DODATKIZARYS HISTORII BUDDYZMU– Przekaz nauki Buddy z Indii do Japonii –1. INDIE

Jednym z najważniejszych wydarzeń w historii ludzkości jest pojawienie
się w centralnych Indiach „Światła Azji”, czyli nauki Buddy, co można także
porównać do wytryśnięcia źródła prawdziwej mądrości i wielkiego miłosier-dzia.
Budda Gautama, nazwany później przez wyznawców „Mędrcem z rodu
Siakjów”, czyli Siakjamunim, opuścił swój dom, został wędrownym ascetą, iudał się na południe do Magadhy. Według tradycyjnego przekazu, w połowie
V wieku p.n.e. dostąpił Oświecenia pod drzewem Bodhi. Od tego czasu, głosił
naukę o prawdziwej mądrości i wielkim miłosierdziu przez 45 lat aż do swojej„Wielkiej Śmierci”, czyli do wstąpienia w nirwanę. Osiągnął bowiem stan
Wielkiego i Ostatecznego Zgaśnięcia (Maha-pari-nirvana). Wielu wybitnych
mnichów buddyjskich głosiło potem jego naukę w królestwach i różnych
regionach Indii.
Za panowania króla Asioki (sanskr. Aśoka, na tronie: 268-232 r.p.n.e.),który był trzecim władcą królewstwa Maurja (sanskr. Maurya), buddyjskie
przesłanie dotarło do wszystkich rejonów Indii i było też głoszone poza ich
granicami.
Maurja była pierwszym zjednoczonym królestwem Indii. Za panowania
swojego pierwszego władcy, Czandragupty (sanskr. Chandragupta, na tronie:
ok. 317-293 r. p.n.e.) obejmowało ono ogromny obszar od łańcucha Himala-
jów na północy, po Zatokę Bengalską na wschodzie, pasma gór Hindukusz nazachodzie i Windhja na południu. Król Asioka poszerzył potem swoje teryto-rium aż do Wyżyny Dekan, podbijając między innymi królestwo Kalinga.
Król Asioka miał podobno bardzo porywczy charakter, dlatego jego
poddani nazywali go Czandasioką, czyli „Gniewnym Asioką” (Chandāsoka).
Jednak król stał się gorliwym wyznawcą drogi najwyższej mądrości iwielkiego miłosierdzia, po tym, jak ujrzał straszliwe zniszczenia i ofiary- 274 -

swojej zwycięskiej wojny z królestwem Kalinga. Przyjął naukę Buddy i
przyczynił się do wzmocnienia pozycji tej religii w Indiach, dzięki dwóm
przedsięwzięciom.
Po pierwsze, rozkazał, by na kolumnach i skalnych ścianach wyryto in-
skrypcje przepisów administracyjnych opartych na nauce Buddy, które potem
nazwano „edyktem Asioki.” Przyczyniło się to do propagowania buddyzmu,
gdyż edykt został wyryty w wielu miejscach. Po drugie wysyłał misje, abygłosiły naukę o najwyższej mądrości i wielkim miłosierdziu w odległychkrainach. Niektórzy wysłani przez niego misjonarze dotarli nawet do Syrii,
Egiptu, Cyrenajki czy Epiru i dzięki nim nauki Buddy poznano także na
Zachodzie. Jeden z misjonarzy o imieniu Mahendra (w języku pāli: Mahinda)
przybył na Sri Lankę i udało mu się „zakorzenić wspaniałą naukę Buddy napięknej Lankādvīpa (inna nazwa Sri Lanki; w pāli: Lankādīpa)”, przez costworzył przyczółek do dalszej owocnej działalności misyjnej na tej wyspie.

2. POWSTANIE BUDDYZMU WIELKIEGO WOZU
Przed erą chrześcijańską buddyjska działalność misyjna była prowadzonaprzede wszystkim na zachód od Indii, dopiero później, mniej więcej w I w. n.e.,rozpoczęła się ekspansja w kierunku wschodnim. Zanim nastąpił triumfalnypochód misjonarzy buddyjskich w Azji Wschodniej, wprowadzono zmiany w
doktrynie buddyzmu. Interpretacja Wielkiego Wozu, czyli mahajany (sanskr.
mahāyāna), którą można nazwać „nową falą” w historii buddyzmu, zaczęła
być uznawana przez coraz więcej wyznawców, wyraźnie odróżniając się odwcześniejszych teorii.
Kto, kiedy i gdzie zaczął tę „nową falę”? Nie ma jednoznacznej
odpowiedzi na to pytanie. Można być pewnym tylko dwóch faktów. Po
pierwsze, nowa interpretacja pojawiła się w szkole Mahasamghików (sanskr.
Mahāsaṁghika), wśród postępowych mnichów, którzy wygłaszali kazania dlaludu. Po drugie, między I lub II w. p.n.e. a I w. n.e. z pewnością istniały już
pewne nauki, kluczowe dla sutr Wielkiego Wozu. Buddyzm Wielkiego Wozu
zaznaczył swoje istnienie wśród religii świata dzięki powstaniu nowych sutr,- 275 -

których najsłynniejszym komentatorem był bez wątpienia Nagardżuna (sanskr.
Nāgārjuna).
W rozwoju buddyzmu niezaprzeczalnie ważną rolę odegrała właśnie
doktryna Wielkiego Wozu. W Chinach i Japonii zaznaczyły się bowiem
wpływy jedynie buddyzmu Wielkiego Wozu, a inne interpretacje pozostaływłaściwie nieznane. Nic w tym dziwnego, gdyż orędownicy Wielkiego Wozu
propagowali nowy rodzaj praktyki, mającej na celu dostąpienia oświecenia
przez lud dzięki pomocy istot Oświeconych, czyli Buddów i Bodhisattwów.
Nie bez znaczenia było także to, że opracowali oni także rozbudowane, spójne
teorie metafizyczne oraz psychologiczne, które wyjaśniały różne aspekty
doktryny. Nauki Wielkiego Wozu nawiązują do przekazu Buddy Gautamy onajwyższej mądrości i wielkim miłosierdziu, jednak zawierają także noweelementy. Ta nowa, wzbogacona interpretacja sprawiła, że nauka buddyjska
zaczęła być głoszona w całej Azji przez wyznawców Wielkiego Wozu z
ogromnym entuzjazmem i zaangażowaniem. Taką właśnie działalność
misyjną orędowników Wielkiego Wozu można porównać do rwącej rzeki w
czasie powodzi, która występuje z brzegów, a jej wody docierają wszędzie.

3. AZJA CENTRALNA
Buddyzm dotarł do Chin przez Azję Centralną, a niezwykle ważną rolę w
tym procesie odegrał Jedwabny Szlak. Jedwabny Szlak powstał za panowania
Cesarza Wu z dynastii Han (na tronie:140-87r.) i łączył terytoria Azji Cen-
tralnej zarówno z Zachodem, jak i ze Wschodem, prowadząc często przez
pustkowia i bezdroża. W tym czasie pod panowaniem dynastii Han znajdo-wały się także tereny zachodnie, między innymi Fergana, Sogdiana. Parthia i
Tukhara, w których kwitła wymiana handlowa, zapoczątkowany tam przez
Aleksandra Wielkiego. Nazwa Jedwabny Szlak została nadana z tego powodu,
że najważniejszym towarem był właśnie jedwab. Mniej więcej na przełomie
chrześcijańskiej ery kontakty handlowe między Indiami i Chinami odbywały
się Jedwabnym Szlakiem, a wraz z kupcami przybywali misjonarze, aby głosić
nauki Buddy w Państwie Środka.

- 276 -

4. CHINY
Historia buddyzmu w Chinach zaczyna się od przywiezienia tam przez
misjonarzy sutr, które były tłumaczone na język chiński. Według tradycyjnych
przekazów najstarszym tekstem sprowadzonym do Chin jest Sutra zawierająca
nauki Buddy w 42 częściach (chiń. Ssu-shih-êr-châng-ching), przełożona na ję-
zyk chiński m.in. przez Kaśjapamatangę (sanskr. Kāśyapamātaṅga) w czasie
ery Yin-p’ing (58-76r.), za panowania cesarza Minga z tzw. późnej, wschod-
niej dynastii Han. Jednak obecnie badacze są przekonani, że jest to tylko
legenda, a za pierwszego tłumacza sutr buddyjskich na język chiński uznają
An-shih-kao, działającego aktywnie w miejscowości Lo-yang w latach148-171. Od tego czasu przez ponad tysiąc lat, do czasów północnej dynastii
Sung (960-1129), tłumaczono niestrudzenie na język chiński sutry i
komentarze.
Początkowo największe zasługi w sprowadzaniu i przekładzie sutr najęzyk chiński mieli mnisi z Azji Centralnej, tacy jak wspomniany jużAn-shih-kao, pochodzący z Parthii czy też K’angsêng-k’ai, który przybył doLo-yangu z regionu Samarkandy ok. III w. i przetłumaczył Sutrę Nieskoń-czonego Życia (sanskr. Sukhāvatīvyūha). Warto wspomnieć także Chu-fa-hu,
zwanego także Dharmakarszą (sanskr. Dharmakarsha), słynnego tłumacza
Sutry Lotosu (sanskr. Saddharmapuṇḍarīka), który przybył z Tukhary i
przebywał w Lo-yangu na przełomie III i IV wieku. Ogromny wpływ na
intensyfikację prac translatorskich miał Kumaradżiwa (sanskr. Kumārajīva),który przybył do Chin w V wieku z Kuczy (sanskr. Kucha).
W V wieku chińscy mnisi zaczęli podróżować do Indii, aby tam uczyć się
sanskrytu. Jednym z takich pionierów był Fa-hsien (339-420?). Po tym, jakopuścił Ch’ang-an w 399 roku, dotarł do Indii i przebywał tam 15 lat. Nawyróżnienie zasługuje słynny mnich Hsuan-chuang (602-664), który wyruszył
w drogę do Indii w 627 roku, przebywał tam 19 lat i wrócił do domu w 645
roku. Aż 25 lat studiował w Indiach mnich I-ching (635-713) [nie należy mylić
go z I-ching, czyli Księgą Przemian], który udał się do Indii drogą morską w
671 roku.

- 277 -

Wszyscy ci mnisi uczyli się w Indiach sanskrytu i przywieźli do Chinsutry i komentarze, które sami uznali za najważniejsze. Przetłumaczyli najęzyk chiński wiele tekstów buddyjskich. Szczególnie zasłużył się
Hsuan-chuang, którego znajomość sanskrytu nie miała sobie równych. Todzięki jego energii i zaangażowaniu prace translatorskie osiągnęły swoje
apogeum.
Badacze buddyzmu odróżniają tzw. „stare przekłady” sutr, autorstwa m.in.
Kumaradżiwy, od „nowych przekładów” Hsuan-chuang’a i jego następców.
Po tym, jak przetłumaczono ogromną liczbę zwojów sutr z sanskrytu nachiński, pojawiła się stopniowa, ale coraz silniejsza tendencja do sinizacji
doktryny buddyjskiej. W przekładach i komentarzach wyraźnie zaznaczyły się
cechy narodowe Chińczyków i ich potrzeby religijne. Odrzucili oni niektóre
teorie buddyjskie powstałe w Indiach. Jednym z przykładów sinizacji jest
szczególne zainteresowanie metafizycznym pojęciem ‘pustki’, występującym
w sutrach, wyjaśniających istotę najwyższej mądrości, czyli prażni (sanskr.
prajñā). W późniejszym okresie chińscy buddyści odrzucili interpretację
Małego Wozu, czyli hinajany (sanskr. hīnayāna) i skoncentrowali się nawyjaśnianiu doktryny Wielkiego Wozu. Ten zwrot ku naukom mahajany był
widoczny najpierw w doktrynie szkoły t’iant’ai (jap. tendai), a później
szczególnie w szkole ch’an (jap. zen).
W drugiej połowie VI wieku szkoła t’iant’ai umocniła się, a jej doktryna
została opracowana i usystematyzowana przez Trzeciego Patriarchę, Chih-i(538-597). Był on wybitnym buddyjskim myślicielem, który przeprowadziłkrytyczną analizę sutr buddyjskich i opracował teorię Pięciu Okresów [na-uczania Buddy] oraz teorię Ośmiu Doktryn. Te dwie teorie miały ogromny
wpływ na rozwój buddyzmu w Chinach i Japonii.
W Chinach różne sutry buddyjskie były sprowadzane i tłumaczone bezzwiązku z ich chronologicznym porządkiem. Pojawiła się więc konieczność
oceny ich treści i ustalenia, kiedy powstały, aby możliwe stało się syntetyczne
ujęcie złożonego zjawiska, jakim był buddyzm, oraz wysnucie wniosków
dotyczących praktyki. Chiński sposób myślenia, związany z rodzimą tradycją
filozoficzną, okazał się kluczowy przy ocenie tekstów buddyjskich.

- 278 -

Najbardziej systematyczną i przekonującą klasyfikację sutr przeprowadziłChih-i, jednak współczesne badania obaliły wiele jego teorii.
Ostatnim ważnym nurtem buddyzmu w Chinach był ch’an (jap. zen).
Pierwszym Patriarchą ch’an był „Śramana z obcego kraju”, czyli Bodhid-
harma (zm. 528). Z ziarna nauki, które zasiał, wyrósł kwiat dopiero za czasów
Szóstego Patriarchy, Hui-nenga (638-713). Dzięki działalności wielu
wybitnych mnichów, przez kilka wieków szkoły ch’an umocniły swoją
pozycję w życiu religijnym Chin.
W buddyzmie ch’an widać wyraźnie nową interpretację nauk Gautamy,
na którą wpływ miała bez wątpienia mentalność i religijność Chińczyków.
Można uznać, że jest to buddyzm przefiltrowany przez rodzimą filozofię
chińską. Jednak tak wzbogacony buddyzm, jak rzeka zasilana nowymi
dopływami, miał coraz większą siłę oddziaływania także w innych krajach
azjatyckich.

5. JAPONIAW Japonii buddyzm pojawił się w VI wieku. W 538 roku władca Paikche(Kudara na półwyspie koreańskim) wysłał posłów z darami na dwór cesarza
Kimmeia, wśród których znajdował się posąg Buddy oraz zwoje sutr. Minęło
już ponad 1400 lat od tego wydarzenia, które zapoczątkowało rozwój
buddyzmu w Japonii.
W tak długiej historii buddyzmu w tym kraju można wyróżnić trzy klu-
czowe okresy, które stanowią jakby punkty ogniskowe. Pierwszy to przełom
VII i VIII wieku, a związane z nim zabytki sakralne to świątynia Hōryūji(607r.) oraz świątynia Tōdaiji (752r.). Warto zauważyć, że jest okres, kiedy w
całej Azji następował niebywały rozwój kulturalny, podczas gdy cywilizacja
Zachodu pogrążona był w mroku i stagnacji. To na Wschodzie powstawały w
tym okresie nowe ruchy w dziedzinach filozofii, religii i sztuki, widoczne
zwłaszcza w Chinach, Azji Centralnej oraz Azji Południowo-Wschodniej. Nafali takiego fermentu intelektualnego ożywczy przypływ humanizmu- 279 -

buddyjskiego dotarł do wszystkich zakątków Azji. Wpływy z kontynentu
przejawiły się w Japonii m.in. w budowie wspaniały świątyń, takich jak
Hōryūji i Tōdaiji, które stanowią architektoniczne „perełki.” Odprawiane tamz przepychem ceremonie buddyjskie są dowodem na to, że nowe azjatyckie
trendy w religii i sztuce dotarły także na archipelag japoński.
Wcześniej Japonia nie była krajem cywilizowanym na wzór chiński, ale w
tym okresie zaczęła gorliwie przyjmować wzory z tego kraju we wszystkichdziedzinach życia. Było to ogromnie ważne dla przyszłego rozwoju Japonii, aokazało się możliwe dzięki przyjęciu buddyzmu, gdyż to właśnie świątynie
buddyjskie stały się ośrodkami promującymi zdobycze cywilizacji chińskiej.
Wykształceni mnisi byli wtedy nauczycielami nie tylko religii, ale także w
innych dziedzinach, np. administracji. Taka właśnie była sytuacja w Japonii, wpoczątkowym okresie rozwoju buddyzmu.
W IX wieku słynnymi mnichami buddyjskimi byli: Saichō (Dengyō Da-
ishi, 767-822), założyciel szkoły tendai, i Kūkai (Kōbō Daishi, 774-835), za-łożyciel szkoły shingon. Szkoły tendai i shingon zdominowały życie religijne
arystokracji dworskiej w okresie Heian (VIII-XIIw.). Obie szkoły, chociaż są
kontynuacją nurtów buddyjskich z Chin, mają zdecydowanie japoński
charakter i zachowały ducha nauk Buddy Siakjamuniego. Główny klasztor
szkoły tendai znajduje się na górze Hiei, a szkoły shingon – na górze Kōya.
Przez trzy wieki od swojego powstania aż do okresu Kamakura, były to dwie
najważniejsze szkoły buddyjskie w Japonii.
Drugi okres przypada na przełom XII i XIII wieku, kiedy to działali
aktywnie tacy wybitni mnisi, jak Hōnen (1133-1212), Shinran (1173-1262),
Dōgen (1200-1253) i Nichiren (1222-1282). Nie można mówić o historii
buddyzmu w Japonii, nie wymieniając imion tych słynnych przywódców
religijnych. Dlaczego właśnie w tym okresie pojawiły się tacy wybitni myśli-
ciele buddyjscy? Możliwe dlatego, że wszyscy oni borykali się z tym samym
problemem – w jaki sposób propagować buddyzm odpowiednio do mental-ności Japończyków i ich potrzeb religijnych.
Ktoś mógłby zadać pytanie, dlaczego tak się stało, skoro buddyzm byłgłoszony w Japonii wiele wieków wcześniej. Rzeczywiście, tak było pod- 280 -

względem chronologii, jednak wyraźnie było potrzebne prawie sześćset lat,żeby buddyzm przestał być „religią obcego kraju” a Japończycy mogli się
całkowicie z nim utożsamiać. Tak więc buddyzm był propagowany w Japonii
szczególnie intensywnie na przełomie VII i VIII wieku, jednak dopiero na
przełomie XII i XIII wieku osiągnął swój dojrzały rozwój i był wyznawany
przez przedstawicieli wszystkich warstwa społecznych.
Dzieło wielkich reformatorów buddyzmu z tego okresu trwa po dziś dzień,chociaż w późniejszym okresie nie znalazł się żaden buddyjski mnich, który
mógłby dorównać Hōnenowi, Shinranowi, Dōgenowi czy Nichirenowi.
Zdaniem autora niniejszego zarysu historii buddyzmu, w Japonii należy
wyróżnić jeszcze jeden bardzo ważny okres, a mianowicie przełom XIX i XX
wieku, kiedy to rozpoczęto badania nad pierwotną doktryną buddyjską.
Od VI wieku, kiedy buddyzm pojawił się w Japonii, była studiowana jegoodmiana, zwana Wielkim Wozem, ze względu na to, że dominowała ona także
w Chinach. Wszyscy wielcy przywódcy buddyjscy, którzy działali na
przełomie XII i XIII wieku byli orędownikami Wielkiego Wozu, a ichnastępcy kontynuowali ich dzieło w tym samym duchu. Dopiero w połowie
okresu Meiji (1868-1912) rozpoczęto w Japonii badania nad pierwotnym
buddyzmem. Do tej pory absolutnym autorytetem dla wielu japońskich
buddystów były komentarze mistrzów japońskich i chińskich, zwłaszcza tych,którzy byli założycielami szkół. Dzięki badaniom w okresie Meiji Japończycyuświadomili sobie konieczność powrotu do nauk Buddy Gautamy jako istoty
buddyzmu i jego najpełniejszej wykładni. Ta nowa faza rozwoju japońskiego
buddyzmu ciągle jeszcze dotyczy głównie naukowców, a nie zwykłych
wyznawców. Wyniki badań nad filozofią buddyjską, jak na razie, nie zyskały
entuzjastycznego poparcia zwykłych wyznawców. Wydaje się jednak, żezdecydowanie rośnie w Japonii zainteresowanie pierwotną nauką Buddy iwłaśnie dlatego autor niniejszego tekstu uznał czasy od początku ery Meiji zaważny punkt ogniskowy procesu rozwoju buddyzmu w tym kraju.

- 281 -

JAK PRZEKAZYWANO POUCZENIA BUDDY
Doktryna buddyjska została opracowana na podstawie nauk Buddy
Siakjamuniego, które wygłaszał przez 45 lat swojego życia. Jego słowa są
największym autorytetem, dlatego do sutr, w których zostały spisane, odwo-łują się liczne szkoły i tzw. 84000 bram Dharmy. Wszystkie święte księgi,stanowiące zapis nauk Buddy, zostały zebrane i nazwane Zbiorem wszystkich
sutr (jap. Issaikyō) lub Wielkim skarbcem sutr (jap. Daizōkyō).
Siakjamuni zawsze podkreślał, że wszyscy ludzie są sobie równi iwygłaszał kazania prostym, kolokwialnym językiem, aby wszyscy mogli gozrozumieć. Nauczał dla dobra całej ludzkości do ostatniej chwili przed swoją
śmiercią, w wieku 80 lat.
Po wstąpieniu Siakjamuniego w nirwanę, uczniowie głosili jego nauki,
które zapamiętali. Zasłyszane pouczenia były opowiadane innym ludziom i w
procesie takiego oralnego przekazu mogły pojawić się błędy lub nadinterpre-
tacje, gdyż uczniom mogło się tylko wydawać, że przekazują dokładnie to, cousłyszeli. Uczniowie Buddy zdawali sobie sprawę z tego, że muszą zachować
pierwotną treść nauk swojego mistrza, a jednocześnie sprawić, aby jak
najwięcej ludzi je usłyszało. Z tego powodu wysokiej rangi mnisi zbierali się,aby recytować słowa Buddy, które każdy z nich zapamiętał, a potem, po wielu
dyskusjach, starali się uzgodnić ostateczną, ortodoksyjną wersję. Rezultatem
tych zebrań było opracowanie tzw. Ustalonej wersji nauk Buddy (jap. Ketsujū).
Świadczy to o tym, z jak wielkim szacunkiem i starannością przystąpiono do
działa propagowania duchowej spuścizny Buddy Siakjamuniego.
Uzgodniona wersja nauk Buddy została spisana, a uczeni mnisi wpóźniejszych okresach interpretowali ją i objaśniali, tak powstały Komentarze(jap. Ron). Potem zebrano sutry, komentarze oraz zbiory przykazań i powstały
tzw. Trzy Skarbce (jap. Sanzō), w sanskrycie Tripiṭaka, czyli dosłownie Trzy
Kosze (pāli Tipitaka). Trzy Skarbce składają się ze Skarbca Sutr (Kyōzō), czyli
spisanych słów Buddy, Skarbca Komentarzy (Ronzō), autorstwa wybitnych
buddyjskich myślicieli, oraz Skarbca Przykazań (Ritsuzō), obowiązujących
duchownych i świeckich wyznawców.

- 282 -

Każda szkoła buddyjska ma swój własny kanon Trzech Skarbców, jednak
kompletny zestaw wszystkich świętych tekstów zachował się w języku pāli w
szkole therawadinów (sanskr.Theravada).
Zgodnie z tradycyjnym przekazem, nauki buddyjskie zaczęły być
głoszone w Chinach w 67 roku za panowania cesarza Minga z późnej,wschodniej dynastii Han (25-220). Jednak w rzeczywistości sutry buddyjskie
zostały sprowadzone do Chin i tam tłumaczone dopiero 84 lata później, za
cesarza Huan’a z tej samej dynastii. W tym czasie w Indiach już powstał nurt
Wielkiego Wozu, jednak do Chin docierały zarówno sutry Wielkiego Wozu,
jak i wcześniejsze sutry Małego Wozu. Przez ponad 1700 lat tłumaczono teteksty na język chiński, a ich ostateczna liczba to 1440 tytułów, razem 5586
tomów.
Już za czasów Dynastii Wei starano się je zachować poprzez kopiowanie,
jednak dopiero w okresie Północnej dynastii Sung przygotowano specjalne
matryce i rozpoczęto drukowanie tekstów buddyjskich. Różniły się one jednak
od pierwotnych, indyjskich wersji, ponieważ chińscy mnisi dodawali swoje
własne komentarze. Nazwa Zbiór wszystkich sutr (jap. Issaikyō) na określenie
kanonu tekstów buddyjskich pojawiła się za czasów dynastii Sui, a za czasów
dynastii Tang sutry, komentarze, traktaty i przykazania buddyjskie określane
były mianem Wielkiego skarbca sutr (jap. Daizōkyō).
Buddyzm zaczęto propagować w Tybecie ok. VII wieku, od IX do XI
wieku przez około 150 lat, dzięki ogromnemu wysiłkowi mnichów został
przetłumaczony na język tybetański cały kanon buddyjski.
Biorąc pod uwagę to, że sutry i inne teksty buddyjskie przetłumaczono nie
tylko na prawie wszystkie azjatyckie języki takich krajów, jak Korea, Japonia,
Sri Lanka, Kambodża czy Turcja, ale także na języki zachodnie: łacinę,francuski, angielski, niemiecki czy włoski, można powiedzieć, że błogosła-wieństwo objawienia Buddy dotarło do najdalszych zakątków świata.
Z drugiej strony, ze względu na to, że w trakcie rozwoju buddyzmu przez
ponad 2000 lat powstało więcej niż 10000 różnych przekładów tekstów
buddyjskich o różnej jakości i dokładności, nadal trudno jest zrozumieć
prawdziwe znaczenie słów Buddy Siakjamuniego, nawet odwołując się do- 283 -

Wielkiego skarbca sutr (jap. Daizōkyō). Z tego powodu konieczne jest
wybranie najbardziej fundamentalnych nauk z Daizōkyō i uczynienia z nichpodstawy wiary i kryterium postępowania wyznawców buddyzmu.
Nauka Buddy musi rozwiązywać najbardziej palące problemy, będąc
dostosowana do realiów codziennego życia wyznawców, inaczej stanie się
abstrakcyjna i nie będzie głęboko ich inspirować ani być źródłem ich żarliwej
wiary. Nauka Buddy, z którą każdy może się utożsamiać, musi być prosta,
zrozumiała, spójna, powinna zawierać najważniejsze punkty doktryny,wyrażone językiem używanym na co dzień.
Niniejsza książka powstała właśnie w odpowiedzi na takie potrzeby,
przekazując kolejnym pokoleniom dziedzictwo buddyjskiego kanonuświętych tekstów, które liczy sobie ponad 2000 lat. Oczywiście nie jest to
opracowanie doskonałe, które nie może być krytykowane. Słowa Buddy majątak nieskończenie głębokie znaczenie, a jego cnoty są niezliczone, dlatego też
nie jest łatwo zrozumieć i przekazać innym jego przesłanie.
Autorzy tej książki mają nadzieję, że zgodnie z pierwotnym założeniem,będzie ona poprawiana w kolejnych wydaniach, aby mogła stać się cennym iwiarygodnym źródłem wiedzy na temat doktryny buddyzmu.

- 284 -HISTORIA POWSTANIA „NAUKI BUDDY”
Niniejsza książka jest zbiorem tekstów buddyjskich opracowanych i
poprawionych na podstawie Pism buddyjskich w nowym przekładzie, wyda-
nych w języku japońskim w lipcu 1925 roku przez Stowarzyszenie Propago-
wania Pism buddyjskich w nowym przekładzie, którego prezesem był mnich,Muan Kuzu. Kompilatorami pierwszego wydania japońskiego byli prof.
Shūgaku Yamabe oraz prof. Chizen Akanuma, którzy przez 5 lat pracowali nad
tym projektem, współpracując z buddologami z całego kraju.
W erze Shōwa (1926-1989) przez to stowarzyszenie opublikowane
zostało także Popularne wydanie pism buddyjskich, które było rozpowszech-
niane w całej Japonii.
W lipcu 1934 roku, kiedy to w Japonii odbyło się Spotkanie Młodzieży
Buddyjskiej z rejonu Pacyfiku, Ogólnojapońska Federacja Młodzieży
Buddyjskiej opublikowała angielską wersję Popularnego wydanie pism
buddyjskich przy współpracy D. Goddarda pt. The Teaching of Buddha. W
1962 roku w 70. Rocznicę wprowadzenia buddyzmu do Ameryki, Ehan
Numata, założyciel Korporacji Mututoyo, wydał kolejną angielską edycję
Nauki Buddy.
W 1965 roku w Tokio Ehan Numata założył Stowarzyszenie Promowania
Buddyzmu i wsparł je finansowo. Popularyzacja angielskiego wydania Nauki
Buddy stała się jedną z najważniejszych form działalności tej organizacji.
W związku z tym, w 1966 roku powołano komitet, którego celem było
zredagowanie i wprowadzenie poprawek do kolejnego wydania tej książki.
Członkami komitetu byli: prof. Kazuyoshi Kino, prof. Shūyū Kanaoka, prof.
Zennō Ishigami, prof. Shinkō Saeki, prof. Kōdō Masutani, prof. Shōjun Bandōoraz prof. Takemi Takase. W gronie współpracowników znaleźli się także prof.
Fumio Masutani, N.A. Waddel i Takemi Takase. W ten sposób powstała
współczesna, dwujęzyczna wersja Nauki Buddy po japońsku i angielsku.

- 285 -

W 1972 roku na postawie wydania dwujęzycznego w języku japońskim iangielskim prof. Shūyū Kanaoka, prof. Zennō Ishigami, prof. Shōyū
Hanayama, prof. Kansei Tamura oraz prof. Takemi Takase opracowali
poprawioną wersję anglojęzyczną, która została opublikowana w tym samymroku.
W 1973 roku został powołany komitet, który opracował poprawione
wydanie wersji japońskiej, opublikowane w tym samym roku, w składzie: prof.
Ryōtatsu Shiori, prof. Takemi Takase, prof. Hiroshi Tachikawa, prof. Kansei
Tamura, prof. Shōjun Bandō oraz redaktor naczelny, prof. Shōyū Hanayama,
Rok później powołano kolejny komitet w składzie: prof. Kōdō Matsunami,
prof. Shōjun Bandō, prof. Shinkō Saeki, prof. Dōyū Tokunaga, prof. Kansei
Tamura oraz redaktor naczelny, prof. Shōyū Hanayama, żeby wprowadzić
poprawki do wersji angielskiej przy współpracy Richarda R. Steinera. W ten
sposób zostały opublikowane dwie uwspółcześnione wersje Nauki Buddy – wjęzyku japońskim (1973) i dwujęzyczna po japońsku i angielsku (1974).
Do komitetu redakcyjnego przyjęto nowych członków, w 1978 roku byli
to: prof. Shigeo Kamata i prof. Yasuki Nara, a w 2001 – prof. Kenneth Tanaka,prof. Shōgō Watanabe, prof. Yoshiyasu Yonezawa oraz prof. Sengaku Maeda(redaktor).

W 2013 roku Stowarzyszenie Promowania Buddyzmu zmieniło swój
status i stało się organizacją użyteczności publicznej. Z tej okazji powołano
nowy komitet redakcyjny w składzie: prof. Sengaku Maeda (Naczelny Re-
daktor), prof. Zennō Ishigami, prof. Kiyotaka Kimura, prof. Kenneth Tanaka,prof. Makio Takemura, prof. Yasuaki Nara, prof. Chizuko Yoshimizu, prof.
Yoshiyasu Yonezawa oraz prof. Shōgō Watanabe. Komitet zbiera się na obradyraz w roku, aby dyskutować o tym, w jaki sposób książka pt. Nauka Buddy
powinna odpowiadać na potrzeby współczesnego społeczeństwa.

Tłumaczem pierwszego polskiego wydania „Nauki Buddy” był prof.
Masanari Kobayashi, który korzystał z pomocy żony, dr Marii Kobay-
ashi z Polski, a poprawki wprowadził Jerzy Tumiłowicz w Polsce.

- 286 -

Autorką przekładu drugiego polskiego wydania jest prof. dr hab.
Agnieszka Kozyra z Katedry Japonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Lipiec, 2016

- 287 -

INDEKS DO„ NAUKI BUDDY”
Życie ludzkie
Strona Wiersz
Sens życia ...........................................................
5
Rzeczywisty stan tego świata ............................. 102
Idealne sposoby życia ......................................... 250
Błędne wyobrażenia o życiu ..............................
51Właściwe wyobrażenie o życiu ..........................
43Życie, przed jakim należy przestrzegać .............
60
Dla tych, którzy ulegają złudzeniom (bajka) ..... 134
Życie człowieka (bajka) ...................................
96
Gdy człowiek ulega żądzy i namiętnościom
(bajka) .............................................................
95
O czym pouczają starcy, chorzy oraz umarli(opowieść) .......................................................
99
Nie można zwyciężyć śmierci (opowieść)......... 100
Pięć rzeczy, których nikt na tym świecie
nie może dokonać ............................................
51
Cztery prawdy tego świata ...............................
52
Zarówno ułuda jak i Oświecenie rodzą
się w umyśle .......................................................
52
Dwadzieścia rzeczy, które są dla zwykłego człowieka
trudne do osiągnięcia, które jednak osiągnąć warto . 140

5
13
2
14
9
20
1
3
13
13
16
14
3
15
13

Wiara
Wiara jest ogniem ...............................................
Wiara ma trzy ważne aspekty .............................
Wiara jest przejawem .........................................
Wiara powstaje szczerym umyśle ......................
- 289 -

189
190
191
191

1
14
20
1

Indeks

StronaWierszOdnaleźć wiarę jest tak trudno, jak trudno jestślepcowi określić kształt słonia, posługując się
dotykiem (bajka) ..............................................
79
19
Prawdziwa nauka buddyjska wskazuje, gdzie
istnieje natura Buddy (bajka) ............................  82  15Namiętności przesłaniają Naturę Buddy (bajka) ..
78
4Wątpliwości utrudniają wiarę............................. 192
9
Budda jest Ojcem całego świata, a ludziesą jego dziećmi ...................................................
37
7
Mądrość Buddy jest ogromna i głęboka jak
wielki jest ocean .................................................
35
21
Duch Buddy jest pełen Wielkiego Miłosierdzia ..
15
1
Miłosierdzie Buddy jest wieczne .......................
16
6
Budda nie ma ziemskiego ciała ..........................
13
10
Budda nauczał swoim życiem ............................
24
13
Budda posłużył się fikcją życia i śmierci,
aby przekonać ludz .............................................
24
18
Budda posługiwał się przypowieściami,
aby wyzwolić ludzi od cierpienia .......................
19
10
j.w.
................................................
20
9Świat Oświecenia ............................................... 251
23
Jak być oddanym Trzem Skarbom(Budda, Dharma i Samgha) ................................ 187
15
Jak przyswoić sposoby przestrzegania reguł,koncentracji umysłu oraz mądrego postępowania. 172
8
Szlachetna Ośmioraka ścieżka ........................... 175
16Sześć ścieżek, które wiodą na drugi brzegOświecenia ......................................................... 177
18
Cztery właściwe wysiłki..................................... 167
5- 290 -

Indeks

StronaCztery punkt widzenia, które należy wziąć
pod uwagę...........................................................
Pięć sił do osiągnięcia Oświecenia.....................
Cztery nieograniczone stany umysłu .................
Ci, którzy rozumieją Cztery Szlachetne
Prawdy ................................................................
Śmierć człowieka i przemijalność życia ............
Ci, którzy powtarzają imię Buddy Amidy,
odrodzą się w jego Czystej Ziemi ......................
Uczyńcie z siebie światło, polegającie na sobie ...

Wiersz

176
177
180

17
10
17

41
12

16
11

119
10

20
4

Ćwiczenia umysłu
Człowiek powinien wiedzieć, co jest dla
niego najważniejsze (przypowieść).................... 158
Bądź ostrożny na początku drogi ....................... 140
Nie zapomnij, czego poszukujesz (przypowieść) . 160
Aby osiągnąć w czymkolwiek powodzenie,należy pokonać wiele trudności (bajka) ............. 167
Wytężaj siły, nawet jeśli niepowodzenia
powtarzają się (opowieść) .................................. 182
Nie pozwalaj, aby twój umysł uległ wzburzeniu,
nawet w niesprzyjających okolicznościach(opowieść) ....................................................... 131
Ci, którzy rozumieją Ośmioraką Szlachetną
Ścieżkę i stosują się do niej, są jak idący
za światłem wśród ciemności .............................
42
Człowiek może wszędzie znaleźć dla siebie naukę
(opowieść) .......................................................... 170- 291 -

8
9
5
17
13

3

11
11

Indeks

StronaLudzie są skłonni postępować zgodnie z tym,
co wskazuje im umysł ........................................
Sednem nauki jest kontrolowanie
własnego umysłu .............................................
Przede wszystkim kontroluj swój umysł ............
Jeśli kontrolujesz umysł .....................................
Różne stany umysłu (bajka) ...............................
Umysł nie jest „ja”-osobowym ........................
Nie pozwalaj umysłowi, żeby rządził ................
Zapanuj nad swoim umysłem .............................
Bądź panem swojego umysłu .............................
Ciało, słowa oraz myśli są źródłem
wszelkiego zła .................................................
Wzajemny stosunek umysłu i słów ....................
Ziemskie ciało nie jest niczym więcej niżpożyczoną rzeczą (opowieść) .............................
Ziemskie ciało jest pełne wszelkiej nieczystości ..
Nie pożądaj niczego ...........................................
Zachowaj czystość ciała, mowy i myśli .............
Nie popadaj w skrajności, bądź wytrwały(opowieść) .......................................................

Wiersz

128

11

10
224
128
124
50
10
162
11

20
3
16
20
12
7
16
5

92
132

8
15

151
138
10
130

8
1
8
12

181

19

45
12

1
21

63
122

7
1

Ludzkie cierpienieŹródłem ludzkiego cierpienia jest przywiązanie
W jaki sposób zapobiec cierpieniom ..................
Ułuda i niewiedza stanową punkt wyjścia
do Oświecenia ....................................................
Jak wyzwolić się z cierpień ................................
- 292 -

Indeks

StronaOrzeźwiające Oświecenie można osiągnąć,gdy zgaśnie palący płomień namiętności ...........
Żądza jest źródłem ułudy ...................................
Traktuj żądzę, jak żmiję ukrytą wśród kwiatów
Nie bądź przywiązany do domu,
który płonie(bajka) .............................................
Namiętność jest źródłem zła ..............................
Świat jest ogarnięty pożarem .............................
Gdy ludzie ubiegają się o sławę i zaszczyty,
to tak jakby się spalali ........................................
Człowiek, który pragnie bogactwa i zaspokaja
swoje żądze, doprowadzi się do upadku ............
Ludzie mądrzy i głupi różnią się naturą .............
Głupcy nie zdają sobie sprawy ze
swoich błędów (bajka) .......................................
Głupcy zazdroszczą innym powodzenia, gdyżzwracają uwagę jedynie na efekty (bajka) .........
W jaki sposób skłonni są postępować
głupcy (bajka) .....................................................

Wiersz

149
89
91

20
18
3

20
124
87

5
10
21

125

26

126
141

8
14

148

25

149

5

155

1

179

24

179
152
139

7
17
16

146

1

Życie codzienne
Składaj ofiary i zapomnij o nich ........................
Siedem rodzajów ofiar, składanych przez
biedaków ............................................................
Droga do osiągnięcia bogactwa (opowieść) .......
W jaki sposób można zdobyć szczęście .............
Bądź zawsze wdzięczny za dobro, które ciwyświadczono (opowieść) .................................
- 293 -

Indeks

StronaRóżne charaktery ludzi .......................................
Niepowodzenia prześladują tych,którzy ulegają chęci zemsty ...............................
Jak opanować uczucie urazy (opowieść) ...........
Nie przejmuj się krytyką innych (opowieść) .....
Nie żyjesz po to, aby mieć kosztowne stroje,
potrawy i dom.....................................................
Żywność i ubranie nie służą wygodzie
ani przyjemności.................................................
O czym myśleć w czasie posiłku........................
O czym myśleć, nosząc ubranie .........................
O czym myśleć przed zaśnięciem ......................
O czym myśleć w czasie upałów oraz chłodów .
O czym myśleć w życiu codziennym .................

Wiersz

94

14

138
243
129

7
21
12

217

20

123
221
220
221
221
219

3
3
4
16
8
6

234
234

20
8

237
153

5
18

231
226

21
5

GospodarkaNależy odpowiednio wykorzystywać rzeczy(opowieść) ..........................................................
Niczego nie posiadamy na zawsze .....................
Nie należy gromadzić rzeczy tylko dla
swojego pożytku .................................................
W jaki sposób osiągnąć bogactwo (opowieść)...

Życie rodzinne
Rodzina jest miejscem, gdzie spotykają
się umysły ...........................................................
Co przynosi rodzinie szkodę ..............................
W jaki sposób można spłacić dług wdzięcznośc
- 294 -

Indeks

Stronawobec swoich rodziców .....................................
Właściwy stosunek syna do rodziców................
Właściwy stosunek między mężem a żoną ........
Męża i żonę powinna łączyć jednakowa
wiara (opowieść) ................................................

Wiersz

231
227
228

15
1
1

235

26

Droga bezdomnych braci
Nie wystarczy przywdziać strój mnicha i powtarzać
słowa sutr, aby być bezdomnym bratem ............ 209
Bezdomni bracia nie są dziedzicami świątyni
ani jej własności ................................................. 206
Człowiek pożądliwy nie może być prawdziwym
mnichem ............................................................. 206
Jakie powinno być życie bezdomnego brata ...... 208

10
1
7
6

Życie wspólnoty
Czym jest życie wspólnoty .................................
Prawdziwy stan wspólnot na świecie .................
Trzy rodzaje organizacji .....................................
Życie prawdziwej wspólnoty .............................
Wielkie światło, które rozjaśnia ciemności ........
Harmonia w stosunkach między ludźmi ............
Co pozwala wprowadzić harmonię w
społecznej organizacji ........................................
Ideał Braterskiej Wspólnoty ...............................
Ideał społeczny wyznawców Buddy ..................
Ci, którzy sprzeciwiają się porządkowi rzeczy,poniosą klęskę (bajka) ........................................
- 295 -

240
102
241
241
239
242

18
13
1
11
8
1

248
242
251

11
7
11

148

1

Indeks

StronaCi, którzy są zazdrośni i sprzeczają się z innymi,
poniosą klęskę (bajka) ........................................
Należy szanować ludzi starych (opowieść)........
Jak powinien odnosić się uczeń do swojego
nauczyciela i nauczyciel do ucznia ....................
Zasady przyjaźni.................................................
Jak wybrać sobie dobrych przyjaciół .................
Jak powinni odnosić się do siebie pan i sługa ....
Stosunek do przestępców ...................................
Na co powinni zwracać uwagę ci, którzy
pragną nauczać Dharmy .....................................

- 296 -

Wiersz

148
140

2
1

227
228
230
228
237

15
11
8
23
16

211

1

SŁOWNICZEK TERMINÓW SANSKRYCKICH(W porządku alfabetycznym)ANĀTMAN (pol. anatman; nie istnienie ego):

Jest to jedno z kluczowych pojęć buddyjskich. Wszystkie rzeczy izjawiska na świecie nie mają żadnej substancjonalnej realności. Przekonanie otym w naturalny sposób wynika z twierdzenia o nietrwałości wszystkiego – to,co nietrwałe nie może być substancjonalne. Anātman może być także
przetłumaczony jako „nie istnienie duszy.”

ANITYA (pol. anittja; nietrwałość, przemijalność):Również bardzo ważne pojęcie buddyjskie. Wszystkie rzeczy i zjawiska na świecie podlegają nieustannym zmianom, nie są takie same
nawet przez krótką chwilę. Wszystko ulegnie unicestwieniu, każdy
człowiek kiedyś umrze, a taka perspektywa jest przyczyną cierpienia.
Jednak pojęcie to nie powinno być rozważane jedynie z pesymistycznego
czy nihilistycznego punktu widzenia, gdyż nieustanne zmiany umożliwiają rozwój i reprodukcję.

BODHISATTVA(pol. bodhisattwa; Ten, kto dąży do Oświecenia):Początkowo tym pojęciem określano Gautamę Siddhārthę, zanimdostąpił Oświecenia. Jednak po tym, jak wyłonił się nurt Wielkiego Wozu,zaczęto używać tego pojęcia w szerokim znaczeniu jako każdego, kto
przyjął ślubowania mahajany. Potem słowo to oznaczało ideał osoby
praktykującej, która sama dąży do Oświecenia i jednocześnie stara się za
wszelką cenę prowadzić innych do tego samego celu. Jeszcze inny odcień
znaczeniowy ma pojęcie bodhisattwy jako istoty nadnaturalnej, która,
wspierając Buddę, kieruje się najwyższą mądrością i wielkim miłosierdziem. Takie istoty pojawiają się w świecie ludzi, aby ratować cierpiących
dzięki odpowiednim sposobom. Do najbardziej znanych bodhisattwów onadnaturalnych mocach należy Avalokiteśvara (jap. Kannon), Kṣitigarbha(jap. Jizō) oraz Mañjuśrī (jap. Monju).

- 298 -

BUDDHA (Istota Oświecona, Oświecony):Początkowo przydomek Gautamy Siddhārthy, założyciela buddyzmu,
który w wieku 35 lat dostąpił Oświecenia około 2500 lat temu w Indiach.
Ostatecznym celem każdego wyznawcy buddyzmu niezależnie od tego, dojakiej szkoły należy, jest właśnie dostąpienie stanu Buddy. Liczne nurty i
szkoły w buddyzmie powstały z powodu uznania różnych rodzajów
praktyki prowadzącej do Oświecenia. W buddyzmie Wielkiego Wozu
szczególnym kultem otaczane są postaci następujących Buddów, uważanych także za wielkich nauczycieli: Amitābha (jap. Amida), Mahāvairocana (jap. Dainichi), Bhaiṣajyaguru (jap. Yakushi). W Japonii słowem
Hotoke, oznaczającym Buddę, określa się także zmarłych ze względu na
wpływ wierzeń szkoły Czystej Ziemi (jap. jōdo shū), według których
osoba zmarła, po odrodzeniu się w Czystej Ziemi Buddy Amidy, dostępuje
Oświecenia i staje się Buddą.

DHARMA (prawdziwa nauka):

Pouczenia Istoty Oświeconej, czyli Buddy. Można wyróżnić ich trzy
rodzaje: spisana nauka Buddy, czyli sutry (sankr. Sūtra), przykazania idyscyplina klasztorna (sanskr. Vinaya) oraz komentarze i spisane dyskusje
na temat sutr, przykazań czy dyscypliny klasztornej autorstwa buddyjskich myślicieli z późniejszych okresów (sanskr. Abhidharma). Wszystkie
te trzy rodzaje stanowią “Trzy Kosze” (sanskr. Tripiṭaka) lub Trzy skarbce(jap. Sanzō) . Dharma jest jednym z Trzech Skarbów buddyzmu.

KARMAN (uczynek):

Pierwotne znaczenie tego słowa to “czyn”, jednak w związku zprawem przyczyny i skutku karman został uznany za pewien potencjał,będący rezultatem czynów z przeszłości. Każdy czyn niesie ze sobą dobro
lub zło, cierpienie lub przyjemność, mając wpływ na to, co stanie się z
człowiekiem w przyszłości. W tym sensie karma jest niejako przeznaczeniem, ale spowodowanym przez własne czyny człowieka. Jeśli
człowiek spełnia dobre uczynki, dobry potencjał akumuluje się i sprawia,
że w przyszłości pojawia się nagroda za nie. Są trzy rodzaje karmana:
uczynki ciała, mowy (słowa, mające sprawczą moc) i myśli (intencje,mające sprawczą moc).

- 299 -

MAHĀYĀNA (pol. mahajna; Wielki Wóz):

W historii buddyzmy pojawiły się dwa główne nurty interpretacji
nauk Buddy: Theravāda (lub hīnayāna), czyli Mały Wóz, oraz mahāyāna,czyli Wielki Wóz. Buddyzm Wielkiego Wozu rozprzestrzenił się m.in. w
Tybecie, Chinach, Korei i Japonii, a Małego Wozu – m.in. w Birmie, na Sri
Lance i w Tajlandii. Symbolika Wielkiego Wozu jest taka, że mogą doniego wsiąść wszystkie istoty cierpiące w świecie narodzin i śmierci, aby
dotrzeć do celu, jakim jest Oświecenie.

NIRVĀṆA (pol. nirwana; doskonałe zgaśnięcie):

Dosłownie słowo to oznacza „zgaśnięcie.” Jest to stan, w którymdzięki praktyce i medytacji najwyższej mądrości, wygaszone zostają
wszystkie ludzkie żądze a skalania zostają usunięte. Ci, którzy osiągną
taki stan, nazywani są Buddami. Według jednej z interpretacji pojęcie
nirwany jest tożsame z Oświeceniem, którego Gautama Siddhārtha
dostąpił w wieku 35 lat. Według innej, obecnie częściej uznawanej, Buddawstąpił w nirwanę dopiero po śmierci, ponieważ nie mógł się pozbyć
wszystkich skaz, dopóki jego fizyczne ciało było żywe.

PĀLI (język pali):Język, w którym spisano kanon buddyjski szkoły Therawadinów(sankr. Theravāda). Uważa się, że właśnie w pali spisano najstarsze sutry
buddyjskie. Pali jest dialektem sanskrytu, dlatego nie ma między nimibardzo dużych różnic, np. Nauka Buddy to Dharma w sanskrycie a
Dhamma w pali, ‘doskonałe zgaśnięcie’ to nirvāṇa w sanskrycie, anibbāna w pali.

- 300 -

PĀRAMITĀ (pol. paramita; dotarcie na drugi brzeg):

Dotarcie na drugi brzeg oznacza, że opuszczamy ląd świata ułudy idopływamy do brzegu Oświecenia, który jest Krainą Buddy, co jestmożliwe dzięki praktyce buddyjskiej. W tym sensie używa się określenia„sześciu paramit” (jap. ropparamitsu) jako następujących sześciu rodzajów praktyki, która umożliwia Oświecenie: dobroczynność, moralność,cierpliwość, determinacja, koncentracja w trakcie medytacji oraz
najwyższa mądrość. W Japonii wiosną i na jesieni odbywają się ceremonie
ku czci zmarłych zwane higan (dosłownie „drugi brzeg”), które nawiązują
do pierwotnego pojęcia paramitā.

PRAJÑĀ (pol. pradżnia; najwyższa mądrość):Jedna z „sześciu praramit.” Zdolność umysłu do postrzegania rzeczywistości takiej, jaką jest ona naprawdę, oraz do odróżniania dobra od
zła. Ten, kto zdobył najwyższą mądrość, nazywany jest Buddą. Należy
odróżnić pradżnię, która jest najsubtelniejszą mądrością Oświecenia, od
zwykłej ludzkiej inteligencji.

SAṄGHA (pol. Samgha; wspólnota buddyjska):

Wspólnota składająca się z mnichów, mniszek oraz świeckich
wyznawców obu płci. Pierwotnie była to wspólnota jedynie mnichów imniszek. Kiedy umocnił się buddyzm Wielkiego Wozu, za członka
wspólnoty uznano każdego, kto pragnął dostąpić oświecenia, przyjmując
ślubowania bodhisattwy. Jeden z Trzech Skarbów buddyzmu.

SANSKRIT:

Klasyczny język literacki w starożytnych Indiach, należący do grup yjęzyków indoeuropejskich. Wyróżnia się dwie jego formy: wedyjski orazklasyczny sanskryt. Sutry i komentarze Wielkiego Wozu zapisane sąstylem zwanym buddyjskim sanskrytem hybrydowym.

- 301 -

SAṀSĀRA

(pol. samsara; świat, w którym odbywa się reinkarnacja):

Według doktryny buddyjskiej wszystkie istoty, zgodnie z odpłatą za
swoje czyny, która może być nagrodą lub karą, odradzają się w sześciu
sferach samsary: piekieł, głodnych duchów, zwierząt, walczących
demonów, ludzi, niebian. Tylko istota Oświecona może wyzwolić się z
koła narodzin i śmierci. Ci, którzy nie podlegają już reinkarnacji, nazywani są Buddami.

ŚŪNYATĀ (pol. siunjata; pustka, niesubstancjonalność):Jest to jedno z kluczowych pojęć buddyzmu, które podkreśla, że
wszystko jest nietrwałe, a więc nie jest substancjonalne. Nie ma niczego,
co nie byłoby uwarunkowane i nie podlegałoby prawu przyczyny i skutku,
dlatego człowiek nie ma ego, rozumianego jako nieśmiertelna dusza. Z
drugiej strony buddyzm naucza, że trzeba przekroczyć dualizm przeci wieństw, a więc nie można przywiązywać się nie tylko to przekonania, że
wszystko jest substancjonalne, ale także do przekonania, że wszystko nie
jest substancjonalne. Wszystko, co istnieje, jest wzajemnie uwarunkowane, a więc jest względne, dlatego nie można absolutyzować żadnego
stanu ani przywiązywać się do niego.

SŪTRA (pol. sutry; pisma buddyjskie):Są to spisane nauki Buddy. Słowo sūtra dosłownie oznacza sznur, comoże się kojarzyć z głównym przesłaniem, wspólnym dla bardzo wieluróżnych tekstów religijnych czy naukowych. Jeden z „Trzech Koszy”(sanskr. Tripiṭaka).

- 302 -

THERAVĀDA

(pol. szkoła Therawadinów: “Zwolennicy Starszych”):

Nurt buddyzmu popularny w Azji Południowej. “Thera” oznacza“osobę starszą”. Szkołę „Starszych” stanowiła grupę konserwatywnychmnichów, którzy przywiązywali bardzo dużą wagę do przykazań idyscypliny klasztornej, w porównaniu z grupą bardziej liberalnych ipostępowych mnichów. (Poglądy tych liberalnych mnichów stały sięzaczątkiem buddyzmu Wielkiego Wozu, czyli tzw. północnego buddyzmu.) Spory we wspólnocie mnichów zaczęły się stosunkowo wcześnie,kilka wieków po śmierci Buddy, kiedy to jeden z postępowych mnichów,
Mahādeva, domagał się bardziej liberalnej interpretacji pięciu kategorii
przykazań buddyjskich. To spowodowało rozłam na szkołę Therawadinów(sanskr. Theravāda) oraz szkołę Mahasanghików (sanskr. Mahāsāṅghika),z której później wyłonił się nurt Wielkiego Wozu.

TRIPIṬAKA (pol. tripitaka; „Trzy kosze”):

Trzy rodzaje nauk buddyjskich (Dharma), w języku japońskim zwane
Sanzō, czyli Trzy Skarbce. Należą do nich: sutry, w których spisano słowa
Buddy, przykazania i wskazówki dotyczące dyscypliny klasztornej (sanskr.
Vinaya) oraz komentarze na temat sutr i przykazań (sanskr. Abhidharma).
Później do kanonu pism buddyjskich włączone zostały także traktaty
autorstwa słynnych mnichów chińskich i japońskich. (zob. DHARMA).

- 303 -

STOWARZYSZENIESTOWARZYSZENIEPROMOWANIAPROMOWANIABUDDYZMU
BUDDYZMUI IROZPOWSZECHNIANIEROZPOWSZECHNIANIE„„NAUKINAUKIBUDDY”
BUDDY”
Omawiając
Omawiając działalność
działalność Stowarzyszenia
Stowarzyszenia Promowania
Promowania Buddyzmu,
Buddyzmu,należynależyzacząć
zacząćod
odprzedstawienia
przedstawieniasylwetki
sylwetkip.p.Ehana’a
Ehana’aNumaty,
Numaty,założyzałożyciela
cielaKorporacji
KorporacjiMitutoyo.
Mitutoyo.
W
W19341934roku
rokuzałożył
założyłon
onfirmę
firmęprodukującą
produkującąprecyzyjne
precyzyjneinstrumenty
instrumenty
pomiarowe.
pomiarowe. ByłBył jednak
jednak głęboko
głęboko przekonany,
przekonany, żeże sukces
sukces ww biznesie
biznesiezależyzależyododzachowania
zachowaniaharmonii
harmoniimiędzy
międzyNiebem,
Niebem,Ziemią
Ziemiąi iczłowiekiem,
człowiekiem,
aadoskonałość
doskonałośćludzkiego
ludzkiegoumysłu
umysłumoże
możebyćbyćosiągnięta
osiągniętajedynie
jedyniepoprzez
poprzezzrównoważone
zrównoważonepołączeniepołączeniemądrości,mądrości,współczucia
współczuciai iodwagi.
odwagi.Zgodnie
Zgodniezz
takimitakimiprzekonaniami
przekonaniamitworzył
tworzyłcoraz
corazbardziej
bardziejprecyzyjne
precyzyjneinstrumenty
instrumenty
pomiarowepomiaroweoraz
orazdoskonalił
doskonaliłswój
swójumysł.
umysł.
WierzyłWierzyłtakże,także,żeżepokój
pokójnanaświecieświeciemoże
możezapanować
zapanowaćtylko
tylkowtedy,
wtedy,
gdy
gdyumysły
umysłyludzi
ludzistaną
stanąsię
siędoskonałe
doskonałepod
podwpływem
wpływemnauki
naukiBuddy.
Buddy.Od
Odpoczątkupoczątkuistnienia
istnieniafirmy
firmypoświęcił
poświęciłsię
sięnienietylkotylkojej
jejzarządzaniu,zarządzaniu,ale
ale
także
także rozpowszechniałrozpowszechniał nauki
nauki Buddy
Buddy oraz
oraz jego
jego wizerunki.
wizerunki. W
W kręgukręgu
zainteresowań
zainteresowańp.p.Ehana
EhanaNumaty
Numatyznalazła
znalazłasię
siętakże
takżemuzyka
muzykabuddyjska,
buddyjska,którąktórąpropagował,
propagował,zwłaszcza
zwłaszczawwuwspółcześnionej
uwspółcześnionejwersji.
wersji.
W
W grudniu
grudniu 1965
1965 roku
roku zz własnych
własnych zasobów
zasobów finansowych
finansowych założył
założyłfundację
fundacjęmającą
mającąna
nacelucelugłoszenie
głoszenienauk
naukBuddy
Buddyi itak
takwłaśnie
właśniepowstało
powstało
Stowarzyszenie
StowarzyszeniePromowania
PromowaniaBuddyzmu,
Buddyzmu,jako
jakoorganizacjaorganizacjaużytecznoużyteczności
ścipublicznej.
publicznej.
Co
Co można
można zrobić,
zrobić, żebyżeby nauka
nauka buddyjska
buddyjska dotarła
dotarła do
do wszystkich
wszystkichzakątkówzakątkówświataświatai ikażdy
każdyczłowiek
człowiekmógł
mógłzzniej
niejwyciągnąć
wyciągnąćjak
jaknajwięcej
najwięcej
korzyści,korzyści, radując
radując sięsię ŚwiatłemŚwiatłem Mądrości
Mądrości i i Miłosierdzia
Miłosierdzia Buddy?
Buddy?
Rozwiązanie
Rozwiązanie tego
tego problemu
problemu jest
jest właśnie
właśnie zadaniem
zadaniem Stowarzyszenia
Stowarzyszenia
Promowania
PromowaniaBuddyzmu,
Buddyzmu,zgodnie
zgodniezzwolą
woląjegojegozałożyciela.
założyciela.

--304
304--

KrótkoKrótkomówiąc,mówiąc,każdy
każdymożliwy
możliwysposób
sposóbpropagowania
propagowanianauki
naukiBuddy
Buddy
jest
jest ważny
ważny dla
dla tegotego stowarzyszenia,
stowarzyszenia, którego
którego sercem
sercem i i duszą
duszą jest
jest
działalność
działalnośćmisyjna.
misyjna.
Pomysł
Pomysł wydania
wydania książki
książki pt.
pt. Nauka
Nauka Buddy
Buddy pojawił
pojawił sięsię nana skutek
skutekuświadomieniauświadomienia sobie
sobie przez
przez członków
członków stowarzyszenia,
stowarzyszenia, żeże ww Japonii
Japonii
wieku
wiekunie
niepowstał
powstałwłaściwiewłaściwieżaden
żadenzbiór
zbiórpouczeń
pouczeńbuddyjskich,
buddyjskich,który
który
można
można bybyuznaćuznać zaza japońską
japońską interpretację
interpretację tej
tej religii,
religii, chociaż
chociaż JapońJapończycy
czycyzazwyczaj
zazwyczajdumni
dumnisąsązzkulturowej
kulturowejspuściznyspuściznybuddyzmu
buddyzmuswoim
swoim
kraju.
kraju.
KsiążkaKsiążka tata ma
ma być
być duchową
duchową strawą
strawą dla
dla wszystkich
wszystkich i i każdego
każdego zz
osobna.
osobna.Zamierzeniem
Zamierzeniemwydawców
wydawcówbyło
byłoto,to,abyabymożna
możnająjąbyło
byłotrzymać
trzymaćnanaswoimswoimbiurku
biurkulub
lubnosić
nosićprzy
przysobie
sobiei iczytać
czytaćwwdowolnym
dowolnymmomencie
momenciei i
wwten
tensposób
sposóbzetknąć
zetknąćsię
sięzzniezwykłą
niezwykłąosobowością
osobowościąBuddy
BuddySiakjamuSiakjamuniego,
niego,tak,tak,jakby
jakbybył
byłon
onzawsze
zawszeobecny.
obecny.
Niniejsze
Niniejszewydanie
wydanieNauki
NaukiBuddy,
Buddy,chociaż
chociażzapewne
zapewnewiele
wielebrakuje
brakujemu
mudo
do doskonałości,doskonałości, jest
jest rezultatem
rezultatem wysiłków
wysiłków wielu
wielu ludzi.
ludzi. Ludzie
Ludzie ci,ci,
odpowiadając
odpowiadającna
napotrzeby
potrzebyswojej
swojejepoki,epoki,poświęcili
poświęcilibardzo
bardzodużo
dużoczasu,
czasu,
starając
starającsię
sięskompilować
skompilowaćtakie
takiewprowadzenie
wprowadzeniedo
dodoktryny
doktrynybuddyjskiej,
buddyjskiej,
które,
które,będąc
będącwiarygodne
wiarygodnei iortodoksyjne,
ortodoksyjne,napisane
napisanebyłoby
byłobyprzystępnym
przystępnym
językiem.
językiem.
Pragnieniem
Pragnieniem wszystkich
wszystkich członków
członków Stowarzyszenia
Stowarzyszenia Propagowania
Propagowania
Buddyzmu
Buddyzmujest
jestto,to,abyabyjakjaknajszybciej
najszybciejNauka
NaukaBuddy
Buddyznalazła
znalazłasię
sięwwjakjaknajwiększej
największejliczbie
liczbiedomostw
domostwi iaby
abywszyscy
wszyscymogli
mogliradować
radowaćsię,się,skąpani
skąpaniŚwiatłem
ŚwiatłemPrawdy
Prawdyobjawionej
objawionejprzez
przezWielkiego
WielkiegoNauczyciela.
Nauczyciela.
Komentarze
Komentarze czytelników
czytelników sąsą mile
mile widziane.
widziane. Bardzo
Bardzo prosimy
prosimy ookontakt
kontaktzezeStowarzyszeniem
StowarzyszeniemPropagowania
PropagowaniaBuddyzmu.
Buddyzmu.


--305
305--