Tractatus Juxta hunc textum<Introductio>
Z 13ra ; C 39v ; D 82r ; G 102 ; T 45vb.
Juxta hunc textum tactum in libro Peri Hermeneias1 “de quolibet dicitur
affirmatio vel negatio sed2 de nullo3 ambo” quaeritur primo numquid aliqua
consequentia sit bona quae de se est non bona. Ad quod probandum pluribus
arguitur mediis : quia4<Primum argumentum5>
ista6 consequentia est bona « quoddam7 album non est coloratum ; ergo
quoddam8 non coloratum non est non album », et haec eadem est non bona9 ; ergo
intentum10.
<Quod est bona>Quod11 haec sit12 bona probatur13 : quia14 arguitur a convertente ad suam
conversam in conversione15 per contrapositionem ; ergo consequentia bona16.
1 tactum in libro Peri Hermeneias ZCDT : in libro Periarminias tractum G
2 sed ZT : et CDG
3 nullo : eorum add.CDT : dicitur add.G
4 quaeritur primo numquid aliqua consequentia sit bona quae de se est non bona ad quod probandum pluribus

arguitur mediis quia Z : sed arguitur quod non (quia corr./quod C) est aliqua consequentia bona quae non valet C :patet quod duo contradictoria incomplexa (ambo G/om.D) non possunt simul praedicari de eodem (sed probatur
quod D/et arguitur quod G) sic (probando quod D/nam aliqua G) consequentia est bona et (eadem est G/om.D) non
bona (quia D/ergo ille textus est falsus antecedens probatur sic G) DG : et arguitur probando quod aliqua
consequentia est bona et illa eadem est non bona quod probatur sic T
5 Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (1) — Version LSO (1) — Version
Heytesbury (2)6 ista Z : haec CDGT
7 quoddam ZCDT : aliquod G
8 quoddam ZCDT : aliquod G
9 est non bona Z : non valet CDGT
10 ergo intentum Z : ergo consequentia et cetera C : ergo consequentia bona est non bona G : ergo et cetera DT
11 quod Z : et quod CG : et antecedens probo primo quod D : antecedens probatur sic videlicet quod T
12 sit ZCGT : est D
13 probatur ZG : patet C : om.DT
14 quia : hic add.CT
15 in conversione ZCD : om.GT
16 consequentia bona ZDG : (ista C/haec T) consequentia est bona CT-1-

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
<Quod non valet>
Et quod non valet probatur1 : quia in casu antecedens est verum et consequens
falsum ; ergo consequentia nulla2.
Antecedens probatur3, et4 pono quod nullum album sit, tunc5 patet quod6
antecedens7 est8 verum9 ‘quoddam album non est coloratum10’ : quia11 ejus
oppositum12 est falsum13 ‘omne album est coloratum’.
Et quod consequens sit falsum probatur14 : quia ejus oppositum15 est verum16 ;ergo et cetera.
Antecedens probatur : hoc est necessarium17 ‘omne non coloratum est non
album’ ; ergo reliquum est impossibile18.
Antecedens patet per exponentes illius universalis19.

1 probatur ZCGT : arguitur sic D
2 Note en marge dans Z en regard de ce paragraphe : « contra consequentiam etiam arguit esse falsam ».
3 quia in casu antecedens est verum et consequens falsum ergo consequentia nulla antecedens probatur Z :om.CDGT
4 et ZCDT : quia G
5 tunc ZGT : jam C : et D
6 patet quod ZD : patet C : est T : om.G
7 antecedens : primae consequentiae add.D
8 est ZDG : esse C : om.T
9 verum : videlicet add.C : videlicet quod add.D : scilicet add.T
10 quoddam album non est coloratum ZCDT : om.G
11 quia ZCDT : et G
12 oppositum ZCT : contradictorium DG
13 falsum : videlicet add.CDG : scilicet add.T
14 probatur ZG : probatur sic D : arguitur sic CT
15 oppositum ZT : contradictorium CDG
16 est verum ZC : est necessarium T : est verum et necessarium D : est verum scilicet omne non coloratum est
non album G
17 ergo et cetera antecedens probatur hoc est necessarium Z : ergo illud est impossibile antecedens probatur
hoc est necessarium (videlicet D/om.T) DT : ergo hoc est impossibile consequentia patet quia necessarium etimpossibile contradicunt antecedens probatur sic quia hoc est necessarium G : om.C
18 ergo reliquum est impossibile Z : ergo et cetera T : om.CDG
Note en marge dans Z en regard de ce paragraphe : « Probatur : quia est una negativa cujus subjectum pro
nullo supponit et hoc est negativam esse veram, et totum suum contradictorium est falsum. Probatur : quia est una
universalis affirmativa cujus subjectum pro nullo supponit ; ergo est falsa ».
19 antecedens patet per exponentes illius universalis Z : ut patet per ejus exponentes CG : et patet per
exponentes ergo et cetera D : om.T

-2-

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum<Responsio>
Ad istud respondetur1 quod conversio propositionum particularium
negativarum2 per contrapositionem non est trahenda in consequentiam3 : quia
numquam valet consequentia4 in5 particularibus negativis conversis percontrapositionem, nisi quando antecedens est impossibile vel consequens
necessarium : quia6 non sequitur « quidam homo non est currens7 ; ergo quoddam
non currens non est non homo masculus ». Posito enim8 quod nullus homo9
masculus sit, et improbatur argumentum10 statim11. Sequitur tamen « homo non est
animal ; ergo quoddam12 non animal non est non homo », non tamen tenet13 gratia
conversionis14, sed quia antecedens est impossibile.
Et conformiter de aliis est dicendum15. In universalibus tamen16 affirmativis17
tenere creditur generaliter argumentum praeterquam in universalibus de18 terministranscendentibus19, cujusmodi20 sunt tales21 ‘ens22’, ‘unum23’, ‘aliquid’ et similia24.
Ut25 sequitur « omne album est coloratum ; ergo omne non coloratum est non

1 respondetur : generaliter dicendo add.CGT : generaliter add.D
2 negativarum CGT : om.ZD
3 per contrapositionem non est trahenda in consequentiam (propositionum add.G) ZDGT : non est trahenda inconsequentiam per contrapositionem C
4 consequentia Z : argumentum CDGT
5 in : propositionibus add.CGT
6 quia ZD : unde CGT
7 est currens ZDGT : currit C
8 posito enim Z : responsio posito enim D : sic improbatur illa consequentia posito C : posito G : ponatur T
9 homo ZCDT : om.G
10 et improbatur argumentum ZT : improbatur argumentum D : et sic improbatur consequentiam G : om.C
11 statim Z : ut prius CGT : sed negatur ille casus quod nullus sit D
12 quoddam ZCDT : om.G
13 tenet Z : sequitur CGT : om.D
14 gratia conversionis ZCDG : convertitur T
15 conformiter de aliis est dicendum ZD : consimiliter de aliis est dicendum G : conformiter est de aliis
dicendum C : consimiliter est dicendum de affirmativis T
16 in universalibus tamen ZCGT : et in universalibus D
17 affirmativis : conversis per contrapositionem add.CDGT
18 de ZCGT : in D
19 transcendentibus : non valet argumentum nec formaliter nec materialiter add.T in mg.
20 cujusmodi ZCGT : cujuslibet D
21 tales ZT : isti ens C : tales termini D : isti termini G
22 ens : res add.G
23 unum ZCT : om.D
24 et similia Z : et res T : res et unum D : om.CG
25 ut : bene add.CDGT-3-

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
album1 », non tamen2 sequitur « omne ens est ens ; ergo omne non ens est nonens », propter causam praedictam3. Et patet4 generaliter qualiter quid5 de6 talibus
est dicendum. Vide argumentum decimum et ibi7 invenies8 plenius quid sit9
dicendum10.

1 album : propter causam praedictam add.D
2 non tamen ZGT : tamen non C : sed non D
3 propter causam praedictam ZCGT : om.D
4 patet ZDT : sic G
5 generaliter qualiter quid Z : qualiter quid T : quomodo D : om.G
6 de ZGD : in T
7 vide argumentum decimum et ibi ZD : unde in argumento decimo T : unde hoc argumentum requiras indecimo argumento et ita(?) G
8 invenies ZGT : in negativis D
9 quid sit ZDT : quid de talibus est G
10 et patet generaliter ... dicendum ZDGT : et sic de talibus C
Note en marge dans Z en regard de ce paragraphe : « Et ratio est quia non tenet nisi in terminis substantialibus
et propositionibus ejusdem subjecti et ejusdem praedicati et etiam <in terminis> accidentalibus praedicationem
directam, quare, cum illa sit in terminis accidentalibus, talis non valet ».
Note en marge dans Z, en bas du folio 13ra : « Notandum quod numquam convertitur particularis affirmativa
simpliciter cujus praedicatum est terminus ampliatus vel terminus distrahens, sicut etiam nec ex aliqua tali arguitur
formaliter a tertio adjacente ad secundum adjacens. Non enim sequitur « chimaera est opinabilis ; ergo chimaera
est » nec sequitur « chimaera est opinabilis ; ergo opinabilis est chimaera » ».

-4-

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum<Secundum argumentum1>
Z 13rb ; C 40a ; D 82r ; G 102 ; T 46rb.
Secundo arguitur2 ad eandem conclusionem3 sic : haec consequentia est bona4« exclusum est exclusum, et nihil aliud quam5 exclusum est exclusum ; ergotantum exclusum est exclusum6 ».
<Quod est bona>Consequentia patet : quia7 arguitur ab exponentibus ad expositam8, etconsequens est necessarium sicut9 sua universalis de terminis transpositis,
videlicet10 ‘omne exclusum est exclusum11’ ; ergo et cetera12.
<Quod non valet>
Et quod13 non valeat14 arguitur15 : quia16 in omni exclusiva affirmativa vera1
praedicatum vere2 dicitur de subjecto et removetur ab3 opposito subjecti4, sed in
1

Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (2) — Version LSO (2) — Version
Heytesbury (3)2 arguitur Z : om.CDGT
3 conclusionem : probandam arguitur add.CT : arguitur add.D : arguitur sic add.G
4 haec consequentia est bona ZGT : haec bona et haec eadem non valet ergo et cetera C : consequentia bona est
non bona sic ista consequentia est bona D
5 aliud quam ZCDT : non G
6 exclusum : et haec eadem non valet ergo et cetera add.D : et haec eadem non valet ergo consequentia bona
est non bona add.G
7 quia : hic add.C
8 consequentia patet quia arguitur ab exponentibus ad expositam ZCT : quod sit bona probatur quia arguitur ab
exponentibus ad expositam G : quod sit bona patet quia arguitur ab exponentibus ad expositam in mg.D
9 sicut ZT : sicut et CG : quia D
10 videlicet : ista add.C
de terminis transpositis videlicet ZC : videlicet D : est necessaria videlicet G
11 et consequens ... exclusum ZCDG : et haec consequentia non valet T
12 ergo et cetera ZCT : om.DG
13 quod : consequentia add.C : ista add.T
14 valeat Z : valet CDGT
15 arguitur Z : probatur CDGT
16 quia ZDGT : sic C
quia : antecedens est verum et consequens falsum ergo et cetera et quod antecedens sit verum satis patet etquod consequens sit falsum probatur (quia D/om.G) add.DG-5-

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
illa exclusiva praedicatum tam dicitur5 de subjecto quam de opposito subjecti6 ;ergo illa7 exclusiva est8 falsa.
Antecedens probatur pro minori : quia oppositum subjecti est exclusum ; ergo
praedicatum9 ‘exclusum’ dicitur de opposito subjecti, et illud est praedicatum
exclusivae ; ergo et cetera.
Antecedens probo : quia10 iste terminus11 ‘non exclusum12’ est exclusus13 a
praedicatione istius praedicati ‘exclusum14’ vel15 de eodem ; ergo et cetera16.

1 affirmativa vera Z : vera et affirmativa CDGT
2 vere ZCT : om.DG
3 ab ZDT : de CG
4 subjecti : et illud est praedicatum exclusivae add.T
5 tam dicitur ZC : dicitur tam DGT
6 de opposito subjecti ZDGT : de ejus opposito C
7 illa ZDGT : om.C
8 est ZDGT : om.C
9 praedicatum Z : hoc praedicatum CT
10 antecedens probatur pro minori ... ergo et cetera antecedens probo quia ZCT : (antecedens patet D/major G)

pro prima parte (patet G/om.D) et (pro D/om.G) secunda parte arguitur sic ista propositio est vera (isteterminus D/om.G) non exclusum est exclusum ergo praedicatum dicitur de subjecto ejusdem tunc ex consequente
praedicatum (istius D/om.G) dicitur de subjecto ejusdem sed subjectum istius propositionis est oppositum subjecti
istius exclusivae ergo praedicatum dicitur de opposito subjecti illius exclusivae (et pro secunda parte major patet etminor arguitur sic D/ergo major vera pro secunda parte consequentia et minor probatur sic G) DG
11 iste terminus ZCDG : hoc praedicatum T
12 non exclusum ZCDG : exclusum T
13 exclusus ZC : exclusum T
14 exclusum Z : om.CT
15 vel ZT : om.C
16 exclusus a praedicatione istius praedicati exclusum vel de eodem ergo et cetera ZCT : oppositum subjecti
istius exclusivae et hoc praedicatum exclusum dicitur de opposito subjecti illius exclusivae item de quolibet excluso
praedicatur hoc praedicatum exclusum sed oppositum subjecti est exclusum ergo hoc praedicatum exclusum diciturde opposito subjecti item oppositum subjecti est exclusum et non exclusum est oppositum subjecti ergo non
exclusum est exclusum per consequens hoc praedicatum exclusum dicitur de opposito subjecti D : oppositum illius
exclusivae et iste terminus non exclusum est subjectum illius propositionis videlicet iste terminus non exclusum est
exclusum ergo subjectum istius propositionis est oppositum subjecti illius exclusivae quod fuit probandum item quod
praedicatum illius exclusivae dicitur de opposito subjecti probatur sic de omni excluso dicitur praedicatum istius
exclusivae oppositum subjecti est aliquod exclusum ergo praedicatum istius exclusivae dicitur de opposito subjecti
consequentia patet minor patet et major patet vel detur ejus oppositum videlicet de aliquo excluso non dicitur
praedicatum istius exclusivae sed contra quocumque excluso demonstrato ipsum est exclusum ergo nihil est
exclusum quin de illo dicitur iste terminus exclusus quod est praedicatum istius exclusivae sed forte tu diceres quod
praedicatum istius exclusivae non dicitur de isto termino non exclusum sed contra talis praedicatio est vera non
exclusum est exclusum ergo praedicatum istius exclusivae dicitur de isto termino non exclusum antecedens probatur
sic oppositum subjecti est exclusum et non exclusum est oppositum subjecti ergo non exclusum est exclusum G-6-

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum<Responsio>
Ad istud1 dicitur quod argumentum est bonum.
Et negatur quod praedicatum illius2 exclusivae3 dicitur de opposito subjecti
ipsius4 exclusivae.
Et quando arguitur quod5 sic, quia6 oppositum subjecti est exclusum ; ergo isteterminus7 ‘exclusum’ dicitur de opposito subjecti, negatur consequentia8. Sic enim
dico9 “oppositum subjecti est exclusum”, non dicitur iste terminus ‘exclusum’ deisto termino ‘non exclusum’, et, per consequens, nec de opposito subjecti, cum
solum iste terminus ‘non exclusum10’ vel sibi synonymus11 sit oppositum subjecti.
Sed in dicta12 propositione dicitur iste terminus ‘exclusum’ de isto termino‘oppositum subjecti’ et non de opposito subjecti. Similiter nec sic dico13 “isteterminus ‘non exclusum’ est exclusum”, hic non dicitur iste terminus ‘exclusum’de isto termino ‘non exclusum’, sed de isto termino ‘iste terminus ‘non exclusum’’
quod14 est subjectum.
Et conformiter contingit argui et responderi in15 tali exclusiva ‘tantum ens est
ens’ : quia iste terminus ‘non ens’, qui est oppositum subjecti, est ens quamvis
falsum sit quod non ens est ens, similiter falsum est quod16 non exclusum est
exclusum, et sic de aliis17.
Et si arguitur isto modo18 “oppositum subjecti est exclusum, et non exclusum
est oppositum subjecti ; ergo non exclusum est exclusum”, hic1 dicitur quod si2
1 istud ZCT : aliud D
2 illius ZCT : om.D
3 exclusivae ZCD : om.T
4 ipsius Z : istius CDT
5 quod ZT : om.CD
6 quia ZT : om.CD
7 iste terminus ZCT : praedicatum D
8 consequentia Z : argumentum CDT
9 dico Z : dicitur C : dicto DT
10 non exclusum ZCT : om.D
11 synonymus ZCT : consimilis D
12 dicta ZCD : data T
13 dico ZC : dicto DT
14 quod ZCT : qui D
15 in Z : de CT
16 quod ZC : om.T
17 conformiter contingit arguere et respondere ... et sic de aliis ZCT : et sic patet responsio ad secundum
argumentum ad tertium dicitur negando quod de quolibet excluso praedicatur hoc praedicatum exclusum quia de istetermino non exclusum qui est exclusus non praedicatur hoc praedicatum exclusum cum falsum sit dicere non
exclusum est exclusum D
18 et si arguitur isto (modo ZC/posito T) ZCT : ad ultimum quando sic arguitur D-7-

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
subjectum minoris accipitur3 materialiter4, non valet argumentum5, cum inconsequente sumatur significative et, per consequens, mutatur6 suppositio. Si
tamen subjectum minoris sumatur significative7, tunc est minor falsa, cum ejus
oppositum sit verum, videlicet ‘exclusum est oppositum subjecti’ sicut8 patet per9
suam conversam nec est inconveniens concedere quod exclusum est oppositum
subjecti10 in suppositione personali11 vel significativa, et tamen non12 exclusum est
oppositum subjecti in suppositione materiali, ita quod ille sit sensus13 ‘iste
terminus ‘non exclusum’ est oppositum subjecti14’. Tales enim15 termini secundae
impositionis16, cujusmodi sunt nomina nominum17, limitant18 ad suppositionem
materialem, cujusmodi sunt tales ‘dictio’, ‘oratio’, ‘nomen’ et ‘verbum’ etsimilia19.
Et si quaeratur quid excluditur20 per dictam21 exclusivam aut quid includitur,
sicut22 communiter23 solet poni24, ponendo quod nihil excluditur nisi quod
excluditur per dictam25 exclusivam, videlicet26 ‘tantum exclusum est exclusum’,
certum est quod casus positus27 est impossibilis.
1 hic Z : ad hoc CT : om.D
2 quod si ZCT : distinguendo de minori quia si D
3 accipitur Z : sumatur CDT
4 materialiter : quod add.T
5 argumentum ZDT : consequentia C
6 mutatur CT : admittatur Z
7 significative] et per consequens mutatur ... significative] LAC D
8 sicut ZC : sic D
9 per Z : om.CD
10 oppositum subjecti] similiter patet per suam ... oppositum subjecti] LAC T
11 personali vel significativa ZT : materiali vel significativa C : significativa D
12 et tamen non CDT : non tamen Z
13 ille sit sensus ZD : om.T
14 oppositum subjecti] in suppositione materiali ita quod ... oppositum subjecti] LAC C
15 enim ZCD : om.T
16 impositionis ZCT : propositionis D
17 cujusmodi sunt nomina nominum DT : cujusmodi sunt verba Z : cujusmodi sunt nomina pronomina C
18 limitant D : non limitant Z : limitatur T : quae limitant C
19 dictio oratio oratio nomen et verbum similia Z : nomen verbum dictio et cetera T : nomen verbum dictio C :nomen verbum dictio oratio et cetera D
20 et si quaeratur quid excluditur ZCD : exclusus T
21 dictam ZC : datam DT
22 aut quid includitur sicut ZD : aut quid excluditur sicut C : quod T
23 communiter : communiter sic T : om.CD
24 poni ZT : quaeri CD
25 dictam Z : istam CT : illam propositionem D
26 videlicet Z : om.CDT
27 positus ZCD : possibilis T-8-

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
Quantum tamen ad1 quaestionem2, dicitur3 quod omnis talis praedicatio
excluditur, videlicet4 ‘non exclusum est exclusum’, sicut5 quaelibet talis includitur6‘exclusum est exclusum7’. Inde enim8 est dictio exclusiva9 quia excludit10 in
exclusiva vera11 praedicationem praedicati de opposito subjecti fore veram12. Sic
enim dicendo13 ‘tantum homo currit’, excluditur haec praedicatio ‘quod non est
homo currit’, sicut in ista14 ‘tantum homo non currit’ excluditur haec praedicatio‘quod non est homo non currit’ ; ergo et cetera15.
1 quantum tamen ad ZCT : et quod ad D
2 quaestionem ZCD : conclusionem T
3 dicitur ZDT : dico C
4 omnis talis praedicatio excluditur videlicet Z : omnis talis praedicatio D : excluditur talis (?) omnis T : om.C
5 sicut : et add.C : est add.T
6 includitur ZD : includit CT
7 exclusum est exclusum ZDT : inclusum est inclusum C
8 enim ZCT : om.D
9 exclusiva ZCT : excluditur D
10 excludit : (?) add.C
11 vera CD : vere T : veram Z
12 veram ZCD : om.T
13 sic enim dicendo Z : sic in dicto D : sic enim dicto C : sicut enim dicto T
14 ista Z : hac propositione CT : hic D
15 ergo et cetera Z : et conformiter contingit argui et responderi de tali exclusiva tantum ens est ens quia isteterminus non ens qui est oppositum subjecti est ens quamvis falsum sit quod non ens est ens sicut falsum est quod
non exclusum est exclusum et ita de aliis D : om.CT
Texte de la réponse dans le ms.G : « Ad primum dicitur quod consequentia est bona. Et negatur quod
antecedens est verum et consequens falsum. Et quando arguitur quod consequens sit falsum “probatur sic : in omni
exclusiva vera et cetera”, conceditur major et negatur minor pro secunda parte, scilicet quod <in> illa exclusiva
praedicatum <dicitur> de opposito subjecti. Et tunc ad ejus probationem, quando arguitur sic “ista propositio est vera
‘iste terminus et cetera’”, conceditur consequentia et consequens. Et quando arguitur ex consequente “praedicatum
illius dicitur de subjecto ejusdem, sed subjectum et cetera”, conceditur consequentia et negatur minor. Et ad ejus
probationem, quando arguitur “iste terminus ‘non exclusum’ est oppositum illius exclusivae et iste terminus ‘nonexclusum’ est subjectum illius propositionis, videlicet ‘iste terminus ‘non exclusum’ est exclusum’ et cetera”,
conceditur consequentia et negatur minor, scilicet quod iste terminus ‘non exclusum’ est subjectum illius
propositionis, videlicet ‘iste terminus ‘non exclusum’ est exclusum’, sed dicitur quod totum hoc est subjectum,
scilicet ‘iste terminus ‘non exclusum’’. Nota quod tota subtilitas responsionis latet in hoc quod in minori ly ‘iste
terminus’ supponit personaliter et ly ‘non exclusum’ supponit materialiter. Unde patet <quod> illa est falsa et ly ‘nonexclusum’ est nisi pars subjecti (?). Quod patet, cum hoc totum sit ejus subjectum, videlicet ‘iste terminus ‘nonexclusum’’, et sic fallitur quis de facili ubi melius inspiciat suppositionem. Ad aliud, quando arguitur sic “de omni
exclusiva et cetera”, negatur major si de omni excluso dicitur praedicatum illius exclusivae, et ratio est quia omne
tam terminus quam disjunctum a terminis est exclusum respectu alicujus et iste terminus ‘exclusum’ solum
praedicatur de terminis et non de rebus distinctis a termino, quia omnis praedicatio est inter terminos. Et quando
arguitur ad probationem illius sic “quocumque excluso dato ipsum est exclusum ; ergo et cetera”, negatur
consequentia : quia non sequitur « quocumque homine dato ille est animal ; ergo iste terminus ‘animal’ praedicaturde omni homine », sed solum ex illo sequitur in proposito quod <hoc> praedicatum ‘exclusum’ dicitur de isto
termino ‘exclusum’ distributo pro omni excluso, et hoc est verum. Et quando arguitur ulterius quod <hoc>praedicatum ‘exclusum’ dicitur de isto termino ‘exclusum’ eo quod talis praedicatio est vera ‘non exclusum est
exclusum’, negatur antecedens. Et ad aliud argumentum in oppositum “subjectum est exclusum, et non exclusum est-9-

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.

oppositum subjecti ; ergo non exclusum est exclusum”, respondetur <quod> si subjectum minoris supponit
materialiter ex limitatione termini secundae impositionis <...> si oppositum subjecti quod est praedicatum minoris,
argumentum non valet nisi quid sumatur significative et, per consequens, mutatur suppositio. Si tamen subjectum
minoris supponit significative non habens respectu ad terminum limitationem ad suppositionem materialem sicut
melius videtur dicendum est, tunc est minor falsa cujus oppositum est verum, videlicet ‘exclusum est oppositum
subjecti’, sicut patet per suam conversam nec est inconveniens concedere quod exclusum est oppositum subjecti insuppositione formali vel personali. Si tamen non exclusum est oppositum subjecti in suppositione materiali ita quod
ille sit sensus : iste terminus ‘non exclusum’ est oppositum subjecti termini(?) sede(?) impon(?) sunt nomina quae
limitant ad suppositionem materialem, cujusmodi sunt ista ‘dictio’, ‘nomen’, ‘oppositum’, ‘verbum’ et cetera ; mihiautem videtur melius esse dicere quod minor ita sumitur significative solum quia numquam proprie supponit nomenmaterialiter nisi aliquid praecedat illum terminum quod possit limitare eum ad supponere. Unde cum dicitur “homoest nomen”, ly ‘homo’ supponit formaliter : quia nihil praecedit limitans eum materialiter supponere licet sequitur
terminus secundae impositionis, sed sic dicendo “hoc homo est nomen vel litteralis vox vel litteralis dictio homo est
nomen”, est suppositio materialis. Et quaeratur quid includitur per dictionem exclusivam aut quid excluditur, sicut
solet quaeri ponendo quod nihil excluditur per exclusivam nisi quod excluditur per dictionem, certum est quod casus
est impossibilis. Quantum tamen ad quaestionem, dico quod excluditur talis praedicatio ‘non exclusum est exclusum’
et quaelibet talis praedicatio includitur ‘exclusum est exclusum’. Unde haec(?) d(?) propter hoc dicitur dictio
exclusiva quia excludit praedicationem praedicati de opposito subjecti fore verum sic d(?) dicto ‘tantum hoc currit’
excluditur haec praedicatio ‘non homo currit’. Similiter in hoc ‘tantum homo non currit’ excluditur haec praedicatio
quod homo non est currens. Similiter, ad probandum quod praedicatum dicitur de opposito subjecti arguitur sic :“oppositum subjecti est exclusum ; ergo praedicatum exclusive dicitur de opposito subjecti” negatur consequentia<et> convertitur d(?) cum ista consequentia quae non valet « iste terminus ‘non exclusum’ est exclusum ; ergo talis
praedicatio est vera ‘non exclusum est exclusum’ » et sic dictio(?) oppositum est exclus(?) non dicitur iste terminus‘exclusum’ de isto termino ‘non exclusum’ et, per consequens, nec de opposito subjecti et solum iste terminus ‘nonexclusum’ et sibi synonymus sit(?) oppositum subjecti, sed in dicta propositione dicitur iste terminus ‘exclusum’ deisto termino ‘oppositum subjecti’ et non de opposito subjecti nec dico ‘iste terminus ‘non exclusum’ est exclusum’
hic non dicitur iste terminus ‘exclusum’ de isto termino ‘non exclusum’, sed de isto termino ‘iste terminus ‘nonexclusum’’. Et conformiter potest argui et responderi de tali exclusiva ‘tantum ens est ens’ : quia iste terminus ‘nonens’ qui est oppositum subjecti est ens quamvis falsum sit quod non ens est ens, sicut est <falsum> quod non
exclusum est exclusum, et sic de aliis et cetera ». G

- 10 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum<Tertium argumentum1>
Z 13va ; C 40v ; D 82v ; G 105 ; T 46vb.
Tertio ad idem sic2 : haec consequentia est bona « Socrates curret, et nihil
aliud a Socrate3 curret ; ergo tantum Socrates curret4 ».
<Quod est bona>
Probatur5 : quia6 arguitur ab exponentibus ad expositum ; ideo et cetera7.
<Quod non valet>
Et haec eadem non valet ; ergo duo contradictoria incomplexa, scilicet ‘bona’et ‘non bona’ verificantur de eodem, quod est contra primum principium, videlicet“de quolibet et cetera8”.
Minorem probo sic9, et pono quod Socrates10 curret et11 nihil quod est vel erit12
in tempore in quo13 Socrates currit curret14, et15 generentur16 postea17 post
corruptionem Socratis novi homines18 qui current1 in tempore suo2. Et isto posito3,
patet quod prima4 pars principalis argumenti principalis5 est vera.
1 Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (3) — Version LSO (3) — Version
Heytesbury (4)2 tertio ad idem sic Z : tertio ad idem arguitur sic CG : tertio arguitur sic T : similiter quantum ad tertium D
3 a Socrate ZDG : quam Socrates CT
4 curret : et haec eadem non valet ergo et cetera add.T
5 probatur Z : quod illa sit bona consequentia probatur T : om.CDG
6 quia : hic add.D
7 ideo et cetera Z : ergo et cetera T : cujus sunt exponentes ergo consequentia bona G : om.CD
8 et haec eadem non valet ergo duo contradictoria ... de quolibet et cetera Z : et haec eadem non valet et cetera
C : et eadem non valet ergo et cetera DG : et quod non valet probatur : nam in casu possibili posito antecedens est
verum et consequens falsum ; ergo et cetera T
9 minorem probo sic Z : minorem probo D : minor probatur sic G : minor arguitur sic C : antecedens probatur
sic T
10 Socrates Z : Socrates cras CGT : cras D
11 et ZG : cum hoc quod C : et cum hoc quod D : et posito cum hoc quod T
12 est vel erit Z : est CT : erit DG
13 in quo ZC : quo D : per quod GT
14 curret Z : curret umquam C : umquam curret DT : erit curret umquam G
15 et Z : sed CDGT
16 generentur ZCG : generabuntur DT
17 postea Z : om.CDGT
18 post corruptionem Socratis novi homines Z : novi homines post corruptionem Socratis CDGT

- 11 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
Et quod secunda pars sit vera probatur6 : quia ejus oppositum7 est falsum,
videlicet8 ‘aliud9 a Socrate curret’ : quia10 si aliud11 a Socrate curret, sit ille12 Plato,
et quaero13 numquid Plato curret14 in15 tempore per quod Socrates currit16 an non17.
Si sic, sequitur18 ex casu quod numquam curret et, per consequens, pro illo non19
est20 verum21 quod aliud22 a Socrate curret23. Si Plato non curret24 in tempore25 perquod Socrates currit26 ; ergo27 numquam erit aliud a Socrate, cum Socrates non sit
quando Plato erit : quoniam28 ad alietatem requiritur29 omnino30 existentia31

1 qui current ZCDT : et quod illi currant G
2 in tempore suo ZD : temporibus suis G : om.CT
3 et isto posito Z : illo casu posito G : jam C : tunc T : om.D
4 patet quod prima ZCD : patet quod T : om.G
5 principalis argumenti principalis Z : principalis argumenti D : antecedentis CT
6 probatur ZT : probatur sic CG : probo D
patet quod prima pars ... probatur ZCDT : antecedens est verum pro ista parte scilicet quod Socrates curret etpro secunda parte probatur sic G
7 oppositum ZCT : contradictorium DG
8 videlicet : quod add.DT
9 aliud ZDT : aliquid aliud CG
10 quia ZCDT : si negatur tunc G
11 aliud ZDGT : aliquid aliud C
12 ille Z : quod CDT : illud G
13 quaero ZDT : tunc quaero G : quaeratur C
14 curret Z : erit CDG : currit T
15 in ZCDG : pro T
16 currit Z : erit CDG : est T
17 an non Z : vel non CDGT
18 si sic sequitur ZCD : si erit tunc sequitur G : sit Socrates T
19 pro illo non Z : non pro illo T : non pro illo Plato G : non C
20 est ZCDT : erit G
21 verum : pro illo add.C
22 aliud ZGT : aliquid aliud C
23 curret] et per consequens pro illo ... curret] LAC D
24 curret ZD : erit CG : currit T
25 in tempore ZCDG : om.T
26 currit ZT : erit CDG
27 ergo ZCDG : om.T
28 cum Socrates non sit ... quoniam Z : cum CDGT
29 ad alietatem requiritur ZCDT : omnis alietas vel differentia requirit G
30 omnino Z : om.CDGT
31 existentia C : existentiam ZG : coexistentiam D : coexistenti T- 12 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
extremorum1 et, per consequens, non pro illo2 verificatur3 quod aliud a Socratecurret ; ergo, per consequens4, secunda pars antecedentis est vera5.
Et quod consequens sit falsum probatur : quia quod non est6 nec erit Socrates
curret ; ergo falsum est7 quod tantum Socrates curret.
Item, sequitur8 « tantum Socrates curret ; ergo omne cursurum9 est vel erit
Socrates ».
Consequentia patet10 : <quia> arguitur11 ab exclusiva ad suam universalem determinis transpositis12, tamen13 consequens14 est falsum ; ergo et antecedens15.
<Responsio>
Ad istud, dicitur16 quod argumentum primum17 non valet : quia non18 arguitur
ab exponentibus ad expositum. Unde19 generaliter quaelibet exclusiva20 exponi
debet21 per negationem isto modo « Socrates curret, et nihil non Socrates curret ;1 extremorum : pro eodem instanti add.T
2 non pro illo ZDG : pro isto non C : non pro Platone T
3 verificatur ZCG : verificatur illa T : est verum D
4 ergo per consequens Z : et per consequens CG : et sic D
5 vera CDG : verum Z

vera : videlicet quod nihil aliud a Socrate curret add.D
ergo per consequens secunda pars ... vera ZCDG : om.T
6 est : Socrates add.C
7 falsum est ZCDT : hoc est falsum G
8 sequitur : quod add.CGT
9 cursurum ZCG : currens T : quod erit currens D
10 consequentia patet CDG : patet consequentia T : om.Z
11 arguitur Z : om.CDGT
12 de terminis transpositis Z : de terminis transpositis et cetera T : in terminis transpositis in mg. D : etcetera C : ergo consequentia bona G
13 tamen Z : et CDGT
14 consequens : hujus consequentiae add.G
15 antecedens : et illud est consequentiae primae consequens ergo consequens primae consequentiae est
falsum add.G
16 dicitur ZDT : respondetur CG
17 argumentum primum ZD : argumentum CT : prima consequentia G
18 quia non Z : nec CDGT
19 unde ZCDT : quia G
20 exclusiva ZCDT : om.G
21 exponi debet Z : debet exponi CDGT

- 13 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
ergo tantum Socrates curret1 ». Vel in secunda exponente tali2 ‘non3 quod non est
vel erit Socrates curret’, et4 patet quod exclusiva est falsa5 in casu dato6.
Et conformiter7 non8 sequitur « hoc instans9 erit10 instans, et nihil aliud ab hoc
instanti erit instans ; ergo tantum hoc instans erit instans », demonstrato instanti
futuro11. Sed secunda12 exponens erit talis13 ‘non quod non est nec14 erit hoc instans
erit instans’, quae15 falsa est sicut16 exclusiva.
1 Socrates curret et nihil non Socrates ... curret ZG : tantum Socrates curret (ergo C/om.T) Socrates curret etnihil aliud quam Socrates curret CT : tantum Socrates curret et nihil non Socrates curret D
2 vel in secunda exponente tali Z : vel in secunda exponente sic C : vel in secunda exponente D : cum duae
exponentes tamen T : vel generaliter potest secunda exponens esse talis G
3 non ZCGT: nihil D
4 et : sic add.CT
5 falsa ZCD : falsum T
6 dato ZDT : dicto Cet patet quod exclusiva est falsa in casu dato ZCDT : vel in illa exclusiva ‘tantum Socrates curret’ virtutedictionis exclusivae denotatur actus verbi attribui Socrates et removeri a quolibet tali quod non est vel erit Socrates.
Et ideo ut sensus illius exclusivae vere exprimatur per suas exponentes oportet quod per unam exponentem denotatur
actus verbi removeri a quolibet tali quod non est vel erit Socrates. Unde quando secunda exponens est talis ‘nihil
aliud a Socrate curret’, non denotatur actus verbi removeri a quolibet tali quod non est vel erit Socrates : quia stantbene simul quod Socrates curret et nihil aliud a Socrate curret, quamvis plura animalia quorum nullum erit Socrates
currant in temporibus suis, ut patet de animalibus qui generabuntur post corruptionem Socratis, et in tali negativa‘nihil aliud a Socrate curret’ non denotatur actus verbi removeri nisi a quolibet tali quod non est vel erit Socrates
post instans in quo Socrates erit. Sed dicendum tamen est quod cum verbis principalibus non ampliantur, non refert
excludere exclusiva uno modo vel alio, ut ‘tantum Socrates currit’ sic exponitur ‘Socrates currit, et nihil non Socrates
currit’ vel ‘non quod est Socrates currit’ vel ‘nihil aliud a Socrate currit’ vel ‘nihil aliud quam Socrates currit’, et sic
patet quod minor mo(?) potest exponi aliqualiter exponitur istum terminum ‘aliud quam’ in negativa exponente talis
exclusivae cum quocumque verbo sive sit de praesenti, de praeterito vel de futuro ampliato vel non ampliato
exclusum, ut « tantum Socrates currit, et nihil aliud quam Socrates currit ; ergo et cetera ». Et conformiter dicitur
cum aliis quibuscumque verbis. Unde dicunt quod quando sic dicitur “nihil aliud quam Socrates currit”, removetur
actus verbi a quolibet tali quod non est vel erit Socrates, et secundum hoc non sequitur « aliud quam Socrates currit ;ergo aliud a Socrate currit ». Similiter non sequitur « Socrates erit major quam Plato erit ; ergo Socrates erit major
Platoni » : quia quando accipitur iste terminus ‘aliud a’ vel comparativus generans(?) cum obliquo debet talis
propositio verificari pro eodem tempore. Et aliter non videtur bene sequitur « Socrates erit major Platoni ; ergo
Socrates erit », aliter(?) erit ita quod Socrates erit major Platoni ; ergo Socrates et Plato erunt simul in eodem
tempore », non tamen sequitur « Socrates erit major quam Plato vel Socrates erit aliud quam Plato erit ; ergo
Socrates et Plato erunt simul pro eodem instanti » G
7 et conformiter ZCDT : et conformiter de aliis est dicendum unde G
8 non ZCGD : nihil T
9 instans ZCGD : om.T
10 erit ZCDT : et G
11 demonstrato instanti futuro Z : demonstrando (aliquod CT/unum D/om.G) instans futurum CDGT
12 secunda : #pars# add.Z
13 talis : non hoc instans erit instans add.D
14 nec Z: vel CDGT
15 quae : etiam add.D
16 sicut : ex add.G- 14 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
Et conformiter dicitur de talibus1 ‘tantum2 A desinit esse verum vel
propositio3’, posito quod A4 nunc primo sit5 propositio ita quod6 numquam prius
fuit propositio7 nec umquam8 post9 hoc erit10, et quod11 B12 nunc13 non sit
propositio, sed14 immediate ante hoc fuit propositio. In quo casu dato15, patet
exclusivam16 fore17 falsam, cum tamen verum sit quod18 nihil aliud ab A desinit
esse verum vel propositio19. Falsum tamen est ‘quod20 non est21 A vel desinit esse
A22 desinit esse propositio’ vel23 ‘nihil quod non est24 A desinit esse propositio25’,
et sic de multis aliis26.
Alii tamen27 exponunt tales propositiones28 isto modo1 ‘tantum2 Socrates
curret’ : Socrates curret, et3 nihil quod non est nec erit Socrates4 curret5 », quod est
1 dicitur de talibus ZCDT : de aliis dicendum est G
2 tantum CDGT : om.Z
3 verum vel propositio Z : propositio CDGT
4 A ZDGT : om.C
5 nunc primo sit Z : nunc sit C : sit jam illa propositio G : jam sit T : sit D
6 ita quod Z : et CDGT
7 propositio ZCDT : om.G
8 nec umquam ZD : et numquam GT : om.C
9 post ZCGD : plus T
10 erit : propositio add.CDT
11 quod ZCGT : om.D
12 B ZCDT : A G
13 nunc ZCT : om.DG
14 sed : quod add.C
15 in quo casu dato Z : in quo casu DGT : in isto casu C
16 exclusivam : datam add.CDGT
17 fore ZCT : esse DG
18 cum tamen verum sit quod Z : cum tamen verum sit DT : cum secunda exponens sit C : cum ejus oppositum

sit verum scilicet G
19 nihil aliud ab A desinit esse verum vel propositio Z : nihil aliud ab A desinit esse propositio G : nihil aliudquam A desinit esse propositionem DT
Note en marge dans Z en regard de ce paragraphe : « Et non quia B numquam erit quando A erit quod
numquam erit aliud ab A, et sic illa erit vera ‘nihil aliud quam A desinit esse verum », sicut patet in textu ».
20 tamen est quod Z : est tamen quod non quod T : tamen est #quod# non quod D : est tamen utrumque illorum
scilicet G
21 non est ZT : non est vel debet esse D : non quod non est G
22 A] vel desinit esse A] LAC DT
23 vel Z : vel quod T : et G
24 quod non est ZT : non G
25 propositio] vel nihil quod non est A desinit esse propositio] LAC D
26 multis aliis ZD : aliis multis T : aliis est dicendum G
nihil aliud ab A desinit esse verum vel propositio ... de multis aliis Z : om.C
27 alii tamen ZCGT : aliter tamen alii D
28 tales propositiones ZCG : propositionem T : propositiones D- 15 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
est falsum. De multis6 enim7 est verum quod quodlibet istorum in casu prius
posito8 est9 aliud quam est vel erit Socrates10, de quorum numero erit verum dicere
quod ipsum est vel erit aliud a Socrate11, et sic de multis aliis12.
Sed tertio13 respondent alii dicentes14 quod prima consequentia est satis bona15,
sicut16 et quaelibet17 consimilis18. Et dicitur19 quod ista20 in casu isto21 est vera‘tantum Socrates curret’, et negant istam consequentiam « quod non est22 Socrates
curret ; ergo non tantum Socrates curret » : quia aequipollens23 opposito24
exclusivae est haec25 ‘Socrates non curret’ vel ‘aliud a Socrate curret26’, quorum
utrumque est falsum in casu posito. Et consimiliter27 negant istam consequentiam28« tantum Socrates curret ; ergo omne cursurum29 est vel erit1 Socrates2 » :1 isto modo : per aliud et per quam ut add.G
2 tantum ZDGT : om.C
3 Socrates curret et ZCGT : om.D
4 nihil quod non est nec erit Socrates Z : nihil aliud quam est vel erit Socrates DGT
5 curret : ergo et cetera add.DG
6 multis : aliis add.D
7 enim ZG : tamen DT
8 in casu prius posito ZDG : om.T
9 est : vel erit add.DGT
10 Socrates ZGT : aliud est D
11 de quorum numero ... Socrate Z : quorum nullus erit verum quod illud est vel erit aliud a Socrate D : dequibus nullum ipsorum est vel erit verum quod ipsum est vel erit aliud a Socrate G : de cujus nullum est quod nullum
est vel erit aliud a Socrate T
12 et sic de multis aliis ZD : et sic de multis T : om.G
de multis enim ... et sic de multis aliis ZDGT : et sic de multis aliis C
13 sed tertio ZT : tertio modo C : tertio G
14 respondent alii dicentes ZCT : quidam dicunt G
15 quod prima consequentia est satis bona ZT : quod prima consequentia est bona G : quia consequentia est
scita esse bona C
16 sicut ZCG : om.T
17 et quaelibet ZGT : om.C
18 consimilis ZCT : talis G
19 dicitur Z : dicunt CGT
20 ista Z : illa exclusiva G : om.CT
21 isto Z : posito CT : dato G
22 est : vel erit add.GT : nec erit add.C
23 quia aequipollens ZC : quia aequipollet G : quae potest aequivalere T
24 opposito ZGT : om.C
25 est haec Z : est hoc C : scilicet G : hoc T
26 curret ZGT : om.C
27 consimiliter Z : conformiter GT : similiter C
28 istam consequentiam ZCT : illam G
29 cursurum ZC : currens T- 16 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
quoniam3 dicunt ipsam non esse suam universalem de terminis transpositis, sed
bene istam4 ‘omne quod curret cum Socrate vel in tempore Socratis5 per quod ipse
currit6 erit Socrates7’, et illud est verum8, sicut etiam9 exclusiva10.
Eligat ergo respondens11 responsionem quam voluerit sustinere12.

1 est vel erit ZT : #est# erit C
2 omne cursurum est vel erit Socrates ZCT : omne et cetera G
3 quoniam Z : et CGT
4 ipsam non esse suam ... istam Z : quod haec est sua universalis CT : quod non est sua universalis sed ista est

sua universalis G
5 Socratis Z : om.CT
6 ipse currit Z : Socrates currit T : Socrates erit C
7 erit Socrates corr. : currit Socrates Z : curret C : om.T
omne quod curret cum Socrate vel in tempore … erit Socrates ZCT : omne quod est vel erit in tempore perquod Socrates erit curret G
8 illud est verum ZCG : illa est falsa T
9 etiam Z : sua T : om.CG
10 sed tertio respondent alii dicentes ... exclusiva ZCGT : om.D
11 respondens ZCDT : responsalis G
12 responsionem quam voluerit sustinere ZCT : responsionem quam volit sustinere G : viam D- 17 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
<Quartum argumentum1>
Z 14ra ; C 41v ; D 83r ; G 106 ; T 47va.
Quarto sic2 : haec consequentia est bona « nihil aliud ab homine currit ; ergotantum homo currit », et haec eadem non valet ; ergo et cetera.
<Quod est bona>
Quod haec sit bona probatur3 : quia sequitur « nihil aliud ab homine currit ;ergo4 nullum currens est aliud ab homine », patet consequentia5 a convertente ad
suam6 conversam in conversione simplici7 ; ergo consequentia bona8. Et tunc ultra9
sequitur10 « nullum currens est aliud ab homine ; ergo nullum currens est nonhomo », tenet consequentia11 per regulam12 etiam13 quia ex14 opposito sequitur
oppositum : sequitur enim15 « aliquod currens est non homo ; ergo aliquod currens
est aliud ab homine16 », et ultra17, « nullum currens est non homo ; ergo nullum
currens non est homo », patet consequentia18 a propositione de praedicato infinito
ad propositionem de praedicato finito19 ; ergo consequentia bona20. Et sequitur« nullum currens non est21 homo ; ergo omne currens est homo1 », ab aequipollente
1

Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (4) — Version LSO (4) — Version
Heytesbury (6)2 quarto sic Z : quarto ad idem arguitur sic CG : quarto sic arguitur D : quarto arguitur ad idem sic T
3 quod haec sit bona probatur Z : et quod sit bona probatur C : antecedens pro majori probatur D : antecedens
pro prima parte probatur sic G : et antecedens probatur pro prima parte T
4 ergo : tantum homo currit add.T
5 patet consequentia ZD : consequentia patet CGT
6 suam ZCDG : om.T
7 in conversione simplici ZDGT : simpliciter C
8 ergo consequentia bona ZD : ergo et cetera CGT
9 tunc ultra Z : ultra C : om.DGT
10 sequitur ZDGT : om.C
11 tenet consequentia Z : patet consequentia C : probatur consequentia D : consequentia patet GT
12 Note en marge en regard de cette ligne dans Z : « ab aequipollente ad suum aequipollens ».
13 per regulam etiam Z : om.CDGT
14 quia ex ZCGT : cum D
15 enim ZGT : om.CD
16 homine : et e contra add.C
17 ultra : sequitur add.CGT
18 patet consequentia ZCT : consequentia patet G : probo consequentiam D
19 de praedicato infinito ad propositionem de praedicato finito ZDG : de praedicato infinito C
20 ergo consequentia bona ZD : ergo et cetera CG
21 non est CDG : est non Z- 18 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
aequipollente ad suum aequipollens2. Et tunc ultra sequitur3 quod4 tantum homo
currit5 ab universali6 ad suam7 exclusivam ; ergo, a primo ad ultimum8, « nihil
aliud ab homine currit ; ergo tantum homo currit9 ».
<Quod non valet>
Et10 quod argumentum11 non valeat12 probatur13 ponendo14 quod nihil currat, et
patet consequens esse falsum et antecedens verum15 : quia ejus contradictorium16
est falsum17, videlicet ‘aliud ab homine currit’ : quia repugnans posito18.
<Responsio>
Ad istud respondetur negando primum argumentum19 et concedantur omnes20
consequentiae usque ad istam21 « nullum currens est non homo ; ergo nullum
currens non est homo22 », nec arguitur ibi23 per regulam24 : quoniam regula est
1 est homo] patet consequentia a propositione de praedicato ... est homo] LAC T

homo : patet consequentia add.C : consequentia patet add.G
2 aequipollens : ergo et cetera add.G
3 et tunc ultra sequitur Z : et ultra sequitur CD : et ultra G : sequitur ultra T
4 quod ZT : omne currens est homo ergo CDG
5 currit : consequentia patet add.DG
6 universali : affirmativa add.D
7 suam ZGT : om.D
8 ultimum : sequitur add.G
9 tantum homo currit] ab universali ad suam exclusivam ... tantum homo currit] LAC C
10 et ZCDT : jam G
11 argumentum ZDT : consequentia C : prima consequentia G
12 valeat Z : valet CDGT
13 probatur ZCGT : probo D
14 ponendo Z : et pono C : posito DT : quia posito G
15 et patet consequens esse falsum et antecedens verum Z : tunc patet quod antecedens est verum et consequens

falsum C : et patet quod consequens sit falsum et antecedens verum D : tunc antecedens est verum et consequens
falsum ergo consequentia non valet G : et tunc antecedens est verum et consequens falsum et antecedens est verum T
16 contradictorium ZD : oppositum T
17 falsum T : verum ZD
18 repugnans posito Z : repugnat posito D : repugnat casui T
quia ejus contradictorium est verum ... posito ZDT : om.CG
19 primum argumentum ZCDT : primam consequentiam G
20 omnes : aliae add.CGT
21 istam : consequentiam add.G
22 homo : et negatur illa consequentia add.D : et negatur illa add.G
23 nec arguitur ibi ZCT : quia non arguitur ibidem D : quia non arguitur G
24 regulam ZC : aliquam regulam D : secundum regulam G : istam T- 19 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
haec1 “ab affirmativa de praedicato infinito2 sequitur negativa3 de praedicato
finito4”, sed in proposito arguitur negative5 ab una ad aliam ; quare6 non tenet
consequentia7.

1 quoniam regula est haec Z : haec enim est regula CT : cum sit nulla talis regula haec est regula D : haec est

regula G
2 infinito CDGT : finito Z
3 sequitur negativa Z : ad negativam CDGT
4 finito CDGT : infinito Z
finito : est consequentia bona add.CGT : sine mix(?) est consequentia bona add.D
5 negative Z : opposito modo C : modo opposito et per consequens non (arguitur G/om.DT)(juxta DT/secundum G) (illam D/om.GT) regulam DGT
6 quare corr. : qualiter argumento Z : ideo DG : et ideo T
7 non tenet consequentia Z : non valet argumentum D : non valet consequentia G : argumentum non valet T
ab una ad aliam quare non tenet consequentia Z : et cetera C- 20 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum<Quintum argumentum1>
Z 14rb ; C 42r ; D 83v ; G 107 ; T 47vb.
Quinto sic2 : haec consequentia est bona « aliquid3 videns illum hominem non
est asinus, et ille homo4 est aliquis homo ; ergo aliquid5 videns aliquem6 hominem
non est asinus7 ».
<Quod est bona>Hic8 arguitur ab inferiori ad suum superius negatione9 postposita et cum debita
constantia subjecti10 ; ergo consequentia bona11.
<Quod non valet>
Et quod12 non valeat13 probatur, et pono quod ille homo14 demonstratus
simpliciter15 non videatur16 ab aliquo, qui gratia argumenti sit Plato, et pono quod
Socrates videatur17 ab asino et a nullo alio, immo18 quod nihil19 videat illum20 nisi
asinus21, et22 patet quod antecedens est1 verum : quia2 aliquid3 videns istum
1

Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (5) — Version LSO (5) — Version
Heytesbury (8)2 quinto sic ZD : quinto ad idem arguitur C : quinto ad idem arguitur sic G : quinto arguitur sic T
3 aliquid ZCDT : aliquod G
4 homo ZDG : om.CT
5 aliquid ZCT : aliquod DG
6 aliquem ZCDT : illum G
7 asinus : et haec eadem non valet ergo et cetera add.C : et haec eadem est non bona add.G
8 hic Z : quod sit bona patet quia CG : quia D : quia ibi T
9 negatione ZT : cum negatione CDG
10 cum debita constantia subjecti Z : debito medio CDGT
11 ergo consequentia bona ZG : ergo et cetera C : om.DT
12 quod : ista consequentia add.CD : consequentia add.T
13 valeat Z : valet CDGT
14 homo ZCGT : om.D
15 simpliciter ZDT : in antecedente CG
16 videatur ZCDG : videtur T
17 videatur ZCDG : videtur T
18 immo ZGT : immo patet D : et C
19 nihil : aliud quam asinus add.T
20 illum Z : hominem CDGT
21 nisi asinus ZCDG : om.T
22 et ZDT : tunc C : in illo casu posito G- 21 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
hominem non est asinus, demonstrando ut prius : quia nihil videns illum hominem
est asinus, ut patet : quia nihil4 videt illum5, per casum6.
Et consequens est falsum, cum7 ejus oppositum sequitur ex casu, videlicet‘omne videns hominem8 est9 asinus’, et, per consequens, argumentum non valet10.
<Responsio>
Ad istud, dicitur11 negando12 argumentum : quia13 non arguitur cum debito
medio14 ; sed15 sic debet argui16 « aliquid videns istum hominem17 non est asinus, etaliquid videns illum hominem est ; ergo aliquid videns illum hominem non est
asinus18 ».
Et conformiter contingit esse fallacia19 per omnes20 casus, ut in genetivo non
sequitur « aliquis asinus illius viri non currit, et iste est aliquis vir21 ; ergo22 aliquis
1 est ZDGT : sit C
2 quia ZCT : scilicet D : videlicet G
3 aliquid ZDGT : aliquod C
4 quia nihil] videns istum hominem non est asinus quia nihil] LAC T
5 illum : hominem ut patet add.D
6 casum : et minor patet ex casu add.D : et minor patet per casum add.T
7 et consequens est falsum cum ZT : et quod consequens sit falsum probatur per D
8 hominem Z : aliquem hominem D : aliquem T
9 hominem est : in mg. Z
10 quia nihil videns illum hominem est asinus ut patet... argumentum non valet ZDT : quia ejus oppositum est
falsum aliquid videns istum hominem est asinus et consequens falsum videlicet aliquid videns aliquem hominem non
est asinus quia ejus oppositum est verum et sequitur ex casu quod omne videns aliquem hominem est asinus C
demonstrando ut prius quia nihil videns ... argumentum non valet ZDT : quia ejus oppositum est falsum scilicet
omne videns illum hominem est asinus et consequens est falsum videlicet aliquid videns aliquem hominem non est
asinus quia ejus oppositum est verum per casum scilicet omne videns illum hominem est asinus G
11 dicitur ZCDT : respondetur G
12 negando : primum add.G
13 quia : illa consequentia add.G
14 arguitur cum debito medio ZCG : additur debitum medium DT
15 sed ZDT : immo CG
16 argui ZCDG : addi T
17 hominem ZDGT : om.C
18 ergo aliquid videns ... asinus Z : ergo et cetera CT : ergo et cetera quia debitum medium debet participari ex
recto et obliquo sicut est mari quod debet proportionari debitum medium D : ergo et cetera ita quod in minori ponitur
illud subjectum quod ponitur in majori vel talis secum convertibilis et tantum semper erit debitum medium G
19 contingit esse fallacia Z : dicitur facta tali fallacia DT : dicitur ad consequentias factas C : dicitur tali factaG
20 omnes Z : singulos CDGT
21 vir CGT : homo Z
22 aliquis asinus illius viri non currit et iste est aliquis vir ergo ZCGT : om.D

- 22 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
asinus alicujus1 viri non currit », posito2 quod ille3 demonstratus4 non habeat5
asinum et6 quod omnis asinus7 currat.
Similiter in dativo8, ut9 non sequitur « aliquis famulus10 serviens isti homini11
non est bonus, et ille est aliquis homo ; ergo aliquis famulus12 serviens homini13
non est bonus », posito14 quod iste15 non habeat famulum16 et17 quod18 quilibet
famulus19 sit bonus20.
In accusativo21 non sequitur22 « aliquis servus odiens istum hominem non
oditur a te, et ille est aliquis homo ; ergo aliquis servus odiens aliquem hominem
non oditur a te », posito quod quilibet servus odiens aliquem23 hominem odiatur ate et24 quod illum hominem demonstratum non odiat25 aliquis servus26.
In ablativo27 non sequitur « aliquis homo utens hoc instrumento non est
prudens, et hoc est aliquod instrumentum28 ; ergo aliquis homo29 utens aliquo1
1 alicujus CDT : istius Z : om.G
2 posito ZDGT : dato C
3 ille : homo add.C : vir add.G
4 demonstratus : in antecedente add.CG
5 habeat : aliquem add.DGT
6 et ZDGT : sed C
7 asinus : possessus ab aliquo homine add.D : hominis add.G : qui est alicujus viri add.T
8 similiter in dativo Z : in dativo CGT : in dativo conformiter D
9 ut Z : om.CDGT
10 famulus ZGT : servus CD
11 isti homini T : huic ZDG : huic homini C
12 famulus ZDGT : servus C
13 homini ZT : alicui homini CD : huic homini G
14 posito : ut prius add.G
15 iste Z : iste homo CG
16 famulum ZG : servum C
17 et ZG : ita C
18 quod ZC : om.G
19 famulus ZG : servus C
20 posito quod iste non habeat famulus ... bonus ZCG : posito quod quilibet famulus (qui est alicujus

hominis T/om.D) sit bonus et quod huic (homini T/om.D) demonstrato non serviat aliquis famulus DT
bonus : et quod huic demonstrato in antecedente non serviat aliquis famulus sic debet debitum medium dari etille homo est homo cujus aliquis servus servit add.D
21 accusativo : casu add.D
22 non sequitur ZDGT : om.C
23 aliquem CGT : om.ZD
24 et ZDGT : ita C
25 odiat CDG : odit T : hodiat#ur# Z
26 servus : sic debet dari medium et ille est homo quem aliquis servus odit add.G
27 ablativo : casu add.G
28 hoc est aliquod instrumentum CDGT : hoc instrumentum est Z
29 homo DGT : om.ZC- 23 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
instrumento non est prudens », posito quod omnis2 utens aliquo3 instrumento sit
prudens et quod hoc instrumentum demonstratum4 non sit usitatum5 ab aliquo6
homine7.
Talibus8 ergo9 addenda sunt media debita10 « aliquis asinus istius viri noncurrit, et ille est11 vir12 habens asinum13 ; ergo et cetera » ; « aliquis famulus14
serviens huic homini15 non est bonus, et iste16 est homo cui aliquis famulus
servit17 ; ergo et cetera » ; « aliquis servus odiens istum hominem non oditur a te,et iste est homo quem servus odit18 ; ergo et cetera » ; « aliquis homo19 utens hoc
instrumento non est prudens, et hoc instrumentum est usitatum ab homine20 ; ergo
et cetera », et sic de consimilibus21.
Et de illo satis patet quod non sequitur22, si particulares23 convertantur24 quod25
universales sibi correspondentes convertuntur26, ut1 istae particulares2 convertuntur
1 aliquo ZCDT : hoc G
2 omnis : homo add.CDGT
3 aliquo CDT : om.ZG
4 demonstratum ZCT : om.DG
5 sit usitatum ZDGT : utatur C
6 aliquo CDGT : om.Z
7 homine : sic debet dari <medium> et hoc est instrumentum usitatum ab aliquo homine add.G : ergo etcetera add.T
8 talibus ZCGT : in talibus D
9 ergo ZDGT : om.C
10 media debita Z : ista media C : talia media D : talia media vel tales constantiae subjecti et erit tunc
argumentum infallibile ut G : haec media T
11 est : aliquis add.Z
12 vir ZDGT : homo C
13 asinum : et sic aliquis asinus illius viri est add.G
14 famulus ZDT : servus CG
15 homini CG : om.ZDT
16 iste : homo add.G
17 cui aliquis famulus servit ZDT : habens servum C : cujus aliquis servus servit vel aliquis servus serviens
huic est G
18 odit : vel aliquis servus odiens illum hominem est add.G
19 homo CDGT : om.Z
20 homine T : aliquo Z : aliquo homine CD : aliquo homine vel aliquis homo utens hoc instrumento est G
21 consimilibus ZT : similibus CG : singulis D
22 et de illo satis patet quod non sequitur Z : et ex illis satis patet quod CG : et ex illo patet quod non sequitur
T : om.D
23 particulares CDGT : particularis Z
24 convertantur CDGT : convertatur Z
25 quod ZDGT : non oportet quod C
26 universales (sibi Z/om.CDG) correspondentes (illis G/om.ZCD) convertuntur ZCDG : universales
convertuntur correspondentes T- 24 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
convertuntur ‘aliquis asinus viri currit’ et ‘alicujus viri asinus currit’, et3 tamen4
multum differunt istae universales5 ‘cujuslibet viri asinus currit’ et ‘quilibet asinus
viri currit6’. Sed in negativis7, propter violentiam negationis8 nihil9 refert10, ut idem
est dicere11 ‘nullus asinus viri currit’ et ‘nullius12 viri asinus currit’, ut patet13.

1 ut ZCDG : quod T
2 istae particulares ZT : ista CDG
3 et] alicujus viri asinus currit et] LAC T
4 tamen : illa add.CDGT
5 istae universales Z : om.CDGT
6 currit : quia posito quod omnis homo habet duos asinos unum currentem et alium jacentem prima est vera etsecunda falsa add.D
7 sed in negativis ZD : in negativis tamen C : in negativis G : quamvis in negativis T
8 violentiam negationis Z : negationis violentiam CDT : vehementiam negationis G
9 nihil ZT : non CDG
10 refert : praeponere unum terminum ante alium add.C
11 ut idem est dicere ZC : illa D : ut idem G : om.T
12 nullius ZCDG : cujuslibet T
13 ut patet Z : et cetera C : et (sic G/om.DT) patet solutio de (similibus D/omnis aliis G/talibus T)(quibuscumque D/quibusque T/om.G) et cetera DGT- 25 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
<Sextum argumentum1>
Z 14vb ; C 43r ; D 84r ; G 108 ; T 48va.
Sexto arguitur sic2 : ista consequentia est bona3 « praecise sicut est aliqua
propositio significat4 ; ergo quaelibet5 propositio est vera6 », et haec eadem7 nonvalet8 ; ergo conclusio praedicta9.
<Quod est bona>
Quod sit bona arguitur sic10 : ex opposito11 sequitur oppositum12 : quiasequitur13 « aliqua14 propositio non est vera ; ergo15 sicut non16 est significat aliqua
propositio vel non17 sicut est significat aliqua propositio », quod est oppositum
antecedentis, cum18 oppositum exclusivae sit dandum19 per disjunctivam factam ex
oppositis partium exponentium exclusivae20.
<Quod non valet>
1

Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (6) — Version LSO (6) — Version
Heytesbury (9) et (10)2 sexto arguitur sic ZT : sexto ad idem arguitur sic CG : sexto sic D
3 ista consequentia est bona Z : haec consequentia est bona DGT : om.C
4 aliqua propositio significat Z : significat aliqua propositio CDGT
5 quaelibet Z : omnis CDGT
6 vera : haec est bona add.C
7 eadem ZDGT : om.C
8 non valet ZDGT : est non bona C
9 ergo conclusio praedicta Z : ergo et cetera CDGT
10 quod sit bona arguitur sic Z : quod sit bona probatur quia CG : antecedens probo (primo D/videlicet T) quod
(haec D/talis T) consequentia (est D/sit T) bona quia DT
11 opposito : consequentis add.CDT
12 oppositum : antecedentis add.C : antecedentis ergo (et cetera D/consequentia bona T) antecedens(probo D/probatur T) add.DT : ergo et cetera add.G
13 quia sequitur Z : nam sequitur D : nam sequitur formaliter GT : om.C
14 aliqua ZCDT : illa G
15 ergo : primarie add.D
16 non ZCGT : om.D
17 non ZGT : aliter quam C
18 cum ZCG : quia T
19 sit dandum Z : habet dari C : debet dari G : dandum est T
20 partium exponentium exclusivae Z : exponentium illius C : exponentium exclusivarum G : exponentium
ergo et cetera T
vel non sicut est significat aliqua propositio quod est oppositum ... exclusivae ZCGT : om.D

- 26 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
Et quod argumentum1 non valet arguitur2, et pono3 quod multae sint
propositiones verae et multae falsae, et patet tunc4 quod5 consequens sit6
falsum.
Et quod antecedens sit verum arguitur7 : quia praecise sicut est significat ista
propositio, demonstrando propositionem veram8, et illa9 est aliqua propositio ;ergo praecise sicut est aliqua propositio significat10.
Item sic11 : omnis propositio significat sicut est ; ergo praecise12 sicut est
significat aliqua13 propositio.
Antecedens probatur14, cum15 omnis propositio significat qualitercumque16
sequitur ad eam, ut suppono17 ; et sic18 ista propositio ‘homo est asinus’ significat
hominem esse et, per consequens, significat19 sicut est, et sic de qualibet alia20
propositione falsa ; ergo praecise sicut est significat aliqua propositio21.
Patet22 consequentia ab universali ad suam exclusivam ; ergo et cetera23.

1 argumentum ZT : consequentia C : om.DG
2 arguitur Z : probo DT : probatur CG
3 pono ZCDT : ponitur G
4 et patet tunc ZD : tunc patet CG : et patet aliqualiter T
5 quod : antecedens est verum et add.C
6 sit ZDT : est G : om.C
7 et quod antecedens (sit ZGT/est C) verum (arguitur Z/probatur CGT) ZCGT : et probatur quod antecedens est
verum D
8 demonstrando propositionem veram Z : demonstrando aliquam veram propositionem G : deus est DT : om.C
9 illa : propositio add.DT
10 ergo praecise sicut est aliqua propositio significat ZG : ergo praecise sicut est significat aliqua C : ergo
primarie sicut est significat aliqua propositio D : ergo praecise sicut est significat nobis aliqua propositio T
11 sic ZCD : om.GT
12 praecise ZCT : primarie D
13 aliqua D : om.T
14 ergo praecise sicut est significat (aliqua D/om.T) propositio (antecedens probatur T/om.D) DT : om.ZCG
15 cum CGT : etiam Z
16 qualitercumque CT : qualiter G : sicut Z
17 ut suppono ZGT : ut supposito C
18 et sic T : quod ZC : ut G
19 significat CGT : om.Z
20 qualibet alia ZT : qualibet C : om.G
21 ergo praecise sicut est significat aliqua propositio ZCG : ergo et cetera T
ergo praecise sicut est significat aliqua propositio] antecedens probatur cum omnis propositio ...ergo praecise
sicut est significat aliqua propositio] LAC D
22 patet ZCG : probatur DT
23 ergo et cetera ZCDG : om.T

- 27 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
<Responsio>
Ad istud1 dicitur2 quod argumentum est bonum3.
Et tunc4 ad primum argumentum in oppositum, negatur consequentia : quia5
arguitur6 ab inferiori ad suum superius a parte praedicati7, saltem dictione habente
vim negationis praeposita8.
Et consimiliter negatur secundum argumentum9, nec est illa sua universalis10,
sed haec est sua universalis ‘qualitercumque significat aliqua propositio11 est’, et12
est falsum et ex illa sequitur quod praecise sicut est significat aliqua propositio13.
Non tamen ista14 universalis15 ‘omnis propositio significat sicut est’ convertitur
cum hac exclusiva ‘tantum significans sicut est aliqua16 propositio’.
Et consimiliter17 sequitur « praecise sicut est significat omnis propositio ; ergoomnis propositio est vera », ponendo18 quod quaelibet propositio ratione suaepartis significet qualitercumque aliqua pars illius significat19 ; sed, hoc negato20,

1 ad istud ZCDG : huic T
2 dicitur ZDGT : respondetur C
3 argumentum est bonum ZCDT : consequentia est bona G
bonum : et admittitur casus add.D
4 tunc ZCGT : om.D
5 quia ZDG : om.CT
6 arguitur : enim add.C
7 a parte praedicati DT : negatione praeposita C : om.ZG
8 (saltem Z/saltem cum C/cum GT/om.D) dictione habente vim negationis (praeposita Z/ praeposita ideo etcetera T/praeposita et ideo non valet consequentia G/om.C) ZCGT : dictione exclusiva addita subjectis ideoconsequentia non valet D
9 et (consimiliter T/conformiter CD) negatur secundum argumentum CDT : ad secundum vero argumentum
dicitur Z
10 nec est illa sua universalis CDT : quia non arguitur ab universali ad suam exclusivam non est sua
universalis G
11 propositio : sicut add.C : significat sicut add.D : sicut est add.G
12 et T : quod CDG
13 nec est illa sua universalis ... aliqua propositio CGT : alb. Z
et ex illa sequitur quod praecise sicut est significat aliqua propositio CGT : om.D
14 non tamen ista T : non illa tamen C : sed illa D : sed tamen ista G : cum ista Z
15 universalis ZCDG : om.T
16 est aliqua C : est ZDG : significat T
17 consimiliter Z : conformiter CGT
18 ponendo : saltem add.GT
19 qualitercumque aliqua (pars illius Z/ejus pars CT) significat ZCT : omne illud quod sequitur ad illam etconformiter cum aliqua pars illius significat G
20 negato Z : negando CGT- 28 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
non valet argumentum, ut posito quod istae1 propositiones2 ‘homo est ens3’ et‘homo est asinus’ sint omnes propositiones4, tunc patet quod5 praecise sicut est
significat omnis propositio6 : quia7 sicut est significat omnis propositio8, et non
aliter quam est9 significat omnis propositio ; ergo et cetera10.
Major patet : quia hominem esse significat omnis propositio, et sic est11 ;ergo12 sicut est significat omnis propositio.
Et minor est vera13 : quia ejus contradictorium14 est falsum, videlicet15 ‘sicut
non est significat omnis propositio’ : quia tunc sicut non est significaret16 ista
propositio ‘homo est animal17’, quod est falsum18.
Ego tamen19 eligi20 respondere secundum primam viam : ista enim ‘homo21 est’significat secundario Caesarem corruptum22, sicut23 ista ‘ens24 est’ ratione sui verbi
significat omne ens significabile25, nec ex hoc26 sunt propositiones27 falsae, cum
solum secundum28 primariam significationem1 et non secundum2 secundariam
1 istae : duae add.CT
2 propositiones : sint omnes propositiones add.C
3 ens Z : #ens# C : om.GT
4 sint omnes propositiones ZGT : om.C
5 patet quod CT : patet G : om.Z
6 propositio : #ergo omnis propositio est vera ponendo quod quaelibet propositio# add.Z
7 quia : praecise add.C
8 propositio CGT : om.Z
9 non aliter quam est Z : non aliter quam sicut est C : non sicut non est GT
10 ergo et cetera ZCT : om.G
11 est : sicut est add.GT : #sicut est# add.C
12 ergo ZC : et ideo G : ideo T
13 est vera ZCG : patet T
14 contradictorium Z : oppositum CGT
15 videlicet ZT : scilicet quod G : quod C
16 significaret Z : significat CGT
17 animal Z : homo C : om.GT
18 quod est falsum ZC : quod est contra viam T : contra primam viam G
19 tamen ZGT : enim C
20 eligi ZCG : eligo T
21 homo ZCT : non G
22 significat secundario Caesarem corruptum Z : significat Caesarem corruptum secundario esse C : secundariesignificat Caesarem corruptum esse G : significat hominem corruptum esse T
23 sicut ZG : sicut et CT
24 ens Z : deus CGT
25 significat omne ens significabile Z : significabile significat esse C : omne significabile significat esse GT
26 ex hoc ZC : ex hoc quod G : haec T
27 propositiones Z : om.CGT
28 secundum Z : propter CGT- 29 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
significationem3 dicuntur propositiones verae vel falsae4. Eligat tamen respondens5
rationem sibi plus6 placentem7.
Sed videndum tamen8 de isto termino ‘sicut’ quod9 aliquando stat sub
habitudine10 accusativi casus, et tunc idem est11 ‘A12 significat sicut est’, id est13‘A14 significat ens vel15 veritatem quae est16 vel17 significatum quod18 est’ ; et sic19
famose utitur20.
Alio modo stat in21 habitudine ablativi casus, et tunc22 idem est23 ‘A significat
sicut est’ et ‘A significat24 modo quo est’, et isto modo potest concedi quod omnis
propositio significat25 sicut est : quia1 modo2 quo est sicut3 dicimus quod4 ego
1 primariam significationem ZGT : primarium significatum C
2 secundum Z : propter CGT
3 secundariam significationem ZT : secundariam G : secundarium C
4 dicuntur propositiones verae vel falsae Z : verificantur vel falsificantur propositiones C : verificantur
propositiones G : falsificantur vel verificantur propositiones T
5 eligat tamen respondens Z : eligat tamen C : respondens tamen eligit GT
6 rationem sibi plus Z : responsionem magis sibi C : sibi rationem plus G : sibi responsionem plus T
7 et consimiliter sequitur praecise sicut est significat omnis propositio ergo omnis propositio est vera ponendo... plus placentem ZCGT : om.D
placentem : et notandum est quod tripliciter potest terminus vel propositio secundarie significare. Primo modo
ex nova impositione, ut ista ‘homo est asinus’ potest significare add(?) per novam impositionem deum esse. Secundo
modo potest significare secundarie sic ut quidquid sua pars significat, ut ista ‘homo est asinus’ potest significare
secundarie hominem esse et ista ‘deus est’ significat secundarie omne significabile et hoc ratione suae partis, scilicet
ens, quae significat primarie primarie ens esse. Tertio modo propositio significat vel terminus secundarie omnia sua
singularia et inferiora, ut ista ‘homo est animal’ significat illum hominem esse animal, et illum, et illam, et sic desingulis. Similiter ista ‘ens est’ significat secundarie hoc ens esse ens, et hoc, et sic de singulis. add.G
8 sed videndum tamen Z : notandum tamen est C : nota tamen D : notandum est et ad propositum G : notandum
tamen T
9 quod ZCT : quia D : qui G
10 sub habitudine ZCDT : substantive G
11 tunc idem est ZD : tunc idem est dicere C : secundum hoc idem est dicere G : illud est quando T
12 A ZCDG : om.T
13 id est Z : et CDGT
14 A CDG : om.ZT
15 vel ZC : seu T : et G : om.D
16 quae est Z : om.CDGT
17 vel ZT : seu CDG
18 quod : vel quae add.CG
19 sic ZC : illo modo DGT
20 utitur Z : intelligitur CDGT
21 in Z : sub CDT : om.G
22 et tunc ZCD : et secundum hoc G : om.T
23 est : dicere add.CG
24 A significat CGT : significat D : om.Z
25 significat : praecise add.CDT- 30 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
sedeo modo5 sicut tu sedes, in6 modo quo tu sedes7. Et sic aliqui negant8
identitatem9 in modo significandi10, ut hic11 ‘A significat sicut B significat12’, id
est13 idem significatum quod14 B significat. Et aliquando dicit15 similitudinem16 inmodo significandi, ut ‘A significat sicut B significat17’, id est18 simili modo19 sicut
B significat20. Unde in talibus21 ‘A significat sicut est’ creditur hoc verbum22 ‘est’
stare impersonaliter quamvis23 grammatici dicant quod non potest stare24
impersonaliter nisi quando ponitur25 pro ‘pertinet’, id est pro ‘distat’26.

1 quia Z : et praecise C : quia praecise DT : quia significat G
2 modo ZCDG : om.T
3 sicut ZDGT : sic enim C
4 quod Z : communiter quod C : om.DGT
5 modo ZT : om.CDG
6 in ZD : alio CT
7 sedes : ego sedeo add.T
8 et sic aliqui negant Z: et iste terminus sicut aliquando notat C: aliquando dicit D: et sic aliquando notat T

in modo quo tu sedes et sic aliqui negant Z : tertio modo significat sicut nota G
9 identitatem ZCDT : identitatis G
10 in modo significandi ZDGT : in signo C
11 hic ZDGT : om.C
12 significat ZCDT : om.G
13 id est ZCD : et GT
14 idem significatum quod Z : idem quod B significat C : A significat significatum quod D : significat similimodo cum G : A significat illud significatum quod T
15 et aliquando (dicit ZDT/notat C) ZCDT : quarto modo significat G
16 similitudinem ZCDG : similitatem T
17 significat ZCDT : om.G
18 id est ZCD : om.GT
19 modo : significandi ut A significat add.T
20 sicut B significat ZCDT : cum B G
21 talibus : hoc add.Z
22 verbum CDGT : om.Z
23 quamvis ZCDT : licet G
24 potest stare Z : ponitur CDGT
25 quando ponitur ZCGT : ponatur D
26 id est pro distat Z : vel pro interest vel contingit C : vel pro interest et cetera D : contingit vel prodesse G :vel pro interest T- 31 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
<Septimum argumentum1>
Z 15ra ; C 44r ; D 84r ; G 109 ; T 49rb.
Septimo arguitur sic2 : haec consequentia est bona « omne quod curret incipit3
vel incipiet currere, Socrates albus curret ; ergo Socrates albus incipit4 vel incipiet
currere5 ».
<Quod est bona>
Patet consequentia : quia syllogismus est in Darii6.
<Quod non valet>Sed7 quod haec8 non valeat9 probatur, et ponatur10 quod Socrates ante hoc
cucurrit11 et12 jam currat et13 post hoc curret, et quod ante hoc non fuit albus14 sed
immediate15 post hoc erit albus, et pono16 quod17 postquam cessaverit semel1 acursu2 numquam postea3 incipiat currere4, et tunc5 patet major per6 exponentes.

1 Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (7) — Version LSO (7) — pas decorrespondant dans la Version Heytesbury
2 septimo arguitur sic ZT : septimo ad idem arguitur sic C : septimo sic D : septimo modo ad idem arguitur
sic G
3 incipit : incepit add.CDGT
4 incipit : incepit add.DGT
5 currere : et haec eadem non valet ergo et cetera add.CDGT
6 patet consequentia quia syllogismus in Darii ZC : quod (haec consequentia T/om.G) sit bona probatur quia
syllogismus est in Darii GT : om.D
7 sed Z : et CDGT
8 haec Z : haec consequentia D : om.CGT
9 valeat Z : valet CDGT
10 et ponatur Z : et pono CDT : quia in casu possibili posito antecedens potest esse verum et consequens
falsum ergo et cetera antecedens probatur sic et pono quod G
11 cucurrit ZCT : currebat D : currit G
12 et : quod add.DG
13 et : quod add.G
14 et quod ante hoc non fuit albus Z : et quod jam non sit albus nec umquam ante hoc fuit albus C : quod ante
hoc non fuit albus nec jam sit albus D : et quod numquam ante hoc fuit albus nec jam sit albus GT
15 immediate Z : om.CDGT
16 pono : cum hoc add.DT
17 post hoc erit albus et pono quod ZCDT : postquam cessaverit a cursu et incipiet esse albus et pono cum hoc
quod G- 32 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
Et minor patet : quia7 hoc curret, demonstrando Socratem8, et hoc est Socrates
albus9 vel erit Socrates albus ; ergo Socrates albus curret10.
Patet consequentia a resolventibus ad resolutam.
Et tamen11 consequens est12 falsum : quia non quod est Socrates albus incipit
currere13 nec quod erit Socrates albus incipit currere nec quod fuit Socrates albus
incipiet currere ; ergo et cetera.
Primum patet : quia Socrates nunc non est albus nec secundum nec tertium estverum : quia Socrates numquam incipiet currere ; ergo quod erit Socrates albus
numquam incipiet currere14.
<Responsio>
Ad illud dicitur negando consequentiam15 : quia non16 est syllogismus17,
immo18 paralogismus. Mutatur enim19 quid1 in quale2, bene tamen sequitur ex illis
1 postquam cessaverit semel Z : postquam Socrates cessaverit C : postquam Socrates semel cessaverit D :postquam Socrates cessaverit semel G : postquam id est semel cessaverit T
2 cursu : suo quod add.C : suo add.DT
3 postea Z : post hoc CDT : om.G
4 incipiat currere Z : curret C : incipiet currere DGT
5 et tunc Z : isto posito C : et DT : et tunc in illo casu posito G
6 per : suas add.G
7 quia ZDGT : quod C
8 demonstrando Socratem ZCG : om.DT
9 Socrates albus ZGT : om.CD
albus : demonstrando Socratem add.T
10 curret : demonstrando Socratem add.D
11 tamen Z : om.CDGT
12 est ZDGT : om.C
13 falsum quia non quod est Socrates albus incipit currere Z : falsum quia Socrates albus non incipit
currere CDT : falsum non incipiet currere qui nec qui est Socrates albus G
14 nec quod erit Socrates albus ... incipiet currere Z : quia nec qui est Socrates albus incipit currere nec qui fuit
Socrates albus incipit currere nec qui erit Socrates albus incipit currere per casum C : quia nec qui est Socrates albus
incipit currere nec qui fuit Socrates albuscum non sit albus nec fuit albus per casum et per idem Socrates albus non
incipit cureere nec incipiet currere cum nec incipit nec incipiet currere per casum ergo consequentia non valet D :nec qui fuit Socrates albus incipiet currere cum nec sit albus nec fuit albus per casum et per idem Socrates albus non
incipit nec incipiet currere cum nec Socrates incipit incipiet currere per casum ergo consequentia non valet G : cum
non sit albus quia nec qui est Socrates albus incipit currere nec qui fuit Socrates albus incipit currere cum non sit
albus nec fuit albus per casum et per idem Socrates albus non incipit nec incipiet currere cum nec Socrates incipit
nec incipiet currere per casum ergo consequentia non valet T
15 consequentiam ZDGT : primam consequentiam C
16 quia non Z : nec CDGT
17 syllogismus : in Darii add.T
18 immo Z : sed CGT
19 mutatur enim ZCT : quia mutatur enim D- 33 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
praemissis quod aliquid quod3 est4 vel erit Socrates albus incipit5 vel incipiet
currere.
Et formaliter6 non valet hoc argumentum « omne quod7 currit curret, omnis
homo currit ; ergo omnis homo curret », posito quod omnis homo jam existenscurrat et8 post hoc generabitur9 aliquis10 homo qui numquam curret. Mutatur enim11
suppositio in minori et in conclusione, cum in minori supponat li ‘homo12’ pro
praesentibus solum ad bonum13 intellectum, et in conclusione supponit14 pro
praesentibus et15 futuris. Verumtamen16 sequitur ex illis praemissis quod omnis
homo qui17 est curret18, et sic19 non valet hoc argumentum20 « quidquid heri fui
hodie21 sum, sedens heri fui ; ergo sedens hodie22 sum », posito quod nunc stem, et
sic de multis aliis23.
1 quid : id est substantia add.G
2 quale : id est in accidens add.G
Note en marge supérieure de C indiquée par le signe “+” dans le texte à cet endroit : « per hoc adjectivum‘albus’ in minori quod significat qualitatem de qua non fit (suite illisible) ».
3 aliquid quod ZD : aliquid C : illud T : om.G
4 est : Socrates albus add.D
5 incipit : incepit add.CDT
6 formaliter Z : conformiter CDT : om.G
7 omne quod Z : quidquid CDG
8 et : quod add.C
9 generabitur ZD : generatur CG
10 aliquis ZDG : unus novus C
11 enim ZCG : om.D
12 li homo Z : ly homo CD : om.G
13 bonum ZCT : debitum G
14 supponit : tam add.C : ly homo add.G
15 et ZD : et pro G : quam pro C
16 verumtamen Z : bene tamen CDG
17 qui : vel qui add.G
18 curret CDG : currit Z
19 sic ZC : conformiter G
20 non valet hoc argumentum] omne quod currit curret ... non valet hoc argumentum] LAC T
21 hodie ZCG : om.T
22 hodie ZCG : om.T
23 posito quod nunc stem et sic de multis aliis Z : quia posito quod aliter potest responderi concedendo primam
consequentiam nec in casu posito est antecedens verum et consequens falsum immo consequens est verum et tunc
tenetur pro una categorica et debet verificari conjunctim mor(?) unius categoricae de disjuncto praedicato isto modo
hoc incipit incepit vel incipiet currere et hoc incipit incepit vel incipiet esse Socrates albus ergo Socrates albus
incipit incepit vel incipiet currere C : posito quod nunc stem et sic de multis aliis et conformiter potest responderi
concedendo primam consequentiam nec tamen in casu prius est antecedens verum et consequens falsum vel tenetur
disjunctive pro una categorica et debet verificari disjunctim modo unius categoricae de disjuncto praedicato sic hoc
incipit vel incipiet currere et hoc incipit vel incipiet esse albus ergo et cetera tenendo primam viam tenetur
consequens pro una disjunctiva facta ex talibus categoricis quibus aequipollet et cetera G : posito quod nunc stem, et
sic de multis similibus est dicendum T- 34 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum<Octavum argumentum1>
Z 15va ; C 44v ; D 84v ; G 110 ; T 49va.
Octavo arguitur2 sic : haec consequentia est bona3 « tu credis praecise quod
aliquis homo decipitur ; ergo aliquis homo decipitur », et haec eadem non valet ;ergo et cetera4.
<Quod est bona>
Quod illa enim sit bona probatur5 : quia oppositum consequentis formaliter6
repugnat antecedenti ; ergo et cetera7.
Antecedens probatur : quia8 ista repugnant9 ‘tu credis10 praecise quod aliquis
homo decipitur’ et11 ‘nullus homo decipitur’ : quia12 sequitur « tu credis praecise
quod aliquis homo decipitur, et nullus homo decipitur13 ; ergo tu credis praecise14
sicut non est », et, per consequens, « tu deciperis », et ultra sequitur15 « ergoaliquis homo decipitur », quod est oppositum alterius16, et, per consequens,
consequentia prius facta est17 bona.
<Quod non valet>
et sic non valet argumentum quidquid heri fui ... aliis ZCT : om.D
1 Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (8) — Version LSO (8) — Version
Heytesbury (11)
2 arguitur ZT : om.CDG
3 haec consequentia est bona ZCGT : om.D
4 ergo et cetera ZCGT : ergo conclusio vera D
5 quod illa enim sit bona probatur Z : et quod sit bona probatur C : antecedens probo pro majori D : quod sit
bona probatur sic G : antecedens probatur posito quod illa consequentia est bona T
6 formaliter ZGT : om.CD
7 ergo et cetera ZCGT : ergo consequentia bona D
8 probatur quia Z : probatur G : sic CD
9 repugnant Z : repugnant formaliter C : formaliter repugnant DG
antecedenti ergo et cetera ... repugnant ZCDG : scilicet T
10 credis CDGT : credas Z
11 et : tamen add.ZCD
12 quia : ex una sequitur oppositum alterius quia add.D
13 nullus homo decipitur] quia sequitur ... nullus homo decipitur] LAC GT
14 praecise ZGT : om.CD
15 sequitur Z : tu deciperis et tu es aliquis homo C : tu deciperis et tu credis praecise sicut non est et tu es
aliquis homo G : om.DT
16 alterius : partis add.D
17 consequentia prius facta est Z : prima consequentia est CDG : consequentia T- 35 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.

Sed quod non valeat arguitur1 : quia in2 casu possibili3 posito stat antecedens
esse4 verum et consequens falsum sic significando praecise5 ; ergo consequentia6
non valet7.
Antecedens arguitur8, et pono9 quod tu credas10 praecise quod aliquis homodecipitur et quod nullus11 alius a te decipiatur, et patet quod antecedens sit12 verum
et consequens falsum13 ; ergo et cetera14.
Consequens est falsum15 : quia ejus oppositum est verum ; ergo et cetera : quia
hoc est verum quod16 nullus homo decipitur ; ergo et cetera17.
Antecedens probatur sic18 : nullus alius19 a te decipitur nec tu deciperis, et tu
es20 ; ergo et cetera21.
Consequentia patet et antecedens pro majori22, per casum.
Et minorem probo23 sic24 : quia25 si tu deciperis, et tu es aliquis homo ; ergoaliquis homo decipitur, et1 tu credis praecise quod aliquis homo decipitur2 ; ergo tu
1

sed quod non valeat arguitur Z : et quod (illa C/consequentia T/om.DG) non valet(probatur CT/probo DG) CDGT
2 in : aliquo add.C
3 possibili ZCT : om.D
4 stat antecedens esse Z : est antecedens D : antecedens est T
in casu ... esse : antecedens potest esse G
5 sic significando praecise Z : sic significando D : sic significando primarie G : praecise significando T
6 consequentia ZDT : om.G
7 posito stat antecedens esse verum et consequens falsum ... non valet ZDGT : et cetera C
8 arguitur Z : probatur C : sic DGT
9 pono ZCGT : ponitur D
10 credas ZGT : credis CD
11 nullus : homo add.GT
12 et patet quod antecedens sit Z : tunc patet antecedens esse C : (et DT/tunc G) patet quod antecedens
est DGT
13 et consequens falsum ZCT : om.DG
14 ergo et cetera Z : om.CDGT
15 consequens est falsum Z : et quod consequens sit falsum probatur CDGT
16 ergo et cetera quia hoc est verum quod Z : videlicet CDT : scilicet G
17 ergo et cetera ZC : ergo illud consequens est falsum D : ergo illud est falsum G : ergo consequens est
falsum T
18 probatur sic ZG : sic CT : probo quia D
19 nullus alius ZCG : nullus homo D : nullus homo aliusT
20 es : aliquis homo add.T
21 ergo et cetera ZC : ergo nullus homo decipitur DGT
22 antecedens pro majori Z : et antecedens probatur quia major patet C : et antecedens patet pro majori DG : etmajor patet T
23 minorem probo ZCT : majorem probo D : minor probatur G
24 sic Z : om.CDGT
25 quia : sequitur add.G- 36 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
tu credis praecise sicut est et, per consequens, tu non3 deciperis, et habetur
intentum4.

1 et : tunc arguitur sic aliquis homo decipitur et add.D
2 decipitur : et sic est quod aliquis homo decipitur add.C
3 non ZCDG : om.T
4 et habetur intentum ZDG : et habetur propositum T : om.C

- 37 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
<Responsio>
Ad istud dicitur concedendo consequentiam1.
Et ad positum, admittitur casus2 et negatur quod tu3 deciperis, et conceditur
quod aliquis homo decipitur.
Et tunc4 quando arguitur sic “aliquis homo decipitur, et tu credis praecise5
quod aliquis homo decipitur ; ergo tu credis praecise6 sicut est”, negatur
consequentia, sicut non sequitur7 « aliquis homo currit, et Socrates credit8
praecise9 quod aliquis homo currit ; ergo Socrates credit10 praecise11 sicut est » :quia12 ponatur13 quod Plato currat et credat similiter quod14 Socrates currat15.
Aliter tamen16 solet17 responderi et magis secure18 negando casum quod ego
credam19 praecise quod aliquis homo decipitur : quia20 non stat me credere aliquem
hominem decipi nisi credam ipsum credere aliter21 sicut non est22, et sic cessat
efficacia argumenti. Si numquid fit consequentia bona et formalis formatae(?)
generali vel speciali non est magna cura23.
1 consequentiam : esse bonam add.C
2 et ad positum admittitur casus Z : et pro improbatione consequentiae admittitur casus (positus add.C) CGT :et casus positus pro improbatione consequentiae admittitur D
3 tu Z : omnino C : tu non DGT
4 tunc Z : om.CDGT
5 praecise ZDGT : om.C
6 praecise ZCGT : primarie D
7 sequitur : in consimili add.D : modo consimili add.G : in similibus add.T
8 Socrates credit ZCDG : tu credis T
9 praecise ZCGT : primarie D
10 Socrates credit ZCDG : tu credis T
11 praecise ZCGT : om.D
12 quia ZDGT : et C
13 ponatur ZCGT : posito D
14 similiter quod Z : Socrates quod C : primarie D : Socrates praecise G : om.T
15 Socrates currat Z : Catho(?) currat C : Socratem currere tunc est antecedens verum et consequens falsum etcetera D : ipsum currere et quod Socrates non currat G : Socratem praecise currere T
16 tamen ZGT : om.C
17 solet ZCT : solent G
18 magis secure ZCT : securius G
19 quod ego credam Z : eo quod credam C : quod ego credo GT
20 quia ZCT : et quod G
21 credere aliter ZC : credere aliqualiter G : aliqualiter credere T
22 est : unde crederem ipsum decipi C : unde credo ipsum decipi add.GT
23 si numquid fit consequentia bona et formalis formatae generali vel specialia non est magna cura Z : quod
argumentum sit bonum non est cura et cetera C : numquid tamen sit consequentia bona et formalis ut generaliter etspecialiter non est magna cura et notandum est quod illa consequentia non valet Socrates credit praecise sicut est
ergo non decipitur quia posito quod Plato decipiat Socratem et Socrates credat praecise istam propositionem Plato- 38 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum

decipit Socratem et nullam nisi istam vel partem tunc patet quod Socrates credit praecise sicut est et consequens est
falsum quod Socrates non decipitur quia Plato decipit Socratem ergo Socrates decipitur ergo et cetera G : numquamtamen est consequentia bona e formalis generaliter vel specialiter non est magis cura ideo et cetera T
aliter tamen solet responderi ... cura ZCT : om.D
cura : ideo et cetera add.T- 39 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
<Nonum argumentum1>
Z 15vb ; C45v ; D 84v ; G 111 ; T 50ra.
Nono arguitur sic2 : haec consequentia est bona3 « hoc A4 non est verum, et
immediate ante hoc5 fuit verum ; ergo hoc A6 desinit esse verum », et haec eademnon valet ; ergo et cetera7.
<Quod est bona>
Quod consequentia sit bona arguitur8 : quia arguitur ab exponentibus ad
expositam ; ergo et cetera9.
<Quod non valet>
Sed quod non valeat arguitur10, et capio horam elapsam cujus11 hoc instans est
ultimum instans12, et divido illam13 in partes proportionales proportione dupla
terminando minores partes14 versus15 instans quod est16 praesens ita quod prima
ejus medietas fuit17 prima pars proportionalis1, et2 medietas secundae3 medietatis4

1 Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (9) — Version LSO (9) — Version
Heytesbury (12)2 nono arguitur sic ZT : nono ad idem arguitur sic C : nono sic D : nono sic arguitur G
3 bona : et haec eadem non valet ergo et cetera add.G
4 A : nunc add.CT : jam add.G
5 hoc : A add.CT
6 A : om.Z
7 et haec eadem non valet ergo et cetera ZCDT : om.G
8 quod consequentia sit bona (arguitur Z/probatur C) ZC : patet consequentia G : consequentia patet T
9 ergo et cetera ZCG : om.T
quod consequentia sit bona ... ergo et cetera ZCGT : om.D
10 sed quod non valeat arguitur Z : et quod illa non valet probatur C : et quod (consequentia D/om.GT) non
valet probo DGT
11 cujus : horae add.D
12 est ultimum instans ZCGT : praesens D
13 illam : horam add.C
14 in partes proportionales proportione dupla terminando minores partes Z : in partes proportionabiles minoresproportionalitate dupla C : in partes proportionales minores D : in partibus minoribus proportionalibus proportione
G : in partes proportionales proportione dupla minores T
15 versus : hoc add.CDGT
16 quod est ZDT : om.CG
17 fuit ZCT : sit DG- 40 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
medietatis4 secunda pars5 proportionalis, et sic de aliis partibus, videlicet 3, 4, 5, 6,
et sic in infinitum6 ; et pono quod A in qualibet parte impari, videlicet in prima,tertia, quinta, septima, nona7, et sic de aliis8 fuit vera9, et in qualibet parte pari, ut10
in secunda, quarta, sexta, octava et cetera11 fuit falsa12, patet casu13 supposito quod
A foret14 talis15 propositio ‘pars par est16’, et sit17 hoc instans18 ultimum19 istius
horae in quo A non erit20 verum. Et probatur21 tunc quod22 antecedens datae23
consequentiae erit24 verum et consequens25 falsum.
Probatur sic26 : quia A27 jam non est verum28, et immediate29 ante hoc non30 fuitverum, et immediate31 post hoc non1 erit verum2 ; ergo A3 non desinit esse verum.

1 prima pars proportionalis ZD : ejus prima pars proportionabilis C : prima ejus pars proportionabilis G :prima pars ejus medietatis T
2 et : quod add.D
3 secundae : ejus add.G
4 medietatis : sit add.CG : fuit add.DT
5 pars ZD : ejus pars CG : pars ejus T
6 videlicet 3 4 5 6 et sic in infinitum Z : 3 4 5 et sic infinitum C : et cetera G : om.DT
7 prima tertia quinta septima nona ZG : tertia quinta C : prima tertia quinta D : prima tertia quinta septima T
8 et sic de aliis Z : et sic et aliis partibus D : et cetera CGT
9 fuit vera Z : sit verum C : fuit verum DGT
10 ut Z : scilicet C : videlicet DGT
11 secunda quarta sexta octava et cetera ZGT : secunda quarta sexta et sic de aliis D : quarta secunda C
12 fuit falsa Z : sit falsum C : fuit A falsum D : sit falsum et non verum G : A fuit falsum et non verum T
13 patet casu Z : patet casus C : tunc patet casus G : patet cum hoc T : om.D
14 foret ZCDG : esset et fuisset T
15 talis ZCDG : ista T
16 pars par est Z : pars impar est secundum illam computationem CDGT
17 sit ZDGT : sic C
18 instans : praesens add.T
19 ultimum : sit instans add.C : instans add.GT
20 erit ZC : est D : sit GT
21 et probatur ZC : et probo DT : om.G
22 quod ZCDG : om.T
23 datae ZDGT : dictae C
24 erit Z : sit C : est DG : esse T
25 consequens : sit add.C
26 probatur sic Z : primo quod consequens sit falsum probo sic D : et prius quod antecedens sit verum
probatur G : et probo quod consequens sit falsum sic T
27 A ZDG : hoc A T
28 verum : ut patet per casum et immediate ante hoc fuit verum quia immediate ante hoc fuit aliqua pars impar
et in omni parte impari A fuit verum ergo immediate ante hoc A fuit verum et quod consequens sit falsum probatur
quia A jam non est verum add.G
29 probatur sic quia A jam non est verum et immediate : nec C
30 non ZDGT : om.C
31 et immediate ZDT : nec C- 41 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
Consequentia patet4 : quia si ipsum5 desinit esse verum, vel nunc6 est verum et
immediate post hoc non erit verum7, vel nunc non est verum et8 immediate ante
hoc fuit verum, quorum ambo sunt falsa quia9 immediate ante hoc non fuitverum10.
Probatur : quia11 immediate ante hoc12 fuit falsum, et quandocumque13 fuitfalsum14 non fuit verum ; ergo15 immediate ante hoc non16 fuit verum.
Major probatur sic17 : immediate ante hoc fuit pars par18, et quandocumque fuitpars par19 fuit A falsum20 ; ergo immediate ante hoc fuit falsum21.
Antecedens pro majori probatur sic22 : ante hoc fuit pars impar23, et nullum fuitinstans ante hoc quin post illud1 fuit pars par2 ; ergo et cetera.
1 non ZDT : om.C
2 verum] et immediate post hoc non erit verum] LAC G
3 A ZCDG : ipsum T
4 consequentia patet ZGT : patet consequentia C : probatur consequentia D
5 ipsum ZT : A CG : illud D
6 vel nunc ZC : tunc illud nunc D : ergo G : tunc sequitur T
7 verum : quod patet esse falsum add.DT
8 et ZC : sed GT
9 quorum ambo sunt falsa quia ZG : quorum ambo sunt falsa quod C : quod est falsum quia T
10 verum] quorum ambo sunt falsa ... verum] LAC D

Schéma en bas du folio 15vb dans Z :12
3 4 5678|----------------|--------|----|--|-|--|

Schéma en bas du folio 84v dans D :ultimum instans
Hora
Schéma en bas du folio 111 dans G :pars impar
pars parimp par ip
hora elapsa |--------------------------------|----------------|--------|----|--|-| hoc instans
11 probatur quia ZC : et quod hoc sit falsum probatur sic D : probatur sic quia G : antecedens probatur sic T
12 hoc : A add.DT
13 quandocumque : hoc A add.T
14 falsum : A add.T
15 ergo : non add.D
16 non ZCGT : om.D
17 major probatur sic Z : antecedens (probatur CT/probo D) pro majori (scilicet immediate ante hoc fuit falsum

quia immediate C/quia DT) CDT : consequentia cum minori et major probatur sic G
18 pars par ZCDT : aliqua pars G
19 par ZCT : aliqua G : om.D
20 falsum : per casum et quandocumque fuit falsum non fuit verum add.C : per casum add.T
21 ergo immediate ante hoc fuit (A GT/om.Z) falsum GZT : ergo et cetera C : om.D
22 antecedens pro majori probatur sic Z : antecedens (patet CGT/probo D) pro majori quia CDGT
23 impar Z : par CDGT

- 42 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
Minor patet3 : quia nullum fuit instans ante hoc quin post illud fuit tempus
continens partes pares et impares4.
Item5 : immediate ante hoc fuit A verum, et immediate ante hoc fuit A
falsum6 ; ergo simul fuit A verum et falsum7, et per idem8 sequitur quod duo
contradictoria fuerint9 simul vera10, scilicet11 ista duo ‘A est verum’ et12 ‘nullum A
est verum’, sicut13 immediate ante hoc patet per concessum ; ergo, per consequens,sunt14 simul vera.
Et quod antecedens principalis consequentiae sit verum arguitur sic15 : nam16
prima17 pars18 ponitur19 in casu.
Et secundam partem probo : quia20 immediate ante hoc fuit pars impar, et21
quandocumque fuit pars impar, fuit A verum22, per casum23 ; ergo immediate ante
hoc fuit A verum24.
Minor conformiter sic probatur : quia25 immediate ante hoc fuit pars par1.
1 post illud ZG : illud C : inter illud et hoc D : post illud instans et hoc T
2 par : per casum add.G
3 minor patet Z : major probatur C : majorem probo DG : minorem probo T
4 quianullumfuit
instans...
imparesZ:(quia D/om.CGT)
quocumqueinstanti(demonstrato C/signato D/assignato GT) inter illud (instans CDG/om.T) et instans praesens fuit tempus medium
quod tempus continebat (multas partes pares et multas C/quaslibet partes pares vel T/multas partes D/infinitas partes
et G) impares ergo et cetera CDGT
5 item ZC : ideo si D : item si GT
6 falsum : ut probatum est add.DG
7 falsum : ut probatum est ergo simul et semel fuit A verum et falsum add.T
8 per idem ZT : propter idem C : per illud G : per consequens D
9 fuerint ZC : fuerunt D : sunt GT
10 vera : et falsa add.G
11 scilicet Z : quia CDT : et quod G
12 et : tamen quod add.G
13 sicut Z : et C : ergo G : quia T : om.D
14 patet per concessum ergo per consequens sunt Z : fuerit et per consequens sunt vera C : fuerunt falsa et vera
et per consequens sunt simul vera G : fuerunt vera et per consequens simul D : fuit vera et per consequens simul
vera T
15 arguitur sic Z : probatur sic CD : probatur G : probo T
16 nam ZCG : quia ejus D : ejus T
17 prima : ejus add.C
18 pars : est vera et add.D : ejus add.G
19 ponitur ZCDT : proponitur G
20 et secundam partem probo quia ZT : (et secundam partem probo quia DG/et secunda pars probatur quod C)
quandocumque fuit pars impar fuit A verum per casum sed CDG
21 immediate ante hoc fuit pars impar et in mg.Z : om.T
22 verum : et immediate ante hoc fuit pars impar add.T
23 et quandocumque ... per casum ZT : om.CDG
24 ergo immediate ante hoc fuit A verum ZG : ergo et cetera CDT
25 quia Z : quod D : om.CT- 43 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.

1 par : ergo et cetera add.T
minor conformiter sic probatur ... par ZCDT : major sequitur ex casu et minor et consequens probatur quia
immediate ante hoc fuit pars impar per exponentes ergo et cetera G- 44 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum<Responsio>
Ad istud dicitur1 concedendo consequentiam2 et consequens3 in casu posito.
Et quando arguitur quod non quia si4 A desinit esse verum ; ergo5 nunc est
verum et immediate post hoc non erit verum vel nunc non est verum et6 immediate
ante hoc fuit verum7, conceditur consequentia et consequens pro secunda parte.
Et8 quando arguitur quod falsum est quod immediate ante hoc A fuit verum
quia immediate ante hoc non fuit A verum ; ergo et cetera9, negatur consequentia10,
sicut non sequitur quod haec sit11 falsa ‘aliquis homo non12 loquitur’ quia est vera
‘aliquis homo loquitur13’, nec sunt14 ista contradictoria ‘immediate ante hoc15 fuit
A verum’ et ‘immediate ante hoc non fuit A16 verum’, sed sunt simul vera, hoc
tamen est falsum quod17 ‘non immediate ante hoc fuit A verum’ ubi negatio
praeponatur, et haec contradicit18 huic19 ‘immediate ante hoc fuit A verum’ et non
alia20.
Et conformiter21 conceditur quod immediate ante hoc fuit A falsum22 et
immediate ante hoc fuit A verum23, negatur tamen quod non immediate ante hoc
fuit A falsum1.
1 dicitur ZD : respondetur CGT
2 consequentiam ZCDT : primam consequentiam G
3 et consequens ZCDT : nec est falsum G
4 quod non quia si Z : sic si G : si T : om.C
5 ergo ZCG : tunc T
6 et ZG : sed CT
7 et quando arguitur quod non ... verum ZCGT : et quando arguitur ad probandum quod consequens sit falsum
negatur consequentia et tunc ad confirmationem illius D
8 et : tunc add.D
9 quia immediate ante hoc (non ZCT/om.G) fuit A verum (ergo et cetera ZCT/om.G) ZCGT : et quandocumque
fuit A falsum non fuit A verum ergo non immediate ante hoc fuit A verum D
10 consequentia : saltem de quandolitate instantanea add.D
11 sit ZC : est DGT
12 non in mg.Z : om.CDGT
13 quia est vera aliquis homo loquitur Z : propter hoc (quod CD/quia T) aliquis homo non loquitur CDT : etaliquis homo non loquitur G
14 nec sunt ZCDT : nec non G
15 hoc : non add.G
16 non fuit A ZD : A non fuit CT : fuit A G
17 quod ZCDG : om.T
18 et haec contradicit ZT : et ista contradicit D : et contradicit G : et ista consequentia et C
19 huic : hora add.G
20 et non alia Z : om.CDGT
21 conformiter ZCDG : consimiliter T
22 falsum ZDT : verum CG
23 fuit A verum Z : A fuit falsum C : non fuit A falsum D : fuit A falsum G : A non fuit falsum T- 45 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
Et per hoc respondetur ad secundum argumentum, quando arguitur sic“immediate ante hoc fuit A verum2, et immediate ante hoc fuit A falsum ; ergosimul3 fuit A verum et falsum4”.
Et conformiter5 conceditur quod ista6 contradictoria immediate ante hoc
fuerunt vera et tamen non7 sint simul vera8.
Unde notandum9, secundum aliquos10, quod11 duplex est simultas12, prima13
instantanea14, ad quam requiritur existentia15 pro eodem instanti, et alia est
simultas temporalis16, ad quam sufficit existentia17 pro18 tempore19 secundum
diversas ejus partes20 sine existentia21 pro22 eodem instanti23, et24 isto modo
concedendum esset duo contradictoria fore25 simul26 vera, non tamen primo
modo27. Et patet solutio28.

1 falsum ZDGT : verum C
2 immediate ante hoc fuit A verum et ZDGT : om.C
3 simul : et semel add.T
4 falsum : negatur consequentia add.CDGT
5 conformiter ZCT : om.D
6 ista ZT : duo CD
7 et tamen non ZT : non tamen C : sed non D
8 sint simul vera Z : simul fuerunt vera C : fuerunt vera saltem loquendo de simultate instantanea D : fuerunt

simul vera T
9 unde notandum Z : notandum tamen C : pro quo notandum est D : notandum T
10 secundum aliquos ZCT : om.D
11 quod] ista contradictoria immediate ... quod] LAC G
12 simultas : scilicet instantanea et temporalia add.D
13 prima Z : una est C : simultas D : una GT
14 instantanea : et add.D
15 existentia ZCGT : coexistentia D
16 et alia est simultas temporalis Z : alia temporanea C : sed simultas temporalia est D : et alia temporanea G :et alia est simultas temporanea T
ad quam requiritur existentia pro eodem instanti alia temporanea in mg.C
17 existentia ZT : coexistentia CDG
18 pro Z : pro eodem CT : in eodem D
19 tempore : et sic add.C : sic add.D
20 secundum diversas ejus partes ZC : diversitas partes alicujus temporis D
21 existentia Z : coexistentia CD
22 pro] tempore secundum diversas ... pro] LAC T
23 secundum diversas ... instanti : om.G
24 et ZC : sic T : om.D
25 concedendum esset duo contradictoria fore Z : concedenda essent ista contradictoria fuisse CG :concedendum esset duo contradictoria fuisse D : conceditur illa contradictoria esse T
26 simul ZCDT : om.G
27 modo : ergo et cetera add.D
28 et patet solutio ZT : et sic datur solutio D : et cetera G : om.C

- 46 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum<Decimum argumentum1>
Z 16rb ; C 46v ; D 85v ; G 112 ; T 50vb.
Decimo2 : haec consequentia est bona « contingit te currere ; ergo contingit tenon currere », et haec eadem non valet ; ergo et cetera.
<Quod est bona>
Patet consequentia : quia quaelibet3 propositio4 de contingenti ad utrumlibet
habet5 converti per oppositas qualitates6.
<Quod non valet>
Et7 arguitur8 quod non valet9 : quia tunc sequitur quod e contra valebit10, et
tunc valeret consequentia11 « contingit te non currere ; ergo contingit te currere12 »,sed hoc non sequitur ; ergo et cetera13.
Et quod non sequatur14 probatur15, et pono quod tu non sis, tunc16 antecedens
est verum17 quia ejus oppositum18 est falsum, videlicet ‘necesse est te currere’.

1 Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (10) — Version LSO (10) — Version

Heytesbury (7)2 decimo Z : decimo sic DG : decimo arguitur sic T : decimo ad idem arguitur sic C
3 patet (illa add.T) consequentia quia (quaelibet Z/om.T) ZT : major probatur sic quia arguitur ab uno
convertibili ad reliquum ergo consequentia bona et sic D : quod sit bona (probatur C/patet G) quia CG
4 propositio ZCDT : propositiones G
5 habet ZDT : debet C : debent G
6 qualitates : et a conversa ad suam conversam est consequentia bona add.G : ergo consequentia est bonaadd.C : et semper convertentur ad suam conversam est consequentia bona add.T
7 et ZG : et quod C : sed DT
8 arguitur ZDT : om.CG
9 valet ZT : valet probatur CG : om.D
10 sequitur quod e contra valebit Z : (sequitur GT/sequeretur CD) e contra CDGT
11 et tunc valeret consequentia Z : om.CDGT
12 contingit te non currere ergo contingit te currere ZDT : om.CG
13 sed hoc non sequitur ergo et cetera ZDGT : om.C
14 et quod non (sequatur Z/sequitur T/sequitur e contra C) ZCT : minor DG
15 probatur ZCD : probo GT
16 tunc Z : tunc patet quod C : et tunc patet quod D : et patet quod GT
17 verum : et consequens falsum quod antecedens sit verum probatur add.D
18 oppositum ZCDG : contradictorium T- 47 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
Item1, « impossibile est te currere ; ergo contingit te non currere2 », asubalternante ad suam subalternam3, et antecedens est verum4 : quia5 a6 privatione
ad habitum impossibilis est regressio.
Et quod consequens sit falsum patet7 : quia8 ejus oppositum est verum,
videlicet ‘impossibile est te currere9’.
<Responsio>
Pro isto dicitur10 distinguendo de isto termino ‘contingit’. Pro quo11
notandum12 quod iste terminus ‘contingens13’ aliquando invenitur convertibilis14
cum isto termino ‘possibile’, ut sic supplet circumlocutive vicem15 hujus verbi‘potest’, ut16 idem est dicere17 ‘possibile est et contingens est quod deus est’, et‘contingit vel potest esse quod deus sit18’. Et isto modo propositio de contingenti
subalternatur propositioni de necessario cum eodem dicto vel synonymo, et
contradicit propositioni de impossibili19 cum20 dicto21 synonymo22, ut23 ‘necesse est
1 item ZCGT : et similiter D
2 currere : patet consequentia add.D : consequentia patet add.CGT
3 a subalternante ad suam (subalternam ZDT/subalternatam G) ZDGT : om.C
4 est verum Z : est manifestum DT : similiter CG
5 quia ZCG : cum DT
6 a ZT : a pura CD : om.G
7 patet ZCT : probatur DG
8 quia ZCDT : sic G
9 currere : ergo et cetera add.G
10 pro isto dicitur ZCDT : ad istud respondetur G
11 pro quo ZCDG : quia T
12 notandum : est add.CDG
13 iste terminus (contingens ZDT/contingit C) ZCDT : om.G
14 invenitur convertibilis ZCDT : convertitur G
15 ut sic supplet circumlocutive vicem Z : et aliquando cum hoc verbo est supplente circumlocutionem et

vim C : et sic aliquando cum hoc verbo est supplens circumlocutive vicem D : et aliquando cum isto termino est quia
supplet circumlocutionem G : aliquando cum hoc verbo est supplet vicem T
16 ut ZDGT : unde C
17 dicere ZG : dicere secundum hoc C : om.DT
18 possibile est et contingens est quod deus est et contingit vel potest esse quod deus sit Z : possibile est etcontingens est et contingit esse et potest C : contingens est et possibile est et contingit quod deus est et potest essequod deus est D : possibile est et contingens est ut contingit vel possibile est quod deus est G : contingens est et
possibile est potest esse vel contingit quod deus est T
19 impossibili DGT : possibili Z
20 cum DT : vel Z : et G
21 dicto ZGT : eodem D
22 synonymo : dicto add.D
synonymo] et contradicit propositioni ... synonymo] LAC C
23 ut : illae propositiones add.D- 48 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
deum esse’ et1 ‘contingit deum esse’ subalternantur, et istae2 ‘contingit deum esse’et ‘impossibile est deum esse’ contradicunt. Si tamen fuerit3 propositio denecessario et propositio de contingenti cum dicto opposito, tunc istae duae4
contradicunt, ut ‘necesse est deum esse’ et ‘contingens est5 deum non esse6’. Et ita‘contingit deum non esse7’ subalternatur huic ‘impossibile est deum esse’, etsubcontrariatur huic ‘contingit deum esse’.
Et quoad8 aequipollentias de praepositione et9 postpositione negationis
dicendum est10 sicut de propositionibus de inesse11, ut12 patebit in proximo
argumento, et ita13 solet dici contingens non valens ad14 opposita : quia15 nulla
talis16 debet17 converti per oppositas qualitates. Sed quoad convertibilitatem18
talium propositionum19 stantium20 in figura debent eaedem regulae21 quae
observantur22 de23 propositionibus de24 inesse25, ut26 « contingit nullum hominem
esse animal ; ergo contingit nullum animal esse hominem27 ». Similiter fit
conversio28 « contingit hominem currere ; ergo contingit aliquod1 currens esse
1 et ZCGT : om.D
2 istae ZCDT : om.G
3 fuerit ZCGT : foret D
4 istae duae ZDG : istae duae propositiones C : om.T
5 contingens est Z : contingit CDGT
6 deum non esse ZCGT : non deum esse D

esse : subalternantur add.G
7 deum non esse ZCGT : non deum D
8 quoad ZCDG : ad T
9 de praepositione et ZCDT : propositionum de G [dans D, ‘propositione’ a été corrigé en ‘praepositione’]10 est ZCT : om.DG
11 inesse : exemplum add.G
12 ut ZCT : sicut DG
13 ita Z : illud CDT : om.G
14 ad ZCDT : om.G
15 quia ZCDG : om.T
16 nulla talis ZCDG : nec talis T
17 debet ZCDT : habet G
18 convertibilitatem Z : conversiones CD : conversionem GT
19 propositionum : sic add.DT : modalium sic add.C
20 stantium ZDT : stantium et C : om.G
21 debent eaedem regulae Z : debent (servari C/observari G) eaedem regulae CG : debetur servare eaedem D :debet eodem modo regulae observari T
22 observantur ZG : servantur CD : observentur T
23 de ZD : in CT
24 de] propositionibus de] LAC G
25 inesse : et debent converti ex parte dictorum modorum non (variater C/universaliter C) add.CG
26 patebit in proximo ... de propositionibus de inesse ut ZCDT : in mg. G
27 hominem : masculum add.C
28 fit conversio ZT : fit conversio ut C : sequitur D : conversio G- 49 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
hominem », et etiam2 « contingit omnem hominem currere ; ergo contingit
aliquod3 currens esse hominem4 ». Et sic de negativa ubi fit conversio per
accidens. Conversio5 tamen per contrapositionem quamvis in aliquibus teneat6,
nec7 universaliter tenet8, nec est, credo9, auctoritas10 Philosophi approbata. In
primo enim11 Priorum12, recitat Philosophus13 conversionem universalis negativae
et particularis affirmativae converti14 simpliciter15, et conversionem universalis
affirmativae16 per accidens. Sed credidit ibidem17 quod particularis negativa nonconvertitur, et propter hoc aliqui volentes tenere conversionem18 quamvis non
habeatur a Philosopho ibidem dicunt quod19 universalis affirmativa et particularisaffirmativa generaliter convertuntur20 praeterquam in terminis transcendentibus, ut
bene sequitur « omnis homo est animal ; ergo omne non animal est21 non homo22 »,« homo est animal ; ergo23 non animal24 est non homo25 », et sic generaliter26, non
tamen sequitur « homini est ens vel27 omnis homo est ens ; ergo omne28 non ens est
1 aliquod ZDG : om.CT
2 etiam Z : om.DGT
3 aliquod ZT : aliquod vel quoddam D: quod G
4 currens esse hominem] et etiam contingit ... currens esse hominem] LAC C
5 conversio ZCDT : om.G
6 teneat ZG : tenet CDT
7 nec ZT : non tamen CDG
8 tenet ZDT : tenet sed C : om.G
9 credo Z : est credo C : ut credo DGT
10 auctoritas Z : auctoritate CDGT
11 enim ZCG : om.DT
12 Priorum ZCDG : om.T
13 Philosophus ZT : Aristoteles CDG
14 converti Z : om.CDGT
15 simpliciter ZDT : similiter CG
16 affirmativae : et universalis negativae add.T

et particularis affirmativae similiter et conversionem universalis affirmativae : in mg. C
17 sed credidit ibidem Z : sed ibidem dicitur D : sed certe ibidem dicit CG : sed certe dicit idem T
18 conversionem : per contrapositionem add.CDT : per oppositionem add.G
19 ibidem dicunt quod ZCGT : debent D
20 generaliter convertuntur Z : debent sic converti generaliter C : sic converti generaliter D : habent converti

sic generaliter G : debent converti generaliter et per contrapositionem T
21 est ZCGT : non est D
22 homo : similiter add.G
23 ergo : quoddam add.T
24 animal ZGT : homo D
25 homo ZGT : animal D
est non homo] homo est animal ... est non homo] LAC C
26 et sic generaliter ZCT : et sic de aliis D : om.G
27 (homini Z/homo T) est ens vel ZT : om.DG
28 omne ZDG : aliquod T- 50 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
non homo vel aliquod1 non ens est non homo2 ». Sed particularis negativa nullo
modo convertitur3, saltem generaliter, et propter hoc dicunt quod debet dici Cati
per contra et non Cato et cetera4. Verumtamen, cum conversio percontrapositionem non sit generalis5 nec auctoritate fundata, non oportet illam
extollere ; immo melius est propter correctionem6 illius opinionis dicentis7 Cati8
per contra9 sic finire sic10 fit conversio rara11 vel aliter generaliter sic12 fit
conversio nulla. Quamvis enim13 contingat dare tales propositiones
convertibiliter14, non tamen convertuntur propter15 aliquam conversionem, et ista
est levior via inter alias16.
Respondendo ergo17, dicitur quod propositio de necessario vel impossibili velde contingenti sic dicendo18 debet converti19 sicut categorica sui dicti20, ut patet per
Aristotelem primo Priorum circa principium. Et si categorica sui dicti non potest21
converti, ut22 contingit de particulari negativa, tunc nec illa23 convertitur24, ut1
1 vel aliquod Z : vel omne T : nec sequitur homo est ens ergo D
2 vel aliquod non ens est non homo : om.G

homini est ens ... non homo : homo est ens ergo omnis homo est ens ergo aliquod non ens vel omne non ens est
non homo C
Ici se termine le texte dans le manuscrit D.
3 convertitur ZT : debet converti C : habet converti G
4 et cetera Z : per contra GT
5 sit generalis Z : sic generaliter tenet G
6 propter correctionem Z : per corruptionem G
7 dicentis Z : quae dicit G
8 Cati Z : Cato G
9 Cati per contra] et non Cato ... Cati per contra] LAC C
10 sic finire sic Z : et finire aliter quam solet C : aliter finiri solet quam G
11 rara ZC : raro G
12 aliter generaliter sic Z : sic C : om.G
13 enim ZG : om.C
14 contingat dare tales propositiones convertibiliter Z : contingit dare tales convertibiles C : contingit tales
conversiones convertibiles dare G
15 propter ZC : per G
16 inter alias ZC : inter Gverumtamen cum conversio ... inter alias ZCG : om.T
17 ergo ZT : tamen ad positum C : iterum ad propositum G
18 vel impossibili vel de contingenti sic dicendo Z : de impossibili vel de contingenti sic dicto et secundum
quod contingens ponitur pro possibile C : contingenti impossibili sic dicta alias contingens ponitur pro possibili G :de contingenti sic dicto vel de possibili T
19 converti : #per oppositas qualitates# add.Z
20 sicut categorica (sui ZC/om.G) dicti ZCG : secundum quod propositio sui dicti debet converti T
21 potest ZCT : possit G
22 ut ZCT : sicut G
23 illa ZCG : illud T
24 convertitur ZCG : debet converti T- 51 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
« necesse est deum esse ; ergo necesse est ens esse deum », « impossibile est
hominem currere ; ergo impossibile est currens esse homo2 », et sic de aliis3. Et
voco4 propositionem de contingenti vel de5 necessario vel de6 impossibili quae
participant7 tali termino8, sed propositionem voco necessariam vel contingentem
vel impossibilem9 cujus significatum primarium necesse10, contingens vel
impossibile est esse11.
Sed12 alio modo sumitur13 ‘contingens’ pro re quae est et potest14 non esse, ettalis est duplex, scilicet ‘contingens natum’ et ‘contingens ad utrumlibet’.
Contingens natum est15 determinate verum vel determinate16 falsum. Contingens ad
utrumlibet est17 indeterminate verum vel indeterminate falsum18. Et voco illud‘determinate verum’ quod est verum pro aliquo instanti et non potest esse quin sit19
vel fuit20 verum pro eodem instanti, ut21 ista sunt determinate22 vera ‘ego sum’,‘ego fui23’, ‘sol orietur cras’ : quia24 sunt vera pro hoc instanti praesenti25 et nonpotest esse quin sunt vel fuerunt26 vera pro eodem instanti. Deus enim1 non potest
1 ut : contingit deum esse ergo contingit ens esse deum vel add.G
2 impossibile est (hominem Z/hoc CT) currere ergo impossibile est currens esse (homo Z/hoc CT) ZCT : om.G
3 de aliis ZGT : ex aliis sequitur C
4 et voco ZCG : voco tamen T
5 vel de Z : vel G : de CT
6 vel de ZC : vel G : de T
7 participant Z : participat CGT
8 tali termino ZT : talem terminum (vel add.G) in qua (est aliquis C/ponitur G) talis terminus necessarium

contingens vel impossibile ut necessarium est (hominem currere C/deum esse G) (contingens est C/contingit G)
hominem currere impossibile est hominem currere CG
9 voco necessariam vel contingentem vel impossibilem Z : sed voco propositionem contingentem necessariam
vel impossibilem talem C : necessariam contingentem vel impossibilem voco talem G : necessariam impossibilem
contingentem voco T
10 necesse ZGT : necessarium C
11 esse : ut homo currit deus homo est asinus add.C : ut deus est homo currit homo est asinus add.G
12 sed ZCG : si T
13 sumitur ZCT : dicitur G
14 potest : esse et potest add.C
15 est : contingens add.G
16 determinate ZGT : om.C
17 est : contingens add.C
18 determinate falsum] contingens ad utrumlibet ... indeterminate falsum ZCT] LAC G
19 sit ZCT : est G
20 vel fuit ZGT : fuit vel erit C
21 ut ZCT : et G
22 determinate ZCT : determinata G
23 fui ZCT : sedeo G
24 quia ZC : quando G : quae T
25 pro hoc instanti praesenti ZT : pro eodem instanti C : pro aliquo instanti G
26 vel fuerunt ZGT : fuerunt vel erunt C- 52 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
facere quin sum vel fui pro hoc instanti2. Determinate falsum est illud quod est
falsum pro aliquo instanti et non potest esse quin est vel fuit3 falsum4 pro eodem
instanti, sicut sunt istae5 ‘ego non sedeo6’, ‘ego non sum’. Et talia dicuntur
contingentia nata : quia altera pars determinatur a natura semper7. Indeterminate
verum est illud quod est verum pro aliquo instanti et potest esse quod non sit
verum8 nec fuit9 verum pro eodem instanti, ut10 ‘ego curram’. Potest enim11 essequod ista nec est12 nec fuit vera, et sic de talibus ‘ego scribam’, ‘ego disputabo13’.
Indeterminate14 falsum est illud quod est falsum pro aliquo instanti et potest esse
quod15 nec est16 nec fuit falsum pro eodem instanti, ut17 ista ‘ego non18 curram’,‘ego non19 ero episcopus’, quae si sint falsa, sunt indeterminate falsa20, et talia21
dicuntur contingentia ad utrumlibet : quia utraque pars est indeterminata22 a natura.
Hoc igitur23 verbum ‘contingit24’ correspondens contingenti sic dicendo25
convertitur vel aequivalet huic verbo26 ‘potest et potest non’, ut idem est27 ad istum
1 enim ZC : om.GT
2 hoc instanti Z : isto instanti C : isto instanti quo ego sum G : hoc instanti praesenti T
3 est vel fuit ZGT : sit vel fuerit C
4 falsum ZCG : om.T
5 sicut sunt istae Z : ut illa CGT
6 sedeo : in casu quod ego sedeam add.C
7 pars determinatur a natura semper Z : pars semper determinatur a natura CT : pars contradictionis contingit

emerari(?) G
8 sit verum ZT : sit C : est G
9 fuit ZCT : erit G
10 ut : ista add.CT
11 enim ZC : om.T
12 est Z : est vera C : sit vera T
13 ego scribam ego disputabo Z : ego scribo versi T
et sic de talibus ... disputabo : om.C
14 indeterminate ZT : nunc indeterminate C
15 quod : illud add.T
16 est ZC : sit T
17 pro eodem instanti] ut ego curram potest enim ... pro eodem instanti ut ZT] LAC G
18 non ZCG : om.T
19 non ZCG : om.T
20 (quae ZC/quia G) si (sint ZC/sunt G) falsa sunt indeterminate falsa ZCG : quodlibet illorum est
indeterminate falsum T
21 talia : contingentia add.T
22 utraque pars est indeterminata ZCG : nulla ejus pars est determinata T
23 igitur Z : om.CGT
24 contingit ZCT : contingens G
25 correspondens sic dicendo Z : correspondet contingenti in modo accepto pro contingenti valenti ad
opposita C : correspondens contingenti sic dicto pro contingenti valenti ad opposita G
26 correspondens contingenti ... verbo ZCG : est correspondens cum hoc verbo T
27 ut idem est ZT : bene sequitur C : unde G- 53 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
sensum1 ‘contingit me currere’ et ‘potest esse quod ego curram2 et potest essequod ego non curram3’.
Propositio igitur4 de contingenti primo modo dicendo5 non6 habet converti per
oppositas qualitates. Unde7 secundum primum sensum non sequitur « contingit me
non currere ; ergo contingit me currere ».
Sed propositio de contingenti secundo modo dicta8 habet converti per
oppositas qualitates, et secundum istum sensum9 sequitur10 « contingit me noncurrere ; ergo11 contingit me currere », sed tunc foret antecedens falsum in casu
supposito12. Nec sequitur secundum istum sensum13 « impossibile est me currere ;ergo contingit me non currere » : quia ut sic non subalternantur14.
Et nota15 quod converti per oppositas qualitates est quando16 ad propositionem
conversam17 sequitur18 una19 propositio cum20 modo synonymo et21 dicto opposito,
ut « contingit ad utrumlibet me non22 currere ; ergo contingit ad utrumlibet me23
currere24 », et e converso25.

1 sensum : idem est dicere add.CG
2 curram Z : non curram G : curro CT
3 non curram Z : non curro C : curram G : non curro ergo et cetera T
4 propositio igitur Z : propositio C : propositio ergo G : et sic propositio T
5 de contingenti primo modo dicendo Z : secundo modo accepto de contingenti possibili C : de contingenti

primo modo dicto pro possibili G : de contingenti primo modo dicto T
6 non ZCG : om.T
7 unde ZGT : ut C
8 dicta Z : accepta pro re quae est et quae potest non esse CG : om.T
9 istum sensum ZCG : illud dictum T
10 sequitur ZGT : om.C
11 ergo ZGT : et C
12 supposito Z : posito CG : illo T
13 sensum CGT : movum(?) Z
14 quia ut sic non subalternantur ZCG : om.T
15 et nota quod ZT : notandum est C : notandum est autem G
16 quando CG : quod non Z : quod T
17 conversam ZCT : conversio G
18 sequitur CGT : sequatur Z
19 una ZGT : om.C
20 cum : isto add.C
21 et Z : et cum CG : vel T
22 non Z : om.CG
23 me : non add.CG
24 ut contingit ad utrumlibet ... currere ZCG : om.T
25 et e converso Z : om.CGT- 54 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
Texte dans Z
Et
sic
responsio.

patet

Texte dans C
Notandum est quod duplex est contingens, scilicet
contingens non valens ad opposita et contingens valens ad
opposita. Et si sumitur contingens pro contingenti non
valenti ad opposita, sic non valet secundum argumentum :quia contingens non valens ad opposita non habet converti
per oppositas qualitates. Si sumatur contingens pro
contingenti valenti ad opposita, sic utrumque argumentum
est bonum et e contra.
Et quando arguitur « impossibile est me currere ; ergo
contingit me non currere », non valet argumentum, nec
arguitur a subalternante ad suam subalternam : quia non
facu? aliquam figuram nisi sumatur contingens pro
possibile et sic facu? figuram1.

1 notandum est quod duplex ... figuram C : om.GT- 55 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
<Undecimum argumentum1>
Z 17rb ; C 48v ; G 114 ; T 52ra.
Undecimo sic2 : haec consequentia est bona « impossibile non est te3 esse
asinum ; ergo necesse est te4 esse asinum », et haec eadem non valet ; ergo etcetera.
<Quod est bona>
Quod sit bona probo5 : quia6 arguitur ab uno aequipollente7 ad suum
aequipollens per8 regulam post contra.
<Quod non valet>
Sed9 quod consequentia10 non valet probatur : quia antecedens est11 verum etconsequens falsum ; ergo consequentia non valet12.
Quod consequens sit falsum satis patet.
Et quod13 antecedens sit verum probatur14 : quia15 hoc non est te esse asinum16,
et hoc est impossibile17 ; ergo impossibile non est te esse asinum18.
Et demonstrando per ly ‘hoc’ hominem esse asinum1, patet consequentia ab
inferiori ad suum2 superius3 negatione postposita ; ergo consequentia bona4.
1 Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (11) — Version LSO (11) — Version

Heytesbury (24)
2 sic ZC : ad idem arguitur sic G : arguitur sic T
3 te ZGT : vos C
4 te ZGT : vos C
5 quod sit bona (probo Z/probatur CG) ZCG : antecedens arguitur sic quod consequentia sit bona T
6 quia ZCT : om.G
7 uno aequipollente ZT : aequipollente CG
8 per : istam add.G
9 sed Z : et CGT
10 consequentia ZT : om.CG
11 est ZCT : potest esse G
12 ergo consequentia non valet ZCT : ergo et cetera G
13 quod] consequens sit falsum ... quod] LAC G
14 probatur ZCG : probo T
15 quia ZT : om.CG
16 asinum : demonstrando hominem esse capram add.G : demonstrando istam nullus deus est add.T
17 impossibile : demonstrando istam propositionem homo est asinus add.C
18 ergo ... te esse asinum ZCG : ergo et cetera T- 56 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
Et conformiter5 improbatur6 ista consequentia7 « impossibile est non te8 esse
asinum ; ergo necesse est9 te esse asinum10 » : quia hoc est non te11 esse asinum12,
et hoc est impossibile13 ; ergo impossibile est non te esse asinum, demonstrando
hominem esse asinum14.
Major15 probatur : quia hoc non est te esse asinum, et16 est ; ergo17 est non te18
esse asinum19.
<Responsio>
Pro illo dicitur20 quod in utraque consequentia potest sumi iste terminus‘impossibile21’ in nominativo casu

1 et demonstrando per ly hoc hominem esse asinum Z : om.CGT
2 suum ZGT : om.C
3 superius : cum add.G
4 ergo consequentia bona Z : ergo et cetera C : ergo consequentia bona et cum debito medio T : om.G
5 conformiter ZCT : similiter G
6 improbatur ZGT : probatur C
7 ista consequentia ZG : ista C : om.T
8 non te ZCT : te non G
9 est : non add.Z
10 ergo necesse est non te esse asinum ZG : om.CT
11 non te ZCT : te non G
12 asinum : demonstrando hominem esse capram add.G : demonstrando istam nullus deus est add.T
13 impossibile : demonstrando homo est asinus quia hoc non est te esse asinum et cetera add.C
14 ergo impossibile est non te esse asinum demonstrando hominem esse asinum Z : ergo est (non te C : tenon G) esse asinum CG : ergo et cetera T
15 major : sic add.T
16 et : hoc add.T
17 ergo : hoc add.T
18 non te T : te non Z
19 esse asinum] demonstrando ... esse asinum] LAC C
major probatur ... esse asinum ZT : et quod consequens sit falsum satis patet G
20 dicitur ZCT : respondeatur G
21 sumi iste terminus impossibile ZGT : terminus convertibilis sumi C- 57 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
Texte dans ZCTTexte dans G

nominaliter vel aliter dupliciter. Primo modo nominaliter, quando scilicet
circumlocutive
vel ratione illius termini propositio in qua ponitur
1
adverbialiter . Si primo resolvitur, ut hic ‘impossibile est te non esse asinum’modo2, potest3 utraque habet resolvi « hoc non est te esse asinum, et hoc est
consequentia negari.
impossibile, et cetera ». Secundo modo circumlocutive
vel adverbialiter, quando scilicet ratione illius termini
propositio in qua ponitur officiatur, ut ‘impossibile est
te non esse asinum’ <habet officiari sic :> « talis
propositio est impossibilis ‘tu non es asinus’ praecise
significans te non esse asinum, et cetera ». Et sic
ponitur iste terminus ‘impossibile’ pro isto termino‘non potest esse’, ut sit sensus ‘impossibile est te esse
asinum et non potest esse quod tu es asinus’. Si ergoprimo modo accipitur ‘impossibile’, utraqueconsequentia potest probabiliter negari, tam primaquam ista ‘impossibile est te non esse asinum ; ergonecesse et cetera’.

Probatur, nec4 arguitur ab uno5 aequipollente ad suum aequipollens6 ; sed hoc
est aequipollens7 ‘impossibile est non te8 esse asinum’.
Si9 secundo modo sumatur10, tunc est consequentia bona11, et antecedens
utriusque et consequens impossibile, saltem si sit congrua12.
1 vel aliter circumlocutive (vel ZT/et C) adverbialiter ZCT
2 modo : sumatur tunc add.C
3 potest : probabiliter add.C
4 probatur nec Z : nec CG : probatur nec tunc T
5 uno ZT : om.CG
6 ad suum aequipollens ZCT : et cetera G
7 aequipollens : suum add.CGT
8 non te CT : te non Z : te G
9 si ZCT : sed C
10 sumatur Z : sumitur T : om.CG
11 tunc est consequentia bona ZT : utraque consequentia est bona CG
12 et antecedens utriusque et consequens impossibile saltem si sit congrua Z : et antecedens est impossibile
saltem si sit congruum C : et antecedens impossibile T : et antecedens utriusque est impossibile saltem si sit
congruum haec distinctio est valde bona mihi tamen melius videtur quod utraque consequentia est neganda eo quodly impossibile tenetur solum nominaliter nec potest teneri adverbialiter pro eo quod non potest antecedens dictarum
consequentiarum officiari ratione incongruitatis qm(?) for(?) in officiantibus G- 58 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
Notandum tamen quod sic1 dicendo2 ‘est non te esse asinum’ potest esse
suppositio simplex pro ista3 veritate ‘non te esse asinum’, ut4 sit sensus : ista
veritas5 ‘non te esse asinum’ est hoc, et sic foret6 propositio falsa demonstrando7
quodcumque quod non foret8 illa veritas9. Vel potest10 esse ibi11 suppositio
personalis12 pro quocumque quod non est13 te esse asinum, et sic foret propositio
vera quocumque existente14 demonstrato. Nec contradicunt ista15 in sensibus
aequivocis ‘nullum16 impossibile est me17 esse asinum’ et ‘impossibile est me18
esse asinum’. Unde in aequipollentiis debet negatio universaliter19 praeponi dicto,
ut ‘necesse est omnem rem esse’ et ‘impossibile est non omnem rem esse’
aequipollent : non20 enim universaliter debet negatio praeponi21 verbo infinito22
dicti immediate23. Ista24 non aequipollent ‘impossibile25 est animal non essehominem’ et26 ‘necesse est animal esse hominem’, cum27 prima sit28 falsa et

1 tamen quod sic ZCT : est quando(?) sic G
2 dicendo Z : dicendo hoc C : dico hoc G : dicto hoc T
3 ista ZG : tali C : om.T
4 ut : iste add.T
5 ista veritas ZG : veritas ista C : om.T
6 foret Z : foret ista G : foret ista #veritas# T : om.C
7 falsa demonstrando ZGT : significat C
8 foret ZGT : est C
9 veritas : quia significat quod ista propositio quacumque demonstrata ab illa veritate sit ista veritas non te esse

asinum est impossibile add.G
10 potest : immo add.T
11 ibi Z : om.CGT
12 suppositio personalis ZCT : in suppositione personali G
13 est ZGT : ita veritas C
14 existente ZC : ente GT
15 ista ZGT : om.C
16 nullum ZG : et nullum C : non T
17 me ZCG : te T
18 me ZCG : te T
19 universaliter ZCG : similiter T
20 non ZT : om.C
21 praeponi ZT : postponi C
praeponi] dicto ut necesse ... praeponi] LAC G
22 verbo infinito ZG : verbo infinitivo T : om.C
23 dicti immediate ZGT : immediate dicto C
24 ista : enim add.CGT
25 impossibile : #non# add.Z
26 et CGT : ergo Z
27 cum ZCT : quia G
28 sit ZT : est CG- 59 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
secunda vera ; sed aequipollens primi est hoc1 ‘necesse est omne2 animal essehominem’, quod etiam est falsum3.
Et conformiter de aliis4 est dicendum. In propositionibus autem5 modalibus6
singularibus non refert sive praeponatur negatio sive postponatur7 infinito8 dicti
sive toto9 dicto10, ut11 idem est ‘contingit non me esse12’ et ‘contingit me non
esse13’.
Et conformiter de aliis14 :necesse est omnem rem esse
non contingit non omnem rem esse
impossibile est non omnem rem esse

impossibile est omnem rem esse
necesse est non omnem rem esse
non contingit omnem rem esse

contingit omnem rem esse
non impossibile est omnem rem esse
non necesse est non omnem rem esse

contingit non omnem rem esse
non necesse est omnem rem esse
non impossibile est non omnem rem
esse

1 sed aequipollens primi est hoc ZGT : sed ista aequipollent impossibile est non animal esse hominem ergo C
2 omne ZGT : om.C
3 quod etiam est falsum ZT : quod est falsum G : om.C
4 de aliis ZCT : om.G
5 autem Z : om.CGT
6 modalibus : cum dictis add.C : cum terminis add.G : cum modis(?) add.T
7 sive postponatur Z : om.T
8 infinito Z : infinitivo T
9 toto Z : toti T
10 sive praeponatur negatio (sive postponatur infinito Z/infinitivo T) dicti sive (toto dicto Z/toti dicto T) ZT :negatio praeponitur infinito sive toti C : praeponitur infinito sive toto dicto G
11 ut ZCT : om.G
12 esse ZGT : currere C
13 esse ZGT : currere C
14 et conformiter de aliis Z : et conformiter de aliis est dicendum exempla possunt(?) infinita et sic de aliis G :et conformiter de aliis est dicendum in propositionibus modalibus exempla autem istorum patent in figura depicta etcetera T : om.C

- 60 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
Les tableaux sont très semblables dans ZGT ; dans C, les exemplesd’équivalence sont multipliés, par exemple en haut à gauche, on a leséquivalences suivantes :necessarium est omnem rem esse
impossibile est non omnem rem esse
non possibile est non omnem rem esse
necessarium est omnem rem esse
necessarium est nullam rem esse
necessarium est non aliquam rem esse
non possibile non est non aliquam rem
esse
impossibile non est nullam rem nonesse
necessarium est non aliquam rem esse

impossibile est omnem rem esse
necessarium est non omnem rem esse
non possibile est omnem rem esse
necessarium est nullam rem esse
necessarium est omnem rem non esse
necessarium est aliquam rem non esse
non possibile est omnem rem non esse

- 61 -

Ed. F. Pironet © 2003

necessarium non est omnem rem nonesse
necessarium est non aliquam rem nonesseVersion Alyngton mss.
<Duodecimum argumentum1>
Z 17va ; C 49rv ; G 115 ; T 52vb.
Duodecimo arguitur sic2 : haec consequentia est bona « Socrates non excipitur,et omnis homo alius3 a Socrate excipitur ; ergo omnis homo praeter Socratem
excipitur4 ».
<Quod est bona>Consequentia bona5 : quia arguitur ab exponentibus ad expositam.
<Quod non valet>
Sed6 quod non valet probatur7, et pono quod Socrates non excipitur8 ab aliquo
certo actu9, et quod omnis homo alius a Socrate excipitur10 a dato actu, tunc11
antecedens est verum, ut patet12.
Et quod consequens sit falsum probatur : quia ex consequente sequuntur duo
contradictoria ; ergo et cetera13.
Antecedens probatur sic : ex consequente sequitur quod Socrates excipitur etquod Socrates14 non excipitur.
Et quod secunda pars15 sequitur patet : quia est altera ejus exponens.

1 Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (12) — Version LSO (12) — Version
Heytesbury (14)
2 duodecimo arguitur sic Z : duodecimo sic CT : duodecimo ad idem arguitur sic G
3 alius : vel alia add.CGT
4 excipitur : et haec eadem (est bona C/non valet GT) ergo et cetera add.CGT
5 consequentia bona Z : quod sit bona (probatur C/patet T) CT
6 consequentia bona ... sed ZCT : om.G
7 probatur ZCG : probo T
8 excipitur ZCG : excipiatur T
9 ab aliquo certo actu ZC : ab illo actu T
10 alius a Socrate excipitur Z : alius vel alia a Socrate excipitur a dicto actu CG : alius vel alia a dicto actu
excipiatur T
11 tunc ZCG : in casu posito patet quod T
12 ut patet Z : et consequens falsum CT : om.G
13 ergo et cetera ZG : et cetera C : ergo consequens falsum T
14 excipitur et (quod ZT/om.G) Socrates ZGT : om.C
15 et quod secunda pars ZG : quod secunda pars C : quod sic T- 62 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
Sed quod sequatur prima pars1 probatur2 : quia in omni exceptiva3 pars
extracapta excipitur ; ergo in ista exceptiva pars extracapta excipitur et, perconsequens4, Socrates excipitur. Exceptio enim est extracaptio partis a suo toto5.
<Responsio>
Pro isto respondeo6 concedendo consequentiam et negando antecedens pro illa
copulativa.
Et si ponatur quod7 Socrates non excipitur, sed quod8 omnis homo alius9 a
Socrate excipitur10, negatur casus11, eo enim ipso12 quod omnis homo alius a
Socrate excipitur, Socrates excipitur, cum tunc omni homini alii a Socrateconveniret aliqua13 denominatio14 qualis non competeret Socrati, et, perconsequens, Socrates ab illa excipitur. Si tamen signetur particularis denominatio
a qua Socrates non excipitur, et omnis homo alius15 a Socrate excipitur ab illa
denominatione, sicut superius ponebatur16, ex isto casu17 non sequitur antecedens
verificatum18. Non enim sequitur « Socrates non excipitur19 ab isto20 actu ; ergo
Socrates non excipitur ». Verumtamen sequitur21 ex isto casu quod omnis homo
praeter Socratem excipiatur ab isto actu22. Et etiam23 in ista exceptiva invenitur
1 sed quod sequatur prima pars Z : et quod prima (pars G/om.CT) sequitur CGT
2 probatur ZT : probo CG
3 exceptiva : propria add.C
4 ergo in ista exceptiva pars extracapta excipitur et per consequens Z : in ista exceptiva Socrates est pars

extracapta ergo C : et per consequens G : sicut pars extracapta T
5 exceptio enim ... toto ZCT : om.G
6 pro isto respondeo Z : pro istis respondeo C : pro isto dicitur GT
7 si ponatur quod Z : quando (proponitur C/ponitur GT) quod CGT
8 sed quod Z : et quod CG : sed T
9 alius : vel alia add.CGT
10 excipitur Z : excipiatur CGT
11 casus CT : casus quoniam Z : hoc G
12 eo enim ipso Z : de ipso enim C : ex eo G : eo ipso T
13 aliqua Z : aliqualis C : alia GT
14 denominatio ZGT : nominatio C
15 alius : vel alia add.GT
16 ponebatur Z : ponitur CGT
17 ex isto casu ZGT : pro isto casu C
18 verificatum Z : necessarium T : ne(?) C: notm(?) G
19 excipitur : non add.C
20 isto ZCT : aliquo G
21 verumtamen sequitur ZCG : tamen T
22 (excipiatur Z/excipitur CG) ab isto actu ZCG : et cetera T
23 etiam Z : om.CGT- 63 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
quod Socrates1 excipitur ab exceptione a tali actu2, et non a tali actu, et sic patet3
responsio.
Sed notandum est quod exceptiva non debet generaliter exponi4 per istum
terminum ‘aliud’, sicut5 nec exclusiva6, ut dictum est prius7, sed cum isto termino
negativo8 ‘non’, ut9 ‘omnis homo praeter Socratem currit’ debet sic exponi10‘omnis homo non Socrates currit et Socrates non currit’. Similiter11 ‘omne12 animal
praeter chimaeram non est chimaera13’, debet sic exponi14 ‘chimaera non est
chimaera15, et omne animal16 non chimaera <non> est <chimaera>17’.
Et quod hoc sit18 verum patet19 : nam hoc est verum20 ‘omne instans praeter
hoc instans erit21’, demonstrando instans praesens, et tamen hoc est falsum ‘omne
instans aliud ab hoc instanti erit’, cum nullum erit instans aliud ab hoc instanti.
Et quod haec22 propositio signata23 sit24 vera patet25 sic : haec est una26
universalis falsa ‘omne instans erit’ solum pro hac singulari ‘hoc instans erit’,

1 Socrates ZCG : om.T
2 (ab CT/#ab# in illa G) exceptione a tali actu CGT : ab exceptiva Z
3 patet ZGT : om.C
4 exponi CGT : excipi Z
5 sicut ZCT : om.G
6 exclusiva ZCG : excluditur T
7 prius ZC : superius GT
8 negativo Z : om.CGT
9 ut ZGT : om.C
10 debet sic exponi CT : debet exponi G : om.Z
11 similiter Z : et ista CG : ita etiam T
12 omne GT : nullum ZC
13 non est chimaera Z : non est CT : est G
14 debet sic exponi CT : exponitur sic G : om.Z
15 chimaera Z : om.CGT
16 animal ZGT : aliud C
17 est <chimaera> : ergo et cetera add.GT
18 sit ZT : om.C
19 et quod hoc (sit Z/est CT) verum patet ZCT : om.G
20 nam hoc est verum Z : (similiter CT/et G) haec est vera CGT
21 erit ZCG : est T
22 haec Z : illa CGT
23 signata ZCG : assignata T
24 sit ZCG : erit T
25 vera patet ZT : falsa probatur CG
26 una ZT : sua C : om.G

- 64 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
demonstrato instanti praesenti1, et ex omni2 tali universali falsa3 potest fieri
exceptiva vera per exceptionem partis falsae ; ergo et cetera4. Verumtamen quando
est aliqua5 universalis habens plures singulares veras et plures6 falsas, debet7
exceptio fieri per terminum partitivum vel per8 disjunctionem, ut ‘omnis homo
praeter Socratem9 vel10 Platonem currit11’, in casu quod omnis homo non alter12
istorum currit13, tunc14 ista foret exceptiva vera15, cum falsum esset quod16 omnis
homo praeter Socratem vel17 Platonem currit : quia ex illa18 sequitur quod omnis
homo currit19.

1

falsa omne instans erit solum pro hac singulari hoc instans erit (demonstrato instantipraesenti Z/demonstrando instans praesens C) ZC : falsa omne instans erit solum per hoc significatur hoc instans eritdemonstrando instans praesens G : falsa solum pro singulari hoc demonstrando instans praesens T
2 omni ZC : om.GT
3 falsa ZGT : affirmativa C
4 ergo et cetera Z : ergo sic (hoc C/om.G) potest fieri conceditur consequens CG : ergo sic est hic conceditur
consequens T
5 aliqua ZC : una T : om.G
6 et plures ZCG : vel T
7 debet ZGT : tunc debet C
8 per ZGT : om.C
9 Socratem ZGT : om.C
10 vel ZCT : et G
11 currit : quia add.T
12 non alter ZCT : in casu G
13 currit Z : currit et quod isti demonstrati non currant C : curreret et ipsi non forent GT
14 tunc ZGT : et sic C
15 ista foret exceptiva vera Z : ista exceptiva foret falsa CT : ista G
16 cum falsum esset quod ZG : om.CT
17 vel T : et ZCG
18 illa ZG : isto C
19 currit] quia ex illa sequitur quod omnis homo currit] LAC T- 65 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
Texte dans Z et G

Texte dans C et T

Et similiter1 ‘omnis homo
praeter aliquem2 istorum est
masculus’, demonstrando mulierem,
et sic de aliis.

Et similiter3 ‘omnis homo praeter
aliquem4 istorum est masculus5’ ; ideo
quotienscumque6 plures excipiuntur,
debet exceptio fieri vel per terminum
partitivum, ut ‘omnis homo praeter
alterum istorum currit’, vel per
disjunctivam7, ut ‘omnis homo praeter
Socratem vel Platonem currit’, etnumquam sub disjunctione8, ut ‘omnis
homo praeter Socratem et Platonem
currit’ : quia, ut patet9, ex10 qualibet talisequitur contradictio et cetera11.

1 similiter Z : consimiliter G
2 aliquem Z : aliquod G
3 et similiter T : similiter quod C
4 aliquem T : aliquod C
5 masculus : demonstrando mulieres add.C
6 quotienscumque T : quotiens C
7 disjunctivam T : disjunctionem C
8 disjunctione T : copulatione C
9 patet T : patuit C
10 ex T : de C
11 et cetera T : om.C

- 66 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum<Tertium decimum argumentum1>
Z 18ra ; C 50v ; G 115 ; T 53va.
Tertio decimo2 sic : haec consequentia est bona « tu fuisti3, et asinus fuit, et tu
non fuisti4 asinus ; ergo tu differebas5 ab asino6 ».
<Quod est bona>
Patet consequentia7 : quia8 arguitur ab exponentibus ad expositam.
Conformiter enim habet hoc verbum ‘differebas’ exponi cum propositionibus
de praeterito sicut hoc verbum ‘differt’ cum propositionibus de praesenti, cumeandem vim habeat confundendi unam9 sicut reliquam10 proportionis ad tempora
designata ; ergo et cetera11.
<Quod non valet>
Et quod non valeat12 probatur13 : quia totum antecedens est verum, ut patet14.
Et quod consequens sit falsum probatur15 : quia sequitur « tu differebas ab
asino, iste fuit asinus16, demonstrando17 unum18 asinum qui fuit et19 corrumpebatur1
1 Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (13) — Version LSO (13) — Version

Heytesbury (16)
2 decimo : ad idem add.C : ad idem arguitur add.T
3 tu fuisti ZGT : vos fuistis C
4 tu non fuisti ZGT : vos non fuistis C
5 tu differebas ZGT : vos differebatis C
6 asino : et haec eadem non valet ergo et cetera add.CT
7 patet consequentia ZG : quod sit bona (probatur C/patet T) CT
8 quia ZGT : om.C
9 unam Z : om.G
10 reliquam Z : pre(?) G
11 Conformiter enim ... ergo et cetera ZG : ergo consequentia bona C : om.T
12 valeat Z : valet CGT
13 probatur ZCT : probo G
14 ut patet Z : et consequens falsum C : et consequens falsum quod antecedens sit verum patet G : etconsequens falsum ergo consequentia non valet T
15 et quod consequens sit falsum (probatur ZC/probo G)) ZCG : et quod antecedens sit verum satis patet T
16 iste fuit asinus Z : iste est vel fuit asinus ergo tu differebas ab asino C : iste fuit asinus ergo differebas ab
isto G : ergo tu differebas ab hoc asino T
17 demonstrando ZCT : et demonstro G
18 unum ZG : om.CT
19 fuit et Z : om.CGT- 67 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
corrumpebatur1 ante2 esse tui3 ; ergo tu differebas ab hoc asino4 », consequens5
falsum, cum6 omnis differentia7 exigat existentiam extremorum8.
Item, si9 differebas ab asino ; ergo10 ab omni asino differebas, consequens11
falsum, ut patet per ejus12 exponentes et etiam per13 suas14 singulares.
Et conformiter contingit arguere contra istam15 ‘tu differes ab asino’, etcetera16.
<Responsio>
Ad istud dicitur negando17 primam consequentiam de forma, sed debet sic
argui18 « ego fui, et asinus fuit mecum, et ego non fui asinus ; ergo19 differebam abasino20 », et addo21 istum terminum22 ‘mecum’ ad denotandum23 simultatem essendi
in tempore.
Et quando arguitur quod consequens sit falsum24, nego25 illud et nego26
argumentum factum ulterius27.
1 corrumpebatur ZC : fuit corruptus GT
2 ante : te vel ante add.T
3 tui ZG : vim(?) C
4 ergo tu differebas ab hoc asino Z : ideo C : et G : om.T
5 consequens : est add.C
6 cum ZT : quod C : om.G
7 differentia ZCG : alietas vel differentia T
8 exigat existentiam extremorum Z : et cetera C : existentia extremorum requirit G : requirat coexistentiam

extremorum T
9 item si ZT : item sic C : si G
10 ergo ZCG : om.T
11 consequens : est add.C
12 ejus Z : om.CGT
13 etiam per ZT : etiam G : om.C
14 suas Z : ejus C : om.GT
15 contingit arguere (contra istam Z/de ista CG) ZCG : potest argui quod T
16 et cetera Z : ergo et cetera T : quae est de futuro G : om.C
17 ad istud (dicitur Z/respondetur C) negando ZC : ad idem respondeo et nego G : ad illa respondeo et nego T
18 sed debet sic argui Z : sed sic debet exponi CT : et dico quod sic debet exponi G
19 ergo : ego add.GT
20 ergo differebam ab asino ZGT : ergo et cetera C
21 addo Z : addendo CT : admittendo G
22 istum terminum ZCT : istud G
23 denotandum ZC : notandum T
24 ad (denotandum ZC/notandum T) simultatem ... falsum ZCT : om.G
25 nego ZGT : negatur C
26 nego ZGT : negatur C
27 argumentum factum ulterius ZCG : ultimum argumentum factum T- 68 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
Et si dicitur “hic1 arguitur a termino stante confuse et distributive ad aliquod
ejus suppositum cum debito medio2”, negandum <est> illud, sed oportet sic
arguere3 : « ego differebam ab asino, et iste asinus fuit4 mecum ; ergo differebam
ab isto5 ».
Et conformiter nego6 secundum argumentum7, sed8 sequitur quod9 ab omni
asino qui fuit10 mecum ego differebam, et hoc est verum.
Et conformiter exponenda11 est haec ‘ego differam12 ab asino’ : « ego13 ero, et
asinus erit mecum, et ego non ero asinus ; ergo et cetera14 ».
Sed tamen15 in terminis accidentalibus est major difficultas invenire medias
exponentes16, ut non sequitur « ego differebam17 ab albo, hoc fuit18 album mecum ;ergo differebam ab hoc » : quia si umquam erit ita quod ego differo19 ab albo20,
tunc21 differam ab albo22. Ideo si23 aliquando erit post24 niger et post25 albus, tunc
erit antecedens verum quod26 differam27 ab albo28 et tamen1 ero albus. Et ultra non
1 dicitur hic ZG : dicatur quod C :dicitur quod T
2 medio : et cetera add.G : ergo et cetera add.T
3 negandum <est> illud sed oportet sic arguere Z : dicatur negando quod arguitur cum debito medio sed oportet

sic arguere C : negatur illud sed oportet sic arguere G : negatur antecedens quia sic oportet arguere T
4 asinus fuit T : fuit asinus ZC : est vel fuit asinus G
5 ergo differebam ab (isto Z/hoc C) ZC : ergo et cetera GT
6 nego Z : negatur CGT
7 argumentum : ego differebam ab asino ergo ab omni asino differebam add.T
8 sed : bene add.CGT
9 quod ZT : om.CG
10 qui fuit ZCT : om.G
11 exponenda : sic add.G
12 differam corr. : differebam ZT
13 ego] differam ab asino ego] LAC G
et conformiter exponenda ... et cetera ZGT : et conformiter dicendum est de futuro C
14 ergo et cetera ZT : om.G
15 tamen Z : om.CGT
16 medias exponentes Z : media C : media et exponentes G : media exponentia T
17 differebam ZCG : differam T
18 fuit ZG : erit CT
19 si umquam erit ita quod ego differo Z : si ego umquam differebam C : si ita umquam fuit quod ego
differebam G : A numquam erit ita quod ego differebam T
20 albo ZGT : hoc C
21 tunc Z : tamen C : om.T
22 ab albo] tunc differam ab albo] LAC G
23 ideo si ZGT : quia si C
24 erit post Z : ergo C : post hoc ero GT
25 post ZT : post hoc G : postea ero C
26 tunc erit antecedens verum quod Z : tunc haec propositio est vera C : tunc erit verum quod GT
27 differam Z : ego differam C : ego differebam G : ego differo T
28 albo : quia tunc differam ab albo add.C- 69 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
sequitur2 quod ego differo3 a me4, sicut non sequitur « ego ero non sedens, et hoc
erit5 sedens ; ergo non ero6 hoc », sed oportet addere in minori quod7 hoc eritsedens, non hoc demonstrando me, ut hoc8 erit sedens in hoc9 instanti in quo ego
ero non sedens, ad hoc quod sequatur consequens10. Ita11 conformiter non sequitur« ego differam12 ab albo13, hoc erit album mecum ; ergo14 differam15 ab hoc », sed
oportet addere in minori16 quod17 hoc18 erit album in instanti19 in quo ego ero non20
album, et tunc sequitur conclusio. Et illa debet sic exponi « ego ero, et aliquid
erit21 album mecum quando ego ero non22 album23 ; ergo ego differam24 ab albo25 »vel potest sic26 dici quod illa debet primo resolvi <sic> « tunc differam27 ab albo ;ergo differam ab albo28 », et antecedens debet exponi29 sic « tunc ero, et tunc eritalbum, et tunc ego ero non album30 ; ergo et cetera ». Et patet solutio31.

1 tamen ZC : tunc ego GT
2 et ultra non sequitur ZT : ex quo non sequitur C : tamen(?) non ultra sequitur G
3 differo ZT : differam C : differebam G
4 me : ipso add.T
5 erit : non add.C
6 non ero T: ero non ZCG
7 quod GT: om.ZC
8 ut hoc Z : vel hoc CG : vel T
9 hoc Z : aliquo T : om.CG
10 consequens Z : ista conclusio C : conclusio ista GT
11 ita Z : et CT : om.G
12 differam CT : differebam ZG
13 albo ZC : albo et T : asino G
14 ergo : ego add.CGT
15 differam ZCT : differebam G
16 minori ZCT : majori G
17 quod GT: om.ZC
18 hoc ZCG : om.T
19 album in instanti CGT : in instanti album Z
20 ero non ZCT : non ero G
21 aliquid erit ZGT : om.C
22 ero non ZCT : non ero G
23 album ZCT : asinus G
24 differam ZCT : differebam G
25 albo ZCT : asino G
26 sic Z : om.G
27 differam Z : differebam G
28 ab albo] vel potest dici ... ab albo] LAC CT

ab albo] ergo differam ab albo] LAC G
29 debet exponi Z : probatur C : exponitur sic G : exponitur T
30 ero non album ZC : non ero album GT
31 et patet solutio Z : et conformis resolutio debet esse in consimilibus C : patet resolutio G : om. T- 70 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum<Quartum decimum argumentum1>
Z 18va ; C 51r ; G 116 ; T 54ra.
Quarto decimo sic arguitur2 : haec consequentia est bona « differens ab albo3
erit Socrates, hoc est vel erit album4 ; ergo differens ab hoc erit Socrates5 ».
<Quod est bona>
Probatur consequentia6 : quia arguitur a termino stante confuse et distributive
ad aliquod ejus suppositum cum debito medio7, et demonstro per ly ‘hoc’ inconsequente8 unum album quod erit9 post corruptionem Socratis.
<Quod non valet>
Texte dans Z

Texte dans CT

Et probatur quod non valet :nam satis patens est quod
consequens sit falsum et quod
antecedens sit verum.

Et quod consequentia10 non valet
probatur : quia antecedens est verum etconsequens falsum ; ergo consequentia
non valet11.
Quod consequens sit falsum patet.

Probatur :Et quodprobatur :antecedens

sit

verum

1 Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (14) — Version LSO (14) — pas decorrespondant dans la Version Heytesbury
2 sic arguitur ZT : ad idem arguitur sic C : sic G
3 albo ZCT : asino G
4 album ZCT : asinus G
5 Socrates : et haec eadem non valet ergo et cetera add.C
6 probatur consequentia Z : patet consequentia GT : quod sit bona patet C
7 ad aliquod ejus suppositum cum debito medio Z : ad aliquod ejus suppositum et cetera CG : et cetera T
8
et demonstro per ly hoc in consequente Z : et per ly hoc in consequente(demonstro T/demonstrando CG) CGT
9 unum (album CT/asinum G) quod erit CGT : unum quod erit album Z
10 consequentia CT : om.G
11 ergo (consequentia T/om.C) non valet CT : ergo et cetera G- 71 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
quia hoc erit Socrates, et hoc est differens ab albo1 vel erit differens ab albo2, ut
suppono3 ; ergo et cetera.
Item, Socrates differet4 ab albo5 ; ergo differens ab albo6 erit7 Socrates, posito
quod Socrates8 jam sit niger et quod per annum post hoc erit albus, et patet tunc
antecedens9 juxta prius dictum10.
<Responsio>
Sed forte respondetur negando primam11 consequentiam pro probatione12principalis argumenti factam13 dicendo quod non sunt ejus resolventes, sed istaesunt ejus resolventes ‘hoc erit Socrates, et hoc est14 differens ab illo quod est vel
erit album vel erit differens ab illo quod est vel15 erit album ; ergo differens ab
albo erit Socrates’. Sed probatur quod istae resolventes non valent : quia
antecedens est verum in casu16 et consequens falsum et impossibile ; ergoconsequentia non valet.
Antecedens probatur17, et pono quod Socrates sit niger, et erit18 per totam
vitam suam, tunc19 est antecedens verum pro majori20 et minor est una disjunctiva
cujus prima21 pars22 est vera23.
1 differens ab albo CT : om.G
2 albo ZCT : asino G
3 suppono GT : supponatur C
4 diferret ZC : differt GT
5 albo ZCT : asino G
6 albo ZCT : asino G
7 erit ZC : non erit G : est T
8 Socrates ZCT : om.G
9 antecedens : et patet tunc antecedens add.Z
10 et patet tunc ... dictum Z : patet antecedens est (verum C/om.G) juxta prius dicta CG : isto posito patet
antecedens esse verum juxta prius declarata T
11 primam ZCT : om.G
12 pro probatione ZGT : om.C
13 factam ZG : facti T
14 est : vel erit add.T
15 vel : quod add.C
16 antecedens est verum in casu Z : in casu antecedens est verum CGT
17 antecedens probatur ZC : antecedens probo G : probo antecedens T
18 et erit : et (quod CG/om.T) erit niger CGT
19 tunc Z : in illo casu CGT
20 pro majori ZCT : et major G
21 cujus prima Z : quorum prima G : cujus una CT
22 pars : disjunctivae(?) add.G
23 vera : videlicet prima add.C- 72 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
Probatur : hoc enim est verum1 ‘hoc est differens ab illo quod est vel eritalbum’ : quia2 hoc est3 illud quod est vel erit album4, et hoc5 est illud quod est vel
erit album6 ; ergo et cetera7, quaelibet8 pars antecedentis patet.
Et ideo9 ad istud respondetur distinguendo10 de antecedente primae
consequentiae. Si enim11 ly ‘differens’ sit12 participium praesentis temporis et non
nomen, tunc non valet argumentum, cum idem sit tunc13 dicere ‘differens ab albo
erit Socrates’ et ‘illud14 quod differet15 ab albo erit Socrates’ : quia tunc ly ‘albo’
supponit respectu participii de praesenti et non respectu verbi16 de futuro. Sed
secundo modo potest17 ly ‘differens18’ per amissionem19 temporis esse nomen
distribuens ly ‘albo’ in comparatione ad verbum de futuro,

1 hoc enim est verum Z : quod probatur sic haec est vera C : hoc probo sic nam hoc est verum G : sic nam T
2 quia ZCT : et G
3 est : et add.CT
4 album : est add.C
5 hoc : non add.CG
6 est vel erit album] et hoc est illud quod est vel erit album] LAC T
7 ergo et cetera Z : ergo hoc est differens ab illo quod est vel erit album CGT
8 quaelibet ZC : quaelibet enim G : et prima T
9 et ideo Z : et G : om.CT
10 distinguendo ZCG : om.T
11 enim ZCG : om.T
12 sit ZCT : potest esse G
13 tunc Z : om.CGT
14 illud Z : om.CGT
15 differet ZC : differt GT
16 verbi ZCT : om.G
17 potest ZC : potest sumi G : om.T
18 ly differens ZCT : om.G
19 amissionem CGT : admissionem Z- 73 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
Texte dans Z

Texte dans CGT

et sic est argumentum
bonum, et antecedens
impossibile.

et tunc idem est dicere ‘differens ab albo erit
Socrates’ et ‘aliud ab albo erit Socrates’, et debet
isto modo resolvi « hoc erit Socrates, et hoc est
differens ab illo1 quod est vel2 erit album ; ergo etcetera3 », vel brevius sic4 « hoc erit Socrates, et hoc
ab omni albo5 erit differens6 ». Isto modo est
consequentia bona et antecedens est7 impossibile.
Causa autem quare debet sic resolvi est haec quia in
ista propositione ‘differens ab albo erit Socrates’,
distribuitur ly ‘album8’ pro omni tali quod est vel9
erit album, juxta istam regulam “terminus communis
distributus et cetera” ; et ideo ut sensus illius
propositionis exponatur10 per suas11 resolventes,
oportet capere istum terminum ‘albo’ distributum12
tam pro omnibus qui13 sunt quam pro omnibus qui14
erunt in rebus distributis??15.

Et tunc16 ad probationem antecedentis1 nego utramque consequentiam
principalem2, videlicet3 tam istam4 « hoc est Socrates, et hoc est differens ab albo
1 illo CT : albo G
2 vel : quod add.C
3 ergo et cetera T : vel erit differens ab (illo quod est vel C/albo G) quod erit (album ergo etcetera C/om.G) CG
4 vel brevius sic CT : sic breviter G
5 albo : est vel add.C
6 differens : similiter breviter hoc erit Socrates et hoc est vel erit differens ab #albo# illo quod est vel eritalbum add.G
7 antecedens est CT : alio modo G
8 album T : albo copulative C : album copulative G
9 vel T : vel quod C : et quod G
10 exponatur T : exprimatur CG
11 suas CT : ejus G
12 distributum T : om.CG
13 qui GT : quae C
14 qui GT : quae C
15 in rebus distributis(?) T : in resolventibus distributum C : om.G
Ici se termine le texte dans le manuscrit G
16 tunc Z : ultra C : ulterius T- 74 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
albo vel erit differens ab albo ; ergo et cetera » quam etiam istam5 « Socrates
differet ab albo ; ergo differens ab albo erit Socrates ».
Et si arguitur probando6 primam consequentiam “quia hic7 arguitur a
resolventibus ad resolutam ; ergo et cetera8”, dico quod non, sicut dixit9 responsio
ibi posita et do easdem regulas quas ibi ponit illa responsio10.
Et quando ponitur quod Socrates erit11 niger per totam vitam suam, admitttur
casus, et negatur tunc quod omnes resolventes sunt verae.
Et quando arguitur quod sic quia prima est vera12, et secunda est una
disjunctiva cujus altera pars est vera, videlicet prima est vera13, dicitur quod
utraque pars illius disjunctivae14 est falsa.
Et ad probationem primae partis, non valet15 consequentia, sed sic debet
exponi « hoc est, et omne illud16 quod est vel17 erit album est, et hoc non est18 illud
quod est vel erit album ; ergo et cetera19 », et tunc secunda exponens20 est falsa.
Et consimiliter21 resolvendae sunt22 tales ‘aliud a vero erit23 verum’, ‘aliud ab
episcopo potest esse iste24 homo’. Ex qua consideratione patet veritas talium
sophismatum ‘tantum laicus fuit iste homo’, ‘tantum clericus fuit iste homo’,

1 antecedentis : primae consequentiae add.CT
2 nego utramque consequentiam principalem Z : negatur utraque consequentia principalis CT
3 videlicet Z : om.CT
4 istam Z : ista CT
5 etiam istam Z : ista CT
6 probando ZC : concedendo T
7 hic ZT : om.C
8 ad resolutam ergo et cetera Z : et cetera C : ad resolutam T
9 dixit Z : dicit CT
10 do easdem regulas quas ibi ponit illa responsio Z : (de eisdem resolventibus C/dat easdem resolventes T)

quas ponit responsio ibi CT
11 erit Z : sit C : sit et erit T
12 est vera ZC : patet esse veram T
13 cujus altera pars est vera videlicet prima est vera Z : et cetera CT
14 pars illius disjunctivae Z : disjunctivae C : ejus pars T
15 non valet Z : negatur CT
16 illud ZC : idem T
17 vel : quod add.C
18 est : omne add.C
19 ergo et cetera Z : ergo hoc est differens ab illo quod est vel (quod C/om.T) erit album CT
20 exponens : istius add.T
21 consimiliter Z : conformiter CT
22 resolvendae sunt ZC : respondeo ad T
23 erit ZC : est T
24 iste ZC : om.T

- 75 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
‘tantum episcopus potest esse iste homo’, ‘tantum malus potest esse filius tuus’,‘tantum possibile potest esse verum’, et sic de multis1 aliis.

1 et sic de (multis Z/om.T) aliis ZT : tantum impossibile potest esse falsum C- 76 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum<Quintum decimum argumentum1>
Z 19ra ; C 52r ; T 55rb.
Quinto decimo2 sic : haec consequentia est bona « in C instanti futuro Socrates
non curret, et nullum erit instans post C3 quin ante illud Socrates curret ; ergo in C
instanti futuro4 Socrates incipiet currere5 ».
<Quod est bona>
Quod sit bona probatur : nam6 sequitur « nullum erit instans post C7 quin ante
illud Socrates curret ; ergo immediate post C8 Socrates curret, et in C instanti noncurret ; ergo in C instanti incipiet9 currere10 ».
<Quod non valet>
Et quod consequentia11 non valet arguitur12, et pono quod per annum ante C13
Socrates curret14, et post C per annum15, et non in C16, nec immediate post C, ettunc17 patet major consequentiae18.
Et minorem probo19 : quia ante C instans1 Socrates curret ; ergo ante
quodcumque2 instans post C Socrates curret et, per consequens, nullum erit instans
1 Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (16) — Version LSO (16) — Version

Heytesbury (18)
2 quinto decimo sic Z : sexto decimo ad idem arguitur sic T : sexto decimo arguitur sic C
3 C : instans add.T
4 futuro Z : om.CT
5 currere : et haec est bona et haec eadem non valet ergo et cetera add.T
6 quod sit bona probatur nam Z : quod sit bona probatur quia T : consequentia apparet bona quia C
7 C ZC : hoc T
8 C : instans add.T
9 incipiet Z : #non# T, incipiet in mg. T
10 et in C instanti non curret (ergo Z/ergo ex consequente T) in C instanti incipiet currere ZT : om.C
11 consequentia ZC : om.T
12 arguitur Z : probo T : probatur C
13 C : instans add.T
14 Socrates curret ZT : om.C
15 post C per annum Z : post C instans per annum T : et per annum post C C
16 C : curret add.T
17 et tunc Z : in illo casu T : et C
18 consequentiae Z : om.CT
19 minorem probo ZC : minor probatur T- 77 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
instans post C instans quin ante illud Socrates curret3. Et sic patet veritas
antecedentis.
Et consequens patet ex casu esse falsum4, ut breviter probatur5.
<Responsio>
Pro isto6 dicitur negando consequentiam.
Et7 ad probationem8 negatur consequentia. Unde propositio de immediate sic
debet9 exponi : « post C instans Socrates curret, et nullum erit instans post C quininter illud instans10 et C Socrates curret ; ergo immediate post C instans11 Socrates
curret12 ».
Et conformiter non valet ista consequentia « in hoc instanti Socrates noncurret13, et immediate post hoc Socrates curret ; ergo in hoc instanti Socrates
incipiet14 currere », demonstrando per ly ‘hoc’ aliquod15 instans futurum
immediate post quod16 Socrates curret. Et patet consequentiam non valere17.
Unde18 propositio de incipit debet19 sic exponi : « Socrates20 non currit, et
immediate post instans quod est praesens Socrates curret ; ergo Socrates incipit
currere », vel sic « Socrates21 currit, et immediate ante instans quod est praesens
Socrates non currebat22 ; ergo Socrates incipit currere ». Et sic patet responsio1.
1 instans Z : om.CT
2 quodcumque ZC : quodlibet T
3 nullum erit instans post C instans quin ante illud Socrates curret ZT : om.C
4 et sic patet veritas antecedentis et consequens patet ex casu esse falsum ZT : antecedens est verum etconsequens falsum C
5 ut breviter probatur Z : om.CT
6 pro isto ZC : ad ista T
7 et : similiter add.T
8 probationem Z : probationem consequentiae T : improbationem primae consequentiae C
9 sic debet Z : debet sic CT
10 instans ZC : om.T
11 instans Z : om.C
12 ergo immediate post C ... curret ZC : ergo post C et cetera T
13 curret CT : currit Z
14 incipiet C : incipit ZT
15 aliquod Z : unum T : om.C
16 post quod ZC : post hoc quod T
17 et patet consequentiam non valere ZC : non valet consequentia T
18 unde ZC : ut T
19 debet ZC : oportet T
20 Socrates : nunc add.T
21 Socrates : nunc add.T
22 currebat Z : currebat vel cucurrit T : curret vel currebat quod idem est C- 78 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum<Sextum decimum argumentum2>
Z 19ra ; C 52r ; T 55ra.
Sexto decimo arguitur3 : haec consequentia est bona « idem erit primum
instans esse Socratis quod erit primum instans esse Platonis ; ergo in eodem
instanti in quo Socrates incipiet esse Plato incipiet esse4 ».
<Quod est bona>
Quod5 sit bona arguitur sic6 : si idem erit primum instans esse Socratis quod
erit primum instans esse Platonis, et idem7 erit primum instans8 in quo Socrates
incipiet esse et idem erit primum instans9 in quo Plato incipiet esse ; ergo in eodem
instanti incipient esse10 et, per consequens, prima consequentia est bona11.
<Quod non valet>
Et quod consequentia12 non valet probo13, et pono quod Socrates erit per14
diem ante Platonem, et sit B primum instans in quo Plato erit, et15 patet falsitas
consequentis.
Et probo antecedens esse verum1 : quia B erit primum instans esse Socratis
quod erit primum instans esse Platonis ; ergo idem erit2 primum3 instans esse
Socratis quod erit primum instans esse Platonis4.
1 et sic patet responsio Z : ergo et cetera T : et sic patet ad multa alia quo modo est dicendum C
2 Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (15) — Version LSO (15) — Version
Heytesbury (23)
3 sexto decimo arguitur Z : quinto decimo ad idem arguitur sic CT
4 esse : et haec eadem non valet ergo et cetera add.CT
5 quod : illa add.C
6 arguitur sic Z : probatur quia CT
7 idem ZC : illud T
8 instans : Socratis add.T : esse Socratis add.C
9 instans : esse Platonis add.ZC : scilicet Platonis add.T
10 ergo in eodem instanti incipient esse Z : ergo in eodem instanti Socrates et Plato incipient esse T : ergo ineodem instanti in quo Socrates incipiet esse Plato incipiet esse C
11 et per consequens ... bona ZC : om.T
12 consequentia ZT : ista C
13 probo Z : probatur CT
14 per Z : per unum CT
15 et Z : in illo casu T : et sic C- 79 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
Antecedens probatur sic5 : B erit6 instans esse Socratis quod erit primum
instans esse Platonis, et nullum instans prius B erit <primum> instans esse Socratis
quod erit primum7 instans esse Platonis ; ergo B erit primum instans esse Socratis
quod erit primum instans esse Platonis8, patet consequentia ab exponentibus ad
expositam9.
<Responsio>
Ad istud respondetur10 concedendo11 consequentiam.
Et admittatur casus.
Et tunc, ad argumentum “B erit12 primum instans esse Socratis quod erit
primum instans esse Platonis13 ; ergo idem erit primum instans esse Socratis quod
erit primum instans Platonis14”, dicitur15 distinguendo de antecedente, eo quod ly‘quod’ potest referri ad ly ‘instans16’, ita quod sit pars praedicati, et tunc17 nonvalet argumentum propter diversam relationem : quia in consequente necessario
refertur ad ly ‘idem’.
Haec enim <est> natura illius termini18 ‘idem’ quod ubicumque ponitur semper
requirat19 aliquod relativum20 ad ipsum relatum21. Haec1 ergo aequivalet
1 et probo antecedens esse verum Z : et quod antecedens sit verum T : et quod antecedens sit verum probatur

quia C
2 erit ZC : est T
3 primum ZT : om.C
4 esse Socratis quod erit primum instans esse Platonis Z : et cetera CT
5 probatur sic C : sic Z : probatur T
6 erit : primum add.CT
7 primum ZC : om.T
8 Socratis quod erit primum instans esse Platonis Z : et cetera CT
9 patet consequentia ab exponentibus ad expositam ZT : om.C
10 respondetur ZT : dicitur C
11 concedendo : primam add.CT
12 erit ZC : est T
13 quod erit primum instans esse Platonis Z : quod et cetera T
14 ergo idem erit primum instans esse Socratis quod erit primum instans Platonis Z : ergo idem erit primum

instans esse Socratis et cetera T : ergo et cetera C
15 dicitur T : et tunc dicitur Z : dicatur C
16 instans : B et sic est consequentia bona et antecedens falsum aliter potest referri ad ly ‘instans’ T : B et sic
est antecedens falsum et consequentia bona vel potest referri ad ly ‘instans’ C
17 tunc ZT : sic C
18 haec enim <est> natura illius termini Z : et notandum quod haec est natura istius dictionis T : haec enim est
natura hujus dictionis C
19 requirat Z : requirit CT
20 relativum : aliunde add.T
21 relatum ZT : referri C- 80 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
copulativae2, ‘idem erit primum instans esse Socratis quod erit primum instansesse Platonis3’. Et sic patet solutio4.

1 haec ZC : om.T
2 copulativae : videlicet istae add.C
3 Platonis : videlicet illud idem erit primum instans esse Socratis et idem erit primum instans esse Platonis

add.C
4 et sic patet solutio Z : et patet responsio ad ista alia multa et cetera T : om.C

- 81 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
<Septimum decimum argumentum1>
T 19rb ; C 53r ; T 55vb.
Septimo decimo arguitur2 : haec consequentia est bona « de necessitate homo
est animal ; ergo de necessitate ille homo est animal, et ille, et ille3, et sic desingulis ».
<Quod est bona>
Patet consequentia : quia arguitur4 ab uno5 termino stante confuse6 distributive
ad sua supposita7 ; ergo et cetera8.
Quod sic arguatur probatur9 : iste terminus ‘de necessitate’ habet vim
mobilitandi10 terminum communem super quem cadit ; ergo, cum non impediatur11,
ita facit12 in proposito.
Antecedens13 probatur pro majori14 : iste terminus ‘de necessitate15’ habet vim
immobilitandi terminum, et16 quidquid immobilitat mobilitatum17 mobilitat
immobilitatum ; ergo et cetera.
Patet major : quia sicut dico18 “de necessitate omnis homo est animal”, stat ly19
‘homo’ immobiliter ratione20 istius termini modalis ‘de necessitate’ : quia non
1 Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (17) — Version LSO (17) — Version

Heytesbury (19)
2 arguitur Z : ad idem arguitur sic T : arguitur sic C
3 et ille ZT : om.C
4 quia arguitur Z : om.CT
5 ab uno Z : a CT
6 confuse : et add.CT
7 ad sua supposita ZT : et cetera C
8 ergo et cetera ZC : ergo consequentia bona T
9 quod sic (arguatur Z/arguitur T) probatur ZT : antecedens probatur sic C
10 mobilitandi ZC : immobilitandi T
11 impediatur Z : impeditur CT
12 ita facit ZT : sic faciet C
13 antecedens ZC : major T
14 pro majori ZC : sic T
15 de necessitate ZT : om.C
16 et : per regulam add.C
17 mobilitatum ZC : #im#mobilitatum T
18 sicut dico Z : sic dicto CT
19 ly Z : iste terminus CT
20 ratione ZC : virtute T- 82 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
sequitur « de necessitate omnis homo est animal ; ergo de necessitate iste homo est
animal, et iste, et iste1, et sic de singulis2 », ut patet per exponentes3 : quia4 omnis
homo est animal, et non potest esse quin omnis homo est5 animal ; ergo et cetera6,
et consequens est falsum7.
<Quod non valet>
Et quod consequentia principalis non valeat8 patet9 : quia antecedens est verum
et consequens falsum10.
<Responsio>
Ad istud dicitur11 negando consequentiam.
Et negatur12 quod iste terminus ‘de necessitate’ mobilitat13, sicut nec aliqui
termini determinati alicujus14 complexi, quales sunt omnes termini modales. Tales
enim non mobilitant sed immobilitant15 ; ideo non est verum quod16 quidquid
immobilitat mobilitatum mobilitat immobilitatum, sicut nec universaliter quilibet17
terminus qui potest mobilitare potest immobilitare. Verbum18 substantivum
praedicans19 secundum adjacens mobilitat suum subjectum existens terminumcommunem20 et non21 potest immobilitare idem1, ut patet sic dicendo “album est2”,
1 et iste ZT : om.C
2 singulis : antecedens enim est verum add.CT
3 ut patet per exponentes ZT : et consequens falsum C
4 quia ZC : om.T
5 est ZC : sit T
6 ergo et cetera ZC : ergo de necessitate omnis homo est animal T
7 et consequens est falsum Z : et consequens falsum ut patet per exponentes T : om.C
8 valeat Z : valet satis T : valet C
9 patet ZT : probatur C
10 quia antecedens est verum et consequens falsum (ergo et cetera C/om.Z) ZC : quia ejus oppositum est verum
sicut patet per exponentes et quod consequens sit falsum patet manifeste ergo non valet T
11 istud dicitur Z : primum respondetur T : respondeo C
12 negatur : simpliciter add.T
13 mobilitat : terminum add.CT
14 alicujus ZT : om.C
15 non mobilitant sed immobilitant ZT : immobilitant sed non mobilitant C
16 quod Z : om.CT
17 quilibet ZT : omnis C
18 verbum Z : unde notandum quod quando verbum T : verbum enim C
19 praedicans ZC : praedicat T
20 existens terminum communem ZC : si sit terminus communis T
21 et non ZC : non tamen T- 83 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
est2”, stat ly ‘album’ aeque mobiliter sicut hic3 “omne album est” ; ideo in talibus
particularis generaliter4 convertitur cum sua5 universali. Istud tamen est generaliterverum quod, si terminus communis in oratione positus propter appositionem
alicujus dictionis stat6 mobiliter qui prius stetit immobiliter, contingit per
remotionem ejus dictionis7 relinquere terminum8 stare confuse tantum sicut prius9
vel immobiliter10, et dicitur tunc11 hujusmodi terminus immobilitare, sicut
Aristoteles dicit gubernatorem navis esse causam periclitationis navis in casu quo12
periclitatur navis13 in ejus absentia propter defectum gubernantis14.
Et patet responsio15.

1 idem ZT : illud C
Note an marge dans Z en regard de ces lignes : « Notandum quod aliqui homini assignant causam Aristotelis
dicentis non refert enuntiare universaliter vel particulariter in propositionibus necessariis ».
2 est : animal add.T
3 sicut hic Z : sic hic T : sicut sic dicendo C
4 particularis generaliter ZC : in quibus hoc verum est praedicat secundum adjacens propositio particularis T
5 Note en marge dans Z en bas du folio 19va : « Notandum quod verbum non est immediata causa [et]distributionis, sed mediata ».
6 stat ZC : stet T
7 ejus dictionis Z : ejusdem termini CT
8 terminum ZC : videtur T
9 sicut prius ZC : om.T
10 immobiliter : sicut prius add.T
11 dicitur tunc ZT : ideo dicitur C
12 quo ZC : in quo T
13 navis ZC : om.T
14 gubernantis ZT : gubernatoris ejus C
15 et patet responsio Z : et sic patet responsio et cetera C : om.T

- 84 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum<Octavum decimum argumentum1>
Z 19vb ; C53v ; T 56rb.
Octavo decimo sic2 : haec consequentia est bona « tu desinis scire aliquam
propositionem ; ergo tu desinis scire istam, et istam, et sic de singulis3 ».
<Quod est bona>
Probatur consequentia4 : quia arguitur a termino stante confuse et mobiliter5 ad
ejus supposita6 ; ergo et cetera7.
Antecedens probatur8 : nam non9 propter aliud confundit aliquis10 terminus
alium11 nisi quia12 includit13 negationem14 in altera ejus exponente, sed aequeimplicat15 ista dictio16 ‘desinit’ negationem in una17 ejus exponente18, sicut haec
dictio ‘differt’ ; ergo19 aeque confundit sicut hoc verbum ‘differt’ in ejus
exponente20, et, per consequens, sequitur « tu desinis scire aliquam
propositionem ; ergo desinis scire istam, et istam, et sic de singulis21 ».

1 Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (18) — Version LSO (18) — Version

Heytesbury (22)
2 sic Z : ad idem arguitur sic T : arguitur sic C
3 singulis : et haec eadem non valet ergo et cetera add.T
4 probatur consequentia Z : quod sit bona (probatur C/patet T) CT
5 mobiliter Z : distributive CT
6 ad ejus supposita Z : ad aliquod ejus suppositum T : et cetera C
7 ergo et cetera ZC : ergo consequentia bona T
8 antecedens probatur ZC : et quod sic arguitur probatur T
9 nam non Z : non enim T : non C
10 aliquis Z : iste CT
11 alium Z : differt T : differt terminum C
12 quia ZC : quod T
13 includit : in se add.T
14 negationem ZC : vim negationis T
15 implicat Z : importat CT
16 ista dictio Z : haec dictio T : iste terminus C
17 una Z : om.CT
18 exponente ZT : exponentibus C
19 ergo ZT : immo C
20 sicut hoc verbum differt in ejus exponente Z : simpliciter in exponente T : in ejus exponentibus sicut haec
dictio differt ergo aeque confundit in exposito C
21 singulis : et sic consequentia est bona add.T
sequitur tu desinis scire ... singulis ZT : sequitur quod consequentia est bona C- 85 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
<Quod non valet>
Quod tamen consequentia non valet probatur, et pono1 quod sint multae
propositiones quas numquam scivisti2, et quod3 jam4 scias5 aliquam, et quod6
immediate post hoc non scias7 aliquam, et patet8 antecedens esse9 verum etconsequens falsum ; ergo argumentum10 non valet.
<Responsio>
Ad istud respondetur negando11 consequentiam principalem.
Et negatur quod iste terminus ‘desinit’ mobilitat terminum, sed12 immobilitat.
Pro quo est notandum quod aliqui sunt termini exponibiles quorum actus cadit13
principaliter super terminum assignatum et non super consequentiam14
principaliter, cujusmodi sunt signa universalia et hoc verbum ‘differt’, qui termini
non requirunt generaliter in suis exponentibus verbum ampliativum nec15 verbum
alterius temporis quam est16 verbum exponentis, ut patet de eisdem, et tales
omnes17 generaliter mobilitant. Aliqui18 sunt termini quorum actus principaliter
cadit19 super20 complexum et non super unum terminum solum21, qui22 requirunt23
1 quod tamen consequentia non valet probatur et pono Z : et quod non valet patet posito T : et quod

consequentia non valet patet ut posito C
2 scivisti ZT : scivistis C
3 quod CT : om.Z
4 jam ZT : om.C
5 scias ZT : sciatis C
6 quod ZT : om.C
7 scias ZT : sciatis C
8 et patet ZC : in casu est T
9 esse ZC : om.T
10 ergo argumentum Z : ergo consequentia T : et per consequens C
11 negando ZC : om.T
12 terminum sed Z : sed dicitur quod T : sed C
13 cadit Z : cadunt CT
14 consequentiam Z : terminum complexum T : complexum C
15 nec Z : vel CT
16 est ZC : om.T
17 omnes Z : termini T : om.C
18 aliqui Z : alii CT
19 cadit Z : cadunt CT
20 super : totum add.T
21 super unum terminum solum Z : solum super terminum communem T : terminum C
22 qui : etiam add.CT
23 requirunt : generaliter add.CT- 86 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
in suis exponentibus verbum ampliativum vel aliter verbum praeteriti temporis vel
futuri, cujusmodi1 sunt tales termini ‘necessarium2’, ‘de necessitate’, ‘incipit’ et3‘desinit’, et hujusmodi, et tales4 quamvis immobilitent non tamen5 mobilitant.
Ideo duplex est diversitas6 quare ‘differt’ confundit mobiliter et ‘desinit’
immobiliter7. Prima8 : quia actus hujus verbi ‘differt’ cadit principaliter superunum terminum, actus tamen sive vis9 hujus verbi ‘desinit’ non solum super unum
terminum10. Secundo : quia hoc verbum ‘differt’ non includit diversas differentias
temporum sicut11 hoc verbum ‘desinit’. Actus tamen dictionis exceptivae12 cadit
super praedicatum principaliter et super subjectum secundario13, et aeque bene14 deuniversali affirmativa15. Iste16 terminus17 ‘immediate’ secundum aliquos est signum
universale includens in se unum distributum18, ut bene sequitur « immediate post
instans ero, hoc erit instans19 ; ergo immediate post hoc ero20 », et de similibus est
dicendum21.

1 cujusmodi ZC : cujus T
2 necessarium Z : necessario CT
3 et Z : om.CT
4 et hujusmodi et tales ZC : et consimiles T
5 tamen ZT : om.C
6 duplex est diversitas ZT : est duplex ratio diversitatis C
7 immobiliter Z : non CT
8 prima ZC : probatur T
9 actus tamen sive vis Z : et sic non cadit actus T : et sic non actus C
10 non solum super unum terminum Z : om.CT
11 sicut : includit add.T
12 exceptivae Z : exclusivae CT
13 super subjectum secundario Z : secundario super subjectum CT
14 et aeque bene Z : sed contra est T : et e contra C
15 de universali affirmativa Z : de signo universali affirmativo CT
16 iste ZC : item iste T
17 terminus : autem add.C
18 unum distributum Z : signum distributivum T : suum distributum C
19 instans : post hoc add.CT
20 ergo immediate post hoc ero Z : ergo ante hoc ero T : ergo ante hoc ero C
21 et de similibus est dicendum Z : et sic de aliis multis est dicendum et cetera C : om.T

- 87 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
<Nonum decimum argumentum1>
Z 20ra ; C 54r ; T 56vb.
Nono decimo arguitur2 : haec consequentia est bona « aliquantum est Socrates3
et tantum Plato est ; ergo tantum Plato est ».
<Quod est bona>
Tenet consequentia : quia4 arguitur a tota copulativa ad alteram ejus partem5.
<Quod non valet>
Et probatur quod6 non valet, et pono7 quod Socrates sit8 pedalis quantitatis9, etPlato similiter10, tunc antecedens est verum et consequens falsum.
Probatur antecedens : quia11 : pedale Socrates est12, et tantum Plato est.
Probatur13 : quia pedale Plato est, et omne pedale aliquantum est ; ergoaliquantum Socrates est et tantum Plato est.
Item, quantum Socrates est, tantum Plato est : quia per casum Socrates et Plato
sunt aequalia14 ; ergo aliquantum Socrates est et tantum Plato est.
Et quod consequens sit falsum probatur15 : quia si sit propositio congrua,
necessario erit exclusiva quae, ut suae exponentes probant, falsa est16. Unde sic
1 Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (19) — Version LSO (19) — Version
Heytesbury (20)
2 nono decimo arguitur corr. : decimo nono arguitur Z : nono decimo ad idem arguitur sic T : nono decimo
arguitur sic C
3 est Socrates Z : Socrates est CT
4 tenet consequentia quia Z : quod sit bona probatur quia T : patet quod consequentia sit bona quia C
5 partem : ergo et cetera add.T : ergo ut videtur consequentia est bona add.C
6 quod : consequentia add.C
7 pono Z : ponitur T : posito C
8 Socrates sit Z : Socrates et Plato sint CT
9 quantitatis : praecise add.CT
10 et Plato similiter Z : om.CT
11 tunc antecedens est verum ... quia Z : tunc antecedens sic T : et probatur antecedens sic C
12 est : ut patet add.T
13 probatur Z : om.CT
14 quia per casum Socrates et Plato sunt aequalia Z : cum sint per casum aequales CT
15 probatur Z : patet CT
16 quia si sit propositio ... falsa est Z : si consequens sit congruum est exclusiva cum aliud a Socrate est T :quia si illud existens congruum est exclusiva falsa cum aliud quam Plato est C- 88 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
probatur : Plato est, et nihil aliud quam Plato est, quae exponens est falsa :quoniam Socrates est qui est aliud quam Plato et, per consequens, exposita falsa.
Si vero li ‘tantum’ relative sumatur, tunc consequens non erit propositio, cum
nullum relativum inquantum relativum per se propositionem potest aliquam
inchoare, cum sit ante late rerum et sic pro se tantum, et sic patet consequens fore
falsum1.
<Responsio>
Respondetur2 negando3 consequentiam.
Et ad regulam, dicitur quod non est generaliter vera : quoniam4 consequens
hujus consequentiae5 non potest sumi nisi6 exclusive, et sic est falsa7, ut dictum
fuit8, vel demonstrative, et sic est impertinens antecedenti9, vel tertio modo
relative10, et tunc11 foret consequens imperfectum per se, sicut etiam dictum fuit12.
Sed pro intellectu regulae13 est notandum quod aliqua est copulativa departibus independentibus14, et de talibus15 intelligitur regula16. Alia est copulativa
de partibus dependentium significationum, et in17 talibus non18 intelligitur regula.
Et patet responsio19.

1 unde sic probatur ... fore falsum Z : om.CT
2 respondetur Z : ad istud respondetur CT
3 negando : primam add.C
4 et ad regulam ... quoniam Z : quia CT
5 hujus consequentiae Z : om.CT
6 non potest sumi nisi ZT : potest sumi C
7 falsa Z : falsum CT
8 ut dictum fuit Z : om.CT
9 antecedenti ZC : om.T
10 vel tertio modo relative ZC : aut resolutive T
11 tunc ZC : sic T
12 per se sicut etiam dictum fuit Z : om.CT
13 sed pro intellectu regulae Z : et tunc pro naturali (?) regula T : et tunc pro notitia C
14 independentibus ZT : independentium significationum C
15 talibus : generaliter add.CT
16 regula : scilicet a tota copulativa ad alteram ejus partem est consequentia bona add.T
17 in Z : de CT
18 non ZT : om.C
19 et patet responsio Z : et cetera CT- 89 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
<Vicesimum argumentum1>
Z 20rb ; C 54v ; T 57ra.
Vicesimo arguitur sic2 : « tantum substantia non est accidens ; ergo tantum
aliquid non est accidens », et haec eadem non valet ; ergo et cetera.
<Quod est bona>
Probatur quod sit bona3 : quia arguitur ab inferiori ad suum superius a partesubjecti4 cum dictione exclusiva addita subjectis ; ergo consequentia bona5. Nec
potest dici quod negatio postposita impedit6 : sequitur enim7 formaliter « tantum
homo non currit ; ergo tantum animal non currit ».
Item, antecedens est impossibile.
Probo8 : quia necessarium9 est quod illud10 quod non est substantia non11 sit
accidens, quod12 est ejus oppositum13.
Et hoc14 probatur sic : haec consequentia est bona « chimaera non est
substantia, et chimaera non est accidens ; ergo quod non est substantia non est
accidens », et totum antecedens est necessarium ; ergo et consequens et, perconsequens15, consequentia prius facta16 est bona.

1 Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (20) — Version LSO (20) — pas decorrespondant dans la Version Heytesbury
2 sic : haec consequentia est bona add.CT
3 et haec eadem non valet ... bona ZT : om.C
4 ad suum superius a parte (subjecti Z/praedicati T) ZT : et cetera C
5 ergo consequentia bona Z : ergo et cetera CT
6 impedit ZC : impediat modum arguendi T
7 sequitur enim ZC : quia sequitur T
8 probo Z : om.CT
9 necessarium ZT : in casu C
10 illud Z : tale T : om.C
11 non : in mg.Z
12 quod ZC : et T
13 oppositum : ergo et cetera add.T
14 hoc Z : idem CT
15 et per consequens ZT : om.C
16 consequentia prius facta Z : prima consequentia CT- 90 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum<Quod non valet>
Quod tamen non valet arguitur sic1 : quia ejus2 antecedens est verum etconsequens falsum ; ergo et cetera3.
Antecedens <probatur> sic4 : sequitur5 « substantia non est accidens, et omne
aliud a substantia est accidens ; ergo tantum substantia non est accidens ».
Tenet consequentia6 ab exponentibus ad expositam, et7 totum antecedens est
verum ; ergo et consequens.
Sed8 quod consequens primae consequentiae sit falsum patet : quia altera ejus9
exponens est falsa, videlicet ‘omne aliud ab aliquo est accidens’, cum nihil sit
aliud ab aliquo.
<Responsio>
Pro isto, respondent aliqui10 ponentes veritates de futuro et praeterito11
concedentes12 consequentiam : quia antecedens est impossibile, cum aliquod ens
est13 quod non14 est substantia nec accidens, ut tales veritates ‘me non esse asinum’sive ‘Antichristum fore’.
Sed aliter15 respondent alii16 negantes hujusmodi veritates qui non ponunt ens
praeter substantiam et accidens, negando consequentiam17 dicendum in aliis18

1 quod tamen non valet arguitur sic ZT : et tamen quod consequentia non valet probatur C
2 ejus Z : om.CT
3 ergo et cetera ZC : ergo consequentia non valet T
4 antecedens probatur sic corr. : antecedens sic ZC : quod antecedens sit verum probatur sic T
5 sequitur Z : nam sequitur C : sequitur formaliter T
6 tenet consequentia Z : consequentia patet CT
7 et ZT : ergo et cetera C
8 sed Z : et CT
9 ejus ZC : istius T
10 respondent aliqui Z : dicitur aliqui C : respondetur quod aliqui sunt T
11 de futuro et praeterito Z : de praeterito et (de C/om.T) futuro CT
12 concedentes Z : concedo C : et sic concedo T
13 aliquod ens est Z : (aliquid C/aliquod T) sit ens CT
14 non Z : neque C : nec T
15 aliter ZT : om.C
16 alii ZT : quidam C
17 hujusmodi veritates qui non ponunt ... consequentiam ZC : om.T
18 dicendum in aliis Z : dicentes quod quamvis in aliis valet consimilis forma C : quod quamvis non valeat inaliis terminis consimilibus formaliter T- 91 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
quamvis teneat consimilis forma, non tamen tenet1 in terminis transcendentibus, etratio est quia2 termini transcendentes3 propter sui4 communitatem non possunt5
excludi sicut non sequitur « tantum iste homo non differt ab isto homine ; ergotantum ens non differt ab isto homine », verum est per exponentes quod
consequentia non valet6 nec est inconveniens quod ex tali negativa sequatur
affirmativa, cum ipsa non sit mere negativa7.

1 tenet Z : valet CT
2 quia ZT : quod C
3 termini transcendentes Z : terminus transcendens CT
4 sui ZT : suam C
5 possunt Z : potest CT
6 verum est per exponentes ...non valet Z : notum (enim T/om.C) est quod consequentia non valet per

exponentes CT
7 mere negativa Z : mera negativa et sic de aliis C : una negativa ergo et cetera T- 92 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum<Vicesimum primum argumentum1>
Z 20va ; C 55a ; T 57va.
Vicesimo primo arguitur2 : « omnis homo est animal ; ergo omnis homo est
asinus3 ».
<Quod est bona>
Et quod sit bona probatur : quia ex opposito sequitur oppositum. Sequitur
enim4 « nullus homo est animal ; ergo nullus homo est asinus », et, perconsequens, cum5 in ista ‘nullus6 homo est animal’ removetur universaliter asinus
ab homine, et quidquid vel7 qualitercumque removetur in ista8 ‘nullus homo est
animal’ contrarie9 affirmatur in ista ‘quilibet10 homo est animal’ ; ergo in ista
‘quilibet11 homo est animal’ quilibet asinus affirmatur de12 homine et, perconsequens, sequitur « omnis13 homo est animal ; ergo omnis14 homo est asinus ».
<Responsio>
Respondetur15 negando consequentiam, et negatur etiam quod quidquid etqualitercumque negatur in ista ‘nullus homo est animal’ affirmatur in ista ‘omnis16
homo est animal’. In negativa17 enim propter mobilitatem distributionis18
1 Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (21) — Version LSO (21) — Version

Heytesbury (21)
2 arguitur Z : arguitur sic haec consequentia non valet C : ad idem arguitur sic haec consequentia est bona T
3 asinus : et haec eadem non valet ergo et cetera quod non valet patet add.T : deniter(?)/demter(?) add.C
4 quia ex opposito ... enim Z : quia sequitur CT
5 cum Z : om.CT
6 nullus ZT : om.C
7 vel Z : et CT
8 ista : propositione add.T
9 contrarie ZT : om.C
10 quilibet Z : omnis CT
11 quilibet Z : omnis CT
12 de ZT : ab C
13 omnis CT : quilibet Z
14 aliquis CT : quilibet Z
15 respondetur Z : pro isto dicitur CT
16 omnis CT : quilibet Z
17 negativa ZT : necessaria C
18 mobilitatem distributionis Z : vehementiam distributionis C : vehementiam negationis T- 93 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
distribuitur tam subjectum quam praedicatum, ubi in affirmativa distribuitur solum
subjectum. Conceditur tamen quod quidquid primo affirmatur de subjecto in uno1
idem solum2 sibi synonymum removetur a3 subjecto in alio4, sed non
qualitercumque : quia5 universaliter removetur et distribuitur6 praedicatum innegativa et7 non distributive affirmatur in affirmativa et cetera8.

1 uno ZC : una T
2 solum Z : vel CT
3 a Z : de CT
4 alio ZC : alia T
5 quia ZC : ratio est quia T
6 universaliter removetur et distribuitur Z : universaliter et distributive removetur CT
7 et : confuse tantum add.T
8 et cetera ZT : et sic patet responsio de consimilibus et cetera C- 94 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum<Vicesimum secundum argumentum1>
Z 20vb ; C 55v ; T 57vb.
Vicesimo secundo sic2 : « tu credis praecise quod homo est asinus ; ergo tu
deceperis ».
<Quod est bona>
Probatur : quia sequitur « tu credis praecise quod homo est asinus ; ergo tu
credis praecise3 sicut non est », et ultra « ergo tu deciperis », patet consequentia
juxta4 modum loquendi de isto termino ‘decipi’.
<Quod non valet>
Et probatur quod argumentum non valet5 : quia in6 casu tu credis praecise quodhomo est asinus7 quando non8 deciperis ; ergo et cetera.
Antecedens probo sic9, et pono quod credas10 istam propositionem praecise11‘homo est asinus quando12 non deciperis’, et sequitur tunc13, cum ista14 praecise
significet quod15 homo est asinus quando non deciperis, quod16 credis praecise
quod homo est asinus quando non deciperis.

1 Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (22) — Version LSO (22) — Version

Heytesbury (30)
2 sic : haec consequentia est bona add.C : ad idem arguitur sic haec consequentia est bona T
3 tu credis praecise] quod homo est asinus ergo tu deceperis probatur ... tu credis praecise] LAC T
4 juxta : communem add.CT
5 et probatur quod argumentum non valet Z : et quod valet probatur CT
6 in : aliquo add.T
7 asinus : #ergo tu credis praecise sicut non est# add.Z
8 non ZT : om.C
9 probo sic corr. : sic Z : probatur C : probo T
10 credas Z : tu credis CT
11 praecise ZC : om.T
12 quando CT : om.Z
13 et sequitur tunc Z : tunc sequitur C : et tunc T
14 cum ista ZT : om.C
15 praecise significet quod Z : praecise C : significet praecise quod T
16 quod Z : quia tu C : sequitur quod T- 95 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
<Responsio>
Ad istud respondent aliqui negantes primam1 consequentiam factam pro
improbatione2 consequentiae3. Nec sequitur juxta eos4 « tu credis praecise quodhomo est asinus quando non deciperis ; ergo non deciperis » : quia antecedens non
est temporalis sed propositio5 de temporali praedicato, cum actus hujus verbi‘credo’ cadat super totam compositionem6, potest tamen esse7 temporalis8 in casu
quo sit, tunc est falsa et impossibilis, et sic9 in sensibus aequivocis potest eadempropositio nunc esse vera et nunc10 falsa facta variatione in modo arguendi11.
Item12 respondent aliqui13 concedentes consequentiam principalem.
Et ad consequentiam factam, pro ejus improbatione concedunt illam14, etnegant antecedens, et ulterius negant15 casum. Dicunt enim16 quod17 non est
possibile credere aliter18 cum eo ipso quod credo aliter19 : habeo evidentiam quam
etiam credo20, sed quoad illos oportet21 demere istum terminum22 ‘praecise’. Et
tunc arguitur sic conformiter23 sicut prius, et stabit argumentum non24 eo minus.

1 primam Z : om.CT
2 improbatione : primae add.C : principalis add.T
3 consequentiae : factae add.C
4 nec sequitur juxta eos ZC : non enim juxta eos sequitur T
5 propositio Z : propositio cathegorica T : om.C
6 compositionem ZC : propositionem T
7 esse : una universalis add.T
8 temporalis : et add.CT
9 sic ZC : om.T
10 nunc Z : alias CT
11 (variatione C/varietatione Z ) in modo (arguendi Z/figurandi C) ZC : verificatione cum modo significandi T
12 item Z : sed aliter CT
13 aliqui ZC : alii T
14 illam Z : consequentiam CT
15 negant ZC : ad T
16 enim ZC : om.T
17 quod ZT : om.C
18 credere aliter Z : me credere praecise aliter quam est C : credere aliqualiter praecise T
19 cum eo ipso quod credo aliter ZC : ratio est quia eo ipso quod credo aliqualiter T
20 quam etiam credo Z : ad sic credendum quam (evidentiam add.T) etiam credo CT
21 oportet : me add.C
22 istum terminum Z : hanc dictionem CT
23 tunc arguitur sic conformiter Z : arguitur tunc conformiter sicut C : arguitur tunc formaliter sicut T
24 non Z : om.CT- 96 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
Et conformiter dicitur1 ad tales ‘tu scis2 A fore verum antequam ipsum3 eritverum’. Potest enim actus hujus verbi ‘scio’ cadere super totum complexum, et sic
est propositio4 de temporali5 praedicato falsa6 significans7 quod tu scis8 talem
veritatem ‘A fore verum antequam ipsum9 erit verum’. Haec enim propositio ‘Aerit verum antequam A10 erit verum’ est falsa11. Secundo modo, potest actus hujus
verbi ‘scio’ cadere super primam propositionem solum, et sic est possibilis,
posito12 quod hodie scias13 A fore verum et quod cras primo14 erit A verum15.

1 dicitur ZC : respondetur T
2 scis ZT : scies C
3 ipsum Z : A T : om.C
4 propositio : categorica add.T
5 temporali corr. : temperato CT : copulato Z
6 falsa ZT : falsum C
7 significans ZC : quia significat T
8 scis ZT : scies C
9 ipsum Z : A T : om.C
10 A ZT : om.C
11 falsa : ut patet evidenter add.T
12 et sic est possibilis posito Z : et hoc est possibile posito C : ut posito de possibili T
13 scias Z : sciam CT
14 primo ZT : om.C
15 verum : et sic de aliis et cetera add.C- 97 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
<Vicesimum tertium argumentum1>
Z 21ra ; C 56r ; T 58rb.
Vicesimo tertio2 arguitur3 sic : haec consequentia est bona « si tu es asinus, tu
es asinus, et tu es asinus ; ergo tu es asinus4 ».
<Quod est bona>
Tenet consequentia5 : quia arguitur a tota6 conditionali cum suo7 antecedente
ad consequens ejusdem ; ergo consequentia bona8.
<Quod non valet>
Et quod non valeat probo9 : quia antecedens est verum et consequens falsum ;ergo consequentia non valet10.
Antecedens arguitur sic11 : antecedens est una conditionalis necessaria et, perconsequens, ipsum12 est necessarium.
Patet antecedens13, cum formaliter sequatur14 « tu es asinus ; ergo tu es asinus
et tu es asinus », et ex omni consequentia bona potest fieri15 conditionalis bona.
Sequitur16 quod conditionalis convertitur cum ista17 consequentia18 bona, et cum

1 Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (23) — Version LSO (23) — pas decorrespondant dans la Version Heytesbury
2 tertio : ad idem add.T
3 arguitur ZT : om.C
4 asinus : et haec eadem non valet ergo et cetera add.T
5 tenet consequentia Z : quod sit bona probatur T : om.C
6 tota ZT : om.C
7 suo ZC : om.T
8 ergo consequenta bona Z : erit consequentia bona ergo et cetera T
9 valeat probo Z : valet probatur CT
10 ergo consequentia non valet ZT : ergo et cetera C
11 arguitur sic corr. : arguitur Z : sic CT
12 ipsum ZC : om.T
13 patet antecedens ZC : patet etiam antecedens esse verum T
14 formaliter sequatur Z : #formaliter# conformiter sequitur C : conformiter sequitur T
15 fieri ZC : sequi T
16 sequitur : ergo add.CT
17 ista ZC : om.T
18 consequentia : sit add.C- 98 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
antecedens1 primae consequentiae2 est3 verum cujus consequens patet4 absque
probatione esse falsum ; ergo consequentia non valet5.
<Responsio>
Ad istam consequentiam6 respondetur diversimode, sed videtur mihi magis7
probabile et apparens8 ac levius sustinendum juvenibus dubitare9 consequentiamquando proponitur10, ex11 hoc quod nescit respondens utrum sumatur12 copulative
vel conditionaliter et, per consequens13, utrum sit bona vel non bona14. Certificet
tamen opponens unum sensum et respondeat tunc respondens secundum illum
sensum15.
Si enim sumatur antecedens16 copulative, constat argumentum fore bonum17.
Unde ad hoc18 inveniendum19 additur communiter iste terminus ‘sed20’.
Si autem sit totum antecedens conditionalis, tunc21 argumentum non valet.

1 et cum antecedens Z : et sic sequitur quod antecedens C : et cum antecedens sit hujusmodi conditionalis

sequitur quod antecedens add.T
2 (primae Z/principalis T) consequentiae ZT : om.C
3 est ZC : sit T
4 patet ZC : potest T
5 ergo (principalis add.T) consequentia non valet ZT : om.C
6 consequentiam ZT : om.C
7 magis Z : om.CT
8 et apparens Z : om.CT
9 dubitare ZC : dubitando T
10 quando proponitur ZT : om.C
Note en marge dans Z en bas du folio 21ra : « Secundum Venatorem : notandum quod a parte copulativae ad
totam copulativam tertibus modis valet consequentia : primo quando partes convertuntur, secundo quando se habent
sicut superius et inferius, tertio quando arguitur a parte impossibili ad partem possibilem. Et ibidem contingit
arguendo a tota disjunctiva ad alteram ejus partem principalem ».
11 ex ZC : ad T
12 utrum sumatur Z : utrum antecedens sumitur C : utrum si sumatur T
13 consequens : nescit add.T
14 bona ZT : om.C
15 sensum ZC : om.T
16 antecedens ZT : om.C
17 bonum ZC : verum T
18 hoc : quod add.C
19 inveniendum Z : respondendum est et T
20 communiter iste terminus sed ZC : iste terminus communiter T
21 sit totum antecedens conditionalis tunc Z : sumatur conditionaliter C : totum antecedens est una
conditionalis T- 99 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
Conformiter dicitur ad hoc argumentum « tu non es asinus vel tu es asinus ettu es asinus ; ergo tu es asinus1 » <quod> dubitanda est consequentia.
Si2 antecedens sit3 copulativa, patet argumentum esse4 bonum ; si vero sit5
disjunctiva, patet argumentum non valere6.
Aliis autem7 placet simpliciter concedere tales consequentias eo quod habentunum sensum primarium verum8, et dicunt quod per concessionem consequentiae
limitatur antecedens ad sensum copulativum9. Unde dicunt quod stat10 aliquam
talem esse veram, in sensu alio quam11 copulativo, haec tamen universaliter12 est
falsa.
Et si ponitur quod13 secundum diversos significet diversimode, admittunt14
illam esse uni veram et alteri falsam.
Vel15 aliter dicunt illam non16 esse propositionem, sed17 oratio plures.
Vel tertio dicunt quod illa18 est simpliciter19 falsa : quia sicut non est illa
primarie significat, nec sequitur quod illa sit20 vera quamvis significet21 primarie
sicut est : quia ad hoc quod sit vera oportet quod praecise22 primarie sicut est
significet et non23 sicut non est.
1 tu non es asinus vel tu es asinus et tu es asinus ergo tu es asinus Z : tu es vel tu es asinus et tu non es ergo tu

es asinus C : tu es asinus vel tu non es asinus sed tu non es asinus ergo tu es asinus T
2 si : enim add.T
3 sit : una add.T
4 esse ZC : fore T
5 vero sit Z : om.CT
6 patet argumentum non valere ZT : argumentum non valet C
7 autem ZT : tamen C
8 verum ZT : om.C
9 Note en marge dans Z en regard de ce paragraphe : « Possumus etiam dicere quod valet consequentia
tamquam si argueretur a tota disjunctiva cum destructione unius partis ad aliam partem, sed neganda esset minor ».
10 quod stat Z stat C : quod stat antecedens T
11 quam Z : a sensu CT
12 universaliter Z : illic CT
13 quod ZC : om.T
14 admittunt ZC : admittatur T
15 vel CT : et Z
16 dicunt illam non CT : non dicunt illam Z
17 sed : dicunt quod est add.CT
18 illa ZT : ipsa C
19 simpliciter ZT : om.C
20 illa sit Z : est CT
21 quamvis significet Z : si significet C : quia significat T
22 praecise : et add.T
23 et non Z : hoc quod est quod primarie significet sicut non est et non significet praecise C : et non hoc est
quod significat sicut est et quod non significat primarie T- 100 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum

Multae igitur sunt1 alterationes in hypotheticis mixtis, ut hic « quidquid esses
si asinus esses, illud nunc esses2 ; sed asinus esses si asinus esses ; ergo asinus3
nunc es ». Non enim valet4 consequentia, cum antecedens sit verum et consequens
falsum. Si enim esses5 asinus, esses6 quodlibet7 quod jam esses8, cum9 ex
impossibili sequatur10 quodlibet11 ; immo solum hoc esses si asinus esses12.
Item13, aliud ab hoc esses14 si asinus esses15, cum ad impossibile16 sequatur17
utraque pars contradictionis. Ista tamen ‘quidquid esses18 si asinus esses19, illud
nunc es20’ tenetur conditionaliter, et tunc ejus contradictorium21 debet dari per
negationem praepositam isto modo « non est ita quod quidquid esses22 si asinus
esses23 illud nunc esses24 et cetera », quae25 aequivalet26 huic ‘potest esse quod sis27
asinus’, cum hoc quod non sis28 quidquid nunc esses29, quae est falsa30.

1 sunt : tales add.C
2 esses Z : es CT
3 asinus ZC : illud T
4 valet : ista add.T
5 esses Z : essem CT
6 esses Z : essem CT
7 quodlibet ZT : quidlibet C
8 jam esses Z : nunc sum sicut patet CT
9 cum ZT : quia C
10 sequatur Z : sequitur CT
11 quodlibet ZT : quidlibet C
12 hoc esses si asinus esses Z : hoc essem si essem asinus CT
13 item Z : et tamen C : et nihil T
14 esses Z : essem CT
15 esses Z : essem CT
16 ad impossibile ZT : ex impossibili C
17 sequatur Z : sequitur CT
18 esses Z : essem CT
19 esses Z : essem CT
20 es Z : sum CT
21 contradictorium ZT : oppositum C
22 esses Z : essem CT
23 esses Z : essem CT
24 esses Z : sum CT
25 quae Z : quod CT
26 aequivalet ZT : aequipollet C
27 sis Z : sum C : ego sum T
28 sis Z : sum CT
29 esses Z : sum CT
30 quae est falsa ZC : quia falsa est T- 101 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
Alio modo potest ista esse propositio1 cathegorica de conditionato extremo sic
exponibilis « aliquid quod esses2 si asinus esses3 illud4 nunc es5, et nihil es6, quod
non esses7 si esses8 asinus9 », cujus10 contradictorium est falsum, videlicet ‘aliquid
es11 quod non esses12 si esses13 asinus’. Quidquid detur14 quod nunc es15 illud
esses16 si asinus esses17 ; ideo falsum est quod illud non esses18 si asinus esses19.
Verumtamen universaliter assignata sic sumpta20 de conditionato extremo est
contingens, cum foret falsa te21 non existente. Quamvis tamen22 conditionalis in
eisdem23 terminis sit necessaria cujus contradictorium debet etiam dari24 per
negationem praepositam toti sicut prius, sed tunc illud contrarium aequivalerethuic25 ‘non es26 aliquid quod esses27 si asinus esses28’, quae te29 existente est falsa,
cum te30 non existente31 foret32 vera, cum sit contingens, et sic conformiter de1 esse propositio Z : propositio esse CT
2 esses Z : essem CT
3 esses Z : essem C : essem et T
4 illud Z : et illud T : om.C
5 es Z : sum CT
6 es Z : sum CT
7 esses Z : essem CT
8 esses Z : essem CT
9 asinus : ergo quidquid et cetera et tunc minor est vera add.T
10 cujus ZC : quia ejus T
11 es Z : sum T : om.C
12 esses Z : essem CT
13 esses Z : essem CT
14 detur Z : enim detur C : dicitur T
15 es Z : sum CT
16 esses Z : essem CT
17 esses Z : essem asinus C : essem T
18 esses Z : essem CT
19 esses Z : essem CT
20 universaliter assignata sic sumpta Z : vel sû(?) sumitur T
21 (est contingens Z/ex contingenti C) cum foret falsa (te Z/me C) ZC : tunc consequens non foret falsum me T
22 tamen ZC : om.T
23 eisdem ZC : ejusdem T
24 debet etiam dari Z : debet dari et etiam C : debet dari T
25 sed (tunc Z/tamen C) illud contrarium (aequivaleret Z/aequivalet C) huic ZC : et tunc aequivalet huic T
26 es Z : sum CT
27 esses Z : essem CT
28 esses Z : essem CT
29 te Z : me CT
30 cum te Z : me tamen C
31 existente] est falsa cum te non existente] LAC T
32 foret ZT : est C- 102 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
multis aliis1. Certum enim2 est quod prioritas et3 posterioritas notae non necessitanthominem4 ad concedendum contra voluntatem suam aliquas5 tales propositiones
copulativae vel disjunctivae.
Et6 patet responsio ad omnes tales consimiles7.

1 et (sic Z/om.C) conformiter de multis aliis ZC : om.T
2 certum enim Z : exemplum enim C : certum T
3 et Z : vel CT
4 notae non necessitant hominem ZC : blanc dans T
5 aliquas Z : tales C : om.T
6 et Z : ut C : et sic T
7 ad omnes (tales Z/om.T) consimiles ZT : om.C

- 103 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
<Vicesimum quartum argumentum1>
Z 21va ; C 57r ; T 59rb.
Vicesimo quarto et ultimo2 arguitur sic : haec consequentia est bona « tu scis
hoc esse hoc ; ergo hoc scis esse hoc3 » :<Quod est bona>quia arguitur a sensu composito4 ad sensum divisum5 ubi iste terminus6 ‘hoc’
est simplex subjectum sine7 aliquo determinabili ; ergo consequentia bona.
<Quod non valet>
Et probatur quod argumentum non valet ponendo8 quod per ly ‘hoc’
demonstretur9 animal a remoto10 quod credas11 esse lapidem, tunc12 patet
antecedens esse verum13 : quia14 talis propositio est scita a te ‘hoc est hoc’ sive
‘haec res est haec res’, quae primarie significat hoc esse hoc ; ergo tu scis hoc esse
hoc15.
Et quod consequens sit falsum arguitur16 : quia nihil scis esse hoc ; ergo non
hoc scis esse hoc17.

1 Argument correspondant dans les autres versions : Version LSC (24) — Version LSO (24) — Version

Heytesbury (25)
2 et ultimo Z : ad idem T : om.C
3 hoc : et haec eadem non valet ergo et cetera quod haec sit bona patet add.T
4 composito : falso add.T
5 divisum : verum add.T
6 iste terminus Z : hoc pronomen CT
7 sine CT : sub Z
8 et probatur quod argumentum non valet ponendo Z : et quod (consequentia C/om.T) non valet probatur et(ponitur C/pono T) CT
9demonstretur Z : demonstratur CT
10 remoto Z : remotis CT
11 credas ZT : credatur C
12 tunc ZC : in isto casu T
13 esse verum ZC : om.T
14 quia Z : cum CT
15 sive haec res est ... hoc esse hoc ZT : ergo et cetera C
16 arguitur : sic add.CT
17 hoc : ergo et cetera add.T- 104 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
Antecedens probatur : nihil quod est hoc scis esse hoc, ut patet1, nec aliquid
quod non2 est hoc scis esse hoc3 ; ergo nihil4 scis esse hoc.
Consequentia patet, et major probatur5 : quia non animal scis esse hoc, etsolum animal scis esse6 hoc ; ergo nihil quod est hoc scis esse hoc7.
Antecedens probatur8 ‘nullum animal credis esse hoc’ : quia per casum credis
hoc9 esse lapidem et cum10 nihil scias nec aliqualiter11 nisi qualiter credis, sequitur
quod nullum animal scis esse hoc.
Item sic12 : non13 illud quod credis14 esse hoc scis esse hoc : quia solum15
lapidem credis esse hoc16, et nullus lapis est hoc nec17 illud quod non credis esse
hoc scis esse hoc, cum ad omne scire requiratur18 credere19. Scire enim est
credere20 sine hesitatione verum ; ergo et cetera.
<Responsio>
Ad istud respondetur quod21 supposito quod pronomina sumantur absolute etnon connotative, tunc22 argumentum est bonum.
Et admittitur casus, et23 negatur quod nihil scio esse hoc ; immo conceditur
quod aliquid quod est hoc scio esse hoc.
1 ut patet Z : sicut patet ex casu T : om.C
2 non CT : om.Z
3 scis esse hoc ZT : om.C
4 nihil : quod est hoc add.C
5 major probatur Z : antecedens probatur pro majori T
6 scis esse T : est Z
7 scis esse hoc] consequentia patet et major ... scis esse hoc] LAC C
8 probatur ZC : probo T
9 hoc ZC : om.T
10 cum ZC : tamen T
11 aliqualiter CT : aliter Z
12 sic ZC : om.T
13 non ZC : nec T
14 credis : hoc add.T
15 solum Z : om.T
16 esse hoc ZC : hoc esse T
17 nec ZC : nisi T
18 requiratur Z : requiritur CT
19 credere ZC : sic scire T
20 credere : firmiter add.CT
21 respondetur quod ZT : dicitur C
22 tunc T : quod ZC
23 et : ulterius add.CT- 105 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
Quod1 patet per resolutionem2 : quia hoc scio esse hoc, et hoc est aliquid quod
est hoc ; ergo et cetera.
Et conformiter conceditur3 quod animal scio esse hoc : quia hoc scio esse hoc,
et hoc est animal ; ergo animal scio esse hoc4. Verumtamen non scio hoc esse5
animal, ut patet ex casu6.
Et tunc ad argumentum, quando arguitur quod7 nullum animal credo esse hoc8
et non scio aliter nisi sicut credo ; ergo nullum animal scio esse hoc9, dicitur
negando assumptum : quia animal scio esse hoc et10 credo esse hoc, ut11 patet persuas resolventes12. Non tamen credo hoc esse animal, et sic13 haec est falsa‘lapidem credo esse hoc’ : quamvis ista14 sit vera ‘credo lapidem esse hoc’ vel15‘credo hoc esse lapidem16’. Propositio enim in sensu diviso, si terminus communis
praecedat, debet resolvi.
Et patet responsio ad secundum17 conformiter : quia illud18 quod credo esse
hoc scio esse hoc, sicut patet per resolventes19, et falsum est quod illud quod non
credo esse hoc scio esse hoc, ut patet ex praedictis.
Verumtamen est notandum quod iste terminus ‘hoc’ potest connotare diversas
res , ut in casu21 iste terminus ‘hoc’ convertitur22 cum isto termino ‘hoc23 sedens’,
20

1 quod Z : ut C : sicut T
2 resolutionem Z : resolventes CT
3 conceditur ZC : concedatur T
4 et hoc est animal ergo animal scio esse hoc Z : et hoc est animal ergo et cetera T : et cetera C
5 esse : hoc add.T
6 ex casu ZT : per casum C
7 quando arguitur quod ZT : et C
8 hoc ZT : om.C
9 nisi (sicut Z/qualiter T) credo ergo nullum animal scio esse hoc ZT : et cetera C
10 scio esse hoc et Z : om.CT
11 ut ZC : sicut T
12 suas resolventes Z : resolventes C : exponentes T
13 sic ZC : similiter T
14 ista Z : haec CT
15 credo lapidem esse hoc vel ZC : om.T
16 vel credo hoc esse lapidem ZT : om.C
17 ad secundum ZC : om.T
18 quia illud Z : quod illud C : ad idem T
19 resolventes ZC : exponentes T
20 res Z : circumstantias CT
21 casu : quod add.T
22 convertitur ZC : convertatur T
23 hoc ZC : homo T- 106 -

Ed. F. Pironet © 2003

Tractatus Juxta hunc textum
et isto modo non esset1 inconveniens cum diversis2 connotationibus concedere3
quod credo hoc esse et etiam credo hoc non esse, ut si videam aliquod animal4 aremotis cujus aliquam partem videam5 auferri et quod credam6 quod sit res7
inanimata, sciendo8 quod ad9 cujuslibet partis10 rei inanimatae permanentis
corruptionem11 sequitur corruptio totius. Tunc per12 ablationem est verum13 quodscio hoc esse, demonstrando illud14 quod jam video sine connotatione partis
ablatae, et hoc credo non esse, denotando15 illud16 cum connotatione partis ablatae.
Et conformiter in denotatione17 intellectuali scio quod hoc18 est papa,
demonstrando illum quem credo esse papam in mente mea19 qui de facto est papa,
et tamen20 illo eodem praesente21 mihi quoad sensum nescirem22 quod illud23
existens in tali apparatum et in24 talibus circumstantiis esset25 papa.
Et conformiter in casu quod iste terminus ‘hoc26’ connotaret hoc sedens et alterterminus connotaret hoc27 stans, demonstrato te sedente per utrumque terminum,
concederem28 quod hoc est29 et quod hoc est30 : quia hoc sedens est, et tamen hoc
1 esset ZC : est T
2 diversis ZC : istis T
3 concedere ZC : om.T
4 animal ZC : animatum T
5 videam Z : video C : percipiam T
6 et quod credam Z : et quoddam(?) C : illud credo T
7 res ZC : om.T
8 sciendo ZC : sciendum tamen T
9 ad ZT : om.C
10 partis ZT : om.C
11 corruptionem T : ad partis corruptionem C : om.Z
12 per Z : post CT
13 est verum ZC : verum est dicere T
14 illud ZC : om.T
15 denotando Z : demonstrando CT
16 illud ZC : idem T
17 in denotatione Z : denominatione C : demonstratione T
18 hoc ZC : iste T
19 esse papam in mente mea Z : in mente esse papam CT
20 tamen ZC : om.T
21 praesente Z : praesentato CT
22 nescirem ZC : nescire T
23 illud Z : ille idem C : idem T
24 in tali apparatum et in Z : in illo loco cum C : cum T
25 esset ZC : est T
26 hoc ZC : om.T
27 hoc ZC : om.T
28 concederem ZC : concederet T
29 est : hoc add.T
30 et quod hoc est Z : om.CT- 107 -

Ed. F. Pironet © 2003

Version Alyngton mss.
non est1 eodem demonstrato : quia hoc stans non est. Et2 patet in casu superius
posito quo modo non sequitur « ego non scio hoc esse lapidem, et scio hoc esse ;ergo scio hoc esse non lapidem ». Major enim sequitur3 ex casu, et minor4 etiam,cum ejus contradictorium sit5 falsum, est vera6, cum illud denotatum non sit lapis
et, per consequens, patet illud7 esse falsum, cum ex casu credam illud8 esse
lapidem et, per consequens9, non credo illud esse non10 lapidem.
Et sic patet responsio et istius libri finis praeclarus11.

EXPLICIT TRACTATUS QUI VOCATUR JUXTA HUNC TESTUM CORRECTUS
SECUNDUM MAGISTRUM ROBERTUM ALYNGTON. AMEN
ANNO DOMINI M˚ CCCC˚ X˚ DIE 29a MENSIS MARTII. (Z)

EXPLICIT JUXTA HUNC TEXTUM CORRECTUM PER MAGISTRUM ROBERTUM
ALYNGTON DOCTOREM EVANGELICUM (T)EXPLICIT JUXTA HUNC TEXTUM (C)

1 est : hoc add.T
2 et ZC : ut T
3 major enim sequitur Z : minor (enim C/etiam T) patet CT
4 minor Z : major patet C : major T
5 sit ZC : est T
6 est vera Z : om.CT
7 cum illud denotatum non sit lapis et, per consequens patet illud Z : cum (illud C/idem T) demonstratum non(sit lapis C/scis sic T) et consequens patet CT
8 credam illud Z : credo hoc C : sequitur quod credo hominem T
9 et per consequens ZT : om.C
10 non ZC : om.T
11 et sic patet responsio (et istius libri finis praeclarus Z/et cetera C) ZC : ergo et cetera T- 108 -

Ed. F. Pironet © 2003