺣﺘﯿـﺎﺟﻪ ﻟﻤـﺪاراة ﮐﺒﯿﺮﻫﻢ و ﺻـﻐﯿﺮﻫﻢ ﺑﺤﯿﺚ ﻻ ﯾﻤﮑﻨﻪ ﻣﻊ ذﻟﮏ اﻟﻘﯿﺎم ﺑﮑﻞ ﻣﺎ ﯾﺮوﻣﻮﻧﻪ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ‬‫اﻟﻌـﺪل‪ ،‬و ﺻـﺮح ﺑﺄﻧﻪ ﺟﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﺑﺘﻘﻠﯿﺪ أﻣﺮﻫﻢ‪ ،‬و أن ﺑﻌﻀـﻬﻢ ارﺗﺤﻞ ﻟﻠﻘﺎﺋﻪ و ﺑﻠﻐﻪ ﻓﯽ أﺛﻨﺎء ﺗﻮﺟﻬﻪ ﺗﻠﺒﺴﻪ ﺑﻮﻇﯿﻔﮥ اﻟﻘﻀﺎء ﻓﺮﺟﻊ‪ ،‬و ﻟﻢ‬‫ﯾﻠﺒﺚ أن ﺻـﺮف ﺛﻢ أﻋﯿـﺪ‪ ،‬و ﻻ زال ﮐـﺬﻟﮏ اﻟﯽ أن أﺧﻠﺺ ﻓﯽ اﻻﻗﻼع ﻋﻨﻪ ﻋﻘﺐ ﺻـﺮﻓﻪ ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻟﺜﺎﻧﯿـﮥ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ ﺑﻌﺪ‬‫زﯾﺎدة ﻣﺪد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪32 :‬‬‫ﻗﻀﺎﺋﻪ ﻋﻠﯽ أﺣﺪ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺳﻨﮥ‪ ،‬و زﻫﺪ ﻓﯽ اﻟﻘﻀﺎء زﻫﺪا ﺗﺎﻣﺎ ﻟﮑﺜﺮة ﻣﺎ ﺗﻮاﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻻﻧﮑﺎد و اﻟﻤﺤﻦ ﺑﺴﺒﺒﻪ‪.‬‬‫و ﺻـﺮح ﺑﺄﻧﻪ ﻟﻢ ﺗﺒﻖ ﻓﯽ ﺑﺪﻧﻪ ﺷـﻌﺮة ﺗﻘﺒﻞ اﺳـﻤﻪ‪ ،‬و درس ﻓﯽ أﻣﺎﮐﻦ ﮐﺎﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ اﻟﺤﺴـﻨﯿﮥ و اﻟﻤﻨﺼﻮرﯾﮥ‪ ،‬و اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟﺒﯿﺒﺮﺳـﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﺠﻤﺎﻟﯿﮥ‬‫اﻟﻤﺴـﺘﺠﺪﯾﮥ‪ ،‬و اﻟﺤﺴـﯿﻨﯿﮥ و اﻟﺰﯾﻨﺒﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺨﻮﻧﯿﮥ‪ ،‬و ﺟﺎﻣﻊ ﻃﻮﻟﻮن‪ ،‬و اﻟﻘﺒﮥ اﻟﻤﻨﺼﻮرﯾﮥ‪ ،‬و اﻻﺳﻤﺎع ﺑﺎﻟﻤﺤﻤﻮدﯾﮥ‪ ،‬و اﻟﻔﻘﻪ ﺑﺎﻟﺤﺰوﺑﯿﮥ اﻟﺒﺪرﯾﮥ‬‫ﺑﻤﺼﺮ‪ ،‬و اﻟﺸﺮﯾﻔﯿﮥ اﻟﻔﺨﺮﯾﮥ‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺨﻮﻧﯿﮥ و اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﮥ اﻟﻨﺠﻤﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﺼﻼﺣﯿﮥ اﻟﻤﺠﺎورة ﻟﻠﺸﺎﻓﻌﯽ و اﻟﻤﺆﯾﺪﯾﮥ‪.‬‬‫وﻟﯽ ﻣﺸـﯿﺨﮥ اﻟﺒﯿﺒﺮﺳﯿﮥ‪ ،‬و ﻧﻈﺮﻫﺎ و اﻻﻓﺘﺎء ﺑﺪار اﻟﻌﺪل‪ ،‬و اﻟﺨﻄﺎﺑﮥ ﺑﺠﺎﻣﻊ اﻻزﻫﺮ‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﺠﺎﻣﻊ ﻋﻤﺮو‪ ،‬و ﺧﺰن اﻟﮑﺘﺐ ﺑﺎﻟﻤﺤﻤﻮدﯾﮥ‪ ،‬و أﺷﯿﺎء ﻏﯿﺮ‬‫ذﻟﮏ ﻣﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺠﺘﻤﻊ ﻟﻪ ﻓﯽ آن واﺣﺪ‪.‬‬‫و أﻣﻠﯽ ﻣﺎ ﯾﻨﯿﻒ ﻋﻠﯽ أﻟﻒ ﻣﺠﻠﺲ ﻣﻦ ﺣﻔﻈﻪ‪ ،‬و اﺷـﺘﻬﺮ ذﮐﺮه‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ﺻـﯿﺘﻪ‪ ،‬و ارﺗﺤﻞ اﻻﺋﻤﮥ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﺗﺒﺠﺢ اﻷﻋﯿﺎن ﺑﺎﻟﻮﻓﻮد ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﮐﺜﺮت‬‫ﻃﻠﺒﺘﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﮐﺎن رؤس اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻣﻦ ﮐﻞ ﻣـﺬﻫﺐ ﻣﻦ ﺗﻼﻣـﺬﺗﻪ‪ ،‬و أﺧـﺬ اﻟﻨﺎس ﻋﻨﻪ ﻃﺒﻘـﮥ ﺑﻌﺪ اﺧﺮي‪ ،‬و اﻟﺤﻖ اﻻﺑﻨﺎء ﺑﺎﻵﺑﺎء‪ ،‬و اﻻﺣﻔﺎد ﺑﻞ و‬‫أﺑﻨﺎﺋﻬﻢ ﺑﺎﻻﺟـﺪاد‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺠﺘﻤﻊ ﻋﻨـﺪ أﺣـﺪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻬﻢ و ﻗﻬﺮﻫﻢ ﺑﺬﮐﺎﺋﻪ و ﺷـﻔﻮف ﻧﻈﺮه‪ ،‬و ﺳـﺮﻋﮥ ادراﮐﻪ‪ ،‬و اﺗﺴﺎع ﻧﻈﺮه‪ ،‬و وﻓﻮر آداﺑﻪ‪ ،‬و‬‫اﻣﺘﺪﺣﻪ اﻟﮑﺒﺎر‪ ،‬و ﺗﺒﺠﺢ ﻓﺤﻮل اﻟﺸﻌﺮاء ﺑﻤﻄﺎرﺣﺘﻪ‪ ،‬و ﻃﺎرت ﻓﺘﺎواه اﻟﺘﯽ ﻻ ﯾﻤﮑﻦ دﺧﻮﻟﻬﺎ ﺗﺤﺖ اﻟﺤﺼﺮ ﻓﯽ اﻵﻓﺎق‪ ،‬و ﺣﺪث ﺑﺎﮐﺜﺮ ﻣﺮوﯾﺎﺗﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 47‬از ‪210‬‬‫ﺧﺼﻮﺻﺎ اﻟﻤﻄﻮﻻت ﻣﻨﻬﺎ ﮐﻞ ذﻟﮏ ﻣﻊ ﺷﺪة ﺗﻮاﺿﻌﻪ‪ ،‬و ﺣﻠﻤﻪ‪ ،‬و ﺑﻬﺎﺋﻪ‪ ،‬و ﺗﺤﺮﯾﻪ ﻓﯽ ﻣﺄﮐﻠﻪ‪ ،‬و ﻣﺸﺮﺑﻪ‪ ،‬و ﻣﻠﺒﺴﻪ‪ ،‬و ﺻﯿﺎﻣﻪ‪ ،‬و ﻗﯿﺎﻣﻪ‪ ،‬و ﺑﺬﻟﻪ‪،‬‬‫و ﺣﺴﻦ ﻋﺸـﺮﺗﻪ‪ ،‬و ﻣﺰﯾﺪ ﻣﺪاراﺗﻪ‪ ،‬و ﻟﺬﯾﺬ ﻣﺤﺎﺿﺮاﺗﻪ‪ ،‬و رﺿﯽ أﺧﻼﻗﻪ‪ ،‬و ﻣﯿﻠﻪ ﻻﻫﻞ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬و اﻧﺼﺎﻓﻪ ﻓﯽ اﻟﺒﺤﺚ‪ ،‬و رﺟﻮﻋﻪ اﻟﯽ اﻟﺤﻖ و‬‫ﺧﺼﺎﻟﻪ اﻟﺘﯽ ﻟﻢ ﺗﺠﺘﻤﻊ ﻻﺣﺪ ﻣﻦ أﻫﻞ ﻋﺼﺮه‪ ،‬و ﻗﺪ ﺷﻬﺪ ﻟﻪ اﻟﻘﺪﻣﺎء ﻟﺤﻔﻈﻪ‪ ،‬و اﻟﺜﻘﮥ‪ ،‬و اﻻﻣﺎﻧﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ اﻟﺘﺎﻣﮥ‪ ،‬و اﻟﺬﻫﻦ اﻟﻮﻗﺎد‪ ،‬و اﻟﺬﮐﺎء‬‫اﻟﻤﻔﺮط‪ ،‬و ﺳﻌﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪33 :‬‬‫اﻟﻌﻠﻢ ﻓﯽ ﻓﻨﻮن ﺷﺘﯽ‪ ،‬و ﺷﻬﺪ ﻟﻪ ﺷﯿﺨﻪ اﻟﻌﺮاﻗﯽ ﺑﺄﻧﻪ أﻋﻠﻢ أﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﮐﻞ ﻣﻦ اﻟﺘﻘﯽ اﻟﻔﺎﺳـﯽ و اﻟﺒﺮﻫﺎن اﻟﺤﻠﺒﯽ ﻣﺎ رأﯾﻨﺎ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﺳﺄل اﻟﻔﺎﺿﻞ ﺗﻐﺮي ﯾﺮﻣﺶ اﻟﻔﻘﯿﻪ أ رأﯾﺖ ﻣﺜﻞ ﻧﻔﺴﮏ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ‪َ :‬ﻓﻼ‬‫ﺗَُﺰﱡﮐﻮا َأﻧ ُْﻔَﺴُﮑْﻢ‬‫]‪ ،[1‬و ﻣﺤﺎﺳﻨﻪ ﺟﻤﮥ‪ ،‬و ﻣﺎ ﻋﺴﯽ أن أﻗﻮل ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ‪ ،‬أو ﻣﻦ أﻧﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﻌﺮف ﺑﻤﺜﻠﻪ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ‪.‬‬‫و ﻗـﺪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻦ اﻷﻋﯿﺎن ﻓﯽ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﺘﺪاوﻟـﮥ ﺑﺎﻻﯾـﺪي‪ :‬اﻟﻨﻘﯽ اﻟﻔﺎرﺳـﯽ ﻓﯽ »ذﯾﻞ اﻟﺘﻘﯿﯿـﺪ«‪ ،‬و اﻟﺒﺪر اﻟﺒﺸـﻨﮑﯽ ﻓﯽ »ﻃﺒﻘﺎﺗﻪ ﻟﻠﺸـﻌﺮاء« و‬‫اﻟﺘﻘﯽ اﻟﻤﻘﺮﯾﺰي ﻓﯽ ﮐﺘـﺎب »اﻟﻌﻘـﻮد اﻟﻔﺮﯾـﺪة«‪ ،‬و اﻟﻌﻼـء اﺑـﻦ ﺧﻄﯿﺐ اﻟﻨﺎﺻـﺮﯾﮥ ﻓﯽ »ذﯾـﻞ ﺗﺎرﯾـﺦ ﺣﻠﺐ«‪ ،‬و اﻟﺸـﻤﺲ ﺑﻦ ﻧﺎﺻـﺮ اﻟـﺪﯾﻦ ﻓﯽ‬‫»ﺗﻮﺿـﯿﺢ اﻟﻤﺸـﺘﺒﻪ«‪ ،‬و اﻟﺘﻘﯽ ﺑـﻦ ﻗﺎﺿـﯽ ﺷـﻬﺒﮥ ﻓﯽ »ﺗـﺎرﯾﺨﻪ«‪ ،‬و اﻟﺒﺮﻫـﺎن اﻟﺤﻠـﺒﯽ ﻓﯽ »ﺑﻌﺾ ﻣﺠـﺎﻣﯿﻌﻪ«‪ ،‬و اﻟﺘﻘﯽ ﺑﻦ ﻓﻬـﺪ اﻟﻤﮑﯽ ﻓﯽ »ذﯾﻞ‬‫ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ«‪ ،‬و اﻟﻘﻄﺐ اﻟﺨﯿﻀـﺮي ﻓﯽ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿـﮥ«‪ ،‬و ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎﺑﻨﺎ‪ ،‬ﮐﺎﺑﻦ ﻓﻬـﺪ اﻟﻨﺠﻢ ﻓﯽ ﻣﻌﺎﺟﯿﻤﻬﻢ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻓﯽ‬‫اﻟﻮﻓﯿﺎت‪ ،‬و ﻫﻮ ﻧﻔﺴﻪ ﻓﯽ »رﻓﻊ اﻻﺻـﺮ« و ﮐﻔﯽ ﺑﺬﻟﮏ ﻓﺨﺮا‪ ،‬و ﺗﺠﺎﺳﺮت ﻓﺄوردﺗﻪ ﻓﯽ »ﻣﻌﺠﻤﯽ« و »اﻟﻮﻓﯿﺎت« و »ذﯾﻞ اﻟﻘﻀﺎة«‪ ،‬ﺑﻞ و اﻓﺮدت‬‫ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﺣﺎﻓﻠﮥ‪ ،‬ﻻ ﺗﻔﯽ ﺑﺒﻌﺾ أﺣﻮاﻟﻪ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪ ﺿـﺨﻢ أو ﻣﺠﻠﺪﯾﻦ ﮐﺘﺒﻬﺎ اﻻﺋﻤﮥ ﻋﻨﯽ‪ ،‬و اﻧﺘﺸـﺮت ﻧﺴـﺨﻬﺎ و ﺣﺪﺛﺖ ﺑﻬﺎ اﻻﮐﺎﺑﺮ ﻏﯿﺮ ﻣﺮة‬‫ﺑﮑﻞ ﻣﻦ ﻣﮑﮥ و اﻟﻘﺎﻫﺮة‪ ،‬و أرﺟﻮ ﮐﻤﺎ ﺷﻬﺪ ﺑﻪ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ أن ﺗﮑﻮن ﻏﺎﯾﮥ ﻓﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ ﺳﻤﯿﺘﻬﺎ »اﻟﺠﻮاﻫﺮ و اﻟﺪرر«‪.‬‬‫و ﻗـﺪ ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﺟـﺪا ﻣﻦ ﺗﺼـﺎﻧﯿﻔﻪ و ﻣﺮوﯾـﺎﺗﻪ‪ ،‬ﺑﺤﯿﺚ ﻻـ أﻋﻠﻢ ﻣﻦ ﺷﺎرﮐﻨﯽ ﻓﯽ ﻣﺠﻤﻮﻋﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻮدﻧﯽ ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬و ﯾﻨﻮه‬‫ﺑﺬﮐﺮي ﻓﯽ ﻏﯿﺒﺘﯽ ﻣﻊ ﺻﻐﺮ ﺳﻨﯽ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻗﺎل ﻟﯿﺲ ﻓﯽ ﺟﻤﺎﻋﺘﯽ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﺪة ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﯽ‪ ،‬و أذن ]‪ [1‬اﻟﻨﺠﻢ ‪.32‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪34 :‬‬‫ﻟﯽ ﻓﯽ اﻻﻗﺮاء و اﻻﻓﺎدة ﺑﺨﻄﻪ‪ ،‬و أﻣﺮﻧﯽ ﺑﺘﺨﺮﯾﺞ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻢ أﻣﻼه‪.‬‬‫و ﻟﻢ ﯾﺰل ﻋﻠﯽ ﺟﻼﻟﺘﻪ و ﻋﻈﻤﺘﻪ ﻓﯽ اﻟﻨﻔﻮس‪ ،‬و ﻣﺪاوﻣﺘﻪ ﻋﻠﯽ أﻧﻮاع اﻟﺨﯿﺮات اﻟﯽ أن ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ أواﺧﺮ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ‪ ،‬و‬‫ﮐﺎن ﻟﻪ ﻣﺸـﻬﺪ ﻟﻢ ﯾﺮ ﻣﻦ ﺣﻀـﺮه ﻣﻦ اﻟﺸـﯿﻮخ ﻓﻀـﻼ ﻋﻤﻦ دوﻧﻬﻢ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﺷـﻬﺪ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و اﻟﺴﻠﻄﺎن ﻓﻤﻦ دوﻧﻬﻤﺎ اﻟﺼﻠﻮة ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻗّﺪم‬‫اﻟﺴـﻠﻄﺎن اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ ﻟﻠﺼـﻠﻮة‪ ،‬و دﻓﻦ ﺗﺠﺎه ﺗﺮﺑﮥ اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ ﺑﺎﻟﻘﺮاﻓﮥ‪ ،‬و ﺗﺰاﺣﻢ اﻻﻣﺮاء و اﻻﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﯽ ﺣﻤﻞ ﻧﻌﺸﻪ‪ ،‬و ﻣﺸـﯽ اﻟﯽ ﺗﺮﺑﺘﻪ ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﻤﺶ‬‫ﻧﺼﻒ ﻣﺴﺎﻓﺘﻬﺎ ﻗﻂ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺨﻠﻒ ﺑﻌﺪه ﻓﯽ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و رﺛﺎه ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﺑﻤﺎ ﻣﻘﺎﻣﻪ أﺟّﻞ ﻣﻨﻪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ و إﯾﺎﻧﺎ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ«‬‫»و ﻋﻼﻣﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم‪ ،‬و اﻣﺎم اﻟﺤﻔﺎظ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﺣﺎﻓﻆ اﻟﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼﺮﯾﮥ ﺑﻞ ﺣﺎﻓﻆ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﻣﻄﻠﻘﺎ‪ ،‬ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ ﺛﻢ اﻟﻤﺼﺮي‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ‪ ،773‬و ﻋﺎﻧﯽ أوﻻ اﻻدب‪ ،‬و ﻧﻈﻢ اﻟﺸـﻌﺮ‪ ،‬ﻓﺒﻠﻎ ﻓﯿﻪ اﻟﻐﺎﯾﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻃﻠﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﺳﻨﮥ ‪ ،794‬ﻓﺴﻤﻊ اﻟﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬و رﺣﻞ‪ ،‬و ﻻزم اﻟﺤﺎﻓﻆ‬‫أﺑﺎ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻌﺮاﻗﯽ و ﺑﺮع ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﺗﻘﺪم ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﻓﻨﻮﻧﻪ‪.‬‬‫ﺣﮑﯽ أﻧﻪ ﺷـﺮب ﻣـﺎء زﻣﺰم ﻟﯿﺼـﻞ اﻟﯽ رﺗﺒـﮥ اﻟـﺬﻫﺒﯽ‪ ،‬ﻓﺒﻠﻐﻬـﺎ و زاد‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﺣﻀـﺮت اﻟﻌﺮاﻗﯽ اﻟﻮﻓﺎة‪ ،‬ﻗﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬ﻣﻦ ﺗﺨﻠﻒ ﺑﻌـﺪك؟ ﻗﺎل‪ :‬اﺑﻦ‬‫ﺣﺠﺮ‪ ،‬ﺛﻢ اﺑﻨﯽ أﺑﺎ زرﻋﮥ ﺛﻢ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 48‬از ‪210‬‬‫و ﺻـﻨﻒ اﻟﺘﺼـﺎﻧﯿﻒ اﻟﺘﯽ ﻋﻢ اﻟﻨﻔﻊ ﺑﻬﺎ‪» ،‬ﮐﺸـﺮح اﻟﺒﺨﺎري« اﻟـﺬي ﻟﻢ ﯾﺼـﻨﻒ أﺣـﺪ ﻓﯽ اﻻوﻟﯿﻦ و ﻻ ﻓﯽ اﻵﺧﺮﯾﻦ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و »ﺗﻌﻠﯿﻖ اﻟﺘﻌﻠﯿﻖ« و‬‫»اﻟﺘﺸﻮﯾﻖ اﻟﯽ وﺻﻞ ]‪ [1‬اﻟﻀﻮء اﻟﻼﻣﻊ ﻻﻫﻞ اﻟﻘﺮن اﻟﺘﺎﺳﻊ ج ‪ 2‬ص ‪36‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪35 :‬‬‫اﻟﺘﻌﻠﯿﻖ« و »اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ« ﻓﯿﻪ أﯾﻀﺎ‪ ،‬و »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« و »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« و »اﻻﺻﺎﺑﮥ ﻓﯽ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ« و »ﻧﮑﺖ اﺑﻦ اﻟﺼـﻼح«‪ ،‬و »أﺳﺒﺎب اﻟﻨﺰول«‬‫و »ﺗﻌﺠﯿﻞ اﻟﻤﻨﻔﻌﮥ« و »رﺟﺎل اﻻرﺑﻌﮥ« و »اﻟﻤﺪرج« و »اﻟﻤﻘﺘﺮب ﻓﯽ اﻟﻤﻀﻄﺮب« و أﺷﯿﺎء ﮐﺜﯿﺮة ﺟﺪا ﺗﺰﯾﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫و أﻣﻠﯽ أﮐـﺜﺮ ﻣـﻦ أﻟـﻒ ﻣﺠﻠﺲ‪ ،‬و وﻟﯽ اﻟﻘﻀـﺎء ﺑﺎﻟـﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼــﺮﯾﮥ‪ ،‬و اﻟﺘـﺪرﯾﺲ ﺑﻌـﺪة أﻣـﺎﮐﻦ‪ ،‬و ﺧّﺮج أﺣـﺎدﯾﺚ اﻟﺮاﻓﻌﯽ‪ ،‬و اﻟﻬﺪاﯾـﮥ‪ ،‬و‬‫اﻟﮑﺸـﺎف‪ ،‬و اﻟﻔﺮدوس‪ ،‬و ﻋﻤـﻞ أﻃﺮاف اﻟﮑﺘـﺐ اﻟﻌﺸـﺮة و اﻟﻤﺴـﻨﺪ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‪ ،‬و ﻋﻤـﻞ زواﺋـﺪ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿـﺪ اﻟﯿﻤﺎﻧﯿـﮥ و ﻟﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯿﻖ و ﺗﺨﺎرﯾـﺞ ﻣﺎ‬‫اﻟﺤﻔﺎظ و اﻟﻤﺤﺪﺛﻮن ﻟﻬﺎ اﻻ ﻣﺤﺎوﯾﺞ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬وﻟﯽ ﻣﻨﻪ إﺟﺎزة ﻋﺎﻣﮥ و ﻻ اﺳﺘﺒﻌﺪ أن ﯾﮑﻮن ﻟﯽ ﻣﻨﻪ إﺟﺎزة ﺧﺎﺻﮥ‪ ،‬ﻓﺎن واﻟﺪي ﮐﺎن‬‫ﯾﺘﺮدد إﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﯾﻨﻮب ﻓﯽ اﻟﺤﮑﻢ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ان ﯾﮑﻦ ﻓﺎﺗﻨﯽ ﺣﻀﻮر ﻣﺠﺎﻟﺴﻪ و اﻟﻔﻮز ﺑﺴـﻤﺎع ﮐﻼﻣﻪ و اﻻﺧﺬ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺪ اﻧﺘﻔﻌﺖ ﺑﺎﻟﻔﻮز ﺑﺘﺼﺎﻧﯿﻔﻪ‪ ،‬و‬‫اﺳﺘﻔﺪت ﻣﻨﻬﺎ اﻟﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻏﻠﻖ ﺑﻌﺪه اﻟﺒﺎب و ﺧﺘﻢ ﺑﻪ ﻫﺬا اﻟﺸﺄن‪.‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﯽ اﻟﺸﻬﺎب اﻟﻤﻨﺼﻮري اﻧﻪ ﺷﻬﺪ ﺟﻨﺎزﺗﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ وﺻﻞ اﻟﯽ اﻟﻤﺼﻠﯽ‪ ،‬ﻣﻄﺮت اﻟﺴﻤﺎء ﻋﻠﯽ ﻧﻌﺸﻪ ﻓﺎﻧﺸﺪ ﻓﯽ ذﻟﮏ‪:‬‬‫ﻗﺪ ﺑﮑﺖ اﻟﺴﺤﺐ ﻋﻠﯽ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺑﺎﻟﻤﻄﺮ‬‫و اﻧﻬﺪم اﻟﺮﮐﻦ اﻟﺬي ﮐﺎن ﻣﺸﯿﺪا ﺑﺎﻟﺤﺠﺮ ]‪[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻧﻈﻢ اﻟﻌﻘﯿﺎن ﻓﯽ اﻋﯿﺎن اﻷﻋﯿﺎن« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ اﻻﺻﻞ ﺛﻢ اﻟﻤﻌﯿﺪي ﻟا ﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة‪ ،‬ﺷﯿﺦ ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪.547‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪36 :‬‬‫اﻻﺳـﻼم‪ ،‬اﻣﺎم اﻟﺤﻔﺎظ‪ ،‬ﺷـﻬﺎب اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻗﻄﺐ اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻦ ﻧﺎﺻـﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻓﺮﯾﺪ زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﺣﺎﻣﻞ‬‫ﻟﻮاء اﻟﺴـﻨﮥ ﻓﯽ أواﻧﻪ‪ ،‬ذﻫﺒﯽ ﻫﺬا اﻟﻌﺼﺮ و ﻧﻀﺎره‪ ،‬و ﺟﻮﻫﺮه اﻟﺬي ﺛﺒﺖ ﺑﻪ ﻋﻠﯽ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻻﻋﺼﺎر ﻓﺨﺎره‪ ،‬اﻣﺎم ﻫﺬا اﻟﻔﻦ ﻟﻠﻤﻘﺘﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﻘﺪم‬‫ﻋﺴﺎﮐﺮ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﻤﺪة اﻟﻮﺟﻮد ﻓﯽ اﻟﺘﻮﻫﯿﻦ و اﻟﺘﺼـﺤﯿﺢ‪ ،‬و أﻋﻈﻢ اﻟﺤﮑﺎم و اﻟﺸـﻬﻮد ﻓﯽ ﺑﺎﺑﯽ اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ و اﻟﺘﺠﺮﯾﺢ‪ ،‬ﺷـﻬﺪ ﻟﻪ ﺑﺎﻻﻧﻔﺮاد‪،‬‬‫ﺧﺼﻮﺻﺎ ﻓﯽ »ﺷـﺮح اﻟﺒﺨﺎري« ﮐﻞ ﻣﺴـﻠﻢ‪ ،‬و ﻗﻀﯽ ﻟﻪ ﮐﻞ ﺣﺎﮐﻢ‪ ،‬ﺑﺎﻧﻪ اﻟﻌﻠﻢ اﻟﻤﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻟﻪ اﻟﺤﻔﻆ اﻟﻮاﺳﻊ اﻟﺬي إذا وﺻﻔﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺤﺪث ﻋﻦ اﻟﺒﺤﺮ‬‫ﺑﻦ ﺣﺠﺮ و ﻻ ﺣﺮج‪ ،‬و اﻟﻨﻘـﺪ اﻟﺬي ﺿﺎﻫﯽ ﺑﻪ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻤﺸـﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻬﺮج ﻫﺮج‪ ،‬و اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﺘﯽ ﻣﺎ ﺷـﺒﻬﺘﻬﺎ اﻻ ﺑﺎﻟﮑﻨﻮز و اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ‪،‬‬‫ﻓﻤﻦ ﺛﻢ ﻗﻀﯽ ﻟﻬﺎ ﻣﻮاﻧﻊ ﺗﺤﻮل ﺑﯿﻨﻬﺎ و ﺑﯿﻦ ﮐﻞ ﻃﺎﻟﺐ ﺟﻤﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ ﻫﺬا اﻟﺰﻣﺎن اﻻﺧﯿﺮ‪ ،‬و أﺣﯿﺎ ﺑﻪ و ﺷﯿﺨﻪ ﺳﻨﮥ اﻻﻣﻼء ﺑﻌﺪ اﻧﻘﻄﺎﻋﻪ ﻣﻦ دﻫﺮ‬‫ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ ﺛﺎﻧﯽ ﻋﺸﺮي ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ ﺛﻼث و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻋﻨﯽ اّوﻻ ﺑﺎﻻدب و اﻟﺸﻌﺮ ﺣﺘﯽ ﺑﺮع ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﻧﻈﻢ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻓﺎﺟﺎد‪ ،‬و ﻫﻮ‬‫ﺛﺎﻧﯽ اﻟﺴـﺒﻌﮥ اﻟﺸﻬﺐ ﻣﻦ اﻟﺸﻌﺮاء‪ ،‬و ﮐﺘﺐ اﻟﺨﻄﺐ اﻟﻤﻨﺴﻮب‪ ،‬ﺛﻢ ﺣﺒﺐ إﻟﯿﻪ ﻓﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﺄﻗﺒﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﺳﻤﺎﻋﺎ‪ ،‬و ﮐﺘﺎﺑﮥ‪ ،‬و ﺗﺨﺮﯾﺠﺎ‪ ،‬و ﺗﻌﻠﯿﻘﺎ و‬‫ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎ‪ ،‬و ﻻزم ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻬـﺪه زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺗﺨﺮج ﺑﻪ‪ ،‬و اﮐﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﮐﺒﺎﺑﺎ ﻻ ﻣﺰﯾﺪ ﻋﻠﯿﻪ ﺣﺘﯽ رأس ﻓﯿﻪ ﻓﯽ ﺣﯿﺎة ﺷـﯿﻮﺧﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ‬‫ﺷﻬﺪوا ﻟﻪ ﺑﺎﻟﺤﻔﻆ‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﺦ ﺳـﺮاج اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ و اﻟﺸـﯿﺦ ﺳـﺮاج اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﻤﻠﻘﻦ‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺪﯾﻦ اﻻﻧﺒﺎﺳـﯽ‪ ،‬و اﺧﺬ‬‫اﻻـﺻﻮل و ﻏﯿﺮه ﻋﻦ اﻟﻌﻼﻣـﮥ ﻋﺰ اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺟﻤﺎﻋـﮥ‪ ،‬و ﻻـزﻣﻪ ﻃﻮﯾﻼـ‪ ،‬و رﺣﻞ اﻟﯽ اﻟﺸﺎم‪ ،‬و اﻟﺤﺠﺎز و دﺧﻞ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻓﺎﺟﺘﻤﻊ ﺑﺎﻟﻌﻼﻣـﮥ ﻣﺠﺪ‬‫اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺸـﯿﺮازي ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻘﺎﻣﻮس‪ ،‬ﺛﻢ رﺟﻊ ﻓﺎﻗﺒﻞ ﺑﮑﻠﯿﺘﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﺻـﻨﻒ ﻓﯿﻪ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﺒﺎﻫﺮة‪ ،‬و وﻟﯽ وﻇﺎﺋﻒ ﺳـﻨﯿﮥ ﻟﺘﺪرﯾﺲ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟﺸﯿﺨﻮﻧﯿﮥ‪ ،‬و ﻣﺠﺎﻣﻊ اﻟﻘﻠﻌﮥ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﺠﻤﺎﻟﯿﮥ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﺒﯿﺒﺮﺳﯿﮥ‪ ،‬و ﻣﺴﺠﺪ اﻟﺼﻼﺣﯿﮥ ﺑﺠﻮار ﻣﺸﻬﺪ اﻻﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪37 :‬‬‫و وﻟﯽ ﻗﻀﺎء اﻟﻘﻀﺎة ﺑﺎﻟﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼﺮﯾﮥ‪ ،‬و أول ﻣﺎ وﻟﯿﻪ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 49‬از ‪210‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة«‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة ﻓﯽ اﺧﺒﺎر اﻟﻤﺼﺮ و اﻟﻘﺎﻫﺮة« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ ،‬اﻣـﺎم اﻟﺤﻔـﺎظ ﻓﯽ زﻣـﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀـﺎة ﺷـﻬﺎب اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬أﺑـﻮ اﻟﻔﻀـﻞ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﻟا ﮑﻨـﺎﻧﯽ‬‫اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ ﺛﻢ اﻟﻤﺼﺮي‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ﺛﻼث و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻋﺎﻧﯽ أوﻻ اﻻدب‪ ،‬و ﻧﻈﻢ اﻟﺸﻌﺮ‪ ،‬ﻓﺒﻠﻎ ﻓﯿﻪ اﻟﻐﺎﯾﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻃﻠﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻓﺴﻤﻊ‬‫اﻟﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬و رﺣﻞ‪ ،‬و ﺗﺨﺮج ﺑﺎﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻌﺮاﻗﯽ‪ ،‬و ﺑﺮع ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﺗﻘـﺪم ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﻓﻨﻮﻧﻪ‪ ،‬و اﻧﺘﻬﺖ إﻟﯿﻪ اﻟﺮﺣﻠـﮥ و اﻟﺮﺋﺎﺳـﮥ ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‬‫ﻓﯽ اﻟـﺪﻧﯿﺎ ﺑﺎﺳـﺮﻫﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه ﺣﺎﻓـﻆ ﺳﻮاه‪ ،‬و أﻟﻒ ﮐﺘﺒﺎ ﮐﺜﯿﺮة »ﮐﺸـﺮح اﻟﺒﺨﺎري«‪ ،‬و »ﺗﻌﻠﯿﻖ اﻟﺘﻌﻠﯿﻖ«‪ ،‬و »ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬـﺬﯾﺐ«‪ ،‬و‬‫»ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« و »اﻻﺻﺎﺑﮥ ﻓﯽ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ«‪ ،‬و »ﻧﮑﺖ اﺑﻦ اﻟﺼـﻼح«‪ ،‬و »رﺟﺎل اﻻرﺑﻌﮥ«‪ ،‬و »اﻟﻨﺨﺒﮥ« و ﺷـﺮﺣﻬﺎ‪» ،‬و اﻻﻟﻘﺎب«‪ ،‬و »ﺗﺒﺼﯿﺮ اﻟﻤﻨﺘﺒﻪ‬‫ﺑﺘﺤﺮﯾﺮ اﻟﻤﺸـﺘﺒﻪ«‪ ،‬و »ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟﻤﻨﻬﺞ ﺑﺘﺮﺗﯿﺐ اﻟﻤﺪرج« و أﻣﻠﯽ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﻟﻒ ﻣﺠﻠﺲ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و‬‫ﺧﺘﻢ ﺑﻪ اﻟﻔﻦ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ اﻟﺸـﻬﺎب اﻟﻤﻨﺼﻮري ﺷﺎﻋﺮ اﻟﻌﺼﺮ أﻧﻪ ﺣﻀﺮ ﺟﻨﺎزﺗﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻣﻄﺮت اﻟﺴﻤﺎء ﻋﻠﯽ ﻧﻌﺸﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻗﺮب اﻟﯽ اﻟﻤﺼﻠﯽ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ‬‫زﻣﺎن ﻣﻄﺮ‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﺄﻧﺸﺪت ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻮﻗﺖ‪:‬‬‫ﻗﺪ ﺑﮑﺖ اﻟﺴﺤﺐ ﻋﻠﯽ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺑﺎﻟﻤﻄﺮ‬‫و اﻧﻬﺪم اﻟﺮﮐﻦ اﻟﺬي ﮐﺎن ﻣﺸﯿﺪا ﻣﻦ ﺣﺠﺮ‬‫و ﻗﺎل ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻻدﯾﺐ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﺠﺎزي ﯾﺮﺛﯿﻪ‪:‬‬‫ﮐﻞ اﻟﺒﺮﯾﮥ ﻟﻠﻤﻨﯿﮥ ﺻﺎﺋﺮة و ﻗﻔﻮﻟﻬﺎ ﺷﯿﺌﺎ ﻓﺸﯿﺌﺎ ﺳﺎﺋﺮة‬‫و اﻟﻨﻔﺲ ان رﺿﯿﺖ ﺑﺬا رﺑﺤﺖ و ان ﻟﻢ ﺗﺮض ﮐﺎﻧﺖ ﻋﻨﺪ ذﻟﮏ ﺧﺎﺳﺮة‬‫]‪ [1‬ﻧﻈﻢ اﻟﻌﻘﯿﺎن ص ‪ 53 -45‬ط اﻟﻤﻄﺒﻌﮥ اﻟﺴﻮرﯾﮥ اﻻﻣﺮﯾﮑﯿﮥ ﻓﯽ ﻧﯿﻮﯾﺮك‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪38 :‬‬‫و اﻧﺎ اﻟﺬي راض ﺑﺎﺣﮑﺎم ﻣﻀﺖ ﻋﻦ رﺑﻨﺎ اﻟﺒﺮ اﻟﻤﻬﯿﻤﻦ ﺻﺎدرة‬‫ﻟﮑﻦ ﺳﺌﻤﺖ اﻟﻌﯿﺶ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ اﻟﺬي ﻗﺪ ﺧﻠﻒ اﻻﻓﮑﺎر ﻣﻨﺎ ﺣﺎﺋﺮة‬‫ﻫﻮ ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم اﻟﻤﻌﻈﻢ ﻗﺪره ﻣﻦ ﮐﺎن اوﺣﺪ ﻋﺼﺮه و اﻟﻨﺎدرة‬‫ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ اﻟﺬي ﻟﻢ ﺗﺮﻓﻊ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺧﺼﯿﻤﺎ ﻧﺎﻇﺮه‬‫و ﺷﻬﺎب دﯾﻦ اﻟﱠﻠﻪ ذي اﻟﻔﻀﻞ اﻟﺬي ارﺑﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﺪد اﻟﻨﺠﻮم ﻣﮑﺎﺛﺮة‬‫ﻻ ﺗﻌﺠﺒﻮا ﻟﻌﻠﻮه ﻓﺄﺑﻮه ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ﻋﻠﯽ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻵﺧﺮة‬‫ﻫﻮ ﮐﯿﻤﯿﺎء اﻟﻌﻠﻢ ﮐﻢ ﻣﻦ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﺎﻟﮑﺴﺮ ﺟﺎء ﻟﻪ ﻓﺎﺿﺤﯽ ﺟﺎﺑﺮة‬‫ﻻ ﺑﺪع ان ﻋﺎدت ﻋﻠﻮم اﻟﮑﯿﻤﯿﺎ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ ذا اﻟﺤﺠﺮ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﺎﺋﺮة‬‫ﻟﻬﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ اورﺛﺘﻨﯽ ﺣﺴﺮة درس اﻟﺪروس ﻋﻠﯿﻪ إذ ﻫﯽ ﺧﺎﺳﺮة‬‫ﻟﻬﻔﯽ اﻟﻤﺪح اﺳﺘﺤﺎﻟﺖ ﻟﻠﺮﺛﺎ و ﻗﺼﻮر اﺑﯿﺎﺗﯽ ﻏﺪت ﻣﺘﻘﺎﺻﺮة‬‫ﻟﻬﻔﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎ ﺑﻮﻓﺎﺗﻪ درﺳﺖ دروس و اﻟﻤﺪارس داﺋﺮة‬‫ﻟﻬﻔﯽ ﻋﻠﯽ اﻻﻣﻼء ﻋﻄﻞ ﺑﻌﺪه و ﻣﻌﺎﻫﺪ اﻻﺳﻤﺎع إذ ﻫﯽ ﺷﺎﻋﺮة‬‫ﻟﻬﻔﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺣﺎﻓﻆ اﻟﻌﺼﺮ اﻟﺬي ﻗﺪ ﮐﺎن ﻣﻌﺪودا ﻟﮑﻞ ﻣﻨﺎﻇﺮة‬‫ﻟﻬﻔﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻘﻪ اﻟﻤﻬﺬب و اﻟﻤﺤﺮ رﺣﺎوي اﻟﻤﻘﺼﻮد ﻋﻨﺪ ﻣﺤﺎﺿﺮه‬‫ﻟﻬﻔﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺤﻮ اﻟﺬي ﺗﺴﻬﯿﻠﻪ ﻣﻐﻨﯽ اﻟﻠﺒﯿﺐ ﻣﺴﺎﻋﺪا ﻟﻤﺬاﮐﺮة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻟﻬﻔﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻠﻐﮥ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ ﮐﻢ أرا ﻧﺎ ﻣﻌﺮﺑﺎ ﺑﺼﺤﺎﺣﻬﺎ اﻟﻤﺘﻈﺎﻫﺮة‬‫ﻟﻬﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻌﺮوض ﺗﻘﻄﻌﺖ اﺳﺒﺎﺑﻪ ﺑﻔﻮاﺻﻞ ﻣﺘﻐﺎﺋﺮة‬‫ﻟﻬﻔﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺧﺰاﻧﮥ اﻟﻌﻠﻢ اﻟﺘﯽ ﮐﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎ ﮐﻞ اﻻﻓﺎﺿﻞ ﻣﺎﻫﺮة‬‫ﻟﻬﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﺷﯿﺨﯽ اﻟﺬي ﺳﻌﺪت ﺑﻪ ﺻﺤﺐ و اوﺟﻪ ﻧﺎﻇﺮﯾﻪ ﻧﺎﺿﺮة‬‫ﻟﻬﻔﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻘﺼﯿﺮ ﻣﻨﯽ ﺣﯿﺚ ﻟﻢ اﻣﻼ اﻟﻨﻮاﺣﯽ ﺑﺎﻟﻨﻮاح ﻣﺒﺎدرة‬‫ﻟﻬﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﺬري ﻋﻦ اﺳﺘﯿﻔﺎء ﻣﺎ ﯾﺤﻮي و ﻋﺠﺰي ان اﻋﺪ ﻣﺎﺛﺮه‬‫ﻟﻬﻔﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻬﻔﯽ و ﻫﻞ ذا ﻣﺴﻌﺪي أو ﮐﺎن ﯾﻨﻔﻌﻨﯽ ﺷﺪﯾﺪ ﻣﺤﺎذره ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪39 :‬‬‫ﻟﻬﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﮐﻞ ﻋﺎم ﻟﻠﻬﻨﺎ ﺗﺄﺗﯽ اﻟﻮﻓﻮد اﻟﯽ ﺣﻤﺎه ﻣﺒﺎدرة‬‫و اﻻن ذا اﻟﻌﺎم ﺟﺎءوا ﻟﻠﻌﺰا ﻓﯿﻪ و ﻋﺎدوا ﺑﺎﻟﺪﻣﻮع اﻟﻬﺎﻣﺮة‬‫ﻗﺪ ﺧﻠﻒ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺧﺮاﺑﺎ ﺑﻌﺪه ﻟﮑﻨﻤﺎ اﻻﺧﺮي ﻟﺪﯾﻪ ﻋﺎﻣﺮة‬‫و ﺑﻤﻮﺗﻪ ﺷﻐﺮ اﻟﻔﻮاﺋﺪ و اﻋﻠﻢ اﻟﻌﯿﻦ اﻧﺜﻨﺖ ﻓﯽ ﺣﺎﻟﺘﯿﻬﺎ ﺷﺎﻏﺮة‬‫وﻟﯽ اﻟﻤﺤﺎﺟﺮ ﻃﺎﺑﻘﺖ إذ ﻟﻠﺮﺛﺎ اﻧﺎ ﻧﺎﻇﻢ و ﻫﯽ اﻟﻤﺪاﻣﻊ ﻧﺎﺛﺮة‬‫ﻓﮑﺄﻧﻪ ﻓﯽ ﻗﺒﺮه ﺳﺮ ﻏﺪا ﻓﯽ اﻟﺼﺪر و اﻻﻓﻬﺎم ﻋﻨﻪ ﻗﺎﺻﺮة‬‫و ﮐﺄﻧﻪ ﻓﯽ اﻟﻠﺤﺪ ﻣﻨﻪ ذﺧﯿﺮة اﻋﻈﻢ ﺑﻬﺎ درر اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻔﺎﺧﺮة‬‫و ﮐﺄﻧﻪ ﻓﯽ رﻣﺴﻪ ﺳﯿﻒ ﺛﻮي ﻓﯽ اﻟﻐﻤﺪ ﻣﺨﺒﻮءا ﻟﯿﻮم ﻣﺜﺎﺋﺮة‬‫ﻗﻬﺮﺗﻨﯽ اﻻﯾﺎم ﻓﯿﻪ ﻓﻠﯿﺘﻨﯽ ﻓﯽ ﻣﺼﺮ ﻣّﺖ و ﻣﺎ رأﯾﺖ اﻟﻘﺎﻫﺮة‬‫ﻫﺠﺮﺗﻨﯽ اﻻﯾﺎم ﺑﻌﺪك ﺳﯿﺪي و اﺣﺮ ﻗﻠﺒﯽ ﻗﺪ رﻣﯽ ﺑﺎﻟﻬﺎﺟﺮة‬‫ﻣﻦ ﺷﺎء ﺑﻌﺪك ﻓﻠﯿﻤﺖ اﻧﺖ اﻟﺬي ﮐﺎﻧﺖ ﻋﻠﯿﮏ اﻟﻨﻔﺲ ﻗﺪﻣﺎ ﺣﺎذرة‬‫و ﺳﻬﺮت ﻣﺬ ﺻﺪح اﻟﻨﻌﯽ ﺑﺰﺟﺮة ﻓﺈذا ﻫﻢ ﻣﻦ ﻣﻘﻠﺘﯽ ﺑﺎﻟﺴﺎﻫﺮة‬‫و رزﺋﺖ ﻓﯿﻪ ﻓﻠﯿﺖ اﻧﯽ ﻟﻢ اﮐﻦ أوﻟﯿﺖ اﻧﯽ ﻗﺪ ﺳﮑﻨﺖ ﻣﻘﺎﺑﺮه‬‫رزء ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻨﺎس ﻓﯿﻪ واﺣﺪ ﻃﻮﺑﯽ ﻟﻨﻔﺲ ﻋﻨﺪ ذﻟﮏ ﺻﺎﺑﺮة‬‫ﯾﺎ ﻧﻮم ﻋﻨﯽ ﻻ ﺗﻠّﻢ ﺑﻤﻘﻠﺘﯽ ﻓﺎﻟﻨﻮم ﻻ ﯾﺄوي ﻟﻌﯿﻦ ﺳﺎﻫﺮة‬‫ﯾﺎ دﻣﻊ اﺳﻘﯽ ﺗﺮﺑﮥ و ﻟﻮ أﻧﻬﺎ ﺑﻌﻠﻮﻣﻪ ﺟﺮت اﻟﺒﺤﺎر اﻟﺰاﺧﺮة‬‫ﯾﺎ ﺻﺒﺮي ارﺣﻞ ﻟﯿﺲ ﻗﻠﺒﯽ ﻓﺎرﻏﺎ ﺳﮑﻨﺘﻪ اﺣﺰان ﻏﺪت ﻣﺘﮑﺎﺛﺮة‬‫ﯾﺎ ﻧﺎر ﺷﻮﻗﯽ ﺑﺎﻟﻌﺮاق ﺗﺄﺟﺠﯽ ﯾﺎ ادﻣﻌﯽ ﺑﺎﻟﻤﺰن ﮐﻮﻧﯽ ﺳﺎﺧﺮة‬‫ﯾﺎ ﻗﺒﺮ ﻃﺐ ﻗﺪ ﺻﺮت ﺑﯿﺖ اﻟﻌﻠﻢ أو ﻋﯿﻨﺎ ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﻗﻄﺐ اﻟﺪاﺋﺮة‬‫ﯾﺎ ﻣﻮت اﻧﮏ ﻗﺪ ﻧﺰﻟﺖ ﺑﺬي اﻟﻨﺪا و ﻣﺬ اﺳﺘﻀﻔﺖ ﺣﺒﺎك ﻧﻔﺴﺎ ﺣﺎﺿﺮة‬‫ﯾﺎ رب ﻓﺎرﺣﻤﻪ و اﺳﻖ ﺿﺮﯾﺤﻪ ﺑﺴﺤﺎﺋﺐ ﻣﻦ ﻓﯿﺾ ﻓﻀﻠﮏ ﻏﺎﻣﺮة‬‫ﯾﺎ ﻧﻔﺲ ﺻﺒﺮا ﻓﺎﻟﺘﺄﺳﯽ ﻻﺋﻖ ﺑﻮﻓﺎة اﻋﻈﻢ ﺷﺎﻓﻊ ﻓﯽ اﻵﺧﺮة ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪40 :‬‬‫اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ زﯾﻦ اﻟﻨﺒﯿﯿﻦ اﻟﺬي ﺣﺎز اﻟﻌﻠﯽ و اﻟﻤﻌﺠﺰات اﻟﺒﺎﻫﺮة‬‫ﺻﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﺟﺎل اﻟﺮدي ﻓﯿﻨﺎ و ﺟﺮد ﻟﻠﺒﺮﯾﮥ ﺑﺎﺗﺮة‬‫و ﻋﻠﯽ ﻋﺸﯿﺮﺗﻪ اﻟﮑﺮام و آﻟﻪ و ﻋﻠﯽ ﺻﺤﺎﺑﺘﻪ اﻟﻨﺠﻮم اﻟﺰاﻫﺮة ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان«‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 50‬از ‪210‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 51‬از ‪210‬‬‫در »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﮐﺎن ﻣﻮﻟﺪه ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ ‪.355‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ ]‪ [2‬ﻃﯽ‪ :‬ﻫﻮ اول ﻣﻦ ﺟﻌـﻞ داره دار اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﻗﺮرﻫـﺎ ﻟﻠﻤﻨـﺎﻇﺮة‪ ،‬و ﯾﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ اﻓﺘﯽ و ﻟﻢ ﯾﺒﻠﻎ اﻟﻌﺸـﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻗـﺪ ﺣﺼﻞ ﻋﻠﯽ‬‫رﯾﺎﺳﮥ اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻣﻊ اﻟﻌﻤﻞ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻓﯽ اﻟﺴـﺮ و اﻟﻤﻮاﻇﺒﮥ ﻋﻠﯽ ﺗﻼوة اﻟﻘﺮآن‪ ،‬و ﻗﯿﺎم اﻟﻠﯿﻞ‪ ،‬و اﻓﺎدة اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻻ ﯾﺆﺛﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻢ ﺷـﯿﺌﺎ‪،‬‬‫ﻣﻊ اﻟﺒﻼﻏﮥ و ﻓﺼﺎﺣﮥ اﻟﻠﻬﺠﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن أﺧﺬ اﻟﻌﻠﻮم ﻋﻦ اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻤﻔﯿﺪ‪ ،‬و زﻋﻢ اﻧﻪ رأي ﻓﺎﻃﻤﮥ اﻟﺰﻫﺮاء ﻟﯿﻠﮥ ﻧﺎوﻟﺘﻪ ﺻﺒﯿﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﺖ‪:‬‬‫ﺧﺬ اﺑﻨﯽ ﻫﺬﯾﻦ ﻓﻌﻠﻤﻬﻤﺎ ﻓﻠﻤﺎ اﺳﺘﯿﻘﻆ‪ ،‬واﻓﺎه اﻟﺸﺮﯾﻒ أﺑﻮ أﺣﻤﺪ و ﻣﻌﻪ وﻟﺪاه اﻟﺮﺿﯽ و اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﺧﺬﻫﻤﺎ إﻟﯿﮏ و ﻋﻠﻤﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﺒﮑﯽ‬‫و ذﮐﺮ اﻟﻘﺼﮥ‪.‬‬‫و ذﮐﺮ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻄﻮﺳـﯽ ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ »اﻟﺸﺎﻓﯽ ﻓﯽ اﻻﻣﺎﻣـﮥ« ﺧﻤﺲ ﻣﺠﻠﺪات »اﻟﻤﻠﺨﺺ و اﻟﻤﻮﺟﺰ« ﻓﯽ اﻻﺻﻮل‪» ،‬و ﺗﻨﺰﯾﻪ اﻻﻧﺒﯿﺎء«‪ ،‬و‬‫»اﻟﺪرر و اﻟﻐﺮر« »و ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻟﺨﻼف«‪» ،‬و اﻻﻧﺘﺼﺎر« ﻟﻤﺎ اﻧﻔﺮدت ﺑﻪ اﻻﻣﺎﻣﯿﮥ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ« ﮐﺒﯿﺮ ﺟﺪا‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »اﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﺟﻨﯽ ﻓﯽ‬‫ﺷﺮح دﯾﻮان اﻟﻤﺘﻨﺒﯽ«‪ ،‬و ﺳﺮد أﺷﯿﺎء ﮐﺜﯿﺮة‪.‬‬‫ﯾﻘـﺎل‪ :‬ان اﻟﺸـﯿﺦ اﺑـﺎ اﺳـﺤﺎق اﻟﺸـﯿﺮازي ﮐـﺎن ﯾﺼـﻔﻪ ﺑﺎﻟﻔﻀﻞ ﺣﺘﯽ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن اﻟﺸـﺮﯾﻒ اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ ﺛﺎﺑﺖ اﻟﺠﺎش‪ ،‬ﯾﻨﻄﻖ ﺑﻠﺴﺎن‬‫اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ‪ ،‬و ﯾﻮرد اﻟﮑﻠﻤﮥ ]‪ [1‬ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة ج ‪ 1‬ص ‪.363‬‬‫]‪ [2‬در ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﮔﻔﺘﻪ‪» :‬ﺳـﻠﮏ اﻟﻨﻈﺎم ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺸﺎم« ارﺑﻊ ﻣﺠﻠﺪات ﻻﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﯽ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪة اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻼﺛﯿﻦ و‬‫ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ ‪630‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪41 :‬‬‫اﻟﻤﺴﺪدة ﻓﺘﻤﺮق ﻣﺮوق اﻟﺴﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﺮﻣﯿﮥ ﻣﺎ اﺻﺎب أﺻﻤﯽ ]‪ ،[1‬و ﻣﺎ اﺧﻄﺄ أﺷﻮي‪[2] .‬‬‫إذا ﺷﺮع اﻟﻨﺎس اﻟﮑﻼم رأﯾﺘﻪ ﻟﻪ ﺟﺎﻧﺐ و ﻣﻨﻪ ﻟﻠﻨﺎس ﺟﺎﻧﺐ‬‫ذﮐﺮ ﺑﻌﺾ اﻻﻣﺎﻣﯿـﮥ أن اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ أول ﻣﻦ ﺑﺴـﻂ ﮐﻼـم اﻻﻣﺎﻣـّﯿ ﮥ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و ﻧﺎﻇﺮ اﻟﺨﺼﻮم‪ ،‬و اﺳـﺘﺨﺮج اﻟﻐﻮاﻣﺾ‪ ،‬و ﻗﯿـﺪ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ‪ ،‬و ﻫﻮ‬‫اﻟﻘﺎﺋﻞ ﻓﯽ ذﻟﮏ‪:‬‬‫ﮐﺎن ﻟﻮﻻي ﻋﺎﺋﺼﺎ ﻣﮑﺮع اﻟﻔﻘﻪ ﺳﺤﯿﻖ اﻟﻤﺪي ﺑﺤﺮ اﻟﮑﻼم‬‫و ﻣﻌﺎن ﺷﺤﻄﻦ ﻟﻄﻔﺎ ﻋﻦ اﻻﻓﻬﺎم ﻗﺮﺑﺘﻬﺎ ﻣﻦ اﻻﻓﻬﺎم‬‫و دﻗﯿﻖ أﻟﺤﻘﺘﻪ ﺑﺠﻠﯿﻞ و ﺣﻼل ﺧﻠّﺼﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﺮام‬‫و ﺣﮑﯽ اﺑﻦ ﺑﺮﻫـﺎن اﻟﻨﺤﻮي أﻧﻪ دﺧﻞ ﻋﻠﯿﻪ و ﻫﻮ ﻣﻀـﻄﺠﻊ و وﺟﻬﻪ اﻟﯽ اﻟﺤﺎﺋﻂ و ﻫﻮ ﯾﺨﺎﻃﺐ ﻧﻔﺴﻪ و ﯾﻘﻮل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ وﻟﯿﺎ ﻓﻌـﺪﻻ‪ ،‬و‬‫اﺳﺘﺮﺣﻤﺎ ﻓﺮﺣﻤﺎ‪ ،‬و أﻣﺎ أﻧﺎ ﻓﺄﻗﻮل‪ :‬ارﺗﺪا ]‪» [3‬از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ أول ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ دار ﺧﻮد را‬‫دار ﻋﻠﻢ ﮔﺮداﻧﯿـﺪه‪ ،‬و ﺑﺮاي ﻣﻨـﺎﻇﺮه آﻧﺮا ﻣﻘﺮر ﺳـﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﻓﺘﻮي داده ﻗﺒـﻞ از آﻧﮑﻪ ﺑﺴﻦ ﺑﯿﺴﺖ ﺳـﺎل رﺳـﺪ‪ ،‬و ﺣﺎﺻﻞ ﺑﻮد ﺑﺮاي آن ﺟﻨﺎب‬‫رﯾـﺎﺳﺖ دﻧﯿﺎ و ﻋﻠﻢ‪ ،‬ﺑﺎ ﻋﻤﻞ ﮐﺜﯿﺮ در ﺳـﺮ‪ ،‬و ﻣﻮاﻇﺒﺖ ﺗﻼوت ﻗﺮآن ﺷـﺮﯾﻒ و ﻗﯿﺎم ﻟﯿﻞ‪ ،‬و اﻓﺎده ﻋﻠﻢ‪ ،‬و ﺷﻮق و ﻣﺤﺒﺖ ﻋﻠﻢ ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ داﺷـﺖ‬‫ﮐﻪ ﺑﺮ ﻋﻠﻢ ﭼﯿﺰي را اﺧﺘﯿـﺎر ﻧﻤﯽﺳـﺎﺧﺖ‪ ،‬و ﻋﻠﻢ ﺑﻼﻏﺖ و ﻓﺼﺎﺣﺖ ﻟﻬﺠﻪ ﻣﯽاﻓﺮاﺷﺖ و ﺷـﯿﺦ اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق ﺷـﯿﺮازي‪ ،‬ﺑﮑﻤﺎل ﻣـﺪح و ﺛﻨﺎ و‬‫ﺗﺒﺠﯿـﻞ و ﺗﻌﻈﯿﻢ‪ ،‬ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ را وﺻﻒ ﮐﺮده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﮔﻔﺘﻪ آﻧﭽﻪ ﺣﺎﺻـﻠﺶ اﯾﻦ اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﺷـﺮﯾﻒ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﺛﺎﺑﺖ اﻟﺠﺄش ﺑﻮد‪ ،‬و‬‫ﮐﻼم ﻣﯽﮐﺮد ﺑﺰﺑﺎن ﻣﻌﺮﻓﺖ‪ ،‬و وارد ]‪ [1‬أﺻﻤﯽ اﻟﺼﯿﺪ‪ :‬رﻣﺎه ﻓﻘﺘﻠﻪ ﻣﮑﺎﻧﻪ و ﻫﻮ ﯾﺮاه‪ ،‬و اﺻﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﺴﺮﻋﮥ و اﻟﺨﻔﮥ‬‫]‪ [2‬اﺷﻮي اﻟﺼﯿﺪ‪ :‬اﺻﺎب ﺷﻮاه ﻻ ﻣﻘﺘﻠﻪ‪ ،‬و اﻟﺸﻮي ﻣﺎ ﮐﺎن ﻏﯿﺮ ﻣﻘﺘﻞ ﻣﻦ اﻻﻋﻀﺎء‬‫]‪ [3‬ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان ج ‪ 4‬ص ‪223‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪42 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 52‬از ‪210‬‬‫ﻣﯽﮐﺮد ﮐﻠﻤﻪ ﻣﺴـﺪده را‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﯽﮔـﺬﺷﺖ ﻣﺜـﻞ ﮔﺬﺷـﺘﻦ ﺗﯿﺮ در ﻧﺸـﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺷـﺮوع ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ ﻣﺮدم ﮐﻼم را‪ ،‬آن ﺟﻨﺎب در ﯾﮏ‬‫ﺟﺎﻧﺐ ﻣﯽﺑﻮد‪ ،‬و ﻣﺮدم دﯾﮕﺮ در ﺟﺎﻧﺐ دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺣﺎﺻﻞ آﻧﮑﻪ آن ﺟﻨﺎب ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻘﺎﺑﻞ و ﻣﺰاﺣﻢ ﺳﺎﺋﺮ ﻋﻠﻤﺎء و ﻓﻀـﻼء ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ اﮐﺎﺑﺮ و‬‫اﺟﻠﻪ ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ او ﻧﻤﯽ رﺳﯿﺪﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق از اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ ﺣﺬاق‪ ،‬و اﺟﻠﻪ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﻣﺸـﻬﻮرﺗﺮﯾﻦ ﻓﯽ اﻵﻓﺎق‪ ،‬و اﻓﺎﺧﻢ اﺳﺎﻃﯿﻦ اﻫﻞ ﺷﻘﺎق اﺳﺖ‪ ،‬و‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺐ او ﺑﺎﻻﺗﺮ از آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺣﺼﺎء ﺗﻮان ﮐﺮد‪ ،‬ﻧﺒﺬي از آن ﺑﺮ زﺑﺎن ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻗﻮم ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﯿﺪ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﺷﯿﺮازي ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت«‬‫ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن در »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬اﻟﺸـﯿﺮازي اﻟﻔﯿﺮوزآﺑﺎدي‪ ،‬اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬ﺳـﮑﻦ ﺑﻐـﺪاد‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ‬‫اﻷﻋﯿﺎن‪ ،‬و ﺻـﺤﺐ اﻟﻘﺎﺿﯽ أﺑﺎ اﻟﻄّﯿﺐ اﻟﻄﺒﺮي ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬و اﻧﺘﻔﻊ ﺑﻪ و ﻧﺎب ﻋﻨﻪ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺴﻪ‪ ،‬و رﺗﺒﻪ ﻣﻌﯿﺪا ﻓﯽ ﺣﻠﻘﺘﻪ‪ ،‬و ﺻﺎر اﻣﺎم وﻗﺘﻪ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬و‬‫ﻟﻤﺎ ﺑﻨﯽ ﻧﻈﺎم اﻟﻤﻠﮏ ﻣﺪرﺳﮥ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬ﺳﺄﻟﻪ أن ﯾﺘﻮﻻﻫﺎ ﻓﻠﻢ ﯾﻔﻌﻞ‪ ،‬ﻓﻮﻻﻫﺎ‪ ،‬ﻻﺑﯽ ﻧﺼـﺮ ﺑﻦ اﻟﺼـﺒﺎغ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺸﺎﻣﻞ ]‪ [1‬ﻣﺪة ﮐﺜﯿﺮة ﺛﻢ أﺟﺎب‬‫اﻟﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺘﻮﻻﻫﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﺑﻬﺎ اﻟﯽ أن ﻣﺎت‪ ،‬و ﻗﺪ ﺑﺴﻄﺖ اﻟﻘﻮل ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﺸﯿﺦ أﺑﯽ ﻧﺼﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ ﻓﯿﻄﻠﺐ ﻣﻨﻪ‪،‬‬‫و ﺻـّﻨﻒ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﺒﺎرﮐـﮥ اﻟﻤﻔﯿﺪة‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ »اﻟﻤﻬﺬب ﻓﯽ اﻟﻤﺬﻫﺐ«‪ ،‬و »اﻟﺘﻨﺒﯿﻪ« ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و »اﻟﻠﻤﻊ« و ﺷـﺮﺣﻬﺎ ﻓﯽ اﻻﺻﻮل و »اﻟﻨﮑﺖ« ﻓﯽ‬‫اﻟﺨﻼـف و »اﻟﺘﺒﺼـﺮة«‪ ،‬و »اﻟﻤﻌﻮﻧـﮥ«‪ ،‬و »اﻟﺘﻠﺨﯿﺺ ﻓﯽ اﻟﺠـﺪل« و ﻏﯿﺮ ذﻟـﮏ ﻓـﺎﻧﺘﻔﻊ ﺑﻪ ﺧﻠﻖ ﮐـﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺷـﻌﺮ ﺣﺴﻦ ﻓﻤﻦ ذﻟـﮏ ﻗﻮﻟﻪ‪[1] :‬‬‫اﻟﺸﺎﻣﻞ ﮐﺘﺎب ﻓﯽ ﻓﺮوع اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺬﻫﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ و ﻣﺼـﻨﻔﻪ اﻟﻤﺬﮐﻮر أﺑﻮ ﻧﺼـﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪ 477‬و ﻟﻪ ﺷـﺮوح ﮐﺜﯿﺮة اﺟﻠﻬﺎ ﺷﺮح‬‫أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺸﺎﺷﯽ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪ 707‬ﯾﻘﻊ ﻓﯽ ﻋﺸﺮﯾﻦ ﻣﺠﻠﺪا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪43 :‬‬‫ﺳﺄﻟﺖ اﻟﻨﺎس ﻋﻦ ﺧﻞ وﻓﯽ ﻓﻘﺎﻟﻮا ﻣﺎ اﻟﯽ ﻫﺬا ﺳﺒﯿﻞ‬‫ﺗﻤﺴﮏ ان ﻇﻔﺮت ﺑﺬﯾﻞ ﺣﺮ ﻓﺎن اﻟﺤﺮ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﻗﻠﯿﻞ‬‫و ﻗﺎل اﻟﺸﯿﺦ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﻄﺮﻃﻮﺳﯽ اﻻﺗﯽ ذﮐﺮه اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪:‬‬‫ﮐﺎن ﺑﺒﻐﺪاد ﺷﺎﻋﺮ ﻣﻔﻠﻖ ﯾﻘﺎل ﻟﻪ ﻋﺎﺻﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﯾﻤﺪح اﻟﺸﯿﺦ أﺑﺎ اﺳﺤﺎق ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺮه‪:‬‬‫ﺗﺮاه ﻣﻦ اﻟﺬﮐﺎء ﻧﺤﯿﻒ ﺟﺴﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﺗﻮﻗﺪه دﻟﯿﻞ‬‫إذا ﮐﺎن اﻟﻔﺘﯽ ﺿﺨﻢ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﻓﻠﯿﺲ ﯾﻀﺮه اﻟﺠﺴﻢ اﻟﻨﺤﯿﻞ‬‫و ﮐﺎن ﻓﯽ ﻏﺎﯾﮥ اﻟﻮرع و اﻟﺘﺸﺪد ﻓﯽ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﺤﺎﺳـﻨﻪ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ أن ﺗﺤﺼﺮ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ وﻻدﺗﻪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻠﺚ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﺑﻔﯿﺮوزآﺑﺎد‪،‬‬‫و ﺗﻮﻓﯽ ﻟﯿﻠـﮥ اﻻﺣـﺪ اﻟﺤﺎدي و اﻟﻌﺸـﺮﯾﻦ ﻣﻦ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة‪ ،‬ﻗﺎﻟﻪ اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ ﻓﯽ اﻟـﺬﯾﻞ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻻوﻟﯽ ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و‬‫أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬و دﻓﻦ ﻣﻦ اﻟﻐﺪ ﺑﺒﺎب اﺑﺰر رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و رﺛﺎه اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻧﺎﻗﯿﺎ و اﺳﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﺳﯿﺄﺗﯽ ذﮐﺮه اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫اﺟﺮي اﻟﻤﺪاﻣﻊ ﺑﺎﻟﺪم اﻟﻤﻬﺮاق ﺧﻄﺐ اﻗﺎم ﻗﯿﺎﻣﮥ اﻵﻣﺎق‬‫ﻣﺎ ﻟﻠﯿﺎﻟﯽ ﻻ ﺗﺆﻟﻒ ﺷﻤﻠﻬﺎ ﺑﻌﺪ اﺑﻦ ﺑﺠﺪﺗﻬﺎ ]‪ [1‬اﺑﯽ اﺳﺤﺎق‬‫ان ﻗﯿﻞ ﻣﺎت ﻓﻠﻢ ﯾﻤﺖ ﻣﻦ ذﮐﺮه ﺣﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺮ اﻟﻠﯿﺎﻟﯽ ﺑﺎق‬‫و ذﮐﺮه ﻣﺤﺐ اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﻨﺠﺎر ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾـﺦ ﺑﻐﺪاد« ﻓﻘﺎل ﻓﯽ ﺣﻘﻪ‪ :‬اﻣﺎم اﺻـﺤﺎب اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ و ﻣﻦ اﻧﺘﺸـﺮ ﻓﻀـﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﺒﻼد‪ ،‬و ﻓﺎق اﻫﻞ زﻣﺎﻧﻪ‬‫ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺰﻫـﺪ‪ ،‬و اﮐﺜﺮ ﻋﻠﻤﺎء اﻻﻣﺼﺎر ﻣﻦ ﺗﻼﻣﺬﺗﻪ‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﻔﯿﺮوزآﺑﺎد ﺑﻠﺪة ﺑﻔﺎرس‪ ،‬و ﻧﺸﺄ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و دﺧﻞ ﺷـﯿﺮاز و ﻗﺮأ ﺑﻬﺎ اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﯿﻀﺎوي‪ ،‬و ﻋﻠﯽ أﺑﯽ اﺣﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ راﻣﯿﻦ‪ ،‬ﺛﻢ دﺧﻞ اﻟﺒﺼـﺮة‪ ،‬و ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﺰري‪ ،‬و دﺧﻞ ﺑﻐﺪاد ﻓﯽ ﺷﻮال ﺳـﻨﮥ ‪ ،415‬و ﻗﺮأ‬‫ﻋﻠﯽ أﺑﯽ اﻟﻄﯿﺐ اﻟﻄﺒﺮي‪ ،‬و ﻣﻮﻟﺪه ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻠﺚ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 53‬از ‪210‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﻤﯿﺪي‪ :‬ﺳﺄﻟﺘﻪ ﻋﻦ ﻣﻮﻟﺪه ﻓﺬﮐﺮ دﻻﺋﻞ دﻟﺖ ﻋﻠﯽ ﺳـﻨﮥ ]‪ [1‬اﻟﺒﺠﺪة ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺒﺎء و ﺳـﮑﻮن اﻟﺠﯿﻢ‪ -‬ﺑﺎﻃﻦ اﻻﻣﺮ و داﺧﻠﻪ‪،‬‬‫ﯾﻘﺎل‪) ،‬ﻓﻼن ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺒﺠﺪة اﻣﺮه( إذا ﮐﺎن ﻣﻄﻠﻘﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻮاﻃﻨﻪ و اﺳﺮاره‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪44 :‬‬‫ﺳﺖ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و رﺣﻠﺖ ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﻌﻠﻢ اﻟﯽ ﺷـﯿﺮاز ﺳـﻨﮥ ﻋﺸـﺮ و ارﺑﻌﻤﺎﺋـﮥ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ ان ﻣﻮﻟـﺪه ﺧﻤﺲ و ﺗﺴـﻌﻮن و اﻟﱠﻠﻪ اﻋﻠﻢ‪ ،‬و ﺟﻠﺲ‬‫اﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻟﻠﻌﺰاء ﺑﺎﻟﻤﺪرﺳﮥ اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ اﻧﻘﻀـﯽ اﻟﻌﺰاء رﺗﺐ ﻣﺆﯾﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻧﻈﺎم اﻟﻤﻠﮏ اﺑﺎ ﺳـﻌﺪ اﻟﻤﺘﻮﻟﯽ ﻣﮑﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﺑﻠﻎ اﻟﺨﺒﺮ ﻧﻈﺎم‬‫اﻟﻤﻠﮏ ﮐﺘﺐ ﺑﺎﻧﮑﺎر ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻗﺎل ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻮاﺟﺐ ان ﺗﻐﻠﻖ اﻟﻤﺪرﺳﮥ ﺳـﻨﮥ ﻻﺟﻠﻪ‪ ،‬وزري ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﺗﻮﻟﯽ ﻣﻮﺿـﻌﻪ‪ ،‬و اﻣﺮ أن ﯾﺪرس اﻟﺸﯿﺦ‬‫اﺑﻮ ﻧﺼﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﯿﺪ اﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ ﻣﮑﺎﻧﻪ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﺷﯿﺮازي ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء«‬‫»و ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺬﻫﺒﯽ در »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﺸـﯿﺮازي‪ ،‬اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم اﻟﻘـﺪوة اﻟﻤﺠﺘﻬﺪ‪ ،‬ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬اﻟﻔﯿﺮوزآﺑﺎدي اﻟﺸـﯿﺮازي‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻧﺰﯾﻞ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻟﻘﺒﻪ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ‪.‬‬‫ﻣﻮﻟـﺪه ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺛﻼـث و ﺗﺴـﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋـﮥ‪ ،‬ﺗﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﯿﻀﺎوي‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ راﻣﯿﻦ ﺑﺸـﯿﺮاز‪ ،‬و اﺧـﺬ ﺑﺎﻟﺒﺼـﺮة ﻋﻦ‬‫اﻟﺠﺰري‪ ،‬و ﻗﺪم ﺑﻐﺪاد ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ ﻋﺸﺮة و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻓﻠﺰم أﺑﺎ اﻟﻄﯿﺐ و ﺑﺮع و ﺻﺎر ﻣﻌﯿﺪه‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻀﺮب اﻟﻤﺜﻞ ﺑﻔﺼﺎﺣﺘﻪ و ﻗﻮة ﻣﻨﺎﻇﺮﺗﻪ‪ ،‬و‬‫ﺳﻤﻊ ﻣﻦ اﺑﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷﺎذان‪ ،‬و اﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﺮﻗﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺨﺮﺟﻮﺷﯽ‪.‬‬‫ﺣـﺪث ﻋﻨﻪ ﻟا ﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬و اﺑﻮ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﺴﺎﺟﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﻤﯿﺪي‪ ،‬و اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﻟﺴـﻤﺮﻗﻨﺪي‪ ،‬و اﺑﻮ اﻟﺒﺪر اﻟﮑﺮﺧﯽ‪ ،‬و اﻟﺰاﻫﺪ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﯾﻮب‪ ،‬و‬
‫اﺑﻮ ﻧﺼـﺮ اﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻄﻮﺳـﯽ‪ ،‬و اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﺼﺮ ﺑﻦ ﺣﻤﺎن اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪ ،‬ﺧﺎﺗﻤﮥ ﻣﻦ روي ﻋﻨﻪ‪ [1] .‬وﻓﯿﺎت‬‫اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 1‬ص ‪ 9‬ط ﻣﺼﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪45 :‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ‪ :‬ﻫﻮ اﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ و ﻣﺪرس اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ‪ ،‬و ﺷـﯿﺦ اﻟﻌﺼـﺮ‪ ،‬رﺣﻞ اﻟﻨﺎس إﻟﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺒﻼد و ﻗﺼﺪوه‪ ،‬و ﺗﻔﺮد ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ اﻟﻮاﻓﺮ ﻣﻊ اﻟﺴﯿﺮة‬‫اﻟﺠﻤﯿﻠﮥ‪ ،‬و اﻟﻄﺮﯾﻘﮥ اﻟﻤﺮﺿـﯿﮥ‪ ،‬ﺟﺎﺋﺘﻪ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺻﺎﻏﺮة ﻓﺎﺑﺎﻫﺎ‪ ،‬و اﻗﺘﺼﺮ ﻋﻠﯽ ﺧﺸﻮﻧﮥ اﻟﻌﯿﺶ اﯾﺎم ﺣﯿﺎﺗﻪ‪ ،‬ﺻﻨﻒ ﻓﯽ اﻻﺻﻮل و اﻟﻔﺮوع و ﻟا ﺨﻼف‬‫و اﻟﻤﺬﻫﺐ‪ ،‬و ﮐﺎن زاﻫﺪا‪ ،‬ورﻋﺎ‪ ،‬ﻣﺘﻮاﺿﻌﺎ ﻇﺮﯾﻔﺎ‪ ،‬ﮐﺮﯾﻤﺎ‪ ،‬ﺟﻮادا‪ ،‬ﻃﻠﻖ اﻟﻮﺟﻪ‪ ،‬داﺋﻢ اﻟﺒﺸﺮ‪ ،‬ﻣﻠﯿﺢ اﻟﻤﺤﺎورة‪ ،‬اﺧﺬ ﻋﻨﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﮐﺜﯿﺮة‪.‬‬‫ﺣﮑﯽ ﻋﻨﻪ ﻗـﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻧﺎﺋﻤﺎ ﺑﺒﻐـﺪاد‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻣﻌﻪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻠﻐﻨﯽ ﻋﻨﮏ اﺣﺎدﯾﺚ‬‫ﮐﺜﯿﺮة ﻋﻦ ﻧﺎﻗﻠﯽ اﻻﺧﺒﺎر ﻓﺎرﯾﺪ أن اﺳـﻤﻊ ﻣﻨﮏ ﺣﺪﯾﺜﺎ اﺗﺸﺮف ﺑﻪ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﺟﻌﻠﻪ ذﺧﺮ اﻵﺧﺮة‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﯾﺎ ﺷﯿﺦ )و ﺳﻤﺎﻧﯽ ﺷﯿﺨﺎ و‬‫ﺧﺎﻃﺒﻨﯽ ﺑﻪ( و ﮐﺎن ﯾﻔﺮح ﺑﻪ‪ :‬ﻗﻞ ﻋﻨﯽ ﻣﻦ أراد اﻟﺴﻼﻣﮥ ﻓﻠﯿﻄﻠﺒﻬﺎ ﻓﯽ ﺳﻼﻣﮥ ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻫﺬا ﺑﻤﺮو ﻣﻦ اﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺣﯿﺪر ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺸﯿﺮازي اﻧﻪ ﺳﻤﻊ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﺑﯽ اﺳﺤﺎق‪.‬‬‫و ﻋﻦ اﺑﯽ اﺳﺤﺎق ان رﺟﻼ ﺧﺴﺄ ﮐﻠﺒﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻪ اﻟﻄﺮﯾﻖ ﺑﯿﻨﮏ و ﺑﯿﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻋﻨﻪ ﮐﻨﺖ اﺷﺘﻬﯽ ﺛﺮﯾﺪا ﺑﻤﺎء ﺑﺎﻗﻼء ﻗﺎل ﻓﻤﺎ ﺻﺢ ﻟﯽ اﮐﻠﻪ ﻻﺷﺘﻐﺎﻟﯽ ﺑﺎﻟﺪرس و اﺧﺬي اﻟﻨﻮﺑﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ‪ :‬ﻗﺎل اﺻـﺤﺎﺑﻨﺎ ﺑﺒﻐﺪاد‪ :‬ﮐﺎن اﻟﺸﯿﺦ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق إذا ﺑﻘﯽ ﻣﺪة ﻻ ﯾﺄﮐﻞ ﺷﯿﺌﺎ ﺻﻌﺪ إﻟﯿﻪ اﻟﻨﺼﺮﯾﮥ و ﻟﻪ ﺑﻬﺎ ﺻﺪﯾﻖ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﯾﺜﺮد ]‪[1‬‬‫ﻟﻪ رﻏﯿﻔﺎ‪ ،‬و ﯾﺸﺮﺑﻪ ﺑﻤﺎء اﻟﺒﺎﻗﻼء‪ ،‬ﻓﺮﺑﻤﺎ ﺻﻌﺪ إﻟﯿﻪ و ﻗﺪ ﻓﺰع‪ ،‬ﻓﯿﻘﻮل اﺑﻮ اﺳﺤﺎق‪» :‬ﺗِﻠَْﮏ ِإذًا َﮐﱠﺮٌة ﺧﺎِﺳَﺮٌة«‬‫]‪.[2‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻟا ﺸﺎﺷﯽ‪ :‬اﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﺣﺠﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﺋﻤﮥ اﻟﻌﺼﺮ‪ [1] .‬ﺛﺮد ﯾﺜﺮد ﮐﻨﺼﺮ ﯾﻨﺼﺮ‪ :‬اﻋﺪ اﻟﺜﺮﯾﺪ‪ -‬ﺛﺮد اﻟﺨﺒﺰ‪ :‬ﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﻠﻪ ﺑﺎﻟﻤﺮق‬‫]‪ [2‬اﻟﻨﺎزﻋﺎت‪12 -‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 54‬از ‪210‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪46 :‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻤﺮﻓﻖ اﻟﺤﻨﻔﯽ‪ :‬اﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻬﺎء ﻗﺎل اﻟﻘﺎﺿﯽ ﺑﻦ ﻫﺎﻧﯽ‪ :‬اﻣﺎﻣﺎن ﻣﺎ اﺗﻔﻖ ﻟﻬﻤﺎ اﻟﺤﺞ‪ :‬اﺑﻮ اﺳﺤﺎق‪ ،‬و ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة‬‫اﺑـﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟـﺪاﻣﻐﺎﻧﯽ‪ ،‬اﻣـﺎ اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق ﻓﮑـﺎن ﻓﻘﯿﺮا‪ ،‬و ﻟﻮ اراده ﻟﺤﻤﻠﻮه ﻋﻠﯽ اﻻﻋﻨـﺎق‪ ،‬و اﻵـﺧﺮ ﻟﻮ أراد اﻟﺤـﺞ ﻻـﻣﮑﻨﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺴـﻨﺪس و‬‫اﻻﺳﺘﺒﺮق‪.‬‬‫اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺸـﻬﺮزوري ﺑﺎﻟﻤﻮﺻﻞ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐﺎن ﺷﯿﺨﻨﺎ أﺑﻮ اﺳﺤﺎق إذا اﺧﻄﺎ أﺣﺪ ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ ﻗﺎل أي ﺳﮑﺘﮥ‬‫ﻧﺎﺑﺘـﮏ؟‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬و ﮐـﺎن ﯾﺘﻮﺳﻮس ﯾﻌﻨﯽ ﻓﯽ اﻟﻤﺎء‪ ،‬و ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫﺎب اﻻﻧﻤﺎﻃﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﮐﺎن أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق ﯾﺘﻮﺿﺄ ﻓﯽ اﻟﺸﻂ‪ ،‬و ﺷﮏ ﻓﯽ‬‫ﻏﺴﻞ وﺟﻬﻪ ﺣﺘﯽ ﻏﺴﻠﻪ ﻣﺮات‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ رﺟﻞ‪ :‬ﯾﺎ ﺷﯿﺦ ﻣﺎ ﻫﺬا؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻮ ﺻﺤﺖ ﻟﯽ اﻟﺜﻠﺚ ﻣﺎ زدت ﻋﻠﯿﻬﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ‪ :‬دﺧﻞ أﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﯾﻮﻣﺎ ﻣﺴﺠﺪ اﻟﺴﻌﺪي‪ ،‬ﻓﻨﺴﯽ دﯾﻨﺎرا ﺛﻢ ذﮐﺮ ﻓﺮﺟﻊ و وﺟﺪه ﻓﻔﮑﺮ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻌﻠﻪ ﻣﻦ ﻏﯿﺮي ﻓﺘﺮﮐﻪ‪.‬‬‫ﻗﯿـﻞ‪ :‬ان ﻃـﺎﻫﺮ اﻟﻨﯿﺴـﺎﺑﻮرّي ﺧﺮج ﻻـﺑﯽ اﺳـﺤﺎق ﺟﺰءا ﻓﻘـﺎل‪ :‬اﻧﺒﺎﻧـﺎ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷﺎذان‪ ،‬و ﻣﺮة اﻧﺒﺄﻧﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟﺒﺰار‪ ،‬و ﻣﺮة أﺧﺒﺮﻧﺎ‬‫اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻔﺎرﺳﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻣﻦ ذا؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻮ اﺑﻦ ﺷﺎذان ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ارﯾﺪ ﻫﺬا اﻟﺠﺰء‪ ،‬اﻟﺘﺪﻟﯿﺲ اﺧﻮ اﻟﮑﺬب‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻘﺎﺿﯽ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻻﻧﺼﺎري‪ :‬اﺗﯿﺖ أﺑﺎ اﺳﺤﺎق ﺑﻔﺘﯿﺎ ﻓﯽ اﻟﻄﺮﯾﻖ‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﻗﻠﻢ ﺧﺒﺎز ﻓﮑﺘﺐ‪ ،‬ﺛﻢ ﻣﺴﺢ اﻟﻘﻠﻢ ﻓﯽ ﺛﻮﺑﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻗﺪم أﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر رﺳﻮﻻ ﺗﻠﻘﻮه‪ ،‬و ﺣﻤﻞ إﻣﺎم اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ ﻏﺎﺷﯿﺘﻪ‪ ،‬و ﻣﺸﯽ ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل‬‫أﻓﺘﺨﺮ ﺑﻬﺬا‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﺎﻣﮥ اﻟﻤﺪرﺳـﯿﻦ ﺑﺎﻟﻌﺮاق و اﻟﺠﺒﺎل ﺗﻼﻣﺬﺗﻪ و أﺗﺒﺎﻋﻪ‪ ،‬و ﮐﻔﺎﻫﻢ ﺑﺬﻟﮏ ﻓﺨﺮا‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻨﺸﺪ اﻻﺷﻌﺎر اﻟﻤﻠﯿﺤﮥ‪ ،‬و ﯾﻮردﻫﺎ‪،‬‬‫و ﯾﺤﻔﻆ ﻣﻨﻬﺎ اﻟﮑﺜﯿﺮ و ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻌﻠﻢ اﻟﺬي ﻻ ﯾﻨﺘﻔﻊ ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺒﻪ أن ﯾﮑﻮن اﻟﺮﺟﻞ ﻋﺎﻟﻤﺎ و ﻻ ﯾﮑﻮن ﻋﺎﻣﻼ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺠﺎﻫﻞ ﺑﺎﻟﻌﺎﻟﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪47 :‬‬‫ﯾﻘﺘﺪي‪ ،‬ﻓﺎذا ﮐﺎن اﻟﻌﺎﻟﻢ ﻻ ﯾﻌﻤﻞ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺠﺎﻫﻞ ﻣﺎ ﯾﺮﺟﻮ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ و اﻟﱠﻠﻪ و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺎ أوﻻدي ﻧﻌﻮذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﻦ ﻋﻠﻢ ﯾﺼﯿﺮ ﺣﺠﮥ ﻋﻠﯿﻨﺎ‪.‬‬‫ﻗﯿﻞ‪ :‬ان ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﻟﻘﺸـﯿﺮي ﺟﻠﺲ ﺑﺠﻨﺐ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﻓﺄﺣﺲ ﺑﺜﻘﻞ ﻓﯽ ﮐﻤﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﻫﺬا ﯾﺎ ﺳﯿﺪﻧﺎ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺮض اﻟﻤﻠّﺎح‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﯾﺤﻤﻠﻬﺎ ﻓﯽ ﮐﻤﻪ ﻃﺮﺣﺎ ﻟﻠﺘﮑﻠﻒ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ‪ :‬رأﯾﺖ ﺑﺨﻂ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق رﻗﻌﮥ ﻓﯿﻬﺎ ﻧﺴﺨﮥ ﻣﺎ رواه أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺮﯾﺪي‪ :‬رأﯾﺖ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺳﺘﯿﻦ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﺠﻤﻌﮥ أﺑﺎ اﺳﺤﺎق‬‫اﻟﻔﯿﺮوزآﺑﺎدي ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻣﯽ‪ ،‬ﯾﻄﯿﺮ ﻣﻊ أﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻓﯽ اﻟﺴـﻤﺎء اﻟﺜﺎﻟﺜﮥ أو اﻟﺮاﺑﻌﮥ‪ ،‬ﻓﺘﺤﯿﺮت‪ ،‬و ﻗﻠﺖ ﻓﯽ ﻧﻔﺴـﯽ ﻫﺬا اﻟﺸﯿﺦ اﻻﻣﺎم ﻣﻊ أﺻﺤﺎﺑﻪ ﯾﻄﯿﺮ و‬‫أﻧﺎ ﻣﻌﻬﻢ‪ ،‬و ﮐﻨﺖ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﻔﮑﺮة إذ ﺗﻠّﻘﯽ اﻟﺸﯿﺦ ﻣﻠﮏ‪ ،‬و ﺳﻠﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﻋﻦ اﻟﺮب ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل ان اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻘﺮأ ﻋﻠﯿﮏ اﻟﺴﻼم و ﯾﻘﻮل ﻣﺎ ﺗﺪرس‬‫ﺑﺄﺻـﺤﺎﺑﮏ؟ ﻗﺎل أدرس ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻦ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺸـﺮع‪ ،‬ﻗﺎل ﻟﻪ اﻟﻤﻠﮏ ﻓﺎﻗﺮأ ﻋﻠﯽ ﺷـﯿﺌﺎ أﺳـﻤﻌﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺮأ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺴﺌﻠﮥ ﻻ أذﮐﺮﻫﺎ‪ ،‬ﺛﻢ رﺟﻊ‬‫اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻌﺪ ﺳﺎﻋﮥ اﻟﯽ اﻟﺸﯿﺦ و ﻗﺎل‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬أﻟﺤﻖ ﻣﺎ أﻧﺖ ﻋﻠﯿﻪ و أﺻﺤﺎﺑﮏ و ادﺧﻞ اﻟﺠﻨﮥ ﻣﻌﻬﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق‪ :‬ﮐﻨﺖ اﻋﯿـﺪ ﮐﻞ ﻗﯿﺎس أﻟﻒ ﻣﺮة‪ ،‬ﻓﺎذا ﻓﺮﻏﺖ أﺧﺬت ﻗﯿﺎﺳﺎ آﺧﺮ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا‪ ،‬و ﮐﻨﺖ اﻋﯿﺪ ﮐﻞ درس أﻟﻒ ﻣﺮة‪ ،‬ﻓﺎذا‬‫ﮐﺎن ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺌﻠﮥ ﺑﯿﺖ ﯾﺴﺘﺸﻬﺪ ﺑﻪ ﺣﻔﻈﺖ اﻟﻘﺼﯿﺪة اﻟﺘﯽ ﻓﯿﻬﺎ اﻟﺒﯿﺖ‪.‬‬‫و ﮐﺎن اﻟﻮزﯾﺮ ﺑﻦ ﺟﻬﯿﺮ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﺎ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻻﻣﺎم أﺑﻮ اﺳﺤﺎق‪ ،‬وﺣﯿﺪ ﻋﺼﺮه و ﻓﺮﯾﺪ دﻫﺮه‪ ،‬و ﻣﺴﺘﺠﺎب اﻟﺪﻋﻮة‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺧﺮج أﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﻟﯽ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر‪ ،‬ﺧﺮج ﻣﻌﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ ﺗﻼﻣﺬﺗﻪ‪ ،‬ﮐﺄﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺸﺎﺷﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻄﺒﺮي‪ ،‬و أﺑﯽ ﻣﻌﺎذ‬‫اﻻﻧﺪﻟﺴﯽ‪ ،‬و اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺎﺋﺤﯽ‪ ،‬و ﻗﺎﺿﯽ اﻟﺒﺼﺮة اﺑﻦ ﻓﺴﺎن‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻵﻣﺪي‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪48 :‬‬‫اﻟﺮﯾﺤﺎﻧﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺎرﻗﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ اﻟﺮﻃﺒﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻨﺠﺎر‪ :‬وﻟﺪ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق ﺑﻔﯿﺮوزآﺑﺎد ﺑﻠﯿﺪة ﺑﻔﺎرس‪ ،‬و ﻧﺸﺄ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﺮأ اﻟﻔﻘﻪ ﺑﺸـﯿﺮاز ﻋﻠﯽ أﺻـﺤﺎب أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺪارﮐﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ أﺑﯽ‬‫اﻟﻄﯿـﺐ اﻟﻄـﺒﺮي ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﻤﺎﺳﺮﺧﺴــﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺰﺟـﺎﺟﯽ‪ ،‬ﺻـﺎﺣﺐ اﺑـﻦ اﻟﻘـﺎص‪ ،‬و ﻗﺮأ اﻟﮑﻼـم ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺣـﺎﺗﻢ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ‪ ،‬ﺻـﺎﺣﺐ اﺑﻦ‬
‫اﻟﺒﺎﻗﻼﻧﯽ‪ ،‬و ﺧﻄﻪ ﻓﯽ ﻏﺎﯾﮥ اﻟﺮداﺋﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 55‬از ‪210‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ اﻟﻘﺎﺿـﯽ‪ :‬ﮐﺎن أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق ﻻ ﯾﻤﻠﮏ ﺷـﯿﺌﺎ‪ ،‬ﺑﻠﻎ ﺑﻪ اﻟﻔﻘﺮ ﺣﺘﯽ ﻻ ﯾﺠـﺪ ﻗﻮﺗﺎ و ﻻ ﻣﻠﺒﺴﺎ‪ ،‬ﮐﻨﺎ ﻧﺄﺗﯿﻪ و ﻫﻮ ﺳﺎﮐﻦ ﻓﯽ‬‫اﻟﻘﻄﯿﻌﮥ‪ ،‬ﻓﯿﻘﻮم ﻟﻨﺎ ﻧﺼﻒ ﻗﻮﻣﮥ ﮐﯽ ﻻ ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻨﻪ ﺷﯽء ﻣﻦ اﻟﻌﺮي‪ ،‬و ﮐﻨﺖ أﻣﺸﯽ ﻣﻌﻪ‪ ،‬ﻓﺘﻌّﻠﻖ ﺑﻪ ﺑﺎﻗﻼﺋﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل ﯾﺎ ﺷﯿﺦ ﮐﺴﺮﺗﻨﯽ و أﻓﻘﺮﺗﻨﯽ‪،‬‬‫ﻓﻘﻠﻨﺎ‪ :‬و ﮐﻢ ﻟﮏ ﻋﻨﺪه؟ ﻗﺎل ﺣﺒﺘﯿﻦ ﻣﻦ ذﻫﺐ أو ﺣﺒﺘﯿﻦ و ﻧﺼﻒ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺿـﻨﮥ‪ :‬ﮐـﺎن اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻘﯿﻞ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﯽ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﯽ اﺳـﺤﺎق اﻟﺒﺬﻟـﮥ و اﻟﻌﻤﺎﻣـﮥ اﻟﻤﺜﻤﻨـﮥ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﻻ ﯾﻠﺒﺲ اﻟﻌﻤﺎﻣـﮥ ﺣّﺘﯽ‬‫ﯾﻐﺴﻠﻬﺎ ﻓﯽ دﺟﻠﮥ ﯾﻘﺼﺪ ﻃﻬﺎرﺗﻬﺎ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬ان أﺑﺎ اﺳـﺤﺎق ﻧﺰع ﻋﻤﺎﻣﺘﻪ و ﮐﺎﻧﺖ ﺑﻌﺸـﺮﯾﻦ دﯾﻨﺎرا‪ ،‬و ﺗﻮﺿﺄ ﻓﯽ دﺟﻠﮥ ﻓﺠﺎء ﻟﺺ ﻓﺄﺧﺬﻫﺎ‪ ،‬و ﺗﺮك ﻋﻤﺎﻣﮥ ردﯾﮥ ﺑﺪﻟﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻄﻠﻊ اﻟﺸـﯿﺦ‬‫ﻓﻠﺒﺴﻬﺎ‪ ،‬و ﻣﺎ ﯾﺸﻌﺮ ﺣﺘﯽ ﺳﺄﻟﻮه و ﻫﻮ ﯾﺪّرس‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﻌﻞ اﻟﺬي أﺧﺬﻫﺎ ﻣﺤﺘﺎج‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺎﺿﻨﮥ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﺑﻌﺾ أﺻﺤﺎب أﺑﯽ اﺳﺤﺎق ﯾﻘﻮل‪ :‬رأﯾﺖ اﻟﺸﯿﺦ ﮐﺎن ﯾﺼﻠﯽ رﮐﻌﺘﯿﻦ ﻋﻨﺪ ﻓﺮاغ ﮐﻞ ﻓﺼﻞ ﻣﻦ اﻟﻤﻬﺬب‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻧﻈﺎم اﻟﻤﻠﮏ و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ اﺳـﺤﺎق و ﻗﺎل‪ :‬ﮐﯿﻒ ﺣﺎﻟﯽ ﻣﻊ رﺟﻞ ﻻ ﯾﻔﺮق ﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯿﻦ ﺑﻬﺮوز اﻟﻔﺮاش ﻓﯽ اﻟﻤﺨﺎﻃﺒـﮥ‪ ،‬ﻗﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﺑﺎرك‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﮏ و ﻗﺎل ﻟﻪ ﻟﻤﺎ ﺻﺐ ﻋﻠﯿﻪ‪ :‬ﮐﺬﻟﮏ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪ :‬ﺣﮑﯽ أﺑﯽ ﻗﺎل ﺣﻀﺮت ﻣﻊ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪49 :‬‬‫أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺎوردي ﻋﺰا‪ ،‬ﻓﺘﮑﻠﻢ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق و أﺟﺎد‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﺧﺮﺟﻨﺎ ﻗﺎل اﻟﻤﺎوردي‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﮐﺎﺑﯽ اﺳﺤﺎق ﻟﻮ رآه اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻟﺘﺠﻤﻞ‬‫ﺑﻪ ‪.‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ اﻟﺴﻠﻔﯽ‪ ،‬ﺳﺄﻟﺖ ﺷﺠﺎﻋﺎ اﻟﺬﻫﻠﯽ ﻋﻦ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻣﺎم أﺻﺤﺎب اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و‬‫اﻟﻤﻘﺪم ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻓﯽ وﻗﺘﻪ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬ﮐﺎن ﺛﻘﮥ‪ ،‬ورﻋﺎ‪ ،‬ﺻﺎﻟﺤﺎ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻤﺎ ﺑﺎﻟﺨﻼف‪ ،‬ﻻ ﯾﺸﺎرﮐﻪ ﻓﯿﻪ أﺣﺪ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪ ،‬ﻧﺪب اﻟﻤﻘﺘﺪي أﺑﺎ اﺳـﺤﺎق اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﮥ اﻟﯽ اﻟﻤﻌﺴـﮑﺮ‪ ،‬ﻓﺘﻮﺟﻪ ﻓﯽ آﺧﺮ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻓﮑﺎن‬‫ﯾﺨﺮج إﻟﯿﻪ أﻫﻞ اﻟﺒﻠـﺪ ﺑﻨﺴﺎﺋﻬﻢ و أوﻻدﻫﻢ‪ ،‬ﯾﻤﺴـﺤﻮن ارداﻧﻪ‪ ،‬و ﯾﺄﺧﺬون ﺗﺮاب ﻧﻌﻠﯿﻪ‪ ،‬ﯾﺴﺘﺸـﻔﻮن ﺑﻪ‪ ،‬و ﺧﺮج اﻟﺨﺒﺎزون و ﻧﺜﺮوا اﻟﺨﺒﺰ‪ ،‬و ﻫﻮ‬‫ﯾﻨﻬـﺎﻫﻢ و ﻻ ﯾﻨﺘﻬﻮن‪ ،‬و ﺧﺮج أﺻـﺤﺎب اﻟﻔﺎﮐﻬـﮥ و اﻟﺤﻠﻮي‪ ،‬و ﻧﺼـﺮوا ﺣﺘﯽ اﻻﺳﺎﮐﻔـﮥ‪ ،‬ﻋﻤﻠﻮا ﻣـﺪاﺳﺎت ﺻـﻐﺎرا و ﻧﺜﺮوﻫﺎ‪ ،‬و ﻫﯽ ﺗﻘﻊ ﻋﻠﯽ‬‫رؤس اﻟﻨـﺎس و اﻟﺸـﯿﺦ ﯾﻌﺠﺐ‪ ،‬و ﻗـﺎل ﻟﻨـﺎ‪ :‬رأﯾﺘﻢ اﻟﻨﺜـﺎر ﻣـﺎ وﺻـﻞ إﻟﯿﮑﻢ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا ﯾﺎ ﺳـﯿﺪي و أﻧﺖ أي ﺷـﯽء ﮐﺎن ﺣﻈﮏ ﻣﻨﻪ؟ ﻗﺎل ﻟﻨﺎ‬‫ﻏﻄﯿﺖ ﻧﻔﺴﯽ ﺑﺎﻟﻤﺤﻔﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺷـﯿﺮوﯾﻪ اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﻫﻤﺪان‪ :‬اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻣﺎم ﻋﺼـﺮه‪ ،‬ﻗﺪم ﻋﻠﯿﻨﺎ رﺳﻮﻻ اﻟﯽ اﻟﺴﻠﻄﺎن ﻣﻠﮑﺸﺎه‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺛﻘﮥ‪،‬‬‫ﻓﻘﯿﻬﺎ‪ ،‬زاﻫﺪا ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ اوﺣﺪ زﻣﺎﻧﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺧﻄﯿﺐ ﻟا ﻤﻮﺻﻞ أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺗﻮﺟﻬﺖ ﻣﻦ اﻟﻤﻮﺻﻞ ﺳـﻨﮥ ‪ 459‬اﻟﯽ أﺑﯽ اﺳـﺤﺎق ﻓﻠﻤﺎ ﺣﻀﺮت ﻋﻨﺪه رﺣﺐ ﺑﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل‬‫ﻣﻦ أﯾﻦ أﻧﺖ؟‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﻦ اﻟﻤﻮﺻـﻞ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻣﺮﺣﺒـﺎ أﻧﺖ ﻣﻦ ﺑﻠـﺪﺗﯽ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾـﺎ ﺳـﯿﺪﻧﺎ أﻧﺖ ﻣﻦ ﻓﯿﺮوزآﺑـﺎد‪ ،‬ﻗﺎل أﻣﺎ ﺟﻤﻌﻨﺎ ﺳـﻔﯿﻨﮥ ﻧﻮح‪ ،‬ﻓﺸﺎﻫـﺪت ﻣﻦ ﺣﺴـﻦ‬‫اﺧﻼﻗﻪ‪ ،‬و ﻟﻄﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬و زﻫﺪه‪ ،‬ﻣﺎ ﺣﺒﺐ اﻟﯽ ﻟﺰوﻣﻪ ﻓﺼﺤﺒﺘﻪ اﻟﯽ أن ﻣﺎت‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﺤﺎدي و اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ‪ ،‬ﻣﻦ ﺟﻤﺎدي اﻻﺧﺮي‪ ،‬ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬و أﺣﻀﺮ اﻟﯽ دار أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﻟﻤﻘﺘﺪي ﺑﺎﻟّﻠﻪ‪،‬‬‫ﻓﺼﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و دﻓﻦ ﺑﻤﻘﺒﺮة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪50 :‬‬‫ﺑﺎب اﺑﺮز‪ ،‬و ﻋﻤﻞ اﻟﻌﺰاء ﺑﺎﻟﻨﻈﺎﻣﯿـﮥ‪ ،‬و ﺻـﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺻﺎﺣﺒﻪ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻄﺒﺮي‪ ،‬ﺛﻢ رﺗﺐ اﻟﻤﺆﯾﺪ ﺑﻦ ﻧﻈﺎم اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻌﺪه ﻓﯽ ﺗﺪرﯾﺲ اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ‬‫أﺑﺎ ﺳـﻌﺪ اﻟﻤﺘﻮﻟﯽ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﺑﻠﻎ ذﻟﮏ اﻟﻨﻈﺎم ﮐﺘﺐ ﺑﺎﻧﮑﺎر ذﻟﮏ و ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن اﻟﻮاﺟﺐ أن ﯾﻐﻠﻖ اﻟﻤﺪرﺳﮥ ﺳـﻨﮥ ﻣﻦ أﺟﻞ اﻟﺸﯿﺦ‪ ،‬و ﻋﺎب ﻋﻠﯽ ﻣﻦ‬‫ﺗﻮﻟﯽ‪ ،‬و أﻣﺮ أن ﯾﺪرس اﻻﻣﺎم أﺑﻮ ﻧﺼﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﯿﺪ اﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ ﺑﻬﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 56‬از ‪210‬‬‫ﻗﻠﺖ درس ﺑﻬﺎ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق ﺑﻌـﺪ ﺗﻤﻨﻊ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺘﻨﺎول ﺟﺎﻣﮑﯿـﮥ ]‪ [1‬اﺻـﻼ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻘﺘﺼـﺮ ﻋﻠﯽ ﻋﻤﺎﻣـﮥ ﺻـﻐﯿﺮة و ﺛﻮب ﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬و ﯾﻘﻨﻊ‬‫ﺑـﺎﻟﻘﻮت‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﻔﻘﯿﻪ راﻓﻊ اﻟﺤﻤﺎل رﻓﯿﻘﻪ ﻓﯽ اﻻﺷـﺘﻐﺎل‪ ،‬ﻓﯿﺤﻤﻞ ﺷـﻄﺮ ﻧﻬﺎره ﺑﺎﻻﺟﺮة‪ ،‬و ﯾﻨﻔﻖ ﻋﻠﯽ ﻧﻔﺴﻪ و ﻋﻠﯽ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬ﺛﻢ ان راﻓﻌﺎ‬‫ﺣـﺞ‪ ،‬و ﺟﺎور‪ ،‬و ﺻﺎر ﻓﻘﯿﻪ اﻟﺤﺮم ﻓﯽ ﺣﺪود اﻻرﺑﻌﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻣﺎت أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق و ﻟﻢ ﯾﺨﻠﻒ درﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﻻ ﻋﻠﯿﻪ درﻫﻢ‪ ،‬و ﮐﺬا ﻓﻠﯿﮑﻦ‬‫اﻟﺰاﻫـﺪ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺗﺰوج ﻓﯿﻤﺎ أﻋﻠﻢ‪ ،‬و ﺑﺤﺴﻦ ﻧﯿﺘﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ اﺷـﺘﻬﺮت ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﻓﯽ اﻟـﺪﻧﯿﺎ‪» ،‬ﮐﺎﻟﻤﻬﺬب«‪» ،‬و اﻟﺘﻨﺒﯿﻪ« »و اﻟﻠﻤﻊ« ﻓﯽ أﺻﻮل ﻟا ﻔﻘﻪ‪» ،‬و‬‫ﺷﺮح اﻟﻠﻤﻊ«‪» ،‬و اﻟﻤﻌﻮﻧﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺪل« »و اﻟﻤﻠﺨﺺ ﻓﯽ أﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ«‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪2] .‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﺷﯿﺮازي ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن«‬‫»و أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« در ﺳﻨﻪ ﺳﺖ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم‪ ،‬اﻟﻤﺘﻔﻖ ﻋﻠﯽ ﺟﻼﻟﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﺮاﻋﺘﻪ‪ ،‬ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻻﺻﻮل‪ ،‬و زﻫﺎدﺗﻪ‪ ،‬و ورﻋﻪ‪ ،‬و ﻋﺒﺎدﺗﻪ‪ ،‬و ﺻﻼﺣﻪ‪ ،‬و ﺟﻤﯿﻞ ﺻﻔﺎﺗﻪ‪،‬‬‫اﻟﺴـﯿﺪ ﺟﻠﯿﻞ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﻓﻀـﻠﻪ ﻓﯽ اﻵﻓﺎق‪ ،‬ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺸﯿﺮازي اﻟﻔﯿﺮوزآﺑﺎدي‪ ،‬و ﻋﻤﺮه ﺛﻼث و‬‫ﺛﻤﺎﻧﻮن ﺳﻨﮥ‪ ،‬دﺧﻞ ﺷﯿﺮاز‪ ،‬و ﻗﺮأ ﺑﻬﺎ اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ ]‪ [1‬اﻟﺠﺎﻣﮑﯿﮥ‪ :‬ﻣﺮﺗﺐ ﺧﺪام اﻟﺪوﻟﮥ ﻣﻦ اﻟﻌﺴﮑﺮﯾﮥ و اﻟﻤﻠﮑﯿﮥ )ﺗﺮﮐﯿﮥ(‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء ذﻫﺒﯽ ج ‪ 11‬ص ‪ 255 -251‬ﻣﺨﻄﻮط ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻢ اﻟﻤﺆﻟﻔﯿﻦ ج ‪ 1‬ص ‪.69‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪51 :‬‬‫أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﯿﻀﺎوي‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ راﻣﯿﻦ‪.‬‬‫ﺛﻢ دﺧﻞ اﻟﺒﺼـﺮة‪ ،‬و ﻗﺮأ ﻓﯿﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺾ ﻋﻠﻤﺎﺋﻬﺎ‪ ،‬و دﺧﻞ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ ﻋﺸﺮة و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻷﻋﯿﺎن‪ ،‬و ﺻﺤﺐ‬‫اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﺑﺎ ﻟﻄﯿﺐ اﻟﻄﺒﺮي‪ ،‬و ﻻزﻣﻪ ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬و اﻧﺘﻔﻊ ﺑﻪ‪ ،‬و ﻇﻬﺮ ﻓﻀﻠﻪ‪ ،‬و ﺗﻤﯿﺰ ﻋﻠﯽ أﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﻧﺎب ﻋﻨﻪ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺴﻪ‪ ،‬و رﺗﺒﻪ ﻣﻌﯿﺪا ﻓﯽ ﺣﻠﻘﺘﻪ‪،‬‬‫و ﺻـﻨﻒ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﺒﺎرﮐﮥ اﻟﻤﻔﯿﺪة اﻟﻤﺸﻬﻮرة اﻟﺴﻌﯿﺪة‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬اﻟﺘﻨﺒﯿﻪ«‪» ،‬و اﻟﻤﻬﺬب« ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ‪» ،‬و اﻟﻠﻤﻊ«‪» ،‬و ﺷﺮﺣﻪ« ﻓﯽ أﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ‪» ،‬و‬‫اﻟﻨﮑﺖ« ﻓﯽ اﻟﺨﻼف »و اﻟﻤﻌﻮﻧﮥ« ﻓﯽ اﻟﺠﺪل‪ ،‬و ﻟﻪ ﺷﻌﺮ ﺣﺴﻦ و ﻣﻨﻪ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﺳﺄﻟﺖ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﺧﻞ وﻓﯽ ﻓﻘﺎﻟﻮا ﻣﺎ اﻟﯽ ﻫﺬا ﺳﺒﯿﻞ‬‫ﺗﻤﺴﮏ ان ﻇﻔﺮت ﺑﻮد ﺣﺮ ﻓﺎن اﻟﺤﺮ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﻗﻠﯿﻞ‬‫و ﻗﻮﻟﻪ اﯾﻀﺎ ﻓﯿﻤﺎ ﻧﻘﻠﻪ ﺑﻌﻀﻬﻢ‪:‬‬‫اﺣﺐ اﻟﮑﺄس ﻣﻦ ﻏﯿﺮ اﻟﻤﺪام و اﻫﻮي ﻟﻠﺤﺴﺎن ﺑﻼ ﺣﺮام‬‫و ﻣﺎ ﺣّﺒﯽ ﺑﻔﺎﺣﺸﮥ و ﻟﮑﻦ رأﯾﺖ اﻟﺤّﺐ اﺧﻼق اﻟﮑﺮام‬‫و ﻗﻮﻟﻪ اﯾﻀﺎ ﻓﯿﻤﺎ ﻋﺰي إﻟﯿﻪ‪:‬‬‫ﺣﮑﯿﻢ ﯾﺮي اّن اﻟﻨﺠﻮم ﺟﻘﯿﻘﮥ و ﯾﺬﻫﺐ ﻓﯽ اﺣﮑﺎﻣﻬﺎ ﮐﻞ ﻣﺬﻫﺐ‬‫ﯾﺨّﺒﺮ ﻋﻦ اﻓﻼﮐﻬﺎ و ﺑﺮوﺟﻬﺎ و ﻣﺎ ﻋﻨﺪه ﻋﻠﻢ ﺑﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﻐّﯿﺐ‬‫و ﺳﯿﺄﺗﯽ ذﮐﺮ ﺷﯽء ﻣﻤﺎ ﻗﯿﻞ ﻓﯿﻪ و ﻓﯽ ﮐﺘﺒﻪ‪.‬‬‫و ذﮐﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ :‬اﻧّﻪ ﮐﺎن اﻧﻈﺮ اﻫﻞ زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬و اﻓﺼـﺤﻬﻢ‪ ،‬و أورﻋﻬﻢ‪ ،‬و اﮐﺜﺮﻫﻢ ﺗﻮاﺿـﻌﺎ و ﺑﺸـﺮا‪ ،‬اﻧﺘﻬﺖ إﻟﯿﻪ رﯾﺎﺳـﮥ اﻟﻤـﺬﻫﺐ‪ ،‬و‬‫رﺣـﻞ إﻟﯿﻪ اﻟﻔﻘﻬـﺎء ﻣﻦ اﻻﻗﻄـﺎر‪ ،‬و ﺗﺨﺮج ﺑﻪ اﺋﻤـﮥ ﮐﺒـﺎر‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺤـﺞ و ﻻـ وﺟﺐ ﻋﻠﯿﻪ ﺣـﺞ‪ ،‬ﻻـﻧﻪ ﮐﺎن ﻓﻘﯿﺮا ﻣﺘﻌﻔﻔﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻧﻌﺎ ﺑﺎﻟﯿﺴـﯿﺮ‪ ،‬ﺳـﻤﻊ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷﺎذان‪ ،‬و أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﺮﻗﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻓﯽ ﺷﯿﺮاز و اﻟﺒﺼﺮة و ﺑﻐﺪاد‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻗﺪ ذﮐﺮ اﻟﺸﯿﺦ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻓﯽ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻔﻘﻬﺎء« ﻗﺮﯾﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪52 :‬‬‫ﻋﺸـﺮة ﻣﻦ ﺷـﯿﻮﺧﻪ‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ اﻧﺘﺴﺐ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و اﺷـﻬﺮﻫﻢ ﻓﯽ اﻻﻧﺘﺴـﺎب إﻟﯿﻪ‪ ،‬و اﺷـﺘﻐﺎل ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﻼزم ﻟﻪ‪ ،‬و اﻻﺧـﺬ ﻋﻨﻪ‪ ،‬اﻻﻣﺎم اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﺑﻮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 57‬از ‪210‬‬‫اﻟﻄﯿﺐ اﻟﻄﺒﺮي‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ :‬و ﮐﺎن ﯾﻈﻦ ﻣﻦ ﻻ ﯾﻔﻬﻢ اﻧﻪ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻟﻼﺷـﻌﺮي‪ ،‬ﻟﻘﻮﻟﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ‪ :‬و ﻗﺎﻟﺖ اﻻﺷﻌﺮﯾﮥ‪ :‬اﻻﻣﺮ ﻻ ﺻﯿﻐﮥ‬‫ﻟﻪ‪ ،‬ﻗﺎل و ﻟﯿﺲ ذﻟﮏ ﻻﻧﻪ ﻻ ﯾﻌﺘﻘﺪ اﻋﺘﻘﺎده‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﻗﺎل ذﻟﮏ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﺧﺎﻟﻔﻪ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﻤﺴﺌﻠﮥ اﻟﺘﯽ ﻫﯽ ﻣﻤﺎ ﺗﻔﺮد ﺑﻬﺎ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ‪.‬‬‫ﻗﺎل و ﻗﺪ ذﮐﺮﻧﺎ ﻓﺘﻮاه ﻓﯿﻤﻦ ﺧﺎﻟﻒ اﻻﺷﻌﺮﯾﮥ‪ ،‬و اﻋﺘﻘﺪ ﺑﺘﺒﺪﯾﻌﻬﻢ‪ ،‬و ذﻟﮏ اوﻓﯽ دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ﮐﻼم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و اﻟﻔﺘﻮي اﻟﻤﺬﮐﻮرة ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﯽ اﺳـﺤﺎق ﻓﯽ ﻫﺬه اﻻﻟﻔﺎظ اﻟﺘﯽ ﻧﻘﻠﻬﺎ اﻻﻣﺎم اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ اﻟﺠﻮاب و ﺑﺎﻟﻠّﻪ اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ‪ :‬ان اﻻﺷـﻌﺮﯾﮥ ﻫﻢ‬‫اﻷﻋﯿﺎن أﻫﻞ اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬و أﻧﺼﺎر اﻟﺸـﺮﯾﻌﮥ‪ ،‬اﻧﺘﺼـﺒﻮا ﻟﻠﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺒﺘـﺪﻋﯿﻦ اﻟﻘﺪرﯾـﮥ و اﻟﺮواﻓﺾ و ﻏﯿﺮ ﻫﻢ ﻓﻤﻦ ﻃﻌﻦ ﻓﯿﻬﻢ ﻓﻘـﺪ ﻃﻌﻦ ﻋﻠﯽ أﻫﻞ‬‫اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬و إذا رﻓﻊ أﻣﺮ ﻣﻦ ﯾﻔﻌـﻞ ذﻟـﮏ اﻟﯽ اﻟﻨـﺎﻇﺮ ﻓﯽ أﻣﺮ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ وﺟﺐ ﻋﻠﯿﻪ ﺗـﺄدﯾﺒﻪ ﺑﻤـﺎ ﯾﺮﺗـﺪع ﮐـﻞ أﺣـﺪ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﻔﯿﺮوزآﺑـﺎدي و ﺑﻌـﺪه ﺟﻮاﺑﯽ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟﺸﺎﺷـﯽ‪ ،‬و ذﮐﺮ اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﺑﻦ ﻋﺴـﺎﮐﺮ أﯾﻀﺎ أﺟﻮﺑـﮥ اﺧﺮي ﻟﻘﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة‬‫اﻟﺪاﻣﻐﺎﻧﯽ و أﺻﺤﺎب اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻻ ﻧﻄﻮل ﺑﺬﮐﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل اﻟﺤﺎﻓـﻆ ﻣﺤﺐ اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻦ اﻟﻨﺠﺎر‪ :‬ﻓﺎق أﻫﻞ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺰﻫـﺪ‪ ،‬و اﻧﺘﺸـﺮ ﻓﻀـﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﻘﺮب و اﻟﺒﻌـﺪ‪ ،‬أو ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﺒﻼد‪ ،‬و أﮐﺜﺮ‬‫ﻋﻠﻤﺎء اﻻﻣﺼﺎر ﻣﻦ ﺗﻼﻣﺬﺗﻪ‪.‬‬‫و روي ﻋﻨﻪ اﻻﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ ﺑﺴـﻨﺪه ﻓﯽ »ﺗـﺬﯾﯿﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد« أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻧﺎﺋﻤﺎ ﻓﺮأﯾﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻣﻌﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻠﻐﻨﯽ ﻋﻨﮏ أﺣﺎدﯾﺚ ﮐﺜﯿﺮة و ارﯾﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪53 :‬‬‫أن أﺳﻤﻊ ﻣﻨﮏ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﺑﻐﯿﺮ واﺳﻄﮥ‪ ،‬و روي ﺑﻌﻀﻬﻢ‪ :‬أﺗﺸﺮف ﺑﻪ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و أﺟﻌﻠﻪ ذﺧﺮا ﻓﯽ اﻵﺧﺮة‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﯾﺎ‬‫ﺷﯿﺦ ﻣﻦ أراد اﻟﺴـﻼﻣﮥ ﻓﻠﯿﻄﻠﺒﻬﺎ ﻓﯽ ﺳﻼﻣﮥ ﻏﯿﺮه ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻔﺮح و ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺳﻤﺎﻧﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺷﯿﺨﺎ ﻗﺎل اﻻﻣﺎم‬‫اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ‪ :‬و ﺳـﻤﻌﺖ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﯾﻘﻮﻟﻮن ﻟﻤﺎ ﻗﺪم أﺑﻮ اﺳﺤﺎق رﺳﻮﻻ اﻟﯽ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ رﺳﻮل اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﻟﻤﻘﺘﺪي ﺑﺄﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺗﻠﻘﺎه‬‫اﻟﻨﺎس و ﺣﻤﻞ اﻻﻣﺎم أﺑﻮ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ ﻏﺎﺷﯿﮥ‪ ،‬و ﻣﺸﯽ ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺬﻟﮏ اﻣﺎم اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ و ﺳﯿﺄﺗﯽ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻣﺎم اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ أن اﻟﺸﯿﺦ أﺑﺎ اﺳﺤﺎق ﻋﻈﻤﻪ أﯾﻀﺎ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﺗﻤﺘﻌﻮا ﺑﻬـﺬا اﻻﻣﺎم‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻧﺰﻫﮥ ﻫﺬا اﻟﺰﻣﺎن‪ ،‬ﻣﺸـﯿﺮا اﻟﯽ اﻣﺎم اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ رواه اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ و ذﮐﺮ ﺑﻌﺾ أﻫﻞ اﻟﻄﺒﻘﺎت ﮐﻼﻣﺎ ﻣﻌﻨﺎه‪ :‬أﻧﻪ ﺣﮑﯽ أن‬‫اﻟﺸﯿﺦ أﺑﺎ اﺳﺤﺎق ﯾﻨﺎﻇﺮ ﻫﻮ و اﻣﺎم اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ ﻓﻐﻠﺒﻪ أﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﺑﻘﻮة ﻣﻌﺮﻓﺘﻪ ﺑﻄﺮﯾﻖ اﻟﺠﺪل‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ و ﻗﺪ ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻦ ﺑﻌﺾ اﻟﻤﺸﺘﻐﻠﯿﻦ ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ ﻧﺤﻮا ﻣﻦ ﻫﺬا‪ ،‬و ان اﻣﺎم اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ ﻗﺎل ﻟﻪ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻋﻠﻢ ﻣﺎ ﻏﻠﺒﺘﻨﯽ ﺑﻔﻘﻬﮏ و ﻟﮑﻦ ﺑﺼﻼﺣﮏ‪،‬‬‫ﻫﮑﺬا ﺣﮑﯽ و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ‪.‬‬‫و ذﮐﺮوا أﻧﻪ ﻟﻤﺎ ﺷﺎﻓﻬﻪ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺑﺎﻟﺮﺳﺎﻟـﮥ ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﺎ ﯾﺪرﯾﻨﯽ أﻧﮏ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و ﻟﻢ أرك ﻗﺒﻞ ﻫﺬا ﻗﻂ‪ ،‬ﻓﺘﺒﺴﻢ اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ ﻣﻦ ذﻟﮏ و‬‫أﻋﺠﺒﻪ‪ ،‬ﻓﺄﺣﻀﺮ ﻟﻪ ﻣﻦ ﻋﺮﻓﻪ ﺑﻪ‪.‬‬‫و ذﮐﺮوا أﯾﻀﺎ أﻧﻪ ﮐﺎن ﻓﯽ ﻃﺮﯾﻖ ﻓﻤﺮ ﮐﻠﺐ‪ ،‬ﻓﺰﺟﺮه ﺑﻌﺾ أﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق‪ :‬أ ﻣﺎ ﻋﻠﻤﺖ أن اﻟﻄﺮﯾﻖ ﻣﺸﺘﺮﮐـﮥ ﺑﯿﻨﻨﺎ و ﺑﯿﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ‬‫ﻓﯽ اﻟﻮرع ﺣﮑﺎﯾﺎت ﻣﺸﻬﻮرة‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﺗﻮاﺿـﻌﻪ أﻧﻪ ﮐـﺎن‪ ،‬ﻣﻊ ﺟﻼـﻟﺘﻪ و ﻋﻠّﻮ ﻣﻨﺰﻟﺘﻪ‪ ،‬ﯾﺤﻀـﺮ ﻣﺠﻠﺲ ﺑﻌﺾ ﺗﻼﻣـﺬة اﻣـﺎم اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ‪ ،‬أﻋﻨﯽ ﻣﺠﻠﺲ وﻋﻈﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم‬‫اﻟﺒﺎرع‪ ،‬ﺟﺎﻣﻊ اﻟﻤﺤﺎﺳﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪54 :‬‬‫و اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﺑﻼ ﻣﻨﺎزع‪ ،‬أﺑﻮ ﻧﺼﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﺑﻦ اﻻﻣﺎم أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻘﺸﯿﺮي ﮐﻤﺎ ﺳﯿﺄﺗﯽ‪.‬‬‫و ذﮐﺮ اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﺑﻦ اﻟﻨّﺠـ ﺎر‪ :‬اﻧّﻪ ﻟّﻤـ ﺎ ورد ﺑﻼـد اﻟﻌﺠﻢ ﮐـﺎن ﯾﺨﺮج إﻟﯿﻪ أﻫﻠﻬـﺎ ﺑﻨﺴـﺎﺋﻬﻢ ﻓﯿﻤﺴـﺤﻮن أرداﻧﻬﻢ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻪ‪ ،‬أو ﻗﺎل أرداﻧﻬﻢ ﺑﻪ‪ ،‬و‬‫ﯾﺄﺧﺬون ﻧﻌﻠﻪ ﻓﯿﺴﺘﺸﻔﻮن ﺑﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 58‬از ‪210‬‬‫و ذﮐﺮ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺘﺎرﯾـﺦ أﻧﻪ ﻟﻤﺎ ﻓﺮغ ﻧﻈﺎم اﻟﻤﻠﮏ ﻣﻦ ﺑﻨﺎء اﻟﻤﺪرﺳـﮥ اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ اﻟﺘﯽ ﻓﯽ ﺑﻐﺪاد ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻗﺮر ﻟﺘﺪرﯾﺴـﻬﺎ‬‫اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﺎ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬و اﺟﺘﻤﻊ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﺳﺎﺋﺮ أﻋﯿﺎن اﻟﺒﻠﺪ و وﺟﻮه اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯽ اﺧﺘﻼف ﻃﺒﻘﺎﺗﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺤﻀـﺮ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬و ﺳـﺒﺐ‬‫ذﻟﮏ أﻧﻪ ﻟﻘﯿﻪ ﺻﺒﯽ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﮐﯿﻒ ﺗﺪرس ﻓﯽ ﻣﮑﺎن ﻣﻐﺼﻮب ﻓﺮﺟﻊ و اﺧﺘﻔﯽ ‪ ...‬اﻟﯽ أن ﻗﺎل‪:‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﻔﻘﻬﺎء اﻟﺼـﻠﺤﺎء أﻓﻀﻞ أﻫﻞ اﻟﺼﻨﻌﺎء ﻣﻤﻦ ﯾﺮد ﻋﻠﯿﻪ أﺣﻮال اﻟﻔﻘﺮاء ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻧﺘﺪارس »اﻟﺘﻨﺒﯿﻪ« ﮐﻤﺎ ﯾﺘﺪارس اﻟﻘﺮآن‪،‬‬‫ﻓﺒﯿﻨﺎ ﻧﺤﻦ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻻّﯾﺎم ﻧﺘﺪارﺳﻪ إذ ﮐﺸﻒ ﻟﯽ ﻋﻦ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﯽ اﺳـﺤﺎق ﺣﺎﺿـﺮا ﻣﻌﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﺠﻠﺲ‪ ،‬و إذا ﺑﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﺎ ﻣﻌﻨﺎه‪ :‬ﺣﺴـﺒﺖ ﻓﯽ‬‫ﮐﺘـﺎﺑﯽ ﻣـﺎ ﺣﺴـﺒﺘﻪ ﻣﻦ ﺧﯿﺮ اﻵﻣـﺎل‪ ،‬و ﻣـﺎ ﺣﺴـﺒﺖ ﻗـّﻂ أﻧﻪ ﯾﺒﻠﻎ اﻟﯽ ﻫـﺬا اﻟﺤﺎل أو ﻧﺤﻮ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟﻤﻘﺎل ﯾﻌﻨﯽ أﻧﻪ ﯾﺘـﺪارس ﮐﻤﺎ ﯾﺘـﺪارس‬‫اﻟﻘﺮآن‪.‬‬‫و ﻗـﺎل اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﺎﻫﺎﻧﯽ‪ :‬اﻣﺎﻣﺎن ﻣﺎ اﺗﻔﻖ ﻟﻬﻤﺎ اﻟﺤـﺞ‪ :‬اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬و اﻟﻘﺎﺿـﯽ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟـﺪاﻣﻐﺎﻧﯽ‪ ،‬أّﻣﺎ أﺑﻮ‬‫اﺳﺤﺎق ﻓﮑﺎن ﻓﻘﯿﺮا‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻟﻮ أراده ﻟﺤﻤﻞ ﻋﻠﯽ اﻻﻋﻨﺎق‪ ،‬و أّﻣﺎ اﻟﺪاﻣﻐﺎﻧﯽ ﻓﻠﻮ أراد اﻟﺤﺞ ﻋﻠﯽ اﻟﺴﻨﺪس و اﻻﺳﺘﺒﺮق ﻻﻣﮑﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻔﻘﯿﻪ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪ :‬ﺣﮑﯽ أﺑﯽ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺣﻀﺮت ﻣﻊ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺎوردي ﺳﻨﮥ أرﺑﻌﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﻓﯽ ﻋﺰاء‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪55 :‬‬‫اﻧﺴﺎن ﺳـﻤﺎه‪ ،‬ﻓﺘﮑﻠﻢ اﻟﺸﯿﺦ أﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﻓﻠﻤﺎ ﺧﺮﺟﻨﺎ ﻗﺎل اﻟﻤﺎوردي‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﮐﺄﺑﯽ اﺳﺤﺎق ﻟﻮ رآه اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻟﺘﺠﻤﻞ ﺑﻪ أو ﻗﺎل ﻻ ﻋﺠﺐ ﺑﻪ و‬‫ﻗﺎل اﻻﻣﺎم أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺸﺎﺷﯽ ﻣﺼﻨﻒ اﻟﻤﺴﺘﻈﻬﺮي ]‪ :[1‬ﺷﯿﺨﻨﺎ أﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﺣﺠﮥ ﻋﻠﯽ أﺋﻤﮥ اﻟﻌﺼﺮ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻤﻮﻓﻖ اﻟﺤﻨﻔﯽ‪ :‬اﻟﺸﯿﺦ أﺑﻮ اﺳﺤﺎق أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﻔﻘﻬﺎء ‪...‬‬‫‪ ...‬اﻟﯽ أن ﻗـﺎل اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ‪ :‬و ﻣﻦ ذﻟﮏ أﯾﻀﺎ ﻣﺎ ذﮐﺮ ﺑﻌﻀـﻬﻢ‪ :‬أﻧﻪ رأي اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم أﺑﺎ اﺳـﺤﺎق اﻟﻤـﺬﮐﻮر ﺑﻌـﺪ وﻓﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﻋﻠﯿﻪ ﺛﯿﺎب ﺑﯿﺾ‪ ،‬و‬‫ﻋﻠﯽ رأﺳﻪ ﺗﺎج‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ‪:‬‬‫ﻣﺎ ﻫﺬا اﻟﺒﯿﺎض؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺷﺮف اﻟﻄﺎﻋﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و اﻟﺘﺎج؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻋﺰ اﻟﻌﻠﻢ‪.‬‬‫و ﻓﯿﻪ ﻗﺎل ﻋﺎﺻﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪:‬‬‫ﺗﺮاه ﻣﻦ اﻟﺬﮐﺎء ﻧﺤﯿﻒ ﺟﺴﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﺗﻮّﻗﺪه دﻟﯿﻞ‬‫إذا ﮐﺎن اﻟﻔﺘﯽ ﺿﺨﻢ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ ﻓﻠﯿﺲ ﯾﻀّﺮه اﻟﺠﺴﻢ اﻟﻨﺤﯿﻞ‬‫و ﻗﺎل اﻟﺒﻨﺪار اﻟﻌﻘﯿﻠﯽ‪:‬‬‫ﮐﻔﺎﻧﯽ إذا ﻋّﺰ اﻟﺤﻮادث ﺻﺎرم ﯾﻨﯿﻠﻨﯽ اﻟﻤﺄﻣﻮل ﻓﯽ اﻻﺛﺮ و اﻻﺛﺮ‬‫ﺗﻘّﺪ و ﯾﻔﺮي ﻓﯽ اﻟﻠﻘﺎء ﮐﺄﻧّﻪ ﻟﺴﺎن أﺑﯽ اﺳﺤﺎق ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺲ اﻟﻨﻈﺮ‬‫و ﻣﻤـﺎ ﻗﯿـﻞ ﻓﯿﻪ‪ :‬و ﮐﺎن ﻗـﺪ اﺳـﺘﻘﺮ اﺟﻤﺎع أﻫﻞ ﺑﻐـﺪاد ﺑﻌـﺪ ﻣﻮت اﻟﺨﻠﯿﻔـﮥ ﻋﻠﯽ أن ﯾﻌﻘـﺪ اﻟﺨﻼﻓـﮥ ﻟﻤﻦ اﺧﺘﺎره اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬ﻓﺎﺧﺘﺎر‬‫اﻟﻤﻘﺘﺪي ﺑﺄﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﻣﺎ ﺣﮑﺎه اﻻﻣﺎم ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ اﻻﻣﺎم اﻟﻌﻼﻣﮥ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺨﯿﺮ اﻟﻌﻤﺮاﻧﯽ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻐﻠﺐ ﻋﻠﯽ ﻇﻨﻪ‪:‬‬‫و ﻟﻘﺪ رﺿﯿﺖ ﻋﻦ اﻟﺰﻣﺎن و ان رﻣﯽ ﻗﻮﻣﯽ ﺑﺨﻄﺐ ﺿﻌﻀﻊ اﻻرﮐﺎﻧﺎ‬‫ﻟّﻤﺎ أراﻧﯽ ﻃﻠﻌﮥ اﻟﺤﺒﺮ اﻟﺬي أﺣﯿﺎ اﻻﻟﻪ ﺑﻌﻠﻤﻪ اﻻدﯾﺎﻧﺎ‬‫أزﮐﯽ اﻟﻮري دﯾﻨﺎ و أﮐﺮم ﺷﯿﻤﮥ و أﻣﺪ ﻓﯽ ﻃﻠﻖ اﻟﻌﻠﻮم ﻋﻨﺎﻧﺎ‬‫]‪ [1‬ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن‪» :‬ﺣﻠﯿـﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﯽ ﻣﺬاﻫﺐ اﻟﻔﻘﻬﺎء« ﻟﻠﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻘﻔﺎل اﻟﺸﺎﺷـﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﻌﺮوف‬‫ﺑﺎﻟﻤﺴﺘﻈﻬﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺧﻤﺲ ﻣﺎﺋﮥ ‪.507‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪56 :‬‬‫و أﻗّﻞ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ اﻟﻘﺼﯿﺮة رﻏﺒﮥ و ﻟﻄﺎﻟﻤﺎ ﻗﺪ اﻧﻀﺖ اﻟﺮﻫﺒﺎﻧﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 59‬از ‪210‬‬‫ﻟﻠّﻪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ أي ﻣﺤّﻘﻖ ﺻﻠﺐ إذا رّب اﻟﺒﺼﯿﺮة ﻻﻧﺎ‬‫ﻓﺘﺨﺎﻟﻪ ﻣﻦ زﻫﺪه و ﻣﺨﺎﻓﮥ ﻟّﻠﻪ ﻗﺪ ﻧﻈﺮ اﻟﻤﻌﺎد ﻋﯿﺎﻧﺎ‬‫و ﻣﻤﺎ ﻗﯿﻞ ﻓﯿﻪ و ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﺘﻨﺒﯿﻪ« ﻣﺎ رواه اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪:‬‬‫ﺳﻘﯿﺎ ﻟﻤﻦ ﺻّﻨﻒ اﻟﺘﻨﺒﯿﻪ ﻣﺨﺘﺼﺮا أﻟﻔﺎﻇﻪ اﻟﻐّﺮ و اﺳﺘﻘﺼﯽ ﻣﻌﺎﻧﯿﻪ‬‫اّن اﻻﻣﺎم أﺑﺎ اﺳﺤﺎق ﺻّﻨﻔﻪ ﻟﻠّﻪ و اﻟﺪﯾﻦ ﻻ ﻟﻠﮑﺒﺮ و اﻟﺘﯿﻪ‬‫رأي ﻋﻠﻮﻣﺎ ﻋﻦ اﻻﻓﻬﺎم ﺷﺎردة ﻓﺤﺎزﻫﺎ اﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﮐّﻠﻬﺎ ﻓﯿﻪ‬‫ﻻ زﻟﺖ ﻟﻠﺸﺮع اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻣﻨﺘﺼﺮا ﺗﺬّب ﻋﻨﻪ أﻋﺎدﯾﻪ و ﺗﺤﻤﯿﻪ‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻓﯿﻪ و ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻬـﺬب« و ﻣﺎ اﺷـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ اﻟﻨﻔﯿﺴﺎت ﻧﻈﻤﺖ ﻗﺼـﯿﺪة ﻣﻦ ﺟﻤﻠﺘﻬﺎ ﻫﺬه اﻻﺑﯿﺎت‪ ،‬ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﻃﻌﻦ‬‫ﻓﯿﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﻤﺘﻌﺼﺒﯿﻦ و زﻋﻢ أﻧﻪ ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻪ ﺷﯽء ﻣﻦ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ اﻟﻔﻘﻬﯿﺎت‪ ،‬و ﺣﻠﻒ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﺑﻌﺾ اﻻﯾﻤﺎن اﻟﻐﻠﯿﻈﺎت‪ ،‬ﻓﺄرﺳﻞ اﻟﯽ ﻣﻦ ﺑﻌﺾ‬‫اﻟﺒﻼـد اﻟﺒﻌﯿـﺪة ﻓﯽ اﻟﺴﺆال ﻋﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻋﻦ اﻟﯿﻤﯿﻦ اﻟﻤـﺬﮐﻮرة‪ ،‬ﻓﺄﺟﺒﺖ ﺑﺠﻮاب ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻌﻨﯿﻒ و اﻻﻧﮑﺎر اﻟﺸﺪﯾـﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻄﺎﻋﻦ ﻓﯽ‬‫ﻣﺤﺎﺳﻨﻪ اﻟﻤﺸﻬﻮرة‪ ،‬و ﺿﻤﻤﺖ اﻟﺠﻮاب ﺑﻬﺬه اﻻﺑﯿﺎت اﻟﺘﯽ ﻫﯽ اﻟﯽ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ ﻣﺸﯿﺮات‪:‬‬‫إذ اﻟﻐﺮ ﻋﻦ ﻏّﺮ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ ﺳﺎﺋﻞ و ﻗﺎل اﻓﺘﻨﯽ اﯾﻦ اﺳﺘﻘﺮت ﻓﺠّﻮب‬‫و ﻗﻞ ﻏّﺮﻫﺎ ﻋﻦ دّر ﻓﻘﻪ ﺗﺒّﺴﻤﺖ ﻣﻼح اﻟﺤﻠﯽ ﺣﻠّﺖ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻬﺬب‬‫ﻋﺬاري اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ ﻗﺪ زﻫﺖ ﻋﻦ ﺧﺪورﻫﺎ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮ ﮐﻔﻮ ﻻزﻣﺎت اﻟﺘﺤّﺠﺐ‬‫ذراري أﺑﯽ اﺳﺤﺎق أﮐﺮم ﺑﺴّﯿﺪ اﻣﺎم ﻧﺠﯿﺐ ﻟﻠﺒﻌﯿﺪ ﻣﻘّﺮب‬‫ﺑﻤﺪح ﻋﻼه ﻻ أﻗﻮم و اﻧّﻤﺎ أذّب ﻣﻘﺎل اﻟﻄﺎﻋﻦ اﻟﻤﺘﻌّﺼﺐ‬‫ﻗﺒﻮﻻ و اﻗﺒﺎﻻ ﺣﻈﺘﻪ ﺳﻌﺎدة و أﺿﺤﯽ ﻟﻄﻼب ﮐﯿﺎﻗﻮت ﻣﻄﻠﺐ‬‫ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﮐﻢ ﻣﻦ اﻣﺎم و ﻃﺎﻟﺐ ﺑﻬﺎ اﻧﺘﻔﻌﺎ ﻓﯽ ﺷﺮق أرض و ﻣﻐﺮب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪57 :‬‬‫و ﻣﺎ ذاك اﻻ ﻋﻦ ﻋﻄﺎء ﻋﻨﺎﯾﮥ و ﺗﺨﺼﯿﺺ ﻓﻀﻞ ﻻ ﯾﻨﺎل ﺑﻤﮑﺴﺐ‬‫و ﻟﻤـﺎ ﻣـﺎت ﻟا ﺸـﯿﺦ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق رﺛﺎه أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻧﺎﻓﯿﺎ )ﺑﺎﻟﻨﻮن ﺑﻌـﺪ اﻻﻟﻒ ﻓﺎء ]‪ [1‬ﺛﻢ اﻟﻤﺜﻨـﺎة ﻣﻦ ﺗﺤﺖ( ﻫﮑـﺬا ﻓﯽ اﻻﺻﻞ اﻟﻤﻨﻘﻮل ﻣﻨﻪ‬‫ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫أﺟﺮي اﻟﻤﺪاﻣﻊ ﺑﺎﻟﺪم اﻟﻤﻬﺮاق ﺧﻄﺐ أﻗﺎم ﻗﯿﺎﻣﮥ اﻵﻣﺎق‬‫ﻣﺎ ﻟﻠﯿﺎﻟﯽ ﻻ ﺗﺆﻟﻒ ﺷﻤﻠﻬﺎ ﺑﻌﺪ اﺑﻦ ﺑﺠﺪﺗﻬﺎ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق‬‫ان ﻗﯿﻞ ﻣﺎت ﻓﻠﻢ ﯾﻤﺖ ﻣﻦ ذﮐﺮه ﺣﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺮ اﻟﻠﯿﺎﻟﯽ ﺑﺎق‬‫ﺛﻢ درس ﺑﻌﺪه ﻓﯽ اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ أﺑﻮ ﺳﻌﺪ اﻟﻤﺘﻮﻟﯽ ﻣﺪة‪ ،‬ﺛﻢ ﺻﺮف ﺑﺎﻻﻣﺎم اﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ‪ ،‬ﺛﻢ ﺻﺮف اﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ أﯾﻀﺎ ﺑﺄﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻋﻠﯽ ﻣﺎ‬‫ﻧﻘﻞ ﺑﻌﻀـﻬﻢ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﺑﻌﻀـﻬﻢ اﻧﻪ ﻟﻤﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬ﺟﻠﺲ أﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻟﻠﻌﺰاء ﺑﺎﻟﻤﺪرﺳﮥ اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ اﻧﻘﻀـﯽ اﻟﻌﺰاء رﺗﺐ ﻣﺆﯾﺪ‬‫اﻟﻤﻠـﮏ ﺑﻦ ﻧﻈـﺎم اﻟﻤﻠـﮏ أﺑﺎ ﺳـﻌﺪ اﻟﻤﺘﻮﻟﯽ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﺑﻠﻎ اﻟﺨﺒﺮ ﻧﻈﺎم اﻟﻤﻠﮏ ﮐﺘﺐ ﺑﺎﻧﮑﺎر ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻗﺎل ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻮاﺟﺐ أن ﺗﻐﻠﻖ اﻟﻤﺪرﺳـﮥ‬‫ﺳﻨﮥ ﻻﺟﻠﻪ‪ ،‬و أﻣﺮ أن ﯾﺪرس اﻟﺸﯿﺦ أﺑﻮ ﻧﺼﺮ ﺑﻦ ﺻﺒﺎغ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻣﻤﻦ درس ﻓﯽ اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ ﻣﻦ اﻻﺋﻤﮥ اﻟﮑﺒﺎر أﺑﻮ ﺣﺎﻣﺪ اﻟﻐﺰاﻟﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺸﺎﺷﯽ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﺴﺘﻈﻬﺮي‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﻨﺠﯿﺐ اﻟﺴﻬﺮوردي‪،‬‬‫و ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﮐﺒﺎر ﻣﺘﺮﺗﺒﻮن ﻋﻠﯽ ﺗﻌﺎﻗﺐ اﻻﻋﺼﺎر‪ ،‬و ﻗـﺪ ﯾﺘﻌﺠﺐ ﻣﻦ ﻋﺪم ذﮐﺮ اﻟﺘﺪرﯾﺲ ﺑﻬﺎ ﻻﻣﺎم اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﺑﻌﺠﺐ ﻓﺎن اﻣﺎم ﻟا ﺤﺮﻣﯿﻦ‬‫ﮐﺎﻧﺖ اﻗﺎﻣﺘﻪ ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﺪرﺳﺎ ﻫﻨﺎﻟﮏ ﺑﺎﻟﻤﺪرﺳﮥ اﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻫﺬا ﻣﺎ اﻗﺘﺼـﺮت ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ذﮐﺮ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق‪ ،‬و ﻟﻪ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻠﯿﻠﮥ‪ ،‬و ﻣﺤﺎﺳﻦ ﺟﻤﯿﻠﻪ‪ ،‬و ﺳﯿﺮة ﺣﻤﯿﺪة ﻃﻮﯾﻠﮥ‪ ،‬ﻓﯽ آداﺑﻪ‪،‬‬‫و زﻫﺎدﺗﻪ‪ ،‬و ورﻋﻪ‪ ،‬و ﻋﺒﺎدﺗﻪ‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ‪ ،‬و ﺑﺮاﻋﺘﻪ‪ ،‬و ﺗﻮاﺿـﻌﻪ‪ ،‬و ﻗﻨﺎﻋﺘﻪ‪ ،‬و ﺻـﻼﺣﻪ‪ ،‬و ﮐﺮاﻣﺘﻪ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ]‪ [1‬و اﻟﺼﺤﯿﺢ ﺑﺎﻟﻨﻮن و اﻟﻘﺎف أي‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 60‬از ‪210‬‬‫اﺑﻦ ﻧﺎﻗﯿﺎ و ﻫﻮ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﺒﻐﺪادي اﻻدﯾﺐ اﻟﺸﺎﻋﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪.485‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪58 :‬‬‫ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻣﺸﻬﻮد اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ‪ ،‬و ﻣﺸﻬﻮر اﻟﻤﻮاﻫﺐ‪ ،‬اﻟﺘﯽ ﻻ ﯾﺤﺼﺮﻫﺎ ﻋﺪ ﺣﺎﺳﺐ اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﺷﯿﺮازي ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺳﻨﻮي در »ﻃﺒﻘﺎت«‬‫»و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ اﻻﺳﻨﻮي در »ﻃﺒﻘﺎت ﻓﻘﻬﺎء ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺸـﯿﺮازي‪ ،‬ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم ﻋﻠﻤـﺎ و ﻋﻤﻼ‪ ،‬و ورﻋﺎ و زﻫـﺪا‪ ،‬و ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎ و اﻣﻼء‪ ،‬و ﺗﻼﻣﯿـﺬ و‬‫اﺷﺘﻐﺎﻻ‪ ،‬ﮐﺎﻧﺖ اﻟﻄﻠﺒﮥ ﺗﺮﺣﻞ ﻣﻦ اﻟﺸﺮق و اﻟﻐﺮب إﻟﯿﻪ‪ ،‬و اﻟﻔﺘﺎوي ﺗﺤﻤﻞ ﻣﻦ اﻟﺒﺮ و اﻟﺒﺤﺮ اﻟﯽ ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺧﺮﺟﺖ ﻓﯽ رﺳﺎﻟﮥ اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ اﻟﯽ ﺧﺮاﺳﺎن ﻟﻢ أدﺧﻞ ﺑﻠﺪا و ﻻ ﻗﺮﯾﮥ اﻻ وﺟﺪت ﻗﺎﺿﯿﻬﺎ أو ﺧﻄﯿﺒﻬﺎ أو ﻣﻔﺘﯿﻬﺎ ﻣﻦ ﺗﻼﻣﯿﺬي‪،‬‬‫و ﻣﻊ ﻫﺬا ﻓﮑﺎن ﻻ ﯾﻤﻠﮏ ﺷـﯿﺌﺎ ﻣﻦ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﺑﻠﻎ ﺑﻪ اﻟﻔﻘﺮ ﺣﺘﯽ ﮐﺎن ﻻ ﯾﺠﺪ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻻوﻗﺎت ﻗﻮﺗﺎ و ﻻ ﻟﺒﺎﺳﺎ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺤﺞ ﺑﺴـﺒﺐ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻫﺬا‬‫و اﻻﻣﺮاء و اﻟﻮزراء ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ أراد اﻟﺤﺞ ﻟﺤﻤﻠﻮه ﻋﻠﯽ اﻻﻋﻨﺎق‪ ،‬و ﮐﺎن ﻃﻠﻖ اﻟﻮﺟﻪ‪ ،‬داﺋﻢ اﻟﺒﺸـﺮ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺒﺴﻂ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺠﺎﻟﺴﮥ‪ ،‬ﯾﺤﻔﻆ‬‫ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ اﻟﺤﮑﺎﯾﺎت اﻟﺤﺴﻨﮥ و اﻻﺷﻌﺎر‪ ،‬و ﻟﻪ ﺷﻌﺮ ﺣﺴﻦ‪ ،‬و ﻣﻨﻪ‪:‬‬‫ﺳﺄﻟﺖ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﺧﻞ وﻓﯽ ﻓﻘﺎﻟﻮا ﻣﺎ اﻟﯽ ﻫﺬا ﺳﺒﯿﻞ‬‫ﺗﻤﺴﮏ ان ﻗﺪرت ]‪ [2‬ﺑﻮد ﺣﺮ ﻓﺎن اﻟﺤﺮ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﻗﻠﯿﻞ‬‫وﻟـﺪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺑﻔﯿﺮوزآﺑﺎد ﺑﮑﺴـﺮ اﻟﻔﺎء‪ ،‬و ﻗﯿﻞ ﺑﻔﺘﺤﻬﺎ‪ ،‬ﺣﮑﺎه اﻟﻔﺰاري ﻓﯽ اﻹﻓﻠﯿﻞ ]‪ ،[3‬و ﻫﯽ ﻗﺮﯾﮥ ﻣﻦ ﻗﺮي ﺷـﯿﺮاز ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺛﻠﺚ و‬‫ﺗﺴـﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ و ﻗﯿﻞ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﻗﯿﻞ ﺳﺖ و ﻧﺸﺄ ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻢ دﺧﻞ ﺷﯿﺮاز ﺳﻨﮥ ﻋﺸﺮ‪ ،‬و ﻗﺮأ اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﯿﻀﺎوي‪ ،‬و ﻋﻠﯽ‬‫اﺑﻦ راﻣﯿﻦ ﺗﻠﻤﯿﺬي اﻟﺪارﮐﯽ‪ ،‬ﺛﻢ دﺧﻞ اﻟﺒﺼـﺮة و ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﺮزي‪ ،‬ﺛﻢ دﺧﻞ ﺑﻐﺪاد ﻓﯽ ﺷﻮال ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ ﻋﺸﺮة و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺮأ اﻻﺻﻮل‬‫ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ‪ ،‬و اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻨﻬﻢ‪ [1] :‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ﻟﻠﯿﺎﻓﻌﯽ ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ ج ‪ 3‬ﻣﻦ ص ‪ 110‬اﻟﯽ ص ‪.119‬‬‫]‪ [2‬ﻓﯽ اﻟﻨﺴﺨﮥ اﻟﻤﻄﺒﻮﻋﮥ ﺑﺒﻐﺪاد‪) :‬ﻇﻔﺮت(‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻻﻓﻠﯿﻞ ﺑﮑﺴﺮ اﻟﻬﻤﺰة و اﻟﻼم و ﺳﮑﻮن اﻟﻔﺎء ﻗﺮﯾﮥ ﺑﺎﻟﺸﺎم‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪59 :‬‬‫أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺰﺟﺎﺟﯽ‪ ،‬و اﻟﻘﺎﺿﯽ أﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ‪ ،‬اﻟﯽ أن اﺳﺘﺨﻠﻔﻪ ﻓﯽ ﺣﻠﻘﺘﻪ ﮐﻤﺎ ﺳﺒﻖ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻫﻮ أول ﻣﻦ دّرس ﺑﻨﻈﺎﻣﯿﮥ ﺑﻐﺪاد ﮐﻤﺎ ﺳﺘﻌﺮﻓﻪ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ‪ ،‬و ﺻﻨﻒ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻨﺎﻓﻌﮥ اﻟﻤﺸﻬﻮرة ﻣﻨﻬﺎ‪) :‬اﻟﻤﻬﺬب( و ) ﻟا ﺘﻨﺒﯿﻪ( و‬‫)اﻟﻠﻤﻊ( و )ﺷـﺮﺣﻬﺎ( ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ و )اﻟﻨﮑﺖ( ﻓﯽ اﻟﺨﻼـف و )اﻟﻤﻌﻮﻧـﮥ( ﻓﯽ اﻟﺠـﺪل‪ ،‬ﺑـﺪأ ﻓﯽ ﺗﺼـﻨﯿﻒ )اﻟﺘﻨﺒﯿﻪ( ﻓﯽ أواﺋﻞ رﻣﻀﺎن ﺳـﻨﮥ‬‫اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋـﮥ‪ ،‬و ﻓﺮغ ﻣﻨﻪ ﻓﯽ ﺷـﻌﺒﺎن ﻣﻦ اﻟﺴـﻨﮥ اﻟﺘﯽ ﺗﻠﯿﻬﺎ و ﻫﯽ ﺳـﻨﮥ ﺛﻠﺚ‪ ،‬و ﺑـﺪأ ﻓﯽ ﺗﺼـﻨﯿﻒ )اﻟﻤﻬـﺬب( ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و‬‫ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﻓﺮغ ﻣﻨﻪ ﯾﻮم اﻻﺣﺪ ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺳﺘﯿﻦ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ رﺣﻤﻪ ﻟا ﱠﻠﻪ ﯾﻮم اﻻﺣﺪ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻟﯿﻠﮥ اﻻﺣﺪ ﺣﺎدي ﻋﺸﺮ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة و ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫اﻻوﻟﯽ ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋـﮥ‪ ،‬و دﻓﻦ ﻣﻦ اﻟﻐـﺪ ﺑﻤﻘﺒﺮة ﺑﺎب أﺑﺮز ]‪ [1‬ﻗـﺎﻟﻪ اﻟﻨﻮوي ﻓﯽ )ﺗﻬـﺬﯾﺒﻪ( و ﮐـﺎن ﻣﻮﺗﻪ ﻓﯽ دار اﻟﻤﻈﻔﺮ اﺑﻦ‬‫رﺋﯿﺲ اﻟﺮؤﺳﺎء ﻓﯽ دار اﻟﺨﻼﻓﮥ‪ ،‬و أول ﻣﻦ ﺻﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻤﻘﺘﺪي ﺑﺎﻟّﻠﻪ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و رﺛﺎه أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻧﺎﻗﯿﺎ ]‪ [2‬ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫أﺟﺮي اﻟﻤﺪاﻣﻊ ﺑﺎﻟﺪم اﻟﻤﻬﺮاق ﺧﻄﺐ اﻗﺎم ﻗﯿﺎﻣﮥ اﻵﻣﺎق‬‫ﻣﺎ ﻟﻠﯿﺎﻟﯽ ﻻ ﻧا ﺘﻈﺎم ﻟﺸﻤﻠﻬﺎ ﺑﻌﺪ اﺑﻦ ﺑﺠﺪﺗﻬﺎ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق‬‫ان ﻗﯿﻞ ﻣﺎت ﻓﻠﻢ ﯾﻤﺖ ﻣﻦ ذﮐﺮه ﺣﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺮ اﻟﻠﯿﺎﻟﯽ ﺑﺎق ]‪[3‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ اﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 61‬از ‪210‬‬‫»و ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﮥ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﺸـﯿﺮازي‪ ،‬ﺷـﯿﺦ اﻻﺳﻼم ﻋﻠﻤﺎ و ﻋﻤﻼ و ورﻋﺎ و زﻫﺪا‪ ،‬و ﺗﺼﻨﯿﻔﺎ و اﺷﺘﻐﺎﻻ و‬‫ﺗﻼﻣﺬة‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺑﻔﯿﺮوزآﺑﺎد‪ ،‬ﻗﺮﯾﮥ ﻣﻦ ﻗﺮي ﺷﯿﺮاز‪ ،‬ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻼث و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ [1] :‬ﺑﺎب اﺑﺮز‪ :‬ﯾﮑﻮن ﻓﯽ ﻣﺤﻠﮥ اﻟﻔﻀﻞ ﻣﻦ رﺻﺎﻓﮥ ﺑﻐﺪاد‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ ﻧﺎﻗﯿﺎ‪ :‬اﺳﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ أو ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻣﻦ ادﺑﺎء ﺑﻐﺪاد ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ 485‬ﮐﻤﺎ ﻣﺮ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ‪ ،‬اﺳﻨﻮي ج ‪ 2‬ص ‪.85 -83‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪60 :‬‬‫ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ‪ ،‬و ﻗﯿـﻞ‪ :‬ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﺸـﺄ ﺑﻬـﺎ‪ ،‬ﺛﻢ دﺧـﻞ ﺷـﯿﺮاز ﺳـﻨﮥ ﻋﺸـﺮ‪ ،‬و ﻗﺮأ اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﯿﻀﺎوي‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﺑﻦ راﻣﯿﻦ‬‫ﺗﻠﻤﯿﺬي اﻟﺪارﮐﯽ‪ ،‬ﺛﻢ دﺧﻞ ﺑﺼـﺮة‪ ،‬و ﻗﺮأ ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﺰري‪ ،‬ﺛﻢ دﺧﻞ ﺑﻐﺪاد ﻓﯽ ﺷﻮال‪ ،‬ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ ﻋﺸﺮة و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻗﺮأ اﻻﺻﻮل ﻋﻠﯽ‬‫أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ‪ ،‬و اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﺎﻋـﮥ‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺰﺟﺎﺟﯽ‪ ،‬و اﻟﻘﺎﺿـﯽ أﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ‪ ،‬اﻟﯽ أن اﺳـﺘﺨﻠﻔﻪ ﻓﯽ ﺣﻠﻘﺘﻪ‪ ،‬و اﺷـﺘﻬﺮ و ارﺗﻔﻊ‬‫ذﮐﺮه‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ اﻟﻄﻠﺒﮥ ﺗﺮﺣﻞ ﻣﻦ اﻟﻤﺸﺮق و اﻟﻤﻐﺮب إﻟﯿﻪ‪ ،‬و اﻟﻔﺘﺎوي ﺗﺤﻤﻞ ﻣﻦ اﻟﺒﺮ و اﻟﺒﺤﺮ اﻟﯽ ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل رﺣﻤـﮥ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻟﻤﺎ ﺧﺮﺟﺖ ﻓﯽ رﺳﺎﻟـﮥ اﻟﺨﻠﯿﻔـﮥ اﻟﯽ ﺧﺮاﺳﺎن ﻟﻢ أدﺧﻞ ﺑﻠﺪا و ﻻ ﻗﺮﯾﮥ اﻻ وﺟﺪت ﻗﺎﺿـﯿﻬﺎ أو ﺧﻄﯿﺒﻬﺎ أو ﻣﻔﺘﯿﻬﺎ ﺗﻼﻣﯿﺬي‪ ،‬و‬‫ﯾﻨﺴﺐ ﻟﻪ اﻟﺒﺴـﻄﺎﻣﯿﮥ‪ ،‬دّرس ﺑﻬﺎ اﻟﯽ ﺣﯿﻦ وﻓﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﻣﻊ ﻫﺬا ﮐﺎن ﻻ ﯾﻤﻠﮏ ﺷﯿﺌﺎ ﻣﻦ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﺑﻠﻎ ﺑﻪ اﻟﻔﻘﺮ ﺣﺘﯽ ﮐﺎن ﻻ ﯾﺠﺪ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻻوﻗﺎت‬‫ﻗﻮﺗﺎ و ﻻ ﻟﺒﺎﺳﺎ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺤﺞ ﺑﺴﺒﺐ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻃﻠﻖ اﻟﻮﺟﻪ‪ ،‬داﺋﻢ اﻟﺒﺸﺮ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺒﺴﻂ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺠﺎﻟﺴﮥ‪ ،‬ﯾﺤﻔﻆ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ اﻟﺤﮑﺎﯾﺎت اﻟﺤﺴﻨﮥ‬‫و اﻻﺷﻌﺎر‪ ،‬و ﻟﻪ ﺷﻌﺮ ﺣﺴﻦ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻻوﻟﯽ‪ ،‬ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و دﻓﻦ ﺑﺒﺎب اﺑﺮز و ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ »اﻟﺘﻨﺒﯿﻪ« ﺑﺪأ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ أواﺋﻞ رﻣﻀﺎن‪،‬‬‫ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻓﺮغ ﻣﻨﻪ ﻓﯽ ﺷـﻌﺒﺎن ﻣﻦ اﻟﺴـﻨﮥ اﻵﺗﯿﮥ‪ ،‬أﺧﺬه ﻣﻦ ﺗﻌﻠﯿﻖ أﺑﯽ ﺣﺎﻣﺪ‪ ،‬و ﺑﺪأ ﻓﯽ »اﻟﻤﻬﺬب« ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و‬‫ﺧﻤﺴـﯿﻦ‪ ،‬و ﻓﺮغ ﻣﻨﻪ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺳﺘﯿﻦ‪ ،‬أﺧﺬه ﻣﻦ ﺗﻌﻠﯿﻖ ﺷـﯿﺨﻪ أﺑﯽ اﻟﻄﯿﺐ‪ ،‬و »اﻟﻠﻤﻊ« و »اﻟﺘﺒﺼﺮة« ﺷﺮﺣﻬﺎ‪ ،‬و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب ﮐﺒﯿﺮ ﻓﯽ اﻻﺧﺘﻼف‬‫اﺳﻤﻪ »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﻤﺴﺌﻮﻟﯿﻦ«‪ ،‬و آﺧﺮ دوﻧﻪ ﺳﻤﺎه »اﻟﻨﮑﺖ و اﻟﻌﯿﻮن« و »اﻟﻤﻌﻮﻧﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺪل«‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻔﻘﻬﺎء« ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﺑﮕﻔﺘﺎر ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ«‬‫»و ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟـﺬﻫﺒﯽ در ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ در ﺳـﻨﻪ ﺳﺖ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ«‪ [1] :‬ﻃﺒﻘﺎت‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻟﻼﺳﺪي ص ‪ 35‬اﻟﻄﺒﻌﮥ اﻟﺤﺎدﯾﮥ ﻋﺸﺮة‪ -‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪61 :‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ ﻟا ﺸـﯿﺦ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﺸـﯿﺮازي اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬اﻟﻔﯿﺮوزآﺑﺎدي‪ ،‬اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬أﺣﺪ اﻻﻋﻼم‪ ،‬و ﻟﻪ ﺛﻼث و ﺛﻤﺎﻧﻮن‬‫ﺳﻨﮥ‪ ،‬ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺸـﯿﺮاز‪ ،‬و ﻗﺪم ﺑﻐﺪاد و ﻟﻪ اﺛﻨﺎن و ﻋﺸـﺮون ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و ﻓﺎﺳﺘﻮﻃﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﻟﺰم اﻟﻘﺎﺿﯽ أﺑﺎ اﻟﻄﯿﺐ‪ ،‬اﻟﯽ أن ﺻﺎر ﻣﻌﯿﺪه ﻓﯽ ﺣﻠﻘﺘﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫أﻧﻈﺮ أﻫـﻞ زﻣـﺎﻧﻪ‪ ،‬و أﻓﺼـﺤﻬﻢ‪ ،‬و أورﻋﻬـﻢ‪ ،‬و أﮐـﺜﺮﻫﻢ ﺗﻮاﺿـﻌﺎ و ﺑﺸـﺮا‪ ،‬و اﻧﺘﻬﺖ إﻟﯿﻪ رﯾﺎﺳـﮥ اﻟﻤـﺬﻫﺐ ﻓﯽ اﻟـﺪﻧﯿﺎ روي ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫ﺷـﺎذان‪ ،‬و اﻟﺒﺮﻗـﺎﻧﯽ‪ ،‬و رﺣـﻞ إﻟﯿﻪ اﻟﻔﻘﻬـﺎء ﻣﻦ اﻻﻗﻄﺎر‪ ،‬و ﺗﺨﺮج ﺑﻪ أﺋﻤـﮥ ﮐﺒﺎر‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺤـﺞ‪ ،‬و ﻻ وﺟﺐ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﮐﺎن ﻓﻘﯿﺮا‪ ،‬ﻣﺘﻌﻔﻔﺎ‪ ،‬ﻗﺎﻧﻌﺎ‬‫ﺑﺎﻟﯿﺴﯿﺮ‪ ،‬دّرس ﺑﺎﻟﻨﻈﺎﻣﯿﮥ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺷﻌﺮ ﺣﺴﻦ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ اﻟﺤﺎدي و اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ]‪.[1‬‬‫»و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻮردي در »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺛﻢ دﺧﻠﺖ ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋـﮥ‪ ،‬ﻓﯿﻬـﺎ ﻓﯽ ﺟﻤـﺎدي اﻵﺧﺮة ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻔﯿﺮوزآﺑﺎدي‬‫ﺑﺸﯿﺮاز‪ ،‬و ﻓﯿﺮوزآﺑﺎد ﺑﻠﺪة ﺑﻔﺎرس‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻫﯽ ﻣﺪﯾﻨﮥ ﺟﻮر‪ ،‬و ﻣﻮﻟﺪه ﺳﻨﮥ ﺛﻠﺚ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 62‬از ‪210‬‬‫ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺗﺴﻌﯿﻦ‪.‬‬‫ﮐﺎن أوﺣـﺪ ﻋﺼـﺮه‪ ،‬ﻋﻠﻤﺎ‪ ،‬و زﻫـﺪا‪ ،‬و ﻋﺒﺎدة‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﻔﯿﺮوزآﺑﺎد‪ ،‬و ﺑﻬﺎ ﻧﺸﺄ‪ ،‬و دﺧﻞ ﺷـﯿﺮاز‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺪم اﻟﺒﺼـﺮة‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﺒﻐﺪاد ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ‬‫ﻋﺸﺮة و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﺬﻫﺐ‪ ،‬و اﻟﺨﻼف‪ ،‬و اﻻﺻﻮل‪ ،‬ﻟﻪ »اﻟﻤﻬﺬب« و »اﻟﺘﻠﺨﯿﺺ« و »اﻟﻨﮑﺖ« و »اﻟﺘﺒﺼﺮة« و »اﻟﻠﻤﻊ«‪ ،‬و »رؤس‬‫اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ«‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﺼﯿﺤﺎ ﯾﻨﻈﻢ ﺣﺴﻨﺎ ﻓﻤﻨﻪ‪:‬‬‫ﺳﺄﻟﺖ اﻟﻨﺎس ﻋﻦ ﺧﻞ وﻓﯽ ﻓﻘﺎﻟﻮا ﻣﺎ اﻟﯽ ﻫﺬا ﺳﺒﯿﻞ‬‫ﺗﻤﺴﮏ ان ﻇﻔﺮت ﺑﻮد ﺣﺮ ﻓﺎن اﻟﺤﺮ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﻗﻠﯿﻞ‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻫﺬا ﻗﺮﯾﺐ ﻣﻦ ﻗﻮل ﺑﻌﺾ اﻟﻨﺎس‪ [1] :‬ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ﻟﻠﺬﻫﺒﯽ ص ‪ 233‬ﻣﺨﻠﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪62 :‬‬‫أﮐﺜﺮ و ﻃﯽ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﺷﺒﻬﮥ أو ﻣﻦ زﻧﺎ و اﻟﺤﻞ ﺟﺪا ﻗﻠﯿﻞ‬‫ﻓﺎﺑﻦ ﺣﻼل ﻧﺎدر ﻧﺎدر و اﻟﻨﺎدر اﻟﻨﺎدر ﮐﺎﻟﻤﺴﺘﺤﯿﻞ‬‫و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ‪ ،‬و ﻟﻠﺸﯿﺦ أﯾﻀﺎ‪:‬‬‫ﺟﺎء اﻟﺮﺑﯿﻊ و ﺣﺴﻦ ورده و ﻣﻀﯽ اﻟﺸﺘﺎء و ﻗﺒﺢ ﺑﺮده‬‫ﻓﺎﺷﺮب ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻟﺤﺒﯿﺐ و وﺟﻨﺘﯿﻪ و ﺣﺴﻦ ﺧﺪه‬‫و ﮐـﺎن ﻣﺴـﺘﺠﺎب اﻟـﺪﻋﻮة‪ ،‬ﻣﻄﺮح اﻟﺘﮑﻠﻒ‪ ،‬و ﻟﻤـﺎ ﺗﻮﺟﻪ رﺳﻮﻻـ ﻣﻦ اﻟﺨﻠﯿﻔـﮥ اﻟﯽ ﺧﺮاﺳـﺎن ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ دﺧﻠﺖ ﺑﻠـﺪة و ﻻ ﻗﺮﯾـﮥ اﻻ و ﺧﻄﯿﺒﻬﺎ و‬‫ﻓﺎﺿﻠﻬﺎ ﺗﻠﻤﯿﺬي و ﻣﻦ ﺟﻤﻠﮥ أﺻﺤﺎﺑﯽ ]‪[1‬‬‫ﻋﻈﻤﺖ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻣﻮرد اﻋﺘﺮاف اﮐﺎﺑﺮ اﻋﻼم اﺳﺖ‬‫»از اﺷـﻌﻪ اﻧﻮار اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﻣﻨﯿﻊ اﻻرﮐﺎن‪ ،‬و ﺑﻮارق ﺷﻮارق اﺿﻮاء اﯾﻦ ﻓﺼﻞ رزﯾﻦ اﻟﺒﻨﯿﺎن‪ ،‬ﺑﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ادراك ﺳﻠﯿﻢ او ﺑﺂﻓﺖ ﻏﯿﺮ ﻣﻮﺻﻮم‪ ،‬و‬‫ﻋﻘﻞ ﺻﺎﻓﯽ او ﺑﺨﺮاﻓﺖ ﻏﯿﺮ ﻣﻮﺳﻮم ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬واﺿﺢ و ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدﯾﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﻋﻠّﻮ ﻣﺮﺗﺒﺖ‪ ،‬و ﺳﻤّﻮ ﻣﻨﺰﻟﺖ‪ ،‬و ﮐﻤﺎل ﺑﺮاﻋﺖ‪ ،‬و ﻓﻀﻞ و زﮐﺎء ﻣﺠﺪ‪،‬‬‫و ﻃﯿﺐ اﺻﻞ‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻋﻈﻤﺖ‪ ،‬و ﻧﺒﺎﻟﺖ‪ ،‬و ﻏﺎﯾﺖ رﻓﻌﺖ و ﺟﻼﻟﺖ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ‪ ،‬ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻗﺼﻮي رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ‪ ،‬و‬‫اﺟّﻠﻪ ﻣﻨﻘﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﻓﺎﺧﻢ ﻣﻬﺮه ﺣﺬاق‪ ،‬و اﻣﺎﺛﻞ ﻣﺸﻬﻮرﯾﻦ ﻓﯽ اﻵﻓﺎق‪ ،‬و ﺟﻬﺎﺑﺬه اﻋﻼم‪ ،‬و ﻣﺪﻗﻘﯿﻦ ﻋﻈﺎم ﺳﻨﯿﻪ ﺑﺂن اﻋﺘﺮاف دارن‬‫ﺑﺮ ﺧﻼف اﻋﺎﻇﻢ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺴﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺗﻮﻫﯿﻦ ﮐﺮده‬‫ﻟﮑﻦ از ﻏﺮاﺋﺐ دﻫﻮر‪ ،‬و ﻋﺠـﺎﺋﺐ اﻣﻮر‪ ،‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﺎه ﺻـﺎﺣﺐ‪ ،‬ﺑﻬﺮه از اﻃﻼـع‪ ،‬ﺑﺮ اﻓﺎدات اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات‪ ،‬ﮐﻪ در ﻣـﺪح و ﺛﻨﺎء ﺟﻨﺎب‬‫ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه اﻫﺘﻤﺎم ﺗﻤﺎم دارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﻧﺪاﺷﺘﻪ‪ ،‬در ﺗﻬﺠﯿﻦ و ﺗﻮﻫﯿﻦ‪ ،‬و ازراء ]‪ [1‬ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ج ‪ 1‬ص ‪ 381‬ﭼﺎپ ﻣﺼﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪63 :‬‬‫و اﺳـﺎءت ادب آن ﺟﻨـﺎب ﮐﻮﺷـﯿﺪه‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺣﺴﻦ ادب ﺧﻮد‪ ،‬و ﻏﺎﯾﺖ ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﺣﻖ ﺷﻨﺎﺳـﯽ‪ ،‬و اﻃﻼع ﺑﺮ ﮐﺘﺐ رﺟﺎل ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧـﺪ‪،‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺑﺎب ﭘﻨﺠﻢ ﺑﻌﺪ اﯾﺮاد و اﻋﺘﺮاض ﺑﺮ ﮐﻼم ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ‪ ،‬ﮐﻪ وﻫﻦ و رﮐﺎﮐﺖ و ﺷﻨﺎﻋﺖ آن ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ ﻣﺘﺪﺑﺮ و ﻣﻨﺼﻒ ﻣﺘﺄﻣﻞ ﻇﺎﻫﺮ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و ﻫﺮ ﭼﻨﺪ اﯾﻦ ﮐﻼم ﻣﺮﺗﻀﯽ را در اﯾﻨﺠﺎ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدن‪ ،‬و ﺑﺮ آن رد و ﻗﺪح ﻧﻤﻮدن‪ ،‬ﺑﻈﺎﻫﺮ ﻓﻀﻮﻟﯽ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻟﯿﮑﻦ ﻏﺮض ﺗﻨﺒﯿﻪ اﺳﺖ ﺑﺮ ﻗّﻮت داﻧﺸـﻤﻨﺪي اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﺎن‪ ،‬و دﻗﯿﻘﻪ ﻓﻬﻤﯽ اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﻮاران‪ ،‬ﮐﻪ در ﻣﻌﻨﯽ ﯾﮏ ﺷـﻌﺮ از اﺷـﻌﺎر ﺷﺎﻋﺮ ﺑـﺪوي‪،‬‬‫ﭼﻪ ﻗﺴﻢ دﺳﺖ ﺑﺮ ﺳـﺮ‪ ،‬و ﭘـﺎي در ﮔـﻞ ﻣﺎﻧـﺪه‪ ،‬و ﺑـﺎ وﺻﻒ اﯾﻦ ﺗﻘﺮﯾﺮات‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻀـﺤﮏ ﺛﮑﻼن‪ ،‬و ﻣﻠﻌﺒﻪ ﺻﺒﯿﺎن اﺳﺖ‪ ،‬او را ﺟﻤﯿﻊ ﻃﺎﺋﻔﻪ‬‫ﺷﯿﻌﻪ اﻣﺎﻣّﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻠﻢ اﻟﻬﺪي ﻟﻘﺐ دادهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻨﺎء دﯾﻦ و اﯾﻤﺎن ﺧﻮد‪ ،‬ﺑﺮ ﺻﻮاﺑﺪﯾﺪ او ﻧﻬﺎدهاﻧﺪ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫ﮐﻤـﺎل ﻋﺠـﺐ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﺣﯿﺮت‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﻨـﺎب ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ‪ ،‬از اﻓـﺎدات و ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت اﮐـﺎﺑﺮ اﻣﺎﺛـﻞ‪ ،‬و اﺳـﺎﻃﯿﻦ اﻓﺎﺿـﻞ‪ ،‬ﺧـﻮد ﺣﻈﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 63‬از ‪210‬‬‫ﺑﺮﻧﺪاﺷﺘﻪ‪ ،‬در وادي اﻏﻔﺎل‪ ،‬و ﺑﻮادي اﺣﺘﯿﺎل‪ ،‬ﺑﺴﺒﺐ ﮐﻤﺎل اﺧﺘﻼل‪ ،‬و اﻋﺘﻼل‪ ،‬و اﻫﻤﺎل ﻋﻘﻞ رزﯾﻦ‪ ،‬و اﺳﺘﯿﻼء ﺣﺐ ﺗﺮوﯾﺞ زﯾﻮف ﮐﺎﺳﺪه‪،‬‬‫و ﺗﺨـﺪﯾﻊ ﻫﻤﺞ رﻋﺎع‪ ،‬اﻣﻌﺎﻧﯽ ﺑﺎﻟﻎ ﻧﻤﻮده‪ ،‬در ذم‪ ،‬و اﻫﺎﻧﺖ‪ ،‬و ﺗﻮﻫﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﻬﻮﯾﻦ‪ ،‬و ﻟﻮم‪ ،‬و ﺗﻬﺠﯿﻦ ﺟﻨﺎب ﺳـّﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه‪ ،‬اﻃﻼق‬‫ﻟﺴﺎن ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺟﺎن ﻧﺎزﻧﯿﻦ اﻧﺼﺎف را‪ ،‬زﯾﺮ ﺗﯿﻎ ﺑﯿﺪرﯾﻎ اﻋﺘﺴﺎف ﮐﺸـﯿﺪهاﻧﺪ‪ ،‬و ادﻋﺎي ﻣﻼزﻣﺎن ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ‪ ،‬ﻋﺠﺰ ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ را از ﻓﻬﻢ‬‫ﻣﻌﻨﺎي ﺷـﻌﺮ ذو اﻟﺮﻣﮥ‪ ،‬از اﻋﺠﺐ ﻫﻔﻮات‪ ،‬و اﺷﻨﻊ ﺗﺮﻫﺎت اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﮐﻤﺎل‪ ،‬و ﺗﺒﺤﺮ‪ ،‬و ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪ 239‬ط‬‫ﻟﮑﻬﻨﻮ ‪1302‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪64 :‬‬‫ﺟﻨﺎﺑﺶ‪ ،‬در ﻋﻠﻮم ادﺑﯿﻪ‪ ،‬از ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻇﻬﻮر و اﺷـﺘﻬﺎر‪ ،‬ﮐﺎﻟﺸـﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌﮥ اﻟﻨﻬﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﺴـﺒﺖ ﻋﺠﺰ از ﻓﻬﻢ ﺷﻌﺮي از اﺷﻌﺎر ﻋﺮﺑﯿﮥ ﺑﺂﻧﺠﻨﺎب‬‫ﻧﻤﻮدن‪ ،‬ﺿـﺤﮑﻪ ﺛﮑﻼن‪ ،‬و ﻟﻌﺒﻪ ﺻﺒﯿﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺜﻞ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﮐﺴـﯽ ﺑﮕﻮﯾـﺪ ﮐﻪ ﺳـﯿﺒﻮﯾﻪ ﺧﺒﺮي از ﻧﺤﻮ ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬و اﺻـﻤﻌﯽ را در ﻟﻐﺖ‬‫ﻣﻨﺰﻟﺘﯽ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﻧﺸـﻨﯿﺪي ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻌﻼـء ﻣﻌﺮي‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﻠﻮ ﻣﺮﺗﺒﺖ او در ﻋﻠﻮم ﻋﺮﺑﯿﻪ درﯾـﺎﻓﺘﯽ‪ ،‬و ﺷـﻨﯿﺪي ﮐﻪ در ﻋﻠﻢ ادب ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺗﺼـﻨﯿﻒ‬‫ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ زﯾﺎده از ﯾﮑﺼـﺪ ﺟﻠـﺪ اﺳﺖ و ﻗﺎﺿـﯽ اﺑﻮ اﻟﻄﯿﺐ ﻃﺒﺮي ﻧﻈﯿﺮ او را در ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺮدم ﻋﺰﯾﺰ داﻧﺴـﺘﻪ‪ ،‬و او را ﺳﺎﺑﻖ اﻟﻔﻀﻞ و ﻣﮑﻤﻞ‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬و ارﺷـﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ ﻗﻠﺐ او ﮐﺘﺐ ﺟﻤﯿﻊ ﻋﻠﻮم اﺳﺖ و ﺧـﺎﻃﺮ او در ﺣـﺪت ﻧـﺎر ﻣﺸـﻌﻞ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺘﺴﺎوي اﺳﺖ ﺑﺮاي او ﺳـﺮ ﻣﻌﺎﻧﯽ و‬‫ﺟﻬﺮ آن‪ ،‬و ﻣﻌﻀﻞ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﻧﺰد او و ﻣﻔﺼﻞ اﺳﺖ‬‫اﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﻣﻌﺮي ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ و ﺳﯿﺪ رﺿﯽ را ﺑﺠﻼﻟﺖ ﺳﺘﻮده اﺳﺖ‬‫و ﻧﯿﺰ از ارﺷﺎد او ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﻧﻈﻢ در ﺑﺎﺳـﺮاع و ﺗﻌﺠﯿﻞ ﻧﻤﻮده و ﺑﻠﻨـﺪي ﻣﺮﺗﺒﻪ اﯾﻦ در ﺑﻤﺜﺎﺑﻪ اﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﮐﻮاﮐﺐ ﻫﻢ ﭘﺴﺖ ﺗﺮ‬‫اﺳﺖ از آن‪ ،‬اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻤﺎ ﺳـﻤﻌﺖ‪ ،‬رﺿـﯿﯿﻦ ﮐﺮﯾﻤﯿﻦ را‪ ،‬ﺑﻤﺎﻟﮑﯽ ﺳـﺮح اﻟﻘﺮﯾﺾ وﺻﻒ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن و ﺗﻘﺪم و ﺗﺒﺮﯾﺰ اﯾﺸﺎن‬‫در ﻓﻦ ﺷـﻌﺮ ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﻗﺼـﯿﺪه ﺑﺪﯾﻌﯿﻪ ﺧﻮد را‪ ،‬ﮐﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺪح آن ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺻـﻔﺪي ﻫﻢ ﺑﻌﺾ اﺷﻌﺎر آﻧﺮا ﺑﮑﻤﺎل ﻣﺮﺗﺒﻪ‬‫اﺳـﺘﺤﺴﺎن ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﺑﻬﺎره از روي ﺣﺴﻦ‪ ،‬ﮐﻪ اﻫﺪاء ﮐﺮده ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺴﻮي اﺣﺴﻦ روﺿﻪ ﻣﻮﻧﻔﻪ ﮐﻪ ﺑﺎ وﺻﻒ ﺣﺴﻦ اورﻋﯽ ﻧﮑﺮده ﺷﻮد‬‫واﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺪح اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﺟﻨﺎب را ﺳﺒﺐ ﺗﺸﺮف ﺧﻮد داﻧﺴﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻣـﺪح او ﺑـﺎ ﻣﻼـﺣﻈﻪ ﻋﺒـﺎرت ﺷـﺮح ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﺟﻨﺎب در رﻓﻌﺖ ﻣﮑﺎن‪ ،‬و ﺷـﻬﺮت ﻓﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬ﻣﺜﻞ دو ﮐﻮﮐﺒﻨـﺪ ﮐﻪ‬‫ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺿﻮء آن‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ آن ﻫﺮ دو روﺷﻨﻨﺪ‪ ،‬در ﻇﻠﻤﺖ ﻟﯿﻞ و ﺑﯿﺎض ﺻﺒﺢ و ﻣﺮﺗﻘﯽ ﻧﻤﯽﺷﻮد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪65 :‬‬‫ﺑﺴﻮي اﯾﺸﺎن ﺣﻮادث دﻫﺮ‪ ،‬ﭘﺲ اﺧﻔﺎﯾﺸﺎن ﺑﮑﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﺸـﺎن ﻣﺘﺄﻧﻘﻨـﺪ و ﻣﺮﺗﻊ در رﯾـﺎض ﻣﮑﺎرم‪ ،‬و ﻣﺘﺄﻟﻔﻨـﺪ ﺑﺴﺆدد و ﻋﻔﺎف‪ ،‬و ﻣﺜﻞ ﻗﻤﺮﻧـﺪ در ﻇﻠﻤﺎت‪ ،‬و ﻓﺼﺎﺣﺖ‬‫ﮐﻼم اﯾﺸﺎن ﺑﻤﺮﺗﺒﻪاﯾﺴﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﻫﺮ ﮔﺎه ﮔﻮﯾﺎ ﻣﯽﺷﻮﻧـﺪ اﻫﻞ ﻧﺠـﺪ ﻧﺰدﺷﺎن ﻣﺜﻞ ﻧﺒﻄﻨـﺪ در رﮐﺎﮐﺖ وﻋﯽ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ از آن ﻫﻮﯾﺪا اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﯿﺪ‬‫ﻣﺮﺗﻀﯽ و ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﻫﺮ دو ﻣﺘﺴﺎوﯾﻨﺪ در ﻓﻀﻞ‪ ،‬و ﻗﺴﻤﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ در ﻣﯿﺎن ﺧﻮد ﻣﮑﺎرم را ﺑﺘﻨﺎﺻﻒ و ﺗﺼﺎﻓﯽ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن روﺷﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ و ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺳﺒﻘﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ در ﺣﻠﺒﻪ ﻣﮑﺎرم وﺟﻮد‪ ،‬و اﻃﻬﺮ ﺧﻠﻒ اﻓﺨﺮ ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ‬‫ﺗـﺎﻟﯽ اﯾﺸـﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﺒﺮﯾﺰ اﯾﻦ ﻫﺮ ﺳﻪ ﺑﺰرﮔﺎن در ﻓﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬ﺑﻤﺜﺎﺑﻪاﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﮑﻢ ﮐﺮده ﻣﺮدم را ﺑﺂﻧﮑﻪ ﻗﻀﺎء ﻋﺠﺐ ﮐﻨﻨـﺪ از اﯾﻦ اﺣﻼف‬‫ﻧﺪي وﺟﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻌﺎﻫﺪه آن ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و وﻓﺎ ﺑﻤﻘﺘﻀﺎي آن ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻮ اﻟﻌﻼء ﺑﺨﻄﺎب اﯾﻨﻬﺎ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﺷﻤﺎ ﺻﺎﺣﺒﺎن ﻧﺴﺐ ﻗﺼﯿﺮ ﻫﺴﺘﯿﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺷﺮف ﺷﻤﺎ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﺑﺮ ﮐﺒﺮاء و اﺷﺮاف‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﮐﻤﺎل ﺟﻼﻟﺖ ﺑﯿﺖ رﻓﯿﻊ اﯾﺸﺎن ﺑﻘﻮل ﺧﻮد‪» :‬ﻣﺎ زاغ اﻟﺦ« ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ و از ﻗﻮل او‪» :‬و اﻟﺸـﻤﺲ داﺋﻤﮥ اﻟﺒﻘﺎء« واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﺮف‬‫ﺑﯿﺖ اﯾﺸﺎن ﻣﺜﻞ ﺷـﺮف ﺷـﻤﺲ داﺋﻢ و ﻏﯿﺮ زاﺋﻞ اﺳﺖ‪ ،‬و از ﻗﻮل او‪» :‬ﺳﻄﻌﺖ اﻟﺦ« واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎر ﻗﺮي ﮐﻪ آن را‪ ،‬رﺿّﯿﯿﻦ ﮐﺮﯾﻤﯿﻦ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 64‬از ‪210‬‬‫ﺳﯿـﺪ اﻃﻬﺮ روﺷﻦ ﮐﺮده‪ ،‬ﻋﻈﯿﻢ و ﻣﺮﺗﻔـﻊ اﺳﺖ ﮐﻪ زﺣـﻞ ﻫﻢ اﻃﻔـﺎء آن ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و روﺷـﻨﯽ اﯾﻦ ﻧـﺎر روﺷـﻨﯽ ﻧـﻮر ﺣﻖ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ‬‫ﻫﻤﯿﺸـﻪ زﯾـﺎدت در ﺳــﻄﻮح دارد و ﻣﻨﻄﻘﯽ ﻧﻤﯽﺷـﻮد‪ ،‬و ﻟﻄﯿـﻒﺗﺮ آﻧﺴـﺖ ﮐـﻪ ﻫﻤﯿـﻦ ﮐﺘـﺎب »ﻏﺮر و درر« ﺟﻨـﺎب ﺳــﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ را ﮐﻪ‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ از آن ﮐﻼم ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪66 :‬‬‫رد ﺷﻨﯿﻊ ﺑﺮ آن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و آن را ﻣﺜﺒﺖ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻧﻘﺺ‪ ،‬و ﺣﻂ ﻣﺮﺗﺒﺖ ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻣﯽﭘﻨﺪارﻧﺪ‪.‬‬‫ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀـﺎة اﺑﻦ ﺧﻠﮑـﺎن‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓـﺎده ﻋﻼـﻣﻪ ﺳـﺒﮑﯽ‪ ،‬ﺷـﺎﻓﻌﯽ زﻣـﺎن ﺧﻮد از روي ﻋﻠﻢ ﺑﻮد‪ ،‬و ادب او ﺟﺎﻧﺐ ﺧﻔﺎﺟﯽ را ﺧﻔﯿﻒ‬‫ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و وﻟﯿﺪ را ﻃﻔﻞ ﺻﻐﯿﺮ واﻧﻤﻮده‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻃﺎﺋﯽ را ﻃﯽ ﻧﻤﻮده ]‪.[1‬‬‫و ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﻋﻼﻣﻪ ﺻﻔﺪي‪ ،‬ﻓﺎﺿﻞ ﺑﺎرع‪ ،‬و ﻣﺘﻔﻘﻪ ﻋﺎرف ﺑﺎﻟﻤﺬﻫﺐ‪ ،‬و ﺣﺴﻦ اﻟﻔﺘﺎوي‪ ،‬ﺟﯿﺪ اﻟﻘﺮﯾﺤﮥ‪ ،‬ﺑﺼﯿﺮ ﺑﺎﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬و ﻋﻼﻣﻪ ﺑﺎدب و ﺷﻌﺮ و‬‫اﯾﺎم ﻧﺎس‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻻﻃﻼع‪ ،‬ﺣﻠﻮ اﻟﻤﺬاﮐﺮة‪ ،‬واﻓﺮ اﻟﺤﺮﻣﮥ ﺑﻮد ]‪.[2‬‬‫و ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ ﻓﺰاري ]‪ ،[3‬ﺟﺎﻣﻊ ﻓﺼﺎﺣﺖ ﻣﻨﻄﻖ‪ ،‬و ﻏﺰارت ﻓﻀﻞ‪ ،‬و ﺛﺒﺎت ﺟﺄش‪ ،‬و ﻧﺰاﻫﺖ ﻧﻔﺲ‪.‬‬‫و ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﻗﻄﺐ اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬اﻣﺎم‪ ،‬و ادﯾﺐ‪ ،‬و ﺑﺎرع‪ ،‬و ﺣﺎﮐﻢ ﻋﺎدل‪ ،‬و ﻣﺆرخ ﺟﺎﻣﻊ‪ ،‬و ﺑﺮاي او ﺑﺎع ﻃﻮﯾﻞ اﺳﺖ در ﻓﻘﻪ و ﻧﺤﻮ و ادب‪ ،‬و ﻏﺰﯾﺮ‬‫اﻟﻔﻀﻞ و ﮐﺎﻣﻞ اﻟﻌﻘﻞ ﺑﻮده‪ ،‬و ﻫﻔﺪه دﯾﻮان ﺷﻌﺮ را ﺣﺎﻓﻆ ﺑﻮده‪.‬‬‫و ﺑﻨـﺎ ﺑﺮ ارﺷﺎد ﺑﺮزاﻟﯽ ]‪ ،[4‬ﯾﮑﯽ از ﻋﻠﻤـﺎء ﻣﺸـﻬﻮرﯾﻦ‪ ،‬و ﺳـﯿﺪ ادﺑﺎء دﻫﺮ ﻣـﺬﮐﻮرﯾﻦ ﺑﻮده‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﮐﺮده در ﻣﯿﺎن ﻋﻠﻮم ﮐﺜﯿﺮه‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﻓﻘﻪ و‬‫ﻋﺮﺑّﯿﺖ و ﺗﺎرﯾـﺦ و ﻟﻐﺖ و ﻏﯿﺮ آن‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﮐﺮده ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻧﻔﯿﺲ‪ ،‬و ﺑﺮاي او ﯾـﺪ ﻃﻮﻟﯽ ﺑﻮد در ﻋﻠﻢ ﻟﻐﺖ‪ ،‬و دﯾـﺪه ﻧﺸﺪ در وﻗﺖ او ﮐﺴـﯽ‬‫ﮐﻪ ﺷﻨﺎﺳﺪ دﯾﻮان ﻣﺘﻨّﺒﯽ را ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻟﻠﺴﺒﮑﯽ ج ‪ 5‬ص ‪14‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻮاﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت ﻟﻠﺼﻔﺪي ج ‪ 6‬ص ‪121‬‬‫]‪ [3‬ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻔﺮﮐﺎح اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ‪69 .‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺒﺮزاﻟﯽ‪ :‬ﻋﻠﻢ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﺷﺒﯿﻠﯽ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﻮرخ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪.739‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪67 :‬‬‫ﻣﺜﻞ ﺷﻨﺎﺧﺘﻦ او‪ ،‬و ﻣﺠﻠﺲ او ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻔﻮاﺋﺪ‪ ،‬و اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ و اﻟﺒﺤﺚ ﺑﻮد ]‪.[1‬‬‫و ذﻫﺒﯽ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ او اﻣﺎم ﻓﺎﺿﻞ‪ ،‬و ﺑﺎرع ﻣﺘﻘﻦ‪ ،‬ﻋﺎرف ﺑﺎﻟﻤﺬﻫﺐ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﻔﺘﺎوي‪ ،‬ﺟﯿﺪ اﻟﻘﺮﯾﺤﮥ‪ ،‬ﺑﺼﯿﺮ ﺑﺎﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬و ﻋﻼﻣﻪ در أدب و ﺷﻌﺮ‬‫و أﯾﺎم ﻧﺎس‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻻﻃﻼع‪ ،‬ﺣﻠﻮ اﻟﻤﺬاﮐﺮة‪ ،‬واﻓﺮ اﻟﺤﺮﻣﮥ ﺑﻮد ]‪.[2‬‬‫و از ﻧﺠﻮم زاﻫﺮه ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ او اﻣﺎم ﻋﺎﻟﻢ‪ ،‬و ﻓﻘﯿﻪ ادﯾﺐ‪ ،‬و ﺷﺎﻋﺮ ﻣﻔّﻨﻦ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ در او ﺟﻤﻊ ﺷـﺪه‪ ،‬و ﻣﻌﺪوم اﻟﻨﻈﯿﺮ ﺑﻮد در ﻋﻠﻮم‬‫ﺷـﺘﯽ و ﺣﺠﺖ ﺑـﻮد در آﻧﭽﻪ ﻧﻘـﻞ ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﯽﮐﺮد ﭼﯿﺰي را ﮐﻪ وارد ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬و ﻣﻨﻔﺮد ﺑﻮد در ﻋﻠﻢ و ادب ]‪ [3‬و ﺣﺴﺐ اﻓﺎده‬‫ﯾﺎﻓﻌﯽ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺎرع‪ ،‬و ﻋﺎرف ﺑﻤـﺬﻫﺐ و ﻓﻨﻮن آن‪ ،‬و ﺳﺪﯾﺪ اﻟﻔﺘﺎوي‪ ،‬ﺟﯿﺪ اﻟﻘﺮﯾﺤﮥ‪ ،‬وﻗﻮر رﺋﯿﺲ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺬاﮐﺮة‪ ،‬ﺣﻠﻮ اﻟﻤﺤﺎﺿـﺮه و ﺑﺼـﯿﺮ‬‫ﺑﺸـﻌﺮ‪ ،‬ﺟﻤﯿـﻞ اﻻﺧﻼـق‪ ،‬ﺳـﺮي ذﮐﯽ و اﺧﺒـﺎري‪ ،‬ﻋـﺎرف ﺑﺎﯾـﺎم ﻧﺎس ﺑﻮده‪ ،‬و ﮐﺘﺎب وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن او از اﺣﺴﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اﯾﻦ ﻓﻦ اﺳﺖ و‬‫ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﺪ ﺗﺎرﯾﺦ او را ﻣﻄﻠﻊ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﺮ ﮐﺜﺮت ﻓﻀﺎﺋﻞ او ]‪ [4‬اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ‪.‬‬‫ﺑﻨﻬـﺎﯾﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻣـﺪح و ﺛﻨـﺎ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﮐﻪ آن ﮐﺘﺎب ﻣﻤّﺘﻊ ﯾﻌﻨﯽ ﻧﺎﻓﻊ اﺳﺖ‪ ،‬و دﻻﻟﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﺑﺮ ﻓﻀﻞ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﺗﻮﺳﻊ در‬‫اﻃﻼع ﺑﺮ ﻋﻠﻮم‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺒﺬي از ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻓﺎﺧﺮه‪ ،‬و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﺑﺎﻫﺮه او ﻫﻢ ﺷﻨﯿﺪي‪ [1] ،‬اﻟﻐﺨﺎﻧﯽ ﻟﻠﺒﺮزاﻟﯽ ﻃﺒﻌﮥ روس ص ‪.184‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺨﺘﺼﺮ دول اﻻﺳﻼم ﻟﻠﺬﻫﺒﯽ ج ‪ 2‬ص ‪.142‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻨﺠﻮم اﻟﺰاﻫﺮة ج ‪ 7‬ص ‪.354 -353‬‬‫]‪ [4‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 4‬ص ‪.197 -193‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 65‬از ‪210‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪68 :‬‬‫و درﯾـﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ او ﻋﻼـوه ﺑﺮ ﮐﻤﺎﻻـت ﻋﻠﻤﯿﻪ‪ ،‬ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ ﻋـﺎﻟﯿﻪ وﻻـﯾﺖ و ﮐﺮاﻣﺘﻬﻢ‪ ،‬ﺣﺴﺐ اﻓﺎده اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﻓﺎﺋﺰ ﺑﻮده‪ ،‬و ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ‬‫ﺷﺄﻧﺶ ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ رﺳـﯿﺪه‪ ،‬ﮐﻪ دﺧﻮل ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻣﻨّﻮره‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﺣﺴﺐ ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ‪ ،‬ﺑﻐﯿﺮ اذن ﺻﺮﯾﺢ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ ﻧﻪ ﭘﺴـﻨﺪﯾﺪه‪ ،‬و ﭼﻬﺎرده روز ﺑﺮ ﺑﺎب ﻣﺪﯾﻨﻪ اﻗﺎﻣﺖ ﮐﺮده ﺗﺎ آﻧﮑﻪ )دروغ ﺑﺮ ﮔﺮدن راوي( ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ او را ﺑﻤﮋده ﺷـﻔﺎﻋﺖ ﺧﻮد در آﺧﺮت و رﻓﺎﻗﺖ او ﺑﺎ آن ﺣﻀـﺮت در ﺟﻨﺖ ﻣﺒﺸـﺮ ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬و ﺣﺚ و ﺗﺮﻏﯿﺐ ﺑﺮ زﯾﺎرت ﻋﺸـﺮه ﻣﺒﺸﺮه‬‫اﻫﻞ ﯾﻤﻦ‪ ،‬ﮐﻪ ﭘﻨﺞ ﮐﺲ از اﯾﺸﺎن زﻧﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﭘﻨﺞ ﮐﺲ ﻣﺮده ﻓﺮﻣﻮد‪.‬‬‫و ﯾﺎﻓﻌﯽ ﻧﺰد اﺣﯿﺎ آﻣـﺪ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن او را ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﻧﺰد اﻣﻮات آﻣـﺪ و اﯾﺸﺎن ﻫﻢ ﺗﺤﺪﯾﺚ او ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﯾﺎﻓﻌﯽ ﺷﮏ را در اﯾﻦ ﺑﺎب‬‫ﻋﯿﻦ ﺷﺮك ﻣﯽداﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻧﻬﺎري ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از اﯾﻦ ﻋﺸـﺮه ﻣﺒﺸـﺮه ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﺮاﻣﺖ ﺧﻮد و ﺻﺪق ﻣﻨﺎم ﯾﺎﻓﻌﯽ ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻮﻗﺖ رﺳﯿﺪن ﯾﺎﻓﻌﯽ‬‫ﺑﺨﺪﻣﺘﺶ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﻣﺮﺣﺒﺎ ﺑﺮﺳﻮل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ اﻣﺘﺜﺎل اﻣﺮ ﻧﺒﻮي در زﯾﺎرت اﯾﻦ ﻋﺸﺮه‪ ،‬ﺑﺎز ﯾﺎﻓﻌﯽ ﺑﺴﻮي ﻣﺪﯾﻨﻪ آﻣﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﺑﺎب ﻣﺪﯾﻨﻪ‬‫ﭼﺎرده روز رﺣﻞ اﻗﺎﻣﺖ اﻧﺪاﺧﺖ‪ ،‬و اﮐﺘﻔﺎ ﺑﺮ ﻣﻨﺎم اول ﻧﮑﺮد‪ ،‬و ﻃﺎﻟﺐ اذن ﺻـﺮﯾﺢ ﺷﺪ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ در ﻣﻨﺎم ﺛﺎﻧﯽ اذن ﺻﺮﯾﺢ ﺑﺪﺧﻮل ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻣﻨﻮره داد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﮐﻪ داﺧﻞ ﺷﻮ ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﺗﻮ از آﻣﻨﯿﻦ ﻫﺴﺘﯽ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻮن وﻟﯽ ﺟﻠﯿـﻞ اﻟﺸـﺄن ﻫﻢ‪ ،‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب »ﻏﺮر و درر« را ﻣـﺪح ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ آن ﮐﺘﺎﺑﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ دﻻﻟﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﺑﺮ ﻓﻀـﻞ‬‫ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﺗﻮﺳﻊ در اﻃﻼع ﺑﺮ ﻋﻠﻮم«‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ را ﺗﺤﻘﯿﺮ ﮐﺮده‬‫ﭘﺲ ﻣﻘﺎم ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺷـﺮم و آزرم‪ ،‬و ﺣﯿﺎ و ﺧﺠﺎﻟﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ دو ﻋﺎﻟﻢ ﺟﻠﯿﻞ و ﻣﺤﻘﻖ ﻧﺒﯿﻞ ﺳـّﻨﯿﺎن‪ ،‬ﮐﺘﺎب »ﻏﺮر و درر« را ﺑﺎﯾﻦ ﻣـﺪح‬‫ﻋﻈﯿﻢ و ﺛﻨـﺎء ﺟﻠﯿـﻞ ﯾـﺎد ﺳﺎزﻧـﺪ‪ ،‬و ﺟﻨـﺎب ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ ﺑﺮ رﻏﻤﺸﺎن ﺑﻌﺾ اﻓﺎدات ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب را‪ ،‬ﺳـﺒﺐ ﻏﺎﯾﺐ ﻋﯿﺐ و ازراء‪ ،‬و ﺗﺤﻘﯿﺮ و‬‫ﺗﻌﺒﯿﺮ ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﮔﺮداﻧﻨﺪ‪ ،‬و از ﺗﻔﻀﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿﺢ ﺧﻮد ﻧﻬﺮاﺳﻨﺪ‪.‬‬‫و ﮐﺮاﻣﺖ ﺟﻨـﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﭼﻮن ﺟﻨـﺎب ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم‪ ،‬در ﺻـﺪد ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﻬﺠﯿﻦ آن ﺟﻨﺎب اﻓﺘﺎده‪ ،‬و زﺑﺎن‬‫ﺑﺘﻐﻠﯿﻂ در ﻓﻬﻢ ﺷـﻌﺮ ذو اﻟﺮّﻣﮥ‪ ،‬و ﺣﻂ ﻣﻨﺰﻟﺖ ﻣﻼزﻣﺎﻧﺶ در ﻋﻠﻢ ﻋﺮﺑّﯿﺖ ﮔﺸﺎده ﺑﺒﻼء ﺗﺤﺮﯾﻒ و ﺗﺼﺤﯿﻒ ﮐﻼم ذو اﻟﺮّﻣﻪ ﻣﺒﺘﻼ ﺷﺪه‪ ،‬و از‬‫ﻓﻬﻢ ﮐﻼم ﻣﻨﺜﻮر او‪ ،‬ﻓﻀﻼ ﻋﻦ اﻟﻤﻨﻈﻮم‪ ،‬ﺑﻤﺮاﺣﻞ ﺷﺎﺳﻌﻪ دور اﻓﺘﺎده‪ ،‬ﮐﻤﺎل ﻋﻠّﻮ ﻣﻨﺰﻟﺖ ﺧﻮد در ﻋﻠﻢ ﻋﺮﺑّﯿﺖ ﺛﺎﺑﺖ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫ﺑﯿﺎﻧﺶ آﻧﮑﻪ در ﺻﺪر اﯾﻦ ﺗﺸﻨﯿﻊ ﺷﻨﯿﻊ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻋﺠﺐ اﺳﺖ از ﻋﻠﻤـﺎء اﻣﺎﻣّﯿﻪ ﮐﻪ آﯾﺎت ﺻـﺮﯾﺤﻪ ﻗﺮآن را ﮔﺬاﺷـﺘﻪ‪ ،‬و اﺧﺒﺎر ﺻـﺤﯿﺤﻪ اﺋّﻤﻪ را ﭘﺲ ﭘﺸﺖ اﻧـﺪاﺧﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻘﻮل ﺷﺎﻋﺮي ﺟﺎﻫﻞ‪،‬‬‫ﺗﻤّﺴﮏ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ در اﯾﻦ اﻋﺘﻘﺎد ﺧﻮد و ﻣﺼﺪاق آﯾﻪ »َو اﻟﱡﺸَﻌﺮاُء َﯾﱠﺘﺒُِﻌُﻬُﻢ اﻟ ْﻐﺎُووَن«‬‫]‪ [1‬ﮔﺸﺘﻪاﻧﺪ«‪.‬‬‫روي اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ ﻓﯽ »اﻟﻐﺮر و اﻟﺪرر« ﻋﻦ اﻟﺜﻮري‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﯿﺪة ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺘﺼﻢ رؤﺑﮥ و ذو اﻟﺮّﻣﮥ ﻋﻨﺪ ﺑﻼل ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﺮدة‪ ،‬ﻓﻘﺎل رؤﯾﮥ‪:‬‬‫و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻓﺤﺺ ]‪ [1‬اﻟﺸﻌﺮاء‪.224 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪70 :‬‬‫ﻃﺎﺋﺮ اﻓﺤﻮﺻﺎ ]‪ ،[1‬و ﻻ ﺗﻘﺮﻣﺺ ﺳﺒﻊ ﻗﺮﻣﻮﺻﺎ ]‪ ،[2‬اﻻ ﺑﻘﻀﺎء ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ و ﻗـﺪره‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ذو اﻟﺮّﻣـﮥ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻗّﺪر اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺬﺋﺐ‪ ،‬أن ﯾﺄﮐﻞ‬‫ﺣﻠﻮﺑـﮥ ﻋﯿﺎﯾﻞ ﺟﯿﺮاﻧﮏ‪ ،‬ﻗﺎل رؤﺑـﮥ‪ :‬أ ﻓﺒﻘـﺪرﺗﻪ أﮐﻠﻬﺎ؟ ﻫـﺬا ﮐﺬب ﻋﻠﯽ اﻟﺬﺋﺐ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ذو اﻟﺮّﻣﮥ‪ :‬اﻟﮑﺬب ﻋﻠﯽ اﻟﺬﺋﺐ ﺧﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﮑﺬب ﻋﻠﯽ‬‫رب اﻟﺬﺋﺐ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﺻﺮﯾﺢ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺑﺎﻟﻌﺪل‪ ،‬و اﺣﺘﺠﺎﺟﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻧﺼﺮه ﻟﻪ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[3‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 66‬از ‪210‬‬‫»در اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻟﻔﻆ »ﺿـﺮاﺋﮏ« را ﮐﻪ ﺑﻌﺪ ﻟﻔﻆ ﻋﯿﺎﯾﻞ در اﺻﻞ »ﻏﺮر و درر« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺴـﺒﺐ ازدﺣﺎم و ﻫﻢ‪ ،‬و ﻣﺠﺎورت ﺳﻮء ﻓﻬﻢ‪،‬‬‫ﺑﻠﻔﻆ ﺟﯿﺮاﻧﮏ ﻣﺤﺮف ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و »ﺿـﺮاﺋﮏ« ﺟﻤﻊ ﺿﺮﯾﮏ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻓﻘﯿﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺠﺎي آن ﻟﻔﻆ ﺟﯿﺮاﻧﮏ ﮐﻪ ﺟﻤﻊ ﺟﺎر ﻣﻀﺎف ﺑﮑﺎف‬‫ﺧﻄﺎب اﺳﺖ آوردن‪ ،‬داد ﺗﺒّﺤﺮ و ﮐﻤﺎل ﻋﺮﺑّﯿﺖ دادن اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺪﻗﯿﻖ را ﺑﭙﺎﯾﻪ ﻗﺼﻮي رﺳﺎﻧﯿﺪن »ذﻟ َِﮏ َﻣﺒَْﻠُﻐُﻬْﻢ ﻣَِﻦ اﻟ ِْﻌﻠِْﻢ«‬‫]‪ [4‬و ﻫﯿﭻ ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻤﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻟﻔﻆ ﺟﯿﺮاﻧﮏ ﭼﻪ ﻣﻌﻨﯽ اﯾﺠﺎد ﮐﺮده‪ ،‬و در ﺗﺮﮐﯿﺐ ﭼﻪ ﻣﺤﻞ ﺑﺮاي آن ﻗﺮار داده‪.‬‬‫و ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ »ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﻧﻔﺴﻪ اﻟﺰﮐﯿﮥ و أﻓﺎض ﺷﺂﺑﯿﺐ اﻟﺮﺣﻤﮥ ﻋﻠﯽ ﺗﺮﺑﺘﻪ اﻟﺴـﻨﯿﮥ« ﺧﻮد ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻟﻔﻆ ﺿﺮاﺋﮏ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻦ‬‫ﭼﻮن ﮐﺎﺑﻠﯽ اﯾﻦ ﺗﻔﺴـﯿﺮ را ﻧﻘﻞ ﻧﮑﺮده‪ ،‬و ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﺻﻞ »ﻏﺮر و درر« را در ﺧﻮاب ﻫﻢ ﻧﺪﯾﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻧﺘﻮاﻧﺴـﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻌﻨﺎي اﯾﻦ ﻟﻔﻆ از‬‫ارﺷﺎد ﺧﻮد ]‪ [1‬اﻻﻓﺤﻮص‪ ،‬آﺷﯿﺎﻧﻪ ﻣﺮغ‪ -‬ﯾﻘﺎل ﻓﺤﺺ اﻟﻘﻄﺎ اﻟﺘﺮاب أي اﺗﺨﺬ ﻓﯿﻪ اﻓﺤﻮﺻﺎ‬‫]‪ [2‬اﻟﻘﺮﻣﻮص‪ :‬اﻟﻤﺄوي‬‫]‪ [3‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﮥ ص ‪237‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻨﺠﻢ ‪30‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪71 :‬‬‫ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ درﯾﺎﺑﻨﺪ‪ ،‬ﻓﻀﻼ از اﯾﻨﮑﻪ ﺑﻘّﻮت ﻋﻠﻤّﯿﻪ ﺧﻮد آن را ادراك ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و از ﺗﺤﺮﯾﻒ ﻗﺒﯿﺢ و ﺗﺼﺤﯿﻒ ﺷﻨﯿﻊ ﺑﺎزﻣﺎﻧﻨﺪ و ﺗﻤﺎم‬‫ﻋﺒـﺎرت ﺟﻨـﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ‪ ،‬ﮐﻪ اول ان را ﻫﻢ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ از آن ﻣﺜﻞ آﺧﺮ آن‪ ،‬ﺑﻄﻼن دﻋﻮي ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‪) :‬ﮐﻪ اﻫﻞ ﺣّﻖ در‬‫اﯾﻦ اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻘﻮل ﺷﺎﻋﺮي ﺟﺎﻫﻞ ﺗﻤﺴﮏ ﮐﺮدهاﻧﺪ( واﺿﺢ اﺳﺖ‪ ،‬و آﺧﺮ آن ﻣﺸﺘﻤﻞ اﺳﺖ ﺑﺮ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻟﻔﻆ ﺿﺮاﺋﮏ اﯾﻦ اﺳﺖ«‪:‬‬‫و ﻣﻤﻦ ﮐﺎن ﻣﻦ ﻣﺸـﻬﻮري اﻟﺸﻌﺮاء و ﻣﺘﻘﺪﻣﯿﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﺬﻫﺐ أﻫﻞ اﻟﻌﺪل ذو اﻟﺮﻣﮥ و اﺳﻤﻪ ﻏﯿﻼن ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ‪ ،‬و ﮐﻨﯿﺘﻪ أﺑﻮ اﻟﺤﺮث‪ ،‬و ذو اﻟﺮﻣﮥ‬‫ﻟﻘﺐ ﻟّﻘﺐ ﺑﻪ ﻟﺒﯿﺖ ﻗﺎﻟﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻓﯽ ﺻﻔﮥ اﻟﻮﺗﺪ‪:‬‬‫أﺷﻌﺚ ﺑﺎﻗﯽ رﻣﮥ اﻟﺘﻘﻠﯿﺪ و اﻟﺮﻣﮥ اﻟﻘﻄﻌﮥ اﻟﺒﺎﻟﯿﮥ ﻣﻦ اﻟﺤﺒﻞ و ﯾﻘﺎل‪ :‬ﺣﺒﻞ ارﻣﺎم إذا ﮐﺎن ﺿﻌﯿﻔﺎ ﺑﺎﻟﯿﺎء‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ اﻧﻤﺎ ﻟﻘﺐ ﺑـﺬي اﻟﺮّﻣﮥ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﮐﺎن و ﻫﻮ ﻏﻼم ﯾﺘﻔﺰع‪ ،‬ﻓﺠﺎءﺗﻪ اﻣﻪ ﺑﻤﻦ ﮐﺘﺐ ﻟﻪ ﮐﺘﺎﺑﺎ‪ ،‬و ﻋﻠﻘﺘﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺮﻣﮥ ﻣﻦ ﺣﺒﻞ‪ ،‬ﻓﺴـﻤﯽ ذا اﻟﺮﻣﮥ‪،‬‬‫و ﯾﺸـﻬﺪ ﺑﻤﺬﻫﺒﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﺪل ﻣﺎ اﺧﺒﺮﻧﺎ ﺑﻪ أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮان اﻟﻤﺮزﺑﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻗﺎل ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻦ درﯾﺪ‪ ،‬ﻗﺎل ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻋﺜﻤﺎن اﻻﺷﻨﺎﻧﺪاﻧﯽ‬‫ﻋﻦ اﻟﺘﻮزي‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﯿـﺪة‪ ،‬ﻗـﺎل اﺧﺘﺼﻢ رؤﺑـﮥ و ذو اﻟﺮﻣـﮥ‪ ،‬ﻋﻨـﺪ ﺑﻼـل ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﺮدة‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ روﺑـﮥ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣـﺎ ﻓﺤﺺ ﻃﺎﺋﺮ اﻓﺤﻮﺻﺎ و ﻻ‬‫ﺗﻘﺮﻣﺺ ﺳـﺒﻊ ﻗﺮﻣﻮﺻﺎ‪ ،‬اﻻ ﺑﻘﻀﺎء ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ و ﻗﺪر‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ذو اﻟﺮﻣﮥ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻗّﺪر اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺬﺋﺐ أن ﯾﺄﮐﻞ ﺣﻠﻮﺑﮥ ]‪ [1‬ﻋﯿﺎﺋﻞ ﺿﺮاﺋﮏ ﻗﺎل‬‫رؤﺑﮥ‪ :‬أ ﻓﺒﻘﺪرﺗﻪ أﮐﻠﻬﺎ؟ ﻫﺬا ﮐﺬب ﻋﻠﯽ اﻟﺬﺋﺐ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ذو اﻟﺮﻣﮥ‪ :‬اﻟﮑﺬب ﻋﻠﯽ اﻟﺬﺋﺐ ﺧﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﮑﺬب ﻋﻠﯽ رب اﻟﺬﺋﺐ‪.‬‬‫و ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﺻﺮﯾﺢ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺑﺎﻟﻌﺪل و اﺣﺘﺠﺎﺟﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺑﺼﯿﺮﺗﻪ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻣﺎ اﻟﻌﯿﺎﯾﻞ ]‪ [1‬اﻟﺤﻠﻮﺑﮥ‪ :‬اﻟﺤﯿﻮان اﻟﺘﯽ ﻟﻬﺎ ﻟﺒﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪72 :‬‬‫ﻓﻬﻮ ﺟﻤﻊ ﻋّﯿﻞ و ﻫﻮ ذو اﻟﻌﯿﺎل‪ ،‬و اﻟﻀﺮاﺋﮏ ﺟﻤﻊ ﺿﺮﯾﮏ و ﻫﻮ اﻟﻔﻘﯿﺮ ]‪.[1‬‬‫»از آﺧﺮ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه‪ ،‬اوﻻ ﻣﻌﻨﺎي ﻟﻔﻆ ﻋﯿﺎﯾﻞ ﺑﯿﺎن ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﻌﺪ آن ﻟﻔﻆ ﺿﺮاﺋﮏ را ﺗﻔﺴﯿﺮ‬‫ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده ﺑـﺂﻧﮑﻪ آن ﺟﻤﻊ ﺿـﺮﯾﮏ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺿـﺮﯾﮏ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻓﻘﯿﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و از ﺻـﺪر اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت اﻋﻨﯽ‪» :‬و ﻣﻤﻦ ﮐﺎن ﻣﻦ‬‫ﻣﺸـﻬﻮري اﻟﺸـﻌﺮاء و ﻣﺘﻘﺪﻣﯿﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﺬﻫﺐ اﻟﻌﺪل ذو اﻟﺮﻣﮥ« و ﺟﻤﻠﻪ‪» :‬و ﯾﺸـﻬﺪ ﺑﻤﺬﻫﺒﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﺪل« اﻟﺦ ﺻﺮاﺣﺖ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻏﺮض‬‫آن ﺟﻨـﺎب‪ ،‬ﻧﻪ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺳـﺘﺪﻻل و اﺣﺘﺠﺎج ﮐﻨـﺪ ﺑﻘﻮل ذو اﻟﺮﻣـﮥ ﺑﺮ ﺻـﺤﺖ اﺻﻞ ﻋﻘﯿـﺪه‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻏﺮض آن ﺟﻨﺎب اﺳـﺘﺪﻻل اﺳﺖ ﺑﺎﯾﻦ‬‫ﺣﮑﺎﯾﺖ‪ ،‬ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ذو اﻟﺮﻣﮥ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﻋﺪل ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ آﺧﺮ ﻋﺒﺎرت اﻋﻨﯽ‪» :‬و ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﺻـﺮﯾﺢ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺑﺎﻟﻌﺪل و اﺣﺘﺠﺎﺟﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺑﺼﯿﺮﺗﻪ‬‫ﻓﯿﻪ«‪ .‬ﻧﯿﺰ ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ در آن‪.‬‬‫و اﺑﻦ اﺛﯿﺮ در »ﻧﻬﺎﯾﮥ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻓﯽ ﻗﺼـﮥ ذي اﻟﺮﻣﮥ‪ ،‬و رؤﺑﮥ ﻋﺎﻟﮥ ﺿـﺮاﺋﮏ‪ ،‬اﻟﻀـﺮاﺋﮏ ﺟﻤﻊ ﺿـﺮﯾﮏ و ﻫﻮ اﻟﻔﻘﯿﺮ اﻟﺴـﯿﺊ اﻟﺤﺎل‪ -‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻟﻀـﺮﯾﮏ‪ :‬اﻻﺣﻤﻖ‪ ،‬اﻟﻀـﺮﯾﺮ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 67‬از ‪210‬‬‫اﻟﺰﻣﻦ ]‪.[2‬‬‫»ﭘﺲ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ »ﻧﻬﺎﯾﻪ« را ﻫﻢ‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺸﻬﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻧﮑﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻣﺒﺘﻼ ﻧﺸﻮﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻃﺮﯾﻔﺘﺮ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺮ ﻣﺤﺾ ﺗﺤﺮﯾﻒ ﻟﻔﻆ ﺿﺮاﺋﮏ اﮐﺘﻔﺎ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺗﻐﯿﯿﺮات دﯾﮕﺮ ﻫﻢ ﺑﮑﺎر ﺑﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻫﻮ ﻇﺎﻫﺮ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﺑﻌﺪ اﯾﻦ ﻣﻨﺎﻇﺮه از ذو اﻟﺮﻣﮥ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﺗﺤﺮﯾﻒ ﭘﺲ ﺷﻨﯿﻊ‪ ،‬و ﺗﻐﯿﯿﺮ ﭘﺲ ﻓﻈﯿﻊ ﺑﮑﺎر‬‫ﺑﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﻌﺪ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﺑﻠﯿﻎ‪ ،‬ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ ﻋﺒﺎرت ﺳﺎﺑﻘﻪ »ﻏﺮر و درر« ﮐﻪ ﺷـﻨﺎﻋﺖ و ﻓﻀﺎﻋﺖ آن از ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت ﻋﺪﯾﺪه ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ‬‫ﻣﺮﺗﻀﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ]‪ [2 ،1‬اﻟﻐﺮر و اﻟﺪرر ص ‪ 8‬ط ‪.1272‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪73 :‬‬‫ذﮐﺮ آن ﮐﺮدم‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ«‪:‬‬‫ﺛﻢ روي اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻻﺻﻤﻌﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﺳﻮﯾﺪ‪ ،‬ﻗﺎل أﻧﺸﺪﻧﯽ ذو اﻟﺮﻣﮥ‪:‬‬‫و ﻋﯿﻨﺎن ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻮﻧﺎ ﻓﮑﺎﻧﺘﺎ ﻓﻌﻮﻻن ﺑﺎﻻﻟﺒﺎب ﻣﺎ ﯾﻔﻌﻞ اﻟﺨﻤﺮ‬‫ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻓﻌﻮﻟﯿﻦ ﺧﺒﺮ اﻟﮑﻮن‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﻮ ﺷـﺨﺖ ﻟﻮ ﺑﺨﺖ‪ ،‬اﻧﻤﺎ ﻗﻠﺖ ﻋﯿﻨﺎن ﻓﻌﻮﻻن ﻓﻮﺻـﻔﺘﻬﻤﺎ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ‪ :‬اﻧﻤﺎ ﺗﺤﺮز ذو اﻟﺮﻣﮥ ﺑﻬﺬا‬‫اﻟﮑﻼم ﻣﻦ اﻟﻘﻮل ﺑﺨﻼف اﻟﻌﺪل اﻧﺘﻬﯽ ﮐﻼﻣﻪ ]‪.[1‬‬‫»در اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻟﻔﻆ ﺳّﺒﺤﺖ را‪ ،‬ﮐﻪ ﻓﻌﻞ ﻣﺨﺎﻃﺐ از ﺗﺴﺒﯿﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻔﻆ ﺷﺨﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺄﺧﻮذ از ﺷﺎخ ﯾﺸﯿﺦ اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﺷﯿﺨﻮﺧﺖ‬‫ﺧـﻮد در ﻋﻠﻢ و ﮐﻤـﺎل‪ ،‬و ﺻـﺪق ﻗﻮل ذو اﻟﺠﻼـل »و ﻣﻦ ﻧﻌّﻤﺮه ﻧﻨّﮑﺴﻪ ﻓﯽ اﻟﺨﻠﻖ« ]‪ [2‬ﺑﺮ ﺧﻮد ﻇـﺎﻫﺮ ﺳـﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﻟﻔﻆ رﺑﺤﺖ را‪ ،‬ﮐﻪ ﻓﻌﻞ‬‫ﻣﺨﺎﻃﺐ اﺳﺖ از رﺑﺢ ﯾﺮﺑﺢ‪ ،‬ﺑﻠﻔﻆ ﻟﻮﺑّﺨﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺄﺧﻮذ اﺳﺖ از وﺑّﺨﻪ ﺗﻮﺑﯿﺨﺎ‪ ،‬ﻣﺒﺪل ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﻣﺴـﺘﺤﻖ اﻧﻮاع ﺗﻮﺑﯿﺦ و ﺗﻌﯿﯿﺮ‪ ،‬و اﻗﺴﺎم ﺗﻔﻀﯿﺢ‬‫و ﺗﺤﻘﯿﺮ ﮔﺮدﯾﺪه ﮐﻤﺎل ﺣﯿﺮت اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﻤﺰﻋﻮﻣﺎت ﻻ ﻃﺎﺋﻞ‪ ،‬ﻗﻮت داﻧﺸـﻤﻨﺪي و دﻗﯿﻘﻪ ﻓﻬﻤﯽ ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ ﻋﻠﻤﺎء‬‫اﻫﻞ ﺣﻖ‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮدن ﻣﯽﺧﻮاﻫﻨﺪ‪ ،‬و اﻓﺎده ﻣﺘﯿﻨﻪ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ را ﻣﻀـﺤﮏ ﺛﮑﻼن‪ ،‬و ﻣﻠﻌﺒﻪ ﺻﺒﯿﺎن وا ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺗﺤﺮﯾﻔﺎت‬‫ﻓﻀـﯿﺢ‪ ،‬و ﺗﺼﺤﯿﻔﺎت ﻗﺒﯿﺢ را‪ ،‬ﮐﻪ اداﻧﯽ ﻃﻠﺒﻪ ﻋﻠﻮم‪ ،‬اﺳﺘﻬﺰا و ﺳﺘﻢ ﻇﺮﯾﻔﯽ‪ ،‬ﺑﺮ آن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و آن را در اﻗﺼﯽ ﻣﺮاﺗﺐ ﺷﻨﺎﻋﺖ و ﻓﻈﺎﻋﺖ‬‫ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬اﺻﻼ ﻣﺜﺒﺖ ﻗﻮت داﻧﺸﻤﻨﺪي‪ ،‬و ﻣﻈﻬﺮ دﻗﯿﻘﻪ ﻓﻬﻤﯽ ﻣﻼزﻣﺎن ﺧﻮد ﻧﻤﯽداﻧﻨﺪ‪ [1] .‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪.238‬‬‫]‪ [2‬ﯾﺲ‪.68 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪74 :‬‬‫و اﺻﻞ ﻋﺒﺎرت ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ اﯾﻦ اﺳﺖ«‪:‬‬‫و أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺮزﺑﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻗﺎل ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﮑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﯿﻨﺎء‪ ،‬ﻋﻦ اﻻﺻـﻤﻌﯽ ﻋﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﺳﻮﯾﺪ‪ ،‬ﻗﺎل أﻧﺸﺪﻧﯽ‬‫ذو اﻟﺮﻣﮥ‪:‬‬‫ﻋﯿﻨﺎن ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻮﻧﺎ ﻓﮑﺎﻧﺘﺎ ﻓﻌﻮﻻن ﺑﺎﻻﻟﺒﺎب ﻣﺎ ﺗﻔﻌﻞ اﻟﺨﻤﺮ‬‫ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﻓﻌﻮﻟﯿﻦ ﺧﺒﺮ اﻟﮑﻮن‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﻮ ﺳﺒﺤﺖ رﺑﺤﺖ‪ ،‬و اﻧّﻤﺎ ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫ﻋﯿﻨﺎن ﻓﻌﻮﻻن ﻓﻮﺻﻔﺘﻬﻤﺎ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﺗﺤﺮز ذو اﻟﺮﻣﮥ ﺑﻬﺬا اﻟﮑﻼم ﻣﻦ اﻟﻘﻮل ﺑﺨﻼف اﻟﻌﺪل ]‪.[1‬‬‫»از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻗﻄﻌﺎ و ﺣﺘﻤﺎ در ﻓﻘﺮه »ﻟﻮ ﺳـﺒﺤﺖ رﺑﺤﺖ« ﺗﺤﺮﯾﻒ ﮐﺮده‪ ،‬اﺗﺒﺎع ﺗﺼـﺤﯿﻒ ﻣﺸﻬﻮر را‪،‬‬‫ﮐﻪ ﺷﺨﺼﯽ »َﺧﱠﺮ ُﻣﻮﺳﯽ‬‫را ]‪ [2‬ﺑﺨﺮ ﻋﯿﺴﯽ ﻣﺤﺮف ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭘﯿﺶ ﻧﻈﺮ ﻧﻬﺎدهاﻧﺪ‪َ ،‬ﻓﻠَْﯿْﻀَﺤُﮑﻮا َﻗﻠِﯿًﻠﺎ َو ﻟ َْﯿﺒُْﮑﻮا َﮐﺜِﯿﺮًا‬‫]‪.[3‬‬‫ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ وﺻﻒ اﻧﻬﻤﺎك در ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺤﺮﯾﻔﺎت ﻗﺒﯿﺤﻪ‪ ،‬و ارﺗﺒﺎك در اﯾﻦ ﺗﺼـﺤﯿﻔﺎت ﺷـﻨﯿﻌﻪ‪ ،‬زﺑﺎن ﮔﻬﺮﻓﺸﺎن را ﺑﻪ ﺗﺸـﻨﯿﻊ و‬‫ﻃﻌﻦ‪ ،‬و ازراء و ﺗﺤﻘﯿﺮ‪ ،‬در ﺣﻖ ﺟﻨـﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﻃـﺎب ﺛﺮاه‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﮑﻤﺎل ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن ﺟﻨﺎﺑﺶ اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ او ﻣﻌﺘﺮﻓﻨـﺪ‪ ،‬ﻣﯽﮔﺸﺎﯾـﺪ‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 68‬از ‪210‬‬‫ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﺗﺤﺮﯾﻔﺎت ﻓﻀﯿﺤﻪ‪ ،‬و ﺗﺼﺤﯿﻔﺎت ﻣﺴﺘﺒﺸﻌﻪ‪ ،‬و اﻏﻼط ﻓﺎﺣﺸﻪ‪ ،‬و ﺗﻌﯿﯿﺮات ﻣﺴﺘﺸﻨﻌﻪ‪ ،‬و ﺳﻤّﯿﮑﻪ در رد اﻓﺎده ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ‬‫ﭘﺨﺘﻪ‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﻣﻮﺟﺐ ﺣﯿﺮت ﻋﻘﻮل و ﻣﺎﯾﻪ اﺳﺘﻬﺰاء ﻣﻨّﻔﺪﯾﻦ ﻓﺤﻮل اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺑﻌﺪ ﻋﺒﺎرة »اﻟﻐﺮر« اﻟﻤﺎﺿﯿﮥ اﻟﺘﯽ ﺣّﺮف ﻓﯿﻬﺎ »ﻟﻮ ﺳّﺒﺤﺖ رﺑﺤﺖ« ]‪ [1‬اﻟﻐﺮر و اﻟﺪرر‪ :‬ص ‪ 8‬ط ‪.1272‬‬‫]‪ [2‬اﻻﻋﺮاف ‪.143‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺘﻮﺑﮥ ‪.82‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪75 :‬‬‫ﺑﻔﻘﺮه »ﻟﻮ ﺷﺨﺖ ﻟﻮ ﺑﺨﺖ«‪:‬‬‫و ﻋﺠـﺐ اﺳﺖ از ﺷـﺮﯾﻒ ﻣﺮﺗﻀـﯽ‪ ،‬ﮐﻪ از اﯾﻦ ﮐﻼـم ذو اﻟّﺮﻣـﮥ اﯾﻦ ﻋﻘﯿـﺪه را ﻓﻬﻤﯿـﺪه‪ ،‬ﺣـﺎل آﻧﮑﻪ ﻏﺮض ذو اﻟﺮّﻣـﮥ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻟﻔﻆ‬‫ﻓﻌﻮﻟﯿﻦ را ﺧﺒﺮ ﮐـﺎن ﻣﯽﮔﺮداﻧﯿـﺪم‪ ،‬ﺳﻮق ﮐﻼـم ﺑﺮاي آن ﻣﯽﺷـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﻖ ﺗﻌـﺎﻟﯽ دو ﭼﺸﻢ ﻣﻌﺸﻮق را ﻓّﺘـﺎن‪ ،‬و ﺟـﺎدوﮔﺮ‪ ،‬و ﻋﻘـﻞ رﺑـﺎي‬‫ﻋﺎﺷـﻘﺎن آﻓﺮﯾـﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﻘﺼﻮد ﻣﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﮐـﺎن را ﺗـﺎّﻣﻪ آوردم‪ ،‬و ﻓﻌﻮﻻـن را ﺻـﻔﺖ ﻋﯿﻨﺎن ﺳﺎﺧﺘﻢ‪ ،‬ﺳﻮق ﮐﻼم‬‫ﺑﺎﻻﺻﺎﻟﮥ ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﻓﺘﺎﻧﯽ و ﺳﺎﺣﺮي‪ ،‬و ﻋﻘﻞ رﺑﺎﺋﯽ دو ﭼﺸﻢ ﻣﻌﺸﻮق ﺷﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﻘﺼﻮد ﻣﻦ اﺳﺖ و رﺗﺒﻪ ﻋﺎﻟﯽ دارد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺛﺎﺑﺖ ﺷـﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ دو ﭼﺸﻢ ﻣﻌﺸﻮق از آن ﺟﻨﺲ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ آﻧﻬﺎ را ﺑﻘـﺪرت ﺧﺎص ﺧﻮد و ﺑﺎﻣﺮ ﺗﮑﻮﯾﻦ ﺧﻮد آﻓﺮﯾـﺪ‪ ،‬ﻣﻮاّد‬‫را اﺳـﺘﻌﺪاد ﭘـﺬﯾﺮﻓﺘﻦ اﯾﻦ ﺻﻮرت ﻧﺒﻮد‪ ،‬و ﻣﺼﻮره ﻗـﺪرت اﻟﻘﺎء اﯾﻦ ﻧﻘﺶ ﻧـﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﺣﺎﻻ ﺑﺎﯾـﺪ دﯾﺪ ﮐﻪ ﺷـﺮﯾﻒ ﻣﺮﺗﻀـﯽ‪ ،‬در ﮐﺪام وادي‬‫اﻓﺘﺎده اﺳﺖ‪ ،‬از اﯾﻨﺠﺎ ﺷﻌﺮ ﻓﻬﻤﯽ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺎﻻ ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯽﺷﻮد اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫ﻓﻘﯿﺮ ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ‪ :‬اﯾﻦ ﺑﻼـﻏﺖ ﺑﯿـﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺳـﺤﺮ زﺑـﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻓﻨﺎﻧﯽ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺤﺾ وﺳﺎوس ﻧﻔﺴﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻫﻮاﺟﺲ ﻇﻠﻤﺎﻧﯽ اﺳﺖ‪،‬‬‫ﻧﻬﺎﯾﺖ واﻫﯽ و ﺑﯽ ﺳﺮ و ﭘﺎ و ﻣﺨﺪوش اﺳﺖ ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه‬‫ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﻔﺎد ﺷﻌﺮ ذو اﻟﺮﻣﮥ ﭘﺮده از ﻧﻈﺮ ادب و اﻋﺘﻘﺎد‬‫اول آﻧﮑﻪ دﻋﻮي اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻏﺮض ذو اﻟﺮﻣﮥ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ‪ ،‬اﮔﺮ ﻟﻔﻆ ﻓﻌﻮﻟﯿﻦ را ﺧﺒﺮ ﮐﺎن ﻣﯽﮔﺮداﻧﯿﺪم‪ ،‬ﺳﻮق ﮐﻼم ﺑﺮاي آن ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ‬‫ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ دو ﭼﺸﻢ ﻣﻌﺸﻮق را ﻓﺘﺎن‪ ،‬و ﺟﺎدوﮔﺮ‪ ،‬و ﻋﻘﻞ رﺑﺎي ﻋﺎﺷـﻘﺎن آﻓﺮﯾـﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﻘﺼﻮد ﻣﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬دﻋﻮاﺋﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﺻـﻼ‬‫ﺷﺎﻫﺪي‪ ،‬و ﺑﺮﻫﺎﻧﯽ‪ [1] ،‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪.238‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪76 :‬‬‫و ﻗﺮﯾﻨﻪ‪ ،‬و ﺑﯿﺎﻧﯽ ﻧﺪارد‪ ،‬و اﮐﺘﻔﺎ ﺑﺮ ﻣﺤﺾ دﻋﻮي در ﻫﻤﭽﻮ ﻣﻘﺎﻣﺎت‪ ،‬از ﻏﺮاﺋﺐ ﺗﺤﮑﻤﺎت‪ ،‬و ﻋﺠﺎﺋﺐ ﺗﻌﺴﻔﺎت اﺳﺖ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻣﻘﺼﻮد ذو اﻟﺮّﻣﮥ اﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ دو ﭼﺸﻢ ﻣﻌﺸﻮق را ﻓﺘﺎن‪ ،‬و ﺟﺎدوﮔﺮ‪ ،‬و ﻋﻘﻞ رﺑﺎي ﻋﺎﺷـﻘﺎن‬‫آﻓﺮﯾـﺪ‪ ،‬اﺻـﻼ رﮐـﺎﮐﺘﯽ ﺣﺴﺐ ذوق ﺷـﻌﺮي ﻻـزم ﻧﻤﯽآﯾـﺪ‪ ،‬و ﺑﺮاي اﯾﻦ دﻋـﻮي دﻟﯿﻠﯽ در اﯾﻦ وﺟﻪ ذﮐﺮ ﻧﻤﯽﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻘـﺎﺑﻠﻪ دﻋـﻮي‬‫ﺑﺪﻋﻮي ﻣﯽﻧﻤﺎﺋﯿﻢ‪ ،‬و آﺧﺮ ﺑﯿﺎن ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﺪام ﺑﯽ رﺑﻄﯽ در اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻻزم ﻣﯽآﯾﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻧﻔﯽ ﻗﺼﺪ آن ﺣﺘﻤﺎ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪،‬‬‫آري اﮔﺮ ﺷـﻨﺎﻋﺘﯽ در اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ آن ﺧﻼـف ﻋـﺪل اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﻔﯽ ﻗﺼـﺪ ذو اﻟﺮﻣـﮥ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ را ﺑﻐﯿﺮ وﺟﻪ ﺗﺤﺮز از‬‫ﺧﻼف ﻋﺪل‪ ،‬ﻋﯿﻦ ﺟﺰاف و ﻫﺰل اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ دﻋﻮي اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ‪ ،‬ﮐﻪ در ﺻﻮرت ﺟﻌﻞ ﻓﻌﻮﻻن ﺻﻔﺖ ﻋﯿﻨﺎن ﺳﻮق ﮐﻼم ﺑﺎﻻﺻﺎﻟﮥ ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﻓﻨﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺳﺎﺣﺮي‪ ،‬و ﻋﻘﻞ رﺑﺎﺋﯽ‬‫دو ﭼﺸﻢ ﻣﻌﺸﻮق ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﻘﺼﻮد ذو اﻟﺮﻣﮥ اﺳﺖ‪ ،‬و رﺗﺒﻪ ﻋﺎﻟﯽ دارد‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﺧﺎﻟﯽ از دﻟﯿﻞ و ﺷﺎﻫﺪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ دأب ﻋﺮب اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﺷـﯿﺎء ﻣﺴﺘﺤﺴـﻨﻪ را در ﻣﻘﺎم ﻣﺪح و ﺛﻨﺎي آن‪ ،‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺤﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﮐﻤﺎ ﯾﻘﺎل‪» :‬ﻟّﻠﻪ دّره‪ ،‬و ﻟّﻠﻪ‬‫أﺑﻮه«‪.‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﺳـﻔﺮاﯾﻨﯽ در »ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﻓﻮاﺋﺪ ﺿـﯿﺎﺋّﯿﻪ« ﺷـﺮح »ﮐﺎﻓﯿﻪ« ﻧﺤﻮ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ در ﺷﺮح ﻗﻮل ﺷﺎرح‪» :‬و ﻟّﻠﻪ دّر اﻟﻤﺼّﻨﻒ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 69‬از ‪210‬‬‫ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺪّر ﻓﯽ اﻟﻠﻐﮥ اﻟﻠﺒﻦ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﺧﯿﺮ ﮐﺜﯿﺮ ﻋﻨﺪ اﻟﻌﺮب‪ ،‬ﻓﺎرﯾﺪ ﺑﻪ اﻟﺨﯿﺮ ﻣﺠﺎزا ﻓﺎن اﻟﻌﺮب إذا ﻋّﻈﻤﻮا ﺷﯿﺌﺎ ﻧﺴﺒﻮه اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻗﺼﺪا اﻟﯽ أن ﻏﯿﺮه‬‫ﻻ ﯾ ﻘ ﺪر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪77 :‬‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫»و اﺑﻮ اﻟﺒﻘﺎء ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﻌﮑﺒﺮي اﻟﺒﻐﺪادي در »ﺗﺒﯿﺎن« ﺷﺮح »دﯾﻮان ﻣﺘﻨﺒﯽ« در ﺷﺮح ﺷﻌﺮ »دّر دّر اﻟﺼﺒﺎء أﯾﺎم ﺗﺠﺮﯾﺮ ذﯾﻮﻟﯽ ﺑﺪار‬‫اﺛﻠﮥ ﻋﻮدي« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺻـﻞ اﻟـﺪر ﻓﯽ اﻟﻠﺒﻦ و ﻫﻮ ﻣﺴـﻤﯽ ﺑﺎﻟﻤﺼـﺪر‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﯾﻘﺎل‪ :‬در اﻟﻀـﺮع درا‪ ،‬ﺛﻢ ﮐﺜﺮ ﺣﺘﯽ ﻗﺎﻟﻮا ﻟﻤﻦ ﯾﺤﻤـﺪوﻧﻪ‪ :‬ﻟّﻠﻪ دره‪ ،‬أي ﻟّﻠﻪ اﻟﻠﺒﻦ اﻟـﺬي‬‫أرﺿﻌﻪ‪ ،‬و ﻗﺎﻟﻮا ﻟﻤﻦ ذّﻣﻮه ﻻ در دره‪ ،‬و ﻟﻠّﻪ در زﯾﺪ ﻓﯿﻪ ﻣﻌﻨﯽ اﻟﺘﻌﺠﺐ‪.‬‬‫»و اﺑﻦ اﺛﯿﺮ در »ﻧﻬﺎﯾﻪ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬ﻟّﻠﻪ أﺑﻮك‬‫‪ ،‬إذا اﺿﯿﻒ اﻟﺸﯽء اﻟﯽ ﻋﻈﯿﻢ ﺷﺮﯾﻒ اﮐﺘﺴﯽ ﻋﻈﻤﺎ و ﺷﺮﻓﺎ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺑﯿﺖ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻧﺎﻗﮥ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺎذا وﺟﺪ ﻣﻦ اﻟﻮﻟﺪ ﻣﺎ ﯾﺤﺴﻦ ﻣﻮﻗﻌﻪ و ﯾﺤﻤﺪ‪،‬‬‫ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻟﻠّﻪ أﺑﻮك ﻓﯽ ﻣﻌﺮض اﻟﻤﺪح و اﻟﺘﻌﺠﺐ‪ ،‬أي أﺑﻮك ﻟﻠّﻪ ﺧﺎﻟﺼﺎ ﺣﯿﺚ أﻧﺠﺐ ﺑﮏ و أﺗﯽ ﺑﻤﺜﻠﮏ ]‪.[2‬‬‫»و آﻧﻔﺎ ﺷﻨﯿﺪي ﮐﻪ ﯾﺎﻓﻌﯽ در ﻣﺪح اﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﺷﯿﺮازي اﺑﯿﺎﺗﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ از ﺟﻤﻠﻪ آن اﯾﻦ ﺷﻌﺮ اﺳﺖ«‪:‬‬‫ﻟّﻠﻪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ أّي ﻣﺤّﻘﻖ ﺻﻠﺐ إذا رب اﻟﺒﺼﯿﺮة ﻻﻧﺎ ]‪[3‬‬‫»و اﺑﻦ اﺑﯽ اﻟﺤﺪﯾﺪ در ﻗﺼﯿﺪه راﺑﻌﮥ از ﻗﺼﺎﺋﺪ ﺳﺒﻌﮥ ﮐﻪ در ﻣﺪح ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ«‪:‬‬‫ﻟﻠّﻪ أّﯾﺎم اﻟﺸﺒﺎب و ﺣّﺒﺬا ﺗﻠﮏ اﻟﺨﻠﺲ‬‫»اﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺮوزي در »ﺷﺮح دﯾﻮان ﺣﻤﺎﺳﻪ« در ]‪ [1‬ﺣﺎﺷﯿﻪ ﻓﻮاﺋﺪ ﺿﯿﺎﺋﯿﻪ ج ‪ 1‬ص ‪51‬‬‫]‪ [2‬ﻧﻬﺎﯾﮥ اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ ج ‪ 1‬ص ‪ 19‬ط ﺑﯿﺮوت ﻓﯽ ذﯾﻞ ﮐﻠﻤﮥ »اﺑﺎ«‬‫]‪ [3‬ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 3‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪78 :‬‬‫ﺷﻌﺮ«‪:‬‬‫ﻓﻠﱠﻠﻪ دري أي ﻧﻈﺮة ذي ﻫﻮي ‪..‬‬‫»ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻟّﻠﻪ دري‪ ،‬ﯾﺠﺮي ﻣﺠﺮي ﻟّﻠﻪ ﺧﯿﺮي‪ ،‬و ﻣﻦ ﻋﺎدﺗﻬﻢ أن ﯾﻨﺘﺴـﺒﻮا ﻣﺎ ﯾﻌﺠﺒﻬﻢ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ذﮐﺮه‪ ،‬و ان ﮐﺎﻧﺖ اﻻﺷـﯿﺎء ﮐﻠﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ‬‫ﻟ ﻪ ]‪. [ 1‬‬‫»و اﺑﻮ ﻧﺼﺮ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد ﺟﻮﻫﺮي در »ﺻﺤﺎح« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺪر اﻟﻠﺒﻦ ﯾﻘﺎل ﻓﯽ اﻟﺬم‪ :‬ﻻ در دره أي ﻻﮐﺜﺮ ﺧﯿﺮه‪ ،‬و ﯾﻘﺎل ﻓﯽ اﻟﻤﺪح‪:‬‬‫ﻟّﻠﻪ دره أي ﻋﻤﻠﻪ‪ ،‬و ﻟّﻠﻪ درك ﻣﻦ رﺟﻞ ]‪.[2‬‬‫»و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻔﯿﻮﻣﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻣﺼﺒﺎح ﻣﻨﯿﺮ ﻓﯽ ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺸﺮح اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و اﻟﺪر اﻟﻠﺒﻦ ﺗﺴﻤﯿﮥ ﺑﺎﻟﻤﺼﺪر‪ ،‬و ﻣﻨﻪ ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻟّﻠﻪ دره ﻓﺎرﺳﺎ‪.‬‬‫»ﭘﺲ اﮔﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻋﺪل ﻻزم ﻧﻤﯽآﻣﺪ‪ ،‬ﻧﺴﺒﺖ ﺳﺎﺣﺮي و ﻓﺘﺎﻧﯽ ﻫﺮ دو ﭼﺸﻢ ﻣﻌﺸﻮق ﺑﺤﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ أﺑﻠﻎ و أﻋﺠﺐ ﺑﻮد‪ ،‬و رﺗﺒﻪ ﻋﺎﻟﯽ داﺷﺖ‪،‬‬‫ﺑﻨﺴـﺒﺖ اﺛﺒﺎت ﻣﺤﺾ ﺳﺎﺣﺮي و ﻓﺘﺎﻧﯽ ﻫﺮ دو ﭼﺸﻢ ﺑﻼ ﻧﺴـﺒﺖ آن ﺑﺨﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﭘﺲ ﻋﺠﺐ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻗﻠﺐ ﻣﻮﺿﻮع ﮐﺮده‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 70‬از ‪210‬‬‫ﻧﺴﺒﺖ را ﺑﺤﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺳﺒﺐ اﻧﺤﻄﺎط ﮐﻼم از رﺗﺒﻪ ﻋﺎﻟﯽ ﻣﯽﮔﺮداﻧﻨﺪ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ از اﻓﺎده ﺧﻮد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﺧﻠﻘﯽ ﺑﺤﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻔﯿﺪ ﻣﺪح و ﺛﻨﺎء آﻧﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪ :‬و ﻧﯿﺰ ﺛﺎﺑﺖ‬‫ﺷﺪ ﮐﻪ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ آﻧﻬﺎ را ﺑﻘﺪرت ﺧﺎص ﺧﻮد و ﺑﺄﻣﺮ ﺗﮑﻮﯾﻦ ﺧﻮد آﻓﺮﯾﺪ اﻟﺦ‪.‬‬‫ﭼﻪ از اﯾﻦ ﮐﻼم ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﯿﺎن ﮐﻮن اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﭼﺸﻢ ﺑﺤﮑﻢ ﺑﺎري ]‪ [1‬ﺷﺮح دﯾﻮان ﺣﻤﺎﺳﻪ ج ‪ 2‬ص ‪99‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺼﺤﺎح ج ‪ 2‬ص ‪655‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪79 :‬‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﻣﻔﯿـﺪ ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ و ﻣـﺪح و ﺛﻨﺎء آﻧﻬﺎ اﺳﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ ﻣﺤﺾ ﮐﻮن اﯾﺸﺎن ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﺮد اﯾﻦ ﻓﺎﺋـﺪه ﺣﺎﺻﻞ ﻧﻤﯽﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ اﺛﺒﺎت‬‫ﮐﻮن ﻫﺮ دو ﭼﺸﻢ ﻣﻌﺸﻮق ﺑـﺄﻣﺮ ﺑـﺎري ﺗﻌـﺎﻟﯽ‪ ،‬ﻣﻔﯿـﺪ ﻣـﺪح و ﺛﻨـﺎ و ﺟﻼـﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ آﻧﻬـﺎ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ اﮔﺮ ﻣﺨـﺎﻟﻔﺖ ﻋـﺪل ﻻزم‬‫ﻧﻤﯽآﻣـﺪ‪ ،‬اﺛﺒـﺎت ﺳـﺎﺣﺮي و ﻓﺘـﺎﻧﯽ آﻧﻬﺎ ﺑﺄﻣﺮ و ﺧﻠﻖ ﺑﺎري ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﻣﻔﯿـﺪ ﻣﺰﯾـﺪ ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ ﺷﺄﻧﺸﺎن ﻣﯽﺷـﺪ‪ ،‬و ﮐﻼم اﺑﻠﻎ و اﻧﺼﻊ و‬‫أﻋﺠﺐ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺗﺤﺮز ذو اﻟﺮّﻣﮥ از ﻧﺴـﺒﺖ ﺳﺎﺣﺮي ﺑﺤﻘﺘﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ ﻧﺴـﺒﺖ ﮐﻮن ﻫﺮ دو ﭼﺸﻢ ﺑﺤﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ‬‫ﺗﺤﺮز او از ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻋﺪل‪.‬‬‫ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻓﻌﻮﻟﯿﻦ ﺧﺒﺮ ﮐﺎﻧﺘﺎ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬در اﯾﻦ ﺻﻮرت ﺑﺮاي ﻋﯿﻨﺎن ﯾﮏ ﺻـﻔﺖ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﮐﻮﻧﺎ اﻟﺦ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻋﺎﺋﺪ در ﺟﻤﻠﻪ وﺻﻔﯿﻪ ﻣﺤﺬوف اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﻘﺪﯾﺮش ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻬﻤﺎ ﮐﻮﻧﺎ ﻓﮑﺎﻧﺘﺎ‪ ،‬و ﺟﻤﻠﻪ ﻓﮑﺎﻧﺘﺎ ﻣﺘﻔﺮع اﺳﺖ‬‫ﺑﺮ ﺟﻤﻠﻪ اوﻟﯽ و ﻣﻌﻄﻮف ﺑﺮ آن اﺳﺖ‪ ،‬و در ﺻﻮرت رﻓﻊ دو ﺻﻔﺖ‪ :‬ﯾﮑﯽ ﺟﻤﻠﻪ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻮﻧﺎ ﻓﮑﺎﻧﺘﺎ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ ﻓﻌﻮﻻن‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﻨﺎﺑﺮ رﻓﻊ‬‫ﻓﻌﻮﻻن دو ﺻﻔﺖ ﺑﺮاي ﻋﯿﻨﺎن ﻣﺘﺤﻘﻖ ﺷﺪ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ﻓﻌﻮﻻن ﺻﻔﺖ ﺛﺎﻧﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺟﻤﻠﻪ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻮﻧﺎ ﻓﮑﺎﻧﺘﺎ ﺻﻔﺖ اوﻟﯽ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺻـﻔﺖ اوﻟﯽ ﺑﺴـﺒﺐ ﺗﻘـﺪﯾﻢ آن أوﻟﯽ و أﺣﺮي اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺂﻧﮑﻪ ﮐﻼم ﻣﺴﻮق ﺑﺮاي آن ﺑﺎﺷـﺪ و ﻻ اﻗﻞ آﻧﮑﻪ ﮐﻼم ﻣﺴﻮق ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﻫﺮ‬‫دو ﺻﻔﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ از ﮐﻼم ﺧﻮد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﮐﻼم ذو اﻟﺮﻣـﮥ ﺑﺮ ﺗﻘـﺪﯾﺮ رﻓﻊ ﻓﻌﻮﻻن دو ﻓﺎﺋـﺪه ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﯾﮑﯽ اﺛﺒﺎت‬‫ﻓﺘﺎﻧﯽ و ﺳﺎﺣﺮي و ﻋﻘﻞ رﺑﺎﺋﯽ ﻫﺮ دو ﭼﺸﻢ ﻣﻌﺸﻮق‪ ،‬دوم آﻧﮑﻪ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ آﻧﻬﺎ را ﺑﻘﺪرت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪80 :‬‬‫ﺧـﺎص ﺧﻮد و ﺑﺄﻣﺮ ﺗﮑﻮﯾﻦ ﺧﻮد آﻓﺮﯾـﺪ اﻟـﺦ‪ ،‬و ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺛﺒﻮت ﻓﺎﺋـﺪه ﺛﺎﻧﯿﻪ از ﮐﻼم ذو اﻟﺮّﻣـﮥ ﻗﺒﻞ از ﺛﺒﻮت ﻓﺎﺋـﺪه اوﻟﯽ اﺳﺖ از‬‫ﮐﻼﻣﺶ‪ ،‬ﭼﻪ اﯾﻦ ﻓﺎﺋﺪه اﻋﻨﯽ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ آﻧﻬﺎ را ﺑﻘﺪرت ﺧﺎص ﺧﻮد و ﺑﺄﻣﺮ ﺗﮑﻮﯾﻦ ﺧﻮد آﻓﺮﯾﺪ اﻟﺦ‪.‬‬‫از ﻓﻘﺮه ﻗـﺎل ﻟا ﱠﻠﻪ ﮐﻮﻧـﺎ ﻓﮑﺎﻧﺘﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻘـﺪم اﺳﺖ ﺑﺮ ﻓﻌﻮﻻن‪ ،‬و ﺛﺒﻮت ﻓّﻨﺎﻧﯽ و ﺳﺎﺣﺮي و ﻋﻘﻞ رﺑﺎي‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ادﻋﺎي‬‫ﺳﻮق ﮐﻼم ﺑﺎﻻﺻﺎﻟﻪ ﺑﺮاي آن ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺘﺄﺧﺮ اﺳﺖ از ﻓﻘﺮه ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻮﻧﺎ ﻓﮑﺎﻧﺘﺎ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﭼﺮا ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻣﺘﻘـﺪم را ﻣﺘﺄﺧﺮ ﮐﺮدهاﻧـﺪ و ﻣﺘﺄﺧﺮ را ﻣﺘﻘﺪم‪ ،‬وﺟﻪ وﺟﯿﻪ اﯾﻦ ﺗﻘﺪم و ﺗﺄﺧﯿﺮ و ﺗﺒﺪﯾﻞ و ﺗﻐﯿﯿﺮ‪ ،‬ﮐﻪ ﺳـﺒﺐ اﺷـﺘﺒﺎه ﻧﺎﻇﺮ‬‫ﻏﯿﺮ ﺑﺼﯿﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﯿﺎن ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﻫﺸﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻓﻌﻮﻟﯿﻦ در ﺻﻮرت ﻧﺼﺐ ﺧﺒﺮ ﮐﺎﻧﺘﺎ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺟﻤﻠﻪ ﻓﮑﺎﻧﺘﺎ ﻣﺘﻔﺮع اﺳﺖ ﺑﺮ ﺟﻤﻠﻪ اوﻟﯽ‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮد ﺑﺎﻟﺬات‬‫در ﻫﺮ دو ﺟﻤﻠﻪ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻮﻧﺎ ﻓﮑﺎﻧﺘﺎ اﻟـﺦ ﺑﯿﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﻓﮑﺎﻧﺘﺎ اﻟـﺦ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺟﻤﻠﻪ ﺟﺎءﻧﯽ زﯾـﺪ ﻓﺄﮐﺮﻣﺘﻪ ﻣﻘﺼﻮد ﺑﺎﻟﺬات اﺛﺒﺎت اﮐﺮام‬‫ﺑﺮاي زﯾﺪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ در ﺻﻮرت ﻧﺼﺐ ﻓﻌﻮﻟﯿﻦ ﻣﻘﺼﻮد ﺑﺎﻟـﺬات اﺛﺒـﺎت ﻓﻌـﻞ ﺑﺮاي ﻋﯿﻨـﺎن ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﻘﺼﻮد ﺑـﺎﻟﻌﺮض‪ ،‬آري ﻗﺒﻞ از اﺛﺒﺎت ﻓﻌﻞ ﺑﺮاي‬‫ﻋﯿﻨﺎن‪ ،‬ﺑﻄﻮر ﺗﻤﻬﯿـﺪ و ﺗﻮﻃﺌﻪ اﯾﻦ ﻫﻢ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺎﯾﺸﺎن ﺧﻄﺎب ﮐﻮﻧﺎ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﺛﺒﻮت اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺿـﺮري ﺑﻤﻘﺼﻮد ﺑﺎﻟﺬات‬‫ﺑﻮدن اﺛﺒﺎت ﻓﻌﻞ ﺑﺮاي ﻋﯿﻨﺎن ﻧﻤﯽرﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬‫ﻧﻬﻢ آﻧﮑﻪ از ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻋﺒﺎرت اﺻﻞ »ﻏﺮر و درر« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ذو اﻟﺮﻣـﮥ ﺑﺠﻮاب اﺳـﺤﺎق اﺑﻦ ﺳﻮﯾﺪ از ﮔﺮداﻧﯿﺪن ﻓﻌﻮﻟﯿﻦ ﺧﺒﺮ ﮐﻮن ﺑﺎﯾﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 71‬از ‪210‬‬‫وﺟﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪81 :‬‬‫اﺳﺘﻨﮑﺎف ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ آن را ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺗﺴﺒﯿﺢ و ﺗﻨﺰﯾﻪ ﺑﺎري ﺗﻌﺎﻟﯽ داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻓﻘﺮه ﻟﻮ ﺳّﺒﺤﺖ رﺑﺤﺖ ﺑﺮ آن دﻻﻟﺖ ﺻﺮﯾﺤﻪ دارد‪ ،‬ﭼﻪ از‬‫اﯾﻦ ﮐﻼم واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ ﺳﻮﯾـﺪ ﺑﺠﻌﻞ ﻓﻌﻮﻟﯿﻦ ﺧﺒﺮ ﮐﻮن ﺗﺴﺒﯿﺢ ﺑﺎري ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻧﮑﺮده‪ ،‬و اﮔﺮ ﻋﯿﻨﺎن را ﻣﺮﻓﻮع و ﺻـﻔﺖ ﻋﯿﻨﺎن‬‫ﻣﯽﮔﺮداﻧﯿﺪ ﺗﺴﺒﯿﺢ ﺑﺎري ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﯽﮐﺮد‪.‬‬‫ﭘﺲ اﯾﻦ ﮐﻼم در ﺻﺪق دﻋﻮي ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ اﻋﻨﯽ‪) :‬و اﻧﻤﺎ ﺗﺤﺮز ذو اﻟﺮّﻣﮥ ﺑﻬﺬا اﻟﮑﻼم ﻣﻦ اﻟﻘﻮل ﺑﺨﻼف اﻟﻌﺪل( ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ‪،‬‬‫ﻟﮑﻦ ﭼﻮن ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻣﻌﻨﺎي ﮐﻼم ذو اﻟﺮّﻣﮥ ﻧﺪرﯾﺎﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﺻﻞ اﻟﻔﺎظ را ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ درﺳﺖ ﺑﺨﻮاﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ آن را ﺗﺤﺮﯾﻒ و‬‫ﺗﺼﺤﯿﻒ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﻦ ﺳﺒﺐ در رد ارﺷﺎد ﺑﺎﺳﺪاد ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه‪ ،‬دراز ﻧﻔﺴﯽ و ﻫﺮزه ﺳﺮاي آﻏﺎز ﻧﻬﺎدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﯾﻦ ﺗﻘﺮﯾﺮ‬‫ﻣﻬﻤﻞ و ﻣﺨﺘﻞ و ﺗﺰوﯾﺮ ﺑﯽ ﻣﻐﺰ و ﻣﻌﺘﻞ ﺑﺮ ﺧﻮد ﺑﺎﻟﯿـﺪه در ﭘﻮﺳﺖ ﻧﻤﯽﮔﻨﺠـﺪ‪ ،‬و ﮔﻤﺎن ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ ﮐﻪ در ﺗﻐﻠﯿﻂ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﮔﻮي‬‫ﻣﺴﺎﺑﻘﺖ رﺑﻮده‪ ،‬داد ﺗﺤﻘﯿﻖ و اﻣﻌﺎن ﻧﻈﺮ دادهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در ﻓﻬﻢ ﮐﻼم ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﮔﺮﻓﺘﺎر ﺗﺤﺮﯾﻒ ﺷﺪه‬‫دﻫﻢ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﺧﺒﺮ را ﺟﻨـﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﺑﻮﺟﻬﯽ دﯾﮕﺮ در »ﻏﺮر و درر« ﻧﻘـﻞ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬اﮔﺮ ﺷـﺎه ﺻـﺎﺣﺐ ﻣﻼـﺣﻈﻪ آن ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ در‬‫ﺗﺤﺮﯾﻒ ﻟﻔﻆ ﺳـّﺒﺤﺖ ﺑﻠﻔﻆ ﺷـﺨﺖ ﮐﻪ ﺳـﺒﺐ ﻋـﺪم ﻓﻬﻢ ﻣﺮاد ﮔﺮدﯾـﺪه ﻣﺒﺘﻼ ﻧﻤﯽ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﭼﻮن در ﺗﻘﻠﯿﺪ ﮐﺎﺑﻠﯽ و اﺳﺘﺮاق ﺧﺮاﻓﺎﺗﺶ‬‫اﻧﻬﻤﺎك ﺗﻤﺎم دارﻧـﺪ‪ ،‬و رو ﺑﻤﺮاﺟﻌﺖ اﺻﻮل ﮐﺘﺐ ﻧﻤﯽآرﻧـﺪ ﭘﯽ ﺑﺎﯾﻦ وﺟﻪ دﯾﮕﺮ ﻫﻢ ﻧﺒﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه در »ﻏﺮر و‬‫درر« ﺑﻌﺪ ﻋﺒﺎرت ﺳﺎﺑﻘﻪ ﮐﻪ در آن ﻓﻘﺮه ﻟﻮ ﺳﺒﺤﺖ رﺑﺤﺖ ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ ﻓﺮﻣﻮده«‪:‬‬‫و ﻗﺪ روي ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﻋﻠﯽ ﺧﻼف ﻫﺬا اﻟﻮﺟﻪ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺮزﺑﺎﻧﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪82 :‬‬‫ﻗﺎل ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ اﻟﻨﺨﺎس ﻗﺎل ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ أﺑﻮ اﻟﻌﯿﻨﺎء‪ ،‬ﻗﺎل ﺣﺪﺛﻨﯽ اﻻﺻﻤﻌﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ أﻧﺸﺪ ذو اﻟﺮﻣﮥ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫و ﻋﯿﻨﺎن ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻮﻧﺎ ﻓﮑﺎﻧﺘﺎ ﻓﻌﻮﻟﯿﻦ ﺑﺎﻻﻟﺒﺎب ﻣﺎ ﺗﻔﻌﻞ اﻟﺨﻤﺮ‬‫و ﻫﻮ ﯾﺮﯾـﺪ ﮐﻮﻧﺎ ﻓﮑﺎﻧﺘﺎ ﻓﻌﻮﻟﯿﻦ ﻓﻌﻮﻟﯿﻦ ﺧﺒﺮ ﮐﺎﻧﺘﺎ‪ ،‬ﻗﺎل ﻟﻪ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﯿـﺪ‪ :‬وﯾﺤﮏ ﻗﻠﺖ ﻋﻈﯿﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻘﻞ ﻓﻌﻮﻻن ﺑﺎﻻﻟﺒﺎب ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ذو اﻟﺮﻣـﮥ‪ :‬ﻣﺎ‬‫اﺑﺎﻟﯽ ﻗﻠﺖ ﻫﺬا أم ﺳﺒﺤﺖ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻋﻠﻢ ﻣﺎ ذﻫﺐ إﻟﯿﻪ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺳﺒﺤﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ ﻋﻨﯿﺖ ﻣﺎ ﻇﻨﻨﺖ ﮐﻨﺖ ﺟﺎﻫﻼ ]‪.[1‬‬‫»از ﻣﻼـﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ذو اﻟﺮﻣـﮥ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻓﻌﻮﻟﯿﻦ ﺑﻨﺼﺐ ﺧﻮاﻧـﺪ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﯿـﺪ ﺑﺮ آن رد و اﻧﮑﺎر ﮐﺮد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ‬‫واي ﺑﺮ ﺗﻮ ﮔﻔﺘﯽ ﻗﻮل ﻋﻈﯿﻢ را‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ در اﯾﻦ ﮐﻼـم ﺟﺴﺎرت ﺑﺰرگ ﮐﺮدي‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﻗﺒﯿـﺢ ﺑﺤﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ از آن ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﮕﻮ‬‫ﻓﻌﻮﻻن ﺑﺎﻻﻟﺒﺎب و ذو اﻟﺮﻣﮥ ﺑﺠﻮاب ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻣﺎ اﺑﺎﻟﯽ ﻗﻠﺖ ﻫﺬا أم ﺳﺒﺤﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎك ﻧﻤﯽدارم از اﯾﻨﮑﻪ ﮔﻔﺘﻢ اﯾﻦ ﻗﻮل را ﯾﺎ‬‫ﺗﺴﺒﯿـﺢ ﮐﺮدم‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ ﻗﺎﺻـﺮ اﻟﺒـﺎﻋﯽ در رواﯾﺖ اوﻟﯽ ﺑﺴـﺒﺐ ﺳﻮء ﻓﻬﻢ‪ ،‬ﻟﻮ ﺳـﺒﺤﺖ رﺑﺤﺖ را ﺑﻔﻘﺮه ﻟﻮ ﺷـﺨﺖ و ﺑﺨﺖ ﻣﺤﺮف ﺳﺎزد‪ ،‬و‬‫ﻣﻌﻨـﺎي رﮐﯿﮏ ﺑﺮاي آن ﺑﺴـﺒﺐ ﮐﻤﺎل اﻧﻬﻤﺎك در اﺧﺘﺮاع و اﺑﺘـﺪاع ﺗﺮاﺷـﺪ‪ ،‬ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﮐﻪ در اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻟﻔﻆ ﺳـﺒﺤﺖ را ﻣﺤﺮف ﺑﻠﻔﻆ‬‫ﺷﺨﺖ ﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﭼﻮن ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ را اﺻـﻼ ﺑﻬﺮه از ﺗﺘﺒﻊ و ﺗﻔﺤﺺ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬از اوﺷﺎن ﭼﻪ ﺷـﮑﺎﯾﺖ ﻋـﺪم ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺗﻮاﻧـﺪ ﮐﺮد‪،‬‬‫ﻟﮑﻦ ﺣﯿﻒ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻫﻢ اﯾﻦ رواﯾﺖ را ﺑﺎ وﺻـﻔﯽ ﮐﻪ ﻣﺘﺼﻞ ﺑﺮواﯾﺖ اوﻟﯽ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﯾﺎ دﯾﺪه و داﻧﺴﺘﻪ ]‪[1‬‬‫اﻟﻐﺮر و اﻟﺪرر ﻟﻠﺴﯿﺪ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ‪ :‬ص ‪ 9‬ط ‪.1272‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪83 :‬‬‫ﺧﻮد را ﺑﺮ وادي ﺗﺠﺎﻫـﻞ و اﻏﻔـﺎل و اﯾﻀﺎع در ﻣﻬﺎﻣﻪ ]‪ [1‬ﻣﮑﺎﺑﺮه و ﻣﺠﺎدﻟﻪ ﺻـﺮﯾﺢ اﻻﺧﺘﻼل زده‪ ،‬در رد اﻓﺎده ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻃﺎب‬‫ﺛﺮاه ﮐﻮﺷـﯿﺪه و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﺣﺴﺐ ﻇـﺎﻫﺮ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺧﺒﺮ اول اﺳﺖ ﮐﻪ از اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺧﻮد ذو اﻟﺮﻣﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 72‬از ‪210‬‬‫ﻓﻌـﻮﻟﯿﻦ را ﺑﻨﺼﺐ اﻧﺸـﺎد ﮐﺮده‪ ،‬و از ﺧـﺒﺮ اول واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ آن را ﺑﺮﻓـﻊ ﺧﻮاﻧـﺪه‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺟﻤﻊ در ﻫﺮ دو ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑـﺎﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﮐﻪ‬‫ﻣﺤﺘﻤﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ذو اﻟﺮﻣـﮥ اوﻻ ﺑﻼ ﺗـﺪﺑﺮ و ﺑﻼ ﺗﺄﻣﻞ ﻓﻌﻮﻟﯿﻦ را ﻣﻨﺼﻮب ﻗﺮار داده ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﺎن ﻃﻮر روﺑﺮوي ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ ﺧﻮاﻧﺪه‪ ،‬و‬‫ﻫﺮ ﮔـﺎه ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﯿـﺪ ﺗﻨـﺒﯿﻪ ﺑﺮ ﺷـﻨﺎﻋﺖ آن ﮐﺮده ﻋـﺪول از ﻧﺼﺐ ﮐﻪ ﻣﺨـﺎﻟﻒ ﻋـﺪل اﺳﺖ ﻧﻤﻮده آن را ﻣﺮﻓﻮع ﮔﺮداﻧﯿـﺪه‪ ،‬و روﺑﺮوي‬‫اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﺳﻮﯾﺪ ﺑﺮﻓﻊ ﺧﻮاﻧﺪه‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﺳﻮﯾﺪ آن را ﻣﻨﺼﻮب ﮔﻤﺎن ﮐﺮد رد و اﺑﻄﺎل آن ﻧﻤﻮد و ﺷﻨﺎﻋﺖ آن ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫اﻟﺤﺎﺻﻞ ﻣﻘﺎم ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺎ وﺻﻒ ﭘﯽ ﺳﭙﺮﺷﺪن وادي ﭘﺮ ﺧﺎر ﺗﺮﻫﺎت دور از ﮐﺎر و اﺧﺘﯿﺎر ﻋﺎر ﻫﻔﻮات رﮐﯿﮑﻪ‪،‬‬‫ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮏ از آن »َﮐَﺸَﺠَﺮٍة َﺧﺒِﯿَﺜٍﮥ اْﺟﺘُﱠﺜْﺖ ﻣِْﻦ َﻓْﻮِق اﻟ َْﺄْرِض ﻣﺎ ﻟَﻬﺎ ﻣِْﻦ َﻗﺮاٍر«‬‫]‪ [2‬اﺳﺖ و ﺑﮑﻤﺎل وﺿﻮح از آن ﻇﺎﻫﺮ ﮐﻪ ﺟﻨﺎﺑﺸﺎن از ﻋﻠﻢ ﻋﺮﺑﯿﺖ و ﻓﻬﻢ ﺷﻌﺮ ذو اﻟﺮﻣﮥ ﺑﻤﺮاﺣﻞ ﻗﺎﺻﯿﻪ دورﺗﺮ اﻓﺘﺎدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺼﺪاق »َأ ﻟَْﻢ َﺗَﺮ‬‫َأﱠﻧُﻬْﻢ ﻓِﯽ ُﮐﱢﻞ واٍد َﯾِﻬﯿُﻤﻮَن«‬‫]‪ [3‬ﮔﺮدﯾﺪه ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬‫ﮐﻪ ﺣﺎﻻ ﺑﺎﯾﺪ دﯾﺪ ﮐﻪ ﺷـﺮﯾﻒ ﻣﺮﺗﻀـﯽ در ﮐﺪام وادي اﻓﺘﺎده اﺳﺖ ]‪ [1] .[4‬اﻟﻤﻬﺎﻣﮥ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻤﯿﻢ اﻻول و ﮐﺴـﺮ اﻟﻤﯿﻢ اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ :‬ﺟﻤﻊ اﻟﻤﻬﻤﮥ‬‫أي اﻟﻤﻔﺎزة ﻟا ﺒﻌﯿﺪة‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ‪.26‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺸﻌﺮاء ‪.225‬‬‫]‪ [4‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪.238‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪84 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﻌﺪ ﻋﺒﺎرت ﺳﺎﺑﻘﻪ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪:‬‬‫و ﺗﺤﺮز از ﺧﻼـف ﻋـﺪل در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﻓﻌﻮﻟﯿﻦ ﺑﻨﺼﺐ ﻣﯽآورد ﺑﺤﺴﺐ ﻇـﺎﻫﺮ ﻧﯿﺰ ﺣﺎﺻـﻞ ﺑﻮد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻓﺘﻨﻪ و ﺳـﺎﺣﺮي را ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﺤﻖ‬‫ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻧﮑﺮده ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻬﺮ دو ﭼﺸﻢ ﻣﻌﺸﻮق ﻧﺴـﺒﺖ ﮐﺮده‪ ،‬ﺳـﺎﺣﺮ و ﻓﺘـﺎن را ﺳـﺎﺣﺮ و ﻓﺘﺎن ﺳﺎﺧﺘﻦ ﻧﺰد ﻫﯿـﭻ ﮐﺲ ﺧﻼف ﻋـﺪل ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬اﮔﺮ‬‫ﺧﻼـف ﻋـﺪل اﺳﺖ ﺳـﺤﺮ و ﻓﺘﻨﻪ ﮐﺮدن اﺳﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ دﻗﺖ ﻧﻈﺮ را ﮐـﺎر ﻓﺮﻣﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬در ﺻﻮرت رﻓﻊ ﻫﻢ ﺑﺤﺴﺐ ﻣﻌﻨﯽ ﺧﻼـف ﻋـﺪل ﻣﻌﺘﻘﺪ‬‫اﯾﺸـﺎن اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻫﯿـﭻ ﮐﺲ از ﻋﻘﻼـ ﻧﻤﯽ ﮔﻮﯾـﺪ ﮐﻪ ﺧﻤﺮ ﺧـﺎﻟﻖ اﺳـﮑﺎر اﺳﺖ‪ ،‬و ﭼﺸﻢ ﻣﻌﺸﻮق ﺧـﺎﻟﻖ ﻋﺸﻖ و ﺟﻨﻮن در ﻋـﺎﺷﻖ‪ ،‬و‬‫ﻣﻮاﻓـﻖ ﻓﻬﻢ ﺷـﺮﯾﻒ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﺑﺎﯾـﺪ ﮐﻪ ﺧﻤﺮ و ﭼﺸﻢ ﻣﻌﺸﻮق ﻧﯿﺰ ﺧـﺎﻟﻖ ﺑﻌﻀـﯽ اﻋﺮاض‪ ،‬ﮐﻪ ﻗﺴـﻤﯽ اﺳﺖ از ﻣﻮﺟﻮدات ﻋـﺎﻟﻢ‪ ،‬و ﺷـﺮﯾﮏ‬‫ﭘﺮوردﮔـﺎر ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ ﻧﯿﺰ اﺷـﺮاﮐﺎت در ﺣﯿﻮاﻧﺎت ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﻧﻪ در ﺟﻤﺎدات‪ ،‬و ﮐﻼم ﺷﺎﻋﺮ ﻣﺤﺾ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ‬‫اراده ﻣﻌﻨﯽ ﺣﻘﯿﻘﯽ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫از ﺻـﺪر اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻓﻌﻮﻟﯿﻦ ﺑﻨﺼﺐ ﻣﯽآورد ﺗﺤﺮز از ﺧﻼف ﻋﺪل در آن ﻣﺤﺾ ﺑﺤﺴﺐ ﻇﺎﻫﺮ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽﺷﺪ ﻧﻪ در‬‫واﻗﻊ و ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺤﺚ از ﺗﺤﺮز واﻗﻌﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﺤﺮز ﻇﺎﻫﺮي و وﻫﻤﯽ‪ ،‬ﭘﺲ ذﮐﺮ اﯾﻦ وﺟﻪ ﮐﻪ ﺑﻄﻼﻧﺶ از ﮐﻼم ﺧﻮد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‬‫ﻇـﺎﻫﺮ اﺳـﺖ‪ ،‬ﻋﺒـﺚ و ﻟﻐـﻮ ﺻـﺮف اﺳﺖ‪ ،‬و دﻟﯿﻠﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺗﺤﺮز ﻇـﺎﻫﺮي وارد ﮐﺮده ﻣﺨـﺎﻟﻒ آﻧﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻪ اﮔﺮ اﯾﻦ دﻟﯿـﻞ ﺗﻤـﺎم ﺷـﻮد ﺗﺤﺮز‬‫ﺣﺎﺻـﻞ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻋﺠﺐ ﮐﻪ از ﻣﻄـﺎﺑﻘﺖ دﻋﻮي ﺑـﺎ دﻟﯿـﻞ در اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﮐﻪ ﻓﺎﺻـﻠﻪ در آن در دﻋﻮي و دﻟﯿـﻞ ﻧﯿﺴﺖ ﺧﺒﺮي ﺑﺮ‬‫ﻧﻤﯽدارد‪ ،‬و ﺑﺎز ]‪ [1‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ص ‪.238‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪85 :‬‬‫اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﮐﺒﺮ و ﻏﺮور در ﺳـﺮ دارد‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﻧﻤﯽﺑﯿﻨﯽ ﮐﻪ در دﻟﯿﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و ﺳﺎﺣﺮ و ﻓﺘﺎن را ﺳﺎﺣﺮ و ﻓﺘﺎن ﺳﺎﺧﺘﻦ ﻧﺰد ﻫﯿﭻ ﮐﺲ ﺧﻼف ﻋﺪل‬‫ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬اﮔﺮ ﺧﻼف ﻋﺪل اﺳﺖ ﺳـﺤﺮ و ﻓﺘﻨﻪ ﮐﺮدن اﺳﺖ‪ ،‬در اﯾﻦ ﮐﻼم ﺑﻘﻄﻊ و ﺣﺘﻢ و ﯾﻘﯿﻦ و ﺑﺖ و ﺟﺰم ادﻋﺎ ﮐﺮده‪ :‬ﮐﻪ ﺳﺎﺣﺮ و ﻓﻨﺎن را‬‫ﺳﺎﺧﺘﻦ ﻧﺰد ﻫﯿـﭻ ﮐﺲ ﺧﻼف ﻋـﺪل ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺮ ﻣﺤﺾ ﻧﻔﯽ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻋـﺪل اﮐﺘﻔﺎ ﻧﮑﺮده‪ ،‬اﺟﻤﺎع و اﺗﻔﺎق را ﻫﻢ ﺑﺮ آن ﻣـﺪﻋﯽ ﺷﺪه‪،‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻧﺰد ﻫﯿـﭻ ﮐﺲ ﯾﻌﻨﯽ اﺣـﺪي از ﺷـﯿﻌﻪ و ﺳـﻨﯽ ﺳﺎﺣﺮ و ﻓﺘﺎن را ﺳﺎﺣﺮ و ﻓﺘﺎن ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺧﻼف ﻋـﺪل ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺗﺤﺮز از ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 73‬از ‪210‬‬‫ﻋﺪل در ﺻﻮرت ﻧﺼﺐ ﻓﻌﻮﻟﯿﻦ ﻗﻄﻌﺎ و ﺣﺘﻤﺎ و واﻗﻌﺎ ﺣﺎﺻﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﺤﺾ ﺑﺤﺴﺐ ﻇﺎﻫﺮ‪ ،‬و ﺣﻖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ دﻟﯿﻠﯽ ﮐﻪ ذﮐﺮ‬‫ﮐﺮده ﺳﺮاﺳﺮ واﻫﯽ و ﺑﺎﻃﻞ و ﻣﺨﺪوش‪ ،‬و از ﻣﺰﯾﺪ رﮐﺎﮐﺖ و وﻫﻦ ﮐﺎﻟﻌﻬﻦ اﻟﻤﻨﻔﻮش اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ اﮔﺮ ﺳﺎﺣﺮ و ﻓﺘﺎن ﺳﺎﺧﺘﻦ ﻧﺰد ﻫﯿﭻ ﮐﺲ‬‫ﺧﻼف ﻋﺪل ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻻزم آﯾﺪ ﮐﻪ ﮐﺎﻓﺮ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺧﻼف ﻋﺪل ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻋﺪل ﻣﻨﺤﺼﺮ در ارﺗﮑﺎب ﮐﻔﺮ و ارﺗﮑﺎب دﯾﮕﺮ ﺷﻨﺎﯾﻊ‬‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺰد ﻋﺪﻟﯿﻪ ﺑﻼ رﯾﺐ ﮐﺎﻓﺮ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﯾﺎ زاﻧﯽ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﯾﺎ ﻣﺮﺗﮑﺐ دﯾﮕﺮ ﺷـﻨﺎﯾﻊ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺧﻼف ﻋﺪل اﺳﺖ‪،‬‬‫و اﮔﺮ در اﯾﻦ اﻣﻮر ﻧﺰد ﻫﯿـﭻ ﮐﺲ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻋـﺪل ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﺰاع از ﻣﯿﺎن ﻋﺪﻟﯿﻪ و ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ ﻋﺪل ﺑﺮﺧﯿﺰد‪ ،‬ﭼﻪ ارﺗﮑﺎب ﮐﻔﺮ و ارﺗﮑﺎب دﯾﮕﺮ‬‫ﺷﻨـﺎﯾﻊ را ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ ﻋـﺪل ﻫﻢ ﻇـﺎﻫﺮا ادﻋـﺎ ﻧﺪارﻧـﺪ ﮐﻪ ﻧﺰاع در آن واﻗـﻊ ﺷﻮد‪ ،‬ﻣﮕﺮ آﻧﮑﻪ ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ ﺛـﺎﺑﺖ ﺳﺎزﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﺳـﻼف اﯾﺸـﺎن‬‫ارﺗﮑﺎب ﮐﻔﺮ و دﯾﮕﺮ ﺷـﻨﺎﯾﻊ اﻟﻌﯿﺎذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺳﺎزﻧـﺪ و رد ﻋﺪﻟﯿﻪ ﺑﺮ ﻫﻤﯿﻦ اﻋﺘﻘﺎد ﺻـﺮﯾﺢ اﻟﻔﺴﺎد اﺳﺖ‪ ،‬و دﻗﺖ ﻧﻈﺮي را ﮐﻪ ﮐﺎر ﻓﺮﻣﺎ‬‫ﺷﺪه واﻫﯽ ﺗﺮ از اﻓﺎده ﻇﺎﻫﺮي اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ دﻋﻮي در اﯾﻦ ﺗﺪﻗﯿﻖ و ﺗﺤﻘﯿﻖ و اﻣﻌﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪86 :‬‬‫و ﺗﺤـﺪﯾﻖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺤﺾ ﺗﺰوﯾﺮ و ﺗﻠﻔﯿـﻖ‪ ،‬و ﺑﺤﺚ ﺗﺨـﺪﯾﻊ و ﺗﻨﻤﯿﻖ و ﺗﺸـﺪق و ﺗﺸـﻘﯿﻖ اﺳﺖ‪ ،‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺻﻮرت رﻓﻊ ﻓﻌﻮﻻـن‬‫ﻫﻢ‪ ،‬ﺑﺤﺴﺐ ﻣﻌﻨﯽ ﺧﻼف ﻋـﺪل ﻣﻌﺘﻘﺪ اﻫﻞ ﺣﻖ اﺳﺖ‪ ،‬و دﻟﯿﻞ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﮐﺲ از ﻋﻘﻼء ﻧﻤﯽﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﺧﻤﺮ ﺧﺎﻟﻖ اﺳـﮑﺎر اﺳﺖ‪،‬‬‫و ﭼﺸﻢ ﻣﻌﺸﻮق ﺧﺎﻟﻖ ﻋﺸﻖ و ﺟﻨﻮن در ﻋﺎﺷﻖ اﻟﺦ‪ ،‬و دﻟﯿﻞ را ﺑﺎ دﻋﻮي اﺻـﻼ ارﺗﺒﺎﻃﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺣﺎﺻﻞ دﻟﯿﻞ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﻓﺘﺎﻧﯽ و‬‫ﺳـﺎﺣﺮي ﮐﻪ ﻣـﺪﻟﻮل ﻟﻔـﻆ ﻓﻌﻮﻻـن اﺳﺖ ﺑﻬﺮ دو ﭼﺸﻢ ﺑﺤﺴﺐ ﺣﻘﯿﻘﺖ درﺳﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﻣﺠـﺎزا و ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﻓﻌﻞ ﺑﻬﺮ دو ﭼﺸﻢ ﮐﺮده‪،‬‬‫ﭘﺲ از اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻋـﺪل در ﺻﻮرت رﻓﻊ ﻓﻌﻮﻻن ﻻزم ﻧﻤﯽآﯾـﺪ‪ ،‬اﮔﺮ از اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﻫﻤﯿﻦ ﻗـﺪر ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪،‬‬‫ﮐﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﻓﻌـﻞ ﺑﻬﺮ دو ﭼﺸﻢ ﻧﻪ ﺑﺮ ﺳﺒﯿـﻞ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺠـﺎزا ﻧﺴـﺒﺖ واﻗﻊ ﺷـﺪه‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﺠﺎزا ﻧﺴـﺒﺖ ﻓﻌﻞ ﺑﻬﺮ دو ﭼﺸﻢ واﻗﻊ‬‫ﺷﻮد‪ ،‬از اﯾﻦ ﻣﺠﺎزﯾﺖ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻋـﺪل ﮐﺠﺎ ﻻزم ﻣﯽآﯾـﺪ‪ ،‬اﻧـﺪك ﺳـﺨﻦ ﻓﻬﻤﯿﺪه ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ‪ ،‬و ﻏﻠﻂ و ﺧﺒﻂ را ﺑﺎﯾﺪ ﺗﺮك ﮐﺮد‪ ،‬ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ‬‫ﻋـﺪل در ﺻﻮرت رﻓﻊ ﻓﻌﻮﻻـن وﻗﺘﯽ ﻻـزم ﻣﯽآﻣـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ از آن ﻧﺴـﺒﺖ ﻗﺒﯿﺤﯽ ﺑﺤﻖ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻻزم ﻣﯽآﻣـﺪ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺑـﺪﯾﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در‬‫ﺻﻮرت رﻓﻊ ﻓﻌﻮﻻن ﻫﺮﮔﺰ ﻧﺴﺒﺖ ﻗﺒﯿﺤﯽ ﺑﺤﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺘﻮﻫﻢ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد‪.‬‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻋﺠﺐ ﯾـﺪ ﻃﻮﻟﯽ در ﻣﺒﺎﻫﺘﻪ و ﻣﮑﺎﺑﺮه و ﻗﻠﺐ ﺣﻘﺎﯾﻖ دارﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﻣﺮي را ﮐﻪ ﻣﺜﺒﺖ اﺳـﻨﺎد ﻗﺒﯿﺢ ﺑﺒﺎري ﺗﻌﺎﻟﯽ اﺳﺖ ﻣﻮاﻓﻖ ﻋﺪل‬‫واﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ و اﻣﺮي را ﮐﻪ در آن اﺻـﻼ ﺷـﺎﺋﺒﻪ ﺗﻮ ﻫﻢ اﺳـﻨﺎد ﻗﺒﯿﺤﯽ ﺑﺤﻖ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻋـﺪل واﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﺰﯾـﺪ ﺟﺴﺎرت و‬‫ﻣﮑﺎﺑﺮه اﯾﻦ را دﻗﺖ ﻧﻈﺮ ﻣﯽﭘﻨﺪارﻧﺪ‪.‬‬‫و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﺑﻌﺪ ﺳﻤﺎع ﺑﻄﻼن‪ ،‬و وﻫﻦ و رﮐﺎﮐﺖ اﻋﺘﺮاﺿﺎت ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪87 :‬‬‫ﺑﺮ ﻋﺒﺎرت ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه‪ ،‬زﯾﺎده ﺗﺮ ﺷـﻨﺎﻋﺖ ﺗﺸـﻨﯿﻌﺎت اﯾﺸﺎن ﺑﺮ ارﺑﺎب اﻟﺒﺎب ﻣﻨﮑﺸﻒ ﮔﺮدﯾـﺪه‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‬‫ﻣﺤﺾ ﻣﺪح اﻟﺰاﻣﯽ ﺟﺎﺣﻆ را ﻣﺎﻧﻊ از ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﺑﺮ او ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬و آﻧﺮا ﺑﺮﻫﺎن ﻗﺎﻃﻊ ﺑﺮ ﺑﻄﻼن ﻧﺴـﺒﺖ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺑﺠﺎﺣﻆ ﻣﯽداﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻢ‬‫ﭼﻨﯿﻦ اﻓـﺎده ﺑﻮدن ﺗﻔﺘـﺎزاﻧﯽ از ﻋﻠﻤـﺎء ﻋﺮﺑﯿﺖ را ﻣﺎﻧﻊ از رد ﺗﺄوﯾﻞ ﻋﻠﯿﻠﺶ ﻣﯽﭘﻨـﺪارد‪ ،‬آن ﻫﻤﻪ ﻣﺪاﯾـﺢ ﺟﻠﯿﻠﻪ‪ ،‬و ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﻋﻈﯿﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ‬‫ﺟﻤﯿﻠﻪ‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﻓﺨﯿﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﻔـﺎﺧﺮ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬و ﻣـﺄﺛﺮ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﮑـﺎرم رﺿـﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻌﺎﻟﯽ ﺑﻬﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﺰاﯾﺎي ﺑﺎﻫﺮه‪ ،‬و ﻣﺤﺎﺳﻦ ﻓﺎﺧﺮه‪ ،‬ﮐﻪ اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ‬‫ﺳﻨﯿﻪ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ را ﺑﺂن ﺳﺘﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺼﺪ اوﻟﻮﯾﺖ ﻣﺎﻧﻊ از ﺗﻬﺠﯿﻦ و ﺗﻮﻫﯿﻦ ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ‪ ،‬و ﺣﻂ ﻣﻨﺰﻟﺖ آن ﺟﻨﺎب ﺧﻮاﻫﺪ‬‫ﺑﻮد‪.‬‬‫و ﻟﻠّﻪ اﻟﺤﻤﺪ و اﻟﻤﻨﮥ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑﺎﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﻤﺴﺨﺮ‪ ،‬و ﺗﻬﻮر‪ ،‬و ﺗﺒﺨﺘﺮ‪ ،‬و ﺗﮑﺒﺮ‪ ،‬و ﺗﺠﺒﺮ‪ ،‬و ﺗﻐﻄﺮس‪ ،‬و ﺗﻨﻄﻊ‪ ،‬و ﺗﺸﺪق‪ ،‬و ﺗﻔﻬﯿﻖ ﺟﻨﺎب‬‫ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ ﮔﻮل ﻧﺨﻮرده‪ ،‬و ﮔﻮش ﺗﺸـﻨﯿﻌﺎت و اﺳـﺘﻬﺰاءات و ﻧﺨﻮات و ﻧﻔﺜﺎت و ﻫﻤﺰات و ﻟﻤﺰاﺗﺸﺎن ﻧﺪاده« رﻏﻤﺎ ﻻﻧﻔﻪ‪ ،‬و اﺣﺮاﻗﺎ ﻟﻘﻠﺒﻪ‪،‬‬‫و اﺑﻄﺎﻻ ﻟﻔﺨﺮه‪ ،‬و ﻧﺸـﺮا ﻟﺨﺰﯾﻪ‪ ،‬و درءا ﻓﯽ ﻧﺤﺮه و دﻓﻌﺎ ﻓﯽ ﺻـﺪره‪ ،‬و ﻫـﺪﻣﺎ ﻻﺳﺎﺳﻪ و ﺑﻨﯿﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﻫﺼـﺮا ﻟﻌﺮوﻗﻪ و اﻏﺼﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﺟﺰا ﻻﺻﻮﻟﻪ و‬‫اﻓﻨﺎﻧﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 74‬از ‪210‬‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ را ﺑﻌﻈﻤﺖ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫»در ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﮐﻮﺷﯿﺪه‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در رﺳﺎﻟﻪ‪ ،‬ﮐﻪ آن را ﺟﻮاب رﺳﺎﻟﻪ ﺷﺮﯾﻔﻪ ﻧﻔﺎق اﻟﺸﯿﺨﯿﻦ ﻗﺮار داده‪،‬‬‫و ﻏﺮاﺋﺐ و ﻋﺠﺎﺋﺐ آن ﺳـﺒﺐ ﺿﺤﮏ ﺣﺰﯾﻦ ﮐﺌﯿﺐ‪ ،‬و ﻣﺤﯿﺮ ﻋﻘﻞ ﻫﺮ ﻣﺘﺄﻣﻞ ﻟﺒﯿﺐ اﺳﺖ ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ آﯾﻪ »ُﻫَﻮ اﻟﱠِﺬي َﺧَﻠَﻘُﮑْﻢ ﻣِْﻦ َﻧْﻔٍﺲ واِﺣَﺪٍة‬‫َو َﺟَﻌَﻞ ﻣِﻨْﻬﺎ َزْوَﺟﻬﺎ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪88 :‬‬‫ﻟ َِﯿْﺴُﮑَﻦ ِإﻟَﯿْﻬﺎ َﻓَﻠﱠﻤﺎ َﺗَﻐﱠﺸﺎﻫﺎ َﺣَﻤَﻠْﺖ َﺣْﻤًﻠﺎ َﺧِﻔﯿﻔًﺎ«‬‫]‪ [1‬اﻵﯾﮥ و ذﮐﺮ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻬﺪي ﺑﺮاي اﯾﻦ آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﭼﻮن ﻓﻘﯿﺮ ﻣﻌﺘﻘـﺪ ﻋﻠﻢ و ﻓﻀﻞ و ﺑﻼﻏﺖ ﻋﻠﻢ اﻟﻬـﺪي اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺜﻞ اﯾﻦ ﺗﻮﺟﯿﻪ دﯾﮕﺮ ﻋﻠﻤﺎي ﮐﺒﺎﺋﺮ ﻧﯿﺰ ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﻟﻬـﺬا ﻣﻘﺪﻣﺎت ﺑﺮاي‬‫درﺳـﺘﯽ اﯾﻦ ﺗﻮﺟﯿﻪ از ﻣﻈـﺎن آن ﮐﻪ ﻋﻠﻮم ﻏﺮﯾﺒﻪ ﻋﺮﺑﯿﻪاﻧـﺪ ﺑﻬﻢ ﻣﯽرﺳﺎﻧـﺪ‪ ،‬اﮔﺮ ﺧـﺪا ﺧﻮاﺳـﺘﻪ اﺳﺖ ﻣﺮﺗﺐ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬و ﺑـﺪون ﻏـﺎﯾﺖ‬‫ﻣﻬﺎرت در ﻋﻠﻮم ﻋﺮﺑﯿﻪ و اﺣﺎدﯾﺚ ﻧﺒﻮﯾﻪ ﺗﺼﺪي ﺗﻮﺟﯿﻪ آن ﻏﯿﺮ وﺟﯿﻪ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[2‬‬‫از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه را ﺑﻌﻠﻢ اﻟﻬﺪي ﻣﻠﻘﺐ ﻣﯽﺳﺎزد‪ ،‬و ﻗﺒﻞ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت در‬‫ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺒﺤﺚ ﺷـﺶ ﺑﺎر دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ اﻃﻼق ﻋﻠﻢ اﻟﻬﺪي ﺑﺮ آن ﺟﻨﺎب ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻣﻊ ذﻟﮏ ﮐﻠﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﻀﺮت او‬‫ﻣﻌﺘﻘﺪ ﻋﻠﻢ و ﻓﻀﻞ و ﺑﻼﻏﺖ ﻋﻠﻢ اﻟﻬﺪي اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑﺴـﺒﺐ اﯾﻦ ﺣﺴﻦ اﻋﺘﻘﺎد ﺗﻮﺟﯿﻪ ﺟﻨﺎب ﻋﻠﻢ اﻟﻬﺪي را رد ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺮاي ﺗﺸﯿﯿﺪ اﯾﻦ‬‫ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﻘـﺪﻣﺎت و ﻣﺆﯾـﺪات آن از ﻣﻈـﺎن ﻋﻠﻮم ﻋﺮﺑﯿﻪ ﮐﻪ آن را رﺳﺎﻧﯿـﺪه ﻏـﺎﯾﺖ ﺟـﺪ و ﺟﻬـﺪ در ﺗﺼﻮﯾﺐ آن ﺟﻨـﺎب ﺑﮑﺎر ﻣﯽﺑﺮد‪ ،‬ﭘﺲ‬‫ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺣﺴﻦ ﺗﻮﻓﯿﻘﻪ از اﯾﻦ اﻓـﺎده ﻣﺘﯿﻨﻪ ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ ﻫﻢ‪ ،‬ﮐﻤﺎل ﺷـﻨﺎﻋﺖ ﺗﺸـﻨﯿﻊ و ﺗﻬﺠﯿﻦ و اﺳﺎﺋﺖ ادب ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ ﮐﻪ‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺮ آن ﺟﺴﺎرت ﮐﺮده واﺿﺢ و ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ‪ [1] .‬اﻻﻋﺮاف ‪.189‬‬‫]‪ [2‬رﺳﺎﻟﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در ﺟﻮاب ﻧﻔﺎق اﻟﺸﯿﺨﯿﻦ ص ‪ 18‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪89 :‬‬‫ﻣﮕﺮ ﻋﺠﺐﺗﺮ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ﮐﻪ اﻣﺎم اﻟﻤﺘﻌﺼﺒﯿﻦ‪ ،‬و رﺋﯿﺲ اﻟﻤﺘﻌﻨﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﻗـﺪوة اﻟﻤﺴـﺘﮑﺒﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﻋﻤـﺪة اﻟﻤﺘﺸـﺪﻗﯿﻦ‪ ،‬و‬‫ﺳﻠﻒ اﻟﻤﺘﻨﻄﻌﯿﻦ او را ﺗﻮان ﮔﻔﺖ‪ ،‬ﺑﺮ ﻧﺼﺢ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ اﻇﻬﺎر ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺣﺴﻦ ﻋﻘﯿﺪت ﺧﻮد ﺑﺨﺪﻣﺖ ﺣﻀﺮﺗﺶ‪ ،‬ﮔﻮش ﻧﻨﻬﺎده‪،‬‬‫در ﺳﻮراخ ﻫﻤﺎن ﻓﻈﺎﻇﺖ و ﻏﻠﻈﺖ ﻋﻤﺮﯾﻪ ﺧﺰﯾﺪه‪ ،‬ﺑﺴﺒﺐ ﮐﻤﺎل ﺗﻬﺬﯾﺐ‪ ،‬و ﺣﺴﻦ اﺧﻼق‪ ،‬و ﻃﯿﺐ اﻋﺮاق‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﻬﺮه اﮐﻨﺎف و آﻓﺎق اﺳﺖ‪،‬‬‫از ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺻﺪر اﻟﻘﺮوم ﻫﻢ ﭘﺎ را ﻓﺮاﺗﺮ ﻧﻬﺎده‪ ،‬داد ﺷـﺘﻢ ﻣﻠﻮم‪ ،‬و ﻣﻘﺎذﻋﺖ ]‪ [1‬ﺷﻮم‪ ،‬ﮐﻪ ﻗﻠﻮب اﻫﻞ اﯾﻤﺎن ﺑﺎﺳـﺘﻤﺎع آن در اﺿﻄﺮاب و‬‫اﻟﺘﯿﺎع ]‪ [2‬اﺳﺖ داده‪ ،‬و از ﺗﻠـﻮﯾﺚ ﮐﺘـﺎب ﺑﻨﻘـﻞ و اﯾﺮاد آن ﺧﺮاﻓـﺎت ﻣﻨﺤـﻮﺳﻪ‪ ،‬و ﻫﻔـﻮات ﻣﻨﺠﻮﺳﻪ‪ ،‬و ﺗﺸـﻨﯿﻌﺎت ﻣﻌﮑﻮﺳﻪ‪ ،‬و اﺳـﺘﻬﺰاءات‬‫ﻣﺮﮐﻮﺳﻪ‪ ،‬و ﺗﻠﻤﯿﻌـﺎت ﻣـﺪﺳﻮﺳﻪ‪ ،‬و ﺧﺰﻋﺒﻼـت ﻣﻠﻮﻣﻪ و ﮐﻠﻤـﺎت ﻣﺸﻮﻣﻪ‪ ،‬و ﻓﻠﺘـﺎت ﻗﺒﯿﺤﻪ‪ ،‬و ﻧﺰﻏـﺎت ﺷـﻨﯿﻌﻪ‪ ،‬و ﺧﻄﺮات ﻗﺒﯿﺤﻪ‪ ،‬و ﻫﻤﺴﺎت‬‫ﻓﻀﯿﺤﻪ‪ ،‬اﻋﺮاض ﮐﺮدﯾﻢ‪.‬‬‫و ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ رﺑﺎﻧﯽ و ﺗﺎﯾﯿـﺪ ﯾﺰداﻧﯽ‪ ،‬از اﻓﺎدات اﺋﻤﻪ و اﺳﺎﻃﯿﻦ و اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺸﺎﯾـﺦ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬در ﻣـﺪح و ﺛﻨﺎء ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀـﯽ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ و‬‫ﻻﺋﺢ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ آن ﻫﻤﻪ ﺗﺸـﻨﯿﻌﺎت ﻣﺴﺘﻬﺠﻨﻪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ زﯾﺎدت آن ﺑﺎﺿﻌﺎف ﻣﻀﺎﻋﻔﻪ‪ ،‬ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺑﻤﻨﺸﯽ آن ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و در ﺣﻖ او و ﺑﺎل اﺑﺪي و‬‫ﻧﮑﺎل ﺳـﺮﻣﺪي ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺣﺴﻦ ﺗﻮﻓﯿﻘﻪ ﮐﻤﺎل ﺗﻔﻀﯿﺢ‪ ،‬و ﺗﻘﺒﯿﺢ‪ ،‬و ﺗﺠﻬﯿﻞ‪ ،‬و ﺗﺴﻔﯿﻪ‪ ،‬و ﺗﮑﺬﯾﺐ اﯾﻦ ﻣﺘﻌﺼﺐ ﺷﺪﯾﺪ‪ ،‬از‬‫اﻓﺎدات ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﮐﻪ او را در »ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ« ]‪ [1] [3‬ﻣﻘﺎذﻋﺖ‪ :‬دﺷﻨﺎم دادن‬‫]‪ [2‬اﻟﺘﯿﺎع‪ :‬از ﻏﺼﻪ ﺳﻮﺧﺘﻦ‬‫]‪ [3‬در ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و اﮔﺮ ﮐﺴﯽ را درﯾﺎﻓﺖ ﺣﺎل ﺧﻼﻓﺖ اﻣﯿﺮ ﺷﺎم از ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺣﻖ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺎﺷﺪ در ﻋﺒﺎرت رﺳﺎﻟﻪ ﻋﺰة اﻟﺮاﺷﺪﯾﻦ و‬‫ذﻟﮥ اﻟﻀﺎﻟﯿﻦ ﮐﻪ از رﺳﺎﺋﻞ ﻣﺆﻟﻔﻪ ﻣﻮﻻﻧﺎ رﺷﯿﺪ اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﯿﻦ و ﻣﺮﺷﺪ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ رﻓﻊ اﻟﱠﻠﻪ درﺟﺘﻪ ﻓﯽ اﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﯿﻦ اﺳﺖ ﻧﻈﺮ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ اﻟﺦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 75‬از ‪210‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪90 :‬‬‫ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ ﯾﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ َو َﮐَﻔﯽ اﻟﱠﻠُﻪ اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ اﻟ ِْﻘﺘﺎَل‬‫ﺗﺸﺒﺚ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﮑﻼم ﺟﺎﺣﻆ اﻓﺤﺎﻣﯽ و اﻟﺰاﻣﯽ اﺳﺖ‬‫»و ﻫﺮ ﮔـﺎه اﯾﻦ ﻫﻤﻪ داﻧﺴﺘﯽ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ از ﮐﻼـم ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ در »اﯾﻀـﺎح« ﮐﻪ در ﺻـﺪد ﻧﻘﺾ آن ﻫﺴﺘﯿﻢ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ‬‫ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ ﺑﻤﺤﺾ ذﮐﺮ ﺟﺎﺣﻆ اﯾﻦ ﺧﻄﺒﻪ را در ﮐﺘﺎب »ﺑﯿﺎن و ﺗﺒﯿﯿﻦ« ﻣﻨﺴﻮﺑﺎ اﻟﯽ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺗﻤﺴﮏ ﮐﺮده‪ ،‬ﺣﺎل‬‫آﻧﮑﻪ ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ ﺑﻤﺤﺾ ذﮐﺮ ﺟﺎﺣﻆ اﯾﻦ ﺧﻄﺒﻪ را در ﮐﺘﺎب »ﺑﯿﺎن و ﺗﺒﯿﯿﻦ« ﻣﻨﺴﻮﺑﺎ اﻟﯽ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺗﻤﺴﮏ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ‬‫آن ﺟﻨﺎب ﺑﺮاي اﺳـﮑﺎت و اﻓﺤﺎم ﻟﺌﺎم‪ ،‬رد ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺮ ﻧﺎﺳﺒﯿﻦ اﯾﻦ ﺧﻄﺒﻪ ﺑﻤﻌﺎوﯾﻪ ﻫﻢ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ آن را ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﻧﻘﻞ ﻧﮑﺮده‪ ،‬و ﺑﻘﯿﻪ‬‫ﻋﺒﺎرت ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﻌﺪ ﻟﻔﻆ ﻓﯽ ﻣﻌﻨﺎﻫﺎ اﯾﻦ اﺳﺖ«‪:‬‬‫ﺟﻤﻠﺘﻪ أﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬و ﻫﺬا اﻟﮑﻼم ﺑﮑﻼم ﻋﻠﯽ أﺷـﺒﻪ‪ ،‬و ﺑﻤﺬﻫﺒﻪ ﻓﯽ ﺗﺼﻨﯿﻒ اﻟﻨﺎس و ﻓﯽ اﻻﺧﺒﺎر ﻋﻤﺎ ﻫﻢ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻣﻦ اﻟﻘﻬﺮ و اﻻذﻻل و ﻣﻦ اﻟﺘﻘﯿﮥ‬‫و اﻟﺨﻮف أﻟﯿﻖ ﺛﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫و ﻣﺘﯽ وﺟﺪﻧﺎ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻓﯽ ﺣﺎل ﻣﻦ اﻻﺣﻮال ﯾﺴﻠﮏ ﻓﯽ ﮐﻼﻣﻪ ﻣﺴﻠﮏ اﻟﺰﻫﺎد و ﻣﺬاﻫﺐ اﻟﻌّﺒﺎد ]‪.[1‬‬‫»اﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﭘﺲ ﺷﺨﺼﯽ را ﮐﻪ در ﻧﻘﺪ ﮐﻼم ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﺮﺿﯽ رﺿﯽ ﺑﻞ دﻟﯿﻞ او ﺑﺎﺷﺪ اﻟﺦ ]‪.[2‬‬‫ﻣﺪﻓﻮع اﺳﺖ ﺑﺂﻧﮑﻪ اﮔﺮ ﻏﺮض آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﺷـﻘﯽ ﻣﺮﺿـﯽ رﺿـﯽ در ﻧﻘﺪ ﮐﻼم ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ‬‫ﮐﻪ ﻫﺮ ﺣﮑﻤﯽ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ در اﯾﻦ ﺑﺎب ﻧﻔﯿﺎ و اﺛﺒﺎﺗﺎ ﮐﻨﺪ رﺿﯽ آن را ﭘﺴﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ [1] ،‬ذﯾﻞ ﺧﻄﺒﮥ ‪ 31‬ﻣﻦ ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪ 28‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪91 :‬‬‫ﻓﻬﻮ ﮐﺬب ﻏﯿﺮ رﺿـﯽ و ﺑﻬﺘﺎن ﻏﯿﺮ وﺿـﯽ‪ ،‬ﭼﻪ اﯾﻦ ﺗﻌﻤﯿﻢ ﻏﯿﺮ ﺳـﻠﯿﻢ از ﻫﯿﭻ ﻟﻔﻈﯽ از اﻟﻔﺎظ ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﺴـﺘﻔﺎد ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬آري‬‫ﭼـﻮن ﺟﺎﺣـﻆ در ﻧﻘـﺪ و ﺗﺤﻘﯿـﻖ اﯾـﻦ ﺧﻄﺒﻪ‪ ،‬ورد ﺑﺮ ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ ﻟﺌـﺎم و ﻧـﺎﺳﺒﯿﻦ آن ﺑـﻮاﻟﯽ ﺷـﺎم‪ ،‬ﺑﺮاه ﺻـﻮاب رﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ ﺣﮑﻢ او را‬‫ﭘﺴﻨﺪﯾﺪه‪ ،‬ﺑﺮاي اﻓﺤﺎم و اﻟﺰام اﻏﺘﺎم ]‪ [1‬ﺗﻤﺴﮏ ﺑﺂن ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺮاد ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ از دﻟﯿـﻞ ﺑﻮدن ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺮاي رﺿـﯽ در ﻧﻘـﺪ ﮐﻼم ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮐﻠﻤﻪ ﺑﻞ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮاي‬‫ﺗﺮﻗﯽ اﺳﺖ ﻫﻢ ﺑﺮ آن دﻻﻟﺖ ﺻـﺮﯾﺤﮥ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﻧﻪ ﻣﺤﺾ ﻣﺮﺿـﯽ رﺿـﯽ در ﻧﻘﺪ ﮐﻼم ﺣﻀـﺮت أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴـﻼم ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺟﺎﺣـﻆ دﻟﯿـﻞ ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺑﻮد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻄﺎع و ﻣﻘﺘـﺪاي ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ ﺑﻮد در اﯾﻦ ﺑﺎب‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻫﺮﮔﺰ از‬‫ﺗﻤﺴﮏ اﻟﺰاﻣﯽ و ﺗﺸـﺒﺚ اﻓﺤﺎﻣﯽ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻻزم ﻧﻤﯽآﯾﺪ‪ ،‬و اﻻ ﻻزم آﯾﺪ ﮐﻪ ﻋﻠﻤﺎي ﯾﻬﻮد و ﻧﺼﺎري‪ ،‬ﮐﻪ اﻫﻞ اﺳـﻼم اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل‬‫ﺑﮑﻠﻤﺎﺗﺸﺎن ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬دﻟﯿﻞ و ﻣﻘﺘﺪاي اﻫﻞ اﺳﻼم ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟﻤﻔﺎﺳﺪ اﻟﻈﺎﻫﺮة‪.‬‬‫و اﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ‪ :‬و آﻧﭽﻪ ﺟﻨﺎب ﻗﺎﺿﯽ ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ ﺷﻮﺷﺘﺮي ﺑﺎ وﺟﻮد اﻋﻤﺎل اﻏﻤﺎض از رﺳﺎﻟﻪ ﻏﺮاء او در ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺳﯿﺪ اﻻوﻟﯿﺎء ]‪.[2‬‬‫ﭘﺲ ﻣﺨﺪوش اﺳﺖ ﺑﺂﻧﮑﻪ ﻧﺴـﺒﺖ اﻋﻤﺎل اﻏﻤﺎض از رﺳﺎﻟﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﻋﻨﯿﺪ ﺑﺴـﯿﺪ وﺣﯿﺪ ﺷـﻬﯿﺪ‪ ،‬از ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻌﯿﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﺬب ﻏﯿﺮ‬‫ﺳﺪﯾـﺪ اﺳﺖ ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ از ﻣﻼﺣﻈـﮥ »اﺣﻘـﺎق اﻟﺤﻖ« واﺿـﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻃﺮﻓﻪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻄﻼـن اﯾﻦ دﻋﻮي از ﮐﻼـم رﺷـﯿﺪ ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ‬‫اﺳﺖ‪ [1] .‬اﻻﻏﺘﺎم‪ :‬ﺟﻤﻊ اﻟﻐﺘﻢ و ﻫﻮ ﻣﻦ ﻻ ﯾﻔﺼﺢ ﻓﯽ ﮐﻼﻣﻪ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪ 28‬ﻣﺨﻄﻮط‬‫ﺟﺎﺣﻆ از دﺷﻤﻨﺎن اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﺳﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 76‬از ‪210‬‬‫‪ 92‬اﻣﺎ ﺑﯿﺎن اﻣﺮ اول ﭘﺲ ﺑﺪاﻧﮑﻪ در »اﺣﻘﺎق اﻟﺤﻖ« ﺑﺠﻮاب ﮐﻼم اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪه ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫ﻗﺪ ﻋﻠﻢ ﻋﺪاوة اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻣﻦ ﮐﻠﻤﺎﺗﻪ اﻷﺧﺮ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺑﻌﺾ ﻋﻘﺎﺋﺪه اﻟﺪاﻟﮥ ﻋﻠﯽ ان ﺻﺪور ﺗﻠﮏ اﻟﻤﺪاﺋﺢ ﻣﻨﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﯿﻞ ﻣﺎ أﺷﺎر إﻟﯿﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫»َﯾُﻘﻮﻟ ُﻮَن ﺑ َِﺄﻟ ِْﺴَﻨﺘِِﻬْﻢ ﻣﺎ ﻟَﯿَْﺲ ﻓِﯽ ﻗُﻠُﻮﺑ ِِﻬْﻢ‬‫]‪ «[1‬و ﺑﻘﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ» :‬و ﻣَِﻦ اﻟﱠﻨﺎِس َﻣْﻦ ﯾُْﻌِﺠﺒَُﮏ َﻗْﻮﻟ ُُﻪ ﻓِﯽ اﻟ َْﺤﯿﺎِة اﻟﱡﺪﻧ ْﯿﺎ َو ﯾُْﺸِﻬُﺪ اﻟﱠﻠَﻪ َﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓِﯽ َﻗﻠْﺒِِﻪ َو ُﻫَﻮ َأﻟَﱡﺪ اﻟ ِْﺨﺼﺎِم«‬‫]‪.[2‬‬‫و أﻗـﻞ ﻣـﺎ ﺻـﺪر ﻋﻦ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻣﻤﺎ ﯾـﺪل ﻋﻠﯽ ﻋـﺪاوﺗﻪ ﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و ﻣﺨﺎﻟﻔﺘﻪ ﻻﺟﻤﺎع اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬أﻧﻪ أﻇﻬﺮ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﻋﺸـﺮ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﻣﻦ‬‫اﻟﻬﺠﺮة اﻟﻘﻮل ﺑﺄن اﻻﻣﺎﻣﮥ ﺑﺎﻟﻤﯿﺮاث‪ ،‬و أن وارث اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻫﻮ ﻋﻤﻪ اﻟﻌﺒﺎس دون ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و ﮐﺎن ذﻟﮏ‬‫ﻣﻨﻪ ﺗﻘﺮﺑﺎ اﻟﯽ اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ ﻣﺄﻣﻮن اﻟﻌﺒﺎﺳﯽ ﻓﺒﺎع دﯾﻨﻪ ﺑﺪﻧﯿﺎه‪.‬‬‫و ﻧﻈﯿﺮ ذﻟﮏ أن ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﮐﺎن ﯾﺼﻒ ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻋﻨﺪ ﺧﻮاص أﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﯾﺤﺎرﺑﻪ و ﯾﺄﻣﺮ ﺑﺴـﺒﻪ ﻋﻠﯽ رؤس اﻟﻤﻨﺎﺑﺮ‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﻄﺎن ﯾﺴـّﺒﺢ‬‫اﻟﱠﻠﻪ و ﯾﻘﺪﺳﻪ‪ ،‬ﺑﻞ ﯾﺰﻋﻢ ﻓﯽ دﻋﻮي اﺧﻼﺻﻪ أن ﺳﺠﺪة آدم ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺷﺮك ﻣﻊ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﺻﺎر ﻟﻤﺨﺎﻟﻔﮥ اﻻﻣﺮ ﺑﻬﺎ ﻋﺪوا ﻟّﻠﻪ ﻣﻠﻌﻮﻧﺎ ﻣﻄﺮودا‬‫رﺳﺎﻟﻪ »ﻏﺮاء« ﺟﺎﺣﻆ در ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم دﻟﯿﻞ ﻣﺤﺒﺖ او ﻧﯿﺴﺖ‬‫و ﺑﻬـﺬا ﯾﻌﻠﻢ ﺑﻄﻼن اﺳـﺘﺪﻻﻟﻪ اﻟﻤـﺬﮐﻮر ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺤﺒـﮥ‪ ،‬و ﯾﻔﻬﻢ أﻧﻪ ﻟﻢ ﯾـﺬق ﻃﻌﻢ اﻟﻤﺤﺒـﮥ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠـﮥ ﻗﺪ ﻋﻠﻢ أن اﻟﺠﺎﺣﻆ و ﻫﻮ أﺑﻮ ﻋﺜﻤﺎن‬‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ ﮐﺎن ﻋﺜﻤﺎﻧﯿﺎ ﻣﺮواﻧﯿﺎ‪ ،‬و ﻣﻊ ﻫـﺬا ﻗـﺪ اﻋﺘﺮف ﺑﻔﻀﻞ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ و أﻫﻞ ﺑﯿﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﺗﻘـﺪﯾﻤﻬﻢ و‬‫ﻓﻀـﻞ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم و ﺗﻘـﺪﯾﻤﻪ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ رﺳـﺎﺋﻠﻪ‪ ،‬ﻓـﺎن ﮐـﺎن ﻫـﺬا ﻣـﺬﻫﺒﻪ ﻓـﺬاك‪ ،‬و اﻻـ ﻓﻘـﺪ أﻧﻄﻘﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺑﺎﻟﺤﻖ و اﺟﺮي ﻟﺴﺎﻧﻪ‬‫ﺑﺎﻟﺼﺪق‪ ،‬و ﻗﺎل ﻣﺎ ﯾﮑﻮن ﺣﺠﮥ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻵﺧﺮة‪ ،‬و ﻧﻄﻖ ﺑﻤﺎ ﻟﻮ اﻋﺘﻘﺪ ﻏﯿﺮه ﻟﮑﺎن ﺧﺼﯿﻤﻪ ﻓﯽ ]‪ [1‬اﻟﻔﺘﺢ ‪.11‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺒﻘﺮة ‪.204‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪93 :‬‬‫ﻣﺤﺸـﺮه‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﺪ ﻟﺴﺎن ﮐﻞ ﻗﺎﺋﻞ‪ ،‬ﻓﻠﯿﻨﻈﺮ ﻗﺎﺋﻞ ﻣﺎ ﯾﻘﻮل‪ ،‬و أﺻـﻌﺐ اﻻﻣﻮر و أﺷـﻘﻬﺎ أن ﯾﺬﮐﺮ اﻻﻧﺴﺎن ﺷﯿﺌﺎ ﯾﺴﺘﺤﻖ ﺑﻪ اﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬ﺛﻢ‬‫ﯾﮑﻮن ذﻟﮏ ﻣﻮﺟﺒﺎ ﻟﺪﺧﻮل اﻟﻨﺎر ﻧﻌﻮذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﻦ ذﻟﮏ ]‪[1‬‬‫ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي از رﺳﺎﻟﻪ »ﻏﺮاء« ﺟﺎﺣﻆ ﻏﺎﻓﻞ ﻧﺒﻮده‬‫»از ﻣﻼـﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻـﺎﺣﺐ »اﺣﻘـﺎق اﻟﺤﻖ« ﻫﺮﮔﺰ اﻋﻤـﺎل اﻏﻤـﺎض از رﺳـﺎﻟﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ دﻓﻊ ﺗﺸـﺒﺚ اﺑﻦ‬‫روزﺑﻬﺎن ﺑﺎﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﺑﺮاي دﻓﻊ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه ﺑﺴﻄﺎ و ﺗﻮﺿﯿﺤﺎ‪ ،‬ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﺑﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ ﺗﺄﮐﯿﺪ و ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ آن ﺟﻨﺎب در دﻓﻊ‬‫ﺗﻤﺴﮏ اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﺑﺎﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ‪ ،‬ادﻋﺎي اﻋﻤﺎل اﻏﻤﺎض ﺻﺮﯾﺢ ﻋﺠﺐ ﺻﺪق ﺻﺤﯿﺢ اﺳﺖ‪.‬‬‫اّﻣﺎ ﻇﻬﻮر ﺑﻄﻼن دﻋﻮي اﻋﻤﺎل اﻏﻤﺎض از رﺳﺎﻟﻪ ﺟﺎﺣﻆ از ﻗﻮل ﺧﻮد رﺷﯿﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﯿﺎﻧﺶ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺑﻼ ﻓﺎﺻﻠﻪ از اﯾﻦ‬‫دﻋﻮي ﻋﺎﻃﻔﺎ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و ﺣﻤﻞ آن ﺑﺮ ﻣﺤﻤﻞ ﻣﺴﺘﻐﺮب ﻧﺰد اذﮐﯿﺎ و اﻏﺒﯿﺎ ]‪.[2‬‬‫و از اﯾﻦ ﻗﻮل ﻇﺎﻫﺮ و واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ »اﺣﻘﺎق اﻟﺤﻖ« اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ را ﺑﺮ ﻣﺤﻤﻞ ﻣﺴﺘﻐﺮب ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭘﺲ دﻋﻮي اﻋﻤﺎل اﻏﻤﺎض از آن‬‫ﺻﺮﯾـﺢ اﻟﺒﻄﻼـن اﺳـﺖ‪ ،‬و دﻋـﻮي اﺳـﺘﻐﺮاب اﯾـﻦ ﻣﺤﻤـﻞ ﻧﺰد اذﮐﯿـﺎ و اﻏﺒﯿـﺎ ﻃﺮﻓـﻪ ﻣـﺎﺟﺮا اﺳـﺖ‪ ،‬و در ﺣﻘﯿﻘـﺖ ﺗﺴـﻔﯿﻪ و ﺗﺤﻤﯿـﻖ ﺟﻨـﺎب‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ از اﯾﻦ ﻗﻮل ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﻤﻞ اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﺤﻤﻞ ﻧﺰد اذﮐﯿﺎ ﻣﺴـﺘﻐﺮب اﺳﺖ‪ ،‬و اذﮐﯿﺎ را ﭼﻪ‬‫ذﮐﺮ‪ ،‬اﻏﺒﯿـﺎ ﻫﻢ آن را ﻣﺴـﺘﻐﺮب ﻣﯽداﻧﻨـﺪ‪ ،‬و ﭘﺮ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻧﺰد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﻗﻄﻌﺎ ]‪ [1‬اﺣﻘﺎق اﻟﺤﻖ ص ‪170‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 77‬از ‪210‬‬‫اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻓﯽ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ اﻟﺨﺎرﺟﯿﮥ ﻣﻦ اﻟﺒﺤﺚ اﻟﺨﺎﻣﺲ ﻣﻦ اﻟﻤﺴﺌﻠﮥ اﻟﺨﺎﻣﺴﮥ ﻓﯽ اﻻﻣﺎﻣﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪ 28‬ﻣﺨﻄﻮط‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪94 :‬‬‫و ﺣﺘﻤﺎ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﺼﻨﯿﻒ ﺟﺎﺣﻆ ﮐﺘﺎﺑﯽ را در اﯾﺮاد ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺑﺮ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻫﻢ ﻧﺰدﺷﺎن ﻣﺘﺤﻘﻖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻻﺑـﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﻫﻢ اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﺟﺎﺣﻆ را ﺑﺮ ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺤﻤﻞ ﻣﺤﻤﻮل ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ ﭼﺎره از آن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻻزم‬‫ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ وﺣﯿﺪ ﻧﺰد ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺧﺎرج از ﺟﻤﻠﻪ اذﮐﯿﺎ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ داﺧﻞ اﻏﺒﯿﺎ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺪﺗﺮ از اﻏﺒﯿﺎ ﺑﺎﺷﺪ‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺧﻼﻓﺖ را ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي ﻣﯿﺮاث ﻗﺮار داده‬‫از اﻃﺮاف ﻃﺮاﺋﻒ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ اﺳـﺘﺪﻻل ﺻـﺎﺣﺐ »اﺣﻘـﺎق اﻟﺤﻖ« را ﺑﺮ ﻋـﺪاوت ﺟﺎﺣـﻆ ﺑـﺎ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و‬‫ﻣﺨـﺎﻟﻔﺖ اﺟﻤـﺎع اﻫـﻞ اﺳـﻼم ﺑﺎﻇﻬـﺎر او ﻗﻮل را ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ اﻣﺎﻣﺖ ﺑﻤﯿﺮاث اﺳﺖ و وارث ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‬‫ﻋﺒﺎس اﺳﺖ ﻧﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﻋﺠﺐﺗﺮ از ادﻋﺎي ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﺣﻠﯽ واﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻧﺘﺎﺋﺞ اﯾﻦ‬‫ﻣـﺬﻫﺐ ﻓﺎﺳـﺪ ﮐﻪ ﺧﻼـف اﺟﻤـﺎع اﻫﻞ اﺳـﻼم اﺳﺖ‪ ،‬و ﺷـﯿﻌﻪ و ﺳـﻨﯽ ﻫﺮ دو ﻣﻨﮑﺮ آﻧﻨـﺪ‪ ،‬و آﻧﺮا ﺿـﻼل ﺻـﺮﯾﺢ و ﻋﻨﺎد ﻗﺒﯿـﺢ‪ ،‬و ﻣﺨﺎﻟﻒ‬‫ارﺷـﺎدات ﻧﺒﻮﯾﻪ‪ ،‬و دﻻـﻟﺖ آﯾـﺎت اﻟﻬﯿﻪ ﻣﯽداﻧﻨـﺪ‪ ،‬آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم در ﻣﺮﺗﺒﻪ راﺑﻌﻪ ﻫﻢ ﺧﻠﯿﻔﻪ و اﻣﺎم‬‫ﻧﺒﻮده‪ ،‬و ﭘﻨﺎه ﺑﺨـﺪا ﺗﺴـﻠﻂ آن ﺣﻀـﺮت در ﻣﺮﺗﺒﻪ راﺑﻌﻪ ﻫﻢ ﻧﺎﺣﻖ و ﺧﻼف ﺻﻮاب ﺑﻮد‪ ،‬و ﺟﻤﯿﻊ ﺗﺼـّﺮﻓﺎت آن ﺣﻀـﺮت در اﻣﻮال و دﻣﺎء‬‫ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﺮوﺟﻪ ﻧﺎﺟﺎﺋﺰ ﺑﻮده‪ ،‬و اﮔﺮ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻫﻢ ﻧﺰد ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﻋﺪاوت و ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﯿﺎن ﺑﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﺰدﺷﺎن ﻣﺼﺪاق ﻋﺪاوت و ﻧﺎﺻﺒّﯿﺖ ﭼﯿﺴﺖ؟‬‫و ﻣﺴـﺘﺤﻖ اﻃﻼق آن ﮐﯿﺴﺖ؟ و ﺗﺸـﮑﯿﮏ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در ﺻﺪور اﯾﻦ ﻗﻮل از ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻘﻮل ﺧﻮد‪ :‬ﺑﺮ ﺗﻘﺪﯾﺮ ﺗﺴﻠﯿﻢ وﺟﻮد اﯾﻦ زﻋﻢ از آن‬‫ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ‪ ،‬دﻟﯿﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪95 :‬‬‫ﮐﻤـﺎل ﻃﻮل ﺑـﺎع‪ ،‬و ﻣﺰﯾـﺪ اﻃﻼـع‪ ،‬و ﻧﻬـﺎﯾﺖ اﻧﺼـﺎف و رﺷـﺎد اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺻـﺪور اﯾﻦ ﻗﻮل از ﺟﺎﺣـﻆ در ﻏﺎﯾﺖ اﺷـﺘﻬﺎر‪ ،‬و ﺛﺒﻮت آن‬‫ﮐﺎﻟﺸـﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌـﮥ اﻟﻨﻬـﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎﺣـﻆ در اﯾﻦ ﺑﺎب ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺧﺎص ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮده‪ ،‬ﺿـﻼل ﺧﻮد را در اﮐﻨﺎف ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺸـﺘﻬﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه‪ ،‬ﮐﻪ ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺐ آن ﺟﻨﺎب ﺑﺮ زﺑﺎن اﺋّﻤﻪ و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻗﻮم ﺷﻨﯿﺪي‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺧﻮد را ﻣﻌﺘﻘﺪ‬‫ﻋﻠﻢ و ﻓﻀـﻞ و ﺑﻼـﻏﺖ آن ﺟﻨـﺎب واﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬ذﮐﺮ اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﺟﺎﺣـﻆ در »ﺷﺎﻓﻌﯽ« ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺟﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة در‬‫ﮐﺘﺎب »ﻣﻐﻨﯽ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﺑﻌﺪ ﻓﺎن ﺟﺎز ﺣﺼﻮل اﻟﻨﺺ ﻋﻠﯽ ﻫﺬه اﻟﻄﺮﯾﻘﮥ‪ ،‬و ﯾﺨﺘﺺ ﺑﻤﻌﺮﻓﺘﻪ ﻗﻮم دون ﻗﻮم ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﻮﺟﻮه‪ ،‬ﻟﯿﺠﻮزن ادﻋﺎء اﻟﻨﺺ ﻋﻠﯽ ﻟا ﻌﺒﺎس و‬‫ﻏﯿﺮه‪ ،‬و اﺧﺘﺺ ﺑﻤﻌﺮﻓﺘﻪ ﻗﻮم دون ﻗﻮم‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﻘﻄﻊ اﻟﻨﻘﻞ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ان ﺟﺎز اﻧﻘﻄﺎع اﻟﻨﻘﻞ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻌﻢ ﺗﮑﻠﯿﻔﻪ ﻋﻦ ﺑﻌﺾ دون ﺑﻌﺾ‪ ،‬ﺟﺎز اﻧﻘﻄﺎﻋﻪ ﻋﻦ‬‫اﻟﻤﮑﻠﻔﯿﻦ ﮐﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻻن ﻣﺎ اوﺟﺐ ازاﺣﮥ اﻟﻌﻠﮥ ﻓﯽ ﮐﻠﻬﻢ ﯾﻮﺟﺐ إزاﺣﮥ اﻟﻌﻠﮥ ﻓﯽ ﺑﻌﻀﻬﻢ ]‪.[1‬‬‫»ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﺑﺠﻮاب آن در »ﺷﺎﻓﯽ« ﻓﺮﻣﻮده«‪:‬‬‫ﯾﻘﺎل ﻟﻪ ان اﻟﻤﻌﺎرﺿـﮥ ﺑﻤﺎ ﯾـّﺪﻋﯽ ﻣﻦ اﻟﻨﺺ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺒﺎس أﺑﻌﺪ ﻋﻦ اﻟﺼﻮاب ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺎرﺿﮥ ﺑﺎﻟﻨﺺ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬و اﻟﺬي ﯾﺒﯿﻦ ﺑﻄﻼن ﻫﺬه‬‫اﻟﻤﻘﺎﻟﮥ و اﻟﻔﺮق ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ و ﺑﯿﻦ ﻣﺎ ﯾﺬﻫﺐ إﻟﯿﻪ اﻟﺸﯿﻌﮥ ﻓﯽ اﻟﻨﺺ ﻋﻠﯽ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم وﺟﻮه‪:‬‬‫ﻣﻨﻬﺎ أﻧّﺎ ﻻ ﻧﺴـﻤﻊ ﺑﻬﺬه اﻟﻤﻘﺎﻟﮥ اﻻ ﺣﮑﺎﯾﮥ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺷﺎﻫﺪﻧﺎ ﻗﻂ و ﻻ ﺷﺎﻫﺪ ﻣﻦ أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﻤﻦ ﻟﻘﯿﻨﺎه ﻗﻮﻣﺎ ﯾﺪﯾﻨﻮن ﺑﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﺤﺎل‪ -‬ﻓﯽ ﺷﺬوذ أﻫﻠﻬﺎ‪-‬‬‫أﻇﻬﺮ ﻣﻦ اﻟﺤﺎل ﻓﯽ ﺷﺬوذ اﻟﺒﮑﺮﯾﮥ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﺒﮑﺮﯾﮥ‪ ،‬و ان ﮐﻨﺎ ﻟﻢ ﻧﻠﻖ ﻣﻨﻬﻢ اﻻ آﺣﺎدا ﻻ ﯾﻘﻮم اﻟﺤﺠﮥ ﺑﻤﺜﻠﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺪ وﺟﺪوا ﻋﻠﯽ ﺣﺎل‪ ،‬و ﻋﺮف‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 78‬از ‪210‬‬‫ﻓﯽ ﺟﻤﻠﮥ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻣﻦ ﯾﺬﻫﺐ اﻟﯽ اﻟﻤﻘﺎﻟﮥ اﻟﻤﺮوﯾﮥ ﻋﻨﻬﻢ‪ [1] ،‬اﻟﻤﻌﻨﯽ ج ‪ 20‬اﻟﻘﺴﻢ اﻻول ﻓﯽ اﻻﻣﺎﻣﮥ ص ‪ 119‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪96 :‬‬‫و ﻟﯿﺲ ﻫﺬا ﻓﯽ اﻟﻌﺒﺎﺳـﯿﮥ‪ ،‬و ﻟﻮ ﻻ أن اﻟﺠﺎﺣﻆ ﺻـّﻨﻒ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺣﮑﯽ ﻓﯿﻪ ﻣﻘﺎﻟﺘﻬﻢ‪ ،‬و أورد ﻓﯿﻪ ﺿـﺮﺑﺎ ﻣﻦ اﻟﺤﺠﺎج ﻧﺴـﺒﻪ إﻟﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﻋﺮﻓﺖ ﻟﻬﻢ‬‫ﺷﺒﻬﮥ‪ ،‬و ﻻ ﻃﺮﯾﻘﮥ ﺗﻌﺘﻤﺪ ﻓﯽ ﻧﺼﺮة ﻗﻮﻟﻬﻢ‪.‬‬‫و اﻟﻈﺎﻫﺮ أن ﻗﻮﻣﺎ ﻣﻤﻦ أراد اﻟﺘﺴﻮق و اﻟﺘﻮﺻﻞ اﻟﯽ ﻣﻨﺎﻓﻊ اﻟـﺪﻧﯿﺎ ﺗﻘﺮب اﻟﯽ ﺧﻠﻔﺎء وﻟـﺪ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬ﺑـﺬﮐﺮ ﻫـﺬا اﻟﻤـﺬﻫﺐ و اﻇﻬﺎر اﻋﺘﻘﺎده‪ ،‬ﺛﻢ‬‫اﻧﻘﺮض أﻫﻠﻪ‪ ،‬و اﻧﻘﻄﻊ ﻧﻈـﺎم اﻟﻘـﺎﺋﻠﯿﻦ ﺑﻪ‪ ،‬ﻻﻧﻘﻄﺎع اﻻﺳـﺒﺎب و اﻟـﺪواﻋﯽ ﻟﻬﻢ اﻟﯽ اﻇﻬﺎره‪ ،‬و ﻣﻦ ﺟﻌﻞ ﻣﺎ ﯾﺤﮑﯽ ﻣﻦ ﻫـﺬه اﻟﻤﻘﻠـﮥ ﻟا ﻀـﻌﯿﻔﮥ‬‫اﻟﺸﺎذة ﻣﻌﺎرﺿﮥ ﻟﻘﻮل اﻟﺸﯿﻌﮥ ﻓﯽ اﻟﻨﺺ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﺧﺮج ﻋﻦ اﻟﻐﺎﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﺒﻬﺖ و اﻟﻤﮑﺎﺑﺮة ‪....‬‬‫و ﻣﻨﻬﺎ ان اﻟـﺬي ﯾﺤﮑﯽ ﻋﻦ ﻫﺬه اﻟﻔﺮﻗﮥ اﻟﺘﯽ أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﻦ ﺷﺬوذﻫﺎ و اﻧﻘﺮاﺿـﻬﺎ ﻣﺨﺎﻟﻒ أﯾﻀﺎ ﻟﻤﺎ ﺗﺪﯾﻦ ﺑﻪ اﻟﺸـﯿﻌﮥ ﻣﻦ اﻟﻨﺺ‪ ،‬ﻻﻧﻬﻢ ﯾﻌﻮﻟﻮن‬‫ﻓﯿﻤﺎ ﯾـﺪﻋﻮﻧﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﺺ ﻋﻠﯽ ﺻﺎﺣﺒﻬﻢ ﻋﻠﯽ أﺧﺒﺎر آﺣﺎد ﻟﯿﺲ ﻓﯽ ﺷـﯽء ﻣﻨﻬﺎ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﻨﺺ و ﻻ ﺗﻌﺮﯾﺾ‪ ،‬و ﻻ دﻻﻟـﮥ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻓﺤﻮي و ﻻ‬‫ﻇﺎﻫﺮ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﯾﻌﺘﻤﺪون ﻋﻠﯽ أن اﻟﻌﻢ وارث‪ ،‬و اﻧﻪ ﯾﺴﺘﺤﻖ وراﺛﮥ اﻟﻤﻘﺎم‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﺴﺘﺤﻖ وراﺛﮥ اﻟﻤﺎل‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﻣﺎ‬‫روي ﻣﻦ ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم »ردوا ﻋﻠّﯽ أﺑﯽ«‪،‬‬‫و ﻣﺎ أﺷـﺒﻪ ﻫﺬا ﻣﻦ اﻻﺧﺒﺎر اﻟﺘﯽ إذا ﺳـﻠﻢ ﻧﻘﻠﻬﺎ و ﺻـﺤﺖ اﻟﺮواﯾﮥ اﻟﻤﺘﻀـﻤﻨﮥ ﻟﻬﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯿﻬﺎ دﻻﻟﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺺ و ﻻ أﻣﺎرة‪ ،‬و ﻻ اﻋﺘﺒﺎر ﺑﻤﻦ‬‫ﯾﺤﻤﻞ ﻧﻔﺴﻪ ﻣﻦ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻨﺎ ﻋﻠﯽ أن ﯾﺤﮑﯽ ﻋﻨﻬﻢ اﻟﻘﻮل ﺑﺎﻟﻨﺺ اﻟﺠﻠﯽ اﻟﺬي ﯾﻮﺟﺐ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﯾﺰﯾﻞ اﻟﺮﯾﺐ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﻘﻮل اﻟﺸﯿﻌﮥ‪ ،‬ﻻن ﻫﺬا اﻟﻘﻮل‬‫ﻋﻦ ﻗﺎﺋﻠﻪ ﻻ ﯾﻐﻨﯽ ﻋﻨﻪ ﺷـﯿﺌﺎ‪ ،‬ﻣﻊ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﻤﺎ ﺣﮑﯽ ﻣﻦ ﻣﻘﺎﻟﮥ ﻫﺬه اﻟﻔﺮﻗﮥ‪ ،‬و ﺳـﻄﺮ ﻣﻦ اﺣﺘﺠﺎﺟﻬﺎ و اﺳﺘﺪﻻﻟﻬﺎ‪ ،‬و ﻟﻮ ﻟﻢ ﯾﺮﺟﻊ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻻ اﻟﯽ‬‫ﻣﺎ ﺻـﻨﻔﻪ اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻟﻬﻢ ﻟﮑﺎن ﻓﯿﻪ أﮐﺒﺮ ﺣﺠﮥ و أوﺿﺢ دﻻﻟﮥ ﻓﻤﺎ وﺟﺪﻧﺎه‪ ،‬ﻣﻊ ﺗﻮﻏﻠﻪ و ﺷﺪة ﺗﻮﺻـﻠﻪ اﻟﯽ ﻧﺼـﺮة ﻫﺬا اﻟﻤﺬﻫﺐ‪ ،‬أﻗﺪم ﻋﻠﯽ أن‬‫ﯾـﺪﻋﯽ ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻧﺼﺎ ﺻـﺮﯾﺤﺎ ﺑﺎﻻﻣﺎﻣﮥ‪ ،‬ﺑﻞ اﻟﺬي أﻋﺘﻤﺪه ﻓﻬﻮ ﻣﺎ ﻗﺪﻣﻨﺎ ذﮐﺮه‪ ،‬و ﻣﺎ ﯾﺠﺮي ﻣﺠﺮاه‪ :‬ﻣﺜﻞ‬‫ﻗﻮل اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬و ﻗﺪ ﺧﻄﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪97 :‬‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺧﻄﺒﺘﻪ اﻟﻤﺸﻬﻮرة ﻓﯽ اﻟﻔﺘﺢ‪ ،‬ﻓﺎﻧﺘﻬﯽ اﻟﯽ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬ان ﻣﮑﮥ ﺣﺮام ﺣﺮﻣﻬﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻮم ﺧﻠﻖ اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرض ﻻ ﯾﺨﺘﻠﯽ ﺧﻼﻫﺎ و ﻻ ﯾﻌﻀﺪ ﺷﺠﺮﻫﺎ«‪ :‬اﻻ اﻻذﺧﺮ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻃﺮق ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻗﺎل‪ :‬اﻻ اﻻذﺧﺮ ]‪،[1‬‬‫و ﻣﺜﻞ ﻣﺎ روي ﻣﻦ ﺗﺸﻔﯿﻌﻪ ﻟﻪ ﻓﯽ ﻣﺠﺎﺷﻊ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﺴﻠﻤﯽ و ﻗﺪ اﻟﺘﻤﺲ اﻟﺒﯿﻌﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺠﺮة ﺑﻌﺪ أن ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ :‬ﻻ ﻫﺠﺮة ﺑﻌﺪ اﻟﻔﺘﺢ‪،‬‬‫ﻓﺄﺟﺎﺑﻪ اﻟﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻣﺜﻞ ادﻋﺎﺋﻪ ﺳﺒﻘﻪ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ اﻟﺼﻠﻮة ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻨﺪ وﻓﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﺗﻌﻠﻘﻪ ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻟا ﻤﯿﺮاث‬‫و ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻠﺪود اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎه ﻣﻤﺎ ﻫﻮ ﻣﺴﻄﻮر ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺗﺼﺤﻔﻪ ﻋﻠﻢ ان ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎ اﻋﺘﻤﺪه ﻻ ﯾﺨﺮج ﻋﻤﺎ ﺣﮑﻤﻨﺎ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﺑﺨﻠﻮه ﻣﻦ‬‫اﻻﺷﺎرة اﻟﯽ ﻧﺺ أو دﻻﻟﮥ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻋﻠﻤﻨﺎ ﻋﺎدة اﻟﺠﺎﺣﻆ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻨﺼـﺮه ﻣﻦ اﻟﻤﺬاﻫﺐ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻻ ﯾﺪع ﻏﺜﺎ و ﺳـﻤﯿﻨﺎ و ﻻ ﯾﻐﻔﻞ ﻋﻦ اﯾﺮاد ﺿﻌﯿﻒ‬‫و ﻻ ﻗﻮي ﺣﺘﯽ أﻧﻪ رﺑﻤﺎ ﺧﺮج اﻟﯽ ادﻋﺎء ﻣﺎ ﻻ ﯾﻌﺮف‪ ،‬و دﻓﻊ ﻣﺎ ﯾﻌﺮف‪ ،‬ﻓﻠﻮ ﮐﺎن ﻟﻤﻦ ذﻫﺐ اﻟﯽ ﻣﺬﻫﺐ اﻟﻌﺒﺎﺳـﯿﮥ ﺧﺒﺮ ﯾﻨﻘﻠﻮﻧﻪ‪ ،‬ﯾﺘﻀﻤﻦ ﻧﺼﺎ‬‫ﺻﺮﯾﺤﺎ ﻋﻠﯽ ﺻﺎﺣﺒﻬﻢ ﻟﻤﺎ ﺟﺎز أن ﯾﻌﺪل ﻋﻦ ذﮐﺮه‪ ،‬ﻣﻊ ﺗﻌﻠﻘﻪ ﺑﻤﺎ ﺣﮑﯿﻨﺎ ﺑﻌﻀﻪ و اﻋﺘﻤﺎده ﻋﻠﯽ أﺧﺒﺎر آﺣﺎد أﮐﺜﺮﻫﺎ ﻻ ﯾﻌﺮف ]‪2‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ را ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﯿﺮاث ﺑﺤﻖ داﻧﺴﺘﻪ‬‫»و آﻧﭽﻪ ﻓﺮﻣﻮده‪ :‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ زﻋﻢ اﮐﺜﺮ اوﻗﺎت اﺣﺐ اﺣﺒﺎب از ﻣﯿﺮاث ﻣﺤﺮوم ﻣﯽﺷﻮد و ﻏﯿﺮ ﻣﺤﺒﻮب آن را ﻣﯽﺑﺮد ]‪ [3‬اﻟﺦ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم‪ ،‬در ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺟﺎﺣﻆ رﺋﯿﺲ اﻻﻏﺘﺎم‪ ،‬از دﯾﻦ و اﺳـﻼم دﺳﺖ ﺑﺮداﺷﺘﻪ‪ ،‬اﯾﻦ ﻗﻮل ﺷﻨﯿﻊ‬‫ﺟﺎﺣﻆ ]‪ [1‬اﻻذﺧﺮ ﺑﮑﺴـﺮ اﻟﻬﻤﺰة و اﻟﺨﺎء و ﺳـﮑﻮن اﻟـﺬال‪ :‬ﻧﺒﺎت ﻃﯿﺐ اﻟﺮاﺋﺤـﮥ‪ .‬ﻋﺮﯾﺾ اﻻوراق‪ ،‬ﯾﺴـﻘﻒ ﺑﻪ اﻟﺒﯿﻮت‪ ،‬ﯾﺤﺮﻗﻪ اﻟﺤﺪاد ﺑﺪل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 79‬از ‪210‬‬‫اﻟﺤﻄﺐ و اﻟﻔﺤﻢ‬‫]‪ [2‬اﻟﺸﺎﻓﯽ ج ‪ 2‬ص ‪ -115‬اﻟﯽ ص ‪ 117‬ط اﻟﻨﺠﻒ‬‫]‪ [3‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪ 28‬ﻣﺨﻄﻮط‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪98 :‬‬‫را ﮐﻪ ﺳﺮاﺳـﺮ ﺧﻼـف اﺟﻤـﺎع اﻫـﻞ اﺳـﻼم اﺳﺖ‪ ،‬و از آن ﺑﺼـﺮاﺣﺖ ﺗﻤـﺎم ﻣﻄـﺎﻋﻦ ﻋﻈﯿﻤﻪ اﻟﻌﯿﺎذ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﺑﺠﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‬‫ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﻨـﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﺧﻼـﻓﺖ آن ﺣﻀـﺮت در ﻣﺮﺗﺒﻪ راﺑﻌﻪ ﻫﻢ ﺑﺎﻃـﻞ ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬ﺑﺮ ﻣﺤﺾ ﺧﻄـﺎي ﻧﻈﺮ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ‪ ،‬و آن را‬‫ﻣﺴـﺘﻠﺰم ﻋﺪاوت ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻧﻤﯽداﻧﺪ‪ ،‬اﮔﺮ ﺳﻠﺐ ﺧﻼﻓﺖ از آن ﺣﻀﺮت در ﻣﺮﺗﺒﻪ راﺑﻌﻪ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﺳﻠﺐ ﺳﺒﺐ اﺗﺠﺎه‬‫ﺷﻨﺎﯾﻊ ﻋﻈﯿﻤﻪ و اﻟﺘﺰام ﻓﻈﺎﯾﺢ ﻓﻈﯿﻌﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻢ ﻣﺴﺘﻠﺰم ﻋﺪاوت ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﯿﺎن ﺑﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ آﺧﺮ ﻣﺴﺘﻠﺰم ﻋﺪاوت ﮐﺪام اﻣﺮ اﺳﺖ؟‬‫اﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و ﻫﺮ ﮔﺎه اﯾﻦ ﻗﻮل از ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻤﻮﺟﺐ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻗﺎﺿﯽ ﺑﺠﻬﺖ ﺗﻘﺮب ﺑﻤﺄﻣﻮن ﻋﺒﺎﺳﯽ ﺳﺮزده ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻏﺮض او از ﺗﻠﻔﻆ‬‫ﺑـﺂن ارﺿﺎء ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬از آن ﻋـﺪاوت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﮐﻪ از اﻣﻮر ﻗﻠﺒﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺨﺎﻃﺮ ﮔﺬراﻧﯿـﺪن ﺷـﺨﺺ اﻧﺼﺎف را ﺑﻘﺘﻞ‬‫رﺳﺎﻧﯿﺪﻧﺴﺖ ]‪.[1‬‬‫ﭘﺲ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺑﺮ ﻋﺪم دﻻﻟﺖ ﻗﻮل ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺮ ﻋﺪاوت و ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ او اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺪو وﺟﻪ ﮐﺮده‪:‬‬‫ﯾﮑﯽ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﻗﻮل ﭼﻮن ﺑﺠﻬﺖ ﺗﻘﺮب ﺑﻤﺄﻣﻮن ﻋﺒﺎﺳﯽ ﺑﻮده ﻏﺮض او از ﺗﻠﻔﻆ ﺑﺂن ارﺿﺎء ﻣﺄﻣﻮن ﺑﺎﺷﺪ ﻧﻪ ﻋﺪاوت و ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ ﻋﺪاوت از اﻣﻮر ﻗﻠﺒﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻗﻮل ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺮ آن دﻻﻟﺖ ﻧﮑﻨﺪ‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﻫﺮ دو وﺟﻪ از ﻏﺮاﺋﺐ اﻓﺎدات اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ از وﺟﻪ اول ﺑﻨﺎﺑﺮ اﺷﺘﺮاط ﮐﻠﯿﺖ ﮐﺒﺮي ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻫﺮ ﻗﻮﻟﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي ارﺿﺎء رﺋﯿﺴـﯽ‬‫ﺻﺎدر ﺷﻮد اﮔﺮ ﭼﻪ اﯾﻦ ﻗﻮل در اﻗﺼﺎي ﺷﻨﺎﻋﺖ و ﺧﻼﻓﺖ دﯾﻦ و اﺳﻼم ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬دﻻﻟﺖ ]‪ [1‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪ 28‬ﻣﺨﻄﻮط‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪99 :‬‬‫ﺑﺮ ﻓﺴﺎد ﻋﻘﯿـﺪه و ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و ﻋـﺪاوت ﻗﺎﺋﻞ ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﺳﺎﺑﯿﻦ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻐﺮض ارﺿﺎء ﺳـﻼﻃﯿﻦ‬‫اﻣﻮﯾﻪ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﻧﯿﺰ ﻧﺎﺻﺒﯽ و دﺷﻤﻦ آن ﺣﻀﺮت ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﺮاي ارﺿﺎء ﺑﻌﺾ ﺳﻼﻃﯿﻦ ﮐﻔﺎر‪ ،‬ﺟﺴﺎرت ﺑﺮ إﻫﺎﻧﺖ‬‫و ﺳﺐ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﻣﺤﮑﻮم ﺑﮑﻔﺮ و ﻋـﺪاوت آن ﺣﻀـﺮت ﻧﺸﻮد اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟﻤﻔﺎﺳـﺪ‬‫اﻟﺸﻨﯿﻌﮥ و اﻟﻘﺒﺎﺋﺢ اﻟﺴﻤﺠﻪ‪ ،‬و در ﺣﻘﯿﻘﺖ اﯾﻦ اﻓﺎده ﻫﺪم ارﮐﺎن دﯾﻦ و اﺳﻼم و ﺗﺒﺮﺋﻪ ﺳﺎﺣﺖ ﺑﺴﯿﺎري از ﮐﻔﺎر ﻟﺌﺎم اﺳﺖ‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ رد ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺟﺎﺣﻆ از ﺣﻤﺎﯾﺖ اﺳﻼم دﺳﺖ ﮐﺸﯿﺪه‬‫اﻣـﺎ وﺟﻪ دوم ﭘﺲ آن ﻫﻢ ﻣﺜﻞ وﺟﻪ اول ﺻـﺮﯾﺢ اﻟﻔﺴﺎد و اﻻﺧﺘﻼل‪ ،‬و ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺤﯿﺮ ارﺑﺎب ﮐﻤﺎل اﺳﺖ‪ ،‬و در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑﺎﯾﻦ‬‫وﺟﻪ ﻏﯿﺮ ﺳﺪﯾـﺪ ﻫﻢ‪ ،‬ﻃﺮﻓﻪ ﺗﻮﻃﺌﻪ و ﺗﻤﻬﯿـﺪ ﻋﺬر ﺑﺮاي ﻧﻮاﺻﺐ ﻋﻨﯿﺪ و ﮐﻔﺎر ﻣﺮﯾﺪ ﻧﻤﻮده‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻗﻮل دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﻋﺪاوت ﻧﺪاﺷـﺘﻪ‬‫ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و اﻃﻼـع ﺑﺮ ﻋـﺪاوت ﺑـﺎﯾﻦ ﺳـﺒﺐ ﮐﻪ از اﻣـﻮر ﻗﻠـﺒﯿﻪ اﺳﺖ ﻏﯿﺮ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﻮد‪ ،‬ﺣﮑﻢ ﺑﻌـﺪاوت ﺳـﺎﺋﺮ ﻧﻮاﺻﺐ و ﺧﻮارج ﺑـﺎ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻣﻤﮑﻦ ﻧﺸﻮد‪ ،‬و ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺣﮑﻢ ﺑﻌﺪاوت ﮐﻔﺎر ﺑﺎ ﺳـﺮور اﻧﺒﯿﺎء اﺧﯿﺎر ﺻﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ و ﺳﻼﻣﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﺎ اﺧﺘﻠﻒ اﻟﻠﯿﻞ و‬‫اﻟﻨﻬﺎر ﺻﺤﯿﺢ ﻧﺸﻮد‪ ،‬و ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺣﮑﻢ ﺑﻌﺪاوت ﮐﻔﺎر ﺑﺎ اﻧﺒﯿﺎء ﺳﺎﺑﻘﯿﻦ‪ ،‬ﺑﺴﺒﺐ اﻗﻮال ﻓﻈﯿﻌﻪﺷﺎن ﺻﺤﯿﺢ ﻧﺸﻮد‪.‬‬‫ﺣﺎﻻ ﺗﺄﻣﻞ ﺑﺎﯾﺪ ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ ﺷﺨﺺ اﻧﺼﺎف را ﮐﺪام ﮐﺲ ﺑﻘﺘﻞ رﺳﺎﻧﯿﺪه‪ ،‬و ﮐﺪام ﮐﺲ آن را ﺟﺎﻣﻪ ﺣﯿﺎت ﭘﻮﺷﺎﻧﯿﺪه‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻨﺎﺑﺮ وﺟﻪ دوم ﺣﮑﻢ ﺑﻌﺪاوت اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺎ ﺧﻠﻔﺎء ﺛﻼﺛﻪ و ﻋﻠﻤﺎء ﺳـﻨﯿﻪ ﻧﯿﺰ وﺟﻪ ﺻﺤﺘﯽ ﻧﺪارد‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺣﮑﻢ ﺑﻌﺪاوﺗﺸﺎن‬‫ﺑـﺎ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم ﮐﻪ اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ ﺑﮑﻤﺎل وﻗﺎﺣﺖ ﺟﺴﺎرت ﺑﺮ آن ﻣﯽﺳﺎزﻧـﺪ ﺑﺎﻃﻞ ﻣﺤﺾ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺳـﻨﺪ اﯾﻦ دﻋﺎوي ﺟﺰ‬‫اﻗﻮال ﻧﻤﯽآرﻧﺪ‪ ،‬و ﻗﻮل ﺣﺴﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 80‬از ‪210‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪100 :‬‬‫اﻓﺎده رﺷـﯿﺪﯾﻪ دﻟﯿﻞ ﻋـﺪاوت ﻧﻤﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻗﻮل را دﻟﯿﻞ ﻋﺪاوت ﮔﺮداﻧﯿﺪن ﺷـﺨﺺ اﻧﺼﺎف را ﺑﻘﺘﻞ رﺳﺎﻧﯿﺪن اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ‬‫ﻫﺮ ﺟﺎ ﻋﻠﻤﺎي ﺳﻨﯿﻪ ﺣﮑﻢ ﺑﻌﺪاوت ﮐﺴﯽ ﺑﺴﺒﺐ ﻗﻮل او ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﺷﺨﺺ اﻧﺼﺎف را ﺑﻘﺘﻞ رﺳﺎﻧﯿﺪهاﻧﺪ‬‫رﺷﯿﺪ ﺑﺎ اﻧﮑﺎر ﺗﺸﯿﻊ ﻣﺎﻣﻮن ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي را اﻧﺘﻘﺎد ﮐﺮده‬‫اﻣـﺎ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و اﻋﺠﺐ اﻟﻌﺠـﺎﺋﺐ دﯾﮕﺮ در اﯾﻦ ﻣﻘـﺎم آﻧﮑﻪ ﺟﻨـﺎب ﻗﺎﺿـﯽ ﺻﺎﺣﺐ در »ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﺣﮑﻢ ﺑﺘﺸـﯿﻊ ﻣﺄﻣﻮن و دﯾﮕﺮ‬‫ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ ﻗﺎﺗﻠﯿﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ اﻃﻬﺎر ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ ﮐﻤﺎ ﺳﯿﺄﺗﯽ ﻧﻘﻠﻪ ]‪.[1‬‬‫ﭘﺲ ﻣﺨﺪوش اﺳﺖ ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ ﺣﮑﻢ ﺑﺘﺸـﯿﻊ ﻣﺄﻣﻮن‪ ،‬اﺟﻠﻪ ﻋﻠﻤﺎي ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬و اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ اﻋﻼم اﺳﺎﻃﯿﻦ‪ ،‬و اﻓﺎﺧﻢ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﺟﻬﺎﺑﺬه ﻣﻨﻘﺪﯾﻦ اﯾﺸﺎن ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪،‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﺗﺸﻨﯿﻌﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ آن ﺣﮑﻢ ﻣﯽزﻧﻨﺪ راﺟﻊ ﺑﺎﯾﻦ ﺣﻀﺮات اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﮑﻤﺎل أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﻤﺄﻣﻮن ﻋﺒﺪاﻟّﻠﻪ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﺮﺷـﯿﺪ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ ﻓﯽ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﺠﻤﻌﮥ ﻣﻨﺘﺼﻒ رﺑﯿﻊ اﻻول‪ ،‬و ﻫﯽ اﻟﻠﯿﻠﮥ اﻟﺘﯽ ﻣﺎت ﻓﯿﻬﺎ ﻋﻤﻪ اﻟﻬﺎدي‪،‬‬‫و اﺳﺘﺨﻠﻒ أﺑﻮه‪.‬‬‫و اﻣﻪ أم وﻟﺪ اﺳـﻤﻬﺎ ﻣﺮاﺟﻞ‪ ،‬ﻣﺎﺗﺖ ﻓﯽ ﻧﻔﺎﺳـﻬﺎ ﺑﻪ‪ ،‬و ﻗﺮأ اﻟﻌﻠﻢ ﻓﯽ ﺻﻐﺮه‪ ،‬ﺳﻤﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬و ﻫﺸﯿﻢ و ﻋﺒﺎد ﺑﻦ اﻟﻌﻮام‪ ،‬و ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ‬‫ﻋﻄﯿﮥ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ اﻟﻀﺮﯾﺮ‪ ،‬و اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﺣﺠﺎج اﻻﻋﻮر‪ ،‬و ﻃﺒﻘﺘﻬﻢ‪ ،‬و أدﺑﻪ اﻟﯿﺰﯾﺪي ]‪.[2‬‬‫و ﺟﻤﻊ اﻟﻔﻘﻬﺎء ﻣﻦ اﻵﻓﺎق‪ ،‬و ﺑﺮع ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ و اﯾﺎم اﻟﻨﺎس‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﮐﺒﺮ ﻋﻨﯽ ]‪ [1‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪ 28‬ﻣﺨﻄﻮط‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﯿﺰﯾـﺪي‪ :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك اﻟﻌـﺪوي اﻟﻨﺤﻮي اﻟﻠﻐﻮي اﻟﻤﻘﺮئ اﻟﺒﺼـﺮي‪ ،‬ﺳـﮑﻦ ﺑﻐﺪاد و أﺧﺬ ﻋﻦ اﻟﺨﻠﯿﻞ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺨﺮاﺳﺎن ‪ ،202‬و ﻟﻪ‬‫أوﻻد و أوﻻد أوﻻد ﻋﻠﻤﺎء‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪101 :‬‬‫ﺑﺎﻟﻔﻠﺴـﻔﮥ و ﻋﻠـﻮم اﻻواﺋـﻞ و ﻣﻬﺮ ﻓﯿﻬـﺎ ﻓﺠﺮه ذﻟـﮏ اﻟﯽ اﻟﻘـﻮل ﺑﺨﻠﻖ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬روي ﻋﻨﻪ وﻟـﺪه اﻟﻔﻀـﻞ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﮐﺜﻢ‪ ،‬و ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻋﺜﻤﺎن اﻟﻄﯿﺎﻟﺴـﯽ‪ ،‬و اﻻﻣﯿﺮ ﻋﺒﺪاﻟﻠّﻪ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث اﻟﺸﯿﻌﯽ‪ ،‬و دﻋﺒﻞ اﻟﺨﺰاﻋﯽ‪ ،‬و آﺧﺮون‪ ،‬و ﮐﺎن أﻓﻀﻞ رﺟﺎل ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‬‫ﺣﺰﻣﺎ‪ ،‬و ﻋﺰﻣﺎ‪ ،‬و ﺣﻠﻤﺎ‪ ،‬و ﻋﻠﻤﺎ‪ ،‬و رأﯾﺎ‪ ،‬و دﻫﺎء‪ ،‬و ﻫﯿﺒﮥ‪ ،‬و ﺷﺠﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﺳﻮددا‪ ،‬و ﺳﻤﺎﺣﮥ‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﻣﺤـﺎﺳﻦ و ﺳـﯿﺮة ﻃﻮﯾﻠـﮥ‪ ،‬ﻟﻮﻻـ ﻣـﺎ أﺗـﺎه ﻣﻦ ﻣﺤﻨـﮥ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﻟﻘﻮل ﺑﺨﻠﻖ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻞ اﻟﺨﻼﻓـﮥ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس أﻋﻠﻢ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﻓﺼﯿﺤﺎ ﻣﻔّﻮﻫﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻌﻤﺮوه‪ ،‬و ﻋﺒﺪاﻟﻤﻠﮏ ﺑﺤﺠﺎﺟﻪ‪ ،‬و أﻧﺎ ﺑﻨﻔﺴﯽ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﯾﻘﺎل ﻟﺒﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﻓﺎﺗﺤﮥ‪ ،‬و واﺳﻄﮥ‪ ،‬و ﺧﺎﺗﻤﮥ‪ ،‬ﻓﺎﻟﻔﺎﺗﺤﮥ اﻟﺴﻔﺎح و اﻟﻮاﺳﻄﮥ اﻟﻤﺄﻣﻮن‪ ،‬و اﻟﺨﺎﺗﻤﮥ اﻟﻤﻌﺘﻀﺪ‬‫اﮐﺎﺑﺮ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﻣﺎﻣﻮن ﻋﺒﺎﺳﯽ را ﺷﯿﻌﻪ داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻗﯿـﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﺧﺘﻢ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﺮﻣﻀﺎﻧـﺎت ﺛﻼﺛـﺎ و ﺛﻼﺛﯿﻦ ﺧﺘﻤـﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻌﺮوﻓﺎ ﺑﺎﻟﺘﺸـّﯿﻊ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺣﻤﻠﻪ ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﺧﻠﻊ أﺧﯿﻪ اﻟﻤﺆﺗﻤﻦ و اﻟﻌﻬﺪ‬‫ﺑﺎﻟﺨﻼﻓﮥ اﻟﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺿﺎ ﮐﻤﺎ ﺳﻨﺬﮐﺮه ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺄﻣﻮن ﻣﻌﺮوف ﺑﻮد ﺑﺘﺸـّﯿﻊ‪ ،‬و ﻫﻤﯿﻦ ﺗﺸـﯿﻊ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ ﻣﺄﻣﻮن را ﺑﺮ ﺧﻠﻊ ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻣﺆﺗﻤﻦ و ﻋﻬﺪ ﺧﻼﻓﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 81‬از ‪210‬‬‫ﺑﺴﻮي اﻣﺎم رﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ آﻻف اﻟﺘﺤﯿﮥ و اﻟﺜﻨﺎء‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﺑﻌﺪ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﯾﺴﯿﺮه از ﻋﺒﺎرت ﺳﺎﺑﻘﻪ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ اﺣـﺪي و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﺧﻠﻊ أﺧﺎه اﻟﻤﺆﺗﻤﻦ ﻣﻦ اﻟﻌﻬـﺪ‪ ،‬و ﺟﻌﻞ وﻟﯽ اﻟﻌﻬﺪ ﻣﻦ ﺑﻌﺪه ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺿﺎ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﮑﺎﻇﻢ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﻟا ﺼﺎدق‪،‬‬‫ﺣﻤﻠﻪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ اﻓﺮاﻃﻪ ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪ 284‬ط دار اﻟﻔﮑﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪102 :‬‬‫ﻓﯽ اﻟﺘﺸـﯿﻊ ﺣﺘﯽ ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﻫﻢ أن ﯾﺨﻠﻊ ﻧﻔﺴﻪ و ﯾﻔﻮض اﻻﻣﺮ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺬي ﻟﻘﺒﻪ اﻟﺮﺿﺎ‪ ،‬و ﺿـﺮب اﻟﺪراﻫﻢ ﺑﺎﺳـﻤﻪ‪ ،‬و زوﺟﻪ اﺑﻨﺘﻪ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ‬‫اﻟﯽ اﻵﻓـﺎق ﺑـﺬﻟﮏ‪ ،‬و أﻣﺮ ﺑـﺘﺮك اﻟﺴـﻮاد و ﻟﺒﺲ اﻟﺨﻀـﺮ‪ ،‬ﻓﺎﺷـﺘﺪ ذﻟـﮏ ﻋﻠﯽ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒـﺎس ﺟﺤـﺪا‪ ،‬و ﺧﺮﺟـﻮا ﻋﻠﯿـﻪ‪ ،‬و ﺑـﺎﯾﻌﻮا اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ‬‫اﻟﻤﻬـﺪي‪ ،‬و ﻟﻘﺐ »ﺑﺎﻟﻤﺒـﺎرك« ﻓﺠﻬﺰ اﻟﻤـﺄﻣﻮن ﻟﻘﺘـﺎﻟﻪ‪ ،‬و ﺟﺮت اﻣﻮر و ﺣﺮوب‪ ،‬و ﺳﺎر اﻟﻤﺄﻣﻮن اﻟﯽ ﻧﺤﻮ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﻨﺸﺐ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺿﺎ أن‬‫ﻣﺎت ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺛﻼث‪ ،‬ﻓﮑﺘﺐ اﻟﻤﺄﻣﻮن اﻟﯽ أﻫﻞ ﺑﻐﺪاد ﯾﻌﻠﻤﻬﻢ أﻧﻬﻢ اﻧﻤﺎ ﻧﻘﻤﻮا ﻋﻠﯿﻪ ﺑﯿﻌﺘﻪ ﻟﻌﻠﯽ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻣﺎت‪ ،‬ﻓﺮدوا ﺟﻮاﺑﻪ أﻏﻠﻆ ﺟﻮاب‪ ،‬ﻓﺴﺎر‬‫اﻟﻤﺄﻣﻮن‪ ،‬و ﺑﻠﻎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ اﻟﻤﻬﺪي ﺗﺴـﻠﻞ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﻋﻬﺪه‪ ،‬ﻓﺎﺧﺘﻔﯽ ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬ﻓﮑﺎﻧﺖ أﯾﺎﻣﻪ ﺳﻨﺘﯿﻦ اﻻ أﯾﺎﻣﺎ‪ ،‬و ﺑﻘﯽ ﻓﯽ اﺧﺘﻔﺎﺋﻪ ﻣﺪة‬‫ﺛﻤﺎن ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬و وﺻﻞ اﻟﻤﺄﻣﻮن ﺑﻐﺪاد ﻓﯽ ﺻﻔﺮ ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ‪ ،‬ﻓﮑﻠﻤﻪ اﻟﻌﺒﺎﺳﯿﻮن و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻓﯽ اﻟﻌﻮد اﻟﯽ ﻟﺒﺲ اﻟﺴﻮاد و ﺗﺮك اﻟﺨﻀﺮة ﻓﺘﻮﻗﻒ ﺛﻢ‬‫أﺟﺎب اﻟﯽ ذﻟﮏ ]‪.[1‬‬‫»از اﯾـﻦ ﻋﺒـﺎرت واﺿـﺢ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻣـﺄﻣﻮن ﻣﻔﺮط در ﺗﺸـﯿﻊ ﺑـﻮد‪ ،‬و ﻫﻤﯿﻦ اﻓﺮاط در ﺗﺸـﯿﻊ او را ﺑﺮداﺷﺖ ﺑﺮ ﺧﻠـﻊ ﺑﺮادر ﺧـﻮد ﻣـﺆﺗﻤﻦ‪ ،‬و‬‫ﮔﺮداﻧﯿﺪن اﻣﺎم ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را وﻟﯽ ﻋﻬﺪ ﺑﻌﺪ ﺧﻮد‪ ،‬و اﻓﺮاط ﺗﺸﯿﻊ ﻣﺄﻣﻮن ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪه‪ :‬ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ او ﻗﺼﺪ ﮐﺮد‬‫ﮐﻪ ﺧﻠﻊ ﻧﻤﺎﯾـﺪ ﻧﻔﺲ ﺧﻮد را‪ ،‬و ﺗﻔﻮﯾﺾ ﮐﻨـﺪ اﻣﺮ ﺧﻼـﻓﺖ را ﺑﺴﻮي ﺣﻀـﺮت اﻣـﺎم رﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم و ﻋﺠﺐﺗﺮ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد ﻓﺎﺿـﻞ‬‫رﺷﯿﺪ ﻫﻢ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺳﯿﻮﻃﯽ را‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺺ ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ ﺗﺸّﯿﻊ ﻣﺄﻣﻮن در ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »اﯾﻀﺎح« در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﭼﺴـﺎن در اﯾﻦ ﺟـﺎ‪ ،‬و ﻫﻢ در ﺑﻌﺾ ﻣﻘﺎﻣـﺎت دﯾﮕﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬و ﻫﻢ در »ﺷﻮﮐﺖ ﻋﻤﺮﯾﻪ« و ﻏﯿﺮ آن‪ ،‬ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﺸـﯿﻊ را ﺑﻤﺄﻣﻮن ﺳـﺒﺐ‬‫ﻧﻬﺎﯾﺖ ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪ 285‬ط ﺑﯿﺮوت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪103 :‬‬‫ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ و ﺳـﺨﺮﯾﻪ و ﻓﺴﻮس ﮔﻤﺎن ﺑﺮده‪ ،‬و ﻧﺪاﻧﺴـﺘﻪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻧﺴـﺒﺖ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﻮاﻓﻖ اﺳﺖ ﺑﺎ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻣﺜﻞ ﺳﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺠﺪد ﻣﺬﻫﺐ‬‫ﺳﻨﯿﻪ در ﻣﺎﺋﻪ ﺗﺎﺳﻌﻪ ﺑﻮده‪.‬‬‫و ﻣﺒﻨﯽ اﺳﺖ ﺑﺮ اﻟﺰام و اﻓﺤﺎم‪ ،‬ﺗﺸـﺒﺚ ﺑﺂن و ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻃﻌﻦ ﺑﺴـﺒﺐ آن‪ ،‬ﺑﻤﺮاﺣﻞ ﻗﺎﺻـﯿﻪ از ﺗﺄﻣﻞ و ﻣﺮاﻋﺎت ﻃﺮﯾﻖ ﻣﻨﺎﻇﺮه دورﺗﺮ اﻓﺘﺎده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ‬‫اﯾﻦ ﺗﺸﻨﯿﻊ و اﺳﺘﻬﺰاء اﺑﻮاب ﺻﻨﻮف ﺗﺸﻨﯿﻊ و ﻃﻌﻦ ﺑﺮ آن ﻋﻤﺪة اﻻذﮐﯿﺎء ﮔﺸﺎده‪.‬‬‫اﻣـﺎ اﺛﺒـﺎت اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ ﺧﻮد ﻋﺒـﺎرت ﺳـﯿﻮﻃﯽ را ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﻨـﺎب او‪ ،‬در ﻣﺎ ﺑﻌـﺪ در ﻣﻘﺎم اﺛﺒﺎت‬‫ﺣﺼﻮل رﺗﺒﻪ ﻋﺎﻟﯽ در دﻧﯿﺎ ﺑﺮاي ﻓﺎﻃﻤﯿﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ‬‫ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻣﺎﻣﻮن ﻋﺒﺎﺳﯽ در ﺗﺸﯿﻊ اﻓﺮاط ﮐﺮده‬‫و ﺷﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ«‪:‬‬‫و ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ اﺣﺪي و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ ﺧﻠﻊ )أي اﻟﻤﺄﻣﻮن( أﺧﺎه اﻟﻤﺆﺗﻤﻦ ﻣﻦ اﻟﻌﻬﺪ‪ ،‬و ﺟﻌﻞ وﻟﯽ اﻟﻌﻬﺪ ﺑﻌﺪه ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺿﺎ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﮑﺎﻇﻢ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‬‫اﻟﺼـﺎدق‪ ،‬ﺣﻤﻠﻪ ﻋﻠﯽ ذﻟـﮏ اﻓﺮاﻃﻪ ﻓﯽ اﻟﺘﺸـﯿﻊ ﺣﺘﯽ ﻗﯿـﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﻫّﻢ أن ﯾﺨﻠﻊ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬و ﯾﻔﻮض اﻻـﻣﺮ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟـﺬي ﻟﻘﺒﻪ ﺑﺎﻟﺮﺿﺎ‪ ،‬و ﺿـﺮب‬‫اﻟـﺪراﻫﻢ ﺑﺎﺳـﻤﻪ‪ ،‬و زوﺟﻪ اﺑﻨﺘﻪ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ اﻟﯽ اﻵﻓﺎق ﺑـﺬﻟﮏ‪ ،‬و أﻣﺮ ﺑﺘﺮك اﻟﺴﻮاد و ﻟﺒﺲ اﻟﺨﻀـﺮة‪ ،‬ﻓﺎﺷـﺘﺪ ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺟﺪا‪ ،‬و‬‫ﺧﺮﺟﻮا ﻋﻠﯿﻪ و ﺑﺎﯾﻌﻮا اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻤﻬﺪي و ﻟﻘﺐ ﺑﺎﻟﻤﺒﺎرك‪ ،‬ﻓﺠﻬﺰ اﻟﻤﺄﻣﻮن ﻟﻘﺘﺎﻟﻪ و ﺟﺮت اﻣﻮر و ﺣﺮوب ]‪ [1‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫»و از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ وﻟﯿﻌﻬﺪ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﻣﺄﻣﻮن ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم رﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم را از ﻣﺸـﻬﻮرات‪ ،‬و داﺋﺮ ﺑﺮ أﻟﺴـﻨﻪ ﺛﻘﺎت‪ ،‬ﻟﻬﺬا ﺗﺒﯿﯿﺾ وﺟﻪ ﻗﺮﻃﺎس‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 82‬از ‪210‬‬‫ﺑﺘﮑﺜﯿﺮ ﺳﻮاد ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪ 285‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪104 :‬‬‫ﺷﻮاﻫﺪ اﯾﻦ ﻣﺪﻋﺎ از ﻗﺒﯿﻞ اﯾﻀﺎح واﺿﺤﺎت اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﮐﺎَن اﻟﱠﻨﺎُس ُأﱠﻣًﮥ واِﺣَﺪًة‬‫و دﯾﻨﻬﻢ ﻗﺎﺋﻤﺎ ﻓﯽ ﺧﻼﻓﮥ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ اﺳﺘﺸـﻬﺪ ﻗﻔﻞ ﺑﺎب اﻟﻔﺘﻨﮥ ﻋﻤﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و اﻧﮑﺴـﺮ اﻟﺒﺎب‪ ،‬ﻗﺎم رؤس اﻟﺸﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﻬﯿﺪ‬‫ﻋﺜﻤﺎن ﺣﺘﯽ ذﺑـﺢ ﺻﺒﺮا‪ ،‬و ﺗﻔﺮﻗﺖ اﻟﮑﻠﻤـﮥ‪ ،‬و ﺗﻤﺖ وﻗﻌﮥ اﻟﺠﻤﻞ‪ ،‬ﺛﻢ وﻗﻌﮥ ﺻـﻔﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻈﻬﺮت اﻟﺨﻮارج و ﮐّﻔﺮت ﺳﺎدة اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻇﻬﺮت‬‫اﻟﺮواﻓﺾ و ﻟا ﻨﻮاﺻﺐ‪ ،‬و ﻓﯽ آﺧﺮ زﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﻇﻬﺮت اﻟﻘﺪرﯾﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻇﻬﺮت اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ ﺑﺎﻟﺒﺼـﺮة‪ ،‬و اﻟﺠﻬﻤﯿﮥ و اﻟﻤﺠﺴﻤﮥ ﺑﺨﺮاﺳﺎن‪ ،‬ﻓﯽ اﺛﻨﺎء‬‫ﻋﺼـﺮ اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻊ ﻇﻬﻮر اﻟﺴﻨﮥ و أﻫﻠﻬﺎ اﻟﯽ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻈﻬﺮ اﻟﻤﺄﻣﻮن اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ذﮐﯿﺎ ﻣﺘﮑﻠﻤﺎ ﻟﻪ ﻧﻈﺮ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﻘﻮل‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﺠﻠﺐ ﮐﺘﺐ‬‫اﻻواﺋﻞ‪ ،‬و ﻋّﺮب ﺣﮑﻤﮥ اﻟﯿﻮﻧﺎن‪ ،‬و ﻗﺎم ﻓﯽ ذﻟﮏ و ﻗﻌﺪ و ﺧﺐ ]‪ [2‬و أوﺿﻊ‪ ،‬و رﻓﻌﺖ اﻟﺠﻬﻤﯿﮥ و اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ رءوﺳﻬﺎ ﺑﻞ و اﻟﺸﯿﻌﮥ‪.‬‬‫ﻓـﺎﻧﻪ ﮐـﺎن ﮐـﺬﻟﮏ‪ ،‬و آل ﺑﻪ اﻟﺤﺎل اﻟﯽ أن ﺣﻤﻞ اﻻﻣـﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻮل ﺑﺨﻠﻖ اﻟﻘﺮآن و اﻣﺘﺤﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﻠﻢ ﯾﻤﻬﻞ و ﻫﻠﮏ ﻟﻌﺎﻣﻪ‪ ،‬و ﺧﻠﯽ ﺑﻌـﺪه‬‫ﺷﺮا و ﺑﻼء ﻓﯽ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻓﺎن اﻻﻣﮥ ﻣﺎزاﻟﺖ ﻋﻠﯽ ان اﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻈﯿﻢ ﮐﻼم اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و وﺣﯿﻪ و ﺗﻨﺰﯾﻠﻪ‪ ،‬ﻻ ﯾﻌﺮﻓﻮن ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﺣﺘﯽ ﻧﺒﻎ ﻟﻬﻢ اﻟﻘﻮل ﺑـﺄﻧﻪ ﮐﻼـم اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺨﻠﻮق ﻣﺠﻌﻮل‪ ،‬و أﻧﻪ ﯾﻀـﺎف اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ اﺿﺎﻓـﮥ ﺗﺸـﺮﯾﻒ‪ ،‬ﮐﺒﯿﺖ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻧﺎﻗـﮥ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓـﺄﻧﮑﺮ ذﻟﮏ‬‫اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ اﻟﺠﻬﻤﯿـﮥ ﯾﻈﻬﺮون ﻓﯽ دوﻟـﮥ اﻟﻤﻬـﺪي و اﻟﺮﺷـﯿﺪ و اﻻﻣﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻠّﻤﺎ وﻟّﯽ اﻟﻤﺄﻣﻮن و ﮐﺎن ﻣﻨﻬﻢ ]‪ [1‬اﯾﻀﺎح ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ص‬‫‪ 93‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻨﻬﻮ‬‫]‪ [2‬ﺧﺐ‪ :‬ﻃﺎل‪ -‬ارﺗﻔﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪105 :‬‬‫أﻇﻬﺮ اﻟﻤﻘﺎﻟﮥ ]‪1‬‬‫ذﻫﺒﯽ و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﺎﻣﻮن ﻋﺒﺎﺳﯽ را ﺷﯿﻌﻪ داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﮥ ذﻫﺒﯽ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده‪ :‬ﺑﺂﻧﮑﻪ ﻣﺄﻣﻮن ﻣﺜﻞ ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﻮده‪ ،‬و ﺑﻬﻤﯿﻦ ﺳـﺒﺐ ﺷـﯿﻌﻪ ﻫﻢ در زﻣﺎن او ﺳـﺮﻫﺎي‬‫ﺧﻮد ﺑﻠﻨﺪ ﮐﺮدﻧﺪ و ﺧﻮد ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﻫﻢ ﺗﺼﺮﯾﺢ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ را ﺑﺘﺸﯿﻊ ﻣﺄﻣﻮن ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ ﻣﺄﻣﻮن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺷﺎﻣﯽ در ﺗﺎرﯾﺦ ﺧﻮد ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺑﻪ ﺗﺸﯿﻊ او ﻧﻤﻮده اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[2‬‬‫ﭘﺲ ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑﺘﻤﺴﮏ ﺧﻮد ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« اﻟﺘﻔﺎت ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و اﻋﺘﻨﺎﺋﯽ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﻣﺜﻞ ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ‬‫ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬ﮐﻪ از اﺟﻠﻪ اﺳﺎﻃﯿﻦ و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻤﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﻧﻪ ﺑﺮ إﻓﺎده ﻋﻼﻣﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد ﻧﺎﻗﻞ آﻧﺴﺖ ﻧﻈﺮي‬‫ﻣﯽاﻧﺪازد‪ ،‬و ﻧﻪ از ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ ﺣﺴﺎﺑﯽ ﺑﺮﻣﯿﺪارد‪ ،‬و ﺟﺎﺑﺠﺎ ﺑﺮ ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﺸﯿﻊ ﺑﻤﺄﻣﻮن زﺑﺎن ﻃﻌﻦ و ﻣﻼم دراز ﻣﯽﺳﺎزد‪ ،‬و ﻧﻤﯽداﻧﺪ‬‫ﮐﻪ اﯾﻦ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـّﯿﻊ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺑﺎﮐـﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ‪ ،‬و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ او اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﭼﻮن ﻋﺒﺎرت ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﮐﻪ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺘﺸـّﯿﻊ ﻣﺄﻣﻮن اﺳﺖ ﺧﻮدش‬‫ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﻨﺎد ﺑﺂن ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﻟﻬﺬا ﻧﺰد ﺧﻮد ﺟﻨﺎﺑﺶ ﻫﻢ ﺗﺸّﯿﻊ ﻣﺄﻣﻮن ﻣﺴّﻠﻢ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﺸﻨﯿﻌﺎت ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺑﺨﻮد ﺟﻨﺎب او اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻠﺪون اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﺒﺮ و دﯾﻮان اﻟﻤﺒﺘﺪأ و اﻟﺨﺒﺮ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺨﺒﺮ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﻦ دول اﻻﺳﻼم و اﻧﺸﺎء دوﻟﺘﻬﻢ و اﻻﻟﻤﺎم ﺑﻨﮑﺖ ]‪ [1‬ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء ج ‪ 11‬ص ‪ 236‬ط ﺑﯿﺮوت‬‫]‪ [2‬ﻣﺠﺎﻟﺲ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ج ‪ 2‬ص ‪ 269‬ط ﻃﻬﺮان‪ -‬اﻻﺳﻼﻣﯿﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪106 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 83‬از ‪210‬‬‫أﺧﺒﺎرﻫﻢ و ﻋﯿﻮن أﺣﺎدﯾﺜﻬﻢ‪ ،‬ﻫـﺬه اﻟﺪوﻟـﮥ ﻣﻦ دوﻟـﮥ اﻟﺸـﯿﻌﮥ ﮐﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ وﻗﺮﺗﻬﺎ ﻣﻨﻬﻢ ﯾﻌﺮﻓﻮن ﺑﺎﻟﮑﯿﺴﺎﻧﯿـﮥ‪ ،‬و ﻫﻢ اﻟﻘﺎﺋﻠﻮن ﺑﺎﻣﺎﻣـﮥ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﻨﻔﯿﮥ ﺑﻌﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﻌﺪه اﻟﯽ اﺑﻨﻪ أﺑﯽ ﻫﺎﺷﻢ ﻋﺒﺪاﻟّﻠﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﻌﺪه اﻟﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﺑﻮﺻﯿﺘﻪ ﮐﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ‪ ،‬ﺛﻢ‬‫ﺑﻌـﺪه اﻟﯽ اﺑﻨﻪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻻﻣـﺎم اﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﻌـﺪه اﻟﯽ أﺧﯿﻪ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﺴـﻔﺎح‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﺒـﺪاﻟّﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرﺛﯿـﮥ‪ ،‬ﻫﮑـﺬا ﻣﺴﺎﻗﻬﺎ ﻋﻨـﺪ ﻫﺆﻻء‬‫اﻟﮑﯿﺴﺎﻧﯿـﮥ و ﯾﺴـﻤﻮن أﯾﻀﺎ اﻟﺤﺮﻣﺎﻗﯿﮥ ﻧﺴـﺒﮥ اﻟﯽ أﺑﯽ ﻣﺴـﻠﻢ ﻻﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻠﻘﺐ ﺑﺤﺮﻣﺎق‪ ،‬و ﻟﺒﻨﯽ ﻋﺒﺎس أﯾﻀﺎ ﺷـﯿﻌﮥ ﯾﺴـﻤﻮن اﻟﺮاوﻧﺪﯾﮥ ﻣﻦ اﻫﻞ‬‫ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬ﯾﺰﻋﻤﻮن ان أﺣﻖ اﻟﻨﺎس ﺑﺎﻻﻣﺎﻣﮥ ﺑﻌﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻫﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﻻﻧﻪ وارﺛﻪ و ﻋﺎﺻـﺒﻪ ﻟﻘﻮﻟﻪ‪َ» :‬و ُأوﻟ ُﻮا اﻟ َْﺄْرﺣﺎِم‬‫ﺑَْﻌُﻀُﻬْﻢ َأْوﻟﯽ ﺑ َِﺒْﻌٍﺾ ﻓِﯽ ِﮐﺘﺎِب اﻟﱠﻠِﻪ«*‬‫]‪ [1‬و أن اﻟﻨـﺎس ﻣﻨﻌﻮه ﻣﻦ ذﻟﮏ و ﻇﻠﻤﻮه اﻟﯽ أن رده اﻟﱠﻠﻪ اﻟﯽ وﻟـﺪه‪ ،‬و ﯾـﺬﻫﺒﻮن اﻟﯽ اﻟﺒﺮاءة ﻣﻦ اﻟﺸـﯿﺨﯿﻦ و ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬و ﯾﺠﯿﺰون ﺑﯿﻌـﮥ ﻋﻠﯽ‬‫ﻻن اﻟﻌﺒﺎس ﻗﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﯾﺎ اﺑﻦ أﺧﯽ ﻫﻠﻢ اﺑﺎﯾﻌﮏ ﻓﻼ ﯾﺨﺘﻠﻒ ﻋﻠﯿﮏ اﺛﻨﺎن‪.‬‬‫و ﻟﻘﻮل داود ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﺒﺮ اﻟﮑﻮﻓﮥ ﯾﻮم ﺑﻮﯾﻊ اﻟﺴـﻔﺎح‪ :‬ﯾﺎ أﻫﻞ اﻟﮑﻮﻓﮥ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻘﻢ ﻓﯿﮑﻢ اﻣﺎم ﺑﻌﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫اﻟّﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬و ﻫﺬا اﻟﻘﺎﺋﻢ ﻓﯿﮑﻢ ﯾﻌﻨﯽ اﻟﺴﻔﺎح ]‪[2‬‬‫ﺑﮕﻔﺘﺎر اﺑﻦ ﺧﻠﺪون دوﻟﺖ ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ دوﻟﺖ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﻮد‬‫»از اﯾـﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺻـﻞ دوﻟﺖ ﻋﺒﺎﺳـﯿﻪ از دوﻟﺖ ﺷـﯿﻌﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻓﺮق اﯾﻦ دوﻟﺖ از ﺷـﯿﻌﻪ ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﺴـﺒﺖ ﺻـﺎﺣﺐ‬‫»ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﺗﺸـﯿﻊ را ﺑﺨﻠﻔﺎي ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﻮاﻓﻖ اﻓﺎده اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺗﺸﻨﯿﻊ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺑﺮ ﻧﺴﺒﺖ ﺗﺸﯿﻊ ﺑﺒﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﻋﯿﻦ‬‫ﺗﺸﻨﯿﻊ ﺑﺮ اﺳﻼف ﺟﻼﻟﺖ اﺳﺎس ﺧﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آﺧﺮ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ داود ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﺮ ﻣﻨﺒﺮ ﮐﻮﻓﻪ ﺑﺮوز ]‪ [1‬اﻻﻧﻔﺎل‪ -75 :‬و اﻻﺣﺰاب‪6 :‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﻌﺒﺮ و دﯾﻮان اﻟﻤﺒﺘﺪأ و اﻟﺨﺒﺮ ج ‪ 3‬ص ‪ 173‬ط ﺑﯿﺮوت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪107 :‬‬‫ﺑﯿﻌﺖ ﺳﻔﺎح ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﻗﺎﺋﻢ ﻧﺸﺪ در ﺷﻤﺎ اﻣﺎﻣﯽ ﺑﻌﺪ ﺣﻀﺮت رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﮕﺮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬و‬‫اﯾﻦ ﻗﺎﺋﻢ در ﺷﻤﺎ ﯾﻌﻨﯽ ﺳّﻔﺎح‪ ،‬و اﯾﻦ ﻗﻮل ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ در ﻧﻔﯽ ﺧﻼﻓﺖ ﺛﻼﺛﮥ‪ ،‬و ﭼﻮن ﺳّﻔﺎح ﻫﻢ رّدي ﺑﺮ آن ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺑﻄﻼن ﺧﻼﻓﺖ ﺛﻼﺛﻪ‬‫ﻧﺰد او ﻏﯿﺮ ﻣﻨﮑﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺗﺸﯿﻊ ﺳﻔﺎح و اﺗﺒﺎع او از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ‪.‬‬‫و از اﯾﻦ ﺟﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« اﯾﻦ ﻗﻮل داود ﺑﻦ ﻋﻠﯽ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﻔﺎح ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﺗﺸﯿﻊ او ذﮐﺮ ﮐﺮده ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬ﮐﻨﯿﺘﺶ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﻟﻘﺒﺶ ﺳـﻔﺎح اﺳﺖ‪ ،‬وﻻدﺗﺶ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬اول ﺧﻠﻔﺎء‬‫آل ﻋﺒـﺎس اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﯿﻌﺘﺶ ﺑﺴـﻌﯽ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻗﺤﻄﺒﻪ ﻃـﺎﺋﯽ‪ ،‬و ﻧﺼـﺮت اﺑﻮ ﻣﺴـﻠﻢ ﻣﺮوزي در آدﯾﻨﻪ ﭼﻬﺎردﻫﻢ ﺷـﻬﺮ رﺑﯿﻊ اﻻول ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و‬‫ﺛﻠﺜﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‬‫داود ﻋﺒﺎﺳﯽ ﺧﻼﻓﺖ ﻏﯿﺮ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﺳﻔﺎح را ﺑﺎﻃﻞ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮده‬‫ﺻﺎﺣﺐ »روﺿﮥ اﻟﺼﻔﺎ« آورده ﮐﻪ ﺻﺒﺎح ﺟﻤﻌﻪ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﺎ أﺗﺒﺎع ﺧﻮد ﺳﻮار ﺷﺪه‪ ،‬در دار اﻻﻣﺎره ﻣﺮوان ﻓﺮود آﻣﺪه‪ ،‬و از آﻧﺠﺎ ﺑﻤﺴﺠﺪ‬‫ﺟﺎﻣﻊ رﻓﺖ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻣﻨﺒﺮ ﺑﺮآﻣـﺪه‪ ،‬ﺑﺮ ﭘﺎي ﺧﻄﺒﻪ ﺑﺨﻮاﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﺨﻼف ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﻧﺸﺴـﺘﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﻨﺎﺑﺮ آﻧﮑﻪ در آن روز ﺿـﻌﻔﯽ‬‫داﺷﺖ ﺑﺮ ﺑﺎﻻي ﻣﻨﺒﺮ ﺑﻨﺸـﺴﺖ‪ ،‬و ﻋﻤﺶ داود ﺑﻦ ﻋﻠﯽ از وي ﺑﯿﮏ درﺟﻪ ﭘﺎﯾﺎﻧﺘﺮ اﯾﺴـﺘﺎده ﺧﻄﺒﻪ را ﺗﻤﺎم ﮐﺮد‪ ،‬و آﺧﺮﯾﻦ ﮐﻼم داود ﺑﺎ اﻫﻞ‬‫ﮐﻮﻓﻪ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ‪ :‬ﻣﯿﺎن ﺷـﻤﺎ و ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺷﻤﺎ ﻫﯿﭻ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺑﺤﻖ ﭘﺎي اﻗﺘﺪار ﺑﺮ ﻣﻨﺒﺮ ﻧﻨﻬﺎد‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و اﯾﻦ اﻣﺎم ﮐﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 84‬از ‪210‬‬‫ﺑﺮ ﻣﻨﺒﺮ اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬و ﺑﺪاﻧﯿﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﻤﺎ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺷﺪ و از ﻣﯿﺎن ﻣﺎ ﺑﯿﺮون ﻧﺮود‪ ،‬ﺗﺎ آن زﻣﺎن ﮐﻪ ﻋﯿﺴـﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم از‬‫آﺳﻤﺎن ﻓﺮود آﯾﺪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از آن ﺳﻔﺎح و داود از ﻣﻨﺒﺮ ﻓﺮود آﻣﺪه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪108 :‬‬‫ﺑﺪار اﻻﻣﺎره رﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬و اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﻨﺼﻮر ﺗﺎ ﻧﻤﺎز دﯾﮕﺮ ﺑﺎﺧﺬ ﺑﯿﻌﺖ ﻣﺸـﻐﻮل ﺑﻮد‪ ،‬و ﭼﻮن ﺑﯿﻌﺖ ﺗﻤﺎم ﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻣﺴﻨﺪ ﺧﻼﻓﺖ اﺳﺘﻘﻼل ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ‬‫در اﺳﺘﺌﺼﺎل ﺑﻨﯽ اﻣّﯿﻪ ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ ﺗﻤﺎم ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در اﺣﻮال دﻣﺸﻖ از ﻣﺠﻠﺲ اول ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫و اﯾﻦ ﻗﻮل داود را ﻋﻤـﺎد اﻟـﺪﯾﻦ ادرﯾﺲ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪاﻟّﻠﻪ ﻫﻢ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﮐﻨﺰ ]‪ [2‬اﻻﺣﺒﺎر ﻓﯽ اﻟﺴـﯿﺮ و اﻻﺧﺒﺎر« ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ‬‫ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ ﭘﺮوردﮔﺎر ﭘﯿﺶ اﯾﻦ ﺧﺎﮐﺴﺎر ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺧﻄﺒﻪ ﺧﻮاﻧﺪن اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺳﻔﺎح ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫و ﮐـﺎن ﻣﻮﻋﻮﮐﺎ ﻓﺎﺷـﺘﺪ وﺟﻌﻪ‪ ،‬ﻓﺠﻠﺲ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺒﺮ و ﺻـﻌﺪ ﻋﻤﻪ داود ﺑﻦ ﻋﻠﯽ دوﻧﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺮاﻗﯽ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺒﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ ﺷـﮑﺮا ﺷـﮑﺮا‬‫ﺷﮑﺮا اﻟـﺬي أﻫﻠﮏ ﻋـﺪوﻧﺎ و أﺻﺎر إﻟﯿﻨﺎ ﻣﯿﺮاﺛﻨﺎ ﻣﻦ ﻧﺒﯿﻨﺎ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬اﻻن اﻗﺸـﻌﺖ ﺣﻨﺎدس اﻟﻈﻠﻢ‪ ،‬و اﻧﮑﺸﻒ ﻏﻄﺎؤﻫﺎ‪ ،‬و‬‫أﺷـﺮﻗﺖ أرﺿـﻬﺎ و ﺳـﻤﺎﺋﻬﺎ‪ ،‬و ﻃﻠﻌﺖ اﻟﺸـﻤﺲ ﻣﻦ ﻣﻄﻠﻌﻬﺎ و ﺑﺰغ اﻟﻘﻤﺮ ﻣﻦ ﻣﺒﺰﻏﻪ‪ ،‬و أﺧـﺬ اﻟﻘﻮس ﺑﺎرﯾﻬﺎ ]‪ ،[3‬و ﻋﺎد اﻟﺴـﻬﻢ اﻟﯽ ﻣﻨﺰﻋﻪ‪ ،‬و‬‫رﺟـﻊ اﻟﺤـﻖ اﻟﯽ ﻧﺼـﺎﺑﻪ‪ ،‬ﻣﻦ أﻫـﻞ ﺑﯿﺖ ﻧـﺒﯿﮑﻢ‪ ،‬أﻫـﻞ اﻟﺮأﻓـﮥ و اﻟﺮﺣﻤـﮥ ﺑﮑﻢ و اﻟﻌﻄﻒ ﻋﻠﯿﮑﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ذﮐﺮ ﺳﻮء ﺳـﯿﺮة ﺑﻨﯽ أﻣـّﯿ ﮥ و ﺟﻮرﻫﻢ و‬‫ﻋ ﺴ ﻔ ﻬﻢ ‪.‬‬
‫و ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺘﺒﺎ ﺗﺒﺎ ﻟﺒﻨﯽ ﺣﺮب و ﺑﻨﯽ ﻣﺮوان آﺛﺮوا ﻓﯽ ﻣﺪﺗﻬﻢ و ﻋﺼﺮﻫﻢ اﻟﻌﺎﺟﻠﮥ ]‪ [1‬ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ج ‪ 2‬ص ‪ 264‬ط ﻃﻬﺮان‬‫]‪ [2‬ﻗـﺎل ﻓﯽ ﮐﺸـﻒ اﻟﻈﻨـﻮن‪ :‬ﮐﻨﺰ اﻻﺧﺒـﺎر ﻟﻤﺤﻤـﺪ ﺑـﻦ ﺷـﯿﺮوﯾﻪ اﻟﺒﻠﺨﯽ اﻟﻤﺘـﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و ﻟﻠﺸـﺮﯾﻒ ادرﯾﺲ ﺑـﻦ ﻋﻠﯽ ﺑـﻦ ﻋﺒـﺪاﻟّﻠﻪ‪ ،‬ذﮐﺮه‬‫اﻟﺨﺰرﺟﯽ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﻓﺘﺮاه ﺳﻤﺎه ﮐﻨﺰ اﻻﺧﺒﺎر ﺑﺎﻟﺨﺎء اﻟﻤﻌﺠﻤﮥ و اﻧﻤﺎ ﻫﻮ ﮐﻨﺰ اﻻﺣﺒﺎر ﺑﺎﻟﺤﺎء اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺒﺎري‪ :‬ﻧﺎﺣﺖ اﻟﺴﻬﻢ‪ ،‬و ﻣﻦ أﻣﺜﺎﻟﻬﻢ‪ :‬اﻋﻂ اﻟﻘﻮس ﺑﺎرﯾﻬﺎ أي ﻓﻮض أﻣﺮك اﻟﯽ ﻣﻦ ﯾﺤﺴﻨﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪109 :‬‬‫ﻋﻠﯽ اﻻﺟﻠـﮥ‪ ،‬و اﻟـﺪار اﻟﻔﺎﻧﯿـﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺎﻗﯿـﮥ‪ ،‬ﻓﺮﮐﺒﻮا اﻻﺛـﺎم‪ ،‬و ﻇﻠﻤﻮا اﻻﻧـﺎم‪ ،‬و اﻧﺘﻬﮑﻮا اﻟﻤﺤـﺎرم‪ ،‬و أﻃـﺎل ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﺼـﯿﺤﺎ‪،‬‬‫ﻣﺮﺗﺠﻼ ﻟﻠﺨﻄﺐ ﻣﻌﺮوﻓﺎ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻣﻌﺪودا ﻓﯽ ﺧﻄﺒﺎء ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل و ان أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﺰ اﻟﱠﻠﻪ ﻧﺼـﺮه‪ ،‬ﻋﺎد اﻟﯽ اﻟﻤﻨﺒﺮ ﺑﻌﺪ اﻟﺼـﻠﻮة‪ ،‬ﻻﻧﻪ‬‫ﮐﺮه أن ﯾﺨﻠﻂ ﺑﮑﻼم اﻟﺠﻤﻌﮥ ﻏﯿﺮه‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﻗﻄﻌﻪ ﻋﻦ اﺳـﺘﺘﻤﺎم اﻟﮑﻼم ﺑﻌﺪ أن أﺧﺬ ﻓﯿﻪ ﺷﺪة اﻟﻮﺟﻊ‪ ،‬ﻓﺎدﻋﻮا اﻟﱠﻠﻪ ﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺑﺎﻟﻌﺎﻓﯿﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺪ‬‫أﺑﺪﻟﮑﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻤﺮوان‪ ،‬ﻋﺪو اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬و ﺧﻠﯿﻔﮥ اﻟﺸﯿﻄﺎن‪ ،‬اﻟﺸﺎب اﻟﻤﮑﺘﻬﻞ‪ ،‬اﻟﻤﺘﺒﻊ ﻟﺴﻠﻔﻪ اﻻﺑﺮار اﻻﺧﯿﺎر‪ ،‬ﻓﻌﺞ اﻟﻨﺎس ﻟﻪ ﺑﺎﻟﺪﻋﺎء‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أﻫﻞ اﻟﮑﻮﻓﮥ اﻧﺎ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎزﻟﻨﺎ ﻣﻈﻠﻮﻣﯿﻦ ﻣﻘﻬﻮرﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺣﻘﻨﺎ‪ ،‬ﺣﺘﯽ أﺗﺎح اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻨﺎ ﺷـﯿﻌﺘﻨﺎ ﻣﻦ أﻫﻞ ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬ﻓﺄﺣﯿﺎ ﺑﻬﻢ ﺣﻘﻨﺎ‪ ،‬و أﺑﻠﺞ‬‫ﺑﻬﻢ ﺣﺠﺘﻨـﺎ‪ ،‬و أﻇﻬﺮ ﺑﻬﻢ دوﻟﺘﻨﺎ‪ ،‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس أﻧﻪ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﮐﺎن ﺑﯿﻨﮑﻢ و ﺑﯿﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﺧﻠﯿﻔـﮥ اﻻ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ و أﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻫﺬا اﻟﺬي ﺧﻠﻔﯽ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻧﺰﻻـ ﻓﺴـﺎر أﺑﻮ اﻟﻌﺒـﺎس اﻟﯽ اﻟﻘﺼـﺮ‪ ،‬و أﺟﻠﺲ أﺧﺎه أﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﯾﺄﺧـﺬ اﻟﺒﯿﻌـﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﻟﻤﺴـﺠﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺟﻨﻪ اﻟﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﮐﺎن ﺣﯿﻦ‬‫ﺳـﺎرت اﻟﻘﻮاد ﻧﺤﻮ أﺑﯽ اﻟﻌﺒـﺎس ﻟﺤﻘﻬﻢ أﺑﻮ ﺳـﻠﻤﮥ اﻟﺨﻼـل ﻓـﺄدﺧﻠﻮه وﺣـﺪه‪ ،‬ﻓﺴـﻠﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﻟﺨﻼﻓـﮥ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﻋﻠﯽ رﻏﻢ أﻧﻔﮏ ﯾﺎ ﺑﻦ‬‫اﻟﻔﺎﻋﻠﮥ‪ ،‬ﻓﻨﻬﺎﻫﻢ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬و ﺧﺮج أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﻓﻌﺴـﮑﺮ ﺑﺤﻤﺎم أﻋﯿﻦ ﻓﯽ ﻋﺴﮑﺮ أﺑﯽ ﺳﻠﻤﮥ‪ ،‬و ﻧﺰل ﻣﻌﻪ ﻓﯽ ﺣﺠﺮﺗﻪ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﺳﺘﺮ‪ ،‬و اﺳﺘﺨﻠﻒ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﮑﻮﻓﮥ و أﻋﻤﺎﻟﻬﺎ ﻋﻤﻪ داود ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﺑﻌﺚ ﻋﻤﻪ ﻋﺒﺪاﻟّﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﻟﻘﺘﺎل ﻣﺮوان اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫»و ﮔﻤﺎن ﻣﺒﺮ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ در ﺻـﺮف ﮐﺘﺎب »اﯾﻀﺎح« ﺑﺎ وﺻﻒ ﻧﻘﻞ ﻋﺒﺎرت ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺗﺸﯿﻊ ﻣﺄﻣﻮن‪ ،‬و اﺳﺘﻨﺎد ﺑﺂن ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ‬‫آن آﻏـﺎز ﻧﻬـﺎده‪ ،‬و ﺑـﺎب ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﺑﺮ ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﺸـﯿﻊ ﺑﻤﺄﻣﻮن ﮔﺸﺎده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ]‪ [1‬ﮐﻨﺰ اﻻﺣﺒـﺎر ﻓﯽ اﻟﺴـﯿﺮ و اﻻﺧﺒـﺎر ﻣﺨﻄـﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ‬‫اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪110 :‬‬‫ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ در ﺷـﺒﻬﺎت ﺧـﻮد ﺑﺮ ﺑﻌﺾ ﻣﻘﺎﻣـﺎت »ﺻﻮارم« ﻧﯿﺰ ﻣﻌﺮوف ﺑﻮدن ﻣـﺄﻣﻮن ﺑﺘﺸـﯿﻊ از »ﺗﺎرﯾـﺦ اﻟﺨﻠﻔـﺎء« ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻧﻘـﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 85‬از ‪210‬‬‫ﺗﻤﺴﮏ ﺑﺂن ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺑﻨﻘـﺪ ﺟﺎﻧﺶ ﺧﺮﯾـﺪه‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺗﺼـﺮﯾﺢ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺑﺘﺸـﯿﻊ ﻣﺄﻣﻮن ﻧﯿﺰ از ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« در اﯾﻦ ﺷـﺒﻬﺎت ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬و‬‫ﻋﺠﺐ ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ اﯾﻦ اﻓﺎده در ﺷـﺒﻬﺎت ﺧﻮد ﺑﺮ ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات ﺣﺴﺎم‪ ،‬و ﺷـﺒﻬﺎت ﺧﻮد ﺑﺮ ﺑﻌﺾ ﻣﺒﺎﺣﺚ ذو اﻟﻔﻘﺎر‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﻤﺮاه ﻫﻤﯿﻦ ﺷـﺒﻬﺎت‬‫ﺧـﻮد ﺑﺮ ﺑﻌﺾ ﻣﻘﺎﻣـﺎت »ﺻـﻮارم« ﻇـﺎﻫﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﺸـﯿﻊ را ﺑﻤـﺄﻣﻮن ﺳـﺒﺐ ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ‪ ،‬و ﺑـﺎﻋﺚ ﻏـﺎﯾﺖ ﺗﻬﺠﯿﻦ و ﺗﻮﻫﯿﻦ‬‫ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﻧﺴـﺒﺖ را ﻣﺜﺒﺖ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﻣﯽﭘﻨﺪارد‪ ،‬و ﻧﻤﯽ داﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﺸـﯿﻊ ﺑﻤﺄﻣﻮن ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ و ﺣﺴﺐ‬‫ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻣﻼزﻣﺎﻧﺸﺎن ﻋﻼﻣﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺠﺪد دﯾﻦ ﺳﻨﯿﻪ در ﻣﺎﺋﻪ ﺗﺎﺳﻌﻪ ﺑﻮده‪ ،‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻮدن ﻣﺄﻣﻮن ﺑﺘﺸﯿﻊ ﺛﺎﺑﺖ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﮔﺮ ﺻـﺎﺣﺐ »ﻣﺠـﺎﻟﺲ« ﻫـﻢ ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﺸـﯿﻊ ﺑﻤـﺄﻣﻮن ﺑﺮاي اﻟﺰام و اﻓﺤـﺎم ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ‪ ،‬و اﺛﺒـﺎت ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺧﻼـﻓﺖ ﺑﻼـ ﻓﺎﺻـﻠﻪ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و اﻓﻀـﻠﯿﺖ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺮ زﺑﺎن ﺧﻠﻔﺎء ﻣﺘﺴـﻨﻨﯿﻦ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﭼﺮا ﻣﻮرد ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ و اﺳـﺘﻬﺰاء ﮔﺮدد‪ ،‬و ﭼﮕﻮﻧﻪ اﯾﻦ‬‫ﻧﺴـﺒﺖ ﻣﺜﺒﺖ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و ﻋﺪاوت ﮔﺮدد‪ ،‬و ﮔﻮ اﺳـﺘﻬﺰاء و ﺗﻤﺴﺨﺮ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻧﺴﺒﺖ در »ﺷﻮﮐﺖ ﻋﻤﺮﯾﻪ« و ﮐﺘﺎب »اﯾﻀﺎح« ﺑﺮ ﻏﻔﻠﺖ و ذﻫﻮل‪،‬‬‫ﺑﺴﺒﺐ اﻣﺘﺪاد و ﻃﻮل زﻣﺎن ﻣﺤﻤﻮل ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ در ادراك وﺟﻪ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ‪ ،‬ﮐﻪ در ﺷﺒﻬﺎت ﺧﻮد ﺑﺮ ﺣﺴﺎم و ذو اﻟﻔﻘﺎر ﻓﺮﻣﻮده‪،‬‬‫ﻋﻘـﻞ ﻣﺘﺤﯿﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑـﺎ وﺻـﻔﯽ ﮐﻪ ﮐـﻞ اﯾﻦ ﺷـﺒﻬﺎت ﺳﻪﮔﺎﻧﻪ اوراﻗﯽ ﭼﻨـﺪ ﺑﯿﺶ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﺎز وﻗﻮع ﺳـﺮﻋﺖ ذﻫﻮل و ﻏﻔﻮل در آن ﻣﺤﯿﺮ‬‫ﻋﻘﻮل اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺳﻮل ﺑﺮزﻧﺠﯽ‪ ،‬ﮐﻪ از ﻣﺘﻌﺼﺒﯿﻦ ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪111 :‬‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﺸـﯿﻌﯿﺖ ﻣﺄﻣﻮن و ﻣﺠﺎﻫﺮت او در اﯾﻦ ﺑﺎب ﮐﺮده‪ ،‬و ﻋﻬﺪ او را ﺑﺴﻮي اﻣﺎم رﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻌﻠﻞ ﺑﻪ ﺷﯿﻌﯿﺖ او ﮐﺮده‪،‬‬‫در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺣﻘﯿﺖ ﻣﺬﻫﺐ ﺷﯿﻌﻪ و ﺑﻄﻼن ﻣﺬﻫﺐ ﺳﻨﯿﻪ ﻣﺜﻞ آﻓﺘﺎب روﺷﻦ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﺘﺎب »ﻧﻮاﻗﺾ اﻟﺮواﻓﺾ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و اﻧﻤـﺎ ﮐـﺎن ﻣﻨﮑﺮا ﻓﯽ زﻣﻦ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒـﺎس اﻟﻘﻮل ﺑﺎﻧﺤﺼـﺎر اﻻﻣﺎﻣـﮥ ﻓﯽ ﺑﻨﯽ اﻟﺰﻫﺮاء ﻻـﻧﻪ ﮐـﺎن ﻣﻮﺟﺒﺎ ﻻﺧﺮاج ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﻦ اﻟﺨﻼﻓـﮥ‪ ،‬ﺑﻞ‬‫اﻟﻤﺄﻣﻮن ﻣﻨﻬﻢ ﮐﺎن ﺷﯿﻌﯿﺎ ﻣﺠﺎﻫﺮا‪ ،‬و ﻟﻬﺬا ﻋﻬﺪ اﻟﯽ اﻻﻣﺎم ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺿﺎ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﮑﺎﻇﻢ ]‪[1‬‬‫ﺗﺸﯿﻊ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﺗﺸﯿﻊ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻋﺎم اﺳﺖ‬‫»دوم آﻧﮑﻪ ﺗﺸﯿﻊ ﺑﺮ دو ﻣﻌﻨﯽ اﻃﻼق ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪:‬‬‫اول ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﺮادف اﯾﻤﺎن ﺧﺎص اﺳﺖ ﭘﺲ ﻣﺮاد از ﺷـﯿﻌﻪ ﺣﺴﺐ اﯾﻦ اﻃﻼق اﻣﺎﻣﯽ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮي اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﻣﺎﻣﺖ اﺋﻤﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و ﺳﺎﺋﺮ ﺿﺮورﯾﺎت ﻣﺬﻫﺐ اﻣﺎﻣﯿﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫دوم ﻣﻌﻨﺎي ﻋﺎم اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﺮاد از ﺷـﯿﻌﯽ ﮐﺴـﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﻗﺎﺋﻞ ﺑﺨﻼﻓﺖ ﺑﯽ ﻓﺼﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴـﻼم ﺑﺎﺷﺪ ﮔﻮ ﺑﺎﻣﺎﻣﺖ ﺟﻤﯿﻊ اﺋﻤﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﻣﻌﺘﻘﺪ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﮔﻮ ﻣﻨﮑﺮ ﺑﻌﺾ ﺿﺮورﯾﺎت ﻣﺬﻫﺐ ﺣﻖ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و اﻃﻼق ﺷﯿﻌﻪ‬‫ﺑﺮ ﻓﺮق ﻫﺎﻟﮑﻪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ اﺳﻤﺎﻋﯿﻠﯿﻪ‪ ،‬و زﯾﺪﯾﻪ‪ ،‬و ﻓﻄﺤﯿﻪ‪ ،‬و واﻗﻔﯿﻪ‪ ،‬و اﻣﺜﺎﻟﻬﻢ ﺑﻬﻤﯿﻦ ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻤﺠﺮد ﻧﺴﺒﺖ ﺗﺸﯿﻊ ﺑﮑﺴﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﯽﺷﻮد‬‫ﮐﻪ او اﻣﺎﻣﯽ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮي ﺑﻮده‪.‬‬‫ﭘﺲ اﮔﺮ ﻣـﺄﻣﻮن و ﻫـﺎرون ﺷـﯿﻌﯽ ﺑﺎﺷـﻨﺪ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﺛﺎﻧﯽ‪ ،‬ﮐـﺪام ﻣﻘﺎم اﺳـﺘﻌﺠﺎب و اﺳـﺘﻐﺮاب اﺳﺖ؟ و ﭼﺮا اﯾﻦ ﻧﺴـﺒﺖ ﺳـﺒﺐ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻃﻌﻦ و‬‫اﺳﺘﻬﺰاء ﺑﺎﻫﻞ ﺣﻖ ]‪ [1‬ﻧﻮاﻗﺾ اﻟﺮواﻓﺾ‪ -‬ذﯾﻞ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻣﻦ ﻫﻔﻮاﺗﻬﻢ اﻟﺸﻨﯿﻌﮥ اﯾﺠﺎﺑﻬﻢ اﻟﺘﻘﯿﮥ‪ ،‬ص ‪ 20‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪112 :‬‬‫ﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ؟ و ﻋﻤﻮم ﺗﺸـﯿﻊ از اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮﯾﺖ در اﻃﻼﻗﺎت ﻋﻠﻤﺎء‪ ،‬اﻣﺮي اﺳﺖ ﻧﻬﺎﯾﺖ واﺿﺢ و ﻣﺸﻬﻮر‪ ،‬و ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻻﯾﺢ و ﻣﻌﺮوف‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ‬‫ﮐﺘﺐ ﻣﻠﻞ و ﻧﺤﻞ و ﮐﺘﺐ ﻋﻘﺎﺋـﺪ ﮐﻪ در آن ذﮐﺮ ﻓﺮق ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﻣﺨﻔﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ادﻧﯽ ﻣﺘﺘﺒﻊ و ﻣﺘﻔﺤﺺ در اﯾﻦ ﺑﺎب ارﺗﯿﺎب ﻧﺪارد‪ ،‬ﻟﮑﻦ‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﻇﺎﻫﺮا دﯾﺪه و داﻧﺴﺘﻪ ﺧﻮد را ﺑﺮ در ﺗﻐﺎﻓﻞ زده‪ ،‬ﻧﺴﺒﺖ ﺗﺸﯿﻊ را ﺑﺎﻣﺜﺎل ﻣﺄﻣﻮن و ﻫﺎرون ﺳﺒﺐ ﻃﻌﻦ ﻣﻮﻫﻮم ﻣﻮﻫﻮم ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 86‬از ‪210‬‬‫و ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺗﺼﺮﯾﺤﺎت ﻋﻠﻤﺎي اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﻌﻤﻮم ﺗﺸﯿﻊ از اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﺖ‪ ،‬ﮐﺘﺐ اﺋﻤﻪ ﺳﻨﯿﻪ ﻫﻢ ﺑﺂن ﻧﺎﻃﻖ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﺘﺎب »ﻣﻠﻞ و ﻧﺤﻞ« ﺷﻬﺮﺳﺘﺎﻧﯽ‪،‬‬‫و »ﻋﺒﺮ اﺑﻦ ﺧﻠﺪون«‪ ،‬و »ﺷﺮح ﻣﻮاﻗﻒ« و اﻣﺜﺎل آن ﺑﺪﺳﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﺮﻓﺘﻦ و از اﯾﻦ اﺳﺘﻌﺠﺎب و اﺳﺘﻐﺮاب ﺑﺎﯾﺪ ﮔﺬﺷﺘﻦ‪.‬‬‫و دورﺗﺮ ﭼﺮا ﺑﺎﯾـﺪ رﻓﺖ ﻫﻤﯿﻦ »ﺗﺤﻔﻪ« ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﺎ ﻋﻠﯽ اﺻﻮات ﻧﺪا ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺑﻌﻤﻮم ﺗﺸـﯿﻊ از اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮﯾﺖ‪ ،‬ﮐﻪ در ﺑﺎب اول داد ﻓﺴﺎﻧﻪ‬‫ﺧﻮاﻧﯽ در ذﮐﺮ اﻧﺸـﻌﺎب ﻓﺮق ﺷﯿﻌﻪ دادهاﻧﺪ ﭘﺲ اﮔﺮ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﮐﺘﺐ ﻣﻠﻞ و ﻧﺤﻞ و ﮐﺘﺐ ﻋﻘﺎﺋﺪ را ﺑﻨﻈﺮ ﺑﺼﯿﺮت ﻧﺪﯾﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺣﯿﺮت اﺳﺖ‬‫ﮐﻪ آﯾﺎ ﺑﻤﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﺎب اول ﺗﺤﻔﻪ ﻫﻢ ﻣﺸـﺮف ﻧﮕﺮدﯾﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﺟﺎﺑﺠﺎ ﺑﺴﺒﺐ ﻧﺴﺒﺖ ﺗﺸﯿﻊ ﺑﻤﺄﻣﻮن و ﻫﺎرون و اﻣﺜﺎل او ﺑﺮ ﺧﻮد ﭘﯿﭽﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬و آﻧﺮا‬‫ﺑﺎﻋﺚ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ‪ ،‬و ﺳﺒﺐ ﻏﺎﯾﺖ ﺳﺨﺮﯾﻪ و اﺳﺘﻬﺰاء ﻓﻬﻤﯿﺪﻧﺪ‪.‬‬‫و از اﻃﺮاف ﻃﺮاﺋﻒ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﻫﻢ در ﺷـﺒﻬﺎت ﺧﻮد ﺑﺮ ﺣﺴﺎم‪ ،‬ﻋﻤﻮم ﺷﯿﻌﯿﺖ از اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﺖ‪ ،‬در ﻣﻘﺎم ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﻮﻟﻮي‬‫ﻋﺒـﺪاﻟﻌﻠﯽ ﮐﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﻗﻮل ﺑﻌﺼـﻤﺖ اﺋﻤﻪ اﺛﻨـﺎ ﻋﺸـﺮ ﺑﺠﻤﯿﻊ رواﻓﺾ ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺎﻫﺘﻤـﺎم ﺛـﺎﺑﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﺑـﺎز در ﻫﻤﯿﻦ ﺟـﺎ ﺑﻠﮑﻪ در ﻫﻤـﺎن‬‫ﺷﺒﻬﺎت‪ ،‬ﻧﺴﺒﺖ ﺗﺸﯿﻊ را ﺑﻤﺄﻣﻮن و ﻫﺎرون و اﻣﺜﺎﻟﺸﺎن ﺳﺒﺐ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ ﺑﻠﯿﻎ ﮔﻤﺎن ﻣﯽﺑﺮد‪ ،‬و داد زﺑﺎن درازي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪113 :‬‬‫ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬و ﺗﺼﻮر ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺷـﯿﻌﯿﺖ ﻋﺎم اﺳﺖ از اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮﯾﺖ‪ ،‬و ﻧﺰد اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻣﺬﻫﺒﺸﺎن ﻧﺒﺎﺷﺪ ﮐﺎﻓﺮ و ﺿﺎل و‬‫ﻣﺒﺘﺪع و ﺧﺎﺳﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ از ﻣﺤﺾ ﻧﺴﺒﺖ ﺗﺸﯿﻊ ﺑﮑﺴﯽ ﮐﺠﺎ ﺣﻘﯿﻘﺖ او ﻧﺰد اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻻزم ﻣﯽآﯾﺪ‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﻣﻄﻠﻖ ﺷﯿﻌﻪ را ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﮐﻠﻤـﺎت ﺧﻮد ﺻـﺎﺣﺐ »ﻣﺠـﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﺑﻨﻬـﺎﯾﺖ ﺗﺼـﺮﯾﺢ و ﻏـﺎﯾﺖ ﺗﻮﺿـﯿﺢ دﻻﻟﺖ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ‪ ،‬ﺟﻨﺎب او در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‬‫ﻣﻄﻠﻖ ﺷـﯿﻌﻪ را ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﺤﺾ ﺷـﯿﻌﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ را‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﻣﺠﺎﻟﺲ« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﻼء اﻟﺪوﻟﮥ اﺣﻤﺪ ﺳﻤﻨﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ‬‫ﺟﻮاﺑﯽ از ﻗﻮل او ﺑﺎﻣﺎﻣﺖ اﻣﺎم اﺑﻦ اﻻﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻌﺴـﮑﺮي ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و ﺑﺮ ﺗﻘﺪﯾﺮ ﺗﺴـﻠﯿﻢ ﻣﯽﮔﻮﺋﯿﻢ اﻧﮑﺎر وﺟﻮد ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﻦ‬‫اﻟﻌﺴﮑﺮي ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﻨﺎﻓﯽ ﺗﺸﯿﻊ ﺷﯿﺦ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺑﻌﻀﯽ از ﻃﻮاﺋﻒ ﺷﯿﻌﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺟﻤﻌﯽ از اﻣﺎﻣﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎﺋﻞ ﺑﺪوازده اﻣﺎم‪ ،‬ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از اﯾﺸﺎن‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻌﺴـﮑﺮي ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم اﺳﺖ ﻧﯿﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﻣﻨـﺎط ﺗﺸـﯿﻊ ﺑﺮ اﻋﺘﻘـﺎد آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ از رﺳـﻮل‪ ،‬ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺑﺤﻖ ﺑﻼـ ﻓﺼـﻞ‬‫ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺻـﺪر ﮐﺘﺎب ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪه‪ ،‬و آﻧﭽﻪ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم از رواﯾﺖ ﺻﺎﺣﺐ اﺣﺒﺎب‪،‬‬‫و ﻋﺒـﺎرت رﺳـﺎﻟﻪ ﺷـﯿﺦ ﺗﺤﺮﯾﺮ ﯾـﺎﻓﺖ‪ ،‬ﻧﺺ ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ در اﯾﻦ ﺑـﺎب‪ ،‬و ﻣـﺎ در ﻣﻮاﺿﻊ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ذﮐﺮ ﻣﻄﻠﻖ اﻣﺎﻣﯿﻪ را ﻣﻨﻈﻮر داﺷـﺘﻪاﯾﻢ‪،‬‬‫ﻣﻘﺼﻮر ﺑﺬﮐﺮ اﻣﺎﻣﯿﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻧﮕﺬاﺷﺘﻪاﯾﻢ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه دﻻﻟﺖ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻧﺰد ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« از ﻣﺤﺾ ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﺸﯿﻊ ﺑﮑﺴﯽ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻣﺬﻫﺐ او ﻻزم ﻧﻤﯽآﯾﺪ‪ ،‬و‬‫ﺗﺸﯿﻊ ﻋﺎم اﺳﺖ از اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ ﻗﻮل او‪» :‬اﻧﮑﺎر وﺟﻮد ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻌﺴﮑﺮي ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ]‪ [1‬ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ج ‪ 2‬ص ‪ 137‬ط ﻃﻬﺮان‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪114 :‬‬‫ﻣﻨﺎﻓﯽ ﺗﺸـﯿﻊ ﺷﯿﺦ ﻧﯿﺴﺖ«‪ ،‬ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻧﺰد ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ﺗﺸﯿﻊ ﻋﺎم اﺳﺖ از اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﻧﮑﺎر وﺟﻮد ﺣﻀﺮت ﺻﺎﺣﺐ‬‫اﻟﻌﺼﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﻟا ﺴﻼم را ﻣﻨﺎﻓﯽ ﺗﺸﯿﻊ ﻧﻤﯽﮔﯿﺮد‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻣﻨﮑﺮ وﺟﻮد آن ﺣﻀﺮت را در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﻣﻀﺎد ﻏﺮض ﺧﻮد ﻧﻤﯽداﻧﺪ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ ﻗﻮل او‪» :‬ﭼﻪ ﺑﻌﻀـﯽ از ﻃﻮاﺋﻒ اﻟﺦ« ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ در آﻧﮑﻪ ﺑﻌﻀـﯽ از ﻃﻮاﺋﻒ ﺷـﯿﻌﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎﺋﻞ ﺑﺎﻣﺎﻣﺖ اﺋﻤﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ ﻋﻠﯿﻬﻢ‬‫اﻟﺴـﻼم ﻧﯿﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ ﺳﻮاي ﺣﻀﺮت ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻌﺼﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬اﻣﺎﻣﺖ دﯾﮕﺮ اﺋﻤﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم را ﻫﻢ ﮐﺴﯽ ﻣﻨﮑﺮ ﺷﻮد‪ ،‬و ﺑﺎﻣﺎﻣﺖ‬‫ﺑﯽ ﻓﺎﺻـﻠﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻗﺎﺋﻞ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬او ﻫﻢ داﺧﻞ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻋﺎم اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺤﺚ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب از ﺷﯿﻌﻪ ﻋﺎم اﺳﺖ ﻧﻪ‬‫ا ز ﺷﯿ ﻌ ﻪ ﺧ ﺎ ص ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 87‬از ‪210‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ ﻗﻮل او‪» :‬ﭼﻪ ﻣﻨـﺎط ﺗﺸـﯿﻊ اﻟـﺦ«‪ ،‬ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ در آﻧﮑﻪ‪ ،‬ﻣـﺪار ﺗﺸـﯿﻊ ﻣﺒﺤﻮث‪ ،‬ﻋﻨﻪ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﺑﺮ اﻋﺘﻘﺎد اﻣﺎﻣﺖ ﺑﯽ ﻓﺎﺻـﻠﻪ‬‫ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻓﺮق ﻫـﺎﻟﮑﻪ ﺿﺎﻟﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎﻣﺎﻣﺖ ﺑﯽ ﻓﺎﺻـﻠﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﻗﺎﺋﻠﻨـﺪ‪ ،‬ﮔﻮ ﻣﻨﮑﺮ اﻣﺎﻣﺖ دﯾﮕﺮ اﺋﻤﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺘﺸﯿﻌﻨﺪ ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻋﺎم‪.‬‬‫ﭼﻬـﺎرم آﻧﮑﻪ از ﻗﻮل او‪» :‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺻـﺪر ﮐﺘﺎب ﻣـﺬﮐﻮر ﺷـﺪ« ﻧﯿﺰ ﻋﻤﻮم ﺗﺸـﯿﻊ از اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﺒﺎرت ﺻـﺪر ﮐﺘﺎب ﮐﻪ‬‫اﺷﺎره ﺑﺂن در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﻓﺮﻣﻮده اﯾﻦ اﺳﺖ‪ :‬اﻣﺎ ﺷـﯿﻌﯽ ﮐﺴـﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺑﺤﻖ‪ ،‬ﺑﻌﺪ ﺣﻀـﺮت ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را داﻧﺪ‪ ،‬و ﺳﻨﯽ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ را داﻧﺪ‪ ،‬و اﻣﺎﻣﯿﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ از ﺷﯿﻌﻪ‪ ،‬اﯾﺪﻫﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪،‬‬‫ﺟﻤﻌﯽاﻧﺪ ﮐﻪ ﻗﺎﺋﻞ ﺑﺪوازده اﻣﺎﻣﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺘﻔﺼﯿﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪115 :‬‬‫ﮐﻪ ﻣﺬﮐﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮدﯾﺪ‪1] .‬‬‫ﻣﻨﮑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﻫﺮ ﮐﺪام از اﺋﻤﻪ ﺣﻖ ﻫﺎﻟﮏ و ﮔﻤﺮاه اﺳﺖ‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ از آﺧﺮ ﻋﺒﺎرت ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﺻﺮﯾﺢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﻄﻠﻖ اﻣﺎﻣﯿﻪ را ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻗﺼﺮ ﮐﺘﺎب ﺑﺮ‬‫اﻣﺎﻣﯿﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﮐﻪ اﻫﻞ ﺣﻘﻨﺪ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻫﺮ ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ ﻗﺎﺋﻞ ﺑﺨﻼﻓﺖ ﺑﯽ ﻓﺼﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺎﺷﺪ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪،‬‬‫ﮔﻮ ﺑﺨﻼﻓﺖ دﯾﮕﺮ اﺋﻤﻪ ﻣﻌﺼﻮﻣﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﻗﺎﺋﻞ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ﺑﺪﻓﻊ ﺷـﺒﻪ رﮐﯿﮑﻪ‪ ،‬و ﺗﺒﺮﺋﻪ ذﯾﻞ ﺧﻮد را ﺗﻠﻮﯾﺚ ﺑﺘﻬﻤﺖ ﺑﯽ اﺻﻞ‪ ،‬ﻫﻢ در ﺻﺪر ﮐﺘﺎب و ﻫﻢ در‬‫اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه‪ ،‬اﻋﺘﺮاض ﺑﺮ آﻧﺠﻨﺎب ﻧﻤﻮدن داد اﻧﺼﺎف و داﻧﺸﻤﻨﺪي دادﻧﺴﺖ‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ ﺣﺴﺐ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ﮐﻪ ﺗﺸﯿﻊ ﻋﺎم اﺳﺖ از اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﻫﻢ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ‪ :‬ﮐﻪ اﺟﻤﺎع أﻫﻞ ﺣﻖ‬‫ﺧﻠﻔﺎ ﻋﻦ ﺳـﻠﻒ واﻗﻊ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﻨﮑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﯾﮑﯽ از اﺋﻤﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﺿﺎل ]‪ [2‬و ﻫﺎﻟﮏ‪ ،‬و ﺧﺎﺳـﺮ‪ ،‬و ﺑﯽ دﯾﻦ‪ ،‬و ﮐﺎﻓﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ‬‫ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ اﮔﺮ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ﺑﮑﻔﺮه ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﺗﺸـﯿﻊ را ﺑﻤﻌﻨﯽ ﻋﺎم ﻧﺴـﺒﺖ ﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬اﻋﺘﺮاﺿـﯽ ﺑﺮ او ﻻزم ﻧﯿﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﮐﻔﺮ و ﺿـﻼل ﻣﻨﮑﺮ‬‫اﻣﺎﻣﺖ ﯾﮑﯽ از اﺋﻤﻪ اﻃﻬﺎر ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﻧﺰد اﻫﻞ ﺣﻖ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻣﻘﺎم رﯾﺐ و اﺷﺘﺒﺎه ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ]‪ [1‬ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ص ‪.5‬‬‫]‪ [2‬و ﺧﻮد ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در »اﯾﻀﺎح« از »ﮐﺎﻓﯽ« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫ﻋﻦ اﺑﺎن ﻋﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ادﻋﯽ اﻻﻣﺎﻣﮥ و ﻟﯿﺲ ﻣﻦ اﻫﻠﻬﺎ ﻓﻬﻮ ﮐﺎﻓﺮ‪ .‬و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺘﺄﻣﻞ ان اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫اﻟﻤﺮوي ﻻ ﯾﺜﺒﺖ اﻟﻤﺪﻋﯽ أي ﮐﻔﺮ ﻣﻨﮑﺮ اﻻﻣﺎﻣﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪116 :‬‬‫ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﺣﺴﻦ ﺗﻮﻓﯿﻘﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ از ﺻﺪر ﮐﺘﺎب »ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻣﻘﺪﻣﻪ ﮐﺘﺎب ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و از ﺟﻤﻠﻪ اﺧﺒـﺎر ﺻـﺤﯿﺤﻪ و رواﯾﺎت ﺻـﺮﯾﺤﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻃﺎﺋﻔﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮﯾﻪ در اﻧﺤﺼﺎر ﺧﻠﻔﺎي ﮐﺮام در دوازده اﻣﺎم‪ ،‬از ذرﯾﺖ ﺣﻀـﺮت‬‫ﺳﯿﺪ اﻻﻧﺎم ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم رواﯾﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬آﻧﺴﺖ ﮐﻪ رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده ﺳـﯿﺪ اﺟﻞ زﯾﻦ اﻟﻤﻠﮥ و اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ‬‫اﻟﻨﺠﻔﯽ در ﺷـﺮح »ﻣﺼـﺒﺎح اﻟﻤﺘﻬﺠـﺪ« از ﺷـﯿﺦ اﻗـﺪم اﻋﻠﻢ‪ ،‬ﻣﻘﺘـﺪاي اﻟﻄﺎﺋﻔﮥ اﻟﻤﺤﻘﮥ ﺑﯿﻦ اﻻﻣﻢ‪ ،‬ﺷـﯿﺦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻔﯿﺪ‪ ،‬ﮐﻪ او رﻓﻊ‬‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺑﺎﻣﺎم ﻫﻤﺎم ﺑﺤﺮ اﻟﺤﻘﺎﯾﻖ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﮐﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ‪ :‬ﺣﻀﺮت رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ«‪:‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻋﻦ رب اﻟﻌﺰة ﺟﻞ ﺟﻼﻟﻪ اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﻋﻠﻢ ان ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻧﺎ وﺣﺪي‪ ،‬و ان ﻣﺤﻤﺪا ﻋﺒﺪي و رﺳﻮﻟﯽ‪ ،‬و ان ﻋﻠﯽ‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﺧﻠﯿﻔﺘﯽ و ان اﻻﺋﻤﮥ ﻣﻦ وﻟﺪه ﺣﺠﺠﯽ‪ ،‬ادﺧﻠﺘﻪ اﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬و ﻧﺠﯿﺘﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﺎر ﺑﻌﻔﻮي‪ ،‬و اﺑﺤﺖ ﻟﻪ ﺟﻮاري‪ ،‬و اوﺟﺒﺖ ﻟﻪ ﮐﺮاﻣﺘﯽ‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 88‬از ‪210‬‬‫اﺗﻤﻤـﺖ ﻋﻠﯿـﻪ ﻧﻌﻤـﺘﯽ‪ ،‬و ﺟﻌﻠﺘﻪ ﻣﻦ ﺧـﺎﺻﺘﯽ‪ ،‬ان ﻧـﺎداﻧﯽ ﻟـﺒﯿﺘﻪ‪ ،‬و ان دﻋـﺎﻧﯽ اﺟﺒﺘﻪ‪ ،‬و ان ﺳـﺄﻟﻨﯽ اﻋﻄﯿﺘﻪ‪ ،‬و ان ﺳـﮑﺖ اﺑﺘـﺪأﺗﻪ‪ ،‬و ان أﺳـﺎء‬‫رﺣﻤﺘﻪ‪ ،‬و ان ﻓﺮﻣﻨﯽ دﻋﻮﺗﻪ‪ ،‬و ان رﺟﻊ اﻟّﯽ ﻗﺒﻠﺘﻪ‪ ،‬و ان ﻗﺮع ﺑـﺎﺑﯽ ﻓﺘﺤﺘﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺸـﻬﺪ ان ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻧﺎ وﺣـﺪي‪ ،‬او ﺷـﻬﺪ و ﻟﻢ ﯾﺸـﻬﺪ ان‬‫ﻣﺤﻤﺪا ﻋﺒﺪي و رﺳﻮﻟﯽ‪ ،‬او ﺷـﻬﺪ و ﻟﻢ ﯾﺸﻬﺪ ان ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﺧﻠﯿﻔﺘﯽ‪ ،‬او ﺷﻬﺪ و ﻟﻢ ﯾﺸﻬﺪ ان اﻻﺋﻤﮥ ﺣﺠﺠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﺟﺤﺪ ﻧﻌﻤﺘﯽ‪ ،‬و‬‫ﺻﻐﺮ ﻋﻈﻤﺘﯽ‪ ،‬و ﮐﻔﺮ ﺑﺂﯾﺎﺗﯽ و ﮐﺘﺒﯽ‪ ،‬ان ﻗﺼﺪﻧﯽ ﺣﺠﺒﺘﻪ‪ ،‬و ان ﺳﺄﻟﻨﯽ ﺣﺮﻣﺘﻪ‪ ،‬و ان ﻧﺎداﻧﯽ ﻟﻢ اﺳﻤﻊ ﻧﺪاﺋﻪ‪ ،‬و ان دﻋﺎﻧﯽ ﻟﻢ اﺳﺘﺠﺐ دﻋﺎءه‪،‬‬‫و ان رﺟﺎﻧﯽ ﺧﯿﺒﺘﻪ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﺟﺰاء ﻣﻨﯽ‪ ،‬و ﻣﺎ اﻧﺎ ﺑﻈﻼم ﻟﻠﻌﺒﯿﺪ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎم ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﻟّﻠﻪ اﻻﻧﺼﺎري ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﻻﺋﻤﮥ ﻣﻦ وﻟﺪ ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪117 :‬‬‫اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﺤﺴﻦ و اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺳﯿﺪا ﺷﺒﺎب أﻫﻞ اﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﺳﯿﺪ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﺒﺎﻗﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و‬‫ﺳﺘـﺪرﮐﻪ ﯾـﺎ ﺟـﺎﺑﺮ‪ ،‬ﻓـﺎذا ادرﮐﺘﻪ ﻓـﺎﻗﺮأه ﻋﻨﯽ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﺛﻢ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺼﺎدق‪ ،‬ﺛﻢ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﺮﺿﺎ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﺘﻘﯽ‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﻨﻘﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﺰﮐﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﺛﻢ اﺑﻨﻪ اﻟﻘـﺎﺋﻢ ﺑـﺎﻟﺤﻖ ﻣﻬـﺪي اﻣﺘﯽ‪ ،‬ﯾﻤﻸـ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻪ اﻻـرض ﻗﺴـﻄﺎ و‬‫ﻋـﺪﻻ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻣﻠﺌﺖ ﺟﻮرا و ﻇﻠﻤﺎ‪ ،‬ﻫﺆﻻء ﯾﺎ ﺟﺎﺑﺮ ﺧﻠﻔﺎﺋﯽ و ﺧﻠﺼﺎﺋﯽ و اوﻟﯿﺎﺋﯽ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬ﻣﻦ ﻋﺼﺎﻫﻢ ﻓﻘـﺪ ﻋﺼﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ اﻧﮑﺮ واﺣـﺪا ﻣﻨﻬﻢ‬‫ﻓﻘﺪ اﻧﮑﺮﻧﯽ‪ ،‬ﺑﻬﻢ ﯾﻤﺴﮏ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺴﻤﺎء ان ﺗﻘﻊ ﻋﻠﯽ اﻻرض اﻻ ﺑﺎذﻧﻪ‪ ،‬و ﺑﻬﻢ ﺗﻤﻨﻊ اﻻرض ان ﺗﻤﯿﺪ ﺑﺄﻫﻠﻬﺎ ]‪.[1‬‬‫»ﺻـﺎﺣﺐ »ﻣﺠـﺎﻟﺲ« ﺑﺮ دﻓﻊ اﯾﻦ ﺷـﺒﻪ رﮐﯿﮑﻪ‪ ،‬در ﺻـﺪر ﮐﺘﺎب‪ ،‬و در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﻼء اﻟﺪوﻟـﮥ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ ﻣﻘﺎﻣﺎت اﮐﺘﻔﺎ ﻧﮑﺮده‪ ،‬در ﻋﻨﻮان ذﮐﺮ‬‫ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﻫﻢ‪ ،‬ﺑﺎوﺿﺢ ﺗﻘﺮﯾﺮات و اﺑﯿﻦ ﺗﻮﺿـﯿﺤﺎت‪ ،‬ﺑﯿﺦ اﯾﻦ ﺷـﺒﻪ ﺳﺨﯿﻔﻪ ﺑﺮﮐﻨﺪه ﺿﻼل و ﮐﻔﺮ و ﺧﺴﺮان ﻣﺘﻐﻠﺒﻪ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪،‬‬‫ﺗﺎ ﮐﺴـﯽ را ﻣﻘﺎم اﺷـﺘﺒﺎه و اﻟﺘﺒﺎس‪ ،‬و رﯾﺐ و وﺳﻮاس‪ ،‬در ﺑﺎب ﻏﺪران ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ‪ ،‬و ﮐﺴـﯽ ﺑﺮ ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﺸﯿﻊ ﺑﺎﯾﺸﺎن اﻋﺘﺮاض و‬‫اﯾﺮاد ﻧﮑﻨﺪ‪.‬‬‫در »ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« در ﻣﺠﻠﺲ ﻫﺸﺘﻢ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺟﻨﺪ اول آل ﻋﺒﺎس ﮐﻪ اﯾﺸﺎن را ﻫﺎﺷـﻤﯿﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ‪ ،‬ﻋﺪد اﯾﺸﺎن ﺳﯽ و ﻫﻔﺖ ﻧﻔﺮ‪ ،‬ﻣﺪت ﻣﻠﮑﺸﺎن از روز ﺟﻤﻌﻪ رﺑﯿﻊ اﻻول ﺳﻨﮥ اﺛﻨﯿﻦ‬‫و ﺛﻠﺜﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺗﺎ ﺷﺐ ﭼﻬﺎردﻫﻢ ﺻـﻔﺮ ﺳﺖ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﻪ‪ ،‬ﭘﺎﻧﺼﺪ و ﺑﯿﺴﺖ و ﺷﺶ ﺳﺎل‪ ،‬ﻗﺪﻣﺎء و ﻓﻀﻼي اﯾﺸﺎن ﺷﯿﻌﯽ ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و‬‫ﺧﻠﯿﻔﻪ و اﻣﺎم ﺑﺤﻖ ﺑﻌﺪ از ﺣﻀـﺮت رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﻼ ﻓﺼﻞ ﺣﻀﺮت أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﻣﯽداﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ‪،‬‬‫اﻣﺎ ﺑﻮاﺳﻄﻪ آﻧﮑﻪ در زﻣﺎن ﻫﺮ ﯾﮏ ]‪ [1‬ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ج ‪ 1‬ص ‪ 13‬و ص ‪ 14‬ط ﻃﻬﺮان‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪118 :‬‬‫از اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﯾﮑﯽ از اﺋﻤﻪ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺴـﺘﺤﻖ ﺧﻼﻓﺖ ﻓﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘـﮥ اﯾﺸﺎن ﺑﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﻣﻊ ﻫـﺬا ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﻣﻘﺪﻣﻪ ﻣﺬﮐﻮر‬‫ﺷـﺪ‪ ،‬اﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻮﯾﻪ ﺑﺎ اﯾﺸﺎن در ﻣﻘﺎم ﻣﺪاﻓﻌﻪ و ﻣﻘﺎﺗﻠﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺣﻔﻆ ﻣﻠﮏ ﻋﻘﯿﻢ ﻧﻤﻮده‪ ،‬در ﻏﺎﻟﺐ اوﻗﺎت اﻇﻬﺎر ﻋﻘﺎﺋﺪ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖ‬‫ﻣﯽﻧﻤﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﺗـﺎ از ﻫﺠﻮم ﺷـﯿﻌﻪ‪ ،‬و روﮐﺶ ﺳـﺎﺧﺘﻦ اﺋﻤﻪ ﻃـﺎﻫﺮﯾﻦ اﻣﯿﻦ ﺗﻮاﻧﻨـﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﻌﻀـﯽ از اﯾﺸـﺎن ﻧﯿﺰ ﺑﺎﯾﻦ اﮐﺘﻔﺎ ﻧﻨﻤﻮده‪ ،‬ﻣﺮﺗﮑﺐ‬‫ﺣﺒﺲ و ﻗﺘﻞ ﺑﻌﻀﯽ از اﺋﻤﻪ ﻃﺎﻫﺮﯾﻦ و ذرﯾﺖ ﺳﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻌﺎﺻﺮ اﯾﺸﺎن ﺑﻮده ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬و اﺑﺘﺪاي اﯾﻦ اﻇﻬﺎر‪ ،‬و اﻓﺘﺎح ﻗﺒﺎﯾﺢ ﻧﺎﻫﻨﺠﺎر‪،‬‬‫از ﻣﻨﺼﻮر ﻏﺪار ﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﺷﺮح ﺣﺎل او ﻣﺬﮐﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ اﻧﺘﻬﯽ‪1] .‬‬‫ﺿﻼﻟﺖ ﺧﻠﻔﺎء ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه آﺷﮑﺎر اﺳﺖ‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه‪ ،‬ﺿﻼل و ﺧﺴﺮان ﻣﺘﻐﻠﺒﯿﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ از ﻗﻮل او‪» :‬اﻣـﺎ ﺑﻮاﺳـﻄﻪ آﻧﮑﻪ إﻟـﺦ« واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ در زﻣﺎن ﻫﺮ ﯾﮏ از اﯾﻦ ﻣﺘﻌﻠﺒﯿﻦ‪ ،‬ﻣﺴـﺘﺤﻖ ﺧﻼﻓﺖ ﻓﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘـﮥ‪ ،‬ﯾﮑﯽ از‬‫اﺋﻤﻪ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﺑﻮده‪ ،‬ﭘﺲ ﺧﻠﻔﺎي ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﻏﺎﺻﺐ و ﻇﺎﻟﻢ و ﺟﺎﺋﺮ و ﮐﺎﻓﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺘﺴﻠﻂ ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ ﺑﻨﺎ ﺣﻖ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 89‬از ‪210‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ از ﻗﻮل او‪» :‬ﺣﻔـﻆ ﻣﻠـﮏ ﻋﻘﯿﻢ ﻧﻤﻮده«‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻈﻬﻮر اﻟﻨﺎر ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و اﻟﻨﻮر ﻓﯽ اﻟﻈﻠﻢ‪ ،‬ﮐﻪ ﺧﻠﻔﺎي ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس در ﺑﻼي‬‫ﺣﺐ ﻣﻠﮏ و ﻣﺎل‪ ،‬و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻋﺘﺮت و آل ﮔﺮﻓﺘﺎر ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﺴـﺒﺐ اﺑﺘﻼء ﺑﺎﯾﻦ ﺑﻠﯿﻪ‪ ،‬و ارﺗﮑﺎب اﯾﻦ ﺧﻄﯿﺌﻪ‪ ،‬از رﺷﺪ و رﺷﺎد‪ ،‬و ﺻـﻼح و‬‫ﺳﺪاد‪ ،‬ﺑﻤﺮاﺣﻞ ﻗﺎﺻﯿﻪ دور‪ ،‬و از ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ ﺣﻖ و ﺻﻮاب‪ ،‬و اﻗﺘﻔﺎء ﺳﻨﺖ و ﮐﺘﺎب ﻣﻬﺠﻮر‪ [1] ،‬ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ج ‪ 2‬ص ‪ 263‬ط ﻃﻬﺮان‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪119 :‬‬‫َو َﻣْﻦ ﻟَْﻢ َﯾْﺠَﻌِﻞ اﻟﱠﻠُﻪ ﻟَُﻪ ﻧُﻮرًا َﻓﻤﺎ ﻟَُﻪ ﻣِْﻦ ﻧُﻮٍر‬‫]‪ [1‬ﺳﻮم آﻧﮑﻪ از ﻗﻮل او‪» :‬در ﻏـﺎﻟﺐ اوﻗـﺎت اﻇﻬـﺎر ﻋﻘﺎﺋـﺪ اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖ ﻧﻤﻮدهاﻧـﺪ اﻟـﺦ« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس در ﻏﺎﻟﺐ‬‫اوﻗﺎت‪ ،‬اﻇﻬﺎر ﻋﻘﺎﺋـﺪ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖ‪ ،‬ﺑﻐﺮض ﺑﺎﻃﻞ ﺣﻔﻆ ﻣﻠﮏ ﻋﻘﯿﻢ‪ ،‬و اﺑـﺪاء ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﻣﺒﻄﻠﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﺪﻏﻠﯿﻦ و ﻣﻔﺴﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ‬‫دﯾﻦ‪ ،‬ﺑﺤﺐ دﻧﯿﺎي ﻟﺌﯿﻢ ﺳﻘﯿﻢ ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻪ ﺿﻼﻻ و ﺷﻨﺎرا‪ ،‬و ﺑﻮارا و ﺧﺴﺎرا‪.‬‬‫ﭼﻬـﺎرم آﻧﮑﻪ از ﻗﻮل او‪» :‬و ﺑﻌﻀـﯽ از اﯾﺸـﺎن اﻟـﺦ« واﺿـﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻌﻀـﯽ از ﺑﻨﯽ ﻋﺒـﺎس ﻣﺮﺗﮑﺐ ﺣﺒﺲ و ﻗﺘـﻞ ﺑﻌﺾ اﺋﻤﻪ ﻃﺎﻫﺮﯾﻦ‪ ،‬و‬‫ذرﯾﺖ ﺣﻀـﺮت ﺳـﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﺟﻤﻌﯿﻦ ﮔﺮدﯾﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﻗﺼـﯽ ﺣﺪ اﻓﺤﺶ اﻧﻮاع ﮐﻔﺮ و ﺧﺴـﺮان‪ ،‬و ﻏﺎﯾﺖ ﻋﺪوان و‬‫ﻃﻐﯿﺎن رﺳـﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ﺑﮑﻤﺎل وﺿﻮح و اﺟﻬﺎر‪ ،‬و ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ اﺳـﺘﺒﺪاد و اﺻﺮار‪ ،‬ﮐﻤﺎل ﺷﻘﺎوت و ﺿﻼﻟﺖ‪ ،‬و‬‫ﻏﺎﯾﺖ ﮐﻔﺮ و ﺧﺴﺎرت اﯾﻨﻬﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ از ﻗﻮل او‪» :‬و اﺑﺘﺪاي اﯾﻦ اﻇﻬﺎر اﻟﺦ« ﮐﻔﺮ و ﻋﺪاوت و ﺧﺴـﺮان ﻣﻨﺼﻮر ﻣﻐﺮور‪ ،‬و ﺿـﻼل و ﺷـﻨﺂن و ﮐﺜﺮت ﻏﺪر آن ﻣﺪﺣﻮر‪،‬‬‫در ﮐﻤﺎل وﺿﻮح و ﻇﻬﻮر اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﺑﻌﺪ ﻋﺒﺎرت ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫و در ﺗﺎرﯾـﺦ ﯾـﺎﻓﻌﯽ ﻣﺴـﻄﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﺒﺐ اﻧﺘﻘـﺎل ﺧﻼﻓﺖ ﺑﺒﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس آن ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺴـﯿﺎري از ﺷـﯿﻌﻪ ﻣﻌﺘﻘـﺪ اﻣﺎﻣﺖ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﻔﯿﻪ‬‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از ﺑﺮادر او اﻣﺎم ﺣﺴـﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و ﭼﻮن ﻣﺤﻤﺪ وﻓﺎت ﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬ﺷﯿﻌﻪ او اﻋﺘﻘﺎد اﻣﺎﻣﺖ ﭘﺴﺮش اﺑﻮ ﻫﺎﺷﻢ داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬و او ﻋﻈﯿﻢ‬‫اﻟﻘﺪر ﺑﻮد‪ ،‬و ﺷﯿﻌﻪ او را ﺗﺎﺑﻊ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﭼﻮن اﺑﻮ ﻫﺎﺷﻢ را در ﺷﺎم وﻓﺎت ﻧﺰدﯾﮏ رﺳﯿﺪ‪ ،‬و ﻋﻘﺐ ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬وﺻﯿﺖ ]‪ [1‬اﻟﻨﻮر ‪40‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪120 :‬‬‫ﺧﻼـﻓﺖ ﺧﻮد ﺑﻤﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪاﻟّﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺎس ﮐﺮده‪ ،‬ﺑـﺎ او ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺧﻼـﻓﺖ در اوﻻـد ﺗﻮ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺑﻮد‪ ،‬اﻧﮕﺎه ﮐﺘﺐ ﺧﻮد را ﺑﺎو‬‫ﺳﭙﺮد‪ ،‬و ﺷـﯿﻌﻪ ﺧﻮد را ﺑﻤﺘـﺎﺑﻌﺖ او اﻣﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻮن ﻣﺤﻤـﺪ را وﻓﺎت رﺳـﯿﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺧﻮد اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻣﺸـﻬﻮر ﺑﺎﻣﺎم را وﺻـﯽ ﺧﻮد ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬و‬‫ﭼـﻮن ﻣﺮوان ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﮐﻪ آﺧﺮ ﻣﻠـﻮك ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ ﺑـﻮد اﺑﺮاﻫﯿﻢ را ﺑﮕﺮﻓﺖ‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﯿﻘﯿﻦ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺮوان او را ﺧﻮاﻫـﺪ ﮐﺸﺖ‪ ،‬ﺑﺮادر‬‫ﺧﻮد ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﻔﺎح را وﺻﯽ ﺧﻮد ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬و او اول ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺘﻮﻟﯽ ﺧﻼﻓﺖ ﺷﺪ از اوﻻد ﻋﺒﺎس‪[1] .‬‬‫اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻼم ﯾﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و ﻣﻀـﻤﻮن آن‪ ،‬ﻋﻠﯽ رﻏﻢ اﻧﻒ ﻣﻼ ﺳـﻌﺪ اﻟـﺪﯾﻦ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ‪ ،‬ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ در آﻧﮑﻪ ﺷـﯿﻌﻪ را‪ ،‬در زﻣﺎن ﻣﻠﻮك ﺑﻨﯽ‬‫اﻣﯿﻪ‪ ،‬ﺷـﯿﻮع و ﮐﺜﺮﺗﯽ ﺗﻤﺎم ﺑﻮده‪ ،‬و در ﻣﯿﺎن اﯾﺸﺎن ﮐﺘﺐ ﺷﺮﻋﯿﻪ ﺑﻮده‪ ،‬و از ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﻔﯿﻪ ﺗﺎ زﻣﺎن ﺧﻼﻓﺖ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬ﻣﻨﺘﻈﺮ ﺧﺮوج ﺑﺮ‬‫ﻣﺘﻐﻠﺒﺎن ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ ﺑﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﺎ آﻧﮑﻪ آن ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺷـﯿﻌﻪ ﮐﻞ ﻗﺎﺋﻞ ﺑﺎﻣﺎﻣﺖ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﻔﯿﻪ ﺑﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬اﯾﺸﺎن را ﮐﯿﺴﺎﻧﯿﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨـﺪ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ‬‫ﻓﺮق اﻣـﺎﻣﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻪ اﺣﻖ اﯾﺸـﺎن اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪاﻧﺪ‪ ،‬در ﺗﺤﺖ ﻣﺘـﺎﺑﻌﺖ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﻔﯿﻪ و ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒـﺎس داﺧﻞ ﻧﺸﺪهاﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ در اﮐﺜﺮ اوﻗﺎت ﺑﺎ‬‫ﯾﮑﯽ از ﻋﻠﻮﯾﻪ اﺗﻔﺎق ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺮ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺧﺮوج ﮐﺮدهاﻧﺪ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[2‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﻧﮑﺮدهاﻧـﺪ ﺑﻠﮑﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس را ﻇﺎﻟﻢ‪ ،‬و ﻏﺎﺻﺐ‪ ،‬و‬‫ﺟﺎﺋﺮ‪ ،‬و اﻫﻞ ﺿﻼل و ﻣﺠﺎدﻟﻪ و ﻣﻘﺎﺗﻠﻪ اﯾﺸﺎن را ﻣﺒﺎح و ﺣﻼل ﻣﯽداﻧﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس از اﻫﻞ ﺣﻖ ﮐﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺺ ]‪ [1‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ﯾﺎﻓﻌﯽ ج ‪ 1‬ص ‪ 263‬در وﻗﺎﯾﻊ ﺳﺎل ‪125‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺠﺎﻟﺲ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ج ‪ 2‬ص ‪ 265‬ط ﻃﻬﺮان‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪121 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 90‬از ‪210‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ﺧﺎرجاﻧﺪ‪ ،‬و در ارﺑﺎب ﺿﻼل و ﺧﺴﺎر و اﺻﺤﺎب ﮐﻔﺮ و ﺑﻮار و اﻟﺞ‬‫ذﮐﺮ ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ در »ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﺑﺠﻬﺖ رد ﺑﺮ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ اﺳﺖ‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻏﺮض ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« از ذﮐﺮ ﻣﺘﻐﻠﺒﻪ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب و اﺛﺒﺎت ﺗﺸﯿﻌﺸﺎن‪ ،‬رد اﺳﺖ ﺑﺮ ﺳﻌﺪ‬‫اﻟـﺪﯾﻦ ﺗﻔﺘـﺎزاﻧﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺰﻋﻢ او ﺷـﯿﻌﻪ در زﻣﺎن ﺳﺎﺑﻖ ﮐﺜﺮﺗﯽ ﻧﺪاﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﺣﺴﺐ ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت اﺋﻤﻪ و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ ﺷـﯿﻌﻪ‬‫ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻗﺎﺋﻞ ﺑﺎﺷـﻨﺪ ﺑﺨﻼﻓﺖ ﺑﯽﻓﺎﺻﻠﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﮐﺬب ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ و اﻣﺜﺎل او از ﻣﺘﻌﺼﺒﯿﻦ ﻃﺮف ﺛﺎﻧﯽ در ﻧﻔﯽ‬‫ﮐﺜﺮت ﺷـﯿﻌﻪ در زﻣﺎن ﺳﺎﺑﻖ ﺑﮑﻤﺎل وﺿﻮح ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﮔﺮدد و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻏﺮض ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ ﻧﻔﯽ ﮐﺜﺮت ﻗﺎﺋﻠﯿﻦ ﺑﺨﻼﻓﺖ ﺑﯽ ﻓﺼﻞ ﺟﻨﺎب‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯽ اﻻﻃﻼـق اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﻘﯿﯿـﺪي در آن ﺑﻨﻔﯽ ﮐﺜﺮت اﺛﻨـﺎ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺗـﺎ اﺛﺒـﺎت ﺗﺸـﯿﻊ ﺑﻨﯽ ﻋﺒـﺎس ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ او‪،‬‬‫دﻻﻟﺖ ﺑﺮ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﺖ اﯾﺸﺎن ﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺣﻘﯿﺘﺸﺎن ﻧﺰد اﻫﻞ ﺣﻖ ﻻزم آﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻋﻼـوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ دﯾﮕﺮ ﻋﺒـﺎرت »ﻣﺠـﺎﻟﺲ« در ﺗﺮاﺟﻢ ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬و ﻫـﺎرون و ﻣـﺄﻣﻮن‪ ،‬و ﻏﯿﺮ آن دﻻﺋـﻞ ﺻـﺮﯾﺤﻪ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺻـﺎﺣﺐ‬‫»ﻣﺠﺎﻟﺲ« اﯾﻦ ﻣﺘﻐﻠﺒﯿﻦ را از ﺟﺎﺋﺮﯾﻦ و ﻇﺎﻟﻤﯿﻦ و ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ و ﻫﺎﻟﮑﯿﻦ ﻣﯽداﻧﺪ‪ ،‬و ﻓﻀﺎﯾﺢ و ﻗﺒﺎﯾﺢ اﯾﺸﺎن را ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﮕﺮ ﻋﺠﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑﺒﻌﺾ ﻫﻤﯿﻦ ﻋﺒﺎرات ﺗﻤﺴﮏ ﻧﻤﻮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »اﯾﻀﺎح« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺑﻌﺾ ﺗﻮﻫﻤﺎت‪ ،‬ﮐﻪ‬‫آن را ﻣﺜﺒﺖ ﺗﻌﺼﺐ اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺎﺻـﺤﺎب داﻧﺴـﺘﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و ﺑﻤﻨﺎﺳﺒﺖ ﻣﻘﺎم ﭼﻨﺪي از وﺟﻮه ﻣﺸﻌﺮه ﺑﺮ ﻋﺪم وﻻء‪ ،‬و ﻗﻠﺖ اﻋﺘﻨﺎي اﯾﻦ ﺣﻀﺮات‬‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺎﻫﻞ ﺑﯿﺖ‪ ،‬و ازواج و ﺑﻨﺎت ﺳﺮور ﮐﺎﺋﻨﺎت ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻓﻀﻞ اﻟﺼﻠﻮات و اﻟﺘﺴﻠﯿﻤﺎت ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﯿﺪ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪122 :‬‬‫و ﺑﮑﻨﻪ وﻻي ادﻋﺎﺋﯽ اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﺎن ﺑﺎﯾـﺪ رﺳـﯿﺪ‪ ،‬و ﭼﻮن اﯾﻦ ﺑﺎب ﭘﺲ ﻃﻮﯾﻞ اﻟـﺬﯾﻞ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ« ﻗﺪري از آن در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد‬‫ﺑﯿﺎن ﻧﻤﻮده ﻟﻬﺬا در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﺮ ذﮐﺮ ﭘﻨﺞ وﺟﻪ از آن ﺑﻄﺮﯾﻖ ﻧﻤﻮده اﮐﺘﻔﺎ ﻣﯽرود ]‪.[1‬‬‫و ﺑﻌﺪ ﺑﯿﺎن ﺳﻪ وﺟﻪ رﮐﯿﮏ ﮔﻔﺘﻪ‬‫ﺧﻠﻔﺎي ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ ﻗﻮﻻ و ﻓﻌﻼ اﻇﻬﺎر ﺗﺸﯿﻊ ﻣﯿﮑﺮدﻧﺪ‬‫ﭼﻬـﺎرم آﻧﮑﻪ ﻗـﺎﺗﻠﯿﻦ اﺋﻤﻪ اﻃﻬـﺎر و اوﻻـد اﺑﺮارﺷﺎن ﺑﻘﺒﯿـﺢ ﺗﺮﯾﻦ اﻧﺤﺎء ﻗﺘﻞ ﻧﺰد ﺑﻌﺾ ﮐﺒﺮاي اﻣﺎﻣﯿﻪ در زﻣﺮه رﻓﯿﻌﻪ ﺷـﯿﻌﻪ داﺧﻠﻨـﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ‬‫ﻗﺎﺿـﯽ ﻧﻮر ﻟا ﱠﻠﻪ ﺷﻮﺷﺘﺮي در »ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« در ﻣﺠﻠﺲ ﻫﺸـﺘﻢ ﮐﻪ ﻣﻌﻨﻮﻧﺴﺖ ﺑﺂﻧﮑﻪ ﻣﺠﻠﺲ ﻫﺸـﺘﻢ در ذﮐﺮ ﻣﻠﻮك ﻧﺎﻣﺪار و ﺳﻼﻃﯿﻦ‬‫ﮐﺎﻣﮑـﺎر از ﻓﺮﻗﻪ ﻧـﺎﺟﯿﻪ اوﻟﻮ اﻟﺒﺼـﺎﺋﺮ و اﻻﺑﺼﺎر‪ ،‬در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻨﺼﻮر دواﻧﻘﯽ ﻓﺮﻣﻮده‪ :‬ﭼﻮن در اواﺋﻞ ﺧﻼﻓﺖ او ﻋﻠﻮﯾﻪ ﺑﺎ او در ﻣﻘﺎم ﺧﻼف‬‫ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﺷـﯿﻌﻪ را از ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ او ﻣﻨﻊ ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﯽﮔﻔﺘﻨـﺪ ﮐﻪ ﺧﻼﻓﺖ ﺣﻖ آل ﻋﻠﯽ اﺳﺖ‪ ،‬اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﻀـﻄﺮ ﮔﺮدﯾﺪه ﺗﺪﺑﯿﺮ ﺣﺎل ﺧﻮد در آن‬‫دﯾـﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖ ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﻣﺪاد اﯾﺸﺎن ﻫﺠﻮم ﻋﻠﻮﯾﻪ را از ﺧﻮد دﻓﻊ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﻻﺟﺮم در ﯾﮑﯽ از ﻣﺠﺎﻟﺲ از روي‬‫ﺧﺸﻢ ﻗﺴﻢ ﯾـﺎد ﮐﺮده ﮔﻔﺖ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻻـرﻏﻤﻦ اﻧﻔﯽ و اﻧـﻮﻓﻬﻢ و ارﻓـﻊ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺑﻨﯽ ﺗﯿﻢ و ﻋـﺪي‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﯿﻨﯽ ﺧـﻮد و ﺑﯿﻨﯽ ﻋﻠـﻮﯾﻪ را ﺑﺮ ﺧـﺎك‬‫ﺧﻮاﻫﯿﻢ ﻣﺎﻟﯿـﺪ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ رﻏﻢ اﯾﺸـﺎن ﺑﻨﯽ ﺗﯿﻢ و ﺑﻨﯽ ﻋـﺪي را‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﺒـﺎرت از اﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‬‫ﺗﻘـﺪﯾﻢ ﺧﻮاﻫﻢ ﻧﻤﻮد‪ ،‬و اﻇﻬـﺎر ﻣـﺬﻫﺐ اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺧﻮاﻫﻢ ﮐﺮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻤﻘﺘﻀﺎي ﻗﺴﻢ ﺧﻮد ﻋﻤﻞ ﻧﻤﻮده در ﺧﻄﺒﻪ ذﮐﺮ ﺧﻠﻔﺎي‬‫ﺛﻼـﺛﻪ را ﺑﺮ ذﮐﺮ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺗﻘـﺪﯾﻢ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و دﺷـﻤﻨﯽ آل ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم را آﺷـﮑﺎر ﮐﺮد‪ ،‬و ﺑﺴـﯿﺎر ﮐﺲ از‬‫ﺳﺎدات و ﻋﻠﻮﯾﺎن را ﺑﮑﺸﺖ‪ ،‬و در دﯾﻮار ﺟﺎﻣﻊ ﻣﻨﺼﻮر ﮐﻪ در ﺑﻐﺪاد اﺳﺖ ]‪ [1‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪.164‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪123 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 91‬از ‪210‬‬‫ﺑﺴـﯿﺎري از ﺑﻨﯽ ﻓـﺎﻃﻤﻪ را زﻧـﺪه دﻓﻦ ﮐﺮد‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ و اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻨﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺮ وي ﺧﺮوج‬‫ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻟﺸـﮕﺮ ﻓﺮﺳـﺘﺎد ﺗﺎ اﯾﺸﺎن را ﺑﻘﺘﻞ آوردﻧﺪ‪ ،‬و اﺻﻮب آن ﺑﻮد ﮐﻪ ﻧﻈﺮ ﺑﺂن اﻋﻤﺎل ﻋﻘﻮﺑﺖ ﻣﺂل‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﯽﺷﺒﻬﻪ ﻃﺮﯾﻖ ﻋﻔﻮ و ﺷﻔﺎﻋﺖ‬‫ﺣﻀـﺮت ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ و آل را ﺑﺮ او ﻣﺴﺪود ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ذﮐﺮ او را در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺎرﯾﻢ‪ ،‬و او را و اﻣﺜﺎل او را ﺑﺎﻫﻞ ﺳﻨﺖ ارزاﻧﯽ دارﯾﻢ‪ ،‬اﻣﺎم ﭼﻮن‬‫ﻣﺒﻨﺎي ﮐﺘﺎب ﺑﺮ رﻋﺎﯾﺖ ﺟﺎﻧﺐ اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻮد‪ ،‬و ﻣﻌﻬﺬا ﻣﻨﺼﻮر ﻣﺬﮐﻮر‪ ،‬در ﻣﻘﺎﻣﯽ ﮐﻪ او را ﺧﻮف زوال ﻣﻠﮏ ﻧﺒﻮد‪ ،‬اﻇﻬﺎر ﺗﺸـﯿﻊ ﻗﻮﻻ و ﻓﻌﻼ‬‫ﻣﯽﻧﻤﻮد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺑﻌﺪ از اﯾﻦ ﻣﺬﮐﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ﻣﺎ اردﻧﺎ ﻧﻘﻠﻪ‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﭘﺮ ﺑﺸﺎرت‪ ،‬ﺑﺎ وﺟﻮد ﻧﺺ ﺑﻮدن آن ﺑﺮ ﺗﺸـﯿﻊ ﻣﻨﺼﻮر دواﻧﻘﯽ ﻣﺜﻘﻞ ﺑﺮ ﻓﻮاﺋﺪ ﺑﺴـﯿﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﻨﺒﯿﻪ ﺑﺮ ﺑﻌﺾ آن‪ ،‬ﺑﺮاي اﻫﺘﺰاز‬‫ﻃﺒﺎﯾﻊ ﻧﺎﻇﺮﯾﻦ در ﮐﺎر اﺳﺖ‪.‬‬‫از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﻏﺎﯾﺖ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﺜﻞ ﻣﻨﺼﻮر ﺑﺬﮐﺮ ﺑﺪاﯾﺖ ﻋﻠﻮﯾﻪ در ﺧﻼف ورزﯾﺪن ﺑﺎ او‪ ،‬و ﻣﻨﻊ ﻧﻤﻮدن ﺷـﯿﻌﻪ را از ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ او‪ ،‬و ﻗﺘﻠﺶ‬‫اﯾﺸﺎن را ﺑﺎﺿﻄﺮار‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻮﻫﻢ ﻋﺬر ﻣﺴﻤﻮع از ﻃﺮف او‪ ،‬در ﻗﺘﻞ و ﻫﺘﮏ ﺣﺮﻣﺖ‪ ،‬و آﺷﮑﺎرا ﮐﺮدن دﺷﻤﻨﯽ ﺳﺎدات ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ آﻧﮑﻪ ﺗﺸـﯿﻊ ﻫﻤﭽﻮ ﻣﺸﺮب ﻋﺬب اوﺳﻊ اﻟﻤﺸﺎرب اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎ وﺟﻮد آﺷﮑﺎر ﮐﺮدن دﺷﻤﻨﯽ آل ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻗﺘﻞ ﺑﺴﯿﺎري‬‫از اﯾﺸﺎن‪ ،‬و زﻧﺪه دﻓﻦ ﮐﺮدن ﺑﺴﯿﺎري از ﺑﻨﯽ ﻓﺎﻃﻤﻪ‪ ،‬زوال ﻧﻤﯽﭘﺬﯾﺮد‪.‬‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ آﻧﮑﻪ اﻋﺘﻘﺎد ﺗﺸـّﯿﻊ ﺑﺎ وﺟﻮد ﺑﻨـﺪ ﺷـﺪن راه ﻋﻔﻮ و ﺷـﻔﺎﻋﺖ ﺣﻀـﺮت ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ و آل از ﺑﻌﺾ اﻫﻞ آن ﻣﺮﺗﻔﻊ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪،‬‬‫زﻫﯽ ﻣﺬﻫﺐ ﻗﻮي ﺑﻨﯿﺎد ﮐﻪ اﺳﺘﺤﮑﺎﻣﺶ ﻗﻮيﺗﺮ از ﺑﻨﺎي ﻫﺮﻣﺎن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪124 :‬‬‫و اﮔﺮ ﭼﻪ ﻟﻄﺎﺋﻒ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺖ ﻟﯿﮑﻦ روﻣﺎ ﻟﻼﺧﺘﺼﺎر ﺑﺮ ﻫﻤﯿﻦ ﻗﺪر اﮐﺘﻔﺎ رﻓﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺟﻨـﺎب ﻗﺎﺿـﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب ﻣـﺬﮐﻮر‪ ،‬در ﻣﺠﻠﺲ ﻣﺰﺑﻮر در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻫﺎرون ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ واﻗﻌﻪ ﺣﺒﺲ ﮐﺮدن‪ ،‬و ﺑﺸـﻬﺎدت رﺳﺎﻧﯿـﺪن او‬‫ﺣﻀـﺮت ﻣﻮﺳـﯽ ﮐﺎﻇﻢ را‪ ،‬ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ ﻫﺎرون ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻋﻤﺎل وﺧﺎﻣﺖﻣﺂل‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻮاﺳـﻄﻪ ﺣﺐ ﺟﺎه از او ﺳـﺮزده‪ ،‬در ﻋﻘﯿـﺪه ﺗﺸـّﯿﻊ‬‫راﺳـﺦ ﺑﻮد‪ ،‬و از ﻧﺼـﺮت آن ﻣـﺬﻫﺐ ﻣﺴـﺮور ﻣﯽﺑﻮد‪ ،‬ﻻـﺟﺮم ﺑﻮﺟﻬﯽ ﮐﻪ در ﻣﺠﻠﺲ ﭘﻨﺠﻢ ﮔـﺬﺷﺖ ﻫﻤﻮاره ﻫﺸـﺎم ﺑﻦ اﻟﺤﮑﻢ را‪ ،‬ﮐﻪ از‬‫ﺗﻼﻣﺬه ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم ﺟﻌﻔﺮ ﺻﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺎ ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺧﻼف در ﻣﺒﺎﺣﺜﻪ ﻣﺬﻫﺐ اﻧﺪاﺧﺘﯽ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن را در ﺷـﮑﻨﺠﻪ ﻣﻨﺎﻇﺮه او‬‫ﻣﺎﻟﯿﺪه و ﻣﻠﺰم ﺳﺎﺧﺘﯽ‪ ،‬و ﺑﺂن ﻣﻔﺘﺨﺮ و ﻣﺴﺮور ﺑﻮدي‪ ،‬و ﻫﺸﺎم را ﺟﻮاﻫﺮ و ﻋﻄﺎﯾﺎ ﻣﻘﺮر ﻓﺮﻣﻮدي‪.‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﻃﺮاﺋﻒ« آورده ﮐﻪ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻫﺎرون اﻟﺮﺷـﯿﺪ از »ﺗﺎرﯾـﺦ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮر« ﮐﻪ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﺣﺎﮐﻢ أﺑﯽ ﻋﺒﺪاﻟﻠّﻪ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري اﺳﺖ ﻣﺴـﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫ﮐﻪ روزي ذﮐﺮ آل اﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﻧﺰد رﺷـﯿﺪ ﻣﯽﮔـﺬﺷﺖ‪ ،‬رﺷـﯿﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻋﻮام ﺗﻮﻫﻢ ﮐﺮده ﮐﻪ ﻋﻠﯽ و اوﻻـد او را دﺷـﻤﻦ ﻣﯽدارم‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﭼﻨﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﮔﻤﺎن ﮐﺮده ﻣﻦاﻧﺪ‪ ،‬و ﺧﺪا ﻣﯽداﻧﺪ ﺷﺪت ﻣﺤﺒﺖ ﻣﺮا ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻌﻠﯽ و ﺣﺴﻦ و ﺣﺴـﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و ﻣﻌﺮﻓﺘﯽ ﮐﻪ‬‫ﻣﺮا ﺑﻔﻀﻞ اﯾﺸﺎن ﺣﺎﺻﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ ﭼﻮن ﻣﺎ ﻃﻠﺐ ﺧﻮن اﯾﺸﺎن از ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ ﻧﻤﻮدﯾﻢ‪ ،‬و ﺧﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺎ را ﺳﻠﻄﻨﺖ روي زﻣﯿﻦ داد‪،‬‬‫و ﻋﻠﻮﯾﯿﻦ را ﺑﺨﻮد ﻧﺰدﯾﮏ ﺳﺎﺧﺘﯿﻢ‪ ،‬و ﺑﺎ اﯾﺸﺎن ﻣﺨﺎﻟﻄﺖ ﻧﻤﻮدﯾﻢ ﺑﺮ ﻣﺎ ﺣﺴـﺪ ﺑﺮدﻧـﺪ‪ ،‬و از ﻫﺮ ﻃﺮف ﺑﺮ ﻣﺎ ﺧﺮوج ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺧﻮاﺳـﺘﻨﺪ ﮐﻪ‬‫ﺳﻠﻄﻨﺖ را از دﺳﺖ ﻣﺎ ﺑﺮون ﺑﺮﻧﺪ اﻧﺘﻬﯽ ﻣﺎ أردﻧﺎ ﻧﻘﻠﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪125 :‬‬‫و ﻓﻮاﺋﺪ ﺛﻠﺜﮥ ﮐﻪ آﻧﻔﺎ در ﻋﺒﺎرت اوﻟﯽ از »ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﻣﺒّﯿﻦ ﺷﺪه از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻫﻢ ﻣﺴﺘﻔﺎد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺟﻨﺎﯾﺖ ﻗﺘﻞ اﻣﺎم ﺑﺤﻖ‪ ،‬ﮐﻪ از اﺷﺪ‬‫ﺟﻨﺎﯾﺎت اﺳﺖ ﺑﺮ آن ﻣﺴﺘﺰاد‪ ،‬و ﭼﻮن از ﻋﺒﺎرات »ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﻗﺎﺿـﯽ ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ ﺷﻮﺷﺘﺮي ﻣﻌﺎﻧـﺪت و ﻣﻌﺎدات ﻇﺎﻫﺮه ﺷـﯿﻌﻪ ﮐﻪ ﺑﻌﺾ‬‫ﺳﻼﻃﯿﻦ ﻋﺒﺎﺳّﯿﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎ اﺋﻤﻪ ﻃﺎﻫﺮه و اوﻻد ﻋﺎﻟﯽ درﺟﺎت اﻧﺤﻀﺮت واﺿﺢ‪ ،‬ﭘﺲ ﺛﺒﻮت ﻋﺪاوت ﻇﺎﻫﺮه‪ ،‬و اﺳﺎءت ﺑﺎﻫﺮه‪ ،‬از ﺑﻌﺾ اﻓﺮاد‬‫ﺷﯿﻌﻪ‪ ،‬ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﺄﺋﻤﻪ اﻣﺠﺎد از ﺣﮑﻢ ﻣﺤﮑﻢ ﻗﺎﺿـﯽ ﻋﺪل ﻣﺴﺘﻔﺎد‪ ،‬و داﺧﻞ ﮐﻨﻨﺪه ﻫﻤﭽﻮ اﻋﺎدي ﺑﺪ ﮐﺮدار در زﻣﺮه ﺷﯿﻌﻪ اﺑﺮار اوﻟﯽ اﻟﺒﺼﺎﺋﺮ‬‫و اﻻﺑﺼﺎر‪ ،‬ﻣﺤﺾ ﺑﺎﻗﻮال آن ﻓﺠﺎر‪ ،‬ﮐﻪ از ﻗﺒﯿﻞ اﻗﺮار اﻟﻌﺎﻗﻞ ﻟﻨﻔﺴﻪ اﺳﺖ‪ ،‬از اﻋﺎﻇﻢ ﻣﻮاﻟﯿﺎن ﺣﯿﺪر ﮐﺮدار‪ ،‬و آن ﻫﻤﻪ ﮐﺮدار ﻋﺠﺎﺋﺐ اﻃﻮار‬‫ﻋﻠﻤـﺎي ﺧﻮد را ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﺮده‪ ،‬اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ را ﺑﻤﻘﺘﻀـﺎي دﯾﻨـﺪاري و اﻧﺼـﺎف ﺷـﻌﺎري‪ ،‬ﻣﻌﺮاي از وﻻـﯾﺖ ﺳـﯿﺪ اﻻﻧﺒﯿـﺎء ﮔﻔﺘﻦ‪ ،‬از ﻧﻮادر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 92‬از ‪210‬‬‫روزﮔﺎر ﺑﺎﺷﺪ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫و اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻓﻐﺎن و ﻏﺮﯾﻮ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺤﺾ ﺗﻐﺎﻓﻞ و ﻋـﺪم ﺗـﺪﺑﺮ و ﺗﺄﻣﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﺸـّﯿﻊ ﻋﺎم ﺑﻘﺎﺗﻠﯿﻦ‬‫اﺋﻤﻪ اﻃﻬﺎر و اوﻻد اﺑﺮارﺷﺎن‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﻣﻮﺟﺐ ﻟﻮم و ﻃﻌﻦ و ﻋﯿﺐ و ﺛﻠﺐ‪ ،‬و ﺳـﺒﺐ رﻣﺰ و ﻟﻤﺰ‪ ،‬و ﻫﻤﺰ‪ ،‬و ﻏﻤﺰ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻗﺎﺗﻠﯿﻦ‬‫اﺋﻤﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﻧﺰد اﻫﻞ ﺣﻖ ﮐﺎﻓﺮﻧﺪ‪ ،‬و اﺷﻘﯽ اﻻوﻟﯿﻦ و اﻵﺧﺮﯾﻦ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺗﺸـّﯿﻊ ﻋـﺎم ﮐﻪ در آن ﺑﺴـﯿﺎري از ﻓﺮق ﻫـﺎﻟﮑﻪ و ﺿﺎﻟّﻪ داﺧﻠﻨـﺪ اﮔﺮ ﺑﺎﯾﺸﺎن ﻣﻨﺴﻮب ﺷﻮد‪ ،‬از آن ﺣﻘﯿﻘﺖ و ﻧﺠﺎت‪ ،‬و ﺗﺒﺠﯿﻞ و ﺗﻌﻈﯿﻢ‬‫ﺷﺎن ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.‬‬‫آري از ﺛﺒﻮت ﺗﺸﯿﻊ اﯾﺸﺎن ﻻﺋﺢ ﻣﯽﮔﺮدد‪ :‬ﮐﻪ اﯾﺸﺎن اﻣﺎم ﺑﺮ ﺣﻖ ﺑﻌﺪ ]‪ [1‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪166‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪126 :‬‬‫ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم را ﻣﯽداﻧﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺧﻼﻓﺖ ﺛﻼﺛﻪ را ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬و ﭼﻮن‬‫ﺑﺴـﯿﺎري از ﺋا ﻤﻪ و اﺳﺎﻃﯿﻦ اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ‪ ،‬اﺑﻦ ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ را ﺧﻠﻔﺎء ﺑﺮ ﺣﻖ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ در ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻠﺸﺎن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎﺛﺒﺎت ﺗﺸّﯿﻊ‬‫ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ ﺻﺤﺖ ﺧﻼﻓﺖ ﺑﯽ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و اﻓﻀﻠﯿﺖ آن ﺣﻀﺮت ﺑﺮ زﺑﺎن اﺋّﻤﻪ و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﻮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﮐﺜﺮت ﻣﻌﺘﻘـﺪﯾﻦ ﺧﻼـﻓﺖ ﺑﯽ ﻓﺎﺻـﻠﻪ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم در زﻣـﺎن اول ﺛﺎﺑﺖ ﺷﻮد‪ ،‬و زﻋﻢ واﻫﯽ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ و اﻣﺜﺎل او‬‫ﺑﺎﻃﻞ ﮔﺮدد‪.‬‬‫اﻣﺎ ﺗﺸـﺒﺚ ﺑﻌﻨﻮان ﻣﺠﻠﺲ ﻫﺸﺘﻢ ﮐﻪ در آن ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ را ذﮐﺮ ﮐﺮده ﭘﺲ آن ﻫﻢ ﺑﻌﻨﻮان ﺑﯽ اﻧﺼﺎﻓﯽ ﻣﻌﻨﻮن اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ‬‫در اﯾﻦ ﻋﻨﻮان ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ ﯾﮑﯽ ﻣﻠﻮك ﻧﺎﻣﺪار و دﯾﮕﺮ ﺳـﻼﻃﯿﻦ ﮐﺎﻣﮕﺎر‪ ،‬ﭘﺲ از ﮐﺠﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﺗﻮان ﮐﺮد ﮐﻪ از ﻓﺮﻗﻪ ﻧﺎﺟﯿﻪ أوﻟﻮ اﻻﺑﺼﺎر و‬‫اﻟﺒﺼﺎﺋﺮ ﺑﯿﺎن ﻫﺮ دو ﻟﻔﻆ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﯽﮔﻮﺋﯿﻢ ﮐﻪ از ﻓﺮﻗﻪ ﻧﺎﺟﯿﻪ اﻟﺦ ﺑﯿﺎن ﺳﻼﻃﯿﻦ ﮐﺎﻣﮕﺎر اﺳﺖ و ﺑﺲ‪.‬‬‫و ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ آن ﺳـﻼﻃﯿﻦ ﮐﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﺠﻤﯿﻊ اﻋﺘﻘﺎدات ﺣﻘﻪ و ﮐﻞ ﺿﺮورﯾﺎت ﻣﺬﻫﺐ اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬داﺧﻞ در ﺳﻼﻃﯿﻦ ﮐﺎﻣﮕﺎر ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬و‬‫ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺑﻌﺾ ﻋﻘﺎﺋﺪ ﺣّﻘﻪ ﺧﺎرج ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬از اﻫﻞ ﺣﻖ ﻣﺜﻞ ﺑﻨﯽ اﻟﻌّﺒﺎس و ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن داﺧﻞ ﻣﻠﻮك‪ ،‬و وﺻﻔﺸﺎن ﺑﻨﺎﻣﺪار‪،‬‬‫ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺷﻬﺮت دﻧﯿﺎوي وﺻﯿﺖ ﺣﮑﻮﻣﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﺎﻋﺘﺒﺎر دﯾﻦ ﻓﺘﺄّﻣﻞ و أﻧﺼﻒ ﺣﺘﯽ ﯾﺄﺗﯿﮏ اﻟﯿﻘﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از اﯾﻦ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﻌﺪ اﯾﻦ ﻋﻨﻮان ﮐﻪ ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻣﺠﻠﺲ ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻮن ﻋﻨﻮان ﺟﻨﺪي ﮐﻪ در آن ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس را ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺻﺮﯾﺢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪127 :‬‬‫اﺳﺖ در ﺧﺮوج اﯾﺸـﺎن از اﻫـﻞ ﺣﻖ ﮐﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ آﻧﻔﺎ‪ ،‬ﭘﺲ اﻋﺮاض از ﻋﻨﻮان اﺻـﻠﯽ و ﻗﺮﯾﺐ ﻧﻤﻮدن و دﺳﺖ ﺑﺮ ﻋﻨﻮان ﺑﻌﯿـﺪ اﻧـﺪاﺧﺘﻦ‪ ،‬ﭼﻪ‬‫ﻗﺪر از ﻣﺮاﺣﻞ اﻧﺼﺎف و ﺗﺄﻣﻞ دور اﻓﺘﺎدن اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻣـﺎ ﻋﺒـﺎرت ﺻـﺎﺣﺐ »ﻣﺠـﺎﻟﺲ« ﮐﻪ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﻨﺼـﻮر دواﻧﻘﯽ وارد ﻧﻤـﻮده ﭘﺲ ذﮐﺮ آن اﺻـﻼ ﻧﻔﻌﯽ ﺑﻔﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ ﻧﻤﯽرﺳﺎﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ‬‫اﻋﺘﺮاض و اﯾﺮاد و ﺷـﺒﻬﻪ او را ﺻـﺮاﺣﮥ ﻣﻨـﺪﻓﻊ ﻣﯽﮔﺮداﻧـﺪ‪ ،‬ﭼﻪ از آن ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺰد ﺻـﺎﺣﺐ »ﻣﺠـﺎﻟﺲ« ﻣﻨﺼﻮر و اﻣﺜـﺎل او از اﻫﻞ‬‫ﺷﺮور‪ ،‬ﺑﻼ رﯾﺐ و ﺷﮏ ﺧﺎﺳﺮ و ﮐﺎﻓﺮ و ﺿﺎل‪ ،‬و ﻫﺎﻟﮏ و ﺳﺎﻟﮏ ﻣﺴﺎﻟﮏ ﻋﺪاوت اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫آري ﭼﻮن اﻋﺘﻘﺎد ﺗﺸـﯿﻊ ﻋﺎم داﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺧﻼﻓﺖ ﺧﻠﻔﺎي ﺛﻠﺜﮥ را ﺑﺎﻃﻞ ﻣﯽداﻧﺴـﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﻦ ﺳﺒﺐ اﯾﺸﺎن را در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬زﯾﺮا‬‫ﮐﻪ ﺑﻨـﺎي اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﺑﺮ ذﮐﺮ ﮐﺴـﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻼـﻓﺖ ﺧﻠﻔـﺎي ﺛﻠﺜـﮥ را ﺑﺎﻃـﻞ داﻧﻨـﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺗﺸـﯿﻊ ﻋـﺎم اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﺳﺎﺋﺮ ﻓﺮق ﺷـﯿﻌﻪ‬‫داﺧﻠﻨﺪ‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺰد اﻣﺎﻣﯿﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﮐﻪ اﻫﻞ ﺣﻘﻨﺪ ﻓﺮق ﺑﺎﻗﯿﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻟﻒ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪاﻧﺪ ﺿﺎل و ﮐﺎﻓﺮ و ﺑﯽ دﯾﻨﻨﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺴـﺒﺐ ﻧﺴـﺒﺖ ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺸـّﯿﻊ ﺑﻤﻨﺼﻮر و اﻣﺜﺎل او ﻫﯿﭻ ﺿﺮري ﺑﺄﻫﻞ ﺣﻖ ﻧﻤﯽرﺳﺪ‪ ،‬آري از اﺛﺒﺎت ﺗﺸﯿﻊ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ‬‫ﺑﻄﻼـن ﺧﻼـﻓﺖ ﺧﻠﻔـﺎي ﺛﻼـﺛﻪ‪ ،‬و ﻣﺘّﻌﯿﻦ ﺑﻮدن ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺮاي ﺧﻼـﻓﺖ ﺑﯽ ﻓﺎﺻـﻠﻪ‪ ،‬ﭼﻨﺎن اﻣﺮي واﺿـﺢ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ‬‫ﻣﻨﺼﻮر ﻣﺪﺣﻮر و اﻣﺜﺎل او ﻫﻢ‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ آن ﻫﻤﻪ ﺑﻐﺾ و ﻋﻨﺎد اﻫﻞ ﺑﯿﺖ اﻣﺠﺎد‪ ،‬اﻋﺘﻘﺎد ﺑﺂن داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬‫و ﭼﻮن ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺘﺸﺎن ﻣﻨﺼﻮر و اﻣﺜﺎل او ﻧﺰد اﺋﻤﻪ و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 93‬از ‪210‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪128 :‬‬‫ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ اﻧﺸـﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ ﺑﺮ ﺗﻮ واﺿـﺢ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻠﮑﻪ ﻇـﺎﻫﺮ ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻨﻬـﺎ ﺧﻠﻔـﺎي ﺑﺮ ﺣﻖ ﻧﺰد اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات‬‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺛﺒﻮت ﺗﺸﯿﻌﺸﺎن در ﺣﻘﯿﻘﺖ‪ ،‬ﺛﺒﻮت ﺑﻄﻼن ﻣﺬﻫﺐ ﺳﯿﻨﻪ اﺳﺖ ﺣﺴﺐ اﻋﺘﺮاﻓﺸﺎن و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ‪.‬‬‫اﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﭘﺮ ﺑﺸﺎرت ﺑﺎ وﺟﻮد ﻧﺺ ﺑﻮدن آن ﺑﺮ ﺗﺸﯿﻊ ﻣﻨﺼﻮر دواﻧﻘﯽ اﻟﺦ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﺠـﺎب اﺳﺖ ﺑـﺂﻧﮑﻪ ﺛﺒﻮت ﺗﺸـﯿﻊ ﻣﻨﺼﻮر دواﻧﻘﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺮاد از آن ﺗﺸـّﯿﻊ ﻋﺎم اﺳﺖ‪ ،‬اﺻـﻼ ﺿـﺮوري ﺑﺄﻫﻞ ﺣﻖ ﻧﻤﯽرﺳﺎﻧـﺪ‪ ،‬و ﻣﺰﻋﻮم‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ را ﺑﺮ ﮐﺮﺳﯽ ﺛﺒﻮت ﻧﻤﯽﻧﺸﺎﻧﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ در ﺗﺸﯿﻊ ﻋﺎم ﺑﺴﯿﺎري از ﻓﺮق ﻫﺎﻟﮑﻪ داﺧﻠﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﻧﺰد اﻫﻞ ﺣﻖ ﺣﻈﯽ از ﻧﺠﺎت‬‫ﻧﺪارﻧـﺪ و ﻣﺜﻞ ﮐﻔﺎر ﻣﺨﻠﺪ ﻓﯽ اﻟﻨﺎراﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﻊ ذﻟﮏ ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﺸـﯿﻊ ﻋﺎم ﻫﻢ ﺑﺎﻋﺘﺒﺎر اواﺋﻞ ﺣﺎل ﻣﻨﺼﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ از ﻋﺒﺎرت »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ﻇﺎﻫﺮ‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻌـﺪ ﺧﻼـف ﻋﻠﻮﯾﻪ از آن ﻫﻢ ﺑﺮﮔﺸﺖ‪ ،‬و ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﺑـﺎ اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ و ﺟﻤـﺎﻋﺖ ﻧﻤﻮد‪ ،‬و ﺧﻠﻔﺎي ﺛﻼﺛﻪ را ﺑﺮ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺗﻘﺪﯾﻢ ﻧﻤﻮد و دﺷﻤﻨﯽ آل ﻋﻠﯽ آﺷﮑﺎرا ﮐﺮد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻌـﺪ ﻇﻬﻮر اﯾﻦ ﺷـﺮور از ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬ﺗﺸـﯿﻊ ﻋـﺎم آن ﻣﻐﺮور ﻫﻢ‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﻔﯽ ﺧﻼـﻓﺖ ﺛﻼـﺛﻪ و ﺗﻔﻀـﯿﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم از‬‫ذاﺗﯿﺎت آﻧﺴﺖ ﺛﺎﺑﺖ ﻧﺸﺪ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﺗﺸﯿﻊ او ﺑﻨﺎﺑﺮ اواﺋﻞ ﺣﺎل‪ ،‬ﻗﺒﻞ از اﻇﻬﺎر ﮐﻤﺎل ﺑﻐﺾ و ﺿﻼل‪ ،‬و آﺷﮑﺎر ﮐﺮدن ﻋﺪاوت آل ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﺒﺎرت ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ دﻻﻟﺖ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺛﺒﻮت ﺗﺸـﯿﻊ ﻣﻨﺼﻮر ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻓﻮاﺋﺪ ﺛﻼﺛﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت اﺳـﺘﻨﺒﺎط‬‫ﮐﺮده‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻫﺮ دو ﻓﺎﺋﺪه آﺧﺮ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ ﻫﻤﺎن ﺗﺸﯿﻊ ﻣﻨﺼﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ وﺟﻬﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪129 :‬‬‫ﺑﺮاي ذﮐﺮ ﺛﺒﻮت ﺗﺸﯿﻊ ﻣﻨﺼﻮر ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﻓﻮاﺋﺪ ﭘﯿﺪا ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.‬‬‫اﻣﺎ ﻓﻮاﺋﺪ ﺛﻼﺛﻪ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ ادﻋﺎي اﺷﺘﻤﺎل اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺑﺮ ﻓﻮاﺋﺪ ﺑﺴﯿﺎر ذﮐﺮ ﮐﺮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻓﺎﺋﺪه اوﻟﯽ از آن ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺤﺾ ﺗﻮﻫﻢ و اﺷـﺘﺒﺎه و ﺑﺤﺚ وﺳﻮاس و اﻟﺘﺒﺎس اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﻨﺼﻮر از ذﮐﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻋﻠﻮﯾﻪ‬‫ﺑﺎ او وﺿﻮح و ﻇﻬﻮر ﻧـﺪارد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ذﮐﺮ ﺧﻼف ﻋﻠﻮﯾﻪ ﺑﺎ او‪ ،‬ﺑﺮاي ﺑﯿﺎن ﺳـﺒﺐ ﻧﮑﻮل و ﻋﺪول آن ﻇﻠﻮم و ﺟﻬﻮل اﺳﺖ از ﻣﻨﻬﺞ ﻣﺤﺒﺖ آل‬‫رﺳﻮل و ﻣﻮاﻓﻘﺖ او ﺑﺎ ﻣﻌﺎﻧﺪان آن زﻣﺮه ﻣﻘﺒﻮل‪ ،‬و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻋﺎﻗﻠﯽ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻌﺎﻧﺪ ﻣﻐﺮور و ﻋﺎﻗﺪ ﭘﺮ ﺷـﺮور از ﻗﻮل ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ«‬‫ﻣﺘﻮﻫﻢ ﺳﺎزد‪ ،‬و ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺑﯿﺎن ﺳـﺒﺐ ارﺗـﺪاد اﺣـﺪي‪ ،‬ﺑﻬﯿـﭻ وﺟﻪ دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﺣﻤﺎﯾﺖ او ﻧـﺪارد‪ ،‬و اﻻ ﻻزم آﯾﺪ ﮐﻪ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﮐﻪ‪ ،‬ﺳـﺒﺐ‬‫اﻧﺤﺮاف ﺷﯿﻄﺎن از اﻃﺎﻋﺖ او ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺷﺄﻧﻪ‪ ،‬و ﻋﺪم ﺳﺠﻮد ﺑﺮاي ﺣﻀﺮت آدم ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺷﯿﻄﺎن ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘﻮل‬‫ﺑﻪ اﻻ ﺷﯿﻄﺎن ﻣﺮﯾﺪ‪ ،‬أو أﻋﻔﮏ ﻋﻨﯿﺪ«‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ َو ﻟََﻘْﺪ َﺧَﻠْﻘﻨﺎُﮐْﻢ ﺛُﱠﻢ َﺻﱠﻮْرﻧﺎُﮐْﻢ ﺛُﱠﻢ ﻗُﻠْﻨﺎ ﻟ ِﻠَْﻤﻼﺋَِﮑِﮥ اْﺳُﺠُﺪوا ﻟ ِﺂَدَم َﻓَﺴَﺠُﺪوا ِإﻟﱠﺎ ِإﺑ ْﻠِﯿَﺲ ﻟَْﻢ َﯾُﮑْﻦ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺴﺎِﺟِﺪﯾَﻦ* ﻗﺎَل ﻣﺎ َﻣَﻨَﻌَﮏ َأﻟﱠﺎ‬‫َﺗْﺴـ ُﺠَﺪ ِإْذ َأَﻣْﺮﺗُـَﮏ ﻗـﺎَل َأَﻧـﺎ َﺧﯿٌْﺮ ﻣِﻨُْﻪ َﺧَﻠْﻘَﺘﻨِﯽ ﻣِْﻦ ﻧـﺎٍر َو َﺧَﻠْﻘَﺘُﻪ ﻣِْﻦ ِﻃﯿٍﻦ* ﻗـﺎَل َﻓﺎْﻫﺒِـْﻂ ﻣِﻨْﻬﺎ َﻓﻤﺎ َﯾُﮑﻮُن ﻟََﮏ َأْن َﺗَﺘَﮑﱠﺒَﺮ ﻓِﯿﻬﺎ َﻓﺎْﺧُﺮْج ِإﱠﻧَﮏ ﻣَِﻦ‬‫اﻟﱠﺼﺎِﻏِﺮﯾَﻦ* ﻗﺎَل َأﻧ ِْﻈْﺮﻧِﯽ ِإﻟﯽ َﯾْﻮِم ﯾُﺒَْﻌﺜُﻮَن* ﻗﺎَل ِإﱠﻧَﮏ ﻣَِﻦ اﻟ ُْﻤﻨَْﻈِﺮﯾَﻦ‬‫]‪.[1‬‬‫»از آﯾﻪ ﻣﺎ َﻣَﻨَﻌَﮏ‬‫اﻵﯾﮥ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ از ﺷﯿﻄﺎن ﺳﺒﺐ ﺗﺮك ﺳﺠﻮد ﭘﺮﺳﯿﺪ‪ ،‬ﺷﯿﻄﺎن ﺑﺠﻮاب ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﻣﻦ ﺑﻬﺘﺮم از آدم‪ ،‬ﮐﻪ ﭘﯿﺪا ﮐﺮدي‬‫ﻣﺮا از ﻧﺎر و ﭘﯿﺪا ﮐﺮدي آدم را از ﻃﯿﻦ‪ ،‬ﭘﺲ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺣﻖ ]‪ [1‬اﻻﻋﺮاف ﻣﻦ ‪ 11‬اﻟﯽ ‪15‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪130 :‬‬‫ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺳـﺒﺐ اﻣﺘﻨﺎع ﺷـﯿﻄﺎن از ﺳـﺠﻮد‪ ،‬و وﺟﻪ ارﺗـﺪاد او ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻣﺰﻋﻮم ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﻻزم آﯾـﺪ ﮐﻪ ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬‫ﻏﺎﯾﺖ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺷـﯿﻄﺎن در ﻗﺮآن ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺳـﺒﺐ اﻣﺘﻨﺎع ﺷـﯿﻄﺎن از ﺳـﺠﻮد از زﺑﺎن ﺷـﯿﻄﺎن ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ وﺟﻪ رد ﺗﻤﺴﮏ او‬‫ﺑﯿﺎن ﻧﻔﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ او را ﻣﻬﻠﺖ داده‪ ،‬و ﺑﯿﺎن آن ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 94‬از ‪210‬‬‫و ﻣﺮاد از اﺿﻄﺮار در ﮐﻼم ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ﻧﻪ اﻟﺠﺎﺋﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﺒﺐ ﺟﻮاز ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺮاد از اﺿﻄﺮار ﻋﺼﺒﯿﺖ و ﻋﻨﺎد‪ ،‬و اﺿﻄﺮام ﻧﺎر‬‫ﺣﻘﺪ و ﻟﺪاد اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻗﻮل ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ‪) :‬ﮐﻪ ﻣﻮﻫﻢ ﻋـﺬر ﻣﺴـﻤﻮع از ﻃﺮف او( اﻟـﺦ دﻻﻟﺖ ﺻـﺮﯾﺤﻪ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﻮﻫﻢ ﻋـﺬر ﻣﺴـﻤﻮع از ﻃﺮف‬‫ﻣﻨﺼـﻮر اﺳـﺖ‪ ،‬و ﻇـﺎﻫﺮ اﺳـﺖ ﮐﻪ در ﻣﻘـﺎم اﺳـﺘﺪﻻل ﺗﺸـﺒﺚ ﺑﻤﻮﻫﻤـﺎت و ﺧﯿﺎﻻـت ﻧﺒﺎﯾـﺪ ﮐﺮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ در اﯾﻦ ﻣﻘـﺎم ﺗﻤﺴـﮏ ﺑﻨﺼـﻮص و‬‫ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت در ﮐﺎر اﺳﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ ﺑﻤﺤﺾ ﻣﻮﻫﻤﺎت ﺗﻤﺴﮏ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد‪ ،‬در ﺟﻮاب ﻣﻼﺣﺪه و زﻧﺎدﻗﻪ ﮐﻪ ﺑﺂﯾﺎت ﻣﻮﻫﻤﻪ ﺗﺸﺒﯿﻪ و ﺗﺠﺴﯿﻢ‬‫و ﺗﻨﺎﻗﺾ و اﻣﺜﺎل آن ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﺑﮑﺪام ﺣﯿﻠﻪ دﺳﺖ ﺧﻮاﻫﻨﺪ زد‪ ،‬ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ وﺻﻒ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﻬﺎرت و ﺣﺬاﻗﺖ‪ ،‬ﭼﻨﯿﻦ اﻣﺮ‬‫ﺻﺮﯾﺢ را در ﻧﻤﯽﯾﺎﺑﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﺤﯿﺮ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﻣﺤﺾ ذﮐﺮ ﺧﻼف ﻋﻠﻮﯾﻪ را ﺑﺎ ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬ﮐﻪ ﺳـﺒﺐ اﻧﻬﻤﺎك او در ﻋﺪاوت و ﺷـﻘﺎوت ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬و‬‫ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺧﻮدش ﻫﻢ ﻧﺺ ﺑﺮ اﻋﺘﺬار ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻪ آﻧﺮا ﻣﻮﻫﻢ ﻋﺬر ﻣﺴـﻤﻮع ﮔﻔﺘﻪ‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ ﻏﺎﯾﺖ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﻨﺼﻮر ﻣﯽداﻧﺪ‪ ،‬و ﺳﺒﺐ ﻏﺎﯾﺖ‬‫ﺗﺸﻨﯿﻊ و ﺗﻬﺠﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﺜﺒﺖ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﻣﯽﭘﻨﺪارد‪.‬‬‫و از اﻓﺎدات و ﺗﺼﺮﯾﺤﺎت اﺋﻤﻪ و اﺳﺎﻃﯿﻦ دﯾﻦ ﺧﻮد‪ ،‬ﮐﻪ از آن ﺳﺮاﺳﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪131 :‬‬‫ﺗﺒﺠﯿـﻞ و ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﻣـﺪح و اﻃﺮاء و ﺛﻨـﺎء ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬و اﺛﺒﺎت ﻏﺎﯾﺖ ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ او در دﯾﻦ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺒﺮي ﺑﺮﻧﻤﯽدارد‪ ،‬و ﺑﻤﻼﺣﻈﻪ‬‫آن ﺣﮑﻢ ﺑﻨﺎﺻﺒﯿﺖ اﺳﺎﻃﯿﻦ و اﺋﻤﻪ ﺧﻮد ﻧﻤﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﮐﺪام ﻋﺎﻗﻞ ﺗﺠﻮﯾﺰ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ ﻣﺤﺾ ذﮐﺮ ﺧﻼف ﻋﻠﻮﯾﻪ ﺑﺎ ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬ﮐﻪ ﺳﺒﺐ‬‫ﻣﻮاﻓﻘﺖ او ﺑﺎ ﺳـﻨﯿﻪ ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ در ذم و ﺗﻬﺠﯿﻦ و ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﻀـﻠﯿﻞ او‪ ،‬ﻣﻔﯿﺪ ﻏﺎﯾﺖ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﻨﺼﻮر ﮔﺮدد‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ‬‫ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿـﻞ‪ ،‬و ﻣـﺪح و ﺳـﺘﺎﯾﺶ و اﻃﺮاء و ﺛﻨﺎء او‪ ،‬و اﻋﺘﻘﺎد ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺧﻼﻓﺖ او‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳـﯿﻤﺮ ﻋﻠﯿﮏ ذﻟﮏ ﮐﻠﻪ ان ﺷﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯽ‬‫ﻟﺴﺎن اﺋﻤﮥ اﻟﺴّﻨﮥ و أرﮐﺎﻧﻬﻢ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﺳﺒﺐ ﻏﺎﯾﺖ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﻨﺼﻮر ﭘﺮ ﺷﺮور‪ ،‬و ﻣﺜﺒﺖ ﻧﺎﺻﺒّﯿﺖ اﯾﻦ ﺣﻀﺮات ﭘﺮ زور ﻧﮕﺮدد‪.‬‬‫ﻋﺠﺐ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ اﯾﻦ اﺻﻄﻼح ﺑﺪﯾﻊ ﺧﻮد را ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺎّدﻋﺎي اﺻﻄﻼح ﻣﺰﻋﻮﻣﯽ در ﺑﺎب ﺟﺎﺣﻆ ﭼﺸﻤﮏ ﻣﯽزﻧﺪ‪.‬‬‫اﻣﺎ ﻓﺎﺋـﺪه ﺛﺎﻧﯿﻪ ﭘﺲ ﻣﺨﺪوش اﺳﺖ ﺑﺂﻧﮑﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ در ﺿﺎر و ﻧﺎﻓﻊ‪ ،‬و ﺷـﻬﺪ ﻋﺎﻟﯽ و ﺳﻢ ﻧﺎﻗﻊ ﺗﻤﯿﺰ ﻧﻔﺮﻣﻮده‪ ،‬وﺳـﻌﺖ ﻣﺬﻫﺐ ﺗﺸـّﯿﻊ را‬‫ﺑﮑﻤﺎل اﻓﺘﺨﺎر و اﺳـﺘﺒﺸﺎر ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬و ﺛﺒﻮت آﻧﺮا از ﻋﺒﺎرت ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ﺗﻤﺮة اﻟﻐﺮاب ﮔﻤﺎن ﻣﯽﺑﺮد‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳـﺖ‬‫ﮐﻪ ﺛﺒﻮت اﯾﻦ وﺳﻌﺖ ﻣﻀّﯿﻖ ﻣﺠﺎل‪ ،‬و ﻗﺎﻃﻊ ﻗﯿﻞ و ﻗﺎل آن ﻣﻌﺪن ﻓﻀﻞ و ﮐﻤﺎل اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭼﻪ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺗﺸـّﯿﻊ ﻣﺸـﺮب أوﺳﻊ اﻟﻤﺸـﺎرب ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎ وﺟﻮد آﺷـﮑﺎر ﮐﺮدن دﺷـﻤﻨﯽ آل ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻗﺘﻞ ﺑﺴـﯿﺎري از اﯾﺸﺎن‪ ،‬و زﻧـﺪه دﻓﻦ‬‫ﮐﺮدن ﺑﺴﯿﺎري از ﺑﻨﯽ ﻓﺎﻃﻤﻪ‪ ،‬زوال ﻧﻤﯽﭘﺬﯾﺮد‬‫ﺗﺸﯿﻊ ﺑﻤﻌﻨﺎي ﻋﺎم ﺑﺮاي ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻓﻀﯿﻠﺖ ﻧﯿﺴﺖ‬‫ﭘﺲ ﻧﺴـﺒﺖ ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺸـﯿﻊ ﺑﻈﻠﻤﻪ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬ﻣﺜﺒﺖ ﻫﯿﭻ ﻓﻀﻠﯽ و ﺟﻼﻟﺘﯽ ﺑﺮاي اﯾﺸﺎن ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﻧﺴﺒﺖ ﺗﺸﯿﻊ ﻋﺎم ﺑﺎﯾﺸﺎن‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﻧﺴﺒﺖ اﺳﻼم‬‫ﺑﺨﻮارج‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪132 :‬‬‫و ﻧﻮاﺻﺐ‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ اﻓﺘﺨﺎر و اﺳﺘﮑﺒﺎر اﯾﺸﺎن ﻧﮕﺮدد‪.‬‬‫اّﻣﺎ ﻓﺎﺋﺪه ﺛﺎﻟﺜﻪ ﭘﺲ ﻣﺨﺪوش اﺳﺖ ﺑﺂﻧﮑﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ اﻫﺘﻤﺎم و ﻣﺒﺎﻟﻐﺖ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺑﺴﯿﺎري از ﻓﺮق ﺷﯿﻌﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻨﮑﺮ اﻣﺎﻣﺖ‬‫ﺑﻌﺾ اﺋﻤﻪ اﻃﻬﺎر ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼماﻧﺪ‪ ،‬راه ﻋﻔﻮ و ﺷـﻔﺎﻋﺖ ﺣﻀـﺮت ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺧﺪا و آل ﻧﺠﺒﺎ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯿﻬﻢ آﻻف اﻟﺘﺤﯿﮥ و اﻟﺜﻨﺎ ﻣﺴﺪود اﺳﺖ‪،‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﺳـﺘﻔﺎده اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ از ﻋﺒـﺎرت »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ﭼﻪ ﺟﺎي اﺳـﺘﺒﺸﺎر و اﻓﺘﺨﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺧﻮد داﻓﻊ ﺷـﺒﻬﻪ و ﻣﺰﯾﻞ اﻋﺘﺮاض اﺳﺖ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 95‬از ‪210‬‬‫ﮐﻪ از ﻣﺠّﺮد ﻧﺴﺒﺖ ﺗﺸّﯿﻊ ﺑﮑﺴﯽ ﺗﻮﻫﻢ ﺛﺒﻮت ﻧﺠﺎت ﺑﺮاي او‪ ،‬ﺗﻮ ﻫﻢ دور از ﮐﺎر و ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻤﺎﺷﺎي اوﻟﯽ اﻻﺑﺼﺎر اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﻨﺼﻮر ﻣﻐﺮور ﮐﻪ ﮐـﺎﻓﺮ ﻣـﺪﺣﻮر اﺳﺖ‪ ،‬اﺻـﻼ ﻧﺰد ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ﺷـﺮﻓﯽ و ﺟﻼﻟﺘﯽ ﻧـﺪارد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺟﻨﺎب او ﻫﺎﻟﮏ و‬‫ﺧﺎﺳﺮ و ﻏﯿﺮ ﻧﺎﺟﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺗﻤّﺴﮏ ﺑﺬﮐﺮ او در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻏﻔﻠﺖ ﯾﺎ ﺗﻐﺎﻓﻞ ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻣـﺎ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪) :‬و اﮔﺮ ﭼﻪ ﻟﻄﺎﺋﻒ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺑﺴـﯿﺎر اﺳﺖ( اﻟـﺦ ﭘﺲ ﻗﺒﻞ از اﯾﻦ ﻫﻢ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧـﺪ ﺑﺂﻧﮑﻪ‪ ،‬اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ‬‫ﻓﻮاﺋﺪ ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺎز ﺑﻐﯿﺮ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻣﻌﺘّﺪ ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﺑﺘﮑﺮار ﺑﯽﻟﻄﻒ ارﺷﺎد ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ ﮐﻪ ﻟﻄﺎﺋﻒ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ارﻋﺎد و‬‫اﺑﺮاق اﮐﺘﻔﺎ ﺑﺮ ﻓﻮاﺋـﺪ ﺛﻼﺛﻪ ﺗﺒﺮﮐﺎ ﺑﺎﻋـﺪاد اﻟﺜﻠﺜـﮥ اﻟﻤﻨﯿﻔـﮥ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و از ﺣﺮﯾﻢ ﺗﺜﻠﯿﺚ ﭘﺎ ﺑﺮﺑﻊ ﺗﺮﺑﯿﻊ ﻫﻢ ﻧﮕﺬاﺷـﺘﻪ‪ ،‬و ﻋﺬر روم اﺧﺘﺼﺎر‪ ،‬ﺑﺎ‬‫وﺻﻒ اﻧﻬﻤﺎك در ﻣﻄﺎﻟﺐ دور از ﮐﺎر‪ ،‬از ﻋﺠﺎﺋﺐ روزﮔﺎر اﺳﺖ‪.‬‬‫اّﻣـﺎ ﺗﺸـّﺒﺚ ﺑﻌﺒـﺎرت ﺻـﺎﺣﺐ »ﻣﺠـﺎﻟﺲ« ﮐﻪ در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻫـﺎرون ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭘﺲ آن ﻫﻢ ﺑﻌـﺪم ﺗﺄﻣﻞ و ﺗـﺪﺑّﺮ ﻣﻘﺮون‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت‬‫ﺗﺼﺮﯾﺢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪133 :‬‬‫ﺑﻮﺧـﺎﻣﺖ اﻋﻤـﺎل او ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬و ﺧﻮد اﻓـﺎده ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨـﺪ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« واﻗﻌﻪ ﺣﺒﺲ ﮐﺮدن‪ ،‬و ﺑﺸـﻬﺎدت رﺳﺎﻧﯿـﺪن او ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم‬‫ﻣﻮﺳﯽ ﮐﺎﻇﻢ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را ﻗﺒﻞ از اﯾﻦ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺎرون ﻧﺰد ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« و ﺳﺎﺋﺮ اﻫﻞ ﺣﻖ‪ ،‬ﮐﺎﻓﺮ ﺷـﻘﯽ‪ ،‬و ﻣﻠﺤـﺪ ازﻟﯽ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﯾﺰﯾﺪ و ﻣﻌﺎوﯾﻪ و اﻣﺜﺎل اﯾﺸﺎن ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺗﺸـﯿﻊ او ﻣﺜﻞ‬‫ﺗﺸـﯿﻊ دﯾﮕﺮ ﻓﺮق ﻫـﺎﻟﮑﻪ ﺿـﺎﻟﻪ‪ ،‬ﻣﺜﻞ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻠﯿﻪ و واﻗﻔﯿﻪ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن ﻧﻔﻌﯽ ﺑﺎو ﻧﺮﺳﺎﻧـﺪ ﮐﻪ ﻣﺠﺮد اﻧﮑﺎر اﻣﺎﻣﺖ ﯾﮏ اﻣﺎم‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ ﮐﻔﺮ و‬‫ﺿﻼل و ﻫﻼك اﺑﺪي اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ ﮐﻪ ﺣﺒﺲ اﻣﺎم ﺑﺮ ﺣﻖ‪ ،‬و ﻗﺘﻞ او ﻫﻢ زﯾﺎده ﺑﺮ آن ﮔﺮدد‪.‬‬‫اّﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪) :‬و ﭼﻮن از ﻋﺒﺎرت »ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﻗﺎﺿـﯽ ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ ﺷﻮﺷﺘﺮي ﻣﻌﺎﻧـﺪت و ﻣﻌﺎدات ﻇﺎﻫﺮه( اﻟـﺦ ﭘﺲ ﺛﺒﻮت ﻣﻌﺎﻧـﺪت و‬‫ﻣﻌـﺎدات ﻇـﺎﻫﺮه ﺑﻌﺾ ﺳـﻼﻃﯿﻦ ﻋﺒﺎﺳـﯿﻪ‪ ،‬ﺑـﺎ اﺋﻤﻪ ﻃـﺎﻫﺮﯾﻦ‪ ،‬و اوﻻد ﻋﺎﻟﯽ درﺟﺎت آن ﺣﻀـﺮت‪ ،‬ﺿـﺮري ﺑﺄﻫﻞ ﺣﻖ ﻧﻤﯽرﺳﺎﻧـﺪ‪ ،‬و ﺛﺒﻮت‬‫ﻋـﺪاوت ﻇـﺎﻫﺮه از ﺑﻌﺾ اﻓﺮاد ﻣﺘﺴـﻤﯿﻦ ﺑﺸـﯿﻌﻪ‪ ،‬ﻧﺴـﺒﺖ ﺑـﺄﺋﻤﻪ اﻣﺠـﺎد‪ ،‬از ﺣﮑﻢ ﻣﺤﮑﻢ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ﻣـّﺪﻋﺎي ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ را ﺛﺎﺑﺖ‬‫ﻧﻤﯽﮔﺮداﻧﺪ‪.‬‬‫ﭼﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ ﻫﺮﮔﺰ ﺣﻘﯿﺖ ﺟﻤﯿﻊ ﻓﺮق ﻣﺘﺴﻤﯿﻦ ﺑﺸﯿﻌﻪ را ﻣﺪﻋﯽ ﻧﺸﺪه‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﻓﺎدات و ﺗﺼﺮﯾﺤﺎﺗﺸﺎن‪ ،‬در ﮐﺘﺐ اﻋﺘﻘﺎدات و ﮐﺘﺐ ﻣﻨﺎﻇﺮه و‬‫ﮐﺘﺐ ذﮐﺮ ﻣﺬاﻫﺐ‪ ،‬ﻧﺼﻮص ﺻﺮﯾﺤﻪ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻏﯿﺮ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‪ ،‬ﺟﻤﯿﻊ ﻓﺮق ﻣﺘﺴﻤﯿﻦ ﺑﺸﯿﻌﻪ ﻫﺎﻟﮏ و ﺿﺎل و ﮐﺎﻓﺮ و ﻏﯿﺮ ﻧﺎﺟﯿﻨﺪ‪.‬‬‫اﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪) :‬و داﺧﻞ ﮐﻨﻨـﺪه ﻫﻤﭽﻮ اﻋﺎدي ﺑـﺪ ﮐﺮدار( اﻟـﺦ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮﮔﺰ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« اﯾﻦ اﻋﺎدي ﺑـﺪ ﮐﺮدار از زﻣﺮه ﺷـﯿﻌﻪ اﺑﺮار‬‫اوﻟﯽ اﻟﺒﺼﺎﺋﺮ و اﻻﺑﺼﺎر ﻧﻤﯽداﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت ﺻـﺮﯾﺤﻪ ﺟﺎﺑﺠﺎ‪ ،‬ﺑﺮ ﻫﻼك و ﺿـﻼل و ﮐﻔﺮ و ﻋﺪم ﻧﺠﺎﺗﺸﺎن ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ،‬و در ﻋﻨﻮان‬‫ذﮐﺮ اﯾﻦ ﻏﺪران‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪134 :‬‬‫ﺑـﺪ ﮐﺮدار‪ ،‬ﮐﻔﺮ و ﺿـﻼل اﯾﺸـﺎن ﺛـﺎﺑﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬ﺗـﺎ ﮐﺴـﯽ را ﺗﻮ ﻫﻢ دﺧﻮﻟﺸـﺎن در زﻣﺮه اﻫـﻞ ﺣﻖ رو ﻧﺪﻫـﺪ‪ ،‬اﮔﺮ ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑـﺎﯾﻦ‬‫ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت اﻋﺘﻨﺎ ﻧﻨﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ آن را از ﻣﺰﯾﺪ ﺧﻮش ﻓﻬﻤﯽ و دﻗﯿﻘﻪ ﺳﻨﺠﯽ‪ ،‬دﻻﺋﻞ رد ﺑﺮ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« و ﺳﺒﺐ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ‪ ،‬و اﻟﺰام‬‫ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و ﻋـﺪاوت ﮔﺮداﻧـﺪ و ﻧﯿﺰ ﺑﻌﻨﻮان ذﮐﺮ آل ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس اﻟﺘﻔﺎت ﻧﮑﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﺤﺾ ﺑﺮ ﻋﻨﻮان ﻣﺠﻠﺲ ﮐﻪ آن ﻫﻢ ﻣﺜﺒﺖ ﻣﻄﻠﻮﺑﺶ ﻧﯿﺴﺖ‪،‬‬‫ﭘﯿﭻ و ﺗﺎب ﺧﻮرد‪ ،‬اﯾﻦ ﻣﺮض را ﭼﻪ ﻋﻼج اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻗﻮل او ﻣﺤﺾ ﺑـﺎﻗﻮال آن ﻓﺠﺎر‪ ،‬ﮐﻪ از ﻗﺒﯿﻞ اﻗﺮار اﻟﻌﺎﻗﻞ ﻟﻨﻔﺴﻪ اﺳﺖ دﻻﻟﺖ ﺻـﺮﯾﺤﻪ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﻗﻮال ﻣﻌﺎدﯾﺎن و ﻣﻌﺎﻧـﺪان‪ ،‬ﻣﺘﻀـﻤﻦ‬‫دﻋﻮي ﻣﺤﺒﺖ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ در ﻣﺪح و ﺛﻨﺎ و ﺗﺒﺠﯿﻞ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﻣﺜﺒﺖ ﻣﺤﺒﺘﺸﺎن ﺑﺎ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم در واﻗﻊ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه اﻗﻮال ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ‪ ،‬در دﻋﻮي ﻣﺤﺒﺖ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﻣﺜﺒﺖ ﻣﺤﺒﺘﺸﺎن در واﻗﻊ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ذﮐﺮ ﺟﺎﺣﻆ ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻨﺎب‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم را‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﺜﺒﺖ ﻣﺤﺒﺖ او ﺑﺎ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺎﺷﺪ و وﺻـﻤﺖ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ را از او دور ﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬آري ﺗﺸﺒﺚ اﻫﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 96‬از ‪210‬‬‫ﺣﻖ ﺑﺎﻗﻮال ﻋﺒﺎﺳـﯿﻪ‪ ،‬ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ‪ ،‬و اﺛﺒﺎت ﺧﻼﻓﺖ ﺑﯽ ﻓﺎﺻـﻠﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و ﻫﻢ ﺗﻤﺴﮑﺸﺎن ﺑﺎﻗﻮال‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻮب ﺧﻮد ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺘﯿﻦ و وزﯾﻦ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ از اﯾﻦ اﻓـﺎده رﺷـﯿﺪﯾﻪ ﺑﻮﺿﻮح ﺗﻤـﺎم ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎﺳـﯿﻪ را از اﺑﺮار‪ ،‬و اوﻟﯽ اﻟﺒﺼﺎﺋﺮ و اﻻﺑﺼﺎر ﻗﺮار‬‫دﻫﺪ‪ ،‬او ﺑﻼ رﯾﺐ ﻣﻌﺎدي و دﺷﻤﻦ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﺳﺖ‬‫ﺧﻠﻔﺎي ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ را اﻋﻼم اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻌﻈﻤﺖ ﯾﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫و ﻧﯿﺰ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در ﺷﺒﻬﺎت ﺧﻮد ﺑﺮ ﺑﻌﺾ ﻣﻘﺎﻣﺎت »ﺻﻮارم« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪135 :‬‬‫ﺑﻌﺾ ﺧﻠﻔﺎء ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن اﻫﻞ ﺣﻖ‪ ،‬ﮐﻪ آﻧﭽﻪ از اﯾﻦ ﺧﻠﻔﺎء ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺮ اﺋﻤﻪ ﮔﺬﺷﺖ‪ ،‬ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻪ از اﺣﺪي از ﺧﻠﻔﺎء اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺮ آﻧﻬﺎ‬‫ﮔﺬﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ واي ﺑﺮ اﯾﻦ ادﻋﺎء ﺗﺸـﯿﻊ ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺑﺂن اﻓﺘﺨﺎر ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻋﻘﯿﺪه را ﻣﺴـﺘﻠﺰم ﻧﺠﺎت ﻣﯽاﻧﮕﺎرﻧﺪ‪ ،‬ﮔﻮ ﺻﺎﺣﺐ‬‫آن ﺗﻤﺎم ﻋﻤﺮ در ﻓﺴﻖ و ﻓﺠﻮر ﮔﺬراﻧﯿـﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻤﺎ ﻫﻮ ﻣﺼـﺮح ﻓﯽ ﮐﺘﺒﻬﻢ و أﺣﺎدﯾﺜﻬﻢ و ﺣﻘﻘﻪ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« و‬‫ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﻻﻣﺎﻣﯿﮥ ﻓﯽ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻬﻢ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ در ﺷﺒﻬﺎت ﺧﻮد ﺑﺮ ﺑﻌﺾ ﻣﻘﺎﻣﺎت »ﺻﻮارم« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻫﺎرون و ﻣﺄﻣﻮن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و اﻋﻤﺎﻟﯽ ﮐﻪ از اﯾﺸﺎن ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﺎﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻃﺎﻫﺮﯾﻦ ﺳـﺮزده ﺷﺪه‪ ،‬دل و زﺑﺎن ﻫﯿﭻ ﻣﺴﻠﻢ ﯾﺎري ﻧﻤﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺑﺘﻔﺼﯿﻞ آن ﭘﺮدازﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﻊ ﻫﺬا‬‫اﻇﻬﺮ و اﺷﻬﺮ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﺘﺎج ﺑﯿﺎن ﺑﺎﺷﺪ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[2‬‬‫ﻧﺰد ﻧـﺎﻇﺮ ﻣﺘـﺪﺑﺮ ﺑﮑﻤـﺎل ﻇﻬﻮر و وﺿﻮح‪ ،‬از ﻋﺒـﺎرت اﯾﻀﺎح‪ ،‬و از اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﻋﺒﺎرت‪ ،‬ﻣﺜﻞ دﯾﮕﺮ ﻋﺒﺎرت رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﮐﻪ در »ﺷﻮﮐﺖ ﻋﻤﺮﯾﻪ«‬‫ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤـﺎل ﺷـﻨﺎﻋﺖ و ﻓﻈـﺎﻋﺖ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﻨﺼﻮر و ﻫﺎرون و ﻣﺄﻣﻮن‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺳـﻤﺎﺟﺖ و ﻗﺒﺎﺣﺖ رﻋﺎﯾﺖ اﯾﻦ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻄﻌﻮن‪،‬‬‫ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺣﺎﻻ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ زور و ﺷﻮر و اﻏﺮاق و ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﻣﺒﻨﯽ اﺳﺖ ﺑﺮ ﻏﻔﻠﺖ و ﺗﻐﺎﻓﻞ از اﻓﺎدات و ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت و اﻋﺘﻘﺎدات‬‫اﺋﻤﻪ و اﺳـﺎﻃﯿﻦ ﻋﺎﻟﯽ درﺟﺎت ﺧﻮدش‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﻋﺎﻇﻢ اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬و اﮐﺎﺑﺮ ارﮐﺎن و اﺟﻠﻪ اﻋﯿﺎﻧﺸﺎن‪ ،‬اﯾﻦ ﺛﻼﺛﻪ ﻣﻨﺤﻮﺳﻪ و اﻗﺮان و اﻣﺜﺎﻟﺸﺎن‬‫را ﺑﻤﺪاﺋﺢ ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ]‪ [1‬ﺷﺒﻬﺎت ﺻﻮارم ص ‪.3‬‬‫]‪ [2‬ﺷﺒﻬﺎت ﺻﻮارم ص ‪.14‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪136 :‬‬‫ﺟﻠﯿﻠﻪ ﻣﯽﺳـﺘﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﭙـﺎﯾﻪ ﻋﺎﻟﯽ از دﯾﻦ و دﯾﺎﻧﺖ و ﻓﻀﻞ و ﺟﻼﻟﺖ ﻧﺸﺎﻧﻨـﺪ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺧﻼﻓﺖ ﺣﻘﻪ را‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻊ ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﺤﺎﺳﻦ و اﺻـﻞ‬‫ﻣﺤﺎﻣﺪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺟﻤﻌﯽ از اﺋﻤﻪ اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ ﮐﻤﺎ ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻦ اﻟﺮﺟﻮع اﻟﯽ ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺴـﻨﮥ ﻻﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ ﺑﺎﺛﺒﺎت آن‪ ،‬ﺑﺮاي ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم و ﻟﻮ ﻓﯽ اﻟﻤﺮﺗﺒﮥ اﻟﺮاﺑﻌﮥ ﻫﻢ راﺿـﯽ ﻧﻤﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬و ﻧﻔﯽ اﺋﻤﻪ ﻗﻮم آن را از ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم ﺣﺴـﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم و دﯾﮕﺮ‬‫اﺋﻤﻪ ﻣﻌﺼﻮﻣﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﮐﻪ ﺧﻮد ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﻧﯿﺰ ﺛﺎﺑﺖ ﺳﺎزﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺮ ﺻـﺮف ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﺸـﯿﻊ ﻋـﺎم ﺑﺒﻨﯽ ﻋﺒـﺎس ﻃﻌﻦ و اﺳـﺘﻬﺰاء ﻧﻤﻮدن‪ ،‬و از اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣـﺪح و اﻃﺮاء و ﺗﺒﺠﯿﻞ و ﺛﻨﺎي اﺋﻤﻪ و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺧﻮد‬‫ﻏﻔﻠﺖ ﻧﻤﻮدن‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﺤﯿﺮ و ﺳﺒﺐ اﺳﺘﻐﺮاب ﻏﺮﯾﺐ اﺳﺖ‪.‬‬‫اّﻣﺎ ﻣﻨﺼﻮر ﭘﺮ ﺷـﺮور‪ ،‬ﮐﻪ ﻇﺎﻟﻢ ﻣـﺪﺣﻮر و ﺟﺎﺋﺮ ﻣﻐﺮور اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻈﺎﻟﻢ و ﻣﺨﺎزي او ﺑﺮ اﻓﻮاه ﺧﻮاص و ﻋﻮام ﻣـﺬﮐﻮر‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﻣﺮ اﻟـﺪﻫﻮر و‬‫ﮐﺮ اﻟﻌﺼﻮر ﻣﻌﺮوف و ﻣﺸﻬﻮر‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 97‬از ‪210‬‬‫ﭘﺲ اﻣـﺎم ﻣﺎﻟـﮏ ﮐﻪ رﮐﻨﯽ ﺑﺲ ﺟﻠﯿـﻞ اﺳﺖ از ارﮐـﺎن ارﺑﻌﻪ اﺳـﻼم ﺳـﻨﯿﺎن‪ ،‬ﻣﻘﺘـﺪي و ﻫـﺎدي و ﻣﻌﻠﻢ ﺑـﻮدﻧﺶ ﺑﺮاي ﺧﻮد‪ ،‬و رﺟﺤـﺎن و‬‫اﻓﻀﻠﯿﺖ و اﻋﻠﻤﯿﺖ او از ﺳﺎﺋﺮ ﻋﻠﻤﺎء و اﺋﻤﻪ آن زﻣﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮده‪.‬‬‫و اﻣـﺎم اﻋﻈﻢ ﺳـﻨﯿﺎن ﺣﻀـﺮت أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﻪ‪ ،‬ﺑﻤﺜـﺎﺑﻪ ﻣﻨﻬﻤﮏ در اﺑﺘﻐﺎء ﻣﺮاﺿـﯽ آن ﺟﺎﺋﺮ ﺟﺎﻓﯽ ﺑﻮده‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺴـﺒﺐ ارﺿﺎء او اﺳـﺨﺎط ﺧﺎﻟﻖ را‬‫ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ و ﻣﻌﺎرﺿﻪ ﺣﻀﺮت اﻣﺎم ﺑﺤﻖ ﻧﺎﻃﻖ ﺣﻀﺮت ﺟﻌﻔﺮ ﺻﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﯾﺜﺎر ﮐﺮده‪.‬‬‫و دﯾﮕﺮ اﮐﺎﺑﺮ و اﺳﺎﻃﯿﻦ اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ ﻧﯿﺰ ﺑـﺬﮐﺮ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﻓﺨﯿﻤﻪ ﺑﺮاي او‪ ،‬اوراق دﻓﺎﺗﺮ و اﺳـﻔﺎر را ﺳـﯿﺎه‪ ،‬و اﺣﻮال ﻣﻌﺘﻘﺪﯾﻦ و‬‫ﻣﻘﻠﺪﯾﻦ دﯾﺎﻧﺖ و اﻣﺎﻧﺖ ﺧﻮد ﺗﺒﺎه ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪137 :‬‬‫ﻋﻼـﻣﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺧﻠـﺪون در ﮐﺘـﺎب »اﻟﻌﺒﺮ و دﯾﻮان اﻟﻤﺒﺘـﺪأ و اﻟﺨﺒﺮ« در ﺑﯿـﺎن ﺗﻨﺰﯾﻪ ﻫﺎرون اﻟﺮﺷـﯿﺪ از ﺷـﺮب ﺧﻤﺮ ﮐﻪ‬‫اﻃﻨﺎب و اﺳﻬﺎب ﺑﺴﯿﺎر در آن ﻧﻤﻮده ﮐﻤﺎ ﺳﯿﺠﯽء ﻋﻦ ﻗﺮﯾﺐ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺑﯿﻨﻪ أي ﺑﯿﻦ ﻫـﺎرون و ﺑﯿﻦ ﺟـﺪه أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻌﯿـﺪ زﻣﻦ اﻧﻤـﺎ ﺧﻠﻔﻪ ﻏﻼﻣـﺎ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﮐـﺎن أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻤﮑﺎن ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻗﺒﻞ‬‫اﻟﺨﻼﻓﮥ و ﺑﻌﺪﻫﺎ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻘﺎﺋﻞ ﻟﻤﺎﻟﮏ ﺣﯿﻦ اﺷﺎر ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺘﺄﻟﯿﻒ »اﻟﻤﻮﻃﺄ« ]‪ :[1‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺒﻖ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻻرض اﻋﻠﻢ ﻣﻨﯽ و ﻣﻨﮏ‪،‬‬‫و اﻧﯽ ﻗﺪ ﺷﻐﻠﺘﻨﯽ اﻟﺨﻼﻓﮥ‪ ،‬ﻓﻀﻊ اﻧﺖ ﻟﻠﻨﺎس ﮐﺘﺎﺑﺎ ﯾﻨﺘﻔﻌﻮن ﺑﻪ‪ ،‬ﺗﺠﻨﺐ ﻓﯿﻪ رﺧﺺ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و ﺷﺪاﺋﺪ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و وﻃﺌﻪ ﻟﻠﻨﺎس ﺗﻮﻃﺌﮥ‬‫اﻣﺎم ﻣﺎﻟﮏ ﺧﻮد را ﺷﺎﮔﺮد ﻣﻨﺼﻮر دواﻧﯿﻘﯽ داﻧﺴﺘﻪ‬‫ﻗﺎل ﻣﺎﻟﮏ‪ :‬ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻘﺪ ﻋﻠﻤﻨﯽ اﻟﺘﺼﻨﯿﻒ ﯾﻮﻣﺌﺬ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ أدرﮐﻪ اﺑﻨﻪ اﻟﻤﻬﺪي أﺑﻮ اﻟﺮﺷﯿﺪ ﻫﺬا‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﺘﻮرع ﻋﻦ ﮐﺴﻮة اﻟﺠﺪﯾﺪ ﻟﻌﯿﺎﻟﻪ ﻣﻦ ﺑﯿﺖ‬‫اﻟﻤـﺎل‪ ،‬و دﺧـﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﯾﻮﻣـﺎ و ﻫﻮ ﺑﻤﺠﻠﺴﻪ ﯾﺒﺎﺷـﺮ اﻟﺨﯿﺎﻃﯿﻦ ﻓﯽ ارﻗﺎع اﻟﺨﻠﻘﺎن ﻣﻦ ﺛﯿﺎب ﻋﯿﺎﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺎﺳـﺘﻨﮑﻒ اﻟﻤﻬـﺪي ﻣﻦ ذﻟﮏ و ﻗﺎل ﯾﺎ اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﮐﺴﻮة اﻟﻌﯿﺎل ﻋﺎﻣﻨﺎ ﻫـﺬا ﻣﻦ ﻋﻄﺎﺋﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﮏ ذﻟﮏ و ﻟﻢ ﯾﺼﺪه ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻻﺳـﻤﺢ ﺑﺎﻻﻧﻔﺎق ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻣﻮال اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ‬‫ﯾﻠﯿﻖ ﺑﺎﻟﺮﺷـﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻗﺮب اﻟﻌﻬـﺪ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ و أﺑﻮﺗﻪ و ﻣﺎ رﺑﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻣﺜﺎل ﻫﺬه اﻟﺴـﯿﺮ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و اﻟﺘﺨﻠﻖ ﺑﻬﺎ أن ﯾﻌﺎﻗﺮ ﻟا ﺨﻤﺮ أو‬‫ﯾﺠﺎﻫﺮ ﺑﻬﺎ‪[2] .‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﺪون در ﻣﺪح و ﺛﻨﺎ و ﺳـﺘﺎﯾﺶ و اﻃﺮاء اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻐﺎﯾﺖ ﻗﺼﻮي ﮐﻮﺷﯿﺪه‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﻈﻤﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ‬‫و ﺟﻼﻟﺖ ﻣﻨﺰﻟﺖ او در ﻋﻠﻢ و دﯾﻦ ﻗﺒﻞ ﺧﻼﻓﺖ و ﺑﻌـﺪ آن ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﺟﻼﻟﺖ ]‪ [1‬اﻟﻤﻮﻃﺄ ﻟﻤﺎﻟﮏ ﺑﻦ أﻧﺲ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪179‬‬‫ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺷـﺮﺣﻪ ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻣﺜﻞ اﻟﺒﻄﻠﯿﻮﺳـﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪ ،522‬و اﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ اﻟﻤـﺎﻟﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪ ،239‬و اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪ ،911‬و‬‫اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪ 463‬و اﻟﺒﺎﺟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪ ،474‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ ﻟﺘﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ص ‪ 14‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪138 :‬‬‫ﻣﺮﺗﺒﻪ او ﺣﮑﺎﯾﺖ ﻫﺪاﯾﺖ ﻣﻨﺼﻮر ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻧﺲ را ﺑﻄﺮﯾﻘﻪ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺧﻼﺻﻪاش اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﺼﻮر اﺷﺎره ﮐﺮد ﺑﺮ ﻣﺎﻟﮏ‬‫ﺑﺘﺄﻟﯿﻒ ﻣﻮﻃﺄ و ﮔﻔﺖ ﺑﺎو ﮐﻪ أي اﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪه ﺑﺮ وﺟﻪ ارض ﮐﺴـﯽ ﻋﺎﻟﻤﺘﺮ از ﻣﻦ و ﺗﻮ‪ ،‬و ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﺸﻐﻮل ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ ﻣﺮا‬‫ﺧﻼﻓﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ وﺿﻊ ﮐﻦ ﺗﻮ ﺑﺮاي ﻣﺮدم ﮐﺘـﺎﺑﯽ را ﮐﻪ ﻣﻨﺘﻔﻊ ﺷﻮﻧـﺪ ﺑﺂن‪ ،‬و ﭘﺮﻫﯿﺰ ﮐﻦ در آن رﺧﺺ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و ﺷﺪاﺋـﺪ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ را‪ ،‬و ﺗﻮﻃﺌﻪ ﮐﻦ‬‫آن را ﺗﻮﻃﺌﻪ ﮐﺮدﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺎﻟﮏ ﻗﺴﻢ ﺑﺎﯾﺰد ذو اﻟﺠﻼل ﯾﺎد ﮐﺮده ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ :‬ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﺗﻌﻠﯿﻢ ﮐﺮد ﻣﺮا ﻣﻨﺼﻮر ﺗﺼﻨﯿﻒ را اﯾﻦ روز‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾﺪه ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺟﻼﻟﺖ و ﮐﻤﺎل ﻓﻀﻞ و ﻋﻠﻢ ﻣﻨﺼﻮر ﻧﺰد ﺣﻤﺎة اﻫﻞ ﺷﺮور ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﮔﺮدد‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ ﺧﻮد اﺑﻦ ﺧﻠﺪون اﯾﻦ ﺣﮑﺎﯾﺖ را در ﻣﺪح و ﺛﻨﺎ‪ ،‬و اﺛﺒﺎت ﻋﻈﻤﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻣﻨﺼﻮر ذﮐﺮ ﮐﺮده‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 98‬از ‪210‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ از آن ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﺼﻮر ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪه ﺑﺮ روي زﻣﯿﻦ ﻋﺎﻟﻤﺘﺮي از او و از ﻣﺎﻟﮏ‪.‬‬‫ﭘﺲ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﻌﻠﻮم ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺳﺎﺋﺮ ﻋﻠﻤﺎء و ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ ﺳﻮاي ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﻤﻌﯽ ﮐﺜﯿﺮ و ﺟﻤﯽ ﻏﻔﯿﺮ در زﻣﺎن آن‬‫ﻋﻨﯿـﺪ ﺷـﺮﯾﺮ ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﺴـﯽ از اﯾﺸﺎن ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ ﻣﻨﺼﻮر ﻧﻤﯽرﺳـﯿﺪ‪ ،‬و ﭼﻮن ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻧﺲ اﯾﻦ دﻋﻮي ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬در ﻣﻘﺎم ﻣـﺪح ﻣﻨﺼﻮر و ﻧﻘﻞ‬‫ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﻘﺒﻮﻟﯿﺖ آن ﻧﺰد ﻣﺎﻟﮏ ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ از آن ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﺼﻮر ﺧﻮد را ﻣﻤﺎﺛﻞ و ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﺎﻟﮏ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮏ ﻧﺠﻢ اﻻﺋﻤـﮥ ﺳـﻨﯿﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺐ او‬‫ﻫﻮش رﺑﺎي ﻋﺎﻟﻤﯿﺎن‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ اﻣﺎم ﺷﺎﻓﻌﯽ او را ﺑﺮ اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ ﻫﻢ ﺗﺮﺟﯿﺢ داده‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪139 :‬‬‫ﺣﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ در »ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ ﺳـﻬﻞ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ آدم اﻟﺠﻮﻫﺮي‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﮑﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﺎل ﻟﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ :‬ﺻﺎﺣﺒﻨﺎ أﻋﻠﻢ أو ﺻﺎﺣﺒﮑﻢ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺗﺮﯾﺪ اﻟﻤﮑﺎﺑﺮة أو اﻻﻧﺼﺎف؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻞ اﻻﻧﺼﺎف‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻓﻤﺎ اﻟﺤﺠﮥ ﻋﻨﺪﮐﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﺴﻨﮥ و اﻻﺟﻤﺎع و اﻟﻘﯿﺎس‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻗﻠﺖ‪ :‬اﻧﺸﺪﮐﻢ اﻟﱠﻠﻪ أ ﺻﺎﺣﺒﻨﺎ أﻋﻠﻢ ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ أم ﺻﺎﺣﺒﮑﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬إذا اﻧﺸﺪﺗﻨﯽ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﻓﺼﺎﺣﺒﮑﻢ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻓﺼﺎﺣﺒﻨﺎ أﻋﻠﻢ ﺑﺴﻨﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أم ﺻﺎﺣﺒﮑﻢ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺻﺎﺣﺒﮑﻢ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻓﺼﺎﺣﺒﮑﻢ أﻋﻠﻢ ﺑﺎﻗﺎوﯾﻞ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أم ﺻﺎﺣﺒﻨﺎ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﺻﺎﺣﺒﮑﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﺑﻘﯽ ﺷﯽء ﻏﯿﺮ اﻟﻘﯿﺎس؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ ﻓﻨﺤﻦ ﻧﺪﻋﯽ اﻟﻘﯿﺎس اﮐﺜﺮ ﻣﻤﺎ ﺗﺪﻋﻮن‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﯾﻘﺎس ﻋﻠﯽ اﻻﺻﻮل ﻓﯿﻌﺮف اﻟﻘﯿﺎس‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﯾﺮﯾﺪ ﺑﺼﺎﺣﺒﻪ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻧﺲ‪[1] .‬‬‫»و ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ زﮐﺮﯾﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺷﺮف اﻟﻨﻮوي در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء و اﻟﻠﻐﺎت« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و اﺟﺘﻤﻌـﺖ ﻃﻮاﺋـﻒ اﻟﻌﻠﻤـﺎء ﻋﻠﯽ اﻣـﺎﻣﺘﻪ‪ ،‬و ﺟﻼـﻟﺘﻪ‪ ،‬و ﻋﻈﯿـﻢ ﺳـﯿﺎدﺗﻪ‪ ،‬و ﺗﺒﺠﯿﻠﻪ‪ ،‬و ﺗـﻮﻗﯿﺮه‪ ،‬و اﻻذﻋـﺎن ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﺤﻔـﻆ و اﻟﺘﺜﺒﺖ‪ ،‬و ﺗﻌﻈﯿﻢ‬‫ﺣﺪﯾﺚ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺒﺨﺎري‪ :‬اﺻـﺢ اﻻﺳﺎﻧﯿـﺪ ﻣﺎﻟﮏ ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻟﻤﺴـﺌﻠﮥ ]‪ [1‬ﺣﻠﯿـﮥ اﻻوﻟﯿﺎء ج ‪ 6‬ص ‪ 329‬ط ﺑﯿﺮوت دار اﻟﮑﺘـﺎب‬‫اﻟﻌﺮﺑﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪140 :‬‬‫ﺧﻼف ﺳﺒﻖ ﻣﺮات‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﺬﻫﺐ ﻗﺎل اﻻﻣﺎم أﺑﻮ اﻟﻤﻨﺼﻮر اﻟﺘﯿﻤﯽ‪ :‬أﺻﺤﻬﺎ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻋﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﻋﻦ ﻧﺎﻓﻊ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺳﻔﯿﺎن‪ :‬ﻣﺎ ﮐﺎن اﺷﺪ اﻧﺘﻘﺎء ﻣﺎﻟﮏ ﻟﻠﺮﺟﺎل‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻤـﺪﯾﻨﯽ‪ :‬ﻻ اﻋﻠﻢ ﻣﺎﻟﮑﺎ ﺗﺮك اﻧﺴﺎﻧﺎ اﻻ ﻣﻦ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺜﻪ ﺷـﯽء و ﻗﺎل اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ و اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ و اﺑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ‪ :‬أﺛﺒﺖ أﺻـﺤﺎب‬‫اﻟﺰﻫﺮي ﻣﺎﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﻣﺎﻟﮏ ﺛﻘﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻣﺎم اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬و ﻫﻮ اﺛﺒﺖ أﺻﺤﺎب اﻟﺰﻫﺮي‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ أﯾﻀﺎ‪ :‬ﻟﻮ ﻻ ﻣﺎﻟﮏ و ﺳﻔﯿﺎن ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ ﻟﺬﻫﺐ ﻋﻠﻢ اﻟﺤﺠﺎز و ﮐﺎن ﻣﺎﻟﮏ إذا ﺷﮏ ﻓﯽ ﺷﯽء ﻣﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺗﺮﮐﻪ ﮐﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﯾﻀﺎ‪ :‬ﻣﺎﻟﮏ ﻣﻌﻠﻤﯽ‪ ،‬و ﻋﻨﻪ أﺧﺬﻧﺎ اﻟﻌﻠﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 99‬از ‪210‬‬‫و ﻗﺎل ﺣﺮﻣﻠﮥ ]‪ :[1‬ﻟﻢ ﯾﮑﻦ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﯾﻘﺪم ﻋﻠﯽ ﻣﺎﻟﮏ أﺣﺪا ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻗﺎل وﻫﯿﺐ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ‪ :‬ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺸﺮق و اﻟﻤﻐﺮب رﺟﻞ آﻣﻦ ﻋﻠﯽ ﺣﺪﯾﺚ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪.‬‬‫و روﯾﻨﺎ ﺑﺎﻻﺳـﻨﺎد اﻟﺼﺤﯿﺢ ﻓﯽ اﻟﺘﺮﻣﺬي و ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة رض‪ ،‬ﻗﺎل ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﻀﺮب اﻟﻨﺎس‬‫آﺑﺎط اﻟﻤﻄﯽ ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﻌﻠﻢ و ﻻ ﯾﺠﺪون ﻋﺎﻟﻤﺎ أﻋﻠﻢ ﻣﻦ ﻋﺎﻟﻢ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺴﻦ ]‪» [2‬ﭼﻬﺎرم آﻧﮑﻪ از اﯾﻦ ﺣﮑﺎﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ »ﻣﻮﻃﺄ« ﺣﺴﺐ اﻣﺮ ﻣﻨﺼﻮر ﻣﺼـﻨﻒ ﺷـﺪه‪ ،‬و ﻣﻨﺼﻮر ﻣﺎﻟﮏ‬‫را ﻫﺪاﯾﺖ ﺑﺎﯾﻦ اﻣﺮ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن ﮐﺮده‪.‬‬‫ﭘﻨﺠﻢ آﻧﮑﻪ از اﻓـﺎده ﻣﻨﺼـﻮر ﻇـﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺧﻮد او ﻫﻢ ﻗـﺎدر ﺑﻮد ﺑﺮ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺘـﺎﺑﯽ ﻣﺜـﻞ »ﻣﻮﻃـﺄ«‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺷـﻐﻞ ﺧﻼـﻓﺖ او را از اﯾﻦ‬‫ﺗﺼﻨﯿﻒ ﺑﺎزداﺷﺖ‪ [1] .‬ﺣﺮﻣﻠﻪ‪ :‬ﻫﻮ اﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪.243‬‬‫]‪ [2‬ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء و اﻟﻠﻐﺎت ج ‪ 2‬ص ‪ 75‬ﻣﻦ اﻟﻘﺴﻢ اﻻول‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪141 :‬‬‫ﺷﺸﻢ آﻧﮑﻪ از ﮐﻼم ﻣﻨﺼﻮر ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ او ﺑﺮ ﻣﺤﺾ اﻣﺮ ﺑﺘﺼﻨﯿﻒ »ﻣﻮﻃﺄ« اﮐﺘﻔﺎ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻃﺮﯾﻘﻪ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻫﻢ او را ﺗﻌﻠﯿﻢ ﮐﺮده‪.‬‬‫ﻫﻔﺘﻢ آﻧﮑﻪ از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺳﻢ »ﻣﻮﻃـﺄ« از ﮐﻼـم ﻣﻨﺼﻮر ﻣـﺄﺧﻮذ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺎﻟـﮏ ﻧـﺎم ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﻫﻢ ﺗﺒﺮﮐﺎ و ﺗﯿﻤﻨﺎ از‬‫ارﺷﺎد او اﺧﺬ ﮐﺮده‪.‬‬‫ﻫﺸـﺘﻢ آﻧﮑﻪ ﻣﺎﻟﮏ ﻗﺴﻢ ﺑﺨـﺪاي ﻗﻬﺎر ﯾﺎد ﮐﺮده ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﻫﺮ آﯾﻨﻪ ﺗﻌﻠﯿﻢ ﮐﺮد ﻣﻨﺼﻮر ﻣﺮا ﺗﺼـﻨﯿﻒ را اﯾﻦ روز‪ ،‬و اﯾﻦ ارﺷﺎد‬‫ﺑﺎﺳﺪاد ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﮐﻪ از ﻏﺎﯾﺖ اﻧﺼﺎف و ﺗﻮرع و اﻇﻬﺎر ﺣﻖ ﺳـﺮزده‪ ،‬ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ در آﻧﮑﻪ ﻣﺎﻟﮏ ﺧﻮد را ﻣﺘﻌﻠﻢ ﻣﻨﺼﻮر و ﻣﺜﻞ ﻣﺘﻠﻤﺬ او وا‬‫ﻣﯽﻧﻤﻮد«‪.‬‬‫ﻓﺜﺒﺖ ﻣﻦ ذﻟـﮏ و ﻻـح ﮐﻮن ﻣﺎﻟـﮏ ﻣﻤﻠﻮك ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬و اﻧﻪ ﺳﺎﻟﮏ ﻣﺴـﻠﮏ ارﺷﺎد ﻫـﺬا اﻟﻤﻐﺮور‪ ،‬و ﺗﺎﺑﻊ اﻣﺮ ﻫـﺬا اﻟﻤـﺪﺣﻮر‪ ،‬و ﻣﻌﻂ اﯾﺎه‬‫اﻟﺘﻌﻈﯿﻢ اﻟﺠﻠﯿﻞ اﻟﻤﻮﻓﻮر )َﻓﺎْرِﺟِﻊ اﻟ َْﺒَﺼَﺮ َﻫْﻞ َﺗﺮي ﻣِْﻦ ﻓُُﻄﻮٍر(‬‫]‪.[1‬‬‫»و از ﻗﻮل اﺑﻦ ﺧﻠﺪون‪» :‬و ﻟﻘﺪ ادرﮐﻪ اﺑﻨﻪ اﻟﻤﻬﺪي اﻟﺦ« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﺼﻮر در ﻏﺎﯾﺖ ورع و زﻫﺪ و ﺗﺄﺛﻢ و ﺗﺤﺮز از ﺗﺼـﺮف در اﻣﻮال‬‫ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ ﺑﻮده‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻣﻨﺼﻮر از ﺣﻀـﺮت ﻋﺜﻤـﺎن‪ ،‬ﮐﻪ دﺳﺖ ﺗﻌـﺪي در اﻣﻮال ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ دراز ﻓﺮﻣﻮده ﺑﻮدﻧـﺪ ﮐﻤـﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻇﺮ‬‫ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﺑﻬﺘﺮ و اﻓﻀﻞ ﺑﺎﺷﺪ‬‫اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ ﺑﻔﺮﻣﺎن ﻣﻨﺼﻮر ﻋﺒﺎﺳﯽ ﺑﻤﻌﺎرﺿﻪ اﻣﺎم ﺻﺎدق )ع( ﺑﺮﺧﻮاﺳﺘﻪ‬‫و ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة اﺑﻮ اﻟﻤﺆﯾﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺨﻮارزﻣﯽ در »ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺴﺎﻧﯿﺪ« اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ«‪:‬‬‫أﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ أﻓﻘﻪ ﻣﻦ رأﯾﺖ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ ﺑﻌﺚ اﻟﯽ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﻨﺼﻮر أن اﻟﻨﺎس ﻗﺪ ﻓﺘﻨﻮا ﺑﺠﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻓﻬﯿﯽء ﻟﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ‬‫ﺷﺪادا‪ ،‬ﻓﻠّﺨﺼﺖ أرﺑﻌﯿﻦ ]‪ [1‬اﻟﻤﻠﮏ ‪.3‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪142 :‬‬‫ﻣﺴـﺌﻠﮥ‪ ،‬و ﺑﻌﺜﺖ ﺑﻬـﺎ اﻟﯽ اﻟﻤﻨﺼـﻮر ﺑـﺎﻟﺤﯿﺮة‪ ،‬ﺛﻢ أﺑﺮد اﻟﯽ ﻓﻮاﻓﯿﺘﻪ ﻋﻠﯽ ﺳـﺮﯾﺮه‪ ،‬و ﺟﻌﻔﺮ اﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﻦ ﯾﻤﯿﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻮﺟـﺪت ﻣﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﻫﯿﺒـﮥ ﻟﻢ‬‫أﺟـﺪﻫﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﻨﺼﻮر‪ ،‬ﻓﺄﺟﻠﺴـﻨﯽ ﺛﻢ اﻟﺘﻔﺖ اﻟﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﻗﺎﺋﻼ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻫـﺬا أﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔـﮥ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ أﻋﺮﻓﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل اﻟﻤﻨﺼﻮر‪ :‬ﺳـﻠﻪ ﻣﺎ ﺑﺪا‬‫ﻟﮏ ﯾﺎ أﺑﺎ ﺣﻨﯿﻔـﮥ‪ ،‬ﻓﺠﻌﻠﺖ أﺳﺄﻟﻪ و ﯾﺠﯿﺐ اﻻﺟﺎﺑـﮥ اﻟﺤﺴـﻨﮥ و ﯾﻔﺤﻢ ﺣﺘﯽ أﺟﺎب ﻋﻦ أرﺑﻌﯿﻦ ﻣﺴـﺌﻠﮥ‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺘﻪ أﻋﻠﻢ اﻟﻨﺎس ﺑﺎﺧﺘﻼف اﻟﻔﻘﻬﺎء‪،‬‬‫ﻓﻠﺬﻟﮏ أﺣﮑﻢ أﻧﻪ أﻓﻘﻪ ﻣﻦ رأﯾﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 100‬از ‪210‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻃﻠﺤـﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻧﺠﯿﺢ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ زﯾﺎد‬‫ﻋ ﻦ أ ﺑ ﯽ ﺣﻨﯿ ﻔ ﮥ ] ‪. [ 1‬‬‫»از ﻣﻼـﺣﻈﻪ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ‪ ،‬ﺣﺴﺐ اﻋﺘﺮاف ﺧﻮدش اﻃﺎﻋﺖ و اﻣﺘﺜﺎل اﻣﺮ ﻣﻨﺼﻮر در ﺑﺮﭼﯿـﺪن ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺻـﻌﺎب ﺑﺮاي‬‫ﻣﻌـﺎرﺿﻪ ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم ﺟﻌﻔﺮ ﺻﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ از آن ﺑﻤﺰﯾـﺪ وﻗﺎﺣﺖ و ﺟﺴﺎرت ﺗﻄﯿﯿﺒﺎ ﻟﺨﺎﻃﺮ اﻟﻤﻨﺼﻮر‪ ،‬و اﻃﺎﻋـﮥ ﻟﻬـﺬا‬‫اﻻـﺑﻠﯿﺲ اﻟﻤـﺪﺣﻮر در ﺻـﺪد ﻣﻌـﺎرﺿﻪ و ﻣﻘـﺎﺑﻠﻪ آن ﺣﻀـﺮت ﺑﺮ آﻣـﺪه‪ ،‬و داد اﻇﻬـﺎر ﮐﻤـﺎل ﻋﻘﻞ و ﻓﻬﻢ و دﯾﻦ و وﻻي اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ‬‫اﻟﺴـﻼم داده‪ ،‬ﭘﺲ ﺣﺴﺐ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻣﻨﺼﻮر ﻣﻄﺎع و ﻣﻘﺘـﺪاي اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ ﺑﺴـﺒﺐ اﻃﺎﻋﺖ او دﯾﻦ و اﯾﻤﺎن ﺧﻮد ﺑﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و‬‫ﻋﻠﻢ ﻣﻌﺎدات و ﻣﻌﺎرﺿﻪ ﺣﻀﺮت ﺻﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺎﻣﺮ او ﺑﺮاﻓﺮاﺷﺘﻪ‪.‬‬‫ﻋﺠﺐ ﮐﻪ اﻣـﺎم اﻋﻈﻢ ﺳـﻨﯿﻪ ﺑﺠـﺎن و دل در اﻃـﺎﻋﺖ ﻣﻨﺼﻮر ﮐﻮﺷـﺪ‪ ،‬و اﻣﺘﺜﺎل اﻣﺮ او و ﺗﻄﯿﯿﺐ ﺧﺎﻃﺮ ﺧﺒﺚ ذﺧﺎﺋﺮ او را ﻣﻘـﺪم‪ ،‬و ﺑﺎﻻﺗﺮ از‬‫رﻋﺎﯾﺖ دﯾﻦ و اﺳـﻼم ﭘﻨـﺪارد‪ ،‬و ﺑﺎز ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ اﻇﻬﺎر ﻓﻀﺎﺋـﺢ او را ﺣﻤﺎﯾﺖ او ﻗﺮار داده‪ ،‬ﺑﺮ اﻫﻞ ﺣﻖ ﻃﻌﻦ ﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﺣﯿﺮت ﺑﺮ ﺣﯿﺮت‬‫اﻓﺰاﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻗﺎﺿـﯽ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺪﯾﺎرﺑﮑﺮي اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ ﻧﺰﯾﻞ ﻣﮑﮥ در ﮐﺘﺎب ]‪ [1‬ﺟﺎﻣﻊ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿﺪ ج ‪ 1‬ص ‪ 222‬ط اﻟﻤﮑﺘﺒﮥ اﻻﺳﻼﻣﯿﮥ‪ .‬ﺳﻤﻨﺪري‬‫)ﻻﺋﻞﭘﻮر(‬‫دﯾﺎرﺑﮑﺮي ﻣﺎﻟﮑﯽ ﻣﻨﺼﻮر ﻋﺒﺎﺳﯽ را ﺑﻘﻠﺐ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪143 :‬‬‫»ﺧﻤﯿﺲ ﻓﯽ اﺣﻮال اﻟﻨﻔﺲ اﻟﻨﻔﯿﺲ« ﮐﻪ ﻣﺼﻄﻔﯽ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯽ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺤﺎﺟﯽ ﺧﻠﯿﻔﻪ و اﻟﮑﺎﺗﺐ اﻟﭽﻠﺒﯽ اﻻﺳﺘﻨﺒﻮﻟﯽ در »ﮐﺸﻒ‬‫اﻟﻈﻨﻮن ﻋﻦ اﺳﺎﻣﯽ اﻟﮑﺘﺐ و اﻟﻔﻨﻮن« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺧﻤﯿﺲ ﻓﯽ أﺣﻮال اﻟﻨﻔﺲ اﻟﻨﻔﯿﺲ ﻓﯽ اﻟﺴـﯿﺮ‪ :‬ﻟﻠﻘﺎﺿـﯽ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤّﻤـ ﺪ اﻟـﺪﯾﺎر ﺑﮑﺮي اﻟﻤـﺎﻟﮑﯽ‪ ،‬ﻧﺰﯾﻞ ﻣﮑـﮥ اﻟﻤﮑﺮﻣـﮥ‪ ،‬اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﻓﯽ‬‫ﺣﺪود ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺳﺘﯿﻦ و ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب ﻣﺸﻬﻮر‪ ،‬ﻣﺮﺗﺐ ﻋﻠﯽ ﻣﻘﺪﻣﮥ و ﺛﻼﺛﮥ أرﮐﺎن و ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﺦ ]‪ [1‬ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫ذﮐﺮ ﺧﻼﻓـﮥ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﻨﺼﻮر ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺎس أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ‪ ،‬ﺛـﺎﻧﯽ ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ‬‫اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬اﻣﻪ ﺳـﻼﻣﮥ اﻟﺒﺮﺑﺮﯾﮥ‪ ،‬و ﻣﻮﻟﺪه ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺗﺴﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﻮ أﺳﻦ ﻣﻦ أﺧﯿﻪ اﻟﺴﻔﺎح ﮐﻤﺎ ﺗﻘﺪم‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﻤﻨﺼﻮر ﻓﯽ ﺻﻐﺮه ﯾﻠﻘﺐ‬‫ﺑﻤـﺪرك اﻟﺘﺮاب‪ ،‬و ﺑﺎﻟﻄﻮﯾﻞ أﯾﻀﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻘﺐ ﻓﯽ ﺧﻼﻓﺘﻪ ﺑﺄﺑﯽ اﻟﺪواﻧﯿﻖ ﻟﺒﺨﻠﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺑﺨﯿﻼ و ﻟﻤﺤﺎﺳـﺒﺘﻪ اﻟﻌﻤﺎل و اﻟﺼـﻨﺎع ﻋﻠﯽ اﻟﺪواﻧﯿﻖ و‬‫اﻟﺤﺒﺎت ﺳّﻤﯽ ﺑﺎﻟﺪواﻧﯿﻘﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻊ ﻫﺬا رﺑﻤﺎ ﯾﻌﻄﯽ اﻟﻌﻄﺎء اﻟﻌﻈﯿﻢ‪.‬‬‫)ﺻـﻔﺘﻪ( ﮐﺎن اﺳﻤﺮ ﻧﺤﯿﻔﺎ ﻃﻮﯾﻼ ﻣﻬﺎﺑﺎ‪ ،‬ﺧﻔﯿﻒ اﻟﻌﺎرﺿﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻌﺮق اﻟﻮﺟﻪ‪ ،‬رﺣﺐ اﻟﻠﺤﯿﮥ‪ ،‬ﯾﺨﻀﺐ ﺑﺎﻟﺴﻮاد ﮐﺄن ﻋﯿﻨﯿﻪ ﻟﺴﺎﻧﺎن ﻧﺎﻃﻘﺎن‪ ،‬ﺗﺨﺎﻟﻄﻪ‬‫اﺑﻬـﮥ اﻟﻤﻠـﮏ ﺑﺰي اﻟﻨﺴـﺎك‪ ،‬ﺗﻘﺒﻠﻪ اﻟﻘﻠﻮب‪ ،‬و ﺗﺘﺒﻌﻪ اﻟﻌﯿﻮن‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻓﺤـﻞ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒـﺎس ﻫﯿﺒـﮥ و ﺷـﺠﺎﻋﮥ و ﺣﺰﻣﺎ و رأﯾﺎ و ﺟﺒﺮوﺗﺎ‪ ،‬و ﺟّﻤﺎﻋﺎ‬‫ﻟﻠﻤﺎل‪ ،‬ﺗﺎرﮐﺎ ﻟﻠﻬﻮ و اﻟﻄﺮب ﮐﺎﻣﻞ اﻟﻌﻘﻞ‪ ،‬ﺟﯿـﺪ اﻟﻤﺸﺎرﮐـﮥ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ و اﻻدب‪ ،‬ﻓﻘﯿﻪ اﻟﻨﻔﺲ و ﮐﺎن ﯾﺮﺟﻊ اﻟﯽ ﻋـﺪل و دﯾﺎﻧـﮥ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺣﻆ ﻣﻦ‬‫ﺻﻼة و ﺗﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﺼـﯿﺤﺎ ﺑﻠﯿﻐﺎ ﺧﻠﯿﻘﺎ ﻟﻼﻣﺎرة‪ ،‬اﻻ اﻧﻪ ﻗﺘﻞ ﺧﻠﻘﺎ ﮐﺜﯿﺮا ﺣﺘﯽ اﺳﺘﻘﺎم ﻣﻠﮑﻪ‪ ،‬ﺑﻮﯾﻊ ﺑﺎﻟﺨﻼﻓﮥ ﺑﻌﺪ أﺧﯿﻪ اﻟﺴﻔﺎح‪ ،‬اﺗﺘﻪ اﻟﺒﯿﻌﮥ و‬‫ﻫﻮ ﺑﻤﮑﮥ ﺑﻌﻬﺪ اﻟﺴـﻔﺎح‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﮐﺎن ﺣﺞ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬و ﻣﮑﺚ ﻓﯽ اﻟﺨﻼﻓﮥ اﺣﺪي و ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﺳـﻨﮥ و أﺣﺪ ﻋﺸﺮ ]‪ [1‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪1‬‬‫ص ‪ 725‬ط ﺑﻐﺪاد‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪144 :‬‬‫ﺷﻬﺮا ﮐﺬا ﻓﯽ ﺳﯿﺮة ﻣﻐﻠﻄﺎي ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﮑﺮرا واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ ﻋﺎﻟﯿﻪ ﺧﻼﻓﺖ ﻧﺒﻮﯾﻪ ﻓﺎﺋﺰ ﺑﻮده‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 101‬از ‪210‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌـﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﺼـﻮر اﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﻣﻨﺼﻮر ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺑﺮ ﺣﻖ و اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺣﺎﻻـ دﯾﮕﺮ‬‫ﮐـﺪام ﻓﻀـﻞ دﯾﻨﯽ ﺑـﺎﻗﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ اﻧﺘﻈﺎر ﺛﺒﻮت آن دارد‪ ،‬ﯾﺎ ﻟﻠﻌﺠﺐ ﮐﻪ ذﮐﺮ ارﺗـﺪاد ﻣﻨﺼﻮر از ﺗﺸـﯿﻊ ﻋﺎم‪ ،‬ﺑﺴـﺒﺐ ﺧﻼف‬‫ﻋﻠﻮﯾﻪ و ﺑﯿﺎن ﻓﻀﺎﺋـﺢ و ﻗﺒﺎﯾﺢ اﻋﻤﺎل‪ ،‬و اﻧﺴﺪاد ﺑﺎب ﺷـﻔﺎﻋﺖ ﺑﺮ او‪ ،‬ﺣﻤﺎﯾﺖ آن ﻣﺘﺼﻮر ﺷﻮد و ﺳـﺒﺐ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ و اﺳـﺘﻬﺰاء ﺳـﺨﺮﯾﻪ‪،‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺜﺒﺖ ﻧـﺎﺻﺒﯿﺖ ﮔﺮدد‪ ،‬و اﺛﺒـﺎت ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺟﻠﯿﻠﻪ ﺧﻼـﻓﺖ و اﻣـﺎﻣﺖ‪ ،‬و ﺗﻠﻘﯿﺐ ﻣﻨﺼـﻮر ﺑـﺎﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬ﮐﻪ از اﻟﻘـﺎب ﺧـﺎﺻﻪ ﺟﻨـﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم اﺳﺖ‪ ،‬و ﭼﻨـﺪان اﯾﻦ ﻟﻘﺐ ﺟﻠﯿـﻞ اﻟﺸـﺄن و ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻤﺮﺗﺒﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﻫـﻞ ﺣـﻖ اﻃﻼـق آن ﺑﺮ دﯾﮕﺮ اﺋﻤﻪ ﻣﻌﺼﻮﻣﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﻫﻢ ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬اﺻﻼ ﺳﺒﺐ اﺳﺘﻬﺰاء و ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ ﺑﺮ ﺣﻀﺮات ﺳﻨﯿﻪ ﻧﮕﺮدد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬ﻣﻨﺼـﻮر ﻓﺤـﻞ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒـﺎس از روي ﻫﯿﺒﺖ و ﺷـﺠﺎﻋﺖ و ﺣﺰم و رأي و ﺻـﺎﺣﺐ ﺟـﺒﺮوت ﺑﻮده‪ ،‬و‬‫ﺗـﺎرك ﻟﻬـﻮ و ﻟﻌـﺐ و ﻫﺰل و ﻃﺮب‪ ،‬و ﮐﺎﻣـﻞ اﻟﻌﻘـﻞ و ﺟﯿـﺪ اﻟﻤﺸﺎرﮐـﮥ در ﻋﻠﻢ و ادب‪ ،‬و ﻓﻘﯿﻪ اﻟﻨﻔﺲ‪ ،‬و راﺟـﻊ ﺑﺴـﻮي ﻋـﺪل و دﯾﻦ‪ ،‬و‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﺣﻆ در ﺻﻼة و ﺗﺪﯾﻦ ﺑﻮده‪.‬‬‫و ﺑﻌـﺪ ﺛﺒﻮت اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﺪاﺋﺢ ﻋﻈﯿﻤﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻠﯿﻠﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻗﻮل او‪ :‬اﻻ اﻧﻪ ﻗﺘﻞ ﺧﻠﻘﺎ اﻟﺦ از ﻗﺒﯿﻞ‪ [1] :‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻤﯿﺲ ج ‪ 2‬ص‬‫‪ 324‬ط ﺑﯿﺮوت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪145 :‬‬‫و ﻻ ﻋﯿﺐ ﻓﯿﻬﻢ ﻏﯿﺮ ان ﺳﯿﻮﻓﻬﻢ ﺑﻬﻦ ﻓﻠﻮل ﻣﻦ ﻗﺮاع اﻟﮑﺘﺎﺋﺐ‬‫ﻧﻮوي ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻣﻨﺼﻮر دواﻧﯿﻘﯽ را ﺑﻠﻘﺐ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫و ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ زﮐﺮﯾﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺷـﺮف ﺑﻦ ﻣﺮي اﻟﻨﻮوي در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳـﻤﺎء و اﻟﻠﻐﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪ «:‬اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﻨﺼﻮر اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ ﻣﺬﮐﻮر ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﻬـﺬب ﻓﯽ آﺧﺮ ﺑﺎب زﮐﺎة اﻟﻔﻄﺮ‪ ،‬ﻫﻮ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﺑﻦ ﻋﻢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺛﺎﻧﯽ ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬و اوﻟﻬﻢ اﺧﻮه اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺴـﻔﺎح ﻗﺎل اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﮥ‪ :‬ﺑﻮﯾﻊ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﺴـﻔﺎح ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ ﻟﺜﻼث ﻋﺸـﺮة ﻟﯿﻠﮥ ﺧﻠﺖ ﻣﻦ ﺷﻬﺮ رﺑﯿﻊ‬‫اﻵﺧﺮ ﺳـﻨﮥ ﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻠﺜﯿﻦ و ﻣﺎﺋـﮥ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺴـﻔﺎح ﺑﺎﻻﻧﺒﺎر ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠـﮥ ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ و ﺛﻠﺜﯿﻦ و ﻣﺎﺋـﮥ‪ ،‬و وﻟﯽ اﻟﺨﻼﻓـﮥ ﺑﻌﺪه اﺧﻮه اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ‬‫اﻟﻤﻨﺼﻮر ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺮﺟﻤﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و وﻟﯽ اﻟﺨﻼﻓﮥ و ﻫﻮ اﺑﻦ اﺣﺪي و ارﺑﻌﯿﻦ ﺳـﻨﮥ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ‪ ،‬و ﻣﻮﻟﺪه ﺑﺎﻟﺴﺮاة ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺗﺴﻌﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﻬﺠﺮة‪ ،‬ﺑﻮﯾﻊ ﺑﺎﻻﻧﺒﺎر‬‫ﯾﻮم ﻣﺎت اﺧﻮه اﻟﻌﺒﺎس اﻟﺴـﻔﺎح‪ ،‬و ﻣﻀـﯽ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﺣﺘﯽ ﻗـﺪم اﻟﮑﻮﻓـﮥ ﻓﺼـﻠﯽ ﺑﺎﻟﻨﺎس‪ ،‬ﺛﻢ ﺷـﺨﺺ ﻣﻨﻬﺎ ﺣﺘﯽ ﻗـﺪم اﻻﻧﺒﺎر‪ ،‬و ﻗﺪم ﻋﻠﯿﻪ اﺑﻮ‬‫ﻣﺴـﻠﻢ ﻓﻘﺘﻠﻪ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻓﯽ ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺛﻠﺜﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ ﺑﺮوﻣﯿﮥ اﻟﻤﺪاﺋﻦ‪ ،‬و ﺧﺮج اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﺣﺎﺟﺎ ﺳﻨﮥ ارﺑﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ و اﺣﺮم ﻣﻦ اﻟﺤﯿﺮة‪ ،‬و‬‫اﻣﺮ ﻗﺒﻞ ﺧﺮوﺟﻪ ﺑﺎﻟﻤﺴـﺠﺪ اﻟﺤﺮام ان ﯾﻮﺳﻊ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺛﻠﺜﯿﻦ و ﻣﺎﺋـﮥ ﻓﻠﻤﺎ ﻗﻀـﯽ ﺣﺠﻪ ﺻـﺪر اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻓﺎﻗﺎم ﺑﻬﺎ ﻣﺪة‪ ،‬ﺛﻢ ﺗﻮﺟﻪ اﻟﯽ‬‫اﻟﺸﺎم ﺣﺘﯽ ﺻـﻠﯽ ﻓﯽ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﺼـﺮف اﻟﯽ اﻟﺮﻗﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﺳـﻠﮏ اﻟﻔﺮات ﺣﺘﯽ ﻧﺰل اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻬﺎﺷـﻤﯿﮥ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬و ﺣﻀﺮ اﻟﻤﻮﺳﻢ ﺳﻨﮥ‬‫ارﺑﻊ و ارﺑﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﺗﺤﻮل اﻟﯽ ﺑﻐﺪاد ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ارﺑﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻓﺒﻨﺎﻫﺎ و اﺗﺨﺬﻫﺎ ﻣﻨﺰﻻ ﺳﻨﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪146 :‬‬‫ﺳﺖ و ارﺑﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋـﮥ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺣﺎﺟﺎ ﻟﺴـﺒﻊ و ﻗﯿﻞ ﻟﺴﺖ ﺧﻠﻮن ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠـﮥ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ ﻋﻨﺪ ﺑﺌﺮ ﻣﯿﻤﻮن‪ ،‬و دﻓﻦ ﺑﺎﻋﻠﯽ‬‫ﻣﮑﮥ و ﮐﺎﻧﺖ ﺧﻼﻓﺘﻪ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺳﻨﮥ اﻻ اﯾﺎﻣﺎ‪.‬‬‫ﺛﻢ وﻟﯽ ﺑﻌـﺪه اﺑﻨﻪ اﻟﻤﻬﺪي اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﯾﻮم وﻓﺎت اﺑﯿﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 102‬از ‪210‬‬‫ﺑﻤ ﮑ ﮥ ‪.‬‬
‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒـﮥ‪ :‬و ﮐﺎن ﻟﻠﻤﻨﺼﻮر ﻣﻦ اﻻوﻻد اﻟﻤﻬـﺪي اﺳـﻤﻪ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬و ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬و ﺻﺎﻟﺢ‪ ،‬و ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬و ﻋﯿﺴـﯽ‪ ،‬و ﯾﻌﻘﻮب‪ ،‬و اﻟﻘﺎﺳﻢ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ ،‬و اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬و اﻟﻌﺎﻟﯿﮥ ]‪[1‬‬‫اﺑﻦ ﺷﺎﮐﺮ ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻣﻨﺼﻮر ﻋﺒﺎﺳﯽ را ﺑﻠﻘﺐ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫»و ﺻـﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﺎﮐﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺨﺎزن در ﮐﺘﺎب »ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت« ﮔﻔﺘﻪ‪ «:‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس‬‫اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﻨﺼﻮر اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺗﺴـﻌﯿﻦ و ﮐﺎن ﻗﺒﻞ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻄﻮﯾﻞ‪ ،‬ﺻﺮف ﻓﯽ اﻵﻓﺎق اﻟﯽ اﻟﺠﺰﯾﺮة ]‪ [2‬و اﻟﻌﺮاق و اﺻﺒﻬﺎن و ﻓﺎرس‪،‬‬‫اﺗﺘﻪ اﻟﺨﻼﻓـﮥ و ﻫﻮ ﺑﻤﮑـﮥ‪ ،‬ﻋﻬـﺪ إﻟﯿﻪ اﺧﻮه اﻟﺴـﻔﺎح‪ ،‬و ﮐـﺎن اﺳـﻤﺮ ﻃﻮﯾﻼ ﻧﺤﯿﻔﺎ ﺧﻔﯿﻒ اﻟﻌﺎرﺿـﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻌﺮق اﻟﻮﺟﻪ رﺣﺐ اﻟﺠﺒﻬـﮥ‪ ،‬ﯾﺨﻀـﺐ‬‫ﺑﺎﻟﺴﻮاد‪ ،‬ﮐﺄن ﻋﯿﻨﯿﻪ ﻟﺴﺎﻧﺎن ﻧﺎﻃﻘﺎن‪ ،‬ﯾﺨﺎﻟﻄﻪ اﺑﻬـﮥ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﺰي اﻟﻨﺴﺎك‪ ،‬ﺗﻘﺒﻠﻪ اﻟﻘﻠﻮب‪ ،‬و ﺗﺘﺒﻌﻪ اﻟﻌﯿﻮن‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ اﻓﺮاد اﻟـﺪﻫﺮ ﺣﺰﻣﺎ و رأﯾﺎ‬‫و دﻫﺎء‪ ،‬و ﺟﺒﺮوﺗﺎ‪ ،‬ﺣﺮﯾﺼﺎ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﻊ اﻟﻤﺎل‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻠﻘﺐ »اﺑﺎ اﻟـﺪواﻧﯿﻖ« ﻟﻤﺤﺎﺳـﺒﺘﻪ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﻌﻤﺎل ﻋﻠﯽ اﻟـﺪواﻧﯿﻖ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺷـﺠﺎﻋﺎ ﻣﻬﯿﺒﺎ‬‫ﺗﺎرﮐﺎ ﻟﻠﻬﻮ و اﻟﻠﻌﺐ‪ ،‬ﮐﺎﻣﻞ اﻟﻌﻘﻞ‪ ،‬ﻗﺘﻞ ﺧﻠﻘﺎ ﮐﺜﯿﺮا ﺣﺘﯽ ﺛﺒﺖ اﻻﻣﺮ ﻟﻪ و ﻟﻮﻟﺪه‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﯿﻪ ﻋﺪل‪ ،‬و ﻟﻪ ﺣﻆ ﻣﻦ ]‪ [1‬ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء ﻟﻠﻨﻮوي‬‫ج ‪ 2‬ص ‪ 204‬ﻣﻦ اﻟﻘﺴﻢ اﻻول‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻓﯽ ط ﺑﯿﺮوت ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟﺪﮐﺘﻮر اﺣﺴﺎن‪ :‬اﻟﯽ اﻟﺤﯿﺮة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪147 :‬‬‫ﺻﻼة و ﻋﻠﻢ و ﻓﻘﻪ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻣﺤﺮﻣـﺎ ﻋﻠﯽ ﺑـﺎب ﻣﮑـﮥ ﻓﯽ ﺳﺎدس ذي اﻟﺤﺠـﮥ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﻣﺎﺋـﮥ و دﻓﻦ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﺤﺠﻮن و ﺑﺌﺮ ﻣﯿﻤﻮن‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﺤﻞ ﺑﻨﯽ‬‫اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬و ﮐﺎن ﺑﻠﯿﻐﺎ ﻓﺼﯿﺤﺎ و ﻟﻤﺎ ﻣﺎت ﺧﻠﻒ ﻓﯽ ﺑﯿﻮت اﻻﻣﻮال ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ اﻟﻒ اﻟﻒ دﯾﻨﺎر و ﺧﻤﺴﯿﻦ اﻟﻒ اﻟﻒ درﻫﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬رأﯾﺖ ﮐﺄﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﺤﺮم‪ ،‬و ﮐﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﮑﻌﺒـﮥ‪ ،‬و ﺑﺎﺑﻬﺎ ﻣﻔﺘﻮح‪ ،‬ﻓﻨﺎدي ﻣﻨﺎد اﯾﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ؟ ﻓﻘﺎم أﺧﯽ‬‫أﺑﻮ اﻟﻌﺒـﺎس اﻟﺴـﻔﺎح ﺣﺘﯽ ﺻـﺎر ﻋﻠﯽ اﻟﺪرﺟـﮥ‪ ،‬ﻓﺎدﺧﻞ ﻓﻤﺎ ﻟﺒﺚ ان اﺧﺮج و ﻣﻌﻪ ﻟﻮاء اﺳﻮد ﻋﻠﯽ ﻗﻔﺎه ﻗـﺪر أرﺑﻌـﮥ أذرع‪ ،‬ﺛﻢ ﻧﻮدي اﯾﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ؟ ﻓﻘﻤﺖ اﻟﯽ اﻟﺪرﺟـﮥ ﻓﺎﺻـﻌﺪت ﻓﺎذا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ و ﺑﻼل ﻓﻌﻘـﺪ ﻟﯽ‪ ،‬و اوﺻﺎﻧﯽ ﺑﺎﻣﺘﻪ‪ ،‬و ﻋﻤﻤﻨﯽ ﺑﻌﻤﺎﻣﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﮐﻮرﻫﺎ‬‫ﺛﻼﺛﮥ و ﻋﺸﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﺧﺬﻫﺎ إﻟﯿﮏ اﺑﺎ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‪.‬‬‫و ﻋﺎش ارﺑﻌﺎ و ﺳﺘﯿﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺒﺌﺮ ﻣﯿﻤﻮن ﻣﻦ ارض اﻟﺤﺮم‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻘﻮل ﺣﯿﻦ دﺧﻞ ﻓﯽ اﻟﺜﻠﺚ و ﺳﺘﯿﻦ‪ :‬ﻫﺬه ﺗﺴـﻤﯿﻬﺎ اﻟﻌﺮب اﻟﻘﺎﺗﻠﮥ و‬‫اﻟﺤﺎﺻﺪة ]‪1‬‬‫دﻣﯿﺮي ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻣﻨﺼﻮر را ﻋﺎﻟﻢ‪ ،‬و ﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬و ﺣﻠﯿﻢ‪ ،‬و ﺧﺒﯿﺮ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮده‬‫»و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ اﻟـﺪﻣﯿﺮي اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ در »ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان« در ذﮐﺮ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﻨﺼﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪ «:‬و ﮐﺎن ﻃﻮﯾﻼ اﺳـﻤﺮ ﻧﺤﯿﻔﺎ ﺧﻔﯿﻒ اﻟﻠﺤﯿـﮥ‪،‬‬‫رﺣﺐ اﻟﺠﺒﻬـﮥ‪ ،‬ﮐـﺄن ﻋﯿﻨﯿﻪ ﻟﺴﺎﻧـﺎن ﻧﺎﻃﻘﺎن‪ ،‬ﺻﺎرﻣﺎ ﻣﻬﯿﺒﺎ‪ ،‬ذا ﺟﺒﺮوت و ﺳـﻄﻮة‪ ،‬و ﺣﺰم و ﻋﺰم‪ ،‬و رأي و ﺷـﺠﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﮐﻤﺎل ﻋﻘﻞ و دﻫﺎء‪ ،‬و‬‫ﺣﻠﻢ و ﻋﻠﻢ و ﻓﻘﻪ و ﺧﺒﺮة ﺑﺎﻻـﻣﻮر‪ ،‬ﺗﻘﺒﻠﻪ اﻟﻨﻔﻮس‪ ،‬و ﺗﻬـﺎﺑﻪ اﻟﺮﺟﺎل ﮐﺎن ﯾﺨﻠﻂ اﺑﻬـﮥ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﺰي ذي اﻟﻨﺴﮏ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺑﺨﯿﻼ ﺑﺎﻟﻤﺎل اﻻ ﻋﻨﺪ‬‫اﻟﻨﻮاﺋﺐ‪[2] .‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﺼﻮر ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺟﺒﺮوت و ﺳﻄﻮت‪ [1] ،‬ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت ج ‪ 2‬ص ‪ 216‬ط ﺑﯿﺮوت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 103‬از ‪210‬‬‫]‪ [2‬ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان ج ‪ 1‬ص ‪ 75‬ط ﻣﺼﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪148 :‬‬‫ﺻـﺎﺣﺐ ﺣﺰم و ﻋﺰم و رأي و ﺷـﺠﺎﻋﺖ‪ ،‬و ﮐﻤـﺎل ﻋﻘـﻞ و دﻫـﺎء و ﺣﻠـﻢ و ﻋﻠﻢ و ﻓﻘﻪ و ﺧـﺒﺮت ﺑـﺎﻣﻮر ﺑـﻮده‪ ،‬و ﻧﻔـﻮس ﻣﺮدم او را ﻗﺒـﻮل‬‫ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬و ﻧﯿﺰ از او ﻫﯿﺒﺖ ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺧﻠﻂ ﻣﯽﮐﺮد ﺑﺎ اﺑﻬﺖ ﻣﻠﮏ ﻟﺒﺎس اﻫﻞ ﻧﺴﮏ را‪.‬‬‫و ﻋﻤﺎد اﻟﺪﯾﻦ ادرﯾﺲ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ در ﮐﺘﺎب »ﮐﻨﺰ اﻻﺣﺒﺎر ﻓﯽ اﻟﺴـﯿﺮ و اﻻﺧﺒﺎر« در ذﮐﺮ ﻣﻨﺼﻮر ﮔﻔﺘﻪ‪ «:‬و ﮐﺎن ﻣﻠﮑﺎ ﺣﺎزﻣﺎ ﻣﺠﺮﺑﺎ‬‫ﻟﻼﻣﻮر‪ ،‬ذا ﺳـﯿﺎﺳﮥ ﺣﺴـﻨﮥ ﻓﯽ ﻣﻠﮑﻪ‪ ،‬ﺑـﺬاﻻ ﻟﻼﻣﻮال ﻋﻨـﺪ اﻟﺤﺮوب و اﻟﺸـﺪود‪ ،‬ﻣﻤﺴـﮑﺎ ﻟﻬﺎ اﻻﻣﺴﺎك اﻟﮑﻠﯽ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬ﮐﺎن ﺷـﻐﻠﻪ ﻓﯽ‬‫ﺻﺪر اﻟﻨﻬﺎر ﺑﺎﻻﻣﺮ و اﻟﻨﻬﯽ و اﻟﻮﻻﯾﺎت و اﻟﻌﺰل و ﺷـﺤﻦ اﻟﺜﻐﻮر و اﻻﻃﺮاف‪ ،‬و اﻟﻨﻈﺮ ﻓﯽ اﻟﻨﻔﻘﺎت و اﻟﺨﺮاج‪ ،‬و ﻣﺼـﻠﺤﮥ ﻣﻌﺎﺷﺮة اﻟﺮﻋﯿﮥ‪ ،‬ﻓﺎذا‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﻌﺼـﺮ ﺟﻠﺲ ﻻﻫـﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻣﻦ أﺣﺐ أن ﯾﺴﺎﻣﺮه‪ ،‬ﻓﺎذا ﺻـﻠﯽ اﻟﻌﺸﺎء ﻧﻈﺮ ﻓﯿﻤﺎ ورد ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺜﻐﻮر و اﻵﻓﺎق و ﺷﺎور ﺳـﻤﺎره ﻓﯽ‬‫ذﻟﮏ ﺑﻤﺎ أﺣﺐ اﻟﯽ ﺛﻠﺚ اﻟﻠﯿﻞ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﺄوي اﻟﯽ ﻓﺮاﺷﻪ‪ ،‬ﻓﺎذا ﺑﻘﯽ ﻣﻦ اﻟﻠﯿﻞ ﻗﺪر ﺛﻠﺜﻪ‪ ،‬ﻗﺎم ﻓﺘﻮﺿﺄ و ﺻـﻠﯽ ﺣﺘﯽ ﯾﻄﻠﻊ اﻟﻔﺠﺮ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﺨﺮج ﻓﯿﺼـﻠﯽ‬‫ﺑﺎﻟﻨﺎس و ﯾﻌﻮد اﻟﯽ اﯾﻮاﻧﻪ‪[1] .‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻫﻢ ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬و ﺣﺰم و ﺗﺠﺮﺑﻪ و ﺣﺴﻦ ﺳـﯿﺎﺳﺖ او‪ ،‬و اﺷـﺘﻐﺎل او ﺑﺎﺷـﻐﺎل ﺣﺴـﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺜﺮت ﻋﺒﺎدت ﻇﺎﻫﺮ‬‫اﺳﺖ‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻣﻨﺼﻮر را ﺟﻮاد‪ ،‬ﻣﻤﺪح‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻻﻋﺘﻘﺎد ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻧﻤﻮده‬‫و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪ «:‬اﻟﻤﻬﺪي أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺼﻮر‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﺎﯾﺬج ﺳـﻨﮥ‬‫ﺳﺒﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﻋﺸﺮﯾﻦ‪.‬‬‫و اﻣﻪ أم ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻨﺖ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﺤﻤﯿﺮﯾﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺟﻮادا ﻣﻤﺪﺣﺎ ﻣﻠﯿﺢ اﻟﺸـﮑﻞ‪ [1] ،‬ﮐﻨﺰ اﻻﺣﺒﺎر اﻟﺒﺎب اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺎب ﺳـﻨﮥ ‪ 158‬ﻣﺨﻄﻮط‬‫ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪149 :‬‬‫ﻣﺤﺒﺒـﺎ اﻟﯽ اﻟﺮﻋﯿـﮥ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻻﻋﺘﻘـﺎد ﺗﺘﺒـﻊ اﻟﺰﻧﺎدﻗـﮥ‪ ،‬و اﻓﻨﯽ ﻣﻨﻬﻢ ﺧﻠﻘـﺎ‪ ،‬و ﻫـﻮ اول ﻣﻦ أﻣﺮ ﺑﺘﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺘﺐ اﻟﺠـﺪل ﻓﯽ اﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﺰﻧﺎدﻗـﮥ و‬‫اﻟﻤﻠﺤﺪﯾﻦ‪ ،‬روي اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬و ﻋﻦ ﻣﺒﺎرك ﺑﻦ ﻓﻀﺎﻟﮥ‪.‬‬‫ﺣﺪث ﻋﻨﻪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺰة‪ ،‬و ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﻀﺒﻌﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺮﻗﺎﺷﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺳﻔﯿﺎن ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺤﻤﯿﺮي‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬و ﻣﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﻗﯿﻞ ﻓﯿﻪ ﺟﺮﺣﺎ و ﻻ ﺗﻌﺪﯾﻼ‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﺑﻦ ﻋﺪي ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻋﺜﻤﺎن ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬اﻟﻤﻬﺪي ﻣﻦ وﻟﺪ اﻟﻌﺒﺎس ﻋﻤﯽ‪.‬‬‫ﺗﻔﺮد ﺑﻪ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [1‬ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻀﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و أورد اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻫﻨﺎ ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬اﻟﻤﻬﺪي ﯾﻮاﻃﯽ اﺳﻤﻪ اﺳﻤﯽ و اﺳﻢ أﺑﯿﻪ اﺳﻢ أﺑﯽ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ داود و اﻟﺘﺮﻣﺬي و ﺻﺤﺤﻪ‪.‬‬‫و ﻟﻤﺎ ﺷﺐ اﻟﻤﻬﺪي أﻣﺮه أﺑﻮه ﻋﻠﯽ ﻃﺒﺮﺳﺘﺎن و ﻣﺎ واﻻﻫﺎ‪ ،‬و ﺗﺄدب و ﺟﺎﻟﺲ اﻟﻌﻠﻤﺎء و ﺗﻤﯿﺰ‪ ،‬ﺛﻢ ان أﺑﺎه ﻋﻬﺪ إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫ﻓﻠﻤـﺎ ﻣـﺎت ﺑﻮﯾﻊ ﺑﺎﻟﺨﻼﻓـﮥ و وﺻﻞ اﻟﺨﺒﺮ إﻟﯿﻪ ﺑﺒﻐـﺪاد‪ ،‬ﻓﺨﻄﺐ اﻟﻨﺎس ﻓﻘﺎل‪ :‬ان أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﺒـﺪ دﻋﯽ ﻓﺄﺟﺎب‪ ،‬و أﻣﺮ ﻓﺎﻃﺎع‪ ،‬و اﻏﺮورﻗﺖ‬‫ﻋﯿﻨﺎه ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗـﺪ ﺑﮑﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻨـﺪ ﻓﺮاق اﻻﺣﺒـﮥ‪ ،‬و ﻟﻘـﺪ ﻓﺎرﻗﺖ ﻋﻈﯿﻤﺎ و ﻗﻠـﺪت ﺟﺴـﯿﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻌﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺣﺘﺴﺐ أﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﺑﻪ أﺳـﺘﻌﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺧﻼﻓـﮥ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس أﺳـﺮوا ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﺗﻌﻠﻨﻮن ﻣﻦ ﻃﺎﻋﺘﻨﺎ ﻧﻬﺒﮑﻢ اﻟﻌﺎﻓﯿـﮥ و ﺗﺤﻤـﺪوا اﻟﻌﺎﻗﺒﮥ‪ ،‬و اﺧﻔﻀﻮا‬‫ﺟﻨﺎح اﻟﻄﺎﻋﮥ‪ ،‬ﻟﻤﻦ ﻧﺸﺮ ﻣﻌﺪﻟﺘﻪ ﻓﯿﮑﻢ‪ ،‬و ﻃﻮي اﻻﺻﺮ ﻋﻨﮑﻢ‪ ،‬و أﻫﺎل ﻋﻠﯿﮑﻢ اﻟﺴﻼﻣﮥ ﻣﻦ ]‪ [1‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ‪ :‬ﺑﻦ اﺑﺎن اﻟﻘﻼﻧﺴﯽ ﻟا ﺒﻐﺪادي‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪ -263‬ﻗﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ اﻟﻤﯿﺰان‪ :‬ﻣﻦ اﺑﺎﻃﯿﻠﻪ‪ :‬اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻤﺮﻓﻮع ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس »ﻣﺎ ﻣﻦ رﻣﺎن ﻣﻦ رﻣﺎﻧﮑﻢ اﻻ و ﻫﻮ ﯾﻠﻘـﺢ ﺑﺤﺒـﮥ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 104‬از ‪210‬‬‫رﻣﺎن اﻟﺠﻨﮥ«‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪150 :‬‬‫ﺣﯿﺚ رآه اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻘﺪﻣﺎ ذﻟﮏ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻻﻓﻨﯿﻦ ﻋﻤﺮي ﺑﯿﻦ ﻋﻘﻮﺑﺘﮑﻢ و اﻻﺣﺴﺎن إﻟﯿﮑﻢ‪[1] .‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﻣﻬـﺪي ﭘﺴـﺮ ﻣﻨﺼﻮر ﮐﻪ ﺟﻮاد ﻣﻤـﺪح ﺑﻮد‪ ،‬و رﻋﯿﺖ او را دوﺳﺖ ﻣﯽداﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬و اﻋﺘﻘﺎد او ﻧﯿﮑﻮ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ‬‫ﺗﺘﺒﻊ زﻧﺎدﻗﻪ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺧﻠﻘﯽ را از اﯾﺸﺎن ﺑﺪار اﻟﻔﻨﺎء ﻓﺮﺳـﺘﺎده‪ ،‬و او اول ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﮑﻢ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺘﺼﻨﯿﻒ ﮐﺘﺐ ﺟﺪل در رد ﺑﺮ زﻧﺎدﻗﻪ‬‫و ﻣﻠﺤﺪﯾﻦ‪ ،‬ﭘﺪر ﺧﻮد ﻣﻨﺼﻮر را ﺑﺎﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻠﻘﺐ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﺮ وﻓﺎت او ﮔﺮﯾﺴﺘﻪ‪ ،‬و ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ او ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫و ﺑﻌﺪ ﺛﺒﻮت اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﺪاﯾﺢ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬ﻧﺰد اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬و ﻇﻬﻮر ﺧﻼﻓﺖ و اﻣﺎﻣﺖ او‪ ،‬ﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‪،‬‬‫ﮔﻮ ﺑﻈﺎﻫﺮ ﺑﺮﻧﮓ دﯾﮕﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻦ در ﺣﻘﯿﻘﺖ وﺟﻬﺶ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﺮا ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ﻗﺒﺎﯾﺢ و ﺷـﻨﺎﯾﻊ اﻋﻤﺎل و ﻋﺪاوت ﻣﻨﺼﻮر ﺑﺎ آل‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﯿﺎن ﮐﺮده‪ ،‬ﻗﺒﺢ ﺣﺎل ﺧﻠﯿﻔﻪ و اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﮐﺸﻒ ﻗﻨﺎع از ﺣﺎل اﺋﻤﻪ ﺳﻨﯿﻪ ﮐﻪ ﻣﺎدح و ﻣﻌﻈﻢ ﻣﻨﺼﻮرﻧﺪ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫اﻣﺎ ﻫﺎرون رﺷـﯿﺪ اﻟﺮﺷﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﺘﻌﺼﺐ ﻋﻨﯿﺪ‪ ،‬و ﻧﺎﺻﺒﯽ ﺷﺪﯾﺪ‪ ،‬و ﺷﯿﻄﺎن ﻣﺮﯾﺪ ﺑﻮده‪ ،‬ﭘﺲ او ﻫﻢ ﻣﻤﺪوح اﮐﺎﺑﺮ و اﺟﻠﻪ ﺳﻨﯿﺎن و اﺳﺎﻃﯿﻦ دﯾﻦ‬‫اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﻣﺎﻟﮑﯽ ﺧﻠﻔﺎي ﻋﺒﺎﺳﯽ را از ﮔﻨﺎه ﻣﻨﺰه داﻧﺴﺘﻪ‬‫اﺑﻦ ﺧﻠـﺪون در ﮐﺘـﺎب اﻟﻌﺒﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪ «:‬و ﻣﻦ اﻟﺤﮑﺎﯾﺎت اﻟﻤﺪﺧﻮﻟـﮥ ﻟﻠﻤﻮرﺧﯿﻦ ﻣﺎ ﯾﻨﻘﻠﻮﻧﻪ ﮐﺎﻓـﮥ ﻓﯽ ﺳـﺒﺐ ﻧﮑﺒـﮥ اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﻟﻠﺒﺮاﻣﮑـﮥ‪ :‬ﻣﻦ ﻗﺼـﮥ‬‫اﻟﻌﺒﺎﺳـﮥ اﺧﺘﻪ ﻣﻊ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺧﺎﻟـﺪ ﻣﻮﻻه‪ ،‬و اﻧﻪ ﻟﮑﻠﻔﻪ ﺑﻤﮑﺎﻧﻬﻤﺎ ﻣﻦ ﻣﻌﺎﻗﺮﺗﻪ اﯾﺎﻫﻤﺎ اﻟﺨﻤﺮ‪ ،‬اذن ﻟﻬﻤﺎ ﻓﯽ ﻋﻘﺪ اﻟﻨﮑﺎح دون اﻟﺨﻠﻮة‪،‬‬‫ﺣﺮﺻﺎ ﻋﻠﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﻬﻤﺎ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺴﻪ‪ ،‬و ان اﻟﻌﺒﺎﺳﮥ ﺗﺤﯿﻠﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ اﻟﺘﻤﺎس اﻟﺨﻠﻮة ﺑﻪ ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪ 253‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪151 :‬‬‫ﻟﻤﺎ ﺷﻐﻔﻬﺎ ﻣﻦ ﺣﺒﻪ ﺣﺘﯽ واﻗﻌﻬﺎ‪ ،‬زﻋﻤﻮا ﻓﯽ ﺣﺎﻟﮥ ﺳﮑﺮ ﻓﺤﻤﻠﺖ‪ ،‬و وﺷﯽ ﺑﺬﻟﮏ ﻟﻠﺮﺷﯿﺪ ﻓﺎﺳﺘﻐﻀﺐ‪.‬‬‫و ﻫﯿﻬـﺎت ذﻟـﮏ ﻣﻦ ﻣﻨﺼﺐ اﻟﻌﺒﺎﺳـﮥ ﻓﯽ دﯾﻨﻬـﺎ و أﺑﻮﯾﻬـﺎ و ﺟﻼﻟﻬﺎ‪ ،‬و اﻧﻬﺎ ﺑﻨﺖ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﻟﯿﺲ ﺑﯿﻨﻬﺎ و ﺑﯿﻨﻪ اﻻ أرﺑﻌـﮥ رﺟﺎل ﻫﻢ‬‫اﺷﺮاف اﻟﺪﯾﻦ و ﻋﻈﻤﺎء اﻟﻤﻠﮥ ﻣﻦ ﺑﻌﺪه‪.‬‬‫اﻟﻌﺒﺎﺳـﮥ ﺑﻨﺖ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﻬـﺪي ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﻨﺼﻮر ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺴـﺠﺎد ﺑﻦ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ اﻟﺨﻠﻔﺎء ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﺮﺟﻤﺎن اﻟﻘﺮآن ﺑﻦ‬‫اﻟﻌﺒﺎس ﻋﻢ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬اﺑﻨﮥ ﺧﻠﯿﻔﮥ‪ ،‬اﺧﺖ ﺧﻠﯿﻔﮥ‪ ،‬ﻣﺤﻔﻮﻓﮥ ﺑﺎﻟﻤﻠﮏ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ ،‬و اﻟﺨﻼﻓﮥ اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ‪ ،‬و ﺻﺤﺒﮥ اﻟﺮﺳﻮل‪ ،‬و ﻋﻤﻮﻣﺘﻪ‪،‬‬‫و اﻣﺎﻣـﮥ اﻟﻤﻠـﮥ‪ ،‬و ﻧﻮر اﻟﻮﺣﯽ‪ ،‬و ﻣﻬﺒﻂ اﻟﻤﻼﺋﮑـﮥ ﻣﻦ ﺳﺎﺋﺮ ﺟﻬﺎﺗﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺮﯾﺒـﮥ ﻋﻬﺪ ﺑﺒﺪاوة اﻟﻌﺮوﺑﮥ‪ ،‬و ﺳﺬاﺟﮥ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺒﻌﯿﺪة ﻋﻦ ﻋﻮاﺋﺪ ﻟا ﺘﺮف و‬‫ﻣﺮاﺗﻊ اﻟﻔﻮاﺣﺶ‪.‬‬‫ﻓﺎﯾﻦ ﯾﻄﻠﺐ اﻟﺼﻮن و اﻟﻌﻔﺎف إذا ذﻫﺐ ﻋﻨﻬﺎ؟ أو اﯾﻦ ﯾﻮﺟـﺪ ﻟﻠﻄﻬﺎرة و اﻟﺬﮐﺎء إذا ﻓﻘﺪ ﻣﻦ ﺑﯿﺘﻬﺎ؟ أو ﮐﯿﻒ ﺗﻠﺤﻢ ﻧﺴـﺒﻬﺎ ﺑﺠﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ؟‬‫و ﺗﺪﻧﺲ ﺷـﺮﻓﻬﺎ اﻟﻌﺮﺑﯽ‪ ،‬ﺑﻤﻮﻟﯽ ﻣﻦ ﻣﻮاﻟﯽ اﻟﻌﺠﻢ ﺑﻤﻠﮑﮥ ﺟﺪه ﻣﻦ اﻟﻔﺮس أو ﺑﻮﻻء ﺟﺪﻫﺎ ﻣﻦ ﻋﻤﻮﻣﮥ اﻟﺮﺳﻮل و اﺷﺮاف ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬و ﻏﺎﯾﺘﻪ ان‬‫ﺟﺬﺑﺖ دوﻟﺘﻬﻢ ﺑﻀـﺒﻌﻪ و ﺿـﺒﻊ أﺑﯿﻪ‪ ،‬و اﺳﺘﺨﻠﺼﺘﻬﻢ و رﻗﺘﻬﻢ اﻟﯽ ﻣﻨﺎزل اﻻﺷﺮاف‪ ،‬و ﮐﯿﻒ ﯾﺴﻮغ ﻣﻦ اﻟﺮﺷﯿﺪ ان ﯾﺼﻬﺮ اﻟﯽ ﻣﻮاﻟﯽ اﻻﻋﺎﺟﻢ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻌـﺪ ﻫﻤﺘﻪ و ﻋﻈﻢ آﺑﺎﺋﻪ؟ و ﻟﻮ ﻧﻈﺮ اﻟﻤﺘﺄﻣﻞ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻧﻈﺮ اﻟﻤﻨﺼﻒ‪ ،‬و ﻗﺎس اﻟﻌﺒﺎﺳـﮥ ﺑﺎﺑﻨﮥ ﻣﻠﮏ ﻣﻦ ﻋﻈﻤﺎء ﻣﻠﻮك زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻻﺳـﺘﻨﮑﻒ‬‫ﻟﻬﺎ ﻋﻦ ﻣﺜﻠﻪ ﻣﻊ ﻣﻮﻟﯽ ﻣﻦ ﻣﻮاﻟﯽ دوﻟﺘﻬﺎ و ﻓﯽ ﺳﻠﻄﺎن ﻗﻮﻣﻬﺎ و اﺳﺘﻨﮑﺮه وﻟﺞ ﻓﯽ ﺗﮑﺬﯾﺒﻪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻗﺪر اﻟﻌﺒﺎﺳﮥ و اﻟﺮﺷﯿﺪ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس‪.‬‬‫و اﻧﻤﺎ ﻧﮑﺐ اﻟﺒﺮاﻣﮑﮥ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ اﺳﺘﺒﺪادﻫﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺪوﻟﮥ‪ ،‬و اﺣﺘﺠﺎﻧﻬﻢ ]‪ [1‬اﻣﻮال ]‪ [1‬اﺣﺘﺠﻦ اﻟﻤﺎل‪ :‬ﺿﻤﻪ و اﺣﺘﻮاه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪152 :‬‬‫اﻟﺠﺒﺎﯾﮥ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﮐﺎن اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﯾﻄﻠﺐ اﻟﯿﺴﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﺎل ﻓﻼ ﯾﺼﻞ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻐﻠﺒﻮه ﻋﻠﯽ اﻣﺮه‪ ،‬و ﺷﺎرﮐﻮه ﻓﯽ ﺳﻠﻄﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻪ ﻣﻌﻬﻢ ﺗﺼﺮف ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 105‬از ‪210‬‬‫اﻣﻮر ﻣﻠﮑﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻈﻤﺖ آﺛﺎرﻫﻢ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ﺻـﯿﺘﻬﻢ‪ ،‬و ﻋﻤﺮوا ﻣﺮاﺗﺐ اﻟﺪوﻟﮥ و ﺧﻄﻄﻬﺎ ﺑﺎﻟﺮؤﺳﺎء ﻣﻦ وﻟﺪﻫﻢ و ﺻﻨﺎﺋﻌﻬﻢ‪ ،‬و اﺣﺘﺎزوﻫﺎ ﻋﻤﻦ ﺳﻮاﻫﻢ‬‫ﻣﻦ وزارة و ﮐﺘﺎﺑﮥ و ﻗﯿﺎدة و ﺣﺠﺎﺑﮥ و ﺳﯿﻒ و ﻗﻠﻢ‪.‬‬‫ﯾﻘـﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﮐـﺎن ﺑـﺪار اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﻣﻦ وﻟـﺪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺧﺎﻟـﺪ ﺧﻤﺴـﮥ و ﻋﺸـﺮون رﺋﯿﺴﺎ ﻣﻦ ﺑﯿﻦ ﺻﺎﺣﺐ ﺳـﯿﻒ و ﺻﺎﺣﺐ ﻗﻠﻢ‪ ،‬زاﺣﻤﻮا ﻓﯿﻬﺎ أﻫﻞ‬‫اﻟﺪوﻟﮥ ﺑﺎﻟﻤﻨﺎﮐﺐ‪ ،‬و دﻓﻌﻮﻫﻢ ﻋﻨﻬﺎ ﺑﺎﻟﺮاح ﻟﻤﮑﺎن اﺑﯿﻬﻢ ﯾﺤﯿﯽ ﻣﻦ ﮐﻔﺎﻟﮥ ﻫﺎرون وﻟﯽ ﻋﻬﺪ و ﺧﻠﯿﻔﮥ ﺣﺘﯽ ﺷﺐ ﻓﯽ ﺣﺠﺮه‪ ،‬و درج ﻣﻦ ﻋﺸﻪ‪،‬‬‫و ﻏﻠﺐ ﻋﻠﯽ أﻣﺮه‪ ،‬و ﮐـﺎن ﯾـﺪﻋﻮه ﯾـﺎ اﺑﺖ ﻓﺘﻮﺟﻪ اﻻﯾﺜﺎر ﻣﻦ اﻟﺴـﻠﻄﺎن إﻟﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﻋﻈﻤﺖ اﻟﺪوﻟـﮥ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬و اﻧﺒﺴﻂ اﻟﺠﺎه ﻋﻨـﺪﻫﻢ‪ ،‬و اﻧﺼـﺮﻓﺖ‬‫ﻧﺤﻮﻫﻢ اﻟﻮﺟﻮه‪.‬‬‫و ﺧﻀـﻌﺖ ﻟﻬﻢ اﻟﺮﻗـﺎب‪ ،‬و ﻗﺼـﺮت ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻵﻣـﺎل‪ ،‬و ﺗﺨﻄﺖ إﻟﯿﻬﻢ ﻣﻦ اﻗﺼـﯽ اﻟﺘﺨـﻮم ﻫـﺪاﯾﺎ اﻟﻤﻠـﻮك‪ ،‬و ﺗﺤـﻒ اﻻـﻣﺮاء‪ ،‬و ﺳـﯿﺮت اﻟﯽ‬‫ﺧﺰاﺋﻨﻬﻢ ﻓﯽ ﺳﺒﯿـﻞ اﻟﺘﺰﻟﻒ ]‪ [1‬و اﻻﺳـﺘﻤﺎﻟﮥ اﻣﻮال اﻟﺠﺒﺎﯾﮥ‪ ،‬و اﻓﺎﺿﻮا ﻓﯽ رﺟﺎل اﻟﺸـﯿﻌﮥ و ﻋﻈﻤﺎء اﻟﻘﺮاﺑﮥ اﻟﻌﻄﺎء‪ ،‬و ﻃﻮﻗﻬﻢ اﻟﻤﻨﻦ‪ ،‬و ﮐﺴـﺒﻮا‬‫ﻣﻦ ﺑﯿﻮﺗﺎت اﻻﺷـﺮاف اﻟﻤﻌﺪم و ﻓﮑﻮا اﻟﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻣﺪﺣﻮا ﺑﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﻤﺪح ﺑﻪ ﺧﻠﯿﻔﺘﻬﻢ‪ ،‬و اﺳـﻨﻮا ]‪ [2‬ﻟﻌﻔﺎﺗﻬﻢ ]‪ [3‬اﻟﺠﻮاﺋﺰ و اﻟﺼﻼت‪ ،‬و اﺳﺘﻮﻟﻮا‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺮي و اﻟﻀﯿﺎع ﻣﻦ اﻟﻀﻮاﺣﯽ و اﻻﻣﺼﺎر ﻓﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻤﻤﺎﻟﮏ‪ ،‬ﺣﺘﯽ آﺳﻔﻮا اﻟﺒﻄﺎﻧﮥ‪ ،‬و اﺣﻘﺪوا اﻟﺨﺎﺻﮥ‪ ،‬و اﻏﻀﺒﻮا أﻫﻞ اﻟﻮﻻﯾﮥ‪:‬‬‫ﻓﮑﺸـﻔﺖ ﻟﻬﻢ وﺟﻮه اﻟﻤﻨﺎﻗﺸﮥ و اﻟﺤﺴﺪ‪ ،‬و دﺑﺖ اﻟﯽ ﻣﻬﺎدﻫﻢ اﻟﻮﺛﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﺪوﻟﮥ ﻋﻘﺎرب اﻟﺴﻌﺎﯾﮥ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻟﻘﺪ ﮐﺎن ﺑﻨﻮ ﻗﺤﻄﺒﮥ اﺧﻮال ﺟﻌﻔﺮ ﻣﻦ‬‫اﻋﺎﻇﻢ اﻟﺴﺎﻋﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻟﻢ ]‪ [1‬اﻟﺘﺰﻟﻒ‪ :‬اﻟﺘﻘﺪم و اﻟﺘﻘﺮب‬‫]‪ [2‬اﺳﻨﯽ اﻟﺠﺎﺋﺰة‪ :‬ﺟﻌﻠﻬﺎ ﺳﻨﯿﮥ و رﻓﯿﻌﮥ‬‫]‪ [3‬اﻟﻌﻔﺎة ﺑﻀﻢ اﻟﻌﯿﻦ‪ :‬ﺟﻤﻊ اﻟﻌﺎﻓﯽ و ﻫﻮ ﮐﻞ ﻃﺎﻟﺐ ﻓﻀﻞ أو رزق‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪153 :‬‬‫ﺗﻌﻄﻔﻬﻢ ﻟﻤـﺎ وﻗﺮ ﻓﯽ ﻧﻔﻮﺳـﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﺤﺴـﺪ ﻋﻮاﻃﻒ اﻟﺮﺣﻢ‪ ،‬و ﻻـ وزﻋﺘﻬﻢ أواﺻـﺮ اﻟﻘﺮاﺑـﮥ‪ ،‬و ﻗﺎرن ذﻟﮏ ﻋﻨـﺪ ﻣﺨـﺪوﻣﻬﻢ ﻧﻮاﺷـﺊ اﻟﻐﯿﺮة و‬‫اﻻﺳـﺘﻨﮑﺎف ﻣﻦ اﻟﺤﺠﺮ و اﻻﻧﻔـﮥ‪ ،‬و ﮐﺎﻣﻦ اﻟﺤﻘﻮد اﻟﺘﯽ ﺑﻌﺜﺘﻬﺎ ﻣﻨﻬﻢ ﺻـﻐﺎﺋﺮ اﻟﺪاﻟـﮥ‪ ،‬و اﻧﺘﻬﯽ ﺑﻬﺎ اﻻﺻـﺮار ﻋﻠﯽ ﺷﺄﻧﻬﻢ اﻟﯽ ﮐﺒﺎﺋﺮ اﻟﻤﺨﺎﻟﻔـﮥ‪،‬‬‫ﮐﻘﺼـﺘﻬﻢ ﻓﯽ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ أﺧﯽ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﻬﺪي اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺎﻟﻨﻔﺲ اﻟﺰﮐﯿﮥ اﻟﺨﺎرج ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﻤﻨﺼﻮر‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﻫﺬا ﻫﻮ اﻟﺬي اﺳـﺘﻨﺰﻟﻪ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﻣﻦ ﺑﻼد اﻟﺪﯾﻠﻢ ﻋﻠﯽ اﻣﺎن اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﺑﺨﻄﻪ‪ ،‬و ﺑﺬل ﻟﻬﻢ ﻓﯿﻪ اﻟﻒ اﻟﻒ درﻫﻢ ﻋﻠﯽ‬‫ﻣﺎ ذﮐﺮه اﻟﻄﺒﺮي‪ ،‬و دﻓﻌﻪ اﻟﺮﺷﯿﺪ اﻟﯽ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬و ﺟﻌﻞ اﻋﺘﻘﺎﻟﻪ ﺑﺪاره و اﻟﯽ ﻧﻈﺮه ﻓﺤﺒﺴﻪ ﻣﺪة‪.‬‬‫ﺛﻢ ﺣﻤﻠﺘﻪ اﻟﺪاﻟﮥ ﻋﻠﯽ ﺗﺨﻠﯿﮥ ﺳﺒﯿﻠﻪ و اﻻﺳـﺘﺒﺪاد ﺑﺤﻞ ﻋﻘﺎﻟﻪ ﺣﺮﻣﺎ ﻟﺪﻣﺎء أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﺑﺰﻋﻤﻪ‪ ،‬و داﻟﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﺴـﻠﻄﺎن ﻓﯽ ﺣﮑﻤﻪ‪ ،‬و ﺳﺄﻟﻪ اﻟﺮﺷﯿﺪ‬‫ﻋﻨﻪ ﻟﻤﺎ وﺷـﯽ ﺑﻪ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻔﻄﻦ و ﻗﺎل اﻃﻠﻘﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺎﺑﺪي ﻟﻪ وﺟﻪ اﻻﺳـﺘﺤﺴﺎن‪ ،‬و اﺳﺮﻫﺎ ﻓﯽ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻓﺎوﺟﺪ اﻟﺴﺒﯿﻞ ﺑﺬﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﻧﻔﺴﻪ و ﻗﻮﻣﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ‬‫ﺛﻞ ﻋﺮﺷـﻬﻢ و اﮐﻔﺌﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺳـﻤﺎؤﻫﻢ‪ ،‬و ﺧﺴـﻔﺖ اﻻرض ﺑﻬﻢ و ﺑﺪارﻫﻢ‪ ،‬و ذﻫﺒﺖ ﺳﻠﻔﺎ و ﻣﺜﻼ ﻟﻼﺧﺮﯾﻦ أﯾﺎﻣﻬﻢ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺗﺄﻣﻞ أﺧﺒﺎرﻫﻢ و‬‫اﺳﺘﻘﺼﯽ ﺳﯿﺮ اﻟﺪوﻟﮥ و ﺳﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬وﺟﺪ ذﻟﮏ ﻣﺤﻘﻖ اﻻﺛﺮ ﻣﻤﻬﺪ اﻻﺳﺒﺎب‪.‬‬‫و اﻧﻈﺮ ﻣﺎ ﻧﻘﻠﻪ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ رﺑﻪ‪ ،‬ﻓﯽ ﻣﻔﺎوﺿـﮥ اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﻋﻢ ﺟﺪه داود ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﻓﯽ ﺷﺄن ﻧﮑﺒﺘﻬﻢ‪ ،‬و ﻣﺎ ذﮐﺮه ﻓﯽ ﺑﺎب اﻟﺸـﻌﺮاء ﻣﻦ ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﻘﺪ«‬‫ﻓﯽ ﻣﺤﺎورة اﻻﺻﻤﻌﯽ ﻟﻠﺮﺷﯿﺪ و ﻟﻠﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﻓﯽ ﺳﻤﺮﻫﻢ‪ ،‬ﺗﺘﻔﻬﻢ اﻧﻪ اﻧﻤﺎ ﻗﺘﻠﻬﻢ اﻟﻐﯿﺮة و اﻟﻤﻨﺎﻗﺸﮥ ﻓﯽ اﻻﺳﺘﺒﺪاد ﻣﻦ اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ ﻓﻤﻦ دوﻧﻪ‪،‬‬‫و ﮐﺬﻟﮏ ﻣﺎ ﺗﺤﯿﻞ ﺑﻪ اﻋﺪاﺋﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﺒﻄﺎﻧﮥ ﻓﯿﻤﺎ دﺳﻮه ﻟﻠﻤﻐﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﺸﻌﺮ اﺣﺘﯿﺎﻟﻪ ﻋﻠﯽ اﺳﻤﺎﻋﻪ ﻟﻠﺨﻠﯿﻔﮥ و ﺗﺤﺮﯾﮏ ﺣﻔﺎﺋﻈﻪ ﻟﻬﻢ و ﻫﻮ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻟﯿﺖ ﻫﻨﺪا اﻧﺠﺰﺗﻨﺎ ﻣﺎ ﺗﻌﺪ و ﺷﻔﺖ اﻧﻔﺴﻨﺎ ﻣﻤﺎ ﻧﺠﺪ‬‫و اﺳﺘﺒﺪت ﻣﺮة واﺣﺪة اﻧﻤﺎ اﻟﻌﺎﺟﺰ ﻣﻦ ﻻ ﯾﺴﺘﺒﺪ‬‫و ان اﻟﺮﺷﯿﺪ ﻟﻤﺎ ﺳﻤﻌﻬﺎ ﻗﺎل‪ :‬أي و اﻟﱠﻠﻪ اﻧﯽ ﻋﺎﺟﺰ ﺣﺘﯽ ﺑﻌﺜﻮا ﺑﺎﻣﺜﺎل ﻫﺬه ﮐﺎﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪154 :‬‬‫ﻏﯿﺮﺗﻪ‪ ،‬و ﺳﻠﻄﻮا ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺑﺄس اﻧﺘﻘﺎﻣﻪ‪ ،‬ﻧﻌﻮذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﻦ ﻏﻠﺒﮥ اﻟﺮﺟﺎل و ﺳﻮء اﻟﺤﺎل‪.‬‬‫و اﻣﺎ ﻣﺎﺗﻤﻮه ﺑﻪ اﻟﺤﮑﺎﯾﮥ ﻣﻦ ﻣﻌﺎﻗﺮة اﻟﺮﺷـﯿﺪ اﻟﺨﻤﺮ‪ ،‬و اﻗﺘﺮان ﺳﮑﺮه ﺑﺴﮑﺮ اﻟﻨﺪﯾﻤﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺤﺎش ﻟّﻠﻪ ﻣﺎ ﻋﻠﻤﻨﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﺳﻮء‪ ،‬و اﯾﻦ ﻫﺬا ﻣﻦ ﺣﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 106‬از ‪210‬‬‫اﻟﺮﺷـﯿﺪ و ﻗﯿـﺎﻣﻪ ﺑﻤﺎ ﯾﺠﺐ ﻟﻤﻨﺼﺐ اﻟﺨﻼﻓـﮥ ﻣﻦ اﻟـﺪﯾﻦ و اﻟﻌﺪاﻟـﮥ؟ و ﻣﺎ ﮐﺎن ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﺻـﺤﺎﺑﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء و اﻻوﻟﯿﺎء‪ ،‬و ﻣﺤﺎوراﺗﻪ ﻟﻠﻔﻀـﯿﻞ ﺑﻦ‬‫ﻋﯿـﺎض‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﺴـﻤﺎك‪ ،‬و اﻟﻌﻤﺮي‪ ،‬و ﻣﮑـﺎﺗﺒﺘﻪ ﺳـﻔﯿﺎن اﻟﺜـﻮري‪ ،‬و ﺑﮑـﺎﺋﻪ ﻣﻦ ﻣﻮاﻋﻈﻬﻢ‪ ،‬و دﻋـﺎﺋﻪ ﺑﻤﮑـﮥ ﻓﯽ ﻃﻮاﻓﻪ‪ ،‬و ﻣـﺎ ﮐـﺎن ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻣﻦ‬‫اﻟﻌﺒﺎدة‪ ،‬و اﻟﻤﺤﺎﻓﻈﮥ ﻋﻠﯽ أوﻗﺎت اﻟﺼﻠﻮات‪ ،‬و ﺷﻬﻮد اﻟﺼﺒﺢ ﻻول وﻗﺘﻬﺎ‪.‬‬‫ﺣﮑﯽ اﻟﻄﺒﺮي و ﻏﯿﺮه اﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﺼـﻠﯽ ﻓﯽ ﮐﻞ ﯾﻮم ﻣﺎﺋﮥ رﮐﻌﮥ ﻧﺎﻓﻠﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻐﺰو ﻋﺎﻣﺎ و ﯾﺤﺞ ﻋﺎﻣﺎ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ زﺟﺮ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺮﯾﻢ ﻣﻀﺤﮑﻪ ﻓﯽ‬‫ﺳﻤﺮه‪ ،‬ﺣﯿﻦ ﺗﻌﺮض ﻟﻪ ﺑﻤﺜﻞ ذﻟﮏ ﻓﯽ اﻟﺼﻠﻮة ﻟﻤﺎ ﺳﻤﻌﻪ ﯾﻘﺮأ‪َ :‬و ﻣﺎ ﻟ َِﯽ ﻻ َأْﻋﺒُُﺪ اﻟﱠِﺬي َﻓَﻄَﺮﻧِﯽ‬‫]‪ [1‬و ﻗﺎل‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ أدري ﻟﻢ؟ ﻓﻤﺎ ﺗﻤﺎﻟﮏ اﻟﺮﺷﯿﺪ ان ﺿﺤﮏ؟‬‫ﺛﻢ اﻟﺘﻔﺖ إﻟﯿﻪ ﻣﻐﻀﺒﺎ و ﻗﺎل ﯾﺎ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺮﯾﻢ‪ :‬ﻓﯽ اﻟﺼﻠﻮة أﯾﻀﺎ إﯾﺎك و اﻟﻘﺮآن و اﻟﺪﯾﻦ و ﻟﮏ ﻣﺎ ﺷﺌﺖ ﺑﻌﺪﻫﻤﺎ‪.‬‬‫و أﯾﻀﺎ ﻓﻘﺪ ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺴﺬاﺟﮥ ﺑﻤﮑﺎن ﻟﻘﺮب ﻋﻬﺪه ﻣﻦ ﺳﻠﻔﻪ اﻟﻤﻨﺘﺤﻠﯿﻦ ﻟﺬﻟﮏ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ ﺟﺪه أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻌﯿﺪ زﻣﻦ‪.‬‬‫اﻧﻤـﺎ ﺧﻠﻔﻪ ﻏﻼﻣـﺎ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﮐـﺎن أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻤﮑـﺎن ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟـﺪﯾﻦ ﻗﺒـﻞ اﻟﺨﻼﻓـﮥ و ﺑﻌـﺪﻫﺎ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻘﺎﺋـﻞ ﻟﻤﺎﻟـﮏ ﺣﯿﻦ أﺷﺎر ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺘﺄﻟﯿﻒ‬‫»اﻟﻤﻮﻃـﺄ«‪ :‬ﯾﺎ اﺑﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺒﻖ ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻻرض اﻋﻠﻢ ﻣﻨﯽ و ﻣﻨﮏ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻗـﺪ ﺷـﻐﻠﺘﻨﯽ اﻟﺨﻼﻓـﮥ‪ ،‬ﻓﻀﻊ أﻧﺖ ﻟﻠﻨﺎس ﮐﺘﺎﺑﺎ ﯾﻨﺘﻔﻌﻮن ﺑﻪ‪،‬‬‫ﺗﺠﻨﺐ ﻓﯿﻪ رﺧﺺ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و ﺷﺪاﺋﺪ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و وﻃﺌﻪ ﻟﻠﻨﺎس ﺗﻮﻃﺌﮥ‪ ،‬ﻗﺎل ﻣﺎﻟﮏ‪ :‬ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻘﺪ ﻋﻠﻤﻨﯽ اﻟﺘﺼﻨﯿﻒ ﯾﻮﻣﺌﺬ‪.‬‬‫و ﻟﻘﺪ أدرﮐﻪ اﺑﻨﻪ اﻟﻤﻬﺪي أﺑﻮ اﻟﺮﺷﯿﺪ ﻫﺬا‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﺘﻮرع ﻋﻦ ﮐﺴﻮة اﻟﺠﺪﯾﺪ ﻟﻌﯿﺎﻟﻪ ]‪ [1‬ﯾﺲ ‪22‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪155 :‬‬‫ﻣﻦ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﺎل‪ ،‬و دﺧﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﯾﻮﻣﺎ‪ ،‬و ﻫﻮ ﺑﻤﺠﻠﺴﻪ ﯾﺒﺎﺷـﺮ اﻟﺨﯿﺎﻃﯿﻦ ﻓﯽ إرﻗﺎع اﻟﺨﻠﻘﺎن ﻣﻦ ﺛﯿﺎب ﻋﯿﺎﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻨﮑﻒ اﻟﻤﻬﺪي ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻗﺎل‬‫ﯾـﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﮐﺴﻮة اﻟﻌﯿـﺎل ﻋﺎﻣﻨـﺎ ﻫـﺬا ﻣﻦ ﻋﻄـﺎﺋﯽ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻟـﮏ ذﻟـﮏ و ﻟﻢ ﯾﺼـﺪه ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻻﺳـﻤﺢ ﺑﺎﻻﻧﻔـﺎق ﻓﯿﻪ ﻣﻦ أﻣﻮال‬‫اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ‪.‬‬‫ﻓﮑﯿﻒ ﯾﻠﯿﻖ ﺑﺎﻟﺮﺷﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻗﺮب اﻟﻌﻬﺪ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ و اﺑﻮﺗﻪ و ﻣﺎ رﺑﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻣﺜﺎل ﻫﺬه اﻟﺴﯿﺮ ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و اﻟﺨﻠﻖ ﺑﻬﺎ ان ﯾﻌﺎﻗﺮ اﻟﺨﻤﺮ‬‫و ﯾﺠﺎﻫﺮ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﺪ ﮐﺎﻧﺖ ﺣﺎﻟﮥ اﻻﺷـﺮاف ﻣﻦ اﻟﻌﺮب اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ ﻓﯽ اﺟﺘﻨﺎب اﻟﺨﻤﺮ ﻣﻌﻠﻮﻣﮥ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ اﻟﮑﺮم ﺷـﺠﺮﺗﻬﻢ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺷـﺮﺑﻬﺎ ﻣﺬﻣﮥ‬‫ﻋﻨـﺪ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﺮﺷـﯿﺪ و آﺑـﺎؤه ﮐﺎﻧﻮا ﻋﻠﯽ ﺛﺒـﺞ ]‪ [1‬ﻣﻦ اﺟﺘﻨـﺎب اﻟﻤـﺬﻣﻮﻣﺎت ﻓﯽ دﯾﻨﻬﻢ و دﻧﯿـﺎﻫﻢ‪ ،‬و اﻟﺘﺨﻠﻖ ﺑﺎﻟﻤﺤﺎﻣـﺪ و اوﺻـﺎف‬‫اﻟﮑﻤﺎل و ﻧﺰﻋﺎت اﻟﻌﺮب‪.‬‬‫و اﻧﻈﺮ ﻣﺎ ﻧﻘﻠﻪ اﻟﻄﺒﺮي و اﻟﻤﺴﻌﻮدي ﻓﯽ ﻗﺼﮥ ﺟﺒﺮﯾﻞ ﺑﺨﺘﯿﺸﻮع اﻟﻄﺒﯿﺐ ﺣﯿﻦ اﺣﻀﺮ ﻟﻪ اﻟﺴﻤﮏ ﻓﯽ ﻣﺎﺋﺪﺗﻪ ﻓﺤﻤﺎه ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫ﺛﻢ اﻣﺮ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﺎﺋﺪة ﺑﺤﻤﻠﻪ اﻟﯽ ﻣﻨﺰﻟﻪ‪ ،‬و ﻓﻄﻦ اﻟﺮﺷـﯿﺪ و ارﺗﺎب ﺑﻪ‪ ،‬و دس ﺧﺎدﻣﻪ ﺣﺘﯽ ﻋﺎﯾﻨﻪ ﯾﺘﻨﺎوﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺎﺧﺬ اﺑﻦ ﺑﺨﺘﯿﺸﻮع ﻟﻼﻋﺘﺬار ﺛﻠﺚ‬‫ﻗﻄﻊ ﻣﻦ اﻟﺴﻤﮏ ﻓﯽ ﺛﻠﺜﮥ اﻗﺪاح‪ ،‬ﺧﻠﻂ إﺣﺪاﻫﺎ ﺑﺎﻟﻠﺤﻢ اﻟﻤﻌﺎﻟﺞ ﺑﺎﺗﻮاﺑﻞ و اﻟﺒﻘﻮل و اﻟﺒﻮارد و اﻟﺤﻠﻮي‪ ،‬و ﺻﺐ ﻋﻠﯽ اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ﻣﺎء ﻣﺜﻠﺠﺎ‪.‬‬‫و ﻋﻠﯽ اﻟﺜﺎﻟﺚ ﺧﻤﺮا ﺻﺮﻓﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻓﯽ اﻻول و اﻟﺜﺎﻧﯽ‪:‬‬‫ﻫـﺬا ﻃﻌﺎم أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ان ﺧﻠﻂ اﻟﺴـﻤﮏ ﺑﻐﯿﺮه أو ﻟﻢ ﯾﺨﻠﻄﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﺜﺎﻟﺚ و ﻫـﺬا ﻃﻌﺎم اﺑﻦ ﺑﺨﺘﯿﺸﻮع و دﻓﻌﻬﺎ اﻟﯽ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﺎﺋـﺪة‪،‬‬‫ﺣﺘﯽ إذا اﻧﺘﺒﻪ اﻟﺮﺷـﯿﺪ‪ ،‬و اﺣﻀﺮه ﻟﻠﺘﻮﺑﯿﺦ‪ ،‬أﺣﻀﺮ اﻟﺜﻠﺜﮥ اﻻﻗﺪاح‪ ،‬ﻓﻮﺟﺪ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺨﻤﺮ ﻗﺪ اﺧﺘﻠﻂ و ﻣﺎع ]‪ [2‬و ﺗﻔﺘﺖ ]‪ [1‬اﻟﺜﺒﺞ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺜﺎء و‬‫اﻟﺒﺎء‪ :‬ﻣﻌﻈﻢ اﻟﺸﯽء و وﺳﻄﻪ‬‫]‪ [2‬ﻣﺎع‪ :‬ﺳﺎل و ﺟﺮي ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻻرض‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪156 :‬‬‫و وﺟـﺪ اﻵﺧﺮﯾﻦ و ﻗـﺪ ﻓﺴﺪا و ﺗﻐﯿﺮت راﺋﺤﺘﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﮑﺎﻧﺖ ﻟﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻣﻌﺬرة‪ ،‬و ﺗﺒﯿﻦ ﻣﻦ ذﻟﮏ ان ﺣﺎﻟﮥ اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﻓﯽ اﺟﺘﻨﺎب اﻟﺨﻤﺮ ﮐﺎﻧﺖ‬‫ﻣﻌﺮوﻓﮥ ﻋﻨﺪ ﺑﻄﺎﻧﺘﻪ و أﻫﻞ ﻣﺎﺋﺪﺗﻪ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ ﺛﺒﺖ ﻋﻨﻪ اﻧﻪ ﻋﻬﺪ ﺑﺤﺒﺲ أﺑﯽ ﻧﻮاس ﻟﻤﺎ ﺑﻠﻐﻪ ﻣﻦ اﻧﻬﻤﺎﮐﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺎﻗﺮة ﺣﺘﯽ ﺗﺎب و اﻗﻠﻊ‪.‬‬‫و اﻧﻤﺎ ﮐﺎن اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﯾﺸـﺮب ﻧﺒﯿﺬ اﻟﺘﻤﺮ ﻋﻠﯽ ﻣﺬﻫﺐ أﻫﻞ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬و ﻓﺘﺎوﯾﻬﻢ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻌﺮوﻓﮥ‪ ،‬و اﻣﺎ اﻟﺨﻤﺮ اﻟﺼـﺮف ﻓﻼ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﯽ اﺗﻬﺎﻣﻪ ﺑﻪ‪ ،‬و ﻻ‬‫ﺗﻘﻠﯿـﺪ اﻻﺧﺒﺎر اﻟﻮاﻫﯿـﮥ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﮑﻦ اﻟﺮﺟﻞ ﺑﺤﯿﺚ ﯾﻮاﻗﻊ ﻣﺤﺮﻣﺎ ﻣﻦ اﮐﺒﺮ اﻟﮑﺒﺎﺋﺮ ﻋﻨـﺪ اﻟﻤﻠـﮥ‪ ،‬و ﻟﻘـﺪ ﮐﺎن اوﻟﺌﮏ اﻟﻘﻮم ﮐﻠﻬﻢ ﺑﻤﻨﺠﺎة ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 107‬از ‪210‬‬‫ارﺗﮑﺎب اﻟﺴـﺮف و اﻟﺘﺮف ﻓﯽ ﻣﻼﺑﺴـﻬﻢ و زﯾﻨﺘﻬﻢ و ﺳﺎﺋﺮ ﻣﺘﻨﺎوﻻﺗﻬﻢ‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﮐﺎﻧﻮا ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﺧﺸﻮﻧﮥ اﻟﺒﺪاوة و ﺳﺬاﺟﮥ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺘﯽ ﻟﻢ ﯾﻔﺎرﻗﻮﻫﺎ‬‫ﺑﻌﺪ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﻇﻨﮏ ﺑﻤﺎ ﯾﺨﺮج ﻋﻦ اﻻﺑﺎﺣﮥ اﻟﯽ اﻟﺤﻈﺮ‪ ،‬و ﻣﻦ اﻟﺤﻠﯿﮥ اﻟﯽ اﻟﺤﺮﻣﮥ‪.‬‬‫و ﻟﻘـﺪ اﺗﻔﻖ اﻟﻤﺆرﺧﻮن اﻟﻄﺒﺮي و اﻟﻤﺴـﻌﻮدي و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻋﻠﯽ أن ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻦ ﺳـﻠﻒ ﻣﻦ ﺧﻠﻔـﺎء ﺑﻨﯽ أﻣـّﯿ ﮥ‪ ،‬و ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒـﺎس اﻧﻤـﺎ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﺮﮐﺒﻮن‬‫ﺑﺎﻟﺤﯿﻠـﮥ اﻟﺨﻔﯿﻔـﮥ ﻣﻦ اﻟﻔﻀـﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎﻃﻖ و اﻟﺴـﯿﻮف و اﻟﻠﺠﻢ و اﻟﺴـﺮوج‪ ،‬و أن أول ﺧﻠﯿﻔـﮥ أﺣـﺪث اﻟﺮﮐﻮب ﺑﺤﻠﯿـﮥ اﻟﺬﻫﺐ ﻫﻮ اﻟﻤﻌﺘﺰ ﺑﻦ‬‫اﻟﻤﺘﻮﮐﻞ ﺛﺎﻣﻦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ﺑﻌـﺪ اﻟﺮﺷـﯿﺪ‪ ،‬و ﻫﮑـﺬا ﮐﺎن ﺣﺎﻟﻬﻢ أﯾﻀﺎ ﻓﯽ ﻣﻼﺑﺴـﻬﻢ ﻓﻤﺎ ﻇﻨﮏ ﺑﻤﺸﺎرﺑﻬﻢ‪ ،‬و ﺗﺒﯿﻦ ذﻟﮏ ﺑﺄﺗﻢ ﻣﻦ ﻫﺬا إذا ﻓﻬﻤﺖ‬‫ﻃﺒﯿﻌﮥ اﻟﺪوﻟﮥ ﻓﯽ أوﻟﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﺒﺪاوة و اﻟﻐﻀﺎﺿﮥ ﮐﻤﺎ ﻧﺸﺮح ﻓﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻟﮑﺘﺎب اﻻول اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻬﺎدي اﻟﯽ اﻟﺼﻮاب ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﻋﺒﺎﺳﻪ را‪ ،‬ﮐﻪ اﺧﺖ ﻫﺎرون رﺷـﯿﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﻨﺪان در ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ و دﯾﺎﻧﺖ ﻗﺮار داده‪ ،‬ﮐﻪ‬‫ﺻـﺪور اﺣﺘﯿـﺎل از او در ﺧﻠﻮت ﺑـﺎ زوج ﺧﻮدش‪ ،‬و اﯾﻘـﺎع وﻗـﺎع را ﺑـﺎ او از زوج او ﻫﻢ در ﺣـﺎل ﺳـﮑﺮ ﻣﻤﺘﻨﻊ و ﻣﺤﺎل داﻧﺴـﺘﻪ‪ ،‬و آﻧﺮا از‬‫ﻣﻨﺼﺐ ﻋﺎﻟﯽ او دور ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ج ‪ 1‬ص ‪15 -12‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪157 :‬‬‫ا ﻧ ﮕ ﺎ ﺷﺘ ﻪ ‪.‬‬
‫ﭼﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﻼﻣﺶ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ دور اﺳﺖ اﯾﻦ اﻣﺮ از ﻣﻨﺼﺐ ﻋﺒﺎﺳﻪ در دﯾﻦ او و اﺑﻮﯾﻦ او و ﺟﻼل او‪ ،‬و ﺑـﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﻋﺒﺎﺳﻪ ﺑﻨﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﺑﻮد‪ ،‬و ﻧﯿﺴﺖ در ﻣﯿﺎن او و در ﻣﯿﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺒﺎس ﻣﮕﺮ ﭼﺎر ﻣﺮد‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﺸﺎن اﺷﺮاف دﯾﻦ‪ ،‬و ﻋﻈﻤﺎء ﻣﻠﺘﻨﺪ ﺑﻌﺪ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪.‬‬‫زﯾﺮا ﮐﻪ ﻋﺒﺎﺳﻪ ﺑﻨﺖ ﻣﺤﻤـﺪ ﻣﻬﺪي اﺳﺖ‪ ،‬و او اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﻨﺼﻮر و او اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺳـﺠﺎد‪ ،‬و او اﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و او اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒـﺎس اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻋﺒـﺎﺳﻪ ﺑﻨﺖ ﺧﻠﯿﻔﻪ‪ ،‬و اﺧﺖ ﺧﻠﯿﻔﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺤﻔﻮف اﺳﺖ ﺑﻤﻠـﮏ ﻋﺰﯾﺰ‪ ،‬و ﺧﻼﻓﺖ ﻧﺒﻮﯾﻪ‪ ،‬و ﺻـﺤﺒﺖ رﺳﻮل‪ ،‬و ﻋﻤﻮﻣﺖ‬‫آن ﺣﻀـﺮت‪ ،‬و اﻣـﺎﻣﺖ ﻣﻠﺖ‪ ،‬و ﻧﻮر وﺣﯽ و ﻣﻬﺒـﻂ ﻣﻼﺋﮑﻪ‪ ،‬از ﺳﺎﺋﺮ ﺟﻬﺎت ﻗﺮﯾﺒـﮥ اﻟﻌﻬـﺪ اﺳﺖ ﺑﺒـﺪاوت ﻋﺮﺑﯿﺖ و ﺳـﺬاﺟﺖ دﯾﻦ‪ ،‬و ﺑﻌﯿﺪ‬‫اﺳﺖ از ﻋﻮاﺋﺪ ﺗﺮف و ﻣﺮاﺗﻊ ﻓﻮاﺣﺶ ﭘﺲ ﮐﺠﺎ ﻃﻠﺐ ﮐﺮده ﺷﻮد ﺻﻮن و ﻋﻔﺎف ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﺮود از او؟ ﯾﺎ ﮐﺠﺎ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺷﻮد ﻃﻬﺎرت و ذﮐﺎ ﻫﺮ‬‫ﮔﺎه ﻣﻔﻘﻮد ﺷﻮد از ﺑﯿﺖ أول اﻟﯽ آﺧﺮ ﻣﺎ ﺳﻮده ﺑﺘﺸﺪﻗﻪ وﻟﺞ ﻓﯽ ﺗﻨﻤﯿﻘﻪ و ﺗﻠﻔﯿﻘﻪ و ﮐﺪح ﻓﯽ ﺗﺰوﯾﺮه و ﺗﺰوﯾﻘﻪ‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﺪاﯾـﺢ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻋﺒـﺎﺳﻪ ﺛـﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﺴـﺒﺐ آن ﺗﻨﺰﯾﻪ او از اﺣﺘﯿـﺎل در اﯾﻘـﺎع وﻗـﺎع ﺑـﺎ او ﻧﻤـﻮده‪ ،‬ﻫﻤﻪ در ﺑﺮادرش ﻫـﺎرون‬‫ﺑﺎﻻوﻟﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻨـﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﺛـﺎﺑﺖ ﺷـﺪ ﺗﻨﺰﯾﻪ ﻫـﺎرون ﻧﯿﺰ از ﻓﻮاﺣﺶ و ﻗﻮادح‪ ،‬و او ﻫﻢ ﺣﺴﺐ ﻣﻌﺘﻘـﺪ اﺑﻦ ﺧﻠـﺪون ﺻﺎﺣﺐ ﻓﻀﻞ و ﮐﻤﺎل‪ ،‬و ﻣﺘﺼـﻒ‬‫ﺑﺪﯾﻦ و ﺟﻼل اﺑﻦ اﺷﺮاف دﯾﻦ و ﻋﻈﻤﺎء ﻣﻠﺖ ﺑﻌﺪ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻔﻪ‪ ،‬ﻣﺤﻔﻮف ﺑﻤﻠﮏ ﻋﺰﯾﺰ‪ ،‬و ﺧﻼﻓﺖ ﻧﺒﻮﯾﻪ‪ ،‬و ﺻﺤﺒﺖ رﺳﻮل‪،‬‬‫و ﻋﻤﻮﻣﺖ آن ﺣﻀﺮت‪ ،‬و اﻣﺎﻣﺖ ﻣﻠﺖ‪ ،‬و ﻧﻮر وﺣﯽ‪ ،‬و ﻣﻬﺒﻂ ﻣﻼﺋﮑﻪ از ﺳﺎﺋﺮ ﺟﻬﺎت ﺑﺎﺷﺪ و ﻗﺮﯾﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪158 :‬‬‫اﻟﻌﻬـﺪ ﺑﺒـﺪاوت ﻋﺮﺑﯿﺖ و ﺳـﺬاﺟﺖ دﯾﻦ‪ ،‬و ﺑﻌﯿـﺪ از ﻋﻮاﺋـﺪ ﺗﺮف و ﻣﺮاﺗﻊ ﻓﻮاﺣﺶ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﮐﺠﺎ ﻃﻠﺐ ﮐﺮده ﺷﻮد ﺻﻮن و ﻋﻔﺎف ﻫﺮ ﮔﺎه‬‫ﺑﺮود از او؟‬‫و ﮐﺠﺎ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺷﻮد ﻃﻬﺎرت و ذﮐﺎء ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﻔﻘﻮد ﺷﻮد از ﺑﯿﺖ او؟‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻬﺪي و ﻣﻨﺼﻮر و ﻣﺤﻤﺪ و ﻋﻠﯽ اﺷﺮاف دﯾﻦ و ﻋﻈﻤﺎء ﻣﻠﺖ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل او‪ :‬ﻣﺎ ﺗﻤﻮه ﺑﻪ اﻟﺤﮑﺎﯾـﮥ اﻟﺦ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﻌﻈﯿﻢ و اﺟﻼل و ﺗﻔﺨﯿﻢ و اﮐﺒﺎر رﺷـﯿﺪ ﻋﻨﯿﺪ رأس اﻻﺷـﺮار ﮐﻪ ﺗﺒﺮﺋﻪ و ﺗﻨﺰﯾﻪ‬‫او از ﻣﻌﺎﻗﺮه ﺧﻤﺮ و اﻗﺘﺮان ﺳﮑﺮ او ﺑﺴﮑﺮ ﻧﺪﻣﺎن ﻧﻤﻮده‪ ،‬و آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ‪ :‬ﺣﺎَش ﻟ ِﱠﻠِﻪ ﻣﺎ َﻋﻠِْﻤﻨﺎ َﻋَﻠﯿِْﻪ ﻣِْﻦ ُﺳﻮٍء‬‫]‪ ،[1‬ﮐﻪ در ﺣﻖ ﺣﻀـﺮت ﯾﻮﺳﻒ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺤﻖ آن ﺟﺎﺋﺮ ﺣﺎﺋﺮ ﺧﻮاﻧﺪه‪ ،‬و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ رﺷﯿﺪ ﻗﯿﺎم ﻣﯽﮐﺮد ﺑﺂﻧﭽﻪ واﺟﺐ اﺳﺖ ﺑﺮاي‬‫ﻣﻨﺼﺐ ﺧﻼﻓﺖ از دﯾﻦ و ﻋﺪاﻟﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺻـﺤﺎﺑﺖ ﻋﻠﻤﺎء و اوﻟﯿﺎء‪ ،‬و ﻣﺤﺎورات او ﺑﺮاي ﻓﻀـﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﯿﺎض‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﺴـﻤﺎك‪ ،‬و ﻋﻤﺮي‪ ،‬و ﻣﮑﺎﺗﺒﺖ او ﺑﺴﻔﯿﺎن ﺛﻮري‪ ،‬و ﺑﮑﺎء او‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 108‬از ‪210‬‬‫از ﻣﻮاﻋﻆ اﯾﺸﺎن‪ ،‬و دﻋﺎء او در ﻣﮑﻪ در ﺣﺎل ﻃﻮاف ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﺎﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺮ ﻋﺪم ﺟﻮاز ﺻﺪور ﻓﺎﺣﺸﻪ و ﻣﻌﺼﯿﺖ‬‫از رﺷﯿﺪ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻋﺒـﺎدت او و ﻣﺤـﺎﻓﻈﺖ او را ﺑﺮ اوﻗـﺎت ﺻـﻼة‪ ،‬و ﻣﺸـﻬﻮد ﺻـﺒﺢ ﺑـﺄول وﻗﺖ ﻇـﺎﻫﺮ ﺳـﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و آن را ﻣـﺎﻧﻊ از ارﺗﮑﺎب ﻓﺎﺣﺸـﻪ‬‫ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﮐﺮ ﮐﺮده ﮐﻪ ﻃﺒﺮي و ﻏﯿﺮ او ﺣﮑﺎﯾﺖ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﮐﻪ ﺑـﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ رﺷـﯿﺪ ﻣﯽﺧﻮاﻧـﺪ‪ ،‬در ﻫﺮ روز ﺻـﺪ رﮐﻌﺖ ﻧﺎﻓﻠﻪ‪ ،‬و ﻏﺰو ﻣﯽﮐﺮد‬‫ﯾﮑﺴﺎل و ﺣﺞ ﻣﯽﮐﺮد ﯾﮑﺴﺎل‪ [1] .‬ﯾﻮﺳﻒ ‪51‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪159 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل او‪ :‬و أﯾﻀﺎ ﻓﻘﺪ ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺴﺬاﺟﮥ اﻟﺦ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺎرون رﺷـﯿﺪ رﺗﺒﻪ ﻋﺎﻟﯿﻪ از ﻋﻠﻢ و ﺳﺬاﺟﺖ دﯾﻦ داﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺴﺒﺐ‬‫ﻗﺮب ﺧﻮد از ﺳﻠﻒ او ﮐﻪ ﻣﻨﺘﺤﻠﯿﻦ ﻋﻠﻢ و ﺳﺬاﺟﺖ دﯾﻦ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫و از ﻗﻮل او‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ ﺟـﺪه أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ اﻟـﺦ واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﯿـﺎن رﺷـﯿﺪ و در ﻣﯿـﺎن ﻣﻨﺼﻮر زﻣﻨﯽ ﺑﻌﯿـﺪ ﻧﺒﻮده‪ ،‬و ﻣﻨﺼﻮر‬‫ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ ﻋﺎﻟﯿﻪ از ﻋﻠﻢ و دﯾﻦ ﻗﺒﻞ ﺧﻼﻓﺖ و ﺑﻌﺪ آن ﻓﺎﺋﺰ ﺑﻮده‪.‬‬‫ﭘﺲ رﺷﯿﺪ ﻫﻢ ﺻﺎﺣﺐ ورع و دﯾﻦ و ﺑﻌﯿﺪ از ﺣﺎﻻت ﻓﺎﺳﻘﯿﻦ و ﻓﺎﺟﺮﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و از ﻗﻮل او‪ :‬ﻓﮑﯿﻒ ﯾﻠﯿﻖ ﺑﺎﻟﺮﺷـﯿﺪ اﻟـﺦ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ رﺷـﯿﺪ ﺑﺴـﺒﺐ ﻗﺮب ﻋﻬـﺪ از ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬و اﺑﻮت او‪ ،‬و ﺗﺮﺑﯿﺖ ﯾﺎﻓﺘﻦ ﺑﺮ اﻣﺜﺎل اﯾﻦ ﺳـﯿﺮ‬‫ﺣﻤﯿﺪه و ﺧﺼﺎل ﺻﺎﻟﺤﻪ در اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﺧﻮد‪ ،‬و ﺗﺨﻠﻖ ﺑﺂن از ﻣﻌﺎﻗﺮت ﺧﻤﺮ و ﻣﺠﺎﻫﺮت ﺑﺂن ﻣﻨﺰه و ﻣﺒﺮ ﺑﻮده‪.‬‬‫و از ﻗﻮل اﺑﻦ ﺧﻠﺪون‪ :‬و ﻗﺪ ﮐﺎﻧﺖ ﺣﺎﻟﮥ اﻻﺷـﺮاف اﻟﺦ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺎﻟﺖ اﺷﺮاف از ﻋﺮب ﺟﺎﻫﻠﯿﺖ در اﺟﺘﻨﺎب ﺧﻤﺮ ﻣﻌﻠﻮم ﺑﻮد و ﮐﺮم‬‫ﺷﺠﺮه اﯾﺸﺎن ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﺷﺮب ﺧﻤﺮ را ﻣﺬﻣﺖ و ﻋﯿﺐ داﻧﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎ ﻫﺎرون رﺷﯿﺪ اوﻟﯽ اﺳﺖ ﺑﺂﻧﮑﻪ اﺟﺘﻨﺎب از ﺷﺮب ﺧﻤﺮ ﮐﻨﺪ‪ ،‬و ارﺗﮑﺎب‬‫آن ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و آﻧﺮا ﻣﺬﻣﻮم و ﻣﻠﻮم داﻧﺪ‪ ،‬و داﻣﻦ ﺧﻮد از آن اﻓﺸﺎﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺷـﻨﺎﻋﺖ ﺷـﺮب ﺧﻤﺮ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ در زﻣﺎن ﺟﺎﻫﻠﯿﺖ ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮدﯾـﺪ از اﯾﻨﺠﺎ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻓﻈﺎﻋﺖ ﺑﻬﺘﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻟﻌﯿﺎذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﺑﺮ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﺮاﺑﺴﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﺮﻣﺬي ﺑﺎﯾﺮاد آن در »ﺻﺤﯿﺢ« ]‪ [1‬ﺧﻮد ﻧﯿﻞ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺑﺮ ﺟﺒﯿﻦ ]‪ [1‬اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼﺤﯿﺢ ﻟﻠﺘﺮﻣﺬي ج ‪ 5‬ص‬‫‪ 238‬اﻟﺤﺪﯾﺚ )‪ (3026‬ط ﺑﯿﺮوت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪160 :‬‬‫ﺧﻮد ﮔﺬاﺷﺘﻪ‪ ،‬و ﻣﻠﺘﺎﻧﯽ در »ﺗﻤﻮﯾﻪ« ]‪ [1‬و ﺷﺎه ﺳﻼﻣﮥ اﻟﱠﻠﻪ در »ﻣﻌﺮﮐﻪ« ]‪ [2‬ﺑﺬﮐﺮ آن ﻣﺒﺎدرت ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻨﺎي دﯾﻦ و اﺳﻼم ﻇﺎﻫﺮي ﺧﻮد‬‫ﻫﻢ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ ﻗﺼﻮي ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ‪.‬‬‫و از ﻗﻮل او‪» :‬و اﻟﺮﺷـﯿﺪ و آﺑـﺎﺋﻪ« اﻟـﺦ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ رﺷـﯿﺪ و آﺑـﺎي رﺷـﯿﺪ ﺑﺮ ﻣﮑﺎن ﻋﻈﯿﻢ از اﺟﺘﻨﺎب ﻣـﺬﻣﻮﻣﺎت در دﯾﻦ و دﻧﯿﺎي ﺧﻮد‬‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﺘﺨﻠﻖ ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﻤﺤﺎﻣﺪ و اوﺻﺎف ﮐﺎﻣﻞ و ﻧﺰﻋﺎت ﻋﺮب‪.‬‬‫و از ﻗﻮل او‪» :‬اّﻣﺎ اﻟﺨﻤﺮ اﻟﺼﺮف« اﻟﺦ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﺒﯿﻠﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﺎﺗﻬﺎم رﺷﯿﺪ ﺑﺸﺮب ﺧﻤﺮ ﺻﺮف‪ ،‬و ﻧﻪ ﺟﺎﺋﺰ اﺳﺖ ﺗﻘﻠﯿﺪ اﺧﺒﺎر در اﯾﻦ‬‫ﺑﺎب‪.‬‬‫و از ﻗﻮل او‪» :‬ﻓﻠﻢ ﯾﮑﻦ اﻟﺮﺟﻞ« اﻟﺦ ﭘﯿﺪاﺳﺖ ﮐﻪ رﺷﯿﺪ ﺑﺎﻻﺗﺮ از آن ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﻮاﻗﻌﺖ ﻣﺤّﺮم ﮐﻪ از اﮐﺒﺮ ﮐﺒﺎﺋﺮ ﻧﺰد اﻫﻞ ﻣﻠﺖ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻨﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﺜﻞ دﯾﮕﺮ ﺗﺼـﺮﯾﺤﺎت او ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ ﮐﻪ ﻧﺰد اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﺳـﻔﮏ دﻣﺎء اوﻻد اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم ﮐﻪ از رﺷـﯿﺪ واﻗﻊ‬‫ﺷـﺪه‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺤّﺮم و از اﮐﺒﺮ ﮐﺒﺎﺋﺮ ﻧﺰد اﻫﻞ ﻣﻠﺖ ﻧﺒﻮده‪ ،‬ﻓﻨﻌﻮذ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﻨﺼﺐ اﻟﺼـﺮﯾﺢ و اﻟﻌﻨﺎد اﻟﻘﻄﯿﻊ اﻟـﺬي ﯾﻘﺸـﻌﺮ ﻣﻨﻪ ﻟا ﺠﻠﻮد و‬‫ﯾﻨﻔﺠﺮ اﻟﺠﻠﻤﻮد‪.‬‬‫و از ﻗﻮل او‪» :‬ﻟﻘـﺪ ﮐـﺎن اوﻟﺌـﮏ اﻟﻘﻮم« اﻟـﺦ واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ رﺷـﯿﺪ و اﻣﺜﺎل او ﻫﻤﻪ ﺑﺎﻻﺗﺮ از آن ﺑﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ ارﺗﮑﺎب ﺳـﺮف و ﺗﺮف‪ ،‬در‬‫ﻣﻼﺑﺲ ﺧﻮد و زﯾﻨﺖ ﺧﻮد و ﺳﺎﺋﺮ ﻣﺘﻨﺎوﻻت ﺧﻮد ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺴـﺒﺐ آﻧﮑﻪ ﻣﺘﺼﻒ ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﺨﺸﻮﻧﺖ ﺑﺪاوت و ﺳﺬاﺟﺖ دﯾﻦ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻔﺎرﻗﺖ آن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 109‬از ‪210‬‬‫ﻧﮑﺮده ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ ﺣﺎل‪ [1] .‬ﺗﻤﻮﯾﻪ اﻟﻤﻠﺘﺎﻧﯽ ص ‪345‬‬‫]‪ [2‬ﻣﻌﺮﮐﮥ اﻵراء ص ‪237‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪161 :‬‬‫و از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻫﻢ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ دﯾﻨﯽ و ورع‪ ،‬و ﺗﻘﻮي و زﻫﺪ‪ ،‬و ﮐﻤﺎل ﺣﺰم و اﺣﺘﯿﺎط‪ ،‬و ﺣﺴﻦ ادب و ﺧﻠﻖ رﺷـﯿﺪ و اﻣﺜﺎل‬‫او ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ از ارﺗﮑﺎب ﻣﺒﺎﺣﺎت ﻫﻢ در ﻣﺘﻨﺎوﻻت اﺟﺘﻨﺎب ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﻇﻨﮏ ﺑﺎﻟﻤﺤﺮﻣﺎت و اﻟﻤﺤﻈﻮرات‪ ،‬و ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺛﺒﻮت اﯾﻦ‬‫اوﻟـﻮﯾﺖ ﺧﻮد از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ ﺑﻮد‪ ،‬ﻟﮑﻦ اﺑﻦ ﺧﻠـﺪون ﺑﺮ آن اﮐﺘﻔـﺎ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺑﻤﺰﯾـﺪ اﻫﺘﻤـﺎم و ﻋﻨـﺎﯾﺖ و اﻧﻬﻤـﺎك در ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ‬‫ﻫـﺎرون و اﻣﺜـﺎل او‪ ،‬ﮐﻪ در ﺗﻤـﺎم اﯾﻦ ﻓﺼﻞ ﺳﺮاﺳـﺮ ﻫﺰل ﻣﻄﻤـﺢ ﻧﻈﺮ داﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﺗﻨﺒﯿﻪ ﺑﺮ ﺛﺒﻮت اﯾﻦ اوﻟﻮﯾﺖ ﮐﺮده‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪» :‬ﻓﻤﺎ ﻇﻨﮏ ﺑﻤﺎ‬‫ﯾﺨﺮج ﻋﻦ اﻻﺑﺎﺣـﮥ« اﻟﺦ ﮐﻪ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه رﺷـﯿﺪ و اﻣﺜﺎل او اﺣﺘﺮاز و اﺟﺘﻨﺎب از ﻣﺒﺎﺣﺎت ﺗﺮف در ﻣﺘﻨﺎوﻻت ﺧﻮد‬‫داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺮاﺋﺖ و ﺻﯿﺎﻧﺘﺸﺎن از ﻣﺤﻈﻮرات و ﻣﺤﺮﻣﺎت ﺑﺎﻻوﻟﯽ و ﻗﻄﻌﺎ و ﺣﺘﻤﺎ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻇﻦ آن ﻇﻦ ﺑﺎﻃﻞ‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﻫﺎرون ﻋﺒﺎﺳﯽ را ﺑﺘﻘﻮي و زﻫﺪ ﺳﺘﻮده‬‫»و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺧﻠﺪون در ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﺒﺮ و دﯾﻮان اﻟﻤﺒﺘﺪء و اﻟﺨﺒﺮ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﻋﻠﻢ اﻧﺎ ﻗﺪﻣﻨﺎ اﻟﮑﻼم ﻓﯽ اﻻﻣﺎﻣﮥ و ﻣﺸـﺮوﻋﯿﺘﻬﺎ‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺼـﻠﺤﮥ و ان ﺣﻘﯿﻘﺘﻬﺎ اﻟﻨﻈﺮ ﻓﯽ ﻣﺼﺎﻟﺢ اﻻﻣﮥ ﻟﺪﯾﻨﻬﻢ و دﻧﯿﺎﻫﻢ‪ ،‬ﻓﻬﻮ وﻟﯿﻬﻢ و‬‫اﻻـﻣﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬ﯾﻨﻈﺮ ﻟﻬﻢ ذﻟـﮏ ﻓﯽ ﺣﯿـﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﯾﺘﺒﻊ ذﻟـﮏ ان ﯾﻨﻈﺮ ﻟﻬﻢ ﺑﻌـﺪ ﻣﻤـﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﯾﻘﯿﻢ ﻟﻬﻢ ﻣﻦ ﯾﺘﻮﻟﯽ اﻣﻮرﻫﻢ ﮐﻤﺎ ﮐﺎن ﻫﻮ ﯾﺘﻮﻻﻫﺎ و‬‫ﯾﺜﻘﻮن ﺑﻨﻈﺮه ﻟﻬﻢ ﻓﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬ﮐﻤﺎ وﺛﻘﻮا ﺑﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﻗﺒﻞ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﻋﺮف ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟﺸـﺮع ﺑﺎﺟﻤﺎع اﻻﻣـﮥ ﻋﻠﯽ ﺟﻮازه و اﻧﻌﻘﺎده‪ ،‬إذ وﻗﻊ ﺑﻌﻬـﺪ أﺑﯽ‬‫ﺑﮑﺮ رﺿـﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻟﻌﻤﺮ ﺑﻤﺤﻀـﺮ ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬و أﺟﺎزوه و أوﺟﺒﻮا ﻋﻠﯽ أﻧﻔﺴـﻬﻢ ﺑﻪ ﻃﺎﻋﮥ ﻋﻤﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ ﻋﻬﺪ‬‫ﻋﻤﺮ ﻓﯽ اﻟﺸﻮري اﻟﯽ اﻟﺴـﺘﮥ ﺑﻘﯿﮥ اﻟﻌﺸﺮة ]‪ ،[1‬و ﺟﻌﻞ ﻟﻬﻢ ان ﯾﺨﺘﺎروا ﻟﻠﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻓﻔﻮض ﺑﻌﻀـﻬﻢ اﻟﯽ ﺑﻌﺾ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ]‪ [1‬اﻟﻌﺸﺮة‪ :‬ﻫﻢ اﻟﺬﯾﻦ‬‫ﺑﺸﺮوا ﺑﺎﻟﺠﻨﮥ ﻋﻠﯽ اﻋﺘﻘﺎد اﻟﻘﻮم‪ ،‬و ﻫﻢ‪ :‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ ،‬و ﻋﻤﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪162 :‬‬‫أﻓﻀـﯽ ذﻟﮏ اﻟﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف ﻓﺎﺟﺘﻬـﺪ و ﻧﺎﻇﺮ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻓﻮﺟـﺪﻫﻢ ﻣﺘﻔﻘﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﺜﻤﺎن و ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺂﺛﺮ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﺎﻟﺒﯿﻌـﮥ ﻋﻠﯽ‬‫ذﻟـﮏ‪ ،‬ﻟﻤﻮاﻓﻘﺘﻪ اﯾـﺎه ﻋﻠﯽ ﻟﺰوم اﻻﻗﺘـﺪاء ﺑﺎﻟﺸـﯿﺨﯿﻦ ﻓﯽ ﮐـﻞ ﻣﺎ ﯾﻌّﻦ دون اﺟﺘﻬﺎده‪ ،‬ﻓﺎﻧﻌﻘـﺪ اﻣﺮ ﻋﺜﻤﺎن ﻟـﺬﻟﮏ‪ ،‬و اوﺟﺒﻮا ﻃﺎﻋﺘﻪ و ﻟا ﻤﻼﻣﻦ‬‫اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﺣﺎﺿـﺮون ﻟﻼـوﻟﯽ و اﻟﺜﺎﻧﯿـﮥ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻨﮑﺮه أﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻓـﺪل ﻋﻠﯽ اﻧﻬﻢ ﻣﺘﻔﻘﻮن ﻋﻠﯽ ﺻـﺤﮥ ﻫـﺬا اﻟﻌﻬـﺪ‪ ،‬ﻋـﺎرﻓﻮن ﺑﻤﺸـﺮوﻋﯿﺘﻪ‪ ،‬و‬‫اﻻﺟﻤـﺎع ﺣﺠـﮥ ﮐﻤـﺎ ﻋﺮف و ﻻـ ﯾﺘﻬﻢ اﻻﻣـﺎم ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻻـﻣﺮ و ان ﻋﻬـﺪ اﻟﯽ اﺑﯿﻪ أو اﺑﻨﻪ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﻣﺄﻣﻮن ﻋﻠﯽ اﻟﻨﻈﺮ ﻟﻬﻢ ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﻪ ﻓﺎوﻟﯽ ان ﻻ‬‫ﯾﺤﺘﻤﻞ ﻓﯿﻬﺎ ﺗﺒﻌـﮥ ﺑﻌﺪ ﻣﻤﺎﺗﻪ‪ ،‬ﺧﻼﻓﺎ ﻟﻤﻦ ﻗﺎل ﺑﺎﺗﻬﺎﻣﻪ ﻓﯽ اﻟﻮﻟﺪ و اﻟﻮاﻟﺪ‪ ،‬أو ﻟﻤﻦ ﺧﺼـﺺ اﻟﺘﻬﻤﮥ ﺑﺎﻟﻮﻟﺪ دون اﻟﻮاﻟﺪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﺑﻌﯿﺪ ﻋﻦ اﻟﻈﻨﮥ ﻓﯽ‬‫ذﻟﮏ ﮐﻠﻪ‪ ،‬ﻻ ﺳـﯿﻤﺎ إذا ﮐﺎﻧﺖ ﻫﻨﺎك داﻋﯿـﮥ ﺗـﺪﻋﻮا إﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ اﯾﺜﺎر ﻣﺼـﻠﺤﮥ أو ﺗﻮﻗﻊ ﻣﻔﺴـﺪة‪ ،‬ﻓﺘﻨﻔﯽ اﻟﻈﻨـﮥ ﻋﻨﺪ ذﻟﮏ رأﺳﺎ ﮐﻤﺎ وﻗﻊ ﻓﯽ‬‫ﻋﻬﺪ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻻﺑﻨﻪ ﯾﺰﯾﺪ‪ ،‬و ان ﮐﺎن ﻓﻌﻞ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻣﻊ وﻓﺎق اﻟﻨﺎس ﻟﻪ ﺣﺠﮥ ﻓﯽ اﻟﺒﺎب‪.‬‬‫و اﻟﺬي دﻋﺎ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻻﯾﺜﺎر اﺑﻨﻪ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﺎﻟﻌﻬﺪ دون ﻣﻦ ﺳﻮاه‪ ،‬اﻧﻤﺎ ﻫﻮ ﻣﺮاﻋﺎة اﻟﻤﺼـﻠﺤﮥ ﻓﯽ اﺟﺘﻤﺎع اﻟﻨﺎس‪ ،‬و اﻧﻔﺎق اﻫﻮاﺋﻬﻢ ﺑﺎﺗﻔﺎق أﻫﻞ اﻟﺤﻞ‬‫و اﻟﻌﻘـﺪ ﻋﻠﯿﻪ ﺣﯿﻨﺌـﺬ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ أﻣـّﯿ ﮥ إذ ﺑﻨﻮ أﻣّﯿﮥ ﯾﻮﻣﺌﺬ ﻻ ﯾﺮﺿﻮن ﺳﻮاﻫﻢ‪ ،‬و ﻫﻢ ﻋﺼﺎﺑﮥ ﻗﺮﯾﺶ و أﻫﻞ اﻟﻤﻠﮥ أﺟﻤﻊ و أﻫﻞ اﻟﻐﻠﺐ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺄﺛﺮه‬‫ﺑـﺬﻟﮏ دون ﻏﯿﺮه ﻣﻤﻦ ﯾﻈﻦ اﻧﻪ اوﻟﯽ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﻋـﺪل ﻋﻦ اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﯽ اﻟﻤﻔﻀﻮل‪ ،‬ﺣﺮﺻﺎ ﻋﻠﯽ اﻻﺗﻔﺎق و اﺟﺘﻤﺎع اﻻﻫﻮاء اﻟﺬي ﺷﺄﻧﻪ أﻫﻢ ﻋﻨﺪ‬‫اﻟﺸﺎرع و ان ﮐﺎن ﻻ ﯾﻈﻦ ﺑﻤﻌﺎوﯾـﮥ ﻏﯿﺮ ﻫـﺬا‪ ،‬ﻓﻌـﺪاﻟﺘﻪ و ﺻـﺤﺒﺘﻪ ﻣﺎﻧﻌـﮥ ﻣﻦ ﺳﻮي ذﻟﮏ‪ ،‬و ﺣﻀﻮر اﮐﺎﺑﺮ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﻟﺬﻟﮏ و ﺳـﮑﻮﺗﻬﻢ ﻋﻨﻪ‬‫دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ اﻧﺘﻔﺎع اﻟﺮﯾﺐ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻠﯿﺴﻮا ﻣﻤﻦ ﯾﺄﺧﺬﻫﻢ ﻓﯽ اﻟﺤﻖ ﻫﻮادة‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻣﻤﻦ ﺗﺄﺧﺬه اﻟﻌﺰة ﻓﯽ ﻗﺒﻮل اﻟﺤﻖ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻢ ﮐﻠﻬﻢ أﺟﻞ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 110‬از ‪210‬‬‫ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻋـﺪاﻟﺘﻬﻢ ﻣﺎﻧﻌـﮥ ﻣﻨﻪ‪ .‬و ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و ﻃﻠﺤـﮥ‪ ،‬و اﻟﺰﺑﯿﺮ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف‪ ،‬و ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫وﻗﺎص‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪة اﻟﺠﺮاح‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪163 :‬‬‫و ﻓﺮار ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬اﻧﻤﺎ ﻫﻮ ﻣﺤﻤﻮل ﻋﻠﯽ ﺗﻮرﻋﻪ ﻣﻦ اﻟﺪﺧﻮل ﻓﯽ ﺷـﯽء ﻣﻦ اﻻﻣﻮر ﻣﺒﺎﺣﺎ ﮐﺎن أو ﻣﺤﻈﻮرا ﮐﻤﺎ ﻫﻮ ﻣﻌﺮوف‬‫ﻋﻨ ﻪ ‪.‬‬
‫و ﻟﻢ ﯾﺒﻖ ﻓﯽ اﻟﻤﺨﺎﻟﻔـﮥ ﻟﻬـﺬا اﻟﻌﻬـﺪ اﻟـﺬي اﺗﻔﻖ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺠﻤﻬﻮر اﻻـ اﺑﻦ اﻟﺰﺑﯿﺮ‪ ،‬و ﻧـﺪور اﻟﻤﺨـﺎﻟﻒ ﻣﻌﺮوف‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﻪ وﻗﻊ ﻣﺜـﻞ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ‬‫ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻣﻦ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﺬﯾﻦ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﺘﺤﺮون اﻟﺤﻖ و ﯾﻌﻤﻠﻮن ﺑﻪ ﻣﺜﻞ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬و ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﻣﻦ ﺑﻨﯽ أﻣّﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﺴﻔﺎح و اﻟﻤﻨﺼﻮر و اﻟﻤﻬﺪي‪ ،‬و‬‫اﻟﺮﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﻣﻦ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس و أﻣﺜﺎﻟﻬﻢ‪ ،‬ﻣﻤﻦ ﻋﺮﻓﺖ ﻋﺪاﻟﺘﻬﻢ و ﺣﺴﻦ رأﯾﻬﻢ ﻟﻠﻤﺴﻠﻤﯿﻦ و اﻟﻨﻈﺮ ﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻌﺎب ﻋﻠﯿﻬﻢ اﯾﺜﺎر أﺑﻨﺎﺋﻬﻢ و اﺧﻮاﻧﻬﻢ‬‫و ﺧﺮوﺟﻬﻢ ﻋﻦ ﺳـﻨﻦ اﻟﺨﻠﻔـﺎء اﻻرﺑﻌـﮥ ﻓﯽ ذﻟـﮏ‪ ،‬ﻓﺸﺄﻧﻬﻢ ﻏﯿﺮ ﺷﺄن أوﻟﺌﮏ اﻟﺨﻠﻔﺎء‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻢ ﮐﺎﻧﻮا ﻋﻠﯽ ﺣﯿﻦ ﻟﻢ ﺗﺤـﺪث ﻃﺒﯿﻌـﮥ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬و‬‫ﮐﺎن اﻟﻮازع دﯾﻨﯿﺎ ﻓﻌﻨﺪ ﮐﻞ أﺣﺪ وازع ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻬﺪوا اﻟﯽ ﻣﻦ ﯾﺮﺗﻀﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻓﻘﻂ‪ ،‬و آﺛﺮوا ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮه و وﮐﻠﻮا ﮐﻞ ﻣﻦ ﯾﺴﻤﻮ اﻟﯽ ذﻟﮏ‬‫اﻟﯽ وازﻋﻪ‪ ،‬و اﻣﺎ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪﻫﻢ ﻣﻦ ﻟـﺪن ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﻓﮑﺎﻧﺖ اﻟﻌﺼﺒﯿﮥ ﻗﺪ أﺷـﺮﻓﺖ ﻋﻠﯽ ﻏﺎﯾﺘﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬و اﻟﻮازع اﻟﺪﯾﻨﯽ ﻗﺪ ﺿـﻌﻒ‪ ،‬و اﺣﺘﯿﺞ‬‫اﻟﯽ اﻟﻮازع اﻟﺴـﻠﻄﺎﻧﯽ و اﻟﻌﺼﺒﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﻠﻮ ﻋﻬﺪ اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ﻣﻦ ﯾﺮﺗﻀﯿﻪ اﻟﻌﺼﺒﯿﮥ ﻟﺮدت ذﻟﮏ اﻟﻌﻬﺪ‪ ،‬و اﻧﺘﻘﺾ اﻣﺮه ﺳﺮﯾﻌﺎ‪ ،‬و ﺻﺎرت اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ اﻟﯽ‬‫اﻟﻔﺮﻗﮥ و اﻻﺧﺘﻼف‪.‬‬‫ﺳـﺄل رﺟﻞ ﻋﻠﯿﺎ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﺎ ﺑﺎل اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ اﺧﺘﻠﻔﻮا ﻋﻠﯿﮏ و ﻟﻢ ﯾﺨﺘﻠﻔﻮا ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻن أﺑﺎ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ ﮐﺎﻧﺎ واﻟﯿﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﺜﻠﯽ و ﻧا ﺎ اﻟﯿﻮم وال ﻋﻠﯽ ﻣﺜﻠﮏ‪ ،‬ﯾﺸﯿﺮ اﻟﯽ وازع اﻟﺪﯾﻦ‪.‬‬‫أ ﻓﻼ ﺗﺮي اﻟﯽ اﻟﻤﺄﻣﻮن ﻟﻤﺎ ﻋﻬـﺪ اﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺼﺎدق‪ ،‬و ﺳـّﻤﺎه اﻟﺮﺿﺎ‪ ،‬ﮐﯿﻒ أﻧﮑﺮت اﻟﻌﺒﺎﺳـﯿﮥ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻧﻘﻀﻮا ﺑﯿﻌﺘﻪ‪ ،‬و‬‫ﺑـﺎﯾﻌﻮا ﻟﻌﻤﻪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﻤﻬـﺪي‪ ،‬و ﻇﻬﺮ ﻣﻦ اﻟﻬﺮج و اﻟﺨﻼـف‪ ،‬و اﻧﻘﻄـﺎع اﻟﺴـﺒﻞ‪ ،‬و ﺗﻌـﺪد اﻟﺜﻮار و اﻟﺨﻮارج؟ و ﻣﺎ ﮐﺎد أن ﯾﺼـﻄﻠﻢ اﻻﻣﺮ‬‫ﺣﺘﯽ ﺑﺎدر اﻟﻤﺄﻣﻮن ﻣﻦ ﺧﺮاﺳﺎن اﻟﯽ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬ورد أﻣﺮﻫﻢ ﻟﻤﻌﺎﻫﺪه‪ ،‬ﻓﻼ ﺑﺪ ﻣﻦ اﻋﺘﺒﺎر ذﻟﮏ ﻓﯽ اﻟﻌﻬﺪ‪ ،‬ﻓﺎﻟﻌﺼﻮر ﺗﺨﺘﻠﻒ ﺑﺎﺧﺘﻼف ﻣﺎ ﯾﺤﺪث‬‫ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻦ اﻻﻣﻮر و اﻟﻘﺒﺎﺋﻞ و اﻟﻌﺼﺒﯿﺎت‪ ،‬و ﺗﺨﺘﻠﻒ ﺑﺎﺧﺘﻼف اﻟﻤﺼﺎﻟﺢ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪164 :‬‬‫و ﻟﮑﻞ واﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﺣﮑﻢ ﯾﺨﺼﻪ ﺣﮑﻢ ﻟﻄﻔﺎ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻌﺒﺎده‪ ،‬و أﻣﺎ ان ﯾﮑﻮن اﻟﻘﺼﺪ ﺑﺎﻟﻌﻬﺪ ﺣﻔﻆ اﻟﺘﺮاث ﻋﻠﯽ اﻻﺑﻨﺎء‪ ،‬ﻓﻠﯿﺲ ﻣﻦ اﻟﻤﻘﺎﺻـﺪ‬‫اﻟﺪﯾﻨﯿـﮥ‪ ،‬إذ ﻫﻮ أﻣﺮ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺨﺺ ﺑﻪ ﻣﻦ ﯾﺸﺎء ﻣﻦ ﻋﺒﺎده‪ ،‬ﯾﻨﺒﻐﯽ ان ﺗﺤﺴﻦ ﻓﯿﻪ اﻟﻨّﯿﮥ ﻣﺎ اﻣﮑﻦ‪ ،‬ﺧﻮﻓﺎ ﻣﻦ اﻟﻌﺒﺚ ﺑﺎﻟﻤﻨﺎﺳﺐ اﻟﺪﯾﻨﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﻠﮏ‬‫ﻟّﻠﻪ ﯾﺆﺗﯿﻪ ﻣﻦ ﯾﺸﺎء ]‪.[1‬‬‫»از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺰد اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﺳـﻔﺎح‪ ،‬و ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬و ﻣﻬﺪي‪ ،‬و رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﺧﻠﻔﺎء ﺑﺮ ﺣﻖ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﺤﺮي ﺣﻖ‬‫ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﻋﺪاﻟﺘﺸﺎن و ﺣﺴﻦ رأﯾﺸﺎن ﺑﺮاي ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ و ﻧﻈﺮﺷﺎن ﺑﺮاي ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﺜﺎرﺷﺎن اﺑﻨﺎء ﺧﻮد و اﺧﻮان ﺧﻮد را‪،‬‬‫ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺼﻠﺤﺖ دﯾﻨﯽ ﺑﻮدﻧﺪ ﻏﺮض دﻧﯿﻮي‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬و ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﻫﻢ از ﻋﺪول اﺑﺮار و اﺧﯿﺎر روزﮔﺎر‪ ،‬و ﻧﺎﺻـﺤﺎن ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﺧﯿﺮ ﺧﻮاﻫﺎن ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و‬‫ﻣﺘﺤﺮﯾﺎن ﺣﻖ و ﺻﻮاب‪ ،‬و ﺗﺎﺑﻌﺎن ﺳﻨﺖ و ﮐﺘﺎب ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬و ﻣﻬـﺪي‪ ،‬و رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬و ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﻫﻢ ﺑﺎﯾﻦ اوﺻﺎف ﺟﻤﯿﻠﻪ ﻣﻮﺻﻮف ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﻤﻪ ﺷـﻨﺎﯾﻊ اﻓﻌﺎل و‬‫ﻓﻈﺎﯾﻊ اﻋﻤﺎﻟﺸﺎن ﻣﮑﺘﻮم و ﻣﺴـﺘﻮر ﮔﺮدد ﻃﻌﻦ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ‪ ،‬و ﭼﺸﻤﮏ او و اﺗﺒﺎﻋﺶ‪ ،‬ﺑﺮ ﻣﺤﺾ ﻧﺴﺒﺖ ﮐﺮدن ﺗﺸﯿﻊ ﻋﺎم‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺴﯿﺎري از‬‫ﻓﺮق ﻫﺎﻟﮑﻪ ﻣﻨﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻤﺄﻣﻮن و ﻫﺎرون ﺑﺎ وﺻﻒ اﻇﻬﺎر ﻓﻀﺎﯾﺢ و ﻗﺒﺎﺋﺤﺸﺎن از ﻋﺠﺎﺋﺐ روزﮔﺎر اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﺒﺤﺜﯽ دﯾﮕﺮ ﻣﺴـﺘﻔﺎد اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻤﻼﺣﻈﻪ آن ﺟﻤﯿﻊ ﺗﺄوﯾﻼت و ﺗﺴﻮﯾﻼت ﺻﺎﺣﺐ »ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ« ﮐﻪ ﺑﺘﺰوﯾﺮ آن ﺟﺰءﻫﺎ‬‫ﺳﯿﺎه ﮐﺮده َﻫﺒﺎًء َﻣﻨْﺜُﻮرًا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 111‬از ‪210‬‬‫ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫ﺗﻔﺼﯿﻠﺶ آﻧﮑﻪ از ﻗﻮل او‪» :‬ﮐﻤﺎ وﻗﻊ ﻓﯽ ﻋﻬﺪ ﻣﻌﺎوﯾﮥ« اﻟﺦ ﻣﻊ ﻟﺤﺎظ ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ج ‪ 1‬ص ‪ 175‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪165 :‬‬‫ﻋﺒﺎرت ﺳﺎﺑﻘﻪ از آن اﻋﻨﯽ‪:‬‬‫»و ﻻ ﯾّﺘﻬﻢ اﻻﻣﺎم« اﻟـﺦ ﺑﮑﻤﺎل ﻇﻬﻮر واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﺎوﯾﻪ‪ ،‬ﮐﻪ اﻣﺎم ﺑﺮ ﺣﻖ و ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺑﺎﻟﺼﺪق ﺑﻮده‪ ،‬در اﺳـﺘﺨﻼف ﯾﺰﯾﺪ ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﻬﻢ‬‫ﺑﺰﯾﻎ و ﺣﯿﻒ و ﻣﺨـﺎﻟﻔﺖ ﺻﻮاب ﻧﺒﻮده‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻣﻌـﺎوﯾﻪ ﻣـﺄﻣﻮن ﺑﻮد ﺑﺮ ﻧﻈﺮ ﺑﺮاي ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ در ﺣﯿـﺎت ﺧﻮد‪ ،‬ﭘﺲ اوﻟﯽ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺣﺘﻤﺎل‬‫ﺗﺒﻌﻪ در ﺧﻼﻓﺖ ﻧﮑﻨﺪ ﺑﻌﺪ ﻣﻤﺎت ﺧﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻌﺎوﯾﻪ در ﻋﻬﺪ ﺧﻼﻓﺖ ﺑﺴﻮي ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻌﯿﺪ ﺑﻮد از ﺗﻬﻤﺖ و ﻻ ﺳـﯿﻤﺎ در اﯾﻦ اﺳـﺘﺨﻼف‪ ،‬داﻏﯿﻪ‬‫اﯾﺜﺎر ﻣﺼﻠﺤﺖ ﯾﺎ دﻓﻊ ﻣﻔﺴﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻨﺘﻔﯽ ﮔﺮدﯾﺪ ﺗﻬﻤﺖ رأﺳﺎ‪ ،‬ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل او‪» :‬و ان ﮐﺎن ﻓﻌﻞ ﻣﻌﺎوﯾﮥ« اﻟﺦ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﻌﻞ ﻣﻌﺎوﯾﻪ در اﺳﺘﺨﻼف ﯾﺰﯾﺪ ﺑﺎ وﺻﻒ ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﻣﺮدم او را ﺣﺠﺖ ﺑﻮد در‬‫اﯾﻦ ﺑﺎب‪ ،‬و از ﻗﻮل او‪» :‬و اﻟـﺬي دﻋﺎ ﻣﻌﺎوﯾﮥ« اﻟﺦ ﻧﯿﺰ ﺑﮑﻤﺎل ﺗﻮﺿـﯿﺢ و ﺗﺄﮐﯿﺪ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳـﺘﺨﻼف ﯾﺰﯾﺪ‪ ،‬و ﺻـﺤﺖ ﺗﺄﻣﯿﺮ آن ﻋﻨﯿﺪ ﻇﺎﻫﺮ و‬‫ﻻﯾﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﻓﻼ ﺣﻮل و ﻻ ﻗﻮة اﻻ ﺑﺎﻟّﻠﻪ‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﻣﻌﺎوﯾﻪ و ﯾﺰﯾﺪ را ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺑﺤﻖ و ﺻﺎﻟﺢ داﻧﺴﺘﻪ‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺧﻠﺪون در ﮐﺘﺎب اﻟﻌﺒﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪ «:‬و ﻟﻤﺎ وﻗﻌﺖ اﻟﻔﺘﻨﮥ ﺑﯿﻦ ﻋﻠﯽ و ﻣﻌﺎوﯾﮥ و ﻫﯽ ﻣﻘﺘﻀـﯽ اﻟﻌﺼﺒﯿﮥ ﮐﺎن ﻃﺮﯾﻘﻬﻢ ﻓﯿﻬﺎ اﻟﺤﻖ و اﻻﺟﺘﻬﺎد‬‫و ﻟﻢ ﯾﮑﻮﻧﻮا ﻓﯽ ﻣﺤﺎرﺑﺘﻬﻢ ﻟﻐﺮض دﻧﯿﻮي أو ﻻﯾﺜﺎر ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬أو ﻻﺳﺘﺸـﻌﺎر ﺣﻘﺪ ﮐﻤﺎ ﻗﺪ ﯾﺘﻮﻫﻤﻪ ﻣﺘﻮﻫﻢ و ﯾﻨﺰع ]‪ [1‬إﻟﯿﻪ ﻣﻠﺤﺪ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ اﺧﺘﻠﻒ‬‫اﺟﺘﻬﺎدﻫﻢ ﻓﯽ اﻟﺤﻖ‪ ،‬و ﺳـّﻔﻪ ﮐﻞ واﺣﺪ ﻧﻈﺮ ﺻﺎﺣﺒﻪ ﺑﺎﺟﺘﻬﺎده ﻓﯽ اﻟﺤﻖ‪ ،‬ﻓﺎﻗﺘﺘﻠﻮا ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ان ﮐﺎن اﻟﻤﺼـﯿﺐ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻗﺎﺋﻤﺎ ﻓﯿﻬﺎ‬‫ﺑﻘﺼـﺪ اﻟﺒﺎﻃـﻞ‪ ،‬اﻧﻤـﺎ ﻗﺼـﺪ اﻟﺤﻖ و أﺧﻄـﺄ‪ ،‬و اﻟﮑـﻞ ﮐﺎﻧﻮا ﻓﯽ ﻣﻘﺎﺻـﺪﻫﻢ ﻋﻠﯽ ﺣﻖ‪ ،‬ﺛﻢ اﻗﺘﻀﺖ ﻃﺒﯿﻌـﮥ اﻟﻤﻠﮏ اﻻﻧﻔﺮاد ﺑﺎﻟﻤﺠـﺪ‪ ،‬و اﺳﺘﯿﺜﺎر‬‫اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻤﻌﺎوﯾﮥ أن ﯾﺪﻓﻊ ذﻟﮏ ﻋﻦ ﻧﻔﺴﻪ و ﻗﻮﻣﻪ‪ [1] ،‬ﻧﺰع إﻟﯿﻪ ﯾﻨﺰع ﻣﻦ ﺑﺎب ﻣﻨﻊ‪ :‬ذﻫﺐ إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪166 :‬‬‫ﻓﻬﻮ أﻣﺮ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺳﺎﻗﺘﻪ اﻟﻌﺼﺒﯿـﮥ ﺑﻄﺒﯿﻌﺘﻬﺎ و اﺳﺘﺸـﻌﺮﺗﻪ ﺑﻨﻮ أﻣﯿـﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻘﮥ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻓﯽ اﻗﺘﻔﺎء اﻟﺤﻖ ﻣﻦ أﺗﺒﺎﻋﻬﻢ ﻓﺎﻋﺼﻮﺻـﺒﻮا‬‫]‪ [1‬ﻋﻠﯿﻪ و اﺳﺘﻤﺎﺗﻮا ]‪ [2‬دوﻧﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ ﺣﻤﻠﻬﻢ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮ ﺗﻠﮏ اﻟﻄﺮﯾﻘﮥ‪ ،‬و ﺧﺎﻟﻔﻬﻢ ﻓﯽ اﻻﻧﻔﺮاد ﺑﺎﻻﻣﺮ‪ ،‬ﻟﻮﻗﻊ ﻓﯽ اﻓﺘﺮاق اﻟﮑﻠﻤﮥ اﻟﺘﯽ ﮐﺎن‬‫ﺟﻤﻌﻬﺎ و ﺗﺄﻟﯿﻔﻬﺎ أﻫﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ أﻣﺮ ﻟﯿﺲ وراءه ﮐﺒﯿﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﮐﺎن ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬إذا رأي اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻟﻮ ﮐﺎن ﻟﯽ ﻣﻦ اﻻﻣﺮ ﺷﯽء ﻟﻮﻟﯿﺘﻪ اﻟﺨﻼﻓﮥ‪ ،‬و‬‫ﻟﻮ أراد أن ﯾﻌﻬـﺪ إﻟﯿﻪ ﻟﻔﻌـﻞ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﻪ ﮐﺎن ﯾﺨﺸـﯽ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ أﻣـّﯿ ﮥ أﻫﻞ اﻟﺤﻞ و اﻟﻌﻘـﺪ ﻟﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎه‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻘـﺪر أن ﯾﺤﻮل اﻻﻣﺮ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻟﺌﻼ ﺗﻘﻊ‬‫اﻟﻔﺮﻗﮥ‪ ،‬و ﻫﺬا ﮐﻠﻪ اﻧﻤﺎ ﺣﻤﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻨﺎزع اﻟﻤﻠﮏ اﻟﺘﯽ ﻫﯽ ﻣﻘﺘﻀـﯽ اﻟﻌﺼﺒﯿﮥ‪ ،‬ﻓﺎﻟﻤﻠﮏ إذا ﺣﺼﻞ و ﻓﺮﺿـﻨﺎ أن اﻟﻮاﺣﺪ اﻧﻔﺮد ﺑﻪ‪ ،‬و ﺻﺮﻓﻪ ﻓﯽ‬‫ﻣـﺬاﻫﺐ اﻟﺤﻖ و وﺟﻮﻫﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ ذﻟـﮏ ﻧﮑﯿﺮ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻟﻘـﺪ اﻧﻔﺮد ﺳـﻠﯿﻤﺎن و أﺑﻮه داود ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻤـﺎ ﺑﻤﻠـﮏ ﺑﻨﯽ اﺳـﺮاﺋﯿﻞ‪ ،‬ﻟﻤﺎ‬‫اﻗﺘﻀﺘﻪ ﻃﺒﯿﻌﮥ اﻟﻤﻠﮏ ﻓﯿﻬﻢ ﻣﻦ اﻻﻧﻔﺮاد ﺑﻪ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﻮا ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﻣﻦ اﻟﻨﺒﻮة و اﻟﺤﻖ‪.‬‬‫و ﮐﺬﻟﮏ ﻋﻬﺪ ﻣﻌﺎوﯾﮥ اﻟﯽ ﯾﺰﯾﺪ ﺧﻮﻓﺎ ﻣﻦ اﻓﺘﺮاق اﻟﮑﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﮐﺎﻧﺖ ﺑﻨﻮ أﻣّﯿﮥ ﻟﻢ ﯾﺮﺿﻮا ﺗﺴـﻠﯿﻢ اﻻﻣﺮ اﻟﯽ ﻣﻦ ﺳﻮاﻫﻢ‪ ،‬ﻓﻠﻮ ﻗﺪ ﻋﻬﺪ اﻟﯽ ﻏﯿﺮه‬‫اﺧﺘﻠﻔﻮا ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻣﻊ أن ﻇﻨﻬﻢ ﮐﺎن ﺑﻪ ﺻﺎﻟﺤﺎ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺮﺗﺎب أﺣـﺪ ﻓﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻈﻦ ﺑﻤﻌﺎوﯾـﮥ ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﯿﻌﻬـﺪ إﻟﯿﻪ و ﻫﻮ ﯾﻌﺘﻘﺪ ﻣﺎ ﮐﺎن‬‫ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻔﺴﻖ‪ ،‬ﺣﺎﺷﺎ ﻟّﻠﻪ ﻟﻤﻌﺎوﯾﮥ ﻣﻦ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﮐـﺬﻟﮏ ﮐﺎن ﻣﺮوان ﺑﻦ اﻟﺤﮑﻢ و اﺑﻨﻪ و ان ﮐﺎﻧﻮا ﻣﻠﻮﮐﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﺬﻫﺒﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﻤﻠﮏ ﻣﺬﻫﺐ أﻫﻞ اﻟﺒﻄﺎﻟﮥ و اﻟﺒﻐﯽ‪ ،‬اﻧﻤﺎ ﮐﺎﻧﻮا ﻣﺘﺤﺮﯾﻦ‬‫ﻟﻤﻘﺎﺻـﺪ اﻟﺤﻖ ﺟﻬـﺪﻫﻢ‪ ،‬اﻻ ﻓﯽ ﺿـﺮورة ﺗﺤﻤﻠﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻀـﻬﺎ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﺧﺸـﯿﮥ اﻓﺘﺮاق اﻟﮑﻠﻤـﮥ اﻟـﺬي ﻫﻮ أﻫﻢ ﻟـﺪﯾﻬﻢ ﻣﻦ ﮐﻞ ﻣﻘﺼﺪ‪ ،‬ﯾﺸـﻬﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 112‬از ‪210‬‬‫ﻟﺬﻟﮏ ﻣﺎ ﮐﺎﻧﻮا ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻻﺗﺒﺎع و اﻻﻗﺘﺪاء‪ ،‬و ﻣﺎ ﻋﻠﻢ اﻟﺴﻠﻒ ﻣﻦ ]‪ [1‬اﻋﺼﻮﺻﺐ اﻟﻘﻮم‪ :‬اﺟﺘﻤﻌﻮا‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺳﺘﻤﺎﺗﻮا ﻃﻠﺒﻮا اﻟﻤﻮت ﻻﻧﻔﺴﻬﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪167 :‬‬‫أﺣﻮاﻟﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺪ اﺣﺘﺞ ﻣﺎﻟﮏ ﻓﯽ »اﻟﻤﻮﻃﺄ« ﺑﻌﻤﻞ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬و أﻣﺎ ﻣﺮوان ﻓﮑﺎن ﻣﻦ اﻟﻄﺒﻘﮥ اﻻوﻟﯽ ﻣﻦ اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ و ﻋﺪاﻟﺘﻬﻢ ﻣﻌﺮوﻓﮥ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﺗـﺪرج اﻻـﻣﺮ ﻓﯽ وﻟـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠـﮏ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﻮا ﻣﻦ اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﺎﻟﻤﮑﺎن اﻟـﺬي ﮐﺎﻧﻮا ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﺗﻮﺳـﻄﻬﻢ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ ،‬ﻓﻨﺰع اﻟﯽ ﻃﺮﯾﻘﮥ‬‫اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻻرﺑﻌﮥ و اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﺟﻬﺪه و ﻟﻢ ﯾﻬﻤﻞ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﺟﺎء ﺧﻠﻔﻬﻢ و اﺳﺘﻌﻤﻠﻮا ﻃﺒﯿﻌﮥ اﻟﻤﻠﮏ ﻓﯽ أﻏﺮاﺿﻬﻢ اﻟﺪﻧﯿﻮﯾﮥ و ﻣﻘﺎﺻﺪﻫﻢ‪ ،‬و ﻧﺴﻮا ﻣﺎ ﮐﺎن ﻋﻠﯿﻪ ﺳﻠﻔﻬﻢ ﻣﻦ ﺗﺤﺮي اﻟﻘﺼﺪ ﻓﯿﻬﺎ و اﻋﺘﻤﺎد‬‫اﻟﺤﻖ ﻓﯽ ﻣـﺬاﻫﺒﻬﺎ‪ ،‬ﻓﮑـﺎن ذﻟﮏ ﻣﻤﺎ دﻋﺎ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ أن ﻧﻌﻮا ]‪ [1‬ﻋﻠﯿﻬﻢ أﻓﻌﺎﻟﻬﻢ و أداﻟﻮا ]‪ [2‬ﺑﺎﻟﺪﻋﻮة اﻟﻌﺒﺎﺳـﯿﮥ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬و وﻟﯽ رﺟﺎﻟﻬﺎ اﻻﻣﺮ‪،‬‬‫ﻓﮑﺎﻧﻮا ﻣﻦ اﻟﻌﺪاﻟﮥ ﺑﻤﮑﺎن‪ ،‬و ﺻﺮﻓﻮا اﻟﻤﻠﮏ ﻓﯽ وﺟﻮه اﻟﺤﻖ و ﻣﺬاﻫﺒﻪ ﻣﺎ اﺳﺘﻄﺎﻋﻮا‪.‬‬‫ﺣﺘﯽ ﺟـﺎء ﺑﻨﻮ اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪه‪ ،‬ﻓﮑـﺎن ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺼﺎﻟـﺢ و اﻟﻄﺎﻟـﺢ‪ ،‬ﺛﻢ أﻓﻀـﯽ اﻻﻣﺮ اﻟﯽ ﺑﯿﻨﻬﻢ ﻓﺄﻋﻄﻮا اﻟﻤﻠﮏ و اﻟﺘﺮف ﺣﻘﻪ‪ ،‬و اﻧﻐﻤﺴﻮا ﻓﯽ‬‫اﻟﺪﻧﯿﺎ و ﺑﺎﻃﻠﻬﺎ‪ ،‬و ﻧﺒﺬوا اﻟﺪﯾﻦ وراﺋﻬﻢ ﻇﻬﺮﯾﺎ‪ ،‬ﻓﺎذن اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺤﺮﺑﻬﻢ‪ ،‬و اﻧﺘﺰاع اﻻﻣﺮ ﻣﻦ أﯾﺪي اﻟﻌﺮب ﺟﻤﻠﮥ و أﻣﮑﻦ ﺳﻮاﻫﻢ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠَﻪ ﻻ َﯾْﻈﻠُِﻢ‬‫ﻣِﺜْﻘﺎَل َذﱠرٍة‬‫‪ ،‬و ﻣﻦ ﺗﺄﻣﻞ ﺳﯿﺮ ﻫﺆﻻء اﻟﺨﻠﻔﺎء و اﻟﻤﻠﻮك و اﺧﺘﻼﻓﻬﻢ ﻓﯽ ﺗﺤﺮي اﻟﺤﻖ ﻣﻦ اﻟﺒﺎﻃﻞ ﻋﻠﻢ ﺻﺤﮥ ﻣﺎ ﻗﻠﻨﺎه‪.‬‬‫و ﻗـﺪ ﺣﮑﯽ اﻟﻤﺴـﻌﻮدي ﻣﺜﻠﻪ ﻓﯽ أﺣﻮال ﺑﻨﯽ أﻣـّﯿ ﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﻨﺼﻮر و ﻗﺪ ﺣﻀـﺮ ﻋﻤﻮﻣﺘﻪ‪ ،‬و ذﮐﺮوا ﺑﻨﯽ أﻣّﯿﮥ ﻓﻘﺎل‪ :‬أﻣﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ‬‫ﻓﮑﺎن ﺟﺒﺎرا ﻻ ﯾﺒﺎل ﺑﻤﺎ ﺻﻨﻊ‪ ،‬و أﻣﺎ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﻓﮑﺎن ﻫﻤﻪ ﺑﻄﻨﻪ و ﻓﺮﺟﻪ‪ ،‬و أﻣﺎ ﻋﻤﺮ ﻓﮑﺎن أﻋﻮر ﺑﯿﻦ ﻋﻤﯿﺎن‪ ،‬و ﮐﺎن رﺟﻞ اﻟﻘﻮم ﻫﺸﺎﻣﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﺰل ﺑﻨﻮ أﻣّﯿﮥ ﺿﺎﺑﻄﯿﻦ ﻟﻤﺎ ﻣﻬﺪ ﻟﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﺴﻠﻄﺎن ﯾﺤﻮﻃﻮﻧﻪ‪ ،‬و ﯾﺼﻮﻧﻮن ]‪ [1‬ﻧﻌﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﻌﻠﻪ‪ :‬ﻋﺎﺑﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫]‪ [2‬ادال ﻓﻼن ﻓﻼﻧﺎ ﻣﻦ ﻓﻼن‪ :‬ﻧﺰع اﻟﺪوﻟﮥ ﻣﻨﻪ و ﺣﻮﻟﻬﺎ اﻟﯽ اﻟﺜﺎﻧﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪168 :‬‬‫ﻣـﺎ وﻫﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻬﻢ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻣﻊ ﺗﺴـﻠﻤﻬﻢ ﻣﻌـﺎﻟﯽ اﻻـﻣﻮر و رﻓﻀـﻬﻢ دﻧـّﯿ ﺎﺗﻬﻢ‪ ،‬ﺣـﺘﯽ أﻓﻀـﯽ اﻻـﻣﺮ اﻟﯽ أﺑﻨـﺎﺋﻬﻢ اﻟﻤﺘﺮﻓﯿﻦ‪ ،‬ﻓﮑـﺎﻧﺖ ﻫّﻤﺘﻬﻢ ﻗﺼـﺪ‬‫اﻟﺸـﻬﻮات و رﮐﻮب اﻟﻠﺬات ﻣﻦ ﻣﻌﺎﺻـﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺟﻬﻼ ﺑﺎﺳـﺘﺪراﺟﻪ و أﻣﻨﺎ ﻟﻤﮑﺮه‪ ،‬ﻣﻊ اﻃﺮاﺣﻬﻢ ﺻﯿﺎﻧﮥ اﻟﺨﻼﻓﮥ‪ ،‬و اﺳﺘﺨﻔﺎﻓﻬﻢ ﺑﺤﻖ اﻟﺮﯾﺎﺳﮥ‪ ،‬و‬‫ﺿﻌﻔﻬﻢ ﻋﻦ ﻟا ﺴﯿﺎﺳﮥ‪ ،‬ﻓﺴﻠﺒﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺰ‪ ،‬و أﻟﺒﺴﻬﻢ اﻟﺬل و ﻧﻔﯽ ﻋﻨﻬﻢ اﻟﻨﻌﻤﮥ‪.‬‬‫ﺛﻢ اﺳﺘﺤﻀﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺮوان‪ ،‬ﻓﻘﺺ ﻋﻠﯿﻪ ﺧﺒﺮه ﻣﻊ ﻣﻠﮏ اﻟﻨﻮﺑﮥ ﻟّﻤﺎ دﺧﻞ ﻓﯽ أرﺿﻪ ﻓﺎرا أﯾﺎم اﻟﺴﻔﺎح‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬أﻗﻤﺖ ﻣﻠﯿﺎ‪ ،‬ﺛﻢ أﺗﺎﻧﯽ ﻣﻠﮑﻬﻢ ﻓﻘﻌـﺪ ﻋﻠﯽ اﻻرض‪ ،‬و ﻗﺪ ﺑﺴـﻄﺖ ﻟﯽ ﻓﺮش ذات ﻗﯿﻤﮥ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﻣﺎ ﻣﻨﻌﮏ ﻣﻦ اﻟﻘﻌﻮد ﻋﻠﯽ ﺛﯿﺎﺑﻨﺎ؟ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫اﻧﯽ ﻣﻠـﮏ و ﺣﻖ ﻟﮑـﻞ ﻣﻠـﮏ أن ﯾﺘﻮاﺿﻊ ﻟﻌﻈﻤـﮥ اﻟﱠﻠﻪ إذ رﻓﻌﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺛﻢ ﻗـﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﺗﺸـﺮﺑﻮن اﻟﺨﻤﺮ و ﻫﯽ ﻣﺤﺮﻣـﮥ ﻋﻠﯿﮑﻢ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﮑﻢ؟ ﻓﻘﻠﺖ‪:‬‬‫اﺟﺘﺮأ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﻋﺒﯿﺪﻧﺎ و أﺗﺒﺎﻋﻨﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠﻢ ﺗﻄﺆن اﻟﺰرع ﺑﺪواﺑﮑﻢ و اﻟﻔﺴﺎد ﻣﺤﺮم ﻋﻠﯿﮑﻢ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻓﻌﻞ ذﻟﮏ ﻋﺒﯿﺪﻧﺎ و أﺗﺒﺎﻋﻨﺎ ﺑﺠﻬﻠﻬﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﻠﻢ ﺗﻠﺒﺴﻮن اﻟﺪﯾﺒﺎج و اﻟﺬﻫﺐ و اﻟﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺤّﺮم ﻋﻠﯿﮑﻢ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﮑﻢ؟ ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫ذﻫﺐ ﻣﻨﺎ اﻟﻤﻠﮏ و اﻧﺘﺼـﺮﻧﺎ ﺑﻘﻮم ﻣﻦ اﻟﻌﺠﻢ دﺧﻠﻮا ﻓﯽ دﯾﻨﻨﺎ‪ ،‬ﻓﻠﺒﺴﻮا ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺮه ﻣﻨﺎ‪ ،‬ﻓﺄﻃﺮق ﯾﻨﮑﺖ ﺑﯿـﺪه ﻓﯽ اﻻرض و ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻋﺒﯿﺪﻧﺎ‬‫و أﺗﺒﺎﻋﻨﺎ و أﻋﺎﺟﻢ دﺧﻠﻮا ﻓﯽ دﯾﻨﻨﺎ‪.‬‬‫ﺛﻢ رﻓﻊ رأﺳﻪ اﻟﯽ و ﻗﺎل‪ :‬ﻟﯿﺲ ﮐﻤﺎ ذﮐﺮت‪ ،‬ﺑﻞ أﻧﺘﻢ ﻗﻮم اﺳـﺘﺤﻠﻠﺘﻢ ﻣﺎ ﺣّﺮم اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﮑﻢ‪ ،‬و أﺗﯿﺘﻢ ﻣﺎ ﻣﻨﻪ ﻧﻬﯿﺘﻢ‪ ،‬و ﻇﻠﻤﺘﻢ ﻓﯿﻤﺎ ﻣﻠﮑﺘﻢ ﻓﺴﻠﺒﮑﻢ‬‫اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺰ و أﻟﺒﺴﮑﻢ اﻟﺬل ﺑﺬﻧﻮﺑﮑﻢ‪ ،‬و ﻟﻠّﻪ ﻧﻘﻤﮥ ﻟﻢ ﺗﺒﻠﻎ ﻏﺎﯾﺘﻬﺎ ﻓﯿﮑﻢ‪ ،‬و أﻧﺎ ﺧﺎﺋﻒ أن ﯾﺤﻞ ﺑﮑﻢ اﻟﻌﺬاب و أﻧﺘﻢ ﺑﺒﻠﺪي ﻓﯿﻨﺎﻟﻨﯽ ﻣﻌﮑﻢ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ‬‫اﻟﻀﯿﺎﻓﮥ ﺛﻼث‪ ،‬ﻓﺘﺰود ﻣﺎ اﺣﺘﺠﺖ إﻟﯿﻪ و ارﺗﺤﻞ ﻋﻦ أرﺿﯽ‪ ،‬ﻓﺘﻌﺠﺐ اﻟﻤﻨﺼﻮر و أﻃﺮق‪.‬‬‫ﻓﻘﺪ ﺗﺒﯿﻦ ﻟﮏ ﮐﯿﻒ اﻧﻘﻠﺒﺖ اﻟﺨﻼﻓﮥ اﻟﯽ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬و أن اﻻﻣﺮ ﮐﺎن ﻓﯽ اوﻟﻪ ﺧﻼﻓﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪169 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 113‬از ‪210‬‬‫و وازع ﮐﻞ أﺣﺪ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ و ﻫﻮ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﻮا ﯾﺆﺛﺮوﻧﻪ ﻋﻠﯽ اﻣﻮر دﻧﯿﺎﻫﻢ‪ ،‬و ان أﻓﻀﺖ اﻟﯽ ﻫﻼﮐﻬﻢ وﺣﺪﻫﻢ دون اﻟﮑﺎﻓﮥ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا ﻋﺜﻤﺎن ﻟﻤﺎ ﺣﺼـﺮ ﻓﯽ اﻟﺪار ﺟﺎءه اﻟﺤﺴﻦ و اﻟﺤﺴـﯿﻦ و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ و اﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ و أﻣﺜﺎﻟﻬﻢ ﯾﺮﯾﺪون اﻟﻤﺪاﻓﻌﮥ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺄﺑﯽ و ﻣﻨﻊ ﻣﻦ‬‫ﺳﻞ اﻟﺴﯿﻮف ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ﻣﺨﺎﻓﮥ اﻟﻔﺮﻗﮥ و ﺣﻔﻈﺎ ﻟﻼﻟﻔﮥ اﻟﺘﯽ ﺑﻬﺎ ﺣﻔﻆ اﻟﮑﻠﻤﮥ و ﻟﻮ أدي اﻟﯽ ﻫﻼﮐﻪ‪.‬‬‫و ﻫﺬا ﻋﻠﯽ أﺷﺎر إﻟﯿﻪ اﻟﻤﻐﯿﺮة ﻻول وﻻﯾﺘﻪ ﺑﺎﺳـﺘﺒﻘﺎء اﻟﺰﺑﯿﺮ و ﻣﻌﺎوﯾﮥ و ﻃﻠﺤﮥ ﻋﻠﯽ اﻋﻤﺎﻟﻬﻢ ﺣﺘﯽ ﯾﺠﺘﻤﻊ اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯽ ﺑﯿﻌﺘﻪ‪ ،‬و ﺗﺘﻔﻖ اﻟﮑﻠﻤﮥ‪ ،‬و‬‫ﻟﻪ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﻣﺎ ﺷﺎء ﻣﻦ أﻣﺮه‪ ،‬و ﮐﺎن ذﻟﮏ ﻣﻦ ﺳﯿﺎﺳﮥ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬ﻓﺄﺑﯽ ﻓﺮارا ﻣﻦ اﻟﻐﺶ اﻟﺬي ﯾﻨﺎﻓﯿﻪ اﻻﺳﻼم‬‫و ﻏﺪا ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻤﻐﯿﺮة ﻣﻦ اﻟﻐﺪاة ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﻘﺪ أﺷـﺮف ﻋﻠﯿﮏ ﺑﺎﻻﻣﺲ ﺑﻤﺎ أﺷﺮت‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺪت اﻟﯽ ﻧﻈﺮي ﻓﻌﻠﻤﺖ أﻧّﻪ ﻟﯿﺲ ﻣﻦ اﻟﺤﻖ و اﻟﻨﺼﯿﺤﮥ‪ ،‬و‬‫أن اﻟﺤﻖ ﻓﯿﻤﺎ رأﯾﺘﻪ أﻧﺖ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻠﯽ‪ :‬ﻻ و اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻞ أﻋﻠﻢ اﻧﮏ ﻧﺼـﺤﺘﻨﯽ ﺑﺎﻻﻣﺲ و ﻏﺸﺸـﺘﻨﯽ اﻟﯿﻮم‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻣﻨﻌﻨﯽ ﻣﻤﺎ أﺷﺮت ﺑﻪ ذاﺋﺪ اﻟﺤﻖ‪،‬‬‫و ﻫﮑﺬا ﮐﺎﻧﺖ أﺣﻮاﻟﻬﻢ ﻓﯽ اﺻﻼح دﯾﻨﻬﻢ ﺑﻔﺴﺎد دﻧﯿﺎﻫﻢ و ﻧﺤﻦ‪.‬‬‫ﻧﺮّﻗﻊ دﻧﯿﺎﻧﺎ ﺑﺘﻤﺰﯾﻖ دﯾﻨﻨﺎ ﻓﻼ دﯾﻨﻨﺎ ﯾﺒﻘﯽ و ﻻ ﻣﺎ ﻧﺮّﻗﻊ‬‫ﻓﻘـﺪ رأﯾﺖ ﮐﯿﻒ ﺻﺎر اﻻﻣﺮ اﻟﯽ اﻟﻤﻠﮏ و ﺑﻘﯿﺖ ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻟﺨﻼﻓـﮥ ﻣﻦ ﺗﺤﺮي اﻟـﺪﯾﻦ و ﻣﺬاﻫﺒﻪ و اﻟﺠﺮي ﻋﻠﯽ ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺤﻖ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻈﻬﺮ اﻟﻐﯿﺮ‬‫اﻻ ﻓﯽ اﻟﻮازع اﻟﺬي ﮐﺎن دﯾﻨﺎ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﻘﻠﺐ ﻋﺼﺒﯿﮥ و ﺳﯿﻔﺎ‪.‬‬‫و ﻫﮑﺬا ﮐﺎن اﻻﻣﺮ ﺑﻌﻬﺪ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ ،‬و ﻣﺮوان‪ ،‬و اﺑﻨﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬و اﻟﺼﺪر اﻻول ﻣﻦ ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﯽ اﻟﺮﺷﯿﺪ و ﺑﻌﺾ وﻟﺪه‪ ،‬ﺛﻢ ذﻫﺒﺖ‬‫ﻣﻌﺎﻧﯽ اﻟﺨﻼﻓﮥ و ﻟﻢ ﯾﺒﻖ اﻻ اﺳﻤﻬﺎ‪ ،‬و ﺻﺎر اﻻﻣﺮ ﻣﻠﮑﺎ ﺑﺤﺘﺎ‪ ،‬و ﺟﺮت ﻃﺒﯿﻌﮥ اﻟﺘﻐﻠﺐ اﻟﯽ ﻏﺎﯾﺘﻬﺎ‪ ،‬و اﺳﺘﻌﻤﻠﺖ ﻓﯽ اﻏﺮاﺿﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﻘﻬﺮ و اﻟﺘﻘﻠﺐ‬‫ﻓﯽ اﻟﺸﻬﻮات و اﻟﻤﻼذ‪ ،‬و ﻫﮑﺬا ﮐﺎن اﻻﻣﺮ ﻟﻮﻟﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬و ﻟﻤﻦ ﺟﺎء ﺑﻌﺪ اﻟﺮﺷﯿﺪ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬و اﺳﻢ اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪170 :‬‬‫ﺑﺎﻗﯿﺎ ﻓﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻟﺒﻘﺎء ﻋﺼﺒﯿـﮥ اﻟﻌﺮب‪ ،‬و اﻟﺨﻼﻓـﮥ و اﻟﻤﻠﮏ ﻓﯽ اﻟﻄﻮرﯾﻦ ﻣﻠﺘﺒﺲ ﺑﻌﻀـﻬﺎ ﺑﺒﻌﺾ‪ ،‬ﺛﻢ ذﻫﺐ رﺳﻢ اﻟﺨﻼﻓـﮥ و أﺛﺮﻫﺎ ﺑﺬﻫﺎب ﻋﺼﺒﯿﮥ‬‫اﻟﻌﺮب‪ ،‬و ﻓﻨـﺎء ﺟﯿﻠﻬﻢ‪ ،‬و ﺗﻼﺷـﯽ أﺣﻮاﻟﻬﻢ و ﺑﻘﯽ اﻻـﻣﺮ ﻣﻠﮑـﺎ ﺑﺤﺘﺎ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﮐﺎن اﻟﺸﺄن ﻓﯽ ﻣﻠﻮك اﻟﻌﺠﻢ ﺑﺎﻟﻤﺸـﺮق‪ ،‬ﯾـﺪﯾﻨﻮن ﺑﻄﺎﻋـﮥ اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ‬‫ﺗﺒﺮﮐـﺎ و اﻟﻤﻠـﮏ ﺑﺠﻤﯿـﻊ أﺛﻘـﺎﺑﻪ و ﻣﻨـﺎﺣﯿﻪ ﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻟﻠﺨﻠﯿﻔـﮥ ﻣﻨﻪ ﺷـﯽء‪ ،‬و ﮐـﺬﻟﮏ ﻓﻌـﻞ ﻣﻠـﻮك زﻣـﺎﻧﻪ ﺑـﺎﻟﻤﻐﺮب‪ ،‬ﻣﺜـﻞ ﺻـﻨﻬﺎﺟﮥ ﻣﻊ‬‫اﻟﻌﺒﯿﺪﯾﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﻐﺮاوة و ﺑﻨﯽ ﯾﻔﺮّن اﯾﻀﺎ ﻣﻊ ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ أﻣّﯿﮥ ﺑﺎﻻﻧﺪﻟﺲ‪ ،‬و اﻟﻌﺒﯿﺪﯾﯿﻦ ﺑﺎﻟﻘﯿﺮوان‪.‬‬‫ﻓﻘـﺪ ﺗﺒّﯿﻦ أن اﻟﺨﻼﻓـﮥ ﻗـﺪ وﺟﺪت ﺑﺪون اﻟﻤﻠﮏ اوﻻ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﺘﺒﺴﺖ ﻣﻌﺎﻧﯿﻬﻤﺎ و اﺧﺘﻠﻄﺖ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﻔﺮد اﻟﻤﻠﮏ ﺣﯿﺚ اﻓﺘﺮﻗﺖ ﻋﺼﺒﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﻋﺼﺒﯿﮥ‬‫اﻟﺨﻼﻓﮥ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻘﺪر اﻟﻠﯿﻞ و اﻟﻨﻬﺎر و ُﻫَﻮ اﻟ ْﻮاِﺣُﺪ اﻟ َْﻘﱠﻬﺎُر‬‫]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻠﻔﺎء ﻋﺒﺎﺳـﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ آﻣﺪﻧﺪ ﺑﭙﺎﯾﻪ ﻋﺎﻟﯽ در ﻋﺪاﻟﺖ ﻓﺎﺋﺰ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺻـﺮف ﮐﺮدﻧﺪ ﻣﻠﮏ را در‬‫وﺟﻮه ﺣﻖ‪ ،‬و ﻣﺬاﻫﺐ آن ﺣﺴﺐ اﺳﺘﻄﺎﻋﺖ ﺧﻮد‪ ،‬و ﺑﻌﺾ اوﻻد رﺷﯿﺪ ﻫﻢ ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل او‪» :‬ﻓﻘﺪ رأﯾﺖ ﮐﯿﻒ ﺻﺎر اﻻﻣﺮ« اﻟﺦ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ در زﻣﺎن ﺻﺪر اول‪ ،‬از ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﺗﺎ زﻣﺎن رﺷـﯿﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﺾ وﻟﺪ‬‫او‪ ،‬ﻣﻌﺎﻧﯽ ﺧﻼﻓﺖ و ﻣﻘﺎﺻﺪ آن‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﺤﺮي دﯾﻦ و ﺗﺤﺮي ﻣﺬاﻫﺐ آن‪ ،‬و ﺟﺎري ﺑﻮدن ﺑﺮ ﻣﻨﻬﺎج ﺣﻖ اﺳﺖ ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺮوان‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﻫﻢ ﻣﺘﺤﺮي دﯾﻦ و ﻣﺬاﻫﺐ آن ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻣﻨﻬﺎج ﺣﻖ ﺟﺎري ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل او‪» :‬و ﮐﺬﻟﮏ ﮐﺎن ﻣﺮوان ﺑﻦ اﻟﺤﮑﻢ و اﺑﻨﻪ« اﻟﺦ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮوان اﺑﻦ اﻟﺤﮑﻢ‪ ،‬و ﭘﺴـﺮ او ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬از اﻫﻞ ﺑﻄﺎﻟﺖ و‬‫ﺑﻐﯽ ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪ [1] ،‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ج ‪ 1‬ص ‪174 -171‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪171 :‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ ﺗﺤﺮي ﻣﻘﺎﺻـﺪ ﺣﻖ ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﺟﻬـﺪ در آن ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬و اﺗﺒﺎع و اﻗﺘﺪاء آﺛﺎر ﺣﻘﻪ ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺳـﻠﻒ ﺳـﻨﯿﻪ اﯾﻦ اﺣﻮاﻟﺸﺎن را‬‫ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺎﻟﮏ در »ﻣﻮﻃﺄ« ﺑﻌﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻣﺮوان از ﻃﺒﻘﻪ اوﻟﯽ از ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ ﺑﻮد و ﻋﺪاﻟﺖ اﯾﺸﺎن ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 114‬از ‪210‬‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﻓﺮاﻋﻨﻪ ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ و ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس را ﻋﺎدل داﻧﺴﺘﻪ‬‫و از ﻗﻮل او‪» :‬اﻻ ﻓﯽ ﺿـﺮورة ﺗﺤﻤﻠﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻀـﻬﺎ« اﻟـﺦ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻣﺮوان و ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ اﺣﯿﺎﻧﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺣﻖ ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺳـﺒﺐ‬‫آن ﺿـﺮورت ﺷـﺮﻋﯿﻪ ﻣﯽﺑﻮد‪ ،‬ﻧﻪ ﻫﻮاي ﻧﻔﺴـﺎﻧﯽ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺨﻮف اﻓﺘﺮاق ﮐﻠﻤﻪ‪ ،‬ﮐﻪ آن اﻫﻢ ﺑﻮد ﻧﺰد اﯾﺸﺎن از ﻫﺮ ﻣﻘﺼـﺪ‪ ،‬ﮔﺎﻫﯽ ﺧﻼف ﺣﻖ‬‫ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ از اﯾﻦ ﮐﻼم ﻣﺜﻞ ﮐﻼم ﺳﺎﺑﻖ اﻟﺬﮐﺮ ﺻﺤﺖ ﺗﻘﯿﻪ ﻫﻢ ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ وﺿﻮح ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ .‬و اﻋﺠﺒﺎه ﮐﻪ اﻓﻌﺎل ﻗﺒﯿﺤﻪ و اﻋﻤﺎل ﻓﻀﯿﺤﻪ ﻣﺮوان‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ و ﻣﻌﺎوﯾﻪ ﻣﺤﻤﻮل ﺑﺮ ﺿـﺮورت ﺷـﺮﻋﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﺄول ﺑﺘﻘﯿﻪ ﮔﺮدد‪ ،‬و ﺑﺮاي اﻫﻞ ﺣﻖ ﺗﻘﯿﻪ ﻣﻮﺟﺐ اﻧﻮاع اﺳﺘﻬﺰاء و ﺗﺸﻨﯿﻊ ﮔﺮدد آري‬‫ﺣﻖ اﻧﺼﺎف ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﻣﺎﻟﮑﯽ از اﻋﺎﻇﻢ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺘﺎﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﻣﺎﻟﮑﯽ از اﻋﺎﻇﻢ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‬‫و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﺎﻧـﺪ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺧﻠـﺪون‪ ،‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻫﺘﻤـﺎم در ﺗﺒﺠﯿـﻞ و ﺗﻌﻈﯿﻢ ﻓﺮاﻋﻨﻪ ﺑﻨﯽ ﻋﺒـﺎس و ﺟﺒـﺎﺑﺮه ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ‪ ،‬و ﮐﻤـﺎل دﻟﺴﻮزي در‬‫ﺗﻨﺰﯾﻬﺸﺎن از ﻓﻀﺎﯾﺢ و ﻗﺒﺎﯾﺢ ﺑﮑﺎر ﺑﺮده‪ ،‬از اﺟﻠﻪ و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﻌﺘﻤﺪﯾﻦ اﺋﻤﻪ ﺳﻨﯿﻪ اﺳﺖ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﺪون اﺑﻦ ﻣﻘﺮي اﻧﺪﻟﺴﯽ در »ﻧﻔﺢ اﻟﻄﯿﺐ«‬‫ﺷﯿﺦ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻘﺮي اﻻﻧﺪﻟﺴﯽ در »ﻧﻔﺢ اﻟﻄﯿﺐ ﻣﻦ ﻏﺼﻦ اﻻﻧﺪﻟﺲ اﻟﺮﻃﯿﺐ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻣﻦ ﻧﺜﺮ ﻟﺴﺎن اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺎ أﺛﺒﺘﻪ ﻓﯽ اﻻﺣﺎﻃﮥ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺎرﯾﺦ اﻟﺬي ﺗﮑﺮر ﻧﻘﻠﻨﺎ ﻣﻨﻪ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺘﺄﻟﯿﻒ و ﻟﻨﺬﮐﺮ اﻟﺘﺮﺟﻤﮥ‬‫ﺑﺠﻤﻠﺘﻬﺎ ﻓﻨﻘﻮل‪:‬‬‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ اﻻﺣﺎﻃـﮥ ﻣﺎ ﻧﺼﻪ‪ :‬ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺧﻠﺪون اﻟﺤﻀﺮﻣﯽ‪ ،‬ﻣﻦ ذرﯾﮥ ﻋﺜﻤﺎن أﺧﯽ ﮐﺮﯾﺐ‪ ،‬اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻓﯽ ﻧﺒﻬﺎء ﺛﻮار اﻻﻧﺪﻟﺲ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪172 :‬‬‫و ﯾﻨﺴﺐ ﺳـﻠﻔﻬﻢ اﻟﯽ واﺋﻞ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ ،‬و ﺣﺎﻟﻪ ﻋﻨﺪ اﻟﻘﺪوم ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻌﺮوﻓﮥ‪ ،‬اﻧﺘﻘﻞ ﺳﻠﻔﻪ ﻣﻦ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﺷﺒﯿﻠﯿﮥ ﻋﻦ‬‫ﻧﺒﺎﻫﮥ و ﺗﻌﯿﻦ و ﺷـﻬﺮة ﻋﻨﺪ اﻟﺤﺎدﺛﮥ ﺑﻬﺎ أو ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺎﺳـﺘﻘﺮ ﺑﺘﻮﻧﺲ‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ ﺛﺎﻧﯽ اﻟﻤﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬و ﺗﻨﺎﺳـﻠﻮا ﻋﻠﯽ ﺣﺸـﻤﮥ و‬‫ﺳﺮاوة و رﺳﻮم ﺣﺴﻨﮥ‪ ،‬و ﺗﺼﺮف ﺟﺪ اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ ﺑﻪ ﻓﯽ اﻟﻘﯿﺎدة‪.‬‬‫و أﻣـﺎ اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ ﺑﻪ ﻓﻬﻮ رﺟـﻞ ﻓﺎﺿـﻞ ﺣﺴﻦ اﻟﺨﻠﻖ‪ ،‬ﺟﻢ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬ﺑﺎﻫﺮ اﻟﺨﺼﻞ رﻓﯿﻊ اﻟﻘـﺪر‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﻟﺤﯿﺎء‪ ،‬أﺻـﯿﻞ اﻟﻤﺠـﺪ‪ ،‬وﻗﻮر اﻟﻤﺠﻠﺲ‪،‬‬‫ﺧﺎﺻـﯽ اﻟﺰي‪ ،‬ﻋﺎﻟﯽ اﻟﻬﻤﮥ‪ ،‬ﻋﺰوف ﻋﻦ اﻟﻀﯿﻢ‪ ،‬ﺻﻌﺐ اﻟﻤﻘﺎدة‪ ،‬ﻗﻮي اﻟﺠﺄش‪ ،‬ﻃﺎﻣﺢ ﻟﻘﻨﻦ اﻟﺮﯾﺎﺳﮥ‪ ،‬ﺧﺎﻃﺐ ﻟﻠﺤﻆ‪ ،‬ﻣﺘﻘﺪم ﻓﯽ ﻓﻨﻮن ﻋﻘﻠﯿﮥ و‬‫ﻧﻘﻠﯿـﮥ‪ ،‬ﻣﺘﻌـﺪد اﻟﻤﺰاﯾﺎ‪ ،‬ﺷﺪﯾـﺪ اﻟﺒﺎﺣﺚ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺤﻔﻆ‪ ،‬ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﺘﺼﻮر‪ ،‬ﺑﺎرع اﻟﺨﻂ‪ ،‬ﻣﻐﺮي ﺑﺎﻟﻨﺤﻠﮥ ﺟﻮاد‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﻌﺸـﺮة‪ ،‬ﻣﺒﺬول اﻟﻤﺸﺎرﮐﮥ‪،‬‬‫ﻣﻘﯿﻢ ﻟﺮﺳﻢ ﻟا ﺘﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻋﺎﮐﻒ ﻋﻠﯽ رﻋﯽ ﺧﻼل اﻻﺻﺎﻟﮥ‪ ،‬ﻣﻔﺨﺮ ﻣﻦ ﻣﻔﺎﺧﺮ اﻟﺘﺨﻮم اﻟﻤﻐﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬ﻗﺮأ اﻟﻘﺮآن ﺑﺒﻠﺪه ﻋﻠﯽ اﻟﻤﮑﺘﺐ ﺑﻦ ﺑﺮال‪ ،‬و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻘﺮي اﻟﺰواوي و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﺗﺄدب ﺑﺄﺑﯿﻪ‪ ،‬و أﺧﺬ ﻋﻦ اﻟﻤﺤﺪث أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺟﺎﺑﺮ اﻟﻮادﺑﺎﺷﯽ‪ ،‬و ﺣﻀﺮ ﻣﺠﻠﺲ اﻟﻘﺎﺿﯽ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و روي ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺴﻄﯽ‪ ،‬و اﻟﺮﺋﯿﺲ أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻬﯿﻤﻦ اﻟﺤﻀﺮﻣﯽ‪ ،‬و ﻻزم اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺸﻬﯿﺮ أﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻻﺑﻠﯽ‪ ،‬و اﻧﺘﻔﻊ ﺑﻪ‪ ،‬اﻧﺼـﺮف ﻣﻦ اﻓﺮﯾﻘﯿـﮥ ﻣﻨﺸﺄه ﺑﻌـﺪ أن ﺗﻌﻠﻖ ﺑﺎﻟﺨﺪﻣـﮥ اﻟﺴـﻠﻄﺎﻧﯿﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺪاﺛﮥ و اﻗﺎﻣﺘﻪ ﻟﺮﺳﻢ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﺑﺤﮑﻢ اﻻﺳـﺘﻨﺎﺑﮥ ﻋﺎم‬‫ﺛﻼﺛـﮥ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻋﺮف ﻓﻀـﻠﻪ و ﺧﻄﺒﻪ اﻟﺴـﻠﻄﺎن ﻣﻨﻔﻖ ﺳﻮق اﻟﻌﻠﻢ و اﻻدب أﺑﻮ ﻋﻨﺎن ﻓﺎرس ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن و اﺳﺘﺤﻀـﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 115‬از ‪210‬‬‫ﺑﻤﺠﻠﺲ اﻟﻤﺬاﮐﺮة ﻓﻌﺮف ﺣﻘﻪ و أوﺟﺐ ﻓﻀﻠﻪ و اﺳﺘﻌﻤﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺘﺎﺑﮥ أواﺋﻞ ﻋﺎم ﺳﺘﮥ و ﺧﻤﺴﯿﻦ ]‪.[1‬‬‫»ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺑﻌﺪ ﭘﻨﺞ ورق ﻃﻮﻻﻧﯽ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﺪون اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ«‪ [1] :‬ﻧﻔﺢ اﻟﻄﯿﺐ ج ‪ 4‬ص ‪.17 -6‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪173 :‬‬‫و ﻫﻮ اﻻن ﺑﺤﺎﻟﺘﻪ اﻟﻤﻮﺻﻮﻓﮥ ﻣﻦ اﻟﻮﺟﺎﻫﮥ و اﻟﺤﻈﻮة‪ ،‬ﻗﺪ اﺳـﺘﻌﻤﻞ ﻓﯽ اﻟﺴﻔﺎرة اﻟﯽ ﻣﻠﮏ ﻗﺸﺘﺎﻟﮥ ﻓﺮاﻗﻪ و ﻋﺮف ﺣﻘﻪ‪ ،‬ﻣﻮﻟﺪه ﺑﺘﻮﻧﺲ ﺑﻠﺪة‪ ،‬ﻓﯽ‬‫ﺷﻬﺮ رﻣﻀﺎن ﻋﺎم اﺛﻨﯿﻦ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ اﻧﺘﻬﯽ ﮐﻼم ﻟﺴﺎن اﻟﺪﯾﻦ ﻓﯽ ﺣﻖ اﺑﻦ ﺧﻠﺪون‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻫﺬا ﮐﻼم ﻟﺴﺎن اﻟﺪﯾﻦ ﻓﯽ ﺣﻖ اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻓﯽ ﻣﺒﺎدئ أﻣﺮه و أواﺳـﻄﻪ ﻓﮑﯿﻒ ﻟﻮ رأي ﺗﺎرﯾﺨﻪ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﺬي ﻧﻘﻠﻨﺎ ﻣﻨﻪ ﻓﯽ ﻣﻮاﺿﻊ و ﺳﻤﺎه‬‫دﯾﻮان اﻟﻌﺒﺮ و ﮐﺘﺎب اﻟﻤﺒﺘـﺪأ و اﻟﺨﺒﺮ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﻌﺮب و اﻟﻌﺠﻢ و اﻟﺒﺮﺑﺮ و ﻣﻦ ﻋﺎﺻـﺮ ﻫﻢ ﻣﻦ ذوي اﻟﺴـﻠﻄﺎن اﻻﮐﺒﺮ‪ ،‬و رأﯾﺘﻪ ﺑﻔﺄس و ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﺧﻄﻪ ﻓﯽ ﺛﻤﺎن ﻣﺠﻠـﺪات ﮐﺒﺎر ﺟﺪا و ﻗﺪ ﻋﺮف ﻓﯽ آﺧﺮه ﺑﻨﻔﺴﻪ و أﻃﺎل و ذﮐﺮ أﻧﻪ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﺑﺎﻻﻧﺪﻟﺲ و ﺣﻈﯽ ﻋﻨﺪ اﻟﺴـﻠﻄﺎن أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺷﻢ ﻣﻦ وزﯾﺮه اﺑﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ راﺋﺤـﮥ اﻻﻧﻘﺒـﺎض ﻓﻘـﻮض اﻟﺮﺣـﺎل و ﻟﻢ ﯾﺮض ﻣﻦ اﻻﻗﺎﻣـﮥ ﺑﺤـﺎل‪ ،‬و ﻟﻌﺐ ﺑﮑﺮﺗﻪ ﺻﻮاﻟﺠـﮥ اﻻﻗـﺪار ﺣـﺘﯽ ﺣﻞ‬‫ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة اﻟﻤﻌﺰﯾـﮥ‪ ،‬و اﺗﺨـﺬﻫﺎ ﺧﯿﺮ دار‪ ،‬و ﺗﻮﻟﯽ ﺑﻬﺎ ﻗﻀﺎء اﻟﻘﻀﺎة و ﺣﺼـﻠﺖ ﻟﻪ اﻣﻮر رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن أﻋﻨﯽ اﻟﻮﻟﯽ ﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﮐﺜﯿﺮ‬‫اﻟﺜﻨﺎء ﻋﻠﯽ ﻟﺴﺎن اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ]‪.[1‬‬‫»و ﻧﯿﺰ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻘﺮي در »ﻧﻔﺢ اﻟﻄﯿﺐ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻟﻘـﺪ رأﯾﺖ ﺑﺨـﻂ اﻟﻌـﺎﻟﻢ اﻟﺸـﻬﯿﺮ اﻟﺸـﯿﺦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺒﺎﻋﻮﻧﯽ اﻟﺸﺎﻣﯽ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺘﻌﻠﻖ ﺑﺎﺑﻦ ﺧﻠـﺪون ﻣﺎ ﻧﺺ ﻣﺤﻞ اﻟﺤﺎﺟـﮥ ﻣﻨﻪ‪ :‬ﺗﻘﻠﺒﺖ ﺑﻪ اﻻﺣﻮال‬‫ﺣﺘﯽ ﻗﺪم اﻟﯽ اﻟﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼـﺮﯾﮥ‪ ،‬و وﻟﯽ ﺑﻬﺎ ﻗﻀﺎء ﻗﻀﺎة اﻟﻤﺎﻟﮑﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﺪوﻟﮥ اﻟﺸـﺮﯾﻔﮥ اﻟﻈﺎﻫﺮﯾﮥ و ﺻﺤﺒﺘﻪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ 803‬ﻋﻨﺪ‬‫ﻗﺪوﻣﻪ اﻟﯽ اﻟﺸﺎم ﺻﺤﺒﮥ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻨﺎﺻﺮ ﻓﺮج ﺑﻦ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻈﺎﻫﺮ ﺑﺮﻗﻮق ﻓﯽ ﻓﺘﻨﮥ ﺗﯿﻤﻮر ﻟﻨﮏ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺎ ﯾﺴﺘﺤﻘﻪ‪ ،‬و أﮐﺮﻣﻪ ﺗﯿﻤﻮر‬‫ﻟﻨﮏ ﻏﺎﯾـﮥ اﻻﮐﺮام و أﻋﺎده اﻟﯽ اﻟﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼـﺮﯾﮥ‪ ،‬و ﮐﻨﺖ أﮐﺜﺮ اﻻﺟﺘﻤﺎع ﺑﻪ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة اﻟﻤﺤﺮوﺳﮥ ﻟﻠﻤﻮدة اﻟﺤﺎﺻـﻠﮥ ﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯿﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﮑﺜﺮ‬‫ﻣﻦ ذﮐﺮ ﻟﺴﺎن اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬و ﯾﻮرد ﻣﻦ ﻧﻈﻤﻪ و ﻧﺜﺮه ﻣﺎ ﯾﺸـﻨﻒ ﺑﻪ اﻻﺳـﻤﺎع‪ ،‬و ﯾﻨﻘﺪ ﻋﻠﯽ اﺳـﺘﺤﺴﺎﻧﻪ ]‪ [1‬ﻧﻔﺢ اﻟﻄﯿﺐ ج ‪ 4‬ص ‪-6‬‬‫‪.17‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪174 :‬‬‫اﻻﺟﻤﺎع‪ ،‬و ﺗﺘﻘﺎﺻـﺮ ﻋﻦ إدراﮐﻪ اﻻﻃﻤﺎع ﻓﺮﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ و أزﮐﯽ ﺗﺤﯿﺎﺗﻪ ﺗﻬﺪي إﻟﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ ﮐﺎن اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﻫﺬا ﻣﻦ ﻋﺠﺎﺋﺐ‬‫اﻟﺰﻣﺎن‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﻈﻢ و اﻟﻨﺜﺮ ﻣﺎ ﯾﺰري ﺑﻌﻘﻮد اﻟﺠﻤﺎن‪ ،‬ﻣﻊ اﻟﻬﻤﮥ اﻟﻌﻠﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﺘﺒﺤﺮ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻨﻘﻠﯿﮥ و اﻟﻌﻘﻠﯿﮥ و ﮐﺎﻧﺖ وﻓﺎﺗﻪ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة اﻟﻤﻌﺰﯾﮥ‬‫ﺳﻨﮥ ‪ 807‬ﺳـﻘﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻬـﺪه‪ ،‬و وﻃﺄ اﻟﻔﺮدوس ﻣﻬـﺪه‪ ،‬ﻗﺎﻟﻪ و ﮐﺘﺒﻪ اﻟﻔﻘﯿﺮ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟﺒﺎﻋﻮﻧﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻏﻔﺮ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ زﷲ و أﺻﻠﺢ ﺧﻠﻠﻪ ]‪[1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﺑﻨﻮﺷﺘﻪ ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻐﺮﺑﯽ ﺷﺎذﻟﯽ در »اﺳﺎﻧﯿﺪ«‬‫»و ﻋﻼﻣﻪ ﺟﺎر اﻟّﻠﻪ اﺑﻮ ﻣﻬـﺪي ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ اﻟﺠﻌﻔﺮي اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ اﻻﺷـﻌﺮي اﻟﺸﺎذﻟﯽ ﮐﻪ ﺟﻼﺋﻞ ﻓﻀﺎﺋﻞ او از‬‫»ﺧﻼﺻﮥ ]‪ [2‬اﻻﺛﺮ ﻓﯽ اﻋﯿﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدﯾﻌﺸـﺮ« ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤﺒﯽ‪ ،‬و رﺳﺎﻟﻪ »اﺳﺎﻧﯿﺪ« ص ‪ 14‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺨﻠﯽ اﻟﻤﮑﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ در ﮐﺘﺎب اﺳﺎﻧﯿﺪ ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺗﺎرﯾـﺦ اﺑﻦ ﺧﻠـﺪون اﻟﻤﺴـﻤﯽ ﺑﮑﺘﺎب اﻟﻌﺒﺮ و دﯾﻮان اﻟﻤﺒﺘـﺪأ و اﻟﺨﺒﺮ ﻓﯽ دوﻟﮥ اﻟﻌﺮب و اﻟﻌﺠﻢ و اﻟﺒﺮﺑﺮ و ﻣﻦ ﻋﺎﺻـﺮ ﻫﻢ ﻣﻦ ذوي ﻟا ﺴـﻠﻄﺎن‬‫اﻻﮐﺒﺮ‪ ،‬ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ ]‪ [3‬ﻣﻮاﺿﻊ ﻣﺘﻔﺮﻗﮥ ﻣﻦ ﻣﻘﺪﻣﺘﻪ‪ ،‬و أﺟﺎز ﻟﯽ ﺳﺎﺋﺮه ﺑﺮواﯾﺘﻪ ﻟﻪ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻤﻘﺮي ﻋﻦ ﻋﻤﻪ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺘﻨﯿﺴـﯽ ﻋﻦ واﻟـﺪه اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺰروق اﻟﺤﻔﯿﺪ ﻋﻦ ﻣﺆﻟﻔﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ زﯾﺪ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﻓﺬﮐﺮه و ﺑﺎﻟﺴـﻨﺪ ﻗﺎل‪ :‬اﻻﻣﺎم اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﻮرخ اﻟﻘﺎﺿـﯽ أﺑﻮ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺧﻠﺪون رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺻـﺒﺎﺑﮥ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 116‬از ‪210‬‬‫ﺗﻌﺮﯾﻔﻪ ﻗﺎل اﻻﻣﺎم ﻓﯽ ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺤﺘﺎج ]‪ [1‬ﻧﻔﺢ اﻟﻄﯿﺐ ج ‪ 4‬ص ‪.17 -6‬‬‫]‪ [2‬ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺛﺮ ﻓﯽ اﻋﯿﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدﯾﻌﺸﺮ ج ‪ 3‬ص ‪.243 -240‬‬‫]‪ [3‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﯽ اﺳﺘﺎذه أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺴﻠﺠﻤﺎﺳﯽ اﻟﺠﺰاﺋﺮي‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪175 :‬‬‫ﻫﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﺪون اﻻﺷﺒﯿﻠﯽ اﻻﺻـﻠﯽ اﻟﺘﻮﻧﺴـﯽ اﻟﻤﻮﻟﺪ اﻻﻣﺎم أﺑﻮ زﯾﺪ وﻟﯽ‬‫اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﻮرخ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﺘﻮﻧﺲ ﻓﯽ رﻣﻀﺎن ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻻﺣﺎﻃﮥ« ]‪ [1‬ﮐﺎن ﻓﺎﺿﻼ ﺣﺴﻦ‬‫اﻟﺨﻠﻖ ﺟﻢ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬ﺑﺎﻫﺮ اﻟﻤﺤﺎﻣـﺪ‪ ،‬رﻓﯿﻊ اﻟﻘﺪر‪ ،‬ﻋﺎﻟﯽ اﻟﻬﻤﻢ ﻣﺘﻘﺪﻣﺎ ﻓﯽ ﻓﻨﻮن ﻋﻘﻠﯿﮥ و ﻧﻘﻠﯿﮥ ﺷﺪﯾﺪ اﻟﺒﺤﺖ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺤﻔﻆ‪ ،‬ﺻـﺤﯿﺢ ﻟا ﺘﺼﻮر‪،‬‬‫ﺟﻮاد اﻟﮑﻒ‪ ،‬ﺣﺴﻦ اﻟﻤﻌﺎﺷـﺮة‪ ،‬ﻣﻦ ﻣﻔﺎﺧﺮ اﻟﻤﻐﺮب ﻣﻦ ذرﯾـﮥ واﺋﻞ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ ،‬أﺧﺬ ﻋﻦ اﻟﻮادﺑﺎﺷـﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و اﻻﯾﻠﯽ و ﻻزﻣﻪ و‬‫ﻏﯿﺮﻫﻢ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫دﺧﻞ اﻟﻤﺼﺮ و وﻻه اﻟﻈﺎﻫﺮ ﺑﺮﻗﻮق ﻗﻀﺎء اﻟﻤﺎﻟﮑﯿﮥ‪ ،‬و ﺗﺼﺪر ﺑﺎﻟﺠﺎﻣﻊ اﻻزﻫﺮ ﻟﻼﻗﺮاء‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺴﻠﮏ ﻓﯽ اﻗﺮاﺋﻪ ﻣﺴﻠﮏ اﻻﻗﺪﻣﯿﻦ ﮐﺎﻟﻐﺰاﻟﯽ و‬‫اﻟﻔﺨﺮ ﻣﻊ اﻧﮑﺎر ﻃﺮﯾﻘـﮥ اﻟﻌﺠﻢ و ﯾﻘﻮل‪ :‬ان اﺧﺘﺼﺎر اﻟﮑﺘﺐ ﻓﯽ ﮐﻞ ﻓﻦ و اﻟﺘﻘﯿﯿـﺪ ﺑﺎﻻﻟﻔﺎظ ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻘـﮥ اﻟﻌﻀـﺪ ﻣﻦ ﻣﺤﺪﺛﺎت اﻟﻤﺘﺄﺧﺮﯾﻦ‪ ،‬و‬‫اﻟﻌﻠﻢ وراء ذﻟﮏ‪ ،‬و ﺗﮑﺮر ﻋﺰﻟﻪ و وﻻﯾﺘﻪ ﻟﻠﻘﻀﺎء‪ ،‬ﺷﺮح اﻟﺒﺮدة ﺷﺮﺣﺎ ﺑﺪﯾﻌﺎ دل ﻋﻠﯽ ﺗﻔﻨﻨﻪ و ادراﮐﻪ و ﻏﺰارة ﺣﻔﻈﻪ‪ ،‬و ﺻﻨﻒ ﺗﺎرﯾﺨﻪ اﻟﮑﺒﯿﺮ‬‫ﻓﯽ ﺳﺒﻊ ﻣﺠﻠﺪات‪ ،‬و اﻟﻒ ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻤﻨﻄﻖ و اﻟﺤﺴﺎب و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻟﻪ آداب اﻟﮑﺘـﺎب ﻣﺠﻠـﺪ‪ ،‬أودع ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﻏﺮاﺋﺐ اﻟﺘﺎرﯾـﺦ و ﻗﻮاﻋـﺪ اﻟﮑﺘﺎﺑـﮥ ﻣـﺎ ﯾﻌﺮف ﻗـﺪره ﺑـﺎﻟﻮﻗﻮف ﻋﻠﯿﻪ و اﻧﺸـﺪ ﻓﯿﻪ ﺑﯿﺘﯿﻦ و ﻗـﺎل ﻣﺎت‬‫ﺑﺴﺒﺒﻬﻤﺎ أزﯾﺪ ﻣﻦ ﻣﺎﺋﮥ اﻟﻒ ﻧﻔﺲ و ﻫﻤﺎ‪:‬‬‫إذا اﻟﻤﺮء ﻟﻢ ﯾﻄﻠﺐ ﻣﻌﺎﺷﺎ ﻟﻨﻔﺴﻪ ﺷﮑﯽ اﻟﻔﻘﺮ أو ﻻم اﻟﺼﺪﯾﻖ ﻓﺄﮐﺜﺮا‬‫ﻓﺴﺮ ﻓﯽ ﺑﻼد اﻟﱠﻠﻪ و اﻟﺘﻤﺲ اﻟﻐﻨﯽ ﺗﻌﺶ ذا ﯾﺴﺎر أو ﺗﻤﻮت ﻓﺘﻌﺬرا‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻗﺎﺿـﯿﺎ ﻓﺠﺄة ﯾﻮم اﻻرﺑﻌﺎء ﻻرﺑﻊ ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ رﻣﻀﺎن ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ ]‪ [1‬ﻫﻮ ﻓﯽ ﺳﺖ ﻣﺠﻠﺪات ﻟﻠﺸـﯿﺦ ﻟﺴﺎن اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ ‪ 12‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪176 :‬‬‫ﻋﻦ ﺳﺖ و ﺳﺒﻌﯿﻦ ﺳﻨﮥ اﻻ ﺷﻬﺮا رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﻧﺴـﺨﮥ اﺳـﺘﮑﺘﺒﻬﺎ ﺟﺎر اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﻟﻠﺸـﯿﺦ وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ واﻟـﺪ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺘﺤﻔﮥ« ﻓﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻤﻨﻮرة و ﻫﯽ ﻋﻨﺪي و ﻟﻠّﻪ‬‫اﻟﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ]‪[1‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﻫﺎرون را ﺑﻌﻈﻤﺖ ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫»و ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﻫﺎرون أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﻟﻤﻬﺪي ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺼﻮر ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬اﺳﺘﺨﻠﻒ ﺑﻌﻬﺪ ﻣﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻨﺪ‬‫ﻣﻮت اﺧﯿﻪ اﻟﻬﺎدي‪ ،‬ﻟﯿﻠﮥ اﻟﺴﺒﺖ ﻻرﺑﻊ ﻋﺸﺮة ﺑﻘﯿﺖ ﻣﻦ رﺑﯿﻊ اﻻول ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺼﻮﻟﯽ‪:‬‬‫ﻫـﺬه اﻟﻠﯿﻠﮥ وﻟﺪ ﻟﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺄﻣﻮن‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﺰﻣﺎن ﻟﯿﻠﮥ ﻣﺎت ﻓﯿﻬﺎ ﺧﻠﯿﻔﮥ و ﻗﺎم ﺧﻠﯿﻔﮥ و وﻟﺪ ﺧﻠﯿﻔﮥ اﻻ ﻫﺬه اﻟﻠﯿﻠﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﮑﻨﯽ‬‫أﺑﺎ ﻣﻮﺳـﯽ ﻓﺘﮑﻨﯽ ﺑﺎﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﺣـﺪث ﻋﻦ أﺑﯿﻪ وﺟـﺪه و ﻣﺒﺎرك ﺑﻦ ﻓﻀﺎﻟـﮥ‪ ،‬روي ﻋﻨﻪ اﺑﻨﻪ اﻟﻤﺄﻣﻮن و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﺨﻠﻔﺎء و أﺟﻞ‬‫ﻣﻠﻮك اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻐﺰو و اﻟﺤﺞ ﮐﻤﺎ ﻗﺎل ﻓﯿﻪ أﺑﻮ اﻟﻌﻼء ]‪ [2‬اﻟﮑﻼﺑﯽ‪:‬‬‫ﻓﻤﻦ ﯾﻄﻠﺐ ﻟﻘﺎءك أو ﯾﺮده ﻓﺒﺎﻟﺤﺮﻣﯿﻦ أو أﻗﺼﯽ اﻟﺜﻐﻮر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 117‬از ‪210‬‬‫ﻓﻔﯽ أرض اﻟﻌﺪو ﻋﻠﯽ ﻃﻤﺎر و ﻓﯽ أرض اﻟﺒﺮﯾﮥ ﻓﻮق ﮐﻮر‬‫ﻣﻮﻟﺪه ﺑﺎﻟﺮي ﺣﯿﻦ ﮐﺎن أﺑﻮه أﻣﯿﺮا ﻋﻠﯿﻬﺎ و ﻋﻠﯽ ﺧﺮاﺳﺎن ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ارﺑﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬و اﻣﻪ أم وﻟﺪ ﺗﺴﻤﯽ اﻟﺨﯿﺰران و ﻫﯽ أم اﻟﻬﺎدي‪ ،‬و‬‫ﻓﯿﻬﺎ ﯾﻘﻮل ﻣﺮوان ﺑﻦ اﺑﯽ ]‪ [3‬ﺣﻔﺼﮥ‪:‬‬‫ﯾﺎ ﺧﯿﺰران ﻫﻨﺎك ﺛﻢ ﻫﻨﺎك أﻣﺴﯽ ﯾﺴﻮس اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ اﺑﻨﺎك‬‫]‪ [1‬اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ ﻟﻠﺜﻌﺎﻟﺒﯽ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ ص ‪ 77‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‬‫]‪ [2‬ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ط ﺑﯿﺮوت‪ :‬اﺑﻮ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻔﺼﮥ‪ :‬ﺷﺎﻋﺮ اﻟﻌﺒﺎﺳﯿﯿﻦ و ﻫﺠﺎء ﻟﻠﻌﻠﻮﯾﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﻌﺒﺎﺳﯿﻮن ﯾﻌﻄﻮﻧﻪ ﺑﮑﻞ ﺑﯿﺖ اﻟﻒ درﻫﻢ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪182‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪177 :‬‬‫و ﮐـﺎن أﺑﯿﺾ ﻃﻮﯾﻼ ﺟﻤﯿﻼ‪ ،‬ﻣﻠﯿﺤﺎ ﻓﺼـﯿﺤﺎ‪ ،‬ﻟﻪ ﻧﻈﺮ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ و اﻻدب‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺼـﻠﯽ ﻓﯽ ﺧﻼﻓﺘﻪ ﻓﯽ ﮐﻞ ﯾﻮم ﻣﺎﺋـﮥ رﮐﻌـﮥ اﻟﯽ أن ﻣﺎت ﻻ‬‫ﯾﺘﺮﮐﻬﺎ اﻻ ﻟﻌﻠﮥ‪ ،‬و ﯾﺘﺼﺪق ﻣﻦ ﺻـﻠﺐ ﻣﺎﻟﻪ ﮐﻞ ﯾﻮم ﺑﺎﻟﻒ درﻫﻢ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺤﺐ اﻟﻌﻠﻢ و أﻫﻠﻪ‪ ،‬و ﯾﻌﻈﻢ ﺣﺮﻣﺎت اﻻﺳﻼم‪ ،‬و ﯾﺒﻐﺾ اﻟﻤﺮاء ﻓﯽ‬‫اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﻟﮑﻼم ﻓﯽ ﻣﻌﺎرﺿﮥ اﻟﻨﺺ‪ ،‬و ﺑﻠﻐﻪ ﻋﻦ ﺑﺸـﺮ اﻟﻤﺮﯾﺴﯽ اﻟﻘﻮل ﺑﺨﻠﻖ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﺌﻦ ﻇﻔﺮت ﺑﻪ ﻻﺿﺮﺑﻦ ﻋﻨﻘﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺒﮑﯽ ﻋﻠﯽ‬‫ﻧﻔﺴﻪ ﻋﻠﯽ اﺳﺮاﻓﻪ و ذﻧﻮﺑﻪ ﺳﯿﻤﺎ إذا وﻋﻆ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺤﺐ اﻟﻤﺪﯾﺢ‪ ،‬و ﯾﺠﯿﺰ ﻋﻠﯿﻪ اﻻﻣﻮال اﻟﺠﺰﯾﻠﮥ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺷﻌﺮ‪.‬‬‫دﺧﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺮة اﺑﻦ اﻟﺴﻤﺎك اﻟﻮاﻋﻆ‪ ،‬ﻓﺒﺎﻟﻎ ﻓﯽ اﺣﺘﺮاﻣﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﺑﻦ اﻟﺴﻤﺎك‪:‬‬‫ﺗﻮاﺿﻌﮏ ﻓﯽ ﺷﺮﻓﮏ أﺷﺮف ﻣﻦ ﺷﺮﻓﮏ‪ ،‬ﺛﻢ وﻋﻈﻪ ﻓﺄﺑﮑﺎه‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺄﺗﯽ ﺑﻨﻔﺴﻪ اﻟﯽ ﺑﯿﺖ اﻟﻔﻀﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﯿﺎض‪.‬‬‫ﻗـﺎل ﻋﺒـﺪ اﻟﺮزاق‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻣﻊ اﻟﻔﻀـﯿﻞ ﺑﻤﮑـﮥ ﻓﻤّﺮ ﻫﺎرون‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻓﻀـﯿﻞ‪ :‬اﻟﻨﺎس ﯾﮑﺮﻫﻮن ﻫـﺬا و ﻣﺎ ﻓﯽ اﻻرض أﻋﺰ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻟﻮ ﻣﺎت ﻟﺮأﯾﺖ‬‫اﻣﻮرا ﻋﻈﺎﻣﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻣﻌﺎوﯾﮥ اﻟﻀـﺮﯾﺮ‪ :‬ﻣﺎ ذﮐﺮت اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﯿﻦ ﯾﺪي اﻟﺮﺷـﯿﺪ إﻻ ﻗﺎل‪ :‬ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﺳﯿﺪي‪ ،‬و ﺣﺪﺛﺘﻪ ﯾﻮﻣﺎ ﺣﺪﯾﺚ‬‫اﺣﺘﺞ آدم و ﻣﻮﺳﯽ‪ ،‬و ﻋﻨﺪه رﺟﻞ ﻣﻦ وﺟﻮه ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻘﺮﺷﯽ‪ :‬ﻓﺄﯾﻦ ﻟﻘﯿﻪ؟ ﻓﻐﻀﺐ اﻟﺮﺷﯿﺪ و ﻗﺎل‪:‬‬‫اﻟﻨﻄﻊ و اﻟﺴﯿﻒ زﻧﺪﯾﻖ ﯾﻄﻌﻦ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪:‬‬‫ﻓﻤﺎ زﻟﺖ اﺳﮑﺘﻪ و اﻗﻮل‪ :‬ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﮐﺎﻧﺖ ﻣﻨﻪ ﺑﺎدرة ﺣﺘﯽ ﺳﮑﻦ‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ أﯾﻀﺎ ﻗﺎل‪ :‬أﮐﻠﺖ ﻣﻊ اﻟﺮﺷﯿﺪ ﯾﻮﻣﺎ ﺛﻢ ﺻﺐ ﻋﻠﯽ ﯾﺪي رﺟﻞ ﻻ أﻋﺮﻓﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل اﻟﺮﺷﯿﺪ‪ :‬ﺗﺪري ﻣﻦ ﯾﺼﺐ ﻋﻠﯿﮏ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻻ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺎ اﺟﻼﻻ ﻟﻠﻌﻠﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻦ ﻋﻤﺎر‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﻏﺰر دﻣﻌﺎ ﻋﻨﺪ اﻟﺬﮐﺮ ﻣﻦ ﺛﻼﺛﮥ‪ :‬اﻟﻔﻀﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﯿﺎض‪ ،‬و اﻟﺮﺷﯿﺪ‪ ،‬و آﺧﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪178 :‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﻮارﯾﺮي‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻟﻘﯽ اﻟﺮﺷﯿﺪ اﻟﻔﻀﯿﻞ ﻗﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﯾﺎ ﺣﺴﻦ اﻟﻮﺟﻪ أﻧﺖ اﻟﻤﺴﺌﻮل ﻋﻦ ﻫﺬه اﻻﻣﮥ ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻟﯿﺚ ﻋﻦ ﻣﺠﺎﻫﺪ َو َﺗَﻘﱠﻄَﻌْﺖ‬‫ﺑ ِِﻬُﻢ اﻟ َْﺄْﺳﺒﺎُب‬‫]‪ [1‬ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻮﺻﻠﮥ اﻟﺘﯽ ﮐﺎﻧﺖ ﺑﯿﻨﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻓﺠﻌﻞ ﻫﺎرون ﯾﺒﮑﯽ و ﯾﺸﻬﻖ‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻣﺤﺎﺳﻨﻪ اﻧﻪ ﻟﻤﺎ ﺑﻠﻐﻪ ﻣﻮت اﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك ]‪ [2‬ﺟﻠﺲ ﻟﻠﻌﺰاء‪ ،‬و أﻣﺮ اﻷﻋﯿﺎن أن ﯾﻌﺰوه ﻓﯽ اﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻧﻔﻄﻮﯾﻪ‪ ،‬ﮐﺎن اﻟﺮﺷﯿﺪ ﯾﻘﺘﻔﯽ آﺛﺎر ﺟﺪه أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ اﻻ ﻓﯽ اﻟﺤﺮص ﻓﺎﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺮ ﺧﻠﯿﻔﮥ ﻗﺒﻠﻪ أﻋﻄﯽ ﻣﻨﻪ‪ .‬اﻟﺦ ]‪.[3‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻇﻬﻮر اﺗﺼﺎف ﻫﺎرون ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ ﺟﻠﯿﻠﻪ ﺧﻼﻓﺖ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ او از أﻣﯿﺮ ﺧﻠﻔﺎء و أﺟﻞ ﻣﻠﻮك دﻧﯿﺎ ﺑﻮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل او‪» :‬ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻐﺰو و اﻟﺤﺞ« اﻟﺦ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺜﺮت ﺣﺞ و ﻏﺰو ﻫﺎرون ﺑﺠﺎﺋﯽ رﺳﯿﺪه‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺪح اﺑﻮ اﻟﻌﻼء ]‪ [4‬ﮐﻼﺑﯽ او‬‫را ﺻﺎدق ﮔﺮدﯾﺪه‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل او‪» :‬ﮐـﺎن أﺑﯿﺾ« اﻟـﺦ واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫـﺎرون ﺑﺎ وﺻﻒ ﻓﺼﺎﺣﺖ ﻧﺎﻇﺮ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ و اﻻدب ﺑﻮده‪ ،‬و ﺗﺎ ﻣﻮت ﺧﻮد ﻫﺮ روز از‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 118‬از ‪210‬‬‫اﯾﺎم ﺧﻼﻓﺖ ﺻﺪ رﮐﻌﺖ ﻧﻤﺎز ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﺮك ﻧﻤﯽﮐﺮد آﻧﺮا ﻣﮕﺮ ﺑﻌﻠﺘﯽ‪ ،‬و ﺗﺼﺪق ﻣﯽﮐﺮد از ﺻﻠﺐ ﻣﺎل ﺧﻮد ﻫﺮ روز ﺑﻬﺰار درﻫﻢ‪ ،‬و‬‫دوﺳـﺖ ﻣﯽداﺷـﺖ ﻋﻠﻢ را و أﻫـﻞ ﻋﻠﻢ را‪ ،‬و ﺗﻌﻈﯿﻢ ﻣﯽﮐﺮد ﺣﺮﻣـﺎت اﺳـﻼم را‪ ،‬و دﺷـﻤﻦ ﻣﯽداﺷﺖ ﻣﻤـﺎرات را در دﯾﻦ‪ ،‬و ﮐﻼـم را در‬‫ﻣﻌﺎرﺿﻪ ﻧﺺ‪ [1] .‬اﻟﺒﻘﺮة‪.166 :‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺮوزي اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ و اﻟﺮﺣﻼت‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪.181‬‬‫]‪ [3‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪.264‬‬‫]‪ [4‬ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ط ﺑﯿﺮوت‪ :‬أﺑﻮ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪179 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه اﺑﻦ اﻟﺴـﻤﺎك واﻋﻆ ﺑﺮ ﻫﺎرون داﺧﻞ ﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ ﻧﻤﻮد ﻫﺎرون در اﺣﺘﺮام اﺑﻦ اﻟﺴـّﻤﺎك ]‪ ،[1‬ﭘﺲ اﺑﻦ‬‫اﻟّﺴﻤﺎك ﺑﺎ او ارﺷﺎد ﻧﻤﻮد ﮐﻪ ﺗﻮاﺿﻊ ﺗﻮ در ﺷﺮف ﺗﻮ اﺷﺮف اﺳﺖ از ﺷﺮف ﺗﻮ‪.‬‬‫ﻓﻠﯿﻮازن ذم اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﺮﺷﯿﺪ ﻟﻠﺮﺷﯿﺪ اﻟﻌﻨﯿﺪ ﺑﻤﺪح اﺑﻦ اﻟﺴﻤﺎك ﻓﺎﯾﻦ ﻫﺬا ﻣﻦ ذﻟﮏ و اﯾﻦ اﻟﺴﻤﮏ ﻣﻦ اﻟﺴﻤﺎك؟‬‫»و ﻧﯿﺰ از آن واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺎرون ﻣﺤﺒﺖ وﻋﻆ ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ داﺷﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺧﻮد ﺑﺴﻮي ﺧﺎﻧﻪ ﻓﻀﯿﻞ ]‪ [2‬اﺑﻦ ﻋﯿﺎض آﻣﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮزاق ﺑـﺎ ﻓﻀـﯿﻞ در ﻣﮑﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺎرون ﻣﺮور ﮐﺮد‪ ،‬ﻓﻀـﯿﻞ او را دﯾـﺪه ارﺷﺎد ﮐﺮد‪ :‬ﮐﻪ ﻣﺮدم‬‫ﮐﺮاﻫﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ اﯾﻦ را‪ ،‬و ﻧﯿﺴﺖ در زﻣﯿﻦ ﮐﺴﯽ ﻋﺰﯾﺰﺗﺮ ﺑﺮ ﻣﻦ از او‪ ،‬اﮔﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﻣﺮد ﻫﺮ آﯾﻨﻪ ﺧﻮاﻫﯿﻢ دﯾﺪ اﻣﻮر ﻋﻈﯿﻤﻪ را‪.‬‬‫و ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻦ ﻋﻤﺎر ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﻧﺪﯾﺪم ﮐﺴـﯽ را ﮐﻪ زﯾﺎدهﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ از روي اﺷﮓ ﻧﺰد ذﮐﺮ از ﺳﻪ ﮐﺲ‪ :‬ﻓﻀـﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﯿﺎض و رﺷﯿﺪ و ﺷﺨﺺ‬‫دﯾﮕﺮ‪.‬‬‫ﭘﺲ از اﯾﻦ اﻓﺎده ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻦ ﻋﻤﺎر‪ ،‬ﻫﻤﺴـﻨﮓ ﺑﻮدن رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﻓﻀﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﯿﺎض در ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻋﺎﻟﯿﺖ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺧﺪا‪ ،‬و رﻗﺖ ﻗﻠﺐ و ﺟﻼﻟﺖ ﺷﺄن‬‫ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫روي أن اﺑﻦ اﻟﺴـﻤﺎك دﺧﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺷﯿﺪ ﯾﻮﻣﺎ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﺴﻘﯽ‪ ،‬ﻓﺄﺗﯽ ﺑﮑﻮز ﻓﻠﻤﺎ ]‪ [1‬اﺑﻦ اﻟﺴﻤﺎك‪ :‬أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺒﯿﺢ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﺰاﻫﺪ‬‫اﻟﻮاﻋﻆ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ ‪.183‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻔﻀﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﯿﺎض‪ :‬اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ اﻟﯿﺮﺑﻮﻋﯽ ﻣﻦ أﮐﺎﺑﺮ اﻟﻌﺒﺎد ﻋﻨﺪ اﻟﻌﺎﻣﮥ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻤﮑﮥ اﻟﻤﮑﺮﻣﮥ ‪.187‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪180 :‬‬‫اﺧﺬه‪ ،‬ﻗﺎل ﻋﻠﯽ رﺳﻠﮏ ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻟﻮ ﻣﻨﻌﺖ ﻫﺬه اﻟﺸﺮﺑﮥ ﺑﮑﻢ ﮐﻨﺖ ﺗﺸﺘﺮﯾﻬﺎ؟‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﺑﻨﺼﻒ ﻣﻠﮑﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺷـﺮب ﻫﻨﺎك اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻠﻤﺎ ﺷـﺮﺑﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﺳﺄﻟﮏ ﻟﻮ ﻣﻨﻌﺖ ﺧﺮوﺟﻬﺎ ﻣﻦ ﺑـﺪﻧﮏ ﺑﻤﺎ ذا ﮐﻨﺖ ﺗﺸﺘﺮي ﺧﺮوﺟﻬﺎ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺑﺠﻤﯿﻊ ﻣﻠﮑﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ان ﻣﻠﮑﺎ ﻗﯿﻤﺘﻪ ﺷﺮﺑﮥ ﻣﺎء و ﺑﻮﻟﮥ ﻟﺠﺪﯾﺮ أن ﻻ ﯾﻨﺎﻓﺲ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺒﮑﯽ ﻫﺎرون ﺑﮑﺎء ﺷﺪﯾﺪا ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺴﻤﺎك رﺷﯿﺪ را ﺑﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻠﻘﺐ ﻣﯽﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ«‪.‬‬‫ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻻوراق« ﻟﻠﺼﻮﻟﯽ ﺑﺴﻨﺪه ﻟﻤﺎ وﻟﯽ اﻟﺮﺷﯿﺪ اﻟﺨﻼﻓﮥ و اﺳﺘﻮزر ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ ﻗﺎل اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻤﻮﺻﻠﯽ‪:‬‬‫اﻟﻢ ﺗﺮ أن اﻟﺸﻤﺲ ﮐﺎﻧﺖ ﻣﺮﯾﻀﮥ ﻓﻠﻤﺎ اﺗﯽ ﻫﺎرون اﺷﺮق ﻧﻮرﻫﺎ‬‫ﺗﻠﺒﺴﺖ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺟﻤﺎﻻ ﺑﻤﻠﮑﻪ ﻓﻬﺎرون واﻟﯿﻬﺎ و ﯾﺤﯿﯽ وزﯾﺮﻫﺎ‬‫ﻓﺎﻋﻄﺎه ﻣﺎﺋﮥ اﻟﻒ درﻫﻢ و اﻋﻄﺎه ﯾﺤﯿﯽ ﺧﻤﺴﯿﻦ اﻟﻔﺎ‪.‬‬‫و ﻟﺪاود ﺑﻦ زرﯾﻦ اﻟﻮاﺳﻄﯽ ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫ﺑﻬﺎرون ﻻح ﻟا ﻨﻮر ﻓﯽ ﮐﻞ ﺑﻠﺪة و ﻗﺎم ﺑﻪ ﻓﯽ ﻋﺪل ﺳﯿﺮﺗﻪ ﻧﻬﺞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 119‬از ‪210‬‬‫اﻣﺎم ﺑﺬات اﻟﱠﻠﻪ أﺻﺒﺢ ﺷﻐﻠﻪ ﻓﺄﮐﺜﺮ ﻣﺎ ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻪ اﻟﻐﺰو اﻟﺤﺞ‬‫ﯾﻀﯿﻖ ﻋﯿﻮن ﻟا ﺨﻠﻖ ﻋﻦ ﻧﻮر وﺟﻬﻪ إذا ﻣﺎ ﺑﺪا ﻟﻠﻨﺎس ﻣﻨﻈﺮه اﻟﺒﻠﺞ‬‫ﺗﻔﺴﺤﺖ اﻻﻣﻮال ﻓﯽ ﺟﻮد ﮐﻔﻪ ﻓﺎﻋﻄﯽ اﻟﺬي ﯾﺮﺟﻮه ﻓﻮق اﻟﺬي ﯾﺮﺟﻮ ]‪[2‬‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ«‪.‬‬‫اﺧﺮج اﻟﺼﻮﻟﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻻوراق« ]‪ ،[3‬ﻋﻦ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﯿﺰﯾﺪي ﻗﺎل‪ :‬وﺟﻪ اﻟﻤﻌﺘﺼﻢ ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪.272‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪.273‬‬‫]‪ [3‬ﻗﺎل ﻓﯽ »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﻋﻦ أﺳﺎﻣﯽ اﻟﮑﺘﺐ و اﻟﻔﻨﻮن »‪» :‬اﻻوراق« ﻓﯽ أﺧﺒﺎر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪181 :‬‬‫اﻟﯽ اﻟﺸﻌﺮاء ﺑﺒﺎﺑﻪ‪ ،‬ﻣﻦ ﮐﺎن ﻣﻨﮑﻢ ﯾﺤﺴﻦ أن ﯾﻘﻮل ﻓﯿﻨﺎ ﮐﻤﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻣﻨﺼﻮر اﻟﻨﻤﺮي ﻓﯽ اﻟﺮﺷﯿﺪ‪:‬‬‫ان اﻟﻤﮑﺎرم و اﻟﻤﻌﺮوف أودﯾﮥ أﺣﻠﮏ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻨﻬﺎ ﺣﯿﺚ ﺗﺠﺘﻤﻊ‬‫ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺑﺄﻣﯿﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻌﺘﺼﻤﺎ ﻓﻠﯿﺲ ﺑﺎﻟﺼﻠﻮات اﻟﺨﻤﺲ ﯾﻨﺘﻔﻊ‬‫ان أﺧﻠﻒ اﻟﻘﻄﺮ ﻟﻢ ﺗﺨﻠﻒ ﻓﻮاﺿﻠﻪ أو ﺿﺎق أﻣﺮ ذﮐﺮﻧﺎه ﻓﯿﺘﺴﻊ‬‫ﻓﻘﺎل أﺑﻮ وﻫﯿﺐ ﻓﯿﻨﺎ ﻣﻦ ﯾﻘﻮل ﺧﯿﺮا ﻣﻨﻪ ﻓﯿﮏ و ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺛﻠﺜﮥ ﺗﺸﺮق اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺑﺒﻬﺠﺘﻬﺎ ﺷﻤﺲ اﻟﻀﺤﯽ و أﺑﻮ اﺳﺤﺎق و اﻟﻘﻤﺮ‬‫ﺗﺤﮑﯽ أﻓﺎﻋﯿﻠﻪ ﻓﯽ ﮐﻞ ﻧﺎﺋﺒﮥ اﻟﻠﯿﺚ و اﻟﻐﯿﺚ و اﻟﺼﻤﺼﺎﻣﮥ اﻟﺬﮐﺮ ]‪[1‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس را ﺑﻌﻈﻤﺖ ﺳﺘﻮده‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و أﺧﺮج ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ]‪ ،[2‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺘﯿﻤﯽ‪ ،‬ﻗﺎل أراد اﻟﺮﺷﯿﺪ ﺳﻔﺮا‪ ،‬ﻓﺄﻣﺮ اﻟﻨﺎس أن ﯾﺘﺄﻫﺒﻮا ﻟﺬﻟﮏ‪ ،‬و أﻋﻠﻤﻬﻢ أﻧﻪ ﺧﺎرج‬‫ﺑﻌـﺪ اﻻﺳـﺒﻮع‪ ،‬ﻓﻤﻀـﯽ اﻻﺳـﺒﻮع و ﻟﻢ ﯾﺨﺮج‪ ،‬ﻓـﺎﺟﺘﻤﻌﻮا اﻟﯽ اﻟﻤﺄﻣﻮن ﻓﺴﺄﻟﻮه أن ﯾﺴـﺘﻌﻠﻢ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﯾﻌﻠﻢ أن اﻟﻤﺄﻣﻮن ﯾﻘﻮم‬‫اﻟﺸـﻌﺮ‪ ،‬ﻓﮑﺘﺐ إﻟﯿﻪ اﻟﻤﺄﻣﻮن‪ :‬آل ﻋﺒﺎس و أﺷﻌﺎرﻫﻢ ﻟﻤﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺼﻮﻟﯽ اﻟﻤﻀﺮوب ﺑﻪ اﻟﻤﺜﻞ ﻓﯽ ﻟﻌﺐ اﻟﺸﻄﺮﻧﺞ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ‬‫و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﮐﺘﺐ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ رآه و ﺷﺎﻫﺪه‪.‬‬‫و ﻓﯽ »اﻟﻮاﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿـﺎت« ﻟﺼـﻼح اﻟـﺪﯾﻦ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ أﯾﺒﮏ اﻟﺼـﻔﺪي‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺻﻮل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺼﻮﻟﯽ‬‫اﻟﺒﻐﺪادي أﺣﺪ اﻻدﺑﺎء اﻟﻤﺘﻘﻨﯿﻦ ﻓﯽ اﻵداب و اﻻﺧﺒﺎر و اﻟﺸـﻌﺮ و اﻟﺘﺎرﯾﺦ ﺣﺪث ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﯿﻨﺎء و اﻟﻤﺒﺮد و ﺛﻌﻠﺐ و أﺑﯽ داود اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ و‬‫اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﮑـﺪﯾﻤﯽ‪ ،‬ﻧـﺎدم ﻋـﺪة ﻣﻦ اﻟﺨﻠﻔـﺎء ‪ ...‬اﻟﯽ أن ﻗـﺎل‪ :‬و ﮐﺎن ﺣﺴﻦ اﻻﻋﺘﻘﺎد ﺟﻤﯿﻞ اﻟﻄﺮﯾﻘـﮥ ﻣﻘﺒﻮل اﻟﻘﻮل و ﺣـﺪﯾﺜﻪ ﻋﻨـﺪ أﺻـﺤﺎب‬‫اﻟﺴﻠﻔﯽ و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ 335‬ﺑﺨﻠﻒ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪.313‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﻮرخ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺮﺣﺎﻟﮥ أﺷﻬﺮ ﻣﺆﻟﻔﺎﺗﻪ ﺗﺎرﯾﺦ دﻣﺸﻖ ﺗﻮﻓﯽ ‪.571‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪182 :‬‬‫ﯾﺎ ﺧﯿﺮ ﻣﻦ دﺑﺖ اﻟﻤﻄﯽ ﺑﻪ و ﻣﻦ ﺗﻘﺪي ﺑﺴﺮﺟﻪ ﻓﺮس‬‫ﻫﻞ ﻏﺎﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﺴﯿﺮ ﻧﻌﺮﻓﻬﺎ أم أﻣﺮﻧﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﺴﯿﺮ ﻣﻠﺘﺒﺲ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 120‬از ‪210‬‬‫ﻣﺎ ﻋﻠﻢ ﻫﺬا اﻻ اﻟﯽ ﻣﻠﮏ ﻣﻦ ﻧﻮره ﻓﯽ اﻟﻈﻼم ﻧﻘﺘﺒﺲ‬‫ان ﺳﺮت ﺳﺎر اﻟﺮﺷﺎد ﻣﺘﺒﻌﺎ و ان ﺗﻘﻒ ﻓﺎﻟﺮﺷﺎد ﻣﺤﺘﺒﺲ‬‫ﻓﻘﺮأﻫﺎ اﻟﺮﺷﯿﺪ ﻓﺴﺮ ﺑﻬﺎ و وﻗﻊ ﻓﯿﻬﺎ‪ :‬ﯾﺎ ﺑﻨﯽ ﻣﺎ أﻧﺖ و اﻟﺸﻌﺮ‪ ،‬ارﻓﻊ ﺣﺎﻻت اﻟﺪﻧﯽ و أﻗﻞ ﺣﺎﻻت اﻟﺴﺮي‪.‬‬‫ﺗﻘﺪي أي اﺳﺘﻤﺮ ]‪[1‬‬‫ذﻫﺒﯽ ﻧﯿﺰ در »دول اﻻﺳﻼم« ﻫﺎرون ﻋﺒﺎﺳﯽ را ﺑﺠﻮد و ﺟﻬﺎد ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫»و ذﻫﺒﯽ در ﮐﺘﺎب »دول اﻻﺳﻼم« در ذﮐﺮ ﺳﻨﻪ ﺛﻠﺚ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻣﺎت ﻫﺎرون اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﻬﺪي ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺼﻮر ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ﺑﻄﻮس‪ ،‬و ﻟﻪ ﺧﻤﺲ و أرﺑﻌﻮن ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ ﺧﻼﻓﺘﻪ ﺛﻼﺛﺎ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺳﻨﮥ‪،‬‬‫و ﮐﺎن ﻣﻮﻟـﺪه ﺑﺎﻟﺮي و ﮐﺎن ﺟﻮادا ﻣﻤـﺪﺣﺎ ﻏﺎزﯾﺎ‪ ،‬ﻣﺠﺎﻫﺪا‪ ،‬ﺷـﺠﺎﻋﺎ‪ ،‬ﻣﻬﯿﺒﺎ‪ ،‬ﻣﻠﯿﺤﺎ أﺑﯿﺾ ﻃﻮﯾﻼ‪ ،‬ﻋﺒﻞ ]‪ [2‬اﻟﺠﺴﻢ و ﻗـﺪ و ﺧﻄﻪ ]‪ [3‬اﻟﺸﯿﺐ‪،‬‬‫ﺑﻠﻐﻨﺎ أﻧﻪ ﻣﻨﺬ اﺳﺘﺨﻠﻒ ﮐﺎن ﯾﺼﻠﯽ ﮐﻞ ﯾﻮم و ﻟﯿﻠﮥ ﻣﺎﺋﮥ رﮐﻌﮥ‪ ،‬و ﯾﺘﺼﺪق ﻣﻦ ﻣﺎﻟﻪ ﺑﺄﻟﻒ درﻫﻢ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﺟﯿﺪة ﺑﺎﻟﻌﻠﻮم‪.‬‬‫ ﺗﺎرﯾﺦ دول اﻻﺳﻼم ﻟﻠﺬﻫﺒﯽ ص ‪7‬‬‫دﻣﯿﺮي ﻧﯿﺰ در »ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان« ﻫﺎرون را ﺑﺎوﺻﺎف ﺣﻤﯿﺪه ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‬‫»و ﺷﯿﺦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ اﻟﺪﻣﯿﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان« در ذﮐﺮ ﻫﺎرون اﻟﺮﺷﯿﺪ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﮐﺎن ﺟﻮادا‪ ،‬ﻣﻤـﺪﺣﺎ‪ ،‬ﻏﺎزﯾﺎ‪ ،‬ﻣﺠﺎﻫـﺪا‪ ،‬ﺷـﺠﺎﻋﺎ‪ ،‬ﻣﻬﯿﺒﺎ ﻣﻠﯿﺤﺎ أﺑﯿﺾ ﻃﻮﯾﻼ ﻋﺒﻞ اﻟﺠﺴﻢ ﻗـﺪ و ﺧﻄﻪ اﻟﺸـﯿﺐ‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻣﻨﺬ اﺳـﺘﺨﻠﻒ ﮐﺎن‬‫ﯾﺼﻠﯽ ﮐﻞ ﯾﻮم و ﻟﯿﻠﮥ ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪.292‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﻞ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻌﯿﻦ و ﮐﺴﺮ اﻟﺒﺎء‪ :‬اﻟﻀﺨﻢ‪.‬‬‫]‪ [3‬و ﺧﻄﻪ اﻟﺸﯿﺐ‪ :‬ﺧﺎﻟﻂ ﺳﻮاد ﺷﻌﺮه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪183 :‬‬‫ﻣﺎﺋﮥ رﮐﻌﮥ‪ ،‬و ﯾﺘﺼﺪق ﻣﻦ ﺧﺎﻟﺺ ﻣﺎﻟﻪ ﺑﺄﻟﻒ درﻫﻢ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﺟﯿﺪة ﺑﺎﻟﻌﻠﻮم ]‪[1‬‬‫ﯾﺎﻓﻌﯽ ﻧﯿﺰ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن« ﻫﺎرون ﺑﮑﺜﺮت ﻧﻤﺎز و ﺟﻬﺎد و ﺣﺞ ﺳﺘﻮده‬‫»و أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن« در ﺳﻨﻪ ﺛﻠﺚ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻫﺎرون اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻬﺪي ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺼﻮر ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻄﻮس‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ ﺧﻼﻓﺘﻪ ﺛﻠﺜﺎ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺳﻨﮥ‪ ،‬ﻣﻮﻟﺪه‬‫ﺑﺎﻟﺮي ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و أرﺑﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬روي ﻋﻦ أﺑﯿﻪ وﺟﺪه‪ ،‬و ﻣﺒﺎرك ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻓﻀﺎﻟﮥ‪ ،‬و ﺣﺞ ﻣﺮات ﻓﯽ ﺧﻼﻓﺘﻪ‪ ،‬و ﻏﺰي ﻋﺪة ﻏﺰوات ﺣﺘﯽ ﻗﯿﻞ‬‫ﻓﯿ ﻪ ‪:‬‬
‫ﻓﻤﻦ ﯾﻄﻠﺐ ﻟﻘﺎءك أو ﯾﺮده ﻓﺒﺎﻟﺤﺮﻣﯿﻦ أو أﻗﺼﯽ اﻟﺜﻐﻮر‬‫و ﮐﺎن ﺷـﻬﻤﺎ‪ ،‬ﺷـﺠﺎﻋﺎ‪ ،‬ﺣﺎزﻣﺎ‪ ،‬ﺟﻮادا ﻣﻤﺪوﺣﺎ ﻓﯿﻪ دﯾﻦ و ﺳـﻨﮥ و ﺗﺨﺸﻊ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﮐﺎن ﯾﺼـﻠﯽ ﻓﯽ اﻟﯿﻮم ﻣﺎﺋﮥ رﮐﻌﮥ‪ ،‬و ﯾﺘﺼﺪق ﮐﻞ ﯾﻮم ﻣﻦ‬‫ﻣـﺎﻟﻪ ﺑـﺄﻟﻒ درﻫﻢ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﯾﺨﻀﻊ ﻟﻠﮑﺒﺎر‪ ،‬و ﯾﺘﺄدب ﻣﻌﻬﻢ‪ ،‬و وﻋﻈﻪ اﻟﻔﻀـﯿﻞ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺳـﻤﺎك‪ ،‬و ﺑﻬﻠﻮل‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﺸﺎرﮐـﮥ ﻗﻮﯾـﮥ ﻓﯽ‬‫اﻟﻔﻘﻪ و ﺑﻌﺾ اﻟﻌﻠﻮم و اﻻدب‪ ،‬و ﻓﯿﻪ اﻧﻬﻤﺎك ﻋﻠﯽ اﻟﻠﺬات و اﻟﻘﯿﺎن و اﻟﺠﻮاري اﻟﻔﺎﺋﻘﺎت اﻟﺠﻤﺎل‪ ،‬و ﺳـﻤﺎع أﺷﻌﺎر ﻣﻐﺎزﻻﺗﻬﻦ ﺑﻠﺴﺎن اﻟﺤﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 121‬از ‪210‬‬‫ﻣﻤﺎ ﻧﻈﻢ اﻟﺸﻌﺮاء ﻣﻦ اﻻﺑﯿﺎت اﻟﻨﻔﺎﺋﺲ‪.‬‬‫و ﺳـﯿﺄﺗﯽ ذﮐﺮ ﺷﯽء ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﺗﺮﺟﻤﮥ أﺑﯽ ﻧﻮاس‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ ﺳﯿﺄﺗﯽ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻻﺻﻤﻌﯽ ذﮐﺮ أﺷﯿﺎء ﮐﺜﯿﺮة ﺟﺮت ﻟﻪ ﻣﻌﻪ و ﻣﻊ ﻏﯿﺮه و‬‫ﻓﯿﻬﺎ ﻏﺮاﺋﺐ ]‪[3‬‬‫دﯾﺎرﺑﮑﺮي ﻧﯿﺰ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻤﯿﺲ« ﻫﺎرون را ﺑﻌﺒﺎدات ﮐﺜﯿﺮه ﯾﺎد ﮐﺮده‬‫»و ﺷﯿﺦ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺪﯾﺎرﺑﮑﺮي در ﺗﺎرﯾﺦ »اﻟﺨﻤﯿﺲ ﻓﯽ أﺣﻮال اﻟﻨﻔﺲ اﻟﻨﻔﯿﺲ« ﮔﻔﺘﻪ«‪ [1] :‬ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان ج ‪ 1‬ص ‪ 76‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺒﺎرك ﺑﻦ ﻓﻀﺎﻟﮥ اﻟﺒﺼﺮي‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ ﺣﻔﺎظ اﻟﻌﺎﻣﮥ و ﯾﺮوي ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟﻤﻨﮑﺪر‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪.164‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 1‬ص ‪ 444‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪184 :‬‬‫ذﮐﺮ ﺧﻼﻓـﮥ ﻫﺎرون اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻬـﺪي ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﻨﺼﻮر اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ اﻟﻌﺒﺎﺳـﯽ اﻟﺨﺎﻣﺲ ﻣﻦ ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس أﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬اﻣـﻪ اﻟﺨﯿﺰران ]‪ [1‬أم أﺧﯿﻪ اﻟﻬـﺎدي‪ ،‬و ﻣﻮﻟـﺪه ﺑﺎﻟﺮي ﻟﻤﺎ ﮐﺎن أﺑﻮه أﻣﯿﺮا ﻋﻠﯿﻬﺎ و ﻋﻠﯽ ﺧﺮاﺳﺎن ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و أرﺑﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋـﮥ‪،‬‬‫اﺳﺘﺨﻠﻒ ﺑﻌﻬﺪ ﻣﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ ﻣﻮت أﺧﯿﻪ اﻟﻬﺎدي‪ ،‬ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن أﺑﻮﻫﻤﺎ ﻋﻘﺪ ﻟﻬﻤﺎ ﺑﻮﻻﯾﮥ اﻟﻌﻬﺪ ﻣﻌﺎ‪.‬‬‫ﺻﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﺎن اﻟﺮﺷـﯿﺪ أﺑﯿﺾ ﺟﻤﯿﻼ‪ ،‬ﻣﻠﯿﺢ اﻟﺸـﮑﻞ‪ ،‬ﻃﻮﯾﻼ‪ ،‬ﻋﺒﻞ اﻟﺠﺴﻢ‪ ،‬ﻗﺪ و ﺧﻄﻪ اﻟﺸـﯿﺐ ﻗﺒﻞ ﻣﻮﺗﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﺼﯿﺤﺎ‪ ،‬ﻟﻪ ﻧﻈﺮ و ﻣﻌﺮﻓﮥ ﺟﯿﺪة‬‫ﺑﺎﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬ﺑﻠﻐﻨﺎ أﻧﻪ ﻣﻨـﺬ اﺳـﺘﺨﻠﻒ ﮐﺎن ﯾﺼـﻠﯽ ﮐﻞ ﯾﻮم و ﻟﯿﻠﮥ ﻣﺎﺋﮥ رﮐﻌﮥ ﻟﻢ ﯾﺘﺮﮐﻬﺎ اﻻ ﻟﻌﻠﮥ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻪ ﻧﻔﻄﻮﯾﻪ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ‪ ،‬و ﯾﺘﺼﺪق ﻣﻦ ﺧﺎﻟﺺ‬‫ﻣـﺎﻟﻪ ﺑـﺄﻟﻒ درﻫﻢ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻘﺘﻔﯽ آﺛﺎر ﺟـﺪه اﻟﻤﻨﺼﻮر اﻻ ﻓﯽ اﻟﺤﺮص‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺤﺐ اﻟﻌﻠﻢ و أﻫﻠﻪ‪ ،‬و ﯾﻌﻈﻢ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬و ﯾﺒﮑﯽ ﻋﻠﯽ ﻧﻔﺴﻪ و‬‫اﺳـﺮاﻓﻪ و ذﻧﻮﺑﻪ ﺳﯿﻤﺎ إذا وﻋﻆ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺄﺗﯽ ﺑﻨﻔﺴﻪ اﻟﯽ اﻟﻔﻀﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﯿﺎض و ﯾﺴﻤﻊ وﻋﻈﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن أﺑﻮه أﻏﺰاه أرض اﻟﺮوم و ﻫﻮ اﺑﻦ ﺧﻤﺴﮥ‬‫ﻋﺸـﺮ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ أﺟﻞ اﻟﺨﻠﻔﺎء‪ ،‬و أﻋﻈﻢ ﻣﻠﻮك ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬و ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺤـﺞ‪ ،‬ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﺤـﺞ ﺳـﻨﮥ و ﯾﻐﺰو ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﯾﻘﻮل ﺑﻌﺾ‬‫ﺷﻌﺮاﺋﻪ‪:‬‬‫ﻓﻤﻦ ﯾﻄﻠﺐ ﻟﻘﺎءك أو ﯾﺮده ﻓﺒﺎﻟﺤﺮﻣﯿﻦ أو أﻗﺼﯽ اﻟﺜﻐﻮر‬‫و ﻓﯽ ﺳﯿﺮة ﻣﻐﻠﻄﺎي‪ :‬و ﻗﺪ ﮐﺎن ﺣﺞ ﺗﺴﻊ ﺣﺠﺞ‪ ،‬و ﻏﺰا ﺛﻤﺎن ﻏﺰوات ]‪[2‬‬‫اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﻨﻘﻞ از ﺷﺎﻓﻌﯽ و اﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ ﻫﺎرون را ﺳﺘﻮده‬‫»و ﺣﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1] [3‬اﻟﺨﯿﺰران‪ :‬زوﺟﮥ اﻟﻤﻬﺪي اﻟﻌﺒﺎﺳﯽ‪ ،‬ﮐﺎﻧﺖ ﺣﺎزﻣﮥ ﻣﺘﻔﻘﻬﮥ‬‫أﺧﺬت اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻦ اﻻوزاﻋﯽ و ﮐﺎﻧﺖ ﻣﻦ ﺟﻮاري اﻟﻤﻬﺪي ﻓﺄﻋﺘﻘﻬﺎ و ﺗﺰوﺟﻬﺎ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯿﺖ ﺑﺒﻐﺪاد ﺳﻨﮥ ‪.173‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻤﯿﺲ ج ‪ 2‬ص ‪ 331‬ط ﻣﺼﺮ ‪1283‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي اﻟﻌﻤﺮي اﻟﻤﺤﺪث‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﺸﮑﺎة اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ اﮐﻤﻞ ﺑﻪ ﻣﺼﺎﺑﯿﺢ اﻟﺒﻐﻮي ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺴﻨﮥ ‪737‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪185 :‬‬‫اﻟﺨﻄﯿﺐ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺸـﮑﺎة در »رﺟﺎل ﻣﺸـﮑﺎة« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او ﮔﻔﺘﻪ‪ «:‬أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺤﻠﯿﮥ« ﻫﻮ ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺦ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺜﻘﺎت‪ ،‬اﻟﻤﻌﻤﻮل ﺑﺤﺪﯾﺜﻬﻢ‪ ،‬اﻟﻤﺮﺟﻮع اﻟﯽ ﻗﻮﻟﻬﻢ‪ ،‬ﮐﺒﯿﺮ اﻟﻘﺪر‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ارﺑﻊ و ﺛﻠﺜﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻣﺎت ﻓﯽ ﺻﻔﺮ ﺳﻨﮥ ﺛﻼﺛﯿﻦ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ ﺑﺎﺻﻔﻬﺎن و ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻌﻤﺮ ﺳﺖ و ﺗﺴﻌﻮن رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ]‪.[1‬‬‫در »ﺣﻠﯿـﮥ اﻻوﻟﯿـﺎء« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﮐـﺎﻣﻠﻪ آن در ده ﺟﻠـﺪ ﺿـﺨﯿﻢ در اﯾﻦ اوان ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ رب ﻣﻨﺎن ﺑـﺪﺳﺖ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﺼـﯿﺎن اﻓﺘﺎده در ﺗﺮﺟﻤﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 122‬از ‪210‬‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ادرﯾﺲ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪ «:‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﻋﻤﺮ و ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﻨﺠﺎر‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻬﻞ اﻻﻣﻮي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﻠﻮي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺟﯽء ﺑﺄﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ادرﯾﺲ اﻟﯽ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬ادﺧﻞ إﻟﯿﻬﺎ ﻟﯿﻼ ﻋﻠﯽ ﺑﻐﻞ ﺑﻼ ﻗﺘﺐ‪ ،‬و ﻋﻠﯿﻪ ﻃﯿﻠﺴﺎن ﻣﻄﺒﻖ‪ ،‬و ﻓﯽ رﺟﻠﯿﻪ ﺣﺪﯾﺪ‪ ،‬و ذﻟﮏ اﻧﻪ ﮐﺎن ﻣﻦ اﺻـﺤﺎب ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬و اﺻـﺒﺢ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ ﯾﻮم اﻻﺛﻨﯿﻦ ﻟﻌﺸﺮ ﺧﻠﻮن ﻣﻦ ﺷﻌﺒﺎن ﻣﻦ ﺳﻨﮥ ارﺑﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻗﺪ اﻋﺘﻮر ﻋﻠﯽ ﻫﺎرون‬‫اﻟﺮﺷـﯿﺪ أﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻘﺎﺿـﯽ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀـﺎة‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻈﺎﻟﻢ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﻓﮑﺎن اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﯾﺼـﺪر ﻋﻦ رأﯾﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﯾﺘﻔﻘﻪ‬‫ﺑﻘﺮاءﺗﻬﻤﺎ ﻓﺴﺎرا ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم اﻟﯽ اﻟﺮﺷﯿﺪ‪ ،‬ﻓﺎﺧﺒﺮاه ﺑﻤﮑﺎن اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و اﻧﺒﺴﻄﺎ ﺟﻤﯿﻌﺎ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ]‪ :[2‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﺬي ﻣﮑﻦ ﻟﮏ ﻓﯽ اﻟﺒﻼد و ﻣﻠﮑﮏ ]‪ [1‬رﺟﺎل ﻣﺸﮑﺎة‪141 :‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ :‬ﺑﻦ ﻓﺮﻗﺪ اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﻧﺎﺷﺮا ﻟﻌﻠﻢ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﻮاﺳﻂ ﺳﻨﮥ ‪ 131‬و ﻧﺸﺄ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ و ﺗﻠﻤﺬ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ‬‫ﺑﺎﻟﺮي ﺳﻨﮥ ‪189‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪186 :‬‬‫رﻗﺎب اﻟﻌﺒﺎد ﻣﻦ ﮐﻞ ﺑﺎغ و ﻣﻌﺎد اﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﻤﻌﺎد‪ ،‬ﻻ زﻟﺖ ﻣﺴـﻤﻮﻋﺎ ﻟﮏ و ﻣﻄﺎﻋﺎ‪ ،‬ﻓﻘـﺪ ﻋﻠﻤﺖ اﻟـﺪﻋﻮة و ﻇﻬﺮ اﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ و ﻫﻢ ﮐﺎرﻫﻮن‪ ،‬و ان‬‫ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﺟﺘﻤﻌﺖ و ﻫﻢ ﻣﺘﻔﺮﻗﻮن‪ ،‬و ﻗﺪ اﺗﺎك ﻋﻨﻖ ﯾﻨﻮب ﻋﻦ اﻟﺠﻤﯿﻊ و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺎب ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ادرﯾﺲ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﺷﺎﻓﻊ ﺑﻦ اﻟﺴﺎﺋﺐ ﺑﻦ ﻋﺒﯿـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﻦ ﻫﺎﺷﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎف‪ ،‬ﯾﺰﻋﻢ اﻧﻬﺎ اﺣﻖ ﺑﻬﺬا‬‫اﻻﻣﺮ ﻣﻨﮏ‪ ،‬و ﺣﺎش ﻟّﻠﻪ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﻪ ﯾـﺪﻋﯽ ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﺒﻠﻐﻪ ﺳـّﻨﻪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺸـﻬﺪ ﻟﻪ ﺑﺬﻟﮏ ﻗﺪﻣﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻟﺴﺎن و ﻣﻨﻄﻖ و رواء‪ ،‬و ﺳـﯿﺨﻠﺒﮏ ﺑﻠﺴﺎﻧﻪ و اﻧﺎ‬‫ﺧﺎﺋﻒ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﮐﻔﺎك اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻬﻤﺎﺗﮏ و اﻗﺎل ﻋﺜﺮاﺗﮏ‪ ،‬ﺛﻢ اﻣﺴﮏ‪.‬‬‫ﻓﺄﻗﺒـﻞ اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﯾﻌﻘﻮب ﻗﺎل‪ :‬ﻟﺒﯿﮏ ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻗﺎل‪ :‬اﻧﮑﺮت ﻣﻦ ﻣﻘﺎﻟـﮥ ﻣﺤﻤـﺪ ﺷـﯿﺌﺎ؟ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ أﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ‪:‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺎدق ﻓﯿﻤﺎ ﻗﺎل‪ ،‬و اﻟﺮﺟﻞ ﮐﻤﺎ ﺣﮑﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﺮﺷـﯿﺪ‪ :‬ﻻ ﺧﺒﺮ ﺑﻌﺪ ﺷﺎﻫﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻻ اﻗﺮار اﺑﻠﻎ ﻣﻦ اﻟﻤﺤﻨﮥ‪ ،‬و ﮐﻔﯽ ﺑﺎﻟﻤﺮء اﺛﻤﺎ ان ﯾﺸـﻬﺪ‬‫ﺑﺸﻬﺎدة ﯾﺨﻔﯿﻬﺎ ﻋﻦ ﺧﺼﻤﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ رﺳﻠﮑﻤﺎ ﻻ ﺗﺒﺮﺣﺎن‪.‬‬‫ﺛﻢ أﻣﺮ ﺑﺎﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ ﻓﺎدﺧـﻞ‪ ،‬ﻓﻮﺿﻊ ﺑﯿﻦ ﯾـﺪﯾﻪ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾـﺪ اﻟـﺬي ﮐـﺎن ﻓﯽ رﺟﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤـﺎ اﺳـﺘﻘﺮ ﺑﻪ اﻟﻤﺠﻠﺲ و رﻣﯽ اﻟﻘﻮم إﻟﯿﻪ ﺑﺎﺑﺼﺎرﻫﻢ‪ ،‬رﻣﯽ‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺑﻄﺮﻓﻪ ﻧﺤﻮ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و اﺷﺎر ﺑﮑﻔﻪ ﮐﻠﻪ ﻣﺴـﻠﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ و ﺑﺮﮐﺎﺗﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﺮﺷـﯿﺪ‪ :‬و‬‫ﻋﻠﯿﮏ اﻟﺴـﻼم و رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ و ﺑﺮﮐﺎﺗﻪ‪ ،‬ﺑﺪأت ﺑﺴـﻨﮥ ﻟﻢ ﺗﺆﻣﺮ ﺑﺎﻗﺎﻣﺘﻬﺎ‪ ،‬و رددﻧﺎ ﻓﺮﯾﻀﮥ ﻗﺎﻣﺖ ﺑﺬاﺗﻬﺎ‪ ،‬و ﻣﻦ اﻋﺠﺐ اﻟﻌﺠﺐ اﻧﮏ ﺗﮑﻠﻤﺖ ﻓﯽ‬‫ﻣﺠﻠﺴﯽ ﺑﻐﯿﺮ اذﻧﯽ‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ‪ :‬ﯾـﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اّن اﻟﱠﻠﻪ ﺟـﻞ و ﻋﺰ ﻗـﺎل‪َ :‬وَﻋـ َﺪ اﻟﱠﻠُﻪ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا ﻣِﻨُْﮑْﻢ َو َﻋِﻤﻠُﻮا اﻟﱠﺼﺎﻟ ِﺤـﺎِت ﻟََﯿْﺴـ َﺘْﺨﻠَِﻔﱠﻨُﻬْﻢ ﻓِﯽ اﻟ ْـَﺄْرِض َﮐَﻤﺎ‬‫اْﺳَﺘْﺨَﻠَﻒ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ ﻣِْﻦ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪187 :‬‬‫َﻗﺒْﻠِِﻬْﻢ َو ﻟَﯿَُﻤﱢﮑَﻨﱠﻦ ﻟَُﻬْﻢ ِدﯾَﻨُﻬُﻢ اﻟﱠِﺬي اْرَﺗﻀﯽ ﻟَُﻬْﻢ َو ﻟَﯿَُﺒﱢﺪﻟَﱠﻨُﻬْﻢ ﻣِْﻦ ﺑَْﻌِﺪ َﺧْﻮﻓِِﻬْﻢ َأﻣْﻨًﺎ‬‫]‪ ،[1‬و ﻫﻮ اﻟـﺬي إذا وﻋﺪ و ﻓﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﻣﮑﻨﻨﯽ ﻓﯽ أرﺿﻪ‪ ،‬و آﻣﻨﻨﯽ ﺑﻌﺪ ﺧﻮﻓﯽ ]‪ [2‬ﯾﺎ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﺮﺷـﯿﺪ‪ :‬أﺟﻞ ﻗﺪ آﻣﻨﮏ اﻟﱠﻠﻪ إذ‬‫آﻣﻨﺘﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬ﻗـﺪ ﺣـﺪﺛﺖ أﻧﮏ ﻻ ﺗﻘﺒﻞ ﻗﻮﻣﮏ ﺻﺒﺮا‪ ،‬و ﻻ ﺗﺰدرﯾﻬﻢ ﺑﻬﺠﺮﺗﮏ ﻏـﺪرا‪ ،‬و ﻻ ﺗﮑـﺬﺑﻬﻢ إذا أﻗﺎﻣﻮا ﻟـﺪﯾﮏ ﻋـﺬرا‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﺮﺷـﯿﺪ‪ :‬ﻫﻮ ﮐـﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﻋﺬرك ﻣﻊ ﻣﺎ أري ﻣﻦ ﺣﺎﻟﮏ و ﺗﺴـﯿﯿﺮك ﻣﻦ ﺣﺠﺎزك اﻟﯽ ﻋﺮاﻗﻨﺎ اﻟﺘﯽ ﻓﺘﺤﻬﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ‪ ،‬ﺑﻌﺪ أن ﺑﻐﯽ‬‫ﺻﺎﺣﺒﮏ‪ ،‬ﺛﻢ أﺗﺒﻌﻪ اﻻرذال‪ ،‬و أﻧﺖ رﺋﯿﺴﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﯾﻨﻔﻊ ﻟﮏ اﻟﻘﻮل ﻣﻊ اﻗﺎﻣﮥ اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬و ﻟﻦ ﯾﻀﺮ اﻟﺸﻬﺎدة ﻣﻊ اﻇﻬﺎر اﻟﺘﻮﺑﮥ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬ﯾﺎ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ أﻣﺎ إذا اﺳﺘﻨﻄﻘﺘﻨﯽ اﻟﮑﻼم‪ ،‬ﻓﺴﺄﺗﮑﻠﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺪل و اﻟﻨﺼﻔﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﺮﺷﯿﺪ‪ :‬ذﻟﮏ ﻟﮏ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻟﻮ اﺗﺴﻊ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺑﯽ ﻟﻤﺎ ﺷﮑﻮت ﻟﮏ اﻟﮑﻼم ﻣﻊ ﺛﻘﻞ اﻟﺤﺪﯾﺪ ﯾﻌﻮز‪ ،‬ﻓﺎن ﺟﺪت ﻋﻠّﯽ ﺑﻔﮑﻪ‬‫أﻓﺼﺤﺖ ﻋﻦ ﻧﻔﺴﯽ‪ ،‬و ان ﮐﺎﻧﺖ اﻻﺧﺮي ﻓﯿﺪك اﻟﻌﻠﯿﺎء و ﯾﺪي اﻟﺴﻔﻠﯽ َو اﻟﱠﻠُﻪ َﻏﻨِﱞﯽ َﺣِﻤﯿٌﺪ‬‫‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 123‬از ‪210‬‬‫ﻓﻘﺎل اﻟﺮﺷﯿﺪ ﻟﻐﻼﻣﻪ ﯾﺎ ﺳﺮاح ﺧﻞ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﻣﺎ ﻓﯽ ﻗﺪﻣﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺤﺪﯾﺪ‪.‬‬‫ﻓﺠﺜﺎ ﻋﻠﯽ رﮐﺒﺘﻪ اﻟﯿﺴﺮي‪ ،‬و ﻧﺼﺐ اﻟﯿﻤﻨﯽ‪ ،‬و اﺑﺘﺪر اﻟﮑﻼم‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻻن ﯾﺤﺸﺮﻧﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﺤﺖ رأﯾﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪،‬‬‫و ﻫﻮ ﻣﻦ ﻗـﺪ ﻋﻠﻤﺖ و ﺷـﯿﺦ ﻟﻪ ﻗﺮاﺑﮥ ﻻ ﺗﻨﮑﺮ ﻋﻨﺪ اﺧﺘﻼف اﻻﻫﻮاء و ﺗﻔﺮق اﻵراء‪ ،‬أﺣﺐ اﻟﯽ واﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ أن ﯾﺤﺸـﺮﻧﯽ ﺗﺤﺖ راﯾﮥ‬‫ﻓﻄﺮي ﺑﻦ اﻟﻔﺠﺎﺋـﮥ اﻟﻤﺎزﻧﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﻣﺘﮑﺌﺎ‪ ،‬ﻓﺎﺳـﺘﻮي ﺟﺎﻟﺴﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﺻﺪﻗﺖ و ﺑﺮرت ﻻن ﺗﮑﻮن ﺗﺤﺖ راﯾﮥ رﺟﻞ ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ]‪[1‬‬‫اﻟﻨﻮر ‪.55‬‬‫]‪ [2‬ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻦ ﮐﻼم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ان آﯾﮥ وﻋﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺦ ﻋﺎم ﻓﯽ ﮐﻞ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﻼ ﯾﺮاد ﺑﺎﻻﺳﺘﺨﻼف ﺟﻌﻞ اﻟﻤﻮﻋﻮدﯾﻦ ﺧﻠﻔﺎء ﮐﻤﺎ ﯾﺪﻋﯿﻪ ﺻﺎﺣﺐ‬‫اﻟﺘﺤﻔﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪188 :‬‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و أﻗﺎرﺑﻪ‪ ،‬إذا اﺧﺘﻠﻒ اﻻﻫﻮاء‪ ،‬ﺧﯿﺮ ﻣﻦ أن ﺗﺤﺸﺮ ﺗﺤﺖ راﯾﮥ ﺧﺎرﺟﯽ ﺣﻨﻔﯽ‪ ،‬ﯾﺄﺧﺬه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻐﺘﮥ‪ ،‬و ﺧّﺒﺮﻧﯽ ﯾﺎ‬‫ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻣﺎ ﺣﺠﺘﮏ ﻋﻠﯽ أن ﻗﺮﯾﺸﺎ ﮐﻠﻬﺎ أﺋﻤﮥ و أﻧﺖ ﻣﻨﻬﻢ؟‬‫ﻗـﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬ﻗـﺪ اﻓﺘﺮﯾﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﮐـﺬﺑﺎ ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ان ﻧﺼـﺒﺖ ﻧﻔﺴـﯽ ﻟﻬﺎ و ﻫـﺬه ﮐﻠﻤـﮥ ﻣﺎ ﺳـﺒﻘﺖ ﺑﻬﺎ ﻗﻂ‪ ،‬و اﻟـﺬﯾﻦ ﺣﮑﻮﻫﺎ ﻻﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﺎﻃﻠﺒﻬﻢ ﻣﻌﺎﻧﯿـﮥ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﺸـﻬﺎدة ﻻ ﺗﺠﻮز اﻻ ﮐﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻨﻈﺮ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ إﻟﯿﻬﻤﺎ ﻓﻠﻤﺎ رآﻫﻤﺎ ﻻ ﯾﺘﮑﻠﻤﺎن ﻋﻠﻢ ﻣﺎ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻓﺄﻣﺴـﮏ‬‫ﻋﻨ ﻬ ﻤ ﺎ ‪.‬‬
‫ﺛﻢ ﻗﺎل ﻟﻪ اﻟﺮﺷﯿﺪ‪ :‬ﻗﺪ ﺻﺪﻗﺖ ﯾﺎ اﺑﻦ ادرﯾﺲ‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ ﺑﺼﺮك ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ؟‬‫ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ‪ :‬ﻋﻦ أي ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﺴـﺄﻟﻨﯽ؟ ان اﻟﱠﻠﻪ أﻧﺰل ﺛﻼﺛـﺎ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ ﮐﺘﺎﺑـﺎ ﻋﻠﯽ ﺧﻤﺴـﮥ أﻧﺒﯿﺎء‪ ،‬و أﻧﺰل ﮐﺘﺎب ﻣﻮﻋﻈـﮥ اﻟﻨﺒﯽ ﻓﮑﺎن‬‫ﺳﺎدﺳﺎ أوﻟﻬﻢ آدم ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯿﻪ اﻧﺰل ﺛﻠﺜﻮن ﺻـﺤﯿﻔﮥ‪ ،‬ﮐﻠﻬﺎ أﻣﺜﺎل‪ ،‬و أﻧﺰل ﻋﻠﯽ اﺧﻨﻮخ و ﻫﻮ ادرﯾﺲ ﺳـﺘﮥ ﻋﺸﺮ ﺻﺤﯿﻔﮥ‪ ،‬ﮐﻠﻬﺎ ﺣﮑﻢ و‬‫ﻋﻠﻢ اﻟﻤﻠﮑﻮت اﻻـﻋﻠﯽ‪ ،‬و أﻧﺰل ﻋﻠﯽ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺛﻤﺎﻧﯿـﮥ ﺻـﺤﻒ ﮐﻠﻬـﺎ ﺣﮑﻢ ﻣﻔﺼـﻠﮥ‪ ،‬ﻓﯿﻬـﺎ ﻓﺮاﺋﺾ و ﻧـﺬر‪ ،‬و أﻧﺰل ﻋﻠﯽ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﻨﻮرﯾـﮥ‪ ،‬ﻓﯿﻬﺎ‬‫ﺗﺨﻮﯾﻒ و ﻣﻮﻋﻈـﮥ‪ ،‬و أﻧﺰل ﻋﻠﯽ ﻋﯿﺴـﯽ اﻻﻧﺠﯿـﻞ‪ ،‬ﻟﯿـﺒﯿﻦ ﻟﺒﻨﯽ اﺳـﺮاﺋﯿﻞ ﻣـﺎ اﺧﺘﻠﻔﻮا ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺘﻮرﯾـﮥ‪ ،‬و أﻧﺰل ﻋﻠﯽ داود ﮐﺘﺎﺑـﺎ‪ ،‬ﮐﻠﻪ دﻋـﺎء و‬‫ﻣﻮﻋﻈﻪ ﻟﻨﻔﺴﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻣﺎ اﺧﺘﻠﻔﻮا ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﺧﻄﯿﺌﺘﻪ‪ ،‬ﻻ ﺣﮑﻢ ﻟﻨﺎ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و اﯾﻘﺎظ ﻟﺪاود‪ ،‬و أﻧﺰل ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻟﻘﺮآن و ﺟﻤﻊ‬‫ﻓﯿﻪ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﮑﺘﺐ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺗِﺒْﯿﺎﻧًﺎ ﻟ ُِﮑﱢﻞ َﺷْﯽٍء َو ُﻫﺪًي َو َرْﺣَﻤًﮥ‬‫]‪َ [1‬و ُﻫﺪًي َو َﻣْﻮِﻋَﻈٌﮥ‬‫]‪ُ [2‬أْﺣِﮑَﻤْﺖ آﯾﺎﺗُُﻪ ﺛُﱠﻢ ﻓُﱢﺼَﻠْﺖ‬‫]‪.[3‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﺮﺷﯿﺪ‪ :‬ﻓﺼﻞ ﻟﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻨﺰل ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﻋﻤﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ ]‪ [1‬اﻟﻨﺤﻞ ‪.89‬‬‫]‪ [2‬آل ﻋﻤﺮان ‪.138‬‬‫]‪ [3‬ﻫﻮد ‪.1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪189 :‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻟـﺬي دﻋﺎﻧـﺎ اﻟﯽ ﻗﺒﻮﻟﻪ‪ ،‬و أﻣﺮﻧـﺎ ﺑﺎﻟﻌﻤـﻞ ﺑﻤﺤﮑﻤﻪ و اﻻﯾﻤـﺎن ﺑﻤﺘﺸـﺎﺑﻬﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻋﻦ أّﯾـﮥ آﯾـﮥ ﺗﺴﺄﻟﻨﯽ؟ ﻋﻦ ﻣﺤﮑﻤﻪ أم ﻋﻦ‬‫ﻣﺘﺸﺎﺑﻬﻪ‪ ،‬أم ﻋﻦ ﺗﻘﺪﯾﻤﻪ‪ ،‬أم ﻋﻦ ﺗﺄﺧﯿﺮه‪ ،‬أم ﻋﻦ ﻧﺎﺳـﺨﻪ‪ ،‬أم ﻣﻨﺴﻮﺧﻪ‪ ،‬أم ﻋﻤﺎ ﺛﺒﺖ ﺣﮑﻤﻪ‪ ،‬و ﻧﺴـﺨﺖ ﺗﻼوﺗﻪ‪ ،‬أم ﻋﻤﺎ ﺛﺒﺖ ﺗﻼوﺗﻪ و ارﺗﻔﻊ‬‫ﺣﮑﻤﻪ‪ ،‬أم ﻋﻤـﺎ ﺿـﺮﺑﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺜﻼـ‪ ،‬أم ﻋﻤـﺎ ﺿـﺮﺑﻪ اﻟﱠﻠﻪ اﻋﺘﺒـﺎرا‪ ،‬أم ﻋﻤـﺎ أﺣﺼـﯽ ﻣـﺎ ﻓﯿﻪ ﻓﻌﺎل اﻻﻣﻢ اﻟﻤﺎﺿـﯿﮥ‪ ،‬أم ﻋﻤﺎ ﻗﺼـﺪﻧﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﻓﻌﻠﻬﻢ‬‫ﺗﺤﺬﯾﺮا‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﻤﺎ زال ﺣﺘﯽ ﻋﺪﻟﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺛﻼﺛﺎ و ﺳﺒﻌﯿﻦ ﺣﮑﻤﺎ ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ اﻟﺮﺷـﯿﺪ‪ :‬وﯾﺤـﮏ ﯾـﺎ ﺷﺎﻓﻌﯽ أ ﻓﮑﻞ ﻫـﺬا ﯾﺤﯿﻂ ﺑﻪ ﻋﻠﻤﮏ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﻟﻤﺤﻨـﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺎﻟﻢ ﮐﺎﻟﻨﺎر ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻀـﮥ ﺗﺨﺮج‬‫ﺟﻮدﺗﻬﺎ ﻣﻦ رداءﺗﻬﺎ ﻓﻬﺎ أﻧﺎ ذا ﻓﺎﻣﺘﺤﻦ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﺮﺷـﯿﺪ‪ :‬ﻣﺎ أﺣﺴﻦ أن أﻋﯿﺪ ﻣﺎ ﻗﻠﺖ‪ ،‬ﻓﺄﺳﺌﻠﮏ ﻋﻨﻪ ﺑﻌﺪ ﻫﺬا اﻟﻤﺠﻠﺲ ان ﺷﺎء ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﻗﺎل ﻟﻪ‪ :‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 124‬از ‪210‬‬‫ﮐﯿﻒ ﺑﺼﺮك ﺑﺴّﻨﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ‪ :‬اﻧﯽ ﻷـﻋﺮف ﻣﻨﻬـﺎ ﯾـﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣـﺎ ﺧﺮج ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻻﯾﺠـﺎب ﻻ ﯾﺠﻮز ﺗﺮﮐﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺠﻮز ﺗﺮك ﻣﺎ أوﺟﺒﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ‬‫اﻟﻘﺮآن‪ ،‬و ﻣـﺎ ﺧﺮج ﻋﻠﯽ وﺟـﻪ اﻟﺘـﺄدﯾﺐ‪ ،‬و ﻣـﺎ ﺧﺮج ﻋﻠﯽ وﺟـﻪ اﻟﺨـﺎص ﻻـ ﯾﺸـﺮك ﻓﯿـﻪ اﻟﻌـﺎم‪ ،‬و ﻣـﺎ ﺧﺮج ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻟﻌﻤـﻮم ﯾـﺪﺧﻞ ﻓﯿﻪ‬‫اﻟﺨﺼﻮص‪ ،‬و ﻣﺎ ﺧﺮج ﺟﻮاﺑﺎ ﻋﻦ ﺳﺆال ﺳﺎﺋﻞ ﻟﯿﺲ ﻟﻐﯿﺮه اﺳـﺘﻌﻤﺎﻟﻪ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺧﺮج ﻣﻨﻪ اﺑﺘﺪاء ﻻزدﺣﺎم اﻟﻌﻠﻮم ﻓﯽ ﺻﺪره‪ ،‬و ﻣﺎ ﺟﻌﻠﻪ ﻓﯽ ﺧﺎﺻﮥ‬‫ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬و اﻗﺘﺪي ﺑﻪ اﻟﺨﺎﺻﮥ و اﻟﻌﺎﻣﮥ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺧﺺ ﺑﻪ ﻧﻔﺴﻪ دون اﻟﻨﺎس ﮐﻠﻬﻢ‪ ،‬ﻣﻊ ﻣﺎ ﻻ ﯾﻨﺒﻐﯽ ذﮐﺮه ﻻﻧﻪ أﺳﻘﻄﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ذﮐﺮا‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬أﺟﺪت اﻟﺘﺮﺗﯿﺐ ﯾﺎ ﺷﺎﻓﻌّﯽ ﻟﺴـﻨﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺄﺣﺴـﻨﺖ ﻣﻮﺿـﻌﻬﺎ ﺑﻮﺻـﻔﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﺣﺎﺟﺘﻨﺎ اﻟﯽ اﻟﺘﮑﺮار ﻋﻠﯿﮏ‪ ،‬و‬‫ﻧﺤﻦ ﻧﻌﻠﻢ و ﻣﻦ ﺣﻀﺮ أﻧﮏ ﻧﺼﺎﺑﻬﺎ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ و ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﺷﺮﻓﻨﺎ ﺑﺮﺳﻮل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪190 :‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ﺑﮏ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﯿﻒ ﺑﺼـﺮك ﺑﺎﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺒـﺪأﺗﻨﺎ و ﻃﺒﺎﻋﻨﺎ ﺑﻬﺎ ﺗﻘـﺪﻣﺖ‪ ،‬و أﻟﺴـﻨﺘﻨﺎ ﺑﻬﺎ ﺟﺮت‪ ،‬ﻓﺼﺎرت ﮐﺎﻟﺤﯿﺎة ﻻ ﺗﺘﻢ اﻻ ﺑﺎﻟﺴـﻼﻣﮥ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ‬‫اﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ ﻻ ﺗﺴـﻠﻢ اﻻ ﻻﻫﻠﻬﺎ‪ ،‬و ﻟﻘـﺪ وﻟﺪت و ﻣﺎ أﻋﺮف اﻟﻠﺤﻦ‪ ،‬ﻓﮑﻨﺖ ﮐﻤﻦ ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﺪاء ﻣﺎ ﺳـﻠﻢ ﻟﻪ اﻟﺪواء‪ ،‬و ﻋﺎش ﻣﺘﮑﺎﻣﻼ ﻻ و ﺑﺬﻟﮏ‬‫ﺷﻬﺪ ﻟﯽ اﻟﻘﺮآن ﻓﻘﺎل‪َ :‬و ﻣﺎ َأْرَﺳﻠْﻨﺎ ﻣِْﻦ َرُﺳﻮٍل ِإﻟﱠﺎ ﺑﻠِﺴﺎِن َﻗْﻮﻣِِﻪ‬‫]‪ [1‬ﯾﻌﻨﯽ ﻗﺮﯾﺸﺎ‪ ،‬و أﻧﺖ و أﻧﺎ ﻣﻨﻬﻢ ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎﻟﻌﻨﺼـﺮ رﺻﯿﻒ و اﻟﺠﺮﺛﻮﻣﮥ ﻣﻨﯿﻌﮥ ﺷﺎﻣﺨﮥ‪ ،‬أﻧﺖ أﺻﻞ و ﻧﺤﻦ ﻓﺮع‪ ،‬ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ ﻣﻔّﺴﺮ و ﻣﺒّﯿﻦ‪ ،‬ﺑﻪ اﺟﺘﻤﻌﺖ أﺣﯿﺎؤﻧﺎ‪ ،‬ﻓﻨﺤﻦ ﺑﻨﻮ اﻻﺳﻼم‪ ،‬و ﺑﺬﻟﮏ ﻧﺪﻋﯽ و ﻧﻨﺴﺐ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﺮﺷﯿﺪ ﺻﺪﻗﺖ ﺑﺎرك اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﮏ اﻟﺦ ]‪.[2‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﺨﻄﺎب ﻫﺎرون ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﺣﻤـﺪ اﺳﺖ ﺑﺮاي ﺧـﺪاﺋﯽ ﮐﻪ ﺗﻤﮑﯿﻦ ﮐﺮد ﺑﺮاي ﺗﻮ در ﺑﻼد‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮏ ﮐﺮد ﺗﺮا رﻗﺎب ﻋﺒﺎد‪ ،‬از ﻫﺮ ﺑﺎﻏﯽ و ﻣﻌﺎد ﺗﺎ روز ﻣﻌﺎد‪ ،‬ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺑﺎﺷـﯽ‬‫ﻣﺴﻤﻮع اﻟﻘﻮل و ﻣﻄﺎع اﻻﻣﺮ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﮐﻪ ﺑﻠﻨﺪ ﺷﺪ دﻋﻮت و ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ اﻣﺮ ﺧﺪا‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ اﯾﺸﺎن ﮐﺎرﻫﻨﺪ‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﻫّﻤﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﺑﻠﯿﻐﻪ‪ ،‬و ﺗﺴـﺠﯿﻌﺎت رﺷـﯿﻘﻪ‪ ،‬ﺑـﺪﻻﻻت واﺿـﺤﻪ‪ ،‬و ﺗﻮﺿـﯿﺤﺎت ﻻﺋﺤﻪ‪ ،‬واﺿـﺢ ﻣﯽﺳﺎزد ﮐﻤﺎل ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺧﻼﻓﺖ رﺷـﯿﺪ‬‫ﻋﻨﯿـﺪ‪ ،‬و اﻓﺘﺮاض ﻃﺎﻋﺖ‪ ،‬و ﻣﻮﻓﻖ و ﻣﺆﯾـﺪ و ﻣﺴّﺪد ﺑﻮدن او از ﺟﺎﻧﺐ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ذم و ﺗﻬﺠﯿﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ او‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺮاد از‬‫آن ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ و اﺗﺒﺎع او ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ ﻫﺎرون را ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺑﺨﻄﺎب اﻣﯿﺮ ]‪ [1‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ‪4‬‬‫]‪ [2‬ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء ج ‪ 9‬ص ‪ 88 -74‬ط ﺑﯿﺮوت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪191 :‬‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﻫﻤﺪاﺳﺘﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬ﺗﺼﺪﯾﻖ ﺟﻤﯿﻊ اﻓﺎدات و ﻣﻘﺎﻻت او ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺤﺎﻣـﺪ و ﻓﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﺮاي ﻫﺎرون ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬اﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ ﻫﻢ اﺛﺒﺎت آن ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺗﻠﻘﯿﺐ ﻫﺎرون ﺑﺄﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﺑﺮ آن زﯾﺎده ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﻓﺨﺮ رازي ﻫﻢ اﯾﻦ ﻫﻔﻮات ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬و ﺗﺼﺪﯾﻖ اﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ او را در اﯾﻦ ﺧﺮاﻓﺎت ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در رﺳﺎﻟﻪ »ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺷﺎﻓﻌﯽ«‬‫ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺒﺎب اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻓﯽ ﺣﮑﺎﯾﮥ ﻣﺤﻨﮥ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﻓﯿﻪ ﻓﺼﻮل‪:‬‬‫اﻟﻔﺼـﻞ اﻻول ﻓﯽ ﮐﯿﻔﯿـﮥ ﺗﻠﮏ اﻟﻤﺤﻨـﮥ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺟﯽء ﺑﺎﻟﺸﺎﻓﻌﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﻟﯽ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬ادﺧﻞ ﻟﯿﻼ و ﮐﺎن ﻓﯽ رﺟﻠﻪ ﺣﺪﯾـﺪ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﮐﺎن ﻣﻦ‬‫أﺻـﺤﺎب ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬و ﮐﺎن ذﻟﮏ ﻟﯿﻠﮥ اﻻﺛﻨﯿﻦ ﻟﻌﺸـﺮ ﺧﻠﻮن ﻣﻦ ﺷـﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ‪ ،‬و‬‫ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻮﻗﺖ ﮐﺎن أﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ ﻋﻠﯽ ﻗﻀﺎء اﻟﻘﻀﺎة‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻈﺎﻟﻢ‪ ،‬ﻓﺪﺧﻼ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺷﯿﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 125‬از ‪210‬‬‫ﻓﻘـﺎل ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ :‬اﻟﺤﻤـﺪ ﻟﻠّﻪ اﻟـﺬي ﻣﮑﻨـﮏ ﻓﯽ اﻟﺒﻼـد‪ ،‬و ﻣﻠّﮑـﮏ رﻗﺎب اﻟﻌﺒﺎد ﻣﻦ ﮐﻞ ﺑﺎغ و ﻋﺎد اﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﻤﻌﺎد‪ ،‬ﻻ زال ﻗﻮﻟﮏ‬‫ﻣﺴـﻤﻮﻋﺎ‪ ،‬و أﻣﺮك ﻣﻄﺎﻋﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﻋﻠﺖ اﻟﺪﻋﻮة‪ ،‬و ﻇﻬﺮ أﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ و ﻫﻢ ﮐﺎرﻫﻮن‪ ،‬ان ﺷﺮذﻣﮥ ﻣﻦ اﺻﺤﺎب ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﺟﺘﻤﻌﻮا‪ ،‬و ﻓﯿﻬﻢ‬‫واﺣـﺪ ﯾﻨﻮب ﻋﻦ اﻟﮑـﻞ ﯾﻘـﺎل ﻟﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ادرﯾﺲ‪ ،‬ﯾﺰﻋﻢ أﻧﻪ ﺑﻬـﺬا اﻻـﻣﺮ أﺣﻖ ﻣﻨﮏ‪ ،‬و ﯾـﺪﻋﯽ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ ﻣﺎ ﻻ ﯾﺒﻠﻎ ﺳـﻨﻪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺸـﻬﺪ ﻟﻪ‬‫ﺑﺬﻟﮏ ﻗﺪﻣﻪ و ﻟﻪ ﻟﺴﺎن و رواء‪ ،‬و ﺳﯿﺨﻠﺒﮏ ﺑﻠﺴﺎﻧﻪ‪ ،‬و أﻧﺎ ﺧﺎﺋﻒ ﻋﻠﯽ اﻟﺪوﻟﮥ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﮐﻔﺎك اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻬﻤﺎﺗﮏ و أﻗﺎل ﻋﺜﺮاﺗﮏ ﺛﻢ أﻣﺴﮏ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل اﻟﺮﺷﯿﺪ ﻻﺑﯽ ﯾﻮﺳﻒ‪ :‬ﯾﺎ ﯾﻌﻘﻮب ﮐﯿﻒ اﻻﻣﺮ؟ ﻗﺎل أﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺎدق‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪192 :‬‬‫ﻓﯿﻤﺎ ﻗﺎل‪ ،‬ﺛﻢ أﻣﺮ ﺑﺎﻟﺸﺎﻓﻌﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﺎدﺧﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﻓﺮﻣﯽ اﻟﻘﻮم ﺑﺄﺑﺼﺎرﻫﻢ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬اﻟﺴﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ و ﺑﺮﮐﺎﺗﻪ ﻓﻘﺎل اﻟﺮﺷﯿﺪ‪ :‬و ﻋﻠﯿﮏ اﻟﺴﻼم و رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ و ﺑﺮﮐﺎﺗﻪ ]‪.[1‬‬‫»و ﻧﯿﺰ از رواﯾﺖ »ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻫﺎرون را ﺑﻤﺮات و ﮐﺮات ﻣﻠﻘﺐ ﺑﺄﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﯽﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﺷﺎﻓﻌﯽ ادﻋﺎء ﺧﻮد ﻣﻨﺼﺐ اﻣﺎﻣﺖ را ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺷـﻨﯿﻊ و ﻓﻈﯿﻊ داﻧﺴـﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻪ آن را ﺑﺎﻓﺘﺮاي ﮐـﺬب ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺒﯿﺮ‬‫ﮐﺮده‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه اﻣﺎﻣﺖ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻋﻈﯿﻢ و ﺟﻠﯿﻞ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﺎﻓﻌﯽ از ادﻋﺎي آن‪ ،‬ﺑﺎ آن ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ‪ ،‬ﺗﺤﺎﺷـﯽ ﺷﺪﯾﺪ ﮐﻨﺪ‪،‬‬‫و ادﻋﺎي آن را اﻓﺘﺮاي ﮐﺬب ﺑﺮ ﺧﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻗﺮار دﻫﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﺛﺒـﺎت ﺷﺎﻓﻌﯽ اﻣﺎﻣﺖ را ﺑﺮاي ﻫﺎرون‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﺻـﺮﯾﺢ اﺳﺖ ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻫﺎرون را ﺑﻬﺘﺮ از ﺧﻮد ﻣﯽداﻧﺴﺖ‪ ،‬و اﻣﺎﻣﺖ را ﻋﯿﻦ ﺣﻖ و‬‫ﺻﻮاب ﻣﯽداﻧﺴﺖ‪ ،‬و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻪ ﺗﻌﻈﯿﻤﺎ و ﺗﺸﺮﯾﻔﺎ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻋﺠﯿﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻼـﻟﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ‪ ،‬و ﻋﻈﻤﺖ ﺷـﺄن‪ ،‬و ﻋﻠﻮ ﻗـﺪر‪ ،‬و ﺳـﻤﻮ ﻓﺨﺮ‪ ،‬و ﻧﺒـﺎﻫﺖ و ﻧﺒـﺎﻟﺖ‪ ،‬و ﮐﻤـﺎل ﺗـﺪّﯾﻦ ﻫﺎرون رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﻧﺰد‬‫ﺣﻀـﺮت ﺷﺎﻓﻌﯽ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ رﺳـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﻣﺎرت ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﮐﻪ ﻋﺒﺎرت از اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﮑﺮرا ﺑﺮاي رﺷـﯿﺪ ﺛﺎﺑﺖ ﺳﺎزد‪ ،‬و ﺧﻮد را ﺑﺎ‬‫اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﻋﺎﻟﯿﻪ و ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﺳﺎﻣﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻓﺎﺧﺮه‪ ،‬و ﻣﺪاﯾـﺢ زاﻫﺮه‪ ،‬از اﺳـﺘﺤﻘﺎق آن ﺑﺮي ﮔﺮداﻧـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ادﻋﺎي آﻧﺮا ﺑﺮاي ﺧﻮد ﻋﯿﻦ‬‫ﮐﺬب و ﺑﻬﺘﺎن‪ ،‬و ﻣﺠﺎزﻓﺖ و ﻋﺪوان‪ ،‬و اﻓﺘﺮا ﺑﺮ اﯾﺰد ﻣّﻨﺎن واﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﺧﻮد را ﺑﻤﺮاﺣﻞ ﺷﺎﺳﻌﻪ از ﻣﺮﺗﺒﻪ رﺷﯿﺪ ﭘﺴﺖﺗﺮ ﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺧﻮد را‬‫از ﺟﻤﻠﻪ رﻋﺎﯾﺎي او ﻗﺮار دﻫﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ اﻣﺮ اﺻﻼ ﺑﺎﻋﺚ اﺳﺘﻌﺠﺎب ]‪ [1‬ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻻﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ص ‪41‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪193 :‬‬‫و اﺳـﺘﻐﺮاب‪ ،‬و ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ‪ ،‬و اﺳـﺘﻬﺰاي رﺷـﯿﺪ واﻻ ﻧﺼﺎب ﻧﮕﺮدد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺤﺎﻣﻞ ﺳﺪﯾـﺪه‪ ،‬و ﺗﺄوﯾﻼت ﻋﺪﯾﺪه‪ ،‬ﺑﺮاي آﻧﻬﺎ ﻣﻬﯿﺎ ﮔﺮدد‪ ،‬و‬‫ﻧﺴﺒﺖ ﺗﺸﯿﻊ ﻋﺎم ﺑﻬﺎرون‪ ،‬ﺳﺒﺐ آن ﻫﻤﻪ ﻃﻌﻦ و اﺳﺘﻬﺰاء‪ ،‬و ﺗﺸﻨﯿﻊ ﻓﻈﯿﻊ ﮔﺮدد‪ ،‬اﻧﺪك ﺗﺄﻣﻞ و ﺗﺪﺑﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و از اﻧﺼﺎف ﻧﺒﺎﯾﺪ ﮔﺬﺷﺖ‪،‬‬‫و ﭼﻮن ﺷـﻨﺎﯾﻊ اﻋﻤـﺎل‪ ،‬و ﻓﻈـﺎﯾﻊ اﻓﻌـﺎل ﻫـﺎرون‪ ،‬و اﻣﺜﺎل او ﻫﻢ از ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ و ﻫﻢ از اﻓﺎدات دﯾﮕﺮ اﺋﻤﻪ و اﺳﺎﻃﯿﻦ‬‫ﻋﺎﻟﯽ درﺟﺎﺗﺸﺎن واﺿﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﭼﻪ رواﯾﺖ اﻣﺮ رﺷﯿﺪ ﺑﻀﺮب اﻋﻨﺎق ﻋﻠﻮﯾﻪ‪ ،‬در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ از »رﺳﺎﻟﻪ« رازي اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﯽﺷﻨﻮي‪ ،‬و‬‫دﯾﮕﺮ ﻗﺒﺎﯾـﺢ و ﻓﻀﺎﯾـﺢ او ﻫﻢ‪ ،‬ﺑﺮ ﻣﺘﺘﺒﻊ ﮐﺘﺐ ﺗﻮارﯾـﺦ ﺛﻘـﺎت ﻇـﺎﻫﺮ و روﺷﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺗﻔﺼـﯽ ﺑﺤﻤـﻞ ﺗﺸـﻨﯿﻊ رﺷـﯿﺪ ﺑﺮ ﻣﺤﺾ اﻟﺰام ﻫﻢ‬‫ﻧ ﺎ ﻣﻤ ﮑ ﻦ ‪.‬‬
‫و ﻓﺨﺮ رازي در »رﺳﺎﻟﻪ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺷﺎﻓﻌﯽ« در اﯾﻦ رواﯾﺖ ذﮐﺮ ﮐﺮده«‪:‬‬‫ﻓﻘـﺎل اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﻟﻐﻼـﻣﻪ‪ :‬ﯾﺎ ﺳـﺮاح ﺧﻞ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺄﺧـﺬ ﻣﺎ ﻓﯽ ﻗـﺪﻣﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺤﺪﯾـﺪ‪ ،‬ﻓﺠﺜﺎ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻋﻠﯽ رﮐﺒﺘﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و اﻟﱠﻠﻪ ﻻن‬‫ﯾﺤﺸـﺮﻧﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﺤﺖ راﯾﮥ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬و ﻫﻮ ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﺷﯿﺦ ﻟﻪ ﻗﺮاﺑﮥ ﻻ ﺗﻨﮑﺮ ﻋﻨﺪ اﺧﺘﻼف اﻵراء‪ ،‬أﺣﺐ اﻟﯽ و اﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺴﻠﻢ ﻣﻦ‬‫أن ﯾﺤﺸﺮﻧﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﺤﺖ راﯾﮥ ﻗﻄﺮي ﺑﻦ ﻓﺠﺎﺋﮥ اﻟﻤﺎزﻧﯽ اﻟﺨﺎرﺟﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﺮﺷﯿﺪ ﻣﺘﮑﺌﺎ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻮي ﺟﺎﻟﺴﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﺻﺪﻗﺖ و ﺑﺮرت‪ ،‬ﻻن ﺗﮑﻮن‬‫ﺗﺤﺖ راﯾـﮥ رﺟـﻞ ﻣﻦ أﻫـﻞ ﺑﯿﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺧﯿﺮ ﻣﻦ أن ﺗﮑﻮن ﺗﺤﺖ راﯾـﮥ ﺧﺎرﺟﯽ ﻃﻐﯽ و ﺑﻐﯽ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻣﺎ ﺣﺠﺘﮏ‬‫ﻋﻠﯽ أن ﻗﺮﯾﺸـﺎ ﮐﻠﻬﻢ أﺋﻤـﮥ و أﻧﺖ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ آَﻣﻨُﻮا ِإْن ﺟﺎَءُﮐْﻢ ﻓﺎِﺳٌﻖ ﺑ َِﻨَﺒٍﺈ َﻓَﺘَﺒﱠﯿﻨُﻮا َأْن ﺗُـِﺼ ﯿﺒُﻮا َﻗْﻮﻣًﺎ‬‫ﺑ َِﺠﻬﺎﻟٍَﮥ َﻓﺘُْﺼﺒُِﺤﻮا َﻋﻠﯽ ﻣﺎ َﻓَﻌﻠْﺘُْﻢ ﻧﺎِدﻣِﯿَﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 126‬از ‪210‬‬‫]‪ [1‬ﺣﺎش ﻟﻠّﻪ أن أﻗﻮل ذﻟﮏ اﻟﻘﻮل‪ ،‬ﻟﻘﺪ أﻓﮏ اﻟﻤﺒﻠﻎ و ﻓﺴﻖ و أﺛﻢ‪ ،‬ان ﻟﯽ ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺣﺮﻣﮥ ]‪ [1‬اﻟﺤﺠﺮات ‪.6‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪194 :‬‬‫اﻻﺳـﻼم و ذﻣﮥ اﻟﻨﺴﺐ‪ ،‬و ﮐﻔﯽ ﺑﻬﻤﺎ وﺳـﯿﻠﮥ‪ ،‬و أﺣﻖ ﻣﻦ اﺧﺬ ﺑﺄدب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﺑﻦ ﻋﻢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻟﺬاب ﻋﻦ دﯾﻨﻪ‪،‬‬‫اﻟﻤﺤﺎﻣﯽ ﻋﻦ اﻣﺘﻪ‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﺘﻬﻠﻞ وﺟﻪ ﻫﺎرون‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل ﻟﯿﻔﺮخ روﻋﮏ‪ ،‬ﻓﺎﻧﺎ ﻧﺮﻋﯽ ﺣﻖ ﻗﺮاﺑﺘﮏ و ﻋﻠﻤﮏ‪ ،‬ﺛﻢ اﻣﺮه ﺑﺎﻟﻘﻌﻮد ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻧﻬﺎﯾﺖ اﺑﺎ و اﺳﺘﻨﮑﺎف و ﺗﺤﺎﺷﯽ از ادﻋﺎي اﻣﺎﻣﺖ ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ اوﻻ ﻓﺴﻖ و ﮐﺬب و اﻓﺘﺮاي‬‫ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ ﻟا ﺤﺴﻦ‪ ،‬و اﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺴـﺒﺖ اﯾﻦ ادﻋﺎ ﺑﺸﺎﻓﻌﯽ ﮐﺮده ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﺘﻼوت آﯾﻪ ﮐﺮﯾﻤﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﻌﺪ آن ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺣﺎش‬‫ﻟّﻠﻪ ﮐﻪ ﺑﮕﻮﯾﻢ ﻣﻦ اﯾﻦ ﻗﻮل را‪ ،‬ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ دروغ ﮔﻔﺖ رﺳﺎﻧﻨﺪه اﯾﻦ ﻗﻮل‪ ،‬و ﻓﺎﺳﻖ ﺷﺪ و ﮔﻨﻪﮐﺎر ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷﺎﻓﻌﯽ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ‪ ،‬اﺣﻖ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ اﺧﺬ ﮐﺮده ﺑﺎدب ﺧﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ اﺑﻦ ﻋﻢ رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ اﺳﺖ‪،‬‬‫ﮐﻪ ذب ﮐﻨﻨﺪه اﺳﺖ از دﯾﻦ ﺣﻀﺮت رﺳﻮل ﺧﺪا ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻣﺤﺎﻣﺎت ﮐﻨﻨﺪه اﺳﺖ از اﻣﺖ آن ﺣﻀﺮت‪.‬‬‫و از اﯾﻦ ارﺷﺎد ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻫﻢ‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺪح و ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ و ﺗﮑﺮﯾﻢ رﺷﯿﺪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ او را أﺣﻖ ﻋﺎﻣﻠﯿﻦ ﺑﺤﮑﻢ ﺗﻌﺎﻟﯽ واﻧﻤﻮد‪ ،‬و ذب‬‫او از ﺣﻤﺎي دﯾﻦ ﻧﺒﻮي‪ ،‬و ﻣﺤﺎﻣﺎت او اﻣﺖ آن ﺣﻀﺮت را ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ‬‫ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻫﺎرون را در ﺗﺸﺮﯾﻒ ﺧﻮد ﺗﺎﻟﯽ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ )ص( ﻗﺮار داده‬‫و ﻧﯿﺰ از رواﯾﺖ »ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﻫﺮ ﮔﺎه ﺷﺎﻓﻌﯽ ﺑﺠﻮاب ﻫﺎرون رﺷﯿﺪ اﻗﺴﺎم ﺳﻨﺖ ﺑﯿﺎن ﮐﺮد‪ ،‬و ﻫﺎرون اﺳﺘﺤﺴﺎن آن ﻧﻤﻮد‪،‬‬‫و ﻣﺪح ﺷﺎﻓﻌﯽ ﮐﺮد‪ ،‬ﺷﺎﻓﻌﯽ ﺑﺨﻄﺎب ﻫﺎرون ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺟﺰ اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺷـﺮف ﻣﺎ ﺑﺮﺳﻮل ﺧﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ اﺳﺖ و ﺑﺘﻮ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻻﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ص ‪.42‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪195 :‬‬‫ﭘﺲ ﻇـﺎﻫﺮ ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺷﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻫﺎرون را ﺗﺎﻟﯽ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ در ﺗﺸـﺮﯾﻒ ﺧﻮدش ﻣﯽداﻧﺴﺖ‪ ،‬و زﯾﺎده از‬‫اﯾﻦ ﮐﺪام ﺷـﺮف و ﺟﻼﻟﺖ‪ ،‬و ﻋﻈﻤﺖ و ﻧﺒﺎﻟﺖ‪ ،‬و ﻋﻠﻮ و ﺳﻤﻮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺴﺒﺐ ﻫﺎرون ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻣﺸﺮف ﮔﺮدﯾﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و )ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ(‬‫ﻫﺎرون ﺗﺎﻟﯽ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ در اﯾﻦ ﺗﺸﺮﯾﻒ ﺑﻮده‪ ،‬و ﺷﺎﻓﻌﯽ ﺑﺂن اﻋﺘﺮاف داﺷﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻓﺨﺮ رازي ﻫﻢ در »رﺳﺎﻟﻪ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺷﺎﻓﻌﯽ« اﯾﻦ اﻋﺘﺮاف ﺷﺎﻓﻌﯽ را ذﮐﺮ ﮐﺮده«‪.‬‬‫ﺣﯿﺚ ذﮐﺮ ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻟﺮواﯾﮥ‪ :‬ﺛﻢ ﻗﺎل اﻟﺮﺷـﯿﺪ‪ :‬ﮐﯿﻒ ﺑﺼـﺮك ﺑﺴـﻨﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ؟ ﻓﻘﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬اﻧﯽ ﻻﻋﺮف ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺎ‬‫ﺧﺮج ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻻﯾﺠـﺎب ﻓﻼـ ﯾﺠﻮز ﺗﺮﮐﻪ‪ ،‬و ﻣـﺎ ﺧﺮج ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻟﺤﻈﺮ ﻓﻼـ ﯾﺠﻮز ﻓﻌﻠﻪ‪ ،‬و ﻣـﺎ ﺧﺮج ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻟﺨـﺎص ﻓﻼـ ﯾﺸﺎر ﮐﻪ ﻓﯿﻪ‬‫ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻣﺎ ﺧﺮج ﻋﻠﯽ وﺟﻪ اﻟﻌﻤﻮم ﻓﯿﺪﺧﻞ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺧﺮج ﺟﻮاﺑﺎ ﻋﻦ ﺳﺌﻮال ﺳﺎﺋﻞ ﻓﻠﯿﺲ ﻟﻐﯿﺮه اﺳﺘﻌﻤﺎﻟﻪ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺧﺮج ﻣﻨﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﺑﺘﺪاء‪،‬‬‫ﻻزدﺣﺎم اﻟﻌﻠﻮم ﻓﯽ ﺻـﺪره‪ ،‬و ﻣﺎ ﻓﻌﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﺎﻗﺘﺪي ﺑﻪ ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻣﺎ ﺧﺺ ﺑﻪ اﻟﺮﺳﻮل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﻼ ﯾﻘﺘﺪي ﺑﻪ‬‫ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل اﻟﺮﺷﯿﺪ‪ :‬اﺟﺪت اﻟﺘﺮﺗﯿﺐ ﻟﺴﻨﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻮﺿﻌﺖ ﮐﻞ ﻗﺴﻢ ﻓﯽ ﻣﮑﺎﻧﻪ اﻟﺨﺎص ﺑﻪ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ و ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس و اﻧﻤﺎ ﺷﺮﻓﻨﺎ ﺑﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ و ﺑﮏ ]‪.[1‬‬‫»و ﻧﯿﺰ از رواﯾﺖ »ﺣﻠﯿـﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻫﺎرون را در ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﺧﻮد اﺻﻞ ﻗﺮار داده و ﺧﻮد را ﻓﺮع او ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫]‪ [1‬ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻻﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ص ‪.45‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪196 :‬‬‫اﻧﺖ اﺻﻞ و ﻧﺤﻦ ﻓﺮع‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 127‬از ‪210‬‬‫و اﻋﺠﺒﺎه ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ از ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﻬﺠﯿﻦ ﭼﻨﯿﻦ اﻣﺎم ﺧﻮد‪ ،‬ﮐﻪ اﺻﻞ اﻣﺎم ﺷﺎﻓﻌﯽ در ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺑﻮده‪ ،‬و ﺷﺎﻓﻌﯽ ﺑﺴﺒﺐ او‬‫ﻣﺸـﺮف ﺷﺪه و ﺑﺎر ﺑﺎر اﻣﺎرت ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﻫﺮﮔﺰ ﻻﯾﻖ آن ﻧﺪﯾﺪه‪ ،‬و ادﻋﺎي آن را ﻣﺤﺾ ﮐﺬب و اﻓﺘﺮا ﺑﺮ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ داﻧﺴـﺘﻪ ﺑﺮاي‬‫او ﺛـﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪ ،‬ﻧﻤﯽﻫﺮاﺳـﺪ ﺑﻠﮑـﻪ ﺣﻤـﺎﯾﺖ او را دﻟﯿـﻞ ﮐﻔﺮ و ﻧـﺎﺻﺒﯿﺖ ﻣﯽداﻧـﺪ‪ ،‬و از ﻧـﺎﺻﺒﯿﺖ اﺋﻤﻪ ﮐﺒـﺎر ﺧـﻮد ﻏﻔﻠﺖ ورزﯾـﺪه‪ ،‬ﺗﺸـﻨﯿﻊ‬‫ﻣﻌﮑﻮس ﺑﮑﺎر ﻣﯽﺑﺮد‪.‬‬‫و ﻓﺨﺮ رازي در »رﺳﺎﻟﻪ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺷﺎﻓﻌﯽ« در اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده«‪:‬‬‫ﻓﻘﺎل اﻟﺮﺷـﯿﺪ‪ :‬ﮐﯿﻒ ﺑﺼـﺮك ﺑﺎﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ؟ ﻗﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬ﻫﯽ ﻣﺒـﺪأﺗﻨﺎ ﻃﺒﺎﻋﻨﺎ ﺑﻬﺎ ﺗﻘـﺪﻣﺖ‪ ،‬و اﻟﺴـﻨﺘﻨﺎ ﺑﻬﺎ ﺟﺮت‪ ،‬و ﻟﻘـﺪ وﻟـﺪت و اﻧﺎ ﻣﺎ اﻋﺮف‬‫اﻟﻠﺤﻦ‪ ،‬ﻓﮑﻨﺖ ﮐﻤﻦ ﺳﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﺪاء ﻓﻠﻢ ﯾﺤﺘﺞ اﻟﯽ اﻟﺪواء و اﻟﻘﺮآن ﯾﺸﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ ﻟﯽ ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ﻣﺎ َأْرَﺳﻠْﻨﺎ ﻣِْﻦ َرُﺳﻮٍل ِإﻟﱠﺎ ﺑﻠِﺴﺎِن َﻗْﻮﻣِِﻪ‬‫]‪ [1‬و اﻧﺖ و اﻧﺎ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻟﻌﻨﺼﺮ رﺻﯿﻒ و اﻟﺠﺮﺛﻮﻣﮥ ﻣﻨﯿﻔﮥ‪ ،‬و اﻧﺖ اﺻﻞ و ﻧﺤﻦ ﻓﺮع‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﺮﺷﯿﺪ‪ :‬ﺻﺪﻗﺖ ﺑﺎرك اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﮏ ]‪.[2‬‬‫»و ﻧﯿﺰ در »ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« در رواﯾﺖ دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﻣﻨﺎﻇﺮه ﺷﺎﻓﻌﯽ ﺑﺎ ﺑﺸﺮ ﻣﺮﯾﺴﯽ رو ﺑﺮوي ﻫﺎرون رﺷﯿﺪ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده آورده ﮐﻪ«‪:‬‬‫ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ )أي ﻟﻠﺸﺎﻓﻌﯽ( ﺑﺸـﺮ‪ :‬ادﻋﯿﺖ اﻻﺟﻤﺎع‪ ،‬ﻓﻬﻞ ﺗﻌﺮف ﺷـﯿﺌﺎ اﺟﻤﻊ اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯿﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ اﺟﻤﻌﻮا ﻋﻠﯽ ان اﻟﺤﺎﺿـﺮ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﻤﻦ‬‫ﺧﺎﻟﻔﻪ ﻗﺘﻞ‪ ،‬ﻓﻀﺤﮏ ﻫﺎرون و اﻣﺮ ﺑﺎﺧﺬ اﻟﻘﯿﺪ ﻋﻦ رﺟﻠﯿﻪ اﻟﺦ ]‪.[3‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻓﻌﯽ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده‪ :‬ﺑﺂﻧﮑﻪ ﻣﺮدم اﺟﻤﺎع ]‪ [1‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ‪.4‬‬‫]‪ [2‬ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻻﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ص ‪.45‬‬‫]‪ [3‬ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء ج ‪ 9‬ص ‪ 84‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪197 :‬‬‫ﮐﺮده ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﺣﺎﺿﺮ ﯾﻌﻨﯽ ﻫﺎرون اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ او ﮐﻨﺪ ﻗﺘﻞ ﮐﺮده ﺷﻮد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺛﺎﺑﺖ ﺷـﺪ ﮐﻪ ﻧﺰد ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻫﺎرون ﺑﺎﺟﻤﺎع اﻫﻞ اﯾﻤﺎن و اﺳـﻼم‪ ،‬ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺑﺮ ﺣﻖ‪ ،‬و اﻣﺎم ﺑﺎﻟﺼـﺪق‪ ،‬و اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و رﺋﯿﺲ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و‬‫واﺟﺐ اﻻﺗﺒﺎع‪ ،‬و ﻻزم اﻻﻃﺎﻋﮥ ﺑﻮد و ﻣﺨﺎﻟﻒ او ﻣﺒﺎح اﻟﺪم‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ واﺟﺐ اﻟﻘﺘﻞ ﺑﻮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﭼﺮا ﺣﻀـﺮت رﺷـﯿﺪ از ﺧـﻮاب ﻏﻔﻠﺖ ﺑﯿـﺪار ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﺒﺎﻟﻐـﺎت و اﻏﺮاﻗـﺎت اﺋﻤﻪ ﻋـﺎﻟﯽ درﺟـﺎت ﺧﻮد را‪ ،‬در ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ‬‫رﺷـﯿﺪ ﻋﻨﯿﺪ ﻧﻤﯽ ﺑﯿﻨﺪ‪ ،‬و ﺧﻮد را از ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﺑﺮ اﻫﻞ ﺣﻖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎﻻﺟﻤﺎع ﻧﺰد اﯾﺸﺎن رﺷـﯿﺪ ﻣﺮﯾﺪ ﺿﺎل‪ ،‬و ﮐﺎﻓﺮ و ﻫﺎﻟﮏ و ﺧﺎﺳﺮ ﺑﻮده‬‫ﺑﺎز ﻧﻤﯽدارد! و ﻧﯿﺰ ﻓﺨﺮ رازي در »رﺳﺎﺋﻞ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺷﺎﻓﻌﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻇﺮة ﺟﺮت ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﻮاﻗﻌﮥ‪ ،‬ذﮐﺮوا ان اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻟّﻤﺎ ﺣﻀﺮ ﻣﻊ اﻟﻌﻠﻮﯾﯿﻦ ﻣﻦ‬‫اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬و اﺣﻀـﺮ ﺑﺎب اﻟﺮﺷـﯿﺪ‪ ،‬اﺗﻔﻖ ان ﮐﺎن ذﻟﮏ ﻓﯽ و ﻫﻦ ﻣﻦ اﻟﻠﯿﻞ‪ ،‬ﻓﮑﺎﻧﻮا ﯾﺪﺧﻠﻮن ﻋﺸﺮة ﻋﺸﺮة ﻣﻨﻬﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺷﯿﺪ‪ ،‬ﻓﺠﻌﻞ ﯾﻘﯿﻢ واﺣﺪا‬‫واﺣﺪا ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﯾﺘﮑﻠﻢ ﻣﻦ داﺧﻞ اﻟﺴﺘﺮ و ﯾﺄﻣﺮ ﺑﻀﺮب ﻋﻨﻘﻪ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﻓﻠﻤﺎ اﻧﺘﻬﯽ اﻻﻣﺮ اﻟﯽ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﺒـﺪك و ﺧﺎدﻣﮏ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ادرﯾﺲ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻏﻼم اﺿـﺮب‬‫ﻋﻨﻘﻪ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾـﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﮐﺄﻧـﮏ اﺗﻬﻤﺘﻨﯽ ﺑﺎﻻـﻧﺤﺮاف ﻋﻨـﮏ و اﻟﻤﯿﻞ اﻟﯽ اﻟﻌﻠﻮﯾـﮥ‪ ،‬و ﺳﺄﺿـﺮب ﻣﺜﻼ ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ ﻣﺎ ﺗﻘﻮل ﯾﺎ أﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ رﺟـﻞ ﻟـﻪ اﺑﻨـﺎ ﻋﻢ أﺣـﺪﻫﻤﺎ ﺧﻠﻄﻪ ﺑﻨﻔﺴﻪ و أﺷـﺮﮐﻪ ﻓﯽ ﻧﺴـﺒﻪ‪ ،‬و زﻋﻢ أن ﻣـﺎﻟﻪ ﺣﺮام ﻋﻠﯿﻪ اﻻـ ﺑـﺎذﻧﻪ‪ ،‬و ان اﺑﻨﺘﻪ ﺣﺮام ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺎ‬‫ﺑﺘﺰوﯾﺠﻪ‪ ،‬و اﻵﺧﺮ ﯾﺰﻋﻢ دوﻧﻪ ﮐﺎﻟﻌﺒﺪ ﻟﻪ ﻓﻬﺬا اﻟﺮﺟﻞ اﻟﯽ أﯾﻬﻤﺎ ﯾﻤﯿﻞ؟ ﻓﻬﺬا ﻣﺜﻠﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪198 :‬‬‫و ﻣﺜﻞ ﻫﺆﻻء اﻟﻌﻠﻮﯾﯿﻦ ﻓﺎﺳﺘﻌﺎد اﻟﺮﺷﯿﺪ‪ :‬ﻫﺬا اﻟﻘﻮل ﺛﻠﺚ ﻣﺮات‪ ،‬و ﮐﻨﺖ اﻋﺒﺮ ﻋﻦ ﻫﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ ﺑﺄﻟﻔﺎظ ﻣﺨﺘﻠﻔﮥ ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬ﺷﺎﻓﻌﯽ رﺷﯿﺪ را ﺑﺄﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻠﻘﺐ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و اﻧﺤﺮاف را از او ﺷﻨﯿﻊ و ﻓﻈﯿﻊ داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬اﻃﺎﻋﺖ و اﻧﻘﯿﺎد‬‫ﺧﻮد ﺑﺮاي آن رﺋﯿﺲ اﻫﻞ اﻟﻌﻨﺎد ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﺗﺒﺮي ﺗﻤﺎم از ﻣﯿﻞ ﺑﺴﻮي ﻋﻠﻮﯾﻪ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺗﺮﺟﯿﺢ و ﺗﻔﻀـﯿﻞ ﻫﺎرون ﺑﺮ ﻋﻠﻮﯾﻪ و ذم اﯾﺸﺎن‪،‬‬‫ﻣﮑﺮرا و ﻣﺆﮐﺪا ﺑﺎﻟﻔﺎظ ﻓﺼﯿﺤﻪ ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ‪ ،‬و ﻋﺒﺎرات ﺑﻠﯿﻐﻪ ﻣﺘﻨﻮﻋﻪ ﺑﯿﺎن ﮐﺮده‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 128‬از ‪210‬‬‫و ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة اﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﺗﻠﻤﯿﺬ رﺷـﯿﺪ اﻣﺎم اﻋﻈﻢ ﺳﻨﯿﺎن در ﮐﺘﺎب »اﻟﺨﺮاج« ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻫﺎرون رﺷﯿﺪ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮐﺮده‪،‬‬‫و ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن در ﮐﺘﺐ وﻗﻔﯿﻪ ﺟﻨﺎب واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ ﻧﻔﺴﻪ اﻟﺰﮐﯿﮥ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﻃﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻘﺎء أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و أدام ﻟﻪ اﻟﻌﺰ ﻓﯽ ﺗﻤﺎم ﻣﻦ اﻟﻨﻌﻤـﮥ‪ ،‬و دوام ﻣﻦ اﻟﮑﺮاﻣـﮥ‪ ،‬و ﺟﻌﻞ ﻣﺎ أﻧﻌﻢ ﺑﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻮﺻﻮﻻ‪ ،‬ﺑﻨﻌﻢ اﻵﺧﺮة‪ ،‬اﻟﺬي‬‫ﻻ ﯾﻨﻔﺪ و ﻻ ﯾﺰول‪ ،‬و ﻣﺮاﻓﻘﮥ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫ان أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ أﯾـﺪه اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺳـﺄﻟﻨﯽ أن أﺻـﻨﻊ ﻟﻪ ﮐﺘﺎﺑـﺎ ﺟﺎﻣﻌـﺎ‪ ،‬ﯾﻌﻤـﻞ ﺑﻪ ﻓﯽ ﺟﺒﺎﯾـﮥ اﻟﺨﺮاج و اﻻﻗﻄﺎﻋـﺎت و اﻟﻌﺸﻮر و اﻟﺼـﺪﻗﺎت و‬‫اﻟﺠﻮاﻟﯽ ]‪ [2‬و ﻏﯿﺮ ذﻟـﮏ ﻣﻤـﺎ ﯾﺠﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻨﻈﺮ ﻓﯿﻪ و اﻟﻌﻤـﻞ ﺑﻪ‪ ،‬و اﻧﻤـﺎ أراد ﺑـﺬﻟﮏ رﻓـﻊ اﻟﻈﻠﻢ ﻋﻦ اﻟﺮﻋﯿـﮥ و اﻟﺼـﻼح ]‪ [1‬ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻻﻣﺎم‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻣﻦ اﻟﺒﺎب اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻣﻦ اﻟﻘﺴﻢ اﻻول ﺑﻌﺪ ص ‪.45‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺠﻮاﻟﯽ ﺟﻤﻊ ﺟﺎﻟﯿـﮥ‪ ،‬و أﺻـﻠﻬﺎ اﻟﺠﻤﺎﻋـﮥ اﻟﺘﯽ ﺗﻔﺎرق وﻃﻨﻬﺎ و ﺗﻨﺰل وﻃﻨﺎ آﺧﺮ‪ ،‬و ﻣﻨﻪ ﻗﯿﻞ ﻻﻫﻞ اﻟﺬﻣـﮥ اﻟﺬﯾﻦ أﺟﻼﻫﻢ ﻋﻤﺮ ﻋﻦ ﺟﺰﯾﺮة‬‫اﻟﻌﺮب »ﺟﺎﻟﯿﮥ« ﺛﻢ ﻧﻘﻠﺖ ﻫﺬه اﻟﻠﻔﻈﮥ اﻟﯽ اﻟﺠﺰﯾﮥ اﻟﻤﺄﺧﻮذة ﻣﻨﻬﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪199 :‬‬‫ﻻـﻣﺮﻫﻢ‪ ،‬ﻓﻮﻓﻖ اﻟﱠﻠﻪ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﺳـﺪده و أﻋـﺎﻧﻪ ﻋﻠﯽ ﻣـﺎ ﺗﻮﻟﯽ ﻣﻦ ذﻟـﮏ‪ ،‬و ﺳـﻠﻤﻪ ﻣﻤﺎ ﯾﺨﺎف‪ ،‬و أن ﯾﺒﯿﻦ ﻟﻪ ﻣﺎ ﺳﺄﻟﻨﯽ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻣﻤﺎ ﯾﺮﯾﺪ‬‫اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻪ و اﻓﺴﺮه و أﺷﺮﺣﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ ﻓﺴﺮت ذﻟﮏ و ﺷﺮﺣﺘﻪ ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺎﺿﯽ اﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ ﻫﺎرون رﺷﯿﺪ را ﺑﺎﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻠﻘﺐ ﻣﯽﺳﺎزد‪ ،‬و دﻋﺎي ﻃﻮل ﻋﻤﺮ و اداﻣﺖ ﻋﺰ ﺑﺮاي او‬‫ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬و اﺗﻤﺎم ﻧﻌﻤﺖ و دوام ﮐﺮاﻣﺖ ﺑﺮاي او‪ ،‬و وﺻﻞ ﻧﻌﻢ دﻧﯿﻮﯾﻪ او را ﺑﻨﻌﯿﻢ آﺧﺮت ﮐﻪ ﻏﯿﺮ ﻧﺎﻓـﺪ و ﻏﯿﺮ زاﺋﻞ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺮاﻓﻘﺖ ﺟﻨﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ«‬‫ﻋﻈﻤﺖ ﻣﺄﻣﻮن ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫»اﻣـﺎ ﻣـﺄﻣﻮن ﻏﯿﺮ ﻣـﺄﻣﻮن‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻔﻮاﺣﺶ ﻣﻄـﺎﻋﻦ ﻣﻄﻌﻮن اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ او را ﻫﻢ ﻣﺜﻞ ﻣﻨﺼﻮر و ﻫﺎرون‪ ،‬اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ ذو ﻓﻨﻮن‪ ،‬ﺧﻠﻌﺖ ﺧﻼﻓﺖ و‬‫اﻣﺎرت ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﯽﭘﻮﺷﺎﻧﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻤﺮاﺗﺐ ﻋﺎﻟﯿﻪ ﻣﺪح و ﺛﻨﺎء و ﺗﻌﻈﯿﻢ و اﺟﻼل دﯾﻨﯽ ﻣﯽرﺳﺎﻧﻨﺪ‪:‬‬‫ﻋّﻠﺎﻣﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﮑﻤﺎل أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺧﺮج )ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ ﻋﺴـﺎﮐﺮ( ﻋﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻔﺺ اﻻﻧﻤـﺎﻃﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﺗﻐـﺪﯾﻨﺎ ﻣﻊ اﻟﻤﺄﻣﻮن ﻓﯽ ﯾﻮم ﻋﯿـﺪ‪ ،‬ﻓﻮﺿﻊ ﻋﻠﯽ ﻣﺎﺋـﺪﺗﻪ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‬‫ﻟﻮن‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﮑﻠﻤﺎ وﺿﻊ ﻟﻮن ﻧﻈﺮ اﻟﻤﺄﻣﻮن إﻟﯿﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫـﺬا ﻧﺎﻓﻊ ﻟﮑـﺬا‪ ،‬ﺿﺎر ﻟﮑـﺬا‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﺎن ﻣﻨﮑﻢ ﺻﺎﺣﺐ ﺑﻠﻐﻢ ﻓﻠﯿﺘﺠﻨﺐ ﻫـﺬا‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﺎن‬‫ﻣﻨﮑﻢ ﺻﺎﺣﺐ ﺻـﻔﺮاء ﻓﻠﯿﺄﮐﻞ ﻣﻦ ﻫـﺬا‪ ،‬و ﻣﻦ ﻏﻠﺒﺖ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻮداء ﻓﻼ ﯾﺘﻌﺮض ﻟﻬـﺬا‪ ،‬و ﻣﻦ ﻗﺼﺪ ﻗﻠﮥ اﻟﻐﺬاء ﻓﻠﯿﻘﺘﺼـﺮ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا‪ [1] .‬ﮐﺘﺎب‬‫اﻟﺨﺮاج‪ -‬ص ‪ 1‬ط ﺑﯿﺮوت‬‫ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﮐﺜﻢ ﻣﺎﻣﻮن ﻋﺒﺎﺳﯽ را ﺑﺎب ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻋﻠﻢ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺮده‬‫ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﮐﺜﻢ‪ :‬ﯾـﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ان ﺧﻀـﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﻄﺐ ﮐﻨﺖ ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬أو ﻓﯽ اﻟﻨﺠﻮم ﮐﻨﺖ ﻫﺮﻣﺲ ﻓﯽ ﺣﺴﺎﺑﻪ‪ ،‬أو ﻓﯽ‬‫اﻟﻔﻘﻪ ﮐﻨﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻋﻠﻤﻪ‪ ،‬أو ذﮐﺮ اﻟﺴﺨﺎء ﮐﻨﺖ ﺣﺎﺗﻢ ﻃّﯽ ﻓﯽ ﺻﻔﺘﻪ‪ ،‬أو ﺻﺪق اﻟﺤﺪﯾﺚ ﮐﻨﺖ أﺑﺎ ذر ﻓﯽ ﻟﻬﺠﺘﻪ‪ ،‬أو اﻟﮑﺮم‬‫ﻓﺄﻧﺖ ﮐﻌﺐ ﺑﻦ ﻣﺎﻣـﮥ ﻓﯽ ﻓﻌﺎﻟﻪ‪ ،‬او اﻟﻮﻓﺎء ﻓﺄﻧﺖ اﻟﺴـﻤﻮﺋﻞ ﺑﻦ ﻋﺎدﯾﺎ ﻓﯽ وﻓﺎﺋﻪ‪ ،‬ﻓﺴـﺮ ﺑﻬـﺬا اﻟﮑﻼم و ﻗﺎل‪ :‬ان اﻻﻧﺴﺎن اﻧﻤﺎ ﻓّﻀﻞ ﺑﻌﻘﻠﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ ﻻ‬‫ذﻟﮏ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﺤﻢ أﻃﯿﺐ ﻣﻦ ﻟﺤﻢ و ﻻ دم أﻃﯿﺐ ﻣﻦ دم ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﮐﺜﻢ ﻋﻼوه ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻣﺄﻣﻮن را ﺑﺄﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻣﯽﺳﺎﺧﺖ‪» ،‬ﭘﻨﺎه ﺑﺨﺪا« او را در ﻓﻘﻪ ﻣﺜﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 129‬از ‪210‬‬‫ﺑﺎب ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﻋﻠﻢ اﻋﻨﯽ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم واﻧﻤﻮده‪ ،‬و در ﺻـﺪق ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﺜﻞ ﺣﻀـﺮت أﺑﯽ ذّر ﻏﻔﺎري‬‫ﻗﺮار داده‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ و ﺗﮑﺮﯾﻢ دﯾﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ زﺑﺎن از ﺑﯿﺎن ﮐﻨﻪ آن ﻗﺎﺻﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫و أﺧﺮج )ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ( ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ أﮐﺜﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﮐﻤﻞ ﻣﻦ اﻟﻤﺄﻣﻮن ﺑﺖ ﻋﻨﺪه ﻟﯿﻠﮥ ﻓﺎﻧﺘﺒﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﯾﺤﯿﯽ اﻧﻈﺮ أي ﺷـﯽء ﻋﻨﺪ‬‫رﺟﻠﯽ؟ ﻓﻨﻈﺮت ﻓﻠﻢ أر ﺷـﯿﺌﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺷﻤﻌﮥ‪ ،‬ﻓﺘﺒﺎدر اﻟﻔﺮاﺷﻮن ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻈﺮوا ﻓﻨﻈﺮوا ﻓﺎذا ﺗﺤﺖ ﻓﺮاﺷﻪ ﺣّﯿﮥ ﺑﻄﻮﻟﻪ ﻓﻘﺘﻠﻮﻫﺎ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻗﺪ اﻧﻀﺎف اﻟﯽ‬‫ﮐﻤﺎل اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﻢ اﻟﻐﯿﺐ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ و ﻟﮑﻦ ﻫﺘﻒ ﺑﯽ ﻫﺎﺗﻒ اﻟﺴﺎﻋﮥ و أﻧﺎ ﻧﺎﺋﻢ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﯾﺎ راﻗﺪ اﻟﻠﯿﻞ اﻧﺘﺒﻪ ان اﻟﺨﻄﻮب ﻟﻬﺎ ﺳﺮ؟؟ ي‬‫ﺛﻘﮥ اﻟﻔﺘﯽ ﺑﺰﻣﺎﻧﻪ ﺛﻘﮥ ﻣﺤّﻠﻠﮥ اﻟﻌﺮي‬‫ﻓﺎﻧﺘﺒﻬﺖ‪ ،‬ﻓﻌﻠﻤﺖ أن ﻗﺪ ﺣﺪث اﻣﺮ اﻣﺎ ﻗﺮﯾﺐ و اﻣﺎ ﺑﻌﯿﺪ‪ ،‬ﻓﺘﺄﻣﻠﺖ ﻣﺎ ﻗﺮب ﻓﮑﺎن ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪293‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪201 :‬‬‫ﻣﺎ رأﯾﺖ ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﮐﺜﻢ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﻧﺪﯾـﺪم ﻣﻦ ﮐﺎﻣﻞﺗﺮي از ﻣﺄﻣﻮن‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ اﯾﻦ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺣﮑﺎﯾﺖ اﻧﺘﺒﺎه‬‫ﻣﺄﻣﻮن‪ ،‬ﺑﺴﺒﺐ ﺑﻮدن ﻣﺎري زﯾﺮ ﻓﺮاش او‪ ،‬اﺳﺘﺪﻻﻻ و اﺣﺘﺠﺎﺟﺎ ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﺮام ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﮐﺜﻢ ﻋﻠﻢ ﻏﯿﺐ را ﻫﻢ ﺑﺮاي ﻣﺄﻣﻮن ﻋﻼوه ﺑﺮ ﮐﻤﺎل او ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮد‪ ،‬و ﮔﻮ ﻣﺄﻣﻮن ﺑﺮ اﯾﻦ اﺛﺒﺎت اﻧﮑﺎر‬‫ﮐﺮده‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻣﻊ ذﻟﮏ ﻣﺆﯾﺪ ﺑﻮدن ﺧﻮد ﺑﻬﺎﺗﻒ ﻏﯿﺒﯽ ﻫﻢ ﺑﯿﺎن ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺧﺮج اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ أﮐﺜﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ أﮐﺮم ﻣﻦ اﻟﻤﺄﻣﻮن‪ ،‬ﺑﺖ ﻋﻨـﺪه ﻟﯿﻠـﮥ ﻓﺄﺧـﺬه ﺳـﻌﺎل‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ ﯾﺴـﺪ ﻓﺎه ﺑﮑﻢ ﻗﻤﯿﺼﻪ ﺣﺘﯽ ﻻ‬‫أﻧﺘﺒﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻘﻮل‪ :‬أول اﻟﻌﺪل أن ﯾﻌﺪل اﻟﺮﺟﻞ ﻓﯽ ﺑﻄﺎﻧﺘﻪ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﺬﯾﻦ ﯾﻠﻮﻧﻬﻢ ﺣﺘﯽ ﯾﺒﻠﻎ اﻟﻄﺒﻘﮥ اﻟﺴﻔﻠﯽ ]‪.[2‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﮐﺜﻢ ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ ﻧﺪﯾﺪم ﮐﺮﯾﻢ ﺗﺮي از ﻣﺄﻣﻮن و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﻣﻌﺸﺮ اﻟﻤﻨﺠﻢ‪ :‬ﮐﺎن اﻟﻤﺄﻣﻮن أﻣﺎرا ﺑﺎﻟﻌﺪل‪ ،‬ﻓﻘﯿﻪ اﻟﻨﻔﺲ‪ ،‬ﯾﻌّﺪ ﻣﻦ ﮐﺒﺎر اﻟﻌﻠﻤﺎء ]‪.[3‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬ﻣـﺄﻣﻮن ﺣﺴﺐ ﺗﺼـﺮﯾﺢ اﺑﻮ ﻣﻌﺸـﺮ أﻣﺎر ﺑﺎﻟﻌـﺪل و ﻓﻘﯿﻪ اﻟﻨﻔﺲ‪ ،‬و ﻣﻌـﺪود از ﮐﺒﺎر ﻋﻠﻤﺎء ﺑﻮد‪ [1] .‬ﺗﺎرﯾﺦ‬‫اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪293‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪297‬‬‫]‪ [3‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪285‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪202 :‬‬‫و ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ دﯾﺎرﺑﮑﺮي در »ﺗﺎرﯾﺦ ﺧﻤﯿﺲ ﻓﯽ اﺣﻮال اﻟﻨﻔﺲ اﻟﻨﻔﯿﺲ« در ذﮐﺮ ﻣﺄﻣﻮن ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﻣﻌﺸﺮ‪ :‬ﮐﺎن ﯾﻌﻨﯽ اﻟﻤﺄﻣﻮن أﻣﺎرا ﺑﺎﻟﻌﺪل‪ ،‬ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺴﯿﺮة‪ ،‬ﯾﻌﺪ ﻣﻦ ﮐﺒﺎر اﻟﻌﻠﻤﺎء ]‪.[1‬‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و أﺧﺮج )ﯾﻌﻨﯽ اﻟﺼﻮﻟﯽ( ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺎد ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ أﻇﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺧﻠﻖ ﻧﻔﺴﺎ ﻫﯽ أﻧﺒﻞ ﻣﻦ ﻧﻔﺲ اﻟﻤﺄﻣﻮن و ﻻ أﮐﺮم‪ ،‬و ﮐﺎن ﻗﺪ ﻋﺮف ﺷﺮه أﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫أﺑﯽ ﺧﺎﻟﺪ‪ ،‬ﻓﮑﺎن إذا وّﺟﻬﻪ ﻓﯽ ﺣﺎﺟﮥ ﻏّﺪاه ﻗﺒﻞ أن ﯾﺮﺳﻠﻪ اﻟﺦ ]‪.[2‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬اﺑﻮ ﻋﺒﺎد ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﮔﻤﺎن ﻧﻤﯽﮐﻨﻢ ﺧـﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ را ﮐﻪ ﭘﯿـﺪا ﮐﺮده ﺑﺎﺷـﺪ ﻧﻔﺴـﯽ را ﮐﻪ ﻧﺒﯿﻞﺗﺮ از ﻧﻔﺲ‬‫ﻣﺄﻣﻮن ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﺒﺎﻟﻐﻪﻫﺎ و اﻏﺮاﻗﺎت ﻧﻈﺮ ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ و ﺑﺮ اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺨﯿﺎﻻت و اوﻫﺎم و اﺳـﺘﻬﺰاء ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ! و ﻧﯿﺰ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 130‬از ‪210‬‬‫ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﺧﺮج )ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ( ﻋﻦ ﻋﻤﺎرة ﺑﻦ ﻋﻘﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻟﯽ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻔﺼﮥ اﻟﺸﺎﻋﺮ‪:‬‬‫أ ﻋﻠﻤﺖ أن ﻟا ﻤـﺄﻣﻮن ﻻـ ﯾﺒﺼـﺮ اﻟﺸـﻌﺮ؟ ﻓﻘﻠﺖ ﻣﻦ ذا ﯾﮑـﻮن أﻓﺮس ﻣﻨﻪ؟ و اﻟﱠﻠﻪ اﻧـﺎ ﻟﻨﻨﺸـﺪ اول اﻟـﺒﯿﺖ ﻓﯿﺴـﺒﻖ اﻟﯽ آﺧﺮه‪ ،‬ﻣﻦ ﻏﯿﺮ أن ﯾﮑﻮن‬‫ﺳﻤﻌﻪ‪ ،‬ﻗﺎل اﻧﯽ أﻧﺸﺪﺗﻪ ﺑﯿﺘﺎ أﺟﺪت ﻓﯿﻪ ﻓﻠﻢ أره ﺗﺤﺮك ﻟﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻫﺬا‪:‬‬‫أﺿﺤﯽ اﻣﺎم ﻟا ﻬﺪي اﻟﻤﺄﻣﻮن ﻣﺸﺘﻐﻼ ﺑﺎﻟﺪﯾﻦ و اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﻣﺸﺎﻏﯿﻞ‬‫ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﻣﺎ زدت ﻋﻠﯽ ان ﺟﻌﻠﺘﻪ ﻋﺠﻮزا ﻓﯽ ﻣﺤﺮاﺑﻬﺎ ﻓﯽ ﯾﺪﻫﺎ ﺳﺒﺤﮥ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻤﯿﺲ ﻓﯽ اﺣﻮال اﻧﻔﺲ ﻧﻔﯿﺲ ج ‪ 2‬ص ‪334‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪302‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪203 :‬‬‫ﯾﻘﻮم ﺑﺄﻣﺮ اﻟﺪﻧﯿﺎ إذا ﮐﺎن ﻣﺸﻐﻮﻻ ﻋﻨﻬﺎ و ﻫﻮ اﻟﻤﻄّﻮق ﺑﻬﺎ‪ ،‬أﻻ ﻗﻠﺖ ﮐﻤﺎ ﻗﺎل ﻋﻤﮏ ﻓﯽ اﻟﻮﻟﯿﺪ‪:‬‬‫ﻓﻼ ﻫﻮ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﯾﻀﯿﻊ ﻧﺼﯿﺒﻪ و ﻻ ﻋﺮض اﻟﺪﻧﯿﺎ ﻋﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﺷﺎﻏﻠﻪ ]‪[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬ﻋﻤﺎرة ﺑﻦ ﻋﻘﯿﻞ در ﻣﺪح ﻣﺄﻣﻮن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﮐﻪ او اﻣﺎم ﻫﺪي اﺳﺖ و ﻣﺸﺘﻐﻞ اﺳﺖ ﺑﺪﯾﻦ‬‫دﻣﯿﺮي ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻣﻮن ﻋﺒﺎﺳﯽ را ﺑﺎوﺻﺎف ﺣﻤﯿﺪه ﺳﺘﻮده اﺳﺖ‬‫و در ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻣﺤﻤﺪ اﻣﯿﻦ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎم ﺑﺎﻻﻣﺮ ﺑﻌﺪه أﺧﻮه ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺄﻣﻮن‪ ،‬ﺑﻮﯾﻊ ﻟﻪ ﺑﺎﻟﺨﻼﻓﮥ اﻟﻌﺎﻣﮥ ﺻﺒﯿﺤﮥ اﻟﻠﯿﻠﮥ اﻟﺘﯽ ﻗﺘﻞ ﻓﯿﻬﺎ اﻻﻣﯿﻦ ﺑﺎﺟﻤﺎع ﻣﻦ اﻻﻣﮥ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬ﺧﻼ ﻣﺎ‬‫ﮐﺎن ﻣﻦ ﺧﻠﻞ أﻣﯿﺮ اﻻﻧﺪﻟﺲ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﮐﺎن و اﻻﻣﺮاء ﻗﺒﻠﻪ و ﺑﻌﺪه ﻟﻢ ﯾﺘﻘﯿﺪوا ﺑﻄﺎﻋﮥ اﻟﻌﺒﺎﺳﯿﯿﻦ ﻟﺒﻌﺪ اﻟﺪﯾﺎر‬‫ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻄﻮال« ﻣﺄﻣﻮن را ﺳﺘﺎره درﺧﺸﺎن ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ داﻧﺴﺘﻪ‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ اﻻﺧﺒﺎر اﻟﻄﻮال‪ :‬ﮐﺎن اﻟﻤﺄﻣﻮن ﺷـﻬﻤﺎ ﺑﻌﯿـﺪ اﻟﻬﻤـﮥ‪ ،‬أﺑﯽ اﻟﻨﻔﺲ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻧﺠﻢ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺤﮑﻤـﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻗـﺪ أﺧﺬ ﻣﻦ‬‫اﻟﻌﻠﻮم ﺑﻘﺴﻂ و ﺿـﺮب ﻓﯿﻬﺎ ﺑﺴـﻬﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺬي اﺳـﺘﺨﺮج ﮐﺘﺎب »اﻗﻠﯿﺪس« و أﻣﺮ ﺑﺘﺮﺟﻤﺘﻪ و ﺗﻔﺼﯿﻠﻪ‪ ،‬و ﻋﻘﺪ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ ﻓﯽ ﺧﻼﻓﺘﻪ ﻟﻠﻤﻨﺎﻇﺮة‬‫ﻓﯽ اﻻدﯾﺎن و اﻟﻤﻘﺎﻻت اﻟﺦ ]‪.[2‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ »اﺧﺒﺎر اﻟﻄﻮال« ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ‪ :‬ﻣﺄﻣﻮن ﺷـﻬﻢ ﺑﻌﯿﺪ اﻟﻬﻤﮥ‪ ،‬اﺑﯽ اﻟﻨﻔﺲ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺑﻮد ﻣﺄﻣﻮن ﻧﺠﻢ‬‫ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس در ﻋﻠﻢ و ﺣﮑﻤﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫ﻗـﺎل اﺑﻦ ﺧّﻠﮑﺎن ﮐﺎن اﻟﻤﺄﻣﻮن ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻌﻔﻮ‪ ،‬ﺟﻮادا ﺑﺎﻟﻤﺎل‪ ،‬ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻟﻨﺠﻮم‪ ،‬و اﻟﻨﺤﻮ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻦ اﻧﻮاع اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ ﻋﻠﻢ اﻟﻨﺠﻮم‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﯾﻘﻮل ﻟﻮ ﯾﻌﻠﻢ اﻟﻨﺎس ﻣﺎ أﺟﺪ ﻓﯽ اﻟﻌﻔﻮ ﻣﻦ اﻟﻠﺬة ﻟﺘﻘﺮﺑﻮا اﻟﯽ ﺑﺎﻟﺬﻧﻮب ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪294‬‬‫]‪ [2‬ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان ج ‪ 1‬ص ‪ 78‬ط ﻣﻄﺒﻌﮥ اﻻﺳﺘﻘﺎﻣﮥ ﺑﻤﺼﺮ ﺳﻨﮥ ‪1378‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪204 :‬‬‫و ﻗﺎل ﻏﯿﺮه‪ :‬ﻧا ﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس أﻋﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﻤﺄﻣﻮن‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺸﺘﻐﻞ ﺑﻌﻠﻢ اﻟﻨﺠﻮم ﮐﺜﯿﺮا و ﻓﯽ ذﻟﮏ ﯾﻘﻮل اﻟﺸﺎﻋﺮ‪:‬‬‫ﻫﻞ ﻋﻠﻮم اﻟﻨﺠﻮم أﻏﻨﺖ ﻋﺰ اﻟﻤﺄ ﻣﻮن ﺷﯿﺌﺎ أو ﻣﻠﮑﻪ اﻟﻤﺄﻧﻮس‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 131‬از ‪210‬‬‫ﺧﻠّﻔﻮه ﺑﺴﺎﺣﺘﯽ ﻃﺮﺳﻮس ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﺧﻠّﻔﻮا أﺑﺎه ﺑﻄﻮس‬‫و ﮐﺎن أﺑﯿﺾ ﻣﺮﺑﻮﻋﺎ ﻣﻠﯿﺢ اﻟﻮﺟﻪ‪ ،‬ﻃﻮﯾﻞ اﻟﻠﺤﯿﮥ‪ ،‬ﻃﻮﯾﻞ اﻟﺠﺜﮥ‪ ،‬دّﯾﻨﺎ ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻓﯿﻪ دﻫﺎء و ﺳﯿﺎﺳﮥ ]‪.[1‬‬‫»از آﺧﺮ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺄﻣﻮن ﻣﺘﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻋﺎرف ﺑﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ دﻫﺎء و ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺑﻮد‪.‬‬‫و از اول آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺄﻣﻮن ﻋﺎرف ﺑﻮد ﺑﻨﺠﻮم و ﻧﺤﻮ و ﻏﯿﺮ آن از اﻧﻮاع ﻋﻠﻮم‪.‬‬‫و ﻏﯿﺮ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ در ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﻋﺎﻟﻤﺘﺮي از ﻣﺄﻣﻮن ﻧﺒﻮد‪.‬‬‫و ﺳﻌﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ در »ﺷﺮح ﻣﻘﺎﺻﺪ اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﺻﻮل اﻟﺪﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و اﻟﻌﻈﻤﺎء ﻣﻦ ﻋﺘﺮة اﻟﻨﺒﯽ و أوﻻد اﻟﻮﺻـّﯽ‪ ،‬اﻟﻤﻮﺳﻮﻣﻮن ﺑﺎﻟﺪراﯾـﮥ اﻟﻤﻌﺼﻮﻣﻮن ﻓﯽ اﻟﺮواﯾﮥ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﻌﻬﻢ ﻫﺬه اﻻﺣﻘﺎد و اﻟﺘﻌﺼـﺒﺎت‪ ،‬و ﻟﻢ‬‫ﯾﺬﮐﺮوا ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ اﻻ اﻟﮑﻤﺎﻻت‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺴﻠﮑﻮا ﻣﻊ رؤﺳﺎء اﻟﻤﺬاﻫﺐ ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء اﻻﺳﻼم اﻻ ﻃﺮﯾﻖ اﻻﺟﻼل و اﻻﻋﻈﺎم‪.‬‬‫و ﻫﺎ ﻫﻮ اﻻﻣﺎم ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﺮﺿﺎ ﻣﻊ ﺟﻼﻟـﮥ ﻗـﺪره‪ ،‬و ﻧﺒﺎﻫـﮥ ذﮐﺮه‪ ،‬و ﮐﻤﺎل ﻋﻠﻤﻪ و ﻫﺪاه‪ ،‬و ورﻋﻪ و ﺗﻘﻮاه‪ ،‬ﻗﺪ ﮐﺘﺐ ﻋﻠﯽ ﻇﻬﺮ ﮐﺘﺎب‬‫ﻋﻬﺪ اﻟﻤﺄﻣﻮن ﻟﻪ ﻣﺎ ﯾﻨﺒﺊ ﻋﻦ وﻓﻮر ﺣﻤﺪه‪ ،‬و ﻗﺒﻮل ﻋﻬﺪه‪ ،‬و اﻟﺘﺰام ﻣﺎ ﺷﺮط ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ان ﮐﺘﺐ ﻓﯽ آﺧﺮه‪ ،‬و اﻟﺠﺎﻣﻌﮥ و اﻟﺠﻔﺮ ﯾﺪﻻن ﻋﻠﯽ ﺿﺪ‬‫ذﻟﮏ‪ [1] .‬ﺣﯿﺎة اﻟﺤﯿﻮان ج ‪ 1‬ص ‪ 78‬ط ﻣﻄﺒﻌﮥ اﻻﺳﺘﻘﺎﻣﮥ ﺑﻤﺼﺮ ﺳﻨﮥ ‪1378‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪205 :‬‬‫ﺛﻢ اﻧﻪ دﻋﺎ ﻟﻠﻤﺄﻣﻮن ﺑﺎﻟﺮﺿﻮان‪ ،‬ﻓﮑﺘﺐ ﻓﯽ أﺛﻨﺎء أﺳﻄﺮ اﻟﻌﻬﺪ ﺗﺤﺖ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫»و ﺳﻤﯿﺘﻪ اﻟﺮﺿﺎ«‪ :‬رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﮏ و أرﺿﺎك‪ ،‬و ﺗﺤﺖ ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬و ﯾﮑﻮن ﻟﮏ اﻻﻣﺮة اﻟﮑﺒﺮي ﺑﻌﺪي«‪ :‬ﺑﻞ ﺟﻌﻠﺖ ﻓﺪاك‪ ،‬و ﻓﯽ ﻣﻮﺿﻊ‬‫آﺧﺮ‪ :‬و ﺻﻠﺘﮏ رﺣﻤﺘﻪ و ﺟﺰﯾﺖ ﺧﯿﺮا‪.‬‬‫و ﻫﺬا اﻟﻌﻬﺪ ﺑﺨﻄﻬﻤﺎ ﻣﻮﺟﻮد اﻻن ﻓﯽ اﻟﻤﺸﻬﺪ اﻟﺮﺿﻮي ﺑﺨﺮاﺳﺎن‪.‬‬‫و آﺣﺎد اﻟﺸﯿﻌﮥ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺰﻣﺎن ﻻ ﯾﺴﻤﺤﻮن ﻟﮑﺒﺎر اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﺑﺎﻟﺮﺿﻮان ﻓﻀﻼ ﻋﻦ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﻓﻘﺪ رﺿﻮا رأﺳﺎ ﺑﺮأس ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬ﺗﻔﺘـﺎزاﻧﯽ ﺑﮑﻤـﺎل ذﻻـﻗﺖ ﻟﺴـﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻓﺼﺎﺣﺖ ﺑﯿﺎﻧﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺳﺎزد‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم رﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ آﻻف‬‫اﻟﺘﺤﯿـﮥ و اﻟﺜﻨﺎ‪ ،‬ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ ﻣﺄﻣﻮن ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺨﻂ ﻣﺒﺎرك ﺧﻮد ﻧﻮﺷـﺘﻪ‪ :‬آﻧﭽﻪ آﮔﺎه ﻣﯽﺳﺎزد از وﻓﻮر ﺣﻤﺪ ﻣﺄﻣﻮن‪ ،‬و‬‫ﻗﺒﻮل ﻋﻬﺪ او و اﻟﺘﺰام اﻣﻮري ﮐﻪ ﻣﺄﻣﻮن ﺷﺮط ﮐﺮده ﺑﻮد ﺑﺮ آن ﺣﻀﺮت‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺗﻔﺘـﺎزاﻧﯽ ﺛـﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪ :‬ﮐﻪ اﻣـﺎم رﺿـﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم دﻋﺎ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﺮاي ﻣﺄﻣﻮن ﺑﺮﺿﻮان‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻧﻮﺷـﺘﻪ آن ﺟﻨﺎب زﯾﺮ ﻗﻮل او‪» :‬و ﺳـّﻤﯿﺘﻪ‬‫اﻟﺮﺿﺎ«‪:‬‬‫ﻓﻘﺮه رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﮏ و أرﺿﺎك‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت زﯾﺮ ﻗﻮل ﻣﺄﻣﻮن‪» :‬و ﯾﮑﻮن ﻟﮏ اﻻﻣﺮة اﻟﮑﺒﺮي ﺑﻌﺪي« ﻧﻮﺷﺘﻪ‪:‬‬‫ﺑﻞ ﺟﻌﻠﺖ ﻓﺪاك‪،‬‬‫و ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﺘﻌﻈﯿﻢ و اﻟﺘﺒﺠﯿﻞ ﻣﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ‬‫وﺻﻠﺘﮏ رﺣﻤﺘﻪ و ﺟﺰﯾﺖ ﺧﯿﺮا‬‫ﯾﻌﻨﯽ واﺻﻞ ﺷﻮد ﺗﺮا رﺣﻤﺖ ﺧﺪا و ﺟﺰا داده ﺷﻮي ﺧﯿﺮ را‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻋﺠﺐ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ اﺛﺒﺎت اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﺪاﺋﺢ و ﻣﺤﺎﻣﺪ را ﺑﺮاي ]‪ [1‬ﺷﺮح اﻟﻤﻘﺎﺻﺪ ج ‪ 2‬ص ‪ 287‬ط اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪206 :‬‬‫ﻣﺄﻣﻮن ﻣﻮﺟﺐ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ و اﺳـﺘﻬﺰاء ﺑﺮ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ ﻧﻤﯽﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬و ﺻﺮف ﻧﺴﺒﺖ ﺗﺸّﯿﻊ ﻋﺎم را ﺑﺎو‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻮاﻓﻖ ﺗﺼﺮﯾﺤﺎت اﺋّﻤﻪ ﺳّﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪،‬‬‫ﺳﺒﺐ آن ﻫﻤﻪ ﺗﺸﻨﯿﻌﺎت و ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻋﻈﯿﻤﻪ ﻣﯽداﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺎ ﻫﮑﺬا ﺗﻮرد ﯾﺎ ﺳﻌﺪ اﻻﺑﻞ ]‪.[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 132‬از ‪210‬‬‫و ﻣﺼـﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺴـﻄﻨﻄﯿﻨﯽ‪ ،‬اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﺑﺤـﺎﺟﯽ ﺧﻠﯿﻔﻪ‪ ،‬و اﻟﮑـﺎﺗﺐ اﻟﺠﻠﺒﯽ اﻻﺳـﺘﻨﺒﻮﻟﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﻋﻦ اﺳـﺎﻣﯽ ﻟا ﮑﺘﺐ و‬‫اﻟﻔﻨﻮن« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أول رﺻﺪ وﺿﻊ ﻓﯽ اﻻﺳﻼم ﺑﺪﻣﺸﻖ‪ ،‬ﺳﻨﮥ أرﺑﻊ ﻋﺸﺮة و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﻔﺎﺿﻞ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺻﺎﻋـﺪ اﻻﻧﺪﻟﺴـﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﺘﻌﺮﯾﻒ ﺑﻄﺒﻘﺎت اﻻﻣﻢ«‪ :‬ﻟﻤﺎ أﻓﻀﺖ اﻟﺨﻼﻓﮥ اﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺄﻣﻮن ﺑﻦ اﻟﺮﺷـﯿﺪ‬‫اﻟﻌﺒﺎﺳـﯽ‪ ،‬و ﻃﻤﺤﺖ ﻧﻔﺴﻪ اﻟﻔﺎﺿـﻠﮥ اﻟﯽ درك اﻟﺤﮑﻤﮥ‪ ،‬و ﺳﻤﺖ ﻫﻤﺘﻪ اﻟﺸﺮﯾﻔﮥ اﻟﯽ اﻻﺷﺮاف ﻋﻠﯽ ﻋﻠﻮم اﻟﻔﻠﺴﻔﮥ‪ ،‬و وﻗﻒ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﯽ وﻗﺘﻪ‬‫ﻋﻠﯽ ﮐﺘـﺎب »اﻟﻤﺠﺴـﻄﯽ« و ﻓﻬﻤﻮا ﺻﻮرة آﻻـت اﻟﺮﺻـﺪ اﻟﻤﻮﺻﻮﻓـﮥ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﺑﻌﺜﻪ ﺷـﺮﻓﻪ و ﺣـﺪاه ﻧﺒﻠﻪ‪ ،‬ﻋﻠﯽ أن ﺟﻤﻊ ﻋﻠﻤـﺎء ﻋﺼـﺮه ﻣﻦ أﻗﻄـﺎر‬‫ﻣﻤﻠﮑﺘﻪ‪ ،‬و أﻣﺮﻫﻢ أن ﯾﺼـﻨﻌﻮا ﻣﺜﻞ ﺗﻠﮏ اﻵﻻت‪ ،‬و أن ﯾﻘﯿﺴﻮا ﺑﻬﺎ اﻟﮑﻮاﮐﺐ‪ ،‬و ﯾﺘﻌﺮﻓﻮا أﺣﻮاﻟﻬﺎ ﺑﻬﺎ ﮐﻤﺎ ﺻﻨﻌﻪ ﺑﻄﻠﯿﻤﻮس‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﺎن ﻗﺒﻠﻪ‪،‬‬‫ﻓﻔﻌﻠﻮا ذﻟـﮏ‪ ،‬و ﺗﻮﻟﻮا اﻟﺮﺻـﺪ ﺑﻬـﺎ ﺑﻤﺪﯾﻨـﮥ اﻟﺸﻤﺎﺳـﯿﮥ‪ ،‬و ﺑﻼـد دﻣﺸﻖ ﻣﻦ أرض اﻟﺸـﺎم‪ ،‬ﺳـﻨﮥ أرﺑﻊ ﻋﺸـﺮة و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻮﻗﻔﻮا ﻋﻠﯽ زﻣﺎن ﺳـﻨﮥ‬‫اﻟﺸـﻤﺲ اﻟﺮﺻﺪﯾـﮥ‪ ،‬و ﻣﻘـﺪار ﻣﯿﻠﻬـﺎ‪ ،‬و ﺧﺮوج ﻣﺮاﮐﺰﻫﺎ‪ ،‬و ﻣﻮاﺿﻊ أوﺟﻬﺎ‪ ،‬و ﻋﺮﻓﻮا ﻣﻊ ذﻟﮏ ﺑﻌﺾ أﺣﻮال ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﮑﻮاﮐﺐ ﻣﻦ اﻟﺴـﯿﺎرة و‬‫اﻟﺜﺎﺑﺘـﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﻄﻊ ﺑﻬﻢ ﻋﻦ اﺳﺘﯿﻔـﺎء ﻏﺮﺿـﻬﻢ ﻣﻮت اﻟﺨﻠﯿﻔـﮥ اﻟﻤـﺄﻣﻮن‪ ،‬ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن ﻋﺸـﺮة و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻘﯿـﺪوا ﻣﺎ اﻧﺘﻬﻮا إﻟﯿﻪ و ﺳـﻤﻮه اﻟﺮﺻـﺪ‬‫اﻟﻤﺄﻣﻮﻧﯽ ]‪ [1] .[2‬ﻣﺎ ﻫﮑـﺬا‪ -‬اﻟﺦ أي ﻣﺎ ﻫﮑﺬا ﯾﮑﻮن اﻟﻘﯿﺎم ﺑﺎﻻﻣﻮر‪ ،‬و اﻟﻤﺜﻞ ﻟﻤﺎﻟﮏ ﺑﻦ زﯾﺪ ﻣﻨﺎة ﺑﻦ ﺗﻤﯿﻢ رأي اﺧﺎه ﺳـﻌﺪا أورد اﻻﺑﻞ و‬‫ﻟﻢ ﯾﺤﺴﻦ اﻟﻘﯿﺎم ﻋﻠﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ذﻟﮏ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 1‬ص ‪.905‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪207 :‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺻﺎﻋـﺪ ]‪ [1‬اﻧﺪﻟﺴـﯽ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﻮﺻﻮل ﺧﻼﻓﺖ ﺑﺴﻮي ﻣﺄﻣﻮن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﻧﻔﺲ ﻓﺎﺿﻠﻪ‪ ،‬و ﻫﻤﺖ‬‫ﻣﻨﯿﻔﻪ‪ ،‬و ﺷﺮف و ﻧﺒﻞ ﺑﺮاي او ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﺳﻤﻮ ﻫﻢ‪ ،‬و ﻋﻠﻮم ﻧﻬﻤﺖ او ﻣﯽﻧﺎز‬‫ﭼﻠﭙﯽ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﻣﺎﻣﻮن را ﺑﺎ ﻧﻔﺴﯽ ﺷﺮﯾﻔﻪ‪ ،‬و ﻫﻤﺘﯽ ﻣﻨﯿﻔﻪ ﺳﺘﻮده‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫و اﻋﻠﻢ ان ﻋﻠﻮم اﻻواﺋﻞ ﮐﺎﻧﺖ‪ ،‬ﻫﺠﻮرة ﻓﯽ ﻋﺼـﺮ اﻻﻣﻮﯾـﮥ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﻇﻬﺮ آل اﻟﻌﺒﺎس ﮐﺎن أول ﻣﻦ ﻋﻦ ﻣﻨﻬﻢ ﺑﺎﻟﻌﻠﻮم اﻟﺨﻠﯿﻔـﮥ اﻟﺜﺎﻧﯽ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ‬‫اﻟﻤﻨﺼﻮر‪ ،‬و ﮐﺎن رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﻣﻊ ﺑﺮاﻋﺘﻪ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬ﻣﻘـﺪﻣﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻔﻠﺴـﻔﮥ و ﺧﺎﺻـﮥ ﻓﯽ اﻟﻨﺠﻮم ﻣﺤﺒﺎ ﻻﻫﻠﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻤﺎ أﻓﻀﺖ اﻟﺨﻼﻓﮥ‬‫اﻟﯽ اﻟﺴﺎﺑﻊ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺄﻣﻮن ﺑﻦ اﻟﺮﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﺗﻤﻢ ﻣﺎ ﺑـﺪأ ﺑﻪ ﺟـﺪه‪ ،‬ﻓﺄﻗﺒﻞ ﻋﻠﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﻌﻠﻢ ﻓﯽ ﻣﻮاﺿـﻌﻪ‪ ،‬و اﺳـﺘﺨﺮاﺟﻪ ﻣﻦ ﻣﻌﺎدﻧﻪ‪ ،‬ﺑﻘﻮة ﻧﻔﺴـﻪ‬‫اﻟﺸـﺮﯾﻔﮥ‪ ،‬و ﻋﻠﻮ ﻫﻤﺘﻪ اﻟﻤﻨﯿﻔﮥ‪ ،‬ﻓﺪاﺧﻞ ﻣﻠﻮك اﻟﺮوم‪ ،‬و ﺳﺄﻟﻬﻢ وﺻـﻠﮥ ﻣﺎ ﻟﺪﯾﻬﻢ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﻔﻼﺳﻔﮥ‪ ،‬ﻓﺒﻌﺜﻮا إﻟﯿﻪ ﻣﻨﻬﺎ ﺑﻤﺎ ﺣﻀﺮﻫﻢ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ‬‫اﻓﻼـﻃﻮن‪ ،‬و ارﺳـﻄﻮ‪ ،‬و ﺑﻘﺮاط‪ ،‬و ﺟﺎﻟﯿﻨﻮس‪ ،‬و اﻗﻠﯿـﺪس‪ ،‬و ﺑﻄﻠﯿﻤﻮس‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و اﺣﻀـﺮ ﻟﻬﺎ ﻣﻬﺮة اﻟﻤﺘﺮﺟﻤﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺘﺮﺟﻤﻮا ﻟﻪ ﻋﻠﯽ ﻏﺎﯾـﮥ ﻣﺎ‬‫أﻣﮑﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﮐﻠﻒ اﻟﻨـﺎس ﻗﺮاءﺗﻬـﺎ‪ ،‬و رﻏﺒﻬﻢ ﻓﯽ ﺗﻌﻠﻤﻬـﺎ‪ ،‬إذ اﻟﻤﻘﺼﻮد ﻣﻦ اﻟﻤﻨﻊ ﻫﻮ اﺣﮑـﺎم ﻗﻮاﻋـﺪ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬و رﺳﻮخ ﻋﻘﺎﺋـﺪ اﻻﻧـﺎم‪ ،‬و ﻗﺪ‬‫ﺣﺼـﻞ و اﻧﻘﻀـﯽ‪ ،‬ﻋﻠﯽ أن أﮐﺜﺮﻫﺎ ﻣﻤﺎ ﻻ ﺗﻌﻠﻖ ﻟﻪ ﺑﺎﻟـﺪﯾﺎﻧﺎت‪ ،‬ﻓﻨﻔﻘﺖ ﻟﻪ ﺳﻮق اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﻗﺎﻣﺖ دوﻟـﮥ اﻟﺤﮑﻤـﮥ ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه‪ ،‬و ﮐـﺬﻟﮏ ﺳﺎﺋﺮ‬‫اﻟﻔﻨﻮن‪ ،‬ﻓﺄﺗﻘﻦ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ ذوي اﻟﻔﻬﻢ ﻓﯽ أﯾﺎﻣﻪ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ اﻟﻔﻠﺴـﻔﮥ‪ ،‬و ﻣﻬﺪوا اﺻﻮل اﻻدب‪ ،‬و ﺑﯿﻨﻮا ﻣﻨﻬﺎج اﻟﻄﻠﺐ‪ ،‬ﺛﻢ أﺧﺬ اﻟﻨﺎس ﯾﺰﻫﺪون‬‫ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﯾﺸـﺘﻐﻠﻮن ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﺑﺘﺰاﺣﻢ اﻟﻔﺘﻦ ﺗـﺎرة‪ ،‬و ﺟﻤﻊ اﻟﺸـﻤﻞ اﺧﺮي‪ ،‬اﻟﯽ أن ﮐـﺎد ﯾﺮﺗﻔﻊ ﺟﻤﻠـﮥ‪ ،‬و ﮐـﺬا ﺷـﺄن ﺳـﺎﺋﺮ اﻟﺼـﻨﺎﺋﻊ ]‪ [1‬ﺻﺎﻋﺪ‬‫اﻻﻧﺪﻟﺴﯽ‪ :‬ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ اﻟﻤﻮرخ اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻟﻪ آﺛﺎر ﻋﻠﻤﯿﮥ ﻣﻨﻬﺎ‪:‬‬‫»اﺻﻼح ﺣﺮﮐﺎت اﻟﻨﺠﻮم« ﺗﻮﻓﯽ ‪.462‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪208 :‬‬‫و اﻟـﺪول‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﺎ ﺗﺒﺘـﺪء ﻗﻠﯿﻼ ﻗﻠﯿﻼ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺰال ﯾﺰﯾـﺪ ﺣﺘﯽ ﯾﺼﻞ اﻟﯽ ﻏﺎﯾﮥ ﻫﯽ ﻣﻨﺘﻬﺎه‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻌﻮد اﻟﯽ اﻟﻨﻘﺼﺎن ﻓﯿﺆول أﻣﺮه اﻟﯽ اﻟﻐﯿﺒﮥ ﻓﯽ ﻣﻬﺎوي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 133‬از ‪210‬‬‫اﻟﻨﺴـﯿﺎن‪ ،‬و اﻟﺤـﻖ أن أﻋﻈﻢ اﻻﺳـﺒﺎب ﻓﯽ رواج اﻟﻌﻠﻢ و ﮐﺴـﺎده‪ ،‬ﻫـﻮ رﻏﺒـﮥ اﻟﻤﻠـﻮك ﻓﯽ ﮐـﻞ ﻋﺼـﺮ و ﻋـﺪم رﻏﺒﺘﻬﻢ‪ ،‬ف ِإﱠﻧﺎ ﻟ ِﱠﻠِﻪ َو ِإﱠﻧﺎ ِإﻟَﯿِْﻪ‬‫راِﺟُﻌﻮَن‬‫]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺎﺗﺐ ﭼﻠﭙﯽ ﻫﻢ ﻧﻔﺲ ﺷـﺮﯾﻔﻪ و ﻫﻤﺖ ﻣﻨﯿﻔﻪ ﺑﺮاي ﻣﺄﻣﻮن ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﮔﺮداﻧـﺪ‪ ،‬و ﻗﻮت ﻧﻔﺲ و ﻋﻠﻮ ﻫﻤﺖ او‬‫ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﻫﻢ اﺛﺒﺎت ﺧﻼﻓﺖ ﺑﺮاي او و ﺑﺮاي ﻣﻨﺼﻮر ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ ﻣﻨﺼﻮر ﻣﺪﺣﻮر‪ ،‬ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ ﻗﺼﻮي ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻠﺪون اﻟﺤﻀـﺮﻣﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﺒﺮ و دﯾﻮان اﻟﻤﺒﺘﺪأ و اﻟﺨﺒﺮ« ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ ﺣﮑﺎﯾﺘﯽ از رﺷـﯿﺪ و ﺗﮑﺬﯾﺐ آن ﮐﻪ‬‫ﺳﺎﺑﻘﺎ ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﯾﻨـﺎﺳﺐ ﻫـﺬا أو ﻗﺮﯾﺐ ﻣﻨﻪ ﻣـﺎ ﯾﻨﻘﻠﻮﻧﻪ ﮐﺎﻓـﮥ ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ أﮐﺜﻢ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻤﺄﻣﻮن و ﺻﺎﺣﺒﻪ‪ ،‬و أﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻌﺎﻗﺮ اﻟﺨﻤﺮ‪ ،‬و أﻧﻪ ﺳـﮑﺮ ﻟﯿﻠـﮥ ﻣﻊ‬‫ﺷﺮﺑﻪ‪ ،‬ﻓﺪﻓﻦ ﻓﯽ اﻟﺮﯾﺤﺎن ﺣﺘﯽ اﻓﺎق و ﯾﻨﺸﺪون ﻋﻠﯽ ﻟﺴﺎﻧﻪ‪:‬‬‫ﯾﺎ ﺳﯿﺪي و أﻣﯿﺮ اﻟﻨﺎس ﮐﻠﻬﻢ ﻗﺪ ﺟﺎد ﻓﯽ ﺣﮑﻤﻪ ﻣﻦ ﮐﺎن ﯾﺴﻘﯿﻨﯽ‬‫اﻧﯽ ﻏﻔﻠﺖ ﻋﻦ اﻟﺴﺎﻗﯽ ﻓﺼﯿﺮﻧﯽ ﮐﻤﺎ ﺗﺮاﻧﯽ ﺳﻠﯿﺐ اﻟﻌﻘﻞ و اﻟﺪﯾﻦ‬‫و ﺣﺎل اﺑﻦ أﮐﺜﻢ و اﻟﻤﺄﻣﻮن ﻓﯽ ذﻟﮏ ﺣﺎل اﻟﺮﺷـﯿﺪ‪ ،‬و ﺷـﺮاﺑﻬﻢ اﻧﻤﺎ ﮐﺎن اﻟﻨﺒﯿﺬ و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﺤﻈﻮرا ﻋﻨﺪﻫﻢ‪ ،‬و أﻣﺎ اﻟﺴﮑﺮ ﻓﻠﯿﺲ ﻣﻦ ﺷﺄﻧﻬﻢ‪،‬‬‫و ﺻﺤﺎﺑﺘﻪ ﻟﻠﻤﺄﻣﻮن اﻧﻤﺎ ﮐﺎﻧﺖ ﺧﻠﮥ ﻓﯽ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻟﻘﺪ ﺛﺒﺖ أﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻨﺎم ﻣﻌﻪ ﻓﯽ اﻟﺒﯿﺖ‪.‬‬‫و ﻧﻘﻞ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﻤﺄﻣﻮن و ﺣﺴﻦ ﻋﺸـﺮﺗﻪ‪ :‬أﻧﻪ اﻧﺘﺒﻪ ذات ﻟﯿﻠﮥ ﻋﻄﺸﺎن‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﯾﺘﺤﺴـﺲ و ﯾﻠﺘﻤﺲ اﻻﻧﺎء‪ ،‬ﻣﺨﺎﻓﮥ أن ﯾﻮﻗﻆ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ أﮐﺜﻢ‪ ،‬و‬‫ﺛﺒﺖ أﻧﻬﻤﺎ ﮐﺎﻧﺎ ]‪ [1‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 1‬ص ‪ 35‬اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ ﻓﯽ أﺣﻮال اﻟﻌﻠﻮم‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪209 :‬‬‫ﯾﺼﻠﯿﺎن اﻟﺼﺒﺢ ﺟﻤﯿﻌﺎ‪ ،‬ﻓﺄﯾﻦ ﻫﺬا ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺎﻗﺮة ]‪[1‬‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﻣﺎﻣﻮن را از ﮔﻨﺎه ﺗﻨﺰﯾﻪ ﮐﺮده‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬اﺑﻦ ﺧﻠـﺪون ﺣﺎل ﻣﺎﻣﻮن را ﻣﺜﻞ ﺣﺎل رﺷـﯿﺪ ﭘـﺪرش‪ ،‬در ﺑﺮاﺋﺖ از ﻓﻮاﺣﺶ‪ ،‬و ﻧﺰاﻫﺖ از ﻣﻌﺎﻗﺮت ﺧﻤﺮ و‬‫ﺳﮑﺮ واﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﺟﻼﻟﺖ ﺣﺎل رﺷﯿﺪ‪ ،‬و ﮐﻤﺎل ﻋﻠﻢ و دﯾﺎﻧﺖ‪ ،‬و ورع و زﻫﺪ و ﻋﺒﺎدت او ﻧﺰد اﺑﻦ ﺧﻠﺪون در ﻣﺎ ﺳﺒﻖ ﺷﻨﯿﺪي‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﮐﺜﻢ ﺑﺎ ﻣﺄﻣﻮن دوﺳﺘﯽ در دﯾﻦ داﺷـﺘﻪ‪ ،‬و در ﺟﻤﻠﻪ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻣﺄﻣﻮن و ﺣﺴﻦ ﻋﺸـﺮت او ﻧﻘﻞ‬‫ﮐﺮده ﮐﻪ‪:‬‬‫ﻣﺄﻣﻮن ﺑﯿـﺪار ﺷـﺪ ﺷﺒﯽ ﺑﺤﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺗﺸـﻨﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺮﺧﻮاﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻔﺤﺺ ﻣﯽﮐﺮد ﻇﺮف آب را‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺴـﯽ را آواز ﻧﺪاد‪ ،‬ﺑﺨﻮف آﻧﮑﻪ‬‫ﺑﯿﺪار ﺳﺎزد ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﮐﺜﻢ را‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺧﻠﺪون در »ﻋﺒﺮ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻣﻦ اﻣﺜﺎل ﻫـﺬه اﻟﺤﮑﺎﯾﺎت ﻣﺎ ﻧﻘﻠﻪ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ رﺑﻪ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻌﻘﺪ« ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺰﻧﺒﯿﻞ ﻓﯽ ﺳـﺒﺐ اﺻـﻬﺎر اﻟﻤﺄﻣﻮن اﻟﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺳـﻬﻞ ﻓﯽ‬‫ﺑﻨﺘﻪ ﺑﻮران‪ ،‬و اﻧﻪ ﻋﺜﺮ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﻠﯿﺎﻟﯽ‪ ،‬ﻓﯽ ﺗﻄﻮاﻓﻪ ﺑﺴـﮑﮏ ﺑﻐـﺪاد‪ ،‬ﻋﻠﯽ زﻧﺒﯿﻞ ﻣﺪﻟﯽ ﻣﻦ ﺑﻌﺾ اﻟﺴـﻄﻮح ﺑﻤﻌﺎﻟﻖ و ﺟﺪل ﻣﻐﺎرة اﻟﻔﺘﻞ ﻣﻦ‬‫اﻟﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬ﻓﺎﻗﺘﻌـﺪه‪ ،‬و ﺗﻨـﺎول اﻟﻤﻌـﺎﻟﻖ ﻓﺎﻫﺘﺰت و ذﻫﺐ ﺑﻪ ﺻـﻌﺪا اﻟﯽ ﻣﺠﻠﺲ ﺷﺄﻧﻪ ﮐـﺬا‪ ،‬و وﺻﻒ ﻣﻦ زﯾﻨـﮥ ﻓﺮﺷﻪ‪ ،‬و ﺗﻨﻀـﯿﺪ اﺑﻨﯿﺘﻪ‪ ،‬و ﺟﻤﺎل‬‫رؤﯾﺘﻪ‪ ،‬ﻣﺎ ﯾﺴﺘﻮﻗﻒ اﻟﻄﺮف و ﯾﻤﻠﮏ اﻟﻨﻔﺲ‪.‬‬‫و اﻧﻤـﺎ اﻣﺮأة ﺑﺮزت ﻟﻪ ﻣﻦ ﺧﻠﻞ اﻟﺴـﺘﻮر ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻤﺠﻠﺲ‪ ،‬راﺋﻘـﮥ اﻟﺠﻤﺎل‪ ،‬ﻓﺘﺎﻧـﮥ اﻟﻤﺤﺎﺳﻦ‪ ،‬ﻓﺤﯿﺘﻪ و دﻋﺘﻪ اﻟﯽ اﻟﻤﻨﺎدﻣـﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﯾﻌﺎﻗﺮﻫﺎ‬‫اﻟﺨﻤﺮ ﺣﺘﯽ ﻟا ﺼـﺒﺎح‪ ،‬و رﺟﻊ اﻟﯽ اﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺑﻤﮑـﺎﻧﻬﻢ ﻣﻦ اﻧﺘﻈﺎره‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺷـﻐﻔﺘﻪ ﺣﺒﺎ ﺑﻌﺜﻪ ﻋﻠﯽ اﻻﺻـﻬﺎر اﻟﯽ اﺑﯿﻬﺎ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻫـﺬا ﮐﻠﻪ ﻣﻦ ﺣﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 134‬از ‪210‬‬‫اﻟﻤﺄﻣﻮن اﻟﻤﻌﺮوﻓﮥ ﻓﯽ دﯾﻨﻪ و ﻋﻠﻤﻪ و اﻗﺘﻔﺎﺋﻪ ﺳﻨﻦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﺧﻠﺪون‪ -‬اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ‪ -‬ص ‪ 20‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪210 :‬‬‫اﻟﺮاﺷـﺪﯾﻦ ﻣﻦ آﺑـﺎﺋﻪ‪ ،‬و اﺧـﺬه ﺑﺴـﯿﺮ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻻرﺑﻌـﮥ ارﮐﺎن اﻟﻤﻠـﮥ‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻇﺮﺗﻪ ﻟﻠﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬و ﺣﻔﻈﻪ ﻟﺤـﺪود اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ ﺻـﻠﻮاﺗﻪ و اﺣﮑﺎﻣﻪ‪،‬‬‫ﻓﮑﯿﻒ ﺗﺼﺢ ﻋﻨﻪ اﺣﻮال اﻟﻔﺴﺎق اﻟﻤﺴـﺘﻬﺘﺮﯾﻦ ]‪ [1‬ﻓﯽ اﻟﺘﻄﻮاف ﺑﺎﻟﻠﯿـﻞ‪ ،‬و ﻃﺮوق اﻟﻤﻨﺎزل‪ ،‬و ﻏﺸـﯿﺎن اﻟﺴـﻬﺮ‪ ،‬ﺳﺒﯿﻞ ﻋﺸﺎق اﻻﻋﺮاب؟ و اﯾﻦ‬‫ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻣﻨﺼﺐ اﺑﻨﮥ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺳﻬﻞ و ﺷﺮﻓﻬﺎ‪ ،‬و ﻣﺎ ﮐﺎن ﺑﺪار اﺑﯿﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﺼﻮن و اﻟﻌﻔﺎف؟‬‫و اﻣﺜﺎل ﻫﺬه اﻟﺤﮑﺎﯾﺎت ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﻤﻮرﺧﯿﻦ ﻣﻌﺮوﻓﮥ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﯾﺒﻌﺚ ﻋﻠﯽ وﺿﻌﻬﺎ و اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﻬﺎ اﻻﻧﻬﻤﺎك ﻓﯽ اﻟﻠﺬات اﻟﻤﺤﺮﻣﮥ‪ ،‬و‬‫ﻫﺘﮏ ﻗﻨﺎع اﻟﻤﺨـﺪرات‪ ،‬و ﯾﺘﻌﻠﻠﻮن ﺑﺎﻟﺘﺄﺳـﯽ ﺑﺎﻟﻘﻮم ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺄﺗﻮﻧﻪ ﻣﻦ ﻃﺎﻋـﮥ ﻟـﺬاﺗﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻠﺬﻟﮏ ﺗﺮاﻫﻢ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﺎ ﯾﻠﻬﺠﻮن ﺑﺄﺷـﺒﺎه ﻫﺬه اﻻﺧﺒﺎر‪ ،‬و‬‫ﯾﻨﻘﺮون ﻋﻨﻬﺎ ﻋﻨﺪ ﺗﺼـﻔﺤﻬﻢ ﻻوراق اﻟﺪواوﯾﻦ‪ ،‬و ﻟﻮ اﺋﺘﺴﻮا ﺑﻬﻢ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﻫﺬا ﻣﻦ اﺣﻮاﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﺻﻔﺎت اﻟﮑﻤﺎل اﻟﻼﺋﻘﮥ ﺑﻬﻢ‪ ،‬اﻟﻤﺸﻬﻮرة ﻋﻨﻬﻢ‪،‬‬‫ﻟﮑﺎن ﺧﯿﺮا ﻟﻬﻢ ﻟﻮ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﻌﻠﻤﻮن‪.‬‬‫و ﻟﻘـﺪ ﻋـﺬﻟﺖ ﯾﻮﻣـﺎ ﺑﻌﺾ اﻻـﻣﺮاء ﻣﻦ اﺑﻨـﺎء اﻟﻤﻠﻮك ﻓﯽ ﮐﻠﻔﻪ ﺑﺘﻌﻠﻢ اﻟﻐﻨـﺎء و وﻟﻮﻋﻪ ﺑﺎﻻوﺗﺎر‪ ،‬و ﻗﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﻫـﺬا ﻣﻦ ﺷﺄﻧﮏ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻠﯿﻖ‬‫ﺑﻤﻨﺼﺒﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻓﻼ ﺗﺮي اﻟﯽ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﻤﻬﺪي ﮐﯿﻒ اﻣﺎم ﻫﺬه اﻟﺼﻨﺎﻋﮥ و رﺋﯿﺲ اﻟﻤﻐﻨﯿﻦ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ؟ ﻓﻘﻠﺖ‪:‬‬‫ﯾﺎ ﺳـﺒﺤﺎن اﻟﱠﻠﻪ و ﻫﻼ ﺗﺄﺳـﯿﺖ ﺑﺎﺑﯿﻪ أو اﺧﯿﻪ؟ أو ﻣﺎ رأﯾﺖ ﮐﯿﻒ ﻗﻌﺪ ذﻟﮏ ﺑﺎﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﻦ ﻣﻨﺎﺻﺒﻬﻢ؟ ﻓﺼﻢ ﻋﻦ ﻋﺬﻟﯽ و اﻋﺮاض َو اﻟﱠﻠُﻪ َﯾْﻬِﺪي‬‫َﻣْﻦ َﯾﺸﺎُء*‬‫‪[2] .‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻦ ﺧﻠـﺪون‪ ،‬ﺣﺎل ﻣﺄﻣﻮن ﻣﻌﺮوف ﺑﻮد در دﯾﻦ او‪ ،‬و ﻋﻠﻢ او‪ ،‬و اﺗﺒﺎع او ﺳـﻨﻦ ﺧﻠﻔﺎء‬‫راﺷـﺪﯾﻦ را از آﺑﺎء ﺧﻮد‪ ،‬و اﺧﺬ او ﺑﺴـﯿﺮ ﺧﻠﻔﺎء ارﺑﻌﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ارﮐﺎن ﻣﻠﺖاﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻇﺮه ]‪ [1‬اﻟﻤﺴﺘﻬﺘﺮ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺘﺎﺋﯿﻦ‪ :‬اﻟﻮﻟﻊ ﺑﺎﻟﺸﯽء ﻻ ﯾﺒﺎﻟﯽ ﺑﻤﺎ‬‫ﻓﻌﻞ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و اﻟﺬي ﮐﺜﺮت اﺑﺎ ﻃﯿﻠﻪ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ ﺧﻠﺪون‪ -‬اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ ص ‪ 21‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪211 :‬‬‫او ﺑﺮاي ﻋﻠﻤﺎء‪ ،‬و ﺣﻔﻆ او ﺑﺮاي ﺣﺪود ﺧﺪاي ﺗﻌﺎﻟﯽ در ﺻﻠﻮات ﺧﻮد و اﺣﮑﺎم ﺧﻮد‪.‬‬‫و از ﻗﻮل او‪» :‬ﻓﮑﯿﻒ ﺗﺼـﺢ« اﻟـﺦ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺄﻣﻮن از ﺣﺎﻻت ﻓﺴﺎق‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺮﯾﺼـﻨﺪ ﺑﻄﻮاف ﻟﯿﻞ‪ ،‬و ﻃﺮوق ﻣﻨﺎزل‪ ،‬و ﻏﺸـﯿﺎن ﺳـﻤﺮ‪ ،‬و‬‫ﺳﻠﻮك ﺳﺒﯿﻞ ﻋﺸﺎق اﻋﺮاب‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻌﯿﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﭼﻨﯿﻦ ﺣﺎﻻت از او ﻫﺮﮔﺰ ﺻﺤﯿﺢ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﻣﺎﻣﻮن و ﺑﻮران دﺧﺘﺮ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﺳﻬﻞ را از ﮔﻨﺎه ﻣﻨﺰه ﮐﺮده‬‫و از ﻗﻮل او‪» :‬و اﯾﻦ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻣﻨﺼﺐ اﺑﻨﮥ اﻟﺤﺴﻦ« اﻟﺦ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﺼﺐ و ﺷـﺮف ﺑﻨﺖ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﺳﻬﻞ‪ ،‬ﺑﺮﺗﺮ از آن ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﺮﺗﮑﺐ‬‫ﻓﺴﻖ و ﻓﺠﻮر ﺷﻮد‪ ،‬و ﻣﻨﺰل ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﺳـﻬﻞ ﻣﻨﺰل ﺻﻮن و ﻋﻔـﺎف ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻨﺰل ﻣـﺄﻣﻮن ﺑﺎﻻـوﻟﯽ ﻣﻨﺰل ﺻﻮن و ﻋﻔـﺎف ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه‬‫ﻧﺴﺒﺖ ﻓﺴﻖ و ﻓﺠﻮر ﺑﻪ ﺑﻨﺖ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﺳﻬﻞ ﮐﺬب و ﺟﻬﻞ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﺴﺒﺖ ﺿﻼل و ﻓﺴﻖ ﺑﻤﺄﻣﻮن ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺳﻬﻞ ﮔﺮدد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل او‪» :‬و ﻟﻮ اﺋﺘﺴﻮا ﺑﻬﻢ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ ﻫﺬا« اﻟﺦ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻـﻔﺎت ﮐﻤﺎل ﮐﻪ ﻻﺋﻖ اﺳﺖ ﺑﻤﺄﻣﻮن و اﻣﺜﺎل او‪ ،‬ﻣﺸـﻬﻮر اﺳﺖ از او و‬‫اﻣﺜﺎل او‪ ،‬و اﻗﺘﺪا ﺑﺎﯾﻦ اﺣﻮال و ﺻﻔﺎت ﮐﻤﺎل اوﻟﯽ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﺷﺮوع »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﺣﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺬي وﻋﺪ ﻓﻮﻓﯽ و اوﻋﺪ ﻓﻌﻔﺎ‪ ،‬و اﻟﺼـﻠﻮة و اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯽ ﺳـﯿﺪﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﺮﻓﺎ و ﻣﺴﻮد اﻟﺨﻠﻔﺎء‪ ،‬و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ و ﺻﺤﺒﻪ‬‫اﻫﻞ اﻟﮑﺮم و اﻟﻮﻓﺎ‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﺗﺎرﯾﺦ ﻟﻄﯿﻒ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﺖ ﻓﯿﻪ اﻟﺨﻠﻔﺎء‪ ،‬اﻣﺮاء اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﻟﻘﺎﺋﻤﯿﻦ ﺑﺎﻣﺮ اﻻﻣﮥ‪ ،‬ﻣﻦ ﻋﻬﺪ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺼﺪﯾﻖ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 135‬از ‪210‬‬‫اﻟﯽ ﻋﻬـﺪﻧﺎ‪ ،‬ﻫـﺬا ﻋﻠﯽ ﺗﺮﺗﯿﺐ زﻣﺎﻧﻬﻢ‪ ،‬اﻻول ﻓﺎﻻول‪ ،‬و ذﮐﺮت ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﮐﻞ ﻣﻨﻬﻢ ﻣﺎ وﻗﻊ ﻓﯽ اﯾﺎﻣﻪ ﻣﻦ اﻟﺤﻮادث اﻟﻤﺴـﺘﻐﺮﺑﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﺎن‬‫ﻓﯽ اﯾﺎﻣﻪ ﻣﻦ اﺋﻤﮥ اﻟﺪﯾﻦ و اﻋﻼم اﻻﻣﮥ‪ ،‬و اﻟﺪاﻋﯽ اﻟﯽ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب اﻣﻮر‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪212 :‬‬‫ﻣﻨﻬﺎ ان اﻻﺣﺎﻃﮥ ﺑﺘﺮاﺟﻢ اﻋﯿﺎن اﻻﻣﮥ ﻣﻄﻠﻮﺑﮥ‪ ،‬و ﻟﺬوي اﻟﻤﻌﺎرف ﻣﺤﺒﻮﺑﮥ ‪[1] ...‬‬‫اﻟﯽ ان ﻗـﺎل ﻟا ﺴـﯿﻮﻃﯽ ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﺟﻤﻠـﮥ ﻣﻦ ﮐﺘﺒﻪ ﻓﯽ اﻟﻄﺒﻘﺎت‪ :‬و ﻟﻢ ﯾﺒﻖ ﻣﻦ اﻷﻋﯿﺎن ﻏﯿﺮ اﻟﺨﻠﻔﺎء ﻣﻊ ﺗﺸﻮق اﻟﻨﻔﻮس اﻟﯽ اﺧﺒﺎرﻫﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻓﺮدت‬‫ﻟﻬﻢ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬و ﻟﻢ أورد أﺣـﺪا ﻣﻤﻦ ادﻋﯽ اﻟﺨﻼﻓـﮥ ﺧﺮوﺟﺎ و ﻟﻢ ﯾﺘﻢ ﻟﻪ اﻻﻣﺮ‪ ،‬ﮐﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮﯾﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﻠﯿﻞ ﻣﻦ اﻟﻌﺒﺎﺳـﯿﯿﻦ‪ ،‬و ﻟﻢ أورد‬‫أﺣﺪا ﻣﻦ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﻌﺒﯿﺪﯾﯿﻦ‪ ،‬ﻻن اﻣﺎﻣﺘﻬﻢ ﻏﯿﺮ ﺻﺤﯿﺤﮥ ﻻﻣﻮر‪:‬‬‫ﻣﻨﻬﺎ اﻧﻬﻢ ﻏﯿﺮ ﻗﺮﺷﯿﯿﻦ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﺳﻤﺘﻬﻢ ﺑﺎﻟﻔﺎﻃﻤﯿﯿﻦ اﻟﻌﻮام‪ ،‬و اﻻ ﻓﺠﺪﻫﻢ ﻣﺠﻮﺳﯽ ‪.....‬‬‫و ﻣﻨﻬﺎ ان ﻣﺒﺎﯾﻌﺘﻬﻢ أي اﻟﻌﺒﯿﺪﯾﯿﻦ ﺻﺪرت‪ ،‬و اﻻﻣﺎم اﻟﻌﺒﺎﺳﯽ ﻗﺎﺋﻢ ﻣﻮﺟﻮد ﺳﺎﺑﻖ اﻟﺒﯿﻌﮥ‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﺼﺢ إذ ﻻ ﺗﺼﺢ اﻟﺒﯿﻌﮥ ﻻﻣﺎﻣﯿﻦ ﻓﯽ وﻗﺖ واﺣﺪ‪،‬‬‫و اﻟﺼﺤﯿﺢ اﻟﻤﺘﻘﺪم‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﺎ ان اﻟﺤـﺪﯾﺚ ورد ﺑﺄن ﻫﺬا اﻻﻣﺮ إذا وﺻﻞ اﻟﯽ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﻻ ﯾﺨﺮج ﻋﻨﻬﻢ ﺣﺘﯽ ﯾﺴـﻠﻤﻮه اﻟﯽ ﻋﯿﺴـﯽ اﺑﻦ ﻣﺮﯾﻢ أو اﻟﻤﻬﺪي‪ ،‬ﻓﻌﻠﻢ ان‬‫ﻣﻦ ﺗﺴـﻤﯽ ﺑﺎﻟﺨﻼﻓـﮥ ﻣﻊ ﻗﯿـﺎﻣﻬﻢ ﺧـﺎرج ﺑﺎغ‪ ،‬ﻓﻠﻬـﺬه اﻻﻣﻮر ﻟﻢ اذﮐﺮ أﺣـﺪا ﻣﻦ اﻟﻌﺒﯿـﺪﯾﯿﻦ و ﻻ ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻟﺨﻮارج‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ذﮐﺮت اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ‬‫اﻟﻤﺘﻔﻖ ﻋﻠﯽ ﺻﺤﮥ اﻣﺎﻣﺘﻪ و ﻋﻘﺪ ﺑﯿﻌﺘﻪ ]‪.[2‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب اﻣﺮاء ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ را ﮐﻪ ﻗﺎﺋﻢاﻧﺪ ﺑﺎﻣﺮ اﻣﺖ‪ ،‬از ﻋﻬﺪ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺗﺎ زﻣﺎن ﺧﻮد ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و‬‫ﻧﯿﺰ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺬﮐﻮرﯾﻦ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬از اﻋﯿﺎن اﻣﺖ‪ ،‬و اﺻﺤﺎب ﻣﻌﺎرﻓﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﺣﺎﻃﻪ ﺑﺘﺮاﺟﻤﺸﺎن ﻣﻄﻠﻮب و ﻣﺤﺒﻮب اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل او‪» :‬و ﻟﻢ ﯾﺒﻖ ﻣﻦ اﻷﻋﯿـﺎن ﻏﯿﺮ اﻟﺨﻠﻔﺎء« اﻟـﺦ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺧﻠﻔﺎ را ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و از ذﮐﺮ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬‫دﻋﻮي ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪1‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪3 -2‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪213 :‬‬‫ﺧﻼﻓﺖ ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺧﺮوج ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﻤﺎم ﻧﺸﺪ ﺑﺮاي اﯾﺸﺎن اﻣﺮ اﻣﺎﻣﺖ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﺑﺴﯿﺎري از ﻋﻠﻮﯾﯿﻦ و ﻗﻠﯿﻠﯽ از ﻋﺒﺎﺳﯿﯿﻦ‪ ،‬ﻃﯽ ﮐﺸﺢ ﻧﻤﻮده‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ و ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ را ﺑﺤﻖ و ﺻﺪق داﻧﺴﺘﻪ‬‫ﭘﺲ ﺛـﺎﺑﺖ ﺷـﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬و ﻫـﺎرون‪ ،‬و ﻣﺄﻣﻮن و دﯾﮕﺮ ﻇﻠﻤﻪ ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ‪ ،‬و ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس را ﮐﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ اﯾﺸﺎن را در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ذﮐﺮ ﮐﺮده‪،‬‬‫ﺧﻠﻔﺎء ﺑﺮ ﺣﻖ و اﺋﻤﻪ ﺻﺪق ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و از وﺻﻤﺖ ادﻋﺎي ﺧﻼﻓﺖ ﺑﺒﺎﻃﻞ‪ ،‬و ﻋﺪم اﺗﻤﺎم اﻣﺮ ﺑﺮاي اﯾﺸﺎن ﺑﺮي ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل او‪» :‬و ﻟﻢ أورد أﺣﺪا ﻣﻦ اﻟﻌﺒﯿﺪﯾﯿﻦ ﻻن إﻣﺎﻣﺘﻬﻢ ﻏﯿﺮ ﺻـﺤﯿﺤﮥ« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻣﺎﻣﺖ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ذﮐﺮ‬‫ﮐﺮده ﺻﺤﯿﺢ اﺳﺖ‪.‬‬‫و از ﻗﻮل او‪» :‬و ﻣﻨﻬـﺎ ان ﻣﺒـﺎﯾﻌﺘﻬﻢ« اﻟـﺦ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﯿﻌﺖ ﻋﺒﯿـﺪﯾﯿﻦ ﺑـﺎﯾﻦ وﺟﻪ ﺻـﺤﯿﺢ ﻧﯿﺴﺖ‪ :‬ﮐﻪ ﺑﯿﻌﺖ اﯾﺸﺎن ﺑﺎ وﺻﻒ وﺟﻮد اﻣﺎم‬‫ﻋﺒﺎﺳﯽ واﻗﻊ ﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﯿﻌﺖ اﻣﺎم ﻋﺒﺎﺳﯽ ﺻﺤﯿﺢ ﺑﻮد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﯿﻌﺖ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﻋﺒﯿـﺪي ﺻـﺤﯿﺢ ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔـﺎه اﻣﺎﻣﺖ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﻋﺒﺎﺳـﯽ ﻣﺘﺄﺧﺮ‪ ،‬ﮐﻪ در زﻣﺎن ﻋﺒﯿـﺪﯾﯿﻦ ﺑﻮده‪ ،‬ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬اﻣﺎﻣﺖ‬‫ﺧﻠﻔﺎء ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ ﺳﺎﺑﻘﯿﻦ‪ ،‬ﮐﻪ اﻗﺮب و اﻓﻀﻞ از ﻣﻌﺎﺻﺮﯾﻦ ﻋﺒﯿﺪﯾﯿﻦ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻻوﻟﯽ ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و از ﻗﻮل او‪» :‬و ﻣﻨﻬـﺎ ان اﻟﺤـﺪﯾﺚ« اﻟـﺦ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬اﻣﺮ ﺧﻼﻓﺖ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﺒﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﺧﻮاﻫـﺪ رﺳـﯿﺪ‪ ،‬ﺧﺎرج از اﯾﺸﺎن‬‫ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺗﺴﻠﯿﻢ ﮐﻨﻨﺪ آن را ﺑﺴﻮي ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﻣﺮﯾﻢ ﯾﺎ ﻣﻬﺪي‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 136‬از ‪210‬‬‫ﭘﺲ ﺛـﺎﺑﺖ ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺧﻼـﻓﺖ ﺑﻨﯽ ﻋﺒـﺎس ﻧﺰد ﺳـﯿﻮﻃﯽ از ﺣـﺪﯾﺚ ﺛـﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و از اﯾﻦ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﮐﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﺗﻤﺎم اﻓﺎده‬‫ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻣﺘﺴﻤﯽ ﺷﻮد ﺑﺨﻼﻓﺖ‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ ﻗﯿﺎم ﻋﺒﺎﺳﯿﯿﻦ ﺧﺎرج ﺑﺎﻏﯽ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪214 :‬‬‫و از ﻗﻮل او‪» :‬و اﻧﻤـﺎ ذﮐﺮت اﻟﺨﻠﯿﻔـﮥ اﻟﻤﺘﻔﻖ ﻋﻠﯽ ﺻـﺤﺘﻪ اﻣـﺎﻣﺘﻪ« اﻟـﺦ واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬ﮐﺴﺎﻧﯽ را ﮐﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ذﮐﺮ ﮐﺮده‬‫ﺧﻠﻔﺎء ﺑﺮ ﺣﻘﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﻧﻔﺎق و اﺟﻤﺎع ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﺮ ﺻﺤﺖ اﻣﺎﻣﺖ اﯾﺸﺎن و ﻋﻘﺪ اﻣﺎﻣﺖ اﯾﺸﺎن واﻗﻊ ﺷﺪه‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺻـﺤﺖ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬و ﻫﺎرون‪ ،‬و ﻣﺄﻣﻮن و دﯾﮕﺮ ﻇﻠﻤﻪ و ﮐﻔﺮه ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ‪ ،‬و ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﮐﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ اﯾﺸﺎن را در‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﺑﺎﺟﻤـﺎع و اﺗﻔـﺎق ﺟﻤﯿﻊ اﺋﻤﻪ و اﺳـﺎﻃﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺣﺎﻻ ﻧﻤﯽداﻧﻢ ﮐﻪ رﺷـﯿﺪ ﺣﺪﯾـﺪ اﻟـﺬﻫﻦ ﺑﮑـﺪام رو ﺑﺮ‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« اﺳـﺘﻬﺰاء و ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﻣﯽزﻧﺪ‪ ،‬و ﭼﺮا ﺧﺒﺮي از اﯾﻦ اﻓﺎدات ﻧﻤﯽﮔﯿﺮد! و ﻧﯿﺰ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮه ﻓﯽ‬‫اﺧﺒﺎر ﻣﺼﺮ و اﻟﻘﺎﻫﺮه« ﮔﻔﺘﻪ‪.«:‬‬‫و اﻋﻠﻢ ان ﻣﺼـﺮ ﻣﻦ ﺣﯿﻦ ﺻـﺎرت دار اﻟﺨﻼﻓـﮥ‪ ،‬ﻋﻈﻢ اﻣﺮﻫـﺎ‪ ،‬و ﮐﺜﺮت ﺷـﻌﺎﺋﺮ اﻻﺳـﻼم ﻓﯿﻬـﺎ‪ ،‬و ﻋﻠﺖ ﻓﯿﻬـﺎ اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬و ﻋﻔﺖ ﻣﻨﻬﺎ اﻟﺒﺪﻋـﮥ‪ ،‬و‬‫ﺻـﺎرت ﻣﺤﻞ ﺳـﮑﻨﯽ اﻟﻌﻠﻤﺎء و ﻣﺤﻂ رﺣﺎل اﻟﻔﻀـﻼء‪ ،‬و ﻫـﺬا ﺳـﺮ ﻣﻦ اﺳـﺮار اﻟﱠﻠﻪ اودﻋﻪ ﻓﯽ اﻟﺨﻼﻓـﮥ اﻟﻨﺒﻮﯾـﮥ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻣﺎ ﮐﺎﻧﺖ ﯾﮑﻮن ﻣﻌﻬﺎ‬‫اﻻﯾﻤﺎن و اﻟﮑﺘﺎب ﮐﻤﺎ ﺧّﺮج )ﺑﻌﺪ ﻟﻔﻆ ﺧّﺮج ﺑﯿﺎض ﻓﯽ اﻟﻨﺴﺨﮥ اﻟﻘﻠﻤﯿﮥ و اﻟﻤﻄﺒﻮﻋﮥ ﺑﻤﺼﺮ(‪.‬‬‫دل ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻋﻠﯽ ان اﻻﯾﻤﺎن و اﻟﻌﻠﻢ ﯾﮑﻮﻧﺎن ﻣﻊ اﻟﺨﻼﻓﮥ اﯾﻨﻤﺎ ﮐﺎﻧﺖ‪ ،‬ﻓﮑﺎﻧﺎ اوﻻ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻣﻦ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﺮاﺷﺪﯾﻦ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﺘﻘﻼ اﻟﯽ اﻟﺸﺎم‬‫ﻣﻦ ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ أﻣـّﯿ ﮥ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﺘﻘﻼ اﻟﯽ ﺑﻐـﺪاد ﻣﻦ ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﺘﻘﻼ اﻟﯽ ﻣﺼـﺮ ﺣﯿﻦ ﺳـﮑﻨﻬﺎ ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬و ﻻ ﯾﻈﻦ ان ذﻟﮏ‬‫ﺑﺴـﺒﺐ اﻟﻤﻠﻮك‪ ،‬ﻓﻘـﺪ ﮐـﺎﻧﺖ ﻣﻠﻮك ﺑﻨﯽ اﯾﻮب اﺟـﻞ ﻗـﺪرا و اﻋﻈﻢ ﺧﻄﺮا ﻣﻦ ﻣﻠﻮك ﺟـﺎءت ﺑﻌـﺪﻫﻢ ﺑﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﻟﻢ ﺗﮑﻦ ﻣﺼـﺮ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻬﻢ‬‫ﮐﺒﻐﺪاد‪ ،‬و ﻓﯽ اﻗﻄﺎر اﻻرض اﻻن ﻣﻦ اﻟﻤﻠﻮك ﻣﻦ ﻫﻮ اﺷﺪ ﺑﺄﺳﺎ و أﮐﺜﺮ ﺟﻨﺪا ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪215 :‬‬‫ﻣﻠﻮك ﻣﺼـﺮ‪ ،‬ﮐﺎﻟﻌﺠﻢ و اﻟﻌﺮاق و اﻟﺮوم و اﻟﻬﻨﺪ و اﻟﻤﻐﺮب‪ ،‬و ﻟﯿﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻗﺎﺋﻤﺎ ﺑﺒﻼدﻫﻢ ﮐﻘﯿﺎﻣﻪ ﺑﻤﺼـﺮ‪ ،‬و ﻻ ﺷـﻌﺎﺋﺮ اﻻﺳﻼم ﻓﯽ اﻗﻄﺎرﻫﻢ‬‫ﻇﺎﻫﺮة ﮐﻈﻬﻮرﻫﺎ ﻓﯽ ﻣﺼـﺮ‪ ،‬و ﻻ ﻧﺸـﺮ اﻟﺴﻨﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻟﻌﻠﻢ ﻓﯿﻬﺎ ﮐﻤﺎ ﻓﯽ ﻣﺼﺮ‪ ،‬ﺑﻞ اﻟﺒﺪع ﻋﻨﺪﻫﻢ ﻓﺎﺷﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﻔﻠﺴﻔﮥ‪ ،‬ﺑﯿﻨﻬﻢ ﻣﺸﻬﻮرة‪ ،‬و‬‫اﻟﺴﻨﮥ و اﻻﺣﺎدﯾﺚ داﺋﺮة‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺎﺻﯽ و اﻟﺨﻤﻮر و اﻟﻠﻮاﻃﮥ ﻣﺘﮑﺎﺛﺮة ]‪1‬‬‫ﺑﺎﻋﺘﻘﺎد ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ و ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺮﮐﺎت ﺑﻮدهاﻧﺪ‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺼـﺮ از وﻗﺘﯽ ﮐﻪ دار ﺧﻼﻓﺖ ﮔﺮدﯾﺪ اﻣﺮ آن ﻋﻈﯿﻢ ﺷﺪ‪ ،‬و ﺷـﻌﺎﺋﺮ اﺳـﻼم در آن ﺑﺴـﯿﺎر ﺷﺪ‪ ،‬و ﺳﻨﺖ ﺳﻨﯿﻪ‬‫ﺑﻠﻨﺪ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬و ﺑﺪﻋﺖ ﻣﺤﻮ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﺤﻞ اﻗﺎﻣﺖ ﻋﻠﻤﺎء و ﻣﺤﻂ رﺣﺎل ﻓﻀﻼء ﺷﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺳﺮي اﺳﺖ از اﺳﺮار ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﮐﻪ ودﯾﻌﺖ ﻧﻬﺎده‬‫آن ﺳﺮ را در ﺧﻼﻓﺖ ﻧﺒﻮﯾﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮ ﺟﺎ ﮐﻪ ﺧﻼﻓﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﺑﺎ آن اﯾﻤﺎن و ﮐﺘﺎب ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣـﺪﯾﺚ دﻻﻟﺖ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻤﺎن و ﻋﻠﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﺑﺎ ﺧﻼﻓﺖ ﻫﺮ ﺟﺎ ﮐﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﭘﺲ ﺑﻮد اﯾﻤﺎن و ﻋﻠﻢ‬‫ﺑﻤـﺪﯾﻨﻪ از ﺧﻠﻔﺎء راﺷﺪﯾﻦ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از آن ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﺪ اﯾﻤﺎن و ﻋﻠﻢ ﺑﺸﺎم از ﺧﻠﻔﺎي ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از آن ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﺪ اﯾﻤﺎن و ﻋﻠﻢ ﺑﺴﻮي ﺑﻐﺪاد از‬‫ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ از اﯾﻦ اﻓﺎده ﺑﺪﯾﻌﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ‪ ،‬اﺳـﺒﺎب ﻧﺰول ﺑﺮﮐﺎت‪ ،‬و ﻋﻠﻞ ﺷﯿﻮع ﺳﻌﺎدات ﺑﻮدﻧﺪ‪،‬‬‫ﮐﻪ ﺑﺒﺮﮐﺖ ﺧﻼﻓﺘﺸﺎن ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ ﺑﻼد‪ ،‬و ﮐﺜﺮت ﺷـﻌﺎﺋﺮ اﺳـﻼم و ﺻﻼح ﻋﺒﺎد‪ ،‬و ﻋﻠﻮ ﺳﻨﺖ ﺳﻨﯿﻪ ﺟﻨﺎب ﺧﯿﺮ اﻻﻧﺒﯿﺎء اﻻﻣﺠﺎد ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ اﻟﺘﺤﯿـﮥ و اﻟﺴـﻼم اﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﺘﻨﺎد‪ ،‬و اﻧﻤﺤﺎء ﺑـﺪﻋﺖ ﻣﺒﺘﺪﻋﯿﻦ اوﻏﺎد ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﺟﺎ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻋﻠﻢ و اﯾﻤﺎن ﺑﺎ اﯾﺸﺎن‬‫داﺋﺮ‪ ،‬و دﯾﻦ و اﯾﻘﺎن ﻫﻢ رﮐﺎب اﯾﺸﺎن ﺳﺎﺋﺮ ﺑﻮده‪ ،‬و ﺳﺮ اﻟﻬﯽ ﺑﺨﻼﻓﺖ اﯾﺸﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 137‬از ‪210‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] «:‬ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة ج ‪ 2‬ص ‪ 73‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪216 :‬‬‫و ﻣﻦ ﺷﻌﺮ اﻟﺼﻮﻟﯽ ﯾﻤﺪح اﻟﻤﮑﺘﻔﯽ و ﯾﺬﮐﺮ اﻟﻘﺮﻣﻄﯽ‪:‬‬‫ﻗﺪ ﮐﻔﯽ اﻟﻤﮑﺘﻔﯽ اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻗﺪ ﺣﺬر‬‫اﻟﯽ أ ن ﻗﺎل ‪:‬‬
‫آل ﻋﺒﺎس اﻧﺘﻢ ﺳﺎدة اﻟﻨﺎس و اﻟﻐﺮر‬‫ﺣﮑﻢ اﻟﱠﻠﻪ اﻧﮑﻢ ﺣﮑﻤﺎء ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺸﺮ‬‫و اوﻟﻮ اﻻﻣﺮ ﻣﻨﮑﻢ ﺻﻔﻮه اﻟﱠﻠﻪ و اﻟﺨﯿﺮ‬‫ﻣﻦ رأي ان ﻣﺆﻣﻨﺎ ﻣﻦ ﻋﺼﺎﮐﻢ ﻓﻘﺪ ﮐﻔﺮ‬‫اﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ذاﮐﻢ ﻗﺒﻞ ﻓﯽ ﻣﺤﮑﻢ اﻟﺴﻮر ]‪[1‬‬‫»از اﯾﻦ اﺷﻌﺎر ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ آل ﻋﺒﺎس ﺳﺎدات ﻣﺮدم و ﻏﺮر ﻧﺎساﻧﺪ‪ ،‬و ﺣﮑﻢ ﮐﺮده ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﺂﻧﮑﻪ اﯾﺸﺎن ﺣﺎﮐﻤﻨﺪ ﺑﺮ ﺑﺸﺮ‪ ،‬و اوﻟﻮ اﻻﻣﺮ‬‫از اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﺻـﻔﻮه اﻟﻬﯽ و ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﻣﺮدﻣﻨﺪ‪ ،‬و ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﮔﻤﺎن ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻋﺎﺻـﯽ اﻣﺮ اﯾﺸﺎن ﻣﺆﻣﻦ اﺳﺖ ﭘﺲ او ﮐﺎﻓﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﯾﻦ‬‫ﺣﮑﻢ ﻧﺎزل ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ در ﻣﺤﮑﻤﺎت ﺳﻮر‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺣﯿﺮت ﺑﺴﻮي ﺧﻮدم ﻣﯽﮐﺸﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اوﻟﯿﺎي ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ اﺷـﻌﺎر ﺑﻼﻏﺖ ﺷﻌﺎر‪ ،‬ﺳﺮﻫﺎي ﻧﺎزﻧﯿﻦ ﺧﻮد را ﺑﮑﺪام ﺳﻨﮓ‬‫ﺧﺎرا ﺣﻮاﻟﻪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ از آن ﮐﻔﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﺑﺤﮑﻢ ﺧﺎﻟﻖ ﻧﺎس ﺑﺮ ﻣﯽآﯾﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﯾﻦ اﺳﺎءت ادب ﮐﺸﺎن ﮐﺸﺎن ﺑﺴﺎﺣﺖ ﻋﻠﯿﺎي ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﺸﻤﯿﺮ ذﯾﻞ در ﺗﻮﻫﯿﻦ و ﺗﻀﻠﯿﻞ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﻣﯽرﺳﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﻤﺴﺘﻌﯿﻦ ﺑﺎﻟّﻠﻪ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ اﻟﻤﺘﻮﮐﻞ أّﻣﻪ أم وﻟﺪ ﺗﺮﮐﯿﮥ‪ ،‬اﺳﻤﻬﺎ ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪.349‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪217 :‬‬‫ﺑﺎي ﺧﺎﺗﻮن‪ ،‬ﺑﻮﯾﻊ ﺑﺎﻟﺨﻼﻓﮥ ﺑﻌﻬﺪ ﻣﻦ اﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و اﻟﺴﻠﻄﺎن ﯾﻮﻣﺌﺬ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻨﺎﺻﺮ ﻓﺮج‪.‬‬‫ﻓﻠّﻤﺎ ﺧﺮج اﻟﻨﺎﺻـﺮ ﻟﻘﺘﺎل ﺷـﯿﺦ و ﻫﺰم‪ ،‬و ﻗﺘﻞ‪ ،‬ﺑﻮﯾﻊ اﻟﺨﻠﯿﻔـﮥ ﺑﺎﻟﺴـﻠﻄﮥ ﻣﻀﺎﻓﮥ ﻟﻠﺨﻼﻓﮥ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻓﯽ اﻟﻤﺤﺮم ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ ﻋﺸـﺮة‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻔﻌﻞ‬‫ذﻟﮏ اﻻ ﺑﻌـﺪ ﺷـﺪة و ﺗﺼـﻤﯿﻢ و ﺗﻮﺛﻖ ﻣﻦ اﻻﻣﺮاء ﺑﺎﻻﯾﻤﺎن‪ ،‬و ﻋﺎد اﻟﯽ ﻣﺼـﺮ و اﻻﻣﺮاء ﻓﯽ ﺧـﺪﻣﺘﻪ و ﺗﺼـﺮف ﺑﺎﻟﻮﻻﯾﮥ و اﻟﻌﺰل‪ ،‬و ﺿـﺮﺑﺖ‬‫اﻟﺴﮑﮥ ﺑﺎﺳﻤﻪ و ﻟﻢ ﯾﻐﯿﺮ ﻟﻘﺒﻪ‪ ،‬و ﻋﻤﻞ ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯿﻪ ﻗﺼﯿﺪﺗﻪ اﻟﻤﺸﻬﻮرة و ﻫﯽ ﻫﺬه‬‫ﻗﺼﯿﺪه اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در ﻣﺪح ﺧﻠﻔﺎء ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ‬‫اﻟﻤﻠﮏ اﺻﺒﺢ ﺛﺎﺑﺖ اﻻﺳﺎس ﺑﺎﻟﻤﺴﺘﻌﯿﻦ اﻟﻌﺎدل اﻟﻌﺒﺎس‬‫رﺟﻌﺖ ﻣﮑﺎﻧﮥ آل ﻋﻢ اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ ﻟﻤﺤﻠﻬﺎ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ ﻃﻮل ﺗﻨﺎﺳﯽ‬‫ﺛﺎﻧﯽ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ اﻟﻤﯿﻤﻮن ﻓﯽ ﯾﻮم اﻟﺜﻠﺜﺎء ﺣﻒ ﺑﺎﻻﻋﺮاس‬‫ذو اﻟﺒﯿﺖ ﻃﺎف ﺑﻪ اﻟﺮﺟﺎل ﻓﻬﻞ ﯾﺮي ﻣﻦ ﻗﺎﺻﺪ ﻣﺘﺮدد ﻓﯽ اﻟﯿﺎس‬‫ﻓﺮع ﻧﻤﺎ ﻣﻦ ﻫﺎﺷﻢ ﻓﯽ روﺿﮥ زاﮐﯽ اﻟﻤﻨﺎﺑﺖ ﻃّﯿﺐ اﻻﻏﺮاس‬‫ﺑﺎﻟﻤﺮﺗﻀﯽ و اﻟﻤﺠﺘﺒﯽ و اﻟﻤﺸﺘﺮي ﻟﻠﺤﻤﺪ و اﻟﺤﺎﻟﯽ ﺑﻪ و اﻟﮑﺎﺳﯽ‬‫ﻣﻦ اﺳﺮة اﺳﺮوا اﻟﺨﻄﻮب و ﻃّﻬﺮوا ﻣّﻤﺎ ﯾﻐّﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻻدﻧﺎس‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫اﺳﺪ إذا ﺣﻀﺮوا اﻟﻮﻏﯽ و إذا ﺧﻠﻮا ﮐﺎﻧﻮا ﺑﻤﺠﻠﺴﻬﻢ ﻇﺒﯽ ﮐّﻨﺎس‬‫ﻣﺜﻞ اﻟﮑﻮاﮐﺐ ﻧﻮره ﻣﺎ ﺑﯿﻨﻬﻢ ﮐﺎﻟﺒﺪر اﺷﺮق ﻓﯽ دﺟﯽ اﻻﻏﻼس‬‫و ﺑﮑّﻔﻪ ﻋﻨﺪ اﻟﻌﻼﻣﮥ آﯾﮥ ﻓﻠﻢ ﯾﻀﺊ اﺿﺎﺋﮥ اﻟﻤﻘﺒﺎس‬‫ﻓﯽ ﺑﺸﺮه ﻟﻠﻮاﻓﺪﯾﻦ ﻣﺒﺎﺳﻢ ﯾﺪﻋﯽ و ﻟﻼﺟﻼل ﺑﺎﻟﻌﺒﺎس‬‫ﻓﺎﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ اﻟﻤﻌﺰ ﻟﺪﯾﻨﻪ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﻗﺪ ﮐﺎن ﻓﯽ اﺑﻼس‬‫ﺑﺎﻟﺴﺎدة اﻻﻣﺮاء أرﮐﺎن اﻟﻌﻠﯽ ﻣﻦ ﺑﯿﻦ ﻣﺪرك ﺛﺎرة و ﻣﻮاﺳﯽ‬‫ﻧﻬﻀﻮا ﺑﺄﻋﻘﺎب اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ و ارﺗﻘﻮا ﻓﯽ ﻣﻨﺼﺐ اﻟﻌﻠﯿﺎء اﻻﺷﻢ اﻟﺮاﺳﯽ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪218 :‬‬‫ﺗﺮﮐﻮا اﻟﻌﺪي ﺻﺮﻋﯽ ﺑﻤﻌﺘﺮك اﻟﺮدي ﻓﺎﻟّﻠﻪ ﯾﺤﺮﺳﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﻮﺳﻮاس‬‫و اﻣﺎﻣﻬﻢ ﺑﺠﻼﻟﮥ ﻣﺘﻘﺪم ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺑﺴﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﻘﺮﻃﺎس‬‫ﻟﻮ ﻻ ﻧﻈﺎم اﻟﻤﻠﮏ ﻓﯽ ﺗﺪﺑﯿﺮه ﻟﻢ ﯾﺴﺘﻘﻢ ﻓﯽ اﻟﻤﻠﮏ ﺣﺎل اﻟﻨﺎس‬‫ﮐﻢ ﻣﻦ أﻣﯿﺮ ﻗﺒﻠﻪ ﺧﻄﺐ اﻟﻌﻠﯽ و ﺑﺠﻬﺪه رﺟﻌﺘﻪ ﺑﺎﻻﻓﻼس‬‫ﺣﺘﯽ إذا ﺟﺎء اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﮐﻔﻮﻫﺎ ﺧﻀﻌﺖ ﻟﻪ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ ﻓﺮط ﺷﻤﺎس‬‫ﻃﺎﻋﺖ ﻟﻪ اﯾﺪي اﻟﻤﻠﻮك و اذﻋﻨﺖ ﻣﻦ ﻧﯿﻞ ﻣﺼﺮ أﺻﺎﺑﻊ اﻟﻤﻘﯿﺎس‬‫ﻓﻬﻮ اﻟﺬي ﻗﺪ رد ﻋّﻨﺎ اﻟﺒﺆس ﻓﯽ دﻫﺮ ﺑﻪ ﻟﻮﻻه ﮐﻞ اﻟﺒﺄس‬‫و أزال ﻇﻠﻤﺎ ﻋﻢ ﮐﻞ ﻣﻌّﻢ ﻣﻦ ﺳﺎﺋﺮ اﻻﻧﻮاع و اﻻﺟﻨﺎس‬‫ﺑﺎﻟﺨﺎذل اﻟﻤﺪﻋﻮ ﺿﺪ ﻓﻌﺎﻟﻪ ﺑﺎﻟﻨﺎﺻﺮ اﻟﻤﺘﻨﺎﻗﺾ اﻻﺳﺎس‬‫ﮐﻢ ﻧﻌﻤﮥ ﻟﻠّﻪ ﮐﺎﻧﺖ ﻋﻨﺪه ﻓﮑﺎﻧﻬﺎ ﻓﯽ ﻏﺮﺑﮥ و ﺗﻨﺎﺳﯽ‬‫ﻣﺎزال ﺳﺮ اﻟﺸﺮ ﺑﯿﻦ ﺿﻠﻮﻋﻪ ﮐﺎﻟﻨﺎر أو ﺻﺤﺒﺘﻪ ﻟﻼرﻣﺎس‬‫ﮐﻢ ﺳﻦ ﺳّﯿﺌﮥ ﻋﻠﯿﻪ آﺛﺎﻣﻬﺎ ﺣﺘﯽ اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ ﻣﺎﻟﻪ ﻣﻦ آس‬‫ﻣﮑﺮا ﺑﻨﯽ أرﮐﺎﻧﻬﺎ ﻟﮑﻨﻬﺎ ﻟﻠﻐﺪر ﻗﺪ ﺑﻨﯿﺖ ﺑﻐﯿﺮ أﺳﺎس‬‫ﮐﻞ اﻣﺮء ﯾﻨﺴﯽ و ﯾﺬﮐﺮ ﺗﺎرة ﻟﮑﻨﻪ ﻟﻠﺸﺮ ﻟﯿﺲ ﺑﻨﺎس‬‫أﻣﻠﯽ ﻟﻪ رب اﻟﻮري ﺣﺘﯽ إذا أﺧﺬوه ﻟﻢ ﯾﻔﻠﺘﻪ ﻣﺮ اﻟﮑﺎس‬‫و أداﻟﻨﺎ ﻣﻨﻪ ﻟا ﻤﻠﯿﮏ ﺑﻤﺎﻟﮏ اﯾﺎﻣﻪ ﺻﺪرت ﺑﻐﯿﺮ ﻗﯿﺎس‬‫ﻓﺎﺳﺘﺒﺸﺮت أم اﻟﻘﺮي و اﻻرض ﻣﻦ ﺷﺮق و ﻏﺮب ﮐﺎﻟﻌﺬﯾﺐ و ﻓﺎس‬‫آﯾﺎت ﻣﺠﺪ ﻻ ﯾﺤﺎول ﺟﺤﺪﻫﺎ ﻓﯽ اﻟﻨﺎس ﻏﯿﺮ اﻟﺠﺎﻫﻞ اﻟﺨﻨﺎس‬‫و ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﻌﺒﺎس ﻟﻢ ﺗﺠﻤﻊ ﺳﻮي ﻟﺤﻔﯿﺪه ﻣﻠﮏ اﻟﻮري اﻟﻌﺒﺎﺳﯽ‬‫ﻻ ﺗﻨﮑﺮوا ﻟﻠﻤﺴﺘﻌﯿﻦ رﺋﺎﺳﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﻠﮏ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ ﺟﺤﻮد اﻟﻨﺎس‬‫ﻓﺒﻨﻮ أﻣّﯿﮥ ﻗﺪ أﺗﯽ ﻣﻦ ﺑﻌﺪﻫﻢ ﻓﯽ ﺳﺎﻟﻒ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺑﻨﻮ اﻟﻌﺒﺎس‬‫و أﺗﯽ أﺷﺞ ﺑﻨﯽ أﻣّﯿﮥ ﻧﺎﺷﺮا ﻟﻠﻌﺪل ﻣﻦ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﺒﯿﺮ اﻟﺨﺎﺳﯽ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪219 :‬‬‫ﻣﻮﻻي ﻋﺒﺪك ﻗﺪ أﺗﯽ ﻟﮏ راﺟﯿﺎ ﻣﻨﮏ اﻟﻘﺒﻮل ﻓﻼ ﯾﺮي ﻣﻦ ﺑﺄس‬‫ﻟﻮ ﻻ اﻟﻤﻬﺎﺑﮥ ﻃّﻮﻟﺖ أﻣﺪاﺣﻪ ﻟﮑّﻨﻬﺎ ﺟﺎﺋﺘﻪ ﺑﺎﻟﻘﺴﻄﺎس‬‫ﻓﺄدام رب اﻟﻨﺎس ﻋّﺰك داﺋﻤﺎ ﺑﺎﻟﺤﻖ ﻣﺤﺮوﺳﺎ ﺑﺮب اﻟﻨﺎس‬‫و ﺑﻘﯿﺖ ﺗﺴﺘﻤﻊ اﻟﻤﺪﯾﺢ ﻟﺨﺎدم ﻟﻮﻻك ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻬﻤﻮم ﯾﻘﺎﺳﯽ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 138‬از ‪210‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 139‬از ‪210‬‬‫ﻋﺒﺪ ﺻﻔﺎ ودا و زﻣﺰم ﺣﺎدﯾﺎ و ﺳﻌﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ ﻗﺒﻞ اﻟﺮاس‬‫أﻣﺪاﺣﻪ ﻓﯽ آل ﺑﯿﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﯿﻦ اﻟﻮري ﻣﺴﮑّﯿﮥ اﻻﻧﻔﺎس ]‪[1‬‬‫»از اﯾﻦ اﺷﻌﺎر ﺑﻼﻏﺖ آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم ﺳﻨﯿﺎن‪ ،‬اﻋﻨﯽ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﻠﻢ اﻓﺘﺨﺎر را ﺑﺮ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺪﻗﯿﻖ او ﺑﺂﺳﻤﺎن ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﯽاﻓﺮازﻧﺪ‪ ،‬و ﮐﻢ ﮐﺴـﯽ را ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ او در ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺪح و ﺳﺘﺎﯾﺶ و ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿﻞ و ﺗﮑﺮﯾﻢ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ‬‫ﻣﺴﺘﻌﯿﻦ ﻋﺒﺎﺳﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﺴـﺘﻌﯿﻦ ﻋﺒﺎﺳـﯽ ﺑﺎﯾﻦ ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﺟﻠﯿﻠﻪ‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺪاﺋﺢ ﺟﻤﯿﻠﻪ ﻣﻮﺻﻮف ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬از ﺟﻼﻟﺖ ﻓﻀﻞ و ﻋﻠﻮ ﻣﺠﺪ ﻣﻨﺼﻮر و‬‫ﻫـﺎرون و ﻣـﺄﻣﻮن ﭼﻪ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ؟ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ اﻓـﺎدات اﺋﻤﻪ ﻋـﺎﻟﯽ درﺟﺎت ﺧﻮد اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات ﮐﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻧﺎﻗﻞ اﯾﻦ ﻗﺼـﯿﺪه ﻫﻢ از ﺟﻤﻠﻪ‬‫اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻤﺪارج ﮐﺜﯿﺮه اﻓﻀﻞ و اﻋﻠﯽ و اﺷﺮف از ﻣﺘﺄﺧﺮان ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﺷـﻌﺮ‪» :‬ﻓﺒﻨﻮ أﻣّﯿﮥ« اﻟﺦ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻌﺪ ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ آﻣﺪﻧﺪ‪ ،‬رﯾﺎﺳﺖ و اﻣﺎﻣﺖ اﯾﺸﺎن ﻗﺎﺑﻞ رد و اﻧﮑﺎر ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ‬‫اﻋﺘﺮاف و اﻗﺮار آن ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ از اواﺋﻞ اﯾﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﮐﻪ ﺑﻌﺪ ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ آﻣﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻨﺼﻮر و ﻫﺎرون و ﻣﺄﻣﻮن ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ از ﻗﻮل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪» :‬زاﮐﯽ اﻟﺜﺎﺑﺖ« اﻟﺦ ﻣﺪح آﺑﺎي ﻣﺴﺘﻌﯿﻦ ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪ 465‬اﻟﯽ ص ‪467‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪220 :‬‬‫ﻫﻢ ﺑﻐﺎﯾﺖ وﺿﻮح ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﭘﯿﺪاﺳﺖ ﮐﻪ از ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ و اﺟﻠﻪ آﺑﺎي او ﻣﻨﺼﻮر و ﻫﺎرون و ﻣﺄﻣﻮناﻧﺪ‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻣﺨﺼﻮص در ﻣﺪح و ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﺗﺎﻟﯿﻒ ﮐﺮده‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در رﺳﺎﻟﻪ »اﻻﺳﺎس ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻠّﻪ اﻟﺬي وﻋﺪ ﻫﺬه اﻻّﻣﮥ اﻟﻤﺤﻤﺪّﯾﮥ ﺑﺎﻟﻌﺼﻤﮥ ﻣﻦ اﻟﻀﻼﻟﮥ‪ ،‬ﻣﺎ ان ﺗﻤﺴﮏ ﺑﮑﺘﺎﺑﻪ و ﻋﺘﺮة ﻧﺒّﯿﻪ‪ ،‬و ﺧﺺ آل اﻟﺒﯿﺖ اﻟّﻨﺒﻮّي ﻣﻦ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ‬‫اﻟﺸـﺮﯾﻔﮥ ﺑﻤﺎ ﻗﺎﻣﺖ ﻋﻠﯿﻪ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺼﺤﯿﺤﮥ اﻟﺘﯽ ﺑﻬﺎ ﻟﻤﻊ اﻟﺒﺮﻫﺎن و ﺟﻠّﯿﻪ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺬي ﻓﺮض ﻣﺤﺒﮥ أﻫﻞ ﻫﺬا اﻟﺒﯿﺖ اﻟﺸﺮﯾﻒ ﻋﻠﯽ‬‫ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺒﺸﺮ‪ ،‬و أﻧﺰل ذﻟﮏ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﻣﺘﻠﻮا ﻓﯽ اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرض ﻓﯽ اﻟﻤﺤﮑﻢ اﻟﺴﻮر‪ ،‬و أﻧﺰل ﻋﻠﯽ ﻟﺴﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ أن ﻣﻦ أﺑﻐﻀﻬﻢ ﻓﻘﺪ ﮐﻔﺮ‪.‬‬‫ﺛﻢ اﻟﺤﻤـﺪ ﻟﻠّﻪ اﻟـﺬي ﺧﺺ آل اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻤﻨﺎﻗﺐ ﻻ ﯾﻤﻞ ﻣﻦ ﺗﺮدادﻫﺎ‪ ،‬و ﺟﻌﻞ ﺣﺒﻬﻢ ﺧﯿﺮ ذﺧﯿﺮة ﺗﻌﺪ اﻟﻨﻔﻮس اﻟﻤﺨﻠﺼﮥ ﻟﯿﻮم ﻣﻌﺎدﻫﺎ‪ ،‬و ﻋّﻈﻢ‬‫ﻧﻘﻠﮥ آﺛﺎرﻫﻢ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻵﺧﺮة ﺑﻮزن ﻣﺪادﻫﺎ‪ ،‬ﻓﯿﺮّﺟﺢ ﻋﻠﯽ دم اﻟﺸﻬﺪاء ﺣﺘﯽ ﺗﻮّد اﻟﻌﯿﻮن ﻟﻮ ﮐﺘﺒﺘﻬﺎ ﺑﺴﻮادﻫﺎ‪ ،‬ﻓﻬﯽ ﻟﻼﺣﺒﺎب ﺷﻌﺎر اﻻﺑّﻬﮥ‪ ،‬و‬‫ﻟﻼﻋﺪاء ﻟﺒﺎس ﺣﺪادﻫﺎ‪.‬‬‫ﺛﻢ اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﺬي ﺷـﺮف ﺑﻤﺮاﺗﺐ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺻﺪور اﻻﺳـﺮة و أﻋﻮاد اﻟﻤﻨﺎﺑﺮ‪ ،‬و ﺟﻤﻞ ﺑﻤﻨﺎﻗﺒﻬﻢ وﺟﻮه اﻟﻄﺮوس‪ ،‬و اﻟﺴـﻨﮥ اﻷﻗﻼم و اﻓﻮاه‬‫اﻟﻤﺤﺎﺑﺮ‪ ،‬و ﺣﺒﺎﻫﻢ ﻣﻨﺼﺐ اﻟﺨﻼﻓﮥ اﻟﺘﯽ ﺗﻮارﺛﻮﻫﺎ ﺑﻮﻋﺪ اﻟﺼﺎدق اﻟﻤﺼﺪق ﮐﺎﺑﺮا ﻋﻦ ﮐﺎﺑﺮ‪ ،‬ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ ﻋﻮدا ﻋﻠﯽ ﺑﺪء و اﻟﻌﻮد ﻻ ﺷﮏ أﺣﻤﺪ و‬‫اﺷـﮑﺮه‪ ،‬و ﻣﻦ أﺣﻖ ﺑﺎﻟﺸـﮑﺮ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟـﺬي اﻧﻌﻢ و اﻓﻀﻞ ﺑﻌـﺪ أن اﻧﺸﺄ و اوﺟـﺪ‪ ،‬و اﺷـﻬﺪ ان ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ وﺣـﺪه ﻻ ﺷـﺮﯾﮏ ﻟﻪ ﺷـﻬﺎدة‬‫ﻣﺤﮑﻤﮥ اﻻﺳﺎس‪ ،‬اﺻـﻠﻬﺎ ﻣﺤﺒﮥ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻓﺮﻋﻬﺎ ﻣﻮدة ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬و اﺷـﻬﺪ ان ﺳـﯿﺪﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪،‬‬‫ﺧﻼﺻﮥ اﻟﻮﺟﻮد‪ ،‬و ﻣﻌﺪن اﻻﻓﻀﺎل و اﻟﺠﻮد‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻠﻮاء اﻟﻤﻌﻘﻮد ﻓﯽ اﻟﯿﻮم اﻟﻤﺸﻬﻮد‪ ،‬اﻟﻤﻨﺘﺨﺐ ﻣﻦ ﺷﺮف اﻟﻘﺒﺎﺋﻞ و اﻟﺒﻄﻮن‪ ،‬ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ اﻟﻄﯿﺒﯿﻦ و اﺻﺤﺎﺑﻪ اﻟﻄﺎﻫﺮﯾﻦ‪ ،‬ﺻﻼة و ﺳﻼﻣﺎ داﺋﻤﯿﻦ اﻟﯽ ﯾﻮم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪221 :‬‬‫ﯾﺒﻌﺜﻮن‪ ،‬ﻣﺎ اﻫﺘﺰت اﻋﻮاد اﻟﻤﻨﺎﺑﺮ ﻃﺮﺑﺎ ﺑﺎﻟﻘﺎب اﻟﺨﻼﻓﮥ اﻟﺴـﻌﯿﺪة‪ ،‬و ﺣﺎﮐﺖ ﺷﻌﺎرﻫﺎ اﻻﺳﻮد ﻋﯿﻮن اﻟﻤﺤﺒﯿﻦ‪ ،‬و وﺟﻮه اﻟﺤﺎﺳﺪﯾﻦ اﻟﺘﯽ ﺗﺼﺒﺢ و‬‫ﺗﻤﺴﯽ و ﻫﯽ ﺑﺤﻮاﻟﮏ اﻟﻈﻼم ﻏﯿﺮ ﺣﻤﯿﺪة‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﺑﺮز اﻻﻣﺮ اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﺬي ﻓﺮض اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ اﻣﺘﺜﺎﻟﻪ‪ ،‬و اﻟﺮﺳﻢ اﻟﻤﻨﯿﻒ اﻟﺬي ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 140‬از ‪210‬‬‫ﺗﻤﺴﮏ ﺑﻪ ﻓﻘﺪ اﻋﺘﺼﻢ ﻣﻦ اﻟﻀـﻼﻟﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻣﺮ ﺳـﯿﺪﻧﺎ و ﻣﻮﻻﻧﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﺼـﻤﮥ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﻢ ﺳﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ‪ ،‬و اﻣﺎم أﻫﻞ‬‫اﻟﺪﻧﯿﺎ و أﻫﻞ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﺧﻠﯿﻔﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ‪ ،‬اﻣﺎم أﻫﻞ اﻻﺳﻼم‪ ،‬و اﻟﻌﺮوة اﻟﻮﺛﻘﯽ اﻟﺘﯽ ﻣﻦ ﺗﻤﺴﮏ ﺑﻬﺎ ﻓﻼ‬‫اﻧﻔﺼﺎم‪ ،‬و اﻟﺴـﻼﻟﮥ اﻟﺘﯽ إذا اﺳـﺘﻘﺮﯾﺘﻬﺎ اﻟﯽ آدم ﮐﺎﻧﺖ اﻃﻬﺮ ﺳـﻼﻟﮥ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﻨﺼﺐ اﻟﺸـﺮﯾﻒ اﻟـﺬي ﻻ ﻋﯿﺐ ﻓﯿﻪ‪ ،‬اﻻ ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ ﻋﻦ‬‫ﺟﺪي ﻋﻦ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺮﺳﺎﻟﮥ‪:‬‬‫و ﻻ ﻋﯿﺐ ﻓﯿﻨﺎ ﻏﯿﺮ اّن اﺻﻮﻟﻨﺎ ﻟﻬﺎ ﺳﺒﺐ ﺑﺎﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ وﺛﯿﻖ‬‫و ان ﺿﻼم ﻟا ﺠﻬﻞ ﯾﻤﺤﯽ ﺑﺬﮐﺮﻧﺎ و اﻧّﺎ ﺑﮑّﻞ اﻟﻤﮑﺮﻣﺎت ﺣﻘﯿﻖ‬‫ﻣﻦ اﺻـﺒﺢ ﺛﻐﺮ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺑﺎﻣﺎﻣﺘﻪ ﺑﺎﺳﻢ‪ ،‬و اﯾﺎم ﺧﻼﻓﺘﻪ ﮐﻠﻬﺎ اﻋﯿﺎد و ﻣﺮاﺳﻢ‪ ،‬و اﻧﻔﺮد ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه ﺑﺎﻧﻪ زﯾﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎف و ﻫﺎﺷﻢ‪ ،‬و ﻣﻦ اﺿﺤﯽ‬‫ﻟﻼﻣﮥ ﻋﺼﻤﮥ اﻻﯾﻤﺎن و اﻻﻣﺎن‪ ،‬و رﺿﯿﺘﻪ اﻻﻣﮥ اﻟﻤﺤﻤﺪﯾﮥ ﻻﻣﺮﻫﺎ ﻓﺒﺎﯾﻌﻮا ﻋﻦ ﺗﺮاض‪ ،‬ﻓﮑﺎﻧﺖ ﺑﯿﻌﮥ رﺿﻮان و ﻫﻮ اﻻﺣﻖ ﺑﻘﻮل اﻻول‪:‬‬‫اﺗﺘﻪ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﻣﻨﻘﺎدة إﻟﯿﻪ ﺗﺠّﺮ ﺟّﺮا اذﯾﺎﻟﻬﺎ‬‫ﻓﻠﻢ ﺗﮏ ﺗﺼﻠﺢ اﻻ ﻟﻪ و ﻟﻢ ﯾﮏ ﯾﺼﻠﺢ اﻻ ﻟﻬﺎ‬‫و ﻟﻮ راﻣﻬﺎ اﺣﺪ ﻏﯿﺮه ﻟﺰﻟﺰﻟﺖ اﻻرض زﻟﺰاﻟﻬﺎ‬‫و ﻟﻮ ﻟﻢ ﺗﻄﻌﻪ ﺑﻨﺎت اﻟﻘﻠﻮب ﻟﻤﺎ ﻗﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻋﻤﺎﻟﻬﺎ‬‫اﻻﻣـﺎم اﻻﻋﻈﻢ‪ ،‬و اﻟﺨﻠﯿﻔـﮥ اﻟﻤﻌﻈﻢ‪ ،‬وارث اﻟﻤﻘﺎم اﻟﺸـﺮﯾﻒ و زﻣﺰم‪ ،‬اﻟﻤﺘﻮﮐﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬اﺑﻮ اﻟﻌﺰ‪ ،‬ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ ،‬ﺑﻦ اﻟﺠﻨﺎب اﻟﺸـﺮﻓﯽ ﺳـﯿﺪي‬‫ﯾﻌﻘﻮب‪ ،‬ﺑﻦ اﻟﻤﺘﻮﮐﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻌﺘﻀﺪ ﺑﺎﻟّﻠﻪ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ‪ ،‬ﺑﻦ اﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪222 :‬‬‫ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﺑﻦ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﺑﻦ اﻟﻤﺴﺘﺮﺷـﺪ ﺑﺎﻟّﻠﻪ اﺑﯽ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬ﺑﻦ اﻟﻤﺴـﺘﻈﻬﺮ ﺑﺎﻟّﻠﻪ اﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤـﺪ‪ ،‬ﺑﻦ اﻟﻤﻘﺘـﺪي ﺑﺎﻣﺮ اﻟّﻠﻪ اﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺋﻢ ﺑﺎﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺑﻦ اﻟﻘﺎدر ﺑﺎﻟﻠّﻪ اﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ‪ ،‬ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬ﺑﻦ اﻟﻤﻘﺘﺪر اﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﺑﻦ‬‫اﻟﻤﻌﺘﻀـﺪ ﺑﺎﻟّﻠﻪ اﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤـﺪ‪ ،‬ﺑﻦ وﻟﯽ اﻟﻌﻬـﺪ اﻟﻤﻮﻓﻖ ﻃﻠﺤـﮥ‪ ،‬ﺑﻦ اﻟﻤﺘﻮﮐﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﺑﻦ اﻟﻤﻌﺘﺼﻢ ﺑﺎﻟّﻠﻪ اﺑﯽ اﺳـﺤﺎق‬‫ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﺑﻦ اﻟﺮﺷـﯿﺪ اﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﻫﺎرون‪ ،‬ﺑﻦ اﻟﻤﻬﺪي اﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺼﻮر اﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬ﺑﻦ‬‫ﻫﺎﺷﻢ اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ‪ ،‬وﻟﺪ ﻗﺮﯾﺶ اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ‪ ،‬ﻣﻦ وﻟﺪ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺬﺑﯿﺢ‪ ،‬اﻓﻀﻞ وﻟﺪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺧﻠﯿﻞ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪.‬‬‫ﻧﺴﺐ ﮐﺎن ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﺷﻤﺲ اﻟﻀﺤﯽ ﻧﻮرا و ﻣﻦ ﻓﻠﻖ اﻟﺼﺒﺎح ﻋﻤﻮدا‬‫ﻣﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﺟﻠﻪ و اﺑﻘﺎه ﻃﻮﯾﻼ‪ ،‬و اداﻣﻪ ﻋﻠﯽ رﺑﺎع اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ﻇﻼ ﻇﻠﯿﻼ‪.‬‬‫ﺑﺎن اﺟﻤﻊ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ‪ ،‬و اﻻﺛﺎر اﻟﺸـﺮﯾﻔﮥ اﻟﻤﺮوﯾﮥ اﻟﻤﺘﻀـﻤﻨﮥ ﻟﻤﻨﺎﻗﺐ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪ ،‬اﻟﺘﯽ ﯾﺤﯿﯽ ﻧﺸﺮﻫﺎ ﮐﻞ ﺿﻌﯿﻒ اﻟﻘﻠﺐ و ﻣﯿﺖ‪ ،‬ﺗﻨﺒﯿﻬﺎ‬‫ﻟﻠﻐـﺎﻓﻠﯿﻦ‪ ،‬و ﺗـﺬﮐﺮة ﻟﻠﻤﻮﻗﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﺠﺪﯾـﺪا ﻟﻼﯾﻤـﺎن ﻓﯽ ﻗﻠﻮب اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺒﺎدرت اﻟﯽ اﻣﺘﺜﺎﻟﻪ‪ ،‬ﻻﻋﺘﻘﺎدي ان ذﻟﮏ ﻗﺮﺑـﮥ اﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و‬‫وﺳـﯿﻠﮥ اﻟﯽ اﻟﻨﺠﺎة ﻣﻦ ﻓﺰع ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ و ﺷﺪﯾﺪ ﻫﻮﻟﻪ‪ ،‬و اﺳـﺘﺨﺮﺟﺖ ﻣﻦ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺼـﺤﯿﺤﮥ اﻟﺤﺴﺎن و ﻣﺎ ﻗﺎرﺑﻬﺎ ارﺑﻌﯿﻦ ﺣﺪﯾﺜﺎ و ﺳـﻤﯿﺖ‬‫ﻫﺬا اﻻرﺑﻌﯿﻦ ﺑﺎﻻﺳﺎس ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ]‪1‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس را از ﺟﻤﻠﻪ ﻋﺘﺮت ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ )ص( ﻗﺮار داده‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس را از ﻣﺼﺎدﯾﻖ ﻋﺘﺮت ﻧﺒﯽ و اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻧﺒﻮي‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﻤﺴﮏ ﺑﺎﯾﺸﺎن ﺳـﺒﺐ ﻋﺼـﻤﺖ اﻣﺖ‬‫از ﺿـﻼﻟﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن ﻣﺨﺼﻮﺻـﻨﺪ ﺑﻤﻨﺎﻗﺐ ﺷـﺮﯾﻔﻪ ﮐﻪ اﺣﺎدﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺤﻪ ﺑﺮ آن دﻻﻟﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﯾﻦ ﺳـﺒﺐ ﻣﻔﺮوض‬‫ﺑﻮدن ﻣﺤﺒﺖ ﺑﻨﯽ ]‪ [1‬اﻻﺳﺎس ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ص ‪ 3 -1‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪223 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 141‬از ‪210‬‬‫اﻟﻌﺒـﺎس ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ ﺧﻠﻖ‪ ،‬و ﻧـﺎزل ﺑﻮدن وﺟﻮب ﻣﺤﺒﺘﺸﺎن در ﮐﺘﺎب ﻋﺰﯾﺰ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺘﻠﻮ اﺳﺖ در آﺳـﻤﺎن و زﻣﯿﻦ در ﻣﺤﮑﻢ ﺳﻮر‪ ،‬و ﻣﺒﯿﻦ ﺑﻮدن‬‫ﮐﻔﺮ ﻣﺒﻐﻀﺸﺎن‪ ،‬ﺑﺮ زﺑﺎن اﻃﻬﺮ ﺟﻨﺎب ﺧﯿﺮ اﻟﺒﺸﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣﺎ أﺷﺮﻗﺖ ﺷﻤﺲ و ﻃﻠﻊ ﻗﻤﺮ‪ ،‬ﻣﯽﺳﺎزد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺧﺎص ﮐﺮده ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس را ﺑﻪ ﻣﻨﺎﻗﺒﯽ ﮐﻪ ﻣﻼل ﺣﺎﺻﻞ ﻧﻤﯽﺷﻮد از ﺗﮑﺮار آن‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﻓـﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ ﺣﻖ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﮔﺮداﻧﯿـﺪه اﺳﺖ ﺣﺐ ﺑﻨﯽ ﻋﺒـﺎس را ﺑﻬﺘﺮ ذﺧﯿﺮه ﮐﻪ اﻋـﺪاد ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ ﻧﻔﻮس ﻣﺨﻠﺼﻪ آﻧﺮا ﺑﺮاي روز ﻣﻌﺎد‬‫ﺧﻮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻇـﺎﻫﺮ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﺣﻖ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺗﻌﻈﯿﻢ ﮐﺮده ﻧـﺎﻗﻠﯿﻦ آﺛـﺎر ﺑﻨﯽ ﻋﺒـﺎس را در دﻧﯿـﺎ و آﺧﺮت ﺑﻮزن ﻣـﺪاد اﯾﺸـﺎن‪ ،‬و ﺗﺮﺟﯿـﺢ آن ﺑﺮ ﺧﻮن‬‫ﺷﻬﺪا‪ ،‬ﺗﺎ آن ﮐﻪ دوﺳﺖ ﻣﯽدارﻧﺪ ﭼﺸـﻤﻬﺎ ﮐﻪ ﺑﻨﻮﯾﺴﻨﺪ آﺛﺎر اﯾﺸﺎن را ﺑﺴﻮاد ﺧﻮد‪ ،‬و اﯾﻦ ﺳﻮاد آﺛﺎرﺷﺎن ﺑﺮاي دوﺳﺘﺎن ﺷﻌﺎر اﺑﻬﺖ اﺳﺖ‪،‬‬‫و ﺑﺮاي اﻋﺪا ﻟﺒﺎس ﺣﺪاد اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑـﺂﻧﮑﻪ ﺣﻖ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﻣﺸـﺮف ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﻤﺮاﺗﺐ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﺻـﺪور اﺳـﺮه و اﻋﻮاد ﻣﻨﺎﺑﺮ را‪ ،‬و ﻣﺠﻤﻞ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﻤﻨﺎﻗﺐ اﯾﺸﺎن‬‫وﺟﻮه ﻃﺮوس و اﻟﺴـﻨﻪ اﻗﻼم و اﻓﻮاه ﻣﺤﺎﺑﺮ را‪ ،‬و ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻄﺎ ﻓﺮﻣﻮده اﯾﺸﺎن را ﺧﻼﻓﺘﯽ ﮐﻪ‪ ،‬وارث ﺷﺪﻧـﺪ آن را ﯾﮏ ﺑﺰرگ از ﺑﺰرگ‬‫دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺑﻮﻋﺪ ﺻﺎدق ﻣﺼﺪوق‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﮐﻼـﻣﺶ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺻﻞ ﺷـﻬﺎدت ﺗﻮﺣﯿـﺪ ﻣﺤﺒﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻓﺮع آن ﻣﺤﺒﺖ‬‫ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻓﻘﺮه‪» :‬ﻣﺎ اﻫﺘﺰت« اﻟﺦ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻫﺘﺰاز ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ اﻋﻮاد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪224 :‬‬‫ﻣﻨﺎﺑﺮ ﺑﺴـﺒﺐ ﻃﺮب ﺑﺎﻟﻘﺎب ﺧﻼﻓﺖ ﺳـﻌﯿﺪه‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺮاد از آن ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺷﻌﺎر اﺳﻮد ﺧﻠﻔﺎء ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ ﺑﺤﺪي ﺟﻠﯿﻞ و ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺸﺄن‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﮑﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ آن را ﻋﯿﻮن ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﺤﺒﯿﻦ‪ ،‬و وﺟﻮه ﺣﺎﺳﺪﯾﻦ ﮐﻪ ﺑﺴﺒﺐ ﺗﺎرﯾﮑﯽ ﻋﻨﺎد و ﺑﻐﺾ و ﺣﺴﺪ ﻏﯿﺮ ﺣﻤﯿﺪ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻣﺮ ﺷـﺮﯾﻒ اﺑﻮ اﻟﻌﺰ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب‪ ،‬ﮐﻪ ﺧﻠﯿﻔﻪ وﻗﺖ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﺑﻮد‪ ،‬و از اوﻻد ﻫﺎرون و ﻣﺄﻣﻮن‪ ،‬و ﻣﺘﺎﺧﺮ‬‫اﯾﺸﺎن ﺑﻤﺮاﺗﺐ ﮐﺜﯿﺮه و ﻣـﺪارج ﻋﺪﯾـﺪه‪ ،‬ﺑﻤﺜﺎﺑﻪ ﻋﻈﯿﻢ اﻟﻤﺮﺗﺒﻪ و ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﺮض ﮐﺮده ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ ﻋﺎﻟﻤﯿﺎن اﻣﺘﺜﺎل آن‪،‬‬‫و رﺳﻢ ﻣﻨﯿﻒ او ﺑﺤﺪي ﻓﺨﯿﻢ اﻟﻤﻨﺰﻟﮥ و رﻓﯿﻊ اﻟﻤﮑﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﻤﺴﮏ ﺑﺂن ﻣﻮﺟﺐ اﻋﺘﺼﺎم از ﺿﻼل اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻮ اﻟﻌﺰ ﻣﺬﮐﻮر ﺳـﯿﺪ اﻫﻞ زﻣﺎن ﺳﯿﻮﻃﯽ و ﻣﻮﻻﯾﺸﺎن‪ ،‬و اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و ﻋﺼﻤﺖ ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﻢ ﺳﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ‪ ،‬و اﻣﺎم اﻫﻞ دﻧﯿﺎ‬‫و اﻫـﻞ دﯾﻦ و ﺧﻠﯿﻔﻪ رﺳﻮل ﺧـﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺮ ﻋﺎﻟﻤﯿـﺎن‪ ،‬و اﻣـﺎم اﻫﻞ اﺳـﻼم اﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﺮوه وﺛﻘﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي آن اﻧﻔﺼﺎم‬‫ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﺳـﻼﻟﻪ اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔـﺎه اﺳـﺘﻘﺮار آن ﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ آن ﻃﺎﻫﺮﺗﺮﯾﻦ ﺳـﻼﻟﻪﻫﺎ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻨﺼﺐ ﺷـﺮﯾﻒ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ‬‫ﻋﯿﺒﯽ در آن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ آن ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫»ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ ﻋﻦ ﺟﺪي ﻋﻦ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺮﺳﺎﻟﮥ«‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺧﻠﯿﻔﻪ و آﺑﺎي او ﻫﯿـﭻ ﻋﯿﺒﯽ ﻧﺪارﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﺮاي اﺻﻮل اﯾﺸﺎن ﺳـﺒﺐ ﻣﺤﮑﻢ اﺳﺖ ﺑﺎﻧﺒﯿﺎي ﻣﺮﺳـﻠﯿﻦ‪ ،‬ﺗﺎرﯾﮑﯽ‬‫ﺟﻬﻞ ﺑﺬﮐﺮ اﯾﺸﺎن ﻣﺤﻮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و اﯾﺸﺎن ﺑﺠﻤﯿﻊ ﺑﺰرﮔﯿﻬﺎ ﺳﺰاوارﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺛﻐﺮ دﻧﯿﺎ ﺑﺎﻣﺎﻣﺖ اﺑﻮ اﻟﻌﺰ ﺑﺎﺳﻢ ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬و ﺟﻤﯿﻊ اﯾﺎم ﺧﻼﻓﺖ او اﻋﯿﺎد و ﻣﺮاﺳﻢ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻨﻔﺮد ﺷﺪه اﺳﺖ در‬‫زﻣﺎ ن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪225 :‬‬‫ﺧﻮد ﺑﺂﻧﮑﻪ او زﯾﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﺒـﺪ ﻣﻨﺎف و زﯾﻦ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺮاي اﻣﺖ ﻣﺮﺣﻮم ﺑﺴـﺒﺐ او ﻋﺼـﻤﺖ اﯾﻤﺎن و اﻣﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪه‪ ،‬و راﺿـﯽ‬‫ﺷﺪ اﻣﺖ ﻣﺤﻤﺪﯾﻪ ﺑﺎو ﺑﺮاي اﻣﺮ ﺧﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﯿﻌﺖ او ﮐﺮدﻧﺪ ﺑﺘﺮاﺿﯽ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺑﯿﻌﺖ ﺑﯿﻌﺖ رﺿﻮان ﺑﻮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻌﺰ اﺣﻖ اﺳﺖ ﺑﻘﻮل اﻟﺸﺎﻋﺮ ﮐﻪ ﺣﺎﺻﻠﺶ اﯾﻦ اﺳﺖ‪ :‬ﮐﻪ آﻣﺪ ﺧﻼﻓﺖ ﺑﺴﻮي او‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ اﻧﻘﯿﺎد ﺑﺮاي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 142‬از ‪210‬‬‫او ﻣﯽﻧﻤـﻮد و ﺟﺮ اذﯾـﺎل ﺧـﻮد ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻻـﺋﻖ ﻧﺒـﻮد ﺧﻼـﻓﺖ ﻣﮕﺮ ﺑﺮاي او‪ ،‬و ﻻـﺋﻖ ﻧﺒـﻮد او ﻣﮕﺮ ﺑﺮاي ﺧﻼـﻓﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ ﻏﯿﺮ او ﻗﺼــﺪ‬‫ﺧﻼﻓﺖ ﮐﻨﺪ زﻣﯿﻦ را زﻟﺰﻟﻪ در ﮔﯿﺮد‪ ،‬و اﮔﺮ ﻣﺮدم اﻃﺎﻋﺖ او ﺑﻘﻠﻮب ﻧﮑﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻋﻤﺎل اﯾﺸﺎن را ﻗﺒﻮل ﻧﮑﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻌﺰ اﻣﺎم اﻋﻈﻢ‪ ،‬و ﺧﻠﯿﻔﻪ ﻣﻌﻈﻢ‪ ،‬و وارث ﻣﻘﺎم ﺷـﺮﯾﻒ و زﻣﺰم اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﺴﺐ او ﮐﻪ از ﻣﺒﺎدي آن ﻫﺎرون و‬‫ﻣﻨﺼﻮرﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﻧﺴﺐ ﺷﺮﯾﻒ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﮔﻮﯾﺎ ﺑﺮ آن ﻧﻮري اﺳﺖ از ﺷﻤﺲ ﺿﺤﯽ‪ ،‬و ﻋﻤﻮدي اﺳﺖ از ﻓﻠﻖ ﺻﺒﺎح‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از آن واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺣﺎدﯾﺚ ﻧﺒﻮﯾﻪ و آﺛﺎر ﺷـﺮﯾﻔﻪ ﮐﻪ ﻣﺘﻀـﻤﻦ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس اﺳﺖ‪ ،‬زﻧﺪه ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻨﺸـﺮ آن ﻗﻠﻮب ﺿـﻌﯿﻔﻪ و‬‫ﻧﻔﻮس ﻫﺎﻟﮑﻪ‪ ،‬و ﺳـﯿﻮﻃﯽ آن را ﺑﺮاي ﺗﻨﺒﯿﻪ ﻏﺎﻓﻠﯿﻦ و ﺗـﺬﮐﺮه ﻣﻮﻗﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﺠﺪﯾﺪ اﯾﻤﺎن در ﻗﻠﻮب ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﺟﻤﻊ ﮐﺮده‪ ،‬و آن را ﺳـﺒﺐ ﺗﻘﺮب‬‫ﺑﺨﺪا و رﺳﻮل‪ ،‬و وﺳﯿﻠﻪ ﻧﺠﺎت از ﻓﺰع روز ﻗﯿﺎﻣﺖ و ﻫﻮل ﺷﺪﯾﺪ آن ﻣﯽداﻧﺪ‪.‬‬‫و از ﺟﻤﻠﻪ اﯾﻦ اﺣﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ در اﯾﻦ »رﺳﺎﻟﻪ« ﺑﺮاي اﺛﺒﺎت ﻓﻀﻞ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬و ﺗﻄﯿﯿﺐ ﺧﺎﻃﺮ ﺧﻠﯿﻔﻪ وﻗﺖ ﺧﻮد وارد ﮐﺮده‪ ،‬رواﯾﺎت‬‫ﻋﺪﯾﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ از آن ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ ﺻﺮاﺣﯿﺖ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺧﻼﻓﺖ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و در ﺑﻌﺾ آن ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺑﺎﺳﻢ ﺳﻔﺎح و ﻣﻨﺼﻮر ﻣﺬﮐﻮر‬‫اﺳﺖ«‬‫اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺠﻌﻮﻟﻪ در ﻣﺪح ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﮐﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‬‫ﻗﺎل اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »اﻻﺳﺎس«‪ :‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻠﻌﺒﺎس‪ :‬ﻓﯿﮑﻢ اﻟﻨﺒﻮة و اﻟﻤﻤﻠﮑﮥ‪.‬‬‫رواه اﻟﺒﺰار و اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ و أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻓﯽ دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة‪.‬‬‫ﻋﻦ ﺛﻮﺑـﺎن ﻗـﺎل‪ :‬ﻗـﺎل رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬رأﯾﺖ ﺑﻨﯽ ﻣﺮوان ﯾﺘﻌـﺎورون ﻋﻠﯽ ﻣﻨـﺒﺮي ﻓﺴـﺎءﻧﯽ ذﻟـﮏ‪ ،‬و رأﯾﺖ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒـﺎس‬‫ﯾﺘﻌﺎورون ﻋﻠﯽ ﻣﻨﺒﺮي ﻓﺴﺮﻧﯽ ذﻟﮏ‪.‬‬‫رواه اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻗﺎل‪ :‬ﺧﺮج رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺘﻠﻘﺎه اﻟﻌﺒﺎس ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫أ ﻻ اﺑﺸﺮك ﯾﺎ أﺑﺎ اﻟﻔﻀﻞ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎل‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ اﻓﺘﺘﺢ ﺑﯽ ﻫﺬا اﻻﻣﺮ و ﺑﺬرﯾﺘﮏ ﯾﺨﺘﻤﻪ‪.‬‬‫رواه أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ اﻟﺤﻠﯿﮥ‪.‬‬‫ﻋﻦ أم اﻟﻔﻀﻞ ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﻣﺮرت ﺑﺎﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﮏ ﺣﺎﻣﻞ ﺑﻐﻼم ﻓﺎذا وﻟـﺪت ﻓﺄﺗﯿﻨﯽ ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ وﻟﺪ أﺗﯿﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺄذن ﻓﯽ اذﻧﻪ اﻟﯿﻤﻨﯽ و أﻗﺎم ﻓﯽ اذﻧﻪ اﻟﯿﺴﺮي‪ ،‬و أﻟﺒﺄه ﻣﻦ رﯾﻘﻪ‪ ،‬و ﺳﻤﺎه ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻗﺎل‪:‬‬‫اذﻫﺒﯽ ﺑﺄﺑﯽ اﻟﺨﻠﻔﺎء‪ ،‬ﻓﺄﺧﺒﺮت اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮ ذﻟﮏ ﻟﻠّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﻘﺎل )ص(‪ :‬ﻫﻮ ﻣﺎ أﺧﺒﺮﺗﮏ‪ ،‬ﻫﺬا أﺑﻮ اﻟﺨﻠﻔﺎء ﺣﺘﯽ ﯾﮑﻮن‬‫ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺴﻔﺎح‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﮑﻮن ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻤﻬﺪي‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﮑﻮن ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﯾﺼﻠﯽ ﺑﻌﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﻣﺮﯾﻢ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪.‬‬‫رواه أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ اﻟﺪﻻﺋﻞ‪.‬‬‫ﻋﻦ أم ﺳﻠﻤﮥ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺨﻼﻓﮥ ﻓﯽ وﻟﺪ ﻋﻤﯽ ﺻﻨﻮ أﺑﯽ ﺣﺘﯽ ﯾﺴﻠﻤﻮﻫﺎ اﻟﯽ اﻟﻤﺴﯿﺢ‪.‬‬‫رواه اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ و اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ ﻓﯽ ﻣﺴﻨﺪ اﻟﻔﺮدوس‪.‬‬‫ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻗﺎل‪ :‬دﺧﻠﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪227 :‬‬‫ﻗﺪ أوﺻﯽ ﺑﮏ و ﻗﺎل‪ :‬ان ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺧﯿﺎر ﻫﺬه اﻻﻣﮥ‪ ،‬و ان وﻟﺪه ﯾﺮزﻗﻮن اﻟﺨﻼﻓﮥ ﻓﯽ آﺧﺮ اﻟﺰﻣﺎن‪ ،‬و ﯾﺮزﻗﻮن ﺣﺴﻦ ﻣﺸﯿﮥ اﻟﺪواب‪.‬‬‫رواه اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ‪.‬‬‫ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺮرت ﺑﺎﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و إذا ﻣﻌﻪ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ و أﻧﺎ أﻇﻨﻪ دﺣﯿﮥ اﻟﮑﻠﺒﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺛﯿﺎب ﺑﯿﺾ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻟﻠّﻨﺒّﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 143‬از ‪210‬‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪:‬‬‫اﻧﻪ أوﺿﺢ اﻟﺜﯿﺎب و ان وﻟﺪه ﯾﻠﺒﺴﻮن اﻟﺴﻮاد‪.‬‬‫رواه اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ و أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻓﯽ دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة‪.‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨـﺪري ﻗﺎل ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﯾﺨﺮج رﺟﻞ ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻋﻨﺪ اﻧﻘﻄﺎع اﻟﺰﻣﺎن و ﻇﻬﻮر اﻟﻔﺘﻦ ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‬‫اﻟﺴﻔﺎح‪ ،‬ﯾﮑﻮن ﻋﻄﺎؤه اﻟﻤﺎل ﺣﺜﯿﺎ‪.‬‬‫رواه اﻻﻣﺎم أﺣﻤﺪ ﻓﯽ ﻣﺴﻨﺪه و اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ و أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ اﻟﺪﻻﺋﻞ‪.‬‬‫ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻨﺎ اﻟﺴﻔﺎح و اﻟﻤﻨﺼﻮر و اﻟﻤﻬﺪي‪.‬‬‫رواه اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ و أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ اﻟﺪﻻﺋﻞ‪.‬‬‫ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﻗﺎل‪ :‬دﺧﻠﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺼﻮر‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ ﻟﻪ ﺟﻤـﮥ ]‪ [1‬ﻓﺠﻌﻠﺖ أﻧﻈﺮ اﻟﯽ ﺣﺴـﻨﻬﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﻻﺑﯽ ﺟﻤـﮥ‪ ،‬و ﺣﺪﺛﻨﯽ أن أﺑﺎه‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ ﺟﻤـﮥ‪ ،‬و ﺣﺪث ان أﺑﺎه اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ ﺟﻤﮥ‪ ،‬و ﺣﺪﺛﻨﯽ ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ ﺟﻤﮥ‪ ،‬و‬‫ﮐﺎن ﻟﻠﻌﺒﺎس ﺟﻤﮥ و ﻟﻬﺎﺷﻢ ﺟﻤﮥ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻻﺑﯽ‪ :‬اﻧﯽ ﻻﻋﺠﺐ ﻣﻦ ﺣﺴﻨﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ذاك ﻧﻮر اﻟﺨﻼﻓﮥ‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺟـﺪه ﻗﺎل‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ إذا أراد أن ﯾﺨﻠﻖ ﺧﻠﻘﺎ ﻟﻠﺨﻼﻓـﮥ ﻣﺴـﺢ ﺑﯿﺪه ﻋﻠﯽ ﻧﺎﺻـﯿﺘﻪ ﻓﻼ ﯾﻘﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﻋﯿﻦ أﺣﺪ اﻟّﺎ أﺣّﺒﻪ‬‫]‪ [1‬اﻟﺠﻤﮥ ﺑﻀﻢ اﻟﺠﯿﻢ و ﺗﺸﺪﯾﺪ اﻟﻤﯿﻢ اﻟﻤﻔﺘﻮﺣﮥ‪ :‬ﻣﺠﺘﻤﻊ ﺷﻌﺮ اﻟﺮأس‪ .‬او ﻣﺎ ﺳﻘﻂ ﻣﻦ اﻟﺸﻌﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﮑﺒﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪228 :‬‬‫رواه اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺘﺪرك ]‪.[1‬‬‫»ﻣﻘﺎم ﮐﻤﺎل ﺗﺤﯿﺮ و اﺳـﺘﻐﺮاب اﺳﺖ ﮐﻪ اﻇﻬﺎر ﺧﻼﻓﺖ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬و اﺛﺒﺎت ﺗﺒﺸـﯿﺮ ﺑﺂن از ﺣﻀـﺮت ﺑﺸـﯿﺮ و ﻧﺬﯾﺮ ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫اﺻـﺤﺎب اﻟﺘﻄﻬﯿﺮ‪ ،‬و ﺗﺸـﻬﯿﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ رواﯾـﺎت و اﺧﺒـﺎر ﮐﻪ در ﺣﻘﯿﻘﺖ از ﻗﺒﯿـﻞ ﺧﺮاﻓـﺎت اﺳـﻤﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﻣﻮﺟﺐ اﺳـﺘﻬﺰاء‪ ،‬و ﻃﻌﻦ و‬‫ﺗﺸـﻨﯿﻊ‪ ،‬و ﻇﻬﻮر ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺳـﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬ﻣﺠﺪد دﯾﻦ ﺳـﻨﯿﻪ در ﻣﺎﺋﻪ ﺗﺎﺳﻌﻪ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ اﺋﻤﻪ و اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺣﺎوﯾﻦ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺑﺎرﻋﻪ ﻧﮕﺮدد‪ ،‬و ﺻﺮف ﻧﺴﺒﺖ‬‫ﺗﺸـﯿﻊ ﻋﺎم ﻣﻮاﻓﻖ اﻓﺎدات اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ ﺑﺒﻌﺾ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺳـﺒﺐ آن ﻫﻤﻪ ﻟﻮم و ﻣﻼم ﺑﯽ ﻗﯿﺎس ﮔﺮدد! و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در رﺳﺎﻟﻪ »اﻧﺎﻓﮥ ﻓﯽ رﺗﺒﮥ‬‫اﻟﺨﻼﻓﮥ« اﮐﺜﺮ اﯾﻦ رواﯾﺎت ﮐﻪ در »رﺳﺎﻟﻪ اﺳﺎس« وارد ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﺂن اﺳﺘﺪﻻل ﺑﺮ اﺧﺘﺼﺎص ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﺨﻼﻓﺖ ﻧﺒﻮﯾﻪ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﻧﯿﺰ در آن‬‫ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﮐﻪ ﺧﻼﻓﺖ رﮐﻦ ﻋﻈﯿﻢ اﺳﺖ از ارﮐﺎن اﺳﻼم‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﮐﻼـﻣﺶ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒـﺎس را ﺣﻖ ﺗﻌـﺎﻟﯽ ﺑﺨﻼﻓﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ وﻋـﺪه ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و‬‫اﯾﺸﺎن ﻣﻌﺎذ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻃﯿﺒﯿﻦ و ﻃﺎﻫﺮﯾﻨﻨﺪ‪ ،‬و آل و ﻋﺘﺮت آن ﺣﻀﺮﺗﻨﺪ«‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ اﻻﻧﺎﻓﮥ‪:‬‬‫اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟـﺬي أوﺟـﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ رﺣﻤﮥ ﻟﺨﻠﯿﻘﺘﻪ‪ ،‬و ﺟﻌﻞ ﺳـﻌﺎدة اﻟﺪارﯾﻦ ﻣﻘﺮوﻧﮥ ﺑﺒﻌﺜﺘﻪ‪ ،‬و اﺳـﺘﺨﻠﻒ ﻣﻦ ﺑﻌﺪه ﺧﻠﻔﺎء‬‫ﯾﻘﻮﻣﻮن ﻓﯽ اﻣﺘﻪ‪ ،‬و وﻋﺪ ﺑﺬﻟﮏ اﻟﻄﯿﺒﯿﻦ اﻟﻄﺎﻫﺮﯾﻦ ﻣﻦ آﻟﻪ و ﻋﺘﺮﺗﻪ‪ ،‬ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ و أﺻﺤﺎﺑﻪ‪.‬‬‫و ﺑﻌـﺪ ﻓﻘـﺪ ورد ﻋﻠّﯽ ﺑﻌﺾ ﻓﻀـﻼء اﻟﻌﺠﻢ‪ ،‬و دار اﻟﺒﺤﺚ ﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯿﻨﻪ ﻓﯽ أﺷـﯿﺎء ﻓﮑﺎن ﻣﻤﺎ ﺳﺄﻟﻨﯽ ﻋﻨﻪ اﻟﺨﻼﻓﮥ‪ ،‬ﻫﻞ ﻟﻬﺎ أﺻﻞ ﻓﯽ اﻟﺸـﺮع و‬‫وردت ﺑﻬﺎ اﻻﺣﺎدﯾﺚ‪ [1] ،‬اﻻﺳﺎس ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪229 :‬‬‫أو ﻫﯽ أﻣﺮ ﻋﺮﻓﯽ اﺻـﻄﻠﺢ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻨـﺎس؟ ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﺳـﺒﺤﺎن اﻟﱠﻠﻪ و ﻣﺜﻞ ﻫـﺬا ﯾﺤﺘﻤﻞ ﺣﺘﯽ ﯾﺴﺄل ﻋﻨﻪ! اﻟﺨﻼﻓـﮥ رﮐﻦ ﻋﻈﯿﻢ ﻣﻦ أرﮐﺎن اﻻﺳـﻼم‬‫أﺧﺒﺮ ﺑﻬﺎ اﻟﺸـﺮع‪ ،‬و وردت ﺑﻬﺎ اﻻﺣﺎدﯾﺚ و اﻻﺧﺒﺎر‪ ،‬ﻓﺴﺄﻟﻨﯽ أن أﺟﻤﻊ ﻟﻪ ﻣﺎ ورد ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺠﻤﻌﺖ ﻟﻪ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب و ﺳـﻤﯿﺘﻪ »ﺑﺎﻻﻧﺎﻓﮥ ﻓﯽ‬‫رﺗﺒﮥ اﻟﺨﻼﻓﮥ« و ﻫﻮ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﻓﯽ ﻓﺼﻠﯿﻦ‪ :‬أﺣﺪﻫﻤﺎ ﻓﯽ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻮاردة ﻓﯽ اﺧﺘﺼﺎص اﻟﺨﻼﻓﮥ ﺑﻘﺮﯾﺶ‪ ،‬و اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻓﯽ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻮاردة ﻓﯽ‬‫اﺧﺘﺼﺎص ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻬﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 144‬از ‪210‬‬‫اﻟﯽ أن ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ رواﯾﺎت اﻟﻔﺼﻞ اﻻول‪ :‬اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺜﺎﻧﯽ‬‫أﺧﺮج اﻟﺒﺰار ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه‪ ،‬و أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ و اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻓﯽ »دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة«‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋـﺪي ﻓﯽ »اﻟﮑﺎﻣﻞ« و اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ دﻣﺸﻖ« ﻋﻦ‬‫أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻗﺎل ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻠﻌﺒﺎس ﻓﯿﮑﻢ اﻟﻨﺒﻮة و اﻟﻤﻤﻠﮑﮥ‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﻟﺘﺮﻣﺬي ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪:‬‬‫ﻟﻌﺒﺎس‪ :‬إذا ﮐﺎن ﻏـﺪاة اﻻﺛﻨﯿﻦ ﻓﺎﺋﺘﻨﯽ أﻧﺖ و وﻟﺪك ﺣﺘﯽ أدﻋﻮ ﻟﻬﻢ ﺑﺪﻋﻮة ﯾﻨﻔﻌﮏ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻬﺎ و وﻟﺪك‪ ،‬ﻓﻐﺪا و ﻏﺪوﻧﺎ ﻣﻌﻪ‪ ،‬و أﻟﺒﺴـﻨﺎ ﮐﺴﺎء‪،‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﻏﻔﺮ ﻟﻠﻌﺒﺎس و وﻟﺪه ﻣﻐﻔﺮة ﻇﺎﻫﺮة و ﺑﺎﻃﻨﮥ ﻻ ﺗﻐﺎدر ذﻧﺒﺎ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﺣﻔﻈﻪ‪.‬‬‫و زاد رزﯾﻦ اﻟﻌﺒﺪري ﻓﯽ آﺧﺮه‪ :‬و اﺟﻌﻞ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﺑﺎﻗﯿﮥ ﻓﯽ ﻋﻘﺒﻪ‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻋﻦ اﻟﺜﻮﺑﺎن ﻗﺎل ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬رأﯾﺖ ﺑﻨﯽ ﻣﺮوان ﯾﺘﻌﺎورون ﻋﻠﯽ ﻣﻨﺒﺮي ﻓﺴﺎءﻧﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و رأﯾﺖ‬‫ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﯾﺘﻌﺎورون ﻋﻠﯽ ﻣﻨﺒﺮي ﻓﺴﺮﻧﯽ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و أﺧﺮج أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »اﻟﺤﻠﯿﮥ« ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻗﺎل‪ :‬ﺧﺮج رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﺘﻠﻘﺎه اﻟﻌﺒﺎس ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻻ اﺑﺸﺮك ﯾﺎ أﺑﺎ اﻟﻔﻀﻞ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ اﻓﺘﺘﺢ ﺑﯽ ﻫﺬا اﻻﻣﺮ و ﺑﺬرﯾﺘﮏ ﯾﺨﺘﻤﻪ‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ أن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل ﻟﻠﻌﺒﺎس‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪230 :‬‬‫ان اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺘﺢ ﻫﺬا اﻻﻣﺮ ﺑﯽ و ﯾﺨﺘﻤﻪ ﺑﻮﻟﺪك‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل ﻟﻠﻌﺒﺎس ﺑﮑﻢ ﯾﻔﺘﺢ ﻫﺬا اﻻﻣﺮ و ﺑﮑﻢ ﯾﺨﺘﻢ‪.‬‬‫و أﺧﺮج أﺑﻮ ﻟا ﺨﻄﯿﺐ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻋﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ ﻧﺤﻮه‪.‬‬‫و أﺧﺮج أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »اﻟﺤﻠﯿـﮥ« ﻋﻦ ﺟـﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﯾﮑﻮن ﻣﻦ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﻠﻮك ﯾﮑﻮﻧﻮن‬‫اﻣﺮاء اﻣﺘﯽ‪.‬‬‫و أﺧﺮج أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »دﻻﺋـﻞ اﻟﻨﺒﻮة« ﻋﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻗﺎل ﺣـﺪﺛﺘﻨﯽ أم اﻟﻔﻀﻞ‪ :‬ﻗﺎﻟﺖ ﻣﺮرت ﺑﺎﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﮏ ﺣﺎﻣﻞ‬‫ﺑﻐﻼم ﻓﺎذا وﻟﺪت ﻓﺄﺗﯿﻨﯽ ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ وﻟﺪت أﺗﯿﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺄذن ﻓﯽ اذﻧﻪ اﻟﯿﻤﻨﯽ‪ ،‬و أﻗﺎم ﻓﯽ اذﻧﻪ اﻟﯿﺴﺮي و اﻟﺒﺄه ﻣﻦ رﯾﻘﻪ و‬‫ﺳﻤﺎه ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬اذﻫﺒﯽ ﺑﺄﺑﯽ اﻟﺨﻠﻔﺎء‪ ،‬ﻓﺄﺧﺒﺮت اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮ ذﻟﮏ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻮ ﻣﺎ أﺧﺒﺮﺗﮏ‪ ،‬ﻫﺬا‬‫أﺑﻮ اﻟﺨﻠﻔﺎء ﺣﺘﯽ ﯾﮑﻮن ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺴﻔﺎح‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﮑﻮن ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻤﻬﺪي‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﮑﻮن ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﯾﺼﻠﯽ ﺑﻌﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﻣﺮﯾﻢ‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺴﻨﺪ اﻟﻔﺮدوس« ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ ﺳﯿﮑﻮن ﻟﻮﻟﺪ اﻟﻌﺒﺎس راﯾﮥ و ﻟﻦ ﺗﺨﺮج ﻣﻦ أﯾﺪﯾﻬﻢ ﻣﺎ أﻗﺎﻣﻮا ﺑﺤﻖ‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ﻓﯽ »دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة« ﻋﻦ ﺛﻮﺑﺎن ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﯾﻘﺘﺘﻞ ﻋﻨﺪ ﮐﻨﺰﮐﻢ ﻫﺬا ﺛﻠﺜﮥ‪ ،‬ﮐﻠﻬﻢ وﻟﺪ ﺧﻠﯿﻔﮥ ﻻ‬‫ﻧﺼﯿﺮ اﻟﯽ واﺣﺪ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺘﻘﺒﻞ اﻟﺮاﯾﺎت اﻟﺴﻮد ﻣﻦ ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬ﻓﯿﻘﺘﻠﻮﻧﮑﻢ ﻣﻘﺘﻠﮥ ﻋﻈﯿﻤﮥ ﻟﻢ ﯾﺮ ﻣﺜﻠﻬﺎ‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﻟـﺒﯿﻬﻘﯽ و أﺑـﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﮐﻼﻫﻤـﺎ ﻓﯽ »دﻻﺋـﻞ اﻟﻨﺒـﻮة« ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ :‬ان اﻟﻨـﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗـﺎل‪ :‬ﯾﺨﺮج راﯾـﺎت ﺳـﻮد ﻣﻦ‬‫ﺧﺮاﺳﺎن ﻻ ﯾﺮدﻫﺎ ﺷﯽء ﺣﺘﯽ ﺗﻨﺼﺐ ﺑﺎﯾﻠﯿﺎء ]‪ [1] .[1‬اﯾﻠﯿﺎ ﺑﮑﺴﺮ اﻟﻬﻤﺰة و اﻟﻘﺼﺮ و اﻟﻤﺪ و ﯾﺸﺪد ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ :‬ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻘﺪس‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪231 :‬‬‫و أﺧﺮج اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ﻋﻦ أﺑﺎن ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿـﺪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺪم اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ و أﻧﺎ ﺣﺎﺿـﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ :‬ﻫﻞ ﯾﮑﻮن ﻟﮑﻢ دوﻟﮥ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﻤﻦ أﻧﺼﺎرﮐﻢ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬أﻫﻞ ﺧﺮاﺳﺎن و ﺑﻨﻮ أﻣّﯿﮥ و ﺑﻨﻮ ﻫﺎﺷﻢ‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﺘﺪرك« و أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة« ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ان أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﺳﯿﻠﻘﻮن‬‫ﺑﻌـﺪي ﺗﻄﺮﯾـﺪا و ﺗﺸـﺮﯾﺪا ﺣﺘﯽ ﯾﺄﺗﯽ ﻗﻮم ﻣﻦ ﻫﯿﻬﻨﺎ‪ ،‬و أوﻣﯽ ﺑﯿـﺪه ﻧﺤﻮ اﻟﻤﺸـﺮق أﺻـﺤﺎب راﯾﺎت ﺳﻮد ﯾﺴﺄﻟﻮن اﻟﺤﻖ ﻓﻼ ﯾﻌﻄﻮﻧﻪ ﻓﯿﻘﺎﺗﻠﻮن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 145‬از ‪210‬‬‫ﻓﯿﻨﺼﺮون ﻓﯿﻌﻄﻮن ﻣﺎ ﺳﺄﻟﻮا ﺣﺘﯽ ﯾﺪﻓﻌﻮﻫﺎ اﻟﯽ رﺟﻞ ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﯿﻤﻸﻫﺎ ﻋﺪﻻ ﮐﻤﺎ ﻣﻠﺌﺖ ﻇﻠﻤﺎ‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ و أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻓﯽ »دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة« ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺮرت ﺑﺎﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺛﯿﺎب ﺑﯿﺾ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‬‫ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻟﻠّﻨﺒّﯽ‪ :‬اﻧﻪ أوﺿﺢ اﻟﺜﯿﺎب‪ ،‬و ان وﻟﺪه ﯾﻠﺒﺴﻮن اﻟﺴﻮاد‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﻟﺪار ﻗﻄﻨﯽ ]‪ [1‬ﻓﯽ اﻻﻓﺮاد ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ :‬ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل ﻟﻠﻌﺒﺎس‪ :‬إذا ﺳﮑﻦ ﺑﻨﻮك اﻟﺴﻮاد و ﻟﺒﺲ اﻟﺴﻮاد‪ ،‬و‬‫ﮐﺎن ﺷﯿﻌﺘﻬﻢ أﻫﻞ ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﺰل اﻻﻣﺮ ﻓﯿﻬﻢ ﺣﺘﯽ ﯾﺪﻓﻌﻮا اﻟﯽ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﻣﺮﯾﻢ‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻋﻦ أم ﺳﻠﻤﮥ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬ان اﻟﺨﻼﻓﮥ ﻓﯽ وﻟﺪ ﻋﻤﯽ ﺻﻨﻮ اﺑﯽ ﺣﺘﯽ ﯾﺴﻠﻤﻮﻫﺎ اﻟﯽ اﻟﻤﺴﯿﺢ‬‫و اﺧﺮج اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ و اﺣﻤﺪ ﻓﯽ »ﻣﺴـﻨﺪه« و اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ و اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻓﯽ »دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة« ﻋﻦ اﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﯾﺨﺮج رﺟﻞ ﻣﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻋﻨـﺪ اﻧﻘﻄﺎع اﻟﺰﻣﺎن و ﻇﻬﻮر اﻟﻔﺘﻦ‪ ،‬ﯾﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﺴـﻔﺎح ]‪ [1‬اﻟـﺪار ﻗﻄﻨﯽ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬اﻣﺎم ﻋﺼﺮه ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺒﻐﺪاد ‪.385‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪232 :‬‬‫ﻓﯿﮑﻮن ﻋﻄﺎﺋﻪ اﻟﻤﺎل ﺣﺜﯿﺎ ]‪.[1‬‬‫و اﺧﺮج اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ و اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻨﺎ اﻟﺴﻔﺎح‪ ،‬و اﻟﻤﻨﺼﻮر‪ ،‬و اﻟﻤﻬﺪي‪.‬‬‫و اﺧﺮج اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ﺑﺴﻨﺪ ﺻﺤﯿﺢ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﯾﮑﻮن ﻣﻨﺎ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﺳﻔﺎح‪ ،‬و ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬و ﻣﻬﺪي ]‪[2‬‬‫اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ در ﻓﻀﯿﻠﺖ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‬‫»و ﻋﻼﻣﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﻼء اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺴﺎم اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻬﻨﺪي اﻟﺸـﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟﻤﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ﻓﯽ اﻟﺴـﻨﻦ و اﻻﻗﻮال و اﻻﻓﻌﺎل« ﺗﺒﻮﯾﺐ »ﺟﻤﻊ‬‫اﻟﺠﻮاﻣﻊ« ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻣﯽآرد«‪.‬‬‫ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس اﻧﻬﻢ ذﮐﺮوا ﻋﻨـﺪه اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ ﺧﻠﯿﻔـﮥ ﺛﻢ اﻻﻣﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ان ﻣﻨﺎ ﺑﻌـﺪ ذﻟﮏ اﻟﺴـﻔﺎح‪ ،‬و اﻟﻤﻨﺼﻮر‪ ،‬و اﻟﻤﻬـﺪي ﯾـﺪﻓﻌﻬﺎ اﻟﯽ‬‫ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﻣﺮﯾﻢ ]‪.[3‬‬‫»و ﻧﯿﺰ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻣﻊ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ ﺑﺪﻣﺸﻖ‪ ،‬ﻓﺄﺻﺎب ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻓﯽ دﯾﻮان دﻣﺸﻖ‪ :‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﻣﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس اﻟﯽ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬ﻓﺎﻧﯽ اﺣﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ إﻟﯿﮏ‪ ،‬ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ‪ ،‬ﻋﺼـﻤﻨﺎ اﻟﱠﻠﻪ و اﯾﺎك ﺑﺎﻟﺘﻘﻮي اﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻓﻘﺪ ﺟﺎﺋﻨﯽ ﮐﺘﺎﺑﮏ‬‫ﻓﻠﻢ اﺳـﻤﻊ ﻣﻨﻪ اﻻ ﺧﯿﺮا‪ ،‬و ذﮐﺮت ﺷﺄن اﻟﻤﻮدة ﺑﯿﻨﻨﺎ‪ ،‬و اﻧﮏ ﻟﻌﻤﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮدود ﻓﯽ ﺻـﺪري ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﻤﻮدة اﻟﺨﺎﻟﺼﮥ و اﻟﺨﺎﺻﮥ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻟﻠﺨﻠﮥ‬‫اﻟﺘﯽ ﺑﯿﻨﻨﺎ ﻟﺮاع‪ ،‬و ﻟﺼﺎﻟﺤﻬﺎ ﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬و ﻻ ﻗﻮة اﻻ ﺑﺎﻟّﻠﻪ‪.‬‬‫اﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻓﺎﻧﮏ ﻣﻦ ذوي اﻟﻨﻬﯽ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬و اﻫﻞ اﻟﺤﻠﻢ و اﻟﺨﻠﻖ اﻟﺠﻤﯿﻞ ﻣﻨﻬﺎ ]‪ [1‬ﺣﺜﯽ ﯾﺤﺜﯽ ﻣﻦ ﺑﺎب ﺿﺮب‪ :‬اﻋﻄﯽ ﺷﯿﺌﺎ ﯾﺴﯿﺮا‬‫]‪ [2‬اﻻﻧﺎﻓﮥ ﻓﯽ رﺗﺒﮥ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‬‫]‪ [3‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 14‬ص ‪ 585‬ﺣﺪﯾﺚ )‪(39657‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪233 :‬‬‫ﻓﻠﯿﺼـﺪر رأﯾﮏ ﺑﻤﺎ ﻓﯿﻪ اﻟﻨﻈﺮ ﻟﻨﻔﺴﮏ‪ ،‬و اﻟﺘﻘﯿـﮥ ﻋﻠﯽ دﯾﻨﮏ‪ ،‬و اﻟﺸـﻔﻘﮥ ﻋﻠﯽ اﻻﺳـﻼم و اﻫﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﺧﯿﺮ ﻟﮏ‪ ،‬و اوﻓﺮ ﻟﺤﻈﮏ ﻓﯽ دﻧﯿﺎك و‬‫آﺧﺮﺗﮏ و ﻗﺪ ﺳﻤﻌﺘﮏ ﺗﺬﮐﺮ ﺷﺄن ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻔﺎن‪ ،‬ﻓﺎﻋﻠﻢ ان اﻧﺒﻌﺎﺛﮏ ﻓﯽ اﻟﻄﻠﺐ ﺑﺪﻣﻪ ﻓﺮﻗﮥ و ﺳﻔﮏ ﻟﻠﺪﻣﺎء‪ ،‬و اﻧﺘﻬﺎك ﻟﻠﻤﺤﺎرم‪ ،‬و ﻫﺬا‬‫اﻟﻌﻤﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺿـﺮر ﻋﻠﯽ اﻻﺳـﻼم و اﻫﻠﻪ‪ ،‬و ان اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﯿﮑﻔﯿﮏ اﻣﺮ ﺳﺎﻓﮑﯽ دم ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬ﻓﺘﺄن ﻓﯽ أﻣﺮك‪ ،‬و اﺗﻖ اﻟﱠﻠﻪ رﺑﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﯾﻘﺎل اﻧﮏ ﺗﺮﯾﺪ‬‫اﻻﻣﺎرة‪ ،‬و ﺗﻘﻮل‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 146‬از ‪210‬‬‫ان ﻣﻌﮏ وﺻﯿﮥ ﻣﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﻮل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺣﻖ‪ ،‬ﻓﺘﺄن ﻓﯽ أﻣﺮك‪ ،‬و‬‫ﻟﻘﺪ ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﻟﻠﻌﺒﺎس‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺴـﺘﻌﻤﻞ ﻣﻦ وﻟﺪك اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ رﺟﻼ‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺴﻔﺎح‪ ،‬و اﻟﻤﻨﺼﻮر‪ ،‬و‬‫اﻟﻤﻬﺪي‪ ،‬و اﻻﻣﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﻤﺆﺗﻤﻦ‪ ،‬و اﻣﺮاء اﻟﻌﺼﺐ‪،‬‬‫اﻓﺘﺮاﻧﯽ اﺳـﺘﻌﺠﻞ اﻟﻮﻗﺖ او اﻧﺘﻈﺮ ﻗﻮل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ اﻟﺤﻖ‪ ،‬و ﻣﺎ ﯾﺮد اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﻣﺮ ﯾﮑﻦ‪ ،‬و ﻟﻮ ﮐﺮه اﻟﻌﺎﻟﻢ ذﻟﮏ‪ ،‬و‬‫اﯾﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ اﺷﺎء ﻟﻮﺟﺪت ﻣﺘﻘﺪﻣﺎ‪ ،‬و اﻋﻮاﻧﺎ‪ ،‬و اﻧﺼﺎرا و ﻟﮑﻦ اﮐﺮه ﻟﻨﻔﺴﯽ ﻣﺎ اﻧﻬﺎك ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺮاﻗﺐ اﻟﱠﻠﻪ رﺑﮏ‪ ،‬و اﺧﻠﻒ ﻣﺤﻤﺪا ﻓﯽ اﻣﺘﻪ ﺧﻼﻓﮥ‬‫ﺻﺎﻟﺤﮥ‪ ،‬ﻓﺎﻣﺎ ﺷﺄن اﺑﻦ ﻋﻤﮏ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻓﻘﺪ اﺳـﺘﻘﺎﻣﺖ ﻟﻪ ﻋﺸـﯿﺮﺗﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺳﺎﺑﻘﺘﻪ و ﺣﻘﻪ و ﯾﺤﻖ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻖ اﻋﻮان و ﻧﺼـﺤﺎء‬‫ﻟﮏ و ﻟﻪ و ﻟﺠﻤﺎﻋﮥ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ و اﻟﺴﻼم ﻋﻠﯿﮏ و رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ و ﺑﺮﮐﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﻋﮑﺮﻣﮥ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﺒﺪر ﻣﻦ ﺻﻔﺮ ﺳﻨﮥ ﺳﺖ و ﺛﻠﺜﯿﻦ ]‪[1‬‬‫اﺣﺎدﯾﺚ ﺑﯽ اﺳﺎس ﮐﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﻓﻀﻞ آل ﻋﺒﺎس ﺟﻤﻊ ﮐﺮده‬‫»و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫ﻟﯿﮑﻮﻧﻦ ﻓﯽ وﻟﺪ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﻠﻮك ﯾﮑﻮﻧﻮن اﻣﺮاء اﻣﺘﯽ‪ ،‬ﯾﻌﺰ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻬﻢ اﻟﺪﯾﻦ‬‫)ﻗﻂ ﻓﯽ اﻻﻓﺮاد ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ( ]‪.[2‬‬‫و ﻓﯽ ﻧﺴﺨﮥ‪ :‬ﯾﻠﻮن أﻣﺮ اﻣﺘﯽ‪ [1] .‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 11‬ص ‪ -341‬ﺣﺪﯾﺚ )‪(31694‬‬‫]‪ [2‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 11‬ص ‪ -701‬ﺣﺪﯾﺚ )‪(33400‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪234 :‬‬‫»و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫اﻟﻌﺒـﺎس ﻋﻤﯽ‪ ،‬و ﺻـﻨﻮ أﺑﯽ‪ ،‬و ﺑﻘﯿـﮥ آﺑـﺎﺋﯽ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﻏﻔﺮ ﻟﻪ ذﻧﺒﻪ‪ ،‬و ﺗﻘـّﺒ ﻞ ﻣﻨﻪ أﺣﺴﻦ ﻣﺎ ﻋﻤﻞ‪ ،‬و ﺗﺠﺎوز ﻋﻨﻪ ﺳـﯿﺊ ﻣﺎ ﻋﻤﻞ‪ ،‬و أﺻـﻠﺢ ﻟﻪ ﻓﯽ‬‫ذرﯾﺘﻪ‪.‬‬‫)اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ ﻋﻦ ﻋﺎﺻﻢ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ( ]‪.[1‬‬‫»و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫أ ﻻ اﺑﺸـﺮك ﯾﺎ ﻋﻢ؟ ان ﻣﻦ ذرﯾﺘﮏ اﻻﺻـﻔﯿﺎء‪ ،‬و ﻣﻦ ﻋﺘﺮﺗﮏ اﻟﺨﻠﻔﺎء‪ ،‬و ﻣﻨﮏ اﻟﻤﻬﺪي ﻓﯽ آﺧﺮ اﻟﺰﻣﺎن‪ ،‬ﺑﻪ ﯾﻨﺸـﺮ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻬﺪي‪ ،‬و ﺑﻪ ﯾﻄﻔﺊ‬‫ﻧﯿﺮان اﻟﻀﻼﻟﮥ‪ ،‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻓﺘﺢ ﺑﻨﺎ ﻫﺬا اﻻﻣﺮ‪ ،‬و ﯾﺨﺘﻢ ﺑﺬرﯾﺘﮏ‪.‬‬‫)اﻟﺮاﻓﻌﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس( ]‪.[2‬‬‫»و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫أ ﻻ اﺑﺸﺮك ﯾﺎ أﺑﺎ اﻓﻀﻞ ان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ اﻓﺘﺘﺢ ﺑﯽ ﻫﺬا اﻻﻣﺮ و ﺑﺬرّﯾﺘﮏ ﯾﺨﺘﻤﻪ‪.‬‬‫)ﺣﻞ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة( ]‪.[3‬‬‫»و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫أﻣﺎ ﻣﻦ ﻻ ﯾﺤﺐ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺪ ﺑﺮيء اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫ﻗـﻂ ﻓﯽ اﻻـﻓﺮاد‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺴـﺎﮐﺮ ﻋﻦ ﺟـﺎﺑﺮ ]‪ .[4‬ﻓﯽ ﻧﺴـﺨﮥ راﺟﻌﺘﻬـﺎ‪ :‬اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺧـﺎل ﻣﻦ )أﻣﺎ(‪ [1] .‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤــﺎل ج ‪ 11‬ص ‪ 701‬ﺣﺪﯾﺚ‬‫)‪(33403‬‬‫]‪ [2‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 11‬ص ‪(33420) 704‬‬‫]‪ [3‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 11‬ص ‪ 704‬ﺣﺪﯾﺚ )‪(33421‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 147‬از ‪210‬‬‫]‪ [4‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 11‬ص ‪ 705‬ﺣﺪﯾﺚ )‪(33426‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪235 :‬‬‫»و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫أﻻ ان اﻟﺸﺎم و ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس ﺳﺘﻔﺘﺢ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﺗﮑﻮن أﻧﺖ و وﻟﺪك ﻣﻦ ﺑﻌﺪك اﺋﻤﮥ ﺑﻬﺎ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫)ﻃﺐ و اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺷﺪاد ﺑﻦ اوﯾﺲ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ ﺟﺪه( ]‪.[1‬‬‫»و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﻧﺼﺮ اﻟﻌﺒﺎس و وﻟﺪ اﻟﻌﺒﺎس ﺛﻼﺛﺎ‪ ،‬ﯾﺎ ﻋﻢ أﻣﺎ ﻋﻠﻤﺖ أن اﻟﻤﻬﺪي ﻣﻦ وﻟﺪك ﻣﻮﻓﻘﺎ راﺿﯿﺎ‪.‬‬‫)اﻟﻬﯿﺜﻢ ﺑﻦ ﮐﻠﯿﺐ و اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬و ﺳﻨﺪ رﺟﺎﻟﻪ ﺛﻘﺎت( ]‪.[2‬‬‫و ﻓﯽ ﻧﺴﺨﮥ راﺟﻌﺘﻬﺎ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺧﺎل ﻣﻦ ﻟﻔﻆ )ﻣﺮﺿﯿﺎ(‪.‬‬‫»و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫اﻟﺨﻼﻓﮥ ﻓﯿﮑﻢ و اﻟﻨﺒﻮة‪ ،‬ﻗﺎﻟﻪ ﻟﻠﻌﺒﺎس‪.‬‬‫)اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة( ]‪.[3‬‬‫»و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫ﻟﻦ ﯾﺼﻠﻮا إﻟﯿﻬﺎ أﺑﺪا‪ ،‬و ﻟﮑﻨﻬﺎ ﻓﯽ وﻟﺪ ﻋﻤﯽ و ﺻﻨﻮ أﺑﯽ ﺣﺘﯽ ﯾﺴّﻠﻤﻬﺎ اﻟﯽ اﻟﻤﺴﯿﺢ‪.‬‬‫)ﻃﺐ ﻋﻦ أم ﺳـﻠﻤﮥ( ﻗﺎﻟﺖ ﮐﻨﺖ ﻋﻨـﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﺘـﺬاﮐﺮوا اﻟﺨﻼﻓـﮥ ﺑﻌـﺪه ﻓﻘﺎﻟﻮا وﻟـﺪ ﻓﺎﻃﻤﮥ‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﺬﮐﺮه ]‪ [1] .[4‬ﮐﻨﺰ‬‫اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 11‬ص ‪ 705‬ﺣﺪﯾﺚ )‪(33430‬‬‫]‪ [2‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 11‬ص ‪ 705‬ﺣﺪﯾﺚ )‪(33431‬‬‫]‪ [3‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 11‬ص ‪ 705‬ﺣﺪﯾﺚ )‪(33433‬‬‫]‪ [4‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 11‬ص ‪ 706‬ﺣﺪﯾﺚ )‪(33435‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪236 :‬‬‫»و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﻏﻔﺮ ﻟﻠﻌﺒﺎس و وﻟﺪ اﻟﻌﺒﺎس و ﻟﻤﻦ أﺣﺒﻬﻢ‪.‬‬‫اﻟﺨﻄﯿﺐ و اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﻏﻔﺮ ﻟﻠﻌﺒﺎس و اﺑﻨﺎء اﻟﻌﺒﺎس و أﺑﻨﺎء أﺑﻨﺎء اﻟﻌﺒﺎس‪.‬‬‫ﻃﺐ ﻋﻦ ﺳـﻬﯿﻞ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﻏﻔﺮ ﻟﻠﻌﺒـﺎس ﻣـﺎ أﺳـﺮ و ﻣـﺎ أﻋﻠﻦ‪ ،‬و ﻣـﺎ أﺑـﺪي و ﻣﺎ اﺧﻔﯽ‪ ،‬و ﻣﺎ ﮐﺎن و ﻣﺎ ﯾﮑﻮن ﻣﻨﻪ و ﻣﻦ ذرﯾﺘﻪ اﻟﯽ ﯾﻮم‬‫ا ﻟ ﻘﯿ ﺎ ﻣ ﮥ ‪.‬‬
‫اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ]‪.[1‬‬‫»و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫ﯾـﺎ ﻋﺒـﺎس أﻧﺖ ﻋﻤﯽ و ﺻـﻨﻮ أﺑﯽ و ﺧﯿﺮ ﻣﻦ اﺧﻠﻒ ﺑﻌـﺪي ﻣﻦ أﻫﻠﯽ‪ ،‬إذ ﮐﺎﻧﺖ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﻣﺎﺋـﮥ ﻓﻬﯽ ﻟﮏ و ﻟﻮﻟـﺪك‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ‬‫اﻟﺴﻔﺎح‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻤﻨﺼﻮر‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻤﻬﺪي‪.‬‬‫)اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻋﻦ أم اﻟﻔﻀﻞ( ]‪.[2‬‬‫»و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻗﺎل ﯾﮑﻮن ﻋﻠﯽ ﻫﺬه اﻻﻣﮥ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ ﺧﻠﯿﻔﮥ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺼﺪﯾﻖ اﺻﺒﺘﻢ اﺳﻤﻪ‪ ،‬ﻋﻤﺮ اﻟﻔﺎروق ﻗﺮن ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺪ أﺻﺒﺘﻢ اﺳﻤﻪ‪،‬‬‫ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻔﺎن ذو اﻟﻨﻮرﯾﻦ ﻗﺘﻞ ﻣﻈﻠﻮﻣﺎ اوﺗﯽ ﮐﻔﻠﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﺮﺣﻤـﮥ‪ ،‬ﻣﻠﮏ اﻻرض اﻟﻤﻘﺪﺳـﮥ ﻣﻌﺎوﯾﮥ و اﺑﻨﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﮑﻮن اﻟﺴـﻔﺎح‪ ،‬و ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 148‬از ‪210‬‬‫ﺟﺎﺑﺮ‪ ،‬و اﻻﻣﯿﻦ‪ ،‬و ﺳـﻼم‪ ،‬و أﻣﯿﺮ اﻟﻌﺼﺐ ﻻ ﯾﺮي ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺪري ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬ﮐﻠﻬﻢ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﮐﻌﺐ ﺑﻦ ﻟﻮي‪ ،‬ﻓﯿﻬﻢ رﺟﻞ ﻣﻦ ﻗﺤﻄﺎن‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﻻ‬‫ﯾﮑﻮن اﻻـ ﯾﻮﻣﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﯾﻘـﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻟﺘﺒﺎﯾﻌﻨـﺎ أو ﻟﻨﻘﺘﻠﻨـﮏ‪ ،‬ﻓﺎن ﻟﻢ ﯾﺒﺎﯾﻌﻬﻢ ﻗﺘﻠﻮه‪) ،‬ﻧﻌﯿﻢ( ]‪ [1] .[3‬ﮐﻨﺰ ج ‪ 11‬ص ‪) 708‬ح ‪ (33446‬و ح‬‫)‪ (33447‬و ح )‪(33448‬‬‫]‪ [2‬ﮐﻨﺰ ج ‪ 11‬ص ‪ -708‬ﺣﺪﯾﺚ )‪(33452‬‬‫]‪ [3‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 11‬ص ‪ 252‬ح ‪31421‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪237 :‬‬‫»و ﻋﻼﻣﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺧﺮج اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻗﺎل‪ :‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺼـﺪﯾﻖ أﺻـﺒﺘﻢ اﺳـﻤﻪ‪ ،‬ﻋﻤﺮ اﻟﻔﺎروق ﻗﺮن ﻣﻦ ﺣﺪﯾـﺪ أﺻـﺒﺘﻢ اﺳـﻤﻪ‪ ،‬اﺑﻦ ﻋﻔﺎن ذو‬‫اﻟﻨﻮرﯾﻦ ﻗﺘﻞ ﻣﻈﻠﻮﻣﺎ ﯾﺆﺗﯽ ﮐﻔﻠﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﺮﺣﻤـﮥ‪ ،‬ﻣﻌﺎوﯾﮥ و اﺑﻨﻪ ﻣﻠﮑﺎ اﻻرض اﻟﻤﻘﺪﺳﮥ‪ ،‬و اﻟﺴـﻔﺎح‪ ،‬و ﺳـﻼم‪ ،‬و ﻣﻨﺼﻮر و ﺟﺎﺑﺮ‪ ،‬و اﻟﻤﻬﺪي‪ ،‬و‬‫اﻻﻣﯿﻦ‪ ،‬و أﻣﯿﺮ اﻟﻐﻀﺐ‪ ،‬ﮐﻠﻬﻢ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﮐﻌﺐ ﺑﻦ ﻟﻮي‪ ،‬ﮐﻠﻬﻢ ﺻﺎﻟﺢ ﻻ ﯾﻮﺟﺪ ﻣﺜﻠﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬ﻟﻪ ﻃﺮق ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ و ﻟﻢ ﯾﺮﻓﻌﻪ أﺣﺪ ]‪.[1‬‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺧﺮج أﺣﻤﺪ ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري أن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺨﺮج ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻋﻨﺪ اﻧﻘﻄﺎع ﻣﻦ اﻟﺰﻣﺎن و‬‫ﻇﻬﻮر ﻣﻦ اﻟﻔﺘﻦ‪ ،‬ﯾﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﺴﻔﺎح‪ ،‬ﻓﯿﮑﻮن اﻋﻄﺎﺋﻪ اﻟﻤﺎل ﺣﺜﯿﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺒﺴـﯽ ﻗﺎل أﺑﯽ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﻻﺷـﯿﺎخ ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻘـﺪ أﻓﻀﺖ اﻟﺨﻼﻓﮥ اﻟﯽ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬و ﻣﺎ ﻓﯽ اﻻرض أﺣﺪ أﮐﺜﺮ ﻗﺎرﺋﺎ‬‫ﻟﻠﻘﺮآن و ﻻ أﻓﻀﻞ ﻋﺎﺑﺪا و ﻻ ﻧﺎﺳﮑﺎ ﻣﻨﻬﻢ ]‪.[2‬‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي‪ :‬ﮐﺎن ﺑـﺪء اﻣﺮ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس أن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ أﻋﻠﻢ اﻟﻌﺒﺎس ﻋّﻤﻪ أن اﻟﺨﻼﻓـﮥ ﺗﺄول اﻟﯽ وﻟﺪه‪ ،‬ﻓﻠﻢ‬‫ﯾﺰل وﻟﺪه ﯾﺘﻮﻗﻌﻮن ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻋﻦ رﺷـﯿﺪ ﺑﻦ ﮐﺮﯾﺐ‪ :‬أن أﺑﺎ ﻫﺎﺷﻢ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﻨﻔﯿﮥ ﺧﺮج اﻟﯽ اﻟﺸﺎم‪ ،‬ﻓﻠﻘﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ‬‫ﺑﻦ ﻋﻢ ان ﻋﻨﺪي ﻋﻠﻤﺎ ارﯾﺪ ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ﺳﯿﻮﻃﯽ ص ‪ 195‬ط ﺑﯿﺮوت‬‫]‪ [2‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪238‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪238 :‬‬‫أن أﻧﺒﺬه إﻟﯿﮏ‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﻄﻠﻌﻦ ﻋﻠﯿﻪ أﺣﺪا‪ ،‬ان ﻫﺬا اﻻﻣﺮ اﻟﺬي ﯾﺮﺗﺠﯿﻪ اﻟﻨﺎس ﻓﯿﮑﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺪ ﻋﻠﻤﺘﻪ ﻓﻼ ﯾﺴﻤﻌﻨﻪ ﻣﻨﮏ أﺣﺪ‪.‬‬‫و روي اﻟﻤـﺪاﺋﻨﯽ ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ :‬ان اﻻﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻨﺎ ﺛﻼﺛﮥ اوﻗﺎت‪ :‬ﻣﻮت ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ ،‬و رأس اﻟﻤﺎﺋﮥ‪،‬‬‫و ﻓﺘﻖ ﺑﺎﻓﺮﯾﻘّﯿﮥ‪ ،‬ﻓﻌﻨﺪ ذﻟﮏ ﺗﺪﻋﻮ ﻟﻨﺎ دﻋﺎة‪ ،‬ﺛّﻢ ﺗﻘﺒﻞ أﻧﺼﺎرﻧﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﺸﺮق ﺣﺘﯽ ﺗﺮد ﺧﯿﻮﻟﻬﻢ اﻟﻤﻐﺮب‪.‬‬‫ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺘﻞ ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﺎﻓﺮﯾﻘﯿـﮥ‪ ،‬و ﻧﻘﻀﺖ اﻟﺒﺮﺑﺮ‪ ،‬ﺑﻌﺚ ﻣﺤﻤـﺪ اﻻﻣﺎم رﺟﻼ اﻟﯽ ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬و اﻣﺮه ان ﯾﺪﻋﻮ اﻟﯽ اﻟﺮﺿﺎ ﻣﻦ آل ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺴـﻤﯽ أﺣﺪا‪ ،‬ﺛﻢ وّﺟﻪ أﺑﺎ ﻣﺴﻠﻢ اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﮐﺘﺐ اﻟﯽ اﻟﻨﻘﺒﺎء ﻓﻘﺒﻠﻮا ﮐﺘﺒﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﯾﻨﺸﺐ ]‪ [1‬أن ﻣﺎت‬‫ﻣﺤﻤﺪ ]‪ ،[2‬ﻓﻌﻬﺪ اﻟﯽ اﺑﻨﻪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻓﺒﻠﻎ ﺧﺒﺮه ﻣﺮوان ﻓﺴـﺠﻨﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺘﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻬﺪ اﻟﯽ أﺧﯿﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻫﻮ اﻟﺴـّﻔﺎح‪ ،‬ﻓﺎﺟﺘﻤﻊ إﻟﯿﻪ ﺷﯿﻌﺘﻬﻢ‪ ،‬و ﺑﻮﯾﻊ‬‫ﺑﺎﻟﺨﻼﻓﮥ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ ﻓﯽ ﺛﺎﻟﺚ رﺑﯿﻊ اﻻول‪ ،‬ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻼﺛﯿﻦ و ﻣﺎﺋﮥ و ﺻﻠﯽ ﺑﺎﻟﻨﺎس اﻟﺠﻤﻌﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﺨﻄﺒﮥ‪:‬‬‫اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ اﻟﺬي اﺻـﻄﻔﯽ اﻻﺳﻼم ﻟﻨﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻓﮑﺮﻣﻪ‪ ،‬و ﺷﺮﻓﻪ‪ ،‬و ﻋﻈﻤﻪ‪ ،‬و اﺧﺘﺎره ﻟﻨﺎ‪ ،‬و أﯾﺪه ﺑﻨﺎ‪ ،‬و ﺟﻌﻠﻨﺎ أﻫﻠﻪ‪ ،‬و ﮐﻬﻔﻪ‪ ،‬و ﺣﺼﻨﻪ‪ ،‬و ﻟا ﻘﻮام ﺑﻪ‬‫و اﻟﺬاﺑﯿﻦ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫ﺛﻢ ذﮐﺮ ﻗﺮاﺑﺘﻬﻢ ﻓﯽ آﯾﺎت اﻟﻘﺮآن اﻟﯽ أن ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺒﺾ اﻟﱠﻠﻪ ﻧﺒﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎم ﺑﺎﻻﻣﺮ أﺻﺤﺎﺑﻪ اﻟﯽ أن وﺛﺐ ﺑﻨﻮ ﺣﺮب و ﻣﺮوان‪ ،‬ﻓﺠﺎدوا و اﺳﺘﺄﺛﺮوا‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 149‬از ‪210‬‬‫ﻓﺎﻣﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻬﻢ ﺣﺘﯽ آﺳﻔﻮه‪ ،‬ﻓﺎﻧﺘﻘﻢ ﻣﻨﻬﻢ ﺑﺎﯾﺪﯾﻨﺎ‪ ،‬ورد ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﻘﻨﺎ ﻟﯿﻤﻦ ﺑﻨﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﺬﯾﻦ اﺳﺘﻀﻌﻔﻮا ﻓﯽ اﻻرض‪ ،‬و ﺧﺘﻢ ﺑﻨﺎ ﮐﻤﺎ اﻓﺘﺘﺢ ﺑﻨﺎ‪ ،‬و ﻣﺎ‬‫ﺗﻮﻓﯿﻘﻨﺎ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻻ ﺑﺎﻟّﻠﻪ‪ [1] .‬ﻟﻢ ﯾﻨﺸﺐ ان ﻣﺎت‪ :‬ﻟﻢ ﯾﻠﺒﺚ ان ﻣﺎت‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬أول ﻣﻦ ﻗﺎم ﺑﺎﻟﺪﻋﻮة اﻟﻌﺒﺎﺳﯿﮥ‪ ،‬و ﻟﻘﺐ ﺑﺎﻻﻣﺎم‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻤﺸﺮاه ﺳﻨﮥ ‪.125‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪239 :‬‬‫ﯾـﺎ أﻫـﻞ اﻟﮑﻮﻓـﮥ أﻧﺘﻢ ﻣﺤـﻞ ﻣﺤﺒﺘﻨـﺎ‪ ،‬و ﻣﻨﺰل ﻣﻮدﺗﻨـﺎ‪ ،‬ﻟﻢ ﺗﻔﺘﺮوا ﻋﻦ ذﻟـﮏ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺜﻨﮑﻢ ﻋﻨﻪ ﺗﺤﺎﻣـﻞ أﻫﻞ اﻟﺠﻮد‪ ،‬ﻓﺎﻧﺘﻢ أﺳـﻌﺪ اﻟﻨﺎس ﺑﻨﺎ‪ ،‬و‬‫أﮐﺮﻣﻬﻢ ﻋﻠﯿﻨﺎ‪ ،‬و ﻗﺪ زدت ﻓﯽ ﻋﻄﯿﺎﺗﮑﻢ ﻣﺎﺋﮥ ﻣﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻌﺪوا‪ ،‬ﻓﺎﻧﺎ اﻟﺴﻔﺎح اﻟﻤﺒﯿﺢ و اﻟﺜﺎﺋﺮ اﻟﻤﺒﯿﺮ ]‪.[1‬‬‫»و ﻧﯿﺰ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺧﺮج اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ﻫﻤﺎ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺳﻌﯿﺪ اﺑﻦ ﺟﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻨﺎ اﻟﺴﻔﺎح‪ ،‬و ﻣﻨﺎ اﻟﻤﻨﺼﻮر‪ ،‬و ﻣﻨﺎ اﻟﻤﻬﺪي‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬اﺳﻨﺎده ﺻﺎﻟﺢ‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ ،‬ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ أﺑﯽ اﺳﺮاﺋﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺎﺑﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﻻﻋﻤﺶ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻮداك ]‪ ،[2‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‬‫رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﻨﺎ اﻟﻘﺎﺋﻢ‪ :‬و ﻣﻨﺎ اﻟﻤﻨﺼﻮر‪ ،‬و ﻣﻨﺎ اﻟﺴـﻔﺎح‪ ،‬و ﻣﻨﺎ اﻟﻤﻬﺪي ﻓﺄﻣﺎ اﻟﻘﺎﺋﻢ‬‫ﻓﺘﺄﺗﯿﻪ اﻟﺨﻼﻓـﮥ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻬﺮق ﻓﯿﻬﺎ ﻣﺤﺠﻤـﮥ ﻣﻦ دم‪ ،‬و أﻣﺎ اﻟﻤﻨﺼﻮر ﻓﻼ ﺗﺮد ﻟﻪ راﯾـﮥ‪ ،‬و أﻣﺎ اﻟﺴـﻔﺎح ﻓﻬﻮ ﯾﺴـﻔﺢ اﻟﻤﺎل و اﻟـﺪم‪ ،‬و أﻣﺎ ﻟا ﻤﻬـﺪي‬‫ﻓﯿﻤﻸﻫﺎ ﻋﺪﻻ ﮐﻤﺎ ﻣﻠﺌﺖ ﺟﻮرا و ﻇﻠﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻋﻦ اﻟﻤﻨﺼﻮر ﻗﺎل‪ :‬رأﯾﺖ ﮐﺄﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﺤﺮم‪ ،‬و ﮐﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﮑﻌﺒﮥ‪ ،‬و ﺑﺎﺑﻬﺎ ﻣﻔﺘﻮح‪ ،‬ﻓﻨﺎدي ﻣﻨﺎد أﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ؟‬‫ﻓﻘﺎم أﺧﯽ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺣﺘﯽ ﺻﺎر ﻋﻠﯽ اﻟﺪرﺟﮥ ﻓﺄدﺧﻞ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﻟﺒﺚ أن ﺧﺮج و ﻣﻌﻪ ﻗﻨﺎة‪ ،‬ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻟﻮاء أﺳﻮد ﻗﺪر أرﺑﻌﮥ أذرع‪ ،‬ﺛﻢ ﻧﻮدي أﯾﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ؟ ﻓﻘﻤﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﺪرﺟـﮥ ﻓﺎﺻـﻌﺪت‪ ،‬و إذا رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ و ﺑﻼـل‪ ،‬ﻓﻌﻘـﺪ ﻟﯽ‪ ،‬و أوﺻـﺎﻧﯽ ﺑـﺄﻣﺘﻪ‪ ،‬و‬‫ﻋﻤﻤﻨﯽ ﺑﻌﻤﺎﻣﮥ ﻓﮑﺎن ﮐﻮرﻫﺎ ﺛﻠﺜﮥ و ﻋﺸﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﺧﺬﻫﺎ إﻟﯿﮏ أﺑﺎ ﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﯽ ﯾﻮم ]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪239‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ اﻟﻮداك ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻮاو و ﺗﺸﺪﯾﺪ اﻟﺪال‪ :‬ﺟﺒﺮ ﺑﻦ ﻧﻮف اﻟﮑﻮﻓﯽ ﺻﺎﺣﺐ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪240 :‬‬‫اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ ]‪[1‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺠﻌﻮﻟﻪ در ﻣﺪح ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ را در »اﻟﻶﻟﯽ اﻟﻤﺼﻨﻮﻋﮥ« ﻧﯿﺰ آورده‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در ﮐﺘﺎب »ﻵﻟﯽ ﻣﺼـﻨﻮﻋﻪ« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ آن ﮐﻪ ﺑﺎ ﻧﺴﺨﻪ ﻣﮑﺘﻮﺑﻪ از اﺻﻞ ﻣﺼﻨﻒ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺷﺪه ﭘﯿﺶ ﺣﻘﯿﺮ ﺣﺎﺿﺮ‬‫اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺨﻄﯿﺐ ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ رزق‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون اﻟﺒﺰار اﻟﺴﺎﻣﺮي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ]‪ [2‬ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﺒﺎﻏﻨﺪي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳﻨﯿﻦ اﻟﺨﺘﻠﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ اﻟﻨﻄﺎح‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ داود ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‬‫ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل ﻟﻠﻌﺒﺎس و ﻋﻠﯽ ﻋﻨﺪه‪ :‬ﯾﮑﻮن اﻟﻤﻠﮏ ﻓﯽ‬‫وﻟﺪك‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﺘﻔﺖ اﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ ﯾﻤﻠﮏ أﺣﺪ ﻣﻦ وﻟﺪك‪.‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ ﯾﺮوي اﻟﻤﻨﺎﮐﯿﺮ‪ ،‬ﻻ ﯾﺤﺘﺞ ﺑﺄﻓﺮاده‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﻤﯿﺰان‪ :‬ﻫﻮ أﺧﺒﺎري ﻋﻼﻣﮥ‪ ،‬ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣﺒﺎن ﻓﯽ اﻟﺜﻘﺎت‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ‪.‬‬‫)اﺑﻦ ﻋﺪي( ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺪﻗﯿﻘﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ اﻻﺣﻮص اﻟﻌﮑﺒﺮي ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺜﻤﺎن ]‪ [3‬ﺑﻦ ﻓﺎﺋﺪ‪،‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﻋﻦ ﻋﻤﻪ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺗﺬاﮐﺮوا اﻻﻣﺮاء ﻋﻨﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 150‬از ‪210‬‬‫ﻓﺘﮑﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪:‬‬‫اﻧﻬﺎ ﻟﯿﺴﺖ ﻟﮏ و ﻻ ﻻﺣﺪ ﻣﻦ وﻟﺪك‪ [1] .‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪242‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺒﺎﻏﻨﺪي‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﻐﺪادي ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻤﺪﻟﺴﯿﻦ ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺒﻐﺪاد ﺳﻨﮥ ‪312‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻓﺎﺋـﺪ اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﺒﺼـﺮي‪ ،‬ﻣﺘﻬﻢ ﺑﻮﺿﻊ اﻻﺣﺎدﯾﺚ‪ ،‬ﯾﺮوي ﻋﻨﻪ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺑﻨﺖ ﺷـﺮﺣﺒﯿﻞ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪233‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪241 :‬‬‫ﻻ ﯾﺼﺢ اﺳﺤﺎق ﻣﺘﺮوك‪ ،‬و ﻋﺜﻤﺎن ﻻ ﯾﺤﺘﺞ ﺑﻪ‪.‬‬‫)ﻗﻠـﺖ(‪ :‬اﺳـﺤﺎق روي ﻟـﻪ اﻟﺘﺮﻣـﺬي و اﺑﻦ ﻣﺎﺟـﮥ‪ ،‬و ﻗـﺎل اﻟﺒﺨـﺎري‪ :‬ﯾﺘﮑﻠﻤـﻮن ﻓﯽ ﺣﻔﻈﻪ‪ ،‬و ﻗـﺎل اﺑﻦ ﺣﺒـﺎن‪ :‬ﯾﺨﻄﯽ و ﯾﻬﻢ‪ ،‬و أدﺧﻠﻨـﺎه ﻓﯽ‬‫اﻟﻀـﻌﻔﺎء ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻻﺑﻬﺎم‪ ،‬ﺛﻢ ﺳﺒﺮت أﺧﺒﺎره ﻓﺎذا اﻻﺟﺘﻬﺎد أدي اﻟﯽ أن ﯾﺘﺮك ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﺘﺎﺑﻊ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﯾﺤﺘـﺞ ﺑﻤﺎ واﻓﻖ اﻟﺜﻘﺎت‪ ،‬ﺑﻌـﺪ ان‬‫اﺳﺘﺨﺮﻧﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯿﻪ اﻧﺘﻬﯽ‪ ،‬و ﻟﻠﺤﺪﯾﺚ ﺷﻮاﻫﺪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ داود اﻟﻤﮑﯽ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻮن اﻟﻨﯿﻠﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ‬‫أﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟـﺪه أﺑﯽ اﻣﻪ‪ ،‬اﻧﻪ ﮐـﺎن ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻟﻤـﺎ ﺧﺮج زﯾـﺪ أﺗﯿﺖ ﺧﺎﻟﺘﯽ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻬﺎ‪ :‬ﯾﺎ اﻣـﮥ ﻗـﺪ ﺧﺮج زﯾـﺪ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﺖ‪ :‬اﻟﻤﺴـﮑﯿﻦ ﯾﻘﺘﻞ ﮐﻤﺎ ﻗﺘﻞ‬‫آﺑﺎؤه‪ ،‬ﮐﻨﺖ ﻋﻨﺪ أم ﺳـﻠﻤﮥ ﻓﺘﺬاﮐﺮوا اﻟﺨﻼﻓﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﺖ أم ﺳﻠﻤﮥ‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻋﻨﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﺘﺬاﮐﺮوا اﻟﺨﻼﻓﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا وﻟﺪ ﻓﺎﻃﻤﮥ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻟﻦ ﯾﺼﻠﻮا إﻟﯿﻬﺎ أﺑﺪا‪ ،‬و ﻟﮑﻦ وﻟﺪ ﻋﻤﯽ ﺻﻨﻮ أﺑﯽ ﺣﺘﯽ ﯾﺴﻠﻤﻮﻫﺎ اﻟﯽ اﻟﻤﺴﯿﺢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻻوﺳﻂ«‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺷـﻌﯿﺐ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺸـﻌﺒﯽ‬‫]‪ ،[1‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻢ أراد اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﺮوج اﻟﯽ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬ﻗﺎل ﻟﻪ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ :‬ﻻ ﺗﺨﺮج ﻓﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺧﯿﺮ ﺑﯿﻦ اﻟﺪﻧﯿﺎ و‬‫اﻵﺧﺮة‪ ،‬ﻓﺎﺧﺘﺎر اﻵﺧﺮة‪ ،‬و اﻧﮏ ﻟﻦ ﺗﻨﺎﻟﻬﺎ اﻧﺖ و ﻻ أﺣﺪ ﻣﻦ وﻟﺪك‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻋﻠﻢ‪.‬‬‫)اﻟـﺪار ﻗﻄﻨﯽ( ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺼـﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻬﺪي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون ]‪ [1‬اﻟﺸـﻌﺒﯽ‪ :‬ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﺷـﺮاﺣﯿﻞ اﻟﺤﻤﯿﺮي اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ‪،‬‬‫ﯾﻀﺮب اﻟﻤﺜﻞ ﺑﺤﻔﻈﻪ‪ ،‬ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﮐﺘﺒﺖ ﺳﻮداء ﻓﯽ ﺑﯿﻀﺎء‪ ،‬و ﻻ ﺣﺪﺛﻨﯽ رﺟﻞ ﺑﺤﺪﯾﺚ اﻻ ﺣﻔﻈﺘﻪ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﺠﺄة ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ ﺳﻨﮥ ‪.103‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪242 :‬‬‫اﻟﺴـﻌﺪي‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ اﻟﻤﻨﺼﻮر ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺪي‪،‬‬‫ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪ :‬إذا ﺳﮑﻦ ﺑﻨﻮك اﻟﺴﻮاد‪ ،‬و ﻟﺒﺴﻮا اﻟﺴﻮاد‪ ،‬و ﮐﺎن ﺷﯿﻌﺘﻬﻢ أﻫﻞ ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﺰل اﻻﻣﺮ ﻓﯿﻬﻢ ﺣﺘﯽ ﯾﺪﻓﻌﻮه اﻟﯽ ﻋﯿﺴﯽ‬‫ﺑﻦ ﻣﺮﯾﻢ‪.‬‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻟﯿﺲ ﺑﺸﯽء‪ ،‬و ﺷﯿﺨﻪ ﻣﺠﻬﻮل‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻮ ﻋﻤﺮ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﻮاﻋﻆ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﺟﻌﻔﺮ اﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﮑﻢ اﻟﻮاﺳـﻄﯽ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻄﻠﺤﯽ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺼﻮر‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ زﯾﻨﺐ ﺑﻨﺖ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺼﻮر‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻦ‬‫ﺟـﺪه ﻗﺎل ﻗﺎل ﻟﯽ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ :‬ﯾﺎ ﺑﻨﯽ إذا أﻓﻀـﯽ ﻫﺬا اﻻﻣﺮ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﯽ وﻟﺪك‪ ،‬ﻓﺴـﮑﻨﻮا اﻟﺴﻮاد و ﮐﺎن ﺷـﯿﻌﺘﻬﻢ أﻫﻞ ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﺨﺮج ﻫﺬا‬‫اﻻﻣﺮ ﻣﻨﻬﻢ اﻻ اﻟﯽ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﻣﺮﯾﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﺳﻠﯿﻤﺎن ]‪ [1‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﻨﺼﻮر ﯾﮑﻨﯽ أﺑﺎ أﯾﻮب‪ ،‬ﺣﺪث ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬و ﺣﺪﺛﺖ ﻋﻨﻪ اﺑﻨﺘﻪ زﯾﻨﺐ‪ ،‬و إﻟﯿﻪ ﯾﻨﺴﺐ درب ﺳﻠﯿﻤﺎن‬‫ﺑﺒﻐﺪاد‪.‬‬‫و أورده اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺨﻄﯿﺐ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﻋﻤﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻬﺪي‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﻣﺨﻠﺪ اﻟﺪوري‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻟا ﺤﺠﺎج‬‫ﺑﻦ اﻟﺼﻠﺖ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺧﻠﻒ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻔﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻐﯿﺮة‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻐﯿﺮة‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﻘﻤﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ‪ ،‬ﻗﺎل ﺑﯿﻨﻨﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 151‬از ‪210‬‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ راﮐﺐ إذ ﺣﺎﻧﺖ ﻣﻨﻪ اﻟﺘﻔﺎﺗﮥ ﻓﺎذا ﻫﻮ ﺑﺎﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻋﺒﺎس ان اﻟﻠّﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﻓﺘﺢ ﻫﺬا اﻻﻣﺮ ﺑﯽ‪ ،‬و ﺳـﯿﺨﺘﻤﻪ‬‫ﺑﻐﻼم ﻣﻦ وﻟـﺪك ﯾﻤﻠﺆﻫﺎ ﻋﺪﻻ ﮐﻤﺎ ﻣﻠﺌﺖ ﺟﻮرا‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺬي ﯾﺼـﻠﯽ ﺑﻌﯿﺴـﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ]‪ [1‬ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ )أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﻨﺼﻮر(‬‫اﻟﻌﺒﺎﺳﯽ‪ :‬ﮐﺎن اﻣﯿﺮ دﻣﺸﻖ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪199‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪243 :‬‬‫و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ‪[1] .‬‬‫اﻻزدي ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺛﻮاب‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺣﻨﺎن ﺑﻦ ﺳﺪﯾﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻗﯿﺲ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﯿﺪة‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪:‬‬‫إذا اﻗﺒﻠﺖ اﻟﺮاﯾﺎت اﻟﺴﻮد ﻣﻦ ﺧﺮاﺳﺎن ﻓﺄﺗﻮﻫﺎ‪ ،‬ﻓﺎن ﻓﯿﻬﺎ ﺧﻼﻓﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻬﺪي ‪..‬‬‫ﻻ اﺻﻞ ﻟﻪ‪ ،‬ﻋﻤﺮو ﻻ ﺷﯽء‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺴﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﺤﺴﻦ و ﻻ ﺳﻤﻊ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﻦ ﻋﺒﯿﺪة‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »اﻟﻘﻮل اﻟﻤﺴـﺪد«‪ :‬ﻟﻢ ﯾﺼﺐ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﻓﻘـﺪ اﺧﺮﺟﻪ اﺣﻤـﺪ ﻓﯽ »ﻣﺴـﻨﺪه« ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻮﺑﺎن‪ ،‬و ﻓﯽ ﻃﺮﯾﻘﮥ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ زﯾﺪ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﺟـﺪﻋﺎن‪ ،‬و ﻫﻮ ﺿـﻌﯿﻒ ﻟﮑﻨﻪ ﻟﻢ ﯾﺘﻌﻤﺪ اﻟﮑﺬب‪ ،‬ﻓﯿﺤﮑﻢ ﻋﻠﯽ ﺣﺪﯾﺜﻬﺎ ﺑﺎﻟﻮﺿﻊ إذا اﻧﻔﺮد‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ و ﻗﺪ ﺗﻮﺑﻊ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ‬‫آﺧﺮ رﺟﺎﻟﻪ ﻏﯿﺮ رﺟﺎل اﻻول‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﻃﺮﯾﻖ آﺧﺮ اﺧﺮﺟﻪ اﺣﻤـﺪ و اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ﻓﯽ اﻟـﺪﻻﺋﻞ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة رﻓﻌﻪ‪ :‬ﯾﺨﺮج ﻣﻦ ﺧﺮاﺳـﺎن راﯾﺎت ﺳﻮد ﻻ ﯾﺮدﻫﺎ ﺷـﯽء ﺣﺘﯽ‬‫ﺗﻨﺼﺐ ﺑﺎﯾﻠﯿﺎ ]‪.[3‬‬‫و ﻓﯽ ﺳﻨﺪه رﺷﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ و ﻫﻮ ﺿﻌﯿﻒ‪ .‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻗـﺪ أﺧﺮج اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴـﺘﺪرك« ﺣﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد‪ ،‬ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺣﻨﺎن اﺑﻦ ﺳﺪﯾﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻗﯿﺲ اﻟﻤﻼﺋﯽ ]‪ [4‬ﻋﻦ اﻟﺤﮑﻢ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﻘﻤﮥ ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﺗﯿﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺨﺮج إﻟﯿﻨﺎ ﻣﺴﺘﺒﺸﺮا‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻣﺮت ﻓﺘﯿﮥ ﻓﯿﻬﻢ اﻟﺤﺴﻦ و اﻟﺤﺴﯿﻦ‬‫ﻓﻠﻤﺎ رآﻫﻢ ﺧﺜﺮ ]‪ ،[5‬و اﻧﻬﻤﻠﺖ ﻋﯿﻨﺎه ﻓﻘﻠﻨﺎ ]‪ [1‬اﻟﻠﺌﺎﻟﯽ اﻟﻤﺼﻨﻮﻋﮥ ج ‪ 1‬ص ‪ -433‬ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ ﺟﺪﻋﺎن‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻘﺮﺷﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﺿﺮﯾﺮا‪ ،‬ﻣﻦ ﺣﻔﺎظ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﺼﺮة ﺗﻮﻓﯽ ‪129‬‬‫]‪ [3‬اﯾﻠﯿﺎ ﺑﺎﻟﮑﺴﺮ و اﻟﻘﺼﺮ و اﻟﻤﺪ و ﯾﺸﺪد ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ :‬ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻘﺪس‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻗﯿﺲ اﻟﻤﻼﺋﯽ‪ :‬اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﮑﺮﻣﮥ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪.105‬‬‫]‪ [5‬ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﺎﺻﺒﺢ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻫﻮ ﺧﺎﺛﺮ اﻟﻨﻔﺲ أي ﻏﯿﺮ ﻃﯿﺐ و ﻻ ﻧﺸﯿﻂ‪ -‬ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺎر‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪244 :‬‬‫ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻧﺰل؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﺎ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ اﺧﺘﺎر ﻟﻨﺎ اﻵﺧﺮة ﻋﻠﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و اﻧﻪ ﺳـﯿﻠﻘﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﺗﻄﺮﯾﺪا و ﺗﺸﺮﯾﺪا‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺗﺮﻓﻊ راﯾﺎت ﺳﻮد ﻣﻦ‬‫اﻟﻤﺸـﺮق ﻓﯿﺴـﺄﻟﻮن اﻟﺤﻖ ﻓﻼـ ﯾﻌﻄﻮﻧﻪ‪ ،‬ﻓﯿﻘـﺎﺗﻠﻮن ﻓﯿﻨﺼـﺮﻓﻮن‪ ،‬ﻓﻤﻦ ادرﮐﻪ ﻣﻨﮑﻢ أو ﻣﻦ أﻋﻘـﺎﺑﮑﻢ ﻓﻠﯿـﺄت اﻣﺎم أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و ﻟﻮ ﺣﺒﻮا ]‪ [1‬ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺜﻠـﺞ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﺎ راﯾﺎت ﻫـﺪي ﯾﺪﻓﻌﻮﻧﻬﺎ اﻟﯽ رﺟﻞ ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﯾﻮاﻃﯽ اﺳـﻤﻪ اﺳـﻤﯽ‪ ،‬و اﺳﻢ أﺑﯿﻪ اﺳﻢ أﺑﯽ‪ ،‬ﻓﯿﻤﻸﻫﺎ ﻗﺴـﻄﺎ و ﻋﺪﻻ ﮐﻤﺎ ﻣﻠﺌﺖ‬‫ﺟﻮرا و ﻇﻠﻤﺎ ‪...‬‬‫ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻗﯿﺲ ﺛﻘﮥ‪ ،‬روي ﻟﻪ ﻣﺴﻠﻢ و اﻻرﺑﻌﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﺸـﯿﺦ ﻓﯽ »اﻟﻔﺘﻦ«‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪان‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﯿﺎش‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺎد‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻠﻘﻤﮥ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺗﺨﺮج راﯾﺎت ﺳﻮد ﻣﻦ ﻗﺒﻞ اﻟﻤﺸـﺮق‪ ،‬ﯾﺴﺄﻟﻮن اﻟﻨﺎس اﻟﺤﻖ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻌﻄﻮﻧﻬﻢ‪ ،‬ﻓﯿﻘﺎﺗﻠﻮﻧﻬﻢ‬‫ﻓﯿﻈﻔﺮون ﺑﻬﻢ‪ ،‬ﻓﯿﺴﺄﻟﻮﻧﻬﻢ اﻟﺬي ﺳﺄﻟﻮا ﻓﻼ ﯾﻌﻄﻮﻧﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ :‬ﻗﺮأت ﺑﺨﻂ أﺑﯽ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﺮازي‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﯽ أﺑﻮ اﻟﺠﻬﻢ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻃﻼب‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻮزﯾﺮ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ‬‫ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ذﮐﺮت ﻟﻌﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ آدم أﻣﺮ اﻟﺮاﯾﺎت اﻟﺴﻮد‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﻐﺎز ﺑﻦ‬‫رﺑﯿﻌﮥ اﻟﺠﺮﺷـﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻧﻪ ﺳـﻤﻊ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺮة اﻟﺠﻬﻨﯽ ﺻﺎﺣﺐ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻟﺘﺨﺮﺟﻦ ﻣﻦ ﺧﺮاﺳﺎن راﯾﮥ ﺳﻮداء‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 152‬از ‪210‬‬‫ﺣﺘﯽ ﺗﺮﺑﻂ ﺧﯿﻮﻟﻬﺎ ﺑﻬﺬا اﻟﺰﯾﺘﻮن اﻟﺬي ﺑﯿﻦ ﺑﯿﺖ ﻟﻬﯿﺎ ]‪ [2‬و ﺣﺮﺳﺘﺎ ]‪ [1] [3‬ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﻮ ﯾﻌﻠﻤﻮن ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﺸﺎء و اﻟﻔﺠﺮ ﻻﺗﻮﻫﻤﺎ و ﻟﻮ ﺣﺒﻮا‬‫ﻫﻮ أي ﯾﻤﺸﯽ ﻋﻠﯽ ﯾﺪﯾﻪ و رﮐﺒﺘﯿﻪ او اﺳﺘﻪ‪.‬‬‫ ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺎر‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻟﻬﯿﺎ ﻣﻘﺼﻮرا‪ :‬ﻣﻮﺿﻊ ﺑﺒﺎب دﻣﺸﻖ‪ -‬ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻻدب‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺣﺮﺳﺘﺎ‪ :‬ﻣﻮﺿﻊ آﺧﺮ ﺑﺒﺎب دﻣﺸﻖ‪ -‬ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻵﻣﺎل‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪245 :‬‬‫ﻗـﺎل ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﻐـﺎز‪ :‬ﻓﻘﻠﻨـﺎ ﻟﻪ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣـﺎ ﻧﺮي ﺑﯿﻦ ﻫﺎﺗﯿﻦ اﻟﻘﺮﯾﺘﯿﻦ زﯾﺘﻮﻧـﮥ ﻗﺎﺋﻤـﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺮة‪ :‬اﻧﻪ ﺳﺘﺼـﯿﺐ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﺣﺘﯽ‬‫ﯾﺠﯽء أﻫﻞ ﺗﻠﮏ اﻟﺮاﯾﮥ‪ ،‬ﻓﺘﻨﺰل ﺗﺤﺘﻬﺎ و ﺗﺮﺑﻂ ﺑﻬﺎ ﺧﯿﻮﻟﻬﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ آدم‪ :‬ﻓﺤﺪﺛﺖ ﺑﻬﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ أﺑﺎ اﻻﻏﺒﺶ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ ﺳـﻠﻤﺎن اﻟﺴـﻠﻤﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻤﺎ ﯾﺮﺑﻄﻬﺎ أﺻﺤﺎب اﻟﺮاﯾﮥ اﻟﺴﻮداء‬‫اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ اﻟﺘﯽ ﺗﺨﺮج ﻋﻠﯽ اﻟﺮاﯾﮥ اﻻوﻟﯽ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺎذا ﻧﺰﻟﺖ ﺗﺤﺖ اﻟﺰﯾﺘﻮن ﺧﺮج ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺧﺎرج ﻓﯿﻬﺮﺑﻬﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ :‬و ﻗﺮأت ﺑﺨﻂ أﺑﯽ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺠﻨﯿـﺪ اﻟﺮازي أﯾﻀﺎ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﯽ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ اﻻﻫﻮازي‪،‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻧﺎﺻﺢ اﻟﺴﺎﻣﺮي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻧﻌﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد ]‪ ،[1‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻢ‪ ،‬ﻋﻦ روح ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﯿﺰار‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ‬‫آدم اﻻودي‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﻐﺎز اﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ اﻟﺠﺮﺷﯽ ﻓﺬﮐﺮ ﻣﻌﻨﺎه‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ :‬و ﻗﺮأت ﺑﺨﻂ أﺑﯽ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﺮازي‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻏﺰوان‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻌﻠﯽ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ‬‫اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻬﺬﻟﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ آدم‪ ،‬ﻗﺎل ﺳﻤﻌﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﻐﺎز اﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ اﻟﺠﺮﺷﯽ ﺑﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﺸـﯿﺦ‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ اﯾﻮب‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺮﻗﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ راﺷﺪ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺪه‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻌﺚ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻟﯽ ﻋﻤﻪ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬واﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻓﺄﺗﯿﺎه ﻓﯽ ﻣﻨﺰل أم‬‫ﺳﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻓﯿﻤﺎ ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎذا ﻏّﯿﺮت ﺳـﻨﺘﯽ ﯾﺨﺮج ]‪ [1‬ﻧﻌﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪ :‬اﻟﺨﺰاﻋﯽ اﻟﻤﺼـﺮي‪ ،‬اﺣﺪ اﻻﻋﻼم اﻟﺤﻔﺎظ اﺷـﺨﺺ ﻣﻦ ﻣﺼﺮ ﻓﯽ ﺧﻼﻓﮥ‬‫اﻟﻤﻌﺘﺼﻢ ﻓﺴﺌﻞ ﻋﻦ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬ﻓﺎﺑﯽ ان ﯾﺠﯿﺐ‪ ،‬ﻓﺤﺒﺲ ﺑﺴﺎﻣﺮاء اﻟﯽ ان ﻣﺎت ﻓﯽ اﻟﺴﺠﻦ ﺳﻨﮥ ‪.228‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪246 :‬‬‫ﻧﺎﺻـﺮ ﻫﻢ ﻣﻦ ارض ﯾﻘـﺎل ﻟﻬـﺎ ﺧﺮاﺳـﺎن ﺑﺮاﯾـﺎت ﺳﻮد‪ ،‬ﻓﻼـ ﯾﻠﻘﺎﻫﻢ أﺣـﺪ اﻻ ﻫﺰﻣﻮه‪ ،‬و ﻏﻠﺒﻮا ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ اﯾـﺪﯾﻬﻢ ﺣﺘﯽ ﺗﻘﺮب راﯾﺎﺗﻬﻢ ﺑﯿﺖ‬‫اﻟﻤﻘﺪس و اﻟﱠﻠﻪ اﻋﻠﻢ ]‪[1‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺠﻌﻮل در ﻓﻀﯿﻠﺖ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﺑﻨﻘﻞ ﺣﺎﮐﻢ در »ﻣﺴﺘﺪرك«‬‫»و اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺤﺎﮐﻢ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي در ﮐﺘﺎب »ﻣﺴﺘﺪرك« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ‬‫ﺳﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﯽ ﯾﻘﻮل‪ :‬دﺧﻠﺖ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻤﻨﺼﻮر ﻓﺮأﯾﺖ ﻟﻪ ﺟﻤـﮥ‪ ،‬ﻓﺠﻌﻠﺖ اﻧﻈﺮ اﻟﯽ ﺣﺴـﻨﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﻻﺑﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﻠﯽ ﺟﻤـﮥ‪ ،‬و ﺣـﺪﺛﻨﯽ ان أﺑﺎه ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ ﺟﻤﮥ‪ ،‬و ﺣﺪﺛﻨﯽ ان أﺑﺎه ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ ﺟﻤﮥ‪ ،‬و ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ ﻋﺒﺎس‬‫ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ ﺟﻤﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻟﻬﺎﺷﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎف ﺟﻤﮥ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪:‬‬‫ﻻـﺑﯽ‪ :‬اﻧﯽ ﻻـﻋﺠﺐ ﻣﻦ ﺣﺴـﻨﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ ،‬ذﻟـﮏ ﻧﻮر اﻟﺨﻼﻓـﮥ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟـﺪه‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ إذا أراد أن ﯾﺨﻠﻖ ﺧﻠﻘﺎ‬‫ﻟﻠﺨﻼﻓﮥ ﻣﺴﺢ ﯾﺪه ﻋﻠﯽ ﻧﺎﺻﯿﺘﻪ ﻓﻼ ﺗﻘﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﻋﯿﻦ اﻻ أﺣﺒﻪ ‪...‬‬‫رواة ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ آﺧﺮﻫﻢ ﮐﻠﻬﻢ ﻫﺎﺷـﻤﯿﻮن ﻣﻌﺮوﻓﻮن ﺑﺸﺮف اﻻﺻﻞ ]‪» [2‬و اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﺟﺰﻟﮥ اﻟﺤﮑﯿﻢ اﻟﺒﻐﺪادي در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 153‬از ‪210‬‬‫»ﻣﺨﺘﺎر ﮐﺘﺎب ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس آورده«‪:‬‬‫ﺣﮑﯽ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ‪ ،‬ﻗﺎل ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺴﯿﻦ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ اﻟﺤﺴﯿﻦ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻫﺒﻂ ﻋﻠّﯽ ﺟﺒﺮﯾﻞ و ﻋﻠﯿﻪ ﻗﺒﺎء أﺳﻮد‪ ،‬و‬‫ﻋﻤﺎﻣﮥ ﺳﻮداء‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻣﺎ ﻫﺬه اﻟﺼﻮرة ﻓﺄﻧﯽ ﻟﻢ أرك ﻫﺒﻄﺖ ﻋﻠﯽ ﻓﯿﻬﺎ ﻗﻂ‪ [1] ،‬اﻟﻠﺌﺎﻟﯽ اﻟﻤﺼﻨﻮﻋﮥ ج ‪ 1‬ص ‪ 437‬ط دار اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺴﺘﺪرك ﻟﻠﺤﺎﮐﻢ ج ‪ 2‬ص ‪155‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪247 :‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺬه ﺻﻮرة اﻟﻤﻠﻮك ﻣﻦ وﻟﺪ اﻟﻌﺒﺎس ﻋﻤﮏ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬اﻧﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﺣﻖ؟ ﻗﺎل ﺟﺒﺮﯾﻞ‪:‬‬‫ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﻏﻔﺮ ﻟﻠﻌﺒﺎس و وﻟـﺪه ﺣﯿﺚ ﮐﺎﻧﻮا و اﯾﻦ ﮐﺎﻧﻮا‪ ،‬ﻗﺎل ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ‪ :‬ﻟﯿﺄﺗﯿﻦ ﻋﻠﯽ أﻣﺘﮏ زﻣﺎن ﯾﻌﺰ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻻﺳﻼم ﺑﻬﺬا اﻟﺴﻮاد‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪:‬‬‫رﯾﺎﺳـﺘﻬﻢ ﻣﻤﻦ؟ ﻗـﺎل‪ :‬ﻣﻦ وﻟـﺪ اﻟﻌﺒﺎس ﻋﻤﮏ‪ ،‬ﻗﺎل ﻗﻠﺖ‪ :‬و اﺗﺒﺎﻋﻬﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و أي ﺷـﯽء ﯾﻤﻠﮏ وﻟـﺪ اﻟﻌﺒﺎس؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﯾﻤﻠﮑﻮن اﻻﺻﻔﺮ و اﻻﺣﻤﺮ و اﻟﺤﺠﺮ و اﻟﻤﺪر و اﻟﺴﺮﯾﺮ و اﻟﻤﻨﺒﺮ و اﻟﺪﻧﯿﺎ اﻟﯽ اﻟﻤﺤﺸﺮ ]‪[1‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺠﻌﻮل در ﻣﺪح آل ﻋﺒﺎس ﮐﻪ دﯾﻠﻤﯽ در »ﻓﺮدوس اﻻﺧﺒﺎر«‬‫»و أﺑﻮ ﺷـﺠﺎع ﺷـﯿﺮوﯾﻪ ﺑﻦ ﺷـﻬﺮدار ﺑﻦ ﺑﺸﺮوﯾﻪ ﺑﻦ ﻓﻨﺎﺧﺴﺮو اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﺪﯾﻠﻤﯽ در »ﻓﺮدوس اﻻﺧﺒﺎر ﺑﻤﺄﺛﻮر اﻟﺨﻄﺎب« اﻟﻤﺨﺮج ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب‬‫»اﻟﺸﻬﺎب« ﮔﻔﺘﻪ«‪.‬‬‫اﻧﺲ اﺗـﺎﻧﯽ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ و ﻋﻠﯿﻪ ﻗﺒﺎء اﺳﻮد و ﻋﻤﺎﻣـﮥ ﺳﻮداء‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﯾﺎ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻣﺎ ﻫـﺬه اﻟﺼﻮرة ﻣﺎ ﻫﺒﻄﺖ ﻋﻠّﯽ ﻓﯽ ﻣﺜﻠﻬﺎ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﻟﯿﺄﺗﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯽ اﻣﺘﮏ زﻣﺎن ﯾﻌﺰ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺳـﻼم ﺑﻬﺬا اﻟﺴﻮاد‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺟﺒﺮاﺋﯿﻞ رﯾﺎﺳﺘﻬﻢ ﻣﻤﻦ ﯾﮑﻮن؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ وﻟﺪ اﻟﻌﺒﺎس ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﺎ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ أﺗﺒﺎﻋﻬﻢ ﻣﻦ‬‫ﯾﮑﻮن؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﺧﺮاﺳﺎن اﺻﺤﺎب اﻟﻤﻨﺎﻃﻖ ﻣﻦ وراء ﺟﯿﺤﻮن ]‪.[2‬‬‫»و اﺑﻮ ﺷﮑﻮر ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﻌﯿﺪ ]‪ [3‬ﺑﻦ ﺷﻌﯿﺐ اﻟﮑﺸﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺗﻤﻬﯿﺪ ﻓﯽ ﺑﯿﺎن اﻟﺘﻮﺣﯿﺪ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﻘﻮل اﻟﺜـﺎﻣﻦ ﻓﯽ ﺗﻔﻮﯾﺾ اﻻﻣﺮ اﻟﯽ اﻟﻌﺒﺎﺳـﯿﮥ‪ [1] .‬ﻣﺨﺘﺎر ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد‪ .‬ﻧﺴـﺨﮥ ﻣﺨﻄﻮط ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﺘﺎﺑﺘﻬﺎ ﺳـﻠﺦ رﺟﺐ ﺳـﻨﮥ ‪ 752‬ﻓﯽ‬‫ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‬‫]‪ [2‬ﻓﺮدوس اﻻﺧﺒﺎر ص ‪ 76‬ﺑﺎب اﻻﻟﻒ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن‪ :‬اﻟﺘﻤﻬﯿﺪ ﻻﺑﯽ ﺷﮑﻮر ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﯿﺪ ﺑﻦ ﺷﻌﯿﺐ اﻟﮑﺸﯽ اﻟﺴﺎﻟﻤﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ ‪....‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪248 :‬‬‫ﻗﺎل اﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ و اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ‪ :‬ﺑﺄن اﻟﺨﻼﻓﮥ ﻟﺒﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺣﻖ و أﻣﺮﻫﻢ ﻧﺎﻓﺬ‪.‬‬‫و ﻗـﺎﻟﺖ اﻟﺮواﻓﺾ‪ :‬ﺑـﺄن اﻟﺨﻼﻓـﮥ ﻻوﻻد ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻻ ﻏﯿﺮ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺠﻮز ﻻﺣـﺪ أن ﯾﻘﺒﻞ اﻟﺨﻼﻓـﮥ‪ ،‬و ﻫﻢ ﯾﻠﻌﻨﻮن ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬ﻻﺟﻞ‬‫أﻧّﻬﻢ ﻗﺒﻠﻮا اﻟﺨﻼﻓـﮥ‪ ،‬و ﻻـ ﯾﺠﻮزون اﻟﺼـﻠﻮة ﺑـﺪون اﻟﻠﻌﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﺧﺎﻟﻒ اوﻻد ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﯾﻘﻮﻟﻮن ﺑﺄن اﻟﻠﻌﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ واﺟﺐ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﺗﺎﺑﻊ و‬‫واﻻﻫﻢ‪.‬‬‫و ﻫﺬا ﻏﯿﺮ ﺻـﺤﯿﺢ ﻻن اﻻﻣﺎﻣﮥ ﻻ ﺗﺨﻠﻮ اﻣﺎ أن ﺗﮑﻮن ﺗﻮرﯾﺜﺎ أو ﺗﻔﻮﯾﻀﺎ‪ ،‬ﻓﺎن ﮐﺎﻧﺖ ﺗﻮرﯾﺜﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻟﻌﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ أوﻟﯽ ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﮐﺎن ﻋﻢ‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﮐﺎن اﺑﻦ ﻋﻤﻪ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻌﻢ ﻻ ﯾﺮث ﻣﻊ اﻟﻌﻢ‪ ،‬و ان ﮐﺎن ﺗﻔﻮﯾﻀﺎ ﻓﻘﺪ ﻓﻮﺿﺖ اﻻﻣﺎﻣﮥ اﻟﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‬‫رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫ﺛﻢ اﻟـﺪﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ ان اﻻﻣﺎﻣـﮥ ﻣﺎ ﮐﺎﻧﺖ ﻣﻮروﺛـﮥ‪ ،‬ﻻن ﻋﺒﺎﺳﺎ و ﻋﻠﯿﺎ و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ ﮐﻠﻬﻢ ﺑﺎﯾﻌﻮا و اﺗﻔﻘﻮا و رﺿﻮا ﺑﺄﺑﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 154‬از ‪210‬‬‫ﺑﮑﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ دل ﻋﻠﯽ أن اﻻﻣﺎﻣﮥ ﮐﺎﻧﺖ ﺗﻔﻮﯾﻀﺎ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻟﻤـﺎ ﺟـﺎز ﺗﻔﻮﯾﺾ اﻻﻣﺎﻣـﮥ ﻓﯽ اﻻﻣـﮥ ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ و ﻋﺜﻤﺎن و ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬ﺟﺎز اﻟﺘﻔﻮﯾﺾ ﻣﻦ اﻻﻣـﮥ أﯾﻀﺎ ﻻوﻻد اﻟﻌﺒﺎس‪،‬‬‫ﻻﻧﻬﻢ ﮐﺎﻧﻮا ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬و‬‫ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬اﻻﺋﻤﮥ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪.‬‬‫ﺛﻢ اﺟﻤﺎع اﻻﻣـﮥ ﻟﻤﺎ ﮐﺎن ﺣﺠﮥ و ﺗﻔﻮﯾﻀـﻬﻢ اﻻﻣﺮ اﻟﯽ اﻻﻫﻞ ﮐﺎن ﺻـﺤﯿﺤﺎ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻘﻊ اﻟﻔﺮق ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ إذا ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ و ﺑﯿﻦ ﻣﺎ إذا ﮐﺎن‬‫ﻣﻦ ﻏﯿﺮ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬ﻻن اﺟﻤﺎع اﻻﻣﮥ ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺑﺎﻻﯾﻤﺎن ﺑﺪﻟﯿﻞ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و َﮐﺬﻟ َِﮏ َﺟَﻌﻠْﻨﺎُﮐْﻢ ُأﱠﻣًﮥ َوَﺳـ ﻄًﺎ ﻟ َِﺘُﮑﻮﻧُﻮا ُﺷـ َﻬﺪاَء َﻋَﻠﯽ اﻟﱠﻨﺎِس َو َﯾُﮑﻮَن‬‫اﻟﱠﺮُﺳﻮُل َﻋَﻠﯿُْﮑْﻢ َﺷِﻬﯿﺪًا‬‫]‪ [1‬و ﻟﻢ ﯾﻔﺼﻞ ﺑﯿﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و اﻻﻣﮥ اﺳﻢ ﻋﺎم ﯾﺘﻨﺎول اﻟﮑﻞ ﻣﻦ اﻻول اﻟﯽ اﻵﺧﺮ‪ ،‬و ﻓﯽ ﺣﻖ اﻻﯾﻤﺎن ﮐﻠﻬﻢ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺴﻮاء‪ [1] .‬ﻟا ﺒﻘﺮة ‪.143‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪249 :‬‬‫و ﻟﻤﺎ ﺻﺢ ﺗﻔﻮﯾﺾ اﻟﻤﺘﻘﺪﻣﯿﻦ ﺑﺎﺟﻤﺎﻋﻬﻢ‪ ،‬ﻓﮑﺬﻟﮏ ﯾﺼﺢ ﺗﻔﻮﯾﺾ اﻟﻤﺘﺄﺧﺮﯾﻦ ﺑﺎﺟﻤﺎﻋﻬﻢ‪،‬‬‫ﻻن اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻗﺎل‪ :‬ﻻ ﺗﺠﺘﻤﻊ أﻣﺘﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻀﻼﻟﮥ‪.‬‬‫و أﻣﺎ ﺧﻼف اﻟـﺬﯾﻦ ﺧﺎﻟﻔﻮا ﻟﻐﺮﺿـﻬﻢ ﻻ ﯾﻌﺪ ﺧﻼﻓﺎ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ان اﺟﻤﺎع ﻣﻦ ﻟﻬﻢ ﻏﺮض ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻻ ﯾﮑﻮن إﺟﻤﺎﻋﺎ‪ ،‬ﻓﺜﺒﺖ ان ﺧﻼف اﻟﺮواﻓﺾ‬‫ﻻ ﯾﻮﺟﺐ ﻃﻌﻨﺎ ﻓﯽ ﺧﻼﻓﮥ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﻊ وﺟﻮد أوﻻد ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ ﮐﺎﻧﺖ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﻻوﻻد ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‬‫ﻟﮑﺎن ﯾﺠﻮز و ﻻ ﯾﻨﮑﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬ﺑﺪﻟﯿﻞ ﻣﺎ روي ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻧﻪ ﺳﺄﻟﻪ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺪواﻧﻘﯽ ﻋﻦ اﻻﻣﺎﻣﮥ ﻣﻦ أوﻟﯽ ﺑﻬﺎ؟‬‫ﻓﻘﺎل أﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺼﺎدق‪.‬‬‫ﺛﻢ ﮐﺎن ﯾﺼﺢ اﻣﺎﻣﮥ اﻟﻤﻔﻀﻮل ﻣﻊ وﺟﻮد اﻟﺬي ﻫﻮ ﺧﯿﺮ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻻن ﻣﺒﻨﯽ اﻻﻣﺎﻣﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻬﺮ و اﻟﻐﻠﺒﮥ ﺧﺼﻮﺻﺎ ﻋﻨﺪ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪،‬‬‫ﻓﺎذا وﺟﺪ ذﻟﮏ ﻣﻦ أﻫﻠﻪ ﻓﺎﻧﻪ ﯾﺼﺢ اﻣﺎﻣﺘﻪ‪.‬‬‫ﻓﻠﻤﺎ ﺻـﺤﺖ اﻣﺎﻣﺘﻪ ﺻـﺢ اﻟﺘﻘﻠﯿﺪ و اﻟﺘﻮﻟﯿﮥ و اﻟﻘﻀﺎء و اﻟﻨﯿﺎﺑﮥ ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻻﺷـﻐﺎل و اﻻﻋﻤﺎل‪ ،‬و ﯾﺠﻮز اداء اﻟﺠﻤﻌﮥ و اﻟﻌﯿﺪي و اﻟﺤﺞ و اﻟﻐﺰو‬‫ﻣﻌﻪ‪ ،‬و ﺟﻤﯿﻊ اﺣﮑﺎﻣﻪ ﻧﺎﻓﺬة ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻌﺎﻧﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﮐﺎن ﻟﻠﺨﻠﻔﺎء اﻟﺮاﺷﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﻻﻧﻪ ﻟﻤﺎ ﺟﺎز اداء اﻟﺠﻤﻌﮥ و اﻟﻌﯿﺪﯾﻦ و اﻟﺤﺞ و اﻟﻐﺰو و ﺟﻤﯿﻊ‬‫اﻻﺣﮑﺎم ﻧﺎﻓـﺬة ﻣﻊ اﻟﺒﺎﻏﯽ‪ ،‬ﻓﻼن ﯾﺠﻮز ﻣﻊ اﻟﻌﺎدل أوﻟﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل ﺑﻌﺾ اﻟﻔﻘﻬﺎء‪ :‬ﺑﺄن ﺑﻌﺪ ﻋﻠﯽ و ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻣﺎ ﻋﺮﻓﻨﺎ اﻟﻌﺎدل ﻣﻦ اﻟﺒﺎﻏﯽ و ﻫﺬا ﻏﯿﺮ‬‫ﺻﺤﯿـﺢ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﻟﻮ ﮐﺎن ﮐـﺬﻟﮏ ﻟﮑﺎن ﯾﺤﮑﻢ ﺑﺎﻟﺒﻐﯽ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﻋﺴﺎﮐﺮ اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ إذا ﻗﺎﺗﻞ ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﺑﻌﻀﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺒﺎح دﻣﺎء أﻫﻞ اﻟﻌﺴـﮑﺮ‬‫ﺑﺴﺒﺐ اﻟﺒﻐﯽ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻻ ﯾﺠﻮز ]‪.[1‬‬‫»و ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﮐﻤﺎل ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ و ﺷـﺮف و ﻧﺒﺎﻟﺖ ﺧﻼﻓﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ آن را ﺑﺮاي ﺑﻨﯽ‬‫اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬ﺑﮑﻤﺎل اﻫﺘﻤﺎم و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺟﺪ و ﮐﺪ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬از ﮐﻼم ﺳـﯿﻮﻃﯽ در »اﻧﺎﻓﻪ« ]‪ [1‬اﻟﺘﻤﻬﯿﺪ ﻓﯽ ﺑﯿﺎن اﻟﺘﻮﺣﯿﺪ ص ‪ 112‬ﻣﻦ اﻟﺒﺎب‬‫اﻟﺤﺎدﯾﻌﺸﺮ ﻓﯽ اﻟﺨﻼﻓﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪250 :‬‬‫ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ او ﺳﺆال را از ﺣﺎل ﺧﻼﻓﺖ اﻣﺮ ﻋﺠﯿﺐ و ﻏﺮﯾﺐ داﻧﺴـﺘﻪ‪ ،‬و ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﮐﻪ ﺧﻼﻓﺖ رﮐﻦ ﻋﻈﯿﻢ اﺳﺖ از ارﮐﺎن اﺳﻼم‪،‬‬‫و اﺧﺒﺎر ﮐﺮده ﺑﺂن ﺷﺎرع‪ ،‬و وارد ﺷـﺪه ﺑﺂن اﺧﺒﺎر و آﺛﺎر‪ ،‬و از ﮐﻼم اﺑﻦ ﺧﻠﺪون ﻫﻢ ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﮔﺬﺷـﺘﻪ واﺿﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺧﻼﻓﺖ‬‫ﻧﻈﺮ در ﻣﺼﺎﻟـﺢ اﻣﺖ ﺑﺮاي دﯾﻦ و دﻧﯿـﺎي اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و ﺧﻠﯿﻔﻪ وﻟﯽ اﻣﺖ و اﻣﯿﻦ ﺑﺮ اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﺴﺐ اﻓﺎده دﯾﮕﺮ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ اﯾﺸﺎن اﻋﻈﻢ‬‫ﻣﻨﺎزل‪ ،‬و ارﻓﻊ ﻓﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬و اﺟﻤﻞ ﻣﺮاﺗﺐ‪ ،‬و اﺟﻞ ﻣﻨﺎﻗﺐ‪ ،‬و اﺳﻨﺎي ﻣﻨﺎﺻﺐ‪ ،‬و اﺑﻬﺎي ﻣﺪارج‪ ،‬و اﻋﻼي ﻣﻌﺎرج اﺳﺖ‪ ،‬و ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺼﺎﻟﺢ دﯾﻦ و‬‫دﻧﯿﺎ ﺑﺂن ﻣﺘﻌﻠﻖ و ﻣﺮﺑﻮط اﺳﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 155‬از ‪210‬‬‫ﻓﺨﺮ رازي در »ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل« ﻧﺺ ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ را ﻣﻨﮑﺮ ﺷﺪه‬‫ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ رازي در »ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل ﻓﯽ دراﯾﮥ اﻻﺻﻮل« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻓﯽ اﺑﻄﺎل اﻟﻨﺺ اﻟﺠﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻃﺮق ﺛﻠﺜﮥ‪ :‬اﻟﻄﺮﯾﻘﮥ اﻻوﻟﯽ ﻟﻮ ﻧﺺ اﻟﺮﺳﻮل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻋﻠﯽ اﻣﺎﻣﮥ ﻋﻠﯽ ﻧﺼﺎ ﺟﻠﯿﺎ‬‫ﻟﮑـﺎن ذﻟـﮏ اّﻣﺎ أن ﯾﮑﻮن ﺑﻤﺸـﻬﺪ ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﺘﻮاﺗﺮ أو ﻻ ﯾﮑﻮن‪ ،‬ﻓﺎن ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺑﻤﺸـﻬﺪ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺘﻮاﺗﺮ ﻓﻘـﺪ ﺳـﻘﻄﺖ اﻟﺤﺠـﮥ ﺑﻪ‪ ،‬و ان ﮐﺎن‬‫ﺑﻤﺸﻬﺪ ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﺘﻮاﺗﺮ وﺟﺐ اﺷﺘﻬﺎره ﻓﯽ اﻻﻣﮥ‪ ،‬و أن ﯾﮑﻮن اﻟﻌﻠﻢ ﺑﻪ ﮐﺴﺎﺋﺮ اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮات‪ ،‬و ﻋﺪم اﻟﻼزم ﯾﺪل ﻋﻠﯽ ﻋﺪم اﻟﻤﻠﺰوم‪.‬‬‫و اﻧﻤﺎ ﻗﻠﻨﺎ اﻧﻪ ﻟﻮ ﮐﺎن ﺑﻤﺤﻀـﺮ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺘﻮاﺗﺮ ﻟﻮﺟﺐ اﺷـﺘﻬﺎره ﻓﯽ اﻻﻣﮥ‪ ،‬ﻻن ﺗﻨﺼـﯿﺺ اﻟﺮﺳﻮل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯽ اﻣﺎﻣﮥ ﺷﺨﺺ ﻣﻌّﯿﻦ أﻣﺮ‬‫ﻋﻈﯿﻢ‪ ،‬و ﮐﻞ أﻣﺮ ﻋﻈﯿﻢ ﯾﻘﻊ ﺑﻤﺸﻬﺪ أﻫﻞ اﻟﺘﻮاﺗﺮ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻻ ﺑﺪ و ان ﯾﺤﺼﻞ اﻟﻌﻠﻢ ﻟﺴﺎﻣﻌﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻬﺬه دﻋﺎوي ﺛﻠﺜﮥ ﻣﺘﯽ ﺻﺤﺖ ﺣﺼﻞ اﻟﻤﻄﻠﻮب‪.‬‬‫و اﻧﻤﺎ ﻗﻠﻨﺎ ان ﻧﺺ اﻟﺮﺳﻮل ﻋﻠﯽ اﻣﺎﻣﮥ ﺷﺨﺺ ﻣﻌﯿﻦ أﻣﺮ ﻋﻈﯿﻢ‪ ،‬ﻻن أﻋﻈﻢ اﻻﺷﯿﺎء ﻋﻨﺪ اﻻﻧﺴﺎن اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و أﻋﻈﻢ اﻟﻨﺎس اﻟﺸﺎرع‪ ،‬ﻓﺎذا اﺳﺘﻨﺎب‬‫اﻟﺸﺎرع اﻧﺴﺎﻧﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪251 :‬‬‫ﻋﻠﯽ دﯾﻦ اﻣﺘﻪ و دﻧﯿﺎﻫﻢ‪ ،‬ﻓﻼ ﺷﮏ ﻓﯽ ﮐﻮن ﺗﻠﮏ اﻟﻤﻨﺰﻟﮥ أﻋﻈﻢ اﻟﻤﻨﺎزل ]‪.[1‬‬‫»از اﯾـﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳـﺖ ﮐـﻪ اﻣـﺎﻣﺖ و ﺧﻼـﻓﺖ ﻧﻬـﺎﯾﺖ اﻣﺮ ﻋﻈﯿﻢ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﻣـﺎﻣﺖ و ﺧﻼـﻓﺖ ﻋﺒـﺎرت اﺳﺖ از ﻧﯿـﺎﺑﺖ ﺟﻨـﺎب‬‫رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ در دﯾﻦ اﻣﺖ و دﻧﯿﺎي اﯾﺸﺎن‪ ،‬و ﻧﯿﺎﺑﺖ در دﯾﻦ و دﻧﯿﺎي اﻣﺖ اﻋﻈﻢ ﻣﻨﺎزل اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻓﺨﺮ رازي در »ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل« از ﻃﺮف اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺠﻮاب دﻟﯿﻠﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻧﻔﯽ ﻧﺺ ﺗﻘﺮﯾﺮ ﮐﺮده ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺛﻢ ﻧﻘﻮل‪ :‬ﻻ ﻧﺰاع ﻓﯽ ﺷﯽء ﻣﻦ اﻟﻤﻘﺪﻣﺎت اﻟّﺎ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﮑﻢ‪ :‬اﻻﻣﺮ اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟﻮاﻗﻊ ﺑﻤﺸﻬﺪ اﻟﺨﻠﻖ اﻟﻌﻈﯿﻢ ﻻ ﺑﺪ و أن ﯾﺘﻮاﺗﺮ‪ ،‬ﻓﺎﻧﺎ ﻧﻘﻮل‪ :‬ﻟﯿﺲ اﻻﻣﺮ‬‫ﮐﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺎن اﻧﺸﻘﺎق اﻟﻘﻤﺮ و ﻓﺘﺢ ﻣﮑﮥ أﻧﻪ ﮐﺎن ﺑﺎﻟﺼﻠﺢ او ﺑﺎﻟﻘﻬﺮ‪ ،‬و ﮐﻮن ﺑ ِْﺴِﻢ اﻟﱠﻠِﻪ اﻟﱠﺮْﺣﻤِﻦ اﻟﱠﺮِﺣﯿِﻢ*‬‫ﻫﻞ ﻫﻮ ﻣﻦ ﮐﻞ ﺳﻮرة أم ﻻ‪ ،‬و ﮐﻮن اﻹﻗﺎﻣﮥ ﻣﺜﻨﯽ أو ﻓﺮادي‪ ،‬ﻣﻊ ﻣﺸﺎﻫﺪة اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﻟﺬﻟﮏ ﻣﺪة ﺣﯿﺎة رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﮐﻞ‬‫ﯾﻮم ﺧﻤﺲ ﻣﺮات‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ أﺣﮑﺎم اﻟﺼﻠﻮة و اﻟﺰﮐﺎة ﻣﻊ ﻣﺸﺎﻫﺪﺗﻬﻢ ﻫﺬه اﻻﻣﻮر ﻣﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﺪة ﺣﯿﺎﺗﻪ‪ ،‬ﮐﻞ ذﻟﮏ اﻣﻮر ﻋﻈﯿﻤﮥ‬‫وﻗﻌﺖ ﺑﻤﺸﻬﺪ أﮐﺜﺮ اﻻﺋﻤﮥ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻨﺘﺸﺮ ﺷﯽء ﻣﻨﻬﺎ‪) .‬ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل ص ‪» (253‬و در ﻣﻘﺎم ﺟﻮاب از اﯾﻦ ﮐﻼم ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أّﻣﺎ اﻻﻧﺸﻘﺎق ﻓﻘﺪ ﻣﻨﻊ اﻟﺤﻠﯿﻤﯽ ]‪ [2‬وﻗﻮﻋﻪ ﺑﺤﻤﻞ »َو اﻧ َْﺸﱠﻖ اﻟ َْﻘَﻤُﺮ«‬‫ﻋﻠﯽ أﻧﻪ ﯾﻨﺸﻖ‪ ،‬و ان ﺳـﻠﻤﻨﺎ وﻗﻮﻋﻪ ﻓﻠﻌﻞ اﻟﻤﺸﺎﻫﺪﯾﻦ ﻣﺎ ﮐﺎﻧﻮا ﻓﯽ ﺣﺪ اﻟﺘﻮاﺗﺮ ﻻﻧﻪ آﯾﮥ ﻟﯿﻠﯿﮥ‪ ،‬و أﮐﺜﺮ اﻟﻨﺎس ﮐﺎﻧﻮا ﺗﺤﺖ اﻟﺴﻘﻮف ﻓﻠﺬﻟﮏ ﻟﻢ‬‫ﺗﻨﺘﺸﺮ‪ ،‬و أن ﻓﺘﺢ ﻣﮑﮥ ﮐﺎن ﺻﻠﺤﺎ أو ]‪ [1‬ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل ﻓﯽ دراﯾﮥ اﻻﺻﻮل ص ‪ 253‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﻠﯿﻤﯽ‪ :‬اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻠﯿﻢ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬ﮐﺎن ﻓﻘﯿﻬﺎ ﻣﺘﮑﻠﻤﺎ ﻣﺤﺪﺛﺎ ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺒﺨﺎري ﺳﻨﮥ ‪403‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪252 :‬‬‫ﻋﻨﻮة‪ ،‬ﻓﻠﯿﺲ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻻﻣﻮر اﻟﻈﺎﻫﺮة ﻻن ﮐﯿﻔﯿﮥ اﺳﺘﺨﻼص اﻟﺒﻼد ﻣﻤﺎ ﻻ ﯾﻈﻬﺮه اﻻﮐﺎﺑﺮ ﻟﮑﻞ اﻟﻌﺴﮑﺮ‪ ،‬و أﯾﻀﺎ ﻓﻼ ﻓﺎﺋﺪة ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ ذﻟﮏ‪،‬‬‫ﺑﺨﻼف اﻟﻨﺺ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﮐﺎن أﻣﺮا ﺟﻠﯿﺎ و ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺼﺎﻟﺢ اﻟﺪﯾﻦ و اﻟﺪﻧﯿﺎ ﮐﺎن ﻣﺘﻌﻠﻘﺎ ﺑﻪ ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺺ ﺧﻼﻓﺖ اﻣﺮي اﺳﺖ ﺑﺲ ﻋﻈﯿﻢ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺼﺎﻟﺢ دﯾﻦ و دﻧﯿﺎ ﺑﺂن ﻣﺘﻌﻠﻖ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ رازي در »ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل« در وﺟﻮه ﻧﻔﯽ ﻧﺺ ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺮاﺑﻊ ﻋﺸـﺮ أﻧﮑﺮ أﮐﺜﺮ ﺳـﺎدات أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻫـﺬا اﻟﻨﺺ ﻓﺎن ﻣﻦ اﻟﻤﻌﻠﻮم ﻓﺮط ﺣﺒﻬﻢ ﻟﻌﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﺎن ﮐـﺬﻟﮏ اﺳـﺘﺤﺎل ﻣﻨﻪ‬‫اﻧﮑﺎر أﻋﻈﻢ ﻓﻀﯿﻠﮥ ﻟﻤﺤﺒﻮﺑﻪ و ﻣﻌﻠﻮم أن زﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻣﻊ ﮐﻤﺎل ﻓﻀﻠﻪ و دﯾﻨﻪ و ﺟﻤﯿﻊ أﺗﺒﺎﻋﻪ أﻧﮑﺮوا ذﻟﮏ ]‪.[2‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺺ ﺧﻼﻓﺖ اﻋﻈﻢ ﻓﻀﯿﻠﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺧﻼﻓﺖ ارﻓﻊ ﻣﺪارج و اﻋﻼي ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ رازي در »ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل« ﺑﻌﺪ ﻋﺒﺎرت ﺳﺎﺑﻘﻪ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 156‬از ‪210‬‬‫اﻟﺨﺎﻣﺲ ﻋﺸـﺮ روي ان اﻟﺴﯿﺪ اﻟﺤﻤﯿﺮي ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﻀﯿﻠﮥ اﻟّﺎ و ﻟﯽ ﻓﯿﻬﺎ ﻗﺼﯿﺪة‪ ،‬و اﻟﻨﺺ اﻟﺠﻠﯽ ﻟﻮ ﺻﺢ ﻟﮑﺎن أﻋﻈﻢ ﻣﻦ ﮐﻞ ﻣﺎ‬‫ﻟﻪ ﻣﻦ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬و ﻣﺎ ﮐﺎن ﮐﺬﻟﮏ اﺳـﺘﺤﺎل ﻣﻦ ﻣﺎدﺣﻪ أن ﻻ ﯾﺬﮐﺮه ﻓﯽ أﮐﺜﺮ ﻗﺼﺎﺋﺪه و أﺷـﻌﺎره‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻟﯿﺲ ﻟﻬﺬا اﻟﻨﺺ ﻓﯽ أﺷـﻌﺎر اﻟﺴـﯿﺪ‬‫اﻟﺤﻤﯿﺮي ذﮐﺮ ﻓﺪل ﻋﻠﯽ ﮐﻮﻧﻪ ﻣﺼﻨﻮﻋﺎ ﻣﺨﺘﻠﻘﺎ ]‪» [3‬از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺺ ﺟﻠﯽ اﮔﺮ ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺎﺷﺪ ﻋﻈﯿﻢﺗﺮ ]‪ [1‬ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل‬‫ص ‪255‬‬‫]‪ [2‬ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل ص ‪258‬‬‫]‪ [3‬ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل ص ‪258‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪253 :‬‬‫از ﺟﻤﯿﻊ ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻣﯽﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻌﻠﻮم ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺧﻼﻓﺖ ﻧﺒﻮﯾﻪ در ﮐﻤﺎل ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﺺ‬‫آن اﻓﻀﻞ اﺳﺖ از ﺟﻤﯿﻊ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻠﯿﻠﻪ‪ ،‬و ﮐﻞ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻈﯿﻤﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﮐﻪ اﺣﺼﺎي ﻧﺒﺬي از آن ﻋﺴﯿﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﮔﺮ ﺣﻀـﺮات اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ اﮐﺘﻔـﺎ ﺑﺮ ﻣﺤﺾ اﺛﺒﺎت ﺧﻼﻓﺖ ﺑﺮاي ﻣﻨﺼﻮر و ﻫﺎرون و ﻣﺄﻣﻮن ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺤﺎﻣـﺪ دﯾﻨّﯿﻪ‬‫ﺑﺮاي اﯾﺸﺎن ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ ﮐﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ اﺛﺒﺎت ﺧﻼﻓﺘﺸﺎن‪ ،‬ﺗﺼﺮﯾﺤﺎ اﺛﺒﺎت ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺑﺎرﻋﻪ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻧﺎﺻﻌﻪ ﻫﻢ ﺑﺮاي اﯾﺸﺎن ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ رﺿـﺎ ﺑﺎﻣﺎم ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬و ﻧﺼﺐ اﻣﺎم ﺑﻐﯿﺮ ﺣﻖ‪ ،‬در ﮐﻤﺎل ﺷـﻨﺎﻋﺖ و ﻓﻈﺎﻋﺖ‪ ،‬و ﻗﺒـﺢ و ﺳـﻤﺎﺟﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺻﺎﺣﺐ‬‫»ﺗﻤﻬﯿﺪ« ﺑﺘﺄﮐﯿﺪ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮده ﺑﮑﻔﺮ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ راﺿﯽ ﺷﻮد ﺑﺎﻣﺎم ﺑﺎﻃﻞ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ ﻧﺼﺐ اﻣﺎم ﺑﻐﯿﺮ ﺣﻖ ﮐﻔﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ ﮐﻪ در »اﯾﻀـﺎح« و ﻏﯿﺮ آن ﻣﮑﺮرا ﺟـﺎر ﺑﺒﻄﻼـن ﺧﻼـﻓﺖ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒـﺎس ﻣﯽزﻧـﺪ‪ ،‬و ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﺑﺮ ﺣﻤﺎﯾﺘﺸﺎن‬‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﮐﻤـﺎل ﻋﻠﻮ ﻣﺮﺗﺒﻪ اﺳـﻼم و اﯾﻤﺎن و اﯾﻘﺎن اﺋﻤﻪ ﮐﺒﺎر ﺧﻮد‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﺷﺎﻓﻌﯽ و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬و اﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ‬‫ﺑﻦ اﮐﺜﻢ‪ ،‬و ﻧﻮوي‪ ،‬و دﻣﺒﺮي و اﺑﻦ ﺷـﺎﮐﺮ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺧﻠـﺪون‪ ،‬و ﺳـﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬و دﯾـﺎرﺑﮑﺮي‪ ،‬و اﻣﺜـﺎل اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﮐﻪ ﺧﻼﻓﺖ ﺑﺮاي ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺛﺎﺑﺖ‬‫ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻨﻬﺎﯾﺖ وﺿﻮح ﻣﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﺣﻤﺪا ﺟﻤﯿﻼ‪.‬‬‫اﺑﻮ ﺷﮑﻮر ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺷﻌﯿﺐ اﻟﮑﺸﯽ اﻟﺴﻠﻤﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ در »ﺗﻤﻬﯿﺪ ﻓﯽ ﺑﯿﺎن اﻟﺘﻮﺣﯿﺪ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻟﻮ ﻟﻢ ﯾﺼﺢ ﺧﻼﻓﮥ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﻻ ﯾﮑﻮن اﻣﺎﻣﺎ ﺣﻘﺎ ﻟﮑﺎن ﻻ ﯾﺠﻮز‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪254 :‬‬‫اﻟﺴﮑﻮت ﺑﻪ و اﻹﻏﻤﺎض ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﻣﻦ رﺿﯽ ﺑﺎﻣﺎم ﺑﺎﻃﻞ ﻓﺎﻧﻪ ﯾﮑﻔﺮ ]‪.[1‬‬‫»و ﻧﯿﺰ در ﺗﻤﻬﯿﺪ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و اﻣـﺎ ﻣﻦ ﻗـﺎل‪ :‬ان اﻻﻣـﺎم ﻻـ ﯾﺠﻮز اﻻـ ﻣﻦ اوﻻـد اﻟﺤﺴﻦ أو اﻟﺤﺴـﯿﻦ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤـﺎ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﯾﺘﻌﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ او ﻣﻦ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﻫـﺬا ﻻ ﯾﺼـﺢ ﻻن اﻟﺤﺴﻦ و اﻟﺤﺴـﯿﻦ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻗـﺪ ﻓﻮﺿﺎ اﻻﻣﺎﻣﮥ ﻟﻤﻌﺎوﯾﮥ و ﺑﺎﯾﻌﺎ ﻣﻌﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ ﮐﺎن ﻻ ﯾﺠﻮز ﻟﻐﯿﺮﻫﻤﺎ او‬‫ﻟﺪون اوﻻدﻫﻤﺎ‪ ،‬ﻟﮑﺎن ذﻟﮏ ﺧﻄﺎء او ﮐﻔﺮا ﻣﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻻن ﻧﺼﺐ اﻻﻣﺎم ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺣﻖ ﯾﮑﻮن ﮐﻔﺮا ]‪.[2‬‬‫»و از ﻃﺮاﺋﻒ اﻣﻮر اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﺑـﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻏﺮاق و اﻧﻬﻤـﺎك در ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﺑﺮ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬ﺧﻮد ﻫﻢ ﺣﻘﯿﺖ‬‫ﺧﻼﻓﺖ ﭘﻨـﺞ ﮐﺲ از ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬و ﺻـﻼح اﯾﺸﺎن از ﺑﻌﻀـﯽ ﻋﻠﻤﺎي اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﻋـﺪم ذﮐﺮ اﯾﻦ ﻗﻮل را ﺳـﺒﺐ اﺗﺠﺎه ﻃﻌﻦ و‬‫ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﺑﺮ ﻣﺨـﺎﻃﺐ ﺧﻮد ﮔﻤـﺎن ﺑﺮده ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ در »اﯾﻀـﺎح« ﺑﺠﻮاب ﺣـﺪﯾﺚ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و اﻟﺤﺎل ﮐﻪ از اﺑﻄﺎل ﺧﯿﺎل ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺑﺎ‬‫ﮐﻤﺎل ﻓﺮاﻏﺖ ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﺬﮐﺮ اﻗﻮال دﯾﮕﺮ ﮐﻪ ﻋﻠﻤﺎي اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ در ﻣﻌﻨﯽ اﯾﻦ اﺣﺎدﯾﺚ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﻣﯽﭘﺮدازد‪ ،‬ﺗﺎ ﺑﺮ ﻋﻘﻼي ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻈﺮ‬‫اﻇﻬﺮ ﺷﻮد‪ ،‬ﮐﻪ آﻧﭽﻪ ﺟﻨـﺎب ﻣﺨـﺎﻃﺐ ﻗﻮﻟﯽ را ﻣﻦ ﺟﻤﻠﻪ اﻗﻮاﻟﯽ ﮐﻪ ﻋﻠﻤـﺎي اﻫـﻞ ﺳـﻨﺖ در ﻣﻌﻨﯽ اﺣـﺎدﯾﺚ اﺛﻨـﺎ ﻋﺸـﺮ ﺧﻠﯿﻔﻪ اﺣﺘﻤﺎﻻ ذﮐﺮ‬‫ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻄﺮف ﻋﻠﻤﺎي اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻮﻗﺖ اﻃﻼق ﻓﺮﻗﻪ اﻋﻨﯽ ﻋﺪم ﺗﻘﯿﯿﺪ آن ﺑﮑﻞ و ﺑﻌﺾ‪ ،‬ﺟﻤﻬﻮر آن ﻓﺮﻗﻪ ﻣﺴـﺘﻔﺎد ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻤﺎ ﻣﺮ‬‫ﻏﯿﺮ ﻣﺮة ﻓﯿﻤـﺎ ﺳـﺒﻖ ﻧﺴـﺒﺖ ﮐﺮده‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﻓﯿﻤﺎ ﻣﺮ‪» :‬و ﻧﯿﺰ از دﻻﺋﻞ ﺑﺎﻫﺮه وﻻي ﺣﻀـﺮات ]‪ [1‬اﻟﺘﻤﻬﯿـﺪ ﻓﯽ ﺑﯿﺎن اﻟﺘﻮﺣﯿﺪ ص ‪ 170‬اﻟﻘﻮل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 157‬از ‪210‬‬‫اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﺧﻼﻓﮥ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻣﻦ اﻟﺒﺎب اﻟﺤﺎدي ﻋﺸﺮ ﻣﻦ أﺑﻮاب اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺘﻤﻬﯿﺪ ﻓﯽ ﺑﯿﺎن اﻟﺘﻮﺣﯿﺪ ص ‪ 168‬اﻟﻘﻮل اﻻول ﻓﯽ اﻟﺨﻼﻓﮥ و اﻻﻣﺎرة‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪255 :‬‬‫ﻋﻠﻤﺎي اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﺷﻨﯿﺪ« اﻟﺦ دور از ﺷﺄن ﻋﻘﻼي دﻗﯿﻖ ﻧﻈﺮ و اذﮐﯿﺎي اﻧﺼﺎف ﭘﺮور اﺳﺖ‬‫اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺣﺪﯾﺚ »اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ ﺧﻠﯿﻔﻪ« را ﺑﺮ ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ و ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﺣﻤﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‬‫ﻓﻀـﻞ ﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﺷـﯿﺮازي ﻗـﺪس ﺳـﺮه در ﮐﺘﺎب »اﺑﻄﺎل اﻟﺒﺎﻃﻞ« ﺑﺠﻮاب ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﺎﻣﻦ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ از اﺣﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﺣﻠﯽ آن را در‬‫ﮐﺘﺎب ﺧﻮد دال ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺑﻼ ﻓﺼﻞ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ داﻧﺴـﺘﻪ ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و آن ﺣـﺪﯾﺚ ﺧﺎﺗﻤﻪ اﺣﺎدﯾﺚ ﻣـﺬﮐﻮره‪ ،‬و ﻫﻤﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ‬‫اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ ﺧﻠﯿﻔﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻗﻮﻟﯽ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻧﻘﻞ آن ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ«‪:‬‬‫و ﻗﺎل ﺑﻌﻀـﻬﻢ‪ :‬ان ﻋـﺪد ﺻـﻠﺤﺎء اﻟﺨﻠﻔﺎء ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ و ﻫﻢ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﺮاﺷـﺪون‪ ،‬و ﻫﻢ ﺧﻤﺴـﮥ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ زﺑﯿﺮ‪ ،‬و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ ،‬و ﺧﻤﺴﮥ أﺧﺮ ﻣﻦ ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬ﻓﯿﮑﻮن ﻫﺬا اﺷﺎرة اﻟﯽ اﻟﺼﻠﺤﺎء ﻣﻦ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﻘﺮﺷﯿﮥ‪ ،‬و اﻣﺎ ﺣﻤﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ‪ ،‬ﻓﺎن‬‫ارﯾﺪ ﺑﺎﻟﺨﻼﻓﮥ وراﺛﮥ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ و اﯾﻀﺎح اﻟﺤﺠﮥ و اﻟﻘﯿﺎم ﺑﺎﺗﻤﺎم ﻣﻨﺼﺐ اﻟﻨﺒﻮة ﻓﻼ ﻣﺎﻧﻊ ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﮥ‪ ،‬و ﯾﺠﻮز ﻫﺬا اﻟﺤﻤﻞ ﺑﻞ ﯾﺤﺴﻦ‪ ،‬و‬
‫ان ارﯾـﺪ ﺑﻪ اﻟﺰﻋﺎﻣـﮥ اﻟﮑﺒﺮي و اﻻﯾﺎﻟـﮥ اﻟﻌﻈﻤﯽ ﻓﻬـﺬا اﻻﻣﺮ ﻻ ﯾﺼـﺢ‪ ،‬ﻻن ﻣﻦ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ اﺛﻨﯿﻦ ﮐﺎﻧﺎ ﺻﺎﺣﺒﯽ اﻟﺰﻋﺎﻣـﮥ اﻟﮑﺒﺮي و ﻫﻤﺎ ﻋﻠﯽ و‬‫اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬و اﻟﺒﺎﻗﻮن ﻟﻢ ﯾﺘﺼﺪوا ﻟﻠﺰﻋﺎﻣﮥ اﻟﮑﺒﺮي اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫»از ﻣﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺾ ﻋﻠﻤﺎي اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﭘﻨﺞ ﮐﺲ را از ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس از ﺻـﻠﺤﺎء ﺧﻠﻔﺎء ﺑﺮ ﺣﻖ‪ ،‬و اﺋﻤﻪ ﺑﺎﻟﺼﺪق‪ ،‬و‬‫ﻣﻘﺎرن ﺧﻠﻔﺎء راﺷـﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﺋﻤﻪ ﻣﻬـﺪﯾﯿﻦ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻋﻈﯿﻤﻪ ﺧﻼﻓﺖ و اﻣﺎﻣﺖ و زﻋﺎﻣﺖ ﮐﺒﺮي را‪ ،‬ﮐﻪ ﺧﻮد اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﺑﺎﺛﺒﺎت آن‬‫ﺑﺮاي اﺋﻤﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ‪ ،‬ﺳﻮاي ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و اﻣﺎم ﺣﺴﻦ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم‪ ،‬راﺿﯽ ﻧﺸﺪه‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺑﺬﮐﺮ اﯾﻦ ﻗﻮل‬‫ﺷﻨﯿﻊ و ﺟﺴﺎرت ﻓﻈﯿﻊ ﺳﺮ ]‪ [1‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪.322‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪256 :‬‬‫ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ دارد‪ ،‬ﮐﻪ ﭼﺮا ﻣﺨﺎﻃﺐ او ذﮐﺮ اﯾﻦ ﻗﻮل ﻧﮑﺮده‪ ،‬و اﻗﺘﺼﺎر‪ ،‬ﺑﺮ ﺧﻼﻓﺖ آن ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﺮاد اﯾﻦ ﺑﻌﺾ از ﭘﻨـﺞ ﮐﺲ ﻣﻨﺼﻮر‪ ،‬و ﻫﺎرون‪ ،‬و ﻣﺄﻣﻮن ﺑﺎﻟﻀـﺮور داﺧﻠﻨـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﮐﺎﺑﺮ و اﺳﺎﻃﯿﻦ اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ اﯾﻦ ﺳـﻪ‬‫ﮐﺲ را ﺑﻨﺴﺒﺖ دﯾﮕﺮ ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس زﯾﺎدهﺗﺮ ﻣﺪح ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺗﺒﺸـﯿﺮ ﺑﺨﻼـﻓﺖ ﻣﻨﺼﻮر ﺑـﺎﻟﺨﺼﻮص ﺑﺮ زﺑﺎن ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺮﺗﺎﻓﺘﻪاﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ از‬‫ﺻﻠﺤﺎء ﺧﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﻣﻨﺼﻮر و ﻣﺜﻞ او ﺧﺎرج ﺷﻮﻧﺪ و ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن داﺧﻞ‪.‬‬‫اﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﭘﺲ ﻣﻘﺎم ﺣﯿﺮت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺄﻣﻮن و دﯾﮕﺮ ﻗﺎﺗﻠﯿﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ از ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ]‪ [1‬ﭘﺲ ﻣﻘﺎم ﺣﯿﺮت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺄﻣﻮن و دﯾﮕﺮ ﻗﺎﺗﻠﯿﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ‬‫ﻧﺰد ﺳﻨﯿﻪ ﺧﻠﻔﺎء ﺑﺮ ﺣﻖ و اﺋﻤﻪ ﺑﺎﻟﺼﺪق ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬و اﺋﻤﻪ ﺳﻨﯿﻪ اﯾﺸﺎن را ﺑﺎﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺳﺎزﻧﺪه‪ ،‬و اﻃﺎﻋﺖ و اﻧﻘﯿﺎد اﯾﺸﺎن را ﻋﯿﻦ ﻓﺨﺮ‬‫و ﺳـﻌﺎدت دارﯾﻦ ﭘﻨﺪارﻧـﺪ‪ ،‬و ﻣﺨـﺎﻟﻔﺖ اﯾﺸـﺎن را ﺧﻼـف دﯾﻦ و اﯾﻤﺎن اﻧﮑﺎرﻧـﺪ‪ ،‬و ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ اﻇﻬﺎر ﺣﯿﺮت ﺑﺮ اﯾﻦ اﻣﻮر ﻣﺤﯿﺮه ﻋﻘﻮل‬‫ﻧﮑﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻏﻔﻮل و ذﻫﻮل از آن اﺧﺘﯿﺎر ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻣﺤﺾ ﻧﺴﺒﺖ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ﺗﺸﯿﻊ ﺑﺎﯾﺸﺎن ﺣﯿﺮت آﻏﺎز ﻧﻬﺪ‪ ،‬و ﺗﺸﻨﯿﻊ ﻋﻈﯿﻢ ﺑﺮ ﭘﺎ‬‫ﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﺪاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻤﺤﺾ ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﺸـﯿﻊ ﻋﺎم ﺑﮑﺴـﯽ ﻧﺠﺎت و ﺣﻘﯿﺖ او ﻻزم ﻧﻤﯽآﯾﺪ‪ ،‬و ﺧﻮد ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﮐﻤﺎ ﺳﺒﻖ‬‫ﺿﻼل و ﮐﻔﺮ و ﻋﻨﺎد و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ و ﻋﺪاوت ﻣﺘﻐﻠﺒﯿﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﺑﺎﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﻣﮑﺮرا و ﻣﺆﮐﺪا ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« در ﮐﺘﺎب »ﻣﺼﺎﺋﺐ اﻟﻨﻮاﺻﺐ« ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ]‪ [1‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪28‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 158‬از ‪210‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪257 :‬‬‫اﻇﻬـﺎر ﺗﻔﺤﺺ آن ﻫﻢ در ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب »اﯾﻀﺎح« و ﻏﯿﺮ آن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬ﺿـﻼل و ﻫﻼك ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﺑﺎﯾﻀﺎح ﺗﻤﺎم ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در‬‫اواﺋﻞ آن ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ اﻟﺨﺎﻣﺴﮥ ﻓﯽ ﺑﯿﺎن اﻟﻘﺪح اﻻﺟﻤﺎﻟﯽ ﻋﻠﯽ اﺣﺎدﯾﺜﻬﻢ‬‫اﺣﺎدﯾﺚ »ﺻﺤﺎح« ﻏﺎﻟﺒﺎ اﺳﻢ ﺑﯽ ﻣﺴﻤﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‬‫ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ان اﮐﺜﺮ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺬﮐﻮرة ﻓﯽ ﮐﺘﺒﻬﻢ اﻟﻤﻮﺳﻮﻣﮥ ﺑﺎﻟﺼﺤﺎح ﻣﻦ ﻗﺒﯿﻞ ﺗﺴﻤﯿﮥ اﻟﺸﯽء ﺑﺎﺳﻢ ﺿﺪه‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﻫﯽ ﻣﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻋﻬﺪ‬‫ﺑﻨﯽ أﻣّﯿﮥ و ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬اﻟﺬﯾﻦ ﻫﻢ ﻣﻦ اﺿﻞ اﻟﻨﺎس‪.‬‬‫ﺑﯿﺎن ذﻟﮏ ان ﺑﻨﯽ أﻣـّﯿ ﮥ ﻗـﺪ ﻣﻨﻌﻮا اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﯾﺎم ﺧﻼﻓﺘﻬﻢ ﻣﻦ ﻧﻘﻞ ﻣﺎ ﻻ ﯾﻮاﻓﻖ ﻏﺮﺿـﻬﻢ ﻣﻦ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ و اﻟﺴـﯿﺮة اﻟﻤﺮﺿـﯿﮥ‪ ،‬و اﻣﺮوا‬‫ﺑﻮﺿﻊ اﻻﺣـﺎدﯾﺚ ﻓﯽ ﻣﻨـﺎﻗﺒﻬﻢ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ وﻓﻖ ﻣﻄﺎﻟﺒﻬﻢ‪ ،‬ﺳـﯿﻤﺎ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص‪ ،‬اﻟﻠـﺬان ﮐﺎن ﻟﻬﻤﺎ ﺑﺪﺳﻮﻣـﮥ ﻃﻌﺎم ﻣﻌﺎوﯾـﮥ زﯾﺎدة‬‫اﻻﺧﺘﺼﺎص‪ ،‬ﻓﺎﻟﺬﯾﻦ ﻧﺸﺄوا ﻓﯽ دار اﻟﻨﺒﯽ اﻟﻤﺨﺘﺎر و اﺧﺬوا ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻻﺳﻼم ﻣﻨﻪ او ﻣﻦ ﺻﺤﺎﺑﺘﻪ اﻻﺧﯿﺎر ﻗﺘﻠﻮا و ﻃﺮدوا‪ ،‬او ﺷﺮدوا‪ ،‬او اﺗﻘﻮا ﺗﻘﯿﮥ‬‫اﻻﺑﺮار‪ ،‬و اﻣﺎ اﻟﺒﻼد اﻟﺒﻌﯿـﺪة اﻟﺘﯽ ﻓﺘﺤﺖ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻬﻢ او ﻗﺮﯾﺒﺎ ﻣﻦ أواﻧﻬﻢ ﻓﻘﺪ ﺣﺮم اﻫﻠﻬﺎ ﺑﺎﻟﮑﻠﯿﮥ ﻋﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺳـﻨﮥ ﺧﯿﺮ اﻟﺒﺮﯾﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻘﺘﺪون‬‫ﻓﯽ اﻋﻤﺎﻟﻬﻢ ﺑﺘﻌﻠﯿﻢ ﻋﻤﺎﻟﻬﻢ‪ ،‬ﮐﻤﺮوان‪ ،‬و زﯾﺎد‪ ،‬و اﻣﺜﺎﻟﻬﻢ‪ ،‬ﻣﻤﻦ اﺷﺘﻬﺮ ﻗﺒﺎﺋﺢ اﻓﻌﺎﻟﻬﻢ و ﻣﺴﺎوي أﻗﻮاﻟﻬﻢ‪.‬‬‫اﻟﯽ ان ﻗـﺎل‪ :‬و اﻣـﺎ ﺑﻨﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﻓﻼﻧﻪ ﻗـﺪ اﺟﺘﻤﻊ ﻓﯽ ﻋﻬـﺪ اﻟﻤﻨﺼﻮر ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺼﺎدق ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟﺴـﻼم ارﺑﻌـﮥ آﻻف راو‪،‬‬‫ﯾﺄﺧـﺬون ﻋﻨﻪ اﻟﻤﻌﺎرف اﻻﻟﻬﯿـﮥ‪ ،‬و ﯾﺮوون ﻋﻨﻪ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻨﺒﻮﯾـﮥ‪ ،‬ﻣﻨﻬﻢ اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔـﮥ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻧﺲ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ رأي اﻟﻤﻨﺼﻮر اﺟﺘﻤﺎع‬‫اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺧﺎف ﻣﯿﻞ اﻟﻨﺎس إﻟﯿﻪ‪ ،‬و اﺧـﺬ اﻟﻤﻠﮏ ﻣﻦ ﺑﯿﻦ ﯾـﺪﯾﻪ‪ ،‬ﻓﺎﺣﺘﺎل ﻟﺬﻟﮏ ﺑﺄن ﻃﻠﺐ اﺑﺎ ﺣﻨﯿﻔﮥ و ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺎدرﮐﻬﻤﺎ ﺑﺄﻧﻮاع اﻟﻌﻄﻒ و‬‫اﻻﺣﺴﺎن و اﻟﻤﺎع اﻟﻔﻀﻞ و اﻻﻣﺘﻨﺎن‪ ،‬و اﻣﺮﻫﻤﺎ ﺑﺎﻋﺘﺰاﻟﻬﻤﺎ ﺻﺎدﻗﺎ‪ ،‬و اﺣـﺪاث ﻣﺎ ﯾﮑﻮن ﺑﺨﻼف ﻣـﺬﻫﺒﻪ ﻧﺎﻃﻘﺎ‪ ،‬اﻫﺎﻧـﮥ ﻟﺸﺄﻧﻪ اﻟﻌﻈﯿﻢ‪ ،‬و ﺻـﯿﺎﻧﮥ‬‫ﻟﻠﻤﻠﮏ اﻟﻌﻘﯿﻢ‪ ،‬و ﻗﺮر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪258 :‬‬‫ﻟﻬﻤـﺎ و ﻟﻤﻦ ﺗﺎﺑﻌﻬﻤـﺎ و ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ ادارات‪ ،‬و ﺑﻨﯽ ﻟﻬﻢ ﻣـﺪارس و ﻋﻤﺎرات‪ ،‬و وﻗﻒ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻗﻄﺎﺋﻊ و ﻋﻘﺎرات‪ ،‬و اﺑﻨﺎء اﻟـﺪﻧﯿﺎ ﻋﺒﯿـﺪ ﻟﺠﯿﻔﺘﻬﺎ‪،‬‬‫ﺑﻌﯿـﺪ ﻋﻦ ﺗـﺬﮐﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ و ﺧﯿﻔﺘﻬﺎ ﺗﺎﺑﻌﻮن ﻻواﻣﺮ اﻟﺤﮑﺎم و ﺳـﻠﻮﮐﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯽ دﯾﻦ ﻣﻠﻮﮐﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻋﺘﺰل اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔـﮥ ﻟﺸـﺪة ﺣﺒﻪ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ‬‫اﻟﺠﯿﻔـﮥ‪ ،‬و اﻟﺘـﺬاذه ﺑﻄﻌﺎم اﻟﺨﻠﯿﻔـﮥ‪ ،‬و اﺣﺪث ﻓﯽ ﻓﺘﻮاه ﻟﯿﻄﯿﺐ ﻗﻠﺐ اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ اﻟﺠﺎﺑﺮ اﻟﻌﺒﺎﺳـﯽ‪ ،‬و ﺣﻔﻈﺎ ﻟﻨﻈﺎم ﺧﻼﻓﺘﻪ اﻟﻔﺎﺳﺪة‪ ،‬ﺑﺄن ﮐﻞ ﻓﺎﺳـﻖ‬‫ﺟﺎﺋﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﻟﻼﻣﺎﻣﮥ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺸﺘﺮط اﻟﻌﺪاﻟﮥ ﮐﻤﺎ رآﻫﺎ اﻟﺴـﻠﻒ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬ﻓﻀﻼ ﻋﻦ اﻟﻌﺼﻤﮥ ﮐﻤﺎ اﺷﺘﺮﻃﻬﺎ ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم و‬‫ﺷﯿﻌﺘﻬﻢ‪ ،‬و ﮐـﺬا اﻓﺘﯽ ﻟﻬﺆﻻء اﻟﺠﺎﺋﺮﯾﻦ ﺑﺄن ﺗﻘـﺪﯾﻢ اﻟﻤﻔﻀﻮل ﺟﺎﺋﺰ‪ ،‬و ان اﻟﺒﯿﻌﮥ و اﺧﺘﯿﺎر ﺑﻌﺾ اﻟﻨﺎس ﮐﺎف ﻓﯽ ﺛﺒﻮت اﻻﻣﺎﻣﮥ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺨﺘﺺ‬‫ﺑﺎﻻﺋﻤﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ‪ ،‬اﻟﯽ ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻤﺎ اﺷـﺘﻬﺮ ﻣﻦ ﻣﺬاﻫﺒﻪ اﻟﺴـﺨﯿﻔﮥ‪ ،‬اﻟﺘﯽ اﺳـﺘﻬﺰأ ﺑﻬﺎ ارﺑﺎب اﻻذﻫﺎن اﻟﻠﻄﯿﻔﮥ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﺑﻨﯽ اﺳﺎﺳﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺳﻨﻪ‬‫اﻟﺸـﯿﻄﺎن‪ ،‬و زﯾﻨﻪ ﻟﻪ اﻻﺣﺴـﺎن ﻣﻦ اﻟﻘﯿـﺎس و اﻟﺮاي و اﻻﺳـﺘﺤﺴﺎن‪ ،‬ﻟﯿﺘﺴﻊ ﻟﻪ اﻻـﻣﻮر ﻓﯽ ﺟﻮاب ﮐﻞ ﺳﺆال‪ ،‬ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺗﮑﻠﯿﻒ اﻻﺳـﺘﻨﺒﺎط ﻣﻦ‬‫اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﺴـﻨﮥ و اﻻﺳـﺘﺪﻻل ﻟﺌﻼ ﯾﻔﺘﻀـﺢ ﻟﺪي اﻻﻣﺜﺎل ﻋﻨﺪ إرادة اﻻﺳـﺘﻨﺒﺎط و اﻻﺳـﺘﺪﻻل ﺑﻈﻬﻮر ﻗﺼﻮره ﻋﻦ ﺗﻠﮏ اﻟﺪرﺟﮥ اﻟﻤﺘﻌﺎﻟﯿﮥ‪ ،‬و‬‫ﯾﺘﺄﺗﯽ ﻟﻪ ﻣﺎ اﻣﺮ ﺑﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﻘﺎﺑﻠﮥ اﻟﻄﺎﻫﺮة ﻣﻦ ﺳﻼﻟﮥ اﻟﻌﺘﺮة اﻟﻄﺎﻫﺮة‪.‬‬‫و ﻫﮑﺬا اﻟﺤﺎل ﻓﯽ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺑﻌﺪه ﻣﻦ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‪ ،‬ﻓﯽ ﺧﻮض اﻟﻤﻬﺎﻟﮏ‪.‬‬‫ﻓﺎﺳـﺘﻘﺮت ﻣـﺬاﻫﺐ اﻟﺠﻤﻬﻮر ﻓﯽ اﻟﻔﺮوع ﻋﻠﯽ ﻫـﺬه اﻟﻤـﺬاﻫﺐ اﻻرﺑﻌﮥ اﻟﺤﺎدﺛﮥ اﯾﺎم اﻟﻤﻨﺼﻮر و ﻣﻦ ﺗﻼه ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﺠﻤﻬﻮر و اﻟﺰور‪ ،‬و ﺑﻘﯿﺖ‬‫اﻟﺸـﯿﻌﮥ اﻻﻣﺎﻣﯿـﮥ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺮﺳﻮل‪ ،‬و ﻋﺘﺮﺗﻪ اﻟﻌﻠﯿـﮥ‪ ،‬و ﺻـﺤﺎﺑﺘﻪ اﻟﻤﺮﺿـﯿﮥ‪ ،‬ﻗﺒﻞ اﺣـﺪاث ﺗﻠﮏ اﻟﻤﺬاﻫﺐ اﻟﺘﯽ ﻋﻤﺖ ﺑﻬﺎ اﻟﺒﻠﯿﮥ ﻟﻌﺎﻣﮥ‬‫اﻟﺒﺮﯾﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 159‬از ‪210‬‬‫و ﻫﺆﻻء ﮐﺎﻧﻮا ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻣﻘﺘﺪﯾﻦ ﺑﺎﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﺜﻠﺜﮥ ﺳـﯿﻤﺎ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﮐﺎن اﺷﺪ اﻫﺘﻤﺎﻣﺎ ﻓﯽ اﻧﺪراس ﺳـﻨﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و‬‫اﺣﺪاث ﺳﻨﻦ ﻣﻦ ﻋﻨﺪ ﻧﻔﺴﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪259 :‬‬‫ﻗﺎل ﺑﻌﺾ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ :‬ان ﺳـﺒﺐ اﻧﺪراس ﺳﻨﻦ ﻧﺒﯿﻬﻢ اﻟﺘﯽ ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻇﻬﻮر ﺳﻨﻦ ﻋﻤﺮ ﺗﻌﺼﺐ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻨﻬﻢ ﻋﻠﯽ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻧﺒﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﮐﻮن ﮐﺜﯿﺮ‬‫ﻣﻦ اﻟﺒﻼد ﻓﺘﺢ ﻓﯽ ﺧﻼﻓﮥ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﺗﻠﻘﯽ اﺻﺤﺎب ﺗﻠﮏ اﻟﺒﻼد ﺳﻨﻦ ﻋﻤﺮ ﻓﯽ ﺧﻼﻓﺘﻪ ﻣﻦ ﻧﻮاﺑﻪ رﻏﺒﮥ و رﻫﺒﮥ ﮐﻤﺎ ﺗﻠﻘﻮا ﺷﻬﺎدة ان ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻣﺤﻤﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻨﺸﺄ ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟﺼـﻐﯿﺮ و ﻣﺎت ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻌﺘﻘﺪ اﺻﺤﺎب اﻟﺒﻼد اﻟﺘﯽ ﻓﺘﺤﺖ ان ﻋﻤﺮ ﯾﻘﺪم ﻋﻠﯽ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺷﯽء ﻣﻦ ﺳﻨﻦ‬‫ﻧﺒﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﻻ ان اﺣﺪا ﻣﻦ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ﯾﻮاﻓﻘﻪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺄﺿﻞ ﻋﻤﺮ ﻧﻮاﺑﻪ اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ ﻟﻪ‪ ،‬و اﺿﻞ ﻧﻮاﺑﻪ ﻣﻦ ﺗﺒﻌﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﺎ اﻗﺮب و ﺻﻔﻬﻢ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‬‫ﻣﻤﺎ ﺗﻀـﻤﻨﻪ ﮐﺘﺎﺑﻬﻢ‪ِ :‬إْذ َﺗَﺒﱠﺮَأ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ اﱡﺗﺒُِﻌﻮا ﻣَِﻦ اﻟﱠِﺬﯾَﻦ اﱠﺗَﺒُﻌﻮا َو َرَأُوا اﻟ َْﻌﺬاَب َو َﺗَﻘﱠﻄَﻌْﺖ ﺑ ِِﻬُﻢ اﻟ َْﺄْﺳﺒﺎُب* َو ﻗﺎَل اﻟﱠِﺬﯾَﻦ اﱠﺗَﺒُﻌﻮا ﻟَْﻮ َأﱠن ﻟَﻨﺎ َﮐﱠﺮًة َﻓَﻨَﺘَﺒﱠﺮَأ‬‫ﻣِﻨُْﻬْﻢ َﮐﻤﺎ َﺗَﺒﱠﺮُؤا ﻣِﱠﻨﺎ َﮐﺬﻟ َِﮏ ﯾُِﺮﯾِﻬُﻢ اﻟﱠﻠُﻪ َأْﻋﻤﺎﻟَُﻬْﻢ َﺣَﺴﺮاٍت َﻋَﻠﯿِْﻬْﻢ َو ﻣﺎ ُﻫْﻢ ﺑ ِﺨﺎِرِﺟﯿَﻦ ﻣَِﻦ اﻟﱠﻨﺎِر‬‫]‪1‬‬‫ﻣﻨﻊ ﮐﺘﺎب ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ از اﺻﻮل ﺑﯿﺪادﮔﺮﯾﻬﺎ اﺳﺖ‬‫ﺛﻢ أي ﺗﻐﯿﯿﺮ و ﺧﻼف اﻋﻈﻢ ﻣﻦ ﻣﻨﻊ ﻋﻤﺮ اﻟﮑﺘﺎب اﻟﺬي أراد اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ان ﯾﮑﺘﺒﻪ‪ ،‬و ﺣﺚ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﺮاده ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ان ﯾﮑﺘﺐ وﺻﯿﮥ ﻻﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﺬﯾﻦ اﻫﺘﻀﻤﻮا ﻣﻦ ﺑﻌﺪه و ﻣﻨﻌﻮا ﻋﻦ ﺣﻘﻮﻗﻬﻢ‪ ،‬و ﺷﺮدوا ﻋﻦ‬‫اوﻃﺎﻧﻬﻢ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻗﺘﻞ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و اوﻻده و اﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﺷﻬﺮ ﺣﺮﯾﻢ اﻟﺮﺳﻮل ﺑﯿﻦ اﻟﺒﺮ و اﻟﻔﺎﺟﺮ‪.‬‬‫و ﺟﺮي ﻫﺬا اﻟﻈﻠﻢ و اﻻﻫﺘﻀﺎم اﻟﯽ آﺧﺮ اﻟﺰﻣﺎن‪ ،‬و اﺻﻞ ﺟﻤﯿﻊ ﻫﺬه اﻟﻤﻔﺎﺳﺪ اﻟﻤﻤﺘﺪة اﻟﺮواق‪ ،‬و اﻟﻔﺘﻦ اﻟﻤﺸـﯿﺪة اﻟﻨﻄﺎق اﻟﻤﻨﺘﺸﺮة ﻓﯽ اﻵﻓﺎق‬‫اﻟﻘﺎﺋﻤﮥ ﺑﺎﻫﻠﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﺳﺎق ﺗﻠﮏ اﻟﺒﯿﻌﮥ اﻟﺘﯽ ﻋﻘﺪﻫﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﻻﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺨﯿﺎط اﻟﺤﻄﺎب‪ ،‬و ذﻟﮏ اﻟﺤﺎﺋﻞ اﻟﺬي ﺣﺎل ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ و‬‫ﺑﯿﻦ ان ﯾﮑﺘﺐ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻠﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ذﻟﮏ اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻤﺴﺘﻄﺎب و ﻟﻬﺬا ادﻋﺖ اﻟﺤﮑﻤﮥ اﻻﻟﻬﯿﮥ اﻟﯽ ﻇﻬﻮر اﻟﻤﻬﺪي ﻣﻦ اﻫﻞ‬‫ﺑﯿﺘﻪ ]‪ [1‬اﻟﺒﻘﺮة ‪.167 -166‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪260 :‬‬‫ﺑﺮﻓﻊ اﻟﻈﻠﻢ و اﻟﻌﺪوان اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫»ﺑـﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﮐﻔﺮ و ﺿـﻼل ﻣﺘﻐﻠﺒﯿﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﺒـﺎس ﻧﺎﺣﻖ ﺷـﻨﺎس‪ ،‬ﻧﺰد اﻫﻞ ﺣﻖ از ﻗﻄﻌﯿﺎت و اﺟﻤﺎﻋﯿﺎت اﺳﺖ‪ ،‬و ﺧﻮد ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ﺟﺎﺑﺠﺎ‬‫ﺑـﺂن ﻣﺼـﺮح اﺳﺖ‪ ،‬و ﻏﺮض ﺻـﺎﺣﺐ »ﻣﺠـﺎﻟﺲ« از ذﮐﺮ ﺑﻨﯽ ﻋﺒـﺎس در »ﻣﺠﺎﻟﺲ« و ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﺸـﯿﻊ ﻋﺎم ﺑﺎﯾﺸﺎن‪ ،‬اﺛﺒﺎت ﺣﻘﯿﺖ ﺧﻼﻓﺖ ﺑﯽ‬‫ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و ﻧﻔﯽ ﺧﻼﻓﻪ ﺛﻼﺛﻪ‪ ،‬ﺑﺮ زﺑﺎن ﮐﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺳﻨﯿﻪ اﯾﺸﺎن را ﺧﻠﻔﺎء ﺑﺮ ﺣﻖ ﻣﯽداﻧﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬و‬‫ﺣﻠﻘﻪ اﻃـﺎﻋﺖ و اﻣﺘﺜﺎل ﺷﺎن در ﮔﻮش ﻣﯽاﻧﺪاﺧﺘﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﯾﺸﺎن را ﻣﻠﻘﺐ ﻣﯽﺳﺎﺧﺘﻨـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﺸـﯿﻊ ﺑﺎﯾﺸﺎن‪ ،‬ﻣﺜﻞ اﺛﺒﺎت‬‫ﺧﻼﻓﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻘﻮل اول و ﺛﺎﻧﯽ و اﺣﺰاب اﯾﺸﺎن‪ ،‬و ﻣﺜﻞ اﺣﺘﺠﺎج و اﺳـﺘﻨﺎد ﺑﺮ ﻋﻘﺎﺋـﺪ ﺣﻘﻪ و ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺻـﺤﯿﺤﻪ‪،‬‬‫ﺑـﺎﻗﻮال اﺋﻤﻪ و اﺳـﺎﻃﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻘﺒﻮﻟﯿﺖ اول و ﺛـﺎﻧﯽ‪ ،‬و دﯾﮕﺮ ﻣﻘﺘـﺪاﯾﺎن ﺳـﻨﯿﻪ ﻧﺰد اﻫﻞ ﺣﻖ ﺑﺴـﺒﺐ اﯾﻦ اﺣﺘﺠﺎج و‬‫اﺳـﺘﻨﺎد‪ ،‬ﻧﺰد ﻫﯿﭻ ﻋﺎﻗﻠﯽ ﻻزم ﻧﻤﯽآﯾﺪ‪ ،‬ﮔﻮ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺑﻤﺪح اﻟﺰاﻣﯽ ﻫﻢ در ﺑﺎب ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ و ﺟﺎﺣﻆ دﺳﺖ اﻧﺪازد‪ ،‬و ﮐﻤﺎل ﺣﺴﻦ ﻓﻬﻢ و‬‫ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﻬﺎرت ﺧﻮد‪ ،‬در ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﺗﻤﯿﯿﺰ ﺗﺤﻘﯿﻖ از اﻟﺰام ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎزد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺛﺒـﺎت ﺗﺸـﯿﻊ ﻋﺒﺎﺳـﯿﻪ و دﯾﮕﺮ ﺳـﻼﻃﯿﻦ‪ ،‬ﮐﻪ در »ﻣﺠـﺎﻟﺲ« اﯾﺸﺎن را ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﺒﻄﻞ ﻣﺠﺎزﻓﺖ و اﻏﺮاق اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬در ﻧﻔﯽ اﻋﺘﻘﺎد‬‫ﺑﻄﻼن ﺧﻼﻓﺖ ﺛﻼﺛﻪ از ﺳﻼﻃﯿﻦ ﺳﺎﺑﻘﯿﻦ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﮕﺮ ﻧﻤﯽﺑﯿﻨﯽ ﮐﻪ ﻣﯿﺮزا ﻣﺨﺪوم ﺷﺮﯾﻔﯽ در »ﻧﻮاﻗﺺ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 160‬از ‪210‬‬‫ﻟﻮ ﮐﺎن اﻻﻣﺮ ﮐﻤﺎ اﺑﺘـﺪﻋﻪ اﻟﺮاﻓﻀـﮥ اﻟﻐﺎﻟﯿـﮥ ﻟﻢ ﻟﻢ ﯾﺼـﺮح ﺑﻪ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ زﻣﺎن ﺧﻼﻓﺘﻪ؟ و ﻗﺪ ﻣﺮ ﻣﺜﻞ ذﻟﮏ ﻓﻼ ﻧﻄﻮل‪ ،‬و ﻟﻢ ﻟﻢ‬‫ﺗﻨﺎد ﺑﻪ ﻓﺎﻃﻤﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬ﻣﺼﺎﺋﺐ اﻟﻨﻮاﺻﺐ أواﺋﻞ اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪261 :‬‬‫ﻋﻨﻬﺎ؟ و أي ﺗﻘﯿﮥ ﺗﺘﺼﻮر ﻓﯽ ﺷﺄﻧﻬﺎ و ﻫﯽ ﻣﻤﻦ ﮐﺎﻧﺖ ﺗﺨﺎف؟ و ﻟﻤﻦ ﮐﺎن ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺳﺒﯿﻞ؟‬‫و ﺧﺼﻮﺻﺎ ﻗﺪ ﺑﺸـﺮﻫﺎ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺄﻧﮏ ﺳﺘﻠﺤﻘﯿﻦ ﺑﯽ‪ ،‬و ﻫﯽ ﮐﺎﻧﺖ ﺗﻌﻠﻢ ﻗﺮب اﻟﻤﻮت ﺑﺨﺒﺮ اﺑﯿﻬﺎ اﻟﺼﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و‬‫ﯾﺰول اﻟﺨﻮف ﻋﻦ ﮐـﻞ ذي ﺟﺒﻦ ﺑﻌـﺪ ﺗﺤﻘﻖ اﻟﻤﻮت‪ ،‬ﻓﻀـﻼ ﻋﻦ ﻣﺜﻠﻬـﺎ اﻟﺘﯽ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻗﻠﺒﻬـﺎ ﺿـﻌﯿﻔﺎ‪ ،‬و ﻣﺜـﻞ ذﻟﮏ ﻧﻘﻮل ﻓﯽ ﮐﻞ اﺋﻤـﮥ اﻫﻞ‬‫اﻟﺒﯿﺖ‪ ،‬و ﻻ ﺳـﯿﻤﺎ ﻓﯽ زﻣﺎن ﺑﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬و ﻫﻢ ﮐﺎﻧﻮا ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ ﻻ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﺗﯿﻢ و ﺑﻨﯽ ﻋـﺪي‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﺘﻌﺼـﺒﻮا ﻟﻠﺸـﯿﺨﯿﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺎﻃﻞ‪ ،‬ﺑﻞ‬‫ﻟﻢ ﯾﻨﺺ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﻌﺒﺎﺳـﯿﻮن ﻋﻠﯽ ﺑﻄﻼن ﺧﻼﻓـﮥ اﻟﺜﻠﺜـﮥ؟ و ﮐﺎن ﻓﯿﻪ ﺗﻘﻮﯾـﮥ ﻟﺒﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ و ان اﻟﺨﻼﻓـﮥ ﺣﻘﻬﻢ‪ ،‬و ﻣﻠﺨﺺ اﻟﮑﻼم ان اﻟﺒﺪﻋـﮥ و‬‫اﻟﺮﻓﺾ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻻزﻣﻨﮥ ﮐﺎﻧﺖ ﺿـﻌﯿﻔﮥ‪ ،‬ﻟﻘﻮة اﻻﺳـﻼم و ﻗﺮب اﻟﻮﺣﯽ‪ ،‬و ﮐﺜﺮة اﻟﻌﻠﻤﺎء و اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ اﻟﻤﺨﻠﺼـﯿﻦ اﻟﺬاﺑﯿﻦ ﻋﻦ ﺣﺮﯾﻢ ﻟا ﺪﯾﻦ‪ ،‬و‬‫ﻟﺬﻟﮏ ﻟﻢ ﯾﻮﺟﺪ ﺳـﻠﻄﺎن راﻓﻀـﯽ اﻟﯽ ﻗﺮب زﻣﺎﻧﻨﺎ ﻫﺬا‪ ،‬ﻣﻊ ﮐﺜﺮة اﻟﺪواﻋﯽ اﻟﺸﯿﻄﺎﻧﯿﮥ اﻟﺸﻬﻮاﻧﯿﮥ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﺑﻌﺪ اﻟﻮﺣﯽ و ﻗﻞ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و‬‫ﻏﻠﺐ ﺣﺐ اﻟـﺪﻧﯿﺎ ﻋﻠﯽ اﻫﻠﻬﺎ‪ ،‬ﻗـﺪ ﺻﺎر اﻻﻣﺮ ﮐﻤﺎ ﺗﺮي‪ ،‬ﻧﻌﻮذ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﻦ ﺷـﺮوره اﻟﻌﺎﺟﻠـﮥ و اﻻﺟﻠـﮥ‪ ،‬و ﻣﺎ ﯾﻘﺎل ﻣﻦ رﻓﺾ آل ﺑﻮﯾﻪ ﻓﻠﯿﺲ ﮐﻤﺎ‬‫ﯾﻘـﺎل‪ ،‬ﺑـﻞ ﮐﺎن رﻓﻀـﻬﻢ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﺄن اﻟﺨﻼﻓـﮥ ﮐﺎﻧﺖ ﺣﻖ ﻋﻠﯽ ﻻ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻟﻢ ﯾﮑﻮﻧﻮا ﯾﻨﺎﻟﻮن ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﺑﻞ ﯾﺮﺿﻮن ﻋﻨﻬﻢ اﻟـﺦ‪-‬‬‫اﻟﻨﻮاﻗﺾ‪ -‬اﻟﺪﻟﯿﻞ اﻟﺘﺎﺳﻊ ﻣﻦ ادﻟﮥ ﺧﻼﻓﮥ اﻟﺜﻠﺜﮥ‪.‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻧﻮاﻗﺾ« اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻄﻼن ﺧﻼﻓﺖ ﺛﻼﺛﻪ را از ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس ﺑﺼـﺮاﺣﺖ ﺗﻤﺎم ﻧﻔﯽ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن را‬‫از ﺑﺪﻋﺖ و رﻓﺾ ﺑﺮ ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬و اﻓﺎده ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ در زﻣﺎﻧﺸﺎن ﻗﻮت اﺳﻼم و ﻗﺮب وﺣﯽ‪ ،‬و ﮐﺜﺮت ﻋﺎﻟﻤﯿﻦ ﻋﺎرﻓﯿﻦ ﻣﺨﻠﺼﯿﻦ ذاﺑﯿﻦ از‬‫ﺣﺮﯾﻢ دﯾﻦ ﻣﺤﻘﻖ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺴﺒﺐ آن ﺑﺪﻋﺖ و رﻓﺾ ﺿﻌﯿﻒ ﺑﻮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ ﮐﻪ ﺗـﺎ ﻗﺮب زﻣـﺎن او ﺳـﻠﻄﺎن راﻓﻀـﯽ ﯾـﺎﻓﺖ ﻧﺸـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺴـﺒﺐ ﮐﻤﺎل اﺧﺘﻼل دﻣﺎغ‪ ،‬رﻓﺾ آل ﺑﻮﯾﻪ را ﻫﻢ ﻧﻔﯽ‬‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و زﺑﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪262 :‬‬‫را ﺑﭽﻨﯿﻦ ﺑﻬﺘﺎن و ﻫﺬﯾﺎن ﺳﺮاﺳﺮ ﺑﻄﻼن‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﺘﺐ ﺗﻮارﯾﺦ ﺑﺮاي ﺗﮑﺬﯾﺐ آن واﻓﯽ و ﮐﺎﻓﯽ ]‪ [1‬اﺳﺖ ﻣﯽآﻻﯾﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ﺑﺮاي اﺑﻄﺎل ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺬب ﺻﺮﯾﺢ‪ ،‬و اﻏﺮاق ﻓﻀﯿﺢ ﺗﺸﯿﻊ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺎس و دﯾﮕﺮ ﺳﻼﻃﯿﻦ را‪ ،‬و ﻟﻮ ﮐﺎن ﻋﺎﻣﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪،‬‬‫ﮐﻤﺎل اﻧﻬﻤﺎك اﮐﺎﺑﺮ ﺣﻀﺮات ﺳﻨّﯿﻪ در ﮐﺬب و ﻣﺒﺎﻫﺘﻪ و ﻣﺠﺎدﻟﻪ و ﻣﮑﺎﺑﺮه واﺿﺢ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫اﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﻓﺮﻣﻮده‪ :‬و ﺟﺎﺣﻆ ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ ﺑﯿﭽﺎره ﺑﺎ وﺟﻮد ﻣﺠﺎﻫﺮ ﺑﻮدن او ﺑﺤﺐ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺑﺘﺄﻟﯿﻒ رﺳﺎﻟﻪ ﻏّﺮا ]‪.[2‬‬‫ﭘﺲ ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑﺮ ﺟﺎﺣﻆ ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ رأﻓﺖ و ﺷﻔﻘﺖ و ﻟﻄﻒ دادﻧﺪ‪ ،‬و از ﺷﺪت ﻋﺪاوت و ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ او ﺧﺒﺮي ﺑﺮ‬‫ﻧﻤﯽدارﻧــﺪ‪ ،‬و از ﺧﺮاﻓــﺎت و ﻫﻔـﻮات او را در ﺗـﻮﺟﯿﻪ ﻣﻄـﺎﻋﻦ ﺑﻨﻔﺲ رﺳـﻮل ﻗﻄـﻊ ﻧﻈﺮ ﻣﯽﺳﺎزﻧــﺪ و ﻧﻤﯽداﻧﻨــﺪ ﮐـﻪ ﺑﻨـﺎﺻﺒﯽ او ﺟﻨـﺎب‬‫ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﺸﻨﯿﻌﺎت و اﺳﺘﻬﺰاءات ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ‪ ،‬ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺑﺴﺎﺣﺖ ﻋﻠﯿﺎي ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‬‫رﺳﺎﻟﻪ »ﻏﺮاء« ﺟﺎﺣﻆ اﺳﺎس ﻣﺬﻫﺐ ﺣﺎﻣﯿﺎﻧﺶ را وﯾﺮان ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫و ﺗـﺄﻟﯿﻒ رﺳـﺎﻟﻪ ﻏّﺮا ﺟﺎﺣﻆ را وﻗﺘﯽ ﻣﻔﯿـﺪ ﻣﯽاﻓﺘﺎد‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮ ﺧﻼف آن ﻣﺮﺗﮑﺐ ﺗﻌﺼـﺒﺎت ﻓﺎﺣﺸﻪ‪ ،‬در ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺑﺠﻨﺎب اﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻪ ]‪ [1‬ﺧﻮد ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ در اواﺧﺮ ﺑﺎب اول ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﺑﺂﻧﮑﻪ ﺧﺎﻧﺪان آل ﺑﻮﯾﻪ از ﻏﻼت اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ذﮐﺮ آل‬‫ﺑﻮﯾﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و اﯾﻦ ﺧﺎﻧـﺪان ﻫﻤﻪ از ﻏﻼـت اﺛﻨـﺎ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﻬﻤﯿﻦ ﺳـﺒﺐ در اﯾﻦ ﺑﻼد ﮐﻪ ﻣـﺬﮐﻮر ﺷـﺪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﻓﺮاﻫﻢ آﻣﺪﻧـﺪ و‬‫آذرﺑﯿﺠﺎن و ﺧﺮاﺳﺎن و ﺟﺮﺟﺎن و ﻣﺎزﻧﺪران و ﺟﯿﻼن و ﺟﺒﺎل دﯾﻠﻢ ﮐﻪ آﺧﺮﻫﺎ در ﻗﻠﻤﺮو دﯾﺎﻟﻤﻪ آﻣﺪه ﺑﻮد ﻣﻮﺟﺐ ﻏﻠﺒﻪ اﯾﻦ ﻣﺬﻫﺐ ﺷﺪ‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 161‬از ‪210‬‬‫ﻋﻠﻤﺎء اﯾﻦ ﻣﺬﻫﺐ ﺑﺴﯿﺎر ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ و ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺜﯿﺮه ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ‪ .‬ﺗﺤﻔﻪ ص ‪.21‬‬‫]‪ [2‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪.28‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪263 :‬‬‫اﻟﺴﻼم ﻧﻤﯽﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻋﺠﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑـﺎر ﺑـﺎر ﺑﮑﻤـﺎل اﻓﺘﺨـﺎر‪ ،‬اﺣﺘﺠـﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل ﺑﺮﺳـﺎﻟﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﮐﻪ در ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴـﻼم ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻧﻤﯽداﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﺑﻨﯿﺎن ﻣﺬﻫﺐ ﺣﻀﺮات أﻫﻞ ﺳﻨﺖ را از ﺑﯿﺦ ﻣﯽﮐﻨﺪ زﯾﺮا ﮐﻪ از آن اﻓﻀﻠﯿﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و ﺣﻀـﺮات أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم ﮐﻤﺎل ﻇﻬﻮر و وﺿﻮح ﭘﯿﺪاﺳﺖ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ أﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ‪ ،‬أﻓﻀﻠﯿﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم را ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﯿﻦ ﺑـﺪﻋﺖ و ﺿـﻼل ﻣﯽداﻧﻨـﺪ و آن را ﻣﺨﺎﻟﻒ آﯾﺎت و رواﯾﺎت ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﯽﭘﻨﺪارﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻣﻌﺘﻘﺪﯾﻦ آن ﻧﻬﺎﯾﺖ‬‫ﻃﻌﻦ و ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﻣﯽزﻧﻨـﺪ‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ از ﺻـﺪر »ﺗﺤﻔﻪ« و دﯾﮕﺮ ﻣﻘﺎﻣﺎت آن و ﻏﯿﺮ آن ﺗﻮان درﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻏﺎﻟﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ ﻇﻬﻮر ﺣﻘﯿﻘﺖ‬‫ﺣﺎل‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﺳﺘﺒﺸﺎر و اﻓﺘﺨﺎر ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺑﺮﺳﺎﻟﻪ ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬ﻣﺒﺪل ﺑﮑﻤﺎل اﻧﺰﻋﺎج و اﻧﻀﺠﺎر ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺟﻮاب ﺗﺸّﺒﺚ رﺷﯿﺪ‬‫ﺑﺮﺳـﺎﻟﻪ ﺟﺎﺣـﻆ ﺑﺮاي دﻓﻊ ﻧـﺎﺻﺒﯿﺖ‪ ،‬ﺑﻮﺟﻮه ﻋﺪﯾـﺪه ﻗـﺎﻃﻌﻪ و ادﻟﻪ ﻣﺘﯿﻨﻪ ﺳـﺎﻃﻌﻪ ﮔﺬﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ در اﯾﻦ ﺟﺎ ﺟﻮاب آن ﺑﻮﺟﻬﯽ ﺟﺪﯾـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ‬‫ﻣﻮﺟﺐ ﻣﺰﯾﺪ اﺣﺘﺮاق و اﻧﺰﻋﺎج و اﺧﺘﻼج ﺣﻀﺮات ﺑﺎﺷﺪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﻢ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺷـﻤﺲ اﻻﺋﻤﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﺘﺎر اﻟﮑﺮدري اﻟﻌﻤﺎدي ﮐﻪ از اﮐﺎﺑﺮ أﺋﻤﻪ ﺣﻨﻔﯿﯿﻦ‪ ،‬و أﺟﻠﻪ اﺳﺎﻃﯿﻦ دﯾﻦ اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪،‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﺼـﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻮﻓﺎ اﻟﻘﺮﺷـﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺤﺎﻣﺪ او از‬‫»ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮه« ]‪1‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮدري از اﻋﺎﻇﻢ ﻋﻠﻤﺎي ﺣﻨﻔﯿﻪ اﺳﺖ‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ و ﮐﺘـﺎﺋﺐ »اﻋﻼـم اﻻﺧﯿـﺎر« ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﮐﻔﻮي ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ در ﮐﺘـﺎب »اﻟﺠﻮاﻫﺮ اﻟﻤﻀـﯿﺌﮥ ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻨﻔﯿـﮥ« ﺑﺘﺮﺟﻤﻪ او‬‫ﮔﻔﺘﻪ«‪ [1] :‬ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة ج ‪ 1‬ص ‪.268‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪264 :‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴـﺘﺎر ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻌﻤﺎدي اﻟﮑﺮدري ﻧﺴـﺒﮥ اﻟﯽ اﻟﺠﺪ اﻟﻤﻨﺘﺴﺐ إﻟﯿﻪ اﻟﺒﺮاﯾﻘﯿﻨﯽ‪ ،‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﺑﺮاﯾﻘﯿﻦ‪ ،‬ﻗﺼـﺒﮥ ﻣﻦ ﻗﺼﺒﺎت ﮐﺮدر‪،‬‬‫ﻣﻦ أﻋﻤﺎل ﺟﺮﺟﺎﻧﯿﮥ ﺧﻮارزم‪ ،‬اﻟﻤﻨﻌﻮت ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﮐﻨﯿﺘﻪ أﺑﻮ اﻟﻮﺟﺪ‪ ،‬ﮐﺎن اﺳﺘﺎذ اﻻﺋﻤﮥ ﻋﻠﯽ اﻻﻃﻼق و اﻟﻤﻮﻓﻮد إﻟﯿﻪ ﻣﻦ اﻵﻓﺎق‪.‬‬‫ﻗﺮأ ﺑﺨﻮارزم ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺦ ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺪﯾﻦ ﻧﺎﺻﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﮑﺎرم ﻋﺒﺪ اﻟﺴﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻈﻬﺮي ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻤﻐﺮب«‪.‬‬‫ﺛﻢ رﺣـﻞ اﻟﯽ ﻣﺎ وراء اﻟﻨﻬﺮ‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺴـﻤﺮﻗﻨﺪ ﻋﻠﯽ ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم ﺑﺮﻫﺎن اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺠﻠﯿﻞ اﻟﻤﺮﻏﯿﻨﺎﻧﯽ‬‫ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻬﺪاﯾﮥ« و اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺠﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﻬﺎري اﻟﺴﻤﺮﻗﻨﺪي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻣﺎم زاده‪ ،‬و ﺳﻤﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻨﻬﻢ‪.‬‬‫و ﺗﻔﻘﻪ ﺑﺒﺨـﺎري ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻼﻣـﮥ ﺑـﺪر اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ ﺷـﺮف اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻌﻘﯿﻠﯽ‪ ،‬و‬‫اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻋﻤﺎد اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﻼء ﻋﻤﺮ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺰرﻧﺠﺮي‪ ،‬و اﻟﺰاﻫـﺪ زﯾﻦ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻌﺘﺎﺑﯽ‪ ،‬و‬‫اﻟﺸـﯿﺦ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺼﺎﺑﻮﻧﯽ اﻟﺒﺨﺎرﯾﯿﻦ‪ ،‬و اﻻﻣﺎم ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﺤﺎﺳﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر ﻗﺎﺿﯽ ﺧﺎن‪ ،‬و‬‫اﻟﺸـﯿﺦ ﻗﻄﺐ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﺘﺢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺴﺮﺧﺴـﯽ‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ ﻋﻤﺎد اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﺤﺎﻣﺪ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻔﺎرﻧﺎﻣﯽ و اﻟﺸﯿﺦ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﺴﻠﻔﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ و ﺳﻤﻊ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ و اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻨﻬﻢ‪.‬‬‫و ﺑﺮع ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﻤﺬاﻫﺐ‪ ،‬و اﺣﯿﺎء ﻋﻠﻢ اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ اﻧﺪراﺳﻪ ﻣﻦ زﻣﺎن اﻟﻘﺎﺿﯽ أﺑﯽ زﯾﺪ اﻟﺪﺑﻮﺳﯽ‪ ،‬و ﺷﻤﺲ اﻻﺋﻤﮥ اﻟﺴﺮﺧﺴﯽ‪.‬‬‫ﺗﻔﻘﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﺧﻠـﻖ ﮐـﺜﯿﺮ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﻼﻣـﮥ ﺑـﺪر اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﻮد ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﮑﺮدي ﻋﺮف ﺑﺨـﻮاﻫﺮزاده و ﻫﻮ اﺑﻦ اﺧﺘﻪ‪ ،‬و ﺷـﯿﺦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 162‬از ‪210‬‬‫اﻟﺸﯿﻮخ ﺳﯿﻒ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪265 :‬‬‫اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻈﻬﺮ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺒﺎﺧﺮزي‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ ﺳﺮاج اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻘﺮﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ ﺳﺮاج اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫اﻟﺰاﻫﺪي‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ ﺣﻤﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺮاﺷﯽ اﻟﻀﺮﯾﺮ‪ ،‬و اﻻﻣﺎم ﺣﺎﻓﻆ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻧﺼﺮ‪.‬‬‫ﻣﺎت ﺑﺒﺨﺎري ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ ﺗﺎﺳﻊ ﻣﺤﺮم ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ارﺑﻌﯿﻦ و ﺳـﺘﻤﺎﺋﻪ‪ ،‬و دﻓﻦ ﺑﺴﺒﺬﻣﻮن ﻋﻨﺪ ﻗﺒﺮ اﻻﺳﺘﺎذ أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﯾﻌﻘﻮب اﻟﺴﺒﺬﻣﻮﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﻧﺼﻒ ﻓﺮﺳﺦ ﻣﻦ اﻟﺒﻠﺪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻮﻟﺪه ﺑﺒﺮاﯾﻘﯿﻦ ﻓﯽ ﺛﺎﻣﻦ ﻋﺸﺮ ذي اﻟﻘﻌﺪة ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ]‪» [1‬و‬‫ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﮐﻔﻮي در »ﮐﺘﺎﺋﺐ اﻋﻼم اﻻﺧﯿﺎر« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﻮﻓﻮد إﻟﯿﻪ ﻣﻦ اﻵﻓﺎق‪ ،‬ﻣﺮﺿﯽ اﻟﺸﻤﺎﺋﻞ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻊ ﻣﮑﺎرم اﻻﺧﻼق‪ ،‬ﺑﺪر اﻻﻣﮥ‪ ،‬ﺷﻤﺲ اﻻﺋﻤﮥ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﺘﺎر ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﻟﻌﻤﺎدي اﻟﮑﺮدري اﻟﺒﺮاﯾﻘﯿﻨﯽ‪ ،‬ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﺒﺎء ﺛﺎﻧﯽ اﻟﺤﺮوف‪ ،‬و اﻟﺮاء اﻟﻤﻬﻤﻠـﮥ و اﻻﻟﻒ و اﻟﯿﺎء آﺧﺮ اﻟﺤﺮوف ﺛﻢ ﺑﮑﺴـﺮ اﻟﻘﺎف و اﻟﯿﺎء و اﻟﻨﻮن‪،‬‬‫ﻗﺼﺒﮥ ﻣﻦ ﻗﺼﺒﺎت ﮐﺮدر ﮐﺠﻌﻔﺮ‪ ،‬ﻧﺎﺣﯿﮥ ﻣﻦ أﻋﻤﺎل ﺟﺮﺟﺎﻧﯿﮥ ﺧﻮارزم‪.‬‬‫و ﻓﯽ اﻟﻘﺎﻣﻮس‪ :‬و ﮐﺮدر ﮐﺠﻌﻔﺮ ﻧﺎﺣﯿـﮥ ﺑﺎﻟﻌﺠﻢ‪ ،‬و اﻟﻤﻀـﺒﻮط ﻓﯽ ﻧﺴـﺨﺘﯽ ﻣﻦ اﻟﻘﺎﻣﻮس ﺗﺮاﺗﻘﯿﻦ ﺑﺎﻟﺘﺎء ﺛﺎﻟﺚ اﻟﺤﺮوف ﺛﻢ ﺑﺎﻟﺮاء و اﻻﻟﻒ و‬‫اﻟﺘﺎء أﯾﻀﺎ‪ ،‬ﻫﯽ ﻗﺮﯾﮥ ﺑﺒﻼد اﻟﻌﺠﻢ و ﻫﯽ ﻗﺼﺒﮥ ﮐﺮدر‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯿﻬﺎ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و ﻧﺸﺄ ﺑﺨﻮارزم‪ ،‬و ﻗﺮأ اﻻدب ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺦ ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺪﯾﻦ ﻧﺎﺻﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﮑﺎرم ﺻﺎﺣﺐ » ﻟا ﻤﻐﺮب«‬‫ﺗﻠﻤﯿﺬ اﻟﻌّﻠﺎﻣﮥ اﻟﺰﻣﺨﺸﺮي‪ [1] .‬اﻟﺠﻮاﻫﺮ اﻟﻤﻀﯿﺌﮥ ص ‪ 232‬ﺑﺎب ﻣﻦ اﺳﻤﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻦ ﺣﺮف اﻟﻤﯿﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪266 :‬‬‫ﺛﻢ ﻃﻠﺐ اﻟﻌﻠﻢ و اﺟﻠـﻮﻟﯽ ]‪ ،[1‬و اﺟﺘﻬـﺪ ﻓﯽ ﺗﺤﺼـﯿﻞ اﻟﻌﺰ و اﻟﻌﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺼـﺮف ﻋﻨﺎن ﻋﻨﻪ اﻟﯽ ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻟﻔﻀـﻼء‪ ،‬و أﺧـﺬ ﻋﻦ ﮐﺒﺎر ﻟا ﻔﻘﻬﺎء و‬‫أﻋﻼم اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻗﺮن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺴﺎﻋﯿﻪ ﺑﺎﻟﻨﺠﺎح‪ ،‬و ﺟﻌﻞ ﺻـﯿﺘﻪ اﻟﻄﯿﺎر ﻣﻮﻓﻮر اﻟﺠﻨﺎح‪ ،‬أﺧـﺬ ﻋﻦ ﺟﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮ ﻻ ﯾﺤﯿﻂ ﺑﻬﺎ اﻟﺤـﺪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻀـﺒﻄﻬﺎ‬‫اﻟﻌ ﺪ ‪.‬‬
‫ﮐﺎن ﻗﺪ وﺻﻞ اﻟﯽ ﺧﺪﻣﮥ اﻟﺮﺟﺎل ﻣﻦ أﺻـﺤﺎب اﻟﮑﺘﯿﺒﮥ اﻟﺘﺎﺳـﻌﮥ‪ ،‬و اﻟﻌﺎﺷـﺮة‪ ،‬و اﻟﺤﺎدﯾﮥ ﻋﺸـﺮ‪ ،‬و أﺧﺬ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﺳﻤﻊ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ و اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و‬‫ﺑﺮع ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﻤﺬاﻫﺐ‪ ،‬و ﮐﺎن اﺳـﺘﺎذ اﻻﺋﻤﮥ ﻋﻠﯽ اﻻﻃﻼق‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ اﻟﻄﻠﺒﮥ ﺗﺮﺣﻞ إﻟﯿﻪ ﻣﻦ اﻵﻓﺎق‪ ،‬رﺣﻞ ﻓﯽ اول ﻣﺮة ﻓﯽ ﺣﺎل ﺻـﻐﺮه اﻟﯽ‬‫ﺳﻤﺮﻗﻨـﺪ‪ ،‬و ﻗﺮأ ﻣﻦ اﻟﻔﺮوع ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم رﮐﻦ اﻻﺳـﻼم اﻟﻤﻔﺘﯽ اﻣﺎم زاده ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب »اﻟﺸـﺮﯾﻌﮥ«‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗـﺪم‬‫ﺑﺨﺎرا‪ ،‬و أﺧﺬ ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻋﻤﺎد اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺰرﻧﺠﺮي‪.‬‬‫اﻟﯽ أن ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎت ﺑﺒﺨﺎري ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ ﺗﺎﺳﻊ اﻟﻤﺤﺮم ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و أرﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ ]‪.[2‬‬‫»در ﮐﺘﺎب »رد ﻣﻄﺎﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ« از ﮐﺘﺎب »ﻣﻨﺨﻮل« ﻏﺰاﻟﯽ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟ َْﺤْﻤُﺪ ﻟ ِﱠﻠِﻪ َرﱢب اﻟ ْﻌﺎﻟَِﻤﯿَﻦ و اﻟﺼﻠﻮة ﻋﻠﯽ ﺳﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ ﻣﺤﻤﺪ و آﻟﻪ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ اﻟﻌﺎﻣﻠﯿﻦ‪.‬‬‫و ﺑﻌﺪ ﻓﺎﻧﯽ ﻣﺎ ﮐﻨﺖ اﺳـﻤﻊ ﺷـﻔﻌﻮﯾﺎ ﯾﺬم اﻣﺎم اﻻﺋﻤﮥ و ﺳـﺮاج اﻻﻣﮥ أﺑﺎ ﺣﻨﯿﻔﮥ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﯾﻄﻌﻦ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﯾﺴـﯿﯽء اﻟﻘﻮل ﺑﻪ‪ ،‬و ﯾﻠﻌﻨﻪ‪ ،‬ﺑﻞ‬‫أراﻫﻢ ﯾﺘﻘﺮﺑﻮن اﻟﯽ أﺗﺒـﺎﻋﻪ و ﯾﺘﻮددون اﻟﯽ أﺷـﯿﺎﻋﻪ اﻻ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟـﮥ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻢ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﺒﻐﻀﻮن ﻟﺒـﺪﻋﺘﻬﻢ‪ ،‬و ﯾﻌﺎدون ﻟﻌـﺪاوﺗﻬﻢ‪ ،‬ﺣﺘﯽ دﺧﻠﺖ‬‫ﺣﻠﺐ ﻃﻬﺮﻫﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ ﻋﻦ اﻟﺒﺪع‪ ،‬ﻓﺴﻤﻌﺖ ]‪ [1‬اﺟﻠﻮﻟﯽ اﻟﺮﺟﻞ‪ :‬ﺧﺮج ﻣﻦ ﺑﻠﺪ اﻟﯽ ﺑﻠﺪ‬‫]‪ [2‬ﮐﺘﺎﺋﺐ اﻋﻼم اﻻﺧﺒﺎر ص ‪ 163‬ﻣﻦ اﻟﮑﺘﯿﺒﮥ اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ﻋﺸﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪267 :‬‬‫ﺑﻌﺪ ﻣﺪة ان ﻋﻼم اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﺸﻔﻌﻮﯾﮥ ﻟﻌﻦ أﺑﺎ ﺣﻨﯿﻔﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻧﮑﺮت ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎﻗﻞ و ﮐﺬﺑﺘﻪ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﺗـﻮاﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺳـﻤﻌﯽ ﻣﻦ ﺳـﮑﺎن ﻣـﺪارس اﻟﺸـﻔﻌﻮﯾﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﺘﻔّﻘﻬـﮥ ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬أﻧﻬﻢ ﯾﺴـﯿﺌﻮن اﻟﻘﻮل ﻓﯽ اﻟﺤﻨﻔﯿﯿﻦ و ﯾﺒﻐﻀﻮﻧﻬﻢ‪ ،‬و ﻓﯽ أﯾـﺪﯾﻬﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 163‬از ‪210‬‬‫ﮐﺘـﺎب ﻣﮑﺘﻮب ﻓﯿﻪ ﻣﻨـﺎﻇﺮة اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻊ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ‪ ،‬ﯾـﺬﮐﺮ ﻓﯿﻪ ان اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻧﺎﻇﺮه ﻓﻨﻈﺮه ﻋﻨﺪ‬‫ﻫﺎرون اﻟﺮﺷـﯿﺪ و ﮐّﻔﺮه‪ ،‬و ﻫﻢ ﯾﻌﺘﻘﺪون ﺻـﺤﮥ ذﻟﮏ و ﯾﺪرﺳﻮﻧﻪ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ ،‬ﺳـﺒﺤﺎن اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﮐﺎن ﺗﻠﻤﯿﺬ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ و اﺳﺘﻔﺎد ﻣﻨﻪ‬‫ﻋﻠﻢ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔـﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ ﯾﺘﺠﺮأ أن ﯾﻨﺎﻇﺮه و ﯾﻨﻈﺮه‪ ،‬و ﯾﺤﺎﺟﻪ و ﯾﺤﺠﻪ ﻓﻀـﻼ ﻋﻦ أن ﯾﻨﻈﺮه و ﯾﮑّﻔﺮه‪ ،‬ﻣﻊ ﻋﻠﻤﻪ ﻗﺒﺢ‬‫ذﻟﮏ ﻓﯽ اﻟﺸـﺮﯾﻌﮥ اﻟﻤﻄﻬﺮة‪ ،‬ﻓﻄﻠﺒﺖ ذﻟﮏ اﻟﻤﮑﺘﻮب ﻓﺄﺧﻔﻮه‪ ،‬و اﻻن وﻗﻌﺖ ﻓﯽ ﯾـﺪي ﺟﺰازة ﻣﮑﺘﻮب ﻓﯿﻬﺎ أن أﺑﺎ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻐﺰاﻟﯽ اﻟﻄﻮﺳـﯽ‬‫أﺣـﺪ رؤﺳﺎء اﻟﺸـﻔﻌﻮﯾﮥ ذﮐﺮ ﻓﯽ آﺧﺮ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻤﻮﺳﻮم »ﺑﺎﻟﻤﻨﺨﻮل ﻓﯽ اﻻﺻﻮل« ﺑﺎﺑﺎ ﻗـﺪم ﻓﯿﻪ ﻣـﺬﻫﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻋﻠﯽ ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻤﺬاﻫﺐ‪ ،‬و ﻓﻀـﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯽ ﺳﺎﺋﺮ أﺻـﺤﺎب اﻟﻤﻨﺎﺻﺐ‪ ،‬ﻣﺜﻞ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ‪ ،‬و أﺣﻤﺪ‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬رﺣﻤﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﺳـﻠﮏ ﻟﺘﺼﺤﯿﺢ دﻋﻮاه ﺛﻼث ﻣﺴﺎﻟﮏ‪ ،‬و ﻃﻌﻦ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و‬‫ﺧﺺ أﺑﺎ ﺣﻨﯿﻔﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺎﻟﺘﺸﻨﯿﻊ اﻟﻌﻈﯿﻢ‪ ،‬و اﻟﺘﻘﺒﯿﺢ اﻟﻌﻤﯿﻢ‪ ،‬و وﺻﻔﻪ ﺑﻤﺎ ﯾﺸﯿﺮ اﻟﯽ اﻧﻪ ﮐﺎن ﻣﻠﺤﺪا ﻻ ﻣﺆﻣﻨﺎ‪ ،‬ﻧﺤﻮ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻓﺄّﻣﺎ أﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔـﮥ ﻓﻘـﺪ ﻗّﻠﺐ اﻟﺸـﺮﯾﻌﮥ ﻇﻬﺮا ﻟﺒﻄﻦ‪ ،‬و ﺷّﻮش ﻣﺴـﻠﮑﻬﺎ‪ ،‬و ﺧﺮم ﻧﻈﺎﻣﻬﺎ‪ ،‬و ﺳـﻨﺬﮐﺮ ﺗﻤﺎﻣﻪ ﻓﯽ ﻣﻮﺿـﻌﻪ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ ‪.‬‬
‫ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻨﻔﺴﯽ‪ :‬ﻻ اﺗﯿﻘﻦ ﻫﺬا ﻣﺎ ﻟﻢ أﻃﻠﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻮﺳﻮم »ﺑﺎﻟﻤﻨﺨﻮل« ﻓﺘﻮﺳﻠﺖ ﺑﻄﺮﯾﻘﮥ اﻟﯽ ﺗﺤﺼﯿﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻮﺟﺪﺗﻪ ﺑﻌﺪ ﺟﻬﺪ ﺟﻬﯿﺪ ﻓﯽ زﻣﺎن ﻣﺪﯾﺪ‪،‬‬‫ﻓﻮﺟـﺪﺗﻪ ﮐﻤﺎ ﻧﺴﺦ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﺠﺰازة‪ ،‬ﻓﺄورد ﻓﯽ ﻗﻠﺒﯽ وﺟﺪا و ﺣﺰازة‪ ،‬ﻓﺒﺎن ﻟﯽ أن ﺗﻘﺮﺑﻬﻢ ﻓﯽ ﺑﻼد اﻟﻌﺠﻢ اﻟﯽ اﺻـﺤﺎب اﻻﻣﺎم اﻟﻤﻌﻈﻢ ﮐﺎن‬‫ﺗﻘﯿﮥ‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﯾﺮون ﻣﻦ ﺗﻘﺪﻣﻬﻢ و ﻗﺮﺑﻬﻢ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪268 :‬‬‫و ﺗﻌﺼـﺒﺎ ﻻـﻣﺮاﺋﻬﻢ‪ ،‬و أن ﺗﺒﻐﻀـﻬﻢ ﺑﻬﻢ ﻓﯽ ﻫـﺬه و ازراﺋﻬﻢ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻟﻘﺮﺑﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﺴـﻠﻄﺎن و ﻣﯿﻠﻪ إﻟﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﻻـح ﻟﯽ ﺑﺪﻻﻟـﮥ واﺿـﺤﮥ و أﻣﺎرة‬‫ﻻﺋﺤﮥ‪ ،‬أن اﻟﻘﻮم ﯾﻌﺮﻓﻮن أن أﺑﺎ ﺣﻨﯿﻔﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﻘﺪم‪ ،‬و اﻟﺤﺒﺮ اﻟﻤﻌّﻈﻢ‪ ،‬و اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺘﻘﯽ‪ ،‬و اﻟﺰاﻫﺪ اﻟﻨﻘﯽ ﻟﮑﻦ ﯾﻈﻬﺮون ﺧﻼف‬‫ﻣﺎ ﯾﻀـﻤﺮون‪ ،‬ﻃﻠﺒﺎ ﻟﻠﺮﺋﺎﺳـﮥ اﻟﮑﻠﯿـﮥ‪ ،‬و اﻟﺸـﻬﻮات اﻟﻨﻔﺴﺎﻧﯿـﮥ و اﻟﺤﻈﻮظ اﻟﺪﻧﯿﻮﯾـﮥ‪ ،‬و ﻣﺼـﺪاق ﻫـﺬه اﻟﺪﻋﻮي و ﺑﺮﻫﺎﻧﻬﺎ أن ﺧﯿﺎرﻫﻢ ﯾﺄﺧﺬون‬‫اﻟﺸـﻔﻌﮥ ﺑﺎﻟﺠﻮار‪ ،‬و أﻧﻪ ﻏﺼﺐ و ﻋـﺪوان ﻋﻨـﺪﻫﻢ‪ ،‬و ﯾﺘﻄﻬﺮون ﺑﻤﺎء اﻟﺤﻤﺎم و ﯾﻐﺘﺴـﻠﻮن ﺑﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻧﺠﺲ ﻋﻨـﺪﻫﻢ‪ ،‬و اﻟﺼـﻼة ﺑﺘﻠﮏ اﻟﻄﻬﺎرة‬‫ﺑﺎﻃﻠﮥ ﻋﻨﺪﻫﻢ‪ ،‬ﺑﻨﺎء ﻋﻠﯽ أن رﻣﺎد اﻟﻨﺠﺎﺳﮥ اﻟﻤﺤﺮﻗﮥ ﻧﺠﺲ ﻋﻨﺪﻫﻢ‪.‬‬‫و ﻗـﺪ ﺧﻠـﻂ ﺑﺎﻟﮑـﺎﺑﺲ ﻓﯽ اﻟﺤﻤـﺎم و ﺑﺒﻠﯿﻄﻪ‪ ،‬و أن اﻟﻨﺠﺎﺳـﮥ ﺗﺤﺘﺮق ﻓﯽ اﻻـﺗﻮن و أن أﺟﺰاء رﻣﺎدﻫﺎ ﺗﻘﻊ ﻓﯽ ﻣﺠﺮي اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﯿﺠﺮي ﻋﻠﯿﻬﺎ‬‫اﻟﻤـﺎء ﻓﯿﺘﻨﺠﺲ‪ ،‬و ﯾﺘﻌـﺎﻣﻠﻮن ﻓﯽ اﻟﺴﻮق ﺑﺎﻻﺧـﺬ و اﻟﻌﻄـﺎء ﺑـﺪون ﻗﻮﻟﻬﻢ‪ :‬ﺑﻌﺖ و اﺷﺘﺮﯾﺖ ﻓﯽ اﻟﻤﻄﻌﻮم و اﻟﻤﺸـﺮوب و اﻟﻤﻠﺒﻮس و أﻧﻪ ﺑﺎﻃﻞ‬‫ﻋﻨﺪﻫﻢ‪ ،‬و اﻟﻤﻘﺒﻮض ﺑﻨﺎء ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﮐﺎﻟﻤﻘﺒﻮض ﺑﺎﻟﻐﺼﺐ‪.‬‬‫و ﮐـﺬا ﯾﺒﯿﻌﻮن و ﯾﺸﺘﺮون ﻋﻠﯽ أﯾـﺪي ﺻﺒﯿﺎﻧﻬﻢ‪ ،‬و ﺗﺼـﺮﻓﺎﺗﻬﻢ ﻋﻨـﺪﻫﻢ ﺑﺎﻃﻠـﮥ‪ ،‬و ﯾﺰارﻋﻮن و اﻟﻤﺰارﻋـﮥ ﻋﻨـﺪﻫﻢ ﻓﺎﺳﺪة‪ ،‬و ﯾﺘﺰوﺟﻮن ﺑﺘﺰوﯾﺞ‬‫أوﻟﯿﺎء ﻓﺴﺎق و ﺗﺰوﯾﺠﻬﻢ ﻓﯽ ﻣﺬﻫﺒﻬﻢ ﺑﺎﻃﻞ‪.‬‬‫و ﮐﺬﻟﮏ أﻧﮑﺤﺘﻬﻢ ﺑﺤﻀﺮة اﻟﻔّﺴﺎق ﻓﺎﺳﺪة‪ ،‬ﻓﯿﻈﻬﺮ ﺑﻬﺬا أن أﻧﮑﺤﺘﻬﻢ ﻓﯽ اﻻﮐﺜﺮ ﺑﺎﻃﻠﮥ‪ ،‬و وﻃﺌﻬﻢ ﺑﻨﺎء ﻋﻠﯽ ﺗﻠﮏ اﻻﻧﮑﺤﮥ زﻧﺎء‪ ،‬و أوﻻدﻫﻢ‬‫أوﻻد زﻧﺎء‪ ،‬و ﻣﺎ ﯾﺄﮐﻠﻮن و ﯾﺸﺮﺑﻮن و ﯾﻠﺒﺴﻮن ﺣﺮام‪.‬‬‫و ﮐـﺬا ﻣﺎ ﯾﺠﻤﻌﻮن ﺑﺘﻠﮏ اﻟﻄﺮق‪ ،‬ﻓﺎن ﻗﺎﻟﻮا أﺧـﺬﻧﺎ ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ ﺑﻤـﺬﻫﺐ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔـﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ و أﻧﻪ ﺣﻖ‪ ،‬ﻓﻤﺎ ﺑﺎﻟﻬﻢ ﯾﻄﻌﻨﻮن ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﯾﻠﻌﻨﻮن؟ و ان ﻗﺎﻟﻮا ﻣﺬﻫﺒﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪269 :‬‬‫ﺑﺎﻃﻞ و ﻣﺬﻫﺒﻨﺎ ﺣﻖ ﻓﻤﺎ ﺑﺎﻟﻬﻢ ﯾﻼﺑﺴﻮن اﻟﻤﺤﻈﻮرات؟ و ﯾﻔﺎرﻗﻮن اﻟﻤﻨﻬّﯿﺎت‪ ،‬و ﯾﺒﺎرزون ﺑﺎﻟﻤﻌﺎﺻﯽ ﻟﻤﺎﻟﮏ اﻻواﻣﺮ و اﻟﻨﻮاﻫﯽ و ﻫﻢ ﯾﻌﻠﻤﻮن‬‫ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺘﻨﺎﻫﻮن ﻋﻨﻪ و ﻻ ﯾﺮﺟﻌﻮن‪ ،‬ﺑﻞ ﯾﺘﻌﺎوﻧﻮن ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ و ﯾﺘﻈﺎﻓﺮون‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﯾﻤﻮﺗﻮن و ﻻ ﯾﺘﻮﺑﻮن ﻋﻦ ذﻟﮏ و ﻻ ﯾﺘﺬﮐﺮون‪.‬‬‫و ﻣﻤﺎ ﯾﺆﯾﺪ ﻫﺬا و ﯾﻮﺿﺤﻪ اﻧﮏ ﺗﺮي أﻋﻠﻤﻬﻢ و أزﻫﺪﻫﻢ إذا ﺗﻤﮑﻦ ﻣﻦ أﻣﯿﺮ أو وزﯾﺮ ﯾﻌﺘﻘﺪ أﻧﻪ ﻇﺎﻟﻢ ﻏﺎﺷﻢ ﯾﺠﺮي ﻣﻌﻪ ﻓﯽ ﻫﻮاه‪ ،‬و ﯾﻮاﻓﻘﻪ‬‫ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻬﻮاه‪ ،‬ﻓﯿﻤﺪﺣﻪ ﻓﯽ وﺟﻬﻪ ﺑﻤﺎ ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻪ ﺣﺘﯽ ﯾﺼـّﻤﻪ و ﯾﻌﻤﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﺬﻫﺒﻪ أﻧﻪ ﻻ وﻻﯾﮥ ﻟﻬﺬا اﻻﻣﯿﺮ و اﻟﻮزﯾﺮ ﻋﻠﯽ أوﻻده اﻟﺼﻐﺎر ﺗﺰوﯾﺠﺎ‪ ،‬و‬‫ﻋﻠﯽ أﻣﻮاﻟﻬﻢ ﺑﯿﻌﺎ و ﺷـﺮاء‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺗﺰوﯾـﺞ ﺑﻨﺘﻪ اﻟﺒﮑﺮ اﻟﺒﺎﻟﻐـﮥ‪ ،‬ﻓﻀـﻼ ﻋﻦ أن ﯾﺜﺒﺖ ﻟﻪ وﻻﯾﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻤﻮم و أﻣﻮال اﻻﯾﺘﺎم و اﻻوﻗﺎف و أﻣﻮال‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 164‬از ‪210‬‬‫ﺑﯿﺖ اﻟﻤـﺎل‪ ،‬و أن ﺗﻮﻟﯿﺘﻪ ﻻـ ﺗﺼـﺢ‪ ،‬و أن اﻻﻧﮑﺤـﮥ ﺑﺤﻀـﺮة أﻣﺜـﺎﻟﻪ ﻻ ﺗﻨﻌﻘـﺪ‪ ،‬و ﻣﻊ ذﻟﮏ ﯾﺘﻘﻠـﺪ ﻣﻨﻪ اﻟﻘﻀﺎء‪ ،‬و اﻟﻨﻈﺮ ﻓﯽ اﻻوﻗﺎف و أﻣﻮال‬‫اﻟﯿﺘﺎﻣﯽ‪ ،‬ﻣﻊ اﻋﺘﻘﺎده أن ﺗﻮﻟﯿﺘﻪ ﺑﺎﻃﻠﮥ‪ ،‬و ﺗﻘّﻠﺪه ﻓﺎﺳﺪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻣﺪﺣﻪ اّﯾﺎه و اﻋﺎﻧﺘﻪ ﻇﺎﻟﻢ آﺛﻢ‪.‬‬‫ﺛﻢ رﺑﻤـﺎ ﺗﻌـﺪي ﻣﻦ ذﻟـﮏ اﻟﯽ اﻟﻮزارة‪ ،‬و ﺟﻤﻊ اﻟﻤﺎل ﺑﺎﻟﻄﺮق اﻟﻤﺤﺮﻣـﮥ‪ ،‬و ﯾﻈﻬﺮ ﻟﻪ اﻧﻪ ﻧﺎﺻـﺢ اﻣﯿﻦ‪ ،‬و ﺷـﻔﯿﻖ ﻣﺴـﮑﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻓﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ‬‫ﺧﺎﺋﻦ ﻣﺒﯿﻦ‪ ،‬ﻓﯿﺘﻠﻬﯽ ﺑﺎﻟﺮﺟﻞ ﺣﺘﯽ ﯾﺼﻞ اﻟﯽ اﻏﺮاض ﻓﺎﺳـﺪة ﻣﻦ اﻟﺘﻘﺪم ﻋﻠﯽ ﺑﺎﻟﻌﻮام و ﺟﻤﻊ اﻟﺤﻄﺎم و ﺗﺨﺮﯾﺐ اﻟﻤﺪارس و اﻟﺮﺑﺎﻃﺎت ﻣﻌﻨﯽ‪،‬‬‫ﺑﺘﻮﻟﯿﺘﻪ ﻣﻦ ﻻ ﯾﺼﻠﺢ ﻟﻬﺎ إذا ﻋﻠﻢ اﻧﻪ ﯾﺪﺧﻞ ﻣﻌﻪ ﻓﯽ ﻫﻮاه‪ ،‬و ﯾﻮاﻓﻘﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻬﻮاه‪ ،‬و ﺗﺮك اﻟﺼﺎﻟﺢ ﻟﻠﺘﺪرﯾﺲ و اﻟﻔﺘﯿﺎ‪ ،‬و ﻋﺪم ﺗﻤﮑﯿﻨﻪ ﻣﻦ ذﻟﮏ‬‫ﺧﻮﻓﺎ ﻣﻦ ان ﯾﺄﻣﺮ ﺑﺎﻟﻤﻌﺮوف و ﯾﻨﻬﯽ ﻋﻦ اﻟﻤﻨﮑﺮ‪ ،‬و ﯾﻨﮑﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻓﻌﺎﻟﻪ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺤﺴﻦ اﺣﻮاﻟﻪ‪.‬‬‫ﻓﻠﯿﻨﻈﺮ اﻟﻌﺎﻗﻞ اﻟﻤﻨﺼﻒ ان ﻣﻦ ﻫـﺬه ﺻـﻔﺎﺗﻪ ﻫﻞ ﯾﺼـﻠﺢ ان ﯾﻌﺘﻤﺪ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ اﻣﻮر اﻟﺪﯾﻦ و اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و ﯾﺆﺗﻤﻦ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺼﺎﻟﺢ‪ ،‬و ﯾﻔﻮض إﻟﯿﻪ‬‫ﺗﺪﺑﯿﺮ اﻟﻤﻤﻠﮑﮥ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﻫﺬه ﺻﻨﻌﺘﻪ ﻻ ﯾﺒﻌﺪ ﻣﻨﻪ أن ﯾﻌﺘﻘﺪ ﺣﻘﯿﮥ ﻣﺬﻫﺐ اﻻﻣﺎم أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻈﻬﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪270 :‬‬‫ﺧﻼﻓﻪ ﻟﯿﺤﺼﻞ ﻟﻪ اﻟﺮﯾﺎﺳﮥ اﻟﮑﻠﯿﮥ ]‪.[1‬‬‫»از ﻣﻼـﺣﻈﻪ اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﻤﺲ اﻻﺋﻤﻪ ﮐﺮدري در ﺣﻠﺐ ﻣﺮة ﺑﻌـﺪ اوﻟﯽ و ﮐﺮة ﺑﻌـﺪ اﺧﺮي‪ ،‬اﺳـﺘﻤﺎع ﻧﻤﻮد ﮐﻪ ﺣﻀـﺮات‬‫ﻣﺘﻔﻘﻬﯿﻦ ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺳـﮑﺎن ﻣﺪارس ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﺣﻨﻔﯿﯿﻦ را ﺑﺪ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن را دﺷﻤﻦ ﻣﯽدارﻧﺪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ در دﺳﺖ ﺧﻮد ﮐﺘﺎﺑﯽ دارﻧﺪ‪،‬‬‫ﮐﻪ در آن ﻣﻨـﺎﻇﺮه ﺷﺎﻓﻌﯽ ﺑﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﮑﺘﻮب اﺳﺖ‪ ،‬و در آن ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻓﻌﯽ ﻣﻨﺎﻇﺮه ﮐﺮد ﺑﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﭘﺲ‬‫ﻏـﺎﻟﺐ آﻣـﺪ ﺷـﺎﻓﻌﯽ ﺑﺮ ﻣﺤﻤـﺪ اﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬و ﺗﮑﻔﯿﺮ ﮐﺮد ﺷـﺎﻓﻌﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ را‪ ،‬و ﺣﻀـﺮات ﻣﺘﻔﻘﻬﯿﻦ ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ اﻋﺘﻘﺎد ﺻـﺤﺖ اﯾﻦ‬‫ﮐﺘﺎب دارﻧﺪ‪ ،‬و آن را درس ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷـﻤﺲ اﻻـﺋﻤﻪ ﻣﻄﻠﻊ ﮔﺮدﯾـﺪ ﺑﺮ ﺟﺰﺋﯽ ﮐﻪ در آن ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺑﻮد ﮐﻪ اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻏﺰاﻟﯽ ﻃﻮﺳـﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از رؤﺳﺎء ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬‫ﺣﺠـﮥ اﻻﺳـﻼم ﺳـﻨﯿﺎن ﺻﺎﺣﺐ »اﺣﯿﺎء اﻟﻌﻠﻮم« ذﮐﺮ ﮐﺮده در آﺧﺮ ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﮐﻪ ﻣﻮﺳﻮم اﺳﺖ »ﺑﻤﻨﺨﻮل ﻓﯽ اﻻﺻﻮل« ﺑﺎﺑﯽ را ﮐﻪ ﺗﻘـﺪﯾﻢ‬‫ﮐﺮده در آن ﻣﺬﻫﺐ ﺷﺎﻓﻌﯽ را ﺑﺮ ﺳﺎﺋﺮ ﻣﺬاﻫﺐ‪ ،‬و ﺗﻔﻀـﯿﻞ داده ﺷﺎﻓﻌﯽ را ﺑﺮ ﺳﺎﺋﺮ اﺻـﺤﺎب ﻣﻨﺎﺻﺐ‪ ،‬ﻣﺜﻞ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﻪ‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و اﺣﻤﺪ‪،‬‬‫و ﺳـﻠﻮك ﮐﺮده ﺑﺮاي ﺗﺼﺤﯿﺢ دﻋﻮاي ﺧﻮد ﺳﻪ ﻣﺴﻠﮏ‪ ،‬و ﻃﻌﻦ ﮐﺮده در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬و ﺧﺎص ﻧﻤﻮده أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﻪ را ﺑﺘﺸﻨﯿﻊ ﻋﻈﯿﻢ و ﺗﻘﺒﯿﺢ‬‫ﻋﻤﯿﻢ‪ ،‬و وﺻﻒ ﮐﺮده اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ را ﺑﺂﻧﭽﻪ اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﺑﺂﻧﮑﻪ اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ ﻣﻠﺤـﺪ ﺑﻮد ﻧﻪ ﻣﺆﻣﻦ‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﻗﻮل او‪ :‬ﻟﮑﻦ اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ ﭘﺲ ﺑـﺪرﺳﺘﯽ‬‫ﮐﻪ او ﻗﻠﺐ ﮐﺮده ﺷﺮﯾﻌﺖ را ﻇﻬﺮ آن را ﺑﺴﻮي ﺑﻄﻦ آن‪ ،‬و ﻣﺸﻮش ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻣﺴﻠﮏ ﺷﺮﯾﻌﺖ را‪ ،‬و ﻗﻄﻊ ﮐﺮد ﻧﻈﺎم آن را‪.‬‬‫و ﻫﺮ ﮔﺎه ﺷﻤﺲ اﻻﺋﻤﻪ اﯾﻦ ﺟﺰء را ﻣﻼﺣﻈﻪ ﮐﺮد ﺑﻨﻔﺲ ﺧﻮد ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺗﯿﻘﻦ ]‪ [1‬اﻟﺴﯿﻒ اﻟﻤﺴﻠﻮل ﻓﯽ اﻟﺮد ﻋﻠﯽ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﻨﺨﻮل‪ -‬اواﺋﻞ‬‫اﻟﮑﺘﺎب‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪271 :‬‬‫اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻧﻤﯽﮐﻨﻢ‪ ،‬ﺗـﺎ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﻄﻠﻊ ﻧﺸﻮم ﺑﺮ اﺻﻞ »ﻣﻨﺨﻮل« ﭘﺲ آﺧﺮ ﺗﻮﺳﻞ ﮐﺮد ﺑﻄﺮﯾﻘﻪ ﺑﺴﻮي ﺗﺤﺼـﯿﻞ ﮐﺘﺎب »ﻣﻨﺨﻮل« و ﺑﻌـﺪ ﺟﻬﺪ‬‫ﺟﻬﯿـﺪ و ﮐـّﺪ ﺷﺪﯾﺪ در زﻣﺎن ﻣﺪﯾﺪ اﺻﻞ »ﻣﻨﺨﻮل« را ﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه آن را ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬در آن ﻧﻘﻞ اﯾﻦ ﺟﺰء ﻣﻄﺎﺑﻖ واﻗﻊ ﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬و‬‫اﯾﻦ ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ اﻟﺘﻬﺎب و ﺳﻮزش در ﻗﻠﺐ ﺷﻤﺲ اﻻﺋﻤﻪ اﻧﺪاﺧﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه اﯾﻦ ﺳﺮ ﻣﮑﺘﻮب ﻣﮑﺸﻮف ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬ﺷﻤﺲ اﻻﺋﻤﻪ ﯾﻘﯿﻦ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﺑـﺂﻧﮑﻪ ﺗﻘﺮب ﺣﻀـﺮات ﺷـﺎﻓﻌﯿﻪ در ﺑﻼـد ﻋﺠﻢ ﺑﺴـﻮي اﺻـﺤﺎب اﻣـﺎم اﻋﻈﻢ ﺗﻘﯿﻪ ﺑـﻮده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺷـﺎﻓﻌﯿﻪ ﭼـﻮن در ﺑﻼـد ﻋﺠﻢ ﺗﻘـﺪم و ﻗﻮت‬‫ﺣﻀﺮات ﺣﻨﻔﯿﻪ دﯾﺪﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺳﺎﻟـﮏ ﻣﺴﺎﻟـﮏ ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﺒﺠﯿـﻞ اﯾﺸﺎن ﺑﺮاي ﺧﻮش آﻣـﺪ اﻣﺮ اﯾﺸﺎن ﮔﺮدﯾﺪﻧـﺪ‪ ،‬و در ﺣﻠﺐ ﺑﺮ ﺳـﺮ ﺣﻠﺐ ﺿـﺮوع ﺧﻼف و ﺑﻐﺾ و‬‫ﺗﺤﻘﯿﺮ و ازراء رﺳﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺳﻠﻄﺎن ﺣﻠﺐ ﺑﺤﻀﺮات ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ ﻣﯿﻞ دارد‪ ،‬و اﯾﺸﺎن ﻣﻘﺮﺑﺎن اوﯾﻨﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺗﻘﺮب ﺣﻀـﺮات ﺷـﺎﻓﻌﯿﻪ ﺑﺴـﻮي ﺣﻀـﺮات ﺣﻨﯿﻔﻪ‪ ،‬ﻣﺤﻤـﻮل ﺑﺮ ﻣﺼـﻠﺤﺖ و ﺗﻘﯿﻪ‪ ،‬و ﻣﻘﺒـﻮل ارﺑـﺎب ﻋﻘﻮل و اﺋﻤﻪ ﻓﺤﻮل ﺳـﻨﯿﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 165‬از ‪210‬‬‫ﻧﮕﺮدد‪ ،‬ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﺟﺎﺣﻆ رﺳﺎﻟﻪ ﻣﻨﺎﻗﺐ را‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ ﻇﻬﻮر ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و ﻋﺪاوت ﺷﺪﯾﺪه او از دﯾﮕﺮ ﮐﻠﻤﺎت او‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ او را از زﻣﺮه ﻫﺎﻟﮑﻪ‬‫ﻧﻮاﺻﺐ ﺑﺮارد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل او‪» :‬و ﻻح ﻟﯽ ﺑﺪﻻﻟـﮥ واﺿـﺤﮥ« اﻟـﺦ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺪﻻﻟﺖ واﺿـﺤﻪ ﺑﺮاي ﺷـﻤﺲ اﻻﺋﻤﮥ ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ﺣﻀـﺮات ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ‬‫ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ اﻣﺎم ﻣﻘﺪم‪ ،‬و ﺣﺒﺮ ﻣﻌﻈﻢ‪ ،‬و ﻋﺎﻟﻢ ﺗﻘﯽ‪ ،‬و زاﻫﺪ ﻧﻘﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻦ اﻇﻬﺎر ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺣﻀـﺮات ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ ﺧﻼف ﭼﯿﺰي را‬‫ﮐﻪ اﻋﺘﻘﺎد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮاي رﯾﺎﺳﺖ ﮐﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﺷﻬﻮات ﻧﻔﺴﺎﻧﯿﻪ‪ ،‬و ﺣﻈﻮظ دﻧﯿﻮﯾﻪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ اﮔﺮ ﺟﺎﺣﻆ ﻫﻢ اﻇﻬﺎر ﺧﻼف اﻋﺘﻘﺎد ﺧﻮد ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪272 :‬‬‫ﮐﺪام ﻣﻘﺎم اﺳﺘﻐﺮاب اﺳﺖ؟‬‫ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﻤﺲ اﻻﺋﻤـﮥ را ﻋﻠﻢ ﺑﻀـﻤﺎﺋﺮ ﺣﻀـﺮات ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ ﺑﻬﻢ رﺳﺪ و ﺑﺮ ﺧﻼف اﻇﻬﺎرﺷﺎن ﺣﮑﻢ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﺸﺎن اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ را اﻣﺎم‬‫ﻣﻘﺪم‪ ،‬و ﺣﺒﺮ ﻣﻌﻈﻢ‪ ،‬و ﻋﺎﻟﻢ ﺗﻘﯽ‪ ،‬و زاﻫﺪ ﻧﻘﯽ‪ ،‬ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬و ﺣﻀـﺮت رﺷﯿﺪ اﻇﻬﺎر ﻗﻮل را ﺑﺨﻼﻓﺖ ﻋﺒﺎس دﻟﯿﻞ ﻋﺪاوت ﺟﺎﺣﻆ ﻧﮕﺮداﻧﺪ‪،‬‬‫و ﮔﻤﺎن ﺑﺮد ﮐﻪ ﻋﺪاوت اﻣﺮ ﻗﻠﺒﯽ اﺳﺖ‪ ،‬اﻃﻼع ﺑﺮ آن ﺑﺪﻻﻟﺖ ﻗﻮل ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ان ﻫﺬا ﻟﺸﯽء ﻋﺠﺎب‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﯿﺎر ﺣﻀـﺮات ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ ﺷـﻔﻌﻪ ﺟﻮار ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ اﺧﺬ ﺷـﻔﻌﻪ ﺟﻮار ﻏﺼﺐ و ﻋﺪوان اﺳﺖ ﻧﺰد اﯾﺸﺎن‪ ،‬و‬‫ﻃﻬـﺎرت ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ ﺑﻤـﺎء ﺣﻤـﺎم‪ ،‬و ﻏﺴـﻞ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ ﺑﺂن و آن ﻧﺠﺲ اﺳﺖ ﻧﺰد اﯾﺸﺎن‪ ،‬و ﻧﻤﺎز ﺑﺎﯾﻦ ﻃﻬﺎرت ﻧﺰدﺷﺎن ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ‬‫ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ در ﺑﺎزار ﺑﺎﺧـﺬ و ﻋﻄﺎء ﻣﻄﻌﻮﻣﺎت و ﻣﺸـﺮوﺑﺎت و ﻣﻠﺒﻮﺳﺎت ﺑـﺪون ﻗﻮل ﺑﻌﺖ و اﺷﺘﺮﯾﺖ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﻧﺰد ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ ﺑﺎﻃﻞ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻘﺒﻮض ﺑـﺎﯾﻦ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﻧﺰدﺷﺎن ﻣﺜﻞ ﻣﻐﺼﻮب اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ ﻣﯽﻓﺮوﺷـﻨﺪ و اﺷﺘﺮاء ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ ﺑﺮ دﺳﺖ ﺻﺒﯿﺎن ﺧﻮد و ﺗﺼـﺮﻓﺎت‬‫ﺻﺒﯿﺎن ﻧﺰدﺷﺎن ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺰارﻋﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ و ﻣﺰارﻋﺖ ﻧﺰدﺷﺎن ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﺰوﯾـﺞ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ ﺑﺘﺰوﯾﺞ اوﻟﯿﺎء ﻓﺴﺎق‪ ،‬و ﺗﺰوﯾﺞ ﻓﺴﺎق‬‫در ﻣـﺬﻫﺒﺸﺎن ﺑﺎﻃـﻞ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ اﻧﮑﺤﻪﺷـﺎن ﺑﺤﻀـﺮت ﻓﺴـﺎق ﻓﺎﺳـﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اﻧﮑﺤﻪ ﺣﻀـﺮات ﺷـﺎﻓﻌﯿﻪ در اﮐﺜﺮ اوﻗﺎت ﺣﺴﺐ ﻣـﺬﻫﺐ‬‫ﺧﻮدﺷـﺎن ﺣﻈﯽ از ﺻـﺤﺖ ﻧـﺪارد‪ ،‬و وﻃﯿﺸـﺎن ﺑﻨـﺎﺑﺮ اﯾﻦ اﻧﮑﺤﻪ ﻋﯿﻦ وﻃﯽ ﺑﯽ ﻧﮑـﺎح اﺳﺖ‪ ،‬و اوﻻد اﯾﻨﻬﺎ اوﻻد ﺣﻼل اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻢ‬‫آﻧﮑﻪ ﻟﻔـﻆ زﻧـﺎ و ﺣﺮام ﻣﺜـﻞ ﻋﻼـﻣﻪ ﮐﺮدري ﺑﺮ زﺑـﺎن آرم‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﯽﺗﺮﺳﻢ ﮐﻪ ﺳـﻨﯿﻪ ﻣﻌﺎﺻـﺮﯾﻦ ﺑـﺪاﻣﻨﻢ آوﯾﺰﻧـﺪ‪ ،‬و ﻏﺒﺎر ﻣﺨﺎﺻـﻤﺖ و ﻋﻨﺎد‬‫اﻧﮕﯿﺰﻧﺪ‪ ،‬ﮔﻮ ﺣﻘﯿﺮ را در اﯾﻦ ﺣﮑﺎﯾﺖ ﭘﺮ ﻧﮑﺎﯾﺖ ﺟﺮﻣﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪273 :‬‬‫و ﻗﺼﻮري‪ ،‬و در ﻧﻘﻞ ﻗﻮل از ﻗﺎﺋﻞ ان )ﮐﺎﺋﻨﺎ ﻣﻦ ﮐﺎن( ﭼﻪ ﺟﺎ از ﭼﻨﯿﻦ ﻗﺎﺋﻞ ﻣﻤﺪوح ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن‪ ،‬ﻟﻮﻣﯽ و ﻣﺤﺬوري ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻓﻮا ﻓﻀـﯿﺤﺘﺎه‬‫و وا ﺳﻮأﺗﺎه ﮐﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺣﺎل اﻧﮑﺤﻪ اﮐﺜﺮ ﺣﻀـﺮات ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ‪ ،‬و اﻗـﺪام و ﺟﺴﺎرﺗﺸﺎن ﻣﺪت ﻋﻤﺮ ﺑﺮ وﻃﯽ ﺣﻼل‪ ،‬و ﺑﻮدن ازدواج ﻋﻔﯿﻔﻪﺷﺎن‬‫ﻣﻮﻃﻮآت ﻗﻬﺮ‪ ،‬و ﻣﻔﺮوﺷـﺎت ﻋﻬـﺪ‪ ،‬و ﺑﻮدن اوﻻـد اﻣﺠﺎدﺷـﺎن اوﻻـد ﺣﻼـل‪ ،‬ﺑﺮ زﺑـﺎن ﺣﻘـﺎﯾﻖ ﺗﺮﺟﻤـﺎن ﻋﻼـﻣﻪ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﺸﺄن و ﻣـﺪﻗﻖ رﻓﯿﻊ‬‫اﻟﻤﮑﺎن‪ ،‬و ﻣﺤﻘﻖ دوران‪ ،‬و ﻣﺴﺘﻨﺪ اوان ﺧﻮد‪ ،‬ﺣﻀﺮت ﺷﻤﺲ اﻻﺋﻤﻪ ﮐﺮدري ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻫﺮ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺂﮐـﻞ و ﻣﺸـﺎرب و ﻣﻼﺑﺲ ﺣﻀـﺮات ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ ﻫﻢ ﺣﺮام ﻣﺤﺾ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺷـﻤﺲ اﻻﺋﻤﻪ ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺰﯾﺪ‬‫ﺳﻮزش‪ ،‬ﺗـﺎب ﺿـﺒﻂ درد ﺟﮕﺮ ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺮ اﻇﻬﺎر اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ اﮐﺘﻔﺎ و اﻗﺘﺼﺎر ﻧﮑﺮده‪ ،‬اﻓﺎده ﻓﺮوده آﻧﭽﻪ ﺣﺎﺻـﻠﺶ اﯾﻦ‬‫اﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬ﺗﺄﯾﯿـﺪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﺑﯿﺎن ﺳﺎﺑﻖ را و اﯾﻀﺎح ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ آﻧﺮا اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﻫﺎﺋﻠﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﯽﺑﯿﻨﯽ ﺗﻮ اﻋﻠﻢ ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ و ازﻫﺪ اﯾﺸﺎن را‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه‬‫ﻣﺘﻤﮑﻦ ﻣﯽﺷﻮد از اﻣﯿﺮي ﯾـﺎ وزﯾﺮي‪ ،‬ﮐﻪ ﺑـﺎﻟﯿﻘﯿﻦ او را ﻇـﺎﻟﻢ ﻏﺎﺷﻢ ﻣﯽداﻧـﺪ‪ ،‬ﺟﺎري ﻣﯽﺷﻮد ﺑﺎ او در ﻫﻮاي او‪ ،‬و ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﺑﺎ آن‬‫ﻇﺎﻟﻢ در آﻧﭽﻪ ﺧﻮاﻫﺶ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺪح ﻣﯽﮐﻨﺪ اﯾﻦ اﻋﻠﻢ ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ و ازﻫﺪ اﯾﺸﺎن‪ ،‬در روي آن ﻇﺎﻟﻢ ﻏﺎﺷﻢ ﺑﺂﻧﭽﻪ ﻧﯿﺴﺖ در او‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ‬‫ﮐﺮ و ﮐﻮر ﻣﯽﺳﺎزد او را‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻣﺬﻫﺐ اﯾﻦ اﻋﻠﻢ ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ و ازﻫﺪ ﺷﺎن اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﺑﺮاي اﯾﻦ اﻣﯿﺮ و وزﯾﺮ وﻻﯾﺖ ﺑﺮ اوﻻد ﺻـﻐﺎر او‬‫ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻧﻪ در ﺑـﺎب ﺗﺰوﯾﺠﺸـﺎن‪ ،‬و ﻧﻪ در ﺑﺎب ﺑﯿﻊ اﻣﻮاﻟﺸﺎن‪ ،‬و ﻧﻪ ﺷـﺮاي ﭼﯿﺰي ﺑﺮ اﯾﺸﺎن‪ ،‬و ﻧﻪ او را وﻻﯾﺖ اﺳﺖ ﺑﺮ ﺗﺰوﯾـﺞ ﺑﻨﺖ ﺑﮑﺮ ﺑﺎﻟﻐﻪ‬‫ﭼﻪ ﺟـﺎ ﮐﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﻮد ﺑﺮاي او وﻻﯾﺖ ﺑﺮ ﻋﻮام‪ ،‬و اﻣﻮال اﯾﺘﺎم و اوﻗﺎف‪ ،‬و اﻣﻮال ﺑﯿﺖ اﻟﻤﺎل و ﻧﯿﺰ ﻣـﺬﻫﺐ اﯾﻦ ﺣﻀـﺮات آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺗﻮﻟﯿﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 166‬از ‪210‬‬‫اﯾﻦ اﻣﯿﺮ و وزﯾﺮ ﺻﺤﯿﺢ ﻧﯿﺴﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪274 :‬‬‫و اﻧﮑﺤﻪ ﮐﻪ ﺑﺤﻀـﺮت اﻣﺜﺎل او واﻗﻊ ﻣﯽﺷﻮد ﻣﻨﻌﻘـﺪ ﻧﻤﯽﮔﺮدد‪ ،‬و ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻋﻠﻢ ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ و ازﻫـﺪﺷﺎن ﺗﻘﻠـﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬از اﯾﻦ اﻣﯿﺮ و وزﯾﺮ‬‫ﻗﻀـﺎ و ﻧﻈﺮ را در اوﻗـﺎف و اﻣﻮال اﯾﺘـﺎم‪ ،‬ﺑـﺎ وﺻﻒ آﻧﮑﻪ اﻋﺘﻘﺎد او آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺗﻮﻟﯿﺖ اﯾﻦ اﻣﯿﺮ و وزﯾﺮ ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﻘﻠـﺪ ﺧﻮدش از اﯾﻦ‬‫اﻣﯿﺮ و وزﯾﺮ ﻓﺎﺳـﺪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺧﻮد اﯾﻦ ﮐﺲ در ﻣـﺪح و اﻋـﺎﻧﺖ اﯾﻦ ﻣﺒﻄـﻞ ﻏـﺎﺷﻢ و ﺟـﺎﺋﺮ ﻇﺎﻟﻢ و ﻋﺎﺻـﯽ آﺛﻢ اﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ اﻋﻠﻢ ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ و‬‫ازﻫـﺪﺷﺎن ﺑﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺣﯿﻒ و ﺟﻮر و ﺗﻨﺎﻗﺾ و ﺗﻬﺎﻓﺖ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﭘﺎ را ﻓﺮاﺗﺮ از آن ﻣﯽﻧﻬـﺪ‪ ،‬و داد اﻧﻬﻤﺎك در ﻫﻮاي ﻧﻔﺲ ﻣﯽدﻫﺪ‪،‬‬‫ﮐﻪ اﯾﺜـﺎر او زار و زارت ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﻣـﺎل ﺑﻄﺮق ﻣﺤﺮﻣﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ و ﻇﺎﻫﺮ ﮐﻨـﺪ ﺑﺮاي آن اﻣﯿﺮ و وزﯾﺮ ﻏﺎﺷﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺲ ﻧﺎﺻـﺢ‬‫اﻣﯿﻦ و ﺷﻔﯿﻖ ﻣﺴﮑﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ او در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺧﺎﺋﻦ ﻣﺒﯿﻦ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﯾﻦ اﻋﻠﻢ ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ و ازﻫـﺪﺷﺎن ﺗﻠﻬﯽ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ ﺑﺂن اﻣﯿﺮ و وزﯾﺮ ﺗﺎ ﮐﻪ ﺑﺮﺳﺪ ﺑﺎﻏﺮاض ﻓﺎﺳﺪه‪ ،‬از ﺗﻘﺪم ﺑﺮ ﻋﻮام و ﺟﻤﻊ ﺣﻄﺎم و ﺗﺨﺮﯾﺐ‬‫ﻣﺪارس و رﺑﺎﻃﺎت و ﺗﻀﯿﯿﻊ ﺣﻘﻮق ﻣﺼﻮﻧﺎت‪ ،‬ﺑﺎﯾﻦ ﻃﻮر ﮐﻪ ﻣﺘﻮﻟﯽ اﯾﻦ ﻣﺪارس و رﺑﺎﻃﺎت ﻣﯽﺳﺎزد ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ ﻻﺋﻖ آن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻫﺮ ﮔﺎه‬‫ﻣﯽﺑﯿﻨـﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻏﯿﺮ ﻻﯾﻖ در ﻫﻮي و ﻫﻮس او داﺧﻞ‪ ،‬و در ﺟﻮر و ﺣﯿﻒ او ﻣﻮاﻓﻖ و ﺷﺎﻣﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﺗﺮك ﻣﯽﮐﻨﺪ اﯾﻦ اﻋﻠﻢ ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ‬‫و ازﻫﺪﺷﺎن ﮐﺴـﯽ را ﮐﻪ ﻻﺋﻖ ﺗﺪرﯾﺲ و ﻓﺘﯿﺎ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺘﻤﮑﻦ ﻧﻤﯽﺳﺎزد آن ﻻﺋﻖ ﺻﺎﻟﺢ را از ﻣﻨﺼﺐ ﺧﻮدش‪ ،‬ﺑﺴـﺒﺐ آﻧﮑﻪ ﻣﯽﺗﺮﺳﺪ ﮐﻪ‬‫اﯾﻦ ﺷـﺨﺺ ﺛﻘﻪ و ﺻﺎﻟﺢ اﻣﺮ ﺑﻤﻌﺮوف و ﻧﻬﯽ ﻋﻦ اﻟﻤﻨﮑﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و اﻧﮑﺎر ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد ﺑﺮ اﯾﻦ اﻋﻠﻢ ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ و ازﻫﺪﺷﺎن‪ ،‬اﻓﻌﺎل ﻗﺒﯿﺤﻪ‬‫او را و ﺗﺤﺴﯿﻦ اﻋﻤﺎل ﺷﻨﯿﻌﻪ او ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫و ﺷﻤﺲ اﻻﺋﻤﮥ ﺑﻌﺪ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ وﮐﺪ ]‪ [1‬وﮐﺪ‪ ،‬و ﺟﻬﺪ و ﺟﺪ ﺑﯽ ﺣﺪ‪ ،‬و ﮐﺸﺶ ]‪ [1‬اﻟﻮﮐﺪ ﺑﻀﻢ اﻟﻮاو و ﺳﮑﻮن اﻟﮑﺎف‪ :‬اﻟﺴﻌﯽ و اﻟﺠﻬﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪275 :‬‬‫و ﮐﻮﺷﺶ و ﺟﻮش و ﺧﺮوش در ﺛﻨﺎ ﺧﻮاﻧﯽ ﺣﻀﺮات ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ‪ ،‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫ﮐﻪ ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﻧﻈﺮ ﮐﻨﺪ ﻋﺎﻗﻞ ﻣﻨﺼﻒ ﮐﻪ‪ ،‬ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﺒﺎﺋﺢ ﺻـﻔﺎت او ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬آﯾﺎ ﻻﺋﻖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻋﺘﻤﺎد ﮐﺮده ﺷﻮد‬‫ﺑﺮ او در اﻣﻮر دﯾﻦ و دﻧﯿﺎ‪ ،‬و اﯾﺘﻤﺎن ﮐﺮده ﺷﻮد ﺑﺮ او در ﻣﺼﺎﻟﺢ‪ ،‬و ﺗﻔﻮﯾﺾ ﮐﺮده ﺷﻮد ﺑﺴﻮي او ﺗﺪﺑﯿﺮ ﻣﻤﻠﮑﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷـﻤﺲ اﻻﺋﻤﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺻـﻨﻌﺖ او ﺑﺎﺷـﺪ ﺑﻌﯿـﺪ ﻧﯿﺴﺖ از او ﮐﻪ اﻋﺘﻘﺎد ﮐﻨﺪ ﻣﺬﻫﺐ اﻣﺎم أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﻪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از آن‬‫اﻇﻬﺎر ﺧﻼف آن ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﮐﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﺑﺸﻮد ﺑﺮاي او رﯾﺎﺳﺖ ﮐﻠﯿﻪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﻌﯿـﺪ ﻧﯿﺴﺖ از ﺟﺎﺣﻆ ﺟﺎﺣـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎ وﺻﻒ ﻋﻠﻢ ﺑﺤﻘﯿﺖ ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و اﻗﺮار ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ و ﻣﺤﺎﻣﺪ آن‬‫ﺟﻨﺎب‪ ،‬روي ﺧﻮد ﺑﺘﺼﻨﯿﻒ ﮐﺘﺎﺑﯽ در ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺑﺂﻧﺠﻨﺎب ﺳﯿﺎه ﺳﺎزد‪ ،‬و اﺑﺮاز ﺷﺪت ﻋﺪاوت و ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﻧﻤﺎﯾﺪ«‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل ﺷـﻤﺲ اﻻﺋﻤـﮥ ﺑﻌـﺪ اﻟﻌﺒﺎرة اﻟﺴﺎﺑﻘﮥ‪ :‬ﻓﺴﺄﻟﻨﯽ ﺑﻌﺾ أﺻـﺤﺎﺑﯽ و أﺣﺒﺎﺑﯽ أن اﮐﺸﻒ ﻋﻦ ﺗﺰوﯾﺮ ﻫﺬا اﻟﻄﺎﻋﻦ‪ ،‬و ﻋﻦ ﻣﻨﺼﺐ اﻻﻧﺼﺎف‬‫ﻃﺎﻋﻦ‪ ،‬و اﺑﯿﻦ ﺑﻄﻼن ﻣﺎ ادﻋﯽ‪ ،‬و ﻫـﺬا ﻟﮑﯿﻼ ﯾﻐﺘﺮ ﺑﻪ اﻟﻐﺮ اﻟﻐﺒﯽ‪ ،‬ﻓﯿﻀﻞ ﻋﻦ اﻟﺼـﺮاط اﻟﺴﻮي‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ اﺟﺎﺑﺘﻪ اﻟﯽ ذﻟﮏ واﺟﺒﺎ و ﺣﺘﻤﺎ ﻻزﻣﺎ‪،‬‬‫ﻓﺸـﺮﻋﺖ ﻓﯽ ذﻟـﮏ‪ ،‬ﻃﺎﻟﺒـﺎ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ ﻟﻠﺼﻮاب و اﻟﻌﺼـﻤﮥ ﻋﻦ اﻟﺰﻟـﻞ و ﻣﺎ ﯾﻮﺟﺐ اﻟﻌﻘﺎب‪ ،‬و ﺟﻌﻠﺘﻪ ﻋﻠﯽ ﺳـﺘﮥ ﻓﺼﻮل‪ :‬ﻓﺼﻞ ﻓﯽ ذﮐﺮ‬‫ﻃﻌﻨﻪ و ﺑﯿﺎن ﺑﻄﻼﻧﻪ‪ ،‬و ﻓﺼﻞ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻔﻀـﯽ إﻟﯿﻪ ﻃﻌﻨﻪ ﻣﻦ اﻟﺮذاﺋﻞ‪ ،‬و ﻓﺼﻞ ﻓﯽ دﻋﻮاه و ﻣﺎ ﯾﺒﻄﻠﻬﺎ‪ ،‬و ﻓﺼﻞ ﻓﯽ ﺑﻄﻼن ﻣﺴﺎﻟﮑﻪ اﻟﺜﻼﺛﮥ‪ ،‬و ﻓﺼﻞ‬‫ﻓﯿﻤﺎ ﯾﻠﺰم اﻟﻤﺠﺘﻬﺪ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻓﺼﻞ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻻﻣﺎم أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻨﻘﻮل و ﺑﺎﻟّﻠﻪ اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ ﻋﻠﯽ ﺳﻮاء اﻟﻄﺮﯾﻖ‪:‬‬‫اﻟﻔﺼﻞ اﻻول ﻓﯽ ذﮐﺮ ﻃﻌﻨﻪ و ﺑﯿﺎن ﺑﻄﻼﻧﻪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻃﻌﻨﻪ ﻓﺎﻧﻪ ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﻤﺴﻠﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪276 :‬‬‫اﻻول ﻣﻦ ﻣﺴﺎﻟﮑﻪ اﻟﺜﻠﺜﮥ‪ :‬ﻓﺎﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﮥ ﻧﺰق ]‪ [1‬ﺣﻤﺎم ذﻫﻨﻪ ﻓﯽ ﺗﺼﻮﯾﺮ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ و ﺗﻌﻘﯿﺪ اﻟﻤﺬاﻫﺐ‪ ،‬ﻓﮑﺜﺮ ﺧﺒﻄﻪ ﻟﺬﻟﮏ‪ ،‬و ﻟﻬﺬا اﺳـﺘﻨﮑﻒ أﺑﻮ‬‫ﯾﻮﺳﻒ و ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻦ اﺗﺒﺎﻋﻪ ﻓﯽ ﺛﻠﺜﯽ ﻣﺬﻫﺒﻪ‪ ،‬ﻟﻤﺎ رأوا ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﮐﺜﺮة اﻟﺘﺨﺒﯿﻂ و اﻟﺘﺨﻠﯿﻂ و اﻟﺘﻮرط ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎﻗﻀﺎت‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﻤﺴﻠﮏ اﻟﺜﺎﻟﺚ‪ :‬ﻓﺎﻣﺎ أﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﮥ ﻓﻘﺪ ﻗﻠﺐ اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ ﻇﻬﺮا ﻟﺒﻄﻦ‪ ،‬و ﺷﻮش ﻣﺴﻠﮑﻬﺎ‪ ،‬و ﺧﺮم ]‪ [2‬ﻧﻈﺎﻣﻬﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 167‬از ‪210‬‬‫و ﻗﺎل ﺑﻌﺪ ﻫﺬا ﻓﯽ اﺛﻨﺎء ﮐﻼﻣﻪ‪ :‬و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻓﺴﺎد ﻣﺬﻫﺐ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ ﻓﯽ ﺗﻔﺎﺻـﯿﻞ اﻟﺼـﻠﻮة‪ ،‬و اﻟﻘﻮل ﻓﯽ ﺗﻔﺎﺻـﯿﻠﻬﺎ ﯾﻄﻮل‪ ،‬و ﺛﻤﺮة ﺧﺒﻄﻪ ﺑﯿﻦ‬‫ﻓﯿﻤﺎ ﻋﺎد إﻟﯿﻪ أﻗﻞ اﻟﺼـﻠﻮة ﻋﻨﺪه‪ ،‬و إذا ﻋﺮض أﻗﻞ ﺻـﻼﺗﻪ ﻋﻠﯽ ﮐﻞ ﻋﺎﻣﯽ ﺟﻠﻒ ﻟﮑﺎع ]‪ [3‬و اﻣﺘﻨﻊ ﻋﻦ اﺗﺒﺎﻋﻪ‪ ،‬ﻓﺎن ﻣﻦ اﻧﻐﻤﺲ ﻓﯽ ﻣﺴـﺘﻨﻘﻊ‬‫ﻧﺒﯿـﺬ‪ ،‬و ﺧﺮج ﻓﯽ ﺟﻠـﺪ ﮐﻠﺐ ﻣـﺪﺑﻮغ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻨﻮ‪ ،‬و اﺣﺮم ﻟﻠﺼـﻠﻮة‪ ،‬ﻣﺒـﺪﻻ ﺻـﯿﻐﮥ اﻟﺘﮑﺒﯿﺮ ﺑﺘﺮﺟﻤﺘﻪ ﺗﺮﮐﯿﺎ أو ﻫﻨـﺪﯾﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻗﺘﺼـﺮ ﻣﻦ اﻟﻘﺮاءة ﻋﻠﯽ‬‫ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ُ :‬ﻣْﺪﻫﺎﱠﻣﺘﺎِن‬‫]‪.[4‬‬‫ﺛﻢ ﯾﺘﺮك اﻟﺮﮐﻮع‪ ،‬و ﯾﻨﻘﺮ ﻧﻘﺮﺗﯿﻦ‪ ،‬ﻻ ﻗﻌﻮد ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘﺮأ اﻟﺘﺸـﻬﺪ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﺤﺪث ﻋﻤﺪا ﻓﯽ آﺧﺮ ﺻﻼﺗﻪ ﺑﺪﻻ ﻣﻦ اﻟﺘﺴﻠﯿﻢ‪ ،‬و ﻟﻮ ﺳﺒﻘﻪ ﺣﺪث‬‫ﯾﻌﯿﺪ اﻟﻮﺿﻮء ﻓﯽ اﺛﻨﺎء اﻟﺼﻠﻮة‪ ،‬و ﯾﺤﺪث ﺑﻌﺪ ﻋﻤﺪا‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﮏ ﻗﺎﺻﺪا ﻓﯽ ﺣﺪﺛﻪ اﻻول‪ ،‬ﻓﯿﺤﻞ ﻣﻦ ﺻﻼﺗﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﺤﮥ‪.‬‬‫و اﻟﺬي ﯾﻨﺒﻐﯽ ان ﯾﻘﻄﻊ ﺑﻪ ﮐﻞ ذي دﯾﻦ‪ ،‬ان ﻣﺜﻞ ﻫﺬه اﻟﺼـﻠﻮة ﻟﻢ ﯾﺒﻌﺚ ﺑﻬﺎ ﻧﺒﯽ و ﻻ ﺑﻌﺚ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺪﻋﺎء‬‫اﻟﻨﺎس إﻟﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﺪ زﻋﻢ ان ﻫﺬا اﻟﻘﺪر ﮐﻞ اﻟﻮاﺟﺐ‪ ،‬و ﻫﯽ اﻟﺼـﻠﻮة اﻟﻨﺒﯽ ﺑﻌﺚ ﺑﻬﺎ اﻟﻨﺒﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ]‪ [1‬ﻧﺰق‪ :‬ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻧﺰق اﻟﻔﺮس‬‫أي ﺿﺮﺑﻪ و ﺣﺜﻪ ﻟﻠﻮﺛﻮب و اﻟﻌﺪو‬‫]‪ [2‬اﻟﺨﺮم‪ :‬اﻟﺸﻖ‪ ،‬و اﻟﺜﻘﺐ‪ ،‬و اﻟﻨﻘﺺ‪ ،‬و اﻟﻘﻄﻊ‬‫]‪ [3‬ﮐﺎع ﻋﻨﻪ‪ :‬ﺟﺒﻦ ﻋﻨﻪ و ﻫﺎﺑﻪ‬‫]‪ [4‬ﺳﻮرة اﻟﺮﺣﻤﻦ‪64 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪277 :‬‬‫و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻣﺎ ﻋﺪاﻫﺎ ﺳﻨﻦ و آداب‪.‬‬‫و اﻣﺎ اﻟﺼﻮم ﻓﻘﺪ اﺳﺘﺄﺻﻞ رﮐﻨﻪ‪ ،‬و رده اﻟﯽ ﻧﺼﻔﻪ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻟﻢ ﯾﺸﺘﺮط ﺗﻘﺪﯾﻢ اﻟﻨﯿﮥ‪.‬‬‫و اﻣﺎ اﻟﺰﮐﺎة ﻓﻘـﺪ ﻗﻀـﯽ أﻧﻬﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺘﺮاﺧﯽ ﻓﯿﺠﻮز ﺗﺄﺧﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬و ان ﮐﺎﻧﺖ اﻟﺤﺎﺟﺎت إﻟﯿﻬﺎ ﻣﺎﺳـﮥ‪ ،‬و اﻋﯿﻦ اﻟﻤﺴﺎﮐﯿﻦ إﻟﯿﻬﺎ ﻣﻤﺘﺪة‪ ،‬ﺛﻢ ﺗﺴـﻘﻂ‬‫ﺑﻤﻮﺗﻪ ﻗﺒﻞ اداﺋﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﺪ ﮐﺎن ﺟﺎز ﻟﻪ اﻟﺘﺄﺧﯿﺮ‪ ،‬و ﻫﻞ ﻫﺬا اﻻﺑﻄﺎل ﻏﺮض اﻟﺸﺎرع ﻣﻦ ﻣﺮاﻋﺎت ﻏﺮض اﻟﻤﺴﺎﮐﯿﻦ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻋﮑﺲ ﻫﺬا ﻓﯽ اﻟﺤﺞ اﻟﺬي ﻻ ﯾﺮﺗﺒﻂ ﺑﻪ ﺣﺎﺟﮥ ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬و زﻋﻢ اﻧﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻮر ﻓﻬﺬا ﺻﻨﯿﻌﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﺒﺎدات‪.‬‬‫و اﻣﺎ اﻟﻌﻘﻮﺑﺎت ﻓﻘﺪ اﺑﻄﻞ ﻣﻘﺎﺻﺪﻫﺎ‪ ،‬و ﺧﺮم أﺻﻮﻟﻬﺎ و ﻗﻮاﻋﺪﻫﺎ‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﺬي أم اﻟﺸﺮع ﻣﻦ اﻟﻌﻘﻮﺑﺎت ﻋﺼﻤﮥ اﻟﺪﻣﺎء و اﻟﻔﺮوج و اﻻﻣﻮال‪ ،‬ﻓﻘﺪ‬‫ﻫﺪم ﻗﺎﻋﺪة ﻟا ﻘﺼﺎص ﺑﺎﻟﻘﺘﻞ ﺑﺎﻟﻤﺜﻘﻞ‪ ،‬ﻓﻬﺬا اﻟﺘﻐﺮﯾﻖ‪ ،‬و اﻟﺘﺤﺮﯾﻖ‪ ،‬و اﻟﺘﺤﻨﯿﻖ و اﻟﻘﺘﻞ ﺑﺄﻧﻮاع اﻟﻤﺜﻘﻼت ذرﯾﻌﮥ اﻟﯽ درء اﻟﻘﺼﺎص‪ ،‬ﺛﻢ زاد ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﺣﺘﯽ ﻧﺎﮐﺮ ]‪ [1‬اﻟﺤﺲ و اﻟﺒﺪاﻫـﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﻢ ﯾﻘﺼـﺪ ﻗﺘﻠﻪ و ﻫﻮ ﺷـﺒﻪ ﻋﻤـﺪ‪ ،‬و ﻟﯿﺖ ﺷـﻌﺮي ﮐﯿﻒ ﯾﺠـﺪ اﻟﻌﺎﻗﻞ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ أن ﯾﻌﺘﻘـﺪ ﻣﺜﻞ ﻫـﺬا‬‫ﺗﻘﻠﯿﺪا‪ ،‬ﻟﻮﻻ ﻓﺮط اﻟﻐﺒﺎوة و ﺷﺪة اﻟﺨﺬﻻن‬‫ﺑﻘﻮل ﮐﺮدري ﻏﺰاﻟﯽ ﺑﺮ اﺛﺮ ﮐﺮاﻣﺖ اﺑﯽ ﺣﻨﻔﯿﻪ ﻣﻄﺮود و ﺗﮑﻔﯿﺮ ﺷﺪ‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺑﯿﻨﯽ ﮐﻪ ﺷﻤﺲ اﻻﺋﻤﻪ‪ ،‬ﺷﻬﺎدت رؤﺳﺎء ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ را‪ ،‬ﺑﺎﻟﺤﺎد و زﻧﺪﻗﻪ و ﺗﺰوﯾﺮ و ﻣﺨﺮﻗﻪ ﻏﺰاﻟﯽ‪ ،‬ﻧﺰد ﺳﻠﻄﺎن ﺳﻨﺠﺮ‪ ،‬و اﻓﺘﺎء ﺑﺎﺑﺎﺣﺖ دم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪283 :‬‬‫ﻏﺰاﻟﯽ‪ ،‬و وﺟﻮب ﻗﺘـﻞ او‪ ،‬و اﺣﺘﺠـﺎج و اﺳـﺘﺪﻻل ﺑﺮاي اﻓﺤـﺎم و اﺳـﮑﺎت او ﺑﮑﻠﻤـﺎت ﻣﻠﺘﻘﻄﻪ از ﺗﺼـﺎﻧﯿﻒ او‪ ،‬ﺑﮑﻤـﺎل اﺑﺘﻬـﺎج و اﻓﺘﺨﺎر و‬‫ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺳـﺮور و اﺳـﺘﺒﺸﺎر ذﮐﺮ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﻓﺎده ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ ﮐﻪ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻇﻬﺎر ﮐﺮاﻣﺖ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﻪ ﮐﺮد‪ ،‬ﺑﺎﯾﻦ ﻃﻮر ﮐﻪ ﻣﺴـﻠﻂ ﮐﺮد ﺑﺮ‬‫اﯾﻦ ﻃﺎﻋﻦ ﯾﻌﻨﯽ ﻏﺰاﻟﯽ رؤﺳﺎء ﻣﺬﻫﺐ او و ﻋﻠﻤﺎء اﯾﺸﺎن را‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻣﻘـﺎﺑﻠﻪ ﮐﺮدﻧـﺪ ﻃﻌﻦ او را‪ ،‬ﺑـﺎﯾﻦ ﮐﻪ ﺷـﻬﺎدت دادﻧـﺪ ﺑﺮ ﻏﺰاﻟﯽ ﺑﺎﻟﺤـﺎد و زﻧـﺪﻗﻪ و ﺗﺰوﯾﺮ و ﻣﺨﺮﻗﻪ ﻧﺰد ﺳـﻠﻄﺎن ﺳـﻨﺠﺮ‪ ،‬و ﻓﺘﻮي دادﻧﺪ‬‫ﺑﺎﺑـﺎﺣﺖ دم ﻏﺰاﻟﯽ‪ ،‬و وﺟـﻮب ﻗﺘـﻞ او‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔـﺎه اﻧﮑـﺎر ﮐﺮد ﻏﺰاﻟﯽ‪ ،‬اﺣﺘﺠـﺎج ﮐﺮدﻧـﺪ رؤﺳـﺎء ﻣـﺬﻫﺐ ﻏﺰاﻟﯽ و ﻋﻠﻤﺎﺋﺸـﺎن ﺑﺮ ﻏﺰاﻟﯽ‪ ،‬ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 168‬از ‪210‬‬‫ﮐﻠﻤﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﻟا ﺘﻘﺎط ﮐﺮدﻧﺪ و ﺟﻤﻊ ﻧﻤﻮدﻧﺪ آﻧﺮا از ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻏﺰاﻟﯽ«‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل ﺷﻤﺲ اﻻﺋﻤﮥ ﺑﻌﺪ اﻟﻌﺒﺎرة اﻟﺴﺎﺑﻘﮥ ﺑﻐﯿﺮ ﻓﺎﺻﻠﮥ‪.‬‬‫و أّﻣﺎ ﺑﯿﺎن ﺑﻄﻼن ﻃﻌﻨﻪ ﻓﺎن ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎ ﺻﺪر ﻣﻨﻪ ﻣﻦ اﻟﺘﺸـﻨﯿﻊ و اﻟﮑﻼم اﻟﻔﻈﯿﻊ ﻓﯽ ﺣﻘﻪ ﻻﺟﻞ اﻧّﻪ ﺧﺎﻟﻒ ﻣﺬﻫﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺑﺎﺟﺘﻬﺎده‪ ،‬و ﻋﻨﺪه و‬‫ﻋﻨـﺪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﮐﻞ ﻣﺠﺘﻬـﺪ ﻣﺼـﯿﺐ ﻓﯽ اﺟﺘﻬﺎد و ﻓﯿﻤﺎ أدي إﻟﯿﻪ اﺟﺘﻬﺎده‪ ،‬و اﻧﻪ ﺣﮑﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ ﺣﻖ ﮐﻞ ﻣﺠﺘﻬﺪ و ﻓﯽ ﺣﻖ ﻣﻦ ﯾﻘﻠﺪ‪ ،‬و‬‫اﻟﻤﺠﺘﻬـﺪان اﻟﻘﺎﺋﻼن ﺑﺤﯿﺜﯿﺘﯿﻦ ﻣﺘﻀﺎدﺗﯿﻦ ﺑﻤﻨﺰﻟـﮥ رﺳﻮﻟﯿﻦ ﺟﺎﺋﺎ ﺑﺸـﺮﯾﻌﺘﯿﻦ ﻣﺨﺘﻠﻔﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻓﮑﻠﺘﺎﻫﻤﺎ ﺣﻖ‪ ،‬ﻓﮑـﺬا ﻫـﺬا و أﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔـﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻻ‬‫ﺷﮏ ﻓﯽ ﮐﻮﻧﻪ ﻣﺠﺘﻬﺪا ﻓﺼﺎر ﻣﺼﻮﺑﺎ اﯾﺎه ﺑﻌﻤﻮم ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﮐﻞ ﻣﺠﺘﻬﺪ ﻣﺼﯿﺐ‪ ،‬ﺛﻢ ﻓﯽ ﺗﺨﻄﺌﺘﻪ ﺻﺎر ﻣﻨﺎﻗﻀﺎ ﻓﯽ ﻓﺘﻮاه ﻣﺨﺎﻟﻔﺎ ﻣﺬﻫﺒﻪ و ﻣﻘﺘﺪاه‪.‬‬‫ﻓـﺎن ﻗـﺎل‪ :‬أﻧـﺎ ﻻ اﺧّﻄﺌﻪ دﻓﻌﺎ ﻟﻠﺘﻨﺎﻗﺾ ﻓﻘـﺪ ﺻّﻮﺑﻪ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﻻ ﯾﺨﻠﻮ اّﻣﺎ أن ﯾﺮي ﻣـﺬﻫﺒﻪ ﺣﻘﺎ و ﺻﻮاﺑﺎ أو ﺧﻄﺎء و ﺑﺎﻃﻼ‪ ،‬ﻓﺎن رآه ﺻﻮاﺑﺎ ﻓﻬﻮ ﻓﯽ‬‫ﻃﻌﻨﻪ ﮐـﺎذب‪ ،‬و ﻋﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺤﻖ ﻧـﺎﮐﺐ‪ ،‬و ﻓﯽ ﺗﺸـﻨﯿﻌﻪ ﻣﻼـﺑﺲ ﻋـﺪواﻧﺎ و ﻇﻠﻤـﺎ‪ ،‬ﻣﺤﺘﻘﺐ أوزارا و اﺛﻤـﺎ‪ ،‬ﻗـﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ‪َ :‬و اﻟﱠِﺬﯾَﻦ ﯾُْﺆُذوَن‬‫اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ َو اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨﺎِت ﺑ َِﻐﯿِْﺮ َﻣﺎ اْﮐَﺘَﺴﺒُﻮا ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪284 :‬‬‫َﻓَﻘِﺪ اْﺣَﺘَﻤﻠُﻮا ﺑ ُْﻬﺘﺎﻧًﺎ َو ِإﺛ ْﻤًﺎ ُﻣﺒِﯿﻨًﺎ‪.‬‬‫]‪ [1‬و ان رآه ﺧﻄﺎء ﻓﻬﻮ ﻣﻨﺎﻗﺾ ﻓﯽ دﻋﻮاه ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻣـﺬﻫﺒﻪ و ﻓﺘﻮاه‪ ،‬و ﺧﺎرج ﻻﺟﻤﺎع اﻻﻣـﮥ ﻓﯽ دﻋﻮاه ﻗﻄﻌﺎ‪ ،‬ﻻن اﻻﻣـﮥ ﻣﺠﻤﻌـﮥ ﻋﻠﯽ أﻧﻪ ﻻ‬‫ﻗﻄﻊ ﻓﯽ اﻟﻤﺠﺘﻬـﺪات و ﻻ ﻓﯽ ﻣﺴـﺘﻨﺪﻫﺎ‪ ،‬ﻓﺎن ﺣـﺪ اﻟﺤﮑﻢ اﻟﻤﺠﺘﻬـﺪ ﻓﯿﻪ ﮐﻞ ﺣﮑﻢ ﺷـﺮﻋﯽ ﻟﻢ ﯾﻘﻢ ﻋﻠﯿﻪ دﻟﯿﻞ ﻗﻄﻌﯽ‪ ،‬و ﮐﻞ ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﻘﻢ ﻋﻠﯿﻪ‬‫دﻟﯿﻞ ﻗﻄﻌﯽ ﻟﯿﺲ ﺑﻘﻄﻌﯽ ﺑﻞ ﻫﻮ ﻇﻨﯽ‪ ،‬و ﻟﻬﺬا ﻟﻢ ﯾﺠﺰ اﻟﺘﮑﻔﯿﺮ و اﻟﺘﻀﻠﯿﻞ ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ اﻻﺟﺘﻬﺎدﯾﮥ و ﺟﺎز ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ اﻻﻋﺘﻘﺎدﯾﮥ‪.‬‬‫ﻓﺎن ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ اّدﻋﯿﺖ اﻟﻘﻄﻊ ﻓﯿﻪ ﻓﻘﺪ ﻧﺎدي ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻘﺎﻟﺘﻪ ﻓﺎﻧﻪ ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﻤﺴـﻠﮏ اﻟﺜﺎﻟﺚ‪ :‬ان ﺗﺴﺘﺒﻦ ﻣﺬاﻫﺐ اﻻﺋﻤﮥ ﺗﺘﺒﯿﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻄﻊ ﺗﻘﺪم ﻣﺬﻫﺐ‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻓﺎذا ﺗﻘﺪم ﻣﺬﻫﺒﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻄﻊ ﺗﺒﯿﻦ ﺗﺄﺧﺮ ﻣﺬﻫﺐ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻄﻊ‪ ،‬ﻓﺎذا ﺗﺒّﯿﻦ ﺗﺄﺧﺮه ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻄﻊ ﺗﺒّﯿﻦ ﺧﻄﺎؤه‪ ،‬إذ ﻻ‬‫ﻣﻌﻨﯽ ﻟﺘﻘﺪﯾﻤﻪ اﻟّﺎ وﺟﻮب اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻪ و ﻟﺘﺄﺧﺮه اﻻ ﺣﺮﻣﮥ اﻟﻌﻤﻞ ﺑﻪ و اﻧﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺨﻄﺄ‪.‬‬‫و ﯾﺆّﯾﺪ ﻫﺬا ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺴﻠﮏ اﻟﺜﺎﻟﺚ‪ :‬ﺛﻢ أردف ﺟﻤﯿﻊ ﻗﻮاﻋﺪ اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ ﺑﺄﺻﻞ ﻫﺪم ﺑﻪ ﺷﺮع ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼﻼة و اﻟﺴﻼم ﻗﻄﻌﺎ‪ ،‬و ﮐﺬا ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻓﺴﺎد ﻣﺬﻫﺒﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺮﺟﻊ اﻟﯽ ﺗﻔﺎﺻـﯿﻞ اﻟﺼـﻼة و ﮐﺬا ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻓﯿﻨﺒﻐﯽ أن ﯾﻘﻄﻊ ﺑﻪ ﮐﻞ ذي دﯾﻦ أﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺒﻌﺚ ﺑﻤﺜﻞ ﻫﺬه اﻟﺼـﻼة ﻧﺒّﯽ‪،‬‬‫ﻓﺒﺠﻤﻠﮥ ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎ ﻇﻬﺮ أﻧﻪ ﻫﻮ اﻟﺨﺎﺑﻂ اﻟﻤﺘﻨﺎﻗﺾ ﻓﯽ دﻋﻮاه‪ ،‬اﻟﻤﺨﺎﻟﻒ ﻣﺬﻫﺒﻪ و ﻣﻘﺘﺪاه‪ ،‬و ﺧﺎرق اﺟﻤﺎع اﻻﻣﮥ ﻻ أﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ‬‫ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪َ :‬و َﯾﱠﺘﺒِْﻊ َﻏﯿَْﺮ َﺳﺒِﯿِﻞ اﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻧَُﻮﻟﱢِﻪ ﻣﺎ َﺗَﻮﻟﱠﯽ َو ﻧُْﺼﻠِِﻪ َﺟَﻬﱠﻨَﻢ‬‫]‪ [2‬و‬‫ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼﻼة و اﻟﺴﻼم‪» :‬ﻣﻦ ﻓﺎرق اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ ﻗﺪر ﺷﺒﺮ ﻓﻘﺪ ﺧﻠﻊ رﺑﻘﮥ اﻻﺳﻼم ﻣﻦ ﻋﻨﻘﻪ«‪.‬‬‫و ﺑﻬﺬا ﺑﺎن ﺻﺪق دﻋﻮي أﻧﻬﻢ ﯾﻌﺘﻘﺪون أن أﺑﺎ ﺣﻨﯿﻔﮥ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻖ و ﻣﺬﻫﺒﻪ ]‪ [1‬اﻻﺣﺰاب‪58 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻨﺴﺎء‪115 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪285 :‬‬‫ﺣﻖ‪ ،‬ﻟﮑّﻨﻬﻢ ﯾﻈﻬﺮون ﺧﻼـف ﻣـﺎ ﯾﻀـﻤﺮون ﻃﻠﺒﺎ ﻟﻠﺮﺋﺎﺳـﮥ و اﻟﺸـﻬﻮات اﻟﺤﺎﺿـﺮة و اﯾﺜﺎرا ﻟﻠـﺪﻧﯿﺎ ﻋﻠﯽ اﻵﺧﺮة‪ ،‬ﻓﺎذا ﺛﺒﺖ ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎ ﺛﺒﺖ ﮐﻮﻧﻪ‬‫ﻣﺒﻄﻼ ﻓﯽ ﻃﻌﻨﻪ و ﺗﺸـﻨﯿﻌﻪ‪ ،‬و دﻋﻮاه ﺗﻘﺪﯾﻢ ﻣﺬﻫﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻇﻬﺮ أّن ﻣﺎ ﺳـﻠﮑﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺴﻠﮏ اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻟﺘﺼﺤﯿﺢ دﻋﻮاه‬‫اﻟﺒﺎﻃﻠﮥ ﺑﺎﻃﻞ‪ ،‬ﻻﺳﺘﺤﺎﻟﮥ أن ﯾﻘﻮم دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺎﻃﻞ‪.‬‬‫و ﻟﻬـﺬا ان ﻣـﺪﻋﯽ اﻻﻟﻮﻫﯿـﮥ ﻻـ ﯾﺴـﻤﻊ ﻣﻨﻪ اﻟـﺪﻟﯿﻞ‪ ،‬ﻻـﻧﻪ ﻣﺴـﺘﺤﯿﻞ‪ ،‬و ان ﻇﻬﺮت ﺧﻮارق اﻟﻌﺎدة ﻋﻘﯿﺐ دﻋﻮاه ﻻ ﯾﻠﺘﻔﺖ اﻟﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و َﻣْﻦ َﯾْﺪُع َﻣَﻊ اﻟﱠﻠِﻪ ِإﻟﻬًﺎ آَﺧَﺮ ﻻ ﺑ ُْﺮﻫﺎَن ﻟَُﻪ ﺑ ِِﻪ‬‫‪ ،‬و ﮐﺬا ﻣّﺪﻋﯽ اﻟﻨّﺒﻮة ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺰﻣﺎن ﻋﺮﻓﻨﺎ ﺑﻄﻼن دﻋﻮاه ﺑﺪﻟﯿﻞ ﻗﻄﻌﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬و ﺧﺎَﺗَﻢ اﻟﱠﻨﺒِﱢﯿﯿَﻦ‬‫]‪ [1‬و ﻫﺬا اﻟﻘﺪر ﯾﮑﻔﯽ ﻟﻠﻌﺎﻗﻞ ﻓﯽ اﺑﻄﺎل دﻋﺎوﯾﻪ ﮐﻠﻬﺎ و رﻓﻊ ﺗﺸﻨﯿﻌﺎﺗﻪ ]‪.[2‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﻤﺲ اﻻﺋﻤﻪ اوﻻ ﺗﺸـﻤﯿﺮ ذﯾﻞ در اﺑﻄﺎل ﺗﺸـﻨﯿﻌﺎت ﺑﻠﯿﻐﻪ ﺣﺠﮥ اﻻﺳﻼم ﺳﻨﯿﺎن ﺑﺮ اﻣﺎم اﻋﻈﻤﺸﺎن ﻧﻤﻮده‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 169‬از ‪210‬‬‫در ﺿـﻤﻦ اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﻀـﻠﯿﻞ و ﺗﺠﻬﯿﻞ و ﺗﺤﻤﯿﻖ و ﺗﺴﻔﯿﻪ ﻏﺰاﻟﯽ ﻧﺒﯿﻪ ﺑﮑﺎر ﺑﺮده‪ ،‬و در آﺧﺮ آن ﮔﻔﺘﻪ آﻧﭽﻪ ﺣﺎﺻﻠﺶ اﯾﻦ اﺳﺖ‪ :‬ﺑﺎﯾﻦ‬‫ﺑﯿـﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﺷـﺪ ﺻـﺪق دﻋﻮي اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ اﻋﺘﻘﺎد ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ ﮐﻪ اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﻪ ﻣﺤﻖ اﺳﺖ و ﻣـﺬﻫﺐ او ﺣﻖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻦ اﯾﺸﺎن اﻇﻬﺎر‬‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺧﻼف ﭼﯿﺰي ﮐﻪ اﺿﻤﺎر آن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺮاي ﻃﻠﺐ رﯾﺎﺳﺖ و ﺷﻬﻮات ﺣﺎﺿﺮه‪ ،‬و اﯾﺜﺎر دﻧﯿﺎ ﺑﺮ آﺧﺮت‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻓﺎده ﺷـﻤﺲ اﻻﺋﻤﻪ ﮐﺮدري ﺣﺠﮥ اﻻﺳـﻼم ﺳﻨﯿﺎن و دﯾﮕﺮ ﺣﻀﺮات ﺷﺎﻓﻌّﯿﻪ‪ ،‬ﺑﺴﺒﺐ اﻧﻬﻤﺎك در ﺣﺐ رﯾﺎﺳﺖ و ﺷﻬﻮات‬‫ﻧﻔﺴﺎﻧﯿﻪ‪ [1] ،‬اﻻﺣﺰاب‪40 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺴﯿﻒ ﻟا ﻤﺴﻠﻮل ﻓﯽ اﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺨﻮل اواﺋﻞ اﻟﮑﺘﺎب‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪286 :‬‬‫و ارﺗﺒﺎك در وﺳﺎوس‪ ،‬و ﺗﺨﺪﯾﻌﺎت ﺷﯿﻄﺎﻧﯿﻪ‪ ،‬و اﯾﺜﺎر دﻧﯿﺎي ﻓﺎﻧﯿﻪ ﺑﺮ ﻋﻘﺒﺎي ﺑﺎﻗﯿﻪ‪ ،‬در ﺗﻨﺎﻗﺾ و ﺗﻬﺎﻓﺖ ﺑﯿﻔﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺨﻼف اﺟﻤﺎع اّﻣﺖ ﺑﻨّﺺ‬‫اﻟﻬﯽ ﻣﺴﺘﻮﺟﺐ ﺟﻬﻨﻢ‪ ،‬و ﺑﻨﺺ ﻧﺒﻮي ﺧﺎﻟﻊ رﺑﻘﻪ اﺳﻼم ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺧﻼف اﻋﺘﻘﺎد ﺧﻮد ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎزﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺻﺪور ﺗﻨﺎﻗﺾ و ﺗﻬﺎﻓﺖ و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ اﻋﺘﻘﺎد ﺧﻮد از ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﯽ ﻣﺒﺎﻻﺗﯽ او ﻃﺸﺘﯽ اﺳﺖ از ﺑﺎم اﻓﺘﺎده‪ ،‬ﮐﺪام ﻣﻘﺎم اﺳـﺘﻌﺠﺎب اﺳﺖ‪،‬‬‫و ﭼﺮا ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ آن را داﺧﻞ ﻣﺴﺘﺤﯿﻼت و ﻣﻤﺘﻨﻌﺎت ﻣﯽﭘﻨﺪارد‪ ،‬و ﺑﺮ ﺣﺎل ﭘﺮ اﺧﺘﻼل اﺋﻤﻪ ﺑﺎ ﮐﻤﺎل ﺧﻮد ﻧﻈﺮي ﻧﻤﯽاﻓﮑﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از ﻗﻮل او‪» :‬ﻻﺳـﺘﺤﺎﻟﮥ أن ﯾﻘﻮم دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺎﻃﻞ« اﻟـﺦ اﯾﻦ ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺸﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه اﻣﺮي ﻗﻄﻌﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬دﻟﯿﻠﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺧﻼف‬‫آن اﻗﺎﻣﺖ ﮐﻨﻨﺪ ﻗﺎﺑﻞ اﻟﺘﻔﺎت ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ دﻟﯿﻠﯽ از ﻣﺪﻋﯽ اﻟﻮﻫﯿﺖ ﺑﺎ وﺻﻒ ﻇﻬﻮر ﺧﻮارق ﺑﺮ دﺳﺖ او ﻣﺴﻤﻮع ﻧﻤﯽﮔﺮدد‬‫ﺟﻤﻊ ﺗﺎﻟﯿﻒ رﺳﺎﻟﻪ »ﻏﺮاء« و رﺳﺎﻟﻪ »ﻋﺜﻤﺎﻧﯿﻪ« از ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺤﺎل ﻧﯿﺴﺖ‬‫ﭘﺲ ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﻗﻄﻌﺎ و ﺣﺘﻤﺎ از ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ و ﺗﺼﺮﯾﺤﺎت ﺧﻮد ﺟﺎﺣﻆ ﺛﺎﺑﺖ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬ﺣﺎﻻ ﺷﺒﻬﺎت ﻓﺎﺿﻞ‬‫رﺷـﯿﺪ ﻣﺜﻞ دﻋﺎوي و دﻻﺋﻞ ﻣـﺪﻋﯿﺎن اﻟﻮﻫﯿﺖ ﻏﯿﺮ ﺧﺪا‪ ،‬و ﻫﻔﻮات و ﺷـﺒﻬﺎت ﻣﺪﻋﯿﺎن ﻧﺒﻮت ﺑﻌﺪ ﺟﻨﺎب ﺧﺎﺗﻢ اﻟﻨﺒﯿﯿﻦ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫اﺟﻤﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻗﺎﺑﻞ آن ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺴﻤﻮع ﮔﺮدد‪ ،‬و ﺣﺎﺟﺖ ﺑﺮد و اﺑﻄﺎل آن ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻻﺳﺘﺤﺎﻟﮥ أن ﯾﻘﻮم دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺎﻃﻞ‪.‬‬‫اﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻣﺤﺾ ﺑﺰﻋﻢ ﺟﺮﯾﺎن ارث در ﺧﻼﻓﺖ ﮐﻪ ﺑﺂن زﻋﻢ ﻫﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺻـﺮح ﺑﻪ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺑﻨﺎﺑﺮ ارﺿﺎي ﺑﻌﺾ ﻣﻠﻮك ﺷﯿﻌﻪ زﺑﺎﻧﺶ‬‫آﻟﻮده ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬از اﻋﺎدي ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺑﺎﺷﺪ ]‪ «[1‬ﭘﺲ ﻣﺨﺪوش اﺳﺖ ]‪ [1‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪.28‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪287 :‬‬‫ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ‪:‬‬‫اول آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﮐﻼم ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑﺪان ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﺴـﯽ ﺗﻌﺠﺐ و ﺣﯿﺮت از ﻧﺴﺒﺖ ﻋﺪاوت ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﺑﻤﻨﮑﺮﯾﻦ ﻧﺒﻮت آن ﺣﻀـﺮت آﻏﺎز ﻧﻬـﺪ‪ ،‬و ﺑﮕﻮﯾـﺪ ﮐﻪ ﻣﻘﺎم ﺣﯿﺮت اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬اﯾﻦ ﮐﻔﺎر ﺑﺎ وﺻﻒ اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﺳـﺮور‬‫اﺧﯿـﺎر‪ ،‬ﻣﺤﺾ ﺑﺰﻋﻢ ﺑﻄﻼـن ﻧﺒﻮت آن ﺣﻀـﺮت ﮐﻪ ﺑـﺂن زﻋﻢ ﻫﻢ‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺻـﺮح ﺑﻪ اﻫﻞ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻋﺼﺒﯿﺖ ﻣـﺬﻫﺐ آﺑﺎﺋﯽ زﺑﺎﻧﺸﺎن‬‫آﻟﻮده ﺷﺪه‪ ،‬از اﻋﺎدي آن ﺣﻀﺮت ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬اﻟﺠﻮاب اﻟﺠﻮاب‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ از اﻏﺮب اﻣﻮر ﺑﻠﮑﻪ ﻋﺠﺎﺋﺐ ﺷـﺮور آﻧﺴﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﮑﻤﺎل ﺟﺴﺎرت و ﺟﻼدت‪ ،‬ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺤﻀﺮت أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﻧﺴـﺒﺖ ﮐﻔﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬و ﺧﺮاﻓـﺎت ﻏﺮﯾﺒﻪ و اﮐـﺎذﯾﺐ ﺷـﻨﯿﻌﻪ در اﯾﻦ ﺑـﺎب ﺑﺮ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺮ ﺗﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬و‬‫ﺷﯿﺨﯿﻦ ﻫﻢ ﺑﻌﺾ آن را در »ﺻـﺤﯿﺤﯿﻦ« ذﮐﺮ ﺳـﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻃﺮﯾﻘﻪ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺴـﺒﺐ ﻗﺎﺋـﻞ ﺑﻮدن اﻫـﻞ ﺣﻖ ﺑﺎﺳـﻼم آن ﺣﻀـﺮت‪ ،‬ﻃﻌﻦ و‬‫ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﻣﻌﮑﻮس ﺑﺮ اﯾﺸـﺎن ﯾـﺎد ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬و ﺑﻨـﺎي آزرم و ﺣﯿـﺎ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻘﺎم اﻧﺼﺎف اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﮐﻔﺮ ﺑﺤﻀـﺮت أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﺎ‬‫وﺻﻒ ﻇﻬﻮر آن ﻫﻤﻪ ﻣﻮازرت و ﻣﺴﺎﻋﺪت و ﺗﺄﯾﯿﺪ و ﻣﻌﺎوﻧﺖ ﺣﻀﺮت أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﺮاي ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪،‬‬‫و ﮐﻤﺎل اﻫﺘﻤﺎم در ﺗﺮوﯾﺞ اﻣﺮ آن ﺟﻨﺎب‪ ،‬و ﺻﯿﺎﻧﺖ و ﮐﻼءت و ﺣﻔﻆ از ﺷﺮور ﮐﻔﺎر اوﺷﺎب‪ ،‬و ﻧﻈﻢ اﺷﻌﺎر دررﺑﺎر در اﯾﻦ ﺑﺎب‪ ،‬و ﮐﻤﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 170‬از ‪210‬‬‫ﻣﺪح و ﺑﯿﺎن ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻠﯿﻠﻪ آن ﻋﺎﻟﯽ ﻗﺒﺎب‪ ،‬ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ داﺧﻞ زﻣﺮه ﮐﻔﺎر و ﻣﺸـﺮﮐﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺮﯾﻦ اﻋﺪا و ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ ﺟﻨﺎب ﺧﺎﺗﻢ اﻟﻨﺒﯿﯿﻦ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﺟﻤﻌﯿﻦ ﮔﺮدد‪ ،‬و اﺻﻼ اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﻫﺎﺋﻠﻪ ﺣﯿﺮﺗﯽ ﺑﺮاي ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﻧﯿﻨﮕﯿﺰد‪ ،‬و ﻫﯿﭻ ﻋﺠﺒﯽ از آن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪288 :‬‬‫ﺑﺮ ﻧﺨﯿﺰد‪ ،‬و ﻧﺴـﺒﺖ ﻋﺪاوت ﺑﺠﺎﺣﻆ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﺴﻮﯾﺪ وﺟﻪ ﺑﺘﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺧﺎص در ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺑﻨﻔﺲ رﺳﻮل ﮐﺮده‪ ،‬ﺳـﺒﺐ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺣﯿﺮت‬‫و ﺳﺮاﺳﯿﻤﮕﯽ و از ﺧﻮد رﻓﺘﮕﯽ ﺑﺮاي ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﮔﺮدد‬‫ﻗﻮل ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺨﻼﻓﺖ ﻋﺒﺎس دﻟﯿﻞ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ او اﺳﺖ‬‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ زﻋﻢ ﺟﺮﯾـﺎن ارث در ﺧﻼﻓﺖ‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﺻـﺮﯾﺢ ﮐﻤﺎل ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و ﻋـﺪاوت اﺳﺖ زﯾﺮا ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ارث در ﺧﻼﻓﺖ ﺟﺎري ﺷـﺪ‪ ،‬و‬‫وارث ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺒﺎس ﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ﻋﺒﺎس اوﻻد او‪ ،‬ﺧﻼﻓﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم اﻟﻌﯿﺎذ ﺑﺎﻟﻠّﻪ در ﻣﺮﺗﺒﻪ راﺑﻌﻪ ﻫﻢ ﺻـﺤﯿﺢ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪،‬‬‫و ﭘﻨﺎه ﺑﺨﺪا ﺟﻤﯿﻊ ﺗﺼﺮﻓﺎت آن ﺣﻀﺮت )زﺑﺎﻧﻢ ﺑﺴﻮزد( ﺑﺮ ﺧﻼف ﺣﻖ ﮔﺮدد‪ ،‬و اﯾﻦ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺷﺪﯾﺪه و ﻋﺪاوت ﺻﺮﯾﺤﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺠﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﭼﻨﯿﻦ اﻣﺮ ﻇﺎﻫﺮ را در ﻧﻤﯽﯾﺎﺑﺪ‪ ،‬ﯾﺎ در ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ ﻟﮑﻦ اﺑﺮاز ﻣﮑﻨﻮﻧﺎت ﺧﺎﻃﺮ واﻻ ﻣﺂﺛﺮ ﺑﺎﯾﻦ ﺣﯿﻠﻪ ﻣﯽﺳﺎزد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﭘﺮ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮔﺎه ارث در ﺧﻼﻓﺖ ﺟﺎري ﺷـﺪ‪ ،‬و وارث ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﺒﺎس ﺷـﺪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ‬‫ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﻋﺒﺎﺳـﯿﻪ وارث ﺧﻼﻓﺖ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺒﺎﺳـﯿﻪ ﻋﯿﻦ ﺣﻖ و ﺻﻮاب ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و ﭼﻮن ﻧﺰد ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﻣﺤﺾ ﻧﺴـﺒﺖ‬‫ﺗﺸـﯿﻊ ﺑﻌﺒﺎﺳـﯿﻪ‪ ،‬دﻟﯿـﻞ ﻧـﺎﺻﺒﯿﺖ و اﻧﺤﺮاف از وﻻـي اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم اﺳﺖ‪ ،‬اﺛﺒـﺎت ﺧﻼـﻓﺖ اﯾﺸﺎن ﺑﻬﺰار اوﻟﻮﯾﺖ دﻟﯿﻞ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و‬‫ﻣﻌﺎدات اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺛﺒﻮت ﻋﺪاوت ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺰﻋﻢ ﺟﺮﯾﺎن ارث در ﺧﻼﻓﺖ ﺣﺴﺐ اﻓﺎده ﺧﻮد رﺷﯿﺪ ﻫﻢ ﻇﺎﻫﺮ‬‫و واﺿﺢ اﺳﺖ )و ﻟّﻠﻪ اﻟﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﺣﻤﺪا ﺟﺰﯾﻼ(‬‫ﺣﻤﺎﯾﺖ از ﺟﺎﺣﻆ ﻧﺎﺻﺒﯽ دﻟﯿﻞ ﻧﺼﺐ اﺳﺖ‬‫ﺑﻠﮑـﻪ در ﺣﻘﯿﻘـﺖ ﮐﻤـﺎل وﻻـي ﺧـﻮد ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ ﻫـﻢ‪ ،‬ﮐﻪ ﻧﻔﯽ ﻗﺒـﺢ از ﭼﻨﯿﻦ اﻣﺮ ﻗﺒﯿـﺢ و ﺷـﻨﯿﻊ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ زﻋﻢ ﺟﺮﯾـﺎن ارث در ﺧﻼـﻓﺖ‬‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﺑﮑﻤﺎل وﺿﻮح و ﻇﻬﻮر ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬ﭼﻪ اﯾﻦ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﻣﻤﺎﺛﻞ ﺑﺂن اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﮐﺴـﯽ ﺣﻤﺎﯾﺖ ﺧﻮارج و ﻧﻮاﺻﺐ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪،‬‬‫و ﺑﺮاي اﻋﺘﻘﺎدات اﯾﺸﺎن ﺗﺄوﯾﻼت ﭘﯿﺪا ﺳﺎزد‪ ،‬و ﺑﮕﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﻧﻔﯽ اﯾﺸﺎن ﺣﻘﯿﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم را‪ ،‬و ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻋﻈﯿﻤﻪ‬‫ﺑﺂﻧﺤﻀـﺮت‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺟﺴـﺎرت ﺑﺮ ﺗﮑﻔﯿﺮ ﻫﻢ )اﻟﻌﯿـﺎذ ﺑـﺎﻟّﻠﻪ( ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺜﺒﺖ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﻧﻮاﺻﺐ و ﻣﻌﺎدات ﺧﻮارج ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮐﺴـﯽ ﮐﻪ ﺣﻤﺎﯾﺖ‬‫ﻧﻮاﺻﺐ و ﺧﻮارج و آن ﻫﻢ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺑﻨﻤﺎﯾـﺪ‪ ،‬ﺑﻼ رﯾﺐ اﻫﻞ اﺳـﻼم ﺣﮑﻢ ﺑﻨﺎﺻﺒﯿﺖ و ﻋـﺪاوت او ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ‬‫ﮔـﺎه اﯾﻦ ﺷـﺨﺺ ﻧﻔﯽ ﻗﺒـﺢ از ﻋﻘﺎﺋـﺪ و ﻧﻮاﺻﺐ و ﺧﻮارج ﮐﺮد‪ ،‬و داد ﺣﻤـﺎﯾﺖ اﯾﻨﻬـﺎ داد‪ ،‬ﭘﺲ ﻻـ رﯾﺐ اﯾﻦ ﮐﺲ ﺧﻮد ﻧـﺎﺻﺒﯽ و ﺧﺎرج‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫـﻢ ﭼﻨﯿـﻦ ﻫﺮ ﮔـﺎه ﻓﺎﺿـﻞ رﺷــﯿﺪ ﺗﺸــﻤﯿﺮ ذﯾـﻞ در ﺣﻤـﺎﯾﺖ ﺟﺎﺣـﻆ ﮐﺮده‪ ،‬و زﻋـﻢ او ﺟﺮﯾـﺎن ارث را در ﺧﻼـﻓﺖ‪ ،‬ﺷــﻨﯿﻊ و ﻓﻈﯿﻊ‬‫ﻧﻤﯽاﻧﮕﺎرد‪ ،‬و ﺗﺄوﯾﻞ آن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎل وﻻي ﺧﻮد ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪.‬‬‫اﻣﺎ اﯾﻨﮑﻪ زﺑﺎن ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎﯾﻦ زﻋﻢ ﺑﻨﺎﺑﺮ ارﺿﺎي ﺑﻌﻀـﯽ از ﻣﻠﻮك ﺷـﯿﻌﻪ آﻟﻮده ﺷﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺮاد ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ از ﺑﻌﺾ ﻣﻠﻮك‬‫ﺷﯿﻌﻪ ﻣـﺄﻣﻮن اﺳﺖ‪ ،‬و ﭼﻮن درﯾـﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ اﺋﻤﻪ و اﺳـﺎﻃﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ در ﺗﺒﺠﯿﻞ و ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﻣـﺪح و ﺳـﺘﺎﯾﺶ او اﻧﻬﻤﺎك ﺗﻤﺎم دارﻧـﺪ‪ ،‬و ﺧﻼﻓﺖ‬‫ﻧﺒﻮﯾﻪ ﺑﺮاي او ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺄﻣﻮن از ﺧﻠﻔﺎء ﺳﻨﯿﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﻪ از ﻣﻠﻮك ﺷﯿﻌﻪ‪.‬‬‫آري ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﺗﻔﺘﺎزاﻧﯽ و ﺻﺎﺣﺐ »ﻧﻮاﻗﺾ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 171‬از ‪210‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪290 :‬‬‫و اﻣﺜﺎﻟﺸﺎن‪ ،‬ﺗﺸـﯿﻊ ﻣﺄﻣﻮن از اﻓﺎده اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﺛﺎﺑﺖ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬و در »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺴﺒﺐ ﻧﺴﺒﺖ ﺗﺸﯿﻊ ﻋﺎم‪ ،‬و آن ﻫﻢ ﺑﺮاي اﻓﺤﺎم و‬‫اﻟﺰام ﺧﺼﺎم ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﺄﻣﻮن و ﻋﺪم ﺷﻨﺎﻋﺖ اﻣﺮﯾﮑﻪ ﺑﺮاي ارﺿﺎء او از ﮐﺴﯽ ﺻﺎدر ﺷﻮد ﻻزم ﻧﯿﺎﯾﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﺛﺒﺎت ﺗﺸـﯿﻊ ﻣﺄﻣﻮن و اﻣﺜﺎل او‪ ،‬ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺧﻼﻓﺖ ﺑﯽ ﻓﺎﺻـﻠﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و اﻓﻀـﻠﯿﺖ آن ﺣﻀـﺮت‪ ،‬و ﺑﻄﻼن‬‫ﺧﻼﻓﺖ ﺛﻼﺛﻪ‪ ،‬و ﻗﻮت ﻣﻄﺎﻋﻦ اﯾﺸﺎن ﺑﺮ زﺑﺎن ﭼﻨﯿﻦ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﮐﻪ اﺳﺎﻃﯿﻦ ﺳـﻨﯿﻪ ﺧﻼﻓﺖ ﻧﺒﻮﯾﻪ ﺑﺮاي اﯾﺸﺎن ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬و‬‫اﻏﺮاﻗـﺎت ﻋﻈﯿﻤﻪ در ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﺗﮑﺮﯾﻢ و ﺛﻨـﺎ و اﻃﺮاﯾﺸﺎن دارﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻏﺮض از ﻧﺴـﺒﺖ ﺗﺸـﯿﻊ ﺑﻤﺄﻣﻮن و اﻣﺜﺎل او‪ ،‬ﺗﺨﺠﯿﻞ و اﻟﺰام ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ و‬‫ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ ﺣﻖ و ﺻﻮاب اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﺣﻤـﺎﯾﺖ و رﻋﺎﯾﺖ ﻋﺒﺎﺳـﯿﻪ اﻗﺸﺎب ]‪ ،[1‬ﮐﻪ ﺑﺎﺟﻤـﺎع اﻫﻞ ﺣﻖ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ اﯾﺸﺎن ﺑﺎ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﻼم‬‫ﻧﻬﺎﯾﺖ واﺿﺢ و ﻇﺎﻫﺮ‪.‬‬‫و ﻋﺠﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑﺮ ذﮐﺮ ﻫﺎرون و ﻣﺄﻣﻮن و اﻣﺜﺎل او در ﮐﺘﺎب »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ﺑﺎ وﺻﻒ اﻇﻬﺎر ﻗﺒﺎﺋﺢ و اﻓﻌﺎﻟﺸﺎن ﺑﺴـﯿﺎر ﺑﺮ ﺧﻮد‬‫ﻣﯽﭘﯿﭽﺪ‪ ،‬و آن را در ﮐﻤﺎل ﺷـﻨﺎﻋﺖ و ﻓﻈﺎﻋﺖ ﻣﯽداﻧﺪ‪ ،‬و ﻧﻤﯽداﻧﺪ ﮐﻪ اﮐﺎﺑﺮ اﺋﻤﻪ و اﺳﺎﻃﯿﻦ دﯾﻦ او ﺑﻌﺾ ﮐﻔﺎر ﻣﺸـﺮﮐﯿﻦ را در ﺻﺤﺎﺑﻪ‬‫ذﮐﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻦ ﺗﺮﺟﻤﮥ أﻣّﯿﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺼـﻠﺖ ﻣﻦ »اﻻﺻﺎﺑﮥ« و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬ﭘﺲ ذﮐﺮ ﻋﺒﺎﺳﯿﻪ در »ﻣﺠﺎﻟﺲ« ﺑﺎ وﺻﻒ ﺑﯿﺎن ﻫﻼك و‬‫ﺿﻼﻟﺸـﺎن‪ ،‬اﻫﻮن و اﺳـﻬﻞ اﺳﺖ ﺑﻤﺮاﺗﺐ ﺑﺴـﯿﺎر‪ ،‬از ذﮐﺮ ﻣﺸـﺮﮐﯿﻦ ﮐﻔﺎر در ﺻـﺤﺎﺑﻪ اﺧﯿﺎر‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﻀـﺮات اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﭼﻬﺎ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻠﯿﻠﻪ و‬‫ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﺟﻤﯿﻠـﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺮاي اﯾﺸـﺎن ﻋﻤﻮﻣـﺎ در ﻗﺮآن و ﺳـﻨﺖ ﺛـﺎﺑﺖ ﻧﻤﯽ ]‪ [1‬اﻻﻗﺸـﺎب ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﻬﻤﺰة ﺟﻤﻊ اﻟﻘﺸﺐ ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﻘـﺎف و ﮐﺴـﺮﻫﺎ‪:‬‬‫اﻟﺴﻤﻮم‪ ،‬اﻻﺧﺴﺎء اﻟﺬﯾﻦ ﻻ ﺧﯿﺮ ﻓﯿﻬﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪291 :‬‬‫ﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﻣﺒﻐﺾ اﯾﺸﺎن را ﮐﺎﻓﺮ ﻣﯽﮔﺮداﻧﻨﺪ‪.‬‬‫اﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻓﺎﻋﺘﺒﺮوا ﯾﺎ اوﻟﯽ اﻻﻟﺒﺎب ان ﻫﺬا ﻟﺸـﯽء ﻋﺠﺎب!« أﻗﻮل‪ :‬اﻋﺘﺒﺮﻧﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻤﺘﺤﺬﻟﻖ اﻟﻌﺎز ﻓﯽ اﻟﺨﻄﺎب‪ ،‬ﻓﻌﻠﻤﻨﺎ أن ﺛﺮﺛﺮﺗﮏ ﺷﯽء‬‫ﻋﺠـﺎب‪ ،‬و أن ﺗﻄﺎوﻟـﮏ و ﻣﺒﺎﻟﻐﺘـﮏ ﻓﯽ اﻟﺘﺸـﻨﯿﻊ ﻋﻠﯽ أﻫﻞ اﻟﺤﻖ اﻻﻃﯿﺎب‪ ،‬ﻋﺎﺋـﺪ ﺑﺎﻟﻮﺑﺎل و اﻟﻨﮑﺎل ﻋﻠﯽ اﺋﻤﺘﮏ اﻻﻧﺠﺎب ﻓﺎﻋﺘﺒﺮوا ﯾﺎ اوﻟﯽ‬‫اﻻﻟﺒﺎب ِإﱠن ﻫﺬا ﻟََﺸْﯽٌء ُﻋﺠﺎٌب‬‫)ادﻋﺎء ﻣﻮدت ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻌﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﺗﮑﺬﯾﺐ ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ اﺳﺖ(‬‫»اﻣـﺎ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪» :‬و اﮔﺮ ﭼﻪ وﺟﻪ ﺑﺴﻂ ﮐﻼم در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم‪ ،‬ﺑـﺬﮐﺮ ﺣﺎل ﻣﻮدت ﺟﺎﺣﻆ ﻣﻌﺘﺰﻟﯽ‪ ،‬و ﺧـﺪﻣﺖ او ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﮑﻼم اﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯽ در ﻧﻈﺮ ﺟﻠّﯽ ﻏﯿﺮ ﺟﻠﯽ« اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫ﭘﺲ ﻣـﺪﻓﻮع اﺳﺖ ﺑـﺂﻧﮑﻪ اﺛﺒـﺎت ﻣﻮدت ﺟﺎﺣﻆ ﻧﺎﺻﺐ‪ ،‬در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻋﻠﻢ ﺗﮑـﺬﯾﺐ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﻓﺮاﺧﺘﻦ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻣﻼزﻣﺎن ﻋﺎﻟﯿﺸﺄﻧﺸﺎن‬‫رد ﺷـﻨﯿﻊ ﻧﻤﻮدن اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﻨﺎﺑﺸﺎن ﻣﺼـﺮﺣﻨﺪ ﺑﻨﺎﺻﺒﯿﺖ ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬و ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﺑﺂﻧﮑﻪ او ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﻣﻄﺎﻋﻦ‬‫ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم درج ﮐﺮده‪ ،‬ﭘﺲ اﯾﻦ ﺑﺴﻂ ﮐﻼم در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﺴﻂ ﮐﻼم اﺳﺖ در رّد ﻣﻘﺘﺪي و اﺳﺘﺎذ و اﻣﺎم ﺧﻮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﭼﻮن ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺟﺎﺣﻆ از اﻓﺎدات اﺳﮑﺎﻓﯽ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﻢ از ﮐﺘﺎب او ﮐﺎﻟﺸﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌﮥ اﻟﻨﻬﺎر ﻫﻮﯾﺪا اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺴﻂ ﮐﻼم در‬‫اﺛﺒـﺎت ﻣﻮدت ﺟﺎﺣـﻆ‪ ،‬در ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺛﺒـﺎت ﮐﻤﺎل دﯾﺎﻧﺖ و اﻣﺎﻧﺖ ﺧﻮد اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ وﺟﻪ اﯾﻦ ﺑﺴﻂ ﮐﻼم در ﻧﻈﺮ دﻗﯿﻖ ﻫﻢ‪ ،‬ﻏﯿﺮ ﺟﻠﯽ اﺳـﺖ‬‫ﭼﻪ ﺟﺎي ﻧﻈﺮ ﺟﻠﯽ‪ [1] .‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪.28‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪292 :‬‬‫و ﻋﺠﺐﺗﺮ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿـﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﺧـﺪﻣﺖ ﺟﺎﺣﻆ را ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﮑﻼم ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﻫﻢ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻊ از ﻧﺴـﺒﺖ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺑﺎو‬‫ﻣﯽﮔﺮداﻧـﺪ‪ ،‬و ﮐﻤﺎل ﺧﺪﻣﺖ ﻋﻠﻤﺎي اﻫﻞ ﺣﻖ را‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺴـﺒﺖ ﮐﻼم ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬و ﺳﺎﺋﺮ اﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﮐﺮام ﻋﻠﯿﻬﻢ آﻻف‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 172‬از ‪210‬‬‫اﻟﺘﺤﯿﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﻌﻼم ﮐﻪ اﻓﻀـﻠﯿﺖ و ارﺟﺤﯿﺖ اﻫﻞ ﺣﻖ در اﯾﻦ ﺑﺎب ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﺎﻟﺸـﻤﺲ ﻓﯽ راﺑﻌﮥ اﻟﻨﻬﺎر‪ ،‬و از ﻣﺰﯾﺪ وﺿﻮح ﻣﺴﻠّﻢ‬‫ﻣﻮاﻓﻖ و ﻣﺨـﺎﻟﻒ ﺷﺪﯾـﺪ اﻻﻧﮑﺎر‪ ،‬ﻣﺎﻧﻊ ﻧﻔﯽ وﻻء از اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﮐﻤﺎ اﺟﺘﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺘﺤﻔـﮥ«‪ ،‬و ﻗﻠـﺪه ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﺮﺷـﯿﺪ ﻓﯽ »اﻻﯾﻀﺎح« و‬‫»اﻟﺸﻮﮐﮥ« ﻧﻤﯽﺳﺎزد‪.‬‬‫اﻣﺎ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪» :‬ﻟﮑﻦ ﻓﺎﺋﺪه ﺑﺲ ﻋﻤﺪه در ﺿﻤﻦ آن ﻣﻄﻮي« اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫ﭘﺲ آري ﻓﺎﺋﺪه ﺑﺲ ﻋﻤﺪه در ﺿـﻤﻦ آن ﻣﻄﻮي‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻏﺮاﺑﺖ و ﻟﻄﺎﻓﺖ آن ﻫﻢ ﻏﯿﺮ ﻣﺨﻔﯽ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺑﺴﻂ ﮐﻼم‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻃﻌﻦ‬‫و ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﺑﺮ اﺳـﺘﺎد واﻻ ﻣﻘﺎم‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ رﺋﯿﺲ اﻋﻼم اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺟﻨﺎﺑﺸﺎن ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺑﻨﺎﺻﺒﯿﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ‬‫ﺗﺸﻨﯿﻌﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ آن ﻣﯽزﻧﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﻣﺜﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاي ﺗﻘﺒﯿﺢ آن ﻣﯽآرﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺴﺎﺣﺖ ﻋﻠﯿﺎي اﺳﺘﺎد واﻻ ﻧﮋاد ﺷﻤﺎ ﻣﯽﮐﺸﺪ‪ ،‬از اﯾﻦ داﻫﯿﻪ ﻋﻈﻤﯽ و‬‫ﻣﺼـﯿﺒﺖ ﮐﺒﺮي ﺧﺒﺮدار ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و زﯾﺎده ﺗﺼـﺮﯾﺢ و ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﺷﺎﯾﺪ ﺳـﺒﺐ اﺳﺎءت ادب‪ ،‬و ﻣﻮرث ﻫﯿﺠﺎن ﻣﺰﯾﺪ ﻏﯿﻆ و ﻏﻀﺐ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻟﻬﺬا‬‫ﻃﯽ ﮐﺸﺢ از آن اوﻟﯽ‪ ،‬و اﻟﻌﺎﻗﻞ ﯾﮑﻔﯿﻪ اﻻﺷﺎرة‪ ،‬و اﻟﺠﺎﻫﻞ ﻻ ﯾﺠﺪﯾﻪ اﻟﻒ ﻋﺒﺎرة‪.‬‬‫اﻣـﺎ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪» :‬ﺷـﺮﺣﺶ آﻧﮑﻪ ﻣﺜﻞ ﺟﺎﺣﻆ را ﮐﻪ »رﺳﺎﻟﻪ ﻏﺮا« در ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ دارد‪ ،‬و ﻣﺜﻞ ﺷـﺮﯾﻒ رﺿـﯽ او را دﻟﯿﻞ ﺧﻮد در‬‫ﺷﻨﺎﺧﺖ ]‪ [1‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪.28‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪293 :‬‬‫ﮐﻼم اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻧﺎﻗﺪ اﯾﻦ ﺟﻮﻫﺮ ﺛﻤﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ« اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫ﭘﺲ ﮐﺎش اﯾﻦ ﺷـﺮح را در ﺿـﻤﻦ اﺟﻤﺎل ﻣﻄﻮي ﻣﯽداﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺧﺎﻣﻪ ﺑـﺪاﯾﻊ ﻧﮕﺎر را ﺑﺘﺤﺮﯾﺮ آن در ﺗﻌﺐ ﻧﻤﯽاﻧﺪاﺧﺘﻨـﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﻫﯿـﭻ ﻓﺎﺋـﺪه‬‫ﺟﺪﯾﺪهاي از اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﺟﺰ اﻋﺎده اﺳﺘﻌﺠﺎب و اﺳﺘﻐﺮاب ﻣﻨﻬﺪم اﻟﺒﻨﯿﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﻧﺸﺪه‪ ،‬آري در ﺗﮑﺮار ﻃﻌﻦ و ﺗﺸﻨﯿﻊ‪ ،‬و اﮐﺜﺎر اﺳﺘﻬﺰاء و ﺗﻘﺒﯿﺢ‪،‬‬‫ﺑﺮ ﻧﺴﺒﺖ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺑﺠﺎﺣﻆ ﻣﺮاﺗﺐ اﺳﺎءت ادب ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺗﺮﻗﯽ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ ،‬و ﻣﻀﺎﻋﻒ ﻣﯽﺷﻮد ﻫﻮ اﻟﻤﺴﮏ ﻣﺎ ﮐﺮرﺗﻪ ﯾﺘﻀﻮع‬‫اﺣﺘﺠﺎج ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺑﮑﻼم ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺮاي اﻟﺰام اﺳﺖ‬‫و ﻧﯿﺰ در اﯾﻦ ﺷـﺮح اﻋﺎده دﻋﻮي ﺑﯽ دﻟﯿﻞ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﯾﺠﺎد ﮐﺬب و ﺑﻬﺖ ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ اﻟﺘﻌﻮﯾﻞ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺷـﺮﯾﻒ‬‫رﺿـﯽ ﺟﺎﺣـﻆ را دﻟﯿﻞ ﺧﻮد در ﺷـﻨﺎﺧﺖ ﮐﻼم اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﮐﻼم ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ دﻻﻟﺖ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ‬‫ﻧﺪارد‪ ،‬ﮐﻪ آن ﺟﻨﺎب ﺟﺎﺣﻆ را دﻟﯿﻞ ﺧﻮد در اﻣﺮي از اﻣﻮر ﮔﻔﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎ دﻟﯿﻞ ﺧﻮد در ﺷـﻨﺎﺧﺖ ﮐﻼم ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫ا ﻟ ﺴ ﻼ م ﮔ ﻔﺘ ﻪ ﺑ ﺎ ﺷ ﺪ ‪.‬‬
‫و از ﻟﻄﺎﺋﻒ اﻣﻮر اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ذﮐﺮ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﻼم ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ رﺿﯽ درﺑﺎره ﺟﺎﺣﻆ در اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻣﺨﺘﺼﺮ‪ ،‬ﮐﻪ ﯾﮏ ورق‬‫ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺑﯿﺶ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺳﻪ ﺑﺎر ﻧﻤﻮده‪ ،‬و در ﻫﺮ ﺑﺎر ﻟﺒﺎﺳﯽ ﺟﺪﯾﺪ آن را ﭘﻮﺷﺎﻧﯿﺪه‪ ،‬و رﻧﮕﯽ ﺗﺎزه ﺑﺮاي آن رﯾﺨﺘﻪ‪.‬‬‫ﭼﻪ اوﻻ ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ ﮐﻼم ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و اﯾﻦ ﮐﻼم ﺷـﺮﯾﻒ رﺿـﯽ ﻧﺺ اﺳﺖ در دﻟﯿﻞ ﻣﺎﻫﺮ و ﻧﺎﻗﺪ ﺑﻮدن ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﮑﻼم‬‫ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ ]‪ [1‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪.28‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪294 :‬‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪.‬‬‫و ﺛﺎﻧﯿﺎ ﺑﻌﺪ ﯾﮏ ﻧﯿﻢ ﺳﻄﺮ از اﯾﻦ ﮐﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﭘﺲ ﺷﺨﺼﯽ را ﮐﻪ در ﻧﻘﺪ ﮐﻼم ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﺮﺿﯽ رﺿﯽ ﺑﻞ دﻟﯿﻞ او ﺑﺎﺷﺪ اﻟﺦ‬‫]‪.[1‬‬‫و در اﯾﻦ ﮐﻼم ﮐﻪ آن ﺗﻔﺮﯾﻊ اﺳﺖ ﺑﺮ ﺑﯿﺎن ﻣﺪﻟﻮل ﮐﻼم ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ‪ ،‬و ﮔﻮﯾﺎ ﻣﺘﺼﻞ ﺑﺂن اﺳﺖ‪ ،‬ﻏﻔﻠﺖ و ﺗﻐﺎﻓﻞ از اﺻﻞ ﮐﻼم ﺳﯿﺪ رﺿﯽ‬‫و ﺑﯿـﺎن ﺧﻮد ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬دﻋﻮي اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ آﻏـﺎز ﻧﻬﺎده‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ دﻟﯿﻞ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ دﻟﯿﻞ ﺑﻮدن ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺮاي ﺳـﯿﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 173‬از ‪210‬‬‫رﺿـﯽ‪ ،‬ﻧﻪ از ﮐﻼم آن ﺟﻨﺎب ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﻪ ﺧﻮد رﺷـﯿﺪ در ﺑﯿﺎن ﻣﺪﻟﻮل آن در ﻗﻮل ﺧﻮد‪» :‬و اﯾﻦ ﮐﻼم ﺷـﺮﯾﻒ رﺿـﯽ ﻧﺺ اﺳﺖ در‬‫دﻟﯿـﻞ ﻣﺎﻫﺮ و ﻧﺎﻗـﺪ ﺑﻮدن ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺑﺤﺮ ﺟﺎﺣﻆ« اﻟـﺦ‪ ،‬ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ در اﯾﻦ ﮐﻼم ﺛﺎﻧﯽ دﻋﻮي اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ آﻏﺎز ﻧﻬﺎده‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﻤﺮو‬‫ﺑﻦ ﺑﺤﺮ ﺟﺎﺣﻆ دﻟﯿﻞ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻦ از ﻧﺴﺒﺖ ﮔﻔﺘﻦ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﺴﯿﺪ رﺿﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﺷﺮم ﮐﺮده‪.‬‬‫ﻟﮑﻦ ﺛﺎﻟﺜﺎ ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﺻﺮﯾﺢ ادﻋﺎي اﯾﻦ ﮐﺬب ﻓﻀﯿﺢ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻓﺎده ﮐﺮده ﮐﻪ ﺳﯿﺪ رﺿﯽ ﺟﺎﺣﻆ را دﻟﯿﻞ ﺧﻮد در ﺷﻨﺎﺧﺖ ﮐﻼم ﺟﻨﺎب‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ،‬و ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﮔﻔﺘﻦ ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ ﺟﺎﺣﻆ را دﻟﯿﻞ ﺧﻮد در ﺷـﻨﺎﺧﺖ ﮐﻼم ﺟﻨﺎب أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﻧﻪ از‬‫ﮐﻼم ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﻪ ﺧﻮد رﺷـﯿﺪ در ﺑﯿﺎن ﻣﺪﻟﻮل ﮐﻼم ﺳﯿﺪ رﺿﯽ آﻧﺮا ذﮐﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻧﻪ ادﻋﺎي آن در ﺗﻔﺮﯾﻊ ﺑﺮ‬‫ﺑﯿﺎن اﯾﻦ ﻣﺪﻟﻮل ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﭘﺲ اﯾﻦ ﺗﺨﺎﻟﻒ و ﺗﻬﺎﻓﺖ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬در ﺑﯿﺎن اﻣﺮي ﺟﺰﺋﯽ در ﯾﮏ ﻣﻘﺎم‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ ﻋﺪم ﺗﺨﻠﻞ ﻓﻮاﺻﻞ‪ ،‬از ﻏﺮاﺋﺐ ﻣﺤﯿﺮه ﻋﻘﻮل ارﺑﺎب‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ اﺳﺖ‪ [1] .‬اﯾﻀﺎح ﻟﻄﺎﻓﮥ اﻟﻤﻘﺎل ص ‪.28‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪295 :‬‬‫و داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ اﺳـﺘﻨﺎد و اﺣﺘﺠـﺎج ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ ﺑﮑﻼـم ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬ﺑﺮاي اﻟﺰام و اﻓﺤﺎم ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ ﻟﺌﺎم اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻊ ﻫـﺬا اﮔﺮ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻫﻢ اﺳـﺘﻨﺎد‬‫ﺑﮑﻼم او در اﻣﺮ ﺣﻖ ﮐﺮده ﺷﻮد ﻋﯿﺒﯽ ﻧﺪارد‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺴـﺒﺐ ﻗﺮﯾﻨﻪ اﻧﺘﻔﺎي ﺗﻬﻤﺖ در اﯾﻦ ﺑﺎب ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻣﺮﺿﯽ ﻧﺼﺎب اﻗﺸﺎب اﺳﺖ‪ ،‬ﺻﺪق‬‫او در اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ اﺳـﺘﻨﺎد ﻣﺜﻞ اﺳﺘﻨﺎد ﻋﻠﻤﺎي ﻧﻘﺎد اﺳﺖ ﺑﺎﺷﻌﺎر ﮐﻔﺎر‪ ،‬و اﻋﺘﻤﺎد ﺑﺮ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻃﺒﯿﻪ ﻣﺄﺧﻮذه از ارﺑﺎب اﻟﺤﺎد و‬‫ا ﻧ ﮑ ﺎر ‪.‬‬
‫ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺪرﯾﺐ اﻟﺮاوي ﺑﺸﺮح ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟﻨﻮاوي« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﻗﺎل ﻋﺰ اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴـﻼم ]‪ [1‬ﻓﯽ ﺟﻮاب ﺳﺆال ﮐﺘﺒﻪ إﻟﯿﻪ أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻤﯿـﺪ‪ :‬و أﻣـﺎ اﻻﻋﺘﻤﺎد ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﻔﻘﻪ اﻟﺼـﺤﯿﺤﮥ‬‫اﻟﻤﻮﺛﻮق ﺑﻬﺎ ﻓﻘﺪ اﺗﻔﻖ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻌﺼﺮ ﻋﻠﯽ ﺟﻮاز اﻻﻋﺘﻤﺎد ﻋﻠﯿﻬﺎ‪ ،‬و اﻻﺳﺘﻨﺎد إﻟﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻻن اﻟﺜﻘﮥ ﻗﺪ ﺣﺼﻠﺖ ﺑﻬﺎ ﮐﻤﺎ ﺗﺤﺼﻞ ﺑﺎﻟﺮواﯾﮥ‪ ،‬و‬‫ﻟـﺬﻟﮏ اﻋﺘﻤﺪ اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﺸـﻬﻮرة ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ‪ ،‬و اﻟﻠﻐﮥ‪ ،‬و اﻟﻄﺐ‪ ،‬و ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬ﻟﺤﺼﻮل اﻟﺜﻘﮥ ﺑﻬﺎ و ﺑﻌﺪ اﻟﺘﺪﻟﯿﺲ‪ ،‬و ﻣﻦ زﻋﻢ أن‬‫اﻟﻨﺎس اﻧﻔﻘﻮا ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻄﺎء ﻓﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻬﻮ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﺨﻄﺎء ﻣﻨﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻟﻮ ﻻـ ﺟﻮاز اﻻﻋﺘﻤﺎد ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻟﺘﻌﻄﻞ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﺼﺎﻟـﺢ اﻟﻤﺘﻌﻠﻘـﮥ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﻗـﺪ رﺟﻊ اﻟﺸﺎرع اﻟﯽ ﻗﻮل اﻻﻃﺒﺎء ﻓﯽ ﺻﻮر‪ ،‬و ﻟﯿﺴﺖ ﮐﺘﺒﻬﻢ‬‫ﻣﺄﺧﻮذة ﻓﯽ اﻻﺻﻞ اﻻ ﻋﻦ ﻗﻮل اﻟﮑﻔﺎر‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻟﻤﺎ ﺑﻌـﺪ اﻟﺘـﺪﻟﯿﺲ ﻓﯿﻬﺎ أﻋﺘﻤﺪ ﻋﻠﯿﻬﺎ‪ ،‬ﮐﻤﺎ أﻋﺘﻤﺪ ﻓﯽ اﻟﻠﻐﮥ ﻋﻠﯽ اﺷـﻌﺎر اﻟﻌﺮب و ﻫﻢ ﮐﻔﺎر‪،‬‬‫ﻟﺒﻌﺪ اﻟﺘﺪﻟﯿﺲ اﻧﺘﻬﯽ‪[2] .‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﺷﺎرع رﺟﻮع ﻓﺮﻣﻮده ﺑﻘﻮل اﻃﺒﺎء در ]‪ [1‬ﻫﻮ ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم و ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ‬‫ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴﻼم اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪66‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺪرﯾﺐ ﻟا ﺮاوي ج ‪ 1‬ص ‪152‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪296 :‬‬‫ﻣﻘﺎﻣـﺎت ﻋﺪﯾـﺪه‪ ،‬ﺣـﺎل آﻧﮑﻪ ﮐﺘﺐ اﯾﺸـﺎن در اﺻـﻞ ﻣـﺄﺧﻮذ ﻧﯿﺴﺖ ﻣﮕﺮ از ﻗﻮل ﮐﻔﺎر‪ ،‬و ﻟﯿﮑﻦ ﭼﻮﻧﮑﻪ ﺑﻌﯿـﺪ اﺳﺖ ﺗـﺪﻟﯿﺲ در اﯾﻦ ﺑﺎب‪،‬‬‫اﻋﺘﻤﺎد ﮐﺮده ﺷﺪ ﺑﺮ آن‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﻋﺘﻤﺎد ﮐﺮده ﺷﺪ در ﻟﻐﺖ ﺑﺮ اﺷﻌﺎر ﻋﺮب‪ ،‬ﺣﺎل آﻧﮑﻪ اﯾﺸﺎن ﮐﻔﺎرﻧﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ اﻋﺘﻤﺎد ﺑﺮ اﺷﻌﺎر ﻋﺮب ﮐﻔﺎر‪،‬‬‫ﺑﺴﺒﺐ ﺑﻌﺪ ﺗﺪﻟﯿﺲ اﺳﺖ در اﯾﻦ اﺷﻌﺎر‪.‬‬‫ﺑـﺎﻟﺠﻤﻠﻪ وﺻﻒ ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ ﺟﺎﺣـﻆ را ﺑﺨّﺮﯾﺖ و ﻧﺎﻗـﺪ و ﻣـﺎ ﻣـﺎﺛﻠﻪ در ﻣﻘـﺎم اﻟﺰام و اﻓﺤـﺎم اﺳﺖ‪ ،‬و ﺷﺎﺋﻊ و ذاﺋﻊ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬در ﻣﻘﺎم اﻟﺰام‬‫ﮐﺴﺎﻧﯽ را ﮐﻪ اﺳـﺘﻨﺎد ﺑﮑﻼﻣﺸﺎن ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﻣـﺪح ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺗﺒﺠﯿﻞ و ﺗﻌﻈﯿﻤﺸﺎن ﻣﻮاﻓﻖ ﻣﺰﻋﻮﻣﺎت ﺟﺎﻧﺐ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﮐﺴـﯽ ﺟﺰ‬‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﻣـﺪح اﻟﺰاﻣﯽ و ﺛﻨﺎي اﻓﺤﺎﻣﯽ را ﺣﺠﺖ و دﻟﯿﻞ ﺑﺮ ﻣﺎدح ﻣﻠﺰم ﻧﻤﯽﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻫﺮ ﻗﺪر ﻣﺪح و ﺛﻨﺎء در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم زﯾﺎده‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﻫﻤـﺎن ﻗـﺪر ﭘـﺎﯾﻪ اﻟﺰام و اﻓﺤـﺎم ﺑﻠﻨـﺪ ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬و رﻧـﮓ ﺟﺎﻧﺐ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺑﺎﯾﻦ ﻣـﺪح و ﺛﻨﺎ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺑﯽﺑﺎﮐﺎن در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 174‬از ‪210‬‬‫ﺻـﺪد ﺗﺤﻘﯿﺮ و ﺗﻌﯿﯿﺮ اﺳـﺎﻃﯿﻦ ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﺧﻮد ﺑﺮ ﻣﯽآﯾﻨـﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻇﺮ »ﻣﻨﻬﺎج« اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ‪ ،‬و ﮐﺘﺎب اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن »و اﻟﺼﻮاﻗﻊ« و‬‫»اﻟﺘﺤﻔﮥ« و أﻣﺜﺎﻟﻬﺎ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺪﺣﻮا ﻓﯽ اﻋﻼﻣﻬﻢ اﻻﻣﺠﺎد‪ ،‬و ﺟﺮﺣﻮﻫﻢ ﺑﺎﻟﺴﻨﮥ ﺣﺪاد«‬‫ﻣﺪح ﺳﯿﺪ رﺿﯽ از ﺟﺎﺣﻆ ﺑﻠﻔﻆ ﺧﺮﯾﺖ و دﻟﯿﻞ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺪح از ﺧﻮارج اﺳﺖ‬‫»و ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از اﯾﻦ‪ ،‬در ﺣـﺪﯾﺚ ﻣـﺪح و ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺻـﻼة و ﺻﻮم ﺧﻮارج وارد ﺷـﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و آن دﻟﯿـﻞ ﻣﺤﺾ اﺳـﻼم ﺧﻮارج ﻫﻢ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪،‬‬‫ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﺮاه ﻫﻤﯿﻦ ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺧﺮوج اﯾﺸﺎن از دﯾﻦ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪297 :‬‬‫ﭘﺲ وﺻﻒ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺨّﺮﯾﺖ و ﻧﺎﻗﺪ و ﻣﺎ ﻣﺎﺛﻠﻪ‪ ،‬و ان ﺳﻠﻢ ﮐﻮﻧﻪ ﻋﻠﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ او را از ﻣﻐﺎك ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و اﻟﺤﺎد ﺑﺮارد‪.‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﺨﺎري در »ﺻﺤﯿﺢ« ﺧﻮد در ﺑﺎب ﻋﻼﻣﺎت اﻟﻨﺒﻮة ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ اﻟﯿﻤﺎن ]‪ [1‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﺷﻌﯿﺐ ]‪ ،[2‬ﻋﻦ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﯽ أﺑﻮ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ان أﺑﺎ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺑﯿﻨﻤﺎ ﻧﺤﻦ ﻋﻨـﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﻘﺴﻢ ﻗﺴـﻤﺎ‪ ،‬أﺗﺎه ذو اﻟﺨﻮﯾﺼـﺮة‪ ،‬و ﻫﻮ رﺟﻞ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﺗﻤﯿﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ اﻋﺪل‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬وﯾﻠﮏ و ﻣﻦ ﯾﻌﺪل إذا ﻟﻢ أﻋﺪل‪ ،‬ﻗﺪ ﺧﺒﺖ و ﺧﺴﺮت ان ﻟﻢ اﮐﻦ أﻋﺪل‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل ﻋﻤﺮ‪ :‬ﯾـﺎ رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﺋـﺬن ﻟﯽ ﻓﯿﻪ اﺿـﺮب ﻋﻨﻘﻪ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ‪ :‬دﻋﻪ‪ ،‬ﻓـﺎن ﻟﻪ اﺻـﺤﺎﺑﺎ ﯾﺤﻘﺮ أﺣـﺪﮐﻢ ﺻـﻼﺗﻪ ﻣﻊ ﺻـﻠﻮاﺗﻬﻢ‪ ،‬و ﺻـﯿﺎﻣﻪ ﻣﻊ‬‫ﺻﯿﺎﻣﻬﻢ‪ ،‬ﯾﻘﺮءون اﻟﻘﺮآن ﻻ ﯾﺠﺎوز ﺗﺮاﻗﯿﻬﻢ‪ ،‬ﯾﻤﺮﻗﻮن ﻣﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﮐﻤﺎ ﯾﻤﺮق اﻟﺴﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﺮﻣﯿﮥ ]‪ ،[3‬ﯾﻨﻈﺮ اﻟﯽ ﻧﺼﻠﻪ ]‪ ،[4‬ﻓﻼ ﯾﻮﺟﺪ ﻓﯿﻪ ﺷﯽء‪.‬‬‫ﺛﻢ ﯾﻨﻈﺮ اﻟﯽ رﺻﺎﻓﻪ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻮﺟﺪ ﻓﯿﻪ ﺷـﯽء‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻨﻈﺮ اﻟﯽ ﻧﻀـﯿﻪ و ﻫﻮ ﻗﺪﺣﻪ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻮﺟﺪ ﻓﯿﻪ ﺷﯽء‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻨﻈﺮ اﻟﯽ ﻗﺬذه ﻓﻼ ﯾﻮﺟﺪ ﻓﯿﻪ ﺷﯽء‪ ،‬ﻗﺪ‬‫ﺳﺒﻖ اﻟﻔﺮث و اﻟـﺪم‪ ،‬آﯾﺘﻬﻢ رﺟﻞ أﺳﻮد اﺣـﺪي ﻋﻀﺪﯾﻪ ﻣﺜﻞ ﺛﺪي اﻟﻤﺮأة أو ﻣﺜﻞ اﻟﺒﻀـﻌﮥ ﺗﺪردر ﯾﺨﺮﺟﻮن ]‪ [1‬اﺑﻮ اﻟﯿﻤﺎن‪ :‬اﻟﺤﮑﻢ ﺑﻦ ﻧﺎﻓﻊ‬‫اﻟﺤﻤﺼﯽ‪ ،‬ﻣﻦ اﮐﺎﺑﺮ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ‪ ،138‬و ﺗﻮﻓﯽ ‪221‬‬‫]‪ [2‬ﺷﻌﯿﺐ‪ :‬ﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﻤﺰة اﻟﺤﻤﺼﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ :‬ﮐﺎن ﮐﺎﺗﺒﺎ ﻟﻬﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ‪162‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺮﻣﯿﮥ‪ :‬اﻟﺼﯿﺪ ﯾﺮﻣﯽ‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻣﺮق اﻟﺴﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﺮﻣﯿﮥ‪ :‬ﻧﻔﺬ ﻓﯿﻬﺎ و ﺧﺮج ﻣﻨﻬﺎ‬‫]‪ [4‬اﻟﻨﺼﻞ‪ :‬ﺣﺪﯾﺪة اﻟﺮﻣﺢ و اﻟﺴﻬﻢ و اﻟﺴﮑﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪298 :‬‬‫ﻋﻠﯽ ﺣﯿﻦ ﻓﺮﻗﮥ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ‪ :‬ﻓﺄﺷـﻬﺪ اﻧﯽ ﺳـﻤﻌﺖ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و أﺷﻬﺪ أن ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻗﺎﺗﻠﻬﻢ و أﻧﺎ ﻣﻌﻪ‪،‬‬‫ﻓﺄﻣﺮ ﺑﺬﻟﮏ ﻟا ﺮﺟﻞ ﻓﺎﻟﺘﻤﺲ ﻓﺎﺗﯽ ﺑﻪ ﺣﺘﯽ ﻧﻈﺮت إﻟﯿﻪ ﻋﻠﯽ ﻧﻌﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪[1] .‬‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺑﺨﺎري در »ﺻﺤﯿﺢ« ﺧﻮد در ﮐﺘﺎب اﻻدب ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ‪ ،‬ﻋﻦ اﻻوزاﻋﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬و اﻟﻀـﺤﺎك‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺑﯿﻨﺎ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﺴﻢ ذات ﯾﻮم ﻗﺴـﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ذو اﻟﺨﻮﯾﺼـﺮة‪ ،‬رﺟﻞ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﺗﻤﯿﻢ‪ ،‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﻋـﺪل‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬وﯾﻠﮏ‬‫ﻣﻦ ﯾﻌﺪل إذا ﻟﻢ أﻋﺪل؟‬‫ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮ‪ :‬اﺋﺬن ﻟﯽ ﻓﺎﺿـﺮب ﻋﻨﻘﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻻ‪ ،‬ان ﻟﻪ أﺻـﺤﺎﺑﺎ ﯾﺤﻘﺮ أﺣﺪﮐﻢ ﺻـﻼﺗﻪ ﻣﻊ ﺻـﻼﺗﻬﻢ‪ ،‬و ﺻـﯿﺎﻣﻪ ﻣﻊ ﺻﯿﺎﻣﻬﻢ‪ ،‬ﯾﻤﺮﻗﻮن ﻣﻦ اﻟﺪﯾﻦ‬‫ﮐﻤﺮوق اﻟﺴﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﺮﻣﯿﮥ‪ ،‬ﯾﻨﻈﺮ اﻟﯽ ﻧﺼﻠﻪ ﻓﻼ ﯾﻮﺟﺪ ﻓﯿﻪ ﺷﯽء‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻨﻈﺮ اﻟﯽ رﺻﺎﻓﻪ‪ ،‬ﻓﻼ ﯾﻮﺟﺪ ﻓﯿﻪ ﺷﯽء‪ ،‬ﻗﺪ ﺳﺒﻖ اﻟﻔﺮث و اﻟﺪم‪ ،‬ﯾﺨﺮﺟﻮن‬‫ﻋﻠﯽ ﺣﯿﻦ ﻓﺮﻗﮥ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس‪ ،‬آﯾﺘﻬﻢ رﺟﻞ اﺣﺪي ﯾﺪﯾﻪ ﻣﺜﻞ ﺛﺪي اﻟﻤﺮأة‪ ،‬أو ﻣﺜﻞ اﻟﺒﻀﻌﮥ ﺗﺪردر ]‪.[2‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ‪ :‬أﺷـﻬﺪ ﻟﺴـﻤﻌﺘﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و أﺷﻬﺪ أﻧﯽ ﮐﻨﺖ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ ﺣﯿﻦ ﻗﺎﺗﻠﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺘﻤﺲ ﻓﯽ اﻟﻘﺘﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺄﺗﯽ ﺑﻪ ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 175‬از ‪210‬‬‫اﻟﻨﻌﺖ اﻟﺬي ﻧﻌﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ]‪ [1] .[3‬ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري ج ‪ 2‬ص ‪226‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺪردر ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺘﺎء و اﻟﺪاﻟﯿﻦ اﻟﻤﻬﻤﻠﺘﯿﻦ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ راء ﺳﺎﮐﻨﮥ أي ﺗﺘﺤﺮك‪ ،‬أﺻﻠﻪ ﺗﺘﺪردر‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري ج ‪ 4‬ص ‪63‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪299 :‬‬‫»از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺻـﺤﯿﺤﻪ ﺑﺨـﺎري ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ ﺻـﻼة و ﺻﻮم‬‫ﺧﻮارج ﺑﯿـﺎن ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺨﻄـﺎب اﯾﻦ ﺧﻄﺎب ارﺷﺎد ﮐﺮده ﮐﻪ‪ ،‬ﺗﺤﻘﯿﺮ ﺧﻮاﻫـﺪ ﮐﺮد ﯾﮑﯽ از ﺷـﻤﺎ ﻧﻤﺎز ﺧﻮد را ﺑﺎ ﻧﻤﺎز اﯾﺸﺎن‪ ،‬و ﺻـﯿﺎم‬‫ﺧﻮد را ﺑـﺎ ﺻـﯿﺎم اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺻـﻼة و ﺻﻮم ﺧﻮارج ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﮐﺮام ﮐﻪ اﻓﺎﺿﻞ اﻓﺎﺿﻞ اّﻣﺖ ﺟﻨﺎب ﺳـﯿﺪ اﻧﺎم‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻻف اﻟﺘﺤﯿﮥ و اﻟﺴـﻼم ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺻـﻼة و ﺻﻮم ﺧﻮد را ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺻـﻼة و ﺻﻮﻣﺸﺎن ﺗﺤﻘﯿﺮ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻤﺎل ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ ﺻﻼة و‬‫ﺻﻮم ﺧﻮارج‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ اﻧﻬﻤﺎﮐﺸﺎن در اﯾﻦ ﻫﺮ دو اﻣﺮ‪ ،‬ﮐﻪ از اﺻﻮل ﻋﺒﺎدات و رأس ﺳﻌﺎدات و اﻋﻈﻢ ﻣﻬﻤﺎت اﺳﺖ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻤﺒﺎﻟﻐﻪ ﺗﻤﺎم ﻣـﺪح و ﺗﻌﻈﯿﻢ ﻋﺒﺎدت ﺧﻮارج‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﻌﺒـﺪ و ﺗﻬﺠﺪ اﯾﺸﺎن ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻫﺮﮔﺰ اﯾﻦ ﻣﺪح ﻣﻔﯿﺪ اﯾﻤﺎن‪ ،‬و ﻣﻘﺒﻮﻟﯿﺖ‬‫اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﺮاه ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺪح ﻣﺮوق اﯾﺸﺎن از دﯾﻦ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‪.‬‬‫ﻓﺎﻟﺘﺸـﺒﺚ ﺑﻤﺪح اﻟﺠﺎﺣﻆ اﻟﺸـﻘﯽ اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻓﯽ ﮐﻼم اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﺮﺿﯽ‪ ،‬ان ﺳﻠﻤﻨﺎ ﮐﻮﻧﻪ ﻋﻠﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ دون اﻻﻟﺰام‪ ،‬ﻣﻦ ﻏﺎﯾﮥ اﻟﻮﻫﻦ ﻋﻠﯽ‬‫ﻃﺮف اﻟﺘﻤﺎم‪.‬‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺑﺨﺎري در ﮐﺘﺎب اﺳﺘﺘﺎﺑﮥ اﻟﻤﺮﺗﺪﯾﻦ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺜﻨﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻠﻤﮥ‪ ،‬و ﻋﻄﺎء‬‫ﺑﻦ ﯾﺴﺎر‪ ،‬اﻧﻬﻤﺎ أﺗﯿﺎ أﺑﺎ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ ،‬ﻓﺴﺄﻻه ﻋﻦ اﻟﺤﺮورﯾﮥ‪ ،‬أ ﺳﻤﻌﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻻ أدري ﻣﺎ اﻟﺤﺮورﯾﮥ‪ ،‬ﺳـﻤﻌﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺨﺮج ﻓﯽ ﻫﺬه اﻻﻣﮥ )و ﻟﻢ ﯾﻘﻞ ﻣﻨﻬﺎ( ﻗﻮم ﺗﺤّﻘﺮون ﺻـﻼﺗﮑﻢ ﻣﻊ‬‫ﺻﻼﺗﻬﻢ‪ ،‬ﯾﻘﺮءون اﻟﻘﺮآن‪ ،‬ﻻ ﯾﺠﺎوز ﺣﻠﻮﻗﻬﻢ أو ﺣﻨﺎﺟﺮﻫﻢ‪ ،‬ﯾﻤﺮﻗﻮن ﻣﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﮐﻤﺮوق اﻟﺴﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﺮﻣّﯿﮥ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪300 :‬‬‫ﻓﯿﻨﻈﺮ اﻟﺮاﻣﯽ اﻟﯽ ﺳﻬﻤﻪ اﻟﯽ ﻧﺼﻠﻪ اﻟﯽ رﺻﺎﻓﻪ‪ ،‬ﻓﯿﺘﻤﺎري ﻓﯽ اﻟﻔﻮﻗﮥ ]‪ [1‬ﻫﻞ ﻋﻠﻖ ﺑﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﺪم ﺷﯽء ]‪.[2‬‬‫»از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺼـﺤﺎﺑﻪ ﺧﻄﺎب ﺑﺼـﯿﻐﻪ ﺟﻤﻊ ﻧﻤﻮده ارﺷﺎد ﻓﺮﻣﻮده‪ :‬ﮐﻪ‬‫ﺧﺎرج ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ در اﯾﻦ اﻣﺖ ﻗﻮﻣﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﺤﻘﯿﺮ ﺧﻮاﻫﯿﺪ ﮐﺮد ﺻﻼة ﺧﻮد را ﺑﺎ ﺻﻼة اﯾﺸﺎن‪.‬‬‫و ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺠﺎج در »ﺻﺤﯿﺢ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒـﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿـﺪ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮزاق ﺑﻦ ﻫﻤﺎم‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬ﻗﺎل أﺧﺒﺮﻧﺎ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﯽ زﯾﺪ ﺑﻦ وﻫﺐ ]‪ [3‬اﻟﺠﻬﻨﯽ أﻧﻪ ﮐـﺎن ﻓﯽ اﻟﺠﯿﺶ اﻟـﺬﯾﻦ ﮐـﺎﻧﻮا ﻣﻊ ﻋﻠﯽ‪ ،‬اﻟـﺬﯾﻦ ﺳـﺎروا اﻟﯽ اﻟﺨﻮارج‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻋﻠﯽ أﯾﻬـﺎ اﻟﻨـﺎس اﻧﯽ‬‫ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺨﺮج ﻗﻮم ﻣﻦ اﻣﺘﯽ ﯾﻘﺮءون اﻟﻘﺮآن‪ ،‬ﻟﯿﺲ ﻗﺮاءﺗﮑﻢ اﻟﯽ ﻗﺮاءﺗﻬﻢ ﺑﺸـﯽء‪ ،‬و ﻻـ ﺻـﻼﺗﮑﻢ‬‫اﻟﯽ ﺻﻼﺗﻬﻢ ﺑﺸﯽء‪ ،‬و ﻻ ﺻﯿﺎﻣﮑﻢ اﻟﯽ ﺻﯿﺎﻣﻬﻢ ﺑﺸﯽء‪ ،‬ﯾﻘﺮءون اﻟﻘﺮآن ﯾﺤﺴﺒﻮن أﻧﻪ ﻟﻬﻢ و ﻫﻮ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻻ ﺗﺠﺎوز ﺻﻼﺗﻬﻢ ﺗﺮاﻗﯿﻬﻢ‪ ،‬ﯾﻤﺮﻗﻮن‬‫ﻣﻦ اﻻﺳـﻼم ﮐﻤﺎ ﯾﻤﺮق اﻟﺴـﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﺮﻣﯿﮥ ﻟﻮ ﯾﻌﻠﻢ اﻟﺠﯿﺶ اﻟﺬﯾﻦ ﯾﺼـﯿﺒﻮﻧﻬﻢ ﻣﺎ ﻗﻀـﯽ ﻟﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﻟﺴﺎن ﻧﺒﯿﻬﻢ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻻ ﺗﮑﻠﻮا‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻤﻞ‪ ،‬و آﯾـﮥ ذﻟﮏ أن ﻓﯿﻬﻢ رﺟﻼ ﻟﻪ ﻋﻀﺪ و ﻟﯿﺲ ﻟﻪ ذراع‪ ،‬ﻋﻠﯽ رأس ﻋﻀﺪه ﻣﺜﻞ ﺣﻠﻤﮥ اﻟﺜﺪي‪ ،‬ﻋﻠﯿﻪ ﺷـﻌﺮات ﺑﯿﺾ‪ ،‬ﻓﺘﺬﻫﺒﻮن اﻟﯽ‬‫ﻣﻌﺎوﯾـﮥ و أﻫـﻞ اﻟﺸﺎم‪ ،‬و ﺗﺘﺮﮐﻮن ﻫﺆﻻء ﯾﺨﻠﻔﻮﻧﮑﻢ ﻓﯽ ذرارﯾﮑﻢ و أﻣﻮاﻟﮑﻢ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻧﯽ ﻷرﺟﻮ أن ﯾﮑﻮﻧﻮا ﻫﺆﻻء اﻟﻘﻮم‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻢ ﻗـﺪ ﺳـﻔﮑﻮا‬‫اﻟﺪم اﻟﺤﺮام‪ ،‬و أﻏﺎروا ﻓﯽ ﺳﺮح اﻟﻨﺎس ﻓﺴﯿﺮوا ﻋﻠﯽ اﺳﻢ اﻟﱠﻠﻪ‪ [1] .‬اﻟﻔﻮﻗﮥ ﺑﻀﻢ اﻟﻔﺎء و ﻓﺘﺢ اﻟﻘﺎف‪ :‬ﻣﻮﺿﻊ اﻟﻮﺗﺮ ﻣﻦ اﻟﺴﻬﻢ‬‫]‪ [2‬ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري ج ‪ 4‬ص ‪ 161‬ﺑﺎب ﻗﺘﻞ اﻟﺨﻮارج‬‫]‪ [3‬زﯾﺪ ﺑﻦ وﻫﺐ اﻟﺠﻬﻨﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ ﻣﻦ اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﻗﺒﻞ ﺳﻨﮥ ‪ -90‬ه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 176‬از ‪210‬‬‫ﺧﻮارج ﺑﺎ ﮐﺜﺮت ﻋﺒﺎدت از ﻧﻮاﺻﺐ و ﮔﻤﺮاﻫﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‬‫ﻗﺎل ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ :‬ﻓﻨﺰﻟﻨﯽ زﯾـﺪ ﺑﻦ وﻫﺐ ﻣﻨﺰﻻ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺮرﻧﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﻨﻄﺮة‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ اﻟﺘﻘﯿﻨﺎ و ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻮارج ﯾﻮﻣﺌـﺬ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬ﺑﻦ وﻫﺐ‬‫اﻟﺮاﺳﺒﯽ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻟﻬﻢ أﻟﻘﻮا اﻟﺮﻣﺎح و ﺳـﻠﻮا ﺳـﯿﻮﻓﮑﻢ ﻣﻦ ﺟﻔﻮﻧﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻧﯽ أﺧﺎف أن ﯾﻨﺎﺷـﺪوﮐﻢ ﮐﻤﺎ ﻧﺎﺷـﺪوﮐﻢ ﯾﻮم ﺣﺮوراء‪ ،‬ﻓﺮﺟﻌﻮا ﻓﻮّﺣﺸﻮا‬‫ﺑﺮﻣﺎﺣﻬﻢ‪ ،‬و ﺳﻠﻮا اﻟﺴﯿﻮف‪ ،‬و ﺷﺠﺮﻫﻢ اﻟﻨﺎس ﺑﺮﻣﺎﺣﻬﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﻗﺘﻞ ﺑﻌﻀﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺾ‪ ،‬و ﻣﺎ اﺻﯿﺐ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس ﯾﻮﻣﺌﺬ اﻻ رﺟﻼن‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬اﻟﺘﻤﺴﻮا ﻓﯿﻬﻢ اﻟﻤﺨـﺪج‪ ،‬ﻓﺎﻟﺘﻤﺴﻮه ﻓﻠﻢ ﯾﺠﺪوه‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﺣﺘﯽ أﺗﯽ أﻧﺎﺳﺎ ﻗﺪ ﻗﺘﻞ ﺑﻌﻀـﻬﻢ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺾ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫أﺧﺮوﻫﻢ ﻓﻮﺟﺪوه ﻣﻤﺎ ﯾﻠﯽ اﻻرض ﻓﮑﺒﺮ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﺻﺪق اﻟﱠﻠﻪ و ﺑﻠﻎ رﺳﻮﻟﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻘﺎم إﻟﯿﻪ ﻋﺒﯿﺪة اﻟﺴﻠﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ ﻟﺴﻤﻌﺖ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ؟‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬أي و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ ﺣﺘﯽ اﺳﺘﺤﻠﻔﻪ ﺛﻼﺛﺎ و ﻫﻮ ﯾﺤﻠﻒ ﻟﻪ ]‪.[2‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻨﻮوي ﻓﯽ ﺷﺮﺣﻪ ﻋﻠﯽ ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ﻓﯽ ذﯾﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪:‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪) :‬ﻓﻨﺰﻟﻨﯽ زﯾﺪ ﺑﻦ وﻫﺐ ﻣﻨﺰﻻ ﺣﺘﯽ ﻗﺎل ﻣﺮرﻧﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﻨﻄﺮة(‬‫ﻫﮑﺬا ﻫﻮ ﻓﯽ ﻣﻌﻈﻢ اﻟﻨﺴﺦ ﻣﺮة واﺣﺪة‪ ،‬و ﻓﯽ ﻧﺎدر ﻣﻨﻬﺎ ﻣﻨﺰﻻ ﻣﻨﺰﻻ ﻣﺮﺗﯿﻦ‪.‬‬‫و ﮐـﺬا ذﮐﺮه اﻟﺤﻤﯿـﺪّي ﻓﯽ اﻟﺠﻤﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﺼـﺤﯿﺤﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﻮ وﺟﻪ اﻟﮑﻼـم‪ ،‬أي ذﮐﺮ ﻟﯽ ﻣﺮاﺣﻠﻬﻢ ﺑﺎﻟﺠﯿﺶ ﻣﻨﺰﻻ ﻣﻨﺰﻻ ﺣﺘﯽ ﺑﻠﻎ اﻟﻘﻨﻄﺮة اﻟﺘﯽ‬‫ﮐﺎن اﻟﻘﺘﺎل ﻋﻨﺪﻫﺎ ]‪ [1‬ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ وﻫﺐ اﻟﺮاﺳﺒﯽ‪ :‬ﻣﻦ اﻟﺨﻮارج‪ ،‬ادرك اﻟﻨﺒﯽ )ص(‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻣﻊ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ )ع( و ﻟﮑﻦ ﺑﻌـﺪ ﻟا ﺘﺤﮑﯿﻢ‬‫اﻧﮑﺮه و ﺻﺎر اﻣﯿﺮا ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻮارج‪ ،‬و ﻗﺘﻞ ﺑﺎﻟﻨﻬﺮوان ﺳﻨﮥ ‪ -38‬ه‬‫]‪ [2‬ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﺸﺮح اﻟﻨﻮوي ج ‪ 7‬ص ‪ 171‬ط ﺑﯿﺮوت ﺑﺪار اﻟﻔﮑﺮ ﺳﻨﮥ ‪ 1392‬ﮐﺘﺎب اﻟﺰﮐﺎة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪302 :‬‬‫و ﻫﯽ ﻗﻨﻄﺮة ﻟا ﺪﺑﺮﺟﺎن‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‪) :‬ﻓﻮﺣﺸﻮا ﺑﺮﻣﺎﺣﻬﻢ( أي رﻣﻮا ﺑﻬﺎ ﻋﻦ ﺑﻌﺪ‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‪) :‬و ﺷـﺠﺮﻫﻢ اﻟﻨﺎس ﺑﺮﻣﺎﺣﻬﻢ( ﻫﻮ ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﺸـﯿﻦ اﻟﻤﻌﺠﻤـﮥ و اﻟﺠﯿﻢ اﻟﻤﺨﻔﻔـﮥ أي ﻣـﺪدوﻫﺎ إﻟﯿﻬﻢ و ﻃﺎﻋﻨﻮﻫﻢ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﻣﻨﻪ اﻟﺘﺸﺎﺟﺮ ﻓﯽ‬‫اﻟﺨﺼﻮﻣﮥ‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‪) :‬و ﻣﺎ اﺻﯿﺐ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس ﯾﻮﻣﺌﺬ اﻻ رﺟﻼن( ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب ﻋﻠﯽ‪ ،‬و أﻣﺎ اﻟﺨﻮارج ﻓﻘﺘﻠﻮا ﺑﻌﻀﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺾ ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺴﺐ ارﺷـﺎد ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺮاءت ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺑﻤﻘـﺎﺑﻠﻪ ﻗﺮاﺋﺖ ﺧﻮارج‬‫ﭼﯿﺰي ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﺻـﻼة ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻫﻢ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺻـﻼة ﺧﻮارج ﭼﯿﺰي ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﺻـﯿﺎم ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻫﻢ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ ﺻـﯿﺎم ﺧﻮارج ﭼﯿﺰي ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ‬‫ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺪح و ﺗﻌﻈﯿﻢ ﻗﺮاءت و ﺻـﻼة و ﺻﻮم ﺧﻮارج اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ آن ﻗﺮاءت و ﺻـﻼة و ﺻﻮم ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﮐﺒﺎر ﻫﯿﭻ و ﻻ ﺷﯽء ﻣﺤﺾ‬‫ﮔﺮدﯾﺪه‪.‬‬‫و ﻣﺴﻠﻢ رواﯾﺖ اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ را ﮐﻪ ﺑﺨﺎري ذﮐﺮ ﮐﺮده ﻧﯿﺰ اﺧﺮاج ﮐﺮده«‪.‬‬‫ﺣﯿﺚ‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ »ﺻﺤﯿﺤﻪ«‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [2‬ﺑﻦ اﻟﻤﺜﻨﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ ]‪ [3‬اﻟﻮﻫﺎب ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪،‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻠﻤﮥ و ﻋﻄـﺎء ﺑﻦ ﯾﺴـﺎر‪ ،‬أﻧﻬﻤـﺎ أﺗﯿـﺎ أﺑـﺎ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨـﺪري ﻓﺴﺄﻻـه ﻋﻦ اﻟﺤﺮورﯾـﮥ‪ ،‬ﻫﻞ ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 177‬از ‪210‬‬‫ﯾـﺬﮐﺮﻫﺎ؟ ﻗـﺎل‪ :‬ﻻ أدري ﻣﻦ اﻟﺤﺮورﯾـﮥ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﯽ ]‪ [1‬ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﺸﺮح اﻟﻨﻮوي ج ‪ 7‬ص ‪ 171‬ط ﺑﯿﺮوت‪ ،‬ﮐﺘـﺎب اﻟﺰﮐـﺎة ﺑﺎب اﻋﻄﺎء‬‫اﻟﻤﺆﻟﻔﮥ‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺜﻨﯽ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﻌﻨﺰي اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺰﻣﻦ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪.252‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﺠﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﺼﻠﺖ‪ ،‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺼﺮي‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪.194‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪303 :‬‬‫ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾﺨﺮج ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻻﻣـﮥ )و ﻟﻢ ﯾﻘـﻞ ﻣﻨﻬـﺎ( ﻗﻮم ﺗﺤﻘﺮون ﺻـﻼﺗﮑﻢ ﻣﻊ ﺻـﻼﺗﻬﻢ‪ ،‬ﻓﯿﻘﺮءون‬‫اﻟﻘﺮآن ﻻـ ﯾﺠـﺎوز ﺣﻠـﻮﻗﻬﻢ أو ﺣﻨـﺎﺟﺮﻫﻢ ﯾﻤﺮﻗـﻮن ﻣﻦ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺮوق اﻟﺴـﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﺮﻣﯿـﮥ‪ ،‬ﻓﯿﻨﻈﺮ اﻟﺮاﻣﯽ اﻟﯽ ﺳـﻬﻤﻪ اﻟﯽ ﻧﺼـﻠﻪ اﻟﯽ رﺻـﺎﻓﻪ‪،‬‬‫ﻓﯿﺘﻤﺎري ﻓﯽ ﻟا ﻔﻮﻗﮥ ﻫﻞ ﻋﻠﻖ ﺑﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﺪم ﺷﯽء‪.‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﯽ أﺑـﻮ اﻟﻄـﺎﻫﺮ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧـﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ وﻫﺐ‪ ،‬أﺧـﺒﺮﻧﯽ‪ ،‬ﯾـﻮﻧﺲ ﻋﻦ اﺑﻦ ﺷـﻬﺎب أﺧـﺒﺮﻧﯽ أﺑﻮ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ‬‫اﻟﺨﺪري‪.‬‬‫)ح( و ﺣﺪﺛﻨﯽ ﺣﺮﻣﻠﮥ ﻣﻦ ﯾﺤﯿﯽ‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻔﻬﺮي‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪:‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻦ وﻫﺐ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﯽ ﯾﻮﻧﺲ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﺷـﻬﺎب‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﯽ أﺑﻮ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬و اﻟﻀﺤﺎك اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪ ،‬أن أﺑﺎ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺑﯿﻨﺎ ﻧﺤﻦ ﻋﻨﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻫﻮ ﯾﻘﺴﻢ ﻗﺴﻤﺎ أﺗﺎه ذو اﻟﺨﻮﯾﺼﺮة‪ ،‬و ﻫﻮ رﺟﻞ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﺗﻤﯿﻢ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﻋﺪل‪.‬‬‫ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬وﯾﻠﮏ و ﻣﻦ ﯾﻌﺪل ان ﻟﻢ اﻋﺪل؟ ﻗﺪ ﺧﺒﺖ ]‪ [1‬و ﺧﺴﺮت ان ﻟﻢ اﻋﺪل‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﺋﺬن ﻟﯽ ﻓﯿﻪ اﺿـﺮب ﻋﻨﻘﻪ‪ ،‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ دﻋﻪ‪ ،‬ﻓﺎن ﻟﻪ أﺻﺤﺎﺑﺎ‬‫ﯾﺤﻘﺮ اﺣﺪﮐﻢ ﺻـﻼﺗﻪ ﻣﻊ ﺻـﻼﺗﻬﻢ و ﺻـﯿﺎﻣﻪ ﻣﻊ ﺻـﯿﺎﻣﻬﻢ‪ ،‬ﯾﻘﺮءون اﻟﻘﺮآن ﻻ ﯾﺠﺎوز ﺗﺮاﻗﯿﻬﻢ‪ ،‬ﯾﻤﺮﻗﻮن ﻣﻦ اﻻﺳـﻼم ﮐﻤﺎ ﯾﻤﺮق اﻟﺴﻬﻢ ﻣﻦ‬‫اﻟﺮﻣﯿﮥ‪ ،‬ﯾﻨﻈﺮ اﻟﯽ ﻧﺼـﻠﻪ ﻓﻼ ﯾﻮﺟﺪ ﻓﯿﻪ ﺷـﯽء‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻨﻈﺮ اﻟﯽ رﺻﺎﻓﻪ ﻓﻼ ﯾﻮﺟﺪ ﻓﯿﻪ ﺷـﯽء‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻨﻈﺮ ﻋﻠﯽ ﻧﻀﯿﻪ ﻓﻼ ﯾﻮﺟﺪ ﻓﯿﻪ ﺷﯽء و ﻫﻮ اﻟﻘﺪح‬‫ﺛﻢ ﯾﻨﻈﺮ اﻟﯽ ﻗـﺬذه ﻓﻼ ﯾﻮﺟـﺪ ﻓﯿﻪ ﺷـﯽء ﺳـﺒﻖ اﻟﻔﺮث و اﻟـﺪم‪ :‬آﯾﺘﻬﻢ رﺟﻞ أﺳﻮد اﺣﺪي ]‪ [1‬ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻗـﺪ ﺧﺒﺖ و ﺧﺴـﺮت روي ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺘﺎء و‬‫ﺿﻤﻬﺎ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﻣﻌﻨﯽ اﻟﻔﻢ ﻇﺎﻫﺮ‪ ،‬و اﻣﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺘـﺢ ﻓﻠﻌﻞ ﻣﻌﻨﺎه ﺧﺒﺖ اﯾﻬﺎ اﻟﺘﺎﺑﻊ إذا ﮐﻨﺖ ﻻ أﻋـﺪل ﻟﮑﻮﻧﮏ ﺗﺎﺑﻌﺎ و ﻣﻌﺘـﺪﯾﺎ ﺑﻤﻦ ﻻ ﯾﻌﺪل و‬‫اﻟﻔﺘﺢ اﺷﻬﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪304 :‬‬‫ﻋﻀﺪﯾﻪ ﻣﺜﻞ ﺛﺪي اﻟﻤﺮأة‪ ،‬أو ﻣﺜﻞ اﻟﺒﻀﻌﮥ ﺗﺪردر‪ ،‬ﯾﺨﺮﺟﻮن ﻋﻠﯽ ﺣﯿﻦ ﻓﺮﻗﮥ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ‪ :‬ﻓﺎﺷـﻬﺪ اﻧﯽ ﺳـﻤﻌﺖ ﻫﺬا ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و اﺷﻬﺪ أن ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎﺗﻠﻬﻢ و أﻧﺎ‬‫ﻣﻌﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻣﺮ ﺑﺬﻟﮏ اﻟﺮﺟﻞ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺘﻤﺲ ﻓﻮﺟﺪ ﻓﺄﺗﯽ ﺑﻪ ﺣﺘﯽ ﻧﻈﺮت إﻟﯿﻪ ﻋﻠﯽ ﻧﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﺬي ﻧﻌﺖ ]‪.[1‬‬‫»و ﻧﯿﺰ اﯾﻦ رواﯾﺖ را از ﺑﺨﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ ﻋﻼﻣﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻫﻢ در »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺷﯿﺦ ﻋﻼء اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ‬‫اﻟﻬﻨﺪي اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟﻤﺘﻘﯽ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ﻓﯽ ﺳﻨﻦ اﻻﻗﻮال و اﻻﻓﻌﺎل« ﺗﺒﻮﯾﺐ »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« ﺳﯿﻮﻃﯽ ﻣﯽآرد‪:‬‬‫)دﻋﻪ ﻓﺎن ﻟﻪ أﺻـﺤﺎﺑﺎ ﯾﺤﻘﺮ أﺣﺪﮐﻢ ﺻـﻼﺗﻪ ﻣﻊ ﺻﻼﺗﻬﻢ‪ ،‬و ﺻﯿﺎﻣﻪ ﻣﻊ ﺻﯿﺎﻣﻬﻢ ﯾﻘﺮءون اﻟﻘﺮآن ﻻ ﯾﺠﺎوز ﺗﺮاﻗﯿﻬﻢ‪ ،‬ﯾﻤﺮﻗﻮن ﻣﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﮐﻤﺎ‬‫ﯾﻤﺮق اﻟﺴـﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﺮﻣﯿﮥ‪ ،‬ﯾﻨﻈﺮ اﻟﯽ ﻧﺼـﻠﻪ ﻓﻼ ﯾﻮﺟﺪ ﻓﯿﻪ ﺷـﯽء‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻨﻈﺮ اﻟﯽ ﻧﻀـﯿﻪ و ﻫﻮ ﻗﺪﺣﻪ ﻓﻼ ﯾﻮﺟﺪ ﻓﯿﻪ ﺷـﯽء‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻨﻈﺮ اﻟﯽ ﻗﺬذه ﻓﻼ‬‫ﯾﻮﺟﺪ ﻓﯿﻪ ﺷـﯽء ﻗﺪ ﺳﺒﻖ اﻟﻔﺮث و اﻟﺪم و آﯾﺘﻬﻢ رﺟﻞ أﺳﻮد اﺣﺪي ﻋﻀﺪﯾﻪ ﻣﺜﻞ ﺛﺪي اﻟﻤﺮأة‪ ،‬أو ﻣﺜﻞ اﻟﺒﻀﻌﮥ ﺗﺪردر‪ ،‬ﯾﺨﺮﺟﻮن ﻋﻠﯽ ﺣﯿﻦ‬‫ﻓﺮﻗﮥ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس( )خ م ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ( ]‪.[2‬‬‫»و أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ در »ﺳﻨﻦ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ«‪.‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻗﺎل ﻗﻠﺖ ﻻﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ :‬ﻫﻞ ﺳـﻤﻌﺖ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﺸﺮح اﻟﻨﻮاوي ج ‪ 7‬ص ‪ 164‬اﻟﯽ ص ‪ 167‬ط ﺑﯿﺮوت دار اﻟﻔﮑﺮ ﺳﻨﮥ ‪ [2] .1392‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪11‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 178‬از ‪210‬‬‫ص ‪ 202‬ح )‪ .(31232‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪305 :‬‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﺬﮐﺮ ﻓﯽ اﻟﺤﺮورﯾﮥ ﺷـﯿﺌﺎ؟ ﻓﻘﺎل‪) :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﺬﮐﺮ ﻗﻮﻣﺎ ﯾﺘﻌﺒﺪون‪ ،‬ﯾﺤﻘﺮ أﺣﺪﮐﻢ ﺻـﻼﺗﻪ ﻣﻊ‬‫ﺻﻼﺗﻬﻢ‪ ،‬و ﺻﻮﻣﻪ ﻣﻊ ﺻﻮﻣﻬﻢ‪ ،‬ﯾﻤﺮﻗﻮن ﻣﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﮐﻤﺎ ﯾﻤﺮق اﻟﺴـﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﺮﻣﯿﮥ‪ ،‬اﺧﺬ ﺳـﻬﻤﻪ ﻓﻨﻈﺮ ﻓﯽ ﻧﺼـﻠﻪ ﻓﻠﻢ ﯾﺮ ﺷﯿﺌﺎ‪ ،‬ﻓﻨﻈﺮ ﻓﯽ رﺻﺎﻓﻪ‬‫ﻓﻠﻢ ﯾﺮ ﺷﯿﺌﺎ‪ ،‬ﻓﻨﻈﺮ ﻓﯽ ﻗﺪﺣﻪ ﻓﻠﻢ ﯾﺮ ﺷﯿﺌﺎ‪ ،‬ﻓﻨﻈﺮ ﻓﯽ اﻟﻘﺬذ ﻓﺘﻤﺎري ﻫﻞ ﯾﺮي ﺷﯿﺌﺎ أم ﻻ( ]‪.[1‬‬‫»و ﻋﻤﺎد اﻟﺪﯾﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻗﺎل اﺣﻤﺪ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﺰﯾﺪ‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺟﺎء رﺟﻞ اﻟﯽ اﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻞ ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳـﻠﻢ ﯾﺬﮐﺮ ﻓﯽ اﻟﺤﺮورﯾﮥ ﺷـﯿﺌﺎ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺘﻪ ﯾﺬﮐﺮ ﻗﻮﻣﺎ )ﻣﺘﻌﻤﻘﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﯾﺤﻘﺮ أﺣﺪﮐﻢ ﺻﻼﺗﻪ ﻋﻨﺪ ﺻﻼﺗﻬﻢ و ﺻﻮﻣﻪ ﻋﻨﺪ ﺻﻮﻣﻬﻢ‪،‬‬‫ﯾﻤﺮﻗﻮن ﻣﻦ ﻟا ﺪﯾﻦ ﮐﻤﺎ ﯾﻤﺮق اﻟﺴـﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﺮﻣﯿﮥ‪ ،‬أﺧﺬ ﺳـﻬﻤﻪ ﻓﻨﻈﺮ ﻓﯽ ﻧﺼﻠﻪ ﻓﻠﻢ ﯾﺮ ﺷﯿﺌﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻧﻈﺮ ﻓﯽ رﺻﺎﻓﻪ ﻓﻠﻢ ﯾﺮ ﺷﯿﺌﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻧﻈﺮ ﻓﯽ اﻟﻘﺬذ‬‫ﻓﺘﻤﺎري ﻫﻞ ﯾﺮي ﺷﯿﺌﺎ أم ﻻ(‪.‬‬‫و رواه اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ ﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون ]‪[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫ان ﻓﯿﮑﻢ ﻗﻮﻣﺎ ﯾﻌﺒﺪون و ﯾﺪأﺑﻮن ﺣﺘﯽ ﯾﻌﺠﺒﻮا اﻟﻨﺎس و ﺗﻌﺠﺒﻬﻢ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬ﯾﻤﺮﻗﻮن ﻣﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﮐﻤﺎ ﯾﻤﺮق اﻟﺴﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﺮﻣﯿﮥ‪.‬‬‫ﺣﻢ ﻋﻦ أﻧﺲ ﻗﺎل‪ :‬ذﮐﺮ أن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫ﻗ ﺎ ل و ﻟﻢ ا ﺳ ﻤ ﻌ ﻪ ﻣﻨ ﻪ ‪.‬‬‫»از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻫﻢ ﻣـﺪح ﻋﺒﺎدت ﺧﻮارج ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ از آن واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺴﺐ ارﺷﺎد ﺟﻨﺎح رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪،‬‬‫ﺧﻮارج ﭼﻨﺪان اﻧﻬﻤﺎك ]‪ [1‬ﺳﻨﻦ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ ج ‪ 1‬ص ‪ 60‬اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ‪ ،‬ﺑﺎب ‪ 12‬ﺣﺪﯾﺚ ‪.169‬‬‫]‪ [2‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 11‬ص ‪ 201‬ح )‪.(31226‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪306 :‬‬‫در ﻋﺒـﺎدت ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و ﮐﻮﺷـﺶ در آن ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺮدم را ﺑﻌﺠﺐ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ آورد‪ ،‬ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣـﺪح اﺻـﻼ ﻧﻔﻌﯽ‬‫ﺑﺎﯾﺸﺎن ﻧﻤﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺷﻨﺎﻋﺖ ﺣﺎﻟﺸﺎن دو ﺑﺎﻻ ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ وﺻﻒ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺨّﺮﯾﺖ و ﻧﺎﻗﺪ و ﻣﺎ ﻣﺎﺛﻠﻪ‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ ﻇﻬﻮر ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ او‪ ،‬ﻧﻔﻌﯽ ﺑﺎو ﻧﻤﯽدﻫﺪ‪ ،‬و وزﻧﯽ‪ ،‬ﺑﺮاي او ﻧﻤﯽﻧﻬﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫ﯾﺨﺮج ﻗﻮم أﺣﺪاء اﺷﺪاء‪ ،‬ذﻟﻘﮥ اﻟﺴـﻨﺘﻬﻢ ﺑﺎﻟﻘﺮآن ﯾﻘﺮءوﻧﻪ‪ ،‬ﯾﻨﺜﺮوﻧﻪ ﻧﺜﺮ اﻟﺪﻗﻞ ﻻ ﯾﺠﺎوز ﺗﺮاﻗﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺎذا رأﯾﺘﻤﻮﻫﻢ ﻓﺎﻗﺘﻠﻮﻫﻢ و اﻟﻤﺎﺟﻮر ﻣﻦ ﻗﺘﻠﻪ‬‫ﻫﺆﻻء‪) .‬ﺣﻢ ﻃﺐ‪ ،‬ق ﻋﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮة( ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﮐﻪ آن را اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴـﻘﻼﻧﯽ ﻫﻢ در »ﻓﺘـﺢ اﻟﺒـﺎري« از ﻃﺒﺮي ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺧﻮارج را ﺑﻪ اﺣـﺪاء و اﺷـﺪاء وﺻﻒ ﮐﺮده و ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻟﻔـﻆ اﺷـﺪاء از اﻟﻔـﺎظ ﻧﻬـﺎﯾﺖ ﻣـﺪح اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻗﺮآن‬‫ﺷﺮﯾﻒ در ﺣﻖ ﺻﺤﺎﺑﻪ وارد ﺷﺪه‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ُ :‬ﻣَﺤﱠﻤٌﺪ َرُﺳﻮُل اﻟﱠﻠِﻪ َو اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﻣَﻌُﻪ َأِﺷﱠﺪاُء َﻋَﻠﯽ اﻟ ُْﮑﱠﻔﺎِر‬‫اﻵﯾﮥ ]‪.[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ در اﯾﻦ رواﯾﺖ وﺻﻒ اﯾﺸﺎن ﺑﺬﻻﻗﺖ ﻟﺴﺎﻧﺸﺎن ﺑﻘﺮآن واﻗﻊ اﺳﺖ و ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اوﺻﺎف ﺛﻠﺜﮥ ﻫﺮﮔﺰ دﻟﯿﻞ ﺑﺮاﺋﺖ ﺧﻮارج از‬‫ﻋﯿﻮب ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ اوﺻﺎف ﺛﻠﺜﻪ ﺟﺎﺣﻆ اﻋﻨﯽ ﺧﺮﯾﺖ‪ ،‬و ﻧﺎﻗﺪ‪ ،‬و ﺑﺼﯿﺮ‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﺑﺮاﺋﺖ او را از ﻧﺼﺐ و ﻋﺪاوت ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻫﻮ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﺴﺘﻨﯿﺮ َو ﻻ‬‫ﯾَُﻨﱢﺒﺌَُﮏ ﻣِﺜُْﻞ َﺧﺒِﯿٍﺮ‬‫‪ [1] .‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 11‬ص ‪ 206‬ح )‪.(31247‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 179‬از ‪210‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻔﺘﺢ ‪.29‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪307 :‬‬‫و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري« در ﺷﺮح ﺣﺪﯾﺚ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ ﮐﻪ در ﮐﺘﺎب اﺳﺘﺘﺎﺑﮥ اﻟﻤﺮﺗﺪﯾﻦ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ«‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪) :‬ﺗﺤﻘﺮون( ﺑﻔﺘﺢ اوﻟﻪ أي ﺗﺴﺘﻘﻠﻮن‪.‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪) :‬ﺻﻼﺗﮑﻢ ﻣﻊ ﺻﻼﺗﻬﻢ(‬‫زاد ﻓﯽ رواﯾﮥ اﻟﺰﻫﺮي ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻠﻤﮥ ﮐﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﺒﺎب ﺑﻌﺪه‪:‬‬‫)و ﺻﯿﺎﻣﮑﻢ ﻣﻊ ﺻﯿﺎﻣﻬﻢ(‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻋﺎﺻﻢ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﺷﻤﯿﺦ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ )ﺗﺤﻘﺮون اﻋﻤﺎﻟﮑﻢ ﻣﻊ اﻋﻤﺎﻟﻬﻢ(‬‫و وﺻﻒ ﻋﺎﺻﻢ اﺻﺤﺎب ﻧﺠﺪة اﻟﺤﺮوري ﺑﺄﻧﻬﻢ ﯾﺼﻮﻣﻮن اﻟﻨﻬﺎر‪ ،‬و ﯾﻘﻮﻣﻮن اﻟﻠﯿﻞ‪ ،‬و ﯾﺄﺧﺬون اﻟﺼﺪﻗﺎت ﻋﻠﯽ اﻟﺴﻨﮥ‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮي‪ ،‬و ﻣﺜﻠﻪ ﻋﻨﺪه ﻣﻦ رواﯾﮥ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻠﻤﮥ‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻠﻤﮥ ﻋﻨﺪه‪) :‬ﯾﺘﻌﺒﺪون‪ ،‬ﯾﺤﻘﺮ اﺣﺪﮐﻢ ﺻﻼﺗﻪ و ﺻﯿﺎﻣﻪ ﻣﻊ ﺻﻼﺗﻬﻢ و ﺻﯿﺎﻣﻬﻢ(‪.‬‬‫و ﻣﺜﻠﻪ ﻣﻦ رواﯾﮥ اﻧﺲ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ‪.‬‬‫و زاد ﻓﯽ رواﯾﮥ اﻻﺳﻮد ﺑﻦ اﻟﻌﻼء ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻠﻤﮥ‪) :‬و اﻋﻤﺎﻟﮑﻢ ﻣﻊ اﻋﻤﺎﻟﻬﻢ(‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ وﻫﺐ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ‪) :‬ﻟﯿﺴﺖ ﻗﺮاءﺗﮑﻢ اﻟﯽ ﻗﺮاءﺗﻬﻢ ﺷﯿﺌﺎ‪ ،‬و ﻻ ﺻﻼﺗﮑﻢ اﻟﯽ ﺻﻼﺗﻬﻢ ﺷﯿﺌﺎ(‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ ﻣﺴـﻠﻢ و اﻟﻄـﺒﺮي‪ ،‬و ﻋﻨـﺪه ﻣﻦ ﻃﺮﯾـﻖ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟـﺘﯿﻤﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻧﺲ‪ ،‬ذﮐﺮ ﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗـﺎل‪) :‬ان ﻓﯿﮑﻢ ﻗﻮﻣﺎ‬‫ﯾﺪأﺑﻮن و ﯾﻌﻤﻠﻮن ﺣﺘﯽ ﯾﻌﺠﺒﻮا اﻟﻨﺎس و ﺗﻌﺠﺒﻬﻢ أﻧﻔﺴﻬﻢ(‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺣﻔﺺ ﺑﻦ اﺧﯽ اﻧﺲ ﻋﻦ ﻋﻤﻪ ﺑﻠﻔﻆ )ﯾﺘﻌﻤﻘﻮن ﻓﯽ اﻟﺪﯾﻦ(‪.‬‬‫و ﻓﯽ ﺣـﺪﯾﺚ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﻋﻨﺪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ ﻗﺼﮥ ﻣﻨﺎﻇﺮﺗﻪ ﻟﻠﺨﻮارج ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺄﺗﯿﺘﻬﻢ ﻓﺪﺧﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﻗﻮم ﻟﻢ أو أﺷﺪ اﺟﺘﻬﺎدا ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬اﯾﺪﯾﻬﻢ ﮐﺄﻧﻬﺎ‬‫ﺛﻔﻦ اﻻﺑﻞ‪ [1] ،‬ﻋﺎﺻﻢ ﺑﻦ ﺷﻤﯿﺦ )ﻣﺼﻐﺮا( ﯾﺮوي ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ و روي ﻋﻨﻪ ﻋﮑﺮﻣﮥ ﺑﻦ ﻋﻤﺎر‪ ،‬وﺛﻘﻪ اﻟﻌﺠﻠﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪308 :‬‬‫و وﺟﻮﻫﻬﻢ ﻣﻌﻠﻤﮥ ﻣﻦ آﺛﺎر اﻟﺴﺠﻮد‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس اﻧﻪ ذﮐﺮ ﻋﻨﺪه اﻟﺨﻮارج و اﺟﺘﻬﺎدﻫﻢ ﻓﯽ اﻟﻌﺒﺎدة‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﯿﺴﻮا أﺷﺪ اﺟﺘﻬﺎدا ﻣﻦ اﻟﺮﻫﺒﺎن ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﺎﺻﻢ در وﺻﻒ اﺻـﺤﺎب ﻧﺠﺪه ﺣﺮوري ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ اﯾﺸﺎن روزه ﻣﯽدارﻧﺪ ﺑﺮوز‪ ،‬و ﻗﯿﺎم ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺑﺸﺐ‪ ،‬و‬‫اﺧﺬ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﺻﺪﻗﺎت را ﺑﺮ ﺳﻨﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻫﻢ ﻣﺪح ﺻﺮﯾﺢ و ﺛﻨﺎي ﻋﻈﯿﻢ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇـﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ در رواﯾﺖ اﺳﻮد ﺑﻦ اﻟﻌﻼء از أﺑﯽ ﺳـﻠﻤﮥ ﻟﻔﻆ اﻋﻤﺎﻟﮑﻢ ﻣﻊ اﻋﻤﺎﻟﻬﻢ ﻫﻢ ﻣـﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و ﭼﻮن ﻟﻔﻆ‬‫اﻋﻤﺎﻟﮑﻢ ﺟﻤﻊ ﻣﻀﺎف اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻔﯿﺪ ﻋﻤﻮم ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺻﺮح ﺑﻪ ﻋﻠﻤﺎء اﻻﺻﻮل‪ ،‬و اﻋﺘﺮف ﺑﻪ اﻟﺮﺷﯿﺪ ﻋﻤﺪة اﻟﻔﺤﻮل‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺒﻖ‪.‬‬‫ﭘﺲ از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺛﺎﺑﺖ ﺷـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺟﻤﯿﻊ اﻋﻤﺎل ﺧﻮد را ﺗﺤﻘﯿﺮ ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﮐﺮد ﺑﻤﻘﺎﺑﻠﻪ اﻋﻤﺎل ﺧﻮارج‪ ،‬و ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺑﻌﺪ ﺛﺒﻮت ﺗﺤﻘﯿﺮ‬‫ﺻﻼـة و ﺻـﻮم ﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﺗﺤﻘﯿﺮ دﯾﮕﺮ اﻋﻤﺎﻟﺸـﺎن ﺑـﺎوﻟﻮﯾﺖ ﺛـﺎﺑﺖ ﻣﯽﺷـﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻫﻢ ﺑـﺎوﻟﻮﯾﺖ و ﻫﻢ ﺑﻤﻨﻄـﻮق ﻋﻤـﻮم ﺛـﺎﺑﺖ‬‫ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﮐﻪ ﺟﻤﯿﻊ اﻋﻤﺎل ﺧﻮارج‪ ،‬ﺑﺎﻻﺗﺮ از اﻋﻤﺎل ﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﻮد‪ ،‬و اﯾﻦ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺪح و ﺗﻌﻈﯿﻢ اﺳﺖ‪.‬‬‫و اﯾﻦ رواﯾﺖ را ﮐﻪ در آن أﻋﻤﺎﻟﮑﻢ ﻣﻊ أﻋﻤﺎﻟﻬﻢ ﻫﻢ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻧﺲ ﻧﯿﺰ در »ﻣﻮﻃﺄ« آورده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﺑﻮ اﻟﺴـﻌﺎدات ﻣﺒﺎرك ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري در »ﺟﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل ﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺮﺳﻮل« ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ اﺣﺎدﯾﺚ ﻋﺪﯾـﺪه‬‫در ﺑﺎب ﺧﻮارج ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] .«:‬ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺒﺨﺎري ج ‪ 12‬ص ‪ 243‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪309 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 180‬از ‪210‬‬‫و اﺧﺮج اﻟﻤﻮﻃﺄ اﻟﺮواﯾﮥ اﻻوﻟﯽ ﻣﻦ اﻓﺮاد اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﺗﺤﻘﺮون ﺻﻼﺗﮑﻢ ﻣﻊ ﺻﻼﺗﻬﻢ‪ ،‬و ﺻﯿﺎﻣﮑﻢ ﻣﻊ ﺻﯿﺎﻣﻬﻢ‪ ،‬و اﻋﻤﺎﻟﮑﻢ ﻣﻊ اﻋﻤﺎﻟﻬﻢ‬‫)‪.(1‬‬‫»و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت »ﻓﺘـﺢ اﻟﺒـﺎري« واﺿـﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس در ﺣﻖ ﺧﻮارج ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﻧﺪﯾـﺪم ﮐﺴـﯽ را ﮐﻪ ﺷﺪﯾـﺪﺗﺮ ﺑﺎﺷـﺪ از روي‬‫اﺟﺘﻬـﺎد از اﯾﺸـﺎن‪ ،‬ﮐﻪ دﺳـﺘﻬﺎﯾﺸﺎن ﻣﺜـﻞ ﺛﻔﻦ ﺑﻮد‪ ،‬و روﻫﺎﯾﺸـﺎن ﻧﺸـﺎن ﮐﺮده ﺷـﺪه ﺑﻮد از آﺛـﺎر ﺳـﺠﻮد‪ ،‬و اﯾﻦ ﻫﻢ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣـﺪح و ﺗﻌﻈﯿﻢ‬‫ﺧﻮارج اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺻﻼ ﻧﻔﻌﯽ ﺑﺎﯾﺸﺎن ﻧﻤﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬و ﻫﺮﮔﺰ اﯾﺸﺎن را از ﻣﻐﺎك ﺿﻼل و ﻫﻼك ﺑﺮﻧﻤﯽآرد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در ﺣـﺪﯾﺚ در ﺣﻖ ﺧﻮارج وارد اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﻼـوت ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﮐﺮد ﮐﺘﺎب ﺧـﺪا را در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺗﺎزه ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻫﻢ ﻣـﺪح ﺻـﺮﯾﺢ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺴﻠﻢ در »ﺻﺤﯿﺢ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪.«:‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻗﺘﯿﺒـﮥ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧـﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺎرة ﺑﻦ اﻟﻘﻌﻘﺎع‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﺑﺎ ﺳـﻌﯿﺪ‬‫اﻟﺨـﺪري ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺑﻌﺚ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ اﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ ﺑﺬﻫﺒـﮥ ﻓﯽ ادﯾﻢ ﻣﻘﺮوظ ﻟﻢ ﺗﺤﺼﻞ ﻣﻦ ﺗﺮاﺑﻬﺎ‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻘﺴﻤﻬﺎ ﺑﯿﻦ ارﺑﻌﮥ ﻧﻔﺮ‪ :‬ﺑﯿﻦ ﻋﯿﯿﻨﮥ ﺑﻦ ﺣﺼﻦ‪ ،‬و اﻻﻗﺮع ﺑﻦ ﺣﺎﺑﺲ‪ ،‬و زﯾﺪ اﻟﺨﯿﻞ‪ ،‬و اﻟﺮاﺑﻊ اﻣﺎ ﻋﻠﻘﻤﮥ ﺑﻦ ﻋﻼﺋﮥ‪ ،‬و اﻣﺎ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل رﺟﻞ ﻣﻦ اﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻧﺤﻦ اﺣﻖ ﺑﻬﺬا ﻣﻦ ﻫﺆﻻء‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺒﻠﻎ ذﻟﮏ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻻ ﺗﺄﻣﻨﻮﻧﯽ و اﻧﺎ أﻣﯿﻦ ﻣﻦ ﻓﯽ‬‫اﻟﺴﻤﺎء ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ ﺧﺒﺮ اﻟﺴﻤﺎء ﺻﺒﺎﺣﺎ و ﻣﺴﺎء؟‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪310 :‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﻓﻘﺎم رﺟﻞ ﻏﺎﺋﺮ اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ ]‪ ،[1‬ﻣﺸﺮف اﻟﻮﺟﻨﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻧﺎﺷﺰ اﻟﺠﺒﻬﮥ‪ ،‬ﮐﺚ ]‪ [2‬اﻟﻠﺤﯿﮥ‪ ،‬ﻣﺤﻠﻮق اﻟﺮأس‪ ،‬ﻣﺸـﻤﺮ اﻻزار‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﺗﻖ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬وﯾﻠﮏ اوﻟﺴﺖ أﺣﻖ أﻫﻞ اﻻرض أن ﯾﺘﻘﯽ اﻟﱠﻠﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻢ وﻟّﯽ اﻟﺮﺟﻞ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﻻ أﺿﺮب ﻋﻨﻘﻪ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ ﻟﻌﻠﻪ أن ﯾﮑﻮن ﯾﺼﻠﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺧﺎﻟﺪ و ﮐﻢ ﻣﻦ ﻣﺼﻞ ﯾﻘﻮل ﺑﻠﺴﺎﻧﻪ ﻣﺎ ﻟﯿﺲ ﻓﯽ ﻗﻠﺒﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬اﻧﯽ ﻟﻢ أوﻣﺮ أن اﻧﻘﺐ ﻋﻦ ﻗﻠﻮب اﻟﻨﺎس و‬‫ﻻ أﺷﻖ ﺑﻄﻮﻧﻬﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺛﻢ ﻧﻈﺮ إﻟﯿﻪ و ﻫﻮ ﻣﻘﻒ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﯾﺨﺮج ﻣﻦ ﺿﺌﻀـﺊ ]‪ [3‬ﻫـﺬا ﻗﻮم ﯾﺘﻠﻮن ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ رﻃﺒﺎ‪ ،‬ﻻ ﯾﺠﺎوز ﺣﻨﺎﺟﺮﻫﻢ‪ ،‬ﯾﻤﺮﻗﻮن ﻣﻦ اﻟـﺪﯾﻦ ﮐﻤﺎ‬‫ﯾﻤﺮق اﻟﺴﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﺮﻣﯿﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫أﻇﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻻن ادرﮐﺘﻬﻢ ﻻﻗﺘﻠﻨﻬﻢ ﻗﺘﻞ ﺛﻤﻮد‪.‬‬‫و ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺎرة ﺑﻦ اﻟﻘﻌﻘﺎع ﺑﻬﺬا اﻻﺳـﻨﺎد ﻗﺎل‪ ،‬و ﻋﻠﻘﻤﮥ ﺑﻦ ﻋﻼﺛﮥ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬و‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺄﺗﯽ اﻟﺠﺒﻬﮥ و ﻟﻢ ﯾﻘﻞ‪ :‬ﻧﺎﺷـﺰ و زاد‪ :‬ﻓﻘﺎم إﻟﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﻻ أﺿﺮب ﻋﻨﻘﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻢ‬‫ادﺑﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎم إﻟﯿﻪ ﺧﺎﻟﺪ ﺳﯿﻒ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﻻ اﺿـﺮب ﻋﻨﻘﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﺳـﯿﺨﺮج ﻣﻦ ﺿﺌﻀـﺊ ﻫﺬا ﻗﻮم ﯾﺘﻠﻮن ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻟﯿﻨﺎ رﻃﺒﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻋﻤﺎرة ﺣﺴﺒﺘﻪ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻟﺌﻦ ادرﮐﺘﻬﻢ ﻻﻗﺘﻠﻨﻬﻢ ﻗﺘﻞ ﺛﻤﻮد ]‪.[4‬‬‫»و اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ در »ﻣﻔﻬﻢ ﻟﻤﺎ اﺷﮑﻞ ]‪ [1‬اﻟﻐﺎﺋﺮ اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ‪ :‬اﻟﺬي دﺧﻠﺖ ﻋﯿﻨﻪ ﻓﯽ رأﺳﻪ و اﻧﺨﺴﻔﺖ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﮑﺚ‪ :‬اﻟﮑﺜﯿﻒ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻀﺌﻀﺊ‪ :‬اﻻﺻﻞ و اﻟﻤﻌﺪن‪.‬‬‫]‪ [4‬ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ج ‪ 7‬ص ‪ 163‬اﻟﯽ ص ‪ 164‬ط ﺑﯿﺮوت دار اﻟﻔﮑﺮ ﺳﻨﮥ ‪.1392‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪311 :‬‬‫ﻣﻦ ﺗﻠﺨﯿﺺ ﮐﺘﺎب ﻣﺴﻠﻢ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 181‬از ‪210‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﯾﺘﻠﻮن ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ رﻃﺒﺎ ﻓﯿﻪ ﺛﻠﺜﮥ أﻗﻮال‪:‬‬‫أﺣﺪﻫﺎ أﻧﻪ اﻟﺤﺬق ﺑﺎﻟﺘﻼوة‪ ،‬و اﻟﻤﻌﻨﯽ أﻧﻬﻢ ﯾﺄﺗﻮن ﺑﻪ ﻋﻠﯽ أﺣﺴﻦ أﺣﻮاﻟﻪ‪.‬‬‫و اﻟﺜﺎﻧﯽ ﯾﻮاﻇﺒﻮن ﻋﻠﯽ ﺗﻼوﺗﻪ ﻓﻼ ﺗﺰال أﻟﺴﻨﺘﻬﻢ رﻃﺒﮥ ﺑﻪ‪.‬‬‫و اﻟﺜﺎﻟﺚ أن ﯾﮑﻮن ﮐﻨﺎﯾﮥ ﻋﻦ ﺣﺴﻦ اﻟﺼﻮت ﺑﺎﻟﻘﺮاﺋﮥ ]‪.[1‬‬‫»و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ در »ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري« ﮔﻔﺖ«‪:‬‬‫و وﻗﻊ ﻓﯽ رواﯾﮥ اﻟﻤﺴﻠﻢ )ﯾﻘﺮءون اﻟﻘﺮآن رﻃﺒﺎ( ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻟﻤﺮاد اﻟﺤﺬق ﻓﯽ اﻟﺘﻼوة أي ﯾﺄﺗﻮن ﺑﻪ ﻋﻠﯽ أﺣﺴﻦ أﺣﻮاﻟﻪ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻟﻤﺮاد اﻧﻬﻢ ﯾﻮاﻇﺒﻮن ﻋﻠﯽ ﺗﻼوﺗﻪ‪ ،‬ﻓﻼ ﺗﺰال أﻟﺴﻨﺘﻬﻢ رﻃﺒﮥ ﺑﻪ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻫﻮ ﮐﻨﺎﯾﮥ ﻋﻦ ﺣﺴﻦ اﻟﺼﻮت ﺑﻪ ﺣﮑﺎﻫﺎ اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ‪.‬‬‫و ﯾﺮﺟﺢ اﻻول ﻣﺎ وﻗﻊ ﻓﯽ رواﯾﮥ أﺑﯽ اﻟﻮداك ]‪ ،[2‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ ﻋﻨﺪ ﻣﺴﺪد‪:‬‬‫ﯾﻘﺮءون اﻟﻘﺮآن ﮐﺄﺣﺴﻦ ﻣﺎ ﯾﻘﺮؤه اﻟﻨﺎس‪.‬‬‫و ﯾﺆﯾﺪ اﻵﺧﺮ ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮة‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ :‬ﻗﻮم أﺷﺪاء أﺣﺪاء‪ ،‬ذﻟﻘﮥ أﻟﺴﻨﺘﻬﻢ ﺑﺎﻟﻘﺮآن‪ ،‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ اﻟﺦ ]‪.[3‬‬‫»از اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﺑﻌﺾ ﺷـﺮاح ﺣـﺪﯾﺚ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻓﻘﺮه )ﯾﺘﻠﻮن ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ رﻃﺒﺎ( اﻓﺎده ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاد از آن ﺣﺬق‬‫در ﺗﻼوت اﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺑﻌﺾ ﺑﺮ ﻣﺠﺮد اﺛﺒﺎت ﺣـﺬق در ﺗﻼوت اﮐﺘﻔﺎ ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ در ﺗﻔﺴـﯿﺮ آن ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺠﺎ ﺧﻮاﻫﻨﺪ آورد ﺧﻮارج‬‫ﮐﺘﺎب ﺧﺪا را ﺑﺮ ]‪ [1‬اﻟﻤﻔﻬﻢ ﻟﻤﺎ أﺷﮑﻞ ﻣﻦ ﺗﻠﺨﯿﺺ ﻣﺴﻠﻢ ج ‪ 2‬ص ‪ 104‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ اﻟﻮداك‪ :‬ﺟﺒﺮ ﺑﻦ ﻧﻮف اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري ج ‪ 12‬ص ‪.247‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪312 :‬‬‫اﺣﺴﻦ اﺣﻮال آن«‪.‬‬‫و ﻓﯽ ﻫﺬا ﻣﻦ اﻟﻤﺪح اﻟﻌﻈﯿﻢ و اﻟﺜﻨﺎء اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻣﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ وﻗﻌﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺘﺪرب اﻟﻨﺒﯿﻞ‬‫ﻣﺪح از ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺪح از ﺷﻌﺮ اﻣﯿﻪ اﺳﺖ‬‫»و ﻧﯿﺰ وﺻﻒ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺨّﺮﯾﺖ و ﻧﺎﻗﺪ و ﻣﺜﻞ آن‪ ،‬ان ﺳﻠﻢ ﮐﻮﻧﻪ ﻋﻠﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬ﻣﺜﻞ وﺻﻒ ﺷﻌﺮ اﻣﯿﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺼﻠﺖ ﺑﺎﯾﻤﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ‬‫از »اﺻﺎﺑﻪ« و ﻏﯿﺮ آن ﮐﻤﺎ ﺳﯿﺠﯽء اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ در ﺣﻖ اﻣﯿﻪ ﻓﺮﻣﻮده‪:‬‬‫)آﻣﻦ ﺷﻌﺮه و ﮐﻔﺮ ﻗﻠﺒﻪ(‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه وﺻﻒ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺷﻌﺮ اﻣﯿﻪ ]‪ [1‬ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺼـﻠﺖ را ﺑﺎﯾﻤﺎن‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ ﻧﺠﺎت اﻣﯿﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫اﻟﺼـﻠﺖ‪ ،‬و ﻣﺜﺒﺖ اﺳـﻼم او ﻧﮕﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﺮاه ﻫﻤﺎن وﺻﻒ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﮑﻔﺮ ﻗﻠﺐ او وارد ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﺛﺒﺎت دﻻﻟﺖ و ﻧﻘﺪ و ﺑﺼﺎرت ﺟﺎﺣﻆ‪،‬‬‫ﺑﺴـﺒﺐ اﻋﺘﺮاف او ﺑـﺎﻣﺮ ﺣﻖ در ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺧﻄﺒﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ او را ﻣﺒﺮي و ﻣﻨﺰه از ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و ﻋـﺪاوت ﺧﻮاﻫﺪ‬‫ﮐﺮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺼﺪاق‬‫)آﻣﻦ ﮐﻼﻣﻪ و ﮐﻔﺮ ﻗﻠﺒﻪ(‬‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﻫﺬا ﺑﺎﻟﻨﻈﺮ اﻟﯽ ﮐﻼﻣﻪ اﻟﺤﻖ‪ ،‬و أﻣﺎ ﻧﻈﺮا اﻟﯽ ﮐﻼﻣﻪ اﻟﺒﺎﻃﻞ‪ ،‬ﻓﮑﻔﺮه ﻇﺎﻫﺮ ﻣﺜﻞ ﮐﻔﺮ ﻗﻠﺒﻪ‬‫ﻣﺪح ﺳﯿﺪ رﺿﯽ از ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﺪح از ﻓﺼﺎﺣﺖ اﺑﻦ اﻟﺰﺑﻌﺮي اﺳﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 182‬از ‪210‬‬‫»و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺷﺎﻣﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي و اﻟﺮﺷﺎد ﻓﯽ ﺳﯿﺮة ]‪ [1‬اﻣﯿﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺼﻠﺖ‪ :‬ﺷﺎﻋﺮ ﺟﺎﻫﻠﯽ ﺣﮑﯿﻢ‪ ،‬ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻄﺎﺋﻒ‪ ،‬و‬‫ﻫﻮ ﻣﻤﻦ ﺣﺮﻣﻮا ﻋﻠﯽ اﻧﻔﺴﻬﻢ اﻟﺨﻤﺮ‪ ،‬و ﻧﺒﺬوا ﻋﺒﺎدة اﻻوﺛﺎن ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻣﺎ اﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ‪5‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪313 :‬‬‫ﺧﯿﺮ اﻟﻌﺒﺎد« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ :‬و ﺟﻠﺲ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻠﻐﻨﯽ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻐﯿﺮة ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺠﺪ‪ ،‬ﻓﺠﺎء اﻟﻨﻀﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ﺣﺘﯽ‬‫ﺟﻠﺲ ﻣﻌﻬﻢ‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟﻤﺠﻠﺲ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬ﻓﺘﮑﻠﻢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻌﺮض ﻟﻪ اﻟﻨﻀﺮ‪ ،‬ﻓﮑﻠﻤﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺣﺘﯽ أﻓﺤﻤﻪ ﺛﻢ ﺗﻼ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯿﻬﻢ‪) :‬اﻧﮑﻢ( ﯾﺎ اﻫﻞ ﻣﮑﮥ َو ﻣﺎ َﺗْﻌﺒُُﺪوَن ﻣِْﻦ ُدوِن اﻟﱠﻠِﻪ‬‫ﻣﻦ اﻻوﺛﺎن َﺣَﺼُﺐ َﺟَﻬﱠﻨَﻢ‬‫وﻗﻮدﻫﺎ َأﻧ ْﺘُْﻢ ﻟَﻬﺎ واِرُدوَن‬‫داﺧﻠﻮن ﻓﯿﻬﺎ و ﻟَْﻮ ﮐﺎَن‬‫ﻫﺆﻻءاﻻوﺛﺎن »اﻟﻬﮥ« ﮐﻤﺎ زﻋﻤﺘﻢ »ﻣﺎ وردوﻫﺎ« دﺧﻠﻮﻫﺎ »و ﮐﻞ« ﻣﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ و اﻟﻤﻌﺒﻮدﯾﻦ ﻓِﯿﻬﺎ ﺧﺎﻟ ُِﺪوَن‬‫ﻻ ﺧﻼص ﻟﻬﻢ ﻋﻨﻬﺎ »ﻟﻬﻢ« ﻟﻠﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﻓِﯿﻬﺎ َزﻓِﯿٌﺮ‬‫ﺻﯿﺎح َو ُﻫْﻢ ﻓِﯿﻬﺎ ﻻ َﯾْﺴَﻤُﻌﻮَن‬‫]‪ ،[1‬ﺛﻢ ﻗﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫و اﻗﺒﻞ ﻋﺒـﺪ ﻟا ﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺰﺑﻌﺮي ]‪) [2‬ﺑﺰاي ﻓﺒﺎء ﻣﻮﺣـﺪة ﻣﮑﺴﻮرﺗﯿﻦ ﻓﻌﯿﻦ ﻣﻬﻤﻠـﮥ ﺳﺎﮐﻨﮥ ﻓﺮاء ﻓﺄﻟﻒ ﻣﻘﺼﻮرة( و أﺳـﻠﻢ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﺣﺘﯽ ﺟﻠﺲ‬‫إﻟﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻐﯿﺮة ﻟﻌﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺰﺑﻌﺮي‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻗﺎم اﻟﻨﻀﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ﻻﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ آﻧﻔﺎ و ﻣﺎ ﻗﻌﺪ‪ ،‬و ﻗﺪ زﻋﻢ ﻣﺤﻤﺪ أﻧّﺎ‬‫و ﻣﺎ ﻧﻌﺒـﺪ ﻣﻦ آﻟﻬﺘﻨﺎ ﻫـﺬه ﺣﺼﺐ ﺟﻬﻨﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ أﻣﺎ و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ وﺟـﺪﺗﻪ ﻟﺨﺼـﻤﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺴـﻠﻮا ﻣﺤﻤـﺪا أ ﮐﻞ ﻣﺎ ﯾﻌﺒﺪون ﻣﻦ دون اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ‬‫ﺟﻬﻨﻢ ﻣـﻊ ﻣﻦ ﻋﺒـﺪه؟ ﻓﻨﺤﻦ ﻧﻌﺒـﺪ اﻟﻤﻠﺌﮑـﮥ‪ ،‬و اﻟﯿﻬـﻮد ﺗﻌﺒـﺪ ﻋﺰﯾﺮا‪ ،‬و اﻟﻨﺼـﺎري ﺗﻌﺒـﺪ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻣﺮﯾﻢ‪ ،‬ﻓﻌﺠﺐ اﻟﻮﻟﯿـﺪ و ﻣﻦ ﮐـﺎن ﻣﻌﻪ ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﺠﻠﺲ ﻣﻦ ﻗﻮل ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و رأوا أﻧﻪ ﻗﺪ اﺣﺘﺞ و ﺧﺎﺻﻢ‪.‬‬‫ﻓﺬﮐﺮ ذﻟﮏ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ]‪ [1‬ﺳﻮرة اﻻﻧﺒﯿﺎء‪100 :‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ اﻟﺰﺑﻌﺮي‪ :‬ﺷﺎﻋﺮ ﻗﺮﯾﺶ ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺷﺪﯾﺪا ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺒﯽ و اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ و ﻓﯽ اﻟﻌﺎﻗﺒﮥ اﺳﻠﻢ ﺗﻮﻓﯽ ﻧﺤﻮه )‪(15‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪314 :‬‬‫و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﮐـﻞ ﻣﻦ أﺣﺐ أن ﯾﻌﺒـﺪ ﻣﻦ دون اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻬﻮ ﻣﻊ ﻣﻦ ﻋﺒـﺪه‪ ،‬اﻧﻬﻢ اﻧﻤـﺎ ﯾﻌﺒـﺪون اﻟﺸـﯿﺎﻃﯿﻦ و ﻣﻦ اﻣﺮﺗﻬﻢ ﺑﻌﺒـﺎدﺗﻪ ﻓﺄﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ِ :‬إ ﱠن‬‫اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﺳَﺒَﻘْﺖ ﻟَُﻬْﻢ ﻣِﱠﻨﺎ‬‫اﻟﻤﻨﺰﻟﮥ »اﻟﺤﺴﻨﯽ« و ﻫﯽ اﻟﺴﻌﺎدة أو اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ ﻟﻠﻄﺎﻋﮥ أو اﻟﺒﺸﺮي ﺑﺎﻟﺠﻨﮥ و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ذﮐﺮ ُأوﻟﺌَِﮏ َﻋﻨْﻬﺎ ُﻣﺒَْﻌُﺪوَن‬‫ﻻﻧﻬﻢ ﯾﺮﻓﻌﻮن اﻟﯽ أﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﯿﻦ ﻻ َﯾْﺴَﻤُﻌﻮَن َﺣِﺴﯿَﺴﻬﺎ‬‫ﺻﻮﺗﻬﺎ َو ُﻫْﻢ ﻓِﯽ َﻣﺎ اْﺷَﺘَﻬْﺖ َأﻧ ُْﻔُﺴُﻬْﻢ‬‫ﻣﻦ اﻟﻨﻌﯿﻢ »ﺧﺎﻟﺪون« داﺋﻤﻮن‪ ،‬ﻻ َﯾْﺤُﺰﻧُُﻬُﻢ اﻟ َْﻔَﺰُع اﻟ َْﺄْﮐَﺒُﺮ‬‫و ﻫﻮ أن ﯾﺆﻣﺮ ﺑﺎﻟﻌﺒﺪ اﻟﯽ اﻟﻨﺎر »َو َﺗَﺘَﻠﱠﻘﺎُﻫُﻢ«‬‫ﯾﺴﺘﻘﺒﻠﻬﻢ اﻟﻤﻠﺌﮑﮥ ﻋﻨﺪ ﺧﺮوﺟﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﻘﺒﻮر و ﯾﻘﻮﻟﻮن ﻟﻬﻢ ﻫﺬا َﯾْﻮُﻣُﮑُﻢ اﻟﱠِﺬي ُﮐﻨْﺘُْﻢ ﺗُﻮَﻋُﺪوَن‬‫]‪ [1‬ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪.‬‬‫ﺗﻨﺒﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺴﻬﯿﻠﯽ ]‪ :[2‬ﻟﻮ ﺗﺄﻣﻞ اﺑﻦ اﻟﺰﺑﻌﺮي و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ ﮐﻔﺎر ﻗﺮﯾﺶ اﻵﯾﮥ‪ ،‬ﻟﺮأي أن اﻋﺘﺮاﺿﻪ ﻏﯿﺮ ﻻزم ﻣﻦ وﺟﻬﯿﻦ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 183‬از ‪210‬‬‫أﺣﺪﻫﻤﺎ أﻧﻪ ﺧﻄﺎب ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﺼﻮص ﻟﻘﺮﯾﺶ و ﻋﺒﺪة اﻻﺻﻨﺎم‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫اﻧﺎ ﻧﻌﺒﺪ اﻟﻤﻠﺌﮑﮥ ﺣﯿﺪة‪ ،‬و اﻧﻤﺎ وﻗﻊ اﻟﺨﻄﺎب و اﻟﻤﺤﺎﺟﮥ ﻓﯽ اﻟﻼت و اﻟﻌﺰي و ﻫﺒﻞ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻦ أﺻﻨﺎﻣﻬﻢ‪.‬‬‫و اﻟﺜﺎﻧﯽ أّن ﻟﻔﻆ اﻟﺘﻼوة‪ِ :‬إﱠﻧُﮑْﻢ َو ﻣﺎ َﺗْﻌﺒُُﺪوَن‬‫‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻘـﻞ‪ :‬و ﻣﻦ ﺗﻌﺒـﺪون‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ ﯾﻠﺰم اﻋﺘﺮاﺿﻪ ﺑﺎﻟﻤﺴـﯿﺢ و ﻋﺰﯾﺮ و اﻟﻤﻼﺋﮑـﮥ و ﻫﻢ ﯾﻌﻘﻠﻮن‪ ،‬و اﻻﺻـﻨﺎم ﻻ ﺗﻌﻘﻞ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺛﻢ ﺟﺎءت اﻵﯾﮥ‬‫ﺑﻠﻔﻆ ﻣﺎ اﻟﻮاﻗﻌﮥ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻻ ﯾﻌﻘﻞ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺑﻌﺾ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ :‬ان اﺑﻦ اﻟﺰﺑﻌﺮي ﻣﻦ ﻓﺼﺤﺎء اﻟﻌﺮب ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻮﺿﻊ ﻣﻦ ﻣﻦ ﻣﺎ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ اﯾﺮاده ﻣﻦ ﺟﻬﮥ اﻟﻘﯿﺎس و اﻟﻌﻤﻮم اﻟﻤﻌﻨﻮي‪،‬‬‫اﻟﺬي ﯾﻌﻢ اﻟﺤﮑﻢ ﻓﯿﻪ ﻟﻌﻤﻮم ﻋﻠﺘﻪ‪ ،‬أي ان ﮐﺎن ﮐﻮﻧﻪ ﻣﻌﺒﻮدا ﯾﻮﺟﺐ أن ﯾﮑﻮن ﺣﺼﺐ ﺟﻬﻨﻢ‪ ،‬ﻓﻬﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ ﻣﻮﺟﻮد ﻓﯽ اﻟﻤﻼﺋﮑﮥ و اﻟﻤﺴـﯿﺢ‬‫و ﻋﺰﯾﺮ‪ [1] .‬ﺳﻮرة اﻻﻧﺒﯿﺎء‪103 -102 -101 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺴﻬﯿﻠﯽ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺆرخ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻠﻐﻮي اﻟﻀﺮﯾﺮ اﻟﻤﺎﻟﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(581‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪315 :‬‬‫و اﺟﯿﺐ ﺑﺎﻟﻔﺎرق ﻣﻦ وﺟﻮه‪:‬‬‫اﻻول اﻵﯾﮥ اﻟﻤﺘﻘﺪﻣﮥ ﻻن ﻋﺰﯾﺮا و اﻟﻤﺴـﯿﺢ ﻣﻤﻦ ﺳـﺒﻘﺖ ﻟﻬﻢ اﻟﺤﺴﻨﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺘﺴﻮﯾﮥ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﺌﮑﮥ و اﻻﻧﺒﯿﺎء و ﺑﯿﻦ اﻻﺻﻨﺎم و اﻟﺸﯿﺎﻃﯿﻦ ﻣﻦ ﺟﻨﺲ‬‫اﻟﺘﺴﻮﯾـﮥ ﺑﯿﻦ اﻟﺒﯿﻊ و اﻟﺮﺑـﺎ و ﻫﻮ ﺷـﺄن أﻫـﻞ اﻟﺒﺎﻃﻞ‪ ،‬ﯾﺴﻮون ﺑﯿﻦ ﻣﺎ ﻓﺮق اﻟﺸـﺮع و اﻟﻌﻘﻞ و اﻟﻔﻄﺮة ﺑﯿﻨﻪ‪ ،‬و ﯾﻔﺮﻗﻮن ﺑﯿﻦ ﻣﺎ ﺳﻮي اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ‬‫ﺑﯿﻨ ﻪ ‪.‬‬
‫اﻟﺜﺎﻧﯽ اﻻوﺛﺎن ﺣﺠﺎرة ﻏﯿﺮ ﻣﮑﻠﻔﮥ و ﻻ ﻧﺎﻃﻘﻪ‪ ،‬ﻓﺎذا ﺣﺼﺐ ﺑﻬﺎ ﺟﻬﻨﻢ اﻫﺎﻧﮥ ﻟﻬﺎ و ﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻬﺎ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﺗﻌﺬﯾﺐ ﻣﻦ ﯾﺴﺘﺤﻖ اﻟﻌﺬاب‪.‬‬‫اﻟﺜﺎﻟﺚ أن ﻣﻦ ﻋﺒﺪ ﻫﻮﻻء ﺑﺰﻋﻤﻪ ﻓﺎﻧﻬﻢ ﻟﻢ ﯾﺪﻋﻮا اﻟﯽ أﻧﻔﺴـﻬﻢ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﺸـﺮﮐﻮن اﻟﺸﯿﺎﻃﯿﻦ و ﺗﻮﻫﻤﻮا أن اﻟﻌﺒﺎدة ﻟﻬﺆﻻء‪ ،‬و ﻗﺪ ﺑّﺮأ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻟﻤﻼﺋﮑﮥ و اﻟﻤﺴﯿﺢ و ﻋﺰﯾﺮا ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻓﻤﺎ ﻋﺒﺪوا اﻻ اﻟﺸﯿﺎﻃﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﺬه ﮐﻠﻬﺎ ﻣﻨﺘﺰﻋﮥ ﻣﻦ ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ ِإﱠن اﻟﱠِﺬﯾَﻦ َﺳَﺒَﻘْﺖ ﻟَُﻬْﻢ ﻣِﱠﻨﺎ اﻟ ُْﺤْﺴﻨﯽ‬‫و إذا ﺗﺄﻣﻞ ﻗﻮﻟﻪ َوﻗُﻮُدَﻫﺎ اﻟﱠﻨﺎُس َو اﻟ ِْﺤﺠﺎَرُة*‬‫ﺧﺮج ﻣﻦ ﺧﻠﻠﻪ أن ﻣﻌﺒﻮدﻫﻢ ﻣﻌﺬﺑﻬﻢ اﻟﻤﺸﺘﻌﻞ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ اﺑﻠﻎ ﻓﯽ اﻟﻨﮑﺎل و ﻗﻄﻊ اﻵﻣﺎل ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﺑﻌﺾ ﻋﻠﻤـﺎء ﮐﻼـم ﺳـﻬﯿﻠﯽ را ﮐﻪ ﺑﺎﻓﺎده ﻋـﺪم ﺗﺄﻣﻞ و ﻓﻘـﺪان ﺗـﺪﺑﺮ اﺑﻦ اﻟﺰﺑﻌﺮي ﮐﺎﻓﺮ‪ ،‬ﻃﺮﯾﻖ ﺗﻬﺠﯿﻦ و‬‫ﺗﺸـﻨﯿﻊ ﺑﺮ او ﭘﯿﻤﻮده رد ﻧﻤﻮده‪ ،‬و در ﺻـﺪد ﺣﻤﺎﯾﺖ اﺑﻦ اﻟﺰﺑﻌﺮي‪ ،‬و ﻣـﺪح و ﺛﻨﺎي او‪ ،‬ﺑﻼ ﻏﺮض اﺛﺒﺎت اﻣﺮي ﺣﻖ‪ ،‬ﺑﺮ آﻣﺪه‪ ،‬و در ﺣﻘﯿﻘﺖ‬‫ﻧﻘﺪ و ﺗﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬و ﺛﻘﻮب ﻧﻈﺮ‪ ،‬وﺣﺪت ﺧﺎﻃﺮ و واﻗﻔﯿﺖ او‪ ،‬ﺑﻤﺪرك ﻗﯿﺎس ﻋﻘﻠﯽ و ﻋﻤﻮم ﻣﻌﻨﻮي‪ ،‬ﮐﻪ از ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻏﺎﻣﻀﻪ اﺻﻮل اﺳﺖ‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ‬‫ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﺘﺼﺮﯾﺢ ﺗﻤﺎم اﻓﺎده ﮐﺮده‪:‬‬‫ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺰﺑﻌﺮي از ﻓﺼـﺤﺎء ﻋﺮب اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﯽﻣﺎﻧﺪ ﺑﺮ او ﻣﻮﺿﻊ ﻣﺎ از ﻣﻦ‪ ،‬و ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﺪح و ﺛﻨﺎ‪ ،‬و ﺣﻤﺎﯾﺖ در‬‫ﻣﻘﺎم ﺗﺤﻘﯿﻖ ]‪ [1‬ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي و اﻟﺮﺷﺎد ج ‪ 1‬ص ‪ 195‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪316 :‬‬‫و ﻣﻘﺎم‪ ،‬ﺗﺄﯾﯿﺪ رد او ﺑﺮ ﻗﺮآن و ﺑﺮ ﺣﻀﺮت ﺳﯿﺪ اﻻﻧﺲ و اﻟﺠﺎن ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ اﮔﺮ ﻣـﺪح ﺟﺎﺣﻆ در ﻣﻘﺎم اﻟﺰام و ﻣﻘﺎم ﺗﺄﯾﯿﺪ او ﺣﻖ را ﮐﺮده ﺷﻮد‪ ،‬ﮐﺪام ﻣﻘﺎم ﺗﻌﺠﺐ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﺪح اﺑﻦ اﻟﺰﺑﻌﺮي و اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‬‫ﺗﺄﯾﯿﺪ او دﻟﯿﻞ اﺳﻼم او ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﺪح ﺟﺎﺣﻆ )و ﻟﻮ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ( دﻟﯿﻞ ﺑﺮاﺋﺖ او از ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﮔﺮدد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺷﺎﻣﯽ در »ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي و اﻟﺮﺷﺎد« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫روي اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬و اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬و ﻗﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ اﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﻧﺒﯿﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ان‬‫ﯾﻌﺮض ﻧﻔﺴﻪ ﻋﻠﯽ ﻗﺒﺎﺋﻞ اﻟﻌﺮب‪ ،‬ﺧﺮج و اﻧﺎ ﻣﻌﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 184‬از ‪210‬‬‫ﻓـﺬﮐﺮ اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﯽ ان ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻢ دﻓﻌﻨﺎ اﻟﯽ ﻣﺠﻠﺲ آﺧﺮ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴـﮑﯿﻨﮥ و اﻟﻮﻗﺎر‪ ،‬ﻓﻘـﺪم اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻓﺴـﻠّﻢ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ اﻟﻘﻮم ﻗﺎﻟﻮا ﻣﻦ ﺷـﯿﺒﺎن ﺑﻦ‬‫ﺛﻌﻠﺒـﮥ‪ ،‬ﻓـﺎﻟﺘﻔﺖ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻗﺎل‪ :‬ﺑﺄﺑﯽ و اﻣﯽ ﻫﺆﻻء ﻏﺮر اﻟﻨﺎس‪ ،‬و ﻓﯿﻬﻢ ﻣﻔﺮوق ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‪ ،‬و ﻫﺎﻧﯽ ﺑﻦ‬‫ﻗﺒﯿﺼـﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﺜﻨﯽ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛـﮥ‪ ،‬و اﻟﻨﻌﻤﺎن ﺑﻦ ﺷـﺮﯾﮏ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻔﺮوق ﻗﺪ ﻏﻠﺒﻬﻢ ﻟﺴﺎﻧﺎ و ﺟﻤﺎﻻ و ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ ﻏﺪﯾﺮﺗﺎن ]‪ [1‬ﺗﺴﻘﻄﺎن ﻋﻠﯽ ﺗﺮﯾﺒﺘﻪ‬‫]‪ ،[2‬و ﮐﺎن ادﻧﯽ اﻟﻘﻮم ﻣﺠﻠﺴﺎ ﻣﻦ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻓﻘﺎل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ :‬ﮐﯿﻒ اﻟﻌﺪد ﻓﯿﮑﻢ؟ ﻓﻘﺎل ﻣﻔﺮوق اﻧﺎ ﻟﻨﺰﯾﺪ ﻋﻠﯽ اﻻﻟﻒ‪ ،‬و ﻟﻦ ﺗﻐﻠﺐ اﻟﻒ ﻣﻦ ﻗﻠﮥ‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ :‬و ﮐﯿﻒ اﻟﻤﻨﻌـﮥ ﻓﯿﮑﻢ؟ ﻓﻘـﺎل ﻣﻔﺮوق‪ :‬اﻧـﺎ ﻻﺷـﺪ ﻣﺎ ﻧﮑﻮن ﻏﻀـﺒﺎ ﺣﯿﻦ ﻧﻠﻘﯽ‪ ،‬و اﺷـﺪ ﻣﺎ ﻧﮑﻮن ﻟﻘﺎء ﺣﯿﻦ ﻧﻐﻀﺐ‪ ،‬و اﻧﺎ ﻟﻨﺆﺛﺮ‬‫اﻟﺠﯿﺎد ﻋﻠﯽ اﻻوﻻد‪ ،‬و اﻟﺴﻼح ﻋﻠﯽ اﻟﻠﻘﺎح‪ ،‬و اﻟﻨﺼﺮ ﻣﻦ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺪﯾﻠﻨﺎ ﻣﺮة‪ ،‬و ﯾﺪﯾﻞ ﻣﺮة‪ ،‬و ﯾﺪﯾﻞ ﻋﻠﯿﻨﺎ ]‪ [1‬اﻟﻐﺪﯾﺮة‪ :‬اﻟﻤﻀﻔﻮر ﻣﻦ اﻟﺸﻌﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺘﺮﯾﺒﮥ‪ :‬ﻋﻈﻢ اﻟﺼﺪر‪ ،‬اﻋﻠﯽ اﻟﺼﺪر‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪317 :‬‬‫اﺧﺮي‪ ،‬ﻟﻌﻠـﮏ اﺧﻮ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ :‬ان ﮐﺎن ﺑﻠﻐﮑﻢ أﻧﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﻬﺎ ﻫﻮ ذا‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻣﻔﺮوق‪ :‬اﻟﯽ ﻣﺎ ﺗـﺪﻋﻮا ﯾﺎ‬‫اﺧﺎ ﻗﺮﯾﺶ؟ ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ادﻋﻮﮐﻢ اﻟﯽ ﺷﻬﺎدة ان ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ وﺣﺪه ﻻ ﺷﺮﯾﮏ ﻟﻪ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و‬‫اﻟﯽ أن ﺗﺆوﻧﯽ و ﺗﻨﺼـﺮوﻧﯽ‪ ،‬ﻓـﺎن ﻗﺮﯾﺸﺎ ﻗـﺪ ﺗﻈﺎﻫﺮت ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﮐـّﺬﺑﺖ رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و اﺳـﺘﻐﻨﺖ ﺑﺎﻟﺒﺎﻃﻞ ﻋﻦ اﻟﺤﻖ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ اﻟﻐﻨﯽ ﻟا ﺤﻤﯿـﺪ‪،‬‬‫ﻓﻘـﺎل ﻣﻔﺮوق‪ :‬و اﻟﯽ ﻣﺎ ﺗـﺪﻋﻮا أﯾﻀﺎ ﯾﺎ اﺧﺎ ﻗﺮﯾﺶ؟ ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺖ ﮐﻼﻣﺎ اﺣﺴﻦ ﻣﻦ ﻫـﺬا‪ ،‬ﻓﺘﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﻗُْﻞ‬‫َﺗﻌﺎﻟَْﻮا َأﺗ ُْﻞ ﻣﺎ َﺣﱠﺮَم َرﺑﱡُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿُْﮑْﻢ َأﻟﱠﺎ ﺗُْﺸـ ِﺮُﮐﻮا ﺑ ِِﻪ َﺷـ ﯿْﺌًﺎ َو ﺑ ِﺎﻟ ْﻮاﻟ َِﺪﯾِْﻦ ِإْﺣﺴﺎﻧًﺎ َو ﻻ َﺗْﻘﺘُﻠُﻮا َأْوﻻَدُﮐْﻢ ﻣِْﻦ ِإﻣْﻼٍق َﻧْﺤُﻦ َﻧْﺮُزﻗُُﮑْﻢ َو ِإﱠﯾﺎُﻫْﻢ َو ﻻ َﺗْﻘَﺮﺑ ُﻮا‬‫اﻟ َْﻔﻮاِﺣَﺶ ﻣﺎ َﻇَﻬَﺮ ﻣِﻨْﻬﺎ َو ﻣﺎ ﺑََﻄَﻦ َو ﻻ َﺗْﻘﺘُﻠُﻮا اﻟﱠﻨْﻔَﺲ اﻟﱠﺘِﯽ َﺣﱠﺮَم اﻟﱠﻠُﻪ ِإﻟﱠﺎ ﺑ ِﺎﻟ َْﺤﱢﻖ ذﻟ ُِﮑْﻢ َوﱠﺻﺎُﮐْﻢ ﺑ ِِﻪ ﻟََﻌﱠﻠُﮑْﻢ َﺗْﻌِﻘﻠُﻮَن‬‫]‪[1‬‬‫ﮐﻔﺎر ﻗﺮﯾﺶ ﺑﺎ اﻋﺘﺮاف ﺑﻌﻈﻤﺖ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ وآﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺮ ﮐﻔﺮ ﺧﻮد ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ‬‫ﻓﻘﺎل »ﻣﻔﺮوق«‪ :‬دﻋﻮت و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﯽ ﻣﮑﺎرم اﻻﺧﻼق و ﻣﺤﺎﺳﻦ اﻻﻋﻤﺎل‪ ،‬و ﻟﻘـﺪ اﻓﮏ ﻗﻮم ﮐّﺬﺑﻮك‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮوا ﻋﻠﯿﮏ ﺛﻢ رد اﻻﻣﺮ اﻟﯽ ﻫﺎﻧﯽ‬‫ﺑﻦ ﻗﺒﯿﺼـﮥ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬و ﻫـﺬا ﻫـﺎﻧﯽ ﺷـﯿﺨﻨﺎ و ﺻـﺎﺣﺐ دﯾﻨﻨـﺎ ﻓﻘـﺎل ﻫﺎﻧﯽ‪ :‬ﻗـﺪ ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻘﺎﻟﺘﮏ ﯾﺎ اﺧﺎ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬و اﻧﯽ اري ﺗﺮﮐﻨﺎ دﯾﻨﻨﺎ و اﺗﺒﺎﻋﻨﺎ‬‫دﯾﻨﮏ‪ ،‬ﻟﻤﺠﻠﺲ ﺟﻠﺴـﺘﻪ إﻟﯿﻨﺎ ﻻ اول ﻟﻪ و ﻻ آﺧﺮ ﻟـﺬل ﻓﯽ اﻟﺮأي‪ ،‬و ﻗﻠـﮥ ﻧﻈﺮ ﻓﯽ اﻟﻌﺎﻗﺒـﮥ ان اﻟﺰﻟـﮥ ﻣﻊ اﻟﻌﺠﻠﮥ‪ ،‬و اﻧﺎ ﻧﮑﺮه أن ﻧﻌﻘﺪ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ‬‫وراءﻧﺎ ﻋﻘﺪا‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻧﺮﺟﻊ و ﻧﻨﻈﺮ ﺛﻢ ﮐﺄﻧﻪ اﺣﺐ أن ﯾﺸﺮﮐﻪ اﻟﻤﺜﻨﯽ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬و ﻫﺬا اﻟﻤﺜﻨﯽ ﺷﯿﺨﻨﺎ و ﺻﺎﺣﺐ ﺣﺰﺑﻨﺎ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل اﻟﻤﺜﻨﯽ و اﺳـﻠﻢ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ‪ :‬ﻗﺪ ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻘﺎﻟﺘﮏ ﯾﺎ اﺧﺎ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬و اﻟﺠﻮاب ﻓﯿﻪ ﺟﻮاب ﻫﺎﻧﯽ ﺑﻦ ﻗﺒﯿﺼﮥ ﻓﯽ ﺗﺮﮐﻨﺎ دﯾﻨﻨﺎ و ﻣﺘﺎﺑﻌﺘﻨﺎ دﯾﻨﮏ‪،‬‬‫و اﻧﺎ اﻧﻤﺎ ﻧﺰﻟﻨﺎ ﺑﯿﻦ ﺻﺮﯾﯿﻦ ]‪ [1‬ﺳﻮرة اﻻﻧﻌﺎم‪.151 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪318 :‬‬‫اﺣﺪﻫﻤﺎ اﻟﯿﻤﺎﻣﮥ و اﻵﺧﺮ اﻟﺴﻤﺎﻣﮥ‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﻣﺎ ﻫـﺬان اﻟﺼـﺮﯾﺎن؟ ﻗﺎل‪ :‬أﻧﻬﺎر ﮐﺴـﺮي و ﻣﯿﺎه اﻟﻌﺮب‪ ،‬ﻓﺄﻣﺎ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ أﻧﻬﺎر ﮐﺴـﺮي ﻓـﺬﻧﺐ‪،‬‬‫ﺻﺎﺣﺒﻪ ﻏﯿﺮ ﻣﻐﻔﻮر‪ ،‬و ﻋـﺬره ﻏﯿﺮ ﻣﻘﺒﻮل‪ ،‬و اﻧﺎ اﻧﻤﺎ ﻧﺰﻟﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﻋﻬـﺪ اﺧـﺬه ﻋﻠﯿﻨﺎ ﮐﺴـﺮي أن ﻻ ﻧﺤﺪث ﺣﺪﺛﺎ و ﻻ ﻧﺆوي ﻣﺤﺪﺛﺎ‪ ،‬و أﻧﯽ أري‬‫ﻫﺬا اﻻﻣﺮ اﻟﺬي ﺗﺪﻋﻮﻧﺎ إﻟﯿﻪ ﯾﺎ اﺧﺎ ﻗﺮﯾﺶ ﻣﻤﺎ ﺗﮑﺮﻫﻪ اﻟﻤﻠﻮك‪ ،‬ﻓﺎن اﺣﺒﺒﺖ ان ﻧﺆوﯾﮏ و ﻧﻨﺼـﺮك ﻣﻤﺎ ﯾﻠﯽ ﻣﯿﺎه اﻟﻌﺮب ﻓﻌﻠﻨﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﻣﺎ أﺳﺄﺗﻢ ﻓﯽ اﻟﺮد‪ ،‬إذ اﻓﺼﺤﺘﻢ ﺑﺎﻟﺼﺪق‪ ،‬و ان دﯾﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﻟﻤﻦ ﯾﻨﺼﺮه و ﻣﻦ ﺣﺎﻃﻪ ﻣﻦ ﺟﻤﯿﻊ ﺟﻮاﻧﺒﻪ‪ ،‬أ‬‫رأﯾﺘـﻢ ان ﻟﻢ ﺗﻠﺒﺜـﻮا اﻟّـﺎ ﻗﻠﯿﻼـ ﺣـّﺘﯽ ﯾـﻮرﺛﮑﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ أرﺿـﻬﻢ‪ ،‬و دﯾـﺎرﻫﻢ‪ ،‬و أﻣـﻮاﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﯾﻔﺮﺷـﮑﻢ ﻧﺴـﺎﺋﻬﻢ‪ ،‬أ ﺗﺴـﺒﺤﻮن اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌـﺎﻟﯽ و‬‫ﺗﻘـﺪﺳﻮﻧﻪ؟‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻨﻌﻤﺎن‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻓﻠﮏ ذاك‪ ،‬ﻓﺘﻼ ﻋﻠﯿﻬﻢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ ِإﱠﻧﺎ َأْرَﺳـ ﻠْﻨﺎَك ﺷﺎـِﻫ ﺪًا َو ُﻣَﺒﱢﺸﺮًا وَ‬‫َﻧِﺬﯾﺮًا َو داِﻋﯿًﺎ ِإﻟَﯽ اﻟﱠﻠِﻪ ﺑ ِِﺈْذﻧِِﻪ َو ِﺳﺮاﺟًﺎ ُﻣﻨِﯿﺮًا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 185‬از ‪210‬‬‫]‪ [1‬ﺛﻢ ﻧﻬﺾ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ]‪.[2‬‬‫ﺗﺒﺼﺮة ﻓﯽ ﺷﺮح ﺑﻌﺾ اﻟﻤﻔﺮدات ﻓﯽ اﻟﻘﺼﮥ‪ .‬ﻗﺎل ﻓﯽ ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي و اﻟﺮﺷﺎد‪:‬‬‫اﻟﺼـﺮﯾﯿﻦ ﺑﺼﺎد ﻣﻬﻤﻠـﮥ‪ ،‬ﻓﺮاء ﻣﻔﺘﻮﺣﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻤﺜﻨﺎﺗﯿﻦ ﺗﺤﺘﯿﺘﯿﻦ‪ ،‬اﻻوﻟﯽ ﻣﻔﺘﻮﺣﮥ ﻣﺸﺪدة‪ ،‬و اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ﺳﺎﮐﻨﮥ‪ ،‬ﺗﺜﻨﯿﮥ ﺻـﺮي‪ ،‬و ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﻧﺴﺦ اﻟﻌﯿﻮن‬‫ﺻﯿﺮﯾﻦ ﺑﮑﺴﺮ اﻟﺼﺎد‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﻤﺼﺒﺎح و اﻟﺘﻘﺮﯾﺐ‪ :‬اﻟﻤﺎء ﺻﺮي ﻣﻦ ﺑﺎب ﺗﻌﺐ‪ :‬ﻃﺎل ﻣﮑﺜﻪ و ﺗﻐﯿﺮ‪ ،‬و ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻃﺎل اﺳﺘﻨﻘﺎﻋﻪ ﻓﻬﻮ ﺻﺮي وﺻﻒ ﺑﺎﻟﻤﺼﺪر‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ‪ ،‬اﻟﺼﯿﺮ اﻟﻤﺎء اﻟﺬي ﯾﺤﻀﺮه اﻟﻨﺎس‪ ،‬و ﻗﺪ ﺻﺎر اﻟﻘﻮم ﯾﺼﯿﺮون إذا ﺣﻀﺮوا اﻟﻤﺎء‪ [1] .‬اﻻﺣﺰاب‪.45 :‬‬‫]‪ [2‬ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي ج ‪ 1‬ص ‪ 193‬اﻟﺒﺎب ‪ 33‬ﻓﯽ ﻋﺮض اﻟﻨﺒﯽ )ص( ﻧﻔﺴﻪ اﻟﮑﺮﯾﻤﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺒﺎﺋﻞ‪ ،‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪319 :‬‬‫اﻟﯿﻤﺎﻣﮥ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻤﺜﻨﺎة اﻟﺘﺤﯿﮥ‪ :‬ﻣﺪﯾﻨﮥ ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺣﻠﺘﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﻄﺎﺋﻒ‪ ،‬و أرﺑﻊ ﻣﻦ ﻣﮑﮥ‪.‬‬‫اﻟﺴـﻤﺎﻣﮥ ﺑﮑﺴﺮ اﻟﺴﯿﻦ اﻟﻤﻬﻤﻠﺘﯿﻦ و ﻣﯿﻤﯿﻦ ﻣﻔﺘﻮﺣﺘﯿﻦ‪ :‬ﻟﻢ أر ﻟﻬﺎ ذﮐﺮا ﻓﯽ »ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺒﮑﺮي« و ﻻ ﻓﯽ »ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺒﻠﺪان ﻟﯿﺎﻗﻮت«‪ ،‬و ﻻ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب‬‫اﻟﺰﻣﺨﺸﺮي ﻓﯽ »اﻻﻣﺎﮐﻦ« و ﻻ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻧﺼﺮ‪ ،‬و ﻻ ﻓﯽ اﻟﻘﺎﻣﻮس اﻟﺬي وﻗﻔﺖ ﻋﻠﯿﻪ ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﺣﻀـﺮت ﻋﺘﯿﻖ در ﺣﻖ ﮐﻔﺎر و ﻣﺸـﺮﮐﯿﻦ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﮐﻪ اﯾﻨﻬﺎ ﻏﺮر ﻧﺎساﻧﺪ‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺪح ﺻﺮﯾﺢ‬‫و ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺟﻠﯿﻞ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺑﻮدن اﯾﻦ ﻗﻮم ﻏﺮر ﻧﺎس‪ ،‬و ﻣﺨﺮﺟﺸﺎن از ﮐﻔﺮ و ﺷـﺮك ﻧﮕﺮدﯾﺪ ﻧﺎﻗﺪ و ﺧﺮﯾﺖ و ﺑﺼـﯿﺮ ﺑﻮدن ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ او را از ﻧﺼﺐ‬‫و ﻋﺪاوت ﺑﺪر آورد! »و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ رواﯾﺖ واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺎﻧﯽ ﺑﻦ ]‪ [2‬ﻗﺒﯿﺼﮥ‪ ،‬ﺑﺠﻮاب دﻋﻮت ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫و ﺳـﻠﻢ ﺑﺴﻮي اﺳـﻼم‪ ،‬ﺑﺘﺄﮐﯿـﺪ و اﻫﺘﻤـﺎم »اﻟﻌﯿـﺎذ ﺑـﺎﻟّﻠﻪ« ﻗﺒـﺢ ﻗﺒﻮل دﻋﻮت آن ﺣﻀـﺮت ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮده‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﺮك دﯾﻦ ﺧﻮد‪ ،‬و اﺗﺒﺎع دﯾﻦ آن‬‫ﺣﻀـﺮت را ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺠﻠﺲ ﺳـﺮاﭘﺎ ﺑﺮﮐﺖ آن ﺣﻀـﺮت‪ ،‬ﮐﻪ آن را ﺑﮑﻠﻤﻪ ﻻـ اول و ﻻـ آﺧﺮ اﻫـﺎﻧﺖ ﻧﻤـﻮده‪ ،‬ذل ﻓﯽ اﻟﺮأي‪ ،‬و ﻗﻠّﺖ ﻧﻈﺮ در‬‫ﻋﺎﻗﺒﺖ ﻗﺮار داده‪ ،‬و ﻋﺠﻠﺖ ﻗﺒﻮل اﺳﻼم را ﺳﺒﺐ زﻟّﺖ ﮔﻤﺎن ﺑﺮده‪ ،‬و ﻫﻤﯿﻦ ﺟﻮاب ﺳﺮاﺳﺮ ﻧﺎﺻﻮاب را‪ ،‬ﻣﺜﻨﯽ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛﻪ ﭘﺴﻨﺪﯾﺪه و ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و اﻟﺠﻮاب ﻓﯿﻪ ﺟﻮاب ﻫﺎﻧﯽ ﺑﻦ ﻗﺒﯿﺼﮥ ﻓﯽ ﺗﺮﮐﻨﺎ دﯾﻨﻨﺎ و ﻣﺘﺎﺑﻌﺘﻨﺎ دﯾﻨﮏ‪ [1] .‬ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي و اﻟﺮﺷﺎد ج ‪ 1‬ص ‪.194‬‬‫]‪ [2‬ﻫﺎﻧﯽ ﺑﻦ ﻗﺒﯿﺼﮥ‪ :‬اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ‪ ،‬اﺣﺪ اﻟﺸﺠﻌﺎن اﻟﻔﺼﺤﺎء ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ‪ ،‬و ﺳﯿﺪ ﺑﻨﯽ ﺷﯿﺒﺎن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪320 :‬‬‫»و ﻋـﺬر اﺧـﺬ ﮐﺴـﺮي ﻋﻬـﺪ را از اﯾﻨﻬـﺎ ﺑﺮ آن اﻓﺰوده‪ ،‬و ﺑﺴـﺒﺐ ﮐﺮاﻫﺖ ﻣﻠﻮك دﯾﻦ آن ﺣﻀـﺮت را‪ ،‬اﺳـﺘﻨﮑﺎف ﺧﻮد از ﻗﺒﻮل آن ﻇـﺎﻫﺮ‬‫ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫّﻤﻪ اﺳـﺘﺒﺪاد‪ ،‬و اﺻﺮار اﯾﻦ ﮐﻔﺎر ﺑﺮ ﺷﺮك و اﻧﮑﺎر‪ ،‬ﺟﻨﺎب ﺳﺮور ﮐﺎﺋﻨﺎت‪ ،‬ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻻﻃﻬﺎر آﻻف اﻟﺘﺤﯿﺎت ﻣﻦ اﻟﻤﻠﮏ‬‫اﻟﺠﺒﺎر‪ ،‬ﻧﻔﯽ اﺳﺎءت از اﯾﺸﺎن در رد دﻋﻮت آن ﺣﻀﺮت ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و اﯾﺸﺎن را ﺑﺎﻓﺼﺎح ﺑﺼﺪق وﺻﻒ ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه وﺻﻒ ﮐﻔﺎر‪ ،‬و ﻣﺸـﺮﮐﯿﻦ ﻟﺌﺎم‪ ،‬و ﻋﺒﺪه اﺻـﻨﺎم‪ ،‬ﺑﺎﻓﺼﺎح ﺑﺎﻟﺼﺪق‪ ،‬و ﻧﻔﯽ اﺳﺎءت‪ ،‬در رد دﻋﻮت ﺟﻨﺎب ﺳـﺮور اﻧﺎم ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻟﮑﺮام ﺟﺎﺋﺰ ﮔﺮدد‪ ،‬در وﺻﻒ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺨّﺮﯾﺖ و ﻧﺎﻗﺪ ﺑﺼﯿﺮ‪ ،‬ﮐﺪام ﻣﻘﺎم اﺳﺘﻌﺠﺎب و ﻧﮑﯿﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﭘﺮ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻔﯽ اﺳﺎءت از ﮐﻔﺎر اﺷﺮار‪ ،‬در رد دﻋﻮت ﺳﺮور ﻣﺨﺘﺎر ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬و ﻫﻢ وﺻﻒ اﯾﺸﺎن ﺑﺼﺪق‬‫ﮔﻔﺘﺎر‪ ،‬در اﻇﻬﺎر اﻋﺘـﺬار از ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ و اﻧﮑﺎر آن ﺳـﺮور اﺧﯿﺎر‪ ،‬ﺑﻤﺮاﺗﺐ ﺷﺘﯽ اﻫﻮن اﺳﺖ از ذﮐﺮ ﻋﺒﺎﺳـﯿﻪ ﺑﺪﮐﺮدار در ﮐﺘﺎب »ﻣﺠﺎﻟﺲ« و‬‫ﻧﺴﺒﺖ ﺗﺸﯿﻊ ﻋﺎم ﺑﺎﯾﺸﺎن‪ ،‬ﮐﻪ اﺻﻼ ﻣﺜﺒﺖ ﻧﺠﺎت ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ ﺑﺎﻟﻔﺮض اﻫﻮن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬اﻗﻼ ﺑﻼ ﺷﮏ و رﯾﺐ‪ ،‬داﻓﻊ اﻋﺘﺮاض و ﻋﯿﺐ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻓﺎﺋﺪه دﯾﮕﺮ ﺑﺲ ﻋﻤﺪه واﺿﺢ ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬و ﺑﯿﺎﻧﺶ آﻧﮑﻪ از آن ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم اﺛﺒﺎت‬‫ﺳﮑﯿﻨﻪ و وﻗﺎر ﺑﺮاي اﯾﻦ ﮐﻔﺎر ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻢ دﻓﻌﻨﺎ اﻟﯽ ﻣﺠﻠﺲ آﺧﺮ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﮑﯿﻨﮥ و اﻟﻮﻗﺎر‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه اﺛﺒﺎت ﺳﮑﯿﻨﻪ و وﻗﺎر ﺑﺮاي ﻣﺸﺮﮐﯿﻦ و ﮐﻔﺎر ﺟﺎﺋﺰ ﮔﺮدد‪ ،‬اﮔﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪321 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 186‬از ‪210‬‬‫ﺑﺎﻟﻔﺮض در آﯾﻪ َﻓَﺄﻧ َْﺰَل اﻟﱠﻠُﻪ َﺳِﮑﯿَﻨَﺘُﻪ َﻋَﻠﯿِْﻪ‬‫اﻵﯾﮥ ]‪ [1‬ﻣﺮﺟﻊ ﺿﻤﯿﺮ ﺣﻀﺮت ﻋﺘﯿﻖ ﺑﺎ ﺗﻮﻗﯿﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﮐﺪام ﻣﻘﺎم اﻓﺘﺨﺎر و اﺳﺘﯿﺜﺎر ﺑﺮاي ﻣﺜﯿﺮﯾﻦ ﺷﺮ ﻣﺴﺘﻄﯿﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺑﻤﻼﺣﻈﻪ اﯾﻦ ارﺷﺎد ﻫﻢ ﺑﻨﺎي ﺗﻤﺴﮏ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺑﻮﺻﻒ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺨّﺮﯾﺖ و ﻧﺎﻗﺪ ﺑﺂب رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‬‫ﺧﺮﯾﺖ و دﻟﯿﻞ ﺑﻮدن ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻠﯿﻎ و ﻋﺎﻗﻞ ﺑﻮدن ﺣﺴﻦ ﺻﺒﺎح اﺳﺖ‬‫و از ﻏﺮاﺋﺐ اﻣﻮر آﻧﺴﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﻨـﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺑﻌﺾ ﻧﺰارﯾﻪ را ﮐﻪ وﻟـﺪ اﻟﺰﻧﺎ ﺑﻮدن او‪ ،‬و اﻧﻬﻤﺎك او در زﻧـﺪﻗﻪ و ﮐﻔﺮ‪ ،‬و اﺳـﻘﺎط ﺟﻤﯿﻊ‬‫ﺗﮑﺎﻟﯿﻒ ﺷـﺮﻋﯿﻪ‪ ،‬و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺤﺮﻣﺎت‪ ،‬و ﮐـﺬب و اﻓﺘﺮاء ﺑﺮ ﺧﺎﻟﻖ ﮐﺎﺋﻨﺎت‪ ،‬ﺑﺎرﺳﺎل اﻣﺮ ﻏﯿﺐ ﺑﺎﯾﻦ ﺷـﻨﺎﻋﺎت‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻤﺪح‬‫ﺑﻠﯿﻎ ﺳﺘﻮده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﺧﯿﻠﯽ ﻣﺮد ﻋﺎﻗﻞ و ﺑﻠﯿﻎ‪ ،‬و ﺣﺎﺿﺮ ﺟﻮاب و ﺧﻮش ﻣﺤﺎوره ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺑﺎب اول ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﯾﻌﻨﯽ‬‫»ﺗﺤﻔﻪ« ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬‫و ﻧﺰارﯾﻪ را ﺻﺒﺎﺣﯿﻪ و ﺣﻤﯿﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﮔﻮﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﻋﻦ ﻗﺮﯾﺐ وﺟﻪ اﯾﻦ ﺗﺴﻤﯿﻪ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﻮد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻧﺰارﯾﻪ را ﻣﺴـﻘﻄﯿﻪ‪ ،‬و ﺳـﻘﻄﯿﻪ ﻧﯿﺰ ﮔﻮﯾﻨـﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻣـﺬﻫﺐ اﯾﺸـﺎن آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﻣـﺎم ﻣﮑﻠﻒ ﺑﻔﺮوع ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و او را ﻣﯽرﺳـﺪ ﮐﻪ ﺑﻌﺾ‬‫ﺗﮑﺎﻟﯿﻒ‪ ،‬ﯾﺎ ﺟﻤﯿﻊ ﺗﮑﺎﻟﯿﻒ را از ﻣﺮدم ﺳﺎﻗﻂ ﮐﻨﺪ‪.‬‬‫و از ﺧﺮاﻓﺎت اﯾﺸﺎن آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﺻﺒﺎح ﺣﻤﯿﺮي در ﻣﺼﺮ آﻣﺪ و ﺑﺎ ﺑﻌﻀﯽ از زﻧﺎن ﻧﺰار ﮐﻪ در دﺳﺖ ﺑﺮادر زاده ﺧﻮد ﻣﺤﺒﻮس ﺑﻮد‬‫ﻣﻼﻗﯽ ]‪ [1‬اﻟﺘﻮﺑﮥ ‪.40‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪322 :‬‬‫ﺷﺪ‪ ،‬و ﯾﮏ ﻃﻔﻞ ﺻـﻐﯿﺮ را از ﻧﺰد آن زن ﺑﺪﺳﺖ آورد‪ ،‬و ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻃﻔﻞ ﭘﺴﺮ ﻧﺰار اﺳﺖ‪ ،‬او را ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺸﻬﺮي رﺳﺎﻧﯿﺪ‪ ،‬و او را ﻫﺎدي‬‫ﻧـﺎم ﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑﻨـﺎم او دﻋـﻮت آﻏـﺎز ﻧﻬـﺎد‪ ،‬و ﻣﺮدم ﮔﺮد او ﻓﺮاﻫﻢ آﻣﺪﻧـﺪ‪ ،‬و اﻧﺒﻮه ﺑﺴـﯿﺎر ﺷـﺪ‪ ،‬و ﺑﺮ ﻗﻠﻌﻪ اﻟﻤﻮت و دﯾﮕﺮ ﻗﻼـع ﻃﺒﺮﺳـﺘﺎن‬‫ﻣﺴـﺘﻮﻟﯽ ﺷـﺪ‪ ،‬و اﻫﻞ و ﻋﯿﺎل و اﻣﻮال ﺧﻮد را در ﻗﻠﻌﻪ اﻟﻤﻮت ﻫﻤﺮاه ﻫﺎدي ﻧﮕﺎه ﻣﯽداﺷﺖ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﻣﺮگ او را در رﺳـﯿﺪ‪ ،‬و ﻫﻨﻮز ﻫﺎدي‬‫ﻃﻔﻞ ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﯿﺎ ﻧﺎم ﺷﺨﺼـﯽ را ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺧﻮد ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬و او را ﺑﺘﺮﺑﯿﺖ ﻫﺎدي و اﮐﺮام و ﺗﻮﻗﯿﺮ او وﺻـﯿﺖ ﺑﺎﻟﻐﻪ ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﭼﻮن ﮐﯿﺎ را دم واﭘﺴـﯿﻦ‬‫ﺷﺪ‪.‬‬‫ﭘﺴـﺮ ﺧﻮد را ﮐﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﮐﯿﺎ ﻧﺎم داﺷﺖ‪ ،‬ﻧﺎﺋﺐ ﺧﻮد ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬و او را ﺑﺪﺳـﺘﻮر ﺣﺴﻦ ﺻـﺒﺎح‪ ،‬ﺑﺨـﺪﻣﺖ و ﺗﻮﻗﯿﺮ ﻫﺎدي اﻫﺘﻤﺎم ﺗﻤﺎم ﮐﺮد‪،‬‬‫روزي اﯾﻦ ﻫـﺎدي را ﺷـﺒﻖ و ﻧﻌﻮظ ﻏﻠﺒﻪ ﮐﺮده ﺑﻮد‪ ،‬زوﺟﻪ اﺑﻦ ﮐﯿـﺎ را ﻃﻠﺒﯿـﺪه‪ ،‬وﻃﯽ ﮐﺮد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺑﺰﻋﻢ اﻧﻬـﺎ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺤﺮﻣـﺎت ﺑﺮاي اﻣـﺎم‬‫ﺣﻼﻟﻨـﺪ‪ ،‬و او را ﻣﯽرﺳـﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﭼﻪ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﮑﻨـﺪ‪ ،‬ﻻـ ﯾﺴـﺄل ﻋﻤـﺎ ﯾﻔﻌﻞ ﺷﺄن او اﺳﺖ‪ ،‬اﺗﻔﺎﻗﺎ زوﺟﻪ اﺑﻦ ﮐﯿﺎ از آن وﻃﯽ ﺑﺎر دار ﺷـﺪ‪ ،‬و‬‫ﭘﺴﺮي آورد ﮐﻪ او را ﺣﺴﻦ ﻧﺎم ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻫﺎدي در اﯾﻦ اﺛﻨﺎ در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻮد‪.‬‬‫اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻇﻬﺎر زوﺟﻪ اﺑﻦ ﮐﯿﺎ اﺳﺖ‪ ،‬اﮐﺜﺮ اﺗﺒﺎع ﻫﺎدي اﯾﻦ را ﻗﺒﻮل داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻃـﺎﺋﻔﻪ ﺷﮏ ﻧﻤﻮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﮔﻔﺘﻨـﺪ ﮐﻪ ﻣﻮﻃﻮءه ﻫﺎدي زن دﯾﮕﺮ ﺑﻮد‪ ،‬و زوﺟﻪ اﺑﻦ ﮐﯿﺎ ﻧﯿﺰ ﻣﻘﺎرن اﯾﻦ ﺣﺎل از ﺷﻮﻫﺮ ﺧﻮد ﺑﺎردار ﺷـﺪه ﺑﻮد‪،‬‬‫اﺗﻔﺎق وﻻدت ﻫﺮ دو زن در ﯾﮏ ﺳﺎﻋﺖ ﺷﺪ‪ ،‬زوﺟﻪ اﺑﻦ ﮐﯿﺎ ﭘﺴـﺮ آن زن را ﮐﻪ ﻧﻄﻔﻪ ﻫﺎدي ﺑﻮد ﺑﻪ ﭘﺴﺮ ﺧﻮد ﺑﺪل ﮐﺮد‪ ،‬و او را ﺣﺴﻦ ﻧﺎم‬‫ﻧ ﻬ ﺎد ‪.‬‬
‫ﻋﻠﯽ أي ﺣﺎل ﺑﻌﺪ از ﻣﺮدن اﺑﻦ ﮐﯿﺎ‪ ،‬ﺣﺴﻦ ﺧﻮد را از اوﻻد ﻧﺰار واﻧﻤﻮد‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪323 :‬‬‫و ﭘﺴـﺮ ﻫـﺎدي ﻗﺮار داد‪ ،‬و دﻋـﻮي اﻣـﺎﻣﺖ آﻏـﺎز ﻧﻬـﺎد‪ ،‬و ﺧﯿﻠﯽ ﻣﺮد ﻋﺎﻗـﻞ و ﺑﻠﯿـﻎ و ﺣﺎﺿـﺮ ﺟﻮاب‪ ،‬و ﺧﻮش ﻣﺤـﺎوره ﺑﻮد‪ ،‬ﺧﻄﺐ ﺑﺴـﯿﺎر‬‫ﻣﯽﮔﻔـﺖ‪ ،‬و در آن ﺧﻄـﺐ ﻫﻤﯿـﻦ ﻣﻀـﻤﻮن را ﺑﺘﺄﮐﯿـﺪ و ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺑﯿـﺎن ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ اﻣـﺎم را ﻣﯽرﺳـﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﭼﻪ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﮑﻨـﺪ‪ ،‬و اﺳـﻘﺎط‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 187‬از ‪210‬‬‫ﺗﮑﺎﻟﯿﻒ ﺷـﺮﻋﯿﻪ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﻣﺮا اﻣﺮ اﻟﻬﯽ ﭼﻨﯿﻦ از ﻏﯿﺐ ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬ﮐﻪ از ﺷـﻤﺎ ﺟﻤﯿﻊ ﺗﮑﺎﻟﯿﻒ ﺷـﺮﻋﯿﻪ ﺳﺎﻗﻂ ﮐﻨﻢ‪ ،‬و ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺤﺮﻣﺎت را ﻣﺒﺎح‬‫ﺳﺎزم‪ ،‬و ﻫﺮ ﭼﻪ ﺧﻮاﻫﯿﺪ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﯿﺪ‪ ،‬ﺑﺸﺮﻃﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺗﻘﺎﺗﻞ و ﺗﻨﺎزع ﻧﮑﻨﯿﺪ‪ ،‬و از اﻃﺎﻋﺖ اﻣﺎم ﺧﻮد ﺑﯿﺮون ﻧﺮوﯾﺪ اﻧﺘﻬﯽ‪[1] .‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﺳﺮاﺳـﺮ ﺑﻼﻏﺖ در ﮐﻤﺎل ﻇﻬﻮر و وﺿﻮح ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺗﻮﻟـﺪ اﯾﻦ ﻧﺎﮐﺲ از زﻧﺎء ﻫﺎدي ﻣﻀﻞ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎ‬‫زن ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﮐﯿـﺎ ﮐﻪ ﻣﺤﺴﻦ و ﻣﺮﺑﯽ او ﺑـﻮده‪ ،‬ﺑـﺎﻓﺤﺶ ﻃﺮق واﻗـﻊ ﺳـﺎﺧﺘﻪ ﺛـﺎﺑﺖ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑـﺎز ﮐﻔﺮ و ﻋﻨـﺎد‪ ،‬و زﻧـﺪﻗﻪ و ﻟا ﺤـﺎد‪ ،‬و‬‫اﻧﻬﻤﺎك او در اﺳـﻘﺎط ﺗﮑﺎﻟﯿﻒ ﺷﺮﻋﯿﻪ واﺟﺒﺎت‪ ،‬و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺤﺮﻣﺎت‪ ،‬و اﺑﺎﺣﺖ ﻣﻨﻬﯿﺎت ﺛﺎﺑﺖ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﻣﻊ ذﻟﮏ او را ﺧﯿﻠﯽ ﻋﺎﻗﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪،‬‬‫ﺑﺮ ﻣﺠﺮد اﺛﺒـﺎت ﻋﻘـﻞ ﺑﺮاي او اﮐﺘﻔـﺎء ﻧﮑﺮده‪ ،‬ﮐﻤـﺎل ﻋﻘـﻞ ﺑﺮاي او ﺛﺎﺑﺖ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬و ﺑـﺪان ﻫﻢ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﻨﻤﻮده‪ ،‬ﺑﻼﻏﺖ و ﺣﺎﺿـﺮ ﺟﻮاﺑﯽ و‬‫ﺧﻮش ﻣﺤﺎور ﺑـﺪون اﯾﻦ وﻟـﺪ اﻟﺰﻧﺎ ﻫﻢ ﺑﯿﺎن ﮐﺮدهاﻧﺪ و ﻫﺮ ﮔﺎه اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﺪح و ﺛﻨﺎي ﺟﻤﯿﻞ اﯾﻦ وﻟﺪ اﻟﺰﻧﺎ‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﺎﻓﺮ ﻣﻠﺤﺪ و زﻧﺪﯾﻖ ﺑﺤﺖ‬‫ﺑﻮده‪ ،‬روا ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﺎﻧﻊ از ﺗﮑﻔﯿﺮ و ﺗﻀﻠﯿﻞ‪ ،‬و اﺛﺒﺎت ﺣﺮامزادﮔﯽ او ﻧﮕﺮدد‪ ،‬اوﺻﺎف ﺟﺎﺣﻆ ﭼﺮا او را از ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و اﻟﺤﺎد ﺑﺪر آرد‪.‬‬‫و ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺻـﻔﺖ ﻋﻘﻞ از ﻋﻤـﺪه ﺻـﻔﺎت ﺟﻠﯿﻠﻪ‪ ،‬و اﺟﻞ ﻣﺤﺎﻣﺪ ﺟﻤﯿﻠﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎﺛﺒﺎت ﻣﺠﺮد ﻋﻘﻞ ﺑﺮاي ﺣﻀـﺮت ﺛﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﺎﺿـﻞ‬‫رﺷـﯿﺪ در »ﺷﻮﮐﺖ« ﻣﯽﻧـﺎزد‪ ،‬و آن را ﻣﺎﻧﻊ از ﺣﻤﻞ ﮐﻼم ﺣﻀـﺮﺗﺶ ﺑﺮ ﺗﻬﺎﻓﺖ و ﺗﻨﺎﻗﺾ ﻣﯽﮔﺮداﻧـﺪ‪ [1] ،‬ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ص ‪ 16‬ط‬‫ﭘﯿﺸﺎور‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪324 :‬‬‫ﭘﺲ ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﯾﻦ وﻟـﺪ اﻟﺰﻧﺎ را ﺑﺎﺛﺒﺎت ﮐﻤﺎل ﻋﻘﻞ ﺑﺮاي او‪ ،‬ﺑﻤﺮﺗﺒﻪ ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﻧﺸﺎﻧﯿﺪﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑـﺪرﺟﻪ ﻋﺎﻟﯿﻪ ﺗﻔﻀـﯿﻞ و ﺗﺮﺟﯿﺢ‬‫ر ﺳ ﺎ ﻧﯿ ﺪ ﻧ ﺪ ‪.‬‬
‫ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ در ﮐﺘﺎب »ﺷﻮﮐﺖ ﻋﻤﺮﯾﮥ« ﺑﺠﻮاب اﯾﻦ ﻗﻮل وﺟﻪ ﭼﻬﺎرم رواﯾﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﺪث دﻫﻠﻮي واﻟﺪ ﻓﺎﺿﻞ ﻣﻌﺎﺻـﺮ‬‫ﺷـﺎه ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي در ﮐﺘـﺎب »ازاﻟﻪ اﻟﺨﻔﺎ« آورده و ﻫـﺬه ﻋﺒﺎرﺗﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﺑﻌﺾ اﻟﺜﻘﺎت‪ :‬أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺗﻤﺘﻌﻨـﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ و ﻣﻊ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﻓﻠﻤـﺎ وﻟﯽ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄـﺎب اﻟﻨـﺎس ﻗـﺎل‪ :‬ان اﻟﻘﺮآن ﻫﻮ اﻟﻘﺮآن و ان اﻟﺮﺳﻮل ﻫﻮ اﻟﺮﺳﻮل‪ ،‬ﮐﺎﻧﺘﺎ‬‫ﻣﺘﻌﺘﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻬﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬أﺣﺪﻫﻤﺎ ﻣﺘﻌﮥ اﻟﺤﺞ‪ ،‬و اﻻﺧﺮي ﻣﺘﻌﻪ اﻟﻨﺴﺎء‪ ،‬ﻣﻌﻨﺎه ﻟﯿﺴﺘﺎ ﺑﻌﺪه اﻧﺘﻬﯽ‪[1] .‬‬‫ﺧﻼﺻﻪاش آﻧﮑﻪ ﻣﻦ ﻣﻨﮑﺮ ﻗﺮآن و رﺳﻮل ﻧﯿﺴـﺘﻢ‪ ،‬ﻟﯿﮑﻦ رأي ﻣﻦ ﻣﻘﺘﻀﯽ ﺗﺤﺮﯾﻢ ﻣﺘﻌﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﯾﻦ ﮐﻼم و ﺻﺮﯾﺢ ﻗﻮل او‪) :‬و ﻟﯿﺴﺘﺎ‬‫ﺑﻌـﺪه( دﻻـﻟﺖ دارد ﺑﺮ آﻧﮑﻪ در زﻣـﺎن آن ﺣﻀـﺮت ﻣﻨﺴـﻮخ ﻧﺸـﺪه اﻧﺘﻬﯽ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و ﻋﺠﺐ ﺗﺮ آﻧﮑﻪ ﺻـﺎﺣﺐ رﺳـﺎﻟﻪ ﺧـﻮد در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻗﻮل‬‫ﺣﻀﺮت ﻋﻤﺮ ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻣﻨﮑﺮ ﻗﺮآن و رﺳﻮل ﻧﯿﺴﺘﻢ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ از آن در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺟﻤﻠﻪ )ﻟﯿﺴﺘﺎ ﺑﻌﺪه( اﻓﺎده ﻓﺮﻣﻮده‪.‬‬‫ﮐﻪ‪ :‬ﻟﯿﮑﻦ رأي ﻣﻦ ﻣﻘﺘﻀﯽ ﺗﺤﺮﯾﻢ ﻣﺘﻌﻪ اﺳﺖ اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺴـﺘﻠﺰم ﺗﻨـﺎﻗﺾ و ﺗﻬـﺎﻓﺖ در ﮐﻼم اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﻣﻨﻄﻮق ﮐﻼم اول ﻋـﺪم اﻧﮑﺎر ﻗﺮآن و رﺳﻮل اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﺤﺮﯾﻢ ﻣﺘﻌﻪ ﺑﻤﻘﺘﻀﺎي‬‫رأي ﺧﻮد‪ ،‬ﺑﯽآﻧﮑﻪ ﺧـﺪا و رﺳﻮل ﺣﺮام ﮐﺮده ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬ادﻋﺎي ﻣﻨﺼﺐ ﺗﺸـﺮﯾﻊ ﺑﺮاي ﺧﻮد‪ ،‬و آن ﻣﺴـﺘﻠﺰم اﻧﮑﺎر ﻗﺮآن ﻣﻨﺰل و ﺧﺎﺗﻢ اﻟﺮﺳـﻞ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ رﺳﺎﻟﻪ ﺑﯿﺎن ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﺠﻬﺖ اﺳﺘﻠﺰام ﺗﻨﺎﻗﺾ و ﺗﻬﺎﻓﺖ ]‪ [1‬ازاﻟﮥ اﻟﺨﻔﺎ ص ‪ 222‬ﮐﺘﺎب اﻟﺤﺞ ﻣﻦ ﻓﻘﻬﯿﺎت ﻋﻤﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪325 :‬‬‫در ﮐﻼم ﻋﺎﻗﻞ‪ ،‬در ﻧﻈﺮ اوﻟﯽ اﻻﺑﺼﺎر ﺳﺎﻗﻂ از درﺟﻪ اﻋﺘﺒﺎر اﻧﺘﻬﯽ‪[1] .‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﺑﺴـﺒﺐ آﻧﮑﻪ ﺣﻀـﺮت ﺛﺎﻧﯽ را ﻋﺎﻗﻞ ﻗﺮار داده‪ ،‬ﺑﻼ اﺛﺒﺎت اﯾﻦ وﺻﻒ ﺑﺮاي او ﻧﺰد اﻫﻞ ﺣﻖ‪،‬‬‫زﺑـﺎن اﻋـﺘﺮاض ﻣﯽﮔﺸﺎﯾـﺪ‪ ،‬و اﻇﻬـﺎر ﻋﺠـﺐ از ذﮐﺮ ﺗﺮﺟﻤـﻪ ﮐﻪ ﻣﺜﺒﺖ ﺗﻨـﺎﻗﺾ و ﺗﻬـﺎﻓﺖ در ﮐﻼـم ﻋﻤﺮي ﺑﺎﺷـﺪ آﻏـﺎز ﻣﯽﻧﻬـﺪ‪ ،‬و ﺷـﺄن‬‫ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب را ﺑﺴـﺒﺐ ادﻋﺎي ﻋﺎﻗﻞ ﺑﻮدن ﺣﻀـﺮﺗﺶ‪ ،‬ﺑﺎﻻﺗﺮ از ارﺗﮑﺎب ﺗﻨﺎﻗﺾ و ﺗﻬﺎﻓﺖ‪ ،‬و ﺟﺴﺎرت ﺑﺮ اﻣﺮي ﮐﻪ ﻣﺴـﺘﻠﺰم اﻧﮑﺎر ﻗﺮآن‪ ،‬و‬‫اﻧﮑﺎر ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺎﺷﺪ ﮔﺮداﻧﯿﺪه‪.‬‬‫و ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ اﯾﻦ وﻟـﺪ اﻟﺰﻧﺎ را ﺧﯿﻠﯽ ﻋﺎﻗﻞ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻟﻔﻆ ﺧﯿﻠﯽ ﻋﺎﻗﻞ اﺑﻠﻎ اﺳﺖ از ﻟﻔﻆ ﻣﺤﺾ ﻋﺎﻗﻞ‪ ،‬ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 188‬از ‪210‬‬‫آن را ﺑﺮاي ﺧﻼﻓﺖﻣﺂب ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﺤﺾ ﻋﺎﻗﻞ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺟﻠﯿﻞ و ﻋﻈﯿﻢ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬از ﮐﻤﺎل ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ ﺧﯿﻠﯽ ﻋﺎﻗﻞ ﭼﻪ ﻣﯽﭘﺮﺳﯽ؟‬‫و ﮐﻤﺎل ﻋﺠﺐ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻗﺮب اﺧﺘﺼﺎص ﺑﺎ ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ‪ ،‬و ذب ﺣﺮﯾﻤﺸﺎن‪ ،‬و ﺣﻤﺎﯾﺖ اﻓﺎدات »ﺗﺤﻔﻪ« ﺑﺎب اول‬‫آن را ﻫﻢ ﺗﻔﺤﺺ ﻧﻔﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎدﻋﺎي ﻣﺤﺾ ﻋﺎﻗﻠﯿﺖ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ‪ ،‬رﻓﻊ ﻧﻘﯿﺼﻪ ﺗﻨﺎﻗﺾ از ﮐﻼﻣﺸﺎن‪ ،‬و ﺻﯿﺎﻧﺘﺸﺎن از ﺗﺤﺮﯾﻢ ﺣﻼل اﻟﻬﯽ‬‫ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﺪاﻧﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺤﺾ ﻋﺎﻗﻠﯿﺖ در ﭼﻪ ﺣﺴﺎب اﺳﺖ‪.‬‬‫ﮐﻤـﺎل ﻋﻘـﻞ اﯾﻦ وﻟـﺪ اﻟﺰﻧـﺎ ﻧﺰد ﺷﺎﻫﺼـﺎﺣﺐ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻊ از اﺛﺒﺎت اﻟﺤﺎد و ﮐﻔﺮ و زﻧـﺪﻗﻪ و ﺟﺴﺎرت او ﺑﺮ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺤﺮﻣﺎت و اﺳـﻘﺎط ﮐﻞ‬‫واﺟﺒﺎت ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺻﺮف ﻋﻘﻞ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﺎﻧﻊ از ﺟﺴﺎرت او ﺑﺮ ﺗﺤﺮﯾﻢ ]‪ [1‬ﺷﻮﮐﺖ ﻋﻤﺮﯾﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪326 :‬‬‫ﺣﻼل ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ‬‫ﻋﻠﻢ و ﺑﻼﻏﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﻘﻞ و ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻫﺮﻗﻞ اﺳﺖ‬‫و اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ در »ﻣﻔﻬﻢ‪ ،‬ﺷـﺮح ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺴـﻠﻢ« در ﺷـﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﺳﺆال ﻫﺮﻗﻞ ﻣﻠﮏ روم از‪ ،‬اﺑﻮ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬ﺣﺎﻻت‬‫ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ را‪ ،‬ﮐﻪ در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫إذا ﺗﺄﻣﻠﺖ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻠﻤﺖ ﻓﻄﻨﮥ ﻫﺬا اﻟﺮﺟﻞ‪ ،‬و ﺟﻮدة ﻗﺮﯾﺤﺘﻪ‪ ،‬و ﺣﺴﻦ ﻓﮑﺮه و ﺳﯿﺎﺳﺘﻪ‪ ،‬و ﺗﺜﺒﺘﻪ‪ ،‬و اﻧﻪ ﻋﻠﻢ ﺻﺤﮥ ﻧﺒﻮة ﻧﺒﯿﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﺻـﺪﻗﻪ‪ ،‬ﻏﯿﺮ اﻧﻪ ﻇﻬﺮ ﻣﻨﻪ ﺑﻌـﺪ ﻫـﺬا ﻣﺎ ﯾـﺪل ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﺆﻣﻦ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻨﺘﻔﻊ ﺑـﺬﻟﮏ اﻟﻌﻠﻢ اﻟـﺬي ﺣﺼﻞ ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻫﻮ‬‫اﻟـﺬي ﺟﯿﺶ اﻟﺠﯿـﻮش ﻋﻠﯽ اﺻـﺤﺎب رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻗـﺎﺗﻠﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﺐ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﻘﺼـﺮ ﻓﯽ ﺗﺠﻬﯿﺰ ﻟا ﺠﯿﻮش‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬و ارﺳﺎﻟﻪ إﻟﯿﻬﻢ اﻟﻤﺠﻤﻮع اﻟﻌﻈﯿﻤﮥ ﻣﻦ اﻟﺮوم و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬اﻟﮑﺮة ﺑﻌﺪ اﻟﮑﺮة‪ ،‬ﻓﯿﻬﺰﻣﻬﻢ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﯾﻬﻠﮑﻬﻢ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺮﺟﻊ إﻟﯿﻬﻢ ﻣﻨﻬﻢ اﻻ اﻗﻠﻬﻢ‪،‬‬‫و اﺳـﺘﻤﺮ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ اﻟﯽ ان ﻣﺎت‪ ،‬و ﻗﺪ ﻓﺘﺢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ اﮐﺜﺮ ﺑﻼد اﻟﺸﺎم‪ ،‬ﺛﻢ وﻟﯽ وﻟﺪه ﺑﻌﺪه و ﻋﻠﯿﻪ ﻓﺘﺤﺖ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺒﻼد اﻟﺸﺎﻣﯿﮥ‪ ،‬و‬‫ﺑﻬﻼﮐﻪ ﻫﻠﮑﺖ اﻟﻤﻤﻠﮑﮥ اﻟﺮوﻣﯿﻪ ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﻗﺮﻃﺒﯽ ﺑﺮاي ﻫﺮﻗﻞ ﮐﺎﻓﺮ‪ ،‬ﻓﻄﻨﺖ‪ ،‬و ﺟﻮدت ﻗﺮﯾﺤﺖ‪ ،‬و ﺣﺴﻦ ﻓﮑﺮ‪ ،‬و ﺳﯿﺎﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﺜﺒﺖ‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ اﺛﺒـﺎت دﻻـﻟﺖ‪ ،‬و ﻧﻘـﺪ‪ ،‬و ﺑﺼﺎرت‪ ،‬ﺑﺮاي ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺴـﺒﺐ اﻋﺘﺮاف او ﺑﺎﻣﺮ ﺣﻖ‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﺑﺮاﺋﺖ او از ﻧﺼﺐ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﺷـﺪ‪[1] .‬‬‫اﻟﻤﻔﻬﻢ ﻓﯽ ﺷﺮح ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ج ‪ 2‬ص ‪ 274‬ﺑﺎب ﮐﺘﺎب اﻟﻨﺒﯽ ص اﻟﯽ ﻫﺮﻗﻞ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﺠﻬﺎد‪ -‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪327 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻗﺮﻃﺒﯽ در »ﻣﻔﻬﻢ« در ﺷﺮح ﻗﻮل ﻫﺮﻗﻞ ﮐﻪ ﺑﺘﺮﺟﻤﺎن ﺧﻮد ﺑﻌﺪ ﻃﻠﺐ اﺑﻮ ﺳﻔﯿﺎن و اﺻﺤﺎب او ﻧﺰد ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫»ﻗﻞ ﻟﻬﻢ اﻧﯽ ﺳﺎﺋﻞ ﻫﺬا ﻋﻦ اﻟﺮﺟﻞ اﻟﺬي ﯾﺰﻋﻢ اﻧﻪ ﻧﺒﯽ‪ ،‬ﻓﺎن ﮐﺬﺑﻨﯽ ﻓﮑﺬﺑﻮه« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﮐـﺬﺑﻨﯽ ﺑﻔﺘـﺢ اﻟـﺬال و ﺗﺨﻔﯿﻔﻬﺎ و ﺑﺎﻟﻨﻮن‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻧﻪ ان ﮐـﺬب ﻟﯽ ﻓﺎﻇﻬﺮوا ﮐـﺬﺑﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻗـﺪ ﯾﺘﻌـﺪي ﺑﺤﺮف اﻟﺠﺮ و ﺑﻐﯿﺮه‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬ﮐـﺬﺑﺘﻪ و‬‫ﮐﺬﺑﺖ ﻟﻪ‪.‬‬‫و ﮐـﺬﺑﻮه ﻣﺸـﺪد اﻟـﺬال‪ ،‬أي ﻋﺮﻓﻮﻧﯽ ﺑﮑﺬﺑﻪ‪ ،‬و اﻇﻬﺮوا ﮐﺬﺑﻪ‪ ،‬و ﻟﺬﻟﮏ اﺟﻠﺲ اﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺧﻠﻘﻪ‪ ،‬و اﻧﻤﺎ ﺳﺄل ﻋﻦ اﻗﺮﺑﻬﻢ ﻧﺴـﺒﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻻﻧﻪ اﻋﻠﻢ‬‫ﺑﺪﺧﻠﮥ أﻣﺮ ﺻﺎﺣﺒﻪ ﻓﯽ ﻏﺎﻟﺐ اﻟﺤﺎل‪ ،‬و ﻫﺬه ﮐﻠﻬﺎ اﻟﺘﻔﺎﺗﺎت ﻣﻦ ﻫﺮﻗﻞ ﺗﺪل ﻋﻠﯽ ﻗﻮة ﻋﻘﻠﻪ ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒـﺎرت واﺿـﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻟﺘﻔﺎﺗـﺎت ﻫﺮﻗﻞ‪ ،‬دﻻﺋﻞ ﻗﻮت ﻋﻘﻞ او اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮﻗﻞ ﺑﺎ آن ﮐﻔﺮ و ﺷـﺮك ﻋﺎﻗﻞ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻗﻮي‬‫اﻟﻌﻘﻞ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و وﺻـﻔﯽ ﮐﻪ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ ﺑﺮاي ﺧﻠﯿﻔﻪ ﺛﺎﻧﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﺳﺎزد‪ ،‬و ﺑﺴﺒﺐ آن ﺗﺒﺮﺋﻪ او از ﺗﻬﺎﻓﺖ و ﺗﻨﺎﻗﺾ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺮاي ﻫﺮﻗﻞ‬‫ﺑﻘﻮت ﺛﺎﺑﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 189‬از ‪210‬‬‫ﭘﺲ در اﺛﺒﺎت ﻧﻘـﺪ‪ ،‬و ﺑﺼـﯿﺮت‪ ،‬و دﻻﻟﺖ‪ ،‬ﺑﺮاي ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺴـﺒﺐ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﮐﻼم ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﺑﺎ وﺻﻒ ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ و ﮐﻔﺮ‬‫او‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎي ﻋﺠﺐ اﺳﺖ؟‬‫و از ﻋﺒﺎرت »ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﻼء« ﮐﻪ در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻣﺬﮐﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ،‬ﻋﻼﻣﻪ ذﻫﺒﯽ ﺑﺎ وﺻﻒ ﺗﻔﻀﯿﺢ و ﺗﻘﺒﯿﺢ ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬و اﻇﻬﺎر ﺑﺪع‬‫و ﺿـﻼﻻت او‪ ،‬و اﺛﺒﺎت ﮐـﺬب اﺧﺘﻼق‪ ،‬و اﻗﺘﺮاء و ﻣﺠﺎزﻓﺖ او‪ ،‬او را ﯾﮏ ﺑﺎر ﺑﻌﻼﻣﻪ ذو ﻓﻨﻮن وﺻﻒ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻣﺮة اﺧﺮي ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﮐﺮده‬‫ﺑـﺂﻧﮑﻪ او اﺧﺒـﺎري ﻋﻼـﻣﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻓﻨﻮن و ادب ﺑﺎﻫﺮ‪ ،‬و ذﮐﺎء ﺑّﯿﻦ اﺳﺖ‪ [1] .‬اﻟﻤﻔﻬﻢ ﻓﯽ ﺷـﺮط ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ج ‪ 2‬ص ‪ 273‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ‬‫ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪328 :‬‬‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﮔـﺎه اﺛﺒﺎت اﯾﻦ ﻣﺪاﺋـﺢ ﻋﺎﻟﯿﻪ‪ ،‬در ﻣﻘﺎم ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﺮاي ﺟﺎﺣﻆ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻊ از ﺗﻀـﻠﯿﻞ و ﺗﮑـﺬﯾﺐ او ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ ،‬وﺻﻒ ﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ ﻃﺎب ﺛﺮاه‬‫ﺟﺎﺣﻆ را ﺑﺨّﺮﯾﺖ و ﻣﺜﻞ آن )ان ﺳـﻠﻢ ﮐﻮﻧﻪ ﻋﻠﯽ ﺳﺒﯿﻞ اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ( ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻮﺟﺐ اﺑﺘﻬﺎج و اﺳـﺘﺒﺸﺎر ﺣﻀﺮت رﺷﯿﺪ ﮔﺮدد‪ ،‬و ﺟﺎﺣﻆ را از‬‫ﻣﻐﺎك ﺿﻼﻟﺖ و ﺑﺪع ﻧﺎﺻﺒﯿﺖ ﺑﺮآرد؟‬‫اﻧﺪك اﻧﺼﺎف ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و از ﺣﻖ ﻧﺒﺎﯾﺪ ﮔﺬﺷﺖ‪ ،‬و ﺟﻮاب ﺗﺸـﺒﺚ ﻓﺎﺿﻞ رﺷـﯿﺪ‪ ،‬ﺑﺘﺄﻟﯿﻒ ﺟﺎﺣﻆ رﺳﺎﻟﻪ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟﺴـﻼم ﻣﮑﺮرا ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﺎز در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ‪ :‬ﮐﻪ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﺟﺎﺣﻆ رﺳﺎﻟﻪ را در ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﺗﺄﻟﯿﻒ‬‫ﺟﻤﻌﯽ از اﻫﻞ ﮐﺘﺎب اﺳﺖ ﮐﺘﺐ ﻋﺪﯾﺪه در ﺣﻤﺎﯾﺖ اﻫﻞ اﺳـﻼم‪ ،‬و اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب ﺧﯿﺮ اﻻﻧﺎم ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ آﻻف اﻟﺘﺤﯿﮥ و اﻟﺴﻼم‪،‬‬‫و ﺑﻌﺾ ﺗﺮاﺟﻢ اﯾﻦ ﮐﺘﺐ در اﯾﻦ زﻣﺎن ﺷﺎﺋﻊ اﺳﺖ«‬‫ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﻐﺮور ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺎل اﺑﻠﯿﺲ ﻣﺪﺣﻮر اﺳﺖ‬‫»و ﻧﯿﺰ ﺣـﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﻐﺮور ﻣﻤﺎﺛﻞ اﺳﺖ ﺑﺎ ﺣﺎل اﺑﻠﯿﺲ ﻣـﺪﺣﻮر‪ ،‬ﮐﻪ او ﺣﺴﺐ اﻓﺎدات اﺋﻤﻪ ﺳـﻨﯿﻪ از اﺷـﺮف ﻣﻼﺋﮑﻪ از ارﺑﺎب اﺟﻨﺤﻪ أرﺑﻌﻪ‬‫ﺑﻮد‪ ،‬و از اﺷﺪ ﻣﻼﺋﮑﻪ از روي اﺟﺘﻬﺎد‪ ،‬و اﮐﺜﺮ اﯾﺸﺎن از روي ﻋﻠﻢ ﺑﻮد‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﺗﻔﺴﯿﺮ »در ﻣﻨﺜﻮر« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺧﺮج اﺑﻦ أﺑﯽ ]‪ [1‬اﻟـﺪﻧﯿﺎ ﻓﯽ »ﻣﮑﺎﯾـﺪ اﻟﺸـﯿﻄﺎن« و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻻﻧﺒﺎري‪ ،‬ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻻﺿـﺪاد« و اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ﻓﯽ »اﻟﺸـﻌﺐ« ﻋﻦ اﺑﻦ‬‫ﻋﺒﺎس ﻗﺎل‪ [1] :‬اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻻﻣﻮي اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺒﻐﺪاد )‪.(281‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪329 :‬‬‫ﮐﺎن اﺑﻠﯿﺲ اﺳﻤﻪ ﻋﺰازﯾﻞ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ أﺷﺮف اﻟﻤﻠﺌﮑﮥ ﻣﻦ ذوي اﻻﺟﻨﺤﮥ اﻻرﺑﻌﮥ‪ ،‬ﺛﻢ إﺑﻠﯿﺲ ﺑﻌﺪ ]‪.[1‬‬‫»و ﻧﯿﺰ در ﺗﻔﺴﯿﺮ »در ﻣﻨﺜﻮر« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫و أﺧﺮج اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﻓﯽ »اﻟﻤﺒﺘـﺪأ« و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻻﻧﺒﺎري‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن اﺑﻠﯿﺲ ﻗﺒﻞ أن ﯾﺮﺗﮑﺐ اﻟﻤﻌﺼـﯿﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﻼﺋﮑـﮥ‪،‬‬‫اﺳـﻤﻪ ﻏﺰازﯾـﻞ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻣﻦ ﺳـﮑﺎن اﻻرض‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ اﺷـﺪ اﻟﻤﻼﺋﮑـﮥ اﺟﺘﻬﺎدا‪ ،‬و اﮐﺜﺮﻫﻢ ﻋﻠﻤﺎ‪ ،‬ﻓـﺬﻟﮏ دﻋﺎه اﻟﯽ اﻟﮑﺒﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ ﺣﯽ‬‫ﯾﺴﻤﻮن ﺟﻨﺎ‪[2] .‬‬‫»و ﻧﯿﺰ در »در ﻣﻨﺜﻮر« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ«‪:‬‬‫و أﺧﺮج وﮐﯿﻊ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻤﻨﺬر‪ ،‬و اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ﻓﯽ »اﻟﺸﻌﺐ« ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﮐﺎن اﺑﻠﯿﺲ ﻣﻦ ﺧﺰان اﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺪﺑﺮ أﻣﺮ ﺳﻤﺎء اﻟﺪﻧﯿﺎ ]‪.[3‬‬‫و أﺧﺮج اﺑـﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ ]‪ [4‬ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴـﯿﺐ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن اﺑﻠﯿﺲ رﺋﯿﺲ ﻣﻼﺋﮑﮥ ﺳﻤﺎء اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و أﺧﺮج اﺑﻦ اﻟﻤﻨﺬر‪ ،‬ﻋﻦ‬‫اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﮐـﺎن اﺑﻠﯿﺲ ﻣﻦ أﺷـﺮف اﻟﻤﻼﺋﮑـﮥ‪ ،‬ﻣﻦ أﮐﺜﺮﻫﻢ ﻗﺒﯿﻠـﮥ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﺧﺎزن اﻟﺠﻨﺎن‪ ،‬و ﮐﺎن ﻟﻪ ﺳـﻠﻄﺎن ﺳـﻤﺎء اﻟـﺪﻧﯿﺎ و ﺳـﻠﻄﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 190‬از ‪210‬‬‫اﻻرض‪ ،‬ﻓﺮأي أن ذﻟﮏ ﻟﻪ ﻋﻈﻤﮥ و ﺳـﻠﻄﺎﻧﺎ ﻋﻠﯽ أﻫﻞ اﻟﺴـﻤﻮات‪ ،‬ﻓﺎﺿـﻤﺮ ﻓﯽ ﻗﻠﺒﻪ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﮐﺒﺮا ﻟﻢ ﯾﻌﻠﻤﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ أﻣﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟا ﻤﻼﺋﮑﮥ‬‫ﺑﺎﻟﺴﺠﻮد ﻵدم‪ ،‬ﺧﺮج ﮐﺒﺮه اﻟﺬي ﮐﺎن ﯾﺴﺮه ]‪.[5‬‬‫»و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻠﯿﺲ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﺷـﺮﻓﯿﺖ و ﺳـﻠﻄﻨﺖ و ﻋﻠﻢ و اﺟﺘﻬﺎد‪ ،‬اﺑﺎء و اﺳﺘﮑﺒﺎر و اﺻﺮار ﺑﺮ اﻧﮑﺎر از اﻣﺘﺜﺎل ﭘﺮوردﮔﺎر ورزﯾﺪ‪ ،‬و‬‫ﻣﻠﻌﻮن اﺑﺪي ]‪ [1‬اﻟﺪر اﻟﻤﻨﺜﻮر ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ ﺑﺎﻟﻤﺎﺛﻮر ج ‪ 1‬ص ‪50‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺪر اﻟﻤﻨﺜﻮر ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ ﺑﺎﻟﻤﺎﺛﻮر ج ‪ 1‬ص ‪50‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺪر اﻟﻤﻨﺜﻮر ج ‪ 1‬ص ‪50‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺮازي اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪327‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺪر اﻟﻤﻨﺜﻮر ج ‪ 1‬ص ‪50‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪330 :‬‬‫و ﻣﺪﺣﻮر ﺳﺮﻣﺪي ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺟﺎﺣـﻆ ﻫﻢ ﮔﻮ در ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم رﺳﺎﻟﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﭼﻮن روي ﺧﻮد ﺑﺘﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎﺑﯽ‪ ،‬در اﯾﺮاد ﻣﻄﺎﻋﻦ و‬‫ﻣﻨﺎﻗﺺ ﻫﻢ ﺳـﯿﺎه ﮐﺮده‪ ،‬ﻧﻔﻌﯽ ﺑﺎو ﻧﺮﺳـﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺷـﺮف و ﺟﻼﻟﺖ و ﻋﻈﻤﺖ‪ ،‬و ﮐﺜﺮت ﻋﻠﻢ و ﻋﺒﺎدت‪ ،‬اﺑﻠﯿﺲ را ﻧﺎﻓﻊ ﻧﺸـﺪ‪ ،‬ﺑﺴـﺒﺐ اﺑﺎء و‬‫اﺳﺘﮑﺒﺎر آن ﺑﺪ ﮐﺮدار‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷـﯿﻄﺎن ﺑﺨﻄـﺎب ﺣﻀـﺮت ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬اﻋـﺘﺮاف ﺑﻔﻀﺎﺋـﻞ آن ﺣﻀـﺮت ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑﻪ ﺑﺎﺻـﻄﻔﺎي ﺣﻖ ﺗﻌـﺎﻟﯽ آن ﺣﻀـﺮت را‬‫ﺑﺮﺳﺎﻻت ﺧﻮد‪ ،‬و ﮐﻼم ﻧﻤﻮدن ﺑﺎ آن ﺣﻀﺮت ﺑﻮﻗﺖ ﻧﺒﯽ ﺳﺎﺧﺘﻦ آن ﺣﻀﺮت ﮐﺮده‪ ،‬و در ﺧﻮاﺳﺖ ﺷﻔﺎﻋﺖ ﺧﻮد ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﻗﺮار ﮐﺮده ﺑـﺂﻧﮑﻪ آن ﺣﻀـﺮت را ﺑﺮ او اﺣﺴﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺎز ﻃﺮﯾﻖ ﻧﺼـﺢ ﺑﺎ آن ﺣﻀـﺮت ﭘﯿﻤﻮده‪ ،‬و ﺗﺤـﺬﯾﺮ از اﻫﻼك ﺧﻮد در ﺳـﻪ‬‫ﺣﺎل ﮐﺮده‪.‬‬‫ﺳﯿﻮﻃﯽ در ﺗﻔﺴﯿﺮ »در ﻣﻨﺜﻮر« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﺧﺮج اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﻓﯽ »ﻣﮑﺎﯾﺪ اﻟﺸـﯿﻄﺎن« ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻘﯽ اﺑﻠﯿﺲ ﻣﻮﺳﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﯾﺎ ﻣﻮﺳﯽ أﻧﺖ اﻟﺬي اﺻﻄﻔﺎك اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮﺳﺎﻟﺘﻪ‪ ،‬و‬‫ﮐﻠﻤﮏ ﺗﮑﻠﯿﻤﺎ إذ ﻧﺒﺌﺖ‪ ،‬و أﻧﺎ ارﯾﺪ أن أﺗﻮب ﻓﺎﺷـﻔﻊ ﻟﯽ اﻟﯽ رﺑﯽ أن ﯾﺘﻮب ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل ﻣﻮﺳـﯽ‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻓﺪﻋﺎ ﻣﻮﺳـﯽ رﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬ﯾﺎ ﻣﻮﺳﯽ ﻗﺪ‬‫ﻗﻀﯿﺖ ﺣﺎﺟﺘﮏ‪ ،‬ﻓﻠﻘﯽ ﻣﻮﺳﯽ اﺑﻠﯿﺲ و ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗﺪ اﻣﺮت أن ﺗﺴﺠﺪ ﻟﻘﺒﺮ آدم و ﯾﺘﺎب ﻋﻠﯿﮏ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﮑﺒﺮ و ﻏﻀﺐ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻢ أﺳﺠﺪ ﻟﻪ ﺣﯿﺎ اﺳﺠﺪ ﻟﻪ ﻣﯿﺘﺎ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل اﺑﻠﯿﺲ‪ :‬ﯾﺎ ﻣﻮﺳـﯽ ان ﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﺣﻘﺎ ﺑﻤﺎ ﺷﻔﻌﺖ ﻟﯽ اﻟﯽ رﺑﮏ ﻓﺎذﮐﺮﻧﯽ ﻋﻨﺪ ﺛﻼث ﻻ اﻫﻠﮑﮏ ﻓﯿﻬﻦ‪ ،‬و اذﮐﺮﻧﯽ ﺣﯿﻦ ﺗﻐﻀﺐ‪ ،‬ﻓﺎﻧﯽ‬‫أﺟﺮي ﻣﻨـﮏ ﻣﺠﺮي اﻟـﺪم‪ ،‬و اذﮐﺮﻧﯽ ﺣﯿﻦ ﺗﻠﻘﯽ اﻟﺰﺣﻒ‪ ،‬ﻓـﺎﻧﯽ آﺗﯽ اﺑﻦ آدم ﺣﯿﻦ ﯾﻠﻘﯽ اﻟﺰﺣﻒ‪ ،‬ﻓـﺄذﮐﺮه وﻟـﺪه و زوﺟﺘﻪ ﺣﺘﯽ ﯾﻮﻟﯽ‪ ،‬و‬‫اﯾﺎك أن ﺗﺠﺎﻟﺲ اﻣﺮأة ﻟﯿﺴﺖ ﺑﻤﺤﺮم ﻣﻨﮏ‪ ،‬ﻓﺎﻧﯽ رﺳﻮﻟﻬﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪331 :‬‬‫إﻟﯿﮏ و رﺳﻮﻟﮏ إﻟﯿﻬﺎ ]‪.[1‬‬‫»و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻠﯿﺲ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻋﺘﺮاف ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﯽ و اﻇﻬﺎر ﻓﺼﺢ آن ﺟﻨﺎب از اﻋﺪاي آن ﺣﻀﺮت ﺑﻮد‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺟﺎﺣﻆ ﻫﻢ ﺑﺎ وﺻﻒ ذﮐﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم‪ ،‬ﭼﻮن ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﻄﺎﻋﻦ ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺂﻧﺤﻀـﺮت ﺧﻮاﺳـﺘﻪ از‬‫اﻋﺪاي آن ﺣﻀﺮت ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺣـﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﺗﻌﺼﺐ ﺷـﻌﺎر ﻣﻤﺎﺛﻞ اﺳﺖ ﺑﺎ ﺣﺎل ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﺸـﺮﮐﯿﻦ ﮐﻔﺎر و ﻣﻼﺣـﺪه اﺷـﺮار‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎ وﺻﻒ اﻋﺘﺮاف و اﻗﺮار ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ‬‫ﻋﺎﻟﯿﻪ ﺟﻨﺎب ﺳﺮور ﻣﺨﺘﺎر ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬اﻧﻬﻤﺎك ﺗﻤﺎم در رد و اﻧﮑﺎر و ﻋﺪاوت و ﺑﻐﺾ ﻧﺎﻫﻨﺠﺎر داﺷﺘﻨﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 191‬از ‪210‬‬‫ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺎل ﻋﺘﺒﮥ ﺑﻦ رﺑﯿﻌﻪ اﺳﺖ‬‫از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﻋﺘﺒﻪ ﺑﻦ رﺑﯿﻌﻪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑـﺎ آن ﻫﻤﻪ ﮐﻔﺮ و ﺗﻌﺼﺐ و ﻋﻨﺎد‪ ،‬ﻣـﺪح و ﺛﻨﺎي ﺟﻨﺎب ﺳـﺮور اﻧﺒﯿﺎي اﻣﺠﺎد ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ ﺑﯿﺎن ﮐﺮده‪.‬‬‫ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﻠﺒﯽ در »اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن ﻓﯽ ﺳﯿﺮة اﻻﻣﯿﻦ اﻟﻤﺄﻣﻮن« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺑـﺎب ﻋﺮض ﻗﺮﯾﺶ ﻋﻠﯿﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ أﺷـﯿﺎء ﻣﻦ ﺧﻮارق اﻟﻌـﺎدات و ﻏﯿﺮ اﻟﻌـﺎدات ﻟﯿﮑﻒ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻟﻤﺎ رأوا اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﯾﺰﯾـﺪون و‬‫ﯾﮑﺜﺮون‪ ،‬و ﺳﺆاﻟﻬﻢ ﻟﻪ أﺷـﯿﺎء ﻣﻦ ﺧﻮارق اﻟﻌـﺎدات‪ ،‬ﻣﻐﯿﺒـﺎت و ﻏﯿﺮ ﻣﻐﯿﺒـﺎت‪ ،‬و ﺑﻌﺜﻬﻢ اﻟﯽ أﺣﺒـﺎر ﯾﻬﻮد ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ ﯾﺴﺄﻟﻮﻧﻬﻢ ﻋﻦ ﺻـﻔﮥ اﻟﻨﺒﯽ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻋﻤﺎ ﺟﺎء ﺑﻪ‪ ،‬و ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺰﺑﯿﺪي‪ ،‬و ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻤﺴﺘﻬﺰﺋﯿﻦ ﺑﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺜﻬﻢ ﺣﺪﯾﺚ اﻻراﺷﯽ و‬‫ﻣﻦ ﻗﺼﺪ أذﯾﺘﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻓﺮد ﺧﺎﺋﺒﺎ‪ [1] .‬اﻟﺪر اﻟﻤﻨﺜﻮر ج ‪ 1‬ص ‪51‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪332 :‬‬‫ﺣـﺪث ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ اﻟﻘﺮﻇﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﺖ أن ﻋﺘﺒﮥ ﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺳـﯿﺪا ﻣﻄﺎﻋﺎ ﻓﯽ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬ﻗﺎل ﯾﻮﻣﺎ و ﻫﻮ ﺟﺎﻟﺲ ﻓﯽ ﻧﺎدي ﻗﺮﯾﺶ‬‫أي ﻣﺘﺤﺪﺛﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺟﺎﻟﺲ ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺠﺪ وﺣﺪه‪ :‬ﯾﺎ ﻣﻌﺸﺮ ﻗﺮﯾﺶ أ ﻻ أﻗﻮم ﻟﻤﺤﻤﺪ و اﮐﻠﻤﻪ‪ ،‬و أﻋﺮض ﻋﻠﯿﻪ اﻣﻮرا‪،‬‬‫ﻟﻌﻠﻪ ﯾﻘﺒﻞ ﺑﻌﻀﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻨﻌﻄﯿﻪ اﯾﺎﻫﺎ و ﯾﮑﻒ ﻋﻨﺎ؟ ﻗﺎﻟﻮا ﯾﺎ أﺑﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﻓﻘﻢ إﻟﯿﻪ ﻓﮑﻠﻤﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﻓﯽ رواﯾـﮥ أن ﻧﻔﺮا ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ اﺟﺘﻤﻌﻮا‪ ،‬و ﻓﯽ اﺧﺮي أﺷـﺮاف ﻗﺮﯾﺶ ﻣﻦ ﮐﻞ ﻗﺒﯿﻠـﮥ اﺟﺘﻤﻌﻮا‪ ،‬و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬اﺑﻌﺜﻮا اﻟﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺣﺘﯽ ﺗﻌﺬروا‬‫ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا اﻧﻈﺮوا أﻋﻠﻤﮑﻢ ﺑﺎﻟﺴـﺤﺮ‪ ،‬و اﻟﮑﻬﺎﻧـﮥ‪ ،‬و اﻟﺸـﻌﺮ‪ ،‬ﻓﻠﯿﺄت ﻫﺬا اﻟﺮﺟﻞ اﻟﺬي ﻓﺮق ﺟﻤﺎﻋﺘﻨﺎ‪ ،‬و ﺷـﺘﺖ أﻣﺮﻧﺎ‪ ،‬و ﻋﺎب دﯾﻨﻨﺎ‪ ،‬ﻓﻠﯿﮑﻠﻤﻪ‪ ،‬و‬‫ﻟﯿﻨﻈﺮ ﻣﺎ ذا ﯾﺮﯾﺪ؟ ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻻ ﻧﻌﻠﻢ أﺣﺪا ﻏﯿﺮ ﻋﺘﺒﮥ ﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ )اﻧﺘﻬﯽ(‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎم ﻋﺘﺒـﮥ ﺣﺘﯽ ﺟﻠﺲ اﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﯾﺎ ﺑﻦ أﺧﯽ اﻧﮏ ﻣﻨﺎ ﺣﯿﺚ ﻗـﺪ ﻋﻠﻤﺖ ﻣﻦ اﻟﺒﺴـﻄﮥ ﻓﯽ اﻟﻌﺸـﯿﺮة و‬‫اﻟﻤﮑﺎن ﻓﯽ ﻟا ﻨﺴﺐ ﻣﻦ اﻟﻮﺳﻂ‪ ،‬أي اﻟﺨﯿﺎر ﺣﺴـﺒﺎ و ﻧﺴـﺒﺎ‪ ،‬و اﻧﮏ ﻗﺪ أﺗﯿﺖ ﻗﻮﻣﮏ ﺑﺄﻣﺮ ﻋﻈﯿﻢ‪ ،‬ﻓﺮﻗﺖ ﺑﻪ ﺟﻤﺎﻋﺘﻬﻢ‪ ،‬و ﺳﻔﻬﺖ ﺑﻪ أﺣﻼﻣﻬﻢ‪،‬‬‫و ﻋﺒﺖ ﺑﻪ آﻟﻬﺘﻬﻢ و دﯾﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﮐﻔﺮت ﺑﻪ ﻣﻦ ﻣﻀﯽ آﺑﺎﺋﻬﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬زاد ﺑﻌﻀﻬﻢ أﻧﻪ ﻗﺎل أﯾﻀﺎ‪ :‬أﻧﺖ ﺧﯿﺮ أم ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ؟ أﻧﺖ ﺧﯿﺮ أم ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ؟‬‫)أي( ]‪ [1‬ﻓﺴـﮑﺖ‪ ،‬ان ﮐﻨﺖ ﺗﺰﻋﻢ أن ﻫﺆﻻء ﺧﯿﺮ ﻣﻨﮏ ﻓﻘﺪ ﻋﺒﺪوا اﻻﻟﻬﮥ اﻟﺘﯽ ﻋﺒﺖ و ان ﮐﻨﺖ ﺗﺰﻋﻢ أﻧﮏ ﺧﯿﺮ ﻣﻨﻬﻢ ﻓﻘﻞ ﻧﺴﻤﻊ ﻟﻘﻮﻟﮏ‪،‬‬‫ﻟﻘﺪ أﻓﻀﺤﺘﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﺮب ﺣﺘﯽ ]‪ [1‬ﻗﺎل اﻟﺤﻠﺒﯽ ﻓﯽ أواﺋﻞ اﻟﮑﺘﺎب‪ :‬و اﻟﺰﯾﺎدة اﻟﺘﯽ أﺧﺬﺗﻬﺎ ﻣﻦ »ﺳـﯿﺮة اﻟﺸـﻤﺲ اﻟﺸﺎﻣﯽ ﻋﻠﯽ ﺳﯿﺮة أﺑﯽ اﻟﻔﺘﺢ‬‫ﺑﻦ ﺳـﯿﺪ اﻟﻨـﺎس اﻟﻤﻮﺳﻮﻣـﮥ »ﺑﻌﯿﻮن اﻻـﺛﺮ« ان ﮐﺜﺮت ﻣﯿﺰﺗﻬـﺎ ﺑﻘﻮﻟﯽ ﻓﯽ أوﻟﻬـﺎ )ﻗﺎل( و ﻓﯽ آﺧﺮﻫﺎ )اﻧﺘﻬﯽ(‪ ،‬و ان ﻗﻠﺖ أﺗﯿﺖ ﺑﻠﻔﻈـﮥ )أي( و‬‫ﺟﻌﻠﺖ ﻓﯽ آﺧﺮ اﻟﻘﻮﻟﮥ داﺋﺮة ﻫﮑﺬا )‪.(5‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪333 :‬‬‫ﻃـﺎر ﻓﯿﻬﻢ أن ﻓﯽ ﻗﺮﯾﺶ ﺳـﺎﺣﺮا‪ ،‬و أن ﻓﯽ ﻗﺮﯾﺶ ﮐﺎﻫﻨﺎ‪ ،‬ﻣﺎ ﺗﺮﯾـﺪ اﻻ أن ﯾﻘﻮم ﺑﻌﻀـﻨﺎ ﻟﺒﻌﺾ ﺑﺎﻟﺴـﯿﻮف ﺣﺘﯽ ﻧﺘﻔﺎﻧﯽ )اﻧﺘﻬﯽ( ﻓﺎﺳـﻤﻊ ﻣﻨﯽ‪،‬‬‫أﻋﺮض ﻋﻠﯿﮏ اﻣﻮرا ﺗﻨﻈﺮ ﻓﯿﻬﺎ ﻟﻌﻠﮏ ﺗﻘﺒﻞ ﻣﻨﻬﺎ ﺑﻌﻀـﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻗﻞ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ أﺳﻤﻊ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺑﻦ‬‫أﺧﯽ ان ﮐﻨﺖ اﻧﻤـﺎ ﺗﺮﯾـﺪ ﺑﻤﺎ ﺟﺌﺖ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻻﻣﺮ ﻣﺎ ﻻ ﺟﻤﻌﻨﺎ ﻟﮏ ﻣﻦ أﻣﻮاﻟﻨﺎ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺗﮑﻮن أﮐﺜﺮﻧﺎ ﻣﺎﻻ‪ ،‬و ان ﮐﻨﺖ ﺗﺮﯾـﺪ ﺷـﺮﻓﺎ ﺳﻮدﻧﺎك‬‫ﻋﻠﯿﻨـﺎ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻻ ﻧﻘﻄﻊ أﻣﺮا دوﻧﮏ‪ ،‬و ان ﮐﻨﺖ ﺗﺮﯾـﺪ ﻣﻠﮑﺎ ﻣﻠﮑﻨﺎك ﻋﻠﯿﻨﺎ‪ ،‬أي ﻓﯿﺼـﯿﺮ ﻟﮏ اﻻﻣﺮ و اﻟﻨﻬﯽ‪ ،‬و ان ﮐﺎن ﻫـﺬا اﻟـﺬي ﯾﺄﺗﯿﮏ رﺋﯿﺎ‬‫ﻣﻦ اﻟﺠﻦ ﺗﺮاه‪ ،‬ﻻـ ﺗﺴـﺘﻄﯿﻊ رده ﻋﻦ ﻧﻔﺴﮏ ﻃﻠﺒﻨﺎ ﻟﮏ اﻟﻄﺐ‪ ،‬و ﺑـﺬﻟﻨﺎ ﻓﯿﻪ أﻣﻮاﻟﻨﺎ ﺣﺘﯽ ﻧﺒﺮﺋﮏ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ رﺑﻤﺎ ﻏﻠﺐ اﻟﺘﺎﺑﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺟﻞ ﺣﺘﯽ‬‫ﯾـﺪاوي‪ ،‬ﺣﺘﯽ إذا ﻓﺮغ ﻋﺘﺒـﮥ و رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﺴـﻤﻊ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ .‬ﻟﻘﺪ ﻓﺮﻏﺖ ﯾﺎ أﺑﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﻗﺎل ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎﺳـﻤﻊ ﻣﻨﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‬‫أﻓﻌﻞ ﻗﺎل‪ :‬ﺑ ِْﺴِﻢ اﻟﱠﻠِﻪ اﻟﱠﺮْﺣﻤِﻦ اﻟﱠﺮِﺣﯿِﻢ ﺣﻢ َﺗﻨِْﺰﯾٌﻞ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺮْﺣﻤِﻦ اﻟﱠﺮِﺣﯿِﻢ ِﮐﺘﺎٌب ﻓُﱢﺼَﻠْﺖ آﯾﺎﺗُُﻪ ﻗُْﺮآﻧًﺎ َﻋَﺮﺑ ِﯿ‪‬ﺎ ﻟ َِﻘْﻮٍم َﯾْﻌَﻠُﻤﻮَن* ﺑَِﺸـ ﯿﺮًا َو َﻧـِﺬﯾﺮًا َﻓَﺄْﻋَﺮَض‬‫َأْﮐَﺜُﺮُﻫْﻢ َﻓُﻬْﻢ ﻻ َﯾْﺴَﻤُﻌﻮَن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 192‬از ‪210‬‬‫]‪ .[1‬ﺛﻢ ﻣﻀﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯿﻬﺎ ﻓﻘﺮأﻫﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ أﻧﺼﺖ ﻋﺘﺒﮥ ﻟﻬﺎ‪ ،‬و أﻟﻘﯽ ﯾﺪﯾﻪ ﺧﻠﻒ ﻇﻬﺮه ﻣﻌﺘﻤﺪا ﻋﻠﯿﻬﺎ ﯾﺴﻤﻊ ﻣﻨﻪ‪،‬‬‫ﺛﻢ اﻧﺘﻬﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ :‬ﻓِﺈْن َأْﻋَﺮُﺿﻮا َﻓُﻘْﻞ َأﻧ َْﺬْرﺗُُﮑْﻢ ﺻﺎِﻋَﻘًﮥ ﻣِﺜَْﻞ ﺻﺎِﻋَﻘِﮥ ﻋﺎٍد َو َﺛُﻤﻮَد‬‫]‪ [2‬ﻓﺄﻣﺴﮏ ﻋﺘﺒﮥ ﻋﻠﯽ ﻓﯿﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻧﺎﺷﺪه اﻟﺮﺣﻢ أن ﯾﮑﻒ ﻋﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﺘﻬﯽ اﻟﯽ اﻟﺴـﺠﺪة ﻓﯿﻬﺎ ﻓﺴـﺠﺪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل ﺻـﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻗﺪ ﺳﻤﻌﺖ ﯾﺎ أﺑﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﻣﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﻓﺄﻧﺖ و ذاك‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎم ﻋﺘﺒـﮥ اﻟﯽ أﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﻟﺒﻌﺾ‪ :‬ﻧﺤﻠﻒ ﻟﻘـﺪ ﺟـﺎءﮐﻢ أﺑﻮ اﻟﻮﻟﯿـﺪ ﺑﻐﯿﺮ اﻟﻮﺟﻪ اﻟـﺬي ذﻫﺐ ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤـﺎ ﺟﻠﺲ إﻟﯿﻬﻢ ﻗﺎﻟﻮا ﻟﻪ ﻣﺎ‬‫وراﺋﮏ ﯾﺎ أﺑﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ؟ ﻗﺎل‪ [1] :‬اﻟﺴﺠﺪة ‪.4 -3 -2 -1‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺴﺠﺪة ‪.13‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪334 :‬‬‫وراﺋﯽ أﻧﯽ ﺳـﻤﻌﺖ ﻗﻮﻻ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﺜﻠﻪ ﻗﻂ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻫﻮ ﺑﺎﻟﺸﻌﺮ و ﻻ ﺑﺎﻟﺴﺤﺮ و ﻻ ﺑﺎﻟﮑﻬﺎﻧﮥ‪ ،‬ﯾﺎ ﻣﻌﺸﺮ ﻗﺮﯾﺶ أﻃﯿﻌﻮﻧﯽ ﻓﺎﺟﻌﻠﻮﻫﺎ ﻟﯽ‪،‬‬‫ﺧﻠﻮا ﺑﯿﻦ ﻫـﺬا اﻟﺮﺟﻞ و ﺑﯿﻦ ﻣﺎ ﻫﻮ ﻓﯿﻪ ﻓﺎﻋﺘﺰﻟﻮه‪ ،‬ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﯿﮑﻮﻧﻦ ﻟﻘﻮﻟﻪ اﻟﺬي ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻨﻪ ﻧﺒﺄ‪ ،‬ﻓﺎن ﺗﺼـﺒﻪ اﻟﻌﺮب ﻓﻘﺪ ﮐﻔﯿﺘﻤﻮه ﺑﻐﯿﺮﮐﻢ‪ ،‬و ان‬‫ﯾﻈﻬﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺮب ﻓﻤﻠﮑﻪ ﻣﻠﮑﮑﻢ و ﻋﺰه ﻋﺰﮐﻢ و ﮐﻨﺘﻢ أﺳـﻌﺪ اﻟﻨـﺎس ﺑﻪ‪ ،‬ﻗـﺎﻟﻮا‪ :‬ﺳـﺤﺮك و اﻟﱠﻠﻪ ﯾـﺎ أﺑـﺎ اﻟﻮﻟﯿـﺪ ﺑﻠﺴـﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻫـﺬا رأﯾﯽ ﻓﯿﻪ‬‫ﻓﺎﺻﻨﻌﻮا ﻣﺎ ﺑﺪا ﻟﮑﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ ان ﻋﺘﺒﮥ ﻟﻤﺎ ﻗﺎم ﻣﻦ ﻋﻨﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ أﺑﻌﺪ ﻋﻨﻬﻢ و ﻟﻢ ﯾﻌﺪ إﻟﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل أﺑﻮ ﺟﻬﻞ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺎ ﻣﻌﺸﺮ ﻗﺮﯾﺶ ﻣﺎ‬‫ﻧﺮي ﻋﺘﺒﮥ اﻻ ﻗﺪ ﺻـﺒﺎ اﻟﯽ ﻣﺤﻤﺪ و أﻋﺠﺒﻪ ﮐﻼﻣﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻄﻠﻘﻮا ﺑﻨﺎ إﻟﯿﻪ ﻓﺄﺗﻮه‪ ،‬ﻓﻘﺎل أﺑﻮ ﺟﻬﻞ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺎ ﻋﺘﺒﮥ ﻣﺎ ﺟﺌﻨﺎك اﻻ أﻧﮏ ﻗﺪ ﺻﺒﻮت اﻟﯽ‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و أﻋﺠﺒﮏ أﻣﺮه‪ ،‬ﻓﻘﺺ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﻘﺼﮥ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺬي ﻧﺼـﺒﻬﺎ ﺑﻨﯿﮥ ﯾﻌﻨﯽ اﻟﮑﻌﺒﮥ‪ ،‬ﻣﺎ ﻓﻬﻤﺖ ﺷـﯿﺌﺎ ﻣﻤﺎ ﻗﺎل‬‫ﻏﯿﺮ أﻧﻪ أﻧﺬرﮐﻢ ﺻﺎﻋﻘﮥ ﻣﺜﻞ ﺻﺎﻋﻘﮥ ﻋﺎد و ﺛﻤﻮد ﻓﺄﻣﺴـﮑﺖ ﺑﻔﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻧﺸﺪﺗﻪ اﻟﺮﺣﻢ أن ﯾﮑﻒ و ﻗﺪ ﻋﻠﻤﺖ أن ﻣﺤﻤﺪا ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫إذا ﻗﺎل ﺷـﯿﺌﺎ ﻟﻢ ﯾﮑﺬب‪ ،‬ﻓﺨﻔﺖ أن ﯾﻨﺰل ﻋﻠﯿﮑﻢ اﻟﻌﺬاب‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا ﻟﻪ وﯾﻠﮏ ﯾﮑﻠﻤﮏ اﻟﺮﺟﻞ ﺑﺎﻟﻌﺮﺑﯿﮥ ﻻ ﺗﺪري ﻣﺎ ﻗﺎل! ﻗﺎل‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﺳﻤﻌﺖ‬‫ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻫﻮ ﺑﺎﻟﺸﻌﺮ‪ ،‬اﻟﯽ آﺧﺮ ﻣﺎ ﺗﻘﺪم‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا و اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺤﺮك ﯾﺎ أﺑﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺬا رأﯾﯽ ﻓﯿﮑﻢ ﻓﺎﺻﻨﻌﻮا ﻣﺎ ﺑﺪا ﻟﮑﻢ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫»و ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺷﺎﻣﯽ در ﮐﺘﺎب »ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي و اﻟﺮﺷﺎد ﻓﯽ ﺳﯿﺮة ﺧﯿﺮ اﻟﻌﺒﺎد« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫روي أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ ﺑﺴـﻨﺪ ﺟﯿـﺪ ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻗﺎل‪ :‬اﺟﺘﻤﻌﺖ ﻗﺮﯾﺶ ﻟﻠّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮﻣﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا اﻧﻈﺮوا‬‫أﯾﮑﻢ أﻋﻠﻢ ﺑﺎﻟﺴـﺤﺮ و اﻟﮑﻬﺎﻧـﮥ و اﻟﺸـﻌﺮ‪ ،‬ﻓﻠﯿﺄت ﻫﺬا اﻟﺮﺟﻞ اﻟﺬي ﻓﺮق ﺟﻤﺎﻋﺘﻨﺎ‪ ،‬و ﺷـﺘﺖ أﻣﺮﻧﺎ‪ ،‬و ﻋﺎب دﯾﻨﻨﺎ‪ ،‬ﻓﻠﯿﻨﻈﺮ ]‪ [1‬اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن ﻓﯽ‬‫ﺳﯿﺮة اﻻﻣﯿﻦ و اﻟﻤﺄﻣﻮن ج ص ‪ 302‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪335 :‬‬‫إﻟﯿﻪ ﻓﻠﯿﮑﻠﻤﻪ‪ ،‬و ﻟﯿﻨﻈﺮ ﻣﺎ ﯾﺮد ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا ﻣﺎ ﻧﻌﻠﻢ أﺣـﺪا ﻏﯿﺮ ﻋﺘﺒـﮥ ﺑﻦ رﺑﯿﻌـﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا أﻧﺖ ﯾﺎ أﺑﺎ اﻟﻮﻟﯿـﺪ‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﻋﺘﺒـﮥ ﺣﺘﯽ ﺟﻠﺲ اﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ اﺑﻦ أﺧﯽ اﻧﮏ ﻣﻨﺎ ﺣﯿﺚ ﻗﺪ ﻋﻠﻤﺖ ﻣﻦ اﻟﺒﺴـﻄﮥ ﻓﯽ اﻟﻌﺸﯿﺮة و اﻟﻤﮑﺎن ﻓﯽ اﻟﻨﺴﺐ و اﻧﮏ ﻗﺪ أﺗﯿﺖ ﻗﻮﻣﮏ‬‫ﺑـﺎﻣﺮ ﻋﻈﯿﻢ ﻓﺮﻗﺖ ﺟﻤـﺎﻋﺘﻬﻢ‪ ،‬و ﺳـﻔﻬﺖ أﺣﻼـﻣﻬﻢ‪ ،‬و ﻋﺒﺖ آﻟﻬﺘﻬﻢ و دﯾﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﮐﻔﺮت ﻣﻦ ﻣﻀـﯽ ﻣﻦ آﺑﺎﺋﻬﻢ‪ ،‬ﯾﺎ ﻣﺤﻤـﺪ أﻧﺖ ﺧﯿﺮ أم ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ؟ ﻓﺴـﮑﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎن ﮐﻨﺖ ﺗﺰﻋﻢ أن ﻫﺆﻻء ﺧﯿﺮ ﻣﻨﮏ ﻓﻘﺪ ﻋﺒﺪوا اﻻﻟﻬﮥ‪ ،‬و ان ﮐﻨﺖ ﺗﺰﻋﻢ اﻧﮏ ﺧﯿﺮ‬‫ﻣﻨﻬﻢ ﻓﺘﮑﻠﻢ ﻧﺴـﻤﻊ ﻗﻮﻟﮏ‪ ،‬اﻧﺎ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ رأﯾﻨﺎ ﺳـﺨﻠﮥ ﻗﻂ أﺷﺄم ﻋﻠﯽ ﻗﻮﻣﻪ ﻣﻨﮏ‪ ،‬ﻓﺮﻗﺖ ﺟﻤﺎﻋﺘﻨﺎ‪ ،‬و اﺳﺘﺸـﺘﺖ أﻣﺮﻧﺎ‪ ،‬و ﻋﺒﺖ دﯾﻨﻨﺎ‪ ،‬و ﻓﻀﺤﺘﻨﺎ‬‫ﻓﯽ اﻟﻌﺮب‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻃﺎر ﻓﯿﻬﻢ أن ﻓﯽ ﻗﺮﯾﺶ ﺳﺎﺣﺮا‪ ،‬و ان ﻓﯽ ﻗﺮﯾﺶ ﮐﺎﻫﻨﺎ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻧﻨﻈﺮ اﻻ ﻣﺜﻞ ﺻﺒﯿﺤﮥ اﻟﺤﺒﻠﯽ أن ﯾﻘﻮم ﺑﻌﻀﻨﺎ ﺑﻌﻀﺎ إﻟﯿﮏ‬‫ﺑﺎﻟﺴﯿﻮف ﺣﺘﯽ ﻧﺘﻔﺎﻧﯽ‪ ،‬أﯾﻬﺎ اﻟﺮﺟﻞ ﻓﺎﺳﻤﻊ ﻣﻨﯽ أﻋﺮض ﻋﻠﯿﮏ اﻣﻮرا ﺗﻨﻈﺮ ﻓﯿﻬﺎ ﻟﻌﻠﮏ ﺗﻘﺒﻞ ﻣﻨﺎ ﺑﻌﻀﻬﺎ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻗﻞ أﺑﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ أﺳﻤﻊ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ اﺑﻦ أﺧﯽ ان ﮐﻨﺖ اﻧﻤﺎ ﺗﺮﯾﺪ ﺑﻤﺎ ﺟﺌﺖ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻻﻣﺮ ﻣﺎﻻ ﺟﻤﻌﻨﺎه‬‫ﻟـﮏ ﻣﻦ أﻣﻮاﻟﻨـﺎ ﺣﺘﯽ ﺗﮑﻮن أﮐﺜﺮﻧـﺎ ﻣﺎﻻـ‪ ،‬و ان ﮐﻨﺖ ﺗﺮﯾـﺪ ﺑﻪ اﻟﺸـﺮف ﺳّﻮدﻧﺎك ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺘﯽ ﻻ ﻧﻘﻄﻊ أﻣﺮا دوﻧﮏ‪ ،‬و ان ﮐﻨﺖ ﺗﺮﯾـﺪ ﻣﻠﮑﺎ‬‫ﻣّﻠﮑﻨﺎك ﻋﻠﯿﻨﺎ‪ ،‬و ان ﮐﺎن ﻫـﺬا اﻟﺬي ﯾﺄﺗﯿﮏ رﺋّﯿﺎ ]‪ [1‬ﻻ ﺗﺴـﺘﻄﯿﻊ رده ﻋﻦ ﻧﻔﺴﮏ ﻃﻠﺒﻨﺎ ﻟﮏ اﻟﻄﺐ‪ ،‬و ﺑـﺬﻟﻨﺎ ﻓﯿﻪ أﻣﻮاﻟﻨﺎ ﺣﺘﯽ ﻧﺒﺮﺋﮏ ﻣﻨﻬﺎ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 193‬از ‪210‬‬‫ﻓﺎﻧﻪ رﺑﻤﺎ ﻏﻠﺐ اﻟﺘﺎﺑﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺟﻞ ﺣﺘﯽ ﯾـﺪاوي ﻣﻨﻪ‪ ،‬أو ﮐﻤﺎ ﻗﺎل ﻟﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ إذا ﻓﺮغ ﻋﺘﺒﮥ و رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﺴـﻤﻊ ﻣﻨﻪ ﻗﺎل‬‫ﻟﻪ‪ :‬أ ﻗﺪ ﻓﺮﻏﺖ أﺑﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎﺳﻤﻊ ﻣﻨﯽ‪ ،‬ﻗﺎل اﻓﻌﻞ‪.‬‬‫ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﺑ ِْﺴِﻢ اﻟﱠﻠِﻪ اﻟﱠﺮْﺣﻤِﻦ اﻟﱠﺮِﺣﯿِﻢ ﺣﻢ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬اﻟﺮﺋﯽ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺮاء و ﮐﺴﺮﻫﺎ و ﺗﺸﺪﯾﺪ اﻟﯿﺎء‪ :‬اﻟﺠﻨﯽ ﯾﺮي ﻓﯿﺤﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪336 :‬‬‫اﻋﻠﻢ ﺑﻤﺮاده ﺑﻪ َﺗﻨِْﺰﯾٌﻞ ﻣَِﻦ اﻟﱠﺮْﺣﻤِﻦ اﻟﱠﺮِﺣﯿِﻢ‬‫ﻣﺒﺘﺪأ »ﮐﺘﺎب« ﺧﺒﺮه »ﻓُﱢﺼَﻠْﺖ آﯾﺎﺗُُﻪ«‬‫ﺑّﯿﻨﺖ ﺑﺎﻻﺣﮑﺎم و اﻟﻘﺼﺺ و اﻟﻤﻮاﻋﻆ ﻗُْﺮآﻧًﺎ َﻋَﺮﺑ ِﯿ‪‬ﺎ‬‫ﺣﺎل ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺎب أو ﺻﻔﺘﻪ »ﻟ َِﻘْﻮٍم«‬‫ﯾﺘﻌﻠﻖ ﺑﻔﺼﻠﺖ »َﯾْﻌَﻠُﻤﻮَن«‬‫ﯾﻔﻬﻤﻮن ذﻟﮏ و ﻫﻢ اﻟﻌﺮب أو أﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻨﻈﺮ و ﻫﻮ ﺻﻔﮥ اﺧﺮي ﻟﻘﺮاﻧﺎ »ﺑَِﺸﯿﺮًا«‬‫ﻟﻠﻌﺎﻟﻤﯿﻦ ﺑﻪ »َو َﻧِﺬﯾﺮًا«‬‫ﻟﻠﻤﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﻟﻪ »َﻓَﺄْﻋَﺮَض َأْﮐَﺜُﺮُﻫْﻢ«‬‫ﻋﻦ ﺗﺪﺑﺮه و ﻗﺒﻮﻟﻪ »َﻓُﻬْﻢ ﻻ َﯾْﺴَﻤُﻌﻮَن«‬‫ﺳﻤﺎع ﺗﺄﻣﻞ و ﻃﺎﻋﮥ »َو ﻗﺎﻟ ُﻮا«‬‫ﻟﻠّﻨﺒّﯽ ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗُﻠُﻮﺑ ُﻨﺎ ﻓِﯽ َأِﮐﱠﻨٍﮥ ﻣِﱠﻤﺎ َﺗْﺪُﻋﻮﻧﺎ ِإﻟَﯿِْﻪ‬‫اﻏﻄﯿﮥ ﺟﻤﻊ ﮐﻨﺎن َو ﻓِﯽ آذاﻧِﻨﺎ َوﻗٌْﺮ‬‫ﺻﻤﻢ‪ ،‬و أﺻﻠﻪ اﻟﺜﻘﻞ‪َ» ،‬و ﻣِْﻦ ﺑَﯿْﻨِﻨﺎ َو ﺑَﯿْﻨَِﮏ ِﺣﺠﺎٌب«‬‫ﺧﻼف ﻓﯽ اﻟﺪﯾﻦ »َﻓﺎْﻋَﻤْﻞ«‬‫ﻋﻠﯽ دﯾﻨﮏ ِإﱠﻧﻨﺎ ﻋﺎﻣِﻠُﻮَن‬‫]‪ [1‬ﻋﻠﯽ دﯾﻨﻨﺎ‪ ،‬و ﻣﻀﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯿﻬﺎ ﯾﻘﺮؤﻫﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﻠﻤﺎ ﺳﻤﻌﻪ ﻋﺘﺒﮥ أﻧﺼﻒ ﻟﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﻘﯽ ﯾﺪﯾﻪ ﺧﻠﻒ ﻇﻬﺮه ﻣﻌﺘﻤﺪا‬‫ﻋﻠﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺴﻤﻊ ﻣﻨﻪ اﻟﯽ أن ﺑﻠﻎ »َﻓِﺈْن َأْﻋَﺮُﺿﻮا«‬‫أي ﮐﻔﺎر ﻣﮑﮥ ﻋﻦ ﻫﺆﻻء ﺑﻌﺪ ﻫﺬا اﻟﺒﯿﺎن َﻓُﻘْﻞ َأﻧ َْﺬْرﺗُُﮑْﻢ‬‫ﺧﻮﻓﺘﮑﻢ ﺻﺎِﻋَﻘًﮥ ﻣِﺜَْﻞ ﺻﺎِﻋَﻘِﮥ ﻋﺎٍد َو َﺛُﻤﻮَد‬‫]‪ [2‬ﻣﻨﻊ ﻣﻦ اﻟﺼـﺮف ﻟﻠﻌﻠﻤﯿـﮥ و اﻟﺘﺄﻧﯿﺚ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ارﯾـﺪ ﺑﻪ اﻟﻘﺒﯿﻠـﮥ أي ﻋﺬاﺑﺎ و ﻟﮑﻢ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ أﻫﻠﮑﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻣﺴﮏ ﻋﺘﺒﮥ ﻋﻠﯽ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻧﺎﺷﺪه اﻟﺮﺣﻢ أن‬‫ﯾﮑﻒ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﺘﻬﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻟﯽ اﻟﺴـﺠﺪة ﻣﻨﻬﺎ ﻓﺴـﺠﺪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل ﻗﺪ ﺳـﻤﻌﺖ أﺑﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﻣﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﻓﺎﻧﺖ و ذﻟﮏ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻣﺎ ﻋﻨﺪك ﻏﯿﺮ ﻫﺬا‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﻋﺘﺒﮥ و ﻟﻢ ﯾﻌﺪ اﻟﯽ اﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬و اﺣﺘﺒﺲ ﻋﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل أﺑﻮ ﺟﻬﻞ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺎ ﻣﻌﺸﺮ ﻗﺮﯾﺶ ﻣﺎ ﻧﺮي ﻋﺘﺒﮥ اﻻ ﻗﺪ ﺻﺒﺎ‬‫اﻟﯽ ﻣﺤﻤـﺪ و اﻋﺠﺒﻪ ﻃﻌـﺎﻣﻪ‪ ،‬و ذاك اﻻـ ﻣﻦ ﺣﺎﺟـﮥ أﺻـﺎﺑﺘﻪ ﻓﺎﻧﻄﻠﻘﻮا ﺑﻨﺎ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺄﺗﻮه‪ ،‬ﻓﻘﺎل أﺑﻮ ﺟﻬﻞ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺎ ﻋﺘﺒـﮥ ﻣﺎ ﺟﺌﻨﺎك اﻻ ﻧا ﮏ ﻗﺪ‬‫ﺻﺒﻮت اﻟﯽ ﻣﺤﻤـﺪ و اﻋﺠﺒـﮏ أﻣﺮه‪ ،‬ﻓـﺎن ﮐﺎن ﻟﮏ ﺣﺎﺟـﮥ ﺟﻤﻌﻨﺎ ﻟﮏ ﻣﻦ أﻣﻮاﻟﻨﺎ ﻣﺎ ﯾﻐﻨﯿﮏ ﻣﻦ ﻃﻌﺎم ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﻓﻐﻀﺐ و أﻗﺴﻢ أﻻ ﯾﮑﻠﻢ‬‫ﻣﺤﻤﺪا أﺑﺪا‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻘﺪ ﻋﻠﻤﺖ اﻧﯽ ﻣﻦ أﮐﺜﺮ ﻗﺮﯾﺶ ﻣﺎﻻ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﯽ ]‪ [1‬اﻟﺴﺠﺪة ‪ 1‬اﻟﯽ ‪.5‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺴﺠﺪة ‪.13‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪337 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 194‬از ‪210‬‬‫اﺗﯿﺘﻪ ﻓﻘﺺ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﻘﺼﮥ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻓﻤﺎ أﺟﺎﺑﮏ؟ ﻗﺎل‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺬي ﻧﺼﺒﻬﺎ ﺑﻨﯿﮥ ﻣﺎ ﻓﻬﻤﺖ ﺷﯿﺌﺎ ﻣﻤﺎ ﻗﺎل‪ ،‬ﻏﯿﺮ اﻧﻪ اﻧﺬرﮐﻢ ﺻﺎﻋﻘﮥ ﻣﺜﻞ ﺻﺎﻋﻘﮥ ﻋﺎد‬‫و ﺛﻤﻮد‪ ،‬ﻓﺎﻣﺴـﮑﺖ ﺑﻔﯿﻪ‪ ،‬و ﻧﺎﺷـﺪﺗﻪ اﻟﺮﺣﻢ أن ﯾﮑﻒ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﻋﻠﻤﺘﻢ أن ﻣﺤﻤـﺪا إذا ﻗﺎل ﺷـﯿﺌﺎ ﻟﻢ ﯾﮑـﺬب‪ ،‬ﻓﺨﻔﺖ أن ﯾﻨﺰل ﻋﻠﯿﮑﻢ ﻟا ﻌـﺬاب‪،‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬وﯾﻠﮏ ﯾﮑﻠﻤﮏ اﻟﺮﺟﻞ ﺑﺎﻟﻌﺮﺑﯿﮥ ﻻ ﺗﺪري ﻣﺎ ﻗﺎل! ﻗﺎل‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻫﻮ ﺑﺎﻟﺸﻌﺮ و ﻻ ﺑﺎﻟﺴﺤﺮ و ﻻ ﺑﺎﻟﮑﻬﺎﻧﮥ‪ ،‬ﯾﺎ ﻣﻌﺸﺮ‬‫ﻗﺮﯾﺶ أﻃﯿﻌﻮﻧﯽ و اﺟﻌﻠﻮﻫﺎ ﻟﯽ‪ ،‬و ﺧﻠﻮ ﺑﯿﻦ اﻟﺮﺟﻞ و ﺑﯿﻦ ﻣﺎ ﻫﻮ ﻓﯿﻪ ﻓﺎﻋﺘﺰﻟﻮه‪ ،‬ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﯿﮑﻮﻧﻦ ﻟﻘﻮﻟﻪ اﻟﺬي ﺳـﻤﻌﺖ ﻧﺒﺄ‪ ،‬ﻓﺎن ﺗﺼﺒﻪ اﻟﻌﺮب ﻓﻘﺪ‬‫ﮐﻔﯿﺘﻤﻮه ﺑﻐﯿﺮﮐﻢ‪ ،‬و ان ﯾﻈﻬﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺮب ﻓﻤﻠﮑﻪ ﻣﻠﮑﮑﻢ‪ ،‬و ﻋّﺰه ﻋﺰﮐﻢ‪ ،‬و ﮐﻨﺘﻢ أﺳـﻌﺪ اﻟﻨـﺎس‪ ،‬ﯾـﺎ ﻗﻮم اﻃﯿﻌﻮﻧﯽ ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻻﻣﺮ و اﻋﺼﻮﻧﯽ‬‫ﺑﻌـﺪه‪ ،‬ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻘـﺪ ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﺮﺟﻞ ﮐﻼﻣﺎ ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺖ اذﻧﺎي ﮐﻼﻣﺎ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬ﻣﺎ درﯾﺖ ﻣﺎ أرد ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺳـﺤﺮك و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺎ أﺑﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺬا رأﯾﯽ ﻓﯿﻪ ﻓﺎﺻﻨﻌﻮا ﻣﺎ ﺑﺪا ﻟﮑﻢ ]‪[1‬‬‫ﺟﺎﺣﻆ ﭼﻮن ﻋﺘﺒﻪ ﺑﻦ رﺑﯿﻌﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ وﺻﻒ ﮐﻔﺮش ﻣﺎدح ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﻮد‬‫)از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﺘﺒـﮥ ﺑﻦ رﺑﯿﻌـﮥ ﺑﺎ وﺻﻒ اﺑﺘﻼء ﺑﻔﻀﺎﺋـﺢ ﺷـﻨﯿﻌﻪ و ﻗﺒﺎﺋـﺢ ﻓﻈﯿﻌﻪ ﺷـﺮك و ﮐﻔﺮ‪ ،‬ﻣـﺪح ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻠﻨﺪي و ارﺟﻤﻨﺪي ﻣﺮﺗﺒﻪ آن ﺣﻀﺮت در ﻋﺸﯿﺮه و ﻋﻠّﻮ ﻧﺴﺐ آن ﺣﻀﺮت ﺑﯿﺎن ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻋﺘﺒﻪ ﺑﺨﻄﺎب ﮐﻔﺎر ﺑﺘﺼـﺮﯾﺢ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ داﻧﺴـﺘﻪاﯾﺪ ﺷـﻤﺎ ﮐﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﭼﯿﺰي را دروغ ﻧﻤﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﯾﻦ‬‫ﺑﯿﺎن ﺻﺪق آن ﺣﻀﺮت در ﺗﻬﺪﯾﺪ ﮐﻔﺎر ﺑﻨﺰول ﻋﺬاب ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮده‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻋﺘﺒﻪ در ﺑﺎب ﻗﺮآن ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻧﺸﻨﯿﺪم ﻣﺜﻞ آن‪ ،‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﮐﻪ ﻧﯿﺴﺖ آن ﺷﻌﺮ و ﻧﻪ ﺳﺤﺮ و ﻧﻪ ﮐﻬﺎﻧﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻗﺮﯾﺶ را ﺣﮑﻢ ﮐﺮده ﺑﺘﺨﻠﯿﻪ ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ ،‬و اﻋﺘﺰال ]‪ [1‬ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي و اﻟﺮﺷﺎد ج ‪ 1‬ص ‪ 169‬ﻣﺨﻄﻮط‬‫ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪338 :‬‬‫آن ﺣﻀﺮت ﯾﻌﻨﯽ ﺗﺮك اﯾﺬاء و ﻣﻌﺎﻧﺪت آن ﺣﻀﺮت‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻫﺮ آﯾﻨﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﺑﺮاي ﻗﻮل او ﯾﻌﻨﯽ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﮐﻪ ﺷﻨﯿﺪم آن را ﺧﺒﺮي‪.‬‬‫اﻟﺤﺎﺻﻞ ﻋﺘﺒﻪ ﭼﻨﺪان ﻣﺪح و ﺛﻨﺎي ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺗﺄﯾﯿﺪ آن ﺣﻀـﺮت ﻇﺎﻫﺮ ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﻔﺎر در ﺣﻖ او ﮔﻔﺘﻨﺪ‪:‬‬‫ﮐﻪ ﺳﺤﺮ ﮐﺮد ﺗﺮا ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا أي أﺑﻮ اﻟﻮﻟﯿﺪ‪.‬‬‫و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺘﺒﻪ‪ ،‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺑﯿﺎن ﻓﻀﻞ و ﺷـﺮف ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب‪ ،‬و ﺗﺄﯾﯿﺪ و ﺗﺼﺪﯾﻖ آن ﺟﻨﺎب‪ ،‬اﺻﺮار ﺑﺮ ﮐﻔﺮ و ﺷﺮك داﺷﺖ‪،‬‬‫و ﻫﺮﮔﺰ اﯾﻤﺎن ﻧﯿﺎورد‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺑﺮ ﺣﺎل ﮐﻔﺮ و اﻧﮑﺎر ﺑﺪار اﻟﺒﻮار ﺷﺘﺎﻓﺖ‬‫ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺎل ﻧﻀﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث اﺳﺖ‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﻧﻀﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث‪ ،‬ﮐﻪ او ﻫﻢ ﺑﺎ وﺻﻒ و ﺷﺮك‪ ،‬ﻣﺪح و ﺛﻨﺎي ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫و ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺷﺎﻣﯽ در »ﺳﺒﻞ اﻟﻤﻬﺪي« در اﺑﻮاب اﻣﻮر ﮐﺎﺋﻨﻪ ﺑﻌﺪ ﺑﻌﺜﺖ آن ﺣﻀﺮت ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫اﻟﺒﺎب اﻟﺤﺎدﯾﻌﺸﺮ ﻓﯽ اﻣﺘﺤﺎﻧﻬﻢ اﯾﺎه ﺑﺎﺷﯿﺎء ﻻ ﯾﻌﺮﻓﻬﺎ اﻻ ﻧﺒﯽ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ :‬ان »اﻟﻨﻀـﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث« ﮐﺎن ﻣﻦ ﺷـﯿﺎﻃﯿﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻤﻦ ﯾﺆذي رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و اﻟﺼﻮاب اﻧﻪ‬‫ﻫﻠﮏ ﺑﺒﺪر و ﻫﻮ ﻣﺸﺮك ﻋﻠﯽ ﯾﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻣﻌﺸﺮ ﻗﺮﯾﺶ و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻘﺪ ﻧﺰل ﺑﮑﻢ أﻣﺮ ﻣﺎ أﺗﯿﺘﻢ ﻟﻪ ﺑﺤﯿﻠﮥ ﺑﻌﺪ‪،‬‬‫ﻗـﺪ ﮐﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﻓﯿﮑﻢ ﻏﻼﻣﺎ ﺣﺪﺛﺎ أرﺿﺎﮐﻢ ﻓﯿﮑﻢ و أﺻﺪﻗﮑﻢ ﺣﺪﯾﺜﺎ‪ ،‬و أﻋﻈﻤﮑﻢ أﻣﺎﻧﮥ‪ ،‬ﺣﺘﯽ إذا رأﯾﺘﻢ اﻟﺸـﯿﺐ ﻓﯽ ﺻﺎﻏﯿﻪ‪ ،‬و ﺟﺎءﮐﻢ ﺑﻤﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 195‬از ‪210‬‬‫ﺟﺎءﮐﻢ ﺑﻪ‪ ،‬ﻗﻠﺘﻢ ﺳﺎﺣﺮ‪ ،‬ﻻ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻫﻮ ﺑﺴﺎﺣﺮ‪ ،‬ﻗـﺪ رأﯾﻨﺎ اﻟﺴـﺤﺮة و ﻧﻔﺜﻬﻢ و ﻋﻘﺪﻫﻢ و ﻗﻠﺘﻢ ﮐﺎﻫﻦ‪ ،‬ﻻ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻫﻮ ﺑﮑﺎﻫﻦ‪ ،‬ﻗﺪ رأﯾﻨﺎ اﻟﮑﻬﻨﮥ‬‫و ﺗﺨﺎﻟﺠﻬﻢ و ﺳﻤﻌﻨﺎ ﺳﺠﻌﻬﻢ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪339 :‬‬‫و ﻗﻠﺘﻢ ﺷﺎﻋﺮ‪ ،‬ﻻ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻫﻮ ﺑﺸﺎﻋﺮ‪ ،‬ﻟﻘﺪ روﯾﻨﺎ اﻟﺸـﻌﺮ‪ ،‬و ﺳـﻤﻌﻨﺎ اﺻـﻨﺎﻓﻪ ﮐﻠﻬﺎ ﻫﺰﺟﻪ و رﺟﺰه‪ ،‬و ﻗﻠﺘﻢ ﻣﺠﻨﻮن‪ ،‬ﻻ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻫﻮ ﺑﻤﺠﻨﻮن‪ ،‬ﻟﻘﺪ‬‫رأﯾﻨﺎ اﻟﺠﻨﻮن ﻓﻤﺎ ﻫﻮ ﺑﺨﻨﻘﮥ و ﻻ وﺳﻮﺳﮥ و ﻻ ﺗﺨﻠﯿﻄﮥ‪ ،‬ﯾﺎ ﻣﻌﺸﺮ ﻗﺮﯾﺶ اﻧﻈﺮوا ﻓﯽ ﺷﺄﻧﮑﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ و اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻘﺪ ﻧﺰل ﺑﮑﻢ أﻣﺮ ﻋﻈﯿﻢ‪.‬‬‫و ﮐﺎن اﻟﻨﻀـﺮ ﻗـﺪ ﻗـﺪم اﻟﺤﯿﺮة‪ ،‬و ﺗﻌّﻠﻢ ﺑﻬﺎ أﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻠﻮك اﻟﻔﺮس‪ ،‬و ﮐﺎن إذا ﺟﻠﺲ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﺠﻠﺴﺎ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮ ﻓﯿﻪ‬‫ﺑـﺎﻟّﻠﻪ‪ ،‬و ﺣـﺬر ﻗﻮﻣﻪ ﻣـﺎ أﺻـﺎب ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻬﻢ ﻣﻦ اﻻـﻣﻢ ﻣﻦ ﻧﻘﻤـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟـﻞ‪ ،‬ﺧﻠﻔﻪ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺴﻪ إذا ﻗﺎم‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺎ و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺎ ﻣﻌﺸـﺮ ﻗﺮﯾﺶ‬‫أﺣﺴﻦ ﺣـﺪﯾﺜﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻬﻠﻢ اﻟّﯽ ﻓﺄﻧﺎ اﺣـﺪﺛﮑﻢ أﺣﺴﻦ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﺤﺪﺛﻬﻢ ﻋﻦ ﻣﻠﻮك ﻓﺎرس‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺑﻤﺎ ذا ﻣﺤﻤﺪ اﺣﺴﻦ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻣﻨﯽ؟‬‫و ﻣﺎ ﺣﺪﯾﺜﻪ اﻻ أﺳﺎﻃﯿﺮ اﻻوﻟﯿﻦ اﮐﺘﺘﺒﻬﺎ ﮐﻤﺎ اﮐﺘﺘﺒﻬﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﻫﺸﺎم‪ :‬و ﻫﻮ اﻟﺬي ﻗﺎل ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻠﻐﻨﯽ َﺳُﺄﻧ ِْﺰُل ﻣِﺜَْﻞ ﻣﺎ َأﻧ َْﺰَل اﻟﱠﻠُﻪ‬‫]‪.[1‬‬‫ﻗـﺎل اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ :‬و ﮐـﺎن اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس ﯾﻘﻮل ﻓﯿﻤـﺎ ﺑﻠﻐﻨﯽ أﻧﻪ اﻧﺰل ﻓﯿﻪ ﺛﻤـﺎﻧﯽ آﯾﺎت ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن‪ :‬ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ِ :‬إذا ﺗُﺘْﻠﯽ َﻋَﻠﯿِْﻪ آﯾﺎﺗُﻨﺎ ﻗﺎَل َأﺳﺎِﻃﯿُﺮ‬‫اﻟ َْﺄﱠوﻟ ِﯿَﻦ*‬‫]‪ [2‬و ﮐﻞ ﻣﺎ ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ اﻻﺳﺎﻃﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺎل ﻟﻬﻢ ذﻟﮏ اﻟﻨﻀـﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث‪ ،‬ﺑﻌﺜﻮه و ﺑﻌﺜﻮا ﻣﻌﻪ ﻋﻘﺒـﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﻌﯿﻂ اﻟﯽ أﺣﺒﺎر ﯾﻬﻮد‬‫ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ و ﻗﺎﻟﻮا ﻟﻬﻤﺎ‪ :‬اﺳﺄﻻﻫﻢ ﻋﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬وﺻـﻔﺎ ﻟﻬﻢ ﺻـﻔﺘﻪ‪ ،‬و أﺧﺒﺮاﻫﻢ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻢ أﻫﻞ اﻟﮑﺘﺎب اﻻول‪ ،‬و ﻋﻨﺪﻫﻢ ﻋﻠﻢ ﻣﺎ ﻟﯿﺲ ﻋﻨﺪﻧﺎ‬‫ﻣﻦ ﻋﻠﻢ اﻻﻧﺒﯿﺎء‪ ،‬ﻓﺨﺮﺟﺎ ﺣﺘﯽ ﻗﺪﻣﺎ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺴﺄﻻ أﺣﺒﺎر ﯾﻬﻮد ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و وﺻﻔﺎ ﻟﻬﻢ أﻣﺮه‪ ،‬و أﺧﺒﺮاﻫﻢ ﺑﺒﻌﺾ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ ،‬و ﻗﺎﻻ‪ :‬اﻧﮑﻢ أﻫﻞ اﻟﺘﻮرﯾﮥ‪ ،‬و ﻗﺪ أﺗﯿﻨﺎﮐﻢ ﻟﺘﺨﺒﺮوﻧﺎ ﻋﻦ ﺻﺎﺣﺒﻨﺎ ﻫﺬا‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻬﻢ أﺣﺒﺎر ﯾﻬﻮد‪ :‬ﺳﻠﻮه ﻋﻦ ﺛﻠﺚ ﻧﺄﻣﺮﮐﻢ ﺑﻬﻦ‪ ،‬ﻓﺎن أﺧﺒﺮﮐﻢ ﺑﻬﻦ ﻓﻬﻮ ]‪ [1‬اﻻﻧﻌﺎم ‪.93‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻘﻠﻢ ‪ -15‬اﻟﻤﻄﻔﻔﯿﻦ ‪.13‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪340 :‬‬‫ﻧﺒﯽ ﻣﺮﺳـﻞ‪ ،‬و ان ﻟﻢ ﯾﻔﻌـﻞ ﻓﺎﻟﺮﺟـﻞ ﻣﺘﻘّﻮل‪ ،‬ﻓـﺎرأوا ﻓﯿﻪ رأﯾﮑﻢ‪ ،‬ﺳـﻠﻮه ﻋﻦ ﻓﺘﯿـﮥ ذﻫﺒﻮا ﻓﯽ اﻟـﺪﻫﺮ اﻻـول ﻣﺎ ﮐﺎن أﻣﺮﻫﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻗـﺪ ﮐﺎن ﻟﻬﻢ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ ﻋﺠﯿﺐ‪ ،‬و ﺳـﻠﻮه ﻋﻦ رﺟﻞ ﻃﻮاف ﻗـﺪ ﺑﻠﻎ ﻣﺸﺎرق اﻻرض و ﻣﻐﺎرﺑﻬﺎ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻧﺒﺄه؟ و ﺳـﻠﻮه ﻋﻦ اﻟﺮوح ﻣﺎ ﻫﯽ ﻓﺎذا أﺧﺒﺮﮐﻢ ﺑﺬﻟﮏ‬‫ﻓـﺎﺗﺒﻌﻮه ﻓـﺎﻧﻪ ﻧﺒﯽ‪ ،‬و ان ﻟﻢ ﯾﻔﻌﻞ ﻓﻬﻮ رﺟﻞ ﻣﺘﻘﻮل‪ ،‬ﻓﺎﺻـﻨﻌﻮا ﻓﯽ أﻣﺮه ﻣﺎ ﺑـﺪا ﻟﮑﻢ‪ ،‬ﻓﺄﻗﺒﻞ اﻟﻨﻀـﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث‪ ،‬و ﻋﻘﺒـﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻣﻌﯿﻂ‪ ،‬ﺣﺘﯽ‬‫ﻗﺪﻣﺎ ﻣﮑﮥ ﻋﻠﯽ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻻ‪ :‬ﻗﺪ ﺟﺌﻨﺎﮐﻢ ﺑﻔﺼﻞ ﻣﺎ ﺑﯿﻨﮑﻢ و ﺑﯿﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻗﺪ أﻣﺮﻧﺎ أﺣﺒﺎر ﯾﻬﻮد أن ﻧﺴﺄﻟﻪ ﻋﻦ أﺷـﯿﺎء أﻣﺮوﻧﺎ ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺎن أﺧﺒﺮﮐﻢ‬‫ﻋﻨﻬـﺎ ﻓﻬﻮ ﻧﺒﯽ‪ ،‬و ان ﻟﻢ ﯾﻔﻌـﻞ ﻓﺎﻟﺮﺟﻞ ﻣﺘﻘﻮل‪ ،‬ﻓﺎرأوا ﻓﯿﻪ رأﯾﮑﻢ‪ ،‬ﻓﺠﺎءوا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﺴﺄﻟﻮه ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻻﺷـﯿﺎء ﻓﻘﺎل‬‫ﻟﻬﻢ اﺧﺒﺮﮐﻢ ﺑﻤﺎ ﺳﺄﻟﺘﻢ ﻋﻨﻪ ﻏﺪا و ﻟﻢ ﯾﺴﺘﺜﻦ ﻓﺎﻧﺼﺮﻓﻮا ﻋﻨﻪ اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫»از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ »ﻧﻀـﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث« ﮐﻪ از ﺷـﯿﺎﻃﯿﻦ ﻗﺮﯾﺶ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ را اﯾﺬا‬‫ﻣﯽداد و روز ﺑـﺪر در ﺣﺎل ﺷـﺮك و ﮐﻔﺮ ﻫﻼك ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﺑﺨﻄﺎب ﻗﺮﯾﺶ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺪح و ﺛﻨﺎي ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫ﺑﯿﺎن ﮐﺮده‪ ،‬و رد ﻣﻄﺎﻋﻦ آن ﺣﻀـﺮت ﮐﺮده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﮔﻔﺖ ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻮد در ﺷﻤﺎ ﺑﺤﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻏﻼم ﺣﺪث ﺑﻮد ﭘﺴﻨﺪﯾﺪهﺗﺮﯾﻦ ﺷﻤﺎ‪،‬‬‫و اﺻﺪق ﺷـﻤﺎ از روي ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و اﻋﻈﻢ ﺷـﻤﺎ از روي اﻣﺎﻧﺖ‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ دﯾﺪﯾﺪ ﺷـﯿﺐ را در ﺻﺪﻏﯿﻦ او‪ ،‬و آورد ﺑﺮاي ﺷـﻤﺎ ﭼﯿﺰﯾﮑﻪ آورد‪،‬‬‫ﮔﻔﺘﯿﺪ ﮐﻪ او ﺳﺎﺣﺮ اﺳﺖ ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻧﯿﺴﺖ او ﺳﺎﺣﺮ‪ ،‬ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ دﯾﺪﯾﻢ ﻣﺎ ﺳﺎﺣﺮان را و ﻧﻔﺚ و ﻋﻘﺪ اﯾﺸﺎن را‪ ،‬و ﮔﻔﺘﯿﺪ ﺷـﻤﺎ ﮐﻪ ﮐﺎﻫﻦ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨـﺪا ﻧﯿﺴﺖ او ﮐﺎﻫﻦ‪ ،‬ﺑـﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ دﯾﺪهاﯾﻢ ﮐﺎﻫﻨﺎن را و ﺗﺨﺎﻟﺞ اﯾﺸﺎن را‪ ،‬و ﺷـﻨﯿﺪﯾﻢ ﺳـﺠﻊ اﯾﺸﺎن را‪ ،‬و ﮔﻔﺘﯿﺪ ﮐﻪ او ﺷﺎﻋﺮ‬‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨـﺪا ﻧﯿﺴﺖ او ﺷﺎﻋﺮ‪ ،‬ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ رواﯾﺖ ﮐﺮدﯾﻢ ﺷـﻌﺮ را‪ ،‬و ﺷـﻨﯿﺪﯾﻢ اﺻـﻨﺎف آﻧﺮا ﻫﻤﻪ ﻫﺰج آﻧﺮا و رﺟﺰ آﻧﺮا‪ ،‬و ﮔﻔﺘﯿﺪ ]‪[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 196‬از ‪210‬‬‫ﺳﺒﻞ اﻟﻬﺪي ج ‪ 1‬ص ‪ 171‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪341 :‬‬‫ﮐﻪ او ﻣﺠﻨﻮن اﺳﺖ‪ ،‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻧﯿﺴﺖ او ﻣﺠﻨﻮن‪ ،‬ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ دﯾﺪﯾﻢ ﺟﻨﻮن را‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﯿﺴﺖ آن ﺧﻨﻘﻪ و ﻧﻪ وﺳﻮﺳﻪ و ﻧﻪ ﺗﺨﻠﯿﻄﻪ‪ ،‬أي ﻣﻌﺸﺮ‬‫ﻗﺮﯾﺶ ﺑﻨﮕﺮﯾﺪ در ﺷﺎن ﺧﻮدﻫﺎ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪ ﺑﺸﻤﺎ اﻣﺮي ﻋﻈﯿﻢ‪.‬‬‫و »ﻧﻀﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث« ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻋﺘﺮاف ﺣﻖ و اﻗﺮار ﺻﺪق‪ ،‬اﺻﺮار و اﻫﺘﻤﺎم در رد و اﻧﮑﺎر داﺷﺖ‪ ،‬و اﺳﻼم ﻧﯿﺎورد‬‫ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺎل ﻣﻔﺮوق اﺳﺖ‬‫از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ »ﻣﻔﺮوق« ﮐﻪ او ﻫﻢ ﮐﻤﺎ ﻇﻬﺮ ﻣﻦ رواﯾـﮥ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬و اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬و ﻗﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬اﻟﻤﻨﻘﻮﻟﮥ ﻣﻦ »ﺳـﺒﻞ اﻟﻬﺪي«‬‫ﺑﺠﻮاب ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﻧﺸﻨﯿﺪم ﮐﻼﻣﯽ ﺑﻬﺘﺮ از اﯾﻦ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻫﺮ ﮔﺎه آن ﺟﻨﺎب آﯾﻪ )َﻓُﻘْﻞ َﺗﻌﺎﻟَْﻮا*‬‫اﻟﺦ( ﺗﻼوت ﻓﺮﻣﻮده »ﻣﻔﺮوق« ﺑﺠﻮاب آن ﺣﻀﺮت ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ دﻋﻮت ﮐﺮدي ﻗﺴﻢ ﺑﺨﺪا ﺑﺴﻮي ﻣﮑﺎرم اﺧﻼق و ﻣﺤﺎﺳﻦ اﻋﻤﺎل‪ ،‬و ﻫﺮ آﯾﻨﻪ‬‫ﻣﺮﺗﮑﺐ اﻓـﮏ ﮔﺮدﯾﺪﻧـﺪ ﻗﻮﻣﯽ ﮐﻪ ﺗﮑـﺬﯾﺐ ﺗﻮ ﮐﺮدﻧـﺪ‪ ،‬و ﻣﻈـﺎﻫﺮت ﺑﺮ ﺗﻮ ورزﯾﺪﻧـﺪ‪ ،‬و ﺑـﺎ اﯾﻦ اﻋﺘﺮاف و اﻗﺮار ﺑﻔﻀـﻞ و ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺟﻨﺎب‬‫ﺳﺮور اﺧﯿﺎر ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬اﺳﻼم ﻧﺎورد‪ ،‬و دﺳﺖ از ﺷﺮك و ﮐﻔﺮ ﻧﻪ ﺑﺮداﺷﺖ‪.‬‬‫ﻓﻠﯿﺲ ﺑﯿﻦ ﺣﺎل اﻟﺠﺎﺣﻆ‪ ،‬و ﺣﺎل ﻣﻔﺮوق‪ ،‬ﻓﺮق ﻓﺎرق ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻟﻪ ﺗﺎﻣﻞ ﺻﺎدق‬‫ﺣﺎل ﺟﺎﺣﻆ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﺎل اﺑﻮ ﻋﺎﻣﺮ اﺳﺖ‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ »أﺑﻮ ﻋـﺎﻣﺮ« ﮐﻪ ﺑـﺎ ﯾﻬﻮد ﻣـﺪﯾﻨﻪ اﻟﻒ داﺷﺖ‪ ،‬و اﯾﺸﺎن را از دﯾﻦ اﺳـﻼم ﺳـﺌﻮال ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬و ﯾﻬﻮد ﻣـﺪﯾﻨﻪ او را اﺧﺒﺎر از‬‫ﺻﻔﺎت ﺳﺮور‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪342 :‬‬‫اﺧﯿﺎر ﺻﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺪﯾﻨﻪ دار ﻫﺠﺮت آن ﺣﻀﺮت اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از آن أﺑﻮ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﺴﻮي ﯾﻬﻮد ﺗﯿﻤﺎء‬‫رﻓﺖ‪ ،‬اوﺷـﺎن ﻫﻢ ﺑﻤﺜﻞ اﺧﺒﺎر ﯾﻬﻮد ﻣـﺪﯾﻨﻪ ﺧﺒﺮ دادﻧـﺪ‪ ،‬ﺑﻌـﺪ از آن ﺑﺴﻮي ﺷﺎم رﻓﺖ‪ ،‬و ﻧﺼﺎري را ﺳـﺌﻮال ﮐﺮد‪ ،‬اوﺷﺎن ﻫﻢ اﺧﺒﺎر ﺑﺼـﻔﺖ‬‫ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﯿﺎن ﻧﻤﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺟﺎي ﻫﺠﺮت آن ﺣﻀﺮت ﯾﺜﺮب اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ اﺑﻮ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻌﺪ از اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‬‫ﺗﺤﻘﯿﻖ و اﺳـﺘﻔﺴﺎر از رﻫﺒﺎن و اﺣﺒﺎر ﺑﺮﮔﺸﺖ‪ ،‬وي ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ ﺑﺮ دﯾﻦ ﺣﻨﯿﻔﯿﻪام و ﺑﺤﺎل ﺗﺮﻫﺐ اﻗﺎﻣﺖ ورزﯾﺪ‪ ،‬و ﭘﻼس ﭘﻮﺷﯿﺪ‪ ،‬و ﻇﺎﻫﺮ‬‫ﮐﺮد ﮐﻪ او ﺑﺮ دﯾﻦ ﺣﻀﺮت اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻋﻠﯽ ﻧﺒﯿﻨﺎ و آﻟﻪ و ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و اﻧﻈﺎر ﺧﺮوج ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣﯽﮐﺸﺪ‪ ،‬و ﺑﺎ‬‫اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻋﺘﺮاف و اﻗﺮار و اﻇﻬـﺎر اﻧﺘﻈـﺎر ﻫﺮ ﮔـﺎه ﺟﻨـﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣـﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﻻﻃﻬﺎر ﻣـﺪﯾﻨﻪ را ﺑﻘـﺪوم ﻣﯿﻤﻨﺖ ﻟﺰوم ﺧﻮد‬‫ﻣﺸﺮف ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬اﺑﻮ ﻋﺎﻣﺮ ﺣﺴﺪ و ﺑﻐﯽ و ﻧﻔﺎق آﻏﺎز ﺳﺎﺧﺖ و اﻋﻼم ﮐﻔﺮ و ﺷﺮك و ﻋﻨﺎد و ﻟﺪاد ﺑﺮاﻓﺮاﺷﺖ‪.‬‬‫ﻋﻼﻣﻪ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺜﯽ ﺑﺎﯾﻦ ﺳﻨﺪ‪.‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺴﻨﺪي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻧﺼﺮ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ اﻟﺦ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫و ﺑﻪ ﻗـﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﻟﻨﻀـﺮ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﺠﺒﺎر ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﻣﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ ﯾﺴﺎر‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺎرة ﺑﻦ‬‫ﺧﺰﯾﻤـﮥ ﺑﻦ ﺛـﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﮐﺎن ﻓﯽ اﻻوس و اﻟﺨﺰرج رﺟﻞ واﺣـﺪ اوﺻﻒ ﻟﻤﺤﻤـﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻦ اﺑﯽ ﻋﺎﻣﺮ‪ ،‬ﮐﺎن‬‫ﯾﺄﻟﻒ اﻟﯿﻬﻮد‪ ،‬و ﯾﺴﺎﺋﻠﻬﻢ ﻋﻦ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﯾﺨﺒﺮوﻧﻪ ﺑﺼﻔﮥ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ان ﻫﺬه اﻟﺪار ﻫﺠﺮﺗﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﺧﺮج اﻟﯽ ﯾﻬﻮد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 197‬از ‪210‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪343 :‬‬‫ﺗﯿﻤﺎء ﻓﺎﺧﺒﺮوه ﺑﻤﺜﻞ ذﻟﮏ‪ ،‬ﺛﻢ ﺧﺮج اﻟﯽ اﻟﺸﺎم ﻓﺴﺄل اﻟﻨﺼﺎري‪ ،‬ﻓﺎﺧﺒﺮوه ﺑﺼـﻔﮥ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ان ﻣﻬﺎﺟﺮه ﯾﺜﺮب‪ ،‬ﻓﺮﺟﻊ اﺑﻮ‬‫ﻋـﺎﻣﺮ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻧـﺎ ﻋﻠﯽ دﯾﻦ اﻟﺤﻨﻔﯿـﮥ‪ ،‬ﻓﺎﻗـﺎم ﻣﺘﺮﻫﺒﺎ‪ ،‬و ﻟﺒﺲ اﻟﻤﺴﻮح‪ ،‬و زﻋﻢ اﻧﻪ ﻋﻠﯽ دﯾﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬و اﻧﻪ ﯾﻨﺘﻈﺮ ﺧﺮوج اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻇﻬﺮ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻤﮑﮥ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﺨﺮج إﻟﯿﻪ‪ ،‬و اﻗﺎم ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺪم اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﺣﺴﺪ‪ ،‬و ﺑﻐﯽ‪ ،‬و ﻧﺎﻓﻖ‪ ،‬ﻓﺎﺗﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﯾﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻢ ﺑﻌﺜﺖ؟ ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﺎﻟﺤﻨﯿﻔﯿﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺗﺨﻠﻄﻬﺎ ﺑﻐﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬اﺗﯿﺖ ﺑﻬﺎ ﺑﯿﻀﺎء‪،‬‬‫و ﻣﺎ ﮐﺎن ﯾﺨﺒﺮك اﻻﺣﺒﺎر ﻣﻦ اﻟﯿﻬﻮد و اﻟﻨﺼﺎري ﻣﻦ ﺻـﻔﺘﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﺴﺖ ﺑﺎﻟﺬي وﺻﻔﻮا‪ ،‬ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﮐﺬﺑﺖ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‬‫ﻣﺎ ﮐـﺬﺑﺖ ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬اﻟﮑﺎذب اﻣﺎﺗﻪ اﻟﱠﻠﻪ وﺣﯿـﺪا ﻃﺮﯾﺪا‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬آﻣﯿﻦ‪ ،‬ﺛﻢ رﺟﻊ اﻟﯽ ﻣﮑﮥ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ﻣﻊ ﻗﺮﯾﺶ ﯾﺘﺒﻊ‬‫دﯾﻨﻬﻢ‪ ،‬و ﺗﺮك ﻣﺎ ﮐﺎن ﻋﻠﯿﻪ‬‫ﻣﻤﺎﺛﻠﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎ أﻣّﯿﮥ ﺑﻦ اﺑﻮ اﻟﺼﻠﺖ‬‫»و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ )أﻣّﯿﮥ ﺑﻦ اﺑﯽ اﻟﺼـﻠﺖ( ﮐﻪ ﺑﺎ وﺻﻒ آﻧﮑﻪ در ﮐﺘﺐ ﻣﻘﺪﺳﻪ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻧﻈﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﻗﺮاﺋﺖ آن ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ﭘﻼس ﭘﻮﺷﯿﺪه‪،‬‬‫و ﺗﻌﺒﺪ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و ذﮐﺮ ﺣﻀـﺮت اﺑﺮاﻫﯿﻢ و اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ و ﻣﻠﺖ ﺣﻨﯿﻔﻪ آﻏﺎز ﻧﻬﺎده‪ ،‬و ﺗﺤﺮﯾﻢ ﺧﻤﺮ ﺧﻮد ﮐﺮده‪ ،‬و از ﻋﺒﺎدت اوﺛﺎن‪ ،‬و ﻣﺸﺎرﮐﺖ‬‫ارﺑﺎب ﮐﻔﺮ و ﻋـﺪوان‪ ،‬اﺟﺘﻨﺎب ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻫﺮ ﮔﺎه ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﺒﻌﻮث ﺷـﺪ‪ ،‬ﺣﺴـﺪ آن ﺣﻀـﺮت ﮐﺮد‪ ،‬و‬‫اﺳﻼم ﻧﯿﺎورد‪ ،‬و در ﺑﺎب ﻗﺘﻼي ﺑﺪر‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﮐﻔﺎر اﺷﺮار ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺮﺛﯿﻪ ﮔﻔﺖ‪.‬‬‫ﺣﺎﻓﻆ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ در »اﺻﺎﺑﻪ ﻓﯽ ﺗﻤﯿﯿﺰ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫أﻣّﯿﮥ ﺑﻦ اﺑﯽ اﻟﺼﻠﺖ اﻟﺜﻘﻔﯽ اﻟﺸﺎﻋﺮ اﻟﻤﺸﻬﻮر‪ ،‬ذﮐﺮه اﺑﻦ اﻟﺴﮑﻦ ﻓﯽ ﺻﺤﺎﺑﮥ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪344 :‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻢ ﯾﺪرﮐﻪ اﻻﺳﻼم‪ ،‬و ﻗﺪ ﺻﺪﻗﻪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﺷﻌﺮه‪ ،‬وﻗﺎل‪ :‬ﻗﺪ ﮐﺎد أﻣّﯿﮥ ان ﯾﺴﻠﻢ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺺ ﻗﺼﮥ ﻣﻮﺗﻪ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻃﺮﯾﺢ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺜﻘﻔﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺪه‪ ،‬ﺛﻢ‬‫اﺧﺮج ﺣﺪﯾﺚ ﻋﮑﺮﻣﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻧﺸﺪ ﻗﻮل اﻣﯿﻪ‪:‬‬‫زﺣﻞ و ﺛﻮر ﺗﺤﺖ رﺟﻞ ﯾﻤﯿﻨﻪ و اﻟﻨﺴﺮ ﻟﻼﺧﺮي و ﻟﯿﺚ ﯾﺮﺻﺪ‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺻﺪق‪ ،‬ﻫﮑﺬا ﺻﻔﮥ ﺣﻤﻠﮥ اﻟﻌﺮش‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﺻﺢ ﻋﻦ اﻟﺸﺮﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﺳﺘﻨﺸﺪه‪ ،‬ﻣﻦ ﺷﻌﺮه ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﺎد أن ﯾﺴﻠﻢ‪.‬‬‫و ﻓﯽ اﻟﺒﺨﺎري ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ‪ :‬و ﮐﺎد أﻣّﯿﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺼﻠﺖ أن ﯾﺴﻠﻢ‪.‬‬‫و أم أﻣّﯿﮥ رﻗﯿﮥ ﺑﻨﺖ ﻋﺒﺪ ﺷـﻤﺲ ﺑﻦ ﻋﺒﺎد ﺑﻦ ﻣﻨﺎف‪ ،‬ﻓﻠﺬﻟﮏ رﺛﯽ أﻣّﯿﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺼـﻠﺖ ﻗﺘﻠﯽ ﺑﺪر ﺑﻘﺼـﯿﺪﺗﻪ اﻟﻤﺸﻬﻮرة‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﮐﺎن ﻣﻦ رؤس‬‫ﻣ ﻦ ﻗﺘ ﻞ ﺑ ﻬ ﺎ ﻋﺘﺒ ﮥ و ﺷﯿﺒ ﮥ ا ﺑﻨ ﯽ ر ﺑﯿ ﻌ ﮥ ﺑ ﻦ ﻋﺒ ﺪ ﺷ ﻤ ﺲ‪ ،‬و ﻫ ﻤ ﺎ ا ﺑﻨ ﺎ ﺧ ﺎ ﻟ ﻪ ‪.‬‬
‫و ﮐﺎن أﺑﻮ اﻟﺼﻠﺖ واﻟﺪ أﻣّﯿﮥ ﺷﺎﻋﺮا‪ ،‬و ﮐﺬا اﺑﻨﻪ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ أﻣّﯿﮥ‪ ،‬و ﺳﯿﺄﺗﯽ أن ﻟﻪ ﺻﺤﺒﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪة‪ :‬اﺗﻔﻘﺖ اﻟﻌﺮب ﻋﻠﯽ أن أﻣّﯿﮥ أﺷﻌﺮ ﺛﻘﯿﻒ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل اﻟﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ ﺑﮑـﺎر‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﻋﻤﯽ‪ ،‬ﻗـﺎل ﮐـﺎن أﻣـّﯿ ﮥ ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿـﮥ ﻧﻈﺮ اﻟﮑﺘﺐ و ﻗﺮأﻫـﺎ‪ ،‬و ﻟﺒﺲ اﻟﻤﺴﻮح‪ ،‬و ﺗﻌﺒـﺪ أوﻻـ ﺑـﺬﮐﺮ ﺑا ﺮاﻫﯿﻢ و‬‫اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ و اﻟﺤﻨﯿﻔﯿـﮥ‪ ،‬و ﺣﺮم اﻟﺨﻤﺮ‪ ،‬و ﺗﺠﻨﺐ اﻻوﺛـﺎن‪ ،‬و ﻃﻤﻊ ﻓﯽ اﻟﻨﺒﻮة‪ ،‬ﻻـﻧﻪ ﻗﺮأ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺐ أن ﻧﺒﯿﺎ ﯾﺒﻌﺚ ﻓﯽ اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬ﻓﺮﺟﯽ أن ﯾﮑﻮن‬‫ﻫﻮ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﺑﻌﺚ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺣﺴﺪه ﻓﻠﻢ ﯾﺴﻠﻢ و ﻫﻮ اﻟﺬي رﺛﯽ ﻗﺘﻠﯽ ﺑﺪر ﺑﺎﻟﻘﺼﯿﺪة اﻟﺘﯽ أوﻟﻬﺎ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 198‬از ‪210‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪345 :‬‬‫ﻣﺎ ذا ﺑﺒﺪر و ﻟا ﻌﻘﻨﻘﻞ ﻣﻦ ﻣﺮازﺑﮥ ﺟﺤﺎﺟﺢ‬‫و ذﮐﺮ ﺻـﺎﺣﺐ »اﻟﻤﺮآة« ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻫﺸـﺎم‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﮐـﺎن أﻣـّﯿ ﮥ آﻣﻦ ﺑـﺎﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘـﺪم اﻟﺤﺠﺎز ﻟﯿﺄﺧـﺬ ﻣﺎﻟﻪ ﻣﻦ‬‫اﻟﻄﺎﺋﻒ و ﯾﻬﺎﺟﺮ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻧﺰل ﺑﺪرا‪ ،‬ﻗﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬اﻟﯽ اﯾﻦ ﯾﺎ أﺑﺎ ﻋﺜﻤﺎن؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ارﯾﺪ أن اﺗﺒﻊ ﻣﺤﻤﺪا‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ ﻟﻪ‪:‬‬‫ﻫﻞ ﺗـﺪري ﻣﺎ ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﻘﻠﯿﺐ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ‪ ،‬ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻓﯿﻪ ﺷـﯿﺒﮥ و رﺑﯿﻌﮥ اﺑﻨﺎ ﺧﺎﻟﺪ‪ ،‬و ﻓﻼن و ﻓﻼن‪ ،‬ﻓﺠﺪع أﻧﻒ ﻧﺎﻗﺘﻪ‪ ،‬و ﺷﻖ ﺛﻮﺑﻪ‪ ،‬و ﺑﮑﯽ‪ ،‬و ذﻫﺐ‬‫اﻟﯽ اﻟﻄﺎﺋﻒ‪ ،‬ﻓﻤﺎت ﺑﻬﺎ‪.‬‬‫ذﮐﺮ ذﻟﮏ ﻓﯽ ﺣﻮادث اﻟﺴـﻨﮥ اﻟﺜﺎﻧﯿـﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺮوف أﻧﻪ ﻣﺎت ﻓﯽ اﻟﺘﺎﺳـﻌﮥ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺨﺘﻠﻒ أﺻـﺤﺎب اﻻﺧﺒﺎر اﻧﻪ ﻣﺎت ﮐﺎﻓﺮا‪ ،‬و ﺻـﺢ اﻧﻪ ﻋﺎش‬‫ﺣﺘ ﯽ ر ﺛ ﯽ ا ﻫ ﻞ ﺑ ﺪ ر ‪.‬‬
‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ اﻟﺬي ﻧﺰل ﻓﯿﻪ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪) :‬اﻟﱠِﺬي آَﺗﯿْﻨﺎُه آﯾﺎﺗِﻨﺎ َﻓﺎﻧ َْﺴَﻠَﺦ ﻣِﻨْﻬﺎ‬‫( ]‪. [ 1‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﻣﺎت ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ ﻣﻦ اﻟﻬﺠﺮة ﺑﺎﻟﻄﺎﺋﻒ ﮐﺎﻓﺮا‪ ،‬ﻗﺒﻞ ان ﯾﺴﻠﻢ اﻟﺜﻘﻔﯿﻮن‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻤﺮزﺑﺎﻧﯽ‪ :‬اﺳﻢ اﺑﯽ اﻟﺼـﻠﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ ﺑﻦ ﻋﻮن ﺑﻦ ﻋﺒﺪة ﺑﻦ ﻏﯿﺮة ﺑﻦ ﻋﻮف ﺑﻦ ﺛﻘﯿﻒ‪ ،‬و ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻫﻮ اﺑﻮ اﻟﺼـﻠﺖ ﺑﻦ وﻫﺐ ﺑﻦ‬‫ﻋﻼج ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳﻠﻤﮥ ﯾﮑﻨﯽ اﺑﺎ ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬و ﯾﻘﺎل‪ :‬اﺑﺎ اﻟﻘﺎﺳﻢ‪ ،‬ﻣﺎت اﯾﺎم ﺣﺼﺎر اﻟﻄﺎﺋﻒ ﺑﻌﺪ ﺣﻨﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻓﯽ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﺣﺮب‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺧﺮﺟﺖ ﺗﺎﺟﺮا ﻓﯽ رﻓﻘﮥ ﻓﯿﻬﻢ أﻣّﯿﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺼـﻠﺖ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮ ﻗﺼﮥ ﻣﻨﻬﺎ أن أﻣّﯿﮥ ﻗﺎل‪ :‬ان‬‫ﻧﺒﯿـﺎ ﯾﺒﻌﺚ ﺑﺎﻟﺤﺠﺎز ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬و أﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻈﻦ اﻧﻪ ﻫﻮ اﻟﯽ ان ﺗﺒﯿﻦ ﻟﻪ اﻧﻪ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬و أﻧﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻋﻠﯽ رأس اﻻرﺑﻌﯿﻦ‪ ،‬و أﻧﻪ ﺳﺄﻟﻪ ﻋﻦ ﻋﺘﺒﮥ‬‫ﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﺟﺎوزﻫﺎ‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠﻤﺎ رﺟﻌﺖ اﻟﯽ ﻣﮑـﮥ‪ ،‬ﻓﻮﺟﺪت اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺪ ﺑﻌﺚ ﻓﻠﻘﯿﺖ أﻣّﯿﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪ :‬اﺗﺒﻌﻪ و اﻧﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻖ‪ ،‬ﻗﻠﺖ ﻓﺄﻧﺖ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻟﻮ ﻻ اﻻﺳﺘﺤﯿﺎء ﻣﻦ ﻧﺴﯿﺎت ]‪ [2‬ﺛﻘﯿﻒ أﻧﯽ ﮐﻨﺖ اﺣﺪﺛﻬﻢ ]‪ [1‬اﻻﻋﺮاف‪175 :‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻨﺴﯿﺎت ﺑﻀﻢ اﻟﻨﻮن و ﻓﺘﺢ اﻟﺴﯿﻦ و اﻟﯿﺎء اﻟﻤﺸﺪدة‪ :‬ﺗﺼﻐﯿﺮ ﻧﺴﻮة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪346 :‬‬‫اﻧﯽ ﻫﻮ ﺛﻢ ﯾﺮﯾﻨﻨﯽ ﺗﺎﺑﻌﺎ ﻟﻐﻼم ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎف‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﺷﻌﺮ أﻣّﯿﮥ ﻣﻦ ﻗﺼﯿﺪة‪:‬‬‫ﮐﻞ دﯾﻦ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟّﺎ دﯾﻦ اﻟﺤﻨﯿﻔّﯿﮥ زور‬‫و ﻣﻦ ﻗﺼﯿﺪة اﺧﺮي‪:‬‬‫ﯾﺎ رب ﻻ ﺗﺠﻌﻠﻨﯽ ﮐﺎﻓﺮا اﺑﺪا و اﺟﻌﻞ ﺳﺮﯾﺮة ﻗﻠﺒﯽ اﻟﺪﻫﺮ اﯾﻤﺎﻧﺎ‬‫ﻣﺜﻞ ﻫﺬا ﻓﯽ ﺷﻌﺮه ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﻟﺬﻟﮏ‬‫ﻗﺎل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬آﻣﻦ ﺷﻌﺮه و ﮐﻔﺮ ﻗﻠﺒﻪ‪.‬‬‫و ذﮐﺮ اﺑﻦ اﻻـﻋﺮاﺑﯽ ﻓﯽ »اﻟﻨـﻮادر«‪ :‬ان أﻣـّﯿ ﮥ ﺧﺮج ﻓﯽ ﺳـﻔﺮﺗﻪ ﻓـﺬﮐﺮ ﻗﺼـﮥ أﻧﻪ رأي ﺷـﯿﺨﺎ ﻣﻦ اﻟﺠﻦ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻟﻪ اﻧـﮏ ﻣﺘﺒﻮع ]‪ ،[1‬ﻓﻤﻦ أﯾﻦ‬‫ﯾﺄﺗﯿـﮏ ﺻﺎﺣﺒـﮏ؟ ﻗـﺎل ﻣﻦ ﻗﺒﻞ اذﻧﯽ اﻟﯿﺴـﺮي ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﺎ ﯾﺄﻣﺮك ان ﺗﻠﺒﺲ؟ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺴﻮاد‪ ،‬ﻗﺎل ﻫـﺬا ﺧﻄﯿﺐ اﻟﺠﻦ ﮐـﺪت ان ﺗﮑﻮن ﻧﺒﯿﺎ ﻓﻠﻢ‬‫ﺗﮑﻦ‪ ،‬أن اﻟﻨﺒﯽ ﯾﺄﺗﯿﻪ ﺻﺎﺣﺒﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ اﻻذن اﻟﯿﻤﻨﯽ‪ ،‬و ﯾﺄﻣﺮه ﺑﻠﺒﺲ اﻟﺒﯿﺎض‪.‬‬‫و ذﮐﺮ ﻋﻤﺮ ﺑا ﻦ ﺷـﺒﮥ ﺑﺴـﻨﺪ ﻟﻪ ﻋﻦ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬دﺧﻞ أﻣـّﯿ ﮥ ﻋﻠﯽ اﺧﺘﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﻋﻠﯽ ﺳـﺮﯾﺮ ﻟﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺎذا ﻃﺎﺋﺮان ﻓﻮﻗﻊ أﺣﺪﻫﻤﺎ ﻋﻠﯽ ﺻﺪره ﻓﺸـّﻘﻪ‬‫ﻓﺄﺧﺮج ﻗﻠﺒﻪ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﻵﺧﺮ‪ :‬أوﻋﯽ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻘﺒﻞ؟ ﻗﺎل‪ :‬أﺑﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﻓﺮد ﻗﻠﺒﻪ ﻣﮑﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻧﻬﺾ‪ ،‬ﻓﺄﺗﺒﻌﻪ أﻣـّﯿ ﮥ ﻃﺮﻓﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﺒﯿﮑﻤﺎ ﻟﺒﯿﮑﻤﺎ‬‫ﻫﻼ ﻣﺎ ذا ﻟﺪﯾﮑﻤﺎ؟ ﻓﻌﺎدا ﻓﻔﻌﻼ ﻣﺜﻞ ذﻟﮏ ﺛﻠﺚ ﻣﺮات‪ ،‬ﺛﻢ ذﻫﺒﺎ‪ ،‬و زاد ﻓﯽ اﻟﺜﺎﻟﺜﮥ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 199‬از ‪210‬‬‫ان ﺗﻐﻔﺮ اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﺗﻐﻔﺮ ﺟﻤﺎ و أي ﻋﺒﺪ ﻟﮏ ﻻ أﻟّﻤﺎ‬‫ﺛﻢ اﻧﻄﺒﻖ اﻟﺴـﻘﻒ‪ ،‬و ﻗﺎم أﻣّﯿﮥ ﯾﻤﺴﺢ ﺻﺪره‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﯾﺎ أﺧﯽ ﻣﺎ ذا ﺗﺠﺪ؟ ﻗﺎل ﻻ ﺷﯽء اﻻ أﻧﯽ اﺟﺪ ﺣﺮارة ﻓﯽ ﺻﺪري‪ [1] .‬ﻗﺪ ﺳﻘﻂ ﺑﻌﺪ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪) :‬ﻣﺘﺒﻮع( ﺷﯽء ﻓﯿﻪ ذﮐﺮ ﻗﺎﺋﻞ )ﻓﻤﻦ ﯾﺄﺗﯿﮏ( و ﻟﮑﻦ ﮐﺬا ﻓﯽ ﻧﺴﺨﺘﯿﻦ ﻣﻦ »اﻻﺻﺎﺑﮥ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪347 :‬‬‫و ﻋﻦ اﻟﺰﺑﯿﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﻪ ﻣﺼـﻌﺐ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻦ اﻟﺰﺑﯿﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻣﺮض أﻣـّﯿ ﮥ ﻣﺮض اﻟﻤﻮت ﺟﻌﻞ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﺪ دﻧﺎ أﺟﻠﯽ‪ ،‬و أﻧﺎ أﻋﻠﻢ‬‫ان اﻟﺤﻨﯿﻔﯿـﮥ ﺣﻖ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﯽ اﻟﺸﮏ ﯾـﺪاﺧﻠﻨﯽ ﻓﯽ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻟﻤﺎ دﻧﺖ وﻓﺎﺗﻪ اﻏﻤﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻗﻠﯿﻼ‪ ،‬ﺛﻢ أﻓﺎق و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻟﺒﯿﮑﻤﺎ ﻟﺒﯿﮑﻤﺎ ﻓﺬﮐﺮ‬‫ﻧﺤﻮ ﻣﺎ ﺗﻘﺪم‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﺛﻢ ﻗﻀﯽ ﻧﺤﺒﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺆﻣﻦ ﺑﺎﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ]‪.[1‬‬‫»و اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ در ﮐﺘﺎب »دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة« ﮐﻪ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن از ﺣﺪﯾﺪه وﻗﺖ رﺟﻮع از ﺣﺞ ﺧﺮﯾﺪم‬‫ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻘﺒـﻞ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷﺒﯿﺐ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺠﺎﺷﻊ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‬‫اﻻﺳﺪي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻟﯿﺚ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻻﺳﻮد ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺮوة ﺑﻦ اﻟﺰﺑﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ أن أﻣﯿﮥ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺼﻠﺖ‬‫ﮐﺎن ﺑﻐﺰة‪ ،‬أو ﻗﺎل‪ :‬ﺑﺎﯾﻠﯿﺎء ﻓﻠﻤﺎ ﻗﻔﻠﻨﺎ‪ ،‬ﻗﺎل أﻣـّﯿ ﮥ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﺳـﻔﯿﺎن ﻫﻞ ﻟﮏ ان ﺗﻘـﺪم ﻋﻦ اﻟﺮﻓﻘﮥ ﻓﺘﺤﺪث‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻔﻌﻠﻨﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ‬‫ﺳﻔﯿﺎن إﯾﻪ ]‪ [2‬ﻋﻦ ﻋﺘﺒﮥ ﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺮﯾﻢ اﻟﻄﺮﻓﯿﻦ‪ ،‬و ﯾﺠﺘﻨﺐ اﻟﻤﻈﺎﻟﻢ و اﻟﻤﺤﺎرم؟‬‫ﻗﻠﺖ ﻧﻌﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﺷﺮﯾﻒ ﻣﺴﻦ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﺷﺮﯾﻒ ﻣﺴﻦ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺴﻦ و اﻟﺸﺮف أزرﯾﺎ ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﮐﺬﺑﺖ ﻣﺎ ازداد ﺳﻨﺎ اﻻ ازداد ﺷﺮﻓﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﺳﻔﯿﺎن‬‫اﻧﻬﺎ ﻟﮑﻠﻤـﮥ ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺖ اﺣـﺪا ﯾﻘﻮل ﻟﯽ ﻣﻨـﺬ ﺗﻨﺼـﺮت‪ ،‬ﻻ ﺗﻌﺠﻞ ﻋﻠﯽ ﺣﺘﯽ اﺧﺒﺮك ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺎت ﻗﺎل‪ :‬اﻧﯽ ﮐﻨﺖ اﺟﺪ ﻓﯽ ﮐﺘﺒﯽ ﻧﺒﯿﺎ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ‬‫ﺣﺮﺗﻨﺎ ﻫﺬه‪ ،‬ﻓﮑﻨﺖ أﻇﻦ ﺑﻞ ﮐﻨﺖ ﻻ اﺷﮏ اﻧﯽ ﻫﻮ‪ [1] ،‬اﻻﺻﺎﺑﮥ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ج ‪ 1‬ص ‪ 130 -129‬ط ﺑﻐﺪاد‬‫]‪ [2‬إﯾﻪ ﺑﮑﺴﺮ اﻟﻬﻤﺰة و ﺳﮑﻮن اﻟﯿﺎء و ﮐﺴﺮ اﻟﻬﺎء‪ :‬اﺳﻢ ﻓﻌﻞ اﻣﺮ ﻟﻼﺳﺘﺰادة ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ او ﻓﻌﻞ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪348 :‬‬‫ﻓﻠﻤﺎ دارﺳﺖ اﻫﻞ اﻟﻌﻠﻢ إذا ﻫﻮ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﺒـﺪ ﻣﻨﺎف‪ ،‬ﻓﻨﻈﺮت ﻓﯽ ﺑﻨﯽ ﻋﺒـﺪ ﻣﻨﺎف‪ ،‬ﻓﻠﻢ أﺟﺪ أﺣﺪا ﯾﺼـﻠﺢ ﻟﻬﺬا اﻻﻣﺮ ﻏﯿﺮ ﻋﺘﺒﮥ ﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ‬‫أﺧﺒﺮﺗﻨﯽ ﺑّﺴﻨﻪ ﻋﺮﻓﺖ اﻧّﻪ ﻟﯿﺲ ﺑﻪ ﺣﯿﻦ ﺟﺎوز اﻻرﺑﻌﯿﻦ ﻣﺎ ﯾﻮﺣﯽ إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ ﺳـﻔﯿﺎن‪ :‬ﻓﻀـﺮب اﻟﺪﻫﺮ ﻣﻦ ﺿـﺮﺑﻪ‪ ،‬و اوﺣﯽ اﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و ﺧﺮﺟﺖ ﻓﯽ رﮐﺐ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ ارﯾﺪ اﻟﯿﻤﻦ ﻓﯽ‬‫ﺗﺠـﺎرة‪ ،‬ﻓﻤﺮرت ﺑﺎﻣﯿـﮥ ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ ﮐﺎﻟﻤﺴـﺘﻬﺰئ ﺑﻪ ﯾـﺎ أﻣـّﯿ ﮥ‪ ،‬ﻗـﺪ ﺧﺮج اﻟﻨﺒﯽ اﻟـﺬي ﮐﻨﺖ ﺗّﺘﺒﻌﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل أﻣﺎ اﻧﻪ ﺣﻖ ﻓﺎﺗّﺒﻌﻪ ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻣﺎ ﯾﻤﻨﻌﮏ ﻣﻦ‬‫اﺗّﺒﺎﻋﻪ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﯾﻤﻨﻌﻨﯽ اﻻ اﻻﺳﺘﺤﯿﺎء ﻣﻦ ﻧﺴﯿﺎت ﺛﻘﯿﻒ‪ ،‬اﻧﯽ ﮐﻨﺖ اﺣﺪﺛﻬﻦ أﻧﯽ ﻫﻮ ﺛﻢ ﯾﺮﯾﻨﻨﯽ ﺗﺎﺑﻌﺎ ﻟﻐﻼم ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎف‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل أﻣّﯿﮥ‪ :‬و ﮐﺄﻧﯽ ﺑﮏ ﯾﺎ أﺑﺎ ﺳﻔﯿﺎن ان ﺧﺎﻟﻔﺘﻪ ﻗﺪ رﺑﻄﺖ ﮐﻤﺎ ﯾﺮﺑﻂ اﻟﺠﺪي‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﺆﺗﯽ ﺑﮏ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﯿﺤﮑﻢ ﻓﯿﮏ ﻣﺎ ﯾﺮﯾﺪ ]‪.[1‬‬‫»از اﯾﻦ رواﯾﺖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﻣّﯿﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺼـﻠﺖ ﺑﺨﻄﺎب اﺑﻮ ﺳـﻔﯿﺎن ﮐﻪ ﺑﻄﺮﯾﻖ اﺳﺘﻬﺰاء ذﮐﺮ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‬‫و ﺳـّﻠﻢ ﮐﺮده ﺑﻮد‪ ،‬و ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﮐﻪ ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﺧﺎرج ﺷﺪ آن ﻧﺒّﯽ ﮐﻪ ﺗﺘﺒﻊ او ﻣﯽﮐﺮدي اﻋﺘﺮاف ﺑﺤﻘﯿﻘﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻧﻤﻮده‪ ،‬و اﺑﻮ ﺳﻔﯿﺎن را اﻣﺮ ﺑﺎﺗﺒﺎع آن ﺣﻀﺮت ﮐﺮده‪ ،‬و ﻫﺮ ﮔﺎه اﺑﻮ ﺳﻔﯿﺎن اﻋﺘﺮاف و اﻗﺮار اﻣّﯿﻪ ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و اﻣﺮ ﺑﺎﺗﺒﺎع آن ﺣﻀـﺮت ﺷـﻨﯿﺪ‪ ،‬از او ﺳـﺒﺐ ﻋﺪم اﺗّﺒﺎع ﺧﻮدش آن ﺣﻀﺮت را ﭘﺮﺳﯿﺪ‪ ،‬اﻣّﯿﻪ ﺑﺠﻮاب او ﻋﺬر‬‫ﺑﺪﺗﺮ از ﮔﻨﺎه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺳﺘﺤﯿﺎء از ﻧﺴﻮان ﺛﻘﯿﻔﯿﻪ ﺑﯿﺎن ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻪ اﻣّﯿﻪ ﺑﺎﯾﺸﺎن ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﺮد ﮐﻪ )ﻣﻌﺎذ اﻟﱠﻠﻪ( ﻧﺒﯽ ﻣﺒﻌﻮث او اﺳﺖ‪ [1] .‬دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة‬‫ج ‪ 1‬ص ‪ 66‬ﻣﻦ اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺨﺎﻣﺲ ﻣﻦ ﻓﺼﻮل اﻟﮑﺘﺎب ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪349 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 200‬از ‪210‬‬‫ﭘﺲ ﺷﺮم ﮐﺮد ﮐﻪ زﻧﺎن ﺛﻘﯿﻒ او را ﺑﺎﯾﻦ ﻻف و ﮔﺰاف‪ ،‬ﺗﺎﺑﻊ ﻏﺼﻦ ﺑﺎﺳﻖ دوﺣﻪ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎف ﺑﻪ ﺑﯿﻨﻨﺪ‪.‬‬‫و ﺑﺎﯾـﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﮐﻼـم اﻣﯿﻪ‪» :‬ﺛﻢ ﯾﺮﯾﻨﻨﯽ ﺗﺎﺑﻌﺎ ﻟﻐﻼم ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﺒـﺪ ﻣﻨﺎف« ﮐﻪ از آن اﺳـﺘﺤﻘﺎر ﺳـﺮور اﺧﯿﺎر ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‬‫ﺑﺤﺪاﺛﺖ ﺳﻦ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺜﻞ اﺳﺘﺤﻘﺎر ﺟﺎﺣﻆ ﺟﻨﺎب ﺣﯿﺪر ﮐﺮار را ﻫﺴﺖ ﭘﺲ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﮐﻪ ﺟﺎﺣﻆ در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺗﺎﺑﻊ و ﻣﻘﺘﺪي اﻣﯿﻪ‪ ،‬و‬‫دﯾﮕﺮ ﮐﻔﺎر اﺷﺮار اﺳﺖ‪» ،‬و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻬﺎ ﺷﻨﺎﻋﮥ ﯾﺎ ﻟﻬﺎ ﻣﻦ ﺷﻨﺎﻋﮥ«‬‫ﻣﺸﺎﺑﻬﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎ ﻣﻐﯿﺮة ﺑﻦ ﺷﻌﺒﮥ‬‫و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ )ﻣﻐﯿﺮة ﺑﻦ ﺷـﻌﺒﻪ( ﮐﻪ او ﻫﻢ در ﺣﺎل ﮐﻔﺮ و ﺷـﺮك ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﺤﺎﻣﺪ ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ‬‫ﺑﯿﺎن ﮐﺮده‪.‬‬‫اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ در »دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺟﻬﻢ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﻔﺮج‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻮاﻗﺪي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﺳﻌﯿـﺪ اﻟﺜﻘﻔﯽ‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﺳـﻬﻞ ﺑﻦ ﺣﻨﯿﻒ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ اﻟﺜﻘﻔﯽ و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﯾﻌﻠﯽ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ اﻟﺜﻘﻔﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﻋﺘﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬ﮐﻞ ﻗﺪ ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﻄﺎﺋﻔﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻤﻐﯿﺮة ﺑﻦ ﺷـﻌﺒﮥ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﯽ ﺧﺮوﺟﻪ اﻟﯽ اﻟﻤﻘﻮﻗﺲ ﻣﻊ ﺑﻨﯽ ﻣﻠﮏ‪ :‬و أﻧﻬﻢ ﻟّﻤﺎ دﺧﻠﻮا ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻘﻮﻗﺲ ﻗﺎل ﻟﻬﻢ‪ :‬ﮐﯿﻒ ﺧﻠﺼـﺘﻢ‬‫اﻟﯽ ﻣﻦ ﻃﺎﺋﻔﮑﻢ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ و أﺻﺤﺎﺑﻪ ﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯿﻨﮑﻢ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻟﺼﻘﻨﺎ ﺑﺎﻟﺒﺤﺮ و ﻗﺪ ﺧﻔﻨﺎه ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﮑﯿﻒ ﺻﻨﻌﺘﻢ ﻓﯿﻤﺎ دﻋﺎﮐﻢ إﻟﯿﻪ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻣﺎ ﺗﺒﻌﻪ ﻣﻨﺎ رﺟﻞ واﺣﺪ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﻟﻢ ذاك؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺟﺎءﻧﺎ ﺑﺪﯾﻦ ﻣﺠﺪد ﻻ ﯾﺪﯾﻦ ﺑﻪ اﻻﺑﺎء‪ ،‬و ﻻ ﯾﺪﯾﻦ ﺑﻪ اﻟﻤﻠﮏ و ﻧﺤﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻋﻠﯿﻪ آﺑﺎؤﻧﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﮐﯿﻒ ﺻﻨﻊ ﻗﻮﻣﻪ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺗﺒﻌﻪ أﺣﺪاﺛﻬﻢ و ﻗﺪ ﻻﻗﺎه ﻣﻦ ﺧﺎﻟﻔﻪ ﻣﻦ ﻗﻮﻣﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪350 :‬‬‫و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻟﻌﺮب ﻓﯽ ﻣﻮاﻃﻦ‪ ،‬ﻣﺮة ﯾﮑﻮن ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺪﯾﻦ و ﻣﺮة ﯾﮑﻮن ﻟﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬أ ﻻ ﺗﺨﺒﺮوﻧﻨﯽ و ﺗﺼـﺪﻗﻮﻧﻨﯽ اﻟﯽ ﻣﺎ ذا ﯾـﺪﻋﻮ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﯾﺪﻋﻮ اﻟﯽ أن ﻧﻌﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ وﺣﺪه ﻻ ﺷـﺮﯾﮏ ﻟﻪ‪ ،‬و ﻧﺨﻠﻊ ﻣﺎ ﮐﺎن ﯾﻌﺒﺪ اﻻﺑﺎء‪ ،‬و ﯾﺪﻋﻮ‬‫اﻟﯽ اﻟﺼﻼة و اﻟﺰﮐﺎة‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﺎ اﻟﺼـﻼة و اﻟﺰﮐﺎة‪ ،‬أ ﻟﻬﻤﺎ وﻗﺖ ﯾﻌﺮف و ﻋﺪد ﯾﻨﺘﻬﯽ إﻟﯿﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺼﻠﻮن ﻓﯽ اﻟﯿﻮم و اﻟﻠﯿﻠﮥ ﺧﻤﺲ ﺻﻠﻮات ﮐﻠﻬﺎ ﻟﻤﻮاﻗﯿﺖ و ﻋﺪد ﻗﺪ‬‫ﺳّﻤﻮه ﻟﻪ‪ ،‬و ﯾﺆدون ﻣﻦ ﮐﻞ ﻣﺎ ﺑﻠﻎ ﻋﺸﺮﯾﻦ ﻣﺜﻘﺎﻻ‪ ،‬و إﺑﻞ ﺑﻠﻐﺖ ﺧﻤﺴﺎ ﺷﺎة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻢ أﺧﺒﺮوه ﺑﺼﺪﻗﮥ اﻻﻣﻮال ﮐّﻠﻬﺎ‪.‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬أ ﻓﺮأﯾﺘﻢ ان أﺧـﺬﻫﺎ أﯾﻦ ﯾﻀـﻌﻬﺎ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺮّدﻫﺎ ﻋﻠﯽ ﻓﻘﺮاﺋﻬﻢ‪ ،‬و ﯾﺄﻣﺮ ﺑﺼـﻠﮥ اﻟﺮﺣﻢ‪ ،‬و وﻓﺎء اﻟﻌﻬـﺪ‪ ،‬و ﺗﺤﺮﯾﻢ اﻟﺰﻧﺎ‪ ،‬و اﻟﺮﺑﺎ و اﻟﺨﻤﺮ‪ ،‬و ﻻ‬‫ﯾﺄﮐﻞ ﻣﺎ ذﺑﺢ ﻟﻐﯿﺮ اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻮ ﻧﺒﯽ ﻣﺮﺳﻞ اﻟﯽ اﻟﻨﺎس ﮐﺎﻓـﮥ‪ ،‬و ﻟﻮ أﺻﺎب اﻟﻘﺒﻂ و اﻟﺮوم ﺗﺒﻌﻮه‪ ،‬و ﻗـﺪ أﻣﺮﻫﻢ ﺑـﺬﻟﮏ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻣﺮﯾﻢ‪ ،‬و ﻫـﺬا اﻟـﺬي ﺗﺼـﻔﻮن ﻣﻨﻪ‬‫ﺑﻌﺜﺖ ﺑﻪ اﻻﻧﺒﯿـﺎء ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و ﺳـﯿﮑﻮن ﻟﻪ اﻟﻌﺎﻗﺒـﮥ ﺣﺘﯽ ﻻ ﯾﻨﺎزﻋﻪ أﺣـﺪ‪ ،‬و ﯾﻈﻬﺮ دﯾﻨﻪ اﻟﯽ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﺨﻒ و اﻟﺤﺎﻓﺮ‪ ،‬و ﻣﻨﻘﻄﻊ اﻟﺒﺤﺮ‪ ،‬و ﯾﻮﺷـﮏ‬‫ﻗﻮﻣﻪ ﯾﺪاﻓﻌﻮﻧﻪ ﺑﺎﻟﺮاح‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻘﻠﻨﺎ ﻟﻮ دﺧﻞ اﻟﻨﺎس ﮐﻠّﻬﻢ ﻣﻌﻪ ﻣﺎ دﺧﻠﻨﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎﻧﻐﺾ رأﺳﻪ و ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺘﻢ ﻓﯽ اﻟﻠﻌﺐ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﯿﻒ ﻧﺴﺒﻪ ﻓﯽ ﻗﻮﻣﻪ؟ ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﻫﻮ أوﺳﻄﻬﻢ ﻧﺴﺒﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺬﻟﮏ اﻟﻤﺴﯿﺢ و اﻻﻧﺒﯿﺎء ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﺗﺒﻌﺚ ﻓﯽ ﻧﺴﺐ ﻗﻮﻣﻬﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﮑﯿﻒ ﺻﺪق ﺣﺪﯾﺜﻪ؟ ﻗﺎل ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﻣﺎ ﯾﺴّﻤﯽ اﻟّﺎ اﻻﻣﯿﻦ ﻣﻦ ﺻﺪﻗﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫اﻧﻈﺮوا ﻓﯽ أﻣﺮﮐﻢ ﺗﺮوﻧﻪ ﯾﺼﺪق ﻓﯿﻤﺎ ﺑﯿﻨﮑﻢ و ﺑﯿﻨﻪ و ﯾﮑﺬب ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 201‬از ‪210‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﻦ اﺗّﺒﻌﻪ؟ ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬اﻻﺣﺪاث‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻢ و اﻟﻤﺴﯿﺢ أﺗﺒﺎع اﻻﻧﺒﯿﺎء ﻗﺒﻠﻪ‪.‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﻓﻤـﺎ ﻓﻌﻠﺖ ﯾﻬﻮد ﯾﺜﺮب ﻓﻬﻢ أﻫـﻞ اﻟﺘﻮراة؟ ﻗﻠﻨـﺎ‪ :‬ﺧـﺎﻟﻔﻮه‪ ،‬ﻓـﺄوﻗﻊ ﺑﻬﻢ ﻓﻘﺘﻠﻬﻢ‪ ،‬و ﺳـﺒﺎﻫﻢ‪ ،‬و ﺗﻔّﺮﻗﻮا ﻓﯽ ﮐـﻞ وﺟﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻫﻢ ﻗﻮم ﺣـّﺴ ﺪ‬‫ﺣﺴﺪوه‪ ،‬أﻣﺎ اﻧﻬﻢ ﯾﻌﺮﻓﻮن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪351 :‬‬‫ﻣﻦ أﻣﺮه ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﻧﻌﺮف‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻤﻐﯿﺮة‪ :‬ﻓﻘﻤﻨﺎ ﻣﻦ ﻋﻨﺪه و ﻗﺪ ﺳﻤﻌﻨﺎ ﮐﻼﻣﺎ ذﻟﻠﻨﺎ ﻟﻤﺤﻤﺪ و ﺧﻀّﻌﻨﺎ‪ ،‬و ﻗﻠﻨﺎ‪:‬‬‫ﻣﻠﻮك اﻟﻌﺠﻢ ﯾﺼّﺪﻗﻮﻧﻪ و ﯾﺨﺎﻓﻮﻧﻪ ﻓﯽ ﺑﻌﺪ أرﺣﺎﻣﻬﻢ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻧﺤﻦ أﻗﺮﺑﺎؤه و ﺟﯿﺮاﻧﻪ ﻟﻢ ﻧﺪﺧﻞ ﻣﻌﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺟﺎءﻧﺎ داﻋﯿﺎ اﻟﯽ ﻣﻨﺎزﻟﻨﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻤﻐﯿﺮة‪ :‬ﻓﺮﺟﻌﻨﺎ اﻟﯽ ﻣﻨﺰﻟﻨﺎ‪ ،‬ﻓﺄﻗﻤﺖ ﺑﺎﻻﺳـﮑﻨﺪرﯾﮥ ﻻ أدع ﮐﻨﯿﺴـﮥ اﻻ دﺧﻠﺘﻬﺎ و ﺳﺄﻟﺖ أﺳﺎﻗﻔﻬﺎ ﻣﻦ ﻗﺒﻄﻬﺎ و روﻣﻬﺎ ﻋﻤﺎ ﯾﺠﺪون ﻣﻦ ﺻـﻔﮥ‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﮐﺎن اﺳـﻘﻒ ﻣﻦ اﻟﻘﺒﻂ ﻫﻮ رأس ﮐﻨﯿﺴـﮥ أﺑﯽ ﯾﺤﻨﺲ‪ ،‬ﮐﺎﻧﻮا ﯾﺄﺗﻮﻧﻪ ﺑﻤﺮﺿﺎﻫﻢ‪ ،‬ﻓﯿﺪﻋﻮ ﻟﻬﻢ ﻟﻢ ار أﺣﺪا ﻗﻂ‬‫ﯾﺼﻠﯽ اﻟﺼﻠﻮة اﻟﺨﻤﺲ أﺷﺪ اﺟﺘﻬﺎدا ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﯽ ﻫﻞ ﺑﻘﯽ أﺣـﺪ ﻣﻦ اﻻﻧﺒﯿﺎء؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ آﺧﺮ اﻻﻧﺒﯿﺎء ﻟﯿﺲ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ ﻋﯿﺴـﯽ أﺣـﺪ و ﻫﻮ ﻧﺒﯽ ﻗﺪ أﻣﺮﻧﺎ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﺎﺗﺒﺎﻋﻪ‪ ،‬و‬‫ﻫﻮ اﻟﻨﺒﯽ اﻻﻣﯽ اﻟﻌﺮﺑﯽ اﺳـﻤﻪ أﺣﻤـﺪ‪ ،‬ﻟﯿﺲ ﺑﺎﻟﻄﻮﯾﻞ و ﻻ ﺑﺎﻟﻘﺼـﯿﺮ‪ ،‬ﻓﯽ ﻋﯿﻨﯿﻪ ﺣﻤﺰة‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﺑﺎﻻﺑﯿﺾ و ﻻ ﺑﺎﻵدم‪ ،‬ﯾﻌﻔﯽ ﺷـﻌﺮه‪ ،‬و ﯾﻠﺒﺲ ﻣﺎ‬‫ﻏﻠـﻆ ﻣﻦ اﻟﺜﯿـﺎب‪ ،‬و ﯾﺠﺘﺰئ ﺑﻤـﺎ ﻟﻘﯽ ﻣﻦ اﻟﻄﻌـﺎم ﺳـﯿﻔﻪ ﻋﻠﯽ ﻋـﺎﺗﻘﻪ‪ ،‬و ﻻـ ﯾﺒـﺎﻟﯽ ﻣﻦ ﻻـ ﻓﯽ‪ ،‬ﯾﺒﺎﺷـﺮ اﻟﻘﺘﺎل ﺑﻨﻔﺴﻪ و ﻣﻌﻪ أﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﯾﻔـﺪوﻧﻪ‬‫ﺑﺄﻧﻔﺴـﻬﻢ‪ ،‬ﻫﻢ ﻟﻬﻢ أﺷـﺪ ﺣﺒﺎ ﻣﻦ أوﻻدﻫﻢ و آﺑﺎﺋﻬﻢ‪ ،‬ﯾﺨﺮج ﻣﻦ أرض اﻟﻘﺮظ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺣﺮم ﯾﺄﺗﯽ اﻟﯽ ﺣﺮم‪ ،‬ﯾﻬﺎﺟﺮ اﻟﯽ أرض ﺳـﺒﺎخ و ﻧﺨﻞ‪،‬‬‫ﯾﺪﯾﻦ ﺑﺪﯾﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﻤﻐﯿﺮة ﺑﻦ ﺷـﻌﺒﮥ‪ :‬زدﻧﯽ ﻓﯽ ﺻـﻔﺘﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﯾﺄﺗﺰر ﻋﻠﯽ وﺳـﻄﻪ‪ ،‬و ﯾﻐﺴﻞ أﻃﺮاﻓﻪ‪ ،‬و ﯾﺨﺺ ﺑﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﺺ ﺑﻪ اﻻﻧﺒﯿﺎء ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬ﮐﺎن اﻟﻨﺒﯽ ﯾﺒﻌﺚ‬‫اﻟﯽ ﻗﻮﻣﻪ‪ ،‬و ﯾﺒﻌﺚ اﻟﯽ اﻟﻨـﺎس ﮐﺎﻓـﮥ‪ ،‬و ﺟﻌﻠﺖ ﻟﻪ اﻻـرض ﻣﺴـﺠﺪا و ﻃﻬﻮرا‪ ،‬أﯾﻨﻤﺎ أدرﮐﺘﻪ اﻟﺼـﻠﻮة ﺗﯿﻤﻢ و ﺻـﻠﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﺎن ﻗﺒﻠﻪ ﻣﺸـﺪدا‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻻ ﯾﺼﻠﻮن اﻻ ﻓﯽ اﻟﮑﻨﺎﺋﺲ و اﻟﺒﯿﻊ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻤﻐﯿﺮة‪ :‬ﻓﻮﻋﯿﺖ ذﻟﮏ ﮐﻠﻪ‪ ،‬ﻣﻦ ﻗﻮﻟﻪ‪ ،‬و ﻗﻮل ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻣﺎ ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻦ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻓﺬﮐﺮ اﻟﻮاﻗﺪي ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻃﻮﯾﻼ ﻓﯽ رﺟﻮﻋﻪ ﻣﻦ ﻋﻨﺪ اﻟﻤﻘﻮﻗﺲ و ﯾﺠﯿﺌﻪ اﻟﯽ اﻟﻨﺒﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪352 :‬‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻗـﺎل‪ :‬ﻓﺄﺳـﻠﻤﺖ ﺛﻢ أﺧﺒﺮﺗﻪ ﺑﻤﺎ ﻗﺎل اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬و ﺑﻤﺎ ﻗﺎﻟﺖ اﻻﺳﺎﻗﻔـﮥ اﻟـﺬﯾﻦ ﮐﻨﺖ اﺳﺎﺋﻠﻬﻢ و أﺳـﻤﻊ ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ رؤﺳﺎء‬‫اﻟﻘﺒﻂ و اﻟﺮوم‪ ،‬ﻓﺄﻋﺠﺐ ذﻟﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و أﺣﺐ أن ﯾﺴﻤﻌﻪ أﺻﺤﺎﺑﻪ و ﮐﻨﺖ اﺣﺪﺛﻬﻢ ذﻟﮏ ﻓﯽ اﻟﯿﻮﻣﯿﻦ و ﻟا ﺜﻼﺛﮥ‪.‬‬‫و ﻣﺜﻠﻪ ﻣﺎ ذﮐﺮه اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﻐﺪادي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻦ ﺷﻘﯿﺮ اﻟﻨﺤﻮي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ ﻧﺎﺻﺢ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‬‫اﻟﻮاﻗﺪي ]‪[1‬‬‫ﻣﺸﺎﺑﻬﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎ اﺑﻮ ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﺣﺮب ﺑﻦ أﻣّﯿﮥ‬‫»و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ )اﺑﻮ ﺳـﻔﯿﺎن( ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌـﺪوان‪ ،‬ﮐﻪ او ﻫﻢ در ﺣـﺎل ﮐﻔﺮ ﻇـﺎﻫﺮي‪ ،‬روﺑﺮوي ﻫﺮﻗﻞ ﻣﻠﮏ روم‪ ،‬ﺑﯿﺎن ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺑﺎﻫﺮه و ﻣﺂﺛﺮ‬‫ﻓﺎﺧﺮه ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﺨﺎري در »ﺻﺤﯿﺢ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ اﻟﯿﻤﺎن اﻟﺤﮑﻢ ﺑﻦ ﻧﺎﻓﻊ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﺷـﻌﯿﺐ ﻋﻦ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬ﻗﺎل أﺧﺒﺮﻧﯽ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺘﺒﮥ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد‪ ،‬أن ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﺎس أﺧﺒﺮه‪ ،‬أن أﺑﺎ ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﺣﺮب‪ ،‬أﺧﺒﺮه أن ﻫﺮﻗﻞ أرﺳﻞ إﻟﯿﻪ ﻓﯽ رﮐﺐ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬و ﮐﺎﻧﻮا ﺗﺠﺎرا ﺑﺎﻟﺸﺎم‪ ،‬ﻓﯽ اﻟﻤﺪة اﻟﺘﯽ ﮐﺎن رﺳﻮل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 202‬از ‪210‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﺎد ]‪ [2‬ﻓﯿﻬﺎ أﺑﺎ ﺳﻔﯿﺎن و ﮐﻔﺎر ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬ﻓﺄﺗﻮه و ﻫﻢ ﺑﺎﯾﻠﯿﺎء‪ ،‬ﻓﺪﻋﺎﻫﻢ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺴﻪ‪ ،‬و ﺣﻮﻟﻪ ﻋﻈﻤﺎء اﻟﺮوم‪ ،‬ﺛﻢ دﻋﺎﻫﻢ‬‫و دﻋﺎ ﺗﺮﺟﻤﺎﻧﻪ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬أﯾﮑﻢ أﻗﺮب ﻧﺴﺒﺎ ﺑﻬﺬا اﻟﺮﺟﻞ اﻟﺬي ﯾﺰﻋﻢ أﻧﻪ ﻧﺒﯽ؟ ﻗﺎل أﺑﻮ ﺳﻔﯿﺎن‪:‬‬‫ﻓﻘﻠﺖ أﻧﺎ أﻗﺮﺑﻬﻢ ﻧﺴﺒﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أدﻧﻮه ﻣﻨﯽ‪ ،‬و ﻗﺮﺑﻮا أﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﻓﺎﺟﻌﻠﻮﻫﻢ ﻋﻨﺪ ﻇﻬﺮه‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل ﻟﺘﺮﺟﻤﺎﻧﻪ‪ :‬ﻗﻞ ﻟﻬﻢ‪ :‬اﻧﯽ ﺳﺎﺋﻞ ﻫـﺬا ﻋﻦ ﻫﺬا اﻟﺮﺟﻞ‪ ،‬ﻓﺎن ﮐﺬﺑﻨﯽ ﻓﮑﺬﺑﻮه‪ ،‬ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ ﻻ اﻟﺤﯿﺎء ﻣﻦ أن ﯾﺄﺛﺮوا ﻋﻠﯽ ﮐﺬﺑﺎ‪ ،‬ﻟﮑﺬﺑﺖ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫]‪ [1‬دﻻﺋﻞ اﻟﻨﺒﻮة ص ‪ 49‬اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺨﺎﻣﺲ ﻓﯽ ذﮐﺮ اﺷﺘﻬﺎر ﺧﺒﺮه )ص( ﻋﻨﺪ ﻣﻠﻮك اﻟﯿﻤﻦ‬‫]‪ [2‬ﻣﺎد اﻟﻔﺮﯾﻘﺎن‪ :‬اﺗﻔﻘﺎ ﻋﻠﯽ أﺟﻞ اﻟﺪﯾﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪353 :‬‬‫ﺛﻢ ﮐﺎن أول ﻣﺎ ﺳﺄﻟﻨﯽ ﻋﻨﻪ أن ﻗﺎل‪ :‬ﮐﯿﻒ ﻧﺴﺒﻪ ﻓﯿﮑﻢ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻫﻮ ﻓﯿﻨﺎ ذو ﻧﺴﺐ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻬﻞ ﻗﺎل ﻫﺬا اﻟﻘﻮل ﻣﻨﮑﻢ أﺣﺪ ﻗﻂ ﻗﺒﻠﻪ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻻ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻬﻞ ﮐﺎن ﻣﻦ آﺑﺎﺋﻪ ﻣﻦ ﻣﻠﮏ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻻ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺄﺷﺮاف اﻟﻨﺎس اﺗﺒﻌﻮه أم ﺿﻌﻔﺎﺋﻬﻢ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑﻞ ﺿﻌﻔﺎﺋﻬﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬أ ﯾﺰﯾﺪون أم ﯾﻨﻘﺼﻮن؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑﻞ ﯾﺰﯾﺪون‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻬﻞ ﯾﺮﺗﺪ أﺣﺪ ﻣﻨﻬﻢ ﺳﺨﻄﮥ ﻟﺪﯾﻨﻪ ﺑﻌﺪ أن ﯾﺪﺧﻞ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻻ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻬﻞ ﮐﻨﺘﻢ ﺗﺘﻬﻤﻮﻧﻪ ﺑﺎﻟﮑﺬب ﻗﺒﻞ أن ﯾﻘﻮل ﻣﺎ ﻗﺎل؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻻ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻬﻞ ﯾﻐﺪر؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻻ‪ ،‬و ﻧﺤﻦ ﻣﻨﻪ ﻓﯽ ﻣﺪة ﻻ ﻧﺪري ﻣﺎ ﻫﻮ ﻓﺎﻋﻞ ﻓﯿﻬﺎ ﻗﺎل‪:‬‬‫و ﻟﻢ ﺗﻤﮑﻨﯽ ﮐﻠﻤﮥ ادﺧﻞ ﻓﯿﻬﺎ ﺷﯿﺌﺎ ﻏﯿﺮ ﻫﺬه اﻟﮑﻠﻤﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻬﻞ ﻗﺎﺗﻠﺘﻤﻮه؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻧﻌﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﮑﯿﻒ ﮐﺎن ﻗﺘﺎﻟﮑﻢ اﯾﺎه؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬اﻟﺤﺮب ﺑﯿﻨﻨﺎ و ﺑﯿﻨﻪ ﺳﺠﺎل ﯾﻨﺎل ﻣﻨﺎ و ﻧﻨﺎل ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﻣـﺎ ذا ﯾـﺄﻣﺮﮐﻢ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻋﺒـﺪوا اﻟﱠﻠﻪ وﺣـﺪه‪ ،‬و ﻻـ ﻧﺸـﺮﮐﻮا ﺑﻪ ﺷـﯿﺌﺎ و اﺗﺮﮐﻮا ﻣﺎ ﯾﻘﻮل آﺑﺎؤﮐﻢ‪ ،‬و ﯾﺄﻣﺮﻧﺎ ﺑﺎﻟﺼـﻼة‪ ،‬و اﻟﺼـﺪق‪ ،‬و‬‫اﻟﻌﻔﺎف‪ ،‬و اﻟﺼﻠﮥ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻠﺘﺮﺟﻤﺎن‪ :‬ﻗﻞ ﻟﻪ‪ :‬ﺳﺄﻟﺘﮏ ﻋﻦ ﻧﺴﺒﻪ ﻓﺬﮐﺮت أﻧﻪ ﻓﯿﮑﻢ ذو ﻧﺴﺐ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ اﻟﺮﺳﻞ ﺗﺒﻌﺚ ﻓﯽ ﻧﺴﺐ ﻗﻮﻣﻬﺎ‪.‬‬‫و ﺳﺄﻟﺘﮏ ﻫﻞ ﻗﺎل أﺣﺪ ﻣﻨﮑﻢ ﻫﺬا اﻟﻘﻮل؟ ﻓﺬﮐﺮت أن ﻻ‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻟﻮ ﮐﺎن أﺣﺪ ﻗﺎل ﻫﺬا اﻟﻘﻮل ﻗﺒﻠﻪ ﻟﻘﻠﺖ رﺟﻞ ﯾﺄﺗﺴﯽ ﺑﻘﻮل ﻗﯿﻞ ﻗﺒﻠﻪ‪.‬‬‫و ﺳﺄﻟﺘﮏ ﻫﻞ ﮐﺎن ﻣﻦ آﺑﺎﺋﻪ ﻣﻦ ﻣﻠﮏ ﻓﺬﮐﺮت أن ﻻ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻓﻠﻮ ﮐﺎن ﻣﻦ آﺑﺎﺋﻪ ﻣﻦ ﻣﻠﮏ ﻗﻠﺖ رﺟﻞ ﯾﻄﻠﺐ ﻣﻠﮏ أﺑﯿﻪ‪.‬‬‫و ﺳﺄﻟﺘﮏ ﻫﻞ ﮐﻨﺘﻢ ﺗﺘﻬﻤﻮﻧﻪ ﺑﺎﻟﮑـﺬب ﻗﺒﻞ أن ﯾﻘﻮل ﻣﺎ ﻗﺎل‪ ،‬ﻓـﺬﮐﺮت أن ﻻ‪ ،‬ﻓﻘـﺪ أﻋﺮف أﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﯿـﺬر اﻟﮑﺬب ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس و ﯾﮑﺬب‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪354 :‬‬‫و ﺳﺄﻟﺘﮏ أﺷﺮاف اﻟﻨﺎس اﺗﺒﻌﻮه أم ﺿﻌﻔﺎؤﻫﻢ؟ ﻓﺬﮐﺮت أن ﺿﻌﻔﺎﺋﻬﻢ اﺗﺒﻌﻮه‪ ،‬و ﻫﻢ أﺗﺒﺎع اﻟﺮﺳﻞ‪.‬‬‫و ﺳﺄﻟﺘﮏ أ ﯾﺰﯾﺪون أم ﯾﻨﻘﺼﻮن؟ ﻓﺬﮐﺮت أﻧﻬﻢ ﯾﺰﯾﺪون‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ أﻣﺮ اﻻﯾﻤﺎن ﺣﺘﯽ ﯾﺘﻢ‪.‬‬‫و ﺳﺄﻟﺘﮏ أ ﯾﺮﺗﺪ أﺣﺪ ﺳﺨﻄﮥ ﻟﺪﯾﻨﻪ ﺑﻌﺪ أن ﯾﺪﺧﻞ ﻓﯿﻪ؟ ﻓﺬﮐﺮت أن ﻻ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ اﻻﯾﻤﺎن ﺣﯿﻦ ﺗﺨﺎﻟﻂ ﺑﺸﺎﺷﺘﻪ اﻟﻘﻠﻮب‪.‬‬‫و ﺳﺄﻟﺘﮏ ﻫﻞ ﯾﻐﺪر؟ ﻓﺬﮐﺮت أن ﻻ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ اﻟﺮﺳﻞ ﻻ ﺗﻐﺪر‪.‬‬‫و ﺳﺄﻟﺘـﮏ ﺑﻤـﺎ ﯾﺄﻣﺮﮐﻢ؟ ﻓـﺬﮐﺮت أﻧﻪ ﯾﺄﻣﺮﮐﻢ أن ﺗﻌﺒـﺪوا اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻻ ﺗﺸـﺮﮐﻮا ﺑﻪ ﺷـﯿﺌﺎ‪ ،‬و ﯾﻨﻬﺎﮐﻢ ﻋﻦ ﻋﺒﺎدة اﻻوﺛﺎن‪ ،‬و ﯾﺄﻣﺮﮐﻢ ﺑﺎﻟﺼـﻼة‪ ،‬و‬‫اﻟﺼـﺪق‪ ،‬و اﻟﻌﻔﺎف‪ ،‬ﻓﺎن ﮐﺎن ﻣﺎ ﺗﻘﻮل ﺣﻘﺎ‪ ،‬ﻓﯿﻤﻠﮏ ﻣﻮﺿﻊ ﻗـﺪﻣﯽ ﻫﺎﺗﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺪ ﮐﻨﺖ أﻋﻠﻢ أﻧﻪ ﺧﺎرج‪ ،‬و ﻟﻢ أﮐﻦ أﻇﻦ أﻧﻪ ﻣﻨﮑﻢ‪ ،‬ﻓﻠﻮ أﻧﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 203‬از ‪210‬‬‫أﻋﻠﻢ اﻧﯽ أﺧﻠﺺ إﻟﯿﻪ ﻟﺘﺠﺸﻤﺖ ﻟﻘﺎﺋﻪ‪ ،‬و ﻟﻮ ﮐﻨﺖ ﻋﻨﺪه ﻟﻐﺴﻠﺖ ﻋﻦ ﻗﺪﻣﯿﻪ‪.‬‬‫ﺛﻢ دﻋﺎ ﺑﮑﺘﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻟﺬي ﺑﻌﺚ ﺑﻪ ﻣﻊ دﺣﯿﮥ اﻟﮑﻠﺒﯽ اﻟﯽ ﻋﻈﯿﻢ ﺑﺼـﺮي‪ ،‬ﻓﺪﻓﻌﻪ ﻋﻈﯿﻢ ﺑﺼـﺮي اﻟﯽ ﻫﺮﻗﻞ ﻓﻘﺮأه‬‫ﻓﺎذا ﻓﯿﻪ‪ :‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﻣﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ اﻟﯽ ﻫﺮﻗﻞ ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺮوم‪ ،‬اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯽ ﻣﻦ اﺗﺒﻊ اﻟﻬﺪي‪ ،‬أﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻓﺎﻧﯽ أدﻋﻮك‬‫ﺑﺪﻋﺎﯾﮥ اﻻﺳﻼم‪ ،‬أﺳﻠﻢ ﺗﺴﻠﻢ‪ ،‬ﯾﺆﺗﮏ اﻟﱠﻠﻪ أﺟﺮك ﻣﺮﺗﯿﻦ ﻓﺎن ﺗﻮﻟﯿﺖ ﻓﺎن ﻋﻠﯿﮏ اﺛﻢ اﻻرﯾﺴﯿﯿﻦ ]‪.[1‬‬‫و ]‪ [1‬اﻟﯿﺮﯾﺴـﯿﯿﻦ و اﻻرﯾﺴـﯿﯿﻦ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﯿﺎء و ﮐﺴـﺮ اﻟﺮاء و ﺳـﮑﻮن اﻟﯿﺎء ﺟﻤﻊ اﻟﯿﺮﯾﺲ ﻋﻠﯽ و زن ﻓﻌﯿﻞ و ﻗﺪ ﯾﻘﻠﺐ اﻟﯿﺎء اﻻوﻟﯽ ﻫﻤﺰة و روي‬‫أﯾﻀﺎ ﺑﯿﺎﺋﯿﻦ ﺑﻌﺪ اﻟﺴﯿﻦ ﺟﻤﻊ ﯾﺮﯾﺴﯽ و اﻟﻤﺮاد اﻟﺰارﻋﻮن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪355 :‬‬‫ﯾﺎ َأْﻫَﻞ اﻟ ِْﮑﺘﺎِب َﺗﻌﺎﻟَْﻮا ِإﻟﯽ َﮐﻠَِﻤـ ٍﮥ َﺳﻮاٍء ﺑَﯿَْﻨﻨﺎ َو ﺑَﯿَْﻨُﮑْﻢ َأﻟﱠﺎ َﻧْﻌﺒـُ َﺪ ِإﻟﱠﺎ اﻟﱠﻠَﻪ َو ﻻ ﻧُْﺸـ ِﺮَك ﺑ ِِﻪ َﺷـ ﯿْﺌًﺎ َو ﻻ َﯾﱠﺘـِﺨ َﺬ ﺑَْﻌـُﻀ ﻨﺎ ﺑَْﻌﻀًﺎ َأْرﺑﺎﺑًﺎ ﻣِْﻦ ُدوِن اﻟﱠﻠِﻪ َﻓِﺈْن‬‫َﺗَﻮﻟﱠْﻮا َﻓُﻘﻮﻟ ُﻮا اْﺷَﻬُﺪوا ﺑ َِﺄﱠﻧﺎ ُﻣْﺴﻠُِﻤﻮَن‬‫]‪.[1‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﺳـﻔﯿﺎن‪ :‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺎل ﻣﺎ ﻗﺎل‪ ،‬و ﻓﺮغ ﻣﻦ ﻗﺮاءة اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬ﮐﺜﺮ ﻋﻨـﺪه اﻟﺼـﺨﺐ ]‪ [2‬ﻓﺎرﺗﻔﻌﺖ اﻻﺻﻮات‪ ،‬و اﺧﺮﺟﻨﺎ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻻﺻـﺤﺎﺑﯽ ﺣﯿﻦ‬‫اﺧﺮﺟﻨـﺎ‪ :‬ﻟﻘـﺪ أﻣﺮ أﻣﺮ اﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺒﺸـﮥ أﻧﻪ ﯾﺨﺎﻓﻪ ﻣﻠﮏ ﺑﻨﯽ اﻻﺻـﻔﺮ‪ ،‬ﻓﻤﺎ زﻟﺖ ﻣﻮﻗﻨﺎ أﻧﻪ ﺳـﯿﻈﻬﺮ ﺣﺘﯽ أدﺧﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬و ﮐﺎن اﺑﻦ‬
‫اﻟﻨﺎﻃﻮر ﺻﺎﺣﺐ اﯾﻠﯿﺎء و ﻫﺮﻗﻞ ﺳﻘﻒ ﻋﻠﯽ ﻧﺼﺎري اﻟﺸﺎم ﯾﺤﺪث أن ﻫﺮﻗﻞ ﺣﯿﻦ ﻗﺪم اﯾﻠﯿﺎء أﺻﺒﺢ ﯾﻮﻣﺎ ﺧﺒﯿﺚ اﻟﻨﻔﺲ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺑﻌﺾ ﺑﻄﺎرﻗﺘﻪ‪:‬‬‫ﻗـﺪ اﺳـﺘﻨﮑﺮﻧﺎ ﻫﯿﺌﺘﮏ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻨﺎﻃﻮر‪ :‬و ﮐﺎن ﻫﺮﻗﻞ ﺣﺰاء ]‪ [3‬ﯾﻨﻈﺮ ﻓﯽ اﻟﻨﺠﻮم‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻟﻬﻢ ﺣﯿﻦ ﺳـﺄﻟﻮه‪ :‬اﻧﯽ رأﯾﺖ اﻟﻠﯿﻠـﮥ ﺣﯿﻦ ﻧﻈﺮت ﻓﯽ‬‫اﻟﻨﺠﻮم ﻣﻠـﮏ اﻟﺨﺘـﺎن ﻗـﺪ ﻇﻬﺮ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﯾﺨﺘﺘﻦ ﻣﻦ ﻫـﺬه اﻻﻣـﮥ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻟﯿﺲ ﯾﺨﺘﺘﻦ اﻻ اﻟﯿﻬﻮد ﻓﻼ ﯾﻬﻤﻨﮏ ﺷﺄﻧﻬﻢ و اﮐﺘﺐ اﻟﯽ ﻣـﺪاﺋﻦ ﻣﻠﮑﮏ‬‫ﻓﻠﯿﻘﺘﻠﻮا ﻣﻦ ﻓﯿﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﯿﻬﻮد‪ ،‬ﻓﺒﯿﻨـﺎﻫﻢ ﻋﻠﯽ أﻣﺮه اﺗﯽ ﻫﺮﻗـﻞ ﺑﺮﺟﻞ أرﺳﻞ ﺑﻪ ﻣﻠﮏ ﻏﺴﺎن‪ ،‬ﯾﺨﺒﺮ ﻋﻦ ﺧﺒﺮ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‬‫ﻓﻠﻤـﺎ اﺳـﺘﺨﺒﺮه ﻫﺮﻗـﻞ ﻗـﺎل‪ :‬اذﻫﺒﻮا ﻓﺎﻧﻈﺮوا أ ﻣﺨﺘﺘﻦ ﻫﻮ أم ﻻ‪ ،‬ﻓﻨﻈﺮوا إﻟﯿﻪ ﻓﺤـﺪﺛﻮه أﻧﻪ ﻣﺨﺘﺘﻦ‪ ،‬و ﺳﺄﻟﻪ ﻋﻦ اﻟﻌﺮب ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻢ ﯾﺨﺘﺘﻨﻮن‪ ،‬ﻓﻘﺎل‬‫ﻫﺮﻗﻞ‪ :‬ﻫﺬا ﻣﻠﮏ ﻫﺬه اﻻﻣﮥ ﻗﺪ ﻇﻬﺮ‪ ،‬ﺛﻢ ﮐﺘﺐ ﻫﺮﻗﻞ اﻟﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﻟﻪ ﺑﺮوﻣﯿﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻧﻈﯿﺮه ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ و ﺻﺎر ﻫﺮﻗﻞ اﻟﯽ ﺣﻤﺺ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺮم ]‪[4‬‬‫ﺣﻤﺺ ﺣﺘﯽ أﺗﺎه ﮐﺘﺎب ﻣﻦ ﺻﺎﺣﺒﻪ‪ ،‬ﯾﻮاﻓﻖ رأي ﻫﺮﻗﻞ ﻋﻠﯽ ﺧﺮوج اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و أﻧﻪ ﻧﺒﯽ‪ ،‬ﻓﺄذن ﻫﺮﻗﻞ ﻟﻌﻈﻤﺎء اﻟﺮوم ﻓﯽ‬‫دﺳﮑﺮة ]‪ [5‬ﻟﻪ ﺑﺤﻤﺺ ﺛﻢ أﻣﺮ ﺑﺄﺑﻮاﺑﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻐﻠﻘﺖ‪ ،‬ﺛﻢ أﻃﻠﻊ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ]‪ [1‬آل ﻋﻤﺮان ‪.64‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺼﺨﺐ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺼﺎد و اﻟﺨﺎء‪ :‬اﺧﺘﻼط اﻻﺻﻮات‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺤﺰاء‪ :‬ﻟا ﮑﺎﻫﻦ‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻟﻢ ﺗﺮم‪ :‬أي ﻟﻢ ﯾﻔﺎرق ﻣﻦ رام ﯾﺮﯾﻢ اﻟﻤﮑﺎن‪ :‬ﻓﺎرﻗﻪ‬‫]‪ [5‬اﻟﺪﺳﮑﺮة ﺑﻀﻢ اﻟﺪال‪ :‬ﺑﻨﺎء ﮐﺎﻟﻘﺼﺮ ﺣﻮﻟﻪ ﺑﯿﻮت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪356 :‬‬‫ﻣﻌﺸـﺮ اﻟﺮوم ﻫـﻞ ﻟﮑـﻢ ﻓﯽ اﻟﻔﻼـح و اﻟﺮﺷـﺪ‪ ،‬و أن ﯾﺜﺒﺖ ﻣﻠﮑﮑﻢ؟ ﻓﺘﺒـﺎﯾﻌﻮا ﻫـﺬا اﻟﻨـﺒﯽ ﻓﺤـﺎﺻﻮا ]‪ [1‬ﺣﯿﺼـﮥ ﺣﻤﺮ اﻟﻮﺣﺶ اﻟﯽ اﻻـﺑﻮاب‪،‬‬‫ﻓﻮﺟـﺪوﻫﺎ ﻗـﺪ ﻏﻠﻘﺖ ﻓﻠﻤﺎ رأي ﻫﺮﻗﻞ ﻧﻔﺮﺗﻬﻢ‪ ،‬و أﯾﺲ ﻣﻦ اﻻﯾﻤﺎن‪ ،‬ﻗﺎل ردوﻫﻢ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻧﯽ ﻗﻠﺖ ﻣﻘﺎﻟﺘﯽ آﻧﻔﺎ أﺧﺘﺒﺮ ﺑﻬﺎ ﺷـﺪﺗﮑﻢ ﻋﻠﯽ‬‫دﯾﻨﮑﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺪ رأﯾﺖ ﻓﺴﺠﺪوا ﻟﻪ و رﺿﻮا ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﮑﺎن ذﻟﮏ آﺧﺮ ﺷﺄن ﻫﺮﻗﻞ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ رواه ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ ﮐﯿﺴﺎن و ﯾﻮﻧﺲ و ﻣﻌﻤﺮ ﻋﻦ اﻟﺰﻫﺮي ]‪.[2‬‬‫»و ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺠﺎج در »ﺻﺤﯿﺢ« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ راﻓﻊ‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿـﺪ‪) ،‬و اﻟﻠﻔﻆ ﻻﺑﻦ راﻓﻊ( ﻗﺎل اﺑﻦ راﻓﻊ‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻋﻤﺮ ﺣـﺪﺛﻨﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻵﺧﺮان‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮزاق‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﻌﻤﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﯿﺪاﻟّﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺘﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬أن أﺑﺎ‬‫ﺳﻔﯿـﺎن أﺧﺒﺮه ﻣﻦ ﻓﯿﻪ اﻟﯽ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬اﻧﻄﻠﻘﺖ ﻓﯽ اﻟﻤـﺪة اﻟﺘﯽ ﮐـﺎﻧﺖ ﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯿﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺒﯿﻨﺎ أﻧﺎ ﺑﺎﻟﺸﺎم‪ ،‬إذ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 204‬از ‪210‬‬‫ﺟﯽء ﺑﮑﺘﺎب ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻟﯽ ﻫﺮﻗﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﺎن دﺣﯿـﮥ اﻟﮑﻠﺒﯽ ﺟﺎء ﺑﻪ‪ ،‬ﻓـﺪﻓﻌﻪ اﻟﯽ ﻋﻈﯿﻢ ﺑﺼـﺮي‪ ،‬ﻓﺪﻓﻌﻪ ﻋﻈﯿﻢ‬‫ﺑﺼﺮي اﻟﯽ ﻫﺮﻗﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻫﺮﻗﻞ‪ :‬ﻫﻞ ﻫﯿﻬﻨﺎ أﺣﺪ ﻣﻦ ﻗﻮم ﻫﺬا اﻟﺮﺟﻞ اﻟﺬي ﯾﺰﻋﻢ أﻧﻪ ﻧﺒﯽ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻌﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓـﺪﻋﯿﺖ ﻓﯽ ﻧﻔﺮ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬ﻓﺪﺧﻠﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﻫﺮﻗﻞ‪ ،‬و ﺟﻠﺴـﻨﺎ ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﯾﮑﻢ اﻗﺮب ﻧﺴـﺒﺎ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﺮﺟﻞ اﻟﺬي ﯾﺰﻋﻢ اﻧﻪ ﻧﺒﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‬‫اﺑﻮ ﺳﻔﯿﺎن‪ :‬ﻓﻘﻠﺖ‪:‬‬‫اﻧﺎ ﻓﺎﺟﻠﺴﻮﻧﯽ ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ‪ ،‬و اﺟﻠﺴﻮا اﺻـﺤﺎﺑﯽ ﺧﻠﻔﯽ‪ ،‬ﺛﻢ دﻋﺎ ﺑﺘﺮﺟﻤﺎﻧﻪ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﻗﻞ ﻟﻬﻢ اﻧﯽ ﺳﺎﺋﻞ ﻫﺬا ﻋﻦ اﻟﺮﺟﻞ ﯾﺰﻋﻢ اﻧﻪ ﻧﺒﯽ‪ ،‬ﻓﺎل ﮐﺬﺑﻨﯽ‬‫ﻓﮑﺬﺑﻮه‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﻘﺎل اﺑﻮ ﺳﻔﯿﺎن‪ :‬و اﯾﻢ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻮ ﻻ ﻣﺨﺎﻓﮥ ان ﯾﺆﺛﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺬب ﻟﮑﺬﺑﺖ‪ [1] .‬ﺣﺎﺻﻮا‪ :‬ﻋﺪﻟﻮا و ﺣﺎدوا و ﻓﺮوا‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري ج ‪ 1‬ص ‪.5‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪357 :‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل ﻟﺘﺮﺟﻤﺎﻧﻪ‪ :‬ﺳﻠﻪ ﮐﯿﻒ ﺣﺴﺒﻪ ﻓﯿﮑﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻓﯿﻨﺎ ذو ﺣﺴﺐ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻬﻞ ﮐﺎن ﻣﻦ آﺑﺎﺋﻪ ﻣﻠﮏ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻻ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻬﻞ ﮐﻨﺘﻢ ﺗﺘﻬﻤﻮﻧﻪ ﺑﺎﻟﮑﺬب ﻗﺒﻞ ان ﯾﻘﻮل ﻣﺎ ﻗﺎل؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻻ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﻦ ﯾﺘﺒﻌﻪ‪ ،‬اﺷﺮاف اﻟﻨﺎس أم ﺿﻌﻔﺎؤﻫﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑﻞ ﺿﻌﻔﺎؤﻫﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬أ ﯾﺰﯾﺪون أم ﯾﻨﻘﺼﻮن؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻻ‪ ،‬ﺑﻞ ﯾﺰﯾﺪون‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻞ ﯾﺮﺗﺪ اﺣﺪ ﻣﻨﻬﻢ ﻋﻦ دﯾﻨﻪ ﺑﻌﺪ ان ﯾﺪﺧﻞ ﻓﯿﻪ ﺳﺨﻄﮥ ﻟﻪ؟ ﻗﺎل ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻻ ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻬﻞ ﻗﺎﺗﻠﺘﻤﻮه؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻧﻌﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﮑﯿﻒ ﮐﺎن ﻗﺘﺎﻟﮑﻢ اﯾﺎه؟ ﻗﺎل ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﮑﻮن اﻟﺤﺮب ﺑﯿﻨﻨﺎ و ﺑﯿﻨﻪ ﺳﺒﺤﺎ ﻻ ]‪ [1‬ﯾﺼﯿﺐ ﻣﻨﺎ و ﻧﺼﯿﺐ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻬﻞ ﯾﻐﺪر؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻻ و ﻧﺤﻦ ﻣﻨﻪ ﻓﯽ ﻣﺪة ﻻ ﻧﺪري ﻣﺎ ﻫﻮ ﺻﺎﻧﻊ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﻮ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ اﻣﮑﻨﻨﯽ ﻣﻦ ﮐﻠﻤﮥ ادﺧﻞ ﻓﯿﻬﺎ ﺷﯿﺌﺎ ﻏﯿﺮ ﻫﺬه‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻬﻞ ﻗﺎل ﻫﺬا اﻟﻘﻮل اﺣﺪ ﻗﺒﻠﻪ؟ ﻗﺎل ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻻ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻟﺘﺮﺟﻤﺎﻧﻪ‪ :‬ﻗﻞ ﻟﻪ‪ :‬اﻧﯽ ﺳﺄﻟﺘﮏ ﻋﻦ ﺣﺴﺒﻪ‪ ،‬ﻓﺰﻋﻤﺖ اﻧﻪ ﻓﯿﮑﻢ ذو ﺣﺴﺐ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ اﻟﺮﺳﻮل ﺗﺒﻌﺚ ﻓﯽ اﺣﺴﺎب ﻗﻮﻣﻬﺎ‪.‬‬‫و ﺳﺄﻟﺘﮏ ﻫﻞ ﮐﺎن ﻓﯽ آﺑﺎﺋﻪ ﻣﻠﮏ‪ ،‬ﻓﺰﻋﻤﺖ ان ﻻ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻟﻮ ﮐﺎن ﻓﯽ آﺑﺎﺋﻪ ﻣﻠﮏ ﻗﻠﺖ‪ :‬رﺟﻞ ﯾﻄﻠﺐ ﻣﻠﮏ آﺑﺎﺋﻪ‪.‬‬‫و ﺳﺄﻟﺘﮏ ﻋﻦ اﺗﺒﺎﻋﻪ أ ﺿﻌﻔﺎؤﻫﻢ أم اﺷﺮاﻓﻬﻢ؟ ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﺑﻞ ﺿﻌﻔﺎؤﻫﻢ و ﻫﻢ اﺗﺒﺎع اﻟﺮﺳﻮل‪.‬‬‫و ﺳﺄﻟﺘﮏ ﻫﻞ ﮐﻨﺘﻢ ﺗﺘﻬﻤﻮﻧﻪ ﺑﺎﻟﮑـﺬب ﻗﺒﻞ ان ﯾﻘﻮل ﻣﺎ ﻗﺎل؟ ﻓﺰﻋﻤﺖ ان ﻻ‪ ،‬ﻓﻘـﺪ ﻋﺮﻓﺖ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﯿـﺪع اﻟﮑﺬب ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﺛﻢ ﯾﺬﻫﺐ‬‫ﻓﯿﮑﺬب ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫و ﺳﺄﻟﺘﮏ ﻫﻞ ﯾﺮﺗـﺪ اﺣـﺪ ﻣﻨﻬﻢ ﻋﻦ دﯾﻨﻪ ﺑﻌـﺪ ان ﯾـﺪﺧﻠﻪ ﺳـﺨﻄﮥ ﻟﻪ؟ ﻓﺰﻋﻤﺖ ان ﻻ‪ [1] ،‬ﯾﻘـﺎل اﻟﺤﺮب ﺳـﺠﺎل ﺑﯿﻨﻬﻢ أي ﺗـﺎرة ﻟﻬﻢ و ﺗﺎرة‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪358 :‬‬‫و ﮐﺬﻟﮏ اﻻﯾﻤﺎن إذا ﺧﺎﻟﻂ ﺑﺸﺎﺷﮥ اﻟﻘﻠﻮب‪.‬‬‫و ﺳﺄﻟﺘﮏ ﻫﻞ ﯾﺰﯾﺪون او ﯾﻨﻘﺼﻮن؟ ﻓﺰﻋﻤﺖ اﻧﮑﻢ ﯾﺰﯾﺪون‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ اﻻﯾﻤﺎن ﺣﺘﯽ ﯾﺘﻢ‪.‬‬‫و ﺳﺄﻟﺘﮏ ﻫﻞ ﻗﺎﺗﻠﺘﻤﻮه؟ ﻓﺰﻋﻤﺖ اﻧﮑﻢ ﻗﺪ ﻗﺎﺗﻠﺘﻤﻮه‪ ،‬ﻓﯿﮑﻮن اﻟﺤﺮب ﺑﯿﻨﮑﻢ و ﺑﯿﻨﻪ ﺳﺠﺎﻻ ﯾﻨﺎل ﻣﻨﮑﻢ و ﺗﻨﺎﻟﻮن ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ اﻟﺮﺳﻮل ﺗﺒﺘﻠﯽ‪،‬‬‫ﺛﻢ ﺗﮑﻮن ﻟﻬﻢ اﻟﻌﺎﻗﺒﮥ‪.‬‬‫و ﺳﺄﻟﺘﮏ ﻫﻞ ﯾﻐﺪر؟ ﻓﺰﻋﻤﺖ اﻧﻪ ﻻ ﯾﻐﺪر‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ اﻟﺮﺳﻮل ﻻ ﺗﻐﺪر‪.‬‬‫و ﺳﺄﻟﺘﮏ ﻫﻞ ﻗﺎل ﻫﺬا اﻟﻘﻮل اﺣﺪ ﻗﺒﻠﻪ؟ ﻓﺰﻋﻤﺖ ان ﻻ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻮ ﻗﺎل ﻫﺬا اﻟﻘﻮل اﺣﺪ ﻗﺒﻠﻪ ﻗﻠﺖ رﺟﻞ اﺋﺘﻢ ﺑﻘﻮل ﻗﯿﻞ ﻗﺒﻠﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻢ ﯾﺄﻣﺮﮐﻢ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﺄﻣﺮﻧﺎ ﺑﺎﻟﺼـﻼة و اﻟﺰﮐﺎة و اﻟﺼـﻠﮥ و اﻟﻌﻔﺎف‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ان ﯾﮑﻦ ﻣﺎ ﺗﻘﻮل ﻓﯿﻪ ﺣﻘﺎ ﻓﺎﻧﻪ ﻧﺒﯽ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﮐﻨﺖ اﻋﻠﻢ اﻧﻪ‬‫ﺧـﺎرج و ﻟﻢ اﮐﻦ اﻇﻨﻪ اﻧﻪ ﻣﻨﮑﻢ‪ ،‬و ﻟـﻮ اﻧﯽ اﻋﻠﻢ اﻧﯽ اﺧﻠﺺ إﻟﯿﻪ ﻻـﺣﺒﺒﺖ ﻟﻘـﺎءه‪ ،‬و ﻟـﻮ ﮐﻨﺖ ﻋﻨـﺪه ﻟﻐﺴـﻠﺖ ﻋﻦ ﻗـﺪﻣﯿﻪ‪ ،‬و ﻟﯿﺒﻠﻐﻦ ﻣﻠﮑﻪ ﻣﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 205‬از ‪210‬‬‫ﺗﺤﺖ ﻗﺪﻣﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻢ دﻋﺎ ﺑﮑﺘﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﻘﺮأه ﻓﺈذا ﻓﯿﻪ‪» :‬ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﯿﻢ‪ ،‬ﻣﻦ ﻣﺤﻤـﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ( اﻟﯽ ﻫﺮﻗﻞ ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺮوم‪ ،‬ﺳـﻼم ﻋﻠﯽ ﻣﻦ اﺗﺒﻊ اﻟﻬـﺪي اﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻓﺎﻧﯽ ادﻋﻮك ﺑﺪﻋﺎﯾﮥ اﻻﺳـﻼم اﺳـﻠﻢ ﺗﺴـﻠﻢ‪ ،‬و اﺳـﻠﻢ ﯾﺆﺗﮏ اﻟﱠﻠﻪ اﺟﺮك‬‫ﻣﺮﺗﯿﻦ‪ ،‬و ان ﺗﻮﻟﯿﺖ ﻓﺎن ﻋﻠﯿﮏ اﺛﻢ اﻻرﯾﺴﯿﯿﻦ‪ ،‬و ﯾﺎ َأْﻫَﻞ اﻟ ِْﮑﺘﺎِب َﺗﻌﺎﻟَْﻮا ِإﻟﯽ َﮐﻠَِﻤٍﮥ َﺳﻮاٍء ﺑَﯿَْﻨﻨﺎ َو ﺑَﯿَْﻨُﮑْﻢ َأﻟﱠﺎ َﻧْﻌﺒَُﺪ ِإﻟﱠﺎ اﻟﱠﻠَﻪ َو ﻻ ﻧُْﺸِﺮَك ﺑ ِِﻪ َﺷﯿْﺌًﺎ‬‫اﻟﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪َ :‬ﻓُﻘﻮﻟ ُﻮا اْﺷَﻬُﺪوا ﺑ َِﺄﱠﻧﺎ ُﻣْﺴﻠُِﻤﻮَن‬‫]‪ [1‬ﻓﻠﻤـﺎ ﻓﺮغ ﻣﻦ ﻗﺮاءة اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬ارﺗﻔﻌﺖ اﻻﺻﻮات ﻋﻨـﺪه و ﮐﺜﺮ اﻟﻠﻐﻂ‪ ،‬و اﻣﺮ ﺑﻨﺎ ﻓﺎﺧﺮﺟﻨﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻘﻠﺖ ﻻﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺣﯿﻦ ﺧﺮﺟﻨﺎ‪ :‬ﻟﻘـﺪ اﻣﺮ اﻣﺮ‬
‫اﺑﻦ اﺑﯽ ﮐﺒﺸﮥ اﻧﻪ ﻟﯿﺨﺎﻓﻪ ﻣﻠﮏ ﺑﻨﯽ ]‪ [1‬آل ﻋﻤﺮان ‪64‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪359 :‬‬‫اﻻﺻﻔﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﺎ زﻟﺖ ﻣﻮﻗﻨﺎ ﺑﺎﻣﺮ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻧﻪ ﺳﯿﻈﻬﺮ ﺣﺘﯽ ادﺧﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﻼم ]‪.[1‬‬‫»و اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ در »ﻣﻔﻬﻢ« در ﺷﺮح اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻟﻮ ﻻـ أن ﯾﺆﺛﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﮑـﺬب ﻟﮑـﺬﺑﺖ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻟﻮﻻ أن ﯾﺘﺤـﺪث و ﯾﻨﻘﻞ ﻋﻨﻪ اﻟﮑـﺬب‪ ،‬و اﻧﻤﺎ وﻗﻊ ﻟﻪ ﻫـﺬا ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻮﻗﺖ ﻟﺸـﺪة‬‫ﻋﺪاوﺗﻪ ﻟﻪ و ﺣﺴﺪه و ﺣﺮﺻﻪ ﻋﻠﯽ اﻃﻔﺎء ﻧﻮره‪ ،‬و ﯾﺄﺑﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻻ أن ﯾﺘﻢ ﻧﻮره‪ ،‬و ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﯾﺪل ﻋﻠﯽ أن اﻟﮑﺬب ﻣﺬﻣﻮم ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ و اﻻﺳـﻼم‪،‬‬‫و اﻧﻪ ﻟﯿﺲ ﻣﻦ ﺧﻠﻖ اﻟﮑﺮام‪.‬‬‫و اﻟﺤﺴﺐ اﻟﺸﺮف‪ ،‬و اﻟﺤﺴﯿﺐ ﻣﻦ اﻟﺮﺟﺎل ﻫﻮ اﻟﺬي ﯾﺤﺴﺐ ﻟﻨﻔﺴﻪ آﺑﺎء أﺷﺮاﻓﺎ‪ ،‬و ﻣﺂﺛﺮ ﺟﻤﯿﻠﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺤﺴﺎب و ﻫﻮ اﻟﻌﺪد‪.‬‬‫و اﻟﺴـﺠﺎل ﻣﺼﺪر ﺳﺎﺟﻠﻪ ﯾﺴﺎﺟﻠﻪ ﺳﺠﺎﻻ‪ :‬إذا ﻧﺎوﺑﻪ و ﻗﺎوﻣﻪ‪ ،‬و أﺻﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﺴﺠﻞ و ﻫﻮ اﻟﺪﻟﻮ اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟﺘﯽ ﻻ ﯾﺴﺘﻘﻞ واﺣﺪ ﺑﺮﻓﻌﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﺒﺌﺮ‪ ،‬و‬‫ﻗﺪ ﻓﺴﺮ ﻣﻌﻨﺎه ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﯾﺼﯿﺐ ﻣﻨﺎ و ﻧﺼﯿﺐ ﻣﻨﻪ ]‪.[2‬‬‫»و ﻧﯿﺰ ﻗﺮﻃﺒﯽ در »ﻣﻔﻬﻢ« ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ أﻣﮑﻨﻨﯽ ﻣﻦ ﮐﻠﻤﮥ ادﺧﻞ ﻓﯿﻬﺎ ﺷـﯿﺌﺎ ﻏﯿﺮ ﻫﺬه اﻟﮑﻠﻤﮥ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ أﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻌﻠﻢ ﻣﻦ ﺧﻠﻖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﻮﻓﺎء و‬‫اﻟﺼـﺪق و أﻧﻪ ﯾﻔﯽ ﺑﻤـﺎ ﻋﺎﻗـﺪﻫﻢ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻟّﻤـ ﺎ ﮐﺎن اﻟﻤﺴـﺘﻘﺒﻞ ﻏﯿﺮ ﺣﺎﺻﻞ ﻓﯽ وﻗﺘﻪ ذﻟﮏ ﻟّﺒﺲ ﺑﻄﺮﯾﻖ اﻻﺣﺘﻤﺎل ﺗﻤﻮﯾﻬﺎ ﺑﻤﺎ ﯾﻌﻠﻢ ﺧﻼﻓﻪ‬‫]‪ [1] .[3‬ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ ج ‪ 5‬ص ‪ 163‬اﻟﯽ ص ‪ 166‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﻔﻬﻢ ج ‪ 2‬ص ‪ 104‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﺎب ﮐﺘﺎﺑﮥ اﻟﻨﺒﯽ )ص( اﻟﯽ ﻫﺮﻗﻞ‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﻔﻬﻢ ج ‪ 2‬ص ‪ 104‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆل‬‫ﻣﻤﺎﺛﻠﺖ ﺟﺎﺣﻆ ﺑﺎ اﺑﻮ ﺳﻔﯿﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﺪوان‬‫»و ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ واﻗـﺪي در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻐﺎزي« ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﻣﻘﺎﺗﻠﻪ ﺣﻠﻔﺎء ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ از ﮐﻨﺎﻧﻪﻫﺎ و ﺣﻠﻔﺎء ﺟﻨﺎب رﺳﺎﻟﺖﻣﺂب ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ از ﺧﺰاﻋﻪ و ﺳﺆال آﻧﻬﺎ اﻋﺎﻧﺖ را از آن ﺣﻀﺮت ﮔﻔﺘﻪ«‪:‬‬‫ﻓﺒﻠﻎ أﺑﺎ ﺳـﻔﯿﺎن اﻟﺨﺒﺮ و ﻫﻮ ﻋﻨﺪ ﻫﺮﻗﻞ ﻓﯽ ﺗﺠﺎرة ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻫﺮﻗﻞ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﺳﻔﯿﺎن ﻟﻘﺪ ﮐﺎن ﯾﺴّﺮﻧﯽ أن أﻟﻘﯽ رﺟﻼ ﻣﻦ اﻫﻞ ﺑﻠﺪك ﯾﺨﺒﺮﻧﯽ ﻋﻦ‬‫ﻫﺬا اﻟﺮﺟﻞ اﻟﺬي ﺧﺮج ﻓﯿﮑﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل أﺑﻮ ﺳﻔﯿﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﺨﺒﯿﺮ ﺳﻘﻄﺖ‪ ،‬ﺳﻠﻨﯽ ﻋﻤﺎ ﺷﺌﺖ ﻣﻦ أﻣﺮه‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻫﺮﻗﻞ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻋﻨﻪ أ ﻧﺒّﯽ ﻫﻮ أم ﮐﺬاب؟ ﻓﻘﺎل اﺑﻮ ﺳﻔﯿﺎن‪ :‬ﻫﻮ ﮐﺬاب‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل ﻫﺮﻗـﻞ‪ :‬ﮐﯿﻒ ﯾﻈﻬﺮ ﻋﻠﯿﮑﻢ إذا ﻗـﺎﺗﻠﮑﻢ؟ ﻗـﺎل‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻣـﺎ ﻇﻬﺮ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻗﻂ اﻟّﺎ ﻣﺮة واﺣـﺪة وﻗﻌـﮥ ﺑـﺪر‪ ،‬و أﻧﺎ ﯾﻮﻣﺌـﺬ ﻏﺎﺋﺐ‪ ،‬ﺛﻢ ﻏﺰوﺗﻪ ﺑﻌﺪ‬‫ﻣﺮﺗﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺄﻣﺎ ﻣﺮة ﻓﺎﻗﺘﺘﻠﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪا و ﻗﺪ ﮐﺴﺮﻧﺎ ﻓﺎه و وﺟﻬﻪ‪ ،‬و أّﻣﺎ اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ﻓﺎﻣﺘﻨﻊ ﻣﻨﺎ ﺑﺨﻨﺪق ﺧﻨﺪﻗﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ اﺻﺤﺎﺑﻪ‪.‬‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 206‬از ‪210‬‬‫ﻗـﺎل ﻫﺮﻗـﻞ‪ :‬ﯾـﺎ أﺑـﺎ ﺳـﻔﯿﺎن ان ﻫـﺬا ﻟﯿﺲ ﺑﮑـﺬاب‪ ،‬ان اﻟﮑـﺬاب إذا ﺧﺮج اﻧﻤﺎ ﻫﻮ ﮐﻬﯿﺌـﮥ اﻟﺤﺮﯾﻖ ﻻ ﯾﻈﻬﺮ ﻋﻠﯿﻪ أﺣـﺪ ﺣﺘﯽ ﯾﻬﻠﮑﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻤﺮة‬‫واﺣﺪة‪ ،‬و اﺳﻤﻊ ﻫﺬا ﯾﻈﻬﺮ ﻋﻠﯿﮑﻢ ﻣﺮة‪ ،‬و ﺗﻈﻬﺮون ﻋﻠﯿﻪ اﺧﺮي‪.‬‬‫ﯾﺎ أﺑﺎ ﺳﻔﯿﺎن ﻣﺎ اﻟﺬي ﯾﺄﻣﺮﮐﻢ ﺑﻪ؟ و ﻣﺎ اﻟﺬي ﯾﻨﻬﺎﮐﻢ ﻋﻨﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺄﻣﺮﻧﺎ أن ﻧﺤﻨﯽ ﻃﺮﻓﯽ اﻟﻨﻬﺎر ﮐﻤﺎ ﺗﺤﻨﯽ اﻟﻨﺴﺎء‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻫﺮﻗﻞ‪ :‬ﻫﺬه اﻟﺼﻼة‪ ،‬و ﻣﺎ ﺧﯿﺮ ﻗﻮم ﻻ ﯾﺼﻠﻮن‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﯾﺄﻣﺮﻧﺎ أن ﻧﻌﻄﯿﻪ ﺧﺮاﺟﺎ ﻣﻦ أﻣﻮاﻟﻨﺎ ﮐﻞ ﻋﺎم‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻫﺮﻗﻞ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﺳﻔﯿﺎن ﻫﺬه اﻟﺰﮐﺎة‪ ،‬ﻗﺪ أﻣﺮﻧﺎ أن ﻧﺄﺧﺬ ﺑﻬﺎ و ﻧﻌﻄﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫و ﯾﻨﻬﺎﻧﺎ ﻋﻦ ﻟا ﻤﯿﺘﮥ و اﻟﺪم‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻫﺮﻗﻞ‪ :‬و ﻣﺎ ﺧﯿﺮ اﻟﻤﯿﺘﮥ و اﻟﺪم أ و ﻟﯿﺲ ﻗﻮﻟﮑﻢ أن ﺗﻘّﺬروﻫﻤﺎ و ﻟﻮ ﻟﻢ ﯾﻨﻬﮑﻢ ﻋﻨﻬﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،4‬ص‪361 :‬‬‫ﻗﺎل ﻫﺮﻗﻞ‪ :‬ﻫﺬا رﺟﻞ ﺻﺎﻟﺢ ﯾﺎ أﺑﺎ ﺳﻔﯿﺎن اﺗﺒﻌﻮه‪ ،‬و ﻻ ﺗﻘﺎﺑﻠﻮه‪ ،‬و ﻻ ﺗﺴﺘﻨﻮا ﺑﺴﻨﮥ اﻟﯿﻬﻮد‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻢ أﻓﻌﻞ اﻟﻨﺎس ﻟﺬﻟﮏ أن ﯾﻘﺎﺗﻠﻮا اﻧﺒﯿﺎﺋﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻟﮑﻦ اﺧﺒﺮﻧﯽ ﻫﻞ ﯾﻐﺪر إذا واﺛﻖ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎ ﻏﺪر ﻗﻂ ﻓﯿﻤﺎ ﻣﻀﯽ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻟﺨﺎﺋﻒ ان ﯾﻐﺪر ﻫﺬه اﻟﻤﺮة‪.‬‬‫ﻗـﺎل ﻫﺮﻗﻞ‪ :‬ﮐﯿﻒ ﯾﺎ أﺑﺎ ﺳـﻔﯿﺎن؟ ﻗﺎل‪ :‬وادﻋﻨﺎه ﺳـﻨﺘﯿﻦ ﺑﻌﻀـﻨﺎ ﻟﺒﻌﺾ أﻣﻦ‪ ،‬ﻓﺒﻠﻐﻨﯽ و أﻧﺎ ﻋﻨـﺪك أن ﺣﻠﻔﺎﺋﯽ ﻗﺎﺗﻠﻮا ﺣﻠﻔﺎءه ﻓﺄﻋﺎﻧﺖ ﻋﺸـﯿﺮﺗﯽ‬‫ﺣﻠﻔﺎءﻧﺎ ﻋﻠﯽ ﺣﻠﻔﺎﺋﻪ‪ ،‬ﻓﺒﻠﻐﻨﯽ أن ﺣﻠﻔﺎءه ﺳﺄﻟﻮه اﻟﻨﺼﺮ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﯾﺮﯾﺪ أن ﯾﻌﯿﻦ ﺣﻠﻔﺎءه ﻋﻠﯽ ﻗﻮﻣﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻫﺮﻗﻞ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ ﺳـﻔﯿﺎن ان ﯾﮑﻦ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﮐﻤﺎ ﺣـﺪﺛﺘﻨﯽ ﻓﺄﻧﺘﻢ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻐـﺪر ﻣﻨﻪ‪ ،‬أﻧﺘﻢ اﺳـﺘﺤﻠﻠﺘﻢ ﻗﺘﺎل ﺣﻠﻔﺎﺋﻪ و ﻟﮑﻦ أﺧﺒﺮﻧﯽ ﯾﺎ أﺑﺎ ﺳـﻔﯿﺎن‬‫ﮐﯿﻒ ﻣﻮﺿـﻌﻪ ﻓﯿﮑﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻮ و اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﺬروة ﻣﻨﺎ ﻓﻀﺤﮏ ﻫﺮﻗﻞ و ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ أراك اﻻ ﺗﺨﺒﺮﻧﯽ ﺑﺤﻘﯿﻘﮥ اﻣﺮه‪ ،‬و ﻟﻘﺪ وﺟﺪت ﻓﯿﻤﺎ ﻧﺘﺤﺪث‬‫أن اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻢ ﯾﺒﻌﺚ ﻧﺒﯿـﺎ ﺑﻌـﺪ ﻟﻮط اﻻ ﻓﯽ ﺛﺮوة ﻗﻮﻣﻪ و ذروﺗﻬﻢ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻮ ﺳـﻔﯿﺎن ﻋﻨـﺪ ذﻟﮏ ﻟﻬﺮﻗﻞ‪ :‬ﻣﺎ أراﻧﯽ اﻻ راﺟﻌﺎ ﻓﻤﻀـﯽ ﻟﺨﺒﺮ ﻗﻮﻣﻪ اﻟﺦ‬‫]‪.[1‬‬‫ﺗﻢ اﻟﺠﺰء اﻟﺮاﺑﻊ ﻋﻠﯽ ﺣﺴﺐ ﺗﺠﺰﺋﺘﻨـﺎ و ﯾﻠﯿﻪ اﻟﺠﺰء اﻟﺨـﺎﻣﺲ اﻧﺸـﺎء اﻟﻠّﻪ اﻟﻤﻮﻓﻖ ]‪ [1‬ﻣﺎ وﺟـﺪت اﻟﻘﺼـﮥ ﻓﯽ »اﻟﻤﻐﺎزي« ﻟﻠﻮاﻗﺪي اﻟﻤﻄﺒﻮع ﻓﯽ‬‫ﺑﯿﺮو‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﺑ ِْﺴِﻢ اِﷲ اﻟ َّﺮْﺣَﻤِﻦ اﻟ َّﺮﺣﯿِﻢ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯿﺜﺎق آﺳﻤﺎﻧﯽ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﺧﺪاﺳﺖ‪،‬ﭼﺮا ﮐﻪ در آن روز دﯾﻦ ﺧﺪا ﮐﺎﻣﻞ و ﻧﻌﻤﺖ اﻟﻬﯽ ﺑﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ رﺳﯿﺪ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﻋﻨﻮاِن ﻋﻘﯿﺪه و دﯾِﻦ ﻣﺎﺳﺖ‪،‬و اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ آن‪،‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻤﺎن ﮐﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﺒﻮد و ﺷﮑﺮ ﮔﺰاري اﻧﺴﺎن در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻫﻤﮥ ﻧﻌﻤﺘﻬﺎي ﻧﺎزل ﺷﺪة او‪.‬‬‫ﺑﺮ اﺳـﺎس اﻣﺮ ﺑﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم در آﯾﻪ ﺷـﺮﯾﻔﻪ ‪َ :‬ﯾـﺎ َأﱡﯾَﻬـ ﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ َﻣـ ﺎ ُأﻧِﺰَل ِإﻟَﯿـْ َﮏ ﻣِﻦ ﱠرﺑﱢَﮏ َوِإن ﻟﱠْﻢ َﺗْﻔَﻌْﻞ َﻓَﻤﺎ ﺑَﱠﻠْﻐَﺖ‬‫ِرَﺳﺎﻟَﺘُﻪ؛ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﺑﺎزﮔﻮﯾﯽ واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ و اﻧﺠﺎم ﺳـﻔﺎرش ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺻـﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ وﺳـﻠﻢ در رﺳﺎﻧﺪن ﭘﯿﺎم ﻏﺪﯾﺮ ﺑ‪،‬ﺮ ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ واﺟﺐ‬‫ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺳﺮ ﭘﯿﭽﯽ از اﯾﻦ واﺟﺐ اﻟﻬﯽ ﮔﻨﺎﻫﯽ اﺳﺖ ﻧﺎ ﺑﺨﺸﻮدﻧﯽ‪.‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ وﺳﻠﻢ ﮐﻪ داراي ﻣﺎﻫّﯿﺖ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﻏﯿﺮ اﻧﺘﻔﺎﻋﯽ اﺳﺖ‪،‬ﺑﺎ اﻋﺘﻘﺎد راﺳﺦ ﺑﺮ اﯾﻦ‬‫ﺑـﺎور ﺗﻮﺣﯿـﺪي و ﺑـﺎ ﻫـﺪف ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻧﺸـﺮ اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﺳﺘﺮگ ﺑﺸـﺮي‪،‬ﺑﺎ ﺗﺄﯾﯿـﺪات اﻟﻬﯽ و ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﻣـﺪاﻓﻊ راﺳﺘﯿﻦ ﺣﺮﯾﻢ اﻣﺎﻣﺖ و‬‫وﻻﯾﺖ ﻣﺮﺣﻮم آﯾﺖ اﷲ ﺣﺎج ﺳـﯿﺪ ﺣﺴﻦ ﻓﻘﯿﻪ اﻣﺎﻣﯽ ﻗـﺪس ﺳـﺮه‪،‬در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﻮار و ﻫﻤﺖ وﺗﻼش ﺧﺎﻟﺼﺎﻧﻪ و ﺷـﺒﺎﻧﻪ روزي‬‫ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ وﻻﯾﺖ ﻣـﺪار از ﺳﺎل ‪ 1381‬ﭘﺎﯾﻪ ﮔـﺬاري ﮔﺮدﯾـﺪه وﺗﺎ ﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي ﭼﺸﻢ ﮔﯿﺮ ﺧﻮد اداﻣﻪ داده اﺳﺖ‪ .‬و ﻫﺰﯾﻨﻪ‬‫ﻫـﺎي آن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺮدﻣﯽ و از ﻃﺮﯾﻖ وﺟﻮﻫﺎت ﺷـﺮﻋﯿﻪ‪،‬ﺑﺎ اﺟﺎزات ﻣﺮاﺟﻊ ﻋﻈﺎم ﺗﻘﻠﯿـﺪ‪،‬ﻫـﺪاﯾﺎ ‪،‬ﻧـﺬورات‪،‬ﻣﻮﻗﻮﻓﺎت و ﻫﻤﯿﺎري اﻓﺮاد ﺧﯿﺮ‬‫اﻧﺪﯾﺶ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬‫اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﺑﺎ ﺗﯿﻤﯽ ﻣﺮﮐﺐ از ﻓﺮﻫﯿﺨﺘﮕﺎن و ﻣﺘﺨﺼﺼـﯿﻦ ﺣﻮزه وداﻧﺸـﮕﺎه‪،‬ﻫﻨﺮﻣﻨﺪان رﺷﺘﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‪،‬ﻣﺮدم وﻻﯾﺖ ﻣﺪار‪،‬ﻫﯿﺌﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 207‬از ‪210‬‬‫و ﮐﺴﺒﻪ ﺑﺎزار ﺳﻌﯽ ﻧﻤﻮده ﺗﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠِﻒ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﻬﺎﻧﯽ‪،‬اﻗﺪام ﺑﻪ ﻧﺸﺮ ﻣﻌﺎرف ﻣﺘﻌﺎﻟﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬ﺷﻤﺎ ﻫﻢ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ‬‫ﺑﺎ ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﮥ ﺧﻮد ﺷﺎﻣﻞ ﻧﻈﺮات و ﭘﯿﺸـﻨﻬﺎدات‪،‬ﮐﻤﮑﻬﺎي ﻣﺎﻟﯽ در اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﻬﻢ ﺳـﻬﯿﻢ ﺑﻮده و ﺟﺰء ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎﺷﯿﺪ‪ .‬ﻣﻨﺘﻈﺮ‬‫ﺗﻤﺎﺳﻬﺎي ﺷﻤﺎ ﻫﺴﺘﯿﻢ‬‫ﺗﻠﻔﻦ ﻫﺎي ﺗﻤﺎس‪03112206252 -03112206253 :‬‬‫ﺗﻠﻔﮑﺲ‪03112206253 :‬‬‫ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه‪09118000109 :‬‬‫ﺳﺎﯾﺖ ‪www.Ghadirestan.com-www.Ghadirestan.ir :‬‬‫اﯾﻤﯿﻞ‪info@Ghadirestan.com :‬‬‫آدرس ﻣﺮﮐﺰ‪ :‬اﺻـﻔﻬﺎن‪ -‬ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق‪ -‬ﻧﺒﺶ ﺧﯿﺎﺑﺎن ﺣﮑﯿﻢ‪ -‬ﻃﺒﻘﻪ دوم ﺑﺎﻧﮏ ﻣﻠﺖ‪ -‬ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ ﺻﻠﯽ‬‫اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ‪ -‬ﮐﺪ ﭘﺴﺘﯽ‪8147865894 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﺣﺴﺎب ﻣﻠﯽ ﺳﯿﺒﺎ‪327564722005 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﮐﺎرت ﺑﺎﻧﮏ ﻣﻠﯽ‪6037991146890243 :‬‬‫و آﻧﭽﻪ از دﺳﺘﺎوردﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ در ﭘﯿِﺶ رو دارﯾﺪ ﺣﺎﺻﻞ از ﻓﻀﻞ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺎل ﺧﺎدﻣﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﮐﻼﺳﯿﮏ ‪:‬‬
‫راه اﻧـﺪازي ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ و ﺟﺎﻣﻌﺘﺮﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺗﺨﺼﺼـﯽ‪ -‬دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﻏـﺪﯾﺮ در ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﺻﻮرت‬‫ﮐﻼﺳﯿﮏ ﺑﺮاي ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ در ﻣﺤﻞ ﻣﺮﮐﺰي ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن اﻣﮑﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻫﻤﺎﯾﺸﻬﺎ وﻧﺸﺴﺘﻬﺎي ﻋﻠﻤﯽ ﺗﺨﺼﺼﯽ‪:‬‬‫ﻫﻤﺎﯾﺸﻬﺎي اﺳﺘﻘﺒﺎل از ﻏﺪﯾﺮ در ﺳﺎل ﻫﺎي ﻣﺘﻮاﻟﯽ از ﺳﺎل ‪ 88‬ﺣﺪود ﯾﮏ ﻣﺎه ﻗﺒﻞ از ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻫﺪف ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﺟﺸﻦ ﻫﺎي‬‫دﻫﻪ ي ﻏـﺪﯾﺮ ﺑـﺎ اﺳـﺘﻘﺒﺎل اﻗﺸـﺎر ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺮدم وﻻﯾﺘﻤـﺪار و ﺣﻀﻮر ﮐﺎرﺷـﻨﺎﺳﺎن اﻣﻮر ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎﺷـﮑﻮﻫﯽ ﺑﺮﮔﺰار ﮔﺮدﯾـﺪ و‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﺸـﺴﺖ ﻫﺎي ﻋﻠﻤﯽ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻫـﺪف ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺑﺮرﺳـﯽ در ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏـﺪﯾﺮ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﯿﺎن ارﺗﺒﺎط ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ‬‫ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﻫـﺎي ﻣـﺬﻫﺒﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻓـﺎﻃﻤﯿﻪ و ﻣﻬـﺪوﯾﺖ ﺑﺮﮔﺰار ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻧﻮﯾﺴـﻨﺪﮔﺎن ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻻـت ﺧﻮد را ﺑﻪ دﺑﯿﺮ ﺧﺎﻧﻪ‬‫ﻧﺸﺴﺖ ارﺳﺎل ﻧﻤﻮده و ﭘﺲ از ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻫﯿﺌﺖ داوران ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻻت ﺑﺮﮔﺰﯾﺪه در ﻧﺸﺴﺖ اراﺋﻪ و ﭼﺎپ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫اﺣﯿﺎي ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﻠﺴﺎت ﻫﻔﺘﮕﯽ ﺷـﺮح ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ در ﻣﮑﺎن ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻮزﯾﻊ ﮐﺘﺎب ﻫﺎي ﺧﻄﺎﺑﻪ و ﺗﺸﻮﯾﻖ ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﻓﺮازﻫﺎي آن‪،‬‬‫ﺑﺎ ﻫﺪف ﻧﺸﺮ و ﺗﺮوﯾﺞ ﺧﻄﺎﺑﻪ ي ﻏﺪﯾﺮ ‪.‬‬
‫دوره ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ ﺷﻨﺎﺳﯽ‪:‬‬‫اﯾﻦ دوره ﻫﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺟﺬب و ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻣﺒﻠﻐﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺟﻬﺖ اﻋﺰام ﻧﯿﺮوي اﻧﺴﺎﻧﯽ در ﺳـﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪ ،‬در راﺳـﺘﺎي اﻫﺪاف ﻋﺎﻟﯿﻪ ي ﻣﺮﮐﺰ‬‫و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ آﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻃﻼب ‪ ،‬داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن و ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪان‪،‬ﺑﺎ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺷﻨﺎﺳﯽ ‪،‬ﺑﺮﮔﺰار ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬‫اﺣﯿﺎي دﻫﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﺸـﻨﻬﺎي ﻏﺪﯾﺮ از ﯾﮏ روز ﺑﻪ ﯾﮏ دﻫﻪ ﺑﺎ ﻫﺪف اﻧﺠﺎم وﻇﯿﻔﻪ ي ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺷـﻌﺎﺋﺮ اﻟﻬﯽ ﺑﻮده و ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺮوﯾﺞ و‬‫ﮔﺴﺘﺮش ﺟﺸﻦ ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯽ ﮔﺮدد ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﺣﯿﺎي دﻫﻪ ي ﻏﺪﯾﺮ ﻓﺮﺻﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮي را ﺑﺮاي ﻣﺒﻠﻐﯿﻦ و ﺷﺮﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن در اراﺋﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏﺪﯾﺮ و ﭘﺬﯾﺮش آن ﻓﺮاﻫﻢ‬‫ﻧﻤﻮد‪.‬‬

‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 208‬از ‪210‬‬‫ﺗﻮﻟﯿﺪات ﻣﺮﮐﺰ ‪:‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﻧﺮ م اﻓﺰار ﻫـﺎي ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه و راه اﻧـﺪازي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬ﺑﺮ روي وب ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ‪ ،‬ﺑﺎ اﻣﮑﺎن‬‫داﻧﻠﻮد راﯾﮕﺎن ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﺑﺮ روي ﺗﻠﻔﻦ ﻫﺎي ﻫﻤﺮاه ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻧﺸﺮ و اﻃﻼع رﺳﺎﻧﯽ ﻣﻌﺎرف ﻗﺮآن وﻋﺘﺮت و دﻓﺎع از ﺣﺮﯾﻢ ﺷﯿﻌﻪ ‪.‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻠﯿﭙﻬﺎ ‪ ،‬ﻃﺮاﺣﯽ ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎ و ﭘﻮﺳﺘﺮﻫﺎ ‪ ،‬ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع ﻏﺪﯾﺮ و وﻻﯾﺖ و اﻣﮑﺎن داﻧﻠﻮد راﯾﮕﺎن آﻧﻬﺎ از روي ﺳﺎﯾﺖ ﺑﺮاي ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪان‬‫راه اﻧﺪازي وب ﺳﺎﯾﺖ ﻫﺎي ﻣﺮﮐﺰ‪:‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﺑﺎ درك رﺳﺎﻟﺖ ﺳﻨﮕﯿﻦ ﺧﻮد درراﺳﺘﺎي ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏﺪﯾﺮ ﭘﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ي ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮔﺬاﺷﺘﻪ و ﺑﺎ ﺗﻼش ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن و‬‫ﻣﺘﺨﺼﺼـﯿﻦ اﻗﺪام ﺑﻪ راه اﻧﺪازي وب ﺳﺎﯾﺖ ﻫﺎﯾﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ‪ :‬ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ‪ ،‬ﺳﺎﯾﺖ دﻫﻪ ي ﻏﺪﯾﺮو ﺳﺎﯾﺖ دﻋﺎ ﺑﺮاي‬‫وارث ﻏـﺪﯾﺮ )ﻣﮑﯿﺎل اﻟﻤﮑﺎرم( ‪،‬ﻧﻤﻮده اﺳﺖ و اﻧﺠﺎم اﯾﻦ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد ﺑﺴﺘﺮ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﯽ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻌﺎرف ﻏﻨﯽ ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﺎ اﻧﮕﯿﺰه‬‫ﻧﺸـﺮ ﻣﻌـﺎرف‪،‬ﺳـﺮوﯾﺲ دﻫﯽ ﺑﻪ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻃﻼـب‪،‬ﮔﺴﺘﺮش ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﻏﻨﯽ ﮐﺮدن اوﻗﺎت ﻓﺮاﻏﺖ ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨـﺪان ﺑﻪ ﻧﺮم اﻓﺰار ﻫﺎي‬‫ﻋﻠﻮم اﺳﻼﻣﯽ در دﺳﺘﺮس ﺑﻮدن ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻻزم ﺟﻬﺖ ﺳﻬﻮﻟِﺖ رﻓﻊ اﺑﻬﺎم از ﺷﺒﻬﺎت ﻣﻨﺘﺸﺮه در ﺟﺎﻣﻌﻪ‪،‬ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻬﺪ ﮐﻮدك ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺑﺮﮔﺰاري ﻣﻬـﺪﻫﺎي ﮐﻮدك ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬وﯾﮋه ي ﺧﺮدﺳﺎﻻن ‪،‬ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﺑﺮﮔﺰاري ﻫﻤﺎﯾﺸـﻬﺎ و ﻣﺮاﺳـﻤﺎت دﻫﻪ ي ﻏـﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺪف ﺷـﮑﻮﻓﺎﯾﯽ‬‫ﻣﺤﺒﺖ دروﻧﯽ آﻧﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم در ﻗﺎﻟﺐ ﻧﻘﺎﺷﯽ ﻫﺎي زﯾﺒﺎ ‪،‬ﺑﯿﺎن ﻗﺼﻪ ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ و اﻫﺪاي ﺑﺴﺘﻪ ﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ‪ ،‬از‬‫ﺟﻤﻠﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺳﻔﺮه اﺣﺴﺎن اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ‪:‬‬
‫ﺳﻔﺮه ﻫﺎي اﺣﺴﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎ ﻫـﺪف ﺗﺮوﯾﺞ ﺳـﻨﺖ ﺣﺴـﻨﻪ اﻃﻌﺎم و اﻫﺪاي ﻧﺎن در روز ﻏﺪﯾﺮ‪،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎي ﺣﺎوي‬‫ﻣﻌـﺎرف ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﺟﻠﻮه اي زﯾﺒﺎ در ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻫﺎ و ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﺷـﻬﺮ در ﺳﺎل ﻫﺎي اﺧﯿﺮ‪،‬ﺟﻬﺖ ﺗﺮوﯾـﺞ و ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮔﺴﺘﺮده ‪،‬ﺑﺮﮔﺰار‬‫ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬ﺑﻪ ﺣﻤﺪ اﷲ ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﺑﺎ ﮐﻤﮏ ﻫﯿﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﺧﯿﺮﯾﻦ ﻣﺤﺘﺮم و اﺳـﺘﻘﺒﺎل ﻣﺮدم از اﯾﻦ ﺳـﻨﺖ ﺣﺴﻨﻪ ي اﻧﺒﯿﺎي اﻟﻬﯽ و اﺋﻤﻪ ي اﻃﻬﺎر‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪،‬ﺧﺎﺻﻪ ﺣﻀﺮت رﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺎﺷﮑﻮه ﺗﺮ در ﺣﺎل ﺑﺮﮔﺰاري ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ‪:‬‬
‫ﺑﺮﮔﺰاري ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﻣﺮاﺳـﻤﺎت ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎ ﺷﮑﻮﻫﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﭼﻬﺮه ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﻏﺪﯾﺮ و ﺗﺠﻠﯿﻞ از اﻓﺮادي ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﺮ‬‫ﻧﺤﻮي ﺧﺪﻣﺘﮕـﺬار ﻏـﺪﯾﺮ و اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻮده اﻧـﺪ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻌﺮﻓﯽ و ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ ‪ ،‬ﻣﺮاﮐﺰ ‪،‬‬‫ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎ ‪ ،‬ﺳﺘﺎد ﻫﺎ و ﻧﻬﺎدﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﻣﻮرد ﻏﺪﯾﺮ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ داﺷﺘﻪ اﻧﺪ و ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺗﻨﺪﯾﺲ‪ ،‬ﻟﻮح ﺗﻘﺪﯾﺮ و ﻫﺪاﯾﺎ ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﺮاﮐﺰ‪.‬‬‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﻣﺮاﮐﺰ ‪:‬‬
‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﻣﺮاﮐﺰ و ﻫﻤﮑﺎري ﺑﺎ آﻧﻬﺎ و اراﺋﻪ راﻫﮑﺎرﻫﺎي ﻋﻤﻠﯽ‪ ،‬ﻃﺮﺣﻬﺎ‪ ،‬ﮐﻠﯿﭙﻬﺎ و ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎ ﺑﺎ ﻣﺤﺘﻮاي ﻏﺪﯾﺮ‬‫و وﻻﯾﺖ‪ ،‬ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺎﺷﮑﻮه ﺗﺮ ﺑﺮﮔﺰار ﺷﺪن ﺟﺸﻨﻬﺎي ﺑﺰرگ ﻏﺪﯾﺮ در اﯾﺎم ﺳﺮور آل ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي آﯾﻨﺪه ﻣﺮﮐﺰ ‪:‬‬
‫راه اﻧﺪازي ﭘﻮرﺗﺎل ﺟﺎﻣﻊ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﯿﺖ اﻣﺎﻣﺖ در ﺷﺒﮑﻪ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﻣﻮزه ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع وﻻﯾﺖ واﻣﺎﻣﺖ ﺟﻬﺖ ﺑﺎزدﯾﺪ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن داﺧﻠﯽ و ﺧﺎرﺟﯽ‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺷﺒﮑﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع ﭘﺨﺶ و ﺗﻮﻟﯿﺪ آﻣﻮزه ﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺤﻮر اﺋﻤﻪ اﻃﻬﺎر ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‬‫اﯾﺠﺎد ﻣﮑﺎﻧﻬﺎﺋﯽ ﺑﺮاي ﮔﺬراﻧﺪن اوﻗﺎت ﻓﺮاﻏﺖ ﺑﺮاي ﮐﻠﯿﻪ ﺳﻄﻮح و ﺳﻨﯿﻦ‬‫ﺑﺮﭘﺎﺋﯽ اردوﻫﺎي ﺳﯿﺎﺣﺘﯽ وزﯾﺎرﺗﯽ ﺑﺮاي ﻧﺨﺒﮕﺎن وﻓﻌﺎﻻن در زﻣﯿﻨﻪ ﻏﺪﯾﺮ‬‫ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ اﺟﺮاي ﻣﺎﮐﺖ ﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ در ﻣﺮاﮐﺰ و ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﺧﺎص وﺣﺴﺎس‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 209‬از ‪210‬‬