DE PRAKTIJKHOOFDSTUK ÉÉN

DE WEG NAAR DE LOUTERINGI
DE LOUTERING VAN DE GEEST
1. De mensen zijn vol wereldse driften die hen naar
ontgoocheling en lijden voeren. Er zijn vijf manieren om
zichzelf te bevrijden uit de boeien van de wereldse driften.
Ten eerste zouden zij een juiste opvatting moeten
hebben over de dingen, een opvatting gebaseerd op
nauwkeurige observatie, zodat zij de oorzaken en gevolgenen hun betekenis op de juiste manier kunnen begrijpen.
Vermits de oorzaak van het lijden geworteld is in debegeertes en gehechtheden van het gemoed, en vermits
verlangens en gehechtheden gekoppeld zijn aan een
verkeerd inzicht van een ik-heid, wordt de ware betekenis
van de wet van oorzaken en gevolgen miskend. Daarom isvrede slechts mogelijk wanneer het gemoed bevrijd kan
worden van deze wereldse driften.
Ten tweede kunnen de mensen zich van dergelijke
verkeerde inzichten en de daaruit voortvloeiende wereldse
driften bevrijden door de geest zorgvuldig en geduldig
onder controle te houden. Dankzij een doeltreffende
geestescontrole kunnen zij vermijden dat begeertes
opkomen onder de prikkel van de ogen, de oren, de neus,de tong, de huid en alle daaruit voortkomende mentale
processen. Zo doende snijden zij de ware wortel van alle
wereldse driften af.
Ten derde zouden zij juiste gedachten moeten hebben- 116 -

De Weg naar de Loutering

wat betreft het geschikte gebruik van de dingen rondom
ons. Dat is: wat betreft voedsel en kleding, zouden ze niet
daaraan moeten denken in termen van gemak en genieting,maar enkel in termen van de behoeften van het lichaam.
Kleding is noodzakelijk om het lichaam te beveiligen tegende uitersten van hitte en koude, en ook om het
schaamtegevoel van het lichaam af te dekken. Voedsel isnoodzakelijk om het lichaam in stand te houden, om het degoede conditie te geven bij het streven naar Verlichting en
Boeddhaschap. Wanneer men op deze wijze denkt, danhebben wereldse driften geen kans op te komen.
Ten vierde zouden de mensen moeten leren verduldig te zijn. Ze zouden de ongemakken van hitte en
koude, honger en dorst moeten leren verdragen; ze zouden
moeten leren geduldig te zijn en verdraagzaam onder
bedrog en beledigingen. Het is immers de beoefening van
verduldigheid die vuren van de wereldse driften die hetlichaam verteren, blust.
Ten vijfde zouden ze moeten leren het gevaar vooraf
te zien en het dan te vermijden. Net zoals een wijze menszich afzijdig houdt van op hol geslagen paarden en vanrazende honden, zo dient men geen vriendschap te sluiten
met boze mensen; men gaat ook niet naar plaatsen die dewijze mens vermijdt. Beoefent men op die wijzevoorzichtigheid, dan zullen de vuren van de wereldse
driften vanzelf doven.
2.

Er zijn in de wereld vijf soorten van begeertes.
Er zijn de begeertes die oprijzen uit de vormen het- 117 -

De Weg naar de Louteringoog ziet; uit de klanken die het oor hoort; uit de geuren diede neus ruikt; uit de smaken die de tong proeft; uit decontacten die de huid voelt. Het is vanuit deze vijf poorten
van begeren dat het lichaam naar welbehagen verlangt.
De meeste mensen worden beïnvloed door dit
lichamelijke verlangen naar welbehagen en zien niet derisico’s die aan dit welbehagen gekoppeld zijn. Zo vallen
zij in een duivelse valstrik, net zoals een hert in het bos
gevangen wordt in de valkuil van de jager. Deze vijf
poorten van begeren gekoppeld aan de zinnen zijn degevaarlijkste valstrikken. Worden de mensen erdoor
gevangen, dan geraken zij in de wereldse driften verstrikt
en komen zij tot lijden. Daarom moeten zij de manier
kennen waarop ze uit deze valstrikken geraken.
3. Er is niet één enkele manier om bevrijd te geraken
van de wereldse driften. Veronderstel dat je
achtereenvolgens een slang, een krokodil, een vogel, eenhond, een vos en een aap zou vangen, zes dieren vanverschillende aard, en je zou ze met een stevig touw
aanmekaar knopen en ze dan laten gaan. Elk van de zes
dieren zou willen terugkeren naar zijn eigen omgeving: deslang zoekt de beschutting van dicht grasland, de krokodil
wil naar het water, de vogel wil opvliegen in de lucht, dehond wil naar zijn dorp terugkeren, de vos naar zijn hol ende aap wil de bomen van een groot woud opzoeken. Uit aldie verschillende pogingen weg te geraken ontstaat een
strijd. Vermits ze echter met een touw samengebonden zijn,
zal steeds het sterkste dier winnen en de rest met zich
meeslepen.
- 118 -

De Weg naar de Loutering

Net zoals de dieren in deze gelijkenis, zo wordt demens steeds bekoord op verschillende wijzen, door debegeertes van zijn zes zintuigen: ogen, oren, neus, tong,
huid en geest, en steeds wordt hij meegesleurd door het
dominerende verlangen.
Maar wanneer de zes dieren alle aan een stevige paal
vastgebonden worden, dan zullen ze alle proberen zichzelf
te bevrijden en trekken totdat ze uitgeput zijn bij de paal
blijven liggen. Net zo moeten de mensen die hun geest
willen oefenen en in bedwang houden, hun gemoed
aanpakken totdat er geen verdere storing vanuit de vijf
zinnen komt. Wordt de geest onder controle gehouden, dan
komen de mensen tot geluk nu en in de toekomst.
4. De mensen houden van hun egoïstisch welbehagen,dat een bron van eerbetuiging en faam is. Maareerbetuiging en faam zijn als wierook dat zichzelf
verbrandt en in de lucht verdwijnt. Jagen de mensen achtereer en applaus, verlaten zij het pad der waarheid, dan zijn
ze in zeer ernstig gevaar en zullen ze gauw aanleiding tot
spijt hebben.
Een mens die eer, rijkdom en liefdesgeschiedenissen
najaagt, is net zoals een kind dat honig aflikt van de snede
van een haarscherp mes. Bij het proeven van het honigzoet,
dreigt het gevaar in zijn tong te snijden. Zo’n mens is als
een man die een brandende toorts tegen de wind in draagt:
de vlam zal vast en zeker zijn gezicht verbranden.
Men mag zijn eigen gemoed niet vertrouwen: het is
vol begeren, haat en dwaasheid. Men mag zijn geest niet
- 119 -

De Weg naar de Loutering

vrij laten rondzwerven, maar moet hem onder strenge
controle houden.
5. Een volmaakte geestescontrole te verkrijgen is iets
heel moeilijks. Zij die de Verlichting zoeken moeten zicheerst bevrijden van de vlammen van alle begeertes.
Begeerte is een laaiend vuur. Wie de Verlichting zoekt
moet het vuur van begeren vermijden, zoals een man die
een lading hooi vervoert, vuurvonken vermijdt.
Maar het zou voor een mens dwaas zijn zijn ogen uit
te steken uit angst door aangename gedaanten bekoord teworden. De geest is de meester; houdt men de geest onder
controle, dan verzinken ook de ondergeschikte begeertes.
Het is moeilijk de weg naar de Verlichting te volgen,maar moeilijker nog wordt het wanneer de mensen geen
gemoed hebben om die weg te zoeken. Zonder Verlichting
is er in deze werelden van geboorte en dood slechts
eindeloos lijden.
Een mens die de weg naar de Verlichting zoekt, is als
een os die een zware last doorheen een modderveld moet
sleuren. Wanneer die os zich tot het uiterste inspant zonderte letten op andere dingen, dan kan hij de modder
overwinnen en dan tot rust komen. Net zo is het met degeest: wordt hij onder controle gehouden en blijft hij op het
juiste pad, dan zel de modder van het begeren hem tenslotteniet meer hinderen en zal zijn lijden verdwijnen.
6. Zij die het pad naar de Verlichting zoeken, moeten
om te beginnen al hun zelf-trots laten varen en in- 120 -

De Weg naar de Loutering

nederigheid het licht van Boeddha’s leer aanvaarden. Alle
schatten van de wereld, al het goud, al het zilver, alle eer
en roem zijn niets vergeleken bij wijsheid en deugd.
Om van een goede gezondheid te genieten, om geluk
over zijn gezin te brengen, om aan alle wezens vrede teschenken, dient men eerst meester te zijn over het eigen
gemoed. De mens die zijn geest in bedwang houdt, kan deweg naar de Verlichting vinden. Wijsheid en deugd komendan vanzelf tot hem.
Net zoals schatten uit de bodem opgegraven worden,
zo verschijnt de deugd vanuit goede daden, en wijsheid
komt te voorschijn uit een zuiver en vredig gemoed. Om
veilig doorheen de mazen van het menselijk leven tegeraken, heeft men het licht van de wijsheid en de leiding
van de deugd nodig.
De leer van de Boeddha, die aan de mensen toont hoe
ze begeren, haat en dwaasheid kunnen uitdrijven, is een
goede leer. Zij die deze leer volgen, bereiken het geluk van
een goed leven.
7. De menselijke wezens hebben de neiging zich steeds
te verplaatsen in de richting van hun gedachten. Als ze
gedachten van begeerte koesteren, worden ze nog meer
begerig; als ze gedachten van haat koesteren, worden ze
nog haatdragender; als ze gedachten van wraak koesteren,worden ze nog wraakzuchtiger.
Ten tijde van de oogst, houden de boeren hun dieren
opgesloten uit vrees dat ze zouden uitbreken in de velden
en daardoor aanleiding zouden geven tot klachten, ruzies- 121 -

De Weg naar de Louteringof zelfs afslachting; op dezelfde manier moeten de mensen
hun gemoed beveiligen tegen oneerlijkheid en misstappen.
Ze moeten gedachten die begeerte opwekken, uitdrijven,evenals gedachten van haat en dwaasheid; zij moeten
gedachten die medelevenen en welwillendheid opwekken,
aanmoedigen.
Wanneer de lente komt en de weiden vertonen een
overvloed aan groen gras, dan laten de boeren hun vee vrij
weiden; toch blijft ieder een waakzaam oog over de kudde
houden. Zo is het ook met het gemoed van de mens: zelfs
onder de beste omstandigheden moet de geest onder
controle gehouden worden.
8. Eens vertoefde Shakyamuni Buddha in de stad
Kausambi. In die stad was er iemand die hem haatte en die
boosdoeners omkocht om valse geruchten over de Boeddha
te verkondigen. Onder die omstandigheden was het voor dediscipelen moeilijk voldoende voedsel bij elkaar te bedelen.
Er was heel wat bedrog in die stad.
Daarom zei Ananda tot Shakyamuni: ,,We zouden
beter niet in een stad als deze blijven; er zijn andere, betere
steden waar we naartoe kunnen; we zouden beter deze stadverlaten.”
De Verhevene antwoordde: ,,Veronderstel dat het inde volgende stad net zoals hier is. Wat doen we dan?”－,,Dan trekken we verder naar een andere.”
Daarop sprak de Verhevene: ,,Neen, Ananda, zo niet!
Zo komt er geen einde aan. We zullen liever hier blijven en
geduldig het bedrog ondergaan totdat het vanzelf ophoudt.
- 122 -

De Weg naar de Loutering

Dan eerst zullen we naar een andere stad gaan.
Er is winst en verlies, vernedering en roem, lijden en
genot in deze wereld. De Verlichte wordt niet door deze
uiterlijke dingen beheerst; ze zullen even snel verdwijnen
als ze opgekomen zijn.”- 123 -

De Weg naar de LouteringII
DE GOEDE GEDRAGSWIJZE
1. Zij die de weg naar de Verlichting zoeken moeten
altijd de noodzaak voor ogen houden voortdurend hun
daden, taal en gemoed zuiver houden. O ｍ hun daden
zuiver te houden, vermijden zij levende wezens te doden,
te stelen of overspel te plegen. Om de taal zuiver te houden,vermijden zij te liegen, te bedriegen, te ontgoochelen, telasteren of nutteloos en ijdel te praten. Om de geest zuiver
te houden, dient men alle begeren, haat en dwaasheid uit tedrijven.
Wanneer het gemoed onrein wordt, dan zullen ook dedaden onrein worden; als de daden onrein worden, ontstaat
er lijden. Daarom is het zo belangrijk dat gemoed en daden
rein blijven.
2. Er was eens een rijke weduwe die een goede reputatie
van zachtheid, nederigheid en vriendelijkheid had. Zij had
een verstandige en ijverige meid.
Op een dag dacht die meid: ,,Mijn meesteres heeft
een heel goede reputatie; ik vraag me af of ze zo goed isvan nature uit, ofwel of ze goed handelt terwille van haaromgeving. Dat wil ik wel eens uitzoeken.”
De volgende ochtend verscheen de meid niet vóór het
bijna middag was. De meesteres was verbolgen en scholdde meid duchtig uit. De meid zei daarop: ,,Wanneer ik
aleens lui word voor een dag of twee, dan moet je toch niet
zo ongeduldig worden!” Waarop de meesteres erg boos
- 124 -

De Weg naar de Louteringwerd.
De daarop volgende dag stond de meid weer erg laatop. Hierdoor was de meesteres zo boos geworden dat ze
een stok greep en er haar meid mee sloeg. Dit voorval werd
algemeen gekend en de rijke weduwe verloor hiermee haargoede reputatie.
3. Heel wat mensen zijn zoals die vrouw. Zolang hunomgeving voldoening blijft schenken, zijn ze vriendelijk,
bescheiden en rustig; maar de vraag blijft open of ze op
dezelfde wijze zullen blijven handelen wanneer deomstandigheden veranderen.
We kunnen een mens immers alleen maar goed
noemen wanneer hij een rein, vredig gemoed behoudt en
met goedheid blijft handelen ook wanneer hij
onaangename woorden moet horen, wanneer anderen hem
moedwillig behandelen of wanneer hij gebrek heeft aan
voedsel, kleding en behuizing.
Daarom kan men diegenen die goed handelen en een
vredig gemoed betonen enkel maar wanneer hun omgeving
voldoening schenkt, toch geen echt goede mensen noemen.
Enkel zij die de leer van de Boeddha ontvangen hebben endoor middel van die leer hun lichaam en geest oefenen ensterken, kan men waarlijk goed, nederig en vreedzaam
noemen.
4. Wat betreft de geschiktheid van woordengebruik, kan
men vijf paren van tegengestelden onderscheiden:
woorden die geschikt zijn voor de gelegenheid en woorden- 125 -

De Weg naar de Loutering

die niet geschikt zijn voor de gelegenheid; woorden die
overeenstemmen met de daden en woorden die niet
overeenstemmen met de daden; woorden die aangenaam
klinken en woorden die onaangenaam klinken; woorden
die heilzaam zijn en woorden die schadelijk zijn; woorden
die welwillend zijn en woorden die boosaardig zijn.
Elk woord dat we uiten zou met zorg moeten
Gekozen zijn, want de mensen die het horen kunnen erdoor
gunstig of ongunstig beïnvloed worden. Als ons gemoed
vol sympathie en mededogen is, kan het beter weerstandbieden tegen de boze woorden die we te horen krijgen. We
mogen geen onbeheerste woorden over onze lippen laten
komen, want ze kunnen gevoelens van boosheid en haat
opwekken. De woorden die we uit-spreken zouden altijd
woorden van vrede en wijsheid moeten zijn.
Veronderstel een man die al het vuil van de grond wilverwijderen. Hij gebruikt hiervoor schop en een wan; hijwerkt met volharding maar blijft het vuil verderrondstrooien, zodat het een onmogelijke taak wordt. Net
als die man zijn wij niet bij machte alle woorden teverwijderen. We moeten ons gemoed beheersen en ons hart
met sympathie vullen; dan zullen we niet verstoord worden
door de woorden van de anderen.
Men zou kunnen proberen een schilderij te maken
met waterverf in de lucht, maar dat is onmogelijk. Het iseven onmogelijk een grote rivier uit te drogen met een
fakkel of een groot krakend geluid te maken door twee
lappen zacht leder tegenelkaar te wrijven. Juist zoals indeze voorbeelden, dienen de mensen hun gemoed af terichten zodat ze niet meer gestoord worden door de- 126 -

De Weg naar de Loutering

woorden die ze horen.
Ze moeten hun gemoed oefenen: het moet breed
worden als de aarde, onbegrensd als de lucht, diep als een
grote rivier en zacht als goed gelooid leder.
Wanneer een vijand je gevangen neemt en je martelt,
en je gevoelt wrok tegen hem, dan volg je de leer van de
Boeddha niet. Onder gelijk welke omstandigheid, zou je
als volgt moeten denken: ,,Mijn gemoed is onwrikbaar. Er
zullen geen woorden van erger en haat over mijn lippen
komen. Ik zal mijn vijand omringen met gedachten van
sympathie en medelijden, gedachten die uitstralen uit een
gemoed dat vervuld is van mededogen voor alle levende
wezens.”5. Er is een fabel, van een man die een termietenheuvel
ontdekt had die tijdens de dag brandde en’s nachts rookte.
Hij ging hierover te rade bij een wijs man en vroeg hem
wat dit allemaal betekende. De wijs man gaf hem de raad
met een zwaard de termietenheuvel uit te graven. De mandeed zoals hem aangeraden was. Hij groef
achtereenvolgens op: een grendel, enkele waterbellen, een
hooivork, een doos, een schildpad, een slagersmes, een
stuk vlees en tenslotte een draak. Daarop keerde hij naar dewijze man terug en bracht hem verslag uit over zijnvondsten. De wijze man verklaarde er de betekenis van enzei: ,,Werp alles weg op uitzondering van de draak: laathem gerust, verstoor hem niet.”
In deze fabel vertegenwoordigt de ,termietenheuvel’
het menselijk lichaam. ,Branden overdag’ betekent dat de- 127 -

De Weg naar de Loutering

mensen overdag doen hetgeen waaraan ze de vorige nacht
hebben liggen denken. ,Roken’s nachts’ wijst erop dat demensen’s nachts met genoegen of spijt terugdenken aan
wat ze overdag gedaan hebben.
In diezelfde fabel is de ,man’ de persoon die naar
Verlichting streeft. De ,wijze man’ is de Boeddha.
Het ,zwaard’ is de zuivere wijsheid. ,Uitgraven’ is deinspanning opleveren die vereist is bij het verwezenlijken
van de Verlichting.
Verder betekent de ,grendel’ de onwetendheid,
de ,waterbellen’ zijn vlagen van lijden en ergernis;
de ,hooivork’ betekent aarzeling en ongemak; de ,doos’wijst op de hoeveelheid begeerte, boosheid, luiheid,
wispelturigheid, spijt en ontgoocheling; de ,schildpad’slaat terug op lichaam en geest; het ,slagersmes’ is desynthese van de vijf zinnelijke lusten en het ,stuk vlees’
betekent het eruit resulterende verlangen naar voldoening.
Al deze zaken zijn schadelijk voor de mens en daarom zegt
de Boeddha dan ook ,Werp alles weg’.
Verder betekent de ,draak’ het gemoed dat zich
bevrijd heeft van alle wereldse driften. Wanneer een mens
in de dingen graaft met het zwaard van wijsheid, dan zal
Hij uiteindelijk de draak ontdekken. ,Laat hem gerust,verstoor hem niet’ betekent dat men een gemoed dat vrij
van wereldse driften is dient op te graven.
6. Pindola, een discipel van de Boeddha, keerde na de
Verlichting bereikt te hebben, naar zijn geboorteplaats
Kausambi terug, om er de mensen aldaar te vergoeden voor
- 128 -

De Weg naar de Loutering

alle goedheid die zij hem betoond hadden. Hiermee
bereidde hij het veld voor voor het uitzaaien van het
Boeddha-zaad.
In de omgeving van Kausambi is er een klein parklangsheen de oever van de Ganges. Lange rijen
kokosbomen zorgen er voor schaduw en er waait altijd een
zachte frisse wind.
Op een hete zomerdag zat Pindola in meditatie onder
een schaduwrijke boom toen de machtige heer Udyana metzijn gevolg naar datzelfde park kwam om zich wat teverstrooien. Na muziek en plezier gemaakt te hebben, deedhij een dutje in de schaduw van een andere boom.
Terwijl hun heer en meester aan ’t slapen was, gingenzijn vrouwen even wandelen en plots ontmoetten zij
Pindola in zijn meditatie. Zij herkenden hem als een heilig
man en vroegen hem ze onderricht te verstrekken; daarna
luisterden zij aandachtig naar zijn lering.
Toen dan Heer Udyana ontwaakte uit zijn dutje, ginghij op zoek naar zijn vrouwen; hij vond ze zittend rondom
de monnik en luisterend naar diens onderricht. Van nature
uit jaloers en wulps, werd hij boos en schold hij Pindola uit,
zeggende: ,,Het is onvergeeflijk dat jij, een heilig man, zo
te midden van vrouwen zit en genoegen vindt in ijdel
geklets.” Kalm sloot Pindola de ogen en zweeg.
De boze heerser trok zijn zwaard en bedreigde
Pindola ermee, maar de heilige bleef zwijgen, rustig als een
rots. Dit maakte de heer nog razender, zodat hij driftig een
termietenheuvel opensloeg en het vuil ervan over Pindola
uitstortte. Maar deze bleef kalm zitten in zijn meditatie,- 129 -

De Weg naar de Loutering

geduldig de beledigingen en de termietenbeten verdragend.
Daarop werd Heer Udyana beschaamd over zijn
toornig gedrag en vroeg Pindola om vergiffenis. Tengevolge van dit voorval kreeg de leer van de Boeddha
toegang tot het paleis van de heerser en vandaaruitverspreidde ze zich over het ganse land.
7. Enkele dagen nadien, ging Heer Udyana weer Pindola opzoeken in het bos, en hij vroeg hem: ,,Eerwaarde,hoe komt het toch dat de discipelen van de Boeddha hunlichaam en geest rein en onverstoord kunnen houden, danwanneer ze meestal toch nog jongelui zijn?”
Pindola antwoordde: ,,Edele Heer, de Boeddha heeftons geleerd alle vrouwen te eerbiedigen. Hij heeft ons
geleerd alle oudere vrouwen te beschouwen als onze
moeders, alle vrouwen van onze eigen leeftijd als onzezusters, alle jongere vrouwen als onze dochters. Het isdankzij dit onderricht dat de discipelen van de Boeddha
erin slagen hun lichaam en geest vrij en onbekoord tehouden, zelfs al zijn zij nog jongelui.”,,Maar, Eerwaarde, zelfs al beschouwt men devrouwen als moeders, zusters of dochters, dat belet niet dat
men onreine gedachten kan krijgen. Hoe beheersen dediscipelen van de Boeddha hun verlangens?”,,Edele Heer, de Verhevene heeft ons geleerd aan het
lichaam te denken als aan een uitwaseming allerlei vuil:
bloed, etter, zweet, vet. Door aldus over het lichaam tedenken, zijn wij in staat ons gemoed rein te houden, ook alzijn we nog jongelui.”- 130 -

De Weg naar de Loutering,,Maar, Eerwaarde, ”
bleef Heer Udyana
aandringen, ,,dat is misschien gemakkelijk voor u. U heeftuw lichaam en geest daarin geoefend, U heeft uw wijsheid
gepolijst. Maar hoe moeilijk is dat toch voor al diegenen
die deze beoefening niet volbracht hebben. Die kunnen
misschien wel denken aan alle onreinheden van het
lichaam, maar hun ogen zullen toch mooie vrouwen blijven
volgen. Zij zullen wel proberen het akelige te zien, maar
dat zal niet beletten dat ze door mooie vormen bekoord
zullen worden. Er moet dan toch een andere reden zijn dat
die jongelui onder de discipelen van de Boeddha hun
handelingen rein houden.”,,Edele Heer,” antwoordde Pindola, ,,de Verhevene
leert ons de poorten van de vijf zinnen goed te bewaken.
Wanneer wij met onze ogen mooie vormen en kleuren zien,
met onze oren aangename klanken horen, met onze neus
aangename geuren ruiken, met onze tong zoete smaken
proeven, met onze handen zachte dingen betasten, danmoeten we niet gehecht raken aan deze aangename dingen,noch moeten we afgestoten worden door de onaangename
dingen. Wij hebben geleerd de poorten van deze vijf zinnen
goed te bewaken. Het is door dit onderricht van deVerhevene dat zelfs de jonge discipelen in staat zijn hun
lichaam en geest rein te houden.”,,De leer van de Boeddha is waarlijk wonderbaar! Uit
eigen ervaring weet ik dat wanneer ik iets moois of
aanlokkelijks ontmoet zonder op mijn hoede te zijn, ik
verstoord word door de zinsindrukken. Daarom is het vanzo groot belang dat we de poorten van de vijf zinnen
zorgvuldig bewaken, zodat we altijd onze daden rein
- 131 -

De Weg naar de Louteringkunnen houden.”
8. Wanneer iemand de gedachten van zijn geest uitdrukt
in handelingen, dan is er steeds een reactie die daarop volgt.
Wanneer iemand je beledigt, dan is er steeds de neiging teantwoorden of zich te wreken. Men moet op zijn hoede zijn
tegen deze natuurlijke reactie. Het is als spuwen tegen dewind: dat doet niemand kwaad dan jezelf. Het is als stof
opwaaien tegen de wind: je geraakt het stof niet kwijt,
alleen word je er zelf nog vuiler mee. Ongeluk achtervolgt
steeds diegene die wraakgevoelens koestert.
9. Het is heel goed begerigheid af te werpen en een
gemoed van welwillendheid te koesteren. Maar het is tochnog beter zijn gemoed gericht te houden op het navolgen
van het Edele Pad.
Men moet zich bevrijden van een zelfzuchtig gemoed,
het vervangen door een gemoed dat het ernstig meent met
anderen te helpen. Iemand anders gelukkig maken, istevens die persoon aanzetten op zijn beurt weer een ander
gelukkig te maken. Zo ontstaat geluk uit een goede
handeling.
Met één enkele kaars kan men duizend kaarsen
aansteken en toch wordt het licht van die kaars er niet door
verminderd. Geluk neemt niet af door gedeeld te worden.
Zij die naar Verlichting streven, moeten dubbel
voorzichtig zijn bij de eerste stappen. Ongeacht de hoogte
van de aspiratie, toch moet alles stap na stap gebeuren. De
treden van het pad naar de Verlichting moeten wij elk in- 132 -

De Weg naar de Loutering

ons dagelijkse leven zetten, vandaag, morgen, elke dag van
ons leven.
10. Helemaal bij het begin van het pad naar de
Verlichting, zijn er twintig moeilijkheden die wij in deze
wereld dienen te overwinnen. Dat zijn: (1) voor een armeis het moeilijk vrijgevig te zijn, (2) voor een trots mens is
het moenilijk het pad naar de Verlichting te leren, (3) het
is moeilijk naar Verlichting te streven ten koste vanzelfopoffering, (4) het is moeilijk geboren te worden
wanneer er een Boeddha in deze wereld aanwezig is, (5)het is moenilijk het verkondigen van Boeddha’s leer tehoren, (6) het is moeilijk tegen de instincten van het
lichaam in, het gemoed zuiver te houden, (7) het ismoenilijk mooie en aanlokkelijke dingen niet te begeren,(8) voor een sterke is het moeilijk zijn kracht niet te
gebruiken om zijn verlangens te voldoen, (9) het is moeilijk
niet boos te worden als men beledigd wordt, (10) het ismoeilijk onschuldig te blijven wanneer men door
onverwachte omstandigheden verleid wordt. (11) het ismoeilijk zich grondig toe te leggen op studie, (12) het ismoeilijk een beginneling niet te minachten, (13) het ismoeilijk nederig te b1ijven, (14) het is moeilijk goede
vrienden te vinden, (15) het is moeilijk de discipline die
naar de Verlichting leidt te verdragen, (16) het is moeilijk
niet vertroebeld te worden door uitwendige oorzaken en
omstandigheden, (17) het is moeilijk anderen waarvan men
de mogelijkheden kent, te onderrichten, (18) het is moeilijk
zijn gemoed in vrede te handhaven, (19) het is moeilijk niet
over juist en verkeerd te redetwisten, (20) het is moeilijk- 133 -

De Weg naar de Loutering

een goede methode te ontdekken en toe te passen.
11. De goeden verschillen van de slechten door hun
geaardheid. Slechten erkennen een onheilzame daad niet
als onheilzaam; wordt het onheilzame ervan onder hunogen gebracht, dan houden zij toch niet op het te doen; zijhebben niet graag dat het onheilzame hun vóór ogengehouden wordt. Wijze mensen zijn gevoelig voor
heilzaam en onheilzaam; zij houden op met handelingenzodra zij zien dat die onheilzaam zijn; zij zijn dankbaar
tegenover alwie hun aandacht vestigt op het onheilzame
van hun daden.
Goeden en slechten vertonen dus grote verschillen.
Slechten waarderen nooit een goedheid die men hun
betuigt, maar wijze mensen zijn er erkentelijk en dankbaar
voor. Wijze mensen pogen hun erkentelijkheid uit tedrukken door goedheid terug te betonen, niet enkel aan hun
weldoeners, maar aan alle wezens.

- 134 -

De Weg naar de LouteringIII
OUDE VERHALEN OVER DE LEER
1. Er was eens een landstreek waar men de eigenaardige
gewoonte had oude mensen achter te laten in afgelegen en
ontoegankelijke gebergtes.
Nu was er eens een minister die het erg moeilijk vondzijn eigen oude vader aan die wrede gewoonte over televeren; hij legde daarom in ’t geheim een kelder aan
waarin hij zijn vader verborg en voor hem zorgde.
Op een dag verscheen er vóór de koning van die
landstreek een god die hem een bevreemdend raadsel opgaf.
Kon de konihg dat raadsel niet oplossen, dan zou de hele
streek verwoest worden. Dit was het raadsel: ,,Hier zijn
twee slangen; vertel me het geslacht van elk.”
Noch de koning noch gelijk wie in het paleis kon dit
probleem oplossen; daarop beloofde de koning een grote
beloning voor wie de oplossing van het raadsel kende.
De minister ging daarop naar de ondergrondse
schuilplaats van zijn vader en vroeg hem naar de oplossing.
De oude man zei: ,,Dat is eenvoudig. Plaats de twee
slangen op een zacht tapijt. De slang die rondkruipt is een
mannetje, de slang die stil blijft liggen is een wijfje.” Deminister keerde naar het paleis terug en het raadsel werd
dra opgelost.
Daarop stelde de god andere moeilijke vragen die dekoning en zijn ministers niet konden beantwoorden; maar
de vader van de minister kon telkens al die raadsels van de- 135 -

De Weg naar de Loutering

god oplossen.
Hier zijn zo enkele van die vragen en
antwoorden. ,,Wie is het die als hij slaapt, de ontwaakte
genoemd wordt, en als hijwakker is, de slaper genoemd
wordt?” Het antwoord luidt: dat is degene die zich inspantvoor de Verlichting: hij is wakker vergeleken met diegenen
die geen belang hechten aan Verlichting, maar hij is als
slapende vergeleken met diegenen die de Verlichting
verwezenlijkt hebben.
,,Hoe kan men een grote olifant wegen?” －,,Zet
hem op een boot en trek een lijn om aan te tonen hoe diepde boot in het water zinkt. Laat de olifant uitstappen en vul
de boot met stenen tot de lijn bereikt is. Weeg de stenen:
hun totaal is het gewicht van de olifant.”,,Wat betekent de zin: ,,Een kopje water is meer dan
al het water van de oceaan”? Dit is het antwoord: ,,Een
kopje water dat met een zuiver en mededogend gemoed
aangeboden wordt bezit een eeuwige verdienste, maar al
het water van de oceaan zal op een dag vergaan zijn.”
De god schiep een uitgehongerde mens, met huidover de botten. Dit schepsel vroeg: ,,Is er in deze wereld
iemand die grotere honger heeft dan ik?” Het antwoord
is: ,,De mens die zo zelfzuchtig en begerig is dat hij niet
kan vertrouwen in de Drie Juwelen (Boeddha, Dharma en
Gemeenschap), die zijn ouders en leraars niet eert. Hij isniet enkel hongeriger, maar hij zal ook nog vervallen in het
rijk van de hongerdemonen, waar hij altijd honger zal
lijden.”,,Hier is een plank van Candana-hout; welk uiteinde- 136 -

De Weg naar de Loutering

ervan is de bodemkant van de boom?” － ,,Laat de plankin water drijven; het uiteinde dat een letsje dieper in het
water zinkt, is de bodemkant.”,,Hier zijn twee paarden die schijnbaar van zelfde
grootte en vorm zijn. Hoe kan Je de moeder van zoon
onderscheiden?”–,,Geef er wat hooi aan: de moeder zal
het hooi naar de zoon toeschuiven.”
Elk antwoord op die moenilijke vragen beviel zowel
aan de god als aan de koning. Toen de minister daarop
vertelde dat de antwoorden alle afkomstig waren van zijn
vader die hij tegen de gevestigde gewoonte in, verborgen
had in een kelder, voelde de koning dankbaarheid en
schafte hij de oude gewoonte dat men oude mensen in het
gebergte moest achterlaten af en decreteerde hij dat
voortaan de oudere mensen met vriendschap en liefde
moesten behandeld worden.
2. De Indische koningin Videha droomde eens van een
witte olifant die zes slagtanden had. Zij wou die bezitten en
verzocht de koning haar die zes ivoren slagtanden tebezorgen. Ofschoon dat een onmogelijke taak bleek, gaf dekoning die erg verliefd op de koningin was, opdracht aan
alle jagers tegen een goede beloning deze opdracht uit tevoeren en zo’n olifant te vangen.
Nu was er toevallig in het Himalaya-gebergte zo’nolifant met zes slagtanden; hij beoefende daar de disciplineom het Boeddhaschap te bereiken. Eens had die olifant het
leven van een jager gered toen deze in nood was. Die jager
kon dan ook veilig het gebied van de olifant betreden.
- 137 -

De Weg naar de Loutering

Bedwelmd door de omvang van de beloofde beloning,vergat hij de goedheid van de olifant en keerde hij naar het
gebergte terug met de bedoeling de olifant te doden.
Aangezien de jager wist dat de olifant naar het
Boeddhaschap streefde, verkleedde hij zich als
Boeddhistisch monnik. Vermits de olifant niet op zijn
hoede was, kon de jager hem met een giftige pijl treffen.
Beseffend dat zijn einde nabij was en dat de jager
overmeesterd was geworden door het wereldse begeren
naar de beloning, vatte de olifant diep mededogen voor dejager op en beschutte hem met zijn poten tegen de razernij
van de andere olifanten. Daarop vroeg hij aan de jager
waarom hij zo’n dwaze daad verricht had. De jager sprak
hem daarop over de grote beloning en bekende dat hijbegerig was naar de zes slagtanden. Onmiddellijk sloeg deolifant tegen een boom zijn slagtanden af en gaf ze aan dejager: ,,Met deze schenking heb ik mijn discipline voor het
Boeddhaschap volbracht. Ik zal nu in het Reine Landgeboren worden. Wanneer ik een Boeddha word, zal ik jehelpen je te bevrijden van je drie giftige pijlen van begeren,boosheid en zelfbegoocheling.”
3. In een dicht struikgewas aan de voet van het
Himalaya-gebergte leefde er eens een papegaai tezamen
met heel wat andere dieren en vogels. Op een dag ontstonder door wrijving van de bamboestengels brand in het
struikgewas tot grote angst en ontsteltenis van de dieren.
Uit medelijden met hun angst en leed en in het verlangenaan de dieren te vergoeden hem in hun midden geduld tehebben, besloot de papegaai iets voor ze te doen in de mate
- 138 -

De Weg naar de Louteringvan zijn krachten. Hij dook in een nabije vijver en vloog
dan over de vlammen waar hij al het water uit zijn veren
schudde. Dit bleef hij herhalen met een hart vol medelijden
en dankbaarheid.
Deze geest van welwillendheid en zelf-opoffering
werd opgemerkt door een hemelse god. Hij daalde uit zijn
hemelrijk af en zei tot de papegaai: ,,Je gemoed is vol
goedheid. Maar welk goed resultaat verwacht je van zo
enkele waterdruppels op zo’n geweldige bosbrand?” De
papegaai antwoordde: ,,Er is niets dat niet kan vervuld
worden door een geest van dankbaarheid en zelf-opoffering. Ik probeer en blijf proberen en hoop dit in een verderleven te kunnen blijven doen” De hemelse god was onder
de indruk van de woorden van de papegaai en samen
blusten ze de brand.
4. In de Himalaya leefde er eens een vogel met twee
hoofden op één lichaam. Op een keer bemerkte één van dehoofden dat het andere hoofd zich aan zoete vruchten
tegoed deed. Het werd jaloers en zei verbitterd bij
zichzelf: ,,Dan zal ik maar wat giftig fruit eten.” Zo gezegd,
zo gedaan. En de hele vogel ging dood.
5. Op een keer ontstond er ruzie tussen de staart en dekop van een slang. De staart verweet de kop: ,,Jij gaat altijd
vooraan; dat is niet eerlijk. Je zou mij ook aleens vooraanmoeten laten gaan.” De kop antwoordde: ,,Het is nu
eenmaal een natuurwet dat de kop vooraan gaat. Ik kan
daardoor niet van plaats met je verwisselen.”- 139 -

De Weg naar de Loutering

De ruzie bleef echter voortduren. Op een mooie dag
knoopte de staart zichzelf vast aan de stam van een boom,
waardoor hij belette dat de kop nog verder geraakte. Toende kop van het rukken en trekken afgemat neerviel, kreeg
de staart eindelijk zijn zin. Maar met zo achteruit te kruipenviel de slang in een put vol vuur.
In de natuur bestaan er wetten die wijzen op een
zekere volgorde en voorrang. Elk deel heeft er een eigen
functie. Wordt deze wetmatigheid verbroken, dan komt dehele goede werking in het gedrang en dreigt er ondergang
van het geheel.
6. Er was eens een man die van aard uit vlug boos werd.
Op een dag stonden er twee mannen met elkaar te praten
vlak voor het huis waar de opvliegende man. woonde. Ze
spraken trouwens over hem: ,,Hij is een vriendelijk man,maar hij is wel erg kregel. Hij heeft een impulsief gemoed
en wordt snel boos.” De man had het gesprek afgeluisterd;
hij schoot zijn huis uit en stortte zich op de twee mannen
om ze te slaan en te verwonden.
Wanneer een wijs mens ingelicht wordt over zijn
gebreken, dan zal hij erover gaan nadenken en proberenzijn gedrag te verbeteren. Maar wanneer de dwaas zijnverkeerd gedrag te horen krijgt, niet alleen zal hij geen
belang hechten aan goede raad, maar verdubbeld dezelfde
fout began.
7. Er was eens een rijk maar dwaas mens. Toen hij het
mooie huis met drie bovenverdiepingen van zijn buurman- 140 -

De Weg naar de Louteringzag, werd hij erg jaloers en besloot hij net zo’n huis tebouwen, denkend dat hij toch even rijk was. Hij liet een
timmerman komen en gaf hem de opdracht zo’n huis tebouwen. De timmerman begon onmiddellijk aan de bouw.
Hij legde eerst de fundering aan, bouwde verder en kreeg
hij achtereenvolgens het gelijkvloers, de eerste etage, de
tweede etage af. Toen de rijke man dit zag, maakte hij zichboos: ,,Ik heb geen fundering gevraagd, noch een eerste
tweede etage. Mij is het enkel om de derde etage te doen.
Die wil ik hebben, zo mooi als het maar zijn kan. Begin er
vlug aan!”
Een dwaas mens denkt enkel aan het resultaat en is
ongeduldig; hij vergeet hierbij de inspanningen die nodig
zijn om goede resultaten te bekomen. Zonder de juiste
inspanning kan er niets goeds verwezenlijkt worden, net
zoals het onmogelijk is een derde bovenverdieping tebouwen zonder fundering en benedenetages.
8. Op een keer was een dwaas mens honig aan het koken.
Toen onverwacht een vriend van hem verscheen, wenste
hij hem wat honig aan te bieden, maar deze was nog veel
te heet. Zonder de honigketel van het vuur te nemen, begon
hij dan met een waaier de honig af te koelen. Op een
dergelijke manier is het onmogelijk de honig van koele
wijsheid te verkrijgen zonder eerst het vuur van dewereldse driften verwijderd te hebben.
9. Eens waren er twee duivels die een hele dag ruzie
gemaakt hadden over een doos, een stok en een paar
schoenen. Een man die toevallig voorbijkwam vroeg- 141 -

De Weg naar de Loutering

hun: ,,Waarom maakt gij zo’n ruzie over die gewone
dingen? Wat voor toverkrachten hebben ze dan dat gij u zo
opwindt over hun bezit?”
De duivels legden hem uit dat de doos alles bevatte
dat ze konden verlangen: voedsel, kledij, juwelen; met destok konden ze al hun vijanden verslaan en met het paar
schoenen konden ze zich door de lucht verplaatsen.
Toen hij dit gehoord had, zei de man: ,,Waarom tochruzie maken? Mag ik jullie vragen mij enkele ogenblikken
hier alleen te laten? Dan kan ik even rustig nadenken hoe
deze voorwerpen onder jullie beiden verdeeld kunnen
worden.” De duivels vonden dit een goed idee. Maar zodra
ze een eindje weg waren, trok de man vlug de schoenen aan,
greep doos en stok en trok door de lucht weg.
De ,duivels’ betekenen de wereldse levensopvattingen. De ,doos’ betekent de gaven van goedheid: dehoeveelheid rijkdommen die uit de deugd der schenking
voortspruit, kan niet beschreven worden. De ,stok’
betekent het beoefenen van de geestesconcentratie. De
mensen beseffen niet dat ze met geestesconcentratie alle
wereldse driften kunnen overwinnen. Het ,paar schoenen’
betekent de pure discipline van denken en gedrag,waardoor de mensen naar gene zijde van begeertes enruzies gevoerd worden. Weten de mensen dit niet, danblijven ze ruzie maken over een doos, een stok en een paar
schoenen.
10. Er was eens een man die alleen aan het reizen was.
Op een avond kwam hij langs een verlaten huis en besloot- 142 -

De Weg naar de Loutering

aldaar de nacht door te brengen. Rond middernacht kwam
er een duivel die een lijk neerlegde op de vloer. Wat later
kwam er een andere duivel die het lijk als zijn eigendom
opeiste. Meteen begonnen ze er ruzie over te maken.
Dan zei de eerste duivel dat het nutteloos was verderruzie te maken; hij stelde voor beroep te doen op een
rechter om te oordelen over het bezit van het lijk. De andere
duivel was het ermee eens en wendde zich tot de eenzame
reiziger die in een hoek zat te beven. De man werd nog
meer verschrikt, omdat hij al te goed besefte dat, wat ook
zijn beslissing zou zijn, de verliezende duivel boos zou
worden. Toch besloot hij maar oprecht te vertellen wat hijgezien had.
Zoals hij verwacht had, werd de tweede duivel razend
en rukte hij de arm van de reiziger af. Daarop verving deeerste duivel de afgerukte arm door een arm van het lijk.
De boze duivel rukte de andere arm van de reiziger af, maar
onmiddellijk verving de eerste duivel die door een arm van
het lijk. En zo bleef het doorgaan, totdat beide armen, beide
benen, het hoofd en romp afgerukt waren en vervangendoor de overeenstemmende lichaamsdelen van het lijk.
Toen dan de twee duivels de afgerukte lichaamsdelen vande reiziger op de grond verspreid zagen, namen ze die envraten ze die op. Verzadigd trokken ze gniffelend weg.
De arme man die voor de nacht zijn toevlucht in dat
verlaten huis gezocht had, was er erg aan toe. De
lichaamsdelen die de duivels hadden opgegeten, had hij
gekregen van zijn ouders, en de lichaamsdelen die hij nu
had, hoorden toe aan het lijk. Wie was hij dan? Zijn geest
almaar pijnigend, voelde hij zich gek worden. Daarop- 143 -

De Weg naar de Loutering

verliet hij spoedig het spookhuis, ging naar een nabije
tempel en vertelde daar zijn problemen aan de monniken.
Zijn verhaal is een duidelijke uiteenzetting van de zelfloosheid.
11. Een mooie, goedgeklede dame bezocht eens een huis.
De inwoner van dat huis vroeg haar wie ze was en ze
antwoordde dat zij de godin van de rojkdom was. De
inwoner was opgetogen en ontving haar met eerbied.
Even later verscheen er een andere vrouw, maar die
was lelijk en slecht gekleed. De inwoner van het huis vroeg
haar wie ze was en kreeg te horen dat zij de godin van dearmoede was. De inwoner kreeg angst en probeerde ze het
huis uit te krijgen, maar de vrouw weigerde te vertrekken,
zeggende: ,,De godin van de rijkdom is mijn zuster. Er istussen ons een overeenkomst dat wij nooit afzonderlijk
zouden leven. Jaagt ge mij weg, dan komt zij met me mee.”
En vreemd genoeg, zodra de lelijke vrouw het huis uit was,was ook de mooie dame verdwenen.
Geboorte gaat samen met dood. Geluk gaat samen
met ongeluk. Het slechte komt na het goede. Men zou dit
steeds goed voor ogen moeten houden. Dwazen vrezen
tegenspoed en streven naar geluk; maar zij die naar
Verlichting streven gaan verder dan tegenspoed en geluk
en komen zo los van wereldse gehechtheden.
12. Er was eens een arm kunstenaar die huis en vrouw
verliet om zijn fortuin elders te gaan zoeken. Na drie jaar
hard werken had hij driehonderd goudstukken opgespaard- 144 -

De Weg naar de Loutering

en besloot hij naar huis terug te keren. Op zijn terugweg
kwam hij langs een grote tempel waarin juist een groteofferandeplechtigheid aan de gang was. Hij werd er sterk
door beïndrukt en dacht bij zichzelf: ,,Totnutoe heb ik
enkel aan het heden gedacht; ik heb nooit rekening
gehouden met mijn toekomstig geluk. Het is dank zij mijn
goed fortuin dat ik langs deze plaats gekomen ben; daarmoet ik gebruik van maken om zaad van verdienste uit teplanten.” In deze geest overhandigde hij zijn opgespaarde
goudstukken aan de tempel en keerde even arm als te voren
naar huis terug.
Thuis aangekomen, kreeg hij van zijn vrouw bittere
verwijten geen geld meegebracht te hebben. De arme
kunstenaar antwoordde daarop dat hij zijn spaarcenten op
een veilige plaats weggeborgen had. Toen zij bleef
aandringen, bekende hij dat hij zijn goudstukken gegeven
had aan de monniken van een zekere tempel.
Dit feit maakte zijn vrouw razend; ze schold haar man
uit en bracht de zaak uiteindelijk voor plaatselijke rechter.
Toen de rechter aan de man vroeg wat hij ter verdediging
in te brengen had, zei de kunstenaar dat hij niet indwaasheid gehandeld had. Hij had dit geld verdiend met
lang en hard werken en wenste het te gebruiken als zaadvoor later geluk. Toen hij bij de tempel gekomen was,meende hij dààr het geschikte veld gevonden te hebben
voor zijn zaad. Hij vervolgde: ,,Toen ik aan de monniken
het geld gaf, was het mij net of ik had meteen ook van mijn
gemoed alle begeren en gierigheid afgeworpen. Ik begreep
dat de ware rijkdom niet het geld is, maar wel het reine
gemoed.”- 145 -

De Weg naar de Loutering

De rechter prees de goede geaardheid van de
kunstenaar en alwie zijn verklaring hoorde, prees zijn
gedrag. Hij werd ten allen kante geholpen en zo kwamen
de kunstenaar en zijn vrouw tot een blijvend geluk.
13. Een man die nabij een begraafplaats woonde, hoorde
op een nacht een stem die vanuit een graf kwam. Hij waste angstig om zelf dit geval te onderzoeken, maar’s
anderendaags vertelde hij het aan een moedige vriend, diedaarop besloot zelf op te zoeken wààr die stem uit de grond
zou komen gedurende de volgende nacht.
Terwijl zijn bange vriend achterbleef, ging de durver
de begraafplaats op en, ja hoor, daar kwam de stem weer
uit een graf. De moedige man vroeg wie zo sprak en
waarom. De ondergrondse stem antwoordde: ,,Ik ben een
verborgen schat die beslist heeft zichzelf aan iemand teschenken. Vorige nacht bood ik mij aan een man aan, maar
hij was te bang; daarom schenk ik mij nu aanudie
waardiger blijkt. Morgenochtend kom ik met mijn zeven
volgelingen naar uw huis.”
De vriend zei: ,,Ik zal u opwachten, maar zeg me op
welke wijze ik u moet ontvangen.” De stem
antwoordde: ,,Wij komen in de kledij van monniken. Maakvoor ons een kamer met water klaar; was uw lichaam en
maak de kamer schoon. Zet zitplaatsen voor ons klaar en
acht schalen met rijstebrij. Na de maaltijd brengt ge ons een
voor een naar een afgesloten kamer, waarin wij ons dan elk
in goudklompen zullen veranderen.”
De volgende morgen waste de man zich grondig,- 146 -

De Weg naar de Loutering

maakte de kamer schoon zoals hem gezegd was en wachtte
op het verschijnen van de acht monniken. Toen ze dan ook
verschenen, ontving hij ze op gepaste wijze. Nadat ze
gegeten hadden, bracht hij ze een voor een naar deafgesloten kamer waar elk monnik zich in een stapel
goudklompen veranderde.
Nu was er in datzelfde dorp een schraapzuchtig man
die van het voorval gehoord had en eveneens op
goudklompen uit was. Hij nodigde daarom acht monniken
uit hem te komen bezoeken. Na de maaltijd voerde hij zenaar een afgesloten kamer; maar in plaats van zich ingoudklompen te veranderen werden ze boos en riepen om
hulp. De politie kwam tussenbeide en arresteerde deschraapzuchtige man.
Wat de angstige man betreft, toen hij gehoord had
welke weelde de stem uit de begraafplaats aan zijn
moedige vriend opgeleverd had, ging hij naar diens huis eneiste het goud op, omdat de stem hem het eerst had
aangesproken. Toen hij dan met geweld het goud wou
roven, vond hij slechts een menigte slangen die hem met
opgeheven hoofd bedreigden.
De koning van het land hoorde van het geval en
besliste dat de goudklompen toebehoorden aan de moedigeman. Hij sprak hierbij het volgende uit: ,,Alles in de wereld
verloopt zoals dit voorval. Dwaze mensen zijn weliswaar
verlangend naar goede resultaten, maar ze zijn te bang om
er iets voor doen. Dus mislukken ze voortdurend. Ze
missen vertrouwen en moed om de innerlijke strijd in het
gemoed te domineren, al is het enkel op die wijze dat ware
vrede en harmonie kunnen bereikt worden.”- 147 -

HOOFDSTUK TWEEHET PAD TER
VERWEZENLIJKINGI
HET ZOEKEN NAAR WAARHEID
1. Bij het zoeken naar waarheid, zijn er sommige vragen
die van geen belang zijn. Waaruit is de wereld opgebouwd?
Is de wereld eeuwig? Is de wereld begrensd of niet? Op
welke wijze is deze menselijke maatschappij
samengesteld? Wat is de ideale vorm van organisatie voor
de menselijke maatschappij? Moest een mens zijn strevennaar Verlichting uitstellen vooraleer hij een antwoord op aldie vragen gevonden had, dan zou hij overleden zijn langvooraleer hij het pad ter verwezenlijking betreden kon
hebben.
Veronderstel even dat een man door een giftige pijlgetroffen was en dat zijn familie en zijn vrienden een arts
zouden roepen om de pijl te verwijderen en de wonde tehelen.
Maar dan zou opeens die gewonde daartegen bezwaar hebben en zeggen: ,,Neen, wacht nog even!
Vooraleer je de pijl verwijdert, zou ik willen weten wie
hem afgeschoten heeft. Was het een man of een vrouw?
Was het een mens van adellijk geslacht of was het een
boer? Uit wat voor hout was de boog gemaakt? Was het
een grote boog, een kleine boog een kruisboog? En waaruit
was de pijl gemaakt, uit hout of uit bamboe? En deboogpees, hoe was die? Van vezel of van darm? Wat voor
- 148 -

Het Pad ter Verwezenlijking

veren waren er aan die pijl? Al die dingen zou ik willen
weten vooraleer je de pijl uit de wonde mag halen.” Watzou er dan gebeuren, denk je?
Wel, vooraleer al die dingen geweten zouden zijn,
zou het gift al lang alle delen van het lichaam bereikt
hebben en de man zou sterven. De allereerste taak in zo’n
geval is immers toch de pijl verwijderen en beletten dat het
gift inwerkt.
Wanneer het vuur der driften de wereld in brandsteekt, dan is de opbouw van het heelal van weinig belang;de ideale vorm van de menselijke samenleving bedromen
is evenmin van tel.
De vraag of de wereld begrensd of onbegrensd is kan
wel wachten totdat men een middel gevonden heeft om devuurhaarden van geboorte, ouderdom, ziekte en dood teblussen; in het aangezicht alle ellende, droefnis, lijden en
doodstrijd, dient men in de eerste plaats hiervoor een
oplossing te vinden en deze in de praktijk te brengen.
Het onderricht de Boeddha bevat hetgeen belangrijk
om weten is, niet hetgeen onbelangrijk is. Het leert aan demensen precies hetgeen ze zouden moeten kennen, hetgeen
ze moeten verwijderen en hetgeen ze moeten doen.
Daarom zouden de mensen eerst moeten
onderscheiden wat waarlijk van belang is, welk probleem
eerst dient opgelost te worden en wat het meest dringend
voor ze is. Oｍ dit te kunnen, moeten ze allereerst hun
geest oefenen om hem te kunnen beheersen.
2.

Veronderstel een man die het woud intrekt om merg
- 149 -

Het Pad ter Verwezenlijking

te halen dat binnenin een bepaalde boom zit en dat hij
terugkomt met een hele last van takken en bladeren in deovertuiging dat hij bij heeft wat hij verlangt; zou het niet
verstandiger geweest zijn terug te komen met enkel het
boommerg? Toch is dit precies wat de meeste mensen doen.
Zo zoekt de mens een pad dat hem verlossen zal vangeboorte, ouderdom, ziekte en dood, van ellende, droefnis,
lijden en weeklagen; hij volgt dat pad een beetje, wordt een
kleine vooruitgang gewaar en opeens wordt hij trots en
hooghartig. Hij is dan zoals die man die boommerg wou
hebben en met hele takkenbossen sleurde.
Of de man wordt zo tevreden met zijn vordering dat
hij zijn inspanningen 1aat varen en trots en hooghartig
wordt. Ook hij sleurt met een dikke takkenbos in plaats van
het houtmerg dat hij zocht te dragen.
En zo gaat het ook met de man die vindt dat zijn
gemoed ruistiger, zijn denken helderder geworden is; hijvermindert zijn inspanningen en wordt trots en hooghartig:
hij heeft slechts een hoopje schors in de plaats van het
houtmerg dat hij hebben wou.
Of neem een ander mens die trots en hooghartig
wordt als hij ontdekt dat hij een zekere graad van inzicht
verworven heeft: hij draagt een hoop houtvezels van deboom, maar het merg heeft hij niet. Al deze zoekers die zo
gemakkelijk tevreden zijn met wat een kleine inspanninghun opgeleverd heeft, die trots en hooghartig worden met
het beetje dat ze verwezenlijkt hebben, zij laten te vlot hun
inspanningen varen en worden door hun ijdelheid
meegesleurd. En verder lijden wordt hun onvermijdelijke- 150 -

Het Pad ter Verwezenlijking

lot.
Zij die het ware pad ter Verlichting zoeken, moetenzich niet aan iets gemakkelijks verwachten, noch aan degenoegens van eerbetuigingen en lofprijzingen. Het heeft
niet veel zin met een kleine inspanning tevreden te zijnnoch met een onbeduidende vooruitgang in innerlijke rust,
begrijpen en inzicht.
Eerst en vooral dient men een juist basisbegrip tehebben van deze wereld van leven en dood.
3. De wereld heeft geen eigen substantie. Hij isgewoonweg een oneindig groot samenspel van oorzaken en
omstandigheden, die op hun beurt ontspringen uit deactiviteiten van een geest die opgejaagd wordt door
onwetendheid, begoocheling, begeertes en zelf-genoegzamheid. De wereld is niet iets uitwendings waarover degeest verkeerde begrippen heeft, neen, de wereld heft geen
eigen wezenheid. Hij komt tot verschijnen door dewerkzaamheid van de geest en manifesteert aldus enkel debegoochelingen en het zelfbedrog van die geest. De wereld
is opgebouwd uit de begeertes van de geest, uit het lijden
van de geest en uit de voortdurende strijd die de geest zelf
onvermijdelijk voert vanuit zijn driften, zijn boosheid en
zijn dwaasheid. Mensen die het pad ter Verlichting zoeken,
moeten dan ook bereid zijn in de eerste plaats met die geest
te strijden.
4. ,,O jij mijn geest! Waarom fladder je altijd zo
rusteloos boven de veranderlijke omstandigheden van het- 151 -

Het Pad ter Verwezenlijking

leven? Waarom schep je in mij al die verwarring, die
onrust? Waarom zet je me aan almaardoor meer en meer teverlangen? Je bent een ploeg die in stukken barst net vóór
het ploegen begint; je bent een roer dat breekt nét vóór degrote reis op de zee van leven en dood begint. Wat is het
nut van die vele geboortes als we van dit leven geen goedgebruik maken?
,,O jij mijn geest! Eens liet je mij geboren worden als
een koning, dan weer als een paria die voor een handvol
rijst uit bedelen ging. Je liet mij geboren worden in dehemelse paviljoenen van de goden, waar ik in wulpsheid
en betovering vertoefde; maar dan weer heb je mij in dehelse vlammen gestort.
,,O jij mijn dwaze, dwaze geest! Zo heb je me langs
duizend verschillende paden geleid; ik heb je gewillig en
gedwee gevolgd. Maar nu dat ik de Leer van de Boeddha
gehoord heb, verstoor me niet langer, breng niet langer
nuttellos lijden over mij, maar laat ons tezamen, nederig en
geduldig de Verlichting zoeken.
,,O jij mijn geest! Kon jij maar eens duidelijk leren
dat alles vergankelijk en leeg is; kon je maar leren niet
meer naar de dingen te grijpen, eraan te hechten, je niet
bloot te stellen aan begeren, aan haten en dwaas zijn. Wat
zouden we dan in vrede verder samen kunnen reizen. We
zouden met het wijsheidszwaard de boeien doorhakken en
ongehinderd door voor- of nadeel, goed of shechts, verliesof winst, eer of bedrog, in rust vertoeven.
,,O jij ｍijn dierbare geest! Jij was het die voor’t
eerst in me vertrouwen wekte, jij was het die ons aanzette- 152 -

Het Pad ter Verwezenlijking

naar Verlichting te zoeken! Waarom dan geef jij zo
gemakkelijk toe aan de verleidingen van het verlangen, aande weelde van het komfort en aan de prikkeling van degeneugten?
,,O jij mijn geest! Waarom spring je van hier naar
daar zonder enig vast doel? Laat ons samen deze wilde zee
van begoochelingen oversteken. Tot nu toe deed ik steeds
wat jij wou, maar nu moet jij doen wat ik wil en samen
zullen we Boeddha’s leer navolgen.
,,O jij mijn dierbare geest! Deze bergen, rivieren enzeeën zijn veranderlijk en veroorzaken lijden. Waar, indeze wereld van begoocheling, zoeken wij rust? Laten we
daarom de Leer van de Boeddha volgen en oversteken naar
de andere oever van Verlichting.”
5. Het is op die wijze dat diegenen die naar Verlichting
streven hun wil opleggen aan hun geest. Zij doen dat met
beslistheid. Zelfs al worden ze door de enen belasterd, doorde anderen bespot, ze gaan onverstoord verder. Zemakenzich nooit boos, al worden ze met de vuist geslagen, door
stenen getroffen of met zwaarden gekwetst.
Zelfs al houwen vijanden hun het hoofd af, hun geest
mag hierdoor niet verstoord worden. Laten ze hun geest
vertroebelen of verduisteren door hetgeen ze ondergaan,dan wijken ze af van de Leer van de Boeddha. Zij moeten
vastberaden zijn ongehinderd wat hun overkomt;
standvastig blijven, onverstoorbaar, steeds gedachten
vanwelwillendheid en mededogen uitstralend. Wat ze ook
ondergaan aan tegenspoed en belediging, ze moeten- 153 -

Het Pad ter Verwezenlijking

onverstoord en rustig blijven, vervuld van Boeddha’s Leer.
In het streven naar Verlichting, moet men proberen
het onmogelijke waar te maken en het ondraagbare te
dragen. Wat men heeft, geve men tot het laatste weg. Al zei
men dat men de Verlichting enkel kan bereiken als men
slechts één korrel rijst per dag eet, dan ete men slechts één
korrel rijst per dag. Al voert het pad ter Verlichting midden
door een laaiend vuur, dan stappe men doorheen dat vuur.
Maar dergelijke dingen moet men niet doen met een
speciale bedoeling. Men doet ze omdat het wijs en juist isze te doen. Men doet ze uit een geest van mededogen, zoals
een moeder allerlei dingen doet voor haar kleine kind, voor
haar zieke kind, zonder de minste gedachte aan eigen
kracht of welbehagen.
6. Er was eens een koning die van zijn land en volk hielden er met wijsheid en zachtheid over heerste; en hierdoor
was zijn rijk welvarend en vredig. Hij zocht al maar naar
grotere wijsheid en verlichting; hij loofde zelfs beloningenuit voor al wie hem enig waardig onderricht
kon bijbrengen.
Zij toewijding en zijn wijsheid trok de aandacht van
de goden en deze besloten hem op de proef te stellen. Een
god veranderde zich in duivel en bood zich aan voor depoorten van het koninklijk paleis en vroeg vóór de vorst
gebracht te worden omdat hij een heilig onderricht voor
hem had.
De koning was gelukkig de boodschap in ontvangst
te nemen. Hij ontving de duivel daarom met de- 154 -

Het Pad ter Verwezenlijking

vereisteeerbied en smeekte hem om onderricht. De duivel
nam een vreesaanjagende vorm aan en eiste voedsel, want
hij kon geen onderricht geven zolang hij niet voldoende
gegeten had. Allerlei heerlijk voedsel werd de duivel
aangeboden, maar deze weigerde ervan te eten omdat hij
enkel warm menselijk vlees en bloed wenste. De
kroonprins schonk hem daarom zijn lichaam en ook dekoningin deed dat, maar de duivel bleef onverzadigd eneiste het lichaam van de koning.
De koning stemde in, maar vroeg eerst het onderricht
te mogen aanhoren.
Daarop sprak de god volgend onderricht uit: ,,Ellende
ontstaat uit begeren en vrees ontstaat uit begeren. Zij die
het begeren uitschakelen kennen noch ellende noch vrees.”
Plots hernam de god zijn ware vorm en de kroonprins en
de koningin verschenen weer in hun oorspronkelijke
gestalten.
7. Er was eens iemand die op zoek naar de Verlichting
in het Himalayagebergte vertoefde. Hij gaf niets om alleschatten der aarde noch om de heerlijkheden van het
paradijs, maar zocht de lering die alle geestelijke
begoochelingen kon verwijderen.
De goden waren diep onder de indruk van zijn Ernst
en oprechtheid en besloten zijn gemoed op de proef testellen. Eén onder hen veranderde zich in een demon enverscheen in het Himalayagebergte, al maar
zingend:,,Alles verandert, alles verschijnt en alles
verdwijnt.”- 155 -

Het Pad ter Verwezenlijking

De eenzame zoeker hoorde dit gezang en het
verheugde hem zeer. Hij was opgetogen als had hij eenbron gevonden om zijn dorst aan te lessen of als een slaaf
die onverwacht vrijgelaten werd. Hij zei bij
zichzelf:,,Eindelijk heb ik de ware lering gevonden
waarnaar ik zo lang gezocht heb.” Hij zocht dan op
vanwaar de stem kwam en ontdekte tenslotte deschrikwekkende demon. Hij zei daarop: ,,Was jij het die
het mooie lied zong? Zo jij het was, zing het dan nog eensvoor mij.”
De demon antwoordde: ,,Ja, dat was mijn lied, maar
ik kan nu niet meer zingen voordat ik iets te eten gehad heb,
want ik verga van de honger.”
De man smeekte hem toch iets meer van het lied tezingen: ,,Het heeft voor ｍij een heilige betekenis en ik heb
dat onderricht lange tijd gezocht. Ik heb er slechts een
stukje uit gehoord; laat me toch iets meer ervan horen.”
De demon zei weer: ,,Ik verga van de honger, maar
als ik het warme vlees en bloed van een mens kan te eten
krijgen, zal ik het lied uitzingen.”In zijn verlangen de lering te horen, beloofde de man
aan de demon dat deze zijn lichaam mocht hebben zodra
hij het onderricht gehoord had. Daarop zong de demon het
gehele lied:
Alles verandert,
Alles verschijnt en alles verdwijnt,
Volmaakte vrede is dààr
Waar opkomst en ondergang overtroffen zijn.
Nadat hij dit gehoord had, schreef de man dit gedicht- 156 -

Het Pad ter Verwezenlijking

op de bomen en rotsen rondom hem; dan klom hij op een
hoge boom en stortte zich van daar neer voor de voeten vande demon, maar de demon was verdwenen en in zijn plaats
ving een stralende god het lichaam van de man op.
8. Er was een een ernstig zoeker van het waarheidspad
wiens naam Sadaprarudita was. Hij had alle verleidingen
van verdiensten en eerbetuigingen opzijgeschoven en
zocht het pad al was het ten koste van zijn leven. Op een
dag daalde uit de hemel een stem tot hem
neer: ,,Sadaprarudita, ga vanhier recht naar het oosten toe.
Denk niet aan koude of hitte laat u niet storen door
eerbetuigingen of beledigingen, maar blijf rechtdoor naar
het oosten gaan. Dààr zal je een ware leraar aantreffen ende Verlichting verwezenlijken.”
Sadaprarudita was zeer verheugd met deze preciezeaanwijzing en begaf zich onmiddellijk op reis naar het
oosten. Vaak sliep hij dààr waar de nacht hem aantrof, ineen eenzaam veld of in het woeste gebergte.
Vreemdeling in verre landen, moest hij heel wat
vernederingen ondergaan; op een keer verkocht hij zich
zelfs als slaaf, of verkocht hij van de honger stukken uit
zijn eigen vlees, maar tenslotte vond hij de ware leraar en
smeekte hem om ziin onderricht.
Er is een gezegde: Goede dingen zijn duur” en
Sadaprarudita ervoer dat dit ook in zijn geval waar was,want hij had op zijn reis heel wat moeilijkheden
meegemaakt. Maar nu had hij geen geld om wat bloemen
en wierook te kopen om aan de leraar aan te bieden. Hij- 157 -

Het Pad ter Verwezenlijkingprobeerde zij diensten te verkopen, maar vond niemandom
hem te gebruiken. Waarheen hij zich ook wendde, telkens
scheen een boze geest hem te dwarsbomen. Het pad ter
Verlichting is een zware weg en kost menig mens zelfs zijn
leven.
Tenslotte geraakte Sadaprarudita toch in deaanwezigheid van de leraar, maar daar ondervond hij een
nieuwe moenilijkheid. Hij had geen papier nota’s te nemenen geen penseel of inkt om mee te schrijven. Daarop prikte
hij met een mes in zijn pols en nam nota’s met z’n eigen
bloed. Op deze wijze legde hij de kostbare waarheid vast.
9. Er was eens een jongeman die Sudhana heette en inverlangen naar Verlichting ernstig het pad ernaartoe zocht.
Van een visser leerde hij de traditionele kennis van de zee;
van een arts leerde hij mededogen voor de zieken in hun
lijden. Van een rijk man leerde hij dat het sparen van kleine
centjes het geheim van een groot fortuin is en hij dacht
hierbij hoe noodzakelijk het toch is de geringste
vooruitgang op het pad ter Verlichting te handhaven.
Van een mediterende monnik leerde hij dat het
zuivere vredevolle gemoed een wonderbare kracht heeftom andermans gemoed te zuiveren en tot rust te brengen.
Op een keer ontmoette hij een vrouw met een
uitzonderlijke persoonlijkheid en kwam onder de indruk
van haar mededogende geest; van haar leerde hij de les dat
weldadigheid de vrucht van wijsheid is. O ｍ een dag
ontmoette hij een eenzaam zwerver die hem leerde dat om
een zekere plaats te bereiken, hij over een berg van
zwaarden zou moeten klimmen en doorheen een vallei van- 158 -

Het Pad ter Verwezenlijking

vlammen zou moeten trekken. Zo ervoer Sudhana uit aldeze belevenissen dat er ware lering te leren valt uit al wat
men ziet of hoort.
Hij leerde geduld van een arme kreupele vrouw; hij
leerde een les van eenvoudige blijdschap van op straatspelende kinderen; van gewone vriendelijke en nederigemensen, die er nooit aan gedacht hadden meer te verlangendan ze hadden, leerde hij het geheim van in vrede met dehele wereld te leven.
Hij leerde een les van harmonie uit het in- en
uitkronkelen van wierook, een les in dankbaarheid uit het
schikken van bloemen. Op een dag dat hij door een groot
woud trok, rustte hij even uit onder een grote edele boom;
daar zag hij opeens ook een kleine zaailing die opschoot uit
een omgevallen en rottende woudreus: zo leerde hij devergankelijkheid van het leven.
Het zonnelicht overdag en de fonkelende sterren’snachts verfristen zijn gemoed voortdurend. Op deze manier
leerde Sudhana steeds bij dankzij de ervaringen van zijn
lange reis.
Het is immers zo dat zij die naar Verlichting strevenaan hun gemoed moeten denken als aan een burcht. Zij
moeten de poorten van hun geest wijd open zetten voor de
Boeddha en hem eerbiedig en nederig verzoeken in
debinnenste kamer te treden, waar zij hem de geurende
wierook van hun vertrouwen en de bloemen van hun
vreugde en dankbaarheid kunnen aanbieden.

- 159 -

Het Pad ter Verwezenlijking

II
DE WEGEN VAN DE PRAKTIJK
1. Voor hen die Verlichting zoeken, zijn er drie wegenvan praktijk die ze moeten begrijpen, volgen en beoefenen:
ten eerste zijn er disciplines voor het gedrag, ten tweede,de juiste concentratie van de geest, en ten derde, wijsheid.
Wat zijn disciplines? Iedereen, zowel de gewone
mens als degene die het pad ter Verlichting volgt, dientbepaalde regels van goed gedrag na te leven. Hij moet
zowel geest als lichaam beheersen, en de poorten van devijf zintuigen goed bewaken. Hij dient op zijn hoede te zijn
tegen zelfs het minstbeduidende kwaad en moet zich, al is
het maar van tijd tot tijd, inspannen enkel heilzame daden
te stellen.
Wat betekent de juiste concentratie van de geest? Zovlug mogelijk zich te ontdoen van boze en begerige
gedachten zodra deze opkomen, en het gemoed vredevolen rustig te houden.
Wat is wijsheid? Het is de mogelijkheid de Vier
Edele Waarheden volkomen te begrijpen en geduldig teaanvaarden, het verschijnsel van het lijden en de ware aard
ervan te kennen, te weten welke de oorzaak ervan is en hoe
er een einde aan komt, en het Edele Pad te kennen dat leidt
naar het einde van het lijden.
Zij die ernstig deze drie wegen van beoefening
volgen, mogen terecht de ware volgelingen van de
Boeddha genoemd worden.
- 160 -

Het Pad ter Verwezenlijking

Stel u eens een ezel voor, die geen fraai lichaam, geenstem en geen hoornen heeft zoals de koe, maar die een hele
kudde koeien volgt en almaar balkt: ,,Kijk, ik ook, ik ben
een koe”! Wie zou die ezel geloven? Even dwaas is het
voor een mens, die de drie wegen van de praktijk niet volgt,
zichzelf uit te roepen tot een volgeling van de Boeddha.
Vooraleer de landbouwer in de herfst zijn oogst
binnen haalt, moet hij vooraf de grond geploegd, het zaad
gezaaid, het veld bewaterd en uitgewied hebben. Evenzo
dient wie Verlichting zoekt de drie wegen van de praktijk
beoefend hebben. Een landbouwer moet niet verwachten
dat vandaag zijn zaad kiemt, dat morgen het gewas opkomt
en dat hij overmorgen al maait. Evenzo vergaat het demens: hij kan niet verwachten vandaag al zijn wereldse
driften kwijt te raken, morgen bevrijd te zijn vangehechtheden en onheilzame verlangens en de dag daarop
de Verlichting te verwezenlijken.
Net zoals de planten de geduldige zorgen van de boer
nodig hebben nadat het zaad gezaaid werd en tijdens ganshet verloop der seizoenen en het groeien van plant tot
vrucht, zo dient de zoeker van Verlichting geduldig en
standvastig de bodem van de Verlichting te verzorgen dankzij de drie wegen van de praktijk.
2. Het is erg moeilijk vooruit te komen op het pad ter
Verlichting zolang men bezorgd blijft om weelde en
komfort en het gemoed verstoord kan worden door
zinnelijke begeertes. Er ligt een groot verschil tussen devreugden van het leven en de vreugden van het Ware Pad.
- 161 -

Het Pad ter Verwezenlijking

Zoals hiervóór reeds gezegd, is de geest de bron vanalle dingen. Vindt de geest vreugde in wereldse zaken, danvolgen onvermijdelijk ontgoocheling en lijden; vindt het
gemoed vreugde in het Ware Pad, dan volgen even zeker
geluk, tevredenheid en verlichting.
Daarom dienen de zoekers van Verlichting hun geest
zuiver te houden en met geduld de drie wegen re volgen en
re beoefenen. Volgen zij de gedragsvoorschriften, danzullen zij onvermijdelijk de geestesconcentratie verwerven; verwerven zij de geestesconcentratie, dan zullen
zij even natuurlijk en onvermijdelijk wijsheid verwerven,
en wijsheid zal hen naar Verlichting leiden.
Waarlijk: deze drie paden (de morele voorschriften
naleven, geestesconcentratie beoefenen en steeds wijsheid
nastreven) zijn de ware weg naar de Verlichting.
Volgt men deze paden niet, dan blijft men geestelijk
begooche-lingen en ontgoochelingen opstapelen. Wie dezepaden volgt, vermijdt discussies en betwistingen met
werelds gerichte mensen en poogt met geduld te mediterenin een rein gemoed, zodat de Verlichting kan verwezenlijkt
wor-den.
3. Analyseert men de drie wegen van de praktijk, danziet men dat ze wijzen op het Edele Achtvoudige Pad, op
de vier toepassingen van aandacht, de vier juiste
inspanningen, de vijf krachten en de zes volmaaktheden.
Het Edele Achtvoudige Pad omvat het juiste inzicht,
de juiste gezindheid, het juiste woordgebruik, het juiste
gedrag, de juiste levenswijze, de juiste inspanning, dejuiste aandacht en de juiste concentratie.
- 162 -

Het Pad ter Verwezenlijking

Het Juiste Inzicht betekent de Vier Edele Waarheden
volkomen te doorgronden, de wetmatigheid van oorzaak en
gevolg in te zien en niet misleid te worden door schijn enbegeertes.
De Juiste Gezindheid is geen verlangens aan tekweken, niet begerig te zijn, niet boos te zijn en geen
schadelijke daden te stellen.
Het Juiste Woordgebruik betekent het vermijden vanleugen,beuzelpraat,
kwaadsprekerij,
lasteren
dubbelzinnigheid.
Het Juiste Gedrag betekent geen enkele vorm vanleven te vernielen, niet te stelen, zich sexueel niet tot
wangedrag te laten verleiden.
De Juiste Levenswijze betekent zijn leven zodanig teschikken dat men anderen niet benadeelt en schaamte
vermijdt.
De Juiste Inspanning betekent zijn uiterste best te
doen in de juiste richting.
De Juiste Aandacht betekent de geest zuiver enbedachtzaam te houden.
De Juiste Concentratie betekent de geest gericht en
beheerst te houden in het streven naar verwezenlijking vanzijn zuivere ware aard.
4. De Vier Toepassingen van Aandacht zijn als volgt:
ten eerste, het lichaam te beschouwen als onrein en elke
gehechtheid eraan te vermijden; ten tweede, de zinnen tebeschouwen als de bron van lijden wat ook hun- 163 -

Het Pad ter Verwezenlijking

gewaarwordingen van pijn of plezier kunnen zijn; ten derde,
het gemoed te beschouwen als zijnde één ononderbroken
stroom van veranderende verschijnselen; en ten vierde,alles in de wereld te beschouwen als een gevolg vanoorzaken en omstandigheden, waarin niets op zichzelf en
onveranderd blijft.
5. De Vier Juiste Inspanningen zijn: ten eerste, het
onheilzame beletten op te komen; ten tweede, het
opgekomen onheilzame te verwijderen; ten derde, het
opkomen van het heilzame te bevorderen; en ten vierde, het
opgekomen heilzame te ontwikkelen en te bevorderen. Dit zijn de vier inspanningen die men steeds moet
volhouden.
6. De Vijf Krachten zijn: ten eerste het vertrouwen; ten
tweede, de wil te volharden; ten derde, de waakzaamheid;
ten vierde, het vermogen de geest te concentreren; en ten
vijfde, het vermogen heldere wijsheid te handhaven. Dezevijf vermogens zijn de krachten die nood-zakelijk zijn om
de Verlichting te verwezenlijken.
7. De Zes Volmaaktheden om de andere oever tebereiken zijn: de volmaaktheid van de gave, devolmaaktheid van de gedragsvoorschriften, devolmaaktheid van het geduld, de volmaaktheid van deenergie, de volmaaktheid van de meditatie en devolmaaktheid van de wijsheid. Door het naleven van dezevolmaaktheden, kan men overvaren van deze oever van- 164 -

Het Pad ter Verwezenlijking

begoocheling naar gindse oever van Verlichting.
Het beoefenen van de volmaaktheid in Gave bevrijdt
van zelfzucht; het beoefenen van de volmaaktheid van
Gedrag houdt de geest gericht op de rechten en het welzijn
van anderen; de volmaaktheid van Geduld helpt een
bevreesde of boosaardige geest meester te worden; devolmaaktheid van Energie is een steun in ijver envertrouwen; de volmaaktheid van Meditatie helpt een
wispelturig en verward gemoed te controleren; en devolmaaktheid van Wijsheid verandert een duister entroebel
gemoed in helder en doordringend inzicht.
Gave en Gedrag zijn de funderingen waarop een
stevige burcht kan gebouwd worden. Geduld en Energie
zijn de wallen die de burcht beveiligen tegen vijanden van
buitenuit. Meditatie en Wijsheid zijn het persoonlijke
harnas tegen de aanva1 van leven en dood.
Wie enkel als het pas geeft, een geschenk aanbiedt,of omdat het gemakkelijker is te geven dan niet te geven,geeft weliswaar een gave, maar het is geen ware gave. Een
Ware Gave komt vanuit een medelevend hart dat er niet om
gevraagd werd; een Ware Gave gebeurt niet pergelegenheid, maar voortdurend.
Het is ook geen Ware Gave als men na de daad gevoelens
van spijt of van zelfverheerlijking gevoelt; een Ware Gave
wordt met blijdschap geschonken en daarin vergeet menzichzelf als schenker, vergeet men wie het geschenk
ontvangt, en vergeet men zelfs het geschenk zelf.
De Ware Gave ontspringt spontaan uit een zuiver- 165 -

Het Pad ter Verwezenlijking

meedogend gemoed, zonder enige gedachte aanvergoeding, zelfs niet met de bedoeling een leven van
Verlichting te leiden.
Er zijn zeven soorten van gave die men kan schenken
zelfs als men niet rijk is. De eerste is de lichamelijke gave,
bij voorbeeld door lichamelijke arbeid een dienst be-wijzen.
De hoogste vorm van zo’n gave is allicht het eigen levenweg te schenken, zoals een verhaal hierna het beschrijft.
Een tweede soort van gave is de geestelijke gave: aan
anderen een meedogend hart te schenken. Een derde soort
is de gave van het oog: een liefdevolle blik op anderen zal
hun rust schenken. De vierde soort is de gave in gedrag:een zachte houding is voor anderen weldadig. De vijfde
gave is de gave van het woord, het schenken van wijze en
vriendelijke woorden aan anderen. De zesde soort van gave
is die van de zitplaats, die men eerbiedig en vriendelijk aan
anderen aanbiedt. De zevende gave is de gave vanbeschutting, b.v. anderen een gepast nachtverblijf
aanbieden. Deze soorten van gave kunnen alle zeven
verricht worden door iedereen in zijn dagelijks leven.
8. Er was eens een prins die Sattva heette. Op een dag
ging hij samen met zijn twee oudere broers in een bos
spelen. Daar zagen ze een uitgehongerde tijgerin die
blijkbaar op het punt stond haar zeven jong van honger op
te vreten.
De oudere broers liepen van angst weg, maar Sattva
klom boven op een klip en stortte zich vlak voor de poten
van de tijgerin neer, waarmee hij het leven van de tijgertjes- 166 -

Het Pad ter Verwezenlijking

redde.
Prins Sattva deed deze handeling heel spontaan, maar
diep in zijn binnenste dacht hij: ,,Dit lichaam isveranderlijk en vergankelijk; ik heb van dit lichaamgehouden zonder gedachte het weg te werpen; maar nu
schenk ik het aan deze tijgerin, zodat ik dichter bij de
Verlichting kom.” Deze gedachte van Prins Sattva is een
toonbeeld van beslistheid de Verlichting te verwezenlijken.
9. Er zijn Vier Onbegrensde Gemoedstoestanden
waarnaar de zoeker naar Verlichting zeker moet streven.
Dat zijn: welwillendheid, mededogen, medevreugde en
gelijkmoedigheid. Begeerte kan men wegwerken door
welwillendheid te beoefenen, haat door mededogen, lijden
door medevreugde, en de slechte gewoonte een
onderscheid te maken tussen vrienden en vijanden door het
beoefenen van gelijkmoedigheid.
Het is de grote welwillendheid die de mensen en
tevreden maakt; het is het grote mededogen dan van demensen alles wegneemt wat hun belet blij en tevreden tezijn; de grote medevreugde vervult alle wezens met
blijdschap en hartelijkheid; de vredige grote
gelijkmoedigheid maakt het gemoed open en onpartijdig
ten opzichte van alle wezens.
Iedereen zou zorgvuldig deze Vier OnbegrensdeGemoedstoestanden moeten beoefenen om zodoende
verlost te worden van begeerte, haat, lijden en onderscheid-maken, maar dat is niet gemakkelijk. Van een
boosaardig gemoed geraakt men even moeilijk af als van- 167 -

Het Pad ter Verwezenlijking

een blaffende waakhond; en een juist ingesteld gemoed
geraakt men even vlug kwijt als een hert in het woud; een
haatdragend gemoed is even moeilijk te verwijderen als
letters gegrift in rots; een juist ingesteld gemoed gaat evenvlug verloren als letters die men in het water tekent.
Waarlijk, in dit leven is het een uiterst moeilijk iets, dat
streven naar Verlichting!
10. Er was eens een jonge man, die Srona heette, geboren
in een rijke familie maar geplaagd met een zwakke
gezondheid. Hij verlangde zeer ernstig naar Verlichting en
werd een getrouw discipel van de Boeddha. Op het pad ter
Verlichting, spande hij zich zozeer in dat tenslotte zijn
voeten helemaal bebloed waren.
De Verhevene had medelijden met hem en zei:,,Srona,mijn zoon, heb je ooit harp leren spelen? Dan weet je dat
een harp geen goede muziek maakt als de snaren te straf ofte los gespannen zijn. Ze maakt goede muziek enkel
wanneer alle snaren heel juist gespannen staan.
,,De oefening om Verlichting te bereiken is als het
stemmen van de harpsnaren. Je kan geen Verlichting
bereiken als snaren van je geest te straf of te los gespannenzijn. Je moet bedachtzaam zijn en met verstand tewerk
gaan.”
Srona wist zeer wijselijk van deze woorden teprofiteren en bereikte uiteindelijk hetgeen hij zocht.
11. Er was eens een prins die heel handig was in het
gebruik van de vijf wapens. Op een dag keerde hij na zijn
- 168 -

Het Pad ter Verwezenlijking

training naar huis terug en ontmoette een monster met een
onkwetsbare huid.
Het monster bedreigde hem, maar de prins was voor
niets bevreesd. Hij schoot een pijl af, maar deze viel neer
zonder het monster te deren. Daarop wierp hij zijn speer,
maar deze drong niet in de huid van het beest. Daarop
slingerde hij een werpspies, maar ook deze kon het monster
niet kwetsen. Hij trok dan zijn zwaard en ging hiermee het
monster te lijf, maar het zwaard brak. Dan viel hij het
ondier aan met vuisten en voeten, maar dit had niet veel zin,
want het monster omvatte hem in zijn reusachtige armen.
De prins wilde dan zijn hoofd als wapen gebruiken, maar
het was allemaal tevergeefs.
Het monster sprak: ,,Weerstand bieden is nutteloos;
ik vreet je toch op.” Maar de prins antwoordde: ,,Je kanwel
denken dat ik al mijn wapens opgebruikt heb en dus
hulpeloos ben, maar toch hou ik nog een wapen over.
Wanneer je me opvreet, zal ik je vernietigen van binnenin
je maag.”
De moed van de prins verstoorde het monster en het
vroeg: ,,Hoe kan je dat doen?” De prins antwoordde: ,,Doorde kracht van de Waarheid.”
Daarop liet het monster hem vrij en smeekte hem in
die Waarheid onderricht te worden.
De lering van deze fabel is volgelingen aan temoedigen in hun inspanningen te volharden en onbevreesd
te zijn bij tegenslagen.
12. Zowel hatelijke zelfbevestiging als schaamteloosheid- 169 -

Het Pad ter Verwezenlijking

zijn beledigingen voor het mensdom; bescheidenheid en
schaamtegevoel beschermen echter de menselijke wezens
De mensen eerbiedigen hun ouders, ouderen, broers en
zusters omdat ze gevoelig zijn voor oneer en schaamte. Na
rijpe overweging, is het beter alle zelf-achtbaarheid vanzich af te houden door andere mensen in’t oog te houden.
Wanneer een mens over een berouwvol gemoedbeschikt, zullen zijn zonden verdwijnen; maar kent hij geen
spijtgevoel, dan zullen zijn zonden voortduren en hem voor
altijd veroordelen.
Het is enkel hij die de ware lering precies begrijpt, deware betekenis ervan en de betrekking tot hemzelf
doorgrondt, die er voordeel uit kan halen.
Wanneer iemand enkel de ware lering aanhoort, maarze zich niet eigen maakt, die zal mislukken in zijn strevennaar Verlichting.
Vertrouwen, bescheidenheid, nederigheid, energie enwijsheid zijn de grote krachtbronnen voor wie naar
Verlichting streeft. Onder deze is wijsheid wel dekrachtigste, de overige zijn enkel aspecten van die wijsheid.
Wanneer iemand tijdens zijn beoefening, zich met
wereldse zaken bezighoudt, genoegen schept in ijdel
gepraat of in slaap valt, dan valt hij van het pad ter
Verlichting af.
13. Bij de beoefening met het oog op de Verlichting,zullen sommigen vlugger slagen dan anderen. Maardaarom moet men ook niet ontmoedigd worden wanneer
men ziet dat anderen vlugger vorderen op het Pad.
- 170 -

Het Pad ter Verwezenlijking

Een man die de kunst van het boogschieten beoefent,
die verwacht geen spoedig sukses; weet dat als hij geduldig
oefent, hij steeds nauwkeuriger in het boogschieten wordt.
Een rivier begint steeds als een kleine beek, maar wordt
almaar breder totdat ze in de grote oceaan uitmondt.
Net zoals in deze voorbeelden, zal een mens diegeduldig en standvastig de leer in de praktijk brengt, deVerlichting verwezenlijken.
Zoals reeds gezegd: wie zijn ogen open houdt zal
overal de leer zien. Zijn mogelijkheden op Verlichting zijndan ook eindeloos.
Er was eens een man wierook aan het branden. Hij
stelde vast dat de reuk noch kwam noch ging, nochverscheen noch verdween. Deze onbeduidende vaststelling
leidde hem tot Verlichting.
Er was eens een man die in zijn voet een doom kreeg.
Hij voelde de scherpe pijn en de gedacte kwam in hem op
dat die pijn slechts een reactie van de geest kon zijn. Uit
deze kleine bedenking rees in hem de diepe gedachte op
dat de geest op hol slaat wanneer hij niet beheerst wordt,
en dat hij zuiver wordt als men erin slaagt hem meester te
blijven. Vanhieruit bereikte hij wat later de Verlichting.
Er was eens een ander man die gierig aangelegd was.
Op een dag was hij aan het overdenken hoe begerig en
hebzuchtig zijn gemoed wel was. Hij realiseerde dat
dergelijke hebberige gedachten slechts spaanders en
sprokkelhout zijn die de wijsheid met één vlam verteert.
Dit was het begin van zijn Verlichting.
Er is een oud gezegde: ,,Hou je gemoed vlak. Als het- 171 -

Het Pad ter Verwezenlijking

gemoed vlak is, dan is ook de wereld vlak.” Bedenk dat alleonderscheid in de wereld veroorzaakt wordt door het
onderscheid dat men in de geest maakt. In deze woorden
ligt een pad ter Verlichting geborgen. Waarlijk, het aantal
paden ter Verlichting is ontelbaar!

- 172 -

Het Pad ter Verwezenlijking

III
HET PAD VAN HET VERTROUWEN
1. Zij die hun toevlucht zoeken tot de drie juwelen, de
Boeddha, de Dharma en de Samgha, worden volgelingenvan de Boeddha geheten. De volgelingen van de Boeddha
nemen de vier vormen van geestescontrole in acht: degedragsvoorschriften, het vertrouwen, de gave en de
wijsheid.
De volgelingen van de Boeddha beoefenen de vijf
voorschriften: niet doden, niet stelen, geen overspel plegen,geen onwaarheid spreken, geen bedwelmende middelen
gebruiken.
De volgelingen van de Boeddha hebben het volste
vertrouwen in Boeddha’s volmaakte wijsheid. Zij spannenzich in af te zien van begerigheid en zelfzucht en de deugd
van gave te beoefenen. Zij begrijpen de wetmatigheid vanoorzaak en gevolg, gedenken steeds de vergankelijkheid
van het leven en schikken zich naar de regels van dewijsheid.
Een boom die naar het oosten overhelt zal naar het
oosten vallen. Zij die naar Boeddha’s leer luisteren en er
hun vertrouwen in stellen, zullen even natuurlijk in
Boeddha’s Reine Land geboren worden.
2. Er is zeer terecht gezegd geworden dat wie zijn
vertrouwen stelt in de drie juwelen van de Boeddha, deDharma en de Samgha, de volgelingen van de Boeddha zijn.
- 173 -

Het Pad ter Verwezenlijking

De Boeddha is degene die de volmaakte Verlichting
bereikt heeft en die zijn verwezenlijking gebruikt omgeheel het mensdom te verlossen. De Dharma is dewaarheid, is de geest van Verlichting en de lering die deVerlichting verkondigt en verklaart. De Samgha is devolmaakte gemeenschap van al wie de Boeddha en de
Dharma volgt.
Wij spreken over het Boeddhaschap, de Dharma ende Gemeenschap waren het drie verschillende dingen,maar in werkelijkheid zijn ze één. De Boeddha isgemanifesteerd in zijn Leer en is verwezenlijkt door zijn
gemeenschap. Daarom is vertrouwen in de Leer en in deGemeenschap meteen ook het vertrouwen in de Boeddha.
Vertrouwen hebben in de Boeddha betekent meteen ook
vetrouwen hebben in de Dharma en in de Gemeenschap.
Dat verklaart meteen waarom men bevrijd en verlicht
wordt enkel door vertrouwen in de Boeddha te hebben. De
Boeddha is de Volkomen Verlichte. Zijn liefde gaat tot elk
wezen alsof het zijn eigen kind was. Wanneer men de
Boeddha beschouwt als zijn eigen ouders, dan wordt men
één met de Boeddha en bereikt men de Verlichting.
Wie op deze wijze de Boeddha beschouwt, zal door
diens wijsheid gesteund en doordiens gave gesterkt worden.
3. Niets ter wereld is waardevoller dan het vertrouwen
in de Boeddha. Enkel al het horen van Boeddha’s naam ener vreugde in scheppen, ook al is het maar één kort
ogenblik, is een onvergelijkbare verdienste.
Daarom moet men er vreugde in scheppen de lering- 174 -

Het Pad ter Verwezenlijking

van de Boeddha te zoeken en te horen ondanks degewelddadigheden die de gehele wereld vullen.
Het is moelijk een leraar te vinden die de Dharma kan
onderrichten; het is nog moeilijker een Boeddha teontmoeten; maar het moeilijkst van al is toch diep
vertrouwen in Zijn leer te koesteren.
Maar nu dat je eenmaal de Boeddha ontmoet hebt,
wat toch al zo moeilijk is, nu dat je uiteengezet werd wat
zo moeilijk uiteen te zetten is, nu zou je je moeten
verheugen en diep vertrouwen in de Boeddha hebben.
4. Op de lange reis van het menselijke leven, is oprecht
vertrouwen beste metgezel; op de lange tocht is het de beste
verfrissing; het is de grootste schat.
Het vertrouwen is de hand die de Leer ontvangt; het
is de zuivere hand die alle deugden ontvangt. Waar
vertrouwen is het vuur dat de onreinheden van de wereldse
begeertes verteert; het neemt de zware last van deschouders af, het is de gids die de juiste weg wijst.
Dit vertrouwen neemt begeerte, angst en hoogmoed
weg. Het leert vriendelijkheid en eerbied voor anderen; het
bevrijdt uit de boeien van de omstandigheden; het schenkt
moed om aan problemen het hoofd te bieden; het geeft dekracht aan de verleidingen te weerstaan; het biedt demogelijkheid de eigen handelingen zuiver te houden en het
verrijkt de geest met wijsheid.
Vertrouwen is de aanmoediging wanneer de weg telang, te pijnlijk is. Vertrouwen leidt tot Verlichting.
- 175 -

Het Pad ter Verwezenlijking

Vertrouwen doet ons aanvoelen dat we in deaanwezigheid van de Boeddha zijn; het brengt ons waar
Boeddha’s arm ons een steun biedt. Vertrouwen verzacht
ons hard zelfzuchtig gemoed, het brengt ons een geest van
vriendschap en welwillendheid.
5. Zij die vertrouwen hebben, ontvangen de wijsheid
Boeddha’s leer te herkennen in alles wat ze horen. Zij dievertrouwen hebben, ontvangen de wijsheid te zien hoe alles
slechts een verschijning is die opkomt uit de wetmatigheid
van oorzaken en omstandigheden. Het vertrouwen schenkt
hun dan de gave van geduldige aanvaarding en demogelijkheid zich naar die omstandigheden te schikken.
Vertrouwen schenkt de wijsheid de vergankelijkheid
van het leven te zien en de genade noch verrast noch
bedroefd te zijn door wat gebeurt, zelfs niet met het
voorbijvlieden van het leven, want het vertrouwen leert dat
hoezeer ook de verschijnselen en de omstandigheden
kunnen veranderen, de diepe waarheid van het leven steeds
onveranderd blijft.
Het vertrouwen heeft drie kenmerken: berouw, blije
oprechte eerbied voor andermans verdienste en een
dankbare aanvaarding van Boeddha’s aanwezigheid.
Men moet deze aspecten van het vertrouwen aankweken. De mensen zouden gevoelig moeten worden voor
hun feilen en onreinheden; zij zouden er beschaamd overmoeten zijn en ze opbiechten; ze zouden met ijver het
goede van anderen moeten prijzen; en ze zouden steeds
moeten verlangen samen met de Boeddha te handelen en te- 176 -

Het Pad ter Verwezenlijking

leven.
De geest van het vertrouwen is de geest van
oprechtheid; het is een diepvoelende geest, een gemoed dat
oprecht blij is door Boeddha’s Kracht naar Boeddha’s
Reine Land gevoerd te worden.
Daarom geeft de Boeddha aan vertrouwen een kracht
die de mensen naar het Reine Land voert, een kracht die zezuiver maakt, een kracht die ze tegen hun zelfbegoocheling veilig stelt. Zelfs al hebben ze dit vertrouwen
maar voor één enkel klein ogenblik, wanneer zij Boeddha’snaam doorheen het heelal horen, dan zullen zij hierdoor
naar zijn Reine Land gevoerd worden.
6. Vertrouwen is niet zo maar iets dat bij de wereldse
geest bijgevoegd wordt, maar het is de manifestering vande Boeddha-natuur die aan het gemoed eigen is. Wie de
Boeddha begrijpt, is zelf een Boeddha; wie diep
vertrouwen heeft in de Boeddha, neemt zelf deel aan het
Boeddhaschap.
Maar het is erg moeilijk die eigen Boeddha-natuur teontdekken en te herkennen; het is moenilijk een zuivergemoed te handhaven in het voortdurend op- en neergaan
van begeerte, haat en wereldse driften. Toch geeft het
vertrouwen hiertoe het vermogen.
Men vertelt dat in het woud van de giftige
Erandabomen enkel Eranda-bomen kunnen groeien, maarniet de welruikende Chandana. Het is een wonder wanneer
een Chandana-boom in een Eranda-woud groeit. Evenzo is
het een wonder wanneer diep vertrouwen in de Boeddha- 177 -

Het Pad ter Verwezenlijking

openbloeit in’s mensen hart.
Daarom zegt men dat het vertrouwen in de Boeddha
Een ,,wortelloos” vertrouwen is: het heeft geen wortels
waarmee het in’s mensen gemoed groeien kan; het wortelt
immers in de mededogende geest van de Boeddha.
7. Vertrouwen is daarom vruchtbaar en heilig, maar het
is moeilijk te wekken in een ijdel gemoed. Er zijn immers
in de schaduwpartijen van de menselijke geest vijf vormen
van twijfel die erop uit zijn het vertrouwen te ontwrichten.
Zo is er in de eerste plaats de twijfel aan Boeddha’s
wijsheid; ten tweede de twijfel aan Boeddha’s leer; tenderde de twijfel aan de persoon die Boeddha’s
leeruiteenzet; ten vierde de twijfel aan de betrouwbaarheid
van de methodes voorgesteld om het Edele Pad te volgen;en ten vijfde is er de kans uit hoogmoed en ongeduld aan
de oprechtheid van anderen, die Boeddha’s leer begrijpen
en volgen, te twijfelen.
Waarlijk, er is niets venijnigers dan twijfel. Twijfel
scheidt de mensen van elkaar. Het is een vergift dat hechtevriendschap ontbindt en de aangenaamste relaties afbreekt.
Het is een kwetsende pijnlijke doorn; het is een moordend
zwaard.
Lang geleden werden de fundamenten van het
vertrouwen door het mededogen van de Boeddha geplant.
Wie vertrouwen heeft, heeft dit feit gerealiseerd en is de
Boeddha dankbaar voor goedheid.
Men mag nooit vergeten dat het niet uit eigen
mededogen is dat het vertrouwen in het gemoed ontwaakt,- 178 -

Het Pad ter Verwezenlijking

maar uit het mededogen van de Boeddha, dat lang geleden
zijn reine licht van vertrouwen in de menselijke geest liet
schijnen om er het duister van de onwetendheid teverdrijven. Wie nu de vreugde van dit vertrouwen kent, isde ware erfgenaam.
Ook al leeft men een gewoon, dagelijks leven, tochkan men in het Reine Land geboren worden, een door
vertrouwen ontwaakte dank zij Boeddha’s mateloze
mededogen.
Moeilijk is het in deze wereld geboren te worden.
Moeilijk is het de Leer te horen. Moeilijker nog is het
opwekken van vertrouwen. Daarom zou iedereen zich tot
het uiterste moeten inspannen naar het onderricht van de
Boeddha te luisteren.

- 179 -

Het Pad ter Verwezenlijking

IV
GEWIJDE UITSPRAKEN
1. ,,Hij beledigde me, hij lachtte me uit, hij sloeg me.”Wie zo denkt en blijft denken, in hem zal gramschap
blijven.
Gramschap verdwijnt niet zolang er gedachten vanwrevel in de geest aanwezig blijven. Gramschap zal
verdwijnen zodra de gedachten van wrevel vergeten zijn.
Als een dak slecht gemaakt of vervallen is, dan lektde regen in het huis binnen; evenzo lekken begeertes in het
gemoed dat ongeoefend of onbeheerst is.
Niets doen is een binnenweg van de dood; ijverig zijn
is een weg van het leven; dwazen brengen hun tijd ijdel
door; wijzen zijn steeds ijverig.
Een pijlenmaker tracht zijn pijlen zo recht mogelijk
te maken; een wijs mens tracht zijn geest zo recht mogelijk
te maken.
Een troebel gemoed is altijd in de weer, springend
naar hier en naar daar, het is moeilijk te beheersen. Maareen rustig gemoed is in vrede; daarom is het wijs zijn
gemoed te beheersen.
Het is het eigen gemoed van de mens, en niet zijn
vijand, die hem tot het verkeerde verleidt.
Wie zijn gemoed veilig stelt tegen begeerte, haat en
dwaasheid, die geniet een ware en blijvende vrede.

- 180 -

Het Pad ter Verwezenlijking

2. Mooie woorden die men niet in toepassing brengt,
zijn als een sierlijke bloem zonder geur.
De reuk van een bloem gaat niet tegen de wind in;maar de verdienste van een goed mens gaat wél tegen dewind de wereld in.
De nacht schijnt lang voor slaaploze, de dagtocht
schijnt lang voor de vermoeide reiziger; evenzo schijnt detijd van begoocheling en lijden lang toe aan de mens die dejuiste leer niet kent.
Op reis, zou men een gezel van zelfde mentaliteit ofvan een beter gemoed moeten hebben; beter is het alleen tereizen dan in het gezelschap van een dwaas.
Een onoprecht en slecht vriend dient men meer tevrezen dan een wild beest; het wilde beest kan je lijf
bezeren, maar een slecht vriend kwetst je gemoed.
Zolang een mens zijn eigen geest niet in bedwang kan
houden, hoe kan hij dan genoegen scheppen in gedachten
als ,,Dit is mijn zoon” of ,,Dit is mijn rijkdom”? Een dwaas
mens lijdt onder zulke gedachten.
Dwaas te zijn en weten dat men dwaas is, is beter dan
dwaas te zijn en menen dat men wijs is.
De lepel kent de smaak van het voedsel niet; evenmin
verstaat de dwaas de wijsheid van de wijze met wie hijomgaat.
Het kan lang duren eer verse melk stremt; evenzo
kunnen onheilzame daden lang laten wachten op hun
gevolgen. Onheilzame daden zijn als kooltjes vuur die indeasse liggen smeulen, maar een grote brand kunnen- 181 -

Het Pad ter Verwezenlijking

veroorzaken.
Een mens is dwaas naar rang, eer, rijkdom te streven,want dat brengt nooit geluk, enkel maar zorg en leed.
Een goed vriend die op je gebreken en onvolmaaktheden wijst en die het slechte afraadt moet geërbiedigd
worden als iemand die het geheim van een verborgen schat
mededeelt.
3. Een mens die blij is dat hij goed onderricht ontvangt,
zal in vrede slapen, want zijn gemoed is hierdoor gereinigd.
De timmerman probeert zijn balk recht te maken; eenpijlenmaker probeert zijn pijlen uit te balanceren; wie een
irrigatiegeul graaft, probeert het water zachtjes te laten
lopen. Evenzo zal de wijze man zijn gemoed bedwingenom het zo zacht en zo recht mogelijk te laten werken.
Een groot rotsblok wordt niet door de wind gestoord;
het gemoed van een wijs mens wordt niet gestoord door
eerbetuigingen of smaad.
Zichzelf beheersen is een grotere overwinning dan
het heersen over duizenden.
Een enkele dag leven en een goede leer aanhoren isbeter dan honderd jaar te leven zonder leer.
Zij die zichzelf eerbiedigen moeten voortdurend op
hun hoede zijn aan boze neigingen toe te geven. Minstenseenmaal in hun leven moeten ze vertrouwen wekken, hetzij
in hun jeugd, hetzij in hun rijpe leeftijd hetzij in hun
ouderdom.
De wereld staat in brand met de vlammen van- 182 -

Het Pad ter Verwezenlijking

begeerte, haat en dwaasheid; men moet zo vlug mogelijk
deze gevaren ontluchten.
De wereld is als een luchtbel, als het vluchtige
weefsel van een spinneweb, als een vlek op een vuile kruik.
Daarom moet men voortdurend de reinheid van zijn
gemoed beschermen.
4. Het kwade vermijden, het goede nastreven, het
gemoed rein houden: dat is de kern van de leer van alle
Boeddha’s.
Volharding is een van de moeilijkste disciplines;
maar het is slechts hij die volhardt die de overwinningbehaalt.
Wie wrevelig is, moet de wrevel wegnemen; droef is,moet de droefnis wegnemen; wie begerig is, moet debegeerte wegnemen. Om een zuiver, onzelfzuchtig leven teleiden, moet men niets van zijn weelde als eigen
beschouwen.
Gezondheid is een groot voordeel; tevredenheid met
hetgeen men heeft is beter dan het bezit van de grootste
rijkdommen; geacht worden als een betrouwbaar mens isde hoogste blijk van waardering; de Verlichting
verwezenlijken is het hoogste geluk.
Wie het boze schuwt, een vredig hart heeft, vreugde
vindt in het aanhoren van de leer, wie deze gevoelens heeft,
die is vrij van angst.
Wees niet gehecht aan de dingen waar je van houdt,
heb geen hekel aan de dingen waar je niet van houdt.
- 183 -

Het Pad ter Verwezenlijking

Treurnis, angst en verslaving komen uit je lusten en nietlusten.
5. Roest groeit uit het ijzer vernietigt het; evenzo groeit
het boze uit’s mensen geest en vernietigt die.
Een schriftuur die niet met oprecht gemoed gelezen
wordt, is dra met stof bedekt; een huis dat niet hersteld
wordt als er iets stuk is, wordt bouwvallig; een nalatig
mens gaat vlug slechte wegen op.
Onreine daden bevlekken een vrouw; schrielheid
bevlekt geschenk; onheilzame handelingen bezoedelen niet
enkel dit bestaan, maar ook latere levens.
Maar de bezoedeling die men het meest moet vrezen,
dat is de bezoedeling van onwetendheid. Een mens kan niet
hopen lichaam of geest te reinigen zolang de onwetendheid
niet verwijderd is.
Het is gemakkelijk in schaamteloosheid te vervallen,
vrijpostig en brutaal als een kraai te worden, anderen te
kwetsen zonder enig gevoel van spijt.
Het is immers waarlijk moeilijk nederig te zijn,
respect te betonen, vrij te zijn van alle gehechtheden, in
daden en gedachten rein te blijven en wijs te worden.
Het is spotgemakkelijk op de fouten van anderen tewijzen, maar moeilijk de eigen fouten toe te geven. Menverkondigt luidop andermans zonden, maar steekt deeigene zorgvuldig weg, zoals een speler zijn troef verbergt.
In de hemel laten noch de vogel noch de rook nochde storm hun spoor achter; in een verkeerde lering is er- 184 -

Het Pad ter Verwezenlijking

geen spoor van Verlichting. Niets in de wereld is blijvend,
maar een verlicht gemoed blijft onverstoord.
6. Net zoals een wapenknecht de burchtpoort bewaakt,
evenzo moet men zijn geest bewaken tegen vijanden van
buiten en vijanden van binnen; dit mag geen ogenblik
verwaarloosd worden.
Iedereen is heer over zichzelf, een oase waarop
vertrouwd kan worden. Daarom dient iedereen zijn eigen
behoeder te zijn.
De eerste stappen naar geestelijke vrijheid vanwereldse banden en boeien zijn de eigen geest te beheersen,
ijdel gepraat stil te leggen en indachtig te worden.
De zon maakt de dag helder, de maan maakt de nacht
mooi; discipline verhoogt de waardigheid van de krijgsman.
Meditatie siert de zoeker naar Verlichting.
Wie onbekwaam is zijn vijf zintuigen, ogen, oren,
neus, tong en lichaam, te bewaken en bekoord wordt doorzijn omgeving, hij is niet geschikt voor Verlichting. Wie
oplettend de poorten van de vijf zintuigen bewaakt en zijn
geest onder controle houdt, hij is geschikt voor Verlichting.
7. Wie beïnvloed wordt door zijn sympathieën enantipathieën kan de ware zin van de omstandigheden niet
begrijpen en wordt er allicht door overmeesterd; wie vrij isvan bindingen en gehechtheden kan de omstandigheden
degelijk begrijpen; voor hem worden alle dingen nieuw en
betekenisvol.
- 185 -

Het Pad ter Verwezenlijking

Vreugde volgt op verdriet, verdriet volgt op vreugde,
maar wie niet meer discrimineert tussen vreugde en
verdriet, tussen goed en kwaad, die kan de vrijheidverwezenlijken.
Zich vooraf zorgen maken of natreuren om
watvoorbij is, dat is als gesneden gras dat door de wind
weggewaaid wordt.
Het geheim van lichamelijke en geestelijke gezondheid, dat is niet over het voorbije te treuren noch zorgen temaken om de toekomst of in alles tegenspoed te voorzien,
maar in het heden te leven met ernst en wijsheid.
Vertoef dus niet in het verleden, droom ook niet van
de toekomst, concentreer je gemoed op het huidige
ogenblik.
Het is heilzaam de plicht van vandaag goed en
feilloos te vervullen; vermijd ze niet, stel ze niet uit tot
morgen. Door nu te handelen, kan men een goede dag
beleven.
Wijsheid is de beste gids, vertrouwen is debestemetgezel. Men spanne zich in uit het duister van
onwetendheid en lijden te ontsnappen naar het licht vande
Verlichting.
Een mens die lichaam en gemoed beheerst, legthiervan getuigenis af in zijn heilzame daden. Dit is een
heilige plicht. Het vertrouwen wordt dan zijn grote
rijkdom; oprechtheid geeft aan zijn leven een zoetesmaak;
deugden vergroten wordt zijn taak.
Tijdens de reis van het leven is vertrouwen de- 186 -

Het Pad ter Verwezenlijking

voedselvoorraad, heilzame daden zijn de veilige
schuilplaats, wijsheid is het licht van de dag, juiste
aandacht is de bescherming’s nachts. Leeft een mens een
rein leven, dan kan niets hem deren; heeft hij de begeerte
overwonnen, dan kan niets zijn vrijheid beperken.
Men moet zichzelf vergeten ten voordele van zijn
gezin, zijn gezin vergeten ten voordele van zijn dorp, zijn
dorp vergeten ten voordele van zijn land; en men moet alles
vergeten ten voordele van de Verlichting.
Alles is veranderlijk, alles verschijnt en verdwijnt
weer; er is geen zalige vrede vooraleer men leven en dood
overschreden heeft.

- 187 -