АХАН ДҮҮСИЙН
ХОЛБОО

I

БӨЛӨГАХАН ДҮҮСИЙН ХОЛБООНЫ
ҮҮРЭГ
IХУВРАГИЙН АМЬДРАЛ
1. Миний шавь болохыг хүсэж буй хүн орон гэр,нийгэм, эд хөрөнгөө орхих хэрэгтэй. Миний сургаалын
төлөө энэ бүхнийг орхисон хүн бол Миний өвзалгамжлагч юм. Ийм хүнийг л лам хувраг гэдэг.
Хүн хэдийгээр Миний хувцаснаас зуурч, Миний
мөрийг дагалаа ч гэсэн сэтгэл нь шуналд автсан
байвал Надаас асар хол байна гэсэн үг. Хэдийгээрлам хувцас өмссөн ч Миний сургаалыг олж харахгүй
байна гэсэн үг. Миний сургаалыг эс харсан хүн,Намайг олж үзэхгүй.
Надаас зуу зуун мянган бээр хол байсан ч, сэтгэлнь зөв болоод амгалан тайван, ховдоглож шунахыгүл мэдэх хүн, Миний дэргэд байгаатай адил. Учир ньтэрбээр Миний сургаалыг харж буй юм. Сургаалыг
минь олж харсан бол Намайг олж үзэх нь тэр ээ.
2. Миний шавь хуврагууд дараах дөрвөн болзлыг
үргэлж дагаж мөрдөх ёстой.
Нэгдүгээрт, хувцас хунараа хуучин даавуугаар
- 208 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

оёх, хоёрдугаарт, бусдын өглөгөөр амьдрах,гуравдугаарт, модон доор, эсвэл хад чулуун дээрамьдрах, дөрөвдүгээрт хувраг хүн гагцхүү бусад ламнарын шингэнээр бэлдсэн эм тан уух ёстой.
Бадар барьж айл айлын үүд тогшиж өглөг гуйх ньгуйланчлал мөн бөгөөд аюул заналхийллээс
болоогүй, нэг ёсны хуурамч гуйланчлал юм. Энэ болертөнцийн бүх зовлон зүдүүрээс хэрхэн салж,төөрөгдлөөс ангижрах замыг хэрхэн олохыг өөрт ньзааж өгнө хэмээн итгэж найдсан хүний гуйланчлал
юм.
Хэрэв хүн сахил хүртчихээд ховдог шунахай
сэтгэлээсээ салж чадахгүй, уур хилэнгээсээ болжамар амгалан байж чадахгүй, таван мэдрэхүйнхээ үүдхаалгыг хамгаалж чадахгүй бол сахил хүртэх эрхгавьяагүй бүлгээ.
3. Өөрийгөө лам гэдэгт итгэдэг, бусдын асуухадлам мөн хэмээн хариулдаг хүн өөрийхөө тухай
дараахийг итгэлтэй хэлж лав чадна.
"Би хувраг хүний сахиж мөрдөх ёстой болгоныг
чанд сахидаг. Хувраг хүний чин сэтгэлээр би бээрнадад өглөг өгч буй бүгдэд аз жаргалыг хүсэн ерөөж,сахил хүртсэн зорилгодоо хүрэх ерөөлийг дэвшүүлж
байна"- 209 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэгЕр нь хувраг хүн яах ёстой вэ? Тэрбээр өөрийн
алдаа мадаг, шившигт явдлаас ичин зовж, бие, хэл,сэтгэлийн үйл хийгээд амьдралаа ариусгаж, таван
мэдрэхүйнхээ үүд хаалгыг найдвартай сахин
хамгаалж, зугаа цэнгэлд үл автах ёстой. Тэрбээр
өөрийгөө магтаж, бусдыг муулах, залхуурах, ихунтахыг цээрлэх ёстой.
Үдэш тэрбээр бясалгал хийж, чимээ аниргүй
сууж, унтахынхаа өмнө салхинд түр гарах хэрэгтэй.
Шөнө болоход хоёр хөлөө давхарлан баруун
талаараа хэвтэж, маргаашийг бодсоор аажимхан
нойрсож, үүрээр чимээ шуугиан гаргалгүй дахин
бясалгал хийж, эрүүл агаарт түр гарвал зохино.
Өдөр тутмын амьдрал дунд хувраг хүний сэтгэл
ямагт ариун байх ёстой. Чимээ аниргүй газрыг
сонгоод бие сэтгэлээ цэх шулуун болгон сууж,шунахай сэтгэл, уур хилэн, мунхаг ухаан, нойр,сэтгэлийн тээнэгэлзэл, харамсал, эргэлзлээс салан
ангижирч, сэтгэлээ ариусгах ёстой. Ийнхүү сэтгэлээ
төвлөрүүлснээр оюун ухаанаа нэмж, хорвоогийн
шунал тачаалаас салж, гэгээрэхийн төлөө эрмэлзэн
тэмүүлэх хэрэгтэй
4. Хэрэв хүн сахил хүртсэн мөртлөө ховдог
шунахай сэтгэл, уур хилэнгээс салж чадахгүй,гомдож атаархах, биеэ тоох, хуурч мэхлэх зэрэг
- 210 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

дутагдлаа нууж далдалвал энэ нь хоёр талдаа иртэй
илдийг хувцсан дотроо нуусантай адил бүлгээ.
Ийм хүн хэдийгээр орхимж нөмөрсөн ч лам биш,хэдийгээр бадар барьсан ч лам биш, хэдийгээр маань
мэгзэм уншивч лам биш. Тэрбээр гагцхүү хуврагийн
гадаад дүрийг үзүүлэгч мөн.
Хуврагийн дүрийг үзүүлснээр хорвоогийн шунал
тачаалаас салж үл болмой. Нялх хүүхдийг
орхимжонд ороосон ч түүнийг лам гэж хэлэхгүй
бүлгээ.
Сэтгэлээ зөв төвлөрүүлж, оюун ухаанаараа
гэгээрч, хорвоогийн бүх шуналаас ангижирч, үнэний
замаар урагшилсан хүнийг л жинхэнэ лам хэмээнэ.
Хэрэв хүн цус нь хатаж, яс нь үйрсэн чшаардагдах бүхнийг хийхээр шулуудвал, үүнийхээ
тулд өөрийгөө үл хайрлавал, сахил хүртсэн
зорилгодоо заавал хүрч, ариун үйлс бүтээнэ.
5. Хувраг хүн нь Бурхан багшийн сургаалыг түгээн
дэлгэрүүлэх үүрэгтэй. Тэрбээр хүмүүст зааж сургаж,нойрсож буйг нь сэрээж, хүмүүсийн буруутсан
сэтгэлийг засч, өөрийгөө үл хайрлан сургаалыг өргөн
дэлгэр сурталчлах ёстой.
- 211 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

Гэвч номлож сургах нь амаргүй бөгөөд номлохыг
хүсэгч хэн бүхэн Бурхан багшийн хувцсыг өмсөж,Түүний суудал дээр заларч, Түүний өрөө тасалгаанд
орох ёстой.
Бурхан багшийн хувцсыг өмсөх нь намуун
зөөлөн, хатуужил тэвчээртэй болно гэсэн үг. Бурхан
багшийн суудал дээр заларна гэдэг нь бүх юмс мөнчанаргүй гэдгийг ойлгох, аливаад үл дасахын нэр юм.
Бурхан багшийн өрөө тасалгаанд орох нь бүх хүндүлэмж нигүүлсэнгүй, энэрэнгүй сэтгэлээр хандахыннэр юм.
6. Энэхүү сургаалыг номлохыг хүссэн бүхэн дараах
дөрвөн зүйлд онцгой анхаарах ёстой. Үүнд: өөрийн
бие, өөрийн үгс, өөрийн хүсэл, их нигүүлсэнгүй
сэтгэл энэ дөрөв орно.
Нэгдүгээрт, номлож буй хүн ер бусын хатуужил
тэвчээрийн орчлонд амьдарч, ширүүн бүдүүлэг занавиргүй, зөөлөн намуун байх ёстой. Тэрбээр юунд чмөн чанар үгүй хэмээн ойлгож, муу, сайны алиныг чбүтээхийг үл санаархаж, юунд ч үл дасаж занших
ёстой. Эдгээрийг бодож тэрбээр өөрийнх нь бие,махбодын бүх үйл хэрэг хатуу бус зөөлөн байхын
төлөө хичээвээс зохино.
Хоёрдугаарт, тэрбээр өөр рүү нь дөхөн ойртож
- 212 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэгбуй хүн үхэнд анхаарал халамжтай хандаж, эрхтэн
дархтан хийгээд муу аргаар амьдарч буй хүмүүсийн
алинтай нь ч дотносохоос болгоомжлох ёстой. Мөнхүйс өөр хүмүүсээс холхон явбал зохино. Анирчимээгүй газар сэтгэлээ төгс төгөлдөр болгож, энэертөнцөд бүх юм учир шалтгааны хуулийн дагуу
болж, тохиолдож буйг ойлгож, бусдыг дооглон
шоглох, үл тоомсорлохыг цээрлэж, тэдний алдаа
дутагдлыг ярихгүй байвал зохино.
Гуравдугаарт, тэрбээр сэтгэлийнхээ амгалан
тайвныг хадгалахдаа Бурхан багшид, хайртай аавдаа
хандаж буй шигээ хандаж, зөв замаар явж буйхүмүүст багшийн ёсоор туслах хэрэгтэй. Тэрбээр бүххүнд асар нигүүлсэнгүй хандаж, бүгдэд номсургаалыг ижил тэгш номлох хэрэгтэй.
Дөрөвдүгээрт, Бурхан багш лугаа адил тэрбээр
энэрэнгүй, нигүүлсэнгүйг үргэлж үзүүлж, Бурхан
багшийн сургаалыг үл мэдэх хүмүүс номлохыг ньзаавал сонсоосой хэмээн хүсэж, энэхүү хүсэл ньсэтгэлчлэн бүтэхийн тулд бүхнийг хийх ёстой.
IIСҮСЭГТНИЙ ЗАМ МӨР
1. Дээр

хэлсэнчлэн, бурханы
- 213 -

шашинд

итгэжАхан дүүсийн холбооны үүрэг

биширдэг хүн, Бурхан багш, Түүний сургаал, Бурсан
хувраг хэмээх гурван эрдэнэд итгэж биширдэг билээ.
Тиймээс Бурханы шашинд итгэж буй хүн Бурхан
багш, Түүний сургаал, Бурсан хуврагт баттайяа итгэн
сүсэглэж, номлолын дагуу сүсэгтний дагах ёс дэгийг
чанд баримтлах ёстой.
Энгийн сүсэгтэн хүний баримтлах дэг ёсыгтодруулбал: амьтны амийг үл таслах, хулгай үл хийх,буруу үл хурьцах, үл хуурч мэхлэх, дарс үл уухэдгээр болой.
Гурван эрдэнэд баттайяа сүсэглэж, дээрх сахилыг
чанд мөрдсөнөөр энгийн сүсэгтэн хүн бусад
хүмүүсийг ухуулан ятгаж, тэдгээрийг гурван эрдэнэдмөн адил итгэн сүсэглэдэг, ёс горимыг дагаж
мөрддөг болгох хэрэгтэй юм. Тэрбээр сүсэг бишрэл
нэгтэй хүмүүсийн тоог төрөл төрөгсөд, анд найз нар,танил хүмүүсийнхээ
дундаас олшруулахыг
хичээвээс Бурхан багшийн энэрэнгүй нигүүлсэнгүй
сэтгэл тэдэнд бас хүрнэ.
Энгийн сүсэгтэн хүн гэгээрэхийн тулд гурван
эрдэнэд бишрэн итгэж, дэг ёсыг нь сахин мөрдөж
буйгаа үргэлж санаж байх ёстой. Тиймээс энгийн хүнхүсэл шуналын ертөнцөд амьдарч байхдаа хүсэл
шуналаас салахыг хичээх хэрэгтэй.
- 214 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэгЭрт орой хэзээ нэгэн цагт хүн эцэг эхээсээ сална.
Гэр бүлээсээ ч салж хагацна. Энэ ертөнцийг ч орхихцаг ирнэ. Тэртээ тэргүй салж хагацах ёстой хүмүүст,тэртээ тэргүй орхиж явах юмсад дасаж дадаж
болохгүй, харин салж хагацахыг үл үзэх нирваныг
хүсэж мөрөөдөх хэрэгтэй.
2. Хэрэв сүсэгтэн Бурхан багшийн сургаалыг
сонсоод итгэл бишрэл нь улам баттай болвол тэрбээр
сэтгэлд нь баяр баясгалан өөрөө үүсэж буйг мэдэрнэ.
Тэрбээр ийм байдалд ормогц бүх юм гэрэл гэгээтэй,бүх юманд баяр баясгалан буйг олж харна.
Түүний сэтгэл зөөлөн, цэвэр ариун болно.
Тэрбээр тэвчээртэй, амарлингуй болж, хүмүүсийг
түгшээхээ болино. Тэрбээр Бурхан багш, Түүний
сургаал, Бурсан хуврагын тухай бодох тул сэтгэлд ньбаяр баясгалан өөрөө буй болж, тэрбээр бүх юм гэрэл
гэгээтэйг олж харна.
Итгэл бишрэлийн ачаар тэрбээр Бурхан багштайнэг болно. Тэрбээр өөрийгөө бодохоо больж, өөрөөюуг ч үл хүснэ. Ингээд амьдралдаа юунаас ч айжэмээхийг больж, гүжирдлэг гүтгэлгийг ч тоохгүй
болно.
Тэрбээр Бурхан багшийн ертөнцөд мэндэлнэ
гэдэгтээ итгэж, үхлээм үл айна. Тэрбээр сургаалын
- 215 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

үнэн шударгад, түүний үнэ цэнэд итгэх тул хүмүүст
сүсэг бишрэлийнхээ тухай хэнээс ч айхгүй ярьдаг
болно.
Тэрбээр бүгдэд энэрэнгүй, нигүүлсэнгүй
сэтгэлийг үзүүлэхийг хичээх тул хүмүүстэй ижилтэгш харьцана. Тэрбээр цэвэр ариун, зөв сэтгэлтэй
болох тул буяныг дуртайяа үйлдэнэ.
Сайн сайхан, хүнд хэцүү аль ч цагт тэрбээр уламгүн бишрэлтэй болж, алдаа дутагдлаасаа ичиж,сургаалыг хүндлэн, хэлснээрээ хийж, хийснээрээ
хэлдэг болно. Түүний үг, үйл хоёр хэзээ ч үл зөрнө.
Тэрбээр эд юмсыг саруул ухаанаар харж, сэтгэл ньуул лугаа адил бат бэх болж, гэгээрэх замаар уламурагшлахыг хүснэ.
Ямар ч тохиолдолд тэрбээр Бурхан багшийн
сэтгэлийг даган олон түмнээ залж чиглүүлэх билээ.
Энэхүү манан будант ертөнцөд бузартсан хүмүүстэй
харьцахдаа тэрбээр тэднийг буяны талд татаж
оруулахыг хичээнэ.
3. Тиймээс юуны өмнө Бурхан багшийн сургаалыг
сонсохыг хүн бүр өөрөө хүсэх хэрэгтэй.
Дүрэлзэж буй гал руу орвол сургаалыг олнохэмээн сонсоод хүн гал руу ороход бэлэн байх ёстой.
- 216 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

Учир нь энэхүү ертөнцийг тэр аяар нь залгисан
галд явж ормогцоо тэрбээр Бурхан багшийн нэралдрыг сонсч өөрийн авралыг олно.
Ингэж сургаалыг олмогцоо хүмүүст өргөл барьц
өргөж, хүндэлж болохыг нь хүндэлж, зүтгэж болоходнь зүтгэж, их нигүүлсэнгүй, энэрэнгүй сэтгэлээр
бусдад хандах хэрэгтэй юм.
Хувиа бодсон үйлдэл, элдвийн ааш зан ньгэгээрэхийг хүсэн тэмүүлэх хүнд үл зохино.
Тиймээс сургаалыг сонсож байхдаа түүнд итгэх
хэрэгтэй. Бусдад атаархаж, бусдын үгэнд хууртан
төөрөлдөж болохгүй, гол нь өөрийн үйлийг сайтар
ажиглаж, бусдын үйлийг бүү бод. Юуны өмнөсэтгэлээ төгс төгөлдөр болговоос зохино.
Бурхан багшид үл итгэдэг хүн гагцхүү өөрийгөө лбодно. Тиймээс сэтгэл нь давчхан бөгөөд цаг үргэлж
амгалан тайван бус байдаг. Харин Бурхан багшид
итгэдэг хүн өөрийнхөө ард буй хүч хийгээд дээдзэргийн нигүүлсэнгүй сэтгэлд итгэдэг юм. Тиймээс
сэтгэл нь уужим бөгөөд үргэлж амарлингуй байдаг.

- 217 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

4. Бурхан багшийн сургаалыг сонсон дагагч хүнөөрийн биеийг мөнх бус чанартай, зовлон зүдүүрийнсав бөгөөд нүглийн эх булаг гэдгийг мэднэ. Тиймээс
тэрбээр өөрийнхөө биед дасаж даддаггүй юм.
Гэвч өөрийн биед хайр гамтай хандахаа басмартдаггүй юм. Тэрбээр зугаа цэнгэл эрж хайснаас
бус, харин билгийн нүдээ нээж, ном сургаал номлож
бусдад түгээхийг хүссэнээс ингэнэ.
Хэрэв өөрийн биеийг эс хайрлаж, халамжилваасурт удаан наслаж чадахгүй. Урт удаан наслаж эсчадваас сургаалыг эзэмшиж, бусдад түгээж чадахгүй.
Мөрөн голыг гатлах гэсэн хүн салаа, аялж буй ньморио гамнадаг. Үүнтэй адил Бурхан багшийн
сургаалыг анхааралтайяа сонсдог хүн биеэ гамнаж
хайрлах ёстой.
Бурхан багшид итгэдэг хүн гоё сайхан
харагдахын тулд бус, харин нүцгэн биений шившгээ
нуун далдлах, даарч хөрөх болон халууцахаас
хамгаалахын тулд хувцас хунар өмсөх ёстой.
Жаргаж цэнгэхийн тулд бус, амьд биеэ тэтгэх,Бурхан багшийн сургаалыг дагах, түүнийг түгээн
дэлгэрүүлэхийн тулд хүн хоол унд ууж идэх бүлгээ.
- 218 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

Тэрбээр зугаа цэнгэлийн төлөө, баян чинээлгээ
харуулахын тулд байшинд амьдардаг бус аа. Харин
гэгээрлийн байшинд амьдарч, хана нь түүнийг
хорвоогийн шунал тачаалаас зааглаж, буруу номын
бороо шороо, салхи шуурганаас хамгаалдаг гэжбодож болно.
Иймд алив юмыг өөрийн зугаа цэнгэл, эсвэл
өөрөө хүмүүсээс илүү гэдгээ харуулахын тулд бус,харин гэгээрч Бурхан багшийн сургаалыг өөрийн
болгож, түүнийг бусдад сургахын тулд хийххэрэгтэй.
Тиймээс хүн гэр орондоо ойр дотныхонтойгоо
хамт байхдаа сургаалаа үргэлж санаж байх ёстой.
Тэрбээр энэрэх, нигүүлсэхийг үзүүлэн гэр бүлийнхээ
сайн сайхны төлөө зүтгэж, тэднийгээ авралын замдбүхий л аргаар оруулах хэрэгтэй.
5. Эгэл жирийн хүн эцэг, эх, гэр бүл, өөрийнхөө
болон Бурхан багшийн төлөө ямагт зүтгэх ёстой.
Эцэг эхийнхээ төлөө зүтгэхдээ тэдэндээ үргэлж
санаа зовж, амар амгалан, аз жаргалыг ерөөж байххэрэгтэй. Тэрбээр эхнэр хүүхэдтэйгээ цуг байхдаахэт дадаж дасахын хүлээснээс ангижрахыг хичээвэл
зохино.
- 219 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

Тэрбээр хөгжим сонсохдоо ч Бурханы сургаалаас
сэтгэлийн цэнгэл эрэх хэрэгтэй. Тэрбээр өрөөндөө чухаант хүн шиг байж, бузар булайгаас үүрд салахыг
эрмэлзэх ёстой. Хэн нэгэн хүнд өглөг өгөхдөө бүхюмнаас татгалзаж, хармын сэтгэлээс ангижрах ньзүйтэй. Тэрбээр хурал цуглаанд оролцохдоо Бурхан
багш нарын хуралд буй хэмээн бодвол зохино. Хэрэвгай зовлон тохиолдвол юу ч тохиолдсон сэтгэлээ
тайван байлгахыг л хүсэж залбирах ёстой.
Бурхан багшийн авралд багтахаар тэмүүлэхдээ
буяны их замыг бусдын хамт хүсэх хэрэгтэй.
Бурхан багшийн номлолын авралд багтахыг
хичээхдээ сургаалын эрдэнийн сан руу орох, далайих оюун ухаантай болохыг бусдын хамт хүсэх
хэрэгтэй.
Лам хуврагуудын авралыг хүсэхдээ бусдын хамтолон түмнээ зөв чиглүүлж, тэднийхээ замаас элдэвгай барцадыг зайлуулах хэрэгтэй.
Хувцас хунар өмсөхдөө сайн санаа, номхон
хүлцэнгүйн өмсгөл өмсөхөө мартахгүй байвал
зохино.
Тэрбээр хүндээр, хөнгөнөөр морь харахдаа
хомхой сэтгэл, уур хилэн, мунхгийн бузраас мөн- 220 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

адил ангижрахыг хүсвэл зохино.
Өгсүүр замыг харсан хүн дээд буяны мөрөөр
дээшээ гарч, төөрөгдлийн ертөнцөөс ангижрахыг
хүсэж, доошоо уруудсан зам харахдаа Бурхан
багшийн сургаалын гүн рүү бууж орохыг хүсэх ньзүйтэй.
Гүүр харсан хүн Бурхан багшийн сургаалын
гүүрийг барьж, түүн дээгүүрээ хүмүүсийг гаргахыг
хүсэх ёстой.
Тэрбээр уй гашууд автсан хүнийг харахдаа
үргэлж хувирч байдаг ертөнцийн мөнх бусыг
ухааран өрөвдөх хэрэгтэй.
Тэрбээр хүсэл шуналдаа автсан хүнийг харахдаа
зүүд зэрэглээ мэт хуурамч амьдралаас ангижирч,үнэнхүү гэгээрэхийг хүсэх ёстой.
Тэрбээр амттай хоол олдоход хэмжээндээ
тохируулан идэж хүслээ нимгэлж, зуршил
заншлаасаа салахыг хүсэх нь зүйтэй.
Тэрбээр амтгүй хоол олдоход ертөнцийн
хүслээсээ үүрд салахыг хичээвэл зохино.
Зуны аагим халуунд тэрбээр ертөнцийн шунал
- 221 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

тачаалын халуунаас ангижирч, гэгээрэхийн сэрүүн
агаар сэвэлзэхийг хүсэх ёстой.
Өвлийн тэсгим хүйтэнд тэрбээр Бурхан багшийн
агуу их нигүүлсэнгүй сэтгэлийн илчийг хүсэх ньзүйтэй.
Тэрбээр мөргөж залбирч байхдаа Бурхан
багшийн ямар ч сургаалыг үл мартаж, амьдралд
биелүүлэхийг эрмэлзвэл зохино.
Тэрбээр Бурхан багшийн тухай бодохдоо Түүний
мэлмий лүгээ адил хурц, гярхай харцтай байхыг
хүсвэл зохино.
Тэрбээр шөнө унтахдаа бие, хэл, санаа бодол
тайвшран амар болох хийгээд сэтгэлээ ариусгах басэрэхдээ эргэн тойрон буй бүхнийг анзаарч ажихын
тулд билгийн хараа бүрэн нээгдэхийг хүсэх ёстой.
6. Бурхан багшийн сургаалд итгэж буй хүн юмсыг
байгаагаар нь олж харах, эд юмс мөн чанаргүй
хэмээх сургаалыг мэдэж байх, ажил хөдөлмөр болон
хүний хийдэг бусад үйлийг үл тоомсорлох ааш зангаргахгүй, харин ч тэдгээрийг буйгаар нь хүлээн авч,өөрийгөө гэгээрүүлэхэд ашиглахыг хичээдэг.
Хүний хорвоо тэр аяараа төөрөгдлөөр дүүрэн
- 222 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

учир бүх юм утгагүй хэмээн үл бодно. Мөнгэгээрлийн ертөнцөд бүх юм сайн сайхан хэмээн үлбодно. Тэрбээр энэ ертөнцөд буй бүхнээс гэгээрэхзам мөрийг л эрж хайх бүлгээ.
Хэрэв харанхуй мунхагаас болж сохорсон нүдээр
харвал, хорвоо утга учиргүй, буруу ташаа юм шигсанагдана. Хэрэв оюун ухааны ариун тунгалаг
нүдээр харвал хорвоо тэр аяараа гэгээрлийн ертөнц
болно.
Ертөнцөд утга учиргүй эд юмс, утга учиртай эдюмс аль нь ч үгүй. Ертөнцөд сайн, муу юм гэж үгүй.
Хүний санаа бодолд л ингэж хоёр хуваагддаг юм.
Эдгээр санаа бодлоос ангижираад бүхнийг
оюуны гэрлээр гийгүүлбэл алив юмс ариун утгатай
болно.
7. Бурхан багшийн сургаалд итгэснээр хүн Бурхан
багшид итгэж буй юм. Улмаар итгэж биширсэн
сэтгэлээрээ хорвоогийн бүх юмыг ариун хэмээн
хүлээн авч, өөрийнхөө төлөө үл зовнин, бусдын
тусад зүтгэх бүлгээ.
Тиймээс Бурхан багшийн сургаалд итгэсэн хүнбиеэ үл тоож, бусдын төлөө төлөв даруу зүтгэж,бүхнийг тээж даадаг газар лугаа адил уужим
- 223 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

сэтгэлтэйгээр бүгдийн төлөө ямагт зүтгэж, ямар чзовлон зүдүүрийг туулан давахад бэлэн байдаг.
Тэрбээр залхуурахыг үл мэдэж, ядуу хүмүүст буянүйлдэхэд бэлэн байх бүлгээ.
Сэтгэлээр дорой хүмүүст нигүүлсэнгүйг үзүүлж,хүмүүсийн санаа сэтгэлийг зөв залж хүмүүжүүлэхийн
тулд энэрэнгүй сэтгэлт эх болох гэсэн түүний
тэмүүлэл бол бүх хүнийг эцэг эх лүгээ адил хүндэлж
тэдний өмнө аугаа их багшийнхаа өмнө сөгдөх адилсөхөрч хүндэтгэх гэсэн хүсэл мөн.
Тиймээс хүмүүс Бурхан багшийн сургаалд
итгэсэн хүнийг үзэн ядаж, зовоож тамлахыг хүсвэл
ямар ч хүчтэй хор их далайг хордуулж чадахгүйтэй
адил тэдний хүсэл эс бүтнэ.
8. Бурхан багшийн сургаалд өөрийн зол жаргалын
тухай бодож итгэсэн хүн Бурхан багшид итгэх итгэлнь Бурхан багшийн хүч чадал, Түүний зөөлөн өрөвч
сэтгэл мөн хэмээн ухаарч Бурхан багшид талархан
баярлах бүлгээ.
Ертөнцийн шунал тачаалын шавар шавхай дундБурхан багшийн номлолд итгэх итгэлийн үр үгүй ч,Бурхан багшийн энэрэнгүй сэтгэлийн ачаар энэхүү
шавхай дунд итгэлийн үр суулгаж болно, улмаар
түүнээс Бурхан багшид итгэх сэтгэл урган гарах
- 224 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

бүлгээ.
Бидний заасанчлан, хорт мод ургадаг төгөлд
анхилуун сайхан үнэртэй зандан мод үл ургана.
Үүнтэй адил хорвоогийн шунал тачаалд уруулж,тасдуулж буй цээжинд Бурхан багшид итгэх
бишрэлийн үр соёолохгүй.
Гэлээ ч хорвоогийн шунал тачаал бүхий цээжинд
баяр баясгалангийн цэцэг урган цэцэглэх амой.
Энэхүү цэцгийн үндэс нь тэр хүний хэнхдэгт бус,өөр газар буй буюу. Тэр нь Бурхан багшийн цээжбүлгээ.
Бурхан багшид итгэдэг хүн өөрийнхөө л тухай
бодож эхэлбэл, сэтгэлд нь шунал, уур хилэн, мунхаг
ухаан оволзон бусдад атаархаж, бусдыг үзэн ядаж,зовоож шаналаахыг хичээж эхлэх болно. ГэвчБурхан багшийн авралыг эрж буй хэн хүн Бурхан
багшийн дээр дурьдсан агуу их үйл хэргийг бүтээж
эхэлдэг. Энэ бол үнэхээр гайхамшиг мөн амой.

- 225 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

IIIАМЬДРАЛЫН ЧИГ БАРИМТЛАЛ
1. Гай зовлон дороос үүдэн гардагийг үл мэдэж,дорно эсвэл өрнө зүгээс ирдэг хэмээн бодох нь тэнэг
явдал бүлгээ. Дотоод сэтгэлээ янзалж цэгцлээгүй
байж, гадна талаа хамгаалах нь буруу.
Өглөө эрт босоод шүдээ сойздож, гар нүүрээ
угааж, баруун, зүүн, урд, хойд, дээд, доод зургаан
зүгт мөргөж, аюул ирж болох замыг хааж, азжаргалтай сайхан өдөр болоосой хэмээн хүсэх нь хүнбүхний хийх ёстой зүйл билээ.
Гэвч Бурхан багшийн сургаалын хувьд өөрбөгөөд үнэний зургаан зүгийг хүндэлж, ухаантай
байж, буян бүтээснээр гай зовлонгоос өөрийгөө
хамгаалж чадна.
Эдгээр зургаан зүгийг мөрдөж баримтлахын тулдюуны өмнө дөрвөн зүйлийн бузраас салж, сэтгэлийн
дөрвөн муу илрэлийг тасалж, гэр орон болон эдхөрөнгийг сүйтгэх зургаан үүдийг хаах хэрэгтэй
бүлгээ.
Энэхүү дөрвөн үйлийн бузар гэдэг нь амьтны амьтаслах, хулгай хийх, буруу хурьцах, худал хэлэх
эдгээр болой. Сэтгэлийн дөрвөн муу илрэл нь ховдог
шунахай сэтгэл, уур хилэн, мунхаг ухаан, айж эмээх
болой. Гэр орон болоод эд хөрөнгийг сүйтгэх зургаанүүд гэдэг нь ууж согтуурах, үдэш орой болтол
- 226 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

найрлах, мөрийтэй тоглох, хөгжим, театр зэрэгт
ухаанаа өгч хөөцөлдөх, мөрийтэй тоглох, муу хүнтэй
нөхөрлөх, ажилд залхуурах эдгээр болой.
Энэхүү дөрвөн буруу үйлийн бузраас салж,сэтгэлийн дөрвөн муу илрэлийг таслан, орон гэр, эдхөрөнгийг сүйтгэх зургаан үүдийг хамгаалж, үнэний
зургаан зүгт мөргөх ёстой.
Үнэний зургаан зүг гэдэг нь эцэг эх, үрхүүхдийн зүүн зүгийн зам, багш, шавь нарын өмнөзүгийн зам, хань ижлийн баруун зүгийн зам, анднайзуудын хойд зүгийн зам, эзэн, зарцын доодзүгийн зам, Бурхан багшийн сургаалд итгэсэн
хүний дээд зүгийн зам юм.
Эцэг эх, үр хүүхдийн зүүн зүгийн зам гэдэг нь үрхүүхэд нь эцэг эхдээ үйлдэх таван үйл юм. Үүнд: эцэгэхдээ туслах, аав ээжийнхээ төлөө хөдөлмөрлөх,удам угсаагаа хамгаалах, өв залгамжлалаа
үргэлжлүүлэх, өвөг дээдэсдээ өргөл барьж байхэдгээр багтана.
Эцэг эх ч мөн ялгаагүй хүүхдийнхээ өмнө таван
үүрэг хүлээн мөрдөх ёстой. Үүнд: муу зүйлээс холбайлгах, буяныг зааж сургах, мэдлэг, чадварыг
суулгаж өгөх, сайн хань олж өгөх, цаг нь болохоор эдхөрөнгөө өвлүүлэх эдгээр болой. Эцэг эх, үр хүүхэд
харилцан өөрсдийн үүргээ дагаж мөрдвөл эцэг эх, үрхүүхдийн зүүн зүгийн зам энх амгалан болж, эв үлэвдэрнэ.
- 227 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

Багш, шавийн өмнө зүгийн зам гэдэг нь шавь нарбагшаа угтан тосч мэндлэх, түүнд хүчин зүтгэх,дуулгавартай сонсох, өглөг барьц өргөх, номлолыгнь анхааралтай сонсох эдгээр болой.
Харин багш бол шавь нартаа үлгэр жишээ
үзүүлэх, өөрийнхөө сурч мэдсэнийг шавь нартаа үнэнзөв заах, сайн ойлгосон зүйлийг нь мартуулахгүй байх,тэднийгээ нэр хүндтэй болгоход санаа тавьж, хаана чбайсан хүндлүүлэх хүн болгоно. Ингэснээр багш,шавийн өмнө зүгийн зам энх амгалан болж, эв үлэвдэрнэ.
Хань ижлийн баруун зүгийн зам бол нөхөр ньэхнэрээ хүндэтгэх, эелдэг зөөлөн харьцах, үнэнч
байж, эрх мэдлийг олгож, хааяа түүнд гоёлчимэглэлийн зүйл бэлэглэх ёстой. Харин эхнэр ньнөхрийнхөө өмнө бүх зүйлийг эмх цэгцтэй байлгаж,хамаатнуудаа зохицуулж, үнэнч байж, гэрийнхээ эдхөрөнгийг гамнаж, ар гэрийнхээ ажлыг сайнгүйцэтгэх үүргийг хүлээнэ. Ингэвэл хань ижлийн
зүүн зүгийн зам энх амгалан байж, эв үл эвдэрнэ.
Анд нөхдийн хойд зүгийн зам гэдэг нь найз нарнэг нэгийгээ нөхөх, бие биедээ найрсаг дотно хандах,харилцан ашигтай байхыг хичээх, нэгэндээ үргэлж
анхаарал халамж тавьж, шударга байх.
Мөн найзыгаа буруу замд орохоос сэргийлэх,хэрэв тийм байдалд орвол түүний эд баялгийг
- 228 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

хамгаалж, сэтгэл санаа нь тавгүй үед түүнд зөвөлгөө
өгөх, гай гамшиг тохиолдвол гар сунган туслах,хэрэгцээ шаардлага гарвал эхнэр, үр хүүхдийг нь часарч туслахын нэр юм. Ингэвэл анд нөхдийн хойдзүгийн зам энх амгалан байж, эв үл эвдэрнэ.
Эзэн, зарцын доод зүгийн замын хувьд эзэн ньзарцынхаа өмнө дараах таван үүргийг хүлээнэ. Үүнд:зарцынхаа хүч чадалд тохирсон ажлыг өгөх,чанартай хүнсээр хангах, өвдвөл асарч хамгаалах,амттан өгч байх, үе үе амрааж байх.
Зарц мөн адил таван үүрэг хүлээнэ. Өглөө
эзнээсээ эрт босч, орой эзнээсээ орой унтаж, ямар чзүйлд үнэнч шударга байж, ажлаа сайн мэддэг байхёстой. Мөн эзнийхээ нэрийг хөөдөхгүйг цаг ямагт
хичээх хэрэгтэй. Ингэвэл эзэн, зарцын доод зүгийнзам энх амгалан байж, эв үл эвдэрнэ.
Бурхан багшийн сургаалд итгэсэн хүний дээдзүгийн зам гэдэг нь ном заалган сурч буй хүний хувьд
багшаа хүндлэн биширч, энэхүү бишрэл түүний бие,хэл, сэтгэлд шингэсэн байх ёстой. Тэрбээр багшаа
хүндлэн угтаж, сургаалыг нь үнэнчээр даган мөрдөж,өргөл барьц өгч байх нь зүйтэй.
Харин Бурхан багшийн сургаалыг номлон
дэлгэрүүлж буй багш нь нүглээс зайлсхийж, буяныг
номлож, чин сэтгэлээсээ хайрлаж, зөв замыг зааж,номоо сайн ойлгож, шавь нар нь сэтгэлийн амар- 229 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

амгаланг олтол тэднийг араасаа дагуулах үүрэгтэй.
Ингэснээр Бурхан багшийн сургаалд итгэсэн хүний
дээд зүгийн зам нь энх амгалан байж, эв үл эвдэрнэ.
Зургаан зүгт мөргөх гэдэг нь ийнхүү зургаан
зүгийн гай гамшгаас зайлахыг хүсч мөргөж
залбирахыг хэлж байгаа хэрэг биш. Энэ нь үнэний
зургаан зүгийг дагаж, гай гамшиг хүний дотор буйболохооос сэргийлнэ гэсэн үг юм.
2. Хүн нөхөрлөж болох хийгээд
хүмүүсийг ялгаж сурах хэрэгтэй.

үл

болох

Нялуун үгтэй, бялдууч зантай, шунахай хүнболон үрлэгэн этгээдтэй нөхөрлөж болохгүй.
Хүнд хэцүү цагт чинь туслаж, баяр баясгалан, уйгунигийн алийг ч хуваалцахад бэлэн, зөв зүйтэй үгээхарамгүй хэлдэг, нигүүлсэнгүй сэтгэлтэй хүнтэй
нөхөрлөж болно.
Чамайг буяны замаас хазайлгахгүйн тулд нүд эссалгаж, сэтгэлдээ чиний төлөө зовж, гай зовлон
тохиолдоход тайтгаруулдаг, хэрэгтэй үед чамдтуслахын тулд өөрийгөө ч үл хайрлаж, нууцыг чиньхадгалж чадах, үргэлж зөв зүйтэй зөвлөгөө өгдөг
тийм хүнтэй үерхэж, түүний төлөө зүтгэх ёстой.
Ийм найзтай болох амаргүй тул, хүн өөрөө
- 230 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

бусдад иймэрхүү анд болохыг хичээвэл зохино. Сайнхүн өөрийн зөв үйлийн ачаар бусдын хувьд наран
болдог билээ.
3. Хүн эцэг эхдээ юугаар ч төлж баршгүй өртэй юм.
Эцгээ баруун, эхээ зүүн мөрөн дээрээ зуун жилийн
турш үүрч яваад ч төлж чадахгүй.
Эцэг эхээ анхилуун сайхан үнэр бүхий усанд зуунжилийн турш өдөр шөнөгүй оруулсан ч энэ их өрийг
төлж дийлэхгүй. Арван хуруу тэгш хүү болж,тэднийхээ төлөө эрвийх дэрвийхээрээ зүтгэж,тэднийгээ хаан ширээнд суулган, хамгийн элбэг
дэлбэг, баян тансаг амьдралд умбуулсан ч ачийг ньхариулж чадахгүй юм.
Харин тэднийг Бурхан багшийн сургаалд
итгүүлж чадвал, буруу замыг орхиж, зөв мөрийг
хөөдөг болговол, шунахай сэтгэлээсээ татгалзаж
өглөг барьц баясгалантайгаар өргөдөг болговол
тэдний ачийг хариулж болно. Энэ нь тэр их ачийг
хариулахаас ч илүү тус дэм болж магадгүй юм.
4. Нэгэн гэр бүлд олон сэтгэлийн харилцаа байдаг
тул, хэрэв гэр орноороо эвтэй бол цэцэглэж буйцэцэрлэг лүгээ адил үзэсгэлэн төгс бүлгээ. Хэрэв
сэтгэл санааны найрсал эвдэрвэл хэрүүл маргаан
дэгдэж, гэр бүл салж сарнина. Ийм тохиолдолд
- 231 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

бусдыг
бус,өөрийнхөө сэтгэлийг буруушаан
гэмшиж, зөв мөрийг хөөх нь зүйтэй.
5. Эрт урьд цагт үлэмж сүсэг бишрэлтэй нэгэн
залуу эр байжээ. Эцэг нь талийгаач болоход тэрбээр
эхтэйгээ хамт хоёулхнаа үлдэв. Ээж, хүү хоёр биебиеэ хайрлан халамжилж, сайхан амьдарч байлаа.
Удалгүй хүү нь гэрлэж, гурвуулаа амьдрах болов.
Эхлээд юм бүхэн сайн сайхан, цугаараа
жаргалтай байлаа. Нэгэнтээ шалихгүй юмнаас болжхадам эх, бэр хоёрын хооронд зөрчил үүдэн, хэрүүл
маргаан тасрахгүй болов. Хөгшин эх тэвчиж ядаад,сүүлдээ хос залууг орхиж, гэрээсээ явав.
Эхийгээ явсны дараа бэр нь хүү төрүүлжээ.
Хадам эх нь цуг амьдарч байхдаа бэрээ үргэлж
гомдоодог байсан тул хүүхэд төрүүлж чадаагүй,харин түүнийг явсны дараа бурхан үр хүүхэд
хайрласан тухай цуу яриа орь ганцаар амьдарч буйхөгшний чих дэлсчээ.
Хадам эх уурлан хилэгнэж дуу алдсан нь: "Энэхорвоод шударга үнэн юм алга. Эхийгээ хөөсөн бэрдбурхан хүүхэд хайрлах нь хөлөөрөө толгой хийсэн
шударга үйл юм" гэв.
Тэрбээр элий балай болж: "Ийм шударга явдлыг
- 232 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

болиулах хэрэгтэй" хэмээн хашгирсаар оршуулгын
газар руу гүйжээ.
Индра бурхан энэ бүхнийг мэдэж, хадам эхийнзам дээр гарч ирэв. Тэрбээр түүнийг асуун шалгааж,ятган сэнхрүүлэхэд хөгшин эх үл сонсов.
Чингээд Индра бурхан хэлсэн нь: "За, тэгвэл бичиний үзэн яддаг бэр, ачийг чинь амьдаар ньшатаачихъя. Тэгвэл чи баярлах уу?"Индра бурханаас үүнийг сонссон хадам эх саяухаан орж, буруугаа ойлгон, нүглээ наманчилж, бэр,ач хоёроо өршөөхийг учирлан гуйжээ. Хүү, бэр хоёрнь ч эдүгээ хүртэл төөрөлдөж байснаа ухаарав. Тэдээж рүүгээ очих гэж яваад оршуулгын газраас буцаж
байхад нь замд нь таарчээ. Индра бурхан, хадам
эхийг бэртэй нь эвлэрүүлж, тэдний гэр бүлд эв найрэргэж ирэв.
Шударга ёсыг үл гээх аваас сургаал номлол хэзээч үл мөхнө. Сургаал нь өөрөө оршин тогтнохоо
больдог бус, харин хүн шударга ёсыг мартдагаас лболдог юм.
Сэтгэл сэтгэлтэйгээ зөрөлдөхөд үнэхээр аймшигтгай гамшиг ниргэнэ. Ялигүй үл ойлголцол ч ихаюулыг авчирна. Гэр бүлийн амьдралд үүнээс лхамгийн их айж эмээвэл зохино.
- 233 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

6. Хүн гэр бүлээ тэжээн тэтгэхийн тулд шоргоолжюм уу, эсвэл зөгий лүгээ адил ажиллах ёстой.
Тэрбээр бусдад найдах, өргөл барьц өгөхийг хүлээх
ёсгүй.
Хөлсөө асгаруулж олсон баялгаа гагцхүү өөрийн
хэмээн үзэж, зөвхөн өөртөө зарцуулж болохгүй. Нэгхэсгийг нь хүмүүст өгч, нөгөө хэсгийг нь хожим
хэрэг болно хэмээн хадгалах ёстой. Хэрэв хөрөнгө ньнийгэм, эсвэл Бурхан багшийн сургаалын тусад
үйлчилвээс баярлан баясах ёстой.
Энэ хорвоод "Өөрийн" гэсэн юу ч байхгүй. Бүхюм цаг нь болж, нөхцөл бүрэлдэхэд хүнд олдож, хүнтүүнийг түр хугацаагаар л хэрэглэнэ. Тиймээс
аливаад дээд зэргийн ариг гамтай хандах ёстой.
7. Удаяна хааны хатан Сямавати, Анандад 500хувцсаар өргөл барихад цаадах нь дуртайяа хүлээн
авчээ.
Хаан үүнийг мэдмэгцээ Ананда шунахай сэтгэлд
хөтлөгдөн тэр их өргөлийг авсан гэж бодоод түүнээс
очиж асуусан нь:"Ариунаас ариун анд минь, чи нэгэн зэрэг бүхэл
бүтэн 500 хувцас аваад яах гэсэн юм бэ?"- 234 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

Ананда хариулсан нь: "Хаан минь, олон ламхувраг ноорхой цоорхой хувцастай явдаг. Би тэдэнд
шинийг өгөх гэсэн юм" "Тэгвэл чи хуучин хувцсыгнь яах вэ?" "Бид хуучин хувцсаар орны даавуу
хийнэ". "Хуучин дэрний уутыг яах вэ?" "Шалан дээрдэвсэх олбог хийнэ". "Хуучин олбогоо яах вэ?""Хөлний арчуур хийнэ". "Хөлний арчуураар яах вэ?""Хаан минь, хуучин хөлний арчуураар шалны арчуур
хийнэ". "Хуучин шалны арчуурыг яах вэ?" "Хуучин
шалны арчуурыг тууз туузаар нь урж, зуурч буйшавартай холиод, зуурсан шавраараа байшин
барихдаа ханыг нь шавж өрнө".
Эд юмсад ариг гамтай хандаж, зөв хэрэглэх
хэрэгтэй. Ийнхүү "Өөрсдийн" бус, харин бидэнд түролдсон юмсыг ашиглаж хэрэглэх ёстой.
8. Нөхөр, эхнэрийн харилцааг тав тухыг бодож
тогтоогоогүй, мөн нэг гэрт амьдарч буй учраас чтэгсэн юм бус. Ариун сургаалын дагуу тэд сэтгэлээ
төгс төгөлдөр болгохыг хичээвэл зохино.
Цагтаа эвтэй найртай гэр бүлийн үлгэр жишээ
болж байсан амраг хоёр нэгэнтээ Эрхэм дээд ариун
явдалт багш дээр очиж, Түүнд хандаж хэлсэн нь:"Эрхэм дээд ариун явдалт багш аа, бид багаасаа биебиеэ мэддэг байсан юм. Дараа нь насанд хүрээд гэрбүл болсон. Одоо болтол бид хоёрын толгойд
нэгийгээ хуурах бодол ганц ч удаа орж ирээгүй юм.
- 235 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

Бид, энэ ертөнцөд амьдарч буй шигээ хойтнасандаа ч биесээ хайрлан халамжилж амьдармаар
байна. Бидний энэхүү хүсэл биелж бүтэхэд юу хийххэрэгтэйг хэлж өгнө үү?" Эрхэм дээд ариун явдалт
багш хариулсан нь: "Тийм бол та хоёр нэг шашинд
сүсэглэх хэрэгтэй.
Сургаалыг хоёулаа дагаж, хамтдаа сэтгэлээ төгстөгөлдөр болгож, хамтдаа өргөл барьц өргөж,хамтдаа оюун ухааныг олвол, та хоёр хойт насандаа чнэгэн сэтгэлээр амьдарч чадна".
9. Гэгээрэх замд эрэгтэй, эмэгтэй хүний хооронд
ялгаа үгүй. Эмэгтэй хүн гэгээрэхийг мөн адил хүсвэл
тэрбээр гэгээрэх замыг дагаж мөрддөг болно.
Прасенажит буюу Гэгээнээ ялгуугч хааны охин,Айодхи хааны хатан Маллика гэгээрэх замыг дагаж
Чадагчийн эрхт багшийн сургаалд мөргөн залбирч,Түүний өмнө дараах арван тангараг өргөсөн юм.
"Бүхнийг айлдагч багш минь, өнөөдрөөс эхлээд
гэгээртлээ би нэгдүгээрт, ариун сургаал зарлигийг
зөрчихгүй. Хоёрдугаарт, би өөрөөсөө эх хүмүүст
ихэмсэг зан гаргахгүй. Гуравдугаарт, хэнд ч уурлаж
уцаарлахгүй. Дөрөвдүгээрт, бусдын зүс царай, эдюмсад атаархахгүй. Тавдугаарт, би бээр өөрийн
- 236 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

сэтгэл, эд юмсыг хайрлан харамсахгүй. Зургадугаарт,би бээр өөртөө зориулж эд юмс хадгалахгүй, ядуухүмүүсийг жаргалтай болгохын тулд юу байгаагаа
тэдэнтэй хуваалцана. Долдугаарт, би бээр өргөл
барьц өргөж, бүх хүмүүстэй найрсаг харьцаж, бусдад
тустай бүхнийг хийж, бусдын оронд өөрийгөө тавьж
үзээд тэдний тухай бодох болно. Би бээр энэ бүхнийг
өөрийн төлөө бус, харин бусдын төлөө, ямар ч ашигхонжоо бодолгүй, далдын муу санааг агуулалгүй
хийнэ.
Наймдугаарт, хэрэв ганц бие хүн, шоронгийн
хоригдол, өвчин эмгэгт нэрвэгдсэн, өөр өөр зовжзүдэрсэн хүмүүстэй учирвал тэдний зовлонг
нимгэлэхийн тулд тэднийг аврана гэдэгтээ итгэн
найдаж, үнэнийг хэлж сургана. Есдүгээрт, хэрэв амьдамьтныг барьсан хийгээд хорьсон хүнтэй таарвал,хууль журмыг зөрчиж буй хүнтэй учирвал, тэдниймуу үйлийг таслахын тулд бүх хүчээ дайчилж
залхаах ёстойг нь залхааж, зааж сургах ёстойд ньзааж сургана. Аравдугаарт, зөв сургаалыг мартсанхүн аливаа юманд нуугдмал буй үнэн зөв сургаалаас
холдон хөндийрч, гэгээрлийн эрэгт хүрэхгүйг мэдэх
учраас би бээр зөв сургаалыг сонсохоо хэзээ ч үлмартана.

- 237 -

Ахан дүүсийн холбооны үүрэг

Түүгээр ч барахгүй, эдгээр зовж зүдэрсэн
хүмүүсийг аврахын тулд би гурван зүйлийг хүснэм.
Нэгдүгээрт, бүх хүмүүс амар амгаланг олохыг бихүсч байна. Энэхүү ариун хүслийн ачаар би,дараагийн төрөлдөө ямар ч маягаар амьдарсан, зөвсургаалын оюун ухаантай болно гэдэгт итгэнэ.
Хоёрдугаарт, зөв сургаалын оюун ухаантай болмогцхүч чадлаа дайчлан бусад хүмүүст зааж сургана.
Гуравдугаарт, зөв сургаалыг хамгаалахын тулд биехийгээд амьдрал, бүх эд хөрөнгөө өгөхөд бэлэн
байна". Гэр бүлийн жинхэнэ утга учир нь хамтдаа
гэгээрэх замд ороход оршино. Хэрэв энэхүү заммөрийг дагаж, Малликатай адил их эрмэлзэлтэй
байвал Бурхан багшийн агуу их шавь болж чадна.

- 238 -

II

БӨЛӨГ

БУРХАН БАГШИЙН ЖАРГАЛЫН
ОРНЫГ БҮТЭЭХ НЬIЭВТЭЙ ХУВРАГУУД
1. Харанхуй нөмөрсөн уужим хээр тал байжээ.
Хаана ч гэрэл гэгээ байсангүй. Тоо томшгүй олонамьд амьтан тэр талд амьдарч байв.
Түнэр харанхуйгаас болоод амьтад нэг нэгийгээүл мэдэх бөгөөд амьтан бүр ганцаардах аж. Тэдганцаардан зовж тарчлан амь зууж байв. Амьдрал ньуйтгар гунигаар дүүрэн байлаа.
Гэтэл гэнэт гэрэл гэгээ гийжээ. Асар том асаасан
бамбар тэргүүн дээрээ өргөсөн агуу их хүнсанамсаргүй байтал гарч ирэв. Хав харанхуй байсантал нүд ирмэх зуур гэрэлтсэн аж.
Одоо болтол харанхуйд мөлхөж байсан амьтадхөл дээрээ босч эргэн тойрноо харжээ. Тэд орчин
тойронд өөрсөдтэй нь адил амьд амьтан амьдарч
буйг олж хараад баярлан баясч дуу алдан нэг нэгрүүгээ тэмүүлүж, тэврэлдэж, баярлаж, тас тас хөхөрч,хоорондоо ярьж эхлэв.
Энэ домог үлгэрт хээр тал нь амьдралыг
- 239 -

Бурхан Багшийн Жаргалын Орныг Бүтээх ньтөлөөлнө. Харанхуй нь зөв оюун ухааны гэрэл гэгээ
байхгүйг хэлнэ. Сэтгэлд нь оюуны гэгээ үгүй тулхүмүүс бие биетэйгээ уулзан учрахдаа ч танилцаж,үерхэн нөхөрлөж үл чадна. Тэд хорвоод ирэхдээ
ганцаараа, хорвоогоос буцахдаа ч ганцаараа бүлгээ.
Тэд үргэлж ганцаардаж дэмий л ийш тийш сандчин
үсчиж, ганцаардлаас зовж шаналдаг юм.
Тэргүүн дээрээ бамбар асааж барьсан агуу их хүнгарч ирсэн нь Бурхан багш оюун ухааны гэрлийг
амьдралд авчирсныг өгүүлнэ.
Энэхүү гэрэл тусахад гэгээрсэн хүмүүс анх удааөөрсдийгөө болоод бусдыг танин мэдэх боломжтой
болно. Гайхан баярласан тэд нэг нэг рүүгээ тэмүүлж,тэдний хооронд эв найрамдал буй болно.
Хэдэн сая хүн ч байсан хэрэв бие биеэ л мэдэхгүйбол тэр нь нийгэм бус юм.
Нийгэм хэмээх нь оюун ухааны жинхэнэ гэрэл
байнга тусч гийсэн, хүмүүс нь бие биетэйгээ танил
дотно, нэг нэгэндээ итгэдэг, энх амгалан байдалд
эвтэй найртай амьдардаг хамт олныг хэлнэ.
Энх амгалан болон эв найр хэмээх нь нийгэм,хамт олны амьдрал, тэдгээрийн жинхэнэ утга учир ньболой.
- 240 -

Бурхан Багшийн Жаргалын Орныг Бүтээх нь

2. Энэ хорвоод гурван янзын хамт олон буй.
Нэгдүгээрт, удирдагч нь эрх дархтай эсвэл эдхөрөнгөтэй учир оршин тогтнодог хамт олон буй.
Хоёрдугаарт, өөр өөрийн тооцоотойгоор
цугласан хүмүүсээс бүрдсэн хамт олон буй. Тэдний
тооцоо хэвээрээ ахуйд энэхүү хамт олон орших
болно.
Гуравдугаарт,ариунсургаалыг
дагасан
хүмүүсээс бүрдсэн хамт олон буй. Тэдний амьдралдэнх амгалан хийгээд эв найр л ноёрхоно.
Эдгээр гурван янзын хамт олноос жинхэнэ ньгуравдугаар болой. Энэ хамт олон нэгэн сэтгэлээр
амьдарч, янз бүрийн сайн үйлс бүтээх тул, энхамгалан, баяр баясгалан дүүрэн сэтгэл хангалуун золжаргалтай амьдардаг.
Ууланд орсон борооны ус нь эхлээд уулын горхи,дараа нь томоохон гол мөрөн, эцэст нь тэнгис далайд
цутгахтай адил өөр, өөр байдалтай, нас сүүдэртэй
хүмүүс сургаалын бороон дор цангаагаа тайлан, олонбяцхан хамт олноос нийгмийг бүрэлдүүлж, эцэст ньгэгээрэхийн нэгэн далайд цутган нийлмүү.

- 241 -

Бурхан Багшийн Жаргалын Орныг Бүтээх ньБүхний сэтгэл сүү, ус лугаа адил сүлэлдэн
нэгдэхэд үнэнхүү найртай хамт олон буй больюу.
Эл хорвоод жинхэнэ эв найртай хамт олныг буйболгох гол хүч нь зөв сургаал юм. Энэ бол нэгнэгийгээ олж харахад туслах гэрэл гэгээ, сэтгэл
эвдрэх үймэхээс аварч, энх амгалан, эв найрыг буйболгох хүч юм. Бурхан багшийн сургаалд тулгуурланбуй болсон энэхүү хамт олныг бурханы шавь нарын
хамт олон гэж хэлж болно.
Бүх гишүүд нь энэхүү сургаалын дагуу сэтгэлээ
төгс төгөлдөр болгох ёстой тул, хэдийгээр бурханы
олон шавь нар өөр, өөр хүмүүс боловч, хэрэг дээрээнэг сүсэг бишрэлтэй хамт олныг бүрдүүлнэ.
3. Сүсэг бишрэл нэгтэй хамт олон хоёр янзын
гишүүдээс бүрдэнэ. Нэг хэсэг нь жирийн
сүсэгтнүүдийн дунд бурхан багшийн сургаалыг
түгээн дэлгэрүүлж, нөгөө хэсэг нь тэднийхээ
амьдралыг тэтгэж, хоол хүнсийг бэлдэж, хувцас
хунарыг нь оёх бүлгээ. Эдний аль нь ч гэсэн хамтолноо дэмжин өргөжүүлж, сургаал үүрд түгэн
дэлгэрч байх байдлыг буй болгохын төлөө хүччадлаа дайчлах ёстой юм.
Хамт олны гишүүд цаг үргэлж энх амгалан, эвнайрыг хүсэн тэмүүлж, хамт олныхоо эрхэм
- 242 -

Бурхан Багшийн Жаргалын Орныг Бүтээх ньзорилтыг биелүүлэхэд бүхий л хүч чадлаа дайчлах
ёстой. Лам хуврагууд жирийн сүсэгтэн олонд номсургаал айлдаж, жирийн сүсэгтнэ олон нь тэдний
номлож буйд итгэн сүсэглэх ёстой тул, лам хувраг
болон жирийн сүсэгтэн олны хооронд энх амгалан,эв найр тогтоно.
Тэд хоорондоо хэрүүл маргаангүй, энх амгалан,эв найртай амьдрахын тулд хүч чадлаа дайчилж, нэгсүсэгтэй хамт олонтойгоо амьдрах завшаан
тохиолдсонд баярлаж, бие биенээ хайрлаж, санаа
сэтгэлээрээ нэгдэн нийлэхийг эрмэлзэх ёстой.
4. Бурсан хуврагийн дунд энх амгалан, эв найрыгбуй болгох зургаан дүрэм журам байна. Үүнд:Нэгдүгээрт, чин сэтгэлийн үгс. Хоёрдугаарт, чинсэтгэлийн үйл хэрэг. Гуравдугаарт, чин сэтгэл.
Дөрөвдүгээрт, бусдаас авсан эд юмыг хоорондоо
тэнцүүлэн хуваах. Тавдугаарт, цугаараа нийтлэг зөвсахилтай байх. Зургадугаарт, цугаараа зөв үзэлбодолтой байх эдгээр болно.
Эдгээрийн дотроос зөв үзэл санааны тухай
зургадугаар хууль хамгийн чухал бөгөөд бусад таван
хуулийнхаа цөм нь билээ.
Мөн нийт хамт олонд зориулсан долоо, түүний
гишүүн бүрд зориулсан долоон хууль тус тус буй.
- 243 -

Бурхан Багшийн Жаргалын Орныг Бүтээх ньХэрэв эдгээр хуулийг дагавал хамт олон цэцэглэн
хөгжинө. Эхлээд нийт хамт олны хуулийг
толилуулвал:Нэгдүгээрт, цугаараа байн байн цугларч, номсургаалыг хэлэлцэх.
Хоёрдугаарт, ахмад хийгээд залуус ньхоорондоо эв найртай амьдарч, нэг нэгийгээ
хүндэтгэх.
Гуравдугаарт, ном сургаалыг хүндэтгэж,тэдгээрийг хувцас хунар лугаа адил солихгүй байх.
Дөрөвдүгээрт, ахмад нь залуустай харьцахдаа ахзахын ёсыг сахих.
Тавдугаарт, үнэнч шударга байх, нэг нэгийгээ
хүндэтгэх нь хэнбугайн ч биеэ авч явахын үндэс
болох.
Зургадугаарт, нам гүм байдалд сэтгэл юугаан
ариусгах хэрэгтэй. Гэхдээ нам гүм газарт бусдыгаа
урьдаа оруулж өөрөө хамгийн сүүлд очвол зохино.
Долдугаарт, хүмүүсийг хайрлаж, зочин гийчнээ
найрсаг хүлээн авч, өвчтэй хүмүүсийг халамжлан
асарвал таарна. Энэ долоон хуулийг дагавал хамтолонд хагарч бутрах аюул заналхийхгүй.
- 244 -

Бурхан Багшийн Жаргалын Орныг Бүтээх ньХамт олны гишүүн бүрд зориулсан долоон хуульюу юу вэ? хэмээвээс: Нэгдүгээрт, сэтгэл юүгээн
ариун тунгалаг байлгаж, юм юманд үл шунах.
Хоёрдугаарт, ховдог шунахайгаас ангижирч, энэхүү
байдлаа хадгалах. Гуравдугаарт, тэвчээртэй байж, үлмаргах. Дөрөвдүгээрт, үг дуу цөөнтэй байхыг
эрхэмлэж, илүү дутууг үл ярих. Тавдугаарт,сургаалыг даган мөрдөж, даруу байх. Зургадугаарт,бурханы сургаалаа дагах шиг дагах, бусад сургаалыгүл тоох. Долдугаарт, эгэл жирийн байдалд дуртай
байх, элдвийн чамин хоол унд, хувцас хунарт үлшунах. Эдгээр долоон хуулийг дагавал хамт олонхагарч бутрах аюул үгүй амой.
5. Дээр өгүүлсэнчлэн бурханы олон шавь бурсан
хуврагийн амьдрал нь энх амгалан, эв найраас
бүрдэнэ. Энэ ёсыг эс сахивал бурханы шавь нарын
хамт олон хэмээн үл тооцно. Тиймээс хагарал
бутралаас сэргийлбэл зохино. Хэрэв хагарал бутрал
үүсч болбол тэр дор нь арилгахыг хичээх хэрэгтэй.
Цусыг цусаар үл цэвэрлэж, гомдлыг гомдлоор үлцайруулна. Гомдол хорслыг гагцхүү мартсанаар
цайруулна.
6. Эрт урьд цагт Каламити хэмээх хааны улсгүрнийг Брахмадатта хэмээх дайнч, хөрш хаан- 245 -

Бурхан Багшийн Жаргалын Орныг Бүтээх ньдайран довтолж эзлэн авчээ. Каламити хаан хэсэг
хугацаанд эхнэр хүүхэдтэйгээ хамт нуугдсан боловч
удалгүй баригдав. Харин хүү нь зугтаж амжсан аж.
Хааныг цаазлах өдөр хүү нь эцгийгээ аврахыг
бодож аз таарч аятай таатай нөхцөл боломж гарахыг
хүлээж байв. Гэтэл боломж гарсангүй, хан хүү яаж ччадсангүй, аавынхаа цаазлуулахыг л харсан аж.
Хаан цугларсан олны дундаас хүүгээ олж хараад
өөрөө өөртөө хандаж буй мэт амандаа бувтнасан нь:"Удаан эрж хайх хэрэггүй яаран бүү үйлд, гомдол
хорслыг мартсанаар л цайруулна".
Хан хүү эцгийнхээ өшөөг авахаа андгайлжээ.
Тэрбээр аятай таатай бололцоо гармагц Брахмадатта
хааныд алба хашиж, удалгүй түүнд шадарлаж, бүрэн
итгэл найдварыг нь хүлээжээ.
Нэг удаа хаан ан авд морджээ. Хан хүү энэхүү
бололцоог ашиглаж, эцгийнхээ өшөөг авахаар
шийдэв. Тэрбээр сэжиг авахуулалгүй хааныг
цэргүүдээс нь салгаж, хоёулаа уул толгодоор
гөрөөлж явав. Удалгүй хаан ядарч, газарт хэвтээд,өөртөө хязгааргүй үнэнч хэмээн эргэлзээгүй итгэсэн
зарцынхаа өвдөг дээр тэргүүнээ тавьж зүүрмэглэв.
Хан хүү: "Өшөө авах цаг ирлээ" хэмээн бодож,- 246 -

Бурхан Багшийн Жаргалын Орныг Бүтээх ньилдээ хуйнаас нь сугалаад, эзнийхээ хүзүүнд
тулгажээ. Энэ мөчид тэрбээр аав нь үхэхийнхээ өмнөхэлсэн гэрээсийг санав. Тэрбээр хааны хүзүү рүүилдээ дүрэх гэж хэдэнтээ завдсан боловч нэг лчадахгүй байлаа. Ийнхүү шийдэж ядах хооронд хаансэрчихэв. Тэрбээр Каламити хааны хүү хоолойг ньогтлох гэж оролдсон тухай аймшигт зүүд зүүдэлснээ
ярив. Хан хүү хааныг барьж аваад, урт удаан
хугацааны турш хүсэн хүлээсэн өшөөгөө авах мөчирлээ хэмээн илдээ далайж, нэрээ хэлжээ. Тэгснээтэр дорхноо илдээ хаяж, хааны өмнө сөхрөв.
Каламити хаан үхэхийнхээ өмнө хэлсэн үгсБрахмадатта хааны сэтгэл зүрхэнд хүчтэй туссан тул,тэрбээр хүүг нь өршөөжөө. Хан хүү ч гэсэн аавыгаа
алсан хааныг өршөөжээ. Тэд эвлэрч, Брахмадатта
хаан, хан хүүд улс гүрнийг нь эргүүлж өгөв. Түүнээс
хойш тэд он удаан жил эв найртай амьдарчээ.
Каламити хаан үхэийнхээ өмнө хэлсэн үгийг
тайлбарлавал: "Удаан эрж хайх хэрэггүй" гэдэг нь"Сэтгэл зүрхэндээ үзэн ядахыг удтал бүү тээ" гэсэн
утгатай юм. "Яаран бүү үйлд" гэдэг нь "Эв эвдэхийгбүү яар" гэсэн санаа аж.
Гомдлоор гомдлыг үл тайлна. Түүнийг гагцхүү
мартан цайруулж болно.
- 247 -

Бурхан Багшийн Жаргалын Орныг Бүтээх ньЭнх амгалан, эв найр бүхий бурханы шавь нарэнэхүү домгийн сургаалыг хэзээ ч мартаж үлболно.
Зөвхөн бурханы шавь нар төдийгүй эгэл жирийн
амьдралд ч гэсэн хүмүүс мартаж үл болно.
IIБУРХАН БАГШИЙН ЕРТӨНЦ
1. Дээр хэлсэнчлэн бурханы олон шавь бурсан
хуврагийн дунд хамгийн чухал нь энх амгалан, эвнайр бөгөөд, хэрэв тэд Бурхан багшийн сургаалыг
дэлгэрүүлэх үүргээ эс мартвал хамт олон нь аажмаар
өргөжин тэлж, сургаал дөрвөн зүг найман зовхист
түгэн дэлгэрнэ.
Номлол тарж дэлгэрэх нь гэгээрэхийг эржхүсэгчдийн тоо олширч буйг харуулахаас гадна, одооболтол энэхүү ертөнцөд ноёрхсоор ирсэн шунал
тачаалын чөтгөр шулмаар толгойлуулсан ховдог
хомхой сэтгэл, уур хилэн, харанхуй мунхагийн армиухарч, оюун ухаан, гэрэл гэгээ, итгэл бишрэл, баярбаясгалангийн ноёрхол тогтож буйг илтгэнэ.
Чөтгөр шулмын эзэмшил нутаг нь шунал тачаал,харанхуй мунхаг, хэрүүл маргаан, илд зэвсэг, цуснөж, дайн дажингаар дүүрэн билээ. Түүний
эзэмшилд атаа жөтөө, үзэн ядах сэтгэл, Бурхан
- 248 -

Бурхан Багшийн Жаргалын Орныг Бүтээх ньхууран мэхлэх, бялдуучлах, нууж далдлах явдал
хийгээд элдэв доромжлол ноёрхох бүлгээ.
Гэтэл энэхүү эзэмшилд оюун ухаан гэрэлтэж,энэрэнгүй нигүүлсэнгүйн хур бороо шаагиж, итгэл
бишрэл үндэслэн, баяр баясгалангийн цэцэг навчдэлгэрч, чөтгөрийн эзэмшил нь нүд ирмэх зуурБурхан багшийн ертөнц болон хувирах ажаамуу.
Бүлээхэн салхи, нялх цэцэг навч хавар цагирснийг илтгэхтэй адил хүн гэгээрэхдээ өвс ногоо,уул, ус, мод, ер нь юм бүхнийг Бурхан багшийн
ертөнц болгон хувиргана.
Учир нь сэтгэл зүрх ариусвал, эргэн тойрны бүхюм ариун нандин болдог.
2. Зөв зүйтэй сургаалыг хүндлэн дээдэлдэг
ертөнцөд хүний сэтгэл гэгээн тунгалаг, амгалан
тайван болно. Учир нь Бурхан багш хүмүүст
үлэмжийн нигүүлсэнгүйг үзүүлж тэднийг ямагт
гийгүүлэн хамгаалж, ингэснээр тэдний сэтгэлийн
бузар нь арилдаг.
Цаг хугацаа улирахад ариун амгалан сэтгэл ньгүн гүнзгий чанартай, зөв зам мөрийг хөөсөн, өглөг
барьж өргөсөн, хууль зарлигийг сахисан, тэвчээр
хатуужилтай, хичээнгүй,намуухан, ухаалаг
- 249 -

Бурхан Багшийн Жаргалын Орныг Бүтээх ньэнэрэнгүй, нигүүлсэнгүй, бололцоотой бүхнийг
ашиглан хүмүүсийг зөв зам мөрд хөтөлж оруулсан
сэтгэл болдог юм. Тиймээс ч Бурхан багшийн ертөнц
бүтэж буй болох юм.
Эхнэр хүүхэдтэй гэр бүл ч гэсэн Бурхан багшийн
оршиж буй айл болно. Нийгмийн зайлшгүй ялгаатайулс гүрэн ч гэсэн Бурхан багшийн удирдан
чиглүүлсэн ахан дүүгийн сэтгэлийн холбоо
барилдлагаатай болно.
Ховдог хомхой сэтгэлдээ баригдаж харанхуй
мунхаг болсон хүмүүсийн барьж босгосон ордонд
Бурхан багш үл заларна. Шөнийн цагаар дээврийнхнь цоорхойгоор сар гэрэлтдэг эгэл жирийн овоохойд
тунгалаг ариун, амгалан сэтгэлтэй хүн сууж байвал
тэнд Бурхан багш заларч саатна.
Хэрэв Бурхан багшийн ертөнц нэг ч гэсэн хүний
сэтгэлд бүтэж буй болсон байвал тэр хүн нь сүсэг
бишрэл нэгтэй хүмүүсийг өөртөө татаж, ахандүүгийн холбоо тогтооно. Бурхан багшид нэг ч гэсэнхүн итгэвэл тэрхүү итгэл нь гэр бүлд, гэр бүлээс
тосгонд, хот суурин газарт, улс оронд, эцэст нь бүхдэлхийд түгэж дэлгэрнэ.
Бурхан багшид итгэх итгэл түгэн дэлгэрэх ньБурхан багшийн ертөнцийн хил хязгаар өргөжин
- 250 -

Бурхан Багшийн Жаргалын Орныг Бүтээх ньтэлнэ гэсэн үг.
3. Энэхүү ертөнц нэг талаас нь харвал чөтгөрийн
эрхшээлд орсон бөгөөд энэ бол шунал тачаалын
ертөнц, цус урсгасан дайн тулалдааны талбар юм.
Энэ хорвоод гэгээрнэ гэж итгэдэг хүн хорвоо
ертөнцийг бузартуулж буй цусыг сүү, шунал
тачаалыг энэрэнгүй сэтгэл болгоно. Тэрбээр энэхүү
ертөнцийг чөтгөрөөс булааж, түүнийг Бурхан
багшийн ертөнц болгохоор тэмцдэг.
Их далайн усыг буй чигээр нь шанагаар утган
авна гэвээс үлэмж хэцүү бүлгээ. Гэвч Бурхан багшид
нэгэнт итгэсэн хүн дахин хэдэнтээ төрсөн ч энэхүү
эрхэм ажлыг дуусгах хүсэл эрмэлзэл дүүрэн буй.
Бурхан багш цаад талын эрэг дээр зогсоод хүлээж
буй. Цаад талын эрэг нь ховдог хомхой сэтгэл, үзэнядах явдал, мунхаг ухаан, зовлон зүдүүр зэрэг үгүйгэгээрлийн ертөнц юм. Тэнд л оюуны гэрэл гэгээ
тусч, энэрэнгүй, нигүүлсэнгүйн хур бороо орохбүлгээЭнэ бол зовж зүдэрч, уйдаж гашуудсан, эсвэл энэхорвоод, Бурхан багшийн сургаалыг номлосоор
ядарч сульдсан хүмүүс алжаалаа тайлж, амардаг
ертөнц юм.
- 251 -

Бурхан Багшийн Жаргалын Орныг Бүтээх ньЭнэ бол мөнхийн гэрэл гэгээтэй, мөнхийн
амьдрал бүхий, эргээд төөрөлдөж будилдаггүй
Бурхан багшийн ертөнц амой.
Бурхан багшийн энэхүү ертөнц, үнэнхүү
гэгээрэхийн баяр баясгалангаар дүүрэн, тэндцэцэгсийн гэрэл нь оюун ухааныг магтан дуулж,жигүүртэн шувууд нь ном сургаалыг сурталчилж
байдаг юм. Энэ бол хүний хамгийн сүүлчийн оронгэрээ олох газар бүлгээ.
4. Хэдийгээр энэ нь алжаал тайлах орон боловч,залхуурахад зориулагдаагүй юм. Цэцэгсээр бүтсэн ордэр нь мөнхийн амгалан нойронд автан унтахад
зориулсан бус аа. Энэ бол өөрийн ариун зорилгыг
хэрэгжүүлэхийн тулд хүчээ сэлбэхэд зориулагдсан
газар юм.
Бурхан багшийн үйл хэзээ ч үл дуусна. Энэ үйлнь хүн, амьтан буй цагт, амьд бүхнии сэтгэл өөрийн
ертөнцийг бүтээж буй цагт үл дуусна.
Бурхан багшийн ачаар цаад талын эрэг дээрх
ариун ертөнцөд хүрсэн Бурхан багшийн үр хүүхэдэнэ ертөнцөд буцан ирж Бурхан багшийн үйлсэд
хамтран зүтгэх ёстой.
Нэг галаас тоолж баршгүй олон гал асахтай адил- 252 -

Бурхан Багшийн Жаргалын Орныг Бүтээх ньБурхан багшийн сэтгэлийн гал хүмүүсийн зүрхэнд
үргэлж гал асаан бадраах бөгөөд энэ нь үүрдүргэлжилнэ.
Бурхан багшийн үр хүүхэд энэхүү үйл ажлыг
өвлөн авч, хүмүүсийг гэгээрүүлэн Бурхан багшийн
ертөнцийг чимэхийн тулд сэтгэлд нь үргэлж галасаана.
IIIБУРХАН БАГШИЙН ЕРТӨНЦИЙН ҮНДЭС
СУУРЬ
1. Удаяна хааны хатан Сямавати Бурхан багшид
хязгааргүй итгэдэг байлаа. Тэрбээр хааны ордны
арын өрөөнүүдэд амьдарч, ордноос хаашаа чгардаггүй байжээ. Түүний зарц бөгтөр эмэгтэй ербусын ойтой байсан бөгөөд Бурхан багш сургаалаа
номлохыг үргэлж сонсож, дараа нь юу сонссоноо үгалдалгүй эзэгтэйдээ дамжуулдаг байв. Түүнтиы
ачаар хааны хатны сүсэг бишрэл улам бэхжиж
байлаа.
Эзэн хааны бага хатан атаа жөтөө ихтэй бүлгээ.
Тэрбээр их хатныг энэ ертөнцөөс тонилгохыг хүсэж,Удаяна хаанд гүтгэн ховложээ. Уурлаж хилэгнэсэн
хаан Сямаватийг хороохоор шийдэв.
Сямавати,хааныдуулгавартайяа зогсчээ.

өмнөүхэхэд
бэлэнГэвч хаан энэрэнгүй,- 253 -

Бурхан Багшийн Жаргалын Орныг Бүтээх ньнигүүлсэнгүй сэтгэлтэй хатныг хараад нумаа өргөж,сумаа харваж чадсангүй. Түүний уур хилэн арилж,түүнээс ийнхүү бүдүүлэг загнасныг нь уучлахыг
хүсчээ.
Атаа жөтөөнд баригдсан бага хатан уурандаа
дэлбэрэх шахаж хааны эзгүй хойгуур, хорон
санаатныг илгээж, Сямаватигийн амьдардаг ордны
арын өрөөнүүдийг шатаалгажээ. Зарц эмэгтэйчүүд
сандран бужигналдсан ч их хатан тэднийг
тайвшруулж, Бурхан багшийн зааж номлосны дагууүл гайхаж, үл айж, үхлийг тайван хүлцэнгүй угтав.
Бөгтөр зарц эмэгтэй ч мөн адил галд өртөж амь насаа
алджээ.
Бурхан багшийн сургаалыг дагасан хорвоогийн
эмэгтэйчүүдээс энэ хоёрт хамгийн дээд зэргийн
сайшаал магтаал оногдсон юм. Сямавати хатныг
хамгийн энэрэнгүй, бөгтөр зарц эмэгтэйг хамгийн
дуулгавартай хэмээмүй.
2. Шагжа омгийн хаан Маханама, Бурхан багшийн
үеэл дүү бөгөөд Түүний сургаалд гүнээ итгэсэн
хамгийн үнэнч шавь нарын нэг байлаа.
Косалагийн муу санаат хаан Вирудака Шагжа
омгийнхон руу дайран довтолж, дайн өдөөж ялжээ.
Маханама цайзнаасаа гарч Вирудака хаанаас цайзанд
амьдарч буй ард түмнийг нь өршөөхийг гуйжээ. Муу- 254 -

Бурхан Багшийн Жаргалын Орныг Бүтээх ньсанаат хаан татгалзахад тэрбээр ядахнаа өөрийг ньцөөрөмд орж, усан доор байх хугацаанд цайзын
хаалгыг нээлттэй байлгахыг хүсчээ.
Вирудака хаан, түүнийг усан доор удаж чадахгүй
хэмээн бодож, зөвшөөрчээ.
Маханама усан доор оров. Цайзын хаалга
нээгдэхэд дотор нь байсан хүмүүс бөөн баяр хөөрболж эрх чөлөө рүү тэмүүлсэн гүйлдэв. Харин
Маханама усан доороос гарч ирэхгүй л байлаа.
Тэрбээр усан доор үсээ задалж цөөрмийн ёроолд
ургасан уд модны үндсэнд зангиджээ. Ийнхүү амьнасаа золиосонд гаргаж, ард түмнээ аварчээ.
3. Гэлэнмаа нарын дундаас Утпалаварна хамгийн
саруул ухаантай, ухаанаараа Модгальяанатай ч энзэрэгцдэг байжээ. Тэрбээр олон гэлэнмааг дагуулан
номлох бөгөөд тэдний хамгийн сайн удирдагчдыннэг байв.
Дэватта хэмээх нэгэн хорон санаатай, харгис
хэрцгий хүн Ажатасатра хааныг ятгаж, Бурхан
багшийн сургаалыг эсэргүүцэхийг уриалжээ. Гэвчхаан удалгүй Бурхан багшийн шашинд сүсэглэж,Дэваттагын ятгалгыг хэрэгсэхээ больжээ. Нэг удаахааны ордонд очтол Дэваттаг оруулсангүй. Тэрбээр
яахаа мэдэхгүй ордны гадаа зогстол дотроос нь- 255 -

Бурхан Багшийн Жаргалын Орныг Бүтээх ньУтпалаварна гарч ирэв. Тэрбээр Утпалаварнаг
үзмэгцээ уурлан догширч гараа зангидан байдаг
хүчээрээ толгой дундуур нь дэлсээд авчээ.
Утпалаварна толгой тархи нь өвдөхийг тэвчиж,хийддээ буцаж очив. Тэрбээр гайхаж, гуньсан шавьгэлэнмаа нарыг тайвшруулж хэлсэн нь: "Эгч дүү нарминь ээ! Хүний амьдралыг урьдаас таахын аргагүй.
Хорвоогийн бүх юм хувирч өөрчлөгдөх тул өөрийнмөн чанаргүй. Гагцхүү гэгээрэхийн ертөнц амгалан
болоод нам гүм буй. Та нар сэтгэлээ төгс төгөлдөр
болгож, гэгээрвээс зохино". Ингэж хэлээд тэрбээр
чимээгүй амьсгал хураажээ.
4. Урьд олон хүний амь насыг хөнөөсөн, харгис
хэрцгий дээрэмчин Ангулималья хэмээх хүн Бурхан
багшийн ачаар аврагдаж, түүний шавь болжээ.
Тэрбээр гуйлга гуйхаар хот суурин газар очиход
хүмүүс хөөн тууж, урьдын нүглийнх нь төлөө зодож
занчдаг байжээ.
Нэг удаа хотод гуйлга гуйж явахад нь урьд өмнөтүүнд хорсож гомдсон хүмүүс сайтар занчжээ.
Тэрбээр цус нөжөө урсгасаар арайчүү хийддээ хүрч,Бурхан багшийн өлмийд мөргөн, урьд өмнө хийсэн
нүглийнх нь хариуд зовж зүдрэх боломж олгосон
Бурхан багшид талархаж хэлсэн нь:- 256 -

Бурхан Багшийн Жаргалын Орныг Бүтээх ньБүхнийг айлдагч багш аа! Намайг төрөхөд
“Гэмгүй” гэдэг нэр өгсөн ч би мунхгаасаа болж олонхүний амь хохироосон бүлгээ. Тэгээд хүн бүрийн альнэг цустай хурууг тасдаж авдаг байсан учир хүмүүс
намайг Ангулималья буюу хуруу цуглуулагч гэжнэрлэсэн юм.
Харин одоо Таны нигүүлсэнгүй сэтгэлийн ачаарби гурван эрдэнийн төлөө зүтгэж, гэгээрэх оюунухааныг оллоо. Морь юм уу, үхрийг зөв тийшзалахын тулд ташуур, сур хэрэглэдэг атал Ялж төгснөгчсөн багш Та бээр ташуур, сур, дэгээний алийг чхэрэглэлгүй миний сэтгэлийг зассан билээ.
Өнөөдөр би үйлийнхээ үрийг л амслаа. Би бээрнас уртасгах, эсвэл түргэтгэхийн алийг ч үл гуйж,харин миний цаг хэзээ ирэхийг чимээгүй хүлээнэ".
5. Модгальяана, Шарибудари нар Бурхан багшийн
шилдэг хоёр шавь бүлгээ. Бурхан багшийн сургаал
хүмүүсийн сэтгэлд гол ус лугаа адил урсан орж буйгхараад бурхангүй бөө нар атаархаж, элдвийн саадбэрхшээл учруулахыг оролдож байв.
Тэд ямар ч хэцүү хориг тавьсан, зөв сургаал ямагт
түгэн дэлгэрч байсан учраас бөө шүтэгчид
Модгальяанаг алж, улмаар Бурхан багшийг гархөлгүй болгохоор шийджээ.
- 257 -

Бурхан Багшийн Жаргалын Орныг Бүтээх ньМодгальяана бээр, бөө нарын нэг, хоёрдайралтаас амь мултарсан ч тэд гуравдах удаадайрахдаа түүнийг бүслэн барьж аваад хэрцгий
зодож занчжээ.
Гэгээрсэн Модгальяана өөрийг нь зодож цохиход
амгалан тайван байлаа. Түүний ясыг хугалж, арьсмахыг нь хуулан тасдаж, зэрлэгээр тамлан зовоосон
боловч, тэрбээр амирлангуй номхон хэвээр амьсгал
хураажээ.

- 258 -

АНГУТТАРА НИКАЯ
Хуврагууд аа, энэ ертөнцөд олны тусын тулд, олныг
жаргаахын тулд нэгэн хүн мэндэлжээ. Тэрбээр дэлхий
ертөнцөд нигүүлсэнгүй сэтгэлийг үзүүлэх, тэнгэрийн амьтад,хүн төрөлхтөнд тусалж, жаргаахын тулд мэндэлсэн юм. Тэрхэн бэ? Энэ бол Тагхагата буюу Түүнчлэн ирсэн, Архат буюуДайныг дарагч, Ялж төгс нөгчсөн бээр билээ. Хуврагууд аа,энэ бол Тэрбээр юм.
Хуврагууд аа, энэхүү ертөнцөд тэр нэгэн хүн залрах ньхэцүү. Тэр хэн бэ? Энэ бол Татхагата, Архат, Ялж төгснөгчсөн билээ. Энэ бол Тэрбээр юм.
Хуврагууд аа, энэхүү ертөнцөд ховорхон тохиолдогч хүнбол ер бусын хүн мөн. Тэр хэн бэ? Энэ бол Татхагата, Архат,Ялж төгс нөгчсөн юм.
Хуврагууд аа, нэгэн хүн амьсгаа хураахад цугаараа гуньж
гутрав. Тэр хэн бэ? Энэ бол Татхагата, Архат, Ялж төгснөгчсөн юм. Энэ бол Тэрбээр юм.
Хуврагууд аа, энэхүү ертөнцөд хосгүй хүн мэндэлжээ.
Тэр хэн бэ? Энэ бол Татхагата, Архат, Ялж төгс нөгчсөн юм.
Энэ бол Тэрбээр юм.
Хуврагууд аа, эл ертөнцөд нэгэн хүн төрөх нь дээдязгуурын мэлмий, дээд язгуурын гэрэл, дээд язгуурын туяамөн билээ. Тэр хэн бэ? Энэ бол Татхагата Архат, Ялж төгснөгчсөн юм. Энэ бол Тэрбээр юм.
(АНГУТТАРА НИКАЯ 1-13)- 259 -

"БУРХАН БАГШИЙН
СУРГААЛ"-ЫННОМ ЗҮЙ

Товчлолууд: ДН - Дигха Никая
МН - Маджхима Никая
СН - Самютта Никая
АН - Ангуттара Никая
Хэсэг хууд.
I бөлөг.
1
2
5
5
5
6
7
7
7
8
9
2

10
11
13
13

БУРХАН БАГШмөрЭх зохиол

1 Элдэв судар
1 АН 3-38, Сукхумала судар
12 МН 3-26, Арияпариесана
судар
22 Элдэв судар
20 МН 9-85, Бодихиражакумара
4 Элдэв судар
14 Нипата судар 3-2, Падхана
судар
20 Элдэв судар
15 Виная, Махавагга 1
9 ДН 16, Махапариниббана
судар
13 ДН 16, Махапариниббана
судар
9 Париниббана судар
11 Париниббана судар
20 ДН 16 Махапариниббана
судар- 262 -

Хэсэг

хууд.

II бөлөг.
1

15
15
15
16
17

2

17
19
20
22
23

3
III бөлөг.
1
26
27
27
27
2

мөр

Эх зохиол

1 Амитаюр-дхьяна
Вмалакирти-нирдеша судрууд
8 Шурамгама судар
14 Вималакирти-нирдеша болон
Махапаринирвана судрууд
7 Саддхармапундарика судар 16
4 Махаяна-жатака-читтабхумипарикша судар
15 Махапаринирвана судар
8 Саддхармапундарика судар 3
12 Саддхармапундарика судар 4
7 Саддхармапундарика судар 5
14 Саддхармапундарика судар 16
1
1
9
19

30
30

11
20

31
31
31
31

2
9
17
21

Аватамсака судар 5Махапаринирвана судар
Аватамсака судар
Суварнапрабхасоттамаража
ар 3Аватамсака судар
Аватамсака судар 34,Гандавьюха
Бага Сукхавативьюха судар
Аватамска судар
СН35-5Махапаринирвана судар
- 263 -

Хэсэг

хууд.

3

33
34
35
35
36
36
37
37

Эх зохиол

21 МН 8-77, Махасакулудайн
судар
25 Махапаринирвана судар
12 Ланкаватара судар
23 Аватамсака судар
19 Саддхармапундарика судар 25
24 Махапаринирвана судар
17 Саддхармапундарика судар 2
24 Саддхармапундарика судар 3ДХАРМА БУЮУ НОМ

I бөлөг.
1

42

3

43
43
44
44
46

II бөлөг.
1

мөр

50
52
53
53

1 Виная, Махавагга 1-6
болонөсн 5611-12Дхаммачакраправартана судар
11 Итивуттака судар 103
20 МН 2, Саббасава судар
3 42 бөлөг бүхий судар 18
17 Шрималадэвисимханада судар
16 Аватамсака судар 22,Дашабхумика
1
13
1
9

МН 4-35, Чуласаччака судар
АН 5-49, Ража-мунда судар
АН 4-185, Самана судар
АН 3-134, Уппада судар
- 264 -

Хэсэг

хууд.

мөр

2

53
53
54
55

15
20
9
1

55
55
55
56
56
57
57
58
58
61
62
62
63

5
14
18
6
18
4
21
15
19
19
11
19
2

63
63
65
65
67

17
11
1
20
23

68

7

3

4

Эх зохиол
Ланкаватара судар
Аватамсака судар 2Аватамсака судар 16Аватамсака судар 22,Дашабхумика
Ланкаватара судар
АН 4-186, Уммага судар
Дхаммапада 1, 2, 17, 18
СН 2-1-6, Камада судар
Аватамсака судар 16Ланкаватара судар
МН 3-22, Алагаддупама судар
Ланкаватара судар
Ланкаватара судар
Виная, Махавагга 1-6
Ланкаватара судар
СН 35-200, Дарукхандха судар
Ланкаватара болон бусад
судар
МН 2-18, Мадхупиндика судар
Ланкаватара судар
Ланкаватара судар
Вималакирти-нирдеша судар
Аватамсака судар 34,Гандавьюха
Ланкаватара болон бусад
судар- 265 -

Хэсэг

хууд.

мөрIII бөлөг.
1
70
71
71
2
76
78
78

1
1
8
13
14
23

79
79
79
80
81

13
18
24
12
12

IV бөлөг.
1
87
88
88
88
89
89
90
90

1
3
11
19
5
19
12
19

90
91
92
94

22
13
16
13

3

2

Эх зохиол
Виная, Махавагга 1-5Виная, Чулавагга 5-21
Шурамгама судар
Шурамгама судар
Махапаринирвана судар
Саддхармапундарика судар 7болон Шурамгама судар
Аватамсака судар 32Махапаринирвана судар
Брахмажала судар
Махапаринирвана судар
Махапаринирвана судар
Шрималадевисимханада судар
АН 2-11Итивуттака 93Виная, Махавагга
АН 3-68, Аннатиттхика судар
АН 3-34, Алавака судар
Вайпилья судар
Виная, Махавагга 1-6,
Дхаммачакраправартана судар
МН 2-14, Чуладукхандха судар
Махапаринирвана судар
Итивуттака 24
МН 6-51, Кандарака суттанта
- 266 -

Хэсэг

3

хууд.

мөр

95
96
96
97
98
99
100
101
102

9
4
17
10
11
23
15
16
22

АН 3-130
АН 3113Итивуттака 100парабль судар
Махапаринирвана судар
АН 3-62
АН 3-35, Девадута судар
Тхеригатха Аттхакатха
Сукхавативьюха судар, II боть

1
19
7
13

Сукхавативьюха судар, I ботьСукхавативьюха судар, II ботьАмитаюр-дхьяна судар
Бага Сукхавативьюха судар

4V бөлөг.
1
110
113
115
2
118

Эх зохиол

ТӨГС ТӨГӨЛДӨР ЧАНАРЫГ ЗОРИМУЙ
I бөлөг.
1
124
125

2

126
127
129
130
131
132

1 МН 2, Саббасава судар
20 МН 3-26, Арияпариесана
судар
9 СН 35-206, Чхапана судар
10 42 бөлөг бүхий судар 41-2
22 МН 2-19, Дведхавитакка судар
18 Дхаммапада Аттхакатха
19 АН 3-117
8 МН 3-21, Какачупама судар
- 267 -

Хэсэг

3

хууд.

мөр

135
137

10 МН 3-23, Ваммика судар
4 Жатака 1У-497,
Матанга-жатака
5 42 бөлөг бүхий судар 9
14 42 бөлөг бүхий судар 11
7 42 бөлөг бүхий судар 13
4 АН 2-4, Самачитта судар
21 Самьюктаратнапитака судар
17 хандред фабль судар
9 пражнапарамита судрын
дуртгал
7 Махапаринирвана судар
7 Самьюктаратнапитака судар

141
141
142
143
143
149
153
155
156

II бөлөг.
1
161
163
164
165
167
168
168
169
172

Эх зохиол

1 МН 7-63,
Чуламалункья-суттанта
6 МН 3-29, Махасаропама судар
16 Махамая судар
3 Тхерагатха Аттхакатха
8 МН 3-28,
Махахаттхипадопамасудар
1 Махапаринирвана судар
10 Аваданашатака судар
21 Махапаринирвана судар
9 Панчавимшатисахасрикапражняпарамита судар
- 268 -

Хэсэг

2

3

хууд.

мөр

173

6 Аватамсака судар 34,Гандавьюха
4 АН 3-88
3 АН 3-81
10 АН 3-82
4 Париниббана судар, II боть2 МН 14-141, Саччавибханга
судар
7 Париниббана судар, II боть6 АН 5-16, Вала судар
13 Аватамсака судар 6
22 Махапаринирвана судар
7 Самьюктаратнапитака судар
1 Суварнапрабхаса судар 26
20 Махапаринирвана судар
22 Тхерагатха Аттхакатха
16 Жатака 55, Панчавудха-жатака
22 Итивуттака 39, 40
11 Махапаринирвана судар
15 Махапаринирвана судар
20 АН 5-12
23 Париниббана судар
13 Шурамгама судар
15 СН 55-21, 22 болон Маханама
судар
11 АН 5-32, Чунди судар
18 Вималакирти-нирдеша судар
10 Шурамгама судар

175
176
176
177
178
179
180
180
181
182
183
183
184
185
186
187
187
187
187
188
189
190
190
191

Эх зохиол

- 269 -

Хэсэг

4

хууд.

мөр

191
192
192
193
193
194
194
194
195
196
197
205
205
205

18
5
8
4
15
1
4
8
6
7
1
4
19
23

Эх зохиол
Сукхавативьюха судар, II ботьСН 1-4-6
Аватамсака судар 33Аватамсака судар 24Суварнапрабхаса судар 4Амитаюр-дхьяна судар
Сукхавативьюха судар
Махапаринирвана судар
МН 2-16, Четохила судар
Сукхаватиьюха судар, II боть 4Дхаммапада
СН 1-4-6
АНМахапаринирвана судар

АХАН ДҮҮСИЙН БАРИЛДЛАГА
I бөлөг.
1
208
208
208
209
210
211
212
212

1 Итивуттака 100 болон МН 1-3,
Дхаммадаяда судар
5 Итивуттака 92
16 Виная, Махавагга 1-30
17 М 4-39, Маха-асапура судар
23 МН 4-40 Чула-ассапура судар
18 Саддхармапундарика судар 19
1 Саддхармапундарика судар 19
12 Саддхармапундарика судар 14- 270 -

Хэсэг

хууд.

мөр

2

213
214
214
215
215
216
219
222
223
224
226
231
231
232
234
234
235
236

23
11
20
1
7
20
17
16
16
15
1
4
20
3
1
11
16
11

3

2

II бөлөг.
1
239
241
242
243
243
2

245
248
249

Эх зохиол
СН 55-37, Маханама судар
АН 3-75
СН 55-37, Маханама судар
СН 55-54, Гилаянам судар
Аватамсака судар 22Махапаринирвана судар
Аватамсака судар 7Махамая судар
Аватамсака судар 21Махапаринирвана судар
ДН 31, Сингаловада судар
АН 2-4, Самачитта судар
АН 3-31Жатака 417, Каччани-жатака
ДН 31, Сингаловада судар
Дхаммапада Аттхакатха 1
АН 4-197
АН 5-333, Уггаха судар

1
1
14
12
23

Махапаринирвана судар
АН 3-118, Сочейан судар
СНВиная, Махавагга 10-1 болон 2
ДН 16, Махапариниббана
судар
14 Виная, Махавагга 10 1 болон 28 СН
8 Чуинкио судар
- 271 -

Хэсэг

3

хууд.

мөр

249
251
252
252
252
253
253
254
255
255

14
2
1
10
23
11
20
19
13
18

256
256

Эх зохиол

Вималакирти-нирдеша судар
Махапаринирвана судар
Бага сукхавативьюха судар
Сукхавативьюпха судар
Вималакирти-Нирдеша судар
Дхаммапада Аттхакатха 1
АН 34-2Дхаммапада Аттхакатха
АН 5-1Сарвастивадасангхаведакавасту10
13 МН 9-86, Ангулимала судар
16 АН 26

- 272 -