ปั ญหาสิงแวดล้ อมข้ ามพรมแดน: การพัฒนาเขือนบนแม่ นํา เซซาน เซโปก และเซโขง(3S)ภาพรวมของแม่ นํา เซซาน แม่ นํา เซรย์ ปก และแม่ นํา เซกอง
แม่นํ าเซซาน แม่นํ าเซรย์ปก และแม่นํ าเซกอง (แม่นํ าทังสามสายเป็นทีร้ ูจกั รวมกันว่าแม่นํ า 3S) แม่นํ าทังสามสายนี รวมเอาระบบนํ าทีใหญ่ทีสดุ ทีไหลรวมกันจากแม่นํ าสาขาจน
กลายเป็ นแม่นํ าโขง เป็ นแม่นํ านานาชาติทีไหล
ออกสูภ่ าคตะวันออกเฉี ยงเหนือของกัมพูชา จากแหล่งกําเนิดบนทีราบสูงทางตอนกลางของ
เวียดนามและเทือกเขาภูหลวงในลาว ภูมิภาคที
แผนทีแม่ นําเซซาน แม่ นําเซรย์ ปก และแม่ นําเซกอง
อยูต่ ามบริ เวณปลายนํ าประกอบไปด้ วยจังหวัด
ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของกัมพูชาคือ จังหวัดรัตนคีรี สตึงเตร็ ง และมณฑลคีรี จังหวัดเหล่านี มีกลุม่
ชาติพนั ธุ์ตา่ งๆ ทีมีวิถีชีวิต ภาษา และวัฒนธรรมทีหลากหลายแตกต่างกันอาศัยอยู่ ตามริ มฝั งแม่นํ าทังสาม
สายมีชมุ ชนอาศัยอยูร่ าว 127 หมูบ่ ้ าน รวมแล้ วประมาณ 70,000 คน และมีชีวิตความเป็ นอยูท่ ีพงึ พาอาศัย
ทรัพยากรและแหล่งนํ าตามธรรมชาติ ภูมิภาคนี เป็ นทีร้ ูจกั กันดีว่าเป็ นแหล่งทรัพยากรธรรมชาติทีอดุ มสมบูรณ์และมีความหลากหลายทางชีวภาพ กัมพูชามีป่าไม้ อยูใ่ นจังหวัดรัตนคีรีและมณฑคีรี 40 เปอร์ เซ็นต์
ทรัพยากรธรรมชาติของลุม่ แม่นํ าทังสามเป็
นทรัพยากรทีสําคัญมาก และไม่ใช่เป็ นเพียงจากมุมมองของการ
อนุรักษ์ สิงแวดล้ อมเท่านัน แต่จากการทีเป็ นแหล่งอาหารและวิถีการดํารงชีวิตของผู้คนทีอาศัยอยูใ่ นบริ เวณนี ทีต้องพึง พาทรัพยากรธรรมชาติเหล่านี ด้ วยผลกระทบข้ ามพรมแดนของเขือนพลังนํา
เนืองจากแม่นํ าทังสามสายนี
เป็ นทางนํ านานาชาติ การพัฒนาต้ นนํ าจะส่งผลกระทบอย่างใหญ่
หลวงต่อธรรมชาติและผู้คนในกัมพูชา การก่อสร้ างเขือนนํ าตกยาลีในเวียดนามเมือปี 2536 (1993) เป็ นเขือน
แรกของโครงการเขือนพลังนํ าในลุม่ แม่นํ าเซซาน โดยเขือนนี ตังอยู ห่ า่ งจากระหว่างพรมแดนกัมพูชา –เวียดนามประมาณ 80 กิโลเมตร เมือเดือนตุลาคม 2539 (1996) ได้ เกิดนํ าท่วมหมูบ่ ้ านในกัมพูชา โดยสาเหตุเกิดจากเขือนผันนํ าแตกขณะกําลังก่อสร้ างเขือนนํ าตกยาลี ตังแต่ นนเป็ั  นต้ นมาการปล่อยนํ าจากเขือนนํ าตกยาลีก็สง่ ผลกระทบต่อชาวบ้ าน ทําให้ เกิดนํ าท่วมฉับพลัน และบ่อยครัง ทีคณุ ภาพนํ าในแม่นํ าเสือมสภาพ
ชาวบ้ านหาปลาได้ น้อยลง ฝั งแม่นํ าถูกกัดเซาะพังทลาย และส่งผลกระทบกับการเกษตรริ มฝั งนํ า นอกจากนี ผู้คนทีอาศัยนํ าในแม่นํ าในขีวิตประจําวันทังดื มและใช้ ก็มีปัญหาสุขภาพอย่างรุนแรงด้ วยเช่นกัน ตามผล

บทที 2-41

การสํารวจขององค์กรพัฒนาเอกชนทีทําในปี 2543 (2000) พบว่าหมู่บ้าน 32 แห่งถูกนํ าท่วมเป็ นเวลาถึงสีปี(ข้ อมูลจากกรมประมงและ NTFP 2000) และตังแต่ ปี 2546 (2003) เป็ นต้ นมาก็มีการสร้ างเขือนเพิมมากขึ นทีต้ นแม่นํ าเซรย์ปก ซึง ก็เกิดผลกระทบขึ นทีบริ เวณท้ ายนํ าในกัมพูชาในลักษณะเดียวกันกับทีเกิดกับแม่นํ าเซซานนําท่ วมโรงพยาบาลทีแม่ นําเซรย์ ปก (2552)

ผู้คนทีอาศัยอยูใ่ นกัมพูชาต่างออกมาแสดงความกังวลเกียวกับผลกระทบของการสร้ างเขือนต่อรัฐบาล
กัมพูชา คณะกรรมาธิการแม่นํ าโขง และองค์กรต่างๆ ทังในและต่
างประเทศทีให้ ความช่วยเหลือด้ านการเงินในการสร้ างเขือน แต่การพัฒนาทังในเวี ยดนามและลาวก็ยงั คงดําเนินต่อไปโดยไม่มีการพิจารณาถึงสิงทีเกิดขึ นในบริ เวณท้ ายลํานํ าในกัมพูชา และชาวบ้ านทีอาศัยอยู่ตามลุม่ นํ าซึง ได้ รับผลกระทบจากเหตุการณ์นี ทีกําลังเผชิญความยากลําบากก็ถกู ละเลยการประเมินผลกระทบด้ านสิงแวดล้ อมอย่ างไม่ เพียงพอทังๆ ทีปัญหาเรื องการเยียวยาและเงินชดเชยเกียวกับเขือนนํ าตกยาลียงั ไม่ได้ รับการแก้ ไข ก็ยงั มีแผนการสร้ างเขือนอีกจํานวนมากในบริ เวณ 3S หนทางหนึง ทีจะทํานาย ป้องกัน เยียวยาและจัดการกับผลกระทบทีจะเกิดจากโครงการสาธารณูปโภคขนาดใหญ่อย่างโครงการสร้ างเขือนนันก็ คือการทําขันตอน
การศึกษาผลกระทบด้ านสิงแวดล้ อม (EIA) แต่การทํา EIA กับเขือนเหล่านี ยังมีไม่เพียงพอ และการก่อสร้ างก็ยงั คงดําเนินต่อไปแม้ ว่าจะไม่มีการทํา EIA
เนื อหาทีมีการทํา EIA สําหรับเขือนนํ าตกยาลีนนครอบคลุัมแค่การตังถิ นฐานใหม่และการผลิตกระแสไฟฟ้าทีเหนือเขือน และภายในระยะ 6 กม.แถวท้ ายเขือน ในขณะทีความเสียหายทีจะเกิดกับปริ มาณและคุณภาพนํ า การประมงและชีวิตสัตว์นํ า นันอาจจะทํ
านายหรื อเป็ นทีคาดเดาได้ แต่ผลกระทบทัง
ทางด้ านสังคมและสภาพแวดล้ อมทีกินบริ เวณราวๆ 10-20 กม.บริ เวณท้ ายนํ าในกัมพูชาก็ถกู ตัดสินไปแล้ วว่าน่าจะมีเพียงเล็กน้ อย และไม่ได้ มีการศึกษาใดๆ เกิดขึ นบทที 2-42

เขือนเซซาน 3 ตังอยู ห่ า่ งจากท้ ายเขือนนํ าตกยาลีราวๆ 15 กม. มีการทํา EIA โดยได้ รับความ
ช่วยเหลือด้ านเทคนิคจากธนาคารพัฒนาเอเชีย รายงานการศึกษาสําเร็ จเรี ยบร้ อยในปี 2543 (2000) แต่ไม่ได้ ถกู เปิ ดเผย ต่อมาในปี 2546 (2003) ข้ อมูลในรายงาน EIA รัวไหล เนื อหาของรายงานฉบับนี จึงเป็ นทีรับทราบทัว ไป ในขันตอนการทํ
า EIA ไม่ได้ มีการสํารวจใดๆ ในกัมพูชา แต่ EIA ได้ กล่าวถึงรายงานของเขือนนํ าตกยาลีและการสํารวจอืนๆ ว่า ผลกระทบจากการสร้ างเขือนเซซาน 3 จะสร้ าง “ความเสียหายอย่างใหญ่หลวง”ในกัมพูชาและวิจารณ์โครงการทีประเมินความเสียหายจากผลกระทบทีบริ เวณท้ ายเขือนไว้น้ อยเกินไป แม้ วา่ รายงานผลการศึกษาจะกล่าวไว้ เช่นนี  การก่อสร้ างเขือนเซซาน 3 ก็ยงั คงดําเนินต่อไป โดยไม่มีมาตรการการเยียวยาหรื อการให้ เงินชดเชยแก่กมั พูชานอกจากนี  ช่วงระหว่างปี 2548 ถึง 2549 (2005-2006) ได้ มีการศึกษาด้ านสิงแวดล้ อมว่า การก่อสร้ างเขือนในแม่นํ าเซซานและแม่นํ าเซรย์ปกจะส่งผลกระทบอย่างไรต่อสภาพแวดล้ อมบริ เวณท้ ายนํ าในกัมพูชา ในขณะทีมีปัญหาบางประการเกิดขึ นในขณะทําการศึกษาเช่น ความไม่ยตุ ธิ รรม ข้ อเท็จจริ งทีเกิดขึ นหลังจากการทํา EIA กับแม่นํ าเซรย์ปกและแม่นํ าเซซานในปี 2549 ถึง 2550 (2006-2007) ตามลําดับนัน แสดงถึงการรับรู้ข้อเรี ยกร้ องจากชาวบ้ าน และชี ให้ เห็นว่าการก่อสร้ างเขือนในอนาคตจะนําไปสู่
ผลกระทบในแง่ลบมากขึ น นอกจากนี  ข้ อเท็จจริ งทีเกิดขึ นหลังจากการพิจารณา EIA เมือเดือนมกราคม
2550 (2007) นันมี การให้ คํามัน สัญญาว่าจะสร้ างเขือนผันนํ าในแม่นํ าทังสองสายเพื
อปรับการไหลของนํ าเมือมีการปล่อยนํ าออกจากเขือน อย่างไรก็ดีในปี 2555 (2012) เขือนเหล่านี ถูกโฆษณาว่าเป็ นโครงการเขือน
ไฟฟ้าพลังนํ า ฉะนันคํ าสัญญาทีวา่ จะออกมาตรการเยียวยาให้ แก่ชาวกัมพูชาในรายงานการศึกษา EIA จึงยังไม่ได้ มีการนํามาปฏิบตั ิความพยายามจากรากหญ้ าในปี 2543 (2000) ความกระตือรื อร้ นของกลุม่ องค์กรพัฒนาเอกชนในจังหวัดรัตนคีรีได้ ทําให้ เกิดความพยายามทีจะทําการศึกษาความผิดปกติของแม่นํ าเซซาน และความเสียหายของผู้คนทีอาศัยอยูใ่ นพื นทีกําลังเผชิญ นอกจากนี กลุม่ องค์กรพัฒนาเอกชนทังในและต่างประเทศได้ รวมตัวกันสร้ างเครื อข่ายแบบหลวมๆ ขึ นเรี ยกว่า กลุม่ ทํางานเซซาน เพือคอยเฝ้าระวังสถานการณ์ในลุม่ นํ า โดยในเดือนกุมภาพันธ์ 2543(2000) กลุม่ ทํางานเซซานดังกล่าวได้ ทําการสํารวจหมูบ่ ้ านจํานวนประมาณ 90 หมูบ่ ้ าน (ในเวลานัน) ทีตงั อยูต่ ามริ มแม่นํ าเซซานในกัมพูชา และเขียนรายงานสถานการณ์โดยรวมและปั ญหาทีแม่นํ าเซซานกําลัง
ประสบเมือรายงานฉบับนี เผยแพร่ออกมา ในเดือนมีนาคมปี เดียวกัน คณะกรรมาธิการเริ มทําการสืบสวน
ในจังหวัดรัตนคีรี และนอกจากรายงานฉบับนี แล้ ว ทางคณะกรรมาธิการฯ ยังได้ รับรายงานจากรัฐบาล
กัมพูชาและเวียดนามเกียวกับปั ญหานํ าท่วมระหว่างพรมแดน ผลก็คือคณะศึกษาสามารถยืนยันว่า ระดับนํ าเกิดการเปลียนแปลงอย่างผิดธรรมชาติ และเป็ นทีรับรู้กนั ในระดับรัฐบาลว่า การปล่อยนํ าจากเขือนนํ าตกยาลีนนเป็ั  นตัวการทีทําให้ เกิดนํ าท่วมเป็ นวงกว้ างข้ ามพรมแดน
บทที 2-43ตังแต่ นนเป็ั  นต้ นมา คณะกรรมาธิการร่วมกัมพูชา – เวียดนาม เพือการจัดการแม่นํ าเซซาน (ซึงในขณะนี กําลังหารื อกันในเรื องของการจัดการแม่นํ าเซรย์ปก) ถูกจัดตังขึ นเพือให้ เป็ นเวทีสําหรับรัฐบาลของทังสองชาติ
ได้ เจรจาต่อรองกัน นอกจากนี  รัฐบาลกัมพูชาและเวียดนามยังได้ จดั ตัง “หนทางแก้ ปัญหา”5ประการ เพือป้องกันความเสียหายทีจะเกิดขึ นทีบริ เวณท้ ายเขือนอันเนืองมาจากการปล่อยนํ าจากเขือนนํ าตกยาลี อย่างไรก็ดี คณะกรรมาธิการร่ วมฯ นันถู กควบคุมโดยรัฐบาลเวียดนามเป็ นส่วนใหญ่ และชาว
กัมพูชาทีได้ รับผลกระทบและกลุม่ องค์กรพัฒนาเอกชนกลับไม่ได้ รับอนุญาตให้ มีสว่ นร่วม การแจ้ งล่วงหน้ าว่าจะมีการปล่อยนํ าออกจากเขือนตามทีสญั ญากันไว้ แต่แรกนัน จะถูกส่งไปทีสํานักงานคณะกรรมาธิการ
แม่นํ าโขง หรื อ MRC ในเวียดนามก่อน หลังจากนันจะแจ้
งต่อไปยัง MRC ในกัมพูชา แล้ วการแจ้ งเตือน
ดังกล่าวจึงจะถูกถ่ายทอดจากรัฐบาลกลางไปสูร่ ะดับจังหวัด ระดับเขต ต่อไปยังระดับชุมชน และสุดท้ ายจึงถึงหมูบ่ ้ าน ดังนัน จึงเป็ นเรื องยากทีการแจ้ งเตือนนํ าท่วมจะไปถึงชาวหมูบ่ ้ านก่อนทีจะเกิดนํ าท่วมจริ ง ในความเป็ นจริ งวิธีนี ใช้ แก้ ปัญหาไม่ได้ ผลแม้ แต่จนกระทัง ถึงปี 2544 (2001) สถานการณ์ก็ยงั ไม่คลีคลาย ชาวบ้ านแถบแม่นํ าเซซานจึงรวมตัว
กันจัดตัง “เครื อข่ายปกป้องเซซาน” (SPN) เพือประกาศให้ โลกภายนอกได้ รับรู้ ถึงความกังวลและสภาพการของพวกเขาได้ อย่างมีประสิทธิภาพยิงขึ น (กลุม่ ทํางานเซซานสลายตัวไปเมือมีการก่อตังเครื อข่ายปกป้องเซซาน) หลังจากนันชาวบ้
านทังที อาศัยอยู่ตามแม่นํ าเซซาน เซรย์ปก และเซกอง ต่างก็เริ มเข้ าร่ วมในเครื อข่ายปกป้องเซซาน และในปี 2548 (2005) ชาวบ้ านทีอาศัยอยูใ่ นแถบนันได้ รวมตัวกันจนกลายเป็ นกลุม่
องค์กรพัฒนาเอกชนแล้ วเรี ยกตัวเองว่า “เครื อข่ายปกป้องแม่นํ าเซซาน – เซรย์ปก – เซกอง” (3SPN)แม้ ภายหลังทีได้ กลายเป็ น 3SPN แล้ ว ข้ อเรี ยกร้ องของชาวบ้ านก็ยงั คงเหมือนเดิม ซึง ข้ อเรี ยกร้ องหลักของชาวบ้ านก็คือทําให้ การไหลของแม่นํ าเป็ นไปตามธรรมชาติเหมือนเดิม ไม่ให้ มีการสร้ างเขือนใดๆ ทีปราศจากการยินยอมจากชาวบ้ าน และชาวบ้ านทีได้ รับความเสียหายทังในแง่
วิถีชีวิต พืชผลทีเพาะปลูกและปศุสตั ว์ทงหลายจะต้ั
องได้ รับเงินชดเชย ซึง ชาวบ้ านเหล่านี ก็ได้ แพร่ขยายเครื อข่ายดังกล่าว และแสดงข้ อเรี ยกร้ องและความกังวลของกลุม่ ให้ เป็ นทีรับทราบต่อผู้มีสว่ นได้ สว่ นเสียอืนๆ และในการประชุมฟอรัม
ชาวประมงแห่งภาคตะวันออกเฉียงเหนือกัมพูชาเมือปี 2548 (2005) ชาวประมงประมาณ 180 คนจากกัมพูชา ไทย และลาวต่างมาเข้ าร่วม นอกเหนือไปจากเจ้ าหน้ าทีจากรัฐบาลกลางและท้ องถินของกัมพูชากลุม่ องค์กรพัฒนาเอกชนทังในและต่
างประเทศ ซึง ในทีประชุมนี ได้ มีการยืนยันว่า การสร้ างเขือนเป็ นภัยคุกคามต่อวัฒนธรรม การเกษตรกรรม และการประมงของผู้คนทีต้องพึง พาแม่นํ าและระบบนิเวศ และยังได้
มีการปรึ กษาหารื อกันเกียวกับความท้ าทายและความพยายามทีต้องใช้ ในการปกป้องและรักษาทังแม่ นํ า
และระบบนิเวศดังกล่าว นอกจากนี  ชาวบ้ าน 3SPN ส่งจดหมายถึงนายกรัฐมนตรี ฮนุ เซน เพือเรี ยกร้ องหาหนทางแก้ ปัญหา และเรี ยกร้ องให้ เปิ ดเผยข้ อเท็จจริ งจากการศึกษา EIA ของแม่นํ าเซซานและเซรย์ป ทีเคย
ส่งไปยังการไฟฟ้าเวียดนาม (EVN) และคณะกรรมาธิการแม่นํ าโขงแห่งชาติเวียดนาม นอกจากนี  ชาวบ้ านกลุม่ นี ยังจัดทําประชาพิจารณ์วา่ ด้ วยเรื องข้ อเท็จจริ งจากผลการศึกษา EIA ของแม่นํ าเซรย์ปก และขอ
บทที 2-44

อุทธรณ์ตอ่ หน้ าผู้เข้ าร่วมประชุมประมาณ 150 คน ทีเป็ นตัวแทนจากกระทรวงต่างๆ ของรัฐบาลเวียดนาม
และกัมพูชา ผู้วา่ การจังหวัด ชาวบ้ าน และกลุม่ องค์กรพัฒนาเอกชน ชาวบ้ านต่างแสดงความวิตกกังวลต่อ
ผลกระทบของการสร้ างเขือนในแม่นํ าเซรย์ปก และเรี ยกร้ องให้ มีการสัง หยุดการก่อสร้ างไว้ ชวั คราว และให้ มีการจ่ายเงินค่าชดเชย นอกจากนี  พวกเขายังเรี ยกร้ องให้ หยุดการสนับสนุนเงินในการทํา EIA ทีจะมีผลให้ ทําการก่อสร้ างเขือน และ/หรื อ ปฏิเสธการมีสว่ นร่วมของคนในพื นที
นอกจากนี  เพือเป็ นการเก็บรวบรวมหลักฐานเพือสนับสนุนข้ อวิตกกังวลและความคิดเห็นของพวกเขา ชาวบ้ านเหล่านี ได้ ทําการศึกษาผลกระทบซึง ยิงทําให้ ฐานข้ อมูลและพื นความรู้ของพวกเขาเองมีนํ าหนักมากขึ น พวกเขายังได้ ออกรายการวิทยุ เพืออธิบายสถานการณ์ มีการประท้ วงการสร้ างเขือน และได้เผยแพร่ข้อกังวลต่อโครงการพัฒนาดังกล่าวแก่ผ้ คู นทัว ไปมากยิงขึ นการระบุประเด็นสิงแวดล้ อมข้ ามพรมแดนเป็ นทีปรากฏชัดเจนว่า ความพยายามของชาวบ้ านก่อให้ เกิดการรับรู้ อย่างกว้ างขวางในสังคม
เกียวกับผลกระทบของการพัฒนาทีกระจายตัวเป็ นวงกว้ างข้ ามพรมแดน ถึงกระนัน แม้ วา่ ชาวบ้ านจะพยายามแสดงความกังวลอย่างต่อเนืองเกียวกับกรณีนี  แต่ก็ยงั ไม่ได้ รับเงินค่าชดเชยจากความเสียหายที
เกิดจากเขือนนํ าตกยาลี และมาตรการเยียวยาใดๆ ก็ยงั ไม่ได้ นํามาปฏิบตั ิ และการสร้ างเขือนในแม่นํ า 3S ก็ยังคงดําเนินต่อไป เพือเป็ นการเยียวยาผลกระทบด้ านสิงแวดล้ อมทีข้ามพรมแดน ควรจะมีการแก้ ไขดังต่อไปนี 1)การกํากับดูแลการทํางานของคณะกรรมาธิการทังสองคณะที
ร่วมกันจัดการแม่นํ าโขง คือ MRC
และคณะกรรมาธิการร่วมกัมพูชา – เวียดนาม เพือการจัดการแม่นํ าเซซาน ควรต้ องเข้ มแข็งขึ น2)ชาวบ้ านทีอาศัยอยู่บริ เวณท้ ายนํ าในกัมพูชาทีได้ รับผลกระทบจากโครงการ ต้ องมีสว่ นร่วมในการตัดสินใจในการดําเนินโครงการพัฒนา3)โดยเฉพาะอย่างยิงในแง่ความมีสว่ นร่วมของประชาชนในพื นที ทุกคนทีมีสว่ นในการพัฒนาเขือน
ในแม่นํ า 3S ควรต้ องมองชาวบ้ านทีได้ รับผลกระทบตามบริ เวณท้ ายนํ าในกัมพูชาว่า เป็ นผู้มีสว่ นได้ สว่ นเสียของโครงการ ต้ องให้ ข้อมูลและรายละเอียด รวมถึงจัดให้ มีการพูดคุยปรึ กษาก่อนทีจะ
ตัดสินใจดําเนินโครงการในขันสุ ดท้ าย และรับฟั งความคิดเห็นของชาวบ้ านทีได้ รับผลกระทบ เมือต้ องมีการพิจารณาในเรื องใดๆ เกียวกับสิงแวดล้ อม4)องค์กรให้ ความช่วยเหลือและผู้ให้ เงินทุนสนับสนุนไม่ควรให้ เงินเพือสนับสนุนโครงการใดๆ ทีไม่มี
ส่วนร่วมจากชาวบ้ าน การตรวจสอบ และการพิจารณาถึงผลกระทบด้ านสังคมและสิงแวดล้ อม5)ความจําเป็ นทีต้องรวมเอาประเด็นเรื องผลกระทบข้ ามพรมแดนไว้ ใน EIA นันต้ องชัดเจน และต้ องมีการศึกษาและรายงานทีมีข้อมูลทันเหตุการณ์ นอกจากนี  รายงาน EIA ยังต้ องได้ รับการเปิ ดเผยเป็ นภาษาต่างๆ เพือให้ ผ้ มู ีสว่ นได้ สว่ นเสียเข้ าใจ และบทที 2-456)ชาวบ้ านบริ เวณท้ ายเขือนในกัมพูชาทีได้ รับผลกระทบ จะต้ องได้ รับเงินชดเชยอันเนืองมาจากสภาพแวดล้ อมทีได้ รับผลกระทบจากเขือน ทังที มีอยูเ่ ดิมและทีกําลังก่อสร้ างทีพวกเขาเรี ยกร้ องมาเป็ นเวลาหลายปีเอกสารอ้ างอิง
3S Rivers Protection Network (3SPN). Community Demands. http://www.3spn.org/about-3s-region/community-demands/(Last accessed on October 24, 2012)
Fisheries Office and Non-Timber Forest Products Project (NTFP). 2000. A Study of Downstream Impacts of the Yali Falls
Dam in the Sesan River Basin in Ratanakiri Province, Northeast Cambodia. Ratanakiri, Cambodia: Cambodia FisheriesOffice.
Halcrow and Partners. 1999. Sekong-Se San and Nam Theun River Basins Hydropower Development Study, Final Report.
Manila, the Philippines: Asian Development Bank (ADB).
Sugita Rena. 2008. Voices from the Waters: Villagers’ Lives and Livelihoods Threatened by Hydropower Development. Tokyo,Japan: Mekong Watch (in Japanese) http://www.mekongwatch.org/PDF/watervoice_full.pdf
SWECO, Groner. 2006a. Environmental Impact Assessment on the Cambodian Part of the Sesan River due to Hydropower
Development in Vietnam. Hanoi, Vietnam: EVN.
SWECO, Groner. 2006b. Environmental Impact Assessment on the Cambodian Side of the Srepok River due to Hydropower
Development in Vietnam. Hanoi, Vietnam: EVN.

ฟูมิโกะ ทากาฮาชิบทที 2-4

6