ငလ်င္မ်ားႏွင့္ေနထိုင္ျခင္း

Asian Disaster Preparedness Center (ADPC) ႏွင့္သဘာ၀ေဘးအႏၲရာယ္ေလ်ာ့ပါးေရးေကာ္မတီ၊
ျမန္မာႏိုင္ငံအင္ဂ်င္နီယာအသင္း တို႕ ပူးေပါင္းထုတ္ေ၀သည္။၂၀၀၉

NDMC (MES) & ADPC© 2009 Asian Disaster Preparedness Center and Natural
Disaster Mitigation Committee of MES

NDMC (MES) & ADPCမာတိကာငလ်င္ႏွင့္ ယင္းကိုျဖစ္ပြားေစသည့္အေၾကာင္းရင္းမ်ား၄ငလ်င္မ်ားအေၾကာင္း သိရွိရန္လိုအပ္ပံု၅ငလ်င္ေၾကာင့္ျဖစ္ေလ့ရွိေသာ ထိခိုက္မႈႏွင့္ ပ်က္စီးမႈမ်ား၆ငလ်င္အႏၲရာယ္ေလ်ာ့နည္းေစရန္လုပ္ေဆာင္သင့္ေသာအခ်က္မ်ား၈ငလ်င္မလႈပ္မီလုပ္ေဆာင္ရန္အခ်က္မ်ား၈ငလ်င္လႈပ္ေနစဥ္လုပ္ေဆာင္ရန္အခ်က္မ်ား၁၂ငလ်င္လႈပ္ၿပီးလုပ္ေဆာင္ရန္အခ်က္မ်ား၁၄ေနာက္ဆက္တြဲငလ်င္ဆိုသည္မွာ၁၄ငလ်င္ျပင္းထန္အားႏွင့္ ငလ်င္ပမာဏ၁၅

NDMC (MES) & ADPCငလ်င္ ႏွင့္ ယင္းကိုျဖစ္ပြားေစေသာ အေၾကာင္းရင္းမ်ားငလ်င္ဆိုသည္မွာ ေျမမ်က္ႏွာျပင္ေအာက္ရွိေက်ာက္မ်ား ရုတ္တရက္က်ဳိးျပတ္ေရြ႕လ်ားမႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာေသာ ေျမသားရုတ္တရက္ လ်င္ျမန္စြာတုန္ခါမႈျဖစ္သည္။ အဆိုပါ တုန္ခါမႈမ်ား သည္ သိသာရံုအဆင့္ မွ အဖ်က္ကပ္ဆိုးႀကီးမ်ားအဆင့္အထိ အမ်ဳိးမ်ဳိးျဖစ္ႏိုင္ၾကသည္။အေၾကာင္း ရင္းကိုလိုက္၍ ငလ်င္ ကို (၃) မ်ဳိးခြဲျခားႏိုင္သည္။ ယင္းတို႕မွာ ေျမထုခ်ပ္လႈပ္ရွားမူ(တက္တိုးနစ္) ေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚေသာ ငလ်င္၊ မီးေတာင္ေပါက္ျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚေသာ ငလ်င္ႏွင့္ လူလုပ္ငလ်င္ တို႕ျဖစ္သည္။ေျမထုခ်ပ္လႈပ္ရွားမူေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚေသာ ငလ်င္မ်ားသည္ အေတြ႕ရအမ်ားဆံုး၊ ဖ်က္ဆီးမႈစြမ္းအား အျမင့္မားဆံုးႏွင့္ ခန္႕မွန္းရန္ အခက္ခဲဆံုး ျဖစ္သည္။ ယင္းငလ်င္မ်ဳိး တို႕သည္ ကမာၻ႕အေပၚယံေျမလႊာကို ဖြဲ႕စည္း ထားေသာ တစ္ဒါဇင္ခန္႕ ရွိ ေျမထုခ်ပ္ႀကီးမ်ား လႈပ္ရွားရာမွဒဏ္အား စုစည္းမႈေၾကာင့္ ျဖစ္ပြားရသည္။ ငလ်င္အမ်ားစုသည္ ယင္း ေျမထုခ်ပ္ႀကီးမ်ား တစ္ခုေအာက္ တစ္ခု ထိုးစိုက္၀င္ရာ အနားစြန္းမ်ားတြင္ လည္းေကာင္း၊ တစ္ခုႏွင့္တစ္ခု တြန္းတိုက္ရာအနားစြန္းမ်ားတြင္ လည္းေကာင္း၊ ေဘးတိုက္ ပြတ္တိုက္ ေရြ႕လ်ားရာ အနားစြန္းမ်ားတြင္
လည္းေကာင္း ျဖစ္ေပၚေလ့ရွိၾကသည္။မီးေတာင္ေပါက္ကြဲမူေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚေသာ ငလ်င္မ်ားမွာ ဖ်က္ဆီးအား ျပင္းထန္ေလ့မရွိဘဲမီးေတာင္ ေပါက္ကြမဲ ႈမ်ား မတိုင္မီ သို႕မဟုတ္ တၿပဳိင္တည္း တြင္ ျဖစ္ပြားေလ့ရွိၾကသည္။
လူလုပ္ငလ်င္မ်ားဆိုသည္မွာ လူတို႔၏ လုပ္ေဆာင္မႈမ်ား၊ အေဆာက္အအံုႀကီးမ်ား ေၾကာင့္
ျဖစ္ေပၚေသာ ငလ်င္မ်ားျဖစ္သည္။ ဥပမာအားျဖင့္ ေရေလွာင္ကန္ႀကီးမ်ားတြင္ ေရျဖည့္သြင္း
ျခင္း၊ ေျမအနက္ပိုင္းသို႕ တြင္းအနက္မ်ား မွတစ္ဆင့္ အရည္မ်ား ေလာင္းထည့္ျခင္း တို႕ေၾကာင့္
ျဖစ္ေပၚတတ္သည္။ ယင္းငလ်င္မ်ားသည္ သိသာေသာ္လည္း ႀကီးမားေသာ အပ်က္အစီးမ်ား
ျဖစ္ေပၚေစေလာက္ေအာင္ ျပင္းထန္ေလ့မရွိေပ။NDMC (MES) & ADPC1

ငလ်င္မ်ားအေၾကာင္းသိရွိရန္လိုအပ္ပံုငလ်င္သည္ ႀကဳိတင္မသိႏိုင္ပဲ ေန႕၊ ည အခ်ိန္မေရြး လႈပ္ႏိုင္ေပသည္။ တစ္ကမာၻလံုးတြင္ ႏွစ္စဥ္
အပ်က္အစီးျဖစ္ေစႏိုင္ေသာ ငလ်င္ အႀကိမ္ ၇၀ မွ ၇၅ ႀကိမ္ အထိ ျဖစ္ေပၚေလ့ရွိ သည္။လြန္ခဲ့ေသာ ဆယ္စုႏွစ္အတြင္း အာရွတိုက္တြင္ ျပင္းထန္ေသာ ငလ်င္မ်ားစြာ ျဖစ္ပြားခဲ့သည္။
ယင္းတို႕ထဲမွ အခ်ဳိ႕မွာ -၂၀၀၈ ေမ ၁၂ - တရုတ္ျပည္၊ ဇီခၽြမ္ျပည္နယ္အေရွ႕ပိုင္းတြင္ ျဖစ္ပြားခဲ့ေသာ ငလ်င္ႀကီးေၾကာင့္
လူေပါင္း ၈၇၀၀၀ ခန္႕ ေသဆံုးခဲ့ရသည္။
၂၀၀၆ ေမ ၂၆ - အင္ဒိုနီးရွားႏိုင္ငံ၊ ဂ်ာဗားကၽြန္း ဂ်ိဳဂ်ကာတာ ေဒသတြင္ လႈပ္ရွားခဲ့ေသာ
ငလ်င္ေၾကာင့္ လူေပါင္း ၅၇၀၀ ခန္႕ ေသဆံုးခဲ့ရသည္။
၂၀၀၅ ေအာက္တိုဘာ ၈ - ပါကစၥတန္ႏိုင္ငံတြင္ ျဖစ္ပြားခဲ့ေသာ ငလ်င္ေၾကာင့္ လူေပါင္း ၈၀၀၀၀
ခန္႕ ေသဆံုးခဲ့ရသည္။
၂၀၀၄ ဒီဇင္ဘာ ၂၆ - ဆူမာၾတားကၽြန္းဆြယ္ အာေခ်းေဒသ အေနာက္ဖက္ကမ္းလြန္တြင္
လႈပ္ခတ္ခဲ့ေသာ ငလ်င္ႀကီးေၾကာင့္ လူေပါင္း ၂၂၇၀၀ ခန္႕ ေသဆံုးခဲ့ရသည္။
၂၀၀၃ ဒီဇင္ဘာ ၂၆ - အီရန္ႏိုင္ငံေတာင္ပိုင္းတြင္ လႈပ္ခတ္ခဲ့ေသာ ငလ်င္ေၾကာင့္ လူေပါင္း၃၁၀၀၀ ခန္႕ေသဆံုးခဲ့ရသည္။၂၀၀၂ မတ္ ၂၅ - အာဖဂန္နစၥတန္ႏိုင္ငံ ဟိႏၵဴကြတ္ရွ္ ေဒသတြင္ လႈပ္ခတ္ခဲ့ေသာငလ်င္ ေၾကာင့္လူ တစ္ေထာင္ ခန္႕ေသဆံုးခဲ့ရသည္။၂၀၀၁ ဇန္န၀ါရီ ၂၆ - အိႏၵိယႏိုင္ငံ အေနာက္ပိုင္း ဂူဂ်ာရက္ျပည္နယ္၏ စိုက္ပ်ဳိးေရးႏွင့္ စက္မႈလုပ္ငန္း မ်ားထြန္းကားရာဘာ့ဂ်္ၿမဳိ႕တြင္ ဗဟိုျပဳ၍ လႈပခ္ တ္ခဲ့ေသာ ငလ်င္ေၾကာင့္ လူႏွစ္ေသာင္းေက်ာ္ ေသဆံုးခဲ့ရသည္။

NDMC (MES) & ADPC

2

ငလ်င္ေၾကာင့္ ျဖစ္ေလ့ရွိေသာ ထိခိုက္မႈႏွင့္ပ်က္စီးမႈမ်ားငလ်င္ေၾကာင့္ျဖစ္ေသာ ေျမသားတုန္ခါျခင္းသည္ အေဆာက္အဦမ်ားႏွင့္ တံတား စသည္မ်ားအား ပ်က္စီးေစၿပီး ေသဆံုးမႈ၊ ထိခိုက္ဒဏ္ရာရမႈႏွင့္ ဓာတ္ေငြ႕ပိုက္လိုင္းမ်ား ျပတ္ထြက္မႈ၊လွ်ပ္စစ္ႏွင့္တယ္လီဖုန္းလိုင္းမ်ားျပတ္ေတာက္မႈက်ယ္က်ယ္ျပန္႕ျပန္႕ ျဖစ္ပြားေစသည္။စသည့္ပစၥည္းဥစၥာဆံုးရႈံးမႈမ်ားကိုငလ်င္လႈပ္စဥ္ မခိုင္ခန္႕ေသာ အုတ္ျမစ္ေပၚတြင္တည္ေဆာက္ထားေသာ အေဆာက္အအံုမ်ားတြင္ ပ်က္စီးမႈမ်ားျဖစ္ေပၚ ႏိုင္သည္။ေျမျပင္ေရြ႕ျပတ္ျခင္း

-ငလ်င္ေၾကာင့္ေရြ႕ျပတ္ျခင္းမ်ားျဖစ္ေပၚသည္။ေျမမ်က္ႏွာျပင္သက္ရွင္ျပတ္ေရြ႕မ်ား

ေပၚတြင္ တည္ေဆာက္ထားေသာ အေဆာက္အအံု မ်ားပ်က္စီးရႏိုင္သည္။

ေျမၿပဳိျခင္း - ငလ်င္ေၾကာင့္ ေျမႏွင့္ေက်ာက္မ်ား ထုလိုက္
ထည္လိုက္ ေတာင္ေစာင္း အတိုင္း ေလွ်ာဆင္းျခင္းျဖင့္ေျမၿပဳိမႈမ်ား

ျဖစ္ပြားႏိုင္သည္။အဆိုးဆံုးအေနျဖင့္အသက္ရွင္လ်က္ ေျမျမဳပ္ခံရသည္အထိ ျဖစ္တတ္သည္။

NDMC (MES) & ADPC

3

ငလ်င္ေၾကာင့္

ၿမဳိ႕ျပႏွင့္ေက်းလက္ေဒသမ်ားတြင္ေျမၿပဳိျခင္း၊ေျမျပင္ျပတ္ေရြ႕ျခင္း၊

သဲရည္ေပ်ာ္ပန္းထြက္ျခင္း၊ ဆူနာမီလႈိင္းႀကီးမ်ားျဖစ္ေပၚျခင္းႏွင့္ ရုတ္ခ်ည္းေရလႊမ္းမိုးျခင္းစသည့္ သဘာ၀ေဘးမ်ားလည္း ျဖစ္ေပၚေစႏိုင္သည္။ မီးေလာင္ျခင္းမ်ားလည္း ျဖစ္ပြားႏိုင္သည္။

ဆူနာမီလႈိင္းႀကီးမ်ားျဖစ္ေပၚျခင္း-ဆူနာမီဆိုသည္မွာကမ္းေျခေဒသတြင္ေျမလႊာသမုဒၵရာၾကမ္းျပင္ငလ်င္ႏွင့္ရုတ္ျခည္းေရြ႕ျပတ္မႈအတူျဖစ္ေပၚေသာတိမ္းေစာင္းမႈ(သို႕မဟုတ္)တို႔ေၾကာင့္ပင္လယ္လႈိင္းလံုးႀကီးသို႕မဟုတ္ေပၚထြက္လာေသာမ်ားျဖစ္ေပၚမႈကိုဆိုလိုသည္။ယင္းေၾကာင့္ ကမ္းေျခတြင္ ေပ ၅၀ ခန္႕ ျမင့္ေသာလႈိင္းလံုးႀကီးမ်ားအထိဖံုးလႊမ္းသြားကာကမ္းေျခေနထိုင္မႈႏိုင္ၿပီးကုန္းတြင္းပိုင္းအင္အားၾကီးမားစြာျဖင့္ျဖစ္ေပၚလာစနစ္တစ္ရပ္လံုးကိုဖ်က္ဆီးသြားတတ္သည္။သဲရည္ေပ်ာ္ပန္းထြက္ျခင္း - ႏူးညံ့ ပြေယာင္း ၿပီးေရျပည့္၀ေနေသာမ်ားတြင္သဲေျမထုျဖစ္ပြားတတ္သည္။ရွိသည့္ေနရာငလ်င္လႈပ္ျခင္းေၾကာင့္သဲေျမထုသည္ အရည္သဖြယ္ ျပဳမူၿပီးအေပၚရွိအေဆာက္အအံုမ်ားနစ္ျမဳပ္သြားျခင္း၊ယိမ္းယိုင္ျခင္း၊ ၿပိဳလဲျခင္းမ်ား ျဖစ္ေစတတ္ သည္။NDMC (MES) & ADPC4

ငလ်င္ေဘးအႏၲရာယ္ေလ်ာ့နည္းေစရန္လုပ္ေဆာင္သင့္ေသာအခ်က္မ်ားအာရွတိုက္သည္ ငလ်င္ျဖစ္ပြားေလ့ရွိေသာ ေဒသျဖစ္ၿပီး အခ်ိန္မေရြး ငလ်င္လႈပ္ခတ္ ႏိုင္သည္။
ငလ်င္ကို ႀကဳိတင္ခန္႕မွန္းႏိုင္ေသာ နည္းလမ္းအား ယေန႕တိုင္ ရွာေဖြေတြ႕ရိွျခင္း မရွိေသးပါ။သို႕ျဖစ္၍ ငလ်င္မလႈပ္မီ မည္သို႕ ႀကိဳတင္ျပင္ဆင္သင့္သည္ကို သိရွိထားရန္ အထူးလိုအပ္
ေပသည္။ နည္းလမ္းက်ေသာ ႀကဳိတင္ျပင္ဆင္ျခင္းႏွင့္ ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္ျခင္းတို႕ျဖင့္သာငလ်င္ေၾကာင့္ ျဖစ္ပြားေသာ ပ်က္စီးဆံုးရႈံးမႈမ်ားကို ေလ်ာ့နည္းေစႏိုင္ကာ အသက္မ်ားႏွင့္ ဥစၥာပစၥည္းမ်ားအား ကယ္တင္ႏိုင္မည္ ျဖစ္သည္။ငလ်င္မလႈပ္မီေဆာင္ရြက္ရန္အခ်က္မ်ားငလ်င္ေၾကာင့္ျဖစ္ေသာပ်က္စီးမႈအမ်ားစုကိုကာကြယ္၍ရႏိုင္သည္။ေကာင္းစြာႀကဳိတင္ျပင္ဆင္ျခင္းျဖင့္ ငလ်င္ေၾကာင့္ လူႏွင့္ ပစၥည္းဥစၥာ ထိခိုက္မႈမ်ားမွ သက္သာ ေစႏိုင္သည္။မိသားစု၀င္အားလံုးသည္ ငလ်င္ျဖစ္ပြားစဥ္ မည္သို႕
လုပ္ေဆာင္ရမည္ကို သိရွိထားရမည္။- အခန္းတိုင္းတြင္ လံုျခံဳေသာေနရာကို သိထား
ရမည္။(ခိုင္ခံ႔ေသာစားပြဲခုေံ အာက္၊အတြင္း

နံရံ (သို႕မဟုတ္) တိုင္ ႏွင့္ကပ္လ်က္ေနရာ၊တံခါးေဘာင္ေအာက္စသည္ျဖင့္ႀကဳိတင္ေလ့လာ ေရြးခ်ယ္ထားသင့္သည္။)- ယင္းလံုျခဳံေသာေနရာသို႕၀င္ရန္၊အကာအကြယ္ယူရန္၊

ဆြကဲ ိုင္ထားရန္ေလ့က်င့္ထားဲ ံုေအာက္သို႕အျမန္၀င္ျခင္း၊ စားပြဲေျခေထာက္တိုင္မ်ားရမည္။ ဥပမာ- စားပြခကို ဆြဲကိုင္ထားျခင္း၊ မ်က္လံုးမ်ားေဘးကင္းေစရန္ မ်က္ႏွာကို မိမိ၏ လက္ေမာင္းႏွင့္
ကပ္ထားျခင္း စသည္တုိ႕ျဖစ္သည္။ ေလ့က်င့္ျခင္းျဖင့္ အေရးေပၚ
အေျခအေနတြင္ ယင္းအျပဳအမူတို႕ကို အလိုအေလ်ာက္ လုပ္ျဖစ္ေစသည္။လူအမ်ားစုသည္မည္သို႕လုပ္ရမည္ကိုအေရးႀကဳံေသာအခါေမ့ေနတတ္သည္။ေၾကာင္သြားၿပီးအလ်င္အျမန္အလိုအေလ်ာက္ တုန္႕ျပန္ျခင္းျဖင့္ ထိခိုက္မႈမွ ကာကြယ္ေပးႏိုင္သည္။

NDMC (MES) & ADPC

5

- အႏၲရာယ္ရွိေသာေနရာမ်ားကိုသိထားရမည္။တြဲေလာင္းခ်ိတ္ထားေသာပစၥည္းမ်ား၊ဥပမာ-ျမင့္ေသာ/ျပတင္းေပါက္မ်ား၊ယိုင္လဲႏိုင္ေသာမွန္မ်ား၊ပရိေဘာဂမ်ား၊ပစၥည္းမ်ားစြာတင္ထားေသာ စင္မ်ား စသည္တို႕အနီးတြင္ အႏၲရာယ္ရွိသည္။- အိမ္ျပင္တငြ ္ရွိလွ်င္လံုျခံဳစိတ္ခ်ရေသာေနရာမ်ားကိုသိထားရမည္။ဥပမာ-အေဆာက္အအံု၊ တံတားမ်ား၊ သစ္ပင္မ်ား၊ တယ္လီဖုန္းႏွင့္ လွ်ပ္စစ္ ဓာတ္တိုင္ မ်ား၊ဓာတ္ႀကဳိးတန္းမ်ား၊ ကုန္းေက်ာ္တံတားမ်ားမွ ေ၀းေသာ ကြက္လပ္၊ ကြင္းျပင္ေနရာမ်ဳိး၊- ထြက္ေျပးရန္လမ္းေၾကာင္းမ်ား၊ အရံ ထြက္လမ္းမ်ား ကို ေလ့လာသတ္မွတ္ထား ရမည္။အေရးေပၚအေျခအေနတြင္ သင့္အိမ္ သို႕မဟုတ္ အလုပ္လုပ္ရာေနရာမွ ထြက္ေျပးရန္အေပါက္မ်ား၊လမ္းေၾကာင္းမ်ားကိုသိထားရမည္။အိမ္ႏွင့္အေဆာက္အအံုမွထြက္ေျပးရန္ ေလ့က်င့္ရမည္။ စဥ္းစားထားေသာ ထြက္ေပါက္သည္ ေသခ်ာမႈရွိမရွိ။ပိတ္ဆို႕ေနမႈမ်ား ရွိမရွိ ကို စစ္ေဆးထား ရမည္။- ေရ၊ ဓာတ္ေငြ႕ႏွင့္ လွ်ပ္စစ္မီး တို႕ကို အေရးေပၚ ျဖတ္ေတာက္ႏိုင္မည့္ ေနရာမ်ား ကိုသိထား ရမည္။ လွ်ပ္စစ္မိန္းခလုတ္ခ်ျခင္း၊ ဓာတ္ေငြ႕အိုး/ပိုက္ ပိတ္ျခင္း တို႕ကို စမ္းသပ္လုပ္ကိုင္ ထားရမည္။- ေရွးဦးသူနာျပဳစုနည္းမ်ားကို ေလ့လာထားရမည္။- အေရးေပၚအေျခအေနတြင္ ဆက္သြယ္ရန္စနစ္မ်ားကို ေရးဆြဲစီစဥ္ထားရမည္။ ငလ်င္လႈပ္ခ်ိန္တငြ ္ မိသားစုအတူမရွိပါက (ဥပမာ- မိဘမ်ားက အလုပ္ခြင္တြင္၊ ကေလးမ်ားကေက်ာင္းတြင္ ရွိေနပါက) ဆက္သြယ္ရန္ နည္းလမ္းမ်ား စီစဥ္ထားရန္ျဖစ္သည္။

NDMC (MES) & ADPC

6ေနအိမ္ကို လံုျခံဳေသာေနရာျဖစ္ေအာင္ ေအာက္ပါတို႕ကိုေဆာင္ရြက္ထားပါ။- နံရံတြင္ကပ္ထားေသာ ေလးလံသည့္ ဘီရို၊ ေသတၱာ စသည့္ ပရိေဘာဂမ်ားကို ယိုင္လဲၿပီးလူထိခိုက္မႈ မျဖစ္ေစရန္ နံရံႏွင့္တြကဲ ပ္ထားပါ။- ႀကီးမားေလးလံေသာပစၥည္းမ်ားႏွင့္ ကြဲတတ္ေသာပစၥည္းမ်ားကို အနိမ့္ပိုင္းတြင္ ထားရွိျခင္း ျဖင့္ ျပဳတ္က်ျခင္း၊ ထိခိုက္ အႏၲရာယ္ျဖစ္ျခင္းတို႕မွကာကြယ္ပါ။- ေလာင္ကၽြမ္းတတ္ေသာ အရည္အားလံုးကို အိမ္အျပင္၊ ေ၀းရာတြင္ လံုျခံဳစြာ စနစ္တက်ထားသိုပါ။ ငလ်င္ေၾကာင့္မီးေလာင္ျခင္း၊ ေပါက္ကဲြျခင္းမ်ား ျဖစ္ႏိုင္သည္။- ပန္းခ်ီကား၊ ၾကည့္မွန္ႀကီးမ်ား စသည့္ ေလးလံေသာအရာမ်ားကို အိပ္ရာ၊ ခံုတန္းရွည္စသည့္ လူေနထုိင္ရာ လဲေလ်ာင္းရာေနရာ တို႕ႏွင့္ ေ၀းရာတြင္ခ်ိတ္ဆဲြပါ။
NDMC (MES) & ADPC

7

- မီးလံုး၊ မီးဆိုင္းမ်ားကို ငလ်င္လႈပ္လွ်င္ ျပဳတ္မက်ေစရန္ ေသခ်ာစြာ တြဲခ်ဳပ္ထားပါ။- တံခါးမ်ားပိတ္ထားျခင္း၊ တရုတ္ကပ္တံခါးမ်ားခ်ထားျခင္း ႏွင့္ ကန္႕လန္႕ကာ မ်ားခ်ထားျခင္း တို႕ျဖင့္ မွန္ကြမဲ ်ား၀င္မလာေအာင္ကာကြယ္ပါ။ အိပ္ေပ်ာ္ေနစဥ္ ငလ်င္လႈပ္ႏိုင္သျဖင့္ အိပ္ရာအနီးရွိ မွန္ျပတင္းတံခါးမ်ားမွ အႏၲရာယ္ကို အထူး သတိထားပါ။- အုတည္ ွပ္အေဆာက္အအံုမ်ားတြင္ က်ည္းေဘာင္ႏွင့္ ေသခ်ာစြာတြဲမထားေသာ အုတ္နံရံမ်ား၊ ျမင့္မိုရ္ပိတ္မ်ား ျပဳတ္က်ႏိုင္သျဖင့္ ခိုင္ခန္႕မႈရွိမရွိ ေသခ်ာစြာစစ္ေဆး ျပဳျပင္ထားပါ။အေရးေပၚလိုအပ္မည့္ေအာက္ပါပစၥည္းမ်ား အျပည့္အစံုရွိပါေစ။- စားစရာႏွင့္ ေသာက္ေရ၊- ေရွးဦးသူနာျပဳပစၥည္းႏွင့္အေရးေပၚ ေဆးမ်ား၊- ဓာတ္မီးႏွင့္ဓာတ္ခဲအပိုမ်ား၊ ယင္းတို႕ကို ေနရာအခ်ဳိ႕တြင္ အစံုလိုက္ထားရန္၊- ခရီးေဆာင္ေရဒီယိုႏွင့္ အရန္ဓာတ္ခဲ၊ ေရဒီယိုသည္ ငလ်င္လႈပ္ၿပီး မီးျပတ္သြားသည့္အခါ အေကာင္းဆံုး သတင္းရရွိႏိုင္သည့္ကိရိယာျဖစ္သည္။အဆိုပါပစၥည္းမ်ားအလံုအေလာက္ကိုေမာ္ေတာ္ကားစသည့္ယာဥ္ေပၚတြင္လည္းအရန္သင့္ ရွိထားျခင္းျဖင့္ ခရီးသြားေနစဥ္ ငလ်င္အႏၲရာယ္က်ေရာက္သည့္အခါ အသံုးျပဳႏိုင္မည္ျဖစ္သည္။

NDMC (MES) & ADPC8ငလ်င္လႈပ္စဥ္ လုပ္ေဆာင္ရန္အခ်က္မ်ားေအးေဆးတည္ၿငိမ္စြာေနပါ။ အေဆာက္အအံုထဲတြင္ျဖစ္လွ်င္ အထဲတြင္သာေနပါ။ ျပင္ပတြင္ျဖစ္လွ်င္ အျပင္တြင္သာေနပါ။ ထိခိုက္မႈအမ်ားစုသည္ ငလ်င္လႈပ္စဥ္ အေဆာက္အအံုတြင္းမွ ထြက္ေျပးျခင္း၊ အတြင္းသို႕ေျပး၀င္ျခင္းတို႕ေၾကာင့္ ျဖစ္ရသည္။အေဆာက္အအံုတြင္းတြင္ျဖစ္လွ်င္
အတြင္းတြင္သာေနပါ။ ျပတင္းေပါက္၊ တံခါး၊ ဘီရိုျမင့္မ်ား၊ ကြဲတတ္ေသာပစၥည္းမ်ား ႏွင့္ျပဳတ္က်ႏိုင္သည့္ ေလးလံေသာအရာ၀တၳဳမ်ား ႏွင့္ ေ၀းေ၀း ေနပါ။ စားပြဲ သို႕မဟုတ္
ခိုင္ခန္႕ေသာ ခံုေအာက္တြင္ေနၿပီး ျမဲျမဲကိုင္ထားပါ၊ သို႕မဟုတ္ အတြင္းနံရံ သို႕မဟုတ္ တိုင္
မ်ားအား ကပ္ ေနပါ။ အျပင္းအထန္ အနာတရထိခိုက္မႈတိုင္းသည္ ဦးေခါင္းတြင္ ထိခိုကခ္ ံရမႈေၾကာင့္ျဖစ္သျဖင့္ ၀ပ္ေနပါ၊ အကာအကြယ္ယူပါ၊ ျမဲျမဲကိုင္ထားပါ။အေဆာက္အအံုကိုစြန္႕ခြာရမည္ဆိုလွ်င္ေျပးထြက္ျခင္းသည္ပို၍စနစ္တက်အႏၲရာယ္မ်ားသည္။ထြက္ခြာပါ။အေလာတႀကီးဓာတ္ေလွခါးမ်ားကိုအသံုးမျပဳပါႏွင့္။မီးေလာင္ႏိုင္သည္ကို သတိထား၍ ရိုးရိုးေလွခါးမွဆင္းပါ။

NDMC (MES) & ADPC9အေဆာက္အဦျပင္ပတြင္ျဖစ္လွ်င္သစ္ပင္မ်ား၊ ဆိုင္းဘုတ္မ်ား၊ အေဆာက္အဦမ်ား၊ ဓာတ္ႀကဳိးမ်ား၊ တိုင္မ်ား မွေ၀းသည့္ကြင္းျပင္၊ ကြက္လပ္ေနရာမ်ားသို႕ သြားပါ။ ငလ်င္လႈပ္မႈ ရပ္တန္႕ခ်ိန္ထိ ေခါင္းကိုငံု႔၍ကာကြယ္ထားပါ။ယာဥ္အတြင္းျဖစ္လွ်င္စက္ရပ္ၿပီး လႈပ္ခါမႈ ရပ္တန္႕သြားသည္အထိ အတြင္းတြင္သာေနပါ။ အေဆာက္အဦမ်ား၊ကုန္းေက်ာ္မ်ားႏွင့္တံတားမ်ား၊ဓာတ္အားလိုင္းမ်ားႏွင့္ေျမၿပဳိမႈျဖစ္ႏိုင္ေသာကမ္းပါးစြန္းအနီး လမ္းမ်ား ကိုေရွာင္ရွားပါ။ ဆက္သြားလွ်င္ေတြ႕ရႏိုင္သည့္ လမ္းပ်က္စီးမႈမ်ားကို သတိျပဳပါ။NDMC (MES) & ADPC10ငလ်င္လႈပ္ၿပီးလွ်င္လုပ္ေဆာင္ရန္အခ်က္မ်ား- မိမိကိုယ္ကို အနာတရျဖစ္မျဖစ္စစ္ေဆးပါ။- ေဘာင္းဘီရွည္၊ အက်ၤ ီလက္ရွည္၊ ဘိနပ္အမာ ႏွင့္ လက္အိပ္အထူ တို႕ကို ၀တ္ဆင္ျခင္းျဖင့္ ေနာက္ဆက္တြဲျဖစ္ႏိုင္သည့္ အႏၲရာယ္တို႕ကို ကာကြယ္ပါ။- အျခားသူမ်ား အနာတရျဖစ္မျဖစ္ စစ္ေဆးပါ။ ေရွးဦးသူနာျပဳစုနည္းမ်ားျဖင့္ျပဳစုပါ။ ႀကီးမားေသာ ဒဏ္ရာတို႕ကိုဖံုးကာထားျခင္းျဖင့္ အထိတ္တလန္႕မျဖစ္ေအာင္ လုပ္ေဆာင္ပါ။မူလေနရာတြင္ ရုတ္တရက္ ေဘးအႏၲရာယ္ ထပ္မံ မျဖစ္ႏိုင္ပါက ဒဏ္ရာျပင္းထန္သူတို႕ကိုအျမန္ ေရႊ႕ေျပာင္းျခင္း မျပဳလုပ္ပါႏွင့္။- အေဆာက္အအံုတြင္ ထိခိုက္မႈပမာဏကို စစ္ေဆးပါ။ ေနာက္ဆက္တြဲငလ်င္တြင္ ၿပဳိက်ႏိုင္
သည့္ အဆင့္ထိ ပ်က္စီးေနပါက အလ်င္အျမန္ထြက္ခြာရမည္။- မီးေလာင္ေနသည္ကိုေတြ႕ပါက မီးသတ္ဌာနသို႕အေၾကာင္းၾကားၿပီး မီးေဘးမွ လြတ္ေအာင္ေရွာင္ပါ။

မီးေဘးအႏၲရာယ္ကိုတြက္ဆပါ။မီးခိုးမ်ားထူထပ္ေနပါကတြားသြားၿပီးအျပင္ထြက္ပါ။ ေလေကာင္းေလသန္႕သည္ ၾကမ္းျပင္ႏွင့္ကပ္လ်က္ ရွိပါသည္။- မီးျခစ္မသံုးပါႏွင့္၊မီးခလုတ္မ်ားကိုပိတ္ထားၿပီးဓာတ္မီး၊ဘကၳရီမီးတို႕ကိုသံုးပါ။ငလ်င္လႈပ္ၿပီးစတြင္ ဓာတ္ေငြ႕ယိုစိမ့္မႈရွိတတ္သျဖင့္ မီးစတစ္စေၾကာင့္ ေပါက္ကြဲ ေလာင္ကၽြမ္းႏိုင္ ပါသည္။- အိမ္သံုးပစၥည္းမ်ားကိုစစ္ေဆးပါ။ ပ်က္စီးေနေသာ ဓာတ္ေငြ႕ႏွင့္ေရပိုက္ေခါင္းမ်ားကို ပိတ္ပါ။ေရပိုက္တငြ ္ အပ်က္အစီးျဖစ္ပါက ပိုက္မွလာေသာေရကို မသံုးပါႏွင့္။ အႏၲရာယ္ရွိႏိုင္သည္။- ဖိတ္စင္က်ေနေသာေဆးရည္၊ ဓာတ္ဆီႏွင့္ အျခားေလာင္ကၽြမ္းႏိုင္ေသာအရည္မ်ားကိုအျမန္
သန္႕ရွင္းပစ္ပါ။ ဓာတ္ေငြ႕နံ႕၊ ဓာတ္ဆီနံ႕ စသည့္ ေလာင္စာနံ႕ရပါက အျမန္ဆုးံ ထြက္ခြာပါ။- အသက္အႏၲရာယ္ ရွိႏိုင္သည့္ အေရးေပၚအေျခအေနမဟုတ္လွ်င္ တယ္လီဖုန္းကို မသံုးပါ
ႏွင့္။ ငလ်င္လႈပ္ၿပီးစတြင္ အေရးေပၚဖုန္းေခၚမႈမ်ားေၾကာင့္ ဖုန္းလိုင္းမ်ား ပူး/ၾကပ္ေနတတ္
သည္။ မိမိထက္ ပို အေရးေပၚေသာ သူမ်ားအတြက္ ဖုန္းလုိင္း ကို ရွင္းေအာင္ထားေပးပါ။- ေနာက္ဆက္တဲြငလ်င္မ်ားျဖစ္ႏိုင္သည္ကို သတိျပဳျပင္ဆင္ပါ။ ျဖစ္လာလွ်င္ မည္သို႕ အကာအကြယ္ယူမည္ကို စဥ္းစားထားပါ။ ၾကံဳေတြ႕ရသည္ႏွင့္ ၀ပ္ေနပါ၊အကာအကြယ္ယူပါ၊ ျမဲျမဲကိုင္ထားပါ။ေနာက္ဆက္တြဲငလ်င္ဆိုသည္မွာငလ်င္ႀကီးလႈပ္ၿပီး ဆက္လက္ျဖစ္ေပၚေသာ ငလ်င္လတ္ႏွင့္ ငလ်င္ငယ္မ်ားကို ေနာက္ဆက္တြဲငလ်င္မ်ားဟုေခၚသည္။ ယင္းတို႕ေၾကာင့္အက္ကြဲေနေသာ အေဆာက္အအံုမ်ား ျပဳိက်တတ္သည္။ ယင္း ငလ်င္မ်ဳိးမ်ားသည္ နာရီပိုင္း၊ ရက္ပိုင္း၊ သီတင္းပတ္ပိုင္းမွသည္ လပိုင္းအထိ
ဆက္လက္ျဖစ္ပြားႏိုင္သည္။
NDMC (MES) & ADPC11ငလ်င္ျပင္းထန္အားမာကယ္လီစေကးသစ္ (၁၉၃၁)ငလ်င္ျဖစ္ပာြ းစဥ္ ေနရာတစ္ခုခ်င္းအလိုက္ ထိခိုက္ခံစားရမႈကို ငလ်င္ျပင္းထန္အားဟု ေခၚသည္။I. ငလ်င္တိုင္းစက္မ်ားျဖင့္သာ သိရွိႏိုင္ၿပီး လူတခ်ိဳ႕

VIII. ခိုင္ခန္႕စြာေဆာက္ထားေသာ အေဆာက္အအံုမ်ား အနည္းငယ္ပ်က္စီးသည္။ ေခါင္းတိုင္မ်ား၊သာ ခံစားသိရွိႏိုင္သည္။II. ျမင့္ေသာေနရာတြင္ေရာက္ေနသူ အခ်ဳိ႕သာေက်ာက္တိုင္မ်ား၊ တံတိုင္းမ်ား လဲက် သည္။ခံစားသိရွိႏိုင္သည္။ လႈပ္ရွားလြယ္ေသာ အရာပရိေဘာဂမ်ားလဲၿပဳိသည္။ သဲႏွင့္ ရြံ႕ရည္ မ်ား၀တၳဳမ်ား လႈပ္ခါသည္။အနည္းအက်ဥ္း ပန္းထြက္သည္။ ေရတြင္းမ်ားတြင္III. အထပ္ျမင့္တြင္ေရာက္ေနသူမ်ား သိသာစြာေရမ်က္ႏွာျပင္ေျပာင္းလဲသည္။

ခံစားသတိျပဳမိသည္။ ရပ္ထားေသာယာဥ္မ်ားIX. ခိုင္ခန္႕စြာေဆာက္ထားေသာ အေဆာက္အအံု

အနည္းငယ္လႈပ္သည္။ လူအမ်ားစုက ငလ်င္

မ်ားတြင္ပင္ အပ်က္အစီးမ်ားသည္။ အခ်ဳိ႕ျပဳိက်

လႈပ္သည္ဟု မထင္ေသးေပ။သည္။ ေျမျပင္တြင္ သိသာေသာ အက္ေၾကာင္းမ်ားIV. အေဆာက္အဦတြင္းေနသူ အမ်ား သတိျပဳမိ
ၾကသည္။ ပန္းကန္ျပားမ်ား၊ တံခါးရြက္မ်ား၊ တံခါးမ်ား

ျဖစ္လာသည္။
X. အုတ္ႏွင့္ေဆာက္ထားေသာ အေဆာက္အအံု

လႈပ္ခါသည္။ ရပ္ထားေသာယာဥ္မ်ား သိသိသာသာ

အားလံုးလိုလုိ ပ်က္စီးသည္။ေျမျပင္တြင္လႈပ္သြားသည္။

အက္ေၾကာင္းႀကီးမ်ား ျဖစ္ေပၚသည္။ မီးရထားလမ္း

V. ငလ်င္လႈပ္မွန္း လူတိုင္းနီးပါးသိရွိသည္။ အိပ္ေပ်ာ္
ေနသူမ်ားႏိုးလာသည္။ က်လြယ္ေသာ ပစၥည္းမ်ား
ျပဳတ္က်သည္။ နာရီခ်ိန္သီးမ်ား ရပ္သြားသည္။
VI. လူတိုင္းခံစားမိသည္။ အမ်ားစု ထိတ္လန္႕ကာ
အျပင္သို႕ထြက္ေျပးၾကသည္။

မ်ား ေကာက္ေကြးကုန္သည္။XI. အေဆာက္အအံုအနည္းငယ္သာ က်န္ရစ္သည္။
တံတားမ်ားပ်က္စီးသည္။ ေျမျပင္တြင္ ႀကီးမား ေသာအက္ေၾကာင္းခ်ဳိင့္၀ွမ္းႀကီးမ်ား ျဖစ္ေပၚသည္။အပ်က္အစီးအလြန္မ်ားသည္။

VII. လူတိုင္း အျပင္သို႕ထြက္ေျပးရသည္။ စနစ္တက်မထားသိုေသာပစၥည္းမ်ား၊ စနစ္တက် ေဆာက္လုပ္XII. ေျမျပင္လႈိင္းထတြန္႕လိမ္ကုန္သည္။ ပစၥည္းမ်ားေလထဲသို႕လြင့္ပ်ံကုန္သည္။မထားေသာ နံရံမ်ား ႏွင့္ အျခားအရာ၀တၳဳမ်ား တြင္အပ်က္အစီးအခ်ဳိ႕ ျဖစ္သည္။ငလ်င္ပမာဏ (Magnitude)ငလ်င္ပမာဏ (Magnitude) ဆိုသည္မွာ ငလ်င္တစ္ခုမွ ထြက္လာေသာ စြမ္းအင္ပမာဏ အညႊန္းကိန္း ျဖစ္သည္။ငလ်င္ပမာဏ ဂဏန္း တစ္ခု တိုးလာသည္ႏွင့္အမွ် ငလ်င္၏စြမ္းအင္ အဆ ၃၀ တိုးသည့္ သေဘာျဖစ္သည္။ ၁၉၃၅တြင္ ခ်ားလ္ ရစ္ခ်တာ က တီထြင္ခဲ့သည္။ ငလ်င္ပမာဏကို ငလ်င္ ဗဟိုခ်က္မွ ၁၀၀ ကီလိုမီတာ ခန္႕အကြာရွိငလ်င္တိုင္းစက္တစ္မ်ဳိးျဖင့္ တိုင္းတာရရွိေသာ လႈပ္ခါမႈျဖင့္ တြက္ခ်က္သည္။ ယခုအခါ ငလ်င္ပမာဏ စေကးအမ်ဳိးမ်ဳိးအသံုးျပဳလာၾကၿပီးငလ်င္လႈိင္းအမ်ဳိးမ်ဳိး၏လႊဲက်ယ္မ်ား(အျမင့္မ်ား)(amplitudes)၊

ငလ်င္ခ်ိန္တာ၊သို႕မဟုတ္ ငလ်င္ ျဖစ္ေစေသာ ေရြ႕လ်ားမႈ စသည္တို႕ အေပၚ အေျခခံထားၾကသည္။

NDMC (MES) & ADPC

12

Asian Disaster Preparedness CenterandNatural Disaster Mitigation Committee of MES

NDMC (MES) & ADPC