พระธรรมพระธรรม

บทที่1เหตุบทที่1เหตุตอนที่ 1อริยสัจ

ตอนที่ 1อริยสัจ

1. โลกเต็มไปดวยความทุกข การเกิด แก เจ็บ และตาย เปนทุกขการพบ
คนที่เราเกลียดเปนทุกข การพลัดพรากจากคนที่เรารักเปนทุกข เมื่อไมไดรับ
สิ่งที่ตนตองการก็เปนทุกข ชีวิตที่ตองยึดมั่นผูกพันกับสิ่งเหลานี้เปนทุกข
โดยแท นี่เปนความจริงแหง “ทุกข”ตนเหตุแหงทุกข เกิดจาก อะไร คําตอบที่ไดก็คือ เกิดจากจิตใจที่ลุม
หลงในกิเลสตัณหานั่นเอง ถาจะหาตนตอของกิเลสตัณหาแลวจะพบวา มันหยั่งรากลึกอยูในสันดานที่ติดตัวมาตั้งเเตเกิด กิเลสตัณหาเปนบวงผูกมัดชีวิต
ทําใหไมมีอิสระ ไดเห็นอะไร ไดฟงอะไร ก็อยากไดไปเสียทุกอยาง จนบางครั้งอยากไดแมกระทั่งความตาย นี่คือสาเหตุแหงทุกข หรือที่เรียกวา“สมุทัย”ถาเราสามารถกําจัดกิเลสตัณหาไดแลว เราก็จะไมตองทนทุกขทรมาน
อีกตอไป ความจริงในการดับทุกขนี้ เรียกวา “นิโรธ”–38–เหตุ
เพื่อที่จะใหบรรลุถึงสภาวะแหงความหลุดพนจากความทุกขทั้งหลาย
จะตองปฏิบัติตามวิถีทางที่ชอบ 8 ประการ คือ “อริยอัฏฐังคิกมรรค” (มรรค8) ไดแก ความเห็นชอบ ความดําริชอบ วาจาชอบ กระทําชอบ เลี้ยงชีพชอบ
พยายามชอบ ระลึกชอบ และตั้งจิตชอบ ซึ่งเปนมรรคอันประเสริฐของความ
จริงในการดับเหตุแหงทุกข

ดังนั้นเราควรจะตองจดจําและเขาใจในกฎแหงความจริงนี้ใหถองแท
เพราะโลกเต็มไปดวยความทุกข ถาผูใดอยากหลุดพนจากความทุกขก็จะตอง
ตัดขาดจากกิเลสตัณหาซึ่งเปนสาเหตุแหงทุกขใหได และวิธีที่จะไดเปน
อิสระจากกิเลสตัณหาและความทุกขไดก็มีอยูทางเดียว คือ การบรรลุหนทาง
ตรัสรู ซึ่งจะทําไดโดยการปฏิบัติตามมรรคอันประเสริฐ 8 ประการ ดังกลาว
เพียงอยางเดียว

2. ผูที่กําลังแสวงหาหนทางตรัสรูจะตองทําความเขาใจกับความจริงอัน
ประเสริฐ 4 ประการ หรือ “อริยสัจ 4 ” นี้ใหถองแท มิฉะนั้นแลวก็จะตอง
หลงวนเวียนอยูในโลกแหงโลกียวิสัยอยางไมมีที่สิ้นสุด ผูที่เขาใจอริยสัจ 4ประการนี้จะไดชื่อวาเปนผูที่สามารถมองเห็นหนทางแหงการตรัสรูแลว
–39–เหตุ
ดังนั้นเราจึงควรปฏิบัติตามคําสอนของพระพุทธเจาและมีความเขาใจ
ในอริยสัจ 4 ไมวาจะเปนยุคใดสมัยใด สัตบุรุษที่เปนสัตบุรุษที่แทจริงนั้น
จะตองเปนผูที่เขาใจในอริยสัจ 4 ดวยตนเอง และทําการสั่งสอนใหผูอื่นรู
ตามดวย

เมื่อสามารถเขาใจอริยสัจ 4 อยางแจมแจงแลวก็จะสามารถตัดขาดจาก
กิเลสตัณหาได ไมมีความโลภไมมีความรูสึกขัดแยง ไมฆา ไมขโมย ไมกระทําผิดประเวณี ไมหลอกลวง หรือกลาววาจาหยาบคาย ไมประจบ
สอพลอ ไมมีความริษยา หรือโกรธเคือง จะไมมีวันลืมความไมเที่ยงแทของ
ชีวิตและจะไมหลงทางอีกเปนอันขาด

3. การปฏิบัติตามวิถีทางอันประเสริฐเปรียบเสมือนการเดินเขาสูหองมืด
โดยถือคบเพลิงไปดวย แสงไฟจากคบเพลิงจะชวยขับไลความมืดใหหมดไปทําใหหองนั้นสวางไสว

พระพุทธเจาทรงมุงสั่งสอนอริยสัจ 4 แกคนทั่วไป ผูที่สามารถเขาใจ
ความหมายและปฏิบัติตามไดแลว จะเกิดปญญาที่จะนําไปสูหนทางแหงการ
ตรัสรู และจะสามารถเปนผูนําทาง เปนที่พึ่งใหแกผูอื่นอีกดวย–40–เหตุผูที่เขาใจอริยสัจ 4 อยางถูกตอง จะสามารถกําจัด*อวิชชาซึ่งเปนบอเกิดของกิเลสตัณหาไดหมดสิ้น
จากการศึกษาอริยสัจ 4 พระสาวกทั้งหลายของพระพุทธเจาจะ
สามารถเขาใจพระธรรมคําสอนอื่น ๆ ทั้งหมดดวย จนเกิดปญญาบารมีที่จะ
สามารถเขาใจกฏเกณฑแหงความจริงตามธรรมชาติไดอยางแจมแจง และจะ
สามารถเทศนาสั่งสอนธรรมใหคนทั่วไปโดยลําพังปญญาของตนเองได

ตอนที่ 2เหตุตอนที่ 2เหตุ

1. ความทุกขของมนุษยมีเหตุกอใหเกิดเหมือนกับการตรัสรูซึ่งมีหนทาง
โดยเฉพาะ ทุกสิ่งในโลกเปนผลที่เกิดมาจากเหตุ เเละจะสลายไปก็ตอเมื่อ
เหตุสูญสิ้น
ฝนตก ลมพัด ดอกไมบาน ใบไมรวง ฯลฯ เปนปรากฏการณที่เกิด
ขึ้นมาจากเหตุ และสลายไปเพราะเหตุเชนกัน
มนุษยเรามีเหตุเกิดมาจากบิดามารดา เจริญเติบโตเพราะไดรับอาหาร
เลี้ยงดู ไดรับการอบรมจิตใจจากการเรียนรู และประสบการณ
ทั้งรางกายและจิตใจมีเหตุเกื้อหนุนใหเจริญเติบโต และเปลี่ยนแปรไป
ในสภาพตาง ๆ เพราะมีเหตุเปนมูลการณอีกนั่นเอง–41–เหตุทุกสิ่งในโลกนี้มีความสัมพันธเกี่ยวเนื่องกันเหมือนตาขายที่ทําขึ้นมา
โดยการผูกปมเปนชวง ๆ ตอเนื่องกัน ถามีผูคิดวา แตละตาของตะขาย เปนอิสระจากกัน ไมเกี่ยวเนื่องกันละก็ เปนการคิดที่ผิด เพราะตาขายจะเกิดขึ้น
ไดดวยการผูกตอเนื่อง แตละตาของตะขายมีหนาที่ตอกัน และอาศัยกันและ
กัน

2. ดอกไมบานเพราะมีเหตุทําใหบาน ใบไมรวงเพราะมีเหตุทําใหรวง
ไมใชบานเองหรือรวงเอง ทุกสิ่งในโลกมีเหตุกอใหเกิดการเปลี่ยนแปลงอยู
ตลอดเวลา และจะสูญสลายไปเพราะมีเหตุใหเปนไปเชนนั้น จะเห็นไดวา
“ความไมเที่ยงแทแนนอน เปนสิ่งที่แนนอน” เปนกฎธรรมชาติที่เปน ความจริงตอนที่ 3เหตุอาศัยกันเกิด
ตอนที่ 3เหตุอาศัยกันเกิด

1. ความวิตกกังวล ความเศราโศก ความโทมนัส ความเจ็บปวด และความทุกขทรมานทั้งหลายเกิดจากอะไร ไมใชเพราะความยึดมั่นผูกพันกับ
ความไมเที่ยงเหลานี้หรอกหรือ
–42–เหตุ
ความยึดมั่นในชีวิตที่มั่งคั่ง มีเกียรติยศ ชื่อเสียง ความสุขสําราญความ
รักตัวเอง ความยึดมั่นในสิ่งเหลานี้เปนบอเกิดแหงความทุกขโลกนี้ตั้งแตเริ่มแรกก็เปนโลกที่เต็มไปดวยภัยธรรมชาติตาง
ๆยิ่งกวานั้นแลวมนุษยเรายังตองเผชิญกับโรคภัยไขเจ็บ ความแก และความตาย อยางหลีกเลี่ยงไมได โลกนี้จึงเปนโลกแหงความทุกขทรมาน

แตถาเราจะพิจารณาอยางรอบคอบถึงความจริงทั้งหมดแลว จะเห็นไดวา มูลเหตุแหงความทุกขทั้งมวลเกิดจากจิตใจที่ผูกพันยึดมั่นนั่นเอง ถาเรา
สามารถทําใจไมใหผูกพันกับความไมเที่ยงแทแนนอนของชีวิตได ก็จะไม
ตองทนทุกขทรมานอีกตอไป และถาจะพิจารณาดูตอไปอีกก็จะพบวาความ
ผูกพันเหลานี้เกิดขึ้นจากความโงเขลา (อวิชชา) และกิเลสตัณหาในจิตใจของ
เรานั่นเอง

อวิชชา เปนเครื่องบดบังดวงตาไมใหเห็นความผันเเปรไมเที่ยงของ
ชีวิต กิเลสตัณหา คือ ความโลภ อยากไดสิ่งนั้นสิ่งนี้ เมื่อไมไดจึงตองทุกข
อวิชชาและกิเลสตัณหาทําใหมนุษยเห็นความแตกตางของสิ่งทั้งหลาย ซึ่งตามความเปนจริงแลวไมมีความแตกตางกันเลย ความดี ชั่ว ถูก ผิด นั้นเปน
สิ่งที่มนุษยคิดขึ้นเอง
–43–เหตุ
อวิชชาทําใหมนุษยเรามองเห็นอะไรผิด ๆ ทําใหยึดถือและเขาขาง
ตัวเองอยูเสมอ ชักนําใหประพฤติปฏิบัติในทางที่ผิด ชีวิตจึงตองหลงวนเวียนอยูแตในโลกแหงความมายา

การกระทําของมนุษยเปรียบไดกับที่นา จิตใจที่ลําเอียง คือ เมล็ดพันธุขาวที่หวาน อวิชชา คือ ดิน หลอเลี้ยงดวยฝนแหงตัณหา ระบายน้ําดวยการ
ทําตามอําเภอใจและรับเอาความคิดที่ผิด ๆ มา ผลเก็บเกี่ยวที่ไดก็ คือ ความลุมหลงติดอยูในโลกแหงมายาที่เต็มไปดวยความทุกขทรมาน

2. ดังนั้น จึงกลาวไดวา มูลเหตุที่กอใหเกิดความวิตกกังวล ความเศราโศก ความเจ็บปวด และความทุกขทรมานนั้นเนื่องมาจากจิตใจของเรา
นั่นเอง

โลกแหงความมายา เปนโลกที่เกิดขึ้นจากจิตใจที่ถูกอวิชชาบดบังจน
มืดมัว แตโลกแหงการตรัสรู ก็สามารถเกิดขึ้นไดภายในจิตใจเดียวกันนี้เอง
–44–

เหตุ
3. ในโลกนี้มีทัศนคติที่ผิด ๆ อยู 3 ประการ ถามนุษยเราหลงเชื่อใน
ทัศนคติเหลานี้แลว ก็คงจะตองปฏิเสธทุกสิ่งในโลกนี้ คือ 1. มีผูกลาววา
ประสบการณของมนุษยทุกคนขึ้นอยูกับโชคชะตา 2. มีผูกลาววาพระเจา
เปนผูสรางทุกสิ่งและควบคุมทุกสิ่งดวยพระองคเอง 3. มีผูกลาววาทุกสิ่งทุก
อยางจะเกิดขึ้นเองเมื่อถึงเวลา โดยไมตองอาศัยเหตุหรือปจจัยใดๆ

ถาโชคชะตาเปนเครื่องกําหนดทุกสิ่งแลว ทั้งการกระทําดี หรือการ
กระทําชั่วก็ถูกโชคชะตากําหนดไวลวงหนาแลว ความสุข ความทุกขก็
เชนเดียวกัน ทุกสิ่งทุกอยางขึ้นอยูกับโชคชะตาทั้งหมด ถาเปนเชนนั้นจริง
แลว ความหวังและความพยายามของมนุษยที่จะทําความดี นําความกาว
หนามาสูโลกก็จะไมมีความหมายอะไรเลย

ในทัศนคติที่ 2 และ 3 ก็เชนเดียวกัน ถาทุกอยางตกอยูในมือของพระ
เจาแลว มนุษยจะมีความหวังอะไร นอกจากยอมแพ หรือรอใหทุกสิ่งทุก
อยางเกิดขึ้นเองโดยไมยอมทําอะไรทั้งสิ้น ดังนั้นจึงไมเปนที่นาประหลาดเลย ถามนุษยที่ยึดมั่นในทัศนคติเหลานี้จะหมดหวัง และละทิ้งความพยายาม
ที่จะกระทําความดีและหลีกหนีความชั่ว

เราจึงเห็นไดวา ทัศนคติทั้ง 3 นี้ไมถูกตอง เพราะทุกสิ่งในโลกจะเกิดมี
ขึ้นหรือสูญสลายไปนั้นตองมีเหตุปจจัยทําใหเปนเชนนั้น
–45–บทที่ 2จิตใจและรางกาย
บทที่ 2จิตใจและรางกาย

ตอนที่ 1อนิจจังและอนาตมน

ตอนที่ 1อนิจจังและอนาตมัน

1. ดังที่ไดกลาวมาแลววา ทุกสิ่งในโลกเกิดมาจาก*เหตุ รางกายและจิตใจ
ของเราเกิดมีขึ้น เพราะมีเหตุตาง ๆ มารวมกัน รางกายจึงไมไชตัวตนที่ถาวร
แตเกิดจากการรวมตัวของธาตุตาง ๆ จึงเปนสิ่งไมเที่ยง
ถารางกายมีตัวตนที่ถาวรแลว
รางกายจะทําสิ่งนั้นสิ่งนี้ไดตามที่ตองการ
พระเจาแผนดินผูมีอํานาจยิ่งใหญในแผนดินของพระองคจะพระราชทาน
บําเหน็จรางวัลหรือลงโทษใครก็ไดตามที่พระองคเห็นชอบ แตพระองคก็ตอง
ทรงประชวร และแกชรา ทั้ง ๆ ที่พระองคไมทรงประสงคเชนนั้น
จิตใจก็เชนดียวกันไมมีความเปนตัวตนที่แนนอน จิตมนุษยเกิดจาก
การรวมกันของเหตุและสภาวะตาง ๆ ซึ่งมีการเปลี่ยนแปลงที่ไมหยุดนิ่ง
ถาจิตมีความเปนตัวตนแหงตนแลว จิตจะกระทําสิ่งใดก็ไดตามที่ตน
ตัดสินแตมีบอยครั้งทีเดียวที่จิตหันเหไปจากสิ่งที่จิตคิดวาถูกตอง นึกคิดใน
สิ่งที่ชั่ว ทั้ง ๆ ที่จิตไมเต็มใจจะทําเชนนั้น จึงเห็นไดวาจิตไมสามารถจะทํา
อะไร ๆ ไดดังที่คิดเสมอไป–46–จิตใจเเละรางกาย
2. ถาจะถามวา “รางกายของคนเรานี้มีความจีรังยั่งยืนหรือไม” ทุก ๆ คนก็คงจะตองตอบวา “ไม” อยางแนนอน และถาจะถามตอไปวา “ความไมจีรังนี้เปนความสุขหรือทุกข” ก็คงตองไดคําตอบวา “ทุกคนที่เกิดมาจะตองแก
ตองเจ็บและตองตาย ผูที่รูตัววา กําลังแก กําลังเจ็บ และกําลังจะตายนั้นจะตองทนทุกขทรมานแนนอน”การที่คิดวา ความไมเที่ยงแทจีรังนี้กอใหเกิดทุกขซึ่งมีความเปนตัวตนเปนแกนสารนั้นเปนความคิดที่ผิด

จิตใจของมนุษยก็เชนเดียวกันไมมีความเที่ยงแทแนนอน
ทุกข แตไมมีตัวตนถาวรเปนความ

ดังนั้น รางกายและจิตใจของเราซึ่งประกอบกันขึ้นเปนชีวิตและมีโลก
ภายนอกแวดลอมอยูนั้นเปนสิ่งที่ไมเกี่ยวของกับความคิดในเรื่อง “ตน” หรือ“ของตน”จิตใจที่ถูกครอบคลุมดวยอวิชชาเทานั้นที่จะยึดมั่นผูกพันอยูกับ ”ตน”หรือ “ของตน”–47–

จิตใจเเละรางกาย
เพราะเหตุที่รางกายและสิ่งที่แวดลอมอยูภายนอกนั้นเกิดขึ้นจากการที่
เหตุตาง ๆ มารวมกัน จึงมีการเปลี่ยนแปรไปเรื่อย ๆ ไมมีที่สิ้นสุดไมหยุดนิ่ง
แมเพียงชั่วขณะเดียว เหมือนสายน้ําไหลหรือเปลวเทียน หรือวานรซึ่งไมเคย
หยุดอยูนิ่งเลยแมชั่วขณะเดียว

ผูที่มีปญญาจะมองเห็นและไดฟงเรื่องราวเกี่ยวกับความไมจีรังของ
ชีวิต จึงสามารถทําใจไมใหผูกพันกับสิ่งเหลานี้ และเมื่อรางกายรวมทั้งจิตใจ
เปนอิสระ เมื่อนั้นเขาก็จะสามารถพบหนทางบรรลุถึงการตรัสรู

3. ไมมีใครในโลกนี้ที่จะทําสิ่ง 5 ประการตอไปนี้ไดสําเร็จ คือ 1. หยุดยั้งความชราในขณะที่รางกายยางเขาสูวัยชรา 2. หยุดยั้งความเจ็บปวยใน
ขณะที่กําลังปวย 3. หลีกหนีความตายในขณะที่กําลังจะตาย 4. ปฏิเสธความ
ดับสูญแหงสังขาร 5. ปฏิเสธความสิ้นสุดแหงชีวิต

สิ่งเหลานี้เปนสิ่งที่มนุษยทุกคนจะตองเผชิญไมเร็วก็ชา
ไมมีใครสามารถหลีกเลี่ยงพนและทําใหเปนทุกข
แตผูที่ไดรับฟงคําสอนของ
พระพุทธเจา จะสามารถเขาใจความจริงเหลานี้ และจะไมเปนทุกขเลย
เพราะถึงอยางไรก็ไมมีทางหลีกเลี่ยงพน
–48–

จิตใจเเละรางกาย
ในโลกนี้มีความจริงอยู 4 ประการ คือ 1. สิ่งมีชีวิตทั้งหลายมีกําเนิดมา
จากอวิชชา 2. สิ่งที่เปนความปรารถนาทั้งปวงไมมีความจีรัง และเปนทุกข
3. สิ่งที่มีชีวิตทั้งหลายก็เชนกันไมมีความจีรัง ไมเที่ยง และเปนทุกข 4. ไมมี
สิ่งใดในโลกที่เรียกไดวา “ตน” หรือ “ของตน”ความจริงดังกลาวขางตน แสดงใหเห็นวา ทุกสิ่งในโลกไมมีความจีรัง
ไมเที่ยง และไมมีตัวตน ไมวาพระพุทธเจาจะเสด็จอุบัติขึ้นมาในโลก
หรือไมความจริงดังกลาวนี้ก็ไมเปลี่ยนแปลง เปนกฎธรรมชาติที่เที่ยงแท
แนนอน พระพุทธเจาทรงรูแจงในสิ่งเหลานี้จนไดตรัสรู และทรงสั่งสอน
ผูคนทั้งหลายใหมีดวงตาเห็นธรรมตามดวย

ตอนที่ 2จิตใจของมนุษย
ตอนที่ 2จิตใจของมนุษย

1. ความหลงใหลหรือความรูแจงลวนมีบอเกิดในจิตใจ เหมือนสิ่งตาง ๆที่นักเลนกลเอาออกมาแสดงใหดู
จิตใจของมนุษยมีความผันแปรที่ไมมีขอบเขตจํากัดและไมมีที่สิ้นสุด
จิตใจที่มีมลทินกอใหเกิดสภาพแวดลอมที่สกปรก จิตใจที่บริสุทธิ์กอใหเกิด
สภาพแวดลอมที่สะอาด ความเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดลอม ภายนอก
ขึ้นอยูกับความผันแปรของจิต จึงไมมีขอบเขตจํากัดดวยเชนกัน
เหมือนภาพวาดที่วาดโดยจิตรกร สภาพแวดลอมตาง ๆ เกิดจาก
ความรูสึกของจิตใจ โลกที่พระพุทธเจาสรางขึ้นเปนโลกที่สะอาดบริสุทธปราศจากกิเลสตัณหา แตโลกที่มนุษยเราสรางขึ้นนั้นเปนโลกที่สกปรกเต็ม
ไปดวยกิเลสตัณหา
–49–จิตใจเเละรางกาย
จิตใจของมนุษยเปรียบไดกับจิตรกรฝมือเยี่ยม สามารถวาดภาพโลกภายนอกไดสารพัดอยาง
ไมมีสิ่งใดในโลกที่จะไมไดสรางจากจิต
พระพุทธเจาก็เชนเดียวกับจิตใจ ทรงสรางโลกที่บริสุทธิ์ และคนเราก็เชนกันเปนผูสราง โลกแหงกิเลส ดังนั้นทั้ง จิตใจ พระพุทธเจา และมนุษยปุถุชน จึงไมมีความแตกตางกัน เพราะตางก็สรางโลกและสภาพแวดลอมของตนเอง
พระพุทธเจาทรงรูแจงวา ทุกสิ่งทุกอยางเกิดจากจิตใจ ดังนั้นผูที่รูความ
จริงขอนี้ ก็คือ ผูที่มองเห็นองคพระพุทธเจาอยางแทจริง2. อยางไรก็ตาม จิตใจของมนุษยถูกครอบงําดวยความกลัว ความเศราโศก ความวิตกกังวล จนยากที่จะแกใหหายได กลัวแมกระทั่งสิ่งที่ผานไป
แลว และสิ่งที่ยังไมไดเกิด ทั้งนี้ก็เพราะมีอวิชชาและความยึดมั่นผูกพันเปน
โรครายอยูในใจนั่นเอง
จิตใจที่เต็มไปดวยความโลภและอวิชชานี้เปนบอเกิดของโลกแหง
ความมายา เปนสาเหตุของความยุงยากทั้งปวงในโลกแหงความมายา พูดงายๆ ก็ คือ ทุกสิ่งทุกอยางมีกําเนิดขึ้นในจิตใจของมนุษยนั่นเอง
การเกิดการตายก็เปนสิ่งที่เกิดขึ้นในจิตใจ ถาจิตใจที่ยึดมั่นอยูกับการเกิดการตายนี้ดับสูญไปไดละก็ ความหลงผิดในโลกแหงการเกิดการตายก็จะ
หมดไปดวย–50–จิตใจเเละรางกาย
โลกแหงความมายาเกิดจากจิตใจ เพราะการมองดวยใจที่ลุมหลงจึงทํา
ใหโลกกลายเปนโลกแหงความมายา ถาเราไดรูความจริงวา การตัดขาดจาก
จิตใจที่ลุมหลงได โลกแหงความมายาก็จะไมเกิดขึ้น เราจะสามารถเปน
อิสระจากกิเลสทั้งหลาย และบรรลุหนทางตรัสรู

จึงเห็นไดวา โลกนี้อยูใตอํานาจของจิตใจที่ ชักจูงและบังคับบัญชาให
เปนไปในสภาพตาง ๆ โลกที่เต็มไปดวยความทุกขทรมานก็เปนโลกที่เกิด
จากจิตใจที่หลงผิดนั่นเอง

3. ดวยเหตุที่ทุกสิ่งทุกสิ่งเกิดจากการบัญชาของจิตใจซึ่งเปนเสมือนนาย
เมื่อทําตามบัญชาของนายหรือจิตใจที่สกปรกก็จะเกิดผลคือมีความทุกข
ตามมา เหมือนเกวียนที่แลนตามวัวเมื่อถูกวัวลาก

แตถามีจิตใจที่บริสุทธิ์เปนนาย และปฏิบัติตามแลว ก็จะไดรับแต
ความสุขสําราญเหมือนเงาตามตัว ผูที่กระทําความชั่ว จะตองไดรับผลกรรม
ชั่วตอบสนองในชาตินี้ และยังจะตองชดใชกรรมนี้ในชาติตอไปดวย จะตอง
ทุกขทรมานทั้งในชาตินี้ เเละชาติหนา

สวนผูที่กระทําแตความดี ก็จะไดรับผลดีตอบสนองในชาตินี้ และจะ
ไดรับความสุขยิ่ง ๆ ขึ้นไปอีกในชาติหนา
–51–จิตใจเเละรางกาย
ถาจิตใจสกปรกมีมลทิน ก็เหมือนกับเดินบนทางที่ขรุขระเปนหลุม
เปนบอ ตองหกลม ไดรับบาดเจ็บ แตถามีจิตใจที่บริสุทธิ์สะอาด ก็เหมือนเดินบนหนทางที่ราบเรียบปลอดภัย
ผูที่มีความบริสุทธิ์ทั้งใจและกาย คือผูที่หลุดพนจากบวงกิเลสมารแลวเดินตามรอยพระบาทของพระพุทธเจา ผูที่มีจิตใจสงบก็จะไดรับความสงบสุขมากขึ้นทําใหสามารถบําเพ็ญสมาธิไดทั้งกลางวันและกลางคืน

ตอนที่ 3ภาวะที่แทจริงของสิ่งทัง้ หลายตอนที่ 3ภาวะที่แทจริงของสิ่งทั้งหลาย

1. โดยเหตุที่ทุกสิ่งในโลกลวนมีกําเนิดมาจากเหตุ จึงไมมีขอแตกตางกันการมองเห็นความแตกตางของสิ่งทั้งหลายเกิดจากการมองดวยใจที่ลําเอียง
บนทองฟากวาง ไมมีสิ่งใดแสดงใหรูวาเปนตะวันออกหรือตะวันตก
มนุษยตางหากที่เปนผูจําแนกใหเห็นความแตกตางวา นี่ เปนทิศตะวันออก
โนนเปนทิศตะวันตก
ตัวเลขก็เหมือนกันจากหมายเลข 1 ถึงจํานวนนับอสงไขย ก็เปนแต
เพียงตัวเลขเทานั้น ที่มากําหนดวาเลขตัวนี้มีจํานวนมาก หรือตัวนี้มีจํานวน
นอยนั้น มนุษยเราเปนผูกําหนดขึ้นเองเพราะความที่มีใจละโมบนั่นเอง–52–จิตใจเเละรางกาย
โดยธรรมชาติแลว ถาไมมีการเกิดก็จะไมมีการตาย แตมนุษยจําแนก
ภาวะนี้วาเปนการเกิด หรือภาวะนั้นวาเปนการตายเอาเอง การกระทําของ
มนุษยก็เชนกัน ถาไมมี “ดี” ก็จะไมมี “เลว” การจําแนกความดี ความเลวนั้นมนุษยเรากําหนดขึ้นเองตามอําเภอใจเพราะความมีใจที่ลําเอียง

พระพุทธเจาเปนผูที่ทรงหลุดพนจากความยึดมั่นที่ลําเอียงเหลานี้ โดยสิ้นเชิง ทรงพิจารณาดูโลกเหมือนเมฆที่ลอยอยูหรือเหมือนภาพลวงตา ไมมี
สิ่งใดใหยึดมั่นผูกพัน หรือสลัดทิ้ง พระองคทรงอยูเหนือความคิดที่ลําเอียง
เหลานี้

2. มนุษยเรามักจะยึดมั่นในสิ่งที่คิดวาจะนําความสุขสบายมาให หรือสนองความตองการของตน เชน ความมั่งคั่ง ทรัพยศฤงคาร เกียรติยศ
ชื่อเสียง และชีวิตของตน

ผูกพันอยูกับความคิดที่ลําเอียงวา มี ไมมี ดี เลว ถูก ผิด ฯลฯ ทําให
ชีวิตตองตกอยูในความทุกขทรมาน
–53–จิตใจเเละรางกาย
ครั้งหนึ่ง มีชายผูหนึ่ง ไดเดินทางมาเปนระยะทางไกลจนกระทั่งมาถึง
แมน้ําสายใหญ เขาคิดในใจวาแมน้ําฝงนี้ดูทาทีจะมีอันตรายมาก แตฝงตรง
ขามดูปลอดภัยกวา คิดดังนั้นเเลว เขาก็ตอแพขึ้น และขามไปยังอีกฝงหนึ่ง
ไดโดยปลอดภัย เขารําพึงกับตัวเองวา “แพนี้ชวยใหเราขามแมน้ําไดโดย
ปลอดภัย มีคุณประโยชนแกเรามาก เราทิ้งมันไมลง เราจะแบกมันไปดวย”ชายผูนี้ไดทําสิ่งที่สมควรจะทําตอแพของเขาแลวเชนนั้นหรือ เปลาเลย

นิทานเปรียบเทียบเรื่องนี้สอนใหเห็นวา “แมการกระทําที่คิดวาถูก ก็ไมควรยึดมั่นไว เพราะถึงจะเปนการกระทําที่ดี แตเมื่อกลายมาเปนภาระที่
ไมจําเปนแลวก็ควรทิ้งไปยิ่งถาเปนสิ่งที่ไมดีไมถูกแลวก็ยิ่งตองทิ้งไปให
หมด”

3. สิ่งทั้งหลายในโลกไมมีที่มาหรือที่ไป ไมมีเกิด ไมมีดับ เพราะฉะนั้น
จะไมมีการได หรือสูญเสีย

พระพุทธเจาทรงสอนวา “สิ่งทั้งหลายในโลกอยูเหนือสภาวะ มีหรือ
ไมมี จึงไมมีเกิด ไมมีดับ” กลาวคือ ทุกสิ่งทุกอยางไมมีตัวตนแหงตน แตเกิดขึ้นโดยอาศัยเหตุและปจจัยมารวมกัน จึงกลาวไดวาอยูในภาวะ “ไมมี”แตเมื่อมีเหตุและปจจัยมารวมกันก็กลาวไดวาอยูในภาวะ “มี” นั่นเอง–54–จิตใจเเละรางกาย
ความยึดมั่นผูกพันเมื่อไดเห็นสิ่งใดเปนสาเหตุใหเกิดใจลุมหลง แตถา
มองดวยใจวางเฉยไมยึดมั่น ก็จะไมเกิดความลุมหลง การตรัสรูก็คือ การมองเห็นกฎแหงความจริงนี้อยางแจมแจง ตัดขาดจากใจที่ยึดมั่น

โลกนี้เปนเหมือนความฝนโดยแท และทรัพยสมบัติก็เหมือนสิ่งลวงตา
เหมือนการมองรูปภาพ เห็นระยะใกลไกล สูงต่ํา เเตมิไดมีจริง ทุกสิ่งทุก
อยางเปนเสมือนไอแดด

4. การที่เชื่อในทฤษฎีแหงความถาวร วา ทุกสิ่งทุกอยางเกิดจากเหตุปจจัย
ที่นับปริมาณมิได และจะอยูค้ําฟาตลอดไปนั้น เปนความเขาใจที่ผิด แตการ
ที่เชื่อในทฤษฎีของความไมมีอยูนั้น ยิ่งเปนความเขาใจผิดมากยิ่งขึ้น

ความเที่ยง ไมเที่ยง มี ไมมี ไมใชสภาวะที่แทจริงของสิ่งทั้งหลายแต
เปนสภาพที่เกิดจากการมองดวยสายตาที่มีความยึดมั่นผูกพัน
สภาวะที่แทจริงของสิ่งทั้งหลายอยูเหนือหรือเปนอิสระจากความผูกพันที่เกิดจากใจที่
เต็มไปดวยกิเลสของมนุษย
–55–จิตใจเเละรางกาย
เนื่องจากทุกสิ่งมีกําเนิดมาจากเหตุปจจัยจึงมีการเปลี่ยนแปลงอยู
ตลอดเวลา ไมหยุดอยูกับที่ ตางกับสิ่งที่มีตัวตนถาวร และเพราะการที่มีการ
เปลี่ยนแปลงอยางไมมีที่สิ้นสุดนี้เอง จึงเปนเสมือนภาพลวงตา และ ไอแดด
แตในขณะเดียวกันก็เปนสภาพที่ไมเปลี่ยนแปลง เปนความจริง กลาวคือความเปลี่ยนแปลงอยางไมมีที่สิ้นสุดของทุกสิ่งเปนสิ่งที่ไมเปลี่ยนแปลง
เปนนิรันดรนั่นเองเมื่อมนุษยเรามองดูแมน้ําก็จะเห็นวาเปนแมน้ํา แตสําหรับเปรตที่หิว
โหยจะมองเห็นน้ําเปนไฟ ไมเห็นเปนแมน้ํา ดังนั้น สําหรับผีเปรตแลว จะกลาววาแมน้ํานั้น “มี” ก็ไมได และสําหรับมนุษยเราจะกลาววา “ไมมี” ก็ไมไดเชนกัน

เราจึงสามารถกลาวไดวา สรรพสิ่งทั้งหลายเปรียบเสมือนภาพลวงตา
จะยืนยันวา “มี” ก็ไมไดจะปฏิเสธวา “ไมมี” ก็ไมไดเชนกันอยางไรก็ตามถึงแมจะตัดขาดจากโลกที่เปนเสมือนภาพลวงตานี้ไดแตโลกที่แทจริง เปนนิรันดร ไมเปลี่ยนแปลงนั้น ไมมีอยู ดังนั้นการที่มองดู
โลกนี้วาเปนเสมือนภาพลวงตา ก็เปนการมองที่ผิด และจะคิดวาเปนโลกที่
แทจริง ก็ไมถูกอีกเหมือนกัน–56–จิตใจเเละรางกาย
แตเพราะความโงเขลา ไมรูความจริงของกฎธรรมชาติ จึงคิดวา มีโลก
แหงความลวงตา และโลกแหงความจริง เมื่อคิดวาโลกนี้เปนโลกแหงความ
ลวงตาแลว ก็มักเกิดใจอกุศลวา การกระทําทั้งหลายของมนุษยจะวา ผิด หรือชั่วก็ไมได
สวนผูที่มีปญญา รูเเจงในกฎธรรมชาติที่เปนความจริงนี้จะมองเห็นสิ่งลวงตาเปนสิ่งลวงตาอยางแจมชัด จึงไมกอความผิดพลาดขึ้น

ตอนที่ 4*ทางสายกลาง
ตอนที่ 4*ทางสายกลาง

1. ผูที่บําเพ็ญเพียรเพื่อหนทางแหงการตรัสรู จะตองหลีกเลี่ยงวิถีทาง
ดําเนินชีวิตไมควรกระทํา 2 ประการคือ หนึ่ง การใชชีวิตที่ตกเปนทาสของ
โลกียตัณหา สอง การทรมานรางกายและจิตใจของตนเองจนเกินกวาเหตุ
เราควรหลีกเลี่ยงการกระทําที่หยอนหรือตึงเกินไปทั้ง 2 อยางนี้ แลวดําเนินตามทาง*สายกลางที่จะนําไปสูปญญาและการตรัสรู
การดําเนินชีวิตตามทางสายกลางนี้ พึงปฏิบัติอยางไร คําตอบก็คือ พึงปฏิบัติตาม “มรรค” อันประเสริฐ 8 ประการ ไดแก ความเห็นชอบ ความดําริชอบ วาจาชอบ กระทําชอบ เลี้ยงชีพชอบ พยายามชอบ ระลึกชอบ ตั้งจิต
ชอบซึ่งเปนหนทางที่ถูกตอง
–57–จิตใจเเละรางกาย
ดังที่ไดกลาวมาแลววาทุกสิ่งปรากฏขึ้นและสูญสลายไปเพราะมีเหตุ
ปจจัยทําใหเปนเชนนั้นไมเกี่ยวกับการมี หรือ ไมมีอยู ผูที่โงเขลา เทานั้นที่
เห็นวา มี หรือ ไมมี แตผูที่มีปญญาแลวจะไมยึดมั่นในความคิดนี้ แตจะมอง
ทุกสิ่งดวยความมีใจเปนกลาง
2. สมมุติวามีทอนซุงทอนหนึ่ง ลอยอยูในแมน้ําสายใหญ โดยไมเขาไป
ชิดฝงซายหรือขวา ไมจมลงไป และไมเกยฝง ไมถูกคนจากเอาไป หรือถูก
กระแสน้ําวนดูดไว และไมผุไมเนา ถาเปนอยูเชนนี้เสมอแลว ในไมชาก็จะ
ลอยมาจนถึงทะเลไดเปนแน
ชีวิตที่ดําเนินตามทางสายกลางเปรียบเหมือนกับทอนซุงที่ลอยอยู
กลางแมน้ํานี้ ไมผูกพันยึดมั่นกับชีวิตที่หมกมุนในตัวเอง หรือสิ่ง ภายนอก
ไมยึดติดอยูในความคิดวา “มี” หรือ “ไมมี” “ถูก” หรือ “ผิด” ตัดขาดจาก
ความลุมหลงแตก็ไมคํานึงถึงการบรรลุถึงหนทางแหงการหลุดพน เเตฝาย
เดียว ผูที่ทําใจใหเปนกลางเชนนี้ได และประพฤติตามได เรียกวากําลังกาว
เดินมาตามทางสายกลางที่จะนําไปสูการบรรลุนิพพาน
การดําเนินชีวิตประจําวันโดยยึดทางสายกลาง ไมหมกมุนในสิ่งหนึ่ง
สิ่งใดอยางรุนแรง เปนสิ่งสําคัญในการกาวไปสูหนทางบรรลุนิพพาน
เมื่อเรารูวา ทุกสิ่งในโลกไมมีการเกิด ไมมีการสูญ ไมมีลักษณะ
เฉพาะที่ควรยึดมั่น จึงไมควรหลงตัวเมื่อทําความดี แตควรมีจิตใจวางเฉยไม
ผูกพันกับสิ่งใดทั้งสิ้น
–58–จิตใจเเละรางกาย
การไมถูกกิเลสครอบงํา คือ การไมยึดมั่น ไมผูกพัน ผูที่แสวงหา
หนทางหลุดพน จะไมหวั่นไหวกับความตาย ไมปรารถนาการเกิด ไมมีจิตใจ
ลําเอียง แบงแยกวา มี ไมมี ดี เลว ถูก ผิด ฯลฯเมื่อใดที่ใจของเราเกิดผูกพันในสิ่งใด เมื่อนั้นก็เปนการเริ่มตนของ
ชีวิตที่ตองหลงทางติดอยูในกิเลส ดังนั้นผูที่กําลังกาวเดินไปสูหนทางบรรลุ
นิพพาน จะไมยึด ไมจับ ไมลังเล ไมเปดหนทางใหกิเลสเขาครอบงําได3. การบรรลุนิพพานไมมีรูปลักษณะที่มองเห็นหรือจับตองได เพราะมี
ความลุมหลง คือ อวิชชา จึงมี นิพพาน ถาไมมีอวิชชาก็ไมมีนิพพานในทาง
ตรงกันขามก็เชนเดียวกัน เพราะมีนิพพาน จึงมีอวิชชา ถาไมมี นิพพาน ก็ไม
มีอวิชชาดวย
–59–จิตใจเเละรางกาย
ดังนั้น ความยึดมั่นในความคิดที่วานิพพานมีอยู เหมือนสิ่งมีตัวตนจับ
ตองไดนั้น จะกลายเปนอุปสรรคขัดขวางไมใหพบหนทางบรรลุ เชนเดียวกับ
การที่มีความมืด ก็มีแสงสวาง ถาไมมีความมืด ความสวางก็จะไมมี

ผูที่แสวงหนทางบรรลุ จะตองมีใจที่ไมติดพันวา จะบรรลุใหถึง
นิพพาน เหมือนดังวานิพพานเปนสิ่งมีตัวตน ความยึดมั่นเชนนี้เปนความ
หลงผิด อยางหนึ่งเชนกันถากําหนดจิตมาถึงขั้นนี้ไดและดําเนินมาตามกระแสที่ผานอวิชชามา ก็จะสามารถบรรลุหนทางแหงนิพพานได เหมือนการพบแสงสวางในทาม
กลางความมืด ถากําหนดกระแสจิตใหมั่นคง ไมถูกตัดตอน แตดําเนินเรื่อยไป
จะบรรลุจุดหมายปลายทางคือ นิพพาน ซึ่งอยูทามกลางกิเลสตัณหาทั้งปวง

4. สรรพสิ่งในโลก มีความเสมอภาคเทาเทียมกัน ไมมีอะไรแตกตางกัน
เนื่องจากความไมมีตัวตน ไมมีลักษณะถาวร ไมมีเกิด ไมมีดับ ไมสามารถจะ
บรรยายดวยคําพูดได เพราะทุกสิ่งมีสภาวะที่เปนศูนยที่เรียกวา “*ศูนยตา”ซึ่งแปลวา “ความวางเปลา” นั่นเอง

สรรพสิ่งในโลกมีความสัมพันธกัน คืออาศัยกันและกันจึงเกิดมีขึ้นไม
มีสิ่งใดเกิดขึ้นไดโดยลําพังตัวเอง
–60–จิตใจเเละรางกาย
เหมือนกับแสงสวางกับเงามืด ความสั้นกับความยาว ขาวกับดํา ตองมีอยูคูกันไป
ถาขาดอยางหนึ่งอยางใดไปแลวก็ไมอาจดํารงอยูไดจึงเรียก
สภาวะนี้วา “อนาตมัน” ซึ่งแปลวา “ความไมมีตัวตน”ดังที่ไดกลาวมาแลววา ถาไมมีอวิชชา ก็ไมมีนิพพาน ถาไมมีนิพพาน
ก็ไมมีอวิชชา ทั้งสองสิ่งนี้ไมมีความแตกตางกันโดยเนื้อแท เพราะอาศัยกัน
เกิดขึ้น จึงมีความเปนอันหนึ่งอันเดียวกัน

5. คนเรามักจะมองเห็นการเกิด การดับ ของสิ่งตาง ๆ ซึ่งอันที่จริงแลว
ไมใชเชนนั้น เพราะทุกสิ่งทุกอยางไมมีการเกิด ไมมีการดับมาตั้งแตตนแลว

ผูที่มีดวงตามองเห็นสภาวะที่แทจริงดังกลาวของสิ่งทั้งหลายแลวจะ
สามารถเขาใจกฎธรรมชาติที่เปนความจริงวา ทุกสิ่งไมมีการเกิด ไมมีการดับ แตเปนอันหนึ่งอันเดียวกัน

การที่คนเรามีความยึดมั่นผูกพันในตัวเอง ก็เพราะคิดวา มี “ตน” ซึ่งอันที่จริงแลว หามีไม และสภาวะที่เรียกวา “ของตน” ก็ไมบังเกิดขึ้น การบรรลุนิพพาน คือการที่รูในความจริงขอนี้–61–จิตใจเเละรางกาย
คนเรามักจะคิดวามี ความสะอาด และความสกปรก แตความจริงแลว
ถาไมมีความสะอาด ก็ไมมีความสกปรก ความคิดที่แยกวา ความสะอาด และความสกปรก เปนคนละอยางกันนั้น เกิดจากใจที่มีความลําเอียงของคนเรานั่นเอง

เชนเดียวกัน เรามักคิดถึงความแตกตางระหวางความดี ความชั่ว แตผูที่กําลังแสวงหาหนทางบรรลุจะตระหนักดีวา ความดี ความชั่ว แตเดิมไมใช
คนละสิ่งกัน

คนเรามักชังความทุกข ปรารถนาความสุข แตถาลองพิจารณาดวย
ปญญาแลว จะพบวาทามกลางความทุกข เราจะหาความสุขพบ ผูที่รูความ
จริงนี้ จะหลุดพนจากความผูกพันทั้งปวง เปนอิสระทั้งกายและใจ แตก็ไมใส
ใจในความเปนอิสระ หรือความผูกพันอีกเชนกัน

ดังนั้น เราจึงเห็นไดวา คําตรงกันขาม เชน มี ไมมี ความลุมหลงความรู
แจง จริง เท็จ ถูก ผิด ที่มักใชคูกันนี้ ความจริงแลวไมไดมีอะไรแตกตางกันเลย ไมมีรูปรางใหเห็นเปนตัวตน จับตองไมได พิสูจนใหเห็นจริงไมได ดวยตัวของมันเอง เราจึงไมควรยึดมั่นในความคิดที่เกิดจากความลําเอียง ของใจ
แตควรตระหนักถึงความจริงแหง “ศูนยตา”–62–จิตใจเเละรางกาย
6. เหมือนดอกบัวที่เจริญงอกงามและบานในหนองบึงที่มีโคลนตม
สกปรก แตไมงอกในที่ราบสูง หรือบนบกที่สะอาด การหลีกเลี่ยงความลุม
หลงไมใชการบรรลุ แตธาตุ หรือธรรมชาติแหงพุทธจะสามารถคนพบได
ในทามกลางความลุมหลงและทัศนคติที่ผิด ๆถาไมยอมเสี่ยงอันตรายดําลงไปใตทะเลลึก ก็จะไมมีโอกาสรูวามีขุม
ทรัพยมหาศาลหาคามิไดอยูขางใต เชนเดียวกันถาไมฝาเขาไปในทะเลตม
แหงโลกียวิสัย ก็ไมสามารถคนพบจินดามีคาแหงการนิพพานได ผูที่เคยมี
ความยึดมั่นใน “ตน” และกิเลสโลกอยางไมลืมหูลืมตา ถาเพียงแตมีใจ
ศรัทธาในนิพพานเพียงนิดเดียวเทานั้น
เขาก็จะสามารถแลเห็นหนทางขางหนาที่จะนําไปสูการบรรลุนิพพานได

ในสมัยกอน มีนักบวชที่ปนปายกองดาบโดยไมบาดเจ็บ หรือเดินลุย
ไฟโดยไมรูสึกรอนหรือถูกลวกเพราะความที่มีจิตมุงมั่นที่จะแสวงหนทาง
หลุดพน แมจะตองปนขามกองดาบแหลมคมแหงความเห็นแกตัว และเดิน
ลุยเขาไปในกองไฟแหงความเกลียดชัง ก็จะพบวามีสายลมเย็นแหงการตรัส
รูพัดโชยมา ทําใหไมรูสึกเจ็บหรือรูสึกรอนแตอยางใดเลย–63–จิตใจเเละรางกาย
7. พระพุทธเจาทรงสอนใหละทิ้งทัศนคติที่มีความขัดแยงแยกเปน 2 ฝายเชน มี ไมมี ดี ชั่ว ถูก ผิด ฯลฯ เสีย ใหรูวานั่นไมใชสิ่งที่แตกตางกันและ
ถึงแมจะเลือกเอาฝายที่ดีในระหวาง 2 ฝาย คือ มี ดี ถูก ฯลฯ ก็ไมใชการ
กระทําที่ถูกอยูนั่นเอง

ถาเรายึดมั่นในความคิดที่วาสรรพสิ่งไมมีความเที่ยงแตเปลี่ยนแปลง
อยูตลอดเวลา เปนความคิดที่ไมถูกตอง แตถาเชื่อวาทุกสิ่งไมมีการเปลี่ยน
แปลง ก็ผิดอีกเหมือนกัน ถาคิดวามี “ตน” และยึดมั่นอยูในความคิดนี้เปนสิ่ง
ที่ผิด ทําใหไมสามารถหลุดพนความทุกขทรมานได เชนเดียวกัน ถายึดมั่น
ในความคิดวา “ไมมีตน” ก็ผิด เปนอุปสรรคขัดขวางการบรรลุนิพพาน

ถาเราจะยืนยันในความคิดที่วา ทุกสิ่งเปนทุกข ก็ผิด หรือยืนยันวา ทุกสิ่งเปนสุข ก็ผิด พระพุทธเจาทรงสอนใหละทิ้งความคิดที่เอียงสุดและให
เลือกทางสายกลาง ซึ่งเปนทางที่ถูกที่ควร–64–บทที่ 3ธรรมชาติพุทธ
บทที่ 3ธรรมชาติพุทธ

ตอนที่ 1จิตบริสุทธิ์

ตอนที่ 1จิตบริสุทธิ์

1. มนุษยมีหลายประเภท บางคนมีกิเลสมาก บางคนก็มีกิเลสนอย มีคนฉลาดก็มีคนโง มีดีมีเลว บางคนก็อบรมสั่งสอนไดงายแตบางคนก็สอนยาก
เหมือนดอกบัวในสระที่มีสีและชนิดตาง ๆ กันทั้งสีฟา แดง เหลือง ขาวดอกบัวเหลานี้เจริญงอกงามและเติบโตอยูในน้ํา ในระดับตาง ๆ กัน บางก็
อยูใตน้ํา บางก็อยูปริ่มน้ํา บางก็โผลขึ้นมาเหนือน้ํา มนุษยก็ เชนกันมีหลาย
ชนิดหลายเผาพันธุและยังมีหญิงมีชายอีก แตธาตุแทของมนุษยนั้นไมตางกันเลย ทุกคนไมวาหญิงหรือชาย ถาไดรับการชี้แจงอบรมในทางที่ถูกแลวก็จะ
มีโอกาสไดพบหนทางไปสูความเปนอรหันตไดเทา ๆ กันการฝกหัดเปนควาญชางนั้น นอกจากจะตองมีรางกายแข็งแรงมีความ
เชื่อมั่นในตัวเอง มีความขยันหมั่นเพียรและความจริงใจแลว ยังตองมีไหว
พริบปญญาเฉลียวฉลาดดวย การที่จะเขาใหถึงพระพุทธเจาก็เชนเดียวกันทั้ง
หญิงและชายถามีคุณสมบัติทั้ง 5 นี้แลวจะสามารถพบหนทางแหงการเปน
อรหันตได โดยไมตองใชเวลานาน เพราะทุกคนมีองคประกอบที่จะสามารถ
คนพบหนทางตรัสรูอยูแลว
–65–

ธรรมชาติพุทธ
2. การฝกตนใหไปถึงทางแหงอรหันตนั้น เราตองมองพระพุทธเจาดวย
ตาของเราเอง เชื่อพระองคดวยใจของตนเอง ดวงตาและดวงใจที่มองและเชื่อในพระพุทธองคนี้ก็เปนดวงตาและดวงใจดวงเดียวกันกับที่เคยหลงงม
งายอยูในโลกแหงการเกิดการดับ

ถากษัตริยจะปราบกองโจรที่มารุกราน สิ่งแรกที่จะตองทรงทําก็คือ
การสืบหาซองโจรใหพบเสียกอนจึงจะจูโจมได มนุษยเราก็เชนกัน ถาตองการจะละเลิกกิเลสความมัวเมาในโลกียวิสัยก็จะตองคนหาตนกําเนิด
ของตาและใจนั้นเสียกอน

ถาเราอยูในหองและลืมตามองไปขางหนา เราจะตองเห็นสภาพภายใน
หองกอนแลวจึงจะเห็นทิวทัศนภายนอกผานทางหนาตาง ไมมีดวงตาใดที่จะ
มองเห็นแตทิวทัศนภายนอกโดยมองไมเห็นความเปนไปภายในหอง

ถาในรางกายของเรามีใจ เราควรจะตองรูความเปนไปภายในรางกาย
กอนสิ่งอื่น แตอันที่จริงแลวเรากลับรูเรื่องภายนอกเปนสวนใหญ หาไดรู
เรื่องภายในรางกายของตนไม
–66–ธรรมชาติพุทธ
ถาสมมุติวาใจอยูนอกรางกาย ใจและกายจะขาดความสัมพันธกันกาย
จะไมรูสึกสิ่งที่ใจรู ใจก็จะไมรับรูสิ่งที่กายรูสึก แตความเปนจริงแลวใจจะ
รับรูสิ่งที่กายรูสึกและกายก็รับความรูสึกของใจ เราจึงไมอาจกลาวไดวา ใจของเราอยูนอกรางกาย และถาเปนดังนั้นแลวใจที่แทจริงอยูที่ใดเลา3. ชีวิตของเราถูกกําหนดมาดวยผลแหงกรรมตั้งแตชาติปางกอน และเพราะความโงเขลาจึงไมรูถึงมูลเหตุ 2 อยางที่ทําใหตองหลงเวียนวายอยูใน
โลกแหงกิเลสนี้
มูลเหตุที่หนึ่ง คือ หลงเชื่อวาใจที่รับรูการเกิดการตายนี้เปนธาตุแทของมนุษย
มูลเหตุที่สอง คือ หารูไมวาเบื้องหลังใจที่หลงงมงายนี้ ทุกคนมีใจบริสุทธิ์แหงความเปนพุทธซึ่งเปนใจที่แทจริงซอนเรนอยู
เมื่อเรากํามือชูขึ้น ตาจะเห็นและใจจะรับรู แตใจที่รับรูการกระทํานี้
ไมใชใจที่แทจริง
ใจที่รับความรูสึกเชนนี้เปนเพียงใจที่เกิดจากกิเลสและอารมณที่
แปรปรวนอยูตลอดเวลา แตเนื่องจากที่เราเชื่อวา มัน คือใจที่แทจริง จึงเปน
การเปดหนทางใหความลุมหลงเมามัวเขามามีอิทธิพลทําใหตองทนทุกข
ทรมาน
–67–ธรรมชาติพุทธ
เมื่อเรากางมือที่กําออก ใจก็รับรู แตสิ่งที่เคลื่อนไหวนั้นคืออะไรกันแน มือ หรือวา ใจ หรือไมใชทั้ง 2 อยาง ถามือเคลื่อนไหวใจก็รับรูและไหวตาม ถาใจไหวมือก็เคลื่อนตามไปดวย แตใจที่มีความรูสึกรับรูสิ่งเหลานี้เปน
เพียงความผิวเผิน ไมใชใจที่เปนธาตุแทของมนุษย4. อันที่จริงแลวคนเรามีจิตใจที่บริสุทธิ์ปราศจากมลทินแตถูกบดบังดวย
กิเลสตัณหาที่เกิดขึ้นจากสิ่งแวดลอมรอบตัว จิตใจที่ดางพรอยดวยกิเลสนี้ไมใชธาตุแทของมนุษยเรา

เหมือนดวงจันทรที่ถูกเมฆบดบัง แตก็มิไดดางพรอยหรือถูกทําใหเคลื่อนลอยไป ดังนั้นคนเราจึงไมควรคิดวาจิตใจที่หมองมัวดวยกิเลสนั้น
เปนจิตสันดานแท ๆ ของตน

เราจึงควรตระหนักถึงความจริงขอนี้อยูเสมอ ดวยการปลุกใจตนเอง
ใหตื่นมาพบหนทางแหงความจริงคือการรูเเจง ถาใจของเรายังถูกครอบงําดวยกิเลสตัณหาทั้งหลายแลวเราก็คงยังตองเวียนวาย ทนทุกขทรมานอยูใน
โลกแหงความมายาเรื่อยไป
–68–ธรรมชาติพุทธความมัวเมาและมลทินในจิตใจนั้นเกิดจากกิเลสและอิทธิพลที่ไดรับ
จากสิ่งแวดลอมตาง ๆ เปนสาเหตุจิตใจที่ไมหวั่นไหวหรือตกอยูใตอิทธิพลของสิ่งเหลานี้เปนจิตสันดานที่แทจริง เปนเจาแหงตนเมื่อแขกที่มาพักแรมกลับไปหมดแลว เราจะพูดวาโรงแรมหายไปยอม
ไมได เชนเดียวกัน เราไมสามารถจะกลาวไดวาเมื่อใจที่ถูกครอบงําดวยกิเลส
ตาง ๆ รอบตัวสูญสิ้นไป ความเปนตนที่แทจริงก็จะสูญไปดวยทั้งนี้ก็เพราะ
ใจที่ถูกรอบงําดวยกิเลสตัณหานั้นไมใชใจที่แทจริง

5. ลองนึกภาพของหอประชุมใหญที่สวางเพราะมีแสงอาทิตยสองและ
กลับมืดลงเมื่อดวงอาทิตยลับไป เราอาจคิดไดวาความสวางสูญลับไปพรอม
กับดวงอาทิตยและความมืดมาพรอมกับราตรีกาล แตความสวางและความมืดในจิตใจของเรานั้นไมเหมือนกัน
ไมอาจจะเปลี่ยนแปรเปนอื่นไปได
นอกจากหวนกลับไปสูจิตสันดานที่แทจริงของตนนั่นเอง
–69–ธรรมชาติพุทธ
ใจที่รับรูความสวางและความมืดเมื่อดวงอาทิตยขึ้นหรือตกนั้นไมเที่ยงแทความรูสึกชั่วครูชั่วคราวของใจที่เปลี่ยนแปลงอยูเสมอตาม
สภาพการณตาง ๆ ในชีวิตนั้นไมใชใจที่แทจริง แตปญญาที่รับรูความสวางและความมืดเทานั้นจึงจะเปนใจที่แทจริง

ความรูสึกดี เลว รัก เกลียด ซึ่งเกิดขึ้นชั่วครั้งชั่วคราวเพราะสาเหตุภาย
นอกนั้น เปนปฏิกริ ิยาที่เกิดขึ้นในใจที่มีกิเลสสะสมอยูนั่นเองแตเบื้องหลังใจที่เต็มไปดวยกิเลสตัณหานี้
ปราศจากมลทินซึ่งเปนดวงใจที่แทจริงแอบแฝงอยูยังมีดวงใจที่บริสุทธิ์

น้ําที่ใสอยูในภาชนะกลมจะมีรูปรางกลมและเปนสี่เหลี่ยมเมื่ออยูใน
ภาชนะเหลี่ยม ลําพังน้ํานั้นหาไดมีรูปรางลักษณะอยางใดไม แตคนเรามักจะ
ลืมความจริงขอนี้
–70–

ธรรมชาติพุทธ
คนเรามองเห็นความดีความเลว รูสึกชอบและไมชอบ มีหรือไมมี
ผูกพันอยูกับสิ่งเหลานี้ จนไมสามารถจะหลุดพนไปจากความทุกขได ถาคนเราสามารถตัดขาดจากความผูกพันทางโลกแหงมายานี้ไดและเอาหัวใจ
เดิมที่บริสุทธิ์กลับคืนมา เมื่อนั้นแหละทั้งใจและกายก็จะหลุดพนจากบาป
ทุกขทั้งปวง และพบความสงบสุขที่เกิดจากความหลุดพน

ตอนที่ 2จินดามีคาแหงความเปนพุทธ
ตอนที่ 2จินดามีคาแหงความเปนพุทธ

1. จิตใจที่บริสุทธิ์ซงึ่ เปนใจที่แทจริงนี้ เรียกไดอีกอยางหนึ่งวา ธรรมชาติ
แหงความเปนพุทธ
เมื่อเราใชแวนขยายรับแสงอาทิตยใหตองวัสดุที่ใชเปนฉนวน ไฟจะลุกไฟนั้นมาจากไหน ระยะทางระหวางดวงอาทิตยกับแวนขยายหางไกลกันมาก แตแวนขยายเปนตัวการทําใหไฟติด แตถาหากวัสดุที่ใชนั้นไมใชฉนวน
ติดไฟ ไฟก็จะไมเกิดขึ้น
ในทํานองเดียวกัน ถาแสงแหงปญญาของพระพุทธเจาสองตองใจ
มนุษย แสงแหงความเปนพุทธจะถูกจุดใหกระจางขึ้นในจิตใจกระตุนใหเกิด
ศรัทธาในพระพุทธเจา ซึ่งทรงเปนผูประทานแสงสวางแหงปญญาใหแก
สัตวโลก ผูเลื่อมใสในพระองค–71–ธรรมชาติพุทธ
2. คนเรามักจะลืมคํานึงถึงใจที่แทจริงแหงความเปนพุทธ และเพราะเหตุ
นี้เองจึงทําใหตองยึดติดอยูในกิเลสทางโลก ตองทนทุกขทรมานไมอาจจะพบหนทางหลุดพนได

เหตุไฉนคนเราซึ่งมีวิญญาณบริสุทธิ์จึงตองหลงเมามัวผูกพันและทน
ทุกขทรมานอยูในโลกแหงความมายานี้ ทั้ง ๆ ที่รอบตัวมีแสงสวางแหง
ปญญารูแจงอยูเชนนี้เลา

นานมาแลว มีชายคนหนึ่งไดสองกระจกเงาในเชาวันหนึ่ง แตไมเห็น
เงาของหนาและศีรษะของตนก็ตกใจมาก แตที่แทปรากฏวาเขาสองกระจกกลับดานกัน

ผูที่ตองการพบทางหลุดพนแตยังไมพบแลวมานั่งเปนทุกขนั้นเปนคน
โงเขลา และไมจําเปนเลยที่จะตองทําเชนนั้น เพราะหนทางที่จะนําไปสูการ
ตรัสรูนั้นถาเดินตามไปโดยดีแลวจะไมมีวันหลง แตที่มีคนหลงก็เพราะมัวเสียเวลาอยูกับการหาทางหลุดพนดวยใจที่ยังผูกพันอยูกับกิเลสตัณหาซึ่งบด
บังไมใหเห็นใจที่บริสุทธิ์แทจริงนั่นเอง
–72–ธรรมชาติพุทธ
ดังนั้นถาสามารถกําจัดความเชื่อผิด ๆ เหลานี้ไปไดก็จะสามารถพบ
ทางหลุดพน แตสิ่งที่นาแปลกใจก็คือผูที่สามารถพบหนทางตรัสรูแลวนั้น
มักตระหนักวา ถาหากไมมีความหลงผิดแลวก็จะไมมีการรูแจง คือ การตรัส
รูนั่นเอง
3. วิญญาณแหงความเปนพุทธนั้นไมมีวันสูญ ถึงแมวาจะเกิดมาเปนสัตวเดียรัจฉานหรือเปรตรายที่หิวโหยตองตกอยูในขุมนรกก็ตาม
ไมวาจะอยูในรางกายที่สกปรกโสมมหรือจมปลักอยูในกิเลสชั่วรายเพียงใดก็ตาม แววแหงความเปนพุทธที่มีอยูในใจจะไมมีวันดับสูญไป
4. มีนิทานเลาสืบกันมาเรื่องหนึ่งวา ชายผูหนึ่งไดไปหาสหายของเขาที่
บานและเมาหลับไป ระหวางนั้นสหายของเขาเกิดมีธุระดวนจําเปนตองออก
เดินทางไปไกล แตก็เปนหวงวาเพื่อนของตนจะลําบาก จึงไดซอนจินดามีคา
เม็ดหนึ่งไวในเสื้อใหเพื่อนของเขาแลวจึงออกเดินทางไป เมื่อชายผูนั้นสราง
เมาตื่นขึ้นมาไมพบสหายก็เที่ยวตุรัดตุเหรซัดเซพเนจร ตกระกําลําบากอยูเปนเวลานาน โดยหารูความจริงนั้นไมจนกระทั่งไดพบสหายเขาอีกครั้งหนึ่งสหายไดบอกเขาเรื่องจินดาเม็ดนั้นและใหลองหาดูในเสื้อเหมือนคนเมาในนิทานเรื่องนี้ คนเราตองทนทรมานอยูกับการเกิดการตาย โดยหารูไมวามีวิญญาณแหงความเปนพุทธซึ่งเปรียบเสมือนจินดาล้ําคา
ซอนอยูในตัว
–73–ธรรมชาติพุทธพระพุทธเจาทรงตระหนักดีถึงความจริงขอนี้วาถึงแมจะเปนคนเลวรายหรือโงเขลาสักปานใดก็ตาม อยางนอยที่สุดเขาก็มีคุณความดีและปญญา รูแจงของพุทธอยูในตัวซึ่งเปนสิ่งที่วิเศษที่สุดดังนั้นพระพุทธเจาจึงทรงปลูกฝงความเลื่อมใสและปลุกใหตื่นจาก
ความโงเขลางมงาย ชี้ใหเห็นวิญญาณแหงความเปนพุทธในตนเองวาไมได
แตกตางกับพระพุทธองคเลย

5. ขอแตกตางระหวางพระพุทธเจา กับ คนทั่วไป มีอยูเพียงขอเดียว คือพระพุทธเจาเปนผูที่บรรลุอรหันตภาพแลว แตคนทั่วไปเปนผูที่กําลังเพียรที่จะบรรลุความเปนอรหันตนั่นเองแตถาหากเราจะคิดวาตนนั้นเปนผูรูแจงแลวก็จะเปนการหลอกตัวเองเพราะถึงแมวาเรากําลังมุงหนาไปสูหนทางแหงการตรัสรู แตก็ยังไปไมถึงจุดหมายปลายทาง และแมวาจะมีธรรมชาติแหงความเปนพุทธแตถาขาดปญญาและความพากเพียรในการฝกฝนตน ก็ไมอาจบรรลุได–74–ธรรมชาติพุทธ
6. กาลครั้งหนึ่ง กษัตริยพระองคหนึ่งไดรวบรวมคนตาบอดมาใหลองสัมผัสชางดูและตรัสถามพวกเขาทีละคนวา ชางมีลักษณะอยางไร ชายตาบอดคนแรกลูบคลํางาชางและตอบวาเหมือนหัวผักกาดยักษ อีกคนหนึ่งเผอิญสัมผัสหูชางจึงตอบวาเหมือนพัดขนาดใหญ อีกคนหนึ่งจับที่งวง ก็ตอบวาเหมือนสาก คนที่จับที่ขาชัางตอบวาเหมือนครก คนที่จับหางตอบวาเหมือนเชือก ไมมีใครสักคนที่จะตอบลักษณะของชางไดถูกตองการดูคนก็เชนเดียวกัน เปนการยากที่จะบรรยายธาตุแทหรือธรรมชาติแหงความเปนพุทธของใครได นอกจากอุปนิสัยใจคอเพียงบางอยางเทานั้นหนทางเดียวที่จะสามารถคนพบความเปนพุทธซึ่งความตายหรือกิเลส
ทั้งหลายไมอาจทําลายไดก็คือ การมีศรัทธาในพระพุทธเจาและปฏิบัติตามพระธรรมของพระองค

ตอนที่ 3*ธรรมชาติพทุ ธและอนาตมัน
ตอนที่ 3*ธรรมชาติพุทธและอนาตมัน

เราไดพูดถึงธรรมชาติของความเปนพุทธมาแลว ซึ่งบางคนอาจจะคิด
วาเปนอันเดียวกับคําวา “วิญญาณ” ในลัทธิศาสนาอื่นนั้นเปนการเขาใจผิด–75–ธรรมชาติพุทธ
คําวา “ตน” อาจหมายถึง “ตัวเอง” ในความคิดของใจที่ผูกพันทางโลก แตสําหรับผูที่รูแจงแลวนั้นจําเปนตองละทิ้ง “ตัวเอง” และคนหา
ธรรมชาติแหงความเปนพุทธกอนอื่น คําวา “ธรรมชาติแหงความเปน
พุทธ” มีความหมายคลายกับคําวา “ตน” แตไมใช “ตน” ที่หมายถึง“ขาพเจา” หรือ “ของขาพเจา”การที่คิดวา “มีตน” เปนความคิดที่ผิดเพราะตามความเปนจริงแลว“ไมมี” การไมยอมรับรู “ธรรมชาติแหงความเปนพุทธ” ก็เชนเดียวกันเปน
การปฏิเสธความจริงของสิ่งที่มีอยู

ยกตัวอยางเชนแมคนหนึ่งพาลูกที่ไมสบายไปหาหมอ หมอใหยาเด็ก
กินแลวกําชับแมวาอยาใหเด็กกินนมจนกวายาจะยอย

ผูเปนแมจึงใชสิ่งที่มีรสขมทาหัวนมไวลูกจะไดไมยอมดื่มนม เมื่อ
เวลาผานไปจนยายอยหมดแลว เธอจึงไดลางเตานมจนสะอาดแลวใหลูกดื่ม
การกระทําของแมผูนี้แสดงใหเห็นถึงความรักที่ประเสริฐของแมตอบุตรนั้น
–76–ธรรมชาติพุทธ
พระพุทธเจาก็เหมือนกับผูเปนแมในเรื่องนี้ เพื่อที่จะขจัดความคิดที่
ผิดและตัดความผูกพันใน “ตน” ใหหมดไป พระองคจึงทรงสอนวา “ตน”นั้นไมมี และเมื่อขจัดความเขาใจผิดไดแลว พระองคจึงไดทรงสอนใหรูความจริงวาใจที่แทจริง หรือใจแหงความเปนพุทธเทานั้นที่มีอยู

ความผูกพันใน “ตน” ทําใหคนตกอยูในความลุมหลง แตความศรัทธาในวิญญาณแหงความเปนพุทธจะนําไปสูการรูแจงเหมือนกับผูหญิงในนิทานที่เลากันวาไดรับหีบสมบัติล้ําคาเปนมรดกแตนางหารูไมวาภายในหีบนั้นมีทองคําบรรจุอยู นางจึงตองใชชีวิตอยางแรนแคน จนกระทั่งมีคนมาเปดหีบใหนางดู พระพุทธเจาก็เชนเดียวกันพระองคทรงเปดหัวใจของคนทั้งหลายและชี้ใหเห็นวิญญาณบริสุทธิ์แหง
ความเปนพุทธ

2. ถาคนเราทุกคนมีวิญญาณแหงความเปนพุทธแลว ทําไมจึงตองทน
ทุกขทรมาน ตองหลอกลวงและเขนฆากันและกัน ทําไมจึงมีการแบงชั้น
วรรณะ มียากดีมีจนดวยเลา–77–ธรรมชาติพุทธ
มีเรื่องเลากันเรื่องหนึ่งวานักมวยปล้ําในราชสํานักคนหนึ่งใชเครื่อง
ประดับหนาผากที่มีมณีมีคาประดับอยู วันหนึ่งที่เขาลงแขงขันหนาผากถูก
กระแทก มณีเม็ดนั้นจึงฝงเขาไปในเนื้อ แตเขาไมรู คิดวาหลุดหายไป เมื่อเขา
ไปหาหมอเพื่อรักษาแผล หมอก็พบวามณีเม็ดนั้นฝงจมอยูในเนื้อที่มีเลือดและฝุนเกรอะกรังปดมิดจนมองไมเห็น หมอจึงเอากระจกสองใหเขาดูวิญญานแหงความเปนพุทธก็เหมือนกับมณีมีคาในเรื่องนี้ถูกปดบัง
ดวยฝุนธุลีของกิเลสจนเราคิดวาหายไปแลว แตพระพุทธเจาก็คนหาให เราจนพบ

วิญญาณแเหงความเปนพุทธมีอยูในตัวเราทุกคน ไมวาจะถูกปกคลุม
ดวยกิเลสตัณหาหนาแนนหรือถูกฝงลึกอยูใตบาปและกรรมที่ไดกอไวมาก
มายเพียงใดก็ตาม วิญญาณแหงความเปนพุทธจะไมสูญหายหรือถูกทําลายไป แตจะปรากฏเมื่อความลุมหลงเมามัวถูกกําจัดสูญสิ้นไปแลวนั่นเองเหมือนนักมวยปล้ําในเรื่องนี้ หมอชี้ใหดูมณีที่ฝงอยูในหนาผากของเขาดวยการใหกระจกสองดู
วิญญาณแหงความเปนพุทธของคนเราก็
เหมือนกันถูกฝงจมอยูใตกิเลสตัณหาในโลก แตดวยบารมีของพระพุทธเจา
จึงมีโอกาสหาพบ
–78–ธรรมชาติพุทธ
3. วัวไมวาจะมีสีอะไรก็ตาม น้ํานมที่รีดออกมาจะมีสีขาวเหมือนกันหมด
เชนเดียวกัน ไมวาจะมีชีวิตอยูในสภาพแวดลอม หรือมีผลกรรมที่แตกตาง
กันอยางไรก็ตาม ทุกคนมีวิญญาณบริสุทธิ์แหงความเปนพุทธเหมือนกัน
หมดมีนิทานอินเดียเรื่องหนึ่งเลากันวา ที่หุบเขาหิมาลัยมียาสมุนไพรมีคา
มากชนิดหนึ่งอยูในพงหญาทึบ ซึ่งไมเคยมีใครสามารถหาพบไดเลยแตชาย
ปญญาดีผูหนึ่งไดพยายามคนหาดวยการเดินตามกลิ่นไปจนพบแหลงของมัน เขาไดตอถังไมและสะสมสมุนไพรนี้ไวจนกระทั่งเขาตายไปยาที่เขา
สะสมไวจึงเนาอยูในถังซึ่งถูกทอดทิ้งอยูในหุบเขา เมื่อยานี้รั่วไหลไปในที่ใด
ก็มีรสเปลี่ยนไปตามที่ตาง ๆธรรมชาติพุทธก็เชนเดียวกันถูกกิเลสตัณหาทางโลกบดบังจมอยู กนบึ้งจนยากที่จะหาพบได แตพระพุทธเจาทรงหาใหเราจนพบ ธรรมชาติพุทธ
ของคนเราแตละคนเหมือนกันหมด แตเนื่องจากถูกครอบงําดวยกิเลสตัณหา
มากนอยตาง ๆ กันจึงทําใหเรามีสภาพการดําเนินชีวิตที่แตกตางกันไป
เหมือนการลิ้มรส เราจะรูสึกหวานมากนอยตางกัน แลวแตลิ้นของแตละคน

4. ทรายและหินอาจถูกปนใหละเอียดเปนผงได แตเพชรเปนหินที่แข็ง
แกรงที่สุดที่ไมสามารถจะทุบใหแตกได ธรรมชาติพุทธก็เหมือนกับเพชรที่
ไมสามารถจะทําลายใหแหลกสลายได
–79–ธรรมชาติพุทธ
ธรรมชาติของมนุษยก็เชนกัน ทั้งกายและใจมีวันแตกดับได แตธรรมชาติพุทธนั้นไมมีใครจะทําลายได ธรรมชาติพุทธเปนสิ่งที่ประเสริฐที่
สุดในธรรมชาติของมนุษย พระพุทธเจาทรงสอนวาแมวาธรรมชาติของ
มนุษยทั้งหญิงชายจะมีขอแตกตางกันอยางมากมายนับไมถวน แตธรรมชาติ
พุทธนั้นไมมีความแตกตางกัน ไมวาหญิงหรือชายทุกคนมีโอกาสคนพบ
ธรรมชาติพุทธไดเทา ๆ กันเมื่อจําแนกสารที่เจือปนอยูในแรทองออกไปหมดแลวก็จะไดทองคํา
บริสุทธิ์ที่มีคามหาศาล เชนเดียวกันไมวาใครก็ตามถากําจัดกิเลสตัณหา ทั้งปวงในจิตใจใหหมดไปได ก็จะสามารถพบธรรมชาติพุทธของตนเอง–80–บทที่ 4กิเลสบทที่ 4กิเลสตอนที่ 1โลกียวิสัย

ตอนที่ 1โลกียวิสัย

1.

ธรรมชาติพุทธถูกบดบังดวยกิเลส 2 อยาง คือ

1. กิเลสในปญญาหรือวิจารณญาณที่สับสน 2. กิเลสในอารมณที่
วุนวายไมสงบ

กิเลสทั้ง 2 ประเภทนี้เปนการเเบงอยางกวาง ๆ แตปฐมเหตุที่กอใหเกิด
กิเลสทั้ง 2 นี้ คือ 1. ความโงเขลา 2. ตัณหาราคะ ปฐมเหตุ 2 อยาง นี้เปน
ตัวการสําคัญที่กอใหเกิดกิเลสโลกทั้งปวง

เมื่อมีความโงเขลาเบาปญญา มนุษยก็ไมสามารถพิจารณาแยกเหตุผลดีหรือชั่วใหถูกตองได และเมื่อมีตัณหาในอารมณก็กอใหเกิดความโลภหลงผูกพันในทุกสิ่งทุกอยางที่ไดพบไดเห็น จนกระทั่งบางครั้งเกิดความหลง
ใฝหาแมกระทั่งความตาย
–81–กิเลส
ความโงเขลาและตัณหาเปนสาเหตุใหเกิดอารมณรัก โลภ โกรธ หลงริษยา กอใหเกิดการเขาใจผิด การหลอกลวง ความเยอยิ่ง ความเห็นแกตัว
ฯลฯ

2. ความโลภเกิดขึ้นจากความยินดีพอใจสิ่งที่ไดพบเห็นในทางที่ผิดความ
โกรธเกิดจากความไมพอใจ สิ่งตาง ๆ ที่ไดพบเห็น หรือเกิดขึ้นรอบตัวในทางที่ผิดความโงเขลาเกิดขึ้นเพราะขาดวิจารณญาณตัดสินวาสิ่งใดควรสิ่ง
ใดไมควร สิ่งใดถูก สิ่งใดผิด หลงเชื่อในสิ่งที่ไมถูก เนื่องจากไดรับการสั่ง
สอนในทางที่ไมถูกตองนั่นเอง

โลภะ โทสะ โมหะ ทั้ง 3 อยางนี้เหมือนพระเพลิงเผาโลกไฟแหง
โลภะเผาใจคนใหเกิดความละโมบมากยิ่งขึ้น ไฟแหงโทสะเผาใจผูที่ขาด
ความยั้งคิด ไมรูจักระงับอารมณโกรธ ไฟแหงโมหะเผาใจผูที่ขาดปญญา
ขาดวิจารณญาณ และไมใสใจฟงคําสอนของพระพุทธเจา–82–กิเลส
โลกเรานี้ชางเต็มไปดวยไฟกิเลสมากมายเหลือคณานับ ทั้งไฟแหง
ความรัก โลภ โกรธ หลง ความเห็นแกตัว ไฟแหงการเกิด แก เจ็บ ตาย ไฟแหงความทุกขโศก ความทรมาน ฯลฯ ไฟกิเลสเหลานี้โหมกระหน่ําไหมอยู
ทั่วทุกหนทุกแหงในโลก และไมไดเผาไหมแตเฉพาะตัวบุคคลนั้น ๆ เทานั้น
แตยังแผความรอนเผาผลาญลุกลามไปทั่ว กอใหเกิดความทุกขทรมานแก
บุคคลอื่น ๆ ดวย และเปนสาเหตุชักนําใหบุคคลเหลานี้ประพฤติปฏิบัติ
ในทางที่ผิดทั้งกาย วาจา ใจตามไปดวย บาดแผลที่เกิดจากไฟกิเลสเหลานี้จะ
เปนหนองเนา ถาใครไปถูกตองเขาก็จะติดเชื้อลุกลามตอ ๆ กันไป

3. โลภะเกิดจากการไปพบของตองใจ โทสะเกิดจากความไมสบอารมณ
โมหะเกิดจากความคิดที่ไมถูกตอง ความเลวรายของความโลภไมคอยหนัก
หนานัก แตการกําจัดความโลภนั้นไมใชของงาย ความเลวรายของโทสะ นั้นมีมากกวาก็จริงแตกําจัดงายกวามาก สวนความเลวรายของความหลง นั้นใหญหลวงนักและยากที่จะกําจัดใหสูญสิ้นไปได

ดังนั้น คนเราจึงควรพยายามดับไฟกิเลสเหลานี้ดวยการพิจารณาชอบวาอะไรคือสิ่งที่จะกอใหเกิดความพอใจที่แทจริง รูจักระงับสติเมื่อเผชิญกับ
สิ่งไมสบอารมณดวยการแผเมตตา และคิดชอบดวยการรําลึกถึงคําสั่งสอน
ของพระพุทธองค ถาทําเชนนี้ไดคนเราก็จะสามารถหลุดพนจากโลกียวิสัย–83–กิเลส
4. โลภะ โทสะ โมหะ เหมือนพิษไข ถาคนเรามีไขเหลานี้อยูในตัว
ถึงแมวาจะนอนอยูในหองที่แสนสุขสบายก็จะตองทนทุกขทรมาน นอนไม
หลับเพราะพิษไขนั้น
สวนผูที่ไมมีกิเลสทั้ง 3 อยางนี้ถึงแมวาจะตองนอนอยูบนที่นอนที่ปู
เพียงใบไมใบหญาในคืนที่อากาศหนาวเหน็บ หรือแมแตในหองคับแคบอับ
ลมในคืนที่อากาศรอน ก็จะสามารถนอนหลับอยางสุขสบายได
กิเลสทั้ง 3 อยางนี้กอใหเกิดความทุกขทรมานในโลกหนทางที่จะ
กําจัดใหหมดไปก็คือ การปฏิบัติตามวินัยคําสอน ฝกสมาธิ ทําใจใหมั่นคง
ไมวอกแวก และใชปญญาที่เฉลียวฉลาด การปฏิบัติตามวินัยคําสอนจะชวย
ขจัดความโลภ การฝกสมาธิทางใจจะชวยดับความโมโหโกรธา และปญญา
จะชวยขับไลความโงเขลาใหสูญสิ้นไป
5. กิเลสตัณหาของมนุษยนั้นไมมีที่สิ้นสุด เหมือนคนกระหายน้ําที่ดื่ม
น้ําเกลือเขาไปไมอาจแกกระหายใหสมใจได และยิ่งดื่มก็ยิ่งกระหายมากขึ้นคนเราก็เหมือนกัน ยิ่งพยายามที่จะสนองความพอใจใหตนเองก็ยิ่งจะทําใหเกิดความไมรูจักอิ่ม ไมรูจักพอมากขึ้นความโลภของคนเราไมสามารถจะทําใหถึงจุดอิ่มตัวได และเมื่อไมไดดังใจก็จะกอใหเกิดความทุกขใจอยางสาหัส จนบางครั้งถึงกับทําใหเสียสติ
ได
–84–กิเลส
เพื่อที่จะสนองความตองการของตน ทําใหคนเราตองตอสูกัน กษัตริยกับกษัตริย ขุนนางกับขุนนาง พอแมกับลูก พี่กับนอง เพื่อนกับเพื่อน ฯลฯตางคนตางก็จะแยงเอาสิ่งที่ตนตองการใหได จนบางครั้งถึงกับฆาฟนเอา
ชีวิต ซึ่งกันและกันคนเราทําลายชีวิตและอนาคตของตนเองเพื่อที่จะใหไดมาซึ่งสิ่งที่ตน
ปรารถนาดวยวิธีการตาง ๆ เชนลักขโมย ฉอฉล หลอกลวง ประพฤติผิดสามี
ภรรยา เมื่อถูกจับไดก็ตองทนทุกขทรมานกับคําประณามและตองรับโทษ

กิเลสตัณหากอใหเกิดบาปกรรมทั้งกาย วาจา ใจ ทําใหตองรับความ
ทรมานขณะเมื่อมีชีวิตอยูในโลกนี้ และเมื่อตายแลวก็ยังตองทนทุกขทรมาน
ชดใชกรรมอยูในนรกอีกดวย

6.

ในบรรดากิเลสโลกทั้งหลาย ตัณหาราคะ เปนกิเลสที่แรงกลามากที่สุด
–85–กิเลส
ตัณหาเปรียบเสมือนพื้นดินอุดมที่เพาะใหกิเลสอื่นเจริญงอกงามขึ้น
เหมือนปศาจรายที่เกาะกินความดีทั้งหลายในโลกจนสิ้น เหมือนงูเหาที่แฝงกายอยูในสวนดอกไมและฉกกัดพนพิษใหแกผูที่มาแสวงหาแตความงาม
เหมือนเถากาฝากที่เลื้อยพันอยูบนตนไมใหญและดูดน้ําเลี้ยงจนกระทั่ง
ตนไมนั้นตองเหี่ยวเฉาตายไป ตัณหาเลื้อยพันอยูในจิตใจมนุษยและดูดน้ําใจ
แหงความดีจนเหือดแหง ตัณหาเหมือนเหยื่อที่ปศาจรายตกเบ็ดลอไวใหคนโงเขลาเบาปญญามาติดแลวก็ชักลากใหตกจมลงไปในโลกแหงความชั่ว

ถาเอาเลือดทากระดูกแหงที่ไมมีเนื้อติดอยูใหสุนัข มันก็จะกัดแทะ
จนกระทั่งเหนื่อยไปเอง ตัณหาราคะก็เชนกัน ไมไดใหคุณคาอะไรกับจิตใจ
ของเราเลย เหมือนกับกระดูกแหงที่ใหแกสุนัขฉันใดก็ฉันนั้น

ถาโยนชิ้นเนื้อใหสัตวราย 2 ตัว มันก็จะตอสูแยงชิ้นเนื้อกันจนไดรับ
บาดเจ็บ คนโงที่ถือคบเพลิงเดินตานลมก็จะถูกไฟลวก ตัณหาราคะจะทําให
คนเราบาดเจ็บและถูกไฟลวกเหมือนสัตวรายและคนโง

7. การปองกันรางกายภายนอกไมใหถูกศรพิษนั้นทําไดงายกวาการปองกัน
ไมใหใจถูกศรพิษ ความโลภ โกรธ หลง และความเห็นแกตัวเปรียบเสมือนศร
พิษภายในจิตใจที่กอใหเกิดความทรมานเจ็บปวดจนถึงแกชีวิต
–86–กิเลส
ถาใจของเราตกอยูใตอํานาจของความโลภ โกรธ หลง เราก็กลายเปน
คนโกหก หลอกลวงและใชวาจาดาทอหยาบคายตลบแตลง ซึ่งจะนําไปสู
การประกอบอาชญากรรม ลักขโมย และประพฤติผิดในกาม
กิเลสชั่วทางใจ 3 ทางวาจา 4 ทางความประพฤติ 3 ดังกลาวขางตนนี้
รวมกับเปนความชั่วราย 10 อยาง
เมื่อโกหกมุสาจนเคยตัวก็มักจะทําใหประพฤติชั่ว และเมื่อจะประพฤติ
ชั่วก็มักจะตองโกหกมุสาและเมื่อโกหกมุสาแลวก็จะทําใหสามารถประพฤติ
ชั่วไดอยางไมสะทกสะทานหรือละอายในบาปโลภ โกรธ หลง ราคะ ความอับโชค ความทุกขทั้งปวงเกิดขึ้นจาก
ความโงเขลา ความโงเขลาเปนพิษรายที่สุดสําหรับมนุษยยากที่จะหาอะไร
มาเปรียบได
8. จากกิเลสกอใหเกิดกรรม คือ การกระทํา จากกรรมกอใหเกิดผลแหง
ความทุกขทรมาน กิเลส กรรม ความทุกข เหมือนกงเกวียนกรรมเกวียนที่
หมุนเวียนไปมา
มนษยจึงไม
กงเกวียนกรรมเกวียนนี้หาจุดเริ่มหรือจุดจบไมได
สามารถจะหลุดพนจากการเวียนวายตายเกิด เมื่อตายไปแลวก็ตองเกิดใหม
เพื่อชดใชกรรมที่ทําไวในชาติกอนเรื่อยไปไมรูจบไมอาจหลุดพน
วัฏสงสารได
–87–กิเลส
ระหวางที่เวียนวายอยูในวัฏสงสารถาเราจะสามารถรวมเถาและกระดูกของรางตนที่เผาแลวจะไดปริมาณสูงราวภูเขาลูกหนึ่งและถารวมปริมาณของน้ํานมของมารดาที่ใหเราดื่มแลวจะไดมากกวาน้ําในมหาสมุทร
ถึงแมวาทุกคนจะมีธาตุแหงพุทธ แตก็ถูกฝงลึกอยูภายใตกิเลสโลกจน
ยากที่จะงอกเงยขึ้นมาได จึงเปนสาเหตุใหชีวิตมีแตความทุกขทรมานไมมีที่
สิ้นสุด ไมวาจะเกิดใหมกี่ชาติตอกี่ชาติก็ตาม

ตอนที่ 2ธรรมชาติของมนุษย
ตอนที่ 2ธรรมชาติของมนุษย

1. ธรรมชาติของมนุษยเหมือนพงหญาทึบที่หาทางบุกเขาไปถึงไดยาก
ถาเทียบกับธรรมชาติของสัตวแลว ฝายหลังนี้ยังเขาใจไดงายกวา แตเราจะ
สามารถจําแนกธรรมชาติของมนุษยอยางคราว ๆ ไดตามลักษณะเดน ๆ 4จําพวก คือจําพวกที่ 1 คือ พวกที่เชื่อฟงและปฏิบัติตามลัทธิที่ผิดดวยการทรมานตัวเอง จําพวกที่ 2 คือ พวกที่ทําใหผูอื่นตองรับทุกขทรมานดวยการฆา ลักขโมย หรือกดขี่ขมเหงดวยวิธีการตาง ๆ อยางเหี้ยมโหด จําพวกที่ 3 คือ พวกที่ทําใหผูอื่นตองไดรับทุกขทรมานไปพรอม ๆ กับตัวเองดวย จําพวกที่ 4 คือพวกที่ไมทรมานตัวเองและยังชวยผูอื่นใหพนจากความทุกขทรมานดวย
พวกสุดทายนี้ คือ พวกที่ประพฤติปฏิบัติตามคําสอนของพระพุทธองค ไมอยูใตอํานาจกิเลสแหงความโลภ โกรธ หลง ไมฆาสัตวตัดชีวิต ไมลักขโมย
แตใชชีวิตอยูอยางสงบสุขดวยการแผเมตตาและใชปญญา
–88–กิเลส
2. เราสามารถแบงประเภทของมนุษยออกไดเปน 3 ประเภท คือ ประเภทแรก ไดแกคนที่โกรธงายแตหายชา เหมือนกับตัวอักษรที่ถูกสลักอยูบนหิน
ไมลบเลือนไปงาย ๆ ประเภทที่สอง คือ คนที่โกรธงายหายเร็ว เหมือนอักษร
ที่เขียนบนพื้นทราย ประเภทที่สาม คือ คนที่ไมสะทกสะทาน ไมใสใจตอ
การนินทาวารายหรือเรื่องไมสบอารมณตาง ๆ เหมือนกับอักษรที่เขียนลงบนกระแสน้ําที่ไหลผานเรื่อยไปไมมีอะไรจะมาขวางกั้นรบกวนกระแส
อารมณที่บริสุทธิ์ได

นอกจากนี้แลว เรายังอาจจะแบงประเภทของมนุษยออกไดอีก 3ประเภท คือ หนึ่ง ไดแกประเภทที่มีนิสัยเยอหยิ่งจองหอง ทําอะไรก็หุนหัน
พลันแลน ไมมีความพอใจอะไรงาย ๆ เปนประเภทที่ดูนิสัยออกไดงาย สองเปนประเภทที่มีนิสยคอนขางเขาใจยากเพราะความเปนคนเงียบชางคิด และรอบคอบเหมือนน้ํานิ่งไหลลึก สาม ไดแกคนประเภทที่สามารถเอาชนะใจ
ตนเองไมใหตกเปนทาสของกิเลสตัณหาไดอยางเด็ดขาด เปนประเภทที่ไมมีใครจะสามารถเขาใจนิสัยไดเลย

เราอาจแบงมนุษยออกตามลักษณะตาง ๆ ไดหลายประเภทดังกลาว
ขางตน แตถึงแมวาจะเปนคนที่เขาใจไดยากเพียงไรก็ตาม พระพุทธเจา
เทานั้นที่เปนผูทรงพระปรีชาสามารถอานนิสัยใจคอและเขาใจจิตใจของ
พวกเขารวมทั้งทรงสอนพระธรรมวิเศษใหเหมาะแกจริตของแตละคนดวย
พระปรีชาในอุบาย
–89–กิเลส

ตอนที่ 3ชีวิตมนุษย
ตอนที่ 3ชีวิตมนุษย

1. มีนิทานเปรียบเทียบเรื่องหนึ่งเลาถึงชีวิตมนุษยวา
มีชายคนหนึ่ง
ลองเรือลงไปตามลําน้ําที่ไหลเชี่ยวกรากดวยความคะนอง คนที่อยูบนฝงคน
หนึ่งไดตะโกนหามวา “เลิกเลนสนุกดวยการแลนเรือไปตามลําน้ําที่มีแต
อันตรายเสียเถอะ เพราะทางขางหนามีที่ที่กระแสน้ําไหลเชี่ยวกรากและมี
น้ําวน นอกจากนี้ก็ยังมีสัตวรายเชนจระเขและปศาจอาศัยอยูดวย ถาไมเชื่อยังขืนไปใหไดละก็จะไมรอดชีวิตกลับมาอีกแน”นิทานเรื่องนี้เปรียบ “กระแสน้ําเชี่ยว” กับตัณหาราคะ “ความคึก
คะนองในการลองเรือ” กับการตกอยูใตอํานาจของอารมณ “ตรงที่มี
กระแสน้ําเชี่ยวกราก” หมายถึง ความโกรธเกลียด ความทุกขในชีวิต“น้ําวน” หมายถึง ความยินดีในตัณหาราคะ “ที่ที่มีจระเขและปศาจอาศัยอยู”คือ ความหายนะและความตายซึ่งเปนผลกรรมที่เกิดจากการปลอยตัวใหหลง
ระเริงอยูในกิเลสตัณหา สวน “คนที่รองเตือนอยูบนฝง” คือ พระพุทธเจานั่นเอง
นิทานอีกเรื่องหนึ่งเลาวาชายคนหนึ่งทําความผิดจนตองหนีการติดตามจับกุมของเจาหนาที่จนกระทั่งไปสุดทางที่ปากบอน้ําเกาแหงหนึ่ง
เมื่อจวนตัวหมดหนทางหนี เขาจึงไตเถาวัลยปนลงไปหวังจะซอนตัวในบอน้ํานั้น แตระหวางที่ไตลงไปนี้เขาเห็นงูเหาตัวหนึ่งกําลังแผพังพานอยูที่กนบอเขาจึงหอยตัวเกาะเถาวัลยอยูอยางนั้น ตอมาอีกสักครูมีหนู 2 ตัว ตัวหนึ่งขาว ตัวหนึ่งดํา กําลังกัดแทะเถาวัลยที่เขาเกาะอยู–90–กิเลส
ถาเถาวัลยขาด เขาจะตองตกเปนเหยื่องูเหาและถึงแกความตาย แตทันทีที่เขาเหลือบมองขึ้นไปขางบน เขาสังเกตเห็นรังผึ้งรังหนึ่งมีน้ําผึ้งไหล
หยดลงมาเขาปากของเขาโดยบังเอิญ รสหวานอรอยของน้ําผึ้งทําใหเขาลืม
อันตรายของตัวเองจนหมดสิ้น

“ผูชายคนเดียว” ในเรื่องหมายถึง คนเราซึ่งเกิดมาก็ตัวคนเดียว เวลาตายก็ตายคนเดียว “เจาหนาที่ที่ตามไล” หรือ “งูพิษ” ก็คือ รางของคนที่เต็ม
ไปดวยกิเลส “เถาวัลย” ก็คือ ชีวิตของคน “หนู 2 ตัวขาวกับดํา” หมายถึง วันและคืนที่ผานไป “หยดน้ําผึ้ง” คือ ความยินดีในความสุขเฉพาะหนา2. ยังมีนิทานอีกเรื่องหนึ่งเลาวา กษัตริยพระองคหนึ่ง ทรงเอางูพิษ 4 ตัวใสหีบแลวมอบใหคนเอาไปเลี้ยง กําชับวาถาคนเลี้ยงทําใหงูตัวใดตัวหนึ่งโกรธแมแตตัวเดียว จะตองถูกประหารชีวิต คนรับใชกลัวพระราชบัญชามากจึงทิ้งหีบแลวหนีไป

กษัตริยจึงสงเจาหนาที่ 5 คนออกติดตามจับ เจาหนาที่ทั้ง 5 คนได
ปลอมตัวแลวแกลงเขาไปตีสนิทหวังจะจับเปนกลับไปถวายกษัตริย แตคน
รับใชรูทันจึงหนีไปหลบซอนที่หมูบานอีกแหงหนึ่ง
–91–กิเลส
แตมีเสียงกระซิบจากสวรรคบอกเขาวา หมูบานนี้ไมมีคนอาศัยอยู
แลวและคืนนี้จะมีโจร 6 คนมาปลน เมื่อไดฟงดังนั้นเขาก็ตกใจมากจึงหนี
ตอไปอีกจนกระทั่งมาถึงที่ที่มีแมน้ําขวางกั้นหนาอยู
การขามแมน้ําที่มี
กระแส น้ําเชี่ยวกรากเชนนี้ไมใชของงาย แตเมื่อนึกถึงอันตรายที่จะถูกจับ
เขาจึงตัดสินใจตอแพขามแมน้ําจนสําเร็จ แลวเขาก็ไดพบความปลอดภัยและ
ความสงบสุขในที่สุด
“หีบใสงูพิษ 4 ตัว” หมายถึง ธาตุทั้ง 4 คือ ดิน น้ํา ลม ไฟ ซึ่งรวมกัน
เปนเลือดเนื้อรางกาย และรางกายนี้ก็เปนแหลงกําเนิดของกิเลสตัณหาซึ่ง
เปนศัตรูของจิตใจ ดังนั้นเขาจึงพยายามหลีกหนีจากรางของกิเลสนี้“เจาหนาที่ 5 คนที่เขาไปตีสนิท” คือ เจตนารมณ สติสัมปชัญญะ
สัมผัส ฯลฯ ซึ่งเปนสวนหนึ่งของรางกายและจิตใจ“ที่ซอนตัวที่ปลอดภัย” ก็คือ ประสาทสัมผัสทั้ง 6 “โจร 6 คน” คือวัตถุที่ประสาททั้ง 6 สัมผัสรู ดังนั้น เมื่อชายผูนี้มองเห็นภัยพิบัติที่จะเกิดขึ้น
จากประสาทสัมผัสทั้ง 6 เขาจึงไดหลบหนีตอไปอีก “แมน้ําที่ไหลเชี่ยว”หมายถึง ชีวิตที่วุนวายอลวนเต็มไปดวยกิเลสตัณหา
เมื่อเขาตอแพแหงคําสอนของพระพุทธองคแลวขามแมน้ําแหงโลกีย
วิสัยสําเร็จ เขาก็พบความสุขสงบใจ–92–กิเลส
3. ในโลกนี้มีเหตุเภทภัย 3 อยางที่มารดาไมสามารถจะชวยชีวิตบุตร
หรือบุตรจะชวยชีวิตของมารดาได คือ อัคคีภัย อุทกภัย และโจรกรรมภัย แตเมื่อมีเหตุรายทั้ง 3 อยางนี้เกิดขึ้นโอกาสที่มารดาและบุตรจะชวยเหลือ ซึ่งกันและกันยังพอจะมีอยูบาง

แตในกรณีตอไปนี้คือเมื่อความเจ็บไขไดปวย ความชราภาพ และความตายมาถึงตัว มารดาก็ไมสามารถจะชวยบุตรและบุตรก็ไมสามารถชวยมารดาใหรอดพนไปได

บุตรนั้นไมสามารถจะแกชราแทนมารดาได เชนเดียวกันมารดาไมสามารถจะเจ็บปวยแทนบุตรของตนไดและเมื่อถึงเวลาตายก็ไมมีใคร
สามารถตายแทนกันไดถึงแมจะเปนแมลูกที่รักกันมากเพียงไรก็ตาม

4. ครั้งหนึ่งมีชายคนหนึ่งไดทําบาปไวมากในระหวางมีชีวิตอยูจึงตองตก
นรกและยมบาลไดถามเขาวา “ระหวางที่เจายังมีชีวิตอยู เจาไมไดพบเทวดา3 องคดอกหรือ” ชายผูนั้นทูลตอบวา “ขาแตพระผูเปนเจา ขาพระพุทธเจาไมไดพบใครดังที่พระองคตรัสมานี้เลยพะยะคะ”–93–กิเลส
ยมบาลจึงตรัสถามวา “เจาไมไดพบชายชราหลังคอมเดินถือไมเทาบางดอกหรือ” “พบพะยะคะ ขาพระพุทธเจาพบชายชราผูนั้นบอยทีเดียวพะยะคะ” เขาตอบ ยมบาลจึงตรัสกับเขาวา “เจาตองรับโทษทนทุกขทรมาน อยูใน
สภาพเชนนี้ก็เพราะเจาไมเฉลียวใจวาชายชราผูนั้นเปนทูตที่สวรรค สงมา
เตือนเจาใหเรงกลับตัวกลับใจมาประกอบกรรมดีกอนที่จะสายเกินการเพราะเจาเองก็จะตองแกชราไปตามวันเวลาเหมือนกัน”ยมบาลไดตรัสถามเขาตอไปวา “แลวเจาไมไดพบผูชายนาสงสาร ที่นอนเจ็บอยูตัวคนเดียวบางดอกหรือ” “พบพะยะคะ ขาพระพุทธเจาพบผูชายที่อยูในสภาพเชนนี้หลายตอหลายครั้งทีเดียว” เขาตอบ “เจาไดพบทูตจาก
สวรรคในสภาพของชายที่เจ็บปวยที่มาเตือนใหเจาเรงระวังตัว เพราะเจาก็
ตองเจ็บปวยเหมือนกันแตเจาก็ไมไดเฉลียวใจ เจาถึงตองมาตกนรกรับกรรมอยูเชนนี้”“เอา ถาอยางนั้นเจาไมไดพบคนตายบางดอกหรือ” ยมบาลถามตอไป“พบหลายครั้งพะยะคะ” เขาตอบ “เจาไดพบทูตสวรรคที่มาเตือนเจาใหรูวา
วันหนึ่งเจาก็จะตองตายเชนกันใหเรงทําความดีเสียกอนที่จะสายเกินไป แตเจาก็ไมเฉลียวใจเจาจึงตองรับกรรมอยูในนรกอยูเชนนี้แหละ”5. นานมาแลว มีหญิงผูหนึ่งชื่อ กีสาโคตมี นางเปนภรรยาของเศรษฐีมั่ง
คั่งผูหนึ่ง แตตองกลายเปนคนเสียสติเพราะเสียใจในความตายของบุตรนอย
เธออุมศพบุตรของเธอออกจากบานเที่ยวไปตามบานตาง ๆ ขอรองใหผูคน
ชวยชีวิตลูกของเธอ
–94–กิเลส
แตไมมีผูใดสามารถชวยเธอได ในที่สุดอุบาสกผูเลื่อมใสในพระพุทธ
เจาผูหนึ่งไดแนะนําใหเธอไปเฝาพระพุทธเจาซึ่งขณะนี้ประทับอยูที่
อุทยานเชตวัน เธอจึงรีบอุมรางบุตรนอยไปเขาเฝาพระองคทันที
พระพุทธเจาทรงทอดพระเนตรดูนางอยูเงียบ ๆ สักครู จึงตรัสกับนาง
วา “โรคนี้ตองใชเมล็ดฝนรักษาถึงจะหาย เจาจงไปขอเมล็ดฝนมาจากใน
เมืองสัก 4-5 เมล็ด แตตองขอจากบานที่ยังไมเคยมีคนตายมากอนเลย”เมื่อไดรับฟงดังนั้น ผูเปนแมจึงรีบเขาไปในเมืองเพื่อหาเมล็ดฝนซึ่งหาไดไมยาก แตเมล็ดฝนจากบานที่ยังไมมีใครตายมากอนเลยนั้นหาไมไดเลยนางจึงกลับมาเฝาพระพุทธองคเมื่อนางไดเห็นความสงบในพระพักตรของ
พระองค นางก็ไดสติเริ่มเขาใจความหมายที่พระองคตรัสกับนาง นางจึงได
ทําพิธีฝงศพบุตรนอยแลวถวายตัวเปนสาวกของพระพุทธองค

ตอนที่ 4ชีวิตที่หลงอยูในโลกียวิสัย
ตอนที่ 4ชีวิตที่หลงอยูในโลกียวิสัย

1. มนุษยในโลกนี้สวนมากเปนคนเห็นเเกตัว ไมมีความเห็นอกเห็นใจใคร ไมรูจักเผื่อแผความรักและใหความเคารพซึ่งกันและกัน นอกจากจะ
ทะเลาะเบาะแวง แกงแยงชิงดีกันในเรื่องเล็ก ๆ ที่ไมมีสาระ จึงทําใหชีวิตไม
มีความสุขและเต็มไปดวยความทุกขทรมาน
–95–กิเลส
ไมวาจะรวยหรือจนทุกคนกังวลถึงแตเรื่องเงินทองทรัพยสิน คนไมมี
ก็เปนทุกขที่ไมมี คนที่มีมากก็เปนทุกขอยากจะมีใหมากขึ้นไปอีกเพราะความโลภไมมีที่สุดนั่นเอง

คนรวยมีที่ดินก็เปนหวงที่ดิน มีบานก็เปนหวงบานและทรัพยสมบัติ
ทั้งหลายวาจะถูกไฟไหม จะถูกโจรปลน จะถูกจับตัวไปเรียกคาไถ ฯลฯ เปนแตเมื่อถึงเวลาตายเขาก็ตองเดินไปสู
หวงทรัพยสินจนกระทั่งเวลาตายหนทางแหงความตายตัวคนเดียว ไมมีใครจะติดตามไปเปนเพื่อนดวยสวนคนที่จนก็ตองทนทุกขทรมานกับความมีไมพอ อยากไดโนนไดนี่อยากไดบานไดที่ดินสารพัด เพราะความอยากจึงทําใหคิดมาก เมื่อไมไดดังใจก็เกิดทุกขตองทนทรมานทําใหชีวิตสั้น โลกทั้งโลกดูเหมือนวาจะเปนศัตรูกับเขา จนแมกระทั่งเวลาตายก็ตองตายอยางโดดเดี่ยว หนทางไปสูความ
ตายของเขาชางเปลาเปลี่ยวและไกลสุดหลาฟาเขียวทีเดียว

2.

ในโลกนี้มีความชั่วอยู 5 อยาง คือ–96–กิเลส
หนึ่ง มนุษยหรือแมกระทั่งแมลงเล็ก ๆ ตางเขนฆากันและกันเพื่อ
ความอยูรอดสอง พอแมกับลูก พี่กับนอง สามีกับภรรยา และญาติกับญาติ ทุกคน
ตางอยากเปนใหญในบาน มีความเห็นแกตัว เอารัดเอาเปรียบกัน หลอกลวงกัน ปากกับใจไมตรงกัน หาความจริงใจไมไดสาม ความคิดและความประพฤตินอกลูนอกทางของชายและหญิง ซึ่งบางครั้งเปนสาเหตุใหเกิดการทะเลาะเบาะแวง การตอสู ความอยุติธรรม
ความคดสี่ คนเรามักจะไมคิดทําดีตอกัน แตกลับเอาอยางการกระทําชั่วซึ่งกัน
และกัน เชน โกหกหลอกลวง วาราย นินทา ทํารายจิตใจซึ่งกันและกัน
ไมใหความคารวะกัน และมักสําคัญตนวาเหนือกวาผูอื่นอยูเสมอหา คนเรามักจะเกียจครานและละเลยหนาที่การงาน ไมรูจักแมแตจะ
ทําความดี หรือมีความกตัญูรูคุณ แตถูกกระตุนดวยความโลภแตเพียงอยาง
เดียว กอใหเกิดความเดือดรอนแกผูอื่น บางครั้งถึงกับกอกรรมชั่วที่นา
หวาดหวั่น
–97–กิเลส
3. คนเราควรจะรักเพื่อนมนุษยดวยกันและสงเคราะหกันและกัน แตตรงกันขามคนเรามักจะแกงแยงชิงดีกันเกลียดชังกันแมเพียงเพื่อ
ผลประโยชนเพียงเล็กนอย โดยหารูไมวาความเกลียดชังนี้นับวันก็ยิ่งเปนแผลลึกและกวางมากขึ้นทุกทีจนกลายเปนความอาฆาต
ความรูสึกเกลียดชังอาฆาตกันนี้ไมมีวันลบเลือนไปไดงาย ๆ มีแตจะ
กลับเพิ่มพูนทับถมและฝงลึกอยูในใจตลอดไปไมวาจะตายแลวเกิดใหมอีกกี่
ชาติตอกี่ชาติ
คนเราเกิดมาในโลกแหงกิเลสโลกียนี้แตเพียงคนเดียว เวลาตายก็ตาย
คนเดียว เมื่อตายแลวก็ตองรับโทษสนองกรรมชั่วที่ตนไดทําไวดวยตัวเองไมมีใครจะมารับแทนใหได
กรรมดีและกรรมชั่วมีผลตอบสนองที่ตางกันผลของกรรมดีคือความสุขแตผลของกรรมชั่วคือความทุกขทรมานจะเปนอื่นไปไมได
ฉะนั้นผูที่ประกอบกรรมเชนใดก็มักจะไดรับผลตอบสนองเชนเดียวกัน
4. เมื่อเวลาผานไปเราก็มักจะรูสึกถึงความรุนแรงของกิเลสและความ
ทุกขทรมานทั้งปวงมากขึ้น แตก็ไมสามารถจะหนีหรือกําจัดใหหมดไปได
จึงกอใหเกิดความหงุดหงิด ไมสบายใจ ซึ่งเปนสาเหตุใหเกิดการทะเลาะ
เบาะแวงและความยุงยากทั้งปวง จนไมสามารถที่จะกลับไปยังหนทางแหง
ความจริงได การที่ตองทนทุกขทรมานอยูในบวงบาปดังกลาว ทําใหไมอาจ
มีชีวิตที่ยืนยาวไดมักจะตายเสียกอนที่จะถึงเวลาอันสมควร
–98–กิเลส
ผลกรรมที่คนเรากอขึ้นนี้ผิดวิถีของธรรมชาติและผิดศีลธรรม จึงตองไดรับผลรายตอบสนองทั้งในชาตินี้ขณะเมื่อยังมีชีวิตและเมื่อตายแลวใน
ชาติตอไปเปนความจริงที่วาทุกสิ่งทุกอยางในโลกนี้ไมมีอะไรเที่ยงแทแนนอน
ไมมีอะไรที่จะใหเรายึดเหนี่ยวหรือเปนที่พึ่งใหเราไดตลอดไป ทุกอยางเปน
อนิจจัง จึงเปนที่นาสลดใจมากถาคนเราลืมความจริงขอนี้เสีย แลวมัวหลง
เพลิดเพลินอยูกับโลกียวิสัยอยางไมมีที่สิ้นสุด

5. สภาพที่เต็มไปดวยกิเลสโลกียนี้เปนสภาพที่แทจริงของโลกเราผูที่ไม
รูจักทําความดีจะตองทนทุกขทรมานเพราะกรรมชั่วที่ตนไดประกอบไว
ตองชดใชบาปกรรมที่ตามมาสนอง

คนเรามักทําตามใจตัวเองโดยไมเอื้อเฟอเผื่อแผผูอื่น ปลอยใหกิเลส
ตัณหาเขามามีอํานาจครอบงํา ทําใหตองทนทุกขทรมานอยางไมมีที่สิ้นสุด

6. ดังนั้นในขณะที่อายุยังนอยและแข็งแรงอยู เราจึงควรตัดขาดความ
ผูกพันในกิเลสทางโลกใหหมดสิ้นแลวเรงแสวงหาหนทางแหงการหลุดพน
ซึ่งเปนหนทางเดียวที่จะนําความสุขที่แทจริงมาให
–99–กิเลส
อยางไรก็ตาม ยังมีคนอีกมากที่ไมเชื่อในเรื่องกฎแหงกรรมที่วาทําดีไดดี ทําชั่วไดชั่ว ไมเชื่อวาผลกรรมดีหรือชั่วที่ทําไวในชาตินี้จะติดตามไป
สนองในชาติหนาดวยคนเหลานี้มักจะรองไหคร่ําครวญกับความทุกขทรมานที่ตนประสบ
อยูเฉพาะหนาเทานั้นเพราะความหลงเขาใจผิด รูเทาไมถึงการณและความโง
เขลา จึงไมไดเฉลียวใจเลยวาความทุกขทรมานที่กําลังไดรับอยูนั้นเปนผลกรรมที่ตนไดกอไวตั้งเเตชาติกอนนั้นเอง

ทุกสิ่งทุกอยางในโลกนี้ลวนเปนอนิจจัง มีเกิดมีดับ มีการเปลี่ยนแปลง
อยูตลอดเวลา ไมมีใครจะสามารถคาดการณลวงหนาได แตคนเรามักลืมความจริงขอนี้มัวแตหลงทุกขโศกเสียใจกับความไมแนนอนของชีวิต เพราะ
มีกิเลสแหงความโลภ ความโงเขลา เห็นแกตัว ไมเชื่อฟงคําสอนที่ถูก ไมเคยคิดจะทําความเขาใจในคําสอนของพระพุทธองค นอกจากจะยอมเปนทาสแหงกิเลสตัณหาเห็นแตประโยชนปจจุบันเทานั้น

7. มนุษยเราตองเวียนวายตายเกิดอยูในวัฏสงสารไมรูกี่ชาติตอกี่ชาติ
มาแลว และยังคงตองเวียนวายตายเกิดเชนนี้อีกตอไปอยางไมมีที่สิ้นสุด แตเคราะหดีที่ในโลกนี้ยังมีพระธรรมคําสอนของพระพุทธองคใหเราไดพึ่งพิง
และชวยบรรเทาความทุกขใหแกเรา
–100–กิเลสดังนั้นเราจึงควรใชสติปญญาคิดพิจารณาใหดี ควรทําใจใหบริสุทธิ์หลีกเลี่ยงความโลภและกิเลสชั่วรายทั้งหลาย และมุงประกอบแตความดีโชคดีที่พวกเรายังมีโอกาสไดรับฟงพระธรรมคําสอนของพระพุทธ
องค เราจึงมีความศรัทธาและมีความหวังที่จะไปเกิดในดินแดนของพระองคและเมื่อเราไดรับฟงคําสอนของพระองคแลวเราก็ไมควรปลอยตัวใหตกเปน
ทาสของกิเลสตัณหาหรือความชั่วรายทั้งหลายและก็ไมควรจะเก็บงําความรูในพระธรรมคําสอนนั้นไวแตเฉพาะตน แตควรมุงปฏิบัติตามและถายทอด
ความรูนี้ตอไปใหผูอื่นดวย

–101–บทที่ 5พุทธานุเคราะห
บทที่ 5พุทธานุเคราะห

ตอนที่ 1ปฏิญาณของพระอมิตาภพุทธเจา
ตอนที่ 1ปฏิญาณของพระอมิตาภพุทธเจา

1. ดังที่ไดกลาวมาแลววา การที่จะตัดกิเลสตัณหาใหหมดสิ้นไปนั้นไมใช
สิ่งที่จะกระทําไดงาย ๆ ยิ่งกวานั้นยังมีผลกรรมที่ไดทําไวในชาติกอน ๆสะสมอยูมากราวภูเขาเลากา เปนภาระที่จะตองสะสางใชหนี้กรรมกัน ดังนั้นถึงแมเราทุกคนจะมีธาตุแหงความเปนพุทธอยูในตัว ก็ไมใชของงายที่เราจะบรรลุถึงความเปนพุทธที่แทจริงได
พระพุทธเจาทรงตระหนักเห็นความจริงขอนี้ดี พระองคจึงไดจุติมาในชาติของพระโพธิสัตว
เพื่อโปรดสัตวโลกทั้งหลายใหพนจากความทุกข
ทรมานทั้ง ๆ ที่มีอุปสรรคขวางกั้นมากมาย พระองคก็มิไดทรงยอทอ แตทรง
ตั้งปฏิญาณไว 10 ประการวาถึงแมวาพระองคเองจะบรรลุถึงซึ่งความเปน
พระพุทธเจาแลวก็ตาม แตถาพระองคไมสามารถปฏิบัติตามสัตยปฏิญาณทั้ง10 ประการนี้ใหสําเร็จลุลวงไปแลว พระองคก็ยังไมอาจพบหนทางแหง
ความหลุดพน คือ การตรัสรูเห็นแจงได
ปฏิญาณทั้ง 10 ประการนั้น คือ(1) “ถาสรรพสัตวทั้งหลายที่ไดเกิดมาในดินแดนแหงพุทธ แตยังไมอาจบรรลุถึงซึ่งความเปนพุทธ”–102–

พุทธานุเคราะห
(2) “ถาแสงแหงพระธรรมยังฉายรัศมีไปไมทั่วทุกมุมโลก”(3) “ถาเราไมสามารถโปรดสัตวโลกทั้งหลายไดเปนจํานวนมากจน
นับไมถวนทั้ง ๆ ที่ใชเวลาตลอดชั่วชีวิต”(4) “ถาพระพุทธเจาทั้งหลายที่สิงสถิตอยูทั่วสิบทิศยังไมแซซรอง
สรรเสริญนามของเรา”(5) “ถาผูคนทั่วทั้งสิบทิศยังไมศรัทธาเลื่อมใส ไมเกิดความปรารถนาที่จะมาเกิดใหมในดินแดนแหงพุทธ และแมจะออกปากกลาว สรรเสริญนามของเราสิบครั้งแลวก็ยังไมไดมาเกิดใหมในดินแดนของเรา”(6) “จนกวาผูคนทั้งหลายตลอดสิบทิศจะเกิดศรัทธาแสวงหาหนทาง
แหงการตรัสรู ประพฤติและปฏิบัติชอบในคุณธรรมและปรารถนาที่จะมาเกิดใหมในดินแดนแหงพุทธเมื่อถึงวาระสุดทายแหงชีวิตก็ไดประจักษใน
การปรากฏองคของพระโพธิสัตวทั้งหลายที่มาตอนรับใหมาสูดินแดนบริสุทธิ์แหงนี้”–103–พุทธานุเคราะห
(7) “จนกวาผูคนทั้งหลายจะไดยินนามของเรา ใฝฝนปรารถนาที่จะ
มาเกิด ณ ดินแดนของเราดวยการสรางสมคุณความดีไวและไดมาเกิดใหมสมตามความตั้งใจ”(8) “จนกวาทุกคนที่จะเกิดมาในดินแดนบริสุทธิ์ของเราและมี
โอกาสที่จะไดบรรลุเปนพระพุทธเจาในภพชาติตอไป นอกเหนือจากนี้ พวกเขาเหลานั้น ยังเปนผูตั้งมั่นอยูบนพื้นฐานของคําสัตยปฏิญาณของตน เปนผูที่สวมเกราะแหงมโนปณิธานอันยิ่งใหญเพื่อปวงชนมุงมั่นฝาฟนเพื่อประโยชนและความสงบสุขของโลก ผูที่จะนําพามนุษยอีกนับไมถวนไปสูการตรัสรูธรรมและปลูกฝงคุณความดีแหงความเมตตากรุณาอันยิ่งใหญ”(9) “จนกวาผูคนทั้งหลายจะไดรับแสงสวางแหงคุณธรรม ความเมตตากรุณาของเราที่ชวยยอมใจและกายใหสงบบริสุทธิ์หลุดพนจากโลกียวิสัย”(10) “จนกวาผูคนทั้งหลายจะรูจักนามของเรา ไดเรียนรูถึงความจริงแหงชีวิต คือ การเกิด การดับ มีปญญารูแจง มีจิตใจบริสุทธิ์สงบไมหวั่นไหวตอกิเลสและความทุกขทรมานที่เกิดขึ้นในโลก”“เราไดตั้งสัตยปฏิญาณไวดังนี้และถาไมสามารถปฏิบัติตามปฏิญาณทั้งหมดนี้ใหลุลวงไปละก็เราก็ไมอาจบรรลุถึงความเปนพระพุทธเจาไดขอใหเราไดเปนเจาของแสงสวางแหงปญญาที่ไมมีขอบเขตจํากัด ที่จะชวยปลดเปลื้องความทุกขและชี้หนทางแหงพระธรรมวิเศษแกสัตวโลกทั้งหลาย”–104–พุทธานุเคราะห
2. ดวยปณิธานอันแรงกลานี้
พระองคไดสรางสมคุณธรรมมาเปน
เวลานานเหลือคณานับ ทรงสรางดินแดนบริสุทธิ์แหงพุทธและสถิตยอยูในดินแดนแหงความสุขสงบนี้ เพื่อชวยชี้หนทางแหงความหลุดพนแกสัตวโลกทั้งหลาย
ดินแดนบริสุทธิ์ที่ซึ่งไมมีความทุกขทรมานแหงนี้เปนดินแดนแหง
ความสงบและสันติสุขที่แทจริง อาหาร เครื่องนุงหม และสิ่งสวยงามทุกสิ่งจะปรากฏมาตามใจปรารถนา
เมื่อกระแสลมพัดผานตนไมที่เต็มไปดวยเพชรนิลจินดาก็จะเกิดเสิยงกังวานแหงพระธรรมคําสอนดังเสียงดนตรีไพเราะ ทําใหจิตใจของผูที่ไดรับฟงผองแผวบริสุทธิ์
ในดินแดนแหงนี้มีดอกบัวหลายหลากสีบานสงกลิ่นหอมกรุน ดอกบัวแตละดอกมีกลีบดอกมากมายสองประกายรัศมีงดงาม รัศมีจากแตละดอกแต
ละสีลวนแตชวยสองใหปญญาและจิตใจสวางเห็นแจงในพระธรรมวิเศษ กอใหบังเกิดความสุขสงบใจแกผูที่ไดพบเห็น
3. ขณะนี้พระพุทธเจาทั้งหลายทั่วทั้งสิบทิศก็แซซรองกลาวสรรเสริญ
พระนามของพระพุทธองค
ผูใดที่ไดยินพระนามของพระองคจะบังเกิดความปติยินดี เลื่อมใส
ศรัทธาในพระองค และจะไดมาเกิดใหมในดินแดนมหัศจรรยของพระองค–105–พุทธานุเคราะห
ผูที่ไดมาเกิดใหมในดินแดนบริสุทธิ์จะมีชีวิตมียั่งยืนเปนอมตะจะมีจิตใจที่เปยมไปดวยความเมตตากรุณาตอผูที่ตกทุกขไดยากเกิดความปรารถนาที่จะยื่นมือเขาไปชวยเหลือผูอื่นใหพนจากความทุกขทรมานดังเชนที่พระพุทธเจาทรงกระทําอยูจิตใจที่เปยมลนดวยความเมตตากรุณาปรารถนาจะชวยผูอื่นใหพน
ทุกขนี้ จะชวยใหผูนั้นหลุดพนจากความผูกพันทางโลกและประจักษถึง
ความไมเที่ยงแทแนนอน คือ อนิจจังแหงชีวิต ยอมเสียสละตนเพื่อ
ประโยชนสุขของมวลชนทั้งหลาย และในขณะเดียวกันเพื่อความสุขของตนเองที่ไดหลุดพนจากบวงกิเลสและความผูกพันในโลกียวิสัย

เราจะตระหนักดีถึงความทุกขในโลก และในขณะเดียวกันก็รูวาพุทธา
นุเคราะหนั้นไมมีขอบเขตจํากัด จิตใจของผูที่ไดมาเกิดในดินแดนนี้จะเปน
อิสระ ไมวาจะไปหรือมา จะหยุดอยูกับที่หรือจะกาวไปขางหนา ไมมีเขาไม
มีเรา แตมักจะผูกพันอยูกับผูที่ตกทุกขไดยากดังที่พระพุทธเจาทรงแผเมตตาอยู

ดังนั้น ถาผูใดไดยินพระนามของพระองคก็จะบังเกิดศรัทธาที่จะเอย
พระนามของพระองค และไดรับการแผเมตตาจากพระองค ถึงแมวาจะตอง
ฝาเปลวไฟที่ลุกโชนเผาโลกอยูเพื่อที่จะเขาไปฟงคําสอนของพระองคก็ตาม
ก็ควรยินดีและศรัทธาพรอมที่จะปฏิบัติตามพระธรรมคําสอนนั้น
–106–พุทธานุเคราะห
ถาคนเรามีความปรารถนาอยางแรงกลาที่จะบรรลุถึงการตรัสรูก็
จะตองยึดพุทธานุภาพเปนที่พึ่ง เพราะถาปราศจากพุทธานุภาพแลวสามัญ
ชนก็ไมอาจที่จะบรรลุถึงการตรัสรูได

4. ขณะนี้พระพุทธเจา (พระอมิตาภพุทธเจา) ไมไดอยูหางไกลจากตัวเราเลย ถึงแมวาดินแดนแหงพุทธจะอยูไกลสุดหลาก็ตาม พระพุทธเจาทรงสถิตอยูในใจของคนที่ระลึกถึงพระองคเสมอ

เมื่อใดที่เรานึกถึงพระองคกจ็ ะปรากฏพระวรกายที่เปลงรัศมีสีทองงาม
รุงโรจน และแบงภาคใหเห็นถึง 8 หมื่น 4 พันภาค แตละภาคจะมีรัศมีแผ
กระจายโดยรอบถึง 8 หมื่น 4 พันรัศมี แตละรัศมีจะสองประกายสวางไสว
ไปรอบกายผูที่เอยพระนามของพระองคไมใหตกอยูในความมืด

ดวยการเพงมองพระพุทธรูปเราก็จะสามารถเขาถึงพระทัยของ
พระองคซึ่งเปยมลนไปดวยพระเมตตาคุณตอมนุษยทุกผูไมเวนแมแตผูที่โง
เขลาหรือผูที่หลงลืมพระองค
–107–พุทธานุเคราะห
ผูที่ศรัทธาในพระองคจะมีโอกาสบรรลุถึงพระองค เปนอันหนึ่งอัน
เดียวกับพระองค เพราะพระพุทธเจาทรงสถิตอยูทุกหนทุกแหง ใครก็ตามที่
รําลึกถึงพระองค พระองคก็จะเขามาสถิตในจิตใจของผูนั้นทันที
เมื่อใดที่ใครก็ตามรําลึกถึงพระพุทธเจาเขาผูนั้นจะมีจิตใจดังเชน
พระพุทธเจา คือมีความบริสุทธิ์และสงบ
ดังนั้น ผูที่มีจิตใจบริสุทธิ์และมีศรัทธาที่แทจริง ก็เทากับวา จิตใจของ
เขาคือจิตใจของพระพุทธเจานั่นเอง
5. พระพุทธเจามีรูปลักษณหลายอยาง จะปรากฏใหเห็นประจักษตาม แตความสามารถที่จะเขาถึงพระองคของแตละบุคคล
พระพุทธเจาสถิตอยูทั่วทุกหนทุกแหงในโลกและเปนนิรันดรทรง
ปรากฏพระองคใหประจักษแกสัตวโลกในปรากฏการณธรรมชาติ ในเวหาหาว มาเขาดลใจ หรือปรากฏในรางของมนุษย
ใครก็ตามที่เพงจิตรําลึกถึงพระองคก็จะไดนมัสการพระองคสมดัง
ความปรารถนา พระองคจะปรากฏองคพรอมดวยพระโพธิสัตว 2 องค คือพระอวโลกิเตศวร (Avalokitesuara) และพระมหาสถามปราปตโพธิสัตว(Mahasthama-prapta)–108–พุทธานุเคราะห
พระพุทธเจาทรงปรากฏองคในรางตาง ๆ อยูทั่วทุกแหงในโลก
เพื่อใหผูที่เลื่อมใสศรัทธาในพระองคไดประจักษ แมเพียงแตคิดวาไดเห็นรางแปลงของพระองคแลวเทานั้นก็จะบังเกิดความปติยินดี และเปยมลนดวยความสุขและถามีบุญพอสามารถเห็นและนมัสการรางที่แทจริงของพระองคแลวละก็จะยิ่งบังเกิดความสุขและสงบในดวงใจอยางหาที่เปรียบ
ไมได

6. น้ําพระทัยของพระองคทรงเปยมดัวยพระเมตตาคุณและปญญาคุณอัน
ยิ่งใหญที่สามารถโปรดสัตวทั้งปวงใหพนทุกขได

ผูที่ประกอบกรรมชั่วไปเพราะความโงเขลา มีหัวใจเต็มไปดวยกิเลสแหงความโลภ โกรธ หลง ใชวาจาในทางที่ผิด คือ พูดปด หลอกลวง ดาทอ
ผูอื่น ทํารายรางกายผูอื่นจนถึงแกชีวิต ลักขโมย ประพฤติผิดในกาม ฯลฯกรรมชั่วรายเหลานี้จะเปนบาปติดตัวไปใหตองทนทุกขทรมานอยางไมมีที่
สิ้นสุด

เมื่อถึงวาระสุดทายของชีวิต ถามีมิตรที่ดีมาแนะนําวา “ทานกําลัง
จะตองตายอยางทรมานจนไมมีแมแตกําลังใจที่จะนึกถึงพระพุทธเจา แตทาน ก็ควรจะเอยขานพระนามของพระองค”–109–

พุทธานุเคราะห
การสวดทองพระนามของพระองคดวยความจริงใจแตละครั้งนั้น จะชวยใหบาปหนักที่ทําไวหมดสิ้นไป ชวยใหไมตองหลงเวียนวายอยูในโลกแหงอเวจี
ถาเพียงแตการเอยปากสวดทองพระนามของพระองคจะใหผลถึงเพียง
นี้แลว การใหความนับถือศรัทธาพระองคดวยความจริงใจจะไดบุญกุศลยิ่งใหญเพียงใดเลา
ผูที่สามารถสวดทองพระนามของพระองค เมื่อตายแลวก็จะไดพบกับ
พระโพธิสัตว 2 องค คือ พระโพธิสัตวแหงพระเมตตาคุณและพระโพธิสัตวแหงพระปญญาคุณ
ซึ่งจะมารับวิญญาณและนําทางไปสูดินแดนของพระพุทธเจาที่ซึ่งวิญญาณของเขาจะไดเกิดใหมอยางบริสุทธิ์ผุดผองดังสีของ
ดอกบัวขาว
ดังนั้น ทุกคนจึงควรทองจําบทสรรเสริญพระนามของพระองคใหขึ้นใจ และมีศรัทธาในพระองคผูประทานแสงสวางและชีวิตที่เปนอมตะดวย
ความจริงใจ

ตอนที่ 2ดินแดนบริสุทธิ์แหงพระพุทธเจา
ตอนที่ 2ดินแดนบริสุทธิ์แหงพระพุทธเจา

1. พระพุทธเจาทรงสถิตอยูในดินแดนนี้เพื่อประกาศสัจธรรมโปรดสัตว
โลกทั้งหลาย ผูที่อยูในดินแดนบริสุทธิ์นี้จะไมรูจักความทุกข แตจะใช
ชีวิตอยูอยางสุขสําราญในวิมานสวรรคแหงนี้
–110–พุทธานุเคราะห
ตอนกลางวิมานจะมีสระน้ําขนาดใหญสรางดวยมณี 7 ชนิด มีน้ําใส
บริสุทธิ์ มีหาดทรายทองในสระจะมีดอกบัวขนาดใหญเทาลอเกวียนบาน
สะพรั่งสองประกายหลายหลากสี ประกายสีฟาจากดอกที่มีสีฟา ประกายสี
เหลืองจากดอกที่มีสีเหลือง ประกายแดง ขาวจากดอกแดงและขาว สงกลิ่น
หอมตลบอบอวลไปทั่วรอบ ๆ บริเวณสระน้ํามีพลับพลาอยูหลายหลังสรางดวยจินดามณี 4ชนิด คือ เงิน ทอง มณีสฟี า แกวผลึก มีบันไดหินออนทอดลงไปยังสระน้ํา
นอกจากนั้นยังมีศาลาที่ทอดยื่นไปในสระมีมานบังตาที่ประดับดวยมณี มีคา
นานาชนิด รอบ ๆ มีหมูไมดอกไมหอมนานาพันธุบานสะพรั่งสงกลิ่นหอม
ตลบนอกจากความงดงามบนพื้นดินแลวบนฟาก็มีเสียงดนตรีสวรรค
บรรเลงอยางไพเราะตลอดเวลาและยังมีกลีบดอกไมหลากสีที่โปรยปรายลง
มาจากสวรรคถึง 6 ครั้งทั้งกลางวันและกลางคืน ผูท่อี ยูในดินแดนนี้ก็จะเก็บรวบรวมกลีบดอกไมนี้ใสพานไปบูชาพระพทธเจาที่สถิตอยูในดินแดนอื่น
ซึ่งมีจํานวนอีกนับไมถวน

2. ในวิมานแหงนี้ยังมีนกนานาพันธุทั้งหงสขาว นกยูง นกแกว ฯลฯ และนกเล็ก ๆ อีกเปนจํานวนมาก ที่สงเสียงรองอันไพเราะสรรเสริญองค
พระพุทธเจาและประกาศพระธรรมของพระองค
–111–พุทธานุเคราะหผูที่ไดฟงเสียงรองอันไพเราะของนกเหลานี้แลวจะรําลึกถึงคําสอนของพระพุทธเจา เพิ่มความศรัทธาและบังเกิดความปติยินดีที่ไดรับฟงคําสอนนั้นอีก มิตรสัมพันธที่มีตอผูที่ไดรับฟงและศรัทธาในคําสอนเดียวกันที่อยูในดินแดนตาง ๆ ก็จะยิ่งกระชับแนนแฟนขึ้นอีกเมื่อกระแสลมพัดผานหมูไมมีคานานาพันธุไปกระทบกับมานที่ประดับดวยแกวจินดาที่พลับพลาจะเกิดเสียงกังวานนาฟงดังเสียงดนตรีผูที่ไดยินเสียงดนตรีสวรรคที่สะทอนมาแผว ๆ นี้จะรําลึกถึงพระพุทธเจาพระสัจธรรมของพระองคและพระสงฆสาวกทั้งหลาย สิ่งที่ประเสริฐและมีความงดงามวิเศษสุดมีพรอมอยูที่ดินแดนแหงพุทธนี้
3. เหตุที่เรียกพระพุธเจาในแดนสุขาวดีนี้วาพระอมิตาภพุทธเจาซึ่ง
แปลวา พระผูมีแสงสวางหาประมาณมิได มีอายุนับประมาณมิไดก็เพราะพระองคทรงแสดงสัจธรรมวิเศษที่เปลงรัศมีใหแสงสวางสองไปทั่วทุก
สารทิศ และทรงมีพระเมตตาคุณมหาศาลไมรูที่สิ้นสุดไมวาพระองคจะเสด็จอุบัติขึ้นในโลกกี่ภพตอกี่ภพก็ตาม
นอกจากนั้นผูที่ไดไปเกิดในดินแดนของพระองคโดยไมกลับไปหลงเวียนวายในวัฏสงสารอีกนั้น ก็มีจํานวนหาที่ประมาณมิไดสวนผูที่พระองคทรงโปรดชวยใหรูสึกตัวตื่นขึ้นจากความเมามัวและ
ไดพบกับชีวิตใหมนั้นก็มีจํานวนนับไมไดอีกเชนกัน
–112–พุทธานุเคราะหดังนั้นถาเราสามารถกําหนดจิตมุงระลึกถึงพระองคไมวาจะเปนเพียง
วันเดียวหรือตลอด 7 วันก็ตามไดโดยไมถูกทําลายสมาธิละก็ เมื่อถึงวาระสุดทายแหงชีวิตพระพุทธเจาและเทพยดาทั้งหลายจะประจักษใหเห็นและรับดวงวิญญาณของผูนั้นใหไปเกิดใหมในดินแดนของพระองคใครก็ตามที่ไดยินพระนามของพระองคและเกิดความเลื่อมใสศรัทธาในพระองค เขาผูนั้นจะสามารถพบหนทางแหงการรูแจงหรือการตรัสรูได–113–