การรือ้ ถอนเขื่อนอะราเซะ (Arase): ความพยายามครั ง้ แรกของญี่ปุ่นในการรื อ้ ถอนเขื่อน
ไฟฟ้าพลังนํา้ และฟื ้ นฟูสภาพแวดล้ อมแม่ นํา้ ให้ คงเดิมภาพรวมของเขื่อนอะราเซะ
เขื่อนอะราเซะถูกสร้ างขึ ้นเพื่อผลิตกระแสไฟฟ้าโดยเฉพาะ สามารถผลิตกระแสไฟฟ้าได้ ปีละ 74.66
ล้ านกิโลวัตต์ชวั่ โมง สร้ างเสร็จในปี 2498 (1955) ตังอยู้ ห่ ่างจากปากแม่นํ ้าคูมะ (Kuma River) ไปประมาณ15 กิโลเมตร (แม่นํ ้าคูมะสายหลักยาว 115 กม. ครอบคลุมพื ้นที่ลมุ่ นํ ้า 1,880 ตร.กม.) ไหลผ่านเมืองซากาโมโตะ (Sakamoto) ซึง่ เดิมเป็ นหมูบ่ ้ านซากาโมโตะ ในเมืองยาสึชิโร (Yatsushiro) ทางตอนใต้ ของจังหวัดคูมะโม
โตะ (Kumamoto) เขื่อนอะราเซะเป็ นเขื่อนคอนกรี ตถ่วงนํ ้าหนัก ประกอบด้ วยประตูนํ ้า 8 บาน มีความสูง 25เมตร ความยาว 210.8 เมตร ความจุนํ ้า 10.14 ล้ านลูกบาศก์เมตร มีพื ้นที่จมนํ ้า 768.75 ไร่ เป็ นเขื่อนพลังนํ ้าที่
เก่าแก่ที่สดุ ที่ดาํ เนินงานโดยจังหวัด สร้ างขึ ้นตามแผนการพัฒนาแม่นํ ้าคูมะแบบเบ็ดเสร็จโดยจังหวัดคูมะโมโตะ
การรื อ้ ถอนเขื่อนอะราเซะเป็ นไปอย่างไม่ราบรื่ นนัก การตัดสินใจทําลายเขื่อนครัง้ แรกเกิดจากสภา
จังหวัดและผู้วา่ ราชการจังหวัดในปี 2546 (2003) ซึง่ มาจากการเรี ยกร้ องของชาวประมงและชุมชนในพื ้นที่แต่การตัดสินใจนันถู้ กระงับไว้ ในปี 2551 (20080 เมื่อมีการเปลี่ยนตัวผู้วา่ ราชการจังหวัด อย่างไรก็ตาม ในปี2553 (2010) เมื่อเป็ นที่ชดั เจนแล้ วว่าการต่อใบอนุญาตสิทธิการบริหารจัดการนํ ้าไม่สามารถทําได้ โดยปราศจากความเห็นชอบของสหกรณ์ประมง คําตัดสินสุดท้ ายเพื่อยุตกิ ารดําเนินงานของเขื่อนและการทุบ
ทําลายเขื่อนทิ ้งเริ่ มขึ ้นจริ งในปี 2555 (2012) 1

เขื่อนอะราเซะ

บทที่ 4-31

การเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้ อมและวิถีชีวิตของลุ่มแม่ นํา้ คูมะที่มาพร้ อมกับเขื่อนแม่นํ ้าคูมะสายหลักมีเขื่อนอยู่ 3 แห่ง การก่อสร้ างเขื่อนทังสามเป็
้นไปอย่างจริงจังตลอดในช่วงปี
2500 ถึง 2502 (ท้ ายทศวรรษที่ 50) ไล่ขึ ้นไปจากปากแม่นํ ้ามีเขื่อนอะราเซะ [สร้ างเสร็ จในปี 2498 (1955)]เขื่อนเซโตอิชิ [สร้ างเสร็ จในปี 2501 (1958)] และเขื่อนอิจิฟซู ะ [สร้ างเสร็จในปี 2502 (1959)] การก่อสร้ างเขื่อนเหล่านี ้ส่งผลกระทบต่อสภาพแวดล้ อมของแม่นํ ้าคูมะเป็ นอย่างมาก
ก่อนหน้ าที่จะมีการก่อสร้ างเขื่อนในแม่นํ ้าคูมะ ปลาอะยุ (Plecoglossus altivelis) ถูกจับได้ เป็ นจํานวนมาก ปลาอะยุเป็ นหนึง่ ในปลานํ ้าจืดที่เป็ นที่นิยมที่สดุ ในญี่ปนุ่ แม่นํ ้าคาวาเบะซึง่ เป็ นสาขาของแม่นํ ้าคูมะมีชื่อเสียงสําหรับ “ชาคุ อะยุ” ซึง่ เป็ นปลาอะยุขนาดใหญ่ยาวกว่า 30 ซม. เป็ นแม่นํ ้าที่ชาวประมงอาชีพได้ อาศัยหากิน และเป็ นแหล่งดึงดูดนักตกปลาจํานวนมาก ปลาอะยุมีสว่ นสําคัญต่อเศรษฐกิจในพื ้นที่ลมุ่
แม่นํ ้าคูมะอย่างมหาศาล ซึง่ รวมไปถึงที่พกั และร้ านอาหารพื ้นเมืองที่ต้อนรับนักตกปลา มีรายงานว่าใน8,000 เยนต่อเดือน การหาปลาอะยุสามารถทําช่วงหนึง่ ที่เงินเดือนของพนักงานบริ ษัทในญี่ปนตกประมาณุ่
รายได้ ตอ่ วันได้ มากถึง 10,000 เยนเลยทีเดียว
ในสถานที่ก่อสร้ างเขื่อนอะราเซะในหมูบ่ ้ านซากาโมโตะ ปลาอะยุถกู จับได้ ถึง 5-6 ตันในเวลาเพียง22 เดือนของฤดูกาลจับปลาอะยุ ที่เรี ยกว่า “โอชิ อะยุ” มีชาวประมงจํานวน 280 คนจาก 30 ครัวเรื อน แต่จํานวนของชาวประมงลดลงเหลือเพียง 16 คนในเวลา 5 ปี หลังจากเขื่อนอะราเซะสร้ างเสร็จ และมีเพียง 2คนที่เข้ าร่วมในปี 2543 (2000)3 ปลาอะยุจะออกไข่ในแม่นํ ้าในฤดูใบไม้ ร่วง ไข่จะไหลลงมากับนํ ้าเพื่อฟั กในบริเวณใกล้ ปากแม่นํ ้า จากนันลู้ กปลาอะยุจะว่ายนํ ้ากลับไปยังแม่นํ ้าอีกครัง้ ในฤดูใบไม้ ผลิ สิง่ ก่อสร้ างมหึมา
เช่นเขื่อน กลายเป็ นสิง่ กีดขวางสําคัญในการอพยพของปลาอะยุไม่ให้ วา่ ยผ่านข้ ามไปได้
นอกจากปลาอะยุแล้ ว ยังมีปลาไหล ปลาดอนโกะ (yoshinobori, Odontobutis obscura) และปูกาเนะ (mozukugani, Eriocheir japonica) ที่มีการจับได้ ก่อนมีการสร้ างเขื่อน ปลาดอนโกะและปูกาเนะจับได้
โดยใช้ เครื่ องมือประมงทํามือซึง่ ชุมชนในท้ องถิ่นบริโภคเป็ นอาหาร เล่ากันว่าเด็ก ๆ สามารถขายให้ กบัผู้ใหญ่ได้ หากจับได้ หลายตัว 4 แต่ปรากฏว่าสัตว์ตา่ ง ๆ เหล่านี ้ได้ หายไปหมดภายในสองสามปี หลังจากมี
การสร้ างเขื่อนเนื่องจากแม่นํ ้าคูมะเป็ นแม่นํ ้าหลักสายเดียวที่ไหลลงทะเลยาสึชิโร นํ ้าจืดและธาตุอาหารจากแม่นํ ้าจึงมีความสําคัญต่อระบบนิเวศของพื ้นที่ที่ตดิ ทะเลน้ อย ปากแม่นํ ้าคูมะมีพื ้นที่ราบนํ ้าทะเลท่วมถึง (tidalflat) อยูป่ ระมาณ 6,250 ไร่ ซึง่ มีความอุดมสมบูรณ์มาก แม้ แต่เด็ก ๆ ยังจับกุ้งได้ เต็มถังก่อนที่เขื่อนจะถูกสร้ างขึ ้น 5ภายหลังการก่อสร้ างเขื่อนแล้ วเสร็ จ ชีวิตสัตว์และพืชในพื ้นที่ราบนํ ้าทะเลท่วมถึงนี ้เปลี่ยนแปลงไปอย่างสิ ้นเชิง การว่ายทวนนํ ้าของปลาอะยุถกู ขวางกัน้ และพื ้นที่ราบนํ ้าทะเลท่วมถึงกลายเป็ นพื ้นเลน ยากต่อการเดินเข้ าไป เนื่องจากมีทรายที่ไหลมากับสายนํ ้าลดลง เนื่องจากปลาอะยุเป็ นปลาที่สาํ คัญสําหรับ
เศรษฐกิจในท้ องถิ่น โครงการขนย้ ายลูกปลาอะยุที่จบั มาจากบันไดปลาโจนที่อยูใ่ ต้ เขื่อนเพื่อนําไปปล่อยที่
134บทที่ 4-32

ต้ นนํ ้าได้ ดําเนินขึ ้นอย่างต่อเนื่องโดยสหกรณ์ประมงซึง่ มีต้นทุนถึง 50 ล้ านเยนต่อปี ในขณะที่บนั ไดปลาโจน
ถูกสร้ างขึ ้นบนเขื่อนอะราเซะในปี 2531 (1988) ปลาอะยุจํานวนน้ อยมากที่สามารถกระโดดผ่านขึ ้นไปได้
และจากการสังเกตของชาวประมงในพื ้นที่ นํ ้าในอ่างเก็บนํ ้าด้ านบนของบันไดปลาโจนเกือบจะนิ่งสนิทแม้ วา่ ปลาอะยุจะสามารถว่ายกระโดดผ่านข้ ามบันไดปลาโจนได้ พวกมันก็ไม่สามารถว่ายนํ ้าต่อจากตรงนัน้
ไปยังต้ นนํ ้าได้
เขื่อนยังทําให้ ราษฏรแถวนันเกิ้ ดความเครี ยดจากเสียงและการสัน่ สะเทือน คุณภาพนํ ้าแย่ลง และมี
กลิน่ ที่ไม่พงึ ประสงค์ หมูบ่ ้ านซากาโมโตะในอดีต ผู้คนอาศัยอยูใ่ นบ้ านที่ตงอยูั ้ ร่ ิมแม่นํ ้าเพื่อให้ งา่ ยในการตักนํ ้าใช้ ในชีวิตประจําวัน มีนํ ้าท่วมเกิดขึ ้นก่อนการสร้ างเขื่อน แต่ผ้ คู นก็ใช้ ชีวิตร่วมกับนํ ้าท่วมได้ ด้วยการ
เคลื่อนย้ ายสิง่ ของในบ้ านขึ ้นชันบนก่
้อนที่นํ ้าจะมา แล้ วออกไปจับปลาอะยุ หรื อตักทรายแม่นํ ้าในช่วงนํ ้าท่วม อย่างไรก็ตาม ความเสียหายต่อบ้ านเรื อนของประชาชนรุนแรงขึ ้นหลังจากสร้ างเขื่อนเสร็จ เนื่องจาก
ระดับนํ ้าเพิ่มสูงขึ ้นอย่างรวดเร็ วเมื่อเขื่อนปล่อยนํ ้า ตะกอนที่ทบั ถมในอ่างเก็บนํ ้าได้ ไหลลงมาเมื่อปล่อยนํ ้าบ้ านเรื อนที่ถกู นํ ้าท่วมถูกดินตะกอนไหลบ่าทับ ทําให้ ยากแก่การที่ชมุ ชนจะใช้ ชีวิตร่วมกับนํ ้าท่วมได้กระบวนการตัดสินใจรือ้ ถอนเขื่อน
หลังจากตัดสินใจเด็ดขาดแล้ วว่าต้ องยกเลิกเขื่อนแต่ก็ยงั มีเรื่ องราวของความไม่แน่นอน หมูบ่ ้ านซากาโมโตะเดิมที่มีเขื่อนตังอยู้ น่ นั ้ สหภาพชาวประมงแม่นํ ้าซากาโมโตะได้ เริ่ มกิจกรรมรณรงค์พงุ่ เป้าไปที่การต่อสัญญาสิทธิการใช้ นํ ้าแม่นํ ้าคูมะในปี 2544 (2001) ซึง่ เป็ นเวลาสองปี ก่อนที่สทิ ธิจะหมดอายุในเดือน
มีนาคม 2546 (2003) มีการจัดตังสมาคมเพื้
่อการพิจารณาเขื่อนอะราเซะที่รวมเอาชาวบ้ านหลากหลาย
อาชีพที่อาศัยอยูใ่ นพื ้นที่ไว้ ดําเนินการเรี ยกร้ องให้ ยกเลิกเขื่อนอันเป็ นมติของชุมชน ในเดือนกันยายน 2545(2002) สภาหมูบ่ ้ านซากาโมโตะได้ ยื่นหนังสือแสดงความคิดเห็นให้ จงั หวัดคูมะโมโตะเพื่อเรี ยกร้ องให้ มีการ
หยุดพักการใช้ เขื่อน ทางจังหวัดจึงได้ ประกาศว่าจะจํากัดการต่ออายุสทิ ธิการใช้ นํ ้าของเขื่อนอะราเซะให้
เหลือเพียงอีกเจ็ดปี และเริ่ มดําเนินการรื อ้ ถอนเขื่อนได้ ในเดือนเมษายน 2553 (2010) นับเป็ นครัง้ แรกที่
ทางการตัดสินใจทุบเขื่อนพลังนํ ้าทิ ้ง ซึง่ ไม่ใช่เฉพาะในประเทศญี่ปนแตุ่่ ทวั่ ทังเอเชี้ ย ทางจังหวัดได้
ดําเนินการต่อเพื่อพิจารณาไตร่ตรองวิธีการและเรื่ องต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้ องกับการรื อ้ ถอนเขื่อนทิ ้ง โดยมีการ
จัดตังคณะกรรมการตรวจสอบมาตรการเขื
้่อนอะราเซะซึง่ ประกอบไปด้ วยนักวิชาการ องค์กรผู้มีสว่ นได้ สว่ นเสีย และตัวแทนจากชุมชนท้ องถิ่น
กระบวนการพิจารณาดําเนินไปอย่างราบรื่ นจนกระทัง่ ผู้วา่ ราชการจังหวัดคาบาชิมาเข้ ารับตําแหน่ง
อย่างเป็ นทางการในปี 2551 (2008) แผนการรื อ้ ถอนเขื่อนได้ ถกู ยกเลิกด้ วยเหตุผลทางเศรษฐกิจ หนึง่ ในนัน้คือ ต้ นทุนของการรื อ้ เขื่อนที่สงู ราว 10 พันล้ านเยน จนกระทัง่ เดือนมกราคม 2553 (2010) เป็ นที่แน่ชดั ว่ากระบวนการต่ออายุสทิ ธิการใช้ นํ ้าซึง่ จะหมดอายุในเดือนมีนาคมในปี นัน้ ไม่สามารถดําเนินการได้ ทนั เวลา 6การรื อ้ ถอนเขื่อนกลายเป็ นนโยบายที่ได้ รับการสนับสนุนอีกครัง้ โดยจังหวัด สิ ้นเดือนมีนาคม 2553 (2010)5บทที่ 4-33การผลิตไฟฟ้าที่เขื่อนอะราเซะก็สิ ้นสุดลง ประตูเขื่อนกันนํ้ ้าทังหมดได้้เปิ ดเต็มบานในวันที่ 1 เมษายน
สถานะการฟื ้ นฟูแม่ นาํ ้ ในปี แรกหลังจากเปิ ดประตูเขื่อน
หลังจากเปิ ดประตูเขื่อนเป็ นเวลาหนึง่ ปี ครึ่ง แม่นํ ้าคูมะมีสภาพฟื น้ คืนกลับมา เห็นเป็ นที่ประจักษ์ แก่ชุมชนท้ องถิ่นผู้ซงึ่ คอยสังเกตแม่นํ ้าอย่างต่อเนื่อง จากการสัมภาษณ์โชโกะ สึรุ รองประธานสมาคมสื่อความหมายธรรมชาติจงั หวัดคูมะโมโตะ เธอให้ ข้อมูลว่าการเปลี่ยนแปลงของแม่นํ ้าที่เห็นได้ จนถึงปั จจุบนั มีดังนี ้1) การเปลี่ยนแปลงคุณภาพนํ ้า: นํ ้าท้ ายเขื่อนที่เคยขุน่ ข้ นก่อนหน้ าที่จะเปิ ดประตูเขื่อนเกิดการ
เปลี่ยนแปลงอย่างเห็นได้ ชดั นํ ้าใสและมีสฟี ้ าหลังจากที่มีการเปิ ดประตูนํ ้าแล้ ว ความขุน่ ของนํ ้าที่
เกิดหลังฝนตกยังหายไปอย่างรวดเร็ วอีกด้ วย2) สภาพเกาะแก่ง: ก่อนการก่อสร้ างเขื่อนจะมีเกาะแก่งประมาณ 20 แห่ง ทังทางเหนื
้อและท้ ายเขื่อน
ยังผลให้ นํ ้ามีการทําความสะอาดตามธรรมชาติจากการไหลวนของกระแสนํ ้า หลังจากสร้ างเขื่อนแล้ ว เกาะแก่งต่าง ๆ สูญเสียไปเนื่องจากมีนํ ้าท่วมที่เหนือเขื่อน ปริมาณดินและทรายที่ไหลลงสู่
ปลายนํ ้าก็ลดลง แต่สงิ่ เหล่านี ้ปรากฏขึ ้นอีกเมื่อเปิ ดประตูนํ ้าั ถึงสภาพการฟื น้ ฟูของปลา3) ปลาแม่นํ ้าคูมะ: ในขณะนี ้ยังไม่สามารถประเมินผลได้ แน่ชด4) พื ้นที่ราบนํ ้าทะเลท่วมถึงปากแม่นํ ้าคูมะ: มีรายงานว่าหลังจากที่มีการเปิ ดประตูนํ ้าแล้ ว ปริ มาณทรายที่ไหลลงมายังปลายนํ ้ามีเพิม่ ขึ ้น สภาพความเป็ นเลนของพื ้นที่ราบนํ ้าท่วมถึงในทะเลยาสึชิโรลดลง ง่ายต่อการเดินเข้ าถึง จํานวนของสัตว์ตา่ ง ๆ ที่ฝังตัวอยูใ่ นพื ้นทราย เช่น กุ้งอะนะจาโกะ(Upogebia major) และหอยฮามากูริ (Meretrix lusoria) มีให้ พบเห็นได้ มากขึ ้น แต่เนื่องจากจํานวน
ของคนที่เข้ าไปเก็บสัตว์นํ ้าเหล่านี ้ก็เพิ่มขึ ้นด้ วย จึงไม่สามารถทราบจํานวนที่แน่นอนได้5) สาหร่ ายเขียวอะโอะโนริ ในบริ เวณปากแม่นํ ้า: ก่อนที่จะเปิ ดประตูนํ ้าสาหร่ ายมีความยาวเพียง
ประมาณ 50 ซม. แต่ในปั จจุบนั สาหร่ายโตขึ ้นจนมีความยาวถึง 2 เมตร สาหร่ายมีสีสนั สดขึ ้นกว่าแต่ก่อนและเกิดอาการซีดได้ น้อยกว่า6) การประมงในทะเลยาสึชิโร: มีแนวสาหร่ ายกลับฟื น้ คืนมาในบริเวณปากแม่นํ ้าคูมะไม่นานหลังจาก
ที่เปิ ดประตูนํ ้า มีการจับหอยกาบมิโดริชามิเซนไก (Lingula anatina) ได้ เป็ นครัง้ แรกในรอบ 30 ปีหอยกาบอะคานิชิ และหอยเสียบมาเตะไกก็มีจํานวนเพิม่ ขึ ้น ปลาไหลซึง่ ไม่เคยมีใครพยายามจับ
มาก่อนในรอบหลายปี เนื่องจากหาไม่พบในสิง่ แวดล้ อมก็กลับมีการพบเห็นอีก และนํามาวางขาย
ในตลาดตังแต่้ ปีที่แล้ ว้ ฟูสภาพทะเล: ตังแต่้ เปิ ดประตูนํ ้า ปรากฎว่านํ ้าที่ปากแม่นํ ้าและในทะเล7) การรื อ้ เขื่อนและการฟื นสะอาดขึ ้น แม่นํ ้าคูมะมีอิทธิพลต่อทะเลยาสึชิโรเป็ นอย่างมาก การยกเลิกทังเขื้ ่อนอะราเซะและ
เขื่อนเซโตอิชิสง่ ผลดีตอ่ การฟื น้ ฟูสภาพแวดล้ อมทางทะเลและบริเวณพื ้นที่ราบนํ ้าทะเลท่วมถึง
ขณะที่ยงั มีเขื่อนอยู่ ตะกอนที่สะสมอยูจ่ ะถูกปล่อยออกมาตอนปล่อยนํ ้า หลังจากมีการเปิ ดประตู
บทที่ 4-34

เขื่อนแล้ วปริ มาณของซากไม้ และวัตถุลอยนํ ้าไหลสูป่ ลายนํ ้ามีจํานวนเพิม่ ขึ ้น ยังผลเสียหายทําให้
อวนฉีกขาด สาเหตุอาจมาจากป่ าบนภูเขาบริ เวณต้ นนํ ้าไม่ได้ รับการดูแล เราหวังว่าหากพื ้นที่ราบนํ ้าทะเลท่วมถึงฟื น้ สภาพคืนมาจะทําให้ คนหนุ่มสาวสามารถหากินจากการทําประมงได้ เพิ่มขึ ้นสู่การฟื ้ นคืนสภาพลุ่มนํา้ ทัง้ หมดตามที่ได้ อธิบายไว้ ข้างต้ นแล้ วนัน้ การรื อ้ เขื่อนอะราเซะเป็ นกรณีแรกที่ยตุ กิ ารใช้ เขื่อนพลังนํ ้าในทวีปเอเชีย อย่างไรก็ตาม ผลของการยกเลิกเขื่อนที่มีตอ่ แม่นํ ้าคูมะและทะเลยาสึชิโรนันยั้ งคงอยูใ่ นวงจํากัด
เนื่องจากเขื่อนเซโตอิชิซงึ่ ตังอยู้ เ่ หนือนํ ้าจากเขื่อนอะราเซะไป 10 กม. ยังคงดําเนินการผลิตกระแสไฟฟ้าอยู่หากเขื่อนทังสองยุ้ตกิ ารใช้ งาน แม่นํ ้าคูมะจะกลายเป็ นแม่นํ ้าประเภท 1 ที่ไม่มีเขื่อนขนาดใหญ่ขวางตลอด
ลํานํ ้าขึ ้นไปจนถึงเขื่อนอิจิฟซู ะที่ตงอยูั ้ ต่ ดิ กับจังหวัดมิยาซากิ ทําให้ เราคาดหวังได้ วา่ ระบบนิเวศและ
สิง่ แวดล้ อมของแม่นํ ้าและทะเล รวมทังทรั้ พยากรทางนิเวศ จะสามารถฟื น้ คืนสภาพได้ เป็ นอย่างดี
สิทธิการใช้ นํ ้าของเขื่อนเซโรอิจิเป็ นเวลา 50 ปี จะหมดอายุลงในปี 2557 (2014) เช่นกัน สหกรณ์
ประมงพื ้นบ้ านปฏิเสธการต่ออายุสทิ ธิการใช้ นํ ้าและมีมติให้ รือ้ ถอนเขื่อน ทําให้ เป็ นไปได้ วา่ จะมีการยุตกิ ารดําเนินงานของเขื่อน อย่างไรก็ตาม เนื่องจากเขื่อนเซโตอิชิตงอยูั ้ ใ่ นพื ้นที่รอบนอกของเมืองอะชิคติ ะและหมูบ่ ้ านคูมะ จึงไม่มีชมุ ชนที่ได้ รับความเดือดร้ อนโดยตรงจากเขื่อนเฉกเช่นเดียวกับหมูบ่ ้ านซากาโมโตะเดิม้ บริเวณเขื่อนเซ
และเนื่องจากปลาอะยุที่จบั ได้ ปลายนํ ้า 70 เปอร์ เซ็นต์ จะถูกนําไปปล่อยไว้ ที่เหนือนํ ้าตังแต่
โตอิชิ ดังนัน้ จํานวนปลาอะยุที่สามารถตกได้ จากแม่นํ ้าก็ยงั คงเดิม ด้ วยเหตุนี ้ การรรณรงค์ของชาวบ้ านเพื่อให้ รือ้ ถอนเขื่อนเซโตอิชิจงึ ไม่แรงเท่ากรณีเขื่อนอะราเซะ ทังนี้ ้ จนถึงปั จจุบนั เมื่อนํ ้าถูกปล่อยออกมาจาก
เขื่อนเซโตอิชิ เขื่อนอะราเซะทําหน้ าที่เป็ นเขื่อนเสริมเพื่อปรับระดับของนํ ้า เขื่อนเซโตอิชิจงึ ต้ องอาศัย
เขื่อนอะราเซะอยูบ่ ้ าง ทําให้ ต้องมีการทบทวนการดําเนินงานของเขื่อนเซโตอิชิเมื่อรือ้ ถอนเขื่อนอะราเซะลงแม้ วา่ การรื อ้ ถอนเขื่อนเซโตอิชิจะยังมาไม่ถึง หากการผลิตไฟฟ้าพลังนํ ้านันถู้ กหยุดพักและมีการเปิ ดประตูนํ ้า แม้ วา่ จะเป็ นเพียงการชัว่ คราว การไหลของนํ ้าจะกลับมาเป็ นเช่นเดิม ดินและทรายจะไหลลง
มาในพื ้นที่ท้ายนํ ้า ดังนัน้ มีการกล่าวกันว่า หากมีการเปลี่ยนรูปแบบการดําเนินการของเขื่อนเซโตอิชิที่ให้
ความสําคัญต่อระบบนิเวศและธรรมชาติมากขึ ้น จะส่งผลดีตอ่ การฟื น้ ฟูแม่นํ ้าคูมะและทะเลยาสึชิโรมากขึ ้น7นับแต่นี ้เป็ นต้ นไป หัวใจของการฟื น้ ฟูสภาพแม่นํ ้าคูมะและทะเลยาสึชิโรจะอยูท่ ี่เขื่อนเซโตอิชิ ไม่วา่ จะเป็ นไปได้ หรื อไม่ก็ตามที่จะรื อ้ ถอนเขื่อนเซโตอิชิ หรื อเป็ นเพียงการเปลีย่ นแปลงรูปแบบการดําเนินการ
เท่านัน้ ก็ต้องติดตามความคืบหน้ ากันต่อไป6ข้ อเสนอแนะ: ควรมีการดําเนินการติดตามประเมินผลอย่ างรอบด้ านการรื อ้ ถอนเขื่อนอะราเซะเป็ นกรณีที่มีความสําคัญอย่างยิ่งในแง่ของวิธีการฟื น้ ฟูสภาพแวดล้ อมตามธรรมชาติของแม่นํ ้าในญี่ปนในอนาคตุ่
เนื่องจากมีเขื่อนที่ชํารุดทรุดโทรมอยูเ่ ป็ นจํานวนมาก เพื่อให้เข้ าใจอย่างถ่องแท้ ถงึ ผลกระทบต่อสิง่ แวดล้ อมจากการยกเลิกเขื่อนอะราเซะ จําเป็ นต้ องมีการสํารวจ
บทที่ 4-35

ติดตามสภาพแวดล้ อมทังก่้ อนหน้ า ระหว่าง และหลังจากรื อ้ ถอนเขื่อนทิ ้ง การสํารวจติดตามที่เที่ยงตรงยัง
ทําให้ เราทราบข้ อมูลที่มีความหมายเกี่ยวกับภาวะที่จําเป็ นต่อการฟื น้ ฟูอย่างราบรื่น อย่างไรก็ตาม เขื่อนอะ
ราเซะเป็ นของจังหวัดคูมะโมโตะ ได้ รับความสนใจจากทัว่ ประเทศในเรื่ องการยกเลิกเขื่อนน้ อยมาก ไม่มีการ
ดําเนินการสํารวจติดตามอย่างรอบด้ านโดยผู้เชี่ยวชาญ เมื่อสอบถามไปยังเจ้ าหน้ าที่ที่รับผิดชอบเรื่ องความ
หลากหลายทางชีวภาพในกระทรวงสิง่ แวดล้ อม เจ้ าหน้ าที่เปิ ดเผยว่าทางกระทรวงไม่ได้ รับทราบเรื่ องเขื่อนอะราเซะเลย
จังหวัดคูมะโมโตะได้ จดั ตังคณะกรรมการผู้้ เชี่ยวชาญในการติดตามประเมินผลการรื อ้ ถอนเขื่อนอะ
ราเซะซึง่ ดําเนินการด้ วยความรอบคอบเพื่อ “ดําเนินการรื อ้ ถอนเขื่อนให้ เป็ นไปอย่างปลอดภัย และให้ความสําคัญกับสิง่ แวดล้ อม พร้ อมทังประเมิ้นและรับรองผลการสํารวจติดตามด้ านการควบคุมนํ ้าและสภาพแวดล้ อมที่เกี่ยวข้ องกับการรื อ้ ถอนเขื่อนอะราเซะ” อย่างไรก็ตาม คณะกรรมการชุดนี ้มีการตรวจสอบ
ผลกระทบจากการรื อ้ ถอนเขื่อนที่ปลายนํ ้าอยูใ่ นวงจํากัดในเขตประเมินผลกระทบถึงฝายกันแม่้ นํ ้าโยไฮเท่านัน้ ซึง่ ไม่รวมถึงพื ้นที่ราบปากแม่นํ ้าหรื อทะเลยาสึชิโร หากสถานการณ์ยงั ไม่มีการเปลี่ยนแปลง การทําการสํารวจแบบครบถ้ วนจะต้ องดําเนินอย่างต่อเนื่องโดยองค์กรประชาชนท้ องถิ่นที่ตอ่ ต้ านเขื่อนในแม่นํ ้าคาวาเบะและเรี ยกร้ องให้ มีการรื อ้ ถอนเขื่อนอะราเซะจากที่อธิบายไว้ แล้ วข้ างต้ น การยกเลิกเขื่อนอะราเซะจะส่งผลกระทบอย่างใหญ่หลวงต่อพื ้นที่ราบนํ ้าทะเลท่วมถึงและทะเลยาสึชิโร รวมทังชาวประมงที้่พงึ่ พาทรัพยากรทางทะเล เมื่อพิจารณาความสําคัญของการรื อ้ ถอนเขื่อนอะราเซะในแง่กรณีการฟื น้ ฟูสภาพธรรมชาติผา่ นการรื อ้ ถอนเขื่อนเป็ นแห่งแรกในเอเชีย
เราคิดว่าควรมีการจัดทําการสํารวจติดตามในพื ้นที่ทะเลยาสึชิโรด้ วย และผลการสํารวจควรจะได้ นําเสนอสู่สาธารณะ
เอกสารอ้ างอิง
Corporate Agency of Kumamoto Prefecture. Kumamoto Prefecture Specialist Follow-up Committee on the Arase Dam
Removal (in Japanese). http://www.pref.kumamoto.jp/site/kigyoukyoku-hp/ (Last accessed on April 20, 2012)
Corporate Agency of Kumamoto Prefecture. Removal of the Awase River Dam (in Japanese).
http://www.arasedamtekkyo.hinokuni-net.jp/ (Last accessed on September 18, 2013)
Kimoto Seiko et al. 2011. Revive! The Clear Flow of the Kuma River: The Struggle of Fisherfolk against the Kawabe River
Dam and the Arase Dam (in Japanese).

ซาโยโกะ อีนุม่ะ (Global Environmental Forum)ดูภาพของพืน้ ทีก่ ่อสร้างได้ท:่ี http://www.arase-dam.jp/shinchoku/index.html
ปลาอะยุวา่ ยไปยังปลายนํ้าเพือ่ วางไข่ในฤดูใบไม้รว่ ง3อ้างจากหนังสือพิมพ์ Kumamoto Nichinichi Shimbun ฉบับเช้า 27 ตุลาคม 2545
4จากการสัมภาษณ์นายไซโกะ คิโมโตะ (ประธานสหภาพชาวประมงแม่น้ําซากาโมโตะ) เมือ่ วันที่ 23 ตุลาคม 2554
5จากการสัมภาษณ์นางโชโกะ ซึร ึ เมือ่ วันที่ 23 ตุลาคม 2544
6เนื่องจากไม่สามารถนํานํ้ามาใช้ในการผลิตกระแสไฟฟ้าได้หากไม่มกี ารต่ออายุสทิ ธิการใช้น้ํา ดังนัน้ จึงไม่จาํ เป็ นต้องมีเขือ่ นอีกต่อไป7จากการสัมภาษณ์นางโชโกะ สึรุ เมือ่ วันที่ 23 ตุลาคม 2544
12บทที่ 4-36