Кен Швабер ва Джефф СазерлендScrumқўлланмасиКенг қамровли Scrum ҳақида
қўлланма: Ўйин қоидалари

Ноябрь 2020

Scrum қўлланмасининг мақсадиБиз Scrum фреймворкини 1990‐йиллар бошида ишлаб чиқдик. Дунё юзидаги инсонларнингScrum фреймворкини яхши тушунишлари учун, 2010 йили Scrum қўлланмасининг биринчиверсиясини ёзиб чиқдик. Шу вақтдан бошлаб, биз ушбу қўлланмани керакли кичикконструктив қўшимчалар билан ҳамон ривожлантириб келмоқдамиз. Биз бу қўлланмани
бирга яратиб, бирга ривожлантириб келмоқдамиз.
Scrum қўлланмаси Scrum таърифини ўз ичига олади. Бу фреймворкнинг ҳар бир элементи маълумбир мақсадга эга бўлиб, Scrum‐ни қўлланиш орқали кўзланган қадриятлар ва натижалар учунмуҳимдир. Scrum фреймворкниниг асосий ғояларини ёки структурасини ўзгартириш, бирор бирэлементини бутунлай олиб ташлаш, ёки Scrum қоидаларига бўйсинмаслик оқибати ‐ муаммоларни
яширишга, Scrum афзалликларини чеклашга ёки Scrum қўлланмасини бутунлай бефойда этишгаолиб келиши мумкин.
Биз тобора мураккаблашиб бораётган дунёда, Scrum‐нинг қўлланилиши ўсиб бораётганининггувоҳи бўлиб келаябмиз. Биз яратган Scrum аввалда дастурий таъминотлар яратишдақўлланилиши кўзланган бўлсада, бугунги кунга келиб Scrum‐нинг ҳар ҳил соҳаларда, мураккаббўлган проектлар устида қўлланилаётганини кўриб ажабланмоқдамиз. Scrum тарқалишиборасида, программистлар, тадқиқотчилар, таҳлилчилар, олимлар ва бошқа мутахассисларга ўзишларини бажаришида ёрдам бермоқда. Биз Scrum‐да «developers» сўзини чиқариб ташлаш учунэмас, балки соддалаштириш учун ишлатамиз.
Scrum фреймворкини ишлатиш давомида, сиз ушбу фреймворк документига зид бўлмаганпаттерн, жараён ва ғояларни излаштириб, яратиб, қўллашингиз мумкин. Улар бир биридан
катта фарқга эга бўлганликлари ва ишлатилаётган Scrum контекстларига боғлиқ бўлгани учун,улар Scrum қўлланмаси мақсадларига кирмайди. Scrum ичида ишлатилаётган ёндошувлар ҳархил бўлишлиги мумкин ва улар бошка жойларда тушунтирилган.
Кен Швабер ва Джефф Сазерленд, Ноябрь 2020

© 2020 Ken Schwaber and JeffSutherland
This publication is offered for license under the Attribution Share‐Alike license of Creative Commons,accessibleathttps://creativecommons.org/licenses/by‐sa/4.0/legalcodeandalsodescribedinsummary
form at https://creativecommons.org/licenses/by‐sa/4.0/. By utilizing this Scrum Guide, you
acknowledge and agree that you have read and agree to be bound by the terms of the Attribution
Share‐Alike license of CreativeCommons.

1

Scrum қўлланмасининг мақсади ..................................................................................................................... 1
Scrum таърифи .................................................................................................................................................. 3
Scrum назарияси ............................................................................................................................................... 3Шаффофлик................................................................................................................................................... 4Текшириш...................................................................................................................................................... 4Мослаштириш............................................................................................................................................... 4
Scrum қадриятлари .......................................................................................................................................... 4
Scrum Team ....................................................................................................................................................... 5
Developers ..................................................................................................................................................... 6
Product Owner ............................................................................................................................................... 6
Scrum Master ................................................................................................................................................. 7
Scrum тадбирлари ............................................................................................................................................ 8
Sprint .............................................................................................................................................................. 8
Sprint Planning ............................................................................................................................................... 9
Daily Scrum .................................................................................................................................................. 10
Sprint Review ............................................................................................................................................... 10
Sprint Retrospective..................................................................................................................................... 11Scrum артефактлари ....................................................................................................................................... 11
Product Backlog ........................................................................................................................................... 12Мажбурияти: Product Goal..................................................................................................................... 12
Sprint Backlog .............................................................................................................................................. 12Мажбурияти: Sprint Goal ........................................................................................................................ 13
Increment ..................................................................................................................................................... 13Мажбурияти: Тайёрлик таърифи .......................................................................................................... 13Хулоса .............................................................................................................................................................. 14Ташаккурнома ............................................................................................................................................ 14Инсонлар ................................................................................................................................................. 14
Scrum қўлланмаси тарихи...................................................................................................................... 14Таржимон .................................................................................................................................................... 15Скрам қўлланмасининг 2017 ва 2020 нашрлари ўртасидаги ўзгаришлар ................................................ 15Терминлар луғати........................................................................................................................................... 162

Scrum таърифиScrum — енгил фреймворк бўлиб, инсонларга, жамоаларга ва ташкилотларга мураккаб бўлган
муаммоларни, мослашувчан ечимлар орқали қиймат яратишга ёрдам беради.
Қисқача айтганда, Scrum, Scrum Master‐нинг қуйидаги атроф‐муҳитни тарғиб қилишини талаб
этади:1. Product Owner, Product Backlog‐да мураккаб муаммоларни ҳал қилиш бўйича ишларнисоддалаштиради.
2. Scrum, Team Sprint давомида танланган ишларни қиймати бор Increment га айлантиради.
3. Scrum Team ва манфаатдор инсонлар натижаларни текширади ва кейинги Sprint га оидтаҳрирларни киритишади.
4. Такрорлайди.

Scrum — соддадир. Уни борича ишлатишга ҳаракат қилинг ва унинг фалсафаси, назарияси ватузилиши мақсадларингизга эришишда ва қиймат яратишда ёрдам берадими ёки йўқлигини ҳалқилинг. Scrum фреймворки атайлаб тўлиқ эмас ва фақат Scrum назарияси амалга ошириш учунзарур бўлган қисмларини белгилайди. Scrum, уни қўллаётган одамларнинг тажрибасига
асосланади. Scrum одамларга батафсил кўрсатмалар бермайди, аксинча Scrum қоидалариодамларнинг муносабатлари ва ўзаро алоқалари учун кўрсатмалар беради.
Ушбу фреймворк сизга турли хил жараёнлар, техника ва усулларни қўллашга имкон беради. Scrumмавжуд амалиётларга қўшимча сифатида ёки уларнинг фойдасизлигини таъкидлайди. Scrumжорий бошқарув амалиётлари, муҳит ва иш услубларининг нисбий самарадорлигини аниқкўрсатади ва шу орқали уларни яхшилашга имкон беради.

Scrum назариясиScrum эмпиризм ва тежамкор фикрлашга асосланган. Эмпиризм тажриба билим манбаи, дебқарор қилади ва қарор қабул қилиш эса кузатишга асосланади. Тежамкор фикрлашйўқотишларни камайтиради ва асосий нарсаларга эътибор қаратади.
Scrum башорат қилишни оптималлаштириш ва хавфли рискларни бошқариш учун итеративва инкрементатив усулларидан фойдаланади. Scrum ишларни бажариш учун биргаликдабарча керакли маҳорат ва тажрибага эга бўлган инсонларни жалб этади ва керак
бўлганида, ўз билимларини ўзаро бўлишишади, керакли кўникмаларни эгаллашади.
Scrum тўртта расмий текшириш ва мослаштириш тадбирларини – Sprint‐ тадбир ‐ контейнериичида бирлаштиради. Ушбу тадбирлар яхши ишлайди, чунки улар Scrum фреймворкининг эмпирик3устунларини амалга оширади, ва улар: шаффофлик, текшириш ва мослаштириш.

ШаффофликЯратилаётган жараён ва иш, шу ишни бажараётганлар учун ҳам, натижаларни олувчилар учунҳам кўриниши керак. Scrum‐даги муҳим қарорлар, учта артефактлар ҳолатига қараб қабулқилинади. Кам шаффофликка оид артефактлар, рискларни кўпайишига ва қийматнитуширадиган қарорларга олиб келади.
Шаффофлик – текширишни мумкин қилади. Шаффофсиз текшириш, адашишга ва йўқотишга олибкелади.

Текшириш
Бўлиши мумкин бўлган, исталмаган оғишлар ва муаммоларни аниқлаш учун, Scrumартефактларини ва келишилган мақсадлар сари илгарилашларни мунтазам ва яхшилабтекшириб бориш зарур. Текширувда ёрдам бериш учун, Scrum бешта тадбирнинг аниқлигинитаъминлаб беради.
Текширув мослашишга имкон беради. Мослаштиришсиз текширувлар мантиқсиз бўлиб
хисобланади. Scrum тадбирлари шундай ишлаб чиқилганки, улар ўзгаришларга олибкелади.

МослаштиришАгар бирор‐бир жараён қабул қилинган чегарадан ташқарига чиқса, ёки ишлаб чиқилган маҳсулот– қабул қилишга мумкин бўлмаса, ишлатилаётган жараён ёки ишлаб чиқарилган материалларгатузатишлар киритиш керак. Кейинги йўқотишларни минималлаштириш учун, имкон қадар тезроқтузатишлар киритилиши зарур.

Scrum қадриятлариScrum – нинг муваффақиятли қўлланилиши, одамлар унинг қадриятларига ўзлари риоя қилишларига
боғлиқ:мажбурият, фокус, очиқлик, ҳурмат ва жасорат.
Scrum Team ўз мақсадларига содиқ ва бир‐бирини қўллаб‐қувватлайди. Уларнинг Sprint устидагиишлаш жараёни қўйилган мақсадга етишига, максимал даражада ҳаракат қилишдан иборат. Scrum
Team ва манфаатдор томонлар иш ва муаммоларни муҳокама қилиш учун очиқдир. Scrum Teamаъзолари бир‐бирларини профессионаллар ва мустақил одамлар сифатида ҳурмат қилишади ваулар биргаликда ишлайдиган одамлар томонидан бир хил ҳурматга сазовордир. Scrum Team4аъзолари керак бўлган тўғри ишларни қилишга ва қийин муаммолар устида ишлашга журъатэтадилар.

Ушбу қадриятлар Scrum Team иши, хулқ‐атворини ва хатти‐ҳаракатларини бошқаради. Қабулқилинаётган қарорлар, қадамлар, ва Scrum дан фойдаланиш услуби, ушбу қадриятларни
заифлатиш ўрнига, фақат кучайтириши ёки бузмаслиги керак. Scrum Team аъзолари ва Scrumвоқеалари, артефактлари билан ишлашда ушбу қадриятларни тушуниб, қабул қиладилар. Ушбуқадриятларни Scrum Team аъзолари ва улар билан бирга ишлайдиган одамлар ҳаётга тадбиқ
этганда, Scrum‐нинг эмпирик устунлари – шаффофлик, текшириш ва мослашиш амалга ошиб, бирбирига ишончни кучайтиради.

Scrum TeamScrum‐нинг асосий бирлиги — кичик жамоадан ташкил топган одамлардир, яъни Scrum Team.
Scrum Team – битта Scrum Master, битта Product Owner ва Developersдан ташкил топган. ScrumTeam ичида қандайдир иерархия ёки кичик гуруҳларга ўрин йўқдир. Бу ҳар қандай вақтдабитта мақсадга — Product Goal‐га йўналтирилган мутахассисларнинг бирлашмасидир.
Scrum Teams кросс‐функционал, яъни ҳар бир Sprint давомида қиймат яратиш учун зарур бўлганбарча кўникмаларга эгадир. Улар, шунингдек ўзини‐ўзи бошқарадилар, яъни ўзлари ким, қачонва қандай ишлашини ҳал қилишади.
Scrum Team – жамоаси чаққон бўлишлари учун етарлича кичкина, ва Sprint давомида муҳимбўлган ишларни бажаришлари учун етарлича катта бўлиб – одатда 10 кишидан кам бўлганжамоадан ташкил топадилар. Умуман олганда, биз кичикроқ жамоалар эффектив мулоқотқилишларини ва янада самарадор эканлигини аниқладик. Агарда Scrum Teams катталашибкетадиган бўлса, бир маҳсулот устида ишлаш учун йўналтирилган бир нечта яхлит Scrum Teamларга бўлиш йўлларини кўриб чиқишлари керак. Ва шунингдек, у бўлинган командалар бирмаҳсулот устида иш олиб боришса ‐ Product Goal, Product Backlog ва Product Owner биттабўлади.
Scrum Team ишлаб чиқараётган маҳсулот (продукт) билан боғлиқ ҳамма фаолиятларни, яъни:манфаатдор томонлар билан ҳамкорлик, текшириш, техник хизмат қилиш, эксплуатация,тадқиқотлар, ишланмалар ва ҳамма бошқа керакли бўлган фаолиятларни олиб боради. ScrumTeam ташкилот томонидан шундай тузилганки, ўз ишлари устида ишлашга тўлиқ ҳуқуқлидир.
Sprint –да барқарор (яъни) бир хил тезликда ишлаш Scrum Team диққатини ва барқарорлигини
оширади.
Scrum Team ҳар бир аъзоси Sprint давомида фойдали, ва қимматга эга Increment яратишга5жавобгардир. Scrum жамоа таркибидаги учта ўзига хос маъсулиятга эга соҳаларни
бергилайди: Developers, Product Owner ва Scrum Master.

Developers
Developers — Scrum Team аъзолари бўлиб, Sprint давомида фойдаланишга тайёрбўлган Increment яратишга тайёрдир.

Developers – ларга керакли ўзига хос кўникмалари, бажарилаётган ишнинг мавзу доирасигабоғлиқ ва жуда бошқача бўлиши мумкин. Шундай бўлишига қарамай, Developersқуйидагиларга жавобгардир:∙ Sprint га керакли режа тузиш — Sprint Backlog;∙ Тайёрлик таърифига риоя қилиш орқали сифатга интилиш;∙ Sprint Goal‐га етишиш учун режани кунлик мослаштириш; ҳамда,∙ Мутахассислар сифатида бир‐бирларига ўзаро жавобгарлик.

Product Owner
Scrum Team иши натижасида махсулот қийматини максимал даражада ошириш учун ProductOwner жавобгардир. Маҳсулот қийматини максимал даражада ошириш йўллари ҳар хил бўлиб
ташкилот, Scrum Team ва уларга алоқаси бўлган одамларга боғлиқдир.
Product Owner, Product Backlog ни эффектив бошқаришга жавобгар ва шунингдек:∙ Product Goal–ни ишлаб чиқади, аниқ ва очиқ мулоқот олиб боради;∙ Product Backlog элементларини яратади ва аниқ тушунтиради;∙ Product Backlog элементларини тартибга солади; ҳамда,∙ Шаффоф, қулай ва аниқ бўлган Product Backlog‐ни тушинишни таъминлайди.

Product Owner юқоридаги ишларни ўзи бажариши ёки бошқаларга топшириши мумкин.
Product Backlog қандай бошқарилишидан қатъий назар, Product Owner унга тўлиқжавобгардир.
Product Owner муваффақиятли бўлиши учун, бутун ташкилот, уларнинг қарорларини ҳурматқилиши керак. Ушбу қарорлар, Product Backlog элементларининг мазмуни ва тартибида, ҳамдаSprint Review давомида текшириладиган Increment да акс этади.
Product Owner — бу битта одамдир, асло қўмита эмас. Product Owner ҳар ҳил манфаатдортомонларнинг эҳтиёжини акс эттириши мумкин. Product Backlog га ўзгартириш киритмоқчи6бўлганлар буни Product Owner‐нинг ишончи орқали етишиши мумкин.

Scrum MasterScrum Master, Scrum қўлланмасига мувофиқ, Scrum –нинг қўлланилиши учун жавобгардир. Уларбуни Scrum Team ва ташкилот бўйлаб Scrum назарияси ва амалиётини тушунишда ёрдам беришиорқали амалга оширадилар.
Scrum Master, Scrum Team‐нинг самарадорлиги учун жавобгардир. У Scrum Teamга, Scrumфреймворки доирасида ишлаш орқали, ўз ишлаш методларни яхшилаш орқали ёрдам беради.

Scrum Master — Scrum Team ва ташкилотларга хизмат кўрсатадиган ҳақиқий раҳбардир.
Scrum Master, Scrum Team‐га бир нечта усуллар билан хизмат кўрсатади, шу жумладан:∙ Коучинг орқали ўз‐ўзини бошқариш ва жамоани кросс‐функционал бўлишга;∙ Scrum Team‐га тайёргарлик таърифига мос келадиган юқори қийматга эгаIncrementлар яратишда ёрдам беради;∙ Scrum Team‐нинг ривожланишига таъсир кўрсатаётган тўсиқларни бартараф этишга ёрдамберади; ва яна,∙ Scrum–даги барча воқеалар ижобий, самарали, ва вақт чегараси остида бўлишига
эътибор қаратади.

Scrum Master, Product Owner‐га бир нечта усуллар билан хизмат кўрсатади, шу жумладан
∙ Product Goal–ни аниқлаш ва Product Backlog‐ни самарали бошқариш усулларини топишгаёрдам беради;∙ Scrum Team‐га Product Backlog элементларининг аниқ ва тушунишга осон бўлишикераклиги ҳақида тушунчалар билан ёрдам беради;∙ Маҳсулотни – мураккаб шароитда эмпирик ёндашувини тушунишда ва қўлланишда ёрдам
беради; ва яна,∙ Манфаатдор томонларнинг ўзаро учрашувларида керак бўлганида ёки таклифига кўраучрашувни фасилитация ёрдамида осонлаштиради.

Scrum Master, ташкилотга бир нечта усуллар билан хизмат кўрсатади, шу жумладан∙ Ташкилотнинг, Scrumни қўлланиши, уни юритади, ўқитади, ва коучинг орқали ёрдам
беради;∙ Scrumга ўтиш ва Scrumни ташкилот ичида амалга ошириш бўйича маслаҳат беради;∙ Ходимлар ва манфаатдор томонларга – мураккаб ишларда, эмпирик ёндашувини7тушунишда ва қўлланишда ёрдам беради; ва яна,∙ Scrum Team жамоалар ва манфаатдор инсонлар ўртасидаги тўсиқларни бартараф этади.

Scrum тадбирлариSprint — бошқа барча тадбирлар учун бир контейнердир. Scrumдаги ҳар бир учрашув —Scrumнинг ҳар бир артефакти учун текшириш ва мослашиш учун расмий имкониятдир. Ушбутадбирлар шаффофликни таъминлаш учун мўлжаллангандир. Scrum тадбирларини таъкидлабўтилганидек ўтказмаслик – текшириш ва мослашиш доирасини йўқотишга олиб келади.
Scrumдаги воқеалар мунтазамликни яратади ва Scrumда аниқланмаган учрашувларга бўлганэҳтиёжни минималлаштириш учун ишлатилади. Мураккабликни камайтиришнинг яхши йўли –барча тадбирларни бир вақтда, бир жойда ўтказишдадир.

SprintSprint — Scrum нинг асоси, яъни ғояларни қийматга айланадиган имкониятдир.
Ушбу тадбир, доимийликни ва келишувларни сақлаш учун бир ойдан кўп бўлмаганмуддатга эгадир. Янги Sprint эса, олдинги Sprint тугалланганидан сўнг, дарҳол бошланади.
Product Goal‐га етишиш учун зарур бўлган барча ишлар, шу жумладан Sprint Planning,Daily Scrum, Sprint Review ва Sprint Retrospectiveларнинг ҳаммаси Sprint доирасидабўлади.
Sprint давомида:∙ Sprint Goal – га етишига хавф туғдириши мумкин бўлган ўзгаришлар киритилмайди;∙ Сифат пасаймайди;∙ Product Backlog – керак бўлганида янгиланади; ва яна,∙ Лойиҳа билан боғлиқ янги билимлар пайдо бўлиши билан, Product Owner рухсати биланрежалаштирилган ишлар қайта кўриб чиқилиши мумкин.

Sprint‐лар ойига камида бир марта, махсулот Product Goal томон ривожланишини текшириш вамослаштириш орқали башорат қилишга ёрдам беради. Sprintнинг узоқ муддатга чўзилиши:Sprint Goal‐нинг долзарблигини йўқотишга, мураккабликнинг ортишига ва хатарларнингкўпайишига олиб келиши мумкин. Sprint–ларнинг қисқароқ бўлиши, кўпроқ ўрганиш циклинияратишга, ва қиймат ва иш кучини оз миқдорда йўқотишга олиб келади. Ҳар бир Sprintни, қисқабир проект деб ҳисоблаш мумкин.
Тараққиётни башорат қилишнинг турли хил усуллари мавжуд, масалан burn‐down, burn‐up вакумулятив оқим диаграммалари. Уларнинг фойдали эканлиги исботланган бўлсада, уларэмпирикликнинг аҳамиятини ўзгартира олмайди. Мураккаб муҳитда нима бўлиши олдиндан8маълум эмас. Келажакка йўналтирилган қарор қабул қилишлик, фақат содир бўлган воқеаларгаасосланиши мумкин.
Sprint Goal аҳамиятини йўқотса, Sprint бекор қилиниши мумкин. Фақат Product Owner‐гина Sprintни бекор қилиш имкониятига эга.

Sprint Planning
Sprint Planning ушбу Sprintда бажарилиши керак бўлган ишларни, режалаштириш орқалибошланади. Бу тадбирнинг натижаси ‐ Scrum Team‐нинг биргаликда сай‐ҳаракатлари билантузилган режадир.
Product Owner иштирокчиларнинг энг муҳим Product Backlog элементларининг тайёрбўлишини ва уларнинг Product Goal‐га алоқасини муҳокама қилишларини таъминлайди.
Scrum Team ўз Sprint Planning‐да маслаҳат олиш учун бошқаларни ҳам таклиф этиши мумкин.

Sprint Planning давомида қуйидаги мавзулар кўриб чиқилади:Биринчи мавзу: Нима учун бу Sprint қимматлидир?
Product Owner ушбу Sprintда маҳсулотнинг қиймати ва фойдаланишга яроқлилигини қандайошириш мумкинлигини таклиф қилади. Шундан кейин, Scrum Team биргаликда Sprint Goal‐ни бергилайди, ва бу нима учун ушбу Sprint, манфаатдор томонлар учун қадрли эканлигинитушинтиради. Sprint Goal, Sprint Planning тугашидан олдин аниқ бўлиши керак.

Иккинчи мавзу: Бу Sprintда нима тайёр бўлиши мумкин?
Developers, Product Owner билан, Product Backlogнинг қайси элементларини танлаб ушбу Sprintда олиш кераклиги ҳақида муҳокама қилади. Scrum Team – тушуниш ва ишончни орттириш учунушбу элементларни Sprint давомида такомиллаштиришлари мумкин.
Sprint давомида қандай элементлар устида ишлашни танлаш, қийин ишдай бўлиши мумкин.
Аммо, Developers ўзларининг олдинги фаолиятлари ҳақида ва ўзларининг кейинги Sprint учунбўлган имкониятларини билишлари, ҳамда тайёргарлик критерияларини билишлари, уларнингкейинги Sprint устида ишлари учун башорат қилишларига ёрдам беради.

Учинчи мавзу: Танланган иш қандай амалга оширилади?
Developers – ҳар бир танланган Product Backlog элементини яратишга зарур бўлган ва тайёргарликкритериясига жавоб берадиган Increment‐ни режалаштиради. Одатда, бу Product Backlog
элементларини муддати бир кундан ортиқ бўлмаган кичикроқ вазифаларга бўлиш(декомпозициялаш) орқали амалга оширилади. Бу иш қандай амалга оширилиши, ишлабчиқарувчиларнинг хоҳишига боғлиқ. Ҳеч ким уларга Product Backlog элементларини қандай қилиб9қийматга эга Increment – ларга оширишларини айтмайдилар.
Sprint Goal, Product Backlogнинг Sprint учун танланган элементлари, ва уларни амалга оширишрежаси Sprint Backlog деб аталади.
Sprint Planning бир ойлик Sprint учун максимум саккиз соатгача бўлган вақт билан чекланган.
Қисқароқ Sprintлар учун,тадбирлар ҳам қисқароқ бўлади.

Daily Scrum
Daily Scrum мақсади—Sprint Goal‐га эришишдага амалларни текшириш, керак бўлса Sprint
Backlogни мослаштириш, ва режалаштирилган келгуси ишларни созлашдир.
Daily Scrum — бу 15‐минутлик Scrum Team даги Developers учун тадбир. Мураккабликникамайтириш учун, Sprint нинг ҳар бир иш кунида – ушбу тадбир бир вақтда, бир жойдаўтказилади. Агарда Product Owner ва Scrum Master, Sprint Backlog нинг бирорта бир элементиустида иш олиб борса, улар ҳам Developers қаторида қатнашади.

Developers ўзларининг Daily Scrum‐да, Sprint Goal–га эришишга йўналтирилган бўлиши шартибилан ўзларига мос келадиган ҳар қандай тузилма ва техникани танлашлари, ва кейинги иш куниучун керакли режаларни тузишади. Бу ўз‐ўзини бошқариш ва диққатли бўлишни таъминлайди.
Daily Scrum тадбири – алоқаларни яхшилайди, тўсиқларни аниқлайди, тез қарор қабул
қилишни осонлаштиради ва шу сабабли бошқа учрашувларга эҳтиёжни йўқ қилади.
Developers ўз‐режаларини нафақат Daily Scrum‐дагина тузатишга балким кун давомида
улар тез‐тез учрашиб, Sprint‐нинг қолган қисмини қандай мослаштириш ва бошқа қолганишни бошқа вақтда битириш ҳақида муҳокама қила оладилар.

Sprint Review
Sprint Review мақсади—Sprint натижасини текшириш ва мослаштириш имкониятларини
аниқлашдир. Scrum Team ўз ишларининг натижасини асосий манфаатдор томонларга тақдимэтади ва Product Goal‐га эришишни муҳокама қилади.
Ушбу тадбир давомида Scrum Team ва манфаатдор томонлар Sprint давомида нималаргаэришилганлиги ва уларнинг муҳитида нималар ўзгарганлигини кўриб чиқадилар. Ушбумаълумотларга асосланиб, иштирокчилар келгусида нима қилишни биргаликда ҳал қилишади.
Product Backlog ҳам олинган янги имкониятларга қараб созланиши мумкин. Sprint Review — ишжараёни бўлиб, фақат тақдимот билан чекланмайди.
10

Sprint Review бир ойлик Sprint учун максимум тўрт соатгача бўлган вақт билан чекланади. Бошқақисқароқ Sprintлар учун ушбу тадбир давомийлиги ҳам қисқароқ бўлади.

Sprint Retrospective
Sprint Retrospective мақсади — сифат ва самарадорликни ошириш режасини яратишдир.
Ушбу тадбирда Scrum Team сўнгги Sprintда одамларнинг, ўзаро таъсирлари, жараёнлар,воситалар ва тайёргарликни аниқлаш бўйича қандай ўтганини текширади. Текшириладиганнарсалар бажарилаётган ишнинг мавзусига боғлиқ бўлиб, улар бир‐бири билан катта фарқга эгабўлиши мумкин. Scrum Team‐ни ўз мақсади сари ҳаракатида адаштирган тахминлар аниқланиб,уларнинг келиб чиқиши ўрганилади. Scrum Team аъзолари Sprint пайтида нима яхши бўлганлиги,қандай муаммоларга дуч келганликлари ва ушбу муаммолар қандай ҳал қилинганлиги (ёки ҳалқилинмаганлиги) ҳақида суҳбат қилади.
Scrum Team ишлашни яхшилаш учун энг фойдали ўзгаришларни аниқлайди. Энг юқоритаъсирга эга яхшиланишлар имкон қадар тезроқ амалга оширилади. Улар ҳатто кейингиSprint‐нинг Sprint Backlog‐га қўшилиши мумкин.

Sprint Retrospective орқали Sprint тугатилади. Sprint Retrospective бир ойлик Sprint учунмаксимум уч соатгача бўлган вақт билан чекланади. Бошқа қисқароқ Sprintлар учун ушбутадбир давомийлиги ҳам қисқароқ бўлади.

Scrum артефактлари
Scrum артефактлари иш ёки қийматни акс эттиради. Улар асосий маълумотларнингшаффофлигини максимал даражада ошириш учун мўлжалланган. Шундай қилиб, уларнитекширадиган ҳар бир киши мослашиш учун бир хил асосга эга бўлади.
Ҳар бир артефакт шаффофлик ва диққатни сақлаш учун маълумот берадиганва тараққиётни ўлчайдиган маълумотни ўз ичига олади.
∙ Product Backlog учун Product Goal.
∙ Sprint Backlog учун Sprint Goal.
∙ Increment учун эса тайёргарликни аниқлашдир

Scrum Team ва унинг манфаатдор томонлари эмпиризм ва Scrum қадриятларини мустаҳкамлашиучун мажбуриятлар мавжуд.
11

Product Backlog
Product Backlog — бу маҳсулотни яхшилаш учун зарур бўлган, буюртма қилинган ва доимийравишда янгиланиб турадиган рўйхатдир. Бу Scrum Team томонидан амалга ошириладиганишларнинг ягона манбаи бўлиб ҳисобланади.
Scrum Team томонидан бир Sprint ичида тайёр ҳолатга ўтказилиши мумкин бўлган маҳсулотнингзаҳира буюмлари Sprint Planning тадбирида Sprint томонидан олинишга тайёр деб ҳисобланади.
Улар шаффофликнинг ушбу даражасига аниқлаштириш тадбирларидан сўнг эришадилар.
Product Backlog аниқлаштириш —маҳсулотлар рўйҳатига олинган элементларни кичикроқ вааниқроқ элементларга бўлишдан ташкил топган. Бу доимий қўшимча деталлар, уларнингҳажми, қатори ва шунга ўхшаш тафсилотларини қўшиб боришдан ташкил топган. Элементатрибутлари бажарилаётган ишнинг предмет соҳасига боғлиқ ва жуда бошқача бўлиши мумкин.
Элементларнинг ҳажмини, ишларини олиб борадиган Developers – ларгина баҳолай
олади. Product Owner, Developers‐га элементларни тушинишда ёрдам бериши вамуросаларни муҳокама қилиш орқали таъсир этиши мумкин.

Мажбурияти: Product Goal
Product Goal – маҳсулотнинг келажакдаги ҳолатини тавсифлайди, ва бу ишни режалаштиришдаScrum Team томонидан қўлланиладиган якуний мақсад вазифасини ўташи мумкин. Product Goalэса Product Backlogнинг бир қисми бўлиб ҳисобланади. Product Backlog‐нинг қолган қисми яна“нима”лар Product Goal‐га эришишда ёрдам беришини аниқлайди.
Маҳсулот – бу қийматни етказиб бериш воситасидир. Унинг аниқ чегаралари, маълумманфаатдор томонлари, аниқ белгиланган фойдаланувчилари ёки мижозлари бор.
Маҳсулот бирор бир хизмат тури, бирор бир маҳсулот ёки бирор бир мавҳумроқ
нарса бўлиши мумкин.
Product Goal — бу Scrum Team‐нинг узоқ муддат учун кутилган натижасидир. Иккинчи мақсадгаўтишдан олдин, улар битта мақсадга эришишлари (ёки ундан воз кечишлари) керак.

Sprint Backlog
Sprint Backlog ‐ Sprint Goal (нима учун), Sprint учун танланган Product Backlog (нима) элементларива Increment (қандай қилиб) етказиб бериш учун амалга ошириладиган ҳаракатлар режаларидантуради.
Sprint Backlog — бу Developers томонидан Developers учун ишлаб чиқилган режадир. Бу Sprint
Goal –га эришиш учун Developers томонидан Sprint пайтида бажаришини режалаштирганишларнинг визуал ва реал вақтдаги кўринишидир. Шу сабаб, Sprint Backlog янги билим пайдо
12бўлиши билан Sprint давомида янгиланиб борилади. Унда Developers , Daily Scrum давомида –уларнинг ривожланишини текшириш учун етарли маълумотларга эга бўлиши керак.

Мажбурияти: Sprint GoalSprint Goal ‐ Sprintдаги ягона мақсаддир. Developers, Sprint Goal‐га содиқ бўлишсада, унга эришишучун зарур бўлган аниқ иш танлаш нуқтаи назаридан мослашувчанликни таъминлайди. Sprint Goalшунингдек, Scrum Team алоҳида ташаббусларга эмас, балки ҳамкорликда ишлашга ундаш орқалибарқарорлик ва диққатни таъминлайди.
Sprint Goal, Sprint Planning жараёнида яратилади ва шундан кейин Sprint Backlogга қўшилади.
Sprint элементлари устида иш олиб боришда Developers‐лар Sprint Goal‐ни ёдда тутади. Агаришлар кутилганидек бўлмаса, улар Product Owner билан, Sprint Goal‐ни ўзгартирмасдан,Sprint ичидаги Sprint Backlog таркибини қайта кўриб чиқиш учун иш олиб боради.

Increment
Increment — Product Goalга эришиш йўлидаги аниқ қадамдир. Ҳар бир Increment,олдингиларига қўшимча ҳисобланади. Барча Incrementларнинг бирга ишлаши муҳимтекширилиб борилади. Қийматни таъминлаш учун Incrementни ишлатиш имкониятига эгабўлиши керак.
Битта Sprint давомида бир нечта Incrementлар яратиш мумкин. Олинган Incrementлар Sprint
Reviewда тақдим этилади ва шу билан эмпиризмни қўллаб қувватлайди. Аммо, Incrementманфаатдор томонларга Sprint тугашидан олдин юборилиши мумкин. Sprint Review‐ни қийматниетказиб берадиган ягона нуқта деб ҳисоблаш керак эмас.
Бажарилган иш тайёрлик таърифига жавоб бермаса, у Increment‐нинг қисми бўла олмайди.

Мажбурияти: Тайёрлик таърифиТайёрлик таърифи — бу маҳсулот учун сифат талабларига жавоб берадиган Incrementҳолатининг тавсифидир.
Product Backlogнинг элементи – тайёрлик таърифига мос келган ҳолатдагина, Incrementяратилади.
Тайёрлик таърифи шаффофликни таъминлаб, ҳаммага Increment устида олиб борилган иштўғрисида умумий тушунчани тақдим этади. Product Backlog элементи, тайёрлик таърифигамос келмаса, уни чиқариш ёки ҳатто Sprint Review‐да кўрсатиш мумкин эмас. Бунинг ўрнига у,қўшимча кўриб чиқиш учун Product Backlog таркибига қайтарилади.

13Агарда, Increment учун тайёрлик таърифи ташкилот стандартларининг бир қисми бўлса,барча Scrum Team лар, уни минимал талаб сифатида ишлатишлари керак. Агар тайёрликтаърифи ташкилот стандартлари билан белгиланмаган бўлса, у ҳолда Scrum Team томониданяратилаётган маҳсулотга мос тайёрлик таърифини яратиши керак.
Developers тайёрлик таърифига қатъиян риоя қилишлари керак. Агар бир нечта Scrum Teamумумий маҳсулот устида иш олиб бораётган бўлса, улар биргаликда битта умумий тайёрликтаърифини белгилашлари ва уларга риоя қилишлари керак.

ХулосаScrumни бепул фойдаланишга рухсат берилган. Ушбу қўлланмада, фреймворкнинг тавсифи
берилган. Бу ерда тасвирланган Scrum фреймворкни ўзгартириш мумкин эмас. Scrumнингиндивидуал элементларидан фойдаланиш мақбул бўлсада, натижа Scrum бўлмайди. Scrum фақаттўлиқ фреймворк сифатида мавжуд; аммо, у бошқа техникалар, методикалар, ва амалиётлар учунконтейнер вазифасини муваффақиятли бажаради.

ТашаккурномаИнсонларScrumнинг ривожланишига ҳисса қўшган минглаб одамлар орасида, унинг пайдо бўлишбосқичида энг муҳим ҳисса қўшганларни таъкидлаб ўтамиз: Джефф Сазерленд (Jeff Sutherland),Джефф МакКенна (Jeff McKenna) ва Джон Скамниотейлз (John Scumniotales) лар бирга ишлашган;Кен Швабер (Ken Schwaber) эса Майк Смит (Mike Smith) ва Крис Мартин (Chris Martin)лар биргаишлашиб биргаликда Scrumни яратишда ишладилар. Кейинги йилларда Scrum ривожланишидакўплаб бошқа одамлар ўз ҳиссаларини қўшдилар. Уларнинг ҳиссаларисиз Scrum ҳозиргизамонавий даражага эга бўлиш эҳтимоли юқори бўлмас эди.

Scrum қўлланмаси тарихиБиринчи бор 1995 йили OOPSLA конференциясида Кен Швабер ва Джефф Сазерленд тақдимэтишган. Тақдимотда улар йиллар давомида олган билимлари акс эттирилган бўлиб, биринчимарта расмий Scrum таърифи берилган.
Scrum қўлланмаси Джефф Сазерленд ва Кен Шваберлар томонидан яратилган ва 30 йилдавомида такомиллаштирилган Scrumни таърифлайди. Бошқа манбаларда сиз ҳар хил рамкалар,жараёнлар ва Scrum фреймворкини такомиллаштирадиган ғоялар топишингиз мумкин. Ушбуқўшимчаларнинг барчаси самарадорликни, қийматни, ижодкорликни ва ишдан баҳрамандбўлишни ошириши мумкин.
Scrum ривожланишининг тарихини бошқа манбалар орқали танишишингиз мумкин. Биз14фақат Scrumни биринчи бўлиб синаб кўрган ва самарадорлигини аниқлаганташкилотларни таъкидлаб ўтдик: Individual Inc., Newspage, Fidelity Investments и IDX(GEMedical).

ТаржимонУшбу қўлланманинг инглиз тилидаги асл нусхаси юқорида санаб ўтилган муаллифлар томонидантақдим этилган. Бу Scrum қўлланмасини ўзбек тилига таржима этганлар:●●●●●Ренат Ахтямов, azimut1210@mail.ru, facebook.com/renakhtyamovФахриддин Абдуллаев, fakhriddin.a@gmail.com, facebook.com/fakhriddin.aБахтиёр Ахмедов, ahmedovbahtiyor@gmail.com
Анвар Мадиримов, madirimov83@gmail.com
Нилуфар ЭрназароваСкрам қўлланмасининг 2017 ва 2020 нашрлари ўртасидагиўзгаришлар
Камроқ кўрсатмаларБир неча йиллар давомида Скрам қўлланмаси бироз кўпроқ кўрсатма беришни
бошлади. 2020 нашри, кўрсатмалар тилини юмшатиш ёки олиб ташлаш орқалиминимал даражадаги фреймворк шаклига келтирилди. Масалан, Кундалик Скрамсаволлари, Маҳсулот Беклоги Элемент (PBI) атрибутлари ва Спринт Беклогидаги ретроэлементлари атрофидаги тил юмшатишлари, Спринтни бекор қилиш бўлиминингқисқариши ва бошқалар.

Бир маҳсулот устида эътиборни қаратган бир жамоа
Мақсад Маҳсулот эгаси (Product Owner) ва Дастурчилар (Dev Team) ўртасида "прокси"ёки "биз ва улар" ҳулқ‐атворини келтириб чиқарган жамоа таркибидаги алоҳида гуруҳконцепциясини йўқ қилиш эди. Ҳозир бир мақсадга йўналтирилган битта Скрам
жамоаси бор, учта турли хил жавобгарлик тўпламлари билан: Product Owner, Scrum
Master ва Dev Team.

Маҳсулот мақсадини таништириш2020 нашри Скрам қўлланмаси Скрам жамоаси учун катта аҳамиятга эга бўлган мақсадга15йўналтирилганлигини таъминлаш учун Маҳсулот мақсади концепциясини тақдим этади.
Ҳар бир Спринт маҳсулотни умумий маҳсулот мақсадига яқинлаштириши керак.

Спринт мақсади, Бажарилганлик таърифи ва Маҳсулот Мақсади учун уйОлдинги Скрам қўлланмаларида Спринт Мақсади ва Бажарилганлик таърифи
таърифланган бўлиб, уларга асллик кўрсатмасдан берилган. Улар артефакт эмас эди,аммо бирон бир артефактга бириктирилган нарсалар эди. Маҳсулот мақсади қўшилиши
билан, 2020 нашри бу борада янада аниқроқ маълумот беради. Энди учта артефактнингҳар бири ўз ичига "мажбуриятларни" олади. Маҳсулот беклоги учун бу Маҳсулотмақсади, Спринт беклоги учун Спринт Мақсади, ва Инкремент учун Бажарилганликтаърифига эга (энди қўштирноқсиз). Улар шаффофликни таъминлаш ва ҳар бирартефактнинг ривожланишига эътибор бериш учун мавжуд.

Ўз‐ўзини ташкил этишдан ўз‐ўзини бошқаришга
Аввалги Скрам қўлланмаларида Дастурчилар (Dev Team) ўзини ўзи ташкил этувчи,кимни ва қандай ишлашни танлаган. Скрам жамоага кўпроқ эътибор қаратадиган
бўлсак, 2020 нашри ўзини ўзи бошқарадиган Скрам жамоа, ким, қандай ва нимада
ишлашни танлашга урғу беради.

Спринт режалаштиришнинг уч мавзуси
Спринт режалаштиришнинг “Нима” ва “Қандай” мавзуларига қўшимча тарзда, 2020нашри Скрам қўлланмаси Спринт Мақсадига ишора қилиб, "Нима учун" учинчимавзусига алоҳида эътибор беради.

Кенгроқ аудитория учун тилни умуман соддалаштирилиши2020 нашри Скрам қўлланмаси ортиқча ва мураккаб баёнотларни йўққа чиқаришга,шунингдек АТга тегишли қолган хулосаларни (масалан, синов, тизим, дизайн, талаб ваҳоказо) олиб ташлашга алоҳида эътибор қаратди. Ҳозирда Скрам қўлланмаси 13 бетданкам.

Терминлар луғати
Scrum Скрам
Sprint Planning Спринтни режалаштириш
Daily Scrum Кундалик Скрам16

Sprint Review Cпринт кўриб чиқиш
Sprint Retrospective Спринт ретроспективаси
Scrum Team Скрам жамоа
Scrum Master Скрам мастер
Product Owner Маҳсулот эгасиDevelopers Дастурчилар
Product Backlog Маҳсулот Бэклог
Product Goal Маҳсулот мақсади
Sprint Backlog Спринт Бэклоги
Sprint Goal Спринт мақсади
Increment Инкремент17