16. Зөгийчид хамтрах, нэгдэхбайгууллагын хэлбэр

ЗӨГИЙН АЖ АХУЙН НЭГДСЭН ГАРЫН АВЛАГА

16-1. Байгууллагын төрөл ............................................................................ 243
16-2. Байгууллагын үйл ажиллагааны жишээ ............................................ 244242

ЗӨГИЙН АЖ АХУЙН НЭГДСЭН ГАРЫН АВЛАГА

16-1. Байгууллагын төрөлМонгол орны зөгийн аж ахуй эрхлэгчид ямар нэг бүлэг, байгууллагадхаръяалагдан үйл ажиллагаа явуулдаг хүмүүс олон байдаг. Зохионбайгуулалттай үйл ажиллагаанд харъяалагдсанаар зөвхөн өөрийн мэдэж
чадаагүй технологийн мэдээллийг олж авах төдийгүй зөгийчид тус бүрдангаараа шийдэж чадаагүй борлуулах боломжийг ашиглах боломжтой болно.
”14 Зөгийн балны нийлүүлэлт” болон “15 Нэмүү өртөг”-өөс харахад
хамтарч ажилласнаар зөгийн аж ахуйн боломжийг улам өргөжүүлж байна.
Монгол улсад хэд хэдэн төрлийн байгууллага, бүтэц зохион байгуулалтбайдаг. Ингээд байгууллагын төрөл болоод тус бүрийн онцлог, хууль эрхзүйнзохицуулалтыг авч үзэхийн зэрэгцээ байгууллагын үйл ажиллагааны талаархбодит жишээтэй танилцъя.
“Бүлэг” бол нийгмийн, үйлдвэрлэлийн, эдийн засгийн, ахуйн, мэргэжлийн,насны, хүйсийн зэрэг нэгдмэл нэг шинжээр яригдах хэсэг тооны хүмүүс, эсвэлюмс хамтдаа нэг газар суурьшсан, цугларсан, ангилагдсан болохыг илтгэнэ.
“Холбоо” гэж тодорхой салбарыг хөгжлийн чиг хандлагад нийцүүлэнхөгжүүлэх, үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх, хэрэглэгчдийг мэргэжлийн зөвлөмж,арга зүйн зөвлөгөөгөөр хангах, салбарт төрийн оролцоог багасган, захиргаанычиг үүргийг хууль, нийтийн эрх зүйн гэрээний үндсэн дээр шилжүүлэнавах, төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийг бэхжүүлэх зорилгоор ижил төстэй
мэргэжлийн үйл ажиллагаа явуулдаг төрийн бус байгууллага, ашгийн төлөө
хуулийн этгээд, иргэд хамтран нэгдсэн бодлого, хамтын хяналт, зохионбайгуулалттайгаар байгуулсан эрх зүйн хуулийн этгээдийг хэлнэ.
Хоршоо гэж юу вэ?
Эдийн засгийн болон нийгэм, соёлын нийтлэг хэрэгцээгээ хангахзорилгоор хэд хэдэн этгээд сайн дураараа нэгдсэн, хамтын удирдлага, хяналтбүхий, дундын эд хөрөнгө дээр үндэслэн үйл ажиллагаа явуулахаар байгуулсанхуулийн этгээдийг хоршоо гэнэ.
Хоршоололд өрсөлдөхийг биш хамтран ажиллаж, амьдрахыг сонгосон
хүмүүс л хамрагдан, хэрэгцээнд үндэслэн байгуулдаг. Иргэд, байгууллагахамтарч үйл ажиллагаа явуулна, дундаасаа сонгосон хамтын удирдлагатай,үйл ажиллагааг нь өөрсдөө хянаж зохицуулна, гишүүд хувь хөрөнгөө оруулжсанхүүжүүлнэ, улсын бүртгэлтэй албан ёсны байгууллагын хэлбэрээр ажахуйн үйл ажиллагаа явуулна.
Төрийн бус байгууллага гэж юу вэ?
Иргэд, төрийн байгууллага /хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх эрх мэдлийг
хэрэгжүүлэх байгууллага/-аас бусад хуулийн этгээдээс нийгмийн болон
өөрсдийн ашиг сонирхол, үзэл бодлын үүднээс сайн дурын үндсэн дээрбайгуулагдан үйл ажиллагаагаа төрөөс хараат бус, өөрийгөө удирдах зарчмаар
явуулдаг ашгийн төлөө бус байгууллага юм.

243ЗӨГИЙН АЖ АХУЙН НЭГДСЭН ГАРЫН АВЛАГА

Компани гэж юу вэ?
Хувьцаа эзэмшигчийн оруулсан хөрөнгө нь тодорхой тооны хувьцаанд
хуваагддаг, өөрийн тусгайлсан эд хөрөнгөтэй, үндсэн зорилго нь ашгийн төлөө
хуулийн этгээдийг компани гэнэ.

16-2. Байгууллагын үйл ажиллагааны жишээ
Төслийн үйл ажиллагаанд оролцож хамтарч ажилласан зөгийн аж ахуйэрхлэгчдийн байгууллагын үйл ажиллагааг танилцуулъя.
“Органик бал” хоршооСэлэнгэ аймгийн Шаамар суманд үйл ажиллагаагаа явуулдаг. 2014 ондбайгуулагдсан ба 14 гишүүнтэй (2022 оны 9-р сарын байдлаар). “Global” олонулсын байгууллагын тусламжтайгаар савлах цех байгуулсан. Одоогоор гишүүнзөгийчдийн зөгийн балыг “Органик бал” хэмээх брэнд бүтээгдэхүүнээр савланборлуулж байна. Бүх гишүүд үүрэг хариуцлагынхаа хүрээнд эрсдэлээ үүрэх баменежментийн зохион байгуулалттайгаар бүтээгдэхүүнээ борлуулж гишүүнбүр ашиг олдог.

244

ЗӨГИЙН АЖ АХУЙН НЭГДСЭН ГАРЫН АВЛАГА”Хатан эх” зөгийчдийн холбоо
Дархан-Уул аймгийн зөгийчдийн “Хатан эх” холбоо нь 2017 ондбайгуулагдсан. Тус холбоо нь 80 орчим гишүүн зөгийчинтэй (2022 оны 9-рсарын байдлаар). Холбооны гишүүн нь гишүүнчлэлийн хураамж төлөх үүрэг
хүлээдэг. Холбоо нь дотроо бүлэг (5 бүлэг)-ийн зохион байгуулалттай байдаг.
Мөн “Хатан эх” холбоо нь Монголын Зөгийчдийн Холбоодын Дээд Зөвлөлийнгишүүн байгууллага юм.
Төлөөлөн удирдах зөвлөл нь 7 гишүүнтэй, улиралд 1 удаа хуралдаж үйлажиллагааны төлөвлөгөө, хэрэгжилтийг хэлэлцдэг юм. Харин жилд 1 удаа бүхгишүүдийн хурал зарладаг бөгөөд энд шийдвэр гаргах хамгийн дээд эрхтэйбайдаг.
Холбооны хувьд гол үйл ажиллагаа нь технологийн сургалт, мэдээлэлсолилцох явдал боловч савлах байгууламж, өвөлжөөний агуулах барихад
дэмжлэг хүсч гадаад болон дотоодын засгийн газарт хандан хүсэлт гаргах,барилга байгууламжаа хамтран ашиглах талаар хэлэлцэж байна. Мөнхолбооны гишүүдийг малын эмч нартай гэрээ байгуулж, сайн чанарын зөгийнбал үйлдвэрлэхийг уриалдаг.
Холбооны доторх таван бүлэг нь технологийн сургалт хийх, бүлгийнгишүүд болон холбоо хоорондын уялдаа холбоог зохицуулахаас гадна
бүлгийн гишүүд зөгийгөө хамтран маллах, бүлэг дотроо зөгийн лаваар лаахийх, материалаа цуглуулах бусад компаниудтай худалдаа хийх зэрэг ажлыг
хариуцан ажилладаг. Бүлэг бүр өөр өөрийн үйл ажиллагааг чөлөөтэй явуулдаг.
Семинар болон технологийн сургалт зохион байгуулдаг.
Тус холбоо нь 80%-иас дээш сахарын агууламжтай өтгөн зөгийн балүйлдвэрлэхийг гол уриа болгон үзэсгэлэн худалдаанд оролцдог.

245

ЗӨГИЙН АЖ АХУЙН НЭГДСЭН ГАРЫН АВЛАГА

Сэлэнгэ аймгийн Зүүнбүрэн сумын “Бүрэн зөгий” бүлэг“Бүрэн зөгий” бүлэг нь 2018 оноос Зүүнбүрэн сумын зөгийчдийн хэмжээндүйл ажиллагаагаа явуулж эхэлсэн, нийт 43 гишүүнтэй юм. (2022 оны 9-р сарынбайдлаар) Гишүүнчлэлийн хураамж байхгүй.
Тус бүлгийн хувьд сургалт болон технологийн мэдээлэл зэргийг харилцан
солилцдог. 2022 оны зунаас эхлэн бүлгийн ахлагчийн зүгээс зөгийн балны
үйлдвэрт зөгийн балаа бөөнөөр нь борлуулах уриалга гаргаж зөвхөн хүсэлт
гаргасан зөгийчдийн зөгийн балыг нэгтгэн үйлдвэрт борлуулах үйл ажиллагаагэхлүүлсэн.
Зөгийн балны үйлдвэрт борлуулахад тодорхой хэмжээний буюу түүнээс
дээш зөгийн бал нийлүүлэх шаардлагатай байдаг тул бүлгээрээ нэгтгэж
цуглуулдаг. Жижиг аж ахуй эрхлэгчид үйлдвэрт борлуулахыг хүссэн чборлуулж чаддаггүй байсан бол бүлгээрээ нэгдсэнээр борлуулж чаддаг болсон
байна. Мөн үйлдвэр нь зөгийн балын чанарын тухайд MNS стандартыг дагажмөрдөх, балт ургамал нь тодорхой байхыг шаарддаг бөгөөд бүлгийн ахлагч
бүлгээсээ чанарын анхан шатны үзлэг хийгээд үйлдвэрт нийлүүлдэг ньүйлдвэртэй харилцан итгэлтэй ажиллах харилцааг бий болгож байна.

Зөгийчид зөгийн балаа нэгтгэж үйлдвэрт нийлүүлэхээр бэлтгэж байгаа нь.

246