ແບບຮຽນ

ວິຊານິເວດສຸຂະສຶກສາ
ຮຽບຮຽງໂດຍ: ປທ. ເພັດນອ້ ຍ ນະວະມາລຍ໌

ຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊັ ນະສີ
ອຈ.ປທ. ແກ ້ວພາ ສຸ ວນຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຊອ.ປທ. ພູ ເງ ິນ ແສງຂັນຄາ

ຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊອຈ.ປທ. ສົມພອນ ວລະຈັກ

ຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊອຈ.ປຕ. ບົວພັນ ວົງດວງແກ ້ວຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊອຈ.ປທ. ທະນົງສັກ ໄຊຊະນະປັ ນຍາຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຊອ.ປທ. ສຸ ກນາລີ ທຸມມາ
ຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊProf. Takashi ASAKURA (Ph.D) Tokyo Gakugei University, Japan
Assoc.Prof. Sachi TOMOKAWA (Ph.D) Shinshu University, Japanກວດແກ້ໂດຍ: ຮສ.ປອ. ໄຫງວ ແກ ້ວສະດາ

ຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊປທ. ວັນນະສຸ ກ ບົວສັງທອງ

ຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊັ ໄຊ
ປທ. ວັນທະລາ ສຸ ວນຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊປອ. ເກດສະໜາ ກັນຍາສານ

ຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊອຈ.ປທ. ສາຍຄາ ພົມມະທັດ

ຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊປຕ. ຈິດປະເສີດ ຜາພູ ເງ ິນຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊອຈ.ປທ. ບຸ ນທ່ຽງ ຈວງເທວີ

ວິທະຍາໄລຄູຫຼວງພະບາງ

ອຈ.ປທ. ຈິດຕະພອນ ຄອນພະຈິດ

ວິທະຍາໄລຄູຫຼວງພະບາງ

ປຕ. ເກດສະໜາ ວົງຫາຈັກ

ວິທະຍາໄລຄູສະຫວັນນະເຂດ

ປຕ. ສີວໄິ ລ ໄຕລິນ

ວິທະຍາໄລຄູສະຫວັນນະເຂດ

ປຕ. ແສງດາວອນ ກົງທະວົງ

ວິທະຍາໄລຄູສະຫວັນນະເຂດ

ຊອ.ປຕ. ຄາເພັດ ພົມມະສອນ

ວິທະຍາໄລຄູປາກເຊ

ປຕ. ບຸ ນຫວາດ ແສນສີ

ວິທະຍາໄລຄູປາກເຊ

ປຕ. ສົມສັກ ຄາໃບອ່ອນ

ວິທະຍາໄລຄູປາກເຊ

ປທ. ເພັດສະໝອນ ດວງສີລ ິວິທະຍາໄລຄູສາລະວັນ

ຊອ.ປຕ. ໄມເພັດ ຈັນທະວົງ

ວິທະຍາໄລຄູຄງັ ໄຂ

ປທ. ສິນສະໄໝ ຄາສີອຈ.ປທ. ອາພອນ ວິໄລຄາປານ

ວິທະຍາໄລຄູດງົ ຄາຊ້າງ
້ວິທະຍາໄລຄູຫຼວງນາທາ

ປຕ. ລັດດາວັນ ທະນູມາ

ວິທະຍາໄລຄູບ ້ານເກິນ

ກວດແກ້ພາສາລາວໂດຍ:ຮສ.ປອ. ອາທິດອຸ ໄທ ຈະຕຸ ພອນໄຊ

ຈັດໜ້າ ແລະ ເຂົ້າເຫັົ້ມໂດຍ: ປທ. ວັນນະສຸ ກ ບົວສັງທອງ
ຮສ.ປອ. ໄຫງວ ແກ ້ວສະດາ
Kazumasa UEDA
JICA* volunteer for Lao PDRອອກແບບໜ້າປກໂດຍ:Yuka ISHIHARA
JICA volunteer for Philippines
Emi YOSHIDAJICA volunteer for Philippines*JICA: Japan International Cooperation Agencyຜ້ປະສານງານຫັກ:ຄະນະຮັບຜິດຊອບຈາກຍປີ່ ຸຸ່ນ: Kazumasa UEDA
Sora IWAI
Mami ONO
Shiho SANOJICA volunteer for Lao PDR
JICA volunteer for Lao PDR
JICA volunteer for Lao PDR
JICA volunteer for Lao PDRໜັງສືແຈ້ງລິຂະສິດ້້ ຮບັ ການຈັດພິມໃນປີ 2020 ພາຍໃຕ້ລຂິ ະສິດຂອງໂຄງການນິເວດ
ປຶມແບບຮຽນວິ
ຊານິເວດສຸ ຂະສຶກສານີໄດ້ສຸ ຂະສຶກສາ. ຖ້າຫາກບຸ ກຄົນ ຫຼ ຼື ພາກສ່ວນໃດຫາກນາໄປໃຊ້, ດັດແກ ້, ເຜີຍແຜ່ ຫຼ ຼື ຈັດພິມໃນທາງທຸລະກິດຈະຖຼືວ່າຼື ດາເນີນການຕາມລະບຽບກົດໝາຍແຫ່ງ ສປປ ລາວ. ຖ້າຫາກ
ເປັນການລະເມີດຊັບສິນທາງປັ ນຍາ ແລະ ຈະໄດ້ຖກ້ ່ ງກ່ າວ ສາມາດພົວພັນກັບພາກສ່ວນທີ່ກ່ ຽວຂ້ອງດັ່ງລຸ່ ມນີ:້ບຸ ກຄົນ ຫຼ ຼື ພາກສ່ວນໃດມີຄວາມສົນໃຈຕ່ ກັບປຶ ມດັ
1. ກົມສ້າງຄູ, ກະຊວງສຶກສາທິການ ແລະ ກິລາໂທລະສັບ: +856 21 216615, ເວັບໃຊ້: http://www.temis-moes.gov.la/2. ຄະນະສຶກສາສາດ, ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ
ໂທລະສັບ: +856 21 770473, ອີເມວ: fed@nuol.edu.la, ເວັບໃຊ້: http://www.fed.nuol.edu.la3. Japanese Ecohealth education consortium Prof. Takashi Asakura ໂທລະສັບ: +81 42 329 7624, ອີເມວ: asakurat@u-gakugei.ac.jp
 Dr. Sachi Tomokawa ໂທລະສັບ: +81 26 238 4167, ອີເມວ: sachitjp@shinshu-u.ac.jp© 2020 Ecohealth project. Requests for permission to use with or without making changes,
reproduce, or translate Ecohealth textbook should be addressed to the Ecohealth project. The
The project is composed of Department of Teacher Education in Ministry of Education andSports in Laos, Faculty of Education in National University of Laos, and Japanese Ecohealtheducation consortium. Detailed contact information is as follows:
1. Department of Teacher Education in Ministry of Education and Sports in Laos
Tel: +856 21 216615, Website: http://www.temis-moes.gov.la/
2. Faculty of Education in National University of Laos
Tel: +856 21 770473, E-mail: fed@nuol.edu.la, Website: http://www.fed.nuol.edu.la3. Japanese Ecohealth education consortium Prof. Takashi Asakura Tel: +81 42 329 7624 E-mail: asakurat@u-gakugei.ac.jp
 Dr. Sachi Tomokawa
Tel: +81 26 238 4167 E-mail: sachitjp@shinshu-u.ac.jpຄານານິເວດສຸ ຂະສຶກສາ (Ecohealth education) ແມ່ ນຂະຫຍາຍມາຈາກກອບແນວຄວາມຄິດດ້ານສຸ ຂະສຶກ້ ່ ການສ້າງຄວາມສົມດູນລະຫວ່າງການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ, ທາມະສາ (Health education) ເຊິ່ງເນັນໃສ້ ນິ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມຸ ດໃນສະຕະວັດທີ 21. ແນວຄວາມຄິດນີແມ່
ຊາດ, ລະບົບນິເວດ, ການດາລົງຊີວດ
້ສອດຄ່ອງກັບເປົ າໝາຍດ້
ານການພັດທະນາແບບຍຼືນຍົງ (SDG) ແລະ ການສຶກສາເພຼື່ອການພັດທະນາແບບຍຼືນຍົງ
(ESD) ຂອງອົງການ UNESCO. ພາຍໃຕ້ການຮ່ວມມຼືຢ່າງສະໜິດແໜ້ນລະຫວ່າງທີມງານນິເວດສຸ ຂະສຶກສາຂອງ
້ັ ດາເນີນການປະຕິບດັ ເປັ ນເວລາເກຼືອບໜຶ່ງທົດສະວັດຜ່ານການຄົນຄວ້ລາວ ແລະ ຍີ່ປຸ່ ນທີ່ໄດ້ຮ່ວມມຼືກນ
າວິໄຈ, ສາ້ ຊານິເວດສຸ ຂະສຶກ. ປຼືມເຫຼ້້ັ ພວກເຮົາຈຶ່ງສາມາດສາເລັດການຂຽນປຼືມວິັ້ ້ຫຼວດ, ທົດລອງ ແລະ ຈັດຕັງປະຕິ
ບດມນີສາມາດນາໃຊ້ສອນບ່ ພຽງແຕ່ໃນວິທະຍາໄລຄູເທົ່ານັນ້
ແຕ່ກ່ ຍັງສາມາດນາໄປໃຊ້ສອນຢູ່ໃນຄະນະສຶກສາສາດຂອງ
ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງອຼື່ນໆໃນ ສປປ ລາວ ອີກດ້ວຍ.
້້່ ສາມາດປາສະຈາກຂຜິ້ ດພາດ ຫຼ ຼື ຂາດຕົກບົກຜ່ອງໄດ້ ແລະັ ້ ອາດບ
ເຖິງຢ່າງໃດກ່ ຕາມ ໃນການສ້າງປຶ ມເຫຼມນີ້້ົ ບູ ນຂຶນໃນອະນາຄົ
ຈາເປັນຕ ້ອງໄດ້ມີການຄົນຄວ້າ,ກວດແກ ້ ແລະ ປັ ບປຸ ງໃຫ້ສມດ ໂດຍຜ່ານການນາໃຊ້ສອນຂອງຄູ້້ ່ ງອອກເປັ ນ 3 ພາກ ແລະ ປະກອບມີ 17 ບົດ.
ັ ້ ແບ
ອາຈານທີ່ກ່ ຽວຂ້ອງ. ປຼື ມເຫຼມນີ້ ່ ມຼືຄູນນ້ ນພຶນຖານເນຼື້້ັ ້ ແມ່ ນສ້າງຂຶນບົ
ສາລັບປຶ ມຄູອໃນຂອງແຕ່
ລະບົດ ໂດຍອີງໃສ່ຮູ ບແບບມາດຕະຖານ
້ລວມຂອງກົມສ້າງຄູ. ຄຽງຄູ່ກັນນັນ້ ທາງທີມງານໄດ້ສາ້ ງ Powerpoint ຂອງແຕ່ ລະບົດ ເພຼື່ອນາໃຊ້ເຂົາໃນການ້ ່ ຈະຮັ
ີເຝິ ກອົບຮົມຄູ ແລະ ສາລັບຄູຜູທ
ບຜິດຊອບສອນວິຊານິເວດສຸ ຂະສຶກສາ.
້ັ ສູ ດ ແລະ ຮຽບຮຽງປຶມແບບຮຽນ
ໃນນາມທີມມງານຂອງຄະນະພັດທະນາຫຼກແລະ ຄູ່ ມຼືຄູ ຫວັງວ່າຄູອາຈານທີ່ຮັບຜິດຊອບໃນການສິດສອນຈະສາມາດນາເອົາຄວາມຮູ ້ອຼື່ນທີ່ຕິດພັນ ແລະ ກ່ ຽວຂ້ອງກັບທ້ອງຖິ່ນຕົນມາ
້ີ ະສິດທິພາບ ເພຼື່ອຂັບເຄຼື່ອນວິຊານິເວດສຸ ຂະສຶກສາໃຫ້ມກີ ານພັດທະນາ ແລະປັບໃຊ້ເຂົາໃນການສອນຂອງຕົ
ນໃຫ້ມປ້ ຽນປັບປຸ ງຂຶນ້ ແລະ ພວກເຮົາຫວັງຢ່າງຍິ່ງວ່າວິຊານິເວດສຸ ຂະສຶກສາຈະຊ່ວຍພັດທະນາຂີດຄວາມສາມາດຂອງຜູ ຮິ ພາຍໃຕ້ການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ,ໃຫ້ເກີດການປ່ຽນແປງພຶດຕິກາໃນການດາລົງຊີວດ
ຄວາມຈະເລີນ
່່ສີວໄິ ລຂອງຍຸ ກສະໄໝ ພ້ອມທັງຮູ ຄ້ ຸ ນຄ່າຂອງສິງແວດລ້ອມ, ລະບົບນິເວດທີຕິດພັນກັບສຸ ຂະພາບ ເພຼື່ອຮ່ວມກັນ
ພັດທະນາແບບຍຼືນຍົງຕະຫຼອດໄປ.

ໃບກຽດຕິຄຸນ້ ບັ ຜິດຊອບໂຄງການນິເວດສຸ
ພວກຂ້າພະເຈົາ້ ຄະນະສຶກສາສາດ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ ໃນນາມຜູ ຮຂະສຶກສາ ຂສະແດງຄວາມຮູ ບ້ ຸ ນຄຸ ນຢ່າງສຸ ດໃຈມາຍັງບັນດາພາກສ່ວນທີ່ມີໃຫ້ການຮ່ວມມຼື ແລະ ສະໜັບສະໜູນ້ັ ້ .້ ຂສະແດງຄວາມຂອບໃຈອີກຄັງ້
ໂຄງການນິເວດສຸ ຂະສຶກສາ ແລະ ພ້ອມດ້ວຍບັນດາທ່ານທີ່ມີລາຍຊຼື່ໃນປຶ ມເຫຼມນີ້້ຕ່ ກັບການສະໜັບສະໜູນຂອງທຸກທ່ານທີ່ເຮັດໃຫ້ພວກຂ້າພະເຈົາສາມາດນ
າເອົາປຼືມແບບຮຽນວິ
ຊານິເວດສຸ ຂະສຶກ້ ່ ານຢ່າງເປັນທາງການ.
ສາໄປສູ່ ຜູ ອ້ ສະແດງຄວາມຮູ ບ້ ຸ ນຄຸ ນຕ່ ຄະນະກົມສ້າງຄູ ແລະ ຄະນະອານວຍການຈາກວິທະຍາໄລຄູ
ພວກຂ້າພະເຈົາຂ້ ານວຍໃນການຮ່ວມມຼື ແລະ ໃຫ້ຄວາມສະດວກໃນການນາໃຊ້ສະຖາບັນ,ທັງ 8 ແຫ່ງທົ່ວປະເທດ ທີ່ໄດ້ເອຼືອອັ ກິດຈະກາຕ່ າງໆທີ່ສາຄັນຂອງ
ພາຫະນະ ຕະຫຼອດຮອດບຸ ກຄະລາກອນຄູອາຈານຂອງທ່ານ ເພຼື່ອດາເນີນການປະຕິບດ
້ໂຄງການ ເປັນຕົນແມ່
ນການກວດສຸ ຂະພາບນັກຮຽນ-ນັກສຶກສາ, ການສອນທົດລອງບົດຮຽນ, ການເຝິ ກອົບຮົມຄູແລະ ກິດຈະກາອຼື່ນໆທີ່ກ່ ຽວຂ້ອງ.

້ ບັ ຜິດຊອບໂຄງການຝ່າຍຍີ່ປຸ່ ນຈາກມະຫາວິທະຍາໄລຕ່ າງໆ ພ້ອມດ້ວຍຜູ ້ຂສະແດງຄວາມຂອບໃຈມາຍັງຜູ ຮໃຫ້ການສະໜັບສະໜູນທາງດ້ານງ ົບປະມານ ແລະ ວິຊາການດັ່ງມີລາຍຊຼື່ລຸ່ ມນີ:້

Kazuhiko Moji, Jun Kobayashi, Tetsuya Mizoue, Ryuichi Watanabe, Shohei Kokudo, Masaaki
Nishi, Junpei Hasumi, Tohru Koiso, Megumi Sato, Yasushi Sakakibara, Masahiko Sakamoto,
Kimihiro Miyake, Kazumasa Ueda, Sora Iwai, Shiho Sano, Mami ONO, Azusa Morozumi,
Haruka Suzuki, Jiro Nakahara, Students of Tokyo Gakugei University, Students of Shinshu
University, JICA Laos, JICA, Tokyo Gakugei University, Shinshu University. This work was
supported by JSPS KAKENHI Grant Number JP23653287, JP23653287, JP24700722,
JP25301007, and JP25350839, also supported by the Ministry of Health, Labor and Welfare ofJapan [Kosei Kagaku Research Grant, International Cooperation Research Grant 24S2, 27S1].

ສາລະບານ
ບດທ 1: ແນວຄວາມຄິດຂອງວິຊານິເວດສຸຂະສຶກສາ ແລະ ລະບບນິເວດກັບສຸຂະພາບມະນຸດ
1. ແນວຄວາມຄິດຂອງວິຊານິເວດສຸ ຂະສຶກສາ

1
1

2. ລະບົບນິເວດກັບສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ

4

3. ຄຸ ນລັກສະນະຂອງນິເວດສຸ ຂະສຶກສາ

7

ບດທ 2: ນົ້າ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ
1. ຄວາມສາຄັນຂອງນາ້

1111

2. ນາ້ ແລະ ຮ່າງກາຍຂອງມະນຸດ
3. ການໃຊ້ນາ້ ແລະ ວົງຈອນໝຸນວຽນຂອງນາ້

4. ມົນລະພິດທາງນາ້ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ້ ່ ໃນໂລກ
5. ບັນຫາມົນລະພິດທາງນາຢູ້ ່ ສປປ ລາວ
6. ບັນຫາມົນລະພິດທາງນາຢູ
7. ການປ້ອງກັນມົນລະພິດທາງນາ້

12
13
14
15
16
16

້ ່ ສປປ ລາວີ ອ້ ງກັນມົນລະພິດທາງນາຢູ
8. ວິທປ

17

ບດທ 3: ລະບບນິເວດກັບບັນດາພະຍາດທີ່ເກດຈາກນົ້າ ແລະ ອາຫານ
1. ລະບົບນິເວດກັບພະຍາດທີ່ເກີດມາຈາກນາ້

19

2. ສາເຫດ ແລະ ອາການຂອງພະຍາດທີ່ເກີດມາຈາກນາ້
3. ຜົນກະທົບຂອງພະຍາດມາຈາກນາ້

19
19
20

ີ ອ
້ ງກັນ ແລະ ແກ ້ໄຂບັນຫາ
4. ວິທປ
5. ລະບົບນິເວດກັບພະຍາດທີ່ເກີດມາຈາກອາຫານ

21ີ ອ້ ງກັນ ແລະ ແກ ້ໄຂບັນຫາ
6. ວິທປ

25

ບດທ 4: ລະບບນິເວດກັບການລະບາດພະຍາດຢຸ່ທ້ອງຖິີ່ນ
1. ລະບົບນິເວດກັບການລະບາດພະຍາດຢູ່ ທ້ອງຖິ່ນ

27
27

2. ພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍ

27

3. ພະຍາດໄຂ້ເລຼືອດອອກ

29

4. ພະຍາດວັນນະໂລກ

31

5. ພະຍາດຕັບອັກເສບ

33

ບດທ 5: ມນລະພິດ, ພະຍາດທາງດິນ ແລະ ສຸຂະພາບມະນຸດ

36
36

1. ຄວາມໝາຍຂອງມົນລະພິດທາງດິນ
2. ສາເຫດທີ່ພາໃຫ້ເກີດມົນລະພິດທາງດິນ

21

36

3. ຜົນກະທົບຈາກມົນລະພິດທາງດິນີ ອ້ ງກັນເພຼື່ອບ່ ໃຫ້ເກີດມົນລະພິດທາງດິນ
4. ວິທປ

37

ບດທ 6: ການບລິຫານຈັດການຂເົ້ ຫຍືົ້ອ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ້ ອ້
1. ຄວາມເປັ ນມາກ່ ຽວກັບຂີເຫຍຼື

4040

້ ອ້ ຫຼ ຼື ສິ່ງເສດເຫຼອ
ຼື
2. ຜົນກະທົບຈາກຂີເຫຍຼື້ ອ້
3. ປະເພດຂີເຫຍຼື

38

40
41

້ ອໂດຍໃຊ້ຫຼ
້ັ ການ 3R
4. ແນວທາງການຫຼຸດປະລິມານຂີເຫຍຼືກ້ ອກັ້ ບມາໃຊ້ປະໂຫຍດ
5. ກິດຈະກາການຫຼຸດ, ຄັດແຍກ ແລະ ການນາຂີເຫຍຼື້ ອ້ (ຖັງຂີເຫຍຼື
້ ອ)
້
6. ພາຊະນະຮອງຮັບຂີເຫຍຼື

ບດທ 7: ການປຸ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ

42
43
46

1. ການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ

48
48

2. ສາເຫດການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ

50

3. ຜົນກະທົບຈາກການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ

50

ີ ານປ້ອງກັນ ແລະ ແກ ້ໄຂການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ
4. ວິທກ

53

ບດທ 8: ບດບາດຍິງ-ຊາຍ
1. ຄວາມເປັນມາຂອງບົດບາດຍິງ-ຊາຍ

56
56

2. ສະພາບການໃນໂລກ ແລະ ການແກ ້ໄຂ

58

3. ສະພາບການຢູ່ ໃນປະເທດລາວ ແລະ ການແກ ້ໄຂ58

ບດທ 9: ການວາງແຜນຄອບຄວ, ການລຽົ້ງດເດັກນ້ອຍ ແລະ ສິດທິເດັກີ ານຄຸ ມກາເນີດ
1. ການວາງແຜນຄອບຄົວ ແລະ ວິທກ61
61

2. ການລຽ້ງດູເດັກນ ້ອຍ

63

3. ສິດທິເດັກ

66

ບດທ 10: ສຸຂະພາບຜົ້ງປາກ

69
69

້
1. ຄວາມເປັ ນມາຂອງບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ
້
2. ສາເຫດທີ່ພາໃຫ້ບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ

69້
3. ຜົນກະທົບຂອງບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ້ີ ອ້ ງກັນ ແລະ ຮັກສາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ
4. ວິທປ

70

5. ສະພາບບັນຫາໃນໂລກ

72

6. ສະພາບບັນຫາໃນປະເທດລາວ

73

7. ມາດຕະການການຄວບຄຸ ມຢູ່ ໃນໂລກ

73

8. ມາດຕະການການຄວບຄຸ ມໃນ ສປປ ລາວ74

ບດທ 11: ການສຶກສາທາງໂພຊະນາການ
1. ຄວາມຮູ ້ທົ່ວໄປກ່ ຽວກັບໂພຊະນາການ

76
76

2. ຄວາມໝາຍຂອງໂພຊະນາການ
3. ທາດອາຫານທີ່ຈາເປັນຕ່ ຮ່າງກາຍ

76

4. ສາເຫດການຂາດສານອາຫານ

80

5. ແຫຼ່ງອາຫານໃນ ສປປ ລາວ

80

6. ສະພາບການຂາດສານອາຫານໃນປະເທດລາວ

80

7. ສາຍພົວພັນກັນລະຫວ່າງລະບົບນິເວດ, ພຶດຕິກາ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ

80

8. ສະພາບການຂາດສານອາຫານໃນໂລກ

81

9. ສະພາບການຂາດສານອາຫານໃນ ສປປ ລາວ

82

10. ຄວາມສາຄັນກ່ ຽວກັບອາຫານໃນໂຮງຮຽນ

83

11. ຈຸດປະສົງກ່ ຽວກັບອາຫານໃນໂຮງຮຽນ

83

71

77

12. ຄຸ ນປະໂຫຍດຂອງອາຫານໃນໂຮງຮຽນ

84

13. ການກວດສຸ ຂະພາບ

84ີ ກ ້ໄຂຢູ່ ສປປ ລາວ
14. ວິທແ

84

ບດທ 12: ຮບແບບການດາລງຊວິດທີ່ກ່ຽວກັບການເກດພະຍາດ

88
88

ິ
1. ຄວາມໝາຍຂອງຮູ ບແບບການດາລົງຊີວດ
ິ
2. ພະຍາດທີ່ມັກພົບເຫັນໃນ ສປປ ລາວ ທີ່ມີສາເຫດມາຈາກການປ່ຽນແປງຂອງຮູ ບແບບການດາລົງຊີວດ
3. ຜົນກະທົບຂອງພະຍາດຕ່າງໆີ ານປ້ອງກັນພະຍາດຕ່າງໆທີ່ເກີດຂຶນ້
4. ວິທກ້ ່ ໃນໂລກ
5. ສະພາບທີ່ເກີດຂຶນຢູ

88
92
93
93

້ ່ ໃນ ສປປ ລາວ
6. ສະພາບທີ່ເກີດຂຶນຢູ

95

ບດທ 13: ສິີ່ງເສບຕິດ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ
1. ຄວາມໝາຍຂອງສິ່ງເສບຕິດ

99
99

2. ສິ່ງເສບຕິດຊະນິດຕ່າງໆ
3. ຜົນກະທົບຂອງສິ່ງເສບຕິດ

4. ສາເຫດທີ່ພາໃຫ້ຕິດສິ່ງເສບຕິດ
້
5. ການລຶງຢາແລະ ການເພິ່ງຢາ
6. ນິເວດວິທະຍາທາງສັງຄົມ ແລະ ການເສບຕິດິ ່ ຽວກັບສະພາບສິ່ງເສບຕິດຢູ່ ໃນໂລກ ແລະ ສປປ ລາວ
7. ສະຖິຕກ

99
101
101
102
103
103

8. ການປ້ອງກັນ ແລະ ຄວບຄຸ ມສິ່ງເສບຕິດຢູ່ ໃນໂລກ ແລະ ສປປ ລາວ105

ບດທ 14: ພະຍາດຕິດຕີ່ທາງເພດສາພັນ
1. ພະຍາດຕິດຕ່ ທາງເພດສາພັນ

108
108

2. ການຢູ່ ຮ່ວມກັບຄົນທີ່ເປັນເອດສ໌

115້ ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພ
1. ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມສາຄັນຂອງຄວາມຮູ ກ

118
118

2. ສະພາບໃນ ສປປ ລາວ

119

3. ສະພາບໃນໂລກ

120

ິ ຂອງມະນຸດ ແລະ ຄວາມປອດໄພ
4. ສາຍພົວພັນພຶດຕິກາການດາລົງຊີວດ

121

5. ຜົນກະທົບການບາດເຈັບຂອງເດັກນ ້ອຍໃນລາວ້້ ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພ
6. ໂຄງສ້າງພຼືນຖານແລະ ຈຸດປະສົງຂອງການໃຫ້ຄວາມຮູ ກ122

ີ ານຄວບຄຸ ມ ແລະ ປ້ອງກັນການເກີດອຸ ບດັ ຕິເຫດ
7. ວິທກ

124

ບດທ 16: ໄພພິບັດ ແລະ ການໃຫ້ຄວາມຮ້ກ່ຽວກັບການປ້ອງກັນໄພພິບັດ
ັ
1. ຄວາມໝາຍ ແລະ ປະເພດຂອງໄພພິບດ

130
130

້ ່ ຽວກັບການປ້ອງກັນໄພພິບດ
ັ
2. ຄວາມສາຄັນຂອງການໃຫ້ຄວາມຮູ ກ131

ິ , ລະບົບນິເວດ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ
3. ການນພົວພັນກັນລະຫວ່າງພຶດຕິກາຂອງມະນຸດ, ການດາລົງຊີວດັ ຕ່ ເດັກ ແລະ ໂຮງຮຽນ
4. ຜົນກະທົບຂອງໄພພິບດ

131

ັ ໃນໂລກ
5. ສະພາບການຂອງໄພພິບດ

133

ັ ໃນ ສປປ ລາວ
6. ສະພາບການໄພພິບດ

134

ບດທ 15: ຄວາມຮ້ກ່ຽວກັບຄວາມປອດໄພ

123

132

ີ ານຄວບຄຸ ມທົ່ວໂລກ - ລະດັບປະເທດ ແລະ ລະດັບບຸ ກຄົນ7. ວິທກ

136

ີ ານຄວບຄຸ ມໃນ ສປປ ລາວ
8. ວິທກ

138

ບດທ 17: ຜນກະທບຈາກສະພາບແວດລ້ອມທາງຈິດຕະສັງຄມ ແລະ ສຸຂະພາບຈິດ
1. ຄວາມໝາຍຂອງສຸ ຂະພາບຈິດ

141
141

2. ທິດສະດີຄວາມຕຶງຄຽດ

142

3. ຄວາມຕຶງຄຽດ

142

4. ການປ່ຽນແປງທາງສັງຄົມ, ທາງສະພາບແວດລ້ອມ ແລະ ສຸ ຂະພາບຈິດ

144ິ ່ ຽວກັບສຸ ຂະພາບຈິດໃນໂລກ
5. ສະຕິຖກ

144

6. ສຸ ຂະພາຈິດຢູ່ ໃນ ສປປ ລາວ

145

7. ການປ້ອງກັນ

145

ພາກທີ I: ຄວາມເປັນມາຂອງວິຊານິເວດສຸຂະສຶກສາ
ບົດທີ 1ແນວຄວາມຄິດຂອງວິຊານິເວດສຸຂະສຶກສາ ແລະລະບົບນິເວດກັບສຸຂະພາບມະນຸດ
1. ແນວຄວາມຄິດຂອງວິຊານິເວດສຸຂະສຶກສາ
1.1. ບັນຫາການເພີີ່ມຂຶຶ້ນຂອງເຊຶ້ອພະຍາດ
້້ ທີ່ ບັນ ດາປະເທດກໍາ ລັງ ພັດ ທະນາໄດ ປ້ ະເຊ ນກັບ ເຊ ອພະຍາດຕິນັບ ເປັ ນ ເວລາດົນ ນານມາແລ ວດ ແປດ້ າລາເຣຍ, ຖອກທ ອ້ ງ ແລະ ພະຍາດເອດສ໌. ໃນປັ ດ ຈຸບ ນັ ນ ້ ສປປ ລາວ ກໍີ່ ເປັ ນ ໜີ່ ງໃນຫຼາ ຍໆຕີ່ າງໆເຊັີ່ນ: ໄຂ ມ້ ບັ ຜົນ ກະທົບ ຫຼາ ຍປະເທດທີ່ ພົບ ບັນ ຫາຕີ່ າງໆເຫຼີ່ ົານ .້ ໃນກໍລ ະນ ຂອງພະຍາດຕິດ ແປດນ ້ ປະຊາຊົນ ແມີ່ ນໄດ ຮ້ ລນ້້ ມທີ່ ເຊີ່ ອມໂຊມ ເປັ ນ ສາເຫດໃຫ ເ້ ຊອຈຸິ ຊ ທີ່ ເປັ ນ ເຊ ອໂລກແຜ
ີ່ໂດຍສະເພາະແມີ່ ນຜີ່ ານທາງສະພາບແວດລ ອຂະຫຍາຍຫຼາຍຢີ່ ໃນລະບົບນິເວດ.
້້ັ ນ,້ ບັນດາປະເທດກໍາລັງພັດທະນາເຫຼີ່ ານົ ້ ກໍາລັງປະເຊນກັບບັນຫາການເພີ່ ມຂນຂອງເຊ
ຮອດປັດຈຸບນ
ອພະ້ ີ່ ນ: ພະຍາດມາລາເຣຍ, ປອດແຫ້ງ, ໄຂ້ເລອດອອກ ແລະ ຖອກທ້ອງ ລວມທັງພະຍາດບໍີ່້ ອເຊັ
ຍາດຕິດແປດຊໍາເຮ
້ . ຕາມປົ ກ ກະຕິແ ລ້ວຕິດ ແປດຮ້າ ຍແຮງເຊັີ່ນ: ພະຍາດຫົ ວ ໃຈວາຍ, ມະເຮັງ , ເບົາ ຫວານ ແລະ ພະຍາດຕຸ ຍ້ ກຈະມຢີ່ ໃນບັນດາປະເທດທີ່ ພັດທະນາແລ້ວ ເຊິີ່ງຖວີ່າເປັ ນພະຍາດຊໍາເຮອທ້ ີ່ ມຄວາມສີ່ຽງ້ ນມັສະພາວະພະຍາດຕຸ ຍ້ ີ່ ບັນດາປະເທດກໍາລັງພັດທະນາກໍີ່ປະເຊນກັບການຂາດສານອາຫານຫຼາຍ. ຕາມຄວາມ
ຫຼາຍ, ໃນຂະນະດຽວກັນນັນຢ້ ອງຮັບຮວ້ ີ່ າ
ເປັນຈິງແລ້ວ, ສະພາບແວດລ້ອມ ຫຼ ລະບົບນິເວດ ແມີ່ ນເປັນຕົວກໍານົດສຸ ຂະພາບຂອງຄົນເຮົາ ໃນນັນຕ້້ ນແຮງກໍີ່ແມີ່ ນມຕົນກໍ້ າເນດມາຈາກລະບົບນິເວດເຊັີ່ນກັນ.
ພະຍາດຕິດແປດ ແລະ ພະຍາດຊໍາເຮອຮຸ

1.2. ບັນຫາດ້ານສຸຂະພາບ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມປັດຈຸບນັ ຢູ່ໃນປະເທດລາວ
ຕາຕະລາງທ 1 ສະແດງເຖິງບັນ ຫາສຸ ຂະພາບໃນກຸີ່ ມຕົວ ຢີ່າງທີ່ ເປັ ນຄ -ອາຈານ ແລະ ພະນັກ ງານຢີ່ ມະຫາ້ ນຖກດໍາເນນກັບຄ-ອາຈານ ແລະ ພະນັກງານຈໍານວນ 190 ຄົນ ຢີ່ວິທະຍາໄລແຫີ່ ງຊາດລາວ. ການສໍາຫຼວດນແມີ່້ ີ່ ພຽງແຕີ່ ມ ຄວາມກັງວົນ ກັບ້ ີ່ າ ພວກເຂົາເຈົາບໍ
ມະຫາວິທ ະຍາໄລແຫີ່ ງຊາດລາວໃນປ 2010. ມັນ ສະແດງໃຫ້ຮ ວ້ ີ່ າງດຽວ ແຕີ່ ຍັງກັງວົນຕໍີ່ຄວາມສີ່ ຽງຂອງພະຍາດຊໍ າເຮ ອຮຸ້ ນແຮງອກ. ຍິີ່ງໄປກວີ່ານັນ
້ພະຍາດຕິດ ແປດຊມເຊອຢ
້ບັນຫາສຸ ຂະພາບຢີ່ ໃນໄລຍະການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມກໍີ່ຍິີ່ງພົບກັບສິີ່ງທ້າທາຍຫຼາຍປະການ ເປັ ນຕົນແມີ່
ນັ ເຫດທາງການສັນຈອນ ແລະ ຄວາມກົດດັນທາງເຫດການດ້ານສັງຄົມ ເຊິີ່ງຈະກາຍເປັ ນບັນຫາຢາເສບຕິດ, ອຸ ບດ້ັ ຫາຄວາມກົດດັນນັນແມີ່
ບັນຫາໃຫ້ປະເທດລາວໃນອະນາຄົດ ຕາມປົ ກກະຕິບນ
ນກໍີ່ ໃຫ້ເກດບັນຫາສຸ ຂະພາບທາງັ ຮກ້ ນັ ດພໍເທົີ່າໃດ.
ຈິດໃຈ ເຊິີ່ງຢີ່ ປະເທດລາວຍັງບໍີ່ທັນໄດ້ຮບ

1ຕາຕະລາງ 1: ບັນຫາສຸ ຂະພາບໃນກຸີ່ ມຕົວຢີ່າງທີ່ ເປັນຄ-ອາຈານ ແລະ ພະນັກງານຢີ່ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫີ່ ງຊາດ ໃນປ 2010ລໍາດັບ
1ບັນຫາກ່ຽວກັບສຸຂະພາບ
ໄຂ້ຫວັດ/ໄຂ້ຫວັດນົກ

ຈໍານວນ (ຄົນ)
11
73ເຈັບທ້ອງ ຫຼ ຖອກທ້ອງ
ສິີ່ງເສບຕິດ

3ມະເຮັງ (ຕັບອັກເສບ)

5

2

5

5

ໂລກເອດ/ພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນ (HIV/STD)

4

5

ັ ຕິເຫດທາງການສັນຈອນ
ອຸ ບດ

4

7

ໄຂ້ເລອດອອກ

3

7ໄຂ້ມາລາເຣຍ (ໄຂ້ຍຸງ)3

7ຄວາມກົດດັນ (ຄວາມຕງຄຽດ)3

7ຫົວໃຈວາຍ

38ເບົາຫວານ

28ປອດແຫ້ງ (ພະຍາດກີ່ ຽວກັບປອດ)28ເຈັບກະເພາະ

28ພະຍາດກີ່ ຽວກັບທາງເດນຫາຍໃຈ

2

ລວມ

56

ຕາຕະລາງທ 2 ແມີ່ ນຜົນການສໍາຫຼວດທີ່ ສະແດງເຖິງບັນຫາທາງສະພາບແວດລ້ອມທີ່ ເປັ ນບັນຫາອັນຮຸ ນແຮງຢີ່້ ນກີ່ ຽວຂ້ອງກັບການປີ່ ຽນແປງທາງລະບົບນິເວດທ້ອງຖິີ່ນຢີ່ ໃນໃນປະເທດລາວ. ບັນຫາທາງສະພາບແວດລ້ອມນແມີ່

ປະເທດລາວ ກໍີ່ຄການປີ່ຽນແປງຂອງລະບົບນິເວດທັງໝົດ. ບັນຫາການປີ່ຽນແປງຂອງລະບົບນິເວດພາໃຫ້ເກດບັນຫາຕໍີ່ັ ມ ປະກົດມົນລະພິດທາງອາກາດ, ມ ຂຝຸີ່້ ນ ແລະ ໝອກຄວັນທີ່ ລະບາຍອອກຈາກສຸ ຂະພາບໄດ້ເຊັີ່ນກັນ. ໃນປັ ດຈຸບນ

ໂຮງງານທີ່ ດໍາເນນການຜະລິດເພີ່ ອການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ (ອຸ ດສະຫະກໍາຜະລິດລົດ, ອຸ ດສະຫະກໍ າຕີ່ າງໆ)ເຮັດໃຫ້ເກ ດບັນຫາທາງການຫາຍໃຈ ເຊິີ່ງໝາຍເຖິງການພົວພັນກັນຢີ່າງສະໜິດແໜ້ນລະຫວີ່ າງລະບົບນິເວດ, ການພັດທະນາສັງຄົມ, ແບບແຜນການດໍາລົງຊວິດ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງຄົນເຮົາ.

2ຕາຕະລາງ 2: ບັນຫາກີ່ ຽວກັບສະພາບແວດລ້ອມຢີ່ ປະເທດລາວ ຈາກການສໍາຫຼວດທີ່ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫີ່ ງຊາດໃນປ 2010ລໍາດັບ

ບັນຫາກ່ຽວກັບສິີ່ງແວດລ້ອມ

ຈໍານວນ (ຄົນ)

1ອາກາດປີ່ຽນແປງ (ພາວະໂລກຮ້ອນ)32

2ການຕັດໄມ ້ທໍາລາຍປີ່າ

27

3ມົນລະພິດທາງອາກາດ

16

4
5
5
6

ຂາດການຄວບຄຸ ມການໃຊ້ນາໍ ້ຂຝຸີ່້ ນ/ມົນລະພິດຈາກຂຝຸີ່້ ນ21

ິ ານຄຸ ມ້ ຄອງຂາດການບໍລຫ້ ງແລ້ງ/ດິນສົມເປັ້ ນອາຊິດ
ດິນຂາດນໍາແຫ້

8້ຂາດນໍາສະອາດ
້ ວມ
ນໍາຖ້

9

ຄວັນຈາກໂຮງຈັກໂຮງງານ

7

24
21
11
19
9
5
ລວມ

185

1.3. ຄວາມໝາຍວິຊານິເວດສຸຂະສຶກສາ
້ັ ຍັງບໍີ່ມຂໍອະທິ
ປັດຈຸບນ
ບາຍອັນຈະແຈ ້ງກີ່ ຽວກັບນິເວດສຸ ຂະພາບ, ແຕີ່ ວີ່າສໍານວນຂອງມັນປະກອບດ້ວຍ້ ບຄວາມສົມບນ
2 ປະການຄ: ລະບົບນິເວດມຄວາມສົມບນ ແລະ ບໍີ່ສົມບນ. ຄໍາວີ່າສຸ ຂະພາບຂອງຄົນແມີ່ ນຂນກັ

ຂອງລະບົບນິເວດ. ຖ້າວີ່າລະບົບນິເວດບໍີ່ສະອາດ ມັນກໍີ່ຈະເຮັດໃຫ້ສຸຂະພາບຂອງຄົນບໍີ່ແຂງແຮງ. ຕົວຢີ່າງ: ອາກາດ້ ີ່ ໃດໜີ່ ງ ມັນກໍີ່ສ້າງບັນກີ່ ຽວກັບທາງເດນຫາຍໃຈຕໍີ່ຄົນໃນຂົງເຂດນັນເຊັ້ ີ່ ນ: ການໄອ, ຈາມເປັນມົນລະພິດສງໃນພນທີ່ ຢີ່ ອາໄສເປິ ເປ້ອນ ເວລາດີ່ ມນໍານັ
້້ ນຈະພາໃຫ້
້ແລະ ຫາຍໃຈຝດ. ຖ້າຫາກແຫຼີ່ ງນໍາໃນທ
ເກດອາການຖອກທ້ອງ ແລະ້ອີ່ ນໆ. ກົງກັນຂ້າມ ຖ້າຫາກລະບົບນິເວດມ ຄວາມສົມ ບນສະອາດດ ສຸ ຂະພາບຂອງຄົນກໍີ່ຈະແຂງແຮງດ. ດັີ່ງນັນ,ເຮົາຈີ່ ງຄວນເອົາໃຈໃສີ່ ແລະ ເຫັນບົດບາດສໍາຄັນຂອງລະບົບນິເວດ ອັນເປັນຄວາມສໍາພັນເຊິີ່ງກັນແລະກັນຢີ່າງສະໜິ
ດແໜ້ນ ລະຫວີ່າງສຸ ຂະພາບຂອງຄົນ ແລະ ສະພາບແວດລ້ອ ມ. ໃນປ້ມແບບຮຽນ ນິເວດສຸ ຂະສກສາໝາຍເຖິງ
້ຄວາມເຂົາໃຈກີ່
ຽວກັບສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ ແລະ ການເປັນຢີ່ ທີ່ ດ ເຊິີ່ງເປັນຜົນມາຈາກການຕອບສະໜອງແບບສັບ
ຊ້ອນ ແລະ ວອີ່ງໄວໃນບັນດາປັດໄຈຕີ່ າງໆເຊັີ່ນ: ຄົນ, ສະພາບທາງສັງຄົມ ແລະ ເສດຖະກິດ, ວັດທະນະທໍາ ແລະສະພາບແວດລ້ອ ມທໍ າ ມະຊາດ. ນິເວດສຸ ຂະສ ກສາແມີ່ ນວິທ ການໜີ່ ງທີ່ ຄ ກັນ ກັບ ແນວຄວາມຄິດ ທີ່ ມ ຄວາມພະຍາຍາມບັນ ລຸ ເປົ້ າໝາຍທີ່ ຈະເຮັດ ໃຫ້ສ ະພາບແວດລ້ອ ມ (ລະບົບ ນິເວດ), ສັງຄົມ , ການດໍ າ ລົງຊ ວິດ, ການພັດທະນາທາງເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດໃຫ້ມຄວາມສົມດນກັນຕາມແຜນວາດທ 1.

3

ແຜນວາດ 1: ວົງຈອນການພົວພັນເຊິີ່ງກັນແລະກັນຂອງການພັດທະນາ, ການດໍາລົງຊີວິດ, ລະບົບນິເວດ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ

ໃນປະເທດເຮົາ ບີ່ ອນທີ່ ມ ການທີ່ ອງທີ່ ຽວແບບອະນຸ ລ ັກ ລະບົ ບ ນິເວດ ເຊິີ່ ງເປັ ນ ບ ລິ ມ ະສິ ດ ທໍ າ ອິ ດ ໃນນະໂຍບາຍການພັດທະນາທາງດ້ານສັງຄົມ, ດ້ານສະພາບແວດລ້ອມທໍາມະຊາດ ລວມໄປເຖິງສະຖານທີ່ ວັດທະນະັ ລະບົບນິເວດ
ທໍາທີ່ ເປັນມໍລະດົກແມີ່ ນມຄວາມສໍາຄັນເປັ ນຢີ່າງຍິີ່ງ. ຈາກແນວຄິດຂອງການທີ່ ອງທີ່ ຽວແບບອະນຸລກັ ຮເ້ ຖິງວິໄສທັດໃນອະນາຄົດຂອງປະເທດລາວເຮົາວີ່າບໍີ່ ພຽງແຕີ່ ສົີ່ງເສມຄວາມທັນສະໄໝຂອງ
ເຮັດໃຫ້ເຮົາໄດ້ຮບ້ ແຕີ່ ຍັງ ມ ການອະນຸ ລ ັກສັງ ຄົມ ແລະ ວິທ ການດໍ າ ລົງ ຊ ວິດ ໃນແງີ່ ຂອງພັ ດ ທະນາເສດຖະກິດ -ສັ ງ ຄົມ ເທົີ່ ານັນວັດທະນະທໍາ, ສະພາບແວດລ້ອມທາງສັງຄົມ ແລະ ທໍາມະຊາດອກດ້ວຍ.
2. ລະບົບນິເວດກັບສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ
2.1. ຄວາມໝາຍຂອງລະບົບນິເວດ
້ລະບົບນິເວດແມີ່ ນລວມມສິີ່ງທີ່ ມຊວິດທຸ ກຢີ່າງເຊັີ່ນ: ພດ, ສັດ, ມະນຸດ ແລະ ສິີ່ງມຊວິດອີ່ ນໆ ທີ່ ຢີ່ ໃນພນ້ ຍັງພົວພັນກັບບັນດາສິີ່ງແວດລ້ອມທີ່ ບໍີ່ມຊວິດເຊັີ່ນ: ຝົ ນ, ຟ້າ,ທີ່ ໃດໜີ່ ງທີ່ ມການພົວພັນເຊິີ່ງກັນແລະກັນ. ນອກນັນ,້ ຫນ, ພມອາກາດ ແລະ ບັນຍາກາດ (ຮບທ 1).
ອາກາດ, ໂລກ, ຕາເວັນ, ດິນ, ນໍາ,4ຮບທີ 1: ລະບົບນິເວດຢູ່ໃນໜອງນໍຶ້າແຫູ່ງໜຶີ່ງ້ ສິີ່ງທີ່ ມຊວິດນ້ອຍໆຈົນເຖິງ
ຕົວຢີ່າງ: ໃນໜອງແຫີ່ ງໜີ່ ງ ທີ່ ານອາດພົບເຫັນສິີ່ງທີ່ ມຊວິດຫຼາຍຢີ່າງ ນັບຕັງແຕີ່້ ຕາເວັນ, ດິນຟ້າອາກາດ,ຂະໜາດໃຫຍີ່ ເຊັີ່ນ: ແມງໄມ ້ ແລະ ພດ. ສິີ່ງດັີ່ງກີ່ າວໄດ້ອາໄສຢີ່ ໃນສິີ່ງທີ່ ບໍີ່ມຊວິດເຊັີ່ນ: ນໍາ,້ ີ່ ອການມຊວິດ.
ອຸ ນຫະພມຄວາມກົດດັນທາງບັນຍາກາດ ແລະ ສານອາຫານໃນນໍາເພ
້້ນອກນັນ້ ຄວາມຕ້ອງການພນຖານສໍ
າລັບສິີ່ງທີ່ ມຊວິດ ແມີ່ ນມຢີ່ 5 ປະການດ້ວຍກັນເຊັີ່ນ: ອາກາດ, ນໍາ,ຕາເວັນ, ອາຫານ ແລະ ອນນະພມ (ຮບທ 2).

ຮບທີ 2: ສິີ່ງທີີ່ຈໍາເປັນ 5 ປະການສໍາລັບສິີ່ງທີີ່ມີຊີວິດ

5

2.2. ຄວາມສໍາຄັນຂອງລະບົບນິເວດ້ ນສິີ່ງທີ່ ມຊວິດ ເຊິີ່ງໃນນັນລວມມ
້ລະບົບນິເວດ ແມີ່ ນເປັ ບລະບົບທີ່ ເກ ອກມະນຸ ດ ແລະ ສິີ່ງທີ່ ມ ຊວິດອີ່ ນໆ.
້້ ອາກາດ, ທີ່ ພັກ ແລະ ຄວາມຄົງທີ່ ຂອງພມອາກາດສໍາລັບມະນຸດແມີ່ ນເປັ ນພນຖານ
ຄວາມຕ້ອງການດ້ານອາຫານ, ນໍາ,້ ລະບົບນິເວດແມີ່ ນເປັ ນສິີ່ງທີ່ ຈໍ າເປັ ນເພີ່ ອຄວາມສົມບ ນຂອງມະນຸ ດ. ອົງການແລະ ບໍີ່ ມ ການປີ່ ຽນແປງ. ສະນັນ,້ ແຕີ່ ມັນຍັງແມີ່ ນມອະນາໄມໂລກໄດ້ໃຫ້ຄໍານິຍາມວີ່າ ການມສຸ ຂະພາບທດບໍີ່ໝາຍເຖິງແຕີ່ ວີ່າບໍີ່ມການເຈັບເປັນເທົີ່ານັນົ ສົມບນທາງດ້ານຮີ່າງກາຍ, ຈິດໃຈ ແລະ ສັງຄົມອກດ້ວຍ.
ຄວາມອຸ ດມການພົວພັນກັນລະຫວີ່າງການປີ່ຽນແປງສິີ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ ແມີ່ ນມຄວາມຊັບຊ້ອນ
້້ ບຈໍາ
ເພາະວີ່າສີ່ວນຫຼາຍການປີ່ຽນແປງດັີ່ງກີ່ າວແມີ່ ນເກດຂນໃນທາງອ້
ອມ, ສັບປີ່ຽນສະຖານທີ່ , ເວລາ ແລະ ຂນກັນວນຂອງການປັ ບ ປີ່ ຽນ. ຕົວ ຢີ່ າງ ການປີ່ ຽນແປງດິນ ຟ້າອາກາດໄດ້ເຮັດ ໃຫ້ມ ບັນ ຫາດ້ານການຜະລິດ ກະສິກໍ າ .
້້ ີ່ ງເຮັດໃຫ້ມການຂາດສານອາຫານໃນເດັກ, ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງເດັກຊັກຊ້າ, ຮີ່າງກາຍສາມາດຕິດເຊອ
ສະນັນຈ
ພະຍາດໄດ້ງີ່າຍ ແລະ ການໃຫ້ອາຫານອີ່ ນໆ.

2.3. ສາເຫດທີີ່ພາໃຫ້ລະບົບນິເວດມີການປູ່ຽນແປງ
ການປີ່ຽນແປງລະບົບນິເວດແມີ່ ນມ 2 ສາເຫດໃຫຍີ່ ຄ:້ ວມ,− ການປີ່ຽນແປງລະບົບນິເວດເກ ດມາຈາກທໍ າມະຊາດເຊັີ່ນ: ແຜີ່ນດິນໄຫວ, ພ ໄຟລະເບດ, ໄພນໍ າຖ້ພາຍຸ ແລະອີ່ ນໆ.

້ ໍ າ ລາຍປີ່ າ, ການ− ການປີ່ ຽນແປງລະບົບ ນິເວດເກ ດຈາກການກະທໍ າ ຂອງມະນຸ ດ ເຊັີ່ ນ: ການຕັ ດ ໄມ ທ້ຂະຫຍາຍຕົວເມອງ, ໂຮງງານອຸ ດສາຫະກໍາ, ສ້າງເສັນທາງລົ
ດໄຟແລະອີ່ ນໆ.

້ການເພີ່ ມຂນຂອງປະຊາກອນແລະ ການພັດທະນາທາງດ້ານເສດຖະກິດໄດ້ເຮັດໃຫ້ມການປີ່ຽນແປງລະບົບ້ ີ່ າງໄວວາ. ໃນໄລຍະ 50 ປຜີ່ານມາເຫັນວີ່າມການປີ່ຽນແປງລະບົບນິເວດຢີ່າງໄວ ແລະນິເວດຢີ່ ໃນໂລກ ແລະ ພາກພນຢ້ ເມີ່ ອທຽບໃສີ່ໄລຍະກີ່ ອນໜ້ານັນ.
້ຂອບເຂດກວ້າງຂນຢີ່ ສປປ ລາວ ການປີ່ຽນແປງສິີ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ລະບົບນິເວດ ສີ່ວນໃຫຍີ່ ແມີ່ ນກີ່ ຽວກັບການຕັດໄມ ້ທໍາລາຍ

ປີ່າ, ໃນໄລຍະແຕີ່ ປ 1990-2010 ປີ່າໄມ ້ໃນປະເທດລາວຖກທໍາລາຍ ເຮັດໃຫ້ຈາໍ ນວນປີ່າໄມ ້ຫຼຸດລົງ ສະເລີ່ຍປະມານ້ ຈີ່ ງເຮັດໃຫ້
78.000 ເຮັກຕາຕໍີ່ປ ແລະ ໃນທົີ່ວໂລກ ປີ່າໄມ ້ຫຼຸດລົງ ສະເລີ່ຍປະມານ 8.300.000 ເຮັກຕາຕໍີ່ປ. ສະນັນ,້້ ວມຂັງ, ດິນເສາະເຈີ່ ອນ, ນໍາຖ້້ ວມກະທັນຫັນ ແລະອີ່ ນໆ. ນອກຈາກນັນ້
ລະບົບນິເວດເຊີ່ ອມໂຊມເປັ ນຕົນແມີ່
ນມນໍາຖ້
ການຖາງປີ່າເຮັດໄຮີ່ ຍັງປີ່ອຍຄາບອນໄດອອກໄຊ (CO2) ອອກສີ່ ອາກາດ. ສະນັນ້ ໃນປ 1987 ໄດ້ເຮັດໃຫ້ ສປປ ລາວຖກຈັດເປັນໜີ່ ງໃນບັນດາ 11 ປະເທດ ຢີ່ ໃນໂລກທີ່ ປີ່ອຍ CO2 ຫຼາຍກວີ່າ 80%, ໃນໂລກ ມຈໍານວນການປີ່ອຍຕໍີ່ຫົວ
ຄົນໃນແຕີ່ ລະປແມີ່ ນ 10 ໂຕນ. ມາໃນປ 2014 ການປີ່ອຍ CO2 ໃນໂລກແມີ່ ນ 4.980 ໂຕນ ຕໍີ່ຄົນ ແລະ ຢີ່ ສປປລາວ ແມີ່ ນ 300 ໂຕນ ຕໍີ່ຄົນ.
້້ ໃນຊີ່ວງສົງຄາມອິນດ ຈນ ໄລຍະທ 2 (1954-1975) ຜຮ້ ຸ ກຮານໄດ້ຖ ມລະເບ
ຍິີ່ງໄປກວີ່ານັນ
ດໃສີ່ ສປປລາວ ຢີ່າງໜັກໜີ່ ວງ ແລະ ຈໍານວນລະເບດທີ່ ຍັງບໍີ່ທັນແຕກຍັງມ ຈໍານວນຫຼ າຍໂຕນ ພ້ອມທັງຂຸ ມລະເບດມ ຈໍານວນ
້ຫຼວງຫຼາຍ ເຊິີ່ງສິີ່ງດັີ່ງກີ່ າວໄດ້ປີ່ຽນແປງລະບົບນິເວດຢີ່ ທ້ອງຖິີ່ນນັນໆ.
2.4. ການປູ່ຽນແປງຂອງລະບົບນິເວດສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍສີ່ ຸຂະພາບົ ນກະທົບຕໍີ່ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດໂດຍທາງກົງ ແລະ ທາງການປີ່ຽນແປງສິີ່ງແວດລ້ອມ ຫຼ ລະບົບນິເວດ ໄດ້ສີ່ ງຜົ້ ວມ, ອາກາດຮ້ອນ, ຂາດນໍາ,້ ດິນເຊາະເຈີ່ ອນ ແລະ ການສໍາພັດກັບມົນລະ
ອ້ອມ. ຜົນກະທບທາງກົງໄດ້ແກີ່ : ນໍາຖ້
້້ ອກຕາ ຫຼ ຕາແດງ, ຖອກທ້ອງ,້ ວມແມີ່ ນ: ອັກເສບເຫຍອເມີ່ ອນທີ່ ມນໍາຖ້
ພິດ. ຕົວຢີ່າງ: ພະຍາດທີ່ ມັກເກດຂນໃນບ້ ການສໍ າພັດກັບມົນລະພິດທາງອາກາດພາໃຫ້ເກ ດເປັ ນພະຍາດປອດ
ອະຫິວາ ແລະ ຜວໜັງອັກ ເສບ. ນອກນັນ,້ ແລະອີ່ ນໆ. ນອກຈາກນເຫັ້ ນວີ່າ ຜົນ້ ອອັກເສບ, ພະຍາດຫອບຫດ, ມະເຮັງປອດ, ພະຍາດຫຼອດປອດອຸ ດຕັນຊໍາເຮ
ກະທົບທາງອ້ອມໄດ້ແກີ່ : ການສນເສຍແຫຼີ່ ງທໍ າມາຫາກິນ, ການເຄີ່ ອນຍ້າຍປະຊາກອນ (ຊຸມຊົນແອອັດ), ຄວາມຂັດ
6ແຍີ່ ງ, ການປັ ບຕົວທີ່ ບໍີ່ແທດເໝາະກັບສະພາບ ແລະ ການຊີ່ວຍເຫຼອເພີ່ ອບັນເທົາທຸ ກ. ຕົວຢີ່າງ ບີ່ອນທີ່ ມຊຸມຊົນແອອັດ
ມັນສາມາດກໍີ່ໃຫ້ເກດມພະຍາດຕິດຕໍີ່ຕີ່ າງໆເຊັີ່ນ: ພະຍາດໄຂ້ຍຸງລາຍ, ໄຂ້ຖອກທ້ອງ. ການຕັດໄມ ້ທໍາລາຍປີ່າ, ການຈດ
້້ ີ່ ແຮີ່ທີ່ ບໍີ່ຖກລະບຽບກົດໝາຍ, ການເພີ່ ມຂນຂອງປະຊາກອນ,ປີ່າເຮັດໄຮີ່, ການຂຸ ດຄົນບໍ
ການຂະຫຍາຍຂອງຕົວເມອງ,້ ້ອນລົງແມີ່ ນໍາ້ ແລະ ການປີ່ອຍທາດເຄມຕີ່ າງໆລົງແມີ່ ນໍາລໍ້ າເຊ ເຮັດໃຫ້ເກດຄວາມສີ່ຽງຕໍີ່
ຖີ່າຍຊະຊາຍ, ການປີ່ອຍນໍາເປ
້ັ ອາຫານບໍີ່ພຽງພໍ (ເຮັດໃຫ້ຂາດສານອາຫານ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ກາຍເປັ ນຄົນເຕ້ຍ), ພດທີ່
ການຕິດເຊອພະຍາດ.
ການໄດ້ຮບ້ ອງສນພັນ, ເສຍສຸ ຂະພາບຈິດ (ບຸ ກຄົນ ຫຼ ຊຸມຊົນ) ແລະ ການເຊີ່ ອມເສຍວັດທະນະທໍາອັນດງາມ.
ໃຊ້ເປັນຢາພນເມ

2.5. ວິທີປົກປັກຮັກສາ ແລະ ແກ້ໄຂບັນຫາ
2.5.1. ວິທີປົກປັກຮັກສາ
້້ ສະອາດ
− ປະຊາຊົນທຸກຄົນຕ້ອງເປັນເຈົາການປົ
ກປັກຮັກສາປີ່າໄມ ້ ແລະ ຮັກສາແຫຼີ່ ງນໍາໃຫ້້ າຍເກ ນໄປຕ້ອງໃຫ້ສະເໜໄປຍັງກະຊວງຊັບພະຍາກອນທໍ າ− ຖ້າເຫັນປະກົດການທາດເຄມ ປົ ນເປ້ອນແມີ່ ນໍາຫຼ
ມະຊາດ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມ ຫຼ ພາກສີ່ວນທີ່ ກີ່ ຽວຂ້ອງ້ ້ອນ ແລະ ທາດເຄມຕີ່ າງໆລົງແມີ່ ນໍາຊະຊາຍ້− ປະຊາສໍາພັນເຖິງພໍີ່ແມີ່ ປະຊາຊົນ ຫຼ ຊຸມຊົນບໍີ່ໃຫ້ປີ່ອຍນໍາເປ
້້ ີ່ ແຮີ່ທີ່ ບໍີ່ຖກລະບຽບກົດໝາຍ
− ຕ້ານ ແລະ ສະກັດກັນການຂຸ
ດຄົນບໍ

2.5.2. ວິທີແກ້ໄຂບັນຫາ
− ລັດຖະບານຕ້ອງມມາດຕະການປ້ອງກັນ, ຈໍາກັດ ແລະ ຄວບຄຸ ມການທໍາລາຍລະບົບນິເວດ
− ລັດຖະບານໄດ້ອອກມາດຕະການຢຸ ດການຕັດໄມ ້ໃນທຸກຮບແບບ, ຈໍາກັດການສົີ່ງອອກໄມ ້, ລະດົມໃຫ້
້້້ທົດແທນໃນແຕີ່ ລະປ ເຊິີ່ງຖເອົາວັນທ 1 ມິຖຸນາ ເປັນວັນປກຕົນໄມ
້ທົດແທນ.
ປະຊາ ຊົນປກຕົນໄມັ ເພີ່ ອຫຼຸດຜີ່ອນການຖາງປີ່າເຮັດໄຮີ່
− ລັດຖະບານໄດ້ລະດົມໃຫ້ປະຊາຊົນຫັນລົງມາເຮັດນາເປັນຫຼກ້− ສະໜອງແຫຼີ່ ງນໍາສະອາດໃຫ້
ຊຸມຊົນທົີ່ວເຖິງ
− ຈັດສັນທີ່ ຢີ່ ອາໄສໃຫ້ຊຸມຊົນເພີ່ ອຮັບປະກັນບໍີ່ໃຫ້ມຊຸມຊົນແອອັດ

3. ຄຸນລັກສະນະຂອງນິເວດສຸຂະສຶກສາ
ນິເວດສຸ ຂະສກສາ ແມີ່ ນນໍາໃຊ້ ແນວຄວາມຄິດຂອງ ທີ່ ານ ຄາຣອນ (Charron) ເຊິີ່ງແນວຄິດທີ່ ສະໜັບ
ໜນວິທການທາງດ້ານນິເວດທີ່ ພົວພັນເຖິງສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ. ຄຸ ນລັກ ສະນະທີ່ ສໍາຄັນຂອງນິເວດສຸ ຂະສກສາ
ປະກອບມ 6 ລັກສະນະດັີ່ງລຸີ່ ມນ.້1) ແນວຄວາມຄິດກ່ຽວກັບລະບົບນິເວດ
້ນິເວດສຸ ຂະສກສາ ແມີ່ ນພນຖານຂອງລະບົ
ບແນວຄວາມຄິດ ທີ່ ພິຈາລະນາເຖິງລະບົບນິເວດ, ສຸ ຂະພາບ
້ແລະ ການດໍາລົງຊວິດຂອງມະນຸ ດ ໃຫ້ເຂົາໃຈເລິກ ເຊິີ່ງກີ່ ຽວກັບລະບົບນິເວດ. ໝາຍຄວາມວີ່າເປັ ນລະບົບແນວ້ ກເຖິງຄວາມເຂົາໃຈທັ
້ຄວາມຄິດທີ່ ເນັນໜັ
ງໝົດຂອງລະບົບນິເວດ ໃນຫຼ າຍລັກ ສະນະ ເຊິີ່ງພິຈາລະນາເຖິງຄວາມ
້ສໍາພັນທີ່ ຕ້ອງເພິີ່ງພາເຊິີ່ງກັນແລະກັນ. ດັີ່ງນັນ້ , ພນຖານຂອງລະບົ
ບແນວຄວາມຄິດຂອງນິເວດສຸ ຂະສກສາ ເຊີ່ ອວີ່າົ ຕໍີ່ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ ບໍີ່ສະເພາະແຕີ່ ບຸ ກຄົນແຕີ່ ຍັງລວມ
ບັນດາປັດໄຈຕີ່ າງໆ ຂອງການເຮັດວຽກແມີ່ ນມອິດທິພນ້ ີ່ ມຄວາມຮ,້ ຄວາມສາມາດ
ເຖິງສີ່ວນລວມ. ຈຸດປະສົງຂອງນິເວດສຸ ຂະສກສາແມີ່ ນເພີ່ ອເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນກາຍເປັນຜທ

້ັ ໃຫ້ປະກົດຂນໃນລະບົທີ່ ຈະນໍາແນວຄິດໄປປະຕິບດ
ບນິເວດຂອງແຕີ່ ລະຂົງເຂດ , ໂດຍການສະໜອງສິີ່ງອໍານວຍ
້ຄວາມສະດວກແກີ່ ການສອນໃຫ້ມຄວາມເຂົາໃຈເຖິ
ງສາຍພົວພັນລະຫວີ່າງການພັດທະນາ, ການດໍາລົງຊວິດ, ລະບົບ
້ , ນິເວດສຸ ຂະສກສາ ຍັງເຮັດໃຫ້ຜຮ້ ຽນ ສາມາດພິຈາລະນາວິທ
ນິເວດ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ. ນອກຈາກນັນ
ການໃນການຮັກສາສຸ ຂະພາບ ແລະ ການຮັກສາລະບົບນິເວດໃຫ້ມຄວາມສົມດຸ ນ.
2) ການຮຽນຮ້ແບບບລະນາການ້ ນ ເຊິີ່ງປະກອບມ ການສ ກສາທາງດ້າ ນນິເວດສຸ ຂະສ ກສາ ແມີ່ ນການປະສົມ ປະສານຫຼ າ ຍໆວິຊ າເຂົາກັົ ເຮົາມ ຄວາມຮ,້ ທັກ ສະ , ທັດສະນະຄະຕິ
ສະພາບແວດລ້ອມ ແລະ ສຸ ຂະພາບ ເຊິີ່ງມ ຈຸດປະສົງເພີ່ ອສອນໃຫ້ຄນ
7ແລະ ຄຸ ນຄີ່າຕີ່ າງໆທີ່ ຈະເຮັດໃຫ້ມການປີ່ຽນແປງໃນລະບົບນິເວດ, ການພິຈາລະນາເຖິງທີ່ າອີ່ຽງຂອງລະບົບນິເວດ,ການຮັກ ສາຄວາມສົມ ດຸ ນລະຫວີ່າງການນໍາໃຊ້ປະໂຫຍດຢີ່າງບໍີ່ ຖກຕ້ອງ ແລະ ການປົ ກ ປັ ກ ຮັກ ສາລະບົບນິເວດ.

້ , ນິເວດສຸ ຂະສກສາບໍີ່ພຽງແຕີ່ ສກສາບັນຫາທາງດ້ານສຸ ຂະພາບ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມ ແຕີ່ ຍັງສກສາເຖິງວິທ
ສະນັນ້ການໃນການເຊີ່ ອມໂຍງບັນຫາເພີ່ ອເປັນການສົີ່ງເສມຄວາມເຂົາໃຈຂອງສາຍພົ
ວພັນຕີ່ າງໆ.
3) ການຮຽນຮ້ແບບມີສ່ວນຮ່ວມ້ ຽນ ລວມ
ນິເວດສຸ ຂະສກສາແມີ່ ນວິທການສກສາແບບຮຽນສີ່ວນຮີ່ວມທີ່ ເປັ ນເງີ່ ອນໄຂຈໍາເປັ ນໃຫ້ແກີ່ ຜຮ້ ົ ກຄອງ ແລະ ຊຸມ ຊົນ ເພີ່ ອນໍາເອົາຄວາມຮດ້ ີ່ ງກີ່ັ າວໄປປະຕິບດັ ເຮັດໃຫ້ພວກເຂົາສາມາດເຫັນທັງ ເດັກນ້ອຍ, ຜປ້ັ ແລະ ແກໄ້ ຂບັນຫາຕີ່ າງໆ. ການບໍລຫິ ານຈັດການເພີ່ ອຫຼຸດຜີ່ອນຜົນກະທົບລະຫວີ່າງ
ຄວາມຈໍາເປັນໃນການປະຕິບດ້ ຽນຈະມ
ສິີ່ງແວດ ລ້ອມ ແລະ ການພັດ ທະນາ ຜີ່ ານການຮຽນຮ ແ້ ບບມ ສີ່ ວນຮີ່ວມຂອງນິເວດສຸ ຂະສ ກສາ, ຜຮັ ທາງພດຕິກໍ າທີ່ ດ ເພີ່ ອໃຫ້ເກ ດຄວາມດຸີ່ ນດີ່ຽງລະຫວີ່ າງສິີ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ການຄວາມສາມາດໃນການປະຕິບດ້ ຜີ່ານການຮຽນຮ ້ ແລະ ການເຝິ ກແອບ ເຮັດໃຫ້ຜຮ້ ຽນຮັບຮປ້ ະສິດທິພາບຂອງຕົນເອງໃນ
ພັດທະນາ. ນອກຈາກນັນ,້ການຮັກສາ, ສົີ່ງເສມສຸ ຂະພາບ, ການປ້ອງກັນພະຍາດຕີ່ າງໆ ແລະ ພັດທະນາຄວາມໝັນໃຈຂອງຕົ
ນເອງໃນການປ້ອ ງກັນ ພະຍາດດ້ວຍຕົວພວກເຂົາເອງ. ໃນການຮຽນຮ ແ້ ບບມ ສີ່ວນຮີ່ວມໃນວິຊ ານິເວດສຸ ຂະສ ກສາແມີ່ ນເຮົາ້ ກຢີ່າງໜີ່ ງວີ່າັ ຫຼ ເວົາອ
ສາມາດໃຊ້ພາລະບົດບາດຂອງສະໂມສອນສຸ ຂະພາບເດັກ ທັງພາກທິດສະດ ແລະ ປະຕິບດັ ບໍີ່ພຽງແຕີ່ ຮຽນທິດສະ
ການສົີ່ງເສມການຮັກສາສິີ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ສຸ ຂະພາບຈະສໍາເລັດໄດ້ກີ່ ໍຕ້ອງໄດ້ລງົ ມປະຕິບດ
້ດເທົີ່ານັນ.

້ ວ້ ຍຕົນເອງຈາກການປະຕິບດັ ກິດຈະກໍາ
ສະໂມສອນສຸ ຂະພາບເດັກ ແມີ່ ນກິດຈະກໍາທີ່ ນັກຮຽນຈະຮຽນຮດ
້້ຜີ່ານວິຊານິເວດສຸ ຂະສ ກສາເຊັີ່ນ: ການກວດສຸ ຂະພາບ, ການອະນາໄມຫ້ອງຮຽນ ແລະ ການຈັດການຂເຫຍ
ອ.

້້ເພາະນັກຮຽນທົີ່ວໄປແມີ່ ນບໍີ່ສາມາດເຂົາໃຈເຖິ
ງບັນຫາສິີ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ສຸ ຂະພາບໂດຍກົງ ພວກເຂົາຈະເຂົາໃຈ
ເມີ່ ອພວກເຂົາ ໄດ້ລ ົງມ ປະຕິບ ັດ ກິດ ຈະກໍ າ ທີ່ ກີ່ ຽວຂ້ອ ງກັບ ບັນ ຫາດັີ່ງກີ່ າວໃນອະນາຄົດ . ກິດ ຈະກໍ າ ສະໂມສອນ

້ັ ຜີ່ານວິຊານິເວດສຸ ຂະສກສາທີ່ ເປັ ນສີ່ວນໜີ່ ງຂອງການຮຽນ-ການສອນໃນຊັນສຸ ຂະພາບເດັກແມີ່ ນຈໍາຕ້ອງປະຕິບດັ ການຊີ່ວຍເຫຼອຈາກຄ-ອາຈານ, ພໍີ່ແມີ່ , ຜປ
້ ົ ກຄອງ ແລະ ຊຸມປະຖົມ ແລະ ມັດທະຍົມສກສາ. ນັກຮຽນຄວນໄດ້ຮບັ ກິດຈະກໍາ. ນັກຮຽນມຄວາມພະຍາຍາມຊົນ ເຊິີ່ງນັກຮຽນຕ້ອງການສະພາບແວດລ້ອມທີ່ ເໝາະສົມໃນການປະຕິບດ້ ໂດຍຜີ່ານການທີ່ ຈະເຮັດໃຫ້ສຸຂະພາບ, ສະພາບແວດລ້ອມການຮຽນ ແລະ ຄຸ ນນະພາບຊວິດຂອງພວກເຂົາດຂນັ ກິດຈະກໍ າຕີ່ າງໆ ເພາະການປະຕິບ ັດ ກິດ ຈະກໍ າ ແມີ່ ນເປັ ນການສົີ່ງເສ ມການຮັກ ສາສິີ່ງແວດລ້ອ ມ ແລະປະຕິບດສຸ ຂະພາບ.

ັ ໄດ້ເຊັີ່ນ:ກິດຈະກໍາສະໂມສອນສຸ ຂະພາບເດັກ ໃນວິຊານິເວດສຸ ຂະສກສາທີ່ ສາມາດປະຕິບດ້1) ສ້າງຕັງສະໂມສອນຫຼ ກຸີ່ ມສຸ ຂະພາບໃນໂຮງຮຽນ
2) ກວດສຸ ຂະພາບນັກຮຽນໃນໂຮງຮຽນ
3) ການສົີ່ງເສມການໃຊ້ຊວິດໃຫ້ມສຸ ຂະພາບດ
4) ໂຮງຮຽນສຸ ຂະອະນາໄມ
5) ກິດຈະກໍາຄວາມປອດໄພໃນໂຮງຮຽນ
6) ປກຝັງ ແລະ ລ້ຽງສັດຂອງໂຮງຮຽນ

້ັ ກິດຈະກໍາໃນໂຮງຮຽນບໍີ່ຈໍາເປັນຕ້ອງປະຕິບດັ ທຸກກິດຈະກໍາ ແຕີ່ ລະໂຮງຮຽນສາມາດເລີ່ ມຕົນການປະຕິບດ
ຈາກກິດຈະກໍາທີ່ ເຫັນຜົນໄວ້ທີ່ ສຸ ດ ຫຼ ກິດຈະກໍາທີ່ ສາມາດເຮັດໄດ້ເລຍ. ຖ້າວີ່າບາງກິດຈະກໍາທີ່ ທາງໂຮງຮຽນໄດ້ປະັ ແລ້ວກໍີ່ແມີ່ ນໃຫ້ສບຕໍີ່ ແຕີ່ ປີ່ຽນຈາກຄ-ອາຈານເປັນຜບ້ ໍລຫິ ານ ມາໃຫ້ນກັ ຮຽນເປັນຜປ້ ະຕິບດັ ກິດຈະກໍາກັນເອງ.
ຕິບດ້ິ ານສະໂມສອນສຸ ຂະພາບເດັກ ປະກອບດ້ວຍນັກຮຽນຊັນປະຖົ
ການຈັດຕັງ້ ແລະ ການບໍລຫມ ແລະ ມັດ້້ທະ ຍົມ. ແຕີ່ ລະກິດຈະກໍາແມີ່ ນມນັກຮຽນ 2 ຫາ 3 ຄົນ, ໃນນັນຈະເປັ
ນຫົວໜ້າໜີ່ ງຄົນ ຫຼງັ ຈາກນັນແຕີ່
ລະທມຈະ
8ມາເລອກເອົາຫົວໜ້າສະໂມສອນສຸ ຂະພາບເດັກ ເຊິີ່ງເປັ ນກຸີ່ ມໃຫີ່ ຍທີ່ ກວມເອົາແຕີ່ ລະທມຂອງແຕີ່ ລະກິດຈະກໍາ.
້ ແລ້ວ ແຕີ່ ເງີ່ ອນໄຂຂອງແຕີ່ ລະໂຮງຮຽນ. ສີ່ວນຄ -ອາຈານຈະເປັ ນ ຜ ້ທມ ແລະ ກິດຈະກໍ າແມີ່ ນອາດຈະເພີ່ ມຂ ນ້ າແຕີ່ ລະກິດຈະກໍາ.
ຮັບຜິດຊອບຊນໍ້ ຄຕ້ອງແນະນໍາ ແລະ ນໍາພາັ ກິດຈະກໍ າ, ເດັກ ຈະບໍີ່ ຮວ້ ທິ ປະຕິບດ
ັ . ດັີ່ງນັນ,ໃນປທໍາອິດຂອງການປະຕິບດັ ເຊັີ່ນ: ວິທ ການປະຕິບ ັດ , ການກະກຽມອຸ ປະກອນ, ການບັນ ທ ກ. ໃນປ ທ ສອງ ນັກ ຮຽນຈະມ ຄວາມປະຕິບ ດ້ ໂດຍການບໍລຫິ ານຈັດການຂອງນັກຮຽນເອງ. ການປະຕິບດັ ກິດຈະກໍາແມີ່ ນຮັບຜິດຊອບແຕີ່ ລະກິດຈະກໍາຫຼາຍຂນັ ທົີ່ວໂຮງຮຽນ. ຕົວຢີ່າງ: ກິດຈະກໍາການກວດສຸ ຂະພາບປະຈໍາພາກຮຽນ, ການອະນາໄມພ້ອມກັນ
ຕ້ອງໄດ້ປະຕິບດ
ທົີ່ວໂຮງຮຽນປະມານ 5-10 ນາທ ຂອງທຸກໆມ.້

4) ທັດສະນະຂອງໂລກ ແລະ ທ້ອງຖິີ່ນໃນລາວ ເພີ່ອຮັບປະກັນການພັດທະນາແບບຍນຍົງ້ ີ່ ການ
ນິເວດສຸ ຂະສ ກສາແມີ່ ນໜີ່ ງໃນມາດຕະການທີ່ ຕອບສະໜອງເພີ່ ອເຮັດ ໃຫ້ມ ຄວາມເຊີ່ ອໝັ ນຕໍັ ຮເ້ ຖິງການພັດທະນາແບບຍນຍົງ ໃນດ້ານທັດສະນະໂດຍລວມ ແລະ ສະເພາະ
ພັດທະນາແບບຍນຍົງ, ເພີ່ ອໃຫ້ຮບກີ່ ຽວກັບບັນຫາສຸ ຂະພາບ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມທີ່ ມຄວາມຈໍາເປັ ນ. ເພາະບັນຫາສຸ ຂະພາບ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມແມີ່ ນໄດ້ແ ຜີ່ ລາມໄປໃນບັນ ດາປະເທດຕີ່ າງໆ ແລະ ເກ ດການປີ່ ຽນແປງຢີ່ າງໄວວາກີ່ ຽວກັບ ຄວາມດຸີ່ ນດີ່ ຽງຂອງການ
ພັດທະນາສັງຄົມ ແລະ ການປົກປັ ກຮັກສາສະພາບແວດລ້ອມໃນບັນດາຂົງເຂດຕີ່ າງໆ, ໝາຍຄວາມວີ່າມັນມຂອບ
້ , ນິເວດສຸັ ກີ່ ຽວກັບບັນຫາສຸ ຂະພາບ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມ. ສະນັນ
ເຂດຄວາມສໍາຄັນຫຼ າຍກວີ່າໃນຍຸ ກ ໂລກາພິວດ້ ຜຮ້ ຽນສະແດງແນວຄວາມຄິດ ກີ່ ຽວກັບ ບັນ ຫາທາງດ້ານສຸ ຂ ະພາບ ແລະຂະສ ກສາ ມ ຈຸດ ປະສົງໃນການກະຕຸ ນັ ເວລາກັບບັນຫາຕີ່ າງໆທີ່ ມຢີ່ ພາຍໃນປະເທດ ແລະ ບັນດາປະເທດຕີ່ າງໆ.
ສິີ່ງແວດລ້ອມທີ່ ຍັງມຢີ່ ໃນບາງຈຸດໃຫ້ທນ້້້ ຽນເຂົາໃຈກີ່
ນິເວດສຸ ຂະສກສາຍັງເຮັດໃຫ້ຜຮ
ຽວກັບບັນຫາສຸ ຂະພາບຂອງພວກເຂົາທີ່ ເປັນພນຖານຂອງແນວຄວາມ
ຄິດ, ຄຸ ນລັກສະນະປະຈໍາຕົວກີ່ ຽວກັບບັນຫາສຸ ຂະພາບ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມ ເພີ່ ອຊອກຫາປັ ດໄຈຕີ່ າງໆທາງດ້ານັ ເພີ່ ອຫຼຸດຜີ່ອນອັດຕາການ
ສິີ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ສັງຄົມ ທີ່ ກີ່ ຽວຂ້ອງກັບບັນຫາຕີ່ າງໆ. ຄວາມຈໍາເປັນໃນການປະຕິບດ
້ເກດພະຍາດຕີ່ າງໆ ເພີ່ ອເຂົາໃຈກີ່
ຽວກັບລະບົບກົນໄກຂອງອັດຕາການເກດບັນຫາທາງດ້ານສະພາບແວດລ້ອມ, ມັນ້ມຄວາມຈໍາເປັນທີ່ ຈະເຂົາໃຈບັ
ນຫາຄວາມເປັນມາກີ່ ຽວກັບສຸ ຂະພາບ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມສະເພາະໃນປະເທດ, ຜີ່ານ້ ນັ ຫາຄຸ ນລັກສະນະຂອງກິດຈະກໍາໃນການດໍາລົງຊວິດຂອງປະຊາຊົນໃນທ້ອງຖິີ່ນ ເພາະເປັ ນພາກສີ່ວນ
ການຮຽນຮບໜີ່ ງຂອງສະພາບຄວາມເປັນຈິງໃນອັດຕາການເກດບັນຫາທາງດ້ານສະພາບແວດລ້ອມ. ນິເວດສຸ ຂະສກສາສອນໃຫ້ຮ ້ທີ່ ຕັ ງ້ ແລະ ບົ ດ ບາດຂອງລະບົ ບ ນິ ເ ວດທີ່ ເໝ າະສົ ມ ກັ ບ ສຸ ຂະພາບ , ແນວຄິ ດ ຂອງບັ ນ ຫາສຸ ຂະພາບ ແລະ້ , ເປົ ້າໝາຍເພີ່ ອພັດທະນາຊັບພະຍາກອນ
ສິີ່ງແວດລ້ອມທີ່ ຈະເຮັດໃຫ້ສໍາເລັດໃນຫຼ າກຫຼາຍວິທໃນສັງຄົມ. ດັີ່ງນັນັ ຕາມແນວທາງການພັດທະນາຂອງບັນດາປະເທດທີ່ ພັດທະນາແລ້ວ ແຕີ່ ຈະຊອກຫາວິທ
ມະນຸດ ເຊິີ່ງຈະບໍີ່ປະຕິບດ
້້ ການພັດທະນາໃຫ້ສອດຄີ່ອງກັບສະພາບຄວາມເປັ ນຈິງທາງດ້ານວັດທະນະທໍາສັງຄົມ ຂອງປະເທດນັນ
ທາງກະຕຸ ນເພີ່ ອການພັດທະນາແບບຍນຍົງ.
5) ຄວາມເທົີ່າທຽມກັນລະຫວ່າງເພດ ແລະ ສັງຄົມ
ນິເວດສຸ ຂະສກສາບໍີ່ພຽງແຕີ່ ສຸ ມໃສີ່ບັນຫາສຸ ຂະພາບ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມ ແຕີ່ ຍັງສກສາເຖິງບັນຫາຄວາມ
ເທົີ່າທຽມກັນທາງດ້ານເພດ ແລະ ສັງຄົມ. ໃນປະເທດລາວ ແລະ ບັນດາປະເທດທີ່ ກໍາລັງພັດທະນາ ເພດຍິງ, ຊົນເຜົີ່າ
, ຄົນພິການ ແລະ ກຸີ່ ມຄົນທີ່ ດໍາລົງຊວິດຢີ່ ໃນເຂດຊົນນະບົດ ຍັງປະເຊນໜ້າກັບຄວາມບໍີ່ເທົີ່າທຽມກັນ ແລະ ຄວາມ້ ງໂອກາດທາງດ້ານເສດຖະກິດ, ການສກສາ ແລະ ກິດຈະກໍາຕີ່ າງໆທາງສັງຄົມ. ຍິີ່ງໄປກວີ່າ
ບໍີ່ຍຸ ດຕິທໍາໃນການເຂົາເຖິ
້ , ບັນຫາຄວາມບໍີ່ເທົີ່າທຽມກັນ ແລະ ຄວາມບໍີ່ຍຸ ດຕິທໍາ ຍັງເປັ ນຜົນສະທ້ອນຕໍີ່ກັບສາຍພົວພັນຂອງລະບົບນິເວດ.
ນັນ້ , ຍັງເປັ ນຜົນກະທົບຫຼ າຍຕໍີ່ ຄວາມສີ່ ຽງດ້ານສຸ ຂະພາບ ເຊິີ່ງເຮັດໃຫ້ສຸ ຂະພາບຂອງເຂົາເຈົາອ້ ີ່ ອນເພຍ.
ນອກຈາກນັນ
ຕົວຢີ່າງ: ເພດຍິງຍັງມຄວາມຮັບຜິດຊອບສໍາລັບສຸ ຂະພາບຂອງຄົນໃນຄອບຄົວຂອງພວກເຂົາ, ສາຍພົວພັນສັງຄົມໃນ
້ຊຸມຊົນຂອງພວກເຂົາ, ການເຂົາຫາສັ
ງຄົມ ແລະ ການສກສາຂອງເດັກ. ການຫຼຸດຜີ່ອນຄວາມບໍີ່ເທົີ່າທຽມກັນທາງດ້ານ
9ເພດ ແລະ ສັງຄົມ ຜີ່ານການສກສານິເວດສຸ ຂະສກສາທີ່ ເປັ ນການປະກອບສີ່ວນໃນການຮັບຮເ້ ຖິງຄວາມຢນຍົງທາງ
ສັງຄົມອກດ້ວຍ.
6) ຄວາມຮ້ສູ່ພາກປະຕິບັດ້ ີ່ ຈໍ າ ເປັ ນ ທີ່ ຈະນໍ າ ໄປສີ່ ການປະຕິບ ັດ .
ຈຸດ ປະສົງ ຂອງນິເວດສຸ ຂະສ ກສາ ແມີ່ ນໂຄງສ້າ ງດ້າ ນຄວາມຮ ທ້ , ເພີ່ ອເປັ ນການສົີ່ງເສມໃນການປະຕິບດັ ໃຫ້ເປັ ນທີ່ ໜ້າພໍໃຈ, ຜຮ້ ຽນຖກຄາດຫວັງຈະໃຫ້ມຄວາມຮ ້ນອກຈາກນັນ
້ , ຍັງມ ຈຸດປະສົງເພີ່ ອແລະ ເຫັນຄຸ ນຄີ່າຂອງການພົວພັນລະຫວີ່າງສຸ ຂະພາບ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມ ຍິີ່ງໄປກວີ່ານັນ
ພັດທະນາຊັບພະຍາກອນມະນຸດ ສ້າງສຸ ຂະພາບທີ່ ແຂງແຮງໃນຊຸມຊົນ ບໍີ່ແມີ່ ນເລັີ່ງໃສີ່ແຕີ່ ການຈະເລນເຕ ບໂຕທາງ
ດ້ານເສດຖະກິດ, ການດໍາລົງຊວິດໃນຊຸມຊົນຢີ່າງດຽວ, ແຕີ່ ແມີ່ ນເພີ່ ອສຸ ຂະພາບແຂງແຮງ ໃນການດໍາລົງຊວິດ ແລະເປັນມິດຕໍີ່ສະພາບແວດລ້ອມ.
ກິດຈະກໍາ້້ັ ສກສາສົນທະນາລວມໝີ່ ໃນຫ້ອງກີ່ ຽວກັບບັນຫາການເພີ່ ມຂນຂອງເຊ
1) ໃຫ້ນກ
ອພະຍາດ
2) ຈັດ ກຸີ່ ມສົນ ທະນາກີ່ ຽວກັບ ການພົວ ພັນ ຂອງການພັດ ທະນາ, ການດໍ າ ລົງ ຊ ວິດ , ລະບົບ ນິເວດ ແລະສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ ແລ້ວໃຫ້ຕາງໜ້າແຕີ່ ລະກຸີ່ ມນໍາສະເໜັ ສກສາສົນທະນາກີ່ ຽວກັບລະບົບນິເວດ (ຄວາມໝາຍ, ຄວາມສໍາຄັນ , ສາເຫດທີ່ ເຮັດໃຫ້ລະບົບ
3) ໃຫ້ນກ
ນິເວດປີ່ຽນ, ຜົນກະທົບ ແລະ ວິທປົກປັກຮັກສາບັນຫາຂອງລະບົບນິເວດ)ຄໍາຖາມ້1) ລະບົບນິເວດແມີ່ ນຫຍັງ? ອົງປະກອບທີ່ ສໍາຄັນພນຖານສໍ
າລັບສິີ່ງທີ່ ມຊິດວິດມຫຍັງແດີ່?
2) ເປັນຫຍັງລະບົບນິເວດຈີ່ ງສໍາຄັນຕໍີ່ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ?
້ີ່ ຽນແປງລະບົບນິເວດມຫຍັງແດີ່?
3) ບັນດາພະຍາດທີ່ ອາດເກດຂນຍ້ອນການປ
4) ຈົີ່ງອະທິບາຍຄຸ ນລັກສະນະຂອງນິເວດສຸ ຂະສກສາມຫຍັງແດີ່?

ເອກະສານອ້າງອີງ
1) http://eschooltoday.com/ecosystems/what-is-an-ecosystem.html
2) http://eschooltoday.com/ecosystems/images/ecosystem-illustration.jpg
3) Carlos Corvalan, Simon Hales, Anthony McMichael. A report of the Millennium
Ecosystem Assessment, World Health Organization

10ພາກທີ II: ສິີ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ
ບົດທີ 2ນໍຶ້າ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ
1. ຄວາມສໍາຄັນຂອງນໍຶ້າ້ ນສິີ່ງທີ່ ສໍາຄັນ ແລະ ຈໍາເປັນສໍາລັບການດໍາລົງຊວິດຂອງຄົນ, ສັດ ແລະ ພດທັງໝົດເທິງໂລກໜີ່ວຍນ ້ນໍາເປັ້ ນໍາເປັ້ ນໍ ເທົີ່າໃດວັນໂດຍປັດສະຈາກນໍາ.
ທາງກົງ ແລະ ທາງອ້ອມ. ຮີ່ າງກາຍຂອງມະນຸດສາມາດທົນທານຢີ່ ໄດ້ບີ່ ພໍສິີ່ງຈໍາເປັນສໍາລັບປົກປ້ອງຮີ່າງກາຍຂອງມະນຸດ ແລະ ທັງເປັນສິີ່ງແວດລ້ອມທີ່ ດຕໍີ່ສຸ ຂະພາບ.
້ ອຈາກການຊົ້້້ າອກປະການໜີ່ ງ ນໍາສາມາດຂົ
ນສົີ່ງສິີ່ງເສດເຫຼອ, ຂເຫຍມໃຊ້ຂອງມະນຸດໄດ້ໄຫຼລງົ ສີ່ ແມີ່ ນໍາລໍ້ ນຄອງ ຫຼ ມະຫາສະໝຸດ, ແລະ ທາດເສດເຫຼອຕີ່ າງໆກໍີ່ຖກລະລາຍຢີ່ ໃນນໍາ້ ໂດຍຜີ່ານວົງຈອນໝຸ ນວຽນຂອງນໍາອັ
້ີ່ ນໍາໄດ້້ ຂນ້ າຄອງ ມັນອາດກໍີ່ົ ສົີ່ງທາດອົງຄະທາດລົງສີ່ ທະເລໂດຍຜີ່ານແມີ່ ນໍາລໍ
ກວ້າງໃຫຍີ່ . ນອກຈາກນໃນຂະນະທ້ ເປັນຕົນແມີ່
້ໃຫ້ເກດທາດອາຍເຮອນແກວ້ ຂນນ CO₂ ແລະ ທາດອາຍເມຕານ. ຍ້ອນສາເຫດດັີ່ງກີ່ າວນ ້ ມົນລະພິດ
້ີ່ ງຜົນຕໍີ່ພາວະໂລກຮ້ອນ ແລະ ການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດໃນໂລກ ດັີ່ງມຄໍາກີ່ າວຈາກທີ່ ານ Kທາງນໍາອາດສົ້ ນໍາຄວນໄດ້
້ັ ການຄຸ ມ້ ຄອງເໝອນຊັບພະຍາກອນອັນ
Schleicher ວີ່າ “ມົນລະພິດແມີ່ ນບໍີ່ມພົມແດນ”. ດັີ່ງນັນ,ຮບ້້ ີ່ າ. ຖ້າຫາກວີ່ານໍາເກ້ ດການເປິເປອນ
ລໍາຄຫຼ ຂາດແຄນ ມັນກໍີ່ຈະກໍີ່ໃຫ້ເກດບັນຫາທາງສຸ ຂະພາບ ແລະ ບັນຫາທາງ
ສິີ່ງແວດລ້ອມຕາມມາຢີ່າງແນີ່ ນອນ.

ຮບທີ 1: ສະແດງວົງຈອນໝນວຽນຂອງນໍຶ້າ

11

2. ນໍຶ້າ ແລະ ຮ່າງກາຍຂອງມະນຸດ
1) ຮ່າງກາຍຂອງມະນຸດມີນໍຶ້າຈັກເປີເຊັນ້ ີ່ ບັນຈຸໃນຮີ່າງກາຍມະນຸດມການປີ່ຽນແປງໄປຕາມອາຍຸ ແລະ ເພດ. ໂດຍທົີ່ວໄປແລ້ວ, ເມີ່ ອເປເຊັນຂອງນໍາທ້້ີ່ າງກາຍກໍີ່ລົດຜີ່ອນລົງ. ເປັນທີ່ ແນີ່ ນອນແລ້ວວີ່າ, ໃນຮີ່າງ
ຄົນເຮົາເລີ່ ມມອາຍຸ ແກີ່ ລົງໄປນັນ,ສົມສີ່ວນຂອງນໍາໃນຮ
້ ງ 80％, ໃນຮີ່າງກາຍເດັກນ້ອຍ (Baby) ມນໍາ້ 70％, ໃນຮີ່າງກາຍເດັກ
ກາຍເດັກ ນ້ອຍເກດໃໝີ່ (Infant) ມນໍາເຖິ
້
(Child) ມນໍາ້ 65％. ໃນຮີ່າງກາຍໄວໜຸີ່ ມເພດຊາຍໜຸີ່ ມມນໍາປະມານ
60％, ສີ່ວນວີ່າໃນຮີ່າງກາຍໄວໜຸີ່ ມເພດຍິງ
້້ໜຸີ່ ມແມີ່ ນມນໍາປະມານ
55％. ໃນທີ່ ສຸ ດ, ສໍາລັບໃນຮີ່າງກາຍຂອງພວກຄົນແກີ່ ແມີ່ ນມນໍາປະມານ
50-55％.

2) ປະລິມານນໍຶ້າໃນອະໄວຍະວະໃນຮ່າງກາຍມະນຸດ້ ີ່ ແຕກຕີ່ າງກັນ. ສໍາລັບຢີ່ ໃນແກວ້ ຕາຈະມນໍາສ້ ງເຖິງ 99％. ດັີ່ງນັນ,້ສີ່ວນຕີ່ າງໆຂອງຮີ່າງກາຍມປະລິມານນໍາທ້ ຍ ພວກເຮົາກໍີ່ອາດຈະກາຍເປັນຄົນຕາບອດໄດ້. ໂດຍອງຕາມເປເຊັນຂອງນໍາຢ້ ີ່ ໃນເລອດ,ຖ້າຫາກພວກເຮົາບໍີ່ກິນນໍາເລ

້ ງ 92％. ຫົວໃຈມນໍາເຖິ້ ງທາດຈຸລງັ (ສົມສີ່ວນທາດແຫຼວ) ຈະບັນຈຸເອົາ 55％ ຂອງເລອດ ແລະ ທາດຈຸລງັ ມນໍາເຖິ້ ແລະ ອະໄວຍະວະພາຍໃນມນໍາເຖິ
້ ງ 70-75％, ສະໝອງປະກອບມນໍາ້ 80-85％, ໜັງມນໍາ້
75-80％. ກາ້ ມຊນ້້ ີ່ ໃນອະໄວຍະ
70-75％, ກະດກມນໍາປະມານ
20-25％. ເຖິງຢີ່າງໃດກໍີ່ຕາມ, ການສກສາກີ່ ຽວກັບເປເຊັນຂອງນໍາຢ້ ີ່ ມຄວາມແຕກຕີ່ າງກັນໄປ.
ວະນກໍ3) ໜ້າທີີ່ຫັກຂອງນໍຶ້າໃນຮ່າງກາຍມະນຸດ້້້ ນອົງປະກອບພນຖານທາງເຄມ
ນໍາເປັຢີ່ ໃນຮີ່າງກາຍຂອງພວກເຮົາ ແລະ ທຸກໆລະບົບຂອງຮີ່າງກາຍແມີ່ ນຂນ້ ໃນຄວາມເປັນຈິງແລ້ວ, ນໍາຍັ້ ງມໜ້າທີ່ ສໍາຄັນຫຼາຍໆຢີ່າງໃນຮີ່າງກາຍຂອງມະນຸດເຊັີ່ນ: ຊວິດຂອງຈຸລງັ ,ກັບ ນໍາ.
ິ ຍິ າທາງເຄມ, ຄວບຄຸ ມອຸ ນຫະພມ, ຊີ່ວຍ
ເປັນພາຫະ ນະຂົນສົີ່ງ, ເປັນທາດຊີ່ວຍລະລາຍ ແລະ ຊີ່ວຍເຮັດປະຕິກລ້ ແລະ ນຸ ້ມນວນ ແລະ ຍັງມບົດບາດອກຫຼາຍໆຢີ່າງ.
ລະລາຍອາຫານ, ຊີ່ວຍຂັບຖີ່າຍສິີ່ງເສດເຫຼອ, ເປັນທາດລໍີ່ລນ

້້ຕົວຢີ່າງຂ້າງລຸີ່ ມນສະແດງໃຫ້
ເຫັນໜ້າທີ່ ຂອງນໍາ.
້ ນມຄວາມສໍາຄັນສໍາລັບຂະບວນການມິທາບໍລສິ ມ໌ (Metabolism) ໃນຈຸລງັ ແລະ ຍັງເຮັດໜ້າທີ່ ເໝາະ− ນໍາແມີ່
ສົມໃນຈຸລງັ ອກດ້ວຍ (ຊວິດຂອງຈຸລງັ )້ ບໃຊ້ເປັນພາຫະນະຂົນສົີ່ງທາດບໍາລຸ ງລ້ຽງເຂົາສ້ ີ່ ຈຸລງັ ແລະ ນໍາທາດເສດເຫຼອອອກຈາກຈຸລງັ (ການຂົນສົີ່ງ)− ນໍາຮັ້ ບໃຊ້ເປັນພາຫະນະຂົນສົີ່ງທາດ ເຊັີ່ນ ຮໍຣໂ໌ ມນ (Hormone), ເອນໄຊມ໌ (Enzyme) ແລະ ຈຸລງັ
− ນໍາຮັ
ເລອດ (ການຂົນສົີ່ງ)້ ນສີ່ວບປະສົມທີ່ ສໍາຄັນເພີ່ ອຊີ່ວຍໃນຂະບວນການຜະລິດໃນຮີ່າງກາຍ (ປະຕິກລິ ຍິ າທາງເຄມ)− ນໍາເປັ້ ນທາດຊີ່ວຍລະລາຍ (ນໍາເປ້ ີ່ ອຍປະສົມ) ແລະ ສາມາດເປັນທາດຊັກນໍາໄຟຟ້າ
− ນໍາເປັ້ ນຕົວຊີ່ວຍເຮັດໃຫ້ອຸນຫະພມຮີ່າງກາຍເປັນປົກກະຕິ (ການຄວບຄຸ ມຄຸ ມອຸ ນຫະພມ)− ນໍາເປັ້ ີ່ ວຍໃນການລະລາຍອາຫານ (ການລະລາຍ)− ນໍາຊ້ ນຕົວຊີ່ວຍລົບລ້າງສະສາງສິີ່ງເສດເຫຼອອອກຈາກຮີ່າງກາຍ (ການຂັບຖີ່າຍສິີ່ງເສດເຫຼອ)− ນໍາເປັ້ ີ່ າງມຊວິດຊວາ (ຄວາມລໍີ່ລນ)້້ ກປ້ອງ ແລະ ຊີ່ວຍໃຫ້ທຸກໆອະໄວຍະວະມຄວາມລໍີ່ລນຢ
− ນໍາປົ້ ີ່ ວຍເປັນເບາະນຸມ້ ີ່ (ເບາະນຸມ້ ຮອງຕາມທຸກໆຂໍຕໍ້ )− ນໍາຊ້ ີ່ ວຍໃຫ້ອາກາດໃນປອດມຄວາມຊີ່ ຸ ມຊີ່ ນ− ນໍາຊ

4) ປະລິມານນໍຶ້າທີີ່ຄວນດີ່ມໃນແຕູ່ລະວັນ
້ີ່ ານການເຄີ່ ອນໄຫວຫາຍໃຈ, ການອອກເຫີ່ ອ, ຖີ່າຍເບົາ ແລະໃນທຸກໆມ ້ ພວກເຮົາມການເສຍນໍາໂດຍຜ້ ີ່ ຖີ່າຍອອກໄປຕາມປັດສະວະ ແລະ ອາຈົມນັນມ້ ປະມານ 1,6 ລິດ, ມປະມານ
ຖີ່າຍ ໜັກ. ໂດຍທົີ່ວໄປແລ້ວ, ນໍາທ້ າໃນຮ
້ັ ນໍາເຂົີ່ າງກາຍ
0,9 ລິດ ທີ່ ຖກຂັບຖີ່າຍອອກໄປຕາມເຫີ່ ອ ຫຼ ການຫາຍໃຈໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພວກເຮົາໄດ້ຮບ
ປະມານ 2,5 ລິດໂດຍຜີ່ານອາຫານ ແລະ ການດີ່ ມ.

12້ີ່ າງກາຍຂອງພວກເຮົາ
ການພົວພັນອັນຈໍາເປັນລະຫວີ່າງນໍາ້ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງພວກເຮົາ. ຖ້າຫາກນໍາໃນຮ
້້ Cramp), ຖ້າພວກເຮົາເປັນກ ້າມ້ ກ, ກ ້າມຊນຂອງພວກເຮົ້ (ເປັນກ ້າມຊນ
ສນເສຍໄປ 5％ ຂອງນໍາໜັ
າກໍີ່ເລີ່ ມປັນ້້ີ່ ບໍີ່ສາມາດຫົດຍດທັງບໍີ່ສາມາດຍົກຍ້າຍຂາ. ຖ້າຫາກວີ່າມການສນເສຍນໍາເຖິ
້ ງ 7％ ພວກເຮົາ
ຊິນແລ້
ວກາ້ ມຊນຂາກໍ້ າຍກວີ່າ 20％ ພວກເຮົາົ ອາດສີ່ຽງຕາຍ ເພາະກົນໄກເຄີ່ ອນກໍີ່ອາດເສຍສະຕິໄດ້. ຖ້າຫາກວີ່າພວກເຮົາສນເສຍນໍາຫຼ
ໄຫວມຊວິດຖກຢຸ ດສະງ ັກ. ເພີ່ ອຫຼກລີ່ຽງຈາກຜົນກະທົບຕໍີ່ສຸ ຂະພາບ, ໃນລະດຮ້ອນເມີ່ ອເຮົາເຫີ່ ອອອກຫຼາຍ ພວກ້້ ີ່ ງພວກເຮົາດີ່ ມນໍາຫຼ້ ນຄໍາຖາມງີ່ າຍໆ ແຕີ່ ຫາຄໍາຕອບຍາກ ເພາະ້ ອຍໆ.
້ າຍປານໃດ? ນເປັເຮົາຄວນດີ່ ມນໍາເລ
ໃນມໜວີ່າການຄວບຄຸ ມປະຊາກອນຂອງເດັກ (Child Demographic Control ຫຼ CDC) ໄດ້ສະເໜວີ່າ ແຜນການ້ໍ ້ ການປີ່ຽນແປງໄປຕາມອາຍຸ ໄຂ, ເຊອຊາດ,ຊົມໃຊ້ນາມ
ຊົນເຜົີ່າ, ສະຖານະພາບທາງເສດຖະກິດສັງຄົມ ແລະລັກສະນະທາງພຕິກໍາໃນການຊົມໃຊ້. ໂດຍອງຕາມ CDC, ໃນຊີ່ວງປ 2005-2010, ຊາວໜຸີ່ ມ ອະເມຣິກາໄດ້້້ີ່ ຍປະມານ 444 ມລລິດ ແລະ ຄົນໄດ້ດີ່ ມນໍາໂດຍສະເລີ່ ຍປະມານ 1,153 ມລລິດຕໍີ່ມ ້ ສະຖາບັນດີ່ ມນໍາໂດຍສະເລ້ ີ່ ພຽງພໍ (Adequate Intake ຫຼ AI) ສໍາລັບເພດຊາຍ ໂດຍສະເລີ່ຍຈະ
ແພດສາດໄດ້ກໍານົດໄວ້ ອັດຕາການດີ່ ມນໍາທ້ າຍປະມານ 3 ລິດຕໍີ່ມ.້ ສີ່ວນອັດຕາການດີ່ ມນໍາສໍ້ າລັບເພດຍິງນັນມ້ ປະມານ 2,2 ລິດຕໍີ່ມ.້ ຕາຕະລາງທ 1 ຂໍ ້ດີ່ ມນໍາຫຼ
້້ມນກີ່ ຽວກັບການດີ່ ມນໍາໂດຍອ
ງຕາມພນຖານທາງປະຊາກອນ.

້ ີ່ ໄດ້ຂມ້ ີ່ ວັນຂອງປະຊາກອນໍ ້ ນຈາກການດີ່ ມນໍາຕໍ
ຕາຕະລາງ 1: ປະລິມານນໍາທ
ກຸູ່ມປະຊາກອນ

ປະລິມານນໍຶ້າທີີ່ໄດ້ຂໍຶ້ມນຈາກການດີ່ມຕໍີ່ວັນ (ການດີ່ມ)ເດັກນ້ອຍ ອາຍຸ 4-8 ປ

1.183 ມລລິດ

ເດັກນ້ອຍ ອາຍຸ 9-13 ປ

1.656-1.893 ມລລິດ

ເດັກນ້ອຍ ອາຍຸ 14-18 ປ

1.893-2.602 ມລລິດ້ າຍ ອາຍຸ 19 ປ ແລະ ຫຼາຍກວີ່ າຜຊ

3.075 ມລລິດ້ ງິ ອາຍຸ 19 ປ ແລະ ຫຼາຍກວີ່ າຜຍ

2.129 ມລລິດ

ແມີ່ ມານ

2.366 ມລລິດ

ແມີ່ ລກອອີ່ ນ

3.075 ມລລິດ້ ນຈາກ Healthline (http/www.healthline.com/health/how-much-should-water-I-drink?tre=true#overview)(ຂໍມ

3. ການໃຊ້ນໍຶ້າ ແລະ ວົງຈອນໝຸນວຽນຂອງນໍຶ້າ
3.1. ການຊົມໃຊ້ນໍຶ້າໃນຊີວດິ ປະຈໍາວັນໂດຍປະມານ
ີ່້ ກໆວັນເພີ່ ອຮັກສາສຸ ຂະພາບຂອງພວກເຮົາ. ຕົວຢີ່າງ: ອາບ, ຄົວກິນ,ພວກເຮົາທັງດມ ແລະ ທັງກິນນໍາທຸ
້ີ່ ໄຫຼລງົ ສີ່ ແມີ່ ນໍາ.
້ິ ຖີ່າຍ. ສີ່ວນໜີ່ ງຂອງນໍາເສດກໍ
ຊັກເຄີ່ ອງ ແລະ ການຊົມໃຊ້ວດ

້ເຖິງວີ່ານໍາຈະຖ
ກນໍາໃຊ້ຕາມວັດຖຸປະສົງນາໆປະການຢີ່າງກວ້າງຂວາງ, ແຕີ່ ພວກເຮົາຍັງຂາດການຄໍານງເຖິງ້ ນຂ ນຢ້ ີ່ ກັບ ຄວາມສາມາດເຂົາເຖິ້ ງການນໍ າໃຊ້ນໍ າສະອາດຂອງແຕີ່
້ປະລິມ ານທີ່ ເຮົາໃຊ້ຕີ່ ໍ ວັນ . ສິີ່ງດັີ່ງກີ່ າວນ ແມີ່ລະ້ໍ ້ າຍກວີ່າ 575 ລິດຕໍີ່ມ. ໃນປະເທດ. ຕົວຢີ່າງ: ຢີ່ ສະຫະລັດອະເມຣິກາ, ໂດຍສະເລີ່ຍ ຊາວອະເມຣິກາໄດ້ນໍາໃຊ້ນາຫຼ້ ນໍ າ້ 24％ ທີ່ ຖ ກໃຊ້ສໍ າລັບ ສ້ວ ມຖີ່ າຍ, 20％ ສໍ າ ລັບ ອາບ, 19％ ສໍ າ ລັບ ເຮ ອນຄົວ (ການຄົວ ກິນ ) ແລະນັນມ
17％ ສໍາລັບຊັກເຄີ່ ອງ ໂດຍປະມານ.

້ສີ່ວນຢີ່ ປະເທດອັງກິດທຸ ກໆຄົນໄດ້ໃຊ້ນໍາໃນອັ
ດຕາສງສຸ ດ 150 ລິດຕໍີ່ມ,້ ໃຊ້ສໍາລັບສ້ວມຖີ່າຍ 30％, ໃຊ້ສະລ້າງສີ່ວນຕົວ-ອາບ ແລະ ກັອກລ້າງມ 21％, ໃຊ້ອາບສີ່ວນຕົວ 12％, ຊັກ ເຄີ່ ອງ 13％, ສະລ້າງອີ່ ນໆ 8％,ຫົດສວນຄົວ 7％, ໃຊ້ໃນກິດຈະກໍາອີ່ ນໆ 5％ ແລະ ດີ່ ມ 4％.
້ ີ່ ຈໍາເປັ ນຕໍີ່ ຊວິປະຈໍາວັນມ ປະມານຕໍີ່າສຸ ດ 100 ລິດ ຕໍີ່ວັນ. ເຖິງຢີ່າງໃດກໍີ່ດມັນຍັງມ ຄວາມປະລິມ ານນໍາທ

13ແ ຕ ກ ຕີ່ າງຢີ່ າງຫຼ ວ ງຫຼ າຍ ລະ ຫ ວີ່ າງປ ະເທ ດໃນ ກ ານ ໃຊ້ນໍ ້າຕໍີ່ ຄົ ນ ຕໍີ່ ວັ ນ . ຕ າມ ກ ານ ປ ະເມ ນ ຂ ອງອົ ງ ກ ານ້້ ຄອງນໍາຂອງໂລກໃນປ
ຊັບພະຍາກອນນໍາ້ ແລະ ການຄຸ ມ
1996 ໂດຍທີ່ ານ Igor A. Shiklomanov, ໂດຍສະເລີ່ຍ້ ີ່ ງຈະໃຊ້ນໍາ້ 280 ລິດຕໍີ່ວັນ, ຄົນອະເມຣິກາເໜອໃຊ້ນໍາ້ 425 ລິດຕໍີ່ວັນ, 63 ລິດ ສໍາລັບຄົນອະຟຣິກາ,ຄົນເອຣົບຜໜ

132 ລິດ ສໍາລັບຄົນໃນອາຊ, 274 ລິດ ສໍາລັບຄົນໃນອະເມຣິກາໃຕ້, 305 ສໍາລັບຄົນອົດສຕຣາລ ແລະ ໂອເຊອານ.
້ ນຜໜ້້ ີ່ ງໄດ້ໃຊ້ນາເຂົໍ ້ າໃນຊ
ໂດຍສະເລີ່ຍແລ້ວ ໃນປ 1995 ຢີ່ ໃນໂລກນຄົ
ວິດປະຈໍາວັນປະມານ 174 ລິດຕໍີ່ວັນ.
3.2. ວົງຈອນການໝຸນວຽນຂອງນໍຶ້າ້ ນອະທິບາຍກີ່ ຽວກັບການລະເຫຍອາຍຂອງນໍາ້ (ຈາກພາວະແຫຼວ) ຈາກຜິວ
ວົງຈອນໝຸ ນວຽນຂອງນໍາແມີ່້ ີ່ ຊັນອາກາດ
້້ ີ່ ເຢັນລົງ ແລະ ລວມຕົວເຂົາກັ້ ນເປັນນໍາຝົ
້ ນ (ເປັນພາວະ
ໜີ່ວຍໂລກຂນສ
(ເປັນພາວະອາຍ), ຈາກນັນກໍ້ ້ອແລ້ວຕົກລົງຄນສີ່ ຜິວໂລກອກ. ຝົ ນ ຫຼ ຫິມະທີ່ ຕົກລົງສີ່ ຜິວແຫຼວ) ຫຼ ກາຍເປັນຫິມະ (ເປັນພາວະແຂງ) ຢີ່ ຂເຝ້ າເຊ, ແຊກຊມເຂົາສ້ ີ່ ຊັນດິ້ ນ, ຊັນຫຼ້ ບຫນ ແລະ ສຸ ດທ້າຍນໍາສ້ ີ່ ວນໃຫຍີ່ ກໍີ່ໄຫຼລວມຕົວລົງສີ່
ໂລກຈະໄຫຼລງົ ສີ່ ແມີ່ ນໍາລໍ

ມະຫາສະໝຸດ ເຊິີ່ງເປັນບີ່ອນລະເຫຍອາຍອັນກວ້າງໃຫຍີ່ . ພວກເຮົາຈະເລີ່ ມຈາກຈຸດໃດກໍີ່ໄດ້ເພີ່ ອອະທິບາຍກີ່ ຽວ້ ແຕີ່ ເພີ່ ອເຂົາໃຈໄດ້
້້ກັບວົງຈອນໝຸ ນວຽນນໍາ,ງີ່າຍຄວນເລີ່ ມອະທິບາຍການລະເຫຍອາຍນໍາຈາກມະຫາສະໝຸ
ດເພາະ້ ນບີ່ອນກໍານົດພະຍາກອນອາກາດ ຫຼ ສະພາບຂອງອາກາດ ແລະ ໃນບາງກໍລະນກໍີ່້ ນກວ້າງໃຫຍີ່ ນເປັວີ່າວົງຈອນນໍາອັ
້້ ວມຮຸ ນແຮງ.
ັ ເປັນຕົນແມີ່
ເປັນສາເຫດໃຫ້ເກດໄພພິບດ
ນພາຍຸ ຝົນ, ນໍາຖ້
4. ມົນລະພິດທາງນໍຶ້າ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ້ ຜີ່ານລໍາຄອງອັນຍາວໄກແລ້ວມັນອາດເກດມົນລະພິດໄດ້. ບັນດາອົງຄະທາດ
ດັີ່ງທີ່ ຮແ້ ລ້ວວີ່າ ແມີ່ ນໍາໄຫຼ້ ນ, ນໍາເປ
້
້
້ ອນ,
ແລະ ອະນົງຄະທາດຕີ່ າງໆຢີ່ ດິນ, ຢີ່ ພນດິຂເຫຍອ້ ແລະ ສິີ່ງເສດເຫຼອຈາກກິດຈະກໍາຂອງມະນຸດໄຫຼລງົົ ໃຊ້ນາທໍ ້ ີ່ ບໍີ່ຜີ່ານການອະນາໄມມັນກໍີ່ຈະນໍາທາດ
ເມີ່ ອຄົນເຮົາໄດ້ຊມພິດ ແລະ ບັກ ເຕຣມາສີ່ ຮີ່າງກາຍຂອງຄົນຈົນໃນທີ່ ສຸ ດມັນກໍີ່ທໍາລາຍສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ. ທາດມົນລະພິດໃນນໍາ້
້ີ່ ໃຫ້ເກດ ຜົນກະທົບຕໍີ່ສຸ ຂະພາບຂອງຄົນໄດ້ຫຼາຍທາງ.
ນັນສາມາດກໍ້້ສີ່ ແມີ່ ນໍາໃນແຕີ່
ລະວັນແລ້ວເຕົາໂຮມລົ
ງສີ່ ທະເລ.

4.1. ສາເຫດທີີ່ພາໃຫ້ເກີດມົນລະພິດທາງນໍຶ້າ້້ ຈາກມົນລະພິດ ທາງນໍ າອາດເກ
ດຈາກທາດມົນລະພິດ ພຽງແຫຼີ່ ງດຽວເຊັີ່ນ: ການປີ່ອຍທາດເຮ ອນແກ ວ້ ສີ່ວນນໍາເປັ້ ນມົນລະພິດນັນແມີ່
້ໂຮງງານ,ຈາກຟາມກະສິກໍາ ຫຼ ສວນຄົວລົງສີ່ ນໍາ.
ນເກດມາຈາກທາດມົນລະພິດທີ່
້້ ້ອນຈາກການໃຊ້ສອຍຂອງຄອບຄົວ, ປຸ ຍເຄມ ແລະ ຢາຂ້າ
ປີ່ອຍອອກມາຈາກຫຼາຍແຫຼີ່ ງເຊັີ່ນ: ນໍາເສດແລະ ນໍາເປ
ແມງໄມ ້ຈາກຟາມ ແລະ ສິີ່ງເສດເຫຼອຈາກສັດທີ່ ເຄີ່ ອນໄຫວດໍາລົງຊວິດຢີ່ ໃນຂົງເຂດ.

້ ີ່ ລັດຖະບານແຫີ່ ງ ສປປ ລາວ ວາງອອກໃນວັນທ 2 ເດອນພະຈິກ ປຈາກກົດໝາຍຊັບພະຍາກອນນໍ າທ້້ ີ່ ມລະດັບຄວາມເຂັມຂຸ້ ນ້1996, ມົນລະພິດທາງນໍາໝາຍເຖິ
ງມົນລະພິດທີ່ ເກດຈາກທາດສານພດເຈອປົ ນຢີ່ ໃນນໍາທ
ສງເກນມາດຕະຖານເກນຈາກການຄວບຄຸ ມແຫີ່ ງຊາດໂດຍເກດຈາກກິດຈະການຂອງມະນຸດເອງ, ສ້າງຜົນກະທົບ້ ນ, ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ, ສັດ, ພດພັນທັນຍາຫານ, ສິີ່ງມຊວິດອີ່ ນໆ້ ຫ້ວຍຮີ່ອງ, ລໍາຄອງ, ບໍີ່ນໍາພ້ ນດິໃສີ່ແມີ່ ນໍາ,້ ີ່ ງລາຍລະອຽດລຸີ່ ມນ ້ (ສໍາແລະ ລະບົບນິເວດ. ພວກເຮົາສາມາດບອກຊີ່ ຂອງສາເຫດທີ່ ພາໃຫ້ເກດມົນລະພິດທາງນໍາດັ
້ 1, 2, 3, 4 ແມີ່ ນຈະນໍາໄປອະທິບາຍຢີ່ ພາກຕໍີ່ໄປ).
ລັບຂໍທ
1) ສິີ່ງເສດເຫຼອຈາກໂຮງງານ້ ແລະ ນໍາເປ້ ້ອນຈາກການຊົມໃຊ້
2) ສິີ່ງເປິ ເປອນ3) ປຸ ຍເຄມ ແລະ ຢາຂ້າແມງໄມ ້4) ທາດປັບປຸ ງດິນ້5) ສິີ່ງເສດເຫຼອເປິເປອນໃນມະຫາສະໝຸດ ແລະ ທະເລ້້ ນ)ັ ຕິເຫດ (ມົນລະພິດຈາກນໍາມັ
6) ການຮົີ່ວໄຫຼຂອງນໍາຈາກອຸ
ບດ້ ອ້ ແລະ ທໍີ່ນໍາເປ້ ້ອນຮົີ່ວໄຫຼ
7) ຂຸ ມຂເຫຍ
14້8) ການເຜົາຈດຖີ່ານຫນ (ມົນລະພິດໃນອາກາດກໍີ່ໃຫ້ເກດຝົນສົມ)9) ພາວະໂລກຮ້ອນ (ປີ່ອຍທາດອາຍເຮອນແກວ້ ເຊັີ່ນ CO2 ແລະ ມິເທນ (Methane)10) ສິີ່ງເສດເຫຼອເປິເປ້ອນຢີ່ ກະປ໋ ອງເຄີ່ ອງບໍລໂິ ພກ11) ສິີ່ງເສດຈາກທາດກໍາມະລັງສ້ ອທ້ ີ່ ມາຈາກການດຸ ດ ຫຼ ໄຖດິນ
12) ຂເຫຍ
13) ຂ ້ ຫຼ ສິີ່ງເສດເຫຼອຈາກສັດ

14) ກິດຈະກໍາບໍີ່ແຮີ່້ ນລະພິດທາງນໍາຍັ້ ງເກດຈາກສາເຫດອີ່ ນໆອກເຊັີ່ນການພັດທະນາຕົວເມອງ ແລະ ສັງຄົມ. ເມີ່ ອນອກນັນມົ້ ີ່ ມ ຄວາມຕ້ອ ງການທີ່ ຢີ່ ອາໄສ, ອາຫານ ແລະ ເຄີ່ ອງນຸີ່ ງຫົີ່ມ, ໃນເມີ່ ອມ ເມ ອງ ແລະ ເຂດປະຊາກອນເພີ່ ມຂ ນກໍ້ ນ ກໍີ່ມຄວາມຕ້ອງການໃນການໃຊ້ປຸຍ ແລະ ຢາຂ້າແມງໄມ ,້ ຢາຂ້າຫຍ້າຫຼາຍຂນ.
້ ອາດມດິນ
ພັດທະນາຫຼາຍຂນມັ
ເຈີ່ ອນແມີ່ ນເປັນຍ້ອນການຕັດໄມ ້ທໍາລາຍປີ່າ, ການເພີ່ ມທະວກິດຈະກໍາການກໍີ່ສ້າງແຕີ່ ຂາດສາງຮອງຮັບສິີ່ງເສດເຫຼອ,້້ າ ຍຂ ນ.
້ ນອກນ ຍັ້ ງມ ການປີ່ ອຍກະຈາຍທາດເຄມ ຈາກການປັ ບ ໜ້າ ດິນ ຫຼ ການໄຖດິນ ກໍີ່ ເຮັດ ໃຫ້ມ ຂ ເຫຍອຫຼ້ ສະຫຼຸບໄດ້ວີ່າ ການພັດທະນາຕົວເມອງ ແລະ ສັງຄົມແມີ່ ນສົີ່ງຜົນໃຫ້ເກດມົນລະພິດທາງນໍາ.
້ໂຮງງານເພີ່ ມຂນ.

5. ບັນຫາມົນລະພິດທາງນໍຶ້າຢູ່ໃນໂລກ
5.1. ຕົວຢູ່າງສິີ່ງເສດເຫອຈາກໂຮງງານ
້ພະຍາດ Minamata ເກດມາຈາກທາດພິດບາຫຼອດທີ່ ລະບາຍຈາກໂຮງງານ ເປັ ນພະຍາດທິີ່ເຮັດໃຫ້ນວມ້ ນງ ໍ ເຊິີ່ງມສາເຫດມາຈາກການໃຊ້ນາໍ ້ ແລະ ກິນອາຫານຈາກນໍາທ້ ີ່ ມທາດບາຫຼອດ.
ນວຕິ
5.2. ຕົວຢູ່າງຈາກສິີ່ງເສດເຫອ ແລະ ນໍຶ້າເປຶ້ອນ້ ້ອນຈາກເຮອນຄົວຈໍາພວກເສດຜັກ, ເສດອາຫານ ແລະ ນໍາມັ້ ນທີ່ ໃຊ້ຂວຈົ ້ ນ ເມີ່ ອສິີ່ງເສດເຫຼອ ແລະ ນໍາເປ້ ງແມີ່ ນໍາກໍ້ ນນໍ າໃຊ້ Biological້ ີ່ ຈະກາຍເປັ ນທາດອິນຊເປິ ເປ້ອນຢີ່ ໃນນໍ າ.
້ ການວັດແທກນໍ າເປ້ ້ອນນແມີ່
ຖກຖມລົ້ ດ ທີ່ ສໍ າຄັນ ຕໍີ່ ລະດັບ ການເປິ ເປ້ອນຂອງນໍ າ້ ເປັ ນ ຕົນແມີ່
້
Oxygen Demand ຫຼ BOD ທີ່ ເປັ ນຕົວ ຊ ວັນທາດເຄມ
້້ ້ອນທີ່ ມ ທາດເຄມ ດັີ່ງກີ່ າວກໍີ່ ຈະເກ ດມ ພະຍາດຕາມມາເຊັີ່ນ:ແລະ ເຊ ອພະບາດ.
ຖ້າຫາກປະຊາຊົນ ນໍ າໃຊ້ນໍ າເປ້ທ້ອງຂຮາກ,ຖອກທ້ອງແລະອີ່ ນໆ.

5.3. ຕົວຢູ່າງຈາກປຸຍເຄມີ ແລະ ຢາຂ້າແມງໄມ້
ທາດອິນຊມົນລະພິດທີ່ ທົນທານ (Persistent Organic Pollutants ຫຼ POPs) ແມີ່ ນທາດສານເຄມທີ່ ມ້ ນົ ແມີ່
ຜົນກະທົບຕໍີ່ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ ແລະ ສະພາບແວດລ້ອມທົີ່ວທັງໂລກ,ໃນທາງກົງການຂ້າມທາດເຄມເຫຼີ່ ານມປະໂຫຍດໃນການປາບສັດຕພດ ແລະ ການຄວບຄຸ ມພະຍາດ, ການປກພດເມັດອຸ ດສະຫະກໍາ. ທາດອິນຊມົນລະ້ ນເຈອປົ ນຢີ່ ກັບນໍາ້ ແລະ ອາກາດ ເຊິີ່ງມັນສາມາດແຜີ່ກະຈາຍໄປຢີ່າງກາ້ ງຂວາງທົີ່ວທຸກຂົງເຂດ
ພິດທີ່ ທົນທານນແມີ່້ ີ່ ຮ ກ້ ໜີ່ ງໃນຈໍ ານວນທາດມົນ ລະພິ ດ ເຫຼີ່ ົ ານ ທ້ ັນ ດ ແມີ່ ນທາດ DDT (Dichloro-diphenylດ້ວ ຍລົມ ແລະ ນໍ າ.
trichloroethane) ທີ່ ຖກນໍາໃຊ້ໃນການກະສິກໍາຢີ່າງກວ້າງຂວາງສໍາລັບໃຊ້ເປັ ນຢາຂ້າແມງໄມ.້ ແມີ່ ນແຕີ່ DDT ໄດ້ຖກຫ້າມນໍາໃຊ້ຢີ່ ໃນປະເທດທີ່ ພັດທະນາມາແຕີ່ ດົນແລ້ວກໍີ່ຕາມຍ້ອນຜົນກະທົບທາງນິເວດ ແຕີ່ ຢີ່ ໃນບາງປະເທດໃນ
ທະວບອາຟຣິກກາກໍີ່ຍັງນໍາໃຊ້ຢີ່າງກວ້າງຂວາງເພີ່ ອປາບປາມທໍາລາຍຍຸ ງມະລາເຣຍ ເພາະວີ່າ DDT ເປັ ນທາດສານ້ ງສີ່ ນໍາແລ້້ ວ ກໍີ່
ລາຄາຖກ, ແຕີ່ ມັນພັດມຜົນກະທົບຮຸ ນແຮງ ແລະ ຕົກຄ້າງຢີ່ ໃນດິນຢີ່າງທົນທານ. ເມີ່ ອມັນຖກຖິມລົ້ ນພິດ ແລະ ອາຫານໃນນໍາກໍ້ ີ່ ເປັ ນພິດຢີ່າງດົນນານ ຈາກນັນມະນຸ
້ັ ຜົນກະທົບແບບຊ້າໆ
ຈະເຮັດໃຫ້ນໍາເປັ
ດກໍີ່ໄດ້ຮບ້ ກຕົວເລຍ.
ຢີ່າງບໍີ່ຮສ

5.4. ຕົວຢູ່າງການປັບປຸງດິນ
ສີ່ວນໜີ່ ງຂອງປຸ ຍທີ່ ໃຊ້ປັບປຸ ງດິນທາງການກະເສດເຊັີ່ນ: ໄນໂຕຣເຈນ ແລະ ຟົສເຟດ ແມີ່ ນຖກສະລ້າງລົງ້ ີ່ າຈົນເກດເທົາສຟ້າ, ສຂຽວຢີ່ ໜອງ-ບງ ເຊິີ່ງເປັ ນຜົນເຮັດໃຫ້ປະລິມານອັອກຊິເຈນສີ່ ນໍາ້ ແລ້ວກໍີ່ເຮັດໃຫ້ເກດນໍາເໜົ
15້ ດລົງ ແລະ ບໍີ່ພຽງພໍ ຍ້ອນວີ່າເທົາດັີ່ງກີ່ າວນໍາໃຊ້ອອັ ກຊິເຈນຫຼາຍເກນໄປຈົນເຮັດໃຫ້ປາຕາຍຢີ່າງຫຼວງຫຼາຍ.
ໃນນໍາລົ
6. ບັນຫາມົນລະພິດທາງນໍຶ້າຢູ່ ສປປ ລາວ້ ີ່ ມຄຸ ນນະພາບ. ນໍາ້ົ ຮັີ່ງມດ້ວຍຊັບພະຍາກອນແຫຼີ່ ງນໍາ້ ແລະ ທັງເປັນນໍາທ
ປະເທດລາວ ເປັນປະເທດທີ່ ອຸ ດມ້ແມີ່ ນປັດໄຈທີ່ ຈໍາເປັນຂອງຊວິດ ແລະ ສັງຄົມລາວມາແຕີ່ ດົນນານ, ແລະ ທັງມຄວາມສໍາຄັນຕໍີ່ເປົາໝາຍຂອງການໍ ້ ີ່ າງເຕັມສີ່ວນໃນລາວ ໂດຍສະເພາະແມີ່ ນໃນລະດຝົ ນແມີ່ ນພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມຂອງປະເທດ. ການໃຊ້ນາຢ້ ນໍາຖ້ ກນໍາໃຊ້ເຂົາໃນການພັ
້ເປັນເງີ່ ອນໄຂທີ່ ດສໍາລັບການຂົນສົີ່ງທາງນໍາ.
ດທະນາອຸ ດສາຫະກໍາປະມານ 60％ ຂອງົ ໃຊ້ນາ.
ໍ ້ ໃນປັດຈຸບນັ ສປປ ລາວ ໄດ້ເລັີ່ງການ
ປະຊາຊົນໃນຕົວເມອງ ແລະ ມ 51％ ຂອງຊາວຊົນນະບົດໄດ້ຊມ
້ພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມເປັນຕົນແມີ່
ນການຂະຫຍາຍຕົວເມອງ ແລະ ຊົນນະບົດ (ບ້ານພັກ, ໂຮງແຮມ, ໂຮງ້ າຍ. ອກໝໍ, ຮ້ານບັນເທິ ແລະອີ່ ນໆ) ຈີ່ ງເຮັດໃຫ້ເກດບັນຫາທາງມົນລະພິດໃນສະພາບແວດລ້ອມເພີ່ ມຂນຫຼ
້້ ີ່ ແຮີ່. ໃນປັດຈຸບນ
ັປະການໜີ່ ງມັນກໍີ່ມບັນຫາມົນລະພິດທາງນໍາຈາກການກະສິ
ກາໍ , ອຸ ດສາຫະກໍານັບທັງການຂຸ ດຄົນບໍ
້້ມັນອາດເປັນບັນຫານ້ອຍແຕີ່ ມັນກໍີ່ເພີ່ ມທະວຂນໄປເລ
ອຍໆ.

7. ການປ້ອງກັນມົນລະພິດທາງນໍຶ້າ
ປະເທດຍີ່ ປຸີ່ ນໄດ້ກໍານົດລະບຽບກົດໝາຍລະດັບຊາດເພີ່ ອປ້ອງກັນສະພາບແວດລ້ອມ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງັ ດັີ່ງຕົວຢີ່າງລຸີ່ ມນ:້ມະນຸດ (Water Pollution Control Law in Japan) ເຊິີ່ງໄດ້ກໍານົດເປັນທິດທາງປະຕິບດ
້ີ່ ສາມາດກໍີ່ໃຫ້ເກດມົນລະພິດທາງນໍາໃນແຫຼີ່
້ ອນທ
້
້
1) ກໍານົດລັກສະນະຂອງນໍາເປ
ງນໍາສາທາລະນະ້ ານວຍຄວາມສະດວກເປັນພິເສດ ເພີ່ ອຄວບຄຸ ມການປີ່ອຍນໍາເປ້ ້ອນໃນທຸກຮບແບບ
2) ກໍານົດເງີ່ ອນໄຂທີ່ ເອອອໍັ ການຄວບຄຸ ມບັນດາໂຮງງານ ແລະ ທຸ ລະກິດຕີ່ າງໆເພີ່ ອບໍີ່ໃຫ້ສາ້ ງຂະບວນການທີ່ ບໍີ່ເໝາະ
3) ກໍານົດລະບຽບຫຼກ
້້ ານວຍແບບພິເສດໃນການຄວບຄຸ ມນໍາ.
້ ອນໂດຍໃຫ້
້ສົມໃນການປີ່ອຍນໍາເປ
ຖເປັນສິີ່ງເອອອໍ້ າມ ແລະ ວິທປ້ອງກັນມົນລະພິດທາງນໍາ້ ເຊິີ່ງໄດ້ນໍາ
ອງຕາມການກໍານົດຂອງອົງການອະນາໄມໂລກກີ່ ຽວກັບຂໍຫ້
ສະເໜມາດັີ່ງລຸີ່ ມນ:້ັ ແລະ ລະບຽບຫຼ ກັ ການ ກໍີ່ຄຍຸ ດທະສາດຄວບຄຸ ມມົນລະພິດ
− ນໍາໃຊ້ມາຕະການທີ່ ເປັ ນໄປໄດ້ໃນທາງປະຕິບດ
ທາງນໍາ້້ ີ່ າງກວ້າງຂວາງ ແລະ ມປະສິທພິ າບ− ສົີ່ງເສມການຮີ່ວມມລະຫວີ່າງປະເທດເພີ່ ອການຄວບຄຸ ມມົນລະພິດທາງນໍາຢ
ີ່ິ ານຄວາມສົມດຸ ນດ້ານເຄອງມທາງເສດຖະກິດ ແລະ ກົດລະບຽບ: ໝາຍເຖິງການວາງນະໂຍບາຍການ
− ບໍລຫ້ ຄອງໃຫ້ສອດຄີ່ອງ
ພັດທະນາເສດຖະກິດໃຫ້ມຄວາມເໝາະສົມ ແລະ ການວາງກົດລະບຽບໃນການຄຸ ມ− ສ້າງກົນໄກໃນການປະສານຮີ່ວມມລະຫວີ່າງພາກສີ່ວນຕີ່ າງໆເພີ່ ອໃຫ້ເກດການປະສານງານກັບພາກສີ່ວນທີ່
້້ ນຂີ່າວສານນໍາກັນເຊັີ່ນ: ຂະແໜງສາທາີ່ ຽນຂໍມກີ່ ຽວຂ້ອງເພີ່ ອຄວບຄຸ ມມົນລະພິດທາງນໍາໂດຍການແລກປ
ລະນະສຸ ກ, ກະສິກໍາ ແລະອີ່ ນໆ້ ໃຫ້ເກດການມສີ່ວນຮີ່ວມຈາກທຸກໆພາກສີ່ວນທີ່ ກີ່ ຽວຂ້ອງໂດຍສະເພາະແມີ່ ນຜທ້ ີ່ ກໍານົດ
− ກະຕຸ ນັ ຮ ້ ແລະ ເຫັນໄດ້ເຖິງຄວາມສໍາຄັນຂອງການຄວບຄຸ ມມົນລະພິດທາງນໍາ້
ນະໂຍບາຍເພີ່ ອໃຫ້ຮບ
•ສໍາລັບການປະຕິບັດເປັນສ່ວນບຸກຄົນນັນ
ຶ້້ ວຍການປິດກ໊ອກນໍາເມ້ ີ່ ອບໍີ່ຕ້ອງການໃຊ້ນາໍ ້1) ປະຢັດນໍາດ້້ ີ່ ອງລົງອີ່າງນໍາ້
2) ໃຫ້ມຄວາມລະມັດລະວັງໃນການຖິມເຄ
3) ໃຫ້ໃຊ້ຜະລິດຕະພັນເຄມໜ້ອຍລົງສໍາລັບທໍາຄວາມສະອາດໃນເຮອນ ແລະ ວຽກສວນຄົວ
4) ໃຫ້ມຄວາມລະມັດລະວັງໃນການໃຊ້ປຸຍ, ຢາຂ້າແມງໄມ ້ ແລະ ຢາຂ້າຫຍ້າ
້
ີ່ ຈະ
້
້ ນເປອນທ
້ໃຫ້ຫຼາຍເພີ່ ອກັນທາດສານເຄມ ແລະ ນໍາປົ
5) ຢີ່ ໃກເ້ ຮອນຂອງທີ່ ານຄວນປກຕົນໄມ້ ຄ້ ຽງ
ໄຫຼລງົ ແຫຼີ່ ງນໍາໃກ
້້ ອ້ ແລະ ສິີ່ງເສດເຫຼອລົງໃສີ່ແມີ່ ນໍາລໍ້ າເຊ, ຫ້ວຍຮີ່ອງ ແລະ ແຫຼີ່ ງນໍາອ້ ີ່ ນໆ
6) ຢີ່າຖິມເສດພລາສຕິ
ກ, ຂເຫຍ
16

8. ວິທີປ້ອງກັນມົນລະພິດທາງນໍຶ້າຢູ່ ສປປ ລາວ້ ີ່ ລາວ ແມີ່ ນໄດ້ກໍານົດໄວ້ໃນກົດໝາຍມາດຕາ 35 ສະບັບປັ ບປຸ ງ, ເຊິີ່ງມ
ການຄວບຄຸ ມມົນລະພິດທາງນໍາຢ
້້ ີ່ ດໍາເນນກິດຈະການທີ່ ກີ່ ຽວຂ້ອງ ແມີ່ ນມໜ້າທີ່ ໃນການຄວບຄຸ ມມົນລະພິດທີ່ີ່ າບຸ ກຄົນ ຫຼ ອົງການຈັດຕັງທ
ເນອໃນວ້ າເຊ ໂດຍປະຕິບດັ ຕາມມາດຕະການຄວບຄຸ ມມົນລະພິດແຫີ່ ງຊາດ, ຄວບຄຸ ມການປີ່ອຍນໍາ້
ຈະກະທົບໃສີ່ແຫຼີ່ ງນໍາລໍ້ າງໆ ຕະຫຼອດເຖິງນໍາສ້້ າງ, ນໍາບາດານ
້ເປ້ອນລົງສີ່ ແຫຼີ່ ງນໍາຕີ່
. ນອກຈາກນກົ້ ດ ໝາຍຍັງຫ້າມບາງພດຕິກໍາເຊັີ່ນ: ການ້ ້ອນ, ສິີ່ງເສດເຫຼອ, ທາດມົນລະພິດ ໂດຍທາງກົງ ແລະ ທາງອ້ອມລົງສີ່ ແຫຼີ່ ງນໍາ້ ຫຼ ຕາມສະຖານທີ່ ອີ່ ນໆທີ່
ປີ່ອຍນໍາເປ້ .
ອາດກໍີ່ໃຫ້ເກດມົນລະພິດທາງນໍາໄດ້

ກິດຈະກໍາັ ສກສາສົນທະນາເປັນກຸີ່ ມ ແລ້ວອະທິບາຍກີ່ ຽວກັບແຫຼີ່ ງທີ່ ມາຂອງມົນລະພິດທາງນໍາ້ ເຊິີ່ງຍັງ
ກິດຈະກໍາ 1: ໃຫ້ນກ
ບໍີ່ທັນໄດ້ອະທິບາຍໃນພາກທ 2້ ີ່ ໃນທ້ອງຖິີ່ນຂອງຕົນ ແລະ ຖີ່າຍຮບເອົາສິີ່ງເຫຼີ່ ານັົ ເອົາຕົວຢີ່າງທີ່ ເກດຂນຢົ ນ້ ເພີ່ ອນໍາມາສະເໜ
ກິດຈະກໍາ 2: ໃຫ້ຍກ
ແລກປີ່ຽນຄວາມຄິດເຫັນກັບໝີ່ ເພີ່ ອນ້ ີ່ ປະເທດລາວ (ໃຫ້ຊອກຂໍມ້ ນໃນກິດຈະກໍາ 3: ສົນທະນາພາຍໃນກຸີ່ ມກີ່ ຽວກັບການຄວບຄຸ ມມົນລະພິດທາງນໍາຢ
Website)້ກິດຈະກໍາ 4: ໃຫ້ແຕ້ມແຜນວາດກີ່ ຽວກັບມົນລະພິດທາງນໍາຈາກການພັ
ດທະນາຕົວເມອງ ແລະ ສັງຄົມ
ຄໍາຖາມ້1) ຖ້າຂາດນໍາຈະມ
ຜົນກະທົບຫຍັງແນີ່ ຕໍີ່ກັບມະນຸດເຮົາ?
້2) ເຮົາຈະມວິທຮັກສານໍາ້ ຫຼ ແຫຼີ່ ງນໍາແນວໃດແນີ່?

້ ນມາຈາກໃສ ແລະ ຈະແກ ້ໄຂແນວໃດ?
3) ສາເຫດຂອງມົນລະພິດທາງນໍາແມີ່

17ເອກະສານອ້ງອີງ
1) UNESCO, Water and Our health,
http://www.unesco.org/fileadmin/MULTIMEDIA/FIELD/Venice/pdf/special_events/bozza_scheda_DOW03_1.0.pdf
2) https://en.wikipedia.org/wiki/Body_water
3) The USGS Water Science School, The water in you,https://water.usgs.gov/edu/propertyyou.html
4) BioFoundations, http://biofoundations.org/water-and-the-human-body-series-chapter-1water-content-in-the-human-body/5) Ministry of Health, Labor and Welfare, “Kenko no tame mizuwonomo” suisin undo,
http://www.mhlw.go.jp/stf/seisakunitsuite/bunya/topics/bukyoku/kenkou/suido/nomou/index.html
6) CDC, Get the Facts: Drinking Water and Intake, https://www.cdc.gov/nutrition/datastatistics/plain-water-the-healthier-choice.html
7) United States Environmental Protection Agencies, https://www.epa.gov/watersense/howwe-use-water8) http://www.conserve-energy-future.com/sources-and-causes-of-water-pollution.php
9) United States Environmental Protection Agency, Persistent Organic Pollutants: A Global
Issue, A Global Response, https://www.epa.gov/international-cooperation/persistentorganic-pollutants-global-issue-global-response#pops
10) CDC, Dichlorodiphenyltrichloroethane (DDT),
https://www.cdc.gov/biomonitoring/pdf/ddt_factsheet.pdf
11) Rogan WJ, Chen A, Health risks and benefits of bis(4-chlorophenyl)-1,1,1-trichloroethane(DDT), Lancet 2005; 366: 763–73 DOI: 10.1016/S0140-6736(05)67182-6
12) Water Environment Partnership in Asia, State of water environmental issues Lao PDR,
http://www.wepa-db.net/policies/state/laos/overview.htm
13) WHO Representative Office Lao PDR, Water and sanitation,
http://www.wpro.who.int/laos/areas/water_sanitation/en/
14) WWF-Global, WWF-Laos Begins Sustainable Water Use Project,
http://wwf.panda.org/?255412/WWF-Laos-Begins-Sustainable-Water-Use-Project15) WWF, http://www.wwflaos.org/projects/water_use_coffee_bolaven_plateau/16) Vientiane Times, Banana Plantation Study In Laos Shows Negative Impacts,
http://jclao.com/banana-plantation-study-laos-shows-negative-impacts/
17) T Fengthong, S Dethoudom, O Keosavanh, Drinking Water Quality in the Lao People's
Democratic Republic, http://publications.iwmi.org/pdf/H033492.pdf
18) Radio Free Asia, http://www.rfa.org/english/news/laos/water-05072014185021.html
19) http://www.wepa-db.net/policies/law/japan/wpctop.htm20) http://www.wepa-db.net/policies/law/japan/wpctop.htm
21) Richard Helmer and IvanildoHespanholeds, Water Pollution Control - A Guide to the Useof Water Quality Management Principles, E & FN Spon, 1997,
http://www.who.int/water_sanitation_health/resourcesquality/watpolcontrol.pdf22) http://www.wikihow.com/Reduce-Water-Pollution23) http://www.water-pollution.org.uk/preventingyou.html24) http://www.pinterest.com

18ບົດທີ 3ລະບົບນິເວດກັບບັນດາພະຍາດທີີ່ເກີດຈາກນໍຶ້າ ແລະ ອາຫານ
1. ລະບົບນິເວດກັບພະຍາດທີີ່ເກີດມາຈາກນໍຶ້າ້ ນສິີ່ງທີ່ ຈໍາເປັ ນສໍາລັບຊວິດທີ່ ຢີ່ ໃນບົນໂລກນ,້ ແຕີ່ ລະປມຫຼາຍພັນຄົນເປັນພະຍາດທີ່ ເກດມາຈາກນໍາ້
ນໍາແມີ່
້້ ີ່ ມ ແລະ ນໍາໃຊ້້້ ຄ:ທີ່ ປົນເປອນກັ
ບສິີ່ງຕີ່ າງໆ. ແຫຼີ່ ງນໍາດ
ແມີ່ ນມ 2 ແຫຼີ່ ງຕົນຕໍ້ ີ່ ເທິງໜ້າດິນ: ນໍາຢ້ ີ່ ເທິງໜ້າດິນແມີ່ ນນໍາທ້ ີ່ ທ້ອນໂຮມຢີ່ ຕາມຫ້ວຍ, ແມີ່ ນໍາ,້ ບງ ຫຼ ອີ່າງເກັບນໍາ.
້ ອງຕາມ
− ນໍາຢ
້້ ີ່ ຢີ່ ເທິງໜ້າດິນ ເຊັີ່ນ:ອົງກອນປົ ກ ປ້ອງສິີ່ງແວດລ້ອມ 68％ ຂອງລະບົບສະໜອງນໍ າໃນຊຸ ມ ຊົນແມີ່ ນມາຈາກນໍ າທ້້້ ີ່ ຢີ່ ເທິງໜ້າດິນແມີ່ ນຕ້ອງການໃຫ້ມການບໍາບັດຫຼາຍເພາະວີ່າມັນມໂອກາດສງທີ່ ຈະປົນເປອນກັ
ບງນໍາທ
ບເຊອພະຍາດແລະ ສິີ່ງຕີ່ າງໆ.
້ ນຢີ່ ບີ່ອນທີ່ ມຊັນຫ້ ີ່ ໃຕ້ດນ້ ີ່ ໃຕ້ດນ້ ີ່ ຢີ່ ຊັນພ້ ນດິ້ ນ. ນໍາຢ້ ີ່ ໃຕ້ດນ
ິ : ນໍາຢິ ແມີ່ ນນໍາທິ ສີ່ວນຫຼາຍແມີ່ ນໄດ້ນໍາໃຊ້
− ນໍາຢ້ ີ່້ ຊຸມຊົນ ແຕີ່ ກໍີ່ມຈໍານວນຊຸມຊົນໜ້ອຍທີ່ ສຸ ດໄດ້ນໍາໃຊ້ນໍາຈາກແຫຼີ່
້ເປັ ນແຫຼີ່ ງສະໜອງນໍາໃຫ້
ງດັີ່ງກີ່ າວ ເພາະວີ່າພນທ
້້ າງ ຫຼ ຈາກແມີ່ ນໍາລໍ້ າເຊ. ອົງກອນປົ ກປ້ອງສິີ່ງແວດລ້ອມ ຄາດຄະເນວີ່າມ
ສີ່ວນໃຫຍີ່ ໄດ້ໃຊ້ນໍາຈາກບ
ງ, ໜອງ, ນໍາສ້ໍ ້ າງສີ່ວນຕົວ.
ພຽງ 15％ ຂອງຈໍານວນປະຊາກອນສະຫະລັດອາເມລິກາ ໄດ້ນໍາໃຊ້ນາສ້
້ບັນດາພະຍາດທີ່ ເກດມາຈາກນໍາແມີ່
ນມຫຼາຍເຊັີ່ນ: ພະຍາດຖອກທ້ອງ, ທ້ອງບິດ, ພະຍາດອະຫິວາ, ໄຂ້້ທໍລະ ພິດ, ພະຍາດໃບໄມ ້ດດເລອດ (ຢີ່ ເມອງໂຂງ ແລະ ເມອງມນລະປະໂມກເທົີ່ານັນຂອງແຂວງຈໍ
າປາສັກ ສປປລາວ) ແລະອີ່ ນໆ. ແຕີ່ ພະຍາດທີ່ ພົບເຫັນຫຼາຍທີ່ ສຸ ດແມີ່ ນພະຍາດຖອກທ້ອງ ໂດຍສະເພາະແມີ່ ນຢີ່ ປະເທດທີ່ ກໍາລັງ
ພັດທະນາ (ຕາຕະລາງ 1).

້ ອນັ ດັບສອງຂອງການຕາຍໃນເດັກອາຍຸ ຕີ່ ໍາກວີ່າ 5 ປ ແລະ ເປັນພະຍາດຖອກທ້ອງແມີ່ ນເປັນສາເຫດຕົນຕໍ້ ຂອງການຂາດສານອາຫານໃນກຸີ່ ມເດັກດັີ່ງກີ່ າວ. ອົງການອະນາໄມໂລກໄດ້ຄາດຄະເນວີ່າ ແຕີ່ ລະປໃນ
ສາເຫດຕົນຕໍ
ທົີ່ວໂລກ ປະມານ 760.000 ຂອງເດັກ ອາຍຸ ຕີ່ າກວີ່ າ 5 ປ ໄດ້ເສຍຊ ວິດ ຍ້ອ ນພະຍາດຖອກທ້ອ ງ ເຖິ ງແມີ່ ນວີ່ າ້ ນໄດ້ເປັນພະຍາດຖອກທ້ອງໃນແຕີ່ ລະປ.
ພະຍາດດັີ່ງກີ່ າວສາມາດປິີ່ນປົວ ແລະ ປ້ອງກັນໄດ້. ປະມານ 1,7 ຕຄົ

1.1. ຄວາມຫມາຍຂອງພະຍາດຖອກທ້ອງ
້ພະຍາດຖອກທ້ອງແມີ່ ນການຖີ່າຍທີ່ ມອາຈົມ ເປັ ນນໍາ້ ຫຼ າຍກວີ່າ 3 ເທີ່ ອຂນໄປ.
ຖ້າມອາການຖອກທ້ອງ້ ີ່ າຖອກທ້ອງກະທັນຫັນ ແລະ ຖ້າມອາການຖອກທ້ອງກາຍ 14 ມຂ້ ນໄປ້້ ີ່ າ: ຖອກທ້ອງ
ຫຼຸດ 14 ມ ້ ເອນວເອນວ້ ີ່ າ: ຖອກທ້ອງຊໍາເຮ້້ ອ.
ແກີ່ ຍາວ ແລະ ຖ້າອາການພະຍາດຖອກທ້ອງກາຍ 3 ອາທິດ ຫຼ 1 ເດອນ ເອນວ້ ງອາຍຸ , ເຮັດ ໃຫ້ພະຍາດຖອກທ້ອ ງໄດ້ສີ່ ົງຜົນ ກະທົບ ອັນ ຮຸ ນແຮງຕໍີ່ ສຸ ຂະພາບເດັກ ອາຍຸ ຕໍີ່ າກວີ່ າ 5 ປ ແລະ ຜ ສ້ ີ່ າງໄວທີ່ ສຸ ດ ແລະ ເຖິງແກີ່ ຊວິດ ຖ້າບໍີ່ໄດ້ຮບັ ການປິີ່ນປົວທີ່ ຖກຕ້ອງ.
ຮີ່າງກາຍສນເສຍນໍາຢ

2. ສາເຫດ ແລະ ອາການຂອງພະຍາດທີີ່ເກີດມາຈາກນໍຶ້າ້ ີ່ ວນໃຫຍີ່ ແມີ່ ນເປັ ນພະຍາດທີ່ ຕິດຕໍີ່ ແລະ ແຜີ່ລະບາດ ໂດຍການສໍາຜັດກັບນໍາ້
ພະຍາດທີ່ ເກດມາຈາກນໍາສ
້້ ກເຕຣ, ໄວຣັດ, ໂປຣໂຕຊວາ ແລະ ເຊອກາຝາກ
້້ ີ່ ປົນເປອນກັຫຼ ດີ່ ມນໍາທ
ບເຊອບັ
(ຕາຕະລາງ 1). ອົງການອະນາໄມ້ ີ່ ບໍີ່ສະອາດໂລກ ຄາດຄະເນວີ່າ ປະມານ 88％ ຂອງກໍລະນທີ່ ເປັນພະຍາດຖອກທ້ອງແມີ່ ນຕິດພັນກັບການດີ່ ມນໍາທ້້້ ີ່ ຕົມ້ ແລະ ນໍາທ້ ີ່ ປົນເປອນກັ
(ນໍາບໍ
ບເຊພະຍາດ),ຖີ່າຍຊະຊາຍ ແລະ ບໍີ່ມສຸ ຂະອະນາໄມ.

19

້
້
້ ແລະ ອາການເຈັບເປັນ້ ນເປອນກັ
ຕາຕະລາງ 1: ນໍາປົ
ບເຊອພະຍາດຕີ່
າງໆ, ແຫຼີ່ ງທີ່ ປົນເປອນ
ຊະນິດພະຍາດ
Diarrheaຖອກທ້ອງ
E. coli Infection
Amoebiasis

Cyclosporiasis

ການຕິດແປດພະຍາດ
້ິນໍາ, ອາຫານ ຫຼ ຈາກ ການສໍາພັດໃກ້ສດ
ີ່ລະຫວີ່ າງຄົນຕໍຄົນ

ອາການເຈັບເປັນ
ຖອກທ້ອງຮຸ ນແຮງ, ຮາກ ແລະ ມໄຂ້້້ ກເຕລ້ ນເປອນກັ
ອາຫານ, ນໍາປົ
ບເຊອບັ

້ຖອກທ້ອງ ແລະ ມອາການຂາດນໍາສາມາດເສຍັ ການປິີ່ ນປົວທີ່ ຖກຕ້ອງ ໂດຍຊວິດໄດ້ຖາ້ ບໍີ່ໄດ້ຮບ້້ ອນ,້ ີ່ ມທີ່ ບໍີ່ສະອາດ, ແມງວັນທປົນ
ນໍາເປ
ນໍາດ
້ ີ່ ໃນນໍາ້
ເປນຢຜອມ ແລະ ເປັນໄຂ້້້ ອນ,້ ີ່ ມທີ່ ບໍີ່ສະອາດ
ນໍາເປ
ນໍາດ

ສະເພາະແມີ່ ນເດັກນ້ອຍ ແລະ ຜເ້ ຖົາ້ເຈັບທ້ອງ, ເມີ່ ອຍ, ຖອກທ້ອງ, ຍີ່ ງທ້ອງ, ຈີ່ ອຍ້ ເປັນໄຂ້ ແລະຈຸກທ້ອງ, ຮາກ, ເຈັບກ້າມຊນ,ເມີ່ ອຍ້ ີ່ ໄດ້ດ, ທໍີ່ນໍາແຕກ,້ ີ່ ບໍີ່ໄດ້ບໍາບັດ, ຂ້າເຊອບໍ້ນໍາທີ່ ປົນເປອນ,້້້ ີ່ ຄົນ ແລະ ສັດນໍາບາດານທ
ບໍີ່ນໍາທ
Giardiasis

ໃຊ້ຮີ່ວມກັນ, ໜອງທີ່ ຈໍາພວກສັດເຄິີ່ງບົກ້ າງເຄິີ່ງນໍາ້ ແລະ ສັດຢີ່ ໄດ້ທງັ ບົກ ແລະ ນໍາສ້

ຖອກທ້ອງ, ເຈັບທ້ອງ ແລະ ຍີ່ ງທ້ອງ

້້ຂນມາເອງ
ເຊິີ່ງມັນກາຍເປັນບີ່ ອນແຜີ່ເຊອ
ພະຍາດ Giardia.

ເປັນພະຍາດທີ່ ຮ້າຍແຮງເຖິງແກີ່ ຊວິດ ໃນຊີ່ ວງ
Choleraອະຫິວາ

້້ ກເຕລ້ ີ່ ມປົນເປອນກັ
ນໍາດບເຊອບັ

ເວລາ 12-18 ຊມບັນດາອາຫານແມີ່ ນ: ຖີ່າຍເປັນນໍາ້ ໃນປະລິມານ້ ີ່ າງຮຸ ນແຮງ,ຫຼາຍທີ່ ສຸ ດ, ມອາການຂາດນໍາຢ
ເຈັບທ້ອງ, ໄຂ້ ແລະ ຮາກ

Dysenteryເຈັບທ້ອງບິດ

້້ ກເຕລ້ ນເປອນກັ
ນໍາປົບເຊອບັ

ຕາມປົກກະຕິ ໃນອາຈົມຈະມເລອດ ແລະ ມກປົນຢີ່ ກັບອາຈົມ ແລະ ເຈັບບິດທ້ອງ

3. ຜົນກະທົບຂອງພະຍາດມາຈາກນໍຶ້າ
ພະຍາດຖອກທ້ອງ ເປັ ນສາຍເຫດຂອງການຂາດສານອາຫານໃນເດັກອາຍຸ ຕີ່ ໍາກວີ່າ 5 ປ, ເດັກທີ່ ຂາດສານ
ອາຫານມັນຈີ່ ງເຮັດໃຫ້ການຂະຫຍາຍຕົວຊັກຊ້າ ແລະ ການພັດທະນາການສະໝອງຊັກຊ້າ, ນອກນັນ້ ເດັກທີ່ ຂາດ້ ແລະ ແກີ່ ຍາວ ສະນັນ້ ອ້ ມັນ ຈີ່ ງເຮັດ ໃຫ້ມ ອັດ ຕາການຕາຍໃນ
ສານອາຫານມັກ ຈະມ ອາການຖອກທ້ອ ງຊໍ າເຮັ ເດັກອາຍຸ ຕີ່ ໍາກວີ່າ 5 ປ ມອັດຕາການຂາດສານແບບເຕ້ຍ ແມີ່ ນ 35,6％, ແບບນໍາ້
ເດັກ ສງ. ຢີ່ ສປປ ລາວ ປັ ດຈຸບນ

ໜັກຫຼຸດ ແມີ່ ນ 25％ ແລະ ແບບຈີ່ ອຍ ແມີ່ ນ 9,6％. ພະຍາດຖອກທ້ອງ ສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ເສດຖະກິດຄອບຄົວ້ ງສົີ່ງຜົນກະທົບ ຕໍີ່ຍ້ອນໃຊ້ຈີ່ າຍຄີ່ າປິີ່ ນປົ ວ , ຂົນ ສົີ່ງ, ອາຫານ ແລະ ຂາດກໍ າ ລັງແຮງງານໃນຄອບຄົວ. ນອກນັນຍັ
້ງ ົບປະມານຂອງລັດຖະບານໃນການນໍາໃຊ້ເຂົາໃນການປ້
ອງກັນ ແລະ ປິີ່ ນປົ ວສຸ ຂະພາບເດັກໃນແຕີ່ ລະປ ຄດັີ່ງທີ່ ຈັດ້ັ ໃນປັດຈຸບນັ ຢີ່ ເຂດຊົນນະບົດຫີ່ າງໄກສອກຫຼກ ລັດຖະບານໄດ້ໃຫ້ການປິີ່ນປົວບໍີ່ເສຍຄີ່າໃນເດັກອາຍຸ ຕີ່ ໍາຕັງປະຕິ
ບດກວີ່າ 5 ປ.

20

4. ວິທີປ້ອງກັນ ແລະ ແກ້ໄຂບັນຫາ
4.1. ວິທີປ້ອງກັນ
1) ລະດັບສັງຄົມ

− ມການໂຄສະນາອົບຮົມສາມສະອາດ

− ມໂປສເຕຕາມສະຖານທີ່ ຕີ່ າງໆ້ ສະອາດ
− ປົກປັກຮັກສາສິີ່ງແວດລ້ອມທາງນໍາໃຫ້
2) ລະດັບຄອບຄົວ ແລະ ບຸກຄົນ
້້ ງັ ຈາກເຂົາຫ້້ ອງນໍາ້
− ຕ້ອງແນະນໍາໃຫ້ລາ້ ງມດ້ວຍສະບນໍາສະອາດທຸ
ກຄັງຫຼັ ອະນາໄມ
− ຖີ່າຍໃສີ່ວິດທຸກຄັງ້ ແລະ ເກັບມ ້ຽນອາຈົມເດັກໃຫ້ຖກຫຼກ
− ປົກປິດອາຫານເພີ່ ອບໍີ່ໃຫ້ແມງວັນຕອມ
້້ ມຈະດ້− ຕ້ອງດີ່ ມນໍາສະອາດຖ້
າເປັນນໍາຕົທີ່ ສຸ ດ− ເວລາເຮັດວິດຖີ່າຍຕ້ອງເຮັດຫີ່ າງໄກຈາກຊຸມຊົນ ແລະ ແຫຼີ່ ງນໍາ້

4.2. ວິທີແກ້ໄຂບັນຫາ
− ຖອກທ້ອງຮຸ ນແຮງຕ້ອງໄປປກສາແພດ້ ຫຼາຍໆເພີ່ ອທົດແທນນໍາທ້ ີ່ ເສຍໄປໃນຮີ່າງກາຍ
− ຄວນດີ່ ມນໍາໃຫ້້ ດເຖິງ 6 ເດອນ ເພາະເດັກຈະມພມຕ້ານທານຕໍີ່ພະຍາດຖອກທ້ອງໄດ້ດ
− ເດັກຄວນກິນນົມແມີ່ ແຕີ່ ມເກກິດຈະກໍາ
ກິດຈະກໍາ 1: ຈັດກຸີ່ ມນັກສກສາລົງໄປຊຸມຊົນຂອງນັກສກສາ ເພີ່ ອສັງເກດເບິີ່ງສະພາບຄວາມເປັນຈິງເຊັີ່ນ: ບງ, ໜ້ າງ ແລະ ແມີ່ ນໍາລໍ້ າເຊໃນທ້ອງຖິີ່ນ ຫຼ ໃກເ້ ຮອນຂອງນັກສກສາ
ອງ, ນໍາສ້້ າງໆຕາມ
ກິດຈະກໍາ 2: ສົນທະນາກຸີ່ ມຂອງນັກສກສາກີ່ ຽວກັບຜົນດ, ອັນຕະລາຍ ແລະ ວິທປ້ອງກັນຈາກແຫຼີ່ ງນໍາຕີ່ທີ່ ນັກສກສາໄປສັງເກດມາໃນທ້ອງຖິີ່ນຂອງພວກເຂົາ
ກິດຈະກໍາ 3: ຖາມ-ຕອບສໍາລັບສະພາບຕົວຈິງລວມພາຍໃນຫ້ອງຮຽນ
ຄໍາຖາມ້ ນຫຍັງ?
1) ພະຍາດທີ່ ເກດມາຈາກນໍາແມີ່້ ທີ່ ເກດມາຈາກນໍາແມີ່້ ນພະຍາດຫຍັງ?
2) ພະຍາດຕົນຕໍ້ ີ່ ຮສ້ ກໄວຕໍີ່ພະຍາດຖອກທ້ອງແມີ່ ນຢີ່ ໃນກຸີ່ ມອາຍຸ ໃດ?
3) ຜທ4) ຖ້າເດັກຖອກທ້ອງແມີ່ ນຈະມອາການເປັນແນວໃດ?
້ ຫຍັງແດີ່?
5) ວິທປ້ອງກັນພະຍາດທີ່ ເກດມາຈາກນໍາມ້ ກັນໃນເດັກເພີ່ ອຕ້ານທານຕໍີ່ພະຍາດຖອກທ້ອງໃນເດັກ ເຮົາຄວນເຮັດແນວໃດ?
6) ເພີ່ ອເສມສ້າງພມຄຸ ມ
5. ລະບົບນິເວດກັບພະຍາດທີີ່ເກີດມາຈາກອາຫານ
ພະຍາດທີ່ ເກດມາຈາກອາຫານແມີ່ ນພົບເຫັນຫຼາຍ ແລະ ເປັນບັນຫາສາທາລະນະສຸ ກຢີ່ ໃນທົີ່ວໂລກໂດຍສະ
້ເພາະຢີ່ ພາກພນອາຊ
ປາຊຟິກ ແລະ ລວມທັງ ສປປ ລາວ. ພະຍາດທີ່ ເກດຈາກອາຫານ ໂດຍສະເພາະແມີ່ ນພະຍາດັ ເກອບ
ໃບໄມ ້ໃນຕັບ (Opisthorchis Viverrini) ແມີ່ ນເປັນບັນຫາສາທາລະນະສຸ ກ ຢີ່ ສປປ ລາວ. ໃນປັດຈຸບນ
້້ໃນຕັບ ແລະ ສີ່ວນຫຼາຍແມີ່ ນພົບເຫັນຢີ່ ທາງພາກກາງ ແລະ ພາກໃຕ້ ຂອງ
2 ລ້ານຄົນຕິດເຊອກາຝາກພະຍາດໃບໄມ

້ , ທໍີ່ສົີ່ງນໍາບ້ ອຸ ດສປປ ລາວ. ພະຍາດດັີ່ງກີ່ າວ ແມີ່ ນເປັນສາເຫດທີ່ ກໍີ່ໃຫ້ເກດເປັນພະຍາດຕັບເຊັີ່ນ: ອັກເສບທໍີ່ສົີ່ງນໍາບ້ ງບ, ຕັບແຂງ ແລະ ມະເຮັງທໍີ່ສົີ່ງນໍາບ້ (ພະຍາດທີ່ ບໍີ່ສາມາດປິີ່ ນປົວໄດ້). ລັກສະນະທີ່
ຕັນ, ອັກເສບຖົງບ, ໜວຖົ21ສໍາຄັນຂອງພະຍາດທີ່ ເກດມາຈາກອາຫານແມີ່ ນກະຈາຍເປັນຈຸດ/ເປັນກຸີ່ ມ/ເປັນຊຸມຊົນ ໂດຍສະເພາະ ຢີ່ ບີ່ອນທີ່ ມພດຕິກໍາການກິນອາຫານປະເພດດິບ ຫຼ ສຸ ກໆດິບໆ, ມພດຕິກໍາການຖີ່າຍຊະຊາຍ ແລະ ມສຸ ຂະອະນາໄມສີ່ວນບຸ ກຄົນທີ່ ບໍີ່ຖກຕ້ອງ. ນອກນັນ້ ພະຍາດທີ່ ເກດຈາກອາຫານຍັງມສີ່ວນພົວພັນກັບພດຕິກໍາດ້ານສຸ ຂະອະນາໄມ ແລະການອະນາໄມສີ່ວນບຸ ກຄົນທີ່ ບໍີ່ຖກຕ້ອງເຊັີ່ນ: ລ້າງຜັກບໍີ່ສະອາດ ແລະ ລ້າງໝາກໄມ ້ບໍີ່ສະອາດ, ຖີ່າຍຊະຊາຍ (ບໍີ່ິ ຖີ່າຍ. ອກຢີ່າງໜີ່ ງ ພະຍາດກາຝາກທີ່
ຖີ່າຍໃສີ່ວິດ), ບໍີ່ລ້າງມກີ່ ອນກິນເຂົາ້ ຫຼ ກິນອາຫານ ແລະ ບໍີ່ລ້າງມຫຼງັ ໃຊ້ວດ
ເກດຈາກອາຫານຍັງພົວພັນກັບພດຕິກໍາການກິນອາຫານຂອງຊຸມຊົນເຊັີ່ນ: ພດຕິກໍາການກິນປາດິບ ຫຼ ປາທີ່ ປຸ ງແຕີ່ ງ້ບໍີ່ສຸ ກດ. ຕົວຢີ່າງ: ກອ້ ຍປາດິບ, ລາບປາດິບ, ສົມປາດິບ ແລະ ປາແດກດິບ ເຊິີ່ງເປັນສາເຫດທີ່ ກໍີ່ໃຫ້ເກດພະຍາດໃບໄມ ້ໃນຕັບ.
5.1. ຄວາມຫມາຍຂອງພະຍາດທີີ່ເກີດມາຈາກອາຫານ້ ອນກິນອາຫານ ຫຼ ເຄີ່ ອງດີ່ ມທີ່ ປົນເປອນກັ
້ພະຍາດກາຝາກທີ່ ເກດຈາກອາຫານ ແມີ່ ນພະຍາດທີ່ ເກດຂນຍ້
ບ
້
້ ລນ
້
ີ່ ນ: ເຊອຈຸ
ິ ຊ (ບັກເຕຣ), ເຊອກາຝາກ,ເຊອພະຍາດເຊັ
ໄວຣັດ ແລະ ປົ ນເປ້ອນກັບທາດເຄມ. ອາຫານສາມາດ
້້ ີ່ າ
້້ປົນເປ້ອນກັບເຊອພະຍາດໄດ້
ໃນທຸ ກຂັນຕອນຂອງຂະບວນການຜະລິດ ຈົນເຖິງຂັນຕອນບໍລໂິ ພກອາຫານ ເອນວ້້້ ດິນ ,
້ ນລະບົບ ນິເວດປົ ນ ເປ້ ອນກັບ ເຊ ອພະຍາດ
farm to fork ແລະ ສາມາດເກ ດຂ ນໄດ້ຍອເຊິີ່ງລວມມ ນໍ າ,້ອາກາດ ແລະ ສິີ່ງທີ່ ມຊວິດຢີ່ ໃນນໍາ.

5.2. ສາເຫດທີີ່ພາໃຫ້ເກີດພະຍາດທີີ່ເກີດມາຈາກອາຫານ
ສາເຫດທີ່ ພາໃຫ້ເກດພະຍາດທີ່ ເກດມາຈາກອາຫານແມີ່ ນຍ້ອນການບໍລໂິ ພກອາຫານ ຫຼ ດີ່ ມນໍາ້ ທີ່ ປົນ
້
້
້ ລນ
້
້
້
ີ່ ນ: ເຊອຈຸ
ິ ຊ (ບັກເຕຣ), ເຊອກາຝາກ,ເປອນກັ
ບເຊອພະຍາດເຊັ
ເຊອໄວຣັດສ ແລະ ປົນເປອນກັ
ບທາດເບີ່ ອ/ັທາດເຄມ (ຮບພາບ 1). ຢີ່ ບັນດາປະເທດອີ່ ນໆ ໃນປັດຈຸບນ
ປັດໄຈດ້ານວັດທະນະທໍາ ແລະ ປະຊາກອນເຊັີ່ນ:້ດຽວກັນກັບການເຄີ່ ອນຍ້າຍປະຊາກອນເພີ່ ມຂນກໍີ່ເຮັດໃຫ້ມການປີ່ຽນແປງການລະບາດຂອງພະຍາດທີ່ ເກດມາ
້ີ່ ເກດມາຈາກອາຫານແມີ່ ນມໜ້ອຍ ແລະ ຢີ່ ໃນຂອບເຂດຈໍາກັດ
ຈາກອາຫານ.ກີ່ ອນໜ້ານການລະບາດຂອງພະຍາດທ້ ີ່ ໃນຄອບຄົວ ແລະ ພົວພັນກັບ ເຊອພະຍາດ
້ແລະ ສີ່ວນຫຼາຍແມີ່ ນເກດຂນຢ
Staphylococcus or Clostridium

spp. ການໄປກິນອາຫານຢີ່ ຂ້າງນອກເຊັີ່ນ: ໄປປິກນິກ ຫຼ ກິນອາຫານນອກບ້ານ ແລະ ກິນອາຫານກະປ໋ ອງ ແມີ່ ນັ ຄົນສີ່ວນຫຼາຍແມີ່ ນກິນອາຫານຢີ່ ນອກບ້ານ ແລະ ເດນທາງໄກ
ເປັນແຫຼີ່ ງຂອງການລະບາດ ພະຍາດ. ປັດຈຸບນ້ີ່ີ່້ ວີ່າ ພະຍາດທເກດມາຈາກອາຫານ ຫຼາຍກວີ່າ 80％ ແມີ່ ນມາຈາກການສໍາຜັດກັບອາຫານຢີ່
ດ້ວຍເຫດນ ຈງເວົາໄດ້
ຂ້າງນອກ.

22ຮບພາບ 1: ວົງຈອນຊີວິດຂອງພະຍາດໃບໄມ້ໃນຕັບ

້້ຕົວຢີ່າງ: ພະຍາດກາຝາກທີ່ ຕິດຈາກອາຫານ ຄ: ຫອຍທີ່ ຕິດເຊອແມີ່
ນເປັ ນຕົວສີ່ ກາງຂອງການຕິດເຊອພະຍາດໃບ
້
້
້
້
້ າຢ
້ ີ່ ໃນຊນປາ,ີ່ ອຍເຊອອອກສີ່ ນໍາ້ ແລ້ວເຊອໄປມົໄມ ້ໃນຕັບ ຫອຍທີ່ ຕິດເຊອຈະປ
ນເຂົສະນັນ້ ຄົນເຮົາມຄວາມສີ່ຽງ້ ຄຖ້າໄປກິນປາຕິດເຊອ້ ແລະ ປຸ ງແຕີ່ ງບໍີ່ສຸ ກດເຊັີ່ນ: ກອ້້ ຍປາດິບ, ລາບປາດິບ, ສົມປາດິ້ ນັ້ໃນການຕິດເຊອບ ຄົນຜນ້້້ ີ່ ຕິດເຊອພະຍາດໃບໄມ
ສາມາດຕິດ ເຊອພະຍາດໃບໄມໃ້ ນຕັບໄດ້. ຜທໃ້ ນຕັບແລ້ວ ຖ້າໄປຖີ່າຍຊະຊາຍ ຫຼ ບໍີ່ຖີ່າຍໃສີ່
້້ ີ່ ໄປຕາມວົງຈອນທີ່ ກີ່ າວມາຂ້າງວິດ ເຊອພະ
ຍາດໃບໄມໃ້ ນຕັບກໍີ່ສາມາດແຜີ່ລະບາດລົງໄປສີ່ ຫອຍ ແລະ ຈາກນັນກໍ
ເທິງນັນ້ (ຮບທ 2).

23ຮບທີ 2: ເສັຶ້ນທາງຕິດຕໍີ່ຂອງການຕິດເຊຶ້ອພະຍາດໃບໄມ້ໃນຕັບ້ ນຈາກ ອົງການອະນາໄມໂລກຮີ່ ວມກັບກະຊວງສາທາລະນະສຸ ກ ສປປ ລາວ)(ຂໍມ້ ດັງເດ້ ມຂອງປະຊາຊົນລາວຢີ່ ສປປ ລາວ ການກິນສຸ ກໆດິບໆແມີ່ ນເກດຈາກຕາມການເຊີ່ ອຖມາຕັງແຕີ່
້້ພະຍາດທີ່ ເກດມາຈາກອາຫານສີ່ວນຫຼາຍແມີ່ ນພົວພັນກັບການກິນອາຫານທີ່ ປົນເປອນກັ
ບເຊອພະຍາດກາຝາກແລະ ກິນອາຫານທີ່ ປຸ ງແຕີ່ ງບໍີ່ສຸ ກດ. ຕົວຢີ່າງ: ພະຍາດໃບໄມ ້ໃນຕັບ (ຍ້ອນກິນປາດິບ ຫຼ ປາທີ່ ປຸ ງແຕີ່ ງບໍີ່ສຸ ກດເຊັີ່ນ:້ ບ, ປາແດກດິບ, ພະຍາດແມີ່ ທ້ອງແປ ສາຍພັນ ສາງນາຕາ (Saginata) (ຍ້ອນກ ້ອຍປາດິບ, ລາບປາດິບ, ປາສົມດິ້ ົວດິບ ຫຼ ປຸ ງແຕີ່ ງບໍີ່ສຸ ກດເຊັີ່ນ: ລາບຊນດິ້ ບ, ພະຍາດແມີ່ ທ້ອງແປ ສາຍພັນໂສລອມ (ຍ້ອນກິນຊນໝ້ ດິບ ຫຼກິນຊນງ້ ດິບທີ່ ຕິດເຊອລໍ້ ຊໍ ຫຼ ຊນໝ້ ທີ່ ປຸ ງແຕີ່ ງບໍີ່ສຸ ກດ) ແລະ ພະຍາດຕົວຈດປຸ ງແຕີ່ ງບໍີ່ສຸ ກດ), ພະຍາດລໍຊໍ (ຍ້ອນກິນຊນໝ

(ຍ້ອນກິນປາຄໍີ່ກັງ້ ຫຼ ອີ່ຽນ ທີ່ ປຸ ງແຕີ່ ງບໍີ່ສຸ ກດ). ນອກນັນ້ ມັນຍັງພົວພັນກັບພດຕິກໍາດ້ານສຸ ຂະອະນາໄມ ແລະ ການິ ຖີ່າຍ
ອະນາໄມສີ່ວນບຸ ກຄົນ ທີ່ ບໍີ່ຖກຕ້ອງເຊັີ່ນ: ຖີ່າຍຊະຊາຍ ຫຼບໍີ່ຖີ່າຍໃສີ່ວິດ, ບໍີ່ລ້າງມກີ່ ອນກິນເຂົາ້ ຫຼ ຫຼງັ ໃຊ້ວດ
(ຮບທ 3).

24

ຮບທີ 3: ປາທີີ່ເປັນພາຫະນໍາເຊຶ້ອພະຍາດໃບໄມ້ໃນຕັບ (OV) ຢູ່ ສປປ ລາວ

5.3. ຜົນກະທົບຈາກພະຍາດໃບໄມ້ໃນຕັບ
ພະຍາດທີ່ ເກດມາຈາກອາຫານ ຈະສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ສຸ ຂະພາບຂອງຄົນໃນຊຸມຊົນສີ່ວນໃຫຍີ່ ຈະມອາການກີ່ ຽວກັບ ກະເພາະລໍ າໃສ້: ເຈັບ ກະເພາະກະທັນ ຫັນ , ຮາກ, ຖອກທ້ອ ງແລະອີ່ ນໆ. ຈໍ າ ນວນໜີ່ ງອາດມ ອາການ້ ວາຍທາງລະບົບປະສາດ, ອາການແພ້ ແລະ ອາການອີ່ ນໆ. ນອກນັນ້ ອາດເຮັດໃຫ້ມອາການຊຸດໂຊມຢີ່ ອະໄວວຸ ນຍະວະຕີ່ າງໆຢີ່ ໃນຮີ່າງກາຍ ແລະ ເປັ ນມະເຮັງ. ພະຍາດໃບໄມໃ້ ນຕັບ (Opisthorchis Viverrini ) ເຊິີ່ງແມີ່ ນໜີ່ ງົ ນກະທົບອັນໜັກໜີ່
ໃນບັນດາພະຍາດທີ່ ເກດມາຈາກອາຫານທີ່ ເປັ ນບັນຫາສາທາລະນະສຸ ກຢີ່ ສປປ ລາວ ໄດ້ສີ່ ງຜົ້ ີ່ ຮຸ ນແຮງ ຜຕ້້ ດິ ເຊອຈະມ
ວງຕໍີ່ສຸ ຂະພາບຂອງຄົນໃນຊຸມຊົນ. ຖ້າຕິດເຊອບໍ
ອາການເໝອນເຈັບກະເພາະທໍ າມະດາ,້ ນເວລາຍາວນານ, ຮຸ ນແຮງ ແລະ ບໍີ່ໄດ້ຮບັ ການປິີ່ ນປົ ວທີ່ ຖກຕ້ອງ (ບໍີ່ໄດ້ກນິ ຢາຂ້າພະຍາດໃບໄມ ້ແຕີ່ ຖ້າຕິດເຊອເປັ້້້ ງບ, ຕັບ້ , ທໍີ່ສົີ່ງນໍາບ້ ອຸ ດຕັນ, ໜ ວຖົັ ທະນາການມາເປັ ນພະຍາດອັກ ເສບທໍີ່ສົີ່ງນໍ າບໃນຕັບ) ເຊອພະຍາດຈະວິ
ວດີ່ ບໍີ່ສາມາດປິີ່ ນປົ ວໄດ້). ນອກນັນ້ ພະຍາດໃບໄມ ້ໃນ
້ (ຂັນຕອນທ
້ກະດັນ ແລະ ສໍາຄັນທີ່ ສຸ ດແມີ່ ນມະເຮັງທໍີ່ສົີ່ງນໍາບ້ ີ່ ຫຼງັ ແລະ ໜວພົ້ ກຍີ່ ຽວ.
ຕັບຍັງສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ອະໄວຍະວະອີ່ ນໆເຊັີ່ນ: ເປັນໜວໄຂ
6. ວິທີປ້ອງກັນ ແລະ ແກ້ໄຂບັນຫາ
6.1. ວິທີປ້ອງກັນັ ອະນາໄມ: ຖີ່າຍໃສີ່ວິດທຸກຄັງ້ ເພີ່ ອຮັກສາສິີ່ງແວດລ້ອມໃຫ້ສະອາດ
− ຮັກສາສຸ ຂະພາບໃຫ້ຖກຕ້ອງຕາມຫຼກ
້ີ່ ອາຫານ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມເຊັີ່ນ: ຫອຍ ແລະ ປາແລະ ໄຂີ່ກາຝາກຈະບໍີ່ໄປປົນເປອນໃສ

້້ ຍປາ ຫຼ ລາບປາດິບຕ້ອງປຸ ງແຕີ່ ງໃຫ້ສຸກດ. ສໍາລັບນໍ າໝາກນາວ,− ຕ້ອງກິນອາຫານທີ່ ປຸ ງແຕີ່ ງສຸ ກດເຊັີ່ນ: ກ ອ້້ ເຫຼາົ ້ ແລະ ເຄີ່ ອງປຸ ງອີ່ ນໆ ບໍີ່ສາມາດຂ້າເຊອພະຍາດໃບໄມ
້້ໃນຕັບໄດ້ ນອກ ຈາກຈະຂົວໃຫ້
ມົດສົມ,ສຸກດ− ເກັບຮັກສາອາຫານແບບມພາຊະນະປົກປິດເພີ່ ອປ້ອງກັນບໍີ່ໃຫ້ມແມງວັນຕອມິ ຖີ່າຍທຸກຄັງ້
− ຕ້ອງລ້າງມກີ່ ອນກິນອາຫານ ແລະ ຫຼງັ ໃຊ້ວດ
− ລ້າງຜັກ ແລະ ໝາກໄມ ້ໃຫ້ສະອາດກີ່ ອນບໍລໂິ ພກ

6.2. ວິທີແກ້ໄຂບັນຫາ້− ຕ້ອງກວດກາອາຫານເພີ່ ອຮັບປະກັນບໍີ່ໃຫ້ອາຫານມການປົນເປອນ
− ເຜຍແຜີ່ສຸ ຂະສກສາໃນຊຸມຊົນກີ່ ຽວກັບການຮັກສາອະນາໄມ 3 ສະອາດ ຄ: ຢີ່ ສະອາດ, ກິນສະອາດ ແລະນຸີ່ ງຖສະອາດ້ ໍລຫິ ານຊຸມຊົນຕ້ອງສ້າງສີ່ ໂຄສະນາ, ຕິດໂປສເຕຂີ່າວເຕອນປະຊາຊົນໃນຊຸມຊົນຂອງຕົນກີ່ ຽວກັບອາຫານ− ຜບ້້ ອງທໍາລາຍຖມ
ເຊັີ່ນ: ອາຫານສໍາເລັດຮບ ຕ້ອງເບິີ່ງວັນທສະຫຼາກ ຖ້າໝົດອາຍຸ ອາຫານນັນຕ້
25

ກິດຈະກໍາັ ສກສາເຮັດວຽກເປັນກຸີ່ ມ ປກສາກີ່ ຽວກັບ ພະຍາດທີ່ ເກດຈາກອາຫານທີ່ ພົບເຫັນກັບບຸ ກຄົນກິດຈະກໍາ 1: ໃຫ້ນກ
້ແລະໃນຊຸມຊົນ ແລ້ວໃຫ້ແຕີ່ ລະກຸີ່ ມຂນສະເໜ
ໃນຫ້ອງ.

ັ ສກສາຂຽນລົງໃສີ່ເຈຍ້ ກີ່ ຽວກັບອາຫານປະເພດດິບ ຫຼສຸ ກໆດິບໆ ທີ່ ບໍລໂິ ພກໃນຄົວເຮອນ
ກິດຈະກໍາ 2: ໃຫ້ນກ້ ນທີ່ແລະ ຖາມເຫດຜົນວີ່າເປັ ນຫຍັງຈີ່ ງບໍລໂິ ພກອາຫານປະເພດດັີ່ງກີ່ າວ ຈາກນັນ້ ອາຈານກໍີ່ໃຫ້ຂໍມ
ຖກຕ້ອງກີ່ ຽວກັບການບໍລໂິ ພກອາຫານ.

້ກິດ ຈະກໍ າ 3: ເອົາໂປສເຕກີ່ ຽວກັບພະຍາດໃບໄມ ໃ້ ນຕັບ ແລະ ປາທີ່ ຕິດເຊອພະຍາດໃບໄມໃ້ ນຕັບ ຢີ່ ສປປັ ສຸ ຂະອະນາໄມ ແລະ ການອະນາໄມສີ່ ວນບຸ ກຄົນ ທີ່ລາວ ແລະ ໂປສເຕ ກີ່ ຽວກັບການປະຕິບດັ ສກສາເບິີ່ງ.
ຖກຕ້ອງໃຫ້ນກ

ຄໍາຖາມ
1) ພະຍາດທີ່ ເກດຈາກອາຫານແມີ່ ນຫຍັງ?
້2) ເສັນທາງຂອງການຕິ
ດຕໍີ່ຂອງພະຍາດທີ່ ເກດມາຈາກອາຫານມຫຍັງແດີ່?

3) ວິທປ້ອງກັນພະຍາດທີ່ ຕິດຈາກອາຫານ ມຫຍັງແດີ່?
້້4) ພະຍາດທີ່ ເກດຈາກອາຫານທີ່ ສໍາຄັນຢີ່ ສປປ ລາວ ແມີ່ ນພະຍາດຫຍັງ? ຕິດເຊອພະຍາດນັ
ນໄດ້
ແນວໃດ
ແລະ ເຮົາຄວນປ້ອງກັນແນວໃດ?
້້ໃນຕັບຢີ່ ສປປ ລາວ ມປາຊະນິດໃດແດີ່?
5) ປາທີ່ ຕິດເຊອພະຍາດໃບໄມ

ເອກະສານອ້າງອີງ
1) ກະຊວງສາທາລະນະສຸ ກ, 1998. ຄີ່ ມປິີ່ນປົວເອກະພາບແຫີ່ ງຊາດ.

2) ກະຊວງສາທາລະນະສຸ ກ, 2015. ການສໍາຫຼວດປະເມນສັດສີ່ວນຮີ່າງກາຍຂອງເດັກຕໍີ່າກວີ່າ 5 ປ3) http://www.who.int/topics/foodborne_diseases/en/4) http://www.clevelandclinicmeded.com/medicalpubs/diseasemanagement/infectiousdisease/foodborne-disease/5) Phongluxa K, Xayaseng V, Vonghachack Y, Akkhavong K, van Eeuwijk P, Odermatt
P. Helminth infection in southern Laos: high prevalence and low awareness.Parasit
Vectors. 2013 Nov 14,6(1):328. doi: 10.1186/1756-3305-6-328. PMID: 24499584.
Free PMC Article

26ບົດທີ 4ລະບົບນິເວດກັບການລະບາດພະຍາດຢູ່ທ້ອງຖິີ່ນ
1. ລະບົບນິເວດກັບການລະບາດພະຍາດຢູ່ທ້ອງຖິີ່ນ
ລະບົບ ນິເວດແມີ່ ນມ ຄວາມກີ່ ຽວພັນ ກັບ ການເປັ ນ ພະຍາດໄຂ້ມ າລາເຣຍ ແລະ ໄຂ້ເລ ອດອອກ. ການ້ ງຢີ່ ຕາມຕນລົດເກົີ່າ ແລະປີ່ຽນແປງລະບົບນິເວດເຊັີ່ນ: ອາກາດຮ້ອນ, ຄວາມຊີ່ ຸ ມ, ແວດລ້ອມບໍີ່ ສະອາດ (ມ ນໍາຂັ້ າງທີ່ ໃບບອນ, ນໍາຄ້້ າງບວກ, ນໍາສ້້ າງເກົີ່າໃກບ້ າ້ ນຫຼງັ ຈາກຝົ ນຕົກ ແລະອີ່ ນໆ. ສິີ່ງດັີ່ງກີ່ າວໄດ້ອໍານວຍ
ກະປ໋ ອງ), ນໍາຄ້້ ໍາລາຍປີ່າຈະເຮັດໃຫ້ມການປີ່ຽນແປງຮບ
ຄວາມສະດວກໃຫ້ແກີ່ ການເພາະພັນຂອງປະຊາກອນຍຸ ງ. ການຕັດໄມທ້ ີ່ ງສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ການແຈກຢາຍປະຊາກອນຍຸ ງຕະຫຼອດເວລາ, ພະຍາດວັນນະພະຍາດ
ແບບຂອງພະຍາດຊມເຊອເຊິ

້້ ອທາງລະບົັ ຄົນທຸ ກເພດທຸ ກໄວ ແລະ ມັກຈະເກດເປັ ນພະຍາດຕິດຕໍີ່ຊໍາເຮ
ບຫາຍໃຈທີ່ ອັນຕະລາຍຫຼາຍເປັ ນໄດ້ກບ
ກັບບີ່ອນທີ່ ບໍີ່ ມ ການຮັກສາອະນາໄມຄ: ຊຸມ ຊົນທີ່ ມ ຖານະທາງເສດຖະກິດຕໍີ່າເຊັີ່ນ: ຊຸມ ຊົນແອອັດທີ່ ຢີ່ ຮີ່ວມກັນິ ຸ ດສໍ າລັບຫາຍໃຈພະຍາດວັນນະພະຍາດ ໂດຍສະເພາະວັນນະພະຍາດ
ຫຼາຍຄົນຢີ່າງໜາແໜ້ນ , ບໍີ່ມ ອາກາດບໍລສ
້ປອດທີ່ ພົບເຫັນຫຼາຍກວີ່າໝີ່ , ພະຍາດດັີ່ງກີ່ າວຄົນທີ່ ຢີ່ ອ້ອມຂ້າງສາມາດຕິດເຊອພະຍາດໄດ້
ໂດຍຜີ່ານລະບົບຫາຍໃຈ້້ ລນ້ ເຊອຈຸິ ຊຈະຂັບອອກມາຕາມຟອດນໍາ້
ເຊັີ່ນ: ໄອ, ຈາມ, ຮ້ອງ ແລະ ຄາກຂກະເທຢີ່ ຕາມສາທາລະນະ ສະນັນ,້ ີ່ ຈຸລງັ ຕັບສີ່ວນໃຫຍີ່ ແມີ່ ນເກດຂນຍ້້ ອນຕິດເຊອຈຸ້ ລະພະຍາດ (ໄວຣັສ)ລາຍ ແລະ ຕັບອັກເສບແມີ່ ນການຊມເຊອຢ້ ອນທາດເບີ່ ອເຊັີ່ນ: ເຫຼາ,ົ ້ ຢາ ແລະອີ່ ນໆ,ເຊັີ່ນ: ໄວຣັສ A, B, C, D ແລະ E ແລະ ສີ່ວນນ້ອຍຕັບອັກເສບເກດຂນຍ້ໍ ລງັ ຢີ່ ຮີ່າງກາຍຕົນເອງ (Autoimmune Disease). ຕັບອັກເສບເອຈະບໍີ່ສະແດງອາການໃນ
ຍ້ອນພະຍາດພມແພ້ຕີ່ ຈຸ້ເດັກນ້ອຍ ແຕີ່ ຈະສະແດງອາການໃນຜໃ້ ຫຍີ່ ທີ່ ຕິດເຊອອາການຕັ
ບອັກເສບ ແມີ່ ນມອາການຕັບຊຸດໂຊມ ແລະ ຕຣັງ້ ງ, ຄົນເຈັບຈະມອາການອີ່ອນເພຍບໍີ່ມແຮງ, ເມີ່ ອຍ, ໂຕເຫຼອງ, ປວດຮາກ ແລະອາມນາ (ໜ້າທີ່ ການຂອງຕັບ) ຂນສ້ເຈັບບໍລເິ ວນຕັບເປັນຄັງຄາວ.

2. ພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍ
ພະຍາດໄຂ້ມ າລາເຣຍແມີ່ ນເປັ ນບັນຫາສາທາລະນະສຸ ກ ໂລກ, ປະມານ 216 ລ້ານຄົນໃນທົີ່ວໂລກແມີ່ ນ້ຕິດເຊອພະຍາດໄຂ້
ມາລາເຣຍ ແລະ ປະມານ 655.000 ຄົນ ຕາຍໃນແຕີ່ ລະປ. ພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍພົບເຫັນຫຼາຍ້້ ດິ ເຊອເຖິທີ່ ສຸ ດແມີ່ ນຢີ່ ທະວບອາຟຣິກ ກາ ເຊິີ່ງມ ຜຕ
ງ 60%. ຢີ່ ສປປ ລາວ ພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍສີ່ວນຫຼ າຍແມີ່ ນຊະນິດ ປລາສໂມດ ອອມ ຟານຊ ປາລອມ (P. Falciparum) ແລະ ຖັ ດ ລົງມາແມີ່ ນ ປລາສໂມດ ອອມ ວ ວັກ (P.
້
Vivax,). ເລີ່ ມແຕີ່ ປ 2000 ເປັ ນຕົນມາ
ພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍໄດ້ຫຸ ຼດລົງຢີ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ການລາຍງານກໍລະນຕາຍ

ໃນປ 2000 ມຈໍານວນ 350 ກໍລະນຕໍີ່ປ ແລະ ມາເຖິງປ 2013 ການຕາຍຈາກພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍໄດ້ຫຸ ຼດລົງຕໍີ່າ
ກວີ່າ 20 ກໍລະນຕໍີ່ປ. ແຕີ່ ເຖິງຢີ່າງໃດກໍີ່ຕາມພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍຍັງສບຕໍີ່ແຜີ່ລະບາດຢີ່ ໃນບັນດາແຂວງພາກໃຕ້ຂອງ ສປປ ລາວ ແລະ ຢີ່ ຕາມຊາຍແດນລາວ-ຫວຽດນາມ ແລະ ກໍາປເຈຍ. ພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍແມີ່ ນເປັນພະຍາດ
ກາຝາກທີ່ ເກ ດມາຈາກ Protozoaire ຊະນິດ ປາສໂມດອອມ (Pasmodium). ປາສໂມດອອມ ແມີ່ ນມ 4 ສາຍພັນ ຄ : P. Falciparum, P. Vivax, P. Ovale ແລະ P. Malariae. ສອງຊະນິດ ທໍ າ ອິດ ແມີ່ ນພົບ ເຫັນ ຫຼ າ ຍທີ່້ສຸ ດ. P. Falciparum ແມີ່ ນເປັ ນ ຊະນິດ ທີ່ ອັນ ຕະລາຍທີ່ ສຸ ດໃນບັນ ດາເຊ ອກາຝາກໄຂ້ມ າລາເຣຍ ເພາະວີ່ າການ້້ົ ເສຍຊສິດໄດ້ຢີ່າງໄວວາ (ພາຍໃນຫຼາຍວັນ) ສີ່ວນເຊອກາຝາກໄຂ້
ຕິດເຊອສາມາດເຮັ
ດໃຫ້ຄນ
ມາລາເຣຍຊະນິດອີ່ ນໆມພຽງແຕີ່ ກໍີ່ໃຫ້ເກດການເຈັບເປັນແຕີ່ ບໍີ່ມກໍລະນຕາຍ.

27

2.1. ສາເຫດທີີ່ພາໃຫ້ຕິດເຊຶ້ອພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍ້້ ້ ໂຕແມີ່ (ຮບທ 1) ເປັນພາຫະນໍາເຊອໄຂ້
ຕາມປົກກະຕິແລ້ວ ຍຸ ງກົນຊ
ມາລາເຣຍສາຍພັນ ປລາສໂມດ
້້ ດ. ຍຸ ງກົນຊ
້້ ໂຕແມີ່
ອອມ (Plasmodium) ໄປສີ່ ຄົນ, ຄົນຕິດເຊອພະຍາດໄຂ້
ມາລາເຣຍໄດ້ຍ ້ອນຖກຍຸ ງທີ່ ຕິດເຊອກັ້້້້ ີ່ ຕິດເຊອໄຂ້້ ີ່ ຕິດເຊອ
ຈະຕິດ ເຊອກາຝາກໄຂ້
ມາລາເຣຍ ພາຍຫຼງັ ທີ່ ໄປກັດຜທ
ມາລາເຣຍ ພ້ອມທັງດດກິນເລອດຜທ
້້ ຫຼງັ ຈາກ 10-18 ວັນ ຈະພົບເຫັນເຊອໄຂ້
ໄຂ້ມາລາເຣຍນັນ.
ມາລາເຣຍ ໃນຮບແບບ "Sporozoites" ຢີ່ ໃນ້ ຖ້າຍຸ ງໄປກັດຄົນຜຕ
້ "Sporozoites" ຈະຖກປີ່ອຍເຂົາໄປໃນຄົ້້້້ ີ່ ໄປ
ໍຕີ່ ອມນໍາລາຍຂອງຍຸ
ງ. ໃນຂັນຕອນນ
ເຊອ
ນ
້
້
້
້ ນເຮັດໃຫ້ມການຕິດເຊອໃນຜ
້້ ີ່ ໄປ.
ໍີ່ ໃນຕັບ
ພ້ອມກັບນໍາລາຍຂອງຍຸງ ແລ້ວຫຼງັ ຈາກນັນມັ
ຕເຊອກາຝາກຈະເຂົ
າໄປຢ້້ຂອງຄົນ. ນອກນັນ້ ຄົນສາມາດຕິດເຊອໄຂ້
ມາລາເຣຍ ຈາກການໃສີ່ເລອດທີ່ ຕິດເຊອໄຂ້
ມາລາເຣຍ ແລະ ໃນໄລຍະ
້ຖພາເຊອໄຂ້
ມາລາເຣຍສາມາດສົີ່ງຕໍີ່ຈາກແມີ່ ໄປສີ່ ລກ.

ຮບທີ 1: ຍຸງກົຶ້ນຊີຶ້້ ນຈາກ https://www.Pixelsquid.com)(ຂໍມ້ ້ ສີ່ວນຫຼາຍມຢີ່ ຕາມຊົນນະບົດ ແລະ ເພາະພັນຢີ່ ຕາມປີ່າໃກບ້ າ້ ນ, ເຮອນ ແລະ ໂຮງຮຽນ.
ຍງກົນຊ
2.2. ອາການ ແລະ ຜົນກະທົບຈາກພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍ
2.2.1 ອາການຂອງຜ້ເປັນໄຂ້ມາລາເຣຍ້ ີ່ ວຍຈະຮສ້ ກບໍີ່ ສະບາຍ, ປວດຫົວ, ປວດແຂນ-ຂາ, ປວດຫຼ ງັ , ຫາຍໃຈໄວ, ເບີ່ ອອາຫານ, ປຸ ້ນທ້ອງ,ຜປ້້ ໃນໄລຍະທໍ າອິດອາການໄຂ້ຈະບໍີ່
ີ່ 2-3 ມ ້ ແລ້ວອາການໄຂ້ຈະເລີ່ ມຂນປວດຮາກ, ແລະ ຮາກ. ການນໍາເຊອຈະຢ້ ເຊິີ່ງການຈັບໄຂ້ແຕີ່ ລະຄັງຈະມ
້ແນີ່ ນອນ ແລະ ມອາການບໍີ່ຊັດເຈນ, ຕໍີ່ມາອາການຈີ່ ງຊັດເຈນຂນ
ໄລຍະເວລາ ແລະ້້ຮຸ ນແຮງຂນຢີ່ ກັບເຊອມາລາເຣຍ.
2.2.2 ຜົນກະທົບຈາກພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍົ ນກະທົບຕໍີ່ສຸ ຂະພາບຂອງຊຸມຊົນທີ່ ຢີ່ ໃນເຂດລະບາດຂອງພະຍາດໄຂ້ມາລາ
ພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍໄດ້ສີ່ ງຜົເຣຍຢີ່າງໜັກ ໜີ່ ວງ ໂດຍສະເພາະແມີ່ ຍິງໄວຈະເລນພັນ ແລະ ເດັກນ້ອຍ. ພະຍາດໄຂ້ມ າລາເຣຍໄດ້ເຮັດໃຫ້ກ ານ້ ເຊິີ່ງລວມມ ຕາຍກີ່ ອນເກ ດ, ຫຼຸ ລ ກ ແລະ ລ ກຕາຍໃນທ້ອ ງ. ນອກນັນ
້ຖ ພາມ ຄວາມສີ່ ຽງທີ່ ຮ້າຍແຮງຫຼ າຍຂ ນພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍຍັງສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງເດັກຢີ່ ເຂດທີ່ ມລະບາດຂອງພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍ້້ ອ.
ໂດຍສະເພາະໃນກໍລະນທີ່ ເດັກເປັນພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍຊໍາເຮ
ເຖິງແມີ່ ນວີ່າການປິີ່ນປົວພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍັ ການສະໜອງຢາໃຫ້ແ ບບບໍີ່ເສຍຄີ່າປິີ່ ນປົ ວຈາກລັດຖະບານແຕີ່ ພະຍາດໄຂ້ມ າລາເຣຍຍັງສົີ່ງຜົນກະທົບ ຕໍີ່ໄດ້ຮບສະພາບເສດຖະກິດ-ສັງຄົມຂອງຄອບຄົວ ເນີ່ ອງຈາກວີ່າເຮັດໃຫ້ກໍາລັງແຮງງານໃນຄອບຄົວໃນການສ້າງລາຍໄດ້ໃຫ້
ຄອບຄົວຫຼຸດລົງຍ້ອນການເຈັບເປັນ.
28

2.3. ວິທີປ້ອງກັນ ແລະ ແກ້ໄຂບັນຫາພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍ
2.3.1. ວິທີປ້ອງກັນ້ ເວລາໄປປີ່າ
ທໍາລາຍແຫຼີ່ ງເພາະພັນຂອງຍຸ ງ, ປ້ອງກັນບໍີ່ໃຫ້ຍຸງກັດເຊັີ່ນ: ເຮົາຕ້ອງນອນໃນມຸ ້ງຍ້ອມຢາທຸກຄັງ,້້ ໃຊ້ຢາທາກັນຍຸ ງທຸກຄັງທ້ ອອກໄປປີ່າ,ໃຊ້ຢາ
ຕ້ອງນຸີ່ ງເສອແຂນຍາວແລະ ໂສ້ງຂາຍາວເພີ່ ອປົກປິດຮີ່າງກາຍທຸກຄັງ,ກັນຍຸ ງພົີ່ນຂ້າຍຸ ງທີ່ ຢໃນເຮອນ ແລະ ໃສີ່ຕາໜີ່າງກັນຍຸ ງ, ອະນາໄມແວດລ້ອມບີ່ອນຢີ່ , ທໍາລາຍແຫຼີ່ ງເພາະພັນຂອງຍຸ ງ.
2.3.2. ວິທີແກ້ໄຂບັນຫາ້ ງໄປປິີ່ນປົວຢີ່ ໂຮງໝໍ ຫຼ ສຸ ກສາລາ
− ຖ້າເປັນໄຂ້ຕອ
− ຄວນກິນຢາຄົບຕາມຄໍາແນະນໍາຂອງແພດ້− ບໍີ່ໃຫ້ໄປຊຢາມາກິ
ນເອງ
3. ພະຍາດໄຂ້ເລອດອອກ
້ັ ປະມານ 390 ລ້ານຄົນຕິດເຊອ
ພະຍາດໄຂ້ເລອດອອກໄດ້ແ ຜີ່ລະບາດຢີ່າງໄວວາໃນທົີ່ວໂລກ. ປັ ດຈຸບນ
ພະຍາດໄຂ້ເລອດອອກໃນແຕີ່ ລະປ ແລະ ປະມານ 96 ລ້ານຄົນ ປາກົດມອາການພະຍາດທີ່ ຮ້າຍແຮງ ແລະ ປະມານ້ ນ ໃນ 128 ປະເທດແມີ່ ນມ ຄວາມສີ່ຽງ. ຢີ່ ສປປ ລາວ ພະຍາດໄຂ້ເລອດອອກ ຄົນພົ້ ບຄັງທໍ້ າອິດໃນປ
3.9 ຕຄົັ ຍັງເປັນບັນຫາສາທາລະນະສຸ ກ ແລະ ມການລະບາດເປັນຮອບວຽນ.
1977 ແລະ ປັດຈຸບນ
້ພະຍາດໄຂ້ເລອດອອກແມີ່ ນເປັ ນພະຍາດເກດຈາກເຊອໄວຣັດສ ຊະນິດ ອາກໂບໄວຣັດສ (Arbovirus)້ທີ່ ມ 4 ສາຍພັນດ້ວຍກັນ ຄ: DENV 1, DENV 2, DENV 3 ແລະ DENV 4. ຍຸ ງໂຕແມີ່ ເປັ ນພາຫະນໍໍາເຊອ້ ນທີ່ ຮກ້ ີ່ າ: ຍຸ ງລາຍ. ພະຍາດ້ ຊີ່ ວີ່າ Aedes aegypti (ຮບທ 2). ຍຸ ງນເປັ້ ນັ ດ ຢີ່ ສປປ ລາວ ເຊິີ່ງເອນວແລະ ຍຸ ງນັນມ
ໄຂ້ເລອດ ອອກແບບເລອດໄຫຼ (Haemorrhagic Dengue Fever) ແມີ່ ນອັນຕະລາຍທີ່ ສຸ ດ.

ຮບທີ 2: ຍຸງລາຍ (Aedes aegypti)້ ນຈາກ www.thaihealth.or.th/Content/43062)(ຂໍມ້ ກັນຈະສ້າງພມຕ້ານທານຕໍີ່ສາຍພັນນັນ້ ແຕີ່ ບໍີ່ມພມຄຸ ມ້ຖ້າເປັ ນໄຂ້ເລອດອອກສາຍພັນໃດໜີ່ ງ ລະບົບພມຄຸ ມ້ ຖ້າເປັ ນໄຂ້ເລ ອດອອກອກຄັງທ້ ສອງມັນ ຈະເຮັດ ໃຫ້ຄນ
ົ ຜນ
້ ນມ
ັ້
ກັນ ສໍາ ລັບ ໄຂ້ເລອດອອກສາຍພັນ ອີ່ ນ, ສະນັນ
ຄວາມສີ່ຽງສງທີ່ ສຸ ດຕໍີ່ການເປັນໄຂ້ເລອດອອກແບບເລອດໄຫຼ.

3.1. ສາເຫດທີີ່ພາໃຫ້ຕິດເຊຶ້ອພະຍາດໄຂ້ເລອດອອກ
້້ ໃນການນໍາເອົາເຊອໄວຣັຍຸ ງ Aedes aegypti ໂຕແມີ່ ເປັ ນພາຫະຕົນຕໍ
ສໄຂ້ເລອດອອກໄປຕິດໃສີ່ຄົນ. ຍຸ ງ້້້້ ີ່ ຕິດເຊ ອໄຂ້ຈະຕິດ ເຊອໄວຣັສ ຍ້ອ ນໄປກັດ ແລະ ດດກິນ ເລ ອດຜທເລອດອອກ, ເຊ ອໄວຣັ
ສຈະພັກ ຢີ່ ໃນໂຕຍຸ ງ້ ີ່ ນໆຕໍີ່ໄປ.
ປະມານ 4-10 ວັນ ຈາກນັນ້ ຍຸ ງກໍີ່ສາມາດແຜີ່ລະບາດໄຂ້ເລອດອອກໄປຍັງຜອຍຸ ງສາຍພັນ Aedes aegypti ອາໄສຢີ່ ໃນເຂດຕົວເມອງ ແລະ ວາງໄຂີ່ໃສີ່ຕາມກະປີ່ອງ ຫຼ ຢາງຕນລົດເກົີ່າ້ ນຈະຕີ່ າງຈາກຍຸ ງຊະນິດອີ່ ນ ຍຸ ງສາຍພັນນຈະວາງໄຂ
້້ ງຢີ່ , ເຊິີ່ງຍຸ ງຊະນິດນມັີ່ ໃນຊີ່ວງກາງເວັນ ແລະ ຈະກັດທີ່ ມນໍາຂັ
29້້ ແລະ ຕອນຄໍີ່າກີ່ ອນຕາເວັນຕົກ ດິນ. ຍຸ ງ ສາຍພັນນຈະກັ
ຄົນຫຼາຍທີ່ ສຸ ດໃນຕອນເຊົາໆດຫຼ າຍໆຄົນໃນຊີ່ວງເວລາ
ຊອກຫາກິນອາຫານ2.

ຮບທີ 3: ການຕິດຕໍີ່ພະຍາດໄຂ້ເລອດອອກ້ ນຈາກ www.anamaibantum.com)(ຂໍມ

3.2. ອາການ ແລະ ຜົນກະທົບຈາກພະຍາດໄຂ້ເລອດອອກ
3.2.1 ອາການຂອງພະຍາດໄຂ້ເລອດອອກ້ ງເຖິງ 40 ອົງສາ, ໜ້າແດງ, ຊມເສົາ,້ ເຈັບຫົວຮຸ ນແຮງ, ປວດຕາດ້ານຫຼງັ ປວດ້ ີ່ ວຍຈະມອາການໄຂ້ຂນສ
ຜປ້ ແລະ ຕາມຄໍີ່, ປຸ ້ນທ້ອງ, ປວດຮາກ, ຮາກ, ບາງຄົນມເລອດໄຫຼອອກເປັ ນຈຸດນ້ອຍໆຕາມຜິວໜັງກິນ
ຕາມກາ້ ມຊນ້ເວລາປະມານ 3-4 ວັນ, ອາການຈະຊຸດໂຊມ, ມ -ຕ ນເຢັ ນ, ຊບພະຈອນເຕັນໄວແຕີ່
ເບົາ, ຄວາມດັນເລອດຕໍີ່ າ, ຮາກອອກເລອດ, ຖີ່າຍເປັນເລອດ, ປວດທ້ອງຢີ່າງຮຸ ນແຮງແລ້ວຕາມດ້ວຍອາການຊັອກໝົດສະຕິ ແລະ ອາດເສຍຊວິດໄດ້.

3.2.2 ຜົນກະທົບຈາກການເປັນພະຍາດໄຂ້ເລອດອອກ້ ບເດັກ
ພະຍາດໄຂ້ເລອດອອກແມີ່ ນເປັນພະຍາດທີ່ ຮ້າຍແຮງ, ມລັກສະນະຄ້າຍຄໄຂ້ຫວັດ ແລະ ເກດຂນກັ
ເກດໃໝີ່, ເດັກນ້ອຍ ແລະ ຜໃ້ ຫຍີ່ ແລະ ມຜົນກະທົບຕໍີ່ຕົນເອງ, ຄອບຄົວ ແລະ ສັງຄົມ.

30

3.3 ວິທີປ້ອງກັນ ແລະ ແກ້ໄຂບັນຫາພະຍາດໄຂ້ເລອດອອກ
3.3.1. ວິທີປ້ອງກັນ
ັ 5 ປ ຄ:ເຮົາຄວນປະຕິບດ

ຮບທີ 4: ການປະຕິບັດ 5 ປ(ການເຜຍແຜີ່ຂອງກະຊວງສາທາລະນະສຸ ກໃຫ້ກຸີ່ມບ້ານ ແຂວງຫຼວງພະບາງ, 2019)້1) ປົກປິດອີ່າງເກັບນໍາໃນເຮອນີ່້ີ່ າງນໍາ້
2) ປີ່ອຍປາຫາງນົກຍຸ ງເພອກິນໜອນນໍາໃນອ້້້, ນໍາຮອງຕ
3) ປີ່ຽນນໍາ້ ແລະວັດຖຸພາຊະນະເຊັີ່ນ: ເຕົາດອກໄມ
ນຕ,້ ຖາດຮອງຈອກນໍາ້້ າງກະໂປະ, ກະປີ່ອງ, ຮາງລິນ, ຢາງຕນລົດເກົີ່າ
4) ປັບປຸ ງບໍີ່ໃຫ້ມນໍາຄ້ັ ເປັນປະຈໍາທຸກອາທິດ
5) ປະຕິບດ
3.3.2. ວິທີແກ້ໄຂບັນຫາ້ ງໄປປິີ່ນປົວຢີ່ ໂຮງໝໍ ຫຼ ສຸ ກສາລາ
− ຖ້າເປັນໄຂ້ຕອ
− ຄວນກິນຢາຄົບຕາມຄໍາແນະນໍາຂອງແພດ້− ບໍີ່ໃຫ້ໄປຊຢາມາກິ
ນເອງ
4. ພະຍາດວັນນະໂລກັ ພະຍາດວັນນະພະຍາດປອດຍັງ
ພະຍາດວັນນະພະຍາດແມີ່ ນເປັນພະຍາດທີ່ ສາມາດປິີ່ນປົວໄດ້ ແຕີ່ ປັດຈຸບນ
ີ່ເປັນບັນ ຫາສາທາລະນະສຸ ກຢີ່ ບັນດາປະເທດທກໍາລັງພັດທະນາ. ຢີ່ ອາຊຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ໃນປ 2014 ປະມານ
4 ລ້ານຄົນ ເປັນພະຍາດວັນນະພະຍາດ 340.000 ຄົນ ແມີ່ ນເດັກນ້ອຍ ແລະ ປະມານ 500.000 ຄົນ ໄດ້ເສຍຊວິດ
ຈາກພະຍາດດັີ່ງກີ່ າວ. ສປປ ລາວ ໄດ້ສະໜອງການປິີ່ ນປົວພະຍາດວັນນະພະຍາດປອດແບບບໍີ່ເສຍຄີ່າຢີ່ ແຕີ່ ລະເມອງັ ການສະໜັບສະໜນທາງດ້ານການເງ ິນຈາກກອງທນໂລກແລະ ມການຕິດຕາມເປັນປະຈໍາ ໂດຍໄດ້ຮບ
Fund). ໃນຂະນະດຽວກັນໄດ້ມການຊອກຫາຄົນເຈັບທີ່ ພະຍາດວັນນະພະຍາດປອດໃນແຕີ່ ລະແຂວງ.

(Global້ ແລະ ຕິດຕໍີ່, ສາມາດເກດຂນຍ້້ ອນຕິດເຊອ
້ Mycobacteriumພະຍາດວັນນະພະຍາດແມີ່ ນພະຍາດຊມເຊອ້ ີ່ າ Bacille de KOCH (BK). ພະຍາດວັນນະພະຍາດສີ່ວນຫຼາຍແມີ່ ນພົບເຫັນໃນປອດ
Tuberculosis ຫຼ ເອນວ້ ີ່ າ ວັນນະພະຍາດປອດ. ສີ່ວນວັນນະພະຍາດນອກປອດແມີ່ ນມປະມານ 10-15% ເຊັີ່ນ: ວັນນະພະຍາດເຈ ້ຍເອນວ້ ອະໄວຍະວະຕີ່ າງໆທີ່ ມ ຫຼ າຍປະເພດເຊັີ່ນ: ວັນນະພະຍາດເຈ ຍ້ ຫຸ ມ້ ປອດ, ວັນ ນະພະຍາດເຈ ຍ້ ຫຸ ມ້ ຫົວ ໃຈ,ຫຸ ມ31

້ ຫຸ ມ້ ທ້ອງ, ວັນນະພະຍາດເຈຍ້ ຫຸ ມ້ ສະໝອງ, ວັນນະພະຍາດກະດກ, ວັນນະພະຍາດລໍາໃສ້,ວັນນະພະຍາດເຈຍ
ວັນນະພະຍາດໝາກໄຂີ່ຫຼງັ ແລະ ວັນນະພະຍາດອະໄວຍະວະສບພັນ.
4.1. ສາເຫດທີີ່ພາໃຫ້ຕິດເຊຶ້ອພະຍາດພະຍາດວັນນະພະຍາດປອດ
ພະຍາດວັນນະພະຍາດປອດເກດມາຈາກການສບດົມຝຸີ່ ນລະອອງ ແລະ ອາຍຕີ່ າງໆເຊັີ່ນ: ຄວັນຢາສບ,ຄວັນລົດ ແລະ ກິີ່ນຕີ່ າງໆໃນເຂດຊຸມຊົນທີ່ ອາກາດບໍີ່ຖີ່າຍເທສະດວກ. ເມີ່ ອຝຸີ່ ນລະອອງຕີ່ າງໆສະສົມໃນຮີ່າງກາຍ້ ກັນຫຼຸດລົງ ແລະ ມຄວາມສີ່ຽງທີ່ ຈະເກດເປັນພະຍາດ
ເຮົາເປັນເວລາດົນນານຈະເຮັດໃຫ້ຮີ່າງກາຍຂອງເຮົາມພມຄຸ ມວັນນະພະ ຍາດປອດ. ພະ ຍາດດັີ່ງກີ່ າວສາມາດຕິດຕໍີ່ກັນຜີ່ານ 3 ທາງຄ:້ ນນະພະຍາດປະປົ ນເຂົາໄປເຊັ
້ີ່ ນ: ການດີ່ ມນົມເປັ ນວັນນະພະຍາດທີ່
1) ທາງປາກ: ໂດຍການກິນອາຫານທີ່ ເຊອວັ້ ຈະຕິດເຊອເປັ້ ນວັນນະພະຍາດລໍາໄສ້ອີ່ອນ ມັນຈະອັນຕະລາຍໜ້ອຍກີ່ ວາວັນນະພະຍາດປອດ
ບໍີ່ໄດ້ຜີ່ານການຂ້າເຊອ້ີ່2) ທາງດັງ: ເປັ ນສາເຫດທີ່ ສໍາຄັນໃນການເກດວັນນະພະຍາດໃນປອດ ໂດຍການຫາຍໃຈເອົາເຊອພະຍາດທ້້ ກ, ນໍາລາຍ,້ຕິດມາກັບນໍາມ
ຂກະເທິ
ຂອງຄົນເຈັບໄອ, ຈາມ້3) ທາງຜວໜັງ: ເຊອຈະເຂົ
າທາງບາດແຜ ຫຼ ຮອຍລອກຂອງຜວໜັງ ແຕີ່ ພົບເປັນສີ່ວນໜ້ອຍ
4.2. ອາການ ແລະ ຜົນກະທົບຈາກພະຍາດວັນນະພະຍາດປອດ
4.2.1 ອາການຂອງພະຍາດວັນນະໂລກປອດ້ ນອາທິດເປັນເດອນ
− ມໄຂ້ ແລະ ໄອຊໍາເຣອເປັ້− ມອາການຄ້າຍຄກັນກັບຫວັດ, ໄຂ້ຫວັດໃຫຍີ່ , ຫຼອດລົມອັກເສບ, ໄອແຫ້ງໆ ຕໍີ່ມາຈະໄອມຂກະເທິ
ສເຫຼອງ,້ ນໍ າ້້ ກອີ່ ອນເພຍ, ເບີ່ ອອາຫານ, ເຫີ່ ອອອກກາງຄນ ແລະ ເບີ່ ອອາຫານຫຼ າຍຂນ,ມ ໄຂ້ຕີ່ ໍາ ຊີ່ວງຕອນບີ່ າຍຈະຮສ
ໜັກຫຼຸດລົງຢີ່າງໄວວາ

− ການໄອອາດມເລອດສແດງ ຫຼ ດໍາ ປົ ນອອກມາແຕີ່ ບໍີ່ຫຼາຍ, ມບາງຄົນທີ່ ມເລອດອອກມາ, ໃນເວລາໄອໜ້າ

ຊິດເປັນລົມ, ໜ້າມດ, ຕນມເຢັນ

− ບາງຄົນແໜ້ນໜ້າເອິກຫາຍໃຈບໍີ່ສະດວກ, ເມີ່ ອຍງີ່ າຍ− ບາງຄົນອາດຈະໄຂ້ເປັນເດອນ ໂດຍບໍີ່ມອາການສະແດງອອກ

4.2.2 ຜົນກະທົບຂອງພະຍາດວັນນະໂລກປອດ້ ກ ຫຼຸ ດ ລົງ (ຈີ່ ອຍລົງ ), ກິນ ເຂົາບໍ້ ີ່ ແຊບ, ນອນບໍີ່ ຫລັບ , ມ ເຫີ່ ອອອກ,− ຜົ ນ ກະທົ ບ ຕໍີ່ ຕົ ນ ເອງ: ນໍ າໜັ້ ແລະ ມເລອດອອກ ແລະ ມສຸ ຂະພາບຈິດບໍີ່ດ.
້ ອອິດເມີ່ ອຍ, ມອາການໄອຊໍາເຮ້− ຜົນ ກະທົ ບຄອບຄົວ : ເຮັດໃຫ້ຄອບຄົວທຸ ກ ຍາກລົງຍ້ອນ ການໃຊ້ຈີ່າຍຄີ່າປິີ່ ນປົ ວສຸ ຂະພາບເພີ່ ມຂນ,ຂາດແຮງງານຄອບຄົວ , ແລະ ຂາດລາຍໄດ້ຂ ອງຄອບຄົວ ຜົ ນ ກະທົ ບ ຕໍີ່ ຕົນ ເອງ: ຄົນ ເຈັບ ບໍີ່ ສາມາດ
ປະກອບສີ່ວນວຽກໃນຄອບຄົວໄດ້ເຕັມປີ່ຽມ້− ຜົ ນ ກະທົ ບ ຕໍີ່ ສັ ງຄົມ : ແຜີ່ເຊ ອພະຍາດແກີ່ຄົນ ອີ່ ນໃນສັງຄົມ ເຮັດ ໃຫ້ເກ ດການລະບາດຂອງພະຍາດແລະ ຍາກທີ່ ຈະສາມາດຄວບຄຸ ມໄດ້, ສັງຄົມລັງກຽດ
4.3. ວິທີປ້ອງກັນ ແລະ ແກ້ໄຂບັນຫາ
4.3.1. ວິທີປ້ອງກັນັ ຢາກັນພະຍາດວັນນະພະຍາດປອດຫຼງັ ເກດ.
− ເດັກເກດໃໝີ່ແມີ່ ນຕ້ອງໄດ້ສກິ ກັບຄົນເປັນວັນນະພະຍາດ, ໃນກໍລະນແມີ່ ທີ່ ມລກນ້ອຍ ແຕີ່ ແມີ່ ເປັນວັນນະ
− ຫຼກລີ່ຽງການສໍາຜັດ ຫຼ ໃກຊ້ ດ້ ີ່ ໃກ ຊ້ ິດ ກັບ ຄົນ ເປັ ນ ວັນ ນະພະຍາດ 1 ປ ໃຫ້ໄ ປກວດພະຍາດຄວນແຍກເດັກ ໄປລ້ຽ ງດ ຕີ່ າງຫາກ, ຜ ຢພະຍາດ 1 ຄັງ້ ເພີ່ ອສາມາດ ປ້ອງກັນດ້ວຍການໃຫ້ຢາວັນນະພະຍາດ.

32້− ໃຫ້ການສຸ ຂະສກສາກີ່ ຽວກັບພະຍາດວັນນະພະຍາດໃຫ້ແກີ່ ຄົນເຈັບ ແລະ ຍາດພີ່ ນ້ອງ ເພີ່ ອໃຫ້ເຂົາໃຈັ ຕົນໄປກີ່ ຽວກັບພະຍາດວັນນະພະຍາດປອດ ແລະ ໃຫ້ການຮີ່ວມມໃນການປິີ່ນປົວ ແລະ ສາມາດປະຕິບດ
ຕາມການປິີ່ນປົວ

4.3.2. ວິທີແກ້ໄຂບັນຫາ້ ກຫຼຸດ, ອິດເມີ່ ອຍ, ເຫີ່ ອອອກ,້ ກວີ່າຕົນເອງໄອແກີ່ ຍາວຫຼາຍກວີ່າ 2 ອາທິດ ພ້ອມທັງມອາການນໍາໜັ
ຖ້າຮສ້ມຂກະເທິ
ປົນເລອດ ແລະ ເຈັບເອກ ແມີ່ ນຕ້ອງໄປປກສາແພດໂດຍດີ່ວນ.

້ ີ່ ເປັນວັນນະພະຍາດປອດຕ້ອງໃຊ້ຜາ້ ອັດປາກໂດຍສະເພາະໃນເວລາໄອ, ຈາມ ແລະ ລົມກັບຜຄ້ ນົ ອ້ອມຜທ້ີ່ ຄົນອີ່ ນຂ້າງ ລວມທັງສະມາຊິກໃນຄອບຄົວເພີ່ ອປ້ອງກັນບໍີ່ໃຫ້ມການກະຈາຍເຊອໄປສ
້ົ ເຈັບເຂົາໃຈ
ຄວນໃຫ້ຄວາມຮແ້ ກີ່ ຄົນເຈັບວີ່າພະຍາດວັນນະພະຍາດແມີ່ ນຫຍັງ ເພີ່ ອໃຫ້ຄນແລະ ບອກຄົນັ ການປິີ່ນປົ ວ, ຖ້າບໍີ່ໄດ້ຮບັ ການປິີ່ນປົວອາດເຖິງແກີ່ ຊວິດ.
ເຈັບວີ່າພະຍາດດັີ່ງກີ່ າວສາມາດປິີ່ ນປົວຫາຍຂາດໄດ້ຖາ້ ໄດ້ຮບ

5. ພະຍາດຕັບອັກເສບ
ຕັບອັກ ເສບແມີ່ ນເປັ ນບັນຫາສາທາລະນະສຸ ກ ໂດຍສະເພາະຢີ່ ປະເທດທີ່ ກໍ າລັງພັດທະນາລວມທັງ ສປປ
ລາວ. ຕາມທໍາມະດາແລ້ວການລະບາດຂອງຕັບອັກເສບແຕີ່ ລະຊະນິດແມີ່ ນແຕກຕີ່ າງກັນ. ຕັບອັກເສບໄວຣັສ ເອ້ ກມພມຄຸ ມ້ ກັນຕໍີ່ຕັບ
(Virus A) ສີ່ວນໃຫຍີ່ ແມີ່ ນພົບເຫັນໃນເດັກນ້ອຍໄວກີ່ ອນ 10 ປ (90), ຫຼງັ ການຕິດເຊອເດັ

້ອັກເສບໄວຣັສ ເອ ແລະ ຈະບໍີ່ຕິດເຊອໄວຣັ
ສເອອກຕໍີ່ໄປ, ການລະບາດຂອງຕັບອັກເສບ ເອ ຈະປະກົດມຢີ່ ເຂດທີ່ ມ້ ບອັກເສບໄວຣັດສ ເອ ປານກາງ ແລະ ຕໍີ່າ. ສີ່ວນ ຕັບອັກເສບໄວຣັສ ບ (Virus B) ສີ່ວນ
ລະດັບການຕິດເຊອຕັ
ໃຫຍີ່ ແມີ່ ນພົບເຫັນຢີ່ ທະວບອາຟຣິ ກ າ ເຂດລຸີ່ ມທະເລຊາຍຊາຮາຣາ ແລະ ອາຊຕາເວັນອອກ, ປະມານ 5-10%້້ ຕັບອັກເສບຊ (Virus C) ສາມາດພົບເຫັນຢີ່ ທຸ ກບີ່ອນຢີ່ ໃນ້ ອ.
ຂອງປະຊາກອນຜໃ້ ຫຍີ່ ແມີ່ ນຕິດ ເຊອແບບຊໍ
າເຮ້ ີ່ ທີ່ ຕິດເຊອຫຼ້ າຍກວີ່າໝີ່ ແມີ່ ນຢີ່ ທະວບອາຟຣິກາ, ອາຊກາງ ແລະ ຕາເວັນອອກ. ການລະບາດຂອງໂລກ ແຕີ່ ພນທ້ຕັບອັກເສບ ຊ ອາດເກດຂນໃນກຸີ່
ມປະຊາກອນໃດໜີ່ ງເຊັີ່ນ: ກຸີ່ ມທີ່ ສັກປາເສັບຕິດ ຫຼ ໃນປະຊາກອນທົີ່ວໄປ. ຕັບອັກເສບ ດິ (Virus D) ສີ່ວນຫຼາບພົບເຫັນຢີ່ ເຂດເມເດເຕຣາເນ, ອາຊກາງ, ອາຊເໜອ, ຍີ່ ປຸີ່ ນ, ໄຕ້ຫວັນ, ແລະ ບາງ້ປະເທດຢີ່ ທະວບອາຟະຣິກກາ, ປະມານ 5% ຂອງຈໍາພວກທີ່ ຕິດເຊອໄວຣັ
ສບຕິດຮີ່ວມກັນກັບໄວຣັສດ. ອັກເສັບ

້້ ນເປ້ອນກັບເຊອຕັບ ອ (Virus E) ພົບເຫັນທົີ່ວທຸ ກ ບີ່ອນ ໂດຍສະເພາະຢີ່ ບີ່ອນທີ່ ບໍີ່ ມສຸ ຂະອະນາໄມ ແລະ ນໍາປົ
ໄວຣັສອ.

້ ີ່ ຈຸລງັ ຕັບສີ່ວນໃຫຍີ່ ແມີ່ ນເກ ດຂນຍ້້ ອນຕິດເຊອຈຸ້ ລະພະຍາດ (ໄວຣັສ)ຕັບອັກ ເສບແມີ່ ນການຊມເຊອຢ້ ອນທາດເບີ່ ອເຊັີ່ນ: ເຫຼາ,ົ ້ ຢາ ແລະອີ່ ນໆ,ເຊັີ່ນ ໄວຣັສ A, B, C, D ແລະ E ແລະ ສີ່ວນນ້ອຍຕັບອັກເສບເກດຂນຍ້
ຍ້ອນພະຍາດພມແພ້ຕີ່ ໍຈຸລງັ ຢີ່ ຮີ່າງກາຍຕົນເອງ (Autoimmune disease). ຕັບອັກເສບເອຈະບໍີ່ສະແດງອາການໃນ້ ອາການຕັບອັກເສບ ແມີ່ ນມອາການຕັບຊຸດໂຊມ ແລະ ຕຣັງເດັກນ້ອຍ ແຕີ່ ຈະສະແດງອາການໃນຜໃ້ ຫຍີ່ ທີ່ ຕິດເຊອ້ ງ, ຄົນເຈັບຈະມອາການເປັ ນຂໝາກເຫຼ
້ອາມນາ (ໜ້າທີ່ ຂອງຕັບ) ຂນສອງ, ເມີ່ ອຍ, ປວດຮາກ ແລະ ເຈັບບໍລເິ ວນ້ຕັບເປັນຄັງຄາວ.

33

ຕັບ
ອັກເສບ
A
E

ສາເຫດຕິດເຊຶ້ອ
ພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງການກິນ

ອາຫານ ແລະ ເຄີ່ ອງດີ່ ມອາການຜົນກະທົບ

ວິທີປ້ອງກັນ

ວິທີແກ້ໄຂ

ຈະບໍີ່ສະແດງ

- ຕໍີ່ຕົນເອງ:- ແຕີ່ ລະຄົນ

ອາການໃນເດັກສຸ ຂະພາບ

- ຕ້ອງຖີ່າຍໃສີ່້ ລ້າງ
ວິດທຸກຄັງ,ແຕີ່ ສະແດງ

ອີ່ອນເພຍ
- ຕໍີ່ຄອບຄົວ:ມກີ່ ອນຮັບສຸ ຂະພາບທຸກ

ປະທານອາຫານດີ່ ມ ແລະ ກິນປ, ສັກຢາກັນ

ອາການ ໃນຜ ້ໃຫຍີ່ ເຊັີ່ນ: ເປັນ້ຂໝາກເຫຼ
ອງຂາດກໍາລັງແຮງ
ງານ, ເພີ່ ມຄີ່າໃຊ້ຈີ່ າຍ

B
C
Dຕິດຕໍີ່ ຜີ່ານ ການສັກຢາທີ່ ບໍີ່ປອດໄພ້ ີ່ທາງເພດສໍາພັນກັບຜທ້ ທາງເລອດ
ຕິດເຊອ,້ເປັນຂໝາກ
ເຫຼອງ, ເມີ່ ອຍ,- ຕໍີ່ສັງຄົມ: ແຜີ່້ເຊອພະຍາດ,ຂາດກໍາລັງແຮງ

ປວດຮາກ ແລະເຈັບບໍລເິ ວນຕັບ
້ເປັນຄັງຄາວ

ງານ, ເສຍງ ົບປະມານ

ຕ້ອງກວດ

ພະຍາດໃຫ້

ອາຫານທີ່

ເດັກເກດໃໝີ່,ສະອາດ ແລະເດັກ ແລະ ຜ ້ສຸ ກດ,

ໃຫຍີ່ , ໃຫ້- ໃສີ່ຖົງຢາງ

ການສຸ ຂະສກອະນາໄມຖ້າມ
ການຮີ່ວມເພດທີ່ ບໍີ່ປອດໄພ,ແລະ ມອາການ

ໃສີ່ເລອດທີ່
ປອດໄພ, ບໍີ່ໃຊ້

ຕັບຊຸດໂຊມ

ເຂັມສັກຢາ

ສາກີ່ ຽວກັບ
ວິທປ້ອງກັນ
ຕັບອັກເສບ
ແກີ່ ຊຸມຊົນ

ຮີ່ວມກັນ

ກິດຈະກໍາ
ກິດຈະກໍາ 1: ສໍາລັບພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍ ແລະ ໄຂ້ເລອດອອກ້ າງເກົີ່າ, ນໍາຄ້້ າງໃນແຕີ່ ລະພາສະ
ນໍາພານັກຮຽນລົງໄປຕິດຕາມແຕີ່ ລະເຮອນຊານຂອງປະຊາຊົນກີ່ ຽວກັບນໍາສ້
້ັ ຮຽນເຫັນກີ່ ຽວກັບ
ນະຕາມສະພາບແວດລ້ອມອ້ອມຮອບເຮອນຊານຂອງປະຊາຊົນແຕີ່ ລະຄອບຄົວ. ຊແຈງໃຫ້ນກ້ ້ ແລະ ຍຸ ງລາຍ ແລະ ເບິີ່ງຄວາມແຕກຕີ່ າງທາງດ້ານລັກສະນະຂອງຍຸ ງ ທັງສອງຊະນິດ.
ທີ່ ຢີ່ ອາໄສຂອງຍຸ ງກົນຊ້ າຖາມສົນທະນາກີ່ ຽວກັບ
ຄຕັງຄໍ
1) ສະພາບແວດລ້ອມເປັນແນວໃດຈິີ່ງເກດມຍຸ ງ?
2) ເມີ່ ອມຍຸ ງຫຼາຍສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດຈະເປັນແນວໃດ?

3) ຖ້າສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດບໍີ່ດການດໍາລົງຊວິດຈະເປັນແນວໃດ?
4) ການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມຈະເປັນຄແນວໃດ?
ກິດຈະກໍາ 2: ສໍາລັບພະຍາດວັນນະພະຍາດ ແລະ ຕັບອັກເສບ້ ການລາຍງານ ແລະ ຖາມ-ຕອບ− ເຮັດວຽກເປັນກຸີ່ ມ (ແບີ່ງນັກຮຽນອອກເປັນກຸີ່ ມ) ຈາກນັນມ້− ຄນໍາພານັກສກສາສະຫຼຸບກີ່ ຽວກັບການພົວພັນລະບົບນິເວດ ກັບການເກດເຊອພະຍາດແລະ ການດໍາລົງ
ຊວິດຂອງຄົນເຮົາ.

34

ຄໍາຖາມ
ສໍາລັບພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍ ແລະ ໄຂ້ເລອດອອກ
1) ພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍ ແລະ ພະຍາດໄຂ້ເລອດອອກ ແມີ່ ນຫຍັງ?
2) ຢີ່ ສປປ ລາວ ມການລະບາດຂອງພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍທີ່ ພົບເຫັນຫຼາຍກວີ່າໝີ່ ແມີ່ ນຢີ່ ໃສ?
້ິ ເຊອພະຍາດໄຂ້
3) ປັດໄຈ ຫຼ ສະພາບແວດລ້ອມແນວໃດພາໃຫ້ຕດຍຸງ ແລະໄຂ້ເລອດອອກ?
້4) ຄົນເຮົາຕິດເຊອພະຍາດໄຂ້
ມາລາເຣຍ ແລະ ໄຂ້ເລອດອອກໄດ້ແນວໃດ?
5) ວິທປ້ອງກັນພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍ ແລະ ໄຂ້ເລອດອອກມຫຍັງແດີ່?
ສໍາລັບພະຍາດວັນນະພະຍາດ ແລະ ຕັບອັກເສບ
1) ພະຍາດວັນນະພະຍາດແມີ່ ນຫຍັງ? ມຈັກຮບແບບ?
້2) ການແຜີ່ລະບາດເຊອພະຍາດວັ
ນນະພະຍາດຈາກຄົນໜີ່ ງໄປສີ່ ຄົນອີ່ ນດ້ວຍວິທໃດ?
3) ເຮົາຈະປ້ອງກັນພະຍາດວັນນະພະຍາດດ້ວຍວິທໃດ?
4) ພະຍາດຕັບອັກເສບແມີ່ ນຫຍັງ? ມຈັກຊະນິດ?
້5) ການແຜີ່ລະບາດເຊອພະຍາດພະຍາດຕັ
ບອັກເສບແຕີ່ ລະຊະນິດໄປສີ່ ຄົນອີ່ ນດ້ວຍວິທໃດ?
6) ເຮົາຈະປ້ອງກັນພະຍາດຕັບອັກເສບແຕີ່ ລະຊະນິດດ້ວຍວິທໃດ?
ເອກະສານອ້າງອີງ
1) ອົງການອະນາໄມໂລກ, 2013. ບົດລາຍງານລະດັບໂລກກີ່ ຽວກັບພະຍາດໄຂ້ມ າລາເຣຍ ແລະ ພະຍາດ
ໄຂ້ເລອດອອກ. ສໍານັກງານປະຈໍາ ຢີ່ ທີ່ ຈເນວາ ປະເທດ ສວິດເຊແລັນ
2) ສມມະລ ນະລົງສັກ, 2008, ປະຊາກອນສກສາ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ, Nhan
Dan Printing House HCMC.
3) http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs117/en4) http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs328/en/

35ບົດທີ 5ມົນລະພິດ, ພະຍາດທາງດິນ ແລະ ສຸຂະພາບມະນຸດ
1. ຄວາມໝາຍຂອງມົນລະພິດທາງດິນ້ ີ່ ນ
ດິນແມີ່ ນໜີ່ ງໃນຊັບພະຍາກອນທໍາມະຊາດທີ່ ສໍາຄັນຕໍີ່ກັບການດໍາລົງຊວິດຂອງມະນຸດ ເພີ່ ອເປັ ນບີ່ອນຕັງຖິິ ເກດເປັ ນມົນລະພິດ ເຊິີ່ງໝາຍເຖິງຖານ ແລະ ທໍາມາຫາກິນ. ເມີ່ ອມະນຸດມການປີ່ຽນແປງສະພາບຂອງດິນເຮັດໃຫ້ດນ
ສະພາບຂອງດິນມ ການປີ່ ຽນແປງທາງກາຍະພາບ, ຊ ວະວິທ ະຍາ ແລະ ທາດເຄມ ຍ້ອນມ ສານພິດ ເຈ ອປົ ນເກ ນິ ເປັນພິດ ແລະ ສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ສຸ ຂະພາບຂອງ
ມາດຕະຖານຄຸ ນນະພາບຂອງດິນທີ່ ໄດ້ກໍານົດໄວ້ ເຊິີ່ງເປັ ນສາເຫດໃຫ້ດນ
ຄົນ, ສັດ, ພດ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມໂດຍທາງກົງ ແລະ ທາງອ້ອມ.

2. ສາເຫດທີີ່ພາໃຫ້ເກີດມົນລະພິດທາງດິນ້ າສາມາດແຍກອອກເປັ ນ 2 ກຸີ່ ມຄ: ເກດມົນລະພິດທາງດິນເກດຈາກຫຼາຍປັ ດໄຈທີ່ ແຕກຕີ່ າງກັນ, ແຕີ່ ໃນນເຮົ
້ຈາກທໍາມະຊາດ ແລະ ມະນຸດສ້າງຂນ.
້ມົນລະພິດທີ່ ເກ ດຈາກທໍ າມະຊາດສ້າງຂນໝາຍເຖິ
ງດິນທີ່ ມ ລັກສະນະການປະກອບສ້າງທາງເຄມ ແລະ ສາ້ ວມິ ຍິ າທາງເຄມ ໄດ້ດວ້ ຍໂຕມັນເອງ ຫຼ ອາດມ ປັ ດໄຈອີ່ ນກະທົບໃສີ່ເຊັີ່ນ: ການເສາະເຈີ່ ອນ, ນໍ າຖ້ມາດທໍ າປະຕິກ ລ້້້ ແລະ ເຄັມ.
ິ ກາຍເປັນດິນສົມແລະ ພໄຟລະເບດ ຈາກນັນຈະເຮັ
ດໃຫ້ດນ−້ າລັງເປັ ນບັນຫາທີ່ ຮຸ ນແຮງຂນໃນທຸ
້້ມົນລະພິດທີ່ ເກດຈາກມະນຸດສ້າງຂນກໍ
ກໆມ .້ ໃນນັນແມີ່
ນມາຈາກການ້ ອ້້ ້ອນ ແລະ ຂເຫຍປີ່ອຍສິີ່ງເສດເຫຼອຈາກຄົວເຮອນ, ໂຮງໝໍ, ໂຮງຮຽນ, ໂຮງງານ ແລະ ອຸ ດສາຫະກໍາຕີ່ າງໆເຊັີ່ນ: ນໍາເປ
ປະເພດຕີ່ າງໆ. ແຕີ່ ເຖິງຢີ່າງໃດກໍີ່ຕາມ ເນີ່ ອງຈາກວີ່າປະເທດ ສປປ ລາວ ເປັ ນປະເທດທີ່ ເໝາະສົມແກີ່ ການເຮັດກະສິກໍາ−ັ ການສົີ່ງເສມ ເພີ່ ອຕອບສະໜອງໃຫ້ທີ່ວງທັນຕາມຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການຂອງຕະຫຼາດ, ສານເຄແລະ ກໍາລັງໄດ້ຮບ
້
້
ົ ຈະຖ
ມຕີ່ າງໆຈີ່ ງໄດ້ຖກນໍາໃຊ້ເຂົາໃນຂະບວນການຜະລິ
ດເພີ່ ອເພີ່ ມປະລິມານໃນການຜະລິດ. ສານເຄມເຫຼີ່ ານກສະສົມ
ໃນດິນ ແລະ ສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ກັບຄຸ ນນະພາບຂອງດິນ. ນອກຈາກນ ້ ດິນທີ່ ຖກລະເບດ ຫຼ ດິນທີ່ ຖກທໍາລາຍຈາກການ້ ີ່ ແຮີ່ຍັງມສານເຄມເຈອປົນ ເຊິີ່ງອາດເປັນຜົນກະທົບຕໍີ່ກັບການໃຊ້ຊວິດຂອງມະນຸດ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມ.
ຂຸ ດຄົນບໍ

ຮບທີ 1: ສານເຄມີທີີ່ມາຈາກການກະສິກໍາຢູ່ແຂວງບໍີ່ແກ້ວ

ຮບທີ 2: ການຖີຶ້ມຂີຶ້ເຫຍຶ້ອ ຢູ່ຫັກ 32 ນະຄອນຫວງວຽງຈັນ

2.1. ທາດເຄມີໃນດິນ
້ທາດເຄມໃນດິນໝາຍເຖິງການຕົກຄ້າງຂອງທາດເຄມໃນດິນ ພາຍຫຼງັ ການນໍາໃຊ້ທາດເຄມຕີ່ າງໆເປັ ນຕົນໃນ
້ການກະສິກໍ າເຊັີ່ນ: ຢາຂ້າສັດຕພດ, ຢາຂ້າຫຍ້າ, ປຸ ຍເລັີ່ງ (ໝາກ, ດອກ, ໃບ). ນອກນັນທາດເຄມ
ຍັງມາຈາກສິີ່ງເສດ
້ເຫຼອຂອງການເຮັດອຸ ດສາຫະກໍາຕີ່ າງໆ ເປັ ນຕົນແມີ່ນອຸ ດສາຫະກໍາເຄມ (ຢາປົ ວພະຍາດ, ອາວຸ ດ, ກໍາມັນຕະພາບລັງສ),້້ ນເຊອໄຟ
ໂລຫະໜັກ, ນໍາມັ
ແລະອີ່ ນໆ.
36

2.2. ເຊຶ້ອພະຍາດໃນດິນ
ໂດຍທົີ່ວໄປແລ້ວ ຢີ່ ໃນດິນມ ສິີ່ງທີ່ ມຊວິດອາໄສຢີ່ ຢີ່າງຫຼວງຫຼາຍທັງເປັ ນປະໂຫຍດ ແລະ ບໍີ່ເປັ ນປະໂຫຍດ.
້້ິ ຊທີ່ ຈະຊີ່ວຍເຮັດໃຫ້ພດຊະນິດຕີ່ າງໆ ຈະເລນເຕບໂຕໄດ້ໄວ ສີ່ວນເຊອແບັ
ເຊັີ່ນ: ຈໍາພວກຂກະເດອນ ແລະ ຈຸລນກເຕ້ເຣຍ ແລະ ໄວຣັ ສແມີ່ ນຈໍ າພວກເຊ ອພະຍາດແລະ ສາມາດສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ ສຸ ຂະພາບຄົນ, ສັດ ແລະ ທຸ ກສິີ່ງທີ່ ມ້້ ນຂນກັ້ ບອົງປະກອບຫຼາຍຢີ່າງເຊັີ່ນ: ການປີ່ອຍສານເຄມລົງີ່ ານົ ແມີ່
ຊວິດອີ່ ນໆ. ການແຜີ່ຂະຫຍາຍຂອງເຊອພະຍາດເຫຼ
ດິນ, ພມສັນຖານ, ອຸ ນນະພມ ແລະ ຄວາມຊີ່ ຸ ມຂອງດິນ.
້ເມີ່ ອດິນເປັນມົນລະພິດ ຫຼ ດິນທີ່ ມເຊອພະຍາດແມີ່
ພະຍາດກາຝາກປະປົ ນຢີ່ ແລ້ວຟັກເປັນຕົວອີ່ອນ ໄຂີ່ຂອງິ້ ້ພະຍາດແມີ່ ກາຝາກຈະຕິດຢີ່ ຕາມຂຝຸີ່້ ນ, ໃບຫຍ້າ, ຜັກ, ໝາກໄມ ້ ທີ່ ບໍີ່ສະອາດ ເມີ່ ອຄົນເຮົາຍີ່ າງດ້ວຍຕນເປົີ່ າ, ຫຼນຂ້ ີ່ ຮີ່າງກາຍຂອງຄົນ. ແມີ່ດິນ ແລ້ວຈັບບາຍ ຫຼ ກິນອາຫານ ໂດຍບໍີ່ໄດ້ລາ້ ງມເຮັດໃຫ້ໄຂີ່ຂອງແມີ່ ພະຍາດກາຝາກຈະເຂົາສ້ າຍພະຍາດກາຝາກທີ່ ມັກພົບເຫັນໃນຄົນເຮົາມ: ແມີ່ ທ້ອງຕົວກົມ, ແມີ່ ທ້ອງປາກຂໍ, ແມີ່ ທ້ອງຕົວແປ, ແມີ່ ທ້ອງເສັນດ້
້້ ີ່ ແຊບ, ຜິວໜັງແດງແລະ ແມີ່ ທ້ອງແສ້ມາ້ . ຄົນທີ່ ເປັ ນພະຍາດນຈະສະແດງອາການຫຼ
າຍຢີ່າງເຊັີ່ນ: ເຈັບທ້ອງ, ກິນເຂົາບໍ
ັ , ການຈະເລນເຕບໂຕດ້ານຮີ່າງກາຍ ແລະ ສະໝອງຊັກຊ້າ ບໍີ່ສາມາດຮຽນ
ເປັນຈຸດ, ເປັນປີ່າມ, ຄັນຮທວານ, ລໍາໄສ້ຕນ
ໜັງສໄດ້ດ.
3. ຜົນກະທົບຈາກມົນລະພິດທາງດິນ
3.1. ສະພາບແວດລ້ອມ
ດິນເປັ ນແຫຼີ່ ງຜະລິດທີ່ ສໍ າຄັນສໍ າລັບມະນຸ ດ ໂດຍສະເພາະແມີ່ ນປະເທດລາວເຮົາ ເນີ່ ອງຈາກຄົນລາວສີ່ວນ
ໃຫຍີ່ ແມີ່ ນຫາລ້ຽງຊບໂດຍການເຮັດກະສິກໍາປກຝັ ງ ແລະ ລ້ຽງສັດ. ເຖິງຢີ່າງໃດກໍີ່ຕາມຖ້າດິນເປັນມົນລະພິດ ມັນກໍີ່ຈະ

້້ ີ່ ຈະມ ສານປົ ນເປ້ອນ.
ສົີ່ງຜົນກະທົບໂດຍກົງຕໍີ່ສະພາບແວດລ້ອມ ຫຼ ເຊອພະຍາດ
ລົງສີ່ ແຫຼີ່ ງນໍາ້ ສິີ່ງທີ່ ມຊວິດໃນນໍາກໍ້ ນໄດ້້ໍ ້ ້ອນ ມັນກໍີ່ຈະສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ກັບສຸ ຂະພາບ. ສັດ ຫຼ ສິີ່ງທີ່ ມຊວິດຢີ່ ໃນທັງຄົນກໍີ່ບໍີ່ສາມາດໃຊ້ນໍານັຫຼ ຖ້າໃຊ້ນາເປ້ິ ຊ ເປັ ນສີ່ວນໜີ່ ງມີ່ ເຮັດໃຫ້ດນິ ມອຸ ດມົ ສົມບນ ຫາກດິນມສານພິດຈະເຮັດ
ດິນເຊັີ່ນ: ຂກະເດ
ອນ, ມົດ, ຈໍາພວກຈຸລນ
້ັ ດັີ່ງກີ່ າວບໍີ່ສາມາດໃຊ້ດນິ ໃນການສ້າງອາຫານ, ບໍີ່ສາມາດຍີ່ ອຍສະຫຼາຍສິີ່ງຕີ່ າງໆຢີ່ ໃນດິນເຮັດໃຫ້ສດັ ແລະ ເຊອໃຫ້ສດິ ຊດັີ່ງກີ່ າວຄີ່ອຍໆຫຼຸດລົງ ແລະ ຕາຍໄປ ເປັ ນສາເຫດພາໃຫ້ດນິ ບໍີ່ອຸ ດມົ ສົມບນ. ສີ່ວນພດແມີ່ ນອາໄສດິນໃນການ
ຈຸລນຈະເລ ນເຕບໂຕ ເມີ່ ອບໍີ່ ມ ພວກຍີ່ ອຍສະຫຼ າຍ ຫຼ ດິນມ ສານເຄມ ຕົກຄ້າງຢີ່ ຈະສົີ່ງຜົນກະທົບໂດຍກົງຕໍີ່ ພ ດໃນການ

ດດຊມແຮີ່ທາດ, ສານອາຫານຈາກດິນ ກາຍເປັນພດດດຊມສານພິດຈາກດິນແທນ ແລະ ເຮັດໃຫ້ການຈະເລນເຕບໂຕ
ຂອງພດຊັກຊ້າ, ສານພິດຕົກຄ້າງຢີ່ ໃນພດເຮັດໃຫ້ໃບພດຫີ່ ຽວແຫ້ງ, ບໍີ່ມດອກ, ບໍີ່ມໝາກ ພາໃຫ້ຈໍານວນພດຫຼຸດລົງິ ຂາດຄວາມອຸ ດມົ ສົມບນ ຈະສົີ່ງຜົນກະທົບທາງອ້ອມຕໍີ່ການດໍາລົງແລະ ສຸ ດທ້າຍກໍີ່ ຕາຍໄປ ເມີ່ ອພດຕາຍພາໃຫ້ດນ
ຊວິດຂອງມະນຸດ.
3.2. ເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ້ ີ່ າທີ່ ສຸ ດ ແລະ ເປັນປັດໄຈສໍາຄັນສໍາລັບການກະສິກໍາ ເມີ່ ອດິນເກດເປັນ
ດິນເປັນຊັບພະຍາກອນທໍາມະຊາດທີ່ ລໍາຄມົນລະພິດ ເຮັດໃຫ້ການປ ກພ ດບໍີ່ ໄດ້ຮ ັບຜົນດ ຈະເຮັດໃຫ້ຂາດລາຍໄດ້ໃນການຈຸນເຈ ອຄອບຄົວ ແລະ ເກ ດການ້ ີ່ ອຜົນຜະລິດບໍີ່ພຽງພໍຕີ່ ໍກັບຄວາມຕ້ອງການຕະຫຼາດ ກໍີ່ເຮັດໃຫ້ລາຄາຂອງສິນຄ້າ ແລະ ຄີ່າຂາດແຄນອາຫານ ພ້ອມນັນເມ
້ຄອງຊບສງຂນ.
3.3. ສຸຂະພາບມະນຸດ
ດິນເຊີ່ ອມຄຸ ນນະພາບ ຫຼ ດິນເປັ ນມົນລະພິດ ມັນຈະສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ສຸ ຂະພາບມະນຸດ ໃນທາງກົງ ແລະ ທາງ້້ົ ເຮົາເປັ ນພະຍາດ ເປັ ນຕົນແມີ່
ອ້ອມເຊັີ່ນ: ເມີ່ ອຄົນເຮົາສໍາພັດກັບດິນທີ່ ມສານເຄມ ແລະ ເຊອພະຍາດ
ກໍີ່ເຮັດໃຫ້ຄນ
ນ້ພະຍາດຜິວໜັງ ຖ້າເຮົາສໍາພັດກັບສານເຄມດັີ່ງກີ່ າວເປັ ນໄລຍະຍາວຈະກາຍເປັ ນມະເຮັງຜິວໜັງ. ນອກຈາກນການນໍາ້້ ີ່ ເປ້ອນ ຫຼ ນໍາທ້ ີ່ ມສານເຄມປົ ນເປ້ອນ ແລະ ການກິນອາຫານທີ່
ໃຊ້ນໍາໃນຊ
ວິດປະຈໍາວັນ ໂດຍສະເພາະການນໍາໃຊ້ນໍາທ
37ມສານເຄມປົນເປ້ອນຈະສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ສຸ ຂະພາບຂອງຄົນເຊັີ່ນ: ພາໃຫ້ເປັ ນພະຍາດທາງເດນຫາຍໃຈ, ພະຍາດແມີ່ ກາຝາກໃນລໍາໄສ້ ແລະ ພະຍາດຕັບ ທີ່ ເປັນອັນຕະລາຍຕໍີ່ຊວິດ.

ຮບທີ 3: ເກີດຕຸູ່ມຄັນຕາມຜິວໜັງ

ຮບທີ 4: ດິນທີີ່ມີສານເຄມີປົນເປຶ້ອນ

ຮບທີ 5: ດິນມີສານເຄມີສົີ່ງຜົກະທົບຕໍີ່ສັດ

4. ວິທີປ້ອງກັນເພີ່ອບໍີ່ໃຫ້ເກີດມົນລະພິດທາງດິນັ ໃນການດໍາລົງຊວິດຂອງປະຊາຊົນ.
ເນີ່ ອງຈາກວີ່າປະເທດລາວເຮົາເປັ ນປະເທດທີ່ ເຮັດການກະສິກໍ າເປັ ນຫຼກ້ າດິນມມົນລະພິດກໍີ່ຈະສົີ່ງຜົນຕໍີ່ກັບການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ. ດັີ່ງນັນ,້ ເພີ່ ອເປັນການປ້ອງກັນດິນບໍີ່
ສະນັນຖ້
້ັ ດັີ່ງນ:້ໃຫ້ເກດມມົນລະພິດຄວນປະຕິບດ
− ບໍີ່ຄວນປີ່ອຍສານພິດລົງສີ່ ດິນຢີ່າງຊະຊາຍ້ ານົດທີ່ ໄດ້ລະບຸ ໄວ້ັ ການຂໍກໍ
ໃຊ້ປຸຍເຄມ ແລະ ສານພິດໃຫ້ຖກຕາມຫຼກ້ ອຈາກໂຮງຈັ້− ບໍີ່ປີ່ອຍສິີ່ງເສດເຫຼອ ຫຼ ຂເຫຍກໂຮງງານທີ່ ບໍີ່ສາມາດລະລາຍໄດ້ລງົ ສີ່ ດິນ້− ປກພດຕະກຸ ນຖົີ່ວທີ່ ຊີ່ວຍປັບປຸ ງດິນ, ລ້ຽງຂກະເດ
ອນໃສີ່, ປກຫຍ້າແຝກ−້ ດອີ່ ນໆປັບປຸ ງດິນໂດຍໃຊ້ປຸຍຊວະພາບ, ໃສີ່ຝຸີ່ ນຄອກເຊັີ່ນ: ຂງ້ ົວ, ຄວາຍ, ໝ ແລະ ຂສັ້− ໃຊ້ປນຂາວບໍາບັດດິນທີ່ ເປັ ນກົດເປັ ນດັີ່ງ (ດິນເຄັມ ແລະ ສົມ)້− ຂຸ ດດິນຕາກແດດປະມານ 7 - 15 ວັນເພີ່ ອເປັນການຂ້າເຊອພະຍາດໃນດິ
ນ−−ບໍີ່ຖີ່າຍຊະຊາຍ

ກິດຈະກໍາັ ສກສາຈັດກຸີ່ ມສົນທະນາ ແລະ ສ້າງແຜນວາດກີ່ ຽວກັບສາເຫດ, ຜົນກະທົບ, ວິທປ້ອງກັນບໍີ່ໃຫ້ເກ ດ1) ໃຫ້ນກ
້ມົນລະພິດທາງດິນ ແລ້ວຂນລາຍງານ້ ີ່ ຮີ່າງກາຍຂອງຄົນັ ສກສາຈັດກຸີ່ ມສົນທະນາກີ່ ຽວກັບວິທປ້ອງກັນເພີ່ ອບໍີ່ໃຫ້ພະຍາດແມີ່ ກາຝາກເຂົາສ
2) ໃຫ້ນກ
້ແລ້ວຂນລາຍງານ
້ັ ການລ້າງມທີ່ ຖກຕ້ອງໃນ 7 ຂັນຕອນ
3) ຄອະທິບາຍຄວາມສໍາຄັນ ແລະ ນໍາພານັກສກສາປະຕິບດ

ຄໍາຖາມົ ນຕໍີ່ຄຸ ນ1) ການພົວພັນລະຫວີ່າງການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ແລະ ການດໍາລົງຊວິດຂອງມະນຸດໄດ້ສີ່ ງຜົນະພາບຂອງດິນແນວໃດ?
ົ ນແນວໃດຕໍີ່ສິີ່ງທີ່ ມຊວິດ?
2) ມົນລະພິດທາງດິນໄດ້ສີ່ ງຜົິ ເປັ ນພິດ?
3) ພວກເຮົາມວິທປ້ອງກັນແນວໃດເພີ່ ອບໍີ່ໃຫ້ດນ

38ເອກະສານອ້າງອີງ
້້ ກົມສ້າງຄ ປ 20091) ປມແບບຮຽນ
ເຄມສາດ, ສາຍສ້າງຄມັດທະຍົມຕົນ້2) ປມແບບຮຽນສຸ ຂະສກສາ 2, ສາຍສ້າງຄອະນຸບານ ກົມສ້າງຄ ປ 2009້3) ປມແບບຮຽນ
ວິທສອນໂລກອ້ອມຕົວ 2, ສາຍສ້າງຄປະຖົມ ກົມສ້າງຄ ປ 200939ບົດທີ 6ການບໍລິຫານຈັດການຂີຶ້ເຫຍຶ້ອ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ
1. ຄວາມເປັນມາກ່ຽວກັບຂີຶ້ເຫຍຶ້ອ້ າຍ ເຊິີ່ງເຮັດໃຫ້ມການເພີ່ ມຂນໃນການອຸ
້ັ ຈໍານວນປະຊາກອນເພີ່ ມຂນຫຼ
ໃນປັ ດຈຸບນ
ປະໂພກ-ບໍລໂິ ພກ ອັນ້ ເພີ່ ອຕອບສະໜອງຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການຂອງປະຊາກອນຢີ່
ເຮັດໃຫ້ມບັນດາໂຮງງານອຸ ດສາຫະກໍາຕີ່ າງໆເພີ່ ມຂນ້ ຈີ່ ງພາໃຫ້ມຂເຫຍ້ ອ້ ຫຼ ສິີ່ງເສດເຫຼອກໍີ່ເພີ່ ມຂນເຊັ້ ີ່ ນກັນ.
້ ເມີ່ ອມການຊົມໃຊ້ເພີ່ ມຂນໃນສັງຄົມ. ສະນັນ,້້ ແມີ່ ນສິີ່ງເສດເຫຼ ອທີ່ ກໍີ່ ໃຫ້ເກ ດບັນຫາອັນໃຫຍີ່ ຫຼ ວງຕໍີ່ ສິີ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ຍັງເປັ ນສາເຫດສົີ່ງຜົນ
ຂເຫຍ
ອ

້
້
້ ກ ໆປ ຍ້ອນການເພີ່ ມຂ ນຂອງ້ກະທົບຕໍີ່ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸ ດ. ໃນປັ ດຈຸບ ັນ ຂ ເຫຍອແມີ່ນເພີ່ ມປະລິມ ານຂ ນທຸ້ ບເປັ ນບັນຫາທີ່ ສໍາຄັນຂອງບ້ານເມອງ
ປະຊາກອນ, ການຂະຫຍາຍຕົວທາງດ້ານເສດຖະກິດ ແລະ ອຸ ດສະຫະກໍາ ນັບມນັ້ ອ້ ແລະ ສານພິດທີ່ທີ່ ຈໍາເປັນຕ້ອງຈັດການ ແລະ ແກໄ້ ຂ ປະລິມານສິີ່ງເສດເຫຼອ, ຂອງເສຍ, ສານອັນຕະລາຍຈາກຂເຫຍ້ ດິນ ແລະ ອາກາດ ຕະຫຼ ອດຮອດສິີ່ງເຈ ອປົ ນບາງສີ່ ວນທີ່ ຕົກ ຄ້າງຢີ່ ໃນອາຫານ ເຮັດໃຫ້ປົ ນເປ້ ອນຢີ່ ໃນແຫຼີ່ ງນໍ າ,ປະຊາຊົນທົີ່ວໄປຕ້ອງສີ່ຽງຕໍີ່ອັນຕະລາຍຈາກການເປັ ນພະຍາດຕີ່ າງໆເຊັີ່ນ: ພະຍາດມະເຮັງ, ພະຍາດທາງເດນຫາຍໃຈ
ແລະອີ່ ນໆ.
2. ຜົນກະທົບຈາກຂີຶ້ເຫຍຶ້ອ ຫ ສິີ່ງເສດເຫອ
2.1. ດ້ານສິີ່ງແວດລ້ອມ
້້ າຕົກ ໃສີ່ດິນບີ່ອນໃດ, ຍິີ່ງຕົກໃສີ່ໃນປະລິມ ານຫຼາຍເທົີ່າໃດ ສານເຄມເຫຼີ່ ານັ້ົ ນຈະຖ
ດິນ: ຂເຫຍອຖ້ກສະ້ ດິນເຄັມ ແລະ ຈະສົີ່ງຜົນຕໍີ່ຄຸ ນນະພາບຂອງດິນເຮັດໃຫ້ດນິ ກາຍເປັນດິນສົມ,ິ ເສີ່ ອມໂຊມ,ສົມຢີ່ ໃນດິນ ເຮັດໃຫ້ດນັ ຜົນດ ຫຼ ບໍີ່ສາມາດປກພດໄດ້.
ຖ້າເປັນບີ່ອນປກຝັ ງເຮັດໃຫ້ພດຈະເລນເຕບໂຕຊ້າ, ຈະບໍີ່ໄດ້ຮບ
້້ ທາດອົງຄະທາດທີ່ ສາມາດເໜົີ່າເປີ່ ອຍປະກອບຢີ່ ນໍາ ເມີ່ ອຖມລົ້ ງໃສີ່ແມີ່ ນໍາຜົ້ ນທີ່ ຕາມມາ
ນໍຶ້າ: ຂເຫຍອມ້້້ ນກໍີ່ນໍາເອາສິີ່ງເປິເປອນ,ເຮັດໃຫ້ແຫຼີ່ ງນໍາເສຍ.
ອກຢີ່າງໜີ່ ງຍາມຝົ ນຕົກລົງມາ ນໍາຝົ
ເໜົີ່າເໝັນ ແລະ ສານພິດໃນກອງ້້້ ີ່ ທີ່ ຕໍີ່າ ແລະ ພນທ້ ີ່ ໃກຄ້ າເຊເຮັດ້ ຽງ ອາດຈະໄຫຼລງົ ສີ່ ຫ້ວຍຮີ່ອງ, ໜອງ, ບງ ແລະ ແມີ່ ນໍາລໍ
ຂເຫຍ
ອໄຫຼ
ໄປທົີ່ວພນທ້ ້ອນຫຼ າຍພາໃຫ້ນໍາເໜົ້ ີ່ າເສຍ, ມ ສານເຄມ ປົ ນເປ້ອນໃນນໍ າ້ ແລ້ວເຮັດ ໃຫ້ສດ
້ັ ທີ່ ອາໄສຢີ່ ໃນນໍ າຕາຍໃຫ້ນໍາເປ
ແລະມຈໍານວນຫຼຸດລົງ ພ້ອມທັງສົີ່ງຜົນກະທົບໃນການດໍາລົງຊວິດຂອງມະນຸດ.

້ ອຫຼ້ າຍຢີ່າງທີ່ ນໍາເອົາໄປຖມໃສ້ ີ່ ລວມກັນໄວ້ເປັນເວລາດົນໆ ຈະພາໃຫ້ເກດມກິີ່ນເໝັນ ຖ້າອາກາດ: ຂເຫຍ້ ອໃນຕອນກາງເວັ
້ຈດຂເຫຍ
ນເຮັດໃຫ້ເກດຄວັນ ແລະ ກາຍເປັນມົນລະພິດທາງອາກາດ ເຊິີ່ງສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ບັນດາຜ ້້້ ແລະ ເມີ່ ອມັນລົນຖັ້ ງກໍີ່ຈະມການຈດເຜົາພາໃຫ້ເກດເປັ ນມົນລະພິດ ເຊິີ່ງ້ ຽງສະຖານທີ່ ເກັບມຽ້ ນຂເຫຍທີ່ ຢີ່ ໃກຄອເກດທາດທີ່ ຈະກໍີ່ໃຫ້ເປັນມະເຮັງໄດ້.

2.2. ດ້ານເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ
້້ າງໆເມີ່ ອມປະລິມານຫຼາຍເກນໄປຈະພາໃຫ້ເໜົີ່າເໝັນ ພ້ອມທັງເປັ ນທີ່ ລັງກຽດຂອງຜຄ້ ນົບັນດາຂເຫຍອຕີ່້້ທີ່ ຍີ່ າງກາຍໄປມາ, ພ້ອມດຽວກັນນັນຄວາມເປິ
ເປ້ອນກໍີ່ເປັນບີ່ອນເພາະພັນຂອງເຊອພະຍາດ
ເຊິີ່ງຈະສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່
້້ ີ່ ອາໄສຢີ່ ບໍລເິ ວນນັນໂດຍທາງກົ
ຜທງ ແລະ ທາງອ້ອມ.
້ ເຫຍ
້
້
້ ງທໍີ່ ລະບາຍນໍ າເຮັ້ ດໃຫ້ທີ່ ໍ ລະບາຍນໍ າອຸ້ ດຕັນ ເມີ່ ອຝົ ນຕົກ ບໍີ່ ສາມາດ
ການຖິມຂ
ອຊະຊາຍຫຼ ຖິມລົ້ ຈີ່ ງພາໃຫ້ເກດນໍາຖ້້ ວມຂັງຕາມຖະໜົນຫົນທາງຕີ່ າງໆ ເຮັດໃຫ້ການຈາລະຈອນຕິດຂັດ ແລະ ຖະໜົນ
ລະບາຍນໍາໄດ້້ ຸ ດ ລົງສີ່ ສະພາບປົ ກ ກະຕິກີ່ ໍ ຕ້ອ ງໄດ້ສ ອ້ ມແປງໃໝີ່ ເຮັດ ໃຫ້ເສຍຫົນ ທາງເປີ່ ເພໄດ້ຮ ັບ ຄວາມເສຍຫາຍ ເມີ່ ອນໍ າຫຼ້້້ ເພີ່ ອປັ ບປຸ ງ ແລະ ບຸ ລະນະເຮັດໃຫ້ສະຖານທີ່ ຕີ່ າງໆໃນບໍ ລເິ ວນທີ່ ມ ຂເຫຍງ ົບປະມານອກ. ນອກຈາກນັນ,
ອໃຫ້
້
້ ໂດຍ
ສະອາດງາມຕາ ທາງລັດຖະບານ ຫຼ ພາກສີ່ວນທີ່ ກີ່ ຽວຂ້ອງຈະຕ້ອງເພີ່ ມຄີ່າໃຊ້ຈີ່າຍ ສໍາລັບການກໍາຈັດຂເຫຍອ40້ ອພຽງພໍ
້້ ອໃນແຕີ່
້ການມຖັງຂເຫຍ
ເພີ່ ອທີ່ ຈະຮອງຮັບກັບປະລິມານຂເຫຍ
ລະເດອນ ແລະ ພາຫະນະໃນການຂົນສົີ່ງຂ ້້ ີ່ ງກີ່ າວໄປສີ່ ສະໜາມເກັບມ ້ຽນຂເຫຍ້ ອໃນແຕີ່
້ເຫຍອດັ
ລະບີ່ອນ.
2.3. ດ້ານສຸຂະພາບ
້້ ຫຼ ກອງຂເຫຍ
້້ ງເປັ ນແຫຼີ່ ງຂະຫຍາຍພັນຂອງຈໍາພວກແມງວັນ, ຍຸ ງ,ໃນສະຖານທີ່ ເກັບມ ຽ້ ນຂເຫຍອອຍັ້້ ອຊະຊາຍ
້ແມງສາບ, ໜ ແລະອີ່ ນໆ ທີ່ ນໍາເຊອພະຍາດຫຼ
າຍຊະນິດມາສີ່ ຄົນເຮົາ. ນອກຈາກນ ້ ການຈດຂເຫຍ
ພາໃຫ້ເກ ດມົນ ລະພິດ ທາງອາກາດ ເຊິີ່ງກໍີ່ ໃຫ້ເກ ດທາດທີ່ ຈະພາໃຫ້ເກ ດເປັ ນ ພະຍາດມະເຮັງ ແລະ ພະຍາດທາງເດ ນ້້ າຍຈະສົີ່ງກິີ່ນເໜັນ , ເກ ດຄວາມລໍ າຄານ,ຫາຍໃຈ. ສິີ່ງສໍ າຄັນອ ກຢີ່າງໜີ່ ງສະຖານທີ່ ການສກສາ ຖ້າມ ຂເຫຍອຫຼນັກຮຽນບໍີ່ມສາມະທິໃນການຮຽນໜັງສ ແລະ ສົີ່ງຜົນຕໍີ່ສຸ ຂະພາບຂອງນັກຮຽນໃນອະນາຄົດ.

3. ປະເພດຂີຶ້ເຫຍຶ້ອ
3.1. ຂີຶ້ເຫຍຶ້ອຍ່ອຍສະຫາຍ ຫ ຂີຶ້ເຫຍຶ້ອອິນຊີ
້້ ອຍສະຫຼາຍ ຫຼ ຂເຫຍ້້ ນຊເປັ ນຂເຫຍ
້້ ີ່ ສາມາດລະລາຍເອງໄດ້ຕາມທໍ າມະຊາດ ໂດຍໃຊ້
ຂເຫຍ
ອຍີ່
ອອິ
ອທ
້ ອປະ
້
ເວລາບໍີ່ດົນເຊັີ່ນ: ເສດອາຫານ, ເສດຜັກ, ເສດໝາກໄມ ້, ກິີ່ງໄມໃ້ ບໄມ ້, ເສດວັດສະດຸ ທາງການກະ ເສດ ຂເຫຍ້ ກ ແລະ ແກັສທໍາມະຊາດເປັນຕົນ.
້ເພດນ ້ ສາມາດມາໃຊ້ປະໂຫຍດໄດ້ອກເຊັີ່ນ: ໃຊ້ເປັນປຸ ຍອິນຊ, ນໍາໝັ

ຮບທີ 1: ຂີຶ້ເຫຍຶ້ອປະເພດຍ່ອຍສະຫາຍ

້້ ີ່ ຍີ່ ອຍສະຫຼາຍຍາກ ບໍີ່ຄຸ ມ້ ຄີ່າໃນການນໍາໄປລໄຊເຄນ ແລະ ມອັນຕະລາຍ
3.2. ຂີຶ້ເຫຍຶ້ອທົີ່ວໄປ ເປັ ນຂເຫຍອທ້້ ີ່ ວໄປບາງຊະນິດ້ ມເປັ ນຕົນ້ ແຕີ່ ຂເຫຍເຊັີ່ນ: ຖົງຢາງເປ້ອນອາຫານ, ກີ່ ອງໂຟມໃສີ່ອາຫານແລ້ວ ແລະ ຖົງເຂົາໜົ
ອທົ້ຍັງສາມາດນໍາກັບມາໃຊ້ເປັນເຊອໄຟໄດ້
ໂດຍສະເພາະຖົງຢາງພລາສະຕິກ.

ຮບທີ 2: ຂີຶ້ເຫຍຶ້ອທົີ່ວໄປ

3.3. ຂີຶ້ເຫຍຶ້ອລີໄຊເຄີນ ຫ ຂີຶ້ເຫຍຶ້ອຂາຍໄດ້
້້ ໄຊເຄນ ຫຼ ຂເຫຍ້້້້ ີ່ ສາມາດນໍາກັບມາເຂົາສ້ ີ່ ຂະບວນການລໄຊເຄນ ເພີ່ ອຂເຫຍອລອຂາຍໄດ້ເປັ ນຂເຫຍອທ້ , ເຈຍ້ , ພລາສະຕິກ, ໂລຫະ ແລະ ອະຜະລິດເປັນຜະລິດຕະພັນໃໝີ່ ໂດຍແບີ່ງອອກເປັ ນ 4 ຊະນິດໄດ້ແກີ່ : ແກວ
້
້
ີ່
ີ່
້
ີ່ າໄດ້.
ໂລຫະ ເປັນຂເຫຍອທຈັດການໄດ້ງີ່າຍ ໂດຍຂັດແຍກຈາກປະເພດອນໆ ແລະ ຂາຍໃຫ້ຮາ້ ນຮັບຊຂອງເກົ

41

ຮບທີ 3: ຂີຶ້ເຫຍຶ້ອທີີ່ສາມາດແປຮບນໍາໄປໃຊ້ປະໂຫຍດໃໝູ່

3.4. ຂີຶ້ເຫຍຶ້ອອັນຕະລາຍ ຫ ຂີຶ້ເຫຍຶ້ອທີີ່ເປັນພິດ
້້ ນຕະລາຍ ຫຼ ຂເຫຍ້້ ີ່ ເປັ ນພິດເປັ ນຂເຫຍ
້້ ີ່ ມພິດ ແລະ ເປັັ ນອັນຕະລາຍຕໍີ່ສຸ ຂະພາບ ລວມ
ຂເຫຍ
ອອັ
ອທ
ອທ
ເຖິງສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ສິີ່ງແວດລ້ອມເຊັີ່ນ: ຫຼອດໄຟ, ຖີ່ານໄຟສາຍ, ກະປ໋ ອງສະເປຣ, ແບັດເຕຣໂທ ລະສັບ ແລະ ຢາ້ ງລວມເຖິງຂເຫຍ
້້ ີ່ ຕິດເຊອຈາກໂຮງໝໍ
້້ ນອກຈາກນຍັ້ ທີ່ ແຕກ ເປັນຕົນ.
ໝົດອາຍຸ , ແກວອທເຊັີ່ນ: ສໍາລ, ເຂັມສັກຢາ,ບາຫຼອດທີ່ ໃຊ້ແລ້ວ.

ຮບທີ 41: ຂີຶ້ເຫຍຶ້ອປະເພດອັນຕະລາຍ

ຮບທີ 5: ຂີຶ້ເຫຍຶ້ອໃນ 4 ປະເພດ

4. ແນວທາງການຫຼຸດປະລິມານຂີຶ້ເຫຍຶ້ອໂດຍໃຊ້ຫັກການ 3R
້້ ອ້ ທີ່ ສໍາຄັນທີ່ ຕ້ອງອາໄສຂະບວນການ
ການປ້ອງກັນ ແລະ ການຄວບຄຸ ມການເພີ່ ມຂນຂອງປະລິ
ມານຂເຫຍ
ປັບປີ່ຽນພດຕິກໍາໃນຊວິດປະຈໍາວັນ ໂດຍທົີ່ວໄປແລ້ວ ໜີ່ວຍງານ, ປະຊາຊົນ, ຫ້ອງການ ແລະ ບ້ານເມອງສາມາດ້ ອທ້ ີ່ ເກດຂນໄດ້
້ຫຼຸດຜີ່ອນປະລິມານຂເຫຍ
ໂດຍໃຊ້ຫກຼ ັ ການດັີ່ງນ:້
4.1. ຫຼຸດການໃຊ້ (Reduce)້ ອເຂົ້ າເຮ້ ອນເຊັີ່ນ: ຖົງຢາງ, ເຈ ້ຍ, ໂຟມ...
1) ຫຼຸດການນໍາຂເຫຍ້2) ຫຼຸດໃຊ້ຜະລິດຕະພັນຊະນິດອີ່ ນຕີ່ ມເຊັີ່ນ: ນໍາຢາລ້
າງຖ້ວຍ, ຄມອາບນໍາ້ ແລະອີ່ ນໆ42້້ ນ ຕະລາຍພາຍໃນເຮອນ ຫຼ ກລີ່ຽງການໃຊ້ສານເຄມ ພາຍໃນເຮອນເຊັີ່ນ: ຢາຂ້າ
3) ຫຼຸ ດປະລິມ ານຂເຫຍອອັ້ິ ການທາງທໍາມະຊາດດກວີ່າເຊັີ່ນ: ໃຊ້ແມງໄມ ້ ຫຼ ນໍາຢາຮັ
ກສາຄວາມສະອາດຕີ່ າງໆ ຄວນຈະຫັນໄປໃຊ້ວທ້ ດເພີ່ ອດັບກິີ່ນໃນຫ້ອງນໍາ...
້ເປອກໝາກກຽ້ ງແຫ້ງນໍາມາຈດໄລີ່ຍຸ ງ ຫຼ ໃຊ້ໝາກຂຫ
4) ພະຍາຍາມຫຼ ກລີ່ຽງການນໍາໃຊ້ໂຟມ ຫຼ ພຣາດສະຕິກ ທີ່ ຈັດການຍາກ ໂດຍການໃຊ້ຖົງແພ ຫຼ ກະຕີ່ າໃນ້ ີ່ ອງ ແລະ ໃຊ້ປີ່ ິນໂຕໃສີ່ອາຫານແທນຖົງຢາງ.
ການໄປຊເຄ

4.2. ໃຊ້ຊໍຶ້າ (Reuse)1) ເອົາສິີ່ງຂອງທີ່ ໃຊ້ແລ້ວມາໃຊ້ໃໝີ່ເຊັີ່ນ: ຖົງຢາງທີ່ ບໍີ່ເປ້ອນໃຫ້ເກັບໄວ້ໃສີ່ເຄີ່ ອງອກເທີ່ ອໜີ່ ງ ແລະ ຈໍາພວກ
ໂທລະສັບ, ຄອມພິວເຕທີ່ ເປີ່ເພ ສາມາດສ້ອມແປງເພີ່ ອກັບນໍາມາໃຊ້ໃໝີ່ໄດ້ອກ.

້ ໄມ,້ ການເອົາ
2) ເອົາສິີ່ງຂອງມາດັດແປງໃຫ້ໃຊ້ປະໂຫຍດໄດ້ອກເຊັີ່ນ: ຢາງຕນລົດເກົີ່າມາເຮັດຕັີ່ງ, ເຮັດຖັງປກຕົນ
້້, ເປັນຟອຍ, ກວາດ ແລະ ເອົາເສດຜ້າແພມາເຮັດເປັ ນເປນອນ ແລະອີ່ ນໆກະຕຸ ກເຮັດເປັນເຕົາດອກໄມ

ຮບທີ 6: ການນໍາເອົາສິີ່ງຂອງທີີ່ໃຊ້ແລ້ວມາໃຊ້ຊໍຶ້າອີກ້ ນຈາກ http://sanya-indy.com/plastic-bottle-diy)(ຂໍມ

4.3. ສາມາດດັດແປງເອົາມາໃຊ້ໃໝູ່ (Recycle)
້ , ແກ ວ້ , ຢາງ, ເຫຼ ກັ , ອາລມ ນຽມ ມາເປັ ນການເອົາວັດຖຸ ທີ່ ມາສາມເອົາຄນມາໃຊ້ໃ ໝີ່ ໄດ້ອກເຊັີ່ນ: ເຈຍປີ່ຽນຮບໂດຍວິທຕີ່ າງໆເຊັີ່ນ:້ ອລ້ ໄຊເຄນແຕີ່ ລະປະເພດເຊັີ່ນ: ເຈ ້ຍ, ແກວ້ , ຢາງ, ໂລຫະ1) ຄັດແຍກຂເຫຍ
້້ ກິດຈະກໍາຂເຫຍ
້
້
້
້
້
້ ີ່ ຈະິ າກ, ເອົາເຂົາທະນາຄານຂີ່ ຽນຂເຫຍ
2) ເອົາໄປຂາຍ, ບໍລຈ
ເຫຍ
ອ,
ອແລກປ
ອພວກນັ
ນກໍ້ ີ່ ຂະບວນການລໄຊເຄນ
ເຂົາສ

5. ກິດຈະກໍາການຫຼຸດ, ຄັດແຍກ ແລະ ການນໍາຂີຶ້ເຫຍຶ້ອກັບມາໃຊ້ປະໂຫຍດ
5.1. ວຽກງານການຈັດຕັຶ້ງໂຄງການທະນາຄານຂີເຶ້ ຫຍຶ້ອປະກອບດ້ວຍ້ ອ້ 1 ຄົນ− ຫົວໜ້າທະນາຄານຂເຫຍ້ ອ້ ແລະ ຊັີ່ງນໍາໜັ້ ກ ຈໍານວນ 2 ຄົນ້ ີ່ ຄັດເລອກຂເຫຍ
− ຜທ

້ ດ
ົ ບັນທກ ແລະ ຄິດໄລີ່ເງ ິນ ຈໍານວນ 2 ຄົນຜລ້ ງົ ບັນທກບັນຊອີ່ ນໆ ຈໍານວນ 1 ຄົນ
− ຜຈ
້ ນມ
້ :
້ ະຕິບດັ ວຽກງານໃນເບອງຕົ
• ຫົວໜ້າທະນາຄານຂີຶ້ເຫຍຶ້ອ ມີໜ້າທີີ່: ເພີ່ ອມອບໜ້າທີ່ ໃຫ້ແກີ່ ຜປ້ ອທ້ ີ່ ສາມາດໃຊ້ໄດ້ກີ່ອນນໍາໄປຂາຍ
1) ກະກຽມສະຖານທີ່ ທີ່ ໃຊ້ໃນການເກັບຂເຫຍ້ ອເຊັ້ ີ່ ນ: ເຄີ່ ອງຊັີ່ງ, ຈັກຄິດໄລີ່
2) ກະກຽມອຸ ປະກອນທີ່ ຈໍາເປັນໃນການເຮັດທະນາຄານຂເຫຍ້ ຝາກ-ຖອນ ແລະ ເອກະສານໃນການເຮັດບັນຊທີ່ ຈໍາເປັນ
3) ກະກຽມປມ
້້ ີ່ ມາໃຊ້ຄນປະເພດຕີ່ າງໆ ເພີ່ ອປຽບທຽບ
4) ຕິດຕໍີ່ ປະສານງານກັບຮ້ານຂາຍເຄີ່ ອງເກົີ່າ ກີ່ ຽວລາຄາຂເຫຍ
ອທ້ ອແຕີ່
້ລາຄາຂເຫຍ
ລະປະເພດ

43້້ ອປະເພດຍີ່
້້ ີ່ ຽວກັບການຄັດເລອກຂເຫຍັ5) ການປະຊາສໍາພັນເພີ່ ອຊແຈງກິ
ດຈະກໍາທີ່ ໃຫ້ຄວາມຮກ
ອຍທີ່ ຈະໄດ້ຮບ້ ອ້ ແລະ ການໃຊ້ປະໂຫຍດຈາກຂ ້້6) ການເຝິກອົບຮົມໃຫ້ຄວາມຮ,້ ຄວາມເຂົາໃຈກີ່
ຽວກັບການຄັດເລອກຂເຍ
້ເຫຍອໃນຮ
ບແບບຕີ່ າງໆກັບສະມາຊິກໃນຊຸມຊົນ

7) ການຊອກຫາງ ົບປະມານສະໜັບສະໜນໃນການກໍີ່ສ້າງສນຈາກໜີ່ວຍງານລັດເຊັີ່ນ: ກອງທນເພີ່ ອສັງຄົມ
້້ າມາໃຊ້ຄນ ໂດຍການດໍາເນນງານຂອງທະນາຄານຈະຢີ່ ພາຍໃຕ້
8) ການດໍາເນນວຽກງານທະນາຄານຂເຫຍ
ອນໍ້ າຂອງຄະນະກໍາມະການ, ມ ການອອກກົດລະບຽບໃນການເຮັດວຽກ, ຄວນມ ການລາຍງານຜົນ
ການຊນໍ

ການດໍາເນນງານທາງບັນຊແກີ່ ຄະນະກໍາມະການ ແລະ ສະມາຊິກເປັນປະຈໍາ້ ີ່ ວມ, ປະລິມານອຸ ປະກອນທີ່ ໄດ້ຮບັ ຈາກ9) ການປະເມນຜົນການເຮັດກິດຈະກໍາຈາກຈໍານວນສະມາຊິກທີ່ ເຂົາຮ້ ີ່ ອງເກົີ່າ
ສະມາຊິກທີ່ ເອົາມາຝາກ, ຈໍານວນເງ ິນ ແລະ ເງ ິນທນໝນວຽນທີ່ ເກດຈາກການຂາຍໃນຮ້ານຮັບຊເຄແລະ ການຫັກຄີ່າໃຊ້ຈີ່າຍຕີ່ າງໆ. ຄວນມການເຮັດປ້າຍສະແດງຜົນການເຮັດກິດຈະກໍາ ຫຼ ການປະຊາສໍາພັນ
້້ າກການເຮັດກິດຈະກໍ າເປັ ນປະຈໍາ ເພີ່ ອການຊຸກ ຍໃ້ ຫ້ແ ກີ່ ສະມາຊິກ ທີ່ ເຫຼ ອເຂົາມາມ
ໃຫ້ສະມາຊິກ ຮັບຮຈ
້ສີ່ວນຮີ່ວມໃນການເຮັດກິດຈະກໍາຫຼາຍຂນ.

• ໜ້າທີີ່ຫັກໃນການເຮັັດວຽກ
1) ຫົວໜ້າທະນາຄານຈະຮັບຜິດຊອບການດໍາເນນງານໃນພາບລວມຂອງທະນາຄານ ໂດຍຄວບຄຸ ມການເຮັດັ ແລະ ຝີ່າຍຄວບຄຸ ມວຽກຂອງຝີ່າຍປະຕິບດ້ ອຈະຮັ້້້ ີ່ ສາມາດນໍາມາຂາຍ ແລະ ຄັດເລອກແຕີ່້ ີ່ ມໜ້າທີ່ ຄັດເລອກຂເຫຍ2) ຜທບຜິດຊອບການເລອກຂເຫຍ
ອທລະປະເພດ ເພີ່ ອເກັບ ມ ຽ້ ນໃຫ້ເປັ ນ ລະບຽບ ພ້ອມທັງບັນທ ກລາຍລະອຽດກີ່ ຽວກັບ ສະມາຊິກ ເຊັີ່ນ: ຊີ່ ,ນາມສະກຸ ນ, ເລກທ, ປະເພດ ແລະ ປະລິມານອຸ ປະກອນທີ່ ໃຊ້ແລ້ວເພີ່ ອຄິດໄລີ່ເງ ິນ3) ຜເ້ ກັບເງ ິນຈະຮັບຜິດຊອບລາຄາທີ່ ກໍານົດ ແລະ ຄິດໄລີ່ຈໍານວນເງ ິນຂອງສິນຄ້າທີ່ ສະມາຊິກນໍາມາຝາກ ພ້ອມທັງຮັບຜິດຊອບການຝາກ-ຖອນເງ ິນຂອງສະມາຊິກ
4) ຜ ເ້ ຮັດ ບັນຊ ຈະຮັບຜິດ ຊອບເອກະສານຕີ່ າງໆທີ່ ກີ່ ຽວຂ້ອ ງກັບການເງ ິນເຊັີ່ນ: ສະຫຼຸ ບ ຍອດເງ ິນຝາກຂອງ
້້ ແລະ ບັນທກລາຍລະອຽດຍອດເຫຼ ອສະມາຊິກ, ສະຫຼຸບຍອດລາຍຮັບ-ລາຍຈີ່ າຍ ຂອງທະນາຄານຂເຫຍ
ອຂອງສິນຄ້າຕາມປະເພດຕີ່ າງໆ ໂດຍບັນທກເປັນປະຈໍາ
5) ທີ່ ປກສາຮັບຜິດຊອບເລີ່ ອງການຄວບຄຸ ມການດໍາເນນງານ ການປະສານກັບຮ້ານຮັບຊ ້ ເພີ່ ອຂາຍອຸ ປະກອນທີ່ ໃຊ້ແ ລ້ວ ແລະ ຄວບຄຸ ມ ການເງ ິນຂອງໂຄງການ ພ້ອ ມທັງຄວບຄຸ ມ ເອກະສານການເບ ກຈີ່ າຍເງ ິນຂອງ້ ອ.
້ສະມາຊິກທະນາຄານຂເຫຍ
ພລາສະຕິກ

ຮບທີ 7: ວີທີແຍກຂີຶ້ເຫຍຶ້ອໃນທະນາຄານຂີຶ້ເຫຍຶ້ອ້ ນຈາກ https://data.bopp-obec.info)
(ຂໍມ

44

5.2. ການເຮັດປຸຍໝັກຈາກຂີຶ້ເຫຍຶ້ອຍ່ອຍສະຫາຍ
້້ ອຍສະຫຼາຍເປັ ນຂເຫຍ
້້ ີ່ ມສີ່ວນປະລິມານຫຼາຍທີ່ ສຸ ດຂອງຂເຫຍ
້້ ີ່ ວໄປທີ່ ເກດຂນທັ້ ງໝົດ
ຂເຫຍ
ອຍີ່
ອທ
ອທົ
້ ອຍີ່້ ອຍສະຫຼາຍຍັງສາມາດນໍາກັບມາໃຊ້ປະໂຫຍດໄດ້ເຊັີ່ນ: ໃຊ້ເປັນອາຫານສັດ, ນໍາມາເຮັດ ປຸ ຍໝັກອິນຊ
ແຕີ່ ຂເຫຍ້ ອທ້ ີ່ ຕ້ອງນໍາໄປທໍາລາຍໄດ້ເປັນຈໍານວນຫຼາຍ.
້ ກຈຸລນ້ ເຊິີ່ງຈະຫຼຸດປະລິມານຂເຫຍິ ຊເປັນຕົນແລະ ນໍາໝັັ ສະດຸ ອຸປະກອນທີ່ ມທົີ່ວໄປ ແລະ ເຮັດໄດ້ງີ່າຍ
ການເຮັດປຸຍໝັກອິນຊີ: ຈະໃຊ້ວດ
• ອຸປະກອນ
− ຖັງໝັກ ຫຼ ສະຖານທີ່້ ອສົ້ ດເຊັີ່ນ: ເສດອາຫານ, ເສດພດ
− ຂເຫຍ້ ອແຫ້້− ຂເຫຍ
ງເຊັີ່ນ: ຫຍ້າແຫ້ງ, ໃບໄມ ້ແຫ້ງ
້້ ກຈຸລນິ ຊ− ນໍາ້ ຫຼ ນໍາປະສົ
ມນໍາໝັ− ຈອກ• ວິທີເຮັດ
້້ ດກັບຂເຫຍ້້້ ນ ຫາກມຖັງໝັກໃຫ້ໃສີ່ລົງຖັງໝັກ
1) ປະສົມຂເຫຍ
ອສົອແຫ້ງໃນອັດຕາສີ່ວນ 1 ຕໍີ່ 1 ໃຫ້ເຂົາກັ້ ກອງປຸ ຍຕ້ອງມຂະໝາດ 1 ແມັດມົນທົນຂນໄປຈ
້ີ່ ງຈະມການໝັກ
ຫາກບໍີ່ມໃຫ້ກອງກັບພນ້ ຄວາມຊນທ້ ີ່້ ທີ່ ວກອງ້້ ກຈຸລນົິ ຊ ຈະເຮັດໃຫ້ການຍີ່ ອຍສະຫຼາຍໄວຂນ
2) ຫົດນໍາໃຫ້
ຫາກເປັນນໍາປະສົ
ມນໍາໝັ້ ອອກມາຕາມງີ່ າມມແມີ່ ນໃຊ້ໄດ້ ຖ້າເໝາະສົມ ກວດສອບໄດ້ໂດຍໃຊ້ມກໍາເບິີ່ງປຸ ຍແລ້ວບບ ຫາກມນໍາໄຫຼ້ ຫາກບໍີ່ມນໍາໃຫ້້ າຍໃຫ້ເຕມໃບໄມແ້ ຫ້ງເພີ່ ອຫຼຸດຄວາມຊນ້ ຫດ້ ີ່ ມແລ້ວປົ ກໜ້າດ້ວຍໃບໄມ ້ແຫ້ງົ ນໍາເພ
ນໍາຫຼຫຼ ຫຍ້າແຫ້ງເພີ່ ອຫຼຸດກິີ່ນລົບກວນ້້3) ປິນກອງປຸ
ຍທຸກໆ 7 ມ ້ ໝັກເປັ ນເວລາ 2-3 ເດອນ ຫາກເກດການໝັກກອງປຸ ຍຈະມຄວາມຮ້ອນເກດຂນ
້້ ບໍີ່ມກິີ່ນເໝັນ ແລະ ອາດຈະມຮບຮີ່າງເດມຂອງເສດ
ລັກສະນະປຸ ຍທີ່ ໄດ້ຈະເປັນຜົງສດໍາ ຫຼ ສນໍາຕານເຂັ
ມ,ພດຢີ່ ນໍາແຕີ່ ຍຸີ່ ຍຍີ່ ອຍລະລາຍໄດ້ງີ່າຍ້້ີ່ ມທຸ ກໆມ ້ ເນີ່ ອງຈາກວັດສະດຸ ທີ່ ໝັກມການຍຸ ບຕົວລົງ ເຊິີ່ງມອັດ ຕາການເຕມ
4) ການເພີ່ ມຂເຫຍ
ອຄວນເພ
ເສດອາຫານ 2-2,5 ກກ ຕໍີ່ມ ້ ແລະ ນໍາ້ 4-5 ລິດ ຕໍີ່ມ ້ຮບທີ 8: ປຸຍໝັກອິນຊີ້ ນຈາກ https://www.kasetorganic.com ແລະ http://www.thaicityfarm.com)(ຂໍມ• ຂໍຶ້ສັງເກດ້ ອກອງໃຫຍີ່້1) ການໃຊ້ເວລາໝັກດົນ ຫຼບໍີ່ເກດຄວາມຮ້ອນ ອາດເກດຈາກຂເຫຍ
ເກນໄປ ຄວນໃຫ້ກອງປຸ ຍ້ ຊີ່ ຸ ມ. ອກຢີ່າງໜີ່ ງຄັນກອງປຸ ຍນ້ອຍເກນໄປຈະບໍີ່ເກດ
ນ້ອຍລົງ ຫຼ ກອງປຸ ຍແຫ້ງເກນໄປ ຄວນຫົດນໍາໃຫ້
ການໝັກ.

45້້2) ກອງປຸ ຍ ມ ກິີ່ນເໝັນ ອາດເກ ດຈາກກອງປຸ ຍ ປຽກເກ ນໄປໃຫ້ຕີ່ ມຂນເຫຍ
ອແຫ້ງ ເພີ່ ອຊັບຄວາມຊີ່ ຸ ມ ຫຼອາກາດບໍີ່ຖີ່າຍເທໃຫ້ປ້ນກອງປຸ ຍໃນຊີ່ວງທໍາອິດ ຫຼ ອາດມສັດມາລົບກວນໃຫ້ຫາຜ້າມາຄຸ ມໄວ້• ວິທີໃຊ້້້້1) ໃຊ້ໃນຂັນຕອນກຽມດິ
ນນາເຂົາໃຊ້
200 ກກ ຕໍີ່ໄລີ່, ໄມ ້ຢນຕົນໃຊ້
1 ກກ ຕໍີ່ຕາແມັດ
2) ຫວີ່ານໜ້າດິນ 2 ໂຕນຕໍີ່ປ ໂດຍໃຊ້ຮີ່ວມກັບປຸ ຍເຄມສດ 16-20-0, 18-20-0 ແລະ ສດ 20-20-0 ຖ້າົ ອາດໃຊ້ສດ 15-30 ກກຫາກດິນມຄວາມອຸ ດມ3) ປກພດໄຮີ່ໃຫ້ໃສີ່ເປັນແຖວຕາມແນວທາງປຸ ກພດໃຊ້ປະມານ 3 ໂຕນຕໍີ່ໄຮີ່ຕໍີ່ປ
6. ພາຊະນະຮອງຮັບຂີຶ້ເຫຍຶ້ອ (ຖັງຂີຶ້ເຫຍຶ້ອ)້້ເພີ່ ອໃຫ້ກ ານຈັດ ເກັບ ລວບລວມຂ ເຫຍອເປັນ ໄປຢີ່ າງມ ປະສິດ ທິພ າບ ແລະ ຫຼຸ ດການປົ ນ ເປ້ ອນຂອງຂ ້້ ີ່ ສາມາດນໍາກັບມາໃຊ້ປະໂຫຍດໃໝີ່ຈະຕ້ອງມ ການຕັງຈຸ
້້ (Station) ແລະ ໃຫ້ມ ການ້ ລວບລວມຂເຫຍ
ເຫຍອທ
ອ
້ ອເພ
້ ີ່ ອສະດວກ ແລະ ບໍີ່ຕົກເຮີ່ຍ ຫຼ ແຜີ່ກະຈາຍດັີ່ງນ:້ແຍກຂເຫຍ
້້ ອຍສະຫຼາຍ ຫຼ ຂເຫຍ້້ ນຊ ສາມາດນໍາມາໝັກເຮັດປຸ ຍໄດ້ເຊັີ່ນ: ຜັກ, ໝາກ− ສີຟ້າ ຮອງຮັບຂເຫຍອຍີ່ອອິໄມ ້, ເສດອາຫານ ແລະ ໃບໄມ ້.
້ ອທົ້ ີ່ ວໄປເຊັີ່ນ: ຖົງຢາງທີ່ ເປອນ,້້ ມ− ສີຂຽວ ຮອງຮັບຂເຫຍ
ຖົງເຂົາໜົ້ ອທ້ ີ່ ສາມາດມາຣໄຊເຄນ ແລະ ຂາຍໄດ້ເຊັີ່ນ: ພລາສະຕິກ, ເຈ ້ຍ, ໂລຫະ− ສີເຫອງ ຮອງຮັບຂເຫຍ້ ອອັ້ ນຕະລາຍ ຫຼ ຂເຫຍ້ ອເປັ້ ນພິດເຊັີ່ນ: ຖີ່າຍໄຟສາຍ, ແກວ້ , ບາຫຼອດ
− ສີແດງ ຮອງຮັບຂເຫຍ້ ງມຖົງພລາສະຕິກຮອງຮັບຂເຫຍ້້ັ ທີ່ ຮອງຮັບຂ ້ນອກຈາກນຍັ
ອໃນແຕີ່
ລະຖັງ ໂດຍມັດປາກຖົງສດຽວກັນ

້້ ີ່ ຈໍາກັດໃນການຈັດວາງພາຊະນະຮອງຮັບຂເຫຍ້້ ແລະີ່ ງກີ່ າວ. ໃນກໍລະນທີ່ ສະຖານທີ່ ມພນທເຫຍອຕາມປະເພດດັ
ອ້ ີ່ ນັນເຊັ້ ີ່ ນ: ສນການປະຊຸມ, ສະໜາມບິນ ຄວນມຖັງທີ່ ສາມາດຮອງ
ມຈໍານວນຄົນທີ່ ຄີ່ອນຂ້າງຫຼາຍໃນບໍລເິ ວນພນທ້້້ ີ່ ຂອງຖັງຂເຫຍ
້້ຮັບຂເຫຍ
ອໄດ້
ທງັ 4 ປະເພດໃນຖັງດຽວກັນ ໂດຍແບີ່ງພນທ
ອອອກເປັ
ນ 4 ຊີ່ອງ ແລະ ຖັງທີ່ ຮອງ້້ ດດ້ວຍສະແຕນເລດ ມຝາແຍກເປັ ນ 4 ສໃນແຕີ່ ລະຊີ່ອງຕາມປະເພດຂອງຂເຫຍ
້້ ີ່ ນດຽວກັນກັບ
ຮັບຂເຫຍ
ອເຮັ
ອເຊັ
້ ອທົ
້ ີ່ ວໄປ.
ຖັງຂເຫຍ

ຮບທີ 9: ຖັງຮັບຮອງຂີຶ້ເຫຍຶ້ອ້ າງເປັນແຜນວາດຊີ່ວຍຈີ່ັ ຮຽນຈັດກຸີ່ ມສົນທະນາ ຫົວຂໍລຸີ່້ ມນ ້ ແລ້ວນໍາສະເໜ ຈາກນັນສ້
ກິດຈະກໍາ: ໃຫ້ນກ້ ອແບບໃດ?
້້ ດວີ່າຄວນແຍກຂເຫຍ
1) ໃນໂຮງຮຽນຂອງພວກເຈົາຄິ້ ອໄດ້
້້ ດວີ່າຈະເຮັດແນວໃດໃຫ້ໝີ່ ເພີ່ ອນແຍກຂເຫຍ
2) ໃນໂຮງຮຽນຂອງພວກເຈົາຄິ
ງີ່າຍ?

46ຄໍາຖາມ້ ອແມີ່້1) ຂເຫຍ
ນຫຍັງ?
້ ອມ້ ຫຍັງແດີ່?
2) ສາເຫດທີ່ ພາໃຫ້ມຂເຫຍ້ ອມ້ ຫຍັງແດີ່?
3) ຜົນກະທົບຂອງຈາກຂເຫຍ້ ອຄວນເຮັ້4) ວິທການຫຼດປະລິມານຂເຫຍ
ດແນວໃດແດີ່? ຍົກຕົວຢີ່າງມາອັນໜີ່ ງ?

ເອກະສານອ້າງອີງ້ ີ່ ມ
1) ປມຄ້ ອແບບຄົ
້ການຈັດການຂເຫຍ
ບວົງຈອນ

ຂອງການຮີ່ວມມລະຫວີ່າງກົມສົີ່ງເສມຄຸ ນນະພາບສິີ່ງ
ແວດລ້ອມ ກະຊວງຊັບພະຍາກອນທໍາມະຊາດ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມຂອງລາຊະອານາຈັກໄທກັບກົມສົີ່ງ
ເສມຄຸ ນນະພາບສິີ່ງແວດລ້ອມ ກະຊວງຊັບພະຍາກອນທໍາມະຊາດ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມຂອງ ສປປ ລາວ47ບົດທີ 7ການປູ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ
1. ການປູ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ້ ແລະ ເປັ ນຊັບພະຍາກອນທີ່ ມຄວາມຈໍາເປັ ນຕໍີ່
ອາກາດ ເປັ ນຊັບພະຍາກອນທໍາມະຊາດທີ່ ບໍີ່ມວັນໝົດສິນ
ການດໍາລົງຊວິດຂອງສິີ່ງມຊວິດທຸ ກຊະນິດ ອາກາດປະກອບດ້ວຍສີ່ວນປະສົມຂອງທາດຫຼາຍຊະນິດດ້ວຍກັນ ສີ່ວນ

ໃຫຍີ່ ຢີ່ ໃນພາວະກາສເຊັີ່ນ: ໄນໂຕຣເຈນ (N), ອອກຊເຈນ (O), ຄາຣບອນໄດອອກໄຊດ໌ (CO2) ແລະ ພົບເປັ ນສີ່ວນນ້ອຍໃນພາວະທີ່ ເປັນທາດແຫຼວເຊັີ່ນອາຍນໍາ້ ແລະ ໃນພາວະທີ່ ເປັນທາດແຂງເຊັີ່ນຝຸີ່ ນລະອອງ.

້ ີ່ າບັນຍາກາດ້ ີ່ າອາ້ ໂລກຢີ່ ທັງໝົດເອນວ້ ໂລກຢີ່ ສະເພາະສີ່ວນເອນວ
ອາກາດທີ່ ຫໍີ່ຫຸ ມສີ່ວນອາກາດທີ່ ຫໍີ່ຫຸ ມັ ເປັນກາສໄນໂຕຣເຈນ 78% ເຊິີ່ງເປັນກາສທີ່ ມຫຼາຍ
ກາດໂດຍເປັນສິີ່ງທີ່ ຢີ່ ໃນພາວະກາສ. ອາກາດມອົງປະກອບຫຼກທີ່ ສຸ ດ ຮອງລົງມາແມີ່ ນກາສອອກຊເຈນ 21% ແລະ ກາສອີ່ ນໆ 1%.
້ ີ່ ໃດພນທ້ ີ່ ໜີ່ ງເຊິີ່ງໄດ້ຮບັ ຜົນກະທົບຈາກຕໍາແໜີ່ງ
ສະພາບອາກາດແມີ່ ນລັກສະນະສະພາບອາກາດຂອງພນທ
້້ ນສດ ເຊິີ່ງລວມມອຸ ນຫະພມ, ປະລິມານນໍາຝົ້ ນ, ຄວາມຊີ່ ຸ ມຊີ່ ນ, ທິດທາງ ແລະຂອງເສັນແວງຂອງໂລກຫຼ ເສັນສ
້້ ສະພາບອາກາດຂອງແຕີ່ ລະພາກພນແມີ່
ຄວາມໄວຂອງລົມ, ເມກປົ ກຄຸ ມ ແລະ ແສງອາທິດ. ສະນັນ,ນມຮບແບບ້ ີ່ ບໍີ່ ວີ່າຈະເປັ ນການປີ່ຽນແປງດ້ານລະດການ, ອຸ ນຫະພມ,ສະພາບອາກາດໂດຍທົີ່ວໄປສະເພາະຂອງແຕີ່ ລະພນທ້ ນ ຄວາມຊີ່ ຸ ມຊີ່ ນ, ປະລິມານແສງແດດໃນແຕີ່ ລະມ ້ ແລະ ປະກົດການທາງໄພທໍາມະຊາດຕາມລະດ
ປະລິມານນໍາຝົ້ ເຖິງແມີ່ ນວີ່າສະພາບອາກາດຂອງໂລກຈະມຫຼາກຫຼາຍແຕກຕີ່ າງກັນຈາກເ
ການເຊັີ່ນ: ພາຍຸ ຫຼ ພາຍຸ ໄຕ້ຝຸີ່ນເປັ ນຕົນ.
້ ີ່ ໃກ ເ້ ສັນສ້ ນສດ ເຊິີ່ງຖ ກຈັດຢີ່ ໃນປະເທດຮ້ອນຊີ່ ຸ ມ ທີ່ ມໜ ອຫາໃຕ້, ປະເທດລາວເຮົາກໍີ່ແມີ່ ນປະເທດໜີ່ ງທີ່ ຕັງຢອາກາດໂດຍທົີ່ວໄປແບີ່ງອອກເປັນ 2 ລະດການຄ: ລະດແລ້ງ ແລະ ລະດຝົ ນ.

ນິຍາມຄໍາວີ່າ ການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວີ່າຮບແບບສະພາບອາກາດໂດຍທົີ່ວໄປມ
ການປີ່ຽນແປງໃນຂອບເຂດທົີ່ວໂລກ, ການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດໃນທົີ່ວໂລກແມີ່ ນເກດຈາກຄວາມໜາແໜ້ນ້ ເຊິີ່ງກໍີ່ໃຫ້ເກດຄວາມກົດອາກາດພາຍໃນຊັນບັ້ ວໂລກ ແລະ ການ້ ນຍາກາດ ເທິງພນຜິ້ ທີ່ ສງຂນຂອງກາສເຮອນແກວ້ ໍ າ ລາຍປີ່ າ ແລະອີ່ ນໆ. ເຖິ ງແມີ່ ນວີ່ າຜົນ ກະທົບ ຂອງການ
ໃຊ້ປ ະໂຫຍດຈາກການນໍ າໃຊ້ທີ່ ດິນ ເຊັີ່ນການຕັດ ໄມ ທ້ ີ່ ແຕີ່ ກໍີ່ເຮັດໃຫ້ລະບົບນິເວດໂລກຂອງເຮົາເຊີ່ ອມໂຊມ
ປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດຈະແຕກຕີ່ າງກັນໄປໃນແຕີ່ ລະພນທ
ລົງ, ດັີ່ງນັນ້ ການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ ເປັ ນໄພຄຸ ກຄາມຕໍີ່ການດໍາລົງຊວິດ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດເຮົາໂດຍ
ທາງກົງ ແລະ ທາງອ້ອມເຊັີ່ນດຽວກັນ.

1.1 ພາວະເຮອນແກ້ວ (Green House Effect)້ ສີ່ວນໃຫຍີ່ ປະກອບດ້ວຍ ກາສຄາບອນໄດອອກໄຊ (CO2), ທາດມ ເທນ (CH4), ໄນກາສເຮອນແກ ວ້ໂຕຣເຈນໄດອອກໄຊດ໌ (N2O) ແລະ ຮາໂລຄາຣບອນ (Halocarbons) ເຊິີ່ງມ ສີ່ວນເຮັດໃຫ້ໂລກຮ້ອນຂນໂດຍ
້້ການດດຊັບ ເອົາທາດຕີ່ າງໆເຂົາໄປແລະ ປີ່ອຍລັງສອຸ ນຕຣາໄວໂອເລດ (UV) ຄວາມກົດ ອາກາດຕໍີ່ າອອກສີ່ ຊັນ້ ວໂລກ
ບັນຍາກາດ ແລະ ພນຜິ້ າຍນັບແຕີ່ ຊີ່ວງກາງທົດສະວັດ 1700 ເຮັດໃຫ້ອງົ້ ເຫຼີ່ ານົ ້ ເພີ່ ມຂນຫຼ
ເນີ່ ອງຈາກການປີ່ອຍກາສເຮອນແກວ
້້ ນຍາກາດໂລກເຮົາມການປີ່ຽນແປງ. ສາເຫດຫຼກັ ຂອງການປີ່ອຍກາສເຮອນແກວ້ ທີ່ ເພີ່ ມຂນແມີ່
ປະກອບຂອງຊັນບັ
ນ້ ຕົວຢີ່າງ ສາເຫດທີ່ ເກດຈາກທໍາມະຊາດ ໄດ້ແກີ່ ການເກດຈາກປັດໄຈທາງທໍາມະຊາດ ແລະ ປັດໄຈມະນຸດສ້າງຂນ.
້ລະເບ ດຂ ນຂອງພ
ເຂົາ ໄຟ, ພະລັງງານແສງອາທິດ ຫຼ ລັງສ ອຸ ນຕຣາໄວໂອເລດ (UV) ຂອງດວງອາທິດ , ການ້ປີ່ຽນແປງຕາມລະດການທາງທໍາມະຊາດ ແລະ ການປີ່ຽນແປງຂອງລະດັບນໍາໃນມະຫາສະໝຸ
ດ; ສາເຫດທີ່ ມະນຸດ້ ແມີ່ ນການຂະຫຍາຍຕົວ ຂອງຕົ ວ ເມ ອງ, ການຕັ ດ ໄມ ທ້ ໍ າ ລາຍປີ່ າ, ການນໍ າ ໃຊ້ພ ະລັ ງ ງານໄຟຟ້ າ ຫຼສ້າ ງຂ ນ48

້້ ນ, ຖີ່ານຫນ, ກາສທໍາມະຊາດ) ການຂັບຂີ່ ລົດຍານພາຫະນະ,ພະລັງງານອີ່ ນໆ ໂດຍການເຜົາເຊອໄຟຟອສຊິວ (ນໍາມັອຸ ດສາຫະກໍາການກະເສດ,ການໃຊ້ທາດ CFC ທີ່ ນໍາໃຊ້ໃນການເຮັດເຄີ່ ອງເຢັນ ແລະ ເຄີ່ ອງໃຊ້ສະເປຣ, ການນໍາໃຊ້
້້ ຫໍີ່ດ້ວຍພລາສຕິກເປັນຕົນ.
ຜະລິດຕະພັນທີ່ ຫຸ ມຮບທີ 1: ແຫີ່ງກໍາເນີດຂອງກາສພິດເຮອນແກ້ວ
້(ຂໍມນຈາກ https://hukased.blogspot.com/2019/09/pollution-problems-in-environment.html)

1.2 ພາວະໂລກຮ້ອນ (Global Warming)້ ວໂລກເພີ່ ມຂນທົ້ ີ່ ວໂລກ ສະແດງວີ່າໂລກ
ພາວະໂລກຮ້ອນສະແດງໃຫ້ເຫັນວີ່າ ອຸ ນຫະພມສະເລີ່ຍເທິງພນຜິ້ ເນີ່ ອງຈາກອຸ ນຫະພມເປັນພຽງສີ່ວນໜີ່ ງຂອງລັກສະນະຂອງສະພາບອາກາດ. ດັີ່ງນັນ,້ ພາວະໂລກຮ້ອນ
ຮ້ອນຂນ.

ເປັ ນ ສີ່ ວນໜີ່ ງຂອງການປີ່ ຽນແປງສະພາບອາກາດ, ໃນທາງກົງກັນ ຂ້າ ມການປີ່ ຽນແປງສະພາບອາກາດ ຄ ການປີ່ ຽນແປງທີ່ ສັບ ຊ້ອ ນໃນລະບົບ ຕີ່ າງໆຂອງໂລກຫຼ າຍກວີ່ າ ພາວະໂລກຮ້ອ ນ ໂດຍສະຫຼຸ ບ ຄໍ າ ວີ່ າ ການປີ່ ຽນແປງ
ສະພາບອາກາດ ມຄວາມຖກຕ້ອງເໝາະສົມຫຼາຍກວີ່າຄໍາວີ່າພາວະໂລກຮ້ອນ.
້້ີ່ ວໂລກ ແລະ ເຊິີ່ງກໍີ່ ໃຫ້ເກ ດໄພພິບດັ ທາງທໍ າມະຊາດຫຼ າຍຂ ນພາວະໂລກຮ້ອນ ແມີ່ ນ ໄດ້ເກ ດຂ ນໃນທົ

້້ ີ່ ກໍີ່ມ ນໍາຖ້້ ວມ ແລະ ພາຍຸ ທີ່ ຮຸ ນເລອຍໆແລະ ບັນຫາຕີ່ າງໆທີ່ ຮ້າຍແຮງສໍາລັບສຸ ຂະພາບຂອງຄົນເຮົາ. ໃນບາງພນທ້ ີ່ ກໍີ່ມ ຝົ ນໜ້ອຍ ແລະໄພແຫ້ງແລ້ງຫຼ າຍຂນ.
້ ສະຖານະການດັີ່ງກີ່ າວນເອ້ ນວ້ ີ່ າ ພາວະໂລກແຮງ ແລະ ໃນບາງພນທ
້ຮ້ອນ ເຊິີ່ງຈະເຮັດໃຫ້ມບັນຫາສະພາບແວດລ້ອມຕີ່ າງໆເຊິີ່ງລວມທັງການຕັດໄມ ້ທໍາລາຍປີ່າ, ການເພີ່ ມຂນຂອງມົ
ນ້ ນສາເຫດເຮັດໃຫ້ເກດການເພີ່ ມຂນຂອງໃນ
້້ ອາກາດ ແລະ ການສນເສຍສັດປີ່າຕີ່ າງໆ. ບັນຫາເຫຼີ່ ານົ ເປັລະພິດໃນນໍາ,້ ີ່ ອລະໜ້ອຍເຊິີ່ງເຮັດໃຫ້ກາຍເປັນຫຼາຍໄດ້.
ອຸ ນຫະພມຂອງໜີ່ວຍໂລກທີ່ ຄີ່ອຍເພີ່ ມຂນເທ

49

2. ສາເຫດການປູ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ
້ສາເຫດທີ່ ພາໃຫ້ມ ການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດປະກອບມ ການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດທີ່ ເກ ດຂນເອງ
ຕາມທໍາມະຊາດ, ມັກເປັນເຫດການທີ່ ຮຸ ນແຮງຫຼາຍ ແລະ ບໍີ່ໄດ້ເກດຕໍີ່ເນີ່ ອງກັນຕະຫຼອດເວລາ. ຕົວຢີ່າງ:ິ ຊ ເຮັດໃຫ້ເກ ດກາສໄຮ
− ການຍີ່ ອຍສະຫຼ າຍຕົວຂອງຊາກພດຊາກສັດ ໂດຍການຍີ່ ອຍສະຫຼ າຍຂອງຈຸລນ
ໂດຣເຈນຊັນໄຟດ໌ (H2S) ເຊິີ່ງກໍີ່ໃຫ້ເກດກິີ່ນເໜົີ່າເໝັນ້ ວມຂັງໄຮີ່ນາເປັ ນເວລາດົນນານ ເຮັດໃຫ້ເກ ດກາສມ ເທນ (CH4) ເຊິີ່ງເປັ ນກາສທີ່ ສໍາຄັນໃນ
− ການທີ່ ນໍາຖ້
ພາວະເຮອນແກ ້ວ− ການເກດພເຂົາໄຟລະເບດເຮັດໃຫ້ມການກະຈາຍຂອງກາສ ແລະ ຝຸີ່ ນ− ການເກດໄຟໄໝ້ປີ່າເຮັດໃຫ້ເກດກຸີ່ ມຄວັນ ແລະ ກາສຄາຣບອນໄດອອກໄຊດ໌ (CO2)− ການເກດພາຍຸ ເຮັດໃຫ້ມຝຸີ່ ນລະອອງກະຈາຍໃນບັນຍາກາດ
ອກການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດແມີ່ ນເກ ດຈາກການກະທໍາຂອງມະນຸດ , ເປັ ນກິດຈະກໍາໃນການດໍາລົງ
ຊວິດຂອງມະນຸດ. ຕົວຢີ່າງ:້້ ນເຊອໄຟແລ້
− ການຄົມມະນາຄົມຕີ່ າງໆ ທີ່ ມການໃຊ້ນໍາມັ
ວປີ່ອຍກາສພິດອອກມາເຊັີ່ນ: ຄາຣບອນໄດອອກໄຊດ໌
(CO2), ຄາຣບອນໂມອອກໄຊດ໌ (CO), ອອກໄຊດ໌ຂອງໄນໂຕຣເຈນ (NOx) ແລະ ອອກໄຊດ໌ຂອງຊັນເຟ
(SOx)
້ ເຫຍ
້ ອ້ ເປັນແຫຼີ່ ງທີ່ ກໍີ່ໃຫ້ເກດການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ
− ການເຜົາ ແລະ ການຖິມຂ
− ການກໍີ່ສ້າງເຮັດໃຫ້ເກດການກະຈາຍຂອງຝຸີ່ ນລະອອງ
− ການຕັດໄມ ້ທໍາລາຍປີ່າ, ການຈດປີ່າຖາງໄຮີ່
− ການໃຊ້ທາດເຄມທາງການກະເສດສດພົີ່ນເຮັດໃຫ້ເກດການກະຈາຍຂອງລະອອງທາດເຄມໃນອາກາດ
− ການປີ່ອຍທາດພິດຈາກໂຮງງານອຸ ດສາຫະກໍາຕີ່ າງໆອອກມາເຈອປົນໃນອາກາດ

3. ຜົນກະທົບຈາກການປູ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ
3.1. ຜົນກະທົບຈາກການປູ່ຽນແປງສະພາບອາກາດທາງດ້ານເສດຖະກິດົ ຜະລິດທາງການກະເສດຫຼຸດຕໍີ່າລົງ
− ການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດຈະເຮັດໃຫ້ຜນ້ ນ ມ ສະພາບເປັ ນ ກົດ ຈາກການລວມຕົວ ຂອງນໍ າກັ້ ບ ອອກໄຊດ໌ຂ ອງມາດ (S) ເຮັດ ໃຫ້ພ ດຕາຍ ຫຼ− ນໍ າຝົົ ຜະລິດທາງການກະເສດຫຼຸດລົງ ທໍາລາຍສິີ່ງກໍີ່ສ້າງຈໍາພວກ
ຈະເລນເຕບໂຕບໍີ່ໄດ້ດ ສົີ່ງຜົນກະທົບເຮັດໃຫ້ຜນ
ັ , ຄອນກຣດ ແລະ ຫນອີ່ອນໃຫ້ເສີ່ ອມສະພາບໄວກວີ່າປົກກະຕິເຫຼກ− ການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດເປັ ນ ອຸ ປະສັກ ຂັດຂວາງດ້ານການຄົມ ມະນາຄົມ ຂົນສົີ່ງເຊັີ່ນ: ໝອກຄວັນັ ຕິເຫດ, ເຮັດໃຫ້ເກ ດຄວາມເສຍຫາຍແກີ່ ຊວິດ ແລະ ຊັບເຮັດໃຫ້ກ ານເບິີ່ງເຫັນບໍີ່ໄດ້ດ ກໍີ່ ໃຫ້ເກ ດອຸ ບດສິນຈໍານວນມະຫາສານ
3.2 ຜົນກະທົບຈາກການປູ່ຽນແປງສະພາບອາກາດຕໍີ່ສິີ່ງແວດລ້ອມັ ໆທີ່ ເກດຈາກການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ ໃນຂົງເຂດຕີ່ າງໆທີ່ ສະແດງອອກໃນຮບທ 1ຜົນກະທົບຫຼກ
ໄດ້ແກີ່ ສຸ ຂະພາບມະນຸດ, ສະພາບແວດລ້ອມທາງທໍາມະຊາດ ແລະ ລະບົບນິເວດ, ອຸ ດສາຫະກໍາການກະເສດ, ການ້ ກໍີ່ຈະເຮັດໃຫ້ ເກດອຸ ທກ້ ນຕົນ.
້ ຖ້າຫາກວີ່າອຸ ນຫະພມຫາກເພີ່ ມຂນົ ກະໄພທາງທໍາມະຊາດ
ປະມົງ ແລະ ແຫຼີ່ ງນໍາເປັ້ ວມ, ໄພແຫ້ງແລ້ງ. ນອກຈາກນ,້ ຍັງສົີ່ງຜົນໃຫ້ຖານນໍາກ້ ອ້້ ນເຂດຂົວໂລກລະລາຍ
ເຊັີ່ນ: ຝົ ນຕົກໜັກ, ນໍາຖ້
ແລະີ່ ມສງຂນ້ ສົີ່ງຜົນໃຫ້ເກດການປີ່ຽນແປງຂອງກະແສນໍາໃນມະຫາສະໝຸ
້້ເຮັດໃຫ້ລະດັບນໍາທະເລເພດ ເນີ່ ອງຈາກການີ່ ມຂນ້ ເຮັດໃຫ້ບາງປະເທດໃນໝີ່ ເກາະຂະໜາດນ້ອຍ ແລະ ພນ້້ປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດດັີ່ງກີ່ າວ ເມີ່ ອນໍາທະເລເພ້້ທີ່ ທີ່ ຢີ່ ໃນລະດັບຕໍີ່າຈົມລົງໄປໃນນໍາທະເລ.
ການປີ່ຽນແປງຂອງກະແສນໍາໃນມະຫາສະໝຸດ ມຜົນຕໍີ່ອຸ ດສາຫະກໍ າປະມົງ, ຝົ ນຕົກໜັກ ຫຼ ໄພແຫ້ງແລ້ງອາດຈະເຮັດໃຫ້ເກດຄວາມເສຍຫາຍຮ້າຍແຮງຕໍີ່ການຜະລິດທາງການກະເສດ

50້ ໂດຍສະເພາະຍິີ່ງຄວາມຮ້ອ ນ ແລະ ຄວາມ(ຜົນ ລະປ ກເສຍຫາຍ) ຄຸ ນະພາບ ແລະ ປະລິມ ານຂອງແຫຼີ່ ງນໍ າ,ແຫ້ງແລ້ງທີ່ ເກດຈາກການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດອາດເຮັດໃຫ້ເກດໄຟໄໝ້ປີ່າ ສົີ່ງຜົນໃຫ້ປີ່າໄມ,້ ສິີ່ງທີ່ ມຊວິດທີ່
ອາໄສຢີ່ ໃນປີ່າ ແລະ ລະບົບນິເວດ ຖກທໍາລາຍ.
ການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດຈະເຮັດໃຫ້ການຈະເລນເຕບໂຕຂອງພດຊ້າລົງ ເພາະເສດຄາບຄວັນຈະໄປ້ ຍລົງ ເຮັດໃຫ້
ເກາະທີ່ ຜິວໃບ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຈລຸ ງັ ປີ່ອງອາກາດພດອຸ ດຕັນ ດດກາສຄາຣບອນໄດອອກໄຊດ໌ໄດ້ໜອ
ປະສິດທິພາບໃນການສັງເຄາະແສງຂອງພດຫຼຸດລົງ້ ງຟ້າມດ
ການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດຈາກໝອກຄວັນຍັງມຜົນກະທົບຕໍີ່ສະພາບອາກາດ ໂດຍເຮັດໃຫ້ທອ້ ແສງສີ່ອງລົງມານ້ອຍກວີ່າປົກກະຕິ
ຄມການຕາຍຈາກສະພາບອາກາດ
ພະຍາດຕິດຕໍີ່

ຈໍານວນປີ່າໄມ ້ຫຼຸດລົງ
ສະພາບພມິສາດປີ່ຽນໄປຄຸ ນນະພາບອາກາດ

ຜົນຜະລິດທາງປີ່າໄມ ້ຫຼຸດລົງ

ໂຣກໄພໄຂ ້ເຈັບ

ໄຟໄຫ ້ມປີ່າ

ຫາດຊາຍຖກກັດເສາະ້ ນຝັ້ ີ່ ງ
ນໍາລົການສນເສຍທໍາມະຊາດ ແລະ ສາຍພັນ
້້ນໍາແຂງຂົ
ວໂລກ
ລະລາຍ

ເສຍງ ົບໃນການປົກປ້ອງ

ສີ່ຽງຕໍີ່ຊຸ ມຊົນແຄມທະເລ

ການສະໜອງນໍາ້້ ການຍາດແຍີ່ງນໍາ້ຄຸ ນນະພາບນໍາ,ຜົນຕອບແທນ
ຄວາມຕ ້ອງການດ ້ານຊົນລະປະທານ

ຮບທີ 2: ຜົນກະທົບທີີ່ອາດຈະເກີດຂຶຶ້ນຈາກການປູ່ຽນແປງທາງດ້ານສະພາບອາກາດ
້ຂໍມນຈາກ U.S. global change https://www.globalchange.gov/browse/multimedia/potential-effects-climatechangeprogram

3.3 ຜົນກະທົບຈາກການປູ່ຽນແປງສະພາບອາກາດຕໍີ່ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ
້ຕາມການລາຍງານຂອງ CDC (ສນປ້ອງກັນ ແລະ ຄວບຄຸ ມເຊອພະຍາດ)ການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ
ສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດເຮົາໃນຫຼາກຫຼາຍລະດັບ (ຮບທ 3 ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຜົນກະທົບທີ່ ສໍາຄັນ້ ສະພາບອາກາດທີ່ ຮຸ ນແຮງຂນ,້ ການເພີ່ ມຂ ນຂອງ້ຈາກການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ (ອຸ ນຫະພມທີ່ ເພີ່ ມຂ ນ,້້ລະດັບນໍາທະເລແລະ ການເພີ່ ມຂນຂອງກາສຄາຣບອນໄດອອກໄຊດ໌
)), ຜົນກະທົບ (ເບິີ່ງຮບທ 2) ຜົນລັບທາງ້ ນເພີ່ ມເຕ ມຂອງອົງການອະນາໄມໂລກສຸ ຂະພາບທີ່ ຕາມມາ ເຊິີ່ງອາດເປັ ນ ຜົນ ມາຈາກການປີ່ ຽນແປງເຫຼີ່ ົານ ້ ຂໍ ມ້ ນໍາໄປສີ່ ພາວະທາງອາກາດ(WHO) ແລະ CDC ຮບທ 2 ສະແດງໃຫ້ເຫັນວີ່າ “ສະພາບອາກາດທີ່ ຮຸ ນແຮງຂນ”້ເປັນພິດ ແລະ ການເພີ່ ມຂນຂອງອາກາດສະສົ
ມເຊິີ່ງອາດກໍີ່ໃຫ້ເກດພະຍາດຫອບຫດ ຫຼ ລະບົບທາງເດນຫາຍໃຈຕິດ້ ອາດເປັ ນສາເຫດຂອງພະຍາດຫົວໃຈ ແລະ ຫຼອດເລອດ ໂດຍສະເພາະຢີ່າງຍິີ່ງໃນກຸີ່ ມຜ ້ຂັດ; ອາກາດທີ່ ຮ້ອນສງຂນ
ສງອາຍຸ , ສະພາບອາກາດທີ່ ຮຸ ນແຮງຍັງນໍາໄປສີ່ ການປີ່ຽນແປງຄວາມສົມດຸ ນໃນລະບົບນິເວດ ເຊິີ່ງມແນວໂນ້ມວີ່າ
້້ ແລະ ທີ່ ສໍາຄັນເຮັດໃຫ້ເກດການປີ່ຽນແປງທາງພມຕ້ານທານ
ສັດເປັນພາຫະນໍາເຊອພະຍາດຈະມ
ອາຍຸ ຍນຍາວຂນ

51້ຂອງພວກມັນ ເຊັີ່ນ: ແມງໄມ ,້ ຫອຍທາກ ແລະ ສັດ ເລ ອດເຢັ ນ ອີ່ ນໆ, ຕົວ ຢີ່ າງ: ເຊ ອພະຍາດໄຂ້ມ າລາເຣຍ,ໄຂ້ເລອດອອກ, ພະຍາດໄຂສັນຫຼ ັງອັກ ເສບ ແລະ ເປັ ນ ພະຍາດແມີ່ ທ້ອງແປ ເຊິີ່ງເປັ ນຜົນ ມາຈາກການປີ່ຽນແປງ
ສະພາບອາກາດ.

ຮບທີ 3: ຜົນກະທົບຈາກການປູ່ຽນແປງທາງດ້ານສະພາບພມີອາກາດຕໍີ່ກັບສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ້ ນຈາກ U.S. global change https://www.globalchange.gov/browse/multimedia/potential-effects-climateຂໍມchangeprogramັ ຜົນກະທົບຈາກການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ ໄພພິບດັ ທາງທໍາ
ປະລິມານ ແລະ ຄຸ ນະພາບນໍາ້ ແມີ່ ນໄດ້ຮບ້ ວມ ແລະ ໄພແຫ້ງແລ້ງ ລ້ວນແຕີ່ ເຮັດໃຫ້ຊບ
້ັ ພະຍາກອນນໍ າຂອງຊ
ມະຊາດເຊັີ່ນ: ຝົ ນຕົກ ໜັກ , ນໍາຖຸ້ ມ ຊົນ ແລະ້້ ກທໍາລາຍ ສົີ່ງຜົນໃຫ້ລະບົບນິເວດນໍາຈ້ ດ ມສິີ່ງປົ ນເປ້ອນ ແລະ ເຮັດໃຫ້ເກດເຊອພະຍາດລະບາດເຊັີ່ ນລະບົບນໍາຖ
້້ ອກຢີ່າງໜີ່ ງ ໄພພິບດັ ທາງທໍາມະຊາດຍັງສົີ່ງ
(ພະຍາດອະຫິວາ, ລໍາໄສ້ເປັ ນຕຸີ່ ມ, ເຊອແບັ
ກທເຣຍໃນລໍາໄສ້ ເປັ ນຕົນ)້ ວມໜັກ
ຜົນກະທົບຢີ່າງຫຼວງຫຼາຍຕໍີ່ກັບສະບຽງອາຫານ ຫຼ ພາວະການຂາດໂພຊະນາການອາຫານ ເນີ່ ອງຈາກນໍາຖ້ແລະ ໄພແຫ້ງແລ້ງທີ່ ຮຸ ນແຮງ ສົີ່ງຜົນຕໍີ່ການຜະລິດການກະເສດ.

ແຫຼີ່ ງຊັບພະຍາກອນທີ່ ເປັນມິດຕໍີ່ກັບທໍາມະຊາດ ແມີ່ ນມແນວໂນ້ມຫຼຸດລົງ ເຊິີ່ງລວມມການຕັດໄມ ້ທໍາລາຍ
້ປີ່າ, ການຈດປີ່າ ເພີ່ ອປກພດ, ແມີ່ ນໍາແຫ້
ງ, ເຊິີ່ງສົີ່ງຜົນກະທົບຢີ່າງໜັກໜີ່ວງຕໍີ່ກັບສຸ ຂະພາບ ແລະ ການດໍາລົງຊວິດ້ ນປັ ດໄຈຈໍາເປັ ນພນຖານຕໍ
້ີ່ ກັບການດໍາລົງຊບຂອງມະນຸດ ແລະ ສິີ່ງມຊວິດອີ່ ນໆົ ແມີ່
ເພາະວີ່າຊັບພະຍາກອນເຫຼີ່ ານ້ ສະພາບແວດລ້ອມທີ່ ຂາດແຄນດ້ານແຫຼີ່ ງຊັບພະຍາກອນທໍາມະຊາດ ອາດເຮັດໃຫ້
ເຊັີ່ນວີ່າ ປີ່າໄມ ້, ສັດປີ່າ, ສັດນໍາ.
້ ີ່ ນຖານໃໝີ່ ຫຼ ການຍົກ ຍ້າຍຖິີ່ນຖານ ອາດກໍີ່ ໃຫ້ເກ ດເກ ດການຍົກ ຍ້າຍຖິີ່ນຖານໄປຍັງສະຖານອີ່ ນ, ການຕັງຖິ
້ົ ກັງກົນ, ຄວາມຮສ້ ກສິນຫວັ
ບັນຫາດ້ານສຸ ຂະພາບຈິດໃຈ ເຊັີ່ນມຄວາມວິຕກງ ແລະ ຫົດຫີ່ .
ຄວາມຮ້ອນທີ່ ຮຸ ນແຮງອາດກໍີ່ໃຫ້ເກດຄວາມຫຼາກຫຼາຍຂອງຜົນຮ້າຍທີ່ ຕາມມາຂອງພາວະຄວາມຄຽດເຊັີ່ນ້ ີ່ ອອອກ
ົ້ພະຍາດຫົວໃຈຫຼມເຫຼ
ວ . ໃນສະພາວະປົ ກ ກະຕິຮີ່າງກາຍມະນຸດ ຄວບຄຸ ມ ອຸ ນຫະພມໂດຍການຂັບນໍາເຫ້ ຮີ່ າງກາຍມ ະນຸ ດ ບໍີ່ ສາມາດປັ ບອຸ ນຫະພ ມໄດ້, ເຊິີ່ ງເປັ ນສາເຫດເຮັ ດ ໃຫ້ເ ກ ດແຕີ່ ໃນອຸ ນຫະພ ມ ທີ່ ສ ງຂ ນ້ ງົ້ພະຍາດຫົວໃຈຫຼມເຫຼວ ແລະ ພາວະຄວາມຮ້ອນຜິດປົ ກກະຕິຂອງຮີ່າງກາຍ. ນອກຈາກນອຸ້ ນຫະພມທີ່ ສງຂນຍັ
52້ ງເປັນສີ່ວນໜີ່ ງ ທີ່ ກໍີ່ໃຫ້ເກດມົນລະພິດທາງອາກາດ
ກໍີ່ໃຫ້ເກດບັນຫາທາງດ້ານການຫາຍໃຈ ອຸ ນຫະພມທີ່ ຮ້ອນຂນຍັ
້້ ງອາຍຸ ແລະ ຜທ້ ີ່ ມ ພາວະສຸ ຂະພາບເປັ ນພະຍາດຊໍ າເຮອທີ່ ເປັ ນອັນຕະລາຍ ໂດຍສະເພາະຢີ່າງຍິີ່ງສໍາລັບເດັກ , ຜສເຊິີ່ງເຫັນວີ່າປະຊາຊົນທີ່ ອາໄສຢີ່ ໃນເຂດສະພາບອາກາດຮ້ອນຈັດແມີ່ ນມຄວາມສີ່ຽງສງຫຼາຍ.

4. ວິທີການປ້ອງກັນ ແລະ ແກ້ໄຂການປູ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ
1) ລະດບບຸກຄົນ້− ການຕັດໄມ:້ ທຸ ກຄົນຄວນເປັ ນເຈົາການໃນການໃນການປົກປັ ກຮັກສາປີ່າໄມ ້ໂດຍການຫຼຸດຜີ່ອນການຖາງ
ປີ່າເຮັດໄຮີ່ແບບເລີ່ ອນລອຍ, ປ້ອງກັນການລັກລອບຕັດຕັດໄມ ້ ແລະ ຊີ່ວຍປກໄມ ້ທົດແທນທຸກໆປ
− ລົດ: ຂີ່ ລົດຖບ, ນັີ່ງລົດເມໄປໂຮງຮຽນ

້້ ແລະ ວິທອີ່ ນໆ້ ການຫຼຸດປະລິມານຂເຫຍ
− ກະສິກໍາ ແລະ ອຸ ດສາຫະກໍາ: ການຫຼຸດຜີ່ອນໃນການໃຊ້ນໍາ,ອ້ (ເຊັີ່ນ ໂຄສະນາແນະນໍາຄອບຄົວ ແລະ ເພີ່ ອນຝງເພີ່ ອສ້າງຄວາມແຕກຕີ່ າງ ເຮັດໃຫ້ສະພາບອາກາດດຂນກີ່ ຽວກັບການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ)2) ລະດັບຊຸມຊົນ, ໂຮງຮຽນ້ ນກີ່ ຽວກັບຄວາມສໍາຄັນຂອງປີ່າ ແລະ ຜົນກະທົບຂອງ
− ການຕັດໄມ ້: ໃຫ້ພາກສີ່ວນທີ່ ກີ່ ຽວຂ້ອງສະໜອງຂໍມົ ຮຸີ່ ນໃໝີ່ໃນການອະນຸລກັ ປີ່າໄມ ້ການຕັດໄມ ້ທໍາລາຍປີ່າ ເພີ່ ອເປັນການປກຈິດສໍານກໃຫ້ຄນ
− ລົດ: ການພັດທະນາແຫຼີ່ ງພະລັງງານໝນວຽນຢີ່າງຍນຍົງ ແລະ ນະໂຍບາຍການຂົນສົີ່ງໂດຍການປຸ ກລະດົມົ ຂົນສົີ່ງສາທາລະນະ (ລົດເມ) ແລະ ນໍາໃຊ້ລດົ ຍົນ ທີ່ ມປະສິດທິພາບ
ຊຸກຍ ້ໃຫ້ຍີ່າງ, ຂີ່ ລົດຖບ, ການໃຊ້ລດ
ໄດ້ມາດຕະຖານ ເພີ່ ອຫຼຸດຜີ່ອນຄວັນ້− ກະສິກໍາ ແລະ ອຸ ດສາຫະກໍາ: ໃຫ້ການສກສາ ແລະ ເຜຍແຜີ່ປະຊາສໍາພັນ ໂດຍໃຫ້ຄວາມຮ ້ ແລະ ກະຕຸ ນ້ໃຫ້ປະຊາຊົນ, ນັກຮຽນ, ນັກສກສາ, ເຈົາຂອງກິ
ດຈະກໍາຕີ່ າງໆ ໄດ້ຄໍານງເຖິງການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ້ ການຫຼຸດຜີ່ອນນໍາໃຊ້ສານເຄແລະ ໃຫ້ຄວາມຮີ່ວມມປ້ອງກັນ ແກໄ້ ຂ ຫຼ ຫຼຸດປະລິມານມົນລະພິດທາງນໍາ.
້ ນກວດສອບ ແລະ ບໍ າ ລຸ ງຮັ ກ ສາມ ທີ່ ເປັ ນ ພິ ດ ທີ່ ໃຊ້ປ້ ອ ງກັນ ແລະ ກໍ າ ຈັດ ສັ ດ ຕ ພ ດ. ການຈັດ ຕັ ງສຍານພາຫະນະ ເພີ່ ອອໍານວຍຄວາມສະດວກໃຫ້ແກີ່ ປະຊາຊົນໃນການນໍາຍານພາຫະນະມາກວດສອບ ແລະແກໄ້ ຂບໍາລຸ ງຮັກສາໃຫ້ຢີ່ ໃນສະພາບດ ຈະສາມາດຫຼຸດຜີ່ອນສານກໍີ່ມວນສານຈາກຍານພາຫະນະໄດ້ບາງສີ່ວນ.

3) ລະດັບຊາດົ ໝາຍໃຫ້ໄດ້ຕາມເປົ ້າໝາຍເຊັີ່ນ: ການລັກລອບ
− ການຕັດໄມ ້: ອອກກົດໝາຍທີ່ ຮັດກຸ ມ ແລະ ບັງຄັບໃຊ້ກດ
ຕັດໄມ ້, ການຂະຫຍາຍຕົວເມອງຊະຊາຍ, ການຜະລິດກະສິກໍາ ແລະ ອຸ ດສາຫະກໍາອີ່ ນໆ− ລົດ: ປັບປຸ ງສະພາບການຈາລະຈອນ ໂດຍສະເພາະເລັີ່ງລັດພັດທະນາລະບົບຂົນສົີ່ງມວນຊົນ ເພີ່ ອແກໄ້ ຂບັນຫາຈາລະຈອນ ແລະ ຫຼຸ ດ ບັນຫາການປີ່ ຽນແປງສະພາບອາກາດອາດປີ່ ຽນໄປໃຊ້ພ ະລັງງານສະອາດ
(ແຫຼີ່ ງພະລັງານໝ ນວຽນເຊັີ່ນ: ລົມ , ແສງອາທິດ) ໃຊ້ພະລັງງານໜ້ອຍລົງເພີ່ ອຮັກສາສະພາບແວດລ້ອມ
(ຂີ່ ລົດຖບ, ນັີ່ງລົດເມໄປໂຮງຮຽນ)− ກະສິກໍາ ແລະ ອຸ ດ ສາຫະກໍ າ: ການກໍ ານົດນະໂຍບາຍ ແລະ ວາງແຜນ ຫຼ ຄວບຄຸ ມ ການປີ່ຽນແປງທາງ
ອາກາດ ຄ ການວາງຜັງເມອງໃຫ້ ເໝາະສົມຕາມສະພາບທ້ອງຖິີ່ນ ແລະ ກິດຈະກໍາຂອງຊຸມຊົນ ໂດຍແບີ່ງ
ອອກເປັນເຂດຕີ່ າງໆ ບໍີ່ປະປົນກັນ ເຊັີ່ນ ເຂດການຄ້າ, ເຂດອຸ ດສາຫະກໍາ ແລະ ເຂດທີ່ ຢີ່ ອາໄສ ການດໍາເນນ
້້ ນເຊອໄຟັ ວິຊາການ. ປັບປຸ ງຄຸ ນະພາບນໍາມັ
ກິດຈະກໍາຕີ່ າງໆ ຕ້ອງຢີ່ ໃນມາດຕະຖານ ແລະ ຖກຕ້ອງຕາມຫຼກ້ ນທີ່ ຊີ່ວຍຫຼຸ ດມົນລະພິດທາງອາກາດເຊັີ່ນການປັ ບປຸ ງຄຸ ນະພາບນໍ າ້ແລະ ກົດບັງຄັບໃຫ້ໃ ຊ້ສະເພາະນໍ າມັ້ ນ ເບນມັນ ເບນຊິນ ເພີ່ ອຫຼຸ ດຜີ່ ອນການປີ່ ອຍສານພິດ ແລະ ສານປະກອບໄຮໂດຣຄາຣບອນ, ໃຊ້ນໍ າມັ້ ນດເຊວເພີ່ ອຫຼຸດຜີ່ອນຄວັນດໍາ, ຫຼຸດຜີ່ອນປະລິມ ານກໍາມະ
ຊິນທີ່ ບໍີ່ມ ສານຕະກົີ່ວ, ປັ ບປຸ ງຄຸ ນະພາບນໍາມັ້ ນເຕົາ.
ຖັນໃນນໍາມັ

53

ກິດຈະກໍາ
1) ສົນທະນາກີ່ ຽວກັບການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ
2) ເຮັດວຽກເປັນກຸີ່ ມກີ່ ຽວກັບສາເຫດ, ວິທການປ້ອງກັນ ແລະ ແກໄ້ ຂການປີ່ຽນແປງຂອງສະພາບອາກາດ
3) ສັງເກດເບິີ່ງວິດໂອ, ຮ ບພາບ ແລະ ຕິດ ຕາມເອກະສານກີ່ ຽວກັບ ຜົນ ກະທົບ ຂອງການປີ່ ຽນແປງສະພາບ
ອາກາດຄໍາຖາມ
1) ສະພາບອາກາດ ແລະ ການປີ່ຽນແປງຂອງສະພາບອາກາດໝາຍເຖິງຫຍັງ?
2) ສາເຫດທີ່ ພາໃຫ້ສະພາບອາກາດມການປີ່ຽນແປງເກດມາຈາກໃສ?
3) ການພົວພັນລະຫວີ່າງການພັດທະນາເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄົມ, ການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ, ການດໍາລົງ
ຊວິດ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດແມີ່ ນມຄແນວໃດ?
4) ເຮົາມວິທຊີ່ວຍຫຼຸດຜີ່ອນການປີ່ຽນແປງສະພາບອາກາດແນວໃດ?

54

ເອກະສານອ້າງອີງ
1) Moor, GS. Living with the earth 3rd Eds. Concepts in environmental health science,
pp.2-7, CRC Press, 2007.
2) Patz JA, and Frumkin H. Chapter 12 Climate change and human health. In Howard
Frumkin Ed. Environmental health -From global to local- 3rd ed. Pp.275-316, JosseyBass, 2016.
3) National Climate Assessment.
https://nca2014.globalchange.gov/report/appendices/faqs/graphics/potential-effectsclimate-change
4) CDC. Climate Effects on Health.
https://www.cdc.gov/climateandhealth/effects/default.htm5) WHO. Climate change and health.
http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs266/en/
6) Japan Meteorological Agency, Extreme weather in the world.
http://www.data.jma.go.jp/gmd/cpd/monitor/extreme_world/world.html
7) NOAA Climate.gov. Climate Change: Global Sea Level.
https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-globalsea-level8) A students’ guide to Global Climate Change, Rising Sea Level.
https://www3.epa.gov/climatechange//kids/impacts/signs/sea-level.html
9) EPA, Greenhouse Gas Emissions. https://www.epa.gov/ghgemissions/globalgreenhouse-gas-emissions-data#Trends10) NASA, NOAA Data Show 2016 Warmest Year on Record Globally.
https://www.nasa.gov/press-release/nasa-noaa-data-show-2016-warmest-year-onrecord-globally11) United Nations Climate Change, The Paris Agreement. https://unfccc.int/process/theparis-agreement/what-is-the-paris-agreement
12) Food and Agriculture Organization of the United Nations, Building resilience toclimate change in Laos. http://www.fao.org/in-action/building-resilience-to-climatechange-in-laos/en/
13) The Guardian, Laos counts the cost of climate change: record floods, drought andlandslides. https://www.theguardian.com/global-development/2015/nov/25/laoscounts-cost-climate-change-record-floods-drought-landslides-cop-21-paris-pledge
14) Annual CO2 emissions per country, 2016. https://ourworldindata.org/grapher/annualco-emissions-per-country
15) Lao PDR, Plan of Action for Disaster Risk Reduction and Management in Agriculture(2014―2016). 2014 http://www.fao.org/3/a-at540e.pdf16) EPA, United States Environmental Protection.
Agencyhttps://19january2017snapshot.epa.gov/climate-impacts/climate-impactsecosystems.html

55ພາກທີ III: ສຸຂະພາບຂອງເດັກ ແລະ ໄວໜຸູ່ມ
ບົດທີ 8ບົດບາດຍິງ-ຊາຍ
1. ຄວາມເປັນມາຂອງບົດບາດຍິງ-ຊາຍ້ ີ່ ຢີ່ ໃນໂລກ ຍັງມ ການປະຕິບດັ ທາງດ້ານມະນຸ ດສະທໍ າທີ່ ບໍີ່ເທົີ່າທຽມກັນ ໂດຍມ ການເລອກ
ໃນຫຼາຍພນທ້ ີ່ າ ຄວາມບໍີ່ສະເໝພາບັ ເຊິີ່ງວີ່າບາງຄົນ, ບາງເພດ ແມີ່ ນບໍີ່ໄດ້ຮບັ ການປະຕິບດັ ຢີ່າງເທົີ່າທຽມກັນ ເຊິີ່ງເອນວ
ປະຕິບດທ າງບົ ດ ບ າດ ຍິ ງ -ຊ າຍ (Gender Inequality) ຫຼ ຄ ວ າມ ແ ຕ ກ ຕີ່ າງກັ ນ ທ າງບົ ດ ບ າດ ຍິ ງ -ຊ າຍ (Gender
Disparity). ຄວາມແຕກຕີ່ າງລະຫວີ່າງຍິງ ແລະ ຊາຍ ໂດຍອົງການອະນາໄມໂລກໃຫ້ຄວາມໝາຍວີ່າ: ແມີ່ ນຄຸ ນລັກສະນະບົດບາດການປະກອບສີ່ວນໃນກິດຈະກໍາຕີ່ າງໆຂອງສັງຄົມ. ແມີ່ ຍິງຊົນນະບົດສີ່ວນຫຼາຍບໍີ່ມໂອກາດໄດ້
ຮັບການສກສາ ເນີ່ ອງຈາກວີ່າຄວາມເຊີ່ ອຂອງພໍີ່ແມີ່ ແລະ ຊຸມຊົນວີ່າ ເພດຍິງໄປສກສາຢີ່ ໄກພົບຄວາມຫຍຸ ງ້ ຍາກ້ ອງຢີ່ ບ້ານເຮັດວຽກຊີ່ວຍຄອບຄົວ, ຍ້ອນວີ່າ ເສັນທາງໄກ
້ຫຼາຍຢີ່າງ ເພາະສະນັນຕ້ແລະ ບໍີ່ມບີ່ອນພັກທີ່ ປອດໄພ.

1.1. ຄວາມໝາຍເພດ ແລະ ບົດບາດຍິງ-ຊາຍ− ເພດ (Sex): ໝາຍເຖິງເພດຊາຍ ແລະ ເພດຍິງ ທາງດ້ານຊວະສາດ, ແມີ່ ນຄວາມແຕກຕີ່ າງກັນທາງດ້ານ
້້ າ້ ງຂນມາ,ລັກສະນະທາງຮີ່າງກາຍລະຫວີ່າງອະໄວຍະວະເພດຍິງ ແລະ ເພດຊາຍ, ຮໍໂມນ, ແມີ່ ນທໍາມະຊາດເປັນຜສ
ົ ລກ. ເຊິີ່ງບໍີ່ສາມາດປີ່ຽນແປງໄດ້.
ເພດຍິງຈະຕ້ອງໄດ້ຖພາ ແລະ ຮັບຜິດຊອບໃນການໃຫ້ນມ

− ບົດ ບາດຍິງ-ຊາຍ (Gender): ແມີ່ ນການພົວພັນລະຫວີ່າງເພດຍິງ ແລະ ເພດຊາຍ ເຊິີ່ງສັງຄົມ ເປັ ນຜ ້້ ເປັ ນ ເອກະລັກ ໃນຕົວ . ບົດ ບາດຍິງ-ຊາຍ ໝາຍເຖິງ ພາລະບົດບາດ, ສິດ ທິ, ສາຍພົວ ພັນ ແລະ ຄວາມສ້າງຂນ້ າຍ ຖ ກມອບໝາຍໃຫ້ຢີ່ ໃນສັງຄົມ ແລະ ວັດທະນາທໍ າໃດຫໜີ່ ງ. ຄວາມໝາຍ
ຮັບຜິດຊອບທີ່ ແມີ່ ຍິງ ແລະ ຜ ຊ້ ແລະ ຮຽນຮ ້ ຜີ່ານການດໍ າລົງຊວິດປະຈໍາວັນ ຢີ່ ໃນຄອບຄົວ ແລະ້ າຍ ໄດ້ຖກສ້າງຂນ
ລະຫວີ່າງແມີ່ ຍິງ ແລະ ຜຊ້ າຍ ບໍີ່ແນີ່ ນອນສະເໝໄປ ແຕີ່ ມັນຈະປີ່ຽນໄປ
ສັງຄົມ. ພາລະບົດບາດ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບຂອງແມີ່ ຍິງ ແລະ ຜຊຕາມການເວລາ.
ຕາຕະລາງ 1: ຄວາມແຕກຕີ່ າງລະຫວີ່າງເພດ ແລະ ບົດບາດຍິງ-ຊາຍການຈໍາແນກ ເພດ ແລະ ບົດບາດຍິງ-ຊາຍເພດ (Sex)ບົດບາດຍິງ-ຊາຍ (Gender)້້້ າ້ ງຂນມາ້ າ້ ງຂນ
− ແມີ່ ນທໍາມະຊາດເປັນຜສ
− ແມີ່ ນສັງຄົມ, ວັດທະນະທໍາເປັ ນຜສ− ແມີ່ ນເປັນມາແຕີ່ ເກດ/ແຕີ່ ກໍາເນດ
− ຖກສ້າງໃຫ້ເປັນແບບນ ້ ໂດຍການອົບຮົມສັີ່ງສອນໂດຍກົງ
− ແມີ່ ນເປັນມາແຕີ່ ເກດຄກັນໝົດໃນທົີ່ວໂລກ− ບໍີ່ສາມາດປຽີ່ນແປງໄດ້ແລະ ຈາກສະພາບແວດລ້ອມ
− ຄວາມແຕກຕີ່ າງກັນຕາມແຕີ່ ລະບີ່ອນ, ແຕີ່ ລະສັງຄົມ, ແຕີ່ລະຊົນເຜົີ່າ.
− ສາມາດປຽີ່ນແປງໄດ້ໄປຕາມການເວລາ

56

1.2. ສິດສະເໝີພາບຍິງ-ຊາຍສິດ ສະເໝ ພາຍຍິງ -ຊາຍໝາຍເຖິ ງ ການທີ່ ເພດຍິງ ແລະ ເພດຊາຍມ ສິດ ທິ, ເສລ ພາບໃນການສະແດງ
ບົດບາດຂອງຕົນເອງຕໍີ່ສັງຄົມໄດ້ຢີ່າງເທົີ່າທຽມກັນ, ບົດບາດຂອງຍິງ-ຊາຍໃນສັງຄົມເທົີ່າທຽມກັນຍິງ ແລະ ຊາຍຖກ້ ນັ ວີ່າມ ສະຖະນະພາບຄ ກັນ ໄດ້ຮ ັບເງີ່ ອນໄຂຄກັນ ເພີ່ ອຊົມ ໃຊ້ສ ິດທິມ ະນຸ ດ ຂອງເຂົາເຈົາ້ ແລະ ສະແດງຮັບ ຮກ
້ັ ຜົນປະໂຫຍດດັີ່ງດຽວກັນຈາກການພັດທະນາ.
ສັກກະຍະພາບຂອງເຂົາເຈົາໃນທຸ
ກຂົງເຂດການພັດທະນາ, ໄດ້ຮບ
ສາຍພົວ ພັນ ທາງບົດ ບາດທັງສອງເພດ ເພີ່ ອສະໜັບ ສະໜ ນເຊິີ່ງກັນ ແລະກັນ ຖ້າ ບໍີ່ ມ ຍິງ ແລະ ຊາຍກໍີ່ ບໍີ່ ມ ຄໍ າ ວີ່ າບົດບາດຍິງຊາຍ (Gender).

້້ຄວາມສະເໜພາບ ແລະ ການສ້າງຄວາມເຂັມແຂງແມີ່
ນໄປຄຽງຄີ່ ກັນ, ຖ້າແມີ່ ຍິງບໍີ່ມຄວາມເຂັມແຂງຄວາມ້ີ່ ຕໍີ່ເມີ່ ອຜຊ້ າຍພ້ອມທີ່ ຈະໃຫ້ໂອກາດແກີ່ ແມີ່ ຍິງ ແລະ ພ້ອມທີ່ ຈະສາມາດກໍີ່ຈະບໍີ່ຖກປັບປຸ ງ, ແມີ່ ຍິງຈະເຂັມແຂງກໍ້ ີ່ ວມໃນທຸ ກຂັນຕອນຂອງການພັ
້ປີ່ຽນແປງໃຫ້ແມີ່ ຍິງມສິດ, ມບົດບາດ, ເຂົາຮ
ດທະນາ, ຈີ່ ງເຮັດໃຫ້ແມີ່ ຍິງ ແລະ ຜ ້ັ ຜົນປະໂຫຍດຈາກການພັດທະນາເຊັີ່ນດຽວກັນ.
ຊາຍມສິດສະເໝພາບກັນ, ໄດ້ຮບ
1.2.1. ຄວາມສະເໝີພາບຍິງ-ຊາຍດ້ານຕ່າງໆ
− ດ້ານການເມອງ
− ດ້ານການສກສາ
− ດ້ານເສດຖະກິດ
− ດ້ານວັດທະນາທໍາ-ສັງຄົມ
− ດ້ານຄອບຄົວ
− ດ້ານສະເໜຄໍາເຫັນ ແລະ ຮ້ອງຮຽນ

້ັ ຢີ່າງເປັ ນທໍາຕໍີ່ເພດຍິງ-ເພດຄວາມເປັ ນທໍາລະຫວີ່າງຍິງ-ຊາຍ ແມີ່ ນຂັນຕອນແລະ ໝາກຜົນການປະຕິບດັ ຍຸ ດທະສາດ ແລະ ມາດຕະການຕີ່ າງໆ (ລວມທັງມາດຕະການສະເພາະຊົີ່ວຄາວ) ທີ່ຊາຍ ເຊິີ່ງລວມມການປະຕິບດິ ທິຂອງເຂົາເຈົາ້
ລົບລ້າງການເອົາປຽບທາງສັງຄົມຕໍີ່ແມີ່ ຍິງ ແລະ ເຮັດໃຫ້ແມີ່ ຍິງຕົກຢີ່ ໃນສະພາບບໍີ່ສາມາດຊົມໃຊ້ສດ້ າຍຢີ່າງເທົີ່າກັບຜຊ
1.2.2. ການປົກປ້ອງຄວາມສະເໝີພາບັ ຍາ ຊດໍ ໄດ້ອະທິບາຍຫຼກັ ການຄວາມສະເໝພາບລະຫີ່ ວາງຍິງ-ຊາຍໄວ້ໃນ 3 ຫຼກັ ການ ແລະຕາມສົນທິສນ
3 ຮບແບບດັີ່ງນ:້້ ງໄດ້ຄກັນ ແລະ ໄດ້ຜນັ ການຄ: ມໂອກາດຄກັນ, ເຂົາເຖິົ ອອກ, ຜົນຮັບ ຫຼ ຜົນປະໂຫຍດຄກັນ
− ສາມຫຼກ
− ສາມຮບແບບຄ: ແບບທາງການ, ແບບປົກປ້ອງ ແລະ ແບບດັດສົມ
1.2.3. ການປ້ອງກັນຄວາມສະເໝີພາບ
− ບໍີ່ ຄວນພິ ຈ າລະນາແນວຄ ດແບບຕາມ ຕົ ວ ຢີ່ າງດຽວຕໍີ່ ເພດຍິ ງ ແລະ ເພດຊາຍ (Do notGender້ າຍກ ້າຕັດສິນໃຈ.
Stereotype) ຕົວຢີ່າງ: ແມີ່ ຍິງບໍີ່ກາ້ ຕັດສິນໃຈ, ມແຕີ່ ຜຊ້ າຍ ວຽກເບົາແມີ່ ນວຽກຂອງ
− ບໍີ່ຄວນຈໍາແນກ ຕາມແນວຄິດດັີ່ງເດມທີ່ ວີ່າ: ວຽກໜັກ ແມີ່ ນວຽກຂອງຜຊ້ າຍ).
ແມີ່ ຍິງ, (ວຽກເອກສານແມີ່ ນວຽກຂອງແມີ່ ຍິງ, ສີ່ວນວຽກກໍີ່ສ້າງພາກສະໜາມແມີ່ ນວຽກຂອງຜຊ
− ການສົີ່ງເສມສິດສະເໝພາບຍິງ-ຊາຍ ແມີ່ ນຂະບວນການພັດທະນາ ແລະ ຂະບວນການປີ່ຽນແປງແບບຕໍີ່
້ເນີ່ ອງຍາວນານ ແລະ ເປັນກ ້າວໆ ເພີ່ ອບັນລຸ ເປົາໝາຍໃນການສ້
າງຄວາມສະເໝພາບລະຫວີ່າງຍິງ-ຊາຍເທີ່ ອລະກາ້ ວ.

57

2. ສະພາບການໃນໂລກ ແລະ ການແກ້ໄຂ
ອົງການບົດບາດຍິງ-ຊາຍສາກົນປ 2014 (The Global Gender Gap 2014) ຕາມການລາຍງານຂອງ
ສະພາກອງປະຊຸ ມເສດຖະກິດ ໂລກ (World Economic Forum (WEF) ໄດ້ກີ່ າວວີ່ າ: ຄວາມສະເໝ ພາບ້້ າ ອິດ ປ 2006, ບົດ ລາຍງານແມີ່ ນອ ງໃສີ່ ການບົດ ບາດຍິງ-ຊາຍແມີ່ ນຢີ່ ໃນທາງບວກນັບ ຕັງແຕີ່ບົດ ລາຍງານຄັງທໍ
ວິເຄາະ 4 ດ້ານຄ: ດ້ານສຸ ຂະພາບ, ການສກສາ, ການເມອງ ແລະ ເສດຖະກິດ.
້ 50% ທຽບໃສີ່ປ 2006.
ດ້ານການເມອງ ມສະມາຊິກສະພາ 26% ລັດຖະມົນຕ ທີ່ ເປັ ນເພດຍິງເພີ່ ມຂນຖ້າປຽບທຽບດ້ານການເມອງກັບດ້ານເສດຖະກິດ, ດ້ານສຸ ຂະພາບ ແລະ ການສກສາແມີ່ ນຍັງຕໍີ່າຢີ່ . ຕາມບົດລາຍ
້້ ີ່ າຈະໃຊ້ເວລາອກ 81 ປ (ແຕີ່ ນຮອດປ
ງານຍັງໄດ້ເວົາວ
2095) ຄວາມສະເໝພາບບົດບາດຍິງ-ຊາຍຈິີ່ງຈະສົມບນຖ້າັ ຍັງຈະສບຕໍີ່ ໄປແບບນ .້ ປະເທດພາກເໜ ອ ເອຣົບແມີ່ ນອັນດັບສງສຸ ດໃນ 142 ປະເທດ. ໃນເອຫາກວີ່າປັ ດຈຸບນ
ເຊຍແມີ່ ນປະເທດຟິ ລ ິບ ປິ ນ ອັນ ດັບ ທ 9 ແລະ ລາວແມີ່ ນອັນ ດັບ ທີ່ 60. UNICEF ໄດ້ລ າຍງານວີ່ າ 1 ໃນ 4 ມ

ີ່ ພັດທະນາແລ້ວແມີ່ ນ 1ໃນ 3 ທີ່ ແມີ່ ຍິງແຕີ່ ງງານ້ແມີ່ ຍິງແຕີ່ ງງານກີ່ ອນອາຍຸ 18 ປແມີ່ ນ 16% , ໃນນັນປະເທດທ້ ນປາກົດຂນໃນຕາເວັ
້ກີ່ ອນອາຍຸ 18 ປແມີ່ ນ 30%. ຄວາມແຕກໂຕນກັນນແມີ່
ນອອກກາງ ແລະ ບັນດາປະເທດໃນ
ອາຟຣິກາ.
ບາງມາດຕະການຮັບປະກັນໃນການແກ້ໄຂ້ ນຕໍ້ ທີ່ ຈະແກ ້ໄຂຄ:ແຜນແກໄ້ ຂບົດບາດຍິ-ງຊາຍ 2014-2017 ໂດຍ UNICEF ຍົກໃຫ້ເຫັນ 4 ຫົວຂໍຕົ
1) ການສົີ່ງເສມຄວາມກ ້າວໜ້າບົດບາດຍິງ-ຊາຍ ແລະ ການຕອບສະ ໜອງດ້ານສຸ ຂະພາບຂອງໄວໜຸີ່ ມ•ັ ການສກສາໃນລະດັບມັດທະຍົມຕອນປາຍ
2) ສົີ່ງເສມຄວາມກ ້າວໜ້າຂອງເດັກຍິງໃຫ້ໄດ້ຮບ
3) ຢຸ ດຕິການແຕີ່ ງງານຂອງເດັກນ້ອຍ (ending child marriage)້ັ ເວລາ
4) ແກໄ້ ຂການໃຊ້ຄວາມຮຸ ນແຮງທາງເພດທີ່ ເກດຂນໃຫ້
ທນ

3. ສະພາບການຢູ່ໃນປະເທດລາວ ແລະ ການແກ້ໄຂ
3.1. ຄວາມແຕກຕ່າງກັນບົດບາດຍິງ-ຊາຍດ້ານຕ່າງໆ
ຕາມການສໍາຫຼວດຂອງກະຊວງສາທາລະນະສຸ ກ ແລະ ອົງການ UNICEF ສະແດງໃຫ້ເຫັນຄວາມແຕກຕີ່ າງບົດບາດຍິງ-ຊາຍດັີ່ງນ:້້ ງັ ສ: ອາຍຸ 15-24 ປ ຜຊ້ າຍ 77,4%, ແມີ່ ຍິງ 68,7%. ເຂດຕົວເມອງຜຊ້ າຍຮໜ້ ງັ ສແມີ່ ນ− ລະດັບການຮໜ້ ງິ ແມີ່ ນ 90,6%. ເຂດຊົນນະບົດຜຊ້ າຍແມີ່ ນ 71,7%, ຜຍ້ ງິ ແມີ່ ນ 59,7%
92,0%%; ຜຍ້ ງິ ອາຍຸ 15-19 ປ ມ 22, 2%, ຜຊ້ າຍ 71% ແມີ່ ຍິງທີ່ ແຕີ່ ງງານກີ່ ອນອາຍຸ 18 ປ (ກົດໝ− ການແຕີ່ ງງານ: ຜຍ້ າອິດແມີ່ ຍິງສະເລີ່ຍ 18,7 ປ ໃນເຂດ້ າຍ 15%. ອາຍຸ ການແຕີ່ ງງານຄັງທໍາຍ ການແຕີ່ ງງານຂອງລາວ) ຫຼາຍກີ່ ວາຜຊຊົນນະບົດແມີ່ ຍິງຈະແຕີ່ ງງານຕໍີ່າກວີ່າອາຍຸ 18 ປ.
− ດັດຊະນບົດບາດຍິງ-ຊາຍ (SIGI) ຈັດເປັ ນ 5 ລະດັບຄ: ສງທີ່ ສຸ ດ, ສງ, ກາງ, ຕໍີ່າ ແລະ ຕໍີ່າຫຼ າຍ. ລາວຢີ່
້ອັນດັບກາງ (ປ 2014) ເຊິີ່ງຂ້ອນຂ້າງດກີ່ ວາຫຼາຍປະເທດ ແຕີ່ ກໍີ່ຍັງຢີ່ ໄກເປົາໝາຍ.
3.2. ການແກ້ໄຂໃນລາວ
ນະໂຍບາຍຂອງລັດຖະບານລາວແມີ່ ນໄດ້ສະໜັບສະໜນສິດສະເໝພາບລະຫວີ່າງຍິງ-ຊາຍ (ສິດສະເໝັ ຍາສາກົນວີ່າດ້ວຍສິດທິມ ະນຸດ ແລະພາບລະຫວີ່າງເພດ) ແລະ ມ ສີ່ວນຮີ່ວມໃນສັງຄົມ . ລາວເປັ ນພາຄສົນທິສນ້ ລັດຖະບານລາວຈີ່ ງເອົາໃຈໃສີ່ໃນການແກໄ້ ຂບັນຫາກີ່ ຽວກັບຄວາມສະເໝພາບຍິງຖະແຫຼງການຕີ່ າງໆ. ດັີ່ງນັນ,້ ງການຈັດຕັງ,້ ອອກນະໂຍບາຍຕີ່ າງໆ. ລາວມຄວາມກາ້ ວຊາຍໂດຍມລັດຖະທໍາມະນນ, ອອກກົດໝາຍ, ສ້າງຕັງອົ

ໜ້າໃນການພັດ ທະນາຢີ່ າງວີ່ອງໄວໃນໄລຍະ 10 ກວີ່າປຜີ່ ານມາຄວາມທຸ ກ ຍາກແຫີ່ ງຊາດຫຼຸ ດລົງຈາກ 46% ໃນ້ ເນີ່ ອງັ ການປັ ບປຸ ງໃນທາງທີ່ ດຂນ,
ປ1993 ຍັງ 25% ໃນປ 2012. ຊວິດການເປັນຢີ່ ຂອງແມີ່ ຍິງໃນປະເທດໄດ້ຮບ
ຈາກການຂະຫຍາຍຕົວທາງດ້ານເສດຖະກິດ ແລະ ການພັດທະນາ.
58້້ັ ການສົີ່ງເສມສິດສະເໝພາບຍິງ-ຊາຍໄດ້ຮບັ ການປັ ບປຸ ງດຂນກວີ່ າເກົີ່າ. ຕາມການປະ
ການຈັດຕັງປະຕິ
ບດເມນຄວາມສະເໝພາບບົດບາດຍິງ-ຊາຍໃນລາວໂດຍທະນາຄານໂລກ, ທະນາຄານພັດທະນາອາຊ ແລະ ລັດຖະບານັ ກີ່ ຽວກັບຄວາມສະເໝພາບຍິງ-ຊາຍຄ:ແຫີ່ ງ ສປປ ລາວ ມການສກສາຮີ່ວມກັນໄດ້ສະເໜ 3 ປະເດັນຫຼກ້ ງການບໍລກິ ານພັດທະນາຊັບພະຍາກອນມະນຸດ ແລະ ໂອກາດທາງດ້ານ
1) ບົດບາດຍິງ-ຊາຍໃນການເຂົາເຖິ
ເສດຖະກິດ
2) ການມສີ່ວນຮີ່ວມຂອງແມີ່ ຍິງໃນການປະກອບຄວາມຄິດເຫັນຢີ່ ໃນຕໍາແໜີ່ງຕັດສິນບັນຫາ
3) ວິເຄາະປະເດັນຄວາມສະເໝ ພາບຍິງ-ຊາຍທີ່ ຕິດພັນກັບ ຂົງເຂດຂອງການພັດ ທະນາ ແລະ ຄວາມສີ່ ຽງທີ່
້ປະກົດຂນ.

ກິດຈະກໍາ
ກິດຈະກໍາ 1: ສົນທະນາລວມ້ າຖາມສົນທະນາກັບນັກສກສາ
ຄຕັງຄໍ້ ໍາ ຫຼ ຜຕ້ າມໃນຄອບຄົວ ຍ້ອນຫຍັງ?
1) ໃນຕົວຈິງພວກນ້ອງເປັນຜນ
2) ຖ້າພວກນ້ອງຈະໄດ້ລກພວກນ້ອງປາດຖະໜາຢາກໃຫ້ເປັ ນເພດຍິງ ຫຼ ເພດຊາຍ ຍ້ອນຫຍັງ?
3) ຖ້າເລອກເກດໄດ້ພວກນ້ອງຢາກເກດມາເປັນເພດຍິງ ຫຼ ເພດຊາຍ ຍ້ອນຫຍັງ?
4) ເພດມຄວາມໝາຍຄແນວໃດ?
5) ບົດບາດຍິງ-ຊາຍມຄວາມໝາຍຄແນວໃດ?
6) ເພດ ແລະ ບົດບາດຍິງ-ຊາຍແຕກຕີ່ າງກັນຄແນວໃດ?
ກິດຈະກໍາ 2: ເຮັດວຽກເປັນກຸູ່ມ້ ນຄວ້
້ົ ຂໍຄົ
ແບີ່ງກຸີ່ ມນັກຮຽນເຮັດກິດຈະກໍາໂດຍໃຫ້ຫວ
າໃນແຕີ່ ລະດ້ານກີ່ ຽວກັບຄວາມສະເໝພາບຍິງ-ຊາຍທີ່ ເຫັນຕົວຈິງໃນທ້ອງຖິີ່ນເຊັີ່ນ: ດ້ານການເມອງ, ດ້ານການສກສາ, ດ້ານເສດຖະກິດ, ດ້ານວັດທະນາທໍາ-ສັງຄົມດ້ານ
້້ຄອບຄົວ, ດ້ານສະເໜຄໍາເຫັນ ແລະ ດ້ານການຮ້ອງຟ້ອງ, ຈາກນັນໃຫ້
ແຕີ່ ລະກຸີ່ ມຄົນຄວ້າ ແລ້ວຂຽນໃສີ່ເຈ ້ຍແຜີ່ນ
້ໃຫີ່ ຍ ແລະ ຂນລາຍງານ.
ກິດຈະກໍາ 3: ເບິີ່ງວີດີໂອ ແລະ ຮບກ່ຽວກັບບົດບາດຍິງ-ຊາຍ້້ັ ສກສາແຕີ່ ລະກຸີ່ ມວິເຄາະເນອໃນຂອງ
ໃຫ້ນກວດໂອ ແລ້ວຂນລາຍງານ
1) ບັນຫາຂອງວດໂອມອັນໃດແດີ່, ຍ້ອນຫຍັງ ແລະ ມວິທແກໄ້ ຂແນວໃດ?
2) ໃນວດໂອມສິີ່ງໃດທີ່ ສະແດງເຖິງຄວາມບໍີ່ສະເໝພາບບົດບາດຍິງ-ຊາຍ?

ັ ສກສາຊາຍ-ຍິງສັບປີ່ຽນໜ້າທີ່ ກັນ ແລ້ວໃຫ້ປະຕິບດັ ຕາມຮບທີ່ ຄກຽມມາ ແລ້ວຖາມວີ່າມຄວາມ
3) ໃຫ້ນກ້ ກແນວໃດ?
ຮສ້
້ 3 ກີ່ ຽວກັບ ລັດຖະບານແຫີ່ ງ ສປປ ລາວ, ທະນາຄານໂລກ ແລະ ທະນາຄານພັດທະນາ
4) ອີ່ານເນອໃນຂໍ
ທອາຊມການສກສາຮີ່ວມກັນໄດ້ສະເໜຄວາມສະເໝພາບລະຫວີ່າງຍິງ-ຊາຍຈັກປະເດັນສໍາຄັນຄອັນໃດແດີ່?

59

ກິດຈະກໍາ 4: ການອອກແບບກິດຈະກໍາໃນຫ້ອງຮຽນ້ ດທະຍົມຕໍີ່ກັບບົດບາດຍິງ-ຊາຍັ ສກສາຄຄິດອອກແບບກິດຈະກໍາເພີ່ ອຈະໄປສອນນັກຮຽນຊັນມັ
ໃຫ້ນກຄໍາຖາມ
1) ບົດບາດຍິງ-ຊາຍໝາຍເຖິງຫຍັງ?
2) ສິດສະເໝພາບຍິງ-ຊາຍແມີ່ ນຫຍັງ?
3) ວິທການປົກປ້ອງຄວາມສະເໝພາບຍິງ-ຊາຍຄແນວໃດ?
ເອກະສານອ້າງອີງ
1) ບົດບາດຍິງຊາຍແລະການພັດທະນາ www.prflaos.org
2) Country Genger A ssessment for the Lao People’s Democratic www.adb.org
3) ຄີ່ ມການຝກອົບຮົມເພີ່ ອການສະໜັບສະໜນດ້ານບົດບາດຍິງ-ຊາຍໃນສະພາບການປີ່ຽນແປງດິນຟ້າ
ອາກາດດ້ວຍການລິເລມຢີ່ ພາຍໃນປະເທດ, ນະໂຍບາຍ, ຍຸ ດທະສາດ ແລະ ການພັດທະນາການສ້າງແຜນ
(NDF: NordicDevelopment Fund). WWW. Adb.org.
4) ນ ຫຼວງໂຄດ (2014) ຄີ່ ມກີ່ ຽວກັບສິດສະເໝພາບລະຫວີ່າງຍິງ-ຊາຍ ແລະ ການມສີ່ວນຮີ່ວມຂອງກຸີ່ ມຜ ້ດ້ອຍໂອກາດ www.prflaos.org

60ບົດທີ 9ການວາງແຜນຄອບຄົວ, ການລ້ຽງດເດັກນ້ອຍ ແລະ ສິດທິເດັກ
1. ການວາງແຜນຄອບຄົວ ແລະ ວິທີການຄຸມກໍາເນີດັ ຜົນດກໍີ່ຕໍີ່ເມີ່ ອທັງຊາຍ ແລະ ຍິງມຄວາມຮັບຜິດຊອບຮີ່ວມກັນໃນ
ການວາງແຜນຄອບຄົວແມີ່ ນຈະໄດ້ຮບ
ການປ້ອງກັນການຖພາ ແລະ ການປົກປ້ອງເຊິີ່ງກັນແລະກັນຈາກພະຍາດທີ່ ເກດຈາກການຮີ່ວມເພດ.
ປະເພດຂອງ
ການວາງແຜນ
ຄອບຄົວ

ການ
ປ້ອງ
ກັນ

ຄວາມຖີີ່
(ຂອງການ
ໃຊ້)ຂໍຶ້ມນທີີ່ສໍາຄັນອີ່ນໆ

ດປ້ອງກັນພະຍາດ
ຕິດຕໍີ່ທາງເພດ
ສໍາພັນ ແລະເຊຶ້ອ HIVດທີ່ ສຸ ດຖົງຢາງອະນາໄມ

ໃຊ້ທຸກຄັງ້

ດຫຼາຍ

ບໍີ່

ກິນທຸກມ ້ົ ດທີ່ ສຸ ດເມີ່ ອໃຊ້ຮີ່ວມກັບຢາ
ມັນໄດ້ຜນ້້້ ີ່ ລນ
ຂ້າເຊອອະສຸຈ ິ ແລະ ສານນໍາລໍ

ຢາຄຸ ມກໍາເນດ

ດທີ່ ສຸ ດບໍີ່

3 ຫຼ 5 ປຢາຄຸ ມກໍາເນດົ ດທສຸ ດຖ້າຫາກກິນຢາ
ມັນໄດ້ຜນ

ຖກຕ້ອງຕົງຕາມເວລາເດມທຸກມ ້ຊະນິດຮໍ
ໂມນລວມ
ຢາຄຸ ມກໍາເນດ
ຊະນິດຝັງເຂັມ

້ການຝັ ງຢາຄຸ ມ ແລະ ເອົາຢາຄຸ ມນອອກ
ແມີ່ ນຕ້ອງໃຫ້ພະນັກງານສາທາລະນະ້ ີ່ ຜີ່ານການຝກຝົ ນມາສະເພາະສຸ ກຜທ
້ແລະຕ້ອງໄດ້ເອົາຢາຄຸ ມກໍາເນດນມາ
ປີ່ຽນແທນທຸກໆ3 ຫຼ 5ປ ແລ້ວແຕີ່

ການສັກຢາຄຸ ມກໍາ

ດຫຼາຍ

ເນດ
ໃສີ່ຮີ່ວງອະນາໄມ

ດຫຼາຍ

້
້ ອ
ການປີ່ອຍນໍາເຊ

ໝ້ອຍທີ່

ອອກຂ້າງນອກສຸ ດຊີ່ອງຄອດ

ບໍີ່
ບໍີ່

ບໍີ່

ຊະນິດຂອງຢາ
1, 2, ຫຼ 3ເດອນ5 ຫຼ 12 ປທຸກໆຄັງ້ັ ຢາທຸກໆ 1, 2 ຫຼ 3ຈໍາເປັນຕ້ອງໄດ້ສກ້ ບປະເພດຂອງຢາທີ່ ສັກເດອນ ຂນກັົ ເປັນເວລາ 5 ຫຼມປະສິດທິພາບໃຫ້ຜນ້ ບຊະນິດຂອງຮີ່ວງ
12 ປ (ຂນກັອະນາໄມ)້ າຍຕ້ອງໄດ້ຖອດອະໄວຍະວະເພດ
ຜຊ້ ງິ , ເວລາອອກຈາກຊີ່ອງຄອດຜຍ້ ກຄັງເຖິ້ ອທຸ້ ງແມີ່ ນວີ່າລາວ
ປີ່ອຍນໍາເຊ້ ີ່ ຂ້າງນອກກໍີ່ຕາມ,ບາງ້ ອຢປີ່ອຍນໍາເຊ້້ າເຊ້ ອຈາກອະໄວຍະວະເພດຊາຍຄັງນໍ້ີ່ ອງຄອດໃນຂະນະທີ່ ກໍາອາດເຂົາໄປໃນຊ
ລັງມເພດສໍາພັນນັນ້ ເຊິີ່ງມັນສາມາດ
ເຮັດໃຫ້ມລກໄດ້ ຫຼ ແຜີ່ພະຍາດຕິດຕໍີ່
ທາງເພດສໍາພັນໄດ້
61ເດອນ ການຄຸ ມກໍາົ ດປານໃດ ສໍາລັບ
ວິທນບໍ້ ີ່ ຄີ່ອຍໄດ້ຜນ້ ີ່ ມຮອບປະຈໍາເດອນບໍີ່ເປັນ
ແມີ່ ຍິງຜທ

ເນດຕາມວິທທໍາ

ປົກກະຕິ

ການນັບຮອບ

ມະຊາດ

ບໍີ່

ດ

ທຸກໆຄັງ້

ການມເພດສໍາພັນ
ແບບບໍີ່ຮີ່ວມເພດ
(ບໍີ່ສອດອະໄວຍະ
ວະເພດຊາຍເຂົາ້
ໃນຊອງຄອດ)ດທີ່ ສຸ ດ້ ບກໍລະນ
ຂນກັທຸກໆຄັງ້

ການເຮັດໝັນ

ດິທີ່ ສຸ ດບໍີ່້ຄັງດຽວ

ຖ້າອະໄວຍະວະເພດຊາຍບໍີ່ໄດ້ສໍາຜັດ ຫຼ້ສອດເຂົາໄປໃນອະໄວຍະວະເພດຍິ
ງ,ແມີ່ ຍິງກໍີ່ບໍີ່ສາດມາດຖພາໄດ້. ການມເພດສໍາພັນທາງທະວານໝັກແມີ່ ນແຜີ່
ພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນໄດ້ງີ່າຍ,ການມເພດສໍາພັນທາງປາກແມີ່ ນບໍີ່ຄີ່ອຍ
ແຜີ່ພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດປານໃດ ແລະການມເພດສໍາພັນດ້ວຍການສໍາຜັດນັນ້
ແມີ່ ນມເປເຊັນໝ້ອຍທີ່ ສຸ ດທີ່ ຈະແຜີ່
ພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດໄດ້.
້ າຍ ຫຼ ຜຼຍ້ ງິ ເຮັດໝັນແລ້ວ,ເມີ່ ອຜຊ້ ີ່ ສາມາດຖພາໄດ້ ຫຼ ບໍີ່ພວກເຂົາົ ເຈົາບໍ
ສາມາດເຮັດໃຫ້ໃຜຖພາໄດ້ອກ

1.1. ຄຸນປະໂຫຍດຂອງການວາງແຜນລກຫ່າງ
ສຸຂະພາບ
ເສດຖະກິດ້້້ ງດ້ານ
− ການເວັນໄລຍະຫີ່ າງຂອງການຖພາຄັງ − ມຄວາມໝັນຄົ−້ າລັບ
ຕໍີ່ໄປມັນຊີ່ວຍຊວິດເນີ່ ອງຈາກ
ການເງ ິນຫຼາຍຂນສໍ
− ໄວໜຸີ່ ມມຄວາມອີ່ອນແອຫຼາຍຕໍີ່ກັບ
ລະດັບຄອບຄົວ

ສັງຄົມ
ແມີ່ ຍິງໜຸີ່ ມມໂອກາດສໍາເລັດ
້ການສກສາຂັນປະຖົ
ມ, ມັດ
ທະຍົມ ຫຼ ມະຫາວິທະຍາໄລ

ອາການສົນຈາກການຖພາ ແລະ ການຕາຍຂອງແມີ່ .

້− ການເກດລກເລອຍໆໃນຊ
ວິດເຮັດ
ໃຫ້ຄວາມສີ່ຽງຂອງການຕາຍທີ່ ຕິດ້ພັນກັບການຖພາຂອງແມີ່ ຍິງເພີ່ ມຂນ− ມັນຫຼຸດຜີ່ອນການເຈັບເປັນ ຫຼ ຄວາມພິການຈາກອາການສົນທີ່ ຕິດພັນກັບ

− ມັນເຮັດໃຫ້ມການວາງ −ແຜນກີ່ ຽວກັບ

ແມີ່ ຍິງໃນການປະກອບສີ່ວນຕໍີ່

ຊັບພະຍາກອນຂອງ

ການພັດທະນາປະເທດຊາດ.

ຄອບຄົວສໍາລັບລກ
ແຕີ່ ລະຄົນໄດ້ຢີ່າງເໝາະ −ສົມການຖພາມັນປັບປຸ ງສຸ ຂະພາບ, ໂພຊະນາການ ແລະ ການພັດທະນາຂອງ້ ທາງເດັກມັນເຮັດໃຫ້ແມີ່ ສາມາດຟນຟ
ດ້ານຮີ່າງກາຍ ແລະ ຈິດໃຈກີ່ ອນທີ່
ລາວຈະຖພາອກຄັງ້ ແລະ ປະເຊນ

ມັນປັບປຸ ງສະຖານະພາບຂອງ

−ມັນຫຼຸດຜີ່ອນການແທ້ງລກ ຫຼການຖພາທີ່ ບໍີ່ຕ້ອງການ.
້ມັນເຮັດໃຫ້ມເວລາຫຼາຍຂນິ ໃຫ້ລກ
ສໍາລັບພໍີ່ແມີ່ ເພີ່ ອອຸ ທດແຕີ່ ລະຄົນ

ກັບຄວາມຕ້ອງການຂອງການຖພາ,ເກດລກ, ລ້ຽງລກດ້ວຍນົມແມີ່ ແລະການດແລລກອກ.
62

2. ການລ້ຽງດເດັກນ້ອຍ
້ອາຫານຂອງມະນຸດເຮົາແມີ່ ນເລີ່ ມຕົນຈາກນົ
ມແມີ່ ຫຼງັ ຈາກເກດ, ນົມແມີ່ ເປັນອາຫານທີ່ ດທີ່ ສຸ ດສໍາລັບເດັກ
ຕັງ້ ແຕີ່ ເກດຈົນເຖິງ 6 ເດອນ. ການລຽ້ງລກດ້ວຍນົມແມີ່ ມັນຈະຊີ່ວຍປ້ອງກັນໃຫ້ເດັກຫາຍຈາກການເຈັບປີ່ວຍທີ່

ເປັນອັນຕະ ລາຍ ແລະ ສ້າງຄວາມຜກພັນທາງອາລົມພິເສດລະຫວີ່າງແມີ່ ແລະ ລກ. ນົມແມີ່ ເປັນອາຫານທີ່ ປະເສດ
ສໍາລັບເດັກເກດໃໝີ່ເຊິີ່ງປະກອບດ້ວຍອາຫານທີ່ ຄົບຖ້ວນເໝາະກັບຄວາມຕ້ອງການຂອງເດັກທາງດ້ານປະລິມານແລະ ຄຸ ນນະພາບ.
− ເດັກເກດໃໝີ່ຫາ 6 ເດອນ ນົມແມີ່ ເປັນອາຫານຊະນິດດຽວໃຫ້ແກີ່ ເດັກໄດ້ຢີ່າງພຽງພໍ, ອາຫານສໍາລັບ
ເດັກນ້ອຍແມີ່ ນໃຫ້ຄີ່ອຍໆປີ່ຽນຈາກນົມແມີ່ ກາ້ ວໄປເຖິງເປັນອາຫານປະເພດແຫຼວ, ອາຫານອີ່ອນ ແລະກ ້າວໄປຫາອາຫານປະເພດແຂງ.

− ການສ້າງພມຕ້ານທານເປັນອກວິທໜີ່ ງທີ່ ສໍາຄັນຂອງການປ້ອງກັນເດັກຈາກພະຍາດ,ິ ໄດ້.
ຊນມແນວໂນ້ມທີ່ ຈະກາຍເປັນຄົນພິການ ແລະ ເສຍຊິວດັ ວັກເດັກທີ່ ບໍີ່ໄດ້ຮບັ ຕິເຫດກໍີ່ເປັນເລີ່ ອງໜີ່ ງທີ່ ສໍາຄັນຄວນເອົາໃຈໃສີ່ເພາະມັນເປັນອັນຕະລາຍເຖິງຊວິດ ແລະ ມແນວໂນ້ມ
− ອຸ ບດ້ ອນລວກ, ປີ່ອນສິີ່ງ
ອັດຕາການເສຍຊວິດສງໂດຍສະເພາະໃນກຸີ່ ມເດັກນ້ອຍເຊັີ່ນ: ໄຟຊ໊ອດ, ໄຟໄໝ້, ນໍາຮ້ຕີ່ າງໆໃສີ່ດັງ ແລະ ໃສີ່ປາກ
2.1. ການດແລ ແລະ ການປົກປ້ອງເດັກນ້ອຍ
້ນົມ ແມີ່ ເປັ ນອາຫານທດທີ່ ສຸ ດສໍາລັບເດັກ ນ້ອຍເກ ດໃໝີ່ ເພາະນົມ ແມີ່ ມ ສານອາຫານທີ່ ຄົບຖ້ວນເປັ ນຕົນ້ ີ່ າ: Colostrum ເປັ ນຫົວນໍານົ້ ມຢອດທໍາອິດຄນໍານົ້ ມສເຫຼອງເອນວ້ ມອັນມຄຸ ນຄີ່າທີ່ ດທີ່ ສຸ ດສໍາລັບລກເຊິີ່ງ
ແມີ່ ນນໍານົ
ໃຫ້ສານພະລັງງານຈໍາພວກໂປຼ ຕ ນ, ໄຂມັນ, ວິຕ າມິນ ແລະ ແຮີ່ທາດຄົບຖ້ວນ. ນົມ ແມີ່ ມ ພມຕ້ານທານຊີ່ວຍໃຫ້ສຸ ຂະພາບຂອງລກແຂງແຮງບໍີ່ເຈັບປີ່ວຍໄດ້ງີ່າຍ, ປະຫຍັດຄີ່າໃຊ້ຈີ່າຍບໍີ່ເສຍເວລາໃນການປຸ ງແຕີ່ ງນົມ, ຖ້າເປັ ນໄປໄດ້
ຄວນໃຫ້ເດັກກິນນົມແມີ່ ພຽງຢີ່າງດຽວຈົນເດັກເຖິງອາຍຸ 6 ເດອນ. ອາຫານຂອງເດັກຫຼງັ ຈາກໄດ້ 6 ເດອນ ແລ້ວຈີ່ ງິ ອາຫານເສມປະສົມກັບນົມແມີ່ ເຊິີ່ງອາຫານຈະເລີ່ ມຈາກອາຫານແຫຼວ, ອີ່ອນໄປຫາອາຫານແຂງເທີ່ ອຄີ່ອຍໃຫ້ກນ
້ລະກາ້ ວ ແລະ ຄີ່ອຍເພີ່ ມປະລິມ ານຂອງອາຫານຂນການໃຫ້
ລກກິນນົມ ຈະຫຼຸ ດລົງເມີ່ ອເດັກນ້ອຍອາຍຸ ໄດ້ 1 ປ 6ເດອນ ຫາ 2 ປ.

້ຕາຕະລາງ 1: ການລ້ຽງດເດັກສໍາລັບເດັກອາຍຸ 6 ເດອນຂນໄປຕາມເອກະສານຕິ
ດຕາມສຸ ຂະພາບແມີ່ ແລະເດັກ ກະຊວງສາທາລະນະສຸ ກກົມອະນາໄມ-ກັນພະຍາດ
ອາຍຸກິນນົມແມູ່

6 ເດອນ

ສບຕໍີ່ກິນ

7 ເດອນ

ສບຕໍີ່ກິນ

8-10 ເດອນ

ສບຕໍີ່ກິນ

10-12 ເດອນສບຕໍີ່ກິນ

ອາຫານ
້
້
້
ເຂົາບົດປະສົມຊນ ປາ ຫຼ ໄຂີ່ , ໃສີ່ ຜັກສຸ ກບົດ, ນໍາແກງຈ
ດ, ກິນແທນ
ນົມແມີ່ ໄດ້ 1 ຄາບ,້້ ດປະສົມຊນປາ
້ເຂົາບົຫຼ ຕັບບົດ, ໃສີ່ ຜັກສຸ ກບົດ ນໍາແກງຈດ ຫຼ ປຽີ່ນ
ກັບປາ ຫຼ ໄຂີ່ ກິນແທນນົມແມີ່ ໄດ້ 1 ຄາບ້້ ດປະສົມຊນປາ
້ເຂົາບົຫຼ ຕັບບົດ, ໃສີ່ ຜັກສຸ ກບົດ ນໍາແກງຈດ ຫຼ ປຽີ່ນ
ກັບປາ ຫຼ ໄຂີ່ ກິນແທນນົມແມີ່ ໄດ້ 1 ຄາບ,້້ ດປະສົມຊນປາ
້ເຂົາບົຫຼ ຕັບບົດ, ໃສີ່ ຜັກສຸ ກບົດ ນໍາແກງຈດ ຫຼ ປຽີ່ນ
ກັບປາ ຫຼ ໄຂີ່ ກິນແທນນົມແມີ່ ໄດ້3ຄາບໝາກໄມ້ສຸກ້ ີ່ ມ ້
ກິນ 1 ຄັງຕໍ້ ີ່ ມ ້
ກິນ 1 ຄັງຕໍ້ ີ່ ມ ້
ກິນ 1 ຄັງຕໍ້ ີ່ ມ ້
ກິນ 1 ຄັງຕໍ

63ຮບທີ 2: ອາຫານໃນແຕູ່ລະວັນສາລັບເດັກນ້ອຍ ອາຍຸແຕູ່ 6 ເດອນຂຶຶ້ນໄປ

ຕາຕະລາງ 2: ພັດທະນາການຂອງເດັກນ້ອຍແຕີ່ 1 ເດອນຫາ 5 ປ
ອາຍຸ
1 ເດອນ
2 ເດອນ
3 ເດອນ
4 ເດອນ
5 ເດອນ
6 ເດອນ້ ແນມເບິີ່ງໜ້າ
ຍມ,ພັດທະນາການຕາມໄວອາຍຸ

້ລົມອໍໆແອໆກັບແມີ່ , ຍົກຄໍຂນໄດ້
ໃນທີ່ ານອນ້ ຫຼ ສົີ່ງສຽງຕອບເມີ່ ອມຜລ້ ນັີ່ງ, ງວາກຕິດຕາມສຽງ, ຍິມ້ ມົຄໍແຂງເວລາອຸ ມິ ້ ຫົວສຽງດັງ, ຍໍຄໍຕງໄຂີ່ັ ້ ໃນທີ່ ານອນໄດ້
ຄວ້າ, ຄຸ ບເຄີ່ ອງຫຼນ,້ ກຫງາຍໄດ້ດວ້ ຍຕົນເອງ
ພິກຂວໍາ-ພິ້ ບສິີ່ງຂອງ, ສົນໃຈຟັງຄົນເວົາ້ ແລະ ເບິີ່ງຂອງຫຼນ,້ ຢຈັິ ້ ຈ ້ອງເບິີ່ງ ຫຼ ຮ້ອງໄຫ້ເມີ່ ອເຫັນຄົນ
ນັີ່ງໝັນ,ແປກໜ້າ

7-8 ເດອນ
9 ເດອນ

ຈໍາແນກພໍີ່ແມີ່ ແລະ ຄົນແປກໜ້າໄດ້
້້ ຢິ້ ບສິີ່ງຂອງໄດ້, ຢິບຂອງກິນເຂົາປາກເອງໄດ້
້້ເຂົາໃຈຄໍ
າສັີ່ງຫ້າມ, ໃຊ້ນວໂປ້ແລະ ນວຊ
ຄານໄດ້

10 ເດອນ
11 ເດອນ
1 ປຫາ
1 ປ 6 ເດອນ້ ຮຊ້ ີ່ ຂອງຕົນເອງ, ປະຕິເສດຄົນແປກໜ້າຈີ່ ອງລຸ ກຂນ,້້ , ກິນອາຫານເອງໄດ້
ເລີ່ ມຮຽນຍີ່ າງ, ເວົາໄດ້
2-3 ຄໍາ, ເດີ່ ມໃຫ້ອມ້ ງຂັນໄດໄດ້້້ຍີ່ າງໄດ້, ຂນລົ, ມັກປນໂຕະຕັີ່ງ, ຊອະໄວຍະວະຮີ່
າງກາຍໄດ້ 4-5 ສີ່ ວນ
້
ີ່
ີ່
້
້
ເວົາໄດ້ 2 ຄໍາຕໍກັນເຊັນ: ກິນເຂົາ. ກິນນໍາ.

2ປ

້ ນໄດສອງກ
້້ ມັກປິນໂຕະຕັີ່ງ ເວົາປະໂຫຍກສັ
້້ແລີ່ ນ ແລະ ຍີ່ າງຂນຂັາ້ ວຕໍີ່ 1 ຂັນ,ນໆ3ປ

້ ອກເວລາຖີ່າຍໜັກ ຫຼ ເບົາຮ້ອງເພງງີ່ າຍໆໄດ້, ຮບ້ ແລີ່ ນເດັກມຄວາມຕ້ອງການໂດດ, ເຕັນ,4ປ
5ປ
6 ເດອນິ ້ ບໝີ່ , ບໍີ່ຍີ່ ຽວໃສີ່ ບີ່ ອນໃນຍາມກາງຄນ
ລ້າງໜ້າຖແຂ້ວໄດ້ເອງ, ມັກຫຼນກັ້ ີ່ ນາມສະກຸ ນ, ທີ່ ຢີ່ , ນຸີ່ ງເຄີ່ ອງເອງໄດ້, ຮຈ້ ກັ ສົມທຽບສັນ້ ແລະ ຍາວ, ຫຼນຮີ່ິ ້ ວມ
ປາກໄດ້ລີ່ຽນ, ຮຊີ່ ອງຂອງ...
ິ້ກຸີ່ ມໄດ້: ຫຼນຂາຍເຄ

64້ ບເດັກນ້ອຍເນີ່ ອງຈາກຂາດວາມຮ,້ ຂາດສະຕິ ແລະ ເປັ ນໄວທີ່ ຊອກຮ ້ັ ຕິເຫດຕີ່ າງໆມັກເກດຂນກັອຸ ບດ້້ ອນລວກ, ໄຟຟ້າຊັອດ, ກິນຢາ ຫຼ ສານພິດ,ັ ຕິເຫດຕີ່ າງໆເຊັີ່ນ: ໄຟໄໝ້, ນໍາຮ້
ຊອກເຫັນ, ສະນັນຄວນລະວັງອຸ ບດ້ ດັງ, ຮຫ, ການລົມ,້ ຕົກຈາກທີ່ ສງ ຫຼ ຖກກະທົບກັບສິີ່ງຕີ່ າງໆ.
ກິນສິີ່ງແປກປອມ, ຍັດວັດຖຸ ຫຼ ແກີ່ ນໝາກໄມ ້ເຂົາຮ
ພະຍາດທີ່ ມັກເກດກັບເດັກນ້ອຍສີ່ວນຫຼາຍແມີ່ ນພະຍາດວັນນະພະຍາດ (BCG), ຕັບອັກເສບ (Hepັ ເດັກຫຼງັ ເກດຈະໄດ້ຮບັ ການສັກຢາປ້ອງກັນພະຍາດ ຫຼB), ຄໍຕບ, ໄອໄກີ່ , ບາດທະຍັກ, ໂປລໂອ (Polio). ປັດຈຸບນ
ວັກຊິນ (Vaccination) ຫຼາຍປະເພດເຊັີ່ນ: ໝາກສຸ ກ (Measles), ປອດບວມ (Pneumococcal), ພະຍາດ
ປອດແຫ້ງ (Tuberculosis), ໝາກເບດ (Mumps), ພະຍາດໝາກແດງນ້ອຍ (Rubella).
2.2. ສະພາບໃນໂລກ ແລະ ການແກ້ໄຂ
ອງຕາມການລາຍງານຂອງ UNICEF ເດັກນ້ອຍທີ່ ມອາຍຸ ຕີ່ ໍາກວີ່າ 6 ເດອນແມີ່ ນກິນນົມແມີ່ ສະເພາະຢີ່າງ
ດຽວ 39％ ເດັກນ້ອຍອາຍຸ 12-15 ເດອນຍັງກິນນົມແມີ່ 74％ ແລະ ເດັກນ້ອຍ ອາຍຸ 20-23 ເດອນ ທີ່ ຍັງກນນົມ
້້ ນອາຫານໄປພ້ອມກັບນົມແມີ່ ຫຼງັ ຈາກອາຍຸ 6 ເດອນຂນໄປ
ແມີ່ 49％. UNICEF ແນະນໍາໃຫ້ເດັກເລີ່ ມຕົນກິ
ເຊິີ່ງັ ຄ:ເຫດຜົນທາງການແພດສະແດງໃຫ້ເຫັນໃນ 4 ເຫດຜົນຫຼກ
− ສະພາບຄໍເດັກເປັນສິີ່ງຈໍາເປັນໃນຊີ່ວງ 4-5 ເດອນເພາະຄໍເດັກຍັງບໍີ່ແຂງ

້້ ກໄວຫຼາຍເຊິີ່ງເຮັດໃຫ້ພວກເຂົາຮັບເອົາສິີ່ງທີ່
− ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງຜົງປາກປາກເດັ
ກຍັງອີ່ອນມຄວາມຮສ້ ີ່ ອຍໆຫາຍໄປໃນຊີ່ວງ 6 ເດອນຂນໄປ.
້້ ເຊັີ່ນ: ຫົວນົມແມີ່ ຍົກເວັນ້ ສິີ່ງທີ່ ແຂງເຊັີ່ນ: ບີ່ວງຄວາມຮສ້ ກນຄອີ່ອນນຸມິ ໄລຍະ 4 ເດອນທໍາອິດການພັດທະນາຈະຊີ່ວຍໃຫ້ເດັກປັບປີ່ຽນພດຕິກໍາ
− ການພັດທະນາຂອງວົງຈອນຊິວດ້ ທີ່ ຽງ ແລະ ຕອນແລງ
ການກິນອາຫານປົກກະຕິຄ: ຕອນເຊົາ,ີ່ ງການກິນອາຫານໃນຄອບຄົວ,້− ລັກສະນະຄວາມສົນໃຈກີ່ ຽວກັບອາຫານເດັກຄີ່ອຍໆເລີ່ ມຕົນໂດຍການເບິ້້້ ຄວາມສົນໃຈຕໍີ່ອາຫານ ແລະ ພໍີ່ແມີ່ ຄວນໃຊ້ເວລານແນະນໍ
ມນໍາລາຍໄຫຼ
ໝາຍຄວາມວີ່າເຂົາເຈົາມ
າອາຫານ.

ຕາຕະລາງ 3: ການແນະນໍາການກິນອາຫານສໍາລັບເດັກອາຍຸ 6-24 ເດອນຢີ່ ປະເທດອາເມລິກາ
ເດອນເວລາຕໍີ່ມຶ້
1-2 ເທີ່ ອຕໍີ່ມ ້ປະລິມານອາຫານທີີ່ກິນ

ແນະນໍາຊະນິດອາຫານ

ນໍຶ້ານົມແມູ່

ອາຫານແຫຼວ, ອາຫານບົດ

ແນະນໍາ

ອາຫານອີ່ອນ, ອາຫານບົດ ແລະ ຝັກມຸີ່ ນໆແນະນໍາ

ອາຫານອີ່ ອນແນະນໍາ

3/4 ເກອບເຕັມຖ້ວຍ 250 ມລລິດ

ອາຫານອີ່ ອນ ຫຼ ແຂງແນະນໍາ

12-23 ເດອນ3-4 ເທີ່ ອຕໍີ່ມ ້
3 ເທີ່ ອຕໍີ່ມ ້

2-3 ບີ່ ວງີ່
1/2 ເຄິງຖ້ວຍ 250 ມລລິດ
1/2 ຄິີ່ງຖ້ວຍ 250 ມລລິດ
3/4 ເກອບເຕັມຖ້ວຍ 250 ມລລິດ

ອາຫານແຂງ (ຄກັນກັບຄອບຄົວ)ແນະນໍາ

24 ເດອນ

3 ເທີ່ ອຕໍີ່ມ ້ເຕັມຖ້ວຍ 250 ມລລິດ

ອາຫານແຂງ (ຄກັນກັບຄອບຄົວ)ຕາມຄວາມ

6 ເດອນ

2-3 ເທີ່ ອຕໍີ່ມ ້
3-4 ເທີ່ ອຕໍີ່ມ ້

8 ເດອນ
9 ເດອນ
12 ເດອນ

ດັີ່ງນ:້ຕ້ອງການ

ອົງການອະນາໄມໂລກ ແລະ ຢນິເຊບ (WHO ແລະ UNICEF) ແນະນໍາກີ່ ຽວກັບການລຽ້ງດເດັກນ້ອຍ

− ຄວນໃຫ້ເດັກນ້ອຍໄດ້ດດນົມແມີ່ ຢີ່າງດຽວໄລຍະ 6 ເດອນທໍາອິດ ແລະ ສບຕໍີ່ລ້ຽງລກດ້ວຍນົມແມີ່ ຈົນເຖິງ້
2 ປ ຫຼ ຫຼາຍກວີ່ານັນ.

້ ປາ, ໄຂີ່, ນົມ, ໄຂມັນ, ຜັກ ແລະ ໝາກໄມ ້.
− ເດັກຄວນກິນອາຫານທີ່ ຫຼາກຫຼາຍເຊັີ່ນ: ປະເພດເມັດ, ຊນ,້ ກເປັນປົກກະຕິຢີ່າງໜ້ອຍແມີ່ ນ 2 ປຕາມເສັນສະແດງການ
້ັ ການວັດແທກນໍາໜັ
− ເດັກອີ່ອນຄວນໄດ້ຮບ້ ກກະຕິຕາມເສັນສະແດງການຂະຫຍາຍຕົ້ ກເພີ່ ມຂນປົ
້ັຂະຫຍາຍ ຕົວ. ຖ້ານໍາໜັວ ໝາຍຄວາມວີ່າໄດ້ຮບັ ການກວດ
ອາຫານທີ່ ທາດບໍາລຸ ງຫຼາຍພຽງພໍ ແລະ ຖ້າການຈະເລນເຕບໂຕບໍີ່ເປັນປົກກະຕິຄວນຈະໄດ້ຮບສຸ ຂະພາບ.
65້ ຄອງການປ້ອງກັນພະຍາດໃຫ້ແກີ່ ຊຸມຊົນເພີ່ ອລົບລ້າງການເປັນພະຍາດເປ້ຍລີ່ອຍ ແລະ ຫຼຸດຜີ່ອນ
ການຄຸ ມການເປັນພະຍາດໝາກແດງ, ໝາກແດງນ້ອຍ ແລະ ບາດທະຍັກ. ຜໃ້ ຫຍີ່ ຄວນມການຮັກສາສະພາບແວດລ້ອມໃຫ້
ປອດໄພໃນການປົກປ້ອງເດັກຈາກການບາດເຈັບ ແລະ ປກຈິດສໍານກກີ່ ຽວກັບຄວາມສໍາຄັນ, ປັດໄຈສີ່ຽງ ແລະ ຜົນກະທົບຂອງອຸ ປະຕິເຫດຕໍີ່ເດັກນ້ອຍ.
2.3. ສະພາບໃນປະເທດລາວ ແລະ ການແກ້ໄຂ້ ດທາງສັງຄົມລາວ (LSIS) ສະແດງໃຫ້ເຫັນວີ່າເດັກອາຍຸ 0-5 ເດອນກິນນົມ
ຕາມການສໍາຫຼວດຕົວຊວັັ ອາຫານ 52％ ເຊິີ່ງໝາຍຄວາມ
ແມີ່ ພຽງຢີ່າງດຽວ 40％, ລ້ຽງລກດ້ວຍນົມຝຸີ່ ນ 68％, ອາຍຸ 6-8 ເດອນເດັກໄດ້ຮບ

້້ວີ່າ 48％ ຍັງບໍີ່ທັນໄດ້ເລີ່ ມຕົນການກິ
ນອາຫານຫຼງັ ຈາກ 6 ເດອນຂນໄປ,ອກ 12％ ເດັກໄດ້ຢຸດເຊົາກິນນົມແມີ່ .
ເຫດຜົນທີ່ ໃຫ້ເດັກນ້ອຍເຊົາກິນຍ້ອນປັດໄຈຫຼາຍຢີ່າງເຊັີ່ນ: ນົມແມີ່ ບໍີ່ພຽງພໍ, ແຕີ່ ຄວາມຈິງແລ້ວນົມແມີ່ ເປັນອາຫານ້ ກັນເປັນຢີ່າງດ, ຖ້າຫາກເດັກນ້ອຍໃຊ້ເວລາໃນການກິນນົມໜ້ອຍໂດຍການທີ່ ດເລດໃຫ້ປະໂຫຍດ ແລະ ໃຫ້ພມຄຸ ມ້ ກັນໄດ້.
ກິນອາຫານແທນຈະເຮັດໃຫ້ເດັກນ້ອຍຂາດພມຄຸ ມີ່ ງມັນອຸ ດມ້ັ ຂອງຄົນລາວແມີ່ ນເຂົາໜຽວເຊິົ ສົມບນໃນທາງໂພຊະນາການແຕີ່ ມັນບໍີ່ເໝາະສໍາລັບ
ອາຫານຫຼກີ່ ອເດັກອາຍຸ 12້້ິ ເຂົາໜຽວເມ
ເດັກອີ່ອນ, ເພາະວີ່າເຂົາໜຽວມ
ຄວາມສີ່ຽງຕໍີ່ການຫາຍໃຈບໍີ່ອອກ. ແຕີ່ ຄວນໃຫ້ກນ
ເດອນ.

້ ຄອງປ້ອງກັນພະຍາດໃນການສັກຢາວັກຊນໃຫ້ເດັກນ້ອຍບ້ານເຮົາໄດ້ຮບັ ການສັກຢາປ້ອງກັນ
ການຄຸ ມພະຍາດວັນນະໂລກ 77,1％, ພະຍາດຕັບອັກເສບ B 51,5％, ພະຍາດໂປລໂອ 49,1％%, ພະຍາດຄໍຕບ, ໄອແຫ້ງ ແລະ ບາດພະຍັກ Diphtheria, Pertussis (Whooping cough) Tetanus (DTP) 51,5％ ແລະພະຍາດໝາກແດງ 55,3％.

້ ນັ ຫາຕ້ອງອາໄສຫຼາຍພາກສີ່ວນຊີ່ວຍກັນເຊັີ່ນ: ລັດຖະບານ, ຊຸມຊົນ, ຄອບຄົວ ແລະ ຕົວສໍາລັບການແກບ້ ີ່ ຽວເອງ. ກະຊວງສາທາລະນະສຸ ກໄດ້ໂຄສະນາການລ້ຽງລກດ້ວຍນົມແມີ່ ຢີ່າງເປັ ນຂະບວນການ, ຝກອົບຮົມສໍາ
ຜກລັບສຸ ຂະພາບຂອງພະນັກງານກີ່ ຽວກັບການລ້ຽງລກດ້ວຍນົມແມີ່ ໂດຍສະເພາະລະດົມໂຄສະນາສີ່ ມວນຊົນອີ່ ນໆເຊັີ່ນ:− ການປັບໃຫ້ລກກິນນົມແມີ່ ສະເພາະ

− ຊອກຫາສາເຫດການຂາດສານອາຫານ, ໂດຍສະເພາະແມີ່ ນເດັກນ້ອຍທີ່ ມອາຍຸ 2 ປ
້ ກລະດັບປານກາງ 0-5 ເດອນ 12,7％,− ຕາມການສໍາຫຼວດປ 2011-2012 ອັດຕາສີ່ວນເດັກນ້ອຍນໍາໜັ
12-23 ເດອນ 25,5％ ແລະ 24-35 ເດອນ 30,5％. ເຫດຜົນຍ້ອນການແນະນໍາທາງດ້ານອາຫານ,້້ ນຖານກຽີ່
ດ້ານໂພຊະນາການໃຫ້ແມີ່ ບໍີ່ຄົບຖ້ວນ, ຂາດຄວາມຮພ
ວກັບການລ້ຽງລກດ້ວຍນົມແມີ່ ແລະັ ອາຫານພຽງພໍເພີ່ ອລຽ້ງລກດ້ວຍນົມແມີ່ ພຽງຢີ່າງດຽວຈົນເຖິງ 6ແມີ່ ຄວນໄດ້ຮບ
້
ເດອນ. ສໍາລັບອາຫານເສມປະເພດເຂົາໜຽວຄວນໃຫ້
ເດັກກິນຫຼງັ ຈາກ 12 ເດອນເພີ່ ອຄວາມປອດໄພ.
້ຫຼງັ ຈາກ 12 ເດອນຂນໄປເດັ
ກຈິີ່ງສາມາດກິນອາຫານແຂງຄກັນກັບຄອບຄົວໄດ້.
ອາຫານສໍາລັບເດັກ.

3. ສິດທິເດັກັ ຍາວີ່າດ້ວຍສິດທິ
ສິດທິເດັກໝາຍເຖິງສິດທິທຸກຄົນທີ່ ມອາຍຸ ຕີ່ ໍາກວີ່າ 18 ປ ຕາມທີ່ ໄດ້ຂຽນໄວ້ໃນສົນທິສນັ ຮອງ ແລະ ຄຸ ມ້ ຄອງເດັກສາກົນ (Universal Rights) ແລະ ເປັ ນສິດທິເດັດຂາດ (Absolute Rights) ທີ່ ໄດ້ຮບທີ່ ມຈຸດ ໝາຍບໍີ່ແມີ່ ນເພີ່ ອຮຽກຮ້ອງສິດທິເດັກ, ແຕີ່ ມັນແມີ່ ນການພັດທະນາເດັກທາງດ້ານຮີ່າງກາຍ ແລະ ຈິດໃຈັ ແລະ ມັນແມີ່ ນການທາງອາລົມ, ສັງຄົມ, ສະຕິປັນຍາໃຫ້ຈະເລນເຕບໂຕໄປດ້ວຍປະສິດທິພາບ, ບໍີ່ເລອກປະຕິບດ
ຮີ່ວມມກັນຂອງທຸກຄົນທົີ່ວສະຖາບັນ ແລະ ທົີ່ວໂລກ.

66

3.1. ການປ້ອງກັນສິດທິເດັກັ ຍາສາກົນວີ່າດ້ວຍສິດທິເດັກ (International Convention theການປ້ອງກັນສິດທິເດັກຕາມສົນທິສນ
້ັ
Rights of Child ) ແມີ່ ນມ 4 ສິດທິພນຖານຄ
: ສິດທິໃນການຢີ່ ລອດ, ສິດທິໃນການພັດທະນາ, ສິດທິໄດ້ຮບ
ການປົກປ້ອງ ແລະ ສິດທິໃນການມສີ່ວນຮີ່ວມ.
3.2. ຕົວຢູ່າງຢູ່ໃນໂລກ ແລະ ການແກ້ໄຂ
ສໍານັກຂີ່າວຕີ່ າງປະເທດໄດ້ລາຍງານໃນວັນທ 1 ກໍລະກົດ 2016 ນ ້ ອົງການສກສາວິທະຍາສາດ ແລະ ວັດທະນະທໍາແຫີ່ ງສະຫະປະຊາຊາດ ຫຼ ຢເນສໂກໄດ້ເຜຍແຜີ່ລາຍງານ ວັນທ 30 ມິຖຸນາ 2016 ວີ່າຈໍານວນເດັກນ້ອຍ້ ີ່ ສີ່ວນຕີ່ າງໆຂອງໂລກມຈໍານວນສງເຖິງ 34 ລ້ານທີ່ ຈໍາເປັນຕ້ອງອອກໂຮງຮຽນດ້ວຍເຫດຜົນຄວາມຂັດແຍີ່ ງໃນພນທ
ຄົນໂດຍກຸີ່ ມເດັກນ້ອຍທີ່ ມຄອບຄົວທຸກຍາກ ແລະ ອາໄສໃນເຂດສົງຄາມ.

3.3. ມາດຕະການການແກ້ໄຂໃນໂລກ້ ນຍາຕໍີ່ກັບສົນທິສນັ ຍາສາກົນວີ່າດ້ວຍສິດທິເດັກ (International Convention theທົີ່ວໂລກໃຫ້ຄໍາໝັນສັ
Rights of Child) ວີ່າຈະນໍາໃຊ້ທຸກທີ່ າແຮງທມເພີ່ ອສົີ່ງເສມ ແລະ ປົກປ້ອງສິດທິເດັກຄ:− ເດັກທຸກຄົນຈະຕ້ອງມຊວິດຢີ່ ລອດ− ພັດທະນາການຈົນເຕັມຄວາມສາມາດຂອງພວກເຂົາ
− ປາສະຈາກການຈໍາແນກໃດໆັ ການປົກປ້ອງ
− ທັງໄດ້ຮບ້ ີ່ ງເສົ ມໃຫ້ມສີ່ວນຮີ່ວມທຸກໆການຕັດສິນໃຈ
− ເຄົາລົບນັບຖ ແລະ ຊຸກຊສ

3.4. ຕົວຢູ່າງໃນປະເທດລາວ ແລະ ການແກ້ໄຂ້ ນພາຄສົນທິສນັ ຍາວີ່າດ້ວຍສິດທິເດັກຂອງອົງການສະຫະປະຊາຊາດ ວັນທ 8 ພດສະພາ
ປະເທດລາວ ເຂົາເປັ
ປ 1991. ໃນການຮີ່ວມມ ແລະ ການປະສານງານລະຫວີ່າງຄະນະກໍາມະທການແຫີ່ ງຊາດເພີ່ ອແມີ່ ແລະ ເດັກ ແລະ້ ີ່ ວຍໃຫ້ລາວສາມາດປະຕິບດັ ພັນທະຂອງຕົນກີ່ ຽວກັບການລາຍງານ
ນຊຄວາມຄບໜ້າໃນການສະໜັບສະໜນເຊດຊສິດທິເດັກໃນປະເທດເຊັີ່ນ: ແຜນພັດທະນາເສດຖະກິດສັງຄົມສະບັບທ
7 (2011-2015) ໄດ້ກໍານົດໃຫ້ມການສົີ່ງເສມ, ປົກປ້ອງແມີ່ ຍິງ ແລະ ເດັກນ້ອຍ, ກົດໝາຍວີ່າດ້ວຍການປົກປ້ອງ
ອົງການສປຊສໍາລັບເດັກ

(UNICEF)ສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງເດັກ, ທີ່ ໄດ້ປະກາດໃຊ້ປ 2007.
ັ ຍາວີ່າດ້ວຍການ
ໃນປ 2016 ແມີ່ ນຄົບ 25 ປ ທີ່ ເປັນພາຄລັດຖະບານລາວໃຫ້ຄໍາສັດຕະຍາບັນຕໍີ່ສົນທິສນັ ສິດທິເດັກ, ການປ້ອງກັນການຄ້າເດັກ, ການຄ້າປະເວນເດັກ ແລະ ສິີ່ງລາມົກ
ປົກປ້ອງເດັກຄ: ການສົີ່ງເສມປະຕິບດ
ອະນາຈານກຽີ່ວກັບເດັກ.
3.5. ການແກ້ໄຂໃນລາວອ ງຕາມ ແຜນພັ ດ ທະນາເສດຖະກິ ດ ສັ ງ ຄົ ມ ແຫີ່ ງຊາດ 5 ປ ຄັ ້ງທ VIII (2016-2020) ພັ ກ ແລະ້ ຄອງພັດທະນາ ແລະ ສົີ່ງເສມວຽກງານແມີ່ ແລະ ເດັກໃນຂອບເຂດທົີ່ວປະເທດຄ:ລັດຖະບານໄດ້ເອົາໃຈໃສີ່ຄຸ ມ− ການສົີ່ງເສມສຸ ຂະພາບແມີ່ ແລະ ເດັກ− ປົກປ້ອງສິດຜົນປະໂຫຍດຂອງແມີ່ ແລະ ເດັກນ້ອຍຕິດພັນກັບການສກສາອົບຮົມັ ຍາວີ່າດ້ວຍສິດທິເດັກ
− ການພັດທະນາເດັກຢີ່າງຮອບດ້ານຕາມແນວທາງນະໂຍບາຍຂອງພັກ-ລັດ ຕໍີ່ສົນທິສນ້
ັ 4 ສິດທິພນຖານຄ
ລັດຖະບານໄດ້ປະຕິບດ
:1) ສິດທິໃນການຢີ່ ລອດ: ສຸ ມໃສີ່ວຽກງານສັກຢາກັນພະຍາດ, ວຽກໂພຊະນາການ, ວຽກງານສຸ ຂະອະນາໄມ,້ັ ຕາການເສຍຊວິດຫຼຸດລົງຂອງແມີ່ ແລະ ເດັກຫຼຸດລົງ.
ນໍາສະອາດແລະ ວິດຖີ່າຍອັນເຮັດໃຫ້ອດ
2) ສິດ ທິໃ ນການພັດ ທະນາ: ບັນ ລຸ ໃຫ້ໄ ດ້ເປົ ້ າໝາຍສະຫັ ດ ສະວັດ ດ້າ ນການສ ກສາ ແລະ ກິລ າດ້າ ນການ້້ພັດທະນາກຽີ່ວກັບອັດຕາການເຂົາຮຽນຂອງເດັ
ກໃຫ້ເພີ່ ມຂນກວມເອົ
າ 98,7％.

67ັ ການປົ ກປ້ອງ: ມກົດໝາຍ, ນິຕກິ ໍາຕີ່ າງໆກຽີ່ວກັບການປົກປ້ອງສິດຜົນປະໂຫຍດຂອງເດັກການ
3) ສິດທິໄດ້ຮບ
ພັດທະນາ ແລະ ປົ ກ ປ້ອງແມີ່ ຍິງໃນຄອບຄົວ , ແຮງງານ, ມ ນມໍ ລະດົກ , ສັນ ຊາດ, ດໍ າເນ ນຄະດ ອາຍາ, ການຈົດ
ທະບຽນການເກ ດຂອງເດັກ ກວມເອົາ 75％, ການໃຊ້ຄ ວາມຮຸ ນແຮງຕໍີ່ ເດັກ (ທາງດ້ານກາຍ, ຈິດໃຈ, ເພດການ
ປີ່ອຍປະລະເລຍ, ການຄ້າມະນຸດ) ການໃຊ້ແຮງງານເດັກ.
4) ສິດ ທິມ ສີ່ ວນຮີ່ ວມ: ສິດ ໃນການເຄີ່ ອນໄຫວກິດ ຈະກໍ າ ຕີ່ າງໆທາງສັງຄົມ , ແລກປຽີ່ ນ ຄໍ າ ຄິດ ຄໍ າ ເຫັນ ໃນຂະບວນການພັດທະນາ ແລະ ຮັບຟັງຄໍາເຫັນຂອງຜໃ້ ຫີ່ ຍ, ສ້າງຂະບວນຕີ່ າງໆໃນຫຼາຍຮບແບບ, ປຸ ກລະດົມສັງຄົມ
ຮີ່ວມໃຈຢຸ ດໃຊ້ຄວາມຮຸ ນແຮງຕໍີ່ເດັກ, ສ້າງເພງສິດທິເດັກ ແລະ ສນວັດທະນະທໍາເດັກຢີ່ ແຕີ່ ລະແຂວງໃນປະເທດ.

ແຜນການດໍາເນນງານແຫີ່ ງຊາດກຽີ່ວກັບການປ້ອງກັນ ແລະ ລບລ້າງຄວາມຮຸ ນແຮງຕໍີ່ເດັກ (2014 - 2020)ຂອງລາວໃນແຜນແກໄ້ ຂຄວາມຮຸ ນແຮງຕໍີ່ເດັກປະກອບມ 5 ໂຄງການຄ:1) ໂຄງການແກ ້ໄຂຄວາມຮຸ ນແຮງຕໍີ່ເດັກໃນເຮອນ ແລະ ຄອບຄົວ
2) ໂຄງການແກ ້ໄຂຄວາມຮຸ ນແຮງຕໍີ່ເດັກໃນໂຮງຮຽນ ແລະ ສະຖາບັນການສກສາ
3) ໂຄງການແກ ້ໄຂຄວາມຮຸ ນແຮງຕໍີ່ເດັກໃນຊຸມຊົນ
4) ໂຄງການແກໄ້ ຂຄວາມຮຸ ນແຮງຕໍີ່ເດັກໃນສະຖານທີ່ ອອກແຮງງານິ ໍາ.
5) ໂຄງການແກ ້ໄຂຄວາມຮຸ ນແຮງຕໍີ່ເດັກໃນສະຖານທີ່ ດແລເດັກ ແລະ ສະຖານທີ່ ໃນລະບົບຍຸ ຕທກິດຈະກໍາ້ ນຄວ້
້ົ ຂໍຄົ
ກິດຈະກໍາ 1: ແບີ່ງນັກສກສາອອກເປັນກຸີ່ ມເຮັດກິດຈະກໍາໂດຍໃຫ້ຫວ
າກຽີ່ວກັບການລຽ້ງລກດ້ວຍນົມ
ແມີ່ ແລະ ການໃຫ້ອາຫານເສມໃຫ້ແກີ່ ເດັກແຕີ່ ເກດຫາ 2 ປ ໂດຍການສ້າງເປັນແຜນວາດຊີ່ວຍຈີ່ັ ສກສາຊອກຮບພາບ ແລະ ເຮັດແຜີ່ນໂປສເຕກຽີ່ວກັບພະຍາດຕີ່ າງໆທີ່ ເກດກັບເດັກນ້ອຍທີ່ ບ້ານເຮົາ
ກິດຈະກໍາ 2: ໃຫ້ນກ
ຄໍາຖາມ
1) ນົມແມີ່ ມປະໂຫຍດແນວໃດ?
2) ເປັນຫຍັງຈິີ່ງໃຫ້ເດັກນ້ອຍກິນນົມແມີ່ ພຽງຢີ່າງດຽວຈົນເຖິງ 6 ເດອນ?
ັ ຢາປ້ອງກັນພະຍາດໃຫ້ເດັກນ້ອຍມພະຍາດໃດແດີ່?
3) ໃນບ້ານເຮົາໄດ້ສກ
4) ສິດທິເດັກແມີ່ ນຫຍັງ ? ເປັນຫຍັງຈິີ່ງຕ້ອງມສິດທິເດັກ ແລະ ລາວເຮົາມມາດຕະການແກ ້ໄຂກີ່ ຽວກັບເດັກ
ແນວໃດ?
ເອກະສານອ້າງອີງ້ ດຕາມກວດສຸ ຂະພາບແມີ່ ແລະ ເດັກ1) ກະຊວງສາທາລະນະສຸ ກກົມອະນາໄມ-ກັນພະຍາດປມຕິ
2) UNICEF, Immunization:http://www.unicef.org/immunization/index_2819.html(Accessed on July 7th, 2015)3) UNICEF, WHO, UNESCO etal; Facts for Life 4th edition, 2010; Immunization: 77-87
4) Ministry of Health and Lao Statistics Bureau: Lao Social Indicator Survey 2011-20125) ສິດທິເດັກ https://lo.m.wikipedia.org
ັ ຍາສາກົນວີ່າດ້ວຍສິດທິເດັກ www.slideserve.com
6) ສົນທິສນ
7) ກອງປະຊຸມເຜຍແຜີ່ເອກະສານວີ່າດ້ວຍສິດທິເດັກ www.most.gov.la8) ການວາງແຜນຄອບຄົວ httpts://Hesperian.org

68ບົດທີ 10ສຸຂະພາບຜົຶ້ງປາກ
1. ຄວາມເປັນມາຂອງບັນຫາສຸຂະພາບຜົຶ້ງປາກ
ໃນຂະນະທີ່ ເສດຖະກິດ-ສັງຄົມໄດ້ມການພັດທະນາຢີ່າງວີ່ອງໄວ ເຮັດໃຫ້ມະນຸດເຮົາປີ່ຽນແປງພດຕິກໍາໃນັ ນ ້ ພົບວີ່າມຜະລິດຕະພັນກີ່ ຽວກັບອາຫານ ແລະ ເຄີ່ ອງດີ່ ມທີ່ ຫຼາກການໃຊ້ຊວິດ ແລະ ການບໍລໂິ ພກ. ໃນປັ ດຈຸບນ
້ ີ່
ົ ນທ
ຫຼາຍຢີ່ ຕາມທ້ອງຕະຫຼ າດ ເຊິີ່ງໃນຂະບວນການຜະລິດ ແລະ ສີ່ວນປະສົມ ຂອງຜະລິດຕະພັນຫຼ າຍຢີ່າງເຫຼີ່ ານັ້້້ ງ້ ໍລໂິ ພກພາໃຫ້ເກດບັນຫາສຸ ຂະພາບໃນຜົງປາກ.
ຜະລິດຂນມາແມີ່
ນບໍີ່ໄດ້ຄໍານງເຖິງຜົນກະທົບທີ່ ມຕໍີ່ຜບ
ເມີ່ ອເວົາເຖິ

້ບັນຫາກີ່ ຽວກັບສຸ ຂະພາບຜົງປາກ.
ໂດຍທົີ່ວໄປແລ້ວ ໃນທົີ່ວໂລກຢີ່ ປະເທດທີ່ ພັດທະນາແລ້ວ ຫຼ ປະເທດທີ່ ກໍາລັງ
້ີ່ ພຽງ
ພັດທະນາ, ເຂດໃນເມອງ ຫຼ ຊົນນະບົດກໍີ່ລ້ວນແຕີ່ ຜະເຊນໜ້າກັບບັນຫາດັີ່ງກີ່ າວ. ບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກບໍ
້ັ ທຸກເພດທຸ ກໄວ ໂດຍສະເພາະແມີ່ ນຜທ້ ີ່ ມພດຕິກໍາການກິນ, ການດີ່ ມແຕີ່ ເກດກັບເດັກນ້ອຍ ແຕີ່ ມັນເກດຂນໄດ້
ກບີ່ ດຈະຊີ່ວຍເຮັດໃຫ້ມ ຄຸ ນນະພາບຊິວດ້້ິ ທີ່ ດ ແລະ ການປະຕິບດ
ັທີ່ ສົີ່ງຜົນຕໍີ່ສຸ ຂະພາບຜົງປາກ.
ສຸ ຂະພາບຜົງປາກທ

້້ ີ່ ຈະພົບກັບອຸ ປະສັກຫຼາຍຢີ່າງ ທັງໃນົ ນກໍວຽກງານຕີ່ າງໆສໍາເລັດ, ກົງກັນຂ້າມ ຖ້າມບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ
ຄົນເຫຼີ່ ານັ້ີ່ ໄດ້ໝາຍເຖິງການມແຂ້ວທີ່ິ ດິ ໃນໂຮງຮຽນ, ຊຸມຊົນ ແລະ ສັງຄົມ. ສຸ ຂະພາບຜົງປາກບໍ
ການກິນ, ການດີ່ ມ, ການໃຊ້ຊວ

ແຂງແຮງແຕີ່ ຢີ່າງດຽວ ແຕີ່ ມັນໝາຍເຖິງການທີ່ ປາສະຈາກຄວາມເຈັບປວດພາຍໃນປາກເຊັີ່ນ: ການເຈັບແຂ້ວ, ການ້້ີ່ ເຫອກ, ການຕິດເຊອພະຍາດຢີ່ ລໍາຄໍ ລວມໄປເຖິງການເຈັບປວດຢີ່ ໃບໜ້າ.
ຕິດເຊອພະຍາດຢີ່ ເໝາະສົມຈະສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ກັບຄວາມ
້ສໍາລັບເດັກນ້ອຍແລ້ວ ການຂາດການເບິີ່ງແຍງສຸ ຂະພາບຜົງປາກທ
້ສາມາດໃນການຮຽນຂອງເດັກ ແລະ ມຜົນຕໍີ່ກັບການໃຊ້ຊວິດຂອງພວກເຂົາ. ເດັກທີ່ ມບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກມ້ າກັດສງເຖິງ 12 ເທົີ່າເມີ່ ອທຽບກັບຄົນປົ ກກະຕິ ໃນການມໂອກາດເຂົາຮ້ ີ່ ວມກິດຈະກໍາຕີ່ າງໆໃນໂຮງຮຽນ. ໃນຂໍຈໍ້ກໍລະນທີ່ ມບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກຮຸ
ນແຮງເຊັີ່ນ: ການເປັ ນແຂ້ວແມງ ມັນຈະສົີ່ງຜົນກະທົບໄປຕະຫຼອດຊວິດເຖິງັ ການຮັກສາແລ້ວກໍີ່ຕາມ ແຕີ່ ແຂ້ວຖາວອນບໍີ່ສາມາດປົີ່ງຄນມາໃໝີ່ໄດ້. ເມີ່ ອແຂ້ວ
ແມີ່ ນວີ່າແຂ້ວທີ່ ເປັນແມງຈະໄດ້ຮບ້ ກຈະຍັງ ຄົງ ຢີ່ ແລະ ແຂ້ວ ກໍີ່ ຕ້ອ ງໄດ້ຮ ັບ ການເບິີ່ງແຍງໄປມ ບັນ ຫາແລ້ວ ເຖິ ງ ໄດ້ຮ ັບ ການຮັກ ສາແຕີ່ ຄວາມຮ ສ້້ ສຸ ຂະພາບຜົງປາກຕ້
້ຕະຫຼອດ. ເພາະສະນັນ,ອງໄດ້ເອົາໃຈໃສີ່ຢີ່າງສະໝໍີ່າສະເໝ ແລະ ທັນເວລາເພີ່ ອເປັ ນການປ້ອງີ່ ດ.
້ກັນ. ພ້ອມທັງເປັນການຮັບປະກັນໃຫ້ມສຸ ຂະພາບຜົງປາກທ

2. ສາເຫດທີີ່ພາໃຫ້ບັນຫາສຸຂະພາບຜົຶ້ງປາກ
້ບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກເກ
ດມາຈາກຫຼາຍປັ ດໄຈທີ່ ແຕກຕີ່ າງກັນ ເນີ່ ອງຈາກວັດທະນະທໍ າການກິນ, ເງີ່ ອນໄຂ້ທາງດ້ານເສດຖະກິດ ແລະ ສະພາບແວດລ້ອມ. ຕົວຢີ່ າງ: ການບໍ ລ ິໂພກອາຫານ ແລະ ເຄີ່ ອງດີ່ ມທີ່ ມ ນໍ າຕານໃນ້ ວນແຕີ່ ເປັ ນ້້ ດລົມ ແລະອີ່ ນໆ. ສິີ່ງເຫຼີ່ ົານ ລ້ປະລິມານສ ງເກ ນໄປເຊັີ່ນ: ຂະໝົມ ເຄັກ , ຂະໜົມ ອົມ , ນໍ າຫວານ,ນໍ າອັ
້ັ ທີ່ ພາໃຫ້ເກດບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ.
ັ ການຮັກສາຄວາມ
ສາເຫດຫຼກ
ນອກຈາກນ,້ ຍັງເກດມາຈາກການເຝິ ກປະຕິບດ
້ີ່ ຖ ກວິທ ເຊັີ່ນ: ການຖ ແຂ້ວບໍີ່ ຖ ກຕ້ອງ ຫຼ ຖ ບໍີ່ ທົີ່ວເຖິງ, ຂາດການປະຕິບ ັດເປັ ນປະຈໍ າ, ຂາດການ
ສະອາດຜົງປາກບໍ
້້ ວເຊັີ່ນ: ການບ້ວນປາກ ຫຼ ຈມແຂ້້ ງແຫຼີ່ ງນໍາ້
ອະນາໄມຫຼງັ ກິນເຂົາແລ້
ວ. ບໍີ່ພຽງແຕີ່ ເທົີ່ານັນ້ ບາງເຂດຍັງບໍີ່ສາມາດເຂົາເຖິ
້ທີ່ ສະອາດ, ຂາດຢາຖແຂ້ວ ແລະ ຟອຍຖແຂ້ວທີ່ ມຄຸ ນນະພາບໃນການຊີ່ວຍຮັກສາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ.
ປັ ດໄຈທີ່ ສີ່ຽງຕໍີ່້ົ ້ ກດ້ວຍ.
ກັບການເກດບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກຍັ
ງລວມເຖິງການສບຢາ ແລະ ການດີ່ ມເຫຼາອ

69

ຮບທີ 1: ການປູ່ຽນແປງເງີ່ອນໄຂການດໍາລົງຊີວິດ, ການບໍລິໂພກ ແລະ ຜົນກະທົບ

3. ຜົນກະທົບຂອງບັນຫາສຸຂະພາບຜົຶ້ງປາກ
3.1. ຜົນກະທົບຕໍີ່ຕນົ ເອງ້ີ່ ດຈະເຮັດໃຫ້ເກດພະຍາດແຂ້ວແມງ, ແຂ້ວຫຼີ່ ນ,ົ ແຂ້ວເຂີ່ ອງ, ແຂ້ວມຫນປນ,ການຮັກສາສຸ ຂະພາບຜົງປາກບໍ້້ີ່ ເຫ ອກ, ການຕິດເຊ ອພະຍາດຢີ່ ລໍ າຄໍ . ນອກຈາກນ ,້ ຜ ທ້ ີ່ ມ
ການເປັ ນມະເຮັງຢີ່ ບໍ ລ ິເວນປາກ, ການຕິດເຊ ອພະຍາດຢ
້ບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ
ໂດຍສະເພາະເດັກທີ່ ເປັ ນແຂ້ວແມງ ພາໃຫ້ເກດບັນຫາທາງດ້ານຮີ່າງກາຍເຊັີ່ນ: ການຂາດສານ້ ກຕໍີ່າກວີ່າມາດຖານ ເນີ່ ອງຈາກການໄດ້ຮບ
້ັ ປະທານອາຫານບໍີ່ພຽງພໍ ເພາະການຄ້ຽວ, ການຫຍໍາອາຫານລໍ
ອາຫານ, ນໍາໜັາ້ັ ສານອາຫານເຂົາໃນຮີ່ າງກາຍບໍີ່ພຽງພໍ ຈະສົີ່ງຜົນຕໍີ່ການຈະເລນເຕບໂຕຂອງບາກ ແລະ ບໍີ່ລະອຽດ ເຊິີ່ງເຮັດໃຫ້ການໄດ້ຮບ
້ຮີ່າງກາຍ ແລະ ພັດທະນາການທາງດ້ານສະຕິປັນຍາຊັກຊ້າ. ອກຢີ່າງໜີ່ ງ, ບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກຍັ
ງເປັ ນການຈໍາກັດ້້້ ງການສກສາ ເພາະບໍີ່ມສະມາທິໃນການຮຽນ ແລະ ຂາດຮຽນ, ບໍີ່ມສີ່ວນຮີ່ວມໃນການ
ພວກເຂົາເຈົາໃນການເຂົ
າເຖິເຮັດກິດຈະກໍາຕີ່ າງໆຂອງໂຮງຮຽນ, ຊຸມ ຊົນ ແລະ ສັງຄົມ ເນີ່ ອງຈາກຄວາມເຈັບປວດທໍລະມານ ແລະ ການຂາດ
້ີ່ ຮີ່ວມກັບຄົນອີ່ ນ.
ຄວາມໝັນໃຈໃນການຢ

3.2. ຜົນກະທົບຕໍີ່ຄອບຄົວ
້ບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກຍັ
ງສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ຄົນຢີ່ ໃນຄອບຄົວ ໂດຍສະເພາະແມີ່ ນພໍີ່ແມີ່ ເຮັດໃຫ້ພີ່ ໍແມີ່ ເສຍັ ສາເປັ ນປະຈໍາ ພາໃຫ້ສນເປິ ້ ອງງ ົບປະມານໃຊ້ຈີ່າຍຫຼາຍ ພ້ອມທັງເປັ ນເງ ິນໃນການປິີ່ ນປົ ວຮັກສາ ແລະ ຕ້ອງໄດ້ຮກ
ການລົບກວນການເຮັດວຽກຂອງຜເ້ ປັນພໍີ່ເປັນແມີ່ ແລະ ເປັນພາລະອກດ້ວຍ.

3.3. ຜົນກະທົບຕໍີ່ປະເທດຊາດ
້ບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກອາດເປັ
ນບັນຫາສີ່ວນບຸ ກຄົນ ແຕີ່ ມັນສົີ່ງຜົນກະທົບໂດຍກົງຕໍີ່ປະເທດຊາດ ເຊິີ່ງເຮັດ
ໃຫ້ປະເທດຊາດຂາດແຮງງານ ແລະ ຂາດແຄນບຸ ກຄະລາກອນທີ່ ມ ຄຸ ນ ນະພາບໃນການພັດທະນາເສດຖະກິດ ສັງຄົມ ຂອງຊາດໃນໄລຍະຍາວ. ສິີ່ງສໍ າຄັນປະເທດຊາດຍັງເສຍເງ ິນໃນການຊອຸ້ ປ ະກອນ, ກໍີ່ ສ້າງບຸ ກຄະລາກອນ
້ແລະ ໃຊ້ງ ົບປະມານຫຼາຍໃນການເບິີ່ງແຍງຮັກສາບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກໃຫ້
ແກີ່ ປະຊາຊົນທົີ່ວປະເທດ.

້ສະຫຼຸບວີ່າ ການເກດບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກເປັ
ນສິີ່ງທີ່ ອັນຕະລາຍ ຮ້າຍແຮງໄປກວີ່ານັນ້ ພະຍາດດັີ່ງກີ່ າວອາດນໍາ
້ : ຫົວໃຈວາຍ, ມະເຮັງ, ພະຍາດທາງເດນຫາຍໃຈຊໍາເຮ້ ແລະ ພະຍາດ້ ອໄປສີ່ ປັ ດໄຈສີ່ຽງຕໍີ່ກັບການເກດ 4 ພະຍາດນຄີ່ ງສໍາຄັນ ແລະ ບໍີ່ຄວນຖເບົາ ເພີ່ ອຫີ່ າງໄກຈາກພະຍາດຕີ່ າງໆ, ມ້ ການຮັກສາສຸ ຂະພາບຜົງປາກຈ
້ເບົາຫວານ. ເພາະສະນັນ,ສຸ ຂະພາບຮີ່າງກາຍທີ່ ແຂງແຮງ ແລະ ການມຊວິດທີ່ ດຕະຫຼອດໄປ.

70

ຮບທີ 2: ບາງພະຍາດທີີ່ເກີດຜົຶ້ງປາກ້ ນຈາກ www.tnews.co.th, https://health.mthai.com)(ຂໍມ້ແຜນວາດ 1: ຄວາມສໍາພັນລະຫວີ່ າງສຸ ຂະພາບຜົງປາກກັ
ບການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ

4. ວິທີປ້ອງກັນ ແລະ ຮັກສາສຸຂະພາບຜົຶ້ງປາກ
້ໃນເມີ່ ອບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກມ
ຜົນກະທົບອັນຮ້າຍແຮງ ແລະ ເປັນເລີ່ ອງໃກໂ້ ຕເຮົາ, ການປ້ອງກັນລີ່ວງໜ້າ ເປັ ນ ສິີ່ງທີ່ ຈໍ າ ເປັ ນ ແລະ ຮ ບດີ່ ວນທີ່ ທຸ ກ ຄົນ ຕ້ອ ງໄດ້ໃ ຫ້ຄ ວາມສໍ າ ຄັນ . ການປ້ ອ ງກັນ ຢີ່ າງທັນ ເວລາແມີ່ ນມຄວາມຈໍ າ ເປັ ນ ຢີ່ າງຍິີ່ງເພີ່ ອສຸ ຂະພາບທີ່ ດ ແລະ ທັງເປັ ນ ການປະຢັ ດ ຄີ່ າໃຊ້ຈີ່ າຍໃນໄລຍະຍາວ. ການເບິີ່ງແຍງ
້ສຸ ຂະພາບຜົງປາກອາດກີ່
ຽວຂ້ອງກັບຫຼາຍພາກສີ່ວນດັີ່ງນິ:້
4.1. ລະດັບບຸກຄົນ
− ຄວນປີ່ຽນແປງພ ດຕິກໍ າການບໍລໂິ ພກເຊັີ່ນ: ການຫຼຸ ດ ຜີ່ອນການກິນ ອາຫານທີ່ ມລົດຫວານຫຼ າຍທີ່ ມ ໃນຈໍາ
້້ ດລົມ ແລະອີ່ ນໆພວກນໍາຫວານ,ຂະໜົມເຄັກ, ຂະໜົມອົມ, ນໍາອັົ ້ ເບຍ, ວາຍ, ຢາສບ ແລະອີ່ ນໆຄວນຫຼຸດຜີ່ອນ ຫຼ ຢຸ ດການດີ່ ມສິີ່ງເສບຕິດ ແລະ ຂອງມນເມົາຈໍາພວກເຫຼາ,− ຄວນຖ ແຂ້ວ ໃຫ້ຖ ກວິທ ໂດຍໃຊ້ຢາຖ ແຂ້ວທີ່ ມ ສານຈໍາພວກຟຣ ອໍຣ າຍ (Fluoride) ທີ່ ຊີ່ ວຍຮັກສາແຂ້ວ
້ເລອກແປງຖແຂ້ວທີ່ ມຄຸ ນນະພາບ ແລະ ເໝາະສົມກັບປາກ. ຖແຂ້ວທຸ ກມ ້ ຢີ່າງໜ້ອຍມລະສອງຄັງ້ ຕອນ
−້ເຊົາ້ ແລະ ຕອນແລງກີ່ ອນເຂົານອນຫຼ ຖແຂ້ວ ຫຼງັ ກິນອາຫານທຸກຄັງ້້− ຄວນໄປພົບທັນຕະແພດເປັ ນປະຈໍາ ເພີ່ ອຂໍຄໍາແນະນໍາໃນວິທປ້ອງກັນບໍີ່ໃຫ້ເກດບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ

4.2. ລະດັບໂຮງຮຽນ ແລະ ຊຸມຊົນ້ ກີ່ ອນ ແລະ ເລີ່ ມເຂົາ້້ັ ໃຫ້ກບັ ເດັກນ້ອຍຕັງແຕີ່
− ຄວນພັດທະນາທັກສະ, ຄວາມຮ,້ ວິທການຄິດ, ການປະຕິບດ
້ໂຮງຮຽນ ເພີ່ ອເປັນການປກຈິດສໍານກໃຫ້ທຸກຄົນເຫັນຄວາມສໍາຄັນຂອງການຮັກສາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ
−ແນະນໍາສິີ່ງທີ່ ຄວນກິນ ແລະ ຄວນຫຼກລີ່ຽງໃຫ້ແກີ່ ນັກຮຽນ, ຄົນໃນຊຸມຊົນ ເພີ່ ອປ້ອງກັນການເກດບັນຫາ
້ສຸ ຂະພາບຜົງປາກ
71−້ ດ ລົມ , ເຂົາໜົ້ ມ ຫວານທີ່ ມ ຜົນ ກະທົບ ຕໍີ່ໂຮງຮຽນຕ້ອງມ ລະບຽບສໍ າລັບ ຮ້ານຂາຍເຄີ່ ອງ, ຕົວ ຢີ່ າງ: ນໍ າອັ້້ສຸ ຂະພາບຜົງປາກເດັ
ກແມີ່ ນບໍີ່ໃຫ້ນໍາເຂົາມາຂາຍ

4.3. ລະດັບຊາດ ແລະ ພາກສ່ວນທີກີ່ ່ຽວຂ້ອງ້− ສ້າງສນຮັກສາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ,ສະໜອງເຄີ່ ອງມຮັບໃຊ້ໃຫ້ໂຮງຮຽນ ແລະ ຊຸມຊົນ ພ້ອມກັບບຸ ກຄະລາ
ກອນທາງການແພດ

້້ ີ່ ຽວກັບການຮັກສາສຸ ຂະພາບຜົງປາກໃຫ້
ຊີ່ວຍສາທິດ ແລະ ໃຫ້ຄວາມຮກ
ໂຮງຮຽນ ແລະ ຊຸມຊົນ້− ໃນກໍລະນທີ່ ເປັນພະຍາດຜົງປາກແລ້ວ ເຮົາບໍີ່ຄວນຖເບົາ ຫຼ ຮັກສາດ້ວຍຕົນເອງ, ຄວນໄປພົບທັນ ຕະແພດັ ເວລາ ຖ້າຫາກປີ່ອຍໄວ້ ພະຍາດກໍີ່ຈະແຜີ່ລາມ ແລະ ນໍາພາໃຫ້ເກດ
ເພີ່ ອຂໍຄໍາແນະນໍາ ແລະ ຮັກສາໃຫ້ທນ້ ຫຼ ອາດຈະບໍີ່ສາມາດຮັກສາໄດ້ເລຍ
ພະຍາດຊະນິດໃໝີ່ທີ່ ຮ້າຍແຮງຂນ
−• ການຖແຂ້ວທີີ່ຖກວິທີ
− ເລອກແປງຖແຂ້ວໃຫ້ເໝາະສົມກັບປາກ
− ການຖແຂ້ວທີ່ ຖກຕ້ອງຄວນໃຊ້ເວລາຢີ່າງໜ້ອຍ 2 ນາທ້ ຢີ່າງສັນໆ້ ເປັ ນຈັງຫວະ ແລະ ອີ່ອນໂຍນ ໃຫ້ເອົາໃຈໃສີ່ກັບລວງ
− ການຖ ແຂ້ວ ທີ່ ຖ ກຕ້ອ ງຄວນສະບັດຂໍ ມີ່ ຖຍາກ ແລະ ບໍລເິ ວນອ້ອມໆແຂ້ວ
ັ້ຂອງເຫອກ, ແຂ້ວເຫຼມໃນທ້ ລເິ ວນທີ່ ສີ່ຽງຕໍີ່ ການເກ ດພະຍາດເຊັີ່ນ: ແຖວແຂ້ວກົກດ້ານົ ກເຫຼມ,ັ ້ ທຸ ກດ້ານ ເນັນບໍ
− ຕ້ອງຖ ແຂ້ວໃຫ້ທີ່ ວທຸ້ລຸີ່ ມ, ເທິງ ແລະ ລນ.
້ນອກຈາກນ,້ ຄວນໃຊ້ເສັນໄໝຂັ
ດແຂ້ວ ເພີ່ ອທໍາຄວາມສະອາດຕາມວີ່າງແຂ້ວ ເຊິີ່ງເປັ ນບໍລເິ ວນທີ່ ແປງຖແຂ້ວ

ບໍີ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ສະອາດໄດ້.

ຮບທີ 3: ການຖແຂ້ວທີີ່ຖກວິທີ້ ນຈາກ http://misterdentist.blogspot.com/2016)(ຂໍມ

5. ສະພາບບັນຫາໃນໂລກ
ອງຕາມການລາຍງານຂອງອົງການອະນາໄມໂລກພົບວີ່າ ແຂ້ວແມງເປັນບັນຫາທີ່ ພົບເຫັນທົີ່ວໄປ ແລະ ຕໍີ່ເນີ່ ອງ້ຢີ່ ໃນກຸີ່ ມເດັກນ້ອຍ. ໃນປ 2018 ຢີ່ ເຂດອາຊຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້ ແລະ ພາກພນຕາເວັ
ນອອກຂອງເມດເຕເຣນຽນ
ແຂ້ວແມງກາຍເປັນບັນຫາໃຫຍີ່ ທີ່ ມຜົນກະທົບຕໍີ່ກັບການໃຊ້ຊວິດ. ຈາກຕົວເລກທາງດ້ານສະຖິຕ ິ ປ 2003 ເຫັນວີ່າໜີ່
72ງໃນສີ່ ຂອງເດັກ ນ້ອຍອາຍຸ 5 ຫາ 6 ປ ເປັ ນແຂ້ວແມງ ແລະ ຕົວເລກຫຼ າຍກວີ່ າ 90% ແມີ່ ນຢີ່ ໃນປະເທດທີ່ ກໍ າລັງ້ພັດທະນາ ແລະ ປະເທດທີ່ ກໍາລັງມການປີ່ຽນແປງລະບົບເສດຖະກິດເຊັີ່ນ: ຢີ່ ເຂດພາກພນອາຟຣິກກາ ປະມານ 60%
້ ີ່ ເປັ ນແຂ້ວແມງໃນປະເທດທີ່ ພັດທະນາແລ້ວມ
ຫາ 80% ຂອງເດັກໄວຮຽນເປັ ນແຂ້ວແມງ. ໃນຂະນະທີ່ ຕົວເລກຜທ
ແນວໂນ້ມຫຼຸດລົງຢີ່າງໄວວາໃນຊີ່ວງສອງທົດສະວັດທີ່ ຜີ່ານມາ ແຕີ່ ຕົວເລກຜີ່ ທີ່ ເປັ ນແຂ້ວແມງສະເລີ່ຍໃນທົີ່ວໂລກຍັງສງ້ ີ່ ວມກິດຈະກໍ າ ແລະ ການໃຊ້ັ ການແກ ໄ້ ຂ ແລະ ສິີ່ງດັີ່ງກີ່ າວກໍີ່ ມ ຜົນກະທົບຕໍີ່ ກັບການເຂົາຮຢີ່ ແລະ ຍັງບໍີ່ທັນໄດ້ຮບ
ຊວິດ. ອກໜີ່ ງກໍ ລະນ ກໍີ່ຄການເປັ ນພະຍາດເຫ ອກ ພະຍາດດັີ່ງກີ່ າວສົີ່ງຜົນກະທົບໄປທົີ່ວທຸ ກປະເທດເຊັີ່ນດຽວກັນ
ຕົວຢີ່າງ: ໃນປະເທດໂປຕຸ ເກດ ເດັກນ້ອຍອາຍຸ 12 ປ ມປະມານ 90% ແລະ ໃນປະເທດໄນເຈ ເດັກນ້ອຍອາຍຸ ແຕີ່ 6ັ ການປິີ່ນປົວ.
ຫາ 12 ປ ປະມານ 100% ມບັນຫາເລີ່ ອງສຸ ຂະພາບເຫອກທີ່ ຕ້ອງໄດ້ຮບ

ການຮັກສາຢີ່າງມວິຊາການແມີ່ ນມ ຄວາມຈໍາເປັ ນໃນການຈັດການກັບບັນຫາຊີ່ອງປາກ ແຕີ່ ເຖິງຢີ່າງໃດກໍີ່ຕາມ້ ງການປິີ່ ນປົ ວດັີ່ງກີ່ າວ ໂດຍສະເພາະເດັກ ນ້ອຍທີ່ ຢີ່ ໃນປະເທດກໍ າລັງເດັກ ນ້ອຍສີ່ ວນໃຫຍີ່ ກໍີ່ ຍັງບໍີ່ ສາມາດເຂົາເຖິ
້ພັດທະນາ. ພວກເຂົາຍັງຂາດໂອກາດໃນການປກສາທັນຕະແພດກີ່ ອນທີ່ ຈະເຂົາຮຽນໜັ
ງສ. ຕົວຢີ່າງ: ໃນປ 2002 ຢີ່້ ຈີ່ ງມປະເທດແທນເຊເນຍ ເດັກນ້ອຍອາຍຸ 12 ປ ຫຼ າຍກວີ່າ 75% ບໍີ່ເຄຍໄປພົບທັນຕະແພດປິີ່ ນປົ ວແຂ້ວ. ສະນັນ,ັ ການຮັກສາແຂ້ວຢີ່າງຖກຕ້ອງ. ສີ່ວນໃຫຍີ່ ແລ້ວແມີ່ ນໄປພົບທັນຕະແພດເມີ່ ອພຽງແຕີ່ ກຸີ່ ມຄົນຈໍານວນໜ້ອຍທີ່ ໄດ້ຮບ
້ເຈັບແຂ້ວເທົີ່ານັນ້ ເຊິີ່ງບັນຫານອາດຈະມ
ຜົນຕໍີ່ສຸ ຂະພາບແຂ້ວໄປຕະຫຼອດຊວິດ.
6. ສະພາບບັນຫາໃນ ສປປ ລາວ້ຢີ່ ໃນລາວເຮົາຍັງບໍີ່ພົບຕົວເລກທີ່ ບົີ່ງບອກເຖິງບັນຫາກີ່ ຽວກັບສຸ ຂະພາບຜົງປາກໃນລະດັ
ບປະເທດຢີ່າງເປັ ນທາງການ. ປ 2009 ໄດ້ມການສໍາຫຼວດຢີ່ ໃນນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ແລະ ຫຼວງພະບາງ ເຫັນວີ່າເດັກທີ່ ຢີ່ ໃນໄວອາຍຸ 12 ປ້ ມ (DMFT)ົ ແລະ ແຂ້ວທີ່ ປົີ່ ງໃໝີ່ແທນແຂ້ວນໍານົເປັ ນແຂ້ວແມງຫຼາຍ ແລະ ມລະດັບການເປັ ນແຂ້ວແມງ, ແຂ້ວຫຼີ່ ນັ້ັ້ຢີ່ ທີ່ 4,61 ເຫຼ ມ/ຄົນ ໃນນະຄອນຫຼ ວງ ແລະ 6,52 ເຫຼ ມ/ຄົນ ຢີ່ ຫຼ ວງພະບາງ. ນອກຈາກນ ້ ການສໍ າຫຼ ວດຢີ່ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ໃນປ 2000 ພົບວີ່າຄົນໃນທຸ ກກຸີ່ ມອາຍຸ ມບັນຫາສຸ ຂະພາບເຫອກ ແລະ ສິີ່ງທີ່ ພົບເຫັນໂດຍທົີ່ວໄປຄ
ຄາບຫນປນເກາະຕິດແຂ້ວ ເຊິີ່ງພົບເຫັນໃນກຸີ່ ມຕົວຢີ່າງອາຍຸ ແຕີ່ 12 ຫາ 99 ປ. ອກຢີ່າງໜີ່ ງການສໍາຫຼວດຢີ່ ເມອງປາກິ ໍາໄຊ ພົບວີ່າ ໃນກຸີ່ ມນັກຮຽນຈໍານວນ 59 ຄົນ, 94,9% ມບັນຫາເລີ່ ອງແຂ້ວແມງ ແລະ 32,6% ມກະດິງ ແຂວງບໍລຄ

ຄາບຫນປນ. ການສໍາຫຼວດ ໃນປ 2009 ເຫັນວີ່າຄີ່າຂອງການເປັ ນແຂ້ວແມງ ແລະ ແຂ້ວຫວີ່ອງ (DMFT) ແມີ່ ນ 1,6
້ ມ (DFT) ແມີ່ ນ 4,1 ເຫຼມ/ຄົັ ້ ນ ແລະ ຄີ່າຂອງການເປັນແຂ້ວແມງ ແລະ ແຂ້ວປົີ່ ງໃໝີ່ແທນແຂ້ວນໍານົັ ້ ນ. ຈາກເຫຼມ/ຄົ້ ນເກດິ ໍາໄຊ ສາມາດສະຫຼຸບໄດ້ວີ່າສຸ ຂະພາບເຫອກ ແລະ ແຂ້ວ ຂອງເດັກນ້ອຍໃນລາວນແມີ່
ການສໍາຫຼວດຢີ່ ແຂວງບໍລຄ
ຈາກການຂາດການເບິີ່ງແຍງທີ່ ຖກຕ້ອງເໝາະສົມໃນຊວິດປະຈໍາວັນ.

7. ມາດຕະການການຄວບຄຸມຢູ່ໃນໂລກ້ ີ່ ນໆໃນຜົງປາກສາມາດຫຼ້ ີ່ າບັນຫາກີ່ ຽວກັບສຸ ຂະພາບ ແລະ ພະຍາດຊໍ າເຮອອ
້ອົງການອະນາໄມໂລກເວົາວຸ ດລົງ
ຖ້າຫາກມການເຜຍແຜີ່ໃຫ້ຮເ້ ຖິງປັດໄຈສີ່ຽງຕີ່ າງໆເຊັີ່ນ:້ການຫຼຸດຜີ່ອນການກິນອາຫານທີ່ ມປະລິມານນໍາຕານຫຼາຍ ແລະ ຫັນໄປບໍລໂິ ພກອາຫານທີ່ ມ ໂພສະນາການົ ອນກໍາໜົດ
ສົມສີ່ວນ ເພີ່ ອເປັນການປ້ອງກັນແຂ້ວເປັນແມງ ແລະ ແຂ້ວຫຼີ່ ນກີ່− ກິນອາຫານປະເພດຜັກ ແລະ ໝາກໄມ ້ໃຫ້ຫຼາຍເພີ່ ອຄວາມສົມດນໃນການກິນອາຫານ
− ເຊົາສບຢາ ແລະ ຫຼຸດປະລິມານການດີ່ ມສິີ່ງມນເມົາ ຫຼ ສິີ່ງເສບຕິດ ເພີ່ ອເປັ ນການຫຼຸດຄວາມສີ່ຽງຈາກການເປັ ນ−້ົມະເຮັງຜົງປາກ,ແຂ້ວເຂີ່ ອງ ແລະ ແຂ້ວຫຼີ່ ນ້− ໝັີ່ນກວດກາຄວາມສະອາດພາຍໃນຜົງປາກເປັ
ນປະຈໍາັ ເຫດຈາກການຫຼນກິິ ້ ລາທີ່ ກີ່ ຽວຂ້ອງກັບໃບໜ້າ ແລະ ແຂ້ວລະມັດລະວັງການໄປການມາ ແລະ ອຸ ບດ− ຮັກສາສະພາບແວດລ້ອມຮອບຕົວທີ່ ອາດສົີ່ງຜົນຕໍີ່ກັບສຸ ຂະພາບ.
−

73

້
້້ ເຮົາຈະຄວນ
ໃນການຄວບຄຸ ມອາຫານ ແລະ ສຸ ຂະພາບຜົງປາກແມີ່
ນພົວພັນກັນຢີ່າງສະໜິດແໜ້ນ. ສະນັນ,້ຄໍານງເຖິງຄວາມຖີ່ , ການບໍ ລໂິ ພກອາຫານ ແລະ ເຄີ່ ອງດີ່ ມທີ່ ມ ປະລິມານທາດນໍ າຕານຫຼາຍ ລວມໄປເຖິງເຄີ່ ອງດີ່ ມປະເພດນໍາ້ ໝາກໄມ ້ ແລະ ປະເພດທີ່ ອັດທາດອາຍຄາບອນເຊັີ່ນ: ເປບຊ, ເຊເວັນອັບ, ມຣິນດາ ແລະອີ່ ນໆ. ບັນຫາ້ ີ່ ມບາງປະເພດ,ແຂ້ວແມງສາມາດປ້ອງກັນໄດ້ ໂດຍການໃຊ້ຜະລິດຕະພັນທີ່ ຜະສົມສານຟລອໍຣາຍ ເຊິີ່ງບັນຈຸໃນນໍ າດ້ເກອ, ນົມ ແລະ ຢາຖແຂ້ວ ຫຼ ອາດຈະນໍາໃຊ້ສານນໂດຍກົ
ງທີ່ ຜີ່ານການແນະນໍາຂອງທັນຕະແພດ ແລະ ໃຊ້ໃນການັ ໃນການຮັກສາແຂ້ວເປັ ນປະຈໍາເຫັນວີ່າ ບັນຫາແຂ້ວແມງໃນເດັກ ແລະ ຜໃ້ ຫຍີ່ ມ ຈໍາບ້ວນປາກ. ຜີ່ານການປະຕິບດ
້ນວນຫຼຸດລົງ. ໂດຍທົີ່ວໄປແລ້ວ ເມີ່ ອສຸ ຂະພາບຜົງປາກແມີ່
ນບັນຫາທີ່ ເຮົາຕ້ອງໄດ້ໄປພົບທັນຕະແພດເພີ່ ອຮັບຄໍາປກສາແລະ ຮັບການຮັກສາທີ່ ຖກວິທ ແຕີ່ ຖ້າຢາກໃຫ້ການປ້ອງກັນມປະສິດທິພາບ ແລະ ມຄວາມຍນຍົງ ພວກເຮົາຕ້ອງໄດ້້ ກີ່ ອນເຂົາໂຮງຮຽນ.
້້ັ ໃຫ້ກ ບັ ເດັກນ້ອຍຕັງແຕີ່
ພັດທະນາທັກສະ, ຄວາມຮ ,້ ວິທ ການຄິດ, ການປະຕິບດ
ການຮັກສາ
້ຄວາມສະອາດຜົງປາກສາມາດຝ
ກປະຕິບ ັດໄດ້ ແລະ ຄວນໄດ້ຮ ັບການສົີ່ງເສີ່ ມໃຫ້ປະຕິບ ັດເປັ ນກິດຈະວັດປະຈໍ າັ ຫຼງັ ການກິນອາຫານເຊັີ່ນ: ການຖແຂ້ວ ກໍີ່ຄວນໄດ້ຮບ
ັວັນເຊັີ່ນ: ການກິນ ແລະ ການດີ່ ມ. ນອກຈາກນັນ້ ການປະຕິບດ
້ການສົີ່ງເສ ມໃຫ້ເປັ ນນິໄສຕັງແຕີ່
ໄວເດັກ . ພ ດຕິກໍ າການກິນເປັ ນອ ກປະເດັນໜີ່ ງທີ່ ຄວນໄດ້ຮ ັບການສົີ່ງເສ ມ ໂດຍ້້ສະເພາະແມີ່ ນການສ້າງຄວາມເຂົາໃຈໃນການຫຼ
າຍເກນໄປ. ການທີຸ່ ດການບໍລໂິ ພກອາຫານທີ່ ມປະລິມານທາດນໍາຕານຫຼ້ ຍ ແລະ ສ້າງສາຍພົວພັນທີ່ ດໃນການຮັກສາ
ໄປພົບທັນຕະແພດກີ່ ອນເປັນແຂ້ວແມງແມີ່ ນເປັ ນການສ້າງຄວາມລງເຄ້ ົກຄອງຍັງມບົດບາດໃນການປີ່ຽນທັດສະນະຄະຕິ ແລະ ສ້າງຄວາມຊິນເຄຍໃນການຮັກສາແຂ້ວເລີ່ ມຈາກແຂ້ວ. ຜປ້ຢີ່ ເຮ ອນຂອງຕົນ . ຈາກການສົີ່ງເສ ມການຮັກ ສາສຸ ຂະພາບຜົ ງປາກທັ ງ ທາງຢີ່ ທີ່ ເຮ ອນ, ໂຮງຮຽນຈະເຮັດ ໃຫ້ັ ຕອນທີ່ ເຂົາເປັ ນຜໃ້ ຫຍີ່ ແລະ ກາຍເປັ ນນິໄສໃນການ
ເດັກ ນ້ອຍເກດຄວາມຊິນເຄຍ ແລະ ສາມາດນໍ າໄປປະຕິບດັ ໃນຊວິດປະຈໍາວັນ.
ປະຕິບດ້ ພະຍາດຫຼາຍຊະນິດກີ່ ຽວກັບຜົງປາກທີ່ ສາມາດປ້ອງກັນໄດ້ຜີ່ານການສົີ່ງເສມພາຍໃນໂຮງຮຽນ. ຈາກ້ໃນນມ້ ີ່ າການສົີ່ງເສມການປ້ອງກັນພະຍາດຜົງປາກພາຍໃນໂຮງຮຽນແມີ່
້ັ ຜົນດ
ບັນຫານ ້ ອົງການອະນາໄມໂລກເວົາວ
ນຈະໄດ້ຮບ
ເຊິີ່ງສາມາດນໍາມາສກສາຜີ່ານວິຊາຕີ່ າງໆເຊັີ່ນ: ວິທະຍາສາດ, ເຄມສາດ, ຊວະສາດ, ຄະນິດສາດ, ພາສາສາດ, ສັງຄົມ້ ີ່ ການກິນ
ສກສາ, ສິລະປະກໍາ ແລະ ສິລະປະດົນຕ. ນອກນ ້ ວິຊາທີ່ ກີ່ ຽວຂ້ອງກັບການສົີ່ງເສມສຸ ຂະພາບຄວນເນັນໃສັ ໃນການກິນໃຫ້ຖກຕາມຫຼກັ ໂພຊະນາການ, ການປະຕິບດັ ໃຫ້ຖກວິທ
ເພີ່ ອສຸ ຂະພາບ, ນະໂຍບາຍ ແລະ ການປະຕິບດແລະ ການສ້າງຄວາມພໍໃຈແກີ່ ຕົນເອງ ເຊິີ່ງໝາຍເຖິງການຫຼກລີ່ຽງຈາກການສບຢາ, ດີ່ ມຂອງມນເມົາ ແລະ ເສບສານ
້ເສບຕິດທີ່ ກີ່ ຽວຂ້ອງກັບສຸ ຂະພາບຜົງປາກ.
້ອກໜີ່ ງຕົວຢີ່າງຢີ່ ປະເທດໄທກໍີ່ຄ ຄມໜ້າທີ່ ໃນການສກສາອົບຮົມກີ່ ຽວກັບສຸ ຂະພາບຜົງປາກ
ໂດຍສະເພາະ

ແມີ່ ນການແນະນໍ າໃນການຝ ກປະຕິບ ັດການຖ ແຂ້ວຫຼ ັງຈາກກິນອາຫານທີ່ ຽງ ພ້ອ ມທັງກວດສຸ ຂະພາບແຂ້ວໃຫ້້ ວນແຕີ່ ໄດ້ຮ ັບການສົີ່ງເສ ມໃຫ້ເປັ ນກິດຈະກໍ າທາງດ້ານສຸ ຂະພາບທົີ່ວໄປເຊັີ່ນ: ສຸ ຂະນັກ ຮຽນ. ກິດຈະກໍ າເຫຼີ່ ົານ ລ້້ັ ສດການປ້ອງກັນການ
ອະນາໄມຜົງປາກ,ການສະຜົມ ແລະ ລ້າງມ ລວມໄປເຖິງການປ້ອງກັນການເຈັບແຂ້ວໃນຫຼກ
້ບາດເຈັບຕີ່ າງໆ. ການກວດສຸ ຂະພາບຜົງປາກແມີ່
ນສິີ່ງສໍາຄັນທີ່ ກີ່ ຽວຂ້ອງກັບຕິດຕາມພັດທະນາການທາງດ້ານຮີ່າງກາຍ້ ີ່ ປ. ນອກຈາກນ ້ ບາງໂຮງຮຽນຍັງໄດ້ລວມເອົາັ ສານອາຫານຂອງເດັກ ເຊິີ່ງຈະມການຕິດຕາມສອງຄັງຕໍແລະ ການໄດ້ຮບ
້້ການຮັກສາສຸ ຂະພາບຜົງປາກເຂົ
າໃນວິຊາທີ່ ກີ່ ຽວຂ້ອງກັບການວາງແຜນຄອບຄົວ ແລະ ເພດສກສາ.

8. ມາດຕະການການຄວບຄຸມໃນ ສປປ ລາວ້ັ ທາງພາກລັດ ແລະ ເອກະຊົນກໍີ່ໄດ້ໃຫ້ຄວາມສໍາຄັນຫຼາຍຕໍີ່ກັບບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ
ໃນປັດຈຸບນ
ເຊິີ່ງເຫັນ້້້ັ ສດໃຫ້ມການເບິີ່ງແຍງສຸ ຂະພາບຜົງປາກໃນຊັ
ໄດ້ຈາກການສ້າງຫຼກ
ນປະຖົ
ມ. ນອກຈາກນ ້ ຍັງມອກຫຼາຍໂຄງການໄດ້
້້ເຂົາມາສະໜັ
ບສະໜນ ໂດຍການສ້າງໂຄງການທັນຕະກໍາຊຸມຊົນ, ສນກວດສຸ ຂະພາບຂອງຜົງປາກ
ພ້ອມທັງສະໜອງອຸ ປະກອນຮັບໃຊ້ວຽກງານທັນຕະກໍາ ແລະ ກໍີ່ໄດ້ມການຕິດຕາມ, ການປະເມນງານເປັ ນແຕີ່ ລະຊີ່ວງ. ໃນອະນາຄົດ ກໍີ່້ ີ່ ໃນ ສປປ ລາວ.
ົ ກພນທ
ຈະໄດ້ມການຂະຫຍາຍໂຄງການອອກໄປໃຫ້ທີ່ ວທຸ74ກິດຈະກໍາ
້ັ ສກສາສົນທະນາກີ່ ຽວກັບສາເຫດພາໃຫ້ເກດບັນສຸ ຂະພາບຜົງປາກ
1) ໃຫ້ນກັ ສກສາຈັດກຸີ່ ມສົນທະນາ ແລະ ສ້າງແຜນວາດຊີ່ວຍຈີ່ ກີ່ ຽວກັບຜົນກະທົບ ແລະ ວິທປ້ອງກັນບັນຫາ
2) ໃຫ້ນກ້ າສະເໝ
້ສຸ ຂະພາບຜົງປາກ
ແລ້ວຂນນໍ

3) ຄນໍາພານັກສກສາ ສາທິດກີ່ ຽວກັບການຖແຂ້ວທີ່ ຖກວິທ
ຄໍາຖາມ້້1) ສາເຫດທີ່ ພາໃຫ້ເກດບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກມ
ແນວໃດ? ມພະຍາດຫຍັງແດີ່ທີ່ ເກດໃນຜົງປາກ?
້ົ ນກະທົບແນວໃດ?
2) ບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກໄດ້ສີ່ ງຜົ້3) ພວກເຮົາຈະມວິທປ້ອງກັນແນວໃດເພີ່ ອບໍີ່ໃຫ້ມບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ?

ເອກະສານອ້າງອີງ
1) Oral Health [Internet]. WHO; 2018 [cited 2019 Nov]. Available
from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/oral-health.
2) WHO. World Oral Health Report 2003; 2003. Available from:https://www.who.int/oral_health/media/en/orh_report03_en.pdf
César Mexia de Almeida, Poul Erik Petersen, Sónia Jesus André, António Toscano.
Changing oral health status of 6- and 12-year-old schoolchildren in Portugal[dissertation]. Community Dental Health, 2003. 20, 211–216. CDH; 2003. Available
from: https://www.who.int/oral_health/media/en/orh_portugal.pdf?ua=175

ບົດທີ 11ການສຶກສາທາງໂພຊະນາການ
1. ຄວາມຮ້ທົີ່ວໄປກ່ຽວກັບໂພຊະນາການ
ການບໍລໂິ ພກອາຫານແມີ່ ນມຫຼາຍຮບແບບທີ່ ນໍາໄປສີ່ ບັນຫາສຸ ຂະພາບເຊັີ່ນ: ການບໍລໂິ ພກອາຫານບໍີ່ພຽງພໍກັບ ຄວາມຕ້ອ ງການຈະເຮັດ ໃຫ້ຮີ່ າງກາຍຂາດທາດອາຫານ ການບໍ ລ ິໂພກອາຫານທີ່ ບໍີ່ ຖ ກໂພຊະນາການເຊັີ່ນ:້ອາຫານບໍີ່ສະອາດ, ອາຫານມສານພິດ, ອາຫານປົ ນເປ້ອນ ແລະ ອາຫານທີ່ ມເຊອພະຍາດ.
ເພີ່ ອເຮັດໃຫ້ຮີ່າງກາຍ
້ແຂງແຮງຕ້ອງໄດ້ບໍລໂິ ພກອາຫານທີ່ ສະອາດປອດໄພຈາກເຊອພະຍາດ
ການຂາດທາດອາຫານຈະເຮັດໃຫ້ຮີ່າງກາຍ
ເດັກນ້ອຍຈີ່ ອຍຜອມສາເຫດຂາດທາດອາຫານຈໍາພວກໂປຣຕນ, ຂາດວິຕາມິນ ແລະ ແຮີ່ທາດ. ການຂາດໂພສະນາັ ເຮັດໃຫ້ເປັ ນພະຍາດເລອດຈາງ, ການຂາດ
ການໂດຍທົີ່ວໄປມັກພົບເຫັນໃນ 3 ປະເພດໄດ້ແກີ່ : ການຂາດທາດເຫຼກ

ທາດໄອໂອດນເຮັດໃຫ້ຮີ່າງກາຍຜິດປົກກະຕິ (ເປັນຄໍໜຽງ) ແລະ ການຂາດວິຕາມິນເອ ເປັນພະຍາດຕາຟາງ. ສົີ່ງຜົນ
ກະທົບຕໍີ່ສະພາບຂອງໂພຊະນາການເຮັດໃຫ້ການຈະເລນເຕບໂຕຊ້າ, ເສຍຊວິດ, ທໍາລາຍສະໝອງ, ຫຼຸດຜີ່ອນຄວາມ
ສາມາດໃນການຄິດ, ການເຮັດວຽກທັງຜໃ້ ຫີ່ ຍ ແລະ ເດັກ.

2. ຄວາມໝາຍຂອງໂພຊະນາການ
ໂພຊະນາການແມີ່ ນພາວະທາງສຸ ຂະພາບຂອງບຸ ກ ຄົນທີ່ ມ ຜົນເນີ່ ອງມາຈາກການບໍ ລໂິ ພກອາຫານ, ການຍີ່ ອຍອາຫານ, ການດດຊມ, ການຂົນສົີ່ງ, ການສະສົມ ແລະ ການເຜົາໄໝ້ທາດອາຫານໃນລະດັບຈຸລງັ . ເຊິີ່ງມປັ ດໄຈຫຼາຍຢີ່າງທີ່ ສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ພາວະໂພຊະນາການຂອງມະນຸດເຊັີ່ນ: ປັ ດໄຈທາງດ້ານເສດຖະກິດສັງຄົມ, ສະພາບ
ຮີ່າງກາຍ ແລະ ຈິດໃຈ, ຮດຄອງປະເພນ, ວັດທະນະທໍາ, ຮບແບບອາຫານທີ່ ບໍລໂິ ພກ ແລະ ອົງປະກອບຂອງໂພຊະ້ ີ່ ໄປ.
ນາການແມີ່ ນຈະໄດ້ນໍາສະເໜໃນຂໍຕໍ

2.1. ອາຫານ
ໝາຍເຖິງວັດຖຸໃດໜີ່ ງທີ່ ຄົນເຮົາກິນໄດ້, ດີ່ ມໄດ້, ຢີ່ ໃນຮບແບບຂອງສົດ, ດິບ ຫຼ ໄດ້ຜີ່ານການປຸ ງແຕີ່ ງມາແລ້ວເຊິີ່ງປະກອບມ 6 ໝວດລຸີ່ ມນ:້ອາຫານໃຫ້ທາດອາຫານ

ໝວດທາດແປ້ງ

ຄາໂບໄຮເດຣດ (Carbohydrate)ໝວດໄຂມັນ
້ໝວດຊນລິປິດ (Lipid)ໝວດນົມ

ໂປຣຕນ (Protein)ໝວດ ຜັກ ແລະ ໝາກໄມ ້ໝວດເຄີ່ ອງດີ່ ມວິຕາມິນ (Vitamin)ໂປຣຕນ ( Protein)ແຮີ່ ທາດ (Mineral)ປະເພດອາຫານທີີ່ໃຫ້ພະລັງງານ
ອາຫານທີີ່ເສີມສ້າງຮ່າງກາຍ
ອາຫານທີີ່ເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍ
ຂັບຖ່າຍສະດວກ

2.2 ປະລິມານອາຫານສໍາລັບການບໍລິໂພກ
ຄວາມຈິງແລ້ວເຮົາມຄວາມຈໍາເປັນຕ້ອງຄໍານງເຖິງປະລິມານທີ່ ພໍດໃນການບໍລໂິ ພກແຕີ່ ລະວັນເພີ່ ອ້ ີ່ ງຮີ່າງກາຍໃຊ້ພະລັງງານປະມານ 2.000້ າຍທີ່ ເຮັດວຽກອອກແຮງງານປານກາງໃນມໜສຸ ຂະພາບທີ່ ແຂງແຮງ. ສໍາລັບຜຊ້ ງິ ຈະຕ້ອງການປະລິມານໜ້ອຍກວີ່າຜຊ້ າຍປະມານ 15-30 ແຄລໍຣ, ສີ່ວນເດັກນ້ອຍແມີ່ ນ
25.000 ແຄລໍຣ, ສໍາລັບຜຍ້ ບຂະໜາດຂອງຮີ່າງກາຍ.
ຕ້ອງການພະລັງງານໜ້ອຍກວີ່າເຊິີ່ງຂນກັ

76ແຕີ່ ເຖິງຢີ່າງໃດກໍີ່ຕາມ ສີ່ວນໜີ່ ງຂອງພະລັງງານໃນເດັກນ້ອຍຕ້ອງເກັບໄວ້ເພີ່ ອການຈະເລນເຕບໂຕ, ສະນັນ້
້ ງ 3 ກຣາມຕໍີ່ນໍາໜັ້ ກໂຕ 1 ກິເມີ່ ອຄິດທຽບສີ່ວນແລ້ວ ຈີ່ ງຕ້ອງການຫຼາຍກວີ່າຜໃ້ ຫີ່ ຍຄ: ເດັກນ້ອຍຕ້ອງການຊນເຖິ້ ກໂຕ 1 ກິໂລເທົີ່ານັນ.
້ໂລກຣາມ, ສີ່ວນຜໃ້ ຫີ່ ຍຕ້ອງການພຽງ 1 ກຣາມຕໍີ່ນໍາໜັ
ທາດອາຫານທີ່ ໃຫ້ພະລັງງານມ 3 ຢີ່າງ:້− ທາດນໍາຕານ
1 ກຣາມໃຫ້ 4 ແຄລໍຣ້− ທາດຊນກຣາມ
1 ກຣາມໃຫ້ 4 ແຄລໍຣ
− ທາດໄຂມັນກຣາມ

1 ກຣາມໃຫ້ 9 ແຄລໍຣີ່ ສະສົມພາຍໃນຮີ່າງກາຍມາໃຊ້ຈີ່ ງ້ຖ້າເຮົາກິນໜ້ອຍກວີ່າທີ່ ຮີ່າງກາຍໃຊ້ຮີ່າງກາຍຈະນໍາໃຊ້ທາດອາຫານທ້ ກຫຼຸດ. ກົງກັນຂ້າມຖ້າກິນຫຼາຍກໍີ່ຈະເກດເປັນໂລກອ້ວນ, ໂລກເບົາຫວານ, ໂລກເປັນສາເຫດໃຫ້ຈີ່ອຍ ແລະ ນໍາໜັ
ຫົວໃຈ, ໂລກຄວາມດັນເລອດສງ ແລະອີ່ ນໆ.
້ດ້ວຍເຫດນປະຊາຊົ
ນທົີ່ວໄປຈີ່ ງຄວນສົນໃຈໃນເລີ່ ອງໂພຊະນາການ ແລະ ມຄວາມຮໄ້ ວ້ເຊິີ່ງຈະຊີ່ວຍໃຫ້ໍ ເສຍເງ ິນຄີ່າຢາປີ່ ນປົວ.
ຮບຊົງງາມ, ແຂງແຮງ, ສຸ ຂະພາບດ, ອາຍຸ ຍນ ແລະ ຈິີ່ງບໍີ່ ໄດ້

2.3. ປະເພດອາຫານທີີ່ຄວນບໍລິໂພກັ ການເມີ່ ອເຮົາຮເ້ ຖິງເລີ່ ອງປະລິມານ ແລະ ຄຸ ນນະພາບຂອງອາຫານແລ້ວ ກໍີ່ຈະຊີ່ວຍໃຫ້ເຮົາມຫຼກ
ົ 6ພິຈາລະນາເຖິງຊະນິດຂອງອາຫານທີ່ ຄວນບໍລໂິ ພກໃນແຕີ່ ລະວັນ. ຄວາມຈິງແລ້ວທຸກຄົນຕ້ອງກິນອາຫານໃຫ້ຄບ້ ໄຂມັນ, ເກອໍ້ໝວດ (ຫຼ 5 ໝວດ ໃນບາງເອກະສານ) ເຊິີ່ງມຢີ່ ໃນອາຫານແຕີ່ ລະປະເພດ ເພີ່ ອໃຫ້ນາຕານ,ຊນ,ແຮີ່ ແລະ ວິຕາມິນຕີ່ າງໆຢີ່າງຄົບຖ້ວນ.
ັ ນັນ້ ຈໍາເປັນຕ້ອງກິນໃຫ້ໄດ້ສດັ ສີ່ວນເໝາະສົມກັບຄວາມຕ້ອງການຂອງຮີ່າງກາຍ
ການກິນອາຫານທີ່ ຖກຫຼກ້ ນລະ 60 ກຣາມ, ທາດໄຂມັນ 70 ກຣາມ ທີ່ ເຫຼອເປັນທາດນໍາຕານ
້ຄ: ຄວນກິນທາດຊນວັ
300 - 400 ກຣາມ. ສໍາ້້ ີ່ ອອກແຮງງານຫຼາຍ ຫຼ ຫຼນກິິ ້ ລາກາງແຈ ້ງກໍີ່ຈໍາເປັນຕ້ອງໄດ້ຮບັ ທາດອາຫານຕີ່ າງໆເພີ່ ມຂນຕາມສີ່ ວນ.
ລັບຜທ
2.2. ທາດອາຫານ

ໝາຍເຖິງທາດຊະນິດໜີ່ ງ ທີ່ ຮີ່າງກາຍຄົນເຮົາມຄວາມຕ້ອງການ ແລະ ຂາດບໍີ່ໄດ້ ເພີ່ ອການມຊວິດຢີ່ ແລະການຈະເລນເຕບໂຕ ຫຼ ເປັນທາດທີ່ ໃຊ້ໃນຂະບວນການເຜົາໄໝ້ ແລະ ແລກປີ່ຽນທາດໃນຮີ່າງກາຍຄົນເຮົາ.
3. ທາດອາຫານທີີ່ຈໍາເປັນຕໍີ່ຮ່າງກາຍ
ທາດອາຫານ

ຄຸນປະໂຫຍດ

ແຫີ່ງທີີ່ມາ

ຄາໂບໄຮເດຣດ
(Carbohydrate)(ແປ້ງ ແລະ ນໍາ້ເປັນທາດອາຫານທີ່ ໃຫ້ພະລັງງານຮີ່ າງກາຍຕ້ອງການ ເພີ່ ອົ ເຮົາເຄີ່ ອນ ເໜັງໄດ້, ຮີ່ າງກາຍມຄວາມອົບອຸີ່ ນເຮັດໃຫ້ຄນ

້ເຂົາປະເພດຕີ່
າງໆ, ສາລ, ຖົີ່ວ ມັນດ້າງ,້ມັນຝຣັີ່ງ, ມັນຕົນ...

ຕານ)ລປິດ (Lipid)້ ນ ແລະ
(ນໍາມັ
ໄຂມັນ)
ໂປຣຕນ(Protein)້ ງສ້ອມແຊມອາໄວຍະແລະ ຈະເລນເຕບໂຕ ນອກຈາກນັນຍັັ ບາດເຈັບ.
ວະຕີ່ າງໆທີ່ ໄດ້ຮບ້ ດຕີ່ າງໆ, ປາ, ເນຍ,ເປັ ນ ທາດອາຫານທີ່ ໃຫ້ພ ະລັງ ງານ ແລະ ຍັງຈໍ າເປັ ນ ຕໍີ່ ການ ໄຂມັນຈາກຊນສັ້ ງຊີ່ ວຍດດຊມວິຕາມິນບາງຊະນິດ ນົມງ ົວ ແລະ ນໍາມັ້ ນພດ...
ຈະເລນເຕບໂຕ. ນອກນັນຍັທີ່ ລະລາຍໃນໄຂມັນເຊັີ່ນ: ວິຕາມິນ A, ວິຕາມິນ E…
້ ດຕີ່ າງໆ,້ ມແມີ່ , ນົມງ ົວ, ໄຂີ່ , ຊນສັເປັ ນທາດອາຫານທີ່ ເສມສ້າງຮີ່ າງກາຍ, ຈຸລງັ ຕີ່ າງໆ, ເປັ ນທາດ ນໍານົ້ ກັນ ປາ, ໂປຣຕນຈາກຖົີ່ວເຫຼອງ ແລະ ຖົີ່ວແຫຼ ວໃນຮີ່ າງກາຍ ແລະ ເປັ ນສີ່ ວນໜີ່ ງຂອງລະບົບພມຄຸ ມຂອງຄົນເຮົາ. ໂປຣຕນບາງຊະນິດສາມາດນໍາໃຊ້ເປັ ນພະລັງງານ ອີ່ ນໆ.
ໄດ້.

ັ (Fe)
ທາດເຫຼກ້ ດ, ເຄີ່ ອງໃນສັດ (ຕັບ), ເລອດ,ເຮັດໜ້າທີ່ ສ້າງເມັດເລອດແດງ, ເປັ ນໂປຣຕນຂອງເມັດເລອດ ຊນສັ77້ ມແມີ່ , ຜັກ ແລະ ໝາກໄມ ້ ເຊັີ່ນ
ແດງທີ່ ເຮັດໜ້າທີ່ ຂົນສົີ່ງອົກຊແຊນໄປລ້ຽງອາໄວຍະວະຕີ່ າງໆ ນໍານົ້ ແລະ ສະໝອງເຮັດວຽກໄດ້ ຜັກໃບຂຽວ, ເຫັດ, ຜັກຫົມ, ຜັກກດ,ຂອງຮີ່ າງກາຍ, ເຮັດໃຫ້ກາ້ ມຊນ້ຢີ່າງເປັນປົກກະຕິ.
ໝາກແຕງໂມ, ໝາກກວ້ ຍນໍາ...
ທາດໄອໂອດນ
(I)ສ້າງຮໍ ໂ ມນທາຍລອຍ (Thyroid hormones) ທີ່ ຄວບຄຸ ມ ເກອປະສົມໄອໂອດນ, ອາຫານທະເລ
ການເຮັ ດ ວຽກຂອງຮີ່ າງກາຍ, ເຮັດ ໜ້າ ທີ່ ການພັ ດ ທະນາ ແລະ ແຫຼີ່ ງທີ່ ສໍາຄັນທີ່ ສຸ ດກໍີ່ຄນົມແມີ່ .
້ ຢີ່ ໃນທ້ອງແມີ່ .
ລະບົບສະໝອງ ແລະ ປະສາດຂອງເດັກຕັງແຕີ່

ທາດສັງກະສ(Zn)້ ດ ແລະ ເຄີ່ ອງໃນສັດຕີ່ າງໆ, ປາ,ຊີ່ ວຍໃນການຈະເລ ນເຕ ບໂຕ ແລະ ການພັດ ທະນາທີ່ ເປັ ນ ຊນສັປົ ກກະຕິຂອງລະບົບການຈະເລນພັນ ແລະ ເຮັດລະບົບພມ ສັດປກ, ແມງໄມ ້ທີ່ ກິນໄດ້…
້ ກັນເຮັດວຽກໄດ້ຕາມປົກກະຕິ.
ຄຸ ມວິຕາມິນ Bເຮັດໜ້າທີ່ ຊີ່ ວຍໃຫ້ຮີ່າງກາຍນໍາໃຊ້ທາດອາຫານຜະລິດເປັນ

ລວມພະລັງງານ ແລະ ຊີ່ ວຍລະບົບປະສາດໃຫ້ເຮັດວຽກໄດ້ຕາມ
ປົກກະຕິ .

ໂຟລິກ ອາຊິດ
ວິຕາມິນ Cເຮັດໃຫ້ຈລຸ ງັ ເມັດເລອດແດງແຂງແຮງ ແລະ ປ້ອງກັນການ
ຜິດປົກກະຕິຂອງເດັກທີ່ ຢີ່ ໃນທ້ອງແມີ່ .
ັ , ທໍາລາຍທາດທີ່ ເປັນຊີ່ ວຍການດດຊມຂອງທາດເຫຼກ

ອັນຕະລາຍໃນຮີ່ າງກາຍ ແລະ ຊີ່ ວຍເຮັດໃຫ້ບາດແຜດໄວ້.

້ ດ,ໂປຮຕິນ ແລະ ໄຂມັນ ຈາກຊນສັ້ ນພດ…
ຖົີ່ວປະເພດຕີ່ າງໆ, ນໍາມັ
ຖົີ່ວ, ຜັກສົດ, ຕັບ, ໄຂີ່ ຫຼງັ , ນົມແມີ່ ,ໄຂີ່ …

້ ົ ດ ເຊັີ່ ນ: ໝາກສິ ດ າ, ໝາກໝາກໄມ ສນາວ, ໝາກກຽ້ ງ, ຜັກສົດເຊັີ່ນ: ຜັກໃບ
ຂຽວ, ໝາກເລັີ່ນ, ນົມແມີ່ , ນົມງ ົວ…

3.1. ການຂາດທາດອາຫານ
1) ການຂາດທາດໂປຣຕີນ
ຜົນຂອງການຂາດທາດໂປຣຕນຍ້ອນການກິນບໍີ່ໄປຕາມໂພຊະນາການ. ອາການຂາດທາດໂປຣຕນຮຸ ນແຮງ້ ກຫຼຸດ ແລະ ມການຢັບຢັ ້ງການຈະເລນເຕບໃຫີ່ ຍເປັ ນສາເຫດຕົນຕໍ້ ເຮັດໃຫ້ຮີ່າງກາຍຂາດວິຕາມິນ
ຈະເຮັດໃຫ້ນໍາໜັັ ແລະ ທາດສັງກະສ). ອາການທີ່ ຮຸ ນແຮງທີ່ ສຸ ດຂອງການຂາດໂປຣແລະ ແຮີ່ທາດ (ຕົວຢີ່າງ: ວິຕາມິນ ເອ, ທາດເຫຼກ້ ບ ແລະ ພະຍາດຈີ່ ອຍຜອມ. ອາການຂອງພະຍາດຈີ່ ອຍຜອມ ແມີ່ ນຊມເສົາ,ມ້ຕນແມີ່ ນ ເປັ ນພະຍາດຫົວໂປກົນລ້ ແລະ ຮີ່າງກາຍບໍີ່ພັດທະນາ, ນໍາໜັ້ ຜວໜັງແຫ້ງ, ທ້ອງເບັງ, ອາການຖອກທ້ອງ, ສນເສຍກາ້ ມຊນ້ອາການບວມນໍາ,ກຫຼຸດ 60% ບໍີ່ເຕບໃຫຍີ່ ຕາມເກນອາຍຸ , ມ ໄຂມັນໃນຮີ່າງກາຍໜ້ອຍ ແລະ ມ ອາການຖອກທ້ອງ. ພະຍາດຈີ່ ອຍ້ າຍຕອນເດັກ ມ ອາຍຸ ໜີ່ ງປ . ເປັ ນຜອມແມີ່ ນພົບ ເຫັນກັບ ເດັກ ນ້ອຍທີ່ ກິນນົມ ແມີ່ ນບໍີ່ ພຽງພໍ ແລະ ມັກ ເກ ດຂ ນຫຼ້ ງັ ຈາກເປັ ນພະຍາດຈີ່ ອຍຜອມ ແລະ ພົບກັບເດັກທີ່ ອາຍຸ ໜີ່ ງປລົງມາເມີ່ ອເດັກ້ ບ ແມີ່ ນເກດຂນຫຼ
ພະຍາດຫົວໂປກົນລ້ ບ ແມີ່ ນ ຍັງບໍີ່ ເປັ ນທີ່ ຮຈິ ນົມ ແມີ່ ແລະ ອາຫານປະເພດແປ້ງ. ສາເຫດຂອງພະຍາດຫົວ ໃຫຍີ່ ກົນລ້ ກັ ຢີ່າງ
ບໍີ່ໄດ້ກ ນກວ້າງຂວາງ ແຕີ່ ມັກຈະພົບເຫັນກັບພະຍາດຖອກທ້ອງ. ຜົນກະທົບຈາກພະຍາດຂາດສານໂປຣຕນເຮັດໃຫ້ຮີ່າງກາຍ້ ນພິເສດ. ດັີ່ງນັນ້ ຄວນເອົາໃຈໃສີ່ເວລາກະກຽມອາຫານ ແລະ ເວລາມຄວາມຕ້ອງການທາດອາຫານຈໍາພວກນເປັ
ປ້ອນອາຫານເດັກໃນໄລຍະເຊົານົມ.
2) ການຂາດທາດເຫັກ
ເຮັດ ໃຫ້ເປັ ນ ພະຍາດເລ ອດຈາງມັກ ພົບ ໃນແມີ່ ຍິງຖ ພາ, ແມີ່ ຍິງຫຼ ັ ງເກ ດລ ກ, ເດັກ ເກ ດກີ່ ອນກໍ າ ນົດ ,ເດັກນ້ອຍອາຍຸ ຢີ່ ລະຫວີ່າງ 6-24 ເດອນ, ເດັກທີ່ ຂາດໂປຣຕນ. ພະຍາດເລອດຈາງມສາເຫດມາຈາກການຂາດທາດ້ ີ່ ມແຮງ,ັ . ຜທ້ ີ່ ເປັນພະຍາດເລອດຈາງຈະມອາການມນຊາຢີ່ ຝາມ, ມເຍີ່ ອເມອກຕາ, ຮສ້ ກວີ່າຮມສົບ ແລະ ລິນບໍເຫຼກ້້ ໃນກໍລະນຮ້າຍແຮງຈະມອາການບວມ ແລະອີ່ອນເພຍ, ເມີ່ ອຍງີ່ າຍ, ເຈັບຫົວ, ວິນຫົວ, ຫົວໃຈເຕັນແຮງ,ຊມເສົາ.
ຫາຍໃຈຍາກເຖິງແມີ່ ນວີ່າເຄີ່ ອນໄຫວເລັກນ້ອຍກໍີ່ຕາມ.

783) ການຂາດວິຕາມິນເອ້ ີ່ ເປັ ນ ພະຍາດໝາກແດງ, ລະບົບ ຫາຍໃຈອັກ ເສບ, ພະຍາດ
ການຂາດວິຕ າມິນ ເອມັກ ພົບ ນໍ າ ເດັກ ຜ ທ້້້ີ່ ເລອຍໆ.
ຖອກທ້ອງເປັນຊໍາໄປຊໍ
າມາຢເດັກທີ່ ຂາດທາດໂປຣຕນເປັນສາເຫດຂອງການຂາດວິຕາມິນເອ.
4) ການຂາດທາດໄອໂອດີນ້ ມການຂາດໄອໂອດນແມີ່ ນມັກພົບຢີ່ ໃນແມີ່ ຍິງຖພາ, ແມີ່ ຍິງຫຼງັ ເກດລກ ແລະ ແມີ່ ຍິງທີ່ ລ້ຽງລກດ້ວຍນໍານົ
ສາເຫດຂອງການຂາດທາດໄອໂອດນແມີ່ ນມາຈາກການກິນອາຫານທີ່ ມທາດໄອໂອດນໂດຍສະເພາະຢີ່ ສປປ ລາວັ ສານໄອໂອດນໜ້ອຍກວີ່າ. ໂດຍທົີ່ວໄປແລ້ວ
ເນີ່ ອງຈາກບໍີ່ມຊາຍແດນຕິດກັບທະເລ ເຮັດໃຫ້ເງີ່ ອນໄຂທີ່ ຈະໄດ້ຮບ
ຕ້ອງໄດ້ເລອກກິນອາຫານ ຫຼ ຜະລິດຕະພັນທີ່ ມສານໄອໂອດນເຊັີ່ນໃນເກ ອ ແລະ ອາຫານສໍາເລັດຮບປະເພດກະ
ປັອງ ແລະ ອາຫນແຫ້ງທີ່ ໄດ້ຂຽນລະບຸ ໄວ້.

5) ການຂາດວິຕາມິນບີ 1້ ມຕົນເອງ ແລະ ມັກພະຍາດຂາດວິຕາມິນບ 1 ສີ່ວນຫຼາຍມັກພົບນໍາແມີ່ ຍິງທີ່ ຢີ່ ໃນໄລຍະລ້ຽງລກດ້ວຍນໍານົ້ າຍທີ່ ເຮັດວຽກເຄີ່ ອນໄຫວຫຼາຍ. ອາການທີ່ ສະແດງອອກຂອງ
ພົບກັບລກນ້ອຍທີ່ ບໍີ່ກິນນົມແມີ່ , ບາງເທີ່ ອກໍີ່ພົບນໍາຜຊ້ ີ່ ແຊບ, ອີ່ອນເພຍຫຼ າຍ, ບາງເທີ່ ອແຂນຂາລີ່ອຍ, ກໍ ລະນ ຮ້າຍການຂາດວິຕາມິນບ 1 ປະກອບດ້ວຍການກິນເຂົາບໍົ ໃຈຫຼມເຫຼ
ົ້ແຮງພາໃຫ້ຫວວ ມອາການບວມກະທັນຫັນຂອງຮີ່າງກາຍ.

3.2 ຜົນກະທົບການຂາດທາດອາຫານ
1) ຜົນກະທົບການຂາດທາດໂປຣຕີນ
ການຂາດໂປຣຕນມຜົນກະທົບຕໍີ່ການຈະເລນເຕບໂຕຂອງຮີ່າງກາຍ, ມັນສະໝອງ ແລະ ສະມັດຕະພາບ
້ໃນການອອກແຮງງານ, ຄວາມສາມາດໃນການສ ກສາຮໍີ່ າຮຽນຫຼຸ ດ ລົງ, ເພີ່ ມຄວາມສີ່ ຽງຕໍີ່ ການຕິດ ເຊ ອພະຍາດ
້ເພາະວີ່າເດັກມສະພາບອີ່ອນເພຍບໍີ່ທົນທານຕໍີ່ເຊອພະຍາດແລະ ມຄວາມສີ່ຽງຕໍີ່ການເສຍຊວິດ.

2) ຜົນກະທົບການຂາດທາດເຫັກ
ເປັນພະຍາດເລອດຈາງເຮັດໃຫ້ແມີ່ ຍິງມອາການສົນໃນເວລາຖພາເຊັີ່ນ: ເລອດອອກຕາມຊີ່ອງຄອດ ແລະ້ ເດັກທີ່ ເກດຈາກແມີ່ ທີ່ ເປັ ນເລອດຈາງມທີ່ າອີ່ຽງໄດ້ລກໂຕນ້ອຍ, ນໍາໜັ້ ກຕໍີ່າ, ອີ່ອນເພຍ ແລະມການ ຊມເຊອ.
ເຈັບເປັນໄດ້ງີ່າຍ.
3) ຜົນກະທົບການຂາດວິຕາມິນເອ
ການຂາດວິຕາມນເອ ພາໃຫ້ເປັນຕາຟາງ, ມຈຸດຂາວຢີ່ ພາກສີ່ວນຕາຂາວ, ແກວ້ ຕາເປັນຝ້າຂາວ, ເປັນບາດແຜຢີ່ ແກວ້ ຕາພາໃຫ້ຕາບອດ, ຜິວໜັງຫຍາບ ແລະ ແຫ້ງ, ເຮັດໃຫ້ຖອກທ້ອງ ຫຼ ອັກເສບລະບົບຫາຍໃຈ
້ເລອຍໆ.
ໃນກໍລະນຮ້າຍແຮງພາໃຫ້ເປັນຕາບອດຖາວອນ.
4) ຜົນກະທົບການຂາດທາດໄອໂອດີນ
ການຂາດທາດໄອໂອດນພາໃຫ້ເປັນຄໍໜຽງ, ການປະກອບກິດຈະກໍາໃນໂຮງຮຽນບໍີ່ຫ້າວຫັນ, ການຈະເລນ
ເຕບໂຕຊັກຊ້າ, ໃນກໍລະນຮ້າຍແຮງພາໃຫ້ເປັນຫໜວກ, ປາກກກ, ພັດທະນາການດ້ານສະໝອງຊັກຊ້າ. ຍັງມຜົນ
ກະທົບຕໍີ່ແມີ່ ຍິງຖພາເປັນເຫດພາໃຫ້ລຸລກ, ລກຕາຍໃນທ້ອງ, ຖ້າເດັກເກດມາພາໃຫ້ເດັກເປັນປັນຍາອີ່ອນ, ສະໝອງ ແລະ ຮີ່າງກາຍພັດທະນາການຊັກຊ້າ. ການນໍາໃຊ້ເກອໄອໂອດນແຕີ່ ງກິນແມີ່ ນມຄວາມສໍາຄັນຫຼາຍເພີ່ ອປ້ອງກັນ
ການຂາດທາດໄອໂອດນ.
5) ຜົນສະທ້ອນຂອງການຂາດວິຕາມິນບີ 1 (Beriberi)ວິຕາມິນບ 1 ຊີ່ວຍໃຫ້ຮີ່າງກາຍເຜົາໄໝ້ທາດອາຫານເພີ່ ອປົດປີ່ອຍໃຫ້ເປັນພະລັງງານ. ຄົນທີ່ ຂາດວິຕາມິນ້ ີ່ າ: ເບຣເບຣ (Beriberi). ມັນມປະກົດການເກດຂນບາງຄັ້້
ບ 1 ພາໃຫ້ເກດເປັນພະຍາດທີ່ ເອນວງຄາວນໍ
າຄົນທີ່້ ີ່ ານໂຮງສ ແລະ ເຮັດໃຫ້ເຂົາຫຼ້ ອ້ ນໂພດ ການຂາດວິຕາມິນບ 1 ມັກພົບນໍາຄົນທີ່ ບໍີ່ມັກກິນອາຫານຈໍາ
ບໍລໂິ ພກເຂົາຜ
້ພວກຫົວມັນດ້າງ, ຫົວເຜອກເປັນຕົນ.
79

4. ສາເຫດການຂາດສານອາຫານ
4.1. ສາເຫດການຂາດສານອາຫານລະດັບບຸກຄົນັ ອາຫານບໍີ່ພຽງພໍທງັ ດ້ານປະລິມານ ແລະ ຄຸ ນນະພາບ
− ເກດຈາກບຸ ກຄົນທີ່ ໄດ້ຮບ
− ບຸ ກຄົນເປັນພະຍາດເຮັດໃຫ້ຄວາມຕ້ອງການອາຫານຫຼຸດລົງເຊັີ່ນ: ເປັນໄຂ້ຍຸງ, ຖອກທ້ອງ, ມແມີ່ ທ້ອງ.

4.2. ສາເຫດການຂາດສານອາຫານລະດັບຊຸມຊົນ ຫ ຄົວເຮອນ:ການຮັກສາສຸ ຂະພາບແມີ່ ແລະ ເດັກ ຍັງຍດຖແບບຮດຄອງເດມເຊັີ່ນ: ການຄະລໍາອາຫານໃນເວລາເກ ດ້ລກເປັ ນຕົນ.
4.3. ສາເຫດການຂາດສານອາຫານລະດັບຊາດ້ າກັດ, ບໍີ່ທັນມສນ ຫຼ ສະຖາບັນຮັບຮອງວຽກໂພຊະນາການ, ຂາດຂໍມ້ ນຂີ່າວສານ,ການສະໜັບໜນມຂໍຈໍ
້ຂາດການສກສາຄົນຄວ້
າວິທະຍາສາດດ້ານໂພຊະນາການ.
5. ແຫີ່ງອາຫານໃນ ສປປ ລາວ້ແຫຼີ່ ງທີ່ ມາຂອງອາຫານໃນ ສປປ ລາວ ແມີ່ ນມາຈາກຫຼາຍແຫີ່ ງ, ແຕີ່ ສາມາດຈັດອອກເປັນ 4 ແຫຼີ່ ງຕົນຕໍ
ດັີ່ງນ:້ ຈາກການຜະລິດເອົາເອງໃນທ້ອງຖິີ່ນ, ຈາກທໍາມະຊາດ, ຈາກຕະຫຼາດ ແລະ ຈາກການຊີ່ວຍເຫຼອ.

1) ອາຫານທີີ່ມາຈາກການຜະລິດ: ປະຊາຊົນລາວສີ່ວນຫຼາຍແມີ່ ນເຮັດການຜະລິດອາຫານເອງເຊັີ່ນ: ປກຜັກ,ໝາກໄມ ້ຕາມລະດການ ແລະ ລ້ຽງສັດປະເພດຕີ່ າງໆ. ຜັກ ຫຼ ໝາກໄມ ້ບາງຊະນິດກໍີ່ສາມາດປກໄດ້ຕະຫຼອດປ.

2) ອາຫານຈາກທໍາມະຊາດ: ປະຊາຊົນລາວເກອບ 80% ແມີ່ ນອາໄສຢີ່ ໃນເຂດຊົນນະບົດ ເຊິີ່ງແຫຼີ່ ງອາຫານ້ ບລະດການ.
້ ແມີ່ ນມາຈາກທໍາມະຊາດ ແລະ ຄວາມຫຼາກຫຼາຍຂອງອາຫານທີ່ ຫາໄດ້ແມີ່ ນຂນກັ
ຕົນຕໍ
້ ີ່
ອາຫານສີ່ວນຫຼາຍກໍີ່ຈະແມີ່ ນຜັກປີ່າ, ໜໍີ່ໄມ,້ ເຫັດປະເພດຕີ່ າງໆ, ສັດປີ່າ, ປ, ຫອຍ, ປາ, ແມງໄມທ
ກິນເປັ ນອາຫນໄດ້ ແລະອີ່ ນໆ.

ົ ໄປດ້ວຍ
3) ອາຫານຈາກຕະຫາດ: ອາຫານຈາກຕະຫຼາດກໍີ່ມຄວາມຫຼາກຫຼາຍເຊັີ່ນໃນຕະຫຼາດສົດກໍີ່ຈະອຸ ດມ້ ດ ສີ່ວນຫຼາຍແມີ່ ນຜະລິດເອງໃນປະເທດ, ສີ່ວນໜີ່ ງກໍີ່ມາ
ຜັກສົດ, ໝາກໄມ ້ສົດຊະນິດຕີ່ າງໆ ແລະ ຊນສັຈາກທໍາມະຊາດ ແລະ ອາຫານບາງປະເພດກໍີ່ນໍາເຂົາຈາກຕີ່ າງປະເທດອາດເປັນໃນຮບແບບສົດ ຫຼ ອາຫານສໍາ
້ເລັດຮບເປັນຕົນ.

້ີ່ ໄດ້ມາຈາກການຊີ່ວຍເຫຼອ, ໃນກໍລະນທີ່ ມອາຫານ
4) ອາຫານຈາກການຊ່ວຍເຫອ: ບາງຄັງອາຫານກໍ້ ແລະອີ່ ນໆ.
ັ ທາງທໍາມະຊາດເປັນຕົນຂາດ ແຄນເຊັີ່ນ: ເກດໄພພິບດ

6. ສະພາບການຂາດສານອາຫານໃນປະເທດລາວໃນ ສປປ ລາວ ອັດຕາການຂາດສານອາຫານແມີ່ ນສງຫຼ າຍ ແລະ ເປັ ນບັນຫາທາງດ້ານສາທາລະນະສຸ ກ
້ 37 ນໍາໜັ້ ງມການຂາດ້ ກຕີ່ າກວີ່າມາດຕະຖານ. ນອກຈາກນຍັ
40% ຂອງເດັກຕໍີ່າກີ່ ວາ 5 ປຂາດສານອາຫານຊາເຮອ

ັ , ຂາດທາດໄອໂອດນ, ຂາດວິຕາມິນບ 1ວິຕ າມິນ ແລະ ເກ ອແຮີ່ອກເຊັີ່ນ: ການຂາດວິຕ າມິນເອ, ຂາດທາດເຫຼ ກແລະອີ່ ນໆ. ເຫັນວີ່າເປັນບັນຫາທີ່ ຄວນໄດ້ເອົາໃຈໃສີ່ໂດຍສະເພາະຢີ່ ເຂດຊົນນະບົດ, ບີ່ອນຫີ່ າງໄກສອກຫຼກ. ການສຸ ມໃສີ່ການແກ ໄ້ ຂໂພສະນາການຢີ່ ລະດັບຊຸມຊົນອາດສາມາດ ແກໄ້ ຂບັນຫາຂາດສານອາຫານໃນໄລຍະຍາວໄດ້.
ການໃຫ້ສຸຂະສກສາດ້ານໂພສະນາການແກີ່ ຊຸມຊົນ ເປັນວຽກງານທີ່ ສໍາຄັນ, ເພີ່ ອການຫັນປີ່ຽນພດຕິກໍາຄວາມເຊີ່ ອທີ່ັ ແບບຄອງເດມ, ຮຈ້ ກັ ປະຕິບດັ ການລ້ຽງລກດ້ວຍນົມແມີ່ ຖກວິທ ແລະ ການໃຫ້ອາຫານເສມຕາມເວລາ
ໄດ້ປະຕິບດ້ ນຂີ່າວສານເພີ່ ອໃຫ້ມທີ່ ເໝາະສົມ, ການດແລແມີ່ ແລະ ເດັກໃຫ້ໄດ້ດ. ການຊີ່ວຍເຫຼອຄອບຄົວໂດຍຜີ່ານການໃຫ້ຂໍມ້ ໃນທ້ອງຖິີ່ນຕາມຄວາມເໝາະສົມ.
ັ ພະຍາກອນທີ່ ພວກເຂົາເຈົາມ
ການຫັນປີ່ຽນພດຕິກໍາ, ການປະກອບ ແລະ ນໍາໃຊ້ຊບ

7. ສາຍພົວພັນກັນລະຫວ່າງລະບົບນິເວດ, ພຶດຕິກໍາ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ
ໃນປັ ດຈບັນ, ປະເທດທີ່ ກໍາລັງພັດທະນາຫຼ າຍປະເທດ ແມີ່ ນຢີ່ ໃນຊີ່ ວງເວລາການພັດ ທະນາສັງຄົມ ຢີ່ າງໄວວາ ເຊັີ່ນ: ການຂະຫຍາຍຕົວເມອງ, ຄວາມທັນສະໄໝຕໍີ່ກັບການປີ່ຽນແປງທາງສັງຄົມນ,້ ລະບົບການຂົນສົີ່ງສນ
80້້ ນສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ພດຕິກໍາການບໍລໂິ ພກັ ການພັດທະນາ, ການປີ່ຽນແປງເຫຼີ່ ານົ ແມີ່ຄ້າ ແລະ ໂຄງຮີ່າງພນຖານໄດ້
ຮບ້ຂອງມະນຸດ ໂດຍສະເພາະ ແມີ່ ນສິີ່ງທີ່ ຈະບໍ ລໂິ ພກແມີ່ ນອາຫານສໍ າເລັດຮບ, ອາຫານທີ່ ນໍ າເຂົາຈາກຕີ່
າງປະເທດ,້ ອາຫານເຫຼີ່ ານ້ົ ້ ແມີ່ ນກີ່ ຽວຂ້ອງກັບການເພີ່ ມຂນອາຫານທີ່ ມ ໄຂມັນສງ ແລະ ອາຫານທີ່ ມ ພະລັງງານສງເພີ່ ມຂນ.
ຂອງພະຍາດຕີ່ າງໆເຊັີ່ ນ: ນໍ ້າໜັ ກ ເກ ນ, ພະຍາດອ້ວ ນ, ຄວາມ ດັ ນ ເລ ອດສ ງ, ໄຂມັ ນ ຜິ ດ ປົ ກກ ະຕິ ແລະພະຍາດຫົວໃຈແລະອີ່ ນໆ. ໃນທາງກົງກັນ ຂ້າມກັນການເກ ດສະພາບອາກາດທຜິດປົ ກ ກະຕິເຊັີ່ນ: ແຫ້ງແລ້ງ, ນໍ າ້້ ການບໍລໂິ ພກອາຫານທີ່ ບໍີ່ສົມດນກັນ, ການກິນອາຫານບໍີ່
ຖ້ວມ ແມີ່ ນເຮັດໃຫ້ເກດການຂາດທາດອາຫານເພີ່ ມຂນ.

້ ນດຽວ. ການບໍີ່ກິນເຂົາເຊົ້ າ້ ແມີ່ ນມຜົນກະທົບທາງລົບຈໍານວນ
ປົກກະຕິ, ການກິນອາຫານຕອນເດິກ, ການກິນເຂົາຄົ້ ເຊິີ່ງເປັ ນສາເຫດເຮັດໃຫ້ເປັ ນ້ ເຮັດ ໃຫ້ກ ນິ ອາຫານຄາບອີ່ ນຫຼ າຍຂ ນໜີ່ ງ ຄບໍີ່ ມ ແຮງໃນການເຮັດວຽກຕອນເຊົາ,້ ດິ ກັບຄວາມທຸ ກພະຍາດອ້ວນໄດ້ ແລະ ພະຍາດອີ່ ນໆຕາມມາ. ການຂາດສານອາຫານແມີ່ ນ ກີ່ ຽວພັນກັນຢີ່າງໃກຊ
້ຍາກ, ສະບຽງອາຫານ, ສະພາບການເປັ ນຢີ່ ທີ່ ແອອັດ ແລະ ເປອນເປ
, ແລະ ການເບິີ່ງແຍງເດັກທີ່ ບໍີ່ເໝາະສົມ. ການຂາດໂພຊະນາການ ແລະ ການຂາດສານອາຫານ ແມີ່ ນນໍາສີ່ ບັນຫາສຸ ຂະພາບຫຼາຍຢີ່າງ ແລະ ສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ການເປັ ນຢີ່ ທີ່ ດ. ໂພຊະນາການ ແລະ ສຸ ຂະພາບທີ່ ບໍີ່ດເຮັດໃຫ້ຄຸນນະພາບຊວິດຫຼຸ ດລົງ ແລະ ຫຼຸ ດສັກ ກາຍະພາບຂອງ້ ຖ້າສຸ ຂະພາບບໍີ່ດຍ້ອນຂາດສານອາຫານເຮັດໃຫ້ຫຸ ຼ ດຜີ່ອນຄວາມສາມາດໃນ
ການພັດທະນາຮີ່າງກາຍ. ນອກນັນ,ການຫາເງ ິນມາລ້ຽງດຄອບຄົວ, ສ້າງບັນຫາໃຫ້ສງັ ຄົມອກ ແລະ ບັນຫາອີ່ ນໆທີ່ ສໍາຄັນທີ່ ເຮັດໃຫ້ອາຫານບໍີ່ມຄວາມ້ ງອາຫານໃຫ້ພຽງພໍ
ປອດໄພ ແລະ ຂາດໂພຊະນາການຍ້ອນອາກາດປີ່ຽນແປງ, ການຂາດອາຫານສົີ່ງຜົນຕໍີ່ການເຂົາເຖິິ ານທີ່ ບໍີ່, ໂພຊະນາການທີ່ ດ ແລະ ຄວາມປອດໄພຂອງອາຫານ. ມັນຍັງກີ່ ຽວພັນເຖິງແຫຼີ່ ງອາຫານ ແລະ ການບໍລຫ້ ີ່ ມ, ສຸ ຂະສກສາ ແລະ ອະນາໄມ. ຜຍ້ ງິ ທີ່ ທຸ ກຍາກສີ່ວນຫຼາຍ
ພຽງພໍເຊັີ່ນ: ຄຸ ນນະພາບຂອງໂຮງໝໍ, ການສກສາ, ນໍາດ້ ງສະບຽງອາຫານ ແລະ ການບໍລກິ ານໄດ້ ເຊິີ່ງການຂາດສານອາຫານເຮັດໃຫ້ການຈະເລນເຕບ
ແມີ່ ນບໍີ່ສາມາດເຂົາເຖິ

້ໂຕຂອງຮີ່າງກາຍຊັກຊ້າ, ຄວາມຄິດ, ພັດທະນາການຂອງເດັກ, ການຮຽນຮ ້ ແລະ ການເຮັດວຽກງານ. ນອກນັນ,້ການຂາດສານອາຫານເຮັດໃຫ້ຮີ່າງກາຍບໍີ່ມພມຕ້ານທານຕໍີ່ເຊອພະຍາດ.
ອັດຕາການເສຍຊວິດຂອງເດັກເກ ດໃໝີ່
້້ ຕອນຢີ່ ທ້ອງແມີ່ , ຕິດເຊອຈາກ
ແມີ່ ນສີ່ວນຫຼາຍມາຈາກປັ ດໄຈການຂາດສານອາຫານເຊັີ່ນ: ການຂາດອາຫານຕັງແຕີ່
ແມີ່ ຫຼ ແມີ່ ເປັນພະຍາດເລອດຈາງຕອນທີ່ ຖພາ.

8. ສະພາບການຂາດສານອາຫານໃນໂລກ
້ເປົາໝາຍການພັ
ດທະນາແບບຍນຍົງ ຢຸ ດຕິທຸກຮບແບບຂອງການຂາດສານອາຫານພາຍໃນປ 2030 ເຊິີ່ງັ ວຽກງານໃນໜີ່ ງທົດສະວັດຂອງສະຫະປະຊາຊາດດ້ານໂພຊະນາການ. ການຂາດສານອາຫານຍັງ
ເປັນແຜນປະຕິບດ້ ນ້ອຍຮອດໃຫີ່ ຍ. ອງຕາມ ສະຖິຕຂິ ອງເຮັດໃຫ້ເປັນພະຍາດອ້ວນ. ມັນສົີ່ງຜົນກະທົບໃຫ້ແກີ່ ການດໍໍາລົງຊວິດຕັງແຕີ່
ອົງການອາຫານ ແລະ ກະສິກໍາ, ໃນປ 2016 ຕົວເລກປະຊາກອນທີ່ ຂາດສານອາຫານຫຼາຍທີ່ ສຸ ດປະມານ 815 ລ້ານ້ຄົນໃນຂະນະທີ່ ໃນປ 2015 ແມີ່ ນ 777 ລ້ານຄົນ. ການຂາດສານອາຫານແມີ່ ນສະແດງໃຫ້ເຫັນວີ່າມການເພີ່ ມຂນ້ຄຽງຄີ່ ກັບການເພີ່ ມຂນຂອງປະຊາກອນ,ແຕີ່ ການຂາດສານແມີ່ ນມທີ່ າອີ່ຽງຫຼຸດລົງ ຈາກ 14,7%ໃນປ 2000 ແລະ້ີ່ ວໂລກ
ໃນປ 2013 ແມີ່ ນ 10,8%. ສິີ່ງທີ່ ເປັນກັງວົນແມີ່ ນໃນປ 2016 ຕົວຊບອກຂອງຂາດສານອາຫານຈາກທົ
້ 11%. ຈາກທີ່ ມການຫຼຸດລົງເປັນເວລາດົນ ແລ້ວມການເພີ່ ມແບບນແມີ່້ ນເປັນສັນ
ສະແດງໃຫ້ເຫັນວີ່າມັນເພີ່ ມຂນ້ ງຂອງສະຖານະການອາຫານແມີ່ ນຊຸດໂຊມລົງໃນເຂດອະຟຼິກກາ, ອາຊຍານວີ່າມແນວໂນ້ມປີ່ຽນແປງ. ຄວາມໝັນຄົ
ຕາເວັນອອກສີ່ຽງໃຕ້ ແລະ ອາຊຕາເວັນຕົກ, ຄວາມເສຍຫາຍທີ່ ເຫັນຫຼາຍກວີ່າໝີ່ ແມີ່ ນບັນຫາທີ່ ເກດຈາກໄພແຫ້ງ້ ບເດັກ, ຜຍ້້ ງິ ແລະ ໄວກາງຄົນທີ່ ມພະຍາດ
ແລ້ງ ແລະ ໄພນໍາຖວ້
ມ. ການຂາດສານອາຫານແມີ່ ນມັກເກດຂນກັ
ອ້ວນ. ໃນເຂດອະຟຼິກາ ແມີ່ ນເຂດທີ່ ມການຂາດສານອາຫານສງສຸ ດ, ສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ປະຊາກອນ 22,7% ຂອງປະຊາກອນທັງໝົດໃນປ 2016. ສະຖານະການແມີ່ ນເຄັີ່ງຄຽດຫຼາຍໂດຍສະເພາະແມີ່ ນເຂດອະຟຼິກກາຕາເວັນອອກທີ່ ໜີ່ ງສີ່ວນສາມຂອງປະຊາກອນແມີ່ ນຂາດສານອາຫານ. ຕາມຕົວເລກຂອງປະຊາກອນໃນທົີ່ວໂລກເຫັນວີ່າທະວບ
ອາຊແມີ່ ນມຄົນຂາດສານອາຫານຫຼາຍກວີ່າໝີ່ . ອົງການອາຫານ ແລະ ກະສິກາໍ ໂລກໄດ້ປະເມນວີ່າ ໃນປ 201681ເກອບ 520 ລ້ານຄົນ ທີ່ ຂາດສານອາຫານຢີ່ ທະວບອາຊ, ຫຼາຍກວີ່າ 243 ລ້ານຄົນຢີ່ ອະຟຼິກາ, ແລະ ຫຼາຍກວີ່າ 42ລ້ານຄົນ ຢີ່ ອາເມລິກາໃຕ້ ແລະ ເຂດຄາຣິບຽນ ການຂາດສານອາຫານດັີ່ງກີ່ າວແມີ່ ນຍັງຄົງສບຕໍີ່ເອົາຊວິດຂອງເດັກ
ປະມານ 52 ລ້ານຄົນ ຫຼ 8% ຂອງເດັກທັງໝົດ. ເກອບປະມານໜີ່ ງໃນສາມ ຂອງປະຊາກອນໃນໂລກຂອງໂດຍ້ ນຈິີ່ງສົີ່ງຜົນສະທ້ອນແກີ່ ເດັກສະເພາະແມີ່ ຍິງ 33% ແມີ່ ນເປັນພະຍາດເລອດຈາງຢີ່ ໃນໄລຍະຈະເລນພັນ ດັີ່ງນັນມັ

ອງຕາມການປະເມນໃນປ 2016 ເດັກນ້ອຍທີ່ ມອາຍຸ 5 ປລົງມາຈາກທົີ່ວໂລກ 155 ລ້ານຄົນແມີ່ ນປະສົບບັນຫາກັບການຈະເລນເຕບໂຕ. ອັດຕາໂດຍລວມຈາດກທົີ່ວໂລກ ເດັກທີ່ ມບັນຫາກັບການຈະເລນເຕບໂຕັ ຈະມເດັກປະມານ 130 ລ້ານຄົນທີ່ ປະສົບ
29,5% ຫາ 22,9% ຈາກປ 2005 ຫາ ປ 2016. ແຕີ່ ໃນປັດຈຸບນ
ເວລາເກດ.

ບັນຫາການຈະເລນເຕບໂຕ ໃນປ 2025.

ຮບທີ 2: ຜົນກະທົບຂອງການຂາດທາດອາຫານ
້(ຂໍມນຈາກ https://jarm.com/news/69070 ຈາກຜົນສໍາຫຼວດດ້ານໂພຊະນາການຂອງ UNICEF ໃນປ 2015)9. ສະພາບການຂາດສານອາຫານໃນ ສປປ ລາວນະໂຍບາຍສຸ ຂະສກສາໃນ ສປປ ລາວ ໄດ້ກີ່ າວໄວ້ວີ່າ ບັນຫາຂອງຂາດສານອາຫານຂອງເດັກແມີ່ ນເປັ ນ້ ວາມອັນຕະລາຍສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ການພັດທະນາທາງດ້ານຮີ່າງກາຍ ແລະ ສະໝອງ ເຊິີ່ງສາມາດສົີ່ງຜົນເຖິງຄວາມຮຄ້ ອງຕາມບົດລາຍງານຄວາມໝັນຄົ້ ງດ້ານອາຫານ
ສາມາດ ແລະ ເຮັດໃຫ້ມຄວາມສີ່ຽງໃນການຕິດພະຍາດເພີ່ ມຂນ.
້້ ີ່ າ ອັດຕາເງ ິນເຟ້ເຮັດໃຫ້ຄອບຄົວໜີ່ ງຈະໃຊ້ຈີ່າຍຊອາຫານປະມານແລະ ໂພຊະນາການຂອງລາວ ໄດ້ເວົາວ
41%ຂອງລາຍໄດ້.

້ ດ ລາຍງານຄວາມໝັນຄົ້ ງດ້ານອາຫານ
ການບໍ ລໂິ ພກອາຫານເປັ ນ ໝວດໝີ່ ມ ຄວາມສໍ າຄັນ ຫຼ າຍດັີ່ງນັນບົແລະ ໂພຊະນາການຂອງລາວວີ່າ ເດັກຂາດສາດອາຫານແຕີ່ ປ 1993 ຫາປ 2011 ແມີ່ ນຫຼຸດລົງ 10% ແຕີ່ ອັດຕາຍັງ້ ກ ໜ້ອຍແມີ່ ນຫຼຸ ດລົງ 13% ແຕີ່ ອັດຕາກໍີ່ ຍັງຄົງສງຢີ່ ທີ່ 27%, ສີ່ວນການຕາຍແມີ່ ນຄົງສງຢີ່ 44% ເດັກ ທີ່ ມ ນໍ າໜັ
້ 2% ແລະ ເດັກມນໍາໜັ້ ກເກນແມີ່ ນເພີ່ ມຂນ້ ກໜ້ອຍຕອນເກດແມີ່ ນ 15%.
6%. ການມນໍາໜັ້ ກຫຼຸດ ແລະ ການເຕບໂຕບໍີ່ສົມໄວ ຫຼາຍກວີ່າເດັກທີ່ ຢີ່ ໃນເດັກນ້ອຍທີ່ ຢີ່ ໃນຄອບຄົວທຸ ກຍາກ ແມີ່ ນມນໍາໜັ້ ກຫຼຸດແມີ່ ນ 36% ທຽບກັບຄົນຮັີ່ງມແມີ່ ນ 12% ແລະ ການເຕບໂຕບໍີ່ສົມໄວແມີ່ ນຄອບຄົວຮັີ່ງມເຖິງ 3 ເທົີ່າ, ນໍາໜັ້ ກເກນແມີ່ ນບໍີ່ໄດ້ເປັ ນບັນຫາດ້ານສາທາລະນະສຸ ກໃນປ 2011 ນໍາໜັ້ ກເກນຂອງເດັກທີ່
60,6% ຕໍີ່ 19,7%. ນໍາໜັ້ ກເກນຂອງເດັກທີ່ ມາຈາກຄອບຄົວຮັີ່ງມກໍີ່ມພຽງ
ມາຈາກຄອບຄົວທຸກຍາກແມີ່ ນມ 2% ເຊັີ່ນດຽວກັນ. ພາວະນໍາໜັ້ ນຂອງອົງການອະນາໄມໂລກກີ່ ຽວກັບພະຍາດເລອດຈາງ (1993-2005), ພະຍາດເລອດຈາງ
ແຕີ່ 2%. ອງຕາມຂໍມ
82້ ບຜຍ້ ງິ ຖພາ 56%, ຜຍ້ ງິ ທົີ່ວໄປ 46%ແມີ່ ນເປັ ນບັນຫາທາງສາທາລະນະສຸ ກທີ່ ຮຸ ນແຮງ, ເລອດຈາງມັກເກດຂນກັ້ ດທາງສັງຄົມ ແລະ ບົດລາຍງານ້ ນ ການສໍາຫຼວດຕົວຊວັແລະ ເດັກນ້ອຍອາຍຸ ຕີ່ ໍາກວີ່າ 5 ປ ແມີ່ ນ 48%. ອງຕາມຂໍມຸ
ອົງການອະນາໄມໂລກກີ່ ຽວກັບການຂາດວິຕາມິນເອ ໃນປະຊາກອນທີ່ ມຄວາມສີ່ຽງແຕີ່ ປ 1995-2005, ອັດຕາການ້ ອັດຕາການຂາດວິຕາມິນເອ ຂອງເດັກກີ່ ອນເສິມວິຕາມິນໃຫ້ແກີ່ ເດັກ ແຕີ່ 6-59 ເດອນ ແມີ່ ນ 59,1%. ນອກນັນ,ໄວຮຽນ ແມີ່ ນ 44,7%. ໝາຍຄວາມວີ່າການຂາດວິຕາມິນແມີ່ ນຍັງເປັ ນບັນຫາດ້ານສາທາລະນະສຸ ກ ຢີ່ ລາວ ແລະ້ ເຫັນວີ່າການບໍ ລໂິ ພກອາຫານຂອງຄົນລາວໃນແຕີ່ ລະວັນຍັງຂາດວິຕ າມິນເອ, ແລະ ການປ້ອງກັນການ
ມັນຊໃຫ້້ ດທາງສັງຄົມ ແລະ ບົດລາຍງານອົງການອະນາໄມໂລກກີ່ ຽວກັບ້ ການສໍາຫຼວດຕົວຊວັ
ບໍລໂິ ພກອາຫານ. ຍິີ່ງກວີ່ານັນ,້ ນທາດໄອໂອດນ ເຫັນວີ່າຄົວເຮອນໜີ່ ງ ແມີ່ ນບໍລໂິ ພກເກອໄອໂອດນ 79,5% ແລະ ອັດຕາການຂາດສານໄອ
ຂໍມໂອດນ ໃນກຸີ່ ມເດັກນັກຮຽນໃນປ 2003 ແມີ່ ນ 26,9%.
10. ຄວາມສໍາຄັນກ່ຽວກັບອາຫານໃນໂຮງຮຽນ້ ີ່ ຽວກັບອາຫານ, ກິດຈະກໍ າທີ່ ສົີ່ງເສມສຸ ຂ ະພາບ ແລະ ໂພຊະນາການ.
ໂຮງຮຽນໄດ້ສະໜອງຄວາມຮກ້ ີ່ ຽວກັບອາຫານແມີ່ ນຊີ່ວຍໃຫ້ເດັກມຄວາມຮ,້ ທັກສະ ແລະ ການພັດທະນາ ກີ່ ຽວກັບຄວາມຮດ້ າ້ ນໂພຊະ
ຄວາມຮກ້ ແລະ ເຮັດໃຫ້ມນິໃສການກິນທີ່ ດ ແລະ ຮຈ້ ກັ ເລອກກິນສິີ່ງທີ່
ນາການ ເພີ່ ອເຮັດໃຫ້ການຢີ່ ການກິນຂອງເດັກດຂນ້້ັ ຮຽນເປັນປະໂຫຍດ. ກິດຈະກໍາໃນໂຮງຮຽນເຊັີ່ນ: ເຂົາສວາຍແລະ ສວນຜັກ ແມີ່ ນກິດຈະກໍາທີ່ ເປດໂອກາດໃຫ້ນກ
ໄດ້ເຝິ ກແອບການຮຽນຮເ້ ລີ່ ອງໂພຊະນາການ. ການມສີ່ວນຮີ່ວມຂອງນັກຮຽນໃນການສ້າງສວນ, ວາງແຜນອາຫານັ ຮຽນມປະສົບການໃນການຈັດການກິນໃຫ້ມແລະ ການເລອກອາຫານ ແລະ ການກຽມອາຫານ ແມີ່ ນເຮັດໃຫ້ນກ
ຄວາມສະອາດ ແລະ ປອດໄພ. ອກວິທການ ໜີ່ ງທີ່ ສົີ່ງເສມໃຫ້ເດັກຮຽນຮໂ້ ພຊະນາການໃຫ້ພີ່ ໍແມີ່ ຂອງເດັກມສີ່ວນ.

ສວນຄົວໂຮງຮຽນແມີ່ ນຈະໃຫ້ໂອກາດທີ່ ດທໃຫ້ຊຸມຊົນໄດ້ມສີ່ວນຮີ່ວມ ບີ່ອນທີ່ ອໍານວຍຄວາມສະດວກໃນການ້ ນຊີ່ວຍເຮັດໃຫ້ສະພາບແວດລ້ອມດຂນ້ ເຊີ່ ງໄດ້ຮບັ ການຊີ່ວຍເຫຼອ
ຫົດນໍາ້ ແລະ ເຮັດກະສະກໍາອີ່ ນໆ. ກິດຈະກໍານແມີ່້ ີ່ ພຽງແຕີ່ ສົີ່ງຄວາມຮເ້ ທົີ່ານັນ້ ແຕີ່ ຍັງຊີ່ວຍໃນ
ຈາກອໍານາດການປົ ກຄອງບ້ານ ແລະ ຊຸມຊົນ. ເປົ ້າໝາຍຂອງກິດຈະກໍານບໍ
ການພັດທະນາຊວິດການເປັນຢີ່ ພາຍໃນໂຮງຮຽນ ແລະ ຊຸມຊົນອກດ້ວຍ (ອົງການອາຫານ ແລະ ກະສິກໍາ 1997).

11. ຈຸດປະສົງກ່ຽວກັບອາຫານໃນໂຮງຮຽນ
ົ້ ີ່ ຽວກັບ ອາຫານ ແລະໂຄງການອາຫານໃນໂຮງຮຽນມ ຈຸດປະສົງເພີ່ ອຢາກໃຫ້ໂຮງຮຽນໄດ້ສີ່ ງຄວາມຮກີ່ີ່ ອການມຊວິດທີ່ ດ.
້ການເລອກອາຫານປະເພດໃດທເໝາະສົມກັບອາຍຸ ການຈະເລນເຕບໂຕຂອງເດັກໃນໄວນັນໆເພ້ ຍັງເປັ ນການສົີ່ງເສມໃຫ້ການດໍາລົງຊວິດມຄຸ ນນະພາບ ແລະ ອາຍຸ ຍນຍາວ ບໍີ່ວີ່າຈະເປັ ນທາງກາຍ ແລະນອກນັນ,້ ຄວາມຮກ້ ີ່ ຽວກັບອາຫານ ບໍີ່ພຽງແຕີ່ ສະເພາະເດັກເທົີ່ານັນ້ ຜໃ້ ຫີ່ ຍທຸກຈິດໃຈ. ຄົນເຮົາຢີ່ ໄດ້ຍອ້ ນມອາຫານ. ດັີ່ງນັນ,້ີ່ ນດຽວກັນ.
ເພດທຸກໄວກໍີ່ຕ້ອງໄດ້ເຂົາໃຈເຊັ
ຈຸດປະສົງສະເພາະລະອຽດມດັີ່ງລຸີ່ ມນ:້້ ນທີ່ ເໝາະສົມກັບການບໍລໂິ ພກ ແລະ ຄວາມປອດໄພຂອງອາຫານ ເພີ່ ອເຮັດັ ຄວາມຮ ້ ແລະ ຂໍມ1) ໄດ້ຮບ
ໃຫ້ການກິນຖກຕ້ອງຕາມໂພຊະນາການັ ຮນ້ ໃິ ສການບໍລໂິ ພກອາຫານທີ່ ເໝາະສົມກັບໄວ ຈາກປະສົບການ ແລະ ກິດຈະກໍາກີ່ ຽວກັບອາຫານ
2) ໄດ້ຮບ້3) ເຂົາໃຈ
ຄວາມສໍາພັນກັນລະຫວີ່າງ ການພັດທະນາສັງຄົມ ແລະ ການປີ່ຽນແປງ, ພດຕິກໍາການກິນ ແລະບັນຫາສຸ ຂະພາບໂດຍຜີ່ານຂະບວນການໃຊ້ຄວາມຄິດ້້4) ພັດທະນາຄວາມເຂົາໃຈໃນການບໍລໂິ ພກອາຫານ ລວມໄປເຖິງການເຂົາໃຈທໍ
າມະຊາດ, ການຜະລິດ, ການຂົນສົີ່ງ ແລະ ການກະກຽມອາຫານ້ ານໃຫ້ເໝາະສົມ້ ີ່ ຽວກັບການນໍາໃຊ້ອາຫານພນບ້
5) ເພີ່ ມທະວຄວາມຮກັ ອະນາໄມ ໃນໂຮງຮຽນ ແລະ ຊຸມຊົນ
6) ຜະລິດອາຫານສໍາລັບບໍລໂິ ພກໃຫ້ປອດໄພ ແລະ ຖກຫຼກ
83

12. ຄຸນປະໂຫຍດຂອງອາຫານໃນໂຮງຮຽນ້ ຽງພໍ ໃນການ
ເພີ່ ອເຮັດໃຫ້ມ ສຸ ຂະພາບ ແລະ ໂພຊະນາການທີ່ ດ, ທຸ ກຄົນຕ້ອງມທັກສະ ແລະ ຄວາມຮພ້້ົ ນແມີ່
້ກະກຽມອາຫານຫຼາກຫຼາຍປະເພດທີ່ ຖກຕ້ອງຕາມຄຸ ນນະພາບໃຫ້ແກີ່ ຄອບຄົວ. ສີ່ ງເຫຼີ່ ານັນພນຖານຄວາມຮ້ ີ່ າອັນໃດທີ່ ເປັ ນອາຫານດ ທີ່ ສຸ ດ ໃຫ້ຄ ົນເຮົາ ເຊິີ່ງເອົາມາຈາກຫຼ າຍແຫຼີ່ ງອາຫານ.
ກີ່ ຽວກັບ ໂພຊະນາການ ແລະ ຮວ້ ຄວາມຮ ກ້ ນທີ່ ຖ ກຕ້ອ ງກີ່ ຽວກັບ ໂພຊະນາການຄຸ ນ ຄີ່ າຂອງອາຫານ, ອົງ້ ີ່ ຽວກັບ ອາຫານ ແມີ່ ນໃຫ້ຂໍ ມດັີ່ງນັນ,ປະກອບຂອງອາຫານ, ຄຸ ນນະພາບ ແລະ ຄວາມປອດໄພຂອງອາຫານ, ການກະກຽມອາຫານໃຫ້ຖກລັກສະນະ,້ ຄວາມຮກ້ ີ່ ຽວກັບອາຫານຍັງໄດ້ໃຫ້ຂໍ ້ການເກັບມ ້ຽນອາຫານ, ການຫຼກລີ່ຽງບໍີ່ໃຫ້ອາຫານເສຍຫາຍ. ຍິີ່ງໄປກວີ່ານັນ,້ ີ່ ເໝາະສົມຈາກແຫຼີ່ ງທີ່ ເຊີ່ ອຖໄດ້, ວິທການປັ ບປຸ ງການຜະລິດອາຫານ
ມນກີ່ ຽວກັບການເລອກອາຫານ ແລະ ການຊທ້ ເພີ່ ອພັດທະນານິໃສການແລະ ການຈັດຫາອາຫານ ແລະ ໂພຊະນາການທີ່ ເໝາະສົມໃຫ້ແກີ່ ຄອບຄົວ. ນອກນັນ,້ ນກີ່ ຽວກັບການບໍລໂິ ພກ ແລະ ສຸ ຂະພາບ,້ ີ່ ຽວກັບອາຫານຍັງໄດ້ໃຫ້ຂໍມກິນ ແລະ ການເລອກອາຫານ, ຄວາມຮກ້ ດົ ໝາຍກີ່ ຽວກັບ
ຜົນຂອງການບໍລ ິໂພກອາຫານບໍີ່ ຖ ກຕ້ອງ ແລະ ປະໂຫຍດຂອງການເບິີ່ງສະຫຼ າກ ແລະ ຮັບຮກ້ ີ່ ຽວກັບອາຫານແມີ່ ນຕ້ອງໄດ້ອາໃສຫຼາຍພາກສີ່ວນ (ກະສິກໍາ, ສກສາທິການ, ສາທາລະນະສຸ ກອາຫານ. ຄວາມຮກ້້ ົ ກຄອງ, ຜຈ້ ໍາໜີ່ແລະ ຄົມມະນາຄົມ) ໃນການຮີ່ວມມ ແລະ ເປັ ນເຈົາການນໍ
າກັນເຊັີ່ນ: ລັດຖະບານ, ອາຈານ, ຜປາຍ ແລະ ບໍລ ິສ ັດອາຫານ. ເດັກ ນ້ອ ຍກໍີ່ ສາມາດປີ່ຽນນິໃ ສການກິນ ຂອງຄອບຄົວພວກເຂົາໄດ້ເຊັີ່ນກັນ ໂດຍເບິີ່ງ້ ກັ ໂພຊະນາການທີ່
ຄວາມຕ້ອງການຂອງອາຫານ, ຄວາມຫຼາກຫຼາຍ ແລະ ຄຸ ນນະພາບຂອງອາຫານ. ພວກເຂົາຈະຮຈ້ ົ ກຄອງໃນອະນາຄົດ ແລະ ພວກເຂົາກໍີ່ຈະໃຫ້ອາຫານ ແລະ ໂພຊະນາການທີ່ ດແກີ່ດ ເພາະພວກເຂົາກໍີ່ຈະເປັ ນຜປລກຂອງພວກເຂົາ.
13. ການກວດສຸຂະພາບ້ ີ່ ທຸກຍາກ ແລະ ມຄວາມສີ່ຽງ
ການກວດສອບອາຫານ ແລະ ໂພຊະນາການ ແມີ່ ນມຄວາມຈໍາເປັນສໍາລັບຜທ
ຂາດອາຫານ. ວິທ ການທີ່ ຖ ກ ແລະ ໄວທີ່ ສຸ ດແມີ່ ນການປະເມ ນສະຖານະການໂພຊະນາການ ແລະ ສຸ ຂະພາບ້ ີ່ າການກວດສຸ ຂະພາບ, ການກວດສຸ ຂະພາບ ແມີ່ ນການກວດສອບຮີ່າງກາຍ (ວັດແທກນໍ າໜັ້ ກຂອງຄົນ ຫຼ ເອນວ້ ແມີ່ ນຄໍ າສັບທີ່ ບັນລະຍາຍເຖິງສະພາບຊອງໂພຊະນາການ. ຄົນແລະ ລວງສງ). ຄົນຈີ່ ອຍ, ຄົນເຕ້ຍ ແລະ ຄົນຕຸ ຍ້ ກ ໜ້ອຍ,ຈີ່ ອຍແມີ່ ນພົບເຫັນກັບເດັກທີ່ ມເກນອາຍຸ 5 ປລົງມາ, ຜົນຂອງການຈີ່ ອຍ ແມີ່ ນມາຈາກຕອນເກດນໍ າໜັຂາດສານອາຫານ, ເບິີ່ງແຍີ່ ງສຸ ຂະພາບບໍີ່ດ. ການເຕ້ຍກໍີ່ພົບເຫັນກັບເດັກທີ່ ມເກນອາຍຸ 5 ປລົງມາເຊັີ່ນກັນ, ເດັກຈະ
ເຕ້ຍບໍີ່ສົມກັບອາຍຸ ເປັນພາວະການຂາດທາດອາຫານ. ເມີ່ ອເດັກມອາການເຕ້ຍກີ່ ອນອາຍຸ , ມຄວາມສີ່ຽງສງທີ່ ຈະເປັ ນ້ ດ ຂອງອາການເຕ້ຍ ເຊັີ່ນ:ພະຍາດຂາດທາດອາຫານ ແລະ ພັດ ທະນາການບໍີ່ ຈະເລ ນເຕ ບໂຕສົມ ໄວຕາມຕົວ ຊ ວັສຸ ຂະພາບ ແລະ ໂພຊະນາການຂອງແມີ່ ກີ່ ອນທີ່ ຈະຖພາ, ການກິນນົມແມີ່ ບໍີ່ພຽງພໍ, ການໃຫ້ອາຫານນບໍີ່ພຽງພໍຕອນ້ ກ ແລະ ລວງສງເປັນຕົວຊ ້ຍັງນ້ອຍ, ສະພາບແວດລ້ອມບໍີ່ດສໍາລັບເດັກ ແລະ ສຸ ຂະອະນາໄມບໍີ່ດ. ສໍໍາລັບເດັກ, ນໍາໜັ້ ກ ຫຼຸ ດຫຼ າຍຜິດປົ ກ ກະຕິວັດທີ່ ສໍ າຄັນ. ສີ່ວນການກວດແບບຜໃ້ ຫີ່ ຍແມີ່ ນກີ່ ຽວກັບສະພາບຮີ່າງກາຍ. ຖ້າວີ່ານໍ າໜັແມີ່ ນມໂອກາດບໍີ່ສະບາຍສງ.

14. ວິທີແກ້ໄຂຢູ່ ສປປ ລາວ້້ ີ່ ຽວກັບອາຫານ ແລະ ການກວດສຸ ຂະພາບເປັນປະຈໍາເຊັີ່ນ: ການກວດນໍາໜັ
ການສົີ່ງເສມການໃຫ້ຄວາມຮກ້ ນເປັ ນທີ່ ນິຍມັ ນແມີ່ົ ທົີ່ວໂລກ. ຄວາມຮກ້ ີ່ ຽວກັບອາຫານກ ແລະ ລວງສງແມີ່ ນມຄວາມຈໍາເປັ ນ ເຊິີ່ງການປະຕິບດ
ແມີ່ ນບໍີ່ພຽງແຕີ່ ອາຫານປະເພດໃດທີ່ ຄວນກິນ ແຕີ່ ຍັງກີ່ ຽວພັນກັບພະຍາດ, ເວລາກິນ, ວິທກິນ, ເຫດຜົນຂອງການ
້້ ນຖານ.
ກິນ ແລະການກວດສຸ ຂະພາບຂັນພັ ວຽກງານແຕີ່ ປ 2016 ຫາ 2025 ທີ່ ຢີ່ ໃນ ຍຸ ດທະສາດການໂພຊະນາການແຫີ່ ງຊາດອງຕາມແຜນປະຕິບດ
້ັ ຄ: ການໃຫ້ອາຫານແກີ່
ຫາປ 2025 ໄດ້ວາງ 4 ແຜນການພນຖານ
ແລະ 22 ກິດຈະກໍ າບລິມ ະສິດທີ່ ຈະປະຕິບດ້ັ ສດ, ແຈກຢາຍຢາຂ້າແມີ່
ໂຮງຮຽນ, ສົີ່ງເສມໂຮງຮຽນໃຫ້ປກຜັກເປັ ນສວນ, ເອົາບົດຮຽນໂພຊະນາການເຂົາໃນຫຼ
ກ84້ ກຄວາມປອດັ ເປັນອາຫານເສມ. ນະໂຍບາຍສຸ ຂະສກສາໃນໂຮງຮຽນໃນລາວ ໄດ້ເນັນໜັ
ທ້ອງ ແລະ ໃຫ້ທາດເຫຼກ້້ັ : ໄດ້ເພີ່ ມຫົວຂໍ ໂພຊະນາການເຂົ
ໄພໃນໂຮງຮຽນ. ເພີ່ ອໃຫ້ເຫັນແຈງ້ ໃນການປະຕິບດ
າໃນການຮຽນ-ການສອນ,້ ີ່ ຽວກັບໂພຊະນາການໃຫ້ແກີ່ ຜອ້ ໍານວຍການ, ຄອາຈານ ແລະ ຄົນໃນຊຸມ
ເສມຂະຫຍາຍ ແລະ ພັດທະນາຄວາມຮກ
ຊົນ, ສົີ່ງເສມການປກຜັກ ສວນຄົວ ແລະ ລ້ຽງສັດໃນໂຮງຮຽນ, ສົີ່ງເສມການສ້າງສຸ ຂະພາບ, ໂພຊະນາການ ແລະອາການ ໃຫ້ປອດໄພດ, ສົີ່ງເສມຂະບວນການຕິດຕາມການຈະເລນເຕບໂຕ ແລະ ພັດທະນາການຂອງເດັກກໍີ່ເພີ່ ອເຮັດໃຫ້ ສະພາບແວດລ້ອມດໃນການຈັດກິດຈະກໍາຕີ່ າງໆໃນໂຮງຮຽນ ແລະ ສົີ່ງເສມກິດຈະກໍາກິລາອິກດ້ວຍ. ກົມ້ ີ່ ມ, ອາຫານ ແລະ ອາຫານທີ່
ອາຫານ ແລະ ຢາ ກະຊວງສາທາລະນະສຸ ກ ໄດ້ສາ້ ງກົດໝາຍກີ່ ຽວກັບການຂາຍນໍາດ້ ຄອງຄວາມປອດໄພທາງອາຫານ ແລະ ໂພຊະນາການໃນ
ຖກສຸ ຂະອະນາໄມ. ທາງກົມຍັງໄດ້ສາ້ ງຮີ່າງດໍາລັດການຄຸ ມ້ ເປົ້າໝາຍໃສີ່ໂຮງຮຽນປະຖົມ ແລະ ມັດທະຍົມທົີ່ວປະເທດ ເຊິີ່ງໄດ້ກໍານົດເກນ
ໂຮງຮຽນໃນປ 2014. ດໍາລັດນມ
້້ ຫໍີ່ອາຫານ ແລະ ການຈັດການກັບນໍາເສຍຈາກການກີ່ ຽວກັບພາຊະນະປຸ ງແຕີ່ ງ, ວິທປຸ ງແຕີ່ ງ, ຄົນແຕີ່ ງກິນ, ການຫຸ ມ້ ພະແນກຍັງມນະໂຍບາຍໂພຊະນາການແຫີ່ ງຊາດ ຍັງລະບຸ ໄວ້ໃນຂະແໜງການສກ
ແຕີ່ ງກິນ ແລະອີ່ ນໆ. ນອກນັນ,້ສາທີ່ ຄວນຈະສົີ່ງເສມ: ການພັດທະນາ ແລະ ຊອດແຊກບົດຮຽນໂພຊະນາການເຂົາໃນລະບົ
ບການຮຽນໃນລະບົບ້ ອາຈານກີ່ ຽວກັບໂພຊະນາການ, ເພີ່ ມພນຄວາມຮ ້ ແລະ ລົນນະລົງ ວຽກແລະ ນອກລະບົບ, ພັດທະນາຄວາມຮຄ້ ກວດກາ ແລະປະເມ ນ ທັກ ສະການສອນ ແລະ ອຸ ປະກອນການສອນກີ່ ຽວກັບ
ງານໂພຊະນາການໃຫ້ຫຼ າຍຂນ,ໂພຊະນາການ, ກວດກາສະພາບໂພຊະນການຂອງໂຮງຮຽນວີ່າຢີ່ ໃນລະດັບໃດໂດຍການຊີ່ວຍເຫຼອຈາກອົງກອນທີ່

້ກີ່ ຽວຂ້ອງ. ນະໂຍບາຍດ້ານການສົີ່ງເສມອາຫານທີ່ ຽງ ແມີ່ ນມຈຸດປະສົງເພີ່ ອ ເພີ່ ມອັດຕາການເຂົາຮຽນແລະ ການ
້ຈົບຊັນຮຽນ,ຫຼຸດຜີ່ອນອັດຕາການປະລະ ດ້ວຍການສົີ່ງເສມສຸ ຂະພາບ ແລະ ໂພຊະນາການຂອງເດັກ.

ອງຕາມ ວິທການແກໄ້ ຂຂອງສະຫະປະຊາຊາດ, ອົງການອາຫານໂລກ ໄດ້ໃຫ້ສະໜັບສະໜນລັດຖະບານ້ ດດ້ານ້ ງອາຫານສໍາລັບໂຮງຮຽນໃຫ້ໄດ້ 1.500 ແຫີ່ ງທີ່ ມ ການພັດທະນາຕົວຊວັລາວ ໃນການສົີ່ງເສມການເຂົາເຖິ
ການສກສາ, ໂດຍສະເພາະແມີ່ ນເຂດຫີ່ າງໄກສອກຫຼກ ແລະ ຊົນເຜົີ່າ. ໂຄງການອາຫານໂຮງຮຽນ ແມີ່ ນໄດ້ຖກອອກ້ ະໜອງອາຫານໃຫ້ ແລະ ເພີ່ ອໃຫ້ອດັ ຕາແບບໄປໃນທາງຍນຍົງ ໂດຍໃຫ້ຊາວນາທ້ອງຖິີ່ນ ແລະ ຊຸມ ຊົນ ເປັ ນຜສັ ຜົນກະທົບຈາກການຂາດສານອາຫານໃຫ້ໄດ້ 25% ຕາມເປົ ້າໝາຍແຫີ່ ງຊາດໃນປ 2025,ການເຕ້ຍໃນເຂດທີ່ ໄດ້ຮບ້ ຊອກຫາອາຫານທີ່
ອົງການອາຫານໂລກໄດ້ເຮັດວຽກເພີ່ ອສ້າງສະຖາບັນໃນການສົີ່ງເສມໃຫ້ມໂພຊະນາການທີ່ ດຂນ,ມໃນທ້ອງຖີ່ ນເພີ່ ອເຮັດໃຫ້ຖກໂພຊະນາການ, ພະຍາຍາມຫາອາຫານເສມສະເພາະໃຫ້ແກີ່ ເດັກທີ່ ມອາຍຸ ສອງປລົງ້ ງໄດ້ຮີ່ວມມກັບ
ມາ, ສົີ່ງເສມການລຽ້ງລກດ້ວຍນົມແກີ່ ເດັກເກດໃໝີ່ ແລະ ໃຫ້ອາຫານເດັກນ້ອຍ. ຍິີ່ງໄປກວີ່ານັນຍັ
ກະຊວງກະສິກໍາ ແລະ ປີ່າໄມ ້, ພາກສີ່ວນເອກະຊົນ ແລະ ອົງການຕີ່ າງໆ ເພີ່ ອເສມຂະຫຍາຍການປກພດທີ່ ເໝາະສົມ
້ກັບລະດການ, ສ້າງຄວາມເຂັມແຂງໃຫ້
ຊາວນາໃນການໃຊ້ແນວພັນຫຼາກຫຼາຍທີ່ ເໝາະສົມກັບສະພາບອາກາດ, ການິ າມິນ ແລະ ແຮີ່ທາດ (ວິຕາມິນເອ, ທາດເຫຼກ
ັ , ເກອໄອໂອ
ລ້ຽງລກດ້ວຍນົມ, ການໃຫ້ອາຫານເສມ, ການໃຫ້ວຕ້ ອົງການຍ ນິເຊັບ ຍັງດນ), ຢາຂ້າ ແມີ່ ທ້ອ ງ ແລະ ການຈັດ ສັນ ອາຫານເພີ່ ອບໍີ່ ໃຫ້ຂ າດສານອາຫານ. ຫຼ ັງຈາກນັນ,ສົີ່ງເສມການໃຊ້ໂພຊະນາການເຊັີ່ນ: ການໂຄສະນາດ້ານສາທາລະນະສຸ ກ ກີ່ ຽວກັບສຸ ຂະສກສາ ແລະ ອະນາໄມ.
ກິດຈະກໍາ
ກິດຈະກໍາ 1: ຈໍາແນກອາຫານໃນ 6 ໝວດ− ຄແລະນັກສກສາສົນທະນາກີ່ ຽວກັບຄໍາຖາມດັີ່ງນ:້1) ເປັນຫຍັງເຮົາຕ້ອງກິນອາຫານຄົບ 3 ຄາບໃນແຕີ່ ລະວັນ?
2) ຖ້າກິນອາຫານພຽງຊະນິດດຽວ ຫຼ ອາຫານທີ່ ຕົນເອງມັກຈະເປັ ນແນວໃດ?

້ ຫຍັງແດີ່? (ໃຫ້ນກ້ ນຫາອາຫານທີ່ ນັກສກສາກິນທຸ ກມມັ ສກສາອາສາສະໝັກຈໍານວນ 5 ຄົນ− ຄຕັງບັ
້ລຸ ກຂນຕອບ)85ິ ໃສີ່ເຈ ້ຍແຜີ່ນໃຫີ່ ຍ.
− ຄບັນທກສິີ່ງທີ່ ນັກສກສາໄດ້ກນ້ ແລະ ນັກສກສາ ສະຫຼຸບຮີ່ວມກັນອາຫານທີ່ ກິນໃສີ່ຕາຕະລາງລຸີ່ ມນ:້− ຫຼງັ ຈາກນັນຄ
ອາຫານທີີ່ນັກສຶກສາກິນ

ໝວດອາຫານ

ໃຫ້ທາດອາຫານ

ປະເພດ້ ແຜີ່ນໃຫີ່ ຍທີ່− ຄນໍາພານັກ ສກສາຂຽນແຜນວາດອາຫານ 6 ໝວດ ແລະ 3 ປະເພດເປັ ນຮບວົງມົນໃສີ່ເຈຍ
ອາຈານກຽມໃຫ້.
ກິດຈະກໍາ 2: ໃຫ້ນັກສຶກສາສັງເກດຄວາມແຕກຕ່າງລະຫ່ວາງຮບ 1 ແລະ ຮບ 21

2

້ ນຈາກ https://jarm.com/news/69070(ຂໍມຈາກຜົນສໍາຫຼວດດ້ານໂພຊະນາການຂອງ
UNICEF ໃນປ 2015)ກິດຈະກໍາ 3: ແຫີ່ງອາຫານໃນ ສປປ ລາວ− ຄແບີ່ງກຸີ່ ມນັກສກສາແລ້ວຢາຍເຈ ້ຍຂາວແຜີ່ນໃຫຍີ່ ແລະ ເຟດໃຫ້ແຕີ່ ລະກຸີ່ ມັ ສກສາແຕີ່ ລະກຸີ່ ມສົນທະນາກັນກີ່ ຽວກັບແຫຼີ່ ງອາຫານທີ່ ມຢີ່ ໃນປະເທດເຮົາ ແລ້ວຂຽນແຕີ່ ລະແຫຼີ່ ງ− ຄໃຫ້ນກທີ່ ມາຂອງອາຫານລົງໃສີ່ເຈ ້ຍຂຽນ.

− ຄ ແລະ ນັກສກສາພ້ອມກັນສະຫຼຸບເປັນແຜນວາດແຫຼີ່ ງທີ່ ມາຂອງອາຫານສປປ ລາວ. ແລ້ວໃຫ້ແຕີ່ ລະກຸີ່ ມ້ສັງເກດວີ່າອາຫານທີ່ ໄດ້ມາຈາກແຕີ່ ລະແຫຼີ່ ງນັນພຽງພໍຫຼ ບໍີ່?

ຄໍາຖາມ
1) ໂພຊະນາການໝາຍເຖິງຫຍັງ?
86

2)ອາຫານແມີ່ ນຫຍັງ?

3)ທາດອາຫານແມີ່ ນຫຍັງ?
ທາດອາຫານທີ່ ຈໍາເປັນຕໍີ່ຮີ່າງກາຍມອັນໃດແດີ່?

4)
5)
6)
7)

ຜົນສະທ້ອນຂອງການຂາດທາດໂປຣຕນ?
້ ີ່ ງຮີ່າງກາຍໃຊ້ພະລັງງານປະມານເທົີ່າໃດ?
້ າຍທີ່ ເຮັດວຽກອອກແຮງງານປານກາງໃນມໜ
ສໍາລັບຜຊ້ ີ່ ຽວກັບອາຫານໃນໂຮງຮຽນ?
ກິດຈະກໍາໃດທີ່ ສົີ່ງເສມການຮຽນຮກ

ເອກະສານອ້າງອີງ
1) http://www1.wfp.org/countries/lao-peoples-democratic-republic2) FAO Agriculture food and nutrition for Africa - A resource book for teachers ofagriculture.
3) http://www.fao.org/docrep/w0078e/w0078e10.htm 1997 FAO
4) FAO The State of Food Security and Nutrition in the World- Building resilience forpeace and food security http://www.fao.org/3/a-I7787e.pdf 2017 FAO
5) Ministry of Health, National Nutrition Strategy to 2015 and Plan of Action 2016-2020, 2015
[Online]Availableat:
http://swgard.maf.gov.la/download/other_important_resource_and_docu
ments/2016- National-Nutrition-Strategy-and-Plan-of-Action-ENG.pdf.(last accessed
14 March 2016)6) Ministry of Education and Sports and Ministry of Health, School health policy, 2010
7) Food and Drug Department, Ministry of Health, Regulation of bottled drinking water, 2006
8) Food and Drug Department, Ministry of Health, Ministerial regulation on the basic
principals in the application of sanitary and technical measures for the food safety
management, 2009
9) Food and Drug Department, Ministry of Health, Regulation on labeling of prepackaged food, 2009
10) Food and Drug Department, Ministry of Health, Law on Food, 2013
11) Food and Drug Department, Ministry of Health, Decree on Food Safety control and12) nutrition for school, 2013 ( Draft)13) Ministry of Health, National Nutrition Policy, 200814) Ministry of Education and Sports, Policy on Promoting School Lunch, 201415) Ministry of Education and Sports, Education quality Standard, 201316) https://www.google.com/search?biw=1366&bih=626&sxsrf=ACYBGNRKRxhhHIoo4Q

ບົດທີ 12ຮບແບບການດໍາລົງຊີວິດທີີ່ກ່ຽວກັບການເກີດພະຍາດ
87

1. ຄວາມໝາຍຂອງຮບແບບການດໍາລົງຊີວິດ
ຮບແບບການດໍາລົງຊວິດ (Lifestyle) ໝາຍເຖິງການດໍາລົງຊວິດຂອງບຸ ກ ຄົນ ຫຼ ແບບແຜນການດໍາລົງ້ ດເຖິງິ ໂດຍການສະແດງອອກເຖິງລັກສະນະການເຄີ່ ອນໄຫວດ້ານພດຕິກໍາຕີ່ າງໆຂອງມະນຸດເຊິີ່ງເປັ ນຕົວຊວັ
ຊິວດການດໍາລົງຊວິດໃນແຕີ່ ລະແບບເຊັີ່ນ: ພດຕິກໍາຂອງຄົນທີ່ ເຄີ່ ອນໄຫວຢີ່ ໃນເສດຖະກິດສັງຄົມທີ່ ປີ່ຽນແປງໄປ, ການິ ້ ລາ, ການອອກກໍາລັງກາຍ, ການຮັກສາສຸ ຂະພາບ, ຄວາມບໍລໂິ ພກອາຫານຕີ່ າງໆ, ການນຸີ່ ງຖ ການແຕີ່ ງກາຍ, ການຫຼນກິັ ແມີ່ ນເຕັມໄປດ້ວຍສິີ່ງອໍ ານວຍຄວາມສະດວກ ບໍີ່ວີ່າຈະເປັ ນຍານພາຫະນະ,ບັນເທິງ... ການດໍາລົງຊວິດໃນປັ ດຈຸບ ນົ ອາຫານ fast food, ອາຫານສໍາເລັດຮບ, ການກິນດີ່ ມສັງສັນ ເລີ່ ມເປັ ນທີ່ ນິຍມົການຄົມມະນາ ຄົມຂົນສົີ່ງ... ຄີ່ານິຍມ້ ດໃຫ້ຄນົ ເຮັົຂອງຄົນໃນສັງຄົມ, ການໂຄສະນາສິີ່ງອໍານວຍຄວາມສະດວກຕາມສີ່ ຕີ່ າງໆ, ວຽກງານທີ່ ເຄັີ່ງຄຽດ. ສິີ່ງເຫຼີ່ ານເຮົາມໂອກາດເຄີ່ ອນໄຫວໜ້ອຍລົງ ແລະ ບໍີ່ມເວລາອອກກໍາລັງກາຍ. ການໃຊ້ໂທລະສັບ ແລະ ຄອມພິວເຕຫຼາຍເກນໄປ ຫຼ ການເບິີ່ງໂທລະທັດໃກ ເ້ ກ ນໄປ ກໍີ່ ຈະສົີ່ງຜົນສະທ້ອນຕໍີ່ສາຍຕາຕໍີ່ ການເບິີ່ງເຫັນຂອງຄົນເຮົາ. ນອກຈາກນ ,້ິ ຂອງຄົນເຮົາ. ວຖ ການດໍ າລົງຊວິດ
ການໃຊ້ຫ ຟັ ງ ເປດເພງດັງໆເປັ ນປະຈໍາກໍີ່ ຈະເຮັດ ໃຫ້ເກ ດບັນຫາຕໍີ່ ການໄດ້ຍນ
ຫຼາຍໆແບບອາດສົີ່ງຜົນສະທ້ອນອັນດ ແລະ ບໍີ່ ດຕໍີ່ ສຸ ຂະພາບຮີ່າງກາຍຂອງຄົນເຮົາເຊິີ່ງອາດເຮັດໃຫ້ເກ ດພະຍາດ້້ , ເບົາຫວານ, ຫົວໃຈວາຍ, ອໍາມະພກ¬ອໍາມະພາດ, ຄວາມດັນ ເປັນຕົນ.
ຕີ່ າງໆຕາມມາໄດ້ເຊັີ່ນ: ພະຍາດຕຸ ຍ

2. ພະຍາດທີີ່ມັກພົບເຫັນໃນ ສປປ ລາວ ທີີ່ມີສາເຫດມາຈາກການປູ່ຽນແປງຂອງຮບແບບການດໍາລົງຊີວິດ
2.1 ພະຍາດຕຸ້ຍ (Obesity)ິ າມວີ່າ ພະຍາດຕຸ ຍ້ ໝາຍເຖິງ ພາວະທີ່ ຮີ່າງກາຍມການສະສົມໄຂມັນໃນ
ອົງການອະນາໄມໂລກໄດ້ໃຫ້ນຍ
ສີ່ວນຕີ່ າງໆຂອງຮີ່າງກາຍເກນປົກກະຕິ ຈົນເປັນປັດໄຈສີ່ຽງ ຫຼ ສາເຫດໃຫ້ເກດພະຍາດຕີ່ າງໆ ທີ່ ສົີ່ງຜົນຕໍີ່ສຸ ຂະພາບົ ນ້ ຈະສະສົມຢີ່ ຕາມອະໄວຍະວະຕີ່ າງໆຂອງຮີ່າງກາຍຂອງຄົນ
ຈົນອາດເປັນສາເຫດໃຫ້ເສຍຊວິດໄດ້. ໄຂມັນເຫຼີ່ ານັ້ ີ່ ຕີ່ າງໆເປັນຕົນ.
້ເຮົາເຊັີ່ນ: ຢີ່ ຕາມໃຕ້ຜວໜັງບໍລເິ ວນໜ້າທ້ອງ, ສະໂພກ, ກົກຂາ, ກົກແຂນ ແລະ ຂໍຕໍ້ ແມີ່ ນອງຕາມການຄໍານວນຫາຄີ່າດັດສະນມວນສານຮີ່າງກາຍ ຫຼການພິຈາລະນາວີ່າບຸ ກຄົນເປັນພະຍາດຕຸ ຍ້ ກຮີ່າງກາຍ. BMI ເປັນເຄີ່ ອງມBMI (Body Mass Index) ຂອງອົງການອະນາໄມໂລກເພີ່ ອຄໍານວນຄີ່ານໍາໜັັ ປະລິມານໄຂມັນສີ່ວນເກນທີ່ ຮີ່າງກາຍສະສົມເກັບໄວ້ (Body fat) ໃນການຄິດໄລີ່ແມີ່ ນໃຊ້ຊະນິດໜີ່ ງທີ່ ໃຊ້ວດ້ າລັງສອງ.
້ ກ (ຄິດເປັນກິໂລກຼາມ) ຫານໃຫ້ລວງສງ (ຫົວໜີ່ວຍເປັນແມັດ) ຂນກໍຄວາມສງ ແລະ ນໍາໜັ

້ ກ 75 kg ສາມາດຄໍານວນຫາຄີ່າ BMI ໄດ້ດີ່ ງນັ :້ຕົວຢູ່າງ: ຖ້າມລວງສງ 175 cm ມນໍາໜັ
BMI == 24.49

ເມີ່ ອໄດ້ຄີ່າ BMI ແລ້ວກໍີ່ມາເບິີ່ງຄວາມໝາຍຂອງຄີ່າໃນຕາຕະລາງ້ ກເກນຂອງ BMI ຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ, 2004
ໍ ້ ກຫຼຸດ ແລະ ນໍາໜັ
ຕາຕະລາງ 1: ມາດຖານນໍາໜັ

BMI ມາດຖານ
ເອີຣົບ

BMI ມາດຖານ
ອາຊີສະພາບນໍຶ້າໜັກ

ຄວາມສ່ຽງຂອງສຸຂະພາບ

88້ ກໜ້ອຍຂັນ້ 3ນໍາໜັ້ ກໜ້ອຍຂັນ້ 2ນໍາໜັໜ້ອຍກວີ່ າ 16ໜ້ອຍກວີ່ າ 16

16－16.99

16－16.99

17－18.49

17－18.49

້ ກໜ້ອຍຂັນ້ 1ນໍາໜັອັນຕະລາຍເລັກນ້ອຍ

18.5－24.9

18.5－22.9

ປົກກະຕິ

25－29.9

23－24.9ປົກກະຕິ້ ກເກນ
ນໍາໜັ

30－34.9

25－29.9

35－39.9ຫຼາຍກວີ່ າ 30 ຫຼ ເທົີ່າ

ຫຼາຍກວີ່ າ ຫຼ ເທົີ່າກັບ
40

ກັບ
-

້ ຂັນ້ 1ພະຍາດຕຸ ຍ້ ຂັນ້ 2ພະຍາດຕຸ ຍ້ ຂັນ້ 3ພະຍາດຕຸ ຍອັນຕະລາຍຫຼາຍ
ອັນຕະລາຍປານກາງ

ອັນຕະລາຍເລັກນ້ອຍ
ອັນຕະລາຍປານກາງ
ອັນຕະລາຍຫຼາຍຮຸ ນແຮງ

ສາເຫດຂອງການເກີດພະຍາດຕຸ້ຍ້ ກເກນມາດັ ພະຍາດຕຸ ຍ້ ເປັນອກບັນຫາໜີ່ ງທີ່ ກໍາລັງຄຸ ກຄາມສຸ ຂະພາບຂອງຄົນ ເຊິີ່ງການທີ່ ມນໍາໜັ
ປັດຈຸບນ
ຕະຖານເກ ດມາຈາກຫຼ າຍສາເຫດເຊັີ່ນ: ພດຕິກໍ າການກິນ ອາຫານ, ການຂາດການອອກກໍ າລັງກາຍ, ຄວາມຜິດ
•ປົກກະຕິຂອງຕີ່ ອມໃນຮີ່າງກາຍ (Gland), ກໍາມະພັນ, ຢາບາງຊະນິດ, ເພດ ແລະ ອາຍຸ .
2.2. ພະຍາດເບົາຫວານ (Diabetes mellitus: DM, Diabetes)ພະຍາດເບົາຫວານ ແມີ່ ນຄວາມຜິດປົ ກກະຕິຂອງຮີ່າງກາຍທີ່ ເກດຈາກການທີ່ ມ ້າມ ສ້າງຮໍໂມນອິນຊລນໄດ້
້ໜ້ອຍ ຫຼ ບໍີ່ ສາມາດສ້າງໄດ້ເລຍ ເຊິີ່ງຮໍ ໂມນອິນຊລິນຈະຊີ່ວຍໃຫ້ຮີ່າງກາຍເຜົາຜານນໍ າຕານມາໃຊ້ເປັ ນພະລັງງານ
້ແລະ ເມີ່ ອຮີ່າງກາຍຜະລິດອິນຊລນບໍີ່ພຽງພໍ ກໍີ່ ຈະເຮັດ ໃຫ້ເກ ດການສະສົມ ຂອງນໍ າຕານໃນອະໄວຍະວະຕີ່າງໆ,້້້ ດສະວະ. ພະຍາດເບົາຫວານສາມາດເກດຂນ
ເມີ່ ອນໍາຕານສະສົ
ມໃນເລອດຫຼາຍໆ ກໍີ່ຈະຖກຕອງອອກມາທາງນໍາປັ
້້ ງອາຍຸ ແຕີ່ ວີ່າພະຍາດດັີ່ງກີ່ າວມັກພົບຫຼາຍໃນກຸີ່ ມຄົນອາຍຸ 40 ປຂນໄປ.
ໄດ້ທງັ ໄວໜຸີ່ ມ, ເດັກນ້ອຍ ແລະ ຜສ້ຕາຕະລາງ 2: ຄີ່ານໍາຕານໃນເລ
ອດການອ່ານຄ່າ

ຄ່າລະດັບນໍຶ້າຕານໃນ
ເລອດກ່ອນກິນອາຫານ

ອັນຕະລາຍ

>180 mg/dL

ສງຫຼາຍ

ຄ່າລະດັບນໍຶ້າຕານໃນ
ເລອດຫັງກິນ
ອາຫານ 2 ຊົີ່ວໂມງ

(ເປັນເບົາຫວານ)126-180 mg/dL>200mg/dLຂ້ອນຂ້າງສງ

100-125 mg/dL

140-199 mg/dL

ປົກກະຕິ

70-99 mg/dL<140 mg/dL

2.2.1. ສາເຫດຂອງພະຍາດເບົາຫວານ້ ກ ເກ ນ,ພະຍາດເບົາຫວານ ແມີ່ ນເກ ດມາຈາກຫຼ າ ຍສາເຫດເຊັີ່ນ: ກໍ າມະພັນ , ພ ດຕິກໍ າການກິນ , ນໍ າໜັ້ ມາ້ ມອັກເສບ, ການຕິດເຊອໄວຣັ້້ , ຂາດການເຄອນໄຫວ ຂາດການອອກກໍາລັງກາຍ, ອາຍຸ ທີ່ ຫຼາຍຂນ,ພະຍາດຕຸ ຍສ
89້ ການໄດ້ຮ ັບຢາບາງຊະນິດ , ການຖ ພາ, ຄວາມຜິດປົ ກ ກະຕິຂອງລະບົບບໍີ່ ມ ທໍີ່້ ອ,ບາງຊະນິດ , ຄວາມຄຽດຊໍ າເຮ(Endocrine System).
2.2.2. ອາການພະຍາດເບົາຫວານ້ ນຂອງພະຍາດເບົ
້ອາການເບອງຕົ
າຫວານມດັີ່ງຮບພາບລຸີ່ ມນ:້ຮບທີ 1: ອາການຂອງພະຍາດເບົາຫວານ

ຮບທີ 2: ເບົາຫວານຂຶຶ້ນຕາ

້ີ່ ມສງ ເຊິີ່ງອາດເປັນຜົນໃຫ້ເປັນຕາຟາງ ຫຼ ສນເສຍການເຫັນໃນທີ່ ສຸ ດ.
ນອກຈາກນ ້ ໂອກາດທີ່ ເບົາຫວານຈະຂນຕາກໍ
2.3. ພະຍາດຫົວໃຈວາຍ (Heart attack)້ ກຢີ່າງໜີ່ ງວີ່າຫົວໃຈຫຼມເຫຼ
ົ້ພະຍາດຫົວໃຈວາຍ ຫຼ ເອນອວ (Congestive Heart Failure) ໝາຍເຖິງ
້້ ເລອດໄປລ້ຽງຮີ່າງກາຍໄດ້ຢີ່າງພຽງພໍ
ພາວະທີ່ ກ ້າມຊນຂອງຫົ
ວໃຈສນເສຍການເຮັດວຽກຈົນບໍີ່ສາມາດສບສດ (ປໍ າ)້້ັ ທຸ ກ ເພດທຸ ກໄວ ແຕີ່ ຈະພົບຫຼ າຍໃນຜທ້ ີ່ ມ ອາຍຸ ຫຼາຍ ໂດຍສະເພາະເພດຊາຍ
ເຊິີ່ງພະຍາດນສາມາດເກ
ດຂນໄດ້
ກບແລະ ເປັນພະຍາດທີ່ ມອັດຕາການເສຍຊວິດສງ.

2.3.1. ສາເຫດຂອງພະຍາດຫົວໃຈວາຍ
້້ຫົວໃຈວາຍເກດຂນໄດ້
ຈາກຫຼາຍສາເຫດ ແລະ ບໍີ່ຈໍາເປັນຕ້ອງເກດຂນຈາກສາເຫດດຽວສະເໝໄປ ໂດຍ້້ ວໃຈີ່ມັກມຄວາມກີ່ ຽວຂ້ອງກັບບັນຫາສຸ ຂະພາບດັງນ: ພະຍາດຫຼອດເລອດຫົວໃຈ, ຄວາມດັນເລອດສງ, ກາ້ ມຊນຫົ້ ວໃຈ,
້ຜິດປົກ ກະຕິ (Cardiomyopathy), ການເຕັນຂອງຫົ
ວໃຈຜິດຈັງຫວະ (Arrhythmias), ບັນຫາຢີ່ ລນຫົຫົວໃຈພິການໂດຍກໍາເນດ (Congenital Heart Disease).
້ ີ່ ນ: ພະຍາດເລອດຈາງ, ການ້ ງມປັ ດໄຈອີ່ ນໆກະຕຸ ນ້ ເຮັດໃຫ້ເກດຫົວໃຈວາຍໄດ້ງີ່າຍຂນເຊັ
ນອກຈາກນັນຍັດີ່ ມສີ່ ງມ ນເມົາໃນປະລິມ ານຫຼາຍເກນໄປ, ການສບຢາ, ການດີ່ ມເຄີ່ ອງດີ່ ມທີ່ ມ ທາດກາເຟອິນຫຼ າຍເກນໄປ, ການ້ , ພະຍາດເບົາ ຫວານ, ໄຂມັນ ໃນເລ ອດສ ງ ແລະຂາດການອອກກໍ າ ລັງ ກາຍ, ໄທລອຍເປັ ນ ພິດ , ພະຍາດຕຸ ຍ້ຄວາມດັນພາຍໃນປອດສງເປັນຕົນ.
2.3.2. ອາການຫົວໃຈວາຍ້ ີ່ າງກະທັນຫັນເຊິີ່ງບໍີ່ສາມາດບອກໄດ້ວີ່າຈະເກດຂນຍາມໃດ
້ອາການຫົວໃຈວາຍອາດເກດຂນຢແລະ ເວລາ
ໃດ. ອາການກະທັນຫັນຈະສະແດງອອກໃຫ້ເຫັນເຊັີ່ນ: ແໜ້ນໜ້າເອິກຄມແນວມາກົດທັບໜ້າເອິກ, ຈຸກແໜ້ນ ຫຼ
90

້
້ ມ
ແສບບໍລເິ ວນລນໄກີ່
, ຫົວໃຈສັີ່ນ ແລະ ຫາຍໃຈຝດ, ມອາການເຈັບບໍລເິ ວນແຂນ, ຄໍ, ບີ່າໄຫຼີ່ ແລະ ກາ້ ມຊນ,້້ເຫີ່ ອອອກຕາມຕົນໂຕ, ປວດຮາກ, ໜ້າມດ, ຫົວໃຈເຕັນໄວຜິ
ດປົກກະຕິ ເປັນຕົນ.
2.4. ພະຍາດອໍາມະພຶກ - ອໍາມະພາດ (Stroke)້ ກຢີ່າງໜີ່ ງວີ່າ ພະຍາດຫຼອດເລອດໃນສະໝອງຕບ ເກດຈາກ
ພະຍາດອໍາມະພກ - ອໍາມະພາດ ຫຼ ເອນອ້ ອດທີ່ ນໍາເລອດໄປລ້ຽງພາກສີ່ວນຕີ່ າງໆຂອງໍ ຽງ ເພາະມການອຸ ດຕັນຂອງເສັນເລ
ພາວະທີ່ ສະໝອງຂາດເລອດໄປຫຼີ່ ລ້ສະໝອງ ສົີ່ງຜົນໃຫ້ສະໝອງຂາດເລອດ ຢີ່ ໃນພາວະທີ່ ເຮັດວຽກບໍີ່ໄດ້ ກາຍເປັນພະຍາດຫຼອດເລອດໃນສະໝອງຕບ,້ ີ່ ວນຫຼາຍແມີ່ ນມັກເກດກັບກຸີ່ ມຄົນຈີ່ ງເກດອາການແຂນ-ຂາອີ່ອນແຮງມນຊາ ແລະ ເຄີ່ ອນໄຫວບໍີ່ໄດ້. ພະຍາດນສ້ ງອາຍຸ .
ຜສ
2.4.1. ສາເຫດຂອງພະຍາດອໍາມະພຶກ-ອໍາມະພາດ້ ກໍາມະພັນ, ເພດ, ການັ ໆເຊັີ່ນ: ອາຍຸ ທີ່ ຫຼາຍຂນ,ພະຍາດອໍາມະພກ-ອໍາມະພາດ ເກດມາຈາກສາເຫດຫຼກ
ຂາດການອອກກໍາລັງກາຍ, ການດີ່ ມສິີ່ງມນເມົາຫຼາຍເກນໄປ ແລະ ການສບຢາ, ເກດຈາກພະຍາດຕີ່ າງໆ.

ຮບທີ 3: ສາເຫດຂອງພະຍາດອາມະພຶກ-ອໍາມະພາດ

2.4.2. ອາການຂອງພະຍາດອໍາມະພຶກ-ອໍາມະພາດກີ່ ອນທີ່ ຈະເປັ ນພະຍາດອໍາມະພກ-ອໍ າມະພາດເຮົາສາມາດສັງເກດເຫັນບາງອາການ ຫຼ ສັນຍານຕີ່ າງໆໄດ້້້ີ່ ງຂອງຮີ່າງກາຍ, ໜ້າບ້ຽວ, ເວົາລໍ້້ າບາກ ຫຼ ເວົາບໍ້ ີ່ ແຈງ້ ທັນທທັນໃດ, ມນເຊັີ່ນ: ແຂນ-ຂາອີ່ອນແຮງເບອງໃດເບ
ອງໜັ ທທັນໃດ, ຕາຂ້າງໃດຂ້າງໜີ່ ງມົວ ຫຼ ເຫັນພາບຊ້ອນ, ເຈັບຫົວຮຸ ນແຮງ, ວິນຫົວ, ເສຍຊາ ຫຼ ເຄີ່ ອນເໜັງບໍີ່ໄດ້ທນ້້ ແລະ ຈະສົີ່ງຜົນໃຫ້ຮີ່າງກາຍເບອງຊ້
້້ ຫຼງັ ຈາກນັນ້ ອາການຈະຮຸ ນແຮງຂນ
ການຊົງຕົວ, ໝົດສະຕິ ເປັ ນຕົນ.
າຍ ຫຼຂວາບໍີ່ສາມາດເຄີ່ ອນເໜັງໄດ້ເລຍ.

2.5. ພະຍາດຄວາມດັນເລອດສງ (Hypertension)ຄວາມດັນ ເລອດ (Hypertension or Blood Pressure) ໝາຍເຖິງ ແຮງດັນພາຍໃນຫຼ ອດເລອດແດງ້ ີ່ ຫຼອດເລອດແດງ ເພີ່ ອດັນເລອດ
ເຊິີ່ງເກດຈາກການທີ່ ຫົວໃຈບບໂຕປໍ ້າເລອດທີ່ ມອົກຊແຊນ ແລະ ທາດອີ່ ນໆ ເຂົາສ
ໃຫ້ກະຈາຍໄປລ້ຽງສີ່ວນຕີ່ າງໆຂອງຮີ່າງກາຍ.

ພະຍາດຄວາມດັນເລອດສງໝາຍເຖິງ ພາວະທີ່ ຄວາມດັນເລອດພາຍໃນຫຼອດເລອດແດງສງກວີ່າປົ ກກະຕິ

ຕະຫຼອດເວລາ. ໂດຍຄວາມດັນເລອດຈະປະກອບດ້ວຍສອງຄີ່າຄ: ຄວາມດັນຊີ່ວງຫົວໃຈບບ (Systolic Bloodpressure) ແລະ ຄວາມດັນຊີ່ວງຫົວໃຈມາຍ (Diastolic Blood Pressure) ເຊິີ່ງຖເປັ ນຄວາມດັນສງສຸ ດ ແລະ້ຄວາມດັນຕໍີ່າສຸ ດທີ່ ເກດຂນໃນລະບົ
ບຫຼອດເລອດແດງຕາມລໍາດັບ ໂດຍຄວາມດັນໃນຊີ່ວງຫົວໃຈບບນັນ້ ຈະເກດ້ ີ່ ອຫົວໃຈຫ້ອງລຸີ່ ມເບອງຊ້
້້ ີ່ ອ
ຂນເມາຍເກດການບບໂຕຫຼາຍທີ່ ສຸ ດ, ຄວາມດັນໃນຊີ່ວງຫົວໃຈມາຍໂຕຈະເກດຂນເມ້ າຍມາຍໂຕຫຼາຍທີ່ ສຸ ດກີ່ ອນການບບໂຕໃນເທີ່ ອຕໍີ່ໄປ.
ຫົວໃຈຫ້ອງລຸີ່ ມເບອງຊ້

91້ຕາຕະລາງ 3: ການຈັດແບີ່ງຂັນຄວາມດັ
ນເລອດຂອງສະມາຄົມຫົວໃຈຂອງອາເມລິກາ (ຄັດຈາກປ້ມຄີ່ ມປິີ່ ນປົ ວ
້ 4 ປ 2012 ໜ້າ 529)
ັ ້ 1 ປັບປຸ ງຄັງທ
ເອກະພາບແຫີ່ ງຊາດ ເຫຼມລະດັບຄວາມດັນເລອດ
ປົກກະຕິ

ຄວາມດັນໃນຊ່ວງຫົວໃຈບີບ
ໂຕ (SBP) mmHg
< 120 mmHg

ຄວາມດັນໃນຊ່ວງຫົວໃຈມາຍ
ໂຕ (DBP) mmHg
< 80 mmHg

120-139 mmHg

80-89 mmHg

140-159 mmHg

90-99 mmHg

160-179 mmHg

100-109 mmHg

>180 mmHg> 110 mmHg

ຄວາມດັນເລອດຄີ່ ອນຂ້າງສງ
ຄວາມດັນເລອດສງລະດັບທີ່ 1ຄວາມດັນເລອດສງລະດັບທີ່ 2 (ປານກາງ)ຄວາມດັນເລອດສງລະດັບທີ່ 3 (ຮ້າຍແຮງ)2.5.1. ສາເຫດຂອງພະຍາດຄວາມດັນເລອດສງັ ໆ ທີ່ ພາໃຫ້ເກດພະຍາດຄວາມດັນເລອດສງໄດ້ແກີ່ : ອາຍຸ , ກໍາມະພັນ, ຄວາມຄຽດ, ພາວະຕຸ ຍ້ ,ສາເຫດຫຼກົ ້ ການຂາດການອອກກໍາ
ການກິນເກອນາຕ ໃນປະລິມານຫຼາຍ (ຫຼາຍກວີ່າ 14 ກຼາມຕໍີ່ມ),້ ການສບຢາ, ການດີ່ ມເຫຼາ,ລັງກາຍ ແລະ ຢາບາງຊະນິດ.
2.5.2. ອາການຂອງພະຍາດຄວາມດັນເລອດສງ
້ອາການອາດມ ຕັງແຕີ່
ເຈັບ ຫົວ ບໍ ລ ິເວນງີ່ ອ ນ, ເຈັບ ຫົວ ຂ້າ ງດຽວ, ວ ນຫົວ , ແໜ້ນ ໜ້າເອິກ , ຫາຍໃຈບໍີ່
ັ , ເລອດດັງອອກ, ມສຽງຫີ່ ງໆໃນຫ, ໜ້າມດ ຫຼ ເປັ ນລົມ, ຖ້າເປັ ນແຮງອາດຈະໝົດ
ສະດວກ, ຕາມົວ, ນອນບໍີ່ຫຼບ
ສະຕິ ຫຼ ຊັກໄດ້.
3. ຜົນກະທົບຂອງພະຍາດຕ່າງໆ້ ກເກນຈະເຮັດໃຫ້ອະໄວຍະວະຕີ່ າງໆຂອງຮີ່າງກາຍຕ້ອງເຮັດວຽກ
− ຜົນກະທົບຕໍີ່ສຸຂະພາບ: ການມນໍາໜັ້ ແລະ ສົີ່ງຜົນເຮັດໃຫ້ຮີ່າງກາຍມຄວາມຕ້ານທານພະຍາດໜ້ອຍລົງ, ທັງເປັນສາເຫດເຮັດໃຫ້
ໜັກເພີ່ ມຂນ້ເກດພະຍາດຕີ່ າງໆໄດ້ງີ່າຍເປັນຕົນແມີ່
ນເບົາຫວານ,ຫົວໃຈວາຍ,ອໍາມະພກ-ອໍາມະພາດ,້ຄວາມດັນເລອດສງ, ຫຼອດເລອດຫົວໃຈຕບຕັນ, ມະເຮັງ, ໄຂຂໍກະດ
ກເສີ່ ອມ, ພາວະໄຂມັນໃນ
້້ ີ່ ງຜົນຮ້າຍຕໍີ່ຊວິດ ຖ້າອາການຮຸ ນແຮງອາດເຮັດໃຫ້້ ອດສງ, ໜວໃນຖົົ ສົເສັນເລ
ງບ... ເຊິີ່ງພະຍາດເຫຼີ່ ານ້ົ ້ ເປັນ
ຮີ່າງກາຍເປັນລີ່ອຍ ຫຼ ພິການໄດ້ ແລະ ເປັນສາເຫດການຕາຍອັນດັບຕົນໆຂອງໂລກ.
ພະຍາດເຫຼີ່ ານິ .
ບັນຫາສຸ ຂະພາບໄລຍະຍາວທີ່ ຕ້ອງມການຄວບຄຸ ມ ແລະ ຕິດຕາມອາການຢີ່າງໃກຊ້ ດ້ ີ່ ວຍອາດຈະມອາລົມປັີ່ ນປີ່ວນເຊັີ່ນ: ຫງດົ ກັງວົນ,− ຜົນກະທົບຕໍີ່ຈິດໃຈ: ຜປຸ ຫງ ິດງີ່ າຍ, ເກດຄວາມວິຕກ
້ຄວາມຄຽດ... ເກດປົ ມດ້ອຍ, ເກດຄວາມນ້ອຍໃຈ ເຮັດໃຫ້ຂາດຄວາມໝັນໃຈໃນໂຕເອງແລະ ເປັນອກ

້ , ເຫັນຄຸ ນຄີ່າຂອງ
ສາຍເຫດໜີ່ ງທີ່ ເຮັດໃຫ້ຖກຄົນອີ່ ນລໍີ່ລຽນກັນແກງ້ ສົີ່ງຜົນເຮັດໃຫ້ເກດພາວະຊີ່ ມເສົາໄດ້້ ໃນການດໍ
້ໂຕເອງໜ້ອຍລົງ ແລະ ເກດຄວາມຫຍໍທໍ
າລົງຊວິດ.

້ ອງໄດ້ປັບ້ ີ່ ເປັ ນພະຍາດເຫຼີ່ ານົ ຕ້− ຜົນ ກະທົ ບ ຕໍີ່ກ ານດໍາ ລົງຊີ ວິດ ແລະ ສະພາບເສດຖະກິ ດ : ຜຸ ທັ ໄດ້ປີ່ຽນຮບແບບການດໍາລົງຊວິດໃຫ້ເໝາະສົມ , ປັ ບປີ່ຽນອາຫານການກິນ ເຊີ່ ງບາງຄົນອາດຈະປະຕິບດ້ ີ່ ສາມາດປິີ່ ນປົວໃຫ້ເຊົາໄດ້, ຕ້ອງໄດ້ເສຍເງນົ ບໍຍາກ, ຕ້ອງໄດ້ໃຊ້ເວລາປິີ່ນປົ ວຍາວນານ ເພາະພະຍາດເຫຼີ່ ານ້ ເຮັດໃຫ້
ໃນການປິີ່ນປົ ວຫຼາຍ, ຖ້າເກດພະຍາດແຊກຊ້ອນກໍີ່ຈະຍິີ່ງເຮັດໃຫ້ການດໍາລົງຊວິດລາບາກຍິີ່ງຂນ,້ ີ່ ວຍເອງ ຍາດພີ່ ນ້ອງທີ່ ຕ້ອງໄດ້ດແລ ແລະ ຊີ່ວຍເຫຼອ ເນີ່ ອງຈາກບາງຄົນບໍ
ເກດຄວາມສນເສຍ ທັງໂຕຜປ
ສາມາດເຮັດວຽກ ຫຼ ຊີ່ວຍເຫຼອໂຕເອງໄດ້ ເຮັດໃຫ້ເປັ ນພາລະຂອງຄອບຄົວ ສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ຄອບຄົວ ,ລະບົບສາທາລະນະສຸ ກ ແລະ ເສດຖະກິດໂດຍຜີ່ານຄີ່າໃຊ້ຈີ່າຍເພີ່ ມດ້ານການແພດ ແລະ ການສນເສຍ
ວຽກເຮັດງານທໍາ.
92

4. ວິທີການປ້ອງກັນພະຍາດຕ່າງໆທີີ່ເກີດຂຶຶ້ນັ− ອອກກໍາລັງກາຍເປັນປະຈໍາ: ຜົນດຂອງການອອກກໍາລັງກາຍເຮັດເກດການຫຼີ່ ງທາດເອັ
ນໂດຟິນ (Endorphin)ົ ມຄວາມສຸ ກ ແລະ ເພີ່ ມທາດ High Density Lipoprotein (HDL) ຄວາມໜ
ເຊິີ່ງເປັນທາດທີ່ ຊີ່ວຍໃຫ້ຄນ
າແໜ້ນສງຂອງໄຂມັນດ) ທີ່ ຈະຊີ່ວຍປ້ອງກັນການເກດພະຍາດຫົວໃຈ ແລະ ຫຼອດເລອດຊີ່ວຍຫຼຸດຄວາມ
ຄຽດ. ການອອກກໍາລັງກາຍແມີ່ ນວິທໜີ່ ງທີ່ ຊີ່ວຍລະບາຍພະລັງງານທີ່ ໄດ້ຈາກກນອາຫານເຊິີ່ງເປັ ນສີ່ວນັ ໜ້າທີ່ ໄດ້ຕາມປົກກະຕິ.
ເກນຂອງຮີ່າງກາຍ ແລະ ຊີ່ວຍໃຫ້ອະໄວຍະວະທຸກສີ່ວນຂອງຮີ່າງກາຍປະຕິບດ
ການອອກກໍາລັງກາຍທີ່ ດຄວນອອກກໍາລັງກາຍໃຫ້ເໝາະສົມກັບຮີ່າງກາຍ ແລະ ສະໝໍີ່າສະເໜ ຢີ່າງໜ້ອຍ້ ີ່ ງແມີ່ ນ 30 ນາທ ປະມານ 3-5 ຄັງຕໍ້ ີ່ ອາທິດ.
ມໜ້ ກ
ົ 5 ໝີ່ ໃນປະລິມານທີ່ ເໝາະທຸກມ ້ ເນັນຜັ
− ການປູ່ຽນແປງພຶດຕິກໍາການກິນ: ກິນອາຫານໃຫ້ຄບ
້ແລະ ໝາກໄມ ້ຊະນິດບໍີ່ຫວານ ແລະ ຫຼຸດຜີ່ອນອາຫານປະເພດໄຂມັນ, ແປ້ງ, ນໍາຕານແລະ ອາຫານເຄັມ.

້ບໍີ່ຄວນກິນອາຫານຕອນເດິກ, ກິນແລ້ວນອນເລຍ, ຄວນເຂົານອນຫຼງັ ກິນອາຫານ ຢີ່າງໜ້ອຍ 1 ຊົີ່ວໂມງ,້ ີ່ ງຕໍີ່ສາມຄາບ.
ຄວນກິນອາຫານເປັນເວລາ ມໜ− ການຢຸດການສບຢາ: ການຢຸ ດການສບຢາແມີ່ ນເປັນການປ້ອງກັນບໍີ່ໃຫ້ເມັດເລອດແດງແຂງໂຕ ແລະເຮັດວຽກໄດ້ເປັນປົກກະຕິ.

− ການຄວບຄຸມອາລົມ: ຕ້ອງມອາລົມຈິດທີ່ ດ ແລະ ບໍີ່ມຄວາມຕງຄຽດ. ການມອາລົມຈິດທີ່ ດຈະເຮັດ
ລະບົບປະສາດ ແລະ ລະບົບການເຮັດວຽກຂອງຮີ່າງກາຍດ ແລະ ຈະສົີ່ງຜົນໃຫ້ສຸຂະພາບກາຍດນໍາ.

້ 2,4 ກຼ າມ (ທຽບກັບເກ ອກິນ 6 ກຼ າມ ຫຼ 1
− ຫຼຸ ດ ປະລິມ ານຂອງເກ ອ: ບໍ ລໂິ ພກເກ ອບໍີ່ ໃຫ້ເກ ນມ ລະບີ່ວງກາເຟ).
− ກວດລະດັບນໍຶ້າຕານໃນເລອດໃຫ້ເປັນປົກກະຕິ: ຄວບຄຸ ມໃຫ້ຢີ່ ໃນເກນ.
ົ ໄປດ້ວຍວິຕາມນດ ການ− ຮັບແສງແດດອ່ອນໆຍາມເຊົຶ້າ ຫ ແລງ: ເພາະແສງແດດອີ່ອນໆ ຈະອຸ ດມ້ຂາດວິຕາມິນດ ຈະເພີ່ ມໂອກາດໃນການເປັນເບົາຫວານສງຂນ.
− ພັກຜ່ອນໃຫ້ພຽງພໍ ແລະ ຮັກສາສຸຂະພາບຈິດໃຫ້ດຢີ ູ່ສະເໝີ
້ 2 ຫົວໜີ່ວຍການດີ່ ມ (ທຽບເທົີ່າວິສະກ ້້ າຍບໍີ່ໃຫ້ເກນມລະ
− ຈໍາກັດປະລິມານການດີ່ມເຫົຶ້າ: ຜຊ(40% ຂອງ Alcohol) 88 ມລລິດ, ວາຍ (12%) 296 ມລລິດ ຫຼ ເບຍ (5%) 710 ມລລິດ ). ສີ່ວນ
້ 1 ໜີ່ວຍການ້ ກໂຕໜ້ອຍ ຄວນຈໍາກັດປະລິມານຂອງການດີ່ ມເຫຼາບໍ້ ງິ ແລະ ຜທ້ ີ່ ມນໍາໜັົ ້ ີ່ ໃຫ້ເກນມລະຜຍົ ້ ສະກ ້ (40%) 44 ມລລິດ, ວາຍ (12%) 148 ມລລິດ ຫຼ ເບຍ (5%) 355 ມລລິດ).
ດີ່ ມ (ທຽບເທົີ່າເຫຼາວິ
− ກວດສຸຂະພາບປະຈໍາປີ: ການກວດສຸ ຂະພາບປະຈໍາປ ແມີ່ ນມຄວາມຈໍາເປັນເພີ່ ອເປັນການປ້ອງກັນັ ເວລາ.
ແລະ ຮັກສາພະຍາດຕີ່ າງໆໃຫ້ທນ
5. ສະພາບທີີ່ເກີດຂຶຶ້ນຢູ່ໃນໂລກ
5.1. ພະຍາດຕຸຍ
້້ ເປັນສາເຫດການຕາຍອັນດັບທໍາອິດໃນໂລກ ແລະ ຖເປັນບັນຫາທີ່ ຈະຕ້ອງໄດ້ຮບັ ການແກໄ້ ຂພະຍາດຕຸ ຍຢີ່າງຮບດີ່ວນ. ອງຕາມການສໍາຫຼວດຂອງ WHO/NCD-RisC and WHO Global Health Observatory ປ້ ອບທຸກຂົງເຂດລວມທັງ້ ກເກນ ແລະ ຜທ້ ີ່ ເປັນພະຍາດຕຸ ຍ້ ແມີ່ ນກໍາລັງເພີ່ ມຂນເກ
2017 ພົບວີ່າເດັກທີ່ ມນໍາໜັ້ ທີ່ ມອາຍຸ ຕີ່ າກວໍ ີ່ າ 5 ປ ຈະມຄວາມສີ່ຽງຫຼາຍຕໍີ່
ປະເທດທີ່ ມລາຍໄດ້ຕີ່ າໍ ແລະ ລາຍໄດ້ປານກາງ. ສໍາລັບເດັກທີ່ ເປັນຕຸ ຍກັບການເກດພະຍາດຕີ່ າງໆເຊັີ່ນ: ເບົາຫວານ, ຄວາມດັນເລອດສງ, ພະຍາດຫອບຫດ, ພະຍາດທາງເດນຫາຍໃຈ,ັ , ພະຍາດຕັບ ແລະ ອາຍຸ ສນ.
ັ ້ ໃນທົີ່ວໂລກພົບວີ່າເດັກນ້ອຍ 41 ລ້ານຄົນ (6% ຂອງປະຊາກອນທັງໝົດ)ນອນບໍີ່ຫຼບໍ ີ່ າ 5 ປ ເປັນພະຍາດຕຸ ຍ້ ໃນປ 2016. ສາລັບຜໃ້ ຫຍີ່ ຈະມຄວາມສີ່ຽງຫຼາຍໃນການພະຍາດຫົວໃຈ,ທີ່ ມອາຍຸ ຕີ່ າກວພະຍາດອໍາມະພກ-ອໍາມະພາດ, ເບົາຫວານ ແລະ ມະເຮັງບາງປະເພດ.ຈາກການສໍາຫຼວດພົບວີ່າຄົນທີ່ ເປັນພະຍາດ

93້ີ່ າແຕີ່ ປ 1980 ຫາ 2014. ໃນປ 2017 ທົີ່ວໂລກເປັນພະຍາດຕຸ ຍ້ ເພີ່ ມຂນສອງເທົ
້ 2.200 ລ້ານຄົນ ໂດຍມຄົນຕຸ ຍ້້ ເພີ່ ມຂນໃນອັ້ ຫຼາຍທີ່ ສຸ ດແມີ່ ນຢີ່ ເຂດອາເມລິ
ເປັນພະຍາດຕຸ ຍດຕາສີ່ວນ 1 ຕໍີ່ 3 ຄົນ. ເຂດທີ່ ມຄົນທີ່ ເປັນພະຍາດຕຸ ຍ້ ໃນຂະນະທີ່ ມພຽງ 11% ຢີ່ ອາຟຣິກກາ ແລະກາເໜອ, ເອຣົບ, ໂອເຊອານ ໂດຍ 28% ຂອງຜໃ້ ຫຍີ່ ເປັ ນພະຍາດຕຸ ຍ້ ງພົບວີ່າຢີ່ ອາເມລິກາລາຕິນ ແລະ ແຄແຣບຽນມຄົນທີ່ ເປັ ນພະຍາດຕຸ ຍ້ ເຖິງໜີ່ ງສີ່ວນສາມ.
7% ຢີ່ ອາຊ. ນອກຈາກນຍັ
ກະຊວງສາທາລະນະສຸ ກຂອງໄທໄດ້ກີ່າວວີ່າໃນປ 2015 ຈໍານວນເດັກນ້ອຍໃນໄວອະນຸບານ 5 ຄົນໃດຈະ
້ 1 ຄົນ ແລະ ເດັກໃນໄວປະຖົມ 10 ຄົນຈະເປັນຄົນຕຸ ຍ້ 1 ຄົນເຊິີ່ງຖວີ່າເປັນສະຖານະການທີ່ ໜ້າເປັນ
ມເດັກຕຸ ຍ້ , ອົງການອານະໄມໂລກ (WHO) ໄດ້ຕງຄະນະກໍັ້້ຫີ່ ວງ ຕໍີ່ກັບພະຍາດຕຸ ຍາມະການພິເສດເພີ່ ອແກໄ້ ຂເດັກນ້ອຍຕຸ ຍ້ ີ່ ວໂລກ. ການຢຸ ດຕິພະຍາດຕຸ ຍ້້າົ ໂລກເຊິີ່ງເດັກທີ່ ເປັນພະຍາດຕຸ ຍ້ ໄດ້ເພີ່ ມຂນທົ້ ໂດຍການຈັດຕັງໂຄງການເຝົ
ໃນທົີ່ວີ່ ຕັງໄວ້້ ງການຈະນໍາເຂົາກອງປະຊ້້ , ບັນຫານອົ
້ຕິດຕາມ ແລະ ປ້ອງກັນແກ ້ໄຂບັນຫາໄປຕາມເປົາໝາຍທຸ ມລະດັບໂລກ
ຫຼ World Health Assembly.

ຮບທີ 4: ອັດຕາສະເລູ່ຍຂອງຜ້ໃຫູ່ຍ ອາຍຸ 18 ຂຶຶ້ນໄປທີີ່ເປັນພະຍາດຕຸ້ຍໃນທົີ່ວໂລກ ໃນປີ 1975-2014

5.2. ພະຍາດເບົາຫວານ
ອງຕາມການລາຍງານຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ, ປະຊາກອນທົີ່ວໂລກ ໃນປ 2012 ປະມານ 347 ລ້ານກວີ່າຄົນໄດ້ເປັນພະຍາດເບົາຫວານ ແລະ ມເຖິງ 1,5 ລ້ານຄົນເສຍຊວິດຍ້ອນພະຍາດນ.້ ສະຫະພັນເບົາຫວານນາໆ້ ີ່ ວຍເປັນພະຍາດ
ຊາດ (International Diabetes Federation ຫຼ IDF) ຄາດຄະເນໄວ້ວີ່າໃນທົີ່ວໂລກຈະມຜປ
ເບົາຫວານປະມານ 380 ລ້ານຄົນ ແລະ ເປັນເຫດເຮັດໃຫ້ເສຍຊວິດ 1,5 - 5,1 ລ້ານຄົນຕໍີ່ປ, ການຕາຍເປັນອັນດັບ

້ ນ 592 ລ້ານຄົນ. ດັີ່ງນັນ້ ຈິີ່ງໄດ້ມການກໍານົດເອົາ
ທ 8 ຂອງໂລກ ແລະ ຄາດຄະເນວີ່າໃນປ 2035 ຈະເພີ່ ມຂນເປັ
ວັນທ 14 ພະຈິກ ຂອງທຸກໆປ ເປັນວັນເບົາຫວານໂລກ.
5.3. ພະຍາດຫົວໃຈວາຍ
້ພະຍາດຫົວໃຈວາຍແມີ່ ນພະຍາດທີ່ ພົບທົີ່ວໄປໃນໂລກ ແລະ ມອັດຕາການເສຍຊວິດເພີ່ ມຂນໃນທຸ
ກໆປ້ ງອາຍຸ . ຕາມມລະນິທຂິ ີ່ າວສານດ້ານອາຫານແຫີ່ ງເອເຊຍ AFIC ໄດ້ຮີ່ວມກັນສະໜັ
ໂດຍສະເພາະແມີ່ ນຢີ່ ໃນກຸີ່ ມຜສບສະໜນຕ້ານພະຍາດຫົວໃຈວາຍໂດຍກໍານົດເອົາໃນວັນທ 29 ກັນຍາຂອງທຸກປເປັນການປຸ ກລະດົມ ເພີ່ ອຊີ່ວຍ
້ປະຊາກອນໂລກໃຫ້ມອາຍຸ ຍນຍາວ ແລະ ມສຸ ຂະພາບດຂນ.

5.4. ພະຍາດອໍາມະພຶກ-ອໍາມະພາດັ ຄີ່ອຍໆຫຼຸດ
ພະຍາດອໍາມະພກ-ອໍາມະພາດເປັນພະຍາດທີ່ ພົບຫຼາຍໃນປະເທດທີ່ ຈະເລນແລ້ວ ແຕີ່ ປັດຈຸບນ
ລົງເນີ່ ອງຈາກຄົນມການປັບປີ່ຽນພດຕິກໍາການໃຊ້ຊວິດເພີ່ ອປ້ອງກັນການເກດພະຍາດນ.້ ສີ່ວນປະເທດກໍາລັງພັດທະ້ ງຂນເຖິ
້ ງ 10% ຕາມການລາຍງານມຜປ້ ີ່ ວໂລກປະມານ 17 ລ້ານຄົນ, ໃນປ້ ີ່ ວຍພະຍາດນທົ
ນາພົບພະຍາດນສ
94ິ ປະມານ 6,7 ລ້ານຄົນ. ຈັດເປັ ນລະດັບທ 2 ຮອງຈາກພະຍາດຫົວໃຈ. ພົບຫຼາຍໃນຜທ້ ີ່ ມອາຍຸ
2012 ມຜເ້ ສຍຊິວດ
້ີ່ ຍແມີ່ ນ 95%, 2/3 ແມີ່ ນອາຍຸ ຫຼາຍກວີ່າ 65 ປ, ພົບຫຼາຍແມີ່ ນຜຊ້ າຍປະມານ 1,5 ເທົີ່າ.
45 ປຂນໄປສະເລ
ອົງການອໍາມະພາດໂລກ (World Stroke Organization ຫຼ WSO) ໄດ້ກໍານົດ ວັນທ 24 ພດສະພາ ຂອງທຸກໆປີ່ ວໂລກເພີ່ ອປ້ອງກັນກີ່ ຽວກັບພະຍາດ້ ີ່ ວໄປໃນທົ
ົເປັນມປຸ້ ກລະດົມ ວັນອໍາມະພາດໂລກເພີ່ ອໂຄສະນາເພີ່ ມການຮັບຮທ
ຫຼອດເລອດໃນສະໝອງ ຫຼ ພະຍາດອໍາມະພກ-ອໍາມະພາດເພີ່ ອສົີ່ງເສມການມສຸ ຂະພາບທີ່ ດ.

5.5. ພະຍາດຄວາມດັນເລອດສງ
້້ສະຖານະການຂອງພະຍາດຄວາມດັນ ເລ ອດສ ງ ມ ແນວໂນ້ມ ຮຸ ນແຮງຫຼ າ ຍຂ ນເລອຍໆ,ຄາດວີ່ າໃນປ2025 ປະຊາກອນຜໃ້ ຫຍີ່ ທົີ່ວໂລກຈະເປັ ນພະຍາດຄວາມດັນເລອດສງເຖງ 1,56 ພັນລ້ານຄົນ ເພາະເປັ ນ 1 ໃນສາເຫດຂອງການເສຍຊວິດຂອງຄົນທົີ່ວໂລກ ກີ່ ອນໄວອັນຄວນເຖງເກອບ 8 ລ້ານຄົນຕໍີ່ປ ແລະ ຍັງເປັນສາເຫດຂອງ້ ີ່ ງເຮັດໃຫ້
ການເສຍຊວິດເກ ອບ 50% ຈາກພະຍາດອາມະພກ-ອໍາມະພາດ ແລະ ພະຍາດຫົວໃຈ. ດ້ວຍເຫດນຈ
ສະຫະພັນຄວາມດັນເລອດສງໂລກ (World Hypertension League) ໄດ້ກໍ ານົດເອົາວັນທ 17 ພດສະພາຂອງ້ ີ່ ມຂນ.
້ົ ທົີ່ວໂລກໄດ້ຮບັ ຮເ້ ຖິງຄວາມຮ້າຍແຮງຂອງພະຍາດນເພ
ທຸກໆປເປັນວັນຄວາມດັນເລອດສງໂລກ ເພີ່ ອໃຫ້ຄນ
6. ສະພາບທີີ່ເກີດຂຶຶ້ນຢູ່ໃນປະເທດລາວ
6.1. ພະຍາດຕຸຍ
້ອົງການອະນາໄມໂລກ WHO ແລະ ອົງການສະຫະປະຊາຊາດ (UNICEF) ເປດເຜຍວີ່າໃນປະເທດ
ແຖບອາຊຕາເວັນອອກສຽງໄຕ້ກໍາລັງປະເຊນກັບບັນຫາດ້ານໂພຊະນາການທັງພະຍາດຂາດສານອາຫານ ແລະ ພະ ຍາດ້ . ສໍາລັບເດັກນ້ອຍລາວຍັງບໍີ່ມລາຍງານ ຫຼ ສະຖິຕທິ ີ່ ບົີ່ງບອກເຖິງພະຍາດຕຸ ຍ້ ແຕີ່ ແນວໂນ້ມການເປັນພະຍາດຕຸ ຍ້ ກໍີ່ຕຸ ຍ້ ີ່ ນດຽວກັນຕາມການປີ່ຽນແປງຂອງສັງຄົມ. ເຖິງຢີ່າງໃດກໍີ່ຕາມບັນຫາອັນໜັກໜີ່ວງໃນເດັກ ນ້ອຍມອັດຕາເພີ່ ມຂນເຊັັ ແມີ່ ນບັນຫາການຂາດສານອາຫານເຊິີ່ງຢີ່ ໃນສັດສີ່ວນປະມານ 44%. ຕາມຜົນສໍາເລັດຂອງກອງປະຊຸມສະໄໝ
ປັດຈຸບນໍ ີ່ າ 1 ປຫຼຸດລົງ 45% ຕໍີ່ 1.000
ທ IX ກຽີ່ວກັບວຽກງານສາທາລະນະສຸ ກສະຫຼຸບໃຫ້ເຫັນການຕາຍຂອງເດັກອາຍຸ ຕີ່ າກວ້ ກຕໍີ່າກວີ່າມາດຕະຖານໃຫ້ຍງັ ເຫຼອ 22%, ເດັກຂາດສານອາຫານໃຫ້ຍງັ ເຫຼອ 34%.
ຄົນ, ເດັກອາຍຸ 5 ປແມີ່ ນມນໍາໜັ
ອງຕາມການສໍາຫຼວດຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ WHO ໃນປ 2016 (ປະຊາກອນທັງໝົດ 6.802.000້້ຄົນ). ໃນກຸີ່ ມປະຊາກອນ ອາຍຸ ຕັງແຕີ່
30 ປຂນໄປ
ມດັີ່ງນ:້ປັດໄຈສ່ຽງ້ ກເກນ (Overweight)ນໍາໜັເພດຊາຍ
13.6%

ເພດຍິງ
20.0%ລວມທັງໝົດ
16.8%

ພະຍາດອ້ວນ (Obesity)

1.8%

4.1%

3.0%

6.2. ພະຍາດເບົາຫວານ
ອງຕາມການສໍາຫຼວດຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ WHO ປະຈໍາ ສປປ ລາວ ໄດ້ລາຍງານວີ່າໃນປ 2016້້(ປະຊາກອນທັງໝົດ 6.802.000 ຄົນ). ໃນກຸີ່ ມປະຊາກອນອາຍຸ ຕັງແຕີ່
30 ປຂນໄປ
ການແຜີ່ລະບາດຂອງພະຍາດ

ເບົາຫວານໃນເພດຍິງມ 5,5%, ເພດຊາຍ ມ 5,7%, ໂດຍສະເລີ່ຍແມີ່ ນ 5,6%. ໃນຈໍານວນຜໃ້ ຫຍີ່ ທົີ່ວໄປປະມານ 2%້ ອບ 80% ຂອງການເສຍຊວິດຂອງໂລກ
ຂອງປະຊາກອນລາວເສຍຊວິດຍ້ອນໂລກເບົາຫວານໃນແຕີ່ ລະປ, ໃນນັນເກ
້້ ີ່ ມອາຍຸ 35 ຫາ 64 ປ.
ເບົາຫວານແມີ່ ນເກດຂນໃນບັ
ນດາປະເທດທີ່ ມລາຍໄດ້ຕີ່ າໍ ແລະ ປານກາງ ເຊິີ່ງມັກຈະມຜົນຕໍີ່ຜທ້ າໍ ນວຍການໃຫຍີ່ ຂອງໂຮງໝໍເສດ
ຈາກການໃຫ້ສໍາພາດຂອງ ສາດສະດາຈານ ດຣ. ຄໍາພ ພົງສະຫວັດ ຜອໍ ້ ນວີ່າ: ໃນປ 2016, ຫຼາຍຖາທິຣາດ ຕໍີ່ກັບໜັງສພິມ Vientiane Times ສະບັບວັນທ 17 ພະຈິກ ປ 2016 ໄດ້ໃຫ້ຂມ
້ັ ການປິີ່ ນປົວຢີ່ ສນພະຍາດເບົາຫວານຂອງໂຮງໝໍ ເຊິີ່ງເພີ່ ມຂນຈາກປະມານ
ກວີ່າ 400 ຄົນໄດ້ຮບ
350 ຄົນໃນປ 2015.
6.3. ພະຍາດຫົວໃຈວາຍ
95້ ີ່ ມປິີ່ນປົວເອກະພາບແຫີ່ ງຊາດ ເຫຼມ້ ນຈາກປມຄ
້ 4 ປ 2012 ໜ້າ 558 ລາຍງານວີ່າ
ັ ້ 1 ປັບປຸ ງຄັງທ
ຂໍມອັດຕາການຕາຍຂອງຄົນທີ່ ເປັນພະຍາດຫົວໃຈວາຍມດັີ່ງນ:້ ຕາຍ 1/3 ກີ່ ອນຮອດໂຮງໝໍ, ຕາຍໃນໂຮງໝໍ 8 - 10%,ຕາຍຫຼງັ ອອກໂຮງໝໍ 5 - 10% ໃນ 1 ປ.
6.4. ພະຍາດອໍາມະພຶກ-ອໍາມະພາດ້ ອດໃນສະໝອງແຕກ ຫຼ ອໍາມະພກ-ອໍາມະພາດ ຖກຈັດອັນດັບເປັນສາເຫດຢີ່ ສປປ ລາວ, ພະຍາດເສັນເລ
ອັນດັບ 3 ຂອງການເສຍຊວິດ ເຊິີ່ງມອັດຕາການຕາຍສງເຖິງ 9,01%.
6.5. ພະຍາດຄວາມດັນເລອດສງ
ຈາກຜົນການສໍາຫຼວດກີ່ ຽວກັບພະຍາດຄວາມດັນເລອດສງ ຂອງ Vascular Health Risk Management. ປ2019 ໃນ ສປປ ລາວ ພົບວີ່າ: 20% ຂອງປະຊາກອນ ແມີ່ ນເປັນພະຍາດຄວາມດັນເລອດສງ, ໂດຍ 18,5% ໃນ້ າຍ ແລະ 21,1% ໃນກຸີ່ ມແມີ່ ຍິງ.
ກຸີ່ ມຜຊ້ ີ່ ມອາຍຸ 18-64 ປ, ອັດຕາສີ່ວນຂອງ
ອງຕາມການລາຍງານຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ ໃນປ 2013, ໃນຜທ້ ກເກນ, ພະຍາດຕຸ ຍ້ , ພະຍາດຄວາມດັນເລອດສງ, ພະຍາດເບົາຫວານ, ແລະ ໄຂມັນໃນເລອດ ເພີ່ ມການເກດນໍາໜັ

້ຂນແມີ່
ນ 24,5%, 4,3%, 18,7% ແລະ 5,8% ຕາມລໍາດັບ. ປະມານ 94,2% ຂອງຄົນລາວແມີ່ ນກິນໝາກໄມ ້ແລະ ຜັກບໍີ່ພຽງພໍ.
ົ ນກະທົບຫຼາຍຢີ່າງຫຼວງຫຼາຍຕໍີ່ວຽກ
ອົງການອະນາໄມໂລກຍັງໄດ້ໃຫ້ຮຕ້ ີ່ ມອກວີ່າບັນຫາການສບຢາໄດ້ສີ່ ງຜົ້້ ອ,ັ ຂອງການເກດພະຍາດຕີ່ າງໆເຊັີ່ນ: ປອດອຸ ດຕັນຊໍາເຮ
ງານສາທາລະນະສຸ ກຂອງລາວເພາະວີ່າຢາສບເປັ ນສາເຫດຫຼກ້ ອດໃນສະໝອງແຕກ ແລະ ອໍາມະພກ-ອໍາມະພາດ. ຈາກການລາຍງານຂອງອົງການອະນາໄມຫົວ ໃຈວາຍ, ເສັນເລ
້້ ີ່ າແຕີ່ ລະປຈະມຄົນເສຍຊວິດຍ້ອນຢາສບປະມານເຖິງ 6 ລ້ານຄົນທົີ່ວໂລກ. ດັີ່ງນັນຢາສ
ໂລກຍັງໃຫ້ຮວ
ບຈິີ່ງເປັນ
້ັ ຢີ່າງມ
ສາເຫດການຕາຍອັນດັບໜີ່ ງຂອງໂລກຖ້າບໍີ່ມມາດຕະການຄວບຄຸ ມທີ່ ມປະສິດທິພາບ ແລະ ຈັດຕັງປະຕິ
ບດົ ຈະມຄົນຕາຍຍ້ອນພະຍາດເກດຈາກຢາສບ 10 ລ້ານຄົນຕໍີ່ປພາຍໃນປ 2020.
ປະສິດທິຜນ

ສໍາລັບຢີ່ ລາວອົງການອະນະໄມໂລກຄິດໄລີ່ວີ່າຄົນລາວຈະຕາຍຍ້ອນສບຢາ ປລະປະມານ 4.807 ຄົນ,້ ີ່ ງເປັນຕົວເລກທີ່ ໜ້າຕົກໃຈ. ຜົນການສໍາຫຼວດແຫີ່ ງຊາດປ 2012 ເຫັນວີ່າຄົນລາວ 3,4 ລ້ານສະເລີ່ຍ 13 ຄົນຕໍີ່ມເຊິ້ າຍຫຼາຍກວີ່າຜຍ້ ງິ . ຢີ່ ເຂດຊົນນະບົດມອັດຕາການ
ຄົນສບຢາປະມານ 1 ລ້ານຄົນ ຫຼ ປະມານ 29,4% ເຊິີ່ງເປັ ນຜຊ້ ບຢາແມີ່ ນກຸີ່ ມຄົນທີ່ ມລາຍຮັບໜ້ອຍ ແລະສບຢາສງເຖິງ 30% ໃນຂະນະທີ່ ໃນຕົວເມອງແມີ່ ນ 17%. ອັດຕາຜສ
ກຸີ່ ມຄົນທີ່ ມການສກສາຕໍີ່າ.
ກິດຈະກໍາ

້້ ີ່ ຄກໍານົດໃຫ້ັ ສກສາຂຽນບົດລາຍງານແລະຂນລາຍງານຕາມຫົ
ກິດຈະກໍາ 1: ແບີ່ງກຸີ່ ມໃຫ້ນກ
ວຂໍທັ ທຽບໃສີ່ພໍີ່ແມີ່ ເຮົາມຫຍັງແດີ່ທີ່ ມການປີ່ຽນແປງ?
− ຮບແບບດໍາລົງຊວິດໃນປັດຈຸບນ

− ການປີ່ຽນແປງແຕີ່ ລະອັນສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ສຸ ຂະພາບຂອງຄົນເຮົາແນວໃດ?
ກິດຈະກໍາ 2: ແບີ່ງກຸີ່ ມໃຫ້ນັກຮຽນຂຽນແຜນວາດຊີ່ວຍຈີ່ ສາເຫດ, ອາການ, ຜົນກະທົບ ແລະ ວິທປ້ອງກັນ
້ , ພະຍາດຫົວໃຈ, ພະຍາດເບົາຫວານ, ພະຍາດອໍາມາພກ-ອໍາມະພາດ
ພະຍາດ ຂອງພະຍາດຕຸ ຍ້ແລະ ຄວາມດັນ ເລອດສງ ແລ້ວຂນມານໍ
າສະເໜຢີ່ ໜ້າກະດານ.

້ັ ສກສາໃນແຕີ່ ລະກຸີ່ ມຮຈ້ ກັ ການກວດສຂະພາບເບອງ
ກິດຈະກໍາ 3: ແບີ່ງກຸີ່ ມນັກສກສາເຮັດກິດຈະກໍາໂດຍໃຫ້ນກ້ (Health checkup).
ຕົນ96ຄໍາຖາມ

1) ຮບແບບການດໍາລົງຊວິດທີ່ ພາໃຫ້ເກດພະຍາດມຫຍັງແດີ່?
້ ແມີ່ ນຫຍັງ? ພະຍາດຕຸ ຍ້ ມສາເຫດມາຈາກໃສ?
2) ພະຍາດຕຸ ຍ3) ພະຍາດເບົາຫວານ, ຫົວໃຈວາຍ, ອໍາມະພກ-ອໍາມະພາດ ແລະ ຄວາມດັນເລອດສງແມີ່ ນຫຍັງ? ສາເຫດມາ
ຈາກໃສ? ອາການທີ່ ສະແດງອອກມຫຍັງແດີ່?
4) ພວກເຮົາມວິທປ້ອງພະຍາດເບົາຫວານ, ຫົວໃຈວາຍ, ອໍາມະພກ-ອໍາມະພາດ ແລະ ຄວາມດັນເລອດສງແນວໃດແດີ່?
້ ຫຍັງແດີ່?
ົ ມ5) ຜົນກະທົບຂອງບັນດາພະຍາດເຫຼີ່ ານເອກະສານອ້າງອີງ
1) ໂພຊະນາການໃນ ສປປ ລາວ. documents.worldbank.org
້ . http://www.lovefitt.com/healthy-fact2) ສາເຫດຂອງພະຍາດຕຸ ຍ3) Diabetes on the Increase in Laos. https://laotiantimes.com/2016/11/17/diabetes-increaselaos/4) ປັດໃຈສຽີ່ງໃນການເກດພະພາດອໍາມະພກ-ອໍາມະພາດ www.manager.co.th97ິ ຕໍີ່ ກົມຄວບຄຸ ມ5) ນິດຕະຍາ ພັນນຸເວດ ແລະ ລິນດາ ຈໍາປາແກວ້ , ວັນອໍາມະພາດໂລກ ສໍານັກພະຍາດບໍຕດ
6) ຄວາມສຽີ່ງຫົວໃນວາຍກະທັນຫັນ www.siamsort.co.th7) ຄວາມດັນເລອດສງ https://www.honestdocs.co/high-blood-pressure/cause-and-effect-ofhypertension8) ຄວາມດັນເລອດສງ https://en.wikipedia.org/wiki/Hypertension
້ ີ່ ມປິີ່ນປົວເອກະພາບແຫີ່ ງຊາດ ເຫຼມ້ 4 ປ 2012
ັ ້ 1 ປັບປຸ ງຄັງທ
9) ປມຄ
10) ພະຍາດຫຼອດເລອດສະໝອງ.
https://www.si.mahidol.ac.th/th/division/hph/admin/news_files/545_49_1.pdf
້ ກຕາມເກນຂອງ BMI. https://www.ozonebooks.com/bmi-calculator/11) ຮບການແບີ່ງນໍາໜັ
12) ຮບອາການຂອງເບົາຫວານ. https://www.belldilar.com/content/18219
້13) ຮບເບົາຫວານຂນຕາ.
http://sandtoneyeclinic.co.za/diabetic-retinopathy/ີ່ ອງດີ່ ມທີ່ ແຕກຕີ່ າງກັນ້14) ຮບແບບຢີ່າງປະລິມານນໍາຕານໃນເຄ
https://web.facebook.com/laosmedical/?tn-str=k*F້15) ຄີ່າລະດັບນໍາຕານໃນເລ
ອດ. Definition and diagnosis of diabetes mellitus and intermediate
hyperglycemia: report of a WHO/IDF consultation
16) The burden of stroke in the Lao People's Democratic Republic, International Journalof Stroke 2013 Jun;8(4):273-5. doi: 10.1111/j.1747-4949.2012.00884.x. Epub 2012
Sep 13. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22974070
17) The prevalence, awareness, treatment, and control of hypertension among adults: thefirst cross-sectional national population-based survey in Laos. Vasc Health Risk
Manag. 2019; 15: 27–33. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6398413/18) ພະຍາດບໍີ່ຕິດຕໍີ່. http://www.wpro.who.int/laos/topics/noncommunicable_diseases/en/19) Obesity and Overweigth. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesityand-overweight20) Lao People's Democratic Republic - World Health Organization. https://www.who.int› diabetes › country-profiles › lao_en21) http://www.assessmentpsychology.com/icbmi.htm
22) Definition and diagnosis of diabetes mellitus and intermediate hyperglycemia: reportof a WHO/IDF consultation23) https://web.facebook.com/laosmedical/?tn-str=k*F24) https://www.belldilar.com/content/18219
25) http://sandtoneyeclinic.co.za/diabetic-retinopathy/
26) https://www.si.mahidol.ac.th/th/division/hph/admin/news_files/545_49_1.pdf

ບົດທີ 13ສິີ່ງເສບຕິດ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ
1. ຄວາມໝາຍຂອງສິີ່ງເສບຕິດ

98ສິີ່ງເສບຕິດໝາຍເຖິງສານ ຫຼ ຢາທີ່ ເປັນຜະລິດຕະພັນຈາກທໍາມະຊາດ ແລະ ຈາກການສັງເຄາະ, ເມີ່ ອ້ ີ່ ຮີ່າງກາຍຫຼາຍເທີ່ ອຊໍາໆກັ້ ນບໍີ່ວີ່າດ້ວຍວິທໃດ ຈະເປັນຊີ່ວງໄລຍະໃດ ຫຼ ດົນນານຕິດຕໍີ່ກັນັ ເຂົາສບຸ ກຄົນໃດໄດ້ຮບ້ ກຢີ່ ໃຕ້ອໍານາດ ຫຼ ເປັນທາດຂອງສິີ່ງນັນທາງດ້
້ພຽງໃດກໍີ່ຕາມຈະພາໃຫ້ບຸກຄົນນັນຕົ
ານຮີ່າງກາຍ ແລະ ຈິດໃຈ.

້ ອຍໆ
້
້
ັ ສິີ່ງເສບຕິດເສີ່ ອມໂຊມລົງ ແລະນອກຈາກນັນ,ຍັງຕ້ອງເພີ່ ມປະລິມານຂນເລ
ເຮັດໃຫ້ສຸຂະພາບຂອງຜໄ້ ດ້ຮບເມີ່ ອເຖິງເວລາທີ່ ຕ້ອງການເສບ (ດົມ, ກິນ, ສບ ແລະ ສັກ) ແລ້ວບໍີ່ໄດ້ເສບອາດຈະມອາການຜິດປົກກະຕິທາງດ້ານ
ຮີ່າງກາຍ ແລະ ຈິດໃຈ.
2. ສິີ່ງເສບຕິດຊະນິດຕ່າງໆ
2.1. ຝີີ່ນ້ ກມສານສໍາຄັນທີ່ ພາໃຫ້ເກດການເສບຕິດຄ ອານກາໂລອິດ. ຝີ່ ນເປັນຕົນກໍ້ າເນດຂອງສານຝີ່ ນເປັນພດລົມລຸ
້ເສບຕິດຮ້າຍແຮງ 2 ຊະນິດຄ: ມອກຝີ່ ນ ແລະ ເຮໂລອນ, ມັນຈະອອກລິດກົດປະສາດ, ເມີ່ ອເສບເຂົາໄປຈະເກດ້ ນ, ສະໝອງມນຊາ, ຮີ່າງກາຍຊຸດໂຊມເກດໂລກແຊກຊ້ອນໄດ້ງີ່າຍ.
້ ກລະເມເຟຝັ
ຄວາມຮສ

ຮບທີ 1: ໝາກ ແລະ ດອກຝີີ່ນ

2.2. ກັນຊາ້ ກຊະນິດໝີ່ ງທີ່ ຄົນເຮົານໍາມາເສບໂດຍການສບ ຫຼ ປະສົມລົງໃນອາຫານຮັບປະທານ.
ກັນຊາເປັ ນພດລົມລຸ້ ີ່ າ: ນໍາມັ້ ນເອນວ້ ນກັນຊາ
ສີ່ວນທີ່ ນໍາມາເສບໄດ້ແກີ່ ກິີ່ງ, ກ ້ານ,ໃບ, ຍອດ ແລະ ດອກ ເຊິີ່ງມສານທີ່ ມລັກສະນະເປັ ນນໍາມັ

ຮບທີ 2: ຕົຶ້ນກັນຊາ

2.3. ຢາບ້າ

ຕາມປົກກະຕິຢາບ້າ (ແອມແຟຕາມິນ) ຜະລິດອອກມາໃນລັກສະນະເປັນຝຸີ່ ນເຊີ່ ງມຫຼາຍສສັນແຕກຕີ່ າງກັນ້ ງມລັກສະນະເປັນນໍາ,້້ ແຄັບຊນ, ເມັດນ້ອຍໆ ສໃສີ່ ອນ ແລະອີ່ ນໆ. ນອກຈາກນຍັ
ເຊັີ່ນ: ສບົວ, ສຂາວ, ສນໍາຕານອ້້້ ປະສາດເຮັດໃຫ້ຜເ້ ສບຕີ່ ນເຕັນກະວົ
ເຫຼອມຄ
ກັບເສດແກວ້ ແຕກ. ຢາບ້າເປັນຢາເສບຕິດໃນກຸີ່ ມທີ່ ອອກລິດກະຕຸ ນນກະ ວາຍ, ຈິດໃຈສັບສົນ, ປະສາດເຄັີ່ງຕງ, ເມີ່ ອໝົດລິດຢາຜເ້ ສບຈະອີ່ອນເພຍ, ຕັດສນໃຈຊ້າ ແລະ ຜິດພາດ.

99ຮບທີ 3: ຢາບ້າ

2.4. ຢາອີ
ຕາມປົກກະຕິ ຢາອ, ຢາເລບ ຫຼ ແອນຕາຊ ຜະລິດອອກມາໃນຮບແບບເປັນເມັດ, ເເຄັບຊນ ຫຼ ເປັນຝຸີ່ ນ.
້ຮບຮີ່າງ, ຂະໝາດ, ສ ແລະ ຍີ່ ຫໍແຕກຕີ່
າງກັນ. ຢາອເປັນຢາທີ່ ແຜີ່ລະບາດໃນກຸີ່ ມໄວໝຸີ່ ມທີ່ ມັກທີ່ ຽວກາງຄນ. ຢານ ້້ ປະສາດເຊັີ່ນດຽວກັບຢາບ້າແຕີ່ ຮຸ ນແຮງກີ່ ວາ, ລິດຂອງຢາບ້າຈະເຮັດໃຫ້ການເບີ່ ງແສງສ ແລະ ພາບອອກລິດກະຕຸ ນຕີ່ າງໆຜິດໄປຈາກປົກກະຕິ.

ຮບທີ 4: ຢາອີ2.5. ສານລະເຫີຍ້ ນແອັດຊັງ, ທິນເນ, ແລັກເກ ລວມເຖິງຜະລິດຕະພັນຕີ່ າງໆທີ່ ມສີ່ວນປະສົມຂອງ
ສານລະເຫຍໄດ້ແກີ່ ນໍາມັ້ ີ່ ນ: ສສະເປ, ກາວນໍາ,້ ນໍາຢາລ້້ົ ເຊັສານເຫຼີ່ ານາງເລັບເປັນສານທີ່ ອອກລິດກົດປະສາດຖ້ານໍາໄປສບ, ດົມໃນປະລິມານ
ຫຼາຍຈະເກດໂທດຕໍີ່ຮີ່າງກາຍ.

ຮບທີ 5: ສານລະເຫີຍ

2.6. ໂຄເຄນ

້້ ປະສາດເຊັີ່ນ
ໂຄເຄນ ຫຼ ໂຄເຄນອິນ ເປັນສານທີ່ ສະກັດມາຈາກໃບຂອງຕົນໂຄຄາ,ໂຄເຄນມລິດກະຕຸ ນດຽວກັບຢາບ້າ ແລະ ເສບຕິດໄດ້ງີ່າຍກີ່ ວາ. ໂຄເຄນມລັກສະນະເປັນຝຸີ່ ນລະອຽດສຂາວ, ບໍີ່ມກິີ່ນ, ມລົດຂົມ, ຜເ້ ສບໂຄເຄນຈະມອາການຄ້າຍຄກັບຜເ້ ສບຢາບ້າ.
100ຮບທີ 6: ໂຄເຄນ

3. ຜົນກະທົບຂອງສິີ່ງເສບຕິດ
ສິີ່ງເສບຕິດສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ຮີ່າງກາຍ, ຈິດໃຈ, ຄອບຄົວ ແລະ ສັງຄົມດັີ່ງນ:້້ ດແຍີ່ ງລະຫວີ່າງໝີ່ ເພີ່ ອນ, ຜປ້ ົກຄອງ ແລະ1) ການປີ່ຽນແປງໃນທາງລົບຢີ່ ໃນການພົວພັນເຊິີ່ງກັນແລະກັນ, ຂໍຂັການແຕກແຍກຂອງຄອບຄົວໂດຍລວມ.
້ ີ່ ງເສບຕິດ ຫຼ ການມຄວາມພະຍາຍາມຊອກຫາເງ ິນໄປ້ ີ່ ຄວາມສີ່ຽງທີ່ ອັນຕະລາຍເຊັີ່ນ: ການຊສິ
2) ເອົາຕົນເຂົາສ້ ີ່ ແມີ່ ນການເອົາຕົນເຂົາໄປສ
້ີ່ ຄວາມສີ່ຽງທີ່ ອັບປະໂຫຍດ.
ຊກໍັ ຜົນສະທ້ອນຈາກການໃຊ້ສີ່ ງເສບຕິິ3) ການໃຊ້ຊວິດໃນໂຮງຮຽນ ຫຼ ສະຖານທີ່ ການສກສາເມີ່ ອໄດ້ຮບ
ດພາໃຫ້
້ເກດມຄວາມຫຍຸ ງ້ ຍາກໃນການສກສາ, ຄົນຄວ້
າຮໍີ່າຮຽນ.
4) ການປະກອບອາຊບເມີ່ ອຕິດສິີ່ງເສບຕິດບໍີ່ອາດສາມາດເຮັດວຽກໄດ້, ຈາກຜົນກະທົບດັີ່ງກີ່ າວ ອາດເຮັດໃຫ້ບີ່ ໍມວຽກເຮັດງານທໍາ.

້ ເຮັດໃຫ້ເປັນ
5) ບັນຫາທາງການເງ ິນເຊັີ່ນ: ການເສບສິີ່ງເສບຕິດຢີ່າງເປັນປະຈໍາເຮັດໃຫ້ມຄີ່າໃຊ້ຈີ່າຍຫຼາຍຂນ້ ີ່ ງເສບຕິດ.
ສາເຫດກໍີ່ຄະດອາສະຍະກໍາເພີ່ ອນໍາເງ ິນໄປຊສິ
6) ການໃຊ້ຄວາມຮຸ ນແຮງເຊັີ່ນ: ສ້າງຄວາມຮຸ ນແຮງໃນຄອບຄົວ, ຊຸມຊົນ, ສັງຄົມ ແລະ ປະເທດຊາດ.
7) ສຸ ຂະພາບຈິດເຊັີ່ນ: ຄວາມຄຽດ, ອາການຊມເສົາ້ ແລະ ພະຍາດຈິດ.

ັ ຕິເຫດ ແລະ ການບາດເຈັບ: ເມີ່ ອເສບສິີ່ງເສບຕິດ ຫຼ ດີ່ ມເຫຼາຫຼົ ້ າຍເກນໄປຈະມໂອກາດເກດ
8) ການເກດອຸ ບດັ ຕິເຫດ ແລະ ໄດ້ຮບັ ບາດເຈັບທຸກເວລາ.
ອຸ ບດ້9) ການຕິດເຊອທາງເພດສໍ
າພັນ ຫຼ ການຖພາໂດຍບໍີ່ເຈດຕະນາເມີ່ ອມເພດສໍາພັນກັບຄົນຮັກ ຫຼ ຄີ່ ນອນທີ່
້້ຕິດເຊອມາກີ່ອນ ໂດຍບໍີ່ມການປ້ອງກັນ (ໃສີ່ຖົງຢາງອະນາໄມ), ຕິດເຊອທາງເພດສໍ
າພັນໄດ້ (Sexually
Transmitted Infections ຫຼ STIs).
4. ສາເຫດທີີ່ພາໃຫ້ຕິດສິງີ່ ເສບຕິດ
ິມບາງກຸີ່ ມຄົນພະຍາຍາມນໍາໃຊ້ສີ່ ງເສບຕິ
ດດ້ວຍຫຼາຍເຫດຜົນ
ິຄວາມຕ້ອງການທົດລອງກັບສິີ່ງໃໝີ່ໆ ແລະ ກໍີ່ພາກັນລອງໃຊ້ສີ່ ງເສບຕິ
ດ.

ໂດຍສະເພາະແມີ່ ນໄວໜຸີ່ ມເປັ ນໄວທີ່ ມເບິີ່ງແຍງຄອບຄົວຂອງອາເມລິກາ
(American Association for Marriage and Family Therapy ຫຼ AAMFT) ໄດ້ສະເໜບັນດາປັດໄຈທີ່
ອງຕາມບົດລາຍງານຂອງສະມາຄົມກີ່ ຽວກັບການແຕີ່ ງງານແລະກີ່ ຽວຂ້ອງກັບຄວາມສີ່ຽງຕໍີ່ການຕິດສິີ່ງເສບຕິດໃນໄວໜຸີ່ ມຈາກສະພາບແວດລ້ອມທາງຄອບຄົວ:້ ົກຄອງບໍີ່ພຽງພໍ
− ການໃຫ້ຄໍາປກສາ ແລະ ແນະນໍາຈາກຜປ້ ົກຄອງ ແລະ ໄວໜຸີ່ ມ− ຂາດການສີ່ ສານ ແລະ ການປະຕິສໍາພັນກັນລະຫວີ່າງຜປ
ີ່ັ ການສສານ ແລະ ຂາດການວາງຄາດໝາຍທີ່ ດເພີ່ ອຕ້ານການໃຊ້ສີ່ ງເສບຕິິ− ຂາດການກໍານົດລະບຽບຫຼກດ− ການຂັດແຍີ່ ງທະເລາະວິວາດພາຍໃນຄອບຄົວ
101ັ ແຮງກົດດັນຊັກຊວນຈາກເພີ່ ອນໃກຊ້ ດິ ເພີ່ ອການຍອມຮັບເຊິີ່ ງກັິ ນແລະກັນ
− ໄດ້ຮບ້ ກຕົນເອງວີ່າເປັນຜໃ້ ຫຍີ່ ແລ້ວຈິີ່ງຢາກທົດລອງສບຢາ ແລະ ດີ່ ມເຫຼາົ ້− ຖຕົນເອງ ແລະ ຮສົ ້ ສບຢາ ຫຼ ເສບສິີ່ງເສບຕິດຈິີ່ງເປັ ນສາເຫດ
− ຮຽນຕາມແບບພດຕິກໍາຂອງພໍີ່ແມີ່ ເນີ່ ອງຈາກພໍີ່ແມີ່ ດີ່ ມເຫຼາ,ພາໃຫ້ຮຽນແບບ້ ີ່ ຄິດຄກຄະນອງຢາກທົດລອງກັບສິີ່ງແປກໆຄົນພົ້ ບສິີ່ງ້ າກເຫັນ, ເມີ່ ອເດັກເລີ່ ມໃຫຍີ່ ຂນກໍ− ຄວາມຢາກຮຢີ່ ງພາກັນດີ່ ມເຫຼາໃຫ້
້້ ີ່ ມພະລັງເຂັມແຂງຈິົ ້ ເມົາ ແລ້ວກໍີ່ຮ້ອງໂຮ
ໃໝີ່ໆ ເພີ່ ອຈະກາຍເປັນຜທ້ ກໝົດຫວັງຈິີ່ງແກບ້ ນັ ຫາດ້ວຍການດີ່ ມເຫຼາ,ົ້− ຄວາມເບີ່ ອໜີ່າຍຍ້ອນມຜົນກະທົບທາງຈິດໃຈເກດຄວາມຮສ້ ນລໍາດັບຈົນກາຍເປັນຄົນຕິດສິີ່ງເສບຕິດ
ສບຢາ ຫຼ ເສບສິີ່ງເສບຕິດເທີ່ ອລະໜ້ອຍ ແລ້ວກໍີ່ຫຼາຍຂນເປັ້ ກເຈັບປວດທາງຈິດໃຈ ໂສກເສົາ້ ລວມທັງມ
− ການໃຊ້ຢາດ້ວຍຕົນເອງ, ໄວໜຸີ່ ມ ຫຼ ເດັກນ້ອຍທີ່ ມຄວາມຮສ
ິຄວາມກົດດັນ, ອາລົມເຄັີ່ງຕງກໍີ່ເລຍຫັນໄປໃຊ້ສີ່ ງເສບຕິ
ດເພີ່ ອຜີ່ອນຄາຍ ໃຫ້ຫງຼ ົ ລມຄວາມກົດດັນທາງອາລົມ້ ີ່້ ີ່ າສິີ່ງໃດດ, ບໍີ່ດ, ຜິດ ແລະ ຖກ ເພາະວີ່າ ເຂົາເຈົາບໍ
− ຄວາມຮເ້ ທົີ່າບໍີ່ເຖິງການ, ເດັກນ້ອຍສີ່ວນຫຼາຍຍັງບໍີ່ຮວ້ ນຂີ່າວສານພຽງພໍ ແລະ ຂາດຄວາມຮກັ ຂໍມ້ ີ່ ຽວກັບຜົນຮ້າຍຂອງສິີ່ງເສບຕິດ
ໄດ້ຮບົ ຫັນໄປເພິີ່ງສິີ່ງເສບຕິດຢີ່າງບໍີ່ຮສ້ ກຕົວ ແລ້ວກໍີ່ກາຍເປັນຄົນ
− ເປັນຄົນມປົມດ້ອຍໃນສັງຄົມ ຈົນເຮັດໃຫ້ຕນ
ຕິດສິີ່ງເສບຕິດຕະຫຼອດໄປ
5. ການລຶຶ້ງຢາ ແລະ ການເພິີ່ງຢາ
5.1. ການລຶຶ້ງຢາ້ ກໆິເມີ່ ອນໍາໃຊ້ສີ່ ງເສບຕິ
ດເຊັີ່ນເຫຼາົ ້ ຫຼ ສິີ່ງເສບຕິດຢີ່າງຕໍີ່ເນີ່ ອງ ລິດຂອງມັນກໍີ່ຈະຂະຫຍາຍແຊກຊມເຂົາທຸ້້້ີ່ າງກາຍຂອງເຂົາເຈົາ,ສີ່ວນຂອງຮີ່າງກາຍຈົນເກດການລງຢາໃນຮ
ໃນເມີ່ ອເກດການລງຢາຄວາມຕ້
ອງການປະລິມານໃນ້ ນເຖິງລະດັບທີ່ ເຂົາເຈົາເຄ້ ບສິີ່ງເສບຕິດບາງ້ ຍໄດ້ຮບ້ ນ.
້ ໃນເມີ່ ອຮີ່າງກາຍມການລງກັັ ໃນຂັນຕົ
ຮີ່າງກາຍກໍີ່ເພີ່ ມທະວຂນຈົ
້ີ່ າເກົີ່າ. ໃນລະດັບອະໄວຍະວະຄວາມຮສ້ ກຕໍີ່ຢາກໍີ່ຊຸດໂຊມລົງ. ໃນປະເພດ ກໍີ່ຈະເຮັດໃຫ້ການເຜົາຜານມັນໄວຂນກວັ ຜົນກະທົບຈາກສິີ່ງເສບຕິດ ຮີ່າງກາຍກໍີ່ມການປັບຕົວ ແລະ ປັບປຸ ງການເຄີ່ ອນໄຫວທາງ
ລະດັບພດຕິກໍາເມີ່ ອໄດ້ຮບ
້ກາຍະພາບດຂນໄປຕາມລິ
ດຂອງຢາ.

5.2. ການເພິີ່ງຢາ
ການເພິີ່ງຢາໃນທາງຈິດຕະສາດ ຫຼ ຈິດໃຈ ໝາຍເຖິງຄວາມອີ່ອນແອໃນການຄວບຄຸ ມການດີ່ ມ ຫຼ ໃຊ້ຢາ
້້ ດເຫັນີ່ ອງກັບຂໍຄິ
ເປັນຄວີ່າການມອາການເພິີ່ງຢາໃນຊີ່ວງເວລາທີ່ ມຄວາມຕ້ອງການໃຊ້ຢາຢີ່າງສງ. ສິີ່ງດັີ່ງກີ່ າວນສອດຄ
ຂອງສະມາຄົມນັກຈິດຕະສາດອະເມຣິກາ ເຊິີ່ງລະບຸ ວີ່າບຸ ກຄົນທີ່ ມປະສົບການອີ່ອນແອຕໍີ່ການໃຊ້ຢາແມີ່ ນສະແດງອອກ
ໃນຮອບ 12 ເດອນ ຢີ່າງນ້ອຍສຸ ດດ້ວຍການມ 3 ໃນ 7 ລັກສະດັີ່ງຕໍີ່ໄປນ:້1) ມການເພິີ່ງຢາໝາຍເຖິງຄວາມຕ້ອງການໃຊ້ຢາໃນປະລິມານທີ່ ພໍເໝາະກັບຄວາມຕ້ອງການເພີ່ ອຫຼຸດຜີ່ອນ
້ການໂຫຍຫິວ ຫຼ ການແງນຢາີ່2) ການເພິງຢາເປັນຊີ່ວງ ໝາຍເຖິງຄວາມຕ້ອງການໃຊ້ຢາແບບບໍີ່ຕໍີ່ເນີ່ ອງ້ ອຍໆ້3) ມການເສບຢາໃນປະລິມານທີ່ ສງເປັນເວລາຍາວນານ ແລະ ຍັງມຄວາມຕ້ອງການເພີ່ ມຂນເລ
4) ຄວາມປາຖະໜາອັນແຮງກາ້ ຫຼ ຄວາມພະຍາຍາມໃນການລະງ ັບການໃຊ້ສານເສບຕິດຍັງບໍີ່ປະສົບຜົນສໍາເລັດ.
5) ການເສຍເວລາທີ່ ມຄີ່າຈາກການຊອກຫາ ແລະ ນັບທັງການເສບສິີ່ງເສບຕິດ

6) ຫຼຸດຜີ່ອນເວລາໃຫ້ແກີ່ ກິດຈະກໍາພົວພັນທາງສັງຄົມການທໍາມາຫາກິນ ແລະ ໜ້າທີ່ ຮັບຜິດຊອບິ7) ການໃຊ້ສີ່ ງເສບຕິ
ດຢີ່າງຕໍີ່ເນີ່ ອງຈະກໍີ່ໃຫ້ເກດບັນຫາທາງດ້ານຮີ່າງກາຍ ແລະ ຈິດໃຈເຊັີ່ນ: ພາວະຊມເສົາ້
6. ນິເວດວິທະຍາທາງສັງຄົມ ແລະ ການເສບຕິດ
້ນິເວດວິທະຍາທາງສັງຄົມ ແມີ່ ນການພົວພັນເຊິີ່ງກັນແລະກັນຂອງຄົນຢີ່ ໃນສັງຄົມ ຫຼ ຊຸມຊົນບົນພນຖານ
ປັດໄຈແຫີ່ ງການດໍາລົງຊວິດ. ການໃຊ້ສານເສບຕິດ ແມີ່ ນມການພົວພັນກັບສະພາບແວດລ້ອມບີ່ອນທີ່ ຜເ້ ສບຢາ
102

້
້
ີ່ າຕົວແບບທາງສັງຄົມນິເວດແມີ່ ນມປະໂຫຍດຫຼາຍ, ດັີ່ງນັນຄວນມ
ອາໄສຢີ່ . ເຮົາຕ້ອງເຂົາໃຈວ
ການຫ້າມບໍີ່ໃຫ້ໄວໜຸີ່
ມເສບຢາ, ຈໍາກັດການເສບຢາໃນສະຖານທີ່ ການສກສາ ເພາະມັນຈະທໍາລາຍສະພາບຂອງໂຮງຮຽນ (ບັນຍາກາດ

ການຮຽນ, ການພົວ ພັນເພີ່ ອນມິດຕະຫຼອດເຖິງການພົວພັນເຊິີ່ງກັນແລະກັນ), ສະພາບທາງຄອບຄົວ (ການພົວພັນີ່ ງກັນແລະກັນ,້ຄອບຄົວ, ການຂັດແຍີ່ ງພາຍໃນຄອບຄົວ), ການພົວພັນເພີ່ ອນບ້ານໃກເ້ ຮອນຄຽງ (ຄວາມເຂົາໃຈເຊິ້ ງໝົການປະທະ, ການລະເມດ, ຄວາມປອດໄພ, ການພົວພັນເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ), ເຫດການ ແລະ ສິີ່ງທີ່ ເກດຂນທັ້ ນເປັນຕົນເຫດມາຈາກການໃຊ້
້້ິດນແມີ່ສີ່ ງເສບຕິ
ດ. ດັີ່ງນັນ,ລັດຖະບານເຮົາຈິີ່ງໄດ້ມກົດໝາຍທີ່ ກີ່ ຽວຂ້ອງກັບການ
ເສບສິີ່ງເສບຕິດ.

ຊຸມຊົນ

ສະພາບການ
ຂອງໂຮງຮຽນ

ສະພາບແວດ
ລ້ອມສາຍພົວພັນ
ມິດສະຫາຍ

ປັດໄຈສີ່ວນບຸ ກຄົນິການໃຊ້ສີ່ ງເສບຕິ
ດສະພາບການຂອງ
ຄອບຄົວ

ຮບທີ 7: ນິເວດວິທະຍາທາງສັງຄົມ ແລະ ການໃຊ້ສິີ່ງເສບຕິດ

7. ສະຖິຕິກ່ຽວກັບສະພາບສິີ່ງເສບຕິດຢູ່ໃນໂລກ ແລະ ສປປ ລາວ
7.1. ສະພາບສິີ່ງເສບຕິດໃນໂລກ້ ນຈາກບົດລາຍງານກີ່ ຽວກັບສິີ່ງເສບຕິດຂອງໂລກໃນປ 2012, ມສິີ່ງເສບຕິດຢີ່ 2 ຊະນິດທີ່ ນໍາອງຕາມຂໍມ
ໃຊ້ຢີ່າງກວ້າງຂວາງ ແລະ ຜິດກົດໝາຍເຊັີ່ນ: ກັນຊາ (Cannabis) ແລະ ຢາບ້າ (Amphetamine-type

Stimulants ຫຼ ATS). ນອກຈາກນ ້ ຍັງມສິີ່ງເສບຕິດປະເພດຢາຝິີ່ນ ແລະ ເຮໂຣອນ (Opium and Heroin) ທີ່້ຍັງຄົງມການລັກລອບນໍາໃຊ້ຢີ່ ແລະ ມອັດຕາການເພີ່ ມຂນຕາມລໍ
າດັບ.

ບົດລາຍງານດັີ່ງກີ່ າວຍັງໄດ້ກີ່າວອກວີ່ານອກຈາກກັນຊາແລ້ວ ທົີ່ວບັນດາປະເທດອາຊຍັງປະເຊນກັບສິີ່ງເສບ
້ຕິດໃນຕະກຸ ນ ເຮໂຣອິນ ແລະ ຢາບ້າ ເຊິີ່ງມທີ່ າເພີ່ ມຂນໃນປະຊາກອນໃນອາຍຸ
15-64 ປ. ການສກສາການປ້ອງກັນິ ານການສກສາກໍີ່ໄດ້ໃຫ້ຄວາມຮທ້ າງຈິດຕະວິທະຍາກີ່ ຽວກັບຄວາມອັນຕະລາຍ ໂດຍເນັນ້
ສິີ່ງເສບຕິດ ແລະ ສນບໍລກ
ເປັນສີ່ວນບຸ ກຄົນຈົນເຖິງກຸີ່ ມປະຊາກອນທີ່ ມຄວາມສີ່ຽງຕໍີ່ການເສບສິີ່ງເສບຕິດ.

7.2. ສະພາບສິີ່ງເສບຕິດຢໃູ່ ນປະເທດລາວຢີ່ ປະເທດລາວ, ອງຕາມການລາຍງານປະຈໍາປ 2002 ກີ່ ຽວກັບສະພາບການເສບສິີ່ງເສບຕິດໂດຍສະເລີ່ຍ
ເປັນເປເຊັນຕາມອາຍຸ ຂອງປະຊາກອນດັີ່ງນ:້ ໃນກຸີ່ ມອາຍຸ ລະຫວີ່າງ 15-64 ປ, ສໍາລັບເສບຝິີ່ ນ ມ 1,8％, ສໍາລັບ
103້ ນກີ່ ຽວກັບ ເຮໂຣອິນ ແລະ ສານກະຕຸ ນ້ ປະເພດ
ເສບກັນຊາ ມ 0,7％. ແຕີ່ ວີ່າຢີ່ ໃນບົດລາຍງາຍດັີ່ງກີ່ າວ ຍັງບໍີ່ມຂໍມ
ແອມເຟຕາມິນ (Amphetamine).
້ ີ່ າ ອັດຕາຄວາມສີ່ຽງທາງສຸ ຂະພາບໃນໄວໜຸີ່ ມຢີ່ ແຂວງອງຕາມຜົນວິໄຈທາງດ້ານສຸ ຂະພາບໄດ້ສະເໜໃຫ້ຮວ
້ຫຼວງນໍາທາໂດຍອ
ງຕາມອາຍຸ ແລະ ເພດ, ສໍາລັບກຸີ່ ມທີ່ ມອາຍຸ ລະຫວີ່າງ 14-15 ປ ມ 27,5％ ນັບທັງກຸີ່ ມທີ່ ດີ່ ມເຫຼາົ ້້ 21,2％. ສີ່ວນົ ້ າຍເຖິງ 31,9％, ສີ່ວນເພດຊາຍນັນມ
ເປັນປະຈໍາ. ເມີ່ ອຈໍາແນກຕາມເພດພົບວີ່າ ເພດຍິງດີ່ ມເຫຼາຫຼົ ້ ີ່ າງເປັນປະຈໍາ. ອງຕາມຄວາມແຕກ
ກຸີ່ ມທີ່ ມອາຍຸ ແກີ່ ໄປກວີ່ານັນ້ ເຊັີ່ນ 16-19 ປ ມ 49,8％ ນັບທັງກຸີ່ ມທີ່ ດີ່ ມເຫຼາຢົ ້ າຍກວີ່າເພດຍິງ ເຊິີ່ງກວມເອົາ 54,8％ ໃນຂະນະທີ່ ເພດຍິງແມີ່ ນຕີ່ າງທາງເພດໃນກຸີ່ ມນ ້ ພົບວີ່າເພດຊາຍດີ່ ມເຫຼາຫຼ້ ການວິໄຈພົບວີ່າ ມ 3,1％ ຂອງກຸີ່ ມທີ່ ມອາຍຸ ໜຸີ່ມ, ສີ່ວນອກ
44,2％. ຖ້າເບິີ່ງໄປເຖິງການສບຢາເປັນປະຈໍານັນ,້ ີ່ ມອາຍຸ ແກີ່ . ໃນທັງສອງກຸີ່ ມນ ້ ແມີ່ ນເພດຊາຍມຈໍານວນຫຼາຍກວີ່າ ເຊິີ່ງກວມເອົາ 7,6％
12,8％ ແມີ່ ນກຸີ່ ມຂອງຜທ້ ອາຍຸ ໜຸີ່ມ ແລະ 23.5％ ຂອງພວກອາຍຸ ແກີ່ . ສໍາລັບເພດຍິງແລ້ວແມີ່ ນມພຽງແຕີ່ 0％ ແລະ 0,7％ ເທົີ່າ
ຂອງຜມ້ ຖ້າກີ່ າວເຖິງການເສບຢາບ້າການວິໄຈພົບວີ່າ ສີ່ວນຫຼາຍແມີ່ ນເພດຊາຍຈາກທັງ 2 ກຸີ່ ມອາຍຸ ທີ່ ເສບຫຼາຍຄ: ພວກນັນ.

ກຸີ່ ມເພດຊາຍ ອາຍຸ ໜຸີ່ມ ມ 0,5％ ແລະ 2,5％ ແມີ່ ນກຸີ່ ມເພດຊາຍທີ່ ມອາຍຸ ແກີ່ . ແຕີ່ ເຖິງຢີ່າງໃດກໍີ່ຕາມກີ່ ຽວກັບ
ບັນຫາຂອງສິີ່ງເສບຕິດທຸກໆປະເພດ ລັດຖະບານແຫີ່ ງ ສປປ ລາວ ເວລາໃດກໍີ່ມຄວາມຫີ່ ວງໃຍເອົາໃຈໃສີ່ ແລະວາງນະໂຍບາຍໃນການປາບປາມ ແລະ ລະງ ັບບໍີ່ໃຫ້ມການແຜີ່ຂະຫຍາຍ ເພາະວີ່າປະເທດລາວແມີ່ ນມຊາຍແດນ
້້ ມທີ່ ສຸ ດແຫີ່ ງໜີ່ ງ. ແຜນວາດລຸີ່ ມນສະແດງ
ຕິດກັບສາມຫຼີ່ ຽມທອງຄໍາ ເຊິີ່ງນັບວີ່າເປັນຄວາມສີ່ຽງ ແລະ ເປັນຈຸດລໍແຫຼ
້ລຸີ່ ມນສະແດງໃຫ້
ເຫັນການຜະລິດຝິີ່ ນໃນບາງປະເທດ.

ຜົນຜະລິດ (ໂຕນ)ທ່າແຮງການຜະລິດຝິີ່ນໃນທົີ່ວໂລກ 1998-2014ແຜນວາດ 1: ອັດຕາການຜະລິດຝິີ່ນຢູ່ໃນໂລກ ປີ 1998-2014

8. ການປ້ອງກັນ ແລະ ຄວບຄຸມສິີ່ງເສບຕິດຢູ່ໃນໂລກ ແລະ ສປປ ລາວ
8.1. ການປ້ອງກັນ ແລະ ຄວບສິີ່ງເສບຕິດຢູ່ໃນໂລກ

104້ ອຍໆ.
້້ ນຂອງການໃຊ້
້ິໃນຂັນຕົສີ່ ງເສບຕິ
ດແມີ່ ນເລີ່ ມຈາກສີ່ວນບຸ ກຄົນ ແລ້ວຈິີ່ງມການເພີ່ ມທະວຈໍານວນຂນເລ້ ອຍໆ້ຈົີ່ງຈໍາໄວ້ວີ່າ, ສິີ່ງເສບຕິດສາມາດປີ່ຽນຄວາມຄິດ ຈາກການໃຊ້ປະລິມານໜ້ອຍກໍີ່ເພີ່ ມທະວຂນເລ
ຈົນກາຍເປັ ນີ່ ງມຄວາມສໍາຄັນຫຼາຍໃນການຫຼຸດຜີ່ອນຄວາມສີ່ຽງ,ເຊັີ່ນ:້້ັ ຫາຕົນເຫດຈິ
ບັນຫາທີ່ ສັບສົນໃນສັງຄົມ. ດັີ່ງນັນການແກບ້ ນອັດຕາສ່ວນຮ້ອຍຂອງປີີ່ທິີ່ຜ່ານມາລີເລີຶ້ມໃນກຸູ່ມຜ້ທີີ່ບໍີ່ເຄີຍໃຊ້ີ່ ງເສບຕິດໃນໄວເດັກພວກເຮົາກໍີ່ສາມາດສະກັດກັນການແຜ້້ີ່ ລາມຂອງ
ຖ້າຫາກພວກເຮົາສາມາດສະກັດກັນການເສບສິ
ສິີ່ງເສບຕິດ.

26 ປ ຫຼ ຫຼາຍກວີ່ າກຸູ່ມອາຍຸ

ແຜນວາດ 2: ສະແດງເຖິງອາຍຸຂອງໄວໜຸູ່ມກຸູ່ມສ່ຽງທີີ່ເລີີ່ມໃຊ້ສານເສບຕິດ
ຕິດຕິດ

8.1. ການປ້ອງກັນ ແລະ ຄວບຄຸມສິີ່ງເສບຕິດຢູ່ໃນ ສປປ ລາວໂດຍອງຕາມກົດໝາຍວີ່າດ້ວຍຢາເສບຕິດ ເລກທ 10/ສພຊ ລົງວັນທ 25 ທັນວາ 2007 ພາກທ Ⅰ ມາດຕາັ ການກີ່ ຽວກັບການຄວບຄຸ ມ, ສະກັດກັນ້ ແລະ ຕ້ານຢາເສບຕິດໄດ້ລະບຸ ໄວ້ດີ່ ງນ
ັ :້
5 ວີ່າດ້ວຍຫຼກ້ ຸ ມຄອງ, ຄວບຄຸ ມ, ກວດກາຢີ່າງລວມສນເປັນເອກະພາບກີ່ ຽວກັບຢາເສບຕິດໃນທົີ່ວປະເທດ
− ລັດເປັນຜຄ
້ີ່ ວສັງຄົມ
− ການຄວບຄຸ ມ, ສະກັດກັນ້ ແລະ ຕ້ານຢາເສບຕິດແມີ່ ນໜ້າທີ່ ຂອງທຸກຄົນ ແລະ ການຈັດຕັງໃນທົ້ ນຕົນຕໍ
້ , ການຕ້ານ
− ໃນການຄວບຄຸ ມ, ສະກັດກັນ້ ແລະ ຕ້ານຢາເສບຕິດຕ້ອງຖເອົາການສະກັດກັນເປັ
ເປັນສໍາຄັນ ແລະ ການຄວບຄຸ ມເປັນສິີ່ງທີ່ ຂາດບໍີ່ໄດ້
− ການແກ ້ໄຂຜົນຮ້າຍຂອງຢາເສບຕິດຕ້ອງເລີ່ ມຈາກບຸ ກຄົນ, ຄວບຄົວ ໂດຍມສີ່ວນຮີ່ວມຂອງການຈັດຕັງ້ແລະ ສັງຄົມ.

້ ດິ ຢາເສບຕິດໃຫ້ຖເປັນຜຖ້ ກເຄາະຮ້າຍທີ່ ຕ້ອງໄດ້ຮບັ ການປິີ່ນປົວ− ຜຕກິດຈະກໍາັ ສກສາເເຕ້ມແຜນວາດກີ່ ຽວກັບສິີ່ງເສບຕິດມປະເພດໃດແດີ່
ກິດຈະກໍາ 1: ໃຫ້ນກ້ ີ່ ຄໄດ້ກໍານົດໃຫ້ັ ສກສາຂຽນບົດລາຍງານໃນຫົວຂໍທ
ກິດຈະກໍາ 2: ແບີ່ງກຸີ່ ມໃຫ້ນກ້ ທີ່ ພາໃຫ້ໄວໜຸີ່ ມຕິດສິີ່ງເສບຕິດ
− ສາເຫດຕົນຕໍ
− ສິີ່ງເສບຕິດມຜົນກະທົບຕໍີ່ການພັດຖະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ແລະ ປະເທດຊາດຄແນວໃດ?

ຄໍາຖາມິ1) ຄວາມໝາຍສໍາຄັນໃນການໃຊ້ສີ່ ງເສບຕິ
ດໂດຍສະເພາະແມີ່ ນສິີ່ງເສບຕິດ ແລະ ສຸ ຂະພາບມແນວໃດແດີ່?
105ິ2) ການໃຊ້ສີ່ ງເສບຕິ
ດໂດຍສະເພາະແມີ່ ນສິີ່ງເສບຕິດສາມາດເຮັດໃຫ້ເກດການປີ່ຽນແປງທາງສັງຄົມ ແລະ ທາງສິີ່ງແວດລ້ອມແນວໃດ?
ັ ກິດຈະກໍາໃດແດີ່,ທີ່ ເປັນການໂຄສະນາກີ່ ຽວກັບການໃຊ້ສີ່ ງເສບຕິິ3) ຢີ່ ໃນລະດັບໂຮງຮຽນໄດ້ຈດ
ດໂດຍສະເພາະແມີ່ ນສິີ່ງເສບຕິດ?

ເອກະສານອ້າງອີງ
106

1) Australian Government, Department of Health, National Drugs Campaign,
http://www.drugs.health.gov.au/internet/drugs/publishing.nsf/content/youth4
2) National Institute on Drug Abuse, http://www.drugabuse.gov/publications/principlesadolescent-substance-use-disorder-treatment-research-based-guide/frequently-askedquestions/what-drugs-are-most-frequently-used-by-adolescents.
3) AAMFT, Adolescent Substance Abuse,
http://www.aamft.org/iMIS15/AAMFT/Content/consumer_updates/adolescent_substa
nce_abuse.aspx
4) WHO, Management of substance abuse,
http://www.who.int/substance_abuse/terminology/definition1/en/
5) UNODC, https://www.unodc.org/documents/data-and
analysis/WDR2012/WDR_2012_ web_small.pdf
6) UNITED NATIONS OFFICE ON DRUGS AND CRIME, World Drug Report 2015,
http://www.unodc.org/documents/wdr2015/World_Drug_Report_2015.pdf7) http://www.unodc.org/pdf/WDR_2004/Chap6_drug_abuse.pdf8) Laos and the drugs trade: A second wind from the Golden Triangle, The Economist,
Jul 19th 2011,http://www.economist.com/blogs/banyan/2011/07/laos-and-drugs-trade.
http://factsanddetails.com/southeast-asia/Laos/sub5_3b/entry-2960.html
9) United Nations Office on Drugs and Crime, Southeast Asia Opium Survey 2014,
https://www.unodc.org/documents/crop-monitoring/sea/SE-ASIA-opium-poppy-2014web.pdf10) Nancy J. Cobb. (2010). Adolescence 7th edition, Sinauer Associates, Inc. p. 404;
BehaveNet, Diagnostic criteria for Substance Dependence,
http://behavenet.com/node/21516
11) Sychareun, V., Thomsen, S.and Faxelid, E. Concurrent multiple health risk behaviors
among adolescents in Luangnamtha province, Lao PDR, BMC Public Health201111:36. http://beta.bmcpublichealth.com/articles/10.1186/1471-2458-11-36)
12) Preventing Drug Abuse: The Best Strategy, https://www.drugabuse.
gov/publications/drugs-brains-behavior-science-addiction/preventing-drug-abuse-beststrategy
13) Lao Peoples Democratic RepublicPeace Independence Democracy Unity
ProsperityMinistry of Public Health,
http://www.tobaccocontrollaws.org/files/live/Laos/Laos%20-%20Agreement%
20No.%201067.pdf14) https://th.flowergardennews.com/growing-caaabis-easy-wa15) https://images.app.goo.gl/T9ZQGr8faGWZcbhq916) https://images.app.goo.gl/VebpipE6wCLtuBWx917) https://images.app.goo.gl/uKMsKsjxrv3qFsrc918) https://images.app.goo.gl/mB3ymevqb4wAPyTY919) https://images.app.goo.gl/GW6psZssprNVxJGf920) http://www.drugs.health.gov.au/internet/drugs/publishing.nsf/content/youth421) http://www.drugabuse.gov/publications/principles-adolescent-substance-use-disordertreatment-research-based-guide/frequently-asked-questions/what-drugs-are-mostfrequently-used-by-adolescents22) http://www.aamft.org/iMIS15/AAMFT/Content/consumer_updates/adolescent_substance_abuse.aspx23) http://www.unodc.org/documents/wdr2015/WDR15_Opiates.pdf)

107ບົດທີ 14ພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນ
1. ພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນ
1.1. ຄວາມໝາຍຂອງພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນ້ ີ່ າ Sexually Transmitted Diseases (STD) ເຊິີ່ງແມີ່ ນພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນພາສາອັງກິດເອນວ
້ການຕິດຈາກການຮີ່ວມເພດລະຫີ່ ວາງຄົນທີ່ ມເຊອພະຍາດແລ້ວ ຈາກຄົນໜີ່ ງໄປຫາອກຄົນໜີ່ ງຈາກການສໍາພັດກັບ້ ີ່ ານ້້ົ .້ ຫຼງັ ຈາກຕິດເຊອພະຍາດແລ້
ບາດແຜຂອງຄົນເຈັບທີ່ ມ ເຊອເຫຼວ ມັນອາດສາມາດສົີ່ງຜີ່ານເຊອຈາກຈາກແມີ່ທີ່ ເປັ ນພະຍາດແລ້ວຕິດໃສີ່ລກໃນເວລາຖພາ ແລະ ການສົີ່ງເລອດ. ພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນເປັ ນພະຍາດທີ່ ສາມາດ້ ທີ່ ມ ຄວາມຢາກຮຢ້ າກເຫັນ ແລະ ທົດລອງໂດຍຂາດການເປັ ນໄດ້ທຸກ ເພດທຸ ກ ໄວ ແຕີ່ ຈະພົບຫຼາຍໃນກຸີ່ ມໄວລຸ ນປ້ອງກັນຢີ່າງຖກວິທ.
1.2. ສາເຫດການຕິດພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນ
້ພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນສາມາດຕິດຕໍີ່ກັນດ້ວຍການມເພດສໍາພັນທີ່ ບໍີ່ປອດໄພ, ນອກຈາກນການໃຊ້້້້ ນທີ່ ມເຊອສາມາດສົີ່ ງເຊອໄປຍັ້ ີ່ ນ, ການຮັບເລອດຈາກຜອ້ ີ່ ນ ລວມໄປຮອດຍິງຕັງຄັ
ເຂັມສັກ ຢາຮີ່ ວມກັບຜອງລ ກໄດ້ເຊັີ່ນດຽວກັນ.

1.3 ປະເພດຂອງພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນ
1.3.1. ໜອງໃນ
້້ພະຍາດໜອງໃນເປັ ນພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນຈາກເຊອແບັ
ກທເຣຍຊີ່ Neisseria gonorrhoea ເຊອ້ນຈະເຮັ
ດໃຫ້ເກດພະຍາດໃນທໍີ່ປັດສະວະ, ຊີ່ອງຄອດ, ປາກມົດລກ, ທໍີ່ສົີ່ງໄຂີ່, ທະວານໜັກ.
ພະຍາດໜອງໃນ ເພດຊາຍອາການຈະສະແດງອອກພາຍໃນ 2-5 ວັນ ຫຼງັ ຈາກຮີ່ວມເພດ, ທີ່ ຽວປັດສະວະ້້້ ກແສບ, ອອກຮ້ອ ນ ແລະ ເຈັບທໍີ່ ປັ ດ ສະວະ, ມ ນໍາໜອງ
ເລອຍໆແຕີ່ ປັ ດສະວະບໍີ່ ຫຼ າຍ, ເວລາປັ ດສະວະຈະຮສ
ສເຫຼອງໄຫຼອອກມາຈາກທໍີ່ປັດສະວະ.

ສີ່ວນເພດຍິງຈະສະແດງອາການອອກມາພາຍໃນ 10 ວັນ ຫຼງັ ການຮີ່ວມເພດ ແລະ ຈະມອາການລົງຂາວມ
ກິີ່ນ, ເກດການອັກເສບທໍີ່ປັດສະວະ, ປວດທ້ອງນ້ອຍເວລາມເພດສໍາພັນ.

ຮບທີ 1: ພະຍາດໜອງໃນ້ ນຈາກ www.cdc.gov)
(ຂໍມ

108

1.3.2. ພະຍາດຫອນໄກູ່
ພະຍາດຫອນໄກີ່ ເປັ ນພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນ ເກດຈາກເຊອໄວຣັສ Human Papilloma Virus–
HPV ສີ່ວນໃຫີ່ ຍຈະພົບໃນໄວຈະເລນພັນຄໃນຊີ່ວງອາຍຸ 17-33 ປອາການຂອງພະຍາດຫອນໄກີ່ ໃນຊາຍ-ຍິງ ຈະສະແດງອອກພາຍໃນ 1-3 ເດອນ ຫຼງັ ຈາກຮີ່ວມເພດກັບຄົນ
້້ ີ່ ງອອກມາເປັ ນສບົວ, ເປັ ນຕຸີ່ ມນ້ອຍໆຫຼາຍຕຸີ່ ມຈຸມກັ້ ນອ້ອມອະໄວຍະວະທີ່ ຕິດເຊອຫອນໄກີ່
ມລັກສະນະເປັນຊນປົ
ຄ້າຍຄຫອນໄກີ່ ເຫັນແຈ ້ງຢີ່ ປາຍອະໄວຍະວະເພດຊາຍ; ສີ່ວນເພດຍິງຢີ່ ຮມປາກຊີ່ອງຄອດ, ມລົງຂາວ ແລະ ຄັນຮບທີ 2: ພະຍາດຫອນໄກູ່້ ນຈາກ https://health.kapook.com/view58951.html)(ຂໍມ

1.3.3. ພະຍາດຊີຟີລີສ້ ບກ ທ ເຣຍຊີ່ ວີ່ າິ ເປັ ນ ພະຍາດຕິດ ຕໍີ່ ທ າງເພດສໍ າ ພ ນັ ທີ່ ເກ ດຈາກ ກ ານຕ ດິ ເຊ ອແ
ພະຍາດຊ ຟ ລ ສ
Treponema Pallidum ເຊິີ່ງເຮັດໃຫ້ເກດແຜຕາມຜິວໜັງ ແລະ ອາດເຮັດໃຫ້ເກດພະວະແຊກຊ້ອນຮ້າຍແຮງ້ າ ຫານບໍີ່ ໄດ້ປີ່ ິ ນປົ ວ.
ຂນຖ້້ີ່ ວມເພດ
ອາການຂອງພະຍາດຊຟລສຈະສະແດງອອກພາຍໃນ 10 ຫາ 90 ວັນ ຫຼງັ ຈາກຕິດເຊອຈາກການຮ້ ພະຍາດນຈະເກ
້ກັບຄົນຕິດເຊອ,ດອາການ 3 ໄລຍະດັີ່ງນ:້້ 3 ອາທິດຫຼງັ ຈາກຮີ່ວມເພດກັບຜທ້ ເກດຕຸີ່ ມຂນເປັ້ ນຕຸີ່ ມແຂງບໍີ່ມໜອງ ຫຼ້ ີ່ ມເຊອ,− ໄລຍະທີ 1: ເກດຂນ້ ີ່ ຕາມອະໄວຍະວະເພດຊາຍ, ຢີ່ ຮມຊີ່ອງຄອດ ແລະເປັນບາດແຜນ້ອຍໆ ແຕີ່ ບໍີ່ເຈັບ, ຕີ່ ມ ແລະ ບາດແຜເກດຂນຢ້ ຮມສົບ ຫຼ ຜົງປາກ.
້ ີ່ ຕາມລນ,້ປາກມົດລກເພດຍິງ, ຢີ່ ຮທະວານ. ບາງຄັງຢ

້ 1 ເດອນເຄິີ່ງຫຼງັ ຈາກໄລຍະທີ່ ໜີ່ ງ ເປັ ນຕຸີ່ ມນ້ອຍໆສແດງອີ່ອນຢີ່ ຝາມ ແລະ ຝາຕນ,− ໄລຍະທີ 2: ເກດຂນ
້້ ໄຂ້, ເຈັບົ ແລະ ຜົມ ຫຼີ່ ນ,ົ ບາງຄັງມມັກ ເຫນເປັ ນແຜຢີ່ ຜົງປາກແລະ ຢີ່ ຕາມອະໄວຍະວະເພດ ມ ອາການຂົນຫຼີ່ ນ້ ນໄລຍະຕິດແປດແຮງທີ່ ສຸ ດ.
້ ີ່ ແຊບ, ມັກປວດຮາກ ນແມີ່
ປາກເຈັບຫົວ, ເຈັບຂໍີ່ຕີ່ າງໆ, ກິນເຂົາບໍ

້ 10 ຫາ 20 ປຫຼງັ ຈາກໄລຍະທ 2 ມອາການກີ່ ຽວກັບເສັນປະສາດ້− ໄລຍະທີ 3: ເກດຂນແລະ ຫົວໃຈ, ຕາ້ບອດ, ເປັນຄົນພິການ ຖ້າເປັນຮຸ ນແຮງ; ຖ້າບໍີ່ປິີ່ນປົວຢີ່າງຖກວິທຈະເກດອັນຕະລາຍເຖິງຂັນເສຍຊ
ວິດ. ບາງກໍລະນ້ ຟລສ ຖ້າແມີ່ ຍິງຖພາ
ບໍີ່ມອາການສະແດງອອກໃນໄລຍະທ 1 ແລະ ທ 2, ແຕີ່ ກວດພົບໂດຍການກວດເລອດເຊອຊ
້ຕິດເຊອຈະເປັ
ນອັນຕະລາຍຕໍີ່ເດັກນ້ອຍໃນທ້ອງແມີ່ .

109

ຮບທີ 3: ພະຍາດຊີຟີລິສ້ ນຈາກ https://sites.google.com/site/wichapheswithisuk/rokh-tidtx-thang-phes-samphanth)(ຂໍມ

1.3.4. ພະຍາດຝີໝາກມ່ວງ້້້ ອຂອງຕີ່້ ອງທີ່ ເກ ດຈາກເຊ ອແບັພະຍາດຝ ໝາກມີ່ ວງເປັ ນ ພະຍາດຕິດ ຕໍີ່ ຊໍ າເຮອມນໍ າເຫຼກ ທ ເຣຍຊີ່ ວີ່ າ້ ີ່ ເຮັດໃຫ້ຕີ່ອມນໍາເຫຼ້ ອງຢີ່ ຂາໜບອັກເສບ ຫຼ ໄຂີ່ບວມ.
Chlamydia trachomatis ເປັນເຊອທ

້້ ຕຸີ່ ມໄສເຈັບ ແລະ ຮ້ອນອາການພະຍາດຝໝາກມີ່ ວງເກ ດຂນພາຍໃນ
1 ຫາ 5 ອາທິດພາຍຫຼ ງັ ຕິດເຊອມ້ ີ່ ອະໄວຍະວະເພດ ແລະ ມັນຫາຍໄປເອງພາຍໃນ 7 ຫາ 10 ມ ້ ຕໍີ່ມາເກດຕີ່ ອມນໍາຢາງເຫຼ
້ປະກົດຂນຢ
ອງຢີ່ ແອບແອ້ ຫຼງັ ຈາກນັນພາຍໃນ້້ຂາ ແລະ ໄຄີ່ຂນ
2-3 ອາທິດ ຫາ 1 ເດອນ ຜວໜັງໃນບໍລເິ ວນນັນຈະຫາຍໄປເອງ.
ບາງກໍລະນ້ ງມອາການອັກເສບທໍີ່ປັ ດສະວະ, ມ້້ຕີ່ ອມນໍາຢາງເຫຼ
ອງຈະແຕກ ແລະ ມນໍາໜອງອອກມາຄ້
າຍຄກັບຝນອກຈາກນຍັ
ເລອດໄຫຼອອກຈາຮທະວານເມີ່ ອປວດເບັີ່ງອາຈົມ.

ຮບທີ 4: ພະຍາດຝີໝາກມ່ວງ້ ນຈາກ https://medthai.com)(ຂໍມ

1.3.5. ພະຍາດແຜຮີມອ່ອນ
້ພະຍາດແຜຮມອີ່ອນເປັ ນພະຍາດທີ່ ຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນ ເກດຈາກເຊອແບັ
ກທເຣຍຊີ່ ວີ່າ Haemophilus້ ອງທີ່ ຂາໜບ ບາງຄັງມ້ ໜອງໄຫຼອອກມາ ຖ້າບໍີ່
Ducreyi ຈະເຮັດໃຫ້ເກດແຜທີ່ ອະໄວຍະວະເພດ ແລະ ຕີ່ ອມນໍາເຫຼ
້ HIV ໄດ້ງີ່າຍ.
ັ ການປິີ່ນປົວຈະເປັນສາເຫດໃຫ້ເກດການຕິດເຊອ
ໄດ້ຮບ
້
້
ັ ເຊອແລ້
ອາການຂອງພະຍາດແຜຮມອີ່ອນ ຫຼງັ ໄດ້ຮບ
ວ 3-10 ວັນ, ອາການເລີ່ ມຕົນຈະເປັ
ນຕຸີ່ ມ ແລະ ມ້້ , ມໜອງ.ເພດຊາຍຈະເຈັບແຜຫຼາຍ
ອາການເຈັບ ຫຼງັ ຈາກນັນຈະມ
ແຜນ້ອຍໆຈະລວມກັນເປັ ນແຜໃຫີ່ ຍ, ແຜຈະນຸມ
110້້ ີ່ ນໄດ້ງີ່າຍ, ຕີ່ ອມນໍາຢາງເຫຼ
ແຕີ່ ເພດຍິງອາດມອາການເຈັບທໍາມະດາແຕີ່ ຈະເຮັດໃຫ້ເກດການຕິດຕໍີ່ສີ່ ຜອອງທີ່ ຂາໜບຈະໃຫີ່ ຍ, ເຈັບ ແລະ ບາງຄົນແຕກເປັນໜອງ.

ຮບທີ 5: ພະຍາດແຜຮີມອ່ອນ້ ນຈາກ https://medthai.com/)(ຂໍມ

1.3.6 ພະຍາດໂລນ້ ີ່ າ pediculosis pubis ອາໄສຢີ່ ທີ່ ຂົນຫົວເໜົີ່າ, ດດເລອດ
ພະຍາດໂລນເກດຈາກແມງຕົວນ້ອຍໆທີ່ ເອນວ້ຄົນເປັນອາຫານ, ຫາກອົດອາຫານ 24 ຊົີ່ວໂມງເຊອຈະຕາຍ.
້ ີ່້ ີ່ ເປັ ນພະຍາດຈະມອາການຄັນເປັ ນຫຼກັ ໂດຍສະເພາະບໍລເິ ວນຫົວເໜົີ່າ ເມີ່ ອເກົາຈະເຮັດໃຫ້ຕວົ ເຊອແຜ
ຜທ້ໄປຍັງບໍລເິ ວນອີ່ ນ, ຈະສັງເກດເຫັນໄຂີ່ເປັນສຂາວເກາະຢີ່ ກົກຂົນ, ເມີ່ ອຕົວແມງກິນເລອດເຕັມທຈະອອກສນໍາຕານ.

ຮບທີ 6: ຕົວໂລກ ແລະ ພະຍາດໂລນ້ ນຈາກ https://medthai.com/)(ຂໍມ້ການປິີ່ນປົວ: ໄປໂຮງໝໍເພີ່ ອກວດ ແລະ ປິີ່ນປົວໃຫ້ຖກວິທ, ຊຢາມາທາເອງ
1.3.7 ພະຍາດເຣິມ (Herpes simplex)້ພະຍາດເຣິມ ເປັ ນພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນ ເກດມາຈາກເຊອໄວຣັ
ດຊະນິດ Herpes simplex virus– HSV-2 ຈເຮັດໃຫ້ມລັກສະນະຕຸີ່ ມໃສນ້ອຍໆ ແລ້ວແຕກເປັນບາດແຜ ແລ້ວຕົກເປັນເກັດ ເຊິີ່ງຈະດໄປເອງ ແລະ້ມັກຈະເປັນຊໍາ.

້ ງທໍ້ າອິດຈະມໄລຍະຟັກຕົວຂອງພະຍາດຄ ຕັງແຕີ່້ ໄດ້ເຊອ
ອາການຂອງພະຍາດເຣິມ ຖ້າເປັນການຕິດເຊອຄັ້້້ ີ່ ວຍມັກມໄຂ້, ປວດຫົວ, ອີ່ອນເພຍ ແລະ ເກດຕຸີ່ ມຂນຕາມອະໄວ
ຈົນກະທັງສະແດງອາການປະມານ
2-10 ວັນ ຜປ111

້ ກແສບ, ມໜອງໄຫຼອອກມາ ຕໍີ່ມາອາດຈະແຫ້ງ
ຍະວະເພດ ໂດຍມອາການແສບໆ ຄັນໆ, ເວລາປັ ດສະວະຈະຮສ
ແລ້ວຈະຫາຍໄປເອງ.

້
້ າໆ,
້
້ ີ່ ວຍຈະມອາການຕິດເຊອຊໍ
ຫຼງັ ຈາກອາການຫາຍແລ້ວເຊອອາດລົ
ບຊ້ອນຢີ່ ທີ່ ປຸີ່ ມປະສາດ ແລ້ວຕໍີ່ມາຜປັ ການປິີ່ນປົວ.
ເປັນໆ, ເຊົາໆ ໂດຍສະເພາະໃນເວລາ 6 ເດອນ ແລະ ອາດພາໃຫ້ເກດພະຍາດແຊກຊ້ອນຖ້າບໍີ່ໄດ້ຮບ

ຮບທີ 7: ສະແດງອາການພະຍາດເຣິມ້ ນຈາກ https://medthai.com/)(ຂໍມ

1.2.8 ພະຍາດເອດສ໌ (AIDS)້ພະຍາດເອດສ໌ ຫຍໍມາຈາກຄໍ
າວີ່ າ Acquired Immuno Deficience Syndrome (AIDS) ເຊິີ່ງແມີ່ ນອ າ ກ ານ ຂ ອ ງພ ະ ຍ າ ດ ແ ຊ ກ ຊ້ ອ ນ ທີ່ ເກ ດ ຂ ້ ນ ກັ ບ ຄົ ນ ທີ່ ມ ພ ມ ຕ້ າ ນ ທ າ ນ ເຊີ່ ອ ມ ຈ າກ ເຊ ້ ອ Human້ HIV ເປັ ນເຊ ອຈຸ້ ລະພະຍາດທີ່ ເຂົາໄປທໍ
້້
Immunodeficiency Virus ຫຼ HIV ເຂົາໄປທໍ
າລາຍ. ເຊອາລາຍເມັດ
້ີ່ ນໆເສີ່ ອມລົງ ຈີ່ ງເຮັດ ໃຫ້ເກ ດມເລ ອດຂາວຂອງຄົນທີ່ ເຮັດ ໜ້າທີ່ ເປັ ນແຫຼີ່ ງຜະລິດພມຕ້ານທານຕໍີ່ເຊອພະຍາດອ້ ີ່ ນ: ມະເລັງ, ວັນນະພະຍາດ ແລະ ພະຍາດອີ່ ນໆ ເຮັດໃຫ້ຮີ່າງກາຍ້ ີ່ ຮີ່າງກາຍໄດ້ງີ່າຍຂນເຊັ
ພະຍາດແຊກຊ້ອນເຂົາສ
້້ ກັນບໍີ່ສາມາດຕ້ານທານຕໍີ່ເຊອພະຍາດໄດ້
ອີ່ອນເພຍ ແລະ ພມຄຸ ມຈີ່ ງກາຍເປັນພະຍາດເອດສ໌.

້ າລວມແລ້້ ບໃນສະຫະລັດອາເມລິກາ ປ 1981 ໃນປັດຈຸບນ
້ັ ນເວົ
ພະຍາດເອດສ໌ຖກຄົນພົ
ວພະຍາດເອດສ໌
້ HIV ເຖິງປ 1987
້ ນຕີ່ າງໆ. ໃນປ 1981 ມພຽງແຕີ່ 8 ປະເທດເທົີ່ານັນທ້ ີ່ ຕິດເຊອ
ໄດ້ແຜີ່ຂະຫຍາຍຫຼາຍທີ່ ສຸ ດໃນຊັນຄົ
້ 100 ປະເທດ, ໃນປ 1989 ໄດ້ເພີ່ ມເປັນ 152 ປະເທດ ແລະ ຈະເພີ່ ມຂນເລ້ ອຍໆຖ້
້ໄດ້ເພີ່ ມຂນາພວກເຮົາບໍີ່ມວິທ
ປ້ອງກັນ.
ອາການຂອງພະຍາດເອດສ໌ ເອດສ໌ເປັນພະຍາດທີ່ ຮ້າຍແຮງ ແລະ ມລະດັບຂອງອາການຢີ່າງຕໍີ່ເນີ່ ອງເຊິີ່ງ
ສາມາດແບີ່ງອອກເປັນ 4 ໄລຍະດັີ່ງນ:້້− ໄລຍະທີ 1: ໄລຍະຕິ ດ ເຊຶ້ ອ ພະຍາດເອດສ໌ ໃໝູ່ ແມີ່ ນໄລຍະເລີ່ ມແຕີ່ ມ ອາການຕິດເຊອໄປຫາ
3້ເດອນ ຄົນເຈັບອາດຈະມອາການສະແດງອອກຄກັບການຕິດເຊອພະຍາດຕີ່
າງໆເຊັີ່ນ ມໄຂ້, ເຈັບຫົວ, ປວດ້້້ າກວດເລອດກໍີ່ຈະບໍີ່ພົບ.
ົ ຈະດຄງ, ເປັນຫວັດ ແລະ ອາການເຫຼີ່ ານຂນເອງພາຍໃນ
1 ອາທິດ ໃນໄລຍະນຖ້້− ໄລຍະທີ 2: ໄລຍະທີີ່ບໍີ່ມີອາການສະແດງອອກ ແມີ່ ນຫຼງັ ຈາກຕິດເຊອໄດ້
3 ເດອນຖ້າກວດກໍີ່ຈະພົບ້ ີ່ ໃນເລອດ, ຜກ້ ີ່ ຽວຍັງບໍີ່ມອາການສະແດງອອກເລຍ, ຍັງມສຸ ຂະພາບແຂງແຮງຄກັບຄົນປົ ກກະຕິແຕີ່
ເຊອຢ

112

້
້ ຍາວໄປແຕີ່ 3 -7 ປ ຫຼ ຫຼາຍກວີ່າ 10 ປ ແມີ່ ນຂນກັ້ ບການ
ສາມາດສົີ່ງເຊອໄປຫາຄົ
ນອີ່ ນໄດ້ ໄລຍະນແກີ່້ ີ່ ຽວ.
ຮັກສາສຸ ຂະພາບຂອງຜກ
− ໄລຍະທີ 3: ໄລຍະທີີ່ ສ ະແດງອາການເອດສ໌ ແມີ່ ນເກ ດຈາກພ ມຕ້າ ນທານເລີ່ ມເຊີ່ ອມລົງ ອາດ້ ເຫີ່ ອອອກຕອນກາງຄນ, ອີ່ອນເພຍ, ເບີ່ ອອາຫານ, ນໍາໜັ້ ກສະແດງອາການຕີ່ າງໆອອກເຊັີ່ນ: ມໄຂ້ຊໍາເຮອ,້ ຖອກທ້ອງຊໍາເຮ້ ໝາກ້ ກ ຮີ່າງກາຍ, ໄອແຫ້ງ, ຫາຍໃຈບໍີ່ສະດວກ, ໄອຊໍາເຮອ,້ ອ,ຫຼຸດ 10%ຂອງນໍາໜັ
ກະດັນຂາໃຫີ່ ຍ ແລະ ເປັນຕຸີ່ ມຕາມຜິວໜັງ.
້ ອຍໆ້− ໄລຍະທີ 4: ໄລຍະເອດສ໌ ເຕັ ມ ຂັຶ້ນ ແມີ່ ນອາການຈະໜັກ ຂນເລເນີ່ ອງຈາກຮີ່າງກາຍຊຸ ດໂຊມຍ້ອນລະບົບພມຕ້ານທານຂອງຮີ່າງກາຍຖກທໍາລາຍຫຼາຍ ຈິີ່ງເປັນເຫດໃຫ້ມພະຍາດອີ່ ນສວຍໂອກາດແຊກ
້ , ໄຂ້ຊໍ າ ເຮ ອ
້ , ຈີ່ ອຍຜອມ , ອັກ ເສບສະໝອງ , ອັກ ເສບປອດ ,ຊ້ອ ນຕີ່ າງໆເຊັີ່ນ: ຖອກທ້ອ ງຊໍ າ ເຮ ອວັນນະໂລກປອດ, ເປັ ນຕຸີ່ ມເປີ່ ອຍທົີ່ວຮີ່າງກາຍ, ເປັ ນມະເຮັງຫຼອດເລອດຝອຍ ຖ້າເປັ ນພະຍາດເອດສ໌ເຕັມ
້ຂັນແລ້
ວກໍີ່ຈະເສຍຊວິດພາຍໃນ 1-2 ປ.

1.2.9 ພະຍາດ HIVັ ສາມາດແບີ່ງຕົວໃນຈຸລງັ ຂອງຄົນເຊັີ່ນ: ໃນຈຸລງັ ເມັດພະຍາດ HIV ແມີ່ ນໄວຣັສທີ່ ກໍີ່ໃຫ້ເກດເອດສໄດ້ມນ
້ເລອດຂາວ, ຈຸລງັ ສະໝອງ, ເຊອໄວຣັ
ສຈະໄປທໍາລາຍເມັດເລອດຂາວ ເຮັດໃຫ້ພມຕ້ານທານຂອງຮີ່າງກາຍຫຼຸດລົງ.
້ HIV ເມີ່ ອຕິດເຊອພະຍາດແລ້
້້ ີ່ ຕິດເຊອ
ອາການຂອງຜທວ ຄົນເຈັບຈະມ ເຫີ່ ອອອກກາງຄນ, ໄຂ້ໜ າວ້ ງຊໍາ ເຮອ,້ ໄອຊໍາ ເຮອ້ ແລະ ຫາຍໃຈຝດ, ທຽວຖີ່າຍ, ລ ນເປັ້ ນຝ້າຂາວ, ປວດຫົວ, ຕາມົວລົງ ຫຼສັີ່ນ, ໄຂ້ຂນສ້ ກຫຼຸດ
ລາຍຕາ, ນໍາໜັ

ຮບທີ 8: ພະຍາດ HIV້(ຂໍມນຈາກ https://www.honestdocs.co/rash-early-sign-hiv)

້ HIV ແຕີ່ ປ 2010-2015
ິ ອງແຕີ່ ລະອາຊບທີ່ ຕິດເຊອ
ຕາຕະລາງ 1: ສະຖິຕຂ
ລະດັບ
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

ອາຊີບ
ກໍາມະກອນ
ແມີ່ ເຮອນ

ແຮງງານເຄີ່ ອນຍ້າຍ
ຊາວກະສິກອນ
ພະນັກງານ

ນັກທຸລະກິດ
ເດັກນ້ອຍ

ຄົນວີ່າງງານິ ານສາວບໍລກ
ນັກຮຽນ

ຈໍານວນຄົນ
1.202

ລະດັບ
11

1.131
966

12

899

14

522

15

512

16

306

17

209

18

194

19

13

ອາຊີບ
ຄົນຂັບລົດ
ທະຫານຕໍາຫຼວດ

ພະນັກງານວິສະຫະກິດ
ຊີ່າງເສມສວຍ
ສິລະປິນ

ນັກບວດ

ນັກທີ່ ອງທີ່ ຽວອີ່ ນໆ

ຈໍານວນຄົນ
132
120
62
60
45
22
11
6
73

168
້ ນຈາກ ບຸ ນເພັງ ພິລາວົງ, ສນຕ້ານເອດສ໌, 2015)
(ຂໍມ

113

້ HIV ແຕີ່ ປ 2010-2015
ິ ອງແຕີ່ ລະແຂວງທີ່ ຕິດເຊອ
ຕາຕະລາງ 2: ສະຖິຕຂ
ລະດັບ

ແຂວງ

ຈໍານວນຄົນທີີ່ຕິດເຊຶ້ອ ລະດັບ
ແຂວງ
ເອດສ໌
10
2.667
ຊຽງຂວາງ
11
2.137ໄຊຍະບລ
້
743
12ຫຼວງນໍາທາ

ຈໍານວນຄົນທີີ່
ຕິດເຊຶ້ອເອດສ໌
921ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ

2ສະຫວັນນະເຂດ

3ຈໍາປາສັກ

4

314

13

ົ ໄຊ
ອຸ ດມ

67

5

ຄໍາມີ່ ວນບໍີ່ແກວ້

215

14

ຫົວພັນ

21

6ຫຼວງພະບາງ

209

15

21

7

ວຽງຈັນ

164

16ອັດຕະປ
້ຜົງສາລ

8ສາລະວັນ

110

17

ເຊກອງ

15

9

ິ ໍາໄຊ
ບໍລຄ

101

90
82

16

້ ນຈາກ ບຸ ນເພັງ ພິລາວົງ, ສນຕ້ານເອດສ໌, 2015)(ຂໍມ

1.4. ການປ້ອງກັນຈາກພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນ
້ການປ້ອງກັນພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນ ແມີ່ ນມຄວາມສໍາຄັນເພາະວີ່າສາມາດຫຼກລີ່ຽງການຕິດເຊອ
້ ດວ
ົ ໄດ້
້ ຍວິທປ້ອງກັນທີ່ ຖກຕ້ອງດັີ່ງລຸີ່ ມນິ:້ພະຍາດເຫຼີ່ ານ້ ບໍີ່້1) ໃສີ່ຖົງຢາງອະນາໄມທຸກຄັງຫາກຈະມ
ເພດສໍາພັນກັບຄົນທີ່ ບໍີ່ແນີ່ ໃຈວີ່າມເຊອຫຼ
2) ຮັກສາຄວາມສະອາດຂອງຮີ່າງກາຍ ແລະ ອະໄວຍະວະເພດຢີ່າງສະໝໍີ່າສະເໝ

3) ບໍີ່ປີ່ຽນຄີ່ ນອນ (ມຜົວດຽວເມຍດຽວ)້້ ອາຍຸ ນອ້ ຍເພາະຈະມໂອກາດຕິດເຊອພະຍາດທາງເພດສໍ
4) ບໍີ່ຄວນມເພດສໍາພັນຕັງແຕີ່
າພັນສງ້5) ກວດພະຍາດເປັນປະຈໍາທຸ ກປເພີ່ ອຊອກຫາເຊອພະຍາດ
6) ຮຽນຮ ້ ແລະ ສກສາອາການຂອງພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນ

7) ບໍີ່ຄວນມເພດສໍາພັນຂະນະທີ່ ເປັນປະຈໍາເດອນເພາະຈະເຮັດໃຫ້ເກດພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນໄດ້ງີ່າຍ
8) ບໍີ່ຄວນມເພດສໍາພັນທາງຮທະວານໜັກ້9) ບໍີ່ຄວນຈົກລ້າງຊີ່ອງຄອດເພາະຈະເຮັດໃຫ້ການຕິດເຊອພະຍາດຕິ
ດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນໄດ້ງີ່າຍ
10) ກວດເລອດກີ່ ອນແຕີ່ ງດອງ ຫຼ ກີ່ ອນມລກ
11) ບໍີ່ຄວນໃຊ້ເຂັມສັກຢາຮີ່ວມກັນັ ວິຊາການຂອງແພດ
12) ການສົີ່ງເລອດຕ້ອງມການກວດກາຕາມຫຼກ້13) ແມີ່ ຍິງທີ່ ຕິດເຊອແລ້
ວບໍີ່ຄວນເອົາລກ
1.5. ຜົນກະທົບຈາກພະຍາດເອດສ໌ົ ນກະທົບອັນໜັກໜີ່ວງຕໍີ່ບຸ ກຄົນ, ຄອບຄົວ ແລະ ສັງຄົມ.
ພະຍາດເອດສ໌ສີ່ ງຜົ້ ຄວາມສີ່ຽງສງຕໍີ່ການຕິດເຊອພະຍາດຕີ່
້້ ີ່ ຕິດເຊອມ
− ຜົນກະທົບໃນລະດັບບຸກຄົນ: ຜທາງໆ, ສຸ ຂະພາບອີ່ອນ

້້ ີ່ ຕິດເຊອໃນໄລຍະທເພຍ ແລະ ມອາການຮຸ ນແຮງໂດຍສະເພາະຜທ
3 ແລະ ທ 4, ມບັນຫາດ້ານສຸ ຂະພາບ
້ີ່ ກາ້ ບອກຄວາມຈິງຕໍີ່ໝີ່ ຄີ່ ,້ ກໂດດດີ່ຽວໃນສັງຄົມເພາະສັງຄົມຍັງບໍີ່ຍອມຮັບ. ສະນັນ້ ຜທ້ ີ່ ຕິດເຊອຈະບໍ
ຈິດ-ຮສ
ຍາດພີ່ ນ້ອງ, ການໃຊ້ຈີ່າຍຄີ່າຮັກສາສຸ ຂະພາບສງ ແຕີ່ ພັດລາຍຮັບຈໍາກັດເນີ່ ອງຈາກບໍີ່ສາມາດປະກອບສີ່ວນ
ວຽກໄດ້ຍອ້ ນສຸ ຂະພາບອັນນໍາໄປສີ່ ຄວາມທຸກຍາກ.
114

້ ອັນ ເຮັດ ໃຫ້ຄ ອບຄົວ ຕົກ ຢີ່ ໃນ− ຜົ ນ ກະທົ ບ ໃນລະດັ ບ ຄອບຄົ ວ : ການໃຊ້ຈີ່າຍໃນຄອບຄົວ ເພີ່ ມຂ ນຄວາມ ທຸ ກຍາກ, ຂາດກໍາລັງແຮງງານໃນຄອບຄົວ, ເປັ ນພາລະແກີ່ ຄອບຄົວ ແລະ ສະມາຊິກໃນຄອບຄົວ້ ແລະອີ່ ນໆ.
້ ດ
ິ ເຊອ
ໃນການເບິີ່ງແຍງດແລຜຕ້ ນວ້ ີ່ າ ພະຍາດສວຍໂອກາດເຊັີ່ນ:− ຜົນກະທົບຕໍີ່ສັງຄົມ: ມອັດຕາການເຈັບເປັ ນພະຍາດຕີ່ າງໆເພີ່ ມຂນເອ
້ວັນນະພະຍາດ, ອັກເສບປອດ, ຖອກທ້ອງ ເຊິີ່ງສິີ່ງດັີ່ງກີ່ າວເຮັດໃຫ້ງ ົບປະມານການໃຊ້ຈີ່າຍເຂົາໃນການ້ ີ່ ນ: ສະໜອງຢາປົ ວພະຍາດ, ເພີ່ ມກໍ າລັງແຮງງານແພດ, ສ້າງສ ນໃຫ້ຄໍ າປ້ອ ງກັນ ແລະ ປິີ່ ນປົ ວເພີ່ ມຂ ນເຊັ້ ີ່ ຽວກັບພະຍາດເອດສ໌ ແລະ ນໍາໃຊ້ຖງົ ຢາງອະນາໄມ ແລະປກສາ, ສ້າງກິດຈະກໍາສົີ່ງເສມໃນການໃຫ້ຄວາມຮກັ ຜົນອີ່ ນໆ. ສ ນເສຍກໍ າລັງແຮງງານໃນສັງຄົມເພາະສີ່ ວນຫຼ າຍເປັ ນໄວໜຸີ່ ມ, ແມີ່ ຍິງ ແລະ ເດັກນ້ອຍໄດ້ຮບ
ກະທົບ ແລະອີ່ ນໆ.
1.6. ການແນະນໍາການປິີ່ນປົວ
ພາຍຫຼງັ ທີ່ ມເພດສໍາພັນ
ເມີ່ ອມອາການຜິດປົກກະຕິໂດຍສະເພາະອະໄວຍະວະເພດຕ້ອງໄປປກສາແພດ້ ນເອງ, ບໍີ່ທັນທ, ບໍີ່ຄວນກັງວົນຢ້ານສັງຄົມລັງກຽດ, ບໍີ່ຄວນອາຍທີ່ ຈະໄປພົບແພດໝໍເພີ່ ອປິີ່ ນປົວ, ບໍີ່ຄວນໄປຊຢາກິົ ອາການຮ້າຍແຮງຈີ່ ງໄປຫາໝໍປີ່ ິນປົວເຊິີ່ງຈະເຮັດໃຫ້ການປິີ່ ນປົວຍາກ ຫຼ ເປັນອັນຕະລາຍຕໍີ່
ຄວນປີ່ອຍປະໄວ້ຈນ
ຊວິດ. ພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນປິີ່ນປົວໄດ້ຢີ່ ຕາມໂຮງໝໍສນກາງ, ໂຮງໝໍແຂວງ, ເມອງ ຫຼ ໂທລະສັບຕິດຕໍີ່ສນສ

ຂະພາບ ແລະ ພັດທະນາໄວໜຸີ່ ມທີ່ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ. ສໍາລັບເພດຍິງ (ໂທລະສັບໝາຍເລກ 1361), ສໍາລັບເພດ
ຊາຍ (ໂທລະສັບ 137) ເພີ່ ອປກສາທຸກໆບັນຫາລວມທັງຄວາມລັບໂດຍບໍີ່ເສຍຄີ່າໂທໃນທົີ່ວປະເທດ ແລະ ໃຫ້ການິ ານດ້ວຍລາຄາໃນບໍີ່ແພງ.
ບໍລກ

2. ການຢູ່ຮວ່ ມກັບຄົນທີີ່ເປັນເອດສ໌້ ີ່ ເປັ ນ ພະຍາດຕິດ ຕໍີ່ ທາງເພດສໍ າ ພັນ ໄດ້ຄ ກັນ ກັບ ຄົນ ປົ ກ ກະຕິ.
ໂດຍທົີ່ວໄປເຮົາ ສາມາດໃຊ້ຊ ວິດ ກັບ ຜ ທ້້ ດິ ເຊອເອດສ໌
ພະຍາດເອດສ໌ກີ່ ໍເປັນໜີ່ ງໃນພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນ. ຜຕກີ່ ໍເຊັີ່ນດຽວກັນກໍີ່ສາມາດຢີ່ ຮີ່ວມກັບຄົນ
້
້ HIV ບໍີ່ໄດ້ຕ ດ້ ີ່ ຕິດເຊອເອດສ໌ິ ຕໍີ່ດ້ວຍການຢີ່ ຮີ່ວມ
ທົີ່ວໄປໄດ້ ແລະ ພວກເຮົາບໍີ່ຄວນລັງກຽດຜທ
ໃນສັງຄົມ. ເຊອິ ້ າກັນ, ການກິນອາຫານຮີ່ວມກັນ, ການນອນຕຽງດຽວກັນ ຫຼເຮອນດຽວກັນ, ການຈບການກອດ, ການຢອກຫຼນນໍ
ການໃຊ້ອຸປະກອນເຄີ່ ອງໃຊ້ຮີ່ວມກັນເຊັີ່ນ: ຖ້ວຍ, ຈານ, ສ້ອມ, ບີ່ວງ, ຈອກ.
້້ັ ຂອງຜຕ້ ດິ ເຊອເອດສ໌
ຂໍຄວນປະຕິ
ບດຄ: ກິນອາຫານທີ່ ມປະໂຫຍດ, ຮັກສາສຸ ຂະພາບໃຫ້ແຂງແຮງ, ອອກ້ , ງ ົດການໃຊ້ສີ່ ງເສບິກໍາລັງກາຍຢີ່າງສະໝໍີ່າສະເໝ, ໃຊ້ຖງົ ຢາງອະນາໄມເມີ່ ອມເພດສໍາພັນເພີ່ ອປ້ອງກັນການແຜີ່ເຊອ
້ິ າກເລອດ, ບໍີ່ຄວນຖພາເພາະຈະເປັນການຖີ່າຍທອດເຊອເອດສ໌ັ ລກໄດ້.
ຕິດທຸກສະນິດ, ບໍີ່ຄວນບໍລຈ
ໃຫ້ກບກິດຈະກໍາ
ກິດຈະກໍາ 1: ສະແດງບົດບາດສົມມຸດັ ສກສາອາສາສະໝັກຈໍານວນ 15 ຄົນ1) ໃຫ້ນກ້ າຍ 1 ຄົນໃສີ່ແວີ່ນຕາດໍາຢນຢີ່ ກາງວົງມົນ
2) ເລອກເອົາຜຊ້ ອງກັນ ຍີ່ າງເປັນວົງມົນປິີ່ນໜ້າອອກ ແລະ ພ້ອມກັນເຕັນຕາມຈັ
້ັ ສກສາ 7 ຄົນ ເປັນຮົວປ້
3) ໃຫ້ນກ
ງຫວະະສຽງເພງ້ີ່4) ນັກ ສ ກສາອ ກ 7 ຄົນ ຜ ເ້ ປັ ນ ໂລກຕິດ ຕໍີ່ ແຕີ່ ລະຊະນິດ (ນອກຈາກໂລກເອສ໌) ໃຫ້ພ ະຍາຍາມເຂົາມາສີ່້້ າ ແຕີ່ ຖກຮົວປ້້ ອງກັນຊີ່ວຍກັນສະກັດກັນບໍ້ ີ່ ໃຫ້ເຊອພະຍາດຕີ່ າງໆເຂົາໄປຫາໄດ້
້້ າຍທເຕັນລໍ
ຮີ່າງກາຍຂອງຜຊ້້້ ນກໍີ່ປະທັບໃຈ ແລະ ຊວນເຂົາ້
5) ແຕີ່ ງຕັງແມີ່
ຍິງຄົນໜີ່ ງງາມທີ່ ສຸ ດ ເຕັນມາຫາຊາຍຄົ
ນນັນ້ ເມີ່ ອຊາຍຄົນນັນເຫັ້ າວົງນໍາກີ່ ອນຈະເຕັນແມີ່
້້ ີ່ ວຍເອົາຖົງຢາງອະນາໄມໃຫ້ຜຊ້ ນລໍ້ າວົງນໍາກັນ້ າຍ (ສຸ ບໝວກ) ເຂົາເຕັ
ມາເຕັນລໍ
ຍິງຄົນນັນຊ
ແລ້ວອອກໄປ

115້້ ກ ແຕີ່ ເຂົາບໍ້ ີ່ ໄດ້ຍ ອ້ ີ່ ຖົງຢາງ້ ນວີ່າຊາຍຄົນນັນໃສ
6) ໃຫ້ພະຍາດຕິດຕໍີ່ ແຕີ່ ລະຊະນິດ ເຂົາມາຫາຊາຍຄົນ ນັນອ
ອະນາໄມຮຽບຮ້ອຍ

້ HIV ຊາຍຄົນນັນກໍ້ າມາຫາພ້
້້ ີ່ ຊວນເຂົາເຕັ້ ນລໍ້ າວົງ ແຕີ່ ໃນ7) ແມີ່ ຍິງອກຄົນໜີ່ ງເຕັນເຂົ
ອມຖໜ້າກາກມເຊອ້ າບໍີ່ມຖົງຢາງອະນາໄມໃສີ່ ເພາະເຂົາຮຈ້້ ກັ ກັບຍິງຄົນນມາກີ່
ເທີ່ ອນເຂົອນ ແລະ ຄິດວີ່າບໍີ່ຈໍາເປັນຕ້ອງໃສີ່ ທັງສອງເລີ່ ມ້ ານໍາກັນດ້ວຍຄວາມເຕັມໃຈ ແລ້ວຍິງຄົນນັນກໍ້ ີ່ ໜອອກໄປ
ເຕັນລໍ
້ HIV ຕໍີ່ມາເຊອ
້ HIV ກໍີ່ເລີ່ ມທໍາລາຍຮົວປ້
້້ ີ່ ຮວ້ ອງກັນທັນທ ເຮັດໃຫ້ເຊອ້ າຍຄົນນັນບໍ້ ີ່ າຕົນເອງຕິດເຊອ
8) ຜຊ
້
້
້
້ ກ, ການກັບມາຂອງເຊອພະຍາດຕີ່້ ປະສົີ່ າງກາຍຂອງຊາຍຄົນນັນອ
ພະຍາດຕີ່ າງໆແຊກເຂົາມາຮ
າງໆໃນຄັງນ
ບຄວາມ້້ສໍາເລັດຄສາມາດເຂົາໄປທໍ
າລາຍຊາຍຄົນນັນໄດ້.
້ າຖາມສົນທະນາກັບນັກສກສາດັີ່ງນ:້ຄຕັງຄໍ້ ນໄດ້ອນ້້ ເຫັັ ໃດທີ່ ເກດຂນ?
1) ໃນການສະແດງຄັງນ

້້ ໃນຄັງທໍ້ າອິດ?
2) ດ້ວຍສາເຫດໃດພະຍາດຕິດຕໍີ່ຕີ່ າງໆຈິີ່ງບໍີ່ສາມາດເຂົາໄປທໍ
າລາຍຮີ່າງກາຍຂອງຊາຍຄົນນັນໄດ້້້້ ສອງ?
3) ດ້ວຍສາເຫດໃດພະຍາດຕິດຕໍີ່ຕີ່ າງໆຈິີ່ງສາມາດເຂົາໄປທໍ
າລາຍຮີ່າງກາຍຂອງຊາຍຄົນນັນໄດ້
ໃນຄັງທ
້ HIV ເຂົາສ້ ີ່ ຮີ່າງກາຍຂອງຊາຍຄົນນັນໄດ້້4) ເຊອ
ໂດຍກົງຫຼບໍີ່? ເພາະເຫດໃດ?

ກິດຈະກໍາ 2: ສາທິດການໃສູ່ຖົງຢາງອະນາໄມັ ສກສາອາສາສະໝັກຈໍານວນ 6 ຄົນອອກມາສາທິດວິທການໃສີ່ຖົງຢາງອະນາໄມ
ຄໃຫ້ນກ້ າຖາມສົນທະນາວີ່າ:ຄຕັງຄໍ
້ HIV ເກດມາຈາກຫຍັງ?
້ ດ
ິ ເຊອ
1) ການຈໍາແນກຕໍີ່ຜຕ້ ີ່ ຕິດ HIV ດ້ວຍວິທໃດ?
2) ປ້ອງກັນການຈໍາແນກຕໍີ່ຜທ

ກິດຈະກໍາ 3: ໃຫ້ນັກສຶກສາຍົກເຫດຜົນກ່ຽວກັບສາເຫດຂອງການຕິດເຊຶ້ອພະຍາດ HIV ໃນຂົງເຂດ ແລະ ອາຊີບ
້ຄຕັງຄໍາຖາມສົນທະນາກີ່ ຽວກັບ
1) ສະພາບການດໍາລົງຊວິດຂອງຄົນຢີ່ ບ້ານເຮົາເປັນແນວໃດ?
້2) ເມີ່ ອຢີ່ ໃນສັງຄົມມຄົນຕິດເຊອພະຍາດທາງເພດສໍ
າພັນຫຼາຍຈະເປັນແນວໃດ?
3) ຖ້າສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດບໍີ່ດການດໍາລົງຊວິດຈະເປັນແນວໃດ?
4) ການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມຈະເປັນຄແນວໃດ?
ຄໍາຖາມ້1) ຍ້ອນຫຍັງຄົນເຮົາຈີ່ ງຕິດເຊອພະຍາດຕິ
ດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນ?
2) ອາການຂອງພະຍາດພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນແຕີ່ ລະປະເພດມັນສະແດງອອກຕີ່ າງກັນແນວໃດແດີ່?
້ິ ເຊອພະຍາດຕິ
3) ເພີ່ ອບໍີ່ໃຫ້ຕດ
ດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນເຮົາຈະມວິທປ້ອງກັນດ້ວຍວິທໃດ?
4) ພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນມພະຍາດໃດແດີ່?

116

ເອກະສານອ້າງອີງ
1) ສມມະລ ນະລົງສັກ, 2008, ປະຊາກອນສກສາ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມ, ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ, Nhan Dan
Printing House HCMC.
2) ບຸ ນເພັງ ພິລາວົງ, 2015, ສນຕ້ານເອດສ໌ ແລະ ພະຍາດຕິດຕໍີ່ທາງເພດສໍາພັນຂອງກະຊວງສາທາລະນະສຸ ກ້ຢີ່ ທີ່ ກອງປະຊຸມເຜຍແຜີ່ສະພາບ, ສະກັດກັນ້ ແລະ ຕ້ານເຊອເອສໄອວ
, ພະຍາດເອດສ໌ (AIDS) ທີ່ ສນຕ້ານ
ເອດສ໌. https://medthai.com/

117ບົດທີ 15ຄວາມຮ້ກ່ຽວກັບຄວາມປອດໄພ
1. ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມສໍາຄັນຂອງຄວາມຮ້ກ່ຽວກັບຄວາມປອດໄພ້້ ມ້ ີ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພແມີ່ ນການຮຽນຮທ້ ກັ ສະ, ຄວາມຮ ້ ແລະ ຄວາມເຂົາໃຈ
ຄວາມຮກ
ໂດຍເນັນກຸີ່
້້ ນຖານ
ນັກຮຽນເພີ່ ອໃຫ້ມຄວາມຮພ
ເພີ່ ອໃຫ້ເຂົາມຄວາມປອດໄພຕໍີ່ກັບສະຖານະການຄວາມສີ່ຽງຕີ່ າງໆ. ໂດຍທົີ່ວ້ ຄວາມຮກ້ ີ່ ຽວກັບ
ໄປແລ້ວໂຮງຮຽນເປັ ນສະຖານທີ່ ໆມ ຄວາມປອດໄພສໍ າລັບນັກ ຮຽນໃນທຸ ກ ຊີ່ວງອາຍຸ . ດັີ່ງນັນ,້ ີ່ ການໃຫ້ຄວາມຮໃ້ ນການປ້ອງກັນ ແລະ ກຽມຄວາມພ້ອມໃຫ້ນກັ ຮຽນນໍາເອົາຄວາມຮໄ້ ປຄວາມປອດໄພຈີ່ ງເນັນໃສ້ ນອກຈາກນ ້ ຄວາມຮກ້ ດັີ່ງກີ່ າວຍັງມ ຄວາມສໍ າຄັນ ແລະ ຈໍ າເປັ ນສໍ າລັບປັ ບໃຊ້ໃ ນຊ ວິດ ປະຈໍາວັນຂອງເຂົາເຈົາ.
ຄອບຄົວ, ຊຸມຊົນ ແລະ ສັງຄົມອກດ້ວຍ.

້ທຸ ກປມ ເດັກນ້ອຍເສຍຊວິດຍ້ອນການບາດເຈັບ 1 ລ້ານຄົນ ອກ 10 ລ້ານຄົນ ແມີ່ ນຕ້ອງເຂົາໂຮງໝໍ
ເພີ່ ອ
້ໍ ີ່ າ
ຮັກສາອາການບາດເຈັບທີ່ ບໍີ່ເຖິງຂັນເສຍຊ
ວິດ. ບາງຄົນກໍີ່ພິການ ຫຼ ສະໝອງຖກກະທົບ. ເດັກນ້ອຍທີ່ ມອາຍຸ ຕີ່ າກວ້ າຍໂດຍລວມແລ້ວມອັດຕາການບາດເຈັບ ແລະ ການເສຍຊວິດຫຼາຍກວີ່າ
5 ປ ແມີ່ ນມຄວາມສີ່ຽງ ເຊິີ່ງເດັກນ້ອຍຜຊ້ ອຍໆແມີ່້້້ ງິ . ການບາດເຈັບທີ່ ເກດຂນເລ
ເດັກນ້ອຍຜຍ
ນມາຈາກຫຼາກຫຼາຍສາເຫດເຊັີ່ນ: ການສັນຈອນ, ການຈົມນໍາ,້ ອນລວກ, ໄຟຊ໊ ອດ, ການລົມ,້ ການຕົກຈາກທີ່ ສງ ແລະ ການຖກທາດພິດ. ການບາດເຈັບທີ່ ກີ່ າວມາໄຟໄໝ້, ນໍາຮ້
້້ ລ້ວ ນແຕີ່ ເກ ດຂ ນໂດຍອຸ
ນັນບັດ ຕິເຫດ ເຊິີ່ງກວມເອົາ 60% ຂອງເດັກ ທ ເສຍຊ ວິດ ຈາກການບາດເຈັບ . ການ້ ນເປັ ນສາເຫດຫຼກັ ໆໃນການເສຍຊວິດຂອງເດັກນ້ອຍ. ຕາຕະລາງ 1 ສະແດງໃຫ້ເຫັນ
ສັນຈອນ ແລະ ການຈົມນໍາແມີ່
ສາເຫດຂອງການເສຍຊວິດຂອງເດັກນ້ອຍທີ່ ມອາຍຸ 18 ປ ລົງມາຈາກທົີ່ວໂລກ ເຊິີ່ງການບາດເຈັບຈາກການສັນຈອນ
ແມີ່ ນເປັ ນ ສາເຫດຫຼ ັກ ຂອງການເສຍຊ ວິດໃນເກນອາຍຸ ແຕີ່ 5-18 ປ . ແຕີ່ ເຖິງຢີ່ າງໃດກໍີ່ ຕາມ, ຄວາມສີ່ ຽງຕໍີ່ ການ້ ບຊີ່ວງອາຍຸ ຂອງເດັກເຊັີ່ນ:ບາດເຈັບຂອງເດັກແມີ່ ນຂນກັ້− ການຈົມນໍາ້ ແມີ່ ນເປັນອກສາເຫດໜີ່ ງທີ່ ເຮັດໃຫ້ເດັກນ້ອຍເສຍຊວິດ, ການຈົມນໍາຂອງເດັ
ກນ້ອຍໃນແຕີ່ ລະ້ ບສະພາບແວດລ້ອມ ແລະ ການເບິີ່ງແຍງຂອງຜປ້ ົກຄອງຢີ່ ໃນແຕີ່ ລະແຫີ່ ງແມີ່ ນມຄວາມແຕກຕີ່ າງກັນຂນກັ

ທ້ອງຖິີ່ນທີ່ ແຕກຕີ່ າງກັນ ແລະ ມ ເກນອາຍຸ ທີ່ ແຕກຕີ່ າງກັນເຊັີ່ນ: ພົບຫຼ າຍໃນເດັກ ຊີ່ວງອາຍຸ ລ ະຫວີ່ າງ 6
້ ທງັ ຢີ່ ຕາມອີ່າງນໍາ້ ໃນເຮອນ, ຕາມໜອງ, ຕາມຄອງ ແລະ້ ນເກດຂນໄດ້
ເດອນ ຫາ 15 ປ ເຊິີ່ງການຈົມນໍາແມີ່
້ຕາມແຫຼີ່ ງນໍາ.

້ີ່ ໃຫ້ເກດການບາດຈັບ ແລະ ການັ ຕິເຫດຕາມທ້ອງຖະໜົນ ແມີ່ ນເປັ ນສາເຫດທີ່ ພົບເຫັນເລອຍໆກໍ
− ອຸ ບດ
ເສຍຊວິດຂອງເດັກນ້ອຍ, ໄວໜຸີ່ ມ ຊີ່ວງອາຍຸ ທີ່ ມຄວາມສີ່ຽງແມີ່ ນ 1 ປ 5 ເດອນ ຫາ 18 ປ.

້ ອນລວກ ແລະ ໄຟຊ໊ອດ ແມີ່ ນສາເຫດໜີ່ ງທີ່ ກໍີ່ໃຫ້ເກດມການບາດເຈັບ ສາເຫດດັີ່ງກີ່ າວແມີ່ ນ− ໄຟໄໝ້, ນໍາຮ້ເກ ດມາຈາກຫຼ າຍໆ ປັ ດໄຈເຊັີ່ນ: ເກ ດຈາກການສໍ າຜັດໄຟໂດຍກົງ, ຈາກການບໍ ລ ິໂພກອາຫານທີ່ ຮ້ອ ນ,້ ີ່ ຂາດການເບິີ່ງແຍງຢີ່ າງໃກ ຊ້ ິດຈາກຜ ປ້ ົ ກ ຄອງ, ຊີ່ ວງອາຍຸ ທີ່ ມຄວາມຮ ເ້ ທົີ່າບໍີ່ ເຖິ ງການ ແລະ ການຫຼ ິນທຄວາມສີ່ຽງແມີ່ ນຢີ່ ໃນລະຫວີ່າງ 2 ເດອນ ຫາ 5 ປ.
້ ແລະ ການຕົກຈາກທີ່ ສງ ແມີ່ ນສາມາດເຮັດໃຫ້ເດັກນ້ອຍມການບາດເຈັບ ແລະ ບາງກໍລະນກໍີ່ເຖິງ
− ການລົມ
້້ ແລະ ການຕົກຈາກທີ່ ສງສີ່ວນໃຫຍີ່ ແມີ່ ນມສາເຫດມາຈາກການຮຽນຍີ່ າງ, ການຂັນເສຍຊ
ວິດໄດ້. ການລົມ້ ີ່ ອນສງ ແລະ ການຫຼນຕາມສະຖານທີ່ ສາທາລະນະທີ່ ບໍີ່ໄດ້ຮບ
ິ້ັ ການເບິີ່ງແຍງ
ແລີ່ນ, ການໂດດ, ການປິ ນຂນບ້້ ົ ກ ຄອງຢີ່ າງໃກ ຊ້ ິດ ຊີ່ວງອາຍຸ ທີ່ ມ ຄວາມສີ່ຽງແມີ່ ນຢີ່ ໃນລະຫວີ່າງ 2 ເດອນ ຫາ 5 ປ. ການລົມ
ຈາກຜ ປ້ ແມີ່ ນ ເຮັດໃຫ້ ມຮອຍຊໍາຂຽວ້ົ ນແລະ ການຕົກຈາກທີ່ ສງເຫຼີ່ ານັໃນກໍລະນອີ່ ນກໍີ່ແມີ່ ນກະດກຫັກ , ຫົວຖກກະທົບກະເທອນ ຫຼ ບາດເຈັບໜັກອີ່ ນໆທີ່ ສາມາດເສຍຊວິດໄດ້.
118

− ການຖກທາດພິດ: ທາດພິດແມີ່ ນສາມາດຂ້າຄົນໄດ້, ທໍາລາຍສະໝອງ, ຕາບອດ ຫຼ ພິການຖາວອນ ຖ້າ້ພວກເຂົາກນກິນ, ສບດົມ, ສໍາຜັດກັບຜິວໜັງ ແລະ ເຂົາຕາ.
ທາດພິດສີ່ວນໃຫຍີ່ ແມີ່ ນມາຈາກອາຫານ, ເຄີ່ ອງ້ ນຕົນ້ ຊີ່ວງອາຍຸ ທີ່ ມຄວາມສີ່ຽງຕໍີ່ການຖກທາດພິດແມີ່ ນຢີ່ ໃນລະຫວີ່າງ 6 ເດອນິ ້ ີ່ ານົ ເປັດີ່ ມ ແລະ ເຄີ່ ອງຫຼນເຫຼ
ຫາ 5 ປ.
ຕາຕະລາງ 1: ສາເຫດການເສຍຊວິດຂອງເດັກນ້ອຍເກນອາຍຸ 18 ປ ລົງມາ ຈາກທົີ່ວໂລກ ປ 2012
ລ/ດ1
2

5 ປີ ລົງມາ
ພະຍາດແຊກຊ້ອນຂອງ

5-9 ປີ

10-14 ປີ15-17 ປີພະຍາດຖອກທ້ອງ

ໂລກເອດ

ການສັນຈອນທາງຖະໜົນ

ພະຍາດຖອກທ້ອງ

ທໍາຮ້າຍຕົວເອງ

ການສັນຈອນທາງຖະໜົນ

ການໃຊ້ຄວາມຮຸ ນແຮງການເກດກີ່ ອນກໍານົດ
້ການຕິດເຊອທາງເດ
ນ້ການຕິດເຊອທາງເດ
ນ

ຫາຍໃຈ

ຫາຍໃຈ

3

ການຂາດອົກຊ

4ພະຍາດຖອກທ້ອງ້ ສະໝອງອັກເສບ
ເຍີ່ ອຫຸ ມ້ການສັນຈອນທາງຖະໜົນ ການຕິດເຊອທາງເດ
ນຫາຍໃຈ

ໂລກເອດ້ ນຈາກ ອົງການອານະໄມໂລກ, ການປະເມນສຸ ຂະພາບໂລກ 2014)(ຂໍມ

2. ສະພາບໃນ ສປປ ລາວ້ໃນ ສປປ ລາວ ມ ອຸ ບັດ ຕິເຫດຈາກລະເບ ດບໍີ່ ທັນ ແຕກປະມານ 12.000 ເຫດການ ຕັງແຕີ່
ປ 1973້ ນໂດຍອົງການເກັບກລ
້ ປ 1999 ຫາ້ ະເບດບໍີ່ທັນແຕກແຫີ່ ງ ສປປ ລາວ. ໃນຂົງເຂດທີ່ ມລະເບດຕັງແຕີ່
ເກັບກໍາຂໍມັ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວີ່າມ ຈໍານວນຜເ້ ຄາະຮ້າຍ 934 ຄົນ, ມ 655 ຄົນໄດ້ຮບັ ບາດເຈັບ ແລະ 279 ຄົນເສຍ
ປັດຈຸບນ້ ເຫັນ ວີ່ າ ຫຼ າ ຍກວີ່ າ 50% ຂອງຜ ທ້ ນໄດ້ຊ ໃຫ້້ ີ່ ໄດ້ຮ ັບ ເຄາະຮ້າ ຍຈາກລະເບ ດບໍີ່ ທັນ ແຕກແມີ່ ນຊ ວິດ . ຕາມຂໍ ມ້ າຍທີ່ ສຸ ດຈາກຜົນການສກສາໃນປ
້ າຍ. ລະເບດບອມບ ້ ແມີ່ ນເກດຂນຫຼ
ເດັກນ້ອຍ ແລະ ຫຼາຍກວີ່າ 81% ແມີ່ ນຜຊ

2006 ຂອງ ອົງການ UNICEF ສະແດງໃຫ້ເຫັນວີ່າທັງຜໃ້ ຫຍີ່ ແລະ ເດັກນ້ອຍແມີ່ ນມຄວາມລະມັດລະວັງໃນການ້ ແຕີ່ ຢີ່າງໃດກໍີ່ ຕາມ, ດັີ່ງທີ່ ເຮົາຮວ
້້ ີ່ າຫຼ າຍຄົນຍັງສາມາດ ພົບພໍຄວາມສີ່ ຽງສໍາຜັດກັບລະເບດທີ່ ບໍີ່ ທັນແຕກຫຼ າຍຂນ.
້້ ນແມີ່້້ົ ນໃນການກໍ
ເຫຼີ່ ານັາລົງຊວິດ ເຊິີ່ງການພົບພໍນັ
ນສາມາດເປັນໄປໄດ້ຄ: ແບບຕັງໃຈ
(ການເຄີ່ ອນຍ້າຍ ລະເບດທີ່ ບໍີ່ັ ອອກຈາກເຂດກະສິກໍາ) ແລະ ແບບບໍີ່ໄດ້ຕງໃຈ
ັ້ທັນແຕກ ຫຼ ເສດເຫຼກ
(ການສໍໍາພັດກັບລະເບດໃນຂະນະເຮັດໄຮີ່້ ຊໃຫ້້ ເຫັນວີ່າການຕັດສິນໃຈທີ່ ຈະປະຕິບດັ ກັບລະເບດບໍີ່ທັນແຕກແມີ່ ນກີ່ ຽວພັນກັບສະພາບ
ເຮັດນາ). ການວິໄຈນໄດ້
ແວດລ້ອມປັດໄຈທາງດ້ານ, ເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ, ການເມອງ ແລະ ວັດທະນະທໍາ.
ັ ຕິເຫດຕາມຖະໜົນເປັນສາເຫດຫຼກ
ັອງຕາມບົດລາຍງານຄວາມປອດໄພຕາມທ້ອງຖະໜົນ, ການເກດອຸ ບດ້ ີ່ າງໄວວາ. ອງຕາມຜົນການວິໄຈເຫັນວີ່າ ຜບ້ັ ຄົນເຈັບເພີ່ ມຂນຢ້ າດເຈັບຈາກອຸ ບດັ ຕິທີ່ ໂຮງໝໍແຂວງຫຼວງນໍາທາໄດ້ຮບ້້ າດເຈັບ 1.074 ຄົນ ເຊິີ່ງເປັ ນໄວໝຸີ່ ມຊາຍທີ່
ເຫດຕາມຖະໜົນຢໂຮງໝໍຫຼວງນໍາທາແຕີ່
ປ 2007-2011 ແມີ່ ນມ ຜບ້ ບັ ຂີ່ ລົດຈັກ 76 % ແລະ ຂີ່ ລົດໂດຍບໍີ່ມໃບຂັບຂີ່ 85 %. ອຸ ບດັ ຕິເຫດ
ມອາຍຸ ປະມານ 22 ປ ກວມເອົາ 60 %, ຜຂ້ ີ່ ວງຕອນແລງ ແລະ ຊີ່ວງປໃໝີ່ລາວ. ອຸ ບດັ ຕິເຫດທີ່ ຮ້າຍແຮງທາງລົດຈັກສີ່ວນຫຼາຍ
ສີ່ວນຫຼາຍແມີ່ ນມັກເກດຂນຊ້ ອຸ ບດັ ຕິເຫດທີ່ ຮ້າຍແຮງແມີ່ ນມາຈາກການດີ່ ມແລ້ວຂັບ, ບໍີ່ແມີ່ ນເກດກັບໄວໝຸີ່ ມທີ່ ເປັນເພດຊາຍ. ຍິີ່ງໄປກວີ່ານັນ,້ ີ່ ບໍີ່ມໃບຂັບຂີ່ .
ໃສີ່ໝວກກັນກະທົບ ແລະ ຜທ119້ ນກີ່ ຽວກັບການບາດເຈັບຢີ່ ໃນໂຮງໝໍ 2 ແຫີ່ ງໃນວຽງຈັນ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວີ່າ ຈາກວັນທ 1ອງໃສີ່ຖານຂໍມັ ຕິເຫດຕາມຖະໜົນ. ຄົນເຈັບທີ່ ອາຍຸ ຕີ່ າກວໍ ີ່ າ
ກັນຍາ ຫາ 31 ທັນວາ 2009 ແມີ່ ນມຄົນເຈັບ 3.968 ຄົນ ທີ່ ເກດອຸ ບດັ ຂອງຄົນເຈັບທີ່ ມເກນອາຍຸ 15 ປລົງມາແມີ່ ນຂັບຂີ່ ລັດຈັກ
15 ປ ແມີ່ ນຄິດໄລີ່ 10.8% (427/3968). ສາເຫດຫຼກ
້ັ ກົດລະບຽບຈາລະຈອນຢີ່າງເຂັມງວດສໍັ ເດັກ.
71.7 %(306/427) ເຊິີ່ງການວິໄຈແນະນໍາວີ່າຄວນປະຕິບດ
ລບແຜນວາດ 1: ອັດຕາການເສຍຊີວິດຈາກອຸບັດຕິເຫດທາງລົດສະເລູ່ຍຕໍີ່ 100.000 ຄົນໃນປີ 2013, ກໍານົດໂດຍ WHO

3. ສະພາບໃນໂລກັ ຕິເຫດ
ໃນທຸກໆ 4 ນາທ ມເດັກໜີ່ ງຄົນເສຍຊວິດຈາກທ້ອງຖະໜົນໃນທົີ່ວໂລກ. ການບາດເຈັບໂດຍອຸ ບດ້ແມີ່ ນສາເຫດຕົນໆໃນການເສຍຊ
ວິດທົີ່ວໂລກ 1 ໃນ 5 ການເສຍຊວິດຂອງເດັກແມີ່ ນມເກນອາຍຸ 15 ປ ລົງມາ. ສໍາັ ຕິເຫດ ແມີ່ ນຄິດໄລີ່ເປັ ນ 80% ການເສຍຊວິດ
ລັບປະເທດທີ່ ກໍາລັງພັດທະນາບາງປະເທດ, ການບາດເຈັບໂດຍອຸ ບດິ ້ ລາ ແລະ ການຫຼນຢິ ້ ີ່ ສະໝາມ ແມີ່ ນສາມາດເກດອາການບາດເຈັບໄດ້ເຊັີ່ນດຽວກັນກັບ ອຸ ບດັ ຕິຂອງເດັກ. ການຫຼນກິ
ເຫດຕາມທ້ອງຖະໜົນ ແມີ່ ນມັກມ ການກະທົບທີ່ ຫົວ, ຄໍ ແລະ ປາກ. ຕົວເລກການເສຍຊວິດຕາມທ້ອງຖະໜົນ
ແມີ່ ນມ 1,25 ລ້ານຄົນໃນປ 2013 ເຊິີ່ງບໍີ່ມ ຫຍັງປີ່ຽນແປງແຕີ່ ປ 2007 ເຖິງວີ່າປະຊາກອນຂອງໂລກ ແລະ ຈໍາ້້ ນສະແດງໃຫ້
້ີ່ າການເສຍຊວິດຈະມການເພີ່ ມຂນ.
ນວນຍານພາຫະນະມການເພີ່ ມຂນຄາດຄະເນວ
ເຫັນວີ່າ ມການ້ ແລະ ຊວິດປອດໄພຂນໃນສອງສາມປ
້ັ ການຮັກສາຄວາມປອດໄພທາງຖະໜົນດຂນ
ປະຕິບດ
ຜີ່ານມານ.້ ການເສຍ

ຊວິດຈາກການຖກໄຟໄໝ້ເມີ່ ອປຽບທຽບແລ້ວປະເທດທີ່ ມ ລາຍຮັບຕໍີ່ າແມີ່ ນສງກວີ່າປະເທດທີ່ ມ ລາຍຮັບສງ 11
້ ນ 6 ເທົີ່າ ແລະ ການໄດ້ຮບ້ ແລະ ການຕົກຈາກທີ່ ສງແມີ່ ນສງັ ທາດພິດແມີ່ ນ 4 ເທົີ່າ, ການລົມ
ເທົີ່າ, ການຈົມນໍາແມີ່
ກວີ່າປະມານ 6 ເທົີ່າ.

້ບົດລາຍງານຂອງ ອົງການອະນາໄມໂລກໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວີ່າ 68 ປະເທດ ແມີ່ ນມ ການເພີ່ ມຂນຂອງ
້ ປ 2010 ເຊິີ່ງກວມເອົາ 84% ຂອງ ປະເທດທີ່ ມ ລາຍຮັບຕໍີ່າ ຫຼ ປານກາງ.
ການເສຍຊວິດຕາມທ້ອງຖະໜົນຕັງແຕີ່
79 ປະເທດ ແມີ່ ນມການຫຼຸດລົງຂອງການເສຍຊວິດຕາມທ້ອງຖະໜົນ ເຊິີ່ງກວມເອົາ 56% ຂອງປະເທດທີ່ ມລາຍຮັບຕໍີ່າ ຫຼ ປານກາງ. ເຖິງຢີ່າງໃດກໍີ່ຕາມ ບັນດາປະເທດທີ່ ມລາຍຮັບຕໍີ່າແມີ່ ນມອັດຕາການເສຍຊວິດສງກວີ່າປະເທດ
້ທີ່ ມລາຍຮັບສງ ແລະ ມໂຕເລກການເສຍຊວິດທີ່ ແຕກໂຕນກັນເມີ່ ອທຽບກັນດ້ານການເພີ່ ມຂນຂອງຍານພາຫະນະ.
ການເສຍຊວິດຕາມທ້ອງຖະໜົນກວມເອົາ 90% ໃນບັນດາປະເທດທີ່ ມລາຍຮັບຕໍີ່າ ແລະ ປານກາງ, ແຕີ່ ວີ່າ ບັນດາ

ປະເທດດັີ່ງກີ່ າວແມີ່ ນມຍານພາຫະນະພຽງແຕີ່ 54% ຂອງຍານພາຫະນະທັງໝົດໃນໂລກ. ປະເທດໃນເຂດອະຟຣິ
ກາແມີ່ ນສບຕໍີ່ມອັດຕາການເສຍຊວິດຕາມທ້ອງຖະໜົນທີ່ ສງທີ່ ສຸ ດ. ສີ່ວນປະເທດເຂດ ເອຣົບ ແມີ່ ນເປັ ນປະເທດທີ່
120

້ ບ
ັ ຂີ່ ລົດຈັກມ ອັດຕາຕໍີ່າທີ່ ສຸ ດ, ເກ ອບເຄິີ່ງ ໜີ່ ງຂອງການເສຍຊວິດທັງໝົດແມີ່ ນຍ້ອນບໍີ່ ມ ການປ້ອງກັນເຊັີ່ນ: ຜຂ້ ີ່ າງຕາມທ້ອງຖະໜົນ 22% ແລະ ຜໃ້ ຊ້ລດົ ຖບ 4%.
23%, ຜຍ
ໃນປ 2004, ເດັກນ້ອຍ ແລະ ໄວໝຸີ່ ມທີ່ ມເກນອາຍຸ 20 ປຈາກທົີ່ວໂລກ ປະມານ 175.000 ຄົນ ແມີ່ ນ້ ີ່ ບັນດາປະເທດທີ່ ມ້ ປະມານທີ່ ຫຼວງຫຼາຍ 98.1% ຂອງການເສຍຊວິດ ແມີ່ ນເກດຂນຢ
ເສຍຊວິດຈາກການຈົມນໍາ.
ລາຍຮັບຕໍີ່າ ແລະ ປານກາງ. ບັນດາປະເທດທີ່ ມລາຍຮັບຕໍີ່າ ແລະ ປານກາງຢີ່ ເຂດປາຊຟິກຕາເວັນຕົກ ແມີ່ ນມອັດຕາ້ າຍທີ່ ສຸ ດ (100.000 ຄົນໃດຈະມ 13,9 ຄົນ), ຕາມມາແມີ່ ນ ເຂດ ອະຟຣິກ າການເສຍຊວິດຈາກການຈົມ ນໍາຫຼ
(100.000 ຄົນໃດຈະມ 7,2 ຄົນ), ບັນດາປະເທດທີ່ ມ ລາຍຮັບຕໍີ່ າ ແລະ ປານກາງຢີ່ ເຂດເມນິເຕລານຽນຕາເວັນ
ອອກ (100.000 ຄົນໃດຈະມ 6,8 ຄົນ), ແລະ ເຂດ ອາຊຕາເວັນອອກຊີ່ຽງໃຕ້ (100.000 ຄົນໃດຈະມ 6,2 ຄົນ).
້ຈາກທົີ່ວໂລກ, ເດັກ ນ້ອຍທີ່ ມເກນອາຍຸ 20 ປລົງມາ ເກ ອບ 96.000 ຄົນ ແມີ່ ນມ ການບາດເຈັບເຖິງຂັນ
ເສຍຊວິດ ຈາກໄຟໄໝ້ ໃນປ 2004. ອັດຕາໃນບັນດາປະເທດທີ່ ມລາຍຮັບຕີ່ີ່ ໍາ ແລະ ປານກາງ ແມີ່ ນສງກວີ່າບັນດາ
ປະເທດທີ່ ມລາຍຮັບສງ 7 ເທົີ່າ, ປະເທດທີ່ ທຸກຍາກແມີ່ ນປະເທດທີ່ ມການສີ່ຽງທີ່ ສຸ ດຕໍີ່ການຖກໄຟໄໝ້.

4. ສາຍພົວພັນພຶດຕິກໍາການດໍາລົງຊີວິດຂອງມະນຸດ ແລະ ຄວາມປອດໄພັ ອາການ
ການບາດເຈັບແມີ່ ນສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ເດັກນ້ອຍທຸກເກນອາຍຸ ແລະ ສະຖານທີ່ ທີ່ ເດັກນ້ອຍມັກໄດ້ຮບັ ການບາດເຈັບຂອງເດັກນ້ອຍ
ບາດເຈັບແມີ່ ນບໍລເິ ວນບ້ານເຮອນຂອງພວກເຂົາເອງໃນການດໍາລົງຊວິດ. ການໄດ້ຮບ
ໃນການດໍາລົງຊວິດປະຈໍາວັນແມີ່ ນ ມັນກີ່ ຽວພັນກັບອາຍຸ ຂອງເດັກ, ໄວຈະເລນເຕບໂຕ, ເພດ, ລະດັບເສດຖະກິດສັງຄົມ ແລະ ສະພາບແວດລ້ອມການດໍາລົງຊວິດ. ເພີ່ ອປ້ອງກັນການບາດເຈັບຂອງເດັກນ້ອຍໃຫ້ເກດປະສິດທິພາບ,້ ີ່ ຽວກັບ ຄວາມປອດໄພຕ້ອ ງໄດ້ຄໍ າ ນ ງເຖິ ງ ປັ ດ ໄຈສີ່ ຽງ ກໍີ່ ຄ ປັ ດ ໄຈສີ່ ຽງຂອງພ ດຕິກໍ າ ແລະການໃຫ້ຄ ວາມຮ ກ້ ພວກເຮົາ ຕ້ອ ງສ້າ ງພັດ ທະນາການຂອງເດັກ ທີ່ ຈະນໍ າໄປສີ່ ອຸ ບັດ ຕິເຫດ ແລະ ການບາດເຈັບ . ນອກຈາກນັນ,ສະພາບແວດລ້ອມທີ່ ປອດໄພ ກໍີ່ຄການໃຫ້ຄວາມແກີ່ ເດັກ ເພີ່ ອໃຫ້ມພດຕິກໍາອັນເໝາະສົມເພີ່ ອຫຼກລີ່ຽງຄວາມສີ່ຽງ.

ແຜນວາດ 2: ອັດຕາການເສຍຊີວິດຈາກອຸບັດຕິເຫດທາງລົດສະເລູ່ຍຕໍີ່ 100.000 ຄົນໃນປີ 2013, ກໍານົດໂດຍ WHOັ ຫຼ າຍປະເທດທີ່ ກໍ າລັງພັດທະນາ ແມີ່ ນຢີ່ ໃນຊີ່ວງທີ່ ສັງຄົມ ມ ການປີ່ຽນແປງຢີ່າງໄວວາເຊັີ່ນ:ໃນປັ ດຈຸບນ
ການຂະຫຍາຍຕົວ ເມ ອງ, ຕົວ ເມ ອງທັນ ສະໄໝ, ໂຮງຈັກ ໂຮງງານຂະຫຍາຍຕົວ ແລະ ມ ໄຟຟ້າໃຊ້. ໃນບັນ ດາ້້ົ ,້ ການພັດທະນາພນຖານໂຄງລີ່ າງທີ່ ດ ແມີ່ ນເປັ ນສິີ່ງສາຄັນທີ່ ສຸ ດໃນການພັດທະນາທັງໝົດ. ໃນນັນ,ປະເທດເຫຼີ່ ານັ ການເຫັນດຈາກຊຸມຊົນ. ການກໍີ່ສ້າງທາງ ແລະ ການພັດທະນາລະບົບ
ຖະໜົນຫົນທາງແມີ່ ນຖກສ້າງໂດຍບໍີ່ໄດ້ຮບ້ ງຕະຫຼາດ, ມຄົມ ມະນາຄົມ ແມີ່ ນເຮັດໃຫ້ສງັ ຄົມ ມ ການພັດທະນາໃນຫຼ າຍໆດ້ານເຊັີ່ນ: ສະດວກໃນການເຂົາເຖິ້ ສະນັນ,້ ຕ້ອງມການ
ໂອກາດການເຮັດວຽກ, ການສກສາ ແລະ ສີ່ ງອໍານວຍຄວາມສະດວກດ້ານສຸ ຂະພາບເພີ່ ມຂນ.
ພັດ ທະນາສະພາບຖະໜົ ນ ຫົນ ທາງ ແລະ ສິີ່ງອໍ ານວຍຄວາມສະດວກທີ່ ທັນ ສະໄໝ. ເຖິ ງຢີ່ າງໃດກໍີ່ ຕາມ, ການປີ່ຽນແປງດັີ່ງກີ່ າວຖ້າບໍີ່ຄໍານງເຖິງບັນຫາສຸ ຂະພາບ ແລະ ຄວາມປອດໄພແລ້ວ ແມີ່ ນຈະເຮັດໃຫ້ເກດມການບາດເຈັບ
121້ ນອກຈາກນັນແລ້
້ແລະ ເສຍຊວິດເພີ່ ມຂນ.
ວ, ການນໍາໃຊ້ເຄີ່ ອງໃຊ້ໄຟຟ້າ ແລະ ສິີ່ງອໍານວຍຄວາມສະດວກ ເພີ່ ມ້້ ງບໍີ່ ຮັບ ປະກັນ , ຍິີ່ງກວີ່ ານັນ,້ ຍ້ອ ນການີ່ ກັນ ກັບ ການພັດ ທະນາ, ແຕີ່ ຄວາມປອດໄພຂອງສິນ ຄ້າ ນັນຍັຂ ນຄຽງຄັ ຮຽນໃຊ້ລດົ ຈັກ ໄປໂຮງຮຽນແທນທີ່ ການຂີ່ ລົດຖບໃນບາງປະເທດ. ການຂະຫຍາຍໂຕຂອງເຄີ່ ອງຈັກ ເຮັດໃຫ້ນກ
້້ າລັບເດັກ. ເຊິີ່ງສາມາດປະ
ເພີ່ ມຂນຂອງຍານພາຫະນະ
ແມີ່ ນເຮັດໃຫ້ຄວາມອັນຕະລາຍຕາມທ້ອງຖະໜົນເພີ່ ມຂນສໍ

້ 60% ລະຫວີ່າງ 1990
ັ ຕິເຫດຕາມທ້ອງຖະໜົນ ທົີ່ວໂລກ ເພີ່ ມຂນເມນໄດ້ວີ່າ ຕົວເລກການເສຍຊວິດຈາກອຸ ບດ້ ຈາກການສົີ່ງເສມ ການດໍາລົງຊວິດໃຫ້ແຂງແຮງ, ການຍີ່ າງ, ການຂີ່ ລົດຖບ ແລະ ກິດຈະກໍາ
ຫາ 2020. ນອກນັນ,້ ເຊິີ່ງຜົນກະທົບຂອງມັນ ອາດຈະສົີ່ງຜົນໃຫ້ເກດອາການອຸ ບດັ ຕິເຫດ ແລະ ການບາດເຈັບ.
ອີ່ ນໆແມີ່ ນເພີ່ ມຂນແຜນວາດ 3: ສາຍພົວພັນພຶດຕິກໍາການດໍາລົງຊີວິດຂອງມະນຸດ ແລະ ຄວາມປອດໄພ

5. ຜົນກະທົບການບາດເຈັບຂອງເດັກນ້ອຍໃນລາວ
1) ລະດັບບຸກຄົນ້ ອດ, ກະດກ ແລະ ສະໝອງ ສິີ່ງດັີ່ງກີ່ າວແມີ່ ນເຮັດໃຫ້ເດັກມ
− ດ້ານຮີ່າງກາຍເຊັີ່ນ: ກະທົບຕໍີ່ຜິວໜັງ, ເສັນເລສຸ ຂະພາບທີ່ ບໍີ່ດ, ພັດທະນາການຂອງເດັກມຄວາມຊັກຊ້າ ແລະ ຢຸ ດສະງ ັກ.

ັ ບາດເຈັບຈາກການເກ ດອຸ ບດັ ຕິເຫດທີ່ ຮຸ ນແຮງແມີ່ ນມ ໂອກາດເກ ດ− ດ້ານຈິດໃຈເຊັີ່ນ: ເດັກນ້ອຍທີ່ ໄດ້ຮບ
້ບັນຫາດ້ານຈິດໃຈຫຼ າຍກວີ່າອັນທີ່ ເປັ ນສາເຫດເຮັດໃຫ້ເດັກ ຂາດຄວາມໝັນໃຈ,ບໍີ່ ກ າ້ ສະແດງອອກ, ມ້ ນຕົນ.
້ ເຫຼີ່ ານ້ົ ກັງວົນ ແລະ ມພດຕິກໍາທີ່ ທໍແທ້ົ ເປັຄວາມຢ້ານວິຕກັ ບາດເຈັບຈົນພິການ ເຊິີ່ງໃນປັ ດຈຸບນັ ລະບົບ
− ຄວາມສະເໝພາບທາງສັງຄົມເຊັີ່ນ: ກໍລະນເດັກນ້ອຍທີ່ ໄດ້ຮບິ ານ ແລະ ສະຫວັດດການສັງຄົມ ໃນການຊີ່ວຍເຫຼ ອເດັກ ພິກ ານຍັງບໍີ່ ພຽງພໍ ຈີ່ ງສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່
ການບໍລກ້ ກບັີ່ນທອນສິດ ແລະ ການໄດ້ຮບ
ົ ຖ
ັ ການ
ການພັດທະນາຄຸ ນນະພາບຊວິດຂອງເດັກ, ເຮັດໃຫ້ເດັກ ເຫຼີ່ ານພັດທະນາໃນຫຼ າຍດ້ານເຊັີ່ນ: ການສກສາ, ການຮີ່ວມກິດຈະກໍ າ, ການເດນທາງ ແລະ ການຮຽນຮເ້ ພີ່ ອ້ ນຕົນ.
້ົ ເປັປະກອບອາຊບເຫຼີ່ ານ1222) ຄອບຄົວ ແລະ ຊຸມຊົນ
້ົ ກັງວົນກັບເລີ່ ອງທີ່ ເກດຂນ
− ສະມາຊິກໃນຄອບຄົວມຄວາມຄຽດ ແລະ ວິຕກ− ເສຍເວລາ ແລະ ຊັບສິນໃນການປິີ່ນປົວ
− ຂາດແຮງງານ ແລະ ລາຍຮັບໃນຄອບຄົວັ ພາລະໃນການເບິີ່ງແຍງດແລ
− ຄອບຄົວຕ້ອງໄດ້ຮບ
3) ປະເທດຊາດັ ຕິເຫດ ແລະ ການບາດເຈັບແມີ່ ນນໍາໄປສີ່ ຄວາມພິການ ແລະ− ຂາດບຸ ກຄະລາກອນຂອງຊາດ, ບັນຫາອຸ ບດການເສຍຊວິດ ສົີ່ງຜົນໃຫ້ເກດຄວາມເສຍຫາຍຢີ່າງຮຸ ນແຮງຕໍີ່ລະບົບເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ.
ັ ຕິເຫດ ແລະ ການບາດເຈັບສີ່ວນຫຼາຍແມີ່ ນມາຈາກຄອບຄົວທີ່ ມຖານະ
− ເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ການເກດອຸ ບດຍາກຈົນ ມ ຄວາມສີ່ ຽງຈາກການບາດເຈັບ ດັີ່ງກີ່ າວເຊັີ່ນ: ການເບິີ່ງແຍງດຸ ແ ລທີ່ ຕໍີ່ າກວີ່ າເກນ, ການຖ ກປີ່ອຍປະລະເລຍ, ສະພາບແວດລ້ອມທີ່ ອາໄສຢີ່ ແລະ ການນໍາໃຊ້ຜະລິດຕະພັນທີ່ ມຄວາມສີ່ຽງ ເຊິີ່ງສິີ່ງເຫຼີ່ າົ້ ນນໍາມາສີ່ ຄວາມສນເສຍທັງການພັ
້ນແມີ່ດທະນາ ແລະ ການຮຽນຮ.້

6. ໂຄງສ້າງພຶ້ນຖານ ແລະ ຈຸດປະສົງຂອງການໃຫ້ຄວາມຮ້ກ່ຽວກັບຄວາມປອດໄພ
6.1. ໂຄງສ້າງພຶ້ນຖານ້ ການໃຫ້ຄວາມຮກ້ ີ່ ຽວກັບ
ສີ່ວນໃຫຍີ່ ແລ້ວການບາດເຈັບຂອງເດັກນ້ອຍແມີ່ ນສາມາດຫຼກລີ່ຽງໄດ້. ສະນັນ,້ຄວາມປອດໄພແມີ່ ນມ ຄວາມສໍາຄັນ. ດັີ່ງແຜນວາດ 4 ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງໂຄງສ້າງພນຖານໃນການໃຫ້
ຄວາມຮ ້ັ ,ກີ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພ ເຊິີ່ງປະກອບມ 4 ດ້ານຄ: ຄວາມປອດໄພພາຍໃນໂຮງຮຽນ, ຄວາມປອດໄພຕໍີ່ໄພພິບດ
ຄວາມປອດໄພໃນການດໍາລົງຊວິດ ແລະ ຄວາມປອດໄພຕາມທ້ອງຖະຫນົນ.
6.2. ຈຸດປະສົງ
1) ຄວາມປອດໄພພາຍໃນໂຮງຮຽນ
້ັ ໃນການປ້ອງກັນອຸ ບດັ ຕິເຫດ ແລະ ເຫດການຕີ່ າງໆທີ່ ອາດ− ເຂົາໃຈສະພາບສາເຫດແລະ ວິທການ ປັດຈຸບນ
້ເກດຂນໃນຊ
ວິດປະຈໍາວັນ

− ມທັກສະໃນການຕັດສິນໃຈ ແລະ ມພດຕິກໍາທີ່ ເໝາະສົມໃນການຕັດສິນໃຈເຖິງເຫດການສີ່ຽງໄພທີ່ ເກດ້ັ ແລະ ອະນາຄົດ
ຂນໃນປັ
ດຈຸບນ້ ແລະ ເຮັດສິີ່ງທີ່ ປອດໄພແກີ່ ເດັກນ້ອຍ ແລະ ຄົນອີ່ ນໆ− ສາມາດຄາດການເຖິງຄວາມສີ່ຽງທີ່ ຈະເກດຂນ
− ສາມາດປັບປຸ ງສະພາບແວດລ້ອມເພີ່ ອຫຼຸດຜີ່ອນຄວາມສີ່ຽງຂອງເດັກນ້ອຍເອງ
− ສາມາດເຄົາລົບຮັກສາຊວິດຕົນເອງ ແລະ ຄົນອີ່ ນໆ− ສາມາດຮັບຮເ້ ຖິງຄວາມສໍາຄັນຂອງການສ້າງຄວາມປອດໄພໃນສັງຄົມ
− ມສີ່ວນຮີ່ວມດ້ວຍຄວາມເຕັມໃຈໃນການຮັກສາຄວາມປອດໄພຂອງສັງຄົມໃນໂຮງຮຽນ, ບ້ານ ແລະ ຊຸມຊົນ.

2) ຄວາມປອດໄພຕໍີ່ກັບຊີວິດ
ການສ້າງສິີ່ງອໍານວຍຄວາມສະດວກຂອງຄວາມປອດໄພໃນໂຮງຮຽນ ເພີ່ ອຫຼຸດຜີ່ອນຄວາມສີ່ຽງຂອງເດັກຕໍີ່ັ ຕິເຫດໃນໂຮງຮຽນ. ຊວິດທີ່ ປອດໄພປະກອບດ້ວຍ ການໃຫ້ຄວາມຮກ້ ີ່ ຽວກັບຊວິດທີ່
ການບາດເຈັບ ແລະ ອຸ ບດ້ ີ່ ຽວກັບຊວິດທີ່ ປອດໄພ ແມີ່ ນມປອດໄພ ແລະ ການຮັກ ສາສະພາບແວດລ້ອມໃຫ້ປອດໄພ. ການໃຫ້ຄວາມຮກັ ບາດເຈັບ ແລະ ອຸ ບດັ ຕິເຫດຈາກການດໍາລົງຊວິດປະຈໍາວັນ. ການຮັກສາສະພາບ
ຈຸດປະສົງເພີ່ ອປ້ອງກັນການໄດ້ຮບ
ແວດລ້ວມໃຫ້ປອດໄພ ແມີ່ ນເພີ່ ອຫຼຸດຜີ່ອນຄວາມສີ່ຽງ ຕໍີ່ອາການບາດເຈັບ ແລະ ອຸ ບັດ ຕິເຫດຂອງເດັກ ນ້ອຍໃນ
ການດໍາລົງຊວິດປະຈໍາວັນ.

1233) ຄວາມປອດໄພຕາມທ້ອງຖະໜົນ້ ີ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພຕາມທ້ອງ
ຄວາມປອດໄພຕາມທ້ອງຖະໜົນ ແມີ່ ນປະກອບດ້ວຍ ການໃຫ້ຄວາມຮກ
ຖະໜົນ, ກົດໝາຍການກີ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພຕາມທ້ອງຖະໜົນ, ການບໍາລຸ ງຮັກສາຖະໜົນໃຫ້ປອດໄພ ແລະ້ ີ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພຕາມທ້ອງຖະໜົນ ແມີ່ ນມຈຸດປະສົງເພີ່ ອການນໍາໃຊ້ອຸປະກອນປ້ອງກັນ. ການໃຫ້ຄວາມຮກັ ຕິເຫດຕາມທ້ອງຖະໜົນ. ກົດໝາຍກີ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພ
ປ້ອງກັນເດັກນ້ອຍຈາກອາການບາດເຈັບ ແລະ ອຸ ບດ້ຕາມທ້ອງຖະໜົນ ແມີ່ ນເວົາລວມເຖິ
ງລະບົບການສັນຈອນ ແລະ ການຂັບຂີ່ ໂດຍມໃບອະນຸຍາດຂັບຂີ່ . ການບໍາລຸ ງັ ຕິເຫດຕາມທ້ອງຖະໜົນ ແລະ ການນໍາໃຊ້ອຸປະກອນປ້ອງກັນ
ຮັກສາຖະໜົນໃຫ້ປອດໄພແມີ່ ນເພີ່ ອຫຼຸດຜີ່ອນອຸ ບດັ ຕິເຫດຕາມທ້ອງ
ເຊັີ່ນວີ່າ: ໝວກກັນກະທົບ, ສາຍແອວນິລະໄພໃຫ້ເດັກເພີ່ ອປ້ອງກັນອັນຕະລາຍ ເວລາເກດອຸ ບດຖະໜົນ.
ວາງແຜນການສກສາ ແລະການໃຫ້ຄວາມຮເ້ ລີ່ ອງຄວາມປອດໄພໃນໂຮງຮຽນ
ຄວາມປອດ
ໄພພາຍໃນ
ໂຮງຮຽນ

ການໃຫ້ຄວາມຮ້
ເລີ່ອງຄວາມປອດໄພ

ນະໂຍບາຍໃນໂຮງຮຽນ ໃຫ້ມຄວາມປອດໄພ

ການຈັດການສະພາບແວດລ້ອມໂຮງຮຽນໃຫ້ມຄວາມປອດໄພ

ຄວາມປອດໄພ
ຈາກໄພພິບັດ

ຄວາມປອດໄພ
ຕໍີ່ກັບຊີວິດ

ຈັດກິດຈະກໍາສົີ່ງເສມຄວາມປອດໄພໃນ

ສິີ່ງອໍານວຍຄວາມສະດວກ

ໂຮງຮຽນ້ ີ່ ຽວກັບການປ້ອງ
ການໃຫ້ຄວາມຮກ

ໃນໂຮງຮຽນໃຫ້ປອດໄພ

ັກັນໄພພິບດັ ໃນໂຮງຮຽນ ແລະ ຊຸມຊົນ
ການຈັດການໄພພິບດ
ການໃຫ້ຄວາມຮເ້ ລີ່ ອງຄວາມປອດໄພໃນການໃຊ້ຊວິດ
ການບໍາລຸ ງຮັກສາສະພາບແວດລ້ອມ້ ີ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພຕາມທ້ອງຖະໜົນ
ການໃຫ້ຄວາມຮກ

ຄວາມປອດໄພ
ຕາມທ້ອງຖະໜົນັ ກົດໝາຍດ້ານຄວວາມປອດໄພໃນທ້ອງຖະໜົນ
ການປະຕິບດ
ການບໍາລຸ ງຮັກສາ ແລະ ນໍາໃຊ້ອຸປະກອນປ້ອງກັນຄວາມປອດໄພ

ແຜນວາດ 4: ຄວາມຮ້ດ້ານຄວາມປອດໄພໃນຮບແບບຕ່າງໆ

7. ວິທີການຄວບຄຸມ ແລະ ປ້ອງກັນການເກີດອຸບັດຕິເຫດ

ອງຕາມການສົີ່ງເສມຄວາມປອດໄພໃນໂຮງຮຽນ, ກິດຈະກໍາຕີ່ າງໆເຊັີ່ນ: ການວາງແຜນໃຫ້ຄວາມຮ ້ ແລະ້ ີ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພໃນໂຮງຮຽນ,ການໃຫ້ຄວາມຮກ
ການຈັດການສະພາບແວດລ້ອມໃຫ້ມຄວາມປອດໄພ,ການຈັດກິດຈະກໍາສໍາລັບສົີ່ງເສມຄວາມປອດໄພຕໍີ່ສິີ່ງອໍານວຍັ ຕິເຫດໃນໂຮງຮຽນ.
ຄວາມສະດວກໃນໂຮງຮຽນແມີ່ ນມຄວາມສໍາຄັນເພີ່ ອຫຼຸດຜີ່ອນການບາດເຈັບ ແລະ ອຸ ບດນະໂຍບາຍສໍາລັບຄວາມປອດໄພໃນໂຮງຮຽນ,ລັດຖະບານລາວໄດ້ໃຫ້ຄວາມສໍາຄັນຕໍີ່ການຮັກສາສະພາບແວດລ້ອມໃຫ້ມຄວາມປອດໄພເພີ່ ອເຮັດໃຫ້ການສກ
້ສາມຄຸ ນນະພາບສງ, ເຊິີ່ງມັນສະ ແດງໃຫ້ເຫັນວີ່າສະພາບແວດລ້ອມແມີ່ ນປັດໄຈພນຖານສໍ
າຄັນໜີ່ ງ, ລະບົບການ້ ງແນໃສີ່ປ້ອງກັນນັກຮຽນຈາກອັນຕະລາຍທັງຮີ່າງກາຍ ແລະ ຈິດໃຈ. ອຸ ບດັ ຕິເຫດຫຼາຍໆຢີ່າງທີ່ ເກດປ້ອງກັນຂັນສ້ ບເດັກໃນຊວິດປະຈໍາວັນແມີ່ ນສາມາດຫຼກລີ່ຽງໄດ້ຖາ້ ຜປ້ ົກຄອງ ແລະ ຜດ້ ແລເບິີ່ງແຍີ່ ງເດັກເປັນຢີ່າງດ ແລະ
ຂນກັ
124

ັ ເຊັີ່ນ:ເຮັດໃຫ້ສະພາບແວດລ້ອມປອດໄພ. ວິທການປ້ອງກັນເດັກຈາກການບາດເຈັບໃນການດໍາລົງຊວິດໃນປັດຈຸບນ້ ໄຟໄໝ້, ນໍາຮ້້ ອນລວກ, ໄຟ ຟ້າຊັອດ, ການລົມ-ຕົ້ ກຈາກທີ່ ສງ ແລະ ການຖກທາດພິດສາມາດັ ຕິເຫດທາງນໍາ,ອຸ ບດັ ໄດ້ດີ່ ງລຸີ່
ັ ມນ.້
ປະຕິບດ

7.1 ວິິທີການປ້ອງກັນເດັກນ້ອຍຈາກອຸບັດຕິເຫດທາງນໍຶ້າ້ ຜປ້ ົ ກ ຄອງ ແລະ ຜເ້ ບິີ່ງແຍີ່ ງ ຄວນເອົາໃຈໃສີ່ຢີ່ າງໃກ ຊ້ ິດກັບ
ເພີ່ ອປ້ອ ງກັນ ເດັກ ນ້ອຍຈາກການຈົມ ນໍ າ,ີ່້້ ຢີ່ ໃກ ້ກັບແມີ່ ນໍາ້ ຄວນປະຕິບດັ ດັີ່ງນ:ເດັກນ້ອຍຜທ້ າງ, ຖັງນໍາຢ້ ີ່ າງແໜ້ນໜາ, ຂວໍາຄຸ້ ນໍາໄວ້້− ຈັດການສະພາບແວດລ້ອມໃຫ້ມຄວາມປອດໄພເຊັີ່ນ: ປິ ດຝານໍາສ້
ເມີ່ ອບໍີ່ໃຊ້ແລ້ວ້ ນອ້ອມບ້ານ ແລະ ປິດປະຕ ເພີ່ ອບໍີ່ໃຫ້ອອກໄປຫານໍາໄດ້
້້ ີ່ ອາໄສໃກກ້ ບັ ແມີ່ ນໍາ້ ແມີ່ ນຄວນສ້າງ ຮົວກັ
− ສໍາລັບຜທ້ ອມໜອງນໍາຢ້ ີ່ າງແໜ້ນໜາ
− ເຮັດຮົວອ້້ ີ່ ໄຫຼແຮງ ແລະ ບໍີ່ຄວນໃຫ້ເດັກລົງຫຼນນໍ້ິ ້ າທິ ້ າຕາມລໍ
− ບໍີ່ໃຫ້ເດັກນ້ອຍລົງຫຼນນໍາພັງ້້ ວມ, ເບິີ່ງເດັກຢີ່າງລະມັດລະວັງໃນຊີ່ວງນໍາຂ້ ນ− ໃນເຂດນໍາຖ້້ ແກີ່ ເດັກນ້ອຍ
− ສອນການລອຍນໍາໃຫ້ິ ້ າ້
− ເຮັດປ້າຍເຕອນ ແລະ ຄໍາແນະນໍາໄວ້ໃນສະຖານທີ່ ຫຼນນໍ້ ຊບໃຫ້ແກີ່ ເດັກໃນຂະນະທີ່ ລົງ− ໃສີ່ເສອຊ
7.2 ວິທີປ້ອງກັນເດັກນ້ອຍຈາກອຸບັດຕິເຫດໄຟໄໝ້, ນໍຶ້າຮ້ອນລວກ ແລະ ໄຟຊ໊ອດ້ ອນລວກ, ໄຟຊັອດຕ້ອງເຮັດດັີ່ງນ:້ເພີ່ ອປ້ອງກັນເດັກນ້ອຍຈາກໄຟໄໝ້, ນໍາຮ້້ ນກາສ, ທຽນໄຂ, ເຕົາລ ດ ແລະ ອຸ ປະກອນ້ ດໄຟ, ຕະກຽງນໍ າມັ− ໃຫ້ເດັກ ນ້ອຍຢີ່ ໄກຈາກ ເຕົີ່າໄຟ, ໄມ ຂໄຟຟ້າອີ່ ນໆທີ່ ມຄວາມຮ້ອນ້ ບັ ເຕົາໄຟ
− ຢີ່າປະເດັກນ້ອຍໄວ້ໂດຍລໍາພັງໃກກ
− ເກັບອາຫານຮ້ອນໃນສະຖານທີ່ ປອດໄພໄກຈາກເດັກ

− ຢີ່າປະເດັກນ້ອຍໄວ້ໃນຫ້ອງທີ່ ມທຽນ ຫຼ ໄຟໂດຍລໍາພັງ
− ປິດຮປັກໄຟຢີ່າງແໜ້ນໜາ
− ເກັບສາຍໄຟໃຫ້ໄກຈາກເດັກນ້ອຍ້ ສາຍໄຟເປອຍໂດຍເຈ ້ຍຫຸ ມ້ ສາຍໄຟ
− ຫຸ ມິ້− ບໍີ່ຄວນວາງເຄີ່ ອງຫຼນໄວ້ໃກ ້ກັບເຕົາໄຟ້ ອນໃຫ້ໄກຈາກບີ່ອນເດັກຫຼນິ້− ວາງກະຕິກນໍາຮ້
− ຕິດປັກໄຟໄວ້ໃຫ້ສງເພີ່ ອປ້ອງກັນບໍີ່ໃຫ້ເດັກເອົາມ ຫຼ ວັດຖຸທີ່ ຊັກນໍາໄຟຟ້າໄປແຍີ່ ໃສີ່7.3 ວິທີການປ້ອງກັນ ການລົຶ້ມ ແລະ ຕົກຈາກທີີ່ສງ
− ບໍີ່ໃຫ້ເດັກນ້ອຍປນບີ່ອນສງ
້ັ ຮຽນແລີ່ນຫຼນຕາມິ້ິ ້ ອງມຜເ້ ບິີ່ງແຍງ
− ຫ້າມໃຫ້ນກ
ຂັນໄດແລະ ລະບຽງ, ຖ້າແລີ່ນຫຼນຕ້

້ັ ທີ່ ມຄວາມກວ້າງ ແລະ ຄວາມຍາວຢີ່າງເໝາະສົມ ໃສີ່ຂັນໄດ,− ໃຊ້ຮີ່າງເຫຼກ
ປ້ອງຢ້ຽມ ແລະ ລະບຽງ
− ອະນາໄມເຮອນໃຫ້ສະອາດ, ບໍີ່ມສິີ່ງແຫຼມຄົມ
− ມຕັີ່ງນັີ່ງຂອງເດັກທີ່ ເໝາະສົມ

− ຢີ່າປະເດັກນ້ອຍໄວ້ຕຽງ, ເປ້ ແລະ ບີ່ອນນອນລໍາພັງ້ ບັ ປີ່ອງຢ້ຽມ
− ຢີ່າປະຕຽງ, ຕັີ່ງ ແລະ ເປ ໃກກົ ້ ບເດັກ.
− ຢີ່າປະເຄີ່ ອງໄວ້ບີ່ອນສງທີ່ ມຄວາມສີ່ຽງທີ່ ຈະຕົກໃສີ່ຫົວເດັກນ້ອຍ ແລະ ຮັດຕໃ້ ຫ້ແໜ້ນເພີ່ ອບໍີ່ໃຫ້ລມທັ
125

7.4 ວິທີປ້ອງກັນຈາກອຸບັດຕິເຫດຕາມທ້ອງຖະໜົນ
− ເບິີ່ງແຍີ່ ງເດັກຢີ່າງລະມັດລະວັງ
− ເຮັດຮົີ່ວອ້ອມເຮອນ ແລະ ປິດປະຕ ເພີ່ ອບໍີ່ໃຫ້ເດັກແລີ່ນອອກນອກທາງ

− ຫ້າມບໍີ່ໃຫ້ເດັກຂ້າມທາງ ຫຼ ຍີ່ າງຕາມທາງໂດຍລໍາພັງ ຖ້າບໍີ່ມຜໃ້ ຫຍີ່ ໄປນໍາິ້− ຫ້າມບໍີ່ໃຫ້ເດັກຫຼນຕາມຫົນທາງິ ້ ຫຼ ຫຼນວິ ້ ີ່ າວອອກຫົນທາງ
− ສອນເດັກນ້ອຍຢີ່າແລີ່ນນໍາບານ, ຂີ່ ເຄີ່ ອງຫຼນ
− ສອນເດັກນ້ອຍໃຫ້ຍີ່າງຢີ່ ທາງຍີ່ າງ ແລະ ຍີ່ າງສວນການສັນຈອນ
− ກີ່ ອນຂ້າມທາງຄວນເບິີ່ງຊ້າຍ ເບິີ່ງຂວາ
− ໃນເເວລາຂ້າມທາງຄວນຍີ່ າງ, ບໍີ່ຄວນແລີ່ນ

− ໃນເຂດຊຸມຊົນ ແມີ່ ນໃຫ້ໃຊ້ທາງມ ້າລາຍ
− ບໍີ່ໃຫ້ຂາ້ ມທາງຢີ່ ທາງໂຄ້ງ ຫຼ ບີ່ອນລົດຈອດ
− ບໍີ່ຄວນຂັບໃນເວລາເມົາ
− ຫ້າມບໍີ່ໃຫ້ເດັກນ້ອຍຂັບລົດຕາມລໍາພັງ.

ປ້າຍການສັນຈອນທີີ່ຄວນຮ້
ປ້າຍບັງຄັບ
ຫ້າມຄົນຜ່ານ

ຫ້າມລົດຖີບ

ຫ້າມເຂົຶ້າ

ຜ່ານ

ປ້າຍ
ເຕອນ
ກໍາລັງກໍີ່ສ້າງ ລະວັງອັນຕະລາຍ

ທາງຂ້າມທາງ
ລົດໄຟ

ທາງ

ປ້າຍ
ແນະ
ນໍາ

ທາງຄົນຍ່າງ

ທາງລົດຖີບ

ຕໍາແໜູ່ງທາງ
ຍ່າງຮບທີ 1: ປ້າຍການສັນຈອນ

1) ການປະຖົມພະຍາບານເບຶ້ອງຕົຶ້ນກໍລະນີອຸບັດຕິເຫດ້ າດເຈັບໃນສະຖານທີ່ ເກດອຸ ບດັ ຕິເຫດ
ການປະຖົມພະຍາບານໝາຍເຖິງການໃຫ້ຄວາມຊີ່ວຍເຫຼ ອແກີ່ ຜບ້ ອນທີ່ ຈະນໍາສົີ່ງຜບ້ າດເຈັບໄປໂຮງໝໍ.
ໂດຍໃຊ້ອຸປະກອນທີ່ ຫາໄດ້ໃນຂະນະນັນກີ່
2) ຫັກການໃນການປະຖົມພະຍາບານເບຶ້ອງຕົຶ້ນກໍລະນີອຸບັດຕິເຫດັ ການທົີ່ວໄປໃນການປະຖົມພະຍາບານແມີ່ ນຄວນຄໍານງເຖິງ 2 ກຸີ່ ມຄົນຄ:ຫຼກັ ຕິເຫດເປັ ນສິີ່ງສາຄັນທີ່ ຕ້ອງຄານງເຖິງ
− ຜ້ຊ່ວຍເຫອ: ສັງເກດເບິີ່ງຄວາມປອດໄພຂອງສະຖານທີ່ ເກດອຸ ບດ້້ີ່ ວຍເຫຼອ, ຄວນກວດເບິີ່ງຄວາມຜິດປົກກະຕິຂອງຮີ່າງກາຍ ແລະ ເຂົາໄປຊີ່ ວຍເຫຼອຢີ່າງມກີ່ ອນຈະເຂົາໄປຊ

126

ັ ບາດເຈັບ ຖ້າເຄີ່ ອນຍ້າຍທັນທອາດເຮັດໃຫ້ເກດການ
ສະຕິ, ຫ້າມເຄີ່ ອນຍ້າຍຄົນເຈັບທັນທຖ້າຫາກວີ່າໄດ້ຮບ
້້ າດເຈັບ
ບາດເຈັບເພີ່ ມຂນໄດ້
ໂດຍສະເພາະແມີ່ ນກະດກສັນຫຼງັ ຖ້າຫາກເຄີ່ ອນຍ້າຍບໍີ່ຖກວິທອາດເຮັດໃຫ້ຜບ
ພິການໄດ້.

້ າດເຈັບຈາກອຸ ບດັ ຕິເຫດປະເພດຕີ່ າງໆຮີ່າງກາຍຈະໄດ້ຮບັ ຜົນກະທົບໃນລັກສະນະທີ່ ແຕກ− ຜ້ບາດເຈັບ: ຜບ້ ເລອດໄຫຼບີ່ ຢຸໍ ດ, ກະດກຫັກ. ການປະຖົມພະຍາບານທີ່ ດຜ ້ຕີ່ າງກັນເຊັີ່ນ: ຢຸ ດຫາຍໃຈ, ຫົວໃຈຢຸ ດເຕັນ,້ຊີ່ວຍເຫຼອຄວນໃຫ້ການປະຖົມພະຍາບານຢີ່າງຖກຕ້ອງ, ວີ່ອງໄວ ແລະ ນິມນວນ.

3) ຂັຶ້ນຕອນໃນການຊ່ວຍເຫອ
− ສັງເກດເບິີ່ງສະຖານະການ້ ນ້− ສັງເກດອາການບາດເຈັບເບອງຕົ
− ແຈ ້ງຂໍຄວາມຊີ່ວຍເຫຼອ
− ໃຫ້ການຊີ່ວຍເຫຼອຕາມປະເພດຂອງການບາດເຈັບ
7.5. ການປະຖົມພະຍາບານກໍລະນີອີ່ນໆ
1) ການປະຖົມພະຍາບານຜ້ທີີ່ໄດ້ຮັບສານພິດທາງເດີນອາຫານ:ແກ ້ໄຂສະພາວະທີ່ ເປັນ້ອັນຕະລາຍເຊັີ່ນ: ເປດທາງເດນຫາຍໃຈໃຫ້ໂລີ່ງ. ກໍລະນຫົວໃຈຢຸ ດເຕັນແມີ່
ນໃຫ້ເອົາມຂົີ່ມໜ້າເອິກ, ນວດຫົວໃຈ ແລະ ເຮັດໃຫ້ປວດຮາກ ແລະ ຮາກອອກມາ.
2) ການປະຖົມພະຍາບານຜ້ທີີ່ກະດກແຂນຫັກ: ໃຊ້ໄມແ້ ຜີ່ນ ຫຼ ເຈ ້ຍໜັງສພິມພັບໜາໆມັດນາບກັບ້ ຍແຂນຂ້າງ
ສີ່ວນບໍລເິ ວນຂອງກະດກພາກສີ່ວນທີ່ ຫັກ, ພັນດ້ວຍເຊອກ ຫຼ ຜ້າຢດໃຫ້ແໜ້ນໃຊ້ຜາ້ ຄ້ອງຄໍຫອທີ່ ຫັກໄວ້.

ັ ຂາທັງສອງຍົກ
3) ການປະຖົມພະຍາບານອາຫານຕັນທໍີ່ຫອດລົມ:ຖ້າເປັນເດັກນ້ອຍແມີ່ ນໃຫ້ຈບ
້້ ວລົງ ແລະັ ງ, ກົມຫົ
ຢີ່ອນຫົວລົງແລ້ວຕົບຫຼງັ ຈົນກວີ່າເດັກນ້ອຍນັນໄອອອກ,ຖ້າເປັນຜໃ້ ຫຍີ່ ແມີ່ ນໃຫ້ນີ່ ງລົຕົບຫຼງັ ແຮງໆກໍີ່ສາມາດແກ ້ໄຂໄດ້ ຫຼ ຊີ່ວຍວິທການຮດທ້ອງ ຄວັດເອິກເພີ່ ອໃຫ້ອາຫານຫຼຸດອອກຈາກທໍີ່
ອາຫານ.
ັ ຕິເຫດ ເຮົາຄວນປະຕິບດັ ດັີ່ງນ:້ກໍລະນທີ່ ຄົນຢຸ ດຫາຍໃຈດ້ວຍອຸ ບດ້ ບ້ ກໂດຍການປຸ ກຕົບບໍລເິ ວນບີ່າໄລີ່ຄີ່ອຍໆ, ເອນຜ້ າດເຈັບ ແລະ ຈັບເບິີ່ງຊບພະຈອນ
− ປະເມນຄວາມຮສ້− ເປດທາງເດນຫາຍໃຈໂດຍການຂົີ່ມໜ້າຜາກລົງ ແລະ ດງຄາງຂນ້ ສໍາຜັດກັບລົມ
− ກວດສອບການຫາຍໃຈໂດຍ ຕາເບິີ່ງບໍລເິ ວນໜ້າເອິກ, ຫຟັ ງສຽງລົມ ຫາຍໃຈ ແລະ ແກມຫາຍໃຈ− ຊີ່ວຍການໝນວຽງເລອດໂດຍການໃຊ້ມທັງສອງຂ້າງປະສານກັນຂົີ່ມລົງບໍລເິ ວນໜ້າເອິກ 30 ຄັງ້້ ີ່ ຄວນເປົີ່າເກນ 10-15 ວິນາທ.
− ຊີ່ວຍການຫາຍໃຈໂດຍບບດັງໃຫ້ແໜ້ນ ແລະ ເປົີ່າປາກ 2 ຄັງ້ ແຕີ່ ລະຄັງບໍ

127

ຮບທີ 2: ວິທີການຊ່ວຍຊີວິດຂັຶ້ນພຶ້ນຖານ (CPR)້ ນຈາກ
ຂໍມ
https://www.google.co.th/search?q=%E0%BA%A7%E0%BA%B4%E0%BA%97%E0%BA%B5%E0%BB%80%E0%BA%
AE%E0%BA%B1%E0%BA%94+CPR&source=lnms&tbm=isch&sa=X&ved=0ahUKEwi02KLWhfTlAhUK7GEKHbSZC
T8Q_AUIESgB&biw=1366&bih=660#imgdii=TCQQVci2DwmazM:&imgrc=pYLxiLsVCM_m0M:&spf=1574091431613

ກິດຈະກໍາ
ກິດຈະກໍາ 1: ສົນທະນາຄວາມໝາຍ ຄວາມສໍາຄັນ, ປະເພດຂອງຄວາມປອດໄພໃນແຕີ່ ລະດ້ານ ແລະ ຄວາມສີ່ຽງ
ການບາດເຈັບັ ຕິເຫດ
ກິດຈະກໍາ 2: ຈັດກຸີ່ ມສົນທະນາກີ່ ຽວກັບຜົນກະທົບ, ວິທການຄວບຄຸ ມ ແລະ ປ້ອງກັນການເກດອຸ ບດກິດຈະກໍາ 3: ລົງສໍາຫຼວດສະພາບແວດລ້ອມໃນ ໂຮງຮຽນກີ່ ຽວກັບສະຖານທີ່ ອັນຕະລາຍ.
້້ ນຖານ
ກິດຈະກໍາ 4: ສາທິດການຊີ່ວຍຊວິດຂັນພ

ຄໍາຖາມ້ ບເດັກເລອຍໆ?
້ັ ຕິເຫດແບບໃດທີ່ ມັກເກດຂນກັ
1) ອຸ ບດ້ ີ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພມຄວາມສໍາຄັນຄແນວໃດ?
2) ການໃຫ້ຄວາມຮກ
3) ສາຍພົວພັນພດຕິກໍາການດໍາລົງຊວິດຂອງມະນຸດ ແລະ ຄວາມປອດໄພມຄແນວໃດ?
ັ ບາດເຈັບຢີ່ ໃນປະເທດລາວເຮົາມຫຍັງແດີ່?
4) ສາເຫດທີ່ ເຮັດໃຫ້ເດັກໄດ້ຮບ

128

ເອກະສານອ້າງອີງ
1) UNICEF, Fact for life,
https://www.unicef.org/publications/files/Facts_for_Life_EN_010810.pdf
2) Wada T, Nakahara S, Bounta B, et al. Road traffic injury among child motorcyclists in
Vientiane Capital, Laos: a cross- sectional study using a hospital-based injury
surveillance database. Int J Inj Contr Saf Promot. 2017 Jun; 24(2): 152-157.
3) Slesak G, Inthalath S, Wilder-Smith Aet al. Road traffic injuries in northern Laos:
trends and risk factors of an underreported public health problem. Trop Med Int
Health. 2015 Nov; 20(11): 1578-1587.
ັ ຕິເຫດໃນເດັກ ສະຖານະການ ແລະ ແນວທາງ
4) ຄະນະແພດສາດ ມະຫາວິທະຍາໄລບຣພາ (2016). ອຸ ບດການປ້ອງກັນ. ຈາກເວັບໄຊ໌: http://dbsrv.lib.buu.ac.th/buuir/research/node?page=8.pdf5) ສນວິໄຈເພີ່ ອເສມສ້າງຄວາມປອດໄພ ແລະ ການປ້ອງກັນການບາດເຈັບໃນເດັກ ຄະນະແພດສາດ ໂຮງໝໍ
ຣາມາທິບໍດ (2007). ໂລກທີ່ ເໝາະສົມສໍາລັບເດັກ ເດັກກັບຄວາມປອດໄພ.

6) ຈາກເວັບໄຊ໌: http://www.jorpor.com/ChildSafety.html.pdf້ ນ.
້ັ ການ (2017). ການປະຖົມພະຍາບານເບອງຕົ
7) ຄະນະກໍາມະການຄວາມປອດໄພໃນຫ້ອງປະຕິບດ
8) ຈາກເວັບໄຊ໌: http://dmsc2.dmsc.moph.go.th/webroot/drug/km/lab_safety_2017/Lab
safety.pdf

129ບົດທີ 16ໄພພິບັດ ແລະ ການໃຫ້ຄວາມຮ້ກ່ຽວກັບການປ້ອງກັນໄພພິບັດ
1. ຄວາມໝາຍ ແລະ ປະເພດຂອງໄພພິບັດ
1.1. ຄວາມໝາຍຂອງໄພພິບັດ
ັ The United Nationsອງຕາມອົງການສະຫະປະຊາຊາດວີ່າດ້ວຍຍຸ ດທະສາດເພີ່ ອລຸ ດຜີ່ອນໄພພິບດັ ໄວ້ວີ່າ
International Strategy for Disaster Reduction (UNISDR) ໄດ້ໃ ຫ້ຄວາມໝາຍຂອງໄພພິບດີ່ີ່ັ ແມີ່ ນສິງທກໍີ່ຄວາມເສຍຫາຍຢີ່າງຮ້າ ຍແຮງຕໍີ່ຄົນ, ຊຸມຊົນ ຫຼ ສັງຄົມ ໃນລະດັບຕີ່ າງໆ. ໄພພິບດັ ເກດ“ໄພພິບດ້ ີ່ ອງຈາກການມປະຕິສໍາພັນຂອງເຫດການທີ່ ເປັ ນອັນຕະລາຍບວກກັບເງີ່ ອນໄຂການເກດເຫດ, ຄວາມເບາະບາງ (ລໍ ້ຂນເນິແຫຼມ) ແລະ ຄວາມສາມາດໃນການກຽມຄວາມພ້ອມ, ເຊິີ່ງນໍາໄປສີ່ ການສນເສຍຊວິດ, ວັດຖຸສີ່ ງຂອງ,ເສດຖະກິດ້ ທນັ ສາມາດເກດຂນໄດ້ັ ທ ແລະ ມຂອບເຂດຈໍາກັດ, ແຕີ່ ມັນອາດຈະຂະຫຍາຍຂອບແລະ ສິີ່ງແວດ ລ້ອມ”. ໄພພິບດ
ີ່້້ເຂດອອກ ແລະ ຢີ່ ໄດ້ເປັນເວລາດົນ. ເຊິງຜົນກະທົບນອາດເປັ
ນບົດຮຽນໃນການຮັບມຂອງຊຸມຊົນ ຫຼ ສັງຄົມນັນໆ້ ຢີ່ ແລະ ການຂໍຄວາມຊີ່ວຍເຫຼອຈາກພາກສີ່ວນພາຍຕີ່ າງໆເຊັີ່ນ:ັ ພະຍາກອນຕີ່ າງໆທີ່ ເຂົາເຈົາມ
ໃນການໝນໃຊ້ຊບ

ຊຸມຊົນ, ເມອງ, ແຂວງ ໃກ ້ຄຽງ, ລະດັບປະເທດ ຫຼ ສາກົນ.
1.2. ປະເພດຂອງໄພພິບັດ
1.2.1. ໄພພິບັດທາງທໍາມະຊາດັ ທາງທໍາມະຊາດແມີ່ ນປະກົດການທາງທໍາມະຊາດ ດ້ານ ສະພາບອາກາດ, ທໍລະນວິທະຍາ,ໄພພິບດ້ ີ່ ວໂລກ. ໃນນັນ,້້ ລວມມ ແຜີ່ນດິນໄຫວ, ພໄຟລະເບດ, ດິນເຈີ່ ອນ, ຄນທະເລໃຫຍິ ະທີ່ ເກດຂນທົີ່ ,ລະບົບສຸ ລຍ້ ວມ, ໄພແຫ້ງແລ້ງ, ພະຍາດລະບາດ ແລະ ສັດຕພດ ເຊິີ່ງມັນສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ການພັດທະນາທາງ
ໄຟໄໝ້ປີ່າ, ນໍາຖ້
ດ້ານເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ.

້ ວມຜົນກະທົບຂອງໄພນໍາຖ້

ຜົນກະທົບຂອງໄພແຫ້ງແລ້ງ

ຜົນກະທົບຂອງແຜີ່ນດິນໄຫວ

ຮບທີ 1: ຕົວຢູ່າງໄພພິບັດທາງທາມະຊາດ

1.2.2. ໄພພິບັດທີີ່ເກີດຈາກມະນຸດ້້້້ັ ທີ່ ມະນຸດສ້າງຂນແມີ່ັ ທີ່ ເກດຂນຈາກອົ
ໄພພິບດ
ນໄພພິບດ
ງປະກອບກີ່ ຽວກັບຄວາມຕັງໃຈຫຼ ບໍີ່ຕັງໃຈ,້ ໃນນັນ,້ ລວມມ
ຄວາມປະໝາດຂາດສະຕິ, ຄວາມຜິດຜາດທາງການທົດລອງ ແລະ ລະບົບໃດໜີ່ ງທີ່ ມະນຸດສ້າງຂນ.
ັ ຕິເຫດຕີ່ າງໆ (ທາງດິນ, ນໍາ້ ແລະ ອາກາດ).
ລະເບດບໍີ່ທັນແຕກ, ອັກຄໄພ (ໄຟໄໝ້) ແລະ ອຸ ບດ130ການລະເບດຂອງລະເບດນິວເຄຼຍ

ອັກຄໄພ ຫຼ ໄຟໄໝ້

ລະເບດບໍີ່ທັນແຕກ

ຮບທີ 2: ຕົວຢູ່າງໄພພິບັດທີີ່ມະນຸດສ້າງຂຶຶ້ນ

2. ຄວາມສໍາຄັນຂອງການໃຫ້ຄວາມຮ້ກ່ຽວກັບການປ້ອງກັນໄພພິບັດ້ ານປ້ອງກັນໄພພິບດັ ແມີ່ ນການຮຽນ-ການສອນທີ່ ມຄວາມສໍາຄັນທີ່ ສຸ ດເພີ່ ອປ້ອງກັນ,ການໃຫ້ຄວາມຮກ້ ີ່ ໃນໂຮງຮຽນ, ບ້ານ ແລະັ ໃຫ້ນກັ ຮຽນຕໍີ່ກັບໄພພິບດັ ຕີ່ າງໆທີ່ ອາດເກດຂນຢ
ກຽມຄວາມພ້ອມ ແລະ ໂຕ້ຕອບໄພພິບດ້ ດັີ່ງນັນ,້ ຖ້ານັກຮຽນໄດ້ຮຽນຮກ້ ີ່ ຽວກັບວິທການປ້ອງການໄພພິບດັ ຕີ່ າງໆແລ້ວ ເຂົາກໍີ່ອາດຈະມ
ຊຸມຊົນຂອງເຂົາເຈົາ.
້ັ ທີ່ ອາດຈະເກດຂນໃນຊ
ບົດບາດສໍາຄັນໃນການປ້ອງກັນ, ກຽມຄວາມພ້ອມ ແລະ ຮັບມກັບໄພພິບດຸ ມຊົນຂອງ້ ີ່ ນກັນ.
ເຂົາເຈົາເຊັ
້ີ່ າງໄວວາ, ຄວາມເສີ່ ອມໂສມຂອງສິີ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ມົນລະຜິດ,ຍ້ອນການເພີ່ ມຂນຂອງປະຊາກອນຢ້ ຊີ່ວຍສົີ່ງເສມໃຫ້ມການເພີ່ ມຂນຂອງໄພພິ
້ັ ເຊິີ່ງອາດກໍີ່ໃຫ້ເກດການສນເສຍຂອງມະນຸດບໍີ່ວີ່າຈະເປັນ
ປັດໄຈເລົີ່ານໄດ້ບດ້້ ເດັກ ແລະ ຄົນເສຍອົງຄະ (ພິການ) ແມີ່ ນກຸີ່ ມທີ່ ມຄວາມສີ່ຽງສງໃນ
ໂຄງສ້າງພນຖານ,ຊັບສິນ ແລະ ຊວິດ. ໃນນັນ,້ ບໍີ່ວີ່າຈະເປັນໄພພິບດ້ ດັີ່ງນັນ,້ ທຸກຄົນຄວນັ ເກດຂນັ ທາງທໍາມະຊາດ ແລະ ມະນຸດສ້າງຂນ.
ສັງຄົມ ໃນເວລາທີ່ ໄພພິບດ
້ັ ການສກສາກີ່ ຽວກັບການປ້ອງກັນໄພພິບດັ ເພີ່ ອໃຫ້ມຄວາມປອດໄພຫຼາຍຂນ
ໄດ້ຮບເຊິີ່ງມັນເປັນໜ້າທີ່ ຂອງໂຮງຮຽນ້ ີ່ ເໝາະສົມ ແລະ ພຽງພໍຕີ່ ກັໍ ບການປ້ອງກັນໄພພິບດັ .
ແລະ ພາກ ສີ່ວນທີ່ ກີ່ ຽວຂ້ອງທີ່ ຈະຕ້ອງໄດ້ໃຫ້ຄວາມຮທ

3. ຜົນກະທົບຂອງໄພພິບັດຕໍີ່ເດັກ ແລະ ໂຮງຮຽນ
ທົີ່ວໂລກມ ເດັກນ້ອຍນັກຮຽນ 875 ລ້ານຄົນ ທີ່ ອາໄສຢີ່ ເຂດສີ່ຽງໄພແຜີ່ນດິນໄຫວສງ, ມ 32 ລ້ານຄົນແມີ່ ນ້້ເຂົາຮຽນຊັ
ນປະຖົມໃໝີ່ (Wisner, 2004). ກອງປະຊຸມປະຕິຮບການສກສາທີ່ ເມອງດັກກາ້ (ປະເທດບັງກະລາເດັດ):້ ີ່ າໄພອັນຕລາຍ ແລະ ໄພພິບ ັດ ແມີ່ ນເປັ ນສິີ່ງທ້າທ້າຍທີ່ ສໍ າຄັນໃນຫຼ າຍການສ ກສາເພີ່ ອໝົດທຸ ກຄົນ ແມີ່ ນໄດ້ຮ ັບຮ ວ້ປະເທດເພີ່ ອບັນລຸ ເປົາໝາຍການສ
ກສາເພີ່ ອໝົດທຸກຄົນ ແລະ ຕ້ອງການການສະໜັບສະໜນຈາກສາກົນ.
ໄພພິບ ັ ດ ມ ຜົ ນ ກະທົ ບ ຫຼ າ ຍຢີ່ າງແຕກຕີ່ າງກັນ ເຊັີ່ ນ: ດ້າ ນສະພາບຮີ່ າງກາຍ, ດ້າ ນການສ ກສາ, ດ້າ ນເສດຖະກິດ ແລະ ດ້ານຈິດໃຈ.

້ ີ່ ອນັກຮຽນ ແລະ ຄ ເສຍຊວິດໃນອາຄານໂຮງຮຽນທີ່ ບໍີ່ປອດໄພ, ສ້າງໃນ
− ດ້ານສະພາບຮີ່າງກາຍ ເກດຂນເມ
້ັ ທີ່ ອາດເກດຂນ.
ຮບແບບບໍີ່ໄດ້ມາດຕະຖານ ແລະ ສ້າງແບບບໍີ່ໄດ້ຄໍານງເຖິງໄພພິບດ

້ັ ເກດຂນໂຮງຮຽນຖ
− ດ້ານການສກສາ ເມີ່ ອໄພພິບດ
ກເສຍຫາຍ (ເປີ່ເພ) ເຊິີ່ງບໍີ່ສາມາດຈັດການຮຽນ-ການັ ສດກໍານົດໄວ້ ແລະ ຈະເຮັດໃຫ້ຄຸນນະພາບຂອງການສກສາຫຼຸດລົງ.
ສອນຕາມຫຼກ້− ດ້ານເສດຖະກິດແມີ່ ນອາຄານໂຮງຮຽນຖກທາລາຍ ແລະ ຕ້ອງໄດ້ສາ້ ງໃໝີ່ ເຊິີ່ງຕ້ອງໃຊ້ຄີ່າໃຊ້ຈີ່າຍສງຂນ,ການສນເສຍລາຍໄດ້, ສນເສຍເຮອນຊານ ແມີ່ ນເຮັດໃຫ້ການຮຽນຕໍີ່ຂອງເດັກມບັນຫາຖ້າຂາດການສົີ່ງເສມ
ຈາກຄອບຄົວ.

້− ຜົນກະທົບດ້ານຈິດໃຈ ແມີ່ ນຂາດຄວາມເຂັມແຂງແລະ ບໍີ່ມຈິດໃຈຢາກຮຽນໜັງສ.

131

4. ການນພົ ວ ພັ ນ ກັ ນ ລະຫວ່ າງພຶ ດ ຕິ ກໍ າ ຂອງມະນຸ ດ , ການດໍ າ ລົ ງຊີ ວິ ດ , ລະບົ ບ ນິ ເວດ ແລະສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ

ຄວາມເປັນໄປໄດ້ໃນການເກີດໄພພິບັດ
ທໍາມະຊາດ

ຄວາມສ່ຽງຕໍີ່ໄພພິບັດທໍາມະ
ຊາດມຄວາມສີ່ຽງຫຼາຍທີ່ ສຸ ດມຄວາມສີ່ຽງຫຼາຍ
ມຄວາມສີ່ຽງປານກາງ
ມຄວາມສີ່ຽງນ້ອຍ
ມຄວາມສີ່ ຽງໜ້ອຍທີ່ ສຸ ດຮບທີ 3 : ຄວາມເປັນໄປໄດ້ ແລະ ຄວາມສ່ຽງໃນການເກີດໄພພິບັດ

ກົນໄກການເກີດໄພພິບັດ
ປັດໄຈນໍາເຂົຶ້າ

ລະບົບໄພອັນຕະລາຍ/ປະກົດການທາງທໍາມະຊາດ
(ແຜີ່ນດິນໄຫວ, ດິນເຈີ່ ອນ, ພະຍຸ ແລະອີ່ ນໆ)ຜົນໂຄງສ້າງ, ການຈັດການ, ຊຸມຊົນ,ັ , ອິດທິຜນ
ົ , ຜົນເສຍ
ໄພພິບດ້ ອງຄົນ
ສັງຄົມ, ຄວາມຮັບຮຂ

ຫາຍ, ການໂຕ້ຕອບ

1. ລັກສະນະທາງທາມະຊາດ/ສະພາບແວດລ້ອມ: ເງີ່ ອນໄຂດິນຟ້າອາກາດ/ສະພາບອາກາດ, ເງີ່ ອນໄຂທາງພມສັນຖານ
້
2. ລັກສະນະທາງຊຸມຊົນ ແລະ ສັງຄົມ: ປະຊາກອນ, ໂຄງສ້າງພນຖານ,ສະພາບດ້ານການເມອງ/ເສດຖະກິດ,ວັດທະນະທໍາ, ປະຫວັດ, ການສກສາ ແລະອີ່ ນໆ
3. ເວລາ: ລະດ, ວັນທ, ເວລາ ແລະອີ່ ນໆແຜນວາດ 1: ກົນໄກການເກີດໄພພິບັດ

ັ : ຫຼງັ ຈາກທີ່ ມໄພອັນຕະລາຍ ແລະ ເຫດການທໍາມະຊາດ
ແຜນວາດ 1 ສະແດງໃຫ້ເຫັນກົນໄກຂອງໄພພິບດ
້ັ ນັນໆ.
ແລ້ວລະບົບ (ໂຄງສ້າງ, ອົງກອນ, ສັງຄົມ, ຕົວເມອງ ແລະ ຊຸມຊົນ) ເປັ ນຕົວກໍານົດຜົນຂອງໄພພິບດ
ແຕີ່ ເຖິງ
ຢີ່າງໃດກໍີ່ຕາມ, ຂະໜາດຄວາມແຮງຂອງການທໍາລາຍ ແມີ່ ນກໍານົດໂດຍ ທໍາມະຊາດ, ລັກສະນະຂອງສະພາບແວດັ ການເຊີ່ ອມໂສມລົງຂອງສະພາບແວດລ້ອມ,ລ້ອມ, ລັກ ສະນະຂອງສັງຄົມ , ຊຸມ ຊົນ, ແລະ ເວລາ. ໃນປັ ດຈຸບນ
້ການເພີ່ ມຂນຂອງການພັ
ດທະນາ,ການຕັດໄມ ້ເກນຈໍານວນ, ການຖາງປີ່ານເຮັດໄຮີ່, ແລະ ສະພາບຊຸດໂຊມອັນອີ່ ນທີ່້ ແລະ ຜົນຜະລິດຫຼຸດລົງ. ຜົນກະທົບຂອງໄພທໍາມະຊາດເຊັີ່ນ: ໄພແຫ້ງແລ້ງ,ມະນຸດສ້າງໃຫ້ມການສີ່ຽງໄພເພີ່ ມຂນ132

້ ີ່ ເຂດຮີ່າງໄກສອກລກ ບີ່ອນທີ່ ປະຊາຊົນ ທໍໍ າມາຫາກິນ ແລະ້ ວມ ແລະ ສັດຕພດ ແມີ່ ນ ສີ່ວນຫຼາຍເກດຂນຢ
ນໍາຖ້້ສ້າງເສດຖະກິດດ້ວຍການເຮັດກະສິກໍາ. ການຊຸດໂຊມຂອງສະພາບແວດລ້ອມ ບວກກັບການເພີ່ ມຂນຂອງຄວາມ້ ວມ, ແຫ້ງແລ້ງ, ດິນຖກກັດເສາະ, ດິນັ ທາງທໍາມະຊາດ-ນໍາຖ້
ສີ່ຽງຈາກໄພທໍໍາມະຊາດ ສິີ່ງຜົນຂອງມັນກໍີ່ຄໄພພິບດ້ ທົດສະວັດທີ່ ຜີ່ານມາ, ການປີ່ຽນແປງທາງສະພາບອາກາດ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມຈາກທົີ່ວ
ເຈີ່ ອນ ແລະອີ່ ນໆ. ຕັງແຕີ່້້ັ ທີ່ ຮ້າຍແຮງຂນ.
ໂລກ ເຊິີ່ງທັງທໍາມະຊາດ ແລະ ມະນຸດສ້າງຂນແມີ່
ນເຮັດໃຫ້ເກດໄພພິບດ

ຄວາມເຊີ່ອມໂຊມ ຂອງສິີ່ງແວດລ້ອມ, ການພັດທະນາເພີີ່ມຂຶຶ້ນ, ການຕັດໄມ້ທໍາລາຍປູ່າ, ການຈດເຝົາເພີ່ອ
ການຜະລິດຢູ່າງຕໍເີ່ ນີ່ອງເນີ່ອງ

ການເພີີ່ມຂຶນຶ້ ຂອງໄພພິບັດທໍາມະຊາດເຊັນ
ີ່ : ໄພແຫ້ງແລ້ງ, ໄພນໍຶ້າຖ້ວມ, ດິນເຈອີ່ ນ, ພະຍາດລະບາດ ແລະອີ່ນໆ

ເຮັດໃຫ້ຄົນມີຄວາມສ່ຽງຕໍີ່ສຸຂະພາບ ແລະ ຊັບສິນ

ການຜະລິດຫຼຸດລົງ

ການບາດເຈັບ ແລະ ສນເສຍ

ກະທົບດ້ານເສດຖະກິດ

ກໍີ່ໃຫ້ເກີດຄວາມທຸກຍາກເພີມີ່ ຂຶຶ້ນໃນຊຸມຊົນນັນຶ້ ໆແຜນວາດ 2: ການເຊີ່ອມໂຊມຂອງສະພາບແວດລ້ອມ, ໄພພິບັດ ແລະ ຜົນກະທົບ

5. ສະພາບການຂອງໄພພິບັດໃນໂລກ້ (ຮບທ 4). ແຕີ່ ວີ່າ ທຸ ກໄພພິບດັ ທາງທໍາມະຊາດແມີ່ ນກໍາລັງເພີ່ ມຂນັ ແມີ່ ນສາມາດຫຼຸດຜີ່ອນໄດ້ຖາ້
ໄພພິບດ

ພວກເຮົາມ ຄວາມຮ ້ ແລະ ການວາງແຜນ, ການປ້ອ ງກັນ ດ້ານຮີ່າງກາຍ ແລະ ສະພາບແວດລ້ອ ມ, ມ ການກຽມ
້ຄວາມພ້ອ ມ. ສ ນຄົນຄວ້າ ໄພພິ ບ ັ ດ ລະບາດວິທ ະຍາ (Centre for Research on the Epidemiology ofັ ແລະ ມ 102 ປະເທດ ໄດ້ຮບັ ຜົນເສຍDisasters) ໄດ້ລາຍງານວີ່າ ມ 301 ປະເທດ ທີ່ ຢີ່ ໃນເກນການເກດໄພພິບດັ ຜົນຫາຍ. ຕົວ ເລກລວມຈາກຜໄ້ ດ້ຮ ັບ ຜົນ ກະທົບແມີ່ ນ ມ 7.628 ຄົນທີ່ ເສຍຊ ວິດ , 411 ລ້ານຄົນ ແມີ່ ນໄດ້ຮບ
້້ ໄພພິບດັ ເກດຂນ
ກະທົບ, ຜົນເສຍຫາຍທາງດ້ານເສດຖະກິດປະເມນຢີ່ ທີ່ 97 ພັນລ້ານໂດລາສະຫະລັດ. ທຸ ກຄັງທ
ແມີ່ ນມເດັກນ້ອຍຈໍານວນຫຼວງຫຼາຍບໍີ່ໄດ້ໄປໂຮງຮຽນ ແລະ ຈໍານວນໜີ່ ງກໍີ່ປະລະການຮຽນໄປເລຍ.

ົ ກະທົບຈາກໄພພິບດັ ຫຼາຍທີ່ ສຸ ດ, ເຊິີ່ງລວມມ ໄພທໍາມະຊາດ 29 ຄັງ້ປະເທດຈນເປັນປະເທດໜີ່ ງທີ່ ໄດ້ຜນ
້ 52% ແມີ່ ນເກດຈາກດິນ ເຊັີ່ນ ນໍາຖ້້ ວມ, ດິນເຈີ່ ອນ ແລະ ອກ 41% ແມີ່ ນເກດຈາກດິນຟ້າອາກາດເຊັີ່ນ
ໃນນັນັ ເຫຼີ່ ານັົ ນ້ ແມີ່ ນເຮັດໃຫ້ 1.151 ເສຍຊວິດ ແລະ 13 ລ້ານຄົນໄດ້ຮບັ ຜົນກະທົບ. ຕໍີ່ມາ
ພາຍຸ , ລົມມໍລະສຸ ມ. ໄພພິບດ

ແມີ່ ນປະເທດ ອາເມລິກາ ເຊິີ່ງລວມມ ໄພທໍາມະຊາດ 20 ຄັງ້ ເຮັດໃຫ້ 250 ຄົນເສຍຊວິດ ແລະ 360.000 ຄົນ ໄດ້ຮັບຜົນກະທົບ. ໃນປະເທດ ອິນເດຍ ມໄພທໍາມະຊາດ 17 ຄັງ້ ເຮັດໃຫ້ ມຄົນເສຍຊວິດ 884 ຄົນ ແລະ 331 ລ້ານັ ຜົນກະທົບ ເຊິີ່ງສີ່ວນຫຼາຍແມີ່ ນໄດ້ຮບັ ຜົນກະທົບຈາກໄພແຫ້ງແລ້ງ ທີ່ ເຮັດໃຫ້ 330 ລ້ານຄົນໄດ້ຮບັ ຜົນຄົນໄດ້ຮບົ ກະທົບໃນປ 2016). ມ 1,35 ລ້ານຄົນ ເສຍຊວິດຈາກໄພທໍາມະຊາດ ໃນກະທົບ (ຄິດໄລີ່ເປັນ 80% ຂອງຜໄ້ ດ້ຜນ້
20 ຜີ່ານມານ,້ ຫຼາຍກວີ່າເຄິີ່ງແມີ່ ນເສບຊວິດຍ້ອນແຜນດິນໄຫວ ກາຍນັນແມີ່
ນເກດຈາກໄພທໍາມະຊາດອັນອີ່ ນ. ໃນ133ັ ໃນປະເທດທີ່ ມລາຍຮັບຕີ່ າໃນ ຊາວປຜີ່ານມາ ເຊິີ່ງ
ການສະເລີ່ຍແລ້ວ ແມີ່ ນມ 327 ຄົນ ທີ່ ເສຍຊວິດຕໍີ່ໜີ່ ງໄພພິບດັ ໃນແຕີ່ ທະວບແລ້ວ, ທະວບມັນຫຼາຍກວີ່າປະເທດທີ່ ມລາຍຮັບສງ ຫ້າເທົີ່າ. ເມີ່ ອເບິີ່ງການຂະຫຍາຍຂອງໄພພິບດັ ຫຼາຍທີ່ ສຸ ດຢີ່ ທີ່ 44,4%, ທະວບອາເມລິກາ 25,5%, ທະວບອະຟຣິກາ 16,5%, ທະວບອາຊ ແມີ່ ນໄດ້ເກດໄພິບດ
ເອຣົບ 7,2% ແລະ ທະວບໂອເຊອານ 6,4% ເຊິີ່ງຂະຫຍາຍຕົວແລ້ວແມີ່ ນບໍີ່ແຕກຕີ່ າງກັນຫຼາຍປານໃດຈາກການ
ສັງເກດລະຫວີ່າງປ 2005 ຫາ 2014.
ຈໍານວນເຫດການໄພພິບັດທໍາມະຊາດ

ິທະວບເອເຊຍ-ປາຊິພກ
ທະວບອາຟິຣກກາ
ທະວບອາເມຣິກາໃຕ້
ທະວບອາເມຣິກາເໜອ

ຈໍາ
ນວນ

ທະວບເອຣົບ

ແຜນວາດ 3: ເຫດການໄພພິບັດທາງທາມະຊາດໃນທົີ່ວໂລກ

6. ສະພາບການໄພພິບັດໃນ ສປປ ລາວ້ ວມ, ພາຍຸ , ໄພແຫ້ງແລ້ງ, ດິນເຈີ່ ອນ ແລະັ ຜົນກະທົບຈາກໄພທໍາມະຊາດເຊັີ່ນ: ນໍາຖ້
ປະເທດລາວກໍີ່ໄດ້ຮບ

້ 3.882 ຄັງ້ ເຮັດໃຫ້ມຄົນເສຍຊວິດ ທັງໝົດ 380 ຄົນັ ເກດຂນ
ໄຟໄໝ້. ລະຫີ່ ວາງປ 1990 ຫາ 2012 ມໄພພິບດັ ແຫີ່ ງຊາດ ປ 2012 ) ແລະ ຈາກບົດລາຍງານຂອງກະຊວງສກສາທິ
(ບົດລາຍງານການຫຼຸດຜີ່ອນຄວາມສີ່ຽງໄພພິບດັ ຜົນກະທົບຈາກໄພພິບດັ ຕີ່ າງໆການ ແລະ ກິລາ ໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນວີ່າ ແຕີ່ ປ 2013 ຫາ 2016 ມໂຮງຮຽນໄດ້ຮບັ ຮຽນເສຍຊວິດ 05 ຄົນ ແລະ 52 ຄົນໄດ້ຮບັ ບາດເຈັບ
ໃນຂອບເຂດທົີ່ວປະເທດຈໍານວນ 320 ແຫີ່ ງ ເຮັດໃຫ້ນກ
(ສສະໝອນ ສິດທິຣາດວົງສາ 2017).
້ ອຍໆໃນ້້ ວມ, ດິນເຈີ່ ອນ, ໄພແຫ້ງແລ້ງ ແລະ ໄຟໄໝ້ ເຊິີ່ງໄພພິບດັ ທີ່ ເກດຂນເລ
ກົນໄກຂອງນໍາຖ້ສປປ ລາວ
ນໍຶ້າຖ້ວມ ແລະ ດິນເຈີ່ອນ້້ ວ ມ ສີ່ ວນໃຫຍີ່ ເກ ດຂ ນໃນໄລຍະເດນໍ າຖ້
ອນສິງຫາ ຫາ ກັນ ຍາ ໃນທົີ່ວປະເທດຫຼ ັງຈາກລົມ ມໍ ລ ະສຸ ມ້ ນ 75% ແລະ 63% ຂອງພາຍຸ ທີ່ທິດຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້. ໃນຊີ່ວງເດອນພດສະພາ ຫາ ຕຸ ລາ ແມີ່ ນມປະລິມານນໍາຝົ
•

້ ອຍໆ
້
້ ວມ. ນໍາຖ້້ ວມແມີ່ ນເກດຂນເລ້້ີ່ ານັນ້ ຍັງມຢີ່ ເຂດພາໃຫ້ເກດນໍາຖ້ແລະ ບໍີ່ພຽງແຕີ່ ແມີ່ ນໍາສາຍໃຫີ່
ຍຄນໍາຂອງເທົ
້້ ວມສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ ເສດຖະກິດຫຼ າຍທີ່ ສຸ ດໃຫ້ແ ກີ່ ປະເທດ, ຕໍີ່ ຄົນຈໍານວນຫຼ າຍສາຂາຂອງແມີ່ ນໍາຂອງອ
ກ. ນໍາຖ້້ ີ່ ນັນເປັ້ ີ່ ຫຼກ້ ນພນທັ ໃນການເຮັດຜະລິດ. ຕົວຢີ່າງ: ໃນປ 2011 ປະເທດເຮົາແມີ່ ນໄດ້ຜນົ ກະທົບຈາກ
ເນີ່ ອງຈາກພນທ
້ ວມ. ນໍາ້ັ ຜົນກະທົບຈາກນໍາຖ້
ພາຍຸ ລະດຮ້ອນ ໃນ 12 ແຂວງ ທົີ່ວປະເທດ ເຊິີ່ງວີ່າມປະມານ 500.000 ຄົນໄດ້ຮບ
ຖ້ວມກະທັນຫັນ ແລະ ຝົ ນຕົກໜັກ ໃນປ 2013 ໄດ້ເຮັດໃຫ້ 20 ຄົນເສຍຊວິດ, ຫົນທາງຫຼາຍສາຍເປີ່ເພ ແລະ ຜົນຜະລິດເສບຫາຍ. ນອກຈາກນ,້ ຝົ ນຕົກແມີ່ ນສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ ປະຊາຊົນຈໍານວນຫຼາຍທົີ່ວປະເທດ, ເຮັດໃຫ້ພວກ້ ີ່ ມສະອາດ, ແລະ ທໍາລາຍໄຮີ່ນາຂອງພວກເຂົາ. ໃນເຂດພາກໃຕ້ຂອງແຂວງຈໍາປາສັກ, ມ 56 ໝີ່ ບ້ານເຂົາຂາດນໍາດ
134້ ວ ມ. ມ ຫຼ າຍໝີ່ ບ້ານໃນແຂວງແມີ່ ນຖ ວີ່ າເປັ ນ ເຂດສີ່ ຽງໄພແລະ 53.000 ຄົນ ແມີ່ ນໄດ້ຮ ັບ ຜົນ ກະທົບ ຈາກນໍ າຖ້້ ວມເນີ່ ອງຈາກເຂດທີ່ ຕັງຂອງບ້
້ຈາກນໍາຖ້
ານ.

ົ ຈໍານວນຫຼາຍຂາດອາຫານ, ທີ່ດິນເຈີ່ ອນເຮັດໃຫ້ເຮອນຊານເສຍຫາຍ, ຖະໜົນຫົນທາງ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຄນ້ ີ່ ມ, ຫ້ອງນໍາ,້ ການຮັກສາສຸ ຂະພາບ ແລະ ສິີ່ງຂອງຈໍາເປັ ນອີ່ ນໆ. ດິນເຈີ່ ອນແມີ່ ນເກ ດຈາກເງີ່ ອນໄຂພັກເຊົາ, ນໍ າດ້ ແຮງໂນ້ມ
ສະພາບແວດລ້ອມທີ່ ແຕກຕີ່ າງກັນເຊັີ່ນ: ສະພາບແວດລ້ອມເຂດພສງ ແລະ ເຂດລຽບຕາມຝັີ່ ງແມີ່ ນນໍາ.
ຖີ່ວງກໍີ່ໃຫ້ເກດດິນເຈີ່ ອນ ແຕີ່ ຍັງມປັ ດໄຈອີ່ ນໆມາປະກອບເຊັີ່ນ: ຄວາມຊັນຂອງໜ້າດິນ, ຄວາມໜາແໜ້ນຂອງພດ້້ ນ, ການບຸ ກເບກ (ກໍີ່ ສ້າງ) ໜ້າດິນເພີ່ ອທໍ າການຜະລິດ ແລະ ພັດທະນາໃນບໍລເິ ວນພັນ ຫຼ ຕົນໄມ,້ ປະລິມານນໍ າຝົ້ ນ ແລະ້ ດິນເຈີ່ ອນສາມາດເກດໄດ້ຈາກທໍ າມະຊາດເຊັີ່ນ: ການກັດເສາະຂອງນໍາ,້ ການສັີ່ນສະເທີ່ ອນຂອງພນດິ
ນັນ.
້້ໄຟໄໝ້ປີ່າຕິດຕໍີ່ ກັນເປັ ນເວລານານ ເປັ ນຕົນ.ນອກນ,້ ດິນເຈີ່ ອນຍັງສາມາດເກ ດຂນໄດ້
ຈາກການກະທໍ າຂອງມະນຸ ດ້້ ໍາລາຍປີ່າ, ການກໍີ່ສ້າງຕກອາຄານ, ຖະໜົນຫົນທາງ, ການລະເບດ ແລະ ການຂຸ ດເຈາະ ເປັ ນຕົນ.
ເຊັີ່ນ: ການຕັດໄມທ້້ ນປະເທດລາວ, ດິນເຈີ່ ອນສີ່ວນໃຫຍີ່ ແມີ່ ນເກດຂນທາງພາກເໜ
ອເນີ່ ອງຈາກຈຸດພິເສດທາງດ້ານພມສັນຖານທີ່ ຕັງເປັ
ເຂດພສງ.

ຮບທີ 4: ດິນເຈີ່ອນຖົມທາງ

ຮບທີ 5: ນໍຶ້າຖ້ວມ

ໄພແຫ້ງແລ້ງ້ ີ່ ຂອງປະເທດລາວທີ່ ມທີ່ າອີ່ຽງທີ່ ຈະເກດໄພແຫ້ງແລ້ງແມີ່ ນແຂວງທາງຕາເວັນຕົກ ແລະ ບາງເຂດທີ່ ສງພນທ້ກວີ່າລະດັບນໍາທະເລໃນແຂວງພາກໃຕ້
. ໄພແຫ້ງແລ້ງສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ປະຊາກອນຜົນຜະລິດທາງກະສິກໍາປະມານ
•້້ ີ່ ທິດຕາເວັນອອກແມີ່ ນສີ່ຽງຕໍີ່ໄພແຫ້ງແລ້ງ ເຊິີ່ງມັນທະວຄວາມຮຸ ນແຮງຂນ
20% ຂອງປະເທດ. ມຫຼາຍບ້ານທີ່ ຕັງຢ້ ນ ແລະ ສົີ່ງຜົນຕໍີ່ການເພາະປກເຂົາ.
້ ທຸ ກໆປ ໄພແຫ້ງແລ້ງໄດ້ສີ່ ງຜົົ ນກະທົບຕໍີ່ວຽກງານກະສິ
ຈາກການດດຊັບຂອງພນດິ້້້ກໍາ ເຊັີ່ນດຽວກັນກັບສຸ ຂະພາບຂອງຄົນ ແລະ ສັດ. ເມີ່ ອເກດໄພແຫ້ງແລ້ງແລ້ວ ການປກເຂົາຕາມແຄມນໍ
າຂອງແມີ່
ນມ້ ີ່ ສງ, ສະພາບແວດລ້ອມແມີ່ ນໄດ້ຮບັ ຜົນກະທົບຈາກໄພ
ຄວາມເສຍຫາຍຈາກສະພາບແຫ້ງແລ້ງຂອງດິນ. ໃນເຂດພນທ້ ອນເມສາ ແລະ ພດສະພາ. ໄພແຫ້ງແລ້ງຈາກລະດກີ່ ອນ ແມີ່ ນບໍີ່ໄດ້ສີ່ ງຜົົ ນໃຫ້ແກີ່ ການກະສິກໍາໃນ
ແຫ້ງແລ້ງເປັ ນຕົນເດ
ເຂດເນນສງ ເພາະວີ່າ ເຂດເນນສງສີ່ວນຫຼາຍແມີ່ ນເກັບກີ່ ຽວຜົນລະປກຕອນກາງເດອນຕຸ ລາ. ບັນແຂວງພາກເໜອແມີ່ ນອາໃສພດທີ່ ເໝາະແກີ່ ການປກໃນເຂດເນນສງ ທີ່ ສີ່ວນຫຼາຍແມີ່ ນມຄວາມສີ່ຽງຕໍີ່ໄພແຫ້ງແລ້ງ.

135

ຮບທີ 6: ຜົນກະທົບຈາກໄພແຫ້ງແລ້ງ

• ໄຟໄໝ້ (ອັກຄີໄພ)້ ວມໄດ້ສີ່ ງຜົົ ນເສຍຫາຍວົງກວ້າງໃນຂອບເຂດທົີ່ວປະເທດ. ໄຟໄໝ້ແມີ່ ນໄພພິບດັ ທີ່ ສ້າງຄວາມ
ໃນຂະນະທີ່ ນໍາຖ້້ າຍທີ່ ສຸ ດໃນປະເທດລາວເຊັີ່ນດຽວກັນ. ສະຖິຕ ິ ກົມສະກັດກັນ້ ແລະ ປ້ອງກັນ
ເສຍຫາຍອັນໃຫຍີ່ ຫຼວງ ແລະ ເກດຂນຫຼ້ ງອັກຄໄພ ກະຊວງປ້ອງກັນຄວາມສະຫງ ົບ ສ ປປ ລາວ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວີ່າ ແຕີ່ ປ 2001 ຫາ 2016 ມໄຟໄໝ້ເກດຂນທັ້ ສົີ່ງຜົນເຮັດໃຫ້ຄນ້ ໂຮງຮຽນ 9ົ ເສຍຊວິດທັງໝົດ 61 ຄົນ ແລະ 67 ຄົນ ໄດ້ຮບັ ບາດເຈັບ. ໃນນັນ,ໝົດ 2.134 ຄັງ,ແຫີ່ ງແມີ່ ນໄດ້ຮ ັບຄວາມເສຍຫາຍຈາກໄຟໄໝ້. ສາເຫດຫຼ ັກທີ່ ພາໃຫ້ເກ ດໄຟໄໝ້ລວມມ : ການຈ ດທ ບບ ຊາ, ການ້ ອສະຊາຍ.
້້ແຕີ່ ງກິນ, ໄຟຟ້າລັດວົງຈອນ, ການຖິມກົນກອກຢາສບ ແລະ ການຈດຂເຫຍ
ນອກຈາກນ,້ ໄຟໄໝ້ຍງັ ສາມາດ
້ເກ ດຂນໄດ້
ເນີ່ ອງຈາກການຂາດການກວດກາອຸ ປະກອນໄຟຟ້າຢີ່າງເປັ ນປະຈໍາ ແລະ ການຂາດຄວາມຮໃ້ ນການປ້ອງ
ກັນໄຟໄໝ້ທີ່ ເໝາະສົມ.

ຮບທີ 8: ຜົນກະທົບຂອງໄຟໄໝ້

7. ວິທີການຄວບຄຸມທົີ່ວໂລກ - ລະດັບປະເທດ ແລະ ລະດັບບຸກຄົນີ່ ມຂນຂອງໄພພິ
້້ ຂອງການເພ້ັ , ອົງການສະຫະປະຊາຊາດສາກົນ ວີ່າດ້ວຍຍຸ ດທະຕໍີ່ກັບປະກົດການຫຍໍທໍບດ້້ ນໃນປ
ັ : ແຜນປະຕິບດັ ງານ ເຮວໂກ (Hyogo Framework) ທີ່ ໄດ້ສາ້ ງຕັງຂ
ສາດການຫຼຸ ດຜີ່ອນໄພພິບດ
2005.
້ ນໃຊ້ຄວາມຮ,້ ນະວັດຕະກໍາ ແລະ ການສກສາ ເພີ່ ອສ້າງໃຫ້ມຄວາມັ ນແມີ່
ສາມວຽກບລິມະສິດຂອງແຜນປະຕິບດ້ ໄພພິບດັ ແມີ່ ນສາມາດຫຼຸດຜີ່ອນໄດ້ ຖ້າຄົນເຮົາໄດ້ຮບັ ຄວາມຮທ້ ີ່ ເໝາະສົມເພີ່ ອປອດໄພ ແລະ ທົນທານໃນທຸກຂັນ.

້ ອ ງໄດ້ມ ການຮິບ ໂຮມເອົາ ຂໍ ມ້ ນທີ່ ກີ່ ຽວຂ້ອ ງກັບ ຄວາມຈະເຮັດ ໃຫ້ປ ອດໄພ ແລະ ທົນ ທານ ເຊິີ່ງໃນຕອນນັນຕ້
ັອັນຕະລາຍ, ສີ່ຽງໄພ ແລະ ຂດຄວາມສາມາດໃນການກຽມຄວາມພ້ອມ ແລະ ໂຕ້ຕອບ. ໃນນັນ້ ແຜນການປະຕິບດ
ສໍາຄັນປະກອບມ:
136

້ ນ
ິ ານ ແລະ ແລກປີ່ຽນຂໍມ
1) ການບໍລຫ
2) ການໃຫ້ຄວາມຮ ້ ແລະ ຝກອົບຮົມ້3) ການຄົນຄວ້າວິໄຈ4) ການໃຫ້ຄວາມຮແ້ ກີ່ ສາທາລະນະ້ ແຜນປະຕິ ບ ັດ ເຊັ ນ ໄດ (Sendai Framework) ໃນການຫຼຸ ດຜີ່ ອນຄວາມສີ່ ຽງທາງ
ຍິີ່ງໄປກວີ່ ານັນ,້້ ນເພີ່ ອປ້ ອ ງກັນ ຄວາມສີ່ ຽງຕໍີ່້ ນໃນປັ ຕັງຂ
ໄພພິບ ັດ ແມີ່ ນໄດ້ຈ ດ
2015. ເປົ ້ າໝາຍຂອງແຜນປະຕິບ ັດ ງານນ ແມີ່ັ ອັນ ໃໝີ່ ແລະ ຫຼຸ ດຜີ່ ອນຄວາມສີ່ຽງໄພພິບດັ ທີ່ ມ ຢີ່ ແລ້ວ ໂດຍຜີ່ານການປະຕິບດັ ງານປະສົມ ປະສານກັນ
ໄພພິບດ

ລະຫວີ່າງ ພາກສີ່ວນ ເສດຖະກິດ, ການກໍີ່ສ້າງ, ສັງຄົມ, ສຸ ຂະພາບ, ວັດທະນະທໍາ, ການສກສາ, ສະພາບແວດລ້ອມ
, ເຕັກໂນໂລຊ, ການເມອງ ແລະ ສະຖາບັນການປະເມນ ທີ່ ຈະສາມາດປ້ອງກັນ ແລະ ຫຼຸດຜີ່ອນຄວາມອັນຕະລາຍ

ັ , ເພີ່ ມທະວໃນການກຽມຄວາມພ້ອມ ສໍາລັບການຮັບມ, ການຄນສີ່ ສະພາບປົ ກກະຕິແລະ ຄວາມສີ່ຽງຕໍີ່ໄພພິບດ້ັ .
ແລະ ສ້າງຄວາມເຂັມແຂງໃຫ້
ມຄວາມທົນທານຕໍີ່ໄພພິບດ
້ັ ງານນປະກອບມັ :ແຜນປະຕິບດ
4 ເສົາຫຼກ້ັ1) ການເຂົາໃຈເຖິ
ງຄວາມສີ່ຽງຂອງໄພພິບດ້ັ2) ການສ້າງຄວາມເຂັມແຂງໃຫ້
ແກີ່ ພະນັກງານກີ່ ຽວກັບການຈັດການກັບຄວາມສີ່ຽງຂອງໄພພິບດັ ໃຫ້ເກດຄວາມທົນທານ
3) ການລົງທນຕໍີ່ກັບການຫຼຸດຜີ່ອນຄວາມສີ່ຽງຂອງໄພພິບດັ ເພີ່ ອໃຫ້ເກ ດການໂຕ້ຕອບຢີ່າງມ ປະສິດທິພາບ ແລະ4) ເສມຂະຫຍາຍການກຽມຄວາມພ້ອມກັບໄພພິບດ້ ສີ່ ສະພາບປົກກະຕິໂດຍໄວ ແລະ ດກວີ່າເກົີ່າ.
ເພີ່ ອຟນຟ
້້ ນຖານັ ແມີ່ ນໄປຄຽງຄີ່ ກັນ. ຍິີ່ງໄປກວີ່ານັນ້ ແຜນປະຕິບດັ ການຄວບ
ຄວາມຮພແລະ ການປ້ອງກັນໄພພິບດ້ ແລະ ແຜນປະຕິບດ້້ ນັ ຕັງຂັ ນປະກອບດ້ັ ທີ່ ກີ່ ຽວພັນກັນຄ :ຄຸ ມ ຄວາມປອດໄພໃນໂຮງຮຽນໄດ້ຈດ
ວຍ 3 ເສົາຫຼ ກ້ ດ້ ີ່ ຽວກັບການທົນທານ ແລະສະຖານທີ່ ຮຽນຮຈຸ ທີ່ ປອດໄພ, ການຫຼຸດຜີ່ອນຄວາມສີ່ຽງ ແລະ ການໃຫ້ຄວາມຮກັ ໃນໂຮງຮຽນພາຍໃຕ້ແຜນນະໂຍບາຍຂອງຂະແໜງການສກສາ.
ການຈັດການກັບໄພພິບດ້ ີ່ ປອດໄພ ແມີ່ ນລວມໄປເຖິງການປະເມນທັງສິີ່ງຂອງ ແລະ ລະບົບປະຕິບດັ ງານ ເຊັີ່ນ
− ສະຖານທີ່ ຮຽນຮທ
ມາດຕະຖານຂອງອາຄານສະຖານທ, ການເລອກສະຖານທທີ່ ປອດໄພ, ການປະເມ ນຄວາມອັນຕະລາຍແລະ ສີ່ຽງໄພ, ການອອກແບບໃຫ້ໄດ້ມາດຕະຖານທົນທານ ແລະ ຂດຄວາມສາມາດໃນການພັດທະນາ,ການໃຫ້ທນ ແລະ ວິທການໃນການບລະນະສ້ອມແປງ.

ັ ໃນໂຮງຮຽນ ແມີ່ ນມ ມາດຕະການດັີ່ງຕໍີ່ໄປນ:້ ລະບົບ, ນະໂຍບາຍ, ຄີ່ ມ ແລະ− ການຈັດການກັບໄພພິບດ
້້ັຂັນຕອນການສ້
າງມາດຕະຖານ, ຄະນະກໍາມະການຄວາມປອດໄພຂັນໂຮງຮຽນ,ການຫຼຸດຜີ່ອນໄພພິບດ
້ັຂັນໂຮງຮຽນ,ແຜນຄວາມປອດໄພ ເຊິີ່ງດັດແປງມາຈາກຄີ່ ມ ແລະ ບົດຝກແອບການຮັບມຈາກໄພພິບດ
ຂອງໂຮງຮຽນ.
້ ີ່ ຽວກັບການປ້ອງກັນ ແລະ ການຫຼຸດຜີ່ອນໄພພິບດັ ໃນໂຮງຮຽນ ແມີ່ ນມມາດຕະການ
− ການໃຫ້ຄວາມຮກ
້ັ ເຂົາໃນຫຼັ ສກການຮຽນການສອນ ເພີ່ ອໃຫ້ດັີ່ງນ:້ ການນໍາເອົາການປ້ອງກັນ ແລະ ການຫຼຸດຜີ່ອນໄພພິບດ
ກັ ໄດ້, ມປະສົບການ, ເສມຂະຫຍາຍໃຫ້ມກິດຈະກໍານອກຫຼກັ ສດ ກີ່ ຽວກັບ
ໄດ້ທງັ ຄວາມຮ ້ ແລະ ປະຕິບດັ ໃຫ້ແກີ່ ໂຮງຮຽນ ແລະ ຊຸມຊົນ, ພະນັກງານອາຈານ ແລະ ສະຖາບັນສ້າງຄຕີ່ າງໆການຫຼຸດຜີ່ອນໄພພິບດັ .
ເພີ່ ອພັດທະນາຂດຄວາມສາມາດໃນການຕໍີ່ຕ້ານກັບໄພພິບດ້ ນພນຖານ
້ັ ແມີ່ ນຖກສ້າງຂນບົ
− ຄວາມທົນທານຕໍີ່ໄພພິບດ
ທັກສະການວິເຄາະສະຖານະການ ແລະ ການແກ ້ີ່ັໄຂບັນຫາ ເຊິງມາຈາກຕົວຂອງບຸ ກຄົນເອງ ແລະ ການເຮັດວຽກຮີ່ວມກັບຄົນອີ່ ນ. ການຫຼຸດຜີ່ອນໄພພິບດັ ສດການຮຽນການສອນ ເຊິີ່ງມການປກສາຫາລກີ່ ຽວກັບການປະເມນຄວາມປອດໄພ
ແມີ່ ນຖກສອນໃນຫຼກ

137

ຂອງໂຮງຮຽນຕາມມາດຕະຖານທີ່ ຕ້ອ ງການ ເພາະວີ່ າແຕີ່ ລະໂຮງຮຽນຈະມ ຮ ບແບບຂອງໃຜມັນ ມອັນຕະລາຍ ແລະ ການສີ່ຽງໄພທີ່ ແຕກຕີ່ າງກັນ.

້ ນເປັນປະໂຫຍດຫຼາຍ: ການຝກແອບທໍາມະດາທີ່ ເນັນໃສ້ ີ່ ທັກສະ, ການລັກສະນະການຝກແອບຕໍີ່ໄປນແມີ່້ ອ້ ແລະ ການັ ແບບສະເພາະເຊັີ່ນ: ການມຸ ດເຂົາກ້ ງໂຕະ, ການໝບ, ຄານ ແລະ ການອົບພະຍົບ ເປັ ນຕົນປະຕິບດ
ຝກແອບກັບ ສະຖານະການຈໍາ ລອງເຕັມ ຮບແບບ ເຊິີ່ງຊຸມ ຊົນ ຈະມ ສີ່ ວນຮີ່ ວມນໍ າ. ການຝ ກແອບກັບ ສະຖານະ້ ີ່ ມທັກສະສງເຊັີ່ນ: ໜີ່ວຍງານກໄ້ ພການຈໍາລອງແມີ່ ນເຮັດໃຫ້ມໂອກາດໃນການຮີ່ວມມກັບພາກສີ່ວນທີ່ ກີ່ ຽວຂ້ອງຜທ້ ີ່ ຽວຊານອຸ ປະກອນອັຕະລາຍ ແລະ ຜຊ້ ໍານານໃນການຢີ່ ລອດ (ການຮັກສາຄວາມແລະ ຊອກຫາ, ນັກດັບເພງ, ຜຊປອດໄພ, ການໃຫ້ໂພສະນາການ, ການໃຫ້ທີ່ ພັກອາໄສ, ການໃຫ້ສຸຂະອະນາໄມ ແລະ ປົ ວແປງສະພາບຈິດໃຈ).
ັ ໃນໂຮງຮຽນມ ບົດ ບາດສໍ າ ຄັນ ໃນການປ້ອ ງກັນ ເດັກ ກໍີ່ ຄ ການຫຼຸ ດ ຜີ່ ອນຄວາມສີ່ ຽງຈາກ
ການຈັດ ການໄພພິບ ດັ ຂອງຊຸມຊົນ.
ໄພພິບດ້ ນທ ແລະ ເຫດການເຕອນໄພລີ່ວງໜ້າເຊັີ່ນ:ການຝກແອບຕ້ອງໃຫ້ເໝາະສົມທັງເຫດການທີ່ ເກດຂນທັ້ ງ, ປົກຫົວ ແລະ ຈັບໃຫ້ແໜ້ນ (ແຜີ່ນດິນໄຫວ)− ກົມລົ
− ສ້າງທາງອົບພະຍົກ (ໄຟໄຫມ ້, ແຜີ່ນດິນໄຫວ)້ ຊບ ແລະ ຝກແອບຄວາມປອດໄພທາງນໍາ້ (ນໍາຖ້້ ກ)້ ວມ, ຄນຍັ− ໃສີ່ເສອຊ
້້ ີ່ ສງ (ຄນຍັ້ ກ)ີ່ ພນທ
− ຍ້າຍຂນໄປຢ
້ ງ (ລົມພາຍຸ , ລົມມໍລະສຸ ມ)− ເຮັດທີ່ ກັນບັ້− ມບັງມອດໄຟ້ ງ ແລະ ຄານໄປ (ໄຟໄຫມ ້)− ຢຸ ດ, ກົມລົ

້ັ ການຄົນຫາ
− ປະຕິບດແລະ ກໄ້ ພສຸ ກເສນ້ ງເໝາະສົມກັບສະຖານທີ່ (ເຂດທີ່ ມອຸ ປະກອນອັນຕະລາຍ)− ມທີ່ ກັນບັ
້້ ນຖານ
− ການຈັດການປະຖົມພະຍາບານຂັນພ
− ວິທການຊີ່ວຍນັກຮຽນ
− ການສີ່ ສານໃນກໍລະນສຸ ກເສນ− ບົດບາດຂອງອົງກອນທີ່ ສາມາດປັບປີ່ຽນໄດ້
− ມວິທການຕອບໂຕ້ທີ່ ເປັນຜົນ
− ມການປະຊາສໍາພັນ ແລະ ການເຜຍແຜີ່ເອກະສານ
8. ວິທີການຄວບຄຸມໃນ ສປປ ລາວ້ ຄອງໄພພິບດັ ແຫີ່ ງຊາດ ແລະ ກະຊວງແຮງງານ ແລະ ສະຫວັດດການສັງຄົມ ໄດ້ເຮັດ
ຄະນະກໍາມະການຄຸ ມ້ ຄອງໄພພິບດ
ັ . ຈາກນັນ້ ລັດຖະບານ ສປປ ລາວການປະເມນຖອດຖອນບົດຮຽນ, ນໍາໃຊ້ແຜນຍຸ ດທະສາດການຄຸ ມັ ໃນປ 2020 ແລະ ແຜນທີ່ ມກີ່ ອນແລ້ວໃນປ 2010 ແລະ ແຜນໄດ້ສາ້ ງແຜນຍຸ ດທະສາດການຫຼຸດຜີ່ອນໄພພິບດ້ ເຫັນເຖິງແບບແຜນ, ເປົ ້າໝາຍ ແລະ ວິທການປະຕິບດັ ງານໃນປ 2003. ຍຸ ດທະວິທນ ້ ໄດ້ຊໃຫ້ັ ງານຂອງ
ປະຕິບດ້ ຄອງໄພພິບດັ ໃນລາວ ສໍາລັບປ 2005, 2010 ແລະ 2020 ພ້ອມດ້ວຍງ ົບປະມານ ເຊິີ່ງລັດຖະບານໄດ້ວາງ
ການຄຸ ມີ່ ອສບຕໍີ່ສ້າງຍຸ ດທະວິທການຄຸ ມ້້້ີ່ ງນ:້້ ຄອງໄພພິບດັ ຕາມເປົາໝາຍດັ
ເປົາໝາຍເພັ ທາງທໍາມະຊາດ ຫຼ ມະນຸດ
1) ປ້ອງກັນການພັດທະນາແບບຍຍຍົງ ແລະ ຫຼຸດຜີ່ອນການທໍາລາຍຂອງໄພພິບດ
້ສ້າງຂນໃຫ້
ແກີ່ ຊຸມຊົນ, ສັງຄົມ ແລະ ເສດຖະກິດຂອງປະເທດັ ແກີ່ ຊຸມຊົນ, ສັງຄົມ ແລະ2) ປີ່ຽນແຜນຍຸ ດທະສາດຈາກການບັນເທົາທຸກ ຫຼງັ ຈາກຜົນກະທົບຂອງໄພພິບດ້ ວມ, ໄພັ ໂດຍສະເພາະໄພນໍາຖ້
ເສດຖະກິດ ໃຫ້ກາຍເປັນການກຽມຄວາມພ້ອມກີ່ ອນເກດໄພພິບດ
ັແຫ້ງແລ້ງ, ດິນເຈີ່ ອນ ແລະ ໄຟໄຫ້ມ ແລະ ສບຕໍີ່ບັນເທົາທຸກຫຼງັ ຈາກໄພພິບດ

138

້ ດຖະບານ ເປັນປະຊາຊົນທຸກຄົນແມີ່ ນມສີ່ວນຮີ່ວມຮັບຜິດຊອບນໍາກັນ
3) ຫັນປີ່ຽນຈາກຄວາມຜິດຊອບຂັນລັ
ໃນການສ້າງຂດຄວາມສາມາດໃຫ້ຊຸມຊົນ້ ີ່ າງເດັດຂາດ
4) ສົີ່ງເສມການປ້ອງກັນສະພາບແວດລ້ອມຈາກການຕັດໄພທໍາລາຍປີ່າ, ດິນ ແລະ ນໍາຢ້ ກະຊວງສກສາທິການ ແລະ ກິລາ ຍັງໄດ້ຈດ້ າງແຜນຍຸ ດທະສາດຫຼາຍອັນເຊັີ່ນ: ຄີ່ ມັ ຕັງສ້
ນອກຈາກນັນ,ັ ງານຄວາມປອດໄພໃນ
ການສ້າງໂຮງຮຽນໃຫ້ມຄວາມປອດໄພ, ຂອງກົມການເງ ິນ ໃນປ 2009 , ແຜນປະຕິບດ
້້ ຄອງ ແລະ ຫຼຸດຜີ່ອນ ຄວາມສີ່ຽງຈາກໄພພິບດັ ເຂົາໃນແຜນພັ
ໂຮງຮຽນໃນປ 2012, ຮີ່າງແຜນການຄຸ ມດທະນາການສກສາ ແລະ ກລາ ປ 2016-2020. ພ້ອມນ,້ ກະຊວງສກສາທິການ ແລະ ກິລາ ໄດ້ຮີ່ວມມ ກັບ້ັ ໃນພາກສີ່ວນທີ່ ກີ່ ຽວຂ້ອງ ແລະ ອົງການຈັດຕັງສາກົ
ນທີ່ ບໍີ່ຫວັງຜົນ ກໍາໄລໄດ້ເຜຍແຜີ່ບົດຮຽນກີ່ ຽວກັບໄພພິບດ
ໂຮງຮຽນ ແລະ ຊຸມ ຊົນ.
ກິດຈະກໍາ
້ັ ທີ່ ອາດເກດຂນຂອບເຂດໂຮງຮຽນຂອງຕົ
ກິດຈະກໍາ 1: ຄນໍາພານັກຮຽນສັງເກດເຂດທີ່ ມຄວາມສີ່ຽງຕໍີ່ໄພພິບດ
ນ້ ວມ ແລະອີ່ ນໆ)
ເອງ (ໄຟໄໝ້, ດິນເຈີ່ ອນ, ນໍາຖ້ັ ທີ່ ເຫັນວີ່າໂຮງຮຽນຂອງຕົນເອງມ
ກິດຈະກໍາ 2: ສົນທະນາກີ່ ຽວກັບວິທການປ້ອງກັນ ແລະ ໂຕ້ຕອບໄພພິບດົ ຫຼກໄພ) ໃນກໍລະນເກດໄພພິບດັ ໃນໂຮງຮຽນຂອງຕົນ.
ຄວາມສີ່ຽງ, ກໍານົດເຂດສີ່ຽງໄພ ແລະ ເຂດອົບພະຍົບ (ຫຼບ້ັ ສກສາສັງເກດຄວາມສີ່ຽງຕໍີ່ໄພພິບດັ ທີ່ ອາດເກດຂນຂອບເຂດຊ
ກິດຈະກໍາ 3: ມອບວຽກບ້ານໃຫ້ນກຸ ມຊົນຕົນເອງ້ ວມ ແລະອີ່ ນໆ) ແລ້ວລາຍງານໃນຊົີ່ວໂມງຕໍີ່ໄປ.
(ໄຟໄໝ້, ດິນເຈີ່ ອນ, ນໍາຖ້
ຄໍາຖາມັ ແມີ່ ນຫຍັງ, ມຈັກປະເພດ, ຄປະເພດໃດແດີ່?
1) ໄພພິບດັ ມຄວາມສໍາຄັນແນວໃດ?
2) ການໃຫ້ການສກສາກີ່ ຽວກັບໄພພິບດັ ເປັນຄແນວໃດ?
3) ມຜົນກະທົບ ຫຼ ຜົນຮ້າຍຂອງໄພພິບດັ ມຫຍັງແດີ່?
4) ອົງປະກອບຂອງກົນໄກການເກດໄພພິບດີ່້້ັ ທເກດຂນເລອຍໆໃນປະເທດລາວມເຫດການໃດແດີ່, ພ້ອມຍົກຕົວຢີ່າງ, ຢີ່າງນ້ອຍໜີ່ ງເຫດການ?
5) ໄພພິບດັ ງານຄວາມປອດໄພໃນໂຮງຮຽນແມີ່ ນຫຍັງ?
6) ແຜນປະຕິບດ

139

ເອກະສານອ້າງອີງ
1) UNICEF, Fact for life,
https://www.unicef.org/publications/files/Facts_for_Life_EN_010810.pdf
2) Wada T, Nakahara S, Bounta B, et al. Road traffic injury among child motorcyclists in
Vientiane Capital, Laos: a cross- sectional study using a hospital-based injury
surveillance database. Int J Inj Contr Saf Promot. 2017 Jun; 24(2): 152-157.
3) Slesak G, Inthalath S, Wilder-Smith Aet al. Road traffic injuries in northern Laos:
trends and risk factors of an underreported public health problem. Trop Med Int
Health. 2015 Nov; 20(11): 1578-1587.
4) https://www.rospa.com/School-College-Safety/Teaching-Safety/Why-safety-and-riskeducation.aspx5) http://www.ddm.gov.bt/school_safety6) Lao PDR National Assessment Report on Disaster Risk Reduction, 20127) https://www.unisdr.org/we/inform/terminology8) National Disaster Management Office, Ministry of Labor and Social Welfare. National
Assessment Report on Disaster Risk Reduction, Linkages between Poverty andDisaster Risk, Lao PDR. 2012. https://www.adpc.net/igo/category/ID416/doc/2013ptk8Nb-ADPC-Publication_LNAReportWEB_(2).pdf
9) Kanyasan et al, Implementation of disaster risk reduction and management policies ina school setting in Lao PDR: a case study. Tropical Medicine and Health (2018) 46:42

140ບົດທີ 17ຜົນກະທົບຈາກສະພາບແວດລ້ອມທາງຈິດຕະສັງຄົມ ແລະ ສຸຂະພາບຈິດ
1. ຄວາມໝາຍຂອງສຸຂະພາບຈິດິ າມກີ່ ຽວກັບສຸ ຂະພາບ
ອົງການສຸ ຂະພາບໂລກ (World Health Organization ຫຼ WHO) ໄດ້ໃຫ້ນຍ້ ກ ແລະ ທາງສັງຄົມຂອງ
ອັນມຄວາມໝາຍເລິກເຊິີ່ງວີ່າ “ສຸ ຂະພາບແມີ່ ນສະພາບທາງກາຍ, ຈິດໃຈ, ຄວາມຮສ້ າງໆ ແລະບຸ ກຄົນທີ່ ມພາລະນາໄມອັນສົມບນແຂງແຮງດ ໂດຍປັດສະຈາກການແຊກແຊງຈາກພະຍາດຊໍາເຮອຕີ່
້ ກ”. ສຸ ຂະພາບ
ເຫດການກົດດັນ ຫຼການກະທໍາໃດໆທີ່ ເປັນຜົນກະທົບໃນທາງລົບຕໍີ່ຮີ່າງກາຍ, ຈິດໃຈ ແລະຄວາມຮສ
ຈິດໃຈແມີ່ ນອົງປະກອບໜີ່ ງທີ່ ສໍາຄັນຂອງຄວາມຄາດຫວັງລວມຂອງມະນຸດໃນການທີ່ ມສະພາວະສຸ ຂະພາບທີ່ ດ.
ິ າມສຸ ຂະພາບທາງຈິດຕີ່ ມອກວີ່າ: “ສຸ ຂະພາບທາງຈິດແມີ່ ນສະພາວະແຫີ່ ງການມຄວາມ
WHO ຍັງໄດ້ນຍ
້ສຸ ກ ເຊິີ່ງໃນນັນແຕີ່
ລະຄົນບໍີ່ວີ່າຈະເປັນເພດຊາຍ ຫຼ ຍິງກໍີ່ມຄວາມພະຍາຍາມໃນການຄວບຄຸ ມຄວາມກົດດັນຂອງ
້ຕົນໃຫ້ຢີ່ ໃນສະພາບປົກກະຕິ ເພີ່ ອສາມາດເຮັກວຽກງານຢີ່າງເຂັມແຂງແລະ ເກດຜົນປະໂຫຍດ ພ້ອມທັງສາມາດ້ ີ່ ວມກິດຈະກໍາຢີ່ ໃນຊຸມຊົນຂອງເຂົາເຈົາໄດ້
້ ດ”. (WHO, Mental Health: a state of well-being:) ໂດຍເຂົາຮ້ ີ່ າ ສຸ ຂະພາທາງຈິດນັນແມີ່
້ສອດຄີ່ອງກັບນິຍາມກີ່ ຽວກັບສຸ ຂະພາບຈິດທີ່ WHO ໄດ້ຖະແຫຼງອອກ ໂດຍເນັນວ
ນມ້ ີ່ າເປັນສະພາ
້ຄວາມສໍາຄັນທີ່ ສຸ ດ. ພວກເຮົາສາມາດອະພິບາຍ ແລະ ເຂົາໃຈກີ່
ຽວກັບຄໍານິຍາມສຸ ຂະພາບທາງຈິດນວ
້້ ກສະໜຸ ກມີ່ ວນຊີ່ ນທີ່ ໄດ້ມາຈາກການປະກອບສີ່ວນຢີ່າງຫ້າວຫັນຂອງເຂົາເຈົາ.
້ ີ່ ມສຸ
ວະແຫີ່ ງຄວາມຮສ
ຊາວໜຸີ່ ມຜທ້ ງ້ ຍາກໃນຊວິດຂອງເຂົາເຈົາ,້ ສະໝັກເຂົາເຄ້ ີ່ ອນໄຫວ
ຂະພາບຈິດດຈະມຄວາມຫ້າວຫັນໃນການຜີ່ານຜີ່າເອົາຊະນະຂໍຫຍ້ ແລະ ເຕັມໃຈກະຕຸ ກຊຸກຍໃ້ ນການເຂົາຮ້ ີ່ ວມວຽກຊຸມຊົນກໍີ່ຄທົີ່ວສັງຄົມ.
ຊວິດໃນໂຮງຮຽນດ້ວຍຄວາມກະຕລລົນ
1.1. ພະຍາດທາງຈິດ້ ນັ ທົີ່ວສັງຄົມວີ່າເປັນອາການຜິດປົກກະຕິທາງຈິດ (ເສຍຈິດ)” ຫຼ ສະພາວະ
ພະຍາດທາງຈິດເປັນທີ່ ຮັບຮກ
ຂອງສຸ ຂະພາບທີ່ ສະແດງອອກດ້ວຍການປີ່ຽນແປງຄວາມຄິດ ແລະ ອາລົມເປັນລັກສະນະແບບປີ່ຽນແປງໄວ ແລະຄວບຄຸ ມບໍີ່ໄດ້ (ຫຼອາດມການແຊກແຊງຈາກສິີ່ງຜິດປົກກະຕິບາງຢີ່າງ) ທີ່ ກີ່ ຽວຂ້ອງກັບຄວາມກັງວົນທໍລະມານ ຫຼການທໍາງານຂອງຈິດໃຈບົກຜີ່ອງ (CDC, Mental Health Basics).
1.2. ພະຍາດຊມເສົຶ້າ
ສນຄວບຄຸ ມ ແລະ ປ້ອງກັນພະຍາດໃນ ສະຫະລັດອະເມຣິກາ (CDC, Center for Disease້ ີ່ າເປັ ນພະຍາດຈິດທີ່ ຮຈ
້ ວ
້ ກ
ັ ກັນ
Control and Prevention in USA) ໄດ້ໃຫ້ຄວາມໝາຍຂອງພະຍາດຊມເສົານ
ທົີ່ວໄປປະເພດໜີ່ ງ. ໂດຍສອດຄີ່ອງກັບຄໍາເຫັນຂອງກົມສຸ ຂະພາບຈິດ ແລະ ການໃຊ້ສານເສບຕິດໄດ້ໃຫ້ຄໍາເຫັນ້ ແລະ ສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ຜຄ້ ນອກໜີ່ ງບັນຫາທີ່ ມທີ່ າອີ່ຽງເພີ່ ມຂນ້ ນົ ທົີ່ວທຸ ກຊຸມຊົນໃນໂລກ.
ວີ່າພະຍາດຊມເສົາເປັ້ັ ນ ້ ຄາດວີ່າຈະມຜຄ້ ນົ ປະມານ 350 ລ້ານຄົນທີ່ ມພາວະຊມເສົາ້ . ພະຍາດຊມເສົາແມີ່
ໃນປັ ດຈຸບນ
ນພະຍາດຈິດບໍີ່
ົ້ ກຫົດຫີ່ , ບໍີ່ມຄວາມສົນໃຈ ຫຼ ບໍີ່ມຄວາມເບກບານ
ປົກກະຕິທີ່ ວໄປເຊິີ່ງສະແດງອອກທາງອາລົມເຊັີ່ນ: ຄວາມຮສ້ ກອີ່ອນແອ, ມຄວາມງີ່ ວມເຫງ ົາ ຫຼ ບໍີ່ຮຄ້ ຸ ນຄີ່າຕົນເອງຕໍີ່າ, ບໍີ່ຢາກນອນ ຫຼ ເບີ່ ອອາຫານ. (WHOຕໍີ່ສິີ່ງໃດໆ, ຮສ
Department of Mental Health and Substance Abuse)້ເຖິງຢີ່າງໃດກໍີ່ຕາມ ຄົນທີ່ ມສະພາບຈິດໃຈບໍີ່ດນັນແມີ່
ນມຢີ່ ຫຼາກຫຼາຍກວີ່າຄົນທີ່ ເຈັບປີ່ວຍທາງຈິດ ຫຼ ພະ້ ໂດດດີ່ຽວ, ຫາຍຫີ່ ວງບໍີ່ສົນຫຍັງ, ໝົດຫວັງ, ບໍີ່ໝັນ້
ຍາດຈິດ ເຊິີ່ງສະແດງອອກແບບບໍີ່ມອາລົມມີ່ ວນຊີ່ ນ, ໂສກເສົາ,ໃຈ ແລະ ອາການຜິດປົກກະຕິອີ່ ນໆ. ຕົວຢີ່າງ: ອາລົມຊມເສົາ້້ ຈະບໍີ່ເປັນອາການທຽບເທົີ່າກັບພະຍາດຊມເສົາ້ ເຊິີ່ງ
ເປັນເໝອນອາການພະຍາດຈິດ ແຕີ່ ວີ່າພວກເຮົາກໍີ່ມປະສົບການໃນສິີ່ງຢີ່າງປົກກະຕິໃນເມີ່ ອພວກເຮົາພົບກັບຄວາມ

141້ ດແຍີ່ ງທາງຄອບຄົວ, ບໍີ່ມເງ ິນ, ມບັນຫາກັບໝີ່ ເພີ່ ອນ,ຫຍງ້ ຍາກໃນຊວິດປະຈໍາວັນ ຫຼ ສະພາບທາງສັງຄົມເຊັີ່ນ: ຂໍຂັການອິດສາກັນ, ມຄະດ, ຫວີ່າງງານ, ຖກໄລີ່ອອກວຽກ ແລະອີ່ ນໆ.
1.3. ຮບແບບຂອງຄວາມຕຶງຄຽດ ແລະສຸຂະພາບຈິດ້ ອງຕາມທິດສະດກີ່ ຽວກັບຄວາມຕງຄຽດ
ແມີ່ ນຫຍັງທີ່ ພາໃຫ້ເກດພະຍາດຊມເສົາ້ ແລະ ອາລົມຊມເສົາ?
້ ກຢີ່າງ
ທາງຈິດຕະສັງຄົມ ພົບວີ່າຄວາມຕງຄຽດເກດມາຈາກສະພາບແວດລອມທາງສັງຄົມໃນຫຼາຍຮບແບບ ຫຼ ເວົາອໜີ່ ງວີ່າສະພາບແວດລ້ອມທາງຈິດຕະສັງຄົມເປັນສາເຫດພາໃຫ້ເປັນພະຍາດຊມເສົາ້ (ແຜນວາດ 1). ໂດຍທົີ່ວໄປ,ສະພາບແວດລ້ອມທາງຈິດຕະສັງຄົມມຜົນກະທົບຕໍີ່ສຸ ຂະພາບຈິດບໍີ່ພຽງແຕີ່ ໃນທາງບວກແຕີ່ ໃນທາງລົບກໍີ່ເປັນໄປໄດ້
ເຊັີ່ນດຽວກັນ.

ສະພາບແວດລ້ອມ
ທາງຈິດຕະ-ສັງຄົມ

ສຸຂະພາບຈິດ (ຕົວຢູ່າງ:ຄວາມກົດດັນ)ແຜນວາດ 1. ສະພາບແວດລ້ອມທາງຈິດຄະ-ສັງຄົມທີີ່ກະທົບໃສູ່ສຸຂະພາບຈິດ

2. ທິດສະດີຄວາມຕຶງຄຽດ
ຮບແບບຂອງທິດສະດຄວາມຕງຄຽດໃນສະໄໝບຮານຖກພັດທະນາມາຈາກ ສະລິລະວິທະຍາ (Physiology)ແລະ ຊວະຈິຕະວິທະຍາ (Psychobiology) ໂດຍ Hans Selye (1907-1982). ເພິີ່ນໄດ້ສະແດງກີ່ ຽວກັບຄວາມ
ຕງຄຽດທາງກາຍະພາບ. ຕົວຢີ່າງ: ເອົາຕົວວາງເທິງຄວາມຮ້ອນຈັດ ຫຼ ເທິງຄວາມເຢັນຈັດຈົນເຮັດໃຫ້ເກດຄວາມ
້ເສຍຫາຍທາງສະລິລະທົີ່ວທຸກສີ່ວນ (ໃນນັນ້ ແມີ່ ນການສຽດເສາະຕາມເສັນທາງເດ
ນອາຫານ, ທໍາລາຍການທໍາງານ້ ກັນ) ຜີ່ອນຄາຍການບັນຊາການຂອງລະບົບປະສາດອັດຕະໂນມັດ.
ຂອງລະບົບຄຸ ມ້ໂດຍທົີ່ວໄປແລ້ວ ຄວາມຕງຄຽດທາງຈິດຕະສັງຄົມ ທີ່ ເປັນຕົວຕອບຮັບຄວາມຕງຄຽດນັນ້ ແມີ່ ນສິີ່ງກະຕຸ ນ້ທາງສະພາບແວດລ້ອມນັນເອງ
(ແຜນວາດ 2), ໃນນັນ້ ແມີ່ ນເຫດການ, ສະພາບການ, ການຢີ່ ໂດດດີ່ຽວ, ການຕໍໜ ິົ ຫຼສິີ່ງອີ່ ນໆທີ່ ພວກເຮົາຄິດວີ່າເປັນທາງລົບ ຫຼ ສິີ່ງຂົີ່ມຂີ່ (Center For Studies on Human Stress).
ຕິຊມ

3. ຄວາມຕຶງຄຽດ້ ນ, ມັນເປັນການຍາກທີ່ ພວກເຮົາຈະຕລາຄາວີ່າແຮງກົດັ ຄວາມກົດດັນຕໍີ່ເນີ່ ອງ ແລະ ຊໍາກັ
ເມີ່ ອເຮົາໄດ້ຮບ
້້ ີ່ າມັນແມີ່ ນຄວາມກົດ
ດັນອັນໃດຮ້າຍແຮງ ຖ້າຫາກວີ່າມັນບໍີ່ໄດ້ກະທົບຜີ່ານເຮົາ. ຍິີ່ງໄປກວີ່ານັນພວກເຮົ
າກໍີ່ບໍີ່ຮັບຮວ
ດັນຫຼບໍີ່. ຫາກພວກເຮົາພົບວີ່າມັນມຄວາມຮຸ ນແຮງ ຫຼຍາກເກນກວີ່າຈະສາມາດແກໄ້ ຂໄດ້ໃນໄລຍະໃດໜີ່ ງ, ການຮັບຮເ້ ຖິງແຮງກົດດັນຂອງພວກເຮົາອາດເຮັດໃຫ້ເກດການຕອບສະໜອງຕໍີ່ຄວາມຄຽດ.
້ ງອອກເປັນ 3 ດ້ານຄ:ຄວາມຄຽດນແຍີ່

ການຕອບສະໜອງຕໍີ່

1) ດ້ານກາຍະພາບ ແລະ ສະລິລະ
2) ດ້ານຈິຕະວິທະຍາ ຫຼ ຈິດໃຈ
3) ດ້ານພຕິກໍາ ຫຼ ສັງຄົມ.

142

ຄວາມຕງຄຽດທາງຈິດຕະ-ສັງຄົມ

ການຮັບຮ ້ ແລະການຕອບຮັບຄວາມຕງຄຽດ

(ຢີ່າຮ້າງ, ສະມາຊິກຄອບຄົວເສຍ

ການປະເມນ

(ທາງກາຍະພາບ, ສະລິລະ, ຈິດຄວາມຕງຄຽດຕະ ແລະ ພດຕິກໍາັ ຕິເຫດ,ສອບເສັງຕົກ,ໜ ້ຊວິດ,ອຸ ບດັ ແລະອີ່ ນໆ)ສິນ, ໄພພິບດ

ທາງຈິດຕະ-ສັງຄົມທີ່ ສໍາຄັນ

ແຜນວາດ 2: ຮບແບບຂອງຄວາມຕຶງຄຽດທາງຈິດຕະ-ສັງຄົມ

ການຕອບສະໜອງຄວາມຄຽດທາງກາຍະພາບ ແລະ ສະລິລະ ລວມເຖິງອາການເຈັບຫົວ, ເມີ່ ອຍ, ເຈັບັ , ກິນບໍີ່ແຊບເຈັບທ້ອງ, ຕິດຫວັດ ແລະ ໃຈສັີ່ນ. ຕົວຢີ່າງ
ເລັກນ້ອຍ, ຍີ່ ອຍອາຫານບໍີ່ດ, ເຫີ່ ອອອກຫຼາຍ, ນອນບໍີ່ຫຼບົ ກັງວົນ, ຄວາມຄຽດ, ບໍີ່ຫີ່ ວງໃຍ, ອາລົມ
ຂອງການຕອບສະໜອງຄວາມຄຽດທາງຈິດໃຈມດັີ່ງຕໍີ່ໄປນ:້ ຄວາມວິຕກ້ ຄວາມຮບ
້້ ີ່ ສົໍ ມບນ, ຂາດຄວາມໝັນໃຈ
ຊມເສົາ,ແລະ ຂາດການນັບຖຕົນເອງ, ອດອັດ, ບໍີ່ມສະມາທິ, ລໍາບາກໃນ
ການຄິດ, ມຄວາມສັບສົນ, ມຄວາມຍາກໃນກາທີ່ ອງຈໍາ, ມຄວາມຍາກໃນການຕັດສິນໃຈ ຫຼ ພິຈາລະນາ ແລະ ຂາດທັດສະນະຄະຕິໃນທາງບວກ. ພດຕິກໍາຕອບສະໜອງຕໍີ່ຄວາມຕງຄຽດທາງສັງຄົມເປັນແບບຫຼກລີ່ຽງການຕິດຕໍີ່ກັບສັງ
ຄົມ, ໄປໂຮງຮຽນຊ້າ, ມັກຂາດໂຮງຮຽນ, ມບັນຫາກີ່ ຽວກັບການພົວພັນກັບໝີ່ ເພີ່ ອນ, ມຄວາມຮຸ ນແຮງ, ມັກສບຢາ້ ການຮີ່ວມເຮັດວຽກນໍາຄົນອີ່ ນໜ້ອຍລົງ, ມຂໍຜິ້ ແລະ ອາດຈະນໍາໄປເຖິງການ້ ດພາດຫຼາຍຂນົ ້ າຍຂນ,ຫຼ ດີ່ ມເຫຼາຫຼ
້ພະຍາຍາມຂ້າຕົວຕາຍ. ຖ້າຫາກຄວາມກົດດັນຝັ ງເລິກລົງໄປມັນກໍີ່ຈະສບຕໍີ່ດົນໆ ແລະ ຈະມຄວາມຮຸ ນແຮງຂນ.

ໂລກຈິດໃນເດັກນ້ອຍ ແລະ ຊາວໜຸູ່ມ
ໃນທົີ່ວໂລກ ມເດັກນ້ອຍ ແລະຊາວໜຸີ່ ມ 10-20% ປະເຊິນກັບບັນຫາທາງຈິດ. ໂດຍສະເພາະແມີ່ ນຊາວໜຸີ່ ມທີ່ ບໍີ່ແຂງແຮງ
້ແມີ່ ນມບັນຫາດ້ານການເຈັບປີ່ວຍທາງຈິດ. ການເຈັບປີ່ວຍທາງຈິດໃນເດັກນ້ອຍ ແລະຊາວໜຸີ່ ມແມີ່ ນພົບເຫັນເລອຍໆ້ ພະຍາດກີ່ ຽວກັບການກິນ, ທໍາລາຍຕົນເອງ, ຂ້າຕົນເອງ, ວິຕກົ ກັງວົນ ແລະລວມທັງໂລກຈິດທາງເພດ, ພາວະຊມເສົາ,ໂລກປັນຍາອີ່ ອນ (ASD).

ໂລກກຈິດທາງເພດເປັນໂລກທາງສະໝອງຮຸ ນແຮງ ຈົນເຮັດໃຫ້ສະໝອງພິການໄດ້, ຄົນທີ່ ມຄວາມຜິດປົກກະຕິິ ສຽງທີ່ ຄົນອີ່ ນບໍີ່ໄດ້ຍນ
ິ , ພວກເຂົາຄິດວີ່ າຄົນອີ່ ນກໍາລັງຕິດຕາມ ແລະຄວບຄຸ ມແນວຄິດ ແລະວາງແຜທໍາລາຍ
ອາດໄດ້ຍນ້້ (ອ້າງຈາກ NIMH ໂລກຈິດທາງ້ າຍຂນ
ເຂົາ. ສິີ່ງນສາມາດເຮັ
ດໃຫ້ພວກເຂົາເກດຄວາມຢ້ານກົວ ຖອຍໜ ແລະຕີ່ ນເຕັນຫຼ
ເພດແມີ່ ນຫຍັງ?).
ໂລກປັນຍາອີ່ ອນ (Autism Spectrum Disorders ຫຼ ASD) ເກດຈາກການພັດທະນາຮີ່ າງກາຍຜິດັ ສົນຈົນເກດບັນຫາທາງການຄິດ, ຄວາມຮສ້ ກ, ພາສາປາກເວົາ້ ແລະຄວາມສາມາດພົວພັນກັບຄົນອີ່ ນ. ພວກປົກກະຕິສບ
ເຂົາມຄວາມຜິດປົກກະຕິທາງປະສາດ ເຊິີ່ງສົີ່ງຜົນກະທົບຕໍີ່ການທໍາງານຂອງສະໝອງ(ອ້າງຈາກ American Psychiatric
Association, Autism Spectrum Disorders.
້ ກ ຮບຮີ່ າງ ກິນຫຼາຍເກນໄປ ຈົນນໍາໄປ
ຄວາມຜິດປົກກະຕິທາງການກິນສີ່ ວນຫຼາຍແມີ່ ນກີ່ ຽວຂ້ອງກັບການນໍາໜັ
້ີ່ ງຜົນຕໍີ່ຄວາມສາມາດຂອງຮີ່ າງກາຍໃນການຮັບສານອາຫານ. ການົ ອາດສົສີ່ ພດຕິກໍາການກິນທີ່ ອັນຕະລາຍ. ພດຕິກໍາເຫຼີ່ ານກິນທີ່ ຜິດປົກກະຕິອາດເປັນອັນຕະລາຍຕໍີ່ຫົວໃຈ ລະບົບການຍີ່ ອຍອາຫານ, ກະດກ ແຂ້ວ ປາກ ແລະນໍໄປສີ່ ການເກດ
ພະຍາດອີ່ ນຕາມມາ (ອ້າງຈາກ Mayo Clinic, Eating disorder).

1434. ການປູ່ຽນແປງທາງສັງຄົມ, ທາງສະພາບແວດລ້ອມ ແລະສຸຂະພາບຈິດັ ສະນະຕໍີ່ກັບສະພາບແວດລ້ອມ ແລະ ສຸ ຂະພາບຈິດວີ່າ: ການພັດທະນາສັງຄົມ,ນິເວດສຸ ຂະສກສາໃຫ້ທດັ (ການຂະຫຍາຍການຄ້າ, ອຸ ດສະຫະກໍາ, ການລົງທນ ທຸລະກິດໃນທົີ່ວໂລກ)ພັດທະນາຕົວເມອງ ແລະ ໂລກາພິວດ

ກໍີ່ໃຫ້ເກດການປີ່ຽນແປງທາງສັງຄົມຫຼາຍປະການເຊັີ່ນ: ປະຊາກອນແອອັດ, ການຂົນສົີ່ງ, ການຈ ້າງງານ, ການນໍາໃຊ້ທີ່ ດິນ, ການອຸ ປະໂພກ-ບໍລໂິ ພກ ແລະ ການແຂີ່ງຂັນ. ສິີ່ງດັີ່ງກີ່ າວສາມາດອະທິບາຍໄດ້ວີ່າເມີ່ ອມການປີ່ຽນແປງທາງ
ສະພາບແວດລ້ອມ ມັນກໍີ່ຈະສົີ່ງຜົນໃຫ້ເກດການປີ່ຽນແປງທາງດ້ານສັງຄົມຕາມມາຫຼາຍປະການເຊັີ່ນ: ຢີ່ ນະຄອນ
້ຫຼວງວຽງຈັນມການລົງທນໃສີ່ການພັດທະນາໂຄງລີ່າງເສດຖະກິດສັງຄົມ ເຮັດໃຫ້ຈາໍ ນວນປະຊາກອນເພີ່ ມຂນໄວ,້ ີ່ ດິນ
ມການເພີ່ ມທະວການບໍລໂິ ພກ-ອຸ ປະໂພກ, ມການຈ ້າງງານ ແລະ ຕ້ອງການອາຊບ, ມຄວາມຕ້ອງການເນອທ້ ໃນເມີ່ ອມຄວາມຕ້ອງການດ້ານປັ ດໄຈແຫີ່ ງການດໍາລົງຊວິດທີ່ ກີ່ າວມານ ້ເພີ່ ອຢີ່ ອາໄສ ແລະອີ່ ນໆຫຼາຍປະການ. ດັີ່ງນັນ,້ ແຕີ່ ຂາດເຂນປັດໄຈເອອອໍ້ ານວຍກໍີ່ເກດພາວະກົດດັນ, ຄວາມຕງຄຽດ ຈົນໃນທີ່ ສຸ ດກໍີ່ເກດເປັນພະຍາດເຈັບ
ຫຼາຍຂນ.
ປີ່ວຍທາງຈິດ (ເບິີ່ງແຜນວາດ 3).

ສຸຂະພາບ
ການພັດທະນາສ ັງຄ ົມການປຽ່ ນແປງ
ທາງແວດລອ້ ມກາປ່ຽນແປງ
ທາງສ ັງຄ ົມການຂະຫຍາຍຕ ົວເມືອງ
ໂລກາພິວ ັດແຜນວາດ 3: ການປູ່ຽນແປງທາງສັງຄົມ, ສິີ່ງແວດລ້ອມ ແລະສຸຂະພາບ

5. ສະຕິຖິກ່ຽວກັບສຸຂະພາບຈິດໃນໂລກ
ອງຕາມລະບາດວິທະຍາກີ່ ຽວກັບສຸ ຂະພາບຂອງຊາວໜຸີ່ ມ (Adolescent health epidemiology, WHO),້ ີ່ າ ອັດຕາການເສຍຊວິດໃນກຸີ່ ມຊາວໜຸີ່ ມຕໍີ່າກວີ່າເມີ່ ອສົມທຽບໃສີ່ກັບກຸີ່ ມອາຍຸ ອີ່ ນໆ. ໂດຍລວມແລ້ວ,ໄດ້ສະເໜໃຫ້ຮວັ ຕິເຫດໃນຖະໜົນ, HIV, ຂ້າຕົວຕາຍ, ລະບົບຫາຍໃຈອັກເສບ,ການເສຍຊວິດຂອງພວກຊາວໜຸີ່ ມແມີ່ ນຍ້ອນອຸ ບດ້ ງເປັ ນສາເຫດເຮັດໃຫ້ເປັ ນອໍາມະພາດ້ ສິີ່ງກີ່ າວນຍັ
ພະຍາດຊມເສົາ້ ແລະ ຄວາມຮຸ ນແຮງລະຫວີ່າງບຸ ກຄົນ. ນອກນັນ,ໂດຍສະເພາະໃນກຸີ່ ມຄົນອາຍຸ ແຕີ່ 10-19 ປ. ອົງການຄວບຄຸ ມການພິການປະຈໍາປ (Disability Adjusted Life Years້ ດ.
ຫຼ DALYs) ແມີ່ ນໄດ້ຖເອົາຜົນຂອງການເຈັບປີ່ວຍ ແລະການຕາຍຂອງແມີ່ ກີ່ ອນເວລາອັນຄວນມາເປັ ນຕົວຊວັ້ ນເປັ້ ນບັນຫາຂອງສຸ ຂະພາຈິດ.
ການຂ້າຕົວຕາຍ, ຄວາມຮຸ ນແຮງລະຫວີ່າງບຸ ກຄົນ ແລະ ພາວະຊມເສົານັ
ຈາກຄວາມຄິດເຫັນກີ່ ຽວກັບການຕາຍ ແລະ ຄວາມພິການນ ້ ສຸ ຂະພາບທາງຈິດເປັ ນບັນຫາສໍາຄັນຫຼາຍຕໍີ່ສຸ ຂະພາບ

144

້ ນແມີ່ ນຕິພນັ ຊວິດຊາວໜຸີ່ ມເປັ ນສີ່ວນໃຫຍີ່ , ສະນັນ້ ເຮົາຈິີ່ງມຄວາມຈາເປັນ ແລະ ທໍາຊາວໜຸີ່ ມ ເພາະສິີ່ງດັີ່ງກີ່ າວນມັ
້ຄວາມເຂົາໃຈ
ເພີ່ ອຫາວິທແກໄ້ ຂຢີ່າງທັນການ.
6. ສຸຂະພາຈິດຢູ່ໃນ ສປປ ລາວອງຕາມການວິເຄາະກີ່ ຽວກັບສະພາບສຸ ຂະພາບຈິດຢີ່ ໃນ ສປປ ລາວ (Didier Bertrand & Chantharavady
Choulamany, 2002), ບັນຫາສຸ ຂະພາບຈິດແມີ່ ນສິີ່ງໃໝີ່ສໍາລັບປະເທດ ແລະ ຍັງບໍີ່ທັນມການສກສາຢີ່າງເປັນທາງການ ນອກຈາກຄຼນິກທາງຈິຄະເວດ. ນະໂຍບາຍການຮັກສາສຸ ຂະພາບ ແລະ ການໃຊ້ຢາທີ່ ຈໍາເປັນແມີ່ ນໄດ້ຂຽນຮີ່າງ
້ໄວ້ແຕີ່ ປ 1997. ຍັງບໍີ່ມການປິີ່ນປົວຮັກສາໃນລະດັບພນຖານທາງຈິ
ຄະເວດທີ່ ເໝາະສົມ. ຜີ່ານມາ ມຈິດຕະເວດ້ ສິີ່ງທ້າທາຍທີ່ ຕິດພັນກັບຄວາມເຈັບປີ່ວຍທາງຈິດໃຈ ແລະ ການຮັກສາປິີ່ນປົວສຸ ຂະພາບນັນຍັ
້ ງ
ພຽງ 2 ຄົນເທົີ່ານັນ.

ເປັນບັນຫາຄຸ ມເຄອ. ໂດດຍທົີ່ວໄປ, ສຸ ຂະພາບຈິດມຄວາມໝຍທາງພາສາລາວວີ່າ: “ຈິດໃຈ”, “ແນວຄິດ” ແລະ້້“ສະໝອງເສັນປະສາດ,ລະບົບປະສາດ” ນັນເອງ.
ບັນຫາສຸ ຂະພາບຈິດສີ່ວນຫຼາຍເກດຢີ່ ໃນຊຸມຊົນ ເຊິີ່ງມສາເຫດົ ້ ີ່ ມເບຍຫຼາຍ, ຄວາມຮຸ ນແຮງໃນຄອບຄົວ, ການປະຮ້າງຜົວເມຍ, ການຜິດກັນ, ດານພະນັນ, ກາຕິດ
ຈາກການດີ່ ມເຫຼາດ້ ນ ການຂ້າໂຕຕາຍ, ການຢີ່ ດີ່ຽວ, ການຂົີ່ມຂນກະທໍາຊໍາເລົາ, ການລີ່ວງລະເມດທາງເພດກັບເດັກນ້ອຍ ແລະໜສິພດຕິກໍາອະປົກກະຕິອີ່ ນໆ (Bertrand & Choulamany, 2002).

7. ການປ້ອງກັນ
ເນີ່ ອງຈາກວີ່າການລົບລ້າງ ແລະ ການຈັດການຄວບຄຸ ມຄວາມຕງຄຽດຍັງບໍີ່ປະກົດເປັນຈິງ ແລະ ບໍີ່ປະສົບ
້້ຜົນສໍາເລັດຕາມເປົາໝາຍ.
ໃນນ ້ ມບາງວິທໃນການຄວບຄຸ ມຄວາມຕງຄຽດ. ບົນພນຖານດໍ
າລົງຊວິດປະຈໍາວັນ ເຊິີ່ງ

ເລີ່ ມຈາກການສ້າງສາຍພົວພັນທີ່ ດກັບຄົນອີ່ ນໆ, ໃນນັນ້ ແມີ່ ນຄອບຄົວ, ໝີ່ ຄີ່ ແລະ ເພີ່ ອນຮີ່ວມງານ. ເວລາພົບຂໍ ້ຫຍງ້ ຍາກທາງຈິດໃຈເຊັີ່ນ: ຄວາມຕງຄຽດ ທີ່ ານກໍີ່ຕ້ອງຊອກທາງອອກດ້ວຍການຂໍຄວາມປກສາຈາກພວກເຂົາ ເຊິີ່ງ້ ີ່ າແມີ່ ນການຊີ່ວຍເຫຼອທາງສັງຄົມ. ຖ້າພວກ້ ນວອາສາມາດຫຼຸດຜີ່ອນເຫດການຂອງຄວາມຕງຄຽດໄດ້ ແລະ ນັນເອ
ເຂົາຊີ່ວຍຫຍັງບໍີ່ໄດ້ ເຮົາກໍີ່ຄວນຊອກຊີ່ອງທາງທີ່ ເຫັນວີ່າເໝາະສົມສາມາດຜີ່ອນຄາຍ ແລະ ບໍີ່ຄວນຢີ່ ໂດດດີ່ຽວເປັນ

ເວລາດົນນານ. ການຄວບຄຸ ມຄວາມຕງຄຽດດ້ວຍຕົນເອງມຫຼາຍວິທແລ້ວແຕີ່ ຕົນເອງຈະໃຊ້ຄວາມພະຍາຍາມຈັດັ ກິດຈະກໍາຮີ່ວມກັບໝີ່ , ເຮັດໃນສິີ່ງທີ່ ສ້າງສັນມີ່ ວນຊີ່ ນຄາຍຄຽດ. ເວົາ້
ການກັບສິີ່ງດັີ່ງກີ່ າວ, ຄວນມການປະຕິບດ
້ົ ດກໍີ່ໝາຍເຖິງການມແບບແຜນການດໍາລົງຊວິດທີ່ ດ ເປັ ນຕົນລວມແລ້ວ ການຄວບຄຸ ມຄວາມຕງຄຽດທີ່ ໄດ້ຜນົ ້ ການສບຢາ ແລະ ສິີ່ງເສບຕິດອີ່ ນໆ ແລະ ພັກຜີ່ອນ
ແມີ່ ນການກິນອາຫານທີ່ ດຕໍີ່ສຸ ຂະພາບ, ຫຼກລີ່ຽງການດີ່ ມເຫຼາ,ຄວບຄຸ ມການນອນໃຫ້ພຽງພໍ ແລະ ເປັນລະບົບ.
ຄໍາຖາມ
1) ແມີ່ ນຫຍັງທີ່ ພາໃຫ້ພວກເຮົາມຄວາມຕງຄຽດ?

2) ຄວາມຕງຄຽດຂອງພວກເຮົາມສີ່ວນພົວພັນກັບການປີ່ຽນແປງທາງສັງຄົມ ແລະ ສິີ່ງແວດລ້ອມແນວໃດ?
ົ ນ້ ເຮົາມຄວາມຮສ້ ກທາງກາຍ ແລະ ທາງຈິດໃຈແນວໃດ?
3) ຕໍີ່ກັບການປີ່ຽນແປງເຫຼີ່ ານັັ ຕົນເພີ່ ອຮອງຮັບຕໍີ່ສິີ່ງດັີ່ງກີ່ າວແນວໃດ?
4) ເຮົາມການປະຕິບດ
້້ ກດຂນ?
5) ເມີ່ ອເຮົາພົບບັນຫາກັບຄວາມຕງຄຽດ ຈະເຮັດແນວໃດແດີ່ເພີ່ ອໃຫ້ມຄວາມຮສ

145

ເອກະສານອ້າງອີງ
1) WHO, Mental Health: a state of well-being.
http://www.who.int/features/factfiles/mental_health/en/2) WHO, http://www.who.int/about/definition/en/print.html
3) CDC,Mental Health Basics: http://www.cdc.gov/mentalhealth/basics.htm
4) WHO Department of Mental Health and Substance Abuse.
http://www.who.int/mental_health/management/depression/who_paper_depression_wfmh_2012.pdf5) http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2038162/pdf/brmedj03603-0003.pdf
6) Center For Studies on Human Stress, http://www.humanstress.ca/stress/what-isstress/stressors.html
7) National Insitute of Mental Health: Transforming the understanding
and treatment of mental illnesses.
http://www.nimh.nih.gov/health/topics/schizophrenia/index.shtml)
8) American Psychiatric Association, Autism Spectrum Disorders,
http://www.psychiatry.org/autism9) Mayo Clinic, Eating disorder, http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/eatingdisorders/basics/definition/con-20033575
10) WHO: Maternal, newborn, child and adolescent health11) http://www.who.int/maternal_child_adolescent/epidemiology/adolescence/en/12) Didier Bertrand & Chantharavady Choulamany, 2002,
http://www.who.int/mental_health/policy/en/lao_mnh_sit_analysis.pdf
13) BasicNeeds, http://www.basicneeds.org/where-we-work/lao-pdr/

146ທີມງານໂຄງການນິເວດສຸຂະສຶກສາ
1. ຮສ.ປອ. ຄໍາແສງ ທະລັງສ

ຄະນະສກສາສາດ, ມຊ

3. ຮສ.ປອ. ໄຫງວ ແກວ້ ສະດາຄະນະສກສາສາດ, ມຊ

2. ຮສ.ປອ. ສຖານ ສຸ ຂະວົງ

4. ຮສ.ປອ. ອາທິດອຸ ໄທ ຈະຕຸ ພອນໄຊ
5. ປອ. ໜຽວ ສລາວົງ

6. ປທ. ເພັດນ້ອຍ ນະວະມາລຍ໌
7. ປທ. ວັນນະສຸ ກ ບົວສັງທອງ
ັ ໄຊ
8. ປທ. ວັນທະລາ ສຸ ວນ

9. ປອ. ເກດສະໜາ ກັນຍາສານ
10. ອຈ.ປທ. ວັນມະນ ວັນນະສ

11. ປທ. ມະຍຸ ລ ແກວ້ ພັດສະດາ
12. ປຕ. ຈັນທະລາ ຊາພັກດ

13. ຊອ.ປທ. ພເງ ິນ ແສງຂັນຄໍາ
14. ຊອ.ປທ. ສຸ ກນາລ ທຸມມາ

15. ອຈ.ປທ. ສາຍຄໍາ ພົມມະທັດ
16. ປຕ. ຈິດປະເສດ ຜາພເງ ິນ

17. ອຈ.ປທ. ບຸ ນທີ່ ຽງ ຈວງເທວ

18. ອຈ.ປທ. ຈິດຕະພອນ ຄອນພະຈິດ
19. ປຕ. ເກດສະໜາ ວົງຫາຈັກ
20. ປຕ. ສວິໄລ ໄຕລິນ

21. ປຕ. ແສງດາວອນ ກົງທະວົງ

22. ຊອ.ປຕ. ຄໍາເພັດ ພົມມະສອນ
23. ປຕ. ບຸ ນຫວາດ ແສນສ24. ປຕ. ສົມສັກ ຄໍາໃບອີ່ອນ

25. ປທ. ເພັດສະໝອນ ດວງສລິ
26. ຊອ.ປຕ. ໄມເພັດ ຈັນທະວົງ
27. ປທ. ສິນສະໄໝ ຄໍາສ28. ອຈ.ປທ. ອໍາພອນ ວິໄລຄໍາປານ

29. ປຕ. ລັດດາວັນ ທະນມາ
30. Prof. Takashi ASAKURA(Ph.D)
31. Assoc.Prof. Sachi TOMOKAWA (Ph.D)
32. Kazumasa UEDA
33. Sora IWAI
34. Mami ONO
35. Shiho SANO
36. Azusa MOROZUMI
37. Haruka SUZUKI
38. Koji NAKATAຄະນະສກສາສາດ, ມຊຄະນະສກສາສາດ, ມຊຄະນະສກສາສາດ, ມຊຄະນະສກສາສາດ, ມຊຄະນະສກສາສາດ, ມຊຄະນະສກສາສາດ, ມຊຄະນະສກສາສາດ, ມຊຄະນະສກສາສາດ, ມຊຄະນະສກສາສາດ, ມຊຄະນະສກສາສາດ, ມຊຄະນະສກສາສາດ, ມຊຄະນະສກສາສາດ, ມຊຄະນະສກສາສາດ, ມຊຄະນະສກສາສາດ, ມຊວິທະຍາໄລຄຫຼວງພະບາງ
ວິທະຍາໄລຄຫຼວງພະບາງ

ວິທະຍາໄລຄສະຫວັນນະເຂດ
ວິທະຍາໄລຄສະຫວັນນະເຂດ
ວິທະຍາໄລຄສະຫວັນນະເຂດ
ວິທະຍາໄລຄປາກເຊ
ວິທະຍາໄລຄປາກເຊ
ວິທະຍາໄລຄປາກເຊ

ວິທະຍາໄລຄສາລະວັນ
ວິທະຍາໄລຄຄັງໄຂ

ວິທະຍາໄລຄດົງຄໍາຊ້າງ
້ວິທະຍາໄລຄຫຼວງນໍາທາ

ວິທະຍາໄລຄບ້ານເກິນ
Tokyo Gakugei University, Japan
Shinshu University, JapanJICA volunteer for Lao PDR
JICA volunteer for Lao PDR
JICA volunteer for Lao PDR
JICA volunteer for Lao PDR
JICA volunteer for Lao PDR
JICA volunteer for Lao PDR
JICA volunteer for Lao PDR