วิธีปฏิบัติเพื่อบรรลุหนทางแหงนิพพานวิธีปฏิบัติเพื่อบรรลุหนทางแหงนิพพาน

บทที่1หนทางแหงนิพพาน
บทที่1หนทางแหงนิพพาน

ตอนที่ 1การทําใจใหบริสุทธิ์

ตอนที่ 1การทําใจใหบริสุทธิ์

1. คนเรามักมีกิเลสธุลีเปอนติดอยูในใจ เปนสาเหตุใหตองหลงงมงาย
และทนทุกขทรมาน วิธีที่จะกําจัดกิเลสธุลีเหลานี้ใหหมดไปไดนั้นมีอยู 5ประการ คือหนึ่ง การเห็นชอบการมองในทางที่ถูก เขาใจแยกเหตุและผล รูวา
ความทุกขทรมานทั้งหลายมีสาเหตุมาจากกิเลสในใจ ถากําจัดกิเลสใหหมด
สิ้นไปได ผลคือ ความทุกขทรมานก็จะไมเกิดขึ้น
ถามองอะไรผิด ๆ แลวก็จะเกิด “ตน” การถือวาตัวตนมี ทําใหเกิด
กิเลส ทําใหลืมความจริง ในเรื่องกฎเกณฑของเหตุและผล เปนเหตุใหตอง
หลงเวียนวายอยูในวัฏสงสารสอง การรูสึกชอบ คนเราสามารถจะหลีกเลี่ยงการเห็นผิดดวยการ
ควบคุมจิตใจและอารมณ เมื่อจิตใจมีความบริสุทธิ์แลวก็สามารถตัดความ
อยากในรูป รส กลิ่น เสียง สัมผัส ซึ่งเปนสาเหตุใหเกิดกิเลสตัณหาใหหมด
สิ้นไปได
–116–หนทางเเหงนิพพานสาม การดําริชอบ ความคิดที่มีตอปจจัยที่จําเปนตอการดํารงชีวิต คืออาหาร เครื่องนุงหม วาไมใชบริโภคเพื่อความสุขสําราญหรือความฟุงเฟอ
ควรบริโภคอาหารแตพอสมควรเพื่อใหรางกายแข็งแรงพอที่จะบําเพ็ญเพียร
เพื่อหาหนทางแหงการตรัสรู เครื่องนุงหมก็ใชประโยชนเพียงปองกันความ
รอนหนาวและปกปดรางกายเทานั้น ถาคิดชอบไดเชนนี้ก็จะไมเกิดกิเลสสี่ มีความอดทนตอความรอนหนาว หิว กระหายรูจักอดกลั้นตอการดาทอ วาราย การถูกเหยียดหยาม ถาทําเชนนี้ไดก็จะไมเกิดกิเลสเผาไหมใน
อารมณหา รูจักหลีกเลี่ยงสิ่งที่จะเปนเหตุใหเกิดภยันตรายทั้งปวง คนฉลาดจะ
ไมเขาใกลมาพยศหรือสุนัขบา ไมคบคนชั่วและไมไปใกลสถานที่ไมบังควรไป ถารูจักหลีกเลี่ยงสิ่งเหลานี้ได ไฟกิเลสก็จะไมคุขึ้นอีก–117–หนทางเเหงนิพพาน
2. ในโลกนี้มีตัณหาอยู 5 อยาง คือ ตัณหาที่เกิดจากตามองเห็นรูป ตัณหา
ที่เกิดจากลิ้นไดลิ้มรส ตัณหาที่เกิดจากจมูกไดกลิ่น ตัณหาที่เกิดจากหูไดยิน
เสียง ตัณหาที่เกิดจากกายไดสัมผัส* ประสาททั้ง 5 นี้เปนประตูเปดไปสูความอยากเพื่อความสุขสําราญ
เฉพาะตน

คนสวนมากหลงในความอยากสุขสบายโดยลืมนึกถึงผลรายที่จะ
ตามมา เหมือนกวางที่ติดบวงที่นายพรานดักลอไว ตัณหาทั้ง 5 นี้ก็คือบวง
กิเลส ที่ลอใหคนมาติด ทําใหไดรับความทุกขทรมาน ดังนั้น เราจึงควรรูจัก
วิธีหลีกเลี่ยงไมใหติดอยูในบวงตัณหาเหลานี้

3. วิธีที่จะหลีกเลี่ยงบวงตัณหานี้ไมไดมีเพียงวิธีเดียว ยกตัวอยางเชน ถาเราจับงู จระเข นก สุนัข สุนขั จิ้งจอกและลิง ซึ่งแตละตัวเปนสัตวที่มี
สัญชาตญาณตางกัน เอามาผูกติดกันแลวปลอยไปสัตวทั้ง 6 ชนิดนี้จะหา
หนทางกลับที่อยูหรือรังของตนดวยวิธีตาง ๆ กันตามสัญชาตญาณ งูจะเลื้อย
หาพงหญา จระเขจะคลานไปสูที่มีน้ํา นกจะพยายามบินไปในอากาศ สุนัข
จะหาหมูบานที่มีคนอาศัยอยู สุนัขจิ้งจอกจะหาโพรงซอน สวนลิงก็จะหนี
เขาปาปนตนไม จึงตองเกิดการยื้อยุดตอสูกัน แตเมื่อมีเชือกผูกติดกันอยู ตัวที่มีพละกําลังมากที่สุดก็จะฉุดเอาตัวอื่นไปตามทางของตน
–118–หนทางเเหงนิพพาน
เชนเดียวกัน คนเรามักจะถูกชักพาใหตกอยูใตอํานาจของสิ่งที่ตาเห็น
เสียงที่ไดยิน กลิ่นหอมที่มากระทบจมูก รสที่ลิ้นไดลิ้ม สัมผัสทางกายและอารมณ อํานาจใดที่มีพลังมากที่สุดเราก็ตกเปนทาสของอํานาจนั้น

ถาเราผูกสัตวทั้ง 6 ชนิดดังกลาวไวกับหลักแยกกัน ตอนแรกแตละตัว
ก็จะดิ้นรนเพื่อที่จะหนีกลับรังของตัวจนหมดแรงและเลิกราไปเอง

เชนเดียวกัน ถาคนเรารูจักสํารวมใจบําเพ็ญเพียรทางจิตได ตัณหาที่
ไดรับจากประสาทสัมผัสทั้ง 5 ก็จะไมเกิดขึ้น จะไดรับแตความสุขสงบทั้ง
ปจจุบันและอนาคต

4. คนเรามักเห็นแกความสุขสวนตัว อยากไดลาภ ยศ สรรเสริญ
เหมือนกับธูปหอมที่จุดไวและมอดไหมหมดไปในที่สุด เชนเดียวกัน ถาคนเรามุงแสวงหาแตลาภ ยศ สรรเสริญซึ่งไมใชหนทางแหงความจริงแลวก็
จะพบแตหนทางที่เต็มไปดวยอันตรายและจะตองเสียใจภายหลัง

ผูที่มุงแสวงหาแตลาภ ยศ สรรเสริญ ความมั่งมี ฯลฯ เปรียบไดดัง
ทารกที่ลิ้มรสน้ําผึ้งจากปลายมีด มัวเพลินอยูกับความหวานอรอยของน้ําผึ้ง
จนถูกมีดบาดลิ้น
–119–หนทางเเหงนิพพาน
ผูที่ไมรูจักอิ่มในกิเลสตัณหาก็เหมือนกับคนที่ถือคบไฟวิ่งทวนลมยอมตองถูกไฟลวกหนาลวกตัวนั่นเอง
ดังนั้น เราจึงไมควรปลอยใจใหตกเปนทาสของกิเลสทั้ง 3 อยาง คือโลภะ โทสะ และโมหะ เราตองรูจักควบคุมจิตใจใหมั่นคง
5. ผูที่ปรารถนาหนทางตรัสรูจะตองดับไฟกิเลสใหหมด ผูที่แบกมัดหญา
แหงไวบนหลังจะตองหลีกเลี่ยงใหพนเมื่อเห็นไฟลามทุง
ผูที่ปรารถนาหนทางตรัสรูก็จะตองหลีกเลี่ยงใหพนจากไฟกิเลสคนที่ควักลูกนัยนตาตนเองเพราะไมตองการหลงใหลในสิ่งสวยงามที่
ตาไดเห็นเปนคนโง เพราะถาสามารถควบคุมใจไดแลวก็จะไมหวั่นไหวกับสิ่งที่ตาไดเห็น
การแสวงหาหนทางตรัสรูเปนของยากลําบาก แตผูที่ไมมีจิตใจคิด
แสวงหาหนทางนี้จะยิ่งยากลําบากมากไปกวา เพราะจะตองประสบกับการ
เกิด แก เจ็บ ตายวนเวียนอยูเชนนี้ไมมีที่สิ้นสุด
ผูที่แสวงหาหนทางหลุดพนก็เหมือนกับโคที่บรรทุกสัมภาระหนักเดิน
ขามหนองน้ําที่มีโคลนตมดวยความลําบากถึงแมวาจะเหนื่อยเพียงไรก็
พยายามกาวเดินตอไปจนพนแลวจึงพักเอาแรง เชนเดียวกันหนองโคลนแหง
กิเลสตัณหานั้นลึกมากกวาหลายเทา แตถาสามารถควบคุมใจไดแลวก็จะ
สามารถขามพนเอาชนะอุปสรรคทั้งปวงได
–120–

หนทางเเหงนิพพาน
6. ผูที่แสวงหาหนทางตรัสรูจะตองสลัดความเยอหยิ่งหลงตัวทิ้งไปและ
รับฟงคําสอนของพระพุทธเจาดวยหัวใจที่นอบนอม ไมมีทรัพยศฤงคารทางโลกอยางใดจะเปรียบไดกับปญญารูแจงในสัจธรรม
การที่จะมีสุขภาพแข็งแรง มีความเจริญรุงเรืองและความสงบสุขใน
ครอบครัวไดก็จะตองมีความสุขทางใจเสียกอน ถาทําใจใหเปนสุขสงบ และเต็มใจที่จะแสวงหาหนทางแหงการตรัสรูไดแลว ก็จะเกิดปญญารูแจงเห็นจริงขึ้นเอง
มณีมีคาจะขุดพบไดจากดิน บุญกุศลจะเกิดจากคุณความดี ปญญาเกิด
จากจิตใจที่บริสุทธิ์สงบ หนทางแหงชีวิตของคนเราเปรียบเหมือนทุงกวาง
ใหญไพศาล การที่จะเดินไปโดยไมหลงทางตองอาศัยแสงแหงปญญา ชวยสองทางและอาศัยคุณความดีเปนผูนําทางให
“จงละเวนจากกิเลสชั่วทั้ง 3 คือ โลภะ โทสะ โมหะ เสียเถิด” คําสอน
ของพระพุทธเจานี้เปนคําสอนที่ประเสริฐ ผูที่ปฏิบัติตามคําสอนนี้ไดจะพบ
แตความสุขในชีวิต
7. คนเรามักจะทําตามที่ใจคิด ถาใจคิดอยากไดนั่นไดนี่ก็จะยิ่งเกิดความ
โลภมากขึ้น ถาใจเกิดอารมณโกรธ ความโกรธก็จะยิ่งทวีมากขึ้น ถาใจคิด
อาฆาตแคน ความอาฆาตก็จะยิ่งทวีมากขึ้น–121–หนทางเเหงนิพพาน
คนเลี้ยงวัวเมื่อถึงฤดูใบไมรวงจะตอนฝูงวัวมารวมกันแลวพาไปเขาคอกขังไว เพื่อที่จะกันไมใหวัวไปย่ํายีพืชผลที่กําลังจะเก็บเกี่ยวหรือถูกจับไปฆา
คนเราก็เหมือนกัน เมื่อเห็นวาอะไรไมดีที่จะเปนเหตุใหเกิดความทุกข
รอนก็จะตองกําจัดใหหมดไปจากใจ โลภะ โทสะ โมหะเปนกิเลสชั่วรายจะกําจัดใหหมดไปไดโดยการทําจิตใจใหบริสุทธิ์เปยมไปดวยความเมตตา
กรุณาเมื่อถึงฤดูใบไมผลิคนเลี้ยงวัวจะปลอยวัวใหออกไปหาหญากินอยาง
อิสระตามทองทุงที่มีหญาออนสด ๆ แตเขาก็ตองคอยติดตามฝูงวัวอยูหาง ๆเพื่อไมใหฝูงวัวหายไป คนเราก็เชนกันตองคอยเตือนใจตัวเองระวังไมใหหลงระเริงไปในทางที่ผิดไดเปนอันขาด
8. ครั้งหนึ่ง ขณะที่พระพุทธเจาทรงพํานักอยูที่กรุงโกสัมพี มีคนคิดรายตอพระองคคนหนึ่งไดรวบรวมสมัครพรรคพวกที่เปบคนชั่วรายเหมือนกัน
แลวปลอยขาวลือผิด ๆ เกี่ยวกับพระองค เมื่อสาวกของพระองคเขาไปในเมืองเพื่อบิณฑบาตก็ไมไดรับอะไรเลยนอกจากการถูกดาทอวาราย
พระอานนทจึงทูลพระพุทธเจาวา “เราไมควรอยูที่เมืองนี้อีกตอไปยังมี
เมืองอื่น ๆ อีกหลายแหงที่ดีกวานี้ เราควรไปเสียงจากเมืองนี้ดีกวาพะยะคะ”พระพุทธเจาทรงตรัสตอบพระอานนทวา “สมมุติวาเมืองตอจากนี้ไปก็
เปนเชนเดียวกับเมืองนี้เลา เราจะทําอยางไร”“เราก็ยายไปเมืองอื่นอีกไดพะยะคะ” พระอานนททูลตอบ–122–หนทางเเหงนิพพาน
“ไมไดหรอกพระอานนท” พระพุทธองคตรัส “การทําเชนนี้ไมใชทาง
แกปญหา เราควรจะอยูที่นี่ตอไปอยางอดทนจนกวาเรื่องสงบแลวเราจึงคอย
เดินทางไปยังเมืองอื่น ในโลกนี้มีกําไรก็มีขาดทุน มีการดูถูกก็มี เกียรติยศ มีการติฉินก็มีการชมเชย มีทุกขยอมมีสุข ทั้ง 8 อยางนี้ไมอาจทําใหจิตใจเรา
หวั่นไหวไดสิ่งเหลานี้เมื่อเกิดขึ้นงายก็จะสูญไปในเวลาไมชาไมนานเชนกัน”ตอนที่ 2การประพฤติชอบ
ตอนที่ 2การประพฤติชอบ

1. ผูที่ตองการแสวงหาหนทางหลุดพนจะตองรักษากาย วาจา และใจให
บริสุทธิ์ การทํากายใหบริสุทธิ์ คือ การไมฆาสัตวตัดชีวิต ไมลักขโมย ไมประพฤติผิดในกาม การรักษาวาจาใหบริสุทธิ์ คือ ไมมุสา ไมกลาวราย ไมตลบแตลง ไมพูดพลอย การทําใจใหบริสุทธิ์ คือ ไมโลภ ไมโกรธ ไมหลง
ถาจิตใจสกปรกเต็มไปดวยกิเลสธุลีก็จะทําใหประพฤติในทางที่มิชอบ
ดวยและเมื่อประพฤติมิชอบแลวก็จะกอใหเกิดความทุกขทรมานอยาง
หลีกเลี่ยงไมได ดังนั้นเราจึงควรทําใจและกายใหสะอาดบริสุทธิ์–123–หนทางเเหงนิพพาน
2. ครั้งหนึ่งมีเศรษฐีนีหมายคนหนึ่งเปนที่รูจักกันดีวาเปนคนใจดีและไม
ถือตัว เธอมีสาวใชที่ขยันและฉลาดคนหนึ่ง
วันหนึ่งสาวใชของเธอรําพึงกับตนเองวา
“นายของเราไดรับการ
กลาวขวัญชมเชยวาเปนคนดีมาก เราอยากรูเหลือเกินวาเธอเปนคนดี โดยธาตุแทหรือดีเพราะอยูทามกลางสิ่งแวดลอมที่ดีกันแน
ดีละ..เราจะลอง
ทดสอบหาความจริงใหได”วันรุงขึ้นสาวใชจึงไมตื่นขึ้นไปรายงานตัวกับนายจนกระทั่งเกือบเที่ยง
ทําใหนายโกรธมากและดุวา “ทําไมเจาจึงตื่นสายเชนนี้”สาวใชก็ยอนวา “ถึงขาจะเกียจครานการงานไปสักวันสองวันก็จะ
เปนไรไปเลา ขาไมเห็นสาเหตุที่นายจะตองโมโหโกรธาถึงเพียงนี้เลย” เมื่อ
ไดฟงคําของสาวใชผูเปนนายก็ยิ่งโกรธมากขึ้น
วันตอมาสาวใชก็ทําเชนเดียวกันอีก เศรษฐีนีโกรธมากจนระงับไมอยู
จึงเห็นไปควาไมมาไลตีสาวใช เรื่องนี้เปนที่เลาลือรูกันไปทั่ว และตั้งแตนั้น
เปนตนมาชื่อเสียงของเธอก็เสื่อมเสียไป
3. มีคนสวนมากที่เหมือนกับเศรษฐีนีในเรื่องนี้ เมื่ออยูในสภาพแวดลอม
ที่ตนพึงพอใจก็จะมีจิตใจอารมณดี ไมถือตัวและรักสงบ แตเมื่อสภาพแวด
ลอมเปลี่ยนไปในทางตรงขามแลวจะยังคงรักษาความสงบสุภาพได
เหมือนเดิมหรือไมนั้น เปนปญหาเมื่อไดยินไดฟงคําพูดที่ไมถูกหูหรือเผชิญกับการแสดงความไมเปน
มิตร หรือเวลาเกิดขาดแคลนอาหาร เครื่องนุงหม ไมมีที่อยูอาศัย แตก็ยังคง
รักษาความสงบเยือกเย็นไมหวั่นไหวทุกขรอนเเละยังคงประพฤติปฏิบัติ
ในทางที่ถูกที่ชอบไดละก็ จึงจะนับวาเปนคนดีจริง–124–หนทางเเหงนิพพาน
ดวยเหตุนี้ ถาจิตใจและความประพฤติดีเพียงเพราะอยูในสภาพแวด
ลอมที่ดีเทานั้นละก็ จะเรียกวาเปนคนดีจริงไมได คนที่ดีจริง ๆ นั้นจะตองเปนผูที่ปกติยินดีเมื่อไดรับฟงพระธรรมคําสอนแลวประพฤติปฏิบัติตามดวย
กายและใจมีความเยือกเย็นสงบและถอมตนอยูเสมอไมวาจะตกอยูใน
สภาพแวดลอมอยางใดก็ตาม

4. การใชคําพูดใหเหมาะสมนั้น บางครั้งตองดูวาถูกกับกาลเทศะหรือไม
จริงหรือเท็จ สุภาพหรือหยาบโลน ใหประโยชนหรือใหโทษ ใหความเห็นอกเห็นใจหรือเกลียดชัง

ดังนั้นเราจึงควรระมัดระวังการใชคําพูดใหเหมาะสมไมใหคําพูดที่ไมดีผานปากออกไปทําใหคนโกรธและเกลียดเรา และเมื่อจิตใจมีความเมตตาเห็นอกเห็นใจผูอื่นแลวก็จะไมเกิดอารมณโกรธเกลียดหรือสะทกสะทานเมื่อ
ไดยินคําพูดชั่วราย
–125–หนทางเเหงนิพพานยกตัวอยางเชน มีชายคนหนึ่งเอาจอบและเสียมมาตั้งหนาตั้งตาจะขุดดินทิ้งไปใหหมด เขาขุดจนดินกระจายไปทั่วแตก็ไมอาจกําจัดดินใหหมดสิ้นไปได เชนเดียวกับชายโงในเรื่องนี้ เราไมสามารถจะกําจัดคําพูดไมดี
ไมใหมาเขาหูเราได นอกจากการฝกใจของเราใหมีแตความเมตตาเห็นอกเห็นใจผูอื่น อยูเสมอแลวเราก็จะไมหวั่นไหวกับคําพูดของผูอื่นยกตัวอยางเชน การจะใชสีน้ําเขียนรูปบนทองฟายอมทําไมได หรือจะใชไฟจากไตที่ทําดวยหญาฟางเผาใหน้ําในแมน้ําใหญเหือดแหงหายไปหรือใชแผนหนังที่ฟอกจนนุมแลวมาสีกันใหเกิดเสียงกรอบแกรบยอมทําไมไดเชนนี้ถารูจักทําใจไดแลวก็จะไมรูสึกหวั่นไหวไมวาจะไดรับฟงคําพูดชนิดใด ๆ ก็ตาม

เราจึงควรทําใจใหกวางเหมือนผืนเเผนดิน ไมมีขอบเขตจํากัดเหมือนทองฟา ลึกเหมือนมหานทีเเละออนนุมเหมือนหนังสัตวที่ฟอกจนนุมแลวถาแมวาจะถูกศัตรูจับตัวไปทรมานและเกิดความรูสึกเคียดแคนละก็
แสดงวายังทําตามคําสอนของพระพุทธเจาไมได ดังนั้น ไมวาจะตกอยูใน
สถานการณเชนไรเราจะตองทําตามคําสอนของพระองคใหไดวา “ใจของเราจะไมหวั่นไหว วาจาโกรธเกลียดจะไมเล็ดลอดออกจากปาก แตจะเอาชนะใจศัตรูดวยการแผเมตตาและเห็นอกเห็นใจ”–126–

หนทางเเหงนิพพาน
5. มีชายคนหนึ่งไดพบจอมปลวกซึ่งตอนกลางวันมีไฟลุกไหมอยู พอตกกลางคืนก็มีควันพลุงออกมา เขาจึงนําสิ่งที่เห็นนี้ไปถามผูรอบรูคนหนึ่งและ
ไดรับคําแนะนําวา “เจาจงเอาดาบขุดลงไปในจอมปลวกใหลึก” เขาก็ทําตามตอนแรกไดพบลั่นดาลประตู ตอมาก็พบน้ําที่เปนฟองปุด ๆ ขึ้นมา ลึกลงไป
อีกก็พบสามงาม หีบ เตา มีดแลเนื้อ ชิ้นเนื้อติดตอกันมา ทายที่สุดไดพบ
มังกรเมื่อเลาเรื่องนี้ใหผูรอบรูฟงก็ไดรับคําแนะนําวา “จงทิ้งสิ่งที่ไดพบไปใหหมดยกเวนมังกรใหปลอยไวอยางนั้นอยาไดไปรบกวน”“จอมปลวกในนิทานเรื่องนี้เปรียบไดกับรางกายของคน “ไฟที่ลุกในตอนกลางวัน” คือเวลาที่ครุนคิดดวยความสมใจหรือเสียใจในสิ่งที่ไดกระทําไปเมื่อตอนกลางวัน

“ผูชายในเรื่องนี้” ก็คอื ผูที่แสวงหาหนทางหลุดพน “ผูรอบรู” คือพระพุทธเจา “ดาบ” คือ ปญญาบริสุทธิ์ “การขุดใหลึกลงไป” ก็คือ ความเพียรพยายามที่จะตรัสรู
–127–

หนทางเเหงนิพพาน
“ลั่นดาลประตู” คือ ความโงเขลา “น้ําที่ปุดขึ้นมาเปนฟอง” คือ ความโกรธและความอาฆาต “สามงาม” คือ ความลังเล ความไมสบายใจ “หีบ”คือที่เก็บความโลภ หลง ความเกียจคราน ความแปรปรวน ความอาฆาต
ความลวงหลอน “เตา” ก็คือ รางกายและจิตใจ “มีดแลเนื้อ” คือ ความอยากที่
เกิดจากประสาทสัมผัสทั้งหา “ชิ้นเนื้อ” คือ กิเลสตัณหา สิ่งเหลานี้ลวนเปน
พิษเปนภัยแกเราทั้งสิ้น ดังนั้น พระพุทธเจาจึงทรงสอนใหเรา “ทิ้งสิ่งเหลานี้เสียใหหมด”สิ่งสุดทายที่ชายผูนี้ไดพบคือมังกร ซึ่งหมายถึงจิตใจบริสุทธิ์ที่ตัดกิเลสไดหมดสิ้นแลัว ถาคนเราทุกคนเพียรพยายามขุดลึกลงไปใตดินดวยดาบแหงปญญาแลวยอมจะตองไดพบกับมังกรอยางแนนอน เมื่อเพียรขุดไปจนพบ
มังกรนี้แลว “ใหปลอยมังกรตัวนี้ไวแตลําพัง อยาไปรบกวนมัน”6. พระปณโฑลภารัทวาชะเถระสาวกคนหนึ่งของพระพุทธเจา หลังจากไดตรัสรูแลวก็เดินทางกลับกรุงโกสัมพีบานเกิดเมื่องนอนของตนเพื่อไปทดแทนบุญคุณแกผูที่ไดเมตตากับตนดวยการเผยแพรพระธรรมคําสอนของพระพุทธเจาใหคนเหลานั้นนอกชานเมืองโกสัมพีริมฝงแมน้ําคงคามีอุทยานเล็ก ๆ แหงหนึ่งรมรื่น
ดวยตนมะพราวเปนทิวแถวสุดตา
–128–หนทางเเหงนิพพานวันหนึ่งในฤดูรอนขณะที่พระปณโฑลภารัทวาชะเถระกําลังนั่งสํารวมจิตอยูใตรมไม พระเจาอุเทนเจาเมืองก็มาประพาสเลนพรอมดวยสนมกํานัลและขาราชบริพารหลังจากที่รองรําทําเพลงกันจนเหนื่อยแลวก็เอนกาย
พักผอนอยูใตรมไมอีกตนหนึ่งใกล ๆระหวางที่บรรทมอยู สนมกํานัลทั้งหลายไดออกไปเดินเลนและพบ
พระปณโฑลภารัทวาชะเถระซึ่งกําลังนั่งวิปสนาอยูโดยบังเอิญ พวกนางจึงเกิดความเลื่อมใสศรัทธาขอรองใหพระปณโฑลภารัทวาชะเถระแสดงธรรม
เทศนาใหฟง
เมื่อพระเจาอุเทนตื่นบรรทมไมพบขาราชบริพารก็ออกตามหา เมื่อ
พบวาพวกนางกําลังลอมฟงคําสอนของพระปณโฑลภารัทวาชะเถระอยูก็
เกิดความริษยาและกริ้วมาก จึงตรัสบริภาษวา “เหตุไฉนผูทรงศีลอยางเจาจึง
ไดมัวเพลินวิสาสะในเรื่องไรสาระกับอิสตรีอยูอยางใกลชิดเชนนี้เลา เจาเลวมาก” แตพระปณโฑลภารัทวาชะเถระก็ไมไดโตตอบ ยังคงหลับตาเงียบเฉยอยู
พระเจาอุเทนยิ่งกริ้วมากขึ้นทรงชักดาบออกมาจอที่ศีรษะของพระเถระ แตพระเถระก็ไมแสดงอากัปกิริยาโตตอบแตอยางใด ยังคงนิ่งเฉยไมสะทกสะทาน
พระเจาอุเทนทรงโกรธกริ้วถึงขีดสุดทรงฟาดรังมดแดงแตกกระจายไปรอบตัวของพระเถระ แตพระเถระก็ยังคงนิ่งเฉยอยูดวยความอดทน
ในที่สุดพระเจาอุเทนรูสึกพระองคเกิดความละอายในความหยาบคายที่พระองคไดทรงกระทําไป จึงตรัสขอโทษและยอมรับฟงพระธรรมคําสอนของพระพุทธเจาที่พระปณโฑลภารัทวาชะเถระเทศนาใหฟงจนเกิดความ
เลื่อมใส กรุงโกสัมพีจึงกลายเปนศูนยกลางที่พระธรรมไดเผยแพรออกไป–129–หนทางเเหงนิพพาน
7. หลายวันตอมาพระเจาอุเทนไดเสด็จมาพบพระปณโฑลภารัทวาชะ
เถระถึงในปาที่บําเพ็ญพรตอยูแลวตรัสถามปญหาวา “ดูกอนเถระ ชวยบอกขาหนอยเถิดวาพระสาวกทั้งหลายของพระพุทธเจามีวิธีรักษาใจและกายให
บริสุทธิ์ ตัตกิเลสตัณหาใหหมดสิ้นไดอยางไรทั้ง ๆ ที่ยังหนุมแนนอยางนั้น”พระปณโฑลภารัทวาชะเถระทูลตอบวา “พระพุทธเจาทรงสอนสาวก
ทั้งหลายใหปฏิบัติตออิสตรีดังนี้คือ ใหนับถือสตรีผูมีวัยสูงกวาตนเสมือน
มารดาบังเกิดเกลา ที่มีวัยคราวเดียวกันเสมือนนองสาว ที่มีวัยนอยกวาใหถือ
เสมือนเปนธิดาของตน ดังนี้ สาวกทั้งหลายถึงแมอายุยังนอยก็สามารถตัดขาดกิเลสและรักษาใจกายใหบริสุทธิ์ได”“แตวาทานเถระ ถึงแมจะเปนสตรีรุนราวคราวแม คราวนอง หรือคราวลูกก็ตามที คนเราก็อาจคิดนอกลูนอกทางได สาวกทั้งหลายมีวิธีกําจัด
กิเลสตัณหานี้ไดอยางไรเลา”“มหาราชา พระพุทธองคไดสอนใหพวกขาทั้งหลายมองเห็นความ
สกปรกในรางกายของคนที่มีทั้งเลือด หนอง เหงื่อไคล ไขมัน ฯลฯ แปดเปอนอยู ดวยการคิดเชนนี้ทําใหสาวกทั้งหลายสามารถทําใจใหบริสุทธิ์อยูไดตลอดเวลา”–130–หนทางเเหงนิพพาน
“ขาแตทานเถระ การทําใจใหบริสุทธิ์จากกิเลสตัณหานี้อาจเปนของ
งายสําหรับผูที่ไดรับการฝกฝนบําเพ็ญเพียรทั้งกาย ใจ และปญญาแลวเชน
บรรดาสาวกทั้งหลาย แตสําหรับผูที่ไมเคยฝกบําเพ็ญเพียรมากอนแลวนั้น
ไมใชของงายเลย เพราะถึงจะพยายามมองใหเห็นความสกปรกนาเกลียดใน
รางกาย แตก็มักจะถูกความสวยงามของรูปกายภายนอกดึงดูดใจใหหลงใหลได สาวกของพระพุทธเจาคงจะมีเคล็ดลับอยางอื่นไมใชหรือจึงสามารถทําใจและกายใหบริสุทธิ์อยูเชนนี้ได”“มหาราชา พระพุทธองคทานทรงสอนใหระมัดระวังประสาทสัมผัส
ทั้ง 5 คือ ทางตาจะมองเห็นสีและรูปราง หูจะไดยินเสียง จมูกจะไดกลิ่น ลิ้นจะไดลิ้มรส กายจะไดรับสัมผัส พระพุทธองคทรงสอนใหปดหนทางไมให
สิ่งเหลานี้ผานประสาทสัมผัสทั้ง 5 เขามากระทบกระเทือนใจไดไมวาจะเปน
สิ่งที่พึงใจหรือไมพึงใจก็ตาม การปฏิบัติตามคําสอนนี้ทําใหสาวกทั้งหลายสามารถดํารงความบริสุทธิ์ทั้งกายและใจได”“ขาแตทานเถระ คําสอนของพระพุทธองคนี้ประเสริฐแท เพราะขาก็
เคยมีประสบการณเชนนี้มากอนเหมือนกัน คือ ถาไมระมัดระวังแตกลับ
ปลอยใจและกายใหเผชิญหนาสิ่งสวยงามและความบันเทิงเริงรมยแลวก็จะ
ตกเปนทาสของกิเลสตัณหาเหลานี้ทันทีดังนั้นการปดหนทางไมให
ประสาททั้ง 5 ไดสัมผัสกับสิ่งที่จะมาทําใหจิตใจและอารมณเกิดกิเลสมัว
หมองไดนั้น เปนสิ่งที่สําคัญที่สุด”–131–

หนทางเเหงนิพพาน
8. เมื่อใดที่เราทําตามที่ใจคิด เมื่อนั้นก็จะเกิดปฏิกิริยาตอบ เมื่อถูกใครดา
วาเราก็มักจะตอบโต หรือทําตอบเพื่อแกแคน เราจึงควรระมัดระวังปฏิกิริยา
โตตอบนี้ เพราะมันเปรียบเหมือนการถมน้ําลายรดฟา ซึ่งจะไมถูกผูอื่นแต
กลับมาถูกตัวเอง เหมือนกับการกวาดขี้ผงยอนทางลมผงจะไมมีวันหมดไปแตกลับจะมาเปอนตัวเอง การตกเปนทาสของความอาฆาตคิดแคนมักจะ
นําไปสูความหายนะเสมอ

9. เราควรจะเลิกเปนคนใจแคบควรมีใจกวางรูจักเอื้อเฟอเผื่อแผยิ่งกวานั้นถามีความตั้งใจมั่นและมีศรัทธาในการตรัสรูแลวก็จะเปนการดียิ่งขึ้นไปอีก

เราควรเลิกเห็นแกตัว ควรมีใจกรุณาใหความชวยเหลือเกื้อกูลผูอื่นให
มีความสุข ความสุขที่เราใหแกผูอื่นนั้นจะดลใหเกิดความสุขขึ้นตอ ๆ กันไป
เปนลูกโซ

ไฟจากคบเพลิงเพียงอันเดียวสามารถจุดไฟตอใหคบเพลิงอื่นไดเปนพัน ๆ โดยที่เปลวไฟไมลดนอยลงเลย ความสุขก็เหมือนกันแมจะแบงให
ผูอื่นไปมากมายเทาไรก็ตามจะไมมีวันลดลงเลย
–132–หนทางเเหงนิพพาน
ผูที่แสวงหาหนทางตรัสรูจะตองกาวเดินไปอยางระมัดระวังตั้งแตกาวแรก ไมวาความหวังนั้นจะสูงยิ่งเพียงไรก็ตามก็ตองกาวเดินไปอยางมั่นคงโดยไมลืมวาการดําเนินไปสูหนทางแหงการตรัสรูนั้นขึ้นอยูกับการประพฤติ
ปฏิบัติในชีวิตประจําวัน
10. ในหนทางแหงการตรัสรูนั้น ตอนแรกจะมีอุปสรรคตาง ๆ ในโลกที่
เราจะตองเอาชนะใหไดอยูถึง 20 อยาง คือ
1. เปนการยากที่คนจนจะเปนคนใจบุญสุนทาน 2. เปนการยากที่คน
เยอหยิ่งหลงตัวจะพบหนทางตรัสรู 3. เปนการยากที่จะแสวงหาหนทางตรัส
รูดวยการพลีชีวิตของตนเอง 4. เปนการยากที่จะเกิดมาในระหวางที่
พระพุทธเจายังทรงประทับอยูในโลก 5. เปนการยากที่จะไดรับฟงคําสอน
ของพระพุทธองค 6. เปนการยากที่จะทําใจใหบริสุทธิ์หมดจดจากกิเลส
7. เปนการยากที่จะตัดความอยากไดในสิ่งที่สวยงามดึงดูดใจ 8.เปนการยาก
สําหรับผูที่มีพลังอํานาจที่จะไมใชพลังงานนั้นใหไดมาซึ่งสิ่งที่ตนตองการ
9. เปนการยากที่จะไมโกรธตอบเมื่อถูกเหยียดหยามดูถูก 10. เปนการยากที่
จะทําใจไมใหของเกี่ยวกับสิ่งลอใจที่เกิดขึ้น 11. เปนการยากที่จะเรียนให
กวางและรูใหลึกซึ้ง 12. เปนการยากที่จะไมดูแคลนผูที่เพิ่งเริ่มตน 13. เปนการยากที่จะเปนคนถอมตัว 14. เปนการยากที่จะพบผูที่เปนเพื่อนแท 15.
เปนการยากที่จะเรียนรูหนทางปฏิบัติเพื่อจะไดไปสูหนทางตรัสรู 16. เปนการยากที่จะไมหวั่นไหวเมื่อถูกแรงกระตุนจากสิ่งแวดลอม และสถานการณ
ภายนอก 17. เปนการยากที่จะหยั่งรูสติปญญาของผูอื่นเพื่อที่จะเทศนาจูงใจ
ใหรูตามในพระธรรม 18. เปนการยากที่จะไมโตแยงกันในเรื่องความถูก
หรือผิด 19. เปนการยากที่จะเรียนรูวิธีการที่ถูกตอง
–133–

หนทางเเหงนิพพาน
20. คนดี คนชั่ว ตางกันดวยนิสัยสันดาน คนชั่วคือ คนที่ไมรูจักบาปกรรมจึง
ไมคิดเลิกการทําชั่ว และไมพอใจเมื่อถูกชี้หรือเตือนถึงความชั่วนั้น คนดีคือ
ผูที่รูจักแยกดีชั่ว รูวาอะไรดี อะไรไมดี เมื่อรูวาอะไรไมดีก็รูจักหลีกเลี่ยงไมทํา และรูสึกขอบคุณเมื่อมีผูมาเตือนเวลาทําผิด

คนชั่ว คือ คนโงที่ไมรูสํานึกในบุญคุณของผูที่วากลาวตักเตือนดวย
ความหวังดี

ตรงกันขาม คนดี คือ คนฉลาดที่รูคุณคนที่หวังดีตอตนและจะพยายาม
หาโอกาสตอบแทนบุญคุณ ดวยการแสดงความโอบออมอารีไมเฉพาะกับผูที่มีบุญคุณกับตนเทานั้นแตเผื่อแผแกคนทั่วไปดวย

ตอนที่ 3นิทานชาดกประกอบคําสอน
ตอนที่ 3นิทานชาดกประกอบคําสอน

1. กาลครั้งหนึ่ง ประเทศแหงหนึ่งมีประเพณีแปลก คือ ใครก็ตามที่แก
เฒาชราภาพแลวจะถูกแยกออกไปทอดทิ้งใหอยูตางหากที่ภูเขาหางไกลจาก
สังคม–134–หนทางเเหงนิพพาน
ขุนนางผูใหญคนหนึ่งไมเห็นดวยกับประเพณีนี้และไมอาจจะทําเชนนี้
กับบิดาบังเกิดเกลาของตนได เขาจึงสรางอุโมงคใตดินใหบิดาซอนตัวและดูแลปรนนิบัติอยางใกลชิด
วันหนึ่งมีเทพยดามาปรากฏองคตอหนาพระพักตรของพระราชาและ
ตั้งปริศนาถาม ถาพระราชาไมสามารถตอบคําถามใหเปนที่พอใจไดแลว
ประเทศนี้จะตองประสบความหายนะ ปริศนามีวา “จงดูงู 2 ตัวนี้แลวทายซิ
วาตัวไหนเปนตัวผู ตัวไหนเปนตัวเมีย”พระราชาและขุนนางขาราชบริพารทั้งหลายไมมีใครตอบไดพระราชาจึงปาวประกาศหาผูที่ดูออกโดยจะใหรางวัลอยางงาม
ขุนนางคนนั้นจึงกลับไปถามความกับบิดาอยางลับ ๆ บิดาก็บอกไหวา“งายนิดเดียว เจาจงเอางู 2 ตัวนั้นวางลงบนพรมนุม ๆ แลวก็ดูวาถางูตัวไหน
ดิ้นอาละวาดก็เปนตัวผู ถาตัวไหนสงบนิ่งอยูก็เปนตัวเมีย”ขุนนางจึงนําคําตอบนี้ไปบอกใหพระราชาทายจนถูก เทพยดาก็ไมละ
เวนยังคงนําปริศนายาก ๆ มาถามพระราชาอยูเรื่อย ๆ ซึ่งก็ไมมีใครสามารถ
ตอบได ขุนนางคนเดิมจึงกลับไปถามบิดาแลวก็ไดรับคําตอบที่ถูกตองทุกครั้ง
ยกตัวอยางปริศนาหนึ่ง คือ “ใครคือผูที่ไดรับการขนานนามวาเปนผูที่
ตื่นแลวทั้ง ๆ ที่กําลังหลับ และผูที่ตื่นแลวถูกเรียกวากําลังหลับ”–135–

หนทางเเหงนิพพาน
คําตอบคือ “ผูที่กําลังบําเพ็ญเพียรแสวงหาหนทางตรัสรูนั่นเองเขาเปน
ผูที่ตื่นเมื่อเปรียบเทียบกับผูที่ไมใสใจในการตรัสรู แตเมื่อเปรียบเทียบผูที่ตื่นแลวนี้กับผูที่ตรัสรูแลวเขาก็ยังเปนผูที่หลับอยู”“เราจะมีวิธีชั่งน้ําหนักชางสารตัวใหญไดอยางไร”“วิธีชั่งก็คือ เอาชางใสเรือแลววัดดูวาเรือจมลงไปลึกแคไหน จากนั้น
เอาชางขึ้นจากเรือเอาหินใสลงไปแทนจนเรือจมลงไปไดระดับเดียวกันแลว
ก็ชั่งน้ําหนักของหินนั้น จะไดเทากับน้ําหนักของชาง”“น้ําเพียงแคอุงมือชอนมีปริมาณมากกวาน้ําในมหาสมุทรนั้นหมายความวาอยางไร” คําตอบคือ “น้ําบริสุทธิ์สะอาดเพียงแคอุงมือเดียวนั้น
มีคุณคาสําหรับบิดามารดาและคนเจ็บอยางมหาศาล เปนทานที่ไมมีวันชดใช
ใหหมดสิ้นได แตน้ําในมหาสมุทรใหญนั้นอาจจะเหือดแหงหมดสิ้นไปไดไมวันใดก็วันหนึ่ง”ตอมาเทพยดาก็นําชายผูหนึ่งที่ผอมโซเหลือแตหนังกับกระดูกเพราะ
ความอดอาหารมาใหดู แลใหชายผูนั้นพูดวา “ในโลกนี้จะมีใครอีกไหมที่
ตองอดอยากและตองทนทุกขทรมานยิ่งไปกวาขา”“มีแนนอน ในโลกนี้ยังมีผูที่จิตใจเต็มไปดวยความเห็นแกตัว เต็มไป
ดวยกิเลสเพราะไมเชื่อในรัตนทั้ง 3 คือ พระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ
ไมทําบุญเกื้อกูลบิดามารดา ครูบาอาจารย ผูนั้นนอกจากจะตองอดอยาก
เพราะความแลงน้ําใจแลวจะตองไดรับกรรมสนองตอบใหตกนรกเปนเปรต
ที่หิวโหยทนทุกขทรมานอยางไมมีที่สิ้นสุด”–136–

หนทางเเหงนิพพาน
“นี่คือกระดานไมจันทน จึงดูซิวาปลายดานไหนคือดานโคน” คําตอบ
ก็คือ “จึงเอาไมกระดานนั้นลอยในน้ําดูวาถาดานไหนจมมากกวา ดานนั้นก็คือโคน”“นี่คือมา 2 ตัวเหมือนกันทั้งขนาดและรูปราง จงทายซิวาตัวไหน เปนแม ตัวไหนเปนลูก”คําตอบคือ “จึงใหหญาแกมาทั้งสองนั้น ตัวที่แบงหญาใหอีกตัวหนึ่งกินคือตัวแม”คําตอบที่ถูกตองทั้งหมดนี้ทําใหเทพยดารวมทั้งพระราชาพอพระราชหฤทัยมาก เมื่อพระราชาไดทรงทราบวาขุมทรัพยแหงความรูนี้มาจากบิดา
ของขุนนางที่ซอนตัวอยูไนอุโมงคใตดินก็รูสึกตื้นตันมาก ตั้งแตนั้นมาทรง
รับสั่งใหเลิกประเพณีทอดทิ้งคนแกคนชรา
ใหกลับมาไดรับการดูแล
ปรนนิบัติจากลูกหลานดวยความกตัญู

2. มหารานีแหงแควนวิเทหะในประเทศอินเดียไดทรงสุบินเห็นชางเผือก
6 งา พระนางอยากไดจึงทูลขอใหพระราชาจับชางนั้นมาใหนางดวยความ
รักพระมเหสี พระราชาไมอาจขัดพระทัยพระนางได จึงใหปาวประกาศหาผู
ที่รูแหลงที่อยูของชางนี้ โดยจะใหรางวัลอยางงดงาม–137–หนทางเเหงนิพพาน
เผอิญชางเผือก 6 งาดังกลาวนี้มีอยูจริงในปาลึกของภูเขาหิมาลัย เปนชางที่กําลังบําเพ็ญเพียรเพื่อการตรัสรูเปนพระพุทธเจา ชางตัวนี้ครั้งหนึ่งเคยชวยชีวิตของนายพรานคนหนึ่งไวใหพนจากอันตรายจนกลับมาถึงบานเกิด
เมืองนอนได เมื่อกลับมาแลวไดเห็นประกาศก็เกิดความโลภอยากไดรางวัล
จนลืมนึกถึงบุญคุณ จึงกลับเขาไปในปาอีกเพื่อฆาชางนั้นทั้ง ๆ ที่ชางเชือกนั้นดีกับตน

นายพรานรูวาชางเผือกเชือกนี้กําลังแสวงหาหนทางตรัสรูจึงปลอมตัวเปนพระเขาไปจนใกลและยิงชางดวยธนูพิษในขณะที่ชางเผลอเมื่อใกลจะสิ้นลม ชางเผือกเชือกนั้นรูวานายพรานผูที่ถูกกิเลสแหงความโลภในสินจางรางวัลครอบงําอยูก็เกิดความเวทนาสงสารวาจะถูกชาง
เชือกอื่นรุมฆาเพราะความแคนแทนตน จึงใชขาทั้ง 4 ปกปองซอนตัว
นายพรานไวใหพนอันตรายจากชางอื่น ๆ แลวก็ถามเหตุผลวาทําไมจึงกลา
เสี่ยงอันตรายทําสิ่งโง ๆ เชนนี้ เมื่อรูวานายพรานตองการงาทั้ง 6 ของตนจึงไดฟาดงากับตนไมจนหักแลวยกใหนายพรานไปทั้งหมด พลางกลาววา “ขาไดบําเพ็ญเพียรเพื่อการตรัสรูจนครบบริบูรณแลวขาคงจะไดไปเกิดใหมใน
ดินแดนบริสุทธิ์แหงพุทธ และเมื่อใดที่ขาไดบรรลุเปนพระพุทธเจาแลว ขาจะมาชวยถอนพิษธนูแหงกิเลสทั้ง 3 คือโลภะโทสะโมหะใหเจา”–138–

หนทางเเหงนิพพาน
3. ในปาทึบบริเวณเทือกเขาหิมาลัย มีนกแกวตัวหนึ่งอาศัยอยูรวมกันกับ
สัตวปาและนกอื่น ๆ วันหนึ่งเกิดไฟไหมปาเพราะการเสียดสีกันของตนไผ
เนื่องจากลมพัดแรงมาก สัตวและนกทั้งหลายแตกตื่นหนีกันจาละหวั่นดวย
ความหวาดกลัว เมื่อนกแกวเห็นดังนั้นก็เกิดความเวทนาสงสารคิดจะตอบแทนบุญคุณที่ตนเคยไดรับเมื่ออาศัยอยูในปาไผ จึงพยายามหาทางชวยชีวิต
สัตวอื่น ๆ อยางสุดความสามารถดวยการจุมตัวในสระน้ําใกล ๆ จนตัวเปยก
แลวบินขึ้นไปเหนือไฟสลัดน้ําที่เปยกขนอยูเพื่อดับไฟครั้งแลวครั้งเลาดวย
หัวใจที่เปยมไปดวยความเมตตาและรูคุณตอกอไผ

เมื่อการกระทําของนกแกวตัวนี้รูไปถึงเทพยดาบนสรวงสวรรค จึงได
เสด็จลงมาแลวตรัสวา “เจามีจิตใจที่ประเสริฐมาก แตเจาจะดับไฟกองใหญดวยหยดน้ํานอยนิดเดียวที่สลัดจากปกเจาไดอยางไร”นกแกวทูลตอบวา “ไมมีสิ่งใดที่จะเปนไปไมไดถาการกระทํานั้นเกิด
จากความกตัญูรูคุณและความเมตตาขาจะทําเชนนี้ตอไปถึงแมวาขาจะตองใชเวลาตลอดชั่วภพหนาก็ตาม”เทพยดาไดฟงก็ทรงตื้นตันใจมาก จึงทรงชวยนกแกัวดับไฟที่ไหมกอ
ไผอยูจนหมดสิ้น
–139–

หนทางเเหงนิพพาน
4. ครั้งหนึ่งนานมาแลว มีนกสองหัวตัวหนึ่งอาศัยอยูในหุบเขาหิมาลัย
วันหนึ่งหัวหนึ่งไดกินลูกไมหวานอรอย
เมื่ออีกหัวหนึ่งเห็นดังนั้นก็เกิด
ความริษยาคิดวา “ดีละถาอยางนั้นขาจะกินลูกไมที่มีพิษ” วาแลวก็ทําดังที่คิด
ผลสุดทายนกตัวนั้นถึงแกความตายทั้งสองหัว
5. งูตัวหนึ่งหัวกับหางเกิดกินแหนงแคลงใจกันวาใครควรจะเปนคน
เดินหนา สวนหางพูดวา “นี่เจาหัวเจาเปนคนเดินหนาเสมอมา มันไม
ยุติธรรมเลย เจาควรจะใหขาไดมีโอกาสเปนคนเดินหนาบาง”สวนหัวตอบวา “ธรรมชาติสรางขามาใหเปนฝายเดินหนา เจาจะมาให
ขาฝาฝนกฎธรรมชาติไดอยางไรเลา มันไมถูกเลย”ทั้งหัวและหางทะเลาะกันเรื่องนี้เรื่อยมา จนกระทั่งวันหนึ่งสวนหาง
โกรธจัดจึงมวนพันตนไมไวแนนไมยินยอมใหสวนหัวเลื้อยไปไหน ยื้อยุด
กันอยูจนกระทั่งสวนหัวเหนื่อยจัดยอมแพแลว
สวนหางจึงคลายตัวดวย
ความชะลาใจ งูทั้งตัวจึงตกลงไปในกองไฟถูกไฟเผาตาย
ในโลกนี้ ทุกสิ่งทุกอยางมีกฎเกณฑที่ธรรมชาติไดกําหนดไว
กฎเกณฑนี้ถูกทําลายไปก็จะเกิดผลคือความหายนะ

ถา

6. มีชายคนหนึ่งเปนคนใจรอนขี้โมโห วันหนึ่งมีชาย 2 คนมายืนนินทา
เขาอยูที่หนาบานของเขาเอง คนหนึ่งพูดวา “ชายเจาของบานนี้เปนคนดีก็
จริงแตเปนคนใจรอนโมโหโทโสงาย” เมื่อเขาไดยินคํานินทาก็โกรธจัดวิ่ง
ออกไปหนาบานแลวเตะตอยทํารายรางกายชาย 2 คนนั้นทันที–140–หนทางเเหงนิพพาน
คนที่ฉลาด เมื่อถูกตักเตือนก็มักจะรูสํานึกและปรับปรุงตัวเอง แตคน
โงเมื่อถูกตักเตือนมักไมเชื่อฟงกลับดื้อรั้นและยิ่งทําผิดมากขึ้น

7. ครั้งหนึ่งมีเศรษฐีคนหนึ่งร่ํารวยมากแตเปนคนโง เมื่อเขาเห็นบานของ
คนอื่นเปนตึก 3 ชั้น สวยงามก็เกิดความริษยาคิดวาจะสรางตึกสวย ๆ แบบนั้นบาง เพราะตัวเองก็ร่ํารวยเหมือนกัน เขาจึงเรียกชางกอสรางมาสั่งงาน
ชางกอสรางไดรับคําสั่งแลวก็ลงมือทํางานทันที โดยการวางรากตึกกอนแลว
จึงสรางชั้นหนึ่ง ชั้นสอง ชั้นสามตามลําดับขึ้นไป เศรษฐีใจรอนทนไมไดก็
พูดวา“ขาไมตองการฐานบานหรือชั้นหนึ่ง ชั้นสอง ขาตองการเเตชั้นสามสวย ๆ เจาเรงสรางเร็ว ๆ”เศรษฐีโงคนนี้ไมมีความพยายามและความอดทนที่จะรอผลที่ดี การสรางตึกชั้นที่สามโดยไมมีการสรางฐานและชั้นที่หนึ่งหรือชั้นที่สองนั้น
เปนไปไมได เชนเดียวกันการจะทําสิ่งใดโดยไมใชความอดทนและความ
พยายาม ยอมหวังผลที่ดีไมได8. ชายโงคนหนึ่งกําลังเคี่ยวน้ําผึ้งอยูก็เผอิญมีเพื่อนสนิทมาหาจึงคิดจะ
เอาน้ําผึ้งมาเลี้ยง เขาไปเอาพัดมาโบกหวังจะใหน้ําผึ้งเย็นทั้ง ๆ ที่ไมไดยก
หมอลงจากเตา เชนเดียวกัน การที่จะแสวงหาน้ําผึ้งแหงปญญาบริสุทธิ์โดย
ไมกําจัดไฟโลกียกอนนั้นเปนสิ่งที่เปนไปไมได
–141–หนทางเเหงนิพพาน
9. ครั้งหนึ่งมีปศาจ 2 ตนทะเลาะกันเพื่อจะแยงหีบ ไมเทา และรองเทาคู
หนึ่ง ตั้งแตเชาจนเย็น ก็ยังลงเอยกันไมได จนกระทั่งชายคนหนึ่งผานมาพบ
เขาก็ถามวา “ทําไมเจาทั้ง 2 จึงทะเลาะกันเพื่อสิ่งเหลานี้ สิ่งเหลานี้มีคา
มหัศจรรยเพียงใดเลา เจาจึงไดแกงเเยงกันเชนนี้”ปศาจทั้ง 2 ตนอธิบายวา “หีบใบนี้จะใหทุกสิ่งทุกอยางที่มันตองการ
ทั้งอาหาร เครื่องนุงหม ของมีคา ไมเทาจะเปนอาวุธวิเศษสามารถปราบศัตรู
ใหราบคาบได
และถาไดใสรองเทาคูนั้นแลวก็จะสามารถเหาะเหินเดินอากาศไดตามใจปรารถนา”เมื่อชายผูนั้นไดฟงก็พูดวา “เจาทั้ง 2 คนไมตองทะเลาะกัน เจาจงแยก
ไปจากที่นี่สักครูแลวขาจะแบงของเหลานี้ใหเจาเทา ๆ กัน”ปศาจทั้ง 2 ตนก็ยอมทําตามสวนชายคนนั้นก็หนีบกลองหีบ ถือไมเทา
แลวใสรองเทาวิเศษนั้นเหาะหนีไป
–142–หนทางเเหงนิพพาน
ปศาจ 2 ตนในเรื่องนี้เปรียบไดกับคนนอกศาสนา กลองวิเศษ คือ ของที่บริจาคเปนกุศล ปศาจทั้ง 2 หารูไมวาทานกุศลกอใหเกิดผลบุญมหาศาลหา
คาไมได สวนไมเทาหมายถึง การสํารวมฝกจิตใหมั่นคงซึ่งจะสามารถกําราบ
กิเลสตัณหาทั้งหลายใหราบคาบได รองเทาหมายถึง ความคิดที่บริสุทธิ์
ความประพฤติที่ถูกที่ควรซึ่งจะชวยนําใหพนจากความโลภและการขัดแยง
ทั้งหลาย ปศาจทั้ง 2 ไมรูความจริงนี้จึงทะเลาะและแกงแยงกัน
10. ชายคนหนึ่งออกเดินทางทองเที่ยวไป จนกระทั่งค่ําวันหนึ่งเขาก็มาถึง
บานรางหลังหนึ่งจึงตัดสินใจพักแรมที่นั่น ตกเที่ยงคืนปศาจตนหนึ่งไดเอา
ศพคนตายมาวางไวที่พื้นหอง
ตอมาอีกสักครู ปศาจอีกตนหนึ่งก็เขามาแลวเกิดการวิวาทแยงศพกัน

ปศาจตนแรกจึงพูดวา
“ถาขามัวแตทะเลาะกับเจาอยูเชนนี้ก็คงไมเกิดประโยชนอะไรดีขึ้นเราไปหาคนกลางมาชวยตัดสินความดีกวา”ปศาจอีกตนหนึ่งเห็นดวย ปศาจตนแรกจึงฉุดตัวชายที่ซอนตัวอยู ดวยความกลัวจนตัวสั่นสะทานออกมาแลวบอกใหตัดสินความ
ชายผูนั้นกลัวปศาจทั้ง 2 นี้มาก คิดวาถึงจะเขาขางปศาจตนใดตนหนึ่ง
ก็คงไมรอดชีวิตไปได จึงตัดสินใจพูดตามความจริงที่ตนไดเห็น–143–หนทางเเหงนิพพาน
เปนจริงดังที่ไดคาดไว ปศาจอีกตนหนึ่งโกรธมากควาแขนชายผูนี้มาหัก แตปศาจตนแรกก็เอาแขนจากศพมาตอใหใหม ปศาจตนที่สองยิ่งโกรธ
จัดจึงหักแขนอีกขางหนึ่งออก ปศาจตนแรกก็เอาแขนจากศพมาตอใหอีก
เปนเชนนี้เรื่อยไปจนกระทั่งขา หัว ตัวของชายผูนั้นถูกฉีกขาดออกหมด แลวปศาจตนแรกก็เอาจากศพมาตอให เมื่อปศาจสองตนเห็นรางกายสวนตาง ๆของชายคนนี้เกลื่อนกลาดกระจายอยูบนพื้นก็หยิบขึ้นมากินจนอิ่มทองแลวก็
จากไปชายเคราะหรายผูนาสงสารรูสึกหมดอาลัยตายอยากในชีวิตมาก เพราะ
สวนตาง ๆ ของรางกายที่ปศาจกินไปนั้นเปนสวนที่ไดรับมาจากบิดามารดา
แตตอนนี้สวนตาง ๆ เหลานี้เปนของศพที่เขาไมเคยรูจักเจาของ “อนิจจา..
เราคือใครกันแน” เขาคิดวาวุนอยูเชนนี้ตลอดคืน จนกระทั่งรุงสางจึงเกิด
อารมณคลุมคลั่งเขาจึงออกจากบานรางนี้ไป ระหวางทางไดพบวัดแหงหนึ่ง
เขารูสึกยินดีมากจึงเขาไปนมัสการแลวเลาเรื่องทั้งหมดใหพระในวัดฟง
นิทานเรื่องนี้ชี้ใหคนเราเห็นความหมายที่แทจริงของ “อนาตมัน” คือความ
ไมมีตนที่ถาวร
11. ครั้งหนึ่งมีผูหญิงสวยแตงตัวดวยอาภรณและเครื่องประดับงดงามมา
เยี่ยมเยือนที่บานแหงหนึ่ง เจาของบานถามนางวาเปนใคร นางก็ตอบวา“เราเปนเทพเจาแหงความมั่งมี”เจาของบานยินดีมากและไดรับรองนางเปนอยางดี
–144–หนทางเเหงนิพพาน
ตอมาหญิงอีกคนหนึ่งหนาตานาเกลียดแตงตัวสกปรกก็มาปรากฏตัว
ขึ้น เจาของบานก็ถามวา นางเปนใคร นางตอบวา “เราเปนเทพเจาแหงความยากจน” เจาของบานตกใจมากพยายามขับไลไหนางออกไปจากบาน แตนาง
ปฏิเสธและตอบวา “เทพเจาแหงความมั่งมีเปนพี่สาวของเราและเราสองคนพี่นองไดสัญญากันไววาจะไมยอมแยกจากกัน ถาทานไลเรา พี่สาวของเราก็
จะออกไปจากบานนี้ดวย” แลวก็เปนจริงตามที่นางบอกเมื่อนางจากไปแลวก็ปรากฏวาพี่สาวของนางคือเทพเจาแหงความมั่งมีก็หายตัวไปดวย

เมื่อมีเกิดก็มีตาย มีสุขก็มีทุกข มีดีก็มีชั่วควบคูกันไปเสมอ เราจึงไม
ควรลืมความจริงขอนี้ คนโงเทานั้นที่หวั่นกลัวรังเกียจความทุกขเรียกรองหา
แตความสุข แตผูที่แสวงหาหนทางตรัสรูจะสามารถทําใจไมใหผูกพันกับสิ่ง
เหลานี้และเปนอิสระจากความผูกมัดทางโลกียวิสัยได

12. ครั้งหนึ่งมีจิตรกรยากจนคนหนึ่งออกเดินทางไปแสวงหาโชคลาภโดย
ทั้งภรรยาไวที่บานแตลําพัง
หลังจากที่ไดตอสูกับโชคชะตาดวยความ
ยากลําบากมาเปนเวลา 3 ป เขาก็ตั้งตัวไดสะสมเงินทองไดมากพอแลวจึง
เดินทางกลับภูมิลําเนา ระหวางทางไดเห็นพระสงฆเปนจํานวนมากกําลังประกอบพิธีทําบุญทางศาสนา
เขารูสึกเลื่อมใสศรัทธามากคิดรําพึงกับ
ตนเองวา “เรามัวแตคิดถึงเรื่องปจจุบันไมเคยคิดถึงความสุขในอนาคตเลย
นับวาเปนโชคดีของเราที่ผานมาพบวัดแหงนี้เราจะถือโอกาสนี้หวานพืชผลบุญเอาไว” คิคไดดังนั้นเขาก็อุทิศเงินทองที่สะสมไวทั้งหมดใหแกวัดแลว
กลับบานมือเปลา
–145–

หนทางเเหงนิพพาน
เมื่อเห็นสามีกลับบาน มือเปลาภรรยาของเขาโกรธมาก เมื่อถูกซักไซ
ไลเลียง เขาก็ตอบวาทรัพยทั้งหมดนั้นไดเอาไปฝากไวในที่ที่ปลอดภัยแลว
เมื่อนางซักตอไปวา ฝากไวที่ไหน เขาก็สารภาพวาทําบุญไวกับวัด ภรรยา
ของเขาไดฟงดังนั้นก็โกรธมากจึงยื่นเรื่องฟองรองตอศาล เมื่อถูกผูพิพากษา
ไลเลียงถามความจริง เขาก็ใหการวา“ขาไดทํางานหาเงินมาดวยความยากลําบากและไมไดใชเงินนั้นใน
ทางที่ผิด แตขาตองการหวานพืชผลบุญไวเพื่อความสุขในอนาคตดวยดวงใจ
ศรัทธาซึ่งขาไมเคยมีมากอน เมื่อขาไดอุทิศทรัพยสมบัติทําบุญไปแลวก็รูสึก
เหมือนวาไดกําจัดความโลภอยากไดและความตระหนี่ไปจากใจ รวมทั้งไดพบความจริงวาความมั่งคั่งที่แทจริงไมใชการมีเงินทองแตอยูที่การมีน้ําใจ”เมื่อฟงจบ ผูพิพากษาจึงกลาวสรรเสริญน้ําใจของจิตรกรคนนี้ ผูคนที่
ฟงอยูรอบ ๆ ก็รูสึกซาบซึ้งในความดีของเขาตั้งแตนั้นมาเขาก็ไดรับความ
เชื่อถือ มีคนมาอุดหนุนผลงานของเขาจนร่ํารวยมีฐานะมั่นคงในที่สุด–146–หนทางเเหงนิพพาน
13. ชายคนหนึ่งอาศัยอยูใกลปาชา คืนวันหนึ่งไดยินเสียงเรียกชื่อของตัว
ดังมาจากหลุมศพเเตเขาไมกลาลุกไปดูเพราะความกลัว วันรุงขึ้นเขานําเรื่อง
นี้ไปเลาใหเพื่อนฟง เพื่อนคนหนึ่งของเขาเปนคนใจกลาตองการจะพิสูจน
ความจริง
เมื่อไดยินเสิยงเรียกอีกในคืนตอมา ชายผูนั้นก็ตัวสั่นดวยความกลัว เเตเพื่อนของเขาไดเดินตามเสียงนั้นเขาไปในหลุมศพเเลวถามเจาของเสียงนั้น
วา “เจาคือใคร”เสียงนั้นตอบวา“ขาคือทรัพยมีคาซอนอยูใตดิน ขาคิดวาจะใหมันกับคนที่ขาเรียกชื่อ
แตเขาก็กลัวไมกลาเขามา เจาเปนคนใจกลาสมควรที่จะไดขาไปเชาพรุงนี้ ขากับผูติดตามอีก 7 คนจะไปที่บานเจา”ชายใจกลาผูนั้นก็ถามวา ขาจะคอยเเตโปรดบอกขาหนอยซิวาขาควรจะรับรองทานอยางไรบาง”เสียงนั้นตอบวา “พวกขาจะไปในรางของบรรพชิต กอนอื่นเจาจะตอง
ชําระลางรางกายใหสะอาดหมดจด ทําความสะอาดหองหับ เตรียมที่นั่งไว 8ที่เตรียมน้ําเเละขาวตม 8 ชามหลังอาหารใหทานนําเราไปในหองที่ปดมิดชิดที่ละคนเเลวเราก็จะกลายรางเปนโถใสทองคํา”–147–

หนทางเเหงนิพพาน
เชาวันตอมา เพื่อนใจกลาคนนั้นก็ทําตามเสียงบอกนั้นเเละบรรพชิต 8รูปก็มาปรากฏกายจริงตามคําบอก เขานําไปสูหองที่เตรียมน้ําเเละขาวตมไว
หลังอาหารเขานําทานไปในหองที่ปดมิดชิด เเลวบรรพชิตทั้ง 8 รูปก็กลาย
รางเปนโถเต็มไปดวยทองคํา

มีชายที่มีนิสัยโลภมากอีกคนหนึ่งอาศัยอยูในหมูบานเดียวกัน เมื่อได
ยินขาวลือนี้ก็เกิดความโลภอยากไดทองคําบาง เขาจึงนิมนตพระมา 8 รูปแลวทําพิธีอยางเดียวกัน เสร็จเเลวก็นําพระเเตละรูปเขาไปในหอง แตปรากฏ
วาแทนที่จะกลายรางเปนทองคํา พระทั้ง 8 รูปกลับโกรธแลวแจงให
เจาหนาที่มาจับ

สวนชายที่ขี้ขลาดเมื่อรูวาเสียงจากหลุมฝงศพนั้นไดนําความมั่งมีมาสูเพื่อนใจกลาของเขาก็ไปหาที่บานแลวเอยปากขอเเบงทองคําดวยความโลภ
ยืนยันวามันเปนของตัวเพราะเสียงนั้นเรียกชื่อของเขากอน เมื่อเขาพยายาม
จะแยงเอาโถทองคําจากเพื่อนของเขาก็พบวา ทองในโถกลายเปนงูเต็มไป
หมดและพยายามจะฉกกัดเขา
–148–หนทางเเหงนิพพาน
เมื่อพระราชาไดสดับฟงขาวนี้ทรงตัดสินวาโถทองคํานี้ควรเปนของ
เพื่อนผูมีใจกลาหาญแลวทรงรําพึงกับพระองคเองวา “โลกเราก็มักจะเปนเสียอยางนี้แหละ คนโงมักหวังแตผลประโยชนที่จะไดรับ แตก็ขลาดเกินไปที่จะเผชิญหนาหรือตอสูเพื่อใหไดมาจึงตองประสบความลมเหลวเชนเดียวกัน เมื่อไมมีศรัทธาและความกลาพอที่จะตอสูเอาชนะใจตนก็ไมไดรับความสงบสุขที่แทจริง”–149–บทที่ 2วิธีปฏิบัตเิ พื่อหนทางแหงนิพพาน
บทที่ 2วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางแหงนิพพาน

ตอนที่ 1การแสวงหาหนทาง

ตอนที่ 1การแสวงหาหนทาง

1. โครงสรางของจักรวาลเปนอยางไร
จักรวาลไมมีที่สิ้นสุดหรือ
จักรวาลกวางใหญไมมีขอบเขตจํากัดหรือ โครงสรางของสังคมเปนอยางไร
สังคมที่เปนอุดมคติควรมีลักษณะอยางไร ฯลฯ ถาเรามัวแตคนหาคําตอบ
ของปญหาเหลานี้แทนที่จะมุงแสวงหาหนทางแหงนิพพานแลว ก็คงจะตายเสียกอนที่จะไดเริ่มลงมือปฏิบัติเพื่อจะไดไปสูหนทางแหงนิพพาน

ยกตัวอยางเชน ชายคนหนึ่งโดนลูกศรอาบยาพิษ ญาติมิตรของเขาจึงรีบไปตามแพทยมาเพื่อทําการผาตัดรักษาบาดแผลให

แตชายผูนั้นกลับรองหามวา “ชากอนเถิด กอนที่จะดึงลูกศรนี้ออก เราอยากจะรูตัวคนยิงวา เปนใคร เปนหญิง หรือชาย มีกําพืดอยางไร คันธนูเปน–150–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
อยางไร ใหญหรือเล็ก ทําดวยไม หรือดวยไผ สายธนูทําดวยหวายหรือเอ็น
ลูกศรทําดวยหวายหรือกก ปลายศรใชขนนกอะไร เสียกอน จึงคอยดึงออก”ลองคิดดูซิวา อะไรจะเกิดขึ้น

ไมตองสงสัยเลยวา กอนที่จะรูคําตอบทั้งหมด ชายผูนี้ก็คงจะสิ้นใจ
เสียกอนเพราะพิษยาจากลูกศรนั้น ในสถานการณเชนนี้ สิ่งที่จะตองทํา กอนอื่นก็คือ ผาตัดเอาลูกศรออกเสียกอน และทําการเยียวยาไมใหพิษยา เเผซาน
ไปทั่วรางกายได

เมื่อถูกไฟเเหงกิเลสตัณหาคุกคาม ก็ควรจะหลีกเลี่ยงอันตรายจากเปลว
ไฟนี้ใหพนเสียกอนที่จะมัวพะวงถึงวา จักรวาลมีโครงสรางอยางไร หรือสังคมในอุดมคติควรมีลักษณะเปนอยางไร

ปญหาที่วาจักรวาลมีที่สิ้นสุดหรือไม มีขอบเขตจํากัดหรือไมนั้นไม
สําคัญเทาการเกิด แก เจ็บ ตาย ความเศราโศก ความทุกขทรมานตาง ๆ ซึ่งเปนเสมือนเปลวไฟที่เผาไหมอยูรอบตัวเราใหเกิดความรุมรอนอยูตลอดเวลา
ดังนั้น กอนอื่น เราจึงควรหลีกหนีจากกองไฟที่ไหมคุกคามชีวิตเราอยูที่เสีย
ดวยการแสวงหาหนทางแหงความหลุดพน
–151–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
พระธรรมคําสอนของพระพุทธเจานั้นสอนใหเรารูสิ่งที่ควรรู สิ่งที่ไม
จําเปนตองรูจะไมกลาวถึงเลย สอนใหละทิ้งสิ่งที่ควรละทิ้ง และฝกฝนในสิ่งที่ควรฝกฝนเพื่อที่จะไดบรรลุหนทางแหงการตรัสรู

ดังนั้น คนเราจึงจําเปนตองเลือกดูวา อะไรเปนปญหาสําคัูที่จะตอง
แกไขกอน อะไรที่เปนภัยคุกคามความสงบสุขของชีวิตมากที่สุด เมื่อรูแลวก็
พยายามเริ่มแกไขปญหานั้นดวยการฝกฝนจิตใจของตนกอนอื่น

2. สมมุติวา มีคน ๆ หนึ่งเขาไปในปาเพื่อหาแกนไม แตกลับคิดวาถาเก็บ
กิ่งและใบไมมาก็จะไดแกนของมัน เขาผูนี้เปนคนโงโดยแท เชนเดียวกับผูที่
มุงแสวงหาแกนไมแตกลับเก็บเอาเปลือกไมและเนื้อไมมาโดยสําคัญผิดวา
เปนแกนของมัน

ผูที่ปรารถนาจะหลุดพนจากการเกิด แก เจ็บ ตาย ความเศราโศก ความทุกขทรมานทั้งปวง จะตองแสวงหาหนทางนี้ใหพบเสียกอน เพราะนี่เปน
แกนสําคัญ อยางไรก็ตาม ถาบังเกิดความพอใจในวิถีทางปฏิบัติไปสูหนทาง
แหงการหลุดพนที่เพิ่งเริ่มไปเพียงเล็กนอย
หลงใหลในชื่อเสียงและการ
สรรเสริญเยินยอ และเกิดความอวดดี ยโส ยกตนขมทานแลว ก็ไมผิดกับการ
ที่เก็บเอากิ่งไมใบไมมา แตหลงคิดวาเปนแกนไมที่ตนตองการนั่นเอง–152–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
สวนผูที่พอใจในผลจากความพยายามเพียงเล็กนอยที่ไดทําไปเเละ
หลงผิดคิดวาไดรับสิ่งที่ตนตองการแลว จึงเกิดความหลงตัว คิดวาตนเองมี
ความสําคัญเหนือผูอื่น ก็เทากับการเก็บเอาเปลือกนอกของตนไมมาแทนที่จะไดแกนไมตามที่หวังไวผูที่พยายามฝกจิตใจจนไดรับความสงบเยือกเย็นและมั่นคงขึ้นบาง
แลวบังเกิดความพอใจในสภาพเทาที่เปนอยูเพียงแคนี้ เกิดความหลงตัว ดูถูก
ผูอื่น ก็เทากับวา เขาเก็บเอาเปลือกชั้นในของตนไมมาแทนที่จะเปนแกนไมอยางที่เขาตองการผูที่ไดฝกฝนจนเริ่มประจักษเห็นความจริงกระจางขึ้นบางเเลว แตกลับ
ทําใหดวงตามืดมัวลงเพราะความหลงตนวาดีเลิศกวาผูอื่น ก็เทากับวา เขาเก็บไดแตเพียงเนื้อไมเทานั้น หาใชแกนของมันอยางที่เขาเขาใจไมบุคคล
ประเภทตาง ๆ ที่ยกตัวอยางมาขางตนนี้ ลวนเปนผูที่หลงผลในความพยายามเพียงเล็กนอย ไมพยายามตอไปแตกลับเกียจครานละเลยการฝกฝนตน จึงทําใหตองพบกับชีวิตที่เต็มไปดวยความทุกขทรมานอีก
ผูที่แสวงหาหนทางที่แทจริงนั้น จะตองไมหวังในลาภยศ สรรเสริญ
ไมหลงในความสงบใจที่ไดรับจากความพยายามเพียงเล็กนอย การมีดวงตาประจักษเห็นความจริงเพียงเล็กนอยไมใชจุดมุงหมายที่แทจริง
สิ่งแรกที่คนเราทุกคนจะตองจดจําไวก็คือ กฎธรรมชาติแหงความจริง
ของการเกิด การตาย ที่ไมมีใครหลีกเลี่ยงได–153–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
3. โลกไมมีตัวตนในตัวของมันเอง เราจึงจําเปนตองขจัดจินตนาการที่ผิด ๆ ใหหมดไปจากจิตใจ และแสวงหาวิถีทางไปสูการตรัสรูความลุมหลงไมไดมีสาเหตุเกิดจากสิ่งแวดลอมภายนอกแตเกิดจากจิตใจที่อยูภายใน
ความละโมบที่เกิดขึ้นในจิตใจเปนไฟเผาไหมใหเกิดความรุมรอนทรมาน ความโงเขลาเปนสาเหตุใหตองตกอยูในความมืดมน ลุมหลงทุกข
ระทม เมื่อรูความจริงวา ความหลงผิดนั้นมีสาเหตุเกิดจากใจของเราเองแลวผูที่แสวงหาหนทางแหงความหลุดพน จะตองตอสูเอาชนะจิตใจของตนให
ได
4. “โอ ทําไมหนอ จิตใจของเราจึงไดลองลอย กระสับกระสายหาความสงบไมไดเชนนี้เลา” “ทําไมใจเราจึงสับสน หลงยึดมั่นผูกพันในสิ่งตาง ๆเชนนี้เลา”“ใจของเราเปนเสมือนคันไถที่แตกเปนชิ้น ๆ เสียกอนที่จะลงมือไถนา
การเวียนวายอยูในทะเลชีวิตแหงการเกิด การตาย ชาติแลวชาติเลา โดยที่
มิไดทําความดีอะไรไวเลย จะมีประโยชนอะไรถาจะตองตายและกลับมาเกิด
ใหมอีกหลาย ๆ ครั้ง”“โอ ใจของเราที่ครั้งหนึ่งเคยทําใหเราเกิดมามีชีวิตอยางกษัตริยครั้ง
ตอมาก็ทําใหเกิดมา ในสภาพของยาจก ตองเที่ยวขอทานเขากิน–154–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
บางครั้งก็ทําใหเราเกิดมาในสรวงสวรรคของเทพเจาทั้งหลาย มีชีวิตที่เเสนสุขอยางเหลือลนเเละแลวก็ฉุดเราใหตกลงไปสูไฟนรก”“อนิจจา เพราะความโงเขลา เจาจึงไดนําเราไปสูวิถีชีวิตตาง ๆ และเรา
ก็ยอมทําตามใจเจาโดยมิไดขัดขืนเลย แตตอจากนี้เปนตนไป เราไดกลับใจ
กลับตัวเปนผูที่เชื่อฟงและปฏิบัติตามคําสั่งสอนของพระพุทธเจาแลว
เพราะฉะนั้นขอเจาอยาไดรบกวนสมาธิและขัดขวางเราอีกเลย ขอใหเจา
ปลดปลอยเราใหหลุดพนจากบวงของความทุกขทรมานและชวยกระตุนให
เราไดพบหนทางแหงการรูแจงโดยเร็วเถิด”“โอถาเพียงแตเจาจะรูวาทุกสิ่งในโลกไมมีตัวตนที่ถาวรแต
เปลี่ยนแปลงอยูตลอดเวลาแลวเจาก็คงจะไมยึดมั่นผูกพันกับมัน ไมหลงคิด
วามันเปนของของตน และเมื่อตัดขาดจากความโลภ โกรธ หลงไดเเลว เจาก็
จะพบแตความสงบสุขอยางแนนอน
ถาเจาจะใชปญญาเปนคมดาบฟาดฟนเถาวัลยแหงกิเลสตัณหาใหขาดสะบั้น โดยไมพะวงถึงการไดเปรียบหรือเสียเปรียบ การสรรเสริญหรือ
ตําหนิติเตียน ฯลฯ เราก็จะมีชีวิตอยูไดอยางสงบสุข”“แตทําไมหนอ เจาจึงกลับชักนําเราใหหลงกลับไปสูโลกแหงกิเลส
ตัณหา และความเริงรมยทําใหเรารุมรอน กระสับกระสายหาความสงบ
ไมไดอีกเชนนี้ ทั้ง ๆ ที่เจาเองมิใชหรือที่เปนคนแนะใหเราแสวงหาหนทางแหงการรูแจง”“เจาไมมีตัวตนปรากฏใหเห็นแตเจาก็เที่ยวเตลิดไปในที่ตาง ๆ อยางไมรูจักเหน็ดเหนื่อยและจนกระทั่งบัดนี้ เราก็ไดทําตามคําบัญชาของเจาตลอดมา เพราะฉะนั้น ตั้งแตนี้เปนตนไปขอใหเจาทําตามความตองการของเราโดยชวยใหเราไดขามพนหวงมหรรณพไปสูฝงสุขาวดีดวยเถิด”–155–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
“ตอแตนี้ไป เจาจะตองทําตามบัญชาของเรา ดวยการปฏิบัติตามธรรมของพระพุทธเจารวมกันกับเรา”“ภูเขา แมน้ํา ทะเล และทุกสิ่งในโลกลวนเปนสิ่งที่เปลี่ยนแปลงอยู
ตลอดเวลา เปนบอเกิดแหงความวิบัติหายนะ ในโลกนี้มีที่ใดบางเลาที่เราจะหาความสงบใจได เราอยามัวชักชาอยูเลย รีบปฏิบัติตามพระธรรมของพระพุทธเจาแลวหาทางขามไปสูฝงแหงการรูแจงโดยเร็วดีกวา”5. ผูที่ตองการแสวงหาหนทางไปสูการตรัสรูจะตองตอสูเอาชนะจิตใจ
ของตนเชนนี้ และปฏิบัติตนตามที่ไดตัดสินใจไวดวยความมั่นคงเด็ดเดี่ยว
ถึงแมวาจะตองเผชิญกับการวารายดูหมิ่นดูแคลนจากผูอื่นก็ตามจะตองกาว
เดินตอไปอยางไมหวั่นไหวหรือสะทกสะทาน และจะตองมีความอดกลั้นไม
โกรธตอบ เมื่อถูกตอยดวยกําปน หรือถูกขวางดวยกอนหิน หรือถูกฟนดวย
ดาบแมศีรษะจะถูกตัดออกจากรางก็จะไมหวั่นไหว เพราะถาจิตใจเกิด
ความหวั่นไหวเพราะเหตุตาง ๆ เหลานี้แลวก็จะเกิดความมัวหมอง บังเกิด
ความทุกข เทากับวาไมไดปฏิบัติตามวิถีทางที่พระพุทธเจาสอนไวจิตใจของเราจะตองมั่นคงไมหวั่นไหวตอคําสาปแชง ดาทอวารายไมสะทกสะทานแมจะถูกทํารายรางกายดวยกําปน หอก ดาบหรือไมตะพด
จะตองปลงใหไดวา สิ่งเหลานี้ นี่เเหละที่จะชวยทําใหจิตใจของเราเต็มเปยม
ไปดวยคําสอนของพระพุทธเจา
–156–

วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
เพื่อการบรรลุหนทางตรัสรู เราจะตองทําสิ่งที่คิดวายากยิ่งนักใหสําเร็จ
เเละอดทนในสิ่งที่ยากจะมีผูอดทนได บริจาคทุกสิ่งที่ยากจะบริจาคเปนทานได
เพื่อการบรรลุหนทางตรัสรู เเมจะตองจํากัดอาหารเหลือเพียงขาววัน
ละหนึ่งเม็ด หรือจะตองเดินลุยไฟเขาไป ก็จะตองทําใหไดโดยไมลังเล
เเตไมวาจะเปนการบริจาคทาน หรือการกระทําใด ๆ ทั้งปวง ควรทําไปเพราะวาถูกตอง
เปนไปดวยความบริสุทธิ์ใจไมหวังผลตอบแทน
สมควรจะทํา เหมือนมารดาที่ใหเสื้อผาและทุก ๆ อยางแกบุตรของตนเพราะ
ความรัก และพยาบาลรักษาเมื่อบุตรเจ็บไขไดปวยเพราะความเมตตาสงสาร
ทําทุกอยางใหโดยไมเคยคิดถึงความสะดวกสบายของตนเลย
6. ครั้งหนึ่งนานมาแลว มีกษัตริยพระองคหนึ่งที่ทรงมีพระปรีชาสามารถ
และมีน้ําพระทัยเมตตาทรงปกครองประชาชนดวยความรัก
และทรงนํา
ความมั่งคั่งและความสงบสุขมาสูประเทศ ยิ่งกวานั้นพระองคยังทรงเปนผูที่
มีศรัทธาในการแสวงหาหนทางแหงการรูแจงอยางแรงกลา พระองคทรงเตรียมรางวัลไวพระราชทานใหแกผูที่สามารถแสดงธรรมเทศนาใหทรง
สดับทุกคนความเสื่อมใสศรัทธาอยางแรงกลาของพระองคไดรูไปถึงเทพยดาบน
สวรรคชั้นฟา ดังนั้นเพื่อพิสูจนความจริงนี้ เทพเจาองคหนึ่งจึงไดจําแลงองค
มาปรากฏในรางของปศาจและมายืนอยูที่หนาประตูวังประกาศวา
“ขารูพระธรรมศักดิ์สิทธิ์ที่จะแสดงถวายตอหนาพระพักตร ขอใหรีบนําไปทูลพระมหากษัตริยโดยเร็ว”–157–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
เมื่อไดสดับเชนนั้น กษัตริยทรงปติยินดีเปนอันมาก ใหนําปศาจเขาเฝา
และตอนรับเปนอันดีเมื่อทรงขอรองใหแสดงพระธรรมใหฟง ปศาจกลับ
แยกเขี้ยวนากลัวใหดูแลวตอบวา
“ขาอดหยากมานาน จึงหิวโหยมาก ไมอาจจะแสดงธรรมเทศนาไดจนกวาจะไดกินอาหารจนอิ่มทองแลว”กษัตริยจึงรับสั่งใหเตรียมอาหารมาเลี้ยง แตปศาจกลับบอกวา“อาหารของขาจะตองเปนเลือดและเนื้อสด ๆ ของมนุษย” เจาชายรัช
ทายาทจึงไดสละชีวิตของพระองค แตปศาจก็ยังไมอิ่มหนํา พระมเหสีจึงได
สละชีวิตเปนคนตอมาแตปศาจก็ยังหาไดพอใจไมเรียกรองจะกินองค
กษัตริยใหได
กษัตริยจึงตรัสวา “ขาไมเสียดายชีวิตหรอก แตกอนที่ขาจะตายขอใหขาไดฟงธรรมเทศนาของเจาเสียกอนแลวขาจะมอบชีวิตของขาใหแกเจา”เมื่อไดฟงดังนั้น เทพเจาในรางปศาจก็ไดกลาวคําสอนที่หลักแหลมวา“ความทุกขเวทนามีสาเหตุเกิดมาจากตัณหา ความกลัวก็มีสาเหตุเกิดจาก
ตัณหาเชนกัน ผูที่ปลดเปลื้องตัณหาได จะไมมีความทุกขทรมานและไมมี
ความหวั่นกลัวในสิ่งใด ๆ ทั้งสิ้น” กลาวจบแลว ปศาจก็กลับคืนรางเปนเทพ
เจาดังเดิม และเจาชายกับพระมเหสีก็ฟนคืนชีวิตใหมอีก–158–

7. ครั้งหนึ่ง มีชายผูหนึ่งไดบําเพ็ญเพียรเพื่อแสวงหาหนทางแหงความ
จริงอยูในปาของเทือกเขาหิมาลัย เขาไมตองการทรัพยสมบัติมีคาสิ่งใดในโลก หรือความสุขสําราญในวิมานสวรรคของเทวดา สิ่งเดียวที่เขาตองการก็คือ คําสอนที่จะชวยชี้ทางใหเขาหลุดพนจากบวงของกิเลสตัณหาเทพยดาทั้งหลายรูสึกประทับใจในความตั้งใจจริงของชายผูนี้ จึงได
แปลงองคเปนปศาจลงมาทดสอบจิตใจของเขา โดยรองเพลงวา “สรรพสิ่ง
ในโลกมีการเปลี่ยนเเปลง เมื่อมีเกิดก็มีดับ”เมื่อชายผูนี้ไดยินเนื้อเพลงนี้ก็บังเกิดความปติยินดีประหนึ่งผูที่กระหายน้ําไดพบลําธารน้ําเย็นฉ่ําหรือนักโทษที่ไดรับการปลดปลอยใหเปนอิสระรําพึงกับตัวเองวา นี่แหละคือความจริงที่เราแสวงหามาเปนเวลานาน
เปนคําสอนที่เปนความจริงแท ใครหนอเปนผูรองเพลงนี้ เขาพยายามสอดสายสายตามองหาที่มาของเสียงเพลงนี้เเละพบรางอันนาสะพรึงกลัวของปศาจ เขาขมความกลัวเดินเขาไปใกลและถามวา “เจาใชไหมที่รองเพลงเมื่อ
ครูนี้ ถาใชละก็ ขาอยากจะขอใหเจารองตอนตอไปใหขาฟงอีกหนอยเถิด”ปศาจก็ตอบวา “ใชแลว ขาเองที่เปนคนรองเพลงนั้น แตตอนนี้ขากําลัง
หิวมาก ถาไมไดกินอะไรเสียกอนขาก็ไมมีแรงจะรองอีก”ชายผูนั้นก็ออนวอนตอไปอีกวา “ไดโปรดรองใหขาฟงอีกหนอยเถิด
เพลงนี้ชางมีความหมายที่ลึกซึ้งนาเลื่อมใสแท เปนความจริงที่ขาไดแสวงหา
มาเปนเวลานานแลว และขาไดฟงเพียงตอนเดียวเทานั้น ขอใหขาไดฟงทานรองจนจบดวยเถิด”ปศาจจึงตอบวา “ตอนนี้ขาหิวจนแทบจะทนไมไหวแลว ถาขาไดกิน
เนื้อและดื่มเลือดสด ๆ ของมนุษยแลว ขาก็คงมีแรงรองตอไปจนจบได”เมื่อไดฟงดังนั้น ดวยศรัทธาอันแรงกลาที่จะฟงเพลงนั้นใหจบชายผู
นั้นจึงไดใหสัญญากับปศาจวา จะยอมมอบรางกายของตนใหเปน–159–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
อาหารของปศาจ เมื่อไดฟงเพลงนั้นจนจบแลว
ดังนั้น ปศาจจึงรองเพลงนั้นตอไปจนจบ มีความวา
“ทุกสิ่งในโลกไมเที่ยงแท มีแตเปลี่ยนแปร มีเกิดมีสลาย
ผูที่ไมยึดมั่นในสิ่งเหลานี้ จะพบความสงบสุขทั้งใจและกาย”เมื่อไดฟงจนจบแลว เขาก็ไดจารึกเนื้อเพลงนี้ลงบนกอนหินและตนไมรอบ ๆ บริเวณนั้น ในที่สุดก็ปนขึ้นไปบนตนไมและทิ้งตัวลงมาตรงหนา
ของปศาจเพื่อจะเปนเหยื่อของปศาจตามสัญญา แตทันใดนั้นปศาจก็ไดกลับ
รางเปนเทพยดาและยื่นหัตถรองรับรางของชายผูนั้นไดอยางปลอดภัย
8. ครั้งหนึ่ง มีชายผูที่มีศรัทธาในการแสวงหาหนทางแหงความจริงคน
หนึ่งชื่อ สาดาปรารุดิตา (Sadaprarudita) เขาสละทุกสิ่งที่เกี่ยวกับลาภยศ
สรรเสริญและทรัพยสมบัติทั้งปวง มุงมั่นในการคนหาหนทางแหงความจริง
อยางใจจดใจจอ วันหนึ่ง เขาก็ไดยินเสียงรองเรียกมาจากสวรรควา
“ดูกอน สาดาปรารุดิตา เจาจงมุงหนาเดินไปทางตะวันออก โดยไม
เหลียววอกเเวกมองไปทางขางไหน จงอยาคํานึงถึงความรอนหนาว อยาใส
ใจกับคําสาปแชงหรือสรรเสริญ อยามีใจลําเอียงแบงแยกวานี่ดีนั่นเลว แตให
มุงตรงไปทางตะวันออกเพียงอยางเดียว แลวเจาจะไดพบพระศาสดาแหงความจริงที่จะนําทานไปสูการรูแจง”สาดาปรารุดิตาดีใจมาก เขารีบปฏิบัติตามคําแนะนํานั้นทันที เขาออก
เดินทางมุงหนาไปทางทิศตะวันออก ตองนอนพักคางแรมในทุงหญาในปาเขา ตองเผชิญกับภยันตราย และไดรับความอับอายนานาประการในดินแดน
ตางถิ่น เชน ครั้งหนึ่งเขาตองยอมขายตัวเปนทาสใชแรงงานแลก อาหารเพื่อ
ยังชีวิต แตในที่สุดเขาก็ไดพบพระศาสดาแหงความจริงและไดรับฟงคําสั่ง
สอนจากทาน
–160–

วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
ในโลกนี้ สิ่งที่ดีมีราคามักจะไดมายาก การทําความดีก็เชนกัน มักจะมี
อุปสรรคมาขัดขวางการเดินทางเพื่อแสวงหาความจริงของสาดาปรารุดิตาก็
เชนกัน เขาตองเผชิญอุปสรรคตาง ๆ และตอสูกับความลําบากนานาประการ

เขาตองขายแรงงานเพื่อจะไดมีเงินซื้อดอกไมและกํายานมาไหวครู แตก็ไมมีใครจางเขาไมวาเขาจะทําอะไรก็มีมือของมารรายคอยติดตามขัดขวาง
เขาอยูเสมอ การเดินทางไปสูวิถีทางแหงการตรัสรูนั้นชางยากลําเค็ญ นักจน
บางครั้งอาจจะตองแลกเอาดวยเลือดเนื้อและแมกระทั่งชีวิตของตน
เมื่อสาดาปรารุดิตาไดรังฟงคําสอนจากศาสดาจารยของเขาและ
ตองการจะจดบันทึกคําสอนนั้นไวก็ไมมีกระดาษ หมึกและพูกันสําหรับจะ
เขียนเขาจึงตองใชมีดกรีดขอมือของตัวเอง ใชเลือดแทนหมึกเพื่อจดคําสอน
ของอาจารย ดวยการทําเชนนี้เขาจึงมีโอกาสไดรับฟงคําสอนอันมีคาที่จะนํา
เขาไปสูการตรัสรู

9. นานมาแลว มีเด็กชายคนหนึ่งชื่อ สุธน (Sudhana) เปนเด็กที่มีศรัทธา
ปรารถนาที่จะหาหนทางแหงความจริง เขาไดเรียนรูเรื่องราวมหัศจรรยตางๆ ของทองทะเลจากชาวประมงหาปลา ไดเรียนรูความมีเมตตากรุณาตอผูอื่น
จากแพทยที่ทําการรักษาพยาบาลผูปวย ไดเรียนรูจากเศรษฐีที่มั่งคั่งวา ทุกสิ่ง
ทุกอยางแมจะเปนสิ่งเล็กนอยเพียงไรยอมมีคาในตัวของมันเอง
–161–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
เขาไดเรียนรูจากนักบวชที่กําลังบําเพ็ญฌานบารมีวา จิตใจที่สงบและบริสุทธิ์มีพลังมหัศจรรยที่จะชวยซักฟอกจิตใจของผูอื่นใหบริสุทธิ์ตามไป
ดวย เขาไดพบสตรีที่มีจิตใจสูงสงคนหนึ่งและประทับใจในการประกอบกุศลเพื่อสาธารณะประโยชนของเธอ
สุดทายเขาก็ไดพบชายผูหนึ่งที่ไดเรรอนเดินทางไปในที่ตาง ๆ เพื่อแสวงหาหนทางแหงการรูแจงดวยความมานะอดทนแมเลือดเนื้อและกระดูกจะปนเปนผุยผงก็ไมลดละความพยายามสุธนไดเรียนรูวาการแสวงหาหนทางแหงความจริงนั้นชางยากลําบากนัก แมจะตองปนขึ้นเขาแหงกองดาบแหลมคมหรือตองเดินลุยฝา
กองไฟเขาไป ก็จะตองทําใหได
เราจะเห็นไดวา แมแตเด็กเล็ก ๆ อยางสุธน ถามีใจศรัทธาแลว ยอมตระหนักไดวา ทุกสิ่งทุกอยางที่ไดเห็น ไดยิน ไดฟงนั้นลวนเปนบทเรียนที่เปนความจริงทั้งสิ้น
เขาไดเรียนรูวา แมหญิงที่มีรางกายออนแอก็เปนผูที่มีจิตใจเขมแข็งรูแจงในธรรมดาโลกจึงใชชีวิตดวยความอดทน เขามองเห็นสภาพที่แทจริง
ของโลกจากหมูเด็ก ๆ ที่เลนกันอยางราเริงอยูตามถนน และเมื่อเขาไดพบผูที่มีจิตใจออนโยน ก็เกิดปญญากระจางมีใจโอนออนตามแมในพิธีกรรมเผากํายานก็มีความเกี่ยวโยงกับคําสอนของพระพุทธ
เจา หรือในพิธีจัดดอกไมก็มีคําพูดที่อางอิงถึงการตรัสรู วันหนึ่งขณะที่เขานั่งพักผอนอยูใตรมไมในปา เขาสังเกตุเห็นตนไมออนที่งอกขึ้นมาจากโคนของตนไมที่เฉาตายแลว ทําใหเขาตระหนักถึงความไมเที่ยงของชีวิตดวงอาทิตยที่สองสวางในเวลากลางวันและดวงดาวที่สองแสง
ระยิบระยับในเวลากลางคืนหมุนเวียนกันอยูเชนนี้ทุกวัน ๆ ทําใหจิตใจของเขาผองแผวบริสุทธิ์เหมือนมีน้ําฝนเเหงศรัทธามาชะโลมใจใหเขาใฝหา
หนทาง แหงการรูแจง–162–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
ไมวาเขาจะไปที่ใหนเขาก็ไดถาม ไดฟงและไดพบความจริงแหงกฎธรรมชาติที่ทําใหเขาเกิดปญญารูแจง
อันที่จริงแลวผูที่แสวงหาหนทางรูแจงนั้น จะตองคิดวาจิตใจของเขาเปรียบเสมือนปราสาทที่ตองคุมกันรักษาใหพนจากการรุกรานของศัตรู และตองประดับตกแตงใหสวยงาม
เจาของปราสาทจะตองมีศรัทธาแกกลาพอที่จะเปดประตูปราสาทเพื่อเชื้อเชิญพระพุทธเจาใหเขาไปสถิตถวาย
ดอกไมแหงศรัทธาเเละเผากํายานแหงความปติยินดีถวายเปนพุทธบูชา สิ่งเหลานี้เปนสิ่งที่สุธนไดเรียนรูจากการออกเดินทางแสวงหาหนทางแหงการ
ตรัสรูของเขา

ตอนที่ 2วิถีทางปฏิบัตทิ ี่นําไปสูน ิพพาน
ตอนที่ 2วิถีทางปฏิบัติที่นําไปสูนิพพาน

1. ผูที่ตองการบรรลุหนทางแหงนิพพานจะตองเขาใจและปฏิบัติตาม
ไตรสิกขาดังตอไปนี้ คือ รักษาศีล มีสมาธิ มีปญญาศีล คือ อะไร ทุก ๆ คนไมวาจะเปนคนธรรมดาสามัญหรือผูที่กําลัง
แสวงหาหนทางจะตองรูรักษาศีลสิกขาบททั้งใจและกาย รูจักระวังทวารของประสาทสัมผัสทั้งหา มองเห็นอันตรายที่เกิดจากความชั่วแมจะเปนเพียง
ความชั่วเล็ก ๆ นอย ๆ และพยายามตั้งหนาทําแตความดีโดยไมลดละ–163–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
สมาธิ คือ อะไร สมาธิคือ การทําจิตใหมั่นคง สงบ และบริสุทธิ์
ปราศจากความละโมบ และอกุศลทั้งปวง
ปญญา คือ อะไร ปญญาคือ ความสามารถเขาใจในอริยสัจสี่อยางแจม
แจง รูขอเท็จจริงแหงทุกข รูสาเหตุแหงทุกข รูความจริงในการดับทุกข รูวิถีทางแหงการดับทุกข
ผูที่ปฏิบัติตามหลักไตรสิกขานี้ไดพระพุทธเจาจึงจะเรียกไดวาเปนสาวกของ

สมมุติวา มีลาตัวหนึ่ง เดินตามฝูงวัวมา แลวประกาศตนวา “ฉันก็เปนวัวเหมือนกัน” ทั้ง ๆ ที่ไมมีรูปราง เสียงรอง หรือเขาอยางวัวเลยยอมไมมี
ใครเชื่อมันเปนแน เชนเดียวกัน ผูที่ประกาศตนวาเปนสาวกของพระพุทธเจา
ทั้ง ๆ ที่มิไดเรียนรูและปฏิบัติตามไตรสิกขานั้น เปนเรื่องนาหัวเราะกอนที่ชาวนาจะเก็บเกี่ยวขาวในฤดูเก็บเกี่ยวนั้นกอนอื่นสิ่งที่เขา
จะตองทําในฤดูใบไมผลิก็คือ จะตองไถ หวาน ระบายน้ําเขานา กําจัดวัชพืชผูที่แสวงหาหนทางไปสูการตรัสรูก็เชนเดียวกันจะตองปฏิบัติตามไตรสิกขา
นี้ใหได เมล็ดที่หวานในวันนี้จะไมงอกในทันทีจึงไมอาจหวังใหมันแตกรวงในวันรุงขึ้นและเก็บเกี่ยวในวันถัดไปไดฉันใด ผูที่แสวงหาหนทางตรัสรู ก็ไมอาจที่จะตัดขาดจากกิเลสตัณหาไดหมดสิ้นภายในวันเดียวตัดความผูกพัน
ยึดมั่นผูกพันไดในวันรุงขึ้น และตรัสรูไดในวันถัดไปฉันนั้น–164–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพานเหมือนชาวนาที่หวานเมล็ดแลวตองคอยเอาใจใสดูแลพืชผลใหพนจากภัยธรรมชาติตาง ๆ จนกระทั่งผลิดอกออกรวงและใหผลในที่สุดการ
ตรัสรูก็เชนกันจะตองหมั่นฝกฝนและปฏิบัติตามศีล สมาธิ และปญญา อยาง
สม่ําเสมอ แลวกิเลสตัณหาก็จะคอย ๆ หมดไปสามารถตัดความยึดมั่นผูกพันได และในที่สุดก็จะบรรลุหนทางแหงการตรัสรูได2. การแสวงหาหนทางไปสูการตรัสรูทั้ง ๆ ที่ยังหลงใหลอยูในโลกียวิสัย
และจิตใจยังวาวุนหมกมุนอยูในตัณหาราคะนั้นเปนสิ่งที่เปนไปไดยาก
เพราะการแสวงหาความสุขทางโลกกับการหาความสุขทางธรรมเปนคนละอยางกัน

ดังที่ไดเคยกลาวมาแลววาจิตใจเปนบอเกิดของทุกสิ่ง ถาจิตใจยังคงหลงใหลอยูกับเรื่องทางโลก
ก็จะกอใหเกิดความหลงผิดเเละความทุกข
ทรมาน ถาจิตใจใฝหาความสุขทางธรรมแลวก็จะไดลิ้มรสความอิ่มเอิบและ
สงบสุขใจที่เกิดจากการรูแจง

ดังนั้น ผูที่ตองการแสวงหาหนทางตรัสรูจะตองทําจิตใจใหบริสุทธิ์
ผุดผอง ปฏิบัติตามพระธรรมและรักษาศีล การรักษาศีลจะทําใหเกิดสมาธิ
มั่นไมวอกแวก กอใหเกิดปญญาสวาง ซึ่งจะนําไปสูการรูแจงคือ การตรัสรู
นั่นเอง
–165–

วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
การปฏิบัติตามไตรสิกขา คือ ศีล สมาธิ ปญญา จะเปนหนทางนําไปสู
การตรัสรูที่แทจริง สาเหตุที่ทําใหคนเราตองหลงเวียนวายอยูในโลกแหง
ความมายาอยางไมมีที่สิ้นสุดก็เพราะไมปฏิบัติตามไตรสิกขานั่นเอง ผูที่แสวงหาหนทางจะไมโตแยงกับผูใด
จะสามารถกําหนดจิตใหสงบและ
บริสุทธิ์ มุงหนาไปสูหนทางแหงการตรัสรูโดยไมรอชา

จะไดหมวดธรรม
3. ถาพิจารณาแจกแจงไตรสิกขาโดยละเอียดแลว
ตามลําดับตอไปนี้ คือ มรรค 8 , สติปฏฐาน 4, ปธาน 4, อินทรีย 5, บารมี 6มรรค 8 ไดแก สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ
สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ

สัมมาทิฏฐิ คือ ความเห็นชอบ เห็นถูกตองตามสภาวะที่เปนจริงเขาใจ
อริยสัจ 4 อยางแจมแจง มองเห็นความเปนไปของสิ่งทั้งหลายตามธรรมดา
แหงเหตุปจจัยของมัน ไมบิดเบือนความจริง–166–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
สัมมาสังกัปปะ ความดําริชอบ คือ การมีความคิดในทางที่ถูกตอง ไมโลภ ไมโกรธ ไมหลง ไมคิดชั่ว
สัมมาวาจา การมีวาจาชอบ คือ การละเวนจากการพูดปด พูดเหลวไหลสอเสียดวาราย พูดปลิ้นปลอน
สัมมากัมมันตะ ประพฤติชอบ คือ การละเวนจากการฆาสัตวตัดชีวิต
ลักโขมย และประพฤติผิดประเวณี
สัมมาอาชีวะ เลี้ยงชีพชอบ คือ การหาเลี้ยงชีพในทางที่ถูกที่ควร ไมประกอบอาชีพที่สังคมรังเกียจหรือเสื่อมเสีย
สัมมาวายามะ พยายามชอบ คือ ความเพียรพยายามในการกระทําที่
ชอบโดยไมลดละ หรือเกียจคราน
สัมมาสติ ระลึกชอบ คือ ความระมัดระวัง คอยยับยั้งปองกันจิตใจของตนไมใหหลงเพลินไปตามความชั่ว แตคอยเตือนตนเองใหทําความดี
สัมมาสมาธิ ตั้งจิตชอบ คือ ความมีจิตตั้งมั่นไมฟุงซาน ซึ่งจะทําใหเกิดปญญาสามารถเขาใจสภาวะของสิ่งทั้งหลายตามความเปนจริง ไมโนม
เอียงไปในทางที่ผิด
–167–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
4. สติปฏฐาน 4 คือ กายานุปสสนา การพิจารณากายวา เปนที่รวมของสิ่งสกปรกโสมมทั้งหลาย ไมควรผูกพันยึดมั่นไว เวทนานุปสสนา การพิจารณา
เวทนาวา ความรูสึกสุขก็ดี ทุกขก็ดี ลวนเปนบอเกิดแหงความทุกข จิตตา
นุปสสนา การพิจารณาจิตวา เปนสิ่งที่ไมหยุดอยูนิ่งแตเปลี่ยนแปลง
ตลอดเวลา ธัมมานุปสสนา การพิจารณาธรรม รูวาการเกิด การดับของสิ่ง
ทั้งหลายมีเหตุปจจัยเปนเครื่องอาศัยกันเกิดขึ้น จึงมีการเปลี่ยนแปลงอยาง
ไมมีวันหยุดนิ่ง
5.

ปธาน คือความเพียร 4 ไดเเก
ความเพียรปองกันอกุศลธรรมอันเปนบาปที่ยังไมเกิด มิใหเกิดขึ้นความเพียรละทิ้งอกุศลธรรมอันเปนบาปที่เกิดขึ้นแลวใหเด็ดขาด
ความเพียรสรางกุศลธรรมที่ยังไมเกิดใหเกิดขึ้นความเพียรบํารุงรักษากุศลธรรมที่เกิดขึ้นแลวใหดํารงอยูและเจริญ
ไพบูลยสืบไป

6. อินทรีย 5 คือ ธรรมที่เปนเจาการในการกําจัดกวาดลางอกุศลธรรม ไดเเกศรัทธา คือ ความนับถือเชื่อมั่นในองคพระตถาคต
วิริยะ คือ ความเพียรเพื่อละอกุศลธรรมและประกอบกุศลธรรมใหถึง
พรอมสติ คือ การมีสติครองใจไวมั่นในสิ่งที่พึงทําพึงเกี่ยวของ
สมาธิ คือ ความมีใจตั้งมั่นแนวแน
ปญญา คือ การมีปญญาหยั่งรูแจงในอริยสัจ 4พลังทั้ง 5 อยางนี้เปนกําลังสําคัญที่จะนําไปสูการตรัสรู
–168–

วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
7. บารมี 6 ไดแก ทาน ศีล ขันติ วิริยะ ฌาน และปญญา การปฏิบัติตาม
บารมีทั้ง 6 อยางนี้จะชวยใหสามารถขามพันหวงมหรรณพไปสูฝงแหง การตรัสรู การบําเพ็ญทานบารมี จะชวยกําจัดความเห็นแกตัวใหหมดไป การบําเพ็ญศีลบารมี คือ การละเวนการกระทําชั่ว ประกอบแตความดี การบําเพ็ญขันติบารมี จะชวยใหมีความอดกลั้น ระงับความโกรธและความขุน
ของหมองใจได การบําเพ็ญวิริยบารมี คือ ความเพียรพยายามที่จะประกอบ
กุศลธรรมอยางไมยอทอ การบําเพ็ญฌานบารมี คือ การกําหนดจิตใหตั้งมั่น
แนวแน ไมกระสับกระสาย การบําเพ็ญปญญาบารมี จะชวยกําจัดอวิชชาใน
จิตใจใหสูญสิ้น เกิดปญญารูแจงในธรรม

ทานและศีล เปรียบเสมือนฐานศิลาของปราสาท เปนรากฐานสําคัญ
ของการปฏิบัติธรรม ขันติและวิริยะเปรียบเสมือนกําแพงที่จะชวยปองกันมิ
ใหภยันตรายจากภายนอกเขามาได ฌานและปญญาเปรียบเสมือนอาวุธที่จะ
ชวยปองกันเราใหพนจากอันตรายของการเวียนวายตายเกิด
เหมือนเปนเกราะคุมกันใหเราสามารถเผชิญหนากับศัตรูไดโดยไมหวั่นไหว

การที่เราใหทานเพราะมีขอทานมาขอนั้นก็เปนการทําทานอยางหนึ่ง
แตก็ไมใชการทําทานขั้นสูงสุด การทําทานขั้นสูงสุด คือ การที่เรามีจิตใจ
พรอมที่จะทําทานเองโดยไมตองมีเหตุหรืออะไรมากระตุนเตือนใหทํา และการทําทานแตเพียงครั้งคราวก็ไมใชการทําทานขั้นสูงสุด การทําทานขั้น
สูงสุดจะตองทําอยางสม่ําเสมอ
–169–

วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
เมื่อใหทานไปเเลวเกิดความรูสึกเสียดายสิ่งที่ใหไป หรือเกิดความ
ภาคภูมิใจในตนเอง ก็ไมใชการใหทานที่แทจริง การใหทานที่แทจริงจะตอง
เปนการใหดวยความเต็มใจ โดยไมนึกถึงตัวเองวาเปนคนให ไมจดจําวาใหใคร และใหอะไรไป ใหแลวก็แลวกัน จึงจะเปนการใหทานที่แทจริงการใหทานที่แทจริงจะตองเปนการใหโดยไมหวังผลตอบแทนใหดวย
ความเมตตาและบริสุทธิ์ใจ ใหดวยความปรารถนาวาตนเองและผูอื่นจะไดบรรลุนิพพาน
การใหทานที่แมกระทั่งคนยากจนก็สามารถจะกระทําไดที่อยู 7 ชนิดไดแก
1. การใหทานทางแรงกาย คือ ใหบริการดวยแรงงาน ซึ่งมีขั้นที่
สูงสุด คือ ใหดวยชีวิตของตนเอง ดังจะกลาวตอไป
2. การใหทานดวยจิตใจ คือ การเอื้อเฟอเผื่อแผ และโอบออมอารีตอผูอื่น
3. การใหทานดวยสายตา คือ การมองผูอื่นดวยสายตาออนโยน
เพื่อใหผูที่อยูโดยรอบมีความอบอุนใจ
4. การใหทานดวยสีหนา คือ การแยมยิ้มมีสีหนาแจมใสอยูเสมอ
5. การใหทานดวยคําพูด คือ การเจรจาดวยวาจาที่สุภาพแสดงความ
มีน้ําใจตอผูอื่น
6. การใหที่นั่ง คือ การเสียสละที่นั่งใหผูอื่น
7. การใหที่พักพิง คือ การเอื้อเฟอใหผูอื่นไดอาศัยพักแรมที่เรือนตน
ทานทั้ง 7 ชนิดดังกลาวขางตนเปนทานที่ทุก ๆ คนสามารถทําไดและ
เปนสิ่งที่ควรจะทําเปนประจํา
–170–

วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
8. ครั้งหนึ่งนานมาแลว มีเจาชายองศหนึ่งนามวา สัตว (Sattva)ได
ออกไปเที่ยวเลนในปากับพระเชษฐาอีก 2 พระองค เผอิญไดเห็นแมเสือตัว
หนึ่ง กําลังจะกินลูกนอยทั้ง 7 ตัวของตนเพราะความหิวโหย
พระเชษฐาทั้ง 2 องคเสด็จหนีไปเพราะความกลัว แตเจาชายสัตวกลับ
ปนขึ้นไปบนหินผาแลวกระโดดลงมาใหเสือกิน เพราะความเมตตาหวังจะ
ชวยชีวิตของลูกเสือ และชวยบรรเทาความหิวของแมเสือตัวนั้น
จิตใจของเจาชายไมไดคิดถึงอะไรอื่นเลย
นอกจากการแสวงหา
หนทางไปสูการตรัสรูเทานั้น
“รางกายของเรานี้มีแตความไมถาวรเปลี่ยนแปลงไปไดงาย และเราก็ไมเคยรูจักการเสียสละใหทานอะไรมากอนเลย เพราะความรักตัวเองแตอยางเดียว แตคราวนี้ถึงโอกาสแลวที่เราจะได
เสียสละชีวิตของเราเพื่อหนทางแหงการตรัสรู”คิดไดดังนี้แลว เจาชายก็ไดใหทานดวยชีวิตเปนเหยื่อแกแมเสือตัวนั้น
9. นอกจากนี้แลว ผูที่มุงแสวงหาหนทางแหงการรูแจงยังจะตองฝกฝน
จิตใจตาม อัปปมัญญา คือ ภาวนาที่หาประมาณมิไดเปนอารมณ 4 ไดแก
เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา เมตตา คือ การฝกจิตใจใหยึดมั่นในความ
เมตตาเพื่อจะไดขจัดความโลภใหหมดไปจากจิตใจ กรุณา คือ การฝกจิตใจ
ใหยึดมั่นในความกรุณาเพื่อดับความโกรธใหสูญสิ้น มุทิตา คือ การกําจัด
ความทุกขดวยการยินดีเมื่อเห็นผูอื่นมีความสุข อุเบกขา คือ การมีใจยึดมั่น
ในความยุติธรรม ไมลําเอียงเลือกที่รักมักที่ชังวานี่เปนมิตร นั่นเปนศัตรู–171–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
เมตตา คือ ความปรารถนาที่จะเห็นผูอื่นเปนสุข กรุณา คือ ความปรารถนาที่จะชวยใหผูอื่นพนทุกข มุทิตา คือ ความยินดีเมื่อเห็นผูอื่นเปนสุข
อุเบกขา คือ ความมีใจยุติธรรม ไมเลือกเขาเลือกเรา
การฝกจิตใหถึงพรอมดวย เมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขานี้ จะชวย
กําจัดความโลภ โกรธ ทุกข ความรักและชังใหหมดไปจากจิตใจ แตการ
กําจัดความชั่วรายใหหมดไปจากจิตใจนั้นยากเหมือนการฝกสุนัขใหเฝาบาน
ความมีจิตใจที่ดีก็สูญเสียไปงายเหมือนกวางปาที่ปราดเปรียว จิตใจที่ชั่วราย
เปรียบเหมือนตัวอักษรที่จารึกลงบนศิลาลบเลือนไดยาก สวนจิตใจที่ดีนั้นก็เหมือนกับอักษรที่เขียนลงบนพื้นน้ําลบเลือนหายไปไดงาย ดังนั้นการฝกฝน
เพื่อที่จะบรรลุหนทางแหงการตรัสรูจึงเปนสิ่งที่ยากแท
10. พระโสณะ (Srona) เปนสาวกองคหนึ่งของพระพุทธเจา เกิดในตระกูล
ที่ร่ํารวยแตมีสุขภาพออนแอ เขาเปนผูที่มีจิตใจเลื่อมใสมุงมั่นในการแสวง หาหนทางรูแจง จึงไดเพียรพยายามอยางไมลดละ จนกระทั่งถึงกับไดรับบาดเจ็บ
ที่ใตฝาเทา มีโลหิตไหลนอง แตก็ไมอาจพบหนทางรูแจงไดพระพุทธเจา ทรงทอดพระเนตรเห็นดังนั้นก็มีพระทัยเวทนาสงสาร ตรัสกับเขาวา“โสณะเอย เมื่อครั้งที่เจายังอยูที่บาน เจาเคยหัดดีดพิณมิใชหรือ เจาคง
จะรูวา สายพิณที่ตึงเกินไป หรือหยอนเกินไป จะไมใหเสียงที่ไพเราะแตถา
สายพิณมีความตึงหยอนแตพอเหมาะแลว เมื่อนั้นจะบังเกิดเสียงอันไพเราะ
ฉันใดการแสวงหาหนทางตรัสรูก็ฉันนั้น ถาเกียจคราน ละความพยายาม
หรือหมั่นเพียรจนเกินกําลัง ก็ไมอาจพบหนทางได เจาจึงควรยึดทางสาย
กลาง พิจารณาใหพอเหมาะพอสมควรแกกําลังของตนเถิด”–172–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
เมื่อโสณะไดรับฟงพระพุทธพจนนั้นก็สามารถเขาใจและปฏิบัติตาม
ในที่สุดเขาก็ไดบรรลุถึงจุดหมายปลายทางตามที่เขาปรารถนา

11. นานมาแลว มีเจาชายองคหนึ่งทรงพระปรีชาสามารถมากในการใช
อาวุธตาง ๆ ถึง 5 ชนิด วันหนึ่งขณะที่ทรงเสด็จพระราชดําเนินกลับจากการ
ฝกหัดอาวุธ ก็ไดทรงพบกับปศาจตนหนึ่งซึ่งมีรางกายอยูยงคงกระพันปศาจไดเปดฉากโจมตีเจาชาย เจาชายก็รับมือดวยการยิงลูกศรไปตอง
แตเจาปศาจก็ไมสะทกสะทาน เจาชายจึงทรงใชหอก หลาว แหลน และดาบ
แตก็ไมสามารถจะทําอันตรายปศาจได

เมื่อหมดอาวุธแลว เจาชายจึงทรงใชเทาและกําปน รวมทั้งพระเศียร
กระแทกแตก็ไมไดผลอีก

ปศาจจึงกลาววา “เจาตกอยูในกํามือของขาแลว คราวนี้ถึงตาของขาบางละ ขาจะเขมือบเจาเสียเดี๋ยวนี้” แตเจาชายกลับทรงสรวลวา–173–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
“เจาอาจจะคิดวาขาไมมีอาวุธแลว แตชากอน ขายังมีอาวุธเหลืออยูอีก
อยางหนึ่ง ถาเจากินขาละก็ ขาจะทะลวงกระเพาะของเจาใหทะลุออกมาขาง
นอก”ดวยวาจาตอบโตอยางอาจหาญของเจาชายทําใหปศาจลังเล มันจึงถาม
เจาชายวา
“ทานจะทําเชนนั้นไดอยางไร”เจาชายก็ตอบวา“โดยพลังอํานาจแหงความจริง” ปศาจไดฟงดังนั้น ก็ปลอยเจาชาย และรับฟงคําสอนของเจาชาย ยอมกลับตัวเลิกกระทําชั่วอีก
12. ความไมรูจักอายตัวเอง เเละละอายผูอื่นจะนําโลกไปสูความหายนะ
ถารูจักอายตัวเองและละอายผูอื่นแลัวจะชวยใหโลกพนจากความหายนะ ผูที่
มีความละอายในบาปมักมีใจเคารพนับถือบิดามารดา ครูบาอาจารย ผูที่มี
อาวุโสกวา สามารถคุมครองญาติพี่นองและวงศตระกูลได ความถอมตัว
รูจักละอายตัวเอง และละอายเมื่อเห็นการกระทําของผูอื่น เปนสิ่งที่นายกยอง
ผูที่รูจักสํานึกผิด จะไมทําบาปกรรมนั้นซ้ําอีก แตผูที่ไมมีใจรูสํานึกผิด
ก็จะทําแตความชั่วซ้ําเเลวซ้ําเลามีบาปตรึงติดตัวตลอดไปไมมีวันหมดสิ้น
ผูที่ไดฟงคําสอนที่ถูกตอง สามารถเขาใจและคิดตาม ปฏิบัติตามแลว
คําสอนนั้นก็จะติดตัวตลอดไป ไมมีวันลืม แตผูที่รับฟงแลว ไมรูจักคิดตาม
ใหเขาใจ และปฏิบัติตาม ก็จะไมเกิดผลดีอันใดขึ้น–174–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
ศรัทธา หิริ (ความละอายแกใจ) โอตตัปปะ (ความเกรงกลัวตอบาป)วิริยะ (ความเพียร) และปญญา เปนพลังอันยิ่งใหญในโลก โดยเฉพาะอยาง
ยิ่งปญญานั้นเปนรากฐานสําคัญที่เชื่อมโยงพลังอื่น ๆ ทั้ง 4 อยาง
ในการฝกฝนตนเพื่อหนทางแหงการตรัสรู ถายังหลงติดอยูกับเรื่อง
ทางโลก พูดจาแตเรื่องเหลวไหลไรสาระ เอาแตนอนหลับสบายแลว ก็จะไม
มีโอกาสไดพบหนทางตามที่หวังไว
13. ในการแสวงหาหนทางสูการตรัสรู บางคนอาจพบหนทางบรรลุไดเร็ว
และบางคนก็อาจชา ดังนั้น การที่เห็นคนอื่นบรรลุแลว แตตนเองยังไมบรรลุ
แลวเกิดความเสียใจ ทอแทที่จะพยายามตอไปนั้นไมใชหนทางที่ถูกตอง
ในการฝกหัดยิงธนู ตอนแรกจะยิงไดไมคอยถูกเปาหมายนัก แตถา
พยายามฝกยิงตอไปก็จะชํานาญขึ้น ยิงถูกเปาไดแมนยํามากขึ้นเอง สายน้ําที่
ไหลอยูเรื่อย ๆ ไมขาดสายก็เชนกันจะไหลลงสูทะเลในที่สุด ผูที่แสวงหา
หนทางตรัสรูก็เชนกัน ถาไมเลิกลมความตั้งใจเสียกลางคัน ก็จะตองบรรลุหนทางตรัสรูไดในวันหนึ่งอยางแนนอน
ดังไดเคยกลาวมาแลววา ไมวาจะมองไปที่ใดจะตองไดเห็นบทเรียนที่
เปนความจริงอยูทุกหนทุกแหง โอกาสแหงการตรัสรูก็เชนกัน จะเกิดขึ้นได
เสมอไมวาจะอยูที่ใด
แมแตในการเผากํายาน ก็เคยมีผูที่ไดคิดวา กลิ่นหอมของกํายานไมอยู
ในสภาวะทั้งมีและไมมี ไมมีการไป ไมมีการมา ความไดคิดในสภาวะวาง
เปลาเชนนี้นําเขาไปสูการบรรลุหนทางตรัสรู–175–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
ชายคนหนึ่งถูกหนามตําที่เทาในขณะที่เดินไปตามทาง เขารูสึกถึงความเจ็บปวดแปลบขึ้นในใจจึงไดคิดวา ความเจ็บปวดเปนเพียงปฏิกิริยา
โตตอบของจิตใจเมื่อมีเหตุปจจัยมากระทบ จิตใจเพียงอันเดียวนี้ ถาควบคุม
ไวไมไดก็จะตองหลงตกอยูในกิเลสตัณหา เเตถาสามารถควบคุมไวไดก็สามารถพบหนทางแหงการรูแจง การที่เขาคิดไดเชนนี้เองทําใหเขาไดบรรลุ
หนทางแหงการตรัสรู
ชายผูมีจิตใจละโมบคนหนึ่ง ไดใครครวญคิดถึงนิสัยใจคอที่ละโมบโลภมากของตน และฉุกคิดไดวา ความโลภเปนเพียงฟนที่จะตองมอดไหมหมดไปถาไดจุดไฟแหงปญญาขึ้นการที่คิดไดเชนนี้ทําใหเขาไดบรรลุหนทางรูแจงในที่สุด
มีผูที่ไดฟงคําสอนที่วา “จงทําใจใหสมดุลย มีความยุติธรรม แลวโลก
ทั้งโลกก็จะมีแตความเสมอภาคกัน” เขาจึงปฏิบัติตามและไดคิดวา ความลําเอียงนั้นเกิดจากจิตใจที่อยุติธรรม แบงแยกเขาแยกเรา เพราะความเห็นแก
ตัวนั่นเอง เเละเขาผูนั้นก็ไดบรรลุหนทางรูเเจง เราจะเห็นไดวาสาเหตุที่จะจูงใจคนเราใหไปสูการตรัสรูนั้นมีอยูรอบตัวเราโดยไมมีขอบเขตจํากัด

ตอนที่ 3ศรัทธา
ตอนที่ 3ศรัทธา

1. ผูที่นับถือในพระรัตนตรัย อันไดแก พระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ นั้นไดชื่อวาเปนพุทธมามกะ พุทธมามกะจะตองเปนผูที่ยึดมั่นใน
ศีลธรรม มีศรัทธา อุทิศทาน มีปญญา–176–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
ผูที่เปนพุทธมามกะจะตองรักษาศีล 5 คือ ไมฆาสัตวตัดชีวิต ไมลัก
โขมย ไมลวงเกินหรือทําผิดประเวณี ไมพูดโกหก ไมดื่มสุรายาเมา
พุทธมามกะจะตองมีศรัทธาในปญญาที่รูเเจงโลกของพระพุทธเจาตัด
ขาดจากความโลภ และความเห็นแกตัวดวยการอุทิศทานใหผูอื่น มีปญญา
มองเห็นธรรมซึ่งเปนกฎธรรมชาติแหงความจริงที่วา สรรพสิ่งทั้งหลายในจึงไมมีความถาวรแต
โลกอาศัยเหตุและปจจัยเกื้อหนุนกันเกิดขึ้นเปลี่ยนแปลงอยูตลอดเวลา
ตนไมที่ลําตนโอนเอียงไปทางทิศตะวันออก จะตองลมโคนไปทางทิศตะวันออกอยางแนนอน ผูที่เชื่อฟงในพระธรรมคําสอนและมีศรัทธาใน
พระพุทธเจาก็เชนกัน ไมวาจะพบจุดจบของชีวิตเมื่อไร หรือในสภาพใดก็ตาม ยอมจะไดไปเกิดในดินแดนอันบริสุทธิ์ของพระพุทธเจา
2. ดังที่ไดกลาวมาแลววา พุทธมามกะ คือ ผูที่เลื่อมใสในพระรัตนตรัย
อันไดแก พระพุทธ พระธรรมและพระสงฆ
พระพุทธเจา ทรงเปนผูที่ตรัสรูแจงโลก และทรงชวยโปรดสัตว
ทั้งหลายใหพนจากความทุกขทรมานดวยความเมตตาสงสาร พระธรรม คือพระพุทธพจนที่ไดสั่งสอนแกคนทั้งหลาย พระสงฆ คือ พระสาวกของ
พระองคผูปฏิบัติตามคําสอนของพระองคและถายทอดคําสอนนั้นแกคนทั้ง
หลาย–177–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ ทั้ง 3 อยางนี้ รวมเปนอันหนึ่งอันเดียวกัน คือ พระพุทธเจาทรงเสด็จอุบัติมาในโลกเพื่อแสดงพระธรรมโปรดสัตวโลกทั้งหลาย พระธรรมนั้นไดรับการปฏิบัติตามและถายทอดสืบตอกันมาโดยพระสงฆสาวก
ดังนั้นความเลื่อมใสศรัทธาในพระธรรมและพระสงฆก็เทากับเลื่อมใสศรัทธาในองคพระพุทธเจานั่นเองและความเลื่อมใสศรัทธาในพระพุทธเจาก็หมายถึงการเชื่อฟงและปฏิบัติตามพระธรรมคําสอนและนับถือพระสงฆผูเปนสาวกของพระองคการที่คนเรามีความเลื่อมใสศรัทธาในองคพระพุทธเจาอยางมั่นคงเทานั้นก็จะชวยใหเราหลุดพนจากความทุกขทรมานทั้งหลายและสามารถบรรลุหนทางแหงการตรัสรูได พระพุทธเจาทรงรักและเมตตาทุก ๆ คนเหมือนเปนบุตรของพระองคเอง ดังนั้นผูใดก็ตามที่นับถือพระองคเสมอดวยบิดามารดาของตนแลว ผูนั้นก็จะสามารถเขาถึงองคพระพุทธเจาได และรับการปลดเปลื้องใหพนจากความทุกขทรมานทั้งปวงผูที่เลื่อมใสในพระพุทธเจา จะอิ่มเอิบไปดวยแสงสวางแหงปญญาคุณ
และพระมหากรุณาธิคุณของพระองค
3. ในโลกนี้ไมมีอะไรจะมีคุณคาเสมอดวยการมีศรัทธาในพระพุทธเจา
การที่ไดฟงพระนามของพระองคเพียงครั้งเดียวแลวบังเกิดศรัทธา ปติยินดีมีความอิ่มเอิบใจแลวก็นับวาเปนสิ่งที่ประเสริฐสุดหาสิ่งมีคาอันใดมา
เปรียบเทียบมิไดแมจะตองเดินฝากองไฟที่เผาผลาญโลกทั้งโลกอยูเพื่อรับฟงคําสอน
ของพระองคก็ควรจะทําดวยความยินดีและมีศรัทธามั่น
–178–

วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
เปนความจริงที่วา การที่จะเขาถึงพระพุทธเจานั้นยากยิ่งนัก การที่จะ
ไดพบผูที่สามารถแสดงพระธรรมของพระองคใหเราฟงก็ยาก แตสิ่งที่ยากที่สุดก็คือการเห็นเชื่อตามและเขาใจในพระธรรมคําสอนของพระองค
แตปจจุบันเราก็ยังมีโอกาสไดพบผูที่สั่งสอนพระธรรมและไดฟง
พระธรรมของพระองคซึ่งเปนสิ่งที่หาไดยาก เราจึงควรดีใจและมีศรัทธาใน
พระองค ไมควรปลอยใหสูญเสียโอกาสไปโดยเปลาประโยชน4. บนหนทางชีวิตที่ยาวนานของเรา ศรัทธาเปนเพื่อนที่ประเสริฐโดยแท
เปนทรัพยที่ไมมีสิ่งใดเสมอคาหรือเทียบเทาได
ศรัทธาเปรียบเสมือนมือที่บริสุทธิ์สะอาด ที่รองรับพระธรรม และคุณธรรมความดีทั้งปวง ศรัทธาเปรียบเสมือนไฟที่เผาผลาญความสกปรกโสมมในจิตใจของมนุษยใหสูญสิ้นเหลือแตความบริสุทธิ์ เเลวจูงใจใหไปสู
หนทางแหงการรูแจง ยิ่งกวานั้นยังเปนเสมือนไฟที่ลุกโชติชวงอยูในใจของ
ผูที่กําลังอยูในระหวางการแสวงหาหนทางนั้น
ศรัทธาทําใหคนเรามีจิตใจกวาง เอื้อเฟอเผื่อแผ ชวยกําจัดความโลภ
ความฟุงเฟอ อวดดีใหหมดไปจากจิตใจ ศรัทธาสอนใหเรารูจักถอมตัวให
ความเคารพนับถือผูอื่น ศรัทธาจะชวยใหเกิดปญญาสวาง ประพฤติถูกตอง
ไมยอทอเมื่อเผชิูกับความลําบาก ไมตกอยูใตอิทธิพลของสภาพแวดลอม
ภายนอก ศรัทธาทําใหเราเกิดพลังใจที่จะเอาชนะสิ่งเยายวนทั้งปวง–179–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
ศรัทธาจะเปนแรงกระตุนใหเกิดกําลังใจในยามที่เราเกิดความทอแทเบื่อหนายในการดําเนินไปสูหนทางแหงการตรัสรูซึ่งเปนหนทางที่ไกลและยาวนาน

ศรัทธาจะทําใหเราเกิดความรูสึกเสมือนวาไดอยูตอหนาพระพักตร
ของพระพุทธเจา ไดรับการปกปองจากพระหัตถของพระองค ทําใหใจและ
กายของเราออนโยน นอบนอม มีความเปนมิตร รูจักเห็นอกเห็นใจผูอื่น

5. ผูที่มีจิตศรัทธาในพระพุทธเจาไมวาจะไดยินไดฟงศัพทสําเนียงใดก็จะ
รูสึกเหมือนวาไดฟงคําสอนของพระพุทธเจา เกิดปญญาปติยินดีในรสพระ
ธรรม และเขาใจในกฎแหงความจริงที่วา ทุกสิ่งทุกอยางเกิดจากเหตุปจจัย
เกิดปญญารูเเจงเห็นจริงและยอมรับความจริงนั้นแตโดยดี

ศรัทธาทําใหเราเกิดปญญารูแจงวา ปรากฏการณทุกอยางในโลกมี
ความผันแปรไมเที่ยงแท ความจริงอันนี้เปนสิ่งเดียวที่ไมมีวันเปลี่ยนแปลง
ชั่วกัลปาวสาน เมื่อรูแจงในความจริงนี้แลว เราก็จะไมเกิดความเศราโศก
เสียใจเมื่อตองประสบกับการเกิดแกเจ็บตาย ความเจริญความเสื่อมของชีวิต–180–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
ศรัทธามักแสดงออกมาในลักษณะ 3 อยาง คือ ความรูสํานึก ความปติ
ยินดี และปณิธาน ความรูสํานึก คือ การพิจารณาตัวเองเมื่อกระทําการในสิ่ง
ที่ไมเหมาะไมควร เปนบาป แลวรูสึกเสียใจสํานึกถึงความผิดนั้นความปติ
ยินดี คือ การยอมรับเเละชื่นชมในคุณความดีที่ผูอื่นทําและอนุโมทนาใน
คุณธรรมนั้น
ปณิธาน คือ การตั้งความปรารถนาที่จะดําเนินตามรอยพระบาทของ
พระพุทธเจา ประพฤติปฏิบัติตามพระองค ใชชีวิตรวมกับพระองค
จิตใจที่มีศรัทธาเปนจิตใจที่มีความสัตยซื่อ จริงใจ ลึกซึ้ง เปนจิตใจที่
อิ่มเอิบปติยินดีพรอมเสมอที่จะรับการชักจูงจากพระองคใหไปสูอาณาจักร
แหงพุทธดังนั้นการที่ไดยินพระนามของพระองคซึ่งไดรับการกลาวขวัญ
สรรเสริญอยูทั่วทุกหนทุกแหง แลวเกิดศรัทธา มีความปติยินดีแมเพียง
ชั่วขณะเดียวก็ตาม เขาผูนั้นก็จะไดรับพลังอํานาจจากพระองคชวยชักจูงให
หลุดพนจากการหลงผิดและนําทางใหไดไปสูอาณาจักรของพระองค
6. จิตใจที่มีศรัทธาในพระพุทธเจานี้ปรากฏขึ้นจากธาตุ หรือธรรมชาติ
พุทธที่มีอยูในกนบึ้งของจิตใจมนุษยทุกคน ทั้งนี้ก็เพราะ ผูที่สามารถเขาถึง
พระพุทธเจาเขาผูนั้นก็คือพระพุทธเจาโดยตัวเองผูที่มีศรัทธาในพระพุทธเจาจะตองมีความเปนพระพุทธเจาโดยตัวของเขาเองนั่นเอง
แตถึงแมคนเราจะมีธาตุพุทธอยูในตัว ถาหากวาธาตุพุทธนั้น ถูกฝงจม
อยูใตปลักตมแหงกิเลสตัณหาแลว ก็ไมอาจจะงอกเงยแตกหนอและมีดอก
เบงบานได ทําอยางไรผูที่ยังหลงมัวเมาอยูในความโลภ โกรธ หลง และกิเลสตัณหาทั้งปวง จึงจะสามารถทําใจใหบริสุทธิ์และหันหนาเขาหาพระ
พุทธองคไดเลา
–181–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
ภายในปาไมที่มีไมมีพิษชื่อ “อิรนั ดา” (Eranda) ขึ้นอยูนั้น จะไมมีไม
จันทน ซึ่งเปนไมที่มีกลิ่นหอมขึ้นอยูเลย ถาไมจันทนสามารถขึ้นงอกงามได
ในทามกลางหมูไมอิรันดาแลวก็จะเปนเรื่องนาแปลกมหัศจรรยมาก
เชนเดียวกันถาศรัทธาในพระพุทธเจาเกิดขึ้นในจิตใจของใครก็ตาม ก็กลาวไดวาเกิดอัศจรรยขึ้นแกคนคนนั้น
ศรัทธาในพระพุทธเจาที่เกิดขึ้นในจิตใจมนุษยเชนนี้เรียกไดวาศรัทธา
ที่ไมมีรากเงา ซึ่งมีความหมายวา ภายในจิตใจของคนเรานั้นไมมีรากที่จะให
กําเนิดศรัทธาขึ้น แตภายในจิตใจที่เปยมไปดวยเมตตาธรรมของพระพุทธเจา
เทานั้นที่มีรากเงาแหงศรัทธาอยู
7. ศรัทธา เปนสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เปนบอเกิดแหงหนทางที่แทจริง เปนมารดา
แหงคุณธรรมความดีทั้งปวง อยางไรก็ตาม มีสาเหตุ 5 ประการที่เปน
อุปสรรคกีดขวางผูที่แสวงหาหนทางตรัสรูมิใหบังเกิดศรัทธาอยางสมบูรณ
คือ
1. ความเคลือบแคลงสงสัยในปญญารูแจงของพระพุทธเจา 2. ความแคลงใจในคําสอนของพระองคที่วาดวยเหตุปจจัย 3. ความไมเชื่อใจในตัวผู
สั่งสอนพระธรรม 4. ความไมแนใจสงสัยวาวิธีปฏิบัติและหนทางที่ตนกําลัง
เดินอยูนั้นจะเปนหนทางไปสูการตรัสรูจริงหรือ 5. ความอวดดีหลงตัวที่
กอใหเกิดความเคลือบแคลงสงสัยในผูที่กําลังแสวงหาหนทางเชนเดียวกับตน ทําใหจิตใจเกิดความหงุดหงิดไมสงบ–182–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
ในโลกนี้ไมมีอะไรจะเปนสิ่งที่นากลัวเทากับการเกิดความสงสัยเคลือบเเคลงใจซึ่งเปนเครื่องกีดขวางความเขาอกเขาใจกันของมนุษย
ทั้งหลาย เปนเสมือนยาพิษที่บอนทําลายมิตรภาพ เปนคมดาบที่บั่นทอนชีวิต
ของกันและกัน เปนหนามที่ทิ่มแทงจิตใจของกันและกันใหไดรับความเจ็บปวดทรมาน
ดังนั้นผูที่มีความศรัทธาพรอมในตน จะตองสําเหนียกไววา ศรัทธาที่
ตนไดรับนั้น มีเหตุเกิดมาจากพระเมตตาคุณของพระพุทธเจาที่ไดปลูกฝงไว
ตั้งแตชาติกอน ๆ แลวเราจะตองไมลืมวา พระพุทธเจาทรงเปนผูที่จุดดวงประทีปแหงศรัทธา
ใหสองสวางขึ้นในจิตใจของเราเพื่อขับไลความมืดมนอนธกาลของอวิชชา
ใหหมดไปผูที่มีความปติยินดีในพระเมตตาคุณ และไดรับศรัทธาที่พระพุทธเจา
ทรงปลูกฝงไวใหตั้งแตชาติปางกอนนั้น แมจะใชชีวิตอยางธรรมดาสามัญใน
ชาตินี้ก็ตาม จะสามารถไปเกิดใหมในอาณาจักรแหงพุทธได
เปนความจริงที่วา การเกิดเปนมนุษยนั้นยาก การไดรับฟงพระธรรม
คําสอนก็ยากแตการที่จะสรางศรัทธาใหบังเกิดขึ้นนั้นยิ่งยากขึ้นไปอีก ดังนั้น
เราจึงตองมีความเพียรพยายามที่จะรับฟงพระธรรมคําสอนใหมากที่สุดที่จะ
มากได
–183–

วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน

ตอนที่ 4พระพุทธพจน
ตอนที่ 4พระพุทธพจน

1. ผูที่เฝาคุมแคนอยูเสมอวา “เขาดาฉัน เขาหัวเราะเยาะฉัน เขาทําราย
รางกายฉัน” นั้นจะไมสามารถทําใหอารมณโกรธแคนสงบลงไดความอาฆาตพยาบาทไมอาจลบลางไดดวยการอาฆาตพยาบาทตอบ
เมื่อใดที่ลืมความอาฆาตพยาบาทได เมื่อนั้นแหละอารมณคุมแคนก็จะสลายไป
บานที่หลังคามุงไวไมดี มักจะมีฝนตกรั่วเขามา เชนเดียวกันกับจิตใจ
ของคนเรา ถาไมฝกฝนหรือควบคุมใหดี ก็มักจะ ตองตกเปนทาสของความ
โลภความเกียจครานเปนหนทางแหงความหายนะ ความขยันหมั่นเพียร
เปนหนทางแหงการครองชีวิต คนโงเขลาเบาปญญามักใชชีวิตอยางเกียจ
ครานแตคนฉลาด จะใชชีวิตดวยความขยันหมั่นเพียร
ชางทําลูกธนูจะเหลาไมทําลูกธนูใหตรง คนฉลาดก็เชนกันเขาจะทําใจใหซื่อตรงอยูเสมอ
การควบคุมจิตใจมิใหกระสับกระสาย หงุดหงิดนั้นเปนสิ่งที่ยากที่จะ
กระทํา แตถาควบคุมไวไดแลวก็จะไดรับความสงบสุขใจจิตใจของมนุษยเองที่เปนบอเกิดแหงความชั่วทั้งปวง
ศัตรูไมที่กอใหเกิดความอาฆาตพยาบาท
–184–หาใชอริหรือวิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
ผูที่สามารถรักษาใจไมใหตกเปนทาสของความโลภ โกรธ หลง และความชั่วทั้งหลายได จะไดรับความสงบสุขที่แทจริง2. ความประพฤติที่ไมสอดคลองกับวาจาไพเราะ เปรียบเสมือนดอกไมสี
สวยที่ไรกลิ่น
ดอกไมจะไมหอมทวนลม แตเกียรติยศชื่อเสียงของคนเราจะหอมทวนกระแสลมกระจายไปไดทั่วทุกหนทุกแหงคนที่นอนไมหลับจะรูสึกถึงความยาวนานของเวลากลางคืนผูที่
เหนื่อยออนแรงจะรูสึกวาหนทางไกล ผูที่ไมรูจักคําสอนที่ถูกตองจะตองหลงวนเวียนอยูในโลกแหงมายาเปนเวลานานในการเดินทางเราควรมีเพื่อนรวมทางที่มีจิตใจเหมือนกันหรือดีกวาเรา หรือมิฉะนั้นก็ควรเดินทางคนเดียว ดีกวาที่จะตองรวมทางไปกับคนโงเขลาการคบมิตรชั่วนั้นนากลัวและมีอันตรายยิ่งกวาสัตวราย เพราะสัตวรายทําอันตรายเราแตเพียงรางกาย แตมิตรชั่วนั้นจะทําอันตรายแกจิตใจของเรา
คนโงมักคิดอยูเสมอวา “นี่เปนลูกของเรา นี่เปนทรัพยสมบัติของเรา”แลวเกิดความหวงแหนยึดมั่น แตคนฉลาดมักคิดไดวา “แมแตตัวเอง ก็ไมใชของของตนแลวไฉนจึงกลาวไดเลาวานี่เปนลูกของตนหรือเปนสมบัติของ
ตน”–185–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
คนโงที่รูตัวเองวาโงนั้น ยังดีกวาคนโงที่คิดวาตัวเองฉลาดคนโงที่คบคากับคนฉลาดจะไมสามารถเขาใจคําสอนของคนฉลาด
เหมือนชอนยอมไมรูรสอาหารที่ตักนมสดแข็งตัวยากฉันใดผลของกรรมชั่วก็ฉันนั้นจะไมปรากฏ
ผลตอบสนองในทันที แตจะเปนเสมือนถานไฟที่มีขี้เถากลบอยู จะคอย ๆ คุอยูเงียบ ๆ และในที่สุดก็จะลุกโพลงขึ้น

คนโงมักกระหายอยากไดชื่อเสียง ผลประโยชน และสิทธิอํานาจความโลภในสิ่งเหลานี้ทําใหตองตกอยูในความทุกขทรมาน

ผูที่ชี้ใหเราเห็นถึงความผิดตําหนิและตักเตือนเมื่อเรากระทําสิ่งที่ไม
ถูกตองนั้น เปรียบเสมือนผูที่ชี้แหลงขุมทรัพยมีคาใหเรา ควรที่เราจะยกยอง
และสํานึกในบุญคุณ

3. ผูที่เกิดปติยินดีเมื่อไดฟงพระธรรมคําสอน
จะมีจิตใจที่ผองแผว
บริสุทธิ์ สามารถนอนหลับอยางเปนสุข เพราะพระธรรมจะชวยชะลาง
มลทินใหหมดสิ้นไปจากจิตใจ
–186–

วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
ชางไมจะไสไมใหตรง ชางทําลูกธนูจะทําใหลูกธนูไดสวนสัด ชางทํา
ทอระบายน้ําจะทําทอที่ระบายน้ําใหดี คนฉลาดจะควบคุมจิตใจของตนใหดําเนินไปตามทางที่ถูกที่ควร
หินผาแข็งแกรงยอมไมไหวสั่นไปตามแรงลมฉันใด จิตใจของคนฉลาดก็ไมหวั่นไหวกับการสรรเสริญหรือการนินทาวารายฉันนั้น
การเอาชนะตนเองลานในสนามรบ

เปนชัยชนะที่ยิ่งใหญกวาการเอาชนะขาศึกเปน

การไดรับฟงคําสอนที่ถูกตองและมีชีวิตอยูเพียงวันเดียว ยังดีกวาการมี
ชีวิตอยูเปนรอย ๆ ปโดยไมมีโอกาสไดรับฟงคําสอนที่ถูกตอง
ไมวาใครก็ตาม ถามีความรักตัวเองแลว จะตองคอยปองกันตัวเองให
พนจากความชั่วทั้งหลาย ไมวาจะเปนวัยหนุมสาว วัยกลางคน หรือวัยชรา
ควรพิจารณาถึงความจริงขอนี้ แมเพียงครั้งเดียวในตลอดชั่วชีวิตก็ตามโลกนี้เปรียบเสมือนกองไฟที่ลุกโหมอยูดวยไฟแหงโลภะ
โทสะโมหะ เราจึงควรรีบหลีกหนีใหพนจากอันตรายของไฟกิเลสนี้แตโดยเร็ว
โลกเรานี้มีสภาพเหมือนฟองสบู เหมือนหยากไย หรือเหมือนกับไห
สกปรก ดังนั้นเราจึงควรระมัดระวังรักษาจิตใจของเราใหบริสุทธิ์ปราศจาก
มลทินอยูเสมอ
–187–

วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
4. พระพุทธเจาทรงสอนใหคนเราทุกคน ละเวนการกระทําชั่ว หมั่นทํา
แตความดี และรักษาจิตใจใหบริสุทธิ์อยูเสมอการฝกฝนตนใหถึงพรอมดวยความอดทนนั้นเปนการฝกที่ยากมาก
อยางหนึ่ง แตผูที่มีความอดทนดีเทานั้นที่จะไดรับชัยชนะในที่สุด
เราจะตองขจัดอารมณแคนเมื่อเกิดความแคน ขจัดความเศราโศกใน
ยามที่ตองตกอยูในความเศราโศก ขจัดความโลภเมื่อเกิดความโลภ เราพึงใช
ชีวิตอยูดวยความบริสุทธิ์ ไมยึดถือสิ่งใดวาเปนของของตนแมแตสิ่งเดียว
ความไมมีโรคเปนลาภอันประเสริฐ
ความสันโดษเปนทรัพยอัน
ประเสริฐ ความไววางใจเปนมิตรภาพอันประเสริฐ การตรัสรูเปนความสุขที่
ประเสริฐ
ผูที่หลีกหนีความชั่ว ทําจิตใจไดสงบ เกิดปติอิ่มเอิบในรสพระธรรม ผูนั้นจะไมมีความกลัวหรือหวั่นไหวกับสิ่งใดทั้งสิ้น
เราจะตองไมสรางปฏิกิริยาโนมเอียงหรือยึดมั่นในใจวา ชอบ ไมชอบ
ถูกใจ ไมถูกใจ เพราะความลําเอียงเชนนี้เปนบอเกิดของความทุกขโศก
ความกลัว และความผูกพันอยางถอนตัวไมขึ้น–188–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
5. สนิมเหล็กเกิดจากเหล็ก และกัดกรอนเหล็กใหผุ ความชั่วก็เชนกันเกิดจากจิตใจของมนุษย และทําลายมนุษยใหยอยยับ
ผูที่มีคัมภีรแตไมอาน คัมภีรก็จะมีฝุนจับสกปรก ถามีบานแตไมดูแล
รักษา หรือคอยซอมแซม บานก็จะชํารุดทรุดโทรม รางกายของคนแราก็
เหมือนกัน ถามัวแตเกียจครานไมใชงานก็จะเสื่อมเสียสมรรถภาพ
คนที่ประกอบแตกรรมชั่ว ก็เปนเพียงเดนคน ความตระหนี่ถี่เหนียว
เปนอุปสรรคขัดขวางการใหทาน ความชั่วจะสงผลใหเห็นทันตาทั้งในโลกนี้และชาติหนา
อยางไรก็ตามความชั่วรายที่นากลัวที่สุดในบรรดาความชั่วราย
ทั้งหลายนั้นก็คือ อวิชชา ถาเราไมสามารถกําจัดอวิชชาใหหมดไปจากจิตใจเราก็ไมอาจมีชีวิตที่บริสุทธิ์ปราศจากมลทินไดการใชชีวิตที่ไมละอายตอบาป หนาดานเหมือนอีกา ทําความเดือดรอนใหผูอื่นโดยไมเคยรูสึกสํานึกในความผิดนั้น งายกวาการทําความดี
การใชชีวิตอยางสมถะถอมตน รูจักการมีสัมมาคารวะ ตัดขาดจากการยึดมั่นผูกพันในทุกสิ่ง
ประพฤติตนใหถูกตองตามทํานองคลองธรรมมีปญญาหยั่งรูแจงนั้น ทําไดยากยิ่งนักเรามักมองเห็นความผิดของผูอื่นแตมองไมเห็นความผิดของตนเอง
เรามักพูดเปดโปงความชั่วของคนอื่นใหรูกันทั่ว แตพยายามซอนความชั่ว
ของตัวเองเหมือนนักเลนการพนันซอนลูกเตา
–189–

วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
บนทองฟาจะไมมีรองรอยของนกหรือควันหรือพายุเหลือไวใหเห็น
เชนเดียวกัน คําสอนที่ไมถูกตองจะไมนําไปสูการตรัสรู ทุกสิ่งทุกอยางในโลกไมมีความเที่ยงแทถาวร แตจิตใจที่บรรลุการรูแจงแลวจะไมหวั่นไหว
กับความแปรปรวนใด ๆ ทั้งสิ้น6. เราจะตองปองกันตัวของเราเองใหพนจากความชั่วรายทั้งหลายไมให
เกิดขึ้นทั้งภายในจิตใจและภายนอกรางกาย เหมือนทหารที่รักษากําแพงปราสาทใหพนจากการรุกรานของขาศึก เราจึงตองคอยระแวดระวังจิตใจ
ของตนเองตลอดเวลาดวยความไมประมาท
ตัวเราเองเทานั้นที่เปนนายของตนเอง เปนที่พึ่งของตนเอง ดังนั้นกอน
อื่นเราจะตองควบคุมตัวเองใหได
การควบคุมจิตใจของตนเอง พูดแตนอย คิดไตรตรองใหมาก เปนกาว
แรกของการตัดขาดจากความยึดมั่นผูกพันกับกิเลสทางโลกทั้งปวง
ดวงอาทิตยสองสวางในเวลากลางวัน ดวงจันทรทอแสงกระจางใน
เวลากลางคืน นักรบงามสงาเมื่อสวมเครื่องแบบเต็มยศ ผูที่แสวงหาหนทางรูแจงจะปรากฏความสงางามนาเลื่อมใสในขณะที่บําเพ็ญฌานบารมีอยาง
เงียบ ๆผูที่ไมสามารปองกันทวารทั้ง 5 ของสังขาร อันไดแก ตา หู จมูก ลิ้นกาย ของตนใหพนจากสิ่งเยายวนภายนอกนั้น ไมใชผูที่แสวงหาหนทางที่
แทจริง ผูที่ฝกฝนตนเพื่อหนทางแหงธรรมนั้นจะตองคอยระมัดระวังทวาร
ของประสาททั้ง 5 อยางเขมงวดกวดขัน และบําเพ็ญเพียรทางจิตดวยความ
สงบ
–190–

วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
7. ผูที่ตกเปนทาสของจิตใจที่ยึดมั่น มีความลําเอียง จะไมสามารถ
มองเห็นสภาวะที่แทจริงของสิ่งทั้งหลาย เมื่อใดที่สามารถสลัดความผูกพัน
และความลําเอียงทิ้งไปได เมื่อนั้นจึงจะมีดวงตามองเห็นสภาวะที่แทจริง
ดังนั้น จิตใจที่เปนอิสระจากความยึดมั่นผูกพันจะรูสึกวาทุกสิ่งทุกอยางดู
แปลกใหมและมีชีวิตชีวาตางกับที่ไดเคยรูสึกมากอน
ที่ใดมีทุกขก็ยอมมีสุข ที่ใดมีสุขก็ยอมจะมีทุกขตามมา ถาสามารถ
กําจัดความลําเอียงใจแยกความแตกตางระหวางสุข ทุกข ดี ชั่ว แลว จิตใจของเราก็จะเปนอิสระจากความผูกพันทั้งปวง
ความกังวลถึงเรื่องในอนาคตที่ยังไมมาถึง และคร่ําครวญถึงอดีตที่
ผานมา จะทําใหชีวิตเหี่ยวแหงอับเฉาเหมือนตนออที่ถูกตัดทิ้งเเละปลอยให
แหงไปเปลา ๆ โดยไมใชประโยชนอันใด
ถาเราไมมัวคร่ําครวญถึงอดีต ไมกังวลกับอนาคต ไมยอทอกับความ
ยากลําบาก แตใชชีวิตในปจจุบันอยางมีความหมายแลว เราก็จะมีสุขภาพดี
ทั้งใจและกาย
จงอยาปลอยใหชีวิตจมอยูในความคิดคํานึงของอดีต อยารอคอยเพอ
ฝนถึงอนาคต แตจงใชชีวิตอยางเขมแข็งเผชิญหนากับเหตุการณในปจจุบัน
เทานั้น
จงอยาผลัดวันประกันพรุง การทํางานตามหนาที่ใหสําเร็จลุลวงไปใน
แตละวัน เปนวิถีทางดํารงชีวิตที่คุมคากับวันเวลาที่ผานพนไป–191–วิธีปฏิบัติเพื่อหนทางเเหงนิพพาน
ศรัทธาเปรียบเสมือนเพื่อนรวมทาง ปญญาเหมือนผูนําทางใหเราหลุด
พนจากความมืดมนอนธกาลของชีวิตที่เต็มไปดวยความทุกขทรมาน และพา
ใหไปพบแสงสวางแหงการรูแจง
ผูสั่งสมผลบุญดวยการหมั่นประกอบกุศลกรรมนับเปนยอดของการ
กระทํา ศรัทธาจะเปนทรัพยหาคามิไดของเขา และความจริงใจจะทําใหชีวิต
ของเขาหวานชื่น เราจึงควรประพฤติปฏิบัติตามพระธรรมคําสอนทั้งใจและกาย เพื่อความสงบสุขของชีวิต
บนหนทางชีวิตที่ยาวนาน ศรัทธา คือ เสบียงกรังเลี้ยงชีวิต คุณธรรม
ความดี คือ ที่พักพิงอาศัย ปญญา คือ แสงสวางสองทาง ความคิด คํานึงที่
ถูกตอง คือ ยามเฝาในเวลากลางคืน ผูที่ใชชีวิตอยางบริสุทธิ์ปราศจากมลทิน
นั้น จะไมมีวันอับจนหรือเสื่อม ผูที่มีความเปนไท เปนอิสระแกตัวเอง คือ ผูที่สามารถเอาชนะความละโมบไดโดยเด็ดขาดเพื่อความสุขของครอบครัวเราจะตองไมนึกถึงตัวเองเพื่อผลประโยชนของหมูบานเราจะตองไมนึกถึงแตครอบครัวของตนเพื่อผลประโยชนสวนรวมของประเทศ เราจะตองไมนึกถึงแตหมูบานของตนและเพื่อจะไดพบหนทางตรัสรู เราจะตองละทิ้งความผูกพันในทุกสิ่งสรรพสิ่งทั้งหลายในโลกไมมีความเที่ยงแทแนนอน เมื่อมีเกิดยอมมีดับ เมื่อใดที่เราสามารถหลุดพนจากการเวียนวายตายเกิดได เมื่อนั้นแหละเราจึงจะไดพบความสงบสุขอยางแทจริง
–192–