เงินสนับสนุนการวิจัยดานสาธารณสุข ป 2001（การวิจัยพิเศษดานสาธารณสุข）「คูมือสําหรับการดําเนินกิจกรรมการบําบัดรักษาสุขภาพจิตในพื้นที่ประสบภัยเมื่อเกิดภัยพิบัติ」เปนที่ทราบกันดีทั้งในสังคมและในหมูผูที่เกี่ยวของกับการบําบัดรักษาสุขภาพจิตวา”การดูแลทางดานจิตใจ”นั้นมีความสําคัญเปนอยางยิ่งเมื่อเกิดภัยพิบัติตางๆขึ้น

ไมวาจะเปนภัยธรรมชาติตางๆอยางเชน แผนดินไหวในแถบฮันชินและอาวาจิที่เกิดขึ้นเมื่อไมกี่ปที่ผานมา（ 17 มกราคม 1995 ）อาชญากรรมหรืออุบัติเหตุที่เกิดจากน้ํามือมนุษยทางดานจิตใจเรื่อยมาและไดมีการดําเนินกิจกรรมตางๆเพื่อการดูแล

「คูมือสําหรับการดําเนินกิจกรรมการบําบัดรักษาสุขภาพจิตในพื้นที่ประสบภัยเมื่อเกิดภัยพิบัติ」ฉบับนี้ จึงมีจุดประสงคเพื่อเผยแพรประสบการณที่ไดรับจากการดําเนินกิจกรรมตางๆใหทราบโดยทั่วกัน และเพื่อใหเปนแนวทางในการดําเนินกิจกรรมไดอยางมีประสิทธิภาพตอในอนาคตในเวลาที่เกิดภัยพิบัติ เมื่อเกิดภัยพิบัติดังกลาวนี้ มักทําใหเกิดอาการตอบสนองทางจิตในรูปแบบตางๆยกอยางเชน PTSD ไดงาย ดังนั้นจึงไมควรมุงเนนเรื่องวิธีการรักษาวิธีใดวิธีหนึ่งเทานั้น แตควรดําเนินกิจกรรมการบําบัดรักษาสุขภาพจิตอยางตอเนื่องคูมือฉบับนี้นอกจากจะมุงเนนใหดําเนินกิจกรรมแบบตางๆแบบโดยรวมแลวนําไปใชไดจริงๆเมื่อเกิดเหตุการณวุนวายเมื่อเกิดอุบัติภัยยังมุงเนนใหสามารถพรอมทั้งพยายามยกตัวอยางที่ชัดเจนอันไดมาจากประสบการณจริง อาทิ เรื่องเฟรสคอนแท็ค การใหความสําคัญในเรื่องการฟนตัวไดเองโดยธรรมชาติหลัง จากการทนทุกขทรมาณทางดานจิตใจ การปรับตัวใหเขากับวัฒนธรรมอันหลากหลายเรื่องอาสาสมัครหรือเรื่องที่เกี่ยวกับการรวมมือกับสํานักขาวตางๆ
ผูจัดทําหวังเปนอยางยิ่งวาคูมือฉบับนี้จะมีสวนชวยในการดําเนินกิจกรรมในทองที่เกิดเหตุและจะไดรับความรูจากประสบการณของบุคคลตางๆเพื่อนํามาใชในการปรับปรุงเนื้อหาใหดีขึ้นตอไป
17 มกราคม 2003

เงินสนับสนุนการวิจัยดานสาธารณสุข ป 2001（การวิจัยพิเศษดานสาธารณสุข）Health Science Research Grants [of the Ministry of Health, Labor and Welfare] 2001「การวิจัยเรื่องแนวทางการใหความชวยเหลือดานจิตใจที่ควรจะทําตอไปในอนาคตโดยใชคดีฆาตกรรมในโรงเรียนเปนกรณีศึกษา」Research of the Mental Health Care for the Victims of School Massacre(หัวหนานักวิจัย Chairman)ผูอํานวยการกองการดูแลรักษาสุขภาพจิตในผูใหญ สถาบันวิจัยดานการดูแลรักษาสุขภาพจิต ศูนยจิตและประสาทแหงชาติ
Director, Division of Adult Mental Health, National Institute of Mental Health, National Center of Neurology andPsychiatry, Japanโยซิฮารุ คิน Kim Yoshiharui(ผูชวยบรรณาธิการ Collaborating researchers)ยุกิฮิโระ อาเบะผูอํานวยการศูนยการดูแลรักษาสุขภาพจิตและสวัสดิการฮอกไกโด

Abe Yukihiro

Director Hokkaido Mental Health Welfare Centerฮิโตซิ อารากิผูอํานวยการกองดูแลสุขภาพและการควบคุมการปวยแผนกสวสดิการ
จังหวัดอิบาระกิDirector Health Service Disease Control Division, Department of Welfare, Ibaraki
Prefecture Government

Araki Hitoshiเคจิ อิวาอิผูชวยศาสตราจารย สาขาวิชาจิตวิทยาเกี่ยวกับIwai Keijiศาสตร วิทยาลัย เฮียวโกะ เคียวอิกุ
Associate Professor, Department of Educational Clinical Psychology, Faculty ofSchool Education, Hyogo University of Teacher Educationฮิโรซิ กาโตอํานวยการดานการวิจัยสถาบันการดูแลรักษาสุขภาพจิต

Kato Hiroshiสุขภาพจังหวัดเฮียวโกะ
Research Director, Research Institute for Mental Health Care, Hyogo Research
Organization for Human Careนาโอโกะ นากาอิNagai Naokoผูจัดการ แผนกการปองกันการปวย ศูนยสาธารณะสุขศาสตรวากายามะ
Division Manager, Health Prevention Division, Wakayama City Public Health Centerมาซะโกะ ฟุจิตะผูเชี่ยวชาญดานจิต ศูนยการดูแลรักษาสุขภาพจิตและสวัสดิการจังหวัดเฮียวFujita Masako

โกะPsychosocial Worker, Hyogo Prefectural Mental Health and Welfare Centerโคเฮ ยามาโมะโตะผูใหคําปรึกษาดานจิต ผูจัดการ แผนกการปองกันการปวย ศูนยสาธารณะสุขYamamoto Koheiศาสตรวากายามะ
Mental Health Adviser, Senior Manager, Health Prevention Division, Wakayama City
Public Health Centerคาดุฮิโระ วาตาบิคิWatabiki Kazuhiroการรักษาคนไข

คณะครุองคการวิจัยดูแลผูจัดการกองสวัสดิการสําหรับคนพิการ แผนกสังคมสังเคราะห จังหวัดอิบารากิ
Senior Manager, Welfare Division for the Physically Challenged, Department ofWelfare, Ibaraki Prefecture Governmentii

บทนํา

................................................................................................................... 1

Ⅰ．ความจําเปนในการทํากิจกรรมการบําบัดทางสุขภาพจิต
ในพื้นที่ประสบภัยเมื่อเกิดภัยพิบัติ .............................................................................. 2
1. การประสบภัยพิบัติและกิจกรรมการบําบัดรักษาสุขภาพจิต
ในพื้นที่ประสบภัย ................................................................................................. 2
2. กิจกรรมการบําบัดทางสุขภาพจิตในพื้นที่ประสบภัยเมื่อเกิดภัยพิบัติ ................................ 31) แนวทางการดําเนินกิจกรรมการบําบัดรักษาสุขภาพจิตในพื้นที่ประสบภัยเมื่อเกิดภัยพิบัติ2) ความรีบรอนในการรักษาสุขภาพจิตในทองที่เกิดเหตุเมื่อเกิดภัยพิบัติ
Ⅱ．อาการทางจิตที่เกิดขึ้นเมื่อเกิดภัยพิบัติ ........................................................................ 5
1. เกิดความทุกขใจในรูปแบบใดบาง .......................................................................... 51)ความทรมาณทางดานจิตใจ2)ความโศกเศรา,สูญเสีย,โกรธ,สํานึกผิด
3) ความเครียดในสังคมและการใชชีวิต2. เกิดอาการทางดานจิตใจในรูปแบบใดบาง ................................................................ 61) เกิดอาการทางดานจิตใจในรูปแบบใดบางผนวก）หลายวันหลังจากเกิดภัยพิบัติ
2) ระยะกลาง（1 เดือนหลังจากเกิดเหตุภัยพิบัติ）Ⅲ．การดําเนินกิจกรรมการบําบัดทางสุขภาพจิตในพื้นที่ประสบภัยเมื่อเกิดภัยพิบัติ ...................... 9
1. การกําหนดแนวทางเรื่องการรักษาดานสุขภาพจิตของ
ศูนยอํานวยการวางแผนเกี่ยวกับเรื่องภัยพิบัติ ............................................................. 9
2. การใหความจัดการในระยะแรก (ชวง 1 เดือนหลังจากเกิดภัยพิบัติ) .............................. 101) การปรับตัวเขากับความเปนจริงกับสุขภาพจิต2) การจัดการหลังจากเกิดเหตุการณใหมๆ＝เฟรสคอนแท็ค
（First contact: การติดตอในครั้งแรก）3) การคัดสรรหาผูที่จําเปนตองไดรับการดูแล4) การจัดการใหความชวยเหลือดานจิตใจอยางเรงดวน5) การตรวจหาทางการแพทย6) การใหขอมูล
7) สายดวนรับ”ปรึกษาดานจิตใจ”8) ดูแล「PTSD」อยางไร
3. การฟนตัวจาก traumaอยางธรรมชาติ ................................................................... 151) เงื่อนไขในการสงเสริมการฟนตัวอยางธรรมชาติโดยปกติแลว2) สาเหตุที่เปนตัวขัดขวางการฟนตัวอยางธรรมชาติ4. ความเปนนําหนึ่งใจเดียวกันของอาสาสมัครจากสวนนอก ........................................... 171) ควรชวยเหลือตามมาตราการที่สํานักงานอุบัติภัยสวนกลางกําหนด2) สํานักงานอุบัติภัยสวนกลางควรทําหนาที่ควบคุมในการจะติดตอหรือพบปะกับประชาชน3) สํานักงานอุบัติภัยสวนกลางควรทําหนาที่ควบคุมการเก็บขอมูลขององคกรจากสวนนอก5. การตอบสนองและรวมมือกับหนวยขาวสารขอมูล ..................................................... 171) นัยสําคัญในการใหขาวสารขอมูลการชวยเหลือ2) การสํารวจเก็บขอมูลเปนสาเหตุอันตรายที่ทําใหเกิด PTSDiii3) ความสอดคลองกับหนวยขาวสารขอมูล6. ความสอดคลองกับวัฒนธรรมที่หลากหลาย ............................................................ 18
7. สุขภาพจิตของผูปฏิบัติการชวยเหลือ ..................................................................... 191) เบื้องหลัง2) สาเหตุความเครียดของผูปฏิบัติการชวยเหลือ3) การตอบสนองทางจิตใจที่เกิดกับผูปฏิบัติการชวยเหลือ4) มาตราการแกไขⅣ. สิ่งที่ควรปฏิบัติประจํา ............................................................................................. 211) การศึกษาของประชาชนเกี่ยวกับการดูและรักษาสุขภาพจิต2) การฝกซอมเหตุการณที่คาดวาจะเกิด เชนการฝกซอมปองกัน3) การปกปองดูแลและสงเคราะหในการรักษาสุขภาพทางดานจิตใจ4)การรักษาสุขภาพทางดานจิตใจเปนประจํานั้นเปนการสงเสริมการชวยเหลือ
traumaทางใจ
5) กิจกรรมฝกอบรมสําหรับผูที่มีหนาที่คอยชวยเหลือรักษาสุขภาพทางดานจิตใจรายงานหลังจากเกิดเหตุในทันทีนั้นจําเปนตองเช็ค ............................................................. 23อธิบายคําศัพทเฉพาะ .................................................................................................. 24ivบทนําเมื่อเกิดภัยพิบัติประชาชนจํานวนมากในพื้นที่เกิดเหตุมักจะไดรับผลกระทบทางดานจิตใจ ดังนั้นหนวยงานปกครองสวนทองถิ่น สถานพยาบาล ศูนยบําบัดฟนฟูสภาพจิตใจ ฯลฯ จึงจําเปนที่จะตองเปนศูนยกลางที่หาทางชวยบําบัดฟนฟูสภาพจิตใจในทองถิ่นนั้นๆคูมือฉบับนี้จึงจะขอกลาวถึงขอควรระวังตางๆระหวางดําเนินกิจกรรมการบําบัดรักษาจิตใจโดยแพทยเจาหนาที่สาธารณสุข พยาบาล เจาหนาที่บําบัดฟนฟูสภาพจิตใจ ผูเชียวชาญในแขนงอื่นและเจาหนาที่รัฐที่เกี่ยวของภัยพิบัติที่กลาวถึงในคูมือฉบับนี้ไมใชแตเพียงภัยพิบัติที่ประชาชนแตละคนประสบ แตหมายรวมถึงความเสียหายที่ทองถิ่นนั้นไดรับทั้งหมด หรือการที่คนในทองถิ่นนั้นไมสามารถดําเนินชีวิตไปไดตามปกติ กลาวไดอีกอยางคือเปนเหตุการณที่จําเปนตองมีนโยบายเพื่อทองถิ่นโดยรวมดวย ไมใชมีเพียงนโยบายที่มุงใหความชวยเหลือแกผูประสบภัยเฉพาะบุคคล ภัยธรรมชาตินี้อยางเชนแผนดินไหว,น้ําทวม, เหตุเพลิงไหม, อุบัติเหตุ, สิ่งแวดลอมเปนพิษ, อาชญากรรมตางๆทั้งหมดซึ่งเปนเหตุการณที่กอใหเกิดผลกระทบในวงกวาง หรือเหตุการณที่เกิดขึ้นเมื่อไมกี่ปผานมา อยางเชน”คดีกาซพิษซา
รินในรถไฟใตดิน”เมืองวาคะยามะ””เหตุการณแผนดินไหวครั้งใหญในแถบฮันชินและอาวาจิ””คดีวางยาพิษในแกง

”เหตุการณโรงไฟฟานิวเคลียรระเบิด JCO” ก็จัดอยูในภัยพิบัตินี้ดวย

คดีวางยาพิษในแกงเมืองวาคะยามะ: ในป 1998 เกิดคดีการลอบวางยาพิษในอาหารที่จัดเตรียมไวสําหรับงานเทศกาลของเมืองเมืองหนึ่งในประเทศญี่ปุน เปนเหตุใหผูที่ทานอาหารเขาไป 67 คน ลมปวยอยางเฉียบพลันจากการไดรับสารพิษ และทําใหมีผูเสียชีวิตจํานวน 4 คนเหตุการณโรงไฟฟานิวเคลียรระเบิด JCO: ในป 1999 เกิดเหตุนิวเคลียรระเบิดที่โรงไฟฟาพลังงาน
นิวเคลียร และมีโซเดียมรั่วไหลออกมาอยางตอเนื่อง จากอุบัติเหตุในครั้งนี้ทําใหพนักงานที่ทํางาน
อยูในนั้น 3 คนถูกแรงระเบิดอยางรุนแรงและ 2 คนเสียชีวิต นอกจากนั้นพนักงานดับเพลิงที่ลําเลียง
ผูไดรับบาดเจ็บและเจาหนาที่โรงไฟฟา รวมทั้งผูอยูอาศัยในแถบใกลเคียงจํานวน 663 คนยังพลอย
ถูกระเบิดไปดวย นอกจากนี้ยังตองทําการอพยพผูอยูอาศัยบริเวณใกลเคียงในรัศมี 350 เมตรใหออกอยูไปในที่ที่ปลอดภัย ทําใหผูทีพักอาศัยอยูในแถบนั้นเกิดอาการช็อคอยางมาก
เหตุการณแผนดินไหวครั้งใหญในแถบฮันชินและอาวาจิ: ในป1995 เกิดแผนดินไหวครั้งใหญในแถบฮันชินและเกาะอาวาจิโดยมีศูนยกลางอยูที่เมืองโกเบ เกิดแรงสั่นสะเทือนถึง7.3แม็กนิจูด ซึ่งเปนการสั่นสะเทือนครั้งที่แรงที่สุดเทาที่เคยเกิดขึ้นในจุดใตเขตเมืองใหญโดยตรง ความเสียหายนั้น
สวนใหญเกิดในเขตตัวเมือง มีผูเสียชีวิต 6,433 คน บาดเจ็บสาหัส 43,792 คน และผูที่ไรที่อยูอาศัย
อีกจํานวนมากกวา 300,000 คน นอกจากนั้นอาคารบานเรือนตางๆยังพังเสียหาย ถนน ทางรถไฟ
สายเชื่อมโยงติดตอตางๆยังถูกตัดขาด กลาวไดวาเปนภัยพิบัติที่กอใหเกิดความเสียหายครั้งที่รุนแรง
ที่สุด รวมมูลคาความเสียหายแลวสูงถึง 1,000,000,000,000 เยนดวยกัน จากภัยพิบัติในครั้งนี้ทําใหเริ่มมีการถกกันถึงประเด็นการใหความชวยเหลือทางดานจิตใจแกผูประสบภัยพิบัติครั้งแรกในประเทศ
ญี่ปุน ทําใหมีการจัดตั้งสถานบําบัด(Care Center) และเริ่มมีการดําเนินกิจกรรมตางๆเพื่อบําบัดฟนฟูสภาพจิตใจแกผู
ประสบภัย ตอมากิจกรรมตางๆเหลานี้ก็ไดนําไปสูการพัฒนาคนควาวิจัยเฉพาะทางดานการบําบัดดูแลดานจิตใจเมื่อเกิดภัยพิบัติในสถาบันวิจัยและสถาบัน การศึกษาตางๆ เรื่อยมาจนถึงปจจุบัน
คดีกาซซารินในรถไฟใตดิน: ในป 1995 กลุมลิทธิทางศาสนาไดกอวินาศกรรมสังหารหมูขึ้นโดยการ1วางกาซพิษซารินในขบวนรถไฟใตดินกรุงโตเกียว เปนเหตุใหผูโดยสารและพนักงานสถานีเสียชีวิต
เปนจํานวน12คน และมีผูที่ไดรับบาดเจ็บและบาดเจ็บสาหัสอีกกวา 5,500 ราย ปจจุบันก็ยังคงมีผูปวย
อีกเปนจํานวนมากที่ยังคงมีอาการ PTSD และ ทุกขทรมาณจากการไดรับสารพิษซารินI. ความจําเปนในการทํากิจกรรมการบําบัดทางสุขภาพจิตในพื้นที่
ประสบภัยเมื่อเกิดภัยพิบัติ
1. การประสบภัยพิบัติและกิจกรรมการบําบัดรักษาสุขภาพจิตในพื้นที่ประสบภัยภัยพิบัติเปนเหตุการณที่เกิดขึ้นโดยที่ประชาชนสวนใหญไมไดคาดคิดและกอใหเกิดความกระทบกระเทือนดานจิตใจทําใหคนในครอบครัวตองตกเปนเหยื่อเกิดความทุกขทรมาณจากการสูญเสียทรัพยสิน เกิดความเสียใจ（ความสูญเสีย,ความเศราโศก）นอกจากนั้นหลังเกิดภัยพิบัติแลวยังเกิดการ
เปลี่ยนแปลงอยางมากในการใชชีวิต เกิดความรูสึกวิตกกังวลเรื่องการดําเนินชีวิตตอไปในอนาคต ทําใหกลายเปนความเครียดในการดําเนินชีวิตในปจจุบันไปดวย โดยเฉพาะอยางยิ่งผูที่ไดชื่อวาเปนผูที่มีความออนแอตอภัยพิบัติ อยางเชน ผูสูงอายุ เด็กออน คนปวย คนพิการ ฯลฯ นั้น อาจปรับตัวใหเขากับการดําเนินชีวิตหลังประสบภัยพิบัติไดยากและเกิดอาการเครียดสูงเปนเหตุใหอาการออนแอทั้งทางรางกายและจิตใจที่มีมาแตเดิมอาจทรุดหนัก หรือทําใหอาการนั้นๆกําเริบขึ้นอีกครั้ง หากการรักษาไมวาจะเปนอาการทางจิตหรืออาการทางรางกายขาดตอนหลังเกิดภัยพิบัติดวยแลว

จะยิ่งกอใหเกิดผล

เสียตอสุขภาพจิตอยางมาก นอกจากนั้น อาการนั้นอาจยังขึ้นอยูกับเหตุการณที่ประสบ

ไมวาจะเปน

การพบเห็นคนตายหรือบาดเจ็บในจุดเกิดเหตุ รางกายสัมผัสถึงแผนดินไหว เพลิงไหม ทําใหอาการช็อคนั้นฝงลึกอยูในจิตใจและมองเห็นภาพเหตุการณที่เกิดขึ้นราวกับเลาเรื่องยอนอดีต
ลักษณะการเปลี่ยนแปลงทางดานจิตใจที่มักจะพบเห็นบอยๆหลังจากประสบเหตุกาณดังที่กลาวมาในขางตนนั้น ไดแก มีอาการซึมเศรา ความอยากลดลง นอนไมหลับ ไมอยากอาหาร ออนไหวงาย
หงุดหงิดงาย มีสมาธิสั้น ความจําแยลง มีอาการเหมือนตกอยูในภวังค ฯลฯ สวนใหญเปนมักอาการที่เกิดชั่วคราวแลวจะหายเองโดยธรรมชาติ

แตอาจจะยังมีอาการเครียดหลงเหลืออยูจนอาจกลายเปนอาการระยะยาวได และอาการเหลานี้ก็จะทําใหกลายเปนโรคซึมเศรา,มีอาการตื่นตระหนก, เปน PTSD（ดูคําอธิบายคําศัพทเฉพาะ）ฯลฯ แลวแตความหนักของอาการและระยะเวลาที่ปลอยทิ้งไว ดังนั้นควรรีบใหแพทยตรวจสภาพอาการทางจิต นอกจากนี้ยังมีรายงานอีกดวยวาเมื่อมีอาการดังกลาว บางครั้ง
ทําใหเกิดการฆาตัวตาย เกิดอุบัติเหตุ ดื่มเหลาสูบบุหรี่หนักขึ้น เกิดความราวฉานในครอบครัวหรือในสังคมของทองถิ่นนั้นๆ

ทําใหปรับตัวใหเขากับการดําเนินชีวิตในปจจุบันไดชาและบางสวนอยากหลีกหนีสังคมหนึ่ง อยางเชนมีปญหากับคนที่อุตสาหยื่นมือเขามาชวยเหลือ จนในที่สุดก็กลายเปนคนเก็บตัวออกหางจากสังคมไป
การเปลี่ยนแปลงอยางที่กลาวมานี้อาจจะไมไดเกิดจากภัยพิบัติเพียงอยางเดียวจากอุบัติเหตุหรืออาชญากรรมที่แตละคนประสบในชีวิตประจําวันไดเชนกันแตสามารถเกิดหากแตในกรณีของภัยพิบัตินั้นมักจะมีผูที่รวมประสบภัยพิบัติเดียวกันหลายคนทั้งสมาชิกคนอื่นๆในครอบครัวคนอื่นๆใน

ทองถิ่นเดียวกัน บานเมืองเสียหาย เกิดเพลิงไหม ซึ่งกอใหเกิดความสับสนวุนวายขึ้นในการดําเนินชีวิตประจําวัน

เปนเหตุใหผูคนตางก็เกิดอาการทางดานจิตใจในรูปแบบตางๆตอเหตุการณที่เกิดขึ้น

นอกจากนั้น เมื่อเกิดภัยพิบัติจะมีผูประสบภัยเปนจํานวนมาก แมแตสถาบันทางการแพทยตางๆก็พลอย
ไดรับผลกระทบไปดวย ทําใหไมสามารถใหการบริการทางดานสาธารณสุขไดตามปกติ คนที่ประสบภัย2เองก็อาจจะไมมีแรงพอที่จะไปขอรับการรักษา หรือตัวระบบการใหการรักษาเองก็อาจจะประสบปญหาความวุนวายดวยเชนกัน

นอกจากนั้นผูคนมักจะมุงความสนใจไปที่การพยายามกลับเขาสูการดําเนิน

ชีวิตแบบปกติโดยเร็วที่สุด ทําใหสังเกตุไดยากวาเกิดความเครียดหรืออาการทางจิตการดําเนินกิจกรรมการบําบัดรักษาสุขภาพจิตในพื้นที่ประสบภัยเมื่อเกิดภัยพิบัตินั้นจําเปน
วางแผนบนพื้นฐานของความเขาใจในปจจัยตางๆดังที่กลาวมาตองและควรจะตระหนักถึงสาเหตุของ

ความเครียดดานจิตใจของคนในพื้นที่เกิดเหตุและความแตกตางของอาการปวยตางๆที่เกิดขึ้น

เมื่อเวลาผานไปจะไดรับมือกับสถานการณไดอยางเหมาะสมตางชวงเวลา

2. กิจกรรมการบําบัดทางสุขภาพจิตในพื้นที่ประสบภัยเมื่อเกิดภัยพิบัติ1) แนวทางการดําเนินกิจกรรมการบําบัดรักษาสุขภาพจิตในพื้นที่ประสบภัยเมื่อเกิดภัยพิบัติการดําเนินกิจกรรมการบําบัดรักษาสุขภาพจิตในพื้นที่ประสบภัยเมื่อเกิดภัยพิบัตินั้นมีจุดสําคัญใหญๆ
แบงเปนดวยกัน 2 จุด ไดแก(1) กิจกรรมที่ชวยสรางสุขภาพจิตของทองถิ่น (ของกลุม) โดยรวมใหดีขึ้นและทําใหความเครียดและ
ความทรมาณดานจิตใจ (อธิบายในP5) ที่เกิดในสังคมลดลง ซึ่งถือเปนสวนหนึ่งของกิจกรรมการให
ความชวยเหลือโดยทั่วไป
(2) กิจกรรมที่เปนการชวยปองกัน, ชวยใหพบอาการไดตั้งแตเนิ่นๆ และรักษาอาการทางดานจิตใจ
กิจกรรมในขอที่(1)นั้นเปนกิจกรรมที่ผูใหความชวยเหลือและเจาหนาที่ผูรับผิดชอบดานการดูแล
รักษาสภาพจิตใจของทองถิ่นออกไปยังจุดที่เกิดภัยพิบัติเรียกวาเอาทรีช（ดูสวนอธิบายศัพทเฉพาะ）ใหขอมูลเกี่ยวกับภัยพิบัติ, ใหความรูเกี่ยวกับสุขภาพจิต（ดูคําอธิบายคําศัพทเฉพาะ）, ใหคําปรึกษางายๆการใหความชวยเหลืออยางจริงจังเพื่อชวยใหฟนตัวจากภัยพิบัติและใหความชวยเหลือในเรื่องการดําเนินชีวิตนั้นยังเปนสวนสําคัญที่ชวยใหสภาพจิตในสังคมดีขึ้นดวย

กิจกรรมในขอที่(2)นั้นเปน

กิจกรรมสวนที่เนนเรื่องการเฟนหาผูที่มีอาการปวย สรางแรงจูงใจใหไปตรวจสภาพจิต คอยใหความรู
เกี่ยวกับสุขภาพจิต（ดูคําอธิบายคําศัพทเฉพาะ）และสงตอใหแพทยผูเชี่ยวชาญดูแลตอไป หากดําเนินกิจกรรมในขอที่ (1) อยางเต็มที่และพอเพียงจะชวยเปนการปองกันอาการปวยทางจิตที่อาจเกิดไดในขอที่ (2) ดวยโดยเฉพาะอยางยิ่งผูที่เขาไปใหความชวยเหลือในที่เกิดเหตุหลังจากที่เพิ่งภัยพิบัติใหมๆนั้นสวน
ใหญ มักไมใชเจาหนาที่ที่ทําหนาที่ทางการแพทย หรือแมแตเจาหนาที่ที่ทําหนาที่ทางการแพทยเองก็อาจมีประสบการณในการดําเนินกิจกรรมการบําบัดรักษาสุขภาพจิตในพื้นที่ประสบภัยหรือประสบการณ
ในการรักษาผูปวยโรคPTSDฯลฯนอย อยางไรก็ดีกิจกรรมหลักๆอยางนอยใน 1-2 อาทิตยแรกนั้นมักจะเนนในสวนที่PTSD(1)ฯลฯก็ไดฉะนั้นจึงอาจจะไมจําเปนตองมีความรูอยางพอเพียงในเรื่องการจัดการกับผูปวยในระยะนี้การชวยสงเสริมสุขภาพจิตใจของผูประสบภัยนั้นไดแกการที่ผูใหความชวยเหลือเขาไปพบปะพูดคุยกับผูประสบภัย คอยสอบถามความตองการตางๆ ในขณะเดียวกันก็ควรใหขอมูลอยางเพียงพอเกี่ยวกับระดับความรุนแรง ความเสียหายที่เกิดจากภัยพิบัติ และกิจกรรมการฟนฟูทองถิ่นใหกลับเขาสูสภาวะปกติ ระยะนี้ยังเปนระยะที่เกิดการเปลี่ยนแปลงทางดานสภาพจิตใจไดงายจึงยังอาจตรวจพบอาการปวยไดยาก

ดังนั้นหลังจากเกิดภัยพิบัติใหมๆการใหความชวยเหลือแบบกิจกรรมที่(2) นั้นจึงไมใชการระบุชื่ออาการปวย แตควรดูวามีระดับอาการสับสน ตื่นตระหนก ตกอยูในภวังคฯลฯ ในระดับไหนสําหรับผูใหความชวยเหลือที่ไมใชเจาหนาที่ทางการแพทย(ตอไปจะเรียกวาผูใหความชวยเหลือ3ทั่วไป)ควรจะเรียนรูถึงวิธีการสังเกตวาอาการตางๆอยูในระดับใด และวิธีการจัดการอยางงายๆ พรอมทั้งวิธีการขอความชวยเหลือจากผูเชี่ยวชาญ สวนเจาหนาที่ที่รักษาดานสุขภาพจิตนั้น เมื่อตองติดตอกับประชาชนก็จะสามารถแยกผูที่มีอาการหนักออกๆไดไมยากนัก และไมจําเปนตองกังวลเกี่ยวกับเรื่องภัยพิบัติจนเกินไปเพียงแตทําหนาที่ในการดําเนินกิจกรรมดานการรักษาสุขภาพจิตหรือกรณีศึกษาและหนาที่การใหคําปรึกษาตามปกติก็พอแลว2) ความรีบรอนในการรักษาสุขภาพจิตในทองที่เกิดเหตุเมื่อเกิดภัยพิบัติ
เคยมีคนกลาวไววาหลังจากเกิดภัยพิบัติใหมๆจะตองดําเนินกิจกรรมพิเศษที่เรียกวา เด บรีฟฟง（ดูสวนอธิบายศัพทเฉพาะ）แตก็มีผูออกมาปฏิเสธวาไมจริง แตอยางไรก็ตามก็เปนที่รูกันดีทั่วโลกวา การทํา”การรักษา”ที่มากเกินความจําเปนนี้ก็อาจจะชวยทําใหอาการตางๆไมรุนแรงขึ้นใรภายหลัง ดังนั้นเพียงดําเนินกิจกรรมดานการรักษาสุขภาพจิตอยางปกติและมีความมั่นใจก็เพียงพอแลว สิ่งที่สําคัญจริงๆนั้นมีเพียงสิ่งเดียวก็คือการดําเนินกิจกรรมอยางตอเนื่อง ควรหลีกเลี่ยงเหตุการณในลักษณะที่วาผูที่มาใหการรักษาดานสุขภาพจิตมาไดในวันนี้ แตวันตอๆไปก็ไมมาแลว ดังนั้นถาเปนไปไดจึงควรเปนผูที่อยูใกลพื้นที่นั้น เปนผูดําเนินการแตก็เปนธรรมดาที่กิจกรรมการรักษาสุขภาพจิตนั้นดําเนินไปไดยากในระหวางที่เกิดภัยพิบัติประการแรกเลยเนื่องจากก็เปนการยากที่จะรูวาผูประสบภัยคนไหนมีปญหามากนอยอยางไรตองการความชวยเหลือแคไหน ประการตอมาคนที่มาชวยเหลือผูประสบภัยมาจากตางสาขาอาชีพ ดังนั้นจึงอาจจะตองรวมงานกับผูที่ไมใชผูเชี่ยวชาญดานการรักษาอาการดานจิตใจในการประเมินอาการของ
ผูประสบภัย และคอยเปนที่ปรึกษาตอไป บางครั้ง เมื่อออกไปยังพื้นที่ที่ประสบภัย ตองดําเนินกิจกรรม
ไปดวย

อีกทั้งยังตองคอยประสานงานเรื่องการติดตอกันระหวางผูใหการชวยเหลือดานจิตใจจากตาง

ถิ่นกับผูใหการชวยเหลือในทองถิ่นดวย ดังนั้นจึงอาจกลาวไดวา ”แนวทางการจัดการ” นี้ เปนแนวทางสําหรับผูใหการชวยเหลือดานจิตใจมากกวา แนวทางสําหรับผูประสบภัยโดยตรงเราจําเปนที่จะตอง

คิดหาวิธีวาจะรักษาอาการดานจิตใจไดอยางไร ภายใตสถานการณที่ตางจากเวลาปกตินั้น และเมื่อพบกับผูที่ประสบภัยที่ตองการไดรับการรักษาจริงๆแลว

หากเปนผูที่เกี่ยวของกับการรักษาดานจิตใจในพื้นที่นั้นอยูแลวก็คงไมตองลังเลใดๆวาจะตองจัดการเรื่องใดกอน

4

Ⅱ. อาการทางจิตที่เกิดขึ้นเมื่อเกิดภัยพิบัติ
1. เกิดความทุกขใจในรูปแบบใดบาง1) ความทรมาณทางดานจิตใจ
(1)จากความรูสึกที่ติดมาจากภัยพิบัติที่เกิดขึ้น（เสียงหรือแรงสั่นสะเทือนจากแผนดินไหว,ควันหรือความรอนจากเพลิงไหม,เสียงระเบิดหรือลมรอน ฯลฯ）(2)ความเสียหายที่เกิดจากการประสบภัยพิบัติ（อาการบาดเจ็บ,ความตายและการบาดเจ็บชองคนใกลชิด,ความเสียหายที่เกิดกับที่อยูอาศัย ฯลฯ）(3)จากการเห็นเหตุการณภัยพิบัติ（เห็นศพ,เพลิงไหม,ตึกถลม,ความสับสนขอผูคน ฯลฯ）2) ความโศกเศรา,สูญเสีย,โกรธ,สํานึกผิด
(4)จากความโศกเศราจากความตายและการพลัดพราก ไดรับบาดเจ็บ สูญเสียทรัพยสิน ฯลฯ(5)จากความรูสึกสํานึกผิด（ตัวเองรอดชีวิตเพียงคนเดียว,ทําตัวไมถูก ไมสามารถจัดการอะไรไดอยางเหมาะสม）(6)จากความโกรธตอสิ่งรอบขาง（ความชวยเหลือที่ลาชา,ความสับสนของขอมูล ฯลฯ）(7)หากภัยพิบัตินั้นเกิดจากความบกพรองตางๆ ก็จะมีความโกรธตอหนวยงานหรือผูรับผิดชอบที่ทําให
เกิดความผิดพลาด ,หากเปนเรื่องอาชญากรรม ก็จะโกรธผูที่กอเหตุ
3) ความเครียดในสังคมและการใชชีวิต(8)จากการอพยพ ยายที่อยู（ความเครียดที่เกิดจากสิ่งแวดลอมที่อยูอาศัยใหม การตองอาศัยอยูรวมเปนกลุม）(9)จากความลมเหลวในชีวิตประจําวัน（โรงเรียน, งาน, การใชชีวิตในทองถิ่น, การบําบัดรักษาโรคที่เคยไดรับการบําบัดมา, การใหการดูแลเด็กออน คนชราคนชรา・คนพิการ ฯลฯ）(10)จากการแบกรับขอมูลขาวสารใหมๆ

ตองทําความรูจัก

มีความสัมพันธกับคนใหมๆ（การที่ตองพบปะเพื่อใหไดรับขาวสารหรือความชวยเหลือตางๆ, การจัดการกับขอมูลขาวสาร）(11)จากการแบกรับความรูสึกที่ถูกจับตามองวาเปนผูประสบภัย（ความเครียดตอสายตาคน, ไมสบายใจวาตองถูกเห็นใจหรือถูกมองอยางอยากรูอยากเห็น ฯลฯ）（คําอธิบาย）1) ความทรมาณทางดานจิตใจ（จากการประสบภัยพิบัติโดยตรง）：เมื่อประสบภัยพิบัติโดยตรงอยางแรง จะเกิดอาการประสาทตื่นตัวมากเกินไป ทําใหเกิดความหวาดหวั่น หวาดกลัวขึ้นอยางสูง ไมสามารถมองเห็นภาพเหตุการณตางๆโดยรวมที่เกิดตอหนาไดอยางชัดเจนทําใหเกิดความหวาดกลัวและหวาดระแวงขึ้นไป อีกทั้งยังเกิดการกระตุนความทรงจําทําใหจําภาพตางๆและความรูสึกหวาดกลัวฝงลึกอยูในสมอง และความทรงจําดังกลาวนั้นก็มักจะยอนกลับมาเองหลายตอหลายครั้ง โดยที่ตนเองไมสามารถควบคุมเองไดและทุกครั้งที่นึกเห็นภาพนั้นก็จะไดรับความเจ็บปวดไปดวยลักษณะอาการ

แบบนี้เรียกวาความทรมาณดานจิตใจ（จากนี้ไปจะใชคําวาความทรมาณ）สาเหตุนั้นมาจากการทําไป
เห็นหรือสัมผัสภัยพิบัติตางๆ เชน รูสึกถึงแรงสั่นสะเทือนของแผนดินไหว เจ็บปวด เห็นแสงหรือความรอนจากเพลิงไหมรวมไปถึงการที่เผอิญไปเห็นเหตุการณตางๆ

โดยเฉพาะอยางยิ่ง การบาดเจ็บหรือเสียชีวิตของคนใกลชิด บานพัง เห็นศพ（โดยเฉาะการเห็นบาดแผลฉกรรณ หรือแขนขาขาด）ทําใหเกิด
อาการอยางรุนแรงได ถึงจะไมถึงขนาดเห็นภาพหลอนยอนอดีตแตการประสบกับเหตุการณดังกลาวนี้5ก็สามารถทําใหความอยากตางๆหายไป มีอารมณหงอยเหงา เกิดความหวาดระแวง นอนไมหลับ ไมอยากรับประทานอาหาร เกิดอุบัติเหตุเพราะความเลินเลอไดงาย2)ความโศกเศรา,สูญเสีย,โกรธ,สํานึกผิด:รุนแรงหรืออยูในความสับสนวุนวายดานชาไปแตหลังจากนั้นหลังจากเกิดภัยพิบัติใหมๆเมื่อเกิดอาการช็อคอยางประสาทในการรับรูหรือตัดสินใจเกี่ยวกับเรื่องความเปนจริงนั้นจะก็จะเริ่มรับรูสภาพความเปนจริงเกี่ยวกับการบาดเจ็บ

สูญเสียทรัพยสินของครอบครัว,ความไมมั่นคงในอนาคตแลวก็จะเก็บมาคิดเสียชีวิตหรือการ

หลังจากอยูในอาการเหมือนตกอยูในภวังคหรือมีอารมณขึ้นๆลงๆ,จะรูสึกโศกเศราจากความสูญเสียอยางรุนแรงทั้งที่จริงๆแลวตนเองเปนผูประสบภัยแทๆแตกลับรูสึกเหมือนวาเปนความผิดของตนเองโดยเฉพาะอยางยิ่งในกรณีที่มีผูที่ไดรับเคราะหกรรมบาดเจ็บเสียชีวิต

แตตนกลับรอดชีวิตแตเพียงผูเดียว（เซอรไวเวอรสกิลท: รูสึกผิดที่ตนเปนผูรอดชีวิต）หรือโทษตัวเองที่ไมสามารถปรับตัวใหเขากับสิ่งแวดลอมได และในเวลาเดียวกัน ก็เกิดอาการช็อคในโชคชะตาที่ทําใหตนตองมาตกอยูในสถานการณอยางนี้ พาลโกรธไปถึงผูใหการชวยเหลือและคนรอบขางดวย3) ความเครียดในสังคมและการใชชีวิต: เปนความเครียดที่เกิดจากสิ่งแวดลอมใหมๆในการดําเนินชีวิตยกตัวอยางเชน การที่มีรางกายและจิตใจที่ไมสมบูรณ, มีการเรียกรองอยางไมจบไมสิ้น, มีอาการนอนไมหลับหรืออาการโกรธที่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะอยางยิ่งหากตองอยูในพักที่อยูรวมกันอยางเชนในโรงยิมเปนเวลายาวนานก็จะมีเรื่องความไมเปนสวนตัว สิ่งจําเปนตางๆในการดําเนินชีวิต（การแบงหนาที่ตางๆในการรับผิดชอบเรื่องอาหารเครื่องดื่ม,สุขา,ขยะฯลฯ） ,การดูแลเด็กคนชรา หรือผูปวย, ก็จะมีปญหาเกี่ยวกับนโยบายปองกันการติดเชื้อตางๆในที่หนีภัยตามมานอกจากนั้นก็ยังมีการปองกันจากการถูกนําไปเสนอขางก็เปนเรื่องที่ควรจะใหความสําคัญเปนอยางมาก2. เกิดอาการทางดานจิตใจในรูปแบบใดบาง1) ระยะเริ่มตน（หลังจากเกิดภัยพิบัติถึง 1 เดือนแรก）อาการที่มักพบในระยะแรกเมื่อเกิดภัยพิบัติคืออาการ PTSD เปนอาการประเภทมองเห็นภาพยอนอดีตแตกวาจะพบวามีอาการอยางแนชัดก็มักจะเปนชวงมักจะมีลักษณะอาการที่ไมแนนอน1เดือนหลังเกิดภัยพิบัติแลว อาการเริ่มแรกนั้นก็และการตรวจทางการแพทยก็ทําไดคอนขางยากในระยะแรกเริ่มเลยผูคนสวนใหญมักจะเกิดอาการเครียดดังนั้นการที่จะชวยบรรเทาความเครียดนั้นไดก็คือการใหขอมูลตางๆและใหความชวยเหลืออยางจริงจัง รอใหอาการนั้นคอยๆหายไปเองโดยธรรมชาติหากบางคนมีปญหาการนอนไมหลับหรือมีอาการหวดหวั่นอยางรุนแรง ก็ใหจายยาหรือใหคําปรึกษาตามอาการไป แตระหวางที่กําลังจะฟนตัว อาจมีการพลั้งเผลอเกิดอุบัติเหตุหรือประสบภัยซ้ําสองอีกได ดังนั้นจึงควรใหความรูพื้นฐานดานการเปลี่ยนแปลงทางสภาพจิตใจและการฟนตัวโดยผานสื่อตางๆอยางเพียงพอตั้งแตในระยะแรก การใหขอมูลเกี่ยวกับดานจิตใจและการใหความชวยเหลือตั้งแตระยะเริ่มตนนั้น ไมเพียงแตจะชวยคลายความวิตกกังวลตางๆ ณ เวลานั้น แตยังมีสวนชวยลดปญหาที่อาจมีตอไปในระยะยาว อาทิปญหาการติดเหลาไดดวยในกรณีที่ระดับความเครียดเพิ่มสูงขึ้น เกิดความหนักใจ, หรือเกิดอาการที่สภาพจิตใจเปราะบางแตกหักงาย(ดูคําอธิบายคําศัพทเฉพาะ), อาจทําใหเกิดอาการทางจิตอื่นๆขึ้นไดหรือทําใหอาการที่เคยหายไปแลวกลับมาเปนอีกครั้งได เชนโรคซึมเศรา,โรคตื่นกลัว,มีอาการตื่นตระหนก, จิตใจสับสน, จิตวิปริต, มีอาการตึงตัวของกลามเนื้อเสื่อม ฯลฯ นอกจากนั้นยังมีการพบกรณีที่กลายเปนอาการเพอโดยไมรูตัวในตอนกลางคืนซึ่งทําใหพบอาการจิตเสื่อมที่เปนอยูมากอนโดยไมมีใครรูมากอนดวย

6แมวาจะเคยไดรับการรักษาอาการทางจิตมากอนแตหากเกิดอาการช็อคจากภัยพิบัติหรือไมไดรับยาอยางตอเนื่องก็อาจจะทําใหอาการหนักลงกวาเดิมได โดยเฉพาะอยางยิ่งหากขาดยากันชักโดยกระทันหัน ผูปวยบางคนอาจมีอาการลําไสกลืนกันได แตโดยทั่วไปหากเจาหนาที่สามารถยืดเวลาดูแลตอไป ก็สามารถดูแลอาการปวยทางจิตตางๆเหลานี้ไดเพิ่มเติม）หลายวันหลังจากเกิดภัยพิบัติ
ระยะนี้ผูประสบภัยจะมีอาการตางๆกัน และนอกจากนั้นสวนใหญยังเปนอาการที่อาจเกิดเพียงชั่วคราวจึงยากที่จะวินิจฉัยระบุอาการอยางแนชัดได ในระยะนี้นั้นเจาหนาที่ที่ทําการรักษาอาการทางจิตมักจะไมคอยไดมีโอกาสไดอยูใกลชิดกับผูประสบภัยสวนใหญแลวผูที่อยูใกลชิดจะเปนผูใหความชวยเหลือทั่วไป อาการในระยะนี้อาจอาจไดเปนประเภทดังตอไปนี้(1)ลักษณะอาการหวั่นวิตก
เมื่อยังไมทราบถึงสาเหตุ,ขนาดความเสียหายของภัยพิบัติอาการหวั่นวิตกตอเหตุการณที่เผชิญอยูในปจจุบัน

และเรื่องเกี่ยวกับการชวยเหลือจะเกิดหากครอบครัวไดรับความชวยเหลือชาควบคุม

เพลิงไดชา, หรือไดรับการพาตัวไปยังสถานที่หลบภัยลาชาอาการอาจรุนแรงขึ้นได อาการนี้อาจเปนอาการที่อดทนเก็บอยูแตในใจ

ไมจําเปนตองเปนอาการที่แสดงออกใหคนอื่นเห็นก็ไดการควบคุมอาการหวั่นวิตกตอเหตุการณที่เผชิญอยูในปจจุบันนี้มีสวนสําคัญอยางยิ่งในการปองกันอาการตอบสนองทางจิตตางๆที่จะเกิดขึ้นภายหลังไดวิธีการจัดการตอสถานการณนี้คือควรจะสอบถามผูประสบ

ภัยแตละคนอยางละเอียดวาประสบเหตุการณอะไรมาแลวขณะนั้นกําลังตองการอะไร
(2)ลักษณะอาการซึมเศรา
เปนอาการที่ไมสามารถอยูนิ่งเฉยอยางสงบได เนื่องจากรูสึกวิตกกังวลอยางรุนแรง คําพูดหรือการกระ
ทําจะสับสน บางทีก็ลืมวาตัวเองกําลังทําอะไรอยู แลวก็เริ่มทําสิ่งอื่นๆตอไป บางครั้งพบวามีอาการใจ
สั่น หายใจขัด เหงื่อแตกดวย หรือบางครั้งอาจจะตื่นเตนแลวก็เกิดอาการโกรธ หรืออยูดีๆก็รองไหออกมา ซึ่งเปนการสับสนทางอารมรณ ทางแกไขคือพยายามใหผูปวยไดอยูอยางสงบที่สุดและหลับสนิท หากมีปญหาใดในปจจุบันที่จะทําใหรูสึกหวาดวิตก ก็ควรจะรีบจัดการแกไขโดยเร็ว(3)ลักษณะอาการเสียขวัญ
เปนอาการที่ความคิดหรือประสาทดานความรูสึกมึนชาไปเนื่องจากความหวาดกลัวหรือช็อคจาก
เหตุการณที่คาดไมถึงมากอน จะพูดจาหรือทําอะไรๆนอยลง ถามอะไรไมตอบ มีอะไรที่จําเปนจะตอง
ทําอยูตรงหนาก็ไมทํา บางครั้งก็ไมเขาใจกับสิ่งที่เกิดขึ้นรอบขาง จําชื่อหรือจําหนาคนไมได ตัวเองจะรูสึกวาหลุดออกไปจากโลกของความเปนจริง

ถึงแมอยากพูดอะไรแตคําพูดนั้นกลับไมหลุดออกจากปาก เปนตน บางทีเราอาจเขาใจผิดวาผูปวย”ดูนิ่งเฉยเปนปกติ”ดี จึงไมไดใหความชวยเหลือใดๆ แตจริงๆแลวในใจของคนคนนั้นอาจจะยังเศราและมีความกลัวอยูมากมาย

ดังนั้นหาก”ไมมีอาการ

ตอบสนอง”หรือ”ดูนิ่งเฉยเปนปกติจนเกินไป” จึงควรคิดไวกอนวาอาจกําลังอยูในระยะนี้ได2) ระยะกลาง（1 เดือนหลังจากเกิดเหตุภัยพิบัติ）ในระยะกลางนี้ อาการของผูประสบภัยบางสวนจะเริ่มเปนอาการเรื้อรัง ซึ่งอาจกลายเปนอาการผิดปกติทางจิตอยางเชน

PTSD ได จากเหตุการณภัยพิบัติหรืออาชญากรรมตางๆที่เกิดขึ้น โดยเฉพาะอยางยิ่งในทองที่ที่ไดรับความเสียหายอยางรุนแรงนั้นภายในครึ่งปจะมีอัตราการปวยเปนPTSDถึง

30-40% จํานวนครึ่งหนึ่งในนี้อาจจะหายเองโดยธรรมชาติ แตอีกครึ่งหนึ่งที่เหลือจะกลายเปนอาการ
เรื้อรัง จากตัวอยางของผูที่อยูอาศัยในที่พักชั่วคราวสําหรับผูประสบภัยจาก”เหตุการณแผนดินไหวครั้ง
ใหญในแถบฮันชินและอาวาจิ”และจากเหตุการณอื่นๆ หลังจากเหตุการณผานไปแลวหนึ่งป จะมีผูท่ี7ยังคงมีอาการ PTSD เหลืออยูประมาณ 10-20% นอกจากอาการ PTSD แลว อาการอื่นๆที่อาจพบเห็น
ในระยะกลาง PTSDก็ไดแก อาการสมาธิสั้น ปรับตัวเขากับสังคมไมได ติดสุรา เปนตนโดยพิ้นฐานแลวระยะนี้จะเพิ่มกิจกรรมที่จะชวยลดความทรมาณหรือความเครียดตอกลุมโดยรวมและการใหความชวยเหลือดานการรักษาเฉพาะทางใหกับผูปวยเฉพาะคนมากขึ้นโดยทั่วไปควรสงมอบหนาที่ตอไปใหกับระบบการรักษาทางแพทย แตหากตองอยูที่ที่หลบภัยตอไปก็ควรจะทําระบบ หรือตั้งทีมชวยเหลือตอไปเมื่อเวลาผานไปหลังจากเกิดภัยพิบัติ สุขภาพจิตของผูประสบภัยมักจะอาการดีขึ้นตามลําดับ และสภาพของทองถิ่นเองก็ไดรับการปรับปรุงซอมแซมใหกลับเขาสูสภาพเดิมแตอยางไรก็ตามผูปวยที่ไดรับความกระทบกระเทือนดานจิตใจอยางหนักบางสวนก็อาจจะหายชาแลวก็ถูกทิ้งได อาการของแตละคนนั้นจะหายชาเร็วตางกัน จากรายงานของตางประเทศระบุวาหลังจากเกิดเหตุไฟไหมปาผู
ประสบภัยตองใชเวลาถึงหลายไปกวาจะหายขาดจากอาการ PTSD และบางสวนก็ยังคงมีอาการตอไปถึงแมเหตุการณจะผานไปหลายปแลวก็ตามสําหรับผูประสบภัยที่มีอาการแบบนี้พิบัติหรือความเสียหายตางๆที่เกิดขึ้นจะเปนสิ่งที่เจ็บปวดมากเมื่อคนเริ่มลืมเหตุการณเกี่ยวกับภัยดังนั้นเราจึงจําเปนใหความชวยเหลือแกผูประสบภัยตอไปโดยยังระลึกถึงความเสียหายตางๆที่เกิดขึ้นอยูเสมอ อยางนอยเมื่อเวลาผานไปปเศษแลว หากเจาหนาที่ผูใหการรักษาดานสุขภาพจิตในทองที่นั้นตองเขาไปเกี่ยวของกับผูประสบภัยที่ลุกขึ้นมาฟอง รองเรื่องเหตุการณที่เกิดขึ้น ก็ไมควรพูดหรือกระทําสิ่งใดๆราวกับวาสิ่งที่คนฟองรองนั้นเปนสิ่งที่เหลือเชื่อเรื่องทายสุดคือปญหาของตัวผูใหความชวยเหลือเองความเครียดคือผูใหความชวยเหลือตองพยายามลดไมทํางานหนักจนเกินไป เพื่อใหสามารถใหความชวยเหลือตอไปไดอยางดีที่สุด และหากผูใหความชวยเหลือเองหรือครอบครัวตองตกเปนผูประสบภัยดวยหรือเปนผูใหความชวยเหลือที่มาจากตางถิ่นไกลๆแลวตองมาใชชีวิตอยูที่อื่นนานๆ ก็อาจจะเกิดความเครียดไดเชนกัน เรื่องปญหาของตัวผูใหความชวยเหลือเองนั้นจะกลาวถึงอีกครั้งในชวงทาย

8III.

การดําเนินกิจกรรมการบําบัดทางสุขภาพจิตในพื้นที่ประสบภัยเมื่อเกิดภัยพิบัติ

1.

การกําหนดแนวทางเรื่องการรักษาดานสุขภาพจิตของศูนยอํานวยการวางแผนเกี่ยวกับเรื่องภัยพิบัติตั้งแตชวงแรกที่มีการจัดตั้งศูนยอํานวยการวางแผนจัดการเกี่ยวกับเรื่องภัยพิบัติ จะตองใหมีจิตแพทยอยางเชน หัวหนาศูนยฟนฟูสุขภาพจิตเขามามีสวนในกิจกรรมการบําบัดทางสุขภาพจิตในพื้นที่ประสบภัยดวยจากตัวอยางของกิจกรรมการสงเสิรมฟนฟูสุขภาพจิตที่ประสบความสําเร็จนั้นสวนใหญผูรับผิดชอบจะเริ่มออกดําเนินการเมื่อเกิดภัยพิบัติหรือคดีภายในวันหรือสองวันแรก ตามแนวทางที่ศูนยอํานวยการวางไวในทางกลับกันหากเรียกจิตแพทยมาในยามที่เกิดความจําเปนขึ้นแลวกวาจะรูวา

จําเปนก็อาจจะสายเกินไป เมื่อจิตแพทยเขามาปญหาตางๆก็อาจจะทับถมกันมากขึ้นไปแลว
หนาที่ของจิตแพทยในภัยพิบัติศูนยอํานวยการ
* เปนผูตัดสินใจเกี่ยวกับนโยบายในการดําเนินกิจกรรมการรักษาดานสุขภาพจิตของศูนยอํานวยการ* คอยสังเกตุสภาพจิตใจของผูประสบภัยโดยผานผูรับผิดชอบดานกิจกรรมชวยเหลือในพื้นที่* ใหคําปรึกษาตางๆดานการดําเนินกิจกรรมการรักษาดานปญหาสุขภาพจิตแกผูทํากิจกรรมใหความชวยเหลือในพื้นที่
* แบงสวนกิจกรรมการรักษาดานสุขภาพจิตใหแกผูทํากิจกรรมใหความชวยเหลือในพื้นที่เพื่อใหสามารถดําเนินกิจกรรมการรักษาดานสุขภาพจิตหลังจากเกิดภัยพิบัติไดอยางมีประสิทธิภาพก็ควรที่จะใหอํานาจในการใชดุลพินิจแกผูที่รับผิดชอบพอสมควร

ในการสงเสริมฟนฟูสุขภาพจิตในพื้นที่

(เจาหนาที่ดานการรักษาสุขภาพจิตจากสถานพยาบาล,ศูนยฟนฟูสุขภาพจิตฯลฯ)โดยเฉพาะอยางยิ่งสภาพจิตใจของผูประสบภัยนั้นอาจจะเปลี่ยนแปลงไดอยางกระทันหันตามขาวตางๆที่ออกมาก อุบัติเหตุที่เกิดขึ้นใหม หรือภัยพิบัติที่เกิดซ้ําสอง ฉะนั้นจึงควรหามาตรการปองกันหรือ
จัดการกับการเปลี่ยนแปลงที่อาจเกิดขึ้นนี้ดวย ยกตัวอยางเชน จัดตั้งกลุมที่ออกไปเยี่ยมเยียนพื้นที่,เลือกพื้นที่ที่จะออกไปเยี่ยม,กําหนดความถี่ในการออกเยี่ยม,ตัดสินใจวาควรจะหยุดการออกเยี่ยมเมื่อใด, ประสานงานกับผูที่ใหความชวยเหลือดานจากรักษาสุขภาพจิตจากภายนอก, ชวยใหคําปรึกษาเพิ่มเติมแกผูเชี่ยวชาญฯลฯซึ่งควรพยายามใหเปนมาตรการที่สามารถปรับไดตามสถานการณที่เกิดขึ้นจริงในพื้นที่ จากตัวอยางที่เกิดขึ้นในอดีต คนที่เคยพักอยูในที่หลบภัยสวนใหญไดกลับไปอยูที่บานเดิมของตนเองเกือบหมดแลว แตมีการสั่งยกเลิกกิจกรรมการไปตรวจที่พักหลบภัยชา ทําใหเกิดปญหาจํานวนคนที่จะตองไปเยี่ยมเยียนผูที่เคยประสบภัยตามบานนั้นไมพอ เปนตนจริงๆแลวสิ่งที่สําคัญเปนพิเศษในระหวางนี้ก็คือ การคอยๆยกเลิกสิ่งที่จัดตั้งขึ้นมาชั่วคราวในชวงที่เกิดภัยพิบัติ อยางเชน กิจกรรมการออกไปตรวจที่พักหลบภัย โดยเฉพาะอยางยิ่งกิจกรรมพิเศษตางๆเกี่ยว กับการรักษาสุขภาพจิต อาทิเชน สถานที่หรือสายดวนที่รับปรึกษาทางดานจิตใจ แลวพยายามสงหนาที่กลับไปใหผูที่ทําหนาที่ดานการรักษาดานสุขภาพจิตของพื้นที่ตามปกติอยางราบรื่นที่สุด และในตอนนั้นก็ควรจะทําการประชาสัมพันธผานสื่ออยางเพียงพอเพื่อไมใหเกิดการเขาใจผิดวายกเลิกกิจกรรมทางการรักษาดานจิตใจสําหรับผูประสบภัยทั้งหมดไปแลวควรจะบอกวาถึงแมวาจะไมมีสายดวนชั่วคราวหรือที่รับปรึกษาปญหาทางจิตใจพิเศษตางๆแลวก็ตามทุกคนก็สามารถไปปรึกษาหรือ9โทรไปในที่ที่รับปรึกษาปญหาทั่วไปไดตามปกติ และถึงแมจะยกงานตางๆกลับไปใหแกผูที่รับผิดชอบในหนาที่นี้ตามปกติแลว ก็ยังจําเปนที่จะตองพิจารณาเรื่องงบประมาณและบุคลากรที่จะมาทํากิจกรรมที่เกี่ยวของกับการชวยเหลือผูที่เคยประสบภัยพิบัติในชวงที่ยังจําเปนตองใหความชวยเหลือตอไปอยู
2. การใหความจัดการในระยะแรก (ชวง 1 เดือนหลังจากเกิดภัยพิบัติ)ชวงที่จําเปนตองใชคูมือเกี่ยวกับการชวยเหลือนั้นคือชวงระยะประมาณ 4 สัปดาหแรก หลังจากนั้นไปก็นาจะไดขอมูลที่จําเปนพรอมแลว,มีการจัดตั้งทีมผูเชี่ยวชาญเสร็จเรียบรอยแลวคําปรึกษาจากคนภายนอกดวย นอกจากนั้นยังอาจมีความแตกตางกันอยางมากและลักษณะของภัยพิบัติที่เกิดขึ้นดวยและยังนาไดรับในเรื่องพื้นที่ดังนั้นจึงควรปรับไปตามสภาพความเปนจริงจากนี้จะขอกลาวถึงสิ่งที่จําเปนพื้นฐานในการใหความชวยเหลือในระยะแรกที่ควรจําใหขึ้นใจ1) การปรับตัวเขากับความเปนจริงกับสุขภาพจิตหลังจากเกิดภัยพิบัติใหมนอกจากผูประสบภัยจะรูสึกเจ็บปวดจากความเปนจริงที่มีคนไดรับบาดเจ็บหรือเสียชีวิต เสียทรัพยสินของครอบครัวแลวยังเกิดความหวาดกลัวหรือหวาดหวั่นตอโชคชะตาที่เลนตลกอยางนี้ดวยความเจ็บปวดตอความเสียหายในความเปนจริงนี้ถึงจะเปนเรื่องธรรมดาที่เกิดขึ้นอยูแลว แตอยางไรก็ตามก็ควรหาทางจัดการอยางเหมาะสมที่สุด กอนอื่นเพื่อการลดความวิตกกังวลควรจะดําเนินการจัดการในเรื่องที่เกี่ยวกับชีวิต รางกาย และการดําเนินชีวิตกอน แตจําเปนตองคํานึงไวเสมอวาการดําเนินการเพียงเทานี้ก็ไมไดชวยใหความรูสึกทางดานจิตใจที่หวาดกลัวหรือวิตกกังวลหาย
ไปทั้งหมด
ยกตัวอยางเชน เมื่อเกิด”เหตุการณโรงไฟฟานิวเคลียรระเบิด JCO” ภายในไมกี่วันหลังจากนั้น ก็มีการตรวจกัมมันตภาพรังสีใหแกผูประสบภัยที่กังวลเกี่ยวกับการระเบิดหลังจากเกิดเหตุการณแตละคน
ทันที การจัดการอยางรวดเร็วในเรื่องชีวิตและรางกายดังกลาวนี้ ทําใหประชาชนคลายความวิตกกังวลลงไปไดมาก2) การจัดการหลังจากเกิดเหตุการณใหมๆ＝เฟรสคอนแท็ค（First contact: การติดตอในครั้งแรก）เฟรสคอนแท็คคือการที่ผูใหความชวยเหลือเขาไปยังที่เกิดเหตุหรือที่พักหลบภัยเพื่อพบหนาพูดคุยภัยพิบัติกับผูที่ประสบภัยโดยเร็วที่สุดในกรณีนี้ตามหลักแลวผูใหความชวยเหลือตองพยายามทําตามความตองการของผูที่ประสบภัยหลังจากเกิดภัยพิบัติก็เปนที่แนนอนอยูแลววากอนอื่นจะตองใหความสําคัญกับการชวยชีวิตหรือการดับไฟอยางเรงดวนหรือการจัดทําสายดวนตางๆที่สุดแตในขณะเดียวกันก็จําเปนตองมีผูใหความชวยเหลืออยูในที่เกิดเหตุสามารถออกไปพบปะทักทาย ผูประสบภัยได ดังนั้นจึงควรเปนผูใหความชวยเหลือที่สามารถทําหนาที่ตางๆเหลานี้ไดเมื่อมีเฟรสคอนแท็คถาเปนไปไดควรคนหาผูที่มีภาวะจิตใจไมปกติเพื่อที่จะไดใหความรูงายๆ

เกี่ยวกับ เกี่ยวกับดานจิตใจ(การใหขอมูลทางจิตวิทยา) โดยดูหัวขอการตรวจหาผูที่ตองการไดรับการดูแล และการจัดการอยางเรงดวนเรื่องปญหาดานจิตใจที่จะกลาวถึงในภายหลังประกอบเฟรสคอนแท็คจะมีความหมายก็ตอเมื่อปฏิบัติอยางรวดเร็วหลังจากเกิดภัยพิบัติใหมๆ

หากลาชา

ไปผูคนก็จะตกอยูในความรูสึกวิตกกังวล หมดหวังและสับสน นอกจากนั้นการบอกจุดประสงคของการเขามาของผูใหความชวยเหลือก็เปนสิ่งสําคัญมาก

เพราะจะทําใหไดรับความไววางใจในการทํากิจกรรมตอๆไปจากประชาชนผูประสบภัย ในชวงที่ตองใหการชวยเหลืออยางเรงดวนนั้น อาจจะมีผูให
ความชวยเหลือดานตางๆอยูในที่เกิดเหตุอยางมากมายก็จริง

10แตประชาชนบางสวนก็อาจจะไมไดรับเฟรสคอนแท็คก็ไดและถึงแมวาผูใหความชวยเหลือจะเขาไปในพื้นที่เกิดเหตุ แตก็อาจจะยุงมากจนไมสามารถทําเฟรสคอนแท็คได ที่ศูนยอํานวยการจัดการเรื่องภัยพิบัติควรจะรูวาไดดําเนินการทําเฟรสคอนแท็คไปไดถึงระดับไหนแลว ไดผลเปนอยางไรและระดับความหวาดหวั่นในใจของประชาชนนั้นอยูในระดับใด ดังนั้นจึงควรมีการเตรียมการประชุมติดตอกับผูที่นาจะมีสวนเกี่ยวของจากหลายสาขาอาชีพเพื่อหามาตรการในการจัดการดานการรักษาอาการทางดานจิตใจโดยรวม3) การคัดสรรหาผูที่จําเปนตองไดรับการดูแล
การคัดสรรหาผูที่จําเปนตองไดรับการรักษาดานจิตใจอยางเหมาะสมนั้นเปนสิ่งที่จําเปน

โดยเฉพาะ

อยางยิ่งผูที่มีอาการอยางรุนแรงแตสวนใหญผูที่เขาไปในพื้นที่ในระยะแรกนั้น มักจะไมใชผูเชียวชาญจึงไมอาจระบุแนชัดไดวาใครมีอาการอยางไร แตอยางไรก็ดีถึงแมจะเปนผูใหความชวยเหลือทั่วไปแตเมื่อใชบันทึกรายการหัวขอสําหรับตรวจหาผูที่จําเปนตองไดรับการดูแล ก็สามารถทําการตรวจหาไดในระดับหนึ่ง ทําใหสามารถดําเนินการจัดการดานจิตใจอยางเรงดวนที่จะกลาวถึงตอไปไดดังนั้นจึงควรแจงใหผูใหความชวยเหลือทั่วไปทราบถึงวิธีการจัดการเหลานี้และแจกรายการหัวขอ
สําหรับตรวจหาผูที่จําเปนตองไดรับการดูแลอยางรวดเร็วพรอมกันนี้ก็ควรเนนเรื่องสิทธิสวนบุคคลอยางเพียงพอดวย หากเกิดภัยพิบัติขึ้นจริงแลว การแจง
เรื่องตางๆเหลานี้แกผูใหการชวยเหลือนั้นเปนไปไดยาก ฉะนั้นจึงจําเปนที่จะตองมีการฝกซอมกันกอนเพื่อจะไดแจงใหทราบทั่วกันลวงหนาในชวงการฝกซอมนั้นและจากผลการตรวจหาผูที่จําเปนตองไดรับการดูแลนี้ หากผูใหความชวยเหลือทั่วไปรูสึกวามีความจําเปน ก็ควรจะทําตามขอเสนอแนะของหนวยงานที่รับผิดชอบดานการรักษาปญหาสุขภาพจิตในทองถิ่นและหลังจากนั้นก็ควรเริ่มการติดตอโดยคอยดูสถานการณวาจะสามารถขอความชวยเหลือจากเจาหนาที่ที่ทําหนาที่รักษาปญหาดานสุขภาพจิตในทองที่นั้นไดหรือไมไดรับการดูแลไดนั้นเพื่อใหผูใหความชวยเหลือทั่วไปสามารถตรวจหาผูที่จําเปนตองผูใหความชวยเหลือควรหัดใชรายการหัวขอในการตรวจหาผูที่จําเปนตองไดรับการดูแลนี้ในการฝกปองกันการเกิดภัยพิบัติลวงหนาเพื่อจะไดมีประสบการณในการใชกอน4) การจัดการใหความชวยเหลือดานจิตใจอยางเรงดวนตามที่ไดกลาวมาขางตนในชวงหลังจากเกิดภัยพิบัติผูใหความชวยเหลือทั่วไปจะเปนผูที่เขาไป

ในพื้นที่ แตผูใหความชวยเหลือทั่วไปนี้ก็สามารถใหความชวยเหลือดานจิตใจอยางเรงดวน(AmericanPTSD Center: โดย Dr Gray, Dr Litz) ได แตก็จําเปนที่จะตองมีการฝกฝนลวงหนาเพื่อใหมีประสบการณในการใชกอนเชนเดียวกับการใชรายการหัวขอในการตรวจหาผูที่จําเปนตองไดรับการดูแลกอนจะเกิดภัยพิบัติในการเปลี่ยนแปลงสวนใหญในระยะรีบเรงนี้มักจะเปนเรื่องความเครียดก็มักจะมีหลากหลายและมีการเปลี่ยนแปลงไปอยางรวดเร็วอาการตางๆดังนั้นการบันทึกดานการแพทยอยางละเอียด หรือการระบุอาการอยางชัดเจนนั้นจึงยังไมจําเปนนัก เนื่องจากยังไมมีใครที่สามารถระบุไดวาเปนผูที่มีอาการอยางหนักหรือมีความรูสึกเจ็บปวดพูดคุยสิ่งที่เหมาะสมที่สุดในระยะนี้ก็คือการไปพบปะหากเปรียบกับอาการเจ็บปวยของรางกายอยากอาเจียนหรือไมนั้นก็เหมือนกับการที่เราอยากรูวาอีกฝายปวดหัวหรือถึงแมเราจะไมมีความรูทางดานการแพทยเราก็สามารถดูจากสีหนาหรือสอบถามอาการโดยตรงจากผูปวยไดเลย และในทางกลับกันการที่ผูใหความชวยเหลือเขาไปสอบถามผูประสบภัยแตละคนโดยตรงก็ยังมีสวนชวยลดความหวาดวิตก และรูสึกสบายใจขึ้นไดดวยการไปพบปะพูดคุยเพียงเทานี้อาจจะไมชวยใหพบอาการทั้งหมดไดดําเนินการแบบโดยรวมนั้นถือวาเปนสิ่งที่ควรปฏิบัติ11จริงอยูวาแตหลังจากเกิดภัยพิบัติการขณะที่เขาไปพูดคุยกับผูประสบภัยก็ควรจะใหขอมูลดวยวาหากเกิดความรูสึกทรมาณทางดานจิตใจก็มีสายดวนหรือมีการจัดตั้งที่รับปรึกษาทางดานจิตใจที่สามารถไปปรึกษาไดหากพบผูประสบภัยที่มีอาการผิดปกติทางจิตในขณะที่อยูที่ที่เกิดเหตุก็เปนการยากที่จะสงไปรับรักษาทางการแพทยไดทันทีการที่จะติดตอเพื่อขอความชวยเหลือหรือรับการรักษาหรือไมนั้นขึ้นอยูกับขนาดความเสียหายของภัยพิบัติที่เกิดขึ้นดวย จึงควรใหเปนที่เขาใจกันวา
หลังจากเกิดภัยพิบัติ ผูคนมักจะรูสึกหวาดวิตกกับเหตุการณที่เพิ่งเกิดขึ้น เก็บตัวซึมเศรา เกิดอาการ
โกรธ ตื่นตระหนก รน ฯลฯ ซึ่งอาการเหลานี้มักเปนอาการที่เกิดขึ้นเพียงระยะสั้นใครๆก็เปนทั้งนั้นฉะนั้นจึงควรจับตามองอยูหางๆแตหากอาการนั้นรุนแรงขึ้นก็ไมควรรีรอที่จะติดตอสายดวนฮอทไลนหรือที่ปรึกษาหรือที่รับปรึกษาทางดานจิตใจอยาง และคอยเช็คดูวาจะสามารถใหความชวยเหลือดานจิตใจตอไปไดอีกหรือไม
ในกรณีที่เกิดอาการนอนไมหลับ, หวาดผวาอาการตื่นตระหนก, ตื่นเตน, ขวัญเสียอยางรุนแรง ควรไดรับการรักษาอยางรวดเร็ว เนื่องจากในกรณีนี้ สาเหตุอาจไมไดมาจากภัยพิบัติเพียงอยางเดียว แตอาจมีผลกระทบที่รุนแรงจากสาเหตุอื่นมากอนที่จะเกิดภัยพิบัติ（อยางเชนครอบครัวเคยประสบอุบัติเหตุ ฯลฯ） ,หรือมีความผิดปกติทางดานอารมณและจิตใจจากสาเหตุอะไรบางอยางมากอนหรือกําลังอยูในชวงที่กําลังเริ่มมีความผิดปกติ และหากมีอาการปวยที่รุนแรงแบบนี้ ผูรับผิดชอบตรวจรางกายก็มีโอกาสสูงที่จะพบอาการที่ตองการการรักษาทางกายอยางเรงดวนหรือสงตัวไปรับการรักษาควรระวังอีกอยางหนึ่งคือและขอในกรณีที่ขาดยาที่เคยไดรับจากการรักษามากอนอาการจะยิ่งทรุดหนักขึ้นโดยเฉพาะอยางยิ่งผูที่เคยไดรับการรักษาโดยใชยากันชัก หากขาดยาแลวอาการจะกําเรบอีกครั้ง หากมีอาการลําไสกลืนกันเกิดขึ้นอาจมีอันตรายถึงชีวิต หลังจากขาดยาอาจจะเกิดขึ้นไดเร็วที่สุดคือภายใน2วัน นอกจากนั้นอาการตื่นตระหนก อาการวิตกจริต หรืออาการดึงตัวของกลามเนื้อเสื่อม ก็อาจจะ
รุนแรงขึ้นได แตจะก็ยากที่จะถามตอหนาผูประสบภัยคนอื่นโดยตรงวาจะเขารับการรักษากับจิตแพทยหรือไม ดังนั้นในสวนนี้นอกจากจะถามอาการทั่วไปเกี่ยวกับรายกายแลวจึงควรสอบถามวาตองหยุดรับการรักษาอาการของโรคอื่นใดหรือขาดยาอะไรหรือไมดวย5) การตรวจหาทางการแพทย
หลังจากเกิดภัยพิบัติได3สัปดาหอาการปวยประมาณครึ่งหนึ่งจะเริ่มคงที่การแพทยในพื้นที่เกิดเหตุจึงเริ่มมีความจําเปนประมาณ

1เดือนดังนั้นการตรวจหาทางระยะที่ตรวจหาควรเริ่มหลังเหตุการณผานไปเปนเวลาแตก็อาจจะทําไดลาชากวานี้ขึ้นอยูกับสถานการณของที่เกิดเหตุแตละแหลงหลังจากเกิดภัยพิบัติการไดรับการตรวจโดยจิตแพทยนั้นเปนสิ่งที่ดี หากแตจริงๆแลวเปนการยากที่จะตรวจไดครบทุกคนได

แมวาจะไมสามารถตรวจไดก็อาจจะดูจากความหนักของอาการหรือดูจากพื้นฐานของครอบครัวหรือทองถิ่นนั้นๆแลวเลือกเอาจากขอมูลสําคัญที่ไดมาก็ได ดังนั้นก็อาจจะใหผูที่เกี่ยวของกับการรักษาอื่นๆที่ไมใชจิตแพทยใชแบบสอบถามคอยถามอาการก็ได และการตรวจหาอยางงายๆโดยการสัมภาษณโดยใชแบบสอบถามเกี่ยวกับสุขภาพจิตโดยรวมนี้แลวสวตอใหจิตแพทยเปน
ผูรักษาตอไปนั้นก็เปนสิ่งที่ควรปฏิบัติในความเปนจริง และเพื่อใหประชาชนใหความรวมมือในการตรวจ
ก็ควรจะเปลี่ยนชื่อคนทั่วไปสามารถรับไดงาย

เชนแบบสอบถามเรื่อง”การทดสอบระดับความเครียด”หรือตรวจไปพรอมกับการตรวจรางกายทั่วไปเลยเอกสารจากการตรวจหาในระยะนี้จะเปนเอกสารพื้นฐานที่เอาไวใชในการวางแผนเกี่ยวกับการรักษา
ดานจิตใจหรือใชในการประเมินผลการชวยเหลืออยางตอเนื่องภายหลังตอไปดวย เพียงแตถึงแมวาใน
ระยะ3-4อาทิตยนี้จะมีการตรวจพบวามีอาการปวยจากความเครียดอยางรุนแรง

(AcuteStress

Disorder : ASD) (ดูคําอธิบายคําศัพทเฉพาะ) แตภายใน 1-2 เดือนนั้นผูปวยครึ่งหนึ่งก็อาจจะหายเองโดยธรรมชาติก็ได126) การใหขอมูลการใหขอมูลเกี่ยวกับภัยพิบัติแกผูประสบภัยอยางสม่ําเสมอนั้นมีความสําคัญเปนอยางยิ่ง
(1)ใหขอมูลเกี่ยวกับความเปนจริงที่เกิดขึ้นในปจจุบัน
ควรรวมมือกับสื่อตางๆเพื่อใหขอมูลอยางรวดเร็วและเหมาะสมเกี่ยวกับขนาดของภัยพิบัติ,ปลอดภัยของสมาชิกในครอบครัว,แนวทางตอไปในอนาคต,ความการใหความชวยเหลือหรือขอมูลทางการแพทยเนื่องจากขอมูลตางๆเหลานี้ชวยทําใหประชาชนคลายความวิตกกังวลหรือความรูสึกโดดเดี่ยว หรือสับสนโดนไมจําเปนลงและชวยปองกันอาการตื่นตระหนกที่อาจะเกิดขึ้นไดดวย นอกจากนั้นการเสนอขอมูลตีพิมพออกมาในรูปของจดหมายขาวก็เปนสิ่งที่ชวยใหประชาชนสามารถรับรูขาวสารไดงาย(2)ใหขอมูลทางดานจิตใจนอกจากนี้ควรใหขอมูลดานการรักษาดานสุขภาพจิตในทองถิ่นนั้น เกี่ยวกับความเปลี่ยนแปลงทางดานจิตใจที่มักจะเกิดขึ้นเมื่อเกิดภัยพิบัติและวิธีการจัดการตางๆกับอาการเหลานั้นความชวยเหลือทางดานจิตใจรวมทั้งระบบการใหโดยเฉพาะอยางยิ่งตัวผูที่เกิดความเปลี่ยนแปลงทางดานจิตใจเองนั้นมักจะเปนที่รังเกียจของบุคคลรอบขาง ดังนั้นจึงควรที่จะแจงใหทุกคนรูเกี่ยวกับเรื่องการเปลี่ยนแปลงที่อาจจะเกิดขึ้นนี้กอนนอกจากนั้นก็ควรแจงใหทุกคนทราบกันอยางทั่วถึงตั้งแตเนิ่นๆวามีที่รับปรึกษาปญหา อยางเชน สายดวนตางๆ เนื่องจากกิจกรรมการชวยเหลือนั้นอาจจะไปไมถึงประชาชนโดยทันที อีกทั้งขอมูลเกี่ยวกับภัยพิบัติในชวงนั้นก็อาจจะยังคลุมเครืออยูในเวลานั้นการใหคําแนะนําตางๆจึงมีความสําคัญในการปองกันไมใหคนกระสับกระสายหรือออนไหวไปกับขาวลือที่คนพูดกันปากตอปาก7) สายดวนรับ”ปรึกษาดานจิตใจ”เมื่อใหขอมูลไปแลวถึงแมก็ชวยทําใหประชาชนลดความหวั่นวิตกลงไดแตอยางไรก็ตามประชาชนก็ยังคงมีความหวาดวิตกหรือมีปญหาทางดานจิตใจอยางอื่นหลงเหลืออยูการจัดทําสายดวนเพื่อรับปรึกษาปญหาดานจิตใจทางโทรศัพทโดยใหประชาชนเปนฝายโทรเขามาปรึกษาเองนั้นจึงเปนสิ่งที่มีประสิทธิภาพอยางมาก จริงๆแลวที่ผานๆมาก็ไมจําเปนวาสายดวนจะมีประสิทธิภาพเสมอไป แตก็ไมได
หมายความวาไมมีความจําเปน นั่นเปนเพราะคนยังไมเขาใจเกี่ยวกับ”ปรึกษาดานจิตใจ” มากกวาดังนั้นหากพบวามีใครที่ควรจะไดรับคําปรึกษาเกี่ยวกับดานจิตใจจากการโทรมาปรึกษาหรือสอบถามขอมูลโดยทั่วไปเกี่ยวกับภัยพิบัติหรือเกี่ยวกับรางกายหรือการดําเนินชีวิตโดยทั่วไป ก็ควรใหคําแนะนําเกี่ยวกับสายดวนที่รับ”ปรึกษาดานจิตใจ”หรือแพทยผูเชี่ยวชาญดานปญหาสุขภาพจิต
8) ดูแล「PTSD」อยางไร
(1) การกําหนดแนวทาง PTSD
PTSDกําลังเปนจุดสนใจของสื่อสารมวลชน

แตถาพูดถึงอุบัติภัยก็ไมไดหมายความวาจะเกิดPTSD

แนนอนซึ่งนอกเหนือจากเกิดPTSDแลวยังมีปญหาทางดานจิตใจตางๆดังที่กลาวมาแลวตอนที่ภูเขาไฟอุซุของฮอกไกโดระเบิดนั้นมีการคุมครองปองกันประชาชนใหหลบหนีทันกอนจะเกิดมีผูบาดเจ็บหรือเสียชีวิตและเพลิงไหมเกิด ขึ้น ดังนั้น ความทรมาณ ที่มีสาเหตุจากPTSDจึงไมเกิดขึ้น ปญหาทางจิตใจของประชาชนสวนใหญจะกังวลเกี่ยวกับการดํารงชีวิตและความเครียดที่ระหวางอาศัยอยูในสถานหลี้ภัยกรณีเหตุการณJCOก็เชนเดียวกันประชาชนทองถิ่นสวนใหญจะมีความกังวลเกี่ยวกับแสงรังสีที่ไมสามารถมองเห็นไดดวตาเปลา และกังวลเกี่ยวกับการประชาสัมพันธที่ไมเปนระบบระเบียบ13สวนทางภูมิภาคก็มีเหตุการณที่พักอาศัยชั่วคราวของผูประสบภัยแผนดินไหวครั้งใหญแถบฮันชินและเกาะอาวาจิ(แถวโกเบทางตอนใตของเกาะฮอนชูญี่ปุน)และพนักงานดับเพลิง,คดีใสสารพิษลงใน
แกงกะหรี่นั้นก็เปนสาเหตุที่ทําใหประชาชนเกิด PTSD
ดังนั้นการจะเกิด PTSD หรือไมนั้น ขึ้นอยูที่ลักษณะและความแตกตางของอุบัติภัยที่เกิดขึ้น แตทวาถึงแมจะอยูในอุบัติภัยเดียวกันก็ตามประสบการณตางๆที่พบเจอนั้นก็กลาวไดวามีความแตกตาง

กันมากแลวแตบุคคลโดยปกติทั่วไปผูที่เคยมีประสบการณการPTSDนั้นจะเปนผูที่ประสบกับภัยอันตรายรายแรงถึงชีวิตวาจะอยูหรือตาย ซึ่งเกี่ยวของกับตัวเองหรือคนรอบขาง กรณีประสบอุบัติภัยที่เปนสาเหตุและพบเห็นมากไดแก ไฟไหม หรือน้ําทวม, บานเรือนพังทลาย, คนใกลตัวไดรับบาดเจ็บหรือเสียชีวิต,เจอศพตอหนาตอตาเปนตนแมวาจะมีการคาดคะเนความอันตรายของ

PTSDแลวก็ตาม

ไมใชวาจะเนนการบําบัดรักษาดานจิตใจทางการแพทย โดยตรวจพบ PTSD ระยะเริ่มตนแลารักษา
เทานั้นเพราะนอกจากPTSDแลวก็ยังมีอาการตอบสนองทางดานจิตใตอยางอื่น ดวย คือถึงแมวาอาการPTSDจะเบาลงแลวก็ตาม ก็อาจจะมีอาการตอบสนอง ความทรมาณ ตามมาเชน เก็บตัวหนีสังคม,ปรับตัวไมไดดังนั้นการเปลี่ยนแปลงสภาพจิตใจใหเปดกวางโดยการตรวจเช็คประเมินผลและชวยเหลือทางดานจิตใจตามความจําเปน ถือวาเปนทัศนคติขั้นพื้นฐาน(2) การรับมือ trauma และ PTSD
ในกรณีกังวลวาจะทําอยางไรกับPTSDนั้นการดําเนินการชวยเหลือทั่วไปถือไดวาเปนวิธีการที่เยี่ยมมากเมื่อผูที่ประสบภัยกังวลกับความจริงที่เกิดขึ้นใหชวยผูประสบภัยสามารถดํารงชีวิตประจําวันโดยลดสาเหตุของปญหาใหนอยที่สุดเทาที่จะทําไดโดยเฉพาะหนาที่ที่ตองดูแลไหวกับอุบัติภัย,บาดแผลที่เกิดขึ้นเปนเหตุใหครอบครัวของผูปวยประจํา,ชวยลดตนเหตุของปญหาที่จะทําใหเกิดความยุงยากคนชราหรือเด็กเล็กที่ออนตองเขาเยี่ยมหรือมาโรงพยาบาลในดํารงชีวิตประจําวันจากสิ่งเหลานี้ก็ใหพยายามสํานึกถึงความปลอดภัย ความไมกังวล นอนหลับ ใหเร็วที่สุดเทาที่จะทําได ความปลอดภัย คือการปกปองคุมครองใหอยูในที่ที่จะไมเกิดอุบัติภัยอีก,ความไมกังวล คือชวยลดความรูสึกโดดเดี่ยวของผูประสบภัยและใหความรูสึกไดวามีสมาชิกที่คอยชวยคุมครองชวยเหลืออยูผูบาดเจ็บหรือเสียชีวิตนั้นอาจจะดําเนินการไมไดตามสถานการณเทาที่ทําไดระยะแรกการชวยใหนอนหลับกรณีที่ในครอบครัวมีแตก็ใหทําตามมุงหมายที่เตรียมไวถือวาเปนสิ่งที่สําคัญดังนั้นจึงจําเปนตองปรับสภาพสิ่งแวดลอมใหสามารถนอนหลับไดโดยเร็วที่สุดหลังจากนั้น

ทํารายละเอียดในการตรวจเช็ค,ผูที่มีอาการหนัก,ผูที่มีอาการเลวรายลง,ผูที่นาจะมีความ

เสี่ยงสูงสวนผูที่มีปญหาในการนอนหรือฝนรายมากกวาสองวันนั้น ใหเขารับคําแนะนําจากจิตแพทยผูที่
มีPTSDสูงนั้นยังไมมีการแยกแยะอาการไดอยางแนนอนแตวาตามที่ไดกลาวขางตนแลวผูที่เคยมี

ประสบการณtraumaอยางรุนแรง,ผูที่มีบุคคลในครอบครัวถึงแกชีวิต,ผูที่เสียครอบครัวจากอุบัติเหตุกอนที่จะประสบอุบัติภัยและมีประสบการณtraumaนั้น จําเปนตองระวังเปนพิเศษแนนอนอยูแลววาคงไมมีแหลงขอมูลที่เหมาะสมนอกจากฟงจากเพื่อนบานแหลงที่มีการดําเนินงานคุมครองอยูแลวหรือขาวสารขอมูลของประชาชนทองถิ่นจาก

นํามาชวยในการไตรตรองกรณีที่เกิดปฏิกิริยาอาการPTSD

จริงๆก็จําเปนตองทําสภาพแวดลอมใหมีความปลอดภัยไมกังวลและนอนหลับตามที่กลาวขางตน หากตัวผูประสบภัยเองมีความกังวลมากพิเศษและมีอาการเลวรายลงนั้นจําเปนตองใหเขารับคําแนะนําจาก
จิตแพทยโดยทั่วไปแลวการตรวจถามสภาพเรื่องราวและประสบการณหลังเกิดเหตุนั้นถือวาเปนปญหาจึงไมควรมีการดําเนินขึ้นตามที่ผานมาจะมีการตรวจสอบ(Debriefingทางจิตใจ)ลักษณะนั้นใน
ระยะแรกซึ่งคิดวาเปนการปองกันPTSDในอนาคต แตทวาปจจุบันนี้ผลที่ออกมายังไมเปนที่ยอมรับและ
ตามวิธีการของกลุมคนควานานานชาติหรือศูนยPTSD ของอเมริกาก็มีกําหนดไววาไมควรดําเนินการนี้
หากมีการDebriefingทางจิตใจอาจรูสึกวาใหผลที่ดี แตในอนาคตแลวกลับมีสวนทําใหปฏิกิริยาอาการ14

PTSDแยลงปจจุบันนี้สําคัญคือความคิดเกาๆแบบนี้ยังมีเสนออยูในการชวยเหลือแตไมควรนํามาใชในดําเนินการสิ่งที่มีการรวมกลุมของผูที่เขาใจอยูรอบขางของผูที่ประสบภัยพิบัติ,มีการพูดคุยกันเกี่ยวกับเหตุการณที่ประสบจริงหรือความยากลําบากในการดํารงชีวิตแตตองเปนเพื่อนหรือเพื่อนบานที่อยูใกลเคียงไตถามรายละเอียดแตอยาขยั้นขยอใหผูประสบภัยแสดงความรูสึกออกมามีแจงวาการมี

ความสัมพันธที่ดีระหวางผูชวยเหลือมีผลทําใหผูปวยที่ติดแอลกอฮอลมาระยะนานนั้นมีอาการดีขึ้น
3. การฟนตัวจาก traumaอยางธรรมชาติ
ผูที่ประสบภัยพิบัติสวนใหญ ถึงแมจะมีอาการกังวลทางจิตก็ตาม จะสามารถหายไดเองตามธรรมชาติ
เชนผูประสบอุบัติภัยที่อาศัยอยูบานพักชั่วคราว

และพนักงานดับเพลิงในเหตุการณแผนดินไหวครั้ง

ใหญแถบโกเบและเกาะอาวาจิ,ประชาชนที่อาศัยอยูแถวที่เกิดเหตุการณใสพิษลงในแกงกะหรี่,พนักงานของโรงงานที่ระเบิดไหมนั้น หลังจาก 1ปผานไปแลว ปฏิกิริยาอาการPTSDจะพบนอยกวา
10% ถารวมPTSDเปนสวนแลวจะอยูที่ประมาณ20% จากจํานวนอัตราแลวผูที่ประสบภัยนั้นมีแคไมกี่เปอรเซนตของประชากรที่อยูอาศัย

ถารวมถึงกลุมผูพบเห็นเหตุการณแลวอัตราPTSDหลังจาก

เหตุการณ 1ปนี้ กลาววาเปนไปตามที่คาดหมายไวแนนอนอยูแลววา การจํากัดความของกลุมแมหรือระดับอุบัติภัยที่
พบเห็นนั้นมีผลกับการเปลี่ยนแปลงอัตราจากการสํารวจ ชวงหลังจากเกิดอุบัติภัย3เดือนของเหตุการณ
ใสสารพิษลงในแกงกะหรี่มีPTSD18%,PTSDเปนสวน20%แตหลังจากนั้นครึ่งปแลวมีอัตราเปน8%

และ10%ซึ่งหลังจากนั้น1ปก็ยังมีคาอัตราเทาเดิม ดังนั้นจากกรณีขางตนประชาชนผูอยูอาศัยสามารถคาดคะเนไดดังนี้1)ในประชาชนผูอยูอาศัย 20% มีการเกิด PTSD ไดในการตีความหมายแบบกวางๆ2)มีการฟนตัวอยางธรรมชาติ ประมาณ80%3)หลังประสบเหตุการณถาระยะเวลาเลยครึ่งปถึง1ปผานไปแลวจะไมพบเห็นการฟนตัวอยางธรรมชาติแตทวาการแกไขปญหาการบําบัดรักษาทางจิตใจตามทองถิ่นทั่วไปนั้นมีวิธีการชวยเหลือโดยมีขอแมวาตองมีผูที่ฟนตัวอยางธรรมชาติจํานวนมาก เพราะเหตุนั้น จึงมี2ขอที่จําเปนดังนี้1)เตรียมเงื่อนไขในการสงเสริมการฟนตัวอยางธรรมชาติ2)ลดสาเหตุที่จะไปรบกวนการฟนตัวอยางธรรมชาติซึ่งก็เปรียบเสมือนการรักษาบาดแผลที่เกิดบนรางกายที่ตองมีการพักผอน,รักษาความสะอาดและมีสารอาหารที่เพียงพออาจกลาวไดวาประชาชนที่แกรงตอสภาวการณหรือประชาชนที่มีการเสี่ยงสูงนั้นเพื่อจะใหเฉพาะเจาะจงตองมีการแยกแยะโดยการตรวจโรคหรือสงเสริมการปรึกษาดวยตนเองแลวก็จําเปนตองมีการชวยเหลือแบบตัวตอตัว1)เงื่อนไขในการสงเสริมการฟนตัวอยางธรรมชาติโดยปกติแลว
บาดแผลที่มีบนรางกายจะมีการรักษาโดยทําความสะอาด,อยูในสภาพแวดลอมที่พักผอนไดและมีการใหสารอาหารที่เพียงพอกับความตองการสวนtraumaก็เหมือนกันถาไมมีในเงื่อนไขก็ไมจําเปนตองรักษาเฉพาะกรณี ซึ่งจะมีเงื่อนไขเพื่อสงเสริมการฟนตัวดังนี้<ดานความเปนจริง>(1) ปกปองความปลอดภัยของรางกาย(2) ปองกันการเกิดอุบัติภัยซ้ําสอง(เชน ไฟไหมหลังแผนดินไหว,ความสกปรกของสารพิษ)(3) ความปลอดภัยของสิ่งแวดลอมที่อยูอาศัย

15

(4) ความตอเนื่องในชีวิตประจําวัน (เชน โรงเรียน, ทํางาน, งานบานประจํา)(5)ความมองถึงการสรางฐานะในการดํารงชีวิต(เชนพื้นฐานทางเศรษฐกิจ,ดูแลหนาที่การงาน, ซอมแซมที่อยูอาศัย)(6)ปองกันความเครียดที่เกิดจากการดํารงชีวิต(เชนความเครียดจากการดํารงชีวิตในสถานลี้ภัยหรือสัมภาษณ)<การชวยเหลือทั่วไป>(7) ขาวสารเกี่ยวกับการชวยเหลือหรืออุบัติภัย(8) การเปลี่ยนเวนตรวจสถานที่ของผูชวยเหลือ(9) ประชาชนรูสึกวามีคนคอยชวยเหลือ”อยูใกลๆตัว”(10) สามารถตอบคําถามของประชาชนหรือสนองความตองการไดอยางรวดเร็ว
<การดูแลดานจิตใจ>(11)ศึกษาและใหขอมูลความเปลี่ยนแปลงของสุขภาพจิตใจ

(ไมใชตรวจดูเฉพาะลักษณะอาการอยางเดียวควรใหขอมูลขณะการรักษาหรือการมีสุขภาพ ที่สมบูรณ)(12) มีการแจงบอกสถานที่ที่จะปรึกษาไดเมื่อจําเปน (โทรสารติดตอ24ชั่วโมง,สถานปรึกษา)2) สาเหตุที่เปนตัวขัดขวางการฟนตัวอยางธรรมชาติ
สาเหตุที่เปนตัวขัดขวางการฟนตัวอยางธรรมชาติคือเกิดtraumaขึ้นซ้ําที่ไปกระตุนหรือ
กระทบกระเทือนการดํารงชีวิตประจําวันเมื่อเกิดอุบัติภัยขึ้นก็จะมีการตรวจสภาพที่เกิดอุบัติภัยหรือ

สอบถามเกี่ยวกับสถานการณที่เกิดจริงเพื่อคาทําขวัญ(เชนการซักถามของบริษัทประกัน)ซึ่งตองควรระวังเพราะการดําเนินเหลานี้อาจเปนตัวภาระที่ไปทําลายสภาพจิตใจไดการดําเนินนั้นอาจจะถูกหรือผิดไดเพราะสภาพจิตใจมีขีดจํากัดดังนั้นจึงควรมีการวินิจฉัยตามสถานการณซึ่งอยางนอยก็ควรคํานึงถึงการเปลี่ยนแปลงทางจิตใจของผูประสบภัยทั้งกอนและหลังการดําเนินการซักถาม
สาเหตุที่เปนตัวขัดขวางการฟนตัวอยางธรรมชาตินั้นอาจจะมีสาเหตุจากหลายๆประการซึ่งไม
สามารถยกขึ้นมาเสนอไดหมด แตสาเหตุที่พบเห็นมากไดแก<ความเชื่องชาในการชวยเหลือ>(1) การตั้งตัวกลับมาดํารงชีพชา(2) สภาพแวดลอมในการดํารงชีวิตในสถานที่ลี้ภัยแยลง,ความยากลําบากในความเปนสวนตัว(3) ครอบครัว คนรูจักที่บาดเจ็บ เสียชีวิต หายสาบสูญ<ผูที่เปราะบางหรือออนแอในการเกิดอุบัติภัย(ตัวเองหรือคนในครอบครัว>(4) เด็กเล็ก(5) ผูสูงอายุ(6) ผูมีรางกายพิการ(7) ผูไดรับบาดเจ็บ(8) ผูไมใชภาษาญี่ปุนเปนภาษาแม<หนาที่ของสังคม>16

(9) ผูที่อยูตัวคนเดียวไมมีญาติพี่นอง(10) ผูที่ไมมีคนคุยดวยนอกจากบุคคลในครอบครัว<อื่นๆ>(11) การเก็บขอมูลโดยขัดแยงกับความคิดของเจาตัว(12) การสอบสวนความจริงโดยเจาหนาที่ตํารวจ, เจาหนาที่ของรัฐ,บริษัทประกัน เปนตน
4.ความเปนนําหนึ่งใจเดียวกันของอาสาสมัครจากสวนนอก
1) ควรชวยเหลือตามมาตราการที่สํานักงานอุบัติภัยสวนกลางกําหนดเมื่อเกิดอุบัติภัยขึ้นจะมีอาสาสมัครจากหนวยงานตางๆเขามาชวยเหลือจํานวนมากแตจะหาผูที่มีความรูเกี่ยวกับการรักษาสภาพจิตใจหรือผูมีความรูระดับมาตราฐานนานาชาตินั้นไดยากมากโดยเฉพาะDebriefingทางจิตใจที่กลาวมาแลวนั้นกอนที่จะสามารถพิสูจนผลไดก็ตองมีการจัดวางระบบไวลวงหนาซึ่งในปจจุบันก็เคยมีการตอลองที่จะใชวีธีการนี้อาสาสมัครสวนมากจะอยูแคไมกี่วันก็สลายตัวไปหลังจากนั้นก็ไมสามารถรับมอบการดําเนินกิจกรรมตอไดดังนั้นการที่รับฟงเฉพาะคําชี้นําที่ทางองคกรสวนนอกกําหนดก็คงจะมีแตปญหาที่คางเหลือไวฉะนั้นการที่จะขอความรวมมือจากอาสาสมัครจากองคกรตางๆควรขอรองผูที่มีหนาที่รับผิดชอบงานนั้นๆเฉพาะเวลาที่จําเปนและวิธีการดําเนินงานชวยเหลือทั้งหมดควรทําตามมาตราการที่อยูภายใตความรับผิดชอบสํานักงานอุบัติภัยสวนกลางที่อยูในพื้นที่นั้น2)สํานักงานอุบัติภัยสวนกลางควรทําหนาที่ควบคุมในการจะติดตอหรือพบปะกับประชาชน
เชนเมื่ออาสาสมัครจากองคกรสวนนอกจะพบปะกับประชาชนผูประสบภัยตองแจงสํานักงานอุบัติภัยสวนกลางจะเปนการดีถาทําเปนหลักฐานขอมูลถาไมเชนนั้นขาวสารหรือความรูที่ประชาชนไดรับจะเกิดการขัดแยงกับแผนการปฏิบัติการไดกรณีถาเปนอุบัติภัยใหญอาจจะมีการควบคุมกิจกรรมในพื้นที่ของอาสาสมัครลําบากแตตองพยายามอยางเต็มที่

โดยเฉพาะมีอาสาสมัครที่นําวิธีการDebriefingทางจิตใจในระยะแรกที่ไมเปนที่ยอมรับมาปฏิบัติกับประชาชนในพื้นที่ดวยวิธีการของตนเอง,มีการจายยาที่มไเปนที่ยอมรับ,มีการแสวงหาผลประโยชนจากประชาชน เปนตน ดังนั้นจําเปนตองระมัดระวัง3) สํานักงานอุบัติภัยสวนกลางควรทําหนาที่ควบคุมการเก็บขอมูลขององคกรจากสวนนอกเชนจากกรณีอุบัติภัยที่ผานมามีการกลาววาองคกรสวนนอกมีการสัมภาษณเก็บขอมูลกับประชาชนแลวสลายตัวไปทั้งๆที่ยังไมมีประสิทธิผลกลับคืนมาเพราะเนื้อหาในการซักถามและเก็บขอมูลที่ไมมีการเตรียมตัวอาจเปนตนเหตุที่ทําใหประชาชนเกิดความกังวลเพราะการอธิบายและขอตกลงในวิธีการดําเนินการเก็บขอมูลนั้นมีขอสงสัยอยูมากการดําเนินการเก็บขอมูลนั้นสํานักงานอุบัติภัยสวนกลางควรทําหนาที่ควบคุมถึงแมวาจะมีความจําเปนอยางไรก็ตามควรพิจารณาตั้งเงื่อนไขการเขารวมกิจกรรมชวยเหลือที่ตอเนื่อง
5.

การตอบสนองและรวมมือกับหนวยขาวสารขอมูล1) นัยสําคัญในการใหขาวสารขอมูลการชวยเหลือการใหขาวสารอยางเปนทางการนั้น ไมจําเปนตองใหขาวสารที่เกี่ยวกับอุบัติภัยที่เกิดจริงเทานั้น จะเปนคุณมากในการเผยแพรเสนอขอมูลเกี่ยวกับการชวยเหลือดวยซึ่งวิธีการใหสารขอมูลของพื้นที่ที่
เกิดเหตุจะทําใหทองถิ่นอื่นหรือประชาชน เกิดความรูสึกผูกพันธกัน มีการกอตั้งกลุมรักษาตามประเภท17เปนการชวยผูปวยใหฟนตัวจาก traumaและยังมีประสิทธิผลชวยลด StigmaและHarmful rumor

ดวย2) การสํารวจเก็บขอมูลเปนสาเหตุอันตรายที่ทําใหเกิด PTSD
ไดแก

การสํารวจเก็บขอมูลโดยใชไฟแฟลตโดยไมบอกกอนลวงหนา,การซักถามโดยผูสัมภาษณ

หลายคน, มีการถายภาพบานหรือสถานลี้ภัยที่อาศัยเปนตนเพราะในปฏิกิริยาอาการPTSDนั้นเสียงและแสงจะเปนตัวกระตุนใหเกิดอาการหวั่นกลัวดังนั้นการซักถามที่มากเกินไปจะเปนสาเหตุทําใหอาการของผูปวยแยลงได3) ความสอดคลองกับหนวยขาวสารขอมูลตามแผนมาตราการของสวนกลางนั้นตองตระนักและรูถึงขาวสารขอมูลขาวสารที่จําเปนก็ตองตระนักใหกระจางพรอมกับตั้งใจสํารวจเก็บขอมูลของผูประสบอุบัติภัยโดยเฉพาะแตก็จําเปนตองเขาใจวาหากความคิดของตัวผูประสบอุบัติภัยเองอยูในสภาวะที่ยืนยันไมไดก็ไมควรสัมภาษณมากเกินไปควรมีการใหขาวสารอยางเหมาะสมดวยวาการสัมภาษณเก็บขอมูลนั้นมีสวนที่เปนเหตุทําใหสภาวะทางจิตใจเลวรายลงไดเพื่อความสอดคลองของขาวสารขอมูลโดยพื้นฐานแลวไมใชการชวยเหลือพื้นที่ที่เกิดเหตุแตจะเปนการดีมากถาหนวยศูนยกลางการแกไขปญหาอุบัติภัยมีขาวสารขอมูลที่ความสอดคลองกัน
6.

ความสอดคลองกับวัฒนธรรมที่หลากหลายตามการเปลี่ยนแปลงใหเปนนานาชาติมีผูอยูอาศัยที่ไมใชภาษาญี่ปุนเปนภาษาแมเพิ่มมากขึ้น

บางสวนเปนนักทองเที่ยวชั่วคราว, นักวิจัย และผูที่พํานักอยูเพื่อประกอบอาชีพ แตมีปญหาในการทํา
ความเขาใจภาษาญี่ปุน จึงเปนผูประสบภัยที่ถือวาออนแอโดยทั่วไปแลวจะรับขาวสารไดไมทั่วถึง อันเปนเหตุใหเกิดความกังวลเพิ่มซ้ําเติมไดงาย และสวนมากแลวจะตองประสบความยากลําบากมากที่จะไดรับการชวยเหลือและการรักษาที่จําเปนสําหรับเจาหนาที่ที่รับผิดชอบกรณีที่คนญี่ปุน
ประสบอุบัติภัยในตางประเทศที่มีภาษาและการดํารงชีวิตที่แตกตางนั้นจะมีความเดือดรอนอยางไรใหลองนึกดูโดยเฉพาะปญหาเรื่องการสื่อภาษานั้นตองมีการติดตอกับหนวยงานที่เกี่ยวของและใหขาวสารที่เปนภาษาตางๆ สวนวัฒนธรรมแม นั้นก็เชื่อมโยงไปถึงความแตกตางของรูปแบบเวลาประสบภัย ดังนั้นจึงตองคํานึงถึงตอนเกิดอุบัติภัยเกี่ยวกับดํารงชีวิตอาศัยอยูรวมกันเปนกลุมหรือในสถานลี้ภัยแตทวาแพทยผูชํานาญในการบําบัดรักษาดานจิตใจจําเปนจะตองวางระเบียบการและทําความเขาใจถึงจุดนั้นดวยการหาอาสาสมัครที่สามารถพูดภาษาแมไดนั้นจะไดเปรียบมากแตก็ลําบากมากในการหาคนใหไดครบตามจํานวนคนที่จําเปนกรณีนี้จึงตองขอความชวยเหลือจากผูเชี่ยวชาญจากทองถิ่นอื่น มีการติดขาวสารขอมูลในแตละภาษา
สวนในการออกอากาศหรือกระจายเสียงใหขอมูล(เนื้อหาเกี่ยวกับเหตุการณ)นั้นจําเปนตองมีความ
สอดคลองกับวัฒนธรรม ซึ่งในการใหขาวสารขอมูลเปนโดยภาษาตางชาตินั้น เนื้อหาที่นําเสนออาจจะมีการขาดตกบกพรองแตก็เปนการทําใหประชาชนรูสึกเบาใจไดแตสําหรับกรณีชาวตางชาติที่มีสิทธิ
อาศัยตลอดชีพนั้น สวนมากจะเติบโตและเรียนรูที่ญี่ปุน จึงอาจจะไมมีปญาตามที่กลาวมาแลวขางตน
เมื่อกอนนั้น เคยมีการทํารายรางกายชาวตางชาติเพราะความอึดอัดทรมานใจในชวงเกิดอุบัติภัย แตทวาตอนเหตุการณแผนไหวครั้งใหญแถบโกเบและเกาะอาวาจินั้น จะเห็นไดวามีการฟนฟูกิจกรรมเพื่อสนับสนุนความเปนมิตรภาพมีการใหขาวขอมูลที่เหมาะสมและมีการชี้แนะของทางการที่มีประสิทธิผลการเสนอขาวสารขอมูลหรือการควบคุมดูแลสถานลี้ภัยนั้นภาระทางดานวัฒนธรรมตางๆจะมีความจําเปนนอยมากกลับจะเปนการกอความวุนวายใหแกสถานที่หากมีการปฏิบัติดูแลเกี่ยวกับเรื่องนี้18

7.

สุขภาพจิตของผูปฏิบัติการชวยเหลือ1) เบื้องหลังผูปฏิบัติการชวยเหลือคือเมื่อเกิดอุบัติภัยขึ้นก็เปนที่แนนอนอยูแลววาจะตองทําหนาที่ชวยเหลือประชาชนผูที่ประสบภัยดังนั้นกลับมักลืมสํานึกถึงปญหาของสุขภาพของตนเองถึงกระนั้นก็ตามเพราะความรูสึกที่ตองรับผิดชอบในหนาที่ทําใหการพักผอนหรือรักษาโรคจะถูกพลัดไปไวทําทีหลัง แตทวาผูปฏิบัติการชวยเหลือเองก็จะเกิดความเครียดที่ตางจากผูประสบอุบัติภัยหรือหลังปฏิบัติการชวยเหลือแลวอาจเกิดปญหาในการที่จะปรับตัวเขากลับไปทํางานที่เดิมยากซึ่งการที่ทนมากๆเกี่ยวกับปญหาสุขภาพของตนเองนั้นอาจจะเปนสาเหตุทําใหการทํางานไมราบรื่นดังนั้นผูปฏิบัติการชวยเหลือควรจะตระนักถึงการดูแลสุขภาพใหพอเพียงกอนที่จะรับผิดชอบหนาที่ซึ่งผูปฏิบัติการชวยเหลือนั้นจําเปนตองใสใจดูแลและปฏิบัติใหเหมาะสม2) สาเหตุความเครียดของผูปฏิบัติการชวยเหลือ(1)ความเหนื่อยลาจากการรับผิดชอบในหนาที่ที่ทําตอเนื่องกันระยะยาวในชวงเกิดเหตุฉับพลัน
หลังเกิดอุบัติภัยแลว ถึงแมวาการปฏิบัติงานชวยเหลือไดอยางไมไดพักไมไดนอนนั้นเพื่อใหทํางานไดยาวนานจําเปนตองแบงหนาที่ที่รับผิดชอบถาไมเชนนั้นอาจรับผิดชอบมากเกินไปทําใหเหมื่อยลาและสับสนแลวผลสุดทายอาจเปนสาเหตุที่ทําใหเกิดอาการburnout syndromeได(2) ความสับสนระหวางความรูสึกในการรับผิดชอบหนาที่กับความเปนจริงที่มีจํากัดผูปฏิบัติการชวยเหลือสวนใหญแลวมีหนาที่ตองรับผิดชอบชวยเหลือผูประสบอุบัติภัยแตในความเปนจริงแลวเชนมีการจํากัดปริมาณการใชน้ําในการชวยเหลือทําใหไมสามารถชวยเหลือไดตามที่ตองการกรณีเชนนี้เปนเหตุใหเกิดความสับสนทางจิตใจระหวางความรูสึกในการรับผิดชอบหนาที่กับ

ความเปนจริงที่มีจํากัดกอใหเกิดความรูสึกวาไรความสามารถและรูสึกแย
(3)การพบประกับประชาชนโดยตรงทําใหมีการสนองตอบทางอารมณเชนถูกโมโหดวยความรูสึกที่แรงๆปกติถาประสบอุบัติภัยที่รายแรงนั้นประชาชนที่อยูรอบๆนั้นจะเกิดความรูสึกที่โกรธและตองเผชิญกับเรื่องเลวรายแตถาเปนเหตุการณที่มนุษยกอขึ้นจะมีความโกรธที่รุนแรงมากเปนพิเศษแตทวาความโมโหนั้นไมมีโอกาสสนองอารมณใสผูที่มีอํานาจรับผิดชอบจึงมีไมนอยที่แสดงอาการใสผูปฏิบัติการชวยเหลือที่อยูใกลตัวดังนั้นเมื่อผูปฏิบัติการชวยเหลือรูตัววาตนเองถูกโมโหความเครียดก็จะเกิดไดมากตามที่ไดกลาวไวขางตนแลวเมื่อรูสึกวาถูกจํากัดการทํางานจะกอใหเกิดความรูสึกที่แยและอยาก
หลีกเลี่ยงการทํางาน
(4) ปฏิกริยาสนองตอบ traumaที่เกิดจากการพบเห็นเหตุการณจริง
ผูปฏิบัติการชวยเหลือจะพบเห็นสภาพศพของผูประสบภัยหรือเห็นสถานการณที่จริงเกิดมากกวาประชาชนทั่วไป ดังนั้นจริงมีโอกาสสูงในการเกิด PTSD ที่ตอบสนอง trauma(5) ถาผูชวยเหลือที่มาจากทองถิ่นเดียวกับที่เกิดเหตุอาจจะมีบุคคลในครอบครัวหรือตัวผูชวยเหลือเองประสบอุบัติภัยโดยเฉพาะถาบุคคลในครอบครัวหรือคนรูจักประสบภัยก็จะทําใหมีความเครียดทางจิตใจและความลําบากในการที่จะชวยเหลือประชาชนที่ประสบภัย(6) สวนผูชวยเหลือมาจากทองถิ่นอื่น ก็จะตองเผชิญกับชีวิตที่ไมมีกฏระเบียบ,การแกปญหาความเครียดที่ยากลําบาก,ปญหาครอบครัวที่เหลือกรณีที่เปนผูที่มาจากทองถิ่นอื่นก็จะกินหรือนอนไดไมปกติการแสดงออก(เชนทํางานอดิเรก,เลนกีฬา)เพื่อที่ชวยปองกันการ

19เกิดความเครียดก็จะไมสามารถทําไดเปนเหตุใหสะสมความเครียดไดงายและอาจจะนํามาซึ่งปญหาครอบครัวทั้งๆที่ไมเกี่ยวกับประสบภัยเลยการปฏิบัติงานระยะยาวจะเห็นไดชัดเจนยิ่งถาปฏิบัติงานที่ไมมีกําหนดระยะ ก็ยิ่งมีความเครียดมาก3) การตอบสนองทางจิตใจที่เกิดกับผูปฏิบัติการชวยเหลือเมื่อเกิดอุบัติภัยจะเกิดการตอบสนองทางจิตใจของผูปฏิบัติการชวยเหลือ ดังนี้(1) การตอบสนองความเครียดฉับพลัน (ASD)(2) PTSD(3) การปรับตัวกับอุปสรรค(4) อาการหวาดกลัว(5) มีโรคทางดานจิตใจที่แยลงกวาเดิม(6) อื่นๆ4) มาตราการแกไข(1) มีการผลัดเปลี่ยนการทํางานหรือแบงปนความรับผิดชอบหลังการเกิดเหตุแมจะเกิดอะไรขึ้นก็ตามจําเปนตองมีการกําหนดระยะการทํางาน,ชวงเวลาเปลี่ยนเวร,หนาที่หรือรายละเอียดของงาน ใหแกผูปฏิบัติการชวยเหลือใหเร็วที่สุดเทาที่จะทําได(2) ใหความรูเกี่ยวกับความเครียดของผูปฏิบัติการชวยเหลือเกี่ยวกับความเครียดที่เกิดกับผูปฏิบัติการชวยเหลือนั้นไมควรเขินอายจะเปนประโยชนมากถามีการให
ความรูที่เหมาะสม
(3) มีการเตรียมพรอมในการตรวจสภาพรางกายและจิตใจรายการตรวจสภาพรางกายและจิตใจของผูปฏิบัติการชวยเหลือตองยื่นใหกับเจาตัวถามีความจําเปน
ควรมีการใหคําปรึกษาเกี่ยวกับสุขภาพ
(4)ตองมีการใหความรูและกิจกรรมชวยเหลือเกี่ยวกับการตอบสนอง
อารมณทางดานจิตใจของประชาชนการตอบสนองอารมณทางดานจิตใจของประชาชนที่รุนแรงเชน
โมโหโกรธนั้นตองมีการศึกษาถาเปนไปไดควรมีการจัดอบรมและจะไดประสิทธิผลมากหากมีการ
แลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับประชาชน
(5) มีการศึกษาตัวอยางสถานที่เกิดเหตุเกี่ยวกับบรรยากาศสภาพสถานที่เกิดเหตุหรือมีผูบาดเจ็บและเสียชีวิตจะไดประสิทธิผลหากมีการศึกษาตัวอยาง เชน ภาพสไลดประสบการณ เปนตน(6) ใหคุณคาในการทํางานการปฏิบัติการชวยเหลือนั้นมีนอยมากที่มีการเสนอและประเมินผลการทํางานของแตละบุคคลโดย
สมาชิกจุดมุงหมายในการชวยเหลือ,ประสิทธิผล,การประกาศเปนทางการนั้นซึ่งการติดประกาศใหชัดเจนจะมีคุณคาหรือการยอมรับการทํางานของผูปฏิบัติการชวยเหลือโดยสาชิกในกลุมนั้นถือวาจําเปนมากในการตอบแทนความเหน็ดเหนื่อย

20

IV. สิ่งที่ควรปฏิบัติประจํา1) การศึกษาของประชาชนเกี่ยวกับการดูและรักษาสุขภาพจิตเวลาเกิดอุบัติภัยในกิจกรรมการดูและรักษาสุขภาพจิตเปนประจํานั้นจะเกี่ยวกับการตอบสนองและการปองกันทางดานจิตใจเวลาเกิดอุบัติภัยสําหรับประชาชนซึ่งจําเปนตองแนะนําใหศึกษาอางอิงกิจกรรมที่ประชาสัมพันธในหนังสือคูมือเลมโดยเฉพาะเกี่ยวกับPTSDนั้นเปนความรูที่ไมถูกตองที่สวนมากจะรับเอามาจากสื่อสารสนเทศที่จําเปนตองมีการแกไขสิ่งที่ตองเนนมากไดแก
(1)หลังเกิดเหตุแลวจะมีผลเปลี่ยนแปลงของสภาวะทางจิตใจมีจํานวนมากกวาครึ่งทั้งที่สวนมากจะมีอาการปกติ
(2) PTSDนั้น ถาไมมีปฏิกิริยาอาการมากกวา 1เดือนจะไมตรวจ(3)กรณีที่มีการตรวจPTSDดวยคนสวนมากจะมีการเตรียมฟนฟูเรียวแรงใหหาย,หลีกเลี่ยงการประสบภัยซ้ํา,รับการชวยเหลือที่เหมาะสมซึ่งเปนผลทําใหฟนตัวไดอยางธรรมชาติดังนั้นการสรางกลุมสมาชิกชวยเหลือโดยคนในทองถิ่นนั้นสําคัญมาก(4) หลังจากประสบการณแลวการDebriefingทางจิตใจ จะไมมีประสิทธิผลตอการปองกัน PTSD(5)ผูที่ผานประสบการณที่รายแรงมาแลวประมาณ1หรือ2สวนจะมีอาการPTSDเกิดระยะยาวที่จะทําใหรูสึกไมสบาย ดังนั้นควรปรึกษาผูเชี่ยวชาญ2) การฝกซอมเหตุการณที่คาดวาจะเกิด เชนการฝกซอมปองกันเหตุการณตามรูปแบบที่เกี่ยวกับการรักษาทางดานสุขภาพกายและจิตใจนั้นจะมีการฝกซอมชวยเหลือทางรางกายแตไมมีการฝกซอมชวยเหลือการรักษาทางดานจิตใจศูนยการปฏิบัติตามแผนการแกปญหาสวนกลางไดอภิปรายไววารวมถึงการวางแผนรักษาทางดานสุขภาพจิตใจแลวหนวยกูภัยตองใหความรูดานสุขภาพจิตที่งายๆแกประชาชนในสถานที่เกิดเหตุมีชองรับปรึกษาแกประชาชนที่นอนไมหลับหรือวิตกกังวลและอื่นๆซึ่งเรื่องเหลานี้จําเปนตองมีการฝกซอมตามแบบอยางไวลวงหนาโดยเฉพาะการที่ประชาชนเขามาปรึกษาเพราะมีความกังวลนั้นก็จะไมตองขอรองผูปกครองทองถิ่นที่มีอําานจชื่อเสียง ซึ่งถือวาเปนตัดปญหาใหประชาชน และยังมีประสิทธิผลอีกดวย3)การปกปองดูแลและสงเคราะหในการรักษาสุขภาพทางดานจิตใจควรมีการเตรียมบุคคลที่สามารถปฏิบัติการชวยเหลือไวใหพรอมในการเกิดอุบัติภัยซึ่งถือวาสําคัญเชนสถานที่ที่จะติดตอไดโดยแยกตามอาชีพ,สถานที่ที่จะติดตอขอคําแนะนําได เปนตนนอกจากนั้นหากคาดวาจะมีประชาชนที่ตางวัฒนธรรมก็ควรตองมีการเตรียมอาสาสมัครชาวตางชาติไวใหพรอม4) การรักษาสุขภาพทางดานจิตใจเปนประจํานั้นเปนการสงเสริมการชวยเหลือ traumaทางใจนอกจากอุบัติภัยแลว การถูกทํารายรางกาย, อุบัติเหตุ, คนในครอบครัวรังแก, เหยื่อผูรายเหลานั้น ถือเปนปญหาtraumaทางใจที่เกิดขึ้นเปนประจําซึ่งอาการทางจิตใจจากตัวอยางเหลานี้จะไมตางกับ

21ประชาชนที่ประสบภัยดังนั้นจึงควรมีการจัดกิจกรรมรวมกับปญหาเหลานี้เพราะการที่มีโอกาส
แลกเปลี่ยนขาวสารขอมูลกับสถานปรึกษาปญหาเด็กเล็กหรือศูนยปรึกษาที่มีสตรีมาบอยๆนั้นก็จะทําใหผูที่มีหนาที่คอยชวยเหลือรักษาสุขภาพทางดานจิตใจไดสะสมประสบการณเกี่ยวกับ traumaทางใจ
ที่จําเปน5)กิจกรรมฝกอบรมสําหรับผูที่มีหนาที่คอยชวยเหลือรักษาสุขภาพทางดานจิตใจเพื่อเปนการชวยพัฒนาฝมือของผูมีหนาที่รับผิดชอบในมาตราการแกไขปญหาtraumaทางใจเมื่อเกิด
อุบัติภัยนั้นควรหาโอกาสเขารวมกิจกรรมเชนฝกอบรมกับผูเชี่ยวชาญโดยเฉพาะที่กลาวมานั้นไมใชเฉพาะพนักงานดานเทคนิคการแพทยเทานั้นผูมีหนาที่รับผิดชอบการเกิดอุบัติภัยของสวนกลางและผูรับผิดชอบฝายบริหารก็ควรจะเขารับการฝกอบรมดวยโดยเฉพาะเจาหนาที่ในฝายบริหารที่มีคุณวุฒิทางการแพทยก็ควรจะตระนักถึงเขารวมฝกอบรมและควรมีการวางแผนงานการบริหารกับการตรวจรักษาผูปวยที่รักษาสุขภาพทางดานจิตใจเวลาเกิดอุบัติภัยใหเปนอันหนึ่งอันเดียวกัน
เพิ่มเติม:ในการฝกอบรมนั้นเมื่อปค.ศ.2002สมาคมโรงพยาบาลโรคจิตของญี่ปุนไดมีการจัดอบรมวางแผนการ
สรางสุขภาพทางใจขึ้นและมีการจัดอบรมที่แตกตางในแตละปนั้นๆ

22จึงอยากใหตรวจสอบขาวสารขอมูล

รายงานหลังจากเกิดเหตุในทันทีนั้นจําเปนตองเช็ค

ชื่อที่อยูของผูบันทึกเขตวันที่และเวลากลุมที่ผูบันทึกสังกัด

วันเดือนเชา บายโมง

ชื่อสกุลอายุ

เบอรโทร(มือถือ)เพศมีอาการผิดปกติ

อยางมาก

ชัดเจน

อยางนอย

วิตกกังวล, ไมอยูนิ่งเฉย
พูดไมไดความ, มีทาทางแปลกๆ
ใจลอย, ไมมีการขานรับกลัว ตกใตกลัว
รองไห, เศราเสียใจ
เปนหวง・ตกใจกลัว
เตนรัวของหัวใจ・หายใจไมสดวก, ตัวสั่น
ตื่นเตน, เสียงดังหลังเกิดเหตแลวนอนไมหลับ
กอนเกิดเหตุครั้งนี้ เคยประสบอุบัติเหตุหรืออุบัติภัย
1 ใช 0 ไมใช
หลังเกิดเหตุครั้งนี้ ครอบครัวหายสาบสูญ,เสียชีวิต,บาดเจ็บ
1 ใช 0 ไมใช
เลิกรักษากลางคันและยาหมด(รวมทั้งโรคทางรางกาย)1 ใช 0 ไมใช
ชื่อโรคและยา
เปนผูที่ออนแอกับการเกิดเหตุอุบัติภัย(ผูสูงอายุ,เด็กเล็ก,ผูพิการ,ผูปวย,ผูที่ไมรูภาษาญี่ปุน)1 ใช 0 ไมใช
ในครอบครัวมีผูที่ออนแอกับการเกิดเหตุอุบัติภัย
1 ใช 0 ไมใช23ไมมีอธิบายคําศัพทเฉพาะ

PTSD (ความผิดปกติทางจิตใจหลังวิกฤต)เปนอาการทางดานจิตใจที่มีผลอันตรายแกชีวิตหรือจะทําใหเกิดความเครียดและหวาดผวากลัวกับเหตุการณที่ประสบซึ่งความทรงจําจะสงผลกระทบทางดานจิตใจและจะมีการแสดงปฏิกิริยาอาการ(trauma)สภาวะเหตุการณอุบัติภัยที่ประสบและความรูสึกหวาดกลัวจะFlashBackทําใหรูสึกเหมือนกลับไปอยู
ในเหตุการณเดิมอีกครั้ง (สภาวะการณรุกราน)และการสับสนทางระบบประสาทจะทําใหเกิดความหวาด
ผวากังวลอยางรุนแรงมีอาการสูญหายของความจําในเหตุการณปจจุบันหรือประสบการณที่เกิดจริงในอดีตและมีการพยายามหลีกเลี่ยงสิ่งตางๆที่ทําใหระลึกถึงความเจ็บปวดทางจิตใจที่ประสบมาที่สะสม
มานานกวา หนึ่งเดือน (มาตราฐานการตรวจดูหนา29)สวนการบําบัดรักษานั้นมีวิธีรักษาโดยการใชยาระงับอาการประเภทSSRIซึ่งจะมีผลชวยฟนฟูความ
ทรงจําและการกระทําการรักษาขั้นตนก็คือการปองกันการเกิดtraumaขึ้นซ้ําอีกและการชวยเหลือ
ทางดานสังคมและดานจิตใจซึ่งถือวาจําเปนมากเพราะการชวยเหลือเพียงเทานี้อาจชวยระงับอาการ
ของผูปวยใหเบาลงไดOUTREACHผูชวยเหลือไมควรจะนั่งรอคอยความชวยเหลือที่สถาบันหรือนั่งหนาโตะที่ตนเองรับผิดชอบอยู ควรจะออกไปชวยเหลือตามสถานที่(ทองถิ่นหรือองคกรตางๆ)ที่มีผูรอขอความชวยเหลืออยูโดยเฉพาะความ
ตองการการชวยเหลือที่จําเปนแตยังไมการกําหนดการที่ชัดเจนนั้นก็จะตองมีดําเนินการริเริ่มสนอง
ความจําเปนนั้นๆประชาชนหลังอุบัติภัยสวนใหญถึงแมวาจะมีการสนองรับการชวยเหลือทางดานจิตใจ
แลวก็ตามสภาพความเปนจริงที่ติดตามมาก็อาจทําใหกระอักกระอวนใจอยางมากใน”การบําบัดจิตใจ”ดั้งนั้นการมีความตองการที่จะบําบัดรักษาสภาพจิตใจดวยตนเองของผูปวยแลวตามดวยการกิจกรรม
OUT REACH ในการตอบสนองความจําเปนที่ซอนเรน จะถือวาเปนสิ่งสําคัญมาก
การศึกษาสภาพจิตใจ
ภายหลังการเกิดอุบัติภัยแลวจะตองมีการศึกษาถึงสภาพจิตใจวามีเปลี่ยนแปลงอยางไร?มีสาเหตเกิดุ
จากอะไร?จําเปนตองดูแลอยางใด?สามารถรับการชวยเหลืออยางใดไดบาง?ตามปกติแลวจะมีการ
ดําเนินการโดยผานการประกาศขาว,มีการเยี่ยมเยียนของผูเชี่ยวชาญดานสุขอนามัยและมีการขอรับ
คําปรึกษาซึ่งปกติแลวประชาชนที่ประสบอุบัติภัยสวนใหญจะไมสามารถเขาใจถึงการเปลี่ยนแปลงของสภาพจิตใจที่เกิดขึ้นกับตนเองได,มีความกังวลมากกับสภาพความเปลี่ยนแปลงทางจิตใจที่ไมปกติและไมรูวาจะตองรับการชวยเหลืออยางไรดีดังนั้นการศึกษาสภาพจิตใจโดยการใหขาวสารที่เหมาะสม
และมีการกระตุนใหประชาชนมาขอรับชวยเหลือนั้นถือวาสําคัญมาก
นอกจากนั้นไมใชเฉพาะการตอบสนองแกตัวเองเทานั้นการศึกษาสภาพจิตใจของประชาชนผูอาศัยบริเวณทองถิ่นใกลเคียงก็จะมีผลสนองกับสภาพจิตใจของตนเองดวยเมื่อมีคนเขามาขอความ
ชวยเหลือก็จะทําใหมีการยอมรับความชวยเหลือจากบุคคลรอบขางงายขึ้นดวยอาจกลาวไดวาเปน
จุดประสงคอยางหนึ่งดวย

24

Debriefing (Debriefingทางจิตใจ)เปนการปฏิบัติการที่เรงดวนภายหลังการเกิดอุบัติภัยไปหลายวันหรือหลายอาทิตยมีการเรียกรองการ
ปองกันความเครียดหรือความกังวลใจที่แยลงและPTSDไดเผยแผไปทั่วประเทศแลว แตทวาในปจจุบัน
นี้ประสิทธิผลตอการปองกันPTSDยังมีการถูกปฏิเสธและมีการใหขาววาอาจมีผลทําใหอาการเลวรายลง ถึงแมจะมีการพูดเสนอประสบการณบาดแผลทางดานจิตใจ และมีการดําเนินการ
ศึกษาสภาพจิตใจที่เหมาะสมกับtraumaแลวก็ตามยิ่งเปนการกระตุนใหเกิดโทษและอาจถือวาเปน
การกีดกั้นการรักษาโดยธรรมชาติดวยที่ประเทศยุโรปจะมีการDebriefingแกพนักงานดับเพลิง
เจาหนาที่ตํารวจหรือทหารเปนประจํามีความจําเปนมากในการดูแลเอาใจใสผูที่ไดรับอุบัติภัยอยาง
ฉับพลันแตไมมีความจําเปนในการที่จะรับรูไดถึงประสบการณหรือการแสดงความรูสึกตอผูที่ประสบ
อุบัติภัย
Fragilityความเปราะบาง

ถึงแมวาจะมีประสบการณเหมือนกัน บางคนจะมีอาการ PTSDแตบางคนอาจไมมี, ระดับความรุนแรง
ของบาดแผลหรือการฟนตัวนั้นก็แลวแตคนดังนั้นไมใชเฉพาะผลกระทบจากประสบการณ

traumaเทานั้น แตคิดวานาจะขึ้นอยูกับความออนแอของแตละคนดวยในหลายกรณีแลวอาจจะนึกวามีประสบการณที่เหมือนกันแตพอเลาถึงเนื้อหาของประสบการณแลว
จะมีความแตกตางกันมากและเมื่อดูจากสถิติแลวความรุนแรงของผลกระทบจากประสบการณมีความ
เกี่ยวของกับอัตราการเกิดPTSDและระดับอาการตอจากนั้นก็จะเกี่ยวของไปถึงSocialSupportหลังจาก
ที่พิจารณาหาสาเหตุแลวก็พิจารณาความออนแอของแตละบุคคลซึ่งความออนแอนั้นยังอยูในขั้นการดําเนินวิจัยอยูแตมีการยกตัวอยางไดแกเกี่ยวของกับตนเองหรือครอบครัวที่มีประวัติปญหาสุขภาพจิต,ผูที่ขาดความภูมิใจในตัวเองและความรูต่ํา,ผูที่เคยมีประสบการณtrauma,ผูที่มีนิสัยแบบไมเปดเผย,ผูที่เห็นแกตัวหรือไมยอมรับรูเรื่องราวในโลก,เพศหญิง เปนตน
PTSDเปนสวน
ปฏิกิริยาตอบสนองความเครียดหลังวิกฤตไมจําเปนวาจะตองเกิดปฏิกิริยาตอบสนองPTSD

เสมอไป

แตเพื่อที่จะผานมาตราฐานการตรวจPTSDจําเปนตองมีตรวจประสบการณที่เกิดอีกครั้ง(เชนFlashbackหรือฝนราย),การหนีหรืออาการสั่นแข็ง(เชนหนีสังคมหรือมีอุปสรรคทางทรงจํา),อาการจากการผวา
ตื่นเตน(เชนมีปญหาในการนอนหรือจิตกังวล)PTSDเปนสวนนั้นอาจจะมีมาตราฐานการตรวจที่ไม
เพียงพอแตถือไดวาเปนการเรียกชื่อกรณีการตอบสนองPTSDที่เปนสวน
ASDacute stress disorder(ความผิดปกติของความเครียดอยางฉับพลัน)หลังประสบอุบัติภัยอันรายแรงอาจเกิดการตอบสนอง
ความเครียดที่ถึงแกชีวิตASDจะมีปฏิกิริยาอาการใกลเคียงกับPTSDแตจากการวินิจฉัยแลวจะมีแยกตัว
เพิ่มจากการตอบสนอง3ขอของPTSDกรณีหลังจากเกิดอุบัติภัยแลวถามี

PTSD

เกิน1เดือนขึ้นไปแลวแต
เพิ่งสามารถตรวจพบนั้นแสดงวาเปนปฏิกิริยาอาการชวงหลังจากอุบัติภัยประมาณ2วันถึงภายใน4อาทิตย
ดังนั้นกลาวไดวาASDมีสิทธิหายไดเองสูงแตในทางตรงขามก็มีการถกเถียงกันวาอาจเปนเหตุใหเกิด
อาการPTSDไดพอสมควร

25

Posttraumatic Stress Disorder(ความความเครียดผิดปกติหลังอุบัติภัย)(DSM-IVจากคูมือการตรวจวินิจฉัยความผิดปกติทางจิตใจและสถิติทางการแพทย)A คนผูนั้นเคยประสบเหตุการณรายที่เปนที่ยอมรับ 2ขอไดแก
(1)เคยมีประสบการณจริงที่เลวรายมากหรือเกือบจะเอาชีวิตไมรอดครั้งเดียวหรือหลายครั้ง,เปน
อันตรายจากการปกปองตัวเองหรือคนอื่น,ซึ่งคนผูนั้นเคยประสบเอง, เห็นเหตุการณ, เจอกับตัวเอง(2)คนผูนั้นมีปฏิกิริยาอาการหวาดกลัวอยางแรง,ไมมีเรียวแรงหรือสั่นกลัวในการตอสูขอระวังอธิบายเพิ่ม)ถาเปนเด็กอาจแสดงอาการตางๆนานา หรือแสดงอาการตื่นเตนขึ้นBการไดรับบาดแผลจากอุบัติภัยภายนอก

มี1ขอขางลาง(หรือมากกวานั้น)ที่เปนลักษณะจาก

ประสบการณที่เกิดซ้ําแลวซ้ําเลา ดังนี้(1)เกิดความทรงจําจากการเกิดวิกฤตขึ้นรบกวนทําใหเจ็บปวดดานจิตใจซึ่งรวมถึงความรูสึกความคิดและความทรงจําขอระวังอธิบายเพิ่ม)ถาเปนเด็กยังอายุนอยอาจจะมีการแสดงออกเกี่ยวกับภัยพิบัติที่ประสบทางการเลน อยาง
ซ้ําแลวซ้ําอีก
(2)มีความฝนที่ซ้ําเติมใหเห็นเหตุการณที่เกิดขึ้นอยางเจ็บปวดขอระวัง
อธิบายเพิ่ม)ถาเปนเด็กอาจจะเปนฝนที่นากลัว ไมเปนเรื่องราว(3)ผูปวยมีความรูสึกหรือกระทํากิริยาอาการที่เหมือนกับอยูในเหตุการณที่ประสบ(มีความรูสึก,จินตนาการ,ภาพหลอน,แยกแยะหรือแสดงอาการFlashbackเหมือนกับอยูเหตุการณที่ประสบจริง,อาจเกิดขึ้นชวงที่รูสึกตัว หรือชวงการใชเสพยติด )อธิบายเพิ่ม) ถาเปนเด็กอาจจะแสดงกิริยาอาการที่ตางกับเหตุการณที่ประสบจริง(4)การที่มีความฝงใจกับเรื่องราวของเหตุการณที่เกิดจากภายนอกตอนใดตอนหนึ่งแลวมีเรื่องราวทั้ง
จากภายในหรือภายนอกที่คลายกันเขามากระทบกระเทือนก็จะทําใหทรมานจิตใจมาก
(5)การที่มีความฝงใจกับเรื่องราวของเหตุการณที่เกิดจากภายนอกตอนใดตอนหนึ่ง แลวมีเรื่องราวทั้งจากภายในหรือภายนอกที่คลายกันเขามากระทบกระเทือนอาจเกิดการตอบสนองออกมาทางสรีระ
C 3ขอขางลาง(หรือมากกวานั้น)เปนความเกี่ยวของ ของบาดแผลจากภายนอก (ที่ไมเคยมีในบาดแผลจากภายนอกมากอน)กับการหลบเลี่ยงหนีสิ่งที่กระตุนตอๆกันและอาการแข็งชาในการตอบสนองสิ่งตางๆ
(1)บาดแผลจากภายนอกเกี่ยวของกับความนึกคิด,ความรูสึกและการที่พยายามหลบเลี่ยงการพูดคุยสนทนา
(2) การที่พยายามหลบเลี่ยงกิจกรรม,สถานที่หรือบุคคลที่รื้อฟนบาดแผลจากภายนอก
(3) ไมสามารถระลึกไดถึงสิ่งสําคัญที่เกิดบาดแผลจากภายนอก(4) ขาดความรวมมือหรือความสนใจ ในการทํากิจกรรมที่สําคัญ(5) ทําตัวโดดเดี่ยวหางจากผูคน หรือมีความรูสึกหาง(6) มีจิตใจแคบ (เชน ไมมีความรูสึกวารัก)(7) มีความรูสึกวาอนาคตสั้น (เชน ไมมีความหวังในการงาน,แตงงาน,มีลูกในชีวิต)D อาการวิตกกังวลตอเนื่อง (ที่ไมเคยมีในบาดแผลจากภายนอกมากอน) มี2ขอขางลาง (หรือมากกวานั้น) ดังนี้(1) นอนไมหลับหรือหลับยาก(2) งุดงิดหรือโมโห(3) ไมสามารถตั้งใจทําอะไรอยางใดอยางหนึ่งได26

(4) รูสึกหวาดระแวงเกินไป(5) มีอาการตกใจกลัวEมีอุปสรรค(อาการตามมาตราฐานB,CหรือD)ตอเนื่องกันระยะมากกวา1 เดือนFอุปสรรคคือความเจ็บปวดทรมาณที่ชอนไชอยางเห็นไดชัดจะเปนตัวกอใหเกิดอุปสรรคทางหนาที่ทางสังคม,การงานและอาณาบริเวณที่สําคัญตางๆซึ่งจําแนกไดดังนี้กรณีที่มีอาการอยางเฉียบพลัน
¾ถาตรงกันตองกลาวหาดวยตอเนื่องกันเปนระยะไมเกิน3เดือนกรณีที่มีอาการอยางเรื้อรังตอเนื่องกันเปนระยะมากกวา3เดือนกรณีที่อาการอยางเรื้อรัง

¾

ถาตรงกันตองกลาวหาดวยแสดงอาการออกมาใหเห็นอยางชาๆโดยเริ่มจากมีความเครียดมาอยางนอยก็ 6เดือน

「คูมือสําหรับการดําเนินกิจกรรมการบําบัดรักษาสุขภาพจิตในพื้นที่ประสบภัยเมื่อเกิดภัยพิบัติ」ฉบับนี้ซึ่งไดรับเงินสนับสนุนการวิจัยดานสาธารณสุข ป 2001（การวิจัยพิเศษดานสาธารณสุข）มีสิทธิ์ที่แปลเปนภาษาไทยโดยสมาคมจิตเวชศาสตรประเทศญี่ปุนเพื่อรวมมือระหวางประเทศ(เคเซคัย) ประเทศญี่ปุน“Guideline for Disaster Mental Health Care” by Health Science Research Grants of the Ministryof Health, Labor and Welfare 2001, Japan.

Thai translation rights arranged through Japan

Psychiatric Association for International Partnership (Kaiseikai), Japan.

URL http://www.kaiseikai.jp/27