คําแนะนํา สังเกตการณดวงจันทร1. ขอมูลทั่วไป
ดวงจันทรเปนดาวบริวารดวงเดียวของโลก เรารูดีวารูปรางของดวงจันทรเปลี่ยนแปลงไปเรื่อย ๆเมื่อมองจากโลก ดวงจันทรในแตละวันมีลักษณะแตกตางกัน อาทิเชน ลักษณะปรากฏเปนเสี้ยว ครึ่งดวง และเต็มดวง ปรากฏการณดังกลาวนี้วา “เฟสดวงจันทร”หรือ “ดิถีดวงจันทร” เกิดจากแสงจากดวงอาทิตยสะทอน
ไปยังพื้นผิวดวงจันทรในขณะทีโ่ คจรรอบโลก ดวยดวงจันทรมีคาบการโคจรรอบโลกประมาณ 29.53 วันในระหวางที่ดวงจันทรโคจรรอบโลก ครึ่งหนึ่งของดวงจันทรจะถูกแสงจากดวงอาทิตยสองตลอดเวลา
เฟสดวงจันทรเปนผลจากการเปลี่ยนตําแหนงดวงจันทรโคจรรอบโลก ตัวอยาง ดวงจันทรเต็มดวง (ขึ้น 15 ค่ํา)ปรากฏใหเห็นเมื่อ ดวงอาทิตยและดวงจันทรอยูตรงขามกัน และเดือนมืด (แรม 15 ค่ํา) เกิดเมื่อดวงจันทรดวงอาทิตยอยูดานเดียวกัน

รูปที่ 1.ลักษณะพื้นฐาน :ดวงจันทรและโลก
พื้นผิวดวงจันทรมีลักษณะที่คอนขางขรุขระ ไมเรียบ กาลิเลโอ กาลิเลอิ นักวิทยาศาสตรเปนคนแรกที่
คนพบพื้นผิวบนดวงจันทรวามีความขรุขระดวยกลองโทรทรรศน ที่เขาสรางขึ้งเอง เมื่อป 1609 กาลิเลโอเฝา
สังเกตการณดวงจันทร และรางลักษณะของดวงจันทรหลาย ๆ วัน ใบงานนี้ เด็ก ๆ จะไดจําลองการสังเกตของ

กาลิเลโอที่ไดทําเมื่อ 400 ปกอน เขายังสนใจเสนแบงเขตบริเวณมืดและบริเวณสวางของดวงจันทร ซึ่งเห็นวา
เสนแบงเขตนั้น ไมเปนเสนตรงทีส่ ม่ําเสมอ โดยมีจุดสวางหลายจุดใกลกับเสนแบงเขต
กาลิเลโอ มีความเห็นวาจุดสวางเหลานั้นเกิดจากแสงดวงอาทิตยที่สะทอนไปยังบริเวณภูเขาที่สูงต่ําไม
เทากันบนดวงจันทร ซึ่งกาลิเลโอคิดวาอาจจะมีภูเขาอยูบนดวงจันทรคลายกับโลก ตั้งแตนั้นเปนตนมา การค น พบพื้ น ผิ ว บนดวงจั น ทร ไม เ รี ย บของกาลิ เ ลโอนั้ น ได พ ลิ กผั น ความคิ ด ของผู คนบนโลกจํ านวนมาก จนกลายเปนการคนพบครั้งสําคัญสําหรับคนทั่วโลกในเวลานั้น ดวยการสังเกตพื้นผิวของดวงจันทร จากกลอง
โทรทรรศนรูรับแสงขนาด 5 ซม.ของเขาสรางขึ้นเอง
2. วัตถุประสงค
จุดประสงคของการดําเนินกิจกรรมนี้ ไดมุงเนนการสรางแรงกระตุนเพื่อเพิ่มประสบการณใหกับเด็ก
เชนเดียวกับที่ของกาลิเลโอไดเฝาคอยสังเกตการณ รวบรวมขอมูลเกี่ยวกับพื้นผิวดวงจันทรอยางใจจดใจจอ
สะทอนใหเห็นถึงกระบวนการคิด การคนควาหาคําตอบ ซึ่งเปนประสบการณอันยอดเยี่ยมในการถายทอด
ความรูความเขาใจใหกับเด็กๆไดตระหนักถึงกระบวนการ ดังกลาวนั้น3. เคล็ดลับในการสังเกตการณ
การสังเกตปรากฏการณบนดวงจันทรงายกวาการสังเกตการณอื่นๆ เมื่อเปรียบเทียบกับวัตถุทองฟา
ทั่วไป แตอยางไรก็ตามสิ่งที่สําคัญที่สุดในการสังเกตการณวัตถุทองฟา จําเปนตองใชขาตั้งกลองเพื่อปรับระดับ
ใหสอดคลองกับวัตถุทองฟาที่ตองการดู หากใชกําลังขยาย 25x ทานสามารถมองเห็นพื้นผิวโดยรวมของดวง
จันทรได เมื่อเพิ่มกําลังขยายอีก 50x ทานสามารถมองเห็นรายละเอียดพื้นผิวของดวงจันทรมากขึ้น แนะนําให
ทานลองฝกใชกลองโทรทรรศนสองวัตถุระยะไกลๆ ในเวลากลางวัน ทานจะพบวาภาพวัตถุนั้นหัวกลับ
การสังเกตการณดวงจันทรไมจําเปนตองรอใหฟามืด เพราะดวงจันทรเปนวัตถุทองฟาที่สังเกตไดงาย
ในทุกเวลา
4. ขั้นตอน
ก. สังเกตการณ และรางภาพดวงจันทรใบงานแผน แรกในการสังเกตการณ ดวงจั น ทร ใหว าดภาพโดยรวมของดวงจัน ทร ที่เ ห็ นจากกล องโทรทรรศน จากนั้นเลือกจุดโฟกัสใดจุดหนึ่งบนพื้นผิวของดวงจันทรที่ทานตองการสังเกตการณ แลวรางภาพ
ดังกลาวลงไปใน ใบงานที่สองในการสังเกตนั่นจะตองทําหลาย ๆ วัน เพื่อสรางความเขาใจเกี่ยวกับเฟสของดวงจันทร ครูผูสอน
สามารถเพิ่มหัวขอที่จําเปนในการรางภาพจากการสังเกตการณดวงจันทร หากเปนไปไดใหคําแนะใหเด็กสังเกตหลาย ๆ วัน แกเด็กๆ
ข. บันทึกขอมูลสังเกตการณที่พบ และ/หรือคําถาม
บันทึกขอมูลทั้งหมดที่สังเกตได และ/หรือคําถาม จากการสังเกตการณของภาพที่รางไวจากกลองโทรทรรศน ตัวอยางเชน ภาพรางพื้นผิวดวงจันทร สวนเวาแหวง การเปลี่ยนแปลงเสี้ยวของดวงจันทร และอื่นๆ
ค. ระบุตําแหนง ชื่อสถานที่ที่ทานไดสังเกตการณ จากการใชแผนที่ดวงจันทร
หากครูผูสอนประสงคใหเด็กๆ ระบุรายละเอียดจากการสังเกตการณดวงจันทรนั้น แผนที่ดวงจันทร
ของ Google เปนอีกตัวชวยหนึ่งที่นาสนใจ http://www.google.com/moon/ง. ระบุสิ่งที่ทานพบจากการสังเกตผานกลองโทรทรรศน
บนดวงจันทรมีหลุมของดวงจันทร / มีแองน้ําหรือไม/ มีภูเขาหรือไม เปนตน

จ. เพื่อความเขาใจเกิดการขางขึ้น ขางแรม
ใหใชขอมูลที่สังเกตลาสุด ลองจินตนาการลักษณะดวงจันทรบนทองฟาที่ทานไดสังเกตจากพื้นโลก
จากนั้นวาดภาพดวงจันทรที่ทานไดสังเกตเห็นลงในใบงาน บันทึกภาพวาดดวงจันทรดวยหมึกแดงที่ได นั่นคือ
คําตอบของปรากฏการณที่เกิดขึ้นจริง
ฉ. บันทึกสิ่งที่ไดจากการสังเกต และสิ่งที่อยากทราบขอมูลเพิ่มเติม
สรุปความรูที่ไดจากการสังเกตการณดวงจันทรดวยกลองโทรทรรศน จากคูมือ หรือแหลงขอมูลบน
อินเตอรเนต รวมถึงบันทึกสิ่งที่อยากคนควาเพิ่มเติม5. ขอบงใช
คําเตือนที่จําเปนตองแจงแกเด็ก “หามใชกลอง ดังกลาวสองดวงอาทิตย” เพราะอาจเกิดอันตรายตอสายตาได
6. บันทึกชวยจํา
ภาพที่สังเกตเห็นเกิดจาก 2 ปจจัย คือ เลนสตา และการหักเหผานเลนส ซึ่งวิธีการสังเกตดวงจันทร
ดวยกลองกาลิเลโอ จะใชเลนสนูนเปนเลนสวัตถุ และใชเลนสเวาเปนเลนสตา ภาพที่ไดเปนภาพหัวตั้ง ซึ่งมีมุมมองภาพที่แคบมากจึงเหมาะสําหรับใชในโรงละครในปจจุบัน ในขณะที่กลองเคปเลอรใชเลนสนูนเปนเลนส
เลนสตาที่ผลิตโดยโยฮานเนส เคปเลอร (Johannes Kepler) ภาพที่ไดเปนภาพหัวกลับ ซึ่งมีรูรับแสงที่กวางกวา เหมาะสําหรับสังเกตวัตถุทองฟา เพื่อใหเขาใจถึงการใชกลองโทรทรรศน โปรดเพิ่มเนื้อหาความเปนมาของกลองโทรทรรศน ระบบการใชงาน รวมถึงประสบการณที่ไดจากการใชกลองโทรทรรศนทั้ง สองแบบ