แบบจำลอง

ความสมบูรณ์ของขีดความสามารถ
ด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
& เครื่องมือสำหรับประเมินตนเอง
BOB SEDDON และ ALFREDO MALARET BALDO เขียน

เกี่ยวกับ UNIDIRส ถ า บ ั น ว ิ จ ั ย เ พ ื ่ อ ก า ร ล ด อ า ว ุ ธ แ ห ่ ง ส ห ป ร ะ ช า ช า ต ิ ( United Nations Institute for Disarmament Research: UNIDIR)เป็นสถาบันอิสระภายใต้องค์การสหประชาชาติซึ่งได้รับเงินทุนจากผู้ให้การสนับสนุนบนพื้นฐานของความสมัครใจทั ้ ง ยั ง เป็ น หนึ ่ ง ในสถาบั น ทางนโยบายไม่ ก ี ่ แ ห่ ง ของโลกที ่ มุ่ งเน้ น การดำเนิ น งานด้ า นการลดอาวุ ธ (Disarmament) ด้ ว ยการสร้ า งองค์ ค วามรู้
การส่งเสริมกระบวนการพูดคุย สันติสุข ตลอดจนการขับเคลื่อนการลดอาวุธและการรักษาความมั่นคงในทางปฏิบัติ โดยจากตำแหน่งที่ตั้ง ณ กรุงเจนีว าสมาพั น ธรั ฐ สวิ ส UNIDIR ได้ ใ ห้ ค วามช่ ว ยเหลื อ ชุ ม ชนระหว่ า ง ประเทศในการพั ฒ นาแนวคิ ด เชิ ง นวั ต กรรมที ่ ส ามารถนำไปปฏิ บ ั ต ิ ไ ด้ จ ริ งอันจะนำไปสู่แนวทางแก้ไขปัญหาความมั่นคงที่มีความสำคัญ

กิตติกรรมประกาศ
ความช่วยเหลือจากผู้ให้การสนับสนุนรายสำคัญส่งเสริมให้การดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ ของ UNIDIR เกิดขึ้นได้ โดยงานวิจัยชิ้นนี้ซึ่งจัดทำขึ้นภายใต้โครงการอาวุธ
ตามแบบ (Conventional Arms Programme) ได้ ร ั บ การสนั บ สนุ น จากรั ฐ บาลฝรั ่ ง เศส รู ป ภาพที ่ ใ ช้ ป ระกอบได้ ร ั บ การสนั บ สนุ น จาก Bob Seddonร ว ม ถ ึ ง ห น ่ ว ย ป ฏ ิ บ ั ต ิ ก า ร ท ุ ่ น ร ะ เ บ ิ ด แ ห ่ ง ส ห ป ร ะ ช า ช า ต ิ ( United Nations Mine Action Service: UNMAS)
และภารกิจรักษาสันติภาพของสหภาพแอฟริกาในโซมาเลีย (African Union Mission in Somalia)หมายเหตุ
การระบุชื่อและตำแหน่ง ตลอดจนการนำเสนอเนื้อหาใด ๆ ในเอกสารฉบับนี้ ไม่ถือเป็นการแสดงความคิดเห็นของเลขาธิการสหประชาชาติเกี่ยวกับสถานะ
ทางกฎหมายของประเทศ ดิ น แดน เมื อ งหรื อ อาณาบริ เ วณ หรื อ อำนาจการปกครองที ่ เ กี ่ ย วข้ อ ง หรื อ การกำหนดพรมแดนหรื อ เขตแดนใด
ความคิดเห็นที่ถ่ายทอดไว้ในเอกสารฉบับนี้เป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนแต่ละท่าน โดยไม่ถือเป็นการสะท้อนมุมมองและความคิดเห็นขององค์การสหประชาชาติUNIDIR ตลอดจนเจ้าหน้าที่และผู้ให้การสนับสนุนของสถาบัน

ผู้ร่วมสนับสนุนการจัดทำเอกสาร
คณะผู้เขียนขอขอบคุณผู้ร่วมสนับสนุนการจัดทำเอกสาร ดังมีรายนามดังต่อไปนี้: คุณ Abbas Kadhom Obaid, เอคอัครราชทูต Yann Hwang, คุณ Alexander
Ralf Riebl, คุ ณ Allison Dray, คุ ณ Andres Perez, คุ ณ Chad Houllis, คุ ณ Charlotte Renckens, พั น เอก Nema Sagara, คุ ณ David Lockhead, คุ ณ
Diana Castro, คุณ Douglas Leech, คุณ Elodie Hainard, คุณ Frederique Gautier, คุณ Gareth Collett, คุณ James Revill, คุณ Katherine Prizeman,คุณ Lasha Giorgidze, คุณ Mark Davis, คุณ Melanie Gerber, คุณ Michael Whited Jr., คุณ Miguel Angel Fuentes Peniza, คุณ Mike Lewis, คุณ Noel
Hsu, คุณ Pascal Levant, คุณ Sayed Musaddeq, คุณ Simon Yazgi และเจ้าหน้าที่รัฐอีกหลายท่านที่ไม่ประสงค์จะเอ่ยนาม คณะผู้เขียนขอขอบคุณเจ้าหน้าที่UNIDIR ที่ให้ก ารสนับ สนุนและชี้แ นะแนวทางการวิจ ัย ชิ้ นนี้ โดยเฉพาะคุณ Renata Dwan, คุณ Himayu Shiotani, คุณ Manuel Martinez, คุณ Nora
Doukkali, และคุณ Sebastian Wilkinwww.unidir.org© UNIDIR 2023

สารบัญ
บทสรุปผู้บริหาร.......................................................................................................................................................................................................................1
1

บทนำ ............................................................................................................................................................................................................................32

วัตถุประสงค์ ขอบเขต กลุ่มเป้าหมายของการเผยแพร่เอกสาร การใช้งาน และการปรึกษาหารือ .................................................................................5
2.1 วัตถุประสงค์และขอบเขต ....................................................................................................................................................................................................... 5
2.2 กลุ่มเป้าหมายของการเผยแพร่เอกสาร................................................................................................................................................................................... 5
2.3 การใช้งานเอกสารฉบับนี้ ........................................................................................................................................................................................................ 5
2.4 การปรึกษาหารือ..................................................................................................................................................................................................................... 63สถานภาพปัจจุบันของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (IED) และการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (C-IED) .........................................................................8
3.1 คำนิยาม .................................................................................................................................................................................................................................. 8
3.1.1 คำนิยามของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ............................................................................................................................................................................... 8
3.1.2 ประเภทของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ................................................................................................................................................................................ 8
3.2 องค์ประกอบของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ................................................................................................................................................................................ 9
3.3 สถานภาพปัจจุบันของการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ................................................................................................................................................... 10
3.4 แบบจำลองความสมบูรณ์ของขีดความสามารถคืออะไร....................................................................................................................................................... 11
3.5 ทำไมต้องใช้แบบจำลองความสมบูรณ์ของขีดความสามารถ ................................................................................................................................................ 13

4 แบบจำลองความสมบูรณ์ของขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (Counter-IED Capability Maturity Model: C-IED
CMM)................................................................................................................................................................................................................................... 15
4.1 คุณสมบัติของแบบจำลอง C-IED CMM ............................................................................................................................................................................... 15
4.2 ระดับความสมบูรณ์ของขีดความสามารถ (C-IED CM Levels) ........................................................................................................................................... 155เครื่องมือสำหรับการประเมินขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องด้วยตนเอง ซึ่งจัดทำโดย UNIDIR .......................................... 19
5.1 แนวทางการจัดการกับการแพร่กระจายวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ........................................................................................................................................... 19
5.2 มาตรการเชิงป้องกันของการต่อต้านการแพร่กระจายวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ..................................................................................................................... 19
5.2.1

นโยบาย กฎหมาย และกฎระเบียบระดับชาติ ........................................................................................................................................................ 19

5.2.2

การรักษาความปลอดภัยและการควบคุมวัตถุระเบิด ............................................................................................................................................. 20

5.2.3

การส่งเสริมความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับอันตรายและวิธีปอ้ งกันภัยจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (IED Risk Education) ........................................ 21

5.2.4

การพัฒนาขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ...................................................................................................................... 21

5.2.5การควบคุมพื้นที่ชายแดน ....................................................................................................................................................................................... 22

5.2.6การควบคุมสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ..................................................................................................................................... 23

5.2.7

ความร่วมมือและการแลกเปลี่ยนข้อมูลระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติ (Cooperation and Information Sharing) ................................... 24

5.2.8

ปฏิบัติการซึ่งอาศัยข่าวกรองในการชี้นำ (Intelligence-led Operations) .......................................................................................................... 25

5.3 มาตรการตอบสนองของการต่อต้านการแพร่กระจายวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ...................................................................................................................... 25
5.3.1

การตอบสนองต่อวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง - การหยุดการทำงานและทำให้ปลอดภัย.............................................................................................. 25

5.3.2

การตอบสนองต่อวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง - การจัดการกับสถานที่เกิดเหตุเพื่อรวบรวมและนำหลักฐานที่เก็บกู้ได้มาใช้ประโยชน์ ....................... 26

6

5.3.3

การวิเคราะห์หลักฐานที่เก็บกู้ได้ ............................................................................................................................................................................. 27

5.3.4

การจัดการสารสนเทศ (Information Management: IM) ................................................................................................................................... 27

5.3.5การจัดการกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้เพื่อหาข้อมูลทางเทคนิค ............................................................................................................... 28

5.3.6การชี้ตัวผู้กระทำความผิด ....................................................................................................................................................................................... 28

5.3.7

กระบวนการยุตธิ รรม .............................................................................................................................................................................................. 29

5.3.8

การพัฒนามาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง................................................................................................................................................ 29การใช้งานเครื่องมือสำหรับการประเมินขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องด้วยตนเอง ซึง่ จัดทำโดย UNIDIR .......................... 30
6.1 ภาพรวมของการใช้เครื่องมือสำหรับประเมินตนเองด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ............................................................................................... 30
6.2 การใช้งานเครื่องมือสำหรับการประมวลข้อมูลเพื่อนำเสนอด้วยภาพ (Data Visualization Tool) .................................................................................... 30
6.2.1การนำเข้าข้อมูล ...................................................................................................................................................................................................... 30

6.2.2การแสดงผลลัพธ์..................................................................................................................................................................................................... 32

6.3 การประเมินความสมบูรณ์ด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องของมาตรการเชิงป้องกัน ............................................................................................... 33
6.3.1

มาตรการเชิงป้องกัน: นโยบาย กฎหมาย และกฎระเบียบระดับชาติ ..................................................................................................................... 33

6.3.2

มาตรการเชิงป้องกัน: การรักษาความปลอดภัยและการควบคุมวัตถุระเบิด .......................................................................................................... 35

6.3.3

มาตรการเชิงป้องกัน: การส่งเสริมความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับอันตรายและวิธีป้องกันภัยจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (IED Risk Education) ..... 37

6.3.4

มาตรการเชิงป้องกัน: การพัฒนาขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ................................................................................... 39

6.3.5

มาตรการเชิงป้องกัน: การควบคุมพื้นทีช่ ายแดน .................................................................................................................................................... 42

6.3.6มาตรการเชิงป้องกัน: การควบคุมสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง .................................................................................................. 44

6.3.7

มาตรการเชิงป้องกัน: ความร่วมมือและการแลกเปลี่ยนข้อมูลระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติ ......................................................................... 46

6.3.8

มาตรการเชิงป้องกัน: ปฏิบัติการซึ่งอาศัยข่าวกรองในการชี้นำ .............................................................................................................................. 47

6.4 การประเมินความสมบูรณ์ด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องของมาตรการตอบสนอง ................................................................................................ 51
6.4.1

มาตรการตอบสนอง: การตอบสนองต่อวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง - การหยุดการทำงานและทำให้ปลอดภัย ........................................................... 51

6.4.2 มาตรการตอบสนอง: การตอบสนองต่อวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง การจัดการกับสถานที่เกิดเหตุเพื่อรวบรวมและนำหลักฐานที่เก็บกู้ได้มาใช้ประโยชน์ .................................................................................................................
54
6.4.3

มาตรการตอบสนอง: การวิเคราะห์หลักฐานที่เก็บกู้ได้ ........................................................................................................................................... 56

6.4.4

มาตรการตอบสนอง: การจัดการสารสนเทศ .......................................................................................................................................................... 58

6.4.5

มาตรการตอบสนอง: การจัดการกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้เพื่อหาข้อมูลทางเทคนิค............................................................................. 60

6.4.6มาตรการตอบสนอง: การชี้ตัวผู้กระทำความผิด ..................................................................................................................................................... 61

6.4.7

มาตรการตอบสนอง: กระบวนการยุตธิ รรม ............................................................................................................................................................ 63

6.4.8

มาตรการตอบสนอง: การพัฒนามาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ............................................................................................................. 64ภาพประกอบ
ภาพประกอบที่ 1 - องค์ประกอบของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง .................................................................................................................................................. 9ภาพประกอบที่ 2 - ระดับความสมบูรณ์ของขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง 5 ระดับ ................................................................... 12ภาพประกอบที่ 3 – ระดับความสมบูรณ์ของขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องตามเอกสารฉบับนี้ ................................................... 16ภาพประกอบที่ 4 - มาตรการ 2 ส่วนของขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง: มาตรการเชิงป้องกันและมาตรการตอบสนอง .......... 19ภาพประกอบที่ 5 - เครื่องมือสำหรับการประมวลข้อมูลเพื่อนำเสนอด้วยภาพ – การนำเข้าข้อมูล ...................................................................................... 31ภาพประกอบที่ 6 - เครื่องมือสำหรับการประมวลข้อมูลเพื่อนำเสนอด้วยภาพ - การแสดงผลลัพธ์ของข้อมูล...................................................................... 32ตารางตารางที่ 1ตารางที่ 2ตารางที่ 3ตารางที่ 4สารตั้งต้นของวัตถุระเบิดซึ่งอยู่ภายใต้การควบคุม ............................................................................................................................................. 23สารตั้งต้นของวัตถุระเบิดซึ่งต้องมีการรายงาน ................................................................................................................................................... 24แสดงองค์ประกอบหลักของขีดความสามารถภายใต้มาตรการเชิงป้องกันของแบบจำลอง C-IED CMM ......................................................... 33แสดงองค์ประกอบหลักของขีดความสามารถภายใต้มาตรการตอบสนองของแบบจำลอง C-IED CMM .......................................................... 51รายชื่ออักษรย่อและคำย่อACTO
C-IED CM(กระสุน) ซึ่งประเมินแล้วว่ามีความเสี่ยงจะถูกนำไปใช้โดยองค์กรอาชญากรรมหรือองค์กรก่อการร้าย

C-IED CMM

แบบจำลองความสมบูรณ์ของขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง

COMINTข่าวกรองทางการสื่อสาร

CMM

แบบจำลองความสมบูรณ์ของขีดความสามารถ

ECMการก่อกวนสัญญาณวิทยุ

ELINTข่าวกรองทางอิเล็กทรอนิกส์

EODหน่วยเก็บกู้วัตถุระเบิด

EU

สหภาพยุโรป

HUMINTข่าวกรองทางบุคคล

IEDวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง

IEDDการหยิบยกขนย้ายวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (หรือการทำให้หมดสภาพความเป็นวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง)IMการจัดการสารสนเทศ

INTERPOLองค์การตำรวจอาชญากรรมระหว่างประเทศ

OSINTข่าวกรองทางแหล่งข้อมูลเปิด

RCIEDวัตถุระเบิดแสวงเครื่องแบบควบคุมด้วยสัญญาณวิทยุ

RCVยานพาหนะที่ถกู ควบคุมการทำงานจากระยะไกล

SIGINTข่าวกรองทางสัญญาณ

SIMซิมการ์ด (Subscriber Identity Module: SIM)UNIDIRสถาบันวิจยั เพื่อการลดอาวุธแห่งสหประชาชาติ

UXO
WCO

สรรพาวุธระเบิดทีย่ ังไม่ระเบิด

(ระดับ) ความสมบูรณ์ของขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง

องค์การศุลกากรโลก

คำศัพท์และคำจำกัดความเ อ ก ส า ร ฉ บ ั บ น ี ้ ไ ม ่ ไ ด ้ น ำ เ ส น อ ร า ย ก า ร อ ภ ิ ธ า น ศ ั พ ท ์ ท ี ่ มี เ นื้ อ ห า ค ร อ บ ค ล ุ ม ค ำ ศ ั พ ท ์ แ ล ะ ค ำ จ ำ ก ั ด ค ว า ม ท ั ้ ง ห ม ดรายการคำศัพท์และคำจำกัดความฉบับสมบูรณ์เผยแพร่ที่หน้าคำศัพท์เฉพาะทางขององค์การสหประชาชาติด้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ( United
Nations Improvised Explosive Device Lexicon) จั ด ทำโดยหน่ ว ยปฏิ บ ั ต ิ ก ารทุ ่ น ระเบิ ด แห่ ง สหประชาชาติ (United Nations Mine Action
Service: UNMAS) สืบค้นได้ ที่นี่

เกี่ยวกับผู้เขียน
BOB SEDDON เคย รั บ รา ชก าร ในกองทั พ บกข องอั ง กฤษ เป็ น ระยะ เวลา 27 ป ี ใ น สา ยงานที ่ ห ลากหลายทั ้ ง ด้ า นกระสุ น ประเภทต่ า ง ๆ ( ammunition) การเก็ บ กู ้ ว ั ต ถุ ร ะเบิ ด ( Explosive Ordnance Disposal: EOD)ก า ร ว ิ เ ค ร า ะ ห์ ข ่ า ว ก ร อ ง ท า ง อ า ว ุ ธ ย ุ ท โ ธ ป ก ร ณ์ ( weapons intelligence) โ ค ร ง ก า ร พ ิ เ ศ ษตลอดจนการกำหนดนโยบายที่เกี่ยวข้องกับสายงานดังกล่าว
อีกทั้งเคยดำรงตำแหน่งผู้บังคับบัญชากองทหารหน่วยเก็บกู้วัตถุระเบิดแห่งบริเตนใหญ่และกองทหารประจำไอร์แลนด์เหนือ
รวมถึงได้เข้าร่วมปฏิบัติการหลายแห่งทั่วโลก โดยตำแหน่งทางทหารสุดท้ายที่ได้รับการแต่งตั้งคือหัวหน้าเจ้าหน้าที่ทางเทคนิคด ้ า น ก ร ะ ส ุ น( Principal Ammunition Technical Officer)ทั้งยังเป็นเจ้ า หน้า ที่ผู้ชำนาญการและผู้ต รวจการของกองทัพ อั งกฤษด้า นการหยิบ ยกขนย้า ยวัตถุ ระเบิ ดแสวงเครื ่ อ งการวิเคราะห์ ข่าวกรองทางอาวุธ ยุทโธปกรณ์ ตลอดจนการจัดเก็บและการจัดการกับวัตถุระเบิดให้ปลอดภัย (explosive
safety) ป ั จ จ ุ บ ั นง า น ส ่ ว น ใ ห ญ ่ ข อ ง
Seddonมุ่งเน้นที่การบรรเทาผลกระทบของภัยคุก คามจากวัตถุระเบิดและงานด้า นการพัฒนาขีดความสามารถ ทั้งนี้ Seddonย ั ง เ ป ็ น ว ิ ศ ว ก ร อ า ช ี พ ( Chartered Engineer) ที่ ล ง ท ะ เ บ ี ย น ก ั บ ส ภ า ว ิ ศ ว ก ร ร ม ข อ ง ส ห ร า ช อ า ณ า จ ั ก รโดยสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาบัณฑิตสาขา Command and Control, Communications and Information Systemsและสำเร็ จ การศึ ก ษาระดั บ ปริ ญ ญามหาบั ณ ฑิ ต สาขา Design of Information Systems, Explosive OrdnanceEngineering, and Defence
ALFREDO MALARET BALDO เคยเป็นนักวิจัยภายใต้โ ครงการอาวุธตามแบบและกระสุน (Conventional Arms andAmmunition
Programme:
CAAP)
ข
อ
ง
UNIDIRโดยเป็นผู้ประสานงานในการรวบรวมข้อมูลสำหรับการศึกษาวิจัยด้านความรุนแรงที่เกิดขึ้นในเขตเมือง (Urban Violence)
Baldo มี ค วามเชี ่ ย วชาญด้ า นการวิ เ คราะห์ น โยบายสาธารณะ ยุ ท ธศาสตร์ ก ารลดความรุ น แรงที ่ เ กิ ด ขึ้ น ในเขตเมือ งและความเชื ่ อ มโยงระหว่ า งการดำเนิ น การด้ า นความมั ่ น คงและการพั ฒ นา Baldo เข้ า ร่ ว มทำงานกั บ UNIDIR
ภายหลั ง จากที ่ ท ำงานกั บ สถาบั น วิ จ ั ย สั น ติ ภ าพนานาชาติ ส ตอกโฮล์ ม ( Stockholm International Peace ResearchInstitute: SIPRI) ศ ู น ย ์ ภ ู ม ิ ภ า ค แ ห ่ ง ส ห ป ร ะ ช า ช า ต ิ เ พ ื ่ อ ส ั น ต ิ ภ า พ ก า ร ล ด อ า ว ุ ธ แ ล ะการพั ฒ นาในลาติ น อเมริ ก าและแคริ บ เบี ย น ( United Nations Regional Centre for Peace, Disarmament andDevelopment in Latin America and the Caribbean: UNLIREC) รวมถึงอดีตเอคอัครราชทูตสหรัฐอเมริกา Dennis Jett(เกษียณอายุราชการ) ทั้งนี้ Baldo สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาบัณฑิตสาขารัฐศาสตร์ และระดับปริญญามหาบัณฑิตสาขา
Public Affairs จาก Brown University รวมถึงสำเร็จการศึกษาระดับปริญญามหาบัณฑิตสาขา International Affairs andEconomic Development จาก Pennsylvania State Universityเกี่ยวกับทีมวิจัย C-IED ของ UNIDIR
THEO BAJON เป็ น นั ก วิ จ ั ย (associate researcher) ภายใต้ โ ครงการอาวุ ธ ตามแบบและกระสุ น (CAAP) ของ UNIDIR โดยเน้ นการศึกษาวิจัยแนวทางระดับภูมิภาคและระดับชาติเกี่ยวกับการจัดการอาวุธและกระสุน (Weapons and Ammunition Management:
WAM) รวมถึงการป้องกันและการบรรเทาผลกระทบจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (Preventing and Mitigating IEDs) ก่อนหน้านี้ Bajonเคยทำงานกับศูนย์ภูมิภาคแห่งสหประชาชาติเพื่อสันติภาพ การลดอาวุธ และการพัฒนาในลาตินอเมริกาและแคริบเบียน ( UNLIREC)ในฐานะผู้ช่วยโครงการว่าด้วยการดำเนินการตามแผนปฏิบัติการระดับชาติภายใต้กรอบโรดแมปด้านอาวุธปืนของแคริบเบียน (Caribbean
Firearms Roadmap) นอกจากนี ้ ยั ง เคยทำงานร่ ว มกั บ โครงการพั ฒ นาแห่ ง สหประชาชาติ ( United Nations Development
Programme: UNDP) ภายใต้กลไกคณะทำงานระหว่างหน่วยงานว่าด้วยการลดอาวุธ การถอนกำลัง และการกลับคืนสู่สังคม (InterAgency Working Group on Disarmament, Demobilization and Reintegration: IAWG-DDR)ในฐานะอาสาสมัครแห่งสหประชาชาติ (United Nations Volunteers programme: UNV) เพื่อทำหน้าที่ติดตามกระบวนการ DDRทั่วโลก ทั้งนี้ Bajon สำเร็จการศึกษาระดับปริญญามหาบัณฑิตสาขา International Expertise and Risks จาก University of Lyon
HARDY GIEZENDANNER เป็นนักวิจัยอาวุโส (senior researcher) ภายใต้โครงการอาวุธตามแบบและกระสุน (CAAP) ของ UNIDIR
ที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านการวิจัยเกี่ยวกับการป้องกันไม่ให้มีการนำอาวุธยุทธภัณฑ์และกระสุนออกไปจากระบบควบคุมโดยมิได้รับ
อนุญาต (diversion) การขนถ่ายผิดกฎหมาย มาตรการห้ามส่งออกอาวุธและยุทโธปกรณ์ซึ่งกำหนดโดยองค์การสหประชาชาติ (United
Nations arms embargoes) ก า ร จ ั ด ก า ร อ า ว ุ ธ แ ล ะ ก ร ะ ส ุ น( WAM)ร ว ม ถ ึ ง ง า น ล ่ า ส ุ ด อ ย ่ า ง ก า ร ต ่ อ ต ้ า น ก า ร ก ่ อ ก า ร ร ้ า ย แ ล ะ ก า ร ป ้ อ ง ก ั น ค ว า ม ข ั ด แ ย ้ ง Giezendannerเคยทำงานให้ ก ั บ ภารกิ จ รั ก ษาสั น ติ ภ าพของสหประชาชาติ ใ นสาธารณรั ฐ ประชาธิ ป ไตยคองโก ( United Nations Organization
Stabilization Mission in the Democratic Republic of the Congo: MONUSCO) หน่ ว ยปฏิ บั ต ิ ก ารทุ ่ น ระเบิ ด แห่ ง สหประชาชาติ
(UNMAS) องค์กรอิสระ Geneva Call และกระทรวงการต่างประเทศสมาพันธรัฐสวิส ปัจจุบันกำลังศึกษาระดับปริญญาดุษฎีบัณฑิต
โดยได้ ส ำเร็ จ การศึ ก ษาระดั บ ปริ ญ ญามหาบั ณ ฑิ ต สาขา international relations, peace and security studies จาก Barcelona
Institute of International Studies และสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาบัณฑิต สาขาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศจาก University ofGenevaANNA EDNA ESI MENSAH เป็นนักวิจัย (associate researcher) ภายใต้โครงการอาวุธตามแบบและกระสุน (CAAP) ของ UNIDIR
โดยเน้นการศึกษาวิจัยแนวทางระดับภูมิภาคและระดับชาติเกี่ยวกับการจัดการอาวุธและกระสุน (WAM) การกำกับดูแลการถ่ายโอนอาวุธ
รวมถึ ง การป้ อ งกั น ไม่ ใ ห้ ม ี ก ารนำอาวุ ธ ยุ ท ธภั ณ ฑ์ แ ละกระสุ น ออกไปจากระบบควบคุ ม โดยมิ ได้ ร ั บ อนุ ญ าต อี ก ทั ้ ง ได้ ท ำการวิ จั ยสนับสนุนการออกแบบการวิจัย การประสานงานและการดำเนินงานของกิจกรรมการวิจัยภายใต้สายงานเหล่านี้ ก่อนหน้านี้ Mensahได้ทำงานภายใต้โครงการให้ความช่วยเหลือทางเทคนิคของกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐอเมริกา เพื่อเสริมสร้างขีดความสามารถและ
การฝึกอบรมสำหรับเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงานด้านกระบวนการยุติธรรมทางอาญาและเจ้าหน้าที่ผู้บังคับใช้กฎหมายในภูมิภาคแอฟริกา ทั้งนี้
Mensah สำเร็ จ การศึ ก ษาระดั บปริ ญ ญาบั ณ ฑิ ต สาขารั ฐ ศาสตร์ จ าก University of Ghana สาขาภาษาฝรั ่ ง เศสจาก University ofStrasbourg และสำเร็จการศึกษาระดั บปริญญามหาบัณ ฑิต สาขาความสัมพันธ์ระหว่า งประเทศและสาขารัฐศาสตร์จาก Graduate
Institute of International and Development Studies กรุงเจนีวา สวิตเซอร์แลนด์
PAUL HOLTOM เ ป ็ น ห ั ว ห น ้ า โ ค ร ง ก า ร อ า ว ุ ธ ต า ม แ บ บ แ ล ะ ก ร ะ ส ุ น ( CAAP) ข อ ง UNIDIR
ที่ทำการศึกษาวิจัย และสนับสนุนการดำเนินการเสริมสร้างขีดความสามารถเพื่อจัดการกับปัญหาการค้าอาวุธตามแบบผิดกฎหมาย
การนำอาวุ ธ ตามแบบออกไปจากระบบควบคุ ม โดยมิ ไ ด้ ร ั บ อนุ ญ าต รวมถึ งการแพร่ ก ระจายอาวุ ธ ตามแบบโดยไม่ ม ี ก ารควบคุมอ ั น ห ม า ย ร ว ม ถ ึ ง อ า ว ุ ธ เ ล ็ ก แ ล ะ อ า ว ุ ธ เ บ า ( small arms and light weapons) แ ล ะ ก ร ะ ส ุ น น อ ก จ า ก น ี ้ Holtomยั ง เป็ น ทั ้ ง ผู ้ เ ขี ย นและผู ้ เ ขี ย นร่ ว มให้ ก ั บเอกสารหลายฉบั บเกี ่ ย วกั บการค้ า อาวุ ธ ระหว่ า งประเทศและการควบคุ ม อาวุ ธ ตามแบบโดย ล่ า สุ ด มุ ่ ง เ น ้ น ท ี ่ ส น ธิ ส ั ญ ญาว่ า ด้ ว ย ก าร ค้ า อ าวุ ธ ( Arms Trade Treaty) ก าร จั ด ก าร อ าวุ ธ และก ร ะสุ น ( WAM)
ตลอดจนการนำอาวุธตามแบบและกระสุนออกไปจากระบบควบคุมโดยมิได้รับอนุญาต ก่อนจะเข้าร่วมทำงานกับ UNIDIR Holtomเ ป ็ น ห ั ว ห น ้ า ฝ ่ า ย น โ ย บ า ย แ ล ะ ก า ร ส น ั บ ส น ุ น ข ี ด ค ว า ม ส า ม า ร ถ ป ร ะ จ ำ อ ง ค ์ ก ร Small Arms Surveyเป็ น รองผู ้ อำนวยการศู นย์ ศึ กษาสั นติ ภาพและการปรองดอง (Center for Peace and Reconciliation Studies) ประจำ Coventry
University แ ล ะ เ ป ็ น ผ ู ้ อ ำ น ว ย ก า ร โ ค ร ง ก า ร ก า ร ถ ่ า ย โ อ น อ า ว ุ ธ (Arms Transfers Programme)ป ร ะ จ ำ ส ถ า บ ั น ว ิ จ ั ย ส ั น ต ิ ภ า พ น า น า ช า ต ิ ส ต อ ก โ ฮ ล ์ ม ( SIPRI) ท ั ้ ง น ี ้ Paulสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาดุษฎีบัณฑิตและปริญญามหาบัณฑิตสาขารัสเซียและยุโรปตะวันออกศึกษาจาก University of Birmingham

บทสรุปผู้บริหาร
วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (Improvised Explosive Devices: IEDs) ถือเป็นภัยคุกคามอันใหญ่หลวงต่อสังคมทั่วโลก ตามที่สมัชชาแห่งสหประชาชาติระบุไว้เมื่อปี
พ.ศ. 2561 ว่า “ความเสียหายอย่างร้ายแรงอัน เกิดจากการนำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาใช้ก่อเหตุเพิ่มขึ้น โดยกองกำลังติดอาวุธผิดกฎหมาย ผู้ก่อการร้าย
และผู ้ ท ี ่ เ ข้ า ถึ ง อาวุ ธ ดั ง กล่ า วโดย มิ ไ ด้ ร ั บ อนุ ญ าต … ได้ ส ่ ง ผลกระทบต่ อ ประเทศจำนวนไม่ น ้ อ ย และเป็ น ผลให้ ม ี ผ ู ้ บ าดเจ็ บ ล้ ม ตายนั บ พั นทั้งฝ่ายพลเรือนและฝ่ายทหาร” 1 ด้วยเหตุนี้ สมัชชาแห่งสหประชาชาติจึงมอบหมายให้สถาบันวิจัยเพื่อการลดอาวุธแห่งสหประชาชาติ ( United Nations
Institute for Disarmament Research: UNIDIR) จ ั ด ทำ “เครื ่ อ งมื อ สำ ห รั บ ป ระ เมิ น ตนเอ งตา มควา มสมั ค รใจ เป ็ น ตั ว ช่ ว ย ให ้ ร ั ฐ ต่ า ง ๆนำไปใช้ตรวจสอบช่องว่างและความท้าทายที่มีอยู่ภายในกฎระเบียบของตนและในการเตรียมความพร้อมระดับชาติสำหรับการรับมือกับภัยคุกคามจากวัตถุระเบิด
แสวงเครื่อง”2เอกสารฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อช่วยให้รัฐต่าง ๆ สามารถ พัฒนามาตรการระดับชาติที่เป็นเอกภาพเ พ ื ่ อ ร ั บ ม ื อ แ ล ะ ต อ บ ส น อ ง ต ่ อ ภ ั ย ค ุ ก ค า ม จ า ก ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ งอี ก ท ั ้ ง ย ั ง เป ็ น เ อ ก ส า ร ที่ ป ระ เท ศ ห ร ื อ อ ง ค์ ก ร ผ ู ้ ให้ คว า มช ่ ว ย เ ห ล ื อ ส า มา ร ถ น ำ ไ ป ใ ช ้ ป ระ เม ิ นข อ บ เ ข ต ข อ ง ก า รใ ห ้ ค ว า มช่ ว ย เห ลื อรวมถึงการจัดลำดับความสำคัญของงานด้านการยกระดับขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เห็นควรจัดสรรให้กับรัฐตามคว ามเหมาะสมท ั ้ ง น ี ้ เ น ื ้ อ ห า ข อ ง เ อ ก ส า ร ฉ บ ั บ น ี ้ ป ร ะ ก อ บ ด ้ ว ย 3 ส ่ ว น ห ล ั ก ไ ด ้ แ ก ่ ส ่ ว น แ ร ก ( ห ม ว ด 1 - 4)เ ป ็ น ก า ร น ำ เ ส น อ ข ้ อ ม ู ล เ บ ื ้ อ ง ต ้ น แ ล ะ ส ถ า น ภ า พ ป ั จ จ ุ บ ั น เ ก ี ่ ย ว ก ั บ ป ั ญ ห า ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ส ่ ว น ท ี ่ ส อ ง ( ห ม ว ด 5)
อ ธ ิ บ า ย ถ ึ ง เ ห ต ุ แ ล ะ ผ ล ข อ ง ก า ร น ำ แ บ บ จ ำ ล อ ง ค ว า ม ส ม บ ู ร ณ ์ ข อ ง ข ี ด ค ว า ม ส า ม า ร ถ ( Capacity Maturity Model: CMM) ม า ใ ช ้ ง า นรวมถึงอธิบายรายละเอียดของแบบจำลองความสมบูรณ์ของขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (Counter-IED Capability Maturity
Model: C-IED CMM) แ ละ ส่ ว นที ่ ส า ม (ห มว ด 6) อ ธ ิ บ า ยเกี ่ ย วกั บ เครื ่ อ งมื อ สำห รั บ ประ เมิ น ตนเอ ง ( Self-Assessment Tool) ท ี ่ UNIDIR
ได้พัฒนาขึ้นมาจากแบบจำลอง C-IED CMMค ำ ว ่ า “ก า ร ต ่ อ ต ้ า น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ” (counter-IED) ต า ม เ อ ก ส า ร ฉ บ ั บ นี้นำมาใช้ ใ นความหมายกว้ า งที ่ ส ุ ด ซึ ่ ง ครอบคลุ ม กิ จ กรรมทุ ก ประเภทที ่ ร ั ฐ ดำเนิ น การเพื ่ อ ป้ อ งกั น ( prevention) และบรรเทาผลกระทบ (mitigation)จากการก่อ เหตุ ด้ ว ยวัต ถุร ะเบิ ดแสวงเครื่ อ ง กล่ า วได้ว ่า ขี ด ความสามารถด้ า นการต่ อ ต้ า นวัต ถุร ะเบิ ดแสวงเครื่ อ งจำแนกออกเป็ น 2 ส่ ว น ได้ แ ก่ (1)ม า ต ร ก า ร เ ช ิ ง ป ้ อ ง ก ั น ห ร ื อ ป ้ อ ง ป ร า ม ไ ม ่ ใ ห ้ ม ี ก า ร ก ่ อ เ ห ต ุ ข ึ ้ น ( Upstream components) แ ล ะ ( 2)ม า ต ร ก า ร ต อ บ ส น อ ง ห ร ื อ บ ร ร เ ท า ผ ล ก ร ะ ท บ ภ า ย ห ล ั ง จ า ก ท ี ่ ม ี เ ห ต ุ ร ุ น แ ร ง เ ก ิ ด ข ึ ้ น แ ล ้ ว ( Downstream components) ท ั ้ ง นี้ส ม ม ุ ต ิ ฐ า น ห ล ั ก ข อ ง แ บ บ จ ำ ล อ ง ค ว า ม ส ม บ ู ร ณ ์ ข อ ง ข ี ด ค ว า ม ส า ม า ร ถ ด ้ า น ก า ร ต ่ อ ต ้ า น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง คื อยิ่งมาตรการเชิงป้องกันหรือป้องปรามมีความสมบูรณ์และมีประสิทธิผลมากเท่าใด
ความจำเป็นที่จะต้องนำมาตรการตอบสนองหรือบรรเทาผลกระทบหลังเกิดเหตุมาใช้ก็ยิ่งลดน้อยลงไปด้วยเท่านั้น
ผู้อ่านที่ประสงค์จะทำความเข้าใจภาพรวมของระเบียบวิธีการประเมินความพร้อมของรัฐในการจัดการกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ควรศึกษาหมวดที่ 1 – 5ของเอกสาร เพื่อ ทำความคุ้นเคยกับระดับความสมบูรณ์ข องขีดความสามารถด้านการต่อ ต้านระเบิดแสวงเครื่อ ง 5 ระดับ ตามแบบจำลอง C-IED CMM
ส่ ว นผู ้ อ ่ า นที ่ ม ี ภ ารกิ จ เกี ่ ย วกั บ การประเมิ น ความพร้ อ มของรั ฐ ในด้ า นดั ง กล่ า วโดยละเอี ย ด ควรให้ ค วามสำคั ญ กั บ การศึ ก ษาหมวดที่ 6 เป็ น พิ เ ศษซ ึ ่ ง เ ป ็ น ห ม ว ด ท ี ่ อ ธ ิ บ า ย ถ ึ ง ว ิ ธ ี ก า ร น ำ แ บ บ จ ำ ล อ ง C-IED CMM แ ล ะ เ ค ร ื ่ อ ง ม ื อ ส ำ ห ร ั บ ป ร ะ เ ม ิ น ต น เ อ ง ไ ป ใ ช้พ ร ้ อ ม ท ั ้ ง น ำ เ ส น อ เ ค ร ื ่ อ ง ม ื อ ส ำ ห ร ั บ ก า ร ป ร ะ ม ว ล ข ้ อ ม ู ล เ พ ื ่ อ น ำ เ ส น อ ด ้ ว ย ภ า พ ( Data Visualization Tool) ป ร ะ ก อ บ ก า ร ป ร ะ เ มิ นด ้ ว ย ก า ร น ำ เ ข ้ า ข ้ อ ม ู ล แ ล ะ ใ ห้ เ ค ร ื ่ อ ง ม ื อ ด ั ง ก ล ่ า ว ช ่ ว ย ป ร ะ ม ว ล ผ ล แ ล ะ แ ส ด ง ผ ล ล ั พ ธ ์ ท ั ้ ง นี้ย ั ง ส า ม า ร ถ เ ข ้ า ใ ช ้ ง า น ไ ด ้ ง ่ า ย เ พ ี ย ง เ ป ิ ด จ า ก ไ ฮ เ ป อ ร ์ ล ิ ง ก ์ ท ี ่ ร ะ บ ุ ไ ว ้ ใ น ห ม ว ด เ ด ี ย ว ก ั น นี้ส่ ว นผลลั พ ธ์ ท ี ่ ไ ด้ จ ากการใช้ เ ครื ่ อ งมื อ สำหรั บ ประเมิ น ตนเองคื อ ข้ อ มู ล บ่ ง ชี ้ ร ะดั บ ความสมบู ร ณ์ ข องขี ด ความสามารถ (Capability Maturity Levels)ด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องทั้งในส่วนมาตรการเชิงป้องกันหรือป้องปราม และมาตรการตอบสนองหรือบรรเทาผลกระทบ

1 สมัชชาสหประชาชาติ, Countering the Threat Posed by Improvised Explosive Devices, เอกสาร UN ที่ A/RES/73/67, 5 ธันวาคม 2561.
2 สมัชชาสหประชาชาติ, Countering the Threat Posed by Improvised Explosive Devices, เอกสาร UN ที่ A/RES/71/72, 5 ธันวาคม 2559, ย่อหน้าที่ 20เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED1เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

2

1

บทนำ

วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (Improvised Explosive Devices: IEDs) ถือเป็นภัยคุกคามอันใหญ่หลวงต่อสังคมทั่วโลก ตามที่สมัชชาแห่งสหประชาชาติระบุไว้เมื่อปี
พ.ศ. 2561 ว่า“ความเสีย หายอย่างร้า ยแรงอันเกิด จากการนำวัตถุระเบิดแสวงเครื่อ งมาใช้ก ่อ เหตุ เพิ่มขึ้น โดยกองกำลังติดอาวุธผิดกฎหมาย ผู้ก ่อ การร้าย
และผู ้ ท ี ่ เ ข้ า ถึ ง อาวุ ธ ดั ง กล่ า วโดยมิ ไ ด้ ร ั บ อนุ ญ าต … ได้ ส ่ ง ผลกระทบต่ อ ประเทศจำนวนไม่ น ้ อ ย และเป็ น ผลให้ ม ี ผ ู ้ บ าดเจ็ บ ล้ ม ตายนั บ พั นทั้งฝ่ายพลเรือนและ ฝ่ายทหาร”3ภั ย คุ ก คามจากวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งในหลายพื ้ น ที ่ ข องโลก มี อ ยู ่ จ ำนวนมากและกำลั ง เพิ ่ ม ขึ ้ น ทั ้ ง ยั ง เป็ น ภั ย คุ ก คามที ่ ม ี พ ลวั ต และมี ค วามซั บ ซ้อ นสรุปได้จากข้อความบางส่วน ดังนี้
วัตถุระเบิดแสวงเครื่องเป็นอาวุธทางเลือกสำหรับกลุ่มบุคคล องค์กร และเครือข่ายของบรรดาผู้ก่อเหตุอันเป็นภัยคุกคามต่อความมั่นคงทุกรูปแบบ ไม่ว่า
จะเป็นอาชญากร ผู้ก่อความไม่สงบ หรือผู้ก่อการร้าย เครือข่ายผู้ก่อภัยคุกคามเหล่านี้ลงมือโดยเลือกใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องจากสาเ หตุที่มีราคาถูกมี พ ร้ อ มสำหรั บ การใช้ ง านอยู ่ แ ล้ ว ทั ้ ง ยั ง สามารถประดิ ษ ฐ์ ข ึ ้ น เป็ น อ าวุ ธ ได้ ง ่ า ย มี อ ำนาจการทำลายล้ า งที ่ เ ป็ น อั น ตรายถึ ง แก่ ช ี วิ ตและถื อ เป็ น อาวุ ธ ที ่ม ี ป ระสิ ทธิผ ล วั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งเป็ น อาวุ ธ ที ่ใ ช้ ใ นเชิง ยุ ทธศาสตร์ เ พื ่ อ ก่อ ให้ เ กิ ด ความเสีย หายและบาดเจ็ บ ล้มตา ยทำให้ เ กิ ด ความรู ้ ส ึ ก ไร้ ซ ึ ่ ง ความมั ่ น คงและปลอดภั ย และยั ง สามารถกดดั น ให้ ภ าครั ฐ กำหนดทิ ศ ทางนโยบายในทางใดทางหนึ่ งภ ั ย ค ุ ก ค า ม จ า ก ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง น ั ้ น ม ี ค ว า ม ซ ั บ ซ ้ อ น แ ล ะ ม ี ล ั ก ษ ณ ะ ข ้ า ม ช า ติแสดงให้เห็นถึงชั้นของเครือข่ายภัยคุกคามระดับโลกกับระบบสนับสนุนที่ต่างพึ่งพาและเชื่อมโยงถึงกัน4วั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งเป็ น อาวุ ธ ที่ ก ่ อ ให้ เ กิ ด อั น ตรายโดยไม่ จ ำกั ด เป้ า หมาย ของการโจมตี เ ฉพาะเจ้ า หน้ า ที ่ ท หารที ่ เ กี ่ ย วข้ อ งกั บ การสู ้ ร บโดยมักเป็นฝ่ายพลเรือนที่ได้รับผลกระทบอย่างร้ายแรงและอย่างรุนแรงมากที่สุด เช่นที่การก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่องแบบเหยื่อมากระทำ (Victimoperated IED) ม ี อ า น ุ ภ า พ ท ี ่ ส า ม า ร ถ ท ำ ใ ห ้ พ ื ้ น ท ี ่ ก ว ้ า ง ใ ห ญ ่ ก ล า ย เ ป ็ น พ ื ้ น ท ี ่ ท ี ่ ผ ู ้ ค น ไ ม ่ ส า ม า ร ถ อ ย ู ่ อ า ศ ั ย ไ ด้ทั้งยังส่งผลกระทบในระยะยาวไม่ต่างไปจากการใช้ทุ่นระเบิดสังหารบุคคล ( anti-personnel landmine) และทุ่นระเบิดทำลายยานพาหนะ (anti-tanklandmine)ใ น ป ี พ . ศ . 2559 ส ถ า บ ั น ว ิ จ ั ย เ พ ื ่ อ ก า ร ล ด อ า ว ุ ธ แ ห ่ ง ส ห ป ร ะ ช า ช า ต ิ ( United Nations Institute for Disarmament Research: UNIDIR)ได้ ร ั บ มอบหมายจากสมั ช ชาสหประชาชาติ ใ ห้ จ ั ด ทำ “เครื ่ อ งมื อ สำหรั บ ประเมิ น ตนเองตามความสมั ค รใจ เป็ น ตั ว ช่ ว ยให้ ร ั ฐ ต่ า ง ๆนำไปใช้ตรวจสอบช่องว่างและความท้าทายที่มีอยู่ภายในกฎระเบียบของตนและในการเตรียมความพร้อมระดับชาติสำหรับการรับมือกับภัยคุกคามจากวัตถุระเบิด
แสวงเครื่อง”5เพื่อเป็นการตอบสนองต่อความต้องการดังกล่าว UNIDIR จึงพัฒนาแบบจำลองความสมบูรณ์ของขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อ ง( Counter-IED Capability Maturity Model: C-IED CMM) แ ล ะ เ ค ร ื ่ อ ง ม ื อ ส ำ ห ร ั บ ป ร ะ เ ม ิ น ต น เ อ ง ( Self-Assessment Tool) น อ ก จ า ก นี้เ พ ื ่ อ ใ ห ้ ส า ม า ร ถ จ ั ด ท ำ เ ค ร ื ่ อ ง ม ื อ ส ำ ห ร ั บ ป ร ะ เ ม ิ น ต น เ อ ง ไ ด ้ ต ร ง ต า ม ว ั ต ถ ุ ป ร ะ ส ง ค ์ UNIDIRได้ ข อรั บ ข้ อ คิ ด เห็ น และข้ อ มู ล จากผู ้ ม ี ส ่ ว นได้ ส ่ ว นเสี ย หลากหลายกลุ ่ ม ตลอดกระบวนการพั ฒ นาแบบจำลองและเครื ่ อ งมื อ ดั ง กล่ า วโ ด ย ม ี ก ล ไ ก ห ล ั ก ส ำ ห ร ั บ ก า ร ป ร ะ เ ม ิ น ผ ล ( feedback) แ ล ะ ก า ร ป ร ึ ก ษ า ห า ร ื อ ท ี ่ ด ำ เ น ิ น ก า ร ผ ่ า น ก า ร ห ม ุ น เ ว ี ย น เ อ ก ส า ร ฉ บ ั บ ร ่ า งก า ร ป ร ะ ช ุ ม ท บ ท ว น อ ย ่ า ง ไ ม ่ เ ป ็ น ท า ง ก า ร ก ั บ ผู้ เ ช ี ่ ย ว ช า ญและการทดลองนำเครื่องมือสำหรับประเมินตนเองไปใช้ในโครงการนำร่องที่มีระดับขีดความสามารถแตกต่างกัน

3 สมัชชาสหประชาชาติ, Countering the Threat Posed by Improvised Explosive Devices, เอกสาร UN ที่ A/RES/73/67, 5 ธันวาคม 2561.
4 Joint Improvised Explosive Device Defeat Organization, JIEDDO Counter-Improvised Explosive Device Strategic Plan, 2555 - 2559, 1 มกราคม 2555.
5 สมัชชาสหประชาชาติ, Countering the Threat Posed by Improvised Explosive Devices, เอกสาร UN ที่ A/RES/71/72, 5 ธันวาคม 2559, ย่อหน้าที่ 20เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

3เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED4

2 วั ต ถุ ป ระสงค์ ขอบเขต กลุ ่ ม เป้ า หมายของการเผยแพร่ เ อกสาร การใช้ ง าน และการปรึกษาหารือ
2.1 วัตถุประสงค์และขอบเขต
เอกสารฉบับนี้จัดทำขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อช่วยให้รัฐต่าง ๆ สามารถ พัฒนามาตรการระดับชาติที่เป็นเอกภาพเ พ ื ่ อ ร ั บ ม ื อ แ ล ะ ต อ บ ส น อ ง ต ่ อ ภ ั ย ค ุ ก ค า ม จ า ก ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง อ ย ่ า ง ไ ร ก ็ ดีเนื่องจากประเด็นดังกล่าวไม่ได้เป็นเรื่องเฉพาะด้านสำหรับผู้เชี่ยวชาญทางเทคนิคที่มีส่วนในปฏิบัติการหยุดการทำงานของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องและทำให้ปลอดภั
ย
แ
ต
่
เ
พ
ี
ย
ง
เ
ท
่
า
น
ั
้
น
ด
ั
ง
นั้
น
จึงมุ่งหวังให้บุคคลทั่วไปทุกคนที่สนใจจะพัฒนาและยกระดับขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องได้นำเอกสารฉบับนี้ไปใช้ประโยชน์ต ล อ ด จ น ส น ั บ ส น ุ น ใ ห้ ป ร ะ เ ท ศ ห ร ื อ อ ง ค ์ ก ร ผ ู ้ ใ ห้ ค ว า ม ช ่ ว ย เ ห ล ื อ น ำ ไ ป ใ ช้ ป ร ะ เ ม ิ น ข อ บ เ ข ต ข อ ง ก า ร ใ ห ้ ค ว า ม ช ่ ว ย เ ห ลื อรวมถึงการจัดลำดับความสำคัญของงานด้านการยกระดับขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เห็นควรจัดสรรให้กับรัฐตามความเหมาะสมเ น ื ้ อ ห า ข อ ง เ อ ก ส า ร ฉ บ ั บ น ี ้ ป ร ะ ก อ บ ด ้ ว ย 3 ส ่ ว น ห ล ั ก ไ ด ้ แ ก ่ ส ่ ว น แ ร ก ( ห ม ว ด 1 - 4)เ ป ็ น ก า ร น ำ เ ส น อ ข ้ อ ม ู ล เ บ ื ้ อ ง ต ้ น แ ล ะ ส ถ า น ภ า พ ป ั จ จ ุ บ ั น เ ก ี ่ ย ว ก ั บ ป ั ญ ห า ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ส ่ ว น ท ี ่ ส อ ง ( ห ม ว ด 5)
อ ธ ิ บ า ย ถ ึ ง เ ห ต ุ แ ล ะ ผ ล ข อ ง ก า ร น ำ แ บ บ จ ำ ล อ ง ค ว า ม ส ม บ ู ร ณ ์ ข อ ง ข ี ด ค ว า ม ส า ม า ร ถ ( Capacity Maturity Model) ม า ใ ช ้ ง า นรวมถึงอธิบายรายละเอียดของแบบจำลองความสมบูรณ์ของขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (Counter-IED Capability Maturity
Model: C-IED CMM) แ ละ ส่ ว นที ่ ส า ม (ห มว ด 6) อ ธ ิ บ า ยเกี ่ ย วกั บ เครื ่ อ งมื อ สำห รั บ ป ระ เมิ น ตนเอ ง ( Self-Assessment Tool) ท ี ่ UNIDIR
ได้พัฒนาขึ้นมาจากแบบจำลอง C-IED CMM

2.2 กลุ่มเป้าหมายของการเผยแพร่เอกสาร
เอกสารฉบับนี้มุ่งหวังให้กลุ่มเป้าหมายของการเผยแพร่เอกสารดังต่อไปนี้นำไปใช้ประโยชน์
» เจ้าหน้าที่รัฐระดับอาวุโสและผู้กำหนดนโยบาย นำไปเสนอแนะต่อผู้ที่มีอำนาจในการจัดสรรทรัพยากรและผู้ที่อาจมีส่วนในกระบวนการจัดทำกฎหมาย
นโยบาย และขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องของรัฐ» เ จ ้ า ห น ้ า ท ี ่ ร ั ฐ ร ว ม ถ ึ ง ท ี ่ ส ั ง ก ั ด ใ น ห น ่ ว ย ง า น ต ำ ร ว จ แ ล ะ ก อ ง ทั พผู้ที่มีภารกิจเกี่ยวข้องกับการพัฒนาขีดความสามารถและการตอบสนองต่อการก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง» ผ ู ้ ใ ห้ ก า ร ส น ั บ ส น ุ น ท า ง ก า ร เ ง ิ น เ จ ้ า ห น ้ า ท ี ่ อ ง ค ์ ก า ร ร ะ ห ว ่ า ง ป ร ะ เ ท ศ แ ล ะ เ จ ้ า ห น ้ า ท ี ่ อ ง ค ์ ก ร ไ ม ่ แ ส ว ง ผ ล ก ำ ไ รรวมถึงหน่วยงานประเภทอื่นที่มีส่วนในการผลักดันโครงการการพัฒนาขีดความสามารถของชาติเกี่ยวกับการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ทั้ งนี้ แบบจำลอง CIED CMM แ ล ะ เ ค ร ื ่ อ ง ม ื อ ส ำ ห ร ั บ ป ร ะ เ ม ิ น ต น เ อ งถ ื อ เ ป ็ น ว ิ ธ ี ก า ร ท ี ่ ร ั ฐ ส า ม า ร ถ น ำ ไ ป ใ ช ้ ป ร ะ เ ม ิ น ค ว า ม พ ร ้ อ ม ร ะ ด ั บ ช า ติทั้งยังเป็นเครื่องมือที่ชี้ให้เห็นว่าการให้ความช่วยเหลือระหว่างประเทศในขั้นตอนใดและอย่างไรจึงจะสามารถก่อให้เกิดผลลัพธ์ที่ดีที่สุดได้

2.3 การใช้งานเอกสารฉบับนี้
ผู้อ่านที่ประสงค์จะทำความเข้าใจภาพรวมของระเบียบวิธีการประเมินความพร้อมของรัฐในการจัดการกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ควรศึกษาหมวด ที่ 1 – 5ของเอกสาร เพื่อ ทำความคุ้นเคยกับระดับความสมบูรณ์ข องขีดความสามารถด้านการต่อ ต้านระเบิดแสวงเครื่อ ง 5 ระดับ ตามแบบจำลอง C-IED CMM
ส่ ว นผู ้ อ ่ า นที ่ ม ี ภ ารกิ จ เกี ่ ย วกั บ การประเมิ น ความพร้ อ มของรั ฐ ในด้ า นดั ง กล่ า วโดยละเอี ย ด ควรให้ ค วามสำคั ญ กั บ การศึ ก ษาหมวดที ่ 6 เป็ น พิ เ ศษซึ่งเป็นหมวดที่อธิบายถึงวิธีการนำแบบจำลอง C-IED CMM และเครื่องมือสำหรับประเมินตนเองไปใช้ นอกจากนี้ หมวดที่ 6 ได้แนบไฮเปอร์ลิงก์ (hyperlink)สำหรับการเข้าใช้งานเครื่องมือสำหรับการประมวลข้อมูลเพื่อนำเสนอด้วยภาพ (Data Visualization Tool) ไว้อีกด้วย
เครื่องมือสำหรับประเมินตนเองตามเอกสารฉบับนี้ เป็นกรอบการทำงานให้รัฐต่าง ๆน ำ ไ ป ใ ช ้ ต ร ว จ ส อ บ ช ่ อ ง ว ่ า ง แ ล ะ ค ว า ม ท ้ า ท า ย ท ี ่ ม ี อ ย ู ่ ใ น ก า ร เ ต ร ี ย ม ค ว า ม พ ร ้ อ ม ร ะ ด ั บ ช า ติเครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

5เพื่อ รับ มือ และตอบสนองต่อ ภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อ งโดยสามารถดำเนินการได้ด้วยตนเอง กล่า วอีก แง่ห นึ่ง การใช้เครื่อ งมือ ดังกล่าวเป็นก า ร ป ร ะ เ ม ิ น ค ว า ม ส ม บ ู ร ณ ์ ข อ ง ข ี ด ค ว า ม ส า ม า ร ถ ข อ ง รั ฐโดยทำให้เห็นภาพรวมระดับความสมบูรณ์ของขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องและประเด็นที่จำเป็นต้องให้ความสำคัญเพื่อยกระดับขีดควา
มสามารถของตน ทั้งนี้ UNIDIR สามารถให้คำแนะนำทางเทคนิคได้ ห ากมีก ารขอรับ ความช่ว ยเหลือด้า นการใช้งานเครื่อ งมือ ดังกล่า ว อย่า งไรก็ดี
การนำเครื่องมือสำหรั บ ประเมินตนเองไปใช้งานถือ เป็น ความสมัครใจและข้อมูลใดที่เกิดขึ้นขณะการใช้งานให้ถ ือเป็นทรัพย์สินของรัฐนั้นแต่เพียงผู้เดีย วเว้นแต่มีการตกลงกันระหว่างภาคีที่มีส่วนดำเนินการประเมินตนเองร่วมกัน

2.4 การปรึกษาหารือเ พ ื ่ อ ใ ห ้ ส า ม า ร ถ พ ั ฒ น า แ บ บ จ ำ ล อ ง C-IED CMM แ ล ะ เ ค ร ื ่ อ ง ม ื อ ส ำ ห ร ั บ ป ร ะ เ ม ิ น ต น เ อ ง ไ ด ้ ต ร ง ต า ม ว ั ต ถ ุ ป ร ะ ส ง ค ์ UNIDIRได้ ห ารื อ กั บ ผู ้ ม ี ส ่ ว นได้ ส ่ ว นเสี ย หลายภาคส่ ว นที ่ เ กี ่ ย วข้ อ งกั บ การต่ อ ต้ า นการแพร่ ก ระจายวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ ง ( proliferation of IEDs)
เพื่อรวบรวมข้อมูลสำหรับนำมาพัฒนาแบบจำลองและเครื่องมือใ ห ้ ด ี ย ิ ่ ง ขึ้ นการปรึกษาหารือเหล่านี้หมายรวมถึงการประชุมกับผู้เชี่ยวชาญระยะแรกในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2562 จัดโดยผู้แทนถาวรฝรั่งเศสประจำการประชุม ลดอาวุธ ณก ร ุ ง เ จ น ี ว า ซ ึ ่ ง เ ป ็ น ก า ร ป ร ะ ช ุ ม เ พ ื ่ อ ว า ง ก ร อ บ ค ว า ม ค ิ ด ( conceptualization) ข อ ง เ ค ร ื ่ อ ง ม ื อ ด ั ง ก ล ่ า ว จ า ก น ั ้ น UNIDIR
จึงได้เวียนร่างเอกสารฉบับแรกเพื่อขอรับข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะอย่างเป็นลายลักษณ์อักษรแ ล ะ ไ ด ้ จ ั ด ก า ร ป ร ะ ช ุ ม ท บ ท ว น ก ั บ ผ ู ้ เ ช ี ่ ย ว ช า ญ ค ร ั ้ ง ท ี ่ ส อ ง ข ึ ้ น ใ น เ ด ื อ น พ ฤ ศ จ ิ ก า ย น พ . ศ . 2562
โดยเป็นการทบทวนเนื้อหาที่ลงรายละเอียดเชิงลึกของร่างเอกสารฉบับแรก ภายหลังจากที่ผสานรวมข้อมูลจากทั้งผลตอบรับที่เป็นลายลักษณ์อักษรครั้งแรกกับก า ร ป ร ะ ช ุ ม ท บ ท ว น ก ั บ ผ ู ้ เ ช ี ่ ย ว ช า ญ ค ร ั ้ ง ท ี ่ ส อ ง แ ล ้ ว UNIDIR
ได้เวียนร่างเอกสารฉบับแก้ไขอีกครั้งให้กับเครือข่ายผู้มีส่วนได้ส่วนเสียที่กว้างขวางขึ้นเพื่อขอรับคำแนะนำและข้อคิดเห็นต่อไปน อ ก จ า ก น ี ้ UNIDIR ไ ด ้ จ ั ด ท ำ เ อ ก ส า ร ฉ บ ั บ ท ี ่ ม ี ร า ย ล ะ เ อ ี ย ด เ พ ิ ่ ม เ ต ิ ม ใ ห ้ ก ั บ ร ั ฐ ภ า ค ี พ ิ ธ ี ส า ร ฉ บ ั บ ท ี ่ 2ของอนุสัญญาว่าด้วยการห้ามใช้อาวุธตามแบบบางชนิดที่ก่อให้เกิดการบาดเจ็บร้ายแรงเกินความจำเป็นหรือก่อให้เกิดผลโดยไม่จำกัดเป้าหมาย (Amended
Protocol II to the Convention on Prohibitions or Restrictions on the Use of Certain Conventional Weapons Which May Be Deemed to Be
Excessively Injurious or to Have Indiscriminate Effects: CCW) เมื ่ อ ได้ ร ั บ คำขอ รวมทั ้ ง ได้ ส ่ ง เสริ ม ให้ ร ั ฐ ภาคี พ ิ ธ ี ส ารฉบั บ ที ่ 2 ของอนุ ส ั ญ ญาฯแสดงข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะอย่างเป็นลายลักษณ์อักษรและ/หรือทดสอบ
การใช้งานเครื่องมือดังกล่าว ตราบที่พิจารณาเห็นว่าเหมาะสม
โดยสรุป ได้มีการแจกจ่ายเอกสารฉบับนี้ให้กับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียรวมแล้วมากกว่า 70 แหล่ง ซึ่งส่วนมากถือเป็นผู้ให้การสนับสนุนที่มีคุณค่ายิ่งและเป็นผู้ให้ข้อมูลซ ึ ่ ง เ ป ็ น ก ุ ญ แ จ ส ำ ค ั ญ ส ำ ห ร ั บ ข ั ้ น ต อ น ส ุ ด ท ้ า ย ข อ ง ก ร ะ บ ว น ก า ร ป ร ึ ก ษ า ห า ร ื อ UNIDIR
ได้ทดสอบด้วยการนำเครื่องมือสำหรับประเมินตนเองไปใช้ในโครงการนำร่องสองโครงการตัวอย่างที่มีระดับขีดความสามารถและการใช้ภาษาที่แตกต่างกัน ทั้งนี้
เพื่อตรวจสอบให้มั่นใจว่าเครื่องมือดังกล่าวสอดคล้องกับสภาพความเป็นจริงและสามารถนำไปใช้งานได้ในสถานการณ์จริงของการดำเนินการต่อต้ านภัยคุกคามจา
กวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

6เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED7

3

ส ถ า น ภ า พ ป ั จ จ ุ บ ั น ข อ ง วั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ( IED)และการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (C-IED)

3.1 คำนิยาม
3.1.1 คำนิยามของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (Improvised Explosive Device: IED) ได้รับการนิยามว่าหมายถึง
อุปกรณ์ที่ถูกจัดวางหรือดัดแปลงโดยไม่มีแบบแผนตายตัว ซึ่งประกอบเข้ากับสารเคมีที่ให้ผลทำลายล้าง เป็นอันตรายถึงชีวิต เป็นสารพิษ ก่อให้เกิด
ความร้ อ น ประกายไฟ สามารถระเบิ ด หรื อ ลุ ก ไหม้ ไ ด้ อี ก ทั ้ ง ยั ง เป็ น อุ ป กรณ์ ท ี ่ อ อกแบบมาเพื ่ อ ทำลายชี ว ิ ต และทรั พ ย์ ส ิ น ทำให้ พ ิ ก ารก ่ อ ก ว น ห ร ื อ เ บ ี ่ ย ง เ บ น ค ว า ม ส น ใ จ อ ย ่ า ง ไ ร ก ็ ดี แ ม ้ ว ่ า อ า จ ป ร ะ ก อ บ เ ข ้ า ก ั บ ว ั ส ด ุ อ ุ ป ก ร ณ ์ ท า ง ท ห า รแต่โดยทั่วไปมักจะใช้ส่วนประกอบที่หาได้จากการใช้งานของพลเรือนตามปกติ6จากวัตถุประสงค์ของเอกสารฉบับนี้และเครื่องมือสำหรับประเมินตนเอง ประเภทของระบบอาวุธดังต่อไปนี้ถือว่าอยู่ “นอกเหนือขอบเขตที่จะกล่าวถึง”» อุปกรณ์ที่บรรจุสารเคมี สารชีวภาพ สารกัมมันตรังสี หรือนิวเคลียร์
» อาวุธตามแบบ (conventional weapons)» กระสุนของอาวุธตามแบบ (conventional ammunition) (ไม่ว่าจะเป็นกระสุนที่มีกำลังระเบิดแรงสูง วัตถุระเบิด และหัวขีปนาวุธที่อาจประกอบเข้ากับ
ดินระเบิดหลักของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง)» ท ุ ่ น ร ะ เ บ ิ ด (mines) ( ท ุ ่ น ร ะ เ บ ิ ด ส ั ง ห า ร บ ุ ค ค ล แ ล ะ ท ุ ่ น ร ะ เ บ ิ ด ท ำ ล า ย ย า น พ า ห น ะ / ร ถ ถั งแม้ว่าทุ่นระเบิดทำลายยานพาหนะที่ประกอบเข้ากับดินระเบิดหลักจะถูกปลดชนวนแล้วก็ตาม)7

3.1.2 ประเภทของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
วัตถุระเบิดแสวงเครื่องสามารถจำแนกได้ตามลักษณะการทำงาน ดังนี้
» วัตถุระเบิดแสวงเครื่องแบบบังคับ (Command IED) เป็นวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่ผู้ก่อเหตุควบคุมการจุดชนวนโดยตรงว่าจะให้ระเบิดทำงานเวลาใด
โดยมีวิธีการกดสวิตช์หลายรูปแบบเพื่อควบคุมการจุดระเบิด อาทิ การบังคับด้วยคลื่นความถี่วิทยุ สายไฟ แรงดึง ( command pull) และการปล่อยกระสุน
(projectile control)» วัต ถุระเบิด แสวงเครื่องแบบตั้ง เวลา (Time-operated IED) เป็นวัตถุระเบิดแสวงเครื่อ งที่ออกแบบมาให้เริ่มทำงานหลังจากมีการตั้งเวลาล่วงหน้า
โดยอาจใช้เครื่องจักรกล สารเคมี ไฟฟ้า หรือวัตถุที่ก่อให้เกิดความร้อนหรือลุกไหม้เป็นวิธีการถ่วงเวลาจนกว่าจะเกิดการจุดชนวน ณ เวลาที่ต้องการ» ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง แ บ บ เ ห ย ื ่ อ ม า ก ร ะ ท ำ ( Victim-operated IED)เป็ น วั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งที ่ ถ ู ก กระตุ ้ น ให้ ท ำงานเมื ่ อ มี ก ารเข้ า กระทำบางอย่ า งของบุ ค คลที ่ ไ ม่ ไ ด้ ร ะแวดระวั ง ถึ ง การมี อ ยู ่ ข องวั ต ถุ ร ะเบิ ดโดยวิ ธ ี ก ารแบบเหยื ่ อ มากระทำมี ห ลายรู ป แบบ อาทิ การสั ม ผั ส แผ่ น กด การสั ม ผั ส ลวดสะดุ ด (tripwire)การกระตุ ้ น ด้ ว ยแสง (light initiation)
6 หน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งสหประชาชาติ, Improvised Explosive Device Lexicon, 2559, https://unmas.org/sites/ default/files/unmas_ied_lexicon_0.pdf.
7กลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายบางกลุ่มผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องแบบเหยื่อมากระทำในปริมาณมหาศาลเพื่อสังหารบุคคลและทำลายยานพาหนะในรูปแบบที่คล้ายคลึงก ั บ ก า ร ผ ล ิ ต ท ุ ่ น ร ะ เ บ ิ ด อ า ว ุ ธ เ ห ล ่ า น ี ้ ม ี ค ุ ณ ส ม บ ั ต ิ ท ี ่ ส า ม า ร ถ จ ั ด ก ล ุ ่ ม เ ป ็ น ท ุ ่ น ร ะ เ บ ิ ด ไ ด ้ อ ย ่ า ง ไ ร ก ็ ดีก า ร ท ี ่ ป ร ะ ก อ บ ข ึ ้ น โ ด ย ไ ม ่ ม ี แ บ บ แ ผ น ต า ย ต ั ว ท ำ ใ ห ้ ส า ม า ร ถ จ ั ด ก ล ุ ่ ม เ ป ็ น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ไ ด ้ ด ้ ว ย เ ช ่ น กั นตามคำจำกัดความของคำศัพท์เฉพาะทางขององค์การสหประชาชาติด้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (United Nations Improvised Explosive Device Lexicon)เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED8ก า ร จ ุ ด ร ะ เ บ ิ ด เ ม ื ่ อ ม ี ก า ร เ ค ล ื ่ อ น ไ ห ว ก า ร ต ั ด ว ง จ ร ไ ฟ ฟ ้ า ท ี ่ พ ั ง ท ล า ย ( collapsing circuit) <ห ม า ย ถึ งกรณี ท ี ่ ว ั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งอาศั ย สวิ ต ช์ จ ุ ด ชนวนระเบิ ด ซึ ่ ง มี ว งจรไฟฟ้ า ที ่ อ อกแบบมาเพื ่ อ ให้ สามารถตรวจจั บ ปรากฎการณ์ ว งจรไฟฟ้ า ล่ มโดยระเบิดจะทำงานเมื่อระดับแรงดันหรือกระแสไฟฟ้าตก เช่น กรณีที่เหยื่อตัดสายไฟ หรือแบตเต อรี่หมด - ผู้แปล>ตลอดจนการใช้กลไกแบบเลิกกดเพื่อให้ชนวนทำงานเมื่อยกของที่น้ำหนักกดอยู่บนตัวชนวนออก (anti-lift)» ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง แ บ บ ย ิ ง ( Projected IED) เ ป ็ น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ท ี ่ ย ิ ง จ า ก แ ผ ่ น ฐ า น ซ ึ ่ ง ด ั ด แ ป ล ง ขึ้ นโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อนำมาใช้ทำลายระบบและสิ่งติดตั้งเพื่อการรักษาความปลอดภัยของพื้นที่หรือสถานที่ (perimeter security measures)» วัตถุระเบิดแสวงเครื่องแบบฆ่าตัวตาย (Suicide IED) เป็นวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่ผู้ก่อเหตุจุดชนวนด้วยตนเอง ณ เวลาที่เลือก โดยเป็นการจงใจฆ่าตัวตาย
ในเวลาเดียวกับที่ระเบิดทำงาน วิธีการดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของการโจมตีหรืออาจมีวัตถุประสงค์เพื่อหลีกหนีการจับกุม8

3.2 องค์ประกอบของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
ภาชนะบรรจุวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
(IED container)แหล่งพลังงาน(Power supply)ดินระเบิดหลัก
(Main charge)ตัวจุดระเบิด
(Initiator)ระบบควบคุมหรือสวิตช์จุดระเบิด
(Firing switch)องค์ประกอบหลักของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง 5 องค์ประกอบ สามารถดูได้จากภาพประกอบที่ 1ภาพประกอบที่ 1 - องค์ประกอบของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องภ า พ ป ร ะ ก อ บ ท ี ่ 1 แ ส ด ง ถ ึ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง แ บ บ ท ั ่ ว ไ ป ท ี ่ ค ว บ ค ุ ม ก า ร จ ุ ด ช น ว น ด ้ ว ย ไ ฟ ฟ ้ า อ ย ่ า ง ไ ร ก ็ ดีวัตถุระเบิดแสวงเครื่องบางส่วนอาศัยกลไกการทำงานประเภทอื่นที่ไม่ได้ควบคุมการจุดชนวนด้วยไฟฟ้า อาทิ การใช้วิธีนาฬิกาจับเวลา การกร ะทำทางเคมี
หรือการง้างนกสับปืนเข้าจังหวะพร้อมยิง เพื่อปล่อยแรงสำหรับการจุดดินระเบิด
การพัฒนายุทธศาสตร์ที่มีประสิทธิผลเพื่อป้องกันไม่ให้มีการเข้าถึงองค์ประกอบของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
ควรคำนึงถึงสภาพทั ่ว ไปของบรรดาองค์ป ระกอบของวั ตถุ ระเบิ ดแสวงเครื ่อ งและสารตั้ ง ต้นหลายประเภทที ่มี ลัก ษณะใช้ ได้ สองทาง (dual-use) ทั้ง นี้
8 หน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งสหประชาชาติ, Improvised Explosive Device Lexicon, 2559, https://unmas.org/sites/ default/files/unmas_ied_lexicon_0.pdf.

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

9การออกกฎระเบียบและมาตรการควบคุมองค์ประกอบดังต่อไปนี้ อาจช่วยลดการแพร่กระจายวัตถุระเบิดแสวงเครื่องได้อย่างเห็นผล
» ตั ว จุ ด ระเบิ ด (Initiator) วั ต ถุ ร ะเบิด แสวงเครื่ อ งทุก ประเภทต้ อ งบรรจุต ัว จุด ระเบิด รูป แบบใดรู ป แบบหนึ ่ง โดยมากมั ก เป็ น เชื ้อ ปะทุ ( detonator)ที่ผลิตตามมาตรฐานโรงงานอุตสาหกรรม (เพื่อการใช้งานในกิจกรรมเชิงพาณิชย์หรือกิจการทางทหาร) หรือไม่ก็เป็นเชื้อปะทุแบบประดิษฐ์เอง (home-made)ข อ ง แ ต ่ ล ะ บ ุ ค ค ล 9 ต ั ว จ ุ ด ร ะ เ บ ิ ด ถ ื อ เ ป ็ น อ ง ค ์ ป ร ะ ก อ บ ห ล ั ก ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ท ุ ก ป ร ะ เ ภ ท ด ั ง นั้ นการที่รัฐควบคุมชิ้นส่วนเหล่านี้ได้อย่างมีประสิทธิผลนับเป็นก้าวสำคัญก้าวแรกของการจัดการกับการแพร่กระจายวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» ดินระเบิดหลัก (Main charge) หมายถึง ประจุการระเบิดหลักของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหนึ่งชิ้นที่อาจประกอบไปด้วยสารระเบิด ( explosive) ดังต่อไปนี้
อย่างใดอย่างหนึ่งหรือมากกว่านั้นo ส า ร ร ะ เ บ ิ ด แ บ บ เ ท ก อ ง ซ ึ ่ ง ใ ช ้ ใ น ก ิ จ ก ร ร ม เ ช ิ ง พ า ณ ิ ช ย ์ ( เ ช ่ น ไ ด น า ไ ม ต ์ เ จ ล ล ิ ก ไ น ต์และวัตถุระเบิดชนิดแอมโมเนียไนเตรทที่ใช้ในอุตสาหกรรมการสกัดวัตถุดิบจากทรัพยากรธรรมชาติเพื่อนำมาใช้ผลิตสินค้า เป็นต้น)o สารระเบิดแบบเทกองซึ่งใช้ในกิจการทางทหาร (เช่น วัตถุระเบิดพลาสติก และดินระเบิด TNT เป็นต้น)o สรรพาวุธทหารที่มีส่วนประกอบของวัตถุระเบิดแรงสูง (เช่น กระสุนปืนใหญ่ ระเบิดที่ปล่อยจากอากาศยาน หัวรบขีปนาวุธ เป็นต้น)10o สารประกอบวัตถุระเบิด (explosive compounds) แบบประดิษฐ์เอง (เช่น สารเปอร์ออกไซด์อินทรีย์ หรือ organic peroxides ยกตัวอย่างเช่น
สาร Triacetone Triperoxide และ Hexamethylene Triperoxide Diamine)o สารเคมีผสมที่ทำให้เกิดสภาพจุดติดไฟหรือระเบิด (explosive mixtures) แบบประดิษฐ์เอง (เช่น ส่วนประกอบของสารที่ทำให้เชื้อเพลิงรวมตัว
กับออกซิเจนและเกิดการระเบิด (fuel-oxidizer explosive compositions) ซึ่งมีองค์ประกอบหลักเป็น Nitrates, Chlorates หรือ Perchloratesเป็นต้น)» ระบบควบคุมหรือสวิตช์แบบอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic switches) หมายถึง สวิตช์จุดระเบิด (firing switch) และสวิตช์พร้อมระเบิด (arming switch)ซึ่งใช้จุดชนวนวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง โดยอาจดัดแปลงมาจากอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่หาได้ตามท้องตลาดอย่างแพร่หลายแต่ไม่สามารถจะเข้าไปควบคุมได้ทั้งหมดอ ย ่ า ง ไ ร ก ็ ด ี ท า ง เ ล ื อ ก ท า ง ห น ึ ่ ง ที่ ส า ม า ร ถ น ำ ม า ด ำ เ น ิ น ก า ร ไ ด้คือการเข้าไปกำกับดูแลระบบอิเล็กทรอนิกส์ประเภทที่มีความซับซ้อนมากกว่าซึ่งมักนำไปใช้ประกอบเป็นส่วนหนึ่งของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อ งแบบควบคุมด้วยสัญ
ญาณวิทยุ (Radio-Controlled IEDs: RCIEDs) (เช่น อุปกรณ์ส่งและรับสัญ ญาณสวิตช์เข้ารหัสสัญญาณแบบ Dual-Tone Modulated Frequency(DTMF) และระบบสวิตช์แบบอิเล็กทรอนิกส์ซึ่งอาศัยคลื่นความถี่วิทยุแบบที่ใช้ในกิจการอุตสาหกรรม)3.3 สถานภาพปัจจุบันของการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
วัตถุระเบิดแสวงเครื่องไม่ใช่เรื่องใหม่ หากแต่เป็นอาวุธที่มีการใช้งานมาตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา กระนั้น สิ่งที่ทำให้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องเพิ่งได้รับ
ความสนใจในวงกว้าง คือชื่อเสียงที่สะท้อนว่า วัตถุระเบิดดังกล่าวเป็นอาวุธที่มีประสิทธิผลเป็นอย่างยิ่งในสงครามแบบอสมมาตร (asymmetric warfare)โดยอาจนำมาใช้โ จมตี ฝ่า ยตรงข้า มที่ม ีก ำลั ง ทหารตามรูป แบบสงครามทั ่ว ไปซึ ่ งมีความเหนือ ชั ้นกว่า เมื่อ ไม่ก ี่ป ีท ี่ ผ่า นมานี้ บางส่ว นได้น ิย ามคำศั พ ท์“การต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง” (counter-IED) ว่าหมายถึง
ความพยายามร่วมกันของหลายหน่วยงานและภาคส่วนเพื่อทำให้ระบบของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องล้มเหลว ไม่ว่าจะโดยการโจมตีเครือข่าย (attack the
networks) การทำให้อุปกรณ์หมดสภาพความเป็นวัตถุระเบิด (defeat the device) และการระดมสรรพกำลัง (preparing a force)119 เชื้อปะทุ (detonator) รู้จักในอีกชื่อหนึ่งคือ “blasting cap”
10 เครื่องกระสุนทางทหาร (military munitions) ที่เข้าข่ายเป็น “กระสุนซึ่งประเมิน แล้ วว่ ามีความเสี่ ย งจะถู กนำไปใช้โ ดยองค์กรอาชญากรรมหรือ องค์ กรก่อ การร้ า ย”อยู ่ ใ นจุ ดที ่ส ุ่ ม เสี ่ ยงเป็ นพิ เศษที่ จะถู ก นำออกไปจากระบบควบคุม โดยมิ ไ ด้ รับ อนุ ญาต ( diversion) รวมถึ ง การนำไปใช้ ประกอบเป็ นส่ว นหนึ่ ง ของวั ต ถุ ระเบิ ด แสวงเครื่อง
ไ
ม
่
ก
ี
่
ป
ี
ท
ี
่
ผ
่
า
น
ม
า
นี้
กลุ ่ ม ที ่ม ี การกระทำอัน เป็ นการก่อ การร้ า ยได้ พ ยายามเสาะหาเครื่ องกระสุน ทางทหารที ่ม ี ส่ว นประกอบของวัต ถุ ระเบิ ด แรงสู ง ในปริม าณมากเพื ่อ นำไปใช้ ก่ อ เหตุ มากขึ้น
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การเสาะหาระเบิดที่ปล่อยจากอากาศยาน กระสุนปืนใหญ่ หัวรบขีปนาวุธ และทุ่นระเบิดทำลายยานพาหนะ
สำหรับนำไปใช้เป็นดินระเบิดหลักประกอบในวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
11 NATO, Allied Joint Doctrine for Countering-Improvised Explosive Devices, AJP-3.15(C), กุมภาพันธ์ 2561, หน้า 1 - 5.

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED10ใ น แ บ บ จ ำ ล อ ง C-IED CMM แ ล ะ เ ค ร ื ่ อ ง ม ื อ ส ำ ห ร ั บ ป ร ะ เ ม ิ น ต น เ อ ง ค ำ ว ่ า “ ก า ร ต ่ อ ต ้ า น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ”นำมาใช้ในความหมายกว้างที่ส ุดซึ่ง ครอบคลุมกิจกรรมทุกประเภทที่ร ัฐดำเนินการเพื่อป้องกัน ( prevention) และบรรเทาผลกระทบ (mitigation)จากการก่อเหตุด ้วยวัต ถุร ะเบิด แสวงเครื่อง 12 กล่า วได้ว ่า ขีดความสามารถด้า นการต่อ ต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อ งจำแนกออกเป็น 2 ส่ว น ได้แ ก่ (1)ม า ต ร ก า ร เ ช ิ ง ป ้ อ ง ก ั น ห ร ื อ ป ้ อ ง ป ร า ม ไ ม ่ ใ ห ้ ม ี ก า ร ก ่ อ เ ห ตุ ข ึ ้ น ( Upstream components) แ ล ะ ( 2)มาตรการตอบสนองหรือบรรเทาผลกระทบภายหลังจากที่มีเหตุรุนแรงเกิดขึ้นแล้ว (Downstream components)

3.4 แบบจำลองความสมบูรณ์ของขีดความสามารถคืออะไร
แบบจำลองความสมบูรณ์ของขีดความสามารถ (Capability Maturity Model: CMM) ได้รับการพัฒนาขึ้นครั้งแรกโดยกระทรวงกลาโหมของสหรัฐอเมริกาเ พ ื ่ อ ใ ช ้ ป ร ะ เ ม ิ น ข ี ด ค ว า ม ส า ม า ร ถ ข อ ง ผ ู ้ ร ั บ จ ้ า ง ใ น โ ค ร ง ก า ร ก า ร พ ั ฒ น า ร ะ บ บ ซ อ ฟ ต ์ แ ว ร ์ ท ี ่ ม ี ค ว า ม ซ ั บ ซ ้ อ น 13
แ บ บ จ ำ ล อ ง ด ั ง ก ล ่ า ว เ ป ็ น ช ุ ด โ ค ร ง ส ร ้ า ง ล ำ ด ั บ ขั้ น ที่ แ ส ด ง ใ ห ้ เ ห ็ น ว ่ า พ ฤ ต ิ ก ร ร ม แ น ว ป ฏ ิ บ ั ติและกระบวนการทำงานขององค์ ก รหนึ ่ ง จะสามารถนำไปสู ่ ผ ลลั พ ธ์ อ ั น เป็ น ที ่ ต ้ อ งการได้ อ ย่ า งน่ า เชื ่ อ ถื อ และมี ค วามยั ่ ง ยื น เพี ย งใด ทั ้ ง นี้ป ร ะ โ ย ช น์ ป ร ะ ก า ร ส ำ ค ั ญ ป ร ะ ก า ร ห น ึ ่ ง ข อ ง ก า ร น ำ แ บ บ จ ำ ล อ ง ด ั ง ก ล ่ า ว ม า ใ ช ้ ง า นคื อ การมี เ กณฑ์ ม าตรฐานสำหรั บ การประเมิ น หรื อ การมี ช ุ ด ข้ อ มู ล อ้ า งอิ ง ที ่ จ ะใช้ เ ป็ น พื ้ น ฐานของการเปรี ย บเที ย บ อี ก ทั ้ ง แบบจำลอง CMM
ยังสามารถช่วยชี้จุดอ่อนหรือสิ่งที่ขาดหายไปในขีดความสามารถ ตลอดจนกระบวนการทำงานที่จำเป็นต้องได้รับการปรับปรุง
แบบจำลอง CMM ให้วิธีการสำหรับการประเมินบุคลากร กระบวนการทำงาน และเทคโนโลยีในเชิงคุณภาพ ซึ่งส่วนมากมักอาศัยการประเมินตามระดับ
ความสมบูรณ์ของขีดความสามารถที่จำแนกออกเป็น 5 ระดับ สามารถดูตัวอย่างได้จากภาพประกอบที่ 2 ทั้งนี้ ลักษณะสำคัญร่วมกันของแบบจำลอง CMM
ทุกประเภท คือการแสดงให้เห็นว่ายิ่งขีดความสามารถขององค์กรหนึ่งเพิ่มขึ้น ระดับความสมบูรณ์ที่ปรากฎในแบบจำลองก็จะเพิ่มขึ้นตามไปด้วย
ทั้งนี้ แบบจำลองความสมบูรณ์ของขีดความสามารถที่มีทั้งหมด 5 ระดับ มีรายละเอียดของแต่ละระดับขั้น ดังนี้» ข ั ้ น แ ร ก เ ร ิ ่ ม ( Initial) (1) เ ป ็ น ช ่ ว ง ที่ ม ี ก า ร จ ั ด ต ั ้ ง ก ร ะ บ ว น ก า ร ท ำ ง า น ข ึ ้ น แ บ บ เ ฉ พ า ะ ก ิ จ เ พ ื ่ อ ร อ ง ร ั บ ส ถ า น ก า ร ณ ์ เ ฉ พ า ะ ห น้ าในบางคราวมีลักษณะที่ไร้ระเบียบและยุ่งเหยิง มีการกำหนดขั้นตอนการทำงานเป็นบางส่วน ทั้งผลสำเร็จมักขึ้นอยู่กับความพยายามของผู้ปฏิ บัติงานเป็นรายบุคคล
» ขั้นที่ทำซ้ำการดำเนินงานขั้นพื้นฐานได้ (Repeatable) (2) เป็นช่วงที่มีการวางกระบวนการบริหารจัดการขั้นพื้นฐานและกำหนดกฎระเบียบที่มีความจำเป็น
เพื่อให้สามารถทำซ้ำขั้นตอนการทำงานที่มีลักษณะคล้ายคลึงกับที่นำไปสู่ความสำเร็จมาแล้วในโครงการก่อนหน้า
» ขั้นที่มีการกำหนดกระบวนการทำงานไว้ชัดเจน (Defined) (3) เป็นช่วงที่มีการจดบันทึกกระบวนการทำงาน ทำให้เป็นมาตรฐาน และบูรณาการเข้าเป็น
ส่วนหนึ่งของระบบองค์กร» ข ั ้ น ที่ ส า ม า ร ถ ค ว บ ค ุ ม ผ ล ล ั พ ธ ์ แ ล ะ ป ร ะ ส ิ ท ธ ิ ภ า พ ไ ด้ ( Managed) (4)เป ็ น ช่ ว ง ที ่ ม ี ก า รป ระ มว ลแ ละ รว บรว มรา ยละ เอ ี ย ดข องข ั ้ น ตอ นกา รทำงา นทั ้ ง ระ บ บ แ ละคุ ณ ภ า พข อ งผลลั พ ธ์ อ ั น เป ็ น ที ่ ต ้ อ งการโดยองค์กรสามารถนำมาถ่ายทอดให้เป็นที่เข้าใจร่วมกันและกำกับควบคุมให้ได้ผลลัพธ์ในเชิงปริมาณ
» ขั ้ น ที่ ม ี ก ารปรั บ ปรุ ง เพื ่ อ ประสิ ท ธิ ภ าพสู ง สุ ด (Optimizing) (5) เป็ น ช่ ว งที่ มี ก ารยกระดั บ ประสิ ท ธิ ภ าพของการทำงานให้ ด ี ข ึ ้ น อย่ า งต่ อ เนื ่ อ งด้วยการถอดบทเรียนจากผลตอบรับเชิงปริมาณที่มีต่อกระบวนการทำงาน
รวมถึงด้วยการนำแนวคิดและเทคโนโลยีที่มีลักษณะเชิงนวัตกรรมไปปฏิบัติในช่วงนำร่องทดสอบ

https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/686715/doctrine_nato_countering_ied_ajp_3_15.pdf
12 ตามที่ได้ระบุไว้ในมติสมัชชาสหประชาชาติ A/RES/71/72 พ.ศ. 2559 “แนวทางบูรณาการการทำงานของหน่วยงานภาครั ฐให้เป็น ไปในทิศทางเดียวกัน” (Whole ofGovernment Approach) ม ี ค ว า ม ส ำ ค ั ญ แ ล ะ จ ำ เ ป ็ น ต ่ อ ก า ร ป ฏ ิ บ ั ต ิ ง า น ท ุ ก ด ้ า น ใ ห ้ ม ี ค ว า ม ส อ ด ค ล ้ อ ง แ ล ะ ส อ ด ร ั บ กั นเ พ ื ่ อ ป ้ อ ง ก ั น แ ล ะ บ ร ร เ ท า ผ ล ก ร ะ ท บ จ า ก ก า ร ก ่ อ เ ห ต ุ ด ้ ว ย ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง โ ด ย แ บ บ จ ำ ล อ ง C-IED CMMแ ล ะ เ ค ร ื ่ อ ง ม ื อ ส ำ ห ร ั บ ป ระ เ ม ิ น ต น เ อ ง ส ่ ง เ ส ร ิ ม ใ ห ้ น ำ แ น ว ทา ง ด ั ง ก ล ่ า ว ไ ป ป ฏ ิ บ ั ต ิ ใ ช ้ ใ น ก า ร จ ั ด ก า ร ก ั บ ภ ั ย ค ุ ก คา ม จ า ก ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ คร ื ่ อ งซึ่งเป็นภัยคุกคามที่มีความซับซ้อนและเชื่อมโยงกับหลากหลายมิติ
13 W.S. Humphrey, “Characterizing the Software Process: A Maturity Framework”, IEEE Software, vol. 5, no. 2, 2531, หน้า 73 - 79.

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

11ขั้นที่มีการปรับปรุง
เพื่อประสิทธิภาพสูงสุด

ขั้นที่สามารถควบคุมผลลัพธ์และประสิทธิภาพได้

ขั้นที่มีการกำหนดกระบวนการทำงานไว้ชัดเจน

ขั้นที่ทำซ้ำการดำเนินงานขั้นพื้นฐานได้

ขั้นแรกเริ่ม

ภาพประกอบที่ 2 - ระดับความสมบูรณ์ของขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง 5 ระดับ14

14 M.C. Paulk et al., Capability Maturity Model for Software, Version 1.1, Software Engineering Institute, CMU/ SEI-93-TR-24, 2536.

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

12

3.5 ทำไมต้องใช้แบบจำลองความสมบูรณ์ของขีดความสามารถ
กิจการหลายภาคส่วนได้นำแบบจำลอง CMM ไปใช้งาน เนื่องจากเป็นแบบจำลองที่ได้รับการยอมรับว่าสามารถช่วยจัดการกับปัญหาความท้าทายสำคัญของ
สายการทำงานที่มีความซับซ้อนซึ่งพยายามยกระดับขีดความสามารถอยู่เสมอและต้องการพัฒนาสายงานอย่างต่อเนื่อง
ข้อได้เปรียบข้อหลักของการนำแบบจำลอง CMM มาใช้งาน มีดังต่อไปนี้
» เป็นเครื่องมือพื้นฐานที่มีความคงเส้นคงวาสำหรับการเปรียบเทียบองค์กรต่าง ๆ» สามารถนำมาตรวจสอบหาจุดอ่อนที่สำคัญหรือสิ่งที่ขาดหายไปในขีดความสามารถ ตลอดจนส่วนของการดำเนินงานที่ต้องจัดการเพื่อปรับปรุงองค์กร
» เป็นภาษาและกรอบข้อมูลอ้างอิงเพื่อใช้ร่วมกันสำหรับการประเมินความสมบูรณ์และการติดตามความก้าวหน้า» เ อ ื ้ อ ใ ห ้ ม ี ก า ร ถ อ ด ป ร ะ ส บ ก า ร ณ ์ แ ล ะ บ ท เ ร ี ย น จ า ก อ ง ค ์ ก ร ห ร ื อ บ ุ ค ค ล อ ื ่ น เ พ ื ่ อ น ำ ม า ป ร ั บ ป ร ะ ย ุ ก ต ์ ใ ช้ทั้งยังเป็นการร่นระยะเวลาของการตั้งต้นกระบวนการปรับปรุงด้วย

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

13เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

14

4แบบจำลองความสมบูรณ์ของขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
(Counter-IED Capability Maturity Model: C-IED CMM)

4.1 คุณสมบัติของแบบจำลอง C-IED CMM
แบบจำลองความสมบู ร ณ์ ข องขี ด ความสามารถด้ า นการต่ อ ต้ า นวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ ง (Counter-IED Capability Maturity Model: C-IED CMM)
มีหลักการพื้นฐานเดียวกันกับแบบจำลอง CMM ทั่วไปที่ใช้กันอย่างแพร่หลาย โดยได้จัดทำขึ้นเพื่อใช้งานร่วมกับเครื่องมือสำหรับประเมินตนเองของ UNIDIR
ส่วนผลลัพธ์
ที่ประมวลได้จากการใช้เครื่องมือสำหรับประเมินตนเองคื อ ข้ อ มู ล บ่ ง ชี ้ ร ะดั บ ความสมบู ร ณ์ ข องขี ด ความสามารถด้ า นการต่ อ ต้ า นวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ ง ณ เวลาที ่ ม ี ก ารประเมิ น อย่ า งไรก็ ดีกา ร พั ฒ นา ข ี ด คว า ม สา ม า รถด ้ า นกา รต่ อ ต ้ า นวั ต ถุ ร ะเ บ ิ ด แ สวง เครื ่ อ ง ไม ่ ไ ด ้ เ ป ็ น กระบ วนกา รที ่ เ ด ิ น เ ป็ น เ ส้ น ต รง เ สี ย ท ี เ ดี ย วอีกทั้งแบบจำลองที่ได้นำเสนอในเอกสารนี้เป็นเพียงชุดคำอธิบายฉบับเข้าใจง่ายเพื่อเป็นเกณฑ์การวัดกว้าง ๆสำหรับการประเมินผลและการเปรียบเทียบเท่านั้น
แบบจำลอง C-IED CMM ออกแบบมาให้สามารถทำความเข้าใจและนำไปใช้งานได้ง่าย โดยนำเสนอวิธีการประเมินระดับความสมบูรณ์ของขีดความสามารถ
ด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องในเชิงคุณภาพ ณ เวลาที่มีการประเมิน อีกทั้งไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นการกำหนดแผนงานเกี่ยวกับการยกระดับ
ขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องระดับชาติโดยตรง หากแต่เพื่อชี้ให้เห็นส่วนของการดำเนินงานที่ต้องได้รับการปรับปรุงให้ดี ยิ่งขึ้น
เพื่อยกระดับขีดความสามารถดังกล่าว ทั้งนี้ หลักการสำคัญของแบบจำลอง C-IED CMM มีดังนี้
» เมื่อระดับความสมบูรณ์ของขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องเพิ่มขึ้น ย่อมหมายถึงขีดความสามารถของรัฐด้านดังกล่าวเพิ่มขึ้นด้วย
» การยกระดับความสมบูรณ์ของขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องจำเป็นต้องใช้ความพยายาม โดยเฉพาะอย่างยิ่งต้องใช้เวลา
อย่างไรก็ดี ระยะเวลาที่ต้องใช้สำหรับการยกระดับขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องเป็นปัจจัยสำคัญที่ต้องคำนึงถึง เพราะเป็นไปได้ว่ากลุ่ม
ที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายอาจจัดหาและนำอาวุธดังกล่าวมาใช้ก่อเหตุภายในระยะเวลาที่สั้นกว่าที่รัฐจะเตรียมการตอบสนองได้อย่ างมีประสิทธิผลว ง จ ร ค ว า ม ส ั ม พ ั น ธ ์ ร ะ ห ว ่ า ง ภ ั ย ค ุ ก ค า ม จ า ก ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ก ั บ ก า ร พ ั ฒ น า ม า ต ร ก า ร ต อ บ ส น อ ง อ ย ่ า ง เ ป ็ น ร ะ บ บ นี้เห็นได้จากกรณีของประเทศจำนวนหนึ่งที่ต้องตกเป็นผู้ประสบภัยก่อนที่จะมีการยกระดับขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่ องระดับ ชาติ
ด
้
ว
ย
เ
ห
ต
ุ
นี้
แ
บ
บ
จ
ำ
ล
อ
ง
C-IED
CMM
จึงเป็นประโยชน์ต่อการนำไปใช้งานสำหรับรัฐที่ปัจจุบันไม่ได้เผชิญกับภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอย่างมีนัยสำคัญและอาจกำลังพิจารณาแนวทางการเตร ี ย ม ก า รใ น ส ถ า น ก า ร ณ ์ ฉ ุ ก เ ฉิ นเพื่อให้มีขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เหมาะสมหากมีภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องปรากฎขึ้นในอนาคต

4.2 ระดับความสมบูรณ์ของขีดความสามารถ (C-IED CM Levels)ระดับความสมบูรณ์ของขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (Counter-IED Capability Maturity Levels: C-IED CM Levels)ที่นำเสนอในเอกสารฉบับนี้ สามารถดูได้จากภาพประกอบที่ 3 (โดยต่อไปนีจ้ ะอ้างถึงว่าระดับ “C-IED CM”
ตั้งแต่ต้นจนจบแบบจำลองและเครื่องมือสำหรับประเมินตนเอง)เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

15

C-IED CM
ระดับที่ 5- ขั้นที่มีการปรับปรุงมาตรการ
ต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
ให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น

C-IED CMระดับที่ 4การยกระดับขีดความสามารถ
ด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแส
วงเครื่อง

C-IED CMระดับที่ 3
C-IED CMระดับที่ 2

C-IED CMระดับที่ 1- ขั้นที่สามารถควบคุม
และจัดการกับปัญหาภัยคุกคามได้

- ขั้นที่มีการกำหนดมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไว้ชัดเจน
(Defined)- ขั้นที่ระบบการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอยู่ระหว่างการพัฒนา
ระยะเวลา

- ขั้นแรกเริ่ม
ภาพประกอบที่ 3 – ระดับความสมบูรณ์ของขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องตามเอกสารฉบับนี้
» C-IED CM ระดั บ ที ่ 1 – ขั ้ น แรกเริ ่ ม (Initial) เป็ น ระดั บ ที ่ ย ั ง ไม่ม ี ก ารกำหนดแนวทางการต่ อ ต้ า นวั ต ถุ ร ะเบิด แสวงเครื ่อ งขึ ้ น อย่ า งเป็ น กิ จ ลัก ษณะโดยหน่ ว ยงานระดั บ ปฏิ บ ั ต ิ ท ี ่ ม ี ภ ารกิ จ ในการตอบสนอง ต่ อ เหตุ ไ ด้ ร ั บ การสนั บ สนุ น เครื ่ อ งมื อ และอุ ป กรณ์ อ ย่ า งจำกั ด หรื อ ไม่ ไ ด้ ร ั บ เล ยอีกทั้งเป็นกระบวนการดำเนินงานที่ไม่สอดคล้องตามนโยบายใด ๆ ซึ่งบัญญัติไว้ในระดับชาติ โดยทั่วไปแล้ว รัฐที่ได้รับการประเมินว่าอยู่ในระดับ C-IED CM
ระดั บ ที ่ 1 สามารถจำแนกออกเป็ น 3 กลุ ่ ม ได้ แ ก่ (1) รั ฐ ที ่ ไ ม่ ไ ด้ เ ผชิ ญ กั บ ภั ย คุ ก คามจากวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งอย่ า งมี น ั ย สำคั ญ (2)รั ฐ ที ่ ย ั ง ไม่ ต ระหนั ก ถึ ง ภั ย คุ ก คามจากวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งที ่ ต นกำลั ง เผชิ ญเนื ่ อ งด้ ว ยข้ อ จำกั ด ของความรู ้ แ ละความเข้ า ใจ และ (3)รัฐที่เพิ่งตระหนักถึง ผลกระทบของภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่มีต่อประชากรของตน ทั้งนี้ รัฐที่ได้รับการประเมินว่าอยู่ใน C-IED CM ระดับที่ 1และกำลังเผชิญกับ ภัยคุกคามดังกล่า วอย่างมีนัย สำคัญ ส่ว นใหญ่ล้ว นต้องการ รับ การสนับ สนุนและความช่วยเหลือ จากหน่วยงานภายนอกเป็น อย่างยิ่ง
โดยเฉพาะด้านการพัฒนาบุคลากร การฝึกอบรม เครื่องมือและอุปกรณ์สำหรับการปฏิบัติการ ตลอดจนการกำหนดนโยบายและยุทธศาสตร์
» C-IED CM ร ะ ด ั บ ท ี ่ 2 – ข ั ้ น ที่ ร ะ บ บ ก า ร ต ่ อ ต ้ า น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง อ ย ู ่ ร ะ ห ว ่ า ง ก า ร พ ั ฒ น า ( Developing)เป็ น ระดั บ ที ่ ร ั ฐ มี ค วามเข้ า ใจว่ า ตนกำลั ง ประสบปั ญ หาจากการก่ อ เหตุ ด ้ ว ยวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ ง โดยในการต่ อ ต้ า นวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งร ั ฐ ม ี ก ร อ บ ก ฎ ห ม า ย แ ล ะ ก ฎ ร ะ เ บ ี ย บ ข ั ้ น พ ื ้ น ฐ า น ส ำ ห ร ั บ ใ ช ้ ด ำ เ น ิ น ค ด ี ก ร ะ นั้ นหน่ ว ยงานที ่ ม ี ส ่ ว นเกี ่ ย วข้ อ งในการต่ อ ต้ า นและตอบสนองต่ อ วั ต ถุ ร ะเบิ ด แสว งเครื ่ อ งทั ้ ง ระดั บ ปฏิ บ ั ต ิ ก ารและระดั บ ยุ ท ธ การทางทหาร 15อ า จ ย ั ง ม ี ข ้ อ จ ำ ก ั ด ด ้ า น ข ี ด ค ว า ม ส า ม า ร ถ อ ย ่ า ง ม ี น ั ย ส ำ คั ญรวมถึงโดยมากยังไม่มีระเบียบปฏิบัติ และวิธีการทางเทคนิคสำหรับการนำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้มาใช้ประโยชน์เพื่อการสืบสวนสอบสวนต่อ ทั้งนี้
รัฐที่ได้รับ การประเมินว่า อยู ่ใ น C-IED CM ระดับ ที่ 2 ส่ว นใหญ่ย ังต้อ งการรับ การสนับ สนุ นและความช่ว ยเหลือ จากหน่ว ยงานภายนอกเป็นอย่า งมากแ ต่ ก ็ ม ี ค ว า ม เ ข ้ า ใ จ ถ ึ ง จ ุ ด อ ่ อ น แ ล ะ ข ้ อ จ ำ ก ั ด ด ้ า น ข ี ด ค ว า ม ส า ม า ร ถ ข อ ง ต น ด ั ง นั้ นป ร ะ เ ท ศ ห ร ื อ อ ง ค ์ ก ร ผ ู ้ ใ ห้ ค ว า ม ช ่ ว ย เ ห ล ื อ จ ึ ง ค ว ร เ น ้ น ย ้ ำ ค ว า ม ส ำ ค ั ญ แ ล ะ ค ว า ม จ ำ เ ป ็ น ท ี ่ ร ั ฐ ใ น ร ะ ด ั บ ท ี ่ 2
ต ้ อ ง ม ี ย ุ ท ธ ศ า ส ต ร ์ ร ะ ด ั บ ช า ติ ด ้ า น ก า ร ต ่ อ ต ้ า น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง อ ย ่ า ง เ ป ็ น อ ง ค ์ ร ว ม โ ด ย ไ ม ่ พ ึ ่ ง พ า แ ต ่ เ พ ี ย งแนวทางการแก้ไขปัญหาทางเทคนิคที่ไม่สอดคล้องกับความเป็นจริง ขณะเดียวกัน แม้การให้ความช่วยเหลือทางเทคนิคจากประเทศหรือองค์กรผู้ให้ความช่วยเหลืออ า ท ิ เ ค ร ื ่ อ ง ม ื อ แ ล ะ อ ุ ป ก ร ณ์ ท ี ่ ม ี ค ุ ณ ภ า พ ส ำ ห ร ั บ ก า ร ป ฏ ิ บ ั ต ิ ก า ร ร ว ม ถ ึ ง ว ิ ธี ก า ร บ ำ ร ุ ง ร ั ก ษ า ใ ห ้ ส า ม า ร ถ ใ ช ้ ง า น ไ ด ้ ย า ว น า น ขึ้ นจ ะ เ ป ็ น ขี ด ค ว า ม ส า ม า ร ถ ท ี ่ มี ค ว า มจ ำ เ ป ็ นส ำ ห ร ั บ ก า ร ร ั บ ม ื อ ก ั บ ว ั ต ถ ุ ระ เ บ ิ ด แ สว ง เ ค ร ื ่ อ ง แ ล ะ ก า ร ล ด อ ั ต ร า ก า ร บ า ดเ จ ็ บ ล ้ ม ตา ยแ ต่ ป ร ะ เ ท ศ ห ร ื อ อ ง ค ์ ก ร ผ ู ้ ใ ห้ ค ว า ม ช ่ ว ย เ ห ล ื อ ย ั ง ค ว ร พ ิ จ า ร ณ า ก า ร ส ร ้ า ง เ ส ริ มขีดความสามารถของประเทศผู้รับให้มีทักษะในการปฏิบัติงานรวมถึงกระบวนการดำเนินงานที่มีประสิทธิภาพและยั่งยืนด้วย
» C-IED CM ร ะ ด ั บ ท ี ่ 3 – ข ั ้ น ท ี ่ ม ี ก า ร ก ำ ห น ด ม า ต ร ก า ร ต ่ อ ต ้ า น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ไ ว ้ ช ั ด เ จ น ( Defined)
15 ในบริ บ ทของภั ย คุ ก คามจากวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ ง ยั ง สามารถมองในระดั บ ของอำเภอ/เขต ( district) หรื อ ระดั บ จั ง หวั ด ซึ ่ ง มี ผ ู ้ ว ่ า ราชการ ( governorate) ได้ ด ้ ว ยนอกจากคำนิยามทางทหารว่าหมายถึงระดับปฏิบัติการและระดับยุทธการทางทหารแต่เพียงเท่านั้น

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

16เ ป ็ น ร ะ ด ั บ ท ี ่ ร ั ฐ เ ผ ช ิ ญ ก ั บ ภ ั ย ค ุ ก ค า ม จ า ก ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง อ ย ่ า ง ช ั ด เ จ น ม า เ ป ็ น ร ะ ย ะ เ ว ล า ห นึ่ งอี ก ทั ้ ง ได้ ร ณรงค์ ม าอย่ า งยาวนานเพื ่ อ ต่ อ ต้ า นกลุ ่ ม ที ่ ม ี ก ารกระทำอั น เป็ น การก่ อ การร้ า ยและกลุ ่ ม ที ่ น ำวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งมาใช้ ก ่ อ เหตุ ร ุ น แรงส ภ า พ ก า ร ณ ์ ด ้ า น ค ว า ม ม ั ่ น ค ง เ ห ล ่ า น ี ้ ท ี ่ รั ฐ เ ผ ช ิ ญ ท ำ ใ ห ้ เ ก ิ ด ก า ร บ า ด เ จ ็ บ ล ้ ม ต า ย ม า อ ย ่ า ง ต ่ อ เ น ื ่ อ งนับเป็นบทเรียนอันแสนสาหัสกว่าจะสามารถพัฒนาแนวทางการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องขึ้นมาได้ รัฐที่ได้รับการประเมินว่าอยู่ใน C-IED CM ระดับที่ 3มั ก จะมี ห น่ ว ยงานที ่ ม ี ค วา มสามา รถแ ละ มี ป ระสิ ท ธิ ผ ลรั บ ผิ ด ชอ บการดำ เนิ น งา นด้ า นการต่ อ ต้ า นว ั ต ถุ ร ะ เบิ ด แ สว งเครื ่ อ งอ ยู่โ ด ย ป ฏ ิ บ ั ต ิ ก า ร ภ า ย ใ ต ้ ก ร อ บ น โ ย บ า ย ร ะ ด ั บ ช า ต ิ ท ี ่ ก ำ ห น ด ไ ว ้ อ ย ่ า ง ช ั ด เ จ น ร ะ ด ั บ ห นึ่ งหน่วยงานที่มีส่วนในการตอบสนองต่อเหตุเหล่านี้อาจอยู่ในขั้นที่ต้องการยกระดับขี ดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่ มีความซับซ้อนยิ่งขึ้นอ า ท ิ ก า ร มี ย า น เ ก ร า ะ ก ั น ร ะ เ บ ิ ด ค ว า ม ส า ม า ร ถ ใ น ก า ร ก ่ อ ก ว น ส ั ญ ญ า ณ ว ิ ท ย ุ ( electronic countermeasures: ECMs) <ห ม า ย ถึ งการก่อกวนสัญญาณวิทยุเพื่อลดประสิทธิภาพการทำงานของฝ่ายตรงข้ามในการรับส่งข้อมูลหรือการทำงานของอาวุธยุทโธปกรณ์ เช่น ทำให้การรับส่ งข้อมูลติดขัดก า ร ส ่ ง ค ล ื ่ น ไ ฟ ฟ ้ า ห ร ื อ ส ั ญ ญ า ณ อ ิ เ ล ็ ก ท ร อ น ิ ก ส ์ อ อ ก ไ ป เ พ ื ่ อ ป ้ อ ง ก ั น ก า ร ต ร ว จ จ ั บ ค ล ื ่ น เ ร ด า ร ์ เ ป ็ น ต ้ น ใ น แ ง ่ ห นึ่ งย ั ง ถ ื อ เ ป ็ น ข ี ด ค ว า ม ส า ม า ร ถ ใ น ม า ต ร ก า ร ส ง ค ร า ม อ ิ เ ล ็ ก ท ร อ น ิ ก ส ์ ห ร ื อ Electronic Countermeasuresซึ ่ ง เป็ น การตอบโต้ ก ั น ระหว่ า งการเปิ ด คลื ่ น รบกวนและการป้ อ งกั น คลื ่ น รบกวนด้ ว ยอุ ป กรณ์ ส ื ่ อ สาร ระบบเรดาร์ หรื อ คลื ่ น ไฟฟ้ า - ผู ้ แ ปล>อ ุ ป ก ร ณ ์ ส ำ ห ร ั บ ก า ร ต ่ อ ต ้ า น ก า ร ก ่ อ เ ห ต ุ ด ้ ว ย ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง แ บ บ RCIEDs ต ล อ ด จ น อ ุ ป ก ร ณ ์ อ ื ่ น ๆส ำ ห ร ั บ ก า ร ค ้ น ห า ร ว ม ถ ึ ง ก า ร ห ย ุ ด ก า ร ท ำ ง า น ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง แ ล ะ ท ำ ใ ห ้ ป ล อ ด ภั ยขณะที่เจ้าหน้าที่ตำรวจมีแนวโน้มที่จะพยายามยกระดับขีดความสามารถด้านการรักษาสภาพ การเก็บกู้ และการวิเคราะห์หลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์แม้ ว ่ า อาจจะยั ง ไม่ ม ี ข ี ด ความสามารถที ่ จ ะวิ เ คราะห์ แ ละดำเนิ น กระบวนการทางนิ ต ิ ว ิ ท ยาศาสตร์ ท ี ่ ม ี ค วามซั บ ซ้ อ นกว่ า นั ้ น ได้ ก ็ ต ามข ณ ะ ที่ แ น ว ท า ง /ม า ต ร ก า ร ต ่ อ ต ้ า น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ข อ ง ร ั ฐ ย ั ง ม อ ง ว ่ า ภ ั ย ค ุ ก ค า ม ด ั ง ก ล ่ า ว เ ป ็ น ป ั ญ ห า ภ า ย ใ น ช า ติจึงมุ่งเน้นการจัดการในระดับชาติมากกว่าจะพิจารณาถึงแนวทาง/มาตรการระดับภูมิภาคที่ต้อ งอาศัย ความร่วมมือและการทำงานร่วมกันระหว่างรัฐบาลหรื อ การดำเนิ น การตาม แนวทางระดั บ ภู ม ิ ภ าคที่ อาจมี ก ารจั ด ตั ้ ง ขึ ้ น ทั ้ ง นี ้ รั ฐ ที ่ ไ ด้ ร ั บ การประเมิ น ว่ า อยู ่ ใ น C-IED CM ระดั บ ที ่ 3
ส ่ ว น ใ ห ญ ่ ต ้ อ ง ก า ร ร ั บ ค ว า ม ช ่ ว ย เ ห ล ื อ จ า ก ห น ่ ว ย ง า น ภ า ย น อ ก เ ป ็ น อ ย ่ า ง ม า ก โ ด ย มีค ว า ม เ ข ้ า ใ จ เ ป ็ น อ ย ่ า ง ด ี ว ่ า ต น ต ้ อ ง ก า ร ย ก ร ะ ด ั บ ข ี ด ค ว า ม ส า ม า ร ถ แ ล ะ ค ว า ม ช ่ ว ย เ ห ล ื อ ใ น ด ้ า น ใ ด ด ้ ว ย เ ห ต ุ นี้ม า ต ร ก า ร ใ ห ้ ค ว า ม ช ่ ว ย เ ห ล ื อ ท ี ่ ม ี ป ร ะ ส ิ ท ธ ิ ผ ล ม า ก ท ี ่ ส ุ ด ที่ ป ร ะ เ ท ศ ห ร ื อ อ ง ค ์ ก ร ผ ู ้ ใ ห้ ค ว า ม ช ่ ว ย เ ห ล ื อ เ ห ็ น ค ว ร พ ิ จ า ร ณ าคื อ มา ตรก ารที ่ ช ่ ว ยสร้ า งเสริ ม ข ี ด ควา มสา มา รถระดั บ ชาติ ซ ึ ่ ง มี ค วามครบ ถ้ ว นสมบ ู ร ณ์ แ ละ สา มา รถพ ึ ่ ง พ าตนเอ งได้ อ ย่ า งยั ่ ง ยื นพร้อมกับมียุทธศาสตร์สำหรับการรับมือกับสถานการณ์ในอนาคต (exit strategy) ที่ชัดเจนด้วย
» C-IED CM ร ะ ด ั บ ท ี ่ 4 – ข ั ้ น ท ี ่ ส า ม า ร ถ ค ว บ ค ุ ม แ ล ะ จ ั ด ก า ร ก ั บ ป ั ญ ห า ภ ั ย ค ุ ก ค า ม ไ ด ้ ( Managed)เป ็ น ระ ดั บ ที ่ โ ดยทั ่ ว ไป แล้ ว รั ฐ มี ค วา มเข้ า ใจเป็ น อ ย่ า งดี ถ ึ ง ลั ก ษณะข องภั ย คุ ก คามจากวั ต ถุ ร ะ เบ ิ ด แสวงเครื ่ อ งที ่ ต นกำลั ง เผชิ ญโดยมีมาตรการตอบสนองต่อวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่ผ่านการทดสอบแล้วว่ามีประสิทธิผล
รวมถึงมีนโยบายและระเบียบปฏิบัติ ทางเทคนิคที่ครบวงจรสำหรับการเก็บรวบรวมและการวิเคราะห์หลักฐานที่มีความสำคัญต่อรูปคดี จากสถานที่เกิดเหตุ
นอกจากนี้ ขีดความสามารถของรัฐยังรวมถึงการใช้ปฏิบัติการเชิงรุกเพื่อสืบสาวหาผู้มีเจตนาหรือเตรียมการก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดดังกล่าว โดยอาศัยข้อมูลข ่ า ว ก ร อ ง ใ น ก า ร ช ี ้ น ำ อ ี ก ท ั ้ ง อ า จ ม ี ค ว า ม ร ่ ว ม ม ื อ ใ น ร ะ ด ั บ ข ้ า ม เ ข ต แ ด น ร ะ ด ั บ ภ ู ม ิ ภ า ค แ ล ะ ร ะ ด ั บ น า น า ช า ติเพื ่ อ จั ด การกั บ ปั ญ หาภั ย คุ ก คามจากวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งที ่ ม ี ล ั ก ษณะข้ า มชาติ ตลอดจนเพื ่ อ สกั ด กั ้ น ห่ ว งโซ่ อ ุ ป ทาน (supply chain)ของการจัดหาวัสดุอุปกรณ์สำหรับการผลิตและการก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» C-IED CM ระดั บ ที ่ 5 – ขั ้ น ที ่ ม ี ก ารปรั บ ปรุ ง มาตรการต่ อ ต้ า นวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งให้ ม ี ป ระสิ ท ธิ ภ าพยิ ่ ง ขึ ้ น ( Optimizing)เป็นระดับที่รัฐมีเครื่องมือและกลไกที่พร้อมสำหรับการจัดการกับภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องทุกรูปแบบ
ทั้งยังมีความร่วมมือระหว่างประเทศซึ่งส่วนใหญ่เป็นความร่วมมือในรูปแบบของการแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวกรองด้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอันก่อให้เกิดผลประโยชน์ ร ่ ว มกั น ของแต่ ล ะฝ่ า ย รั ฐ ที ่ ไ ด้ ร ั บ การประเมิ น ว่ า อยู ่ ใ น C-IED CM ระดั บ ที ่ 5 สามารถดำเนิ น การต่ อ ต้ า นภั ย คุ ก คามดั ง กล่า วที ่ ม ี อ ยู ่ ณ ปั จ จุ บ ั นได้ไปจนถึงสามารถคาดการณ์และตอบสนองต่อภัยคุกคามที่อาจปรากฎขึ้นในอนาคต นอกจากนี้ รัฐยังเป็น “ลูกค้า”ที่ชาญฉลาดเมื่อต้องเลือกสรรขีดความสามารถใหม่เพื่อยกระดับขีดความสามารถของตนให้สมบูรณ์ขึ้นด้วย

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

17เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

19

5เครื่องมือสำหรับการประเมินขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องด้
วยตนเอง ซึ่งจัดทำโดย UNIDIR
5.1 แนวทางการจัดการกับการแพร่กระจายวัตถุระเบิดแสวงเครื่องค ว า ม เ ข ้ า ใ จ ต ั ว ร ะ บ บ ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ( IED system) อ ย ่ า ง ท ะ ล ุ ป ร ุ โ ป ร ่ ง 16เป็นก้าวแรกที่สำคัญยิ่ง สำหรับการพัฒนามาตรการต่อต้านการแพร่กระจายวัตถุระเบิดแสวงเครื่อ งจนถึงการประเมินประสิทธิผลของมาตรการดังกล่า วแ น ว ท า ง ข ้ อ ห น ึ ่ ง ท ี ่ ส า ม า ร ถ น ำ ม า ด ำ เ น ิ น ก า ร ไ ด้คื อ การพิ จ ารณาว่ า เหตุ ก ารณ์ ท ี ่ ม ี ก ารใช้ ว ั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งเป็ น ส่ ว นหนึ ่ ง ของเครื อ ข่ า ยกระบวนการมากกว่ า จะเป็ น เหตุ ก ารณ์ โ ดด ๆ กล่ า วคือก่ อ นเกิ ด เหตุ โจมตี โ ดยใช้ ว ั ต ถุ ร ะ เบิ ด แ สวงเครื ่ อ ง แต่ ล ะครั ้ ง ล้ ว น มี ก ิ จ กรรมที่ เ กี ่ ย วข้ อ งโย งใยกั น เกิ ด ขึ ้ น ก่ อ นหน้ า นั ้ น ด้ ว ย ทั ้ ง นี้แนวทางทั่วไปซึ่งใช้อธิบายมาตรการตอบสนองของรัฐต่อเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุแสวงเครื่องสามารถสรุปได้ตามภาพประกอบที่ 4การดำเนินการ
ภายใต้มาตรการเชิงป้องกัน

(1) นโยบาย กฎหมาย
และกฎระเบียบระดับชาติ

การดำเนินการ
ภายใต้มาตรการตอบสนอง
(8)การพัฒนามาตรการต่อต้านวัตถุร
ะเบิดแสวงเครื่อง
(7) กระบวนการยุติธรรม

วงจรการป้อนกลับ (Feedback loop)และการถอดบทเรียน

(2) การรักษาความปลอดภัย
และการควบคุมวัตถุระเบิด
(3)การส่งเสริมความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับอันตรายและวิ
ธีป้องกันภัยจากวั(4)ตถุรการพั
ะเบิดฒแสวงเครื
่องนาขีดความสามารถ

(6) การชี้ตัวผู้กระทำความผิด

ด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
(5) การควบคุมพื้นที่ชายแดน

เหตุการณ์ที่มีการใช้
วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง

(6)การควบคุมสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุร
ะเบิดแสวงเครื่อง
(7) ความร่วมมือและการแลกเปลี่ยนข้อมูล
ระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติ
(8) ปฏิบัติการซึ่งอาศัย
ข่าวกรองในการชี้นำ

ก่อนเกิดเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง

(5)การจัดการกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็
บกู้ได้เพื่อหาข้อมูลทางเทคนิค
(4) การจัดการสารสนเทศ
(3) การวิเคราะห์
หลักฐานที่เก็บกู้ได้
(2) การตอบสนองต่อวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
- การจัดการกับสถานที่เกิดเหตุเพื่อรวบรวมและนำหลักฐานที่เก็บกู้ได้มาใช้ประโยชน์
(1) การตอบสนองต่อวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
- การหยุดการทำงานและทำให้ปลอดภัย

หลังเกิดเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง

ภาพประกอบที่ 4 - มาตรการ 2 ส่วนของขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง:มาตรการเชิงป้องกันและมาตรการตอบสนอง

5.2 มาตรการเชิงป้องกันของการต่อต้านการแพร่กระจายวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
5.2.1 นโยบาย กฎหมาย และกฎระเบียบระดับชาติ
ความมั่นคงเป็นความต้องการอันเป็นสากลและเป็นความต้องการขั้น พื้นฐานของคนหมู่มาก โดยหมายรวมถึงความปลอดภัยในชีวิต (ของตนเอง ครอบครัว
และชุมชนที่อยู่อาศัย) การปราศจากความกลัว รวมถึงเสถียรภาพของรัฐและการมีธรรมาภิบาล (good governance) ซึ่งโดยรวมแล้ว ความมั่นคงถือเป็นหน้าที่
ความรับผิดชอบส่วนสำคัญของรัฐบาลที่ต้องยึดถือเพื่อการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม รวมถึงเพื่อความเป็นอยู่ที่ดีของประชาชน โดยเฉพาะเพื่อคนยากไร้และ
16 ค ำ ว ่ า “ ร ะ บ บ ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ” ( IED system) ถ ู ก น ำ ม า ใ ช ้ ใ น ค ว า ม ห ม า ย ท ี ่ ก ว ้ า ง ท ี ่ สุ ดดั่งที่กลุ่มซึ่งมีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายหลากหลายกลุ่มที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องก็มีลักษณะเฉพาะทางและความแตกต่างเฉพาะตัว ตัวอย่างเช่น กลุ่มก่อการร้ายข้ามชาติอย่างกลุ่ม
Da’esh/ISIL มีแนวทางการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่ต่างไปจากอาชญากรซึ่งใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องเป็นเครื่องมือคุ้มกันหรือคงไว้ให้การผลิตและการกระจายยาเสพติดยังเกิดขึ้ นต่อไปได้

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

19กลุ่มเปราะบาง ขณะที่วัตถุระเบิดแสวงเครื่องเป็นอาวุธที่ ก่อให้เกิดอันตรายต่อความปลอดภัยในชีวิต บ่มเพาะความหวาดกลัว บั่นทอนเสถียรภาพ ส่งผลกระทบต ่ อ เ ป ้ า ห ม า ย ก า ร พ ั ฒ น า ท ี ่ ย ั ่ ง ย ื น ( Sustainable Development Goals: SDGs) ข ั ด ข ว า ง ก า ร ท ำ ม า ค ้ า ข า ยตลอดจนเป็นอุปสรรคต่อการให้ความช่วยเหลือทางมนุษยธรรม และเป็นอันตรายโดยเฉพาะอย่างยิ่งในบริบทที่การบริหารจัดการของรัฐไม่เข้มแข็งนักปั จ จั ย ที ่ จ ะช่ ว ยยึ ด โยงแนวทางการต่ อ ต้ า นวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งระดั บ ชาติซ ึ ่ ง ประสบผลสำเร็ จ มากที ่ ส ุ ด หลาย ๆ แนวทางให้ เ ป็ น หนึ ่ ง เดี ย วกันได้คือ การส่งเสริมแนวนโยบายแบบองค์รวมซึ่งกำหนดให้มี “แนวทางบูรณาการการทำงานของหน่วยงานภาครัฐให้เป็นไปในทิศทางเดียวกัน” ( Whole ofGovernment Approach) เพ ื ่ อ ก า รดำเนิ น กา รทั ้ ง ในเชิ ง ป้ อ งก ั น และบ รรเทาผลกระทบจ ากการก ่ อ เห ตุ ด ้ ว ยวั ต ถ ุ ร ะ เบ ิ ด แ สวงเครื ่ อ งโดยยุทธศาสตร์การต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่มีประสิทธิผลส่วนมากต้องอาศัยแนวทางการประสานงานข้ามหน่วยงานของรัฐบาลอย่างเป็นเอกภาพ
ในกรณี ท ี ่ ด ี ท ี ่ ส ุ ด ควรกำหนดให้ ห น่ ว ยงานใดหน่ ว ยงานหนึ ่ ง ซึ ่ ง ได้ ร ั บ อำนาจหน้ า ที ่ แ ละการจั ด สรรทรั พ ยากรที ่ เ หมาะสมให้ มี บ ทบาทนำ
ไม่ว่าจะเป็นหน่วยงานระดับกระทรวงหรือกรม
การบริ ห ารกิ จ การความมั ่ น คงอย่ า งมี ป ระสิ ท ธิ ผ ลประกอบกั บ การปฏิ บ ั ต ิ ต ามหลั ก นิ ต ิ ร ั ฐ (Rule of Law) หรื อ ตามหลั ก กฎหมายอย่ า งเสมอภาค
เป็นปัจ จัย ขั้นพื้นฐานที่จ ะช่วยให้ก ารดำเนินมาตรการต่อต้า นวัตถุระเบิดแสวงเครื่อ งประสบผลสำเร็จ ขณะที่ก ฎระเบียบระดับ ชาติที่มีความเหมาะสมคื อ กฎระเบี ย บที ่ ห ้ า มมิ ใ ห้ มีการพั ฒ นาวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ ง ซึ ่ ง หมายรวมถึ ง การจั ด หาวั ส ดุ อ ุ ป กรณ์ การผลิ ต และการนำมาใช้ ง านโดยมาตรการเชิ ง ป้ อ งกั น เหล่ า นี ้ ย ั ง ต้ อ งสอดคล้ อ งกั บ มาตรการตอบสนองในส่ ว น “กระบวนการยุ ต ิ ธ รรม” ดั ง ที ่ จ ะได้ ก ล่ า วต่ อ ไป นอกจากนี้
กฎหมายและกฎระเบี ย บระดั บ ชาติ ค วรกำหนดมาตรการกำกั บ ควบคุ ม ที่ ค รอบคลุ ม ถึ ง การนำวั ต ถุ ร ะเบิ ด (และสารตั ้ ง ต้ น ของการผลิ ต วั ต ถุ ร ะเบิ ด )มาใช้งานโดยชอบด้วยกฎหมาย ทั้งนี้ ควรมีบทบัญญัติที่ครอบคลุมประเด็น ดังต่อไปนี้
» กิจกรรมเกี่ยวกับวัตถุระเบิดโดยชอบด้วยกฎหมาย ทั้งการจัดหา การควบคุม การขนส่ง การจัดเก็บ และการใช้งานขั้นสุดท้ายโดยหน่วยงานพลเรือน (เช่นอุตสาหกรรมที่เกี่ยวกับการทำเหมืองแร่ การระเบิดหิน การสำรวจ รวมทั้งการสกัดน้ำมันและก๊าซธรรมชาติ วิศวกรรมโยธาและการรื้อถอนสิ่งก่ อสร้าง เป็นต้น)» การจัดหา การจัดเก็บ และการนำกระสุน (ammunition) <หมายรวมถึงกระสุนสำหรับปืน กระสุนสำหรับระเบิด กระสุนสำหรับทุ่นระเบิด เป็นต้น - ผู้แปล>และวัตถุระเบิดมาใช้งานโดยเหล่าทัพและผู้บังคับใช้กฎหมาย
» การจัดเก็บและการขนส่งวัตถุระเบิดท ั ้ ง น ี ้ร ะ บ อ บ ก า ร ก ำ ก ั บ ค ว บ ค ุ ม( regulatory regime)ที ่ ม ี ป ระสิ ท ธิ ผ ลมากที ่ ส ุ ด คื อ ระบอบที ่ มี ก ารส่ ง เสริ ม ความร่ ว มมื อ และการให้ ก ารสนั บ สนุ น ระหว่ า งภาคเอกชนผู ้ ป ระกอบการเชิ ง พาณิ ช ย์ ก ั บ ภาครัฐโ ด ย ร ั ฐ ท ี ่ พ บ ว ่ า อ ุ ต ส า ห ก ร ร ม ภ า ย ใ น ป ร ะ เ ท ศ ที่ ส ก ั ด ว ั ต ถ ุ ด ิ บ จ า ก ท ร ั พ ย า ก ร ธ ร ร ม ช า ต ิ ( อ า ท ิ ก า ร ท ำ เ ห ม ื อ ง แ ร่ )น ำ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด ส ำ ห ร ั บ ใ ช ้ ใ น ก ิ จ ก ร ร ม เ ช ิ ง พ า ณ ิ ช ย ์ ม า ใ ช้ ง า น ป ร ิ ม า ณ ม า กจะต้ อ งคำนึ ง ถึ ง การออกมาตรการรั ก ษาความปลอดภั ย และการควบคุ ม ตั ้ ง แต่ ก ารผลิ ต หรื อ การนำเข้ า วั ต ถุ ร ะเบิ ด ไปจนถึ ง การใช้ ง านขั ้ น สุ ด ท้ า ยอีกทั้งควรพิจารณาให้มีกลไกรองรับและการกำกับดูแลที่มีประสิทธิผล (assurance regime) ประกอบด้วย

5.2.2 การรักษาความปลอดภัยและการควบคุมวัตถุระเบิด
การนำวัตถุระเบิดออกไปจากระบบควบคุมที่ชอบด้วยกฎหมายโดยมิได้รับอนุญาต (diversion) ได้เป็นช่องทางหลักที่อาชญากรและกลุ่มที่มีการกระทำอันเป็น
การก่อการร้ายจัดหาวัตถุระเบิดเพื่อ นำมาใช้ก่อเหตุ ดังนั้น รัฐควรกำกับควบคุมทุกคลังแสงที่มีการจัดเก็บวัตถุระเบิดซึ่งผลิตตามมาตรฐานโรงงานอุตสาหกรรม
เพื่อป้องกันไม่ให้ถูกลักลอบนำออกไปจากระบบควบคุมและประกอบเข้ากับวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง โดยควรพิจารณามาตรการดังต่อไปนี้
» การรักษาความปลอดภัยและการควบคุมคลังจัดเก็บกระสุนและวัตถุระเบิดของรัฐมีประสิทธิผล17» การรักษาความปลอดภัยและการควบคุมวัตถุระเบิดซึ่งใช้งานโดยหน่วยงานพลเรือนที่ได้รับอนุญาตมีประสิทธิผล
» การคุ้มกันหรือการโยกย้ายสรรพาวุธระเบิดที่ยังไม่ระเบิด (Unexploded Ordnance: UXO) บริเวณพื้นที่ของกองทัพและอดีตพื้นที่สู้รบ ไปจนถึงการคุ้มกันหรือ
การโยกย้ายทุ่นระเบิดในเขตวางทุ่นระเบิดที่ยังมีหลงเหลืออยู่ในปัจจุบัน18
17 ประเด็นนี้อยู่ในหัวข้อทั่วไปเรื่องความมั่นคงทางกายภาพและการบริหารจัดการคลังแสง ข้อมูลทางปฏิบัติเพิ่มเติม ดู UNIDIR, Utilizing the International Ammunition Technical
Guidelines in Conflict- Affected and Low-Capacity Environments, 2562.
18 ใ น ป ร ะ เ ท ศ โ ซ ม า เ ล ี ย ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด ท ี ่ ใ ช ้ ใ น ก ิ จ ก า ร ท า ง ท ห า ร อ ย ่ า ง ด ิ น ร ะ เ บ ิ ด TNT ถ ู ก เ ก ็ บ ม า จ า ก ส ร ร พ า ว ุ ธ ร ะ เ บ ิ ด ท ี ่ ย ั ง ไ ม ่ ร ะ เ บิ ดก่ อ นที ่ จ ะนำไปประกอบเข้ า กั บ ดิ น ระเบิ ด หลั ก ของวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งแบบเหยื ่ อ มากระทำและแบบ RCIEDs หรื อ ถู ก นำไปใช้ เ ป็ น ส่ ว นขยายการระเบิ ด (booster)เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

20

5.2.3 การส่งเสริมความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับอันตรายและวิธีป้องกันภัยจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (IED Risk
Education)การส่งเสริมความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับอันตรายและวิธีป้องกันภัย (Risk Education) เป็นหนึ่งในเสาหลักทั้ง 5 ของปฏิบัติการด้านทุ่นระเบิด (Mine Action)ซึ่งเกี่ยวข้องกับทุกกิจกรรมที่มีเป้าหมายเพื่อลดความเสี่ยงที่ ประชากรจะได้รับบาดเจ็บจากทุ่นระเบิด รวมถึงสรรพาวุธระเบิดที่ยังไม่ระเบิด โดยใช้วิธีการสร้าง
การตระหนักรู้และการสนับสนุนให้เกิดการเปลี่ยนแปลงพฤติ กรรมผ่านการประชาสัมพันธ์ การให้ความรู้ และการฝึกอบรม ตลอดจนงานชุมชนสัมพันธ์หรือ
การประสานงานอย่างใกล้ชิดกับชุมชนในพื้นที่
จำนวนการบาดเจ็บล้มตายที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญอันเป็นผลมาจากการก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดแสวง เครื่อง
ได้แสดงให้เห็น ถึงความจำเป็นของการส่งเสริมความรู้ และความเข้าใจเกี่ยวกับอันตรายและวิธีป้องกันภัยจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (IED Risk Education)ท ี ่ ม ี ป ร ะ ส ิ ท ธ ิ ผ ลม า ก ไ ป ก ว ่ า นั้ นวิธีการก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่องแบบเหยื่อมากระทำและแบบฆ่าตัวตายซึ่งเป็น ที่นิยมของผู้ก่อเหตุและก่อให้เกิดอันตรายโดยไม่จำกัดเป้าหมายของการโจ
มตีอีกต่อไปนั้น ได้ส่งผลให้มีพลเรือนบาดเจ็บล้มตายในอัตราที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง
ทั้งนี้ หน่วยงานด้านความมั่นคงของรัฐที่ไม่ได้เกี่ยวข้องโดยตรงกับปฏิบัติการทำลายวัตถุระเบิดแสวงเครื่องและการปลดปล่อยพื้นที่จากการระเบิด (clearance ofIEDs) ห ร ื อ ก า ร จ ั ด ก า ร ก ั บ ส ถ า นท ี ่ เ ก ิ ดเ ห ตุ เ พ ื ่ อ ร ว บ ร ว ม แ ล ะ น ำ ห ล ั ก ฐ า น ที ่ เ ก ็ บ กู้ ไ ด้ มา ใ ช้ ป ร ะ โ ย ชน ์ เ พ ื ่ อ ก า ร สื บ ส ว น สอ บ สว นต่ อควรเรียนรู้เกี่ยวกับอันตรายและวิธีป้องกันภัยจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องด้วยเช่นกัน นอกจากนี้ เนื่องจากกลุ่มผู้ปฏิบัติการฉุกเฉิน เบื้องต้น (first responders)ไม่ว่าจะเป็นเจ้าหน้าที่ผู้บังคับใช้กฎหมาย หน่วยดับเพลิง หน่วยกู้ภัย กระทั่งหน่วยพยาบาล อาจตกเป็นผู้ประสบภัยจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องได้ ทั้งสิ้น ดังนั้น
หน่วยปฏิบัติการฉุกเฉินเหล่านี้นับเป็นอีกกลุ่มหนึ่งที่ควรได้รับความรู้และการฝึกอบรมที่เหมาะสม เพื่อให้สามารถจำแนกสิ่งที่เป็นวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง หลีกเลี่ยง
ตลอดจนรายงานจุดที่สงสัยว่าอาจพบวัตถุระเบิดแสวงเครื่องได้

5.2.4 การพัฒนาขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
มาตรการระดับชาติด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องครอบคลุมขีดความสามารถทุกประเภทที่รัฐจำเป็นต้องมีสำหรับการต่อต้านไม่ให้มีการนำวัตถุระเบิดแส
วงเครื่องมาใช้ก่อเหตุ ทั้งนี้ โดยครอบคลุมถึงขีดความสามารถ ดังต่อไปนี้
»การมีความรู้ความเข้าใจเรื่องสภาพแวดล้อมด้านความมั่นคงและกรอบกฎหมายที่สามารถเอื้อให้ผู้ที่มีภารกิจตามยุทธศาสตร์การต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องสาม
ารถปฏิบัติหน้าที่ได้
»การพัฒนายุทธศาสตร์ระดับชาติด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องซึ่งกำหนดกระบวนการดำเนินงานว่าจะทำให้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องหมดสภาพการเป็นวัตถุ
ระเบิดได้อย่างไร ภายใต้โครงสร้างการบริหารจัดการภาครัฐที่เป็นอยู่หรือที่อาจเตรียมการเสนอขึ้นใหม่19» การจัดตั้ง หน่วยผู้ปฏิบัติงานด้า นการหยิบ ยกขนย้า ยหรือ ทำให้หมดสภาพความเป็นวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (Improvised Explosive Device Disposal(or Defeat): IEDD) ไม่ว ่า จะเป็น หน่วยทางทหารหรือ ตำรวจซึ่งได้รับการฝึกอบรมและมีการเตรียมพร้อ มด้า นเครื่อ งมือและอุป กรณ์มาอย่า งเหมาะสม 20เพื่อทำหน้าที่หยุดการทำงานของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้ให้ปลอดภัย อีกทั้งตรวจสอบให้แน่ชัดว่าสถานที่เกิดเหตุระเบิดจาก วัตถุระเบิดแสวงเครื่องมี
ความปลอดภัยแล้วหรือไม่ เพื่อให้หน่วยงานผู้บังคับใช้กฎหมายสามารถเข้าไปเก็บรวบรวมหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์มาใช้ประโยชน์เพื่อการสืบสวนสอบสวนต่อ
»การจัดให้มีการสร้างการตระหนักรู้และการฝึกอบรมเกี่ยวกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เหมาะสมสำหรับกำลังตำรวจและทหารที่อาจได้รับมอบหมายให้ปฏิบตั ิหน้าที่
ในสภาพแวดล้อมซึ่งมีภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
ของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องประกอบยานพาหนะ (Vehicle-Borne IED) ที่มดี ินระเบิดหลักขนาดใหญ่แบบประดิษฐ์เอง
19 บ ่ อ ย ค ร ั ้ ง ที่ ม ี ก า ร ส ่ ง เ ส ร ิ ม ใ ห ้ น ำ “ แ น ว ท า ง บ ู ร ณ า ก า ร ก า ร ท ำ ง า น ข อ ง ห น ่ ว ย ง า น ภ า ค ร ั ฐ ใ ห ้ เ ป ็ น ไ ป ใ น ท ิ ศ ท า ง เ ด ี ย ว ก ั น ”มาใช ้ ส ำหรั บ การ พั ฒ นายุ ท ธศาสตร์ ร ะดั บ ชาติ ด ้ า นการต่ อ ต้ า นวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ ง ที ่ ม ี ป ระสิ ท ธิ ผ ล อย่ า งไรก็ ด ี สิ ่ ง สำคั ญ ขั ้ น พื ้ น ฐาน ที ่ ส ุ ด ที ่ ร ั ฐ ควรมี
คือความร่วมมือระดั บกระทรวงหรือระดับกรมระหว่างหน่วยมหาดไทย กองทัพ ยุติธรรม ศุลกากร และหน่วยงานด้านการข่าวกรองของรัฐ ทั้งนี้ เพื่อให้รัฐสามารถระด มทรัพยากรต่าง ๆมาใช้ได้อย่างมีประสิทธิผลและสอดประสานกันระหว่างหน่วยงาน
20 “ก า ร ห ย ิ บ ย ก ข น ย ้ า ย ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ” ( IED disposal) แ ล ะ “ ก า ร ท ำ ใ ห ้ ห ม ด ส ภ า พ ค ว า ม เ ป ็ น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ” ( IED defeat)ทั้งสองคำนี้เป็นคำศัพท์ที่มีการใช้โดยทั่วไปและอาจใช้สลับกันได้

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED21» การพั ฒ นาขี ด ความสามารถของชาติ ที่ เหมาะสมหรื อ การ ทำข้ อ ตกลงทวิ ภ าคี ก ั บ ประเทศหรื อ องค์ ก รที่ มี ค วามร่ ว มมื อ ระหว่ า งกั นเพื่อให้สามารถวิเคราะห์และจัดการกับเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องรวมถึงชิ้นส่วนของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้ด้วยวิธีการทางนิติวิทยาศาสตร์ เพื่อนำไปใช้ประโยชน์ต่อ (forensic exploitation)» การควบคุมพื้นที่ชายแดนและการติดตามการนำเข้าสารตั้งต้นที่เกี่ยวข้องกับการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมีประสิทธิผล
» การส่งเสริมให้พลเรือนมีความตระหนักรู้เรื่องวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» การรวบรวม การวิเคราะห์ และการประเมินปัจจัยหรือเงื่อนไขในปัจจุบันอย่างรอบด้าน เพื่อหาสิ่งบ่งชี้หรือแนวโน้มของความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต
(Horizon scanning) รวมถึงการพัฒนามาตรการตอบสนองที่ทันท่วงทีสำหรับการรับมือกับภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่คาดการณ์ไว้ล่วงหน้า

5.2.5 การควบคุมพื้นที่ชายแดน
การควบคุมพื้นที่ชายแดนที่มีประสิทธิผลมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งสำหรับการต่อต้านการแพร่กระจายวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ไม่ว่าจะเป็นบริเวณพื้นที่ชายฝั่ง21หรือเขตแดนทางบก22 ทั้งนี้ โครงการ Global Shield23 ถือเป็นตัวอย่างที่ดีในฐานะโครงการนานาชาติที่ประสบผลสำเร็จ โดยวัตถุประสงค์ของโครงการดังกล่าว24มีรายละเอียด ดังนี้
»เพื่อส่งเสริมความร่วมมือระหว่างหน่วยงานด้านศุลกากรกับตำรวจในการต่อต้านการลักลอบนำวัสดุอุปกรณ์ที่ใช้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องออกไปจากระบบควบคุ
มโดยมิได้รับอนุญาต
» เพื่อสร้างการตระหนักรู้ในระดับโลกถึงภัยคุกคามที่มีเพิ่มขึ้นจากสารเคมีที่เป็นสารตั้งต้นและวัสดุที่ใช้ได้สองทางทีส่ ามารถนำมาใช้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง» เ พ ื ่ อ ด ำ เ น ิ น ก า ร ร ่ ว ม ก ั บ ผ ู ้ ป ร ะ ก อ บ ก า ร อ ุ ต ส า ห ก ร ร ม ภ า ค เ อ ก ช น ใ น ก า ร พ ั ฒ น า แ น ว ป ฏ ิ บ ั ติ อ ั น เ ป ็ น เ ล ิ ศ ( best practice)ซึ่งจะเป็นการป้องกันไม่ให้มีการนำสารเคมีที่เป็นสารตั้งต้นและวัสดุที่ใช้ได้สองทางที่สามารถนำมาใช้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องออกไปจากระบบควบคุมโดยมิได้รั
บอนุญาต (ประเด็นดังกล่าวยังเกี่ยวข้องกับมาตรการภายในประเทศเพื่อควบคุมสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง)» เพื่อฝึกอบรมเจ้าหน้าที่ศุลกากรด้านการตรวจจับและการจัดการกับวัสดุอุปกรณ์ที่นำมาใช้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง» เ พ ื ่ อ ฝ ึ ก อ บ ร ม ท ั ก ษ ะ ข อ ง ผ ู ้ ที่ ท ำ ห น ้ า ท ี ่ ถ ่ า ย ท อ ด อ ง ค ์ ค ว า ม รู้ ( train the trainers) ใ น ท ุ ก ภ า ค ส ่ ว น ข อ ง โ ล กเพื่อให้เป็นผู้ทสี่ ามารถดำเนินการจัดฝึกอบรมระดับชาติและระดับภูมิภาคต่อไป» เ พ ื ่ อ ส ื บ ห า แ ล ะ ย ึ ด ว ั ส ด ุ อ ุ ป ก ร ณ ์ ท ี ่ น ำ ม า ใ ช้ ผ ล ิ ต ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ท ี ่ ท ำ ก า ร ข น ส ่ ง โ ด ย ม ิ ช อ บ ด ้ ว ย ก ฎ ห ม า ยรวมทั้งแจ้งข้อมูลการดำเนินการดังกล่าวกับเจ้าหน้าที่หรือหน่วยงานผู้เข้าร่วมโครงการ
ตลอดจนองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกันผ่านช่องทางการสื่อสารที่มีความปลอดภัย» เ พ ื ่ อ ริ เ ร ิ ่ ม ใ ห ้ มี ก า ร ส ื บ ส ว น แ ล ะ ก า ร บ ั ง ค ั บ ใ ช ้ ก ฎ ห ม า ย ท ี ่ เ ก ี ่ ย ว ข ้ อ ง ก ั บ ก า ร ล ั ก ล อ บ ข น ส ่ ง ส ิ น ค้ าโดยอาศัยวิธีการสืบสาวหาแหล่งที่มาของวัสดุอุปกรณ์รวมถึงผู้ที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการจัดหา ผลิต และนำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาใช้ งาน (backtracking
investigations)» เพื่อชี้เป้าและแลกเปลี่ยนแนวปฏิบัติที่ดีที่สุดในการต่อต้านไม่ให้มีการนำวัสดุอุปกรณ์ที่ใช้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องออกไปจากระบบควบคุมโดยมิได้รับอนุญาต
รวมถึงการลักลอบค้าวัสดุอุปกรณ์ดังกล่าว
» เพื่อเฝ้าระวังและติดตามเส้นทางการขนส่งสินค้า วัสดุอุปกรณ์ที่นำมาใช้ ผลิตวั ตถุระเบิดแสวงเครื่องอย่า งถูกต้อ งตามกฎหมาย ทั้งนี้ เพื่อศึกษารูปแบบ
21 พื้นที่ชายฝั่งในที่นี้หมายถึงพื้นที่ชายแดนทางทะเล (maritime border)
22 ประเทศเยเมนเป็นตัวอย่างของรัฐที่ประสบกับภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องทั้งทางทะเลและทางบก
23 Global Shield เป็ น ข้ อ ริ เ ริ ่ ม ร่ ว มกั น ระหว่ า งองค์ ก ารศุ ล กากรโลก ( World Customs Organization: WCO) องค์ ก ารตำรวจอาชญากรรมระหว่ า งประเทศ ( INTERPOL)แ ล ะ ส ำ น ั ก ง า น ว ่ า ด ้ ว ย ย า เ ส พ ต ิ ด แ ล ะ อ า ช ญ า ก ร ร ม แ ห ่ ง ส ห ป ร ะ ช า ช า ต ิ ( UNODC) ก ่ อ ต ั ้ ง ข ึ ้ น เ ม ื ่ อ เ ด ื อ น พ ฤ ศ จ ิ ก า ย น พ . ศ . 2554
เป็นโครงการที่ยังดำเนินอยู่ในปัจจุบันโดยได้รับการสนับสนุนจากองค์การศุลกากรโลก
24 องค์ ก ารศุ ล กากรโลก, “Improvised Explosive Devices (IEDs) Programme Global Shield”, www.wcoomd.org/en/topics/en- forcement-and-compliance/activities-andprogrammes/security-programme/programme-global-shield.aspx.

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

22ลักษณะเฉพาะที่มีความแตกต่างในแต่ละพื้นที่ ตลอดจนปริมาณของการลักลอบค้าวัสดุอุปกรณ์ดังกล่าวระหว่างประเทศ
» เพื่ออำนวยความสะดวกให้กับการค้าสารเคมีที่เป็นสารตั้งต้นและวัสดุที่ใช้ได้สองทางที่สามารถนำมาใช้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องในกรณีที่กฎหมายอนุญาต
โดยที่มีการควบคุมและจำกัดเฉพาะเป้าหมายที่มคี วามเสี่ยงว่าอาจเกี่ยวข้องกับการนำไปใช้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (risk-based targeting)ท ั ้ ง นี้ข ้ อ ร ิ เ ร ิ ่ ม โ ค ร ง ก า ร
Global Shieldยังได้รับการสนับสนุนโดยสมัชชาใหญ่สหประชาชาติซึ่งตระหนักถึงบทบาทที่สำคัญของโครงการดังกล่าวในด้านการป้องกัน ไม่ให้มีการลักลอบขนย้ายและการนำสา
รเคมีที่เป็นสารตั้งต้นที่สามารถนำมาใช้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องออกไปจากระบบควบคุมโดยมิได้รับอนุญาต25อย่า งไรก็ดี ภายใต้สภาพการณ์ที่รัฐมีข ีดความสามารถด้า นการรัก ษาความมั่น คงปลอดภัย ต่ำ อีก ทั้งยัง เป็นพื้นที่ที่ มีความขั ดแย้ง (conflict-affectedenvironments) จ ะ เ ห ็ น ว ่ า ม ี ป ร ิ ม า ณ ก า ร น ำ เ ข ้ า ว ั ส ด ุ อ ุ ป ก ร ณ์ ท ี ่ ใ ช ้ ผ ล ิ ต ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง เ ป ็ น จ ำ น ว น ม า ก 26 ด ้ ว ย เ ห ต ุ นี้การควบคุมพื้นที่ชายแดนที่มีประสิทธิผลประกอบกับการดำเนินการเชิงรุกในการเฝ้าระวังและติดตามเส้นทางการเคลื่อนย้ายสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแส
ว
ง
เ
ค
ร
ื
่
อ
ง
ร
ะ
ห
ว
่
า
ง
ช
า
ย
แ
ด
น
จึงอาจช่วยให้สามารถสืบหากลุ่มหรือบุคคลที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการจัดหาวัสดุอุปกรณ์และสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดโดยมิชอบด้วยกฎหมายได้

5.2.6 การควบคุมสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
ตามปกติแล้ว สารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดเป็นสารเคมีที่สามารถนำไปใช้ได้ตามวัตถุประสงค์ที่ชอบด้วยกฎหมาย กระนั้น ยังอาจถูกนำไปใช้ในทางที่ผิด
อย่างการผลิตเป็นวัตถุระเบิดขึ้นมาเอง รัฐต่าง ๆ ล้วนประสบกับปัญหาสำคัญประการหนึ่ง โดยพบว่าสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องส่ว นใหญ่เป็ น สารตั ้ง ต้น ที ่ใ ช้ไ ด้ส องทาง ในกรณี ข องรั ฐซึ ่ง มีก ารควบคุ ม วั ตถุร ะเบิ ดที่ ใ ช้ ในกิ จ การทางทหารและที ่ใ ช้ใ นกิจ การของพลเรือ นอย่ า งมีป ระสิทธิผล
กลุ่มที่มุ่งหมายจะก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่องจึงพยายามลักลอบประดิษฐ์วัตถุระเบิดด้วยตนเอง ทั้งนี้ วัตถุระเบิดแบบประดิษฐ์เองสามารถจำแนกออกเป็น
2 ประเภท ได้แก่ (1) สารประกอบวัตถุระเบิด (explosive compounds) ที่ถูกสังเคราะห์ขึ้น และ (2) สารเคมีผสมเป็นวัตถุระเบิด (explosive compositions)ซึ่งเป็นก า ร ผ ส ม เ ช ื ้ อ เ พ ลิ ง ก ั บ ส า ร ใ ห ้ อ อ ก ซ ิ เ จ น ด ้ ว ย ว ิ ธ ี ก า ร ทา ง ก ล เ พ ื ่ อ ท ำ ใ ห ้ เ ก ิ ดส ภ า พ จ ุ ด ต ิ ด ไ ฟ ห รื อ ร ะ เ บ ิ ด ด ้ ว ย เ ห ตุ นี้ก า ร ค ว บ ค ุ ม ส า ร ต ั ้ ง ต ้ น ข อ ง ก า ร ผ ล ิ ต ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด ท ี ่ ม ี ป ร ะ ส ิ ท ธ ิ ผ ล ย ่ อ ม ม ี ค ว า ม ส ำ ค ั ญ เ ป ็ น อ ย ่ า ง ยิ่ งเพราะจะทำให้การเข้าถึงสารสำหรับนำมาใช้ผลิตวัตถุระเบิดแบบประดิษฐ์เองทั้งสองประเภทข้างต้นทำได้ไม่สะดวกนัก
ทั้งนี้ รัฐแต่ละรัฐมีแนวทางการควบคุมสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแตกต่างกันไปแ น ว ท า ง ท ี ่ ส ห ภ า พ ย ุ โ ร ป ใ ช ้ ด ำ เ น ิ น ก า ร ค ื อ ก า ร จ ั ด ก ล ุ ่ ม ป ร ะ เ ภ ท ส า ร เ ค มี อ อ ก เ ป ็ น 2 ก ล ุ ่ ม ไ ด ้ แ ก ่ ( 1)“ส า ร ต ั ้ ง ต ้ น ข อ ง ก า ร ผ ล ิ ต ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด ซ ึ ่ ง อ ย ู ่ ภ า ย ใ ต ้ ก า ร จ ำ ก ั ด ก า ร ใ ช ้ ง า น ” ( restricted explosives precursors)เป็ น สารตั ้ ง ต้ น ประเภทที่ ป ระชาชนทั ่ ว ไปไม่ ส ามารถครอบครองได้ เ นื ่ อ งจากเป็ น สารตั ้ ง ต้ น ที ่ ม ี ก ารควบคุ ม หรื อ ต้ อ งขอใบอนุ ญ าต และ ( 2)“ส า ร ต ั ้ ง ต ้ น ข อ ง ก า ร ผ ล ิ ต ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด ภ า ย ใ ต้ก า ร ค ว บ ค ุ ม ซ ึ ่ ง ต ้ อ ง ม ี ก า ร ร า ย ง า น ” ( reportable explosives precursors)เ ป ็ น ส า ร ต ั ้ ง ต ้ น ป ร ะ เ ภ ท ท ี ่ ผู้ จ ั ด จ ำ ห น ่ า ย ไ ม ่ ว ่ า ใ น ช ่ อ ง ท า ง อ อ น ไ ล น์ ห ร ื อ อ อ ฟ ไ ล น์รวมถึงร้านค้าทั่วไปต่างมีหน้าที่ต้องรายงานข้อมูลการดำเนินธุรกรรมที่มีพฤติการณ์น่าสงสัย
สารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดซึ่งอยู่ภายใต้การจำกัดการใช้งานตามทีข่ ึ้นบัญชีในกฎหมายใหม่ของสหภาพยุโรปสามารถดูได้จากตารางที่ 1ส่วนสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดภายใต้การควบคุมซึ่งต้องมีการรายงานสามารถดูได้จากตารางที่ 2ตารางที่ 1ตารางที่ 1 สารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดซึ่งอยู่ภายใต้การจำกัดการใช้งาน
สารเคมีที่เป็นสารตัง้ ต้นค่าขีดจำกัดความเข้มข้นข ระดับสูงสุดของค่าขีดจำกัดความเข้มข้นของสารเคมี
สำหรับการออกใบอนุญาต
องสารเคมี
สารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดซึ่งอยู่ภายใต้การจำกัดการใช้งาน ตามการแบ่งประเภทของสหภาพยุโรป
กรดไนตริก หรือ กรดดินปะสิว
3% w/w
10% w/wไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ (Hydrogen peroxide)
12% w/w
35% w/wกรดกำมะถัน (Sulphuric acid)15% w/w
40% w/wไนโตรมีเทน (Nitromethane)
16% w/w
40% w/w
25 สมั ช ชาสหประชาชาติ , Countering the Threat Posed by Improvised Explosive Devices, เอกสาร UN ที ่ A/RES/72/36, 4 ธั น วาคม 2560. Based on: General Assembly,
General and Complete Disarmament: Report of the First Committee, เอกสาร UN ที่ A/72/409, 13 พฤศจิกายน 2560.
26 รัฐหลาย ๆ รัฐยังขาดโครงสร้างพื้นฐานด้านอุตสาหกรรมสำหรับการผลิตวัสดุอุปกรณ์ ด้วยเหตุนี้ การกำหนดให้มีการควบคุม ณ พื้น ที่ชายแดนที่มีประสิทธิผล จะสามารถยับยั้งกลุ่มที่มี
การกระทำอันเป็นการก่อการร้ายไม่ให้สามารถจัดหาสารตั้งต้นที่โดยทั่วไปมักถูกนำไปใช้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องได้

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

23

16% w/w
ของไนโตรเจนเมื่อเทียบกับ
แอมโมเนียม
ไนเตรต
โพแทสเซียมคลอเรต (Potassium chlorate)
40% w/wโพแทสเซียมเปอร์คลอเรต (Potassium perchlorate) 40% w/w
โซเดียมคลอเรต หรือ สารปราบศัตรูพืช
40% w/wโซเดียมเปอร์คลอเรต (Sodium perchlorate)
40% w/wแอมโมเนียมไนเตรต (Ammonium nitrate)ตารางที่ 2 สารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดภายใต้การควบคุมซึ่งต้องมีการรายงาน
สารเคมีที่เป็นสารตัง้ ต้นสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดภายใต้การควบคุมซึ่งต้องมีการรายงาน ตามการแบ่งประเภทของสหภาพยุโรป
เฮกซามีน (Hexamine)อะซิโตน
(Acetone)
Acetoneโพแทสเซียมไนเตรต (Potassium nitrate)
Potassium
nitratenitrate)โซเดียมไนเตรต
(Sodiumแคลเซียมไนเตรต
Sodium(Calcium
nitrate nitrate)แคลเซียมแอมโมเนียมไนเตรต (Calcium ammonium nitrate)
Calcium nitrateผงแมกนีเซียม (Magnesium powders)Calcium ammonium
nitrateแมกนีเซียมไนเตรตเฮกซาไฮเดรต
(Magnesium
nitrate hexahydrate)ผงอลูมิเMagnesiumนียม (Aluminium
powders)
powdersตารางที่ 2

Magnesium nitrate hexahydrate

5.2.7 ความร่วมมือและการแลกเปลี่ยนข้อมูลระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติ (Cooperation and Information
Aluminium powders
Sharing)เมื่อคำนึงถึงความยาวของเขตแดนระหว่างประเทศหลายแห่งรวมถึงลักษณะของช่องทางตามธรรมชาติที่สามารถเดินทางเล็ดลอดข้ามชายแดนของรัฐได้ง่าย
การขับเคลื่อนแนวทางระดับชาติโดยลำพังที่มีเป้าหมายเพื่อควบคุมสารตั้งต้น และองค์ประกอบของการผลิตวัตถุระเบิดมีแนวโน้มว่าอาจไม่ประสบผลสำเร็จ
ด้วยเหตุนี้ ความร่วมมือระหว่างประเทศด้านการบังคับใช้กฎหมายจึงมีความสำคัญมากเป็นพิเศษ ในการจัดการกับห่วงโซ่อุปทานของการจัดหาวัสดุอุปกรณ์และ
ภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องซึ่งมีลักษณะข้ามชาติในตัวเอง โดยโครงการ Project Watchmaker ขององค์การตำรวจอาชญากรรมระหว่างประเทศ
(International Criminal Police Organization: INTERPOL) นับเป็นหนึ่งในข้อริเริ่มเพื่อดำเนินความร่วมมือในส่วนนี้27โครงการ Project Watchmaker ได้พัฒนาต้นแบบของความร่วมมือ ระดับภูมิภาคที่สอดคล้องกับสถานการณ์ภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องในปัจจุบันบ น ฐ า น ข อ ง ข ้ อ ม ู ล เ ห ต ุ ก า ร ณ์ ที่ เ ก ิ ด ข ึ ้ น จ ร ิ งก ล ่ า ว คื อ
27 โครงการ Project Watchmaker เป็นแพลตฟอร์มระดับโลกที่มีความเป็นกลางซึ ่งทำหน้ าที่ใ ห้ความช่วยเหลือ หน่ว ยงานที่ มีความเชี่ยวชาญเฉพาะด้านของประเทศสมาชิกโครงการ
เพื่อแลกเปลี่ยนข่าวกรองสำหรับการต่อต้านภัยคุกคามจากการโจมตีด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง อีกทั้งยังเป็นโครงการที่พยายามยกร ะดับขีดความสามารถด้านการป้องกัน การเตรียมพร้อม
การตอบสนอง และการเก็บกู้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องอีกด้วย

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED24มี ก ารจั ด ทำฐานข้ อ มู ล ที ่ ร วบรวมข้ อ มู ล บุ ค คลต้ อ งสงสั ย และบุ ค คลที ่ พ ิ ส ู จ น์ ไ ด้ แ น่ ช ั ด แล้ ว ว่ า มี ก ารกระทำความผิ ด เกี ่ ย วกั บ การจั ด หา การผลิ ตแ ล ะ ก า ร น ำ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ม า ใ ช้ ก ่ อ เ ห ตุ ฐ า น ข ้ อ ม ู ล ท ี ่ ว ่ า น ี ้ เ อ ื ้ อ ใ ห ้ INTERPOLส า ม า ร ถ ช ่ ว ย เ ห ล ื อ ห น ่ ว ย ง า น ด ้ า น ก า ร บ ั ง ค ั บ ใ ช ้ ก ฎ ห ม า ย ใ น ก า ร ต ร ว จ จ ั บ ก า ร เ ค ล ื ่ อ น ย ้ า ย จ า ก ร ั ฐ ส ู ่ รั ฐรวมถึ ง การตรวจจั บ ปฏิ บ ั ต ิก ารของผู ้ ผ ลิ ต วั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งและผู ้ม ี ส ่ ว นสนับ สนุ น โดย INTERPOL จะใช้ ว ิ ธ ี ก ารออกหมายซึ ่ ง ระบุร หั ส สีต ่ า ง ๆเพื่อสื่อสารและแจ้งเตือนสมาชิกของตนถึงข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
นอกจากนี้ ยังมีโครงการระหว่างประเทศอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง อาทิ สำนักงานผู้ประสานงานด้านข่าวกรองระดับภูมิภาค (Regional Intelligence Liaison Offices)
11 สำนักฯ ภายใต้องค์การศุลกากรโลก (WCO) ซึ่งทำหน้าที่อำนวยการแลกเปลี่ยนข่าวกรองระหว่างพื้นที่ที่ WCO รับผิดชอบทั้งหมด 6 ภูมิภาค อีกทั้ง WCO
ยังได้ใช้แอปพลิเคชัน Customs Enforcement Network เป็นเครื่องมือ สำหรับผู้บังคับใช้กฎหมายศุลกากรในการรวบรวมข้อมูลข่าวสารเพื่อวัตถุประสงค์
ทางข่าวกรองด้วย28

5.2.8 ปฏิบัติการซึ่งอาศัยข่าวกรองในการชี้นำ (Intelligence-led Operations)ปฏิบัติการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องซึ่งอาศัยข่าวกรองในการชี้นำเป็นแนวทางเชิงรุกที่จำเป็นต่อการดำเนินมาตรการของรัฐในการตอบสนองต่อการก่อเหตุด้ว
ยวัตถุระเบิดแสวงเครื่องโดยอาชญากรและกลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้าย ขณะที่ การนำชิ้นส่วนของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้จากสถานที่
เกิดเหตุมาวิเคราะห์ด้วยวิธีการทางนิติวิทยาศาสตร์อาจทำให้ได้มาซึ่งข้อมูลที่เป็นประโยชน์จำนวนมาก กระนั้น ปฏิบัติการซึ่งอาศัยข่าวกรองในการชี้นำแบบ
ชิงลงมือก่อน (pre-emptive operation) ที่มีการวางแผนมาอย่างรัดกุม อาจช่วยขัดขวางการทำงานของเครือข่ายผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับวัตถุ ระเบิดแสวงเครื่อง
(IED networks) อีกทั้งช่วยป้องกันกลุ่มหรือบุคคลที่เกี่ยวข้องกับการจัดซื้อสารตั้งต้น ตลอดจนการผลิตและการจัดหาวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไม่ให้สามารถนำไปใช้
ลงมือก่อเหตุได้อย่างลุล่วง ทั้งนี้ ปฏิบัติการซึ่งอาศัยข่าวกรองในการชี้นำอาจมีได้หลายรูปแบบ โดยอาจมีรูปแบบดังต่อไปนี้
» การระบุเป้าหมายและตัดวงจรห่วงโซ่อุปทานของการจัดหาสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
โดยอาจเป็นความร่วมมือกับประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกัน
» การชี้ตัวและการนำกลุ่มหรือบุคคลที่เกี่ยวข้องกับการก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาฟ้องคดีอาญา» โ ค ร ง ก า ร ต ่ อ ต ้ า น ก า ร บ ่ ม เ พ า ะ แ น ว ค ิ ด ห ั ว ร ุ น แ ร งโดยมีจุดประสงค์เพื่อลดศักยภาพในการเกณฑ์คนเข้าร่วมขบวนการหรือองค์กรทีน่ ำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาใช้ก่อเหตุ

( counter-radicalization)» มาตรการลดช่องทางการเข้าถึงหรือการเผยแพร่องค์ความรู้ทางเทคนิคเกี่ยวกับการสร้างวัตถุระเบิดแสวงเครื่องและยุทธวิธีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง29ก า ร ว ิ เ ค ร า ะ ห์ แ ล ะ ก า ร จ ั ด ก า ร ก ั บ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง เ พ ื ่ อ ห า ข ้ อ ม ู ล ท า ง เ ท ค น ิ ค ( technical exploitation)อย่างมีประสิทธิผลนับเป็นปัจจัย สำคัญขั้นพื้นฐานสำหรับการพัฒนามาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องในอนาคตแ ล ะ ส ำ ห ร ั บ ก า ร ต ร ว จ ส อ บ ว ่ า จ ำ เ ป ็ น ต ้ อ ง ม ี ก า ร ป ร ั บ เ ป ล ี ่ ย น ย ุ ท ธ ว ิ ธี ก า ร ด ำ เ น ิ น ง า น ข อ ง ภ า ค ร ั ฐ ห ร ื อ ไ ม่เ พ ื ่ อ ใ ห้ ส า ม า ร ถ ร ั บ ม ื อ ก ั บ พ ั ฒ น า ก า ร ล ่ า ส ุ ด ข อ ง ก า ร น ำ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ม า ใ ช้ ก ่ อ เ ห ตุ ร ุ น แ ร งตลอดจนจัดการกับภัยคุกคามที่ประเมินว่าอาจมีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องโดยองค์กรอาชญากรรมหรือกลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายในอนาคต

5.3 มาตรการตอบสนองของการต่อต้านการแพร่กระจายวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
5.3.1 การตอบสนองต่อวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง - การหยุดการทำงานและทำให้ปลอดภัย
ความสามารถในการปลดชนวนและหยุดการทำงานของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อ ง (render safe) รวมทั้งจัดการกับ ชิ้นส่วนที่ค้นพบ เป็นขีดความสามารถข อ ง ม า ต ร ก า ร ต อ บ ส น อ ง ข ั ้ น พ ื ้ น ฐ า น ท ี ่ ร ั ฐ ท ุ ก ร ั ฐ ซ ึ ่ ง ก ำ ล ั ง เ ผ ช ิ ญ ก ั บ ภ ั ย ค ุ ก ค า ม จ า ก ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด จ ำ เ ป ็ น ต ้ อ ง มีและไม่ใช่เรื่องแปลกหากในระยะแรกของการรณรงค์เรื่อง การต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
มักพบว่าบทบาทดังกล่าวเป็นหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ของเหล่าทัพที่ได้รับการฝึกฝนมาแล้ว แม้ว่าจะเป็นการฝึกฝนด้านการหยิบยกขนย้ายยุทธภันฑ์ (conventional

28 WCO, “Customs Enforcement Network (CEN)”, www.wcoomd.org/en/topics/enforcement-and-compliance/ instruments-and-tools/cen-suite/cen.aspx.
29 ใ น ท า ง ป ฏ ิ บ ั ต ิ ร ู ป แ บ บ ป ฏ ิ บ ั ต ิ ก า ร ด ั ง ก ล ่ า ว อ า จ จ ะ ไ ม่ ส า ม า ร ถ บ ร ร ลุ ผ ล ต า ม ค ว า ม ค า ด ห ว ั ง ไ ด้ อ ย ่ า ง ไ ร ก ็ ดีกฎระเบียบที่ห้ามมิให้มีการครอบครององค์ความรู้ ทางเทคนิคที่เกี่ยวข้องกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง อาทิ ความรู้ในการผลิตวัตถุระเบิดแบบประดิษฐ์เอง ได้พิสูจน์แล้วว่ามีประสิทธิผล
เพราะสามารถนำผู้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาฟ้องคดีอาญาได้

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

25

munitions) เป็นหลักก็ตามว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง แ ต ่ ล ะ ป ร ะ เ ภ ท ม ี ค ว า ม แ ต ก ต ่ า ง ก ั น อ ย ่ า ง มี น ั ย ส ำ ค ั ญ ท ั ้ ง ม ิ ต ิ ค ว า ม ซ ั บ ซ ้ อ น แ ล ะ ก า ร อ อ ก แ บ บอีกทั้งยังไม่มีมาตรฐานสำหรับการผลิตวัตถุระเบิดประเภทดังกล่าวด้วย โดยผู้ดัดแปลงอุปกรณ์ต่าง ๆเ พ ื ่ อ ป ร ะ ด ิ ษ ฐ ์ เ ป ็ น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง แ ต ่ ล ะ ร า ย ต ่ า ง ม ี แ น ว ท า ง ก า ร ผ ล ิ ต ท ี ่ เ ป ็ น เ อ ก ล ั ก ษ ณ ์ ข อ ง ต ั ว เ อ ง น อ ก จ า ก นี้ยังมีการเผยแพร่เทคโนโลยีการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องออกไปอย่างกว้างขวางพร้อมกับบุคคลที่เดินทางโยกย้ายจากประเทศสู่ประเทศที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวง เ ค ร ื ่ อ ง อ ย ่ า ง ช ุ ก ช ุ ม เ ช ่ น เ ด ี ย ว ก ั บ ก า ร แ พ ร ่ ก ร ะ จ า ย ข ้ อ ม ู ล บ น โ ล ก อ ิ น เ ต อ ร ์ เ น ็ ต อ ย ่ า ง ไ ร ก ็ ดีการออกแบบในแต่ละกรณียังขึ้นอยู่กับจินตนาการและความสามารถทางเทคนิคส่วนบุคคลของผู้ผลิตวัตถุระเบิดด้วยต า ม ป ก ต ิ แ ล ้ ว ห น ่ ว ย ผ ู ้ ป ฏ ิ บ ั ต ิ ง า น ด ้ า น EOD ห ร ื อ IEDD เ ป ็ น ผ ู ้ ต อ บ ส น อ ง ต ่ อ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง อ ย ่ า ง ท ั น ท ี ท ั น ใ ดโดยวัตถุประสงค์หลักของหน่วยผู้ปฏิบัติงานดังกล่าว มีดังต่อไปนี30้» เพื่อช่วยเหลือผู้ประสบภัยให้รอดชีวิต
» เพื่อรักษาทรัพย์สิน
» เพื่อกำจัดภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» เพื่อบันทึกและเก็บกู้ชิ้นส่วนของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้มีข้อมูลสำหรับนำไปใช้ประกอบการพัฒนามาตรการตอบสนองต่อวัตถุระเบิดแสวงเครื่องในเชิงเทคนิค
ตลอดจนให้มีข้อมูลสำหรับนำไปช่วยชี้ตัวผู้ผลิตและผู้มีส่วนสนับสนุน» เ พ ื ่ อ ท ำ ใ ห ้ ส ถ า น ก า ร ณ ์ ก ล ั บ ค ื น ส ู ่ ส ภ า พ เ ด ิ ม ต า ม ป ก ติหรือเปิดทางให้กองทัพและหน่วยรักษาความมั่นคงกลับมามีอิสระในการเคลื่อนย้ายกำลังเพื่อปฏิบัติงานตามภารกิจให้ลุล่ว ง (freedom of manoeuvre)โดยเร็วที่สุดเท่าที่เป็นไปได้
» เพื่อป้องปรามกลุ่มต่าง ๆ จากการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องด้วยปฏิบัติการด้าน IEDD ที่มีประสิทธิภาพและมีประสิทธิผลข ี ด ค ว า ม ส า ม า ร ถ ป ร ะ ก า ร ส ำ ค ั ญ ท ี ่ ส ั ม พ ั น ธ ์ ก ั บ ป ฏ ิ บ ั ต ิ ก า ร ห ย ุ ด ก า ร ท ำ ง า น ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง แ ล ะ ท ำ ใ ห ้ ป ล อ ด ภั ยคือการค้นหาวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้พบเป็นอันดับแรก การค้นหาดังกล่าวหมายรวมถึงการค้นหาที่ตั้งของชิ้นส่วนองค์ประกอบของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง อาทิดินระเบิดหลัก สวิตช์จุดระเบิด แหล่งพลังงาน เชื้อปะทุ และภาชนะบรรจุ
ทั้งนี้ ในการประเมินความสมบูรณ์ของขีดความสามารถภายใต้ มาตรการตอบสนองต่อวัตถุระเบิดแสวงเครื่อ งของรัฐ มีหนึ่งปัจจัยที่ควรนำมาพิจารณาคือ
ความสามารถในการลำเลียงหรือจัดส่งเครื่องมือและอุปกรณ์เฉพาะทางซึ่งจำเป็นต้องใช้ในปฏิบัติการหยุดการทำงานของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง บ่อยครั้งที่รัฐยั ง ไม่ ใ ห้ ค วามสำคั ญ มากเพี ย งพอกั บ ความท้ า ทาย ที ่ เ กี ่ ย วข้ อ งกั บ ประเด็ น ดั ง กล่ า ว อาทิ การบำรุ ง รั ก ษา การจั ด ซื ้ อ ชิ ้ น ส่ ว นอะไหล่
รวมถึงการจัดการกับวงจรชีวิต ของเครื่องมือและอุปกรณ์ที่จำเป็นต้องใช้ในการตอบสนองต่อ เหตุแต่อายุของการใช้งานมักไม่คงทนยาวนานหรือใช้ซ้ำไม่ได้เ ห ล ่ า น ี ้ เ ป ็ น ป ั ญ ห า โ ด ย เ ฉ พ า ะ อ ย ่ า ง ย ิ ่ ง ใ น ส ภ า พ แ ว ด ล ้ อ ม ท ี ่ ร ั ฐ ม ี ข ี ด ค ว า ม ส า ม า ร ถ ต ่ ำ แ ล ะ เ ป ็ น พ ื ้ น ท ี ่ ท ี ่ ม ี ค ว า ม ข ั ด แ ย้ งอี ก ทั ้ ง โดยมากแล้ ว รั ฐ ซื ้ อ เครื ่ อ งมื อ และอุ ป กรณ์ ท ี ่ ม ี ค วามเฉพาะทางสู ง สำหรั บ ใช้ ต ่ อ ต้ า นวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งจากความพึ ง พอใจที ่ ม ี ต ่ อ ผู ้ ผ ลิ ตโดยอาจไม่ได้คำนึงถึง ขีดความสามารถระยะยาวของเครื่องมือและอุปกรณ์นั้น ๆ ด้วยเหตุนี้ จึงมักนำไปสู่การที่รัฐมีเครื่องมือและอุปกรณ์ที่บำรุงรักษายากส ่ ง ผ ล ใ ห ้ ม ี อ ั ต ร า ก า ร น ำ ไ ป ใ ช ้ ง า น ไ ด ้ น ้ อ ย ค รั้ งซึ่งหมายถึงว่าเครื่องมือและอุปกรณ์ที่รัฐมีกลับไม่สามารถนำไปใช้สนับสนุนในปฏิบัติการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องได้ตามระดับความต้อ งการของผู้ใช้งานขั้นสุ
ดท้ายหรือเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติการ

5.3.2 ก า ร ต อ บ ส น อ ง ต ่ อ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ งการจัดการกับสถานที่เกิดเหตุเพื่อรวบรวมและนำหลักฐานที่เก็บกู้ได้มาใช้ประโยชน์

-การจัดการกับ สถานที ่เกิด เหตุ เพื ่อ รวบรวมและนำหลัก ฐานที่ เก็ บ กู ้ไ ด้ มาใช้ป ระโยชน์ (scene exploitation) ครอบคลุมทุก ขั้ นตอนการดำเนินการ ณบริเวณสถานที่เกิดเหตุภายหลังจากที่วัตถุระเบิดถูกปลดให้ปลอดภัยแล้ว โดยหมายรวมถึงการดำเนินการเพื่อรักษาสภาพสถานที่เกิดเหตุ ไม่ให้วัตถุพยานถูกทำลาย
30 United Nations Department of Peacekeeping Operations, “EOD Philosophy and Principles”, ใน United Nations Peacekeeping Missions Military EOD Unit Manual,
2560, ส่วนที่ 1.4, หน้า 13.

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

26

ตลอดจนการดำเนิ น การที ่ เ อื ้ อ ให้ ส ามารถรวบรวมหลั ก ฐานด้ ว ยวิ ธ ี ก ารทางนิ ต ิ ว ิ ท ยาศาสตร์ เพื ่ อ นำไปใช้ ป ระโยชน์ ใ นการสื บ สวนสอบสวนต่ อหลั ก ฐานทางนิ ต ิ ว ิ ท ยาศาสตร์ ( forensic evidence) คื อ หลั ก ฐานทางกายภาพ <หมายถึ ง หลั ก ฐานที ่ ส ามารถมองเห็ น และจั บ ต้ อ งได้รวมถึงหลักฐานที่มาจากหรืออยู่บนวัสดุและสิ่งของในสถานที่เกิดเหตุ อาทิ ลายนิ้วมือ เลือด และสารพันธุกรรม DNA - ผู้แปล> ที่เชื่อมโยงกับเหตุการณ์หนึ่งโ ด ย อ า จ ถ ู ก น ำ ไ ป ใ ช ้ พ ิ ส ู จ น ์ ข ้ อ เ ท ็ จ จ ร ิ ง ด ้ ว ย ว ิ ธ ี ก า ร ท า ง ว ิ ท ย า ศ า ส ต ร ์ ใ น ค ว า ม ผ ิ ด ท า ง อ า ญ า แ ล ะ ค ว า ม ผ ิ ด ท า ง แ พ่ งห ล ั ง จ า ก น ั ้ น ย ั ง อ า จ น ำ ห ล ั ก ฐ า น ด ั ง ก ล ่ า ว ไ ป ใ ช้ ป ร ะ ก อ บ ก า ร ด ำ เ น ิ น ค ด ี ท า ง อ า ญ า เ พ ื ่ อ ใ ห ้ ศ า ล พ ิ พ า ก ษ า ว ่ า ก ร ะ ท ำ ค ว า ม ผิ ดน ำ ไ ป ห า ค ว า ม เ ช ื ่ อ ม โ ย ง ร ะ ห ว ่ า ง ก ล ุ ่ ม ห ร ื อ บ ุ ค ค ล ก ั บ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ที่ น ำ ม า ใ ช้ ก ่ อ เ ห ตุอีกทั้งยังสามารถนำไปใช้ประกอบการกำหนดกลุ่มเป้าหมายของการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องโดยถือเป็นส่วนหนึ่งของแนวทางระดับชาติด้ ว ยเหตุ น ี ้ การรวบรวมหลั ก ฐานทางนิ ต ิ ว ิ ท ยาศาสตร์ จ ึ ง เป็ น มิ ต ิ ท ี ่ ส ำคั ญ ยิ ่ ง ของปฏิ บ ั ต ิ ก ารต่ อ ต้ า นวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ ง อย่ า งไรก็ ดีห ล ั ก ฐ า น ที่ เ ก ็ บ ร ว บ ร ว ม ม า ไ ด ้ จ า ก เ ห ต ุ ก า ร ณ ์ ( incidents) แ ล ะ ส ถ า น ท ี ่ เ ก ิ ด เ ห ต ุ ( scenes)จ ะ ม ี ค ุ ณ ภ า พ ห ร ื อ ไ ม ่ ข ึ ้ น อ ย ู ่ ก ั บ ก า ร ไ ด ้ ร ั บ ก า ร ฝ ึ ก อ บ ร ม แ ล ะ ร ะ ด ั บ ค ว า ม ต ร ะ ห น ั ก ร ู ้ ท า ง น ิ ต ิ ว ิ ท ย า ศ า ส ต ร ์ ( forensic awareness)ของผู ้ ม ี ห น้ า ที ่ ป ฏิ บ ั ต ิ ก ารหยุ ด การทำงานของวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งและทำให้ ป ลอดภั ย นอกจากนี ้ การรวบรวม การนำเสนอ และการส่งมอบพยานหลักฐานอย่างถูกต้องยังเป็นหัวใจของการนำผู้กระทำความผิดมาฟ้องคดีอาญาต่อไปด้วยท ั ้ ง น ี ้ ก า ร จ ั ด ก า ร ก ั บ ส ถ า น ท ี ่ เ ก ิ ด เ ห ต ุ เ พ ื ่ อ ร ว บ ร ว ม แ ล ะ น ำ ห ล ั ก ฐ า น ท ี ่ เ ก ็ บ ก ู ้ ไ ด ้ ม า ใ ช ้ ป ร ะ โ ย ช น์อันหมายรวมถึงการเก็บกู้จากสถานที่เกิดเหตุซึ่งวัตถุระเบิดแสวงเครื่องถูกจุดชนวนให้ทำงานด้วยนั้น เป็นการดำเนินการที่มีวัตถุประสงค์ดังต่อไปนี้» ร ว บ ร ว ม ห ล ั ก ฐา น: สถ า นที ่ เ ก ิ ด เห ตุ เ ป ็ น สนา มที่ สา มารถ พบ วั ต ถ ุ พ ย านได้ ห ลาย รู ป แ บบ แ ละเต็ ม ไป ด้ ว ยห ลั ก ฐา นทางกายภาพท ั ้ ง ช ิ ้ น ส ่ ว น อ ะ ไ ห ล ่ ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ งหรือสะเก็ดของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่ล้วนสามารถนำมาวิเคราะห์เพื่อบอกประเภทของวัตถุระเบิดที่นำมาใช้ก่อเหตุได้» พ ิ จ า ร ณ า ส า เ ห ต ุ ข อ ง ก า ร ร ะ เ บ ิ ด :การบอกประเภทของวัตถุระเบิดที่นำมาใช้ ก ่อ เหตุ สามารถช่ว ยพัฒนายุทธศาสตร์ ในการกำหนดกลุ ่มเป้า หมายของการต่อ ต้า นวัตถุ ระเบิ ดแสวงเครื ่ อ งต ั ว อ ย ่ า ง ค ำ ถ า ม เ ก ี ่ ย ว ก ั บ ป ร ะ เ ภ ท ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด ม ี อ า ทิวัตถุระเบิดแสวงเครื่องดังกล่าวประกอบด้วยวัตถุระเบิดที่ใช้ในกิจการทางทหารหรือวัตถุระเบิดแบบลักลอบประดิษฐ์เอง
» ตรวจสอบประเภทและขนาดของประจุดินระเบิด: การตรวจสอบขนาดและประเภทของดินระเบิดหลักในวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมีความสำคัญเป็นอย่างมากต่อ
การพัฒนามาตรการตอบสนองต่อวัตถุระเบิดแสวงเครื่องในเชิงเทคนิค รวมถึงการพัฒนาชุดเกราะป้องกันและมาตรการป้องกันทางกายภาพอื่น ๆ» ป ร ะ เ ม ิ น ก ล ไ ก ก า ร ท ำ ง า น ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง :การประเมินดังกล่าวทำให้ได้ข้อมูลว่าวัตถุระเบิดแสวงเครื่องถูกประดิษฐ์ขึ้นมาอย่างไรและมีวิธีการทำงานอย่างไร 31

5.3.3 การวิเคราะห์หลักฐานที่เก็บกู้ได้ก า ร ว ิ เ ค ร า ะ ห์ ช ิ ้ น ส ่ ว น ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ท ี ่ เ ก ็ บ ก ู ้ ไ ด ้ ด ้ ว ย ว ิ ธ ี ก า ร ท า ง น ิ ต ิ ว ิ ท ย า ศ า ส ต ร ์ อ ย ่ า ง ล ะ เ อ ี ย ด แ ล ะ ค ร บ ถ ้ ว นเป็นขั้นตอนพื้นฐานของการทำความเข้าใจถึงกลไกการทำงานของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องประเภทนั้น ๆ โดยอาจสามารถระบุชิ้นส่วนองค์ประกอบของวัตถุระเบิดอ า ท ิ ด ิ น ร ะ เ บ ิ ด แ ล ะ เ ช ื ้ อ ป ะ ท ุ ไ ด ้ จ า ก ร ห ั ส ห ม า ย เ ล ข ป ร ะ จ ำ ต ั ว ห ร ื อ ก า ร ป ร ะ ท ั บ ร อ ย ( Marking) ข อ ง ผ ู ้ ผ ลิ ตส่ ว นก า รห า แ ละ จ ั ด ก ลุ ่ ม รห ั ส ห มาย เลข /รุ ่ น บ นส่ ว นป ระก อ บอ ิ เ ล็ ก ทรอ นิ ก ส์ โ ดย เฉ พ าะ อ ย่ า งย ิ ่ ง แ ผงว งจ รรว ม ( integrated circuit)<แผงซึ่งเป็นที่รวมของชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิก ส์ต่าง ๆ ประกอบกันเข้า เป็นวงจร - ผู้แ ปล> และหน่ว ยควบคุมหลักไมโครโปรเซสเซอร์ (microprocessor)อาจบ่ ง บอกว่ า ที ่ ใ ดและเมื ่ อ ใดที ่ ช ิ ้ น ส่ ว นดั ง กล่ า วถู ก ผลิ ต ขึ ้ น ทั ้ ง นี ้ การระบุ ช ิ ้ น ส่ ว นองค์ ป ระกอบของวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งได้ อ ย่ า งถู ก ต้ อ งนับเป็นขั้นแรกของการสืบสาวหาห่วงโซ่อุปทานของการจัดหาวัสดุอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง

5.3.4 การจัดการสารสนเทศ (Information Management: IM)ก า รจ ั ด ก า ร สา รสนเท ศ เป ็ น ก ระ บ ว นก า รข อ งก า ร รว บ รว ม ก า รจ ั ด ระ บ บ ก า ร จ ั ด เก ็ บ แ ละ ก า ร เผย แ พ ร่ ข ้ อ มู ลภ า ย ใ นอ งค ์ ก ร ห นึ่ งโดยมีความคล้ายคลึงกับวงจรของงานด้านข่าวกรอง (intelligence cycle) ซึ่งประกอบไปด้วยการวางแผนกำหนดทิศทาง (direction) การรวบรวม (collection)
31 น อ ก จ า ก น ี ้ ย ั ง จ ำ เ ป ็ น ต ้ อ ง พ ิ จ า ร ณ า เ ค ร ื ่ อ ง ม ื อ ข อ ง ก า ร ล ำ เ ล ี ย ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ด ้ ว ย อ า ทิการวิเคราะห์ยานพาหนะและอากาศยานไร้คนขับที่ถูกนำมาใช้ในเหตุการณ์วัตถุระเบิดแสวงเครื่องบางเหตุการณ์อาจทำให้ได้ข้อมูลหลักฐานและข่ าวกรองจำนวนมาก

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

27

การประมวลผล (processing)การวิเคราะห์ (analysis) และการเผยแพร่เพื่อใช้ประโยชน์ (dissemination)ข้อมูลที่ผ่านการประมวลผลซึ่งจำแนกออกเป็นประเภทดังต่อไปนี้ เป็นพื้นฐานของแนวทางการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่มีประสิทธิผล
» รายงานและภาพถ่ายจากผู้ปฏิบัติงานที่เกี่ยวข้องกับปฏิบัติการหยุดการทำงานของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องและทำให้ปลอดภัย
» รายงานการวิเคราะห์ข้อมูลทางนิติวิทยาศาสตร์จากวัตถุพยานที่รวบรวมได้จากเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» หลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์และรายงานการสอบปากคำผู้ถูกจับกุมซึ่งต่อมาถูกดำเนินคดีในความผิดเกี่ยวกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง» ร า ย ง า น ข ่ า ว ก ร อ ง ท ี ่ ป ร ะ ม ว ล จ า ก แ ห ล ่ ง ข ่ า ว ท ุ ก ป ร ะ เ ภ ท ( all-source intelligence reports) 32
ซึ่งมีข้อมูลเกี่ยวกับเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือบุคคลต้องสงสัยว่ามีส่วนในความผิดเกี่ยวกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่อ ง» รายงานที่มีข้อมูลเกี่ยวกับการวิเคราะห์ยุทธวิธี เทคนิค และกระบวนการเคลื่อนไหวของกลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายโดยใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง

5.3.5 การจัดการกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้เพื่อหาข้อมูลทางเทคนิคก า ร จ ั ด ก า ร ก ั บ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ท ี ่ เ ก ็ บ ก ู ้ ไ ด ้ เ พ ื ่ อ ห า ข ้ อ ม ู ล ท า ง เ ท ค นิ คม ุ ่ ง เ น ้ น ท ี ่ ก า ร พ ย า ย า ม ท ำ ค ว า ม เ ข ้ า ใ จ ถ ึ ง เ จ ต น า ข อ ง ผ ู ้ ท ี ่ ป ร ะ ด ิ ษ ฐ ์ แ ล ะ น ำ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ม า ใ ช ้ ก ่ อ เ ห ตุโดยการดำเนินการดังกล่าวอย่างละเอียดอาจช่วยให้รัฐมีความสามารถที่จะดำเนินการ ดังต่อไปนี้
» สามารถสืบสาวถึงแหล่งของการจัดหาองค์ประกอบของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องบางประเภทโดยเฉพาะ
» สามารถเชื ่ อ มโยงบรรดาเหตุ ก ารณ์ ท ี ่ ม ี ก ารใช้ ว ั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ ง ได้ จ ากการตรวจสอบเอกลั ก ษณ์ (signatures) และลั ก ษณะอื ่ น ๆของผู้ประดิษฐ์วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» มีข้อมูลประกอบการพัฒนามาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» มีข้อมูลประกอบการพัฒนาหลักสูตรการฝึกอบรมต่อไปสำหรับหน่วยผู้ปฏิบัติงานด้าน IEDD รวมถึงเจ้าหน้าที่หน่วยรักษาความมั่นคง

5.3.6 การชี้ตัวผู้กระทำความผิด
การดำเนินการสืบสวนสอบสวนของเจ้าหน้าที่ตำรวจโดยอาศัยข้อมูลที่น่าเชื่อถือซึ่งได้มาจากวิเคราะห์ชิ้นส่วนของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้ ด้วยวิธีการ
ทางนิ ต ิ ว ิ ท ยาศาสตร์ สามารถนำไปสู่ ก ารชี ้ ตั ว บุ ค คลที ่ มี ส ่ ว นเกี ่ย วข้ อ งในการผลิ ต การจั ด หา และการวางวัต ถุร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งในที่ เ กิ ด เหตุ ทั ้ งนี้การชี้ตัวผู้กระทำความผิดอาจพิจารณาจากปัจจัย ดังต่อไปนี้
» หลักฐานจากข้อมูลอัตลักษณ์บุคคล (biometric) (ลายนิ้วมือและสารพันธุกรรม DNA) ที่เก็บกู้ได้จากชิ้นส่วนของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง» ค ว า ม เ ช ื ่ อ ม โ ย ง ก ั บ ก า ร จ ั ด ห า อ ง ค ์ ป ร ะ ก อ บ ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง เ ฉ พ า ะ ป ร ะ เ ภ ท ห ร ื อ ร ุ ่ น ก า ร ผ ล ิ ต ( อ า ทิความเชื่อมโยงของผู้กระทำความผิดกับการทำธุรกรรมเกี่ยวกับการจัดซื้อยุทโธปกรณ์ที่ใช้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง)» ค ว า ม เ ช ื ่ อ ม โ ย ง ก ั บ ห ล ั ก ฐ า น ท า ง น ิ ต ิ ว ิ ท ย า ศ า ส ต ร์ ท า ง ก า ย ภ า พ ท ั ้ ง ท ี ่ ม อ ง เ ห ็ น ไ ด ้ แ ล ะ ไ ม ่ ส า ม า ร ถ ม อ ง เ ห ็ น ไ ด ้ ด ้ ว ย ต า เ ป ล่ าซึ่งรวบรวมมาจากสถานที่เกิดเหตุที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (เช่น เส้นใย ร่องรอยจากการใช้เครื่องมือและรอยถลอก ชิ้นส่วนสะเก็ดระเบิด เป็นต้น)» ห ล ั ก ฐ า น ท ี ่ เ ก ็ บ ก ู ้ ไ ด ้ ซ ึ ่ ง อ า จ ถ ู ก น ำ ไ ป ใ ช ้ เ ป ็ น ข ้ อ ม ู ล ป ร ะ ก อ บ ก า ร ใ ห ้ ก า ร ข อ ง พ ย า น ใ น ศ า ล ท ั ้ ง นี้ประเด็นดังกล่าวมีความสำคัญอย่างยิ่งโดยเฉพาะสำหรับกระบวนการยุติธรรมบางรูปแบบ

32 รายงานข่าวกรองที่ประมวลจากแหล่งข่าวทุกประเภท หมายรวมถึงข่าวกรองทางบุคคล ข่าวกรองทางสัญญาณ ตลอดจนข่าวกรองทางแหล่งข้ อมูลเปิด

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

28

5.3.7 กระบวนการยุติธรรมเ ห ต ุ ก า ร ณ ์ ท ี ่ ม ี ก า ร ใ ช ้ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ท ุ ก เ ห ต ุ ก า ร ณ ์ ถ ื อ เ ป ็ น ส ถ า น ท ี ่ เ ก ิ ด เ ห ต ุ อ า ช ญ า ก ร ร ม ท ั ้ ง ส ิ ้ น ด ั ง นั้ นจ ึ ง ต้ อ งมี ก า ร รว บ รว มแ ละ จ ั ด ก า รก ั บ พ ย าน ห ลั ก ฐา นทางนิ ติ ว ิ ท ย า ศาสตร์ อ ย ่ า งเห มา ะ สม โดย ตระ ห นั ก ถ ึ ง ข ้ อ ก ฎห มา ย ในก รณี นี้หากเป็นไปได้ให้เจ้าหน้าที่ฝ่ายนิติเวชของตำรวจที่มีอำนาจหน้าที่และได้รับการฝึกอบรมมาแล้วเป็นผู้รวบรวมหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ ณ สถานที่เกิดเหตุแ ม ้ ว ่ า ใ น ห ล า ย ส ถ า น ก า ร ณ์ อ า จ ไ ม ่ เ อ ื ้ อ ใ ห ้ ส า ม า ร ถ ท ำ เ ช ่ น น ั ้ น ไ ด้ แ ล ะ อ า จ ท ำ ใ ห ้ บ ุ ค ล า ก รหน่ ว ยอื ่ น ต้ อ งเป็ น ผู ้ ร วบรวมหลั ก ฐานแทนในฐานะผู ้ ท ี ่ ไ ด้ ร ั บ มอบ หมายจากหน่ ว ยงานยุ ต ิ ธ รรม ทั ้ ง นี ้ ไม่ ว ่ า จะเป็ น การดำเนิ น การในบริ บ ทใดก็ ต ามผู้ปฏิบัติงานต้องคำนึงถึงความถูกต้องสมบูรณ์ของกระบวนการปฏิบัติงานกับพยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ (integrity of the forensic chain of custody)<หมายรวมถึงการดำเนินความต่อเนื่อง (continuity) ของกระบวนการปฏิบัติงานตั้งแต่ต้นจนสิ้นสุดคดีเพื่อให้เห็นลำดับเหตุการณ์ เช่น การจัดการ การจัดเก็บ
การรั ก ษาสภาพไม่ ใ ห้ ถ ู ก ทำลาย การขนส่ ง และการส่ ง มอบ ตลอดจนการบั น ทึ ก วั น เวลา สถานที ่ ท ี ่ ม ี ก ารเก็ บ วั ต ถุ พ ยานหลั ก ฐานเจ้ า หน้ า ที ่ ผ ู ้ ร ั บ ผิ ด ชอบและหน่ ว ยงานที ่ ส ั ง กั ดเป็ น ต้ น โดยต้ อ งเป็ น วั ต ถุ พ ยานหลั ก ฐานที ่ ม ี ค วามถู ก ต้ อ งสมบู ร ณ์ (integrity) - ผู ้ แ ปล>เพื ่ อ ให้ ส ามารถนำชิ ้ น ส่ ว นของวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ ง ที ่ เ ก็ บ กู ้ ไ ด้ ม าใช้ ป ระกอบการนำผู ้ ก ระทำความผิ ด มาฟ้ อ งคดี อ าญา นอกจากนี้ร ั ฐ ส ่ ว น ใ ห ญ่ อ า จ ไ ม ่ จ ำ เ ป ็ น ต ้ อ ง มี ก ฎ ห ม า ย ห ร ื อ ก ฎ ร ะ เ บ ี ย บ เ ฉ พ า ะ ส ำ ห ร ั บ ก า ร ด ำ เ น ิ น ค ด ี เ ก ี ่ ย ว ก ั บ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ งเนื่อ งจากสามารถใช้ข ั้นตอนของกระบวนการทางศาลตามปกติเช่นเดียวกับ ที่ ใช้ดำเนินคดี อาชญากรรมร้ายแรงอื่น ๆ ซึ่งนับ ว่าเพียงพอแล้ว อย่า งไรก็ดีย ั ง ม ี ค ว า ม จ ำ เ ป ็ น ต ้ อ ง พ ั ฒ น า เ ท ค น ิ ค แ ล ะ ข ั ้ น ต อ น ก า ร ด ำ เ น ิ น ง า น เ ฉ พ า ะ ท า ง ใ น ก า ร รั ก ษ า ส ภ า พ ก า ร ร ว บ ร ว มและการวิเคราะห์วัตถุและชิ้นส่วนที่เกี่ยวข้องกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง

5.3.8 การพัฒนามาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
การเก็บกู้ชิ้นส่วนของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมีความสำคัญต่อการทำความเข้าใจถึงความสามารถในการทำลายล้างของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่สร้างความเสียหาย
ต่อโครงสร้างพื้นฐานและยานพาหนะ ขณะที่การเก็บกู้ ชิ้นส่วนของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องแบบ RCIEDs มีความสำคัญเป็นพิเศษเพราะจะทำให้มีข้อมูลประกอบ
การพัฒนาระบบของการก่อกวนสัญญาณวิทยุ (ECM system)เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

29เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED30

6การใช้งานเครื่องมือสำหรับการประเมินขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแส
วงเครื่องด้วยตนเอง ซึ่งจัดทำโดย UNIDIR
6.1 ภาพรวมของการใช้เครื่องมือสำหรับประเมินตนเองด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
เครื่องมือสำหรับประเมินตนเองด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (Counter-IED Self-Assessment Tool) พัฒนาต่อยอดมาจากแบบจำลอง C-IED CMM
โดยเป็ น เครื ่ อ งมื อ ที ่ น ำเสนอวิ ธ ี ก ารประเมิ น ระดั บ ความสมบู ร ณ์ ข องขี ด ความสามารถด้ า นดั ง กล่ า วในเชิ ง คุ ณ ภาพ ณ เวลาที ่ ม ี ก ารประเมิ นและเป็นการประเมินองค์ประกอบของขีดความสามารถภายใต้มาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องในหลากหลายมิติ ซึ่งสามารถจำแนกออกเป็น 2 ส่วน ได้แก่
( 1) ม า ต ร ก า ร เ ช ิ ง ป ้ อ ง ก ั น ห ร ื อ ป ้ อ ง ป ร า ม ไ ม ่ ใ ห ้ ม ี ก า ร ก ่ อ เ ห ต ุ ข ึ ้ น ( Upstream) แ ล ะ ( 2)ม า ต ร ก า ร ต อ บ ส น อ ง ห ร ื อ บ ร ร เ ท า ผ ล ก ร ะ ท บ ภ า ย ห ล ั ง จ า ก ท ี ่ ม ี เ ห ต ุ ร ุ น แ ร ง เ ก ิ ด ข ึ ้ น แ ล ้ ว ( Downstream) ท ั ้ ง นี้ส ม ม ุ ต ิ ฐ า น ห ล ั ก ข อ ง แ บ บ จ ำ ล อ ง ค ว า ม ส ม บ ู ร ณ ์ ข อ ง ข ี ด ค ว า ม ส า ม า ร ถ ด ้ า น ก า ร ต ่ อ ต ้ า น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง คื อยิ่งมาตรการเชิงป้องกันหรือป้องปรามมีความสมบูรณ์และมีประสิทธิผลมากเท่าใด
ความจำเป็นที่จะต้องนำมาตรการตอบสนองหรือบรรเทาผลกระทบหลังเกิดเหตุมาใช้ก็ยิ่งลดน้อยลงไปด้วยเท่านั้น

6.2 การใช้งานเครื่องมือสำหรับการประมวลข้อมูลเพื่อนำเสนอด้วยภาพ (Data Visualization Tool)เครื่องมือสำหรับการประมวลข้อมูลเพื่อนำเสนอด้วยภาพซึ่งพัฒนาขึ้นมาจากการเปิดใช้งานไฟล์ในสกุล macros-enabled spreadsheet ของ Microsoft
Excel เ ป ็ น เ ค ร ื ่ อ ง ม ื อ เ ส ร ิ ม เ พ ื ่ อ ร อ ง ร ั บ ก า ร ใ ช้ ง า น เ ค ร ื ่ อ ง ม ื อ ส ำ ห ร ั บ ป ร ะ เ ม ิ น ต น เ อ งโดยสามารถนำเข้า ข้อมูล ได้ ง ่า ยและมี ฟั ง ก์ช ั น ช่ว ยประมวลผลก่ อนจะแสดงผลลัพธ์ ท ี ่ได้ จากการประเมิ นตนเอง กล่า วคือ เป็น แผ่นงานสเปรดชี ต( spreadsheet) ท ี ่ ป ร ะ ก อ บ ด ้ ว ย ช ุ ด แ ท ็ บ แ ผ ่ น ง า น ( tab sheet) ห ล า ย แ ผ ่ น ส ำ ห ร ั บ ก า ร น ำ เ ข ้ า ข ้ อ ม ู ล ท ี ่ เ ช ื ่ อ ม โ ย ง กั นโดยที่แท็บแผ่นงานหนึ่งแท็บจะกำหนดองค์ประกอบของขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหนึ่งองค์ประกอบ ส่วนแท็บแผ่นงานข้อมูลสรุป
(summary tabs) จะแสดงผลรวมของข้อมูลทั้งหมดที่มีการนำเข้า ในแต่ละแท็บ แผ่นงาน โดยประมวลออกมาเป็นภาพในรูปแบบตารางและกราฟิก ทั้งนี้
เครื่องมือสำหรับการประมวลข้อมูลเพื่อนำเสนอด้วยภาพดังกล่าว สามารถเข้าใช้งานได้ผ่านไฮเปอร์ลิ้งก์นี้ Data Visualization Access Link33

6.2.1 การนำเข้าข้อมูล
สำหรับผู้ที่ต้องการใช้งานเครื่องมือสำหรับการประมวลข้อมูลเพื่อนำเสนอด้วยภ าพให้ น ำเข้ า ข้ อ มู ล องค์ ป ระกอบของขี ด ความสามารถด้ า นการต่ อ ต้ า นวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ ง หนึ ่ ง องค์ ป ระกอบต่ อ หนึ ่ ง แท็ บ แผ่ น งานที ่ ก ำหนดไว้
โดยองค์ประกอบของขีดความสามารถภายใต้มาตรการเชิงป้องกันกำกับด้วยสีเขียวส่ ว นองค์ ป ระกอบของขี ด ความสามารถภายใต้ ม าตรการตอบสนอง กำกั บ ด้ ว ยสี น ้ ำ ตาล เมื ่ อ เข้ า ถึ ง แท็ บ แผ่ น งานขององค์ ป ระกอบหนึ ่ ง ๆผู้ใช้งานจะพบข้อพิจารณาสำหรับการประเมิน ขีดความสามารถ และเกณฑ์การประเมินระดับความสมบูรณ์ของขีดความสามารถในองค์ประกอบข้อดังกล่าว
นอกจากนี ้ แต่ ล ะแท็ บ แผ่ น งานยั ง มี ก ล่ อ งข้ อ ความเปล่ า ที่ ผ ู ้ ใ ช้ ง านสามารถกรอกข้ อ ค้ น พบสำคั ญ (key findings) และข้ อ มู ล สนั บ สนุ นส่วนด้านบนสุดของแต่ละแท็บแผ่นงาน ผู้ใช้งานสามารถกด “ปุ่มตัวเลือก”เพื่อเลือกองค์ประกอบของขีดความสามารถที่ต้องการให้โปรแกรมแสดงการประมวลผลระดับความสมบูรณ์ออกมา (สามารถเลือกได้เพียงตัวเลือก เดียวเท่านั้น)ตัวอย่างของหนึ่งในหน้าจอแท็บแผ่นงานการนำเข้าข้อมูล สามารถดูได้จากภาพประกอบที่ 5

33 เข้าถึงได้ที่ www.unidir.org/CIEDDataVisualizationเครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED30ภาพประกอบที่ 5 - เครื่องมือสำหรับการประมวลข้อมูลเพื่อนำเสนอด้วยภาพ – การนำเข้าข้อมูล

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

31

6.2.2 การแสดงผลลัพธ์แ ท ็ บ แ ผ ่ น ง า น ข ้ อ ม ู ล ส ร ุ ป ม ี อ ย ู ่ ส อ ง แ ท ็ บ แ ผ ่ น ง า น แ ย ก กั น(หนึ ่ ง แท็ บ แผ่ น งานสำหรั บ องค์ ป ระกอบของขี ด ความสามารถด้ า นการต่ อ ต้ า นวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งภายใต้ ม าตรการ เชิ ง ป้ อ งกั นและอีกหนึ่งแท็บแผ่นงานสำหรับองค์ประกอบของขีดความสามารถภายใต้มาตรการตอบสนอง)ทั ้ ง สองแท็ บ แผ่ น งานนี้ ก ำกั บ ด้ ว ยสี แ ดงและเป็ น แท็ บ แผ่ น งานที ่ แ สดงผลรวมของข้ อ มู ล ทั ้ ง หมดที ่ ม ี ก ารนำเข้ า โดยใช้ ก ราฟเรดาร์ (radar chart)เพื่อนำเสนอข้อมูลภาพกราฟิกแทนระดับความสมบูรณ์ของมาตรการเชิงป้องกันและมาตรการตอบสนอง
ตลอดจนเพื่อนำเสนอตารางสรุประดับความสมบูรณ์ของขีดความสามารถในแต่ละองค์ประกอบภายใต้แต่ละมาตรการตามระดับ CMM 5 ระดับ นอกจากนี้ย ั ง ม ี ก า ร แ ส ด ง ผ ล ค ่ า เ ฉ ล ี ่ ย ( mean) ซ ึ ่ ง ไ ด ้ ม า จ า ก ก า ร ค ำ น ว ณ ค ะ แ น น ค ว า ม ส ม บ ู ร ณ ์ ข อ ง ข ี ด ค ว า ม ส า ม า ร ถ ท ั ้ ง ห ม ดโดยจำแนกออกเป็นค่าเฉลี่ยของส่วนมาตรการเชิงป้องกันและมาตรการตอบสนองอีกด้วย
ตัวอย่างการแสดงผลลัพธ์ของข้อมูลจากการประมวลผลด้วยเครื่องมือดังกล่าว สามารถดูได้จากภาพประกอบที่ 6ภาพประกอบที่ 6 - เครื่องมือสำหรับการประมวลข้อมูลเพื่อนำเสนอด้วยภาพ - การแสดงผลลัพธ์ของข้อมูล

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

32

6.3 การประเมินความสมบูรณ์ด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องของมาตรการเชิงป้องกัน
ตารางที่ 3 แสดงองค์ประกอบหลักของขีดความสามารถภายใต้มาตรการเชิงป้องกันของแบบจำลอง C-IED CMM

ตารางที่ 3 สรุปกิจกรรมการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องภายใต้มาตรการเชิงป้องกัน
เลขมาตรการ

1นโยบาย กฎหมาย และกฎระเบียบระดับชาติ

2การรักษาความปลอดภัยและการควบคุมวัตถุระเบิด

ข้อคิดเห็น
เกี่ยวกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องและการควบคุมวัตถุระเบิด

4การส่งเสริมความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับอันตรายและ
วิธีป้องกันภัยจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
(IED Risk Education)การพัฒนาขีดความสามารถ
ด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง

5การควบคุมพื้นที่ชายแดน

หมายรวมถึงมาตรการติดตามและการควบคุมการนำเข้า
วัสดุอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง

6การควบคุมสารตั้งต้นของการผลิต
วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง

มุ่งเน้นที่วัสดุที่ใช้ได้สองทางที่สามารถนำมาใช้ผลิตวัตถุระเบิดแ
บบประดิษฐ์เองและสวิตช์จุดระเบิดแบบประดิษฐ์เอง

ความร่วมมือและการแลกเปลี่ยนข้อมูล
ระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติ
ปฏิบัติการซึ่งอาศัยข่าวกรองในการชี้นำ
(Intelligence-led Operations)เกี่ยวกับการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
ซึ่งครอบคลุมถึงการแลกเปลี่ยนข้อมูล (Information Sharing)3

7
8

6.3.1 มาตรการเชิงป้องกัน: นโยบาย กฎหมาย และกฎระเบียบระดับชาติ
6.3.1.1 ภาพรวม
องค์ ป ระกอบของขี ด ความสามารถด้ า นการต่ อ ต้ า นวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งข้ อ แรกนี ้ ค รอบคลุ ม นโยบาย ของรั ฐ บาลจนถึ ง นโยบายระดั บ สู ง สุ ดอ ี ก ท ั ้ ง ย ั ง เ ป ็ น อ ง ค ์ ป ร ะ ก อ บ ท ี ่ ต ร ว จ ส อ บ ว ่ า ร ั ฐ ม ี ก ร อ บ น โ ย บ า ย ก ฎ ห มา ยและกฎระเบียบที่เพียงพอแล้วหรือไม่สำหรับการจัดการกับภัยจากการก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
รัฐส่วนใหญ่มีกฎหมายอาญาที่เกี่ยวข้องซึ่ง อาจนำมาบังคับใช้กับกรณีการใช้อุปกรณ์ ติดตั้งวัตถุระเบิดเพื่อก่อเหตุอาชญากรรมโดยมีเจตนาฆ่าและพยายามฆ่า
องค์ประกอบข้อแรกนี้นั บว่ามีความสำคัญ เพราะจำเป็นต้องมีกฎหมายที่เหมาะสมและต้องครอบคลุมประเด็นการจัดหาสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิด
แสวงเครื่องโดยมิชอบด้วยกฎหมาย ตลอดจนการมีเจตนาใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องเพื่อก่อเหตุในลักษณะที่เป็นการก่ออาชญากรรมหรือกระทำการอันเป็น
การก่อการร้าย

6.3.1.2 ข้อพิจารณาสำหรับการประเมิน
ในการประเมินความสมบูรณ์ของกฎหมายและกฎระเบียบระดับชาติในปัจจุบัน รัฐควรพิจารณาประเด็นดังต่อไปนี้
» มีนโยบายหรือยุทธศาสตร์ระดับชาติด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่ หากมี นโยบายหรือยุทธศาสตร์ดังกล่าวมีเนื้อหาครอบคลุมแนวทางบูรณาการ
การทำงานของหน่วยงานภาครัฐให้เป็นไปในทิศทางเดียวกันเพื่อจัดการกับปัญหาวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่» ก ฎ ห ม า ย ท ี ่ ม ี อ ยู่ แ ล ้ ว น ั ้ น ม ี ก ฎ ห ม า ย ท ี ่ ห ้ า ม ม ิ ใ ห ้ มี ก า ร จ ั ด ห า อ ง ค ์ ป ร ะ ก อ บ ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ งตลอดจนการผลิตและการนำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาใช้งานอยู่มากน้อยเพียงใด

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED33» ม ี ก ฎ ห ม า ย ท ี ่ เ ข ้ ม ง ว ด แ ล ะ ม ี บ ท บ ั ญ ญ ั ต ิ ค ร อ บ ค ล ุ ม ถ ึ ง ก า ร ก ำ ก ั บ ค ว บ ค ุ ม ก ิ จ ก ร ร ม ก า ร จ ั ด ห า ก า ร จ ั ด เ ก ็ บ ก า ร ข น ส่ งและการนำวัตถุระเบิดและวัสดุอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องมาใช้งานโดยชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ โดยที่กฎหมายดังกล่าวอาจรวมถึงประเด็นดังต่อไปนี้o การผลิตวัตถุระเบิดและวัสดุอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องo มาตรการควบคุมคลังแสงo การควบคุมสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง โดยหมายรวมถึงการควบคุมกิจกรรมการจัดหา การจัดเก็บ และการนำมาใช้งานo การนำวัตถุระเบิดมาใช้งานโดยชอบด้วยกฎหมายทุกกรณี อาทิ วิศวกรรมโยธา (การสร้างและการรื้อถอนสิ่งก่อสร้าง) การทำเหมืองแร่ การระเบิดหิน
การสำรวจ การสกัดและการผลิตน้ำมันและก๊าซธรรมชาติ
» กฎระเบียบของรัฐว่าด้วยการควบคุม การจัดเก็บ และการนำวัตถุระเบิดและกระสุน มาใช้งาน เพียงพอที่จะป้องกันไม่ให้ มีการนำออกไปจากระบบควบคุม
โดยมิได้รับอนุญาตหรือไม่
»หน่วยรักษาความมั่นคงมีการเตรียมมาตรการรักษาความปลอดภัยที่เหมาะสมเพื่อคุ้มกันกระสุนซึ่งประเมินแล้วว่ามีความเสี่ยงจะถูกนำไปใช้โดยองค์กรอาชญากรร
มหรือการก่อการร้าย (ACTO) หรือไม่34» ในช่วงห้าปีที่ผ่านมา มีหลักฐานบ่งชี้ว่ากลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายครอบครองกระสุนซึ่ง จัดหามาจากคลังแสงของรัฐหรือไม่ เหตุการณ์ดังกล่าว
มีแนวโน้มที่จะเพิ่มขึ้นหรือลดลง
» รัฐมีระบบการออกใบอนุญาตที่มีการประเมินความเหมาะสมของบุคคลซึ่งสามารถครอบครองและนำวัตถุระเบิดมาใช้งานโดยชอบด้วยกฎหมายหรือไม่» ร ั ฐ ม ี ก ฎ ร ะ เ บ ี ย บ ท ี ่ ค ร อ บ ค ล ุ ม ก ิ จ ก ร ร ม ร ะ ห ว ่ า ง ป ร ะ เ ท ศ อ ย ่ า ง ก า ร ถ ่ า ย โ อ น ห ร ื อ ถ ่ า ย ล ำ ( trans-shipment)วัตถุระเบิดหรือสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่มีข้อบ่งชี้ว่านำไปใช้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมากน้อยเพียงใด
» มี ก ารผลั ก ดั น ใดบ้ า งที ่ ไ ด้ ด ำเนิ น การเพื ่ อ ส่ ง เสริ ม ให้ มี ก ารใช้ ม าตรการควบคุ ม และกำกั บ ดู แ ลภายในภู ม ิ ภ าคที ่ ส อดคล้ อ งกั น จนสำเร็ จ ลุ ล ่ ว ง(ประเด็นดังกล่าวมีความสำคัญเป็นพิเศษในกรณีที่รัฐเพื่อนบ้านเผชิญกับภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง)6.3.1.3 เกณฑ์การประเมิน
C-IED CM ระดับที่ 1 – ขั้นแรกเริ่ม (Initial) มีลักษณะดังต่อไปนี้
»ไม่มีกฎหมายที่มีบทบัญญัติเกี่ยวกับการครอบครองวัตถุระเบิดโดยไม่ได้รับอนุญาตหรือการนำวัตถุระเบิดมาใช้งานเพื่อวัตถุประสงค์ในการก่อเหตุอาชญากรรมเป็น
การเฉพาะ
» ไม่มีกฎหมายหรือกฎระเบียบที่มีประสิทธิผลเพียงพอจะกำกับดูแลเรื่องการนำมาใช้งานและการจัดหาวัตถุระเบิดสำหรับใช้ในกิจการของพลเรือน
C-IED CM ระดับที่ 2 – ขั้นที่ระบบการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอยู่ระหว่างการพัฒนา (Developing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» มีกฎหมายหรือกฎระเบียบที่เกี่ยวข้อง แต่โดยทั่วไปไม่มีการบังคับใช้» ม ี ย ุ ท ธ ศ า ส ต ร ์ ร ะ ด ั บ ช า ติ ด ้ า น ก า ร ต ่ อ ต ้ า น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ท ี ่ ก ำ ล ั ง อ ย ู ่ ใ น ร ะ ย ะ จ ั ด ท ำแต่มีข้อห่วงกังวลว่าหน่วยงานภาครัฐบางแห่งที่มีหน้าที่เกี่ยวข้องจะให้การสนับสนุนหรือไม่

34 ข้ อ กำหนดต้ น แบบขององค์ ก ารสหประชาชาติ ( UN Model Regulations) ซึ ่ ง ครอบคลุ ม การขนส่ ง สิ น ค้ า อั น ตราย ระบุ ว ่ า “สิ น ค้ า อั น ตรายที ่ ม ี ผ ลกระทบสู ง ”หมายถึงสินค้าที่มีความเสี่ยงจะถูกนำออกไปจากระบบควบคุมโดยมิได้รับอนุญาตเพื่อใช้ในการก่อการร้าย อันเป็นผลให้เกิดผลกระทบที่ร้ายแ รง อาทิ การบาดเจ็บล้มตายของคนหมู่ ม ากหรื อ การทำลายล้ า งสู ง (mass destruction) กระสุ น และวั ต ถุ ร ะเบิ ด ส่ ว นใหญ่ ถ ู ก จั ด อยู ่ ใ นประเภทดั ง กล่ า ว คำว่ า “ACTO” มาจากการบริ ห ารจั ด การกระสุ น ทางทหาร ทั ้ ง นี้มีความเป็นไปได้ว่าวัตถุใดที่มีหัวรบวัตถุระเบิดแรงสูงอาจตกเป็นเป้าหมายของกลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายและที่มีเจตนาที่จะผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED34

C-IED CM ระดับที่ 3 – ขั้นที่มีการกำหนดมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไว้ชัดเจน (Defined) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» มี ก า ร ก ำ ห น ด ย ุ ท ธ ศ า ส ต ร ์ ร ะ ด ั บ ช า ติ ด ้ า น ก า ร ต ่ อ ต ้ า น ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ งโดยมีการมอบหมายหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งในระดับกระทรวงหรือกรมเพื่อรับผิดชอบประสานแนวทางบูรณาการการทำงานของหน่วยงานภาครัฐให้เป็นไปใน
ทิศทางเดียวกันอย่างมีประสิทธิผลเพื่อต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» มีกฎหมายและกฎระเบียบ อีกทั้งมีหน่วยงานภายในซึ่งได้รับมอบหมายให้บังคับใช้และกำกับดูแลการปฏิบัติตามกฎหมายและกฎระเบียบดังกล่าว» ม ี ร ะ บ บ ย ุ ต ิ ธ ร ร ม ท ี ่ ม ี ป ร ะ ส ิ ท ธ ิ ผ ล ด ำ เ น ิ น ก า ร อ ย ู ่ ภ า ย ใ น รั ฐและกลุ่มที่ถูกกล่าวหาในความผิดเกี่ยวกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องถูกฟ้องคดีอาญาโดยใช้กฎหมายที่เกี่ยวข้อง» ม ี ก ฎ ร ะ เ บ ี ย บ ท ี ่ เ ก ี ่ ย ว ข ้ อ ง ก ั บ ก า ร ค ว บ ค ุ ม แ ล ะ ก า ร ใ ช้ ส า ร ต ั ้ ง ต ้ น ข อ ง ก า ร ผ ล ิ ต ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ งโดยเฉพาะอย่างยิ่งวัสดุที่ใช้ได้สองทางซึ่งอาจถูกนำไปใช้ผลิตวัตถุระเบิดแบบประดิษฐ์เอง
C-IED CM ระดับที่ 4 – ขั้นที่สามารถควบคุมและจัดการกับปัญหาภัยคุกคามได้ (Managed) มีลกั ษณะดังต่อไปนี้
» รัฐมีขั้นตอนที่เข้มงวดสำหรับการบังคับใช้และการทบทวนความเหมาะสมของกฎหมายและกฎระเบียบระดับชาติ
» รัฐมีระบบการออกใบอนุญาตที่เข้มงวดและมีประสิทธิผลซึ่งมีการประเมินความเหมาะสมของบุคคลที่สามารถเข้าถึงวัตถุระเบิดโดยชอบด้วยกฎหมาย
C-IED CM ระดับที่ 5 – ขั้นที่มีการปรับปรุงมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น (Optimizing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐรับแนวปฏิบัติระหว่างประเทศที่ดีที่สุดมาใช้ อีกทั้งเข้าร่วมเวทีการประชุมระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติ พัฒนา มาตรการควบคุมมาตรการใหม่
ตลอดจนมีการแลกเปลี่ยนและการนำแนวปฏิบัติที่ดีมาปรับใช้

6.3.2 มาตรการเชิงป้องกัน: การรักษาความปลอดภัยและการควบคุมวัตถุระเบิด
6.3.2.1 ภาพรวม
การนำวั ต ถุ ร ะเบิ ด ที ่ ใ ช้ ใ นกิ จ การของพลเรื อ นและวั ต ถุ ร ะเบิ ด ที ่ ใ ช้ ใ นกิ จ การทางทหาร ออกไปจากระบบควบคุ ม โดยมิ ไ ด้ ร ั บ อนุ ญ าตมั ก เป็ น แหล่ ง ของการจั ด หาวั ต ถุ ร ะเบิ ด สำหรั บ นำไปใช้ ผ ลิ ต วั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ ง มาตรการรั ก ษาความปลอดภั ย ( security measures)โดยทั่วไปจึงเกี่ยวข้องกับการมีมาตรการรักษา
ความปลอดภัยทางกายภาพ เพื่อเป็นหลักประกันว่าบุคคลที่ไม่ได้รับอนุญาตจะไม่สามารถเข้าถึงวัตถุระเบิดได้ข ณะ ที ่ ม า ตรก า รคว บ คุ ม ( control measures) มั ก ห มา ย ถ ึ ง ว ิ ธ ี ก า รข องก ระ บว นกา รทำงา น อ า ทิ ก า รอ อ ก ใบ อ นุ ญ า ตและ ใบรั บ รองซึ่งดำเนินการเพื่อลดศักยภาพของกลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายไม่ให้สามารถเข้าถึงวัตถุระเบิดโดยมิชอบด้วยกฎหมายและนำออกไปจากระบบควบคุม
โดยมิได้รับอนุญาตเพื่อนำไปใช้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอ ง ค ์ ป ร ะ ก อ บ ข อ ง ข ี ด ค ว า ม ส า ม า ร ถ ข ้ อ น ี ้ เ ก ี ่ ย ว ข ้ อ ง ก ั บ ก า ร ร ั ก ษ า ค ว า ม ป ล อ ด ภั ยร ว ม ถ ึ ง ก า ร ค ว บ ค ุ ม ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด ท ี ่ ใ ช ้ ใ น ก ิ จ ก า ร ท า ง ท ห า ร แ ล ะ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด ท ี ่ ใ ช้ ใ น ก ิ จ ก ร ร ม เ ช ิ ง พ า ณ ิ ช ย์ส่ ว นการควบคุ ม สารตั ้ ง ต้ น ของการผลิ ต วั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งโดยเฉพาะการควบคุ ม วั ส ดุ อ ุ ป กรณ์ ท ี ่ อ าจนำไปใช้ ผ ลิ ต วั ต ถุ ร ะเบิ ด แบบประดิ ษ ฐ์ เองจะเป็นองค์ประกอบของขีดความสามารถอีกองค์ประกอบหนึ่งแยกออกมาสำหรับการประเมินต่างหาก (ดูหมวด 6.3.6)
ในการทบทวนว่ามาตรการการรักษาความปลอดภัยและการควบคุม มีประสิทธิผลหรือไม่เพียงใด ยังจำเป็นต้องพิจารณาทุก กิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับ วัตถุระเบิด
อย่างครบวงจรตั้งแต่การผลิตไปจนถึงการใช้งานขั้นสุดท้าย กล่าวคือ ตั้งแต่การผลิต การขนส่ง การจัดเก็บ การแจกจ่ายออก (issue) การใช้งาน และการกำจัด
(disposal)

6.3.2.2 ข้อพิจารณาสำหรับการประเมินส ำ ห ร ั บ ก า ร ป ร ะ เ ม ิ น ร ะ ด ั บ ค ว า ม ส ม บ ู ร ณ ์ ข อ ง อ ง ค ์ ป ร ะ ก อ บ ใ น ข ้ อ นี้รัฐควรพิจารณาโดยแยกส่วนกันระหว่างวัตถุระเบิดที่ใช้ในกิจการทางทหารกับวัตถุระเบิดที่ใช้ในกิจการของพลเรือน

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

35

โดยการประเมินมาตรการรักษาความปลอดภัยของวัตถุระเบิดว่าจะไม่มีการหลุดรั่วออกไปจากระบบควบคุม รัฐควรพิจารณาประเด็นดังต่อไปนี้
»มีการควบคุมที่มีประสิทธิผลเพื่อป้องกันไม่ให้มีการนำวัตถุระเบิดออกไปจากระบบควบคุมหรือคลังจัดเก็บวัตถุระเบิดของผู้ใช้ที่เป็นพลเรือนโดยมิได้รับอนุญาตหรือ
ไ
ม
่
ต
ั
ว
อ
ย
่
า
ง
เ
ช่
น
มีกรณีที่บันทึกไว้หรือไม่ว่ากลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายจงใจกำหนดเป้าหมายไปที่คลังจัดเก็บวัตถุระเบิดของพลเรือนเพื่อนำวัตถุระเบิดมาใช้ประกอบ
การผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» วัตถุระเบิดที่ใช้ในกิจการทางทหารถูกจัดเก็บไว้ในสถานที่ปลอดภัยและได้รับการคุ้มกันซึ่งเป็นไปตามมาตรการรักษาความปลอดภัยที่มีการเสนอแนะไว้ในคู่มือ
International Ammunition Technical Guidelines หรือไม่35»
มีมาตรการควบคุมที่มีประสิทธิผลหรือไม่ในการควบคุมและการรักษาความปลอดภัยของกระสุนและวัตถุระเบิดที่เจ้าหน้าที่ภายใต้สังกัดของกำลังทหารต่างชาติซึ่ง
มาประจำการในรัฐเป็นผู้ใช้ <ในกรณีที่รัฐมีกำลังทหารต่างชาติหรือกำลังทหารภายใต้อาณัติขององค์กรระหว่างประเทศมาปฏิบัติภารกิจ – ผู้แปล>» บุคคลที่เข้าถึงวัตถุระเบิดโดยไม่ได้ผ่านมาตรการควบคุมได้รับการตรวจสอบอย่างเหมาะสมหรือไม่
» มีการทำเครื่องหมายหรือติดป้ายกำกับบนวัตถุระเบิดที่ใช้ในกิจการของพลเรือนและวัตถุระเบิดที่ใช้ในกิจการทางทหารหรือไม่ เพื่อช่วยให้สามารถตรวจจับหรือ
ชี้เป้าในกรณีที่วัตถุระเบิดเหล่านั้นถูกนำออกไปจากระบบควบคุมโดยมิได้รับอนุญาต
» มี ค ล ั ง จ ั ด เ ก ็ บ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด ท ี ่ ใ ช ้ ใ น ก ิ จ ก า ร ท า ง ท ห า ร ท ี ่ ไ ม่ ไ ด ้ มี ก า ร ค ุ ้ ม ก ั น อ ย ู ่ ห ร ื อ ไ ม ่ ( เ ช ่ น ท ุ ่ น ร ะ เ บ ิ ด ท ี ่ ย ั ง ไ ม ่ ถ ู ก ก ำ จั ดสรรพาวุธระเบิดที่ยังไม่ระเบิดในเขตทหารและอดีตพื้นที่สู้รบ เป็นต้น)»มีหลักฐานหรือข้อมูลข่าวกรองที่บอกเป็นนัยว่ากลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายจัดหาวัตถุระเบิดจากคลังจัดเก็บวัตถุระเบิดที่ใช้ในกิจกรรมเชิงพาณิชย์แล
ะวัตถุระเบิดที่ใช้ในกิจการทางทหารหรือไม่36 หากเป็นเช่นนั้น เหตุการณ์ดังกล่าวมีแนวโน้มที่จะเพิ่มขึ้นหรือไม่
»มีหลักฐานจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้ที่บ่งชี้ว่าวัตถุระเบิดซึ่งกลุ่มผู้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องนำมาใช้ก่อเหตุเป็นวัตถุระเบิดที่ใช้ในกิจการของพลเรือนหรื
อวัตถุระเบิดที่ใช้ในกิจการทางทหารหรือไม่
» รัฐใช้ข้อกำหนดต้นแบบขององค์การสหประชาชาติ (UN Model Regulations) หรือข้อกำหนดที่มีเนื้อหาคล้ายกันเพื่อกำกับดูแลการขนส่งวัตถุระเบิดหรือไม่37» รัฐมีหน่วยงานภายในซึ่งได้รับมอบหมายให้ บังคับใช้และกำกับดูแลการปฏิบัติตามกฎหมายและกฎระเบียบเกี่ยวกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง พร้อมทั้งได้รับ
การจัดสรรทรัพยากรให้พร้อมต่อการปฏิบัติหน้าที่หรือไม่» ห น ่ ว ย ง า น ด ั ง ก ล ่ า ว ด ำ เ น ิ น ก า ร ต ร ว จ ส อ บ ห ร ื อ ท บ ท ว น ค ว า ม เ ห ม า ะ ส ม ข อ ง บ ุ ค ค ล ที่ ส า ม า ร ถ ค ร อ บ ค ร อ ง จ ั ด เ ก็ บและนำวัตถุระเบิดมาใช้งานโดยชอบด้วยกฎหมายบ่อยครั้งเพียงใด

6.3.2.3 เกณฑ์การประเมิน
C-IED CM ระดับที่ 1 – ขั้นแรกเริ่ม (Initial) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» การรั ก ษาความปลอดภั ย และการควบคุ ม วั ต ถุ ร ะเบิ ด ที่ ใ ช้ ใ นกิ จ การของพลเรื อ นหรื อ วั ต ถุ ร ะเบิ ด ที ่ ใ ช้ กิ จ การทางทหารยั ง ไม่ เ ข้ ม งวดอีกทั้งกลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายสามารถเข้าถึงวัตถุระเบิดเพื่อนำไปประกอบเข้ากับดินระเบิดหลักของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องได้อยู่ก่อนแล้ว

35 United Nations Office for Disarmament Affairs, Security Principles and Systems, International Ammunition Technical Guideline (IATG) 09.10, 2nd ed., 2558.
36 การวิเคราะห์ชิ้นส่วนของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้ สามารถบ่งชี้ประเภทของวัตถุระเบิดที่กลุ่มซึ่งมีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายได้จัดหาเพื่อนำมาใช้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
37 United Nations, “Security Provisions”, in UN Model Regulations: Recommendations on the Transport of Dangerous Goods, vol. 1, 21st ed., 2562, Annex 1, ch. 1.4,
หน้า 41 - 48.

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

36

C-IED CM ระดับที่ 2 – ขั้นที่ระบบการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอยู่ระหว่างการพัฒนา (Developing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» มีกฎระเบียบที่ระบุ ถึงข้อกำหนดด้านการรักษาความปลอดภัยของวัตถุระเบิดที่ใช้ในกิจการของพลเรือนและวัตถุระเบิดที่ใช้ในกิจการทางทหาร แต่ไม่มี
การปฏิบัติตามกฎระเบียบดังกล่าวอย่างเต็มที่ อีกทั้งไม่มีการบังคับใช้อย่างแข็งขัน
C-IED CM ระดับที่ 3 – ขั้นที่มีการกำหนดมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไว้ชัดเจน (Defined) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» มี ก ฎระเบี ย บที ่ ร ะบุ ถ ึง ข้ อ กำหนดด้ า นการรั ก ษาความปลอดภั ย ของวั ต ถุ ร ะเบิ ด ที่ ใ ช้ ใ นกิจ การของพลเรื อ นและวั ต ถุ ร ะเบิด ที ่ ใ ช้ ใ นกิ จ การทางทหาร
โดยมีหน่วยงานซึ่งได้รับมอบหมายหน้าที่และการจัดสรรทรัพยากรอย่างเหมาะสมให้มีความพร้อมต่อการบังคับใช้และการกำกับดูแลอย่างแข็งขัน
C-IED CM ระดับที่ 4 – ขั้นที่สามารถควบคุมและจัดการกับปัญหาภัยคุกคามได้ (Managed) มีลักษณะดังต่อไปนี้
»รัฐดำเนินมาตรการเชิงรุกเพื่อป้องกันไม่ให้มีการนำวัตถุระเบิดที่ใช้ในกิจการของพลเรือนและวัตถุระเบิดที่ใช้ในกิจการทางทหารออกไปจากระบบควบคุมโดยมิได้รั
บอนุญาต
» ไม่มีหลักฐานว่าวัตถุระเบิดที่ใช้ในกิจการของพลเรือนและวัตถุระเบิดที่ใช้ในกิจการทางทหารถูกนำไปใช้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง โดยกลุ่มที่เคลื่อนไหวเพื่อ
ก่อเหตุรุนแรงประกอบวัตถุระเบิดแสวงเครื่องจากวัตถุระเบิดที่ลักลอบประดิษฐ์เองเป็นหลัก
C-IED CM ระดับที่ 5 – ขั้นที่มีการปรับปรุงมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น (Optimizing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รั ฐ มี ส ่ ว นร่ ว มในเวที ก ารประชุ ม ระดั บ ภู ม ิ ภ าคและระดั บ นานาชาติ อี ก ทั ้ ง ได้ แ ลกเปลี ่ ย นข้ อ มู ล กั บ รั ฐ ที ่ ม ี ค วามร่ ว มมื อ ระหว่ า งกั นเพื่อป้องกันการแพร่กระจายวัตถุระเบิดที่อาจนำไปใช้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องทั้งที่มาจากกิจการของพลเรือนและกิจการทางทหาร

6.3.3 ม า ต ร ก า ร เ ช ิ ง ป ้ อ ง ก ั น :การส่งเสริมความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับอันตรายและวิธีป้องกันภัยจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ( IED Risk
Education)
6.3.3.1 ภาพรวม
จำนวนการบาดเจ็บล้มตายของพลเรือนที่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญอันเป็นผลมาจากการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องก่อเหตุ บ่งชี้ถึงความจำเป็นขั้นพื้นฐานสำหรับรัฐ
ที่จะต้องชี้แจงและเสริมสร้างความรู้ความเข้าใจแก่พลเรือนของตน ตลอดจนสร้างการตระหนักรู้ถึงภัยอันตรายที่มาจากการก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดดังกล่าว

6.3.3.2 ข้อพิจารณาสำหรับการประเมิน
ในการประเมิน ความสมบูร ณ์ ข องแนวทางของรัฐ ด้ า นการส่ ง เสริม ความรู ้ ค วามเข้ า ใจเกี ่ย วกับ อั นตรายและวิธ ี ป ้ อ งกัน ภัย จากวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื่ องควรพิจารณาประเด็นดังต่อไปนี้» ร ั ฐ จ ั ด ใ ห ้ ม ี ก า ร เ ฝ ้ า ร ะ ว ั ง ก า ร บ า ด เ จ ็ บ ( injury surveillance) ร ว ม ถ ึ ง ก า ร ร ว บ ร ว ม ข ้ อ ม ู ล ค ว า ม เ ส ี ย ห า ย ก า ร บ า ด เ จ็ บและการเสียชีวิตที่มีสาเหตุมาจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่ เหตุการณ์ดังกล่าวมีแนวโน้มที่จะเพิ่มขึ้นหรือลดลง
ข้อมูลเกี่ยวกับลักษณะของการบาดเจ็บบ่งบอกถึงรูปแบบและประเภทของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องทีก่ ลุ่มซึ่งมีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายนำมาใช้ก่อเหตุหรือไม่» รัฐตระหนักว่าวัตถุระเบิดแสวงเครื่องเป็นภัยคุกคามต่อพลเรือนของตนมากน้อยเพียงใด
» รั ฐ รณรงค์ ใ ห้ ม ี ก ารเผยแพร่ ข ้ อ มู ล ต่อ สาธารณชนเกี่ ย วกั บ ภั ย คุ ก คามจากวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ ง การส่ ง เสริ ม ความรู ้ ค วามเข้ า ใจแล ะการฝึก อบรมตลอดจนจัดให้มีกิจกรรมชุมชนสัมพันธ์กับชุมชนในพื้นที่มากน้อยเพียงใด» ใ น บ ร ิ บ ท ท ี ่ ร ั ฐ เ ผ ช ิ ญ ก ั บ ป ั ญ ห า ภ ั ย ค ุ ก ค า ม จ า ก ก า ร ใ ช ้ ท ุ ่ น ร ะ เ บ ิ ด ซ ึ ่ ง ใ ช ้ ใ น ก า ร ส ู ้ ร บ (conventional mine) <ห ม า ย ถึ งทุ ่ น ระเบิ ด ตามแบบที ่ ม ี ก ารผลิ ต ตามมาตรฐานโรงงาน และไม่ ใ ช่ ทุ ่ น ระเบิ ด ที ่ ม ี ก ารลั ก ลอบดั ด แปลงขึ ้ น หรื อ improvised mine - ผู ้ แ ปล>เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED37อ ี ก ท ั ้ ง ม ี ก า ร ส ่ ง เ ส ร ิ ม ค ว า ม ร ู ้ ค ว า ม เ ข ้ า ใ จ เ ก ี ่ ย ว ก ั บ อ ั น ต ร า ย แ ล ะ ว ิ ธ ี ป ้ อ ง ก ั น ภ ั ย จ า ก ท ุ ่ น ร ะ เ บ ิ ด ( Mine Risk Education) นั้ นมีการดำเนินกิจกรรมที่เกี่ยวข้องเพื่อสร้างการตระหนักรู้ถึงภัยอันตรายจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องด้วยหรือไม่
» มีการปรับปรุงเนื้อหาสาระสำหรับการสร้างก ารตระหนักรู้ด้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้เป็นปัจจุบัน อยู่เสมอ
โดยสอดรับกับรูปแบบของภัยคุกคามจากการก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เปลี่ยนแปลงไปหรือไม่
» หน่วยงานด้านมนุษยธรรม (องค์การระหว่างประเทศหรือองค์กรไม่แสวงผลกำไร)ดำเนินกิจกรรมสร้างการตระหนักรู้ด้านภัยอันตรายจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องภายในประเทศหรือภายในภูมิภาคมากน้อยเพียงใด
»มีหลักฐานที่บ่งชี้ว่าการส่งเสริมความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับอันตรายและวิธีป้องกันภัยจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่มีประสิทธิผลนำไปสู่การรายงานที่มากขึ้นเมื่อพบ
วัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่
»รัฐพัฒนาหลักสูตรและดำเนินกิจกรรมฝึกอบรมเพื่อสร้างการตระหนักรู้ด้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องสำหรับเจ้าหน้าที่หน่วยรักษาความมั่นคงทีไ่ ม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญเฉพา
ะทางด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอย่างไร

6.3.3.3 เกณฑ์การประเมิน
C-IED CM ระดับที่ 1 - ขั้นแรกเริ่ม (Initial) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐไม่มียุทธศาสตร์ในการให้ข้อมูลกับพลเรือนถึงภัยอันตรายจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» การเผยแพร่ข้อมูลเพื่อสร้างการตระหนักรู้ด้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องสำหรับหน่วยรักษาความมั่นคงของรัฐเป็นการดำเนินการชั่วครั้งชั่วคราวและไม่เป็นเอกภาพ
C-IED CM ระดับที่ 2 – ขั้นที่ระบบการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอยู่ระหว่างการพัฒนา (Developing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐตระหนักว่าวัตถุระเบิดแสวงเครื่องเป็นภัยอันตรายต่อพลเรือน
» รัฐมีแนวทางเบื้องต้นในการให้ข้อมูลกับพลเรือนถึงภัยอันตรายจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง แต่ เป็นการดำเนินการชั่วครั้งชั่วคราวและไม่เป็นเอกภาพ หรือไม่มี
การกำหนดทิศทางร่วมกัน» ม ี ก า ร ด ำ เ น ิ น ก า ร ส ่ ง เ ส ร ิ ม ค ว า ม ร ู ้ ค ว า ม เ ข ้ า ใ จ เ ก ี ่ ย ว ก ั บ อ ั น ต ร า ย แ ล ะ ว ิ ธ ี ป ้ อ ง ก ั น ภ ั ย จ า ก ท ุ ่ น ร ะ เ บิ ดแต่ไม่มีเนื้อหาที่ครอบคลุมลักษณะเฉพาะของภัยอันตรายจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่แตกต่างจากวัตถุระเบิดประเภทอื่น
C-IED CM ระดับที่ 3 – ขั้นที่มีการกำหนดมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไว้ชัดเจน (Defined) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» มีการมอบหมายหน่วยงานของรัฐที่เห็นควรให้รับผิดชอบด้านการประสานงานกิจกรรมสร้างการตระหนักรู้ด้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องภายในประเทศ
» รัฐมียุทธศาสตร์ระดับชาติที่กล่าวถึงการสร้างการตระหนักรู้ด้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องและภัยอันตรายจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» มีการกำหนดและเผยแพร่วิธีการสำหรับให้พลเรือนรายงานเมื่อพบวัตถุระเบิดแสวงเครื่องต้องสงสัยไว้อย่างชัดเจน
C-IED CM ระดับที่ 4 – ขั้นที่สามารถควบคุมและจัดการกับปัญหาภัยคุกคามได้ (Managed) มีลักษณะดังต่อไปนี้» ร ั ฐ ม ี ร ะ บ บ ท ี ่ มี ป ร ะ ส ิ ท ธ ิ ผ ล ส ำ ห ร ั บ ก า ร เ ฝ ้ า ร ะ ว ั ง ก า ร บ า ด เ จ็ บโ ดย มี ข ้ อ มู ล ลั ก ษ ณะ ข อ งก า รบ า ดเจ ็ บ ที ่ ท ำ ให้ สา มา รถ คา ดก า ร ณ์ ถ ึ งป ระ เภ ทข อ งว ั ต ถ ุ ร ะ เบ ิ ดแ สว งเ ครื ่ อ ง ที่ อ า จ นำ มา ใ ช้ ก ่ อ เ ห ตุอี ก ทั ้ ง จั ด เตรี ย มวิ ธี ก ารรั บ มื อ และบรรเทาผลกระทบของเหตุ ร ุ น แรงจากวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งตามบริ บ ทของพื ้ น ที ่ ไ ด้ อ ย่ า งเหมาะสมที ่ สุ ดเนื่องจากเป็นวิธีการที่ถอดบทเรียนมาจากประสบการณ์ร่วมกันของประชาชนในพื้นที่ประสบภัย
» รัฐมีแนวทางที่มปี ระสิทธิผลและเชื่อมโยงมาตรการที่เกี่ยวข้องอย่างบูรณาการในการเผยแพร่ข้อมูลเพื่อสร้างการตระหนักรู้ด้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED38» เนื้อ หาสาระเกี่ยวกับ ภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อ งและแนวทางการบรรเทาผลกระทบที่เกี่ย วข้องได้รับ การปรับปรุงให้เป็นปัจจุบ ันอยู่เสมอ
โดยสอดรับกับรูปแบบของภัยคุกคามจากการก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เปลี่ยนแปลงไป
C-IED CM ระดับที่ 5 – ขั้นที่มีการปรับปรุงมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น (Optimizing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐมีแนวทางที่สอดประสานและบูรณาการกันเป็นอย่างดีในการส่งเสริมความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับอันตรายและวิธีป้องกันภัยจากวัตถุระเบิด แสวงเครื่อง
โดยมีการใช้สื่อมวลชนทุกประเภทและการสื่อสารสู่สาธารณชนทุกช่องทางเพื่อนำเสนอเนื้อหาที่เป็นเอกภาพถึงภัยอันตรายจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
»หน่วยงานของรัฐหลายหน่วยงานที่มีความรับผิดชอบด้านการสร้างการตระหนักรู้ถึงภัยอันตรายจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมีการติดตามว่าประเทศหรือองค์กรที่มีคว า ม ร ่ ว ม มื อ ร ะ ห ว ่ า ง ก ั น ใ นร ะ ด ั บ ภ ู ม ิ ภ า คแ ละ ระ ดั บ น า นา ช า ติ ดำ เน ิ น ก ิ จ ก ร ร ม ส ร้ า ง ก า ร ต ร ะ ห น ั ก ร ู ้ ใ นเ ร ื ่ อ ง เ ด ี ย ว ก ั นน ี ้ อ ย ่ า งไรรวมถึงมีการรับแนวปฏิบัติที่ดีที่สุดมาใช้อย่างไรตามความเหมาะสม

6.3.4 มาตรการเชิงป้องกัน: การพัฒนาขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
6.3.4.1 ภาพรวม
การประเมินความสมบูรณ์ขององค์ประกอบในข้อนี้ว่าด้วยการพัฒนาขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องระดับชาติ อาจเป็นหัวข้อที่กว้างมากแ ต ่ ก ็ ม ี ค ุ ณ ค ่ า อ ย ่ า ง ย ิ ่ ง ย ว ด ท ี ่ จ ะ เ ป ็ น ห ั ว ข ้ อ ข อ ง ก า ร ป ร ะ เ ม ิ น โ ด ย แ น ว ท า ง ส ำ ห ร ั บ ก า ร ป ร ะ เ ม ิ น แ น ว ท า ง ห นึ่ งค ื อ ก า ร ป ร ะ เ ม ิ น ส า ย ป ฏ ิ บ ั ติ ง า น ห ล ั ก ข อ ง ก า ร ต ่ อ ต ้ า น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ( counter-IED lines of operation) 38 ( อ า ทิการประเมินความสามารถของรัฐในการดำเนินการดังต่อไปนี้)» การทำให้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องหมดสภาพความเป็นวัตถุระเบิด (Defeat the device)» การดำเนินงานร่วมกับและอาศัยข้อมูลจากเครือข่ายผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (Engage the network)» การเตรียมพร้อมให้กับประชากร หน่วยงาน และบุคลากรผู้ปฏิบัติงานด้านการบรรเทาผลกระทบและตอบสนองต่อภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
(Prepare its population, teams and personnel to mitigate and respond to the threats posed by IEDs)

6.3.4.2 ข้อพิจารณาสำหรับการประเมิน
ในการประเมินความสมบูรณ์ของระบบการพัฒนาขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องของรัฐ ควรพิจารณาประเด็นดังต่อไปนี้
การทำให้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องหมดสภาพความเป็นวัตถุระเบิด
» ความร่ ว มมื อ ระหว่ า งหน่ ว ยงานภายในรั ฐ (inter-agency cooperation) ในการพั ฒ นาการฝึ ก ฝน ยุ ท ธวิ ธ ี เทคนิ ค และระเบี ย บปฏิ บ ั ติตลอดจนการพัฒนามาตรการคุ้ม กันหรือการรักษาความปลอดภัย เพื่อบรรเทาผลกระทบจากการก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมีประสิทธิผลมากเพีย งใดหากพิจารณาจากปัจจัยดังต่อไปนี้o ความร่วมมือระหว่างหน่วยงานในบริบทข้างต้นมีลักษณะอย่างไรo ความร่วมมือระหว่างหน่วยงานในบริบทข้างต้นมีหลักปฏิบัติสำหรับการดำเนินงานร่วมกันหรือไม่o มี ก ารประชุ ม ระหว่ า งหน่ ว ยงานบ่ อ ยครั ้ ง เพี ย งใด การประชุ ม เหล่ า นี ้ ม ี ล ั ก ษณะเฉพาะกิ จ หรื อ จั ด ขึ ้ น เป็ น ประจำอย่ า งเป็ น ทางการ
การประชุมเกิดขึ้นจากวาระการประชุมที่ตกลงกันไว้หรือไม่ และมีการติดตามการดำเนินการหรือไม่
»รัฐได้จัดการฝึกอบรมและจัดเตรียมเครื่องมือและอุปกรณ์ให้หน่วยผู้ปฏิบัติงานมีความพร้อมสำหรับปฏิบัติหน้าที่บรรเทาผลกระทบจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม ่ห า ก ร ั ฐ ม ี ก า ร ด ำ เ น ิ น ก า ร ด ั ง ก ล ่ า ว
38 NATO, Allied Joint Doctrine for Countering Improvised Explosive Devices, AJP-3.15, Edition C, Version 1, 2561.

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

39การจัดฝึกอบรมและการเตรียมพร้อมด้านเครื่องมือและอุปกรณ์มีความเหมาะสมเพียงใดในการรับมือและตอบสนองต่อภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่มีอยู่» มี ค วามร่ ว มมื อ ระหว่ า งหน่ ว ยงานที ่ ม ี ป ระสิ ท ธิ ผ ลระหว่ า งหน่ ว ยที ่ ร ั บ ผิ ด ชอบในการตอบสนองต่ อ เหตุ ก ารณ์ ท ี ่ ม ี ก ารใช้ ว ั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ ง( ก ล ุ ่ ม ผ ู ้ ป ฏ ิ บ ั ต ิ ก า ร ฉ ุ ก เ ฉ ิ น เ บ ื ้ อ ง ต ้ น ) ห ร ื อ ไ ม ่ อ า ท ิ ห น ่ ว ย ผ ู ้ ป ฏ ิ บ ั ต ิ ง า น ด ้ า น EOD แ ล ะ IEDDรวมถึงหน่วยที่รับผิดชอบด้านการเก็บกู้และการวิเคราะห์หลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์
» ระบบการจั ด ซื ้ อ จั ด จ้ า งของรั ฐ มี ป ระสิ ท ธิ ผ ลเพี ย งใดในการจั ด หา เครื ่ อ งมื อ และอุ ป กรณ์ เ ฉพาะทางที ่ จ ำเป็ น สำหรั บ ปฏิ บ ั ต ิ ก ารด้ า น IEDDต ล อ ด จ น ย า น พ า ห น ะ ห ุ ้ ม เ ก ร า ะ ท ี ่ ส า ม า ร ถ ป ้ อ ง ก ั น ร ะ เ บิ ดเพื่อให้หน่วยรักษาความมั่นคงสามารถปฏิบัติการในสภาพแวดล้อมที่มีภัยคุกคามสูงจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องได้» ร ั ฐ ส า ม า ร ถ บ อ ก ล ั ก ษ ณ ะ ข อ ง เ ค ร ื ่ อ ง ม ื อ แ ล ะ อ ุ ป ก ร ณ์ ซ ึ ่ ง เ ป ็ น ท ี ่ ต ้ อ ง ก า รรวมถึงสามารถจัดซื้อเครื่องมือและอุปกรณ์ใหม่สำหรับใช้ตอบสนองต่อรูปแบบของภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เปลี่ยนแปลงไปได้มากน้อยเพียงใด
» รัฐเผยแพร่เนื้อหาสาระสำหรับการสร้างการตระหนักรู้ด้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้กับประชากรของตนอย่างไร
มีแนวทางการให้ข้อมูลกับพลเรือนถึงภัยคุกคามใหม่ รวมถึงวิธีการหลีกเลี่ยงไม่ให้ตกเป็นเหยื่อของการโจมตีด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่
»รัฐสามารถตอบสนองได้อย่างรวดเร็วและสามารถทำลายวัตถุระเบิดแสวงเครื่องต้องสงสัยที่ได้รับรายงานจากประชาชนในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจากวัตถุระเบิดแส
วงเครื่องหรือไม่
» รัฐได้รับการสนับสนุนและความไว้วางใจจากประชาชนในพื้นที่ที่มีการก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมากน้อยเพียงใด
การดำเนินงานร่วมกับและอาศัยข้อมูลจากเครือข่ายผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» รัฐมีความรู้ความเข้าใจเป็นอย่างดีเกี่ยวกับฝ่ายตรงข้ามที่กำลังนำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาใช้ก่อเหตุมากน้อยเพียงใด» ร ั ฐ ร ั ก ษ า ค ว า ม ส ั ม พ ั น ธ ์ อ ั น ด ี ก ั บ ป ร ะ ช า ช น ใ น พ ื ้ น ท ี ่ ท ี ่ ไ ด ้ ร ั บ ผ ล ก ร ะ ท บ จ า ก ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ห ร ื อ ไ ม่มีการสนับสนุนให้พลเรือนรายงานเมื่อพบวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่
»รัฐมียุทธศาสตร์สำหรับการสืบหาและใช้ประโยชน์จากจุดอ่อนสำคัญขององค์กรหรือบุคคลที่เกี่ยวข้องกับขบวนการอาชญากรรมหรือการก่อการร้ายซึ่งดำเนินการจัดหา ผลิต หรือนำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาใช้ก่อเหตุ เพื่อประโยชน์ของการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่
» รั ฐ ใช้ ข ่ า วกรองจากการวิ เ คราะห์ ห ลั ก ฐานทางนิ ต ิ ว ิ ท ยาศาสตร์ แ ละข้ อ มู ล อั ต ลั ก ษณ์ บ ุ ค คลซึ ่ ง ได้ ม าจากการจั ด การกั บ วั ต ถุ พ ยานอย่ า งไรเพื่อนำมาชี้ตัวผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการจัดหา การผลิต และการนำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาใช้ก่อเหตุ
» รัฐสามารถชิงปฏิบัติการก่อนเพื่อขัดขวางไม่ให้ฝ่ายตรงข้ามนำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาใช้ก่อเหตุได้หรือไม่ ปฏิบัติการดังกล่าวสำเร็จลุล่วงหรือไม่
การเตรียมพร้อมให้กับประชากร หน่วยงาน และบุคลากรผู้ปฏิบัติงานด้านการบรรเทาผลกระทบและตอบสนองต่อภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» รัฐมีแนวทางที่มีประสิทธิผลในการส่งเสริมความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับอันตรายและวิธีป้องกันภัยจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องสำหรับประชากรของตนหรือไม่o รัฐมีวิธีการวัดประสิทธิผลของการส่งเสริมความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับอันตรายและวิธีป้องกันภัยจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่o การวิเคราะห์ผลกระทบของเหตุรุนแรงจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องบ่งชีว้ ่าพลเรือนบาดเจ็บล้มตายจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องเพิ่มขึ้นหรือไม่
»การดำเนินการของรัฐในการเตรียมพร้อมและการจัดฝึกอบรมให้กับบุคลากรและองค์กรที่มภี ารกิจเกี่ยวข้องในทุกมิติของการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมีประสิ
ทธิผลเพียงใด หากพิจารณาจากปัจจัยดังต่อไปนี้

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED40

o รั ฐ มี ส ิ ่ ง อำนวยความสะดวก รวมถึ ง มี บ ุ ค ลากรที ่ ไ ด้ ร ั บ การฝึ ก อบรมและมี ก ารเตรี ย มพร้ อ มด้ า นเครื ่ อ งมื อ และอุ ป กรณ์ อ ย่ า งเหมาะสม
เพื่อดำเนินการฝึกอบรมให้กับผู้ที่จะมาปฏิบัติงานด้าน IEDD ผูป้ ฏิบัติการค้นหาวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ตลอดจนผู้ปฏิบัติการนิติวิทยาศาสตร์ส่วนหน้า
(IED forensic responders) หรือไม่o ม ี จ ำ น ว น ผ ู ้ ป ฏ ิ บ ั ต ิ ง า น ด ้ า น IEDD ผู้ ป ฏ ิ บ ั ต ิ ก า ร ค ้ น ห า ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ งและผู้ปฏิบัติการนิติวิทยาศาสตร์ส่วนหน้าที่รัฐสามารถเรียกมาปฏิบัติงานได้จริงจำนวนกี่คนo ม ี จ ำ น ว น ผ ู ้ ป ฏ ิ บ ั ต ิ ง า น ด ้ า น IEDD ผู้ ป ฏ ิ บ ั ต ิ ก า ร ค ้ น ห า ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ งและผู้ปฏิบัติการนิติวิทยาศาสตร์ส่วนหน้าที่รัฐดำเนินการฝึกอบรมในแต่ละปีกี่คน» ร ั ฐ เ ผ ย แ พ ร่ ก า ร ป ร ั บ เ ป ล ี ่ ย น ย ุ ท ธ ว ิ ธี ก า ร ด ำ เ น ิ น ง า น ด ้ า น ก า ร ต ่ อ ต ้ า น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง อ ย ่ า ง ไ รเมื่อมีการปรับปรุงข้อมูลให้เป็นปัจจุบันและสอดรับกับรูปแบบของภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เปลี่ยนแปลงไป
» รัฐแลกเปลี่ยนข้อมูลเกี่ยวกับการต่อต้านภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เกิดขึ้นใหม่กับประเทศที่มีความร่วมมือระหว่างกันหรือประเทศเพื่อนบ้านอย่างไร

6.3.4.3 เกณฑ์การประเมิน
C-IED CM ระดับที่ 1 – ขั้นแรกเริ่ม (Initial) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» มีความพยายามประสานการทำงานแบบรวมศูนย์เพียงเล็กน้อยหรือไม่มีเลยในการพัฒนาขีดความสามารถที่จำเป็นเพื่อต่อต้านการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
C-IED CM ระดับที่ 2 – ขั้นที่ระบบการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอยู่ระหว่างการพัฒนา (Developing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รั ฐ เพิ ่ ง เริ ่ ม ต้ น พั ฒ นาขี ด ความสามารถด้ า นการต่ อ ต้ า นวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งเพิ ่ ม เติ ม แต่ ก ระบวนการดั ง กล่ า วมี ล ั ก ษณะเฉพาะกิ จและมีการพึ่งพาความช่วยเหลือด้านเครื่องมือและอุปกรณ์รวมถึงการฝึกอบรมอย่างจริงจังจากประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกัน
C-IED CM ระดับที่ 3 – ขั้นที่มีการกำหนดมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไว้ชัดเจน (Defined) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» โดยทั ่ ว ไปแล้ ว รั ฐ มี ก ระบวนการพั ฒ นาขี ด ความสามารถด้ า นการต่ อ ต้ า นวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งที่ จั ด ตั ้ ง มาเป็ น อย่ า งดี ใ นสายปฏิ บ ั ต ิ ก ารด้ า น“การทำให้อุปกรณ์หมดสภาพความเป็นวัตถุระเบิด” (Defeat the device) และ “การระดมสรรพกำลังของทุกหน่วยผู้ปฏิบัติงาน” (Preparation of teams)
C-IED CM ระดับที่ 4 – ขั้นที่สามารถควบคุมและจัดการกับปัญหาภัยคุกคามได้ (Managed) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐเป็นลูกค้าที่รอบรู้และสามารถกำหนดรายละเอียดความต้องการสำหรับการพัฒนาขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง โดยที่มีความรู้
ความเข้าใจถึงเครื่องมือและอุปกรณ์ประเภทที่สามารถนำมาใช้งานได้จริงบนฐานของขีดความสามารถและระบบการส่งกำลังบำรุง (logistical support) ที่รัฐมีอยู่» ร ั ฐ ต ร ะ ห น ั ก ด ี ว ่ า อ า จ ไ ม ่ มี “ ย า ว ิ เ ศ ษ ” ส ำ ห ร ั บ ใ ช ้ ต ่ อ ต ้ า น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ใ น ท ุ ก ก ร ณี ด ั ง นั้ นจึงมีแนวทางที่สอดประสานการทำงานของทุกสายปฏิบัติการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
อีกทั้งเป็นแนวทางที่ครอบคลุมหน่วยงานภาครัฐหลายแห่งอย่างเป็นเอกภาพ
C-IED CM ระดับที่ 5 – ขั้นที่มีการปรับปรุงมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น (Optimizing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รั ฐ มี ก ลไกที่ เ ข้ ม แข็ ง สำหรั บ การพั ฒ นาขี ด ความสามารถด้ า นการต่ อ ต้ า นวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งในทุ ก สายปฏิ บ ั ต ิ ก าร อั น หมายรวมถึ ง การ“การดำเนินการร่วมกับและอาศัยข้อมูลจากเครือข่ายผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง” (Engage the network)» รัฐได้รับการยอมรับจากประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกัน ในระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติ เนื่องจากมีกระบวนการพัฒนาขีดความสามารถ
ด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เข้มแข็ง นอกจากนี้ รัฐยังแลกเปลี่ยนข้อมูล กับประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือ ในลักษณะดังกล่าวโดยมีกลไก
การแลกเปลี่ยนข้อมูลที่กำหนดไว้อย่างชัดเจนอีกด้วย

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

41

6.3.5 มาตรการเชิงป้องกัน: การควบคุมพื้นที่ชายแดน
6.3.5.1 ภาพรวม
การควบคุ ม พื ้ น ที ่ ช ายแดนที ่ ม ี ป ระสิ ท ธิ ผ ล มี บ ทบาทสำคั ญ ต่ อ การลดการแพร่ ก ระจายวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ ง ในกรณี ที่ ร ั ฐ หลาย ๆรัฐไม่มีขีดความสามารถที่จะผลิตเทคโนโลยีที่ใช้ได้สองทาง (dual technologies) และองค์ประกอบสำหรับใช้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องขึ้นเองภายในประเทศ
การควบคุมพื้นที่ชายแดนที่มีประสิทธิผลย่อมสามารถสกัดกั้นกลุ่มต่าง ๆ ไม่ให้สามารถจัดหาวัสดุอุปกรณ์มาผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องขึ้นได้ทั ้ ง นี้ การเปิ ด ชายแดนและเขตการค้ า เสรี ไ ม่ จ ำเป็ น ต้ อ งอะลุ ่ ม อล่ ว ยกั บ การดำเนิ น มาตรการควบคุ ม พื ้ น ที ่ ช ายแดนที ่ ม ี ป ระสิ ท ธิ ผ ลแ ต ่ จ ำ เ ป็ น ต ้ อ ง ม ี ก ฎ ห ม า ย แ ล ะ ก ฎ ร ะ เ บ ี ย บ ท ี ่ ค ร อ บ ค ล ุ ม ม า ต ร ก า ร ร ั ก ษ า ค ว า ม ป ล อ ด ภ ั ย แ ล ะ ก า ร ค ว บ ค ุ ม ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บิ ดอีกทั้งควรขยายขอบเขตการจัดการกับสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องถึงระดับภูมิภาค แทนการมุ่งเน้นเฉพาะมาตรการระดับรัฐเท่านั้น39

6.3.5.2 ข้อพิจารณาสำหรับการประเมิน
ในการประเมินประสิทธิผลของการควบคุมพื้นที่ชายแดนเพื่อลดการแพร่กระจายวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง รัฐควรพิจารณาประเด็นดังต่อไปนี้
» ทุกกรม/กองของรัฐที่เกี่ยวข้องกับแนวทางการดำเนินงานด้านการรักษาความมั่นคงชายแดนและการควบคุมทางศุลกากรทำงานอย่างสอดประสานกันหรือไม่
» ประชาชนมีโอกาสที่จะเดินทางเข้าประเทศหรือ พื้นที่ที่อนุญาตให้สามารถเคลื่อนย้ายอย่างเสรี (free movement area) ได้มากน้อยเพียงใด โดยที่ไม่ตอ้ งผ่าน
จุดควบคุมชายแดนของทางการ
» พื้นที่ชายแดนของรัฐมีช่องว่างให้เล็ดลอดเข้าออกโดยไม่ผ่านการคัดกรองส่วนใดบ้าง
รัฐมีชายแดนทางบกหรือชายฝั่งที่ติดต่อกับประเทศซึ่งมีกลุ่มผู้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องปฏิบัติการอยู่ขณะนั้นหรือไม่ ทั้งนี้ อาจพิจารณาจากปัจจัย ดังต่อไปนี้o ในอดีต หน่วยงานด้านศุลกากรและหน่วยรักษาความมั่นคงชายแดนตรวจจับการลักลอบขนย้ายอาวุธ และองค์ประกอบของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
ข้ามชายแดนได้กี่กรณีo การลักลอบขนย้ายสิ่งผิดกฎหมายมีแนวโน้มที่จะเพิ่มขึ้นหรือลดลงo มี ส ิ ่ ง ผ ิ ด ก ฎ ห ม า ย ป ร ะ เ ภ ท อ ื ่ น อ า ท ิ ย า เ ส พ ต ิ ด ถ ู ก ลั ก ล อ บ ข น ย ้ า ย ข ้ า ม ช า ย แ ด น ห ร ื อ ไ ม่มีหลักฐานหรือข่าวกรองที่บอกเป็นนัยว่ากลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายสามารถแสวงประโยชน์ จากห่วงโซ่อุปทานของการจัดหาวัสดุอุปกร
ณ์ของอาชญากรเพื่อใช้เป็นทางผ่านสำหรับการลักลอบขนย้ายองค์ประกอบของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่
» การควบคุมของหน่วยศุลกากรและการตรวจคัดกรองบรรทุกและหีบห่อสินค้าขาเข้าประเทศมีประสิทธิผลเพียงใดo หน่วยงานด้านศุลกากรและหน่วยรักษาความมั่นคงชายแดนจัดการกับบรรทุกและหีบห่อสินค้าขาเข้าประเทศตามรอบปกติในปริมาณมากเท่าใดo มี ส ิ น ค ้ า ข า เ ข ้ า ที่ ต ้ อ ง ผ ่ า น ก า ร ต ร ว จ ส อ บ ท า ง ก า ย ภ า พ ( physical inspection) อ ย ู ่ ร ้ อ ย ล ะ เ ท ่ า ใ ดการดำเนินมาตรการตรวจสอบดังกล่าวคิดเป็นร้อยละเท่าไรที่นำไปสู่การตรวจจับสิ่งผิดกฎหมายทุกประเภทo มีหลักฐานหรือข่าวกรองที่บอกเป็นนัยว่ากลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายกำลังแสวงประโยชน์จากบรรทุกและหีบห่อสินค้าที่ทำการขนส่งระห
ว่างประเทศหรือแสวงประโยชน์จากระบบไปรษณีย์เพื่อจัดหาองค์ประกอบของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่
» หน่ ว ยรั ก ษาความมั ่ น คงชายแดนยึ ด ถื อ หลั ก การปฏิ บ ั ต ิ ห น้ า ที ่ โ ดยสุ จ ริ ต (integrity) และมี ข ี ด ความสามารถในการดำเนิ น งานมากน้ อ ยเพี ย งใดมีหลักฐานที่บอกเป็นนัยว่าอาชญากรหรือกลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายมีอิทธิพลต่อเจ้าหน้าที่ศุลกากรและเจ้าหน้าที่หน่วยรักษาความมั่นคงชายแดนใ
นการอำนวยความสะดวกต่อการลักลอบนำเข้าสิ่งผิดกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่
» รัฐเข้าร่วมเวทีการประชุมระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติมากน้อยเพียงใด
39 การออกมาตรการกำกับดูแลสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องโดยสหภาพยุโรปที่บังคับใช้กับวัสดุอุปกรณ์ซึ่งใช้ในการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องแบบประดิษฐ์เอง เป็นตัวอย่างที่ดี
ที่แสดงให้เห็นว่าการออกกฎระเบียบในระดับภูมิภาคทำให้มีการควบคุมที่มีประสิทธิผลทั่วเขตการค้าเสรีหรือทั่วภูมิภาคได้อย่างไร

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

42

(ประเด็นดังกล่าวมีความสำคัญเป็นพิเศษในกรณีที่รัฐเพื่อนบ้านเผชิญกับภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง)»รัฐมีการใช้มาตรการที่อนุญาตให้สามารถติดตามบรรทุกและหีบห่อสินค้าทั้งขาเข้าประเทศและระหว่างการถ่ายลำจากท่าเรือเพื่อให้สามารถตรวจสอบเส้นทางย้อน
หลัง (traceability) หรือไม่

6.3.5.3 เกณฑ์การประเมิน
C-IED CM ระดับที่ 1 – ขั้นแรกเริ่ม (Initial) มีลักษณะดังต่อไปนี้» ไ ม ่ ม ี ก า ร ค ว บ ค ุ ม พ ื ้ น ท ี ่ ช า ย แ ด น ห ร ื อ มี ก า ร ด ำ เ น ิ น ก า ร แ ต ่ ไ ม ่ ม ี ป ร ะ ส ิ ท ธ ิ ผ ลและมีโอกาสที่บุคคลหรือกลุ่มขบวนการจะสามารถนำเข้าองค์ประกอบของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง รวมถึงสารตั้งต้นอื่น ๆ ได้ตามอำเภอใจ
C-IED CM ระดับที่ 2 – ขั้นที่ระบบการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอยู่ระหว่างการพัฒนา (Developing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐมีการดำเนินการระดับพื้นฐานสำหรับการควบคุม จุดผ่านแดนที่สำคัญ รวมถึงสนามบิน และท่าเรือ อย่างไรก็ตาม
ยังมีโอกาสที่บุคคลหรือกลุ่มขบวนการจะสามารถหลีกเลี่ยงการควบคุมตามพื้นที่ชายแดนเหล่านี้ได้ง่ายกว่าพื้นที่อื่น
C-IED CM ระดับที่ 3 – ขั้นที่มีการกำหนดมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไว้ชัดเจน (Defined) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐจัดตั้งระบบการควบคุมและการรักษาความมั่นคงพื้นที่ชายแดนอย่างชัดเจน โดยดำเนินมาตรการตรวจค้นทุกประเภท ณ จุดผ่านแดน สนามบิน และท่าเรือ
อีกทั้งมีการลาดตระเวนพื้นที่ชายแดนทางบกและพื้นที่ชายฝั่งอยู่ระดับหนึ่ง อย่างไรก็ตาม
บางครั้งยังพบว่ามีการลักลอบขนย้ายวัสดุอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องข้ามชายแดนเข้ามา
»เจ้าหน้าที่ศุลกากรและเจ้าหน้าที่หน่วยรักษาความมั่นคงชายแดนได้รับการฝึกอบรมจากกิจกรรมสร้างการตระหนักรู้ด้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องและมีขีดความสาม
ารถทางเทคนิ ค ที่ เ หมาะสมกั บ การปฏิ บ ั ต ิ ง าน (เช่ น การใช้ ร ะบบการถ่ า ยภาพรั ง สี การใช้ ร ะบบตรวจจั บ และระบบการวิ เ คราะห์ อ ื ่ น ๆ เป็ น ต้ น )เพื่อระบุประเภทสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องและวัสดุอุปกรณ์อื่นที่จำเป็นต้องนำมาสืบสวนสอบสวนต่อไป
» รัฐเข้าร่วมโครงการ Global Shield และโครงการอื่นที่เกี่ยวข้องที่ WCO เป็นผูใ้ ห้การสนับสนุน
C-IED CM ระดับที่ 4 – ขั้นที่สามารถควบคุมและจัดการกับปัญหาภัยคุกคามได้ (Managed) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รั ฐ ม ี ม า ต ร ก า ร ค ว บ ค ุ ม ช า ย แ ด น ณ จ ุ ด ผ ่ า น แ ด นและท่าเรือทีม่ ีประสิทธิผลมากจนทำให้การขนย้ายองค์ประกอบของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องผ่านที่ตั้งเหล่านี้เป็นไปได้อย่างยากยิ่งส น า ม บิ น

» มีการจัดสรรทรัพยากรเพื่อสนับสนุนการปฏิบัติงานของหน่วยรักษาความมั่นคงชายแดนเป็นจำนวนมาก หน่วยดังกล่าวมีแนวโน้มสูงที่จะประสบความสำเร็จ
ในการป้องกันและสกัดกั้นไม่ให้มีสิ่งผิดกฎหมายข้ามชายแดนเข้ามา
»มีตัวอย่างที่พิสูจน์แล้วว่าการแลกเปลี่ยนข้อมูลและข่าวกรองกับประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกันในระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติทำให้หน่วยงา
นด้านศุลกากรและหน่วยรักษาความมั่นคงชายแดนสามารถสกัดกั้นสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องได้
C-IED CM ระดับที่ 5 – ขั้นที่มีการปรับปรุงมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น (Optimizing) มีลักษณะดังต่อไปนี้» ร ั ฐ มี ม า ต ร ก า ร ค ว บ ค ุ ม พ ื ้ น ท ี ่ ช า ย แ ด น ท ี ่ ม ี ป ร ะ ส ิ ท ธ ิ ผ ล เ ป ็ น อ ย ่ า ง ย ิ ่ ง โ ด ย ม ี ก า ร ต ร ว จ ค ั ด ก ร อ ง อ ย ่ า ง ค ร อ บ ค ล ุ ม ร อ บ ด ้ า นทั้งการคัดกรองบุคคลตลอดจนบรรทุกและหีบห่อสินค้าขาเข้าประเทศ
»มีหลักฐานเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีเลยที่บอกเป็นนัยว่าอาชญากรหรือกลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายกำลังจัดหาวัสดุอุปกรณ์จากต่างประเทศและลักลอบ
นำเข้ามาเพื่อผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

43

6.3.6 มาตรการเชิงป้องกัน: การควบคุมสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
6.3.6.1 ภาพรวม
การควบคุมสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง เป็นส่วนสำคัญในการยับยั้งไม่ให้กลุ่มขบวนการต่าง ๆส า ม า ร ถ ผ ล ิ ต ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ไ ด ้ อ ย ่ า ง ม ี ป ร ะ ส ิ ท ธ ิ ผ ลโดยยิ ่ ง เห็ น ผลชั ด เจนขึ ้ น เมื ่ อ รั ฐ มี ม าตรการควบคุ ม วั ต ถุ ร ะเบิ ด ที ่ ใ ช้ ใ นกิ จ การทางทหารและวั ต ถุ ร ะเบิ ด ที ่ ใ ช้ ใ นกิ จ กรรมเชิ ง พาณิ ช ย์ ท ี ่ ม ี ป ระสิ ท ธิ ผ ลจนทำให้กลุ่มที่พยายามนำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาใช้ก่อเหตุต้องหันไปผลิตวัตถุระเบิดแบบลักลอบประดิษฐ์เอง
ท
ั
้
ง
นี้
การควบคุมสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องจะมีประสิทธิผลมากที่สุดก็ต่อเมื่อภาครัฐและผู้ประกอบการเชิงพาณิชย์มีการดำเนินการที่เป็นไปในทิศทาง เ ด ี ย ว ก ั น เ พ ื ่ อ เ ป ้ า ห ม า ย ท ี ่ ม ี ร ่ ว ม กั นคือการป้องกันอาชญากรและกลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายไม่ให้สามารถจัดหาสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องเพื่อนำไปใช้งานผิดกฎหมา
ย

6.3.6.2 ข้อพิจารณาสำหรับการประเมิน
ในการประเมินประสิทธิผลของการควบคุมสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องและเทคโนโลยีที่ใช้ได้สองทางที่เกี่ยวข้อง รัฐควรพิจารณาปัจจัยดังต่อไปนี้
» รัฐตระหนักว่าวัสดุอุปกรณ์บางประเภทอาจถูกนำออกไปจากระบบควบคุมโดยมิได้รับอนุญาตเพื่อ ลักลอบผลิตวัตถุระเบิดแบบประดิษฐ์เองมากน้อยเพียงใด
รัฐออกใบอนุญาตและกำกับดูแลการเข้าถึงวัสดุเหล่านั้นหรือไม่
» รัฐจัดทำรายการสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องซึ่งเป็นที่รับรู้กันหรือไม่
»ระบบกำกับดูแลและการออกใบอนุญาตเพื่อควบคุมสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่อาจนำมาใช้ผลิตวัตถุระเบิดแบบประดิษฐ์เองมีประสิทธิภาพเพียงใดo รัฐได้สื่อสารกับภาคเอกชนผู้ผลิตและผู้ประกอบการที่เกี่ยวข้องในห่วงโซ่อุปทานของการจัดหาวัสดุอุปกรณ์หรือไม่ เพื่อเน้นย้ำถึงความเป็นไปได้ที่
สารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอาจถูกนำออกไปจากระบบควบคุมโดยมิได้รับอนุญาตo รัฐได้เน้นย้ำกับภาคเอกชนและผู้จัดจำหน่ายวัสดุอุปกรณ์ (supplier) ให้รับทราบถึงวิธีการสังเกตลักษณะหรือรูปแบบพฤติกรรมต้องสงสัย ที่ต้อ งมีการรายงานให้ทางการทราบหรือไม่o รัฐได้กำหนดให้ภาคเอกชนผู้ผลิตและผู้จัดจำหน่วยวัสดุอุปกรณ์ต้องเก็บบันทึกข้อมูลบุคคลที่พยายามจัดหาสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครือ่
งหรือไม่oร ั ฐ มี ก า ร ต ิ ด ต า ม เ ฝ ้ า ร ะ ว ั ง ก า ร จ ำ ห น ่ า ย ป ุ ๋ ย แ อ ม โ ม เ น ี ย ม ไ น เ ต ร ต ท ี ่ ม ี ไ น โ ต ร เ จ น ส ู ง ห ร ื อ ไ ม่และมีการออกมาตรการเพื่อลดความเสี่ยงของการนำไปใช้ผิดวัตถุประสงค์นอกเหนือจากการใช้ในภาคเกษตรหรือไม่oม ี ก า ร บ ั น ท ึ ก ส ถ ิ ต ิ เ ก ี ่ ย ว ก ั บ ก า ร น ำ ส า ร ต ั ้ ง ต ้ น ข อ ง ก า ร ผ ล ิ ต ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ไ ป ใ ช ้ ใ น ท า ง ท ี ่ ผ ิ ด ห ร ื อ ไ ม่สถานการณ์ดังกล่าวมีแนวโน้มที่จะเพิ่มขึ้นหรือลดลงo แนวปฏิบัติของการกำกับดูแลและการออกใบอนุญาตเพื่อควบคุมสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องสอดคล้องและเป็นไปตามแนวปฏิบัติระ
หว่างประเทศที่ดีที่สุดหรือไม่
»ภาคเอกชนผู้จัดหาสารเคมีที่สามารถเป็นสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้การสนับสนุนภาครัฐเพื่อป้องกันการนำออกไปจากระบบควบคุมโดยมิได้รั
บอนุญาตหรือไม่

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED44» อ ุ ต ส า ห ก ร ร ม ก า ร ส ก ั ด ว ั ต ถ ุ ด ิ บ จ า ก ท ร ั พ ย า ก ร ธ ร ร ม ช า ติ ซ ึ ่ ง ผ ล ิ ต ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด ใ น ส ถ า น ป ร ะ ก อ บ ก า ร ข อ ง ต น ( อ า ทิสถานที่ผสมแอมโมเนียไนเตรทหรือสารเคมีผสมจากไนโตรมีเทน) ควรพิจารณาประเด็น ดังต่อไปนี้o มีการเตรียมการที่เหมาะสมในการป้องกันและพิจารณาความเสี่ยงเมื่อมีการนำออกไปจากระบบควบคุมโดยมิได้รับอนุญาตหรือไม่o การนำวัตถุระเบิดไปใช้ในกิจกรรมเชิงพาณิชย์โดยผู้ใช้ที่เป็นพลเรือนเป็นไปตามแนวปฏิบัติระหว่างประเทศที่ดีที่สุดหรือไม่40» ม ี ห ล ั ก ฐ า น ( จ า ก ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ท ี ่ เ ก ็ บ ก ู ้ ไ ด้ )ว่า กลุ่มที่มีก ารกระทำอันเป็นการก่อ การร้า ยนำวัตถุระเบิดแบบประดิษ ฐ์เองประกอบเข้า กับ ดินระเบิดหลัก ของวัตถุระเบิ ดแสวงเครื่อ งหรือ ไม่ ห ากมีวัตถุระเบิดดังกล่าวประกอบด้วยส่วนประกอบหรือสารเคมีผสมอะไรบ้าง และแหล่งของการจัดหาสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดอาจมีที่มาจากแหล่งใดได้บ้าง
» รัฐมีความรู้ความเข้าใจเรื่องวัสดุอุปกรณ์ที่นำมาใช้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่ การใช้ประโยชน์จากข้อมูลวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้หมายรวมถึง
การเผยแพร่ข้อมูลให้หน่วยงาน อาทิ หน่วยรักษาความมั่นคงชายแดน นำไปใช้ในปฏิบัติการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องด้วยหรือไม่
» รั ฐ มี ม าตรการกำกั บ ดู แ ลเพื ่ อ ควบคุ ม เครื ่ อ งรั บ ส่ ง สั ญ ญาณวิ ท ยุ ห รื อ ไม่ เป็ น ไปได้ ห รื อ ไม่ ที่ ผู ้ ร ั บ สั ญ ญาณคลื ่ น วิ ท ยุ (subscriber)จ ะ ส า ม า ร ถ เ ข ้ า ถ ึ ง เ ค ร ื อ ข ่ า ย โ ท ร ศ ั พ ท ์ เ ค ล ื ่ อ น ท ี ่ ( cellular communications network) ไ ด ้ โ ด ย ไ ม ่ ร ะ บ ุ ต ั ว ต นหรือมีการกำกับควบคุมที่มีประสิทธิผลที่วางระเบียบเรื่องการจำหน่ายซิมส์การ์ดและการเปิดโรมมิ่งระหว่างประเทศของเครือข่ายโทรศัพท์เคลื่อนที่หรือไม่41

6.3.6.3 เกณฑ์การประเมิน
C-IED CM ระดับที่ 1 – ขั้นแรกเริ่ม (Initial) มีลักษณะดังต่อไปนี้» ไ ม ่ ม ี ก า ร ค ว บ ค ุ ม ส า ร ต ั ้ ง ต ้ น ข อ ง ก า ร ผ ล ิ ต ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ท ี ่ มี ป ร ะ ส ิ ท ธ ิ ผ ลโดยรัฐมีความรู้เรื่องแหล่งของการจัดหาองค์ประกอบของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีเลย
C-IED CM ระดับที่ 2 – ขั้นที่ระบบการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอยู่ระหว่างการพัฒนา (Developing) มีลักษณะดังต่อไปนี้» ร ั ฐ ม ี ค ว า ม รู้ ค ว า ม เ ข ้ า ใ จ เ ร ื ่ อ ง ป ร ะ เ ภ ท ข อ ง ว ั ส ด ุ อ ุ ป ก ร ณ์ ท ี ่ น ำ ม า ใ ช ้ ผ ล ิ ต ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ใ น ร ะ ด ั บ ห นึ่ งแต่มีความรู้ความเข้าใจเรื่องห่วงโซ่อุปทานของการจัดหาวัสดุอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่จำกัด
C-IED CM ระดับที่ 3 – ขั้นที่มีการกำหนดมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไว้ชัดเจน (Defined) มีลักษณะดังต่อไปนี้» ร ั ฐ ม ี ค ว า ม ร ู ้ ค ว า ม เ ข ้ า ใ จ เ ร ื ่ อ ง ป ร ะ เ ภ ท ข อ ง ส า ร ต ั ้ ง ต ้ น ข อ ง ก า ร ผ ล ิ ต ว ั ต ถุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง เ ป ็ น อ ย ่ า ง ดีและได้ติดตามเฝ้าระวังหรือปิดแหล่งของการจัดหาสารตั้งต้นภายใต้เขตอำนาจแห่งรัฐ
» รั ฐ มี ร ะบบการออกใบอนุ ญ าตและการกำกั บ ควบคุ ม ที ่ เ กี ่ ย วข้ อ งกั บ สารตั ้ ง ต้ น ของการผลิ ต วั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ ง ที ่ มี ป ระสิ ท ธิ ผ ลอีกทั้งระบบการออกใบอนุญาตดังกล่าวยังมีกลไกรองรับและกำกับดูแลในระดับที่เหมาะสม» ร ั ฐ ม ี ค ว า ม ส า ม า ร ถ ใ น ก า ร ว ิ เ ค ร า ะ ห์ ว ั ต ถ ุ แ ล ะ ช ิ ้ น ส ่ ว น จ า ก ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ท ี ่ เ ก ็ บ ก ู ้ ม า ไ ด้และสามารถตรวจสอบประเภทของวัสดุอุปกรณ์ที่นำมาใช้ประดิษฐ์เป็นวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
C-IED CM ระดับที่ 4 – ขั้นที่สามารถควบคุมและจัดการกับปัญหาภัยคุกคามได้ (Managed) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐกำหนดระบบกำกับควบคุมไว้อย่างชัดเจน โดยสามารถควบคุมการเข้าถึงสารตั้งต้นทีม่ ักถูกลักลอบนำไปผลิตวัตถุระเบิดแบบประดิษฐ์เองมากที่สุด
» รัฐเข้าร่วมโครงการ Project Watchmaker ของ INTERPOL

40 เช่น ในภาคน้ำมันและก๊าซ ผู้ที่นำวัตถุระเบิดมาใช้งานได้ดำเนินการตามแนวปฏิบัติที่ดีที่สุดซึ่งประกาศโดยสถาบันปิโตรเลียมแห่งอเมริกา (American Petroleum Institute) หรือไม่
41 มาตรการเหล่านี้อาจมีศักยภาพในการสกัดกั้นการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องแบบ RCIEDs ได้อย่างมีนัยสำคัญ

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

45

C-IED CM ระดับที่ 5 – ขั้นที่มีการปรับปรุงมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น (Optimizing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
»มีหลักฐานที่บอกเป็นนัยว่าอาชญากรและกลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายประสบกับความยากลำบากในการจัดหาสารตั้งต้น สำคัญที่มักถูกลักลอบนำไปผ
ลิตวัตถุระเบิดแบบประดิษฐ์เอง เท่ากับว่าวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่ผลิตโดยอาชญากรและกลุ่มดังกล่าวมีประสิทธิภาพลดลง
» รัฐมีการควบคุมสารตั้งต้นของการผลิตวัตถุระเบิดที่มีประสิทธิผลเป็นอย่างมาก
อีกทั้งมีการแลกเปลี่ยนข้อมูลกับประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกันในระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติ

6.3.7 มาตรการเชิงป้องกัน: ความร่วมมือและการแลกเปลี่ยนข้อมูลระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติ
6.3.7.1 ภาพรวมใ น พ ื ้ น ที่ ส ่ ว น ใ ห ญ่ ข อ ง โ ล ก ก ล ุ ่ ม ท ี ่ ใ ช ้ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ก ่ อ เ ห ตุ ร ุ น แ ร ง ม ี ก า ร เ ค ล ื ่ อ น ไ ห ว แ บ บ ไ ร ้ พ ร ม แ ด นโ ด ย อ า จ ม ี ก า ร จ ั ด ห า ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง แ ล ะ ส า ร ต ั ้ ง ต ้ น จ า ก ป ร ะ เ ท ศ ห น ึ ่ ง เ พ ื ่ อ น ำ ไ ป ใ ช ้ ง า น ใ น อ ี ก ป ร ะ เ ท ศ ห นึ่ งจึงเป็นสิ่งสำคัญยิ่งที่จะต้องมีแนวทางข้ามพรมแดนเพื่อให้สามารถจัดการและบรรเทาผลกระทบจากภัยคุกคามเหล่านี้ได้อย่างมีประสิทธิผล

6.3.7.2 ข้อพิจารณาสำหรับการประเมิน
ในการประเมินประสิทธิผลของความร่วมมือระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติ รัฐควรพิจารณาปัจจัยดังต่อไปนี้
» รัฐตระหนักว่ากำลังเผชิญ กับปัญ หาวัตถุระเบิดแสวงเครื่อ งหรืออาจเผชิญ กับ ภัยคุก คามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อ งในอนาคตหรือไม่ หากเป็นเ ช่นนั้นร ั ฐ ไ ด ้ เ ต ร ี ย ม พ ร ้ อ ม ท ี ่ จ ะ แ ล ก เ ป ล ี ่ ย น ข ้ อ มู ลตลอดจนพัฒนาขีดความสามารถร่วมกับประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกันในระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติให้เป็นไปอย่างสอดคล้องกันหรือไม่» ห า ก ร ั ฐ เ ป ็ น ผ ู ้ ร ั บ ก า ร ส น ั บ ส น ุ น แ ล ะ ค ว า ม ช ่ ว ย เ ห ล ื อ จ า ก ป ร ะ เ ท ศ ห ร ื อ อ ง ค ์ ก ร ผ ู ้ ใ ห้ ค ว า ม ช ่ ว ย เ ห ลื อรัฐมียุทธศาสตร์สำหรับการจัดลำดับความสำคัญของการยกระดับขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่» ร ั ฐ ร ว ม ศ ู น ย์ ร ะ บ บ ก า ร จ ั ด เ ก ็ บ แ ล ะ ก า ร ป ร ะ ม ว ล ข ้ อ ม ู ล จ า ก ร า ย ง า น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง แ ล ะ ข ้ อ ม ู ล อ ื ่ น ๆ ท ี ่ เ ก ี ่ ย ว ข ้ อ งรวมถึงเปิดให้มีการแลกเปลี่ยนข้อมูลเหล่านั้นกับประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกันในระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติมากน้อยเพียงใด
» รัฐมีศูนย์ข้อมูลวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือศูนย์ข้อมูลระเบิดแห่งชาติหรือไม่
» รัฐมีวิธีการรับ การจัดเก็บ และการประมวลผลข้อมูลข่าวกรองเกี่ยวกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องซึ่งมีชั้นความลับได้อย่างปลอดภัยหรือไม่» ร ั ฐ ม ี บ ั น ท ึ ก ค ว า ม ต ก ล ง ( MoU) ก ั บ ป ร ะ เ ท ศ ห ร ื อ อ ง ค ์ ก ร ท ี ่ ม ี ค ว า ม ร ่ ว ม ม ื อ ร ะ ห ว ่ า ง ก ั น ใ น ร ะ ด ั บ ภ ู ม ิ ภ า ค ห ร ื อ ร ะ ด ั บ น า นา ชา ติเพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลเกี่ยวกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่
»รัฐตระหนักว่าการแพร่กระจายวัตถุระเบิดแสวงเครื่องเป็นปัญหาข้ามชาติและจำเป็นต้องมีการดำเนินการอย่างสอดประสานกัน ในระดับภูมิภาคหรือระดับนานาชา
ติมากน้อยเพียงใด
»รัฐร่วมกับประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกันประสบความสำเร็จในการควบคุมไม่ให้กลุ่มติดอาวุธสามารถปฏิบัติการข้ามเขตแดนระหว่างประเทศมาก
น้อยเพียงใด

6.3.7.3 เกณฑ์การประเมิน
C-IED CM ระดับที่ 1 – ขั้นแรกเริ่ม (Initial) มีลักษณะดังต่อไปนี้

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED46» รัฐไม่มีการแลกเปลี่ยนข้อมูลเกี่ยวกับการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องกับประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกันในระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติ
» รัฐอาจไม่ได้กำลังเผชิญกับภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ณ ปัจจุบัน หรือไม่ยอมรับว่าวัตถุระเบิดแสวงเครื่องเป็นปัญหา
C-IED CM ระดับที่ 2 – ขั้นที่ระบบการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอยู่ระหว่างการพัฒนา (Developing) มีลักษณะดังต่อไปนี้» ร ั ฐ แ ล ก เ ป ล ี ่ ย น ข ้ อ ม ู ล ก ั บ ป ร ะ เ ท ศ ห ร ื อ อ ง ค ์ ก ร ท ี ่ ม ี ค ว า ม ร ่ ว ม ม ื อ ร ะ ห ว ่ า ง ก ั น ใ น ร ะ ด ั บ ภ ู ม ิ ภ า ค ใ น ล ั ก ษ ณ ะ เ ฉ พ า ะ กิ จและไม่มีกลไกที่จัดตั้งขึ้นอย่างเป็นทางการสำหรับการแลกเปลี่ยนข้อมูลและข่าวกรอง
» รั ฐ มี ค วามเข้ า ใจว่า ตนหรื อ ประเทศ/องค์ก รที ่ ม ีค วามร่ ว มมื อ ระหว่ า งกั น ในระดับ ภู ม ิภ าคอาจกำลั ง เผชิญ กั บ ภั ย คุ ก คามจากวั ต ถุ ร ะเบิ ดแสวงเครื่อ งแต่โดยทั่วไปไม่ได้ยอมรับว่าการจะบรรเทาผลกระทบจากภัยคุกคามดังกล่าวจำเป็นต้องอาศัยการดำเนินการร่วมกันอย่างเป็นเอกภาพและต่อเนื่อง
C-IED CM ระดับที่ 3 – ขั้นที่มีการกำหนดมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไว้ชัดเจน (Defined) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐตระหนักถึงความสำคัญของการแลกเปลี่ยนข้อมูลเกี่ยวกับการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องกับประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกัน
» รัฐมีวิธีการรับ การประมวลผล และการจัดเก็บข่าวกรองเกี่ยวกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอย่างปลอดภัย
» รัฐสนับสนุนการพัฒนาหลักสูตรกลางสำหรับการฝึกอบรมผู้เชี่ยวชาญด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» รัฐให้ความสำคัญกับการประมวลและเผยแพร่ข้อมูลเกี่ยวกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (ตามปกติแล้วเป็นความรับผิดชอบของศูนย์ข้อมูลระเบิด)C-IED CM ระดับที่ 4 – ขั้นที่สามารถควบคุมและจัดการกับปัญหาภัยคุกคามได้ (Managed) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐกำหนดกระบวนการและ/หรือบันทึกความตกลงกับประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกัน ในระดับภูมิภาคและระดับ นานาชาติไว้อย่างชัดเจน
ในการแลกเปลี่ยนข้อมูลและข่าวกรองที่สามารถนำมาใช้ตอบสนองต่อเหตุได้ทันการณ์ (time-sensitive intelligence)» รัฐเป็นสมาชิกโครงการ Global Shield และเข้าร่วมโครงการ Project Watchmaker ของ INTERPOL» รัฐแลกเปลี่ยนข่าวกรองเกี่ยวกับกิจการทางศุลกากรและเข้าร่วมโครงการ Global Shield ตลอดจนโครงการอื่นที่เกี่ยวข้องซึ่งได้รับการสนับสนุนจาก WCO
C-IED CM ระดับที่ 5 – ขั้นที่มีการปรับปรุงมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น (Optimizing) มีลักษณะดังต่อไปนี้» ร ั ฐ แ ล ก เ ป ล ี ่ ย น ข ้ อ ม ู ล เ ก ี ่ ย ว ก ั บ ก า ร ต ่ อ ต ้ า น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ก ั บ ป ร ะ เ ท ศ ห ร ื อ อ ง ค ์ ก ร ท ี ่ ม ี ค ว า ม ร ่ ว ม ม ื อ ร ะ ห ว ่ า ง กั นแ ล ะ ม ี ก า ร ด ำ เ น ิ น ก า ร เ ช ิ ง ร ุ ก ใ น ก า ร ส ื บ ห า แ ล ะ ต ั ด ว ง จ ร ห ่ ว ง โ ซ ่ อ ุ ป ท า น ร ะ ห ว ่ า ง ป ร ะ เ ท ศ ( international supply chains)ของการจัดหาวัสดุอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» รัฐเสนอให้มีการจัดฝึกอบรมสำหรับผู้เชี่ยวชาญจากประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกัน ในระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติที่มีขีดความสามารถ
ด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องในระดับที่ต่ำกว่าตน
»รัฐมีศูนย์ข้อมูลวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือศูนย์ข้อมูลระเบิดที่ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางการเผยแพร่ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องใ
ห้กับประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกัน

6.3.8 มาตรการเชิงป้องกัน: ปฏิบัติการซึ่งอาศัยข่าวกรองในการชี้นำ
6.3.8.1 ภาพรวม
นอกจากองค์ประกอบของขีดความสามารถภายใต้มาตรการเชิงป้องกันดังที่กล่าวมาทั้งหมดก า รใช้ ข ่ า ว ก รอ งเชิ ง รุ ก เพ ื ่ อ ข ั ด ข ว า งบ ุ ค คลห รื อ ก ลุ ่ ม ข บ ว นก า ร ไม่ ใ ห ้ ส า มา รถ ผลิ ต แ ละ นำ ว ั ต ถ ุ ร ะ เบ ิ ด แ สวงเครื ่ อ ง มา ใช้ ก ่ อ เหตุอ า จ เ ป ็ น อ ง ค ์ ป ร ะ ก อ บ ท ี ่ น ั บ ว ่ า ม ี ป ร ะ ส ิ ท ธ ิ ผ ล ม า ก ท ี ่ ส ุ ด ห า ก เ ป ็ น ไ ป ไ ด้เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

47

หน่วยรักษาความมั่นคงของรัฐควรเป็นฝ่ายจับกุมผู้ต้องสงสัยเพื่อให้สามารถรวบรวมข้อมูลเพิ่มเติมผ่านการสอบปากคำตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายอนุญาตใ น บ า ง ก ร ณ ีส ถ า น ก า ร ณ ์ ด ้ า น ค ว า ม ม ั ่ น ค งณขณะนั ้ น อาจไม่ เ อื ้ อ ให้ เ จ้ า หน้ า ที ่ ผ ู ้ บ ั ง คั บ ใช้ ก ฎหมาย สามารถดำเนิ น การจั บ กุ ม ผู ้ ต ้ อ งสงสั ย ก่ อ นการลงมื อ กระทำความผิ ด ได้ ด้ ว ยเหตุ นี้จึงอาจจำเป็นต้องมีกำลังทหารที่ได้รับมอบหมายเพื่อออกปฏิบัติภารกิจ โดยอยู่ในขอบเขตของกฎหมายว่าด้วยการขัดกันทางอาวุธ (Law of Armed Conflict)ในบางรัฐ การใช้ข่าวกรองในลักษณะเชิงรุกเพื่อลดระดับประสิทธิผลของเครือข่ายผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องเป็นสายปฏิบัติการที่ รู้จักกันว่า
การ “โจมตี ที่ เครือข่าย”(attack the network) 42 ปัจ จัย สำคัญ สู่ความสำเร็จของปฏิบ ัติการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่ อ งซึ่งอาศัยข่า วกรองในการชี้นำ
คือต้องเป็นข่าวกรองที่สามารถนำมาใช้ปฏิบัติงานหรือเป็นข่าวกรองที่สามารถเผยแพร่ได้ เพราะแม้จะมีระบบการรวบรวมและการวิเคราะห์ข่าวกรองที่ดีที่สุด
ในโลกก็จะไม่มีคุณค่า หากไม่มีการเผยแพร่ข่าวกรองที่สามารถนำมาใช้ตอบสนองต่อเหตุได้ทันการณ์และไม่มีข่าวกรองที่สามารถนำมาใช้ปฏิบัติงานได้จริง

6.3.8.2 ข้อพิจารณาสำหรับการประเมิน
ในการประเมินประสิทธิผลของปฏิบัติการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องซึ่งอาศัยข่าวกรองในการชี้นำ รัฐควรพิจารณาปัจจัยดังต่อไปนี้
» รัฐสามารถวางแผน รวบรวม วิเคราะห์ และเผยแพร่ข่าวกรองเกี่ยวกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องได้มากน้อยเพียงใด หากพิจารณาจากปัจจัยดังต่อไปนี้o รัฐมีหน่วยงานที่ทำหน้าที่รวบรวมข่าวกรองที่ได้รับการยอมรับหรือไม่o หน่วยงานด้านข่าวกรองของรัฐปฏิบัติงานภายในประเทศและระหว่างประเทศหรือไม่» ม ี ย ุ ท ธ ศ า ส ต ร ์ ร ะ ด ั บ ช า ต ิ ท ี ่ ส น ั บ ส น ุ น ก า ร ใ ช ้ ป ฏ ิ บ ั ต ิ ก า ร ซ ึ ่ ง อ า ศ ั ย ข ่ า ว ก ร อ ง ใ น ก า ร ช ี ้ น ำ ห ร ื อ ไ ม่เพื่อขัดขวางไม่ให้วัสดุอุปกรณ์ตกไปถึงกลุ่มที่จะนำไปใช้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง รวมถึงป้องกันไม่ให้บุคคลหรือกลุ่มขบวนการนำไปใช้ก่อเหตุ» ม า ต ร ก า ร ภ า ย ใ น ร ั ฐ ด ้ า น ก า ร ป ร ะ ส า น ก า ร ท ำ ง า น ก า ร ว ิ เ ค ร า ะ ห์ตลอดจนการเผยแพร่ข้อมูลและผลผลิตของข่าวกรองซึ่งได้มาจากหน่วยงาน ด้านข่าวกรองหน่วยงานต่าง ๆภายในประเทศที่มีภารกิจด้านการข่าวกรองมีประสิทธิผลมากน้อยเพียงใด หากพิจารณาจากปัจจัยดังต่อไปนี้o ความร่วมมือระหว่างหน่วยงานในบริบทข้างต้นมีลักษณะอย่างไรo ความร่วมมือระหว่างหน่วยงานในบริบทข้างต้นมีหลักปฏิบัติสำหรับการดำเนินงานร่วมกันหรือไม่o มี ก ารประชุ ม ระหว่ า งหน่ ว ยงานบ่ อ ยครั ้ ง เพี ย งใด การประชุ ม เหล่ า นี ้ ม ี ล ั ก ษณะเฉพาะกิ จ หรื อ จั ด ขึ ้ น เป็ น ประจำอย่ า งเป็ น ทางการ
การประชุมเกิดขึ้นจากวาระการประชุมที่ตกลงกันไว้หรือไม่ และมีการติดตามการดำเนินการหรือไม่
» มี ต ั ว อย่ า งความสำเร็ จ ที ่ ร ั ฐ ได้ ใ ช้ ข ่ า วกรองเกี ่ ย วกั บ วั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งเพื ่ อ ขั ด ขวางการจั ด หาสารตั ้ ง ต้ น ของการผลิ ต วั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งหรือการผลิตและการนำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาใช้ก่อเหตุโดยกลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายหรือไม่
» รัฐมีหน่วยงานด้านความมั่นคงภายในประเทศที่มีความสามารถในการรวบรวม และประมวลข่าวกรองจากแหล่งต่าง ๆเพื่อนำมาใช้ขัดขวางเครือข่ายที่ใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่
» รัฐสามารถปรับ เปลี่ย นกระบวนการของข่าวกรองที่จ ัดทำขึ้นเพื่อ ต่อ ต้า นอาชญากรรมข้ามชาติ อาทิ กระบวนการที่จ ัดทำขึ้นเพื่อใช้ต่อต้านยา เสพติด
เพื่อนำมาปรับใช้กับการต่อต้านการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องได้หรือไม่
»รัฐมีหน่วยงานด้านความมั่นคงที่สามารถแบ่งปันและแลกเปลี่ยนข่าวกรองเกี่ยวกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องกับประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกันหรือไม่
รัฐมีโครงสร้างระบบสารสนเทศที่ปลอดภัยที่เอื้อให้สามารถจัดเก็บ ประมวลผล และเผยแพร่ข่าวกรองภายใต้ระบบการบริหารจัดการความมั่นคงของชาติหรือไม่
» รัฐสามารถดึงผลผลิตที่ได้จากการวิเคราะห์ ชิ้นส่วนของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องซึ่งเก็บ กู้ได้และนำมารวมกับแหล่งข้อมูลทางข่า วกรองอื่น ๆ อาทิ ข่าวกรอง
42 คำว่า “การดำเนินการร่วมกับและอาศัยข้อมูลจากเครือข่ายผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง” (engage the network) เหมาะสมกว่าการใช้คำว่าการ “โจมตีที่เครือข่าย” (attack
the network) เนื่องจากเป็นคำนิยามที่ครอบคลุมความหมายกว้างขึ้นสำหรับการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องตามแบบจำลอง C-IED CMM และเครื่องมือสำหรับประเมินตนเอง

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED48

ทางสัญญาณ (SIGINT) ข่าวกรองทางบุคคล (HUMINT) และข่าวกรองทางแหล่งข้อมูลเปิด (OSINT) ได้หรือไม่
» วงจรการป้อ นกลับ หรือ ช่อ งทางการสื่อ สารของกระบวนการทำงานร่ว มกัน (feedback loop) <หมายถึง การเชื่อ มต่อ ระบบขององค์ป ระกอบต่า ง ๆโดยแต่ ล ะองค์ ป ระกอบ มี ก ารถอดบทเรี ย นของตน และดำเนิ น กระบวนการแลกเปลี ่ ย นเรี ย นรู้ บทเรี ย นร่ ว มกั น กั บ องค์ ป ระกอบอื่ นถื อ เป็ น การทำงานอย่ า งเป็ น องค์ ร วมเพื ่ อ สรุ ป ความคิ ด อย่ า งเป็ น ระบบ อาทิ กลไกการทำงาน ปั จ จั ย และเงื ่ อ นไข ความเชื ่ อ มโยงขององค์ ป ระกอบ
หรือ พฤติก รรมของตัว ระบบ เป็นต้น - ผู้แ ปล> ระหว่า งผู้ที่ มีห น้า ที่ เก็บ กู้ ว ั ตถุแ ละชิ้ นส่ว นที่ เกี่ย วข้ อ งกับ วั ตถุระเบิดแสวงเครื ่อ งจากสถานที่ เกิ ด เหตุกับผู้ที่มีหน้าที่จัดการกับหลักฐานจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้ด้วยวิธีการทางนิติวิทยาศาสตร์และหาข้อมูลทางเทคนิคมีประสิทธิผลมากน้อยเพียงใด

6.3.8.3 เกณฑ์การประเมิน
C-IED CM ระดับที่ 1 – ขั้นแรกเริ่ม (Initial) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐมีประสบการณ์หรือมีขีดความสามารถที่จำกัดมากในการใช้ข่าวกรองเพื่อลดหรือ ทำลายขีดความสามารถของกลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้าย
ที่วางแผนก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง» ห น ่ ว ย ง า น ด ้ า น ข ่ า ว ก ร อ ง ข อ ง ร ั ฐ ไ ม ่ ไ ด ้ ต ร ะ ห น ั ก ว ่ า ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง เ ป ็ น ภ ั ย ค ุ ก ค า ม ท ี ่ ม ี ค ว า ม ส ำ คั ญและไม่ได้มีความเข้าใจอย่างแท้จริงถึงเครือข่ายภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่หน่วยงานของตนกำลังเผชิญ
C-IED CM ระดับที่ 2 – ขั้นที่ระบบการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอยู่ระหว่างการพัฒนา (Developing) มีลักษณะดังต่อไปนี้» ร ั ฐ ม ี ป ร ะ ส บ ก า ร ณ ์ ใ น ก า ร ใ ช ้ ข ่ า ว ก ร อ ง เ พ ื ่ อ ต ่ อ ต ้ า น ว ั ต ถุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง อ ย ู ่ ร ะ ด ั บ ห นึ่ งแต่เป็นการมุ่งเน้นที่ระดับปฏิบัติการหรือระดับยุทธการของหน่วยผู้ปฏิบัติงานแต่เพียงเท่านั้น
C-IED CM ระดับที่ 3 – ขั้นที่มีการกำหนดมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไว้ชัดเจน (Defined) มีลักษณะดังต่อไปนี้» ร ั ฐ ก ำ ห น ด ห น ่ ว ย ง า น ด ้ า น ข่ า ว ก ร อ ง ไ ว ้ อ ย ่ า ง ช ั ด เ จ นโดยเป็นหน่วยงานที่มีประสบการณ์อยู่ระดับหนึ่งในการใช้ข่าวกรองเพื่อลดการก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง» ม ี ก า ร ส อ ด ป ร ะ ส า น ก า ร ท ำ ง า น ด ้ า น ก า ร ใ ช ้ ข ่ า ว ก ร อ ง เ พ ื ่ อ ต ่ อ ต ้ า น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ใ น ร ะ ด ั บ ช า ติแต่ไม่มีขั้นตอนทางการที่กำหนดไว้ถึงการแลกเปลี่ยนข้อมูลกับประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกันในระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติ
»รัฐตระหนักว่าลักษณะของภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องเกี่ยวพันกับห่วงโซ่อุปทานของการจัดหาวัสดุอุปกรณ์ที่ต้องอาศัยการดำเนินการร่วมกับภาคเอกชน
ผู้ผลิต ตลอดจนการเข้าหา อาศัยข้อมูล และการโจมตีเครือข่ายที่อาจเกี่ยวข้องกับการจัดหา การผลิต และการนำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาใช้ก่อเหตุ
» หน่ ว ยงานด้ า นข่ า วกรองภายในประเทศตระหนั ก ถึ ง คุ ณ ค่ า ของข้ อ มู ล ทางเทคนิ ค ซึ ่ ง ได้ ม าจากการจั ด การกั บ หลั ก ฐานจากวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่อ งและสามารถใช้ข้อมูลทางเทคนิคดังกล่าวเพื่อช่วยชี้ตัวผู้กระทำความผิดได้
» รัฐมีประสบการณ์อยู่ระดับหนึ่งในการรวบรวมผลผลิตของข่าวกรองที่ประมวลจากแหล่งข่าวทุกประเภทซึ่งจัดทำโดยหน่วยงานด้านข่าวกรองภายในประเทศ
อีกทั้งยังประสบความสำเร็จในการดำเนินปฏิบัติการซึ่งอาศัยข่าวกรองในการชี้นำเพื่อต่อต้านอาชญากรและกลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายที่นำวัตถุระเ
บิดแสวงเครื่องมาใช้ก่อเหตุ
C-IED CM ระดับที่ 4 – ขั้นที่สามารถควบคุมและจัดการกับปัญหาภัยคุกคามได้ (Managed) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รั ฐ มี บ ั น ทึ ก ผลการดำเนิ น ปฏิ บ ั ต ิ ก ารซึ ่ ง อาศั ย ข่ า วกรองในการชี ้ น ำเพื ่ อ ต่ อ ต้ า นกลุ ่ ม ที ่ ม ี ก ารกระทำอั น เป็ น การก่ อ การร้ า ย ที ่ ม ี ป ระสิ ท ธิ ผ ลโดยมีกรณีตัวอย่างที่สามารถชี้ตัว จับกุม และนำสมาชิกของกลุ่มเหล่านี้มาฟ้องคดีอาญาได้อย่างประสบผลสำเร็จภายใต้ระบบกฎหมายของประเทศ
»มีตัวอย่างของปฏิบัติการซึ่งอาศัยข่าวกรองในการชี้นำที่มีประสิทธิผลได้ลดความสามารถของบุคคลหรือกลุ่มขบวนการในการจัดหาวัตถุระเบิดและสารตั้งต้นของก
ารผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง เท่ากับว่าวัตถุระเบิดแสวงเครื่องทีก่ ลุ่มดังกล่าวพยายามนำมาใช้ก่อเหตุมีประสิทธิภาพลดลงด้วย

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED49

» รัฐมีความรู้ความเข้าใจเป็นอย่างดีถึงเครือข่ายภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่กำลังเผชิญภายในประเทศ
» รัฐเป็นสมาชิกของโครงการ Global Shield และเข้าร่วมโครงการ Project Watchmaker ของ INTERPOLC-IED CM ระดับที่ 5 – ขั้นที่มีการปรับปรุงมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น (Optimizing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
»รัฐมีประสบการณ์เป็นอย่างมากในการดำเนินปฏิบัติการซึ่งอาศัยข่าวกรองในการชี้นำเพื่อต่อต้านการเคลื่อนไหวของกลุ่มติดอาวุธทั้งในระดับชาติและระดับระหว่า
งประเทศ
» รัฐกำหนดระเบียบปฏิบัติไว้อย่างชัดเจนสำหรับการเเลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวกรองเกี่ยวกับ วัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่สามารถนำมาใช้ตอบสนองต่อเหตุได้ทันการณ์
กับประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกันในระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติ

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED50

6.4 การประเมินความสมบูรณ์ด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องของมาตรการตอบสนอง
ตารางที่ 4 แสดงองค์ประกอบหลักของขีดความสามารถภายใต้มาตรการตอบสนองของแบบจำลอง C-IED CMM

ตารางที่ 4 สรุปกิจกรรมการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องภายใต้มาตรการตอบสนอง
เลข
1

2
3
4

มาตรการ

ข้อคิดเห็น

การตอบสนองต่อวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง –การหยุดการทำงานและทำให้ปลอดภัย
การตอบสนองต่อวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง –การจัดการกับสถานที่เกิดเหตุเพื่อรวบรวมและนำหลักฐาน
ที่เก็บกู้ได้มาใช้ประโยชน์

หมายถึง
ทุกการดำเนินการตั้งแต่การค้นหาวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไปจนถึงการหยุด
การทำงานของวั
ตถุระเบิ
ดแสวงเครื
่องและทำให้
ปลอดภั
หมายถึง การจัดการกั
บสถานที
่เกิดเหตุ
เพื่อรวบรวมข้
อมูยลและวัตถุพยาน
รวมถึงการวิเคราะห์หลักฐานเหล่านั้นที่เก็บกู้ได้ด้วยวิธกี ารทางนิติวิทยาศา
สตร์ เพื่อนำมาใช้ประโยชน์ในการสืบสวนสอบสวนต่อ
หมายถึง
การวิเคราะห์หลักฐานทางกายภาพและชิ้นส่วนของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
ที่เก็บกู้ได้อย่างมีประสิทธิผล

การวิเคราะห์หลักฐานที่เก็บกู้ได้

5การจัดการสารสนเทศ
การจัดการกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้
เพื่อหาข้อมูลทางเทคนิค

6
7

การชี้ตัวผู้กระทำความผิด
กระบวนการยุตธิ รรม

8การพัฒนามาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง

หมายถึง
การนำหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ที่เก็บกู้ได้ไปชี้ตัวผู้กระทำความผิด
หมายถึง การตอบสนองที่มีประสิทธิผลต่อวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่มี
พัฒนาการรูปแบบใหม่หรือที่คาดการณ์ไว้ล่วงหน้า

6.4.1 มาตรการตอบสนอง: การตอบสนองต่อวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง - การหยุดการทำงานและทำให้ปลอดภัย
6.4.1.1 ภาพรวมข ี ด ค ว า ม ส า ม า ร ถ ใ น ก า ร จ ั ด ก า ร ก ั บ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ซ ึ ่ ง ถ ู ก น ำ ม า ว า ง ไ ว ้ ณ จ ุ ด ใ ด จ ุ ด ห น ึ ่ ง ไ ด ้ อ ย ่ า ง ป ล อ ด ภั ยเป็ น ขี ด ความสามารถขั ้ น พื ้ น ฐานสำหรั บ รั ฐ ทุ ก รั ฐ ที ่ ก ำลั ง เผชิ ญ หรื อ อาจจะเผชิ ญ กั บ ปั ญ หาวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ ง ในระดั บ พื ้ น ฐานที ่ สุ ดรัฐต้อ งจัดการฝึก อบรมและจัด เตรีย มเครื่ อ งมือ และอุป กรณ์ ให้ห น่ว ยผู้ ป ฏิบ ั ติ งานด้า น EOD และ/หรือ IEDD อย่า งเหมาะสมและเพีย งพอ นอกจากนี้ยั ง มี ข ี ด ความสามารถอื ่ น ๆ ที ่ เ กี ่ ย วข้ อ ง ไม่ ว ่ า จะเป็ น การค้ น หาวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ ง การรั ก ษาสภาพสถานที่ เ กิ ด เหตุ ไ ม่ ใ ห้ วั ต ถุ พ ยานถู ก ทำลายต ล อ ด จ น ก า ร เ ก ็ บ ก ู ้ ห ล ั ก ฐ า น ท า ง น ิ ต ิ ว ิ ท ย า ศ า ส ต ร ์ ท ั ้ ง นี้การเก็บกู้หลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ มีวัตถุประสงค์เพื่อนำหลักฐานดังกล่าวมาพิจารณาองค์ประกอบของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องในทางเทคนิค (technicalevaluation) เ พ ื ่ อ ใ ห้ ม ี ข ้ อ ม ู ล ท ี ่ น ำ ไ ป ส ู ่ ก า ร ชี้แ ห ล ่ ง ข อ ง ก า ร จ ั ด ห า ว ั ส ด ุ อ ุ ป ก ร ณ์ แ ล ะ ผ ู ้ ก ร ะ ท ำ ค ว า ม ผิ ดตลอดจนเพื่อให้มีข้อมูลและพยานหลักฐานสำหรับนำไปใช้ในกระบวนการทางศาล รวมถึงปฏิบัติการเชิงรุกในอนาคตทีต่ ้องอาศัยข่าวกรองในการชี้นำ

6.4.1.2 ข้อพิจารณาสำหรับการประเมิน
ในการประเมิ น ความสมบู ร ณ์ ข องขี ด ความสามารถด้ า นการตอบสนองต่ อ วั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ ง – การหยุ ด การทำงานและทำให้ ป ลอดภั ยรัฐควรพิจารณาประเด็นดังต่อไปนี้»น โ ย บ า ย ข อ ง ร ั ฐห ล ั ก ก า ร ทตลอดจนระเบียบปฏิบัติทางเทคนิคสำหรับการจัดการกับภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมีความสมบูรณ์หรือครอบคลุมเพียงใด

ำ

ง

า

น

» รัฐจัดการฝึกอบรมและจัดเตรียมเครื่องมือและอุปกรณ์ให้หน่วยผู้ปฏิบัติงาน (โดยทั่วไปหมายถึงตำรวจหรือทหาร)มีความพร้อมสำหรับจัดการกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่o หน่วยงานที่เกี่ยวข้องดังกล่าวมีขีดความสามารถที่จะตอบสนองต่อเหตุได้ทุกเขตพื้นที่ภายในอาณาเขตของรัฐหรือไม่

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED51

o มี พ ื ้ น ที ่ ที่ อ ำนาจการปกครองของรั ฐ ไปไม่ ถ ึ ง (ungoverned space) <พื ้ น ที ่ ท างกายภาพที ่ ไ ม่ ม ี อ ำนาจอธิ ป ไตยหรื อ การควบคุ ม ของรั ฐหรืออาจมีแต่ไม่สามารถดำเนินการตามหน้าที่และภารกิจได้ โดยอาจถูกใช้เป็นแหล่งพักพิง หรือเตรียมการของกลุ่มอาชญากรหรือกลุ่มก่อการร้าย ผ
ู
้
แ
ป
ล
>
ซึ่งกลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายสามารถผลิตและก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่องโดยรอดพ้นจากการลงโทษตามกฎหมายหรือไม่
» กลุ่มผู้ปฏิบัติการฉุกเฉินเบื้องต้น สังกัดหน่วยงานอื่นได้รับการฝึกอบรมและการเตรียมพร้อมด้านเครื่องมือและอุปกรณ์ที่สามารถปฏิบัติการได้อย่างปลอดภัย
ในสภาพแวดล้อมที่มีภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่
» การฝึกอบรมสำหรับผู้ที่มีหน้าที่ปฏิบัติการหยุดการทำงานของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องและทำให้ปลอดภัยเป็นการฝึกอบรมที่ครอบคลุมรอบด้านเพียงใดo มีการจัดฝึกอบรมด้าน EOD และ IEDD สำหรับผู้ที่มีหน้าที่ในปฏิบัติการหยุดการทำงานของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องและทำให้ปลอดภัยอยู่ในระดับใดo การฝึกอบรมด้าน EOD และ IEDD เป็นไปตามมาตรฐานระหว่างประเทศที่ได้รับการยอมรับหรือไม่43o มีจำนวนผู้ปฏิบัติงานด้าน IEDD และผู้ปฏิบัติการค้นหาวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่รัฐสามารถเรียกมาปฏิบัติงานได้จริงจำนวนกี่คน
» หน่วยผู้ปฏิบัติงานด้าน EOD และ IEDD มีการใช้งานเครื่องมือและอุปกรณ์ประเภทใดบ้าง มียานพาหนะที่ถูกควบคุมการทำงานจากระยะไกล (RemoteControlled Vehicles: RCVs) ส ำ ห ร ั บ ใ ช ้ ใ น ป ฏ ิ บ ั ต ิ ก า ร ห ย ุ ด ก า ร ท ำ ง า น ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ห ร ื อ ไ ม่มีระบบของการก่อกวนสัญญาณวิทยุสำหรับใช้จัดการกับภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องแบบ RCIEDs หรือไม่
» รัฐมีป ระสิทธิผลเพียงใดในการวิเคราะห์ก ารโจมตีด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เกิดขึ้นอย่างต่อ เนื่อง และรัฐมีป ระสิทธิผลเพีย งใดในกา รปรับ เปลี่ยน
ขีดความสามารถของตนให้พร้อมตอบสนองต่อการโจมตีเหล่านั้นo มี ว งจ รก า ร ป ้ อ นก ลั บ ที ่ ไ ด้ ร ั บ ก ารยอ มรั บ ระห ว่ า งมาต รก ารตอ บ สนองต่ อ เห ตุ ก า รณ์ ที ่ ม ี ก ารใช้ ว ั ต ถุ ร ะ เบ ิ ด แสว งเครื ่ อ งก า ร ว ิ เ ค ร า ะ ห ์ อ ง ค ์ ป ร ะ ก อ บ ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ท ี ่ เ ก ็ บ ก ู ้ ไ ด้และการพัฒนาขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องในส่วนของมาตรการเชิงป้องกันหรือไม่o รัฐมีหน่วยงานที่สามารถวิเคราะห์เหตุการณ์ที่ มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องและสามารถพัฒนาบทเรียนต่าง ๆ ที่ได้มาจากการถอดบทเรียนหรือไม่
เพื่อที่จะปรับปรุงยุทธวิธีการดำเนินงานด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้ดียิ่งขึ้น
» ขีดความสามารถของรัฐด้านการค้นหาและการตรวจพบพื้นที่ที่มีวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมีประสิทธิผลเพียงใดo รัฐตระหนักว่าการค้นหาวัตถุระเบิดแสวงเครื่องเป็นขีดความสามารถที่ต้องมีการฝึกฝนเฉพาะทางหรือไม่o รัฐมีบุคลากรทีไ่ ด้รับการฝึกอบรมและมีความพร้อมด้านเครื่องมือและอุปกรณ์เพื่อการค้นหาวัตถุระเบิดแสวงเครื่องในสภาพแวดล้อมที่มีภัยคุกคามหรือไม่ ไม่ว่าจะเป็นภัยคุกคามที่มีอยู่เดิมหรือภัยคุกคามที่ประเมินว่าอาจเกิดขึ้นในอนาคตo รัฐประมวลข้อมูลสถิติเกี่ยวกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่ค้นพบเพื่อพิสูจน์ความถูกต้องของข้อมูลหรือไม่ ประเด็นดังกล่าวมีแนวโน้มที่จะเพิ่มขึ้นหรือไม่
ในการประเมินขีดความสามารถทางเทคนิคของรัฐด้านการจัดการกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง จำเป็นต้องพิจารณาองค์ประกอบของขีดความสามารถ ดั งต่อไปนี้
» บุคลากร
» เครื่องมือและอุปกรณ์
» การฝึกอบรม การพัฒนาทักษะ และองค์ความรู้

43 สำหรับการฝึกอบรม EOD โดยทั่วไปมีการจัดระดับความสามารถด้าน EOD ตามระดับที่กำหนดไว้ในมาตรฐานการปฏิบัติการทุ่นระเบิดสากล (International Mine Action
Standards: IMAS) ได้แก่ ระดับที่ 1, ระดับที่ 2, และระดับที่ 3 ขณะที่การฝึกอบรมด้าน IEDD มีการจัดระดับความสามารถตามระดับที่กำหนดไว้ใน United Nations Improvised
Explosive Device Disposal Standards ได้แก่ ผู้ปฏิบัติการด้าน IEDD ระดับพื้นฐาน, ผู้ช่วยด้าน IEDD, ผู้ปฎิบัติการด้าน IEDD ระดับกลาง, และผู้ปฏิบัติการด้าน IEDD ระดับสูง

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED52

» หลักการทำงานและระเบียบปฏิบัติทางเทคนิค
» หน่วยงานผู้รับผิดชอบและการเตรียมการด้านโลจิสติกส์

6.4.1.3 เกณฑ์การประเมิน
C-IED CM ระดับที่ 1 – ขั้นแรกเริ่ม (Initial) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» ไม่มีการคัดเลือกบุคลากรและ/หรือไม่มีการจัดฝึกอบรมให้บุคลากรสำหรับปฏิบัติการด้าน IEDD เป็นการเฉพาะ
» ไม่มีเครื่องมือและอุปกรณ์เฉพาะทางสำหรับปฏิบัติการด้าน IEDD
» หน่วยผู้ปฏิบัติงานที่มีหน้าที่ตอบสนองต่อวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไม่สามารถระงับหรือจำกัดวงความเสียหายและการบาดเจ็บล้มตายจำนวนมาก
» ผู้ปฏิบัติงานด้าน IEDD สะสมประสบการณ์จาก “การทำงาน” โดยตรง ขณะที่การเผยแพร่ความรู้ซึ่งได้มาจากการถอดบทเรียนจากหลาย ๆ กรณีเป็นไป
อย่างจำกัด
» ไม่มีการกำหนดหลักการหรือระเบียบปฏิบัติทางเทคนิคในระดับชาติสำหรับปฏิบัติการด้าน IEDD
C-IED CM ระดับที่ 2 – ขั้นที่ระบบการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอยู่ระหว่างการพัฒนา (Developing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐจัดตั้งหรือ กำหนดหน่วยผู้ปฏิบัติงานหรือองค์กรที่จะได้รับการฝึกอบรมด้านการหยุดการทำงานของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องและทำให้ปลอดภัย รวมถึง
ด้านการบรรเทาผลกระทบจากภัยคุกคามของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่ยังมีอยู่ อย่างไรก็ดี ขีดความสามารถในภาพรวมยังอยู่ในระยะแรกเริ่ม
» รัฐเริ่มกำหนดเกณฑ์ขั้นต้นสำหรับการจัดทำระเบียบปฏิบัติทางเทคนิคของหน่วยผู้ปฏิบัติงานด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง รวมถึง การถอดบทเรียน
ที่ได้จากการค้นหาวัตถุระเบิดแสวงเครื่องและปฏิบัติการด้าน IEDD ณ ขณะนั้น
» มีการคัดเลือกและจัดการฝึกอบรมให้กับ บุคลากรสำหรับการปฏิบัติหน้าที่ทั่วไปด้าน EOD รวมถึงการฝึกอบรมเพื่อให้มีความตระหนักรู้ขั้นพื้นฐานเกี่ยวกับ
วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» มีขั้นตอนสำหรับการจัดการกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องในระดับท้องถิ่น แต่ไม่ครอบคลุมถึงระดับประเทศ
» ไม่มีรูปแบบที่เป็นมาตรฐานสำหรับการรายงานเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง รวมถึงการบันทึกรายละเอียดทางเทคนิคของรายการสิ่งของที่เก็บกู้ได้
C-IED CM ระดับที่ 3 – ขั้นที่มีการกำหนดมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไว้ชัดเจน (Defined) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» มี ก า ร ค ั ด เ ล ื อ ก แ ล ะ จ ั ด ก า ร ฝ ึ ก อ บ ร ม ใ ห ้ ก ั บ บ ุ ค ล า ก ร ร ว ม ถ ึ ง ก า ร ฝ ึ ก อ บ ร ม เ ฉ พ า ะ ท า ง ด ้ า น IEDDเพื่อให้มีทักษะและองค์ความรู้ที่เหมาะสมต่อการรับมือกับประเภทของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่อาจค้นพบขณะปฏิบัติงานหรือพบว่าเป็นปัญหาในบริบทของรัฐ
»หน่วยผู้ปฏิบัติงานที่ทำหน้าที่ตอบสนองต่อวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมีความพร้อมด้านเครื่องมือและอุปกรณ์เฉพาะทางที่เหมาะสมสำหรับจัดการกับวัตถุระเบิดแสวงเค ร ื ่ อ ง ส ่ ว น ใ ห ญ ่ แ ต ่ ย ั ง ไ ม ่ ม ี ย า น พ า ห น ะ RCVs ส ำ ห ร ั บ ใ ช ้ ใ น ป ฏ ิ บ ั ต ิ ก า ร ห ย ุ ด ก า ร ท ำ ง า น ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ งหรือยังไม่มีขีดความสามารถด้านการก่อกวนสัญญาณวิทยุสำหรับใช้จัดการกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องแบบ RCIEDs» มีการกำหนดหลักการทำงานและระเบียบปฏิบัติทางเทคนิคในระดับชาติที่ผู้ปฏิบัติงานด้าน IEDD ใช้เป็นแนวทางของปฏิบัติการด้าน IEDD
» ผู้เชี่ยวชาญที่มีส่วนเกี่ยวข้องในปฏิบัติการด้าน IEDD และการค้นหาวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไม่มีเส้นทางการเติบโตในสาขาอาชีพ (career path)» มีรูปแบบที่เป็นมาตรฐานสำหรับการรายงานเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
โดยหน่วยงานระดับชาตินำรายงานเหล่านั้นมาประมวลผลและตรวจเทียบเพื่อพิสูจน์ความถูกต้องของข้อมูล
C-IED CM ระดับที่ 4 – ขั้นที่สามารถควบคุมและจัดการกับปัญหาภัยคุกคามได้ (Managed) มีลักษณะดังต่อไปนี้:เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED53» บุ ค ลากรที ่ เ กี ่ ย วข้ อ งในปฏิ บ ั ต ิ ก ารด้ า น IEDD มี ป ระสบการณ์ ม าอย่ า งยาวนาน โดยสามารถรั บ รู ้ ถ ึ ง การเปลี ่ ย นแปลงในยุ ท ธวิ ธ ี เทคนิ คและกระบวนการเคลื่อนไหวของผูท้ ี่นำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาใช้งานได้อย่างรวดเร็ว
» มีกระบวนการที่ได้รับการยอมรับในระดับชาติสำหรับการรับรองคุณสมบัติของผู้เชี่ยวชาญด้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» หน่วยผู้ปฏิบัติงาน IEDD มีขีดความสามารถในการใช้ยานพาหนะ RCVs เพื่อหยุดการทำงานของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องและทำให้ปลอดภัยจากระยะไกล
» หน่วยผู้ปฏิบัติงาน IEDD มีความพร้อมด้านเครื่องมือและอุปกรณ์ ที่เหมาะสมในการก่อกวนสัญญาณวิทยุในพื้นที่ที่มี วัตถุระเบิดแสวงเครื่องแบบ RCIEDsเป็นภัยคุกคาม
C-IED CM ระดับที่ 5 – ขั้นที่มีการปรับปรุงมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น (Optimizing) มีลักษณะดังต่อไปนี้:» หน่วยผู้ปฏิบัติงาน IEDD มีประสบการณ์และความเชี่ยวชาญเป็นอย่างยิ่ง และได้รับการยอมรับโดยทั่วไปว่าเป็นทักษะในระดับผู้เชี่ยวชาญ
» เครื ่ อ งมื อ และอุ ป กรณ์ ด ้ า น IEDD ได้ ร ั บ การพั ฒ นาเพื ่ อ ให้ ส ามารถตอบสนองต่ อ ภั ย คุ ก คามใหม่ ท ี ่ อ าจเกิ ด ขึ ้ น โดยเฉพาะ นอกจากนั้ นย ั ง ม ี ก า ร พ ิ จ า ร ณ า ค ุ ณ ส ม บ ั ต ิ ข อ ง เ ค ร ื ่ อ ง ม ื อ แ ล ะ อ ุ ป ก ร ณ์ ซ ึ ่ ง เ ป ็ น ท ี ่ ต ้ อ ง ก า ร จ า ก ข ้ อ ม ู ล ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ท ี ่ เ ก ็ บ ก ู ้ ไ ด้รวมถึงจากข้อมูลของข่าวกรองที่คาดการณ์ถึงเจตนาหรือจุดมุ่งหมายของกลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้าย
» รัฐแลกเปลี่ยนข้อมูลที่เกี่ยวข้องด้าน IEDD กับประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกันในระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติ

6.4.2 ม า ต ร ก า ร ต อ บ ส น อ ง : ก า ร ต อ บ ส น อ ง ต ่ อ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง การจัดการกับสถานที่เกิดเหตุเพื่อรวบรวมและนำหลักฐานที่เก็บกู้ได้มาใช้ประโยชน์
6.4.2.1 ภาพรวม
การรักษาสภาพ การรวบรวม และการวิเคราะห์หลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ที่เก็บกู้ได้จากสถานที่เกิดเหตุวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง เป็นขีดความสามารถสำคัญ
ขั้นพื้นฐานของการจัดทำมาตรการเชิงป้องกันและมาตรการตอบสนองที่มีประสิทธิผล เพื่อต่อต้านการแพร่กระจายวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
การจัดการกับสถานที่เกิดเหตุเพื่อ รวบรวมและนำหลักฐานที่เก็บกู้ได้มาใช้ประโยชน์ ในการสืบสวนสอบสวน เริ่มตั้งแต่ที่หน่วยผู้ปฏิบัติงาน IEDD สามารถหยุดก า ร ท ำ ง า น ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง แ ล ะ ท ำ ใ ห ้ ส ถ า น ท ี ่ เ ก ิ ด เ ห ต ุ ป ล อ ด ภั ยแ ล ะ จ บ ส ิ ้ น เ ม ื ่ อ ม ี ก า ร เ ก ็ บ ก ู ้ แ ล ะ บ ั น ท ึ ก ข ้ อ ม ู ล ข อ ง ว ั ต ถ ุ พ ย า น แ ล ะ ข ้ อ ม ู ล ท ุ ก อ ย ่ า ง ท ี ่ เ ก ี ่ ย ว ข ้ อ ง จ า ก ส ถ า น ท ี ่ เ ก ิ ด เ ห ต ุ ท ั ้ ง นี้แม้ ว ่ า การดำเนิ น การรั ก ษาสภาพและรวบรวมหลั ก ฐานทางนิ ต ิ ว ิ ท ยาศาสตร์ เป็ น หน้ า ที ่ ห ลั ก ของ องค์ ป ระกอบในข้ อ นี ้ อย่ า งไรก็ ดีผู้ปฏิบัติงานควรตระหนักว่าความสำคัญอันดับแรกคือการรักษาชีวิตของตนด้วย และต้องไม่ดำเนินการใด ๆ ที่จะเป็นการเพิ่มความสุ่มเสี่ยงโดยไม่จำเป็น

6.4.2.2 ข้อพิจารณาสำหรับการประเมิน
ในการประเมินความสมบูรณ์ด้านการตอบสนองต่อวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง – การจัดการกับสถานที่เกิดเหตุเพื่อรวบรวมและนำหลักฐานที่เก็บกู้ได้มาใช้ประโยชน์
รัฐควรพิจารณาประเด็นดังต่อไปนี้
» รัฐมีขีดความสามารถทางนิติวิทยาศาสตร์ที่สามารถนำมาใช้ปฏิบัติงานได้จริงมากน้อยเพีย งใด ขีดความสามารถดังกล่าวสามารถรัก ษาสภาพ รวบรวม
และวิเคราะห์วัตถุพยานที่เก็บกู้ได้จากสถานที่เกิดเหตุวัตถุระเบิดแสวงเครื่องได้หรือไม่o รัฐมีห้องปฎิบัติการทางนิติวิทยาศาสตร์ที่ได้รับการกำกับควบคุมและรับรองตามมาตรฐานที่กำหนดหรือไม่o ห ้ อ ง ป ฎ ิ บ ั ต ิ ก า ร ท า ง น ิ ต ิ ว ิ ท ย า ศ า ส ต ร ์ ม ี เ ค ร ื ่ อ ง ม ื อ แ ล ะ อ ุ ป ก ร ณ ์ ท ี ่ ค ร บ ค ร ั น ห ร ื อ ไ ม่สามารถใช้ทำการวิเคราะห์วัตถุหรือชิ้นส่วนที่เกี่ยวข้องกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องได้หรือไม่» ร ั ฐ จั ด ก า ร ฝ ึ ก อ บ ร ม แ ล ะ ก า ร ฝ ึ ก ซ ้ อ ม ร ่ ว ม ก ั น ม า ก น ้ อ ย เ พ ี ย ง ใ ด ร ะ ห ว ่ า ง ห น ่ ว ย ง า น ต ่ า ง ๆที่ มี ห น้ า ที ่ ร ั บ ผิ ด ชอบในปฏิ บ ั ต ิ ก ารหยุ ด การทำงานของวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งและทำให้ ป ลอดภั ย รวมถึ ง การจั ด การกั บ สถานที ่ เ กิ ด เหตุเพื่อรวบรวมและนำหลักฐานที่เก็บกู้ได้มาใช้ประโยชน์

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED54

» หน่ว ยผู้ป ฏิบ ัติ งาน IEDD ได้รับ การฝึก อบรมที่จ ำเป็ นสำหรับ การรัก ษาสภาพของสถานที ่เ กิ ดเหตุว ั ตถุ ระเบิด แสวงเครื่อ งไม่ ให้ ว ั ตถุพ ยานถูก ทำลาย
รวมถึงเพื่อสนับสนุนให้สามารถเก็บกู้วัตถุหรือชิ้นส่วนที่เกี่ยวข้องกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมากน้อยเพียงใด
» ขีดความสามารถของรัฐในการวิเคราะห์ห ลัก ฐานทางนิติว ิทยาศาสตร์มีความสมบูรณ์เพียงใด ยกตัว อย่างเช่น รัฐสามารถเก็บ กู้แ ละบันทึกลายนิ้วมือ
รวมถึงนำข้อมูลลายนิ้วมือดังกล่าวมาเปรียบเทียบกับลายนิ้วมือที่จัดเก็บไว้ในฐานข้อมูลระดับชาติหรือฐานข้อมูลระหว่างประเทศได้หรือไม่» ร ั ฐ ส า ม า ร ถ เ ก ็ บ ก ู ้ ว ิ เ ค ร า ะ ห ์ แ ล ะ บ ั น ท ึ ก ห ล ั ก ฐ า น ท ี ่ เ ป ็ น ส า ร พ ั น ธ ุ ก ร ร ม DNA
รวมถึงนำหลักฐานดังกล่าวมาเปรียบเทียบกับข้อมูลที่มีในฐานข้อมูลระดับชาติหรือฐานข้อมูลระหว่างประเทศได้หรือไม่
» มี ก า ร ด ำ เ น ิ น ค ว า ม ต ่ อ เ น ื ่ อ ง แ ล ะ ค ว า ม ถ ู ก ต ้ อ ง ส ม บ ู ร ณ์ ข อ ง พ ย า น ห ล ั ก ฐ า น ( continuity of evidence)จากจุดที่มีการเก็บรวบรวมหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์จนถึงจุดที่นำไปใช้ในกระบวนการทางศาลหรือไม่
» มีตัวอย่างจากกรณีที่รัฐใช้ข้อมูลซึ่งได้มาจากสถานที่เกิดเหตุวัตถุระเบิด แสวงเครื่องเพื่อนำผู้ที่ใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องในการก่อเหตุมาฟ้องคดีอาญาได้
อย่างประสบความสำเร็จหรือไม่
» หน่ ว ยผู ้ ป ฏิ บ ั ต ิ ง านทางนิ ต ิ ว ิ ท ยาศาสตร์ ส ามารถดำเนิ น การสอบสวนได้ อ ย่ า งมี ป ระสิ ท ธิ ผ ลภายหลั ง จากที ่ เ กิ ด เหตุ ร ะเบิ ด ขึ ้ น แล้ ว หรื อ ไม่และสามารถรวบรวมหลักฐานจากสถานที่เกิดเหตุซึ่งวัตถุระเบิดแสวงเครื่องถูกจุดชนวนให้ทำงานได้หรือไม่

6.4.2.3 เกณฑ์การประเมิน
C-IED CM ระดับที่ 1 – ขั้นแรกเริ่ม (Initial) มีลักษณะดังต่อไปนี้» ไ ม ่ ม ี ข ้ อ ก ำ ห น ด ข อ ง ร ั ฐ เ ก ี ่ ย ว ก ั บ ห ล ั ก เ ก ณ ฑ ์ ใ น ก า ร เ ก ็ บ กู้ ว ั ต ถ ุ พ ย า น จ า ก เ ห ต ุ ก า ร ณ ์ ท ี ่ ม ี ก า ร ใ ช ้ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ งหรือสภาพแวดล้อมด้านความมั่นคงเป็นอันตรายมากจนรัฐไม่สามารถเก็บกู้วัตถุและชิ้นส่วนที่เกี่ยวข้องกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องได้อย่างปลอดภัย
» หน่วยงานด้านการสืบสวนสอบสวนของรัฐมีการฝึกอบรมด้านการตอบสนองต่อเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องเพียงเล็กน้อยหรือไม่มี เลย
»
ผ
ู
้
ป
ฏ
ิ
บ
ั
ต
ิ
ง
า
น
ด
้
า
น
อาจไม่ได้รับการฝึกอบรมที่เหมาะสมหรือไม่ได้ให้ความสนใจมากนักกับความจำเป็นที่จะต้องรักษาสภาพทางนิติวิทยาศาสตร์ของสถานที่เกิดเหตุ

IEDD» ไม่มีแนวทางที่ได้รับการยอมรับในการดำเนินความต่อเนื่องและความถูกต้องสมบูรณ์ของพยานหลักฐาน (integrity of the continuity of evidence)
C-IED CM ระดับที่ 2 – ขั้นที่ระบบการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอยู่ระหว่างการพัฒนา (Developing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» มี ก ารให้ ค วามสำคั ญ กั บ การเก็ บ กู้ ว ั ต ถุ พ ยานจากสถานที ่ เ กิ ด เหตุ ว ั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งอยู ่ บ ้ า ง แต่ เ ป็ น การเก็ บ กู ้ ใ นลั ก ษณะเฉพาะกิ จและไม่เป็นไปตามกระบวนการที่รัฐกำหนด
» มีพนักงานสืบสวนสอบสวนสถานที่เกิดเหตุที่สามารถเก็บรวบรวมหรือระบุชิ้น ส่วนของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้ แต่ยังขาดการฝึกอบรมเฉพาะทาง
ด้านการตอบสนองต่อเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» มีแนวทางที่ได้รับการยอมรับในการดำเนินความต่อเนื่องและความถูกต้องสมบูรณ์ของพยานหลักฐาน
C-IED CM ระดับที่ 3 – ขั้นที่มีการกำหนดมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไว้ชัดเจน (Defined) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐกำหนดกระบวนการให้หน่วยงานดำเนินการเก็บกู้หลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์จากเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» หน่ ว ยผู ้ ป ฏิ บ ั ต ิ ง านที ่ ม ี ห น้ า ที ่ เ ก็ บ กู ้ ห ลั ก ฐานทางนิ ต ิ ว ิ ท ยาศาสตร์ ไ ด้ ร ั บ การฝึ ก อบรมและ มี ค วามพร้ อ มด้ า นเครื ่ อ งมื อ และอุ ป กรณ์ ท ี ่ เ หมาะสม
รวมถึงสามารถจัดการกับสถานที่เกิดเหตุวัตถุระเบิดแสวงเครื่องได้อย่างมีประสิทธิผล
» มีความรู้ความเข้าใจโดยทั่วไปถึงความจำเป็น ของการรักษาสภาพสถานที่เกิดเหตุวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไม่ให้ วัตถุพยานถูกทำลาย รวมถึงการเก็บกู้หลักฐาน
ทางนิติวิทยาศาสตร์

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED55

C-IED CM ระดับที่ 4 – ขั้นที่สามารถควบคุมและจัดการกับปัญหาภัยคุกคามได้ (Managed) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐมีขั้นตอนที่เข้มงวดในการจัดการกับสถานที่เกิดเหตุวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง อีก ทั้งผู้ที่มีหน้าที่รับผิดชอบในการจั ดการกับสถานที่เกิดเหตุเพื่อ รวบรวมและ
นำหลักฐานที่เก็บกู้ได้มาใช้ประโยชน์มีความสามารถระดับสูง
»หน่วยผู้ปฏิบัติงานด้านนิติวิทยาศาสตร์ที่มีหน้าที่ตอบสนองต่อสถานที่เกิดเหตุวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมีความพร้อมด้านเครื่องมือและอุปกรณ์ที่ดีและมีการจัดการส
ถานที่เกิดเหตุ การรักษาสภาพ และการรวบรวมหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ที่มีประสิทธิผล
»มีตัวอย่างที่การเก็บกู้หลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์จากสถานที่เกิดเหตุวัตถุระเบิดแสวงเครื่องนำไปสู่การชี้ตัว และการนำผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการผลิตและการใช้วั
ตถุระเบิดแสวงเครื่องในการก่อเหตุมาฟ้องคดีอาญา
» หน่วยผู้ปฏิบัติงานด้านนิติวิทยาศาสตร์สามารถรวบรวม ประมวลผล วิเคราะห์ และนำลายนิ้วมือที่เก็บกู้ได้จากสถานที่เกิดเหตุมาเปรียบเทียบกับลายนิ้วมือของ
ผู้ต้องสงสัยซึ่งมีบันทึกเก็บไว้ในฐานข้อมูลระดับชาติและฐานข้อมูลระดับระหว่างประเทศ
C-IED CM ระดับที่ 5 – ขั้นที่มีการปรับปรุงมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น (Optimizing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
»รัฐเข้าร่วมเวทีการประชุมระหว่างประเทศที่เกี่ยวกับการสืบสวนสอบสวนและการจัดการกับสถานที่เกิดเหตุวัตถุระเบิดแสวงเครื่องเพื่อนำหลักฐานที่เก็บกู้ได้มาใช้ป
ระโยชน์
» รัฐสามารถรวบรวม ประมวลผล วิเคราะห์ และนำสารพันธุกรรม DNA ที่เก็บกู้ได้จากสถานที่เกิดเหตุ มาเปรียบเทียบกับข้อมูล สารพันธุกรรม DNA ของผู้ต้องสงสัยซึ่งมีบันทึกเก็บไว้ในฐานข้อมูลระดับชาติและฐานข้อมูลระดับระหว่างประเทศ

6.4.3 มาตรการตอบสนอง: การวิเคราะห์หลักฐานที่เก็บกู้ได้
6.4.3.1 ภาพรวม
การรักษาสภาพและการเก็บกู้หลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์จะไม่มีความหมายเลย หากไม่มีระบบที่มีประสิทธิผลสำหรับการวิเคราะห์หลักฐานประเภทต่าง ๆที่ ต่อ ไปจะนำมาเเสดงในชั้นศาลเพื่อ ประกอบรูป คดี การวิเคราะห์ ชิ้นส่วนของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อ งที่เก็บกู้ได้มีป ระเด็นความท้า ทายอยู่บ างประการ
เฉกเช่นที่อาจจำเป็นต้องใช้เทคนิคพิเศษของการวิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมีเพื่อตรวจสอบส่วนประกอบของสารเคมีผสมที่ทำให้เกิดสภาพจุดติดไฟหรือระเบิด
รวมถึงสารเคมีที่เป็นสารตั้งต้น หรือการวิเคราะห์องค์ประกอบทางอิเล็กทรอนิกส์ของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งระบบควบคุมการจุดชนวนระเบิดด ้ ว ย ค ล ื ่ น ค ว า ม ถ ี ่ ว ิ ท ย ุ ท ี ่ ต ิ ด ต ั ้ ง ไ ว ้ ภ า ย ใ น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง แ บ บ RCIEDs ซ ึ ่ ง จ ำ เ ป ็ น ต ้ อ ง ใ ช ้ อ ุ ป ก ร ณ ์ ค ว า ม รู้รวมถึงเทคนิคเฉพาะทางในการตรวจสอบวิธีการและความถี่ของการทำงานของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องนั้น ๆ

6.4.3.2 ข้อพิจารณาสำหรับการประเมิน
ในการประเมินความสมบูรณ์ของขีดความสามารถด้านการวิเคราะห์หลักฐานที่เก็บกู้ได้ รัฐควรพิจารณาประเด็นดังต่อไปนี้» ร ั ฐ ส า ม า ร ถ เ ข ้ า ถ ึ ง ห ้ อ ง ป ฎ ิ บ ั ต ิ ก า ร ท า ง น ิ ติ ว ิ ท ย า ศ า ส ต ร ์ ท ี ่ ไ ด ้ ร ั บ ก า ร ร ั บ ร อ ง ร ะ บ บ ต า ม ม า ต ร ฐ า น ท ี ่ ก ำ ห น ด ห ร ื อ ไ ม่(อาจเป็นห้องปฏิบัติการของรัฐหรือเป็นห้องปฏิบัติการอิสระของบุคคลที่สามหรือหน่วยงานภายนอก)» รัฐมีความสามารถทางเทคนิคที่จะดำเนินการตามประเด็นดังต่อไปนี้มากน้อยเพียงใดo การวิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมี (chemical analysis) ของสารประกอบระเบิดและตัวอย่างดินจากสถานที่ที่มีการระเบิดของวัตถุระเบิดแสวงเครือ่ งo การวิเคราะห์หลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ที่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า (การเปรียบเทียบและการระบุ ชิ้นส่วนของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
สะเก็ดระเบิดของภาชนะบรรจุวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง สี และของเหลวจากร่างกายมนุษย์)เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED56

o การวิ เ คราะห์ ห ลั ก ฐานทางนิ ต ิ ว ิ ท ยาศาสตร์ ที่ ไม่ ส ามารถวิ เ คราะห์ ไ ด้ ด ้ ว ยตาเปล่ า (ลายนิ ้ ว มื อ สารพั น ธุ ก รรม DNA เส้ น ใยไอระเบิดหรือสารระเหยตกค้างจากวัตถุระเบิด เศษเล็กเศษน้อยขนาดเล็กทีไ่ ม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า รอยขีดข่วนบนเครื่องมือ)o การพิจารณาองค์ประกอบทางอิเล็กทรอนิกส์ของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องในทางเทคนิค
»รัฐมีการฝึกอบรมและระบบการรับรองคุณภาพบุคลากรที่ได้รับการยอมรับเป็นหลักประกันความสามารถของบุคลากรทุกคนที่มีส่วนเกี่ยวข้องในการวิเคราะห์หลัก
ฐานทางนิติวิทยาศาสตร์หรือไม่
» มีตัวอย่างจากกรณีที่มีการใช้หลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ ในการฟ้องคดีอาญาในข้อหากระทำความผิดฐานใช้วัตถุระเบิด แสวงเครื่องหรือความผิดอื่น ๆเกี่ยวกับวัตถุระเบิดได้อย่างประสบความสำเร็จหรือไม่» ว ง จ ร ก า ร ป ้ อ น ก ล ั บ ร ะ ห ว ่ า ง ผ ู ้ ท ี ่ ม ี ห น ้ า ที่ ใ น ป ฏ ิ บ ั ต ิ ก า ร ห ย ุ ด ก า ร ท ำ ง า น ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง แ ล ะ ท ำ ใ ห ้ ป ล อ ด ภั ยผ ู ้ ท ี ่ ม ี ห น ้ า ท ี ่ เ ก ็ บ กู้ ช ิ ้ น ส ่ ว น อ ง ค ์ ป ร ะ ก อ บ ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ งแ ล ะ ผ ู ้ ท ี ่ ม ี ห น ้ า ท ี ่ ว ิ เ ค ร า ะ ห์ ว ั ต ถ ุ แ ล ะ ช ิ ้ น ส ่ ว น ใ น ห ้ อ ง ป ฎ ิ บ ั ต ิ ก า ร ท า ง น ิ ติ ว ิ ท ย า ศ า ส ต ร ์ ท ี ่ ไ ด ้ ร ั บ ก า ร ร ั บ ร อ ง ร ะ บ บ ต า ม ม า ต รฐา นเป็นวงจรการป้อนกลับที่มีประสิทธิผลเพียงใดo ม ี ก า ร แ ล ก เ ป ล ี ่ ย น ข ้ อ ม ู ล ก ั น อ ย ่ า ง ไ ร ร ะ ห ว ่ า ง ผ ู ้ ท ี ่ มี ห น ้ า ที่ ว ิ เ ค ร า ะ ห ์ ห ล ั ก ฐ า น ท า ง น ิ ต ิ ว ิ ท ย า ศ า ส ต ร์ผ ู ้ ที่ มี ห น ้ า ท ี ่ ใ น ป ฏ ิ บ ั ต ิ ก า ร ห ย ุ ด ก า ร ท ำ ง า น ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง แ ล ะ ท ำ ใ ห ้ ป ล อ ด ภั ยและผู้ที่มหี น้าที่สืบสวนสอบสวนเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องo มีข้อตกลงหรือหลักปฏิบัติด้านการจัดส่งข้อมูลหรือไม่o มีการประชุมทางการที่จัดขึ้นเป็นประจำหรือไม่ระหว่างผู้ที่มีส่วนในการวิเคราะห์หลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์กับผู้ที่มีหน้าที่อยู่ส่ วนหน้าของปฏิบัติการ
ต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» ขีดความสามารถของรัฐมี ความสมบูรณ์เพีย งใดในการตรวจสอบวัตถุพยานที่เก็บกู้ได้ซึ่งมี ความเชื่อมโยงกับ เหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่อ งแต่ไม่ได้เป็นส่วนประกอบหนึ่งของตัววัตถุระเบิดแสวงเครื่องโดยตรง44» ร ั ฐ มี เ ท ค น ิ ค ก า ร ว ิ เ ค ร า ะ ห์ ข ้ อ ม ู ล ร ะ ด ั บ ม ห ภ า ค ส ำ ห ร ั บ ใ ช ้ ป ร ะ ม ว ล ผ ล ข ้ อ ม ู ล ข น า ด ใ ห ญ่ ( Big Data)ซ ึ ่ ง ม ี ค ว า ม เ ช ื ่ อ ม โ ย ง ก ั บ เ ห ต ุ ก า ร ณ ์ ท ี ่ ม ี ก า ร ใ ช ้ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ห ร ื อ ไ ม่มีการวิเคราะห์ซึ่งพิจารณาถึงการกระจายตัวของเหตุการณ์ดังกล่าวในแต่ละพื้นที่ทางภูมิศาสตร์ (geographical analysis) หรือไม่

6.4.3.3 เกณฑ์การประเมิน
C-IED CM ระดับที่ 1 – ขั้นแรกเริ่ม (Initial) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐไม่มีขีดความสามารถเป็นของตนเองที่จะวิเคราะห์ชิ้นส่วนของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้ด้วยวิธีการทางนิติวิทยาศาสตร์
» รัฐไม่ได้ตระหนักว่าการวิเคราะห์ชิ้นส่วนของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้เป็นส่วนสำคัญในการต่อต้านการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
C-IED CM ระดับที่ 2 – ขั้นที่ระบบการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอยู่ระหว่างการพัฒนา (Developing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รั ฐ ไม่ ม ี ข ี ด ความสามารถเป็ น ของตนเองที ่ จ ะวิ เ คราะห์ ช ิ ้ น ส่ ว นของวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งที ่ เ ก็ บ กู ้ ไ ด้ ด้ ว ยวิ ธ ี ก ารทางนิ ต ิ ว ิ ท ยาศาสตร์
แต่ตระหนักถึงความสำคัญของกิจกรรมดังกล่าว จึงได้ใช้ประโยชน์และพึ่งพาทักษะความเชี่ยวชาญจากหน่วยงานภายนอก
C-IED CM ระดับที่ 3 – ขั้นที่มีการกำหนดมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไว้ชัดเจน (Defined) มีลักษณะดังต่อไปนี้

44 ครอบคลุมการจัดการและการวิเคราะห์โทรศัพท์มือถือ อุปกรณ์ทางคอมพิวเตอร์ และเอกสารต่าง ๆ ที่เก็บกู้ได้เพื่อหาข้อมูลทางเทคนิค

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED57

»รัฐมีขีดความสามารถในการวิเคราะห์ชิ้นส่วนของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้โดยใช้ห้องปฏิบัติการทางนิติวิทยาศาสตร์ที่ได้รับการรับรองระบบตามมาตรฐาน
ที่กำหนด
» หลักฐานจากการวิเคราะห์ชิ้นส่วนของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้ถูกนำไปใช้สนับสนุนในกระบวนการทางศาล ขณะที่ข้อมูลจากการวิเคราะห์ดังกล่ าวถูกนำไปใช้สนับสนุนปฏิบัติการที่อาศัยข่าวกรองในการชี้นำที่อาจมีการดำเนินการในอนาคต
C-IED CM ระดับที่ 4 – ขั้นที่สามารถควบคุมและจัดการกับปัญหาภัยคุกคามได้ (Managed) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐมีผู้ปฏิบัติงานด้านนิติวิทยาศาสตร์ที่มีความสามารถ และเป็นผู้ทสี่ ามารถทำการวิเคราะห์วัตถุและชิ้นส่วนทุกประเภทที่เก็บกู้ได้จากสถานที่เกิดเหตุ
» รัฐใช้เทคนิคการวิเคราะห์ข้อมูลระดับมหภาคที่มีประสิทธิผลสำหรับการประมวลผลข้อมูลขนาดใหญ่ที่เกี่ยวข้องกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
» รัฐดำเนินระบบฐานข้อมูลอัตลักษณ์บุคคลระดับชาติ และสามารถชี้ความเชื่อมโยงของผู้กระทำความผิดกับสถานที่เกิดเหตุแต่ละครั้งโดยใช้หลักฐานจากข้อมูล
อัตลักษณ์บุคคลที่เก็บกู้ได้ โดยมากแล้วมาจากการจับคู่ลายนิ้วมือ
» รัฐเข้าร่วมโครงการ Project Watchmaker ของ INTERPOLC-IED CM ระดับที่ 5 – ขั้นที่มีการปรับปรุงมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น (Optimizing) มีลักษณะดังต่อไปนี้» ร ั ฐ ร ่ ว ม ม ื อ ก ั บ ป ร ะ เ ท ศ ห ร ื อ อ ง ค ์ ก ร ท ี ่ ม ี ค ว า ม ร ่ ว ม ม ื อ ร ะ ห ว ่ า ง ก ั น ใ น ร ะ ด ั บ ภ ู ม ิ ภ า ค แ ล ะ ร ะ ด ั บ น า น า ช า ติ อ ย ่ า ง เ ต ็ ม ที่พร้อมทั้งแลกเปลี่ยนข้อมูลที่ได้มาจากเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
เพื่อใช้ในการชี้ห่วงโซ่อุปทานระหว่างประเทศของการจัดหาวัสดุอุปกรณ์สำหรับการผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
»รัฐแลกเปลี่ยนข้อมูลอัตลักษณ์บุคคลกับประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกันเพื่อใช้ในการชี้ตัวผู้ประดิษฐ์วัตถุระเบิดแสวงเครื่องและผู้กระทำความผิดที่
ดำเนินการข้ามเขตแดนระหว่างประเทศ» ร ั ฐ ม ี ค ว า ม ส า ม า ร ถ ท ี ่ จ ะ ใ ช ้ เ ท ค น ิ ค ท า ง ว ิ ท ย า ศ า ส ต ร์ ท ุ ก ส า ข า ใ น ก า ร จ ำ แ น ก ช ิ ้ น ส ่ ว น ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ งรวมถึงเก็บกู้หลักฐานจากข้อมูลอัตลักษณ์บุคคลจากสถานที่เกิดเหตุ อันหมายรวมถึงการเก็บกู้และจับคู่กับข้อมูลสารพันธุกรรม DNA ของมนุษย์

6.4.4 มาตรการตอบสนอง: การจัดการสารสนเทศ
6.4.4.1 ภาพรวมแ นว ทา งที่เข ้มงว ดแ ละ มีประ สิทธิผลสำ หรับ ใช้จัดก ารข ้อ มูลสา รสนเทศเป็ น รากฐานที ่ ท ำให้ ก ารดำเนิ น การตามแนวทางบู ร ณาการของภาครั ฐ เพื ่ อ ต่ อ ต้ า นการใช้ ว ั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งประสบความสำเร็ จ มากที ่ สุ ดระ บ บ สา รสนเทศสมั ย ให ม่ แ ละ ก ารสื ่ อ สา รผ่ า นระ บ บเครื อ ข ่ า ยช่ ว ย ให ้ ก า รกระ จ าย ข้ อ มู ล ข ่ า วสา รมี ป ระสิ ท ธ ิ ภ า พ มา ก ย ิ ่ ง ขึ้ นโ ด ย ส า ม า ร ถ ก ร ะ จ า ย ข ้ อ ม ู ล ข ่ า ว ส า ร ไ ป ย ั ง ห น ่ ว ย ง า น ท ี ่ ข ย า ย ต ั ว อ อ ก ไ ป ต า ม พ ื ้ น ท ี ่ ต ่ า ง ๆ ไ ด ้ อ ย ่ า ง ไ ร ก ็ ดีระบบสารสนเทศสมัยใหม่และการสื่อสารผ่านระบบเครือข่ายก็ไม่ใช่ วิธีการแก้ปัญหาในทุกกรณี เนื่องจากข้อมูลข่าวสารที่ล้นเกินย่อมเป็นปัญหาได้ด้วยเช่นกันด ั ง น ั ้ น ใ น บ ร ิ บ ท ท ี ่ ม ี ก า ร ใ ช ้ ร ะ บ บ เ ก ็ บ ร ว บ ร ว ม ข ้ อ ม ู ล แ ล ะ ข ่ า ว ก ร อ ง ท ี ่ ท ำ ง า น แ บ บ อ ั ต โ น ม ั ต ิ ( automated)เจ้าหน้าที่ตำรวจฝ่ายสืบสวนและผู้วิเคราะห์ข่าวกรองจึงต้องมีเครื่องมือสำหรับการวิเคราะห์และเครื่องมือสำหรับการประมวลข้อมูลที่ทำงานแบบอัตโนมัติด้วยเช่นกั น เพื ่ อ ให้ ส ามารถจั ด การกั บ ปริ ม าณข้ อ มู ล มหาศาลได้ อ ย่ า งเป็ น ระบบ ส่ ว นระบบที ่ บ ริ ห ารจั ด การด้ ว ยแรงงานคน ( manual systems)แม้ว่าจะช้ากว่าและยืดหยุ่นน้อยกว่า แต่ก็สามารถให้ผลลัพธ์ที่มีประสิทธิผลไม่แตกต่างกัน หากมีการจัดวางโครงสร้างให้เป็นระบบและนำมาใช้งานอย่างเหมาะสม

6.4.4.2 ข้อพิจารณาสำหรับการประเมิน
ในการประเมินความสมบูรณ์ของขีดความสามารถด้านการจัดการสารสนเทศที่เกี่ยวข้องกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง รัฐควรพิจารณาประเด็นดังต่อ ไปนี้
» รัฐมีรูปแบบ (format) การรับรายงานเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เป็นรูปแบบเดียวกันหรือไม่

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED58

o มีการนำรายงานเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องไปใช้เป็นหลักฐานในกระบวนการยุติธรรมหรือไม่o รายงานเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องมีส่วนที่บันทึกข้อมูลทางเทคนิคของการประกอบอุปกรณ์หรือไม่ มีส่วนที่บันทึกจำนวน ผู้บาดเจ็บ
ล้มตายหรือความเสียหายที่เกิดขึ้นจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องด้วยหรือไม่o ศ ู น ย ์ ข ้ อ ม ู ล ร ะ เ บ ิ ด แ ห ่ ง ช า ติ ป ร ะ ม ว ล ข ้ อ ม ู ล จ า ก ร า ย ง า น เ ห ต ุ ก า ร ณ ์ ท ี ่ ม ี ก า ร ใ ช ้ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ห ร ื อ ไ ม่มีการจัดทำรายงานเหล่านี้เพื่อเผยแพร่หรือแลกเปลี่ยนกับประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกันในระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติหรือไม่
» รัฐมีรูปแบบการนำส่งรายงานการวิเคราะห์ทางนิติวิทยาศาสตร์ที่เป็นรูปแบบเดียวกันหรือไม่
» มีวิธีการที่เป็นมาตรฐานสำหรับการส่งมอบวัตถุพยานซึ่งเก็บรวบรวมได้จากเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่
» มีการเก็บรวบรวมหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ (อาทิ ลายนิ้วมือ และสารพันธุกรรม DNA) และรายงานการสอบปากคำผู้ถูกจับกุมหรือไม่ และต่อมาได้นำไป
ยื่นต่อศาลเพื่อใช้ฟ้องคดีอาญาในความผิดเกี่ยวกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่
» รัฐมีการใช้รายงานข่าวกรองที่ประมวลจากแหล่งข่าวทุกประเภทซึ่งมีข้อมูลเกี่ยวกับเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือข้อมูลบุคคลต้องสงสัย
ว่ามีส่วนในความผิดเกี่ยวกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่o รัฐนำระบบสารสนเทศมาใช้เพื่อช่วยในการจัดเก็บ ประมวลผล และวิเคราะห์ข่าวกรองที่ประมวลจากแหล่งข่าวทุกประเภทหรือไม่o กระบวนการทางสารสนเทศของรัฐเอื้อให้เกิดการแลกเปลี่ยนและแบ่งปันข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องได้อย่างรวดเร็วและมี ประสิทธิผลร
ะหว่างหน่วยงานที่จำเป็นต้องใช้ข้อมูลเหล่านั้นหรือไม่

6.4.4.3 เกณฑ์การประเมิน
C-IED CM ระดับที่ 1 – ขั้นแรกเริ่ม (Initial) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐไม่มีวิธีการที่เป็นมาตรฐานในการรวบรวม วิเคราะห์ ประมวลผล และแจกจ่ายข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
C-IED CM ระดับที่ 2 – ขั้นที่ระบบการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอยู่ระหว่างการพัฒนา (Developing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» หน่วยงานผู้ปฏิบัติงานแต่ละหน่วยงานจัดทำรายงานเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องเป็นของตนเอง
โดยไม่ได้มีรูปแบบที่เป็นมาตรฐานเดียวกันหรือมีการประมวลข้อมูลทีศ่ ูนย์ข้อมูลระเบิดแห่งชาติซึ่งได้รับการยอมรับ
» เจ้าหน้าที่สืบสวนทางนิติวิทยาศาสตร์จัดทำรายงานวิเคราะห์เป็นของตนเอง โดยไม่ได้มีรูปแบบที่เป็นมาตรฐานเดียวกันหรือมีการประมวลข้อมูลในระดับชาติ
C-IED CM ระดับที่ 3 – ขั้นที่มีการกำหนดมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไว้ชัดเจน (Defined) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐประมวลรายงานเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องกับศูนย์ข้อมูลระเบิดแห่งชาติที่ได้รับการยอมรับ
» มี ก ารจั ด ทำรายงานการวิ เ คราะห์ ท างนิ ต ิ ว ิ ท ยาศาสตร์ เ กี ่ ย วกั บ วั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งในรู ป แบบ เดี ย วกั น โดยมี ก ารอ้ า งอิ ง วั ต ถุ พ ยานและแจกจ่ายรายงานดังกล่าวกับผู้ที่มีหน้าที่ต้องนำไปใช้งานได้อย่างทันการณ์
C-IED CM ระดับที่ 4 – ขั้นที่สามารถควบคุมและจัดการกับปัญหาภัยคุกคามได้ (Managed) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» หน่วยงานด้านการบังคับใช้กฎหมายของรัฐเข้าร่วมโครงการ Project Watchmaker ของ INTERPOLC-IED CM ระดับที่ 5 – ขั้นที่มีการปรับปรุงมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น (Optimizing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐมีกระบวนการที่ครอบคลุมรอบด้านสำหรับการรวบรวม วิเคราะห์ ประมวลผล
และแจกจ่ายข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องภายในกลุ่มผู้บังคับใช้กฎหมาย หน่วยรักษาความมั่นคง และกำลังทหารของรัฐ

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED59

» มีกลไกการแลกเปลี่ยนข้อมูลเกี่ยวกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องระหว่างประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือ ระหว่างกันในระดับภูมิภาคและระดับ นานาชาติ
โดยเป็นกลไกที่ผ่านการทดสอบมาเป็นอย่างดีและได้รับการรับรอง

6.4.5 มาตรการตอบสนอง: การจัดการกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้เพื่อหาข้อมูลทางเทคนิค
6.4.5.1 ภาพรวม
การจัดการกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่อ งที่เก็บกู้ได้เพื่อหาข้อมูลทางเทคนิค รวมถึงการทำความเข้าใจลักษณะชิ้นส่วนของวัตถุระเบิดแสวงเครื่อ งที่เก็บกู้ ได้เป็นการดำเนินการภายหลังจากที่ทำการวิเคราะห์วัตถุและชิ้นส่วนจากสถานที่เกิดเหตุ ด้วยวิธีการทางนิติวิทยาศาสตร์ตามกระบวนการปกติจนเสร็จสิ้นแล้วโ ด ย น ำ ข ้ อ ม ู ล ท ี ่ ไ ด้ จ า ก ก า ร ว ิ เ ค ร า ะ ห ์ ม า พ ิ จ า ร ณ า ถ ึ ง ค ว า ม เ ช ื ่ อ ม โ ย ง ว ่ า ห ล ั ก ฐ า น แ ล ะ ป ั จ จ ั ย ต ่ า ง ๆ “ ม ี ค ว า ม ส ำ ค ั ญ อ ย ่ า ง ไ ร ”
ซ ึ ่ ง จ ะ น ำ ไ ป สู่ ก า ร ห า ท ี ่ ม า ว ่ า ท ำ ไ ม เ ห ต ุ ก า ร ณ ์ ท ี ่ มีก า ร ใ ช ้ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง จ ึ ง เ ก ิ ด ขึ้ นตลอดจนการพยายามทำความเข้าใจถึงจุดประสงค์ของผู้กระทำความผิดว่าทำไมถึงมีการผลิตและนำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องประเภทหนึ่ง ๆ มาใช้ก่อเหตุ
การจัดการกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้เพื่อหาข้อมูลทางเทคนิคแสดงให้เห็นถึงขีดความสามารถทางเทคนิคของผู้ผลิตและผู้ที่นำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาใช ้ ก ่ อ เ ห ต ุ อ ี ก ท ั ้ ง เ ป ็ น ก า ร ช ี ้ ใ ห ้ เ ห ็ น ว ิ ธ ี ก า ร ห ร ื อ ร ู ป แ บ บ ป ฏ ิ บ ั ต ิ ก า ร ข อ ง บ ุ ค ค ล ห ร ื อ ก ล ุ ่ ม ข บ ว น ก า ร เ ห ล ่ า น ั ้ น น อ ก จ า ก นี้ยังเป็นการวิเคราะห์ข้อมูลทางเทคนิคที่สามารถนำมาช่วยคาดการณ์ถึงเจตนาหรือจุดมุ่งหมายที่อาจมีการผลิตและนำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาใช้ก่อเหตุในอนาคต

6.4.5.2 ข้อพิจารณาสำหรับการประเมิน
ในการประเมินความสมบูรณ์ของขีดความสามารถด้านการจัดการกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องเพื่อหาข้อมูลทางเทคนิค รัฐควรพิจารณาประเด็นดังต่อไปนี้
» รัฐมีสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับประเมินขีดความสามารถของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องในทางเทคนิคหรือไม่ หากพิจารณาจากปัจจัยดังต่อไปนี้o เครื่องมือและเกณฑ์การประเมินลักษณะการระเบิดของสารประกอบระเบิดประเภทใหม่ ๆ ที่นำมาใช้ก่อเหตุในบริบทของรัฐo สิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับการวิเคราะห์ทางอิเล็กทรอนิกส์ เพื่อตรวจสอบวิธีการทำงานของชิ้นส่วนวัสดุอิเล็กทรอนิกส์
»มีการถ่ายโอนความรู้สองทางระหว่างผู้ที่มีหน้าที่ในปฏิบัติการหยุดการทำงานของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องและทำให้ปลอดภัยกับผู้ที่มีหน้าที่จัดการและวิเคราะห์วัต
ถุระเบิดแสวงเครื่องเพื่อหาข้อมูลทางเทคนิคมากน้อยเพียงใด มีการถ่ายโอนความรู้ดังกล่าวในระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติด้วยหรือไม่
» รัฐสามารถขอรับการสนับสนุนจากนักวิทยาศาสตร์และวิศวกรที่มีความเชี่ยวชาญที่เหมาะสมได้มากน้อยเพียงใด
เพื่อทำความเข้าใจมิติทางเทคนิคของภัยคุกคามจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่รัฐกำลังเผชิญo มีหน่วยงานของรัฐที่มีความเชี่ยวชาญด้านดังกล่าวหรือไม่o รัฐมีการทำความตกลงที่มีผลทางกฎหมายในการขอรับการสนับสนุนทางเทคนิคเมื่อรัฐต้องการกับหน่วยงานที่มิใช่รัฐหรือไม่ อาทิ สถาบันทางการศึกษา
หรือบริษัททางพาณิชย์

6.4.5.3 เกณฑ์การประเมิน
C-IED CM ระดับที่ 1 – ขั้นแรกเริ่ม (Initial) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐไม่มีขีดความสามารถระดับชาติที่จะจัดการกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้เพื่อหาข้อมูลทางเทคนิค» ม ี ก า ร จ ั ด ก า ร ก ั บ ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง เ พ ื ่ อ ห า ข ้ อ ม ู ล ทา ง เ ท ค น ิ ค แ ต ่ ย ุ ท ธ ว ิ ธ ี ข อ ง ก า ร ด ำ เ น ิ น ก า ร จ ั ด อ ย ู ่ ใ น ร ะ ด ั บ ต่ ำ ที ่ สุ ดอีกทั้งไม่มีการนำข้อมูลที่ได้จากการจัดการและการวิเคราะห์ดังกล่าวไปเผยแพร่อย่างกว้างขวาง
C-IED CM ระดับที่ 2 – ขั้นที่ระบบการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอยู่ระหว่างการพัฒนา (Developing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รั ฐ ไม่ ม ี ข ี ด ความสามารถเป็ น ของตนเองที ่ จ ะจั ด การกั บ วั ต ถุ ระเบิ ด แสวงเครื ่ อ งรวมถึ ง วั ต ถุ พ ยานที ่ เ ก็ บ กู ้ ไ ด้ เ พื ่ อ หาข้ อ มู ล ทางเทคนิ ค อย่ า งไรก็ ดีเครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED60

รัฐตระหนักถึงความสำคัญของการดำเนินการดังกล่าว อีกทั้งได้ใช้ประโยชน์และพึ่งพาความเชี่ยวชาญและขีดความสามารถจากหน่วยงานภายนอก
C-IED CM ระดับที่ 3 – ขั้นที่มีการกำหนดมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไว้ชัดเจน (Defined) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐมีขีดความสามารถขั้นพื้นฐานเป็นของตนเองที่จะจัดการและวิเคราะห์วัตถุระเบิดแสวงเครื่องเพื่อหาข้อมูลทางเทคนิค
» รัฐตระหนักว่าขีดความสามารถแต่เดิมของตนมีจุดอ่อนหรือสิ่งที่ขาดหายไป ณ จุดใดบ้าง
และได้เสาะหาความช่วยเหลือจากประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกันตามความเหมาะสม
C-IED CM ระดับที่ 4 – ขั้นที่สามารถควบคุมและจัดการกับปัญหาภัยคุกคามได้ (Managed) มีลักษณะดังต่อไปนี้» ร ั ฐ ม ี ส ิ ่ ง อ ำ น ว ย ค ว า ม ส ะ ด ว ก ท ี ่ พ ร ้ อ ม ด ้ ว ย เ ค ร ื ่ อ ง ม ื อ แ ล ะ อ ุ ป ก ร ณ์อีกทั้งมีบุคลากรที่ได้รับการฝึกอบรมอย่างเหมาะสมที่สามารถจัดการและวิเคราะห์วัตถุระเบิดแสวงเครื่องเพื่อหาข้อมูลทางเทคนิคได้อย่า งเต็มรูปแบบ
» รัฐเข้าร่วมในโครงการ Project Watchmaker ของ INTERPOLC-IED CM ระดับที่ 5 – ขั้นที่มีการปรับปรุงมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น (Optimizing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รั ฐ มี ว ิ ศ วกรและนั ก วิ ท ยาศาสตร์ ท ี ่ เ ปี ่ ย มไปด้ ว ยประสบการณ์ โดยเป็ น ผู ้ ท ี ่ ไ ด้ ร ั บ การฝึ ก อบรมในห ลากหลายสาขาที ่ เ กี ่ ย ว ข ้ อ งและเป็นผู้เชี่ยวชาญที่มีความเข้าใจถึงเทคโนโลยีที่นำมาใช้ในวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
»รัฐแลกเปลี่ยนข้อมูลซึ่งได้มาจากการจัดการและการวิเคราะห์วัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้เพื่อหาข้อมูลทางเทคนิคกับ ประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระห
ว่างกันในระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติ อีกทั้งดำเนินการเชิงรุกในการประเมินภัยคุกคามที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต

6.4.6 มาตรการตอบสนอง: การชี้ตัวผู้กระทำความผิด
6.4.6.1 ภาพรวม
การชี้ตัวผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องเป็นหลักการพื้นฐานของปฏิบัติการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่มีประสิทธิผล หากสถานการณ์ด้ า นความมั ่ นคงและปฏิ บ ัต ิ ก ารเอื ้ อ อำนวย ควรมี ก ารดำเนิน การจั บ กุ ม ผู ้ ท ี ่ม ี ส ่ ว นเกี ่ ย วข้อ งกั บ แหล่ง ของการจั ด หาที ่ ผ ิด กฎหมาย ตลอดจนการผลิต
และการนำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาใช้ก่อเหตุ เพื่อให้มีข้อมูลสำหรับใช้สนับสนุนปฏิบัติการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องต่อไปในอนาคต
ทั้งนี้ อาจมีการใช้เทคนิคทางด้านข่าวกรองที่หลากหลายเพื่อชี้ตัวบุคคล อาทิ ข่าวกรองทางบุคคล (HUMINT)45 และข่าวกรองทางสัญญาณ (SIGINT)46 อย่างไรก็ดี
การใช้เทคนิคข่าวกรองทางนิติวิทยาศาสตร์และข่าวกรองที่ได้จากข้อมูลอัตลักษณ์บุคคล47 เป็นวิธีการที่น่าเชื่อถือมากที่สุดสำหรับการชี้ตัวผู้กระทำความผิด
รวมถึงการเชื่อมโยงตัวบุคคลกับเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่อ งแต่ละครั้ง ส่วนข่าวกรองทางแหล่งข้อมูลเปิด (OSINT) ที่ได้มาจากแหล่งข่า วหลายแหล่งข่าว อาทิ บัญชีสื่อโซเชียลมีเดียและสื่อสิ่งพิมพ์โฆษณาชวนเชื่อ อาจทำให้พบข้อมูลสำคัญที่ช่วยชี้ ตัวผู้ที่กระทำความผิดได้

6.4.6.2 ข้อพิจารณาสำหรับการประเมิน
ในการประเมินความสมบูรณ์ของขีดความสามารถด้านการชี้ตัวผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง รัฐควรพิจารณาประเด็ นดังต่อไปนี้» ร ั ฐ ม ี ข ี ด ค ว า ม ส า ม า ร ถ อ ั น เ ป ็ น พ ื ้ น ฐ า น ส ำ ค ั ญ ส ำ ห ร ั บ ก า ร เ ก ็ บ ก ู ้ ห ล ั ก ฐ า น ท า ง น ิ ต ิ ว ิ ท ย า ศ า ส ต ร์ตลอดจนการวิเคราะห์และการจัดการกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องเพื่อหาข้อมูลทางเทคนิคมากน้อยเพียงใดo ร ั ฐ ด ำ เ น ิ น ต า ม แ น ว ป ฏ ิ บ ั ต ิ ร ะ ห ว ่ า ง ป ร ะ เ ท ศ ท ี ่ ด ี ท ี ่ ส ุ ด ใ น ก า ร เ ก ็ บ ก ู ้ ห ล ั ก ฐ า น ท า ง น ิ ต ิ ว ิ ท ย า ศ า ส ต ร์
45 ข่าวกรองทางบุคคลเป็นประเภทของข่าวกรองที่ได้มาจากการเก็บรวบรวมข้อมูลหรือการให้ข้อมูลจากแหล่งข้อมูลที่เป็นบุคคล
46 ข่าวกรองทางสัญญาณเป็นคำจำกัดความที่ใช้อธิบายข่าวกรองทางการสื่อสาร (ซึ่งได้มาจากการสื่อสารทางอิเล็กทรอนิกส์ และระบบการสื่อสาร) รวมถึงข่าวกรองทางอิเล็ กทรอนิกส์
(ซึ่งได้มาจากการรับส่งสัญญาณที่ไม่ได้เป็นการสื่อสารโดยใช้คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า)47 ในบางครั้งนับเป็นส่วนหนึ่งของ “การวิเคราะห์หลักฐานที่เป็นวัตถุและชิ้นส่วนรวมถึงบุคคลเพื่อนำข้อมูลมาใช้ประโยชน์”เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

61ตลอดจนการวิเคราะห์และการจัดการกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องเพื่อหาข้อมูลทางเทคนิคหรือไม่o รัฐแลกเปลี่ยนข้อมูลเทคนิคกับประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกันหรือไม่
» รัฐบูรณาการแหล่งข้อมูลและข่าวกรองที่หลากหลายเพื่อใช้ชี้ตัวผู้กระทำความผิดได้อย่างมีประสิทธิผลหรือไม่
» มีตัวอย่างความสำเร็จของรัฐที่สามารถชี้ตัวผู้กระทำความผิดได้หรือไม่ หากมี ปัจจัยสำคัญสู่ความสำเร็จคืออะไร
» รั ฐ ใช้ ว ิ ธ ี ก ารวิ เ คราะห์ พ ยานหลั ก ฐานจากพฤติ ก รรม เชิ ง เทคนิ ค (technical profiling) (อาทิ วิ ธ ี ก ารที่ มิ ไ ด้ ใ ช้ ข ้ อ มู ล อั ต ลั ก ษณ์ บ ุ ค คล )สำหรับการหาเอกลักษณ์เฉพาะตัวของผู้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง (หรือกลุ่มผู้ผลิตวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่ได้รับการฝึกฝนโดยบุคคลใดบุคคลหนึ่ง) หรือไม่
» รัฐใช้เทคนิคทางข้อมูล เชิงพื้นที่ (geospatial) หรือเทคนิคการวิเคราะห์ข้อมูลระดับมหภาคสำหรับใช้ประมวลผลข้อมูลขนาดใหญ่ เพื่อพัฒนาคุ ณภาพของ
ข่าวกรองให้เป็นข่าวกรองที่สามารถช่วยชี้ตัวผู้ที่เกี่ยวข้องในการผลิตและการนำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาใช้ก่อเหตุหรือไม่

6.4.6.3 เกณฑ์การประเมิน
C-IED CM ระดับที่ 1 – ขั้นแรกเริ่ม (Initial) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รั ฐ มี เ พี ย งความสามารถขั ้ น พื ้ น ฐานในการชี ้ ต ัว ผู ้ ที ่ ม ี ส ่ ว นเกี่ ย วข้อ งกั บ การนำวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งมาใช้ ก ่ อ เหตุ ซ ึ ่ ง เป็ น การกระทำที่ ผิ ด กฎหมาย
โดยความสามารถดังกล่าวมักมีฐานมาจากการใช้ข่าวกรองทางบุคคล
C-IED CM ระดับที่ 2 – ขั้นที่ระบบการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอยู่ระหว่างการพัฒนา (Developing) มีลักษณะดังต่อไปนี้» ร ั ฐ ต ร ะ ห น ั ก ว ่ า ก า ร จ ั ด ก า ร ก ั บ ส ถ า น ท ี ่ เ ก ิ ด เ ห ต ุ ท ี ่ ม ี ป ร ะ ส ิ ท ธ ิ ผ ล เ พ ื ่ อ ร ว บ ร ว ม แ ล ะ น ำ ห ล ั ก ฐ า น ท ี ่ เ ก ็ บ ก ู ้ ไ ด ้ ม า ใ ช ้ ป ร ะ โ ย ช น์ร ว ม ถ ึ ง ก า ร ว ิ เ ค ร า ะ ห์ ช ิ ้ น ส ่ ว น ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ท ี ่ เ ก ็ บ ก ู ้ ไ ด ้ จ า ก ส ถ า น ท ี ่ เ ก ิ ด เ ห ต ุ จ ะ ท ำ ใ ห ้ ไ ด ้ ม า ซ ึ ่ ง ข ้ อ ม ู ล ท ี ่ ส ำ คั ญแต่โดยปกติแล้วรัฐยังขาดขีดความสามารถที่จะดำเนินการดังกล่าว
C-IED CM ระดับที่ 3 – ขั้นที่มีการกำหนดมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไว้ชัดเจน (Defined) มีลักษณะดังต่อไปนี้» ร ั ฐ ม ี ร ะ บ บ ก า ร ท ำ ง า น ส ำ ห ร ั บ ก า ร จ ั ด ก า ร ก ั บ ส ถ า น ท ี ่ เ ก ิ ด เ ห ต ุ เ พ ื ่ อ ร ว บ ร ว ม แ ล ะ น ำ ห ล ั ก ฐ า น ท ี ่ เ ก ็ บ ก ู ้ ไ ด ้ ม า ใ ช ้ ป ร ะ โ ย ช น์แ ล ะ ก า ร ว ิ เ ค ร า ะ ห์ ช ิ ้ น ส ่ ว น ข อ ง ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ท ี ่ เ ก ็ บ กู้ ไ ด้ จ า ก ส ถ า น ท ี ่ เ ก ิ ด เ ห ตุอีกทั้งยังสามารถชี้ตัวผู้กระทำความผิดได้จากการวิเคราะห์วัตถุและชิ้นส่วนของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ด้วยวิธีการ
ทางนิติวิทยาศาสตร์
» หลักฐานจากการวิเคราะห์ชิ้นส่วนของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เก็บกู้ได้ ถูกนำไปใช้สนับสนุน ในกระบวนการทางศาล ขณะที่ข้อมูลจากการวิเคราะห์ดังกล่าว
ถูกนำไปใช้สนับสนุนปฏิบัติการที่อาศัยข่าวกรองในการชี้นำที่อาจมีการดำเนินการในอนาคต
C-IED CM ระดับที่ 4 – ขั้นที่สามารถควบคุมและจัดการกับปัญหาภัยคุกคามได้ (Managed) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐดำเนินระบบฐานข้อมูลอัตลักษณ์บุคคลระดับชาติ และสามารถชี้ความเชื่อมโยงของผู้กระทำความผิดกับสถานที่เกิดเหตุแต่ละครั้ง โดยใช้หลักฐานจากข้อมูล
อัตลักษณ์บุคคลที่เก็บกู้ได้
» มีตัวอย่างความสำเร็จของการชี้ตัวผู้ที่เกี่ยวข้องกับการผลิตและการนำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาใช้ก่อเหตุ โดยเป็นผลมาจากการจัดการและการวิเคราะห์
วัตถุพยานและข้อมูลที่เก็บกู้ได้จากสถานที่เกิดเหตุที่มีประสิทธิผล
» รัฐเข้าร่วมในโครงการ Project Watchmaker ของ INTERPOLC-IED CM ระดับที่ 5 – ขั้นที่มีการปรับปรุงมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น (Optimizing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รั ฐ รั ก ษาขี ด ความสามารถที่ ค รอบคลุ ม รอบด้ า นของตนเพื ่ อ การวิ เ คราะห์ ว ั ต ถุ พ ยานที ่ เ ก็ บ กู ้ ไ ด้ จ ากสถานที ่ เ กิ ด เหตุ ว ั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งอ ี ก ท ั ้ ง ย ั ง ส า ม า ร ถ ใ ช ้ เ ท ค น ิ ค ท า ง ว ิ ท ย า ศ า ส ต ร ์ ไ ด ้ อ ย ่ า ง ห ล า ก ห ล า ย เ พ ื ่ อ ช ี ้ ต ั ว ผ ู ้ ก ร ะ ท ำ ค ว า ม ผิ ดรวมถึงเชื่อมโยงบุคคลกับเหตุการณ์ที่มีการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องแต่ละครั้ง

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED62» ร ั ฐ แ ล ก เ ป ล ี ่ ย น ข ้ อ ม ู ล อ ั ต ล ั ก ษ ณ ์ บ ุ ค ค ล ก ั บ ป ร ะ เ ท ศ ห ร ื อ อ ง ค ์ ก ร ท ี ่ ม ี ค ว า ม ร ่ ว ม ม ื อ ร ะ ห ว ่ า ง กั นเพื่อใช้ในการชี้ตัวผู้ประดิษฐ์วัตถุระเบิดแสวงเครื่องและผู้กระทำความผิดที่ดำเนินการข้ามเขตแดนระหว่างประเทศ

6.4.7 มาตรการตอบสนอง: กระบวนการยุติธรรม
6.4.7.1 ภาพรวม
ขีดความสามารถในการชี้ตัวและการนำผู้ผลิตและผู้ที่ใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องในการก่อเหตุมาฟ้องคดีอาญาเป็นขีดความสามารถสำคัญขั้นพื้นฐานในการลดประสิ
ทธิผลของเครือข่ายผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องตั้งแต่การผลิตไปจนถึงการจุดชนวนระเบิด โดยที่การบังคับ ใช้หลักกฎหมายอย่างเสมอภาค
ยังเป็นปัจจัยสำคัญสำหรับการต่อต้านแนวคิดที่นิยมความรุนแรงซึ่งแฝงเอาไว้ในการดำเนินการของบุคคลหรือกลุ่มขบวนการดังกล่าวท ั ้ ง น ี ้ ก ร ะ บ ว น ก า ร ย ุ ต ิ ธ ร ร ม บ า ง ก ร ะ บ ว น ก า ร อ า ศ ั ย ห ล ั ก ฐ า น จ า ก ก า ร ส อ บ ป า ก ค ำ บ ุ ค ค ล เ ป ็ น ห ลั กโดยที่การนำส่งและการพิจารณาหลักฐานซึ่งได้มาจากการใช้วิธีการทางนิติวิทยาศาสตร์หรือการวิเคราะห์ทางเทคนิคอาจเป็นประเด็นปัญหาได้

6.4.7.2 ข้อพิจารณาสำหรับการประเมิน
ในการประเมินขีดความสามารถของรัฐด้านกระบวนการยุติธรรมต่อการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ควรพิจารณาประเด็นดังต่อไปนี้
» มี บ ั น ท ึ ก ก า ร ต ิ ด ต า ม ผ ล ก า ร ส ื บ ส ว น ส อ บ ส ว น แ ล ะ ด ำ เ น ิ น ค ดี ( track record) ห ร ื อ ไ ม่และมี ต ั ว อย่ า งความสำเร็ จ ของ การนำบุ ค คลที ่ ม ี ส ่ ว นเกี ่ ย วข้ อ ง กั บ การลั ก ลอบจั ด หาสารตั ้ ง ต้ น ของการผลิ ต วั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งหรือการผลิตและการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องในการก่อเหตุมาฟ้องคดีอาญาหรือไม่
» กระบวนการยุติธรรมของรัฐเอื้อให้สามารถใช้หลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ในคดีเกี่ยวกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมากน้อยเพียงใด
» มีกฎหมายที่ห้ามมิให้จัดหา ผลิต และนำองค์ประกอบของวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาใช้งานหรือไม่ กฎหมายดังกล่าวมีสาระสำคัญสอดรับกับวัตถุประสงค์ของ
การต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องหรือไม่
»มีการกำหนดขั้นตอนเพิ่มเติมจากกระบวนการยุติธรรมปกติสำหรับการดำเนินคดีเกี่ยวกับภัยคุกคามจากกลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายที่ใช้วัตถุระเบิดแ
สวงเครื่องในการก่อเหตุหรือไม่48o รัฐมีผู้พิพากษาและอัยการที่แต่งตั้ง และ/หรือ ผู้พิพากษาและอัยการเฉพาะทางสำหรับการพิจารณาคดีเกี่ยวกับการก่อการร้ายหรือไม่o หากมีการใช้กระบวนการพิเศษ มีคดีกี่คดีที่ใช้กระบวนการทางศาลที่มิได้เป็นไปตามแบบมาตรฐาน และมีคดีเกี่ยวกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องกี่คดี
ที่ดำเนินการฟ้องคดีอาญาสำเร็จ» ร ะ บ บ ย ุ ต ิ ธ ร ร ม ต ก เ ป ็ น เ ป ้ า ห ม า ย ข อ ง ก า ร ก ่ อ เ ห ต ุ ร ุ น แ ร ง เ อ ง ห ร ื อ ไ ม่มีมาตรการด้านความมั่นคงที่เหมาะสมสำหรับการปกป้องบุคลากรที่เกี่ยวข้องกับการอำนวยการความยุติธรรมหรือไม่

6.4.7.3 เกณฑ์การประเมิน
C-IED CM ระดับที่ 1 – ขั้นแรกเริ่ม (Initial) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» ไม่มีกฎหมายเป็นการเฉพาะที่ครอบคลุมการจัดหาวัตถุระเบิดโดยมิชอบด้วยกฎหมายหรือการใช้วัตถุระเบิดเพื่อวัตถุประสงค์ในการก่ออาชญากรรม
» ระบบยุติธรรมไม่มีการเตรียมพร้อมหรือไม่มีความสามารถในการจัดการกับคดีเกี่ยวกับการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องเพื่อก่ออาชญากรรมหรือก่อการร้าย
» สมาชิกของศาลยุติธรรมมีความเสี่ยงตกเป็นเป้าหมายของการโจมตีโดยอาชญากรหรือกลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายเป็นอย่างยิ่ง

48 ยกตัวอย่างเช่น จำเป็นต้องใช้การพิจารณาคดีที่ไม่มีคณะลูกขุนสำหรับการพิจารณาคดีอาญาบางคดีที่เกี่ยวข้องกับการก่อการร้ายหรือไม่ เพื่อป้องกันการซ้อมพยาน

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED

63

C-IED CM ระดับที่ 2 – ขั้นที่ระบบการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอยู่ระหว่างการพัฒนา (Developing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» มีกฎหมายบางกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอยู่บ้าง แต่โดยทั่วไปไม่มีการบังคับใช้
»ระบบยุติธรรมประสบกับความยากลำบากในการบังคับใช้กฎหมายที่มีอยู่ในสภาพแวดล้อมที่กลุ่มซึ่งมีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายกำลังใช้วัตถุ ระเบิดแสวงเค
รื่องเพื่อโจมตีระบบการรักษาความมั่นคงปลอดภัยของรัฐ และก่อให้เกิดความเสียหายถึงแก่ชีวิตและทรัพย์สินในหมู่พลเรือน
C-IED CM ระดับที่ 3 – ขั้นที่มีการกำหนดมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไว้ชัดเจน (Defined) มีลักษณะดังต่อไปนี้
»รัฐมีระบบยุติธรรมที่ทำงานได้เป็นปกติโดยสามารถบังคับใช้หลักกฎหมายได้อย่างเสมอภาคและมีประสิทธิผลกับผู้ที่ถูกกล่าวหาในคดีเกี่ยวกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง» ม ี ก า ร ต ร ะ ห น ั ก ถ ึ ง ป ร ะ โ ย ช น ์ ข อ ง ห ล ั ก ฐ า น ท า ง น ิ ต ิ ว ิ ท ย า ศ า ส ต ร์โดยหน่ ว ยงานที ่ ม ี ห น้ า ที ่ ด ำเนิ น คดี ต ามกฎหมายมั ก นำหลั ก ฐานทางนิ ต ิ ว ิ ท ยาศาสตร์ ไ ปใช้ พ ิ ส ู จ น์ ว ่ า บรรดาผู ้ ท ี ่ เ กี ่ ย วข้ อ งในการจั ด ห า การผลิ ตและการนำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาใช้ก่อเหตุมีการสบคบคิดกันหรือไม่
» มีการให้การคุ้มครองด้านความปลอดภัยที่เหมาะสมกับสมาชิกของศาลยุติธรรม เพื่อเป็นหลักประกันว่าสมาชิกของศาลยุติธรรมจะไม่ ตกเป็นเป้าหมายของ
การโจมตีหรือการบังคับขู่เข็ญ
C-IED CM ระดับที่ 4 – ขั้นที่สามารถควบคุมและจัดการกับปัญหาภัยคุกคามได้ (Managed) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» มีการตระหนักถึงประโยชน์ของหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์เป็นอย่างดี โดยที่หลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ถือเป็นส่วนสำคัญหลักของการฟ้องคดีอาญา
» มีตัว อย่า งที่ก ารเก็บ กู้ห ลัก ฐานทางนิ ติว ิทยาศาสตร์จ ากสถานที่ เกิด เหตุว ัตถุ ระเบิดแสวง เครื่อ งนำไปสู่ก ารชี ้ตัว ผู้ที ่เกี ่ย วข้อ งกั บ การจัดหา การผลิต
และการนำวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมาใช้ก่อเหตุ อีกทั้งมีการนำบุคคลมาฟ้องคดีอาญาผ่านระบบยุติธรรมที่มีอยู่ได้อย่างประสบความสำเร็จ
C-IED CM ระดับที่ 5 – ขั้นที่มีการปรับปรุงมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น (Optimizing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐมีขีดความสามารถสูงและระบบยุติธรรมสามารถทำงานได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ
โดยที่สามารถตอบสนองได้อย่างมีประสิทธิผลต่อการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องเพื่อก่ออาชญากรรมและก่อการร้าย
» รัฐสนับสนุนให้มีการส่งผู้ร้ายข้ามแดนในกรณีที่ผู้ต้องสงสัยมีส่วนเกี่ยวข้องกับการใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องในลักษณะข้ามชาติ

6.4.8 มาตรการตอบสนอง: การพัฒนามาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
6.4.8.1 ภาพรวม
ขีดความสามารถในการตอบสนองต่อการก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เปลี่ยนแปลงไป
เป็นขีดความสามารถสำคัญขั้นพื้นฐานของยุทธศาสตร์การต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่มีประสิทธิผลป ั จ จ ั ย ห ล ั ก ใ น ก า ร ป ร ะ เ ม ิ น ค ว า ม ส ม บ ู ร ณ ์ ด ้ า น ก า ร ต ่ อ ต ้ า น ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ส ำ ห ร ั บ อ ง ค ์ ป ร ะ ก อ บ ใ น ข ้ อ นี้คือการตอบคำถามว่ารัฐสามารถตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงได้มากน้อยเพียงใด
ไม่ว่าจะเป็นการเปลี่ยนแปลงที่อาจประเมินไว้ล่วงหน้าหรือการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นจริง และจากนั้นรัฐสามารถพัฒนามาตรการต่อต้านที่มีประสิทธิผลได้หรือไม่
โดยในภาพรวมถือเป็นการวัดขีดความสามารถของรัฐที่จะเรียนรู้และปรับตัว
เพื่อตอบสนองต่อสถานการณ์
นอกจากนี ้ เพื ่ อ ให้ ย ั ง ได้ ร ั บ การสนั บ สนุ น ต่ อ ไปจากพลเรื อ นในพื ้ น ที ่ ท ี ่ พ บว่ า มี ก าร นำวั ต ถุ ร ะเบิ ด แสวงเครื ่ อ งมาใช้ ก ่ อ เหตุ อ ยู ่ จ ำนวนมาก
การปรับปรุงเนื้อหาสาระสำหรับการสร้างการตระหนักรู้ด้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้เป็นปัจจุบันอยู่เสมอโ ด ย ส อ ด ร ั บ ก ั บ ร ู ป แ บ บ ข อ ง ภ ั ย ค ุ ก ค า ม จ า ก ว ั ต ถ ุ ร ะ เ บ ิ ด แ ส ว ง เ ค ร ื ่ อ ง ท ี ่ เ ป ล ี ่ ย น แ ป ล ง ไ ป จ ึ ง ม ี ค ว า ม ส ำ คั ญอีกทั้งต้องดำเนินการให้เจ้าหน้าที่หน่วยรักษาความมั่นคงของรัฐที่ไม่ได้เป็นผู้เชี่ยวชาญด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องได้รับทราบและเห็นถึงความสำคัญขอ

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED64ง ก า ร เ ป ล ี ่ ย น แ ป ล ง ด ั ง ก ล ่ า ว ร ว ม ถ ึ ง ก า ร ป ร ั บ เ ป ล ี ่ ย น ใ น ย ุ ท ธ ว ิ ธ ีและกระบวนการเคลื่อนไหวที่อาชญากรหรือกลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายนำมาใช้ก่อเหตุด้วยเ ท ค นิ คทั้งนี้ มาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่มีประสิทธิผลจะเป็นส่วนสำคัญที่ส่งเสริม (enabler) ให้มีความช่วยเหลือทางมนุษยธรรมอื่น ๆ

6.4.8.2 ข้อพิจารณาสำหรับการประเมิน
ในการประเมินขีดความสามารถของรัฐด้านการพัฒนามาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง ควรพิจารณาประเด็นดังต่อไปนี้
» รัฐติดตามกรณีที่อาชญากรและกลุ่มที่มีการกระทำอันเป็นการก่อการร้ายใช้วัตถุระเบิดแสวงเครื่องในการก่อเหตุมากน้อยเพียงใด รัฐสามารถตอบสนองได้
อย่างรวดเร็วเมื่อกลุ่มเหล่านั้นมีการปรับเปลี่ยนยุทธวิธี เทคนิค และกระบวนการเคลื่อนไหวหรือไม่
» รัฐสามารถพัฒนามาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องได้อย่างไร หน่วยงานทีไ่ ด้รับมอบหมายมีความรับผิดชอบในประเด็นดังต่อไปนี้หรือไม่o การพัฒนา การจัดฝึกอบรมด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
(ครอบคลุมทั้งด้านเทคนิคสำหรับผู้เชี่ยวชาญและการตระหนักรู้โดยทั่วไปเกี่ยวกับวัตถุระเบิดแสวงเครื่องสำหรับผู้ที่ไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญและบุคคลทั่วไป)o คุณลักษณะที่ต้องพิจารณาในการจัดหาเครื่องมือและอุปกรณ์o การพัฒนาเกราะหุ้มยานพาหนะป้องกันระเบิดo การออกแบบอาคารสถานที่สิ่งปลูกสร้างของภาครัฐ เพื่อให้สามารถต้านทานผลกระทบจากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องได้
» รัฐสามารถตอบสนองต่อ การก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เปลี่ยนแปลงไปได้รวดเร็วเพียงใด และเสาะหาหรือพัฒนาให้มีขีดความสามารถใหม่หรือ
จัดฝึกอบรมที่เป็นปัจจุบันเพื่อบรรเทาภัยคุกคามใหม่จากวัตถุระเบิดแสวงเครื่องได้รวดเร็วเพียงใด
» มีการทบทวนหลักสูตรการฝึกอบรมด้าน IEDD บ่อยครั้งเพียงใด

6.4.8.3 เกณฑ์การประเมิน
C-IED CM ระดับที่ 1 – ขั้นแรกเริ่ม (Initial) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐมีวิธีการสำหรับการพัฒนามาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่ค่อนข้างจำกัด
C-IED CM ระดับที่ 2 – ขั้นที่ระบบการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องอยู่ระหว่างการพัฒนา (Developing) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐตระหนักว่าการพัฒนามาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องมีความสำคัญ แต่ไม่มีขีดความสามารถที่จะดำเนินการดังกล่าว
» รัฐพึ่งพาการสนับสนุนจากประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกันเพื่อให้มีขีดความสามารถด้านการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่รัฐต้องการ
C-IED CM ระดับที่ 3 – ขั้นที่มีการกำหนดมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องไว้ชัดเจน (Defined) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐมีระบบที่ทำงานเป็นปกติสำหรับการติดตาม เฝ้าระวังการก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เปลี่ยนแปลงไป
และสามารถปรับเปลี่ยนยุทธวิธีการดำเนินงานของหน่วยรักษาความมั่นคงให้เท่าทันกับเหตุการณ์
C-IED CM ระดับที่ 4 – ขั้นที่สามารถควบคุมและจัดการกับปัญหาภัยคุกคามได้ (Managed) มีลักษณะดังต่อไปนี้
» รัฐมีระบบที่มีประสิทธิผลสำหรับการพัฒนามาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง
โดยที่ระบบดังกล่าวสามารถตอบสนองต่อการก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เปลี่ยนแปลงไปได้อย่างรวดเร็ว
C-IED CM ระดับที่ 5 – ขั้นที่มีการปรับปรุงมาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่องให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น (Optimizing) มีลักษณะดังต่อไปนี้

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED65» รัฐมีระบบเชิงรุกที่มีประสิทธิผลเป็นอย่างมากสำหรับการพัฒนามาตรการต่อต้านวัตถุระเบิดแสวงเครื่อง โดยระบบดังกล่าวสามารถตอบสนองได้อย่างรวดเร็ว
ต่อทั้งการก่อเหตุด้วยวัตถุระเบิดแสวงเครื่องที่เปลี่ยนแปลงไป ณ ขณะนั้น และที่คาดการณ์ว่าอาจมีการเปลี่ยนแปลงในอนาคต
» รัฐแลกเปลี่ยนแนวปฏิบัติที่ดีที่สุดกับประเทศหรือองค์กรที่มีความร่วมมือระหว่างกันในระดับภูมิภาคและระดับนานาชาติ

เครื่องมือสำหรับการต่อต้าน IED66