Ken Schwaber & Jeff Sutherland

Scrum Tәlimatı
Müfәssәl Scrum Tәlimatı: Oyunun Qaydaları

Noyabr 2020

Scrum Tәlimatının mәqsәdi
Biz Scrum-ı 1990-cı ilin әvvәllәrindә yaratmışıq. Scrum Tәlimatının ilk versiyasını Scrum-ı dünyada
insanların anlamasına kömәk etmәk üçün 2010-cu ildә yazdıq. Daha sonra onu kiçik, funksional düzәlişlәrlә
tәkmillәşdirdik. Birlikdә onun arxasındayıq.
Scrum Tәlimatında Scrum-ın açıqlaması verilmişdir. Freymvorkun hәr bir elementi Scrum-ın ümumi dәyәrivә nәticәlәri üçün mühüm әhәmiyyәt kәsb edәn konkret bir mәqsәdә xidmәt edir. Scrum-ın әsas dizaynı vә
ya ideyalarının dәyişdirilmәsi, elementlәrin daxil edilmәmәsi vә ya Scrum qaydalarına әmәl edilmәmәsi
müәyyәn problemlәr yaradır vә Scrum-ın faydalarını mәhdudlaşdırır, hәtta potensial olaraq yararsızvәziyyәtә gәtirir.
Davamlı olaraq böyüyәn bu mürәkkәb dünyada Scrum-ın istifadәsindә olan artımı izlәyirik. Scrum-ınköklәrinin olduğu proqram tәminatı mәhsulu hazırlamnmasından әlavә, mürәkkәb işlәri ehtiva edәn bir çox
sahәlәrdә Scrum-ın geniş şәkildә istifadә edildyini görmәkdәn qürur duyuruq. Scrum-dan istifadә geniş
yayıldıqca developerlәr, tәdqiqatçılar, analitiklәr, alimlәr vә digәr mütәxәssislәr bununla bağlı müәyyәnişlәr hәyata keçirir. Biz Scrum-da “Developerlәr” sözündәn digәr mütәxәssislәri istisna etmәk üçün deyil,sadәlәşdirmәk üçün istifadә edirik. Scrum sizin üçün faydalıdırsa, özünüzü bu ailәnin bir parçası hesab edә
bilәrsiniz.
Scrum-dan istifadә edildikcә bu sәnәddә göstәrilmiş Scrum freymvorkuna uyğun nümunәlәr (bundan sonra“patternlәr”), proseslәr vә anlayışlar tapıla, tәtbiq edilә vә hazırlana bilәr. Onların tәsviri Scrum Tәlimatınınmәqsәdindәn kәnardır, çünki onlar kontekstdәn asılıdır vә Scrum istifadәçilәri arasında geniş şәkildәfәrqlәnir. Scrum freymvorkun daxilindә istifadәyә yönәlmiş bu növ taktikalar olduqca müxtәlifdir vә bu
haqda әtraflı mәlumat başqa sәnәdlәrdә verilmişdir.

Ken Schwaber & Jeff Sutherland Noyabr 2020

© 2020 Ken Schwaber and Jeff Sutherland
This publication is offered for license under the Attribution Share‐Alike license of Creative Commons,accessible at http://creativecommons.org/licenses/by‐sa/4.0/legalcode and also described in summary
form at http://creativecommons.org/licenses/by‐sa/4.0/. By utilizing this Scrum Guide, you
acknowledge and agree that you have read and agree to be bound by the terms of the Attribution
Share‐Alike license of Creative Commons.

1

Scrum Tәlimatının mәqsәdi .......................................................................................................................... 1
Scrum-ın açıqlaması...................................................................................................................................... 4
Scrum nәzәriyyәsi ......................................................................................................................................... 4Şәffaflıq..................................................................................................................................................... 4
Yoxlama .................................................................................................................................................... 5
Adaptasiya................................................................................................................................................. 5
Scrum dәyәrlәri ............................................................................................................................................. 5
Scrum Team .................................................................................................................................................. 6
Developerlәr .............................................................................................................................................. 6
Product Owner .......................................................................................................................................... 6
Scrum Master ............................................................................................................................................ 7
Scrum tәdbirlәri ............................................................................................................................................ 8
Sprint ......................................................................................................................................................... 8
Sprint Planning.......................................................................................................................................... 9
Daily Scrum ............................................................................................................................................ 10
Sprint Review.......................................................................................................................................... 10
Sprint Retrospective ................................................................................................................................ 11
Scrum artefaktları........................................................................................................................................ 11
Product Backlog ...................................................................................................................................... 11Öhdәlik: Mәhsul Hәdәfi ...................................................................................................................... 12
Sprint Backlog ........................................................................................................................................ 12Öhdәlik: Sprint Hәdәfi ........................................................................................................................ 12
Increment ................................................................................................................................................ 12Öhdәlik: Hazırlıq Meyarları ................................................................................................................ 13
Yekun qeyd ................................................................................................................................................. 14
Minnәtdarlıq ............................................................................................................................................ 14
Töhfә verәn insanlar ........................................................................................................................... 14
Scrum Tәlimatının Tarixçәsi ............................................................................................................... 142017 Scrum Təlimatı ilə 2020 Scrum Təlimatı arasında olan dəyişikliklər .................................................. 15
Daha az göstərişli ................................................................................................................................ 15
Bir Məhsula fokuslanmış Bir Komanda ............................................................................................... 152

Məhsul Hədəfinin tətbiqi .................................................................................................................... 15
Sprint Hədəfi, Hazırlıq Meyarları və Məhsul Hədəfi üçün ev .............................................................. 15Özünü təşkiletmə yerinə özünü idarəetmə ........................................................................................ 15
Sprint Planning‐in 3 mövzusu ............................................................................................................. 15
Daha geniş auditoriya üçün dilin ümumiyyətlə sadələşdirilməsi ........................................................ 15

3

Scrum-ın açıqlaması
Scrum mürәkkәb problemlәr üçün adaptiv hәllәr vasitәsilә dәyәr yaratmaqda insanlar, komandalar vә
tәşkilatlara yardımçı olan kiçik hәcmli bir freymvorkdur.
Qısaca, Scrum Scrum Masterdәn aşağıdakı şәrtlәrә cavab verәn mühitin yaradılmasını tәlәb edir:
1. Product Owner mürәkkәb bir problemlә bağlı işi Product Backlog-da ardıcıllıqla qeyd edir.
2. Scrum Team Sprint zamanı seçilmiş işlәri dәyәr kәsb edәn İnkrementә çevirir.
3. Scrum Team vә onun maraqlı tәrәflәri nәticәlәri tәhlil edir vә növbәti Sprint üçün uyğunlaşmalaraparır.
4. Tәkrarlanma
Scrum sadәdir. Ondan olduğu kimi istifadә edәrәk fәlsәfәsinin, nәzәriyyәsinin vә strukturunun hәdәflәrә
çatmaq vә dәyәr yaratmağa yardımçı olub-olmadığını müәyyәnlәşdirin. Scrum freymvorku mәqsәdyönlü
olaraq natamamdır, yalnız Scrum nәzәriyyәsini hәyata keçirmәk üçün tәlәb olunan hissәlәri müәyyәn edir.
Scrum ondan istifadә edәn insanların kollektiv intellekti ilә hazırlanmışdır. İnsanlara tәfsilatlı tәlimatlarvermәkdәn daha çox Scrum onların münasibәt vә ünsiyyәtlәrini istiqamәtlәndirir.
Freymvork daxilindә müxtәlif proseslәr, texnikalar vә metodlar tәtbiq edilә bilәr. Scrum mövcud
tәcrübәlәri ümumilәşdirir vә ya lazımsız edir. Scrum cari idarәetmә, mühit vә iş texnikalarının nisbi
effektivliyini göstәrәrәk tәkmillәşdirmәlәrә imkan yaradır.

Scrum nәzәriyyәsi
Scrum empirizm vә “lean” düşüncә tәrzinә әsaslanır. Empirizm biliyin tәcrübәdәn vә müşahidә edilәnlәr
әsasında qәrar vermәkdәn qaynaqlandığını tәsdiq edir. “Lean” düşüncә israfı azaldır vә әsas amillәrә
diqqәti cәmlәyir.
Scrum proqnozlaşdırılma imkanlarının optimallaşdırması vә risklәrin idarә edilmәsi üçün iterativ,
inkremental yanaşmanı tәtbiq edir. Scrum işin icra edilmәsi prosesinә, birlikdә bütün bacarıqlara vә
tәcrübәyә malik vә zәruri hallarda bu cür bacarıqları paylaşmaq vә ya qazanmaq iqtidarında olan insanlar
qruplarını cәlb edir.
Scrum Sprint çәrçivәsindә yoxlama vә adaptasiya üçün dörd formal tәdbiri özündә cәmlәşdirir. Butәdbirlәr, empirik Scrum tәmәllәri olan şәffaflıq, yoxlama vә adaptasiyanı tәtbiq etdiklәri üçün işәyarayırlar.

Şәffaflıq
Tәdricәn ortaya çıxan proses vә işlәrdәn onları icra edәn, habelә qәbul edәn şәxslәr üçün görünәn olmalıdır.
Scrum-da mühüm qәrarlar üç formal artefaktın qәbul edilәn vәziyyәtinә әsaslanır. Şәffaflığı aşağı olan
artefaktlar dәyәri azaldan vә risklәri artıran qәrarların verilmәsinә gәtirib çıxara bilәr.

4Şәffaflıq yoxlama aparılmasına imkan verir. Qeyri-şәffaf yoxlamalar yanıldıcı vә yarasızdır.

Yoxlama
Scrum artefaktları vә müәyyәn edilmiş hәdәflәrә doğru irәlilәyiş potensial olaraq arzuedilmәzkanarlaşmalar vә ya problemlәri aşkar etmәk üçün tez-tez vә müvafiq qaydada yoxlanılmalıdır. Yoxlama
prosesinә yardımçı olmaq üçün Scrum beş tәdbir formasında kadensiya tәmin edir.
Yoxlama adaptasiya prosesinә imkan verir. Adaptasiyasız yoxlama mәnasız hesab edilir. Scrum tәdbirlәridәyişikliklәrin edilmәsi üçün nәzәrdә tutulmuşdur.

Adaptasiya
Prosesin hәr hansı aspekti qәbul edilәn limitlәrdәn kәnara çıxdıqda vә ya nәticәdә ortaya çıxan mәhsul
qәbuledilmәz olduqda, tәtbiq edilәn proses vә ya istehsal edilәn materiallara düzәlişlәr edilmәlidir.
Kanarlaşma hallarının baş vermәsi ehtimalını minimuma endirmәk üçün düzәlişlәr mümkün qәdәr tez bir
müddәtdә hәyata keçirilmәlidir.
İşә cәlb edilmiş şәxslәrә sәlahiyyәt verilmәdikdә vә ya onlar üçün özünüidarәetmә imkanları
yaradılmadıqda adaptasiya prosesi daha çәtin olur.
Scrum Team-in yoxlama prosesindә öyrәndiyi yeni mәlumatları dәrhal adaptasiya etmәsi gözlәnilir.

Scrum dәyәrlәri
Scrum-ın uğuru, insanların aşağıdakı beş dәyәrdәn istifadәdә nә qәdәr bacarıqlı olmalarından asılıdır:Öhdәlik, fokus, açıqlıq, hörmәt vә cәsarәt
Scrum Team hәdәflәrә çatmağı vә bir-birinә dәstәk olmağı öz öhdәsinә götürür.
Mәqsәdlәrә çatmaq üçün Sprintin işi onların әsas diqqәt mәrkәzindә olmalıdır.
Scrum Team vә onun maraqlı tәrәflәri iş vә çәtinliklәrә açıqdırlar. Scrum Team üzvlәri bacarıqlı vәmüstәqil insanlar kimi bir-birilәrinә hörmәtlә yanaşır vә birlikdә işlәdiklәri insanlar tәrәfindәn onlara eyni
qaydada ehtiram göstәrilir. Scrum Team üzvlәri düzgün hәrәkәt etmәk, çәtin problemlәrin üzәrindәçalışmaq üçün cәsarәtli olmalıdır.
Bu dәyәrlәr Scrum Team-ә onların işlәri, hәrәkәtlәri vә davranışları ilә bağlı istiqamәt verir. Verilmiş
qәrarlar, atılmış addımlar vә Scrum-ın istifadә edilmә qaydası bu dәyәrlәri azaltmalı vә ya xәlәl gәtirmәlideyil, әksinә onları daha da güclәndirmәlidir. Scrum Team üzvlәri Scrum tәdbirlәri vә artefaktları ilәişlәyәrkәn dәyәrlәri öyrәnir vә ortaya çıxarır. Hәmin dәyәrlәr Scrum Team vә onların işlәdiklәri insanlartәrәfindәn hәyata keçirildikdә Scrum-ın empirik tәmәllәri olan şәffaflıq, yoxlama vә adaptasiya
gerçәklәşәrәk etimad yaradır.

5

Scrum Team
Scrum әsas bölmәsi kiçik bir komandadır – Scrum Team. Scrum Team bir Scrum Master, bir Product
Owner vә Developerlәrdәn ibarәtdir. Scrum Team-dә alt komandalar vә ya iyerarxiya yoxdur. Hәr dәfә tәk
bir hәdәfә - Mәhsul Hәdәfinә fokuslanan peşәkarlardan ibarәt bir bölmәdir.
Scrum Team-lәr krossfunksionaldırlar, yәni üzvlәr hәr Sprint-ә dәyәr qatmaq üçün bütün zәruri bacarıqlara
malikdir. Onlar özünüidәrәedәn komandalardır, yәni onlar öz aralarında kimin nәyi, nә zaman vә necәedәcәyinә qәrar verirlәr.
Scrum Team çevik ola bilmәk üçün kifayәt qәdәr kiçikdir, Sprint daxilindә әhәmiyyәtli bir işi tamamlamaqüçün isә kifayәt qәdәr böyükdür, adәtәn 10 vә ya daha az insandan ibarәtdir. Ümumiyyәtlә, biz kiçik
komandaların daha yaxşı ünsiyyәt qurduğunu vә daha mәhsuldar işlәdiyini müşahidә etmişik. Scrum Teamlәr çox böyük olduqda onlar hәr biri eyni mәhsula fokuslanaraq әlaqәli fәaliyyәt göstәrәn bir neçәkomandalara bölünmәyi düşünә bilәr. O zaman onlar eyni Mәhsul Hәdәfini, Product Backlog-u vә Product
Owner-i bölüşür.
Scrum Team mәhsul ilә bağlı bütün tәdbirlәr, xüsusәn maraqlı tәrәflәrlә әmәkdaşlıq, verifikasiya, texnikitәminat, istismar, eksperiment, araşdırma vә inkişaf etdirmә vә tәlәb edilә bilәcәk hәr hansı digәr mәsәlәlәrüzrә mәsuliyyәt daşıyır. Onlar strukturlaşdırılmış vә qurum tәrәfindәn öz işlәrini idarә etmәk üçünsәlahiyyәtlәndirilmişdir. Sprintlәrdә sabit tempdә işlәmәk Scrum Team-in diqqәtini vә fәaliyyәtinin
davamlılığını artırır.
Scrum Team bütövlükdә hәr bir Sprint әrzindә dәyәrli vә faydalı Increment yaratmağa görә cavabdehdir.
Scrum Scrum Team daxilindә üç konkret cavabdehlik müәyyәn edir: Developers, Product Owner vә Scrum
Master.

Developerlәr
Developerlәr hәr Sprint-dә istifadә edilә bilәn Increment-in istәnilәn aspektini yaratmaq öhdәliyi daşıyan
Scrum Team üzvlәridir.
Developerlәrә lazım olan xüsusi bacarıqlar olduqca geniş çeşiddәdir vә iş sahәsindәn asılı olaraq dәyişir.
Lakin Developerlәr hәr zaman aşağıdakılar üzrә cavabdehdir:●●●●

Sprint üçün planı – Sprint Backlogu yaratmaq;
Hazırlıq Meyarlarına әmәl etmәklә keyfiyyәt aşılamaq;Hәr gün planlarını Sprint Hәdәfinә doğru adaptasiya etmәk; vә,Peşәkar kimi bir-birilәrini cavabdeh etmәk.

Product Owner
Product Owner Scrum Team-in işi nәticәsindә ortaya çıxan mәhsulun dәyәrini maksimallaşdırılması üçüncavabdehdir. Prosesin hәyata keçirilmәsi üsulu tәşkilatlar, Scrum Team-lәr vә fәrdi şәxslәr üzrә geniş
şәkildә fәrqlәnә bilәr.
6

Product Owner hәmçinin aşağıdakıları ehtiva edәn Product Backlog-un effektiv idarәolunması üzrә dәcavabdehdir:●●●●Mәhsul Hәdәfinin formalaşdırılması vә açıq şәkildә bildirilmәsi;
Product Backlog maddәlәrinin hazırlanması vә açıq şәkildә bildirilmәsi;
Product Backlog maddәlәrinin ardıcıllıqla qeyd edilmәsi ; vә,Product Backlog-un şәffaf, görünәn vә anlaşılan olmasını tәmin etmәk.

Product Owner yuxarıdakı işlәri özü hәyata keçirә vә ya başqalarına hәvalә edә bilәr. Product Owner işibaşqasına hәvalә etdikdә belә, mәsuliyyәt daşıyır.
Product Owner-lәrin müvәffәqiyyәt qazanması üçün bütün tәşkilat onların qәrarlarına hörmәtlә
yanaşmalıdır. Hәmin qәrarlar Product Backlog-un mәzmunu vә ardıcılığında, Sprint Review-da yoxlanılabilәn Increment vasitәsilә görünür.
Product Owner bir nәfәr şәxsdir, komitә deyil. Product Owner әksәr maraqlı tәrәflәrin istәklәrini ProductBacklog-da әks etdirә bilәr. Maraqlı tәrәflәrin Product Backlog-da dәyişikliklәrin edilmәsi istәklәri Product
Owner-i razılaşdırmaqla hәyata keçirilir.

Scrum MasterScrum Master Scrum Tәlimatında tәsvir edildiyi kimi Scrumın qurulmasına cavabdehdir. Bunun üçün o,hәm Scrum Team, hәm dә tәşkilat daxilindә hәr kәsin Scrum nәzәriyyәsi vә tәcrübәsinin anlamasınayardımçı olur.
Scrum Master Scrum Team-in effektiv olmasına cavabdehdir. Buna Scrum freymvork daxilindә Scrum
Team tәrәfindәn tәcrübәlәrin yaxşılaşdırılmasına imkan vermәklә nail ola bilir.
Scrum Master-lәr Scrum Team vә daha böyük tәşkilatlara xidmәt edәn әsl liderlәrdir.
Scrum Master Scrum Team-ә aşağıdakılar daxil olmaqla müxtәlif yollarla xidmәt edir:●●●●

Komanda üzvlәrinә özünüidarәetmә vә kross-funksiyalılıq üzrә kouçınq emәk;
Scrum Team-ә Hazırlıq Meyarlarına uyğun, yüksәk dәyәrli Increment-lәr yaratmaqa
fokuslanmaqda yardımçı olmaq;
Scrum Team-in irәlilәyişini tәmin etmәk üçün maneәlәri aradan qaldırmaq; vә,
Bütün Scrum tәdbirlәrinin hәyata keçirildiyinә, onların pozitiv vә mәhsuldar olduğuna vә müәyyәnedilmiş vaxt çәrçivәsindә aparılmasına әmin olmaq.

Scrum Master Product Owner-ә aşağıdakılar daxil olmaqla müxtәlif yollarla xidmәt edir:●Mәhsul Hәdәfinin müәyyәn edilmәsi vә Product Backlog-un idarәolunması proseslәrinin effektivhәyata keçirilmәsi üçün müvafiq metodların tapılmasına yardımçı olmaq;
7

●
●
●

Scrum Team-ә Product Backlog maddәlәrin aydın vә lakonik formatda hazırlanmasına olan tәlәbianlamaqda yardım etmәk;
Mürәkkәb bir mühit üçün empirik mәhsul planlaşdırmağın qurulmasına yardımçı olmaq; vә,Tәlәb üzrә vә ya ehtiyac olduqda maraqlı tәrәflәrlә әmәkdaşlığın qurulması prosesini fasilitasiyaetmәk.

Scrum Master tәşkilata aşağıdakılar daxil olmaqla müxtәlif yollarla xidmәt edir:●●●●

Scrum-ın mәnimsәnilmәsindә tәşkilata rәhbәrlik etmәk, tәlim keçmәk vә kouçinq etmәk;Tәşkilat daxilindә Scrum-ın tәtbiqinin planlaşdırılması vә mәslәhәtlәrin verilmәsi;
Әmәkdaşlara vә maraqlı tәrәflәrә mürәkkәb işlәr üçün empirik yanaşmasının anlamasına vә tәtbiq
edilmәsinә yardımçı olmaq; vә,Maraqlı tәrәflәr vә Scrum Team arasındakı әngәllәri aradan qaldırmaq.

Scrum tәdbirlәri
Sprint bütün digәr tәdbirlәr üçün konteyner rolunu oynayır. Scrum-dakı hәr tәdbir Scrum artefaktlarını
yoxlamaq vә adaptasiya etmәk üçün formal imkandır. Bu tәdbirlәr tәlәb olunan şәffaflığı tәmin etmәk üçünnәzәrdә tutulmuşdur. Hәr hansı tәdbirin nәzәrdә tutulmuş qaydada hәyata keçirilmәmәsi yoxlama vә
adaptasiya etmә imkanlarının itirilmәsi ilә nәticәlәnir. Scrum-da tәdbirlәr nizam yaratmaq vә Scrum-damüәyyәn edilmәyәn iclaslara tәlәbatı minimuma endirmәk üçün istifadә edilir. Bütün tәdbirlәrmürәkkәbliyi azaltmaq üçün optimal olaraq eyni vaxtda vә yerdә keçirilir.

SprintSprint-lәr Scrum-ın ideyaların dәyәrә çevrildiyi әsas hәrәkәtverici qüvvәsidir.
Onlar davamlılıq yaratmaq üçün bir aylıq vә ya daha az, sabit müddәtli tәdbirlәrdir. Yeni Sprint әvvәlki
Sprint yekunlaşdıqdan dәrhal sonra başlayır.
Sprint Planning, Daily Scrum-lar, Sprint Review, vә Sprint Retrospective daxil olmaqla Mәhsul Hәdәfinәçatmaq üçün zәruri olan bütün işlәr Sprint-lәr daxilindә hәyata keçirilir.
Sprint müddәtindә:●●●●

Sprint Hәdәfini riskә atacaq heç bir dәyişiklik edilmir;
Keyfiyyәt aşağı düşmür;Product Backlog zәrurәt yarandıqca tәkmillәşdirilir; vә,Daha çox mәlumat alındıqca işin hәcmi Product Owner ilә dәqiqlәşdirilә vә yenidәn razılaşdırıla
bilәr.

Sprint-lәr әn azı hәr tәqvim ayında bir Mәhsul Hәdәfinә doğru irәlilәyişin yoxlanılması vә adaptasiyasınıtәmin etmәklә proqrnozlaşdırılma imkanı verir. Sprint-in müddәti çox uzun olduqda Sprint Hәdәfi әsassız
ola bilәr, vәziyyәt daha da mürәkkәblәşә vә risk daha da arta bilәr. Daha çox öyrәnmә dövrlәrini yaratmaq

8vә xәrc vә sәy riskini daha kiçik bir vaxt çәrçivәsi ilә mәhdudlaşdırmaq üçün qısa Sprint-lәrdәn istifadә
edilә bilәr. Hәr Sprint qısa bir layihә hesab edilә bilәr.
İrәlilәyişin proqnozlaşdırılması üçün layihә üzrә qalan işlәri vә yerinә yetirilmiş işlәri göstәrәn qrafiklәr,vә ya ümumi gedişatı göstәrәn diaqramlar kimi müxtәlif tәcrübәlәr mövcuddur. Mürәkkәb mühitlәrdә nәbaş verәcәyi namәlumdur. Yalnız artıq baş vermiş hadisәlәr gәlәcәk dövr üçün qәrarlar vermәk mәqsәdilә
istifadә oluna bilәr.
Sprint Hәdәfinin aktuallığı itirildikdә Sprint lәğv edilә bilәr. Yalnız Product Owner Sprint-i lәğv etmәksәlahiyyәtinә malikdir.

Sprint Planning
Sprint Planning Sprint üçün görülәcәk işlәri müәyyәnlәşdirәrәk Sprint-ә start verir. Bu plan bütün Scrum
Team-in iş birliyi ilә hazırlanır.
Product Owner iştirakçıların әn vacib Product Backlog maddәlәrini vә Mәhsul Hәdәfinә doğru necәirәlilәdiklәrini müzakirә etmәyә hazırlıqlı olmalarını tәmin etmәlidir. Scrum team hәmçinin müәyyәntövsiyәlәrin vermәsi üçün digәr şәxslәri dә Sprint Planning-dә iştirak etmәyә dәvәt edә bilәr.
Sprint Planning aşağıdakı mövzuları әhatә edir:

1-ci mövzu: Bu Sprint niyә dәyәrlidir?
Product Owner bu Sprintdә mәhsulun dәyәri vә faydalılığının necә artırıla bilәcәyi ilә bağlı tәkliflәr verir.
Daha sonra Scrum Team bir araya gәlәrәk Sprint-in maraqlı tәrәflәr üçün niyә dәyәrli olduğunu göstәrәnbir Sprint Hәdәfi müәyyәn edir. Sprint Hәdәfi Sprint Planning bitmәzdәn әvvәl müәyyәnlәşdirilmәlidir.

2-ci mövzu: Bu Sprint-dә nә edilә bilәr?
Product Owner ilә müzakirәlәr nәticәsindә Developerlәr mövcud Sprint-ә daxil etmәk üçün ProductBacklog-dan maddәlәr seçir. Scrum Team hәmin proses zamanı seçilmiş maddәlәri tәkmillәşdirә bilәr, bu
isә öz növbәsindә komanda üzvlәri arasında anlayış vә etimadı artırır.
Sprint әrzindә nә qәdәr iş hәcminin icra edilәcәyini seçmәk çәtin ola bilәr. Lakin Developerlәr keçmiş
fәaliyyәtlәri, potensial bacarıqları vә Hazırlıq Meyarları barәdә nә qәdәr çox mәlumatlı olsalar, onlar öz
Sprint proqnozlarında bir o qәdәr inamlı olacaqlar.

3cü mövzu: Seçilmiş iş necә hәyata keçirilәcәk?
Hәr bir seçilmiş Product Backlog maddәsi üzrә Developerlәr Hazırlıq Meyarlarına cavab verәn bir
Increment yaratmaq üçün zәruri olan işlәri planlaşdırır. Bu, adәtәn Product Backlog maddәlәrinin bir
günlük vә ya daha qısa müddәtli, daha kiçik iş vahidlәrinә ayrılması ilә hәyata keçirilir. Bunun necә hәyatakeçirilәcәyi Developerlәrin müstәsna qәrarları ilә müәyyәn edilir. Heç kim onlara Product Backlog
maddәlәrini necә dәyәr Increment-lәrinә çevirmәk barәdә göstәriş vermir.

9Sprint Hәdәfi, Sprint üçün seçilmiş Product Backlog maddәlәri vә onların hәyata keçirilmәsi planı birlikdәSprint Backlog adlanır.
Sprint Planning bir aylıq Sprint üçün maksimum sәkkiz saatlıq vaxt çәrçivәsi ilә mәhdudlaşır. Daha qısa
Sprintlәr üçün tәdbir adәtәn daha qısa olur.

Daily Scrum
Daily Scrum-ın mәqsәdi növbәti planlaşdırılmış işi tәnzimlәmәklә Sprint Hәdәfinә doğru irәlilәyişiyoxlamaq vә zәruri halda Sprint Backlog-u adaptasiya etmәkdir.
Daily Scrum Scrum Team-in Developerlәri üçün nәzәrdә tutulmuş 15 dәqiqәlik bir tәdbirdir. Mürәkkәbliyi
azaltmaq üçün Sprint-in hәr iş günü eyni vaxtda vә eyni yerdә keçirilir. Product Owner vә ya Scrum Master
Sprint Backlog maddәlәri üzәrindә fәal şәkildә çalışdığı halda, onlar Daily Scrum-da Developerlәr kimiiştirak edirlәr.
Developerlәr onların Daily Scrum-ın keçirilmәsi üçün istәnilәn struktur vә üsullardan istifadә edә bilәrlәr.
Seçilmiş struktur vә üsullar Sprint Hәdәfinә doğru irәlilәyişә fokuslanmasına vә növbәti iş günü üçünmüvafiq fәaliyyәt planının hazırlamasına gәtirmәlidirlәr. Bu, diqqәtin cәmlәnmәsinә vә özünüidarәetmәnininkişaf etdirilmәsinә sәbәb olur.
Daily Scrum-lar ünsiyyәti artırır, maneәlәri müәyyәnlәşdirir, cәld qәrarvermәni tәşviq edir vә nәticә
etibarilә digәr iclasların keçirilmәsinә ehtiyacı aradan qaldırır.
Daily Scrum Developerlәrin öz planlarını tәnzimlәmәsinә imkan verәn yeganә vaxt deyil. Onlar adәtәn gün
әrzindә qalan Sprint işlәrinin adaptasiya edilmәsi vә ya yenidәn planlaşdırılması barәdә daha әtraflı
müzakirәlәr üçün görüşür.

Sprint Review
Sprint Review-nun mәqsәdi Sprint-in nәticәlәrini tәhlil etmәk vә gәlәcәk adaptasiyaları müәyyәn etmәkdir.
Scrum Team öz işlәrinin nәticәlәrini maraqlı tәrәflәrә tәqdim edir vә Mәhsul Hәdәfinә doğru irәlilәyiş
müzakirә olunur.
Tәdbir zamanı Scrum Team vә maraqlı tәrәflәr Sprint-dә hansı işlәrin tamamlandığı vә mühitlәrindә nәlәrindәyişdiyini nәzәrdәn keçirir. Bu mәlumatlara әsasәn iştirakçılar bundan sonra nә edilmәli olduğu barәdәqәrar vermәk üçün bir araya gәlir. Product Backlog hәmçinin yeni imkanları qarşılamaq üçün dә tәnzimlәnәbilәr. Sprint Review iş sessiyasıdır vә Scrum Team onu tәqdimatla mәhdudlaşdırmaqdan çәkinmәlidir.
Sprint Review Sprint-in sondan ikinci tәdbiridir vә bir aylıq Sprint üçün maksimum dörd saatlıq vaxt
çәrçivәsi ilә mәhdudlaşır. Daha qısa Sprintlәr üçün tәdbir adәtәn daha qısa olur.

10Sprint Retrospective
Sprint Retrospective-in mәqsәdi keyfiyyәt vә sәmәrәliliyin artırılması üçün müvafiq yolların
planlaşdırmaqdır.
Scrum Team ötәn Sprint-in fәrdi şәxslәr, qarşılıqlı ünsiyyәt, proseslәr, vasitәlәr vә Hazırlıq Meyarları
baxımından necә keçdiyini analiz edir. Adәtәn iş sahәsindәn asılı olaraq nәzәrdәn keçirilәn elementlәrfәrqlәnir. Onları yanlış istiqamәtlәndirәn fәrziyyәlәr müәyyәn edilir vә onların mәnşәyi araşdırılır. Scrum
Team Sprint zamanı nәlәrin qaydasında olduğunu, hansı problemlәrlә qarşılaşıldığını vә hәminproblemlәrin necә hәll edildiyini (vә ya hәll edilmәdiyini) müzakirә edir.
Scrum Team sәmәrәliliyin artırlması üçün әn faydalı ola bilәcәk dәyişikliklәri müәyyәn edir. Әn yararlı
hesab edilәn tәkmillәşdirmәlәr mümkün qәdәr tez bir müddәtdә tәtbiq edilir. Onlar hәtta növbәti Sprintüçün Sprint Backlog-a da әlavә edilә bilәr.
Sprint Retrospective Sprint-i yekunlaşdırır. O, bir aylıq Sprint üçün maksimum üç saatlıq vaxt çәrçivәsi ilә
mәhdudlaşır. Daha qısa Sprintlәr üçün tәdbir adәtәn daha qısa olur.

Scrum artefaktları
Scrum artefaktları iş vә ya dәyәri әks etdirir. Onlar әsas mәlumatların şәffaflığını maksimum artırmaq üçünnәzәrdә tutulmuşdur. Belә ki, onları yoxlayan hәr kәs adaptasiya üçün eyni әsasa malikdir.
Hәr bir artefakt şәffaflığı artıran vә irәlilәyişin ölçülә bilәcәyi mәlumatların tәmin edilmәsilә bağlı öhdәlikehtiva edir:●●●

Product Backlog üçün Mәhsul Hәdәfidir.
Sprint Backlog üçün Sprint Hәdәfidir.
Increment üçün Hazırlıq Meyarlarıdır.

Bu öhdәliklәr Scrum Team vә onların maraqlı tәrәflәri üçün empirizm vә Scrum dәyәrlәrinimöhkәmlәndirmәk üçün nәzәrdә tutulmuşdur.

Product Backlog
Product Backlog – mәhsulun tәkmillәşdirilmәsi üçün lazım olanların ardıcıllıqla özündә әks etdirәn vә
davamlı olaraq yenilәnәn siyahıdır. Scrum Team-in hәyata keçirilәcәk işin yeganә mәnbәyidir.
Bir Sprint әrzindә Scrum Team tәrәfindәn işlәnilә bilәcәk Product Backlog maddәlәri Sprint Planningtәdbirindә seçilmә üçün әvvәlcәdәn hazırlanır. Onlar adәtәn tәkmillәşdirmә fәaliyyәtindәn sonra bu
şәffaflıq dәrәcәsini әldә edir. Product Backlog tәkmillәşdirmәsi dedikdә Product Backlog maddәlәrinin
daha kiçik vә daha konkret maddәlәrә ayrılması vә onların sonradan incәlәmәsi nәzәrdә tutulur. Bu, tәsvir,
sıra vә ölçü kimi tәfәrrüatların әlavә edilmәsi üçün davamlı prosesdir. Atributlar adәtәn iş sahәsindәn asılı
olaraq dәyişir.

11İşi hәyata keçirәn Developerlәr işin ölçüsü üçün mәsuliyyәt daşıyır. Product Owner işi anlamaqlarına vә
seçim etmәlәrinә Developerlәrә yardımçı olmaqla onlara tәsir edә bilәr.

Öhdәlik: Mәhsul Hәdәfi
Mәhsulun gәlәcәk vәziyyәtini әks etdirmәklә Mәhsul Hәdәfi Scrum Team-ә işlәrin planlaşdırılması zamanıhәdәf kimi xidmәt edә bilәr. Mәhsul Hәdәfi Product Backlog-da verilmişdir. Product Backlog-un qalanhissәsi Mәhsul Hәdәfinә çatması üçün “nәlәrin” yerinә yetirilmәsinin lazım olduğunu göstәrir.
Mәhsul dәyәri tәmin etmәk üçün bir vasitәdir. Onun aydın hüdudları, mәlum maraqlı tәrәflәri,dәqiq müәyyәn edilmiş istifadәçilәri vә ya müştәrilәri var. Mәhsul qismindә xidmәt, fiziki mәhsul,vә ya mücәrrәd nә isә çıxış edә bilәr.
Mәhsul Hәdәfi Scrum Team üçün uzunmüddәtli mәqsәddir. Onlar bir mәqsәdә çatdıqdan (vә ya ondan
imtina etdikdәn) sonra digәrinә keçmәlidir.

Sprint Backlog
Sprint Backlog Sprint Hәdәfi (niyә), Sprint üçün seçilmiş Product Backlog maddәlәr toplusu (nә), habelә
Incrementin yaradılması üçün müvafiq fәaliyyәt planından (necә) ibarәtdir.
Sprint Backlog Developerlәr tәrәfindәn hazırlanmış vә onlar üçün nәzәrdә tutulmuş bir plandır. O,
Developerlәrin Sprint Hәdәfinә çatmaq üçün Sprint müddәtindә hәyata keçirmәyi planlaşdırdığı işinolduqca aydın, real vaxt rejimindә әksidir. Nәticә etibarilә, Sprint Backlog daha çox mәlumat әldә edildikcә
Sprint әrzindә yenilәnir. Developerlәrin Daily Scrum-da öz irәlilәyişlәrini analiz etmәlәri üçün o dahatәfәrrüatlı olmalıdır.

Öhdәlik: Sprint Hәdәfi
Sprint Hәdәfi Sprint üçün yeganә mәqsәddir. Sprint Hәdәfi Developerlәrin öhdәliyi olduğuna baxmayaraq,
ona nail olmaq üçün lazım olan konkret iş baxımından sәrbәstlik tәmin edir. Sprint Hәdәfi hәmçinin Scrum
Team-i ayrı-ayrı işlәmәk yerinә birlikdә çalışmağa tәşviq edir, tutarlılığı vә fokuslanmağı tәmin edir.
Sprint Hәdәfi Sprint Planning tәdbiri zamanı hazırlanır vә daha sonra Sprint Backlog-a әlavә edilir.
Developerlәr Sprint әrzindә işlәyәrkәn Sprint Hәdәfini nәzәrlәrindә saxlayırlar. İşin hәcmi onlarındüşündüklәrindәn fәrqli olduqda, onlar Sprint Hәdәfinә xәlәl gәtirmәdәn Sprint müddәtindә Sprint
Backlog-un әhatә dairәsini razılaşdırmaq üçün Product Owner ilә birlikdә çalışırlar.

Increment
Increment Mәhsul Hәdәfinә doğru sanki pillәkan rolunu oynayır. Hәr Increment bütün әvvәlki Incrementlәrә әlavә olunur vә bütövlükdә yoxlanılaraq bütün Increment-lәrin birlikdә işlәmәsi tәmin edilir. Dәyәrtәmin etmәk üçün Increment yararlı olmalıdır.

12

Bir Sprint daxilindә çoxlu sayda Increment yaradıla bilәr. Increment-lәrin cәmi Sprint Review-da tәqdim
edilir vә belәliklә empirizmi dәstәklәyir. Lakin Increment maraqlı tәrәflәrә Sprint bitmәzdәn әvvәl dәtәqdim edilә bilәr. Sprint Review heç vaxt dәyәrin reliz vasitәsi kimi nәzәrә alınmamalıdır.
İş Hazırlıq Meyarlarına cavab vermәdiyi halda Increment-in tәrkib hissәsi hesab edilә bilmәz.

Öhdәlik: Hazırlıq Meyarları
Hazırlıq Meyarları mәhsul üzrә tәlәb olunan keyfiyyәt parametrlәrinә cavab verdiyi zaman Increment-invәziyyәtinin formal tәsviridir.
Product Backlog maddәsi Hazırlıq Meyarlarına cavab verdiyi andan Increment yaranır.
Hazırlıq Meyarları Increment yaradılarkan hansı işlәrin tamamlandığı ilә bağlı hәr kәsi ümumi şәkildәmәlumatlandırmaqla şәffaflıq tәmin edir. Product Backlog maddәsi Hazırlıq Meyarlarına cavab vermәdiyi
halda relizә buraxıla vә ya Sprint Review-da tәqdim edilә bilmәz. Bu zaman o, gәlәcәkdә nәzәrdәnkeçirilmәsi üçün Product Backlog-a qaytarılır.
Increment üzrә Hazırlıq Meyarları tәşkilat standartlarının tәrkib hissәsi olduqda, bütün Scrum Team-lәr
mütlәq minimum kimi ona әmәl etmәlidir. Meyarlar tәşkilat standartlarının tәrkib hissәsi olmadıqda,Scrum Team mәhsul üçün uyğun Hazırlıq Meyarları yaratmalıdır.
Developerlәrdәn Hazırlıq Meyarlarına әmәl etmәlәri tәlәb olunur. Bir mәhsul üzrә birdәn çox Scrum Teambirlikdә çalışdıqda onlar eyni Hazırlıq Meyarlarını qarşılıqlı olaraq müәyyәn etmәli vә onlara riayәtetmәlidir.

13

Yekun qeyd
Scrum ödәnişsizdir vә bu Tәlimatda tәqdim edilir. Burada ümumi şәkildә tәsvir edildiyi kimi Scrum
freymvorku dәyişmәzdir. Scrum-ın yalnız bәzi qisimlәrini tәtbiq etmәk mümkündür, lakin nәticәdә Scrum
alınmayacaq, çünki Scrum yalnız bütöv şәkildә mövcud olur vә digәr metodlar, metodologiyalar vә
tәcrübәlәr üçün konteyner rolunu oynayır.

Minnәtdarlıq
Töhfә verәn insanlar
Scrum-a töhfә verәn minlәrlә insan arasından başlanğıcda olduqca vacib rol oynayanları xüsusi qeydetmәliyik: Jeff Sutherland Jeff McKenna vә John Scumniotales ilә, Ken Schwaber isә Mike Smith vә Chris
Martin ilә çalışmışdır. Hәmçinin, onlar hamısı birlikdә dә işlәmişdilәr. Sonrakı illәrdә bir çox digәrlәri dәtöhfә vermişdir vә onların kömәyi olmadan Scrum bu günkü qәdәr tәkmillәşmiş formada ola bilmәzdi.

Scrum Tәlimatının Tarixçәsi
Ken Schwaber vә Jeff Sutherland ilk dәfә Scrum-ı 1995-ci ildә OOPSLA Konfransında tәqdim etmişlәr.
Bu, әsasәn Ken vә Jeff-in әvvәlki bir neçә il әrzindә qazandığı biliklәri sәnәdlәşdirdi vә Scrum-ın ilk rәsmitәrifini ictimaiyyәtә çatdırdı.
Scrum Tәlimatı Jeff Sutherland vә Ken Schwaber tәrәfindәn 30 ildәn çox müddәtdir hazırlanan,tәkmillәşdirilәn vә davam etdirilәn Scrum-ı sәnәdlәşdirir. Digәr mәnbәlәr Scrum freymvorki tamamlayan
patternlәr, proseslәr vә anlayışları tәmin edir. Bunlar mәhsuldarlıq, dәyәr, yaradıcılıq vә nәticәdәnmәmnunluğu artırır.
Scrum-ın bütöv tarixçәsi başqa sәnәdlәrdә göstәrilmişdir. Proqramın sınaqdan keçirildiyi vә sübut edildiyi
ilk yerlәri kimi Individual Inc., Newspage, Fidelity Investments, vә IDX (hazırda GE Medical) xüsusilә
qeyd edilmәlidir.
Tәrcümәçinin әlaqә mәlumatları:
Agile Azerbaijan Community - agileazerbaijan@gmail.com

14

2017 Scrum Təlimatı ilə 2020 Scrum Təlimatı arasında olandəyişikliklərDaha az göstərişli
İllər ərzində Scrum Təlimatı daha çox göstərişlər toplusu olmağa başladı. 2020 versiyasın əsas məqsədi göstərişlərinçıxarılması və ya yumuşaltmasını təmin etməklə Scrum‐ı yenidən minimum səviyyədə bir freymvorka çevrilməsidir,məs. Daily Scrum sualları qaldırıldı, PB maddələrin atributlarına dair dil sadələşdirildi, Sprint Backlog‐dakı retromaddələr üzrə dil sadələşdirildi, Sprintin ləğv edilməsi bölməsi qısaldıldı, və sair.

Bir Məhsula fokuslanmış Bir KomandaMəqsəd, PO ilə Dev Team arasında “vəkil” (proxy) və ya “biz və onlar” davranışına səbəb olan bir komanda daxilindəayrı bir komanda konsepsiyasını aradan qaldırmaq idi. İndi üç fərqli məsuliyyət toplusuna (PO, SM və Developerlər)sahib, lakin eyni hədəfə yönəlmiş yalnız bir Scrum Komandası var.

Məhsul Hədəfinin tətbiqi
2020 Scrum Təlimatı, Scrum Team üçün daha böyük dəyərli bir hədəfə yönəlmək üçün Məhsul Hədəfi konsepsiyasınıtəqdim edir. Hər bir Sprint, məhsulu ümumi Məhsul Hədəfinə yaxınlaşdırmalıdır.

Sprint Hədəfi, Hazırlıq Meyarları və Məhsul Hədəfi üçün ev
Əvvəlki Scrum Təlimatında Sprint Hədəfi və Hazırlıq Meyarları mənsubiyyət verilmədən izah olunmuşdu. Tam olaraq
artefakt deyildilər, lakin artefaktlara müəyyən qədər bağlı idilər. Məhsul Hədəfi anlayışını əlavə etməklə, 2020
versiyası bu barədə daha çox aydınlıq təmin edir. Artıq üç artefaktın hər birində onlara dair ‘öhdəliklər’ var. ProductBacklog üçün bu Məhsul Hədəfidir, Sprint Backlog üçün Sprint Hədəfi və İnkrement üçün Hazırlıq Meyarlarıdır (indidırnaq açmadan). Onlar şəffaflıq gətirmək və hər bir artefaktın irəliləməsinə yönəlmək üçün mövcuddurlar.

Özünü təşkiletmə yerinə özünü idarəetməƏvvəlki Scrum Təlimatı Development Team‐ləri özlərini təşkil edən, kimin və necə iş görəcəyin müəyyən edən kimitəsvir edirdi. 2020 versiyası Scrum Team üzərində daha fokuslanaraq kimin, necə və nəyin üzərində işləyəcəyini
seçərək özünü idarə edən Scrum Team‐i vurğulayır.

Sprint Planning‐in 3 mövzusu
Sprint Planning‐in “Nə” və “Necə” mövzularından əlavə, 2020 Scrum Təlimatı, Sprint Hədəfindən bəhs edərək “Niyə”
adlı üçüncü bir mövzuya da önəm verir.

Daha geniş auditoriya üçün dilin ümumiyyətlə sadələşdirilməsi
2020 Scrum Təlimatı, lazımsız və mürəkkəb ifadələrin ləğv edilməsi ilə yanaşı, IT işinə dair qalan istinadların (məsələn,test, sistem, dizayn, tələb və s.) aradan qaldırılmasına diqqət yetirmişdir. Scrum Təlimatı indi 13 səhifədən azdır.

15