འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།
Biodiversity Act of Bhutan 2022མཆོད་བརྗོད།
སྨན་ལྗོངས་སུམ་རྩེན་ཞིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་།།

ཞིང་ནས་འཕོས་པའི་དབང་ཕྱུག་བརྒྱུད་འཛིན་འོག།

དཔལ་ལྡན་འབྲུག་པའི་བུ་བརྒྱུད་འབངས་འཁོར་རྣམས།།

བསོད་ནམས་འབུམ་ལྡན་དགའ་སྐྱིད་ལོངས་སྤྱོད་ངོམས།།
སྟོད་ལ་གངས་རི་ཅན་རྣམས་ཁ་བས་བསྐོར།།
བར་ལ་མ་རྨོས་ལོ་ཐོག་ལྗོན་ཤིང་གང་།།
སྨད་ལ་ཆུ་ཆེན་གཙང་ཆུའི་འུར་སྒྲ་ཆེ།།

རང་བཞིན་མཛེས་པའི་ངོ་རྟགས་འབྲུག་ལུ་ཡོད།།
ནོར་བུ་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་ཐོན་ཁུངས་དེ།།

བྱིན་ཅན་འབྲུག་གི་ས་ཁོངས་ཡོངས་ལ་ཁྱབ།།

རིགས་རྒྱུན་ཏིལ་འབྲུ་ཙམ་ཡང་མ་ཉམས་པར།།

ཡུན་བརྟན་ཉམས་སྲུང་གཙོ་རིམ་ཐབས་ཤེས་སྒྲིང་།།
འབྲུག་ལུ་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་འབྲེལ།།
རིགས་སྣ་རིགས་སྤེལ་ཐོབ་དབང་སྲུང་སྐྱོབ་དེ།།

འབྲུག་དང་འབྲུག་མི་རྣམས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་དམིགས།།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་སྤེལ།།

Table of Contents
Preamble .........................................................................................................1
CHAPTER 1 ...................................................................................................2
PRELIMINARY .............................................................................................2
Title .................................................................................................................2
Commencement ..............................................................................................2
Extent ..............................................................................................................2
Repeal .............................................................................................................2
Application ......................................................................................................2
Objects.... ........................................................................................................4
CHAPTER 2 ...................................................................................................5
INSTITUTIONAL ARRANGEMENT ..........................................................5Competent National Authority ........................................................................5
Functions of Competent National Authority ...................................................5
Session ............................................................................................................6
National Focal Point .......................................................................................6
Functions of the National Focal Point ............................................................6
CHAPTER 3 ...................................................................................................8CONSERVATION AND SUSTAINABLE USE ............................................8Conservation and Sustainable Use .................................................................8
Providers of Genetic Resources .....................................................................10
Restricted Genetic Resources ........................................................................11
CHAPTER 4 ..................................................................................................11A SUI GENERIS SYSTEM FOR THE PROTECTION OF
PLANT VARIETIES .....................................................................................11
Conditions for Protection ..............................................................................11
Novelty ..........................................................................................................12
Distinctness ...................................................................................................12
Biodiversity Act of Bhutan 20221དཀར་ཆག།
ངོ་སྤྲོད། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡

ལེའུ་ ༡ པ། སྔོན་བརྗོད། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢
མཚན་གནས། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢

ཁྱབ་ཚད། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢

ཆ་མེད། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢
སྦྱོར་འཇུག ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢
དམིགས་ཡུལ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༤
ལེའུ་ ༢ པ། གཙུག་སྡེའི་སྒྲིག་ཆ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༥

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༥
རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱི་ལཱ་འགན། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༥

ཚོགས་ཐེངས། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༦
རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༦
རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱི་ལཱ་འགན། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༦

ལེའུ་ ༣ པ། ཉམས་སྲུང་དང་ཡུན་བརྟན་ཐོག་ལུ་སྤྱོད་ནི། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༨
ཉམས་སྲུང་དང་ཡུན་བརྟན་ཐོག་ལུ་སྤྱོད་ནི། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༨

རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་སྤྲོད་མི། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༠

བཀག་དམ་ཅན་གྱི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༡
ལེའུ་ ༤ པ། སྔོ་ཤིང་རིགས་སྣ་གི་སྲུང་སྐྱོབ་དོན་ལུ་སུའི་ཇ་ནེ་རིསི་ལམ་ལུགས། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༡

སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་གནད་དོན། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༡
གསར་ཐོན། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༢
ངོ་རྟགས་མངོན་གསལ་ཅན་གྱི་རང་བཞིན། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༢

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༡

Uniformity .....................................................................................................12
Stability .........................................................................................................12
Identifiability .................................................................................................13
Certificate of Origin ......................................................................................13
Rights Conferred ...........................................................................................13
Acts requiring the Rights Holder’s Authorization .........................................14
Exceptions to the Rights Conferred ...............................................................14
Farmers’ Rights .............................................................................................14
Breeder’s Exemptions ...................................................................................14
Duration of the Rights ..................................................................................15
Exhaustion of the Rights ...............................................................................15
Compulsory Licenses ...................................................................................15
Other requirements for Granting Compulsory License ................................16
Derogation from Exceptions .........................................................................16
Application for Protection .............................................................................17
Examination ..................................................................................................17
Denomination ................................................................................................17
Interface with Seed Certification System ......................................................17
Interface with Patent Law ..............................................................................18
Nullity of Breeder’s Right .............................................................................18
Cancellation of Breeder’s Right ....................................................................18
CHAPTER 5 .................................................................................................19
ACCESS TO GENETIC RESOURCES .......................................................19
Access to Genetic Resources ........................................................................19
Access Proposal ............................................................................................19

Biodiversity Act of Bhutan 20222རིགས་མཚུངས། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༢
འགྱུར་མེད། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༢

ངོ་རྟགས་དབྱེ་བ་ངོས་བཟུང་། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༣
འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་ལག་ཁྱེར། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༣
ཐོབ་དབང་གནང་བ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༣

ཐོབ་དབང་འཆང་མི་གི་གནང་བ་དགོ་པའི་བྱ་སྒོ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༤
ཐོབ༌དབང༌གནང༌བ༌ལས༌ཡངས༌ཆག། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༤
ཞིང་པའི་ཐོབ་དབང་། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༤
རིགས་སྤེལ་མིའི་ གོངས་ཡངས་ཚུ།

་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༤

ཐོབ་དབང་གི་དུས་ཡུན། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༥
ཐོབ་དབང་རྫོགས་པ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༥
ངེས་དགོས་ཆོག་ཐམ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༥

ངེས་དགོས་ཆོག་ཐམ་གནང་ནིའི་དོན་ལུ་དགོས་མཁོ་གཞན། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༦
ཡངས་ཆག་ལས་འགལ་བ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༦

སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་དོན་ལུ་ཞུ་ཡིག། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༧
བརྟག་ཞིབ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༧

མིང་བཏགས། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༧
སོན་རིགས་ལག་ཁྱེར་ལམ་ལུགས་ཀྱི་འབྲེལ་མཚམས། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༧

དཔེ་གསར་ཁྲིམས་དབང་གི་འབྲེལ་མཚམས། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༨
རིགས་སྤེལ་མི་ཚུ་གི་ཐོབ་དབང་ཆ་གནས་མེད་པ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༨
རིགས་སྤེལ་མི་གི་དབང་ཆ་ཆ་མེད་བཏང་བ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༨

ལེའུ་ ༥ པ། རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་ཐོབ་སྤྱོད། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༩

རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་ཐོབ་སྤྱོད། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༩
ཐོབ་སྤྱོད་གྲོས་འཆར། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༡༩
འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༢Prior Informed Consent ................................................................................20
Relationship to Other Permits ......................................................................21
Scoping Agreement and Access and Benefit Sharing Agreement ................21
General Procedure ........................................................................................21
Scoping Agreement .......................................................................................22
Access and Benefit Sharing Agreement ........................................................23
Certificate of Compliance ..............................................................................24
Material Transfer Agreement ........................................................................24
Access to Plant Genetic Resources for Food and Agriculture .........................25
Standard Material Transfer Agreement .........................................................26
Sample Transfer Certificate ..........................................................................26
CHAPTER 6 .................................................................................................27
ACCESS TO TRADITIONAL KNOWLDEGE ASSOCIATED
WITH GENETIC RESOURCES ..................................................................27
Documentation, Preservation and Protection ................................................27
Community Protocol .....................................................................................28
Providers of Traditional Knowledge Associated with Genetic Resources ....28
Access to Traditional Knowledge Associated with Genetic Resources ........29
CHAPTER 7 .................................................................................................29
FAIR AND EQUITABLE SHARING OF BENEFITS .................................29
Intellectual Property Rights ...........................................................................30
CHAPTER 8 .................................................................................................31
BHUTAN ACCESS AND BENEFIT SHARING FUND .............................31
Bhutan Access and Benefit Sharing Fund ......................................................31
Purpose of the Fund .......................................................................................32
Contributions to the Fund .............................................................................32
Accounts and Audit .......................................................................................33

Biodiversity Act of Bhutan 20223སྔ་སྒོང་བརྡ་ཕྲོད་གནང་བ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢༠

ཆོག་ཐམ་གཞན་དང་འབྲེལ་བ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢༡
སྔོན་དཔྱད་གན་རྒྱ་དང་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢༡

སྤྱིར་བཏང་བྱ་རིམ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢༡
སྔོན་དཔྱད་གན་རྒྱ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢༢

ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢༣
གནས་པའི་ལག་ཁྱེར། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢༤
རྒྱུ་ཆ་སྤོ་བཤུད་གན་རྒྱ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢༤
བཟའ་འཐུང་དང་སོ་ནམ་གྱི་དོན་ལུ་ སྔོ་ཤིང་གི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཐོབ་སྤྱོད། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢༥

གནས་ཚད་ཅན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་སྤོ་བཤུད་ཀྱི་གན་རྒྱ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢༦
དཔེ་ཚད་སྤོ་བཤུད་ལག་ཁྱེར། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢༦

ལེའུ་ ༦ པ། སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་ཐོབ་སྤྱོད། ་་་་་་༢༧
ཡིག་ཐོག་བཀོད་ནི་དང་ མི་ཉམས་རྒྱུན་སྐྱོང་དེ་ལས་ཉེན་སྲུང་། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢༧

མི་སྡེའི་བྱ་རིམ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢༨
སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་སྤྲོད་མི། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢༨
སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་ཐོབ་སྤྱོད། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢༩
རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་དང་འབྲེལ་བའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་གྱི་དོན་ལུ་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་

བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢༩

ལེའུ་ ༧ པ། འདྲ་མཉམ་དང་སྤྱི་སྙོམས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༢༩

བློ་རིག་རྒྱུ་དངོས་ཀྱི་ཐོབ་དབང་། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༠
ལེའུ་ ༨ པ། འབྲུག་གི་ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་མ་དངུལ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༡
འབྲུག་གི་ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་མ་དངུལ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༡

མ་དངུལ་གྱི་དགོས་དོན། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༢
མ་དངུལ་ལུ་ཕན་གྲོགས། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༢

རྩིས་ཁྲ་དང་རྩིས་ཞིབ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༣
འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༣

CHAPTER 9 .................................................................................................33
REGISTRY, RECORDS AND DISPOSAL ..................................................33
Registry .........................................................................................................33
Records .........................................................................................................33
Disposal of a Genetic Resources ...................................................................34
CHAPTER 10 ...............................................................................................34
MONITORING AND ENFORCEMENT .....................................................34
Enforcement Officers ...................................................................................34
Confidentiality ..............................................................................................35
Monitoring and Tracking ..............................................................................35
Power of Investigation ..................................................................................35
Access to Digital Data ...................................................................................36
Power to Stop, Search and Seize Conveyances .............................................36
Power to enter, search and seize ....................................................................37
CHAPTER 11 ...............................................................................................37
OFFENCES AND PENALTIES ...................................................................37
Illegal Access to Genetic Resources or Associated Traditional Knowledge...37
Unauthorized Transfer of Research Results ..................................................38
Non deposition of sample and specimen of biological resources ...................38
CHAPTER 12 ..............................................................................................39
MISCELLANEOUS .....................................................................................39
Foreign Direct Investment ............................................................................39
Protection from Liability ...............................................................................39
Power to Make Rules ...................................................................................39
Amendment ..................................................................................................39
Authoritative Text .........................................................................................40
Definitions .....................................................................................................40

Biodiversity Act of Bhutan 20224ལེའུ་ ༩ པ། ཐོ་དེབ་འཛིན་ཐོ་དང་མཇུག་བསྒྲིལ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༣

ཐོ་དེབ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༣

འཛིན་ཐོ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༣
རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་མཇུག་བསྒྲིལ་གཏང་ཐངས། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༤

ལེའུ་ ༡༠ པ། བསྟར་སྤྱོད་ཀྱི་དབང་ཚད། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༤

བསྟར་སྤྱོད་འགོ་དཔོན། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༤
གསང་བའི་གནས་ལུགས། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༥

ལྟ་རྟོག་དང་ཤུལ་འཚོལ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༥

ཞིབ་དཔྱད་ཀྱི་དབང་ཚད། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༥

ཨང་གནས་ཅན་གྱི་ཡིག་ཆའི་ཐོབ་སྤྱོད། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༦
སྐྱེལ་འདྲེན་བཀག་ནི་བཙན་འཚོལ་དང་བཙན་ལེན་འབད་ནིའི་དབང་ཚད། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༦
འཛུལ་བ་དང་ བཙན་འཚོལ་ དེ་ལས་ བཙན་ལེན་གྱི་དབང་ཚད། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༧

ལེའུ་ ༡༡ པ། གནོད་འགེལ་དང་ཉེས་བྱ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༧
རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཡང་ན་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་གྱི་ཁྲིམས་འགལ་ཐོབ་སྤྱོད། ་་་་་་༣༧

གནང་བ་མེད་པའི་ཞིབ་འཚོལ་གྲུབ་འབྲས་ཚུ་སྤོ་བཤུད། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༨
སྐྱེ་ལྡན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་ དཔེ་དང་ དཔེ་ཚད་ མ་སྤྲོད་མི། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༨
ལེའུ་ ༡༢ པ། སྣ་ཚོགས། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༩

ཕྱིའི་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༩
འགན་ཁྲི་ལས་ཉེན་སྐྱོབ། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༩

བཅའ་ཡིག་བཟོ་ནིའི་དབང་ཚད། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༩
འཕྲི་སྣོན། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༣༩

ཚིག་དོན་གྱི་དབང་ཚད། ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༤༠
ངེས་ཚིག ་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་་༤༠

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༤Preamble
Whereas, in keeping with the constitutional rights vested in the state overnatural resources, minerals, rivers, lakes, and forests which shall be regulated
by law and the duty of the Government to secure ecologically balanced
sustainable development, while promoting justifiable economic and social
development;
Whereas, recognizing the importance of rich biological diversity which has
been protected by the wise and far-sighted leaderships, Bhutanese traditional
beliefs, socio-cultural outlook, and the overarching development philosophyof Gross National Happiness;
Whereas, to secure economic value of Bhutan’s biological and genetic resources
for national development and biodiversity conservation through sustainable useof biological and genetic resources, in research and development of products,
compounds, and substances that have medicinal, industrial, agricultural, andother applications;
Whereas, recognizing the importance of regulating access to and utilizationof genetic resources and traditional knowledge associated with biologicalresources;
Whereas, being the party to the Convention on Biological Diversity (CBD), theNagoya Protocol on Access to Genetic Resources and the Fair and Equitable
Sharing of Benefits Arising from their Utilization and the International Treaty
on the Plant Genetic Resources for Food and Agriculture (ITPGRFA).
The Parliament of the Kingdom of Bhutan hereby enacts as follows:
Biodiversity Act of Bhutan 20221ངོ་སྤྲོད།
དེ་ཡང་ རྩ་ཁྲིམས་ཆེན་མོ་གིས་རྒྱལ་ཁམས་ལུ་གནང་མི་ རང་བཞིན་གྱི་ཐོན་སྐྱེད་ ས་གཏེར་ གཙང་ཆུ་

མཚོ་ དེ་ལས་ནགས་ཚལ་ཚུ་གི་ཐོབ་དབང་ཁྲིམས་ཀྱི་ཚད་འཛིན་འབད་ཡོད་མི་འདི་ གཞུང་གིས་ཁུངས་
ལྡན་གྱི་དཔལ་འབྱོར་དང་ མི་སྡེའི་གོང་འཕེལ་གཏང་བའི་སྐབས་ སྐྱེ་ལྡན་གནས་སྟངས་ཚད་སྙོམས་ཡུན་
བརྟན་གོང་འཕེལ་བཙན་ཐབས་བཟོ་ནི་གི་འགན་འཁུར་དང་འཁྲིལ་ཏེ།
དེ་ཡང་

ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའི་མཁྱེན་རྒྱ་ཅན་གྱི་མི་དབང་རིམ་བྱོན་ཚུ་དང་

འབྲུག་མིའི་སྔར་སྲོལ་གྱི་

ཡིད་ཆེས་དང་ མི་སྡེའི་སྔར་སྲོལ་གྱི་བལྟ་ལུགས་དང་ གལ་གནད་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་གོང་འཕེལ་གྱི་ལྟ་བ་
རྒྱལ་ཡོངས་དགའ་སྐྱིད་དཔལ་འཛོམས་ཚུ་གིས་ ཉེན་སྲུང་འབད་དེ་ཡོད་མི་ འབྱོར་ཆེའི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ཚུ་ ངོས་འཛིན་འབད་དེ།

དེ་ཡང་ འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་དང་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ལས་བརྟེན་པའི་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཕན་ཁུངས་

རྒྱལ་ཡོངས་གོང་འཕེལ་གྱི་དོན་ལུ་དང་ སྐྱེ་ལྡན་དང་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ ཡུན་བརྟན་ཐོག་ལུ་སྤྱོད་དེ་ སྐྱེས་ལྡན་རིགས་སྣ་ཉམས་སྲུང་འབད་དེ་ སྨན་དང་ བཟོ་གྲྭ་ སོ་ནམ་ གཞན་ལག་ལེན་གྱི་རྫས་དང་
ཐོན་སྐྱེད་ དེ་ལས་ རྒྱུ་རྫས་ཚུ་ ཞིབ་འཚོལ་དང་གོང་འཕེལ་གྱི་དོན་ལུ་བཙན་ཐབས་བཟོ་སྟེ།

དེ་ཡང་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་དང་ སྐྱེ་ལྡན་ཐོན་ཁུངས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་

ཐོབ་སྤྱོད་དང་བཀོལ་སྤྱོད་ཚད་འཛིན་འབད་ནི་འདི་ གལ་ཆེཝ་ངོས་འཛིན་འབད་དེ།

དེ་ཡང་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་མཐུན་གྲོས་དང་ ན་གོ་ཡ་དཔྱད་གཞིའི་གན་འཛིན་གུ་

ཁུངས་ཚུ་གི་ཐོབ་སྤྱོད་དང་

བཀོལ་སྤྱོད་ལས་བརྟེན་པའི་འདྲ་མཉམ་དང་

རིགས་རྒྱུན་ཐོན་

སྤྱི་སྙོམས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་བགོ་

བཤའ་དང་ རྒྱལ་སྤྱི་བཟའ་འཐུང་དང་སོ་ནམ་གྱི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཀྱི་སྔོ་ཤིང་ཆིངས་ཡིག་ནང་ རྩ་ཕན་ཨིནམ་ལས།

འབྲུག་གི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་གཤམ་གསལ་ལྟར་ཆ་འཇོག་མཛད་གྲུབ།
འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༡

CHAPTER 1
PRELIMINARY
Title
1.

This Act is the Biodiversity Act of Bhutan 2022.

Commencement
2.

This Act comes into force on the 17th Day of the 5th Month of the Water
Male Tiger Year of the Bhutanese Calendar corresponding to the 15th
Day of July 2022.

Extent3.

This Act extends to the whole of the kingdom of Bhutan.

Repeal4.

This Act hereby repeals the Biodiversity Act of Bhutan 2003 andsubsidiary legislations framed and adopted thereunder, and section 73
of the National Environment Protection Act of Bhutan 2007.

Application
5.

This Act shall promote conservation and sustainable use of biologicalresources and applies to access to or utilization of genetic resources or
its derivatives from Bhutan, whether they are accessed in-situ or ex-situ.

6.

This Act applies to access to, and utilization of traditional knowledge
associated with biological resources of Bhutan.

Biodiversity Act of Bhutan 20222ལེའུ་ ༡ པ།མཚན་གནས།
༡.

སྔོན་བརྗོད།

བཅའ་ཁྲིམས་འདི་ འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ་ཨིན།

འགོ་འཛུགས་ཟླ་ཚེས།
༢.

བཅའ་ཁྲིམས་འདི་ རང་ལུགས་གནམ་ལོ་ཆུ་ཕོ་སྟག་ལོ་ ཟླ་ ༥ པའི་ཚེས་ ༡༧ ལུའམ་ སྤྱི་ལོ་
༢༠༢༢ ཟླ་ ༧ པའི་ཚེས་ ༡༥ ལས་འགོ་བཟུང་སྟེ་ བསྟར་སྤྱོད་འབད་དགོ།

ཁྱབ་ཚད།
༣.

བཅའ་ཁྲིམས་འདི་གིས་ འབྲུག་གི་ས་ཁྱོན་ཡོངས་ལུ་ ཁྱབ་ཚད་ཡོདཔ་ཨིན།

ཆ་མེད།
༤.

བཅའ་ཁྲིམས་འདི་གིས་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༠༣ ཅན་མ་དང་ དེའི་འོག་ལུ་
ཡན་ལག་གི་ཁྲིམས་བཟོ་ཡོད་མི་དང་ ཆ་འཇོག་གྲུབ་མི་ དེ་ལས་ འབྲུག་གི་རྒྱལ་ཡོངས་མཐའ་
འཁོར་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༠༧ ཅན་མའི་དོན་ཚན་ ༧༣ པ་ཚུ་ཆ་མེད་བཏངམ་ཨིན།

སྦྱོར་འཇུག
༥.

བཅའ་ཁྲིམས་འདི་གིས་

སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་ཐོན་སྐྱེད་

ཉམས་སྲུང་གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་དང་

ཡུན་བརྟན་ཐོག་ལུ་སྤྱོད་ནི་དང་ འབྲུག་གི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ ཡང་ན་ དེའི་འབྱུང་རྫས་ཚུ་

རང་བཞིན་ས་ཁོངས་ལས་ ཡང་ན་ རང་བཞིན་ས་ཁོངས་མེན་མི་ལས་ཐོབ་སྤྱོད་ ཡང་ན་ བཀོལ་
སྤྱོད་འབད་ནི་ལུ་འཇུག།
༦.

བཅའ༌ཁྲིམས༌འདི༌གིས༌

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་དང་འབྲེལ་བའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་གྱི་

གོ་སྐབས་ལེན་ནི་དང་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ལུ་འཇུག་དགོ།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༢

Provided that the Act does not apply to the use, sharing, and exchangeof traditional knowledge within and between local communities as partof its customary practices.
7.

This Act provides for protection of varieties, breed, and rights ofbreeders to encourage the development of new varieties and rights offarmers in respect of their contributions made in conserving, improving,and making available of the genetic resources.

8.

This Act does not apply to biological resources which are traded, shared,
exchanged, and used as commodities for direct use and consumption.
Provided that a biological resource traded, shared, exchanged, and used
as commodities which are later utilized as genetic resources for researchor commercial purposes, shall be governed by this Act.

9.

Human genetic resources are not covered by this Act.

10.

This Act does not apply to varieties for which patent protection isavailable.

11.

This Act does not apply to the prevention of the commercial exploitation,
which is necessary to protect public order or morality including prejudice
to the environment, the general interest or traditional rights of farmers.

Biodiversity Act of Bhutan 20223ཨིན་རུང་ སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དེ་ ས་གནས་ཀྱི་མི་སྡེ་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ ཡང་ན་ མི་སྡེ་ཚུ་གི་བར་ན་ རང་སོའི་ལམ་ལུགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་དང་ བགོ་བཤའི་ཐོག་ལུ་སྤྱོད་ནི་ དེ་ལས་ བརྗེ་སོར་འབད་ནི་ཚུ་ལུ་མི་འཇུག།
༧.

བཅའ་ཁྲིམས་འདི་གིས་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཀྱི་

རིགས་སྣ་དང་ རིགས་ དེ་ལས་ རིགས་

སྤེལ་མིའི་ ཐོབ་དབང་ཚུ་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ རིགས་སྣ་གསརཔ་དང་ དེ་ཚུའི་ ཉམས་སྲུང་དང་ ལེགས་སྒྱུར་ དེ་ལས་ ཐོབ་ནི་ཡོདཔ་ངེས་བརྟན་བཟོ་མི་ སོ་ནམ་ཞིང་པའི་ཐོབ་དབང་
གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་ལུ་ སེམས་ཤུགས་བསྐྱེདཔ་ཨིན།
༨.

བཅའ་ཁྲིམས་འདི་གིས་ ཐད་ཀར་ལག་ལེན་དང་ཉེར་སྤྱོད་ཀྱི་དོན་ལུ་ ཉེར་སྤྱོད་མཁོ་ཆས་སྦེ་ཚོང་
སྒྱུར་འཐབ་ནི་དང་ བགོ་བཤའ་རྐྱབ་ནི་ དེ་ལས་ བརྗེ་སོར་འབད་ཡོད་པའི་སྐྱེ་ལྡན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་
ལུ་མི་འཇུག།

ཨིན་རུང་ ཉེར་སྤྱོད་མཁོ་ཆས་སྦེ་ཚོང་སྒྱུར་དང་ བགོ་བཤའ་ དེ་ལས་ བརྗེ་སོར་འབད་ཡོད་པའི་

སྐྱེ་ལྡན་ཐོན་ཁུངས་ཅིག་ ཤུལ་ལས་ཞིབ་ཚོལ་ཡང་ན་ཚོང་སྒྱུར་གྱི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་
རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ལུ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདི་གིས་ཁྱབ་ཚད་ཡོད།
༩.

འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ལུ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདི་གིས་ཁྱབ་ཚད་མེད།

༡༠.

བཅའ་ཁྲིམས་འདི་གིས་ བདག་དབང་སྲུང་སྐྱོབ་ཐོག་གི་རིགས་སྣ་ལུ་མི་འཇུག།

༡༡.

བཅའ་ཁྲིམས་འདི་གིས་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ལུ་ ཉེ་རིང་དང་སྦྲགས་ཏེ་ མི་མང་གི་སྒྲིགས་
ཁྲིམས་དང་ སྤྱོད་ལམ་སོ་ནམ་ཞིང་པའི་སྤྱིར་བཏང་མཐའ་དོན་ ཡང་ན་ སྔར་སྲོལ་ཐོབ་དབང་ཚུ་
སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ནི་ལུ་ དགོས་མཁོ་ཡོད་པའི་ཚོང་སྒྱུར་ལོག་སྤྱོད་ཀྱི་སྔོན་འགོག་ལུ་མི་འཇུག།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༣Objects
12.

The objects of this Act are to:(1)

ensure national sovereignty and secure trusteeship of the Bhutanesepeople over its biological resources;(2)

promote conservation and sustainable use of biological resources,
and secure the value of Bhutan’s biological resources andassociated traditional knowledge;(3)

recognize and protect knowledge, innovation, and practiceassociated with genetic resources;(4)

regulate access to genetic resources and associated traditional
knowledge for research and commercial utilization;(5)

ensure fair and equitable sharing of benefits derived from the useof genetic resources and associated traditional knowledge forresearch and development;(6)

recognize and protect the farmer’s and breeder’s rights; and(7)

Provide legal recognition of varieties which are not protectable
under the internationally existing laws on patent or plant breeder’srights, and thereby recognize farmer’s plant variety improvements
and innovations and provide a means of sharing benefits derived
from the use of farmer’s or traditional varieties as breeding
material for commercial purposes.

Biodiversity Act of Bhutan 20224དམིགས་ཡུལ།
༡༢.

བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དམིགས་ཡུལ་དེ་ཡང་།
(༡)རྒྱལ་ཡོངས་རང་བཙན་ངེས་གཏན་བཟོ་ནི་དང་ འབྲུག་གི་མི་སེར་ཚུ་ ཁོང་རའི་སྐྱེ་ལྡན་

(༢)སྐྱེ་ལྡན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་ཉམས་སྲུང་དང་ ཡུན་བརྟན་ཐོག་ལུ་སྤྱོད་ནི་ གོང་འཕེལ་གཏང་

ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་གཉེར་འཛིན་པ་བཟོ་ནི་དང་།

ནི་དང་ འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་ཐོན་ཁུངས་དང་ འབྲེལ་ཡོད་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་ཚུ་ལུ་ བརྩི་
མཐོང་ངེས་གཏན་བཟོ་ནི།

(༣)རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་དང་འབྲེལ་བའི་ ཤེས་ཡོན་དང་ རིག་པ་གསར་བཏོད་ ལག་(༤)ཞིབ་འཚོལ་དང་

(༥)ཞིབ་འཚོལ་དང་ གོང་འཕེལ་གྱི་དོན་ལུ་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་དང་ འབྲེལ་ཡོད་

ལེན་ཚུ་ ངོས་ལེན་དང་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ནི།

ཚོང་འབྲེལ་ལག་ལེན་གྱི་དོན་ལུ་

རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་དང་

འབྲེལ་ཡོད་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་ཐོབ་སྤྱོད་གུ་མཚམས་འཛིན་འབད་ནི།

སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་མི་ལས་ཐོན་པའི་ ཁེ་ཕན་ཚུ་ དྲང་བདེན་དང་
འདྲ་མཉམ་གྱི་སྒོ་ལས་ བགོ་བཤའ་འཐོབ་ནི་ཡོདཔ་ ངེས་གཏན་བཟོ་ནི།

(༦)ཞིང་པ་དང་ རིགས་སྤེལ་མི་ཚུ་གི་ ཐོབ་དབང་ངོས་ལེན་དང་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ནི།

(༧)ད་ལྟོ་ཡོད་པའི་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་སྤྱིའི་དཔེ་གསར་

ཡང་ན་སྔོ་ཤིང་རིགས་སྤེལ་མི་ཚུ་གི་ ཐོབ་དབང་ཁྲིམས་ཡིག་ཚུ་ནང་ སྲུང་སྐྱོབ་འབད་དགོ་པའི་གྲངས་སུ་མ་ཚུད་མི་ཚུ་གི་

རིགས་སྣ་ཁྲིམས་ཐོག་ལས་ངོས་འཛིན་འབད་ནི་དང་ དེ་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་

ཡོད་པའི་ཞིང་པ་ཚུ་གི་ སྔོ་ཤིང་རིགས་སྣ་ལེགས་སྤྱོད་དང་གསར་བཏོད་ཐོག་ གསོ་སྐྱོང་
འབད་དེ་ ཞིང་པ་ཚུ་གི་བདེ་སྤྱོད་ ཡང་ན་ སྔར་སྲོལ་མ་འདྲཝ་སྣ་ཚོགས་ཚོང་དོན་གསོ་
སྐྱོང་བཟུམ་མའི་སྒོ་ལས་ ཁེ་ཕན་བགོ་མཐུན་གྱི་དགོས་དོན་སྒྲུབ་ཚུགསཔ་བཟོ་ནི།
འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༤

CHAPTER 2INSTITUTIONAL ARRANGEMENT
Competent National Authority
13.

The Competent National Authority shall be established with thefollowing members:(1)

Minister, the Ministry of Agriculture and Forests as Chairperson;(2)

A member, the National Environment Commission;(3)

Four members from other relevant agencies identified by Ministryof Agriculture and Forest; and(4)

Head, the National Biodiversity Centre as the Member Secretary.

Functions of Competent National Authority
14.

The Competent National Authority shall:(1)

ensure enforcement of this Act;(2)

create favourable conditions and incentives that foster theconservation and sustainable use of biological resources andassociated traditional knowledge;(3)

approve or reject access proposal based on recommendation of the
National Focal Point;(4)

issue directives to the National Focal Point;

Biodiversity Act of Bhutan 20225ལེའུ་ ༢ པ།གཙུག་སྡེའི་སྒྲིག་ཆ།
རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན།
༡༣.

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་འདི་ གཤམ་འཁོད་ཀྱི་འཐུས་མི་ཚུ་བཙུགས་ཐོག་ལས་ གཞི་བཙུགས་འབད་ནི།
(༡)ཁྲི་འཛིན། སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་གི་བློན་པོ༌དང་།

(༢)འཐུས་མི་གཅིག། རྒྱལ་ཡོངས་མཐའ་འཁོར་ལྷན་ཚོགས།

(༣)འཐུས་མི་བཞི། སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་གིས་ངོས་འཛིན་འབད་བའི་ འབྲེལ་

(༥)འཐུས་མི་དྲུང་ཆེན། རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ལྟེ་བའི་འགོ་འཛིན།

ཡོད་ལས་སྡེ་ཚུ་ལས།

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱི་ལཱ་འགན།
༡༤.

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱི་ལཱ་འགན་དེ་ཡང་།
(༡)བཅའ་ཁྲིམས་འདི་ཚུལ་བཞིན་བསྟར་སྤྱོད་འཐབ་ནི་ལུ་ངེས་བརྟན་བཟོ་ནི༌དང༌།(༢) སྐྱེ་ལྡན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་དང་འབྲེལ་བའི་ སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་ ཉམས་སྲུང་དང་ཡུན་བརྟན་

ཐོག་ལུ་སྤྱོད་ནིའི་དོན་ལུ་ བྱ་སྟབས་བདེ་བའི་གནས་སྟངས་དང་ སེམས་ཤུགས་མཐུན་
རྐྱེན་ཚུ་གསརཔ་བཟོ་ནི།

(༣)རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་གྲོས་འདེབས་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཐོབ་སྤྱོད་གྲོས་འཆར་

(༤)རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་ལུ་བཀའ་རྒྱ་ཚུ་གནང་ནི།

ཆ་འཇོག་ཡང་ན་ བཀག་ཆ་འབད་ནི།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༥

(5)

ensure protection of plant variety and the rights of farmer’s andbreeder’s;(6)

ensure the timely revision of the National Biodiversity Strategies
and Action Plans; and(7)

perform such other functions, as may be necessary, to carry out
under the provisions of this Act.

Session15.

The Competent National Authority shall conduct sessions as prescribedin the Rules.

National Focal Point
16.

The National Biodiversity Centre under the Ministry of Agriculture andForests, is the National Focal Point.

Functions of the National Focal Point
17.

The National Focal Point shall:(1)administer the implementation of this Act;

(2)

The National Focal Point shall be the National clearing house
publishing authority for information related to access and benefit
sharing for Bhutan.

(3)function as national repository for genetic resources and biologicalcollections.

Biodiversity Act of Bhutan 2022

6

(༥)

སྔོ་ཤིང་རིགས་སྣ་དང་ སོ་ནམ་ཞིང་པ་ དེ་ལས་ རིགས་སྤེལ་མི་ཚུ་གི་ སྲུང་སྐྱོབ་ ངེས་(༦)རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་ཐབས་བྱུས་དང་ ལག་ལེན་འཆར་གཞི་ཚུ་དུས་ཚོད་ཁར་

(༧)བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི༌དགོངས་དོན་གྲུབ་ཐབས་ལུ་ངེས་པར་མཁོ་བའི་ལཱ་འགན་གཞན་

གཏན་བཟོ་ནི།

བསྐྱར་བཟོ་ངེས་གཏན་འབད་ནི།
འབད་ནི།

ཚོགས་ཐེངས།
༡༥.

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱི་ ཚོགས་ཐེངས་ཚུ་ བཅའ་ཡིག་ནང་ ཆེད་དུ་བཀོད་ཡོད་མི་
དང་འཁྲིལ་ ཚོགས་དགོ།

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན།
༡༦.

སོ་ནམ་དང་ནགས་ཚལ་ལྷན་ཁག་འོག་གི་ རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ལྟེ་བ་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་
ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་ཨིན།

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱི་ལཱ་འགན།
༡༧.

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱི་ལཱ་འགན་དེ་ཡང་།(༡) བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི༌ དགོངས་དོན་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ལུ་ བདག་སྐྱོང་འཐབ་ནི་དང།(༢) རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་འདི་ འབྲུག་གི་ཐོབ་སྤྱོད་དང་ ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའ་དང་འབྲེལ་
བའི་བརྡ་དོན་གྱི་དོན་ལུ་ གནས་སྡུད་ལྟེ་བ་དང་དཔེ་སྐྲུན་དབང་འཛིན་ཨིན།(༣) རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་དང་ སྐྱེ་ལྡན་བསྡུ་ལེན་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་བཅོལ་འཇོག་
པའི་ཁག་འགན་འབག་དགོ།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༦

(4)

receive and process access proposal for genetic resources or
associated traditional knowledge or both;(5)

negotiate and execute Scoping Agreement, Access and Benefit
Sharing Agreement, Material Transfer Agreement, and Standard
Material Transfer Agreement upon the approval of the Competent
National Authority;(6)

negotiate and provide oversight to ensure fair and equitable
sharing of benefits arising from research or commercial utilizationof genetic resources or associated traditional knowledge or both;(7)

recommend the approval or rejection of access proposal to theCompetent National Authority;(8)

review and publish information in the Access and Benefit Sharing
clearing house;(9)

establish measures with the aim of monitoring and tracking ofgenetic resources and associated traditional knowledge;(10) represent Bhutan under any treaty, agreement, convention, or
protocol relating to access and benefit sharing;(11) create awareness and promote education to the stakeholders andpublic on conservation, sustainable utilization, and access andbenefit sharing of genetic resources;(12) conduct and facilitate taxonomic and systematic studies on
biodiversity of the country;
Biodiversity Act of Bhutan 20227

(༤) རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ ཡང་ན་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་ ཡང་ན་ གཉིས་ཆ་
རའི་དོན་ལུ་ཐོབ་སྤྱོད་ཀྱི་གྲོས་འཆར་ལེན་ཏེ་བྱ་རིམ་གྲུབ་ནི།

(༥)རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱི་གནང་བ་ཐོག་

མཐུན་སྒྲིག་འགོ་འདྲེན་འཐབ་སྟེ་

སྔོན་དཔྱད་གན་རྒྱ་དང་ཐོབ་སྤྱོད་དང་ ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་ རྒྱུ་ཆ་སྤོ་བཤུད་ཀྱི་གན་
རྒྱ་ དེ་ལས་ གནས་ཚད་ཅན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་སྤོ་བཤུད་ཀྱི་གན་རྒྱ་ཚུ་བཟོ་ནི།

(༦)རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་

ཡང་ན་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་

གཉིས་ཆ་རའི་ཞིབ་འཚོལ་དང་ཚོང་སྒྱུར་ལས་བརྟེན་པའི་

ཡང་ན་ཁེ་ཕན་ཚུ་འདྲ་མཉམ་དང་སྤྱི་

སྙོམས་ཐོག་ བགོ་བཤའ་འཐོབ་ཐབས་ལུ་ མཐུན་སྒྲིག་དང་ལྟ་རྟོགས་འབད་ནི།
(༧)ཐོབ་སྤྱོད་གྲོས་འཆར་ཆ་འཇོག་ཡང་ན་བཀག་ཆ་འབད་ནི་སྐོར་ལས་རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་

(༨)ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་

དབང་འཛིན་ལུ་ གྲོས་འདེབས་ཕུལ་ནི།
དཔེ་བསྐྲུན་འབད་ནི།

གནས་སྡུད་ལྟེ་བའི་ནང་

བརྡ་དོན་བསྐྱར་ཞིབ་དང་(༩) རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་ཚུ་ ལྟ་རྟོགས་དང་ཤུ ལ་འཚོལ་གྱི་ཐབས་ལམ་ཚུ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི།(༡༠) ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའ་དང་འབྲེལ་བའི་ཆིངས་ཡིག་

གན་རྒྱ་མཐུན་འགྲོས་

ཡང་ན་ དཔྱད་གཞིའི་གན་འཛིན་ གང་རུང་ཚུ་ནང་ འབྲུག་གི་སྐུ་ཚབ་འབད་ནི།(༡༡) མི་མང་དང་ཁེ་གྱོང་ཅན་ཚུ་ལུ་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུའི་ཉམས་སྲུང་དང་ ཡུན་བརྟན་

སྦེ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ དེ་ལས་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའ་ཚུ་གུ་ གོ་བརྡ་སྤེལ་ནི་དང་ ཤེས་ཡོན་བྱིན་ནི་ཚུ་ཡར་དྲག་གཏང་ནི།(༡༢) རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་སྐོར་ དབྱེ་རིམ་དང་ ལུགས་མཐུན་གྱི་ཞིབ་འཚོལ་འགོ་
འདྲེན་འཐབ་ནི།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༧

(13) inform the Competent National Authority within a reasonable
period of any offence committed under this Act;
(14) prepare annual reports on access proposals and its decisions;(15) coordinate the implementation of the National Biodiversity
Strategies and Action Plan; and(16) perform such other functions as may be required to implement theprovisions of this Act.
CHAPTER 3
CONSERVATION AND SUSTAINABLE USE
Conservation and Sustainable Use
18.

The State has sovereign rights over its biological resources. The
sovereign rights under this section shall include the right to overrule thecommunity rights recognized under this Act for national importance.

19.

The Competent National Authority shall promote:(1)

biodiversity conservation and sustainable use of biologicalresources;(2)

conservation and sustainable use of agro-biodiversity for food andagriculture including crop wild relatives; and(3)

informal seed systems under which farmers save, use, share,exchange and sell farm-saved seeds or propagating material

Biodiversity Act of Bhutan 20228

(༡༣) བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི༌འོག་ལུ་གནོད་འགེལ་ག་ཅི་འཐབ་རུང་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་དུས་ཡུན་
ནང་འཁོད་ལུ་རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་ལུ་སྙན་ཞུ་འབད་ནི།(༡༤) ཐོབ་སྤྱོད་གྲོས་འཆར་དང་ འདི་དང་འབྲེལ་བའི་གྲོས་ཆོད་ཚུ་གི་ ལོ་བསྟར་སྙན་ཞུ་བཟོ་ནི།(༡༥) རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་ཐབས་བྱུས་ཚུ་དང་ ལག་ལེན་འཆར་གཞི་གི་བསྟར་སྤྱོད་
འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནི།(༡༦) བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི༌དགོངས་དོན་ཚུ་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ལུ་ དགོས་མཁོའི་ལཱ་འགན་
གཞན་ཚུ་འགྲུབ་ནི།

ལེའུ་ ༣ པ།ཉམས་སྲུང་དང་ཡུན་བརྟན་ཐོག་ལུ་སྤྱོད་ནི།
ཉམས་སྲུང་དང་ཡུན་བརྟན་ཐོག་ལུ་སྤྱོད་ནི།
༡༨.

སྐྱེ་ལྡན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གིས་ རང་དབང་ཅན་གྱི་ཐོབ་དབང་འདི་ རྒྱལ༌ཁམས་ལུ༌ཡོདཔ་དང་ དོན་ཚན་འདི་ནང་འཁོད་པའི་རང་དབང་ཅན་གྱི་ཐོབ་དབང་འདི་གི་
འཛིན་འབད་དེ་ཡོད་པའི་མི་སྡེའི་ཐོབ་དབང་ཚུ་
གཏང་ཆོག།

༡༩.

བཅའ་ཁྲིམས་འདི་ནང་

ངོས་རྒྱལ་ཡོངས་ལུ་གལ་གནད་ཅན་འཐོན་ཚེ་ཆ་མེད་

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་ ཡར་དྲག་གཏང་དགོཔ་དེ་ཡང་།
(༡)སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ཉམས་སྲུང་དང་

(༢)བཟའ་འཐུང་དང་སོ་ནམ་གྱི་དོན་ལུ་

(༣)ལུགས་ཡངས་སོན་གྱི་རིམ་ལུགས་འོག་ ཞིང་པ་ཚུ་གིས་ཞིང་ཁར་བསག་པའི་སོན་ ཡང་ནི༌དང།

སྐྱེ་ལྡན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་

ཡུན་བརྟན་ཐོག་ལུ་སྤྱོད་

རི་སྐྱེའི་འབྲུ་རིགས་བརྩིས་པའི་སོ་ནམ་སྐྱེ་ལྡན་

རིགས་སྣ་ཉམས༌སྲུང༌དང་ ཡུན་བརྟན་ཐོག་ལུ་སྤྱོད་ནི།ན་ སྐྱེས་འཕེལ་གྱི་རྒྱུ་ཆ་ བསག་པ་ ལག་ལེན་འཐབ་པ་ བརྗེ་སོར་དང་ ཉོ་བཙོང་

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༨

including rights to save, use, sell, share and exchange protectedvarieties.
20.

The National Focal Point in order to promote conservation andsustainability of biological resources shall:(1)

regulate access to and utilization of genetic resources;(2)

strengthen national gene banks;(3)enhance plant taxonomic and systematic research;(4)enhance and manage living plant collections for long term ex-situ
conservation;(5)

strengthen on-farm conservation of animal genetic resources,
traditional crops and varieties including crop wild relatives;(6)

strengthen national repository of biodiversity information and biodiscovery research; and(7)

engage general public on biodiversity conservation and sustainableutilization;

21.

The National Focal Point shall promote and maintain proper
documentation of genetic resources which are wild, domesticated andcultivated, including in ex-situ conditions and collections.

22.

The National Focal Point shall prioritize species for ex-situ conservationin consultation with relevant agencies.

Biodiversity Act of Bhutan 20229འཐབ་ནི་བརྩིས་པའི་ ཉེན་སྐྱོབས་འབད་ཡོད་པའི་རིགས་སྣ་ཚུ་ བསག་ནི་དང་ ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ དེ་ལས་ བརྗེ་སོར་འབད་ནིའི་ཐོབ་དབང་།
༢༠.

༢༡.

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་
གཏང་ཐབས་ལུ།

སྐྱེ་ལྡན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ཉམས་སྲུང་དང་ཡུན་བརྟན་ཡར་དྲག་

(༡)རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུའི་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་རྒྱུན་སྐྱོང་འཐབ་དགོཔ་དང་།

(༢)རྒྱལ་ཡོངས་རིགས་རྒྱུད་མཛོད་ཁང་ཚུ་རྩ་བརྟན་བཟོ་དགོ།

(༣)སྔོ་ཤིང་གི་དབྱེ་རིམ་དང་ ལུགས་མཐུན་གྱི་ཞིབ་འཚོལ་ཚུ་ རྒྱ་སྐྱེད་གཏང་དགོ།

(༤)རང་བཞིན་ས་ཁོངས་ལས་མེན་མི་ སྔོ་ཤིང་བསྡུ་ལེན་ཚུ་ ཡུན་རིང་སྦེ་ ཉམས་སྲུང་འབད་

(༥)ཞིང་ཁར་ སྒོ་ནོར་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ དང་ སྔར་སྲོལ་ལོ་ཐོག་བརྩིས་པའི་ རི་སྐྱེའི་

(༦)སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བརྡ་དོན་དང་སྐྱེ་ལྡན་གསར་ཐོབ་ཀྱི་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་བཅོལ་འཇོག་སྒྲིང་

(༧)སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ཉམས་སྲུང་དང་ ཡུན་བརྟན་སྦེ་བཀོལ་སྤྱོད་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ མི་མང་

ནི་གི་དོན་ལུ་ རྒྱ་སྐྱེད་དང་ འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་དགོ།

ཐོག་རིགས་ཚུ་ ཉམས་སྲུང་འབད་ནི་ཚུ་ སྒྲིང་སྒྲིང་བཟོ་དགོ།
སྒྲིང་བཟོ་དགོ།

ཚུ་གྲལ་གཏོགས་འབད་དགོ།

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་ རི་སྐྱེས་དང་ གསོ་སྐྱོང་ དེ་ལས་ རང་བཞིན་ས་ཁོངས་ན་

མེན་པར་འཛུགས་སྐྱོང་འཐབ་པའམ་བསྡུ་གསོག་བརྩིས་པའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་ ཚུལ་མཐུན་ཐོ་བཀོད་ཡར་དྲག་གཏང་དགོ།

༢༢. རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་ འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་ཚུ་དང་གྲོས་བསྟུན་ཐོག་ རང་བཞིན་ས་
ཁོངས་ནང་ལས་མེན་མི་རིགས་སྣ་ཚུ་ ཉམས་སྲུང་འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ གཙོ་རིམ་སྒྲིག་དགོ།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༩

23.

The National Focal Point in consultation with the relevant agencies
shall coordinate, develop national management strategies, and furnish
invasive alien species list to the regulatory authorities for importregulation.

Providers of Genetic Resources
24.

For the purpose of this Act, the providers of genetic resources shall be
the:
(1)

Department of Forests and Park Services, if the genetic resources
is from the state reserved forests;(2)

Communities managing the forests, if the genetic resources areaccessed from community forests;(3)

National Focal Point in consultation with the relevant community
custodians or individuals, for in-situ genetic resources for foodand agriculture and genetic resources from private forest;(4)

National Focal Point, if the genetic resources are from ex-situ
collections;(5)

Department of livestock if the genetic resources is from thelivestock; and(6)

Department of Agriculture if the genetic resources are from foodand agriculture resources.

25.

If no determination is made under section 24 of this Act, the National
Focal Point shall be deemed to be the provider of genetic resources.

Biodiversity Act of Bhutan 2022

10

༢༣.

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་ཉེན་ཁ་ཅན་གྱི་ ཕྱིའི་རིགས་སྣ་ཚུ་ ནང་འདྲེན་འཛིན་སྐྱོང་གི་
དོན་ལུ་འབྲེལ་ཡོད་ལས་སྡེ་ཚུ་དང་གྲོས་བསྟུན་ཐོག་

འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནི་དང་

རྒྱལ་ཡོངས་

འཛིན་སྐྱོང་ཐབས་ལམ་སྒྲིག་ནི་ དེ་ལས་ འདིའི་ཐོ་ཚུ་ ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་ལུ་ བྱིན་དགོ།
རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་སྤྲོད་མི།
༢༤.

བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ལུ་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་སྤྲོད་མི་འདི་ཡང་།

(༡)གལ་སྲིད་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་འདི་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོང་ནགས་ཚལ་ལས་ཨིན་ཚེ་

(༢)གལ་སྲིད་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་འདི་གྲོང་སྡེ་ནགས་ཚལ་ནང་ལས་ཐོབ་སྤྱོད་འབད་ཡོད་

(༣)རང་བཞིན་ས་ཁོངས་ནང་གི་བཟའ་འཐུང་དང་སོ་ནམ་དོན་གྱི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་དེ་

ནགས་ཚལ་དང་གླིང་ག་ཞབས་ཏོག་ལས་ཁུངས༌དང།ཚེ་ གྲོང་སྡེ་ནགས་ཚལ་འཛིན་སྐྱོང་འཐབ་མི་མི་སྡེ།ལས་ སྒེར་གྱི་ནགས་ཚལ་ལས་འཐོན་པའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཨིན་ཚེ་ འབྲེལ་ཡོད་
མི་སྡེ་བདག་འཛིན་འཐབ་མི་ ཡང་ན་མི་ངོམ་ཚུ་དང་གྲོས་སྟོན་ཐོག་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་
གཙོ་ཅན།

༢༥.

(༤)རང་བཞིན་ས་ཁོངས་ལས་མེན་མི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་དོན་ལུ་

(༥)གལ་སྲིད་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་འདི་ སྒོ་ནོར་སེམས་ཅན་ལས་ཡིན་ཚེ་ སྒོ་ནོར་ལས་

(༦)གལ་སྲིད་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་འདི་ སོ་ནམ་དང་བཟའ་སྤྱོད་ལས་ཡིན་ཚེ་ སོ་ནམ་

ཚབ་གཙོ་ཅན།

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་

ཁུངས།ལས་ཁུངས།

གལ་སྲིད་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི༌དོན་ཚན་ ༢༤ པའི་འོག་ལུ་ གཏན་འཁེལ་བཟོ་བ་མེད་ཚེ་
རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་འདི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་སྤྲོད་མི་སྦེ་བརྩི་དགོ།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༡༠

Restricted Genetic Resources
26.

All genetic resources declared to be protected under the laws in force in
Bhutan shall not be accessed under this Act.
Provided that it may, subject to approval of the Competent National
Authority, be accessed for scientific research to promote conservationor such other purposes.

27.

Access to genetic resources shall be done in compliance with the existingcustomary practices prevailing in the communities.
Provided that the Competent National Authority may, on therecommendation of the National Focal Point, grant access to genetic
resource for the purpose of national importance.

28.

The Competent National Authority may, on the recommendation of
the National Focal Point, limit or restrict access to genetic resources oroverrule restrictions specified under sections 26 and 27 of this Act fornational importance.
CHAPTER 4
A SUI GENERIS SYSTEM FOR THE PROTECTION OF
PLANT VARIETIESConditions for Protection
29.

The Competent National Authority shall grant protection for plantvarieties that are novel, distinct, uniform, stable, and identifiable.

Biodiversity Act of Bhutan 202211བཀག་དམ་ཅན་གྱི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས།
༢༦.

འབྲུག་ལུ་ཁྱབ་དབང་ཡོད་པའི་ཁྲིམས་ཚུ་དང་འཁྲིལ་

ཉེན་སྐྱོབ་ཡོདཔ་སྦེ་གསལ་སྒྲགས་འབད་

ཡོད་པའི་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི༌འོག་ལུ་ཐོབ་སྤྱོད་འབད་མི་ཆོག།
ཨིན་རུང་

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱི་གནང་བ་དང་འཁྲིལ་

གཏང་ཐབས་ལུ་ ཚན་རིག་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་དོན་ལུ་ ཐོབ་སྤྱོད་འབད་ཆོག།
༢༧.

རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ཐོབ་སྤྱོད་འབད་ནི་འདི་

མི་སྡེ་ཚུ་ནང་དར་ཏེ་ཡོད་པའི་ལུགས་སྲོལ་

ཉམས་ལེན་ཚུ་དང་བསྟུན་དགོ།
ཨིན་རུང་

རྒྱལ་ཡོངས་ལུ་མཁོ་གལ་འཐོན་ཚེ་

ཉམས་སྲུང་ཡར་དྲག་

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱི་གྲོས་འདེབས་

ཐོག་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཐོབ་སྤྱོད་ཀྱི་གནང་བ་སྤྲོད་
ཆོག།
༢༨.

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱི་གྲོས་འདེབས་ཐོག་

རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་ཐོབ་སྤྱོད་ཚད་འཛིན་ ཡང་ན་ བཀག་དམ་ ཡང་ན་ བཅའ་ཁྲིམས་
འདིའི༌དོན་ཚན་ ༢༦ པ༌དང་ ༢༧ པའི་ནང་ བཀག་དམ་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་
ཁུངས་ཚུ་གི་ཐོབ་སྤྱོད་ཚུ་ རྒྱལ་ཡོངས་ལུ་མཁོ་གལ་འཐོན་ཚེ་ ཆ་མེད་གཏང་ཆོག།
ལེའུ་ ༤ པ།སྔོ་ཤིང་རིགས་སྣ་གི་སྲུང་སྐྱོབ་དོན་ལུ་ མཚུངས་ཆོས་གཞན་མེད་པའི་ལམ་ལུགས།
སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་གནད་དོན།
༢༩.

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་

སྔོ་ཤིང་གསར་ཐོན་དང་

ངོ་རྟགས་མངོན་གསལ་ཅན་

རིགས་མཚུངས་ འགྱུར༌མེད་ དེ༌ལས༌ ངོ་རྟགས་དབྱེ་བ་ངོས་བཟུང་ཚུགསཔ་འབད་མིའི་རིགས་ལུ་ སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་གནང་བ་སྤྲོད་དགོ།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༡༡Novelty
30.

The variety shall be considered as novel if at the date of filing of theapplication, material of the variety has not been sold with the consent of
the applicants or their successor in title, for purpose of exploitation of
the variety within the following period:(1)

for longer than one year in case of commercial varieties; and(2)

for longer than 10 years in case of varieties bred and developed by
farmers and only cultivated within limited areas of the country.

Distinctness
31.

The plant variety shall be considered as distinct, if it is clearly
distinguishable from any other variety whose existence is a matter ofcommon knowledge at the time of filing of the application.

Uniformity
32.

A plant variety shall be deemed to be uniform if, subject to the variationthat may be expected from the particular features of its propagation andreproduction, it is sufficiently uniform in relevant characteristics.

Stability
33.

The plant variety shall be considered as stable, if its relevant characteristics
remain sufficiently unchanged after repeated propagation.

Biodiversity Act of Bhutan 202212གསར་ཐོན།
༣༠.

ཞུ་ཡིག་ཕུལ་མི་དེ་གིས་
རིགས་སྣ་དེ་

ཞུ་ཡིག་ཕུལ་བའི་ཚེས་གྲངས་ལུ་

ཞུ་ཡིག་ཕུལ་མི་ཡང་ན་

ཞུ་ཡིག་ནང་གསལ་གྱི་དངོས་པོའི་

འདེའི་ཤུལ་འཛིན་པ་དེ་གི་ཁས་ལེན་ཐོག་ལུ་

གཤམ་འཁོད་དུས་ཡུན་ནང་འཁོད་ ཚོང་སྒྱུར་མ་འབད་མི་ཅིག་ཨིན་པ་ཅིན་ རིགས་སྣ་དེ་གསར་ཐོན་སྦེ་
བརྩི་ནི་དེ་ཡང་།
(༡)ཚོང་སྒྱུར་གྱི་རིགས་སྣའི་ཐད་ ལོ་ངོ་ ༡ ལས་ལྷག་པའི་དུས་ཡུན་དང་།

(༢)སོ་ནམ་ཞིང་པ་ཚུ་གིས་ གསོ་སྐྱོང་འབད་དེ་གོང་འཕེལ་བཏང་ཡོད་མི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་
ཀྱི་ ས་ཁོངས་ནང་རྐྱངམ་གཅིག་གསོ་སྐྱོང་འབད་མི་ རིགས་སྣའི་ཐད་ལུ་ ལོ་ངོ་ ༡༠ལས་ལྷག་པའི་དུས་ཡུན།

ངོ་རྟགས་མངོན་གསལ་ཅན་གྱི་རང་བཞིན།
༣༡.

ཞུ་ཡིག་ཕུལ་བའི་སྐབས་ སྤྱིར་བཏང་ཤེ ས་གསལ་ཡོད་པའི་ རིགས་སྣ་གཞན་གང་རུང་ལས་ཁྱད་
པར་དབྱེ་བ་གསལ་རི་རི་འབད་ཕྱེ་ཚུགས་མི་སྔོ་ཤིང་རིགས་སྣ་དེ་
འབད་བརྩི་ནི་ཨིན།

ངོ་རྟགས་མངོན་གསལ་ཅན་

རིགས་མཚུངས།
༣༢.

སྔོ་ཤིང་རིགས་སྣ་དེ་ དར་ཁྱབ་སྤེལ་ནི་དང་རིགས་བརྒྱུད་ལོག་སྟེ་སྐྱེ་ནི་ཚུ་ དམིགས་བསལ་གྱི་
བཟོ་རྣམ་མ་འདྲཝ་སྐྱེ་སྲིད་རུང་འབྲེལ་ཡོད་ཁྱད་ཆོས་ཡོངས་རྫོགས་ཚངམ་སྦེ་
ཡོད་པ་ཅིན་ རིགས་མཚུངས་ཀྱི་རིགས་སྣ་འབད་བརྩི་ནི་ཨིན།

གཅིག་མཚུངས་

འགྱུར་མེད།
༣༣.

སྔོ་ཤིང་རིགས་སྣ་དེ་ ལོག་ཅི་རང་དར་ཁྱབ་སྤེལ་རུང་ དེ་གི་འབྲེལ་ཡོད་ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ལུ་ ཡོངས་
རྫོགས་ཚངམ་སྦེ་ འགྱུར་བ་མེད་པར་བརྟན་པ་ཅིན་ འགྱུར་མེད་རིགས་སྣ་འབད་བརྩི་ནི་ཨིན།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༡༢

Identifiability
34.

The plant variety shall be considered as identifiable, if it can be identified
by a person skilled in the art of such identification and so recognized by
the Competent National Authority.

Certificate of Origin
35.

A certificate of origin of the plant variety under this Act may be requiredat the discretion of the Competent National Authority.

Rights Conferred
36.

Entitlement to the right conferred under this Act shall vest in the person
or persons who bred and developed the plant variety or its successor intitle.

37.

Where the person who bred and developed the plant variety is an
employee, entitlement to the right conferred under this Act shall bevested in the employer, unless otherwise agreed.

38.

Where an application has been filed by a person who is not entitled,
the person entitled may submit a request to the Competent National
Authority for reassignment of the application in its name.

39.

Where the right has already been granted to the person not entitled, theperson entitled may file an application for restitution of the title.

Biodiversity Act of Bhutan 202213ངོ་རྟགས་དབྱེ་བ་ངོས་བཟུང་།
༣༤.

སྔོ་ཤིང་རིགས་སྣ་དེ་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་ རིག་རྩལ་ཅན་གྱི་མི་ངོམ་སྦེ་ ངོས་ལེན་གྲུབ་མི་ཅིག་གིས་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་གཞན་ལས་ སོ་སོ་སྦེ་ངོ་རྟགས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུགས་པ་ཅིན་
ངོ་རྟགས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཚུགས་པའི་རིགས་སྣ་འབད་བརྩི་ནི་ཨིན།

འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་ལག་ཁྱེར།
༣༥.

བཅའ་ཁྲིམས་འདི་ནང་

སྔོ་ཤིང་རིགས་སྣའི་འབྱུང་ཁུངས་ལག་ཁྱེར་དགོཔ་དང་མ་དགོཔ་འདི་

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་ ཐག་བཅད་ཀྱི་དབང་ཆ་དང་བསྟུན་དགོཔ་ཨིན།

ཐོབ་དབང་གནང་བ།
༣༦.

བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ གནང་ཡོད་པའི་ཐོབ་དབང་གི་ཐོབ་ལམ་དེ་ སྔོ་ཤིང་རིགས་སྣ་གསོ་
སྐྱོང་དང་གོང་འཕེལ་བཏང་མི་ མི་ངོམ་ ཡང་ན་ མི་ངོ་ཚུ་ ཡང་ན་ དེ་ཚུའི་མིང་གནས་ཤུལ་འཛིན་
པ་ལུ་ཡོད།

༣༧.

སྔོ་ཤིང་རིགས་སྣ་གསོ་སྐྱོང་དང་གོང་འཕེལ་བཏང་མི་དེ་ ལས་གཡོགཔ་ཅིག་ཨིན་པ་ཅིན་ ཁས་ལེན་ལོགས་སུ་ཡོད་ན་མ་གཏོགས་ དེ་མིན་ཐོབ་དབང་གི་ཐོབ་ལམ་འདི་ ལེའུ་དེ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་
ལས་གཡོག་སྤྲོད་མི་དེ་ལུ་ཐོབ།

༣༨.

ཐོབ་དབང་གི་འོས་འབབ་མེད་མི་ཅིག་གིས་
འབབ་ཡོད་མི་འདི་གིས་

ཐོབ་དབང་གི་འོས་

ཐོབ་དབང་སྤྲོད་དེ་ཡོད་ཚེ་

ཐོབ་དབང་གི་འོས་

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་ལུ་

འགྱུར་བཅོས་འབད་ནི་དོན་ལུ་ཞུ་བ་ཕུལ་ཆོག།
༣༩.

ཞུ་ཡིག་ཕུལ་ཏེ་ཡོད་པ་ཅིན་

ཐོབ་དབང་གི་འོས་འབབ་མེད་པའི་མི་ཅིག་ལུ་

ཐོབ་དབང་ལུ་ཞུ་ཡིག་མིང་

འབབ་ཡོད་པའི་མི་དེ་གིས་ བཀག་རྐྱབ་སྟེ་ཐོབ་དབང་ལེན་ནིའི་ཞུ་ཡིག་ཕུལ་ཆོག།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༡༣

Acts requiring the Rights Holder’s Authorization
40.

The following in respect of material of varieties requires the authorizationof the rights holder:(1)

producing, reproducing or multiplication for commercial
marketing;(2)

offering for sale, selling or other marketing;(3)

exporting;(4)

importing;(5)

stocking for the purpose of subsection (1) to (4).

Exceptions to the Rights Conferred
Farmers’ Rights
41.

The Competent National Authority may restrict breeder’s rights inrelation to plant varieties protected under this Act in order to permit
farmers to save, use, exchange, share, and sell farm-saved seed orpropagating material on a non-commercial basis as determined by theCompetent National Authority.

Breeder’s Exemptions
42.

The rights conferred on right holders in sections 36 to 39 of this Act
shall not apply to acts framed for the purpose of breeding other varieties
and shall not apply to any acts in respect of such other varieties provided
these other varieties have not been essentially derived from a protectedvariety.

Biodiversity Act of Bhutan 202214ཐོབ་དབང་འཆང་མི་གི་གནང་བ་དགོ་པའི་བྱ་སྒོ།
༤༠.

རིགས་སྣའི་དངོས་པོ་ལུ་ གཤམ་གསལ་ལས་དོན་ཚུ་ལུ་ ཐོབ་དབང་འཆང་མི་ལས་གནང་བ་ལེན་
དགོ།

(༡)

ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལས་

(༢)བཙོང་ནི་གི་དོན་ལུ༌ སྤྲོད་ནི་དང་ ཚོང་སྒྱུར་འཐབ་ནི་ ཡང་ན་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལཱ་གཞན་

(༣)

(༤)
(༥)

སྒྱུར་རྩིས་རྐྱབ་ནི།

བཟོ་བཏོན་འབད་ནི་སླར་ལོག་བཟོ་བཏོན་འབད་ནི་

ཡང་ན་འཐབ་ནི།

ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་ནི།

ནང་འདྲེན་འཐབ་ནི།

གོང་གསལ་དོན་ཚན་ ༡ པ་ལས་ ༤ པའི་དགོངས་དོན་ལུ་ མཛོད་གསོག་འབད་ནི།

ཐོབ༌དབང༌གནང༌བ༌ལས༌ཡངས༌ཆག།
ཞིང་པའི་ཐོབ་དབང་།
༤༡.

བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་ སྲུང་སྐྱོབ་འབད་དེ་ཡོད་
པའི་ སྔོ་ཤིང་རིགས་སྣའི་ཐད་ སོ་ནམ་ཞིང་པ་ཚུ་གིས་ སྲུང་བཞག་འབད་ནི་དང་ སྤྱོད་ནི་ བརྗེ་
སོར་འབད་ནི་ བགོ་བཤའ་རྐྱབ་ནི་ དེ་ལས་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་ གཏན་འཁེལ་འབད་ཡོད་མི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ཚོང་འབྲེལ་མིན་པའི་སྒོ་ལས་ ཞིང་ཁར་སྲུང་བཞག་འབད་
ཡོད་པའི་སོན་བཙོང་ནི་ ཡང་ན་ རིགས་སྤེལ་ཅ་དངོས་ཚུ་ རིགས་སྤེལ་མིའི་ཐོབ་དབང་ བཀག་འཛིན་འབད་ཆོག།

རིགས་སྤེལ་མིའི་ དགོངས་ཡངས་ཚུ།
༤༢.

ཐོབ་དབང་འཆང་མི་ཚུ་ལུ་གནང་སྟེ་ཡོད་པའི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི༌དོན་ཚན་ ༣༧ པ༌ལས་ ༤༠པ༌ཚུན་གྱི་ཐོབ་དབང་ཚུ་ རིགས་སྣ་གཞན་ རིགས་རྒྱུན་སྤེལ་ནིའི་དོན་ལུ་ བཟོ་སྒྲིག་འབད་ཡོད་
པའི་ བཅའ་ཁྲིམས་ཚུ་ལུ་ ཆ་གནས་མེད་པའི་ཁར་ སྲུང་སྐྱོབ་ཅན་གྱི་རིགས་སྣ་ལས་མ་འབྱུང་མི་
རིགས་སྣ་གཞན་ཚུ་ལུ་ཡང་ ཆ་གནས་མེད།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༡༤

Duration of the Rights
43.

The plant variety protection shall last 20 years from date of grant of theright and 25 years for trees and vines.

Exhaustion of the Rights
44.

The rights conferred in sections 36 to 39 of this Act shall not extend toacts concerning any material of the protected variety or any material
derived from such protected variety, which has been sold or otherwise
marketed by the holder with her or his consent, unless such activities:(1)

involve further propagation of the variety in question; or(2)involve an export of material, for the purpose of propagation,
into a country that does not protect varieties of the plant genus or
species to which the variety belongs.

Compulsory Licenses
45.

A person may file an application to the Competent National Authority,
for grant of a compulsory license in respect of the rights conferred under
this Act.

46.

A compulsory license shall not be granted unless one or more of thefollowing conditions are fulfilled, if:(1)

it is necessary to safeguard public interest;

Biodiversity Act of Bhutan 202215ཐོབ་དབང་གི་དུས་ཡུན།
༤༣.

ཐོབ་དབང་གི་དུས་ཡུན་དེ་

ཐོབ་དབང་ཐོབ་པའི་ཚེས་གྲངས་ལས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་

སྔོ་ཤིང་

རིགས་སྣ་ཨིན་པ་ཅིན་ ལོ་ངོ་ ༢༠ དང་ ཤིང་དང་རུ་སྦྱིའི་རིགས་ཨིན་པ་ཅིན་ ལོ་ངོ་ ༢༥ ཚུན་སྲུང་སྐྱོབ་འབད་དགོ།

ཐོབ་དབང་རྫོགས་པ།
༤༤.

བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༣༦ པ་ལས་ ༣༩ པའི་ནང་གསལ་ལྟར་དུ་ སྤྲོད་པའི་ཐོབ་དབང་
དེ་གིས་ སྲུང་སྐྱོབ་འབད་ཡོད་པའི་རིགས་སྣ་གང་རུང་གི་ལཱ་འབད་ནི་ཚུ་ལས་ བཙོང་ནི་ ཡང་ན་

ཐོབ་དབང་འཆང་མི་གི་གནང་བ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ བཙོང་བ་ ཡང་ན་ སྔོ་ཤིང་གི་རིགས་གསོ་སྐྱོང་
འབད་ཡོད་མི་འདི་ བཙོང་ཚར་བའི་རིགས་སྣ་ལུ་ རིགས་ཀྱི་ཐོབ་དབང་ཁྱབ་ཚད་མེད་དེ་འབད་
རུང་ གཤམ་འཁོད་ལས་སྣ་ཚུ་གི་དོན་ལས་ བཙོངས་བཙོངམ་ཨིན་པ་ཅིན་ རིགས་སྣའི་དབྱེ་
བའི་ཐོབ་དབང་ཡོད།

(༡)

(༢)

རིགས་སྣ་དེ་ དར་ཁྱབ་གཏང་ནི་གྲངས་སུ་ཚུད་པ། ཡང་ན།

སྔོ་ཤིང་རིགས་སྣ་ ཡང་ན་ རིགས་སྣ་དེའི་གྲངས་སུ་གཏོགས་མི་ཚུ་ལུ་ སྲུང་སྐྱོབ་མེད་
པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚུ་ནང་
པའི་རིགས།

དར་ཁྱབ་གཏང་ནི་དོན་ལུ་

ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་ནིའི་གྲངས་སུ་ཚུད་

ངེས་དགོས་ཆོག་ཐམ།
༤༥.

བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ ཐོབ་དབང་ཐོབ་ཡོད་པའི་མི་ངོ་གང་རུང་ཅིག་གིས་ ངེས་དགོས་ཆོག་

༤༦.

ངེས་དགོས་ཆོག་ཐམ་ཞུ་ནིའི་དོན་ལུ་ གཤམ་གསལ་གྱི་གནད་དོན་གཅིག་ ཡང་ན་ དེ་ལས་

ཐམ་ཞུ་ནིའི་དོན་ལུ་

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་ལུ་ཞུ་ཡིག་ཕུལ་ཆོག།

ལྷག་སྟེ་ཚང་དགོཔ་ཨིན།
(༡)མི་མང་གི་མཐའ་དོན་བཙན་ཐབས་ཀྱི་དོན་ལུ་ ཉེན་སྲུང་འབད་བ། ཡང་ན།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༡༥

(2)

it is necessary due to insufficient supply of the subject variety by
the rights holder;(3)

a high proportion of the plant variety offered for sale by theright holder in Bhutan is being imported and not produced in the
country; or(4)

the right holder is not prepared to grant a license on reasonable
commercial terms.

Other requirements for Granting Compulsory License
47.

The Competent National Authority shall act in compliance with thegeneral laws and regulations in granting or refusing a compulsory
license. In particular, the Competent National Authority shall:(1)

provide opportunity to the right holder to be heard and to respondto all assertions of the applicant of the compulsory license;(2)

consult the interest groups and national professional organizationsin the field concerned before granting or refusing a compulsory
license.

48.

Any appeal against the decision of the Competent National Authority
to grant or refuse a compulsory license, or on the amount of equitableremuneration thereof, shall be brought before a court of law.

Derogation from Exceptions
49.

Any private contracts that impose restrictions on the use of the materialof the variety, or parts thereof, in contravention to the exceptions set out
in sections 41 and 42 of this Act shall be unenforceable.

Biodiversity Act of Bhutan 2022

16

(༢)

ཐོབ་དབང་འཆང་མི་དེ་གིས་

(༣)ཐོབ་དབང་འཆང་མི་དེ་གིས་ སྔོ་ཤིང་རིགས་སྣ་འདི་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ ཚོང་སྒྱུར་

(༤)ཚུགས་པ།

རིགས་སྣ་དེ་

མཁོ་སྤྲོད་ལངམ་སྦེ་བཀྲམ་སྤེལ་འབད་མ་

གྱི་དོན་ལུ་མང་ཤ ོས་ཅིག་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་བཟོ་བཏོན་མ་འབད་བར་ ཕྱི་ལས་ནང་
འདྲེན་འཐབ་པ།

ཐོབ་དབང་འཆང་མི་དེ་གིས་ འོས་འཚམས་ལྡན་པའི་ཚོང་སྒྱུར་གྱི་གོང་ཚད་ལྟར་དུ་ ཆོག་ཐམ་སྤྲོད་མ་བཏུབ་པ།

ངེས་དགོས་ཆོག་ཐམ་གནང་ནིའི་དོན་ལུ་དགོས་མཁོ་གཞན།
༤༧.

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་ ངེས་དགོས་ཆོག་ཐམ་གནངམ་ད་ ཡང་ན་ མ་གནང་
བར་བཞག་ནི་ཚུ་ཡང་

སྤྱིར་བཏང་གི་བཅའ་ཁྲིམས་དང་བཅའ་ཡིག་ཚུ་དང་འཁྲིལ་དགོཔ་པའི་ཁར་ དམིགས་བསལ་གྱིས།

(༡)ཐོབ་དབང་འཆང་མི་དེ་ལུ་ ངེས་དགོས་ཆོག་ཐམ་ཞུ་བ་པོའི་གསལ་བསྒྲགས་ཚུ་ལུ་ ལན་(༢)ངེས་དགོས་ཆོག་ཐམ་གནངམ་ད་ ཡང་ན་ མ་གནང་བའི་སྔ་གོང་ལས་ ཁེ་རྒུད་ཡོད་མི་

གསལ་བཀོད་ནི་གོ་སྐབས་སྤྲོད་དགོ།

སྡེ་ཚན་དང་ གནད་དོན་དང་འབྲེལ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཁྱད་རིག་ཚོགས་སྡེ་ཚུ་དང་ཅིག་
ཁར་གྲོས་བསྟུན་འབད་དགོ།

༤༨.

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་ཆོག་ཐམ་གནང་ནི་

ཡང་ན་མ་གནང་པར་བཞག་ནི་

ཡང་ན་ གླ་ཡོན་མང་ཉུང་གི་གྲོས་ཆོད་གུར་ ཁེ་རྒུད་མ་བཏུབ་ཚེ་ ཁྲིམས་ཀྱི་འདུན་ས་ལུ་མཐོ་
གཏུགས་ཞུ་ཆོག།

ཡངས་ཆག་ལས་འགལ་བ།
༤༩.

སྒེར་གྱི་འགན་ཡིག་ཚུ་ནང་ རིགས་སྣ་དངོས་པོ་ ཡང་ན་ དེའི་ཆ་ཤས་སྤྱོད་ནི་ཚུ་ བཅའ་ཁྲིམས་
འདིའི་དོན་ཚན་ ༤༡ པ་དང་ ༤༢ པའི་ནང་བཀོད་དེ་ཡོད་པའི་ ཡངས་ཆག་ལས་འགལ་བའི་
བཀག་དམ་འབད་བ་ཅིན་ བསྟར་སྤྱོད་འབད་མི་ཆོག།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༡༦

Application for Protection50.

A person may file an application for a plant variety right under this Act
and the procedures of application shall be prescribed in the Rules.

Examination
51.

Under the supervision of the Competent National Authority, the variety
shall be examined based on the results obtained by the applicant asprescribed in the Rules.

Denomination
52.

The denomination of a protected variety shall be its generic designation
in a way that the variety may be identified. The denomination may
consist of any suitable word, combination of words, combination ofwords and figures or combination of letters and figures, provided thatthe denomination allows the variety to be identified.

Interface with Seed Certification System
53.

The rights conferred under this Act shall be separate from the measurestaken by the Royal Government of Bhutan to regulate the production,
certification and marketing of material of plant varieties or the importingor exporting of such material.

Biodiversity Act of Bhutan 202217སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་དོན་ལུ་ཞུ་ཡིག།
༥༠.

མི་ངོམ་ཅིག་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ སྔོ་ཤིང་རིགས་སྣའི་ཐོབ་དབང་ལུ་ ཞུ་ཡིག་ཕུལ་
ཆོགཔ་དང་ ཞུ་ཡིག་ཕུལ་ཐངས་ཀྱི་བྱ་སྒོ་ཚུ་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་དགོ།

བརྟག་ཞིབ།
༥༡.

བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་ཡོད་མི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་

ཞུ་ཡིག་ཕུལ་མི་གིས་ཐོབ་ཡོད་པའི་གྲུབ་

འབྲས་ཚུ་ལུ་ གཞི་བཞག་སྟེ་རིགས་སྣ་དེ་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་ ལྟ་རྟོག་
ཐོག་ལུ་བརྟག་ཞིབ་འབད་དགོ།

མིང་བཏགས།
༥༢.

སྲུང་སྐྱོབ་རིགས་སྣ་ཅིག་གི་མིང་རྟགས་དེ་ རིགས་སྣ་དེའི་ངོས་འཛིན་ལུ་ འོས་འབབ་ཡོད་པའི་
རིགས་རྒྱུད་ངོས་འཛིན་ཅན་དགོ།

རིགས་རྒྱུད་ངོས་འཛིན་ཅན་གྱི་མིང་བཏགས་དེ་ཡང་རིགས་སྣ་

ངོས་འཛིན་འབད་ནི་ལུ་ འོས་འབབ་ལྡན་པའི་ མིང་ཚིག་དང་མིང་ཚིག་མཉམ་སྦྱོར་ མིང་ཚིག་

དང་ཨང་གཟུགས་མཉམ་སྦྱོར་ ཡང་ན་ ཡིག་གཟུགས་དང་ཨང་གཟུགས་མཉམ་སྦྱོར་ གང་རུང་
བཏགས་ཆོག།

སོན་རིགས་ལག་ཁྱེར་ལམ་ལུགས་ཀྱི་འབྲེལ་མཚམས།
༥༣.

བཅའ་ཁྲིམས་འདི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ཐོབ་དབང་སྤྲོད་མི་དེ་ འབྲུག་རྒྱལ་གཞུང་གིས་སྔོ་ཤིང་རིགས་
སྣའི་དངོས་པོ་ཚུ་བཟོ་བཏོན་དང་ལག་ཁྱེར་སྤྲོད་ལུགས་

དེ་ལས་

ཚོང་འབྲེལ་འཐབ་ནི་

ཡང་ན་ སྔོ་ཤིང་རིགས་སྣའི་དངོས་པོ་ནང་འདྲེན་འཐབ་ནི་ ཡང་ན་ ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་ནིའི་ཐབས་ལམ་
སྒྲིགས་ཏེ་ཡོད་མི་ཚུ་ལས་སོ་སོར་འོང་དགོཔ་ཨིན།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༡༧

Interface with Patent Law
54.

Notwithstanding any patent rights restricting the use of material of thevariety or parts thereof, the exceptions as set out in sections 41 and 42of this Act shall apply.

Nullity of Breeder’s Right
55.

The Competent National Authority shall declare a breeder’s right nulland void when it is established that:(1)

the conditions laid down in sections 29 to 34 of this Act are notcomplied with at the time of the grant of the breeder’s right; or(2)

the breeder’s right has been granted to a person who is not entitledto it.

Cancellation of Breeder’s Right
56.

The Competent National Authority may cancel a breeder’s right, if
the conditions laid down in sections 29 to 34 of this Act are no longer
fulfilled.

57.

The Competent National Authority may cancel a breeder’s right granted,
if the breeder within a prescribed period fails to:(1)

provide the Competent National Authority with the information,
documents or material deemed necessary for verifying themaintenance of the variety;(2)

pay such fees as may be payable to keep the right in force; orBiodiversity Act of Bhutan 202218དཔེ་གསར་ཁྲིམས་དབང་གི་འབྲེལ་མཚམས།
༥༤.

དངོས་པོའི་རིགས་སྣ་ཚུ་ ཡང་ན་ དེའི་ཆ་ཤས་ཚུ་སྤྱོད་ནིའི་ཐད་ཁར་ དཔེ་གསར་བདག་དབང་གི་

བཀག་དམ་ལུ་མ་ལྟོས་པར་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༤༡ པ་ལས་ ༤༢ པའི་ནང་བཀོད་
དེ་ཡོད་མི་ཡངས་ཆག་དང་འཁྲིལ་དགོ།

རིགས་སྤེལ་མི་ཚུ་གི་ཐོབ་དབང་ཆ་གནས་མེད་པ།
༥༥.

གཤམ་གསལ་དོན་ཚན་ཚུ་གི་བདེན་ཁུངས་བཀལ་ཚེ་

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་

རིགས་སྤེལ་མིའི་ཐོབ་དབང་ཚུ་ ནུས་མེད་དང་བདེན་སྟོང་སྦེ་གསལ་བསྒྲགས་འབད་དགོ།
(༡)རིགས་སྤེལ་མི་གི་ཐོབ་དབང་སྤྲོད་པའི་སྐབས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༢༩ པ་(༢)རིགས་སྤེལ་མི་གི་ཐོབ་ལམ་མེད་པའི་མི་ཅིག་ལུ་ཐོབ་དབང་སྤྲོད་དེ་ཡོདཔ།ལས་ ༣༤ པ་ཚུའི་ནང་བཀོད་དེ་ཡོད་མི་གནད་དོན་ཚུ་དང་མ་འཁྲིལ་བར་ཡོདཔ། ཡང་ན།

རིགས་སྤེལ་མི་གི་དབང་ཆ་ཆ་མེད་བཏང་བ།
༥༦.

བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༢༩ པ་ལས་ ༣༤ པའི་ནང་ འཁོད་དེ་ཡོད་མི་ གནས་ཚིག་ཚུ་

མ་འགྲུབ་ཚེ་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་ རིགས་སྤེལ་མི་གི་ཐོབ་དབང་ཚུ་ཆ་མེད་
གཏང་ཆོག།

༥༧.

རིགས་སྤེལ་མི་གིས་ ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་དུས་ཡུན་ནང་ གཤམ་གསལ་གྱི་ལས་སྣ་ཚུ་འགྲུབ་ནི་ལས་ འཐུས་ཤོར་འབྱུང་པ་ཅིན་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་ རིགས་སྤེལ་མི་ལུ་
གནང་སྟེ་ཡོད་པའི་ཐོབ་དབང་ཆ་མེད་གཏང་ཆོག།
(༡)རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་

རིགས་སྣ་རྒྱུན་སྐྱོང་བདེན་དཔྱད་ཀྱི་དོན་ལུ་

(༢)ཐོབ་དབང་ལག་ལེན་སྤྱོད་ཐབས་ལུ་ གླ་ཆ་ཚུ་སྤྲོད་དགོ།

བརྡ་དོན་གནས་ཚུལ་ཡིག་ཆ་ཡང་ན་ དགོས་མཁོ་བའི་དངོས་པོ་ཚུ་ཕུལ་དགོ། ཡང་ན།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༡༨

(3)

propose another suitable denomination, where the denominationof the variety is cancelled after the grant of the rights.
CHAPTER 5
ACCESS TO GENETIC RESOURCES

Access to Genetic Resources
58.

Access to genetic resources shall be obtained through one of thefollowing procedures:(1)

Scoping Agreement;(2)

Access and Benefit Sharing Agreement;(3)

Material Transfer Agreement; or(4)Standard Material Transfer Agreement.

Access Proposal
59.

A user shall submit to the National Focal Point an access proposal foraccess to genetic resources in the format prescribed in the Rules alongwith a processing fee wherever applicable.

60.

The National Focal Point shall assess the access proposal against thecriteria set out in the Rules and inform the user in writing of the decision
taken as per the time stipulated in the Rules.

Biodiversity Act of Bhutan 2022

19

(༣)

ཐོབ་དབང་ཐོབ་པའི་ཤུལ་ལས་

རིགས་སྣའི་མིང་བཏགས་ཏེ་

ཆ་མེད་བཏང་བའི་ཤུལ་

མར་ག སོ་སྐྱོང་འཐབ་མི་དེ་གིས་འོས་འབབ་ཅན་གྱི་མིང་བཏགས་གཞན་ཅིག་གྲོས་འཆར་
ཕུལ་དགོ།

ལེའུ་ ༥ པ།རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་ཐོབ་སྤྱོད།
རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་ཐོབ་སྤྱོད།
༥༨.

རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་ཐོབ་སྤྱོད་འབད་ནི་འདི་ གཤམ་གསལ་གྱི་བྱ་སྒོའི་རིམ་པ་ཚུ་གི་གྲལ་ལས་ གང་རུང་གཅིག་བརྒྱུད་དེ་ ལེན་དགོ།
(༡)སྔོན་དཔྱད་གན་རྒྱའི་ཐོག། ཡང་ན།

(༢)ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱའི་ཐོག།

(༣)རྒྱུ་ཆ་སྤོ་བཤུད་ཀྱི་གན་རྒྱའི་ཐོག།

(༤)གནས་ཚད་ཅན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་སྤོ་བཤུད་གན་རྒྱའི་ཐོག།

ཐོབ་སྤྱོད་གྲོས་འཆར།
༥༩.

སྤྱོད་མི་ཅིག་གིས་

བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་བཀོད་སྒྲིགས་ལྟར་དུ་

ཁུངས་ཐོབ་སྤྱོད་ཀྱི་གྲོས་འཆར་དང་གཅིག་ཁར་

རིགས་རྒྱུན་ཐོན་

དགོས་མཁོ་དང་འཁྲིལ་བྱ་རིམ་གྱི་འཐུས་དང་

སྦྲགས་ཏེ་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་ལུ་ཕུལ་དགོ།
༦༠.

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་ བཅའ་ཡིག་ནང་གི་ཚད་གཞི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ཐོབ་སྤྱོད་གྲོས་

འཆར་དབྱེ་ཞིབ་འབད་དགོཔ་དང་ དེའི་གྲོས་ཆོད་འདི་ཡང་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་
དུས་ཡུན་ནང་འཁོད་ སྤྱོད་མི་འདི་ལུ་ ཡིག་ཐོག་བརྡ་དོན་སྤྲོད་དགོ།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༡༩

61.

The National Focal Point shall determine the conditions of access basedon the access proposal and intended use of the genetic resources asprescribed in the Rules.

62.

An access proposal is the basis for negotiation of either a Scoping
Agreement or an Access and Benefit Sharing Agreement.

63.

The Competent National Authority shall have the final authority toapprove or reject an access proposal to genetic resources based on therecommendation of National Focal Point.

64.

The National Focal Point may submit request for exemptions fromprocedural requirements or a fee waiver under this Act to the Competent
National Authority where the access to genetic resources is driven bynational priorities and programmes.

65.

The Competent National Authority shall, for the purpose of section 64
of this Act, render its decision based on the degree of benefit that may
accrue to the nation in general and a community in particular.

Prior Informed Consent
66.

The National Focal Point shall before entering into Scoping Agreementor Access and Benefit Sharing Agreement seek prior informed consent
of the providers of genetic resources or holders of associated traditional
knowledge as prescribed in the Rules.

Biodiversity Act of Bhutan 2022

20

༦༡.

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་

ཞུ་ཡིག་དང་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་གི་

དམིགས་པ་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ཐོབ་སྤྱོད་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ཚུ་
དང་འཁྲིལ་ཏེ་ གཏན་འཁེལ་བཟོ་དགོ།

བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་དེ་ཡོད་མི་

༦༢.

ཐོབ་སྤྱོད་གྲོས་འཆར་འདི་ སྔོན་དཔྱད་གན་རྒྱ་ ཡང་ན་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་

༦༣.

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱི་གྲོས་འདེབས་གུར་གཞི་བཞག་ཐོག་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་

གང་རུང་ཅིག་ མཐུན་སྒྲིག་འབད་ནི་གི་གཞི་ཨིན།

གི་ཐོབ་སྤྱོད་ཀྱི་གནང་བ་གནང་ནི་ ཡང་ན་ མ་གནང་ནིའི་མཐའ་དཔྱད་ཀྱི་དབང་ཚད་འདི་ རྒྱལ་
ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་ལུ་ཡོད།

༦༤.

རིགས་རྒྱུད་ཐོན་ཁུངས་ཀྱི་ཐོབ་སྤྱོད་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་གཙོ་རིམ་དང་ལས་རིམ་ལུ་འཁྲིལ་དགོ་ཚེ་
རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ བཀོད་དེ་ཡོད་པའི་བྱ་སྒོའི་རིམ་

པ་ཚུའི་དགོས་མཁོ་ལས་ཡངས་ཆག་ ཡང་ན་འཐུས་དགོངས་ཡངས་ཀྱི་ཞུ་བ་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་
ལྡན་དབང་འཛིན་ལུ་ཕུལ་དགོ།
༦༥.

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༦༤ པའི་དོན་ལུ་ སྤྱིར་

བཏང་རྒྱལ་ཁབ་དང་དམིགས་བསལ་གྱི་མི་སྡེ་ལུ་ཁེ་ཕན་བྱུང་ཡོད་པའི་ཚད་གུ་གཞི་གཞག་སྟེ་
གྲོས་ཐག་གཅད་དགོ།

སྔ་གོང་བརྡ་འཕྲོད་གནང་བ།
༦༦.

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་ སྔོན་དཔྱད་ཀྱི་གན་རྒྱ་ ཡང་ན་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་

བཤའི་གན་རྒྱ་མ་བཟོ་བའི་ ཧེ་མ་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་དེ་ཡོད་མི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ རིགས་
རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་སྤྲོད་མི་ ཡང་ན་ སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་འཆང་མི་ཚུའི་ སྔ་གོང་བརྡ་འཕྲོད་གནང་བ་
ལེན་དགོ།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༢༠

Relationship to Other Permits
67.

A Scoping Agreement, Access and Benefit Sharing Agreement, Material
Transfer Agreement, or Standard Material Transfer Agreement is nota substitute for other permits or clearance required for collection ofgenetic resources under the relevant laws in force.

68.

If a user requires a permit or clearance from other agencies, the National
Focal Point may assist the user to obtain such permit before execution ofa contract.

69.

The National Focal Point shall, at any stage of access, determine whether
there is a need to carry out resource sustainability assessment for accessto genetic resources.

70.

The concerned user shall bear the cost for conducting resource
sustainability assessment under section 69 of this Act.

Scoping Agreement and Access and Benefit Sharing Agreement
General Procedure
71.

A user obtaining access to genetic resources for commercial utilization
including commercial research shall enter either directly into Accessand Benefit Sharing Agreement or a Scoping Agreement followed byAccess and Benefit Sharing Agreement.

72.

The National Focal Point on behalf of the providers of genetic resources
shall, subject to approval of the access proposal by the Competent
National Authority, negotiate a Scoping Agreement or Access andBenefit Sharing Agreement with the user.

Biodiversity Act of Bhutan 2022

21ཆོག་ཐམ་གཞན་དང་འབྲེལ་བ།
༦༧.

སྔོན་དཔྱད་གན་རྒྱ་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་ རྒྱུ་ཆ་སྤོ་བཤུད་གན་རྒྱ་ ཡང་ན་
གནས་ཚད་ཅན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་སྤོ་བཤུད་གན་རྒྱ་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་ཁྱབ་དབང་ཡོད་པའི་ཁྲིམས་གཞན་

གྱི་མངའ་འོག་ལུ་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ བསྡུ་ལེན་གི་དོན་ལུ་མཁོ་བའི་ཆོག་ཐམ་གཞན་གྱི་
ཚབ་སྦེ་མི་བཏུབ།
༦༨.

གལ་སྲིད་ སྤྱོད་མི་ཅིག་ལུ་ ལས་སྡེ་གཞན་ལས་ཆོག་ཐམ་ ཡང་ན་ ཉོགས་མེད་ཀྱི་གནང་བ་

དགོ་ཚེ་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་ གན་འཛིན་མ་བཟོ་བའི་ཧེ་མ་སྤྱོད་མི་འདི་ལུ་ དེ་ལུགས་ཀྱི་ཆོག་ཐམ་ལེན་ནི་ལུ་གྲོགས་རམ་འབད་ཆོག།

༦༩.

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་ ཐོབ་སྤྱོད་ཀྱི་གོ་རིམ་གང་རུང་ལུ་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་
ཐོབ་སྤྱོད་འབད་ནི་དོན་ལུ་ཐོན་ཁུངས་ཡུན་བརྟན་གྱི་དབྱེ་ཞིབ་འབད་དགོཔ་ཡོད་མེད་གཏན་འཁེལ་
བཟོ་དགོ།

༧༠.

བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༦༩ པའི་འོག་ལུ་ ཐོན་ཁུངས་ཡུན་བརྟན་གྱི་དབྱེ་ཞིབ་འབད་བའི་
འགྲོ་སོང་འདི་ འབྲེལ་ཡོད་སྤྱོད་མི་འདི་གིས་འབག་དགོ།

སྔོན་དཔྱད་གན་རྒྱ་དང་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ།
སྤྱིར་བཏང་བྱ་རིམ།
༧༡.

སྤྱོད་མི་ཅིག་གིས་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ ཚོང་འབྲེལ་བརྩིས་ཏེ་ ཚོང་འབྲེལ་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་
དོན་ལུ་ ཐོབ་སྤྱོད་ལེན་སྐབས་ ཐད་ཀར་དུ་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་ ཡང་ན་
སྔོན་དཔྱད་གན་རྒྱ་བཟོ་བའི་ཤུལ་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་བཟོ་དགོ།

༧༢.

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱི་གནང་བ་དང་འཁྲིལ་

རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་སྤྲོད་མི་ཚུའི་ཧོངས་ལས་སྦེ་

སྤྱོད་མི་དང་ཅིག་ཁར་སྔོན་དཔྱད་གན་རྒྱ་

ཡང་ན་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་ མཐུན་སྒྲིག་འབད་དགོ།
འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༢༡

73.

The National Focal Point shall, upon completion of the negotiation,
submit the outcome to the Competent National Authority for approval.

74.

The Competent National Authority may recommend changes to a
Scoping Agreement or Access and Benefit Sharing Agreement before
its approval.

75.

If the user does not agree to the changes recommended by the Competent
National Authority under section 74 of this Act, the National Focal Point
may further negotiate with the user.

76.

The provider of genetic resources shall subject to the approval of
the negotiated terms by the Competent National Authority, execute a
Scoping Agreement or Access and Benefit Sharing Agreement with theuser in the presence of the National Focal Point.

Scoping Agreement
77.

A user may obtain a Scoping Agreement for initial exploratory phaseof research, and development with the aim of establishing commercial
research potential.

78.

A Scoping Agreement shall either be a standard contract as may beprescribed in the Rules, or a negotiated contract.

79.

The existence of a Scoping Agreement shall not bind the National Focal
Point to enter into an Access and Benefit Sharing Agreement.

80.

A Scoping Agreement shall be conditional on the payment of aprocessing fee and a commitment fee as prescribed in the Rules which
is non-refundable.

Biodiversity Act of Bhutan 2022

22

༧༣.

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་

མཐུན་སྒྲིག་འབད་ཚར་བའི་རྗེས་སུ་

༧༤.

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་ སྔོན་དཔྱད་གན་རྒྱ་ ཡང་ན་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་

༧༥.

གལ་སྲིད་ སྤྱོད་མི་འདི་གིས་བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་ དོན་ཚན་ ༧༤ པའི་འོག་ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་

འབད་ནི་གི་དོན་ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་ལུ་ཕུལ་དགོ།

གྲུབ་འབྲས་ཆ་འཇོག་

བཤའི་གན་རྒྱ་ གནང་བ་མ་གནང་མིའི་ཧེ་མ་ བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་གྲོས་འདེབས་གནང་ཆོག།

ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱི་བསྒྱུར་བཅོས་ཀྱི་གྲོས་འདེབས་གནང་མི་ལུ་ ཁས་མ་ལེན་པ་ཅིན་ རྒྱལ་
ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་སྤྱོད་མི་དང་གཅིག་ཁར་ སླར་ཡང་མཐུན་སྒྲིག་འབད་ཆོག།

༧༦.

རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་སྤྲོད་མི་ཅིག་གིས་ མཐུན་སྒྲིག་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ཁ་ཚིག་ཚུ་ རྒྱལ་ཡོངས་
ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱི་གནང་བ་དང་འཁྲིལ་

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་ངོ་འཛོམས་ཐོག་

སྔོན་དཔྱད་གན་རྒྱ་ ཡང་ན་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་བཟོ་དགོ།
སྔོན་དཔྱད་གན་རྒྱ།
༧༧.

སྤྱོད་མི་ཅིག་གིས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཞིབ་འཚོལ་འོས་འབབ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་དོན་ལུ་ ཞིབ་༧༨.

སྔོན་དཔྱད་ཀྱི་གན་རྒྱ་འདི་

༧༩.

སྔོན་དཔྱད་ཀྱི་གན་རྒྱ་ཡོདཔ་ཙམ་ཅིག་གི་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་འདི་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་

༨༠.

སྔོན་དཔྱད་གན་རྒྱ་བཟོ་ནི་འདི་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་དེ་ཡོད་མི་ ལོག་སྤྲོད་མ་དགོ་པའི་

འཚོལ་དང་གོང་འཕེལ་གྱི་འགོ་ཐོག་བརྟག་ཞིབ་ཀྱི་གོ་རིམ་དོན་ལུ་ སྔོན་དཔྱད་གན་རྒྱ་བཟོ་ཆོག།
བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་དེ་ཡོད་མི་

འཛིན་ཡང་ན་ མཐུན་སྒྲིག་འབད་ཡོད་པའི་གན་འཛིན་གང་རུང་ཅིག་དགོ།

གནས་ཚད་ཅན་གྱི་གན་

ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་བཟོ་ནི་ལུ་འཁྲིལ་དགོཔ་མེད།

བྱ་རིམ་གྱི་འཐུས་དང་ འགན་ལེན་གྱི་འཐུས་ཚུ་དང་འཁྲིལ་དགོ།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༢༢

81.

A user shall not transfer research results or accessed genetic resources
to a third party without the prior written approval of the Competent
National Authority.

82.

If a user transfers research results or accessed genetic resources to athird party for product development and commercial utilization, the third
party shall put forward an access proposal for negotiating an Access andBenefit Sharing Agreement.

83.

A user not intending to enter into Access and Benefit Sharing Agreement
shall surrender accessed genetic resources, research results, and related
information to the National Focal Point as determined in the Scoping
Agreement.

84.

The National Focal Point shall have ownership over the research results,
accessed genetic resources, and relevant information surrendered under
section 83 of this Act.

Access and Benefit Sharing Agreement
85.

Access and Benefit Sharing Agreement is based on mutually agreed
terms and include fair and equitable sharing of benefits as per theconditions set in Chapter 7 of this Act.

86.

Notwithstanding anything contained in section 77 of this Act, a user may
directly enter into an Access and Benefit Sharing Agreement without
entering into Scoping Agreement, where the National Focal Point andthe user considers it appropriate.

Biodiversity Act of Bhutan 2022

23

༨༡.

སྤྱོད་མི་ཅིག་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱི་ སྔ་གོང་གི་ཡིག་ཐོག་གནང་བ་མེད་པར་

ཞིབ་འཚོལ་གྱི་གྲུབ་འབྲས་ཚུ་ ཡང་ན་ ཐོབ་སྤྱོད་འབད་ཚར་མི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ རྩ་ཕན་གཞན་ལུ་སྤྲོད་མི་ཆོག།

༨༢.

གལ་སྲིད་སྤྱོད་མི་ཅིག་གིས་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་གྲུབ་འབྲས་ཚུ་ ཡང་ན་ ཐོབ་སྤྱོད་འབད་ཚར་མི་

རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ རྩ་ཕན་གཞན་མི་ཅིག་ལུ་ ཐོན་སྐྱེད་གོང་འཕེལ་དང་ ཚོང་འབྲེལ་
བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་དོན་ལུ་སྤྲོད་ཚེ་

རྩ་ཕན་དེ་གིས་ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་མཐུན་

སྒྲིག་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ ཐོབ་སྤྱོད་གྲོས་འཆར་བཙུགས་དགོ།
༨༣.

སྤྱོད་མི་ཅིག་གིས་

ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་བཟོ་ནི་བློ་འདོད་མེད་ཚེ་

འབད་ཚར་མི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་དང་

ཐོབ་སྤྱོད་

ཞིབ་འཚོལ་གྲུབ་འབྲས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་

བརྡ་དོན་ཚུ་ སྔོན་དཔྱད་གན་རྒྱ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་ལུ་རྩིས་སྤྲོད་དགོ།
༨༤.

བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༨༣ པའི་འོག་ལུ་ བརྩིས་སྤྲོད་དེ་ཡོད་པའི་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་གྲུབ་
འབྲས་ཚུ་དང་ ཐོབ་སྤྱོད་འབད་ཚར་མི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ དེ་ལས་ འབྲེལ་ཡོད་བརྡ་དོན་
ཚུ་གི་བདག་དབང་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་ལུ་ཡོད།

ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ།
༨༥.

ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་འདི་

ཕྱོགས་མཐུན་གྱི་སྒོ་ལས་ཁ་འཆམ་པའི་ཁ་ཚིག་

གུར་གཞི་བཞག་ཡོདཔ་ལས་ ལེའུ་ ༧ པར་འཁོད་དེ་ཡོད་མི་ཆ་རྐྱེན་ལྟར་ ཁེ་ཕན་ཚུ་འདྲ་མཉམ་
དང་སྤྱི་སྙོམས་ཐོག་ བགོ་བཤའ་སྤྲོད་དགོ།

༨༦.

བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༧༧ ལུ་མ་ལྟོས་པར་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་དང་སྤྱོད་མི་
ཅིག་གིས་ འོས་འབབ་མཐོང་ཚེ་ སྤྱོད་མི་འདི་གིས་ སྔོན་དཔྱད་གན་རྒྱ་མ་བཟོ་བར་ ཐད་ཀར་དུ་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་བཟོ་ཆོག།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༢༣

87.

An Access and Benefit sharing Agreement sets out the terms andconditions for access to and utilization of genetic resources or accessto and utilization of associated traditional knowledge for research orcommercial purposes.

88.

An Access and Benefit Sharing Agreement shall be conditional on thepayment of a processing fee and a commitment fee as prescribed in theRules which is non-refundable.
Provided that the commitment fee shall not be payable, if the payment
has been made at the scoping phase.

Certificate of Compliance89.

The Competent National Authority shall issue certificate of complianceto the user upon execution of a Scoping Agreement or Access andBenefit Sharing Agreement.

90.

A certificate of compliance serves as evidence that the genetic resources
or associated traditional knowledge have been accessed in accordancewith the provisions of this Act.

Material Transfer Agreement
91.

A Material Transfer Agreement is a contract to ensure facilitated transfer
of genetic resources.

92.

A user may, subject to the approval of the Competent National Authority,
obtain Material Transfer Agreement for any of the following purposes:(1)

specific academic research by a student without commercial intent
for the purpose of obtaining academic degree;

Biodiversity Act of Bhutan 2022

24

༨༧.

ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་གི་

རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་ཐོབ་སྤྱོད་དང་བཀོལ་

སྤྱོད་ ཡང་ན་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་གྱི་ཐོབ་སྤྱོད་དང་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་དོན་ལུ་ཞིབ་
འཚོལ་ ཡང་ན་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལུ་ཁ་ཚིག་དང་གནས་ཚིག་ཚུ་བཀོདཔ་ཨིན།

༨༨.

ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་བཟོ་ནི་འདི་

བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་དེ་ཡོད་མི་

ལོག་སྤྲོད་མ་དགོ་པའི་བྱ་རིམ་གྱི་འཐུས་དང་ འགན་ལེན་གྱི་འཐུས་ཚུ་དང་འཁྲིལ་དགོ།
ཨིན་རུང་སྔོན་དཔྱད་གོ་རིམ་སྐབས་
དགོ།འགན་ལེན་གྱི་འཐུས་སྤྲོད་ཡོད་ཚེ་

འཐུས་ལོག་སྤྲོད་མིན་

གནས་པའི་ལག་ཁྱེར།
༨༩.

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་ སྔོན་དཔྱད་ཀྱི་གན་རྒྱ་ ཡང་ན་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་

༩༠.

གནས་པའི་ལག་ཁྱེར་འདི་གི་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ ཡང་ན་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྔར་སྲོལ་

བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་བཟོ་ཚར་བའི་ཤུལ་ལུ་ སྤྱོད་མི་འདི་ལུ་གནས་པའི་ལག་ཁྱེར་སྤྲོད་དགོ།

ཤེས་ཡོན་ཚུ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དགོངས་དོན་ཚུ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ ཐོབ་སྤྱོད་འབད་ཡོད་པའི་སྒྲུབ་
བྱེད་བཏུབ།

རྒྱུ་ཆ་སྤོ་བཤུད་གན་རྒྱ།
༩༡.

རྒྱུ་ཆ་སྤོ་བཤུད་ཀྱི་གན་རྒྱ་འདི་

རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ཐོབ་སྤྱོད་འབདཝ་ད་

༩༢.

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱི་གནང་བ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ སྤྱོད་མི་ཅིག་གིས་ གཤམ་འཁོད་

འབད་དགོཔ་ངེས་བརྟན་བཟོ་ནིའི་གན་འཛིན་ཨིན།

ལྷན་ཐབས་

གནད་དོན་ཚུ་གི་དོན་ལས་ རྒྱུ་ཆ་སྤོ་བཤུད་ཀྱི་གན་རྒྱ་བཟོ་ཆོག།
(༡)སློབ་ཕྲུག་ཅིག་གིས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དམིགས་པ་མེད་པར་ སློབ་རིག་གི་གཙུག་ལག་ཤེས་
ཚད་ཀྱི་དོན་ལུ་ དམིགས་གསལ་སློབ་རིག་གི་ཞིབ་འཚོལ་འབད་མི། ཡང་ན།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༢༤

(2)

exchange of samples between national and international institutions
for research without commercial intent;(3)

sample testing for specific purposes as determined by the National
Focal Point and approved by the Competent National Authority;or(4)such other cases as may be determined by the Competent National
Authority.

93.

The National Focal Point shall determine whether a user qualifies for a
Material Transfer Agreement under section 92 of this Act.

Access to Plant Genetic Resources for Food and Agriculture
94.

Access to duly registered ex-situ collections of Plant Genetic Resources
for Food and Agriculture under Annex-1 of the International Treaty on
Plant Genetic Resources for Food and Agriculture specifically for foodand feed purposes shall be in accordance with the terms and conditionsof the Multilateral System of Access and Benefit-sharing of the Treaty.
Provided that the Competent National Authority has declared the Plant
Genetic Resources for Food and Agriculture to be in the public domain
and under the management and control of the Government.

Biodiversity Act of Bhutan 2022

25

(༢)

རྒྱལ་ཡོངས་གཙུག་སྡེ་ཚུའི་བར་ན་དང་ རྒྱལ་ཡོངས་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་གཙུག་སྡེ་ཚུའི་བར་ན་
དེ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་དོན་ལུ་ དཔེ་ཚད་བརྗེ་སོར་
འབད་མི།

(༣)དམིགས་གསལ་གནད་དོན་གྱི་དོན་ལུ་ དཔེ་ཚད་བརྟག་དཔྱད་འབད་ནིའི་དོན༌ལུ་ རྒྱལ་

ཡོངས་ཀྱི༌ངོ༌ཚབ་གཙོ༌ཅན༌གྱི༌ གྲོས་ཐག་ཆོད༌དེ་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་
གནང་བ་གྲུབ་མི།

(༤)

༩༣.

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱི་
དོན་གཞན་ཚུ།

གཏན་འཁེལ་བཟོ་ཡོད་པའི་དེ་བསྟུན་གྱི་གནད་

རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི༌ངོ༌ཚབ༌གཙོ༌ཅན༌གྱིས༌ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༩༢ པའི་འོག་ལུ་ སྤྱོད་
མི་ཅིག༌ལུ་ རྒྱུ་ཆ་སྤོ་བཤུད་ཀྱི་གན་རྒྱའི་དོན་ལུ་ ཁྱད་ཆོས་ཚུ་ཚང་ག་མི་ཚང༌ གཏན་འཁེལ་བཟོ་
དགོ།བཟའ་འཐུང་དང་སོ་ནམ་གྱི་དོན་ལུ་ སྔོ་ཤིང་གི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཐོབ་སྤྱོད།
༩༤.

རྒྱལ་སྤྱི་བཟའ་འཐུང་དང་སོ་ནམ་གྱི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཀྱི་སྔོ་ཤིང་
སྦྲགས་

༡པའི་ནང་

ཚུལ་མཐུན་ཐོ་བཀོད་གྲུབ་པའི་

ཆིངས་ཡིག་གི་ཟུར་

རང་བཞིན་ས་ཁོངས་ལས་མེན་མི་

དམིགས་གསལ་དུ་ བཟའ་འཐུང་དང་ཆག་གི་དོན་ལུ་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་བསྡུ་ལེན་ ཐོབ་སྤྱོད་འབད་དགོ་པ་ཅིན་ རྒྱལ་ཁབ་ཕྱོགས་མང་གི་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་ལམ་ལུགས་
ཆིངས་ཡིག་ནང་གི་ ཁ་ཚིག་དང་གནས་ཚིག་ཚུ་དང་འཁྲིལ་དགོ།

ཨིན་རུང་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་ བཟའ་འཐུང་དང་སོ་ནམ་གྱི་དོན་ལུ་ སྔོ་ཤིང་
རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ མི་མང་མངའ་འོག་དང་ གཞུང་གི་འཛིན་སྐྱོང་དང་དམ་འཛིན་འོག་ལུ་
ཨིན་པའི་ གསལ་སྒྲགས་འབད་འབདཝ་ཅིག་དགོ།
འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༢༥

95.

The Competent National Authority shall categorize Plant Genetic
Resources for Food and Agriculture that are in the public domain andunder the management and control of the Government.

96.

If there is a reasonable ground to believe that a sample will be used fornon-food or non-feed purposes, the National Focal Point may determine
access to such plant genetic resources subject to Access and Benefit
Sharing requirements provided in this Act.

97.

Plant genetic resources for food and agriculture that are held by a public
collection in Bhutan or outside and not explicitly declared to be in the
public domain are not covered by the Multilateral System of Accessand Benefit-sharing and shall be dealt in accordance with Access andBenefit Sharing requirements.

Standard Material Transfer Agreement
98.

A Standard Material Transfer Agreement is a standard contract toensure access to plant genetic resources for food and agriculture under
Multilateral System of Access and Benefit Sharing of the Treaty.

Sample Transfer Certificate
99.

A sample transfer certificate as provided in the Rules shall be issued by the
National Focal Point to facilitate transfer of samples of genetic material
under a Scoping Agreement, Access and Benefit Sharing Agreement orMaterial Transfer Agreement or Standard Material Transfer Agreement.

Biodiversity Act of Bhutan 2022

26

༩༥.

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་
དམ་འཛིན་འོག་ལུ་ཡོད་པའི་

མི་མང་མངའ་འོག་ལུ་དང་

བཟའ་འཐུང་དང་སོ་ནམ་གྱི་དོན་ལུ་

ཁུངས་ཚུ་ རིགས་དབྱེ་སྟེ་བཞག་དགོ།
༩༦.

གཞུང་གི་འཛིན་སྐྱོང་དང་

སྔོ་ཤིང་གྱི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་

གལ་སྲིད་ དཔེ་ཚད་ཅིག་ བཟའ་འཐུང་ ཡང་ན་ ཆག་གི་དོན་ལུ་མིན་པའི་གནད་དོན་ལུ་ལག་
ལེན་འཐབ་ནི་ཨིན་པའི་དོགས་པ་འཆར་ཚེ་

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་

སྔོ་ཤིང་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུའི་ཐོབ་སྤྱོད་ཀྱི་ཐད་

དེ་ལུགས་ཀྱི་

བཅའ་ཁྲིམས་འདི་ནང་འཁོད་དེ་ཡོད་པའི་

ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་དགོས་མཁོ་དང་འཁྲིལ་དགོཔ་སྦེ་ གཏན་འཁེལ་བཟོ་ཆོག།
༩༧.

བཟའ་འཐུང་དང་སོ་ནམ་གྱི་དོན་ལུ་ སྔོ་ཤིང་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་
གང་རུང་ལུ་ མི་མང་བསྡུ་ལེན་ནང་ཡོད་མི་ དེ་ལས་ མི་མང་མངའ་འོག་ནང་འཁོད་ གསལ་ཏོག་

ཏོ་སྦེ་གསལ་བསྒྲགས་མ་འབད་མི་ཚུ་ རྒྱལ་ཁབ་ཕྱོགས་མང་གི་ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་
ལམ་ལུགས་ཀྱི་མ་ཁྱབ་ནི་དང་
ལེན་འཐབ་དགོ།

ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་དགོས་མཁོ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ལག་

གནས་ཚད་ཅན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་སྤོ་བཤུད་ཀྱི་གན་རྒྱ།
༩༨.

གནས་ཚད་ཅན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་སྤོ་བཤུད་ཀྱི་གན་རྒྱ་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཕྱོགས་མང་གི་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་

བགོ་བཤའི་ལམ་ལུགས་ཆིངས་ཡིག་གི་འོག་ལུ་ བཟའ་འཐུང་དང་སོ་ནམ་གྱི་དོན་ལུ་ སྔོ་ཤིང་གི་
རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་ཐོབ་སྤྱོད་ངེས་བརྟན་བཟོ་ནིའི་ གནས་ཚད་ཅན་གྱི་གན་འཛིན་ཨིན།

དཔེ་ཚད་སྤོ་བཤུད་ལག་ཁྱེར།
༩༩.

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་སྔོན་དཔྱད་གན་རྒྱ་

ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་

ཡང་ན་ རྒྱུ་ཆ་སྤོ་བཤུདཀྱི་་གྱི་གན་རྒྱ་ ཡང་ན་ གནས་ཚད་ཅན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་སྤོ་བཤུད་ཀྱི་གན་རྒྱའི་

འོག་ལུ་ རིགས་རྒྱུན་གྱི་རྒྱུ་ཆའི་དཔེ་ཚད་སྤོ་བཤུད་ལྷན་ཐབས་ཀྱི་དོན་ལུ་ བཅའ་ཡིག་ནང་འཁོད་
དེ་ཡོད་པའི་ དཔེ་ཚད་སྤོ་བཤུད་ཀྱི་ལག་ཁྱེར་སྤྲོད་དགོ།
འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༢༦

100. The sample transfer certificate shall indicate the place from where thesample is collected and the destination of the sample.
CHAPTER 6
ACCESS TO TRADITIONAL KNOWLDEGE ASSOCIATED
WITH GENETIC RESOURCES
Documentation, Preservation, and Protection
101. The National Focal Point in order to ensure the continuity of the richtraditional knowledge associated with genetic resources shall, promote
its documentation, preservation, and protection.
102. The National Focal Point shall, be the central coordinating agency
for inventory, documentation and regulation of traditional knowledge
associated with genetic resources.
Provided that non-documentation of associated traditional knowledge
shall not deprive the National Focal Point, local communities, orindividuals holding the knowledge from entering into Access andBenefit Sharing Agreement.
103. The National Focal Point shall maintain a national database on traditional
knowledge for documenting the information on traditional knowledge
associated with genetic resources.
104. Any other national entity intending to inventory and document
traditional knowledge associated with genetic resources shall requireprior approval of the Competent National Authority on recommendationof the National focal Point.
Biodiversity Act of Bhutan 202227༡༠༠. དཔེ་ཚད་སྤོ་བཤུད་ཀྱི་ལག་ཁྱེར་འདི་གིས དཔེ་ཚད་འདི་ས་གནས་ག་ཏེ་ལས་བསྡུ་ལེན་འབད་ཡི་ག་དང་ དཔེ་ཚད་འདི་ ས་གནས་ག་ཏེ་ལུ་གཏངམ་ཨིན་ན་སྟོན་དགོ།
ལེའུ་ ༦ པ།སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་ཐོབ་སྤྱོད།
ཡིག་ཐོག་བཀོད་ནི་དང་ མི་ཉམས་རྒྱུན་སྐྱོང་ དེ་ལས་ ཉེན་སྲུང་།
༡༠༡.

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་

འབྱོར་ཆེ་བའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་

རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་རྒྱུན་མཐུདཔ་ཡོདཔ་སྦེ་ངེས་བརྟན་བཟོ་ཐབས་ལུ་
བཀོད་ནི་དང་མི་ཉམས་རྒྱུན་སྐྱོང་ དེ་ལས་ ཉེན་སྲུང་ཡར་དྲག་གཏང་དགོ།

དེའི་ཡིག་ཐོག་

༡༠༢. རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་འདི་ སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་

ཁུངས་ཚུ་གི་མཛོད་ཐོ་དང་ ཡིག་ཐོག་བཀོད་ནི་ དེ་ལས་ ཚད་འཛིན་གྱི་དོན་ལུ་ མཉམ་འབྲེལ་
གྱི་ལས་སྡེ་ལྟེ་བ་ཨིན།
ཨིན་རུང་

འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་

ཡིག་ཐོག་ལུ་

ཐོ་བཀོད་འབད་དེ་མེད་ཚེ་

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་དང་ ཤེས་ཡོན་འཆང་མི་ ས་གནས་ཀྱི་མི་སྡེ་ ཡང་ན་ མི་ངོམ་ཚུ་
ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་ནང་ གྲལ་གཏོགས་འབད་ནིའི་ཐོབ་དབང་མེདཔ་བཟོ་མི་
ཆོག།

༡༠༣. རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་ སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་

ཁུངས་ཚུའི་བརྡ་དོན་ ཐོ་བཀོད་འབད་ནི་དོན་ལུ་ སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་གུ་ རྒྱལ་ཡོངས་གནས་
སྡུད་གཞི་མཛོད་ཅིག་ རྒྱུན་སྐྱོང་འབད་དགོ།

༡༠༤. རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ལས་སྡེ་གཞན་གང་རུང་ཅིག་གིས་

སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བའི་རིགས་

རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་མཛོད་ཐོ་དང་ ཡིག་ཐོག་བཀོད་ནི་གི་རེ་འདོད་བསྐྱེད་ཚེ་

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་

ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱི་གྲོས་འདེབས་ཐོག་ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱི་གནང་བ་ལེན་དགོ།
འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༢༧

105. The documentation of traditional knowledge associated with genetic
resources shall be based on prior informed consent of the providers.
106. The National Focal Point shall ensure the protection of the rights oftraditional knowledge holders and promote the utilisation and benefit
sharing with the right holders.
107. Access to traditional knowledge associated with genetic resources forresearch and commercial utilization shall be regulated to promote fairand equitable sharing of benefits from its use.
Community Protocol
108. The National Focal Point shall support and promote communities todevelop community protocols on traditional knowledge associated withgenetic resources, if necessary.
Providers of Traditional Knowledge Associated with Genetic Resources
109. A community shall be the provider of traditional knowledge associatedwith genetic resources held within a community, unless an individual isrecognised as the holder of the knowledge by that community.
110. If traditional knowledge associated with genetic resources is held bymore than one community, the Competent National Authority upon
the recommendation of the National Focal Point shall have the right toengage any of the communities as the providers of traditional knowledge.

Biodiversity Act of Bhutan 2022

28

༡༠༥.

སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་

ཡིག་ཐོག་ལུ་ཐོ་བཀོད་

འབདཝ་ད་ ཤེས་ཡོན་སྤྲོད་མི་ཚུ་གི་ སྔ་གོང་བརྡ་འཕྲོད་གནང་བ་དང་འཁྲིལ་དགོ།

༡༠༦. རྒྱལ༌ཡོངས༌ཀྱི༌ངོ༌ཚབ༌གཙོ༌ཅན༌གྱིས༌ སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་འཆང་མི་ཚུ་གི་ ཐོབ་དབང་ཚུ་གི་ཉེན་

སྐྱོབ་ངེས་བརྟན་བཟོ་ནི་དང་ ཐོབ་དབང་འཆང་མི་ཚུ་དང་ཅིག་ཁར་ བཀོལ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་
བཤའ་ཡར་དྲག་གཏང་དགོ།

༡༠༧. སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ༌

ཞིབ་འཚོལ་དང་ཚོང་

འབྲེལ་གྱི་དོན་ལུ་ ཐོབ་སྤྱོད་འབད་ནི་འདི་ འདྲ་མཉམ་དང་སྤྱི་སྙོམས་ཐོག་ ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའ་
ཡར་དྲག་གཏང་ནི་དོན་ལུ་ཚད་འཛིན་འབད་དགོ།

མི་སྡེའི་བྱ་རིམ།
༡༠༨. རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་

དགོས་མཁོ་འཐོན་ཚེ་

སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བ་

ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ ཡར་དྲག་གཏང་ནི་ནང་ མི་སྡེའི་བྱ་རིམ་བཟོ་ནི་ལུ་ རྒྱབ་སྐྱོར་
འབད་དགོ།

སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་སྤྲོད་མི།
༡༠༩. མི་ངོམ་ཅིག་

སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་འཆང་མི་ཨིནམ་སྦེ་

མི་སྡེ་འདི་གིས་ངོས་ལེན་འབད་དེ་ཡོད་

ན་མ་གཏོགས་ མི་སྡེ་ཅིག་གི་ ནང་འཁོད་ལུ་ཡོད་པའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་སྤྲོད་མི་འདི་ མི་སྡེ་
ཨིནམ་སྦེ་བརྩི་དགོ།

༡༡༠. གལ་སྲིད་ སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ གཅིག་ལས་

མང་བའི་མི་སྡེ་གི་འཆང་སྟེ་ཡོད་ཚེ་ རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་
གཙོ་ཅན་གྱི་གྲོས་འདེབས་ཐོག་
གཏོགས་འབད་བཅུག་དགོ།

མི་སྡེ་གང་རུང་ཅིག་

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་སྤྲོད་མི་སྦེ་

གྲལ་
༢༨

111. If no determination is made under sections 109 and 110 of this Act, theNational Focal Point shall be deemed to be the provider of traditional
knowledge.
Access to Traditional Knowledge Associated with Genetic Resources
112. A person seeking access to traditional knowledge shall submit an accessproposal to the National Focal Point as per the format prescribed in theRules.
113. Submission of access proposal for traditional knowledge associated withgenetic resources shall comply with the procedures laid down under
sections 59 to 65 of this Act.
Access and Benefit Sharing Agreement for Traditional Knowledge
Associated with Genetic Resources
114. Access and Benefit Sharing Agreement for traditional Knowledge
associated with genetic resources shall comply with procedures laid
down under sections 71 to 76 and sections 85 to 88 of this Act.
CHAPTER 7
FAIR AND EQUITABLE SHARING OF BENEFITS
115. Fair and equitable sharing of benefits from commercial use of genetic
resources shall be the key component of a Scoping Agreement or Accessand Benefit Sharing Agreement.
116. Fair and equitable sharing of benefits from commercial use of traditional
knowledge associated with genetic resources shall be the key componentof an Access and Benefit Sharing Agreement.
Biodiversity Act of Bhutan 2022

29

༡༡༡

གལ་སྲིད་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༠༩ པ་དང་ ༡༡༠ པའི་འོག་ལུ་ གཏན་འཁེལ་བཟོ་
མ་ཚུགས་ཚེ་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་འདི་ སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་སྤྲོད་མི་སྦེ་བརྩིས་དགོ།

སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་ཐོབ་སྤྱོད།
༡༡༢. མི་ངོམ་ཅིག་གིས་ སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་ཐོབ་སྤྱོད་ལེན་ནིའི་དོན་ལུ་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་
མི་སྒྲིག་བཀོད་ལྟར་ ཐོབ་སྤྱོད་གྲོས་འཆར་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་ལུ་ཕུལ་དགོ།

༡༡༣. སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་

ཐོབ་སྤྱོད་གྲོས་འཆར་

ཕུལ་ཐངས་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༥༩ པ་ལས་ ༦༥ པ་ཚུན་འཁོད་ཡོད་པའི་བྱ་
རིམ་ཚུ་ལུ་གནས་དགོ།

རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་དང་འབྲེལ་བའི་ སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་གྱི་དོན་ལུ་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་
གན་རྒྱ།

༡༡༤. སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་གྱི་ཐོན་ཁུངས་ཀྱི་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་
བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༧༡ པ་ལས་ ༧༦ པ་ཚུན་དང་ དོན་ཚན་ ༨༥ པ་ལས་ ༨༨ པ་ཚུན་ འཁོད་དེ་ཡོད་པའི་བྱ་རིམ་ཚུ་ལུ་གནས་དགོ།
ལེའུ་ ༧ པ།འདྲ་མཉམ་དང་སྤྱི་སྙོམས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའ།
༡༡༥. རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལུ་ ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་བྱུང་བའི་ཁེ་ཕན་ཚུ་ འདྲ་མཉམ་དང་སྤྱི་སྙོམས་ཐོག་བགོ་བཤའ་འཐོབ་དགོཔ་འདི་ སྔོན་དཔྱད་གན་རྒྱ་ ཡང་ན་ ཐོབ་སྤྱོད་
དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་ཚུ་གི་ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན།

༡༡༦. སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་

ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལུ་

ལག་ལེན་འཐབ་སྟེ་བྱུང་བའི་ཁེ་ཕན་ཚུ་ འདྲ་མཉམ་དང་སྤྱི་སྙོམས་ཐོག་བགོ་བཤའ་འཐོབ་དགོཔ་
འདི་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱའི་ ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༢༩

117. The National Focal Point shall negotiate and provide oversight toensure fair and equitable sharing of benefits arising from research andcommercial utilization of genetic resources and associated traditional
knowledge.
118. For the purpose of this Act, benefit-sharing arrangement shall comprisemonetary or non-monetary benefits; or both, as may be specified in theRules.
119. Monetary benefits arising out of research and commercial utilization ofgenetic resources from the state reserved forests and ex-situ collections
shall be channeled into Bhutan Access and Benefit Sharing Fund.
120. A mutually agreed portion of monetary benefits arising from researchand commercial utilization of genetic resources from community forest
including genetic resources related to food and agriculture developedand sustained by communities shall be channelled into the Bhutan
Access and Benefit Sharing Fund.
121. A mutually agreed portion of monetary benefits arising from researchand commercial utilization of traditional knowledge associated withgenetic resources shall be channelled into the Bhutan Access and Benefit
Sharing Fund.
122. Where the National Focal Point is the provider of traditional knowledge
associated with genetic resources under section 111 of this Act, monetary
benefits arising from research and commercial utilization shall bechannelled into Bhutan Access and Benefit Sharing Fund.
Intellectual Property Rights
123. The Access and Benefit Sharing Agreement shall stipulate the legal
consequences of applying for any intellectual property rights.
Biodiversity Act of Bhutan 202230༡༡༧. རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་མཐུན་སྒྲིག་དང་ལྟ་རྟོག་འབད་དེ་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་དང་
འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་ཚུ་ཞིབ་འཚོལ་དང་ཚོང་འབྲེལ་བཀོལ་སྤྱོད་ལས་བརྟེན་པའི་
ཁེ་ཕན་ཚུ་ འདྲ་མཉམ་དང་སྤྱི་སྙོམས་ཐོག་བགོ་བཤའ་འཐོབ་དགོཔ་ངེས་བརྟན་བཟོ་དགོ།

༡༡༨. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ལུ་ ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གྲངས་སུ་ བཅའ་ཡིག་ནང་གསལ་བཀོད་འབད་
མི་ལྟར་ དངུལ་འབྲེལ་ཡང་ན་ དངུལ་འབྲེལ་མེན་པའི་ཁེ་ཕན་ཚུ་ ཡང་ན་གཉིས་ཆ་ར་ཚུད།

༡༡༩. རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ནགས་ཚལ་སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་དང་ རང་བཞིན་ས་ཁོངས་མེན་མི་ལས་བསྡུ་ལེན་
འབད་བའི་ རིགས་རྒྱུན་གྱི་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ ཞིབ་འཚོལ་དང་ཚོང་འབྲེལ་བཀོལ་སྤྱོད་ལས་བརྟེན་

པའི་དངུལ་གྱི་ཁེ་ཕན་ཚུ་ འབྲུག་གི་ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་མ་དངུལ་ནང་བཙུགས་དགོ།
༡༢༠. མི་སྡེ་ཚུ་གིས་གོང་འཕེལ་བཏང་སྟེ་ ཡུན་བརྟན་སྦེ་བཞག་མི་ བཟའ་འཐུང་དང་སོ་ནམ་དང་འབྲེལ་

བའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་བརྩིས་པའི་ གྲོང་སྡེ་ནགས་ཚལ་ནང་གི་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་
ཞིབ་འཚོལ་དང་ཚོང་འབྲེལ་བཀོལ་སྤྱོད་ལས་བརྟེན་པའི་དངུལ་གྱི་ཁེ་ཕན་ལས་ མོས་མཐུན་ཐོག་
གི་ཆ་ཤས་ཅིག་ འབྲུག་གི་ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་མ་དངུལ་ནང་བཙུགས་དགོ།

༡༢༡. སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་

ཞིབ་འཚོལ་དང་ཚོང་

འབྲེལ་བཀོལ་སྤྱོད་ལས་བརྟེན་པའི་ དངུལ་གྱི་ཁེ་ཕན་ལས་ཆ་ཤས་ཅིག་ འབྲུག་གི་ཐོབ་སྤྱོད་དང་
ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་མ་དངུལ་ནང་བཙུགས་དགོ།

༡༢༢. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༡༡ པ་ལྟར་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་འདི་ སྔར་སྲོལ་
ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་སྤྲོད་མི་ཨིན་ཚེ་

ཞིབ་འཚོལ་དང་

ཚོང་འབྲེལ་བཀོལ་སྤྱོད་ལས་བརྟེན་པའི་དངུལ་གྱི་ཁེ་ཕན་ཚུ་ འབྲུག་གི་ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་
བཤའི་མ་དངུལ་ནང་བཙུགས་དགོ།
བློ་རིག་རྒྱུ་དངོས་ཀྱི་ཐོབ་དབང་།

༡༢༣. ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་ནང་ལུ་

བློ་རིག་རྒྱུ་དངོས་ཀྱི་ཐོབ་དབང་

དོན་ལུ་ ཞུ་བ་འབདཝ་ད་ ཁྲིམས་དོན་འབྲེལ་བྱུང་ཚུ་ ཆེད་དུ་བཀོད་དགོ།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

གང་རུང་གི་
༣༠

124. Where there is no Access and Benefit Sharing Agreement, the application
for an intellectual property right shall require the negotiation of an
Access and Benefit Sharing Agreement.
125. Where no agreement is reached under section 124 of this Act, the accessto genetic resources or associated traditional knowledge shall be illegal
and fined as per section 157 of this Act.
126. A negotiation under section 124 of this Act shall be initiated immediately
after the submission of the application for the intellectual property right.
127. A negotiation shall be finalized as soon as possible but no later than thedeadline for raising objection to the grant of such right.
CHAPTER 8
BHUTAN ACCESS AND BENEFIT SHARING FUND
Bhutan Access and Benefit Sharing Fund
128. The Bhutan Access and Benefit Sharing Fund is hereby regularized intoa statutory fund.
129. The National Focal Point shall administer and manage the Bhutan
Access and Benefit Sharing Fund under the supervision of the Competent
National Authority.

Biodiversity Act of Bhutan 202231༡༢༤. ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་མེད་ཚེ་ བློ་རིག་རྒྱུ་དངོས་ལུ་ ཞུ་བ་འབད་བའི་སྐབས་
ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་གི་མཐུན་སྒྲིག་བཟོ་དགོ།

༡༢༥. གལ་སྲིད་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༢༤ པ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ གན་རྒྱའི་མཐུན་སྒྲིག་བཟོ་བ་

མེད་ཚེ་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ ཡང་ན་ དེ་འབྲེལ་གྱི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་ཐོབ་སྤྱོད་དེ་ ཁྲིམས་
འགལ་སྦེ་བརྩི་འཇོག་འབད་དགོཔ་དང་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༥༧ པ་དང་འཁྲིལ་བའི་
ཉེས་ཆད་ཕོག།

༡༢༦. བློ་རིག་རྒྱུ་དངོས་ཀྱི་ཐོབ་དབང་གི་དོན་ལུ་ ཞུ་ཡིག་ཕུལ་བའི་འདི་འཕྲོ་ལས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་
དོན་ཚན་ ༡༢༤ པ་ལྟར་དུ་ མཐུན་སྒྲིག་བཟོ་ནི་འགོ་བཙུགས་དགོ།༡༢༧ མཐུན་སྒྲིག་ ག་དེ་མགྱོགས་མགྱོགས་ མཐའ་བཅད་འབད་དགོཔ་དང་ དེ་ཡང་ དེ་བཟུམ་མའི་

ཐོབ་དབང་ གནང་ནི་ལུ་ དགག་ཆ་འབད་ནིའི་དུས་ཚོད་མ་རན་པའི་སྔ་གོང་ལས་ མཐའ་བཅད་
འབད་དགོ།

ལེའུ་ ༨ པ།འབྲུག་གི་ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་མ་དངུལ།
འབྲུག་གི་ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་མ་དངུལ།
༡༢༨. འབྲུག་གི་ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་མ་དངུལ་འདི་ ད་ལས་ཕར་ ཁྲིམས་དང་བསྟུན་པའི་
མ་དངུལ་སྦེ་ ཁྲིམས་མཐུན་བཟོཝ་ཨིན།

༡༢༩. རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱི་ལྟ་རྟོག་འོག་ལུ་ འབྲུག་གི་ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་
མ་དངུལ་གྱི་བདག་སྐྱོང་དང་འཛིན་སྐྱོང་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་འཐབ་དགོ།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༣༡Purpose of the Fund
130. The Bhutan Access and Benefit Sharing Fund shall be used towards:(1)

conservation and sustainable use of Bhutan’s biodiversity and, or
associate Traditional Knowledge; and(2)enhancement of rural livelihoods.

Contributions to the Fund131. The Bhutan Access and Benefit Sharing Fund shall be from:(1)

monetary benefits arising out of research and commercial
utilization of genetic resources from the state reserved forests, andex-situ collections;(2)monetary benefits arising from the research and commercial
utilization of genetic resources from community forest including
genetic resources related to food and agriculture developed andsustained by the communities;(3)

monetary benefits arising from the research and commercial
utilization of traditional knowledge associated with genetic
resources;(4)

processing fee and commitment fee payable at the Scoping
phase or during the execution of an Access and Benefit Sharing
Agreement;(5)

grants, donations or financial assistance from domestic or externalsources; and(6)such other sources as may be determined by the Competent
National Authority.

Biodiversity Act of Bhutan 202232མ་དངུལ་གྱི་དགོས་དོན།
༡༣༠. འབྲུག་གི་ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་མ་དངུལ་འདི་ གཤམ་འཁོད་དོན་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་
དགོ།

(༡)

(༢)

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ཉམས་སྲུང་དང་ཡུན་བརྟན་ཐོག་ལུ་སྤྱོད་ནི་དང་།
གྲོང་གསེབ་ཀྱི་འཚོ་བའི་མཐུན་རྐྱེན་ཚུ་རྒྱ་སྐྱེད་གཏང་ནི།

མ་དངུལ་ལུ་ཕན་གྲོགས།

༡༣༡. འབྲུག་གི་ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་མ་དངུལ་གྱི་འབྱུང་ཁུངས་དེ་ཡང་།
(༡)

(༢)

རྒྱལ་ཁམས་ཀྱི་ནགས་ཚལ་སྲུང་སྐྱོབ་ས་ཁོངས་དང་

རང་བཞིན་ས་ཁོངས་མེན་མི་ལས་

བསྡུ་ལེན་འབད་མི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་ ཞིབ་འཚོལ་དང་ཚོང་འབྲེལ་བཀོལ་སྤྱོད་
ལས་བརྟེན་པའི་དངུལ་གྱི་ཁེ་ཕན་ཚུ་དང།

མི་སྡེ་ཚུ་གིས་གོང་འཕེལ་བཏང་སྟེ་ཡུན་བརྟན་སྦེ་བཞག་མི་ བཟའ་འཐུང་དང་སོ་ནམ་དང་
འབྲེལ་བའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་བརྩིས་པའི་

གྲོང་སྡེ་ནགས་ཚལ་ནང་གི་རིགས་

རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་ ཞིབ་འཚོལ་དང་ཚོང་འབྲེལ་བཀོལ་སྤྱོད་ལས་བརྟེན་པའི་དངུལ་གྱི་
ཁེ་ཕན་ཚུ།
(༣)སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་

(༤)སྔོན་དཔྱད་གོ་རིམ་སྐབས་

(༥)
(༦)

དང་ཚོང་འབྲེལ་བཀོལ་སྤྱོད་ལས་བརྟེན་པའི་དངུལ་གྱི་ཁེ་ཕན་ཚུ།
ཡང༌ན༌ཞིབ་འཚོལ་

ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་བཟོ་བའི་

སྐབས༌ སྤྲོད་དགོ་མི་བྱ་རིམ་གྱི་འཐུས་དང་འགན་ལེན་གྱི་འཐུས༌ཚུ།

གྲོགས་རམ་དང་ ཞལ་འདེབས་ ཡང་ན་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ ཡང་ན་ ཕྱི་རྒྱལ་ལས་
འབྱུང་བའི་མ་དངུལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚུ།

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་ གཏན་འཁེལ་བཟོ་ཡོད་པའི་དེ་བཟུམ་མའི་འབྱུང་
ཁུངས་གཞན་ཚུ།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༣༢

Accounts and Audit132. Bhutan Access and Benefit Sharing Fund shall be auditable as perexisting laws.
CHAPTER 9
REGISTRY, RECORDS, AND DISPOSAL
Registry133. As per the sections 17 (2) and 17 (3) of this Act, National Focal Point
shall archive genetic and biological resources information and national
biodiversity database.
134. The National Focal Point shall maintain a registry containing details
on access and utilization of genetic resources and associated traditional
knowledge as specified in the Rules.
Records
135. A user of genetic resources or associated traditional knowledge shallmaintain records of genetic resources or associated traditional knowledge
accessed as specified in the Rules.
136. A copy of the records under section 135 of this Act shall be furnished to
the National Focal Point within such period as specified in the Rules.
137. A person or an agency discovering a species new to the country or new
to science shall register and deposit the voucher type specimens at thenational repositories of the National Focal Point.
Biodiversity Act of Bhutan 2022

33རྩིས་ཁྲ་དང་རྩིས་ཞིབ།
༡༣༢. འབྲུག་གི་ཐོབ་སྤྱོད་དང་ ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་མ་དངུལ་གྱི་རྩིས་ཞིབ་འདི་ ད་ཡོད་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་
ལྟར་འབད་དགོ།

ལེའུ་ ༩ པ།ཐོ་དེབ་དང་ འཛིན་ཐོ་ དེ་ལས་ མཇུག་བསྒྲིལ།
ཐོ་དེབ།
༡༣༣. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༧(༢) པ་དང་ ༡༧(༣) པ་དང་འཁྲིལ་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་
གཙོ་ཅན་གྱིས་

རིགས་རྒྱུན་དང་

སྐྱེ་ལྡན་ཐོན་ཁུངས་ཀྱི་བརྡ་དོན་དང་

རིགས་སྣའི་ གནས་སྡུད་གཞི་མཛོད་ཚུ་ བསྡུ་གསོག་འབད་དགོ།

རྒྱལ་ཡོངས་སྐྱེ་ལྡན་

༡༣༤. རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་ བཅའ་ཡིག་ནང་ལུ་གསལ་བཀོད་འབད་མི་ལྟར་ རིགས་རྒྱུན་
ཐོན་ཁུངས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་ཚུ་གི་

ཐོབ་སྤྱོད་དང་བཀོལ་སྤྱོད་འབད་

ཐངས་ཀྱི་སྐོར་ལས་ ཁ་གསལ་ཡོད་མི་ཐོ་དེབ་ཅིག་རྒྱུན་སྐྱོང་འཐབ་དགོ།
འཛིན་ཐོ།

༡༣༥. རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་

ཡང་ན་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་སྤྱོད་མི་ཅིག་གིས་

བཅའ་ཡིག་ནང་གསལ་བཀོད་འབད་མི་ལྟར་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཡང་ན་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་
ཐོབ་སྤྱོད་འབད་ཚར་མི་ཚུའི་ འཛིན་ཐོ་ཚུ་རྒྱུན་སྐྱོང་འཐབ་དགོ།

༡༣༦. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༣༥ པའི་འོག་གི་ འཛིན་ཐོ་གི་འདྲ་ཅིག་ བཅའ་ཡིག་ནང་
གསལ་བཀོད་འབད་བའི་དུས་ཡུན་ནང་འཁོད་ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་ལུ་སྤྲོད་དགོ།

༡༣༧. རྒྱལ་ཁབ་ ཡང་ན་ ཚན་རིག་གི་ནང་

རིགས་སྣ་གསར་འཐོབ་ཀྱི་མི་ངོམ་ ཡང་ན་ ལས་སྡེ་

ཅིག་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱི་ རྒྱལ་ཡོངས་བཅོལ་འཇོག་ལུ་ གནས་དེབ་དཔེ་ཚད་ཚུ་ ཐོ་བཀོད་འབད་དེ་རྩིས་སྤྲོད་དགོ།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༣༣

138. A person or an agency releasing a new crop variety or de-notification of
the variety shall register and deposit the samples to the National Focal
Point.
139. A person or an agency collecting germplasms and genetic materials ofgenetic resources shall deposit a sample to the national focal point.
Disposal of a Genetic Resources140. If a user of genetic resources intends to dispose genetic resources which
are accessed under this Act, the user shall unless otherwise agreed,
return the accessed genetic resources to the National Focal Point.
141. Pursuant to section 140 of this Act, a user shall, if so requires, forthwith
furnish evidence of the appropriate disposal of the genetic resource to
the National Focal Point.
Chapter 10
MONITORING AND ENFORCEMENT
Enforcement Officers
142. The National Focal Point after the approval from the Competent National
Authority shall designate relevant officials as enforcement officers forthe purpose of this Act.
143. The Competent National Authority may coordinate with other relevant
agencies of the Government to support the National Focal Point in theenforcement of this Act.
Biodiversity Act of Bhutan 2022

34༡༣༨. ལོ་ཐོག་གི་རིགས་གསར་བཏོན་ ཡང་ན་ ཆ་མེད་ཀྱི་བརྡ་སྐུལ་བྱིན་མི་ མི་ངོམ་ ཡང་ན་ ལས་སྡེ་
ཅིག་གིས་རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་ལུ་ འདི་གི་དཔེ་ཚད་ཚུ་ ཐོ་བཀོད་འབད་དེ་རྩིས་སྤྲོད་དགོ།

༡༣༩. རིགས་སྣ་ཚོགས་དང་

རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་ཚུ་ བསྡུ་གསོག་འབད་མི་ མི་ངོམ་

ཡང་ན་ ལས་སྡེ་ཅིག་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་གཙོ་ཅན་ངོ་ཚབ་ལུ་ དཔེ་ཚད་རྩིས་སྤྲོད་དགོ།

རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་མཇུག་བསྒྲིལ་གཏང་ཐངས།
༡༤༠. གལ་སྲིད་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་སྤྱོད་མི་ཅིག་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདི་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ཐོབ་སྤྱོད་

འབད་ཚར་མི་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ མཇུག་བསྒྲིལ་གཏང་ནི་བློ་འདོད་ཡོད་ཚེ་ སྤྱོད་མི་འདི་
གིས་ སོ་སོ་སྦེ་ཁ་བཟེད་ཡོད་ན་མ་གཏོགས་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཐོབ་སྤྱོད་འབད་ཚར་མི་ཚུ་
རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་ལུ་ལོག་སྤྲོད་དགོ།

༡༤༡. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༤༠ པ་དང་འཁྲིལ་ གལ་སྲིད་རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་

གྱིས་དགོས་ཚེ་ སྤྱོད་མི་ཅིག་གིས་དེ་འཕྲོ་ལས་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་མཇུག་བསྒྲིལ་གཏང་བའི་
སྒྲུབ་བྱེད་བཏོན་དགོ།

ལེའུ་ ༡༠ པ།བསྟར་སྤྱོད་འགོ་དཔོན།

ལྟ་རྟོག་དང་བསྟར་སྤྱོད།

༡༤༢. རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་གནང་བ་གྲོལ་ཐོག་

བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ལུ་ འབྲེལ་ཡོད་འགོ་དཔོན་ཚུ་ བསྟར་སྤྱོད་འགོ་དཔོན་སྦེ་བསྐོ་བཞག་
འབད་དགོ།

༡༤༣. རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་
བསྟར་སྤྱོད་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་
རྒྱབ་སྐྱོར་ཚུ་ལེན་ཆོག།

རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་

བཅའ་ཁྲིམས་

འབྲེལ་ཡོད་གཞུང་གི་ལས་སྡེ་གཞན་དང་མཉམ་འབྲེལ་འབད་དེ་

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༣༤

Confidentiality
144. An enforcement officer under this Act shall protect all informationconsidered confidential.
145. Access to national database on traditional knowledge shall be restricted
to prevent any unauthorized person from having access to traditional
knowledge information considered confidential by the right holders.
146. Notwithstanding anything contained under Section 145 of this Act, theNational Focal Point may periodically publish information from thenational database on traditional knowledge with the objective to benefit
the traditional knowledge holders.
Monitoring and Tracking
147. The Competent National Authority shall, on the recommendation of
the National Focal Point, designate checkpoints for the purpose ofmonitoring and tracking access and utilization of genetic resource orassociated traditional knowledge.
148. The National Focal Point shall cooperate with member states to ensurecompliance with respective legislation of member countries relating toaccess to genetic resources or associated traditional knowledge.
Power of Investigation
149. An enforcement officer shall have all the powers necessary to carry out
an investigation under this Act.
Biodiversity Act of Bhutan 2022

35གསང་བའི་གནས་ལུགས།
༡༤༤. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་གི་ བསྟར་སྤྱོད་འགོ་དཔོན་ཅིག་གིས་ གསང་བའི་གྲངས་སུ་བརྩི་འཇོག་
འབད་བའི་གནས་ཚུལ་ག་ར་ ཉེན་སྐྱོབ་འབད་དགོ།

༡༤༥. ཐོབ་དབང་འཆང་མི་ཚུ་གིས་ གསང་བའི་གྲངས་སུ་བརྩི་འཇོག་འབད་བའི་ སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་
གྱི་བརྡ་དོན་ཚུ་ གནང་བ་མེད་པའི་མི་ངོམ་གང་རུང་ལུ་ ཐོབ་སྤྱོད་བཀག་ཐབས་ཀྱི་དོན་ལུ་ རྒྱལ་
ཡོངས་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་གྱི་གནས་སྡུད་གཞི་མཛོད་ལུ་ ཐོབ་སྤྱོད་བཀག་དམ་འབད་དགོ།

༡༤༦. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༤༥ པ་ལུ་མ་ལྟོས་པར་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་
སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་འཆང་མི་ཚུ་གི་ཁེ་ཕན་ལུ་དམིགས་ཏེ་

རྒྱལ་ཡོངས་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་

གནས་སྡུད་གཞི་མཛོད་ནང་ལས་ དུས་དང་དུས་སུ་ གནས་ཚུལ་དཔར་བསྐྲུན་འབད་ཆོག།
ལྟ་རྟོག་དང་ཤུལ་འཚོལ།

༡༤༧. རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱི་ གྲོས་འདེབས་དང་
འཁྲིལ་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ ཡང་ན་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་ཚུའི་ཐོབ་སྤྱོད་
དང་བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་ ལྟ་རྟོག་དང་ཤུ ལ་འཚོལ་གྱི་དོན་ལུ་ ས་མཚམས་སྒོ་ར་ངོས་འཛིན་འབད་དགོ།

༡༤༨. རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཁ་ལས་ཐོབ་སྤྱོད་འབད་དེ་ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་
ནང་བཀོལ་སྤྱོད་འབད་མི་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་དང་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་
ཚུ་རྒྱལ་ཁབ་དེ་ཁའི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ཐོབ་སྤྱོད་འབད་འབདཝ་ཨིནམ་ངེས་བརྟན་

བཟོ་དགོ།

ཞིབ་དཔྱད་ཀྱི་དབང་ཚད།
༡༤༩. བསྟར་སྤྱོད་འགོ་དཔོན་ཅིག་ལུ་

མཁོ་བའི་ དབང་ཚད་ཧྲིལ་པོ་ཡོད།

བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ཞིབ་དཔྱད་འབད་ནི་ནང་ངེས་པར་

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༣༥

150. An enforcement officer may summon person who appears to beacquainted with the facts of the case for the purposes of interrogation,
testimony, witnessing, presentation of documents, books, and records
and objects necessary.
151. The National Focal Point may seek the assistance of any law enforcement
agency in exercising its powers under this Act.
Access to Digital Data
152. An enforcement officer with a search warrant may at any time haveaccess to digital data and for such purpose shall be provided with thenecessary password, code, software, or hardware and any other means
required for comprehension of the digital data.
Power to Stop, Search and Seize Conveyances153. If an enforcement officer has reasonable cause to suspect that a
conveyance is carrying any genetic resource, equipment, record,
document, or other article in respect of which an offence under this Act
is being or has been committed, such officer may stop and examine theconveyance at the designated check post and point of entry and exit.
154. Subject to section 152 of this Act, if an enforcement officer has reasonablegrounds to believe that such conveyance is or has been used for thecommission of such offence, seize such conveyance and any genetic
resource, equipment, record, or other article found in the conveyancethat is reasonably believed to furnish evidence of the commission ofsuch offence.
Biodiversity Act of Bhutan 202236༡༥༠. བསྟར་སྤྱོད་འགོ་དཔོན་གྱིས་

མི་ཅིག་ལུ་རྩོད་གཞི་གི་སྐོར་ལས་རྒྱུས་ཆ་ཡོདཔ་བཟུམ་མཐོང་ཚེ་

དྲི་དཔྱད་དང་ བདེན་ཁུངས་ དཔང་པོ་འབད་ནི་ དེ་ལས་ ཡིག་ཆ་དང་ ཀི་དེབ་ འཛིན་ཐོ་དང་
དངོས་པོ་ཚུ་གིས་གསལ་ཞུ་འབད་ནིའི་དོན་ལུ་ འབོད་བཀུག་འབད་ཆོག།

༡༥༡. རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་

ཁྲིམས་བསྟར་སྤྱོད་འབད་མི་ལས་སྡེ་གང་རུང་ཅིག་

བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་གི་དབང་ཚད་ཚུ་སྤྱོད་ནི་ལུ་གྲོགས་རམ་ལེན་ཆོག།

ལས་ཨང་གནས་ཅན་གྱི་ཡིག་ཆའི་ཐོབ་སྤྱོད།
༡༥༢. ཁྲིམས་འདུན་ལས་བཙན་འཚོལ་བཀའ་འཕྲིན་ཡོད་པའི་

བསྟར་སྤྱོད་འགོ་དཔོན་ལུ་

ནམ་རང་

འབད་རུང་ཨང་གནས་ཅན་གྱི་ཡིག་ཆ་ལུ་ ཐོབ་སྤྱོད་འབད་ཆོགཔ་དང་ དེའི་དོན་ལུ་གསང་ཚིག་

དང་གསང་ཡིག་ གློག་རིག་མཉེན་ཆས་ ཡང་ན་ སྲ་ཆས་དང་ ཨང་གནས་ཅན་གྱི་ཡིག་ཆ་གོ་
རྟོགས་ནང་ མཁོ་བའི་ཐབས་ལམ་གཞན་ཚུ་སྤྲོད་དགོ།

སྐྱེལ་འདྲེན་བཀག་ནི་ བཙན་འཚོལ་དང་བཙན་ལེན་འབད་ནིའི་དབང་ཚད།
༡༥༣. གལ་སྲིད་

བསྟར་སྤྱོད་འགོ་དཔོན་ལུ་

གནོད་འགེལ་འཐབ་པའི་བསྒང་ཡོད་པའམ་

སྐྱེལ་འདྲེན་ཅིག་ནང་

བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་

འཐབ་ཚར་བའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་

ལཱ་ཆས་

འཛིན་ཐོ་ ཡིག་ཆ་ ཡང་ན་ ཅ་ཆས་གཞན་སྐྱེལ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་དོགས་པ་འཆར་ཚེ་ དེ་བཟུམ་མའི་འགོ་དཔོན་གྱིས་ ངོས་འཛིན་གྲུབ་པའི་ ཞིབ་དཔྱད་སྒོ་ར་དང་ ཐོན་འཛུལ་ས་སྒོ་ནང་ལུ་ སྐྱེལ་འདྲེན་བཀག་སྟེ་བརྟག་དཔྱད་འབད་ཆོག།

༡༥༤. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༥༢ པ་ལྟར་ བསྟར་སྤྱོད་འགོ་དཔོན་ཅིག་གིས་བརྟག་དཔྱད་

འབདཝ་ད་ སྐྱེལ་འདྲེན་འདི་ གནོད་འགེལ་འཐབ་ནིའི་དོན་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་པའི་བསྒང་ ཡང་ན་ འཐབ་ཚར་བའི་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པའི་སྣང་བ་འཆར་ཚེ་ སྐྱེལ་འདྲེན་དང་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་
ཚུ་དང་ ལཱ་ཆས་ འཛིན་ཐོ་དང་ གནོད་འགེལ་འཐབ་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་བཏུབ་པའི་ གཞན་རྒྱུ་ཆས་
བཙན་ལེན་འབད་ཆོག།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༣༦

Power to enter, search, and seize
155. Where an enforcement officer has reasonable grounds to believe that a
premise is being used for commission of an offence under this Act, theOfficer may apply to a Court of competent jurisdiction for a warrant
authorizing the enforcement officer to enter and search such premises.
156. A warrant issued under section 155 of this Act may authorize an
enforcement officer to:(1)

search the premises and seize or remove from the premises
any genetic resource, equipment, record, or other article that isreasonably believed to furnish evidence of the commission of an
offence;(2)take any genetic resource or relevant articles found in the premises
for the purposes of ascertaining, by testing, or otherwise, whether
the offence has been committed; and(3)make audio visual recording, make copies of or take extracts fromany book, other article found in the premises.
CHAPTER 11
OFFENCES AND PENALTIESIllegal Access to Genetic Resources or Associated Traditional Knowledge
157. A person who accesses or utilises genetic resources or associatedtraditional knowledge without executing a scoping agreement, accessand benefit sharing agreement, material transfer agreement or standard
material transfer agreement in accordance with the provisions of thisBiodiversity Act of Bhutan 2022

37འཛུལ་བ་དང་ བཙན་འཚོལ་ དེ་ལས་ བཙན་ལེན་གྱི་དབང་ཚད།
༡༥༥. གལ་སྲིད་ བསྟར་སྤྱོད་འགོ་དཔོན་ཅིག་གིས་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་གི་ གནོད་འགེལ་ཅིག་
ས་གནས་ཅིག་ནང་

འཐབ་ནི་ཨིན་པའི་

རྒྱུ་མཚན་ཅན་ལུ་ཡིད་ཆེས་འདྲོངས་པ་ཅིན་

འགོ་དཔོན་འདི་གིས་ ཁྲིམས་འདུན་ལས་ ས་གནས་འདི་ནང་འཛུལ་ཏེ་ བཙན་འཚོལ་འབད་ཆོག་
པའི་ བཀའ་འཕྲིན་གྱི་ཞུ་བ་ཕུལ་ཆོག།

༡༥༦. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༥༥ པའི་འོག་ལུ་

བསྟར་སྤྱོད་འགོ་དཔོན་ལུ་ དབང་ཚད་སྤྲོད་ཆོགཔ་དེ་ཡང།

(༡)གནང་ཡོད་པའི་བཀའ་འཕྲིན་འདི་གིས་

ས་གནས་འདི་ནང་ བཙན་འཚོལ་དང་ གནོད་འགེལ་འཐབ་པའི་

རྒྱུ་མཚན་ཅན་ལུ་

ཡིད་ཆེས་འདྲོངས་ཚུགས་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ འཕྲུལ་ཆས་ ཡིག་ཐོ་
ཡང་ན་ གཞན་ཅ་ཆས་གང་རུང་ བཙན་ལེན་འབད་ནི་ ཡང་ན་ བཏོན་གཏང་ནི་དང་།

(༢)གནོད་འགེལ་འཐབ་ཡོད་མེད་

བརྟག་ཞིབ་ཀྱི་ཐོག་ལས་

ངེས་བརྟན་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་

ས་གནས་འདི་ནང་ལས་འཐོབ་པའི་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ ཡང་ན་ འབྲེལ་ཡོད་ཅ་
ཆས་གང་རུང་ འབག་ནི།

(༣)རྒྱང་བསྒྲགས་བཟོ་ནི་

དཔེ་དེབ་གི་འདྲ་བཤུས་རྐྱབ་ནི་

ཡང་ན་དཔེ་དེབ་ནང་ལས་

དཔེ་འདྲེན་བཏོན་ནི་དང་ ས་གནས་ ནང་ལས་ཐོབ་པའི་ ཅ་ཆས་ཚུ་འབག་ནི།
ལེའུ་ ༡༡ པ།གནོད་འགེལ་དང་ཉེས་བྱ།
རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ ཡང་ན་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་གྱི་ ཁྲིམས་འགལ་ཐོབ་སྤྱོད།
༡༥༧.

མི་ངོམ་ཅིག་གིས་

བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དགོངས་དོན་ཚུ་དང་འཁྲིལ་ཏེ་

སྔོན་དཔྱད་ཀྱི་གན་རྒྱ་

ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་ རྒྱུ་དངོས་སྤོ་བཤུད་ཀྱི་གན་རྒྱ་ ཡང་ན་ ཚད་ལྡན་རྒྱུ་

དངོས་སྤོ་བཤུད་ཀྱི་གན་རྒྱ་མ་བཟོ་བར་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ ཡང་ན་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་
༣༧འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

Act shall be liable for payment of fines and compensations as prescribedin the Rules, which shall be determined according to particular facts andcircumstances.
158. Except as may be permitted under customary practice, a person who
knowingly provides access to traditional knowledge associated withgenetic resources to a person in contravention to the provisions of thisAct shall be liable for payment of fine as prescribed in the Rules, whichshall be determined according to particular facts and circumstances.
Unauthorized Transfer of Research Results
159. A user who transfers research results or accessed genetic resources toa third party for product development and commercial utilization incontravention to section 81 of this Act shall be liable for payment of fineand compensation as prescribed in the Rules, which shall be determinedaccording to particular facts and circumstances.
160. Notwithstanding to sections 81 and 159 of this Act, research results andaccessed genetic resources for academic research within the country andpublication purposes shall be permitted.
Non deposition of sample and specimen of biological resources161. Any person or an agency failing to deposit sample and specimen of
biological and genetic resources as per sections 137, 138, and 139 of
this Act shall be liable for payment of fine as prescribed in the Rules.

Biodiversity Act of Bhutan 2022

38སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་ ཐོབ་སྤྱོད་ ཡང་ན་ བཀོལ་སྤྱོད་འབད་ཚེ་ མི་ངོམ་དེ་ལུ་ དམིགས་བསལ་
གྱི་གནད་ཁུངས་ཚུ་དང་གནས་སྟངས་དང་བསྟུན་
དང་རྒུད་འཐུས་ཚུ་སྨིན་དགོ།

བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ཉེས་ཆད་

༡༥༨. སྔར་སྲོལ་ལམ་ལུགས་དང་འཁྲིལ་ཏེ་ཆོག་ན་མ་གཏོགས་

མི་ཅིག་གིས་

བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་

དགོངས་དོན་ཚུ་དང་མ་འཁྲིལ་བར་ ཤེས་བཞིན་དུ་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་དང་ འབྲེལ་བ་ཡོད་
པའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་ཚུ་གི་ ཐོབ་སྤྱོད་ཀྱི་གོ་སྐབས་སྤྲོད་ཚེ་ དམིགས་བསལ་གྱི་གནད་ཁུངས་
ཚུ་དང་གནས་སྟངས་དང་བསྟུན་ བཅའ་ཡིག་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་ ཉེས་ཆད་སྨིན་དགོ།

གནང་བ་མེད་པའི་ཞིབ་འཚོལ་གྲུབ་འབྲས་ཚུ་སྤོ་བཤུད།
༡༥༩. སྤྱོད་མི་ཅིག་གིས་ཞིབ་འཚོལ་གྱི་གྲུབ་འབྲས་ཚུ་ ཡང་ན་ ཐོབ་སྤྱོད་འབད་ཚར་མི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་

ཁུངས་ཚུ་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༨༡ པ་ལས་འགལ་ཏེ་ རྩ་ཕན་གཞན་མི་ཅིག་ལུ་
ཐོན་སྐྱེད་གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་དང་ ཚོང་འབྲེལ་བཀོལ་སྤྱོད་དོན་ལུ་སྤོ་བཤུད་འབད་ཚེ་ དམིགས་
བསལ་གྱི་གནད་ཁུངས་ཚུ་དང་གནས་སྟངས་དང་བསྟུན་
ཉེས་ཆད་སྨིན་དགོ།

བཅའ་ཡིག་

ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་པའི་

༡༦༠. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༨༡ པ་དང་ ༡༥༩ པ་ལུ་མ་ལྟོས་པར་ ཞིབ་འཚོལ་གྱི་གྲུབ་འབྲས་དང་ རྒྱལ་ཁབ་ནང་འཁོད་ སློབ་རིག་གི་དོན་ལུ་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ ཐོབ་སྤྱོད་དང་
པར་སྐྲུན་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ གནང་བ་བྱིན་དགོ།

སྐྱེ་ལྡན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་གི་ དཔེ་དང་ དཔེ་ཚད་ མ་སྤྲོད་མི།
༡༦༡. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༣༧ པ་དང་ ༡༣༨ པ་ དེ་ལས་ ༡༣༩ པ་དང་འཁྲིལ་ སྐྱེ་

ལྡན་དང་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཀྱི་དཔེ་དང་ དཔེ་ཚད་མ་སྤྲོད་པའི་ མི་ངོམ་ ཡང་ན་ ལས་སྡེ་
གང་རུང་ཅིག་ལུ་

བཅའ་ཡིག་དང་སྒྲིག་གཞི་ནང་ཆེད་དུ་བཀོད་མི་དང་འཁྲིལ་ ཉེས་ཆད་ཕོག།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༣༨

162. Pursuant to above section 161 of this Act, the sample and specimen of
biological and genetic resources concerned may be surrendered to the
National Focal Point.
CHAPTER 12
MISCELLANEOUS
Foreign Direct Investment
163. Activities under this Act eligible for foreign direct investment shall be
dealt in accordance with the foreign direct investment laws and otherrelevant laws in force in Bhutan.
Protection from Liability
164. A person performing a duty under the provisions of this Act shall not beliable for anything done or omitted in good faith and in the due courseof duty.
Provided that, such immunity shall not cover corrupt acts committed by
the person in connection with the discharge of the official duties.
Power to Make Rules
165. The Competent National Authority shall frame Rules, consistent withthe provision of this Act within 6 months from the date of coming into
force.
Amendment
166. The amendment of this Act by way of addition, variation or repeal may
be effected only by Parliament.
Biodiversity Act of Bhutan 202239༡༦༢. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༡༦༡ པའི་འོག་གི་ འབྲེལ་ཡོད་སྐྱེ་ལྡན་དང་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་
ཁུངས་ཀྱི་དཔེ་དང་ དཔེ་ཚད་ཚུ་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་ལུ་ རྩིས་སྤྲོད་ནི།
ལེའུ་ ༡༢ པ།ཕྱིའི་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས།

སྣ་ཚོགས།

༡༦༣. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་འོག་ལུ་ ཕྱིའི་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ལས་སྣ་ཚུ་གི་
སྐོར་ལས་

ཕྱིའི་མ་རྩ་གཞི་བཙུགས་ཀྱི་ཁྲིམས་ཚུ་དང་ གཞན་འབྲེལ་བ་ཡོད་མི་ཁྲིམས་ཚུ་དང་

འཁྲིལ་ཏེ་ འབྲེལ་བ་འཐབ་དགོ།
འགན་ཁྲི་ལས་ཉེན་སྐྱོབ།

༡༦༤. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དགོངས་དོན་དང་འཁྲིལ་ཏེ དྲང་སེམས་ཀྱི་སྒོ་ལས་ འགན་ཁུར་བསྟར་སྤྱོད་
འབད་མི་ཅིག་གིས་ འགན་ཁུར་བསྟར་སྤྱོད་འབད་བའི་སྐབས་འབད་ཚར་མི་ ཡང་ན་ འབད་མ་
ཚུགས་མི་ལུ་བརྟེན་པའི་ འགན་འཁྲི་མི་ཕོག།

ཨིན་རུང་ དེ་ནང་འཁོད་པའི་ཉེན་སྐྱོབ་འདི་གི་ མི་ངོམ་ཚུ་གིས་ རང་སོའི་འགན་ཁུར་སྒྲུབ་ནི་དང་
འབྲེལ་ཏེ་ ངན་ལྷད་ཀྱི་བྱ་བ་སྒྲིག་མི་ཚུ་ལུ་མི་འགབ།
བཅའ་ཡིག་བརྩམས་ནིའི་དབང་ཚད།
༡༦༥.

རྒྱལ་ཡོངས་ཚད་ལྡན་དབང་འཛིན་གྱིས་

བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དགོངས་དོན་ལས་མ་འགལ་བར་

བཅའ་ཡིག་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་བསྟར་སྤྱོད་འབད་བའི་ཉིནམ་ལས་ ཟླ་ངོ་དྲུག་གི་ནང་འཁོད་བཟོ་
དགོ།འཕྲི་སྣོན།

༡༦༦. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དགོངས་དོན་ཚུ་ལུ་ ཁ་སྐོང་ཁྱད་པར་ ཡང་ན་ ཆ་མེད་བཅས་ཀྱི་སྒོ་ལས་
འཕྲི་སྣོན་འབད་ནིའི་དབང་ཚད་འདི་ སྤྱི་ཚོགས་ཉག་ཅིག་ལུ་ཡོད།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༣༩

Authoritative Text
167. In any instance of a difference in meaning between the Dzongkha andthe English texts of this Act, Dzongkha text shall be regarded as theauthoritative.
Definitions
168. For the purpose of this Act, the following definitions apply:(1)“Access and benefit sharing agreement” means a contract between
the user and providers of genetic resources or associated traditional
knowledge or both consisting of prior informed consent andMutually Agreed Terms;(2)“Animal Genetic Resources” means all species, breeds, and strainsthat are of economic, scientific, and cultural interest, now and in
the future.

(3)“Access to genetic resources” means access to and utilization ofgenetic resources from Bhutan irrespective of whether they arefound in-situ or ex-situ for the purpose of conducting research ordevelopment on genetic or biochemical composition of genetic
resources including through the application of biotechnology;(4)“Access proposal” means an application seeking access to genetic
resources or associated Traditional Knowledge or both;(5)“Access to traditional knowledge” means access to and utilizationof traditional knowledge associated with biological resources forthe purpose of conducting any research and commercial utilization;

Biodiversity Act of Bhutan 202240ཚིག་དོན་གྱི་དབང་ཚད།

༡༦༧. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་རྫོང་ཁ་དང་དབྱིན་སྐད་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་ གོ་དོན་མ་འདྲ་བའི་གནད་རེ་འཐོན་ཚེ་ རྫོང་ཁ་གི་གོ་དོན་ལུ་ ཆ་གནས་བཟུང་དགོ།

ངེས་ཚིག

༡༦༨. བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ལུ་ གཤམ་འཁོད་ཀྱི་ངེས་ཚིག་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི།
(༡)“ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་གན་རྒྱ་” ཟེར་མི་འདི་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཡང་ན་
འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་ ཡང་ན་ གཉིས་ཆ་ར་སྤྱོད་མི་དང་སྤྲོད་མི་བར་ན་

སྔ་གོང་བརྡ་འཕྲོད་གནང་བ་དང་ཕྱོགས་མཐུན་གྱི་སྒོ་ལས་ ཁ་འཆམ་པའི་ཁ་ཚིག་ཚུ་ཡོད་
པའི་འགན་འཛིན་ལུ་གོ།
(༢)“སེམས་ཅན་གྱི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་”ཟེར་མི་འདི་ ད་ལྟོ་དང་ མ་འོངས་པའི་ནང་

རིགས་སྣ་དང་ རིགས་ དེ་ལས་ འདིའི་ཆ་ཤས་ལས་བརྟེན་པའི་ དཔལ་འབྱོར་ ཚན་རིག་དང་ ལམ་སྲོལ་ལུ་ ཁེ་ཕན་ཡོད་མི།

(༣)“རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཐོབ་སྤྱོད་”ཟེར་མི་འདི་

འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་

ཁུངས་ཚུ་ རང་བཞིན་ས་ཁོངས་ནང་ ཡང་ན་ རང་བཞིན་ས་ཁོངས་མེན་པའི་ས་ཁོངས་
ནང་ལས་ཐོབ་མི་གང་ལྟར་ཡང་ སྐྱེ་ལྡན་འཕྲུལ་རིག་འཇུག་ཁྱབ་བརྩིས་པའི་ རིགས་རྒྱུན་

ཡང་ན་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཀྱི་སྐྱེ་ལྡན་རྫས་སྦྱོར་གྱི་ཞིབ་འཚོལ་ ཡང་ན་ གོང་འཕེལ་
གྱི་དོན་ལུ་ལག་ལེན་འཐབ་མི་ལུ་གོ།
(༤)“ཐོབ་སྤྱོད་གྲོས་འཆར་” ཟེར་མི་འདི་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ ཡང་ན་ འབྲེལ་བ་ཡོད་

(༥)“སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་ལུ་ཐོབ་སྤྱོད་” ཟེར་མི་འདི་ སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་ འབྲེལ་བ་

པའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་ཡང་ན་ གཉིས་ཆ་རའི་ཐོབ་སྤྱོད་ཀྱི་ཞུ་ཚིག་ལུ་གོ།

ཡོད་པའི་སྐྱེ་ལྡན་ཐོན་ཁུངས་བཀོལ་སྤྱོད་འབད་དེ་ ཞིབ་འཚོལ་དང་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་
ལུ་བཀོལ་སྤྱོད་འབད་ནི་ལུ་གོ།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༤༠

(6)

“Biological resources” means plant, animal, and micro-organismor parts thereof, their genetic material and by-products with actualor potential use or value but excluding value added products;(7)“Bhutan access and benefit sharing fund” means a fund established
to receive monetary benefits derived from the research andcommercial utilization of Bhutan’s genetic resources or associatedtraditional knowledge or both to support biodiversity conservationand enhancement of rural livelihood;(8)“Compulsory license” means the mechanism through which theRoyal Government of Bhutan or any Third Party, without theconsent of the owner of the intellectual property rights, and after
compliance with due process is entitled to use the protected plantvariety for reasons of public interest;(9)“Community protocol” means protocol developed by local
custodians of traditional knowledge associated with biologicalresources through a participatory process based on customary
practices and values and detailing at the minimum a clear process
for acquiring their free and prior informed consent and establishingmutually agreed terms and benefit sharing with respect to utilizationof their traditional knowledge;(10) “Commercial research” means research aimed towards discoveringand developing marketable products;
Biodiversity Act of Bhutan 2022

41

(༦)

“སྐྱེ་ལྡན་གྱི་ཐོན་ཁུངས” ཟེར་མི་འདི་ རིན་ཐངས་བསྡོམས་པའི་ཐོན་དངོས་མ་བརྩི་བར་

སྔོ་ཤིང་ སེམས་ཅན་ ཕྲ་རབ་སྲོག་ཆགས་ ཡང་ན་ དེ་ཚུའི་ཡན་ལག་གམ་ དེ་ཚུ་གི་
རིགས་རྒྱུན་གྱི་རྒྱུ་རྫས་དང་ དངོས་སུ་སྤྱོད་པའམ་ སྤྱོད་ནིའི་འོས་འབབ་ཅན་གྱི་ རིན་ཐངས་ཅན་གྱི་ཞོར་ཐོན་དངོས་པོ་ལུ་གོ།

(༧)“འབྲུག་གི་ཐོབ་སྤྱོད་དང་ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་མ་དངུལ་” ཟེར་མི་འདི་ འབྲུག་གི་རིགས་
རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་དང་འབྲེལ་བའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་ ཡང་ན་ གཉིས་ཆ་རའི་ཞིབ་འཚོལ་
དང་ཚོང་འབྲེལ་བཀོལ་སྤྱོད་ལས་བརྟེན་པའི་ དངུལ་འབྲེལ་ཁེ་ཕན་ལེན་ནི་དོན་ལུ་ གཞི་བཙུགས་འབད་མི་མ་དངུལ་ལུ་གོ།

(༨)“ངེས་དགོས་ཆོག་ཐམ་” ཟེར་མི་འདི་ འབྲུག་གཞུང་ ཡང་ན་ རྩ་ཕན་གཞན་གང་རུང་
གིས་ བློ་རིག་རྒྱུ་དངོས་ཀྱི་ཐོབ་དབང་འཆང་མི་ལས་ གནང་བ་མེད་པར་ བྱ་སྒོ་ཚུ་ཚུལ་

མཐུན་གྲུབ་པའི་རྗེས་སུ་ མི་མང་གི་མཐའ་དོན་ལུ་ སྲུང་སྐྱོབ་འབད་དེ་ཡོད་པའི་ སྔོ་ཤིང་
རིགས་སྣ་སྤྱོད་ནིའི་ཐོབ་དབང་ཅན་གྱི་ ཐབས་ལམ་ལུ་གོ།
(༩)“མི་སྡེའི་བྱ་རིམ་” ཟེར་མི་འདི་ སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་དང་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྐྱེ་ལྡན་
ཐོན་ཁུངས་འདི་

ས་གནས་ཀྱི་བདག་འཛིན་པ་ཚུ་གིས་

ཁོང་རའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་

བཀོལ་སྤྱོད་འཐབ་ནི་དོན་ལུ་ ལུགས་སྲོལ་དང་ཁྱད་ཆོས་ལུ་གཞི་བཞག་སྟེ་ མི་མང་གྲལ་
གཏོགས་ཐོག་ལས་ བཟོས་པའི་བྱ་རིམ་དང་ ཁེ་ཕན་བགོ་བཤའི་དོན་ལུ་ ཉུང་མཐའ་ལུ་ སྔ་གོང་བརྡ་འཕྲོད་གནང་བ་དང་ རང་དབང་གི་གནང་བ་ལེན་ནི་ དེ་ལས་ ཕྱོགས་

མཐུན་གྱི་སྒོ་ལས་ ཁ་འཆམ་པའི་ཁ་ཚིག་གཞི་བཙུགས་འབད་ནིའི་ ལཱ་རིམ་གསལ་ཏོག་
ཏོ་འཁོད་མི་བྱ་རིམ་ལུ་གོ།(༡༠) “ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཞིབ་འཚོལ་”ཟེར་མི་འདི་

ཐོན་སྐྱེད་འགོ་དང་པ་ཐོབ་མི་གསར་བཟོ་

འབད་དེ་ བཙོང་བཏུབ་བཟོ་ནི་ལུ་དམིགས་པ་བསྐྱེད་མི་ཞིབ་འཚོལ་ལུ་གོ།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༤༡

(11) “Commercial utilization” includes applying for, obtaining ortransferring intellectual property rights by sale or licence or in
any other manner, or commencement of product development,
conducting market research or the sale of any resulting product;(12) “Derivatives” means biochemical compounds resulting fromthe genetic expression or metabolism of biological or genetic
resources, regardless of it occurring naturally, synthesized orotherwise produced, even if it does not contain functional units ofheredity;(13) “Enforcement officer” includes police officer, customs officer,
Bhutan Agriculture and Food Regulatory Authority officer, forest
officer, and any other law enforcement officials designated by
National Focal Point;(14) “Ex-situ conditions” means conditions where genetic resources
exist outside its natural habitat;(15) “Genetic resources” means all material of plant, animal,
microbial or other origin containing functional units of heredity
and includes the biochemical composition of genetic resources,
genetic information regardless of the manner in which the genetic
information is stored or knowledge of how the hereditary material
works in an organism and derivatives;(16) “Genetic resources from Bhutan” means genetic resources foundwithin the territory of Bhutan, and genetic resources taken outside
Bhutan with its origin in Bhutan;
Biodiversity Act of Bhutan 202242

(༡༡) “ཚོང་འབྲེལ་བཀོལ་སྤྱོད་” ཟེར་མི་འདི་ བློ་རིག་གི་དངོས་པོའི་ཐོབ་དབང་ཚུ་ ཚོང་སྒྱུར་

ཐོག་ ཡང་ན་ ཆོག་ཐམ་ཡང་ན་ ལམ་ལུགས་གཞན་གྱི་ཐོག་ལས་ ཡང་ན་ ཐོན་སྐྱེད་
གོང་འཕེལ་འགོ་བཙུག་ནི་ ཚོང་ལམ་ཞིབ་འཚོལ་འགོ་བཙུག་ནི་ ཡང་ན་ ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་
གྲུབ་འབྲས་འབྱུང་མི་གང་རུང་ཅིག་ ཚོང་སྒྱུར་འཐབ་ནི་དོན་ལུ་ ཞུ་ཚིག་ཕུལ་ནི་བརྩིས་
པའི་ལེན་ནི་ ཡང་ན་ སྤོ་ནི་ལུ་གོ།(༡༢) “འབྱུང་རྫས་” ཟེར་མི་འདི་ རང་བཞིན་ཤུགས་ཀྱིས་ ཡང་ན་ འདུ་སྦྱོར་འབད་ཐོག་
ཡང་ན་ཐབས་ཤེས་གཞན་ཐོག་བཟོས་པའི་

བརྒྱུད་འཛིན་ལུ་ཕན་པའི་རྫས་ཕྲན་མེད་

རུང་ རིགས་རྒྱུན་གྱི་འགྱུར་འབྲས་ལས་འཐོན་མི་ ཡང་ན་ སྐྱེ་ལྡན་ནམ་ རིགས་རྒྱུན་
ཐོན་ཁུངས་ཀྱི་བཅུད་བཞུ་བ་ལས་བརྟེན་ཏེ་བྱུང་མི་སྐྱེ་ལྡན་རྫས་སྦྱོར་གྱི་འདྲེས་རྫས་ལུ་གོ།(༡༣) “བསྟར་སྤྱོད་འགོ་དཔོན་” ཟེར་མི་འདི་ནང་ འགག་སྡེའི་འགོ་དཔོན་དང་ ཅ་དམ་འགོ་
དཔོན་ འབྲུག་སོ་ནམ་དང་ཟ་ཆས་ཁྲིམས་དོན་དབང་འཛིན་གྱི་འགོ་དཔོན་ ནགས་ཚལ་

འགོ་དཔོན་ དེ་ལས་ གཞན་རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་ གྱིས་ ངོས་འཛིན་འབད་དེ་
ཡོད་པའི་ ཁྲིམས་བསྟར་སྤྱོད་ཀྱི་འགོ་དཔོན་ཚུ་ ཚུདཔ་ཨིན།(༡༤) “རང་བཞིན་ས་ཁོངས་མིན་པའི་གནས་སྟངས་” ཟེར་མི་འདི་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་
རང་བཞིན་གནས་ས་མིན་པར་ ཕྱི་ཁ་གནས་ཚུགས་པའི་གནས་སྟངས་ལུ་གོ།(༡༥) “རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་” ཟེར་མི་འདི་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཀྱི་སྐྱེ་ལྡན་རྫས་སྦྱོར་དང་
བརྡ་དོན་གསོག་ ཐངས་ལུ་མ་ལྟོས་པར་ རིགས་རྒྱུན་གྱི་བརྡ་དོན་དང་ སྲོག་ཆགས་

དང་འབྱུང་རྫས་ཚུ་གི་བརྒྱུད་འཛིན་དངོས་ཆས་ ཚུ་གི་འཇུག་ཐངས་བརྩིས་པའི་ སྔོ་ཤིང་
སེམས་ཅན་ ཡང་ན་ ཕྲ་རབ་སྲོག་ཆགས་ ག་ཅིག་ལས་ཨིན་རུང་ བརྒྱུད་འཛིན་ལུ་ཕན་
པའི་རྫས་ཕྲན་ཅན་གྱི་རྒྱུ་ལུ་གོ།(༡༦) “འབྲུག་གི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་” ཟེར་མི་འདི་ འབྲུག་གི་མངའ་ཁོངས་ནང་ལས་ཐོབ་

པའི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་དང་ འབྲུག་གི་ཕྱི་ལས་ཐོབ་རུང་ འབྱུང་ཁུངས་འབྲུག་གི་
ནང་ལས་འབད་མི་རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ལུ་གོ།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༤༢

(17) “In-situ conditions” means conditions where genetic resources
exist in its natural habitat;(18) “National clearing house publishing authority for biodiversity
information” means a platform for collecting, collating,validating, verifying, sharing, integrating and exchanging data andinformation on biodiversity of the country. It includes databases
such as Biodiversity Portal, Bhutan Biodiversity Specimen Portal,
plant and animal genetic resources and traditional knowledge.
(19) “Plant variety” means any variety of all the plant species from
Bhutan;(20) “Prior informed consent” means a process through which the
National Focal Point seeks the consent of the providers of genetic
resources or holders of associated traditional knowledge;(21) “Right holder” means natural or legal person who owns theintellectual property rights on a plant variety;(22) “Rules” means rules and regulations for the purpose of this Act;
(23) “Sample transfer certificate” means a certificate issued to facilitatetransfer of genetic resources samples under section 99 of this Act;

Biodiversity Act of Bhutan 202243

(༡༧) “རང་བཞིན་ས་ཁོངས་ཀྱི་གནས་སྟངས་” ཟེར་མི་འདི་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ རང་བཞིན་གྱི་ཡོད་པའི་ གནས་སྟངས་ལུ་གོ།(༡༨) “སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བརྡ་དོན་གྱི་དོན་ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་གནས་སྡུད་ལྟེ་བ་དང་ དཔེ་སྐྲུན་
དབང་འཛིན” ཟེར་མི་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ཚུ་ བསྡུ་གསོག་དང་ བསྡུ་
ལེན་ བདེན་ཁུངས་ བདེན་དཔྱད་ བརྗེ་སོར་ འབྲེལ་མཐུན་ དེ་ལས་ གནས་སྡུད་བརྗེ་
སོར་འབད་ནིའི་གཞི་སྟེགས་ཅིག་ཨིན། འདི་ནང་ སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་མ་སྒོ་དང་ འབྲུག་
གི་སྐྱེད་ལྡན་རིགས་སྣའི་དཔེ་ཚད་ཀྱི་མ་སྒོ་སྔོ་ཤིང་དང་

སེམས་ཅན་ཚུའི་

རིགས་རྒྱུན་

ཐོན་ཁུངས་ དེ་ལས་ སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་བརྩི་པའི་ གནས་སྡུད་གཞི་མཛོད་ཚུ་ཚུདཔ་ཨིན།(༡༩) “སྔོ་ཤིང་རིགས་སྣ་” ཟེར་མི་འདི་ འབྲུག་གི་ སྔོ་ཤིང་གི་རིགས་སྣ་གང་རུང་ ཡོངས་
རྫོགས་ལུ་གོ།(༢༠) “སྔ་གོང་བརྡ་འཕྲོད་གནང་བ་” ཟེར་མི་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་ངོ་ཚབ་གཙོ་ཅན་གྱིས་རིགས་
རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་སྤྲོད་མི་ཚུ་ ཡང་ན་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་འཆང་མི་ཚུ་
གི་གནང་བ་ལེན་ནིའི་བྱ་རིམ་ལུ་གོ།(༢༡) “ཐོབ་དབང་འཆང་མི་”ཟེར་མི་འདི་ སྔོ་ཤིང་རིགས་སྣ་ཅིག་གི་ བློ་རིག་རྒྱུ་དངོས་ཀྱི་ཐོབ་
དབང་འཆང་མི་ རང་བཞིན་ ཡང་ན་ ཁྲིམས་མཐུན་མི་ངོམ་ལུ་གོ།(༢༢) “བཅའ་ཡིག་” ཟེར་མི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ལུ་བཀོད་པའི་ བཅའ་ཡིག་དང་
སྒྲིག་གཞི་ལུ་གོ།(༢༣) “དཔེ་ཚད་སྤོ་སོར་གྱི་ལག་ཁྱེར་” ཟེར་མི་འདི་ བཅའ་ཁྲིམས་འདིའི་དོན་ཚན་ ༩༩ པའི་འོག་ལུ་ རིགས་རྒྱུན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་ཚུ་གི་དཔེ་ཚད་ཚུ་ སྤོ་བཤུད་ལྷན་ཐབས་འབད་ནི་དོན་ལུ་
སྤྲོད་མི་ལག་ཁྱེར་ལུ་གོ།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༤༣

(24) “Scoping agreement” means a contract executed at an initial
exploratory phase of research and development with the aim ofestablishing market or research potential between the user andproviders of genetic resources or associated traditional knowledge
or both;(25) “Sui generis system” means a system of its own kind for theprotection of plant varieties;(26) “Sustainable use” means the use of components of biologicaldiversity in a way and at a rate that does not lead to the long-term
decline of biological diversity, thereby maintaining its potential tomeet the needs and aspirations of present and future generations;(27) “Traditional knowledge associated with biological resources”
means the knowledge, innovation and practice of communities orindividuals relating to the use, properties, values and processes ofany biological and genetic resources or any part thereof;(28)“User” means a natural or legal person seeking access to or
utilization of genetic resources or associated traditional knowledge
or both;(29) “Utilization of genetic resources” means conducting any researchor commercial utilization or both on the genetic resources.

Biodiversity Act of Bhutan 202244

(༢༤) “སྔོན་དཔྱད་ཀྱི་གན་རྒྱ་” ཟེར་མི་འདི་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ ཡང་ན་ འབྲེལ་བ་ཡོད་
པའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ ཡོན་ ཡང་ན་ གཉིས་ཆ་ར་སྤྱོད་མི་དང་སྤྲོད་མི་ཚུ་གི་བར་ན་ འགོ་ཐོག་བརྟག་ཞིབ་ཀྱི་ཞིབ་འཚོལ་གོ་རིམ་དང་ ཚོང་ལམ་གཞི་བཙུགས་འབད་ནི་དམིགས་
པ་བསྐྱེད་དེ་ གོང་འཕེལ་ ཡང་ན་ ཞིབ་འཚོལ་འོས་འབབ་ཀྱི་དོན་ལུ་ བཟོ་ཡོད་པའི་
འགན་འཛིན་ལུ་གོ།(༢༥) “མཚུངས་ཆོས་གཞན་མེད་པའི་ལམ་ལུགས་” ཟེར་མི་འདི་ སྔོ་ཤིང་རིགས་སྣ་ཚུ་སྲུང་སྐྱོབ་
འབད་ནི་གི་ལམ་ལུགས་དབྱེ་བ་ལུ་གོ།(༢༦) “ཡུན་བརྟན་ཐོག་ལུ་སྤྱོད་ནི་”ཟེར་མི་འདི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་ཆ་ཤས་ཚུ་ཐབ་ལམ་གི་ཐོག་
ལས་ལག་ལེན་དང་མགྱོགས་ཚད་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣ་ཡུན་རིང་གི་དོན་ལུ་མར་ཉམས་མ་

བཅུག་པ་བཞག་སྟེ་འཕྲལ་དང་ཕུགས་ཀྱི་མི་རབས་རིམ་པའི་མཐའ་དོན་ལུ་དགོ་འདོད་
དང་རེ་འདོད་ཚུ་འགྲུབ་ནི་འོས་འབབ་རྒྱུན་སྐྱོང་འབད་ནི་ལུ་གོ།(༢༧) “སྐྱེ་ལྡན་ཐོན་ཁུངས་དང་འབྲེལ་བའི་སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་”རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་དང་དེའི་ཆ་ཤས་

ཟེར་མི་འདི་

ལག་ལེན་འཐབ་ནི་དང་

སྐྱེ་ལྡན་དང་

དེའི་ཁྱད་ཆོས་

ཕན་ཁུངས་ བྱ་རིམ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་མི་སྡེ་ ཡང་ན་ མི་ངོམ་གྱི་ཤེས་ཡོན་དང་
གསར་གཏོད་ དེ་ལས་ གོམས་སྲོལ་ལུ་གོ།(༢༨) “སྤྱོད་མི་” ཟེར་མི་འདི་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ ཡང་ན་ འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་སྔར་

སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་ ཡང་ན་ གཉིས་ཆ་རའི་ཐོབ་སྤྱོད་ལུ་ ཡང་ན་ བཀོལ་སྤྱོད་ཀྱི་དོན་ལུ་ལེན་
མི་རང་བཞིན་ ཡང་ན་ ཁྲིམས་མཐུན་མི་ངོམ་ལུ་གོ།(༢༩) “རིགས་རྒྱུན་བཀོལ་སྤྱོད་” ཟེར་མི་འདི་ རིགས་རྒྱུན་ཐོན་ཁུངས་ཚུ་ལུ་ ཞིབ་འཚོལ་ག་
ཅི་ཨིན་རུང་འགོ་འདྲེན་འཐབ་ནི་ ཡང་ན་ ཚོང་འབྲེལ་བཀོལ་སྤྱོད་ ཡང་ན་ གཉིས་ཆ་ར་
འབད་ནི་ལུ་གོ།

འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་ ༢༠༢༢ ཅན་མ།

༤༤སྨོན་ཚིག།
མཐའ་འཁོར་ཙན་དན་བཀོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་།།
ས་གཏེར་ནོར་བུའི་བྱེ་བྲག་གྲངས་མི་ཆོད།།
འཚོ་རྟེན་འབྲུ་སྣ་དགུ་དང་སྒོ་ནོར་རིགས།།

ཡུལ་བཟང་གྲུ་བཞིའི་གསེར་གྱི་གཞོང་ནང་ཡོད།།
འབྲུག་གི་སྐྱེ་ལྡན་རིགས་སྣའི་བཅའ་ཁྲིམས་དེ།།
རྒྱལ་ཁབ་སྤྱིར་ཕན་བསྟར་སྤྱོད་བྱུང་བ་ལས།།

རྒྱལ་ཡོངས་རང་བཙན་ངེས་གཏན་བཟོ་བའི་ཐོག།
མི་མང་ཐོབ་དབང་གོང་དུ་འཕེལ་བར་ཤོག།

ཉམས་སྲུང་ཡུན་བརྟན་སྤྱོད་པའི་ཐབས་ཤེས་ལུ།།

རིགས་སྣ་གསརཔ་དང་ཉམས་སྲུང་ལེགས་སྒྱུར་དང་།།
སྔར་སྲོལ ་ཤེས་ཡོན་སྤུས་ཚད་ཅན་གྱི་ཐོག།

སོ་ནམ་ཞིང་པའི་ཐོབ་དབང་གོང་འཕེལ་ཤོག།
སྐྱེ་ལྡན་ཐོན་ཁུངས་སྔར་ལས་གོང་འཕེལ་ཐོག།

ཚུལ་བཞིན་གྲུབ་པའི་དངོས་ལུ་ལག་ལེན་གྱིས།།
དཔལ་འབྱོར་ཡར་འཕེལ་འབྲུག་གི་མི་སྡེ་ནང་།།
ཡུན་བརྟན་ཞི་བདེའི་རྩ་བ་འགྲུབ་པར་ཤོག།