VLAAMSE BUITENLANDSE HANDEL IN 2023
uitvoer: -10,6%; invoer -13,1%
Na twee jaar van uitzonderlijke stijgingen (28% in 2021 en 26% in 2022) kwam het niet echt als een
verrassing dat in 2023 de Vlaamse export met ruim 10% in terugviel. Daarmee liet Vlaanderen een
uitvoerbedrag van net geen 430 miljard euro noteren, het op één na hoogste bedrag ooit.
Aan de importzijde in 2023 kregen we het zelfde beeld: de Vlaamse jaarinvoer ging 13% lager dan in
2022 en kwam uit op ruim 426 miljard euro.
Dat blijkt uit een eerste analyse door Flanders Investment & Trade van de gewestelijke in- en
uitvoercijfers 2023, die de Nationale Bank van België (INR-NBB) medio maart vrij heeft gegeven.

Doorheen 2023 werd het al snel duidelijk dat de Vlaamse uitvoer het niet makkelijk zou hebben.
Sinds februari 2023 noteerden we maand na maand negatieve groeicijfers t.o.v. 2022.
Januari, februari en maart 2023 waren al geen topmaanden, wat resulteerde in een lichte exportdaling
van 0,3% in het eerste kwartaal. Vooral de bijzonder zwakke exportcijfers in mei lieten het tweede
kwartaal uitkomen op een verlies van liefst 12,3%. In het derde kwartaal was het exportverlies nog een
stuk groter: -15,8%. Ook het laatste kwartaal bracht geen ommekeer (-13,5%) waardoor ook de jaarcijfersvan én de export én de import felrood bleven kleuren.
Al bij al bleef het verlies nog enigszins “beperkt”, zeker in vergelijking met 2009, het jaar van debankencrisis en slechtste Vlaamse uitvoerjaar ooit (-17,0%).
De export naar markten binnen de EU kreeg een forse tik van 10,6%, terwijl die naar extracommunautaire afzetmarkten (de rest van de wereld) een fractie méér afzet kwijt raakte (-10,7%).
De jaarexport van chemie & farma als sector daalde 20,5%, een waardeafname met niet minder dan 26,7
miljard euro. Van alle sectoren was dat in 2023 meteen ook het grootste absolute jaarverlies.
Uiteraard bleven chemie en farma in 2023 wel de Vlaamse exporticonen bij uitstek, met 103,5 miljard
euro buitenlandse afzet en 24,1% aandeel in de Vlaamse totaaluitvoer. Die terugval was voor een groot
deel voor rekening van coronavaccins, waarvan de uitvoer in 2023 een volle 17,3 miljard euro ineenzakte,
61% minder dan in 2022.
In 2023 kwam ook de sectorminerale producten in aanmerking voor de titel “daler van het jaar”.
De jaaruitvoer viel 19,8 miljard euro terug, meteen een jaardaling van 26,6%.
Dat verlies was integraal te wijten aan minder export van minerale brandstoffen, vooral van aardgas.
Op 3 stond transportmaterieel, goed voor 52,7 miljard euro — 12,3% van de hele Vlaamse jaarexport — na
een stevige toename (+20,5%) in 2023.
Ook onze vierde uitvoersector, machines, mechanica en elektr(on)ische apparatuur — met 10,7%
exportaandeel — liet in 2023 een groei van 7,2% noteren.

In de uitvoerresultaten voor brandstoffen — maar uiteraard niet voor dat type product alleen — speelt
behalve de factor “afgezette volumes” ook de geldende wereldprijs mee voor dat soort commodities.
In 2023 was dat niet anders en liepen de prijsindexen voor energieproducten (steenkool, aardgas, LNG

en ruwe aardolie) doorheen het jaar terug, waardoor in 2023 de gemiddelde wereldprijs ervoor op
jaarbasis 29,9% zakte t.o.v. die in 2022. Aardgas was de uitschieter (-63,5% t.o.v. 2022), maar verdergolden ook aanzienlijk lagere wereldprijzen voor LNG (-22%), ruwe olie (-16,8%) en steenkool (-49,9%).
Om een beeld te schetsen van hoe zwaar die prijsevoluties doorwegen in de totale Vlaamse uitvoer devolgende simulatie: mochten we bij de analyse van de Vlaamse export geen rekening houden met
minerale producten/brandstoffen/energieproducten dan zou de wereldwijde Vlaamse uitvoer niet met
10,6% zijn teruggevallen, maar met ‘slechts’ 7,7%.
Laten we daarnaast ook nog covidvaccins weg (zie supra), dan was de waarde van de totale Vlaamse
jaaruitvoer in 2023 zelfs “maar” 3,7% lager gegaan.
Net als de Belgische uitvoer (-13,3%) noteerde Vlaanderen in 2023 een negatief exportcijfer, maar het
Vlaamse aandeel in de Belgische totaaluitvoer (81,7%) behaalde een hoger niveau dan in 2022.
De Waalse uitvoer (export -29,6%) in de nationale uitvoer beliep 15,1%, terwijl Brussel (export +27,5%)
instond voor de resterende 3,2%.
Wanneer in 2023 de Vlaamse uitvoer 10,6% terugliep, dan ging het daarbij wel degelijk om uitvoer
volgens de voortaan alom gangbare communautaire definitie (CC) van uitvoer, die ook deheruitvoer/quasi-doorvoer opneemt in de cijfers.
Interpreteren we “export” volgens de nationale definitie (NC) — die de waarde van de wederuitvoer via
Vlaanderen door niet-residente bedrijven wegfiltert uit de cijfers – dan betekende dat voor 2023 een
hoger exportverlies (-15,0% NC tegenover -10,6% bij CC). Bij de invoer kwam het jaarverloop in dat geval
uit op –13,7% (i.p.v. 13,1% bij CC).

Europees bekeken, blijkt Vlaanderen — met 10,6% daling van de jaaruitvoer in 2023 — behoorlijk achterte liggen op het gemiddelde exportverloop vanuit heel de EU27, dat in die periode maar 2,39%
achteruitging.
Recent gepubliceerde Eurostatcijfers voor 2023 geven aan dat de Vlaamse export zo te zien heel wat
zwakker presteerde dan die van de rechtstreekse concurrentie.
Alle "grote" Europese exporteurs zagen hun jaaruitvoer in 2023 ofwel hoger gaan of minder afkalvendan de Vlaamse. Dat was alvast het geval voor Nederland dat minder export moest inlossen (-5,75%),
net als Duitsland trouwens (-1,97%) of Italië, dat zijn export exact op peil hield (+0,01%).
Voor Frankrijk dikte de uitvoer licht aan (+1,7%). Ook in Polen (+2,93%), Tsjechië (+2,82%) en Oostenrijk(+2,82%) gingen de exportcijfers licht in het groen, met ook voor Denemarken een schraal plusje(+0,77%).
Dat was niet zo in Spanje, waar de uitvoer een ministapje achteruit zette (-0,85%) en ook in
Ierland (-4,7%) en Zweden (-2,4%) was er verlies, maar de uitvoer ging er wel minder diep in het rooddan die vanuit Vlaanderen.
Al bij al heeft de Vlaamse export in 2023 dus geen al te fraaie cijfers laten zien vanuit EU-perspectief.
Toch is daarbij enige nuance op zijn plaats in die zin dat de resp. uitvoerportefeuilles van onze EUconcurrenten uiteraard niet altijd één-op-één vergelijkbaar zijn met het Vlaamse exportpakket en dat
bepaalde schokken of verschuivingen in het internationale handelsverkeer niet overal dezelfde impact
hebben op het exportverloop.
Hoger wezen we er in een simulatie terloops al op dat in 2023 de totale Vlaamse uitvoerwaarde danig
werd geïmpacteerd door 1/ de (normaliserende) wereldmarktprijzen — vooral die voor energie — die in
2022 nog hadden geleid tot een ongeziene kosteninflatie én 2/ het wegebbende "covidvaccin-effect".
Beide factoren samen hebben het globale Vlaamse exportcijfer dieper in het rood hebben laten zakken(dan bij de EU-concurrentie).
Hoger gaven we al aan dat de wereldwijde Vlaamse uitvoer — zonder energieproducten encovidvaccins — maar 3,7% had “hoeven in te leveren” i.p.v. de 10,6% die nu op het jaarbord staan.
Precies door de diversiteit van “nationale uitvoerportfolio’s” ligt het niet voor de hand om dehogergenoemde simulatie door te trekken naar onze eerstelijnsconcurrenten binnen de EU en het
effect ervan op hun uitvoer te schatten.
Wat wél blijkt is dat in Vlaanderen energieproducten instaan voor een relatief hoog exportaandeel(12,2%), hoger dan bijvoorbeeld in Duitsland (2,52%), Frankrijk (5,29%), Oostenrijk (3,2%), Italië (4,21%)
en Spanje (8,24%). In Nederland ligt datzelfde aandeel dan weer wél hoger (15,3%).
Schommelingen in de wereldprijs van “energiedragers” beïnvloeden de exportwaarde dan ook sterker
bij ons dan in de buurlanden (op Nederland na).
Reken daar nog de dominante leveranciersrol bij van Vlaanderen voor een “once in a lifetime”exportproduct als covidvaccins in 2021 en 2022. Die lieten de Vlaamse uitvoer twee jaar op rij
uiteraard een ongezien hoge vlucht nemen, vergeleken bij de EU-concurrentie.
Dat in 2023 het gecombineerde effect “energie & covidvaccins” de Vlaamse uitvoerwaarde relatief
meer onderuit haalt, mag dan ook niet echt verwonderen.
Misschien kunnen we toch ook nog meegeven dat in 2023 Vlaanderen de vijfde exporteur van de EU
was, met 6,45% van de totale communautaire goederenuitvoer achter de naam.

UITVOER GEOGRAFISCH
intra-EU-uitvoer op hetzelfde niveau dan die met rest van de wereld in 2023
In 2023 ging het gros van de Vlaamse uitvoer (64,5%) nog altijd richting EU, zelfs na deforse 10,6% terugloop van onze intracommunautaire export.
Alleen al naar onze 4 EU-buurlanden (DE, FR, NL en LU) exporteerde Vlaanderen 44% van zijn
uitvoertotaal.
•

TOP 10 Vlaamse uitvoerbestemmingen in 2023
(ranking € miljard; % jaarverloop)(1) Duitsland-13,6%(2) Nederland-22,2%(3) Frankrijk-6,5%(4) Verenigde Staten-6,8%(5) Verenigd Koninkrijk-8,9%(6) Italië

+1,9%(7) Spanje-1,0%(8) Polen-1,8%(9) Zweden+0,7%(10) China

+4,7%

0

10

20

30

40

50

60

70

80

De export naar Duitsland, exportbestemming nr. 1, daalde met niet minder dan 13,6% jaar-opjaar. Duitsland blijft wel nog veruit de belangrijkste afzetmarkt, goed voor 16,9% aandeel in het
Vlaamse exporttotaal (al lag dat aandeel in 2022 nog 0,6 procentpunten hoger op 17,5%).
Zo ging al meteen ruim 5,6 miljard euro aan export verloren bij de farmaceutische sector.
Maar ook de uitvoer van organische chemie (-21%), kunststoffen (-21%), edelstenen/diamant/
edelmetalen (-30%; vooral minder rhodium) en ijzer/staal (-22%) ging aanzienlijk achteruit.
Ondanks een exportdaling met 22%, bleef Nederland in 2023 de 2de exportbestemming.
Het verlies zat voor het overgrote deel bij de mindere uitvoer van minerale producten/brandstoffen/
energieproducten.
•• Naar de andere grote EU-markten (binnen de top 10 van de uitvoerbestemmingen) tekende
onze intra-communautaire export ‘betere’ cijfers op: in Frankrijk (-6,5%; forse terugval van organischechemie erheen, maar wel een sterke exporttoename van uitgevoerde wagens/onderdelen erheen).
In Italië (+2%), Spanje (-1%), Polen (-1,8%) en Zweden (+0,7%) hield de Vlaamse uitvoer relatief goed
stand.

Uitvoerbestemmingen 2023: sterkste dalers(ranking waardedaling in € miljard; in % jaarverloop)

Zuid-Korea-30,7%-62,3%

Vietnam-6,8%

Verenigde Staten-30,3%

India

-8,8%

Verenigd Koninkrijk
Nigeria-36,3%

Frankrijk

-6,5%

Japan

-54,3%

Duitsland-13,6%

Nederland-22,2%

-18

-16

-14

-12

-10

-8

-6

-4

-2

0

Buiten de EU vertoonde de Vlaamse export in 2023 ongeveer dezelfde krimp (-10,7%) als het

groeipercentage naar de EU (-10,6%) én als het gemiddelde Vlaamse exportverloop wereldwijd(-10,64%).
• De Europese markten buiten de EU — met het Verenigd Koninkrijk erbij sinds februari 2020 —tekenden in 2023 voor 10,7% van de Vlaamse totaalexport. Globaal gezien, haalde de landengroep
2,9 miljard euro minder Vlaamse uitvoer binnen (-5,9%).
Naar het Verenigd Koninkrijk liep onze uitvoer in 2023 met 8,8% terug (een pak minder
farmaceutica en minerale brandstoffen, wel extra voeding/drank en vervoermaterieel).
Exportverkopen aan Turkije kende (-2,9%) minder achteruitgang (dalers waren o.a. kunststoffen,
minerale brandstoffen/energieproducten en farmaceutische producten, terwijl transportmaterieel
en onderdelen een enorme stijging kende), en bleef hiermee de tweede afzetmarkt in Greater
Europe. Op die manier liet het Zwitserland (-9,6% of 532 miljoen euro achteruit; nucleïnezuren
vooral, maar ook minder diamant en coronavaccins) achter zich.
De handel tussen Vlaanderen en Rusland is in 2023 fors afgenomen. De export daalde met ruim een
kwart (-25,7%). Er was een enorme minderuitvoer van farmaceutica (vaccins en immunologische
producten), maar ook van kunststoffen, organische en diverse chemische producten. Het land isondertussen weggezakt naar de 31ste plaats in de ranking met Vlaamse exportbestemmingen.
De uitvoer naar Noorwegen bleek dan weer met bijna 33% - of 1,1 miljard euro - te zijn gestegen.
Maar aan de basis daarvan lag vooral de verkoop van (tank)schepen.

Uitvoerbestemmingen 2023: sterkste stijgers(ranking waardestijging in € miljard; in % jaarverloop)

Panama+659,7%

Noorwegen+32,8%

Ierland+17,9%

Taiwan+40,4%

Italië

+1,9%

Hongkong+28,3%

China

+4,7%

Oekraïne

+30,6%

Roemenië

+3,9%

Mauritanië

+41,2%
0,0

0,5

1,0

1,5

2,0

2,5

3,0

3,5

•

De Vlaamse export kon in 2023 ook mindere exportresultaten voorleggen op het Aziatische
continent (-24%). Dit ondanks een aanzienlijke toename van de uitvoer naar China (+4,7%;
grootste stijging zat bij geneesmiddelen en machines), naar Taiwan (+32,9%; extra uitvoer van
elektrische wagens en covidvaccins) en naar Hongkong (+32,2%; extra diamant).
Het exportverlies richting India (-30,3%; vooral het feit dat de diamantuitvoer met 2 miljard euro
terugviel) en vooral Japan (-54%; maar liefst voor 5 miljard euro minder covidvaccins) woog
echter sterker door.
Ook de uitvoer naar Zuid-Korea (-30,7%), Singapore (-17,5%), Thailand (-11,3%) en Vietnam (-62,3%)
presteerde uiteindelijk veel zwakker dan de gemiddelde Vlaamse uitvoer wereldwijd.

•

In het Midden-Oosten (-6,2%) ging de uitvoer er minder op achteruit dan gemiddeld: dalers in deregio waren vooral de Verenigde Arabische Emiraten (-2,8%), Saoedi-Arabië (-1,4%) enIsraël (-18,2%).

•

In 2023 daalde ook onze export in Afrika (-23,8%). Vooral in Sub-Saharaans Afrika was er minder
afzet, met een dalingspercentage van 24,5%. Dit had echter hoofdzakelijk te maken met demindere uitvoer van minerale brandstoffen naar Nigeria (-36,3%).
Ook de landen in Noord-Afrika (-21,6%) kregen minder Vlaamse uitvoer te verwerken. Bij Egypte(+0,3%) en Algerije (-2,7%) viel het resultaat nog enigszins mee. Tunesië (-22,7%; minder export
van gasolie) en Marokko (-12%) scoorden minder goed. De grootste terugval was er echter bij deuitvoer naar Libië (-68,6%). Die zakte van 1,3 miljard euro naar 400 miljoen euro. In 2022 was er
dan ook een uitzonderlijke levering van lichte oliën en preparaten uit aardolie of bitumineuze
mineralen geweest.

•

De exportafzet in Oceanië (+4,5%) nam licht toe, met 4,6% meer verkoop in Australië (meeruitvoer van covidvaccins en geneesmiddelen) en 2% verlies in Nieuw-Zeeland.

•

Amerika was in 2023 het buitenbeentje: goed voor een gemiddelde uitvoerstijging met 1,2%.
Verder inzoomend, bleek dat enkel in Centraal-Amerika (+83%) de export exponentieel sterk isgestegen. Uit het niets schoot de export naar Panama 3 miljard euro de hoogte in. Aan de basis
daarvan lag een enorme levering van lactamen, een chemische verbinding en component van
diverse antibiotica.

In Noord-Amerika daalde de Vlaamse afzet met 5,9%. Naar de Verenigde Staten zakte dejaaruitvoer 6,8% of bijna 1,9 miljard euro minder dan in 2022. Sedert begin 2020 was er een
enorme exportstroom op gang gekomen van covidvaccins richting de VS. In 2023 viel diezelfde
uitvoer 841 miljoen euro terug. Ook de uitvoer van rhodium en palladium schakelde lager. De
exporthandel met Canada (+0,9%) hield min of meer stand.
Ook de afzet in Zuid-Amerika (-8,3%) ging achteruit. Vooral dan in Brazilië (-7,1%) en Chili (-23%;
minder covidvaccins).

UITVOER SECTORAAL

In 2023 klokte de wereldwijde Vlaamse totaaluitvoer uiteindelijk af op 429,5 miljard euro. Dat was
51,1 miljard euro — of een volle 10,64% — lager dan in 2022.
Nog vóór we enkele concrete exportsectoren onder de loep nemen, is dus al meteen duidelijk dat in
2023 branches met een stijging overvleugeld werden door die, welke exportgewijs achteruit zijn
gegaan tegenover 2022, een jaar dat — misschien meer nog dan 2021 — mag worden gezien als het
post-covid -relancejaar bij uitstek.

Vóór we meer in detail ingaan op de exportprestaties in 2023 van de meest relevante sectoren en
productcategorieën, bekijken we hoe het exportjaar is verlopen in drie breed overkoepelende“sectorfamilies” binnen de totale Vlaamse uitvoerportfolio, met name “landbouw en agrovoeding”,“minerale en energieproducten” en ”overige fabrikaten”.

Elk van de 3 productfamilies overkoepelt een reeks productbranches of “afdelingen”, douanejargon voor het meest geaggregeerde en dus minst
gedetailleerde niveau binnen de douanenomenclatuur (GN0).
Onder landbouw en agrovoeding zitten de volgende afdelingen vervat I (dierlijke producten), II (plantaardige producten), III (vetten & oliën en
IV (voeding en dranken).
Tot minerale en energieproducten rekenen we enkel afdeling V (minerale producten)
Onder overige fabrikaten vallen alle resterende afdelingen V tot XXI, te veel om op te sommen, maar met o.a. exportkleppers als chemie &farma, automobiel, kunststoffen, textiel, diamant en edelmetalen, machines, mechanica, elektr(on)ische apparatuur & componenten, optica &
precisieapparatuur…

In 2 van de drie koepelsectoren ging de exportwaarde in 2023 achteruit: bij minerale en energieproducten (-19,8 miljard euro) en overige fabrikaten (-34,3 miljard euro), terwijl landbouw enagrovoeding daarentegen hun jaarexport 3 miljard euro de hoogte in zag gaan.
In 2023 hebben minerale en energieproducten en overige fabrikaten — goed voor 12,73% van de
Vlaamse totaaluitvoer in 2023 — dan ook sterk de hand gehad in het globale negatieve verloop vande Vlaamse jaarexport (-10,6%): minerale en energieproducten tekenden voor een kleine 40% van dat
totale jaarverlies, terwijl zelfs ruim 2/3 van het globale verlies bij overige fabrikaten zat, goed voor
75,84% van de Vlaamse totaaluitvoer in 2023.
Door de toegenomen exportwaarde in 2023 wist de tak landbouw en agrovoeding — met amper
11,43% van de totale jaaruitvoer — het globale mincijfer in 2023 een klein beetje goed te maken (naarrato van 0,62%).
Welke deeltakken binnen die branches het sterkst terugliepen of toch al eens een toename lieten
optekenen, kunt u verderop aflezen uit de grafiek “Exportsectoren 2023: 15 grootste stijgers /dalers”.
De sectorale jaarexport van chemie & farma ging met ruim 1/5 achteruit (-20,5%), een waardekrimp
van maar liefst 26,7 miljard euro, meteen ook de sterkste terugval over alle sectoren heen enverantwoordelijk voor 40% van alle sectordalingen in 2023.
Toch bleef de duosector chemie en farma ook in 2023 de Vlaamse uitvoerportfolio aanvoeren met
24,1% aandeel in de totaalexport: farma was in 2023 goed voor 12,06% van het integrale Vlaamse
exportpakket, een aandeel vergelijkbaar met dat van branchegenoot chemie (12,04%).
Kijken we op een hoger detailniveau, dan blijkt de achteruitgang zowat volledig op het conto te
komen van farmaceutica na een knauw met ruim een kwart (-25,3% of 17,6 miljard euro lager).
Het waren dan ook farmaceutica die in 2023 zowat 2/3 uitmaakten (65%) van het totale
exportverlies binnen chemie en farma.
Van alle industrietakken die in 2023 achteruitgingen was de sector trouwens ook de op één na
grootste sectorale daler, verantwoordelijk voor ruim een kwart (25,6%) van het globale jaarverlies
aan exportwaarde (17,6 miljard euro van de 68,8 miljard euro globaal verlies).
Voor de wereldwijde Vlaamse (farma-)export waren 2021 en 2022 ontegensprekelijk de “jaren van
het covidvaccin”. Wereldwijd werd toen voor gigantisch hoge bedragen aan dergelijke vaccins
verscheept: (26,1 miljard euro in 2021 en 28,5 miljard euro in 2022.
Hun rol als aanjager van de chemie- en farmaexport én van de Vlaamse totaaluitvoer was sinds april
2022 gaandeweg wel aan het verslappen en in 2023 lag de exporthausse van het “sterproduct van
de pandemie” duidelijk achter ons.
Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat in 2023 65% van de globale teruggelopen exportwaarde
van heel de chemisch-farmaceutische sector voor rekening kwam van de opdrogende
covidvaccinuitvoer (17,3 miljard euro minderuitvoer van de 26,7 miljard euro die bij chemie en farma
aan exportwaarde verloren ging (zie diagram verderop).
Dat neemt echter niet weg dat ook in 2023 Vlaanderen nog voor 11,2 miljard euro aan covidvaccins
exporteerde — lang niet de volumes en bedragen die ooit in 2021 en 2022 werden verhandeld —,maar covidvaccins bleven daarmee nog altijd het derde exportproduct, met 2,61% van het Vlaamse
uitvoertotaal in 2023.

Tot zover de export van farma…
Bij de tak chemie , goed voor 12,04% van het integrale Vlaamse exportpakket, een aandeel
vergelijkbaar met dat van branchegenoot farma (12,06%) liepen 4 subtakken samen al meteen
8,7 miljard euro aan uitvoerwaarde mis, het meeste nog bij organische chemie (-11,6%) en diverse
chemicaliën (-20,2%), maar net zo goed bij meststoffen (-43,5%) en anorganische chemie (-24,9%).

Minerale producten (aandeel: 12,7%) haalde in 2023 plaats nr 1 als exporttak, maar ook als

exportdaler. De uitvoer kreeg er een dreun van liefst 19,8 miljard euro, een jaardaling van 26,6%..
Het gros van de uitvoerwaarde verdampte er bij minerale brandstoffen, meer bepaald bij aardgas,(11,3 miljard euro minderuitvoer, bijna ¾ achteruit tegenover 2022).

Dat in 2023 de wereldprijs ervan ineenstuikte tot 1/3 van het prijspeil in 2022 is daar uiteraard niet
vreemd aan.

Transportmaterieel, was in 2023 goed voor brons, met 52,7 miljard euro aan uitvoer, 12,3% inbrengin de totale Vlaamse jaarexport en dat na een stevige klim met 20,5% tegenover 2022.

Vooral de automobielbranche schakelde nog een versnelling hoger (+18,5%) en was in 2023 goedvoor net geen 51 miljard euro aan uitvoerwaarde, krap 8 miljard euro meer dan in 2022.
Intussen is de automotivetak goed voor 11,9% van de totale Vlaamse jaarexport.
Ook in 2023 laat de groeiende trend naar meer elektromobiliteit zich aflezen uit de exportcijfers,
want e-voertuigen werkten zich ook dit jaar in de kijker. Meer zelfs: het gros van de exportstijging
binnen automobielsector was voor rekening van e-voertuigen (alle types samen, maar vooral
volelektrische personenwagens, hybride en plug-in hybride benzines – zie grafiek verderop).
Treffend bij de automotive branche was ook dat in 2023 wagens met een “niet-conventionele
aandrijving” niet minder dan 65% van de uitvoerstijging bij wegtransportmaterieel voor hun
rekening hebben genomen (+4,15 van de +6,4 miljard euro).
Met 19,8 miljard euro aan jaaruitvoer maakt het e-gamma inmiddels ook al 39% uit van de totale
automobieluitvoer vanuit Vlaanderen (50,94 miljard euro).
Volelektrische personenwagens (11,7 miljard euro) waren in 2023 trouwens — op medicijnen na — het
belangrijkste exportproduct, goed voor 4,6% van het Vlaamse uitvoertotaal.
In 2022 had dat soort wagens net de top 5 van de exportproducten gehaald, toen met een
exportaandeel van “nog maar” 1,7%.

•

Ook onze vierde uitvoersector, machines, mechanica en elektr(on)ische apparatuur, met 10,7%
exportaandeel, kon in 2023 een winst voorleggen van 7,2%.

•

De andere belangrijke grondstoffensector van de onedele metalen, onze 5e exportsector met 7,1%
van de totaaluitvoer, zat in 2023 bij de dalers met 5,0 miljard euro aan ingeleverde uitvoer (14,2%).

•

Kunststoffen, onze 6e exportsector met 6,8% van de totaaluitvoer, zaten in 2023 ook bij destevige exportdalers met 6,3 miljard euro aan verloren uitvoer (-17,8%).

•De sector van de voeding en dranken was, naast vervoermateriaal en machines, de enige sector
die goed stand kon houden (+12,6% en aandeel van 6,4% in uitvoertotaal).

• Dat laatste kon absoluut niet gezegd worden van de sector van edelmetalen en diamant. Vooral
de diamanthandel had het zeer moeilijk om stand te houden in deze uitzonderlijke
omstandigheden. De uitvoer van diamant (en van enkele industriële edelmetalen) zakte maarliefst 32%. In 2022 hadden we nog 10% stijging genoteerd.

INVOER GEOGRAFISCH en SECTORAAL•

Ook aan de importzijde daalde de Vlaamse handel vrij fors: de Vlaamse invoer viel in 2023 terug
tot goed € 426 miljard, een bedrag aan buitenlandse inkopen dat 13% lager lag dan in 2022.

•

Topverkoper Nederland (-14% - vooral minder aardgas) consolideerde in 2023 zijn koppositie als
hoofdleverancier van Vlaanderen met 19,7% inbreng in de Vlaamse totaalinvoer wereldwijd.
Op 2 hield het leverancier Duitsland af (-5,6% en 11,5% aandeel), dat Frankrijk op zijn aloude
derde plaats hield (+10,1% en 8,8% aandeel). De invoer uit Rusland kelderde met 74%.
Grootste verliezers in volgorde van belangrijkheid: ‘lichte oliën uit aardolie of uit bitumineuze
mineralen’, ‘gasolie’, ‘diamanten’ en ‘LNG’.

TOP 10 Vlaamse leveranciers in 2023
(ranking € miljard; % jaarverloop)

Nederland-14,1%

Duitsland-5,6%Frankrijk+10,1%

Verenigde Staten

+0,6%

China

-10,9%

Verenigd Koninkrijk-45,2%

Ierland+3,4%

Italië

-28,6%

Spanje

+7,8%

Japan

+9,4%

0

10

20

30

40

50

60

70

80

90

•

Chemie en farma kwamen opnieuw stevig op de eerste plaats met een importaandeel van 20,8%(11,8% voor chemie en 9% voor farma), de invoer van de duosector chemie en farma viel met
8,4% terug in vergelijking met 2022.
Let wel: bij deeltak farma ging de invoer in 2023 wél opnieuw 855 miljoen euro hoger dan in
2022 (+2,3%).

•

Door een aanzienlijke terugloop (-33,7%) in 2023 zakte de sector minerale producten – met
brandstoffen/aardolie/aardgas als sterproducten – als invoersector van de eerste naar de
tweede plaats in de ranglijst met sectoren: nog ongeveer 19,7% van de totale Vlaamse sectorale
invoeruitgaven ging nog op aan die branche (in 2022 was dit nog 25,8%, in 2021 16,2%).

•

De waarde van het ingevoerde transportmaterieel steeg 16,4%, waardoor het 12,8%
importaandeel meepikte. Ook de invoer van machines/elektrisch materieel (+5,0%) kende een
toename, net zoals de invoer van voeding en dranken (+9,6%). De invoer van onedele metalen(-20,5%) en van kunststoffen (-18,3%) viel dan weer terug.

VLAAMSE TOTAALHANDEL (EXPORT + IMPORT)In 2023 was Nederland opnieuw de belangrijkste Vlaamse handelspartner. Duitsland stond op
een stevige tweede plaats in de ranking. Frankrijk op drie.
•

7 van de top tien handelspartners zijn EU-landen, met enkel de Verenigde Staten, het Verenigd
Koninkrijk en China als extra-communautaire handelsrelaties (niet-EU).
•TOP 10 VLAAMSE HANDELSPARTNERS IN 2023
(invoer + uitvoer in € miljard)(1) Nederland

142,1(2) Duitsland

121,3(3) Frankrijk

90,9(4) Verenigde Staten

58,0(5) Verenigd Koninkrijk

43,9(6) China36,5(7) Italië

33,8(8) Spanje

23,0(9) Ierland

20,7(10) Polen

18,9

0

20

40

60

80

100

120

140

160

VLAAMSE HANDELSBALANS: overschotten en tekorten
In 2023 lag de Vlaamse uitvoer iets hoger dan de Vlaamse invoer. Dat kwam doordat in 2023 dejaarimport 2,5 procentpunten sterker terugliep (-13,1% dan de uitvoer (-10,6%).
Maar eigenlijk is het niet mogelijk om te spreken over dé Vlaamse, Waalse of Brusselse
handelsbalans. Er bestaat enkel een Belgische handelsbalans. We hebben namelijk geen zicht op
de intergewestelijke handel. Momenteel heeft men echter geen zicht op de grootte van die
handel, zodat het onmogelijk is een gewestelijke handelsbalans correct te berekenen. In theorie
komt het er dus op neer dat de door het Instituut voor de Nationale Rekeningen (NBB)
gepubliceerde gegevens de gewestelijke verdelingen van de Belgische cijfers vertegenwoordigenen niet de cijfers van de handel van de gewesten.
Het is m.a.w. perfect mogelijk te spreken over de Vlaamse handelsbalans met pakweg Duitsland,maar niet over dé Vlaamse handelsbalans in het algemeen.
Een Belgisch handelsoverschot of -tekort kan dan ook nooit worden toegewezen of voor
rekening worden genomen van de een of andere regio.

Ook in 2023 kan de rol van energieproducten in hoe de handelsbalans er uiteindelijk uit gingzien, moeilijk worden overschat. In Vlaanderen liep de importwaarde van minerale
brandstoffen terug in 2023 terug tot € 79 miljard, een daling met maar liefst 34,5% (of - € 41,7
miljard).
Vooral in de handelsbalans met topleverancier Nederland komen geïmporteerde energieproducten zeer nadrukkelijk voor in het verhaal.
Een idee van de impact van die “invoerenergie” op de balans met Nederland: mochten we inonze handelsrelatie met Nederland de energiehandel buiten beschouwing laten, dan zou in 2023
de handelsbalans met onze Noorderburen niet € 26,1 miljard in ons nadeel zijn doorgeslagen,maar slechts voor € 4,7 miljard in het rood hebben gestaan.
Dat “energie-invoereffect” weegt trouwens niet alleen op onze handelsbalans met Nederland en
met andere belangrijke energieleveranciers, zoals Rusland, Noorwegen, Saoedi-Arabië, Algerije enhet VK, maar heeft zeker ook repercussies op onze globale handelsprestaties.
Als we de sector minerale producten/brandstoffen, aardolie en distillatieproducten niet
meenemen in de becijfering van import en export, dan zou Vlaanderen in 2023 een
handelsoverschot hebben geboekt van € 32,5 miljard i.p.v. de € 3,3 miljard overschot met deenergieproducten erbij, zelfs rekening houdend met de felle waarde/volumedalingen die in 2023
de debetzijde wat hebben gemilderd.

TOP 10 HANDELSOVERSCHOTTEN IN 2023
(per land, in € miljard)

Duitsland

23,4Frankrijk

15,8Italië

9,1

Verenigd Koninkrijk

5,5

Nigeria

2,6

Polen

2,4

Panama1,5

Spanje

1,5

Zwitserland

1,4

Verenigde Arabische Emiraten

1,2
0

5

10

15

20

Treffend is wel dat we bij de 10 grootste overschotten overwegend Europese handelspartners
zien opduiken (7 van de 10), terwijl we bij de handelstekorten net het omgekeerde vaststellen(amper 4 Europese landen op 10).

25

TOP 10 HANDELSTEKORTEN IN 2023
(per land, in € miljard)-2,2Vietnam-2,3

Zuid-Korea

-2,5

Qatar

-2,7

Oostenrijk-4,9Noorwegen

-5,3

Japan

Verenigde Staten-7,1

Ierland

-12,0

China

-22,3

Nederland

-26,1
-30

-25

-20

-15

-10

-5

0

TOP 10 sectorale handelsoverschotten in 2023
(waarde in € miljard)

farmaceutische producten
kunststoffen
ijzer en staal

schoeisel en dergelijke artikelen
bereidingen van groenten en vruchten
bereidingen van graan, van meel; gebakvleesedelstenen, diamant, edele metalen
diverse producten van de chemische industriekleding en kledingtoebehoren, van brei- of haakwerk
0

2

4

6

8

10

12

14

16

TOP 10 sectorale handelstekorten in 2023
(waarde in € miljard)

optische instrumenten; medische en chirurgische…
vis, schaaldieren, weekdieren
meubelen; verlichtingstoestellen
oliehoudende zaden en vruchten
granenertsen, slakken en assen
automotive
organische chemische producten
elektrische machines, apparaten
minerale brandstoffen, aardolie en distillatieproducten

-30

-25

-20

-15

-10

-5

0

Vlaamse concurrentiepositie verslechterde tussen september 2022 en december 2023
De Vlaamse concurrentiepositie, gemeten volgens de geharmoniseerde competitiviteitsindicator (HCI),
verslechterde tussen september 2022 en juli 2023 en bleef dan ongeveer constant op dat niveau tot
december 2023. De HCI is een maatstaf voor de wisselkoers- en kostencompetitiviteit van het Vlaamse
Gewest ten opzichte van de belangrijkste handelspartners.
De HCI is zo gedefinieerd dat een daling ervan duidt op een verbetering van de concurrentiepositie eneen stijging van de HCI op een verslechtering van de concurrentiepositie.
Van september 2020 tot augustus 2022 daalde de HCI enigszins: vooral de Amerikaanse dollar en deChinese yuan werden duurder. Dat was in mindere mate ook het geval voor de munten van het VK,
Mexico, Canada en Tsjechië. Aan de andere kant werden de Japanse yen en de Turkse lira goedkoper.
Tussen september 2022 en december 2023, ten slotte, steeg de HCI (verslechtering van deconcurrentiepositie). Dat kwam vooral op naam van de goedkopere Chinese yuan, Turkse lira,
Amerikaanse dollar en Russische roebel, en in mindere mate ook de Japanse yen en Indische roepie.
BRON: https://www.vlaanderen.be/statistiek-vlaanderen/buitenlandse-handel/geharmoniseerdecompetitiviteitsindicator

Voorspellingen goederenhandel 2024
De goederenbarometer van WTO blijft voorlopig wijzen op een licht opwaarts momentum in dewereldwijde goederenhandel. (https://www.wto.org/english/news_e/news24_e/wtoi_08mar24_e.htm)

Volgens de meest recente WTO Barometer van de Goederenhandel van 8 maart 2024 kan dewereldwijde handel in goederen in het eerste kwartaal van 2024 na een zwakke prestatie in 2023 eenbescheiden stijging gaan vertonen. De geopolitieke spanningen blijven echter een groot risico vormenvoor de kortetermijnvooruitzichten.
De huidige stand van 100,6 voor de barometerindex ligt boven de driemaandelijkse handelsvolumeindex, maar amper net boven de basiswaarde van 100. Dat wijst erop dat de goederenhandel zich in deeerste maanden van 2024 geleidelijk zou moeten blijven herstellen, maar dat eventuele groei
gemakkelijk op de helling zou kunnen komen door regionale conflicten en geopolitieke spanningen.
De Barometer van de Goederenhandel is een samengestelde voorlopende indicator voor dewereldhandel, die real-time informatie geeft over het verloop van de goederenhandel ten opzichte vanrecente trends. Een barometerwaarde van meer dan 100 duidt op een handelsvolume dat boven detrend ligt, terwijl een barometerwaarde van minder dan 100 aangeeft dat de goederenhandel onder detrend ligt of dat in de nabije toekomst zal doen.
Het volume van de wereldhandel in goederen daalde in het derde kwartaal van 2023 met 0,4% ten
opzichte van het voorgaande kwartaal en met 2,5% ten opzichte van dezelfde periode in 2022. De sterke
daling op jaarbasis in het derde kwartaal was vooral te danken aan de relatief sterke groei in de eerstedrie kwartalen van 2022. De goederenhandel van januari tot oktober in 2023 was grotendeels vlak, met
een volume in het derde kwartaal dat bijna onveranderd bleef sinds het begin van het jaar en een
stijging van slechts 3,2% over twee jaar. Deze ontwikkelingen zijn negatiever dan de voorspelling van de
WTO van 5 oktober 2023, waarin een groei van 0,8% in de goederenhandel in 2023 werd voorspeld.
De indicatoren voor exportorders (101,7) en luchtvracht (102,3) stijgen iets boven de trend, terwijl deindicatoren voor containervervoer (98,6) en grondstoffenhandel (99,1) iets beneden de trend blijven. De
index van de autoproductie en -verkoop (106,3) blijft ruim boven de trend, hoewel deze de laatste tijd
ook aan kracht heeft ingeboet. Ondertussen is een schijnbaar sterke opleving in de handel inelektronische componenten in de vorige barometer weggewerkt (95,6). Verwacht wordt dat degoederenhandel in 2024 zal aantrekken na een minder dan gemiddelde groei in 2023, maar deonzekerheid blijft groot door de overheersende neerwaartse risico's.

Visie NBB over de uitvoerprestaties in haar jaarverslag 2023:“Concurrentiekracht is belangrijk voor een open economie. De loonkostenmatiging in de jaren vóór depandemie heeft bijgedragen tot een beperking van het verlies aan concurrentiekracht. De eerder
bestaande loonkostenkloof met de buurlanden werd in de periode van 2014 tot 2019 vrijwel weggewerkt,
waardoor het kostenconcurrentievermogen zich herstelde. Zo zijn de uitvoerprestaties toen beginnen teverbeteren: de trendmatige achteruitgang van de goederenbalans is gestopt en die balans is zelfs weer
verbeterd, terwijl de Belgische exporteurs ook minder marktaandelen hebben verloren dan in de periode
daarvoor. De nieuw opgebouwde loonkostenkloof na de hoge indexeringen is beperkter dan eerst werd
gevreesd en kleiner dan de afwijking van zowat 6% die rond de wereldwijde financiële crisis in dejaren 2008-2009 werd opgetekend. Toch gaat ze volgens de eerste statistieken weer samen met een
relatief groot verlies aan uitvoermarktaandelen in 2023 en noopt ze dus tot waakzaamheid.”

“De terugval van het concurrentievermogen is voorlopig gestopt, terwijl de wereldhandel weer groeit.
Dat ondersteunt de uitvoer, wat waarschijnlijk al in het huidige kwartaal zou leiden tot een verbeteringvan de netto-uitvoer.
De netto-uitvoer nam in het vierde kwartaal toe, maar dat was het gevolg van de uitzonderlijke
verkoop van investeringsgoederen in het buitenland. Het geleidelijk verbeterende concurrentievermogen
en de recente uitbodeming van de wereldhandel zouden de onderliggende exportgroei moeten gaan
ondersteunen, wat hoogstwaarschijnlijk al in het eerste kwartaal van 2024 kan leiden tot een
verbetering van de groeibijdrage tot het bbp van de netto-uitvoer.
Maar zelfs zonder uitzonderlijke transacties zou de bijdrage van uitvoer aan de groei geleidelijk
verbeteren.
De externe omgeving voor Belgische exporteurs blijft wel uitdagend. De internationale handel is het
grootste deel van vorig jaar zeer zwak geweest. En hoewel de huidige indicatoren erop wijzen dat degoederenhandel weer positief is geworden in het laatste kwartaal van 2023, blijven de exportvolumes
van de eurozone de neerwaartse trend volgen die eind 2022 werd ingezet.
De PMI-indices voor de verwerkende industrie voor de belangrijkste buurlanden van België, die ook debelangrijkste handelspartners van het land zijn, en voor de eurozone bevinden zich nog steeds op een
niveau dat in principe vergelijkbaar is met dat van de eurozone en bevinden zich nog steeds op niveaus
die in principe wijzen op een inkrimping, ondanks de duidelijke opleving sinds de zomer.
Bovendien blijft het waargenomen herstel broos, zoals blijkt uit de nieuwe verzwakking van deeconomie ook voor de eurozone en Duitsland in het bijzonder in het begin van dit jaar.
Het sentiment in de verwerkende industrie in Nederland en Frankrijk bleef echter verbeteren.

Tegelijkertijd zou het kostenconcurrentievermogen van de Belgische exporteurs, dat onlangs aanzienlijk
verslechterde, nu aan de beterhand zijn en zouden de verliezen in hun exportmarktaandeel geleidelijk
moeten afnemen.
De energieprijzen zijn aanzienlijk gedaald, waardoor de kostenkloof met bedrijven buiten de eurozone
kleiner werd. Bovendien stijgen de nominale loonkosten nu sneller bij de handelspartners van deeurozone. Toch blijven de vraagverwachtingen voor de Belgische industrie zoals opgetekend in demaandelijkse conjunctuurenquête van de NBB nog steeds pessimistisch en de inschatting van deexportorders door de bedrijven blijft dalen en nadert het dieptepunt van 2020.
Over het geheel genomen blijven de vooruitzichten voor de exportgroei in het eerste kwartaal zeer
onzeker, maar de recente uitbodeming van de wereldhandel en het geleidelijk verbeterendeconcurrentievermogen zouden de groei van de export moeten gaan ondersteunen, waarschijnlijk al in
het lopende kwartaal (Q1-2024). Hoewel ook de invoer zou moeten versnellen, zou de groeibijdrage vande netto-uitvoer moeten verbeteren (ongeacht de extra verkoop van schepen).”

BRON: Instituut voor de Nationale Rekeningen (INR/NBB), gegevens verwerkt tot 1 maart 2024;
verwerking Strategy Office FIT