‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﻰ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‬‫ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه‪:‬‬‫ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻠﮑﻬﻨﻮﺋﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري‬‫ﻧﺎﺷﺮ ﭼﺎﭘﯽ‪:‬‬‫ﺟﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﻮزه اﻟﻌﻤﯿﻪ ﺑﻘﻢ ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ‬‫ﻧﺎﺷﺮ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ‪:‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت راﯾﺎﻧﻪ اي ﻗﺎﺋﻤﯿﻪ اﺻﻔﻬﺎن‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 5‬از ‪184‬‬‫ﻓ ﻬ ﺮﺳ ﺖ‬‫ﻓ ﻬ ﺮﺳ ﺖ‬‫‪5‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫‪11‬‬‫ﻣ ﺸ ﺨ ﺼ ﺎ ت ﮐﺘ ﺎ ب‬‫‪11‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﺆﻟ ﻒ‬‫‪11‬‬‫زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﻣﺆﻟ ﻒ‬‫‪11‬‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ‬‫‪15‬‬‫اﺷﺎرة‬‫‪15‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫‪15‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ‬‫‪15‬‬‫رّدﯾﻪ ﻫﺎي ﺗﺤﻔﻪ‬‫‪17‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار‬‫‪19‬‬‫اﺷﺎرة‬‫‪19‬‬‫‪ -1‬ﻣﻮﺿﻮع و ﻧﺴﺨﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ‬‫‪19‬‬‫‪ -2‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑﺤﺚ و ﺳﺒﮏ اﺳﺘﺪﻻل‬‫‪21‬‬‫‪ -3‬ﻗﺪرت ﻋﻠﻤﯽ‬‫‪22‬‬‫‪ -4‬رﻋﺎﯾﺖ آداب ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ‬‫‪22‬‬‫‪ -5‬ﺷﯿﻮه رّد ﮐﺮدن‬‫‪23‬‬‫اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠ ﻒ ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪25‬‬‫‪ -1‬ﺑﻌﺪ ﻋﻠﻤﯽ‬‫‪25‬‬‫‪ -2‬ﺑﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬‫‪25‬‬‫‪ -3‬ﺑﻌﺪ دﯾﻨﯽ‬‫‪25‬‬‫‪ -4‬ﺑﻌﺪ اﺧﻼص‬‫‪26‬‬‫‪ -5‬ﺑﻌﺪ اﻗﺘﺪا‬‫‪26‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 6‬از ‪184‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪27‬‬‫ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫‪28‬‬‫]اداﻣﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ )ﻗﺴﻤﺖ دﻻﻟﺖ(‬‫‪28‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﻓﺨﺮ رازي«‬‫‪28‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪28‬‬‫رازي در »ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل« و »ﻣﻔﺎﺗﯿﺢ اﻟﻐﯿﺐ« ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ اﻋﺘﺮاف ﮐﺮده‬‫‪28‬‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻓﺨﺮ رازي در ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ و رﺟﺎل اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫‪29‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري«‬‫‪31‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪31‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﻮﺻﻞ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻣﻮدود زﻧﮑﯽ‬‫‪32‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري«‬‫‪32‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪32‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري‬‫‪33‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ«‬‫‪34‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪34‬‬‫»ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺿﯿﺎء ﻣﻘﺪﺳﯽ در ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫‪35‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ ﺑﻘﻮل ذﻫﺒﯽ در »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« و »ﻋﺒﺮ«‬‫‪35‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ«‬‫‪37‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ اﻟﺸﯿﺦ«‬‫‪37‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ ﺷﺎﻓﻌﯽ«‬‫‪38‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي«‬‫‪39‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﮔﻨﺠﯽ ﺷﺎﻓﻌﯽ«‬‫‪40‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ رﺳﻌﻨﯽ ﺣﻨﺒﻠﯽ«‬‫‪41‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻧﻮوي«‬‫‪41‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 7‬از ‪184‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪42‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻧﻮوي ﺷﺎﻓﻌﯽ ﺑﻘﻮل اﺑﻦ ﺷﻬﺒﻪ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ«‬‫‪42‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﺐ اﻟﻄﺒﺮي«‬‫‪44‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻄﺒﺮي در »ذﺧﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ«‬‫‪46‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪46‬‬‫»ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺤﺐ ﻃﺒﺮي در ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ«‬‫‪47‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﺮاﻫﯿﻢ وﺻﺎﺑﯽ«‬‫‪48‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻓﺮﻏﺎﻧﯽ«‬‫‪50‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﻮﯾﻪ«‬‫‪51‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺰي«‬‫‪53‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺬﻫﺒﯽ‬‫‪54‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺣﺴﻦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري و اﺣﻤﺪ ﺳﻤﻨﺎﻧﯽ«‬‫‪55‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺧﻄﯿﺐ ﺗﺒﺮﯾﺰي«‬‫‪55‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ اﻟﻮردي«‬‫‪56‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻘﺒﺴﯽ«‬‫‪57‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺰرﻧﺪي«‬‫‪57‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﯾﺎﻓﻌﯽ‬‫‪58‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻨﻘﻞ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﮕﺎزروﻧﯽ«‬‫‪59‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ«‬‫‪60‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ ﺣﻔﺺ اﻟﻤﺮاﻏﯽ‬‫‪66‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪66‬‬‫»ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﺣﻔﺺ اﻟﻤﺮاﻏﯽ ﮐﻪ از رواة ﻏﺪﯾﺮ اﺳﺖ«‬‫‪67‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﻫﻤﺪاﻧﯽ«‬‫‪69‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪69‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 8‬از ‪184‬‬‫»ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﺟﻼﻟﺖ ﻣﻘﺪﺳﯽ در ﮐﺘﺐ رﺟﺎل«‬‫‪71‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ«‬‫‪73‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪73‬‬‫»ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﺟﻼﻟﺖ ﻣﻘﺪﺳﯽ در ﮐﺘﺐ رﺟﺎل«‬‫‪74‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﭘﺎرﺳﺎ«‬‫‪76‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري«‬‫‪77‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪77‬‬‫»ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﺟﺰري«‬‫‪83‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﻘﺮﯾﺰي«‬‫‪85‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ دوﻟﺖآﺑﺎدي«‬‫‪86‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ«‬‫‪87‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﺻﺒﺎغ ﻣﺎﻟﮑﯽ«‬‫‪88‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﯿﺒﺬي«‬‫‪91‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﻋﯿﻨﯽ«‬‫‪94‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺻﯿﻞ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻮاﻋﻆ اﻟﻬﺮوي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ«‬‫‪96‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪96‬‬‫»ﻓﻀﺎﺋﻞ اﺻﯿﻞ اﻟﺪﯾﻦ در ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ و رﺟﺎل«‬‫‪97‬‬‫»اﺛﺒﺎت ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را«‬‫‪99‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺳﻤﻬﻮدي«‬‫‪100‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺳﯿﻮﻃﯽ«‬‫‪103‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺷﺎﻓﻌﯽ در »ارﺑﻌﯿﻦ«‬‫‪105‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻨﻘﻞ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﺨﺎري«‬‫‪111‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣﮑﯽ«‬‫‪112‬‬‫»رواﯾﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟﻤﺘﻘﯽ«‬‫‪114‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 9‬از ‪184‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ ﻓﺘﻨﯽ«‬‫‪115‬‬‫»ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎﻋﺘﺮاف ﻣﯿﺮزا ﻣﺨﺪوم ﺷﺎﻓﻌﯽ«‬‫‪116‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺮوي اﻟﻘﺎري«‬‫‪117‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﻨﺎوي ﺷﺎﻓﻌﯽ«‬‫‪118‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻋﯿﺪروس«‬‫‪120‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﻮد ﺷﯿﺨﺎﻧﯽ ﻗﺎدري«‬‫‪120‬‬‫اﺷﺎره‬‫‪121‬‬‫رواﯾﺖ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫‪123‬‬‫رواﯾﺖ ﺷﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫‪126‬‬‫رواﯾﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ ﺑﻦ ﺳﯿ ﻒ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺪﻫﻠﻮي اﻟﺒﺨﺎري‬‫‪133‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻨﻘﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺼﺮي‬‫‪135‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﺎﻟﻢ«‬‫‪136‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻨﻘﻞ ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ ﻣﻘﺒﻠﯽ«‬‫‪136‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺑﺮزﻧﺠﯽ«‬‫‪140‬‬‫»رواﯾﺖ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﯾﺰﯾﺪ ﺳﻬﺎرﻧﭙﻮري«‬‫‪141‬‬‫»رواﯾﺖ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ«‬‫‪142‬‬‫»رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺪر ﻋﺎﻟﻢ«‬‫‪148‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻨﻘﻞ ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ دﻫﻠﻮي«‬‫‪156‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺷﺒﺮﺧﯿﺘﯽ ﻣﺎﻟﮑﯽ«‬‫‪159‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺻﻨﻌﺎﻧﯽ«‬‫‪161‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺻﺒﺎن ﺷﺎﻓﻌﯽ«‬‫‪166‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻨﻘﻞ اﺣﻤﺪ ﻋﺠﯿﻠﯽ«‬‫‪167‬‬‫»رواﯾﺖ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻨﻘﻞ رﺷﯿﺪ ﺧﺎن دﻫﻠﻮي«‬‫‪168‬‬‫»رواﯾﺖ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺒﯿﻦ ﻟﮑﻬﻨﻮي«‬‫‪169‬‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 10‬از ‪184‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﺎﻟﻢ دﻫﻠﻮي«‬‫‪172‬‬‫»رواﯾﺖ ﻣﻮﻟﻮي وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮي«‬‫‪174‬‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫‪181‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 11‬از ‪184‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺸﺨﺼﺎت ﮐﺘﺎب‬‫ﺳﺮﺷـﻨﺎﺳﻪ ‪ :‬ﮐﻨﺘﻮري ﺣﺎﻣﺪﺣﺴـﯿﻦﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪﻗﻠﯽ ‪1246 - 1306‬ق ﺷـﺎرح ﻋﻨﻮان و ﻧـﺎم ﭘﺪﯾـﺪآور ‪ :‬ﻋﺒﻘـﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﺛﺒﺎت اﻣﺎﻣﻪ اﻻﺋﻤﻪ‬‫اﻻﻃﻬـﺎر‪ /‬ﺗﺎﻟﯿﻒ ﻣﯿﺮﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻠﮑﻬﻨﻮﺋﯽ اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻏﻼمرﺿﺎﺑﻦ ﻋﻠﯽاﮐﺒﺮ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي ﻣﺸـﺨﺼﺎت ﻧﺸـﺮ ‪ :‬ﻗﻢ‬‫اﻟﺠﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﻮزه اﻟﻌﻠﻤﯿﻪ ﺑﻘﻢ ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ ‪1416‬ق = ‪.1374 -‬‬‫ﻓﺮوﺳﺖ ‪) :‬ﻣﻮﺳﺴﻪ اﻟﻨﺸﺮ اﻻﺳﻼﻣﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﻪ ﻟﺠﻤﺎﻋﻪ اﻟﻤﺪرﺳﯿﻦ ﺑﻘﻢ اﻟﻤﺸﺮﻓﻪ‪(801‬‬‫ﺷﺎﺑﮏ ‪ :‬ﺑﻬﺎ‪12000:‬رﯾﺎل ج ‪ (1‬؛ ﺑﻬﺎ‪12000:‬رﯾﺎل ج ‪(1‬‬‫ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﮐﺘـﺎب ﺣﺎﺿـﺮ ردﯾـﻪاي و ﺷـﺮﺣﯽ اﺳـﺖ ﺑﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﺘﺤﻔﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸـﺮﯾﻪ اﺛﺮ ﻋﺒـﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤـﺪ دﻫﻠـﻮي ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﻋﺮﺑﯽ‬‫ﯾـﺎدداﺷﺖ ‪ :‬ﮐﺘﺎﺑﻨـﺎﻣﻪ ﻋﻨـﻮان دﯾﮕﺮ ‪ :‬اﻟﺘﺤﻔـﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸــﺮﯾﻪ ﺷــﺮح ﻣﻮﺿـﻮع ‪ :‬دﻫﻠـﻮي ﻋﺒــﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤــﺪ‪1159 - 1239 ،‬ق اﻟﺘﺤﻔﻪ‬‫اﻻﺛﻨﯽﻋﺸﺮﯾﻪ ‪ --‬ﻧﻘﺪ و ﺗﻔﺴﯿﺮ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬ﺷﯿﻌﻪ ‪ --‬دﻓﺎﻋﯿﻪﻫﺎ و ردﯾﻪﻫﺎ‬‫ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬اﻣﺎﻣﺖ ‪ --‬اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ‪ :‬ﻣﺤﺪﺛﺎن ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬دﻫﻠﻮي ﻋﺒﺪاﻟﻌﺰﯾﺰﺑﻦ اﺣﻤﺪ‪1159 - 1239 ،‬ق اﻟﺘﺤﻔﻪ اﻻﺛﻨﯽﻋﺸﺮﯾﻪ ﺷﺮح‬‫ﺷﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ‪ ،‬ﻣﺼـﺤﺢ ﺷـﻨﺎﺳﻪ اﻓﺰوده ‪ :‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺪرﺳـﯿﻦ ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻗﻢ دﻓﺘﺮ اﻧﺘﺸﺎرات اﺳـﻼﻣﯽ رده ﺑﻨﺪي‬‫ﮐﻨﮕﺮه ‪/BP212/5 :‬د‪9‬ت‪1374 30218‬‬‫رده ﺑﻨﺪي دﯾﻮﯾﯽ ‪297/417 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﮐﺘﺎﺑﺸﻨﺎﺳﯽ ﻣﻠﯽ ‪ :‬م‪3739-77‬‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﺆﻟﻒ‬‫زﻧﺪﮔﯿﻨﺎﻣﻪ ﻣﺆﻟﻒ‬‫ﺳﯿـﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨـﺪي ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري از ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻣﺘﮑّﻠﻤﺎن و ﻋﻈﯿﻢﺗﺮﯾﻦ ﻋﺎﻟﻤﺎن و از ﻣﻔﺎﺧﺮ ﺷـﯿﻌﻪ در اواﺋﻞ ﺳـﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي‬‫ﻗﻤﺮي در ﺑﻠﺪه ﻣﯿﺮه ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺤﺮم ‪ 1246‬ه‪ .‬ق ﺑﻪ دﻧﯿﺎ آﻣﺪ‪.‬‬‫اﯾﺸـﺎن ﺗﻌﻠﯿﻢ را از ﺳﻦ ‪ 6‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﺑﺎ رﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﻣﮑﺘﺒﺨﺎﻧﻪ و ﭘﯿﺶ ﺷـﯿﺨﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺷـﯿﺦ ﮐﺮﻣﻌﻠﯽ ﺷـﺮوع ﮐﺮد‪ .‬اّﻣﺎ ﭘﺲ از ﻣـﺪت ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﭘـﺪر‬‫اﯾﺸﺎن ﺧﻮد ﻋﻬﺪهدار ﺗﻌﻠﯿﻢ وي ﮔﺮدﯾﺪ و ﺗﺎ ﺳﻦ ‪ 14‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﮐﺘﺐ ﻣﺘﺪاول اﺑﺘﺪاﺋﯽ را ﺑﻪ وي آﻣﻮﺧﺖ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﺳﻦ ‪ 15‬ﺳﺎﻟﮕﯽ و ﭘﺲ از رﺣﻠﺖ ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﺑﺮاي ﺗﮑﻤﯿﻞ ﺗﺤﺼﯿﻼت ﺑﻪ ﺳﺮاغ اﺳﺎﺗﯿﺪ دﯾﮕﺮ رﻓﺖ‪.‬‬‫ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺣﺮﯾﺮي و دﯾﻮان ﻣﺘﻨﺒﯽ را ﻧﺰد ﻣﻮﻟﻮي ﺳﯿﺪ ﺑﺮﮐﺖ ﻋﻠﯽ و ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ را ﻧﺰد ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس ﺗﺴﺘﺮي ﺧﻮاﻧﺪ‪ .‬ﻋﻠﻮم ﺷﺮﻋﯿﻪ‬‫را ﻧﺰد ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ و ﺑﺮادر اﯾﺸﺎن ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ‪ -‬ﮐﻪ ﻫﺮ دو از ﻋﻠﻤﺎء ﺑﺰرگ ﺷﯿﻌﻪ‬‫در ﻫﻨﺪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ -‬و ﻋﻠﻮم ﻋﻘﻠﯿﻪ را ﻧﺰد ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﺳﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ ﺧﻼﺻﮥ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬‫در اﯾﻦ زﻣﺎن اﯾﺸﺎن ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺎﻫﺞ اﻟﺘﺪﻗﯿﻖ را ﮐﻪ از ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎت ﻋﺎﻟﯿﻪ اﺳـﺘﺎدش ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﻮد از اﯾﺸﺎن أﺧﺬ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺣﻮاﺷـﯽ وي ﺑﺮ آن‬‫ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﻋﻈﻤﺖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﻗﺪرت ﻧﻘﺪ اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل اﯾﺸﺎن ﭘﺲ از ﭼﻨـﺪﯾﻦ ﺳﺎل ﺗﺤﺼـﯿﻞ ﺑﻪ أﻣﺮ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﭘﮋوﻫﺶ ﭘﺮداﺧﺖ و در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ اﺑﺘﺪاء ﺑﻪ ﺗﺼـﺤﯿﺢ و ﻧﻘﺪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﭘﺪر‬‫ﺑﺰرﮔﻮارش ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻓﺘﻮﺣﺎت ﺣﯿﺪرﯾﻪ‪ ،‬رﺳﺎﻟﻪ ﺗﻘّﯿﻪ و ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ ﭘﺮداﺧﺖ و ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺳﺎل را ﺻﺮف ﺗﺼﺤﯿﺢ و ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 12‬از ‪184‬‬‫ﻋﺒﺎرات اﯾﻦ ﮐﺘﺐ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺗﺸﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ‪ -‬ﮐﻪ رّدﯾﻪاي ﺑﺮ ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﺑﻮد‪ -‬ﺑﺎ اﺻﻮل ﮐﺘﺐ و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﻫﻨﻮز از اﯾﻦ ﮐﺎر ﻓﺎرغ ﻧﺸﺪه ﺑﻮد ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮑﯽ از ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي در رّد ﺑﺮ‬‫اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺑﺎ ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ﻓﺮاوان ﻧﺸـﺮ و ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺖ ﺑﻪﮔﻮﻧﻪاي ﮐﻪ ﻋﺮﺻﻪ ﺑﺮ ﻋﻮام و ﺧﻮاص از ﺷﯿﻌﻪ ﺗﻨﮓ ﺷﺪ‪ .‬از ﯾﮏ ﻃﺮف ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﻣﺪﻋﯽ‬‫ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﻗﺎدر ﺑﺮ ﺟﻮاب ﻣﻄﺎﻟﺐ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺴﺖ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب ﻣﯽﮔﻔﺖ اﮔﺮ اوﻟﯿﻦ و آﺧﺮﯾﻦ ﺷﯿﻌﻪ ﺟﻤﻊ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ‬‫ﺟﻮاب ﮐﺘـﺎب ﻣﺮا ﺑﻨﻮﯾﺴـﻨﺪ و از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﻋﻠﻤـﺎء ﺑﺰرگ ﺷـﯿﻌﻪ ﻫﻨـﺪ از ﺟﻤﻠﻪ ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﻣﻔﺘﯽ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺎس‬‫ﺗﺴﺘﺮي و دﯾﮕﺮ أﻋﻼم ﺑﻪ ﺳـﺒﺐ اوﺿﺎع ﺧﺎص ﺳـﻠﻄﻨﺖ و ﻣﻼﺣﻈﺎت دﯾﮕﺮ اﻣﮑﺎن ﺟﻮاب دادن را ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ در اﯾﻦ زﻣﺎن ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣﺴـﯿﻦ وارد ﻣﯿـﺪان ﺷـﺪ و در ﻓﺎﺻـﻠﻪ ﺷـﺶ ﻣـﺎه ﮐﺘـﺎب اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻹﻓﺤﺎم ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم را ﺑﻪﮔﻮﻧﻪاي ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ‬‫ﺣﯿﺮت ﻋﻠﻤﺎء ﺣﺘﯽ اﺳﺎﺗﯿﺪ اﯾﺸﺎن ﮔﺸـﺘﻪ و ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده آﻧﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ و ﻧﺸﺮ آن ﭼﻨﺎن ﺿﺮﺑﻪاي ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ وارد ﮐﺮد ﮐﻪ ﻫﯿﭽﯿﮏ از‬‫آﻧـﺎن ﺣﺘﯽ ﺧﻮد ﻣﺆﻟﻒ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼـم ﭘﺲ از ﺳﺎﻟﻬـﺎ ﺗﻼش و ﮐﻤﮏ ﮔﺮﻓﺘﻦ از واﻟﯿﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ و ﺑﺮﮔﺰاري اﺟﺘﻤﺎﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﻋﻬـﺪه‬‫ﺟﻮاب آن ﺑﺮﻧﯿﺎﻣﺪﻧﺪ‪.‬‬‫ﭘﺲ از آن ﺑﻪ ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﺷﻮارق اﻟﻨﺼﻮص ﭘﺮداﺧﺖ و ﺳـﭙﺲ ﻣﺸـﻐﻮل ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺷـﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ آﺧﺮ ﻋﻤﺮ در اﻣﺮ‬‫ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺼﻨﯿﻒ آن ﻫّﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷﺖ‪.‬‬‫در ﺳـﺎل ‪ 1282‬ه‪ .‬ق ﻋـﺎزم ﺳـﻔﺮ ﺣـﺞ و ﺳـﭙﺲ ﻋﺘﺒـﺎت ﻋﺎﻟﯿـﺎت ﺷـﺪ اّﻣـﺎ در آﻧﺠـﺎ ﻫﻢ از ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﺎز ﻧﻤﺎﻧـﺪ و در ﺣﺮﻣﯿﻦ‬‫ﺷﺮﯾﻔﯿﻦ ﯾﺎدداﺷـﺘﻬﺎﯾﯽ از ﮐﺘﺐ ﻧـﺎدر ﺑﺮداﺷﺖ و در ﻋﺮاق در ﻣﺤﺎﻓـﻞ ﻋﻠﻤﯽ ﻋﻠﻤـﺎء ﻋﺮاق ﺷـﺮﮐﺖ ﺟﺴﺖ ﮐﻪ ﻣـﻮرد اﺣـﺘﺮام ﻓﻮق‪ -‬اﻟﻌـﺎده‬‫اﯾﺸـﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬وي ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﺎر ﻋﻠﻤﯽ ﺧﻮد را در ﻗﺎﻟﺐ ﮐﺘﺎب أﺳـﻔﺎر اﻻﻧﻮار ﻋﻦ وﻗﺎﯾﻊ أﻓﻀﻞ اﻻﺳـﻔﺎر ﮔﺮدآوري‬‫ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻋﺎﻟﻤﯽ ﭘﺮ ﺗﺘﺒﻊ و ﭘﺮ اﻃﻼع و ﻣﺤﯿﻂ ﺑﺮ آﺛﺎر و اﺧﺒﺎر و ﻣﯿﺮاث ﻋﻠﻤﯽ اﺳـﻼﻣﯽ ﺑﻮد ﺗﺎ ﺣّﺪي ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از ﻣﻌﺎﺻـﺮان و‬‫ﻣﺘـﺄﺧﺮان و ﺣـﺘﯽ ﺑﺴـﯿﺎري از ﻋﻠﻤـﺎء ﭘﯿﺸـﯿﻦ ﺑـﻪ ﭘـﺎﯾﻪ او ﻧﺮﺳـﯿﺪﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪ ﻋﻤﺮ ﺧـﻮﯾﺶ را ﺑﻪ ﺑﺤﺚ و ﭘﮋوﻫﺶ در اﺳـﺮار اﻋﺘﻘـﺎدات دﯾﻨﯽ و‬‫ﺣﺮاﺳﺖ اﺳـﻼم و ﻣﺮزﺑـﺎﻧﯽ ﺣﻮزه دﯾﻦ راﺳﺘﯿﻦ ﮔﺬراﻧﯿـﺪ و ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﺧﻮد را در راه اﺳـﺘﻮاري ﺣﻘـﺎﯾﻖ ﻣﺴـﻠﻢ دﯾﻨﯽ از دﺳﺖ داد ﭼﻨـﺎﻧﮑﻪ‬‫ﻣﺆﻟﻒ رﯾﺤﺎﻧﮥ اﻻدب در اﯾﻦ ﺑﺎره ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬و در ﻣﺪاﻓﻌﻪ از ﺣﻮزه دﯾﺎﻧﺖ و ﺑﯿﻀﻪ ﺷـﺮﯾﻌﺖ اﻫﺘﻤﺎم ﺗﻤﺎم داﺷـﺘﻪ و ﺗﻤﺎﻣﯽ ﺳﺎﻋﺎت و دﻗﺎﯾﻖ ﻋﻤﺮ ﺷﺮﯾﻔﺶ در ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت دﯾﻨﯽ ﻣﺼﺮوف‬‫ﺑﻮده و آﻧﯽ ﻓﺮوﮔـﺬاري ﻧﺪاﺷـﺘﻪ ﺗـﺎ آﻧﮑﻪ دﺳﺖ راﺳﺖ او از ﮐﺜﺮت ﺗﺤﺮﯾﺮ و ﮐﺘـﺎﺑﺖ ﻋﺎﻃـﻞ ﺷـﺪه و در اواﺧﺮ ﺑـﺎ دﺳﺖ ﭼﭗ ﻣﯽﻧﮕﺎﺷـﺘﻪ‬‫اﺳﺖ‪«...‬‬‫و ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﺆﻟﻒ ﻧﺠﻮم اﻟﺴـﻤﺎء زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ ﭼﭗ اﯾﺸﺎن ﻫﻢ از ﮐﺎر ﻣﯽاﻓﺘﺎده اﺳﺖ اﯾﺸﺎن دﺳﺖ از ﮐﺎر ﺑﺮﻧﺪاﺷﺘﻪ و ﻣﻄﺎﻟﺐ را ﺑﺎ زﺑﺎن‬‫اﻣﻼء ﻣﯽﮐﺮده اﺳﺖ و ﻫﯿﭻ ﻣﺎﻧﻌﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ اﯾﺸﺎن را از ﺟﻬﺎد ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎز دارد‪.‬‬‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم اﯾﺸﺎن در ﻫﺠـﺪﻫﻢ ﻣﺎه ﺻـﻔﺮ ﺳﺎل ‪ 1306‬ه‪ .‬ق دﻋﻮت ﺣﻖ را ﻟﺒﯿـﮏ ﮔﻔﺖ و در ﺣﺴـﯿﻨﯿﻪ ﺟﻨﺎب ﻏﻔﺮان ﻣﺂب ﻣـﺪﻓﻮن ﺷـﺪ‪ .‬ﺧﺒﺮ‬‫وﻓﺎت اﯾﺸﺎن در ﻋﺮاق ﺑﺮﭘﺎﯾﯽ ﻣﺠﺎﻟﺲ ﻣﺘﻌّﺪد ﻓﺎﺗﺤﻪﺧﻮاﻧﯽ را در ﭘﯽ داﺷﺖ‪ .‬ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻋﻠﻤﺎء ﺷﺮﯾﮏ ﻋﺰا ﮔﺸﺘﻪ و ﺑﺰرﮔﺎن زﯾﺎدي در رﺛﺎء او‬‫ﺑﻪ ﺳﺮودن ﻗﺼﯿﺪه و ﻣﺮﺛﯿﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬‫*ﺧﺎﻧﺪان و ﻧﯿﺎﮐﺎن‪ :‬اﺑﺘﺪا‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨـﺪي در داﻣﺎن ﺧﺎﻧـﺪاﻧﯽ ﭼﺸﻢ ﮔﺸﻮد و ﭘﺮورش ﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﯽ آﮔﺎه و ﻓﺎﺿـﻼﻧﯽ ﻣﺠﺎﻫـﺪ ﺑﻮدﻧـﺪ‪ .‬در ﻣﯿﺎن‬‫ﺑﺮادران و ﻓﺮزﻧﺪان و ﻓﺮزﻧﺪزادﮔﺎن وي ﻧﯿﺰ ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﯽ ﺧﺪﻣﺘﮕﺰار و ﻣﺘﻌﻬﺪ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرﻧﺪ‪.‬‬‫از اﯾـﻦ ﺧﺎﻧـﺪان ﻣﻌﻈـﻢ در آﺳـﻤﺎن ﻋﻠـﻢ و ﻓﻘـﺎﻫﺖ ﺳـﺘﺎرﮔﺎﻧﯽ درﺧﺸـﺎن ﺑـﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرﻧـﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾـﮏ در ﻋﺼـﺮ ﺧـﻮﯾﺶ راﻫﻨﻤـﺎي‬‫ﮔﻤﺸﺪﮔﺎن ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻨﮏ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﺗﻦ از آﻧﻬﺎ اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 13‬از ‪184‬‬‫‪ -1‬ﺟّﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪ :‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺳﯿﺪ اﷲ ﮐﺮم ﻣﻮﺳﻮي ﮐﻨﺘﻮري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري‪.‬‬‫وي ﺟـﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ و از اﻋﻼـم ﻓﻘﻬـﺎء و زﻫـﺎد زﻣـﺎن و ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺮاﻣﺎت در ﻧﯿﻤﻪ دوم ﺳـﺪه دوازدﻫﻢ ﻫﺠﺮي اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﻋﻼﻗﻪ‬‫زﯾـﺎدي ﺑﻪ اﺳـﺘﻨﺴﺎخ ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ و ﮐﺘﺐ ﻧﻔﯿﺴﻪ ﺑﻪ ﺧـﻂ ﺧـﻮد داﺷـﺘﻪ و ﻗﺮآن و ﺣـﻖ اﻟﯿﻘﯿﻦ و ﺗﺤﻔـﮥ اﻟﺰاﺋﺮ و ﺟـﺎﻣﻊ ﻋﺒﺎﺳـﯽ ﺑﻪ ﺧـﻂ او در‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬واﻟﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪ :‬ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﻣﻮﺳﻮي ﮐﻨﺘﻮري ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري‬‫وي واﻟﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ و از ﭼﻬﺮهﻫﺎي درﺧﺸﺎن ﻋﻘﺎﺋﺪ و ﻣﻨﺎﻇﺮات در ﻧﯿﻤﻪ اول ﻗﺮن ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫او در دوﺷﻨﺒﻪ ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺎه ذي ﻗﻌﺪه ﺳﺎل ‪ 1188‬ﺑﻪ دﻧﯿﺎ آﻣﺪ‪ .‬وي از ﺷﺎﮔﺮدان ﺑﺎرز ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي از اﻋﺎﻇﻢ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺷﯿﻌﻪ در ﻗﺮن‬‫ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﺑﻮده و در اﮐﺜﺮ ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن ﻣﺤﻘﻘﯽ ﺑﯽﻧﻈﯿﺮ ﺑﻮد و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ارزﻧﺪهاي از ﺧﻮد ﺑﻪﺟﺎ ﮔﺬاﺷﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﯾﮑﯽ از ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺗﺮﯾﻦ ﭼﻬﺮهﻫﺎي ﻋﻠﻢ ﻋﻘﺎﯾﺪ و ﻣﻨﺎﻇﺮات و از ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎي ﮐﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺘﺒﻊ و اﺳﺘﻘﺼﺎء ﺑﻮد‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ در ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﻬﻢ ﻣﺤﺮم ‪ 1260‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ اﯾﺰدي ﭘﯿﻮﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﺮادر ارﺷﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ‬‫او ﻧﯿﺰ ﭼﻮن ﭘـﺪر و ﺑﺮادراﻧﺶ از ﻋﺎﻟﻤـﺎن و ﻓﺮزاﻧﮕـﺎن ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﮔﺮﭼﻪ در ﻧﺰد ﭘـﺪرش و ﺳـﯿﺪ اﻟﻌﻠﻤـﺎء ﺷـﺎﮔﺮدي ﻧﻤﻮده اﺳﺖ اّﻣﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ‬‫ﺗﺄﻟﯿﻔـﺎت وي در ﻋﻠـﻮم رﯾﺎﺿـﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘـﺎب ﺣـﻞ ﻣﻌﺎدﻻـت ﺟـﺒﺮ و ﻣﻘـﺎﺑﻠﻪ و رﺳـﺎﻟﻪاي در ﻣﺨﺮوﻃـﺎت ﻣﻨﺤﻨﯽ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸـﺎن ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ‬‫ﻓﯿﻠﺴﻮف و ﭘﺰﺷﮑﯽ ﻧﺎﻣﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺳﯿﺪ ﺳﺮاج ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺎ وﺟﻮد اﺷﺘﻐﺎل ﺑﻪ ﻋﻠﻮم ﻋﺮﺑﯿﻪ و ﻓﻨﻮن ﻗﺪﯾﻤﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺣﺪي ﺑﺮ زﺑﺎن اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ‪ ،‬ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺟﺪﯾﺪ و ﻋﻠﻮم رﯾﺎﺿﯽ ﺗﺴﻠﻂ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد‬‫ﮐﻪ ﺑﺰرﮔﺎن ﻧا ﮕﻠﯿﺲ در ﺣﯿﺮت ﻓﺮو رﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﯾﮏ ﻋﺎﻟﻢ اﺳﻼﻣﯽ اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺎﻫﺮ در ﻓﻨﻮن ﺣﮑﻤﺖ ﻣﻐﺮب ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫وي در ‪ 27‬رﺑﯿﻊ اﻷول ﺳﺎل ‪ 1282‬ه‪ .‬ق رﺣﻠﺖ ﮐﺮد‪.‬‬‫‪ -4‬ﺑﺮادر ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﺳﯿﺪ اﻋﺠﺎز ﺣﺴﯿﻦ‬‫وي ﻓﺮزﻧﺪ اوﺳﻂ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﺑﻮده و وﻻدﺗﺶ در ‪ 21‬رﺟﺐ ‪ 1240‬واﻗﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺪر و ﺑﺮادراﻧﺶ از داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻧﺎﻣﯽ ﺷﯿﻌﻪ در ﮐﺸﻮر ﻫﻨﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت و ﺗﺼﻨﯿﻔﺎت ﻣﺘﻌﺪدي ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ را در ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﮐﺘـﺎب اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤـﺎم در زﻣﯿﻨﻪ اﺳـﺘﺨﺮاج ﻣﻄـﺎﻟﺐ و اﺳـﺘﻨﺒﺎط ﻣﻘﺎﺻـﺪ ﮐﻤﮏ‬‫ﻓﺮاواﻧﯽ ﻧﻤﻮد ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﮐﺎر ﮐﺘﺎب را او اﻧﺠﺎم داد اّﻣﺎ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺷﻬﺮت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﺎم او اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت اﯾﺸﺎن ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ» ﺷﺬور اﻟﻌﻘﯿﺎن ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻢ اﻷﻋﯿﺎن« و» ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ و اﻻﺳﺘﺎر ﻋﻦ اﺣﻮال اﻟﮑﺘﺐ و اﻻﺳﻔﺎر«‬‫اﺷﺎره ﮐﺮد‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن در ﻫﻔﺪﻫﻢ ﺷﻮال ‪ 1286‬ه‪ .‬ق و ﭘﺲ از ﻋﻤﺮي ﮐﻮﺗﺎه اّﻣﺎ ﭘﺮﺑﺮﮐﺖ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ اﯾﺰدي ﭘﯿﻮﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﻌﻠﻤﺎء‬‫وي در ‪ 19‬ﺟﻤﺎدي اﻟﺜﺎﻧﯿﻪ ‪ 1284‬ه‪ .‬ق ﻣﺘﻮﻟـﺪ ﺷـﺪ‪ .‬او را در ﻋﻠﻢ و ﺗﺘﺒﻊ ﺗﺎﻟﯽ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﭘـﺪر ﺷـﻤﺮدهاﻧﺪ ﭼﺮا ﮐﻪ ﻧﮕﺬاﺷﺖ زﺣﻤﺎت ﭘﺪرش ﺑﻪ‬‫ﻫـﺪر رود و ﻟﺬا ﺑﻪ ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﭘﺮداﺧﺖ و ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺟﻠﺪ دﯾﮕﺮ از آن را ﺑﻪ ﺳـﺒﮏ و ﺳـﯿﺎق ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﺗﺄﻟﯿﻒ و ﺑﺎ ﻧﺎم اﯾﺸﺎن ﻣﻨﺘﺸـﺮ‬‫ﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻣﺘﺒﺤﺮ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬اﺻﻮﻟﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث و رﺟﺎﻟﯽ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺘﺒﻊ و ﻣﻔﺘﯽ و ﻣﺮﺟﻊ اﻫﺎﻟﯽ ﺑﻼد ﺧﻮد ﺑﻮده و اﯾﻦ ﻋﻠﻮم را از واﻟﺪ ﻣﻌﻈﻢ ﺧﻮد‬‫و ﻣﻔﺘﯽ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺎس اﺧﺬ ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬‫در ﻧﻬﺎﯾﺖ اﯾﺸﺎن در ‪ 25‬ذي ﺣﺠﻪ ‪ 1361‬ه‪ .‬ق دار ﻓﺎﻧﯽ را وداع ﮔﻔﺖ و ﺑﻨﺎ ﺑﻪ وﺻـﯿﺘﺶ در ﺟﻮار ﻣﺮﻗﺪ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي در آﮔﺮه ﻫﻨﺪ ﺑﻪ‬‫ﺧﺎك ﺳﭙﺮده ﺷﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 14‬از ‪184‬‬‫‪ -6‬ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫وي ﻧﯿﺰ ﻫﻤﭽﻮن ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻓﺎﺿﻞ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از ادﺑﺎء و ﺷﻌﺮاء زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺮادرش را در ﺗﺘﻤﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﯾﺎري ﻧﻤﻮد‪ .‬دﯾﻮان‬‫ﺷﻌﺮ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ و ﺗﻌﻠﯿﻘﺎﺗﯽ ﺑﺮ ﻋﺒﻘﺎت از آﺛﺎر اوﺳﺖ‪.‬‬‫‪ 7‬و ‪ -8‬ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ و ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼﯿﺮ‪ :‬ﻓﺮزﻧﺪان ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫اﯾﻦ دو ﺑﺰرﮔﻮار ﮐﻪ ﻧﻮهﻫﺎي ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ ﻧﯿﺰ از ﻓﻀـﻼء و ﻋﻠﻤﺎء ﺑﺰرگ زﻣﺎن ﺧﻮد ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ در ﻧﺠﻒ اﺷﺮف ﻧﺰد اﺳﺎﺗﯿﺪ‬‫ﺑﺮﺟﺴـﺘﻪ ﺗﺤﺼـﯿﻼت ﻋﺎﻟﯿﻪ ﺧﻮد را ﮔﺬراﻧﯿﺪﻧـﺪ‪ .‬ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﻫﻨـﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺳـﻌﯿﺪ ﺷﺆون رﯾﺎﺳﺖ ﻋﻠﻤﯽ و دﯾﻨﯽ را ﺑﻌﻬﺪه ﮔﺮﻓﺖ و‬‫آﺛﺎر و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ﻣﺘﻌـﺪدي را از ﺧﻮد ﺑﻪ ﺟﺎي ﮔـﺬاﺷﺖ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ در ﺳﺎل ‪ 1387‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨـﺪ وﻓﺎت ﯾﺎﻓﺖ و در ﺟﻮار ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش در‬‫ﺻﺤﻦ ﻣﺮﻗـﺪ ﻗﺎﺿـﯽ ﺷﻮﺷﺘﺮي ﺑﻪ ﺧﺎك ﺳﭙﺮده ﺷـﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺼـﯿﺮ ﭘﺲ از ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺷـﺮاﯾﻂ ﺧﺎص زﻣﺎﻧﯽ وارد‬‫ﮐﺎرﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺷﺪه و از ﺟﺎﻧﺐ ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺑﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﯽ ﻣﺠﻠﺲ ﻧﯿﺎﺑﯽ رﺳﯿﺪ‪.‬‬‫او ﻧﯿﺰ ﭘﺲ از ﻋﻤﺮي ﭘﺮﺑﺎر در ﻟﮑﻬﻨﻮ رﺣﻠﺖ ﮐﺮد وﻟﯽ ﺟﺴـﺪ وي را ﺑﻪ ﮐﺮﺑﻼء ﺑﺮده و در ﺻـﺤﻦ ﺷـﺮﯾﻒ و در ﻣﻘﺒﺮه ﻣﯿﺮزاي ﺷـﯿﺮازي ﺑﻪ‬‫ﺧﺎك ﺳﭙﺮدﻧﺪ‪.‬‬‫*ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت‪ :‬اﺑﺘﺪا‬‫‪ -1‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻷﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر) ‪ 30‬ﻣﺠﻠّﺪ(‬‫‪ -2‬اﺳـﺘﻘﺼﺎء اﻻﻓﺤـﺎم و اﺳﺘﯿﻔـﺎء اﻻﻧﺘﻘﺎم ﻓﯽ ﻧﻘﺾ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم) ‪ 10‬ﻣﺠّﻠـﺪ( ﻃﺒﻊ ﻓﯽ ‪ 1315‬ه‪ .‬ق ﺑﺤﺚ ﻓﯽ ﺗﺤﺮﯾـﻒ اﻟﮑﺘـﺎب و اﺣﻮال‬‫اﻟﺤﺠﮥ و اﺛﺒﺎت وﺟﻮده و ﺷﺮح اﺣﻮال ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ و‪[...‬‬‫‪ -3‬ﺷﻮارق اﻟﻨﺼﻮص) ‪ 5‬ﻣﺠّﻠﺪ(‬‫‪ -4‬ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀﻼت ﻓﯽ ﺣّﻞ اﻟﻤﺸﮑﻼت‬‫‪ -5‬اﻟﻌﻀﺐ اﻟﺘﺒﺎر ﻓﯽ ﻣﺒﺤﺚ آﯾﻪ اﻟﻐﺎر‬‫‪ -6‬اﻓﺤﺎم اﻫﻞ اﻟﻤﯿﻦ ﻓﯽ رّد ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ) ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي(‬‫‪ -7‬اﻟﻨﺠﻢ اﻟﺜﺎﻗﺐ ﻓﯽ ﻣﺴﺌﻠﮥ اﻟﺤﺎﺟﺐ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ) در ﺳﻪ ﻗﺎﻟﺐ ﮐﺒﯿﺮ و وﺳﯿﻂ و ﺻﻐﯿﺮ(‬‫‪ -8‬اﻟﺪرر اﻟﺴﻨﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﮑﺎﺗﯿﺐ و اﻟﻤﻨﺸﺂت اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‬‫‪ -9‬زﯾﻦ اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ اﻟﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ) ﻓﯿﻪ ﻓﺘﺎوﯾﻪ اﻟﻔﻘﻬﯿﮥ(‬‫‪ -10‬اﺳﻔﺎر اﻷﻧﻮار ﻋﻦ وﻗﺎﯾﻊ اﻓﻀﻞ اﻻﺳﻔﺎر) ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﺳﻨﺢ ﻟﻪ ﻓﯽ ﺳﻔﺮه إﻟﯽ اﻟﺤﺞ و زﯾﺎرة اﺋﻤﮥ اﻟﻌﺮاق ﺳﻼم اﷲ ﻋﻠﯿﻬﻢ( ‪1‬‬‫‪ -11‬اﻟﺬراﺋﻊ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺸﺮاﺋﻊ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ) ﻟﻢ ﯾﺘّﻢ(‬‫‪ -12‬اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ اﻟﻐﺮاء) ﻓﻘﻪ ﮐﺎﻣﻞ( ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -13‬اﻟﺸﻌﻠﮥ ﻟا ﺠﻮاﻟﮥ) ﺑﺤﺚ ﻓﯿﻪ اﺣﺮاق اﻟﻤﺼﺎﺣﻒ ﻋﻠﯽ ﻋﻬﺪ ﻋﺜﻤﺎن( ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -14‬ﺷﻤﻊ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ) ﻗﺼﺎﺋﺪ ﻟﻪ ﻓﯽ رﺛﺎء اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم(‪.‬‬‫‪ -15‬اﻟﻄﺎرف‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ أﻟﻐﺎز و ﻣﻌﻤﯿﺎت‬‫‪ -16‬ﺻﻔﺤﮥ اﻻﻟﻤﺎس ﻓﯽ اﺣﮑﺎم اﻻرﺗﻤﺎس) ﻓﯽ اﻟﻐﺴﻞ اﻻرﺗﻤﺎﺳﯽ(‬‫‪ -17‬اﻟﻌﺸﺮة اﻟﮑﺎﻣﻠﮥ) ﺣﻞ ﻓﯿﻪ ﻋﺸﺮة ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺸﮑﻠﮥ( ‪ 2‬ﻣﻄﺒﻮع‬‫‪ -18‬ﺷﻤﻊ و دﻣﻊ) ﺷﻌﺮ ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -19‬اﻟﻈﻞ اﻟﻤﻤﺪود و اﻟﻄﻠﺢ اﻟﻤﻨﻀﻮد‬‫‪ -20‬رﺟﺎل ﻟا ﻤﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 15‬از ‪184‬‬‫‪ -21‬درة اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ ‪3‬‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ‬‫اﺷﺎرة‬‫ﺧﺎﻧﺪان ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ از آﻏﺎز ﺳﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﭘﯽرﯾﺰي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪاي ﻫﻤﺖ ﮔﻤﺎﺷـﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺮور زﻣﺎن ﺗﮑﻤﯿﻞ ﮔﺸﺖ و ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي‬‫ﻓﺮاوان و ﻧﻔﯿﺴـﯽ ﺑﻪ ﺗﺪرﯾـﺞ در آن ﮔﺮدآوري ﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ ‪ 30 / 000‬ﻧﺴـﺨﻪ رﺳـﯿﺪ ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ در دوران ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﺎم وي ﻧﺎﻣﯿﺪه‬‫ﺷـﺪ و در زﻣﺎن ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳـﻌﯿﺪ و ﺗﻮﺳﻂ اﯾﺸﺎن ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﮔﺮﭼﻪ از ﻧﻈﺮ ﮐّﻤﯽ داراي ﻧﻈﺎﯾﺮ ﻓﺮاوان‬‫اﺳﺖ اّﻣﺎ از ﻧﻈﺮ ﮐﯿﻔﯽ و ﺑﻪ ﺟﻬﺖ وﺟﻮد ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي ﻧﺎدر ﮐﻢﻧﻈﯿﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ‬‫در ﻧﯿﻤﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺳﺪه ﺳـﯿﺰدﻫﻢ ﻫﺠﺮي ﮐﻪ ﻧﯿﺮوﻫﺎي اﺳـﺘﻌﻤﺎر ﺑﻪوﯾﮋه اﻧﮕﻠﯿﺲ و ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﭼﺸﻢ ﻃﻤﻊ ﺑﻪ ﺳـﺮزﻣﯿﻦ ﭘﻬﻨﺎور ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن دوﺧﺘﻪ‬‫ﺑﻮدﻧـﺪ و ﺑﯽﮔﻤﺎن اﺳـﻼم ﺳـّﺪ ﺑﺰرﮔﯽ در ﺑﺮاﺑﺮ آﻧﺎن ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﯽآﻣﺪ ﯾﮑﯽ از ﻋﺎﻟﻤﺎن اﻫﻞ ﺗﺴـﻨﻦ ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي ﮐﻪ ﺑﻪ»‬‫ﺳﺮاج اﻟﻬﻨﺪ«‬‫ﺷﻬﺮت داﺷﺖ و ﺑﺎ ‪ 31‬واﺳـﻄﻪ ﻧﺴـﺒﺶ ﺑﻪ ﻋﻤﺮ ﺧﻄﺎب ﺧﻠﯿﻔﻪ دوم ﻣﯽرﺳـﯿﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت او را ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﺷﺎﻫﺼﺎﺣﺐ ﺧﻄﺎب ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﯽ را در رّد اﻋﺘﻘﺎدات و آراء ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺷﯿﻌﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﮐﺮد و آن را» ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ« ﻧﺎﻣﯿﺪ‪.‬‬‫وي در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺼﺎﻟﺢ دﻧﯿﺎي اﺳـﻼم و واﻗﻌﯿﺘﻬﺎي ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﻼﻣﯽ و ﺑﺪون ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺣﺪود و ﻗﻮاﻋﺪ ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ و ﺑﺪون‬‫در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺟﺎﯾﮕﺎه ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( و ﺧﺎﻧـﺪان ﭘﺎﮐﺶ ﻋﻘﺎﯾﺪ‪ ،‬اﺻﻮل‪ ،‬ﻓﺮوع‪ ،‬اﺧﻼق و ﺳﺎﯾﺮ آداب و اﻋﻤﺎل ﺷـﯿﻌﻪ را ﺑﺪون رﻋﺎﯾﺖ آداب‬‫ﻣﻨﺎﻇﺮه و اﻣﺎﻧﺖداري در ﻧﻘﻞ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻫﺪف ﺗﻬﻤﺖﻫﺎ و اﻓﺘﺮاآت ﺧﻮد ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻟﺒﺘﻪ ﻋﻼﻣﻪ دﻫﻠﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻨﺎﯾﺖ أﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﮐﺸـﻤﯿﺮي در ﮐﺘﺎب اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﮐﻪ در رّد ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺳـﺮﻗﺘﯽ از ﮐﺘﺎب ﺻﻮاﻗﻊ ﻣﻮﺑﻘﻪ ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي آن را ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗﯽ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳـﯽ‬‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه اﺳﺖ ‪ .4‬وي در ﭼﺎپ اول اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺮس از‬‫) ‪ (1‬ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻤﺎن اﻟﺮﺣﻠﮥ اﻟﻤﮑﯿﮥ و اﻟﺴﻮاﻧﺢ اﻟﺴﻔﺮﯾﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﻤﺮ رﺿﺎ ﮐﺤﺎﻟﻪ آن را ذﮐﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫) ‪ (2‬ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻤﺎن ﮐﺘﺎب ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﻀﻼت ﺑﺎﺷﺪ‬‫) ‪ (3‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از آﺛﺎر ﻗﻠﻤﯽاش در ﻣﺠّﻠﺪ ﻣﺪﻧﯿﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﻋﺒﻘﺎت ﯾﺎد ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫) ‪ .(4‬اﻟﺒﺘﻪ ﺧﻮد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻧﯿﺰ در ﭼﻨـﺪﯾﻦ ﻣﻮرد ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺷﺎره ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ در ﺑﺤﺚ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در ذﯾﻞ ﺗﺼـﺮﯾﺢ‬‫ذﻫـﺒﯽ ﺑﻪ ﺗﻮاﺗﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬و ﻧﺼـﺮ اﷲ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺷـﻔﯿﻊ ﮐـﺎﺑﻠﯽ ﮐﻪ ﭘﯿﺮ و ﻣﺮﺷـﺪ ﻣﺨـﺎﻃﺐ اﺳﺖ و ﺑﻀـﺎﻋﺖ‬‫ﻣﺰﺟـﺎﺗﺶ ﻣﺴـﺮوق از اﻓـﺎدات او ﻣﯽﺑﺎﺷـﺪ در) ﺻﻮاﻗﻊ( او را ﺑﻪ ﺷـﯿﺦ ﻋﻼـﻣﻪ و اﻣـﺎم اﻫـﻞ ﺣـﺪﯾﺚ وﺻﻒ ﻣﯽﮐﻨـﺪ و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﻗﻮل او‬‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾـﺪ و ﺧﻮد ﻣﺨـﺎﻃﺐ) ﺻـﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ( ﺑﺘﻘﻠﯿـﺪش در اﯾﻦ ﺑﺎب ﺧﺎص ﻫﻢ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﯾﻌﻨﯽ) ﺗﺤﻔﻪ( او را ﺑﺎﻣﺎم اﻫﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻠﻘﺐ‬‫ﻣﯽﺳﺎزد و اﺣﺘﺠﺎج ﺑﻪ ﮐﻼﻣﺶ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺣﺎﮐﻢ ﺷـﯿﻌﯽ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﻮاب ﻧﺠﻒ ﺧﺎن اﺳﻢ ﺧﻮد را ﻣﺨﻔﯽ ﮐﺮد و ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب را» ﻏﻼم‬‫ﺣﻠﯿﻢ«‪ -‬ﮐﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺳﺎل ﺗﻮﻟّﺪ وي ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺣﺮوف أﺑﺠﺪ ﺑﻮد‪ -‬ﻧﺎﻣﯿﺪ اّﻣﺎ در ﭼﺎپ ﺑﻌﺪي ﺑﻪ ﻧﺎم ﺧﻮد وي ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪ‪.‬‬‫در ﺳﺎل ‪ 1227‬ه‪ .‬ق ﺷﺨﺼـﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻏﻼم ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺳـﻠﻤﯽ در ﺷـﻬﺮ» ﻣﺪارس« ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن ﮐﺘﺎب» ﺗﺤﻔﻪ« را از ﻓﺎرﺳـﯽ ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 16‬از ‪184‬‬‫ﻋﺮﺑﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮد و در ﺳﺎل ‪ 1300‬ه‪ .‬ق ﻣﺤﻤﻮد ﺷـﮑﺮي آﻟﻮﺳـﯽ در ﺑﻐﺪاد ﺑﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺮﺑﯽ آن ﭘﺮداﺧﺖ و آن را اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻹﻟﻬﯿﮥ‬‫ﻧﺎﻣﯿﺪ و در ﻣﻘﺪﻣﻪاش آن را ﺑﻪ ﺳـﻠﻄﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻤﯿﺪ ﺧﺎن ﺗﻘﺪﯾﻢ ﮐﺮد‪ .‬وﻟﯽ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﺮﺧﯽ ﻣﺤﺪودﯾﺘﻬﺎي ﺳﯿﺎﺳـﯽ و ﮐﻢ ﺑﻮدن وﺳـﯿﻠﻪ ﻃﺒﻊ‬‫از ﭼـﺎپ و اﻧﺘﺸـﺎر آن در ﻋﺮاق ﺟﻠﻮﮔﯿﺮي ﺷـﺪ‪ .‬ﻟـﺬا در ﻫﻨﺪوﺳـﺘﺎن و ﺷـﻬﺮ ﺑﻤﺒﺌﯽ ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﻧﻔﻮذ اﺟـﺎﻧﺐ ﺑﻮده و ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﺸـﺮ اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﻣﺴﺎﻋﯽ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﺒـﺬول ﻣﯽﺷـﺪ ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﮔﺮدﯾـﺪ و ﭘﺲ از ﻣـّﺪﺗﯽ ﻣﺠـّﺪدا در ﻣﺼـﺮ ﭼﺎپ ﺷـﺪ و ﺑﻌـﺪ از آن ﺑﻪ زﺑﺎن اردو در ﻻﻫﻮر‬‫ﭘﺎﮐﺴـﺘﺎن ﺑﻪ ﻃﺒﻊ رﺳـﯿﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣـﺎل ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺎ ﺗﺤّﻮﻻت و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﺘﻌـّﺪد‪ ،‬در اﯾﺠﺎد اﺧﺘﻼف ﺑﯿﻦ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ و ﺗﯿﺮه ﺳﺎﺧﺘﻦ رواﺑﻂ ﻓﺮق‬‫اﺳﻼﻣﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻫﻤﺪﯾﮕﺮ و ﺗﺤﺮﯾﮏ ﺣّﺲ ﺑﺪﺑﯿﻨﯽ و ﻋﺼﺒّﯿﺖ أﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﺑﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﺷﯿﻌﯿﺎن ﺗﺄﺛﯿﺮ زﯾﺎدي ﮔﺬاﺷﺖ‪ .‬اّﻣﺎ ﺑﻪ ﻣﺼﺪاق ﻋﺪو ﺷﻮد‬‫ﺳﺒﺐ ﺧﯿﺮ اﮔﺮ ﺧﺪا ﺧﻮاﻫﺪ اﻧﺘﺸﺎر اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺳـﺒﺐ ﺷﺪ ﺗﺎ ﻋّﺪه زﯾﺎدي از ﻋﻠﻤﺎء و ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﺷـﯿﻌﻪ اﺣﺴﺎس وﻇﯿﻔﻪ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﻣﯿﺪان ﺑﯿﺎﯾﻨﺪ‬‫و ﺑﺎ ﻣﻨﻄﻖ و زﺑﺎن ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻘﻮﯾﺖ ﻫﺮﭼﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻋﻘﺎﯾﺪ و ﻣﺬﻫﺐ ﺷـﯿﻌﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮي ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب ﮔﺮاﻧﺴـﻨﮓ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار در اﯾﻦ‬‫ﻣﯿﺎن ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﺘﺒﻊ ﻓﺮاوان و زﺣﻤﺎت ﻃﺎﻗﺖﻓﺮﺳﺎي ﻣﺆﻟﻒ آن از درﺧﺸﺶ ﺑﯿﺸﺘﺮي ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻧﺴـﺨﻪاي ﮐﻪ از ﺗﺤﻔﻪ ﻫﻢاﮐﻨﻮن ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭼـﺎپ دﻫﻠﯽ در ﺳـﺎل ‪ 1271‬ه‪ .‬ق اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻄﺒﻊ ﺣﺴـﻨﯽ ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺷـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﺣﺴﻦ آن را در ‪ 776‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﻗﻄﻊ وزﯾﺮي ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﺎﻧﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﭼﺎپ ﻧﺎم ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ ذﮐﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺤﺘﻮاي ﺗﺤﻔﻪ‪:‬‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ و در رّد ﺷـﯿﻌﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺆﻟﻒ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﮔﺮﭼﻪ در ﻣﻘـﺪﻣﻪ و در ﻣﺘﻦ ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم داﻧﺴـﺘﻪ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ‬‫ﻣﺴّﻠﻤﺎت ﺧﻮد ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺘﻨﺎد ﮐﻨﺪ و ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را از ﻣﺪارك ﻣﻌﺘﺒﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﻨﺪ وﻟﯽ ﮐﻤﺘﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ اﻟﺘﺰام ﻋﻤﻞ ﮐﺮده و ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را ﻣﻤﻠّﻮ از‬‫اﻓﺘﺮاآت و ﺗﻬﻤﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻫﻠﻮي در ﺑﺨﺶ ﻫﻔﺘﻢ ﮐﺘﺎب ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را در دو ﺑﺨﺶ آورده اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺑﺨﺶ اول‪ :‬آﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ) ع( اﺳﺘﻨﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ‬‫در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ وي ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ‪ 6‬آﯾﻪ اﮐﺘﻔﺎ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺨﺶ دوم‪ :‬اﺣـﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﻪ در راﺳـﺘﺎي اﺛﺒـﺎت وﻻـﯾﺖ و اﻣﺎﻣﺖ رواﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﻧﯿﺰ ﻓﻘﻂ ‪ 12‬رواﯾـﺖ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮده‬‫اﺳﺖ‪.‬‬‫و در ﻣﺠﻤﻮع ﻣﺴﺘﻨﺪات ﺷﯿﻌﻪ را ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ‪ 6‬آﯾﻪ و ‪ 12‬رواﯾﺖ ﻧﻤﻮده و ادﻟّﻪ و اﺳﺎﻧﯿﺪ آﻧﻬﺎ را ﻣﺨﺪوش داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻓﻬﺮﺳﺖ أﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ‪:‬‬‫‪ -1‬در ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺣﺪوث ﻣﺬﻫﺐ ﺗﺸﯿﻊ و اﻧﺸﻌﺎب آن ﺑﻪ ﻓﺮق ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ‬‫‪ -2‬در ﻣﮑﺎﺋﺪ ﺷﯿﻌﻪ و ﻃﺮق اﺿﻼل و ﺗﻠﺒﯿﺲ‬‫‪ -3‬در ذﮐﺮ أﺳﻼف ﺷﯿﻌﻪ و ﻋﻠﻤﺎء و ﮐﺘﺐ اﯾﺸﺎن‬‫‪ -4‬در اﺣﻮال أﺧﺒﺎر ﺷﯿﻌﻪ و ذﮐﺮ رواة آﻧﻬﺎ‬‫‪ -5‬در اﻟﻬﯿﺎت‬‫‪ -6‬در ﻧﺒّﻮت و اﯾﻤﺎن اﻧﺒﯿﺎء) ع(‬‫‪ -7‬در اﻣﺎﻣﺖ‬‫‪ -8‬در ﻣﻌﺎد و ﺑﯿﺎن ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ ﺛﻘﻠﯿﻦ‬‫‪ -9‬در ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻓﻘﻬﯿﻪ ﮐﻪ ﺷﯿﻌﻪ در آن ﺧﻼف ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده اﺳﺖ‬‫‪ -10‬در ﻣﻄﺎﻋﻦ ﺧﻠﻔﺎء ﺛﻼﺛﻪ و أم اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و دﯾﮕﺮ ﺻﺤﺎﺑﻪ‬‫‪ -11‬در ﺧﻮاص ﻣﺬﻫﺐ ﺷﯿﻌﻪ ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ‪ 3‬ﻓﺼﻞ) اوﻫﺎم‪ -‬ﺗﻌﺼﺒﺎت‪ -‬ﻫﻔﻮات(‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 17‬از ‪184‬‬‫‪ -12‬در ﺗﻮّﻻ و ﺗﺒّﺮي) ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﻣﻘّﺪﻣﺎت ﻋﺸﺮه(‬‫ﭘﺲ از آﻧﮑﻪ ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و ﻣﻨﺘﺸـﺮ ﺷﺪ‪ ،‬آﺛﺎر ﻣﺘﻌّﺪدي از ﻋﻠﻤﺎء ﺷﯿﻌﻪ در ﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻋﺮاق و اﯾﺮان در اﺑﻄﺎل و ﻧﻘﺾ آن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ‬‫ﺑﻌﻀﯽ ﺑﻪ رّد ﺳﺮاﺳﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﺑﺮﺧﯽ ﯾﮏ ﺑﺎب از آن را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ و ﻧﻘﺪ ﻋﻠﻤﯽ ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪.‬‬‫رّدﯾﻪ ﻫﺎي ﺗﺤﻔﻪ‬‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در رّد ﻫﻤﻪ اﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﺮّد ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ‬‫در دوازده دﻓﺘﺮ‪ ،‬و ﻫﺮ دﻓﺘﺮ وﯾﮋه ﯾﮏ ﺑﺎب از اﺻﻞ ﮐﺘﺎب‪ ،‬اﺛﺮ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻨﺎﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﮐﺸﻤﯿﺮي دﻫﻠﻮي) م ‪ 1235‬ه‪ .‬ق(‬‫اﻟﺒﺘﻪ ‪ 5‬دﻓﺘﺮ از آن ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺐ آن را دﯾﺪه از ﺑﻘﯿﻪ ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮ ﺑﻮده و در ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ‬‫ﻋﺒﺎرﺗﻨـﺪ از ﺟﻮاﺑﯿﻪﻫـﺎي وي ﺑﻪ ﺑﺎﺑﻬـﺎي ﯾﮑﻢ‪ ،‬ﺳﻮم‪ ،‬ﭼﻬﺎرم‪ ،‬ﭘﻨﺠﻢ و ﻧﻬﻢ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﭘﺎﺳـﺦ اﻋﺘﺮاض ﻫﺸـﺘﻢ ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم»‬‫ﺟﻮاب اﻟﮑﯿﺪ اﻟﺜﺎﻣﻦ« ﮐﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻣﺴﺢ اﺳﺖ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻧﺴـﺨﻪ ﺧﻄﯽ دﻓﺘﺮ ﻫﻔﺘﻢ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻـﺮﯾﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮ و ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻄﯽ دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ آن در ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮراي اﺳﻼﻣﯽ ﺗﻬﺮان ﻧﮕﻬﺪاري‬‫ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫‪ -2‬ﺳـﯿﻒ اﷲ اﻟﻤﺴـﻠﻮل ﻋﻠﯽ ﻣﺨّﺮﺑﯽ دﯾﻦ اﻟﺮﺳﻮل) ﻧﺎﻣﯿﺪه ﺷﺪه ﺑﻪ( اﻟﺼﺎرم اﻟﺘﺒﺎر ﻟﻘّﺪ اﻟﻔّﺠﺎر و ﻗّﻂ اﻻﺷﺮار در ﺷﺶ دﻓﺘﺮ ﺗﺄﻟﯿﻒ اﺑﻮ اﺣﻤﺪ‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري اﮐﺒﺮآﺑﺎدي) ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪه در ﺳﺎل ‪ .1232‬ق(‬‫ﻓﺎرﺳـﯽ و در رّد ﺑﺮ ﺗﻤﺎم ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷـﺪه اﺳﺖ ﺑـﺪﯾﻨﺼﻮرت ﮐﻪ ﻋﺒﺎرات ﺗﺤﻔﻪ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان» ﻣﺘﻦ« و ﮐﻼم ﺧﻮد در رّد آن را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان»‬‫ﺷﺮح« آورده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺗﺠﻬﯿﺰ اﻟﺠﯿﺶ ﻟﮑﺴﺮ ﺻﻨﻤﯽ ﻗﺮﯾﺶ‪ :‬اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺴﻦ ﺑﻦ اﻣﺎن اﷲ دﻫﻠﻮي ﻋﻈﯿﻢ آﺑﺎدي) م ‪ 1260‬ه‪ .‬ق(‬‫ﻧﺴﺨﻪ ﺧﻄﯽ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ آﯾﺖ اﷲ ﻣﺮﻋﺸﯽ ﻧﺠﻔﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در رّد ﯾﮏ ﺑﺎب از اﺑﻮاب ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺑﺎب اول‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﺸﯿﻊ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺳـﯿﻒ ﻧﺎﺻـﺮي‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب اﺛﺮ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘـﻮري ﭘـﺪر ﺑﺰرﮔﻮار ﺻـﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘـﺎت ﺑﻮده و در رّد ﺑـﺎب اول ﺗﺤﻔﻪ ﮐﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ‬‫ﺣﺪوث ﻣﺬﻫﺐ ﺷﯿﻌﻪ اﺳﺖ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ ﺧﺎن ﺷﺎﮔﺮد ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ‪ ،‬در رّد اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﮐﺘﺎب ﮐﻮﭼﮑﯽ را ﻧﻮﺷﺖ ﮐﻪ‬‫ﻣﺘﻘﺎﺑﻼ ﻋﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري ﮐﺘﺎب اﻷﺟﻮﺑﮥ اﻟﻔﺎﺧﺮة ﻓﯽ اﻟﺮّد ﻋﻠﯽ اﻷﺷﺎﻋﺮة را ﻧﻮﺷﺖ و ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻔّﺼﻠﯽ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ وي داد‪.‬‬‫ﺑﺎب دوم‪ :‬در ﻣﮑﺎﯾﺪ و ﺣﯿﻠﻪﻫﺎي ﺷﯿﻌﯿﺎن‪:‬‬‫‪ -2‬ﺗﻘﻠﯿﺐ اﻟﻤﮑﺎﺋﺪ‪ :‬اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺰ اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري اﺳﺖ ﮐﻪ در ﮐﻠﮑﺘﻪ) ‪ .1262‬ق( ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﺳﻮم‪ :‬در اﺣﻮال اﺳﻼف و ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن ﺷﯿﻌﻪ‪:‬‬‫ﯾﮑﯽ از دﻓﺘﺮﻫﺎي ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ ﺑﻪ رّد اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺗﻌﻠّﻖ دارد ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﭼﻬﺎرم‪ :‬در ﮔﻮﻧﻪﻫﺎي اﺧﺒﺎر ﺷﯿﻌﻪ و رﺟﺎل آن‪:‬‬‫‪ -1‬ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ :‬اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺧﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻫﻨﺪي إﻟﻪآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ( ﭼﺎپ ﻫﻨﺪ‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﯾﮑﯽ از ﻣﺠﻠّﺪات ﭼﺎﭘﯽ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ رّد ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬اﻟﻬّﯿﺎت‬‫‪ -1‬اﻟﺼﻮارم اﻹﻟﻬﯿﺎت ﻓﯽ ﻗﻄﻊ ﺷـﺒﻬﺎت ﻋﺎﺑﺪي اﻟﻌﺰي و اﻟﻼت‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳـﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1215‬ه‪ .‬ق در‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 18‬از ‪184‬‬‫ﮐﻠﮑﺘﻪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫دﻓﺘﺮ ﭘﻨﺠﻢ اﻟﻨﺰﻫﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺑﺎب اﺧﺘﺼﺎص دارد‪.‬‬‫ﺑﺎب ﺷﺸﻢ‪ :‬در ﭘﯿﺎﻣﺒﺮي‬‫‪ -1‬ﺣﺴﺎم اﻻﺳﻼم و ﺳﻬﺎم اﻟﻤﻼم‪ ،‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1215‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬در اﻣﺎﻣﺖ‬‫در رّد اﯾﻦ ﺑﺎب ﮐﻪ ﺟﻨﺠﺎﻟﯽﺗﺮﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ از ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود آﺛﺎر ﮔﺮاﻧﺒﻬﺎﯾﯽ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -1‬ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﺼﻮارم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي‬‫‪ -2‬اﻟﺒﻮارق اﻟﻤﻮﺑﻘﻪ‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -3‬اﻻﻣﺎﻣﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﻧﺼﯿﺮآﺑﺎدي) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫‪ -4‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ‪ :‬اﺛﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻣﻮﺳﻮي ﺑﻨﺎرﺳـﯽ‪ ،‬ﮐﻪ در ﺑﺎب ﻧﻬﻢ آن ﺑﻪ ﺑﺮرﺳـﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻧﺰاﻋﯽ ﻓﻘﻬﯽ ﻫﻤﭽﻮن ﻣﺴﺢ ﭘﺎﻫﺎ در وﺿﻮ‬‫و ﺣّﻠﯿﺖ ﻧﮑﺎح ﻣﻮّﻗﺖ ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺨﺘﺼﺮ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب را ﺑﺎ ﻧﺎم ﻣﻬﺠﮥ اﻟﺒﺮﻫﺎن ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺴﻌﺎدة‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﮐﻨﺘﻮري ﭘﺪر ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‪.‬‬‫‪ -6‬اﻟﺠﻮاﻫﺮ اﻟﻌﺒﻘﺮﯾـﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﺳـﯿﺪ ﻣﻔﺘﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒﺎس ﺷﻮﺷﺘﺮي اﺳـﺘﺎد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳـﯽ ﮐﻪ در ﻫﻨـﺪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳـﯿﺪه‬‫اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺸﺎن در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺷﺒﻬﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻏﯿﺒﺖ ﺣﻀﺮت وﻟﯽ ﻋﺼﺮ) ﻋﺞ( را ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬در آﺧﺮت‬‫‪ -1‬اﺣﯿﺎء اﻟﺴﻨﮥ و اﻣﺎﺗﮥ اﻟﺒﺪﻋﮥ ﺑﻄﻌﻦ اﻷﺳّﻨﮥ‪ :‬اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1281‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ اﻟﻨﺰﻫﻪ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﮐﺸﻤﯿﺮي ﻧﯿﺰ در ﺧﺼﻮص رّد اﯾﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫ﺑﺎب ﻧﻬﻢ‪ :‬در ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺧﺘﻼﻓﯽ ﻓﻘﻪ‪:‬‬‫‪ -1‬دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ از اﻟﻨﺰﻫﮥ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1255‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه در ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎت و ﺣّﻞ ﻣﺸﮑﻼت اﯾﻦ ﺑﺎب اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻮﻟﻮي اﻓﺮاد ﻋﻠﯽ‬‫ﮐﺎﻟﭙﻮي ﺳـّﻨﯽ ﮐﺘﺎب رﺟﻮم اﻟﺸـﯿﺎﻃﯿﻦ را در رّد اﯾﻦ دﻓﺘﺮ از ﻧﺰﻫﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ و در ﻣﻘﺎﺑﻞ‪ ،‬ﺟﻌﻔﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻣﻮﺳﻮي ﺑﻨﺎرﺳﯽ ﺷﺎﮔﺮ ﺻﺎﺣﺐ‬‫ﻧﺰﻫﻪ ﻫﻢ ﺑﺎ ﮐﺘﺎب ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ ﺑﻪ اﺑﻄﺎل و اﺳﮑﺎت وي ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬ﺻﺎﺣﺐ ﻟا ﻨﺰﻫﮥ ﮐﺘﺎب دﯾﮕﺮي در ﻧﻘﺾ ﮐﯿﺪ ﻫﺸـﺘﻢ از اﯾﻦ ﺑﺎب در ﻣﻮﺿﻮع ﻧﮑﺎح ﻣﻮﻗّﺖ و ﻣﺴﺢ ﭘﺎﻫﺎ در وﺿﻮ دارد ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﺧﻄﯽ‬‫آن در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﮐﺘﺎب ﮐﺸﻒ اﻟﺸـﺒﻬﻪ ﻋﻦ ﺣّﻠﯿـﮥ اﻟﻤﺘﻌﮥ اﺛﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎﻫﯽ ﮐﻪ در ﭘﺎﺳﺦ اﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎب ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه و در‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﻮزه ﻣّﻠﯽ ﮐﺮاﭼﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب دﻫﻢ‪ :‬در ﻣﻄﺎﻋﻦ‬‫‪ -1‬ﺗﺸـﯿﯿﺪ اﻟﻤﻄﺎﻋﻦ و ﮐﺸﻒ اﻟﻀـﻐﺎﺋﻦ اﺛﺮ ﻋّﻼﻣﻪ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘﻮري ﮐﻪ در دو دﻓﺘﺮ ﺑﺰرگ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه و ﺑﺨﺶ ﻣﻌﻈﻤﯽ از آن در‬‫ﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1283‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻣﻄﺒﻌﻪ ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ(‬‫‪ -2‬ﺗﮑﺴﯿﺮ اﻟﺼﻨﻤﯿﻦ‪ :‬اﺛﺮ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﻫﻨﺪي‪ ).‬ﻓﺎرﺳﯽ(‬‫‪ -3‬ﻃﻌﻦ اﻟﺮﻣﺎح‪ :‬اﺛﺮ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻌﻠﻤﺎء دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي در رّد ﺑﺨﺸﯽ از اﯾﻦ ﺑﺎب ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ داﺳﺘﺎن ﻓﺪك و ﺳﻮزاﻧﺪن ﺧﺎﻧﻪ ﺣﻀﺮت ﻓﺎﻃﻤﻪ‬‫ﺳﻼم اﻟّﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1308‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫در رّد اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺗﻮﺳﻂ ﺷﯿﺦ ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯿﺾآﺑﺎدي ﺳّﻨﯽ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻧﻘﺾ اﻟّﺮﻣﺎح ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬در اوﻫﺎم و ﺗﻌﺼﺒﺎت ﺷﯿﻌﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 19‬از ‪184‬‬‫‪ -1‬ﻣﺼﺎرع اﻷﻓﻬﺎم ﻟﻘﻠﻊ اﻷوﻫﺎم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﻠﯽ ﮐﻨﺘﻮري) ﭼﺎپ ﻫﻨﺪ ﺑﺎب دوازدﻫﻢ‪ :‬در ﺗﻮﻟﯽ و ﺗﺒّﺮي و دﯾﮕﺮ ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺷﯿﻌﻪ‬‫‪ -1‬ذو اﻟﻔﻘﺎر‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ دﻟـﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي) ﻓﺎرﺳـﯽ( و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﭘﺎﺳـﺦ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎي ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ در ﻣﺒﺤﺚ ﻏﯿﺒﺖ اﻣﺎم زﻣﺎن) ﻋـﺞ( از‬‫ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬﺎي دﯾﮕﺮي ﮐﻪ در رّد ﻗﺴﻤﺘﯽ از ﺗﺤﻔﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺻﻮارم اﻻﺳـﻼم‪ :‬اﺛﺮ ﻋﻼﻣﻪ دﻟﺪار ﻋﻠﯽ ﻧﻘﻮي‪ .‬رﺷـﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن ﺳّﻨﯽ ﻣﺆﻟﻒ اﻟﺸﻮﮐﮥ اﻟﻌﻤﺮﯾﮥ‪ -‬ﮐﻪ از ﺷﺎﮔﺮدان ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ اﺳﺖ‪-‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب و اﻟﺼﻮارم اﻻﻟﻬﯿﺎت را ﺑﺎ ﺷـﺒﻬﺎﺗﯽ رّد ﻧﻤﻮده ﮐﻪ ﺣﮑﯿﻢ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن از ﺷﺎﮔﺮدان ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﮐﺎﻣﻞ اﯾﻦ ﺷـﺒﻬﺎت را ﭘﺎﺳـﺦ‬‫داده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬اﻟـﻮﺟﯿﺰة ﻓﯽ اﻷـﺻﻮل‪ :‬ﻋﻼـﻣﻪ ﺳـﺒﺤﺎن ﻋﻠﯿﺨـﺎن ﻫﻨـﺪي‪ ،‬وي در اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب ﭘﺲ از ﺑﺤﺚ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻋﻠﻢ اﺻﻮل و ذﮐﺮ اﺣـﺎدﯾﺚ داّل ﺑﺮ‬‫اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ) ع( ﺑﻪ ﺗﻌّﺮض و رّد ﮐﻠﻤﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻣﺠﻬﻮﻻت ﺧﻠﻔﺎي ﺳﻪﮔﺎﻧﻪ را ﺑﯿﺎن ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﺗﺼﺤﯿﻒ اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻹﻟﻬّﯿﻪ ﻋﻦ اﻟﻨﻔﺜﮥ اﻟﺸﯿﻄﺎﻧﯿﮥ‪ ،‬در رّد ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﻪ ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﻣﺤﻤﻮد آﻟﻮﺳﯽ) ‪ 3‬ﻣﺠﻠﺪ(‪ :‬اﺛﺮ ﺷﯿﺦ ﻣﻬﺪي ﺑﻦ ﺷﯿﺦ‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﺧﺎﻟﺼﯽ ﮐﺎﻇﻤﯽ) م ‪ 1343‬ه‪ .‬ق(‬‫‪ -4‬رّد ﻋﻼﻣﻪ ﻣﯿﺮزا ﻓﺘﺢ اﷲ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ» ﺷﯿﺦ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ« اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ) م‪ 1339 .‬ه‪ .‬ق(‪ -‬وي ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﮐﺘﺎﺑﯽ در رّد اﻟﻤﻨﺤﮥ اﻻﻟﻬﯿﻪ دارد‪.‬‬‫‪ -5‬اﻟﻬﺪﯾﮥ اﻟﺴﻨﯿﮥ ﻓﯽ رّد اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮﯾﮥ‪ ):‬ﺑﻪ زﺑﺎن اردو( اﺛﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎدي ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪ -6‬اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻟﻤﻨﻘﻠﺒﮥ‪ :‬در ﺟﻮاب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ) ﺑﻪ زﺑﺎن اردو(‬‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار‬‫اﺷﺎرة‬‫) ‪ (1‬ﮐﺘﺎب ﻋﻈﯿﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺷﺎﻫﮑﺎر ﻋﻠﻤﯽ و ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﻣﺮﺣﻮم ﺳـﯿﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨﺪي ﻧﯿﺸﺎﺑﻮري اﺳﺖ ﮐﻪ در رّد ﺑﺎب اﻣﺎﻣﺖ‬‫ﮐﺘﺎب ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ دﻫﻠﻮي‪ -‬ﮐﻪ در رّد ﻋﻘﺎﯾﺪ ﺷﯿﻌﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه‪ -‬ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫‪ -1‬ﻣﻮﺿﻮع و ﻧﺴﺨﻪ ﺷﻨﺎﺳﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت در ﻧﻘﺾ و رّد ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ ﺗﺤﻔﻪ در زﻣﯿﻨﻪ ادﻟّﻪ اﻣﺎﻣﯿﻪ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫وي در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﯽﮐﻮﺷﺪ ﺗﺎ ﻓﻠﺴﻔﻪ اﻣﺎﻣﺖ را روﺷﻦ ﮐﻨﺪ و ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﮐﻪ اﺳﻼم آن دﯾﻨﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در درﺑﺎر ﺧﻠﻔﺎ ﻣﻄﺮح ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺣﺮف ﺑﻪ ﺣﺮف ﻣّﺪﻋﯿﺎت دﻫﻠﻮي را ﺑﺎ ﺑﺮاﻫﯿﻦ اﺳﺘﻮار و ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻧﻘﺾ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫وي ﮐﺘﺎب ﺧﻮد را در دو ﻣﻨﻬﺞ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ در ﺑﺎب ﻫﻔﺘﻢ ﺗﺤﻔﻪ آﻣﺪه ﺳﺎﻣﺎن ﺑﺨﺸﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻨﻬﺞ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬در آﯾﺎت‬‫از اﯾﻦ ﻣﻨﻬﺞ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ ﻣﺸـﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﺷـﺶ دﻓﺘﺮ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ) ﭼﻮن دﻫﻠﻮي ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ‪ 6‬آﯾﻪ از آﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﻪ آن اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ اﺷﺎره‬‫ﮐﺮده اﺳﺖ(‬‫) ‪ ](1‬ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ ﻓﺘﺢ ﻋﯿﻦ و ﮐﺴـﺮ ﺑﺎء ﺟﻤﻊ ﻋﺒﻘﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﭼﯿﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻮي ﺧﻮش دارد و اﻧﻮار ﺑﻔﺘﺢ ﻧﻮن و ﺳﮑﻮن واو ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي ﮔﻞ‬‫و ﯾﺎ ﮔﻞ ﺳﻔﯿﺪ اﺳﺖ‬‫دﺳﺖﻧﻮﺷﺘﻬﺎ و ﯾﺎدداﺷﺘﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﭘﯿﺶﻧﻮﯾﺲ در ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮده و ﺗﺎﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﭼﺎپ ﻧﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪1 .‬‬‫ﻣﻨﻬﺞ دوم‪ :‬در رواﯾﺎت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 20‬از ‪184‬‬‫در اﯾﻦ ﻣﻨﻬﺞ ﺑﺮاي ﻫﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﮏ ﯾﺎ دو دﻓﺘﺮ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ذﯾﻞ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در دو ﺑﺨﺶ‬‫ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ‪ :‬ﻧـﺎم ﺑﯿﺶ از ﯾﮑﺼـﺪ ﺗﻦ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﺗـﺎﺑﻌﯿﻦ و ﺗـﺎﺑﻊ ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ و ﺣّﻔﺎظ و ﭘﯿﺸﻮاﯾﺎن ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـّﻨﯽ از آﻏﺎز ﺗﺎ روزﮔﺎر ﻣﺆﻟﻒ‬‫ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﮔﺰارﺷﯽ از اﺣﻮال آﻧﻬﺎ و ﺗﻮﺛﯿﻖ ﻣﺼﺎدر رواﯾﺖ‬‫ﺑﺨﺶ دوم‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﺤﺘﻮاﯾﯽ ﺧﺒﺮ و وﺟﻮه دﻻﻟﯽ و ﻗﺮاﯾﻦ ﭘﯿﭽﯿﺪه آن ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ اﻣﯿﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﻋﻠﯽ) ع( و ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎت دﻫﻠﻮي‪.‬‬‫ﺑﺨﺶ اول در ﯾﮏ ﻣﺠﻠـﺪ ‪ 1251‬ﺻـﻔﺤﻪاي و ﺑﺨﺶ دوم در دو ﻣﺠّﻠﺪ در ﺑﯿﺶ از ﻫﺰار ﺻـﻔﺤﻪ در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ) ‪ 1293‬و ‪.1294‬‬‫ق( ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺷﺪه و ﻫﺮ ﺳﻪ ﻣﺠﻠﺪ در ده ﺟﻠﺪ ﺣﺮوﻓﯽ ﺑﺎ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻏﻼﻣﺮﺿﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺑﺮوﺟﺮدي در ﻗﻢ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‬‫ﺧﻼﺻﻪ اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﻧﺎم ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ از ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﻗﻤﯽ در ‪ 462‬ﺻﻔﺤﻪ در ﻗﻢ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪2 .‬‬‫ دﻓﺘﺮ دوم‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ» ﯾﺎ ﻋﻠﯽ أﻧﺖ ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟـﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳـﯽ إﻻ أﻧﻪ ﻻ ﻧﺒﯽ ﺑﻌﺪي« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ در دو ﺑﺨﺶ اﺳﻨﺎد و دﻻﻟﺘﻬﺎ ﺳﺎﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در زﻣـﺎن ﺣﯿـﺎت ﻣﺆﻟﻒ در ‪ 977‬ﺻـﻔﺤﻪ ﺑﺰرگ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﺳـﺎل ‪ 1295‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺷـﺪه و ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﯾﮑﺼـﺪﻣﯿﻦ ﺳﺎﻟﮕﺮد‬‫درﮔﺬﺷﺖ ﻣﻮﻟﻒ در اﺻﻔﻬﺎن اﻓﺴﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﺳﻮم‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» إن ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻨﯽ و أﻧﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ وﻟّﯽ ﮐّﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻌﺪي« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 585‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﻗﻄﻊ رﺣﻠﯽ در ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻫﻨﺪ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﭼﻬـﺎرم‪ :‬وﯾﮋه ﺣـﺪﯾﺚ»‪ ...‬اﻟﻠﻬﻢ اﺋﺘﻨﯽ ﺑـﺄﺣّﺐ ﺧﻠﻘـﮏ إﻟﯿـﮏ ﯾﺄﮐـﻞ ﻣﻌﯽ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﻄﯿﺮ« ﮐﻪ درﺑـﺎره داﺳـﺘﺎن ﻣﺮغ ﺑﺮﯾﺎن و آﻣـﺪن‬‫ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ) ع( ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( ﭘﺲ از ﮔﻔﺘﻦ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺣﻀﺮت) ص( ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ).‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ(‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 736‬ﺻﻔﺤﻪ در دو ﻣﺠﻠّﺪ ﺑﺰرگ در ﺳﺎل ‪ 1306‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ).‬ﻣﻄﺒﻌﻪ ﺑﺴﺘﺎن ﻣﺮﺗﻀﻮي(‬‫ دﻓﺘﺮ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻋﻠّﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ‪«...‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در دو ﻣﺠّﻠﺪ ﺑﺰرگ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ﻣﺠّﻠﺪ ﻧﺨﺴﺖ آن در ‪ 745‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1317‬ه‪ .‬ق و ﻣﺠّﻠـﺪ دوم آن در ‪ 600‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ‬‫ﺳﺎل ‪ 1327‬ه‪ .‬ق اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ).‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺳﯿﺪ ﻣﻈﻔﺮ ﺣﺴﯿﻦ(‬‫ دﻓﺘﺮ ﺷﺸﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﻦ أراد أن ﯾﻨﻈﺮ إﻟﯽ آدم و ﻧﻮح‪ ...‬ﻓﯿﻨﻈﺮ إﻟﯽ ﻋﻠﯽ« ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻫﻢ در دو ﻣﺠﻠّﺪ ﯾﮑﯽ در ‪ 456‬ﺻﻔﺤﻪ و دﯾﮕﺮي در ‪ 248‬ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1301‬ه‪ .‬ق ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ).‬در ﻟﮑﻬﻨﻮ(‬‫ دﻓﺘﺮ ﻫﻔﺘﻢ‪ :‬درﺑﺎره ﺧﺒﺮ» ﻣﻦ ﻧﺎﺻﺐ ﻋﻠّﯿﺎ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﺑﻌﺪي ﻓﻬﻮ ﮐﺎﻓﺮ« ﮐﻪ ﭘﺎﮐﻨﻮﯾﺲ آن ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻧﺮﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺣﺪﯾﺚ» ﮐﻨﺖ أﻧﺎ و ﻋﻠّﯽ ﻧﻮرا ﺑﯿﻦ ﯾﺪي اﻟّﻠﻪ ﻗﺒﻞ أن ﯾﺨﻠﻖ اﷲ آدم‪ «...‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر‬‫) ‪ (1‬و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪ ﮐﺒﯿﺮ ﻏﯿﺮ ﻣﻄﺒﻮع ﻟﮑﻨﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺼﻨﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﻮﻟﯽ اﻟﺴﯿﺪ رﺟﺐ ﻋﻠﯽ ﺧﺎن ﺳﺒﺤﺎن اﻟﺰﻣﺎن‬‫ﻓﯽ ﺟﮑﺮاوان اﻟﺬي ﮐﺎن ﻣﻦ ﺗﻼﻣﯿﺬ اﻟﻤﺼﻨﻒ‪ )...‬اﻟﺬرﯾﻌﻪ(‬‫) ‪ (2‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺟﺰء ﯾﮑﻢ از ﻣﺠﻠـﺪات ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ» ﻋﺒﻘﺎت« در ﺗﻬﺮان ﺑﻪ دﺳـﺘﻮر ﻣﺮﺣﻮم آﯾﺖ اﷲ ﺳـﯿﺪ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ ﺻﺪر) ﺳﺎﮐﻦ ﻗﻢ و‬‫ﻣﺘﻮﻓﺎي ‪ (1373‬در ﻗﻄـﻊ رﺣﻠﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﺖ ﻓﻀـﻼي ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻗﻢ‪ -‬ﭼﺎﭘﺨـﺎﻧﻪ ﺷـﺮﮐﺖ ﺗﻀـﺎﻣﻨﯽ ﻋﻠﻤﯽ) در ‪ 600‬ﺻـﻔﺤﻪ( ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه‬‫اﺳﺖ ‪.‬‬‫اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در ‪ 786‬ﺻﻔﺤﻪ ﻗﻄﻊ ﺑﺰرگ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ‪ :‬ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﺧﺒﺮ راﯾﺖ در ﭘﯿﮑﺎر ﺧﯿﺒﺮ ﮐﻪ روي ﮐﺎﻏﺬ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ).‬در ﯾﮏ ﻣﺠّﻠﺪ(‬‫دﻓﺘﺮ دﻫﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ» ﻋﻠّﯽ ﻣﻊ اﻟﺤﻖ و اﻟﺤﻖ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ) ع(« ﮐﻪ دﺳﺖﻧﻮﺷﺖ ﻧﺎﻗﺼـﯽ از ﭘﯿﺶﻧﻮﯾﺲ آن در ﮐﺘﺎﺑﺨـﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻـﺮﯾﻪ وﺟﻮد داﺷـﺘﻪ‬‫اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 21‬از ‪184‬‬‫دﻓﺘﺮ ﯾﺎزدﻫﻢ‪ :‬وﯾﮋه ﺧﺒﺮ» إن ﻣﻨﮑﻢ ﻣﻦ ﯾﻘﺎﺗﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﺄوﯾﻞ اﻟﻘﺮآن ﮐﻤﺎ ﻗﺎﺗﻠﺖ ﻋﻠﯽ ﺗﻨﺰﯾﻠﻪ«‪ .‬از اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﻫﻢ ﭘﺎﮐﻨﻮﺷﺘﯽ ﺑﺪﺳﺖ ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ‪).‬‬‫در ‪ 3‬ﻣﺠﻠﺪ(‬‫دﻓﺘﺮ دوازدﻫﻢ‪ :‬در ﺑﺮرﺳـﯽ اﺳـﻨﺎد و دﻻﻻت ﺧﺒﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ و ﻣﻌﺮوف ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻪ ﭘﯿﻮﺳﺖ ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻔﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﻣﻔﺎد‪ ].‬ﭼﺎپ در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺳﺎل‬‫‪ 1313‬و ‪ 1351‬ه‪ .‬ق اﺻﻔﻬﺎن ‪ 1380‬ه‪ .‬ق) در ‪ 6‬ﺟﻠﺪ( ﻣﺪرﺳﮥ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﻬﺪي ‪ 1406‬ه‪ .‬ق اﯾﻦ دﻓﺘﺮ در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ ﭼﺎپ ﺳـﻨﮕﯽ‬‫ﺑﻪ اﻧﺪازه رﺣﻠﯽ ﺧﻮرده و ﻃﺒﻊ ﺣﺮوﻓﯽ آن) در ‪ 6‬ﺟﻠﺪ( ﺑﺎ اﻫﺘﻤﺎم ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ روﺿﺎﺗﯽ در اﺻﻔﻬﺎن ﺑﻪ اﻧﻀﻤﺎم اﻧﺠﺎم ﻧﺎﻣﻪاي ﭘﺮﻓﺎﯾﺪه)‬‫درﺑﺎره ﻋﺒﻘﺎت و ﻣﺆﻟﻔﺶ و ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮﯾﻪ و‪ (...‬ﺻﻮرت ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻓﺸـﺮده ﻣﺒﺎﺣﺚ و ﻓﻮاﯾـﺪ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ را ﻣﯽﺗﻮان در ﮐﺘﺎب ﻧﻔﺤﺎت اﻷزﻫﺎر ﻓﯽ ﺧﻼﺻﮥ ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ‬‫ﻗﻠﻢ آﻗﺎي ﺳﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻣﯿﻼﻧﯽ ﺑﺪﺳﺖ آورد ﮐﻪ در ‪ 20‬ﺟﻠﺪ ﻣﺘﻮﺳﻂ در ﻗﻢ ﭼﺎپ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫در ﻣﺠﻤﻮع از اﯾﻦ دوازده دﻓﺘﺮ‪ ،‬ﭘﻨـﺞ دﻓﺘﺮ ﺑـﺪﺳﺖ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﺳﻪ دﻓﺘﺮ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮزﻧﺪش ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻـﺮ ﺣﺴـﯿﻦ و دو دﻓﺘﺮ آن‬‫ﺗﻮﺳﻂ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ ﻓﺮزﻧﺪ ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺎ ﻫﻤﺎن اﺳﻠﻮب ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻪ ﺗﻔﺼﯿﻞ ذﯾﻞ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫اﻟﻒ‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺰﻟﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -3‬ﺣﺪﯾﺚ وﻻﯾﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -4‬ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺸﺒﯿﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -5‬ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫ب‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎب از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫‪ -3‬ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ و ﺳﻔﯿﻨﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ‬‫ج‪ :‬ﻣﺮﺣﻮم ﺳﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ‬‫‪ -1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺎﺻﺒﺖ از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ و دﻻﻟﺖ) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫‪ -2‬ﺣﺪﯾﺚ ﺧﯿﺒﺮ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ ﻓﻘﻂ) ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ(‬‫اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ دو ﺣﺪﯾﺚ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﭼﺎپ ﻧﺸﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﻟﺒﺘﻪ ﭘﻨﺞ ﺣﺪﯾﺚ اﺧﯿﺮ‪ -‬ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻓﺮزﻧﺪ و ﻧﻮه ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ‪ -‬را ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻗﺮار دادﻧﺪ ﺗﺎ از ﻣﻘﺎم‬‫ﺷﺎﻣـﺦ اﯾﺸﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ ﺷﻮد و از ﻃﺮﻓﯽ اﯾﻦ دو ﻧﻔﺮ ﻫﻤﺎن ﻣﺴـﯿﺮي را ﭘﯿﻤﻮدﻧـﺪ ﮐﻪ ﺑﻨﯿﺎﻧﮕﺬار ﻋﺒﻘﺎت آن را ﺗﺮﺳـﯿﻢ ﮐﺮده و رﺋﻮس ﻣﻄﺎﻟﺐ و‬‫ﻣﺼﺎدر آﻧﻬﺎ را ﺑﺠﻬﺖ ﺳﻬﻮﻟﺖ ﺳﯿﺮ ﺑﺮاي دﯾﮕﺮان آﻣﺎده ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬‫از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘﺐ دﯾﮕﺮ ﮐﻪ در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻋﺒﻘﺎت ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از‪:‬‬‫‪ -1‬ﺗﺬﯾﯿﻞ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳﯿﺪ ذاﮐﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻓﺮزﻧﺪ دﯾﮕﺮ ﻣﺆﻟﻒ‬‫‪ -2‬ﺗﻌﺮﯾﺐ ﺟﻠﺪ اول ﺣﺪﯾﺚ» ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳﯿﺪ ﻣﺤﺴﻦ ﻧﻮاب ﻟﮑﻬﻨﻮي‬‫‪ -3‬ﺗﻠﺨﯿﺺ ﺗﻤﺎم ﻣﺠﻠـﺪ دوم‪ ،‬ﭘﻨﺠﻢ‪ ،‬ﺷـﺸﻢ و ﺑﺨﺸـﯽ از ﻣﺠّﻠـﺪ ﯾﮑﻢ و ﺗﻌﺮﯾﺐ ﺗﻤﺎﻣﯽ اﯾﻦ ﻣﺠﻠﺪات ﺑﻪ ﻧﺎم» اﻟﺜﻤﺮات« ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﺴـﻦ‬‫ﻧﻮاب‬‫‪ -2‬ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﺑﺤﺚ و ﺳﺒﮏ اﺳﺘﺪﻻل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 22‬از ‪184‬‬‫وي ﻫﺮ ﻣﺠّﻠـﺪ از ﻣﻨﻬـﺞ دّوم ﮐﺘﺎب را در ﯾﮏ ﯾﺎ دو ﺟﺰء ﻗﺮار داده اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺨﺴﺖ در ﺳـﻨﺪ ﺣـﺪﯾﺚ و اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ و ﻗﻄﻌﯽ اﻟﺼﺪور ﺑﻮدن‬‫آن‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ از ﻃﺮق ﻋﺎّﻣﻪ ﺑﺤﺚ ﻧﻤﻮده و ﺑﺎ اﺳـﺘﻨﺎد ﺑﻪ ﻣﺪارك ﻣﻌﺘﺒﺮه اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ از زﻣﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﮐﺮم) ص( و ﻋﺼـﺮ ﺻﺪور ﺗﺎ زﻣﺎن ﻣﺆﻟّﻒ)‬‫ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻗﺮن ﺑﻪ ﻗﺮن( اﺑﺘـﺪا ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﺗﻌـﺪﯾﻞ ﻫﺮ ﯾﮏ از راوﯾﺎن ﺑﻼ واﺳـﻄﻪ ﺣـﺪﯾﺚ از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻮل دﯾﮕﺮ ﺻـﺤﺎﺑﻪ و ﺳـﭙﺲ ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و‬‫ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻫﺮ ﯾﮏ از ﺻﺤﺎﺑﻪ و ﺗﻮﺛﯿﻖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن آﻧﻬﺎ از ﻃﺮﯾﻖ ﻗﻮل ﺗﺎﺑﻌﯿﻦ و در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻪ ﺗﻮﺛﯿﻖ و ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻃﺒﻘﺎت ﺑﻌﺪ از ﻃﺮﯾﻖ ﮐﺘﺐ رﺟﺎل و‬‫ﺗﺮاﺟﻢ و ﺟﻮاﻣﻊ ﺣـﺪﯾﺜﯽ و ﻣﺼﺎدر ﻣﻮرد وﺛﻮق ﺧﻮد آﻧﻬﺎ ﺗﺎ ﺑﻪ زﻣﺎن ﺧﻮد‪ ،‬ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آﻧﮕﺎه ﺑﻪ ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺘﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﭘﺮداﺧﺘﻪ‬‫و ﺳـﭙﺲ وﺟﻮه اﺳـﺘﻔﺎده و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ دﻻﻟﺖ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﺮ وﻓﻖ ﻧﻈﺮ ﺷـﯿﻌﻪ ﺗﺸـﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده و در ﭘﺎﯾﺎن ﮐﻠﯿﻪ ﺷـﺒﻬﺎت و اﻋﺘﺮاﺿﺎت وارده از‬‫ﻃﺮف ﻋـﺎﻣﻪ را ﯾـﮏ ﺑﻪ ﯾـﮏ ﻧﻘـﻞ و ﺑﻪ ﻫﻤﻪ آﻧﻬـﺎ ﭘﺎﺳـﺦ داده اﺳﺖ‪ .‬و در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﮔﺎﻫﯽ ﺑﺮاي رّد دﻟﯿﻠﯽ از آﻧﺎن ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﺧﻮد آﻧﺎن‬‫اﺳﺘﺪﻻل ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -3‬ﻗﺪرت ﻋﻠﻤﯽ‬‫ﻗـﺪرت ﻋﻠﻤﯽ و ﺳـﻌﻪ اﻃﻼع و اﺣﺎﻃﻪ ﻓﻮق اﻟﻌﺎده ﻣﺆﻟﻒ ﺑﺰرﮔﻮار از ﺳﺮاﺳـﺮ ﻣﺠّﻠـﺪات اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺨﻮﺑﯽ واﺿﺢ و آﺷـﮑﺎر اﺳﺖ ﻣﺜﻼ در‬‫ﯾﮏ ﺟﺎ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﺑﺮ ﻣﻄﻠﻮب ﺷﯿﻌﻪ ﺑﻪ ‪ 66‬وﺟﻪ ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮده و در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﺗﺨﻄﺌﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮ‬‫ﻣﻄﻠﻮب ﺷﯿﻌﻪ را ﺑﻪ ‪ 165‬ﻧﻘﺾ و ﺗـﺎﻟﯽ ﻓﺎﺳـﺪ ﺟﻮاب داده و در اﺑﻄﺎل ادﻋﺎي ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻋﺘﺮت ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي أﻗﺎرب اﺳﺖ و‬‫ﻻزﻣﻪاش واﺟﺐ اﻻﻃﺎﻋﻪ ﺑﻮدن ﻫﻤﻪ ﻧﺰدﯾﮑﺎن ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﺳﺖ ﻧﻪ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﻓﻘﻂ‪ 51 ،‬ﻧﻘﺾ و اﻋﺘﺮاض ﺑﺮ او وارد ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﯾﺸـﺎن در ﻫﺮ ﻣﻄﻠﺐ و ﻣﺒﺤﺚ ﮐﻪ وارد ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻠﯿﻪ ﺟﻬﺎت و ﺟﻮاﻧﺐ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺤﺚ آﻧﺮا ﻣـّﺪ ﻧﻈﺮ ﻗﺮار داده و ﺣﻖ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺘﺒﻊ را‬‫ﻧﺴـﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﺑﻪ ﻣﻨﺘﻬﯽ درﺟﻪ اداء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ و ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﻨـﺪه را ﺑﺮاي ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ‬‫ﮐﺘـﺎب ﻣﻄﺮح ﺷـﺪه از ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﻪ ﮐﺘﺐ و ﻣﺼﺎدر دﯾﮕﺮ ﺑﯽﻧﯿﺎز ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ در ﻣﻮرد ﺗﺮاﺟﻢ رﺟﺎل ﺣـﺪﯾﺚ ﮐﻪ ﺷـﺮح ﺣﺎل آﻧﺎن را‬‫ﻧﻮﻋﺎ از ﺗﻤﺎﻣﯽ ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ و ﻣﻮاﺿﻌﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده واﻗﻊ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ ﻋﯿﻦ اﻟﻔﺎظ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﯾﺸﺎن ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﻫﻢ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﮑﺮده و ﮐﻠﻤﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ و اﺳـﺘﺪﻻﻻت وي را از ﺳﺎﯾﺮ ﮐﺘﺐ او و ﺣﺘﯽ ﮐﻠﻤﺎت اﺳﺎﺗﯿﺪ وي ﻫﻤﭽﻮن‬‫ﭘﺪرش ﺷـﯿﺦ وﻟﯽ اﷲ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ و ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﺼﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﮐﺘﺎب ﺻﻮاﻗﻊ‪ -‬ﮐﻪ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺮﮔﺮدان ﻓﺎرﺳﯽ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب‬‫اﺳﺖ‪ -‬و ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺸﺎﯾﺦ و ﺑﺰرﮔﺎن اﻫﻞ ﺳﻨﺖ را ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﺪ‪1 .‬‬‫‪ -4‬رﻋﺎﯾﺖ آداب ﻣﻨﺎﻇﺮه و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﯾﺮ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷـﯿﻌﯽ در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎ اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ‪ ،‬آداب و ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ و ﻣﻨﺎﻇﺮه را رﻋﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﻃﺮف‬‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﮔﺮﭼﻪ ادﻋﺎي اﯾﻦ اﻣﺮ را ﻧﻤﻮده اّﻣﺎ ﺑﺪان ﻋﻤﻞ ﻧﮑﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﻟﻒ‪ :‬از ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤﺚ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺷـﺨﺺ ﮐﻼم ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد را درﺑﺎره ﻣﺴـﺌﻠﻪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺪون ﮐﻢ و زﯾﺎد و ﺑﺎ دﻗﺖ و أﻣﺎﻧﺖ ﻧﻘﻞ و‬‫ﺗﻘﺮﯾﺮ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺳـﭙﺲ ﻣﺤﻞ اﺷﮑﺎل را ﻣﺸﺨﺺ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﺟﻮاب ﻧﻘﻀﯽ ﯾﺎ ﺣﻠّﯽ آن ﺑﭙﺮدازد‪ .‬در اﯾﻨﺼﻮرت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺎ ﺷﻨﯿﺪن ادﻟّﻪ دو‬‫ﻃﺮف ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻗﻀﺎوت ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻧﻈﺮ ﺻﺤﯿﺢ ﯾﺎ أﺣﺴﻦ را اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﻋﺒﻘﺎت ﭘﺲ از ﺧﻄﺒﻪ ﮐﺘﺎب ﻋﯿﻦ ﻋﺒﺎرت دﻫﻠﻮي) ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻪ( را ﺑﺪون ﮐﻢ و ﮐﺎﺳﺖ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﺘﯽ‬‫ﻫﺮ آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ او در ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﮐﺘـﺎﺑﺶ از ﺧﻮد ﯾﺎ ﻏﯿﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده ﻣﺘﻌﺮض ﻣﯽﺷﻮد و ﺳـﭙﺲ ﺑﻪ ﺟﻮاب آن ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬اّﻣﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻫﻠﻮي‬‫اﯾﻦ ﻗﺎﻋـﺪه را رﻋﺎﯾﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼ ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬و اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻫﻢ ﺑﺪﺳـﺘﻮر أﺣﺎدﯾﺚ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺑﺎ ﻣّﺪﻋﯽ ﻣﺴﺎس‬‫ﻧـﺪارد« اّﻣﺎ ﺑﻪ اﺳـﺘﺪﻻل ﺷـﯿﻌﻪ درﺑﺎره اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﺷﺎرهاي ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻮر ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ...»:‬و ﺑﻌﺪ اﻟﻠﺘﯿﺎ و اﻟﺘﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 23‬از ‪184‬‬‫دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﻣﺪﻋﺎ ﻧﺪارد« اّﻣﺎ دﻟﯿﻞ ﺷﯿﻌﻪ را ﺑﺮاي اﯾﻦ ﻣّﺪﻋﺎي ﺧﻮد ﻣﻄﺮح ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ب‪ :‬از دﯾﮕﺮ ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤـﺚ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﭼﯿﺰي اﺣﺘﺠـﺎج ﮐﻨـﺪ ﮐﻪ ﻃﺮف ﻣﻘـﺎﺑﻠﺶ آن را ﺣﺠﺖ ﺑﺪاﻧـﺪ ﻧﻪ آن ﭼﯿﺰي ﮐﻪ در ﻧﺰد ﺧـﻮدش‬‫ﺣﺠﺖ اﺳﺖ و ﺑﻪ آن اﻋﺘﻤﺎد دارد‪ .‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در ﻫﺮ ﺑﺎﺑﯽ ﮐﻪ وارد ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ اﺣﺘﺠﺎج ﮐﺮده و ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎي ﺣﻔﺎظ‬‫و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ ﻋﻠﻤﺎء آﻧﻬﺎ در ﻋﻠﻮم ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳـﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬اّﻣﺎ دﻫﻠﻮي اﻟﺘﺰام ﻋﻤﻠﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻗﺎﻋـﺪه ﻧـﺪارد ﻟﺬا ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺛﻘﻠﯿﻦ ﺑﻪ ﺣـﺪﯾﺚ» ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺑﺴـّﻨﺘﯽ و ﺳـﻨﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻟﺮاﺷـﺪﯾﻦ اﻟﻤﻬﺪﯾﯿﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي و ﻋﻀﻮا ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺑﺎﻟﻨﻮاﺟﺬ« ﺗﻤﺴﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ اﯾﻦ‬‫رواﯾﺖ را ﻓﻘﻂ اﻫﻞ ﺳّﻨﺖ ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ج‪ :‬از دﯾﮕﺮ ﻗﻮاﻋـﺪ ﺑﺤﺚ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷـﺨﺺ در ﻣﻘﺎم اﺣﺘﺠﺎج و رّد ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻋﺘﺮاف ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ اﺣﺎدﯾﺜﯽ را‬‫ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ ﺑﻪ آﻧﻬـﺎ اﺳـﺘﺪﻻل ﮐﻨـﺪ از ﻃﺮق اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﻣﺴـﺘﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ رواﯾﺎﺗﯽ را ﮐﻪ ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻠﺶ ﺑﻪ آن اﺳـﺘﻨﺎد ﮐﺮده را ﻧﯿﺰ‬‫ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ و در اﯾﻦ راه ﮐﻮﺗﺎﻫﯽ ﻧﮑﺮده و ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﯾﮑﯽ دو ﻧﻔﺮ ﺑﺴﻨﺪه ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ اﺳﻨﺎد آن را ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﮐﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪ آن را ﻣﯽﺗﻮان در ﺑﺮﺧﻮرد اﯾﺸﺎن ﺑﺎ رواﯾﺖ» اﻗﺘﺪوا ﺑﺎﻟﻠﺬﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ«‪ -‬ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﺪﯾﺚ» ﻃﯿﺮ«‬‫ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ -‬ﻣﺸﺎﻫـﺪه ﻧﻤﻮد‪ .‬اﻣﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﻫﻠﻮي ﺣـﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ را ﻓﻘﻂ از ﻃﺮﯾﻖ» زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ« ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪20‬‬‫ﻧﻔﺮ از ﺻـﺤﺎﺑﻪ آن را ﻧﻘـﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ‪ .‬ﻋﻼـوه ﺑﺮ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻧﯿﺰ ﻧﺎﻗﺺ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺟﻤﻠﻪ» أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ و اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض«‬‫را ﮐﻪ در ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ و ﺻﺤﯿﺢ ﺗﺮﻣﺬي آﻣﺪه از آن ﺣﺬف ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺷﯿﻮه رّد ﮐﺮدن‬‫اﻟﻒ‪ :‬ﻧﻘﻞ ﮐﻼم ﺧﺼﻢ ﺑﻪﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ‬‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗﺒﻼ اﺷﺎره ﺷﺪ اﯾﺸﺎن ﮐﻼم دﻫﻠﻮي را ﺑﺪون ﮐﻢ و زﯾﺎد ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﺘﯽ آن را ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﻧﯿﺰ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ب‪ :‬ﺑﺤﺚ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ‬‫اﯾﺸـﺎن ﺑﻪ ﻫﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ وارد ﺷـﺪه ﺗﻤـﺎم ﺟﻮاﻧﺐ آن را ﺑﺮرﺳـﯽ ﮐﺮده و ﻣﻮرد دّﻗﺖ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫـﺪ‪ .‬ﻟـﺬا زﻣـﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻫـﺪ ﺣﺮف‬‫ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد را اﺑﻄﺎل ﮐﻨﺪ ﺑﻪ ﯾﮏ دﻟﯿﻞ و دو دﻟﯿﻞ اﮐﺘﻔﺎء ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻧﺐ را ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮده و ﺑﻪاﻧﺪازهاي دﻟﯿﻞ و ﻣﺪرك‬‫اراﺋﻪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ اﺳـﺘﺪﻻل ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ از ﭘﺎﯾﻪ و اﺳﺎس ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻟﺬا زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺪح اﺑﻦ ﺟﻮزي در ﺣﺪﯾﺚ ﺛﻘﻠﯿﻦ وارد ﻣﯽﺷﻮد‬‫‪ 156‬وﺟﻪ در رّد آن ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ج‪ :‬ﺗﺤﻘﯿﻖ ﮐﺎﻣﻞ‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ در ﻫﺮ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار داده‪ ،‬ﺗﻤﺎم اﻗﻮاﻟﯽ را ﮐﻪ درﺑﺎره آن ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻄﺮح ﺷﺪه ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﻪ‬‫آن ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﺪ ﺣﺘﯽ اﻗﻮاﻟﯽ را ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ در اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻊ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻟﺬا زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ در رّد ﻗﻮل دﻫﻠﻮي وارد ﺑﺤﺚ‬‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻼـم اﻓﺮاد دﯾﮕﺮي ﭼﻮن ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ و ﻃﺒﺮي و‪ ...‬را ﻧﯿﺰ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده و ﺑﻪ ﭘﺎﺳـﺦ دادن ﻣﯽﭘﺮدازد‪ .‬ﻣﺜﻼ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ‬‫دﻫﻠﻮي ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻔﯿﻨﻪ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮده و دﻻـﻟﺖ آن ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﻋﻠﯽ) ع( را اﻧﮑﺎر ﻣﯽﮐﻨـﺪ اّﻣﺎ ﻣﺘﻌﺮض ﺳـﻨﺪ آن ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت‬‫اﺑﺘﺪا ‪ 92‬ﻧﻔﺮ از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﻧﻘﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﻧﺎم ﻣﯽﺑﺮد) ﭼﻮن از ﻧﻈﺮ اﯾﺸﺎن ﺑﺤﺚ از ﺳـﻨﺪ ﻣﻘـّﺪم ﺑﺮ ﺑﺤﺚ از دﻻﻟﺖ اﺳﺖ( و‬‫ﻋّﻠﺖ ﻣﻄﺮح ﮐﺮدن ﻧـﺎم اﯾﻦ اﻓﺮاد آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﻪ اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را ﺑﯽﺳـﻨﺪ داﻧﺴـﺘﻪ و ﻣﻨﮑﺮ ﺳـﻨﺪ‪ -‬ﺣﺘﯽ ﺿـﻌﯿﻒ‪ -‬ﺑﺮاي آن ﻣﯽﺷﻮد و‬‫ﺳﭙﺲ ﻧﺎم ﮐﺘﺐ ﻣﻌﺘﺒﺮي ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ در آﻧﻬﺎ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه را ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫د‪ :‬رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ ﺑﺤﺚ‬‫ﯾﮑﯽ از ﻗﻮاﻋﺪي ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در رّد اﺳﺘﺪﻻل ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮده رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ اﻗﻮاﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ اﺳﺘﺪﻻل ﺷﺪه و ﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 24‬از ‪184‬‬‫ﻋﻨﻮان دﻟﯿﻞ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و از اﯾﻦ راه ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺑﻪ اﻫﺪاف ﺧﻮﺑﯽ دﺳﺖ ﭘﯿﺪا ﮐﻨﺪ‪:‬‬‫‪ -1‬اﯾﺸـﺎن در ﺻـﺪد آن ﺑـﻮده ﮐﻪ روﺷﻦ ﮐﻨـﺪ دﻫﻠﻮي ﻣﻄﻠﺐ ﺟﺪﯾـﺪي را در ﮐﺘـﺎب ﺧﻮد ﻣﻄﺮح ﻧﮑﺮده اﺳﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻤـﺎم ﻣﻄـﺎﻟﺐ او در‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎي ﭘﯿﺶ از وي ﻧﯿﺰ ﻣﻄﺮح ﺷـﺪه اﺳﺖ و ﻟـﺬا ﺑـﺎ ﺗﺤﻘﯿﻘـﺎت ﺧـﻮد ﺛـﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐﻪ دﻫﻠـﻮي ﺻﻮاﻗﻊ ﻧﺼـﺮ اﷲ ﮐـﺎﺑﻠﯽ را ﺑﻪ ﻓﺎرﺳـﯽ‬‫ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪه‬‫و ﻋﻼـوه ﺑﺮ آن ﻣﻄـﺎﻟﺒﯽ را از ﭘـﺪرش ﺣﺴـﺎم اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﻬﺎرﻧﺒﻮري‪ -‬ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﻤﺮاﻓﺾ‪ -‬ﺑﻪ آن اﻓﺰوده اﺳﺖ و آن را ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان» ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨﺎ‬‫ﻋﺸﺮﯾﻪ« اراﺋﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ و ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ» ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ« وي ﺑﺮﮔﺮدان» ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ« ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ دﻫﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫‪ -2‬اﯾﺸﺎن در رﯾﺸﻪﯾﺎﺑﯽ اﻗﻮال ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﺑﻌﻀﯽ از اﻗﻮال ﯾﺎ ﻧﺴﺒﺖﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﻌﻀﯽ اﻓﺮاد داده ﺷﺪه ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬‫ﻣﺜﻼـ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ درﺑﺎره ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﯿﺮ از ﻗﻮل ﺷـﻌﺮاﻧﯽ در ﯾﻮاﻗﯿﺖ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي آن را در ﺷـﻤﺎر اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ آورده‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ...»:‬اوﻻ ادﻋﺎي ذﮐﺮ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را در ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت از اﻗﺒﺢ اﻓﺘﺮاآت و اﺳـﻤﺞ اﺧﺘﻼﻗﺎت و اوﺿﺢ ﮐﺬﺑﺎت و اﻓﻀـﺢ‬‫ﺧﺰﻋﺒﻼـﺗﺴﺖ و ﻗﻄﻊ ﻧﻈﺮ از آن ﮐﻪ از ﺗﻔﺤﺺ و ﺗﺘﺒﻊ ﺗـﺎم ﮐﺘـﺎب» اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺤﻤـﺪ اﷲ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﭘﯿﺶ‬‫ﻗﺎﺻـﺮ ﻣﻮﺟﻮدﺳﺖ ﻫﺮﮔﺰ اﺛﺮي از اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﭘﯿﺪا ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺳﺎﺑﻘﺎ درﯾﺎﻓﺘﯽ ﮐﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻼي ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻧﻤﻮده ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﻔﺮج ﯾﻌﻨﯽ‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در ﮐﺘـﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋـﺎت ذﮐﺮ ﻧﮑﺮده‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﯿﺰ ﺻـﺮاﺣﮥ اﻓـﺎده ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي در ﻣﻮﺿﻮﻋـﺎت‬‫ﺧﻮد آن را ذﮐﺮ ﻧﻨﻤﻮده ﭘﺲ اﮔﺮ ﺷـﻌﺮاﻧﯽ اﺻﻞ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت را ﻧﺪﯾﺪه و ﺑﺮ ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺣﺎﻓﻆ ﻋﻼي ﻫﻢ ﻣﻄﻠﻊ ﻧﮕﺮدﯾﺪه ﺑﻮد ﮐﺎش ﺑﺮ‬‫اﻓـﺎده اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﮐﻪ در ﻟﻮاﻗـﺢ اﻻﻧﻮار ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺪﺣﺖﺳـﺮاﯾﯽ او ﻧﻤﻮده ﻣﻄﻠﻊ ﻣﯽﮔﺮدﯾـﺪ و ﺧﻮﻓﺎ ﻣﻦ اﻟﺨﺰي و اﻟﺨﺴـﺮان ﮔﺮد اﯾﻦ ﮐـﺬب و‬‫ﺑﻬﺘﺎن ﻧﻤﯽﮔﺮدﯾﺪ و‪«...‬‬‫) ‪ (1‬ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ اﮐﺮم) ص( ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ...:‬و ﻟﮑﻦ اﷲ ﯾﺤﺐ ﻋﺒﺪا إذا ﻋﻤﻞ ﻋﻤﻼ أﺣﮑﻤﻪ‪ .‬اﻣﺎﻟﯽ ﺻﺪوق‪ -‬ص ‪[344‬‬‫‪ -3‬ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﺎ اﯾﻦ ﺷﯿﻮه ﺧﻮد ﺗﺤﺮﯾﻔﺎت و ﺗﺼﺮﻓﺎﺗﯽ ﮐﻪ در ﺑﻌﻀﯽ اﻗﻮال و اﻧﺘﺴﺎبﻫﺎ روي داده را ﮐﺸﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ درﺑﺎره ﺣـﺪﯾﺚ ﻧﻮر دﻫﻠﻮي ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻪ اﺟﻤﺎع اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻣﻮﺿﻮع اﺳﺖ و در اﺳـﻨﺎد آن‪ ...‬در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﮐﻼم اﺑﻦ‬‫روزﺑﻬﺎن ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻ ﻣﺴﺘﻨﺪ ﻧﺼﺮ اﷲ ﮐﺎﺑﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ دﻫﻠﻮي ﻫﻢ از ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﻮد را أﺧﺬ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪ .‬وي در اﯾﻦ ﺑﺎره‬‫ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﺑﻦ ﺟﻮزي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ را در ﮐﺘـﺎب ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت آورده و ﻧﻘﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬و اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻮده و در اﺳـﻨﺎد‬‫آن‪ «...‬ﺳﭙﺲ ﮐﺎﺑﻠﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ »:‬و اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ ﭼﻮن ﺑﻪ اﺟﻤﺎع أﻫﻞ ﺧﺒﺮ وﺿﻌﯽ اﺳﺖ و در اﺳﻨﺎد آن‪«...‬‬‫ﭘﺲ اﺟﻤـﺎع اﻫـﻞ ﺧﺒﺮ را در اﯾﻨﺠـﺎ ﮐـﺎﺑﻠﯽ اﺿـﺎﻓﻪ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬اّﻣﺎ اﯾﻨﮑﻪ اﺑﻦ ﺟﻮزي آن را در ﮐﺘﺎب ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺧﻮد ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ‬‫ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮي ﻏﯿﺮ از ﺣﺪﯾﺚ ﻧﻮر اﺳﺖ ‪ ...‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟّﻠﻪ» ص«‪ :‬ﺧﻠﻘﺖ أﻧﺎ و ﻫﺎرون ﺑﻦ ﻋﻤﺮان و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ زﮐﺮﯾﺎ و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﻣﻦ ﻃﯿﻨﮥ واﺣﺪة[‬‫ه‪ :‬ذﮐﺮ ﻣﻮارد ﻣﺨﺎﻟﻒ اﻟﺘﺰام‬‫اﯾﺸﺎن در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌﺪد‪ ،‬ﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ ﻧﮑﺮدن ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺤﺚ ﺗﻮﺳﻂ دﻫﻠﻮي و آﻧﭽﻪ ﮐﻪ وي ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم ﺑﻪ آن داﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ دﻫﻠﻮي ﺧﻮد را ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﻠﺘﺰم داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬در ﻧﺰد اﻫﻞ ﺳـﻨﺖ ﻗﺎﻋـﺪه آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺘﺎب ﺣﺪﯾﺜﯽ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ آن ﺧﻮد را ﻣﻠﺘﺰم ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﺧﺼﻮص أﺧﺒﺎر ﺻـﺤﯿﺢ ﻧﺪاﻧﺪ‪ ،‬اﺣﺎدﯾﺚ‬‫آن ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﯿﺴﺖ‬‫‪ -2‬ﻫﺮ ﭼﻪ ﮐﻪ ﺳﻨﺪ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ اﺻﻼ ﺑﻪ آن ﮔﻮش داده ﻧﻤﯽﺷﻮد‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﺎﯾﺪ در اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺮ ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺎ اﺧﺒﺎر ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺮ آﻧﻬﺎ اﺣﺘﺠﺎج ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﭼﻮن اﺧﺒﺎر ﻫﺮ ﻓﺮﻗﻪاي ﻧﺰد ﻓﺮﻗﻪ دﯾﮕﺮ ﺣﺠّﯿﺖ ﻧﺪارد‪.‬‬‫‪ -4‬اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺎ اﺣﺎدﯾﺚ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ ﺑﺮ ﺷﯿﻌﻪ ﺟﺎﯾﺰ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫اّﻣﺎ در ﻋﻤﻞ در ﻣﻮارد زﯾﺎدي ﺑﺮ ﺧﻼف آﻧﻬﺎ ﻋﻤﻞ ﮐﺮده و ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻮارد ﺗﻮﺟﻪ داده اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 25‬از ‪184‬‬‫و‪ :‬رّد ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺑﺎ ﮐﻼم ﺧﻮدﺷﺎن‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت در رّد ﻣﻄﺎﻟﺐ دﻫﻠﻮي ﮔﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت وي در ﺟﺎي دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺎﺑﺶ ﯾﺎ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﭘﺪرش و ﺳﺎﯾﺮ ﻋﻠﻤﺎء اﻫﻞ ﺳـّﻨﺖ ﺟﻮاب‬‫داده و آن را ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ز‪ :‬ﺑﺮرﺳﯽ اﺣﺎدﯾﺚ از ﻫﻤﻪ ﺟﻮاﻧﺐ‬‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ وارد ﺑﺤﺚ از اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﯽﺷﻮد آن را از ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺪ‪ ،‬ﺷﺄن ﺻﺪور و ﻣﺘﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ و در‬‫ﻫﺮ ﻗﺴﻤﺖ ﺑﺎ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ دﻗﯿﻖ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻻزم را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ح ‪ :‬ﻧ ﻘ ﺾ و ﻣ ﻌ ﺎر ﺿ ﮥ‬‫اﯾﺸﺎن در ﻣﻮارد ﻣﺘﻌّﺪد اﺳﺘﺪﻻل ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ را ﺑﺎ ﻣﻮارد ﻣﺸﺎﺑﻪ‪ -‬ﮐﻪ ﺧﻮد آﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آن اذﻋﺎن دارﻧﺪ‪ -‬ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻣﺜﻼ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﻫﻠﻮي در ﺟﻮاب ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ »:‬اﮔﺮ ﻧﻈﺮ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ) ص( ﺑﯿﺎن ﮐﺮدن ﻣﺴـﺌﻠﻪ اﻣﺎﻣﺖ و ﺧﻼﻓﺖ ﺑﻮد آن را ﺑﺎ ﻟﻔﻆ‬‫ﺻﺮﯾـﺢ ﻣﯽﮔﻔﺖ ﺗﺎ در آن اﺧﺘﻼﻓﯽ ﻧﺒﺎﺷـﺪ« ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت آن را ﺑﺎ ﺣـﺪﯾﺚ» اﻷﺋﻤـﮥ ﻣﻦ ﺑﻌـﺪي اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ« ﮐﻪ ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل ﻣﺤﺪﺛﯿﻦ اﻫﻞ‬‫ﺳﻨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﺟﻮاب ﺑﻌﺾ اﺳﺘﺪﻻﻻت آﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﻌﺎرض آﻧﻬﺎ از ﮐﺘﺐ و اﻗﻮال ﺧﻮدﺷﺎن اﺳﺘﺪﻻل ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫ﻟﺬا اﺳـﺘﺪﻻل دﻫﻠﻮي ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ» اﺻـﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎﻟﻨﺠﻮم ﻓﺒﺄﯾﻬﻢ اﻗﺘﺪﯾﺘﻢ اﻫﺪﯾﺘﻢ« را ﺑﺎ اﺣﺎدﯾﺜﯽ ﮐﻪ در ذّم اﺻـﺤﺎب در ﮐﺘﺐ ﺻـﺤﺎح اﻫﻞ ﺳﻨﮥ‬‫وارد ﺷﺪه ﻧﻘﺾ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬‫اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﺒﻘﺎت‬‫‪ -1‬ﺑﻌﺪ ﻋﻠﻤﯽ‬‫ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﻪ دﯾﺪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ دﯾﻦ و ﻋﻠﻢ و ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﺷـﺮف ﻣﻮﺿﻊ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺗﻮﺿﯿﺢ اﺷﺘﺒﺎه اﻧﮕﯿﺰﯾﻬﺎي آن‬‫ﭘﺮداﺧﺖ و ﺟﻬﻞ ﭘﺮاﮐﻨﯿﻬﺎي آن را ﺟﺒﺮان و ﺗﻔﺮﻗﻪ آﻓﺮﯾﻨﯿﻬﺎي آن را ﺑﺎزﭘﺲ راﻧﺪه و دروﻏﻬﺎي آن را ﺑﺮ ﻣﻼ ﺳﺎﺧﺖ‬‫در اﺑﺘﺪاء ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ﺧﻮﯾﺶ و ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن ﻣﺂﺧﺬ و اﻃﻼﻋﺎت وﺳﯿﻊ ﻣﯽرود و ﺳﺎﻟﻬﺎي ﺳﺎل از ﻋﻤﺮ ﺧﻮﯾﺶ را در اﯾﻦ راه‬‫ﺻﺮف ﻣﯽﮐﻨﺪ‪1 .‬‬‫در ﺣﺎﻟﯿﮑﻪ ﭘﺎﺳـﺦ دادن ﺑﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪﻫﺎي واﻫﯽ و ﺑﯽرﯾﺸﻪ ﺗﺤﻔﻪ ﺑﺎ ﯾﮏ ﺻـﺪم ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت اﯾﺸﺎن ﻫﻢ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﻮد‪ ،‬اّﻣﺎ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﺎ اﯾﻦ‬‫ﮐﺎر ﺧﻮد ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ ﻣﮑﺘﺐ ﺗﺸﯿﻊ و ژرفﻧﮕﺮي ﯾﮏ ﻋﺎﻟﻢ ﺷﯿﻌﯽ و اﺣﺘﺮام ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺑﻪ ﺷﻌﻮر اﻧﺴﺎﻧﯽ را ﺑﻪ ﻧﻤﺎﯾﺶ ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬‫‪ -2‬ﺑﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺼـﺪ ﺗﺨﻄﺌﻪ و رّد ﻣـﺬﻫﺐ اﻫـﻞ ﺑﯿﺖ) ع( ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺗﺤﻘﯿﺮ ﻣﻔـﺎﻫﯿﻢ ﻋـﺎﻟﯽ اﺳـﻼم‪ ،‬رّد ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋـﺎدل‬‫ﻣﻌﺼﻮم ﺑﺮ ﺣﻖ‪ ،‬ﻃﺮﻓـﺪاري از ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺟﺒـﺎران‪ ،‬دور داﺷـﺘﻦ ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﺎن از ﭘﯿﺮوي ﻣﮑﺘﺒﯽ ﮐﻪ ﺑـﺎ ﻇﻠﻢ و ﻇـﺎﻟﻢ در ﺳﺘﯿﺰ اﺳﺖ و ﺧﯿـﺎﻧﺖ ﺑﻪ‬‫اﺳـﻼم و ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ اﺳﺖ و اﯾﻦ آﺛﺎر از ﺳـﻄﺢ ﯾﮏ ﺷـﻬﺮ و ﻣﻤﻠﮑﺖ ﺷﺮوع ﺷﺪه و داﻣﻨﻪ آن ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻋﺎﻟﯽ ﺑﺸﺮي ﻣﯽﮐﺸﺪ‪ .‬ﻟﺬا ﮐﺘﺎﺑﻬﺎﯾﯽ‬‫ﮐﻪ ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﻪ ﻗﺼﺪ دﻓﺎع و ﻧﻪ ﻫﺠﻮم در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﻨﺪ ﻧﻈﺮ ﻧﺎدرﺳﺖ دﯾﮕﺮان را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﯿﻌﻪ و ﭘﯿﺮوي از آل ﻣﺤﻤﺪ) ص(‬‫درﺳﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﮐﻢ ﮐﻢ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺣﻖ و ﻧﺰدﯾﮏ ﺷﺪن ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ ﺑﻪ ﻫﻢ‪ -‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺻﺤﯿﺢ آن ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫‪ -3‬ﺑﻌﺪ دﯾﻨﯽ‬‫اﻫﻤﯿﺖ ﻫﺮ دﯾﻦ و ﻣﺮام ﺑﻪ ﻣﺤﺘﻮاي ﻋﻘﻠﯽ و ﻋﻠﻤﯽ آن اﺳﺖ و ﺑﻪ ﺑﯿـﺎن دﯾﮕﺮ ﻣﻬﻤـﺘﺮﯾﻦ ﺑﺨﺶ از ﯾـﮏ دﯾﻦ و ﻋﻘﯿـﺪه ﺑﺨﺶ اﺟﺘﻬـﺎدي آن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 26‬از ‪184‬‬‫اﺳـﺖ ﻧـﻪ ﺑﺨﺶ ﺗﻘﻠﯿـﺪي‪ .‬ﭼـﻮن اﯾﻦ ﺑﺨﺶ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫـﻮﯾﺖ اﻋﺘﻘـﺎدي و ﺷﺨﺼـﯿﺖ دﯾﻨﯽ ﻓﺮد را ﻣﯽﺳـﺎزد‪ .‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ ﮐﻮﺷـﻨﺪﮔﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ‬‫ﭘﯿﮕﯿﺮﯾﻬﺎي ﻋﻠﻤﯽ و ﭘﮋوﻫﺸـﻬﺎي ﺑﯿﮑﺮان ﺧﻮﯾﺶ ﻣﺒﺎﻧﯽ اﻋﺘﻘﺎدي را ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﻣﯽدﻫﻨﺪ و ﺣﺠﻢ دﻻﯾﻞ و ﻣﺴـﺘﻨﺪات دﯾﻦ را ﺑﺎﻻ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ و ﺑﺮ‬‫ﺗﻮان اﺳـﺘﺪﻻﻟﯽ و ﻧﯿﺮوي ﺑﺮﻫﺎﻧﯽ دﯾﻦ ﻣﯽاﻓﺰاﯾﻨـﺪ و ﻧﻘﺎط ﻧﯿﺎزﻣﻨـﺪ ﺑﻪ اﺳـﺘﻨﺎد و ﺑﯿﺎن را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺳﺎزﻧـﺪ و روﺷﻦ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬اﯾﻨﺎن در واﻗﻊ‬‫ﻫﻮﯾﺖ اﺳﺘﻮار دﯾﻦ را ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺟﺎذﺑﻪ ﻣﻨﻄﻖ ﻣﺴﺘﻘﻞ آﯾﯿﻦ ﺣﻖ را ﻧﯿﺮو ﻣﯽﺑﺨﺸﻨﺪ‪.‬‬‫‪ -4‬ﺑﻌﺪ اﺧﻼص‬‫ﻧﻘﺶ اﺧﻼـص در زﻧـﺪﮔﺎﻧﯽ و ﮐﺎرﻧـﺎﻣﻪ ﻋﺎﻟﻤـﺎن دﯾﻦ ﻣﺴـﺌﻠﻪاي اﺳﺖ ﺑﺴـﯿﺎر ﻣﻬﻢ‪ .‬اﮔﺮ زﻧـﺪﮔﯽ و ﮐـﺎر و زﻫـﺪ و وﻓﻮر اﺧﻼص ﻧﺰد اﯾﻦ‬‫ﻋﺎﻟﻤـﺎن ﺑـﺎ ﻋﺎﻟﻤـﺎن دﯾﮕﺮ ادﯾـﺎن و اﻗﻮام و ﯾـﺎ اﺳـﺘﺎدان و ﻣﺆﻟﻔـﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻫـﻞ ﻣﻘـﺎم و ﻣﺪرﮐﻨـﺪ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺷﻮد اﻫﻤﯿﺖ آﻧﭽﻪ ﯾﺎد ﺷـﺪ آﺷـﮑﺎر‬‫ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬‫ﻋﺎﻟﻤﺎن ﺑﺎ اﺧﻼص و ﺑﻠﻨﺪ ﻫﻤﺖ و ﺗﻘﻮي ﭘﯿﺸﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﮐﻪ در ﻃﻮل ﻗﺮون و اﻋﺼﺎر اﻧﻮاع ﻣﺼﺎﺋﺐ را ﺗﺤﻤﻞ ﮐﺮدﻧﺪ و ﻣﺸﻌﻞ ﻓﺮوزان ﺣﻖ و‬‫ﺣﻖﻃﻠﺒﯽ را ﺳﺮدﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﭼﻨﺎن ﺑﻮدﻧﺪ و ﭼﻨﺎن اﺧﻼﺻﯽ در ﮐﺎر و اﯾﻤﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻊ ﺧﻮﯾﺶ داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬‫‪ -5‬ﺑﻌﺪ اﻗﺘﺪا‬‫ﯾﻘﯿﻨـﺎ اﻃﻼـع از اﺣﻮال اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻋﺎﻟﻤـﺎن و ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﮐﺎر و اﺧﻼص آﻧﺎن و ﮐﻮﺷﺸـﻬﺎي ﺑﯿﮑﺮاﻧﯽ ﮐﻪ در راه ﺧـﺪﻣﺘﻬﺎي ﻣﻘـﺪس و ﺑﺰرگ‬‫ﮐﺮدهاﻧﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻋﺎﻣﻠﯽ ﺗﺮﺑﯿﺖ ﮐﻨﻨﺪه و ﺳﺎزﻧﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﭼﻪ ﺑﺴـﯿﺎر ﻋﺎﻟﻤـﺎﻧﯽ ﮐﻪ در زﯾﺴـﺘﻨﺎﻣﻪ آﻧـﺎن آﻣـﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻـﺎﺣﺐ دوﯾﺴﺖ اﺛﺮ ﺑﻮدهاﻧـﺪ ﯾـﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ‪ .‬آﻧـﺎن از ﻫﻤﻪ ﻟﺤﻈـﺎت ﻋﻤﺮ اﺳـﺘﻔﺎده‬‫ﻣﯽﮐﺮدهاﻧﺪ و ﺑﺎ ﭼﺸﻢﭘﻮﺷﯽ از ﻫﻤﻪ ﺧﻮاﻫﺎﻧﯿﻬﺎ و ﻟّﺬﺗﻬﺎ دﺳﺖ ﺑﻪ اداي رﺳﺎﻟﺖ ﺧﻮﯾﺶ ﻣﯽزدهاﻧﺪ‪.‬‬‫ﺻـﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت روز و ﺷﺐ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻦ و ﺗﺤﻘﯿﻖ اﺧﺘﺼﺎص داده ﺑﻮد و ﺟﺰ ﺑﺮاي ﮐﺎرﻫﺎي ﺿـﺮوري از ﺟﺎي ﺧﻮد ﺑﺮﻧﻤﯽﺧﺎﺳﺖ و‬‫ﺟﺰ ﺑﻪ ﻗﺪر ﺿﺮورت ﻧﻤﯽﺧﻮرد و ﻧﻤﯽﺧﻮاﺑﯿﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ در اﻋﻤﺎل و ﻋﺒﺎدات ﺷﺮﻋﯽ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻣﻘﺪار ﻓﺮاﺋﺾ اﮐﺘﻔﺎء ﻣﯽﮐﺮد‪.‬‬‫ﺗـﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ راﺳﺖ وي از ﮐﺘﺎﺑﺖ ﺑﺎزﻣﺎﻧـﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎ دﺳﺖ ﭼﭗ ﺧﻮد ﻧﻮﺷﺖ‪ .‬ﻫﺮﮔﺎه از ﻧﺸﺴـﺘﻦ ﺧﺴـﺘﻪ ﻣﯽﺷـﺪ ﺑﻪ رو ﻣﯽﺧﻮاﺑﯿـﺪ و‬‫ﻣﯽﻧﻮﺷﺖ و اﮔﺮ ﺑـﺎز ﻫﻢ ﺧﺴـﺘﻪ ﻣﯽﺷـﺪ ﺑﻪ ﭘﺸﺖ ﻣﯽﺧﻮاﺑﯿـﺪ و ﮐﺘﺎب را روي ﺳـﯿﻨﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﮔـﺬاﺷﺖ و ﻣﯽﻧﻮﺷﺖ ﺗﺎ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ آﯾـﮥ اﻟﻠّﻪ‬‫اﻟﻌﻈﻤﯽ ﻣﺮﻋﺸﯽ ﻧﺠﻔﯽ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﻓﺮزﻧﺪ اﯾﺸﺎن ﺳﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ »:‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺟﻨﺎزه اﯾﺸﺎن را روي ﻣﻐﺘﺴﻞ ﻗﺮار دادﻧﺪ اﺛﺮ ﻋﻤﯿﻖ‬‫ﯾﮏ ﺧﻂ اﻓﻘﯽ ﺑﺮ روي ﺳﯿﻨﻪ ﺷﺮﯾﻒ اﯾﺸﺎن ﮐﻪ ﺣﺎﮐﯽ از ﻣﺤﻞ ﻗﺮار دادن ﮐﺘﺎب ﺑﺮ آن ﺑﻮد دﯾﺪه ﺷﺪ‪«.‬‬‫درﺑﺎره ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻫﻨﺪي‪ -‬رﺣﻤﮥ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ‪ -‬ﻧﻮﺷـﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ از ﺑﺲ ﻧﻮﺷﺖ دﺳﺖ راﺳـﺘﺶ از ﮐﺎر اﻓﺘﺎد‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻌﻬﺪ ﺷـﻨﺎﺳﺎن اﯾﻨﺴﺎن ﺑﻪ‬‫ﺑﺎزﺳﺎزﯾﻬﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و اﻗﺪاﻣﺎت ﻋﻠﻤﯽ ﭘﺮداﺧﺘﻪ و ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﺑﺪﻧﯽ ﺧﻮد را در راه آرﻣﺎﻧﻬﺎي ﺑﻠﻨﺪ ﻧﻬﺎده و ﺑﺎ ﻫﻤﺖ ﺑﻠﻨﺪ ﺗﻦ ﺑﻪ رﻧﺞ داﺷﺘﻪاﻧﺪ‬‫ﺗﺎ ﺟﺎﻧﻬﺎي دﯾﮕﺮ ﻣﺮدﻣﺎن آﮔﺎه و آزاد ﮔﺮدد‪.‬‬‫) ‪ (1‬ﺗﻌﺪادي از ﻣﻨﺎﺑﻊ وي ﻣﺜﻞ زاد اﻟﻤﺴـﯿﺮ ﺳـﯿﻮﻃﯽ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﻮارش ﮐﻪ ﺑﻌﺪا ﺑﻪ ﺗﺸـﮑﯿﻞ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻧﺎﺻﺮﯾﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪ‪-‬‬‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و ﺗﻌﺪادي از آﻧﻬﺎ را در ﺿـﻤﻦ ﺳﻔﺮﻫﺎي ﺧﻮد ﺑﻪ ﺑﻼد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻔﺮ ﺣﺞ و ﻋﺘﺒﺎت ﺧﺮﯾﺪاري ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﺳﻔﺮﻫﺎ از‬‫ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎي ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺣﺮﻣﯿﻦ ﺷـﺮﯾﻔﯿﻦ و ﻋﺮاق ﻧﯿﺰ اﺳـﺘﻔﺎدهﻫﺎي ﻓﺮاواﻧﯽ ﺑﺮده و ﺑﻪ ﻧﺴـﺨﻪﻫﺎي اﺻـﻠﯽ دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﻌـﺪادي از‬‫ﮐﺘﺐ ﻧﯿﺰ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﻌﻀـﯽ ﻋﻠﻤﺎء ﺑﻪ درﺧﻮاﺳﺖ اﯾﺸﺎن ﺑﺮاﯾﺶ ﻓﺮﺳـﺘﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﺮاي اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﻌﻀﯽ ﻣﺼﺎدر ﻧﯿﺰ ﻧﺎﭼﺎر ﺷﺪه ﺗﺎ ﺑﺎ ﺗﻼش‬‫ﻓﺮاوان و ﯾﺎ ﺳﺨﺘﯽ از ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪﻫﺎي ﺧﺼﻮﺻﯽ اﻓﺮاد ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﺷـﯿﺦ آﻗـﺎ ﺑﺰرگ ﭘﺲ از ﺑﺮﺷـﻤﺮدن ﺗﺄﻟﯿﻔـﺎت ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴـﺪ‪ »:‬اﻣﺮي ﻋﺠﯿﺐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‬‫ﮐﺘﺎﺑﻬـﺎي ﻧﻔﯿﺲ و اﯾـﻦ داﯾﺮة اﻟﻤﻌﺎرفﻫـﺎي ﺑﺰرگ را ﺗـﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ در ﺣـﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺟﺰ ﺑـﺎ ﮐﺎﻏـﺬ و ﻣﺮﮐﺐ اﺳـﻼﻣﯽ) ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺎﻏـﺬ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 27‬از ‪184‬‬‫ﻣﺮﮐﺒﯽ ﮐﻪ در ﺳـﺮزﻣﯿﻨﻬﺎي اﺳـﻼﻣﯽ و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺗﻬﯿﻪ ﻣﯽﺷﺪه اﺳﺖ( ﻧﻤﯽﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﻘﻮاي ﻓﺮاوان و ورع ﺑﺴﯿﺎر‬‫او ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺻﻮﻻ دوري وي از ﺑﮑﺎر ﺑﺮدن ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻏﯿﺮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﻣﺸﻬﻮر ﻫﻤﮕﺎن اﺳﺖ«‪.‬‬‫ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت‬‫ﻣﯿﺮزاي ﺷـﯿﺮازي و ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث ﻧﻮري‪ ،‬ﺳـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴـﯿﻦ ﺷﻬﺮﺳـﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺷﺮﯾﻒ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺧﺮاﺳﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺎج ﺳﯿﺪ‬‫اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺻﺪر‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﻟﺸﺮﯾﻌﻪ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ و اﮐﺜﺮ ﺑﺰرﮔﺎن آن زﻣﺎن‪ ،‬ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﺑﺴﯿﺎري ﺑﺮ آن ﮐﺘﺎب ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ و ﻋﺎﻟﻢ ﺟﻠﯿﻞ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﺑﻦ‬‫اﺣﻤﺪ اﻧﺼﺎري ﻫﻨﺪي ﺷـﯿﺮواﻧﯽ‪ ،‬رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻـﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم» ﺳﻮاﻃﻊ اﻷﻧﻮار ﻓﯽ ﺗﻘﺮﯾﻈﺎت ﻋﺒﻘﺎت اﻷﻧﻮار« ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺮده و در آن ﺗﺎ ﺑﯿﺴﺖ و‬‫ﻫﺸﺖ ﺗﻘﺮﯾﻆ از ﻋﻠﻤﺎء ﻃﺮاز اول ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺑﻌﻀﯽ از آﻧﻬﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺮﮐﺖ آن ﮐﺘﺎب در ﯾﮏ ﺳﺎل‬‫ﺟﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮي ﺷﯿﻌﻪ و ﻣﺴﺘﺒﺼﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬‫اﯾﻦ ﮐﺘﺎب در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت ﻣﺆﻟﻒ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1303‬ه‪ .‬ق در ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻨﺘﺨـﺒﯽ از اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب در ﺳـﺎل ‪ 1322‬ه‪ .‬ق ﺑـﻪ ﭼـﺎپ رﺳـﯿﺪه ﮐـﻪ در دو ﺑﺨﺶ ﻣﺮﺗـﺐ ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ ﺗﻘﺮﯾﻈﻬـﺎ و‬‫ﻧﺎﻣﻪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﺣﯿﺎت ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت رﺳـﯿﺪه و ﺑﺨﺶ دوم آﻧﻬﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از وﻓﺎت وي و ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪش ﺳـﯿﺪ ﻧﺎﺻﺮ ﺣﺴﯿﻦ‬‫ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮزاي ﺷﯿﺮازي در ﺑﺨﺸﯽ از ﻧﺎﻣﻪ ﺧﻮد ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﻘﺎت ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬واﺣﺪ أﺣﺪ أﻗﺪس‪ -‬ﻋﺰت اﺳـﻤﺎﺋﻪ‪ -‬ﮔﻮاه اﺳﺖ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺷـﮑﺮ ﻧﻌﻤﺖ وﺟﻮد ﺷـﺮﯾﻒ را ﻣﯿﮑﻨﻢ و ﺑﻪ ﮐﺘﺐ و ﻣﺼـّﻨﻔﺎت رﺷـﯿﻘﻪ ﺟﻨﺎﺑﻌﺎﻟﯽ‬‫ﻣﺴـﺘﺄﻧﺴﻢ و ﺣﻖ زﺣﻤﺎت و ﺧـﺪﻣﺎت آن وﺟﻮد ﻋﺰﯾﺰ را در اﺳـﻼم ﻧﯿﮑﻮ ﻣﯽﺷـﻨﺎﺳﻢ‪ .‬اﻧﺼﺎف ﺗﻮان ﮔﻔﺖ‪ :‬ﺗﺎﮐﻨﻮن در اﺳـﻼم در ﻓّﻦ ﮐﻼم‬‫ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﺎﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﻧﺎﻓﻊ و ﺗﻤﺎم ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎ ﮐﺘﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﮐﻪ از ﺣﺴﻨﺎت اﯾﻦ دﻫﺮ و ﻏﻨﺎﺋﻢ اﯾﻦ زﻣﺎن اﺳﺖ‪.‬‬‫ﺑﺮ ﻫﺮ ﻣﺴﻠﻢ ﻣﺘﺪﯾﻦ ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺗﮑﻤﯿﻞ ﻋﻘﺎﺋﺪ و اﺻﻼح ﻣﻔﺎﺳﺪ ﺧﻮد ﺑﻪ آن ﮐﺘﺎب ﻣﺒﺎرك رﺟﻮع ﻧﻤﺎﯾﺪ و اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻫﺮ ﮐﺲ‬‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﻧﺤﻮ ﺗﻮاﻧﺪ در ﻧﺸـﺮ و ﺗﺮوﯾﺞ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد أﺣﻘﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﺳـﻌﯽ و ﮐﻮﺷـﺶ را ﻓﺮو ﮔﺬاﺷﺖ ﻧﺪارد ﺗﺎ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻧﻈﺮ اﺳﺖ اﻋﻼء ﮐﻠﻤﻪ‬‫ﺣﻖ و ادﺣﺎض ﺑﺎﻃﻞ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺧﺪﻣﺘﯽ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪﺗﺮ از اﯾﻦ ﺑﻄﺮﯾﻘﻪ ﺣّﻘﻪ و ﻓﺮﻗﻪ ﻧﺎﺟﯿﻪ ﮐﻤﺘﺮ در ﻧﻈﺮ اﺳﺖ‪«.‬‬‫و در ﻧﺎﻣﻪاي دﯾﮕﺮ ﮐﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫» ﻣﻦ در ﮐﺘﺎب ﺷـﻤﺎ‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﺎﻟﯽ و ارﺟﻤﻨـﺪ ﺧﻮاﻧﺪم‪ ،‬ﻧﺴـﯿﻢ ﺧﻮش ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺷـﻤﺎ ﺑﺮاي ﭘﯿﺪا ﮐﺮدن اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﺮدهاﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺮ‬‫ﻫﺮ ﻣﺸﮏ ﭘﺮورده و ﻣﻌﺠﻮن دﻣﺎﻏﭙﺮوري ﺑﺮﺗﺮي دارد‪ .‬ﻋﺒﺎرات رﺳﺎي ﮐﺘﺎب‪ ،‬دﻟﯿﻞ ﭘﺨﺘﮕﯽ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه اﺳﺖ و اﺷﺎرات ﺟﻬﻞ زداي آن ﻣﺎﯾﻪ‬‫دﻗﺖ و آﻣﻮﺧﺘﻦ‪ .‬و ﭼﮕﻮﻧﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ؟ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﮐﺘﺎب از ﺳﺮﭼﺸـﻤﻪﻫﺎي ﻓﮑﺮي ﺗﺎﺑﻨﺎك ﻧﺸﺄت ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺠﺴـﻤﻪ اﺧﻼص‬‫و ﺗﻘﻮي ﺗﺄﻟﯿﻒ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آري ﮐﺘﺎب ﺑﺎﯾﺪ از اﯾﻦ دﺳﺖ ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﺆﻟﻒ از اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ و اﮔﺮ ﻏﯿﺮ از اﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺒﺎد و ﻣﺒﺎد‪«.‬‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺷـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑـﺪﯾﻦ ﻣﺎزﻧـﺪراﻧﯽ ﻧﺎﻣﻪﻫـﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺑﺰرﮔـﺎن ﻫﻨـﺪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴـﺪ و در آﻧﻬﺎ از ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣـﺪ ﺣﺴـﯿﻦ و ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت اﯾﺸﺎن ﺗﺠﻠﯿﻞ‬‫ﻣﯽﮐﻨﺪ و آﻧﺎن را ﺗﺸﻮﯾﻖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﺎ دﯾﮕﺮ آﺛﺎر ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴـﯿﻦ را ﺑﻪ ﭼﺎپ ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺿـﻤﻦ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﻔﺼﻠﯽ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ‬‫ﺣﺴﯿﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫»‪ ...‬ﮐﺘﺎﺑﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻟﯿﺎﻗﺖ و ﻣﺘﺎﻧﺖ و اﺗﻘﺎن ﺗﺎ اﻵن از ﺑﻨﺎن ﺗﺤﺮﯾﺮ ﻧﺤﺮﯾﺮي ﺳـﺮ ﻧﺰده و ﺗﺼﻨﯿﻔﯽ در اﺛﺒﺎت ﺣّﻘﯿﺖ ﻣﺬﻫﺐ و اﯾﻘﺎن ﺗﺎ اﯾﻦ زﻣﺎن‬‫از ﺑﯿﺎن ﺗﻘﺮﯾﺮ ﺣﺒﺮ ﺧﺒﯿﺮي ﺻﺎدر و ﻇﺎﻫﺮ ﻧﮕﺸـﺘﻪ‪ .‬از ﻋﺒﻘﺎﺗﺶ راﺋﺤﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ وزان و از اﺳـﺘﻘﺼﺎﯾﺶ اﺳـﺘﻘﺼﺎ ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ دﻻﺋﻞ ﻋﯿﺎن و ﻟّﻠﻪ دّر‬‫ﻣﺆﻟّﻔﻬﺎ و ﻣﺼّﻨﻔﻬﺎ‪«...‬‬‫ﻣﺮﺣﻮم ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺎس ﻗﻤﯽ در ﻓﻮاﺋﺪ اﻟﺮﺿﻮﯾﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 28‬از ‪184‬‬‫» وﺟﻮد آﻧﺠﻨﺎب از آﯾﺎت اﻟﻬﯿﻪ و ﺣﺠـﺞ ﺷـﯿﻌﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮﯾﻪ ﺑﻮد ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﺘﺎب ﻣﺴـﺘﻄﺎب ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﮐﻪ از ﻗﻠﻢ دررﺑﺎر آن ﺑﺰرﮔﻮار‬‫ﺑﯿﺮون آﻣﺪه ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﮐﻨﺪ ﻣﯽداﻧﺪ ﮐﻪ در ﻓﻦ ﮐﻼم ﺳّﯿﻤﺎ در ﻣﺒﺤﺚ اﻣﺎﻣﺖ از ﺻﺪر اﺳﻼم ﺗﺎﮐﻨﻮن اﺣﺪي ﺑﺪان ﻣﻨﻮال ﺳﺨﻦ ﻧﺮاﻧﺪه و ﺑﺮ آن‬‫ﻧﻤﻂ ﺗﺼـﻨﯿﻒ ﻧﭙﺮداﺧﺘﻪ و اﻟﺤﻖ ﻣﺸﺎﻫﺪ و ﻋﯿﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﺣﺎﻃﻪ و اﻃﻼع و ﺳﻌﻪ ﻧﻈﺮ و ﻃﻮل ﺑﺎع ﻧﯿﺴﺖ ﺟﺰ ﺑﺘﺄﯾﯿﺪ و اﻋﺎﻧﺖ ﺣﻀﺮت إﻟﻪ‬‫و ﺗﻮﺟﻪ ﺳﻠﻄﺎن ﻋﺼﺮ روﺣﻨﺎ ﻟﻪ ﻓﺪاه«‪.‬‬‫ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫]اداﻣﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ )ﻗﺴﻤﺖ دﻻﻟﺖ(‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﻓﺨﺮ رازي«‬‫اﺷﺎره‬‫)اﻣﺎ اﺛﺒﺎت ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ رازي‪ ،‬اﺟﻤﺎع اﻣﺖ را ﺑﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‪.‬‬‫ﭘﺲ در ﺟﺰء اول اﯾﻦ ﺟﻠﺪ ﺑﯿﺎن ﮐﺮدﯾﻢ ﮐﻪ او در ﮐﺘﺎب »ارﺑﻌﯿﻦ ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﺪﯾﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪ (:‬و أﻣﺎ اﻟﺸﺒﻬﮥ اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ﻋﺸﺮ ]‪ [1‬و ﻫﯽ اﻟﺘﻤﺴﮏ‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ]‪ [1‬ﻗﺎل ﻓﯽ اﻻرﺑﻌﯿﻦ ص ‪ 449‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد ﻓﯽ ﺑﺤﺚ اﻻﻣﺎﻣﮥ‪:‬‬‫اﻟﺸﺒﻬﮥ اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ﻋﺸﺮ اﻟﺘﻤﺴﮏ‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ‪ ،‬و اﻟﮑﻼم ﻓﯽ اﻟﺘﻤﺴﮏ ﺑﻬﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﻣﺒﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﻘﺎﻣﯿﻦ‪:‬‬‫اﻻول ﺗﺼﺤﯿﺢ اﺻﻞ اﻟﺨﺒﺮ‪ ،‬و اﻗﻮي ﻣﺎ ﻗﯿﻞ ﻓﯿﻪ ان اﻻﻣﮥ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﻋﻠﯽ ﻗﻮﻟﯿﻦ‪:‬‬‫ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﺗﻤﺴﮏ ﺑﻪ ﻓﯽ اﺛﺒﺎت ﻓﻀﯿﻠﮥ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﺗﻤﺴﮏ ﺑﻪ ﻓﯽ اﺛﺒﺎت اﻣﺎﻣﺘﻪ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﯾﻘﺘﻀﯽ اﺗﻔﺎﻗﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﻗﺒﻮﻟﻪ‪ ،‬و ﮐﻞ ﺧﺒﺮ اﺟﻤﻌﺖ اﻻﻣﮥ ﻋﻠﯽ ﻗﺒﻮﻟﻪ وﺟﺐ اﻟﻘﻄﻊ ﺑﺼﺤﺘﻪ‪.‬‬‫و اﻣﺎ اﻟﻤﻘﺎم ﻟا ﺜﺎﻧﯽ و ﻫﻮ اﻟﺘﻤﺴﮏ ﺑﻪ ﻋﻠﯽ اﻻﻣﺎﻣﮥ ﻓﻬﻮ ﻣﻦ وﺟﻬﯿﻦ‪ ... :‬اﻟﺦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪4 :‬‬‫ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ﻓﺠﻮاﺑﻬﺎ ﻣﻦ وﺟﻮه‪:‬‬‫اﻻـول اﻧﻪ ﺧﺒﺮ واﺣـﺪ‪ ،‬ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اﻻﻣـﮥ اﺗﻔﻘﺖ ﻋﻠﯽ ﺻـﺤﺘﻪ‪ ،‬ﻻـن ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﺗﻤﺴـﮏ ﺑﻪ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﺗﻤﺴﮏ ﺑﻪ ﻓﯽ‬‫ا ﻣ ﺎ ﻣﺘ ﻪ ‪.‬‬
‫ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﺗـﺪﻋﯽ ان ﮐﻞ اﻻﻣـﮥ ﻗﺒﻠﻮه ﻗﺒﻮل اﻟﻘﻄﻊ أو ﻗﺒﻮل اﻟﻈﻦ‪ ،‬اﻻول ﻣﻤﻨﻮع‪ ،‬و ﻫﻮ ﻧﻔﺲ اﻟﻤﻄﻠﻮب‪ ،‬و اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻣﺴـﻠﻢ و ﻻ ﯾﻨﻔﻌﮑﻢ ﻓﯽ ﻣﻄﻠﻮﺑﮑﻢ‬‫]‪[1‬‬‫رازي در »ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل« و »ﻣﻔﺎﺗﯿﺢ اﻟﻐﯿﺐ« ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ اﻋﺘﺮاف ﮐﺮده‬‫)و ﻧﯿﺰ ﺳﺎﺑﻘﺎ داﻧﺴﺘﯽ ﮐﻪ رازي در »ﻧﻬﺎﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل« اﮔﺮ ﭼﻪ اوﻻ اﺗﻌﺎب ﻧﻔﺲ در رد و ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻤﻮده‪.‬‬‫ﻟﮑﻦ ﺑﻌـﺪ اﯾﻦ اﻋﺘﺴﺎف اﻋﺘﺮاف ﮐﺮده ﺑﺂﻧﮑﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺷـﯿﻌﻪ رواﯾﺖ اﺻﻞ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺮاي اﺣﺘﺠﺎج ﺑﺮ ﻓﻀـﯿﻠﺖ ﺣﻀـﺮت ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ رازي در »ﻣﻔﺎﺗﯿﺢ اﻟﻐﯿﺐ« ﻗﻮل را ﺑﻨﺰول »ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 29‬از ‪184‬‬‫]‪ [2‬اﻵﯾﮥ در واﻗﻌﻪ ﻏﺪﯾﺮ ﺣﺘﻤﺎ و ﺟﺰﻣﺎ ﺑﻪ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و ﺣﻀـﺮت اﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﻗﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻧﺴﺒﺖ ﮐﺮده ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ و‬‫ﺳﺘﻌﻠﻢ اﻧﺸﺎء ﻟا ﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ]‪ [1] .[3‬اﻻرﺑﻌﻮن ص ‪ 462‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ داﺋﺮة اﻟﻤﻌﺎرف اﻟﻌﺜﻤﺎﻧﯿﮥ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪ 1353‬ه‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.67 :‬‬‫]‪ [3‬ذﮐﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه اﻟﮑﺒﯿﺮ ج ‪ 13‬ص ‪ 50‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‪ ،‬و ﻫﺬا ﻟﻔﻈﻪ‪:‬‬‫اﻟﻌﺎﺷﺮ‪ :‬ﻧﺰﻟﺖ اﻵﯾﮥ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬و‬‫ﻟﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ ﻫـﺬه اﻵﯾﮥ اﺧﺬ ﺑﯿﺪه‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ رض ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ‬‫ﯾﺎ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ! أﺻﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪،‬‬‫و ﻫﻮ ﻗﻮل اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‬‫ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻓﺨﺮ رازي در ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ و رﺟﺎل اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫)و ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﺟﻤﯿﻠﻪ و ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﮐﺜﯿﺮه‪ ،‬و ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﻋﻈﯿﻤﻪ‪ ،‬و ﻣﺪاﺋـﺢ ﺑـﺎﻫﺮه‪ ،‬و ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﻓـﺎﺧﺮه ﻓﺨﺮ رازي ﺑﺎﻻﺗﺮ از آﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﺳﺘﯿﻔﺎي آن ﺗﻮان‬‫ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻧﻤﻮذج ﺑﺮ ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات اﮐﺘﻔﺎ ﻣﯽرود‪:‬‬‫ﯾـﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨـﺎن« در ذﮐﺮ وﻗـﺎﺋﻊ ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ و ﺳـﺘﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪] (:‬و ﻓﯿﻬـﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻻﻣـﺎم اﻟﮑـﺒﯿﺮ‪ ،‬اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﻨﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬اﻻـﺻﻮﻟﯽ‪ ،‬ﻟا ﻤﺘﮑﻠﻢ‪،‬‬‫اﻟﻤﻨـﺎﻇﺮ اﻟﻤﻔﺴـﺮ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﺸـﻬﻮرة ﻓﯽ اﻵﻓﺎق‪ ،‬اﻟﺤﻈﯿـﮥ ﻓﯽ ﺳﻮق اﻻﻓﺎدة ﺑﺎﻟﻨﻔﺎق ]‪ ،[1‬اﻻﻣﺎم ﻓﺨﺮ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺮازي أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺣﺴـﯿﻦ اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﺘﯿﻤﯽ اﻟﺒﮑﺮي‪ ،‬اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺎﻻﻣﺎم ﻋﻨﺪ ﻋﻠﻤﺎء اﻻﺻﻮل‪ ،‬اﻟﻤﻘﺮر ﻟﺸﺒﻪ ﻣﺬاﻫﺐ اﻟﻔﺮق اﻟﻤﺨﺎﻟﻔﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﻤﺒﻄﻞ‬‫ﻟﻬﺎ ﺑﺎﻗﺎﻣـﮥ اﻟﺒﺮاﻫﯿﻦ‪ ،‬اﻟﻄﺒﺮﺳـﺘﺎﻧﯽ اﻻﺻﻞ‪ ،‬اﻟﺮازي اﻟﻤﻮﻟـﺪ‪ ،‬اﻟﻤﻌﺮوف‪ ،‬اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺬﻫﺐ‪ ،‬ﻓﺮﯾﺪ ﻋﺼـﺮه‪ ،‬و ﻧﺴـﯿﺞ دﻫﺮه‪ ،‬اﻟﺬي ﻗﺎل ﻓﯿﻪ ﺑﻌﺾ‬‫اﻟﻌﻠﻤﺎء‪:‬‬‫ﺧﺼﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺮأي ﻫﻮ ﻟﻠﻌﯿﺐ ﻃﻠﯿﻌﮥ ﻓﯿﺮي اﻟﺤﻖ ﺑﻌﯿﻦ دوﻧﻬﺎ ﺣﺪ اﻟﻄﺒﯿﻌﮥ‬‫و ﻣﺪﺣﻪ اﻻﻣﺎم ﺳﺮاج اﻟﺪﯾﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺴﮑﺎﮐﯽ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫اﻋﻠﻤﻦ ﻋﻠﻤﺎ ﯾﻘﯿﻨﺎ ان رب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻨﺎ‬‫ﻟﻮ ﻗﻀﯽ ﻓﯽ ﻋﺎﻟﻤﯿﻬﻢ ﺧﺪﻣﮥ ﻟﻼﻋﻠﻤﯿﻨﺎ‬‫اﺧﺪم اﻟﺮازي ﻓﺨﺮا ﺧﺪﻣﮥ اﻟﻌﺒﺪ اﺑﻦ ﺳﯿﻨﺎ‬‫]‪ [1] [2‬اﻟﻨﻔﺎق ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻨﻮن‪ :‬اﻟﺮواج‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻫﺬه اﻻﺑﯿﺎت ﺗﮑﻮن ﺟﻮاﺑﺎ ﻟﻼدﯾﺐ اﻻﺧﺴﯿﮑﺜﯽ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (528‬ﺣﯿﺚ ﻗﺎل‪:‬‬‫ان ﺑﺎﻟﻤﺸﺮق ﻓﯿﻨﺎ ﺟﺒﻞ اﻟﻌﻠﻢ اﺑﻦ ﺳﯿﻨﺎ‬‫ﻓﺪع اﻟﻤﻐﺮب و ﯾﺬﮐﺮ ذرة ﻣﻦ ﻃﻮر ﺳﯿﻨﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪6 :‬‬‫ﻓﺎق أﻫﻞ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﯽ اﻷﺻﻠﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﻘﻮﻻت‪ ،‬و ﻋﻠﻢ اﻻواﺋﻞ‪.‬‬‫ﺻﻨﻒ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻤﻔﯿﺪة ﻓﯽ ﻓﻨﻮن ﻋﺪﯾﺪة‪:‬‬‫ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻘﺮآن اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻐﺮاﺋﺐ و اﻟﻌﺠﺎﺋﺐ ﻣﺎ ﯾﻄﺮب ﮐﻞ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬و ﻫﻮ ﮐﺒﯿﺮ ﺟـﺪا‪ ،‬ﻟﮑﻨﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻠﻪ ]‪ ،[1‬و »ﺷﺮح ﺳﻮرة‬‫اﻟﻔﺎﺗﺤﮥ« ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪ‪ .‬و ﻗﯿﻞ اﯾﻀﺎ ﻓﯽ ﺟﻮاب اﻻﺧﺴﯿﮑﺜﯽ و ﻣﺪﺣﺎ ﻟﻠﺮازي‪:‬‬‫ﻗﺪ ﺗﺮﮐﻨﺎ ﻗﺪ ﻧﺴﯿﻨﺎ ﺣﮑﻤﮥ اﻟﺸﯿﺦ اﺑﻦ ﺳﯿﻨﺎ‬‫ﺣﯿﻦ ﺷﺎﻫﺪﻧﺎ ﻋﯿﺎﻧﺎ ﺣﮑﻤﮥ اﻟﺮازي ﻓﯿﻨﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 30‬از ‪184‬‬‫ﻧﺤﻦ ﻗﺪ ﺑﻌﻨﺎ ﺣﺼﺎة و اﺷﺘﺮﯾﻨﺎ ﻃﻮر ﺳﯿﻨﺎ‬‫و ﻗﯿﻞ اﯾﻀﺎ ﻓﯽ ﺟﻮاﺑﻪ‪:‬‬‫ﻧﺤﻦ ﺑﺎﻟﺠﻬﻞ اﺑﺘﻠﯿﻨﺎ ﻧﺤﻦ ﺑﺎﻟﺤﻤﻖ رﻣﯿﻨﺎ‬‫ﻧﺤﻦ ﻗﻀﯿﻨﺎ زﻣﺎﻧﺎ ﻓﯽ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اﺑﻦ ﺳﯿﻨﺎ‬‫ﺛﻢ ﺻﺮﻧﺎ آﻣﻨﯿﻨﺎ ﻋﻦ ﻣﻘﺎل اﻟﻄﺎﻋﻨﯿﻨﺎ‬‫ﺣﯿ ﻦ ﻃ ﺎ ﻟ ﻌﻨ ﺎ ﮐ ﻼ ﻣ ﺎ ﯾ ﺸﺒ ﻪ ا ﻟ ﺪ ر ا ﻟﺜ ﻤﯿﻨ ﺎ‬‫ﺻﺎﻏﻪ اﻟﺮازي ﻓﯿﻨﺎ ﮐﺎﻣﻼ ﻓﺨﻤﺎ ﻣﺒﯿﻨﺎ‬‫رب ﻓﺎﺟﻌﻠﻪ ﺑﺤﺎل ﯾﺸﺒﻪ اﻟﺮوح اﻻﻣﯿﻨﺎ‬‫]‪ [1‬ﻗﺎل ﻓﯽ اول »ﻣﻔﺎﺗﯿـﺢ اﻟﻐﯿﺐ«‪ :‬اﻋﻠﻢ اﻧﻪ ﻣﺮ ﻋﻠﯽ ﻟﺴﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻻوﻗﺎت ان ﺳﻮرة اﻟﻔﺎﺗﺤـﮥ ﯾﻤﮑﻦ ان ﯾﺴـﺘﻨﺒﻂ ﻣﻦ ﻓﻮاﺋـﺪﻫﺎ و ﻧﻔﺎﺋﺴـﻬﺎ‬‫ﻋﺸـﺮة آﻻف ﻣﺴـﺌﻠﮥ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﺒﻌﺪ ﻫﺬا ﺑﻌﺾ اﻟﺤﺴﺎد‪ ،‬ﻓﺸﺮﻋﺖ ﻓﯽ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬و ﻗﺪﻣﺖ ﻣﻘﺪﻣﮥ ﻟﺘﺼﯿﺮ ﮐﺎﻟﺒﯿﻨﮥ ﻋﻠﯽ ان ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎه اﻣﺮ‬‫ﻣﻤﮑﻦ اﻟﺤﺼﻮل ‪ ..‬اﻟﺦ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ :‬ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﮐﻞ ﻏﺮﯾﺐ ﻟﮑﻨﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻠﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن‪ :‬ﮐﻤﻞ ﻣﺎ ﻧﻘﺺ ﻣﻨﻪ ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪7 :‬‬‫و ﻣﻨﻬﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﮑﻼم‪» :‬اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ اﻟﻌﺎﻟﯿـﮥ«‪ ،‬و »ﻧﻬﺎﯾـﮥ اﻟﻌﻘﻮل«‪ ،‬و »ﮐﺘﺎب اﻻرﺑﻌﯿﻦ«‪ ،‬و »اﻟﻤﺤﺼﻞ«‪ ،‬و »ﮐﺘﺎب »اﻟﺒﯿﺎن و اﻟﺒﺮﻫﺎن ﻓﯽ اﻟﺮد ﻋﻠﯽ‬‫أﻫـﻞ اﻟﺰﯾﻎ و اﻟﻄﻐﯿﺎن«‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺒﺎﺣﺚ اﻟﻤﺸـﺮﻗﯿﮥ« و ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺒﺎﺣﺚ اﻟﻌﻤﺎدﯾـﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ اﻟﻤﻌﺎدﯾـﮥ«‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻟـﺪﻻﺋﻞ و‬‫ﻋﯿﻮن اﻟﻤﺴﺎﺋـﻞ«‪ ،‬و ﮐﺘـﺎب »ارﺷـﺎد اﻟﻨﻈﺎر اﻟﯽ ﻟﻄﺎﺋﻒ اﻻﺳـﺮار«‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »أﺟﻮﺑـﮥ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ اﻟﺒﺨﺎرﯾـﮥ«‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »ﺗﺤﺼـﯿﻞ اﻟﺤﻖ«‪ ،‬و ﮐﺘﺎب‬‫»اﻟﺰﺑﺪة« و »اﻟﻤﻌﺎﻟﻢ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻓﯽ اﺻﻮل ﻟا ﻔﻘﻪ‪» :‬اﻟﻤﺤﺼﻮل«‪ ،‬و »اﻟﻤﻌﺎﻟﻢ«‪.‬‬‫و ﻓﯽ اﻟﺤﮑﻤﮥ‪» :‬اﻟﻤﻠﺨﺺ«‪ ،‬و »ﺷﺮح اﻻﺷﺎرات« ﻻﺑﻦ ﺳﯿﻨﺎ‪ ،‬و »ﺷﺮح ﻋﯿﻮن اﻟﺤﮑﻤﮥ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﻓﯽ اﻟﻄﻠﺴﻤﺎت‪» :‬اﻟﺴﺮ اﻟﻤﮑﺘﻮم« ]‪ ،[1‬و »ﺷﺮح اﺳﻤﺎء اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴﻨﯽ«‪.‬‬‫ﯾﻘﺎل‪ :‬ان ﻟﻪ »ﺷـﺮح اﻟﻤﻔﺼﻞ ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ« ﻟﻠﺰﻣﺨﺸـﺮي‪ ،‬و »ﺷﺮح اﻟﻮﺟﯿﺰ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ« ﻟﻠﻐّﺰاﻟﯽ‪ ،‬و »ﺷﺮح ﺳﻘﻂ اﻟﺰﻧﺪ« ﻟﻠﻤﻌﺮي‪ .‬اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫)‪ ،(639‬و ﺻـﻨﻒ اﻟﺸـﯿﺦ ﻧﺠﻢ اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻘﻤﻮﻟﯽ ﺗﮑﻤﻠﮥ ﻟﻪ‪ ،‬و اﺧﺘﺼـﺮه ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻨﺴـﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ‬‫)‪ ،(687‬و ﻟﺨﺼﻪ اﯾﻀﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺿﯽ ﺑﺎﯾﺎﺛﻠﻮغ‪.‬‬‫]‪ [1‬اﻟﺴﺮ اﻟﻤﮑﺘﻮم ﻓﯽ ﻣﺨﺎﻃﺒﮥ اﻟﺸﻤﺲ و اﻟﻘﻤﺮ و اﻟﻨﺠﻮم‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬ان ﻟﻪ ﮐﺘﺎب اﺳﺮار اﻟﻨﺠﻮم‪ ،‬ﺳﺤﺮ ﺻﺮﯾﺢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴﺒﮑﯽ‪ :‬ﻟﻢ ﯾﺼﺢ اﻧﻪ ﻟﻪ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ اﻧﻪ ﻣﺨﺘﻠﻖ ﻋﻠﯿﻪ و ﺑﺘﻘﺪﯾﺮ ﺻﺤﮥ ﻧﺴﺒﺘﻪ إﻟﯿﻪ ﻟﯿﺲ ﺑﺴﺤﺮ‪.‬‬‫ﻗـﺎل ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن‪ :‬ﻗـﺪ رأﯾﺖ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻧﻪ ﻟﻠﺤﻮاﻟﯽ اﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟﻤﻐﺮﺑﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯿﻪ رد ﻟﻠﺸـﯿﺦ زﯾﻦ اﻟـﺪﯾﻦ ﺳـﺮﯾﺠﺎ اﺑﻦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻠﻄﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (788‬و ﺳﻤﺎه اﻧﻘﻀﺎض اﻟﺒﺎزي ﻓﯽ اﻧﻔﻀﺎض اﻟﺮازي‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪8 :‬‬‫و ﻟﻪ »ﻣﺨﺘﺼﺮ ﻓﯽ اﻻﻋﺠﺎز«‪ ،‬و »ﻣﺆاﺧﺬات ﺟﯿﺪة ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺤﺎة«‪ ،‬و ﻟﻪ »ﻃﺮﯾﻘﻪ ﻓﯽ اﻟﺨﻼف«‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻄﺐ »ﺷﺮح اﻟﮑﻠﯿﺎت« ﻟﻠﻘﺎﻧﻮن‪ ،‬و ﺻﻨﻒ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻔﺮاﺳﮥ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﺼﻨﻒ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫و ﮐﻞ ﮐﺘﺒﻪ ﻣﻔﯿﺪة‪ ،‬و اﻧﺘﺸـﺮت ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﻓﯽ اﻟﺒﻼد‪ ،‬و رزق ﻓﯿﻬﺎ ﺳـﻌﺎدة ﻋﻈﯿﻤﮥ ﺑﯿﻦ اﻟﻌﺒﺎد‪ ،‬ﻓﺎن اﻟﻨﺎس اﺷـﺘﻐﻠﻮا ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﻫﻮ أول ﻣﻦ اﺧﺘﺮع ﻫﺬا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 31‬از ‪184‬‬‫اﻟﺘﺮﺗﯿﺐ ﻓﯽ ﮐﺘﺒﻪ‪ ،‬و اﺗﯽ ﻓﯿﻬﺎ ﺑﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﺴﺒﻖ إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻮﻋﻆ اﻟﯿﺪ اﻟﺒﯿﻀﺎء‪ ،‬و ﯾﻌﻆ ﺑﺎﻟﻠﺴﺎﻧﯿﻦ‪ :‬اﻟﻌﺮﺑﯽ و اﻟﻌﺠﻤﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻠﺤﻘﻪ اﻟﻮﺟﺪ ﺣﺎل اﻟﻮﻋﻆ و ﯾﮑﺜﺮ اﻟﺒﮑﺎء‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺤﻀـﺮ ﻣﺠﻠﺴـﻪ‬‫ﺑﻤﺪﯾﻨﮥ ﻫﺮاة أرﺑﺎب اﻟﻤﺬاﻫﺐ و اﻟﻤﻘﺎﻻت و ﯾﺴﺄﻟﻮﻧﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ ﯾﺠﯿﺐ ﮐﻞ ﺳﺎﺋﻞ ﺑﺄﺣﺴﻦ اﻻﺟﻮﺑﮥ و اﻟﻤﺠﺎدﻻت و ﯾﺤﻀﺮه اﻟﻨﺎس ﻋﻠﯽ اﺧﺘﻼف‬‫أﺻﻨﺎﻓﻬﻢ و ﻣﺬاﻫﺒﻬﻢ‪ ،‬و ﯾﺠﯽء اﻟﯽ ﻣﺠﻠﺴﻪ اﻻﮐﺎﺑﺮ و اﻻﻣﺮاء و اﻟﻤﻠﻮك‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﺻﺎﺣﺐ وﻗﺎر و ﺣﺸـﻤﮥ‪ ،‬و ﻣﻤﺎﻟﯿﮏ و ﺛﺮوة‪ ،‬و ﺑﺰة ﺣﺴـﻨﮥ و ﻫﯿﺌـﮥ ﺟﻤﯿﻠـﮥ‪ ،‬إذا رﮐﺐ ﻣﺸـﯽ ﻣﻌﻪ ﻧﺤﻮ ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﻣﺸـﺘﻐﻞ ﻋﻠﯽ اﺧﺘﻼف‬‫ﻣﻄﺎﻟﺒﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ و اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﮑﻼم و اﻻﺻﻮل و اﻟﻄﺐ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و رﺟﻊ ﺑﺴﺒﺒﻪ ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﮑﺮاﻣﯿﮥ و ﻏﯿﺮﻫﻢ اﻟﯽ ﻣﺬﻫﺐ أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ‪.‬‬‫ﮐﺎن ﯾﻠﻘﺐ ﺑﻬﺮاة ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﺒـﺪء اﺷـﺘﻐﺎﻟﻪ ﻋﻠﯽ واﻟـﺪه اﻟﯽ أن ﻣﺎت اﻟﺦ ]‪ [1] .[1‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨـﺎن ج ‪ 4‬ص ‪ 9 -7‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد‬‫اﻟـﺪﮐﻦ‪ ،‬و ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺘﺮاﺟﻢ ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان ج ‪ 4‬ص ‪ -426‬و اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 13‬ص ‪ 55‬و اﻻﻋﻼم ج ‪7‬‬‫ص ‪ -203‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺴﺒﮑﯽ ج ‪ 5‬ص ‪ -40 -33‬و اﻟﻮاف‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري«‬‫اﺷﺎره‬‫)اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﻮ اﻟﺴﻌﺎدات ﻣﺒﺎرك ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪.‬‬‫ﭘﺲ در »ﺟﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل ﻓﯽ اﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺮﺳﻮل« ﻣﺬﮐﻮرﺳﺖ‪] (:‬زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬أو أﺑﻮ ﺳﺮﯾﺤﮥ‪ ،‬ﺷﮏ ﺷﻌﺒﮥ‬‫ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺘﺮﻣﺬي ]‪.[1‬‬‫)و ﺻﺎﺣﺐ »ﺟﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل« از اﺋﻤﻪ ﻧﻘﺎد ﻓﺤﻮل‪ ،‬و اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻓﺮوع و اﺻﻮل ﺳﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳـﻌﺪ ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« در ذﮐﺮ وﻗﺎﺋﻊ ﺳـﻨﮥ ﺳﺖ و ﺳـﺘﻤﺎﺋﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪] (:‬و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﻌﻼﻣـﮥ ﻣﺠـﺪ اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﺴـﻌﺎدات‬‫اﻟﻤﺒﺎرك ﺑﻦ اﺑﯽ اﻟﮑﺮم ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﺠﺰري‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﻤﻮﺻﻠﯽ اﻟﮑﺎﺗﺐ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ اﻟﺒﺮﮐﺎت اﺑﻦ اﻟﻤﺴﺘﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺣﻘﻪ‪:‬‬‫اﺷـﻬﺮ اﻟﻌﻠﻤﺎء ذﮐﺮا‪ ،‬و اﮐﺒﺮ اﻟﻨﺒﻼء ﻗﺪرا‪ ،‬و اﺣﺪ اﻻﻓﺎﺿﻞ اﻟﻤﺸﺎر إﻟﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﻓﺮد اﻻﻣﺎﺛﻞ اﻟﻤﻌﺘﻤﺪ ﻓﯽ اﻻﻣﻮر ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ .‬ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت ج ‪ 4‬ص ‪-248‬‬‫‪ -259‬وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 1‬ص ‪ -602 -600‬ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ج ‪ 2‬ص ‪ -324‬اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺒﺸﺮ ج ‪ 3‬ص ‪ -118‬ﺷﺬرات اﻟﺬﻫﺐ‬‫ج ‪ 5‬ص ‪ -22 -21‬اﻟﻨﺠﻮم اﻟﺰاﻫﺮة ج ‪ 6‬ص ‪ -197‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻤﻔﺴﺮﯾﻦ ص ‪.39‬‬‫]‪ [1‬ﺟﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل ج ‪ 9‬ص ‪ 468‬ط ﻣﺼﺮ اﻟﻤﻮرخ ‪.1371‬‬‫و رواه اﯾﻀﺎ ﻓﯽ »اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 4‬ص ‪ 246‬اﻟﻤﻄﺒﻌﮥ اﻟﺨﯿﺮﯾﮥ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪10 :‬‬‫اﺧﺬ اﻟﻨﺤﻮ ﻋﻦ ﺷﯿﺨﻪ اﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ]‪ [1‬ﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك‪ ،‬و ﺳﻤﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﺘﺄﺧﺮا و ﻟﻢ ﯾﺘﻘﺪم ﻟﻪ رواﯾﮥ‪.‬‬‫و ﻟﻪ اﻟﻤﺼـﻨﻔﺎت اﻟﺒﺪﯾﻌـﮥ و اﻟﺮﺳﺎﺋـﻞ اﻟﻮﺳـﯿﻌﮥ‪ :‬ﻣﻨﻬﺎ »ﺟﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل ﻓﯽ اﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺮﺳﻮل« ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﺑﯿﻦ اﻟﺼـﺤﺎح اﻟﺴـﺘﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻠﯽ وﺿـﻊ‬‫ﮐﺘﺎب رزﯾﻦ ]‪ ،[2‬اﻻ ان ﻓﯿﻪ زﯾﺎدات ﮐﺜﯿﺮة و ﻣﻨﻬﺎ ﮐﺘﺎب »اﻟﻨﻬﺎﯾـﮥ ﻓﯽ ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ« ﻓﯽ ﺧﻤﺲ ﻣﺠﻠﺪات‪ ،‬و ﮐﺘﺎب »اﻻﻧﺼﺎف ﻓﯽ اﻟﺠﻤﻊ‬‫ﺑﯿﻦ اﻟﮑﺸﻒ و اﻟﮑﺸـﺎف« ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬اﺧـﺬه ﻣﻦ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ و اﻟﺰﻣﺨﺸـﺮي‪ ،‬و ﻟﻪ ﮐﺘـﺎب »اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ و اﻟﻤﺨﺘـﺎر ﻓﯽ اﻻدﻋﯿـﮥ و‬‫اﻻذﮐـﺎر« »و ﮐﺘـﺎب ﻟﻄﯿﻒ ﻓﯽ ﺻـﻨﻌﮥ اﻟﮑﺘﺎﺑـﮥ« و ﮐﺘـﺎب »اﻟﺒـﺪﯾﻊ ﻓﯽ ﺷـﺮح اﻟﻔﺼﻮل ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ« ﻻﺑﻦ اﻟـﺪﻫﺎن‪ ،‬و »دﯾﻮان رﺳﺎﺋﻞ«‪ ،‬و ﮐﺘﺎب‬‫»اﻟﺸﺎﻓﯽ ﻓﯽ ﺷﺮح ﻣﺴﻨﺪ اﻻﻣﺎم اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ«‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 32‬از ‪184‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﻮﺻﻞ ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻣﻮدود زﻧﮑﯽ‬‫وﻟﯽ دﯾﻮان اﻻﻧﺸﺎء ﻟﺼﺎﺣﺐ اﻟﻤﻮﺻﻞ ﻣﺴـﻌﻮد ]‪ [3‬اﺑﻦ ﻣﻮدود ارﺳـﻼن ﺷﺎه‪ [1] ،‬اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‪ :‬ﺧﻄﺎء‪ ،‬و اﻟﺼـﺤﯿﺢ ﮐﻤﺎ ﻓﯽ اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﻫﻮ اﺑﻮ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺪﻫﺎن اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(569‬‬‫]‪ [2‬رزﯾﻦ‪ :‬ﻫﻮ اﺑﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ ﻋﻤﺎر اﻟﻌﺒﺮي اﻻﻧﺪﻟﺴﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (535‬و ﮐﺘﺎﺑﻪ »ﺗﺠﺮﯾﺪ اﻟﺼﺤﺎح«‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ ﻣﻮدود‪ :‬ﺑﻦ ﻋﻤﺎد اﻟﺪﯾﻦ زﻧﮑﯽ ﺑﻦ آقﺳﻨﻘﺮ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﻮﺻﻞ و ﺳﻨﺠﺎر ﻓﯽ اﯾﺎم اﻟﺴﻠﻄﺎن ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ اﻻﯾﻮﺑﯽ‪.‬‬‫وﻟﺪ و ﻧﺸﺄ ﺑﺎﻟﻤﻮﺻﻞ‪ ،‬و ﻋﯿﻦ ﻣﻘﺪﻣﺎ ﻟﻠﺠﯿﻮش ﺑﻬﺎ ﻓﯽ ﺣﯿﺎة ﺻﺎﺣﺒﻬﺎ اﺧﯿﻪ ﺳـﯿﻒ اﻟﺪﯾﻦ ﻏﺎزي‪ ،‬ﺛﻢ آل إﻟﯿﻪ اﻣﺮﻫﺎ ﺑﻌﺪ وﻓﺎة ﻏﺎزي )ﺳﻨﮥ ‪(576‬‬‫و اﺳﺘﻮﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺣﻠﺐ ﺑﻌﺪ وﻓﺎة ﺻﺎﺣﺒﻬﺎ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﺼﺎﻟﺢ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ )ﺳﻨﮥ ‪ (577‬و ﻧﻤﯽ اﻟﯽ اﻟﺴﻠﻄﺎن ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ان ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ‬‫ﻣﺴﻌﻮد ﺑﻦ زﻧﮑﯽ اﺗﺼﻞ ﺑﺎﻟﻔﺮﻧﺞ و ﺣﺮﺿﻬﻢ ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪11 :‬‬‫و ﺣﻈﯽ ﻋﻨـﺪه و ﺗﻮﻓﺮت ﺣﺮﻣﺘﻪ ﻟـﺪﯾﻪ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﻟﻪ ﻣـﺪة‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺮض ﻟﻪ ﻣﺮض اﻟﻔﺎﻟﺞ‪ ،‬ﻓﮑﻒ ﯾﺪه ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺎﺑﮥ‪ ،‬و رﺟﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺤﺮﮐﮥ‪ ،‬ﻓﺎﻗﺎم ﻓﯽ‬‫داره ﯾﻐﺸﺎه اﻻﮐﺎﺑﺮ و اﻟﻌﻠﻤﺎء‪.‬‬‫و اﻧﺸﺄ رﺑﺎﻃﺎ و وﻗﻒ اﻣﻼﮐﻪ ﻋﻠﯽ رﺑﺎﻃﻪ اﻟﻤﺬﮐﻮر‪ ،‬و ﻋﻠﯽ داره اﻟﺘﯽ ﺳﮑﻨﻬﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ :‬و ﺑﻠﻐﻨﯽ اﻧﻪ ﺻـﻨﻒ ﮐﺘﺒﻪ ﮐﻠﻬﺎ ﻓﯽ ﻣـﺪة ﺗﻌﻄﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﺗﻔﺮغ ﻟﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﻨﺪه ﺟﻤﺎﻋﮥ ﯾﻌﯿﻨﻮﻧﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻓﯽ اﻻﺧﺘﯿﺎر و اﻟﮑﺘﺎﺑﮥ اﻟﺦ‬‫]‪[1‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﺠﺰري اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ‪.‬‬‫ﭘﺲ در »اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﻪ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ« ﮐﻪ ﯾﮏ ﻧﺴـﺨﻪ ﻗﻠﻤﯿﻪ ﮐﺎﻣﻠﻪ آن در زﻣﺎن ﺳﺎﺑﻖ ﺑﻌﺎرﯾﺖ از ﮐﺘﺐ ﺑﻌﺾ ﻋﻠﻤﺎي ﺳﻨﯿﻪ ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪه‬‫ﺑﻮد‪ ،‬و درﯾﻦ اﯾﺎم ﺑﺮﮐﺖ اﻧﺠﺎم‪ ،‬ﻧﺴﺨﻪ ﻣﻄﺒﻮﻋﻪ آن ﺑﻤﺼﺮ‪ ،‬ﺑﻌﺾ اﺣﺒﺎب ﮐﺮام ﺑﺮاي ﻋﺒﺪ ﻣﺴﺘﻬﺎم از ﻣﮑﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ ﺧﺮﯾﺪه آوردﻧﺪ‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻟﯿﻠﯽ ﺑﻦ ﺿـﻤﺮة‪ ،‬آورده اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة‪ ،‬روي ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻗﺎﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻗﺒﻞ ﻣﻦ دﻣﺸﻖ و اﺳـﺘﻮﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺣﻠﺐ و ﺳـﻨﺠﺎر‪ ،‬و ﺣﺎﺻﺮ‬‫اﻟﻤﻮﺻﻞ ﻣﺪة‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﻌﻘﺪ اﻟﺼـﻠﺢ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺎﻃﻤﺄن ﻣﺴـﻌﻮد ﺑﻘﯿﮥ ﺣﯿﺎﺗﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻤﻮﺻﻞ ﺳﻨﮥ ‪ [1] .589‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 4‬ص‬‫‪ 11‬و ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﻓﯽ ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ص ‪ -385‬و وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 1‬ص ‪ 441‬و اﻻﻋﻼم ج ‪ 6‬ص ‪ -152‬اﻟﮑﺎﻣﻞ ﻻﺧﯿﻪ اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ ج ‪ 12‬ص‬‫‪ -120‬و ارﺷﺎد اﻻرﯾﺐ ج ‪ 6‬ص ‪ -238‬و ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ج ‪ 5‬ص ‪ -153‬اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 13‬ص ‪ -54‬ﻣﻌﺠﻢ اﻻدﺑﺎء ج ‪ 17‬ص ‪-71‬‬‫‪ -77‬اﻟﻨﺠﻮم ﻟا ﺰاﻫﺮة ج ‪ 6‬ص ‪ 198‬اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺒﺸﺮ ج ‪ 3‬ص ‪ .118‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪12 :‬‬‫ﺳﻨﺎن‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ واﺛﻠﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﺳـﯿﺪ اﻟﻐﻔﺎري‪ ،‬و ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻟﯿﻠﯽ ﺑﻦ ﺿﻤﺮة‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺻﺪر رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع و ﻟﻢ ﯾﺤﺞ ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬اﻗﺒﻞ ﺣﺘﯽ إذا ﮐﺎن ﺑﺎﻟﺠﺤﻔﮥ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﻦ اﻟﺠﺤﻔﮥ و ﻟﻪ ﺑﻬﺎ ﻣﺴﺠﺪ ﻣﻌﺮوف‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل »اﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬اﻧﻪ ﻗﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒﯽ اﻻ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟﺬي ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و اﻧﯽ ﯾﻮﺷﮏ ان ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ‪.‬‬‫ﺛﻢ ذﮐﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﯽ ان ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪ ،‬و ذﮐﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺮﯾﺐ ﺟﺪا‪.‬‬‫ﻻ اﻋﻠﻢ اﻧﯽ ﮐﺘﺒﺘﻪ اﻻ ﻣﻦ رواﯾﮥ اﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ‪ ،‬اﺧﺮﺟﻪ اﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ ]‪.[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 33‬از ‪184‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﻪ« ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ آﻧﻔﺎ ﻣﺬﮐﻮرﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﯾﺎﻣﯿﻞ‪ ،‬آورده اﺑﻦ ﻋﻘﺪة وﺣﺪه‪.‬‬‫روي ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‪ ،‬و اﯾﻤﻦ ﺑﻦ ﻧﺎﺑﻞ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﯾﺎﻣﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ‬‫ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫اﺧﺮﺟﻪ اﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ ]‪ [1] .[2‬اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ ج ‪ 3‬ص ‪.92‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ اﻻﺻﺎﺑـﮥ ج ‪ 2‬ص ‪ :257‬ﻋﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﻤﻮاﻻة ﻻﺑﻦ ﻋﻘـﺪة ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳـﻨﺎن‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ‬‫اﺳﯿﺪ و ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻟﯿﻠﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺻﺪر رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ‪ ..‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ ج ‪ 3‬ص ‪.274‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪13 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮرﺳﺖ‪.‬‬‫]اﺑﻮ ﺳﺮﯾﺤﮥ اﻟﻐﻔﺎري‪ ،‬اﺳﻤﻪ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﺳﯿﺪ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ اﻻﻏﻮس ﺑﻦ اﻟﻮﻗﯿﻌﮥ اﺑﻦ ﺣﺰام ﺑﻦ ﻏﻔﺎر ﺑﻦ ﻣﻠﯿﻞ ﻗﺎﻟﻪ ﺧﻠﯿﻔﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﮑﻠﺒﯽ‪ :‬ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﺳﯿﺪ ﺑﻦ اﻻﻏﻮز ﺑﻦ واﻗﻌﮥ ﺑﻦ ﺣﺰام ﺑﻦ ﻏﻔﺎر‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺧﻠﯿﻔﮥ‪ :‬اﻻﻏﻮس ﺑﺎﻟﻐﯿﻦ اﻟﻤﻌﺠﻤﮥ و اﻟﺴﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﮑﻠﺒﯽ‪ :‬ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬اﻻ اﻧﻪ ﺟﻌﻞ ﻋﻮض اﻟﺴﯿﻦ زاء‪ ،‬و ﻗﺎل ﻋﻮض وﻗﯿﻌﮥ‪:‬‬‫واﻗﻌﮥ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻣﻤﻦ ﺑﺎﯾﻊ ﺗﺤﺖ اﻟﺸﺠﺮة ﺑﯿﻌﮥ اﻟﺮﺿﻮان ﯾﻌﺪ ﻓﯽ اﻟﮑﻮﻓﯿﯿﻦ‪.‬‬‫روي ﻋﻨﻪ اﻻﺳﻮد ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﻗﺼﺘﻪ ﻣﻊ ﺳﺒﯿﻌﮥ اﻻﺳﻠﻤﯿﮥ‪.‬‬‫اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ]‪ ،[1‬و اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ]‪ ،[2‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﺑﺎﺳﻨﺎدﻫﻢ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﯿﺴﯽ ]‪ ،[3‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﺸﺎر‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ‬‫ﺷﻌﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﺑﺎ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﯾﺤﺪث ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﺮﯾﺤﮥ‪ ،‬او زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ اﻻﺻﺎﺑﮥ ج ‪ 2‬ص ‪:382‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﯾﺎﻣﯿﻞ )آﺧﺮه ﻻم( ‪..‬‬‫رأﯾﺘﻪ ﻣﺠﻮدا ﺑﺨﻂ اﻟﺼﺮﯾﻔﯿﻨﯽ‪ ،‬ذﮐﺮه اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﺟﻤﻊ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ‬‫)ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‪.‬‬‫اﺧﺮج ﺑﺴـﻨﺪ ﻟﻪ اﻟﯽ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬اﻇﻨﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﯾﺤﯿﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯿﻪ و اﯾﻤﻦ ﺑﻦ ﻧﺎﺑﻞ )ﺑﻨﻮن و ﻣﻮﺣﺪة( اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺑﻦ ﯾﺎﻣﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ‪ ...‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬و اﺳﺘﺪرﮐﻪ اﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ‪.‬‬‫]‪ [1‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ :‬ﻫﻮ اﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻬﺮان اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(577‬‬‫]‪ [2‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ‪ :‬ﻫﻮ اﺑﻮ اﻟﻔﺪاء اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﻮاﻋﻆ اﻟﻤﻮﺻﻠﯽ‬‫]‪ [3‬اﺑﻮ ﻋﯿﺴﯽ‪ :‬ﻫﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺘﺮﻣﺬي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(279‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪14 :‬‬‫ﺷﮏ ﺷﻌﺒﮥ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« اﺧﺮﺟﻪ اﺑﻮ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬و اﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ ]‪.[1‬‬‫و ﺑﺮ ﻣﺘﺘﺒﻊ ﺧﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﻧﺎﻗﺪ ﺑﺼﯿﺮ‪ ،‬روﺷﻦ و ﻣﺴﺘﻨﯿﺮﺳﺖ ﮐﻪ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ ﻋﺎﻟﻢ ﻧﺤﺮﯾﺮ‪ ،‬و ﺻﺪر ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﺣﺒﺮ ﺷﻬﯿﺮ اﺳﺖ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ ﯾﺎﻓﻌﯽ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن« در وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﮥ ﺛﻠﺜﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 34‬از ‪184‬‬‫]و ﻓﯿﻬﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻻﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري ]‪ [2‬ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺘﺎرﯾﺦ« و »ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﮐﺎن ﺻـﺪرا ﻣﻌﻈﻤﺎ‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬ﮐﺎن ﺑﯿﺘﻪ ﻣﺠﻤﻊ اﻟﻔﻀﻞ ﻻﻫﻞ اﻟﻤﻮﺻﻞ‪ ،‬و ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻟﻠﺘﺎرﯾـﺦ و ﺧﺒﯿﺮا ﻻﻧﺴﺎب اﻟﻌﺮب و اﺧﺒﺎرﻫﻢ و اﯾﺎﻣﻬﻢ‬‫و وﻗﺎﺋﻌﻬﻢ‪.‬‬‫ﺻﻨﻒ ﻓﯽ اﻟﺘﺎرﯾﺦ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﮐﺒﯿﺮا‪ ،‬و اﺧﺘﺼـﺮ ﮐﺘﺎب »اﻻﻧﺴﺎب« ﻻﺑﻦ اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﺳـﺘﺪرك ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ﻣﻮاﺿﻊ‪ ،‬و ﻧﺒﻪ ﻋﻠﯽ اﻏﻼط‪ ،‬و زاد اﺷﯿﺎء‬‫اﻫﻤﻠﻬﺎ و ﻫﻮ ﻣﻔﯿﺪ ﺟﺪا ﻓﯽ ﺛﻠﺚ ﻣﺠﻠﺪات‪ ،‬و اﻻﺻﻞ ﻓﯽ ﺛﻤﺎن‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‪ :‬و اﻟﻤﻮﺟﻮد اﻟﯿﻮم ﻓﯽ اﯾﺪي اﻟﻨﺎس ﻫﻮ ﻫﺬا اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ‪ [1] .‬اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ ج ‪ 5‬ص ‪.208‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺠﺰري‪ :‬ﻧﺴﺒﮥ اﻟﯽ ﺟﺰﯾﺮة اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻫﯽ ﺑﻠﺪة ﻓﻮق اﻟﻤﻮﺻﻞ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﺛﻼﺛﮥ اﯾﺎم ﮐﺎﻧﺖ ﺗﺤﯿﻂ ﺑﻬﺎ دﺟﻠﮥ اﻻ ﻣﻦ ﻧﺎﺣﯿﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﯾﺎﻗﻮت‪ :‬ان اول ﻣﻦ ﻋﻤﺮﻫﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب اﻟﺘﻐﻠﺒﯽ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻬﺎ ﻣﻨﺴﻮﺑﮥ اﻟﯽ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺜﻘﻔﯽ‪ ،‬اﻣﯿﺮ اﻟﻌﺮاﻗﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬ان رﺟﻼ ﻣﻦ اﻫﻞ ﺑﺮﻗﻌﯿﺪ ﻣﻦ اﻋﻤﺎل اﻟﻤﻮﺻﻞ ﺑﻨﺎﻫﺎ‪ ،‬و اﺳﻤﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﯾﺄﺗﯽ ﻋﻦ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪15 :‬‬‫و ﻟﻪ ﮐﺘﺎب اﺧﺒﺎر اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﻓﯽ ﺳﺖ ﻣﺠﻠﺪات ﮐﺒﺎر‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻗﺪ ﺗﻨﻘﻞ ﻓﯽ ﺑﻠﺪان ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬ﺳﻤﻊ ﺑﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﺸﯿﻮخ ﻣﻨﻬﺎ اﻟﻤﻮﺻﻞ‪ ،‬و ﺑﻐﺪاد‪ ،‬و اﻟﺸﺎم‪ ،‬و اﻟﻘﺪس‪.‬‬‫و اﻟﺠﺰري ﻧﺴﺒﺘﻪ اﻟﯽ ﺟﺰﯾﺮة اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬رﺟﻞ ﻣﻦ اﻫﻞ ﺑﺮﻗﻌﯿﺪ ﻣﻦ اﻋﻤﺎل ﻣﻮﺻﻞ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ[ ]‪[1‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪.‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻣﺨﺘﺎره« ﮐﻪ اﻟﺘﺰام اﯾﺮاد اﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﻪ در آن ﻧﻤﻮده‪ ،‬ذﮐﺮ آن ﮐﺮده‪.‬‬‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻋﻠﯽ ﺳﻤﻬﻮدي ﻣﺴﻄﻮرﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﻻﺳـﯿﺪ اﻟﻐﻔﺎري‪ ،‬او زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺻﺪر ]‪ [2‬رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﻧﻬﯽ اﺻﺤﺎﺑﻪ ﻋﻦ‬‫ﺷﺠﺮات ﺑﺎﻟﺒﻄﺤﺎء ﻣﺘﻘﺎرﺑﺎت ان ﯾﻨﺰﻟﻮا ﺗﺤﺘﻬﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﻌﺚ إﻟﯿﻬﻦ ﻓﻘﻢ ]‪ [3‬ﻣﺎ ﺗﺤﺘﻬﻦ ﻣﻦ اﻟﺸﻮك‪ ،‬و ﻋﻤﺪ ]‪ [4‬إﻟﯿﻬﻦ ]‪ [1‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 4‬ص‬‫‪ -70‬و ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﺗﻮﺟـﺪ اﯾﻀـﺎ ﻓﯽ وﻓﯿـﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 1‬ص ‪ 347‬و اﻻﻋﻼـم ج ‪ 5‬ص ‪ -153‬و ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪ 4‬ص ‪ -191‬و ﻃﺒﻘﺎت‬‫اﻟﺴﺒﮑﯽ ج ‪ 5‬ص ‪ 127‬و آداب اﻟﻠﻐﮥ ج ‪ 3‬ص ‪ -80‬و اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 13‬ص ‪ -139‬و ﺷﺬرات اﻟﺬﻫﺐ ﻻﺑﻦ اﻟﻌﻤﺎد ج ‪ 5‬ص ‪ -137‬و‬‫ﻣﺨﺘﺼﺮ دول اﻻﺳﻼم ج ‪ 2‬ص ‪.102‬‬‫]‪ [2‬ﺻﺪر ﻋﻦ اﻟﻤﮑﺎن‪ :‬رﺟﻊ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻗﻢ اﻟﺒﯿﺖ ﯾﻘﻤﻪ‪ :‬ﮐﻨﺴﻪ‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻋﻤﺪ اﻟﯽ اﻟﺸﯽء ﯾﻌﻤﺪه ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻤﯿﻢ ﻓﯽ اﻟﻤﺎﺿﯽ و ﮐﺴﺮﻫﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﻀﺎرع‪ :‬ﻗﺼﺪه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪16 :‬‬‫ﻓﺼﻠﯽ ﺗﺤﺘﻬﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎم‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﯾـﺎ اﯾﻬـﺎ اﻟﻨـﺎس اﻧﯽ ﻗـﺪ ﻧﺒـﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒﯽ اﻻـ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟـﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻻﻇﻦ ان ﯾﻮﺷﮏ ان ادﻋﯽ‬‫ﻓﺎﺟﯿﺐ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻣﺴﺌﻮل و اﻧﮑﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻤﺎ اﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ اﻧﮏ ﻗﺪ ﺑﻠﻐﺖ و ﺟﻬﺪت و ﻧﺼﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 35‬از ‪184‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﺸـﻬﺪون ان ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ان ﻣﺤﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و ان ﺟﻨﺘﻪ ﺣﻖ‪ ،‬و ﻧﺎره ﺣﻖ‪ ،‬و ان اﻟﻤﻮت ﺣﻖ‪ ،‬و ان اﻟﺒﻌﺚ ﺣﻖ ﺑﻌﺪ‬‫اﻟﻤﻮت‪ ،‬و ان اﻟﺴﺎﻋﮥ آﺗﯿﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و ان اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﻧﺸﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﺷﻬﺪ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ اﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي‪ ،‬و اﻧﺎ وﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و اﻧﺎ اوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال‬‫ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ اﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬اﻧﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و اﻧﮑﻢ واردون ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺣﻮض اﻋﺮض ﻣﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي اﻟﯽ ﺻﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋﺪد اﻟﻨﺠﻮم ﻗﺪﺣﺎن ﻣﻦ‬‫ﻓﻀﮥ‪ ،‬و اﻧﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠﯽ ﻋﻦ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ‪ ،‬ﻓﯿﻬﻤﺎ‪:‬‬‫اﻟﺜﻘﻞ اﻻﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﺳﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺎﯾﺪﯾﮑﻢ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒﺪﻟﻮا‪.‬‬‫و ﻋﺘﺮﺗﯽ اﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻓـﺎﻧﻪ ﻗـﺪ ﻧﺒـﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ :‬اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻨﻘﻀـﯿﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ .‬اﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﮑﺒﯿﺮ« و اﻟﻀـﯿﺎء ﻓﯽ‬‫»اﻟﻤﺨﺘﺎرة« ]‪ [1‬ﻣﻦ ]‪ [1‬اﻟﻤﺨﺘﺎرة‪ :‬ﻗﺎل ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن‪ :‬اﻟﻤﺨﺘﺎرة ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻟﻠﺤﺎﻓﻆ ﺿـﯿﺎء اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ‬‫اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (643‬اﻟﺘﺰم ﻓﯿﻪ اﻟﺼـﺤﮥ‪ ،‬ﻓﺼـﺤﺢ ﻓﯿﻪ اﺣﺎدﯾﺚ ﻟﻢ ﯾﺴـﺒﻖ اﻟﯽ ﺗﺼـﺤﯿﺤﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪ :‬و ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻟﻢ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار‬‫ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪17 :‬‬‫ﻃﺮﯾﻖ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪،‬‬‫و ﻫﻤﺎ ﻣﻦ رﺟﺎل اﻟﺼﺤﯿﺢ ]‪.[1‬‬‫و در »ﺟﺎﻣﻊ ﺻﻐﯿﺮ ﺳﯿﻮﻃﯽ« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫ﺣﻢ ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء‪) ،‬ﺣﻢ( ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة‪) ،‬ت( )ن( ]‪ [2‬و اﻟﻀﯿﺎء ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ]‪.[3‬‬‫و ﺿﯿﺎء ﻓﻀﺎﺋﻞ زاﻫﺮه‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺑﺎﻫﺮه ﺿﯿﺎء ﻣﻘﺪﺳﯽ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻤﯽ را ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺘﻪ اس‬‫»ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺿﯿﺎء ﻣﻘﺪﺳﯽ در ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ ﺑﻘﻮل ذﻫﺒﯽ در »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« و »ﻋﺒﺮ«‬‫‪ -1‬ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ذﻫﺒﯽ در »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﻀﯿﺎء اﻻﻣﺎم اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬ﻣﺤﺪث اﻟﺸﺎم‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﻟﺴﻨﮥ‪ ،‬ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬‫اﻟﺴﻌﺪي اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﺼﺎﻟﺤﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻨﺎﻓﻌﮥ‪.‬‬‫وﻟـﺪ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺳﺘﯿﻦ و ﺧﻤﺴـﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و اﺟـﺎز ﻟﻪ اﻟﺴـﻠﻔﯽ‪ ،‬و ﺷـﻬﺪة ]‪ ،[4‬و ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ ﯾﺘﻢ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﺑﻌﺾ اﻟﺤﻔـﺎظ ﯾﺮﺟﺤﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺴـﺘﺪرك‬‫اﻟﺤﺎﮐﻢ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة ص ‪ 38‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ ﻟﻠﺴﻤﻬﻮدي‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺣﻢ‪ -‬ت‪ -‬ن‪ :-‬رﻣﻮز ﻟﻤﺴﻨﺪ اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬و اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺟﺎﻣﻊ اﻟﺼﻐﯿﺮ ج ‪ 2‬ص ‪.555‬‬‫]‪ [4‬ﺷﻬﺪة‪ :‬ﺑﻨﺖ اﺑﯽ ﻧﺼﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﺮج اﻟﺪﯾﻨﻮرﯾﮥ‪ ،‬ﮐﺎﻧﺖ ﻋﺎﻟﻤﮥ‪ ،‬ﻓﺎﺿﻠﮥ‪ ،‬و ﮐﺎﺗﺒﮥ ﻣﺠﯿﺪة‪.‬‬‫وﻟﺪت ﺑﺒﻐﺪاد ﺳﻨﮥ ‪ ،-482‬و ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء ﻋﺼﺮﻫﺎ اﻣﺜﺎل أﺑﯽ اﻟﺨﻄﺎب ﻧﺼﺮ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻤﺤﺪث‪ ،‬و اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﻨﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﻃﻠﺤﮥ‬‫ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺰﯾﻨﺒﯽ‪ ،‬و ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻦ ﺑﻨﺪار‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 36‬از ‪184‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪18 :‬‬‫أﺑﯽ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ اﺑﻦ ﺻﺎﺑﺮ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻤﺠـﺪ اﻟﺒﺎﻧﯿﺎﺳـﯽ‪ ،‬و اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻮازﯾﻨﯽ‪ ،‬و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺜﻘﻔﯽ‪ ،‬و ﻃﺒﻘﺘﻬﻢ ﺑـﺪﻣﺸﻖ‪ ،‬و‬‫أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻟا ﺒﻮﺻـﯿﺮي‪ ،‬و ﻃﺒﻘﺘﻪ ﺑﻤﺼـﺮ‪ ،‬و اﻟﻤﺒﺎرك ﺑﻦ اﻟﻤﻌﻄﻮش‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪ ،‬و ﻃﺒﻘﺘﻬﻤﺎ ﺑﺒﻐـﺪاد‪ ،‬و أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺼـﯿﺪﻻﻧﯽ‪ ،‬و ﻃﺒﻘﺘﻪ‬‫ﺑﺎﺻﺒﻬﺎن‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻬﻤﺬان‪ ،‬و اﻟﻤﺆﯾﺪ اﻟﻄﻮﺳﯽ و ﻃﺒﻘﺘﻪ ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻌﺰ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [1‬اﻟﺒﺰاز ﺑﻬﺮاة‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﺑﻦ‬‫اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ ﺑﻤﺮو‪.‬‬‫و رﺣﻞ ﻣﺮﺗﯿﻦ اﻟﯽ اﺻﺒﻬﺎن‪ ،‬و ﺳﻤﻊ ﺑﻬﺎ ﻣﺎ ﻻ ﯾﻮﺻﻒ ﮐﺜﺮة‪ ،‬و ﺣﺼﻞ اﺻﻮﻻ ﮐﺜﯿﺮة و ﻧﺴﺦ‪ ،‬و ﺻﻨﻒ‪ ،‬و ﺻﺤﺢ‪ ،‬و ﻟﯿﻦ‪ ،‬و ﺟﺮح‪ ،‬و ﻋﺪل‪ ،‬و‬‫ﮐﺎن اﻟﻤﺮﺟﻮع إﻟﯿﻪ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺸﺄن‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺗﻠﻤﯿﺬه ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ ]‪ :[2‬ﺷـﯿﺨﻨﺎ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺷـﯿﺦ وﻗﺘﻪ‪ ،‬و ﻧﺴـﯿﺞ وﺣﺪه ﻋﻠﻤﺎ و ﺣﻔﻈﺎ‪ ،‬و ﺛﻘﮥ و دﯾﻨﺎ‪ ،‬ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﺮﺑﺎﻧﯿﯿﻦ‪ ،‬و ﻫﻮ‬‫اﮐﺒﺮ ﻣﻦ ان ﯾﺪل ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺜﻞ ﮐﺎن ﺷﺪﯾﺪ اﻟﺘﺤﺮﯾﺮ ﻓﯽ اﻟﺮواﯾﮥ‪ ،‬ﻣﺠﺘﻬﺪا ﻓﯽ اﻟﻌﺒﺎدة‪ ،‬ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺬﮐﺮ‪ ،‬ﻣﻨﻘﻄﻌﺎ ﻣﺘﻮاﺿﻌﺎ ﺳﻬﻞ اﻟﻌﺎرﯾﮥ‪.‬‬‫رأﯾﺖ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ ذﮐﺮوه‪ ،‬ﻓﺎﻃﻨﺒﻮا ﻓﯽ ﺣﻘﻪ و ﻣﺪﺣﻮه ﺑﺎﻟﺤﻔﻆ و اﻟﺰﻫﺪ‪ .‬و ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﻃﺎر ﺻـﯿﺘﻬﺎ‪ ،‬و ﺗﺰوج ﺑﻬﺎ ﺛﻘﮥ‬‫اﻟﺪوﻟﮥ اﺑﻦ اﻻﻧﺒﺎري‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻋﻨﻬﺎ ﺳﻨﮥ ‪ ،549‬و ﻋﺮﻓﺖ ﺑﺎﻟﮑﺎﺗﺒﮥ ﻟﺠﻮدة ﺧﻄﻬﺎ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯿﺖ ﺳﻨﮥ ‪.574‬‬‫]‪ [1‬ﻓﯽ اﻟﻌﺒﺮ ج ‪ 5‬ص ‪ :74‬ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻌﺰ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺒﺰاز اﻟﻬﺮوي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(618‬‬‫]‪ [2‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ‪ ،‬ﻣﺤﺪث‪ ،‬ﺣﺎﻓﻆ‪ ،‬ﻣﻮرخ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺘﻘﻮﯾﻢ اﻟﺒﻠﺪان‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﺪﻣﺸﻖ ﺳـﻨﮥ ‪ 593‬و‬‫ﺳﻤﻊ ﺑﺎﻻﺳﮑﻨﺪرﯾﮥ و ارﺑﻞ‪ ،‬و اﻟﻤﻮﺻﻞ‪ ،‬و ﺣﻠﺐ‪ ،‬و اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ‪ 28‬ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ ‪ 630‬و ﻣﻦ آﺛﺎره ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺸﯿﻮخ ﻓﯿﻪ اﻟﻒ و ﻣﺎﺋﮥ و‬‫ﺛﻤﺎﻧﻮن ﺷﯿﺨﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪19 :‬‬‫ﺳﺄﻟﺖ اﻟﺰﮐﯽ اﻟﺒﺮزاﻟﯽ ]‪ [1‬ﻋﻨﻪ؟‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺛﻘﮥ ﺟﺒﻞ‪ ،‬ﺣﺎﻓﻆ دﯾﻦ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻨﺠﺎر‪ :‬ﺣﺎﻓﻆ ﻣﺘﻘﻦ‪ ،‬ﺣﺠﮥ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺎﻟﺮﺟﺎل‪ ،‬ورع ﺗﻘﯽ‪ ،‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻣﺜﻠﻪ ﻓﯽ ﻧﺰاﻫﺘﻪ و ﻋﻔﺘﻪ و ﺣﺴﻦ ﻃﺮﯾﻘﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺸﺮف ﺑﻦ اﻟﻨﺎﺑﻠﺴﯽ ]‪ :[2‬ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻣﺜﻞ ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻟﻀﯿﺎء‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺛﻨﺎ ﻋﻨﻪ اﻟﻘﺎﺿﯽ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻤﻮازﯾﻨﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻔﺨﺮ‪ ،‬و اﻟﻨﺠﻢ اﻟﺸﻌﺮاوي‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﺨﺒﺎز‪ ،‬و اﻟﺘﻘﯽ ﺑﻦ ﻣﺆﻣﻦ‪ ،‬و ﻋﺜﻤﺎن اﻟﻨﺴﺎخ‪ ،‬و‬
‫اﺑﻦ اﻟﺨﻼل‪ ،‬و اﻟﺪﺷﺘﯽ‪ ،‬و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺪاﺋﻢ‪ ،‬و ﻋﯿﺴﯽ اﻟﺴﻤﺴﺎر‪ ،‬و ﺳﺎﻟﻢ اﻟﻘﺎﺿﯽ‪ ،‬و آﺧﺮون‪.‬‬‫و ﻗـﺪ اﺳـﺘﻮﻓﯿﺖ ﺳـﯿﺮﺗﻪ‪ ،‬و ﺗﻮاﻟﯿﻔﻪ ﻓﯽ اﻟﺘﺎرﯾـﺦ اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻋﺎش ارﺑﻌﺎ و ﺳـﺒﻌﯿﻦ ﺳـﻨﮥ و ﺗﻮﻓﯽ اﻟﯽ رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ﺳـﻨﮥ ﺛﻠﺚ و‬‫ارﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ[ ]‪.[3‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﻋﺒﺮ« در ذﮐﺮ وﻗﺎﺋﻊ ﺳﻨﮥ ﺛﻠﺚ و ارﺑﻌﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻀﯿﺎء اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺣﺪ اﻻﻋﻼم‪.‬‬‫وﻟـﺪ ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺳﺘﯿﻦ و ﺧﻤﺴـﻤﺎﺋﮥ‪ [1] .‬اﻟﺰﮐﯽ اﻟﺒﺮزاﻟﯽ‪ :‬زﮐﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻻـﺷﺒﯿﻠﯽ اﻟﺒﺮزاﻟﯽ ﻣﺤـﺪث‪ ،‬ﺣﺎﻓﻆ‪،‬‬‫ﺟﻮال ﺳـﻤﻊ ﺑﺎﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬و ﻣﺼـﺮ‪ ،‬و اﻟﺸﺎم‪ ،‬و اﻟﻌﺮاق‪ ،‬و اﺻـﺒﻬﺎن‪ ،‬و ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬و اﻟﺠﺰﯾﺮة ﻓﺎﮐﺜﺮ‪ ،‬و اﺧﺬ ﻣﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬ﮐﻌﯿﻦ اﻟﺸـﻤﺲ اﻟﺜﻘﻔﯿﻪ‪ ،‬و‬‫ﻣﻨﺼﻮر اﻟﻔﺮاوي‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ‪ -577‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ ‪.636‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺸـﺮف ﺑﻦ اﻟﻨﺎﺑﻠﺴـﯽ‪ :‬أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﻌﻤﮥ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬اﺻﻮﻟﯽ‪ ،‬وﻟﯽ اﻟﻘﻀﺎء ﻧﯿﺎﺑﮥ ﺑﺪﻣﺸﻖ و ﺧﻄﺐ ﻓﯿﻬﺎ‪ -‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ‪ 17‬رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ‬‫‪.694‬‬‫]‪ [3‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪ 4‬ص ‪.1405‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪20 :‬‬‫و ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ ﻟا ﺨﻀﺮ ﺑﻦ ﻃﺎوس ]‪ [1‬و ﻃﺒﻘﺘﻪ ﺑـﺪﻣﺸﻖ‪ ،‬و ﻣﻦ اﺑﻦ اﻟﻤﻌﻄﻮش ]‪ [2‬و ﻃﺒﻘﺘﻪ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬و ﻣﻦ اﻟﺒﻮﺻـﯿﺮي و ﻃﺒﻘﺘﻪ ﺑﻤﺼﺮ‪ ،‬و ﻣﻦ أﺑﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 37‬از ‪184‬‬‫ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺼﯿﺪﻻﻧﯽ‪ ،‬و ﻃﺒﻘﺘﻪ ﺑﺎﺻﺒﻬﺎن و ﻣﻦ أﺑﯽ روح اﻟﻤﺆﯾﺪ‪ ،‬و ﻃﺒﻘﺘﻬﻤﺎ ﺑﺨﺮاﺳﺎن‪.‬‬‫و اﻓﻨﯽ ﻋﻤﺮه ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺸﺄن‪ ،‬ﻣﻊ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺘﯿﻦ و اﻟﻮرع و اﻟﻔﻀﯿﻠﮥ اﻟﺘﺎﻣﮥ‪ ،‬و اﻟﺜﻘﮥ و اﻻﺗﻘﺎن‪.‬‬‫و اﻧﺘﻔﻊ اﻟﻨﺎس ﺑﺘﺼﺎﻧﯿﻔﻪ و اﻟﻤﺤﺪﺛﻮن ﺑﮑﺘﺒﻪ‪ .‬ﻓﺎﻟّﻠﻪ ﯾﺮﺣﻤﻪ و ﯾﺮﺿﯽ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ اﻟﺴﺎدس و اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة[ ]‪[3‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ ﺑﮕﻔﺘﺎر ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ«‬‫‪ -2‬و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﻀﯿﺎء اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ ﻫﻮ اﻻﻣﺎم اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬ﻣﺤﺪث اﻟﺸﺎم‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﻟﺴﻨﮥ ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺴﻌﺪي اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ‪ ،569‬و اﺟﺎز ﻟﻪ اﻟﺴﻠﻔﯽ‪ ،‬و ﺳﻤﻊ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪ ،‬و اﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺼﯿﺪﻻﻧﯽ و ﺧﻠﻘﺎ‪.‬‬‫و رﺣﻞ و ﺻﻨﻒ و ﺻﺤﺢ و ﻟﯿﻦ و ﺟﺮح و ﻋﺪل‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﻤﺮﺟﻮع إﻟﯿﻪ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺸﺄن‪ ،‬ﺟﯿﺪا‪ ،‬ﺛﻘﮥ دﯾﻨﺎ‪ ،‬زاﻫﺪا ورﻋﺎ‪.‬‬‫ﺣـﺪث ﻋﻨـﻪ اﻟﺘﻘﯽ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬و آﺧﺮون‪ [1] .‬اﻟﺨﻀـﺮ ﺑﻦ ﻃـﺎوس‪ :‬أﺑﻮ ﻃـﺎﻟﺐ اﻟﺨﻀـﺮ ﺑﻦ ﻫﺒـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻃﺎوس اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ اﻟﻤﻘﺮئ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (578‬ﺑﺪﻣﺸﻖ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ اﻟﻤﻌﻄﻮش‪ :‬اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ اﻟﻤﺒﺎرك ﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك اﻟﺤﺮﯾﻤﯽ اﻟﻌﻄﺎر اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪.599‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ ج ‪ 5‬ص ‪ 179‬ط اﻟﮑﻮﯾﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪21 :‬‬‫ﻣﺎت ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻻوﻟﯽ ﺳﻨﮥ ‪[1] [643‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ اﻟﺸﯿﺦ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﻮ اﻟﺤﺠﺎج ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﻠﻮي اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪.‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘـﺎب »اﻟﻒ ﺑـﺎ«‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺤﻤـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺎﺑﻘـﺎ ﯾﮏ ﻧﺴـﺨﻪ ﻗﻠﻤﯿﻪ آن از ﺣﺪﯾـﺪه ﺧﺮﯾـﺪه ﺑﻮدم‪ ،‬و در اﯾﻦ اﯾﺎم ﻧﺴـﺨﻪ ﻣﻄﺒﻮﻋﻪ آن‪ ،‬ﺑﻌﺾ‬‫اﺣﺒﺎب ﺑﺮاي ﺣﻘﯿﺮ از ﻣﮑﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ زادﻫﺎ اﻟﱠﻠﻪ ﺷﺮﻓﺎ و ﺗﻌﻈﯿﻤﺎ آوردﻧﺪ‪.‬‬‫و ﻣﺼﻄﻔﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ در »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ﺑﺬﮐﺮ آن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫] »أﻟﻒ ﺑـﺎ« ﻓﯽ اﻟﻤﺤﺎﺿـﺮات ﻟﻠﺸـﯿﺦ أﺑﯽ اﻟﺤﺠـﺎج ]‪ [2‬ﯾﻮﺳـﻒ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺒﻠﻮي ]‪ [1‬ﻃﺒﻘـﺎت اﻟﺤﻔـﺎظ ص ‪ 494‬و ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤـﮥ أﯾﻀـﺎ ﻓﯽ‬‫ﺷﺬرات اﻟﺬﻫﺐ ج ‪ 5‬ص ‪ 224‬و ذﯾﻞ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻨﺎﺑﻠﮥ ج ‪ 2‬ص ‪ -236‬و ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت ج ‪ 2‬ص ‪ 238‬و اﻻﻋﻼم ج ‪ 7‬ص ‪ -134‬و اﻟﻮاﻓﯽ‬‫ﺑﺎﻟﻮﻓﯿﺎت ج ‪ 4‬ص ‪ -65‬و اﻟﻨﺠـﻮم اﻟﺰاﻫﺮة ج ‪ 6‬ص ‪ 354‬و اﻟﺒﺪاﯾـﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 13‬ص ‪ 169‬و ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﺻﻔﺤﺎت ‪ 22‬و‪ -1274 -‬و‬‫‪ -2013 -1889 -1624 -1468 -1298 -1277‬و اﯾﻀﺎح اﻟﻤﮑﻨﻮن ج ‪ 2‬ص ‪.33‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ اﻟﺤﺠﺎج اﻟﺒﻠﻮي‪ :‬ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻏﺎﻟﺐ اﻟﻤﺎﻟﻘﯽ اﻻﻧﺪﻟﺴـﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ و ﯾﻘﺎل ﻟﻪ اﺑﻦ اﻟﺸـﯿﺦ‪ ،‬ﮐﺎن أدﯾﺒﺎ‬‫ﻟﻐﻮﯾﺎ‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﻤﺎﻟﻘﮥ ﺳﻨﮥ ‪ -529‬ﮐﺎن اﺣﺪ اﻟﺰﻫﺎد اﻟﻤﺸـﻬﻮرﯾﻦ ﯾﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﺑﻨﯽ ﺑﻤﺎﻟﻘﮥ ﻧﺤﻮ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ ﻣﺴﺠﺪا ﺑﯿﺪه‪ ،‬و ﻗﯿﻞ ﺑﻨﯽ ﺧﻤﺴﮥ و ﻋﺸﺮﯾﻦ‬‫ﻣﺴـﺠﺪا ﻣﻦ ﺻـﻤﯿﻢ ﻣـﺎﻟﻪ‪ ،‬و ﺣﻔﺮ ﺑﯿـﺪه آﺑـﺎرا أزﯾـﺪ ﻣﻦ ﺧﻤﺴـﯿﻦ ﺑﺌﺮا‪ ،‬و ﮐـﺎن ﯾﻠﺒﺲ اﻟﺨﺸﻦ ﻣﻦ اﻟﺜﯿـﺎب‪ ،‬و ﻏﺰا ﻋـﺪة ﻏﺰوات ﻣﻊ اﻟﻤﻨﺼﻮر‬‫ﺑﺎﻟﻤﻐﺮب و ﻣﻊ ﺻﻼح اﻟﺪﯾﻦ ﺑﺎﻟﺸﺎم و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻤﺎﻟﻘﮥ ﺳﻨﮥ ‪.604‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪22 :‬‬‫اﻻﻧﺪﻟﺴﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺸﯿﺦ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺠﻠﺪ ﺿﺨﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 38‬از ‪184‬‬‫اوﻟﻪ ان اﻓﺼﺢ ﮐﻼم ﺳﻤﻊ و اﻋﺠﺰ ﺣﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻧﻔﺴﻪ إﻟﺦ‪.‬‬‫ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ أﻧﻪ ﺟﻤﻊ ﻓﻮاﺋﺪ ﺑﺪاﺋﻊ اﻟﻌﻠﻮم ﻻﺑﻨﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﻟﯿﻘﺮأه ﺑﻌﺪ ﻣﻮﺗﻪ‪ ،‬إذ ﻟﻢ ﯾﻠﺤﻖ ﺑﻌﺪ ﻟﺼـﻐﺮه اﻟﯽ درﺟﮥ اﻟﻨﺒﻼء‪ ،‬و ﺳـﻤﯽ ﻣﺎ ﺟﻤﻌﻪ ﻟﻬﺬا‬‫اﻟﻄﻔﻞ اﻟﻤﺮﺑﺎ ﺑﮑﺘﺎب »أﻟﻒ ﺑﺎ« و ﻣﻦ ﻧﻈﻤﻪ ﻓﯽ اوﻟﻪ‪.‬‬‫ﺛﻢ ذﮐﺮ اﻻﺷـﻌﺎر‪ ،‬اﻟﯽ ان ﻗﺎل‪ :‬ﺛﻢ ذﮐﺮ ﺗﺴـﻌﮥ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﺑﯿﺘﺎ ﻋﻠﯽ ﻋـﺪد اﻟﺤﺮوف اﻟﻤﻌﺠﻤـﮥ و ﺷـﺮﺣﻪ ﮐﻠﻤﮥ ﮐﻠﻤﮥ ﻣﻊ ﻣﻘﻠﻮﺑﻪ و ﻣﻌﮑﻮﺳﻪ‪ ،‬و‬‫اورد ﻓﯽ اول اﻟﺸﻌﺮ ﺛﻤﺎﻧﯿﮥ اﺑﻮاب‪ ،‬و ﻓﯽ آﺧﺮﻫﺎ أرﺑﻌﺎ ﻣﻦ اﻟﮑﻠﻤﺎت اﻟﻤﺰدوﺟﺎت اﻟﻤﺘﺸﺎﺑﻬﺎت اﻟﺤﺮوف‪ ،‬و ﻫﻮ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻏﺮﯾﺐ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻓﯿﻪ ﻓﻮاﺋﺪ‬‫ﮐﺜﯿﺮة[ ]‪ ،[1‬ﻣﺬﮐﻮرﺳﺖ‪:‬‬‫]و اﻣﺎ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﻤﮑﺎﻧﻪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﺷﺮﻓﻪ ﺳﻨﯽ‪.‬‬‫اول ﻣﻦ دﺧﻞ ﻓﯽ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬و زوج ﻓﺎﻃﻤـﮥ ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟّﺴـ ﻼم ﺑﻨﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻗـﺪ ﻧﻈﻢ ﻓﯽ اﺑﯿﺎت ﻣﻔﺎﺧﺮه و ذﮐﺮ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﺂﺛﺮه‬‫ﺣﯿﻦ ﻓﺎﺧﺮه ﺑﻌﺾ ﻋﺪاه ﻣﻤﻦ ﻟﻢ ﯾﺒﻠﻎ ﻣﺪاه‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﯾﻔﺨﺮ ﺑﺤﻤﺰة ﻋﻤﻪ‪ ،‬و ﺑﺠﻌﻔﺮ اﺑﻦ اﻣﻪ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻦ ﺟﻤﯿﻌﻬﻢ‪:‬‬‫ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻨﺒﯽ اﺧﯽ و ﺻﻬﺮي و ﺣﻤﺰة ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء ﻋﻤﯽ‬‫و ﺑﻨﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﮑﻨﯽ و ﻋﺮﺳﯽ ﻣﻨﻮط ﻟﺤﻤﻬﺎ ﺑﺪﻣﯽ و ﻟﺤﻤﯽ‬‫و ﺳﺒﻄﺎ أﺣﻤﺪ وﻟﺪاي ﻣﻨﻬﺎ ﻓﺎﯾﮑﻢ ﻟﻪ ﺳﻬﻢ ﮐﺴﻬﻤﯽ‬‫و ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺬي ﯾﻤﺴﯽ و ﯾﻀﺤﯽ ﯾﻄﯿﺮ ﻣﻊ اﻟﻤﻼﺋﮑﮥ اﺑﻦ اﻣﯽ‬‫ﺳﺒﻘﺘﮑﻢ اﻟﯽ اﻻﺳﻼم ﻃﻔﻼ ﺻﻐﯿﺮا ﻣﺎ ﺑﻠﻐﺖ أوان ﺣﻠﻤﯽ‬‫]‪ [1] [2‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 1‬ص ‪.150‬‬‫]‪ [2‬ﻓﯽ رواﯾﮥ اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺪﯾﺪ و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ و اﺑﻦ ﺷﻬﺮآﺷﻮب‪ :‬ﻏﻼﻣﺎ ﻣﺎ ﺑﻠﻐﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪23 :‬‬‫و اوﺟﺐ ﻟﯽ وﻻﯾﺘﻪ ﻋﻠﯿﮑﻢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‬‫]‪[1‬‬‫ﯾﺮﯾﺪ ﺑﺬﻟﮏ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه ]‪[2‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﻃﻠﺤﻪ ﺷﺎﻓﻌﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﻮ ﺳﺎﻟﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻟﻨﺼﯿﺒﯽ ]‪.[3‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻄﺎﻟﺐ اﻟﺴﺆال ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﺮﺳﻮل« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و أﻣﺎ ﻣﺆاﺧﺎة رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ اﯾﺎه و اﻣﺘﺰاﺟﻪ ﺑﻪ‪ ،‬و ﺗﻨﺰﯾﻠﻪ اﯾﺎه ﻣﻨﺰﻟﮥ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬و ﻣﯿﻠﻪ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و اﯾﺜﺎره اﯾﺎه‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﺑﯿﺎﻧﻪ‪.‬‬‫ﻓﺎ ﻧﻪ‬‫ﻗﺪ روي اﻻﻣﺎم اﻟﺘﺮﻣﺬي ﻓﯽ »ﺻﺤﯿﺤﻪ« ]‪ [4‬ﺑﺴﻨﺪه ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ رض اﻧﻪ اوان ﺣﻠﻤﯽ‪ [1] .‬ذﮐﺮ اﻟﺪﮐﺘﻮر أﺣﻤﺪ رﻓﺎﻋﯽ ﻓﯽ ﺗﻌﻠﯿﻘﻪ ﻋﻠﯽ‬‫ﻣﻌﺠﻢ اﻻدﺑﺎء‪ -‬ط ﻣﺼﺮ ‪ 1357‬ه ج ‪ 14‬ص ‪ 48‬ﺑﯿﺖ اﻟﻮﻻﯾﮥ ﺑﻬﺬه اﻟﺼﻮرة‪ :‬و أوﺻﺎﻧﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯽ اﺧﺘﯿﺎر ﺑﺒﯿﻌﺘﻪ ﻏﺪاة ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‬‫]‪ [2‬اﻟﻒ ﺑـﺎء ج ‪ 1‬ص ‪ [3] .439‬أﺑﻮ ﺳﺎﻟﻢ اﻟﻨﺼـﯿﺒﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﻌﺪوي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﮐﺎن‬‫ﻣﻦ اﻟﻮزراء اﻻدﺑﺎء اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﺎﻟﻌﻤﺮﯾﮥ ﻣﻦ ﻗﺮي ﻧﺼـﯿﺒﯿﻦ ﺳـﻨﮥ ‪ 582‬و رﺣﻞ اﻟﯽ ﻧﯿﺸﺎﺑﻮر‪ ،‬و وﻟﯽ اﻟﻮزارة ﺑـﺪﻣﺸﻖ‪ ،‬ﺛﻢ ﺗﺮﮐﻬﺎ و ﺗﺰﻫـﺪ‪ ،‬و‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺤﻠﺐ ﺳـﻨﮥ ‪ [4] .652‬ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﺘﺮﻣﺬي ج ‪ 5‬ص ‪ 636‬ﺑﺴـﻨﺪه ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻻ ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬و ﻗﺎل ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ :‬ﻫـﺬا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 39‬از ‪184‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟﺒﺎب ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ أوﻓﯽ‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪24 :‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ آﺧﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺑﯿﻦ اﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﺟﺎءه ﻋﻠﯽ ﺗـﺪﻣﻊ ﻋﯿﻨﺎه‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ آﺧﯿﺖ ﺑﯿﻦ اﺻـﺤﺎﺑﮏ‪ ،‬و ﻟﻢ ﺗﻮاخ ﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯿﻦ أﺣـﺪ؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺴﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻧﺖ أﺧﯽ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻵﺧﺮة‪.‬‬‫و روي ﺑﺴﻨﺪه أﯾﻀﺎ ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه ]‪.[1‬‬‫و ﻫﺬا اﻟﻠﻔﻆ ﺑﻤﺠﺮده رواه اﻟﺘﺮﻣﺬي و ﻟﻢ ﯾﺰد ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫و زاد ﻏﯿﺮه‪ ،‬ذﮐﺮ اﻟﯿﻮم و اﻟﻤﻮﺿﻊ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮ اﻟﺰﻣﺎن‪ ،‬و ﻫﻮ ﻋﻨﺪ ﻋﻮد رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﻣﻦ اﻟﯿﻮم اﻟﺜﺎﻣﻦ ﻋﺸـﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬و ذﮐﺮ‬‫اﻟﻤﮑﺎن‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﻣﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﯾﺴـﻤﯽ ﺧﻤﺎ ﻓﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﻫﻨﺎك‪ ،‬ﻓﺴـﻤﯽ ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬و ﻗﺪ ذﮐﺮه ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻓﯽ ﺷﻌﺮه اﻟﺬي‬‫ﺗ ﻘ ﺪم ‪.‬‬
‫و ﺻﺎر ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم ﻋﯿﺪا و ﻣﻮﺳـﻤﺎ‪ ،‬ﻟﮑﻮﻧﻪ ﮐﺎن وﻗﺘﺎ ﺧﺺ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻋﻠﯿﺎ ﺑﻬﺬه اﻟﻤﻨﺰﻟﮥ اﻟﻌﻠﯿﮥ‪ ،‬و ﺷﺮﻓﻪ ﺑﻬﺎ دون اﻟﻨﺎس‬‫ﮐﻠﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻧﻘﻞ ﻋﻦ زاذان ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﺎ ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ و ﻫﻮ ﯾﻨﺸﺪ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻣﻦ ﺷﻬﺪ ﻣﻨﮑﻢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪،‬‬‫ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه؟[ ]‪[2‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺳﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي«‬‫اﻣـﺎ رواﯾﺖ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻗﺰاﻏﻠﯽ ﺳـﺒﻂ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪ [1] .‬ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﺘﺮﻣﺬي ج ‪ 5‬ص ‪ 633‬ط ﺑﯿﺮوت‪ ،‬و ﻗﺎل ﻓﯽ ذﯾﻞ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ :‬ﻫـﺬا ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺣﺴﻦ ﺻﺤﯿﺢ‪ ،‬و ﻗﺪ روي ﺷﻌﺒﮥ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ ﻣﯿﻤﻮن أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻟا ﺴﺆال ص ‪.16‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪25 :‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﺗﺬﮐﺮة ﺧﻮاص اﻻﻣﮥ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻻﺋﻤﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼﻠﻮة‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪:‬‬‫ﻗﺎل اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﻨﺪ«‪ :‬ﺛﻨﺎ اﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﻟﮑﻨﺪي‪ ،‬ﻋﻦ زاذان‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﯾﻘﻮل ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒـﮥ و ﻫﻮ ﯾﻨﺸـﺪ اﻟﻨـﺎس‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻧﺸـﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺟﻼ ﺳـﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﻓﯽ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ‬‫ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه؟‬‫ﻓﻘﺎم ﺛﻠﺜﮥ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا اﻧﻬﻢ ﺳﻤﻌﻮا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ذﻟﮏ ]‪.[1‬‬‫و اﺧﺮﺟﻪ اﻟﺘﺮﻣﺬي اﯾﻀﺎ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﺴـﻨﻦ« ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺴﻦ‪ ،‬و زاد ﻓﯿﻪ‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و ادر اﻟﺤﻖ ﻣﻌﻪ ﮐﯿﻒ ﻣﺎ‬‫دار و ﺣﯿﺚ دار ]‪.[2‬‬‫و ﺧﺮﺟﻪ اﺣﻤـﺪ اﯾﻀﺎ ﻓﯽ »اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ« ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ وﮐﯿﻊ‪ ،‬ﻋﻦ اﻻﻋﻤﺶ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﯿـﺪة‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﺑﺮﯾﺪة‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه او وﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ وﻟﯿﻪ ]‪.[3‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾـﮥ ﻟﻤﺎ ﻧﺸـﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒـﮥ‪ ،‬ﻗﺎم ﺧﻠﻖ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬ﻓﺸـﻬﺪوا ﻟﻪ ﺑـﺬﻟﮏ ]‪ [1‬ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 1‬ص ‪ 84‬و ﻟﻌـﻞ ﻣﺎ ﻧﻘﻠﻪ‬‫اﻟﺴﺒﻂ ﻋﻦ اﻟﻤﺴﻨﺪ ﻧﻘﻞ ﺑﺎﻟﻤﻌﻨﯽ‪ ،‬ﻻن ﻣﺎ‬‫رواه اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻓﯽ اﻟﻤﺴـﻨﺪ ﻫـﺬا ﻧﺼﻪ‪ :‬ﻋﻦ زاذان ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﺎ ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ و ﻫﻮ ﯾﻨﺸﺪ اﻟﻨﺎس‪ :‬ﻣﻦ ﺷـﻬﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ و ﻫﻮ ﻣﺎ ﻗﺎل؟ ﻓﻘﺎم ﺛﻼﺛﮥ ﻋﺸـﺮ رﺟﻼ ﻓﺸـﻬﺪوا اﻧﻬﻢ ﺳـﻤﻌﻮا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﻦ‬‫ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪[2] .‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 40‬از ‪184‬‬‫ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺘﺮﻣﺬي ج ‪ 5‬ص ‪ 633‬و ﻟﮑﻨﻪ ﻣﺠﺮد ﻋﻦ زﯾﺎدة ﺟﻤﻠﮥ )اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه ‪ ...‬اﻟﺦ‪ [3] .‬ﺧﺮﺟﻪ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ أﯾﻀﺎ ﻋﻦ‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼﻐﯿﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪26 :‬‬‫و ﻓﯽ ﻟﻔﻆ ﻓﻘﺎم ﻟﻪ ﺛﻠﺜﻮن رﺟﻼ‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا ]‪.[1‬‬‫و ﻗﺎل اﺣﻤﺪ ﻓﯽ »اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ«‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ آدم ]‪ ،[2‬ﺛﻨﺎ ﺣﻨﺶ ]‪ [3‬ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﻟﻘﯿﻂ اﻟﻨﺨﻌﯽ‪ ،‬ﻋﻦ رﯾﺎح ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺟﺎء رﻫﻂ‬‫اﻟﯽ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا اﻟﺴﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺑﺎﻟﺮﺣﺒﮥ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﯿﻒ اﮐﻮن ﻣﻮﻻﮐﻢ و اﻧﺘﻢ ﻗﻮم ﻋﺮب؟‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺳـﻤﻌﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ‬‫ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫ﻗﺎل رﯾﺎح‪ :‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﻫﺆﻻء؟ ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬ﻧﻔﺮ ﻣﻦ اﻻﻧﺼﺎر‪ ،‬ﻓﯿﻬﻢ اﺑﻮ اﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري ﺻﺎﺣﺐ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺣﻤـﺪ ﻓﯽ »اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ«‪ :‬ﺛﻨﺎ اﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻄﯿﮥ اﻟﻌﻮﻓﯽ ﻗﺎل‪ :‬اﺗﯿﺖ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ان ﺧﺘﻨﺎ ﻟﯽ ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻋﻨﮏ‬‫ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﺷﺄن ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﯾﻮم اﻟﻐﺪﯾﺮ و اﻧﺎ اﺣﺐ ان اﺳﻤﻌﻪ ﻣﻨﮏ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﮑﻢ ﻣﻌﺸﺮ اﻫﻞ اﻟﻌﺮاق ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ ﻓﯿﮑﻢ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﻟﻪ ﻋﻠﯿﮏ ﻣﻦ ﺑﺄس‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ ﮐﻨـﺎ ﺑﺎﻟﺠﺤﻔـﮥ‪ ،‬ﻓﺨﺮج رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻇﻬﺮا ]‪ [1‬ﻗـﺪ ﻧﺺ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻋﻠﯽ ان ﻋـﺪة اﻟﺸـﻬﻮد ﻻﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ ﮐﺎﻧﺖ ﺛﻠﺜﯿﻦ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻟﻔﻆ أﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﻀﻞ ﺑﻦ دﮐﯿﻦ‪ :‬ﻓﻘﺎم ﻧﺎس ﮐﺜﯿﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ آدم‪ :‬ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻻﻣﻮي اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ زﮐﺮﯾﺎ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪ ،203‬وﺛﻘﻪ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺣﻨﺶ ﺑﻦ اﻟﺤﺮث )اﻟﺤـﺎرث( ﺑﻦ ﻟﻘﯿـﻂ اﻟﻨﺨﻌﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬وﺛﻘﻪ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ و اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ‪ ،‬ﻗـﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ ﻓﯽ اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌـﺪﯾﻞ ج ‪ 3‬ص‬‫‪ :291‬ﻗﺎل واﻟﺪي‪ :‬ﺣﻨﺶ اﺑﻦ اﻟﺤﺎرث‪ ،‬ﺻﺎﻟﺢ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﺎ ﺑﻪ ﺑﺄس‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪27 :‬‬‫و ﻫﻮ آﺧـﺬ ﺑﻌﻀـﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﯾﺎ اﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬أ ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن؟‪ ،‬اﻧﯽ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﻬﻢ؟‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ‬‫ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه ﻗﺎﻟﻬﺎ ارﺑﻊ ﻣﺮات ]‪.[1‬‬‫و ﻗﺎل اﺣﻤـﺪ ﻓﯽ »اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ«‪ :‬ﺛﻨﺎ ﻋﻔﺎن‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﺣﻤﺎد ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﺛﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ زﯾـﺪ ﻋﻦ ﻋﺪي ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻨﺰﻟﻨﺎ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﻨﻮدي ﻓﯿﻨﺎ اﻟﺼـﻠﻮة ﺟﺎﻣﻌﮥ‪ ،‬و ﮐﺴﺢ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﯿﻦ ﺷﺠﺮﺗﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺼﻠﯽ‬‫اﻟﻈﻬﺮ و اﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ و ﻗﺎل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﺻﺒﺤﺖ و اﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ ]‪.[2‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬ﻟا ﱠﻠﻬّﻢ ﻓﺎﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ‪ ،‬و اﺣﺐ ﻣﻦ اﺣﺒﻪ و اﺑﻐﺾ ﻣﻦ اﺑﻐﻀﻪ ‪[1] .[4] [3] .‬‬‫اﻟﻤﺴﻨﺪ ﻻﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 4‬ص ‪ ،368‬ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺟﻤﻠـﮥ )ﻗﺎﻟﻬـﺎ أرﺑﻊ ﻣﺮات( و زاد ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﻫﻞ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه؟‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻤﺎ اﺧﺒﺮك ﮐﻤﺎ ﺳﻤﻌﺖ‪ [2] .‬اﻟﻤﺴﻨﺪ ج ‪ 4‬ص ‪.281‬‬‫]‪ [3‬روي ﻫﺬه اﻟﺰﯾﺎدة ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺰرﻗﺎﻧﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﻤﻮاﻫﺐ ج ‪ 7‬ص ‪.13‬‬‫]‪ [4‬ﺗـﺬﮐﺮة ﺧﻮاص اﻻﻣﮥ ص ‪ -18‬و ﻻـ ﯾﺨﻔﯽ ان ﺻﺎﺣﺐ ﺗـﺬﮐﺮة ﺧﻮاص اﻻﻣـﮥ ﻣﻦ أﮐﺎﺑﺮ اﻟﺤﻔﺎظ و اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﻘﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻣﻔﺴـﺮا‪،‬‬‫واﻋﻈﺎ‪ ،‬ﻣﺆرﺧﺎ‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﺒﻐﺪاد ﺳـﻨﮥ )‪ (581‬و ﻧﺸـﺄ ﺑﻬـﺎ ﺗﺤﺖ ﮐﻨﻒ ﺟـﺪه ﻻـﻣﻪ أﺑﯽ اﻟﻔﺮج ﺑﻦ اﻟﺠﻮزي‪ ،‬و ﻗـﺪم دﻣﺸﻖ ﻓﻮﻋﻆ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﺣﺼﻞ ﻟﻪ‬‫اﻟﻘﺒﻮل اﻟﻌﻈﯿﻢ ﻟﻠﻄﻒ ﺷﻤﺎﺋﻠﻪ و ﻋﺬوﺑﮥ وﻋﻈﻪ‪ ،‬و درس و أﻓﺘﯽ‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﮔﻨﺠﯽ ﺷﺎﻓﻌﯽ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 41‬از ‪184‬‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ]‪ [1‬اﻟﮑﻨﺠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫ﭘﺲ از ﻣﻼﺣﻈﻪ »ﮐﻔﺎﯾـﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ« ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ]‪ .[2‬و ﮐﺎن واﻓﺮ اﻟﺤﺮﻣـﮥ ﻋﻨـﺪ اﻟﻤﻠﻮك ﺣﺘﯽ ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺪﻣﺸﻖ ﻓﯽ ‪ 20‬ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (654‬و‬‫دﻓﻦ ﻫﻨـﺎك‪ ،‬و ﺣﻀـﺮ دﻓﻨﻪ ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﺸـﺎم‪ ،‬ﻣﻦ ﺗﺼـﺎﻧﯿﻔﻪ اﻟﮑﺜﯿﺮة‪» :‬ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻘﺮآن« ﻓﯽ ‪ 29‬ﻣﺠﻠـﺪا‪ ،‬و »ﻣﺮآة اﻟﺰﻣـﺎن ﻓﯽ وﻓﯿﺎت اﻟﻔﻀـﻼء و‬‫اﻷﻋﯿـﺎن« و ﻏﯿﺮﻫﻤـﺎ‪ ،‬و ﯾﻮﺟـﺪ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺘﺮاﺟﻢ ﻣﻨﻬـﺎ‪ :‬اﻟﻨﺠﻮم اﻟﺰاﻫﺮة ج ‪ 7‬ص ‪ -39‬اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ ﻓﯽ اﺧﺒﺎر ﻟا ﺒﺸﺮ‪ ،‬و‬‫اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 13‬ص ‪ ،194‬و ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن ج ‪ 4‬ص ‪ -136‬و ﺷﺬرات اﻟﺬﻫﺐ ج ‪ 5‬ص ‪ -266‬و اﻟﺠﻮاﻫﺮ اﻟﻤﻀﯿﺌﮥ ج ‪ 2‬ص ‪ 231‬و‬‫ﻏﯿﺮﻫﺎ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﮕﻨﺠﯽ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻣﺤـﺪث ﻓﺎﺿـﻞ ﻣﻦ آﺛﺎره »اﻟﺒﯿﺎن ﻓﯽ أﺧﺒﺎر ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺰﻣﺎن« و »ﮐﻔﺎﯾـﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ ﻓﯽ‬‫ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻻﻣﺎم ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم« ﻗﺎل اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻗـﺪس ﺳـﺮه ﻓﯽ »اﻟﻐـﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ :120‬ﮐﺘﺎب ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ ﻃﺒﻊ ﺑﻤﺼـﺮ ﻓﯽ‬‫‪ 160‬ﺻـﺤﯿﻔﮥ ﻣﺤـﺬوف اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟﻨﺠﻒ اﻻﺷـﺮف ﻣﺴـﻨﺪا ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻫﻮ ﻓﯽ اﻻﺻﻞ‪ ،‬و اﻟﮑﺘﺎب ﯾﻌﺮب ﻋﻦ ﺗﻘﺪم ﻣﺆﻟﻔﻪ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و‬‫ﻋﻦ ﻋﻠﻤﻪ اﻟﺠﻢ‪ ،‬و ﻓﻀـﻠﻪ اﻟﮑـﺜﯿﺮ و ﮐـﺜﺮة اﻋﺘﻨـﺎءه ﺑﺸـﺄن اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﻓﻨﻮﻧﻪ‪ ،‬ﯾﻨﻘـﻞ ﻋﻨﻪ اﺑﻦ اﻟﺼـﺒﺎغ اﻟﻤـﺎﻟﮑﯽ ﻓﯽ ﻓﺼﻮﻟﻪ اﻟﻤﻬﻤـﮥ‪ ،‬ﻣﻌﺒﺮا ﻋﻦ‬‫اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﺎﻻﻣـﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﮕﻨﺠﯽ ﺳـﻨﮥ ‪ 658‬ﻣﻦ اﻟﻬﺠﺮة‪ ،‬و ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﺗﻮﺟـﺪ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟـﺘﺮاﺟﻢ ﻣﻨﻬـﺎ‪ :‬اﻟﻮاﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮﻓﯿـﺎت‬‫ﻟﻠﺼﻔﺪي ج ‪ 5‬ص ‪ 140‬ﻣﺨﻄﻮط‪ ،‬و ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ﺻـﻔﺤﺎت ‪ -263‬و ‪ -1497‬و ‪ -1844‬و ﻣﻌﺠﻢ اﻟﻤـﺆﻟﻔﯿﻦ ج ‪ 12‬ص ‪ -1844‬و ﻫﺪﯾﮥ‬‫اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ ج ‪ 2‬ص ‪.127‬‬‫]‪ [2‬روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻓﯽ ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ ص ‪ 14‬ﻋﻦ ﻋﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﻋﻦ ﺑﺮاء ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪29 :‬‬‫ﻋﺒﺎرﺗﺶ ﻣﺘﻀﻤﻦ دﻻﻟﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮ اﻣﺎﻣﺖ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﺬﮐﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ رﺳﻌﻨﯽ ﺣﻨﺒﻠﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق ]‪ [1‬ﺑﻦ رزق اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺮﺳﻌﻨﯽ‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻋﺒﺎرات او ﻫﻢ در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺴﺘﻌﺎن از »ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ« ﻋﺎزب اﻻﻧﺼﺎري و ﻓﯽ ص ‪ 16‬ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﻧﺼﺎري‪ -‬و ﻓﯽ‬‫ص ‪ 15‬ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮه اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻋﻦ ﻃﺮق ﺛﻠﺜـﮥ ﻋﻦ أﺣﻤـﺪ ﻗﺎل‪ :‬ﻫﮑﺬا أﺧﺮﺟﻪ ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻪ راوﯾﺎ ﺑﺴـﻨﺪ واﺣﺪ و ﮐﯿﻒ و ﻗﺪ ﺟﻤﻊ‬‫ﻃﺮﻗﻪ ﻣﺜﻞ ﻫـﺬا اﻻﻣﺎم‪ ،‬ﺛﻢ روي ﻋﻦ ﻣﺸﺎﯾﺨﻪ اﻟﺤﻔﺎظ اﻻرﺑﻌـﮥ و ﻫﻢ‪ :‬ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻮﻓﺎء ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺒﺎذراﺋﯽ و‬‫اﻟﻘﺎﺿـﯽ أﺑﻮ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺼـﻤﺪ اﻻﻧﺒﺎري‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﻐﯿﺚ ﻓﺮج اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﻧﺼﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﯿﺎس‪ ،‬ﺑﺄﺳﺎﻧﯿﺪﻫﻢ اﻟﯽ ﺟﺎﻣﻊ اﻟﺘﺮﻣﺬي ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪.‬‬‫و روي ﻓﯽ ص ‪ 16‬ﺑﻄﺮﯾﻖ اﻟﺤﺎﻓﻈﯿﻦ‪ :‬ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻐﻨﺎﺋﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺮﺳـﯽ ﺑﺎﺳـﻨﺎدﻫﻤﺎ ﻋﻦ اﺑﻦ ﺟﺪﻋﺎن ﻋﻦ‬‫ﺳﻌﯿـﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴـﯿﺐ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﺪ اﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ و ﻫﮑﺬا ذﮐﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ ﺳـﻌﺪ ﻣﻔﺼـﻼ ﻓﯽ ص ‪ 151‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻫـﺬا ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﺣﺴﻦ و اﻃﺮاﻓﻪ ﺻﺤﯿﺤﮥ ‪...‬‬‫]‪ [1‬ﻋﺒـﺪ اﻟﺮزاق ﺑﻦ رزق اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ‪ ،‬أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﻋﺰ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺮﺳـﻌﻨﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‪) ،‬و اﻟﺮﺳـﻌﻨﯽ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺮاء اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ و ﺳـﮑﻮن‬‫اﻟﺴـﯿﻦ و ﻓﺘـﺢ اﻟﻌﯿﻦ اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ ﺛﻢ اﻟﻨﻮن ﻧﺴـﺒﮥ اﻟﯽ ﻣﺪﯾﻨﮥ رأس ﻋﯿﻦ ﺑﺪﯾﺎر ﺑﮑﺮ ﯾﺨﺮج ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺎء دﺟﻠﮥ( ﻫﻮ ﻣﻦ ﻓﻘﻬﺎء اﻟﺤﻨﺎﺑﻠﮥ‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﺮأس ﻋﯿﻦ‬‫ﺳﻨﮥ )‪ ،(589‬و رﺣﻞ اﻟﯽ ﺑﻐﺪاد و دﻣﺸﻖ و ﺣﻠﺐ‪ ،‬ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و وﻟﯽ ﻣﺸﯿﺨﮥ دار اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟﻤﻮﺻﻞ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺴﻨﺤﺎر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪30 :‬‬‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن ﻣﻨﻘﻮل ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ]‪[1‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻧﻮوي«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻧﻮوي«‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 42‬از ‪184‬‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ ذﮐﺮ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺷﺮف ﻧﻮوي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻟا ﺘﺮﻣـﺬي‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﺮﯾﺤﮥ اﻟﺼـﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬او زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬ﺷﮏ ﺷـﻌﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‬‫ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫رواه اﻟﺘﺮﻣﺬي‪،‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺴﻦ‪ ،‬و اﻟﺸﮏ ﻓﯽ ﻋﯿﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ ﻻ ﯾﻘﺪح ﺳﻨﮥ )‪ ،(661‬ذﮐﺮه اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪ 4‬ص ‪.1452‬‬‫و ﻗـﺎل‪ :‬اﻻﻣﺎم اﻟﻤﺤـﺪث اﻟﺮﺣﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﻔﺴـﺮ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ اﻟﺠﺰﯾﺮة ﻋﺰ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮزاق اﺑﻦ رزق اﻟﱠﻠﻪ ‪ ...‬ﺳـﻤﻊ ﺑﺒﻐـﺪاد ﻣﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻣﻨﯿﻨﺎ و ﻃﺒﻘﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﺪﻣﺸﻖ ﻣﻦ أﺑﯽ اﻟﯿﻤﯿﻦ اﻟﮑﻨﺪي و ﻃﺒﻘﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﺒﻠﺪه ﻣﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﺠﺪ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ‪ ،‬و ﻋﻨﯽ ﺑﻬﺬا اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﺟﻤﻊ و ﺻـﻨﻒ‬‫ﺗﻔﺴـﯿﺮا ﺣﺴـﻨﺎ رأﯾﺘﻪ ﯾﺮوي ﻓﯿﻪ ﺑﺎﺳﺎﻧﯿﺪه‪ ،‬و ﺻـﻨﻒ ﮐﺘﺎب ﻣﻘﺘﻞ اﻟﺸـﻬﯿﺪ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ -‬و ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻣﺘﻘﻨﺎ ذا ﻓﻨﻮن و أدب‪ ،‬روي ﻋﻨﻪ‬‫وﻟﺪه اﻟﻌﺪل ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬و اﻟﺪﻣﯿﺎﻃﯽ و ﻏﯿﺮ واﺣﺪ‪ .‬و ﻟﻪ ﺷﻌﺮ راﺋﻖ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ أوﻋﯿﮥ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺨﯿﺮ‪.‬‬‫]‪[1‬‬‫روي اﻟﺮﺳـﻌﻨﯽ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه اﻟﺬي ﻣﺮ اﻟﺜﻨﺎء ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ أﺧﺬ اﻟﻨﺒﯽ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴـ ﻼم ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻـه‪ ،‬و ﻋـﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬ﻧﻘﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﻟﺒـﺪﺧﺸﺎﻧﯽ ﻓﯽ )ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل‬‫اﻟﻌﺒﺎ( و زﻣﯿﻠﻪ اﻻرﺑﻠﯽ ﻓﯽ )ﮐﺸﻒ اﻟﻐﻤـﮥ( ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ اﻟﯽ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺎﻗﺮ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﺻﺪﯾﻘﻨﺎ و ﮐﻨﺎ ﻧﻌﺮﻓﻪ‬‫و ﮐﺎن ﺣﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﺬﻫﺐ‪ ،‬و ﮐﺎن رﺟﻼ ﻓﺎﺿﻼ أدﯾﺒﺎ ﺣﺴﻦ اﻟﻤﻌﺎﺷﺮة‪ ،‬ﺣﻠﻮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪ ...‬اﻟﺦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪31 :‬‬‫ﻓﯽ ﺻﺤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻻﻧﻬﻢ ﮐﻠﻬﻢ ﻋﺪول ]‪.[1‬‬‫و ﻣﺰﯾﺪ ﻋﻈﻤﺖ و ﺟﻼﻟﺖ‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺳﻨﺎ و ﺷﺮف ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺷﺮف‪ ،‬ﻣﺴﻠﻢ ﺳﻠﻒ و ﺧﻠﻒ اﻫﻞ ﺻﻠﻒ اﺳﺖ‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻧﻮوي ﺷﺎﻓﻌﯽ ﺑﻘﻮل اﺑﻦ ﺷﻬﺒﻪ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ«‬‫‪ -1‬ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺒﻪ ]‪ [2‬در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺷـﺮف ﺑﻦ ﻣﺮي ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻤﻌﮥ ﺑﻦ ﺣﺰام اﻟﻔﻘﯿﻪ‪ ،‬اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬اﻟﺰاﻫﺪ‪ ،‬اﺣﺪ اﻻﻋﻼم‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم‪ ،‬ﻣﺤﯿﯽ‬‫اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬اﺑﻮ زﮐﺮﯾﺎ اﻟﺤﺰاﻣﯽ اﻟﻨﻮوي ﺑﺤﺬف اﻻﻟﻒ‪ ،‬و ﯾﺠﻮز اﺛﺒﺎﺗﻬﺎ‪ ،‬اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ اﻟﻤﺤﺮم ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺛﻠﺜﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ[‪.‬‬‫اﻟﯽ ا ن ﻗﺎل ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻦ اﻟﺼﺎﺋﻎ‪ :‬ﻟﻮ ادرك اﻟﻘﺸﯿﺮي اﻟﻨﻮوي‪ ،‬و ﺷﯿﺨﻪ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﻗﺪم ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ ﻓﯽ ذﮐﺮه ﻟﻤﺸﺎﯾﺨﻬﺎ )ﯾﻌﻨﯽ‬‫اﻟﺮﺳﺎﻟﮥ( اﺣﺪا‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻬﻤﺎ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻌﻤﻞ‪ ،‬و اﻟﺰﻫﺪ و اﻟﻮرع‪ ،‬و اﻟﻨﻄﻖ ﺑﺎﻟﺤﮑﻤﮥ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل اﺑﻦ اﻟﻌﻄﺎر ]‪ :[3‬ذﮐﺮ ﻟﯽ ﺷـﯿﺨﻨﺎ‪ :‬اﻧﻪ ﮐـﺎن ﻻـ ﯾﻀـﯿﻊ ﻟﻪ وﻗﺘـﺎ ﻓﯽ ﻟﯿﻠﺘﻪ و ﻻـ ﻧﻬﺎره ]‪ [1‬ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻻﺳـﻤﺎء و اﻟﻠﻐﺎت ج ‪ 1‬ص ‪ 247‬ط‬‫ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﺳﺪي اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻗﺎﺿـﯽ ﺷـﻬﺒﮥ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬ﻣﻮرخ‪ ،‬ﻣﻔﺴـﺮ‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﺪﻣﺸـﻖ‬‫ﺳﻨﮥ )‪ ،(779‬و أﺧﺬ ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﮐﺎﻟﺴـﺮاج اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺠﯽ‪ ،‬و اﻟﻌﺰي‪ ،‬و ﺗﺼﺪي ﻟﻼﻓﺘﺎء و اﻟﺘﺪرﯾﺲ‪ ،‬و ﺣﺪث ﺑﺒﻠﺪه و ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 43‬از ‪184‬‬‫و ﺳـﻤﻊ ﻣﻨﻪ اﻟﻔﻀـﻼء‪ ،‬و ﻧـﺎب ﻓﯽ اﻟﻘﻀﺎء ﺑـﺪﻣﺸﻖ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ ،(851‬ﻣﻦ آﺛـﺎره »ﻃﺒﻘـﺎت اﻟﻔﻘﻬﺎء اﻟﺸﺎﻓﻌﯿـﮥ« و ذﯾﻞ ﻋﻠﯽ ﺗﺎرﯾﺦ‬‫اﻻﺳﻼم ﻟﻠﺬﻫﺒﯽ‪ ،‬و ﺷﺮح ﻣﻨﻬﺎج اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ ﻟﻠﻨﻮوي ﻓﯽ ﻓﺮوع اﻟﻔﻘﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻨﺤﺎة و اﻟﻠﻐﻮﯾﯿﻦ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ اﻟﻌﻄﺎر‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ داود ﺑﻦ ﺳﻠﻤﺎن اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ‪ ،‬ﮐﺎن أﺑﻮه ﻋﻄﺎرا و ﺟﺪه ﻃﺒﯿﺒﺎ‪ ،‬ﺑﺎﺷﺮ ﻣﺸﯿﺨﮥ اﻟﻤﺪرﺳﻪ اﻟﻨﻮرﯾﮥ ﻣﺪة ‪ 30‬ﺳﻨﮥ و‬‫ﻓﻠﺞ ﺳﻨﮥ )‪ (701‬ﻓﮑﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪32 :‬‬‫اﻻـ ﻓﯽ وﻇﯿﻔـﮥ ﻣﻦ اﻻﺷـﺘﻐﺎل ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻓﯽ ذﻫﺎﺑﻪ ﻓﯽ اﻟﻄﺮﯾﻖ ﯾﮑﺮر أو ﯾﻄﺎﻟﻊ‪ ،‬و اﻧﻪ ﺑﻘﯽ ﻋﻠﯽ ﻫـﺬا ﺳﺖ ﺳـﻨﯿﻦ‪ ،‬ﺛﻢ اﺷـﺘﻐﻞ ﺑﺎﻟﺘﺼـﻨﯿﻒ و‬‫اﻻﺷـﺘﻐﺎل و ﻟا ﻨﺼـﺢ ﻟﻠﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ و وﻻﺗﻬﻢ‪ ،‬ﻣﻊ ﻣﺎ ﻫﻮ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺠﺎﻫﺪة ﻟﻨﻔﺴﻪ‪ ،‬و اﻟﻌﻤﻞ ﺑﺪﻗﺎﺋﻖ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و اﻟﺤﺮص ﻋﻠﯽ اﻟﺨﺮوج ﻣﻦ ﺧﻼف‬‫اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬و اﻟﻤﺮاﻗﺒﮥ ﻻﻋﻤﺎل اﻟﻘﻠﻮب‪ ،‬و ﺗﺼﻔﯿﺘﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﺸﻮاﺋﺐ‪ ،‬ﯾﺤﺎﺳﺐ ﻧﻔﺴﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻄﻮة ﺑﻌﺪ اﻟﺨﻄﻮة‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻣﺤﻘﻘﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﻤﻪ و ﻓﻨﻮﻧﻪ‪ ،‬و ﻣﺪﻗﻘﺎ ﻓﯽ ﻋﻤﻠﻪ و ﺷﺌﻮﻧﻪ‪ ،‬ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻟﺤﺪﯾﺚ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻧﻮاﻋﻪ ﻣﻦ ﺻﺤﯿﺤﻪ و‬‫ﺳﻘﯿﻤﻪ‪ ،‬و ﻏﺮﯾﺐ اﻟﻔﺎﻇﻪ و اﺳـﺘﻨﺒﺎط ﻓﻘﻬﻪ‪ ،‬ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻟﻠﻤـﺬﻫﺐ و ﻗﻮاﻋـﺪه و اﺻﻮﻟﻪ‪ ،‬و اﻗﻮال اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ و اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ‪ ،‬و اﺧﺘﻼف اﻟﻌﻠﻤﺎء و وﻓﺎﻗﻬﻢ‪،‬‬‫ﺳﺎﻟﮑﺎ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻃﺮﯾﻘﮥ اﻟﺴﻠﻒ‪.‬‬‫ﻗﺪ ﺻﺮف اوﻗﺎﺗﻪ ﮐﻠﻬﺎ ﻓﯽ اﻧﻮاع اﻟﻌﻠﻮم و اﻟﻌﻤﻞ ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻻ ﯾﺄﮐﻞ ﻓﯽ اﻟﯿﻮم و اﻟﻠﯿﻠﮥ اﻻ اﮐﻠﮥ ﺑﻌﺪ ﻋﺸﺎء اﻵﺧﺮة‪ ،‬و ﻻ ﯾﺸﺮب إﻻ ﺷﺮﺑﮥ واﺣﺪة ﻋﻨﺪ اﻟﺴﺤﺮ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺘﺰوج‪.‬‬‫و ﻗـﺪ وﻟﯽ دار اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻻﺷـﺮﻓﯿﮥ ﺑﻌﺪ ﻣﻮت أﺑﯽ ﺷﺎﻣﮥ ]‪ [1‬ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺳﺘﯿﻦ اﻟﯽ ﯾﺤﻤﻞ ﻓﯽ ﻣﺤﻔﮥ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﺑﺸـﻤﺎﻟﻪ ﻣﺪة‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﺼـﻨﻔﺎت‪،‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ ‪ ،654‬و ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯽ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟـﺪاﺋﻢ‪ ،‬و اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﯿﺴـﺮ‪ ،‬و اﻟﮑﻤﺎل اﺑﻦ ﻋﺒﺪ‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺨﯿﺮ و ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻦ‬‫ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و اﻟﮑﻤﺎل ﺑﻦ ﻓﺎرس‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﺑﺎﻟﺤﺮﻣﯿﻦ و ﻧﺎﺑﻠﺲ و اﻟﻘﺎﻫﺮة ﻣﻦ ﻋـﺪة أﺷـﯿﺎخ ﯾﺰﯾﺪون ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺎﺋﺘﯿﻦ و ﺻـﺤﺐ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﯿﯽ اﻟﺪﯾﻦ‬‫اﻟﻨﻮوي و اﺷﺘﻐﻞ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﺣﻔﻆ »اﻟﺘﻨﺒﯿﻪ« ﺑﯿﻦ ﯾﺪﯾﻪ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﻣﺴﺘﻬﻞ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳﻨﮥ )‪.(724‬‬‫]‪ [1‬أﺑﻮ ﺷﺎﻣـﮥ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ‪ ،‬ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻣﻮرخ‪ ،‬ﻣﺤﺪث‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ دﻣﺸﻖ ﺳـﻨﮥ ‪ -599‬و‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﺳﻨﮥ )‪ (665‬ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ وﻟﯽ دار اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻻﺷﺮﻓﯿﮥ ﺑﺪﻣﺸﻖ‪ ،‬ﻓﺪﺧﻞ ﻋﻠﯿﻪ اﺛﻨﺎن ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯽ ﺻﻮرة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪33 :‬‬‫ان ﺗﻮﻓﯽ و ﻟﻢ ﯾﺄﺧﺬ ﻟﻨﻔﺴﻪ ﺷﯿﺌﺎ ﻣﻦ ﻣﻌﻠﻮﻣﻬﺎ‪.‬‬‫و ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻃﻮﯾﻠﮥ اﻓﺮدﻫﺎ ﺗﻠﻤﯿﺬه اﺑﻦ اﻟﻌﻄﺎر ﺑﺎﻟﺘﺼﻨﯿﻒ‪.‬‬‫ﻣﺎت ﺑﺒﻠﺪه‪ .‬ﻧﻮي‪ ،‬ﺑﻌﺪ ﻣﺎ زار اﻟﻘﺪس‪ ،‬و اﻟﺨﻠﯿﻞ‪ ،‬ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ[‪ -‬اﻟﺦ ]‪.[1‬‬‫‪ -2‬و ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﻨﻮوي اﻻﻣـﺎم اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬اﻻوﺣـﺪ اﻟﻘـﺪوة‪ ،‬ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬ﻋﻠﻢ اﻻوﻟﯿﺎء ﻣﺤﯿﯽ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ زﮐﺮﯾﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺷـﺮف ﺑﻦ ﻣﺮي ﻟا ﺤﺰاﻣﯽ‬‫اﻟﺤﻮراﻧﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌّﯽ‪ ،‬وﻟـﺪ ﻓﯽ ﻣﺤﺮم ﺳـﻨﮥ ‪ ،631‬و ﻗﺪم دﻣﺸﻖ ﺳـﻨﮥ ‪ ،49‬و ﺣـﺞ ﻣﺮﺗﯿﻦ‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﺮﺿـﯽ ﺑﻦ اﻟﺒﺮﻫـﺎن‪ ،‬و اﻟﻨﻌﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫اﻟﯿﺴﺮ‪ ،‬و اﻟﻄﺒﻘﮥ‪.‬‬‫و ﺻـﻨﻒ اﻟﺘﺼـﺎﻧﯿﻒ اﻟﻨﺎﻓﻌـﮥ ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﻟﻔﻘﻪ و ﻏﯿﺮﻫﺎ »ﮐﺸـﺮح اﻟﻤﺴـﻠﻢ« و »اﻟﺮوﺿـﮥ« و »ﺷـﺮح اﻟﻤﻬـﺬب« و »اﻟﻤﻨﻬﺎج« و »اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ« و‬‫»اﻻذﮐﺎر« و »رﯾﺎض اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ« و »اﻻرﺷﺎد« و »اﻟﺘﻘﺮﯾﺐ« ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﻮم اﻟﺤﺪﯾﺚ و »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳـﻤﺎء و اﻟﻠﻐﺎت« و »ﻣﺨﺘﺼـﺮ اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ‬‫ﻓﯽ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ« و »اﻟﻤﺒﻬﻤﺎت« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﺑﺎرﻋﺎ‪ ،‬ﺣﺎﻓﻈﺎ ﻣﺘﻘﻨﺎ اﺗﻘﻦ ﻋﻠﻮﻣﺎ ﺷﺘﯽ و ﺑﺎرك اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﻤﻪ و ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﻟﺤﺴﻦ ﻗﺼﺪه‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﺷﺪﯾﺪ اﻟﻮرع و اﻟﺰﻫﺪ‪ ،‬آﻣﺮا ﺑﺎﻟﻤﻌﺮوف‪ ،‬ﻧﺎﻫﯿﺎ ﻋﻦ اﻟﻤﻨﮑﺮ‪ ،‬ﺗﻬﺎﺑﻪ اﻟﻤﻠﻮك ﻣﺴـﺘﻔﺘﯿﯿﻦ ﻓﻀـﺮﺑﺎه ﻓﻤﺮض و ﻣﺎت‪ ،‬و ﻟﻘﺐ أﺑﺎ ﺷﺎﻣﮥ ﻟﺸﺎﻣﮥ‬‫ﮐﺒﯿﺮة ﮐﺎﻧﺖ ﻓﻮق ﺣﺎﺟﺒﻪ اﻻﯾﺴﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 44‬از ‪184‬‬‫]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻻﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﺷﻬﺒﮥ ج ‪ 2‬ص ‪ 157 -153‬ط ﻋﻠﯿﮑﺮه )اﻟﻬﻨﺪ(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪34 :‬‬‫ﺗﺎرﮐﺎ ﻟﺠﻤﯿﻊ ﻣﻼذ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺘﺰوج‪.‬‬‫و وﻟﯽ ﻣﺸﯿﺨﮥ دار اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻻﺷﺮﻓﯿﮥ ﺑﻌﺪ أﺑﯽ ﺷﺎﻣﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺘﻨﺎول ﻣﻨﻬﺎ درﻫﻤﺎ‪.‬‬‫ﻣﺎت ﻓﯽ راﺑﻊ ﻋﺸﺮي رﺟﺐ ﺳﻨﮥ ‪.676‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬اﺧﺮت ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﺑﺎﻟﺘﺄﻟﯿﻒ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬و ﻫﻮ ﺳﯿﺪ اﻟﻄﺒﻘﮥ اﻻﺗﯿﮥ و اﻧﻤﺎ ذﮐﺮ ﻫﻨﺎ ﻟﺘﻘﺪم ﻣﻮﺗﻪ ]‪[1‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﺐ اﻟﻄﺒﺮي«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻄﺒﺮي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪.‬‬‫ﭘﺲ ﺑﻌﺾ ﻋﺒﺎرات او ﺳﺎﺑﻘﺎ ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬در اﯾﻨﺠﺎ ﻋﺒﺎرت او ﺑﻪ ﻫﯿﺄت ﻣﺠﻤﻮﻋﯿﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬‫در ﮐﺘﺎب »رﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﻌﺸﺮة« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ذﮐﺮ اﺧﺘﺼﺎﺻﻪ ﺑﺎﻧﻪ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫ﻋﻦ رﯾﺎح ﺑﻦ اﻟﺤﺮث ﻗﺎل‪ :‬ﺟﺎء رﻫﻂ اﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺑﺎﻟﺮﺣﺒﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟّﺴﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ‪ ،‬ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ :‬ﮐﯿﻒ اﮐﻮن ﻣﻮﻻﮐﻢ‬‫و اﻧﺘﻢ ﻋﺮب؟! ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺳﻤﻌﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫ﻗـﺎل رﯾﺎح‪ :‬ﻓﻠﻤﺎ ﻣﻀﻮا ﺗﺒﻌﺘﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺴﺄﻟﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﻫﺆﻻء؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻔﺮ ﻣﻦ اﻻﻧﺼﺎر ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ص ‪ 510‬و ﺗﻮﺟﺪ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ أﯾﻀﺎ ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻟﻠﺴـﺒﮑﯽ ج ‪ 5‬ص ‪ 165‬و اﻟﻨﺠـﻮم اﻟﺰاﻫﺮة ج ‪ 7‬ص ‪ -278‬و آداب اﻟﻠﻐـﮥ ج ‪ 3‬ص ‪ -242‬و اﻻﻋﻼـم ﻟﻠﺰرﮐﻠﯽ ج ‪ 9‬ص ‪ -184‬و‬‫اﻟﺒﺪاﯾـﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 13‬ص ‪ -278‬و ﺷـﺬرات اﻟـﺬﻫﺐ ج ‪ 5‬ص ‪ -345‬و اﻟﻌـﺒﺮ ﻓﯽ ﺧـﺒﺮ ﻣﻦ ﻏـﺒﺮ ج ‪ 5‬ص ‪ -312‬و اﻟـﺪارس ﻓﯽ أﺧﺒﺎر‬‫اﻟﻤﺪارس ج ‪ 1‬ص ‪ -24‬و ﻣﻔﺘﺎح اﻟﺴﻌﺎدة ج ‪ 2‬ص ‪.146‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪35 :‬‬‫ﻣﻨﻬﻢ أﺑﻮ أﯾﻮب‪ ،‬ﺧﺮﺟﻪ أﺣﻤﺪ ]‪.[1‬‬‫و ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﯿﻨﻤﺎ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﺟﺎﻟﺲ إذ ﺟﺎء رﺟﻞ‪ ،‬ﻓﺪﺧﻞ و ﻋﻠﯿﻪ اﺛﺮ اﻟﺴﻔﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟّﺴﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ ﻣﻮﻻي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﻫﺬا؟‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أﺑﻮ‬‫اﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬ﻗﺎل ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪:‬‬‫اﻓﺮﺟﻮا ﻟﻪ‪ ،‬ﻓﻔﺮﺟﻮا‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل أﺑﻮ أﯾﻮب‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫ﺧﺮﺟﻪ اﻟﺒﻐﻮي ﻓﯽ »ﻣﻌﺠﻤﻪ« ]‪.[2‬‬‫و ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻋﻨﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ ﺳﻔﺮ‪ ،‬ﻓﻨﺰﻟﻨﺎ ]‪ [1‬اﻟﺮﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة ج ‪ 3‬ص ‪ 126‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﭽﻠـﺒﯽ ﻓﯽ ﮐﺸـﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 1‬ص ‪» :937‬اﻟﺮﯾـﺎض اﻟﻨﻀـﺮة ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋـﻞ اﻟﻌﺸـﺮة« )أي ﻓﻀﺎﺋـﻞ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑـﻦ أﺑﯽ ﻗﺤﺎﻓـﮥ‪ ،‬و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ‬‫اﻟﺨﻄﺎب‪ ،‬و ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻔﺎن‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬و ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و اﻟﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ اﻟﻌﻮام‪ ،‬و ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص‪ ،‬و ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ زﯾﺪ‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪة ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ اﻟﺠﺮاح( ﻟﻤﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻄﺒﺮي اﻟﻤﮑﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪،(694‬‬‫ﺟﻤﻊ ﻣـﺎ روي ﻓﯽ اﻟﻌﺸـﺮة ﺑﺤـﺬف اﻻﺳﺎﻧﯿـﺪ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ ﻋﺪﯾـﺪة‪ ،‬و ﺷـﺮح ﻏﺮﯾﺐ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﺧﻼﻟﻪ ﻋﺎزﯾﺎ ﮐﻞ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﯽ ﮐﺘﺎب و ﻗـﺪم‬‫ﻣﻘﺪﻣـﮥ ﻓﯽ أﺳـﻤﺎء و ﮐﻨﯽ‪ ،‬و ذﮐﺮ أوﻻـ اﻻﺣـﺎدﯾﺚ اﻟﺠﺎﻣﻌـﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻣـﺎ اﺧﺘﺺ ﺑﺎﻻرﺑﻌـﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﻤﺎ زاد ﻋﻠﯽ واﺣـﺪ‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﻤﺎ ورد ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﮐﻞ‬‫واﺣﺪ واﺣﺪ و أدرج ﺟﻤﻠﮥ ذﻟﮏ ﻓﯽ ﻗﺴﻤﯿﻦ‪ :‬اﻻول ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻻﻋﺪاد‪ ،‬و اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻵﺣﺎد‪ ،‬و ﻣﻨﻪ اﻧﺘﻘﯽ اﻟﺸﯿﺦ زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 45‬از ‪184‬‬‫أﺣﻤﺪ اﻟﺸﻤﺎع اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (936‬ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻤﺴﻤﯽ ﺑﺎﻟﺪر اﻟﻤﻠﺘﻘﻂ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺮﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة ج ‪ 3‬ص ‪.126‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪36 :‬‬‫ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﻨﻮدي ﻓﯿﻨﺎ اﻟﺼﻼة ﺟﺎﻣﻌﮥ‪ ،‬و ﮐﺴﺢ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺗﺤﺖ ﺷﺠﺮة‪ ،‬ﻓﺼﻠﯽ اﻟﻈﻬﺮ و اﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ و ﻗﺎل‪ :‬أ ﻟﺴﺘﻢ‬‫ﺗﻌﻠﻤﻮن أﻧﯽ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ؟‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬اﺻﺒﺤﺖ و اﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ ]‪.[1‬‬‫و ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬ﺧﺮﺟﻬﻤﺎ أﺣﻤﺪ ﻓﯽ »ﻣﺴـﻨﺪه«‪ ،‬و ﺧﺮج اﻻول اﺑﻦ اﻟﺴﻤﺎن‪ ،‬و ﺧﺮج ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ﻣﻌﻨﺎه ﻋﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و زاد ﺑﻌﺪ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ :‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و اﺣﺐ ﻣﻦ اﺣﺒﻪ ]‪.[2‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴﻌﯿﺪ‪ :‬أو ﻗﺎل‪ :‬اﺑﻐﺾ ﻣﻦ اﺑﻐﻀﻪ‪.‬‬‫و ﺧﺮج اﺑﻦ اﻟﺴﻤﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮ ﻣﻨﻪ‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫و ﺧﺮﺟﻪ اﻟﻤﺨﻠﺺ اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺒﺸﯽ ]‪ [3‬ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة‪ ،‬و ﻗﺎل ﺑﻌﺪ و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ [1] :‬اﻟﺮﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة ج ‪ 3‬ص ‪.126‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺮﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة ج ‪ 3‬ص ‪.127‬‬‫]‪ [3‬ﺣﺒﺸـﯽ )ﺑﻀﻢ اﻟﺤﺎء( اﺑﻦ ﺟﻨﺎدة ﺑﻦ ﻧﺼـﺮ ﺑﻦ أﺳﺎﻣﮥ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬أﺑﻮ اﻟﺠﻨﻮب اﻟﺼـﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬روي ﻋﻨﻪ اﻟﺸـﻌﺒﯽ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﺷﺮاﺣﯿﻞ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (103‬و أﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﻟﺴﺒﯿﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(129‬ﻗﺎل اﻟﻤﺎﻣﻘﺎﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﺘﻨﻘﯿﺢ ج ‪ 1‬ص ‪ :250‬ﺣﺒﺸﯽ اﺑﻦ ﺟﻨﺎدة ﻗﺪ ﻋﺪه اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ‪،‬‬‫و اﺑﻦ ﻣﻨﺪه و أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ و اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ و ﻟﻢ اﺳﺘﺜﺒﺖ ﺣﺎﻟﻪ‪ ،‬و‬‫ﻗـﺎل اﻟﺘﺴﺘﺮي ﻓﯽ اﻟﻘﺎﻣﻮس ج ‪ 3‬ص ‪ :48‬ذﮐﺮه ﺣﺒﺸـﯽ ﻓﯽ ﺣﻔﯿـﺪ ﺣﻔﯿﺪه ﺣﺼـﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﻤﺨﺎرق و ﻗﺎل‪ :‬روي ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ص ﺛﻼﺛﮥ أﺣﺎدﯾﺚ‬‫أﺣﺪﻫﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﯽ و أﻧﺎ ﻣﻨﻪ‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪37 :‬‬‫و اﻋﻦ ﻣﻦ اﻋﺎﻧﻪ ]‪ ،[1‬و ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮ ﻣﺎ ﺑﻌﺪه‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿـﻞ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﻋﻠﯽ‪ :‬اﻧﺸـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻞ اﻣﺮء ﺳـﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﻗﺎم؟‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﻧﺎس‪،‬‬‫ﻓﺸﻬﺪوا اﻧﻬﻢ ﺳﻤﻌﻮه ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫»أ ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن اﻧﯽ اوﻟﯽ اﻟﻨـﺎس ﺑـﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﻬﻢ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﺎن ﻫـﺬا ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ‬‫واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬ﻓﺨﺮﺟﺖ و ﻓﯽ ﻧﻔﺴﯽ ﻣﻦ رﯾﺒﮥ ﺷﯽء‪ ،‬ﻓﻠﻘﯿﺖ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ﻓﺬﮐﺮت ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﺳﻤﻌﻨﺎه ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﻟﻪ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ :‬ﻗﻠﺖ ﻟﻔﻄﺮ ﯾﻌﻨﯽ اﻟﺬي‬‫روي ﻋﻨﻪ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬ﮐﻢ ﻣﻦ ﺑﯿﻦ اﻟﻘﻮل و ﺑﯿﻦ ﻣﻮﺗﻪ؟‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎﺋﮥ ﯾﻮم‪.‬‬‫ﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ و ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺮﯾﺪ ﻣﻮت ]‪ [2‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪.‬‬‫و ﺧﺮﺟﻪ اﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ وﻫﺐ و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺸﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﺧﻤﺴﮥ أو ﺳـﻨﮥ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا‬‫ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ]‪ [1] .[3‬اﻟﺮﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة ج ‪ 2‬ص ‪.169‬‬‫]‪ [2‬ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻗﺪس ﺳـﺮه ﻓﯽ ذﯾﻞ اﻟﻐﺪﯾﺮ ج ‪ 1‬ص ‪ :175‬و ﻓﯽ ﻟﻔـﻆ اﻟﻌﺎﺻـﻤﯽ‪ :‬ﮐﻢ ﺑﯿﻦ ﻗﻮل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ص اﻟﯽ وﻓﺎﺗﻪ‪ .‬و ﻫـﺬا‬‫اﻟﺘﻘـﺪﯾﺮ ﻻ ﯾﻼﺋﻢ أﯾﺎ ﻣﻦ وﻓﺎة اﻟﻨﺒﯽ ص و أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ أﻣﺎ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻓﻼن اﻟﻤﻨﺎﺷﺪة ﮐﺎﻧﺖ ﻓﯽ أواﺋﻞ ﺧﻼﻓﺘﻪ اﻟﺼﻮرﯾﮥ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪ (35‬و ﻗﺪ ﻋﺎش ﺑﻌﺪﻫﺎ ﻣﺎ ﯾﻘﺮب ﻣﻦ ﺧﻤﺴﮥ أﻋﻮام‪ ،‬و أﻣﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ص ﻓﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﺑﺴﺒﻌﯿﻦ ﯾﻮﻣﺎ ﻟﮑﻨﻪ اﻟﯽ اﻟﺘﻘﺮﯾﺐ أﻗﺮب‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺴﻨﺪ اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 1‬ص ‪.118‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪38 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 46‬از ‪184‬‬‫و ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﺳـﺘﻨﺸﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺟﻼ ﺳـﻤﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ‬‫وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه؟ ﻓﻘﺎم ﺳﺘﮥ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا ]‪.[1‬‬‫و ﻋﻦ زﯾﺎد ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺎد ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﯾﻨﺸﺪ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺟﻼ ﻣﺴﻠﻤﺎ ﺳﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﺎ ﻗﺎل؟ ﻓﻘﺎم اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ ﺑﺪرﯾﺎ‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا ]‪.[2‬‬‫و ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة ﻗﺎل‪ :‬ﻏﺰوت ﻣﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ ﻣﻨﻪ ﺟﻔﻮة‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺪﻣﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ذﮐﺮت ﻋﻠﯿﺎ ﻓﺘﻨﻘﺼﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ وﺟﻪ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﺘﻐﯿﺮ و ﻗـﺎل‪ :‬ﯾـﺎ ﺑﺮﯾـﺪة! أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑـﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﻬﻢ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾـﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ‬‫ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫ﺧﺮﺟﻪ اﺣﻤﺪ ]‪ [1] .[3‬ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ أﺣﻤﺪ ج ‪ 9‬ص ‪.107‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋـﺪ ج ‪ 9‬ص ‪ 106‬ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ أﺣﻤـﺪ‪ -‬و اﻟﺒﺪاﯾـﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ﻻﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ج ‪ 8‬ص ‪ -348‬و اﻟﺮﯾﺎض اﻟﻨﻀـﺮة ج ‪ 2‬ص ‪ -170‬و‬‫ذﺧﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ ص ‪.67‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺮﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة ﻟﻠﻄﺒﺮي ج ‪ 2‬ص ‪ -170‬ط ﻣﺼﺮ ﺑﻤﻄﺒﻌﮥ ﻣﺤﻤﺪ أﻣﯿﻦ اﻟﺨﺎﻧﺠﯽ‪ -،‬و ﻣﺴﻨﺪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 5‬ص ‪ -347‬ﻗﺎل اﻻﻣﯿﻨﯽ‬‫ﻗﺪس ﺳـﺮه ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ اﻟﻤﺴﻨﺪ‪ :‬ﮐﺎن راوي ﻫﺬه اﻟﻘﺼﮥ أراد ﺗﺼﻐﯿﺮا ﻣﻦ ﺻﻮرة اﻻﻣﺮ ﻓﺼﺒﻬﺎ ﻓﯽ ﻗﺎﻟﺐ ﻗﻀﯿﮥ ﺷﺨﺼﯿﮥ‪ ،‬و ﻧﺤﻦ ﻻ‬‫ﯾﻬﻤﻨﺎ ﺛﺒﻮت ذﻟﮏ ﺑﻌﺪ ﻣﺎ أﺛﺒﺘﻨﺎ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﺑﻄﺮﻗﻪ اﻟﻤﺮﺑﯿﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻮاﺗﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪39 :‬‬‫و ﻋﻦ ﻋﻤﺮ اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻟﯽ ﻣﻦ ﮐﺎن رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﺳﺎﻟﻢ‪ ،‬ﻗﯿﻞ ﻟﻌﻤﺮ‪ :‬اﻧﮏ ﺗﺼﻨﻌﻪ ﺑﻌﻠﯽ ﺷﯿﺌﺎ ﻣﺎ ﺗﺼﻨﻌﻪ ﺑﺎﺣﺪ ﻣﻦ اﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ! ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻣﻮﻻي‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﻋﻤﺮ‪ :‬و ﻗـﺪ ﺟـﺎءه اﻋﺮاﺑﯿﺎن ﯾﺨﺘﺼـﻤﺎن‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻌﻠﯽ‪ :‬اﻗﺾ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﯾﺎ اﺑﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﻓﻘﻀـﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﺣـﺪﻫﻤﺎ‪ :‬ﻫـﺬا ﯾﻘﻀـﯽ ﺑﯿﻨﻨﺎ!‬‫ﻓﻮﺛﺐ إﻟﯿﻪ ﻋﻤﺮ و اﺧﺬ ﺑﺘﻠﺒﯿﺒﻪ و ﻗﺎل‪ :‬وﯾﺤﮏ‪ ،‬ﻣﺎ ﺗﺪري ﻣﻦ ﻫﺬا؟ ﻫﺬا ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻠﯿﺲ ﺑﻤﺆﻣﻦ ]‪.[1‬‬‫و ﻋﻨﻪ‪ :‬و ﻗـﺪ ﻧﺎزﻋﻪ رﺟﻞ ﻓﯽ ﻣﺴﺄﻟـﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯿﻨﮏ ﻫـﺬا اﻟﺠﺎﻟﺲ‪ ،‬و اﺷﺎر اﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﺮﺟﻞ‪ :‬ﻫﺬا اﻻﺑﻄﻦ؟ ﻓﻨﻬﺾ‬‫ﻋﻤﺮ ﻋﻦ ﻣﺠﻠﺴﻪ و اﺧﺬ ﺑﺘﻠﺒﯿﺒﻪ ﺣﺘﯽ ﺷﺎﻟﻪ ﻣﻦ اﻻرض‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أ ﺗﺪري ﻣﻦ ﺻﻐﺮت؟ ﻫﺬا ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺴﻠﻢ‪.‬‬‫ﺧﺮﺟﻬﻦ اﺑﻦ اﻟﺴﻤﺎن ]‪[2‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻄﺒﺮي در »ذﺧﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ«‬‫اﺷﺎره‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﺤﺐ ﻃﺒﺮي در »ذﺧﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ذوي اﻟﻘﺮﺑﯽ« ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪.‬‬‫]ذﮐﺮ اﻧﻪ ﻣﻦ ﮐﺎن اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب رض ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻋﻨﺪ اﻟﻨﺒﯽ )ص( ﻓﯽ ﺳـﻔﺮ‪ ،‬ﻓﻨﺰﻟﻨﺎ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﻨﻮدي ﻓﯿﻨﺎ اﻟﺼـﻠﻮة ﺟﺎﻣﻌﮥ‪ ،‬و ﮐﺴﺢ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺗﺤﺖ ﺷﺠﺮة‪ ،‬ﻓﺼﻠﯽ اﻟﻈﻬﺮ‪ ،‬و اﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن اﻧﯽ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ [1] .‬اﻟﺮﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة ج ‪ 2‬ص ‪ -170‬و‬‫ذﺧﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ ص ‪ -68‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ ص ‪ -97‬و اﻟﺼﻮاﻋﻖ ص ‪.107‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺮﯾﺎض ج ‪ 2‬ص ‪.171‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪40 :‬‬‫ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ؟‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺎﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ و ﻗﺎل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 47‬از ‪184‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ و ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬اﺻﺒﺤﺖ و اﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫اﺧﺮﺟﻪ اﺣﻤﺪ ﻓﯽ »ﻣﺴﻨﺪه« ]‪.[1‬‬‫و اﺧﺮﺟﻪ ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻋﻤﺮ و زاد ﺑﻌﺪ ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪:‬‬‫و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و اﺣﺐ ﻣﻦ اﺣﺒﻪ«‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺷﻌﺒﮥ‪ :‬او ﻗﺎل‪ :‬و اﺑﻐﺾ ﻣﻦ اﺑﻐﻀﻪ ]‪.[2‬‬‫و ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ﻗـﺎل‪ :‬اﺳـﺘﻨﺸﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ اﻟﻨـﺎس‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﺸـﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺟﻼ ﺳـﻤﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ‬‫ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه؟ ﻓﻘﺎم ﺳﺘﮥ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا ]‪.[3‬‬‫و ﻋﻦ زﯾﺎد ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺎد ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﯾﻨﺸﺪ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺟﻼ ﻣﺴـﻠﻤﺎ ﺳـﻤﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﺎ ﻗﺎل؟ ]‪ [1‬ﻣﺴﻨﺪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 4‬ص ‪ 281‬و ﻟﮑﻦ ﻟﯿﺴﺖ ﻓﯿﻪ ﮐﻠﻤﮥ )اﻟﱠﻠﻬّﻢ( اﻻوﻟﯽ و ذﺧﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ‬‫ص ‪.68‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺮﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة ج ‪ 2‬ص ‪.161‬‬‫]‪ [3‬ذﺧـﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ ص ‪ 68‬ط ﻣﮑﺘﺒـﮥ اﻟﻘﺪﺳـﯽ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة‪ -‬و ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ ج ‪ 9‬ص ‪ -107‬و ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤـﺎل ج ‪ 6‬ص ‪ 403‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻟﻤﻌﺠﻢ‬‫اﻻوﺳﻂ ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧﯽ و ﻓﯿﻪ‪:‬‬‫ﻓﻘﺎم اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪41 :‬‬‫ﻓﻘﺎم اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ ﺑﺪرﯾﺎ‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا ]‪.[1‬‬‫و ﻋﻦ ﻋﻤﺮ رض و ﻗـﺪ ﺟـﺎءه اﻋﺮاﺑﯿـﺎن ﯾﺨﺘﺼـﻤﺎن‪ :‬ﻓﻘﺎل ﻟﻌﻠﯽ‪ :‬اﻗﺾ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﯾﺎ اﺑﺎ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﻓﻘﻀـﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل أﺣـﺪﻫﻤﺎ ﻟﻼﺧﺮ‪ :‬ﻫـﺬا‬‫ﯾﻘﻀـﯽ ﺑﯿﻨﻨﺎ؟! ﻓﻮﺛﺐ إﻟﯿﻪ ﻋﻤﺮ رض‪ ،‬و اﺧـﺬ ﺑﺘﻠﺒﯿﺒﻪ و ﻗﺎل‪ :‬وﯾﺤﮏ ﻣﺎ ﺗـﺪري ﻣﻦ ﻫـﺬا؟‪ ،‬ﻫﺬا ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻟﻢ‬‫ﯾﮑﻦ ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻه ﻓﻠﯿﺲ ﺑﻤﺆﻣﻦ‪.‬‬‫اﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ اﻟﺴﻤﺎن ﻓﯽ اﻟﻤﻮاﻓﻘﮥ[ ]‪[2‬‬‫»ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺤﺐ ﻃﺒﺮي در ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ اﻫﻞ ﺳﻨﺖ«‬‫و ﺟﻼﻟﺖ ﻗﺪر و ﻋﻈﻤﺖ ﻓﺨﺮ ﻣﺤﺐ ﻃﺒﺮي ﺑﺮ ﻧﺎﻇﺮ ﮐﺘﺐ رﺟﺎل و ﻣﺘﻔﺤﺺ اﻗﻮال ارﺑﺎب ﮐﻤﺎل ﻣﺨﻔﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬‫ﺷﯿﺦ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻻﺳﻨﻮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت ﺷﺎﻓﻌﯿﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻄﺒﺮي ﺛﻢ اﻟﻤﮑﯽ‪.‬‬‫ﺷﯿﺦ اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬ﮐﺎن ﻋﺎﻟﻤﺎ ﻋﺎﻣﻼ‪ ،‬ﺟﻠﯿﻞ اﻟﻘﺪر‪ ،‬ﻋﺎﻟﻤﺎ ﺑﺎﻵﺛﺎر و اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬اﺷـﺘﻐﻞ ﺑﻘﻮص ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺠﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻘﺸـﯿﺮي‪ ،‬و ﺷﺮح »اﻟﺘﻨﺒﯿﻪ«‪ ،‬و‬‫اﻟﻒ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎﺳﮏ و ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻓﯽ اﻻﻟﻐﺎز‪ ،‬و ﮐﺘﺎﺑﺎ ﻧﻔﯿﺴﺎ ﻓﯽ اﺣﺎدﯾﺚ اﻻﺣﮑﺎم‪.‬‬‫وﻟﺪ ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ ﺳﺎﺑﻊ ﻋﺸﺮي ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة‪ ،‬ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ ﻋﺸﺮة و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ‪ [1] .‬ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 1‬ص ‪ -88‬و ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ ج‬‫‪ 9‬ص ‪ -106‬اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 7‬ص ‪ -348‬ذﺧﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ ص ‪ -67‬و اﻟﺮﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة ج ‪ 2‬ص ‪.170‬‬‫]‪ [2‬ذﺧﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ ص ‪ -68‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ ص ‪ -69‬و اﻟﺼﻮاﻋﻖ ص ‪.107‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪42 :‬‬‫و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ ارﺑﻊ و ﺗﺴﻌﯿﻦ‪ ،‬ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻓﯽ ذي اﻟﻘﻌﺪة‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ]‪[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 48‬از ‪184‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﺮاﻫﯿﻢ وﺻﺎﺑﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻮﺻﺎﺑﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »اﻻﮐﺘﻔﺎء ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻻرﺑﻌﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ]‪ [2‬ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ دو رواﯾﺖ از ﺑﺮﯾﺪه ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻋﻨﻪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﺧﺮﺟﺖ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﯽ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ ﻣﻨﻪ ﺟﻔﻮة‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺪﻣﺖ ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ذﮐﺮت ﻋﻠﯿﺎ‬‫ﻓﻨﻘﺼـﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺠﻌﻞ وﺟﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﺘﻐﯿﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺑﺮﯾﺪة‪ ،‬أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ؟‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫اﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ زﯾﺪ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ ﻓﯽ ﺳﻨﻨﻪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻓﯽ »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺛﺎر« ]‪ [3‬و أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ«[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »اﮐﺘﻔﺎ« ﻣﺬﮐﻮرﺳﺖ‪:‬‬‫]و ﻋﻦ ﺣﺒﺸـﯽ ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ]‪ [1‬ﻃﺒﻘﺎت اﻻﺳﻨﻮي ج ‪ 2‬ص ‪ 179‬ط ﺑﻐﺪاد‪ ،‬و ﻟﻪ أﯾﻀﺎ ﺗﺮﺟﻤﮥ‬‫ﻓﯽ ﻃﺒﻘـﺎت اﻟﺤﻔﺎظ ص ‪ 510‬و اﻟﺒﺪاﯾـﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 13‬ص ‪ -340‬و ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪ 4‬ص ‪ 1474‬و اﻟﻌـﺒﺮ ج ‪ 5‬ص ‪ 382‬و ﺷﺬرات‬‫اﻟﺬﻫﺐ ج ‪ 5‬ص ‪ -425‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺴﺒﮑﯽ ج ‪ 5‬ص ‪ 9‬و اﻟﻨﺠﻮم اﻟﺰاﻫﺮة ج ‪ 8‬ص ‪.74‬‬‫]‪ [2‬ﻗـﺎل اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﺎﺷﺎ ﻓﯽ اﯾﻀﺎح اﻟﻤﮑﻨﻮن ج ‪ 1‬ص ‪ :115‬اﻻﮐﺘﻔﺎء ﻟﻠﻌﻼﻣـﮥ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻮﺻﺎﺑﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ ﻓﺮغ ﻣﻨﻬﺎ ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ و‬‫ﺳﺘﯿﻦ و ﺗﺴﻌﻤﺎﺋﮥ )‪.(967‬‬‫]‪ [3‬ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺛﺎر‪ ،‬ﻗﺎل ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 1‬ص ‪ :514‬ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺛﺎر ﻻﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (310‬و ﻫﻮ ﮐﺘﺎب‬‫ﺗﻔﺮد ﻓﯽ ﺑﺎﺑﻪ ﺑﻼ ﻣﺸﺎرك‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪43 :‬‬‫ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و اﻋﻦ ﻣﻦ اﻋﺎﻧﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﯿﺎ‪ .‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﮑﺒﯿﺮ«[ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »اﮐﺘﻔﺎ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ رواﯾﺘﯽ از اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻣﺴﻄﻮرﺳﺖ‪:‬‬‫]و ﻋﻨﻪ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﻮﻟﯽ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ .‬اﺧﺮﺟﻪ اﻟﻤﺤﺎﻣﻠﯽ ﻓﯽ »اﻣﺎﻟﯿﻪ«[‬‫]‪.[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »اﮐﺘﻔﺎ« ﻣﺴﻄﻮرﺳﺖ‪:‬‬‫]و ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﮑﺒﯿﺮ« ]‪ [3‬و اﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ« و اﺧﺮﺟﻪ اﻟﺘﺮﻣﺬي ﻓﯽ »ﺟﺎﻣﻌﻪ« ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ اﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫اﺧﺮﺟﻪ اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ ﻓﯽ »ﺳﻨﻨﻪ« و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﮑﺒﯿﺮ« ]‪.[4‬‬‫و أﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ« ﻋﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻟﺤﻮﯾﺮث ]‪.[5‬‬‫و ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻣﻦ ]‪ [1‬ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ ج ‪ 9‬ص ‪ -106‬و ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص‬‫‪.114‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼﻐﯿﺮ ص ‪ 141‬ط ﻣﺼﻄﻔﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻤﺼﺮ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ ج ‪ 9‬ص ‪ 104‬ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ أﺣﻤﺪ و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪.‬‬‫]‪ [4‬أرﺟﺢ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ ص ‪ 564‬ط ﻻﻫﻮر‪.‬‬‫]‪ [5‬ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ ج ‪ 9‬ص ‪ -106‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‪ -‬و أرﺟﺢ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ ص ‪.564‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪44 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 49‬از ‪184‬‬‫ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ زﯾﺪ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ ﻓﯽ »ﺳﻨﻨﻪ« و أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ اﺑﻦ ﻋﺎﺻﻢ‪ ،‬و ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر ﻓﯽ »ﺳﻨﻨﻬﻤﺎ« ﻋﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص ]‪.[1‬‬‫و ﻋﻦ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »اﻟﻤﻮاﻻة« و اﺧﺮﺟﻪ اﻻﻣﺎم أﺣﻤﺪ ﻓﯽ »ﻣﺴﻨﺪه« ]‪ [2‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ و ﺛﻠﺜﮥ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪.‬‬‫و أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ ﻓﯽ »ﻣﺼﻨﻔﻪ« ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﻧﺼﺎري ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »اﮐﺘﻔﺎ« ﻣﺬﮐﻮرﺳﺖ‪:‬‬‫]و ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ‬‫ﻋﺎداه‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ]‪ [3‬ﻓﯽ »اﻟﮑﺒﯿﺮ«‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة و اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ رﺟﻼ ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ‬‫واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه ]‪.[4‬‬‫اﺧﺮﺟﻪ اﻻﻣﺎم أﺣﻤﺪ ﻓﯽ »ﻣﺴـﻨﺪه« و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﮑﺒﯿﺮ« و اﻟﻀـﯿﺎء ﻓﯽ ]‪ [1‬أرﺟﺢ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ ﻟﻠﻌﻼﻣﮥ اﻻﻣﺮ ﺗﺴـﺮي ص ‪ 565‬ط ﻻﻫﻮر‪[2] .‬‬‫ﻣﺴﻨﺪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 1‬ص ‪ [3] .152‬ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋـﺪ ﻟﻠﺤﺎﻓﻆ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ج ‪ 9‬ص ‪ 106‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة ﻋﻦ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪[4] .‬‬‫ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤـﺎل ﻟﻠﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨـﺪي ج ‪ 6‬ص ‪ 154‬ﺑﻄﺮﯾﻖ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة و اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ ﺻـﺤﺎﺑﯿﺎ‪ .‬ﻋﺒﻘـﺎت اﻻـﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣـﮥ اﻻـﺋﻤﮥ‬‫اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪45 :‬‬‫»اﻟﻤﺨﺘﺎرة«‪.‬‬‫و أﺧﺮﺟﻪ أﯾﻀﺎ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ و ﺛﻠﺜﯿﻦ رﺟﻼ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ]‪.[1‬‬‫و أﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ« ﻋﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص ]‪ [2‬و أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻓﯽ »اﻟﻤﺘﻔـﻖ و اﻟﻤﺘﻔﺮق« ﻋﻦ اﻧﺲ‪ ،‬و ﻋﻦ ﻋﻤﺮو‬‫ﺑﻦ ﻣﺮة‪ ،‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و‬‫اﻋﻦ ﻣﻦ اﻋﺎﻧﻪ‪.[3] -‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﮑﺒﯿﺮ« ]‪.[4‬‬‫و ﻋﻦ ﻋﻠﯽ و ﻃﻠﺤﮥ ﻣﻌﻪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و‬‫ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه ]‪.[5‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﺘﺪرك« ]‪.[6‬‬‫و ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﯾﺎ ﺑﺮﯾﺪة‪ ،‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ؟‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ‬‫ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ [1] .‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 6‬ص ‪ 154‬ﻋﻦ أﺣﻤﺪ و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ و اﻟﻀﯿﺎء اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ ﻋﻦ زﯾﺪ و ﺛﻼﺛﯿﻦ ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء ج ‪ 4‬ص ‪.356‬‬‫]‪ [3‬ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد ج ‪ 7‬ص ‪ 277‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة روي اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ أﻧﺲ‪.‬‬‫]‪ [4‬أرﺟﺢ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ ص ‪ 564‬ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻻﻋﺘﻘﺎد ﻋﻠﯽ ﻣﺬﻫﺐ اﻟﺴﻠﻒ ﻟﻠﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ص ‪ -195‬و اﻟﮑﺎف اﻟﺸﺎف ﻟﻠﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ ط ﻣﺼﺮ ص ‪.95‬‬‫]‪ [6‬ﻣﺴﺘﺪرك اﻟﺤﺎﮐﻢ ج ‪ 3‬ص ‪.371‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪46 :‬‬‫اﺧﺮﺟﻪ اﻻﻣﺎم أﺣﻤﺪ ﻓﯽ »ﻣﺴﻨﺪه«‪ ،‬و ﺳﻤﻮﯾﻪ ﻓﯽ »ﻓﻮاﺋﺪه«[ ]‪.[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 50‬از ‪184‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »اﮐﺘﻔﺎ« ﻣﺬﮐﻮرﺳﺖ‪:‬‬‫]و ﻋﻦ رﻓﺎﻋـﮥ ﺑﻦ اﯾﺎس اﻟﻀﺒﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟـﺪه ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ ﻓﯽ اﻟﺠﻤﻞ‪ ،‬ﻓﺒﻌﺚ اﻟﯽ ﻃﻠﺤﮥ ان اﻟﻘﻨﯽ ﻓﻠﻘﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﺸﺪك اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬أ‬‫ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠﻢ ﺗﻘﺎﺗﻠﻨﯽ؟‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺨﻪ« ]‪.[2‬‬‫و ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﻧﺼﺎري رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﺑﺎﻟﺠﺤﻔﮥ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬إذ ﺧﺮج ﻋﻠﯿﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺎﺧﺬ ﺑﯿﺪ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫اﺧﺮﺟﻪ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ ﻓﯽ ﺳﻨﻨﻪ ]‪.[3‬‬‫و ﻋﻨﻪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ أﺧﺮي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﺑﺎﻟﺠﺤﻔﮥ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬و ﺛﻤﮥ ﻧﺎس ﻣﻦ ﺟﻬﯿﻨﮥ‪ ،‬و ﻣﺰﯾﻨﮥ‪ ،‬و ﻏﻔﺎر‪ ،‬ﻓﺨﺮج ﻋﻠﯿﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ ﺧﺒﺎء أو ﻓﺴﻄﺎط‪ ،‬ﻓﺄﺷﺎر ﺑﯿﺪه ﺛﻠﺜﺎ‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه ]‪ [1] .[4‬ﻓﺘﺢ اﻟﺒﯿﺎن ﻟﻠﺴﯿﺪ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن‬‫اﻟﺤﻨﻔﯽ ج ‪ 7‬ص ‪ 251‬ط ﺑﻮﻻق ﻣﺼﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻨﺎﻗﺐ أﺣﻤﺪ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺎرﯾﺦ دﻣﺸﻖ ﻻﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ج ‪ 7‬ص ‪.83‬‬‫]‪ [3‬أرﺟﺢ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ ص ‪ 563‬ط ﻻﻫﻮر‪ ،‬رواه ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ ج ‪ 1‬ص ‪ -62‬و ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ ص ‪ -16‬و ﺗﺎرﯾﺦ دﻣﺸﻖ ج ‪ 2‬ص ‪ 60‬ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺤﻤﻮدي‪ -‬و ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 15‬ص‬‫‪ -120‬و اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 5‬ص ‪.213‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ اﻟﺒﺪاﯾﮥ ﺑﻌﺪ رواﯾﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬ﻗﺎل ﺷﯿﺨﻨﺎ اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪47 :‬‬‫اﺧﺮﺟﻪ اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ ﻓﯽ ﺳﻨﻨﻪ‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻓﺮﻏﺎﻧﯽ«‬‫اﻣﺎ ذﮐﺮ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻔﺮﻏﺎﻧﯽ ]‪ [1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪.‬‬‫ﭘﺲ ﻋﺒﺎرت او از ﺷـﺮح ﻗﺼـﯿﺪه ﺗﺎﺋﯿﻪ اﺑﻦ ﻓﺎرض در ﻣﺎ ﺑﻌـﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺬﮐﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ]‪ .[2‬ﺣﺴﻦ‪ ،‬و ﻗـﺪ رواه اﺑﻦ ﻟﻬﯿﻌﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ‬‫ﺳﻮادة و ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ‪.‬‬‫]‪ [1‬اﻟﻔﺮﻏﺎﻧﯽ‪ :‬ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ‪ :‬ﮐﺎن ﺟﺎﻣﻌﺎ ﻟﻠﻌﻠﻮم اﻟﺸﺮﻋﯿﮥ و اﻟﺤﻘﯿﻘﯿﮥ و ﮐﺎن ﻟﺴﺎن ﻋﺼﺮه و ﺑﺮﻫﺎن دﻫﺮه‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ )‪ (699‬و ﻫﻮ‬‫أول ﻣﻦ ﺷـﺮح »ﺗﺎﺋﯿﮥ اﺑﻦ اﻟﻔﺎرض« ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﻗﺮأﻫﺎ ﻋﻠﯽ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺮوﻣﯽ اﻟﻤﻮﻟﻮي‪ ،‬ﺷـﺮﺣﻬﺎ ﻓﺎرﺳﯿﺎ ﺛﻢ ﻋﺮﺑﯿﺎ و ﺳﻤﺎه ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﻤﺪارك‪ ،‬و‬‫ﺗﻮﺟﺪ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﺒﺮ ج ‪ 5‬ص ‪ 298‬و ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 1‬ص ‪ -209‬و ﻣﻌﺠﻢ اﻟﻤﺆﻟﻔﯿﻦ ج ‪ 8‬ص ‪.307‬‬‫]‪ [2‬ﻗﺎل ﻓﯽ ﺷﺮح ﻗﻮل اﺑﻦ اﻟﻔﺎرض‪:‬‬‫»و أوﺿﺢ ﺑﺎﻟﺘﺄوﯾﻞ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﺸﮑﻼ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﻠﻢ ﻧﺎﻟﻪ ﺑﺎﻟﻮﺻﯿﮥ‪:‬‬‫ﺑﯿﺎن ﻋﻠﯽ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ و اﯾﻀﺎﺣﻪ ﺑﺘﺄوﯾﻞ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﺸـﮑﻼ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﺴـﻨﮥ ﺑﻮﺳﺎﻃﮥ ﻋﻠﻢ ﻧﺎﻟﻪ ﺑﺄن ﺟﻌﻠﻪ اﻟﻨﺒﯽ ص وﺻﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﺎﺋﻤﺎ ﻣﻘﺎم‬‫ﻧﻔﺴﻪ‬‫ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬و ذﻟﮏ ﮐﺎن ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻪ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ ﻓﯽ ﺟﻤﻠﮥ أﺑﯿﺎت ﻣﻨﻬﺎ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 51‬از ‪184‬‬‫و أوﺻﺎﻧﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯽ اﺧﺘﯿﺎري ﻻﻣﺘﻪ رﺿﯽ ﻣﻨﻪ ﺑﺤﮑﻤﯽ‬‫و أوﺟﺐ ﻟﯽ وﻻﯾﺘﻪ ﻋﻠﯿﮑﻢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﻮﯾﻪ«‬‫اﻣـﺎ رواﯾﺖ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺆﯾـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﻮﯾﻪ ﮐﻪ ﻣﻨـﺎﻗﺐ و ﻣﺤﺎﻣـﺪ‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﻣﺂﺛﺮ او ﺑﻤﻼﺣﻈﻪ‬‫»ﻣﻌﺠﻢ ﻣﺨﺘﺺ ذﻫﺒﯽ« ﺗﻮان درﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد »ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ و اﻟﺒﺘﻮل و اﻟﺴﺒﻄﯿﻦ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺧﺒﺮﻧﯽ اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺠﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﻮدود اﻟﺤﻨﻔﯽ ﺑﻘﺮاءﺗﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺒﻐﺪاد ﺛﺎﻟﺚ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﯽ اﻟﺸﯿﺦ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﻤﺴﻤﺎر ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﻌﻮﯾﺲ اﻟﺒﻐﺪادي ﺳﻤﺎﻋﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺒﺄﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺒﻄﯽ ﺳﻤﺎﻋﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﺣﯿﻠﻮﻟﮥ‪:‬‬‫و اﺧﺒﺮﻧﺎ اﻻﻣﺎم اﻟﻔﻘﯿﻪ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﻏﺎﻟﺐ ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻏﺎﻟﺐ اﻟﺴﺎﻣﺮي ﺑﻘﺮاءﺗﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺠﺎﻣﻊ اﻟﻘﺼﺮ ﺑﺒﻐﺪاد ﻟﯿﻠﮥ اﻻﺣﺪ‬‫اﻟﺴﺎﺑﻊ و اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ ﺷﻬﺮ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﺎﺳﻦ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ رﺿﻮان اﻟﺤﺮاﺋﻨﯽ ﺳﻤﺎﻋﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ اﻟﺤﺎدي و اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺮم ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﻋﺸﺮﯾﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺒﺄﻧﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻧﺼﺮ ﺑﻦ اﻟﺰﻋﻔﺮاﻧﯽ ﺳﻤﺎﻋﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ اﻟﺴﺎدس ﻋﺸﺮ ﻣﻦ ﺷﻬﺮ رﺟﺐ ﻣﻦ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪49 :‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻔﺮاء اﻟﺒﺎﻧﯿﺎﺳﯽ ]‪ [1‬ﺳﻤﺎﻋﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﻦ اﻟﺰاﻏﻮﻧﯽ ﻓﯽ ﺷﻬﺮ ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ ﺛﻠﺚ و ﺳﺘﯿﻦ و ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ اﻟﺼﻠﺖ ﻗﺮاءة ﻋﻠﯿﻪ و اﻧﺎ اﺳﻤﻊ‪ ،‬ﻓﯽ رﺟﺐ ﻓﯽ ﺛﺎﻟﺚ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ ﺳﻨﮥ ﺧﻤﺲ و‬‫ارﺑﻌﻤﺎﺋﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺼﻤﺪ اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ اﻟﻤﮑﻨﯽ ﺑﺎﺑﯽ اﺳﺤﺎق ]‪.[2‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ]‪ [3‬اﻻﺷﺞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﻟﻤﻄﻠﺐ ﺑﻦ زﯾﺎد‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﻋﻨﺪ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺑﯿﺘﻪ‪ ،‬و‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﻨﻔﯿﮥ‪ ،‬و اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬ﻓﺪﺧﻞ رﺟﻞ ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﺸﺪك اﻟﱠﻠﻪ ]ﯾﺎ ﺟﺎﺑﺮ[‬‫اﻻ ﺣـﺪﺛﺘﻨﯽ ﺑﻤﺎ رأﯾﺖ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﺑﺎﻟﺠﺤﻔﮥ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬و ﺛﻢ ﻧﺎس ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﺟﻬﯿﻨﮥ‪ ،‬و‬‫ﻣﺰﯾﻨﮥ‪ ،‬و ﻏﻔﺎر‪ ،‬ﻓﺨﺮج ﻋﻠﯿﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ ﺧﺒﺎء أو ﻓﺴﻄﺎط‪ ،‬ﻓﺎﺷﺎر ﺑﯿﺪه ]‪ [1‬أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺎﻧﯿﺎﺳﯽ‪ :‬ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻔﺮاء اﻟﺒﻐـﺪادي‪ ،‬ﮐـﺎن ﻣﻦ اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺮن اﻟﺨﺎﻣﺲ‪ ،‬و ﻫﻮ آﺧﺮ ﻣﻦ ﺣـﺪث ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﺼـﻠﺖ اﻟﻤﺠﺒﺮ‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ ،(405‬و ﺳـﻤﻊ اﻟﺒﺎﻧﯿﺎﺳـﯽ ﻣﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (485‬ﺣﺪث ﺣﺮﯾﻖ ﻋﻈﯿﻢ ﺑﺒﻐﺪاد‪،‬‬‫ﻓﺎﺣﺘﺮق ﻣﻦ ﻟا ﻨﺎس ﻋﺪد ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺒﺎﻧﯿﺎﺳﯽ اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺼـﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬اﻻﻣﯿﺮ أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﻬﺎﺷـﻤﯽ ﻫﻮ آﺧﺮ ﻣﻦ روي »اﻟﻤﻮﻃﺎ«‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ ﻣﺼﻌﺐ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ اﻟﻤﺤﺮم ﺳﻨﮥ ‪.325‬‬‫]‪ [3‬أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ اﻻﺷﺞ‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺼﯿﻦ اﻟﮑﻨﺪي اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻻول ﺳﻨﮥ )‪.(257‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪50 :‬‬‫ﺛﻠﺜﺎ‪ ،‬ﻓﺎﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 52‬از ‪184‬‬‫]اﺧﺒﺮﻧﺎ اﻻﻣﺎم اﻟﺰاﻫـﺪ وﺣﯿـﺪ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﯾﺰﯾﺪ اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ ﺑﻘﺮاءﺗﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺨﯿﺮآﺑﺎد ]‪ [2‬ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻻوﻟﯽ ﺳـﻨﮥ ﺛﻠﺚ و‬‫ﺳﺘﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫اﻧﺒﺄﻧﺎ اﻻﻣﺎم ﺳﺮاج اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﺘﻮح اﻟﯿﻌﻘﻮﺑﯽ ﺳﻤﺎﻋﺎ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺒﺄﻧﺎ واﻟﺪي اﻻﻣﺎم ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻔﺘﻮح ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﻟﺸﯿﺦ اﻻﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻘﺎري‪.‬‬‫و اﺧﺒﺮﻧﯽ اﻟﺴـﯿﺪ اﻻﻣﺎم اﻻﻃﻬﺮ ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺤﺴـﻨﯽ اﻻﺷﺘﺮي إﺟﺎزة‪ ،‬ﻓﯽ ﺳﻨﮥ اﺣﺪي و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺑﺮواﯾﺘﻪ ﻋﻦ‬‫واﻟـﺪه‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﯽ اﻻﻣﺎم ﻣﺠﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [3‬اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺒﺄﻧﺎ ﺟﻤﺎل اﻟﺴـﻨﮥ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﻮﯾﻪ‬‫ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺒﺄﻧﺎ ﺟﻤﺎل اﻻﺳـﻼم اﺑﻮ اﻟﻤﺤﺎﺳﻦ ]‪ [4‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻔﺎرﻣﺬي ]‪ ،[5‬ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺒﺄﻧﺎ ﺷﯿﺦ‬‫اﻻﺳـﻼم ﺻـﺪر اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻔﺎرﻣﺬي رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﻻﻣﺎم ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺷـﯿﺦ وﻗﺘﻪ اﻟﻤﺸﺎر إﻟﯿﻪ ﻓﯽ‬‫اﻟﻄﺮﯾﻘﮥ و ﻣﻘﺪم اﻫﻞ اﻻﺳﻼم ﻓﯽ اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ ]‪ [1‬ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ ج ‪ 1‬ص ‪ 63 -62‬ط ﺑﯿﺮوت ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺤﻤﻮدي‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻓﯽ اﻟﻤﺼﺪر اﻟﺴﺎﺑﻖ ص ‪ :64‬ﺑﺤﺮآﺑﺎد‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻓﯽ اﻟﻤﺼﺪر اﻟﺬي راﺟﻌﻨﺎه و ﻫﻮ اﻟﻤﻄﺒﻮع ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺤﻤﻮدي ﺑﺒﯿﺮوت‪:‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﯿﺪر اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻇﻦ ان )أﺑـﺎ اﻟﻤﺤـﺎﺳﻦ( ﺗﺼـﺤﯿﻒ و اﻟﺼﻮاب )أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ( ﮐﻤـﺎ ﺻـﺮح ﺑﻪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻐـﺎﻓﺮ اﻟﻔﺎرﺳـﯽ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾـﺦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر ص ‪ 600‬ط ﻗﻢ‬‫ا ﻟﻤ ﻘ ﺪﺳ ﮥ ‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻔﺎرﻣﺬي‪ :‬ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻔﺎء و اﻟﺮاء و اﻟﻤﯿﻢ و آﺧﺮﻫﺎ ذال ﻣﻌﺠﻤﮥ‪ ،‬ﻧﺴﺒﮥ اﻟﯽ ﻓﺎرﻣﺬ ﻗﺮﯾﮥ ﻣﻦ ﻗﺮي ﻃﻮس‪ -‬اﻟﻠﺒﺎب‪.-‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪51 :‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺑﻨـﺪار اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ ﺑﻤﮑـﮥ‪ ،‬ﻧﺒﺄﻧﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺤﯿﺮي ﻗﺮاءة ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻧﺒﺄﻧﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﯿـﺪة‬‫اﻟﻘﺎﺿﯽ‪ ،‬ﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺠﺎج‪ ،‬ﻧﺒﺄﻧﺎ ﺣﻤﺎد‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ زﯾﺪ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻫﺎرون اﻟﻌﺒﺪي‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺪي ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب ﻗﺎل‪ :‬اﻗﺒﻠﻨﺎ‬‫ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﺣﺘﯽ إذا ﮐﻨﺎ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﻨﺎدي ﻓﯿﻨﺎ اﻟﺼـﻠﻮة ﺟﺎﻣﻌﮥ و ﮐﺴﺢ ﻟﻠّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‬‫ﺗﺤﺖ ﺷـﺠﺮﺗﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺄﺧـﺬ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﯿـﺪ ﻋﻠﯽ و ﻗﺎل‪ :‬أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﻬﻢ؟‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ‬‫ﺑﮑﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أ ﻟﯿﺲ ازواﺟﯽ اﻣﻬﺎﺗﻬﻢ؟‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻓﺎن ﻫﺬا ﻣﻮﻟﯽ ﻣﻦ اﻧﺎ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و‬‫ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫و ﻟﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﺻﺒﺤﺖ و اﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫آورده اﻻﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷﯿﺦ اﻟﺴﻨﮥ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‬‫ﺑﺘﻔﺎوت ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻧﻘﻠﺘﻪ ﻣﻦ ﺧﻄﻪ اﻟﻤﺒﺎرك ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ« ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]اﻧﺒﺄﻧﯽ اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‪ ،‬اﻧﺒﺄﻧﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺴـﻤﯿﻊ اﻧﺒﺄﻧﺎ ﺷﺎذان ]‪ [2‬ﺑﻦ ﺟﺒﺮﺋﯿـﻞ ﻗﺮاءة ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬اﻧﺒﺄﻧﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ]‪ [3‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﻄﻨﺰي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ]‪ [1‬ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ ج ‪ 1‬ص ‪64‬‬‫ط ﺑﯿﺮوت‪ [2] .‬ﺷﺎذان ﺑﻦ ﺟﺒﺮﯾﻞ‪ :‬ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﻟﻘﻤﯽ‪ ،‬ﺳﺪﯾـﺪ اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻻﻣﺎﻣﯽ ﺟﺎور اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻤﻨﻮرة‪ ،‬و‬‫ﮐﺎن ﺣﯿﺎ ﻓﯽ ﺣﺪود ﺳﻨﮥ )‪ [3] .(650‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ :‬اﻟﻘﻤﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ ﻓﻘﻬﺎء اﻻﻣﺎﻣﯿﮥ اﻟﻮرﻋﯿﻦ ﮐﻤﺎ ﻗﺎﻟﻪ ﻣﻨﺘﺠﺐ اﻟﺪﯾﻦ‬‫ﻓﯽ »اﻟﻔﻬﺮﺳﺖ«‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪52 :‬‬‫اﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑا ﻮ ﻋﻠﯽ ]‪ [1‬اﻟﺤﺪاد‪ ،‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳﺨﺘﻮﯾﻪ اﻟﺘﺴﺘﺮي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 53‬از ‪184‬‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻗـﺎل ﻧﺒﺄﻧﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ]‪ [2‬ﺷـﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ‬‫ﻣﻮرق‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﺑﺎﻟﺸـﺎم‪ ،‬و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﯾﻌﻄﯽ اﻟﻨـﺎس‪ ،‬ﻓﺘﻘـﺪﻣﺖ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﻣﻤﻦ اﻧﺖ؟‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ أي ﻗﺮﯾﺶ‬‫اﻧﺖ؟‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻫـﺎﺷﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ أي ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ؟ ﻓﺴـﮑﺖ ﻓﻮﺿﻊ ﯾـﺪه ﻋﻠﯽ ﺻـﺪره ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﺎ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻋﺪة‪ :‬اﻧﻬﻢ ﺳﻤﻌﻮا اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗـﺎل‪ :‬ﯾـﺎ ﻣﺰاﺣﻢ‪ ،‬ﮐﻢ ﺗﻌﻄﯽ اﻣﺜـﺎﻟﻪ؟‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻣﺎﺋـﮥ و ﻣـﺎﺋﺘﯽ درﻫﻢ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬اﻋﻄﻪ ﺧﻤﺴـﯿﻦ دﯾﻨـﺎرا ﻟﻮﻻﯾـﮥ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺤﻖ‬‫ﺑﺒﻠﺪك ﻓﺴﯿﺄﺗﯿﮏ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﯾﺄﺗﯽ ﻧﻈﺮاﺋﮏ ]‪ [1] .[3‬اﻟﺤﺪاد‪ :‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻬﺮة اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬أﺑﻮ ﻋﻠﯽ‪،‬‬‫ﻣﻘﺮئ ﻣﺤﺪث‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ )‪ (419‬و ﺧﺮج ﻟﻨﻔﺴﻪ ﻣﻌﺠﻤﺎ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺑﺎﺻﺒﻬﺎن ﺳﻨﮥ )‪.(515‬‬‫]‪ [2‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺷـﺒﮥ‪ :‬أﺑﻮ زﯾﺪ اﻟﻨﻤﯿﺮي اﻟﺒﺼﺮي‪ ،‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻻﺧﺒﺎري‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ ﮐﺎن أدﯾﺒﺎ‪ ،‬ﻧﺤﻮﯾﺎ ﻟﻐﻮﯾﺎ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻬﺎ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪(175‬‬‫و ﻧﺸﺄ ﺑﺎﻟﺒﺼﺮة‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺴّﺮﻣﻦرأي ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ﺳﻨﮥ )‪.(262‬‬‫]‪ [3‬ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ ج ‪ 1‬ص ‪ 66‬ط ﺑﯿﺮوت ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻤﺤﻤﻮدي‪.‬‬‫و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ان ﺻﺎﺣﺐ »ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ« ﻣﻦ أﻋﻼم اﻟﻘﺮن اﻟﺴﺎﺑﻊ و اﻟﺜﺎﻣﻦ و ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ أرﺑﺎب اﻟﺘﺮاﺟﻢ‪ ،‬و إﻟﯿﮏ ﻧﺺ ﺑﻌﻀﻬﻢ‪:‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ ﺧﺎﺗﻤﮥ ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪ 4‬ص ‪ 1505‬ﻋﻨﺪ ﺗﻌﺪاد ﺷﯿﻮﺧﻪ اﻟﺬي‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺰي«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﺰي‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب او ﺳـﻤﻊ ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬و ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻦ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﺤـﺪث اﻻوﺣﺪ اﻻﮐﻤﻞ‪،‬‬‫ﻓﺨﺮ اﻻﺳﻼم ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺆﯾﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﻮﯾﻪ اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ ﺷﯿﺦ اﻟﺼﻮﻓﯿﮥ‪.‬‬‫ﻗﺪم ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻃﺎﻟﺐ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و روي ﻟﻨﺎ ﻋﻦ رﺟﻠﯿﻦ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎب اﻟﻤﺆﯾﺪ اﻟﻄﻮﺳـﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺷﺪﯾﺪ اﻻﻋﺘﻨﺎء ﺑﺎﻟﺮواﯾﮥ و ﺗﺤﺼـﯿﻞ اﻻﺟﺰاء‪ ،‬ﺣﺴـﻦ‬‫اﻟﻘﺮاءة ﻣﻠﯿﺢ اﻟﺸﮑﻞ‪ ،‬ﻣﻬﯿﺒﺎ دﯾﻨﺎ ﺻﺎﻟﺤﺎ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﯾﺪه أﺳﻠﻢ ﻏﺎزان اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ )‪ (722‬و ﻟﻪ ﺛﻤﺎن و ﺳﺒﻌﻮن ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ أﯾﻀﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﻤﺨﺘﺺ‪ :‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺆﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﻮﯾﻪ اﻻﻣﺎم اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻟا ﻤﺤﺪث‬‫ﺷﯿﺦ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﻤﺠﺎﻣﻊ اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ اﻟﺼﻮﻓﯽ وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ )‪ (644‬و ﺳـﻤﻊ ﺑﺨﺮاﺳﺎن و ﺑﻐﺪاد و اﻟﺸﺎم و اﻟﺤﺠﺎز ‪ ...‬اﻟﯽ‬‫ان ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺮأﻧﺎ ﻋﻠﯽ أﺑﯽ اﻟﻤﺠﺎﻣﻊ ﺳﻨﮥ )‪.(695‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 1‬ص ‪ :69‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺆﯾﺪ ‪...‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (644‬و ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ اﻟﻤﻮﻓﻖ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﺆﯾﺪ اﻟﻄﻮﺳـﯽ‪ ،‬و ﺳﻤﻊ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻧﺠﺐ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺼﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺠﯿﺶ ‪ ...‬و‬‫أﮐﺜﺮ ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﺑﺎﻟﻌﺮاق و اﻟﺸﺎم و اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬و ﺧّﺮج ﻟﻨﻔﺴﻪ ﺗﺴﺎﻋﯿﺎت‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﺑﺎﻟﺤﻠـﮥ و ﺗﺒﺮﯾﺰ‪ ،‬و ﺑﺂﻣﻞ ﻃﺒﺮﺳـﺘﺎن و اﻟﻘـﺪس‪ ،‬و ﮐﺮﺑﻼء‪ ،‬و‬‫ﻗﺰوﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﺸـﻬﺪ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم و ﺑﻐﺪاد‪ ،‬و ﻟﻪ رﺣﻠﮥ واﺳﻌﮥ‪ ،‬و ﻋﻨﯽ ﺑﻬﺬا اﻟﺸﺄن و ﮐﺘﺐ و ﺣﺼﻞ‪ ،‬و ﮐﺎن دﯾﻨﺎ وﻗﻮرا ﻣﻠﯿﺢ اﻟﺸﮑﻞ‪ ،‬ﺟﯿﺪ‬‫اﻟﻘﺮاءة‪ ،‬و ﻗﺪم دﻣﺸﻖ و اﺳﻤﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﻬﺎ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ ،(195‬ﺛﻢ ﺣﺞ ﺳﻨﮥ )‪ (721‬و اﺟﺘﻤﻊ ﺑﻪ اﻟﻌﻼﺋﯽ ‪...‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪54 :‬‬‫»ﺗﺤﻔﮥ اﻻﺷﺮاف ﺑﻤﻌﺮﻓﮥ اﻻﻃﺮاف« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ واﺋﻠـﮥ اﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ اﻟﻠﯿﺜﯽ اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻟﻪ رواﯾـﮥ ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« )ت( ]‪ [1‬ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ﻋﻦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﺸﺎر ﻋﻦ ﻏﻨﺪر‪ ،‬ﻋﻦ ﺷﻌﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﺑﺎ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﯾﺤﺪث ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﺮﯾﺤﮥ‪ ،‬او زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬ﺷﮏ ﺷﻌﺒﮥ‪،‬‬‫ﻓﺬﮐﺮه‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ ]‪) [2‬س( ]‪[3‬‬‫ﻓﯿﻪ ﻋﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺜﻨﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﻮاﻧـﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ]‪ [4‬ﻋﻦ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺛـﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 54‬از ‪184‬‬‫ارﻗﻢ ﺑﻠﻔﻆ اﺗﻢ ﻣﻦ اﻻول‪ :‬ﻟﻤﺎ رﺟﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ )و آﻟﻪ( و ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع و ﻧﺰل ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬اﻣﺮ ﺑﺪوﺣﺎت ﻓﻘﻤﻤﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﮐـﺄﻧﯽ دﻋﯿﺖ ﻓﺎﺟﺒﺖ‪ ،‬و اﻧﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ اﺣـﺪﻫﻤﺎ اﻻﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‬‫ﻓﺎﻧﻬﻤـﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗـﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺛﻢ ﻗـﺎل‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻـي‪ ،‬و اﻧﺎ وﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﻪ اﺧـﺬ ﺑﯿـﺪ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ‬‫ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫ﻓﻘﻠﺖ ﻟﺰﯾﺪ‪ :‬ﺳـﻤﻌﺘﻪ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬و اﻧﻪ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻓﯽ اﻟﺪوﺣﺎت اﺣﺪ اﻻ رآه ﺑﻌﯿﻨﯿﻪ و ﺳﻤﻌﻪ ﺑﺎذﻧﯿﻪ ]‪ [1] .[5‬ت‪:‬‬‫رﻣﺰ ﻟﻠﺘﺮﻣﺬي‪.‬‬‫]‪ [2‬و ﻟﻘـﺪ أﺟﺎد ﻓﯿﻤﺎ أﻓﺎد اﻟﻤﺠﺎﻫـﺪ اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻗﺪس ﺳـﺮه ﺣﯿﺚ ﻗﺎل ﻓﯽ اﻟﻐﺪﯾﺮ ج ‪ 1‬ص ‪ :298‬ﻻ اﻋﺮف ﻟﻠﺤﺪﯾﺚ ﻏﺮاﺑﮥ إﻻ ﮐﻮﻧﻪ ﻓﯽ ﻓﻀـﻞ‬‫أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫]‪ [3‬س‪ :‬رﻣﺰ ﻟﻠﻨﺴﺎﺋﯽ‪.‬‬‫]‪ [4‬ﺳﻠﯿﻤﺎن‪ :‬ﻫﻮ اﺑﻦ ﻣﻬﺮان اﻻﻋﻤﺶ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(148‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ ﻟﻠﻨﺴﺎﺋﯽ ص ‪.15‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪55 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﺎﺑـﻂ اﻟﺠﻤﺤﯽ ]‪ [1‬اﻟﻤﮑﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﺪ ]‪ [2‬ﺣـﺪﯾﺜﺎ ﻗﺎل‪ :‬ﻗـﺪم ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﺣﺠﺎﺗﻪ‪ ،‬ﻓﺪﺧﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﺳـﻌﺪ‪،‬‬‫ﻓﺬﮐﺮوا ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫)ق( ﻓﯽ »اﻟﺴـﻨﮥ« ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ ،[3‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ]‪ ،[4‬ﻋﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ ]‪ ،[5‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﺳﺎﺑـﻂ ﺑﻪ ]‪ [1] .[7] [6‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﺎﺑﻂ اﻟﺠﻤﺤﯽ اﻟﻤﮑﯽ وﺛﻘﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »اﻟﺘﻘﺮﯾﺐ« وﻋﺪه ﻣﻦ اﻟﻄﺒﻘﮥ اﻟﻮﺳﻄﯽ ﻣﻦ اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(118‬‬‫]‪ [2‬ﺳﻌﺪ‪ :‬ﻫﻮ أﺑﻮ اﺳﺤﺎق ﺳﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(58‬‬‫]‪ [3‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ :‬ﻫﻮ اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﺪاد أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻄﻨﺎﻓﺴﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﻮﻓﯽ ﻣﺤﺪث ﻗﺰوﯾﻦ و ﻋﺎﻟﻤﻬﺎ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(233‬‬‫]‪ [4‬أﺑﻮ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ :‬ﻫﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﺎزم اﻟﻀﺮﯾﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬وﺛﻘﻪ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ و اﻟﻌﺠﻠﯽ‪ ،‬و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(195‬‬‫]‪ [5‬ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ‪ :‬أﺑﻮ ﻋﯿﺴﯽ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻄﺤﺎن اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﻤﻮﺳﯽ اﻟﺼﻐﯿﺮ‪ ،‬وﺛﻘﻪ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪.‬‬‫]‪ [6‬ﺳﻨﻦ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ ج ‪ 1‬ص ‪ 45‬رﻗﻢ اﻟﺤﺪﯾﺚ )‪.(121‬‬‫]‪ [7‬و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ان ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻤﺰي ﻣﻦ أﮐﺎﺑﺮ اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه‪ ،‬و ﻫﻮ اﺑﻮ اﻟﺤﺠﺎج ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬ﻣﺤﺪث‬‫اﻟـﺪﯾﺎر اﻟﺸﺎﻣﯿـﮥ‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﻈﺎﻫﺮ ﺣﻠﺐ و ﻧﺸﺄ ﺑﺎﻟﻤﺰة ﻣﻦ ﺿﻮاﺣﯽ دﻣﺸﻖ و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﺳـﻨﮥ )‪ ،(742‬ﮐﺎن ﻣﺎﻫﺮا ﻓﯽ اﻟﻠﻐـﮥ و اﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﻟﺮﺟﺎل‪ ،‬و‬‫ﺻﻨﻒ ﮐﺘﺒﺎ ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﮑﻤﺎل ﻓﯽ أﺳـﻤﺎء اﻟﺮﺟﺎل« اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ ﻣﺠﻠﺪا‪ ،‬و »ﺗﺤﻔﮥ اﻻﺷﺮاف ﺑﻤﻌﺮﻓﮥ اﻻﻃﺮاف« ﻓﯽ ﺧﻤﺴﮥ أﺟﺰاء‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻏﯿﺮ‬‫واﺣﺪ ﻣﻦ أرﺑﺎب اﻟﺘﺮاﺟﻢ ﻣﻨﻬﻢ‪:‬‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 4‬ص ‪ -457‬و اﺑﻦ ﺗﻐﺮي ﻓﯽ اﻟﻨﺠﻮم اﻟﺰاﻫﺮ‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺬﻫﺒﯽ‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ﺗﺼـﻨﯿﻒ او در ذﮐﺮ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫و ﺷﻬﺪ ﻟﻪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺎﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬و‬‫ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 55‬از ‪184‬‬‫و ﻗﺎل ﻟﻪ‪» :‬اﻧﺖ ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻻ اﻧﻪ ﻻ ﻧﺒﯽ ﺑﻌﺪي« و ﻗﺎل‪» :‬ﻻ ﯾﺤﺒﮏ اﻻ ﻣﺆﻣﻦ و ﻻ ﯾﺒﻐﻀﮏ اﻻ ﻣﻨﺎﻓﻖ«‪.‬‬‫و ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻫﺬا اﻻﻣﺎم ﺟﻤﮥ اﻓﺮدﺗﻬﺎ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪة و ﺳﻤﯿﺘﻬﺎ »ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻄﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ« ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ ذﻫﺒﯽ در »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« در ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺣﺎﮐﻢ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻣﺎ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻄﯿﺮ ﻓﻠﻪ ﻃﺮق ﮐﺜﯿﺮة ﺟﺪا ﻗﺪ اﻓﺮدﺗﻬﺎ ﺑﻤﺼﻨﻒ‪ ،‬و ﻣﺠﻤﻮﻋﻬﺎ ﯾﻮﺟﺐ ان ﯾﮑﻮن اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﻪ اﺻﻞ‪.‬‬‫و اﻣﺎ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه«‬‫ﻓﻠﻪ ﻃﺮق ﺟﯿـﺪة و ﻗـﺪ اﻓﺮدت ذﻟﮏ اﯾﻀﺎ ]‪ .[2‬ج ‪ 10‬ص ‪ -76‬و اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪ 4‬ص ‪ -280‬و اﺑﻦ اﻟﻌﻤﺎد ﻓﯽ ﺷـﺬرات‬‫اﻟﺬﻫﺐ ج ‪ 6‬ص ‪ 136‬و اﻟﺸﻮﮐﺎﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﺒﺪر اﻟﻄﺎﻟﻊ ج ‪ 2‬ص ‪ -353‬و ﻃﺎش ﮐﺒﺮي ﻓﯽ ﻣﻔﺘﺎح اﻟﺴﻌﺎدة ج ‪ 2‬ص ‪.224‬‬‫]‪ [1‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪ 1‬ص ‪ 12‬ط اﻟﻬﻨﺪ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪ 3‬ص ‪ -1043‬و اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺘـﺬﮐﺮة« ﻣﻦ أﮐﺎﺑﺮ اﻟﺤﻔﺎظ و أرﺑﺎب اﻟﺘﺮاﺟﻢ‪ ،‬و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ‪ ،‬ﻧﮑﺘﻔﯽ‬‫ﺑﻘﻮل اﻟﺠﺰري ﻓﯽ ﺣﻘﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل ﻓﯽ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘﺮاء« ج ‪ 2‬ص ‪ :71‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻗﯿﻤﺎز أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺬﻫﺒﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬اﺳـﺘﺎذ‬‫ﺛﻘﮥ ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (673‬و ﻋﻨﯽ ﺑﺎﻟﻘﺮاءات ﻣﻦ ﺻﻐﺮه )اﻟﯽ أن ﻗﺎل(‪ :‬و ﮐﺘﺐ ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬و أﻟﻒ‪ ،‬و ﺟﻤﻊ و أﺣﺴﻦ ﻓﯽ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘﺮاء‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺣﺴﻦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري و اﺣﻤﺪ ﺳﻤﻨﺎﻧﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺴﯿﻦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮري ]‪ ،[1‬اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻤﻨﺎﻧﯽ ]‪ [2‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ ﻋﺒﺎرت ﻫﺮ دو اﻧﺸﺎء‬‫اﻟﱠﻠﻪ در ﻣﺎ و اﺷﺘﻐﻞ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ و اﺳﻤﺎء رﺟﺎﻟﻪ ﻓﺒﻠﻐﺖ ﺷﯿﻮﺧﻪ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻏﯿﺮه اﻟﻔﺎ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ذي اﻟﻘﻌﺪة ﺳﻨﮥ )‪ (748‬ﺑﺪﻣﺸﻖ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻨﯿﺴـﺎﺑﻮرّي‪ :‬ﮐـﺎن ﻣﻦ أﻋﺎﻇﻢ اﻟﻤﻔﺴـﺮﯾﻦ و ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻦ أرﺑﺎب اﻟﺘﺮاﺟﻢ ﻣﺜﻞ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﺎﺷﺎ اﻟﺒﻐـﺪادي ﻓﯽ‬‫»ﻫﺪﯾﮥ اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ« ج ‪ 1‬ص ‪ -283‬و ﺧﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺰرﮐﻠﯽ ﻓﯽ »اﻻﻋﻼم« ج ‪ 2‬ص ‪ -234‬و ﻋﻤﺮ رﺿﺎ ﮐﺤﺎﻟـﮥ ﻓﯽ »ﻣﻌﺠﻢ اﻟﻤﺆﻟﻔﯿﻦ« ج ‪ 3‬ص‬‫‪ -281‬و اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﻗﺮ اﻟﺨﻮاﻧﺴﺎري ﻓﯽ »روﺿﺎت اﻟﺠﻨﺎت« ج ‪ 3‬ص ‪ 102‬و ﻫﺬا ﻧﺼﻪ‪:‬‬‫اﻣﺎم اﻟﻤﻔﺴـﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﻋﺼﺎم اﻟﻤﺘﺒﺤﺮﯾﻦ‪ ،‬ﻧﻈﺎم اﻟﻤﻠـﮥ و اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﻨﻈﺎم اﻻﻋﺮج اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪،‬‬‫ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﻤﺸـﻬﻮر )اﻟﯽ ان ﻗﺎل(‪ :‬و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠـﮥ ﻓﺎﻣﺮه ﻓﯽ اﻟﻔﻀﻞ و اﻻدب و اﻟﺘﺒﺤﺮ و اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬و ﺟﻮدة اﻟﻘﺮﯾﺤـﮥ‪ ،‬ﻓﯽ ﻣﺘﺄﺧﺮي‬‫ﻋﻠﻤﺎء اﻟﻌﺎﻣﮥ‪ ،‬اﺷـﻬﺮ ﻣﻦ أن ﯾﺬﮐﺮ و اﺑﯿﻦ ﻣﻦ أن ﯾﺴـﻄﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ ﮐﺒﺮاء اﻟﺤﻔﺎظ و اﻟﻤﻔﺴـﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﺗﻔﺴـﯿﺮه اﻟﻤﻘﺪم إﻟﯿﻪ اﻻﺷﺎرة ﻣﻦ أﺣﺴﻦ‬‫ﺷﺮوح ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺠﯿـﺪ‪ ،‬و أﺟﻤﻌﻬـﺎ ﻟﻠﻔﺮاﺋـﺪ اﻟﻠﻔﻈﯿـﮥ و اﻟﻤﻌﻨﻮﯾـﮥ و اﺣﻮزﻫـﺎ ﻟﻠﻌﻮاﺋـﺪ اﻟﻘﺸـﺮﯾﮥ و اﻟﻠﺒﯿـﮥ ‪ ...‬و ﮐﺎن ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء رأس اﻟﻤﺎﺋﮥ‬‫ا ﻟﺘ ﺎ ﺳ ﻌ ﮥ ‪.‬‬
‫و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺠﻤﻠـﮥ اﻻﺧﯿﺮة ﻣﻦ اﻟﺴـﻬﻮ‪ ،‬ﻓﺎن ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﺷـﺮﺣﺎ ﻋﻠﯽ »ﺗـﺬﮐﺮة« اﻟﺨﻮاﺟﻪ ﻧﺼـﯿﺮ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻄﻮﺳـﯽ و ﻗـﺪ ﻓﺮغ ﻣﻨﻪ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪ ،(711‬و ﻗﺎل ﺟﻤﻊ‪ :‬ان ﺗﺎرﯾﺦ وﻓﺎﺗﻪ ﮐﺎن ﺳﻨﮥ )‪.(728‬‬‫]‪ [2‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺴﻤﻨﺎﻧﯽ‪ :‬ﻋﻼء اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬أﺑﻮ اﻟﻤﮑﺎرم‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪58 :‬‬‫ﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻣﺬﮐﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ]‪[1‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺧﻄﯿﺐ ﺗﺒﺮﯾﺰي«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ وﻟﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻣﺸﮑﺎة اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 56‬از ‪184‬‬‫رواه اﺣﻤﺪ‪ ،‬و اﻟﺘﺮﻣﺬي ]‪.[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫و ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ اﻟﻌﺎزب‪ ،‬و زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﻧﺰل ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬اﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬أ‬‫ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن اﻧﯽ اوﻟﯽ ﺑـﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﻬﻢ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أ ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن اﻧﯽ اوﻟﯽ ﺑﮑﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ‬‫ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻌـﺪ ذﻟﮏ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﯾﺎ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﺻـﺒﺤﺖ و‬‫اﻣﺴـﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪» .‬اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ« ج ‪ 1‬ص ‪ 250‬و ﻗـﺎل‪ :‬ﺗﻔﻘﻪ و ﻃﻠﺐ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﺷﺎرك ﻓﯽ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬و ﺑﺮع ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ‪،‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﺟﺎﻣﻌﺎ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﻼوة و ﻟﻪ وﻗﻊ ﻓﯽ اﻟﻨﻔﻮس‪ ،‬و ذﮐﺮ ان ﻣﺼﻨﻔﺎﺗﻪ ﺗﺰﯾﺪ ﻋﻠﯽ ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ .‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(736‬‬‫]‪ [1‬روي اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻦ ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب و أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه ج ‪ 6‬ص ‪ 170‬و ص ‪ 194‬و ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ‬‫أﺑﻮ اﻟﻤﮑﺎرم ﻟا ﺴﻤﻨﺎﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﻌﺮوة اﻟﻮﺛﻘﯽ« و ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺘﻔﻖ ﻋﻠﯽ ﺻﺤﺘﻪ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺸﮑﺎة اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ ص ‪.557‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪59 :‬‬‫رواه اﺣﻤﺪ ]‪[1‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ اﻟﻮردي«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﻈﻔﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻮردي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻤﻼﺣﻈﻪ ﮐﺘﺎب او »ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ ﻓﯽ اﺧﺒﺎر اﻟﺒﺸﺮ« ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ آن‬‫ﮐﻪ در ﻣﺼﺮ ﭼﺎپ ﺷﺪه ﭘﯿﺶ ﺣﻘﯿﺮ ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬واﺿﺢ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬‫و ﻫﺬه ﻋﺒﺎرﺗﻪ‪ :‬ﻓﯽ ذﮐﺮ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم و ﺷﯽء ﻣﻦ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ‪:‬‬‫ﻣﻦ ذﻟﮏ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و اﺧﻮة رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻪ‪ ،‬و ﺳﺒﻖ اﺳﻼﻣﻪ‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻮم ﺧﯿﺒﺮ‪» :‬ﻻﻋﻄﯿﻦ اﻟﺮاﯾﮥ رﺟﻼ ﯾﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ« ]‪ [1‬ﻣﺸﮑﺎة اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ ص ‪.557‬‬‫و ﻟﯿﻌﻠﻢ ان اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻤﺸـﮑﺎة« ﻫﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﻌﻤﺮي‪ ،‬أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ وﻟﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﻦ أﻋﻼم اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‬‫ﻓﯽ اﻟﻘﺮن اﻟﺜـﺎﻣﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن وﻓﺎﺗﻪ ﺑﻌـﺪ ﺳـﻨﮥ )‪ (737‬و ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻤﺸـﮑﺎة ﻣﮑﻤﻞ ﻟﻤﺼﺎﺑﯿـﺢ اﻟﺴـﻨﮥ ﻟﻠﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد اﻟﺒﻐﻮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫)‪.(516‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﻠﺒﯽ ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 2‬ص ‪ 1699‬ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ و ﺟﻤﻠﮥ ﻣﻦ ﺷﺮوﺣﻪ‪:‬‬‫ﺛﻢ ان اﻟﺸﯿﺦ وﻟﯽ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺨﻄﯿﺐ ﮐﻤﻞ اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ و ذﯾﻞ أﺑﻮاﺑﻪ ﻓﺬﮐﺮ اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﺬي روي اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻨﻪ و‬‫ذﮐﺮ اﻟﮑﺘـﺎب اﻟـﺬي أﺧﺮﺟﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و زاد ﻋﻠﯽ ﮐـﻞ ﺑﺎب ﻣﻦ ﺻـﺤﺎﺣﻪ و ﺣﺴﺎﻧﻪ اﻻ ﻧﺎدرا ﻓﺼـﻼ ﺛﺎﻟﺜﺎ و ﺳـﻤﺎه ﻣﺸـﮑﺎة اﻟﻤﺼﺎﺑﯿـﺢ ﻓﺼﺎر ﮐﺘﺎﺑﺎ‬‫ﮐﺎﻣﻼ ﻓﺮغ ﻣﻦ ﺟﻤﻌﻪ آﺧﺮ ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ ﻣﻦ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ )‪.(737‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪60 :‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ »اﻣﺎ ﺗﺮﺿﯽ ان ﺗﮑﻮن ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ«‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اﻗﻀﺎﮐﻢ ﻋﻠﯽ ]‪.[1‬‬‫و اﺑﻦ اﻟﻮردي از اﮐﺎﺑﺮ واردﯾﻦ ﻣﻮارد ﻓﻀﻞ و ﺑﺮاﻋﺖ‪ ،‬و اﺟﻠﻪ اﺋﻤﻪ ﺳﻨﺖ و ﺟﻤﺎﻋﺖ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺳﺪي در »ﻃﺒﻘﺎت« ﺧﻮد ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 57‬از ‪184‬‬‫ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻮارس ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻻﻣﺎم اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻻدﯾﺐ اﻟﻤﻮرخ‪ ،‬زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﺣﻔﺺ اﻟﻤﻌﺮي اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﺸﻬﯿﺮ‬‫ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻮردي‪ ،‬ﻓﻘﯿﻪ ﺣﻠﺐ و ﻣﻮرﺧﻬﺎ و ادﯾﺒﻬﺎ‪.‬‬‫ﺗﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﺦ ﺷـﺮف اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺒﺎرزي ]‪ ،[2‬ﻟﻪ ﻣﺼـﻨﻔﺎت ﺟﻠﯿﻠـﮥ ﻧﻈﻤـﺎ و ﻧﺜﺮا‪) ،‬اﻟﯽ ان ﻗـﺎل(‪ :‬و ﮐﺎن ﻣﻼزﻣﺎ ﻟﻼﺷـﺘﻐﺎل و اﻟﺘﺼـﻨﯿﻒ‪ ،‬ﺷﺎع‬‫ذﮐﺮه‪ ،‬و اﺷﺘﻬﺮ ﺑﺎﻟﻔﻀﻞ اﺳﻤﻪ‪ ،‬ذﮐﺮ ﻟﻪ اﻟﺼﻼح اﻟﺼﻔﺪي ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻃﻮﯾﻠﮥ ]‪ [1] .[3‬ﺗﺘﻤﮥ اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ ج ‪ 1‬ص ‪.221‬‬‫]‪ [2‬ﺷـﺮف اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺒﺎرزي‪ :‬ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﺤﻤﻮي اﻟﻤﻔﺴـﺮ اﻟﻤﻘﺮئ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻻﺻﻮﻟﯽ ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺤﻤﺎة ﻓﯽ ‪ 24‬ذي‬‫اﻟﻘﻌﺪة ﺳﻨﮥ )‪.(738‬‬‫]‪ [3‬ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﺑا ﻦ اﻟﻮردي ﺗﻮﺟـﺪ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺘﺮاﺟﻢ ﻣﺜﻞ اﻟـﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 3‬ص ‪ -95‬و ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺴـﺒﮑﯽ ج ‪ 6‬ص ‪ -243‬و‬‫اﻟﻨﺠﻮم اﻟﺰاﻫﺮة ج ‪ 1‬ص ‪ 240‬و ﺷﺬرات اﻟﺬﻫﺐ ج ‪ 6‬ص ‪ 161‬و ﺗﺮﺟﻤﻪ أﯾﻀﺎ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ص ‪ 365‬و ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﺑﺎرﻋﺎ‬‫ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻨﺤﻮ و اﻻدب ﻣﻔﻨﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻢ و ﻧﻈﻤﻪ ﻓﯽ اﻟﺬررة اﻟﻌﻠﯿﺎء و اﻟﻄﺒﻘﮥ اﻟﻘﺼﻮي‪ ،‬و ﻟﻪ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻣﺸﻬﻮرة‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺤﻠﺐ ﺳﻨﮥ )‪(749‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻘﺒﺴﯽ«‬‫اﻣﺎ ذﮐﺮ ﺗﺎج اﻟـﺪﯾﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم اﻟﻘﺒﺴـﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ از ﻋﺒﺎرت »ﺗﺬﮐﺮه« او ﮐﻪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺳـﯿﻮﻃﯽ در‬‫رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺴﻤﯽ »ﺑﺎﻻزﻫﺎر ﻓﯿﻤﺎ ﻋﻘﺪه اﻟﺸﻌﺮاء ﻣﻦ اﻻﺛﺎر« ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده ]‪ ،[1‬ﮐﻤﺎ ﺳﯿﺠﯽء ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ واﺿﺢ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ و‬‫ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺤﺎﻣﺪ اﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم ﺑﺮ ﻣﺘﻔﺤﺺ ﮐﺘﺐ ﻗﻮم ﻏﯿﺮ ﻣﮑﺘﻮم ﮐﻤﺎ ﺳﯿﺠﯽء ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ]‪ [1] .[2‬ذﮐﺮ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﺘﺬﮐﺮة اﻟﺘﯽ‬‫ﺳﻤﺎﻫـﺎ »ﻗﯿـﺪ اﻻواﺑـﺪ« اﺑﯿﺎت ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﺑﻦ اﻟﻤﻨـﺬر ﺷﺎﻋﺮ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻟـﺬي ﻋﺎش )‪ (120‬ﺳـﻨﮥ و ﺗﻮﻓﯽ )ﺳﻨﮥ‬‫‪(50‬؟؟؟ ﻣﻦ ﻟا ﻬﺠﺮة‪ ،‬و اﺑﯿﺎﺗﻪ أول ﻣﺎ ﻋﺮف ﻣﻦ اﻟﺸـﻌﺮ اﻟﻘﺼﺼـﯽ ﻓﯽ رواﯾـﮥ ﻫـﺬا اﻟﻨﺒﺄ اﻟﻌﻈﯿﻢ ﮐﻤﺎ اﺟﺎد ﻓﯿﻤﺎ اﻓﺎد اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﻤﺠﺎﻫـﺪ اﻻﻣﯿﻨﯽ‬‫ﻗﺪس ﺳﺮه و اﻻﺑﯿﺎت ﻫﺬه‪:‬‬‫ﯾﻨﺎدﯾﻬﻢ ﯾﻮم ﻟا ﻐﺪﯾﺮ ﻧﺒﯿﻬﻢ ﺑﺨﻢ و اﺳﻤﻊ ﺑﺎﻟﺮﺳﻮل ﻣﻨﺎدﯾﺎ‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻓﻤﻦ ﻣﻮﻻﮐﻢ و ﻧﺒﯿﮑﻢ ﻓﻘﺎﻟﻮا و ﻟﻢ ﯾﺒﺪوا ﻫﻨﺎك اﻟﺘﻌﺎدﯾﺎ‬‫اﻟﻬﮏ ﻣﻮﻻﻧﺎ و أﻧﺖ ﻧﺒﯿﻨﺎ و ﻟﻢ ﺗﻠﻖ ﻣﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻋﺎﺻﯿﺎ‬‫ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻗﻢ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﻓﺎﻧﻨﯽ رﺿﯿﺘﮏ ﻣﻦ ﺑﻌﺪي اﻣﺎﻣﺎ و ﻫﺎدﯾﺎ‬‫ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ ﻓﮑﻮﻧﻮا ﻟﻪ اﺗﺒﺎع ﺻﺪق ﻣﻮاﻟﯿﺎ‬‫ﻫﻨﺎك دﻋﺎ اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال وﻟﯿﻪ و ﮐﻦ ﻟﻠﺬي ﻋﺎدي ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻌﺎدﯾﺎ‬‫]‪ [2‬أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم اﻟﻘﯿﺴـﯽ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ ﮐﺎن ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺘﺮاﺟﻢ ﻟﻐﻮﯾﺎ‪ ،‬ﻧﺤﻮﯾﺎ‪ ،‬ﻣﻔﺴـﺮا‪ ،‬ﻓﻘﯿﻬﺎ ﺣﻨﻔﯿﺎ‪،‬‬‫وﻟﺪ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (682‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﺳﻨﮥ )‪ ،(749‬و ﻟﻪ ﻣﺆﻟﻔﺎت ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ‪ ،‬و اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ‪ ،‬و اﻟﻔﻘﻪ و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻨﻬﺎ اﻟﺘﺬﮐﺮة اﻟﻤﺴﻤﺎة‬‫ﺑﻘﯿﺪ اﻻواﺑﺪ ﻓﯽ ﺛﻼث ﻣﺠﻠﺪات‪ ،‬و ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﺗﻮﺟﺪ‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺰرﻧﺪي«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﺰرﻧـﺪي‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻧﻈﻢ درر اﻟﺴـﻤﻄﯿﻦ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ و اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ و اﻟﺒﺘﻮل و‬‫اﻟﺴﺒﻄﯿﻦ« ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬‫و روي اﻻﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺴـﻨﺪه اﻟﯽ اﻟﺒﺮاء اﺑﻦ ﻋﺎزب رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻗﺒﻠﻨﺎ ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﺣﺠـﮥ اﻟﻮداع ﺣﺘﯽ إذا ﮐﻨﺎ ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ ﺛﺎﻣﻦ ﻋﺸـﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬ﻓﻨﻮدي ﻓﯿﻨﺎ‪ :‬اﻟﺼـﻠﻮة ﺟﺎﻣﻌﮥ‪ ،‬و ﮐﺴـﺢ‬‫ﻟﻠّﻨﺒّﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺗﺤﺖ ﺷـﺠﺮﺗﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎﺧﺬ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 58‬از ‪184‬‬‫اﻧﻔﺴﻬﻢ«؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﮑﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ« ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬أ ﻟﯿﺲ ازواﺟﯽ أﻣﻬﺎﺗﮑﻢ«؟ ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب )رض( ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬اﺻﺒﺤﺖ و اﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫ﻫﺬه اﺣﺪي رواﯾﺎﺗﻪ‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻟﻪ‪ :‬ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ أﻋﻨﻪ و اﻋﻦ ﺑﻪ‪ ،‬و ارﺣﻤﻪ و ارﺣﻢ ﺑﻪ‪ ،‬و اﻧﺼـﺮه و اﻧﺘﺼـﺮ ﺑﻪ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و‬‫ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻻﻣﺎم اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻮاﺣـﺪي رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﻫـﺬه اﻟﻮﻻﯾـﮥ اﻟﺘﯽ اﺛﺒﺘﻬﺎ اﻟﻨﺒﯽ ﻓﯽ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺘﺮاﺟﻢ ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 1‬ص ‪-175‬‬‫ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة ص ‪ 140‬ﺷﺬرات اﻟﺬﻫﺐ ج ‪ 6‬ص ‪ -159‬ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة ج ‪ 1‬ص ‪ -268‬اﻟﺠﻮاﻫﺮ اﻟﻤﻀﯿﺌﮥ ج ‪ 1‬ص ‪ -75‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج‬‫‪ 1‬ص ‪ 226‬ﻟا ﻤﮑﺘﺒﮥ اﻻزﻫﺮﯾﮥ ج ‪ 1‬ص ‪ -227‬روﺿﺎت اﻟﺠﻨﺎت ج ‪ 1‬ص ‪.309‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪63 :‬‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻌﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﺴﺌﻮل ﻋﻨﻬﺎ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﮥ‪.‬‬‫و روي ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ» :‬و ﻗُِﻔﻮُﻫْﻢ ِإﱠﻧُﻬْﻢ َﻣْﺴُﺆﻟ ُﻮَن‬‫« ]‪ [1‬أي ﻋﻦ وﻻﯾـﮥ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﻨﯽ اﻧﻬﻢ ﯾﺴـﺄﻟﻮن ﻫـﻞ واﻟﻮه ﺣﻖ اﻟﻤﻮاﻻـة ﮐﻤـﺎ اوﺻـﺎﻫﻢ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ أم‬‫اﺿﺎﻋﻮﻫﺎ و اﻫﻤﻠﻮﻫﺎ؟ ]‪ [1] .[2‬ﺳﻮرة اﻟﺼﺎﻓﺎت‪.24 :‬‬‫]‪ [2‬ﻧﻈﻢ درر اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ ص ‪ 109‬ط ﻃﻬﺮان ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟﺪﮐﺘﻮر ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎدي اﻻﻣﯿﻨﯽ و ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﮐﻤﺎ أﻓﺎد اﻟﻤﺤﻘﻖ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻘﯿﻤﮥ اﻟﺘﯽ‬‫ﻟﻬﺎ ﻗﯿﻤـﮥ ﺗﺎرﯾﺨﯿـﮥ و ﻣﺎدة ﻋﻠﻤﯿـﮥ ﺣﺘﯽ اﺗﺨـﺬه اﻟﻤﺆﻟﻔﻮن ﻗـﺪﯾﻤﺎ و ﺣـﺪﯾﺜﺎ ﻣﻨـﺬ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ ﻣﺼـﺪرا وﺛﯿﻘﺎ و ﺣﺠﮥ ﻗﻮﯾﻤﮥ ﻟﻤﺆﻟﻔﺎﺗﻬﻢ و ﻣﻨﺒﻌﺎ ﻏﺰﯾﺮا‬‫ﯾﺴﺘﻘﻮن ﻣﻨﻪ ﻟﻤﺎ ﯾﻀﻢ ﺑﯿﻦ دﻓﺘﯿﻪ ﻣﻦ ﺛﺮوة ﻋﻠﻤﯿﮥ اﺳﻼﻣﯿﮥ‪ ،‬ﻓﺮغ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﻣﻦ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ ﻋﺎم )‪ (747‬و ﻟﻘﺪ اﺟﺎد ﻓﯿﻤﺎ أﻓﺎد ﻓﯽ ﺣﻖ اﻟﮑﺘﺎب‪:‬‬‫دراري ﺻﺪق ﺿﻤﻬﺎ درر اﻟﻌﻠﯽ و ﻟﯿﺲ ﯾﻮﻟﯽ ﻣﺜﻠﻬﺎ ﯾﺪ ﻣﺴﻨﺪ‬‫ﻧﻀﺎﯾﺮ اﻧﺲ ﻓﯽ ﺣﻈﺎﺋﺮ ﻗﺪﺳﺖ ﺑﺬﮐﺮ ﻫﺪاة اﻟﺪﯾﻦ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ أﺣﻤﺪ‬‫ﻓﺼﻮص ﻧﺼﻮص ﻓﯽ ذوي اﻟﻔﻀﻞ و اﻟﺘﻘﯽ ﺷﻤﻮس ﻋﻼ ﺧﺮت ﻻﺷﺮف ﻣﺤﺘﺪ‬‫ﻟﻬﻢ ﻓﯽ ﺳﻤﺎء اﻟﻤﺠﺪ اﺷﺮف ﻣﻮﺿﻊ و ﻫﻢ ﻓﯽ ﻋﺮاص اﻟﺪﯾﻦ اﮐﺮم ﻣﺮﺻﺪ‬‫و أﻣـﺎ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﻓﻬﻮ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺰ اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﯽ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻻﻧﺼـﺎري اﻟﺤﻨﻔﯽ‬‫اﻟﺰرﻧﺪي‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (693‬و ﻧﺸﺄ و درس ﺑﻬﺎ ﻓﯽ ﮐﻨﻒ اﺑﯿﻪ و أﺻﺒﺢ ﻋﺎﻟﻤﺎ و ﻣﺤﺪﺛﺎ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﺗﺮأس ﺑﻌﺪ وﻓﺎه‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﯾﺎﻓﻌﯽ‬‫اﻣﺎ ذﮐﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن و ﻋﺒﺮة اﻟﯿﻘﻈﺎن« در وﻗﺎﯾﻊ ﺳـﻨﻪ ارﺑﻌﯿﻦ در ذﮐﺮ‬‫ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻣﻦ ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻮم ﺧﯿﺒﺮ‪» :‬ﻻﻋﻄﯿﻦ ﻫﺬه اﻟﺮاﯾﮥ ﻏﺪا رﺟﻼ ﯾﻔﺘﺢ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﯾﺪﯾﻪ‪ ،‬ﯾﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ و‬‫ﯾﺤﺒﻪ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ«‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺼﺤﯿﺢ‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻪ‪» :‬اﻣﺎ ﺗﺮﺿﯽ ان ﺗﮑﻮن ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﻏﯿﺮ اﻧﻪ ﻻ ﻧﺒﯽ ﺑﻌﺪي؟«‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺼﺤﯿﺢ‪.‬‬‫و ﻓﯿﻪ‪ :‬ﺧﻠـﻒ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ )و آﻟﻪ( و ﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻏﺰوة ﺗﺒﻮك ﻓﻘـﺎل‪ :‬ﯾـﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ أ ﺗﺨﻠﻔﻨﯽ ﻓﯽ اﻟﻨﺴـﺎء و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 59‬از ‪184‬‬‫اﻟﺼﺒﯿﺎن؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻣﺎ ﺗﺮﺿﯽ؟ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ )و آﻟﻪ( و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ اﺑﯿﻪ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﺘﻘﻞ اﻟﯽ ﺷﯿﺮاز ﺑﺪﻋﻮة ﻣﻦ ﺳﻠﻄﺎن وﻗﺘﻪ اﻟﺸﯿﺦ‬‫اﺑﯽ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ اﻟﻤﻠـﮏ اﻟﺸـﻬﯿﺪ ﺷـﺮف اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺷﺎه اﻻﻧﺼﺎري و ﺗﺼـﺪي ﻣﻨﺼﺐ اﻟﻘﻀﺎء ﺑﻬﺎ اﻟﯽ ان ﺗﻮﻓﯽ ﻋﺎم )‪ (750‬ﻣﻦ اﻟﻬﺠﺮة‬‫اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ و دﻓﻦ ﺑﻬﺎ‪.‬‬‫و ﻗـﺪ ﺑﺴـﻂ اﻟﻘﻮل ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﺳـﯿﺪﻧﺎ اﻟﺤﺠـﮥ اﻟﻔـﺬ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻌﺒﻘﺎت« ﻓﯽ ج ‪ 8‬ص ‪ 169‬و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬ﻋـﺎﻟﻢ زرﻧـﺪ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﻘﺎم‬‫اﻻـﻋﻠﯽ‪ ،‬و اﻟﻤﺤـﺪث اﻟﺠﻠﯿـﻞ ذو اﻟﺼـﯿﺖ و اﻟﻔﻀـﻞ و اﻟﺠﻼﻟـﮥ و اﻟﺸـﺮف و اﻟﻨﺒﺎﻟـﮥ‪ ،‬و ﻣﺆﻟﻔـﺎﺗﻪ ﻓﯽ اﻟﺮﻋﯿـﻞ اﻻول ﻣﻦ ﻣﺼﺎدر ﮐﺘﺐ رﺟﺎل‬‫اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ و اﺳﺎﻃﯿﻦ اﻟﻌﺎﻣﮥ‪.‬‬‫و ﺗﻮﺟـﺪ ﺗﺮﺟﻤـﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﻓﯽ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺘﺮاﺟﻢ ﻣﻨﻬـﺎ‪ :‬اﻟـﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨـﮥ ص ‪ 295‬ﺷـﺪ اﻻزار ص ‪ 411‬اﻻﻋﻼـم ج ‪ 7‬ص ‪ -26‬ﻣﻌﺠﻢ‬‫اﻟﻤﺆﻟﻔﯿﻦ ج ‪ 12‬ص ‪ -174‬ﻫﺪﯾﮥ اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ ج ‪ 2‬ص ‪ 107‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ص ‪ -250‬ص ‪.747‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪65 :‬‬‫واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه« رواه اﻻﻣﺎم اﺣﻤﺪ ]‪[1‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻨﻘﻞ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﮕﺎزروﻧﯽ«‬‫اﻣﺎ ذﮐﺮ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد اﻟﮑﺎزروﻧﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻨﺘﻘﯽ ﻓﯽ ﺳـﯿﺮة اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن‬‫ﺑﺨﻂ ﻋﺮب ﻧﺰد ﺣﻘﯿﺮ ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬ﻣﺮآة اﻟﺠﻨﺎن و ﻋﺒﺮة اﻟﯿﻘﻈﺎن ج ‪ 1‬ص ‪ -109‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد‪.‬‬‫و ﺗﺮﺟﻤـﮥ اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ ﺗﻮﺟـﺪ ﻓﯽ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺘﺮاﺟﻢ ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺴـﺒﮑﯽ ج ‪ 6‬ص ‪ -103‬و ﺷـﺬرات اﻟﺬﻫﺐ ج ‪ 6‬ص ‪ -210‬و اﻟﻨﺠﻮم‬‫اﻟﺰاﻫﺮة ج ‪ 11‬ص ‪ -93‬و اﻟﺒﺪر اﻟﻄﺎﻟﻊ ج ‪ 1‬ص ‪ -378‬و روﺿﺎت اﻟﺠﻨﺎت ص ‪ -457‬و اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 2‬ص ‪ 247‬و ﻏﯿﺮﻫﺎ و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‬‫أرﺑﺎﺑﻬﺎ ﺑﺎﻟﺼﻼح و اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﮑﺜﯿﺮة‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ اﻟﺪرر‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻓﻼح اﻟﯿﺎﻓﻌﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ ﺛﻢ‬‫اﻟﻤﮑﯽ‪ ،‬ﻋﻔﯿﻒ اﻟـﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﺴـﻌﺎدات‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ وﻟﺪ ﻗﺒﻞ اﻟﺴـﺒﻌﻤﺄة ﺑﺴـﻨﺘﯿﻦ أو ﺛﻼث و ذﮐﺮ اﻧﻪ ﺑﻠﻎ اﻟﺤﻠﻢ ﺳـﻨﮥ )‪ -(711‬و اﺧﺬ‬‫ﺑﺎﻟﯿﻤﻦ ﻋﻦ اﻟﻌﻼﻣﮥ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺬﻫﯿﻨﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺒﺼﺎل‪ ،‬و ﻋﻦ ﺷـﺮف اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺮازي ﻗﺎﺿﯽ ﻋﺪن و‬‫ﻣﻔﺘﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﻧﺸﺄ ﻋﻠﯽ ﺧﯿﺮ و ﺻﻼح و اﻧﻘﻄﺎع‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻓﯽ ﺻﺒﺎه ﯾﺸﺘﻐﻞ ﺑﺸﯽء ﻏﯿﺮ اﻟﻘﺮآن و اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﺣﺞ ﺳﻨﮥ )‪ (712‬و ﺻﺤﺐ اﻟﺸﯿﺦ ﻋﻠﯿﺎ‬‫اﻟﻄﻮاﺷﯽ‪ ،‬و ﺣﻔﻆ »اﻟﺤﺎوي« و »اﻟﺠﻤﻞ« ﺛﻢ ﺟﺎور ﺑﻤﮑﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (718‬و ﺗﺰوج ﺑﻬﺎ و ﻻزم ﻣﺸﺎﯾﺦ اﻟﻌﻠﻢ ‪) ...‬اﻟﯽ أن ﻗﺎل(‪ :‬اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻻﺳﻨﻮي‬‫ﻓﯽ اﻟﻄﺒﻘﺎت و ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻗﺼـﯿﺪة ﺗﺸﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﻋﺸﺮﯾﻦ ﻋﻠﻤﺎ و ازﯾﺪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﮐﺜﯿﺮ اﻻﯾﺜﺎر ﻟﻠﻔﻘﺮاء ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺘﻮاﺿﻊ‪ ،‬ﻣﺘﺮﻓﻌﺎ‬‫ﻋﻠﯽ اﻻﻏﻨﯿﺎء‪ ،‬ﻣﻌﺮﺿﺎ ﻋﻤﺎ ﺑﺄﯾﺪﯾﻬﻢ‪ ،‬و اﺷـﺘﻬﺮ ذﮐﺮه‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ﺻﯿﺘﻪ‪ ،‬و ﺻﻨﻒ ﻓﯽ اﻟﺘﺼﻮف‪ ،‬و ﻓﯽ أﺻﻮل اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺘﻌﺼﺐ ﻟﻼﺷﻌﺮي‪ ،‬و‬‫ﻟﻪ ﮐﻼم ﻓﯽ ذم اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ و ﮐﺎﻧﺖ وﻓﺎﺗﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ ﻣﻦ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ﺳﻨﮥ )‪.(768‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪66 :‬‬‫و ﻗـﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻـه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه« ]‪» [1] .[1‬اﻟﻤﻨﺘﻘﯽ ﻓﯽ ﺳﯿﺮة‬‫اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ« ﮐﺘﺎب ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻓﯽ ﺣﯿﺎة اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ رﺗﺐ ﻋﻠﯽ أرﺑﻌـﮥ أﻗﺴﺎم و ﺧﺎﺗﻤﮥ‪ :‬اﻟﻘﺴﻢ اﻻول ﻓﯿﻤﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ أول‬‫ﺧﻠﻖ ﻧﻮره اﻟﯽ زﻣﺎن وﻻدﺗﻪ و ﻓﯿﻪ ﺛﻤﺎﻧﯿﮥ أﺑﻮاب‪ ،‬اﻟﻘﺴﻢ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻓﯿﻤﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ أول وﻻدﺗﻪ اﻟﯽ ﻧﺒﻮﺗﻪ و ﻓﯿﻪ ﺗﺴـﻌﮥ أﺑﻮاب‪ ،‬اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻓﯿﻤﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ‬‫ﻧﺒﻮﺗﻪ ﻣﺪة اﻗﺎﻣﺘﻪ ﺑﻤﮑﮥ اﻟﻤﮑﺮﻣﮥ اﻟﯽ ﻫﺠﺮﺗﻪ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ أﯾﻀﺎ ﺗﺴـﻌﮥ أﺑﻮاب‪ ،‬اﻟﺮاﺑﻊ ﻓﯿﻤﺎ ﮐﺎن ﻓﯽ ﺳـﻨﯽ ﻫﺠﺮﺗﻪ اﻟﯽ وﻓﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ اﺣﺪ ﻋﺸـﺮ ﺑﺎﺑﺎ‪ ،‬و‬‫اﻟﺨﺎﺗﻤـﮥ ﻓﯽ اﻧﻮاع ﺷﺘﯽ‪ ،‬و اﻟﮑﻞ ﯾﻌﻮد اﻟﯽ ﺗﻌﻈﯿﻢ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﻋﺮﺑﻪ وﻟﺪه اﻟﻤﺤﺪث اﻟﻤﺴـﻨﺪ ﻋﻔﯿﻒ اﻟﺪﯾﻦ‪ .‬و‬‫ﺗﺮﺟﻢ اﻻﺻﻞ أﯾﻀﺎ اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻗﺮه ﭼﻠﺒﯽزاده اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(1068‬‬‫و أﻣﺎ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﻓﻬﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺴـﻌﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﻟﺸﯿﺦ اﺑﯽ ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 60‬از ‪184‬‬‫اﻟـﺪﻗﺎق اﻟﺒﻠﯿﺎﻧﯽ اﻟﮑﺎزروﻧﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬أﺑﻮ اﻟﻤﺤﻤـﺪﯾﻦ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ و اﻟﻔﻘﻬﺎء ﻣﻦ ﺗﻼﻣﺬة اﺑﻦ اﻟﺤﻤﻮﯾﮥ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (722‬ﺻﻨﻒ‬‫ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ‪ :‬ﻣﻨﻬﺎ »ﻣﻄﺎﻟﻊ اﻻﻧﻮار ﻓﯽ ﺷـﺮح ﻣﺸﺎرق اﻻﻧﻮار« اﻟﺬي أﺻـﻠﻪ ﻟﺮﺿﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺼﻐﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (650‬ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ‬‫اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺼﺤﺎح )‪ (2246‬ﺣـﺪﯾﺜﺎ ﻋﻠﯽ ﺗﻌـﺪاد اﻟﺸﺎرح اﻟﮑﺎزروﻧﯽ‪ -.‬و »ﺷـﻔﺎء اﻟﺼﺪور« ﯾﺸـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ أﺣﺎدﯾﺚ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻻﻋﻤﺎل‪ -،‬و‬‫»اﻟﻤﺴﻠﺴـﻼت« و »روﺿﮥ اﻟﺮاﺋﺾ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻔﺮاﺋﺾ«‪ -‬و »اﻟﻤﻨﺘﻘﯽ ﻓﯽ ﺳـﯿﺮة اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ« و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ -‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ﺳﻨﮥ )‪ -(758‬و‬‫ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﺗﻮﺟـﺪ ﻓﯽ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺘﺮاﺟﻢ ﻣﻨﻬﺎ اﻟـﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 4‬ص ‪ -256‬و ﺷـﺪ اﻻزار ص ‪ 61‬و ﮐﺸـﻒ اﻟﻈﻨﻮن ص ‪ -1689‬و ص‬‫‪ 1851‬و ﻣﻌﺠﻢ اﻟﻤﺆﻟﻔﯿﻦ ج ‪ 12‬ص ‪ -20‬ﻓﻬﺮس ﻧﺴﺨﻪﻫﺎي ﺧﻄﯽ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﻣﺮﻋﺸﯽ ج ‪ 9‬ص ‪233‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﭘﺲ در ﺗﺎرﯾﺦ او ﮐﻪ ﺑﺠﺰء اول و ﺟﺰء ﺛﺎﻧﯽ آن ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺑﻌﻨﺎﯾﺖ اﻟﻬﯽ‬‫ﺑﺮﺧﻮرده ﺑﻮدم‪ ،‬و ﺟﺰء ﺛﺎﻟﺚ آن در اﯾﻦ اﯾﺎم ﺑﺪﺳﺖ اﯾﻦ ﻣﺴـﺘﻬﺎم ]‪ [1‬ﺑﻔﻀﻞ رب ﻣﻨﻌﺎم ]‪ [2‬اﻓﺘﺎده‪ ،‬و در ذﮐﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺣﻤﺪ ]‪ :[3‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [4‬و اﺑـﻮ ﻧﻌﯿﻢ ]‪ [5‬اﻟﻤﻌﻨﯽ ﻗﺎﻻ‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ]‪ [1‬اﻟﻤﺴـﺘﻬﺎم‪ :‬اﻟـﺬي ﺧﻠﺐ ﻋﻘﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﺤﺐ أو ﻏﯿﺮه‪[2] .‬‬‫اﻟﻤﻨﻌﺎم ﺑﮑﺴـﺮ اﻟﻤﯿﻢ‪ :‬اﻟﻤﻔﻀﺎل‪ [3] .‬أﺣﻤـﺪ‪ :‬اﻟﻤﺮاد أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ اﻣﺎم اﻟﺤﻨﺎﺑﻠﮥ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ [4] .(241‬اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ :‬ﺑﻦ‬‫ﺑﻬﺮام اﻟﻤﺮوزي اﺑـﻮ اﺣﻤـﺪ اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ اﻟﻤـﺆدب ﮐـﺎن ﻣﻦ ﺣﻔـﺎظ اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ روي ﻋﻦ اﺳـﺮاﺋﯿﻞ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ أﺑﯽ اﺳـﺤﺎق اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﮑﻮﻓﯽ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(162‬و ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﺣﺎزم اﺑﯽ اﻟﻨﻀـﺮ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (170‬و ﺷـﺮﯾﮏ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻨﺨﻌﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻘﺎﺿﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫)‪ ،(177‬و ﺷـﯿﺒﺎن ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺑﯽ ﻣﻌﺎوﯾﮥ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ .(164‬و روي ﻋﻨﻪ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻟا ﺒﻐﺪادي‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (233‬و اﺑـﻮ ﺧﯿﺜﻤـﮥ زﻫﯿﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺮب اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﺒﻐـﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(234‬و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺤـﺎﻓﻆ‬‫اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(235‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺬﻫﻠﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ .(258‬ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻨﮥ )‪[5] .(214) (213‬‬‫اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ :‬ﻫﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ دﮐﯿﻦ )و دﮐﯿﻦ ﻟﻘﺐ و اﺳﻤﻪ ﻋﻤﺮو( ﺑﻦ ﺣﻤﺎد ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪68 :‬‬‫ﻓﻄﺮ ]‪ ،[1‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻗﺎل‪ :‬ﺟﻤﻊ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻞ اﻣﺮء ﻣﺴﻠﻢ ﺳﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ :‬ﻣﺎ ﺳﻤﻊ ﻟﻤﺎ ﻗﺎم؟ ﻓﻘﺎم ﺟﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ :‬ﻓﻘـﺎم ﻧﺎس ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬ﻓﺸـﻬﺪوا ﺣﯿﻦ اﺧـﺬ ﺑﯿـﺪه‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻠﻨﺎس‪» :‬أ ﺗﻌﻠﻤﻮن اﻧﯽ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﻬﻢ«؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ‬‫ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻣﻮﻻه اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺨﺮﺟﺖ و ﮐﺎن ﻓﯽ ﻧﻔﺴـﯽ ﺷـﯽء‪ ،‬ﻓﻠﻘﯿﺖ زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬اﻧﯽ ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﺎ ﯾﻘﻮل ﮐـﺬا و ﮐـﺬا‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻤﺎ ﺗﻨﮑﺮ؟ ﻟﻘﺪ ﺳـﻤﻌﺖ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ذﻟﮏ ﻟﻪ‪.‬‬‫و رواه اﻟّﻨﺴـﺎﺋﯽ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﻻـﻋﻤﺶ ]‪ ،[2‬ﻋـﻦ ﺣـﺒﯿﺐ ﺑﻦ ]‪ [3‬أﺑﯽ ﺛـﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﻼـﺋﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ ﮐـﺎن ﻣﻦ أﮐـﺎﺑﺮ اﻟﺤﻔـﺎظ اﻟﻤﻮﺛﻘﯿﻦ‬‫اﻟﺤﺠﺞ‪ ،‬ﻋﺪه ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ ﺟﻬﺎﺑﺬة اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻣﻦ رﺟﺎل اﻟﺸـﯿﻌﮥ و ﻗﺪ اﺣﺘﺞ ﺑﻪ أﺻـﺤﺎب اﻟﺼـﺤﺎح اﻟﺴـﺘﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ ﺷـﯿﻮخ اﻟﺒﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ‪،‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ [1] .(219‬ﻓﻄﺮ‪ :‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻔـﮥ اﻟﺤﻨﺎط اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ أﮐﺎﺑﺮ اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ اﻟﻤﻮﺛﻘﯿﻦ وﺛﻘﻪ أﺣﻤـﺪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬و‬‫اﻟﻌﺠﻠﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺳـﻌﺪ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ [2] .(153‬اﻻﻋﻤﺶ‪ :‬ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﻬﺮان اﻟﮑﺎﻫﻠﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬أﺣﺪ ﺷـﯿﻮخ اﻟﺸﯿﻌﮥ و اﺛﺒﺎت اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬ﻋﺪه‬‫ﻓﯽ رﺟﺎل اﻟﺸـﯿﻌﮥ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ ﺟﻬﺎﺑﺬة أﻫﻞ اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬ﮐﺎﻻﻣﺎم اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒﮥ ﻓﯽ »اﻟﻤﻌﺎرف« و اﻟﺸﻬﺮﺳـﺘﺎﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﻠﻞ و اﻟﻨﺤﻞ« و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن‬‫ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ‪ :‬ﮐﺎن ﺛﻘـﮥ ﻋﺎﻟﻤﺎ ﻓﺎﺿـﻼ و اﺗﻔﻘﺖ اﻟﮑﻠﻤـﮥ ﻋﻠﯽ ﺻـﺪﻗﻪ و ﻋﺪاﻟﺘﻪ و ورﻋﻪ‪ ،‬و اﺣﺘﺞ ﺑﻪ أﺻـﺤﺎب اﻟﺼـﺤﺎح اﻟﺴـﺘﮥ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬وﻟﺪ‬‫اﻻﻋﻤﺶ ﺳﻨﮥ )‪ (61‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ [3] .(148‬ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺛـﺎﺑﺖ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ .‬اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻋﻠﻤـﺎء اﻟﺘﺮاﺟﻢ ﻋﺒﻘـﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 61‬از ‪184‬‬‫اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪69 :‬‬‫اﻟﻄﻔﯿﻞ ]‪ ،[1‬ﻋﻨﻪ ]‪.[2‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ]‪ :[3‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ]‪ [4‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و وﺛﻘﻮه‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﻌﺠﻠﯽ‪ :‬ﺗﺎﺑﻌﯽ‪ ،‬ﺛﻘﮥ‪ ،‬ﻣﻔﺘﯽ اﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬و‬‫ﻗـﺎل أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﯿـﺎش‪ :‬ﮐﺎن ﺑﺎﻟﮑﻮﻓـﮥ ﺛﻼﺛـﮥ ﻟﯿﺲ ﻟﻬﻢ راﺑﻊ‪ :‬ﺣﺒﯿﺐ‪ ،‬و اﻟﺤﮑﻢ‪ ،‬و ﺣﻤﺎد أﺻـﺤﺎب اﻟﻔﺘﯿﺎ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺣﺒﯿﺐ ﺳـﻨﮥ )‪ (119‬و ﻗﯿﻞ‪:‬‬‫)‪.(112‬‬‫]‪[1‬‬‫اﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ :‬ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ واﺋﻠـﮥ ﺑﻦ اﻻﺳـﻤﻊ اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ اﻟﻠﯿﺜﯽ اﻟﺼـﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ اﻟﻌﺒﺮ ج ‪ 1‬ص ‪ :118‬ﻫﻮ آﺧﺮ ﻣﻦ رأي اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻤﮑﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (100‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺳﻨﮥ )‪ [2] .(110‬اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ ﻟﻠﻨﺴﺎﺋﯽ ص ‪.15‬‬‫]‪ [3‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪوﯾﻪ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﺒﺰاز‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﺤﻔﺎظ اﻟﺜﻘﺎت اﻻﺛﺒﺎت‪ ،‬و ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ‬‫»ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ج ‪ 3‬ص ‪ 880‬و ﻗﺎل ﻓﯽ ﺣﻘﻪ‪ :‬اﻻﻣﺎم اﻟﺤﺠﮥ اﻟﻤﻔﯿﺪ‪ ،‬ﻣﺤﺪث اﻟﻌﺮاق‪ ،‬و ﻓﯽ »اﻟﻌﺒﺮ« ج ‪ 2‬ص ‪ ،291‬و اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت‬‫اﻟﺤﻔﺎظ ص ‪.360‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ -(260‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳﻨﮥ )‪.(354‬‬‫]‪ [4‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﺤﺎرث‪ :‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﺎﻏﻨﺪي )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻐﯿﻦ و ﺳـﮑﻮن اﻟﻨﻮن(‪ ،‬ﻣﻦ ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺮن اﻟﺜﺎﻟﺚ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻟﺬﻫﺒﯽ‬‫ﻓﯽ اﻟﻌﺒﺮ ج ‪ 2‬ص ‪ 77‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺤـﺪث واﺳﻂ‪ ،‬ﻣﺸـﻬﻮر‪ ،‬ﻧﺰل ﺑﻐـﺪاد‪ ،‬و ﺣﺪث ﻋﻦ اﻻﻧﺼﺎري و ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺻﺪوﻗﺎ‪ ،‬و ﻫﻮ‬‫واﻟﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(283‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪70 :‬‬‫ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ]‪ [1‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ اﺳـﺮاﺋﯿﻞ اﻟﻤﻼﺋﯽ ]‪ ،[2‬ﻋﻦ اﻟﺤﮑﻢ ]‪ ،[3‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﻤﺆذن‪ ،‬ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ :‬ان ﻋﻠﯿﺎ اﺳـﺘﻨﺸﺪ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ‬‫ﺳﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«؟ ﻓﻘﺎم ﺳـﺘﮥ ﻋﺸـﺮ رﺟﻼ‬‫ﻓﺸـﻬﺪوا ﺑﺬﻟﮏ و ﮐﻨﺖ ﻓﯿﻬﻢ ]‪ [1] .[5] [4‬ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ‪ :‬اﻟﻌﺒﺴـﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬ﺷﯿﺦ اﻟﺒﺨﺎري ﻓﯽ ﺻﺤﯿﺤﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ اﺣﺘﺞ اﻟﺴﺘﮥ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‬‫ﺑﻌﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ذﮐﺮه اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« و ﻧﻘﻞ ﻋﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺠﻠﯽ اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﻋﺎﻟﻤﺎ ﺑﺎﻟﻘﺮآن رأﺳﺎ‬‫ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻣﺎ رأﯾﺘﻪ راﻓﻌﺎ رأﺳﻪ‪ ،‬و ﻣﺎ رﺋﯽ ﺿﺎﺣﮑﺎ ﻗﻂ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ أﯾﻀﺎ ﻓﯽ »اﻟﻌﺒﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪:364‬‬‫ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﻌﺒﺴـﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﺤﺎﻓـﻆ‪ ،‬ﻗﺮأ اﻟﻘﺮآن ﻋﻠﯽ ﺣﻤﺰة‪ ،‬و ﮐـﺎن اﻣﺎﻣـﺎ ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻘﺮآن ﻣﻮﺻﻮﻓـﺎ ﺑﺎﻟﻌﺒـﺎدة و‬‫اﻟﺼﻼح‪ ،‬ﻟﮑﻨﻪ ﻣﻦ رؤس اﻟﺸﯿﻌﮥ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(213‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ اﺳﺮاﺋﯿﻞ اﻟﻤﻼﺋﯽ‪ :‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻔﮥ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(169‬وﺛﻘﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻤﻪ و ﺻﺤﺢ ﺣﺪﯾﺜﻪ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺤﮑﻢ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺘﯿﺒﮥ أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬ﻣﻦ اﻟﺜﻘﺎت اﻻﺛﺒﺎت‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(115‬‬‫]‪ [4‬اﻟﻤﺮاد ﻣﻦ ﻗﻮﻟﻪ‪) :‬و ﮐﻨﺖ ﻓﯿﻬﻢ( اﻧﻪ ﮐـﺎن ﻓﯽ اﻟﻤﺨـﺎﻃﺒﯿﻦ اﻟﻤﻘﺼﻮدﯾﻦ ﺑﺎﻟﻤﻨﺎﺷـﺪة ﻻ ﻓﯽ اﻟﺸـﻬﻮد ﻣﻨﻬﻢ ﻻن زﯾـﺪا ﮐﺎن ﻣﻤﻦ ﮐﺘﻢ و دﻋﺎ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻓـﺬﻫﺐ ﺑﺼـﺮه‪ ،‬ﻓﻤـﺎ ﯾﺆﺛﺮ ﻋﻨﻪ ﻣﻦ رواﯾﺘﻪ ﻟﻠﺤـﺪﯾﺚ ﻓﻬﻮ ﺑﻌـﺪ اﺻﺎﺑـﮥ اﻟـﺪﻋﻮة‪ ،‬أو ﻗﺒﻞ ان ﺗﺨﺎﻟﺠﻪ اﻟﻬﻮاﺟﺲ‬‫اﻟﻤﺮدﯾﮥ ذﯾﻞ اﻟﻐﺪﯾﺮ ج ‪ 1‬ص ‪.170‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 7‬ص ‪.346‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪71 :‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ ]‪ ،[1‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ]‪ [2‬ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪ اﺑﯿﻪ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻘﻮارﯾﺮي ]‪ [3‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﺰﯾﺪ ]‪ [4‬ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺎد‪،‬‬‫ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﺷـﻬﺪت ﻋﻠﯿﺎ ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ ﯾﻨﺎﺷﺪ اﻟﻨﺎس‪ :‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺳـﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ﻟﻤﺎ ﻗﺎم ﻓﺸﻬﺪ؟‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 62‬از ‪184‬‬‫ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪ :‬ﻓﻘﺎم اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ ﺑﺪرﯾﺎ ﮐﺄﻧﯽ اﻧﻈﺮ اﻟﯽ اﺣﺪﻫﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﺳـﺮاوﯾﻞ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ اﻧﺎ ﺳـﻤﻌﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻮم‬‫ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬أ ﻟﺴﺖ ]‪ [1‬أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ‪ :‬اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺜﻨﯽ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻫﻼـل اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ اﻟﻤﻮﺻـﻠﯽ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﺴـﻨﺪﯾﻦ‪:‬‬‫اﻟﮑﺒﯿﺮ و اﻟﺼﻐﯿﺮ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ أﮐﺎﺑﺮ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ اﻟﺤﻔﺎظ‪ ،‬وﺻﻔﻪ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﺑﻤﺤﺪث اﻟﻤﻮﺻﻞ‪ ،‬ﻋﻤﺮ ﻃﻮﯾﻼ ﺣﺘﯽ ﻧﺎﻫﺰ اﻟﻤﺎﺋﮥ و ﺗﻔﺮد و رﺣﻞ اﻟﻨﺎس‬‫إﻟﯿﻪ و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻤﻮﺻﻞ ﺳﻨﮥ )‪ (307‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﻪ ج ‪ 11‬ص ‪ :130‬ﮐﺎن اﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ ﺣﺎﻓﻈﺎ ﺧﺒﯿﺮا ﺣﺴﻦ اﻟﺘﺼـﻨﯿﻒ ﻋﺪﻻ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺮوﯾﻪ‬‫ﺿﺎﺑﻄﺎ ﻟﻤﺎ ﯾﺤﺪث ﺑﻪ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ‪ :‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ‪ .‬ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ اﻟﺤﻔﺎظ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (213‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (290‬و زاد‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﺴﻨﺪ اﺑﯿﻪ ﻧﺤﻮ ﻋﺸﺮة آﻻف ﺣﺪﯾﺚ‪ -‬ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ اﻟﺘﺬﮐﺮة ج ‪ 2‬ص ‪ :665‬اﻻﻣﺎم اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺤﺠﮥ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻣﺤﺪث اﻟﻌﺮاق‪،‬‬‫)اﻟﯽ ان ﻗﺎل(‪ :‬و ﻣﺎ زﻟﻨﺎ ﻧﺮي أﮐﺎﺑﺮ ﺷـﯿﻮﺧﻨﺎ ﯾﺸـﻬﺪون ﻟﻌﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻤﻌﺮﻓـﮥ اﻟﺮﺟﺎل و ﻣﻌﺮﻓـﮥ ﻋﻠﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻻﺳـﻤﺎء و اﻟﻤﻮاﻇﺒﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻄﻠﺐ‬‫ﺣﺘﯽ اﻓﺮط ﺑﻌﻀﻬﻢ و ﻗﺪﻣﻪ ﻋﻠﯽ أﺑﯿﻪ ﻓﯽ اﻟﮑﺜﺮة و اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻘﻮارﯾﺮي‪ :‬ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﯿﺴـﺮة أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺸﻬﯿﺮ اﻟﺒﺼﺮي روي ﻋﻨﻪ أﺑﻮ زرﻋﮥ‪ ،‬و اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬و اﺑﻮ داود‪ ،‬و ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬و أﺑﻮ‬‫ﯾﻌﻠﯽ‪ ،‬و اﻟﺒﻐﻮي‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(235‬‬‫]‪ [4‬ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺎد‪ :‬اﺣﺪ اﺋﻤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﯽ اﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬وﻟﺪ ﺣﺪود ﺳﻨﮥ ‪ 46‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(136‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪72 :‬‬‫اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ و ازواﺟﯽ اﻣﻬﺎﺗﻬﻢ«؟‬‫ﻗﻠﻨﺎ‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه« ]‪.[1‬‬‫و ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ رواﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ وﮐﯿﻌﯽ ]‪ [2‬از ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ]‪ :[3‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ]‪ [4‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﮐﯿﺴﺎن اﻟﻤﺪﻧﯽ‪ ،‬ﺳـﻨﮥ ﺗﺴﻌﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻟﺒﺠﻠﯽ‬‫]‪ ،[5‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺴﻌﺮ ]‪ ،[6‬ﻋﻦ ﻃﻠﺤﮥ ]‪ [1‬اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 5‬ص ‪ -211‬و ج ‪ 7‬ص ‪ [2] .346‬أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻮﮐﯿﻌﯽ‪ :‬أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻟا ﺠﻼب‬‫اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﺤﺎﻓـﻆ ﻧﺰﯾﻞ ﺑﻐـﺪاد اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ .(236‬ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻓﯽ »اﻟﻐـﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ :89‬وﺛﻘـﻪ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ‪ ،‬و‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪوس ﮐﻤﺎ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻄﯿﺐ ج ‪ 4‬ص ‪ [3] .284‬اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﯾﻮب اﻟﻠﺨﻤﯽ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻤﻮﻟﻮد‬‫)‪ (260‬و اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (260‬ﻗﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻓﯽ »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ج ‪ 3‬ص ‪ 26‬اﻻﻣﺎم اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬ﻣﺴﻨﺪ اﻟﺪﻧﯿﺎ‪ ،‬ﺣﺪث ﻋﻦ أﻟﻒ‬‫ﺷﯿـﺦ و ﯾﺰﯾـﺪون‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻣﻦ ﻓﺮﺳـﺎن ﻫـﺬا اﻟﺸﺄن ﻣﻊ اﻟﺼـﺪق و اﻻﻣﺎﻧـﮥ‪ [4] .‬أﺣﻤـﺪ ﺑـﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﮐﯿﺴـﺎن أﺑـﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺜﻘﻔﯽ‬‫اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺸﻬﻮر ﺑﺎﺑﻦ ﺷﺎذوﻧﮥ ﻣﻦ ﻣﺤﺪﺛﯽ اﻟﻘﻮم‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ [5] .(291‬اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻟﺒﺠﻠﯽ‪ :‬ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﺎص اﻻﻣﻮي أﺑﻮ‬‫ﻣﺤﻤـﺪ اﻻﺷﺪﻗﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (228‬و ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »ﺗﻬـﺬﯾﺒﻪ« ج ‪ 1‬ص ‪ .320‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ أﻇﻨﻪ اﻻ ﺗﺼـﺤﯿﻔﺎ ﻣﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ‬‫ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻮاﺳـﻄﯽ اﻟﺬي ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﺎﺋﺘﯿﻦ‪ [6] .‬ﻣﺴـﻌﺮ‪ :‬ﺑﻦ ﮐﺪام )ﺑﮑﺴـﺮ اﻟﮑﺎف( ﺑﻦ ﻇﻬﯿﺮ اﻟﻬﻼﻟﯽ اﻟﺮواﺳـﯽ )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺮاء( ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار‬‫ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪73 :‬‬‫ﺑﻦ ﻣﺼﺮف ]‪ ،[1‬ﻋﻦ ﻋﻤﯿﺮة ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ]‪ ،[2‬ﻗﺎل‪ :‬ﺷـﻬﺪت ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺒﺮ ﯾﻨﺎﺷﺪ اﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﺳﻤﻊ رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﺎ ﻗﺎل إﻻ ﻗﺎم ﻓﺸﻬﺪ؟ ﻓﻘﺎم اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و اﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ‪ ،‬و اﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‬‫]‪ ،[3‬ﻓﺸﻬﺪوا اﻧﻬﻢ ﺳﻤﻌﻮا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه« ]‪.[4‬‬‫و رواه اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺸـﯿﻌﯽ ]‪ ،[5‬ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻔـﺎن اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ [1] .(153‬ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﻣﺼﺮف‪ :‬اﻻﯾﺎﻣﯽ‬‫»اﻟﯿﻤـﺎﻣﯽ« اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬ﻗـﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ :‬ﺛﻘـﮥ ﻗﺎرئ ﻓﺎﺿﻞ ﺗﻮﻓﯽ )‪ [2] .(112‬ﻋﻤﯿﺮة ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ‪ :‬اﻟﻬﻤـﺪاﻧﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻻﻣﯿﻨﯽ‬‫ﻗـﺪس ﺳـﺮه ﻓﯽ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ :69‬وﺛﻘـﻪ ﺑـﻦ ﺣﺒـﺎن‪ ،‬و ﻗـﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ اﻟﺘﻘﺮﯾﺐ ص ‪ 291‬ﻣﻘﺒﻮل‪ [3] .‬اﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟـﮏ‪ :‬أﺑـﻮ ﺣﻤﺰة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 63‬از ‪184‬‬‫اﻻﻧﺼﺎري ﺧﺎدم اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (93‬و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ان ﻓﯽ اﻟﻤﺘﻦ ﺗﺤﺮﯾﻔﺎ واﺿﺤﺎ‪ ،‬ﻻن اﻧﺴﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﮑﺎﺗﻤﯿﻦ ﻟﻠﺸﻬﺎدة‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 5‬ص ‪ 211‬و ج ‪ 7‬ص ‪ [5] .347‬اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ أﮐﺎﺑﺮ اﻟﺤﻔﺎظ و ﺗﺮﺟﻤﻪ‬‫و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻦ أرﺑﺎب اﻟﺘﺮاﺟﻢ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ج ‪ 2‬ص ‪ :839‬ﺣﺎﻓﻆ اﻟﻌﺼـﺮ و اﻟﻤﺤﺪث اﻟﺒﺤﺮ‪ ،‬ﮐﺎن أﺑﻮه‬‫ﺻﺎﻟﺤﺎ ﻧﺤﻮﯾﺎ ﯾﻠﻘﺐ ﺑﻌﻘـﺪة ‪ ...‬اﻟﯽ أن ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﺎن إﻟﯿﻪ اﻟﻤﻨﺘﻬﯽ ﻓﯽ ﻗﻮة اﻟﺤﻔﻆ و ﮐﺜﺮة اﻟﺤـﺪﯾﺚ وﻟـﺪ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (249‬و ﻣﺎت ﺳﻨﮥ )‪.(332‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪74 :‬‬‫اﻟﻌﺎﻣﺮي ]‪ ،[1‬ﻋﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ]‪ ،[2‬ﻋﻦ ﻓﻄﺮ ]‪ ،[3‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق ]‪ ،[4‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺮة ]‪ ،[5‬و ﺳﻌﯿﺪ اﺑﻦ وﻫﺐ ]‪ ،[6‬و ﻋﻦ زﯾﺪ‬‫ﺑﻦ ﯾﺜﯿﻊ ]‪ ،[7‬ﻗﺎﻟﻮا ﺳـﻤﻌﻨﺎ ﻋﻠﯿﺎ ﯾﻘﻮل ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮ ﻧﺤﻮه‪ ،‬و ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻓﻘﺎم ﺛﻠﺜﮥ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ )و آﻟﻪ( و‬‫ﺳﻠﻢ ﻗـﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬واﺟﺐ ﻣﻦ اﺣﺒﻪ‪ ،‬و اﺑﻐﺾ ﻣﻦ اﺑﻐﻀﻪ‪ ،‬و اﻧﺼـﺮ ﻣﻦ ﻧﺼـﺮه‪ ،‬و‬‫اﺧـﺬل ﻣﻦ ﺧـﺬﻟﻪ‪ .‬ﻗﺎل اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق ﺣﯿﻦ ﻓﺮغ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ :‬ﯾﺎ اﺑﺎ ﺑﮑﺮ أي اﺷـﯿﺎخ ﻫﻢ؟ ]‪ [1] [8‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻔـﺎن أﺑـﻮ ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﻟﻌﺎﻣﺮي‪ ،‬ﻣﺤﺪث اﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (270‬ﮐﺎن ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺦ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ و ﻧﻈﺮاءه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ‪ :‬اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﻌﺒﺴـﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ ﺻـﺎﺣﺐ »اﻟﻤﺴـﻨﺪ« ﺗﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ -(212‬ﮐـﺎن ﻣﻦ ﻣﻮﺛﻘﯽ اﻟﺤﻔـﺎظ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ‬‫اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ » ﻟا ﺘﺬﮐﺮة« ج ‪ 1‬ص ‪ 324‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« ج ‪ 7‬ص ‪ 53‬و ﻗﺪ ﻣﺮ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻗﺒﯿﻞ ﻫﺬا‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻓﻄﺮ‪ :‬ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻔـﮥ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﻤﺨﺰوﻣﯽ ﻣﻮﻻﻫﻢ اﻟﺤﻨﺎط‪ ،‬ﻗﺎل اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻗـﺪس ﺳـﺮه‪ :‬ﺛﻘـﮥ ﺻﺪوق وﺛﻘﻪ أﺣﻤﺪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﻌﺠﻠﯽ و اﺑﻦ‬‫ﺳﻌﺪ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ ،(153) (150‬أو أﮐﺜﺮ‪.‬‬‫]‪ [4‬أﺑﻮ اﺳﺤﺎق‪ :‬ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺴﺒﯿﻌﯽ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﻮﻓﯽ أﺣﺪ اﻻﻋﻼم اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(127‬‬‫]‪ [5‬ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺮة‪ :‬أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (116‬و ﯾﻘﺎل ﻋﻠﯿﻪ أﯾﻀﺎ‪ :‬ذو ﻣﺮة‪.‬‬‫]‪ [6‬ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ وﻫﺐ‪ :‬اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(76‬‬‫]‪ [7‬زﯾﺪ ﺑﻦ ﯾﺜﯿﻊ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(136‬‬‫]‪ [8‬اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 7‬ص ‪.347‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪75 :‬‬‫و ﮐﺬﻟﮏ رواه ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﮑﯿﻢ اﻻودي ]‪ [1‬ﻋﻦ اﺳﺮاﺋﯿﻞ ]‪ [1] [2‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﮑﯿﻢ اﻻودي‪ :‬ﺑﻦ ذﺑﯿﺎن )ﺑﻀﻢ اﻟﻤﻌﺠﻤﮥ‬‫ﺑﻌﺪﻫﺎ اﻟﺒﺎء اﻟﻤﻮﺣﺪة( اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ -(231‬ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻗﺪس ﺳـﺮه ﻓﯽ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ :88‬وﺛﻘﻪ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬و‬‫اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﻀـﺮﻣﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻗﺎﻧﻊ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »ﺧﻼﺻﮥ« اﻟﺨﺰرﺟﯽ »و ﺗﻬﺬﯾﺐ« اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ج ‪ 7‬ص ‪ [2] .311‬اﺳﺮاﺋﯿﻞ‪ :‬ﺑﻦ‬‫ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ أﺑﯽ اﺳـﺤﺎق اﻟﻬﻤـﺪاﻧﯽ اﻟﺴﺒﯿﻌﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬أﺑﻮ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬ﮐـﺎن اﺣـﺪ اﻻﻋﻼم و اﻻﺋﻤـﮥ اﻟﺤﻔﺎظ‪ .‬ﺗﺮﺟﻤﻪ و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻦ‬‫أﮐﺎﺑﺮ ارﺑﺎب اﻟﺘﺮاﺟﻢ ﻣﺜﻞ اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ج ‪ 1‬ص ‪ -214‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« ج ‪ 1‬ص ‪ 261‬و اﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﻓﯽ‬‫»اﻟﻄﺒﻘﺎت« ج ‪ 6‬ص ‪ ،260‬و اﺑﻦ اﺛﯿﺮ ﻓﯽ »اﻟﻠﺒـﺎب« ج ‪ 1‬ص ‪ 531‬و اﻟـﺬﻫﺒﯽ أﯾﻀﺎ ﻓﯽ »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ج ‪ 1‬ص ‪ .208‬و وﺛﻘﻪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ .‬ﻗﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »اﻟﺘـﺬﮐﺮة«‪ :‬ﮐﺎن ﺣﺎﻓﻈﺎ‪ ،‬ﺣﺠﮥ‪ ،‬ﺻﺎﻟﺤﺎ‪ ،‬ﺧﺎﺷـﻌﺎ‪ ،‬ﻣﻦ أوﻋﯿﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻻ ﻋﺒﺮة ﺑﻘﻮل ﻣﻦ ﻟﯿﻨﻪ ﻓﻘﺪ اﺣﺘﺞ ﺑﻪ‬‫اﻟﺸﯿﺨﺎن ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ -(162‬و ﻗﯿﻞ‪ .(161) :‬و ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻟﻤﯿﺰان«‪ :‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﺻﺪوق ﻣﻦ اﺗﻘﻦ اﺻـﺤﺎب اﺑﯽ اﺳﺤﺎق‪ .‬و ﻗﺎل ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ‬‫ﺷﯿﺒـﮥ‪ :‬ﺻﺎﻟـﺢ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻟﯿﻦ‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺳـﻌﺪ‪ :‬ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﯾﺴﺘﻀـﻌﻔﻪ‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺰم اﻟﻈﺎﻫﺮي‪ :‬ﺿـﻌﯿﻒ‪ .‬و ﻗﺎل اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪ :‬ﻟﯿﺲ ﺑﻪ‬‫ﺑﺄس‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬اﺳـﺮاﺋﯿﻞ اﻋﺘﻤﺪه اﻟﺒﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ ﻓﯽ اﻻﺻﻮل‪ ،‬و ﻫﻮ ﻓﯽ اﻟﺜﺒﺖ ﮐﺎﻻﺳﻄﻮاﻧﮥ ﻓﻼ ﯾﻠﺘﻔﺖ اﻟﯽ ﺗﻀﻌﯿﻒ ﻣﻦ ﺿﻌﻔﻪ‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار‬‫ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪76 :‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮ ﻧﺤﻮه ]‪.[1‬‬‫و روي ﻋﺒﺪ ﻟا ﺮزاق ]‪ ،[2‬ﻋﻦ اﺳـﺮاﺋﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ وﻫﺐ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ ﺧﯿﺮ ]‪ ،[3‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﺳﻤﻌﻨﺎ ﻋﻠﯿﺎ ﯾﻘﻮل ﺑﺮﺣﺒﮥ اﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 64‬از ‪184‬‬‫اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺳـﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 5‬ص ‪ 210‬و ﻣﺴﻨﺪ اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 1‬ص ‪ ،118‬و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ اﻧﻪ ﻟﻌﻞ اﻟﺴﻨﺪ ﻣﺨﺪوش‪،‬‬‫ﻓﺎن ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﮑﯿﻢ اﻻودي ﺣﺪث اﻟﺮواﯾﮥ ﻋﻦ ﺷﺮﯾﮏ اﻟﻨﺨﻌﯽ ﻻ ﻋﻦ اﺳﺮاﺋﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺗﻔﺤﺼﺖ‪ ،‬ﻓﺘﺄﻣﻞ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق‪ :‬ﺑﻦ ﻫﻤﺎم ﺑﻦ ﻧﺎﻓﻊ اﻟﺤﻤﯿﺮي ﻣﻮﻻﻫﻢ اﻟﺼﻨﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (126‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﻧﺼﻒ ﺷﻮال ﺳﻨﮥ )‪ ،(211‬و ﻟﻪ‬‫ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺘﺮاﺟﻢ و إﻟﯿـﮏ ﺑﻌﻀـﻬﺎ‪» :‬اﻟﺒﺪاﯾـﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾـﮥ« ج ‪ 10‬ص ‪ -265‬و »ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔـﺎظ« ج ‪ 1‬ص ‪ -264‬و‬‫»ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻻﺳـﻤﺎء و اﻟﻠﻐﺎت« ج ‪ 1‬ص ‪ -119‬و »ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬـﺬﯾﺐ« ج ‪ 6‬ص ‪ 310‬و »ﺧﻼﺻـﮥ ﺗـﺬﻫﯿﺐ اﻟﮑﻤﺎل« ص ‪ -201‬و »اﻟﺮﺳﺎﻟﮥ‬‫اﻟﻤﺴﺘﻄﺮﻓﮥ« ص ‪ -40‬و »ﺷـﺬرات اﻟﺬﻫﺐ« ج ‪ 1‬ص ‪ -17‬و »ﻃﺒﻘﺎت اﺑﻦ ﺳـﻌﺪ« ج ‪ 5‬ص ‪ -399‬و »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻤﻔﺴـﺮﯾﻦ ﻟﻠﺪاودي ج ‪ 1‬ص‬‫‪199‬؟؟؟‪ -‬و »ﻋـﺒﺮ ﻓﯽ ﺧـﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ -360‬و »اﻟﻔﻬﺮﺳﺖ ﻻﺑﻦ اﻟﻨـﺪﯾﻢ« ص ‪ -228‬و »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘـﺪال« ج ‪ 2‬ص ‪ 609‬و »اﻟﻨﺠﻮم‬‫اﻟﺰاﻫﺮة« ج ‪ 2‬ص ‪ 202‬و »ﻧﮑﺖ اﻟﻬﻤﯿﺎن« ص ‪ -191‬و »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ج ‪ 1‬ص ‪ 303‬و »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻨﺎﺑﻠﮥ« ج ‪ 1‬ص ‪.209‬‬‫ﻗـﺎل اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﻓﯽ »اﻟﻮﻓﯿﺎت« ﻗﺎل أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ اﺑﻦ اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ‪ :‬ﻗﯿﻞ ﻣﺎ رﺣﻞ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ اﺣـﺪ ﺑﻌـﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ‬‫رﺣﻠﻮا إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ اﻟﺘـﺬﮐﺮة‪ :‬وﺛﻘﻪ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ‪ ،‬و ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻣﺨﺮج ﻓﯽ اﻟﺼـﺤﺎح و ﻟﻪ ﻣﺎ ﯾﻨﻔﺮد ﺑﻪ‪ ،‬و ﻧﻘﻤﻮا ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﻟﺘﺸـﯿﻊ‪ ،‬و ﻣﺎ ﮐﺎن ﯾﻐﻠﻮ ﻓﯿﻪ ﺑﻞ‬‫ﮐﺎن ﯾﺤﺐ ﻋﻠﯿﺎ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﯾﺒﻐﺾ ﻣﻦ ﻗﺎﺗﻠﻪ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﺪ ﺧﯿﺮ‪ :‬اﺑﻮ ﻋﻤﺎرة اﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺨﻀﺮﻣﯽ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪77 :‬‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«؟‬‫ﻓﻘﺎم ﻋﺪة ﻣﻦ اﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﺸﻬﺪوا اﻧﻬﻢ ﺳﻤﻌﻮا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ذﻟﮏ ]‪.[1‬‬‫و ﻗﺎل اﺣﻤﺪ ]‪ :[2‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ]‪ ،[3‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺷﻌﺒﮥ ]‪ ،[4‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻗﺪس ﺳﺮه ﻓﯽ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ :67‬وﺛﻘﻪ اﺑﻦ‬‫ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﻌﺠﻠﯽ‪ ،‬ﮐﻤـﺎ ﻓﯽ »اﻟﺨﻼﺻـﮥ« ص ‪ 269‬و وﺛﻘـﻪ اﺑـﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »اﻟﺘﻘﺮﯾـﺐ« ص ‪» [1] .225‬اﻟﺒﺪاﯾـﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾـﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪[2] .209‬‬‫اﺣﻤﺪ‪ :‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﺑﻦ ﻫﻼل ﺑﻦ اﺳﺪ اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ‪ ،‬اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺮوزي اﻟﺒﻐﺪادي وﻟﺪ ﻓﯽ ﺑﻐﺪاد ﻓﯽ رﺑﯿﻊ اﻻول ﺳـﻨﮥ )‪ (164‬و ﺗﻮﻓﯽ‬‫ﺑﻬﺎ ﺳﻨﮥ )‪ ،(241‬ﮐﺎن ﻣﻦ أﮐﺎﺑﺮ اﻟﺤﻔﺎظ ﻋﻦ أﺑﯽ زرﻋﮥ اﻟﺮازي ﻧﻘﻞ اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن اﺣﻤﺪ ﯾﺤﻔﻆ اﻟﻒ اﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻗﯿﻞ و ﻣﺎ ﯾﺪرﯾﮏ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ذاﮐﺮﺗﻪ ﻓﺎﺧﺬت ﻋﻠﯿﻪ اﻻﺑﻮاب‪ .‬و ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺘﺮاﺟﻢ‪ :‬ﻣﻨﻬﺎ »ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد ج ‪ 4‬ص ‪ 412‬ﻣﻄﻮﻟﮥ‪ ،‬و ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج‬‫‪ 2‬ص ‪ -431‬و »ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« ج ‪ 1‬ص ‪ -72‬و »ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« ج ‪ 9‬ص ‪ -161‬و »ﺧﻼﺻﮥ ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﮑﻤﺎل« ص ‪ -10‬و »اﻟﻌﺒﺮ« ج ‪1‬‬‫ص ‪ 435‬و »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻨﺎﺑﻠﮥ ج ‪ 1‬ص ‪ -4‬و »ﻣﺮآت اﻟﺠﻨﺎن« ج ‪ 2‬ص ‪ -132‬و »اﻟﻨﺠﻮم اﻟﺰاﻫﺮة« ج ‪ 2‬ص ‪ -304‬و »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ج ‪1‬‬‫ص ‪ 17‬و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ [3] .‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ‪ :‬اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﺒﺼـﺮي اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﻐﻨﺪر ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﺤﻔﺎظ اﻟﻤﺘﻘﻨﯿﻦ اﻟﻤﺠﻮدﯾﻦ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ‬‫ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻦ ارﺑـﺎب اﻟﺘﺮاﺟﻢ و اﺛﻨﻮا ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺜـﻞ اﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﻓﯽ »اﻟﻄﺒﻘﺎت« ج ‪ 7‬ص ‪ -49‬و اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ج ‪ 3‬ص ‪ 502‬و‬‫»اﻟﻌﺒﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ -311‬و »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ج ‪ 1‬ص ‪ 300‬و ﻗﺎل ﻓﯽ اﻻﺧﯿﺮ‪ :‬ﻗﺎل ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ :‬ﮐﺎن ﻏﻨﺪر اﺻﺢ اﻟﻨﺎس ﮐﺘﺎﺑﺎ‪ ،‬أراد ﺑﻌﺾ‬‫اﻟﻨﺎس ان ﯾﺨﻄﺌﻪ ﻓﻠﻢ ﯾﻘـﺪر‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﻏﻨـﺪر ﻓﯽ اول ذي اﻟﻘﻌﺪة ﺳـﻨﮥ )‪ [4] .(193‬ﺷـﻌﺒﮥ‪ :‬اﺑﻦ اﻟﺤﺠﺎج ﺑﻦ اﻟﻮرد‪ ،‬اﺑﻮ ﺑﺴـﻄﺎم اﻟﻌﺘﮑﯽ ﻟا ﻮاﺳﻄﯽ‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪78 :‬‬‫ﺳﻤﻌﺖ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ وﻫﺐ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﯾﻨﺸﺪ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﻘﺎم ﺧﻤﺴﮥ او ﺳـﺘﮥ ﻣﻦ اﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪،‬‬‫ﻓﺸﻬﺪوا ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ]‪.[1‬‬‫و ﻗﺎل اﺣﻤـﺪ‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ آدم‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﺣﻨﺶ ﺑﻦ اﻟﺤﺮث )اﻟﺤﺎرث( ﺑﻦ ﻟﻘﯿﻂ اﻻﺷـﺠﻌﯽ‪ ،‬ﻋﻦ رﯾﺎح ]‪ [2‬ﺑﻦ اﻟﺤـﺎرث‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺟﺎء رﻫﻂ‬‫اﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺎﻟﺮﺣﺒﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟﺴﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ :‬ﮐﯿﻒ اﮐﻮن ﻣﻮﻻﮐﻢ و اﻧﺘﻢ ﻗﻮم ﻋﺮب؟‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺳﻤﻌﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﺎن ﻫﺬا ﻣﻮﻻه«‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 65‬از ‪184‬‬‫ﻓﻠﻤﺎ ﻣﻀﻮا ﺗﺒﻌﺘﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺴﺄﻟﺖ ﻣﻦ ﻫﺆﻻء؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻔﺮ ﻣﻦ اﻻﻧﺼﺎر اﻻﻋﻼم وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (82‬ﺳﻨﮥ )‪ (160‬ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺘﺮاﺟﻢ‬‫ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد« ‪» -255‬و ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻻﺳﻤﺎء« ج ‪ 1‬ص ‪ 244‬و »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ج ‪ 1‬ص ‪ 193‬ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ اﻟﺘﺬﮐﺮة‪ :‬ﮐﺎن اﻟﺜﻮري ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫ﺷﻌﺒﮥ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺷﻌﺒﮥ ﻟﻤﺎ ﻋﺮف اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﺎﻟﻌﺮاق‪.‬‬‫]‪ [1‬ﻣﺴﺌﻠﻪ اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 6‬ص ‪ -366‬و اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج اﻟﺤﺎرث‪ :‬اﺑﻦ اﻟﻤﺜﻨﯽ اﻟﻨﺨﻌﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬و ﺛﻘﻪ اﺑﻦ ﻓﯽ‬‫]‪ [2‬و ﺣﮑﯽ ﺛﻘﺘﻪ ﻋﻦ اﻟﻌﺠﻠﯽ و اﺑﻦ ﺣﺒﺎن ﻓﯽ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ اﻟﺤﺮج و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ج ‪ 3‬ص ‪ 511‬ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ‪ ،‬و أﺑﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪79 :‬‬‫ﻣﻨﻬﻢ اﺑﻮ اﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري ]‪ [1] .[2] [1‬اﺑﻮ اﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﮐﻠﯿﺐ ﺑﻦ ﺛﻌﻠﺒﮥ‪ ،‬ﻣﻦ ﺑﻨﯽ اﻟﻨﺠﺎر ﺻﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬ﻣﺪﻧﯽ ﺷﻬﺪ اﻟﻌﻘﺒﮥ‪،‬‬‫و ﺑﺪرا‪ ،‬واﺣﺪا‪ ،‬و اﻟﺨﻨﺪق‪ ،‬و ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻤﺸﺎﻫﺪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺷـﺠﺎﻋﺎ ﺻﺎﺑﺮا ﺗﻘﯿﺎ ﻣﺤﺒﺎ ﻟﻠﻐﺰو و اﻟﺠﻬﺎد‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ ﺷـﯿﻌﮥ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪،‬‬‫ﻗﻮي اﻟﯿﻘﯿﻦ‪ ،‬ﺻـﻠﺐ اﻻﯾﻤﺎن‪ ،‬و ﻋﻠﯿﻪ ﻧﺰل اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ ﻟﻤﺎ ﺧﺮج ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﻮف ﺣﯿﻦ ﻗﺪم اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻣﻬﺎﺟﺮا ﻣﻦ ﻣﮑﮥ‪،‬‬‫ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﻋﻨﺪه ﺣﺘﯽ ﺑﻨﯽ ﻣﺴﺠﺪه و ﻣﺴﺎﮐﻨﻪ ﺛﻢ اﻧﺘﻘﻞ إﻟﯿﻬﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب«‪ :‬ان اﺑﺎ اﯾﻮب ﺷﻬﺪ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻣﺸﺎﻫﺪه‪ ،‬ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻞ و ﺻﻔﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﻣﻘﺪﻣﺘﻪ ﯾﻮم اﻟﻨﻬﺮوان‪.‬‬‫ﻋﺎش اﻟﯽ اﯾﺎم ﺑﻨﯽ أﻣـّﯿ ﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺴـﮑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﻓﺮﺣﻞ اﻟﯽ اﻟﺸﺎم‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﺧﺮج اﻟﯽ ﺣﺮب اﻟﻘﺴـﻄﻨﻄﻨﯿﮥ ﻓﯽ ﺧﻼﻓـﮥ اﺑﯿﻪ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﺻـﺤﺒﻪ اﺑﻮ‬‫اﯾﻮب‪ ،‬ﻓﺤﻀﺮ اﻟﻮﻗﺎﯾﻊ و ﻣﺮض و ﻣﺎت ﺳﻨﮥ )‪ (52‬و دﻓﻦ ﻓﯽ اﺻﻞ ﺣﺼﻦ ﻗﺴﻄﻨﻄﯿﻨﯿﮥ‪.‬‬‫و ﻧﻘﻢ ﺑﻌﺾ أﺻـﺤﺎﺑﻨﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﻗﺘﺎﻟﻪ ﻣﻊ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ و ﯾﺰﯾـﺪ و دﺧﻮﻟﻪ ﺗﺤﺖ راﯾﺘﻬﻤﺎ‪ ،‬و اﺟﯿﺐ ﺑﺎﻧﻪ ﻋﻤﻞ ﻋﻤﻼ ﻟﻨﻔﺴﻪ ﻗﺎﺻﺪا ﺗﻘﻮﯾﮥ اﻻﺳـﻼم و ﻟﯿﺲ‬‫ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ و ﯾﺰﯾﺪ ﺷـﯽء ﮐﺎﻧﺎ او ﻟﻢ ﯾﮑﻮﻧﺎ و ﻟﮑﻦ اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﻄﺒﺎﻃﺒﺎﺋﯽ ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ ﻫﺬا اﻟﺠﻮاب ﻗﺎل‪ :‬و ﻫﻮ ﮐﻤﺎ ﺗﺮي و اﻻوﻟﯽ ان ﯾﻘﺎل‪ :‬ان‬‫اﻟﺨﻄﺎء ﻓﯽ اﻻﺟﺘﻬﺎد ﻻ ﯾﻨﺎﻓﯽ ﺳﻼﻣﮥ اﻻﺻﻮل‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﻤﺎﻣﻘﺎﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﺘﻨﻘﯿﺢ اﺷﺎر ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬ﮐﻤﺎ ﺗﺮي اﻟﯽ ان اﻟﻘﺘﺎل ﻣﻊ ﻏﯿﺮ اﻣﺎم اﻟﺤﻖ ﻏﯿﺮ ﻣﺸﺮوع‬‫ﺣﺘﯽ ﻟﺘﻘﻮﯾﮥ اﻻﺳﻼم و اﻻﻣﺮ ﮐﻤﺎ اﺷﺎر إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 5‬ص ‪.209‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪80 :‬‬‫و رواه اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ ]‪ ،[1‬ﻋﻦ ﺷﺮﯾﮏ ]‪ ،[2‬ﻋﻦ ﺣﻨﺶ‪ ،‬ﻋﻦ رﯾﺎح ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ﻗﺎل‪ :‬ﺑﯿﻨﻤﺎ ﻧﺤﻦ ﺟﻠﻮس ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒـﮥ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم إذ‬‫ﺟﺎء رﺟﻞ ﻋﻠﯿﻪ اﺛﺮ اﻟﺴﻔﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫اﻟﺴـﻼم ﻋﻠﯿـﮏ ﯾـﺎ ﻣﻮﻻي‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻣﻦ ﻫـﺬا؟ ﻓﻘﺎل اﺑﻮ اﯾﻮب‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ]‪ [1‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ‪ :‬اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ )‪ (159‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ ،(235‬ﻗﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ :421‬ﻫﻮ اﻻﻣﺎم‬‫أﺣـﺪ اﻻﻋﻼم‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻮ ﻋﺒﯿـﺪ‪ :‬اﻧﺘﻬﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﯽ ارﺑﻌﮥ‪ :‬اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ و ﻫﻮ أﺳـﺮدﻫﻢ ﻟﻪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ و ﻫﻮ اﺣﻔﻈﻬﻢ ﻟﻪ و اﺑﻦ‬
‫اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ و ﻫﻮ اﻋﻠﻤﻬﻢ ﺑﻪ‪ ،‬و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ و ﻫﻮ اﻓﻘﻬﻬﻢ ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫و ﺛﻘﻪ اﻟﻌﺠﻠﯽ‪ ،‬و اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺧﺮاش‪ .‬و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺒﺎن‪ :‬ﮐﺎن ﻣﺘﻘﻨﺎ ﺣﺎﻓﻈﺎ دﯾﻨﺎ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺷـﺮﯾﮏ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤـﺎرث اﻟﻨﺨﻌﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﮐـﺎن ﻣﻦ اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ اﻟﺤﻔﺎظ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﺸـﻬﻮرا ﺑﻘﻮة اﻟـﺬﮐﺎء و ﺳـﺮﻋﮥ‬‫اﻟﺒﺪﯾﻬﮥ‪ ،‬اﺳﺘﻘﻀﺎه اﻟﻤﻨﺼﻮر اﻟﻌﺒﺎﺳﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﻮﻓﮥ ﺳﻨﮥ ‪ 153‬ه‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺰﻟﻪ‪ ،‬و اﻋﺎده اﻟﻤﻬﺪي‪ ،‬ﻓﻌﺰﻟﻪ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻬﺎدي ﻣﻮﻟﺪه ﮐﺎن ﻓﯽ ﺑﺨﺎري ﺳﻨﮥ‬‫)‪ (95‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ ﺳﻨﮥ )‪.(177‬‬‫وﺛﻘﻪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ‪ ،‬و ﻗـﺪ اﺳﺘﺸـﻬﺪ ﺑﻪ اﻟﺒﺨﺎري‪ .‬ﻗﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ج ‪ 1‬ص ‪ :232‬ﺷـﺮﯾﮏ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ‪ ...‬اﺣﺪ اﻻﺋﻤﮥ‬‫اﻻﻋﻼم ‪ ...‬ذﮐﺮ اﺳـﺤﺎق اﻻزرق اﻧﻪ اﺧـﺬ ﻋﻨﻪ ﺗﺴـﻌﮥ آﻻف ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك‪ :‬ﻫﻮ اﻋﻠﻢ ﺑﺤـﺪﯾﺚ أﻫﻞ ﺑﻠـﺪه ﻣﻦ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬و ﻗﺎل‬‫ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ‪ :‬ﻣﺎ رأﯾﺖ اﺣﺪا ﻗﻂ اورع ﻓﯽ ﻋﻠﻤﻪ ﻣﻦ ﺷﺮﯾﮏ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﮐﺎن ﺷﺮﯾﮏ ﺣﺴﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻣﺎﻣﺎ ﻓﻘﯿﻬﺎ و ﻣﺤﺪﺛﺎ ﻣﮑﺜﺮا ‪...‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 66‬از ‪184‬‬‫و ﻋﺪه ﻣﺤﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻮﻓﺎء ﻓﯽ »اﻟﺠﻮاﻫﺮ اﻟﻤﻀﯿﺌﮥ« ج ‪ 1‬ص ‪ 256‬ﻣﻦ اﻟﺤﻨﻔﯿﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪81 :‬‬‫ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه ]‪.[1‬‬‫و ﻗﺎل اﺣﻤـﺪ‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ ،[2‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﻟﺮﺑﯿﻊ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺻﺎﻟﺢ اﻻﺳـﻠﻤﯽ ]‪ ،[3‬ﺣﺪﺛﻨﯽ زﯾﺎد ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺎد اﻻﺳـﻠﻤﯽ ]‪،[4‬‬‫ﺳﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﺎ ﯾﻨﺸﺪ اﻟﻨﺎس ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [5‬رﺟﻼ ﻣﺴﻠﻤﺎ ﺳﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﺎ ﻗﺎل؟‬‫ﻓﻘﺎم اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ ﺑﺪرﯾﺎ ﻓﺸﻬﺪوا ]‪ [1] .[6‬اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 8‬ص ‪348‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻮ ﺣﻔﺺ اﻟﻤﺮاﻏﯽ‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺑﻮ ﺣﻔﺺ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺮاﻏﯽ‪ ،‬ﭘﺲ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ]‪ [2‬ﻣﺤﻤﺪ ﺟﺰري در ﮐﺘﺎب »اﺳـﻨﯽ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻃﺎﻟﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺧﺒﺮﻧﺎ »اﺑﻮ ﺣﻔﺺ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺮاﻏﯽ ﻓﯿﻤﺎ ﺷﺎﻓﻬﻨﯽ ﺑﻪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﺘﺢ أﺳﺎﻣﮥ‪ ،‬و ﯾﻌﻠﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬و أﯾﻮب ﺑﻦ ﺳﻮﯾﺪه‪.‬‬‫]‪ [1‬اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 5‬ص ‪.213‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ ﻓﯽ »اﻟﻤﺼـﻨﻒ« ج ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﺷـﺮﯾﮏ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﯾﺰﯾﺪ اﻻودي‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬دﺧﻞ أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة اﻟﻤﺴـﺠﺪ ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﻨﺎ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎم‬‫إﻟﯿﻪ‪ .‬ﺷﺎب ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﺸﺪك ﺑﺎﻟّﻠﻪ أ ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد‬‫ﻣﻦ ﻋﺎداه«؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﺸﺎب‪ :‬اﻧﺎ ﻣﻨﮏ ﺑﺮيء‪ ،‬اﺷـﻬﺪ اﻧﮏ ﻗﺪ ﻋﺎدﯾﺖ واﻻه‪ ،‬و واﻟﯿﺖ ﻣﻦ ﻋﺎداه! ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺤﺼﺒﻪ اﻟﻨﺎس ﺑﺎﻟﺤﺼﺒﺎء!! ]‪[2‬‬‫اﻟﺠﺰري‪ :‬أﺑﻮ اﻟﺨﯿﺮ ﺷـﻤﺲ اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (833‬ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ ﻓﯽ »أﻧﺒـﺎء‬‫اﻟﻐﻤﺮ ﺑﺎﺑﻨﺎء اﻟﻌﻤﺮ« ج ‪ 3‬ص ‪ 467‬و ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺘﻬﺖ إﻟﯿﻪ رﺋﺎﺳـﮥ ﻋﻠﻢ اﻟﻘﺮاءات ﻓﯽ اﻟﻤﻤﺎﻟﮏ ‪ ..‬ﻓﺠﻤﻊ ذﯾﻞ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘﺮاء ﻟﻠﺬﻫﺒﯽ و اﺟﺎد ﻓﯿﻪ‪ ،‬و‬‫ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﮥ ﻓﺎﻧﻪ ﮐﺎن ﻋﺪﯾﻢ اﻟﻨﻈﯿﺮ‪ ،‬ﻃﺎﺋﺮ اﻟﺼﯿﺖ اﻧﺘﻔﻊ اﻟﻨﺎس ﺑﮑﺘﺒﻪ‪ ،‬و ﺳﺎرت ﻓﯽ اﻵﻓﺎق ﻣﺴﯿﺮ اﻟﺸﻤﺲ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪99 :‬‬‫ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ ]‪ ،[1‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻮ اﻟﯿﻤﻦ زﯾﺪ ]‪ [2‬ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﮑﻨﺪي‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﻘﺰاز ]‪ ،[3‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﻻﻣﺎم اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ]‪ [4‬ﺑﻦ‬‫ﺛـﺎﺑﺖ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ]‪ [5‬ﺑـﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺑﮑﯿﺮ‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧـﺎ اﺑـﻮ ﻋﻤﺮ اﻻﺧﺒـﺎري ]‪ ،[6‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ]‪ [1‬أﺑـﻮ اﻟﻔﺘـﺢ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب‬‫اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ‪ :‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻧﺠﻢ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ اﻟﮑـﺎﺗﺐ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« ج ‪ 5‬ص ‪ 370‬و ﻗﺎل وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪ (601‬و ﺳـﻤﻊ اﻟﮑﻨـﺪي‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﻨﺪوﯾﻪ و ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﺗﻔﺮد ﺑﺮواﯾﮥ »ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد« ﻋﻦ اﻟﮑﻨﺪي‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ اﻟﺜﺎﻣﻦ و اﻟﻌﺸـﺮﯾﻦ ﻣﻦ‬‫ذي اﻟﻘﻌﺪة ﺳﻨﮥ )‪.(690‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ اﻟﯿﻤﻦ اﻟﮑﻨـﺪي‪ :‬ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (613‬ﮐﺎن ﻧﺤﻮﯾﺎ‪ ،‬ﻟﻐﻮﯾﺎ‪ ،‬ﻣﻘﺮﺋﺎ‪ ،‬و ﺷﯿﺦ اﻟﺤﻨﻔﯿﮥ‬‫ﺑﺎﻟﺸﺎم‪ ،‬و ﻣﺴﻨﺪ اﻟﻌﺼﺮ‪.‬‬‫]‪ [3‬أﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﻘﺰاز‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (535‬ﮐﺎن ﺻﺎﻟﺤﺎ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺮواﯾﮥ‪.‬‬‫]‪ [4‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (463‬ﻣﺤﺪث اﻟﺸﺎم و اﻟﻌﺮاق‪.‬‬‫]‪ [5‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺑﮑﯿﺮ‪ :‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﻨﺠﺎر اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﻘﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (432‬ﻋﻦ )‪ (86‬ﺳﻨﮥ‪ ،‬ﮐﺎن ﺷﯿﺨﺎ ﻣﺴﺘﻮرا ﺛﻘﮥ‪ ،‬روي ﻋﻦ أﺑﯽ‬‫ﺑﺤﺮ اﻟﺒﺮﺑﻬﺎري و اﺑﻦ ﺧﻼد اﻟﻨﺼﯿﺒﯽ‪ ،‬و ﻃﺎﺋﻔﮥ‪ ،‬و ﮐﺘﺐ ﻋﻨﻪ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺒﻐﺪادي‪.‬‬‫]‪ [6‬أﺑﻮ ﻋﻤﺮ اﻻﺧﺒﺎري‪ :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﮑﺎﺗﺐ ﻣﻦ ﻣﺤﺪﺛﯽ اﻟﻘﺮن اﻟﺮاﺑﻊ ﻓﯽ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ ﺳـﻨﮥ )‪ (363‬أو ﻓﯿﻬﺎ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 67‬از ‪184‬‬‫ﻓﺎﻧﻪ ﺣـﺪث اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﺴـﻨﮥ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾـﺦ ﺑﻐـﺪاد« ج ‪ 14‬ص ‪ ،236‬ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻟﺨﻄﯿﺐ و ﻗـﺎل ﺣـﺪث ﻋﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﻟﻀـﺒﻌﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺎﻏﻨﺪي و ﻧﺼﺮ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻔﺮاﺋﻀﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻫﺎرون اﻟﻤﺠﺪد‪ ،‬و ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺧﺎزم اﻟﻄﺤﺎن‬‫و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﮑﺮ اﻟﻮراق‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪100 :‬‬‫اﺣﻤﺪ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻀـﺒﻌﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻻﺷﺞ ]‪ ،[2‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﻟﻌﻼء ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ ]‪ ،[3‬ﻋﻦ ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﻦ اﺑﯽ زﯾﺎد‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ ]‪ [4‬اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﺎ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺑﺎﻟﺮﺣﺒﮥ ﯾﻨﺸﺪ اﻟﻨﺎس‪ :‬ﻣﻦ ﺳﻤﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال‬‫ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه؟‪ ،‬ﻓﻘﺎم اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ ﺑﺪرﯾﺎ ﻓﺸﻬﺪوا اﻧﻬﻢ ﺳﻤﻌﻮا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻫـﺬا ﺣـﺪﯾﺚ ﺣﺴﻦ ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﻮﺟﻪ ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﻦ وﺟﻮه ﮐﺜﯿﺮة‪ -‬اﻟـﺦ ]‪ [1] .[5‬أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻀـﺒﻌﯽ‪ :‬ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ‬‫اﻟﺒﻐﺪادي اﻻﺣﻮل اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(311‬‬‫]‪ [2‬اﻻﺷﺞ‪ :‬أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺣﺼﯿﻦ اﻟﮑﻨﺪي اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (257‬ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﺤﻔﺎظ اﻟﺜﻘﺎت‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ‬‫ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« ج ‪ 2‬ص ‪ 21‬و ﻧﻘﻞ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬اﻻﺷﺞ اﻣﺎم أﻫﻞ زﻣﺎﻧﻪ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻌﻼء ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ‪ :‬اﻟﻌﻄﺎر اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬ﻣﺎ وﺟﺪﻧﺎ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻟﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﺗﻔﺤﺼﻨﺎ‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ‪ :‬أﺑﻮ ﻋﯿﺴﯽ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ 3/6/(82‬ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﯿﺰان« ج ‪ 2‬ص ‪ 115‬و وﺻﻔﻪ‬‫ﺑﺎﻧﻪ ﻣﻦ اﺋﻤـﮥ اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ و ﺛﻘﺎﺗﻬﻢ و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ج ‪ 1‬ص ‪ 58‬ﺑﺎﻻﻣﺎﻣﮥ و اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و ﺣﮑﯽ ان اﻟﺤﺠﺎج اﺳﺘﻌﻤﻞ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻀﺎء‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺰﻟﻪ ﺛﻢ ﺿﺮﺑﻪ ﻟﯿﺴﺐ ﻋﻠﯿﺎ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﮐﺎن ﯾﻮري و ﻻ ﯾﺼﺮح‪.‬‬‫]‪ [5‬اﺳﻨﯽ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺳﯿﺪﻧﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ط ﻃﻬﺮان ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟﺪﮐﺘﻮر ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎدي اﻻﻣﯿﻨﯽ ص ‪47‬‬‫»ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻮ ﺣﻔﺺ اﻟﻤﺮاﻏﯽ ﮐﻪ از رواة ﻏﺪﯾﺮ اﺳﺖ«‬‫و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺮاﻏﯽ از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ‪ ،‬و اﻓﺎﺧﻢ ﻧﺤﺎرﯾﺮ اﺳﺖ‪.‬‬‫اﺑﻦ اﻟﺠﺰري در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘﺮاء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺰﯾـﺪ ﺑﻦ أﻣﯿﻠﮥ ﺑﻦ ﺟﻤﻌﮥ اﺑﻮ ﺣﻔﺺ‪ ،‬اﻟﻤﺮاﻏﯽ اﻻﺻﻞ‪ ،‬اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﻤﺤﺘﺪ‪ ،‬اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ اﻟﻤﺰي اﻟﻤﻮﻟﺪ‪ ،‬رﺣﻠﮥ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﻮ‬‫اﻻﺳﻨﺎد‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯿﻤﺎ ﮐﺎن ﯾﺨﺒﺮﻧﺎ ﺑﻪ ﻓﯽ ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺳﺘﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﺛﻢ وﺟﺪﻧﺎ ﺣﻀﻮره ﻓﯽ ﺻﻔﺮ ﻣﻨﻬﺎ ﻓﻌﻠﻤﻨﺎ اﻧﻪ ﻗﺒﻞ ﺳﻨﮥ ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﺑﯿﻘﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﻘﺮاءات ﺑﺎﺟﺎزﺗﻪ ﻣﻦ ﺷـﯿﺨﯿﻪ‪ :‬اﺑﻦ اﻟﺒﺨﺎري ]‪ [1] ،[1‬اﺑﻦ اﻟﺒﺨﺎري‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ‪ ،‬أﺑﻮ اﻟﺤﺴـﻦ‬‫ا ﻟ ﻤ ﻘ ﺪ ﺳ ﯽ ﻣ ﺴﻨ ﺪ ز ﻣ ﺎ ن ا ﻣ ﺎ م ﺛ ﻘ ﮥ ‪.‬‬
‫روي اﻟﺤﺮوف ﻣﻦ ﮐﺘﺎب »اﻻﯾﺠﺎز« ﻟﺴﺒﻂ اﻟﺨﯿﺎط‪ ،‬و ﺳﻤﺎﻋﺎ ﻣﻦ أﺑﯽ اﻟﯿﻤﻦ اﻟﮑﻨﺪي‪.‬‬‫ﺳﻤﻌﻪ ﻣﻨﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺒﺮزاﻟﯽ و اﻟﻤﻘﺮئ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟﺮﻗﯽ و اﻻﺳـﺘﺎذ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺮاﺋﯿﻞ اﻟﻘﺼﺎع‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ أﺣﻤﺪ‬‫اﻟﺤﺮاﻧﯽ‪.‬‬‫و روي اﻟﻘﺮاءات ﻋﻨﻪ ﺑﺎﻻﺟﺎزة اﻻﺳﺘﺎذ أﺑﻮ ﺣﯿﺎن‪ -‬ﻏﺎﯾﮥ اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 1‬ص ‪.520‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪102 :‬‬‫و اﻟﻔﺎروﺛﯽ ]‪ [1‬ﻣﻦ ذﻟﮏ‪ :‬ﮐﺘﺎب »اﻻرﺷﺎد« و ﮐﺘﺎب »اﻟﮑﻔﺎﯾﮥ« ﻻﺑﯽ اﻟﻌﺰ اﻟﻘﻼﻧﺴﯽ ]‪ [1] [2‬اﻟﻔﺎروﺛﯽ‪ :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﻔﺮج‬‫أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﻮاﺳﻄﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﺧﻄﯿﺐ دﻣﺸﻖ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻟﺠﺰري ﻓﯽ »ﻏﺎﯾﮥ اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 1‬ص ‪ 35‬و ﻗﺎل‪:‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (614‬ﺑﻮاﺳﻂ‪ ،‬و ﻗﺮأ اﻟﻌﺸـﺮ ﻋﻠﯽ واﻟﺪه ﻣﻦ »اﻻرﺷﺎد«‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻟﻄﯿﺒﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻋﻤﺮو ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 68‬از ‪184‬‬‫اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﺴﻼﻣﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟﺒﺎﻗﻼﻧﯽ‪.‬‬‫و ﺳﻤﻊ اﻟﺤﺮوف ﻣﻦ »ﻏﺎﯾﮥ« اﺑﻦ ﻣﻬﺮان ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﺑﻦ اﻟﻨﺤﺎس‪.‬‬‫و ﺳﻤﻊ اﻟﺤﺮوف ﻣﻦ »اﻟﮑﻔﺎﯾﮥ« ﻣﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﺣﺴﯿﻦ‪.‬‬‫و روي اﻟﻘﺮاءات ﺑﺎﻻﺟﺎزة ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻦ اﻟﻐﺰال‪ ،‬و ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ اﻻﺷﻘﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺠﻮﻫﺮي‪.‬‬‫و ﺳﻤﻊ اﻟﺸﯿﺦ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴﻬﺮوردي و ﻟﺒﺲ ﻣﻨﻪ اﻟﺨﺮﻗﮥ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (694‬ﺑﻮاﺳﻂ‪.‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ اﻟﻌﺰ ﻟا ﻘﻼﻧﺴﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﺑﻨﺪار اﻟﻮاﺳﻄﯽ ﺷﯿﺦ اﻟﻌﺮاق و ﻣﻘﺮي اﻟﻘﺮاء ﺑﻮاﺳﻂ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻟﺠﺰري ﻓﯽ »ﻏﺎﯾﮥ اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 2‬ص ‪ 128‬و ﻗﺎل‪ :‬وﻟﺪ ﺑﻮاﺳﻂ ﺳﻨﮥ )‪ (435‬و ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ ﻏﻼم اﻟﻬﺮاس و رﺣﻞ اﻟﯽ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻬﺬﻟﯽ‬‫ﻓﻘﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﻟﮑﺎﻣـﻞ‪ ،‬و ﻗﺮأ ﺑﺒﻐـﺪاد ﻟﻌـﺎﺻﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒـﺎس اﻻواﻧﯽ‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ اﺑﻦ اﻟﻤﺴـﻠﻤﮥ و اﺑﻦ اﻟﻤﺄﻣﻮن‪ ،‬و ﺗﺼـﺪر‬‫ﻟﻼﻗﺮاء ﺑﻮاﺳﻂ و رﺣﻞ إﻟﯿﻪ ﻣﻦ اﻻﻗﻄﺎر‪ ،‬و ﮐﺎن ﺑﺼﯿﺮا ﺑﺎﻟﻘﺮاءات و ﻋﻠﻠﻬﺎ و ﻏﻮاﻣﻀﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﻒ »اﻻرﺷﺎد« ﻓﯽ اﻟﻌﺸﺮ و »اﻟﮑﻔﺎﯾﮥ« ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻮاﺳﻂ‬‫ﺳﻨﮥ )‪.(521‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪103 :‬‬‫ﺑﺎﺟﺎزﺗﻪ ﻣﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬و ﮐﺬﻟﮏ ﮐﺘﺎب »اﻟﻐﺎﯾﮥ« ﻻﺑﻦ ﻣﻬﺮان ]‪ [1‬و ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ ﮐﺘﺎب »اﻟﺴﺒﻌﮥ« ﻻﺑﻦ ﻣﺠﺎﻫﺪ ]‪ ،[2‬ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﮑﻨﺪي‪ ،‬و‬‫ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺼﺒﺎح« ﻻﺑﯽ اﻟﮑﺮم ]‪ ،[3‬ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬ﻋﻦ ﺷﯿﻮﺧﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺳﻤﺎﻋﺎ و ﺗﻼوة‪.‬‬‫و اﺧﺒﺮﻧﺎ اﻧﻪ ﻗﺮأ اﻟﻔﺎﺗﺤﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺎروﺛﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺮأﻧﺎﻫﺎ ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﺧﯿﺮا دﯾﻨﺎ‪ ،‬ﺛﻘﮥ ﺻﺎﻟﺤﺎ‪ ،‬اﻧﻔﺮد ﺑﺎﮐﺜﺮ ﻣﺴﻤﻮﻋﺎﺗﻪ‪.‬‬‫و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﯾﻮم اﻻﺛﻨﯿﻦ ﺛﺎﻣﻦ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﺳـﻨﮥ ﺛﻤﺎن و ﺳﺒﻌﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬و دﻓﻦ ﺑﺎﻟﻤﺰة ﻇﺎﻫﺮ دﻣﺸﻖ ]‪ [1] .[4‬اﺑﻦ ﻣﻬﺮان‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ‬‫ﺑﻦ ﻣﻬﺮان اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ :‬اﻣﺎم ﻋﺼـﺮه ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات‪ ،‬اﺻـﻠﻪ ﻣﻦ اﺻـﺒﻬﺎن و ﺳﮑﻦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر‪ ،‬و ﻟﻪ ﺗﺂﻟﯿﻒ و ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻨﻬﺎ‪:‬‬‫»اﻟﻐﺎﯾﮥ« ﻓﯽ اﻟﻌﺸﺮ‪ ،‬و »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘﺮاء« و »اﻟﻤﺪات«‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻟﺠﺰري ﻓﯽ »ﻏﺎﯾـﮥ اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 1‬ص ‪ ،49‬و ﻗﺎل‪ :‬ﺿﺎﺑﻂ‪ ،‬ﻣﺤﻘﻖ‪ ،‬ﺛﻘـﮥ ﺻﺎﻟـﺢ‪ ،‬و ﻗـﺪ وﻗﻊ ﻟﯽ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ رواﯾﮥ ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻋﺎﻟﯿﺎ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪ (295‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(381‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ ﻣﺠﺎﻫـﺪ‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻣﺠﺎﻫﺪ اﻟﺒﻐﺪادي‪ ،‬ﮐﺒﯿﺮ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﺎﻟﻘﺮاءات ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه و ﻟﻪ ﻣﺼـﻨﻔﺎت ﻗﯿﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات‪،‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (245‬ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(224‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻮ اﻟﮑﺮم‪ :‬اﻟﻤﺒﺎرك ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺸـﻬﺮزوري‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺎﻟﻘﺮاءات ﻣﺠﻮد ﻟﻬﺎ‪ ،‬ﺻـﻨﻒ ﻓﯿﻬﺎ »اﻟﻤﺼـﺒﺎح اﻟﺰاﻫﺮ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات اﻟﻌﺸـﺮ‬‫اﻟﺒﻮاﻫﺮ« رواه ﻣﻦ ﻧﺤﻮ ﺧﻤﺴﻤﺎﺋﮥ ﻃﺮﯾﻖ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (462‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺒﻐﺪاد ﺳﻨﮥ )‪.(550‬‬‫]‪ [4‬ﻏﺎﯾﮥ اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ﻓﯽ ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘﺮاء ج ‪ 1‬ص ‪ 590‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪104 :‬‬‫و ﻓﻀﻞ ﺑﻦ روزﺑﻬﺎن در ﺷﺮح ﺷﻤﺎﺋﻞ ﺗﺮﻣﺬي ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺑﻮ ﺣﻔﺺ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺰﯾـﺪ ﺑﻦ أﻣﯿﻠـﮥ اﻟﻤﺮاﻏﯽ‪ ،‬ﺿـﺒﻄﻨﺎ ﻣﺰﯾﺪ »ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻤﯿﻢ« و »ﮐﺴـﺮ اﻟﺰاء اﻟﻤﻌﺠﻤﮥ« ﻋﻠﯽ وزن ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬و أﻣﯿﻠﮥ »ﺑﻔﺘﺢ‬‫اﻻﻟﻒ« و »ﮐﺴـﺮ اﻟﻤﯿﻢ« و ﺑﻌﺪه »ﯾﺎء ﺗﺤﺘﺎﻧﯿﮥ« و »ﻓﺘﺢ اﻟﻼم« و آﺧﺮه »ﺗﺎء«‪ ،‬و اﻟﻤﺮاﻏﯽ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ذﮐﺮ اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ ]‪» ،[1‬ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻤﯿﻢ و اﻟﺮاء« و ﻓﯽ‬‫آﺧﺮﻫﺎ »اﻟﻐﯿﻦ اﻟﻤﻌﺠﻤﮥ« ﻧﺴﺒﮥ اﻟﯽ اﻟﻘﺒﯿﻠﮥ و اﻟﺒﻠﺪ‪ ،‬اﻣﺎ اﻟﻘﺒﯿﻠﮥ ﻓﻬﻮ اﻟﻤﺮاغ ﺣﯽ ﻣﻦ اﻻزد‪ ،‬ذﮐﺮه اﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﻐﺴﺎﻧﯽ ]‪ [2‬ﻓﯽ »ﺗﻘﯿﯿﺪ اﻟﻤﻬﻤﻞ«‪[1] .‬‬‫اﻟﺴـﻤﻌﺎﻧﯽ‪ :‬اﺑﻮ ﺳـﻌﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ اﻟﻤﺮوزي ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﺤﻔﺎظ و اﻟﻤﻮرﺧﯿﻦ وﻟﺪ ﺑﻤﺮو ﺳﻨﮥ )‪ (506‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ‬‫أﯾﻀﺎ ﺳﻨﮥ )‪ (562‬رﺣﻞ اﻟﯽ ﺑﻼد ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و اﺧﺬ ﻋﻦ ﻋﻠﻤﺎﺋﻬﺎ و ﻋﺪد ﺷﯿﻮﺧﻪ ﯾﺰﯾﺪ ﻋﻠﯽ ارﺑﻌﮥ آﻻف‪ ،‬ﺑﻞ ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻨﺠﺎر‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻦ ﯾﺬﮐﺮان‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 69‬از ‪184‬‬‫ﻋﺪد ﺷﯿﻮﺧﻪ ﺳﺒﻌﮥ آﻻف ﺷﯿﺦ‪.‬‬‫و ﻗـﺪ ﺟﻤﻊ ﻫﻮ ﺗﺮاﺟﻢ ﺷـﯿﻮﺧﻪ ﻓﯽ ﻣﻌﺎﺟﻤﻪ »ﮐﺎﻟﺘﺤﺒﯿﺮ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻦ ارﺑﺎب اﻟﺘﺮاﺟﻢ و اﺛﻨﻮا ﻋﻠﯿﻪ ﮐﺎﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ‬‫اﻟﺘﺬﮐﺮة ج ‪ 4‬ص ‪ 107‬ﻗﺎل‪:‬‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﺎرع اﻟﻌﻼﻣﮥ ‪ ...‬و ﮐﺎن ذﮐﯿﺎ ﻓﻬﻤﺎ ﺳﺮﯾﻊ اﻟﮑﺘﺎﺑﮥ ﻣﻠﯿﺤﻬﺎ‪ ،‬درس و اﻓﺘﯽ و وﻋﻆ و اﻣﻠﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺛﻘﮥ ﺣﺎﻓﻈﺎ ﺣﺠﮥ واﺳﻊ اﻟﺮﺣﻠﮥ ﻋﺪﻻ‬‫دﯾﻨﺎ‪ ،‬ﺟﻤﯿﻞ ﻟا ﺴﯿﺮة‪ ،‬و ﺣﺴﻦ اﻟﺼﺤﺒﮥ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤﺤﻔﻮظ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﻐﺴﺎﻧﯽ‪ :‬اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺠﯿﺎﻧﯽ اﻻﻧﺪﻟﺴﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث ﮐﺎن ﯾﺘﺼﺪر ﻟﻠﺘﺪرﯾﺲ ﻓﯽ ﺟﺎﻣﻊ ﻗﺮﻃﺒﮥ‪ .‬و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻫﻠﻬﺎ‪ ،‬ﻟﻪ‬‫ﻣﻦ اﻟﻤﺼـﻨﻔﺎت »ﺗﻘﯿﯿﺪ اﻟﻤﻬﻤﻞ« ﺿـﺒﻂ ﻓﯿﻪ ﮐﻞ ﻣﺎ ﯾﻘﻊ ﻓﯿﻪ اﻟﻠﺒﺲ ﻣﻦ رﺟﺎل اﻟﺼـﺤﯿﺤﯿﻦ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (427‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺠﯿﺎن ﺳـﻨﮥ )‪ ،(498‬ﻗﺎل‬‫اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﻓﯽ »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ج ‪ 2‬ص ‪ 180‬ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ دﮐﺘﻮر اﺣﺴﺎن ﻋﺒﺎس‪ :‬ﮐﺎن اﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﯿﺎﻧﯽ ﻣﻦ ﺟﻬﺎﺑﺬة اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﺒﺎر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪105 :‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ اﻟﻤﺮاغ ﺑﺎﻟﮑﺴﺮ‪ ،‬و اﻟﻤﺸﻬﻮر اﻟﻔﺘﺢ‪.‬‬‫و اﻣﺎ اﻟﺒﻠـﺪ ﻓﻤﺮاﻏﮥ ﺑﻠﺪ ﻣﻦ ﺑﻼد آذرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺧﺮج ﻣﻨﻬﺎ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻻﺋﻤﮥ و اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﻈﺎﻫﺮ ان اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻣﻨﺴﻮب اﻟﯽ ﻟا ﺒﻠﺪة‪ ،‬و‬‫اﻟﱠﻠﻪ اﻋﻠﻢ‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﻧﺴـﺒﺘﺎن اﺧﺮﯾﺎن ذﮐﺮﻫﻤﺎ اﻟﺸﯿﺦ اﻟﺠﺰري‪ :‬اﺣﺪﻫﻤﺎ اﻟﻤﺰي‪ ،‬و اﻟﺜﺎﻧﯽ اﻟﺤﻠﺒﯽ‪ ،‬و اﻻول ﻧﺴﺒﮥ اﻟﯽ ﻣﺰة ﻣﻦ ﻗﺮي دﻣﺸﻖ‪ :‬و ﻗﺪ ﮐﺎن ﯾﺴﮑﻨﻬﺎ‪،‬‬‫و اﻟﺜﺎﻧﯽ اﻟﯽ ﺣﻠﺐ ﺑﻠﺪة ﻣﺸﻬﻮرة ﻣﻦ ﺑﻼد اﻟﺸﺎم‪.‬‬‫ﮐﺎن اﻟﺸـﯿﺦ ﻟا ﻤـﺬﮐﻮر اﺑﻦ أﻣﯿﻠﮥ ﺛﻘﮥ ﻣﺘﻘﻨﺎ‪ ،‬رﺣﻠﮥ ]‪ [1‬ﯾﺮﺣـﻞ إﻟﯿﻪ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺴـﮑﻦ ﺑﻤﺰة ﻣﻦ اﻟﺸﺎم‪ ،‬و ﻫﻮ ﺷـﯿﺦ ﻟﻠﺸـﯿﺦ أﺑﯽ‬‫اﻟﺨﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺠﺰري‪ ،‬و إﻟﯿﻪ ﯾﻨﺘﻬﯽ اﺳﻨﺎده و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﮐﺎﺑﺮ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ و اﺟﻠﮥ اﻻﺻﺤﺎب‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ أري ﺑﺪﻣﺸﻖ‪ ،‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪.‬‬‫روي ﻋﻨﻪ اﺑﻦ اﻟﺠﺰري‪ ،‬و ﺳـﺎرة ]‪ [2‬ﺑﻨﺖ ﺟﻤﺎﻋـﮥ‪ ،‬و إﻟﯿﻬﺎ ﯾﻨﺘﻬﯽ اﺳﺎﻧﯿﺪ اﺟﻠﮥ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ ﺑﺎﻟﺸﺎم و اﻟﻌﺮاق ‪ ،‬اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻤﺴـﻨﺪﯾﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺣﺴـﻦ‬‫اﻟﺨﻂ‪ ،‬ﺟﯿﺪ ﻟا ﻀﺒﻂ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻟﻪ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﺑﺎﻟﻐﺮﯾﺐ و اﻟﺸﻌﺮ و اﻻﻧﺴﺎب‪.‬‬‫]‪ [1‬اﻟﺮﺣﻠﮥ )ﺑﻀﻢ اﻟﺮاء و ﺳﮑﻮن اﻟﺤﺎء اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ( اﻟﺠﻬﮥ اﻟﺘﯽ ﯾﻘﺼﺪه اﻟﻨﺎس و ﯾﺮﺣﻠﻮن إﻟﯿﻪ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺳﺎرة ﺑﻨﺖ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ :‬ﺑﻨﺖ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوﻓﮥ ﺑﺎﺑﻨﮥ ﺟﻤﺎﻋﮥ اﻟﻤﺼـﺮﯾﮥ‪ ،‬ﮐﺎﻧﺖ ﻣﺤﺪﺛﮥ ذات دﯾﻦ و ﺻﻼح‪ ،‬وﻟﺪت ﺑﻌﺪ‬‫ﺳﻨﮥ )‪ (760‬و اﺟﺎز ﻟﻬﺎ ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﺻﺤﺎب اﻟﻔﺨﺮ اﺑﻦ اﻟﺒﺨﺎري و ﻏﯿﺮه ﮐﺎﻟﺼﻼح ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻤﺮو‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻬﺒﻞ‪ ،‬و اﺑﻦ أﻣﯿﻠﮥ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﺴﻮﻗﯽ‪ ،‬و‬‫اﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﺒﻌﻠﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻨﺠﻢ و اﺑﻦ اﻟﻘﺎري و ﻏﯿﺮﻫﻢ‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﻫﻤﺪاﻧﯽ«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ ﻫﻤﺪاﻧﯽ ]‪ [1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻮدة اﻟﻘﺮﺑﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ ]‪ [2‬رض ﻗـﺎل‪ :‬ﺑﯿﻨﻤـﺎ اﻧـﺎ ﺟـﺎﻟﺲ ﻋﻨـﺪ زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ﻓﯽ و ﺣـﺪﺛﺖ ﺑﺎﻟﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﺣﻤﻞ ﻋﻨﻬﺎ اﻟﺴـﺨﺎوي ﻣﺎ ﯾﻔﻮق‬‫اﻟﻮﺻﻒ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯿﺖ ﺳﻨﮥ )‪ -(855‬اﻋﻼم اﻟﻨﺴﺎء ج ‪ 2‬ص ‪.-139‬‬‫]‪ [1‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷـﻬﺎب اﻟـﺪﯾﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ اﻟﻤﺴـﻌﻮدي اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺸـﻬﺎب‪ .‬ﮐﺎن ﻣﻦ اﻻدﺑﺎء اﻟﻤﺘﺼﻮﻓﮥ ﻣﻦ اﻫﻞ‬‫ﺧﺮاﺳـﺎن‪ ،‬ﺳﺎﻓﺮ اﻟﯽ اﻟﻬﻨـﺪ و اﺷـﺘﻬﺮ ﺑﻬﺎ و اﺳـﺘﻘﺮ ﻓﯽ ﮐﺸـﻤﯿﺮ‪ ،‬و اﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﯾـﺪه اﮐﺜﺮ اﻫﻠﻬﺎ‪ -‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺘﯿﺮاه ﻣﻦ ارض ﯾﺎﻏﺴـﺘﺎن‪ ،‬و دﻓﻦ ﻓﯽ‬‫»ﺧﺘﻼن« ﻣﻦ اﻋﻤﺎل »ﺑﺪﺧﺸﺎن« ﺑﺎﻟﻬﻨﺪ ﺳﻨﮥ )‪.(786‬‬‫و ﮐﺎﻧﺖ وﻻدﺗﻪ ﺳـﻨﮥ )‪ ،(714‬ﻟﻪ ﺗﺼـﺎﻧﯿﻒ ﺑﺎﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ و اﻟﻔﺎرﺳـﯿﮥ‪ ،‬اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ ﺗﺂﻟﯿﻔﻪ و ﻣﻘﺎﻣﺎﺗﻪ و ﮐﺮاﻣﺎﺗﻪ ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻦ اﻻﻋﻼم‪ :‬ﻣﻨﻬﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 70‬از ‪184‬‬‫اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ اﻟﻘﺸﺎﺷـﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1071‬ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »اﻟﺴـﻤﻂ اﻟﻤﺠﯿـﺪ ﻓﯽ ﺗﻠﻘﯿﻦ اﻟـﺬﮐﺮ ﻻﻫﻞ اﻟﺘﻮﺣﯿﺪ« ﻗﺎل‪ :‬ﺷـﺠﺮة‬‫ﺧﻼﻓﮥ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯿﮥ اﺗﺒﺎع اﻟﺸـﯿﺦ ﺳـﯿﺪي ﻋﻠﯽ اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ اﻟﻤﻮﺣﺪ اﻟﻔﺮداﻧﯽ ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ اﺳﺮارﻫﻢ‪ ،‬و اﺧﺬ اﻟﺴﯿﺪ ﻋﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﺷﺮف اﻟﺪﯾﻦ‬‫ﻣﺤﻤﻮد اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺰدﻗﺎﻧﯽ و ﺳﺎح ﺑﺎﻣﺮ ﺷـﯿﺨﻪ ﻫﺬا اﻟﺮﺑﻊ اﻟﻤﺴـﮑﻮن ﺛﻼث ﻣﺮات‪ ،‬و ﺻـﺤﺐ اﻟﻔﺎ و أرﺑﻌﻤﺎﺋﮥ وﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ »ﻧﻔﺤﺎت‬‫اﻻﻧﺲ« ﻟﻠﺠﺎﻣﯽ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻗﺎل اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻗﺪس ﺳﺮه ﻓﯽ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ 204‬ﻓﯽ ذﯾﻞ اﻟﺼﻔﺤﮥ‪:‬‬‫ﮐﺬا ﻓﯽ اﻟﻨﺴﺦ‪ ،‬و ﻟﻌﻞ اﻟﺼـﺤﯿﺢ اﺑﻮ ﻋﻤﺮو اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﺷﯿﺒﺎن ﺑﻦ ﺛﻌﻠﺒﮥ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ .(98‬و ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻟﺬﻫﺒﯽ‬‫ﻓﯽ »اﻟﺘﺬﮐﺮة« ج ‪ 1‬ص ‪ 68‬و ﻗﺎل‪ :‬اﺳﻤﻪ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ اﯾﺎس‪ .‬و ﻋﺎش )‪ (120‬ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪107 :‬‬‫ﻣﺠﻠﺲ اﻻرﻗﻢ‪ ،‬إذ ﺟﺎء رﺟﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﯾﮑﻢ زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ؟‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻘﻮم‪ :‬ﻫﺬا زﯾﺪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﺎ اﻧﺸﺪك ﺑﺎﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه؟(‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ ]‪.[1‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة رض ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﺻﺎم ﯾﻮم اﻟﺜﺎﻣﻦ ﻋﺸـﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠـﮥ ﮐﺎن ﻟﻪ ﮐﺼـﯿﺎم ﺳﺘﯿﻦ ﺷـﻬﺮا‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﯿﻮم اﻟـﺬي اﺧﺬ ﻓﯿﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﯿـﺪ ﻋﻠﯽ ﻓﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼـﻠﻮة و اﻟﺴـﻼم‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ‬‫ﻋﺎداه و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ( ]‪.[2‬‬‫و ﻋﻦ اﻻﻣﺎم ﻟا ﺒﺎﻗﺮ‪ ،‬ﻋﻦ آﺑﺎﺋﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم ﻣﺜﻞ ذﻟﮏ‪،‬‬‫ﺑﻞ روي ﻋﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﻓﯽ اﻣﺎﮐﻦ ﻣﺨﺘﻠﻔﮥ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ‪.‬‬‫ﻋﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄـﺎب رض ﻗـﺎل‪ :‬ﻧﺼﺐ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯿـﺎ‪ ،‬ﻋﻠﻤـﺎ ﻓﻘﺎل‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ‬‫واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﻧﺖ ﺷﻬﯿﺪي ﻋﻠﯿﻬﻢ(‪.‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬و ﮐـﺎن ﻓﯽ ﺟﻨﺒﯽ ﺷﺎب ﺣﺴﻦ اﻟﻮﺟﻪ‪ ،‬ﻃﯿﺐ اﻟﺮﯾـﺢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﯾﺎ ﻋﻤﺮ ﻟﻘـﺪ ﻋﻘـﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻘـﺪا ﻻ ﯾﺤﻠﻪ اﻻ‬‫ﻣﻨﺎﻓﻖ‪ ،‬ﻓﺎﺣﺬر أن ﺗﺤﻠﻪ‪.‬‬‫ﻗـﺎل ﻋﻤﺮ‪ :‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﯾـﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ اﻧﮏ ﺣﯿﺚ ﻗﻠﺖ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﻓﯽ ﺟﻨﺒﯽ ﺷﺎب ﺣﺴﻦ اﻟﻮﺟﻪ‪ ،‬ﻃﯿﺐ اﻟﺮﯾـﺢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐـﺬا و ﮐـﺬا‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ ﯾﺎ‬‫ﻋﻤﺮ اﻧﻪ ﻟﯿﺲ ﻣﻦ وﻟـﺪ ]‪ [1‬ﯾﻨـﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة ص ‪ 249‬ﻋﻦ ﮐﺘـﺎب »ﻣﻮدة اﻟﻘﺮﺑﯽ« و ﻗـﺎل‪ :‬ﻫـﺬا اﻟﮑﺘـﺎب ﻟﻠﻤﻮﻟﯽ اﻟﮑﺎﻣﻞ و ﺻﺎﺣﺐ اﻟﮑﺸﻒ و‬‫اﻟﮑﺮاﻣﺎت‪ ،‬زﺑـﺪة اﻟﺴﺎدات‪ ،‬و ﻗـﺪة اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻮﻻﻧﺎ و ﻣﻘﺘـﺪاﻧﺎ ﻣﯿﺮ ﺳـﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷـﻬﺎب اﻟﻬﻤـﺪاﻧﯽ ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ اﺳـﺮاره و وﻫﺐ ﻟﻨﺎ ﺑﺮﮐﺎﺗﻪ و‬‫اﻧﻮاره‪.‬‬‫]‪ [2‬ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﻣﻮدة اﻟﻘﺮﺑﯽ ص ‪.249‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪108 :‬‬‫آدم ﻟﮑﻨﻪ ﺟﺒﺮﺋﯿﻞ أراد ان ﯾﺆﮐﺪ ﻋﻠﯿﮑﻢ ﻣﺎ ﻗﻠﺘﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ]‪.[1‬‬‫و ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬اﻗﺒﻠﺖ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﮐﺎن ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻧﻮدي‪ :‬اﻟﺼﻠﻮة‬‫ﺟﺎﻣﻌﮥ‪ ،‬ﻓﺠﻠﺲ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺗﺤﺖ ﺷﺠﺮة‪ ،‬و اﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ و ﻗﺎل‪» :‬أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪) :‬أﻻ ﻣﻦ اﻧﺎ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه(‪.‬‬‫ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ رض ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬اﺻـﺒﺤﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ! و ﻓﯿﻪ ﻧﺰﻟﺖ‪ :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ‬‫ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫]‪ -[2‬اﻵﯾﮥ[ ]‪ [1] .[3‬ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﻣﻮدة اﻟﻘﺮﺑﯽ ص ‪.249‬‬‫]‪ [2‬ﺳﻮرة اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.67 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 71‬از ‪184‬‬‫]‪ [3‬ﯾﻨـﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﻣﻮدة اﻟﻘﺮﺑﯽ ص ‪ -249‬اﻋﻠﻢ ان ﻧﺰول اﻵﯾـﮥ اﻟﮑﺮﯾﻤـﮥ ﻓﯽ ﻗﺼـﮥ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻣﻤﺎ اﺗﻔﻖ ﻋﻠﯿﻪ اﻻﻣﺎﻣﯿﮥ و اﻋﺘﺮف ﺑﻪ ﻏﯿﺮ‬‫واﺣﺪ ﻣﻦ ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و إﻟﯿﮏ ﺟﻤﻌﺎ ﻣﻨﻬﻢ‪:‬‬‫اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻄﺒﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (310‬ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻮﻻﯾـﮥ« اﺧﺮﺟﻪ ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ و اﺑﻦ اﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (327‬ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ أﺑﯽ‬‫ﺳﻌﯿـﺪ اﻟﺨﺪري‪ ،‬و اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤﺎﻣﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (330‬ﻓﯽ اﻣﺎﻟﯿﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﻔﺎرﺳـﯽ اﻟﺸﯿﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (407‬ﻋﻦ اﺑﻦ‬‫ﻋﺒﺎس‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﮥ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (416‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪.‬‬‫و أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠـﺒﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (427‬ﻋﻦ اﻻﻣـﺎم اﻟﺒـﺎﻗﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪ .‬و اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس‪ ،‬و اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (430‬ﻋﻦ ﻋﻄﯿـﮥ‪ ،‬و‬‫اﻟﻮاﺣﺪي اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮف‬‫»ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﺟﻼﻟﺖ ﻣﻘﺪﺳﯽ در ﮐﺘﺐ رﺟﺎل«‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻘﺪﺳﯽ از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﻬﺮه ﺣﻔﺎظ و اﺟﻠّﻪ ﺛﻘﺎت اﯾﻘﺎظ اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺟﺰري در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘﺮاء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ اﻟﺼـﺎﻟﺤﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ ﺷـﯿﺨﻨﺎ‪ ،‬و اﻣﺎﻣﻨﺎ‪ ،‬و ﻣﺒﺮزﻧﺎ‪ ،‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ‬‫ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻤﺤﺐ اﻟﺼﺎﻣﺖ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ أول رﻣﻀﺎن ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯽ ﻋﺸﺮة و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻓﺒﺎدر ﺑﻪ أﺑﻮه ﻓﺄﺣﻀﺮه ﻋﻠﯽ ﺳﻠﯿﻤﺎن ]‪ ،[1‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﻟﻤﻬﺘﺎر ]‪ ،[2‬و‬‫اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم ]‪ [1] ،[3‬ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ :‬ﻫﻮ ﺗﻘﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻗﺪاﻣﮥ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ‬‫اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﺴﻨﺪ اﻟﺸﺎم ﻓﯽ وﻗﺘﻪ‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ )‪ (628‬ﺑﺪﻣﺸﻖ و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﺳﻨﮥ )‪.(715‬‬‫ اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 2‬ص ‪ -146‬و اﻻﻋﻼم ﻟﻠﺰرﮐﻠﯽ ج ‪ 3‬ص ‪-185‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ‪ :‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﺼـﺮي اﻻﺻﻞ اﺑﻦ اﻟﻤﻬﺘﺎر اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ ﻧﺎﺻـﺮ اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ ﻣﺤﺪﺛﯽ‬‫اﻟﻘﺮن اﻟﺴﺎﺑﻊ و اﻟﺜﺎﻣﻦ‪.‬‬‫وﻟـﺪ ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳـﻨﮥ )‪ ،(637‬و ﺳـﻤﻊ ﻣـﻦ اﺑـﻦ اﻟﺼـﻼح‪ ،‬و ﻣﮑﯽ ﺑـﻦ ﻋﻼـن‪ ،‬و اﺑﻦ ﺧﻄﯿﺐ اﻟﻘﺮاﻓـﮥ و ﻃﺎﺋﻔـﮥ و أﺟـﺎد ﻟﻪ اﻟﺴـﺨﺎوي‪ ،‬و اﺑﻦ‬‫اﻟﺼﺎﺑﻮﻧﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﻤﻮﯾﻪ و ﻏﯿﺮﻫﻢ و ﻋﻤﻞ ﻧﯿﺎﺑـﮥ اﻟﺤﮑﻢ ﻟﺠﻼل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ‪ 26‬ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳﻨﮥ )‪ -(715‬اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪4‬‬
‫ص ‪313‬‬‫]‪ [3‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ‪ :‬ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻢ اﻟﺴﻮﯾﺪي اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ ،(623‬و ﺳﻤﻊ ﻣﻦ ﻣﮑﺮم ﺑﻦ‬‫أﺑﯽ اﻟﺼﻘﺮ‪ ،‬و ﺗﻔﺮد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪113 :‬‬‫و وزﯾﺮة ]‪ ،[1‬ﺛﻢ ﺳـﻤﻊ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﺑﺈﻓﺎدة واﻟﺪه‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺮأ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﻓﺴـﻤﻊ ﻣﺎ ﻻ ﯾﺤﺪ و ﻻ ﯾﻮﺻﻒ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ و اﻻﺟﺰاء‪ ،‬و ﺧﺮج و أﻓﺎد‪ ،‬و ﺳﻤﻊ ﻣﻨﻪ‬‫اﻟﻄﻠﺒـﮥ و اﻟﺤﻔﺎظ‪ ،‬و ذﯾﻞ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺨﺘﺎرة« ﻟﻠﺤﺎﻓﻆ اﻟﻀـﯿﺎء‪ ،‬ﻓﺄﮐﻤﻠﻪ‪ ،‬و رﺗﺐ »ﻣﺴـﻨﺪ« ]‪ [2‬اﻻﻣﺎم أﺣﻤﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﻓﺄﺣﺴﻦ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ‬‫ﺷﺎء‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﻘﺮاءات‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺴﺘﻨﯿﺮ« ]‪ [3‬ﻋﻠﯽ ﺑﺴـﻤﺎع »اﻟﻤﻮﻃﺄ« ﻣﻨﻪ ﺑﺪﻣﺸﻖ‪ -‬و اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻇﻔﺮ‪ ،‬و اﻟﺴﺨﺎوي‪ ،‬و‬‫ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﺣﺞ ﺳﻨﮥ )‪ (711‬ﻓﺤّﺪث ﺑﺎﻟﺤﺮم‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺷﻮال ﺳﻨﮥ )‪.(716‬‬‫ اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 1‬ص ‪-384‬‬‫]‪ [1‬وزﯾﺮة‪ :‬ﺳﺖ اﻟﻮزراء ﺑﻨﺖ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ أﺳـﻌﺪ اﻟﺘﻨﻮﺧﯿـﮥ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯿﮥ‪ ،‬ﮐﺎﻧﺖ ﻣﺤﺪﺛـﮥ ذات أﺧﻼق ﻓﺎﺿـﻠﮥ‪ ،‬وﻟـﺪت ﺳـﻨﮥ )‪ (624‬و ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻦ‬‫واﻟﺪﻫﺎ ﺟﺰءﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﺰﺑﯿﺪي »ﻣﺴﻨﺪ« اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ و »ﺻﺤﯿﺢ« اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬و ﺣّﺪﺛﺖ ﺑﺪﻣﺸﻖ و ﻣﺼﺮ‪ ،‬و ﺣﺪث ﻋﻨﻬﺎ ﺟﻤﻊ‬‫ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﺗﻮﻓﯿﺖ ﻓﯽ ﺷﻌﺒﺎن ﻓﺠﺄة ﺳﻨﮥ )‪ -.(716‬أﻋﻼم اﻟﻨﺴﺎء ج ‪ 2‬ص ‪-173‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 72‬از ‪184‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺴﻨﺪ ﻻﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (241‬ﯾﺸﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﺛﻼﺛﯿﻦ اﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬ان اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺷﺮط ﻓﯿﻪ ان ﻻ ﯾﺨﺮج اﻻ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﺻﺤﯿﺤﺎ ﻋﻨﺪه‪.‬‬‫و ﮐﺘـﺎﺑﻪ ﻫـﺬا ﻣﻦ اﻋﻈﻢ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿـﺪ ﻋﻨـﺪ اﻟﻘﻮم‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻣﻮردا ﻻﻋﺘﻨـﺎﺋﻬﻢ‪ ،‬ﺟﻤﻊ ﻏﺮﯾﺒﻪ اﺑﻮ ﻋﻤﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣـﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ -(345‬و‬‫اﺧﺘﺼـﺮه اﺑﻦ اﻟﻤﻠﻘﻦ ﺳﺮاج اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (508‬و ﻋﻠﯿﻪ ﺗﻌﻠﯿﻘﮥ ﻟﻠﺴـﯿﻮﻃﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (911‬ﻓﯽ اﻋﺮاﺑﻪ ﺳﻤﺎﻫﺎ »ﻋﻘﻮد‬‫اﻟﺰﺑﺮﺟﺪ« و ﺷﺮح »اﻟﻤﺴﻨﺪ« اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻬﺎدي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ -.(1139‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 2‬ص ‪-1680‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﺴﺘﻨﯿﺮ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات اﻟﻌﺸﺮ اﻟﺒﻮاﻫﺮ ﻻﺑﯽ ﻃﺎﻫﺮ اﺑﻦ ﺳﻮار اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻘﺮي اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(499‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪114 :‬‬‫اﻟﺤﺠﺎر ]‪ ،[1‬و ﮐﺘﺎب »اﻟﺘﺠﺮﯾﺪ« ]‪ [2‬ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﺧﺮوف ]‪.[3‬‬‫أﺧـﺬﺗﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺮاءة‪ ،‬و ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﺑﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﻣﺴـﻤﻮﻋﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ ﮐﺜﯿﺮا و ﺳـﻤﻌﺖ و ﮐﺎن ﻻ ﯾﮑﻠﻢ أﺣـﺪا ﻓﻠﺬﻟﮏ ﻗﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬اﻟﺼﺎﻣﺖ‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﺻﺎﻟﺤﺎ ﻗﺎﻧﺘﺎ ﻗﺎﻧﻌﺎ ﺑﺎﻟﯿﺴـﯿﺮ ﻣﺘﻘﺸـﻔﺎ ﻻ ﯾﺄﻟﻒ ﻻﺣﺪ ﻏﯿﺮي رﺑﻤﺎ ﺟﺎءﻧﯽ اﻟﯽ ﻣﻨﺰﻟﯽ ﻓﺄﺳﻤﻌﻨﯽ و أﺳﻤﻊ أﻫﻠﯽ و أوﻻدي‪ ،‬و اﻧﺘﻬﯽ إﻟﯿﻪ اﻟﺤﻔﻆ ﻓﯽ‬‫زﻣﺎﻧﻪ رﺟﺎﻻ‪ ،‬و ﻣﺘﻨﺎ‪ ،‬و ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻻﺟﺰاء و رواﺗﻬﺎ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻟﯿﻠﮥ اﻻﺣﺪ اﻟﺨﺎﻣﺲ ﻣﻦ ﺷﻮال ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ )‪ ،(789‬و دﻓﻦ ﻣﻦ اﻟﻐﺪ ﺑﺴﻔﺢ ﻗﺎﺳﯿﻮن ]‪ ،[4‬و ﻟﻢ ﯾﺨﻠﻒ ﺑﻌﺪه ﻣﺜﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻧﻈﻤﯽ ﻓﯿﻪ‪ [1] :‬اﻟﺤﺠﺎر‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻨﻌﻢ ﻧﻌﻤﮥ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺑﯿﺎن اﻟﺼﺎﻟﺤﯽ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس وﻟﺪ ﻧﺤﻮ ﺳﻨﮥ ‪،624‬‬‫و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(730‬‬‫و ﮐـﺎن دﯾﻨـﺎ ﻣﻼزﻣـﺎ ﻟﻠﺼـﻠﻮة و اﻟﺼـﯿﺎم ﺣﺘﯽ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬اﻧﻪ ﺻﺎم و ﻫﻮ اﺑﻦ ﻣﺎﺋـﮥ ﺳـﻨﮥ رﻣﻀﺎن و اﺗﺒﻌﻪ ﺑﻌـﺪ اﻟﻔﻄﺮ ﺑﺴﺖ ﻣﻦ ﺷﻮال‪ ،‬و ﮐﺎن ﺣﯿﻨﺌﺬ‬‫ﯾﻐﺘﺴﻞ ﺑﺎﻟﻤﺎء اﻟﺒﺎرد و ﻻ ﯾﺘﺮك ﻏﺸﯿﺎن اﻟﺰوﺟﮥ‪ -.‬اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 1‬ص ‪-142‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺘﺠﺮﯾﺪ ﮐﺘﺎب ﻻﺑﻦ اﻟﻔﺤﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(399‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ ﺧﺮوف‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺰ اﻟﻤﻮﺻـﻠﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﻘﺮئ اﻟﻤﺤﻘﻖ اﻟﻤﺠﻮد وﻟـﺪ ﻓﯽ ﺣـﺪود )‪ (640‬و رﺣﻞ‬‫اﻟﯽ ﺑﻐﺪاد و دﻣﺸﻖ و ﺳﻤﻊ و اﺳﻤﻊ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺎد اﻟﯽ ﺑﻠﺪه اﻟﻤﻮﺻﻞ و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﺳﻨﮥ )‪.(727‬‬‫]‪ [4‬ﻗﺎﺳـﯿﻮن )ﺑﺎﻟﺴـﯿﻦ اﻟﻤﻬﻤﻠـﮥ اﻟﻤﮑﺴﻮرة و اﻟﯿـﺎء اﻟﺘﺤﺘﺎﻧﯿـﮥ اﻟﻤﻀـﻤﻮﻣﮥ(‪ :‬ﺟﺒﻞ ﻣﺸـﺮف ﻋﻠﯽ ﻣﺪﯾﻨـﮥ دﻣﺸﻖ و ﻓﯿﻬﺎ آﺛﺎر اﻻﻧﺒﯿﺎء و ﮐﻬﻮف و‬‫ﻣﻐـﺎور ﻣﻨﻬـﺎ ﻣﻐـﺎرة اﻟـﺪم ﯾﻘـﺎل ﺑﻬـﺎ ﻗﺘﻞ ﻗﺎﺑﯿﻞ اﺧﺎه ﻫﺎﺑﯿﻞ‪ ،‬و ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻐﺎرة اﻟﺠﻮع ﯾﺰﻋﻤﻮن ان ﻣﺎت ﺑﻬﺎ ارﺑﻌﻮن ﻧﺒﯿﺎ‪ -‬ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺒﻠـﺪان ج ‪ 4‬ص‬‫‪-295‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪115 :‬‬‫ﺷﯿﺨﯽ اﻣﺎم ﺣﺎﻓﻆ ﺣﺠﮥ ذو ورع‪ ،‬ﺣﺒﺮ رﺿﯽ ﻗﺎﻧﺖ‬‫ﻣﺤّﺪث اﻵﻓﺎق ﻣﻊ ﺻﻤﺘﻪ ﻓﺄﻋﺠﺐ ﻟﻬﺬا اﻟﻤﺨﺒﺮ اﻟﺼﺎﻣﺖ‬‫]‪ [1‬و ﺟﻼل ﻟا ﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﻟﻤﺤﺐ‪ .‬اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‪.‬‬‫و ﯾﻌﺮف ﺑﺎﻟﺼﺎﻣﺖ ﻟﻄﻮل ﺳـﮑﻮﺗﻪ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯽ ﻋﺸﺮة و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ )‪ ،(712‬و ﺣﻀـﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻘﯽ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﺳﻤﻊ اﻟﻘﺎﺳﻢ ]‪ [2‬ﺑﻦ‬‫ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ ،‬و ﺧﻠﻘﺎ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻣﮑﺜﺮا ﺷﯿﻮﺧﺎ و ﺳﻤﺎﻋﺎ‪ ،‬و ﻗﺮأ اﻟﮑﺜﯿﺮ و أﺟﺎد‪ ،‬و ﺧّﺮج و أﻓﺎد‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﺎﻟﻤﺎ ﻣﺘﻘﻨﺎ ﻓﻘﯿﻬﺎ‪ ،‬أﻓﺘﯽ و درس‪.‬‬‫ﻣﺎت ﺧﺎﻣﺲ ﺷﻮال ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ )‪ (789‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ]‪ [1] .[3‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘﺮاء ج ‪ 2‬ص ‪.175‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻘﺎﺳﻢ‪ :‬ﺑا ﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺤﺪث اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« ج‬‫‪ 4‬ص ‪.314‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 73‬از ‪184‬‬‫ﮐﺎن ﻣﺤﺪﺛﺎ ﻓﻬﻤﺎ ﺣﺴﻦ اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ ﺷﺪﯾﺪ اﻟﻮرع‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺰاح و ﻓﮑﺎﻫﮥ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (527‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ ،(600‬و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ان ﺳﻤﺎع ﻟا ﺼﺎﻣﺖ‬‫ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻣﻦ دون واﺳـﻄﮥ ﻏﯿﺮ ﻣﻤﮑﻦ‪ ،‬ﻻن وﻻدة اﻟﺼﺎﻣﺖ ﮐﺎﻧﺖ ﺑﻌـﺪ وﻓﺎة اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ اﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻣﺎﺋـﮥ ﺳـﻨﮥ ﻓﺎﻟﺼـﺤﯿﺢ ﻋﺒﺎرة‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 3‬ص ‪ 465‬ﻗﺎل‪ :‬اﺳﻤﻌﻪ )أي اﺑﻮه( اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﻋﯿﺴﯽ اﻟﻤﻄﻌﻢ ‪ ...‬و اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ‪ ...‬اﻟﺦ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺤﻔﺎظ ص ‪535‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺟﺰري در »اﺳـﻨﯽ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ ﻓﯽ‬‫ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و اﻟﻄﻒ ﻃﺮﯾﻖ وﻗﻊ ﻟﻬـﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻏﺮﺑﻪ ﻣﺎ ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺑﻪ ﺷـﯿﺨﻨﺎ ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﺤﻔﺎظ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻤﺤﺐ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ ﻣﺸﺎﻓﻬﮥ‪،‬‬‫اﺧﺒﺮﺗﻨﺎ اﻟﺸـﯿﺨﮥ أم ﻣﺤﻤﺪ ]‪ (468) [1‬ﻓﯽ »اﺳـﺒﺎب اﻟﻨﺰول« ﻋﻦ اﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨـﺪري‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺴﺠﺴـﺘﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(477‬و‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺤﺴﮑﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ )‪ (490‬ﻓﯽ ﺷﻮاﻫﺪ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ‪.‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (571‬و اﺑﻮ اﻟﻔﺘـﺢ اﻟﻨﻄﻨﺰي اﻟﻤﻮﻟﻮد )‪ (480‬و اﻟﻔﺨﺮ اﻟﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (606‬ﻓﯽ ﻣﻔﺎﺗﯿﺢ ﻟا ﻐﯿﺐ‪ ،‬و‬‫ﻏﯿﺮﻫﻢ اﻟﯽ اﮐﺎﺑﺮ اﻟﻘﺮن اﻟﺮاﺑﻊ ﻋﺸﺮ و ﻣﻦ أراد اﻟﺘﻔﺼﯿﻞ ﻓﻠﯿﺮﺟﻊ اﻟﯽ اﻟﻐﺪﯾﺮ ج ‪ 1‬ﻣﻦ ص ‪ -214‬اﻟﯽ ص ‪.223‬‬‫]‪ [1‬أم ﻣﺤﻤـﺪ زﯾﻨﺐ ﺑﻨﺖ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣـﺪ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯿﮥ اﻟﻤﻌﺮوﻓـﮥ ﺑﺒﻨﺖ اﻟﮑﻤﺎل‪ ،‬ﮐﺎﻧﺖ ﻣﺤﺪﺛﮥ ﺟﻠﯿﻠﮥ ﻣﻦ‬‫ﻣﺤﺪﺛﺎت اﻟﻘﺮن اﻟﺴﺎﺑﻊ و اﻟﺜﺎﻣﻦ‪ ،‬وﻟﺪت ﺳـﻨﮥ )‪ (646‬ه‪ ،‬و اﺣﻀﺮت ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (48‬ﻋﻠﯽ ﺣﺒﯿﺒﮥ ﺑﻨﺖ أﺑﯽ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻬﺎدي‪ ،‬و اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻞ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻓﻬﻢ اﻟﯿﻠﺪاﻧﯽ‪ ،‬و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺪاﺋﻢ‪.‬‬‫و اﺟﺎز ﻟﻬﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ اﻟﺨﯿﺮ‪ ،‬و اﺑﻮ ﻧﺼﺮ ﺑﻦ اﻟﻌﻠﯿﻖ‪ ،‬و ﻋﺠﯿﺒﮥ اﻟﺒﺎﻗﺪارﯾﮥ و اﺑﻦ اﻟﺴﯿﺪي و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ‪ :‬ﺗﻔﺮدت ﺑﻘـﺪر وﻗﺮ ﺑﻌﯿﺮ ﻣﻦ اﻻـﺟﺰاء ﺑﺎﻻﺟﺎزة و ﮐﺎﻧﺖ دﯾﻨـﮥ ﺧﯿﺮة‪ ،‬روت اﻟﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﺗﺰاﺣﻢ ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟﻄﻠﺒـﮥ و ﻗﺮءوا ﻋﻠﯿﻬﺎ اﻟﮑﺘﺐ‬‫اﻟﮑﺒﺎر‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ ﻗﺎﻧﻌﮥ ﻣﺘﻌﻔﻔﮥ و ﻟﻢ ﺗﺘﺰوج‪ ،‬ﺗﻮﻓﯿﺖ ﺳﻨﮥ )‪ (740‬و ﻗﺪ ﺟﺎوزت اﻟﺘﺴﻌﯿﻦ‪.‬‬‫ اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 2‬ص ‪ -117‬اﻋﻼم اﻟﻨﺴﺎء ج ‪ 2‬ص ‪.46‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪110 :‬‬‫زﯾﻨﺐ اﺑﻨـﮥ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯿﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻓﺘﯿﺎن ﺑﻦ اﻟﻤﺜﻨﯽ ]‪ ،[1‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ ]‪ [2‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻦ ﻋﻤـﮥ واﻟـﺪي‪ ،‬اﻟﻘﺎﺿـﯽ اﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ ﺑﻘﺮاءﺗﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻇﻔﺮ ﺑﻦ ]‪[3‬‬‫داﻋﯽ اﻟﻌﻠﻮي ﺑﺎﺳﺘﺮآﺑﺎد اﺧﺒﺮﻧﺎ واﻟﺪي‪ ،‬و اﺑﻮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻄﺮف اﻟﻤﻄﺮﻓﯽ‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﺳﻌﺪ اﻻدرﯾﺴﯽ ]‪ [4‬إﺟﺎزة ﻓﯿﻤﺎ اﺧﺮﺟﻪ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ‬‫اﺳﺘﺮاﺑﺎد«‪.‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﺮﺷـﯿﺪي‪ ،‬ﻣﻦ وﻟﺪ ﻫﺎرون ]‪ [1‬ﻓﯽ اﻟﻨﺴـﺨﮥ اﻟﻤﻄﺒﻮﻋﮥ ﻣﻦ اﺳﻨﯽ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟﺪﮐﺘﻮر‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎدي اﻻﻣﯿﻨﯽ‪ :‬اﻟﻤﺴﯿﻨﯽ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ ﻣﻮﺳـﯽ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻋﯿﺴـﯽ اﻟﻤـﺪﯾﻨﯽ )ﻧﺴـﺒﮥ اﻟﯽ ﻣﺪﯾﻨـﮥ اﺻـﺒﻬﺎن( اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﻮﻟﻮد )‪ (501‬و اﻟﻤﺘـﻮﻓﯽ )‪(581‬‬‫ﺑﺎﺻﺒﻬﺎن ﻣﻦ اﮐﺎﺑﺮ اﻟﺤﻔﺎظ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻦ ارﺑﺎب اﻟﺘﺮاﺟﻢ و اﺛﻨﻮا ﻋﻠﯿﻪ و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﮐﺎن اﻣﺎم ﻋﺼـﺮه ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ و اﻟﻤﻌﺮﻓـﮥ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ إﻟﯿﻪ اﻟﺘﻘـﺪم ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻣﻊ ﻋﻠﻮ‬‫اﻻﺳﻨﺎد‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺴﺒﮑﯽ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 74‬از ‪184‬‬‫ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و ﻗﺪ ﺻﻨﻒ ﻓﯿﻬﺎ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ‪ ،‬و ﻗﺎل اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻨﻪ و ﮐﺘﺐ ﻋﻨﯽ و ﻫﻮ ﺛﻘﮥ ﺻﺪوق‪.‬‬‫ وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 1‬ص ‪ -486‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ج ‪ 4‬ص ‪-90‬‬‫]‪ [3‬ﻇﻔﺮ ﺑﻦ اﻟـﺪاﻋﯽ ﺑﻦ ﻣﻬـﺪي اﻟﻌﻠﻮي اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﻷﺳﺘﺮآﺑﺎدي‪ .‬ﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬ﺛﻘﮥ ﺻﺎﻟﺢ ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﺦ اﺑﯽ اﻟﻔﺘﺢ اﻟﮑﺮاﺟﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪-(449‬‬‫ﺗﻨﻘﯿﺢ اﻟﻤﻘﺎل ج ‪ 2‬ص ‪ -112‬ﺟﺎﻣﻊ اﻟﺮواة ج ‪ 1‬ص ‪.424‬‬‫]‪ [4‬اﺑﻮ ﺳـﻌﺪ اﻻدرﯾﺴـﯽ‪ :‬ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ادرﯾﺲ اﻷﺳﺘﺮآﺑﺎدي اﻟﺴـﻤﺮﻗﻨﺪي اﻟﻤﺤﺪث‪ ،‬اﻟﻤﻮرخ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ‬‫ﺑﺴﻤﺮﻗﻨﺪ ﺳﻨﮥ )‪ -(405‬اﻟﻨﺠﻮم اﻟﺰاﻫﺮة ج ‪ 4‬ص ‪237‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪111 :‬‬‫اﻟﺮﺷﯿﺪ ﺑﺴﻤﺮﻗﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﺎ ﮐﺘﺒﻨﺎه اﻻ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺤﻠﻮاﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻻﻫﻮازي ﻣﻮﻟﯽ اﻟﺮﺷﯿﺪ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ]‪ [1‬أﺣﻤﺪ اﻟﻘﺼﺮي‪،‬‬‫ﺣﺪﺛﺘﻨﺎ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻨﺖ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﺮﺿﺎ‪ ،‬ﺣﺪﺛﺘﻨﯽ ﻓﺎﻃﻤﮥ‪ ،‬و زﯾﻨﺐ‪ ،‬و أم ﮐﻠﺜﻮم ﺑﻨﺎت ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﻗﻠﻦ‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﺘﻨﺎ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻨﺖ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺼﺎدق‪ ،‬ﺣﺪﺛﺘﻨﯽ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻨﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﺘﻨﯽ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻨﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ‪ ،‬ﺣﺪﺛﺘﻨﯽ ﻓﺎﻃﻤﮥ‪،‬‬‫و ﺳـﮑﯿﻨﮥ اﺑﻨﺘـﺎ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أم ﮐﻠﺜﻮم ﺑﻨﺖ ﻓﺎﻃﻤـﮥ ﺑﻨﺖ اﻟﻨﺒﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬ﻋﻦ ﻓﺎﻃﻤـﮥ ﺑﻨﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و‬‫رﺿـﯽ ﻋﻨﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬أ ﻧﺴـﯿﺘﻢ ﻗﻮل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«؟ و ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ‪» :‬أﻧﺖ ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم«؟‬‫ﻫﮑﺬا أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »اﻟﻤﺴﻠﺴﻞ ﺑﺎﻻﺳﻤﺎء«‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﺴﻠﺴﻞ ﻣﻦ وﺟﻪ آﺧﺮ‪ ،‬و ﻫﻮ ان ﮐﻞ واﺣﺪة ﻣﻦ اﻟﻔﻮاﻃﻢ ﺗﺮوي ﻋﻦ ﻋﻤﮥ ﻟﻬﺎ‪.‬‬‫ﻓﻬﻮ رواﯾـﮥ ﺧﻤﺲ ﺑﻨﺎت أخ‪ ،‬ﮐﻞ واﺣـﺪة ﻣﻨﻬﻦ ﻋﻦ ﻋﻤﺘﻬﺎ[ ]‪ [1] .[2‬ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﻘﺼـﺮي‪ :‬ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﺎد اﻻﺷﺞ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬روي‬‫ﻋﻦ اﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬و ﯾﺮوي ﻋﻨﻪ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ روﯾﺪة اﻟﻌﺴﮑﺮي اﻟﺤﺪاد‪ ،‬و ﻟﻪ ﮐﺘﺐ ‪...‬‬‫ ﺟﺎﻣﻊ اﻟﺮواة ج ‪ 1‬ص ‪ -126‬ﺗﻨﻘﯿﺢ اﻟﻤﻘﺎل ج ‪ 1‬ص ‪ -177‬ﻓﻬﺮﺳﺖ اﻟﺸﯿﺦ ص ‪68‬‬‫]‪ [2‬اﺳـﻨﯽ اﻟﻤﻄـﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺳـﯿﺪﻧﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟـﺪﮐﺘﻮر ﻣﺤﻤـﺪ ﻫﺎدي اﻻﻣﯿﻨﯽ ص ‪ ،49‬و اﺳـﻤﯽ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ ﻓﯽ ﺗﻬﺬﯾﺐ‬‫اﺳﻨﯽ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ ﺑﺘﻬﺬﯾﺐ اﻟﻤﺤﻤﻮدي ص ‪.32‬‬‫»ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﺟﻼﻟﺖ ﻣﻘﺪﺳﯽ در ﮐﺘﺐ رﺟﺎل«‬‫و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻘﺪﺳﯽ از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﻬﺮه ﺣﻔﺎظ و اﺟّﻠﻪ ﺛﻘﺎت اﯾﻘﺎظ اﺳﺖ‪:‬‬‫‪ -1‬ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺟﺰري در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘﺮاء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ اﻟﺼـﺎﻟﺤﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ ﺷـﯿﺨﻨﺎ‪ ،‬و اﻣﺎﻣﻨﺎ‪ ،‬و ﻣﺒﺮزﻧﺎ‪ ،‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ‬‫ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ اﻟﻤﺤﺐ اﻟﺼﺎﻣﺖ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ أول رﻣﻀﺎن ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯽ ﻋﺸﺮة و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻓﺒﺎدر ﺑﻪ أﺑﻮه ﻓﺄﺣﻀﺮه ﻋﻠﯽ ﺳﻠﯿﻤﺎن ]‪ ،[1‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﻟﻤﻬﺘﺎر ]‪ ،[2‬و‬‫اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم ]‪ [1] ،[3‬ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ :‬ﻫﻮ ﺗﻘﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻗﺪاﻣﮥ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ‬‫اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﺴﻨﺪ اﻟﺸﺎم ﻓﯽ وﻗﺘﻪ‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ )‪ (628‬ﺑﺪﻣﺸﻖ و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﺳﻨﮥ )‪.(715‬‬‫ اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 2‬ص ‪ -146‬و اﻻﻋﻼم ﻟﻠﺰرﮐﻠﯽ ج ‪ 3‬ص ‪-185‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ‪ :‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﺼـﺮي اﻻﺻﻞ اﺑﻦ اﻟﻤﻬﺘﺎر اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ ﻧﺎﺻـﺮ اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ ﻣﺤﺪﺛﯽ‬‫اﻟﻘﺮن اﻟﺴﺎﺑﻊ و اﻟﺜﺎﻣﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 75‬از ‪184‬‬‫وﻟـﺪ ﻓﯽ رﺟﺐ ﺳـﻨﮥ )‪ ،(637‬و ﺳـﻤﻊ ﻣـﻦ اﺑـﻦ اﻟﺼـﻼح‪ ،‬و ﻣﮑﯽ ﺑـﻦ ﻋﻼـن‪ ،‬و اﺑﻦ ﺧﻄﯿﺐ اﻟﻘﺮاﻓـﮥ و ﻃﺎﺋﻔـﮥ و أﺟـﺎد ﻟﻪ اﻟﺴـﺨﺎوي‪ ،‬و اﺑﻦ‬‫اﻟﺼﺎﺑﻮﻧﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﻤﻮﯾﻪ و ﻏﯿﺮﻫﻢ و ﻋﻤﻞ ﻧﯿﺎﺑـﮥ اﻟﺤﮑﻢ ﻟﺠﻼل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ‪ 26‬ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳﻨﮥ )‪ -(715‬اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪4‬‬
‫ص ‪313‬‬‫]‪ [3‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ‪ :‬ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﮑﺘﻮم ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻢ اﻟﺴﻮﯾﺪي اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ ﺻﺪر اﻟﺪﯾﻦ وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ ،(623‬و ﺳﻤﻊ ﻣﻦ ﻣﮑﺮم ﺑﻦ‬‫أﺑﯽ اﻟﺼﻘﺮ‪ ،‬و ﺗﻔﺮد‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪113 :‬‬‫و وزﯾﺮة ]‪ ،[1‬ﺛﻢ ﺳـﻤﻊ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﺑﺈﻓﺎدة واﻟﺪه‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺮأ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﻓﺴـﻤﻊ ﻣﺎ ﻻ ﯾﺤﺪ و ﻻ ﯾﻮﺻﻒ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ و اﻻﺟﺰاء‪ ،‬و ﺧﺮج و أﻓﺎد‪ ،‬و ﺳﻤﻊ ﻣﻨﻪ‬‫اﻟﻄﻠﺒـﮥ و اﻟﺤﻔﺎظ‪ ،‬و ذﯾﻞ ﻋﻠﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺨﺘﺎرة« ﻟﻠﺤﺎﻓﻆ اﻟﻀـﯿﺎء‪ ،‬ﻓﺄﮐﻤﻠﻪ‪ ،‬و رﺗﺐ »ﻣﺴـﻨﺪ« ]‪ [2‬اﻻﻣﺎم أﺣﻤﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﻓﺄﺣﺴﻦ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ‬‫ﺷﺎء‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﻘﺮاءات‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﺴﺘﻨﯿﺮ« ]‪ [3‬ﻋﻠﯽ ﺑﺴـﻤﺎع »اﻟﻤﻮﻃﺄ« ﻣﻨﻪ ﺑﺪﻣﺸﻖ‪ -‬و اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻇﻔﺮ‪ ،‬و اﻟﺴﺨﺎوي‪ ،‬و‬‫ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﺣﺞ ﺳﻨﮥ )‪ (711‬ﻓﺤّﺪث ﺑﺎﻟﺤﺮم‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺷﻮال ﺳﻨﮥ )‪.(716‬‬‫ اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 1‬ص ‪-384‬‬‫]‪ [1‬وزﯾﺮة‪ :‬ﺳﺖ اﻟﻮزراء ﺑﻨﺖ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ أﺳـﻌﺪ اﻟﺘﻨﻮﺧﯿـﮥ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯿﮥ‪ ،‬ﮐﺎﻧﺖ ﻣﺤﺪﺛـﮥ ذات أﺧﻼق ﻓﺎﺿـﻠﮥ‪ ،‬وﻟـﺪت ﺳـﻨﮥ )‪ (624‬و ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻦ‬‫واﻟﺪﻫﺎ ﺟﺰءﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﺰﺑﯿﺪي »ﻣﺴﻨﺪ« اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ و »ﺻﺤﯿﺢ« اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬و ﺣّﺪﺛﺖ ﺑﺪﻣﺸﻖ و ﻣﺼﺮ‪ ،‬و ﺣﺪث ﻋﻨﻬﺎ ﺟﻤﻊ‬‫ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬ﺗﻮﻓﯿﺖ ﻓﯽ ﺷﻌﺒﺎن ﻓﺠﺄة ﺳﻨﮥ )‪ -.(716‬أﻋﻼم اﻟﻨﺴﺎء ج ‪ 2‬ص ‪-173‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺴﻨﺪ ﻻﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (241‬ﯾﺸﺘﻤﻞ ﻋﻠﯽ ﺛﻼﺛﯿﻦ اﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬ان اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺷﺮط ﻓﯿﻪ ان ﻻ ﯾﺨﺮج اﻻ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﺻﺤﯿﺤﺎ ﻋﻨﺪه‪.‬‬‫و ﮐﺘـﺎﺑﻪ ﻫـﺬا ﻣﻦ اﻋﻈﻢ اﻟﻤﺴﺎﻧﯿـﺪ ﻋﻨـﺪ اﻟﻘﻮم‪ ،‬و ﮐـﺎن ﻣﻮردا ﻻﻋﺘﻨـﺎﺋﻬﻢ‪ ،‬ﺟﻤﻊ ﻏﺮﯾﺒﻪ اﺑﻮ ﻋﻤﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣـﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ -(345‬و‬‫اﺧﺘﺼـﺮه اﺑﻦ اﻟﻤﻠﻘﻦ ﺳﺮاج اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (508‬و ﻋﻠﯿﻪ ﺗﻌﻠﯿﻘﮥ ﻟﻠﺴـﯿﻮﻃﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (911‬ﻓﯽ اﻋﺮاﺑﻪ ﺳﻤﺎﻫﺎ »ﻋﻘﻮد‬‫اﻟﺰﺑﺮﺟﺪ« و ﺷﺮح »اﻟﻤﺴﻨﺪ« اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻬﺎدي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ -.(1139‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 2‬ص ‪-1680‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﺴﺘﻨﯿﺮ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات اﻟﻌﺸﺮ اﻟﺒﻮاﻫﺮ ﻻﺑﯽ ﻃﺎﻫﺮ اﺑﻦ ﺳﻮار اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻘﺮي اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(499‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪114 :‬‬‫اﻟﺤﺠﺎر ]‪ ،[1‬و ﮐﺘﺎب »اﻟﺘﺠﺮﯾﺪ« ]‪ [2‬ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﺧﺮوف ]‪.[3‬‬‫أﺧـﺬﺗﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺮاءة‪ ،‬و ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﺑﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﻣﺴـﻤﻮﻋﺎﺗﻪ‪ ،‬و ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ ﮐﺜﯿﺮا و ﺳـﻤﻌﺖ و ﮐﺎن ﻻ ﯾﮑﻠﻢ أﺣـﺪا ﻓﻠﺬﻟﮏ ﻗﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬اﻟﺼﺎﻣﺖ‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﺻﺎﻟﺤﺎ ﻗﺎﻧﺘﺎ ﻗﺎﻧﻌﺎ ﺑﺎﻟﯿﺴـﯿﺮ ﻣﺘﻘﺸـﻔﺎ ﻻ ﯾﺄﻟﻒ ﻻﺣﺪ ﻏﯿﺮي رﺑﻤﺎ ﺟﺎءﻧﯽ اﻟﯽ ﻣﻨﺰﻟﯽ ﻓﺄﺳﻤﻌﻨﯽ و أﺳﻤﻊ أﻫﻠﯽ و أوﻻدي‪ ،‬و اﻧﺘﻬﯽ إﻟﯿﻪ اﻟﺤﻔﻆ ﻓﯽ‬‫زﻣﺎﻧﻪ رﺟﺎﻻ‪ ،‬و ﻣﺘﻨﺎ‪ ،‬و ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻻﺟﺰاء و رواﺗﻬﺎ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻟﯿﻠﮥ اﻻﺣﺪ اﻟﺨﺎﻣﺲ ﻣﻦ ﺷﻮال ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ )‪ ،(789‬و دﻓﻦ ﻣﻦ اﻟﻐﺪ ﺑﺴﻔﺢ ﻗﺎﺳﯿﻮن ]‪ ،[4‬و ﻟﻢ ﯾﺨﻠﻒ ﺑﻌﺪه ﻣﺜﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻧﻈﻤﯽ ﻓﯿﻪ‪ [1] :‬اﻟﺤﺠﺎر‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻨﻌﻢ ﻧﻌﻤﮥ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺑﯿﺎن اﻟﺼﺎﻟﺤﯽ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس وﻟﺪ ﻧﺤﻮ ﺳﻨﮥ ‪،624‬‬‫و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(730‬‬‫و ﮐـﺎن دﯾﻨـﺎ ﻣﻼزﻣـﺎ ﻟﻠﺼـﻠﻮة و اﻟﺼـﯿﺎم ﺣﺘﯽ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬اﻧﻪ ﺻﺎم و ﻫﻮ اﺑﻦ ﻣﺎﺋـﮥ ﺳـﻨﮥ رﻣﻀﺎن و اﺗﺒﻌﻪ ﺑﻌـﺪ اﻟﻔﻄﺮ ﺑﺴﺖ ﻣﻦ ﺷﻮال‪ ،‬و ﮐﺎن ﺣﯿﻨﺌﺬ‬‫ﯾﻐﺘﺴﻞ ﺑﺎﻟﻤﺎء اﻟﺒﺎرد و ﻻ ﯾﺘﺮك ﻏﺸﯿﺎن اﻟﺰوﺟﮥ‪ -.‬اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 1‬ص ‪-142‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺘﺠﺮﯾﺪ ﮐﺘﺎب ﻻﺑﻦ اﻟﻔﺤﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(399‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ ﺧﺮوف‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺰ اﻟﻤﻮﺻـﻠﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﻘﺮئ اﻟﻤﺤﻘﻖ اﻟﻤﺠﻮد وﻟـﺪ ﻓﯽ ﺣـﺪود )‪ (640‬و رﺣﻞ‬‫اﻟﯽ ﺑﻐﺪاد و دﻣﺸﻖ و ﺳﻤﻊ و اﺳﻤﻊ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺎد اﻟﯽ ﺑﻠﺪه اﻟﻤﻮﺻﻞ و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﺳﻨﮥ )‪.(727‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 76‬از ‪184‬‬‫]‪ [4‬ﻗﺎﺳـﯿﻮن )ﺑﺎﻟﺴـﯿﻦ اﻟﻤﻬﻤﻠـﮥ اﻟﻤﮑﺴﻮرة و اﻟﯿـﺎء اﻟﺘﺤﺘﺎﻧﯿـﮥ اﻟﻤﻀـﻤﻮﻣﮥ(‪ :‬ﺟﺒﻞ ﻣﺸـﺮف ﻋﻠﯽ ﻣﺪﯾﻨـﮥ دﻣﺸﻖ و ﻓﯿﻬﺎ آﺛﺎر اﻻﻧﺒﯿﺎء و ﮐﻬﻮف و‬‫ﻣﻐـﺎور ﻣﻨﻬـﺎ ﻣﻐـﺎرة اﻟـﺪم ﯾﻘـﺎل ﺑﻬـﺎ ﻗﺘﻞ ﻗﺎﺑﯿﻞ اﺧﺎه ﻫﺎﺑﯿﻞ‪ ،‬و ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻐﺎرة اﻟﺠﻮع ﯾﺰﻋﻤﻮن ان ﻣﺎت ﺑﻬﺎ ارﺑﻌﻮن ﻧﺒﯿﺎ‪ -‬ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺒﻠـﺪان ج ‪ 4‬ص‬‫‪-295‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪115 :‬‬‫ﺷﯿﺨﯽ اﻣﺎم ﺣﺎﻓﻆ ﺣﺠﮥ ذو ورع‪ ،‬ﺣﺒﺮ رﺿﯽ ﻗﺎﻧﺖ‬‫ﻣﺤّﺪث اﻵﻓﺎق ﻣﻊ ﺻﻤﺘﻪ ﻓﺄﻋﺠﺐ ﻟﻬﺬا اﻟﻤﺨﺒﺮ اﻟﺼﺎﻣﺖ‬‫]‪ [1‬و ﺟﻼل ﻟا ﺪﯾﻦ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻔﺎظ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﻟﻤﺤﺐ‪ .‬اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‪.‬‬‫و ﯾﻌﺮف ﺑﺎﻟﺼﺎﻣﺖ ﻟﻄﻮل ﺳـﮑﻮﺗﻪ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯽ ﻋﺸﺮة و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ )‪ ،(712‬و ﺣﻀـﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻘﯽ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬و ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﺳﻤﻊ اﻟﻘﺎﺳﻢ ]‪ [2‬ﺑﻦ‬‫ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ ،‬و ﺧﻠﻘﺎ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻣﮑﺜﺮا ﺷﯿﻮﺧﺎ و ﺳﻤﺎﻋﺎ‪ ،‬و ﻗﺮأ اﻟﮑﺜﯿﺮ و أﺟﺎد‪ ،‬و ﺧّﺮج و أﻓﺎد‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﺎﻟﻤﺎ ﻣﺘﻘﻨﺎ ﻓﻘﯿﻬﺎ‪ ،‬أﻓﺘﯽ و درس‪.‬‬‫ﻣﺎت ﺧﺎﻣﺲ ﺷﻮال ﺳﻨﮥ ﺗﺴﻊ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﮥ )‪ (789‬رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ]‪ [1] .[3‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘﺮاء ج ‪ 2‬ص ‪.175‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻘﺎﺳﻢ‪ :‬ﺑا ﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺤﺪث اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﻋﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« ج‬‫‪ 4‬ص ‪.314‬‬‫ﮐﺎن ﻣﺤﺪﺛﺎ ﻓﻬﻤﺎ ﺣﺴﻦ اﻟﻤﻌﺮﻓﮥ ﺷﺪﯾﺪ اﻟﻮرع‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺰاح و ﻓﮑﺎﻫﮥ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (527‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ ،(600‬و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ان ﺳﻤﺎع ﻟا ﺼﺎﻣﺖ‬‫ﻋﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻣﻦ دون واﺳـﻄﮥ ﻏﯿﺮ ﻣﻤﮑﻦ‪ ،‬ﻻن وﻻدة اﻟﺼﺎﻣﺖ ﮐﺎﻧﺖ ﺑﻌـﺪ وﻓﺎة اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ اﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻣﺎﺋـﮥ ﺳـﻨﮥ ﻓﺎﻟﺼـﺤﯿﺢ ﻋﺒﺎرة‬‫اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ ج ‪ 3‬ص ‪ 465‬ﻗﺎل‪ :‬اﺳﻤﻌﻪ )أي اﺑﻮه( اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﻋﯿﺴﯽ اﻟﻤﻄﻌﻢ ‪ ...‬و اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ‪ ...‬اﻟﺦ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻃﺒﻘﺎت ﻟا ﺤﻔﺎظ ص ‪535‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﭘﺎرﺳﺎ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﺎﻓﻈﯽ ﮐﻪ ﻣﺸـﻬﻮر اﺳﺖ ﺑﺨﻮاﺟﻪ ﭘﺎرﺳﺎ ]‪ [1] ،[1‬ﺧﻮاﺟﻪ ﭘﺎرﺳﺎ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻮدود‪ ،‬ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺠﻌﻔﺮي اﻟﺤﺎﻓﻈﯽ اﻟﺒﺨﺎري اﻟﺤﻨﻔﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﻓﻘﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻣﻔﺴﺮا‪ ،‬ﻣﺤﺪﺛﺎ‪ ،‬ﺻﻮﻓﯿﺎ ﻣﻦ اﻟﻨﻘﺸﺒﻨﺪﯾﮥ‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت و ﺗﺼـﻨﯿﻔﺎت ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳـﯿﮥ و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺳﻮر ﻣﻦ ﺟﺰﺋﯽ اﻟﻤﻠﮏ و اﻟﻨﺒﺄ‪ ،‬و ﺷﺮح ﻓﺼﻮص اﻟﺤﮑﻢ‪ ،‬و اﻟﻔﺼﻮل ﻟا ﺴﺘﮥ ﻓﯽ‬‫اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻣﻨﺎﺳﮏ اﻟﺤـﺞ‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺸـﯿﺦ ﺑﻬﺎء اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻨﻘﺸـﺒﻨﺪي‪ ،‬و ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻈﯿﻢ ﻓﯽ ﻣﺎﺋـﮥ ﻣﺠﻠـﺪ‪ ،‬و ﻓﺼﻞ اﻟﺨﻄﺎب ﻟﻮﺻـﻞ‬‫اﻻﺣﺒﺎب ﻓﯽ اﻟﺘﺼﻮف و اﻟﻤﺤﺎﺿﺮات‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻦ ارﺑـﺎب اﻟﺘﺮاﺟﻢ و اﺛﻨﻮا ﻋﻠﯿﻪ ﮐﺎﻟﺴـﺨﺎوي ﻓﯽ »اﻟﻀﻮء اﻟﻼﻣﻊ« ج ‪ 10‬ص ‪ -20‬و ﻃﺎﺷـﮑﺒﺮي زاده ﻓﯽ »اﻟﺸﻘﺎﯾﻖ« ج ‪1‬‬‫ص ‪ -286‬و اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﺎﺷﺎ اﻟﺒﻐـﺪادي ﻓﯽ »ﻫﺪﯾـﮥ اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ« ج ‪ 2‬ص ‪ -183‬و اﺑﻮ اﻟﺤﺴـﻨﺎت ﻓﯽ »اﻟﻔﻮاﺋـﺪ اﻟﺒﻬﯿﮥ« ص ‪ 199‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﻠﻤﺎء ﻋﺼﺮه‪ ،‬و ﻣﻬﺮ ﻋﻠﯽ اﻗﺮاﺋﻪ‪ ،‬و ﺣﺼﻞ اﻟﻔﺮوع و اﻻﺻﻮل‪.‬‬‫و ﺑﺮع ﻓﯽ اﻟﻤﻌﻘﻮل و اﻟﻤﻨﻘﻮل‪ ،‬اﺧﺬ اﻟﻔﻘﻪ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﺎﻫﺮ ﻣﺤﻤﺪ ‪...‬‬‫و ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ ﻣﻨﻬﺎ ﻓﺼﻞ اﻟﺨﻄﺎب و ﻫﻮ ﺗﺼﻨﯿﻒ ﻟﻄﯿﻒ ﺷﺮﯾﻒ ﺣﺎﻓﻞ ﻟﺤﻘﺎﺋﻖ اﻟﻌﻠﻢ اﻟﻠﺪﻧﯽ‪ ،‬و ﮐﺎﻓﻞ ﻟﺪﻗﺎﺋﻖ اﻟﻄﺮﯾﻖ اﻟﻨﻘﺸﺒﻨﺪي‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﺣﺎﺟﯽ ﺧﻠﯿﻔﮥ ﻓﯽ »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ج ‪ 2‬ص ‪ :1260‬ﻓﺼﻞ اﻟﺨﻄﺎب ﻓﯽ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮات ﻟﻠﺤﺎﻓﻆ اﻟﺰاﻫﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻦ اوﻻد ﻋﺒﯿﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻨﻘﺸـﺒﻨﺪي اﻟﺒﺨﺎري اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺨﻮاﺟﻪ ﭘﺎرﺳﺎ ‪ ...‬و ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻻﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺎج ﺣﺴﯿﻦ اﻻزﻧﯿﻘﯽ ﺑﺎﺷﺎرة اﻣﻮر ﺑﮏ ﺑﻦ ﺗﯿﻤﻮر‬‫ﺗﺎش ﺑﺎﺷﺎ‪ ،‬و ﺗﻌﺮﯾﺐ ﻓﺼﻞ اﻟﺨﻄﺎب ﻻﻣﯿﺮ ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺨﺎري ﻧﺰﯾﻞ ﻣﮑﮥ ﻓﺮغ ﻣﻨﻪ ﻓﯽ ‪ 7‬رﺟﺐ ﺳﻨﮥ )‪.(987‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 77‬از ‪184‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪117 :‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻓﺼﻞ اﻟﺨﻄﺎب« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و ﻋﻦ ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل ﻟﻌﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ]‪[1‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ از ﻣﺎ ﺳـﺒﻖ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و در اﯾﻨﺠﺎ ﺗﻤﺎم ﻋﺒﺎرت او ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﺬﮐﺮ‬‫ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﺬﮐﻮر ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬‫]ﻗﺎل ﻓﯽ »اﺳﻨﯽ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ« و ﻋﻨﺪي ﻣﻨﻪ ﻧﺴﺨﺘﺎن ﺑﻌﻨﺎﯾﮥ اﻟﺮب اﻟﺠﻠﯿﻞ اﻟﻤﻮاﻫﺐ‪:‬‬‫أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﺣﻔﺺ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺮاﻏﯽ ﻓﯿﻤﺎ ﺷﺎﻓﻬﻨﯽ ﺑﻪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﺘﺢ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﯿﻤﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‬‫اﻟﮑﻨـﺪي‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧـﺎ أﺑﻮ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﻘﺰاز‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧـﺎ اﻻﻣـﺎم اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺑﮑﯿﺮ‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﻋﻤﺮ اﻻﺧﺒﺎري‪،‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻀـﺒﻌﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻻﺷﺞ ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻌﻼء ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺎد‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﺎ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺑﺎﻟﺮﺣﺒﮥ ﯾﻨﺸﺪ اﻟﻨﺎس‪ :‬ﻣﻦ ﺳـﻤﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ‬‫وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه(؟‬‫ﻓﻘﺎم اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ ﺑﺪرﯾﺎ‪ ،‬ﻓﺸـﻬﺪوا اﻧﻬﻢ ﺳـﻤﻌﻮا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ وﻟﺪ اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ )ﺧﻮاﺟﻪ ﭘﺎرﺳﺎ( ﺳﻨﮥ )‪ (756‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‬‫اﻟﻤﻨﻮرة ﺳﻨﮥ )‪.(822‬‬‫]‪ [1‬اورد اﻟﺸـﯿﺦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﻨﻘﺸﺒﻨﺪي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻓﯽ »اﻟﯿﻨﺎﺑﯿﻊ« ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﻓﺼﻞ اﻟﺨﻄﺎب ﻓﯽ ص ‪ 271‬ﺑﺮواﯾﮥ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﺳـﯿﺪ أو زﯾﺪ ﺑﻦ‬‫ارﻗﻢ‪ ،‬ﻻ ﺑﺮواﯾﮥ ﻋﻤﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪118 :‬‬‫ﯾﻘﻮل ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺴﻦ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﻮﺟﻪ‪ ،‬ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﻦ وﺟﻮه ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬ﺗﻮاﺗﺮ ﻋﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﻫﻮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ ]‪ [1‬أﯾﻀﺎ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫رواه اﻟﺠﻢ اﻟﻐﻔﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺠﻢ اﻟﻐﻔﯿﺮ‪ ،‬و ﻻـ ﻋﺒﺮة ﺑﻤﻦ ﺣـﺎول ﺗﻀـﻌﯿﻔﻪ ﻣﻤﻦ ﻻـ اﻃﻼـع ﻟﻪ ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﻌﻠﻢ‪ [1] .‬ﻗـﺪ ﺗﺼﺪي ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﺤﻔﺎظ‬‫ﻻﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻓﺎﻓﺮدوه ﺑﺎﻟﺘﺄﻟﯿﻒ و ﺑﺤﺜﻮا ﻋﻨﻪ ﺳﻨﺪا و دﻻﻟﮥ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﻤﺤﻘﻖ اﻟﻤﺤﻤﻮدي‪ :‬ﻣﻦ اﻓﺨﻢ ﺗﻠـﮏ اﻟﺘﺄﻟﯿﻔـﺎت ﮐﺘﺎب »دﻋﺎء اﻟﻬـﺪاة اﻟﯽ اداء ﺣﻖ اﻟﻤﻮاﻻة« ﻓﯽ ﻋﺸـﺮة اﺟﺰاء‪ ،‬ﺗﺄﻟﯿﻒ اﻟﺤﺎﻓﻆ‬‫اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﺤﺎﮐﻢ اﻟﺤﺴـﮑﺎﻧﯽ ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺤﺬاء ﻣﺆﻟﻒ ﮐﺘﺎب »ﺷﻮاﻫﺪ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ« ﻣﻦ اﻋﻼم اﻟﻘﺮن اﻟﺨﺎﻣﺲ و ﻣﻨﻬﺎ ﮐﺘﺎب‬‫»اﻟﺪراﯾﮥ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻮﻻﯾﮥ« ﺗﺄﻟﯿﻒ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ و ﻗﺪ روي اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ اﻟﻒ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ ﻃﺮﯾﻖ ﻓﯽ ﺳﺒﻌﮥ ﻋﺸﺮ ﺟﺰءا‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﺎ ﮐﺘﺎب »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ﺗﺄﻟﯿﻒ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻻﻣﯿﻨﯽ رﻓﻊ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻘﺎﻣﻪ‪ ،‬و ﻟﯿﻼ ﺣﻆ ﻋﻨﻮان‪:‬‬‫»اﻟﻤﺆﻟﻔﻮن ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ« ﻣﻦ اﻟﻐﺪﯾﺮ ج ‪ 1‬ص ‪ 152‬ﻓﻘﺪ ذﮐﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﺆﻟﻔﯿﻦ ﻓﯿﻪ ﻧﺤﻮ )‪ (26‬ﻣﺆﻟﻔﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪119 :‬‬‫ﻓﻘـﺪ ورد ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ]‪ [1‬اﻟﺼـﺪﯾﻖ و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ]‪ ،[2‬و ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ]‪ [1] [3‬اﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ :‬ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻗﺤﺎﻓﮥ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ‬‫ﺑﻦ ﮐﻌﺐ اﻟﺘﯿﻤﯽ اﻟﻘﺮﺷـﯽ‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﻤﮑﮥ ﺳﻨﮥ )‪ 51‬ه ق( و ﻗﺎم ﺑﺎﻟﺨﻼﻓﮥ ﺳـﻨﮥ )‪ (11‬و اﻓﺘﺘﺤﺖ ﻓﯽ اﯾـﺎﻣﻪ ﺑﻼـد اﻟﺸﺎم و ﻗﺴﻢ ﮐﺒﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 78‬از ‪184‬‬‫ﻣﺪة ﺧﻼﻓﺘﻪ ﺳﻨﺘﺎن و ﺛﻼﺛﮥ اﺷﻬﺮ و ﻧﺼﻒ ﺷﻬﺮ‪ ،‬و ﻣﺎت ﺳﻨﮥ )‪ (13‬ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻧﻘﻠﻮا ﻋﻨﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ )‪ (142‬ﺣﺪﯾﺜﺎ‪ .‬و ﻗﺪ روي ﺣﺪﯾﺚ‬‫اﻟﻐـﺪﯾﺮ ﻋﻨﻪ ﺑا ﻦ ﻋﻘـﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻮﻻﯾـﮥ« و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺠﻌﺎﺑﯽ ﻓﯽ »اﻟﻨﺨﺐ« و اﻟﻤﻨﺼﻮر اﻟﺮازي ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻓﯽ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻐـﺪﯾﺮ‪ .‬ﻫﮑﺬا ذﮐﺮه‬‫اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ 16‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫]‪ [2‬و ﻗﺪ روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﻻﻋﺎﻇﻢ ﻣﻨﻬﻢ‪:‬‬‫اﺑﻦ اﻟﻤﻐـﺎزﻟﯽ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ص ‪ 22‬و ﻣﺤﺐ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻄﺒﺮي ﻓﯽ »اﻟﺮﯾﺎض اﻟﻨﻀـﺮة« ج ‪ 2‬ص ‪ 161‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﺣﻤـﺪ و اﺑﻦ‬‫اﻟﺴـﻤﺎن‪ ،‬و ﻓﯽ »ذﺧـﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ« ص ‪ 67‬و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾـﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾـﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪ 213‬و اﺑﻦ ﻋﺴـﺎﮐﺮ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾـﺦ دﻣﺸﻖ ج ‪ 2‬ص ‪،72‬‬‫ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺤﻤﻮدي‪ -‬و اﻟﻘﻨﺪوزي اﻟﺤﻨﻔﯽ ﻓﯽ »ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة« ص ‪.249‬‬‫]‪ [3‬ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺘﯿﻤﯽ اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﻤﺪﻧﯽ اﻟﺼـﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ 28‬ه ق( و ﮐـﺎن ﻣﻦ دﻫﺎة ﻗﺮﯾﺶ و ﮐﺎن ﻣﻨﺤﺮﻓﺎ ﻋﻦ اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻓﺨﺮج ﻣﻊ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﻋﻠﯿﻪ ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻞ ﻓﻘﺘﻞ ﺳﻨﮥ )‪ -(36‬روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻦ ﻃﻠﺤﮥ ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﻷﮐﺎﺑﺮ ﻣﻨﻬﻢ‪:‬‬‫اﻟﻤﺴـﻌﻮدي ﻓﯽ »ﻣﺮوج اﻟﺬﻫﺐ ج ‪ 2‬ص ‪ -11‬و اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴـﺘﺪرك« ج ‪ 3‬ص ‪ 171‬و اﻟﺨﻮارزﻣﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﻨـﺎﻗﺐ« ص ‪ -112‬و اﺑﻦ‬‫ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ دﻣﺸﻖ ج ‪ 25‬ص ‪ 441‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪ -107‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« ج ‪1‬‬‫ص ‪ 391‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪120 :‬‬‫ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و اﻟﺰﺑﯿﺮ ]‪ [1‬ﺑﻦ اﻟﻌﻮام‪ ،‬و ﺳـﻌﺪ ]‪ [2‬ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗـﺎص‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ]‪ [3‬ﺑﻦ ﻋـﻮف‪ [1] ،‬اﻟﺰﺑﯿﺮ ﺑﻦ اﻟﻌﻮام‪ :‬ﺑﻦ ﺧﻮﯾﻠـﺪ اﻻﺳـﺪي‬‫اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ اﻟﺸﺠﺎع‪ ،‬اﺑﻦ ﻋﻤﮥ اﻟﻨﺒﯽ )ص(‪ ،‬اﺳﻠﻢ و ﻟﻪ )‪ (12‬ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﺷﻬﺪ ﺑﺪرا واﺣﺪا و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﺟﻌﻠﻪ ﻋﻤﺮ ﻣﻦ اﻟﺴﺘﮥ اﻟﺬﯾﻦ ﻋﯿﻨﻬﻢ‬‫ﻟﻠﺨﻼﻓﮥ ﺑﻌﺪه‪ ،‬و اﺿـﻠﻪ اﺑﻨﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺣﺘﯽ ﺧﺮج ﻋﻠﯽ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻞ‪ ،‬و ﻗﺘﻠﻪ اﺑﻦ ﺟﺮﻣﻮز ﻏﯿﻠﮥ ﺑﻮادع اﻟﺴـﺒﺎع )ﻋﻠﯽ ‪7‬‬‫ﻓﺮاﺳﺦ ﻣﻦ اﻟﺒﺼﺮة( ﺳﻨﮥ )‪ (36‬روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻨﻪ ﮐﻤﺎ ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻗﺪس ﺳﺮه ﻓﯽ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ 29‬اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎب‬‫اﻟﻮﻻﯾﮥ‪ ،‬و اﻟﺠﻌﺎﺑﯽ ﻓﯽ ﻧﺨﺒﻪ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﺼﻮر اﻟﺮازي ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻐﺪﯾﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص‪ :‬ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻫﯿﺐ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﻣﻨﺎف اﻟﻘﺮﺷﯽ‪ ،‬ﻣﺮت ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ‪ ،‬روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻨﻪ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ اﻻﻋﺎﻇﻢ‬‫ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ ﻓﯽ »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ« ص ‪ -3‬و ‪ 4‬و ‪ -18‬و اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ ﻓﯽ »اﻟﺴﻨﻦ ج ‪ 1‬ص ‪ -30‬و اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﺘﺪرك« ج ‪ 3‬ص ‪ -116‬و‬‫اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« ج ‪ 4‬ص ‪.356‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﻋﻮف اﻟﺰﻫﺮي اﻟﻘﺮﺷـﯽ اﻟﺼـﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﺴـﺘﮥ اﺻـﺤﺎب اﻟﺸﻮري اﻟﺬﯾﻦ ﺟﻌﻞ ﻋﻤﺮ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﻓﯿﻬﻢ‪،‬‬‫وﻟﺪ ﺑﻌﺪ اﻟﻔﯿﻞ ﺑﻌﺸﺮ ﺳﻨﯿﻦ ﺳﻨﮥ )‪ 44‬ه ق(‪ ،‬اﺳـﻠﻢ و ﺷﻬﺪ اﻟﻤﺸﺎﻫﺪ‪ ،‬و ﮐﺎن ذا ﺛﺮوة ﻋﻈﯿﻤﮥ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺳﻨﮥ )‪ -(32‬روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ‬‫ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻮﻻﯾﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﺼﻮر اﻟﺮازي ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻐﺪﯾﺮ‪ ،‬و ﻋﺪه اﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ و اﻟﺠﺰري ﻣﻤﻦ روي اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺸﺮﯾﻒ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪121 :‬‬‫و اﻟﻌﺒﺎس ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪ ،‬و زﯾﺪ ]‪ [2‬ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬و اﻟﺒﺮاء ]‪ [3‬ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و ﺑﺮﯾـﺪة ﺑﻦ ]‪ [1‬اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ‪ :‬ﺑﻦ ﻫﺎﺷﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫ﻣﻨـﺎف‪ ،‬أﺑﻮ ﻟا ﻔﻀـﻞ‪ ،‬ﻋﻢ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ اﮐﺎﺑﺮ ﻗﺮﯾﺶ ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿـﮥ و اﻻﺳـﻼم‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ ﺳـﻘﺎﯾﮥ اﻟﺤﺎج‪ ،‬اﺳـﻠﻢ ﻗﺒﻞ‬‫اﻟﻬﺠﺮة و ﮐﺘﻢ اﺳـﻼﻣﻪ‪ ،‬و اﻗﺎم ﺑﻤﮑـﮥ ﯾﮑﺘﺐ اﻟﯽ اﻟﻨﺒﯽ )ص( اﺧﺒﺎر اﻟﻤﺸـﺮﮐﯿﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﻫﺎﺟﺮ اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ و ﺷـﻬﺪ وﻗﻌـﮥ ﺣﻨﯿﻦ و ﻓﺘـﺢ ﻣﮑﮥ‪ ،‬و‬‫ﻋﻤﯽ ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه و اﺣﺼﯽ وﻟﺪه ﻓﯽ ﻋﺼﺮ اﻟﻤﺄﻣﻮن ﺳﻨﮥ )‪ (200‬ﻓﺒﻠﻐﻮا )‪ (33000‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (32‬و ﮐﺎﻧﺖ وﻻدﺗﻪ ﻓﯽ ﻣﮑﮥ ﺳﻨﮥ‬‫)‪ 51‬ق ه(‪.‬‬‫اﺧﺮج ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪه ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻮﻻﯾﮥ وﻋﺪه اﻟﺠﺰري ﻣﻦ رواﺗﻪ‪.‬‬‫]‪ [2‬زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ :‬اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺨﺰرﺟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (66‬و ﻗﺪ ﻣﺮت ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ‪ ،‬اﺧﺮج ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻓﯽ اﻟﻐﺪﯾﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﻨﺪ« ج ‪ 4‬ص‬‫‪ 368‬و ص ‪ -372‬و اﻟﻨﺴــﺎﺋﯽ ﻓﯽ »اﻟﺨﺼـﺎﺋﺺ« ص ‪ -15‬و ص ‪ -16‬و اﻟــﺪوﻻﺑﯽ ﻓﯽ »اﻟﮑﻨﯽ و اﻻﺳــﻤﺎء« ج ‪ 2‬ص ‪ -61‬و ﻣﺴـﻠﻢ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 79‬از ‪184‬‬‫»اﻟﺼـﺤﯿﺢ« ج ‪ 2‬ص ‪ -325‬و اﻟﺒﻐـﻮي ﻓﯽ »ﻣﺼﺎﺑﯿـﺢ اﻟﺴـﻨﮥ« ج ‪ 2‬ص ‪ -199‬و اﻟﺘﺮﻣـﺬي ﻓﯽ »اﻟﺼـﺤﯿﺢ« ج ‪ 2‬ص ‪ -298‬و اﻟﺤـﺎﮐﻢ ﻓﯽ‬‫»اﻟﻤﺴﺘﺪرك« ج ‪ 3‬ص ‪ 109‬و اﺑﻦ ﻃﻠﺤـﮥ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ »ﻣﻄﺎﻟﺐ اﻟﺴﺆل« ص ‪ 16‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋـﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪ 104‬و‬‫ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻤﻦ ﯾﻄﻮل و ﻣﻦ أراد اﻟﺘﻔﺼﯿﻞ ﻓﻠﯿﺮاﺟﻊ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ﻣﻦ ص ‪ -29‬اﻟﯽ ص ‪.37‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ :‬اﻻﻧﺼﺎري اﻻوﺳـﯽ ﻧﺰﯾﻞ اﻟﮑﻮﻓـﮥ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (72‬و ﻗـﺪ ﻣﺮت ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ أورد ﺣـﺪﯾﺜﻪ ﻓﯽ اﻟﻐـﺪﯾﺮ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ اﺳﺎﻃﯿﻦ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﻨﺪ« ج ‪ 4‬ص ‪ -281‬و اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ ﻓﯽ »اﻟﺴﻨﻦ« ج ‪ 1‬ص ‪ 28‬و ص ‪ -29‬و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ ﻓﯽ »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ«‬‫ص ‪ -16‬و اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺒﻐﺪادي ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد« ج ‪ 14‬ص ‪ -236‬و اﻟﻄﺒﺮي ﻓﯽ »اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ« ج ‪ 3‬ص ‪ 428‬و اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ ﻓﯽ »اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب«‬‫ج ‪ 2‬ص ‪ -473‬و ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻄﺒﺮي ﻓﯽ »اﻟﺮﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة« ج ‪ 2‬ص ‪169‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪122 :‬‬‫اﻟﺤﺼﯿﺐ ]‪ ،[1‬و أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ]‪ ،[2‬و أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ ]‪ [3‬اﻟﺨـﺪري‪ ،‬و اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﻨـﺎﻗﺐ« ص ‪ -94‬و اﺑﻦ اﻟﺼـﺒﺎغ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ ﻓﯽ‬‫»اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤﮥ« ص ‪.25‬‬‫]‪ [1‬ﺑﺮﯾﺪة ﺑﻦ اﻟﺤﺼـﯿﺐ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث اﻻﺳﻠﻤﯽ‪ ،‬أﺑﻮ ﺳﻬﻞ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (64‬ﺻﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬اﺳﻠﻢ ﻗﺒﻞ ﺑﺪر و ﻟﻢ ﯾﺸﻬﺪﻫﺎ‪ ،‬و ﺷﻬﺪ ﺧﯿﺒﺮ و‬‫ﻓﺘﺢ ﻣﮑﮥ‪ ،‬و اﺳـﺘﻌﻤﻠﻪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻋﻠﯽ ﺻﺪﻗﺎت ﻗﻮﻣﻪ‪ ،‬و ﺳﮑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺛﻢ اﻧﺘﻘﻞ اﻟﯽ اﻟﺒﺼﺮة‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﯽ ﻣﺮو‪ ،‬ﻓﻤﺎت ﺑﻬﺎ‪ ،‬أورد‬‫ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻓﯽ اﻟﻐﺪﯾﺮ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﺘﺪرك« ج ‪ 3‬ص ‪ 110‬و اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« ج ‪ 4‬ص ‪ 23‬و اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ ﻓﯽ »اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب« ج ‪2‬‬‫ص ‪ 473‬و اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ص ‪ 114‬و ﻓﯽ »اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼﻐﯿﺮ« ج ‪ 2‬ص ‪ -555‬و اﻟﻤﺘﻘﯽ ﻓﯽ »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤـﺎل« ج ‪ 6‬ص ‪ -397‬و‬‫ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺻـﺨﺮ اﻟﺪوﺳـﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (59‬و ﻗـﺪ ﻣﺮت ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ‪ ،‬ﯾﻮﺟـﺪ ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻓﯽ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد« ج ‪ 8‬ص‬‫‪ -290‬و »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« ج ‪ 7‬ص ‪ -327‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ ص ‪ -130‬و »اﻟﺪر اﻟﻤﻨﺜﻮر« ج ‪ 2‬ص ‪ 259‬و »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ص ‪114‬‬‫و »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ج ‪ 6‬ص ‪ 154‬و ص ‪ -403‬و »اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب« ج ‪ 7‬ص ‪ -473‬و »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪ 214‬و »ﻧﺰل اﻻﺑﺮار« ص ‪ 20‬و‬‫ﻏﯿﺮﻫﺎ‪.‬‬‫]‪ [3‬أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ :‬ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ ﺳـﻨﺎن اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺨﺰرﺟﯽ‪ ،‬ﺻـﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎن ﻣﻦ ﻣﻼزﻣﯽ اﻟﻨﺒﯽ ص و روي ﻋﻨﻪ اﺣﺎدﯾﺚ ﮐﺜﯿﺮة‬‫ﺗﺒﻠﻎ ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﻘﻮم )‪ (1170‬ﺣﺪﯾﺜﺎ‪ ،‬ﻏﺰا اﺛﻨﺘﯽ ﻋﺸﺮة ﻏﺰوة ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (74‬روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻨﻪ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه ج ‪6‬‬‫ص ‪ ،194‬و اﻟﺨﻮارزﻣﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ص ‪ ،80‬و اﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ ﻓﯽ »اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤﮥ« ص ‪ 27‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪123 :‬‬‫و ﺟﺎﺑﺮ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [2‬اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و ﺣﺒﺸﯽ ]‪ [3‬ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [4‬اﻟﺰواﺋﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪ 108‬و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه‬‫ج ‪ 2‬ص ‪ 14‬و ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 7‬ص ‪ 349‬و ‪ -350‬و اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ص ‪ 114‬و »اﻟﺪر اﻟﻤﻨﺜﻮر« ج ‪ 2‬ص ‪.259‬‬‫]‪ [1‬ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬اﻻﻧﺼﺎري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (78‬و ﻗﺪ ﻣﺮت ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻮﻻﯾﮥ« و‬‫أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺠﻌﺎﺑﯽ ﻓﯽ ﻧﺨﺒﻪ و اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ ﻓﯽ »اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب« ج ‪ 2‬ص ‪ 473‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« ج ‪ 7‬ص ‪ 337‬و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ‬‫»اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪ 209‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻄﻠﺐ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (68‬و ﻗـﺪ ﻣﺮت ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ و اﺧﺮج ﺣـﺪﯾﺜﻪ ﻓﯽ اﻟﻐـﺪﯾﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ ﻓﯽ »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ«‬‫ص ‪ ،7‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﻨﺪ« ج ‪ 1‬ص ‪ ،331‬و اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﺘﺪرك« ج ‪ 3‬ص ‪ ،132‬و اﻟﺨﻮارزﻣﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ص ‪ ،75‬و‬‫ﻣﺤﺐ اﻟﻄﺒﺮي ﻓﯽ »اﻟﺮﯾـﺎض« ج ‪ 2‬ص ‪ 203‬و ﻓﯽ »ذﺧـﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ« ص ‪ ،87‬و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾـﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾـﮥ« ج ‪ 7‬ص ‪ ،337‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ‬‫اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪ 108‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺣﺒﺸـﯽ ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة‪ :‬اﻟﺴـﻠﻮﻟﯽ ﻧﺰﯾﻞ اﻟﮑﻮﻓﮥ روي ﺷـﻬﺎدﺗﻪ ﻟﻌﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﯾﻮم اﻟﻤﻨﺎﺷﺪة اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻮﻻﯾﮥ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 80‬از ‪184‬‬‫»اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ« ج ‪ 3‬ص ‪ 307‬و ج ‪ 5‬ص ‪ 205‬و ﻣﺤﺐ اﻟﻄﺒﺮي ﻓﯽ »اﻟﺮﯾـﺎض« ج ‪ 2‬ص ‪ 169‬و اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨـﺪي ﻓﯽ »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ج ‪ 6‬ص‬‫‪ ،154‬و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪ 211‬و ج ‪ 7‬ص ‪.349‬‬‫]‪ [4‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ :‬ﺑﻦ ﻏﺎﻓﻞ ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ اﻟﻬﺬﻟﯽ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ و ﻫﻮ ﻣﻦ أﻫﻞ ﻣﮑﮥ و ﻣﻦ اﻟﺴﺎﺑﻘﯿﻦ اﻟﯽ اﻻﺳﻼم‪ ،‬و أول‬‫ﻣﻦ ﺟﻬﺮ ﺑﻘﺮاءة اﻟﻘﺮآن ﺑﻤﮑﮥ و ﮐﺎن ﺧﺎدم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ص‪ ،‬و وﻟﯽ ﺑﻌﺪ اﻟﻨﺒﯽ ص ﺑﯿﺖ ﻣﺎل اﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺪم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪124 :‬‬‫ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ ،‬و ﻋﻤﺮان ]‪ [1‬ﺑﻦ ﺣﺼﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻋﻤﺎر ]‪ [3‬ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ‪ ،‬اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻓﯽ ﺧﻼﻓﮥ ﻋﺜﻤﺎن ﻓﺘﻮﻓﯽ ﻓﯿﻬﺎ ﻋﻦ ﻧﺤﻮ ﺳﺘﯿﻦ‬‫ﻋﺎﻣﺎ ﺳﻨﮥ )‪ (32‬و ﮐﺎن ﻗﺼـﯿﺮا ﺟـﺪا ﯾﮑﺎد اﻟﺠﻠﻮس ﯾﻮاروﻧﻪ‪ ،‬ﻟﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﻘﻮم )‪ (847‬ﺣـﺪﯾﺜﺎ ﻣﻨﻬﺎ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ و آﯾﮥ اﻟﺘﺒﻠﯿﻎ اﺧﺮﺟﻪ ﻋﻨﻪ‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾـﮥ‪ ،‬و رواه ﻋﻨﻪ اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »اﻟﺪر اﻟﻤﻨﺜﻮر« ج ‪ 2‬ص ‪ ،298‬و اﻟﺸﻮﮐﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮه ج ‪ 2‬ص ‪ ،57‬و اﻵﻟﻮﺳﯽ ﻟا ﺒﻐﺪادي‬‫ﻓﯽ »روح اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ« ج ‪ 2‬ص ‪.348‬‬‫]‪ [1‬ﻋﻤﺮان ﺑﻦ ﺣﺼـﯿﻦ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ‪ ،‬أﺑﻮ ﻧﺠﯿﺪ اﻟﺨﺰاﻋﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬أﺳـﻠﻢ ﻋﺎم ﺧﯿﺒﺮ ﺳـﻨﮥ )‪ 7‬ه( و ﮐﺎﻧﺖ ﻣﻌﻪ راﯾـﮥ ﺧﺰاﻋﮥ ﯾﻮم‬‫ﻓﺘﺢ ﻣﮑﮥ‪ ،‬و ﺑﻌﺜﻪ ﻋﻤﺮ اﻟﯽ أﻫﻞ اﻟﺒﺼـﺮة ﻟﯿﻔﻘﻬﻬﻢ‪ ،‬و وﻻه زﯾﺎد ﻗﻀﺎﺋﻬﺎ و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﺳـﻨﮥ )‪ (52‬ﻟﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺐ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻘﻮم )‪ (130‬ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻣﻨﻬﺎ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻐـﺪﯾﺮ‪ ،‬أﺧﺮﺟﻪ ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ اﻟﻮﻻﯾﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﺳﺎﻟﻢ اﻟﺒﺨﺎري ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺘﺮﻣﺬي ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص‬‫‪.57‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ :‬ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ 10‬ق ه( ﺑﻤﮑﮥ و ﻫﺎﺟﺮ ﻣﻊ أﺑﯿﻪ اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ و ﮐﻒ ﺑﺼﺮه ﻓﯽ آﺧﺮ ﺣﯿﺎﺗﻪ‪ ،‬و‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (73‬و ﻫﻮ آﺧﺮ ﻣﻦ ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻤﮑﮥ ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ و ﻟﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ )‪ (2630‬ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻣﻨﻬﺎ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ‪ ،‬أﺧﺮﺟﻪ ﻋﻨﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ‬‫اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪ 106‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ ﻓﯽ ﺳﻨﻨﻪ و ﻧﻘﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﻟﻮﺻﺎﺑﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ »اﻻﮐﺘﻔﺎء« ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »اﻟﻐﺪﯾﺮ«‬‫ج ‪ 1‬ص ‪ ،53‬و اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ص ‪ ،114‬و اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨﺪي ﻓﯽ »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ج ‪ 6‬ص ‪ ،154‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻋﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ اﻟﻤﺬﺣﺠﯽ‪ ،‬أﺑﻮ اﻟﯿﻘﻈﺎن‪ ،‬اﻟﺼـﺤﺎﺑﯽ اﻟﺸـﺠﺎع و ﻫﻮ أﺣﺪ اﻟﺴﺎﺑﻘﯿﻦ اﻟﯽ اﻻﺳﻼم و اﻟﻤﻌﺬﺑﯿﻦ ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻠﻪ‪،‬‬‫ﻫﺎﺟﺮ اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬و ﺷﻬﺪ ﺑﺪرا و أﺣﺪا‪ ،‬و اﻟﺨﻨﺪق‪ ،‬و ﺑﯿﻌﮥ اﻟﺮﺿﻮان‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﻨﺒﯽ )ص( ﯾﻠﻘﺒﻪ »اﻟﻄﯿﺐ اﻟﻤﻄﯿﺐ«‬‫وﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪» :‬ﻣﺎ ﺧﯿﺮ ﻋﻤﺎر ﺑﯿﻦ أﻣﺮﯾﻦ اﻻ اﺧﺘﺎر أرﺷﺪﻫﻤﺎ« و ﻫﻮ أول ﻣﻦ ﺑﻨﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪125 :‬‬‫و أﺑﯽ ذر اﻟﻐﻔــﺎري ]‪ ،[1‬و ﺳـﻠﻤﺎن اﻟﻔﺎرﺳﯽ ]‪ ،[2‬ﻣﺴـﺠﺪا ﻓﯽ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬ﺑﻨـﺎه ﻓﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ و ﺳـﻤﺎه ﻗﺒﺎء‪ ،‬و ﺷـﻬﺪ اﻟﺠﻤﻞ و ﺻـﻔﯿﻦ ﻣﻊ أﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم و اﺳﺘﺸـﻬﺪ ﻓﯽ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (37‬و ﻋﻤﺮه )‪ (93‬ﺳـﻨﮥ أورد اﻟﻘـﻮم ﻟﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺒﻬﻢ )‪ (62‬ﺣـﺪﯾﺜﺎ ﻣﻨﻬﺎ ﺣـﺪﯾﺚ ﻟا ﻐﺪﯾﺮ و‬‫اﺣﺘﺠـﺎﺟﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﯽ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌـﺎص‪ ،‬رواه ﻓﯽ ﺷـﺮح ﻧﻬـﺞ اﻟﺒﻼﻏـﮥ اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺪﯾـﺪ ج ‪ 2‬ص ‪ 273‬و روي اﻟﻐـﺪﯾﺮ ﻋﻨﻪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺤﻤـﻮﻧﯽ‬‫اﻟﺠﻮﺋﯿﻨﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ »ﻓﺮاﺋـﺪ اﻟﺴـﻤﻄﯿﻦ« ص ‪ 195‬ط ﺑﯿﺮوت ﺑﺘﺤﻘﯿـﻖ اﻟﻤﺤﻤﻮدي و ﻫﻮ ﻣﻦ اﻟﺮﮐﺒـﺎن اﻟﺸـﻬﻮد ﻟﻌﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺑﺤـﺪﯾﺚ‬‫اﻟﻐﺪﯾﺮ‪.‬‬‫]‪ [1‬أﺑﻮ ذر اﻟﻐﻔﺎري‪ :‬ﺟﻨﺪب ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة ﺑﻦ ﺳﻔﯿﺎن ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ ﻣﻦ ﮐﺒﺎر اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬أﺳﻠﻢ ﺑﻌﺪ أرﺑﻌﮥ ﻧﻔﺮ ﯾﻀﺮب ﺑﻪ اﻟﻤﺜﻞ ﻓﯽ اﻟﺼﺪق‪ ،‬و‬‫ﻫﻮ أول ﻣﻦ ﺣﯿﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ﺑﺘﺤﯿﮥ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬ﻫﺎﺟﺮ ﺑﻌﺪ وﻓﺎة اﻟﻨﺒﯽ )ص( اﻟﯽ ﺑﺎدﯾﮥ اﻟﺸﺎم‪ ،‬ﺛﻢ ﺳﮑﻦ دﻣﺸﻖ ﻓﺸﮑﺎه ﻣﻌﺎوﯾﮥ اﻟﯽ ﻋﺜﻤﺎن‬‫ﻓﺎﺳـﺘﻘﺪﻣﻪ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ و أﺧﺮﺟﻪ اﻟﯽ اﻟﺮﺑﺬة ﺣﺘﯽ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (32‬روي ﻟﻪ اﻟﺒﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ )‪ (281‬ﺣﺪﯾﺜﺎ و روي‪ ،‬ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ‬‫ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة و اﻟﺠﻌﺎﺑﯽ و اﻟﺤﻤﻮﺋﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺳﻠﻤﺎن اﻟﻔﺎرﺳﯽ‪ :‬ﻣﻦ ﻣﻘﺪﻣﯽ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺴﻤﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﺳﻠﻤﺎن اﻻﺳﻼم و ﻋﺎش ﻋﻤﺮا ﻃﻮﯾﻼ‪.‬‬‫ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ ﻧﺸﺄ ﻓﯽ ﻗﺮﯾﮥ ﺟﯽ ﻣﻦ ﻗﺮي اﺻـﺒﻬﺎن و رﺣﻞ اﻟﯽ اﻟﺸﺎم‪ ،‬و اﻟﻤﻮﺻﻞ‪ ،‬و ﻧﺼـﯿﺒﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﻤﻮرﯾﮥ‪ ،‬و ﻗﺮأ ﮐﺘﺐ اﻟﻔﺮس و اﻟﺮوم و ﻟا ﯿﻬﻮد‪ ،‬و‬‫ﻗﺼـﺪ ﺑﻼـد اﻟﻌﺮب‪ ،‬ﻓﻠﻘﯿﻪ رﮐﺐ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﮐﻠﺐ ﻓﺎﺳـﺘﺨﺪﻣﻮه‪ ،‬ﺛﻢ اﺳـﺘﺒﻌﺪوه و ﺑـﺎﻋﻮه‪ ،‬ﻓﺎﺷﺘﺮاه رﺟﻞ ﻣﻦ ﻗﺮﯾﻈـﮥ ﻓﺠﺎء ﺑﻪ اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬و ﻋﻠﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 81‬از ‪184‬‬‫ﺳﻠﻤﺎن ﺑﺨﺒﺮ اﻻﺳﻼم ﻓﻘﺼﺪ اﻟﻨﺒﯽ )ص( ﺑﻘﺒﺎء و ﺳﻤﻊ ﮐﻼﻣﻪ و ﻻزﻣﻪ أﯾﺎﻣﺎ‪ ،‬و أﻋﺎﻧﻪ اﻟﻨﺒﯽ )ص( ﻋﻠﯽ ﺷﺮاء ﻧﻔﺴﻪ ﻣﻦ ﺻﺎﺣﺒﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻇﻬﺮ اﺳﻼﻣﻪ‬‫و ﮐﺎن ﻗﻮي اﻟﺠﺴﻢ‪ ،‬ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺮأي‪ ،‬ﻋﺎﻟﻤﺎ ﺑﺎﻟﺸﺮاﺋﻊ و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬و‬‫ﺳﺌﻞ ﻋﻨﻪ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻣﺮؤ ﻣﻨﺎ و إﻟﯿﻨﺎ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪ ،‬ﻣﻦ ﻟﮑﻢ ﺑﻤﺜﻞ ﻟﻘﻤﺎن اﻟﺤﮑﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻠﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪126 :‬‬‫و أﺳﻌﺪ ]‪ [1‬ﺑﻦ زرارة‪ ،‬و ﺧﺰﯾﻤﮥ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬و أﺑﯽ أﯾﻮب ]‪ [3‬اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﺳـﻬﻞ ﺑﻦ اﻟﻌﻠﻢ اﻻول و اﻟﻌﻠﻢ اﻵﺧﺮ‪ ،‬و ﻗﺮأ اﻟﮑﺘﺎب اﻻول و‬‫اﻟﮑﺘﺎب اﻵﺧﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺑﺤﺮا ﻻ ﯾﻨﺰف و ﺟﻌﻞ أﻣﯿﺮا ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺪاﺋﻦ‪ ،‬ﻓﺄﻗﺎم ﻓﯿﻬﺎ اﻟﯽ ان ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(36‬‬‫و ﻟﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﻘﻮم )‪ (60‬ﺣﺪﯾﺜﺎ‪ ،‬أﺧﺮج ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة و اﻟﺠﻌﺎﺑﯽ و اﻟﺤﻤﻮﯾﮥ اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ ﻓﯽ »ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ« ج ‪ 1‬ص ‪.315‬‬‫ اﻻﻋﻼم ج ‪ 3‬ص ‪ -169‬اﻟﻐﺪﯾﺮ ج ‪ 1‬ص ‪.44‬‬‫]‪ [1‬أﺳـﻌﺪ ﺑﻦ زرارة‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺪس اﻟﻨﺠﺎري اﻟﺨﺰرﺟﯽ‪ ،‬أﺣﺪ اﻟﺸﺠﻌﺎن اﻻﺷﺮاف ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ و اﻻﺳﻼم ﻓﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻗﺪم ﻣﮑﮥ ﻓﯽ ﻋﺼﺮ اﻟﻨﺒﻮة‬‫و ﻣﻌﻪ ذﮐﻮان ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ ﻗﯿﺲ‪ ،‬ﻓﺄﺳـﻠﻤﺎ و ﻋﺎدا اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﮑﺎﻧﺎ أول ﻣﻦ ﻗﺪﻣﻬﺎ ﺑﺎﻻﺳـﻼم و ﻫﻮ أﺣﺪ اﻟﻨﻘﺒﺎء اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪(1‬‬‫ﻗﺒﻞ وﻗﻌﮥ ﺑﺪر‪ ،‬أﺧﺮج ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻓﯽ اﻟﻐﺪﯾﺮ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة و اﻟﺠﻌﺎﺑﯽ و أﺑﻮ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺧﺰﯾﻤﮥ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ :‬ﺑﻦ اﻟﻔﺎﮐﻪ ﺑﻦ ﺛﻌﻠﺒﮥ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺼـﺤﺎﺑﯽ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺬي اﻟﺸﻬﺎدﺗﯿﻦ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ أﺷﺮاف اﻻوس ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿﮥ و اﻻﺳﻼم و‬‫ﻣﻦ ﺳـﮑﺎن اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ و ﻋﺎش اﻟﯽ ﺧﻼﻓﮥ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم و ﺷـﻬﺪ ﻣﻌﻪ ﺻـﻔﯿﻦ و اﺳﺘﺸـﻬﺪ ﻓﯿﻬﺎ ﺳـﻨﮥ )‪ (37‬و اﻟﺒﺨـﺎري و ﻣﺴـﻠﻢ و‬‫ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ رووا ﻟﻪ )‪ (38‬ﺣـﺪﯾﺜﺎ‪ ،‬أﺧﺮج ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة و اﻟﺠﻌﺎﺑﯽ و اﻟﺴـﻤﻬﻮدي ﻓﯽ »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« و اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ ﻓﯽ »أﺳـﺪ‬‫اﻟﻐﺎﺑﮥ« ج ‪ 3‬ص ‪.307‬‬‫]‪ [3‬أﺑﻮ أﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري‪ :‬ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﮐﻠﯿﺐ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ اﻟﻨﺠﺎر‪ ،‬ﺻـﺤﺎﺑﯽ ﺷﻬﺪ اﻟﻌﻘﺒﮥ‪ ،‬و ﺑﺪرا واﺣﺪا و اﻟﺨﻨﺪق و ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻤﺸﺎﻫﺪ‪ ،‬و ﮐﺎن‬‫ﺷﺠﺎﻋﺎ ﺻﺎﺑﺮا ﺗﻘﯿﺎ ﻣﺤﺒﺎ ﻟﻠﺠﻬﺎد‪ ،‬ﻋﺎش اﻟﯽ أﯾﺎم ﺑﻨﯽ أﻣﯿﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺴـﮑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﺮﺣﻞ اﻟﯽ اﻟﺸﺎم‪ ،‬و ذﻫﺐ ﻏﺎزﯾﺎ اﻟﯽ ﻗﺴﻄﻨﻄﻨﯿﮥ‪ ،‬و ﻣﺮض‬‫ﻓﺄوﺻﯽ أن ﯾﻮﻏﻞ ﻓﯽ أرض اﻟﻌﺪو و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (52‬و دﻓﻦ ﻓﯽ أﺻﻞ ﺣﺼﻦ اﻟﻘﺴﻄﻨﻄﻨﯿﮥ ﻟﻪ )‪ (155‬ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﻘﻮم‪.‬‬‫أﺧﺮج ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻓﯽ اﻟﻐﺪﯾﺮ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة و اﻟﺠﻌﺎﺑﯽ و ﻣﺤﺐ اﻟﻄﺒﺮي ﻓﯽ اﻟﺮﯾﺎض‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪127 :‬‬‫ﺣﻨﯿﻒ ]‪ ،[1‬و ﺣﺬﯾﻔﮥ ]‪ [2‬ﺑﻦ اﻟﯿﻤﺎن‪ ،‬و ﺳﻤﺮة ]‪ [3‬ﺑﻦ ﺟﻨﺪب‪ ،‬اﻟﻨﻀﺮة ج ‪ 2‬ص ‪ 169‬و اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ ﻓﯽ »أﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪ 6‬و ص ‪،205‬‬‫و ج ‪ 3‬ص ‪ 307‬و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾـﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪ ،209‬و اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ص ‪ 114‬و اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨـﺪي ﻓﯽ »ﮐﻨﺰ‬‫اﻟﻌﻤﺎل« ج ‪ 2‬ص ‪ ،154‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ ﻓﯽ ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ ج ‪ 7‬ص ‪ 780‬و اﻟﺒﺪﺧﺸﯽ ﻓﯽ »ﻧﺰل اﻻﺑﺮار« ص ‪ 20‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﺳـﻬﻞ ﺑﻦ ﺣﻨﯿﻒ‪ :‬ﺑﻦ وﻫﺐ اﻻﻧﺼﺎري اﻻوﺳـﯽ‪ ،‬أﺑﻮ ﺳـﻌﺪ اﻟﺼـﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬ﺷـﻬﺪ ﺑﺪرا و ﺛﺒﺖ ﯾﻮم أﺣﺪ‪ ،‬و ﺷـﻬﺪ اﻟﻤﺸﺎﻫﺪ ﮐﻠﻬﺎ‪ ،‬و اﺳﺘﺨﻠﻔﻪ‬‫أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺼﺮة ﺑﻌﺪ وﻗﻌﮥ اﻟﺠﻤﻞ ﺛﻢ ﺷﻬﺪ ﻣﻌﻪ ﺻﻔﯿﻦ‪.‬‬‫و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ ﻓﺼﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬ﻟﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ )‪ (40‬ﺣﺪﯾﺜﺎ و اﺧﺮج ﺣﺪﯾﺜﻪ ﻓﯽ اﻟﻐﺪﯾﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة و اﻟﺠﻌﺎﺑﯽ‪،‬‬‫و ﻋﺪه اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ ﻓﯽ »أﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ« ج ‪ 3‬ص ‪ 307‬ﻣﻤﻦ ﺷﻬﺪ ﻟﻌﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﯾﻮم اﻟﺮﺣﺒﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﻟﯿﻤﺎن‪ :‬ﺣﺴﻞ ﺑﻦ ﺟﺎﺑﺮ اﻟﻌﯿﺴـﯽ‪ ،‬و اﻟﯿﻤﺎن ﻟﻘﺐ ﺣﺴﻞ‪ ،‬ﺻـﺤﺎﺑﯽ ﺟﻠﯿﻞ ﻣﻦ اﻟﻮﻻة اﻟﺸـﺠﻌﺎن و ﮐﺎن ﺻﺎﺣﺐ ﺳـﺮ اﻟﻨﺒﯽ )ص(‬‫ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﯿﻦ‪ ،‬ﻟﻤﺎ وﻟﯽ ﻋﻤﺮ ﺳﺄﻟﻪ‪ :‬أ ﻓﯽ ﻋﻤﺎﻟﯽ أﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﻤﻨﺎﻓﻘﯿﻦ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬واﺣﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﻫﻮ؟ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻻ أذﮐﺮه‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻋﻤﺮ إذا ﻣﺎت ﻣﯿﺖ ﯾﺴﺌﻞ ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ‪ ،‬ﻓﺎن ﺣﻀﺮ اﻟﺼﻠﻮة ﻋﻠﯿﻪ ﺻﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و اﻻ ﻟﻢ ﯾﺼﻞ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻤﺪاﺋﻦ ﺳﻨﮥ )‪ (36‬ﻟﻪ ﻓﯽ‬‫ﮐﺘﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ )‪ (225‬ﺣﺪﯾﺜﺎ‪ ،‬أﺧﺮج ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻨﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺠﻌﺎﺑﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﮐﻢ اﻟﺤﺴﮑﺎﻧﯽ ﻓﯽ »دﻋﺎة اﻟﻬﺪاة اﻟﯽ‬‫اداء ﺣﻖ اﻟﻤﻮاﻻة«‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 82‬از ‪184‬‬‫]‪ [3‬ﺳـﻤﺮة ﺑﻦ ﺟﻨﺪب‪ :‬ﺑﻦ ﻫﻼل اﻟﻔﺰاري اﻟﺼـﺤﺎﺑﯽ ﻧﺸﺄ ﻓﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬و ﻧﺰل اﻟﺒﺼـﺮة‪ ،‬ﻓﮑﺎن زﯾﺎد ﯾﺴﺘﺨﻠﻔﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ إذا ﺳﺎر اﻟﯽ اﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬و ﻟﻤﺎ‬‫ﻫﻠﮏ زﯾﺎد أﻗﺮه ﻣﻌﺎوﯾﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪128 :‬‬‫و زﯾﺪ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﺛـﺎﺑﺖ‪ ،‬و أﻧﺲ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ]‪ [3‬رﺿﻮان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻋﺎﻣﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺰﻟﻪ‪ ،‬ﻣﺎت ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ أو اﻟﺒﺼـﺮة ﺳـﻨﮥ‬‫)‪ (60‬روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻮﻻﯾﮥ‪ ،‬و اﻟﺠﻌﺎﺑﯽ ﻓﯽ ﻧﺨﺐ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ‪.‬‬‫]‪ [1‬زﯾـﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ :‬ﺑﻦ اﻟﻀـﺤﺎك اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺨﺰرﺟﯽ أﺑﻮ ﺧﺎرﺟﮥ اﻟﺼـﺤﺎﺑﯽ ﮐﺎن ﻣﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﻮﺣﯽ‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺳـﻨﮥ )‪ 11‬ق ه( و ﻧﺸﺄ‬‫ﺑﻤﮑﮥ و ﻗﺘﻞ أﺑﻮه و ﻫﻮ اﺑﻦ ﺳﺖ ﺳﻨﯿﻦ و ﻫﺎﺟﺮ ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ )ص( و ﻫﻮ اﺑﻦ )‪ (11‬ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﺗﻌﻠﻢ و ﺗﻔﻘﻪ ﻓﯽ اﻟﺪﯾﻦ‪.‬‬‫و ﮐﺎن أﺣـﺪ اﻟﺬﯾﻦ ﺟﻤﻌﻮا اﻟﻘﺮآن ﻓﯽ ﻋﻬﺪ اﻟﻨﺒﯽ )ص( و ﻋﺮﺿﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬روي اﻟﻘﻮم ﻋﻨﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ )‪ (92‬ﺣﺪﯾﺜﺎ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(45‬‬‫أو )‪ ،(48‬روي ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻐـﺪﯾﺮ ﻋﻨﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة ﻓﯽ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻮﻻﯾﮥ‪ ،‬و اﻟﺠﻌﺎﺑﯽ ﻓﯽ »ﻧﺨﺐ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ﮐﻤﺎ ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص‬‫‪.37‬‬‫]‪ [2‬أﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ :‬أﺑﻮ ﺣﻤﺰة اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺨﺰرﺟﯽ ﻧﺰﯾﻞ اﻟﮑﻮﻓـﮥ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (72‬ﺗﻘـﺪﻣﺖ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ‪ ،‬روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻨﻪ ﻟا ﺨﻄﯿﺐ‬‫اﻟﺒﻐـﺪادي ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳـﻬﻞ ﺗﺤﺖ اﻟﺮﻗﻢ‪ (3905) :‬ﻣﻦ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد ج ‪ 7‬ص ‪ 377‬و اﺑﻦ ﻗﺘﯿﺒـﮥ اﻟﺪﯾﻨﻮري ﻓﯽ ﻟا ﻤﻌﺎرف‬‫ص ‪ ،291‬و اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة‪ ،‬و اﻟﺠﻌـﺎﺑﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻋﺴـﺎﮐﺮ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾـﺦ دﻣﺸﻖ ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻤﺮﻗﻢ ﺑﺎﻟﺮﻗﻢ‪ (583) :‬ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤـﮥ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴﻼم ج ‪ 2‬ص ‪ ،81‬و اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ص ‪ ،114‬و اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨﺪي ﻓﯽ »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ج ‪ 6‬ص ‪ 154‬و ص ‪ 403‬و اﻟﺒﺪﺧﺸﯽ‬‫ﻓﯽ »ﻧﺰل اﻻﺑﺮار« ص ‪.20‬‬‫]‪ [3‬و ﻗﺪ روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻦ )‪ (110‬رﺟﻞ و اﻣﺮأة ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ و اﻟﺼﺤﺎﺑﯿﺎت و إﻟﯿﮏ أﺳﻤﺎء ﺑﻌﻀﻬﻢ ﺳﻮي ﻣﺎ ذﮐﺮه اﻟﺠﺰري‪:‬‬‫أﺑﻮ ﻟﯿﻠﯽ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﻤﻘﺘﻮل ﺑﺼـﻔﯿﻦ ﺳﻨﮥ )‪ ،(37‬و أﺑﻮ زﯾﻨﺐ ﺑﻦ ﻋﻮف اﻻﻧﺼـﺎري و أﺑﻮ ﻓﻀﺎﻟـﮥ اﻻﻧﺼـﺎري‪ ،‬و أﺑﻮ ﻗﺪاﻣـﮥ اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و أﺑﻮ‬‫ﻋﻤﺮة ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺤﺼﻦ اﻻﻧﺼﺎري‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣـﮥ اﻻﺋﻤـﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪ 129 :‬و أﺑﻮ اﻟﻬﯿﺜﻢ ﺑﻦ اﻟﺘﯿﻬـﺎن اﻟﻤﻘﺘﻮل ﺑﺼـﻔﯿﻦ ﺳـﻨﮥ )‪ ،(27‬و أﺑـﻮ راﻓـﻊ اﻟﻘﺒﻄﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ‬‫ذوﯾﺐ ﺧﻮﯾﻠـﺪ ﺑﻦ ﺧﺎﻟـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﺮث اﻟﻬﺬﻟﯽ‪ ،‬و أﺳـﻤﺎء ﺑﻨﺖ ﻋﻤﯿﺲ اﻟﺨﺜﻌﻤﯿﮥ اﻟﻤﺘﻮﻓﺎة ﻧﺤﻮ ﺳـﻨﮥ )‪ ،(40‬و أم ﺳـﻠﻤﮥ ﻫﻨﺪ ﺑﻨﺖ ﺳـﻬﯿﻞ زوﺟﮥ‬‫اﻟﻨﺒﯽ )ص( اﻟﻤﺘﻮﻓـﺎة ﺳـﻨﮥ )‪ ،(62‬و أم ﻫـﺎﻧﯽ ﺑﻨـﺖ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻬﻤـﺎ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬ﻓـﺎﺧﺘﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓـﺎة ﺳـﻨﮥ )‪ (40‬و أﺑـﻮ ﺳـﻌﯿﺪ ﺛـﺎﺑﺖ ﺑﻦ ودﯾﻌﮥ‬‫اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﺳـﻤﺮة ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ ﺑﻌﺪ ﺳﻨﮥ )‪ -(70‬و ﺟﺒﻠـﮥ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﺟﺒﯿﺮ ﺑﻦ ﻣﻄﻌﻢ ﺑﻦ ﻋﺪي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫)‪ ،(59‬و ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺟﺎﺑﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ ،(54‬و أﺑﻮ ﺟﻨﯿـﺪة ﺟﻨﺪع ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﺣﺒﮥ ﺑﻦ ﺟﻮﯾﻦ اﻟﻌﺮﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪،(79‬‬‫و ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ ﺑﺪﯾﻞ ﺑﻦ ورﻗﺎء اﻟﺨﺰاﻋﯽ‪ ،‬و ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ أﺑﻮ ﺳﺮﯾﺤﮥ اﻟﻐﻔﺎري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(42‬و ﺣﺴﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻟﺸﺎﻋﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(54‬و‬‫اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﺠﺘﺒﯽ ﺳﻼم اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟﺸﻬﯿﺪ ﺳﻨﮥ )‪.(50‬‬‫و اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻻﻣﺎم ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ ﺻﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ و ﺗﺤﯿﺎﺗﻪ اﻟﺸﻬﯿﺪ ﺳﻨﮥ )‪ ،(61‬و ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻐﯿﺮة اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(21‬و ﺧﻮﯾﻠﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‬‫اﻟﺨﺰاﻋﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(68‬و رﻓﺎﻋﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻨﺬر اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ ﺷـﺮاﺣﯿﻞ اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﺳﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫وﻗﺎص اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(54‬و ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﺟﻨـﺎدة اﻟﻌﻮﻓﯽ‪ ،‬و ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎدة اﻻﻧﺼﺎري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(15‬و ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(51‬و‬‫ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎدة اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻻﮐﻮع اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(74‬و ﺳﻬﯿﻞ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ اﻻﻧﺼﺎري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(91‬و اﻟﺼﺪي ﺑﻦ‬‫ﻋﺠﻼن اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (86‬و ﺿـﻤﯿﺮة اﻻﺳﺪي و ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻋﻤﯿﺮ اﻟﻨﻤﯿﺮي‪ ،‬و ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻟﯿﻠﯽ ﺑﻦ ﺿـﻤﺮة‪ ،‬و ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻟﯿﻠﯽ اﻟﻐﻔﺎري‪ ،‬و ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ واﺋﻠﮥ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(100‬و ﻋﺎﯾﺸﮥ ﺑﻨﺖ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﺎة )‪ ،(58‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ رب اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (32‬و‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﯾﻌﻤﺮ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻻﺳﺪ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺑﺪﯾﻞ اﻟﻤﻘﺘﻮل ﺑﺼﻔﯿﻦ )‪ ،(37‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪130 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 83‬از ‪184‬‬‫و ﺻﺢ ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻤﻦ ﯾﺤﺼﻞ اﻟﻘﻄﻊ ﺑﺨﺒﺮﻫﻢ‪.‬‬‫و ﺛﺒﺖ أﯾﻀﺎ ان ﻫﺬا اﻟﻘﻮل ﮐﺎن ﻣﻨﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻓﯽ ﺧﻄﺒﮥ ﺧﻄﺒﻬﺎ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ ﺣﻘﻪ‬‫ذﻟﮏ اﻟﯿﻮم‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺜﺎﻣﻦ ﻋﺸـﺮ ﻣﻦ ﺷـﻬﺮ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳـﻨﮥ اﺣﺪي ﻋﺸـﺮة ﻟﻤﺎ رﺟﻊ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع و ﻟﺬﻟﮏ ﺳـﺒﺐ‬‫ﺳﻨﺬﮐﺮه ﻗﺮﯾﺒﺎ و اﻟﱠﻠﻪ أﻋﻠﻢ‪.‬‬‫ﮐﻤﺎ أﺧﺒﺮﻧﺎ ﺷﯿﺨﻨﺎ أﺑﻮ ﻋﻤﺮ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [1‬ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻗﺪاﻣﮥ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ‪ ،‬ﻗﺮاءة ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺑﺸﯿﺮ اﻟﻤﺎزﻧﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻬﺎﺷﻤﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (80‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﻨﻄﺐ اﻟﻤﺨﺰوﻣﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ رﺑﯿﻌﮥ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﯾﺎﻣﯿﻞ‪.‬‬‫و ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻔﺎن اﻟﻤﻘﺘﻮل )‪ ،(35‬و ﻋﺒﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺎزب اﻻﻧﺼﺎري و ﻋﺪي ﺑﻦ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(68‬و ﻋﻄﯿﮥ ﺑﻦ ﺑﺴﺮ اﻟﻤﺎزﻧﯽ‪ ،‬و ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ‬‫اﻟﺠﻬﻨﯽ‪ ،‬و ﻋﻤﺎرة اﻟﺨﺰرﺟﯽ و ﻋﻤﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳﻠﻤﮥ‬‫»ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﺟﺰري«‬‫و ﺑﻌﺾ ﻓﻀﺎﺋـﻞ و ﻣﺤﺎﻣـﺪ ﻓﺎﺧﺮه‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻗﺐ و ﻣﺪاﺋـﺢ ﺑﺎﻫﺮه ﺟﺰري ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷـﻨﯿﺪي‪ ،‬و ﺑﻌﺾ آن در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﺮ زﺑﺎن ﺑﻌﺾ اﺋﻤﻪ اﻋﻼم ﺑﺎﯾﺪ‬‫ﺷﻨﯿ ﺪ ‪.‬‬
‫ﻗﺎﺿﯽ ﻣﺠﯿﺮ ﻟا ﺪﯾﻦ اﺑﻮ اﻟﯿﻤﯿﻦ ]‪ [2‬ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻌﻠﯿﻤﯽ در ﮐﺘﺎب »اﻻﻧﺲ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﺑﺘﺎرﯾﺦ اﻟﻘﺪس و اﻟﺨﻠﯿﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﺳﻨﮥ )‪.(11‬‬‫]‪ [1‬اﺳﻨﯽ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ ص ‪ -51 -49‬و اﺳﻤﯽ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ ص ‪.33 -32‬‬‫]‪ [2‬أﺑﻮ اﻟﯿﻤﻦ اﻟﻌﻠﯿﻤﯽ‪ :‬ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ ﻣﺠﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺆرخ اﻟﺒﺎﺣﺚ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻘﺪس‪ ،‬ﻧﺴـﺒﺘﻪ اﻟﯽ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻠﯿﻢ اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ و ﮐﺎن ﻗﺎﺿﯽ ﻗﻀﺎة اﻟﻘﺪس‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯿﻬﺎ ﺳﻨﮥ )‪ (860‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﺳـﻨﮥ )‪ (928‬و ﻟﻪ ﺗﺄﻟﯿﻔﺎت ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬اﻻﻧﺲ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾـﺦ اﻟﻘـﺪس و اﻟﺨﻠﯿﻞ« ﻣﺠﻠﺪان ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﺧﻼﺻـﮥ‬‫ﺗﻮارﯾﺦ اﻟﻘﺪس‪ ،‬و أﺿﺎف إﻟﯿﻪ ﻧﺒﺬة ﻣﻦ اﻟﺤﻮادث و اﻟﻮﻓﯿﺎت‪ ،‬و ﮐﺎن ﺷﺮوﻋﻪ ﻓﯽ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (900‬و ﻓﺮغ ﺑﻌﺪ أرﺑﻌﮥ أﺷﻬﺮ‪.‬‬‫ آداب اﻟﻠﻐﮥ ج ‪ 3‬ص ‪ -183‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 1‬ص ‪177‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪138 :‬‬‫]ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﻮ اﻟﺨﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﻘﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫ﻣﻮﻟﺪه ﻓﯽ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﺴـﺒﺖ ﺳﺎدس ﻋﺸـﺮ رﻣﻀﺎن ﺳـﻨﮥ اﺣﺪي و ﺧﻤﺴـﯿﻦ و ﺳـﺒﻌﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬اﻋﺘﻨﯽ ﺑﺎﻟﻘﺮاءات ﻓﺄﺗﻘﻨﻬﺎ و ﻣﻬﺮ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﺼﻨﻔﺎت ﺟﻠﯿﻠﮥ‬‫ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﮐﺘﺎب »اﻟﻨﺸﺮ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءات اﻟﻌﺸﺮ«‪ ،‬و »ﻧﻈﻢ اﻟﻌﺸﺮة«‪ ،‬و ذﯾﻞ ﻋﻠﯽ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻘﺮاء« ﻟﻠﺬﻫﺒﯽ و »اﻟﺤﺼﻦ اﻟﺤﺼﯿﻦ ﻓﯽ اﻻدﻋﯿﮥ و اﻻذﮐﺎر«‪،‬‬‫و »اﻟﺘﻮﺿﯿﺢ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ« و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ .‬و ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺼﻨﻔﺎﺗﻪ ﻣﻔﯿﺪة ﻧﺎﻓﻌﮥ‪.‬‬‫و ﻋﯿﻦ ﻟﻘﻀﺎء اﻟﺸﺎم‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺘﻢ ﻟﻪ ذﻟﮏ‪ ،‬وﻟﯽ ﺗﺪرﯾﺲ اﻟﺼﻼﺣﯿﮥ ﺑﻌﺪ اﻟﺸﯿﺦ ﻧﺠﻢ ]‪ [1‬اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ اﻟﻤﺘﻘﺪم ذﮐﺮه‪ ،‬و أﻗﺎم ﺑﻬﺎ ﻧﺤﻮ اﻟﺴﻨﮥ‬‫]‪ ،[2‬ﺛﻢ ﺗﻮﺟﻪ ﻣﻦ اﻟﻘـﺪس ]‪ [1‬اﻟﺸـﯿﺦ ﻧﺠﻢ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺷـﯿﺦ اﻻﺳﻼم زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺪﯾﻦ‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﺮج ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺪﯾﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ اﻟﮑﺘﺎﻧﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﺤﻤﺎة ﺳﻨﮥ )‪.(725‬‬‫و ﮐـﺎن ﻧﺎﺋﺒـﺎ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﻪ ﻗﺎﺿـﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺑﺮﻫﺎن اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻓﯽ اﻟﺨﻄﺎﺑـﮥ و ﺗـﺪرﯾﺲ اﻟﺼـﻼﺣﯿﮥ ﻣـﺪة ﻃﻮﯾﻠـﮥ و ﻓﻮض إﻟﯿﻪ ﻧﻈﺮﻫﺎ و‬‫ﺗﺪرﯾﺴـﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺻﺎﻟﺤﺎ ﻧﺎﺳـﮑﺎ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﺒﺎدة‪ ،‬ﮐﺎن ﯾﺨﺮج ﻓﯽ اﻟﻠﯿﻞ ﻣﻦ دار اﻟﺨﻄﺎﺑﮥ ﻫﻮ و زوﺟﺘﻪ ﻓﯿﺼـﻠﯿﺎن ﺑﺠﺎﻣﻊ اﻟﻨﺴﺎء ﻃﻮل اﻟﻠﯿﻞ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ‬‫ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة ﺳﻨﮥ )‪.(795‬‬‫ اﻻﻧﺲ اﻟﺠﻠﯿﻞ ج ‪ 2‬ص ‪ 108‬ط اﻟﻨﺠﻒ‪-‬‬‫]‪ [2‬ﻗـﺎل اﻟﺴـﺨﺎوي ﻓﯽ »اﻟﻀﻮء اﻟﻼﻣﻊ« ج ‪ 1‬ص ‪ :255‬وﻟﯽ ﺗﺪرﯾﺲ اﻟﺼـﻼﺣﯿﮥ اﻟﻘﺪﺳـﯿﮥ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺗﺴﻌﯿﻦ ﻋﻮﺿﺎ ﻋﻦ اﻟﻤﺤﺐ ﺑﻦ‬‫ﺑﺮﻫﺎن ﺑﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻓﺪام ﻓﯿﻬﺎ اﻟﯽ اﺑﺘﺪاء ﺳﻨﮥ ﺳﺒﻊ و ﺗﺴﻌﯿﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 84‬از ‪184‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪139 :‬‬‫اﻟﯽ ﺑﻼـد اﻟﺮوم‪ ،‬ﺛﻢ ﺳﺎر اﻟﯽ ﺑﻼد ﻓﺎرس‪ ،‬و وﻟﯽ ﻗﻀﺎء ﺷـﯿﺮاز‪ ،‬و ﺣﻀـﺮ اﻟﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة ﺳـﻨﮥ ﺳـﺒﻊ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋـﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﺳﺎﻓﺮ رﺳﻮﻻ ﻣﻦ‬‫ﺳﻠﻄﺎن ﻣﺼﺮ اﻟﯽ ﺳﻠﻄﺎن ﺷﯿﺮاز ﻓﯽ اﻟﺴﻨﮥ اﻟﻤﺬﮐﻮرة‪.‬‬‫و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺸﯿﺮاز ﻧﻬﺎر ﻋﯿﺪ اﻻﺿﺤﯽ ﺳﻨﮥ ﺛﻠﺚ و ﺛﻠﺜﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و رﺣﻤﻪ ]‪.[1‬‬‫و ﻓﻀﻞ ﺑﻦ ]‪ [2‬روزﺑﻬﺎن در »ﺷﺮح ﺷﻤﺎﺋﻞ ]‪ [3‬ﺗﺮﻣﺬي« ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬اﻻﻧﺲ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﺑﺘﺎرﯾﺦ اﻟﻘﺪس و اﻟﺨﻠﯿﻞ ج ‪ 2‬ص ‪ 109‬ط اﻟﻨﺠﻒ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻓﻀﻞ ﺑﻦ روزﺑﻬﺎن‪ :‬ﻫﻮ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺨﻨﺠﯽ اﻟﺸـﯿﺮازي اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ ﮐﺎن ﻣﻦ اﻋﺎﻇﻢ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ ﻓﯽ ﻋﺼﺮه‪،‬‬‫ﺣﮑﯿﻤﺎ ﻋﺎرﻓﺎ ﺻﻮﻓﯿﺎ ﻣﺤﺪﺛﺎ ﺷﺎﻋﺮا ادﯾﺒﺎ‪ ،‬ﻟﻪ ﺗﺂﻟﯿﻒ و ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ اﺷـﻬﺮﻫﺎ »اﻟﺮد ﻋﻠﯽ ﻧﻬﺞ اﻟﺤﻖ« ﻓﺮغ ﻣﻦ ﺗﺼﻨﯿﻔﻪ ﺳﻨﮥ )‪ (909‬ﻓﯽ ﻣﺪﯾﻨﮥ ﻗﺎﺳﺎن‬‫ﺑﻤﺎ وراء اﻟﻨﻬﺮ ﮐﻤﺎ ﺻـﺮح ﺑﻪ ﻓﯽ آﺧﺮ اﻟﮑﺘﺎب و ﺳـﻤﺎه »اﺑﻄﺎل ﻧﻬـﺞ اﻟﺒﺎﻃﻞ«‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟـﺬي رد ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺘﺴﺘﺮي اﻟﺸـﻬﯿﺪ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪ (1019‬ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻤﻮﺳﻮم ﺑﺎﺣﻘﺎق اﻟﺤﻖ و ﻫﻮ ﻣﻦ اﺣﺴﻦ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﺼﻨﻔﮥ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم‪.‬‬‫اﺧﺬ اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﻋﻦ ﻋﻤﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺸـﯿﺮازي اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻌﻘﻠﯿﮥ و اﻟﻨﻘﻠﯿﮥ‪ ،‬و ﺗﺴـﻠﮏ ﺑﺎﻟﺸـﯿﺦ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻻردﺳـﺘﺎﻧﯽ و ﺗﺠﺮد ﻣﻌﻪ ﻓﺎﺧﺬ ﻋﻨﻪ‬‫اﻟﻌﺮﻓﺎن و اﻟﺘﺼﻮف‪ ،‬و اﺧﺬ اﯾﻀﺎ ﻋﻦ ﺑﻌﺾ ﺗﻼﻣﯿﺬ اﻟﻤﺤﻘﻖ اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫و ﺳﺎﻓﺮ اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻤﻨﻮرة ﻓﺠﺎور ﺑﻬﺎ اﺷﻬﺮا ﻣﻦ ﺳﻨﮥ )‪ (887‬و ﻟﻘﯽ ﺑﻬﺎ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴﺨﺎوي اﻟﻤﺼﺮي و اﺳﺘﺠﺎز ﻣﻨﻪ ﻓﺎﺟﺎزه‪ .‬و ﮐﺎن ﻓﯽ‬‫ﺳﻨﮥ )‪ (897‬ﮐﺎﺗﺒﺎ ﻓﯽ دﯾﻮان اﻟﺴﻠﻄﺎن ﯾﻌﻘﻮب‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺷﻤﺎﺋﻞ ﺗﺮﻣﺬي‪ :‬ﺷﻤﺎﺋﻞ اﻟﻨﺒﯽ )ص( ﻻﺑﯽ ﻋﯿﺴﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻮرة اﻟﺘﺮﻣﺬي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (279‬ﺷﺮﺣﻬﺎ ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻣﻨﻬﻢ‪:‬‬‫اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﻨﻔﯽ و ﻓﺮغ ﻣﻨﻪ ﺳﻨﮥ )‪ ،(926‬و اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪140 :‬‬‫]أﺑﻮ اﻟﺨﯿﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺠﺰري رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﺷـﯿﺦ ﻣﺸﺎﯾﺦ اﻻﺳﻼم و ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺑﯿﻦ اﻻﻧﺎم‪ ،‬اﻟﺠﺎﻣﻊ ﻻﻗﺴﺎم اﻟﻌﻠﻮم اﻟﺸﺮﻋﯿﮥ‬‫و اﻟﺤﺎوي ﻟﻠﻤﻌﺎرف اﻻﺻﻠﯿﮥ و اﻟﻔﺮﻋﯿﮥ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﺘﻮﺣﺪا ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﻮ اﻟﺸﺄن ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم ﺳﯿﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءة‪.‬‬‫ﻓﻘﺪ وﺻﻒ اﻟﺸﯿﺦ اﻻﻣﺎم اﻻﺟﻞ أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ ﺣﺠﺮ ]‪:[1‬‬‫اﻧﻪ اﻟﻤﺘﻔﺮد اﻟﻮﺣﯿـﺪ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءة‪ ،‬و اﻟﻤﺸﺎرك ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬اﺷـﺘﻬﺮ ﻓﯽ زﻣﺎﻧﻪ ﺑﻌﻠﻮ اﻻﺳـﻨﺎد‪ ،‬ﺳﺎﻓﺮ اﻟﺒﻼد و ﻻﻗﯽ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ و‬‫ﺻﺤﺒﻬﻢ‪.‬‬‫و ﮐﺎن أﺻـﻠﻪ ﻣﻦ دﻣﺸﻖ‪ ،‬و ﻣﺴـﮑﻨﻪ ﺑﻌﻘﺒـﮥ اﻟﮑﺘﺎن‪ ،‬و ﻟﻪ ﻫﻨﺎك ﻣﺪرﺳﮥ‪ ،‬و ﺳﺎﻓﺮ اﻟﯽ ﻣﺼـﺮ و ﺣﺪث ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﺣﻀـﺮ ﻣﺠﻠﺲ ﺧﺘﻤﻪ »ﻟﻠﺼـﺤﯿﺢ‬‫اﻟﺒﺨﺎري« ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬ﻗﺎﺿﯽ اﻟﻘﻀﺎة ﺑﺎﻟﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼﺮﯾﮥ و أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ أﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ )‪ (911‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻄﺎن ﻣﺤﻤﺪ‬‫اﻟﻘﺎري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1016‬و ﺳـﻤﺎه ﺟﻤﻊ اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ ﻓﺮغ ﻣﻨﻪ ﺑﻤﮑﮥ اﻟﻤﮑﺮﻣﮥ ﺳـﻨﮥ )‪ ،(1008‬و ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺎﺷﻖ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺤﻨﻔﯽ ﻓﺮغ ﻣﻨﻪ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪ ،(1011‬و ﻟا ﺤﺎﻓـﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ اﻟﻤﺘـﻮﻓﯽ )‪ (973‬ﻓﺮغ ﻣﻨﻪ ﺳـﻨﮥ )‪ (949‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻤﻦ ﯾﻄﻮل ﺑـﺬﮐﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﻣﻦ أراد ﻟا ﺘﻔﺼـﯿﻞ‬‫ﻓﻠﯿﺮاﺟﻊ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 2‬ص ‪ 1059‬و ذﯾﻠﻪ ج ‪ 2‬ص ‪ 54‬و ﻟﮑﻦ ﻣﺎ وﺟﺪت ﻣﻦ اﺷﺎر اﻟﯽ ﺷﺮح ﻻﺑﻦ روزﺑﻬﺎن و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﻟﻢ‪.‬‬‫]‪ [1‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺻﻠﻪ ﻣﻦ ﻋﺴﻘﻼن ﺑﻔﻠﺴﻄﯿﻦ و ﻣﻮﻟﺪه و وﻓﺎﺗﻪ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة‪ ،‬وﻟﺪ‬‫ﺳﻨﮥ )‪ ،(773‬وﻟﻊ ﺑﺎﻻدب و اﻟﺸﻌﺮ ﺛﻢ اﻗﺒﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و رﺣﻞ اﻟﯽ اﻟﯿﻤﻦ و اﻟﺤﺠﺎز و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻟﺴـﻤﺎع اﻟﺸـﯿﻮخ‪ ،‬و ﻋﻠﺖ ﻟﻪ ﺷـﻬﺮة ﻓﻘﺼﺪه اﻟﻨﺎس ﻟﻼﺧﺬ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و اﺻـﺒﺢ ﺣﺎﻓﻆ اﻻﺳﻼم ﻓﯽ ﻋﺼﺮه و‬‫اﻧﺘﺸﺮت ﻣﺼﻨﻔﺎﺗﻪ ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﻪ و ﺗﻬﺎدﺗﻪ اﻟﻤﻠﻮك و ﮐﺘﺒﻬﺎ اﻻﮐﺎﺑﺮ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(852‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪141 :‬‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ ،‬و ﻋﻈﻤﻪ و ذﮐﺮه ﻓﯽ »ﺷﺮح اﻟﺒﺨﺎري« ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺻﺎﺣﺒﻨﺎ اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري‪.‬‬‫ﺛﻢ ﺳﺎﻓﺮ اﻟﯽ اﻟﺮوم‪ ،‬و ﺣﺪث ﺑﻬﺎ و ﻧﻘﻠﻪ اﻟﺴـﻠﻄﺎن ﺗﯿﻤﻮر ]‪ [1‬ﺑﻌﺪ ﺗﺴـﺨﯿﺮه ﻟﺒﻼد اﻟﺮوم اﻟﯽ ﺧﺮاﺳﺎن و ﻣﺎ وراء اﻟﻨﻬﺮ‪ ،‬ﻓﺎﻗﺎم ﺑﺎﻟﺒﻼد اﻟﻤﺬﮐﻮرة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 85‬از ‪184‬‬‫زﻣﺎﻧﺎ ﻃﻮﯾﻼ‪ ،‬ﯾﺤﺪث و ﯾﺼـﻨﻒ‪ ،‬و ﺻـﻨﻒ ﻓﯽ ﺧﺮاﺳﺎن ﺷـﺮﺣﻪ ﻋﻠﯽ »اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ« اﻟﻤﺴﻤﯽ »ﺑﺘﺼﺤﯿﺢ اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ« و ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ أﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﻌﻪ‬‫ورﻗـﮥ ﻣﻦ ﮐﺘﺒﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﺳـﺎﻓﺮ اﻟﯽ ﺷـﯿﺮاز و ﺗﻮﻟﯽ ﻗﻀـﺎءه ﻟﻠﻘﻀـﺎة اﻟﺸﺎﻓﻌﯿـﮥ‪ ،‬و ﮐـﺎن ﺟﻠﯿﻼـ ﺟﺰﯾﻼ ﻣﺒﺠﻼ اﻟﯽ ان ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﺳـﻨﮥ ﻧﯿﻒ و ﺛﻠﺜﯿﻦ و‬‫ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋـﮥ‪ ،‬و ﻗـﺪ ادرﮐﺖ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ ﺗﻼﻣـﺬﺗﻪ ﮐﻤﺎ ﻓﺼـﻠﺘﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﺤﺒﻞ اﻟﻤﺘﯿﻦ«[‪ [1] .‬اﻟﺴـﻠﻄﺎن ﺗﯿﻤﻮر‪ :‬ﻫﻮ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺘﯿﻤﻮر ﻟﻨـﮏ‪ ،‬ﺑﻦ‬‫ﺗﺎراﻏﺎي و اﻟﯽ ﮐﺶ ﻣﻦ اﻋﻤﺎل ﻣﺎوراء اﻟﻨﻬﺮ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ )‪ (736‬و ﻋﺮف ﺑﺎﻟﺬﮐﺎء و اﻟﺸـﺠﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﺧﺪم ﺑﺎدئ اﻻﻣﺮ اﻻﻣﯿﺮ ﻗﺎزﻏﺎن و اﻟﯽ اﻟﺒﻼد‬‫ﻓﻌﻼ ﺷﺄﻧﻪ ﯾﻮﻣﺎ ﻓﯿﻮﻣﺎ و اﺑﺪي ﻣﻦ ﺿﺮوب اﻟﺸﺠﺎﻋﮥ ﻣﺎ رﻏﺐ اﻟﻔﺎﺗﺤﯿﻦ ﻓﯽ اﺳﺘﻤﺎﻟﺘﻪ إﻟﯿﻬﻢ ﻓﻮﻟﻮه ﻋﻠﯽ ﺑﻠﺪه‪.‬‬‫و ﺣﺎرب ﻣﻊ اﻻﻣﺮاء ﻓﻘﺘﻠﻬﻢ او ﻫﺰﻣﻬﻢ ﺣﺘﯽ اﻋﺘﻠﯽ اﻟﻌﺮش ﻓﯽ ﻋﺎم )‪ (771‬و ﺗﻠﻘﺐ ﺑﺨﻠﯿﻔﮥ ﺟﻐﺘﺎي و ﺳﻠﯿﻞ ﺟﻨﮑﯿﺰ‪ ،‬و ﻗﺮب إﻟﯿﻪ رﺟﺎل اﻟﺪﯾﻦ‬‫و اﺻﺤﺎب اﻟﻄﺮﯾﻘﮥ اﻟﻨﻘﺸﺒﻨﺪﯾﮥ و ﮐﺎن ﯾﺼﻄﺤﺐ ﻓﯽ ﺣﺮوﺑﻪ ﺣﺎﺷﯿﮥ ﮐﺒﯿﺮة ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء و اﻻدﺑﺎء‪.‬‬‫و ﻓﯽ ﻋﺎم )‪ (782‬ﻏﺰا ﺑﻼد ﻓﺎرس ﺑـﺪأ ﺑﺨﺮاﺳﺎن‪ ،‬ﺛﻢ ﻓﺘﺢ ﺟﺮﺟﺎن و ﻣﺎزﻧﺪران و ﺳﺠﺴـﺘﺎن اﻟﻮاﺣﺪة ﺑﻌﺪ اﻻﺧﺮي‪ .‬و ﻏﺰا ﻓﯽ ﻋﺎﻣﯽ )‪ (788‬و‬‫)‪ (789‬ﻓﺎرس و اﻟﻌﺮاق و ﻟﺮﺳﺘﺎن و آذرﺑﯿﺠﺎن‪.‬‬‫و ﻗﻀـﯽ اﻟﺸـﺘﺎء ﻓﯽ ﺗﺒﺮﯾﺰ‪ ،‬و ﻓﺮض ﻏﺮاﻣﮥ ﮐﺒﯿﺮة ﻋﻠﯽ اﺻـﻔﻬﺎن و ﻗﺘﻞ )‪ (700000‬ﻣﻦ اﻫﻠﻬـﺎ و اﻗـﺎم ﻣﻦ ﺟﻤﺎﺟﻤﻬﻢ اﺑﺮاﺟﺎ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻌـﺪ ان‬‫ﺣﮑﻢ ﺳﺘﺎ و ﺛﻼﺛﯿﻦ ﺳﻨﮥ ﻓﯽ ﻋﺎم )‪ 807‬ه(‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﻘﺮﯾﺰي«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﻤﻘﺮﯾﺰي ]‪ ،[1‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﻣﺴﻤﯽ ﺑﻪ »اﻟﻤﻮاﻋﻆ و اﻻﻋﺘﺒﺎر ﺑﺬﮐﺮ اﻟﺨﻄﻂ و اﻻﺛﺎر« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﺒـﺪ اﻟﻐـﺪﯾﺮ‪ ،‬اﻋﻠﻢ ان ﻋﯿـﺪ اﻟﻐـﺪﯾﺮ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻋﯿـﺪا ﻣﺸـﺮوﻋﺎ و ﻻ ﻋﻤﻠﻪ اﺣـﺪ ﻣﻦ ﺳﺎﻟﻒ اﻻﻣـﮥ اﻟﻤﻘﺘـﺪي ﺑﻬﻢ‪ ،‬و اول ﻣﺎ ﻋﺮف ﻓﯽ اﻻﺳـﻼم‬‫ﺑـﺎﻟﻌﺮاق أﯾـﺎم ﻣﻌﺰ اﻟﺪوﻟـﮥ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ]‪ [1‬اﻟﻤﻘﺮﯾﺰي‪ :‬اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘـﺎدر‪ ،‬اﺑﻮ اﻟﻌﺒـﺎس اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ اﻟﻌﺒﯿـﺪي‪ ،‬ﺗﻘﯽ اﻟـﺪﯾﻦ اﺻـﻠﻪ ﻣﻦ‬‫ﺑﻌﻠﺒﮏ‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة ﺳـﻨﮥ )‪ ،(766‬ﮐﺎن ﻣﻮرخ اﻟـﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼـﺮﯾﻪ‪ ،‬و وﻟﯽ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة اﻟﺤﺴـﺒﮥ و اﻟﺨﻄﺎﺑﮥ و اﻻﻣﺎﻣﮥ ﻣﺮات‪ ،‬و اﺗﺼﻞ ﺑﺎﻟﻤﻠﮏ‬‫اﻟﻈﺎﻫﺮ ﺑﺮﻗﻮق‪ ،‬ﻓـﺪﺧﻞ دﻣﺸﻖ ﻣﻊ وﻟﺪه اﻟﻨﺎﺻـﺮ ﺳـﻨﮥ )‪ (810‬ه و ﻋﺮض ﻋﻠﯿﻪ ﻗﻀﺎﺋﻬـﺎ ﻓـﺄﺑﯽ و ﻋـﺎد اﻟﯽ ﻣﺼـﺮ و اﻗـﺎم ﻓﯿﻬﺎ اﻟﯽ ان ﺗﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪.(845‬‬‫و ﻟﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ زادت ﻋﻠﯽ )‪ (200‬ﻣﺠﻠـﺪ ﮐﺒﺎر ﻣﻨﻬﺎ »اﻟﻤﻮاﻋﻆ و اﻻﻋﺘﺒﺎر ﺑﺬﮐﺮ اﻟﺨﻄﻂ و اﻻﺛﺎر« اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺨﻄﻂ اﻟﻤﻘﺮﯾﺰي‪ ،‬و ﺧﻄﻂ ﺟﻤﻊ‬‫ﺧﻄﻪ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﻤﺤﻠـﮥ او اﻟﺒﻠـﺪ‪ ،‬و ﻟﻬﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﺗﺮﺟﻤﮥ ﺑﺎﻟﺘﺮﮐﯿﮥ ﻋﻤﻠﻬﺎ ﺑﻌﺾ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻟﻼﻣﯿﺮ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﺪﻓﺘﺮي ﺳـﻨﮥ )‪ -.(969‬آداب اﻟﻠﻐﮥ ج ‪3‬‬‫ص ‪ -175‬ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 1‬ص ‪-716‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪143 :‬‬‫ﺑﻮﯾﻪ ]‪ ،[1‬ﻓﺎﻧﻪ اﺣﺪﺛﻪ ]‪ [2‬ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﺧﻤﺴﯿﻦ و ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ‪ ،‬ﻓﺎﺗﺨﺬه اﻟﺸﯿﻌﮥ ﻣﻦ ﺣﯿﻨﺌﺬ ]‪ [1‬اﻟﺼﻮاب ﻣﻌﺰ اﻟﺪوﻟـﮥ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﻮﯾﻪ‪ ،‬ﻻ ﻋﻠﯽ‬‫ﺑﻦ ﺑﻮﯾﻪ ﻻﻧﻪ ﮐﺎن ﻣﻠﻘﺒﺎ ﺑﻌﻤﺎد اﻟﺪوﻟـﮥ و ﺗﻮﻓﯽ ﻋﺎم )‪ .(338‬و اﻣﺎ ﻣﻌﺰ اﻟﺪوﻟﮥ ﻓﻬﻮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﻮﯾﻪ ﺑﻦ ﻓﻨﺎﺧﺴـﺮو ﺑﻦ ﺗﻤﺎم ﻣﻦ ﺳﻼﻟﮥ ﺳﺎﺑﻮر ذي‬‫اﻻﮐﺘﺎف اﻟﺴﺎﺳﺎﻧﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ ﻣﻠﻮك ﺑﻨﯽ ﺑﻮﯾﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﺮاق‪.‬‬‫و ﮐـﺎن ﻓﯽ اول اﻣﺮه ﯾﺤﻤـﻞ اﻟﺤﻄﺐ ﻋﻠﯽ رأﺳﻪ و ﮐـﺎن اﺑﻮه ﺻـﯿﺎد اﻟﺴـﻤﮏ‪ ،‬ﺛﻢ ﻣﻠـﮏ ﻫﻮ و اﺧﻮاه‪» :‬ﻋﻤﺎد اﻟﺪوﻟـﮥ ﻋﻠﯽ« و »رﮐﻦ اﻟـﺪوﻟﮥ‬‫اﻟﺤﺴﻦ« اﻟﺒﻼد‪ ،‬و ﮐﺎن اﺣﻤﺪ اﺻﻐﺮ ﺳﻨﺎ ﻣﻨﻬﻤﺎ و ﯾﻘﺎل ﻟﻪ اﻻﻗﻄﻊ ﻻن ﯾﺪه اﻟﯿﺴﺮي ﻗﻄﻌﺖ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﮐﮥ ﻣﻊ اﻻﮐﺮاد‪.‬‬‫ﺗﻮﻟﯽ ﻓﯽ ﺻـﺒﺎه ﮐﺮﻣﺎن و ﺳﺠﺴﺘﺎن و اﻻﻫﻮاز ﺗﺒﻌﺎ ﻻﺧﯿﻪ ﻋﻤﺎد اﻟﺪوﻟﮥ‪ ،‬ﺛﻢ اﻣﺘﻠﮏ ﺑﻐﺪاد ﺳﻨﮥ )‪ (334‬ﻓﯽ ﺧﻼﻓﮥ اﻟﻤﺴﺘﮑﻔﯽ‪ ،‬و دام ﻣﻠﮑﻪ ﻓﯽ‬‫اﻟﻌﺮاق )‪ (22‬ﺳﻨﮥ اﻻ ﺷﻬﺮا و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺒﻐﺪاد ﺳﻨﮥ )‪.(356‬‬‫]‪ [2‬ﻋﯿـﺪ اﻟﻐـﺪﯾﺮ ﻣﻦ اﻻﻋﯿﺎد اﻟﻌﻈﯿﻤـﮥ اﻻﺳـﻼﻣﯿﮥ اﻟﻤﻌﺮوﻓـﮥ ﻣﻦ اﻟﻮﻗﺖ اﻟﺬي ﻧﺺ ﻓﯿﻪ اﻟﻨﺒﯽ ص ﻋﻠﯽ وﻻﯾﮥ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬ﻓﻘﺪ‬‫ﻋﺪه اﻟﺒﯿﺮوﻧﯽ ﻓﯽ »اﻻﺛﺎر اﻟﺒﺎﻗﯿﮥ« ص ‪ 334‬ﻣﻤﺎ اﺳـﺘﻌﻤﻠﻪ اﻫﻞ اﻻﺳﻼم ﻣﻦ اﻻﻋﯿﺎد‪ ،‬وﻋﺪ ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻐﺪﯾﺮ اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ ﻓﯽ »ﺛﻤﺎر اﻟﻘﻠﻮب« ص ‪ 511‬ﻣﻦ‬‫اﻟﻠﯿﺎﻟﯽ اﻟﻤﻀﺎﻓﺎت اﻟﻤﺸﻬﻮرة ﻋﻨﺪ اﻻﻣﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 86‬از ‪184‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬و ﻫﯽ اﻟﻠﯿﻠﮥ اﻟﺘﯽ ﺧﻄﺐ اﻟﻨﺒﯽ ص ﻓﯽ ﻏﺪﻫﺎ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻋﻠﯽ اﻗﺘﺎب اﻻﺑﻞ‬‫ﻓﻘـﺎل ﻓﯽ ﺧﻄﺒﺘﻪ‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻـه‪ ،‬و ﻋـﺎد ﻣﻦ ﻋـﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼـﺮ ﻣﻦ ﻧﺼـﺮه و اﺧـﺬل ﻣﻦ ﺧـﺬﻟﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻟﺸـﯿﻌﮥ‬‫ﯾﻌﻈﻤﻮن ﻫﺬه اﻟﻠﯿﻠﮥ و ﯾﺤﯿﻮﻧﻬﺎ ‪...‬‬‫اﻟﺦ ‪.‬‬‫ﻓﻬـﺬا اﻟﻌﯿـﺪ ﯾﻤﺘـﺪ اﻟﯽ اﻣـﺪ ﻗـﺪﯾﻢ ﻣﺘﻮاﺻﻞ ﺑﺎﻟـﺪور اﻟّﻨﺒﻮّي‪ ،‬ﻓﻘﻮل اﻟﻤﻘﺮﯾﺰي‪» :‬ﻋﯿﺪ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻋﯿﺪا ﻣﺸـﺮوﻋﺎ ‪ ..‬اﻟﯽ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬و اﺣﺪﺛﻪ ﻣﻌﺰ‬‫اﻟﺪوﻟﮥ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (352‬ﻗﻮل ﻧﺸﺄ ﻣﻦ اﻟﺘﻌﺼﺐ و اﻟﻌﻨﺎد و ﮐﺘﻤﺎن اﻟﺤﻖ‪ .‬و ﮐـﺬا ﻗﻮل اﻟﻨﻮﯾﺮي ﻓﯽ »ﻧﻬﺎﯾـﮥ اﻻرب« ج ‪ 1‬ص ‪» :177‬ﻋﯿﺪ اﻟﻐﺪﯾﺮ‬‫ﻋﯿﺪ اﺑﺘﺪﻋﺘﻪ اﻟﺸﯿﻌﮥ« ﻗﻮل ﻋﺮي ﻋﻦ اﻟﺼﻮاب‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪144 :‬‬‫ﻋ ﯿ ﺪا ‪.‬‬
‫و اﺻﻠﻬﻢ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ‬‫ﺧﺮﺟﻪ اﻻﻣﺎم أﺣﻤﺪ ﻓﯽ »ﻣﺴﻨﺪه« اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ ﺳﻔﺮ‬‫ﻟﻨﺎ‪ ،‬ﻓﻨﺰﻟﻨﺎ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ و ﻧﻮدي‪ :‬اﻟﺼـﻼة ﺟﺎﻣﻌﮥ‪ ،‬و ﮐﺴﺢ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺗﺤﺖ ﺷﺠﺮﺗﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺼﻠﯽ اﻟﻈﻬﺮ و اﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫)أ ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن أﻧﯽ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ؟(‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪) :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن أﻧﯽ اوﻟﯽ ﺑﮑﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ؟(‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫)ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه(‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﺻـﺒﺤﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ[ ]‪ .[1‬و ﻣﻦ أراد وﺿﻮح‬‫ﺑﻄﻼن ﻗﻮﻟﻬﻤﺎ ﻓﻠﯿﺮاﺟﻊ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ﺗﺄﻟﯿﻒ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺒﺤﺎﺛﮥ اﻻﻣﯿﻨﯽ ج ‪ 1‬ص ‪ 267‬اﻟﯽ ص ‪ 289‬ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان ﻋﯿﺪ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻓﯽ اﻻﺳﻼم‪.‬‬‫]‪ [1‬اﻟﺨﻄﻂ ﻟﻠﻤﻘﺮﯾﺰي ج ‪ 2‬ص ‪ -222‬ﻣﺴﻨﺪ اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 4‬ص ‪.281‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﺗﻬﻨﺌﮥ اﻟﺸـﯿﺨﯿﻦ رواه ﺟﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ رﺟﺎل اﻟﺴـﻨﮥ ﺗﻨﺘﻬﯽ اﺳﺎﻧﯿﺪه اﻟﯽ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﮐﺎﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ‬‫ﻋﺎزب‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬و إﻟﯿﮏ أﺳﻤﺎء ﺑﻌﻀﻬﻢ‪:‬‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (235‬ﻓﯽ »اﻟﻤﺼـﻨﻒ« و اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴـﻨﺪ« و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﻤﻮﺻـﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫)‪ (307‬ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﻨﺪ« و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺮزﺑﺎﻧﯽ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (384‬ﻓﯽ »ﺳﺮﻗﺎت اﻟﺸﻌﺮ« و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (385‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ‬‫ﺑﻄﮥ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (387‬ﻓﯽ »اﻻﺑﺎﻧﮥ« و اﻟﻘﺎﺿـﯽ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﺎﻗﻼﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (403‬ﻓﯽ »اﻟﺘﻤﻬﯿﺪ ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﺪﯾﻦ« و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ‬‫اﻟﺨﺮﮐﻮﺷﯽ ﻟا ﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (407‬ﻓﯽ »ﺷﺮف اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ دوﻟﺖآﺑﺎدي«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﻬﺎب ]‪ [1‬اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ دوﻟﺖآﺑﺎدي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﺴﻌﺪاء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯽ »اﻟﺘﺸﺮﯾﺢ« ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ رح‪ :‬ﻣﻦ ﻗﺎل‪ :‬ان ﻋﻠﯿﺎ اﻓﻀﻞ ﻣﻦ ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬ﻓﻼ ﺷﯽء ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻻﻧﻪ ﻗﺎل ﺑﻪ أﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔﮥ ]‪ [2‬رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ]‪ [3‬ﻣﺒـﺎرك‪ :‬ﻣﻦ ﻗـﺎل‪ :‬ان ﻋﻠﯿـﺎ اﻓﻀـﻞ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ أو اﻓﻀﻞ اﻟﻨﺎس و اﮐﺒﺮ اﻟﮑﺒﺮاء ﻓﻼ ﺷـﯽء ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻻن اﻟﻤﺮاد ﻣﻨﻪ اﻓﻀﻞ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ‬‫ﻋﺼﺮه و زﻣﺎن ﺧﻼﻓﺘﻪ‪ ،‬و أﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ )‪ (427‬ﻓﯽ »اﻟﮑﺸﻒ و اﻟﺒﯿﺎن« و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﺷـﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺰاوﻟﯽ اﻟﺪوﻟﺖآﺑﺎدي اﻟﻬﻨﺪي اﻟﺤﻨﻔﯽ‪ ،‬ﻣﻔﺴﺮ‪ ،‬ﻧﺤﻮي ﻋﺎرف ﺑﺎﻟﺒﻼﻏﮥ‪ ،‬ﺗﻮﻟﯽ اﻟﻘﻀﺎء‪ ،‬وﻟﺪ‬‫ﺑﺪوﻟﺖآﺑﺎد دﻫﻠﯽ و ﺗﻮﻓﯽ ﻟﺨﻤﺲ ﺑﻘﯿﻦ ﻣﻦ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ )‪.(849‬‬‫و ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ‪» :‬ارﺷﺎد اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ« ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ‪ ،‬و »ﺑﺪاﯾﻊ اﻟﻤﯿﺰان« ﻓﯽ اﻟﺒﻼﻏﮥ و »اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻤﻮاج و اﻟﺴـﺮاج اﻟﻮﻫﺎج« ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬و »ﺣﻮاش‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 87‬از ‪184‬‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺎﻓﯿﮥ« و و »ﺷﺮح اﻟﺒﺰدوي« ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و »ﺷﺮح ﻗﺼﯿﺪة ﺑﺎﻧﺖ ﺳﻌﺎد« و »اﻟﻤﻌﺎﻓﯿﮥ« ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﮑﺎﻓﯿﮥ‪ ،‬و »اﺳﺒﺎب اﻟﻔﻘﺮ و اﻟﻐﻨﯽ« و‬‫»ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺴﺎدات« و »ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﺴﻌﺪاء«‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ ﺣﻨﯿﻔـﮥ‪ :‬اﻟﻨﻌﻤﺎن ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻟﮑﻮﻓﯽ‪ ،‬اﻣﺎم اﻟﺤﻨﻔﯿـﮥ‪ ،‬اﺣـﺪ اﻻﺋﻤـﮥ اﻻرﺑﻌـﮥ ﻋﻨـﺪ اﻫﻞ اﻟﺴـﻨﮥ‪ ،‬ﻗﯿﻞ اﺻـﻠﻪ ﻣﻦ اﺑﻨﺎء ﻓﺎرس‪ ،‬وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ )‪(80‬‬‫ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺒﯿﻊ اﻟﺨﺰ و ﯾﻄﻠﺐ اﻟﻌﻠﻢ ﻓﯽ ﺻﺒﺎه‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﻘﻄﻊ ﻟﻼﻓﺘﺎء و اﻟﺘﺪرﯾﺲ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(150‬‬‫]‪ [3‬اﺑﻦ اﻟﻤﺒﺎرك‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻤﺎرك ﺑﻦ واﺿﺢ اﻟﻤﺮوزي‪ ،‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻓﻨﯽ ﻋﻤﺮه ﻓﯽ اﻻﺳـﻔﺎر ﺣﺎﺟﺎ و ﻣﺠﺎﻫﺪا و ﺗﺎﺟﺮا‪ ،‬و ﺟﻤﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ و‬‫اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﯿﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﺮات ﻣﻨﺼﺮﻓﺎ ﻣﻦ ﻏﺰو اﻟﺮوم ﺳﻨﮥ )‪.(181‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪146 :‬‬‫ﮐﻘﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ )ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‬‫أي ﻓﯽ زﻣﺎن ﺧﻼﻓﺘﻪ ‪ -‬اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻋﺴﻘﻼﻧﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و روي ﺑﺮﯾـﺪة‪ ،‬و اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و ﺟـﺎﺑﺮ‪ ،‬و اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋـﺎزب‪ ،‬و زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ اﻧﻪ ﻗﺎل ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪) :‬ﻣﻦ‬‫ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه([ ]‪.[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺗﻬﺬﯾﺐ« ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬و ﻗﺎل ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﺪوﻟﮥآﺑﺎدي اﯾﻀﺎ ﻓﯽ‬‫»ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﺴﻌﺪاء« ﻓﯽ اﻟﺠﻠﻮة اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ﻣﻦ اﻟﻬﺪاﯾﮥ اﻟﺜﺎﻣﻨﮥ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺣﮑﯽ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻓﯽ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪:243‬‬‫ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ﻗﺎل ﯾﻮﻣﺎ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه و اﻧﺼـﺮ ﻣﻦ ﻧﺼـﺮه‪ ،‬و اﺧـﺬل ﻣﻦ ﺧـﺬﻟﻪ‪،‬‬‫ﻓﺴـﻤﻊ ذﻟﮏ واﺣـﺪ ﻣﻦ اﻟﮑﻔﺮة ﻣﻦ ﺟﻤﻠـﮥ اﻟﺨﻮارج )اﻟﻤﺮاد ﻣﻦ اﻟﺨﻮارج اﻟﻤﻌﻨﯽ اﻻﻋﻢ ﻣﻦ ﻣﺤﺎرب ﻟﺤﺠﮥ وﻗﺘﻪ او ﻣﺠﺎﺑﻬﻪ ﺑﺮد ﻧﺒﯿﺎ ﮐﺎن او‬‫ﺧﻠﯿﻔـﮥ( ﻓﺠﺎء اﻟﯽ اﻟﻨﺒﯽ )ص( ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺬا ﻣﻦ ﻋﻨﺪك او ﻣﻦ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ؟ ﻓﻘﺎل )ص(‪ :‬ﻫﺬا ﻣﻦ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺨﺮج اﻟﮑﺎﻓﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﺴـﺠﺪ‪،‬‬‫و ﻗـﺎم ﻋﻠﯽ ﻋﺘﺒـﮥ اﻟﺒـﺎب و ﻗـﺎل‪ :‬ان ﮐﺎن ﻣﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺣﻘﺎ ﻓﺎﻧﺰل ﻋﻠﯽ ﺣﺠﺮا ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻨﺰل ﺣﺠﺮ و رﺿـﺦ رأﺳﻪ ﻓﻨﺰﻟﺖ‪» :‬ﺳﺄل‬‫ﺳﺎﺋﻞ«‪ [2] .‬روي اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻓﯽ »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« ج ‪ 1‬ص ‪ 491‬ﻋﻦ ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ج ‪ 7‬ص ‪ 327‬ﻋﻦ اﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪،‬‬‫و ص ‪ 337‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم و ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪147 :‬‬‫]ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻟﻢ ﯾﺠـﺎوز اﻟﻤﺆﻟﻒ ]‪ [1‬ﻣﺎ ذﮐﺮ اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺒﺮ ]‪ ،[2‬و ﻓﯿﻪ ﻣﻘﻨﻊ‪ ،‬و ﻟﮑﻨﻪ ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻤﻮاﻻة ﻋﻦ ﻧﻔﺮ ﺳـﻤﺎﻫﻢ ﻓﻘﻂ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺟﻤﻌﻪ اﺑﻦ‬‫ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي ﻓﯽ ﻣﺆﻟﻒ ﻓﯿﻪ اﺿـﻌﺎف ﻣﻦ ذﮐﺮ و ﺻـﺤﺤﻪ‪ ،‬و اﻋﺘﻨﯽ ﺑﺠﻤﻊ ﻃﺮﻗﻪ اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﺑﻦ ﻋﻘﺪة‪ ،‬ﻓﺎﺧﺮﺟﻪ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺳﺒﻌﯿﻦ ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ‬‫او اﮐﺜﺮ[ ]‪ [1] .[3‬اﻟﻤﺮاد ﺑﺎﻟﻤﺆﻟﻒ ﻫﻮ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺰي ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬اﺑﻮ اﻟﺤﺠﺎج ﻣﺤﺪث اﻟﺪﯾﺎر اﻟﺸﺎﻣﯿﮥ‬‫ﻓﯽ ﻋﺼﺮه‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﻈﺎﻫﺮ ﺣﻠﺐ ﺳﻨﮥ )‪ (654‬و ﻧﺸﺄ ﺑﺎﻟﻤﺰة )ﻣﻦ ﺿﻮاﺣﯽ دﻣﺸﻖ( و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺪﻣﺸﻖ ﺳﻨﮥ )‪.(742‬‬‫ﮐﺎن ﻣﺎﻫﺮا ﻓﯽ اﻟﻠﻐـﮥ و اﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﻟﺮﺟﺎل و ﺻـﻨﻒ ﮐﺘﺒﺎ ﻣﻨﻬﺎ »ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻟﮑﻤﺎل ﻓﯽ اﺳـﻤﺎء اﻟﺮﺟﺎل« اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ ﻣﺠﻠـﺪا و ﻫﻮ ﻣﻬـﺬب ﮐﺘﺎب‬‫»اﻟﮑﻤﺎل ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺮﺟﺎل« ﺗﺎﻟﯿﻒ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻨﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻤﻘﺪﺳـﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ ،(600‬ﺛﻢ ﻫﺬب اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﻤﺰي‬‫و ﺳﻤﺎه »ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ«‪.‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ان ﮐﺘﺎب اﻟﮑﻤﺎل اﻟﺬي اﻟﻔﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻨﯽ و ﻫﺬﺑﻪ اﻟﻤﺰي ﻣﻦ اﺟﻞ اﻟﻤﺼﻨﻔﺎت و ﻻ ﺳﯿﻤﺎ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ ﺑﯿﺪ اﻧﻪ اﻃﺎل ﻓﻘﺼﺮت اﻟﻬﻤﻢ‬‫ﻋﻦ ﺗﺤﺼﯿﻠﻪ ﻟﻄﻮﻟﻪ ‪ ...‬اﻟﺦ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺒﺮ‪ :‬ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ ﮐﺎن ﻣﻦ ﮐﺒﺎر ﺣﻔﺎظ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻣﺆرخ‪ ،‬ادﯾﺐ‪ ،‬ﺑﺤﺎﺛﮥ‪ ،‬ﯾﻘﺎل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 88‬از ‪184‬‬‫ﻟﻪ‪ :‬ﺣﺎﻓﻆ اﻟﻤﻐﺮب‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺑﻘﺮﻃﺒﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (368‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺸﺎﻃﺒﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (463‬ﻟﻪ ﻣﺼﻨﻔﺎت ﻣﻨﻬﺎ »اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب« روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻓﯿﻪ ﻋﻦ ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﻓﯽ ج ‪2‬‬‫ص ‪ 473‬ﻋﻦ ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة ﺑﻦ اﻟﺤﺼﯿﺐ اﻻﺳﻠﻤﯽ‪ ،‬و ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﻧﺼﺎري و ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺗﻬﺬﯾﺐ ﻟا ﺘﻬﺬﯾﺐ ج ‪ 7‬ص ‪.339‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪148 :‬‬‫و در »اﻻﺻﺎﺑﮥ ]‪ [1‬ﻓﯽ ﺗﻤﯿﯿﺰ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ« و »ﻓﺘﺢ اﻟﺒﺎري ]‪ [2‬ﺷـﺮح ﺻـﺤﯿﺢ ﺑﺨﺎري« ﻫﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ذﮐﺮ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ ]‪.[3‬‬‫]‪» [1‬اﻻﺻﺎﺑـﮥ ﻓﯽ ﺗﻤﯿﯿﺰ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ« ﮐﺘﺎب ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓـﮥ أﺻـﺤﺎب اﻟﻨﺒﯽ )ص( ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﻣﺎ ﻓﯽ »اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب« و ذﯾﻠﻪ‪ ،‬و »أﺳـﺪ اﻟﻐﺎﺑـﮥ« و‬‫اﺳﺘﺪرك ﻋﻠﯿﻬﻢ ﮐﺜﯿﺮا‪ ،‬و اﺧﺘﺼﺮه اﻟﺸﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ و ﺳﻤﺎه »ﻋﯿﻦ اﻻﺻﺎﺑﮥ«‪.‬‬‫ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻓﯽ »اﻻﺻﺎﺑﮥ« أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻣﺮة‪ ،‬ﻓﯽ ج ‪ 3‬ص ‪ 408‬ﻋﻦ اﻻﺻﺒﻎ ﺑﻦ ﻧﺒﺎﺗﻪ‪ ،‬و ج ‪ 4‬ص ‪ 80‬ﻋﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻻﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻣﻦ‬‫ﻃﺮﯾﻖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻌﺒﺪي‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﺪ اﻻﺳﮑﺎف‪ ،‬ﻋﻦ اﻻﺻﺒﻎ‪ ،‬و ﻓﯽ ج ‪ 1‬ص ‪ 305‬ﻋﻦ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ و ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ ﺑـﺪﯾﻞ ﺑﻦ ورﻗﺎء‪ ،‬و‬‫ﻓﯽ ص ‪ 567‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﺷﺮاﺣﯿﻞ اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﻓﯽ ج ‪ 3‬ص ‪ 542‬ﻋﻦ ﻧﺎﺟﯿﮥ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻟﺨﺰاﻋﯽ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻓﺘـﺢ اﻟﺒﺎري‪ :‬ﻣﻦ أﻋﻈﻢ ﺷـﺮوح »اﻟﺒﺨﺎري« ﺷـﻬﺮﺗﻪ و اﻧﻔﺮاده ﺑﻤﺎ ﯾﺸـﺘﻤﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﻔﻮاﺋـﺪ اﻟﺤﺪﯾﺜﯿـﮥ و اﻟﻨﮑﺎت اﻻدﺑﯿﮥ و اﻟﻔﺮاﺋﺪ اﻟﻔﻘﻬﯿﮥ‬‫ﺗﻐﻨﯽ ﻋﻦ وﺻﻔﻪ ﺷﺮع ﻓﯽ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ ﺳﻨﮥ )‪ (817‬ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻖ اﻻﻣﻼء ﺑﻌﺪ ان ﮐﻤﻠﺖ ﻣﻘﺪﻣﺘﻪ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪ ﺿـﺨﻢ ﺳﻨﮥ )‪ (813‬و ﻓﺮغ ﻣﻨﻪ ﺳﻨﮥ )‪(842‬‬‫و ﻟﻤﺎ ﺗﻢ ﻋﻤﻞ وﻟﯿﻤـﮥ ﻋﻈﯿﻤـﮥ ﻓﯽ ﺛﺎﻧﯽ ﺷـﻌﺒﺎن ﺳـﻨﮥ )‪ (842‬و ﺻـﺮف ﻓﯿﻬـﺎ ﻧﺤﻮ )‪ (500‬دﯾﻨـﺎر‪ ،‬ﻓﻄﻠﺒﻪ اﻟﻤﻠﻮك ﺑﺎﻻﺳـﺘﮑﺘﺎب و اﺷﺘﺮي ﻧﺤﻮ‬‫)‪ (300‬دﯾﻨﺎر و اﻧﺘﺸﺮ ﻓﯽ اﻵﻓﺎق‪.‬‬‫ذﮐﺮ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻐـﺪﯾﺮ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ج ‪ 7‬ص ‪ 61‬ﻓﻘﺎل‪ :‬و أﻣﺎ ﺣـﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ﻓﻘـﺪ أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺘﺮﻣـﺬي‪ ،‬و‬‫اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻄﺮق ﺟﺪا‪ ،‬و ﻗﺪ اﺳﺘﻮﻋﺒﻬﺎ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﻔﺮد‪ ،‬و ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ أﺳﺎﻧﯿﺪﻫﺎ ﺻﺤﺎح و ﺣﺴﺎن‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ج ‪ 1‬ص ‪ 40‬ط ﻗﻢ ﻣﻄﺒﻌﮥ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﺻﺒﺎغ ﻣﺎﻟﮑﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ ]‪ [1‬اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﻤﮑﯽ‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻓﺼﻮل ﻣﻬﻤﻪ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻻﺋﻤﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و روي اﻟﺘﺮﻣﺬي ]‪ [2‬أﯾﻀﺎ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‪.‬‬‫ﻫﺬا اﻟﻠﻔﻆ ﺑﻤﺠﺮده‪ ،‬رواه اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺰد ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و زاد ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻫﻮ ]‪ [1‬اﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ‬‫اﻟﻐﺰي اﻻﺻﻞ اﻟﻤﻮﻟﻮد ﺑﻤﮑﮥ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (784‬و اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﺳﻨﮥ )‪ ،(855‬ﯾﺮوي ﻋﻨﻪ اﻟﺴـﺨﺎوي ﺑﺎﻻﺟﺎزة و ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻓﯽ »اﻟﻀﻮء اﻟﻼﻣﻊ« ج ‪5‬‬‫ص ‪ 283‬و ذﮐﺮ ﻣﺸﺎﯾﺨﻪ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و ﻏﯿﺮه‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻪ ﻣﺆﻟﻔﺎت ﻣﻨﻬﺎ »اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤﮥ ﻟﻤﻌﺮﻓﮥ اﻻﺋﻤﮥ« و ﻫﻢ‪:‬‬‫اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ‪ ،‬و »اﻟﻌﺒﺮ ﻓﯿﻤﻦ ﺷﻔﻪ اﻟﻨﻈﺮ«‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻓﯽ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ :131‬ﯾﻨﻘﻞ ﻋﻦ ﻓﺼﻮﻟﻪ اﻟﻤﻬﻤﮥ اﻟﺼـﻔﻮري ﻓﯽ »ﻧﺰﻫﮥ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ«‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ »ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل« و اﻟﺸﺒﻠﻨﺠﯽ ﻓﯽ »ﻧﻮر اﻻﺑﺼﺎر«‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﺳﻮرة اﻟﺴـﻠﻤﯽ‪ ،‬ﻣﻦ أﺋﻤﮥ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﺣﻔﺎﻇﻪ‪ ،‬ﺗﺘﻠﻤﺬ ﻟﻠﺒﺨﺎري‪ ،‬و ﺷﺎرﮐﻪ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ ﺷﯿﻮﺧﻪ‪ ،‬و ﻗﺎم‬‫ﺑﺮﺣﻠﮥ اﻟﯽ ﺧﺮاﺳﺎن‪ ،‬و اﻟﻌﺮاق‪ ،‬و اﻟﺤﺠﺎز‪ ،‬و ﻋﻤﯽ ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻀﺮب ﺑﻪ اﻟﻤﺜﻞ ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (209‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺘﺮﻣﺬ )ﻋﻠﯽ ﻧﻬﺮ ﺟﯿﺤﻮن( ﺳـﻨﮥ )‪ ،(279‬ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ »اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﮑﺒﯿﺮ« و ﻫﻮ ﺛﺎﻟﺚ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﺴـﺘﮥ ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻋﻨﺪ‬‫اﻟﻌﺎﻣﮥ و ﻟﻪ ﺷﺮوح و ﻣﺨﺘﺼﺮات‪.‬‬‫ذﮐﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ اﻟﺘﺮﻣﺬي ﻓﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻫﺬا ج ‪ 2‬ص ‪ 298‬ﻋﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 89‬از ‪184‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪150 :‬‬‫اﻟﺰﻫﺮي ]‪ :[1‬ذﮐﺮ اﻟﯿﻮم‪ ،‬و اﻟﺰﻣﺎن و اﻟﻤﮑﺎن‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺣـﺞ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع و ﻋﺎد ﻗﺎﺻﺪا اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻗﺎم ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﻣﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬و ذﻟﮏ‬‫ﻓﯽ اﻟﯿﻮم اﻟﺜﺎﻣﻦ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠﮥ اﻟﺤﺮام وﻗﺖ اﻟﻬﺎﺟﺮة‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪» :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬أﻧﯽ ﻣﺴﺌﻮل‪ ،‬و اﻧﺘﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻫﻞ ﺑﻠﻐﺖ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﻧﺸﻬﺪ اﻧﮏ ﻗﺪ ﺑﻠﻐﺖ و ﻧﺼﺤﺖ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬و أﻧﺎ أﺷﻬﺪ اﻧﯽ ﻗﺪ ﺑﻠﻐﺖ و ﻧﺼﺤﺖ«‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗـﺎل‪» :‬أﯾﻬـﺎ اﻟﻨـﺎس‪» ،‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸـﻬﺪون أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ و أﻧﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ ان ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ و اﻧﮏ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و أﻧﺎ‬‫أﺷﻬﺪ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﺷﻬﺪﺗﻢ« ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻗﺪ ﺧﻠﻔﺖ ﻓﯿﮑﻢ ﻣﺎ أن ﺗﻤﺴﮑﺘﻢ ﺑﻪ ﻟﻦ ﺗﻀﻠﻮا ﺑﻌﺪي‪:‬‬‫ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬اﻻ و أن اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أﺧﺒﺮﻧﯽ‪ :‬أﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬وﺳـﻌﮥ ﺣﻮﺿﯽ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼﺮي و ﺻﻨﻌﺎء‪،‬‬‫ﻋﺪد آﻧﯿﺘﻪ ﻋﺪد اﻟﻨﺠﻮم‪ ،‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﮐﯿﻒ ﺧﻠﻔﺘﻤﻮﻧﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ و ﻓﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ؟«‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻣﻦ أوﻟﯽ اﻟﻨﺎس ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ أﻋﻠﻢ‪ ،‬ﻗﺎل ص‪ :‬أوﻟﯽ اﻟﻨﺎس ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ -‬ﯾﻘﻮل ذﻟﮏ ﺛﻠﺚ‬‫ﻣﺮات‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗـﺎل ﻓﯽ ﻟا ﺮاﺑﻌـﮥ و أﺧـﺬ ﺑﯿـﺪ ﻋﻠﯽ‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻـه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه(‪ ،‬ﯾﻘﻮﻟﻬﺎ ﺛﻠﺚ ﻣﺮات اﻻ ﻓﻠﯿﺒﻠﻎ‬‫اﻟﺸﺎﻫﺪ اﻟﻐﺎﺋﺐ ]‪ [1] .[2‬اﻟﺰﻫﺮي‪ :‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺮﺷﯽ اﻟﻤﺘﻮﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (58‬و اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﺸﻐﺐ )آﺧﺮ ﺣﺪ اﻟﺤﺠﺎز و‬‫أول ﺣﺪ ﻓﻠﺴـﻄﯿﻦ( ﺳﻨﮥ )‪ (124‬ﮐـﺎن أﺣـﺪ أﮐﺎﺑﺮ اﻟﺤﻔﺎظ و اﻟﻔﻘﻬﺎء‪ ،‬ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﮐﺎن ﯾﺤﻔﻆ )‪ (1200‬ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺼـﻔﻬﺎ ﻣﺴﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﻌﻪ‬‫اﻻﻟﻮاح و اﻟﺼﺤﻒ و ﯾﮑﺘﺐ ﮐﻞ ﻣﺎ ﯾﺴﻤﻊ‪ ،‬ﻧﺰل اﻟﺸﺎم و اﺳﺘﻘﺮ ﺑﻬﺎ‪.‬‬‫ ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء ج ‪ 3‬ص ‪ -360‬ﺗﻬﺬﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ ج ‪ 9‬ص ‪445‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤﮥ ص ‪ ،24‬و رواه اﺑﻦ ﻃﻠﺤﮥ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ »ﻣﻄﺎﻟﺐ اﻟﺴﺌﻮل«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪151 :‬‬‫و روي اﻻﻣـﺎم أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒـﻞ ﻓﯽ »ﻣﺴـﻨﺪه« ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﺳـﻔﺮ‪ ،‬ﻓﻨﺰﻟﻨﺎ ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪،‬‬‫ﻓﻨﻮدي ﻓﯿﻨﺎ اﻟﺼـﻼة ﺟﺎﻣﻌﮥ‪ ،‬و ﮐﺴﺢ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺗﺤﺖ ﺷﺠﺮﺗﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺼﻠﯽ اﻟﻈﻬﺮ و أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ‬‫ﻓﻘﺎل‪) :‬أ ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن‪ ،‬أﻧﯽ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﻬﻢ؟( ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ‪ :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن أﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﮑﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ‬‫ﻧﻔﺴﻪ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻓﻘﺎل ص‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ أﺻﺒﺤﺖ و أﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ ]‪.[1‬‬‫و روي اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ ]‪ [2‬رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯿﻪ أﯾﻀﺎ ص ‪ 16‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻟﺘﺮﻣﺬي ﻋﻦ زﯾﺪ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‬‫اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪ 104‬ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ أﺣﻤﺪ‪ ،‬و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﺒﺰار ﺑﺎﺳﻨﺎدﻫﻢ ﻋﻦ زﯾﺪ‪ [1] .‬ﻣﺴﻨﺪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‬‫ج ‪ 4‬ص ‪ 281‬ﺑﺎﺳـﻨﺎده ﻋﻦ ﻋﻔﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﻤﺎد اﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ زﯾﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺪي ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ [2] .‬اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪ :‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ أﺋﻤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ ﺧﺴﺮوﺟﺮد )ﻣﻦ ﻗﺮي ﺑﯿﻬﻖ‪ ،‬ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر( و ﻧﺸﺄ ﻓﯽ ﺑﯿﻬﻖ‪ ،‬و رﺣﻞ اﻟﯽ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬ﺛﻢ‬‫اﻟﯽ اﻟﮑﻮﻓـﮥ و ﻣﮑـﮥ اﻟﻤﮑﺮﻣـﮥ و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪ ،‬و ﻃﻠﺐ اﻟﯽ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺰل ﻓﯿﻬﺎ اﻟﯽ ان ﻣﺎت ﺳـﻨﮥ )‪ (458‬و ﮐﺎﻧﺖ وﻻدﺗﻪ ﺳـﻨﮥ )‪ .(384‬ﻗﺎل اﻣﺎم‬‫اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ‪ :‬ﻣﺎ ﻣﻦ ﺷﺎﻓﻌﯽ اﻻ و ﻟﻠﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﻀﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﻏﯿﺮ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ‪ ،‬ﻓﺎن ﻟﻪ اﻟﻤﻨﮥ و اﻟﻔﻀﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻟﮑﺜﺮة ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﻓﯽ ﻧﺼﺮة ﻣﺬﻫﺒﻪ و ﺑﺴﻂ‬‫ﻣﻮﺟﺰه و ﺗﺄﯾﯿﺪ آراﺋﻪ‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪152 :‬‬‫ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﻠﻔﻈﻪ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ اﻟﯽ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب ]‪.[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 90‬از ‪184‬‬‫و روي اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﻮح ]‪ [2‬اﺳـﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ اﻟﻌﺠﻠﯽ ﻓﯽ و ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬ﻟﻮ ﺷﺎء اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ أن ﯾﻌﻤﻞ ﻟﻨﻔﺴﻪ ﻣﺬﻫﺒﺎ ﯾﺠﺘﻬﺪ‬‫ﻓﯿﻪ ﻟﮑﺎن ﻗﺎدرا ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻟﺴـﻌﮥ ﻋﻠﻮﻣﻪ و ﻣﻌﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﻻﺧﺘﻼف‪ ،‬ﺻـﻨﻒ زﻫﺎء اﻟﻒ ﺟﺰء‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ »اﻟﺴـﻨﻦ اﻟﮑﺒﺮي« اﻟﻤﻄﺒﻮع ﻋﺸﺮ ﻣﺠﻠﺪات‪[1] .‬‬‫اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤـﮥ ص ‪ [2] .25‬أﺑـﻮ اﻟﻔﺘـﻮح اﻟﻌﺠﻠﯽ‪ :‬أﺳـﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﺎﺋـﻞ ﻣﺤﻤـﻮد ﺑﻦ ﺧﻠﻒ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﻠﻘﺐ‬‫ﻣﻨﺘﺠﺐ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻮاﻋﻆ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ )‪ (515‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ ،(600‬ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻟﺴـﺒﮑﯽ ﻓﯽ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪ 50‬و أﺛﻨﯽ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و أﮐﺜﺮ وﻋـﺪ ﺗﺂﻟﯿﻔﻪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 13‬ص ‪ 40‬و ﻗﺎل ﺳـﻤﻊ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﺗﻔﻘﻪ و ﺑﺮع و ﺻﻨﻒ‪ ،‬ﮐﺎن زاﻫﺪا ﻋﺎﺑﺪا‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺧﻠﮑﺎن ﻓﯽ »وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ج ‪ 1‬ص ‪ :208‬ﻣﻨﺘﺠﺐ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻌﺠﻠﯽ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﻮح ‪ ...‬ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻔﻘﻬﺎء اﻟﻔﻀﻼء اﻟﻤﻮﺻﻮﻓﯿﻦ ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ و‬‫اﻟﺰﻫﺪ‪ ،‬ﻣﺸـﻬﻮرا ﺑﺎﻟﻌﺒﺎدة و اﻟﻨﺴﮏ و اﻟﻘﻨﺎﻋﮥ‪ ،‬ﻻ ﯾﺄﮐﻞ اﻟّﺎ ﻣﻦ ﮐﺴﺐ ﯾﺪه‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻮرق و ﯾﺒﯿﻊ ﻣﺎ ﯾﺘﻘﻮت ﺑﻪ‪ .‬و ﺳﻤﻊ ﺑﺒﻠﺪه اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻠﯽ أم‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻓﺎﻃﻤـﮥ ﺑﻨﺖ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺠﻮزداﻧﯿـﮥ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻮﻓﺎء ﻏﺎﻧﻢ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﻦ‬‫اﻟﺠﻠﻮدي‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻔﻀـﻞ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺒﻐـﺪادي‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻤﻄﻬﺮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮاﺣـﺪ اﻟﺼـﯿﺪﻻﻧﯽ‪ ،‬و‬‫ﻏﯿﺮﻫﻢ و ﻗﺪم ﺑﻐﺪاد و ﺳـﻤﻊ ﺑﻬﺎ ﻣﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﺘﺢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﺎن اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺒﻄﯽ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ ،(557‬و ﻟﻪ إﺟﺎزة ﺣﺪث‬‫ﺑﻬﺎ ﻣﻦ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ زاﻫﺮ ﺑﻦ ﻃﺎﻫﺮ اﻟﺸـﺤﺎﻣﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻔﺘﺢ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ اﻻﺧﺸﯿﺪ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﻤﺒﺎرك ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻزدي و‬‫ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﻋﺎد ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪153 :‬‬‫ﮐﺘﺎﺑﻪ »اﻟﻤﻮﺟﺰ ﻓﯽ ﻓﻀﻞ اﻟﺨﻠﻔﺎء اﻻرﺑﻌﮥ« ﯾﺮﻓﻌﻪ ﺑﺴـﻨﺪه اﻟﯽ ﺣﺬﯾﻔﮥ ]‪ [1‬ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ اﻟﻐﻔﺎري و ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻟﯿﻠﯽ ﺑﻦ ﺿﻤﺮة ﻗﺎﻻ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺻﺪر رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع و ﻟﻢ ﯾﺤﺞ ﻏﯿﺮﻫﺎ أﻗﺒﻞ ﺣﺘﯽ إذا ﮐﺎن ﺑﺎﻟﺠﺤﻔﮥ ﻧﻬﯽ ﻋﻦ ﺳﻤﺮات ]‪ [2‬ﻣﺘﻘﺎرﺑﺎت ﺑﺎﻟﺒﻄﺤﺎء ]‪ ،[3‬ان‬‫ﻻ ﯾﻨﺰل ﺗﺤﺘﻬﻦ أﺣـﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ إذا أﺧﺬ اﻟﻘﻮم ﻣﻨﺎزﻟﻬﻢ‪ ،‬ارﺳﻞ ﻓﻘﻢ ]‪ [4‬ﻣﺎ ﺗﺤﺘﻬﻦ ﺣﺘﯽ إذا ﻧﻮدي ﺑﺎﻟﺼـﻼة ﺻﻼة اﻟﻈﻬﺮ‪ ،‬ﻋﻤﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ إﻟﯿﻬﻦ‪ ،‬ﻓﺼﻠﯽ ﺑﺎﻟﻨﺎس ﺗﺤﺘﻬﻦ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﺑﻌـﺪ ﻓﺮاﻏﻪ ﻣﻦ اﻟﺼـﻼة‪ ،‬ﻗـﺎل‪) :‬أﯾﻬـﺎ اﻟﻨـﺎس‪ ،‬أﻧﻪ ﻗـﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻧﻪ ﻟﻦ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒﯽ اﻻ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟﻨﺒﯽ اﻟـﺬي ﮐﺎن ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و أﻧﯽ‬‫ﻻﻇﻦ ﺑﺄﻧﯽ ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ‪ ،‬و أﻧﯽ ﻣﺴﺌﻮل و اﻧﺘﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻫﻞ ﺑﻠﻐﺖ؟‪ ،‬ﻓﻤﺎ أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟(‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻘﻮل‪ :‬ﻗﺪ ﺑﻠﻐﺖ‪ ،‬و ﺟﻬﺪت‪ ،‬و ﻧﺼﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪ .‬اﻟﯽ ﺑﻠﺪه و ﺗﺒﺤﺮ و ﻣﻬﺮ و اﺷﺘﻬﺮ‪ ،‬و ﺻﻨﻒ ﻋﺪة ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳﯿﺪ‪ :‬أﺑﻮ ﺳﺮﯾﺤﮥ )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺴﯿﻦ( اﻟﻐﻔﺎري ﻣﻦ أﺻﺤﺎب اﻟﺸﺠﺮة ﺗﻮﻓﯽ )‪.(40/42‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ ﻓﯽ اﻻﺻﺎﺑـﮥ ج ‪ 1‬ص ‪ :317‬ﺣﺬﯾﻔـﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﻬﻤﺰة ﯾﻘﺎل‪ :‬أﻣّﯿﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ اﻻﻋﻮر ‪ ...‬ﺷـﻬﺪ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺒﯿﮥ‪ ،‬و ذﮐﺮ ﻓﯿﻤﻦ ﺑﺎﯾﻊ ﺗﺤﺖ اﻟﺸﺠﺮة‪ ،‬ﺛﻢ ﻧﺰل اﻟﮑﻮﻓﮥ و روي أﺣﺎدﯾﺚ أﺧﺮج ﻟﻪ ﻣﺴﻠﻢ و أﺻﺤﺎب اﻟﺴﻨﻦ ‪ ...‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﺼﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ زﯾﺪ ﺑﻦ‬‫أرﻗﻢ‪ ،‬و ﻗﺎل ﺑا ﻦ ﺣﺒﺎن‪ :‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ )‪.(42‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺴـﻤﺮات‪ :‬ﺟﻤﻊ اﻟﺴـﻤﺮة )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺴـﯿﻦ و ﺿﻢ اﻟﻤﯿﻢ( ﺷـﺠﺮ ﻣﻦ اﻟﻌﻀﺎه )ﺑﮑﺴـﺮ اﻟﻌﯿﻦ ﮐﻞ ﺷﺠﺮ ﯾﻌﻈﻢ و ﻟﻪ ﺷﻮك( و ﻟﯿﺲ ﻓﯽ اﻟﻌﻀﺎه‬‫أﺟﻮد ﺧﺸﺒﺎ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺒﻄﺤﺎء )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺒﺎء و ﺳﮑﻮن اﻟﻄﺎء(‪ :‬اﻟﻤﺴﯿﻞ اﻟﻮاﺳﻊ ﻓﯿﻪ رﻣﻞ و دﻗﺎق اﻟﺤﺼﯽ‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻗﻢ‪ :‬ﯾﻘﻢ ﻗﻤﺎ )ﮐﻤﺪ ﯾﻤﺪ ﻣﺪا( اﻟﺒﯿﺖ‪ :‬ﮐﻨﺴﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪154 :‬‬‫ﻗﺎل‪) :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﺸﻬﺪون ان ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ان ﻣﺤﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و ان ﺟﻨﺘﻪ ﺣﻖ‪ ،‬و أن ﻧﺎره ﺣﻖ‪ ،‬و أن اﻟﺒﻌﺚ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻮت ﺣﻖ؟(‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﺑﻠﯽ ﻧﺸﻬﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫)اﻟﱠﻠﻬّﻢ أﺷﻬﺪ(‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪) :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬اﻻ ﺗﺴـﻤﻌﻮن؟ اﻻ ﻓﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي‪ ،‬و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﮑﻢ‪ ،‬اﻻ و ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‪ ،‬و أﺧـﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‬‫ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ ﺣﺘﯽ ﻧﻈﺮه اﻟﻘﻮم ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه ]‪[1‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 91‬از ‪184‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﯿﺒﺬي«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﯿﺒﺬي ]‪ [2‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﭘﺲ در »ﻓﻮاﺗﺢ ﺷﺮح ]‪ [1‬اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤﮥ ص ‪.25‬‬‫]‪ [2‬ﻣﯿﺒﺬي‪ :‬اﻟﻘﺎﺿـﯽ أﻣﯿﺮ ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﯿﺒﺬي اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ أﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎء ﻋﺼﺮ اﻟﺸﺎه اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺼﻔﻮي‪ ،‬ﻧﺴﺒﺘﻪ اﻟﯽ »ﻣﯿﺒﺬ«‬‫)ﯾﻔﺘـﺢ اﻟﻤﯿﻢ و ﺳـﮑﻮن اﻟﯿﺎء اﻟﻤﺜﻨﺎة اﻟﺘﺤﺘﺎﻧﯿـﮥ و ﮐﺴـﺮ اﻟﺒﺎء اﻟﻤﻮﺣـﺪة و ﺿـﻤﻬﺎ و اﻟـﺬال اﻟﻤﻌﺠﻤـﮥ اﻟﻤﺒﺪﻟـﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﻬﻤﻠـﮥ ﻓﯽ أﻏﻠﺐ ﻣﻮاﺿـﻊ‬‫اﻟﺘﻌﺮﯾﺐ( ﺑﻠﺪة ﻗﺮب ﯾﺰد ﻋﻠﯽ رأس ﻋﺸﺮة ﻓﺮاﺳﺦ‪ ،‬و اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ ﮐﺎن ﺣﮑﯿﻤﺎ‪ ،‬أدﯾﺒﺎ‪ ،‬ﺻﻮﻓﯿﺎ‪.‬‬‫ﻟﻪ ﻣﺼـﻨﻔﺎت ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬ﻣﺨﺘﺼـﺮ ﻣﻘﺎﺻﺪ ﺣﮑﻤﮥ ﻓﻼﺳـﻔﮥ اﻟﻌﺮب«‪» ،‬ﺟﺎم ﮔﯿﺘﯽ ﻧﻤﺎ« ﻓﺎرﺳـﯽ ﻓﯽ اﻟﺤﮑﻤﮥ و اﻟﻔﻠﺴـﻔﮥ اﻟﻘﺪﯾﻤﮥ ﻓﺮغ ﻣﻦ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ ﺳﻨﮥ‬‫)‪» ،(897‬ﺷـﺮح اﻟﮑﺎﻓﯿﮥ ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ« ﺳـﻤﺎه »ﻣﺮﺿـﯽ اﻟﺮﺿـﯽ«‪» ،‬ﺷـﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﺻـﻌﺪﻧﺎ اﻟﯽ ذري اﻟﺤﻘﺎﯾﻖ« اﻟﻤﺮوي ﻋﻦ اﻻﻣﺎم اﻟﻌﺴﮑﺮي ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴـ ﻼم‪» ،‬ﺷﺮح اﻟﻬﺪاﯾﮥ اﻻﺛﯿﺮﯾﮥ« ﻓﯽ اﻟﺤﮑﻤﮥ ﻓﺮغ ﻣﻦ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ ﺳﻨﮥ )‪ ،(880‬و ﻃﺒﻊ ﻓﯽ اﻵﺳـﺘﺎﻧﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (1263‬و ﻓﯽ اﻟﻬﻨﺪ ﺳﻨﮥ )‪» (1178‬ﺷﺮح‬‫دﯾﻮان أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم« ذﮐﺮ ﻓﯽ أوﻟﻪ ﺳـﺒﻊ ﻓﻮاﺗـﺢ ﯾـﺬﮐﺮ ﻓﯿﻬﺎ ﻗﻮاﻋـﺪ اﻟﻤﺘﺼﻮﻓﻪ‪ ،‬و ﯾﺸـﯿﺮ اﻟﯽ ﻋﻘﺎﺋـﺪﻫﻢ و رﺳﻮﻣﻬﻢ و آداﺑﻬﻢ و‬‫ﺣﮑﺎﯾﺎت أﺣﻮاﻟﻬﻢ و ﻣﺮاﺗﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪ 155 :‬ﺗﺮﻗﯿﺎت اﻟﻨﻔﻮس و اﻻﻧﺴﺎن اﻟﮑﺒﯿﺮ و اﻟﺼﻐﯿﺮ‪.‬‬‫و اودع اﻟﺴﺎﺑﻌـﮥ ﺷـﻄﺮا واﻓﯿﺎ ﻣﻦ ﻣﻨﺎﻗﺐ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم و ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ اﻟﺒﺎﻫﺮة ﻓﺮغ ﻣﻨﻪ ﺳـﻨﮥ )‪ ،(890‬ﻃﺒﻊ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (1293‬و‬‫ﻟﮑﻦ اﺳﻘﻄﺖ ﻣﻨﻪ اﻟﻔﻮاﺗﺢ اﻟﺴﺒﻊ اﻟﺘﯽ ﻓﯽ أوﻟﻪ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ اﻟﻤﯿﺒﺪي ﮐﻤﺎ ﻗﺎل آﯾﺘﯽ ﻓﯽ »آﺗﺸﮑﺪه ﯾﺰدان ص ‪ «333‬ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (911‬اﻟﻤﻄﺎﺑﻖ ﻟﮑﻠﻤﮥ »ﻗﺎﺿﯽ«‪.‬‬‫و اﺧﺘﻠﻒ ﻓﯽ ﻣﺬﻫﺒﻪ ﻓﻘﺎل اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺨﻮاﻧﺴﺎري ﻓﯽ »اﻟﺮوﺿﺎت« ج ‪ 3‬ص ‪:263‬‬‫ﮐﺎن ﻣﻦ أﻋﺎﻇﻢ ﻣﺘﺄﺧﺮي ﻓﻀﻼء اﻟﻌﺎﻣﮥ و ﻣﺘﮑﻠﻤﯿﻬﻢ اﻟﺒﺎرﻋﯿﻦ و ﺻﻮﻓﯿﺘﻬﻢ اﻟﻤﺘﺸﺮﻋﯿﻦ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺼﻨﻔﺎت ﮐﺜﯿﺮة ﻓﯽ ﻓﻨﻮن ﺷﺘﯽ‪.‬‬‫و أدرج ﺷـﯿﺨﻨﺎ ﻓﯽ اﻻﺟﺎزة اﻟﻌﻼﻣـﮥ آﻗﺎ ﺑﺰرك اﻟﻄﻬﺮاﻧﯽ ﺑﻌﺾ ﻣﺼـﻨﻔﺎﺗﻪ ﻓﯽ »اﻟﺬرﯾﻌـﮥ« ج ‪ 6‬ص ‪ -138‬و ج ‪ 13‬ص ‪ 266‬و ج ‪ 14‬ص‬‫‪.174‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﻤﺠﺎﻫـﺪ اﻟﻤﺤﺴﻦ اﻻﻣﯿﻦ ﻗـﺪس ﺳـﺮه ﻓﯽ »أﻋﯿﺎن اﻟﺸـﯿﻌﮥ« ﯾﻤﮑﻦ أن ﯾﺴـﺘﺄﻧﺲ ﻟﺘﺸـﯿﻌﻪ ﺑﻘﻮﻟﻪ ﻓﯽ أول ﺷـﺮﺣﻪ ﻋﻠﯽ ﮐﺎﻓﯿﮥ اﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺎﺟﺐ‪ :‬اﻧﻪ اﻗﺘﺒﺲ ﻓﯽ ﺳﺎﯾﺮ اﻟﻤﻮاﺿﻊ اﻟﻤﻬﻤﮥ ﻣﻦ ﺷﺮح ﻧﺠﻢ اﻻﺋﻤﮥ اﻟﺸﯿﺦ اﻻﻣﺎم اﻟﺮﺿﯽ ﺣﺸﺮه اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ و اﻟﻮﻟﯽ‪.‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬و ﯾﻤﮑﻦ أﯾﻀﺎ أن ﯾﺴﺘﺪل ﻋﻠﯽ ﺗﺸﯿﻌﻪ ﺑﻤﺎ ﻗﺎل ﻓﯽ ﺣﻖ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳﯿﮥ‪:‬‬‫ﻣﻦ ﺧﻮد ﭼﻪ ﮐﺴﻢ ﮐﻪ در ﺷﻤﺎري ﺑﺎﺷﻢ ﯾﺎ در ﺻﻒ اﻫﻞ دل ﺳﻮاري ﺑﺎﺷﻢ‬‫ﻣﻘﺼﻮد ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺷﺄن ﻋﻠﯽ ﮔﻮﯾﻢ ﺳﺨﻨﯽ ﭼﻨﺪ و ﺑﮑﺎري ﺑﺎﺷﻢ‬‫و ﻣﺎ ﻗﺎل أﯾﻀﺎ ﻓﯽ ﺣﻘﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺼﻠﻮة و اﻟّﺴﻼم ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳﯿﮥ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪ 156 :‬ﺑﺴﮑﻪ ﺗﺎﺑﺪ ﻣﻬﺮ ﺣﯿﺪر ﻫﺮ دم از ﺳﯿﻤﺎي ﻣﻦ آﺳﻤﺎن را ﺳﺮﻓﺮازي ﺑﺎﺷﺪ از ﺑﺎﻻي ﻣﻦ‬‫ﭼﻮن ﺳﺨﻦ ﮔﻮﯾﻢ ز ﻣﻌﺮاﺟﺶ ﮐﻪ آن دوش ﻧﺒﯽ اﺳﺖ ﭘﺎي در داﻣﻦ ﮐﺸﺪ ﻓﮑﺮ ﻓﻠﮏ ﭘﯿﻤﺎن ﻣﻦ‬‫ﺑﻬﺮ وﺻﺎﻓﯽ او ﺳﺮ ﺗﺎ ﻗﺪم ﮔﺸﺘﻢ زﺑﺎن ﺗﺎ ﻧﮕﺮدد ﻏﯿﺮ ﻣﺪﺣﺶ ﻇﺎﻫﺮ از اﺟﺰاي ﻣﻦ‬‫ﻃﺒﻊ ﻣﻦ ﺗﺎ ﮔﺸﺖ ﭼﻮن درﯾﺎ ز ﻓﯿﺾ ﻣﺮﺗﻀﯽ اﺑﺮ ﮔﻮﻫﺮﺑﺎر ﺟﻮﯾﺪ ﻓﯿﺾ از درﯾﺎي ﻣﻦ‬‫ﮔﺮ ﻧﺒﻮدي ذو اﻟﻔﻘﺎر ﻣﻬﺮ او در دﺳﺖ دل ﻟﻘﻤﻪاي ﮐﺮدي ﻣﺮا اﯾﻦ ﻧﻔﺲ از درﻫﺎي ﻣﻦ‬‫ﺧﺎك راﻫﺶ در دو ﭼﺸﻢ ﻣﻦ ﺑﺠﺎي ﺳﺮﻣﻪ اﺳﺖ ﻧﯿﮏ دﯾﺪم آﻓﺮﯾﻦ ﺑﺮ دﯾﺪه ﺑﯿﻨﺎي ﻣﻦ‬‫ﻧﯽ ﻧﻪ ﻣﻦ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻤﻬﺮش ﺳﺮ ﻓﺮازي ﻣﯽﮐﻨﻢ ﻏﯿﺮ از اﯾﻦ ﻫﺮﮔﺰ ﮐﺴﯽ ﻧﺸﻨﯿﺪ از آﺑﺎي ﻣﻦ‬‫أي ﺻﺒﺎ در ﮔﺮدﻧﺖ ﺧﺎﮐﻢ ﺑﺒﺮ ﺳﻮي ﻧﺠﻒ ﺑﻌﺪ ﻣﺮدن ﭼﻮن ﻓﺮو رﯾﺰد ز ﻫﻢ اﻋﻀﺎي ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 92‬از ‪184‬‬‫و ﻣﺎ ﻗﺎل أﯾﻀﺎ ﻓﯽ أواﺧﺮ ﺷﺮﺣﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺪﯾﻮان اﻟﻤﺒﺎرك اﻧﺸﺎدا‪:‬‬‫ان اﻟﻨﺒﯽ ﻣﺤﻤﺪا و وﺻﯿﻪ و اﺑﻨﯿﻪ و اﺑﻨﺘﻪ اﻟﺒﺘﻮل اﻟﻄﺎﻫﺮة‬‫أﻫﻞ اﻟﻌﺒﺎء و اﻧﻨﯽ ﺑﻮﻻﺋﻬﻢ أرﺟﻮ اﻟﺴﻼﻣﮥ و اﻟﻨﺠﺎ ﻓﯽ اﻵﺧﺮة‬‫و أري ﻣﺤﺒﮥ ﻣﻦ ﯾﻘﻮل ﺑﻔﻀﻠﻬﻢ ﺳﺒﺒﺎ ﯾﺠﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﺴﺒﯿﻞ اﻟﺠﺎﺋﺮة‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪ 157 :‬أرﺟﻮ ﺑﺬاك رﺿﯽ اﻟﻤﻬﯿﻤﻦ وﺣﺪه ﯾﻮم اﻟﻮﻗﻮف ﻋﻠﯽ ﻇﻬﻮر اﻟﺴﺎﻫﺮة‬‫و ﻣﺎ أﻧﺸﺄ‪ ،‬أو أﻧﺸﺪ أﯾﻀﺎ ﺑﻌﺪ اﻻﺑﯿﺎت اﻟﺴﺎﺑﻘﮥ‪:‬‬‫ﻟّﻠﻪ درﮐﻢ ﯾﺎ آل ﯾﺎﺳﯿﻨﺎ ﯾﺎ اﻧﺠﻢ اﻟﺨﻠﻖ أﻋﻼم اﻟﻬﺪي ﻓﯿﻨﺎ‬‫ﻻ ﯾﻘﺒﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻻ ﻓﯽ ﻣﺤﺒﺘﮑﻢ أﻋﻤﺎل ﻋﺒﺪ و ﻻ ﯾﺮﺿﯽ ﻟﻪ دﯾﻨﺎ‬‫أرﺟﻮ اﻟﻨﺠﺎة ﺑﮑﻢ ﯾﻮم اﻟﻤﻌﺎد و ان ﺟﻨﺖ ﯾﺪاي ﻣﻦ اﻟﺬﻧﺐ اﻻ ﻓﺎﻧﯿﻨﺎ‬‫ﺑﻠﯽ اﺧﻔﻒ أﻋﺒﺎء اﻟﺬﻧﻮب ﺑﮑﻢ ﺑﻠﯽ اﺛّﻘﻞ ﻓﯽ اﻟﺤﺸﺮ اﻟﻤﻮازﯾﻨﺎ‬‫ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﻮاﻟﮑﻢ ﻓﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﻢ ﯾﺮ ﻣﻦ ﻗﯿﺢ اﻟﻠﻈﯽ و ﻋﺬاب اﻟﻘﺒﺮ ﺗﺴﮑﯿﻨﺎ‬‫ﻻﺟﻞ ﺟﺪﮐﻢ اﻻﻓﻼك ﻗﺪ ﺧﻠﻘﺖ ﻟﻮﻻه ﻣﺎ اﻗﺘﻀﺖ اﻻﻗﺪار ﺗﮑﻮﯾﻨﺎ‬‫و ﻣﺎ أﻧﺸﺄ أﯾﻀﺎ ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳﯿﮥ ﻓﯽ وﺻﻒ ﮐﻼم أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪:‬‬‫ﺷﺎﻫﯽ ﮐﻪ ﻣﻬﺶ ﻏﻼم و ﻣﻬﺮ اﺳﺖ ﮐﻨﯿﺰ ﻧﺎﻃﻖ ﺑﮑﻤﺎل او اﺳﺖ ﻗﺮآن ﻋﺰﯾﺰ‬‫ﮔﺮ ﻗﺪر ﮐﻼم او رﻓﯿﻊ اﺳﺖ ﭼﻪ دور در ﺧﺎﻧﻪ ﺑﮑﺪﺧﺪاي ﻣﺎﻧﺪ ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ‬‫ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣـﮥ ﻟا ﺨﻮاﻧﺴﺎري ﻓﯽ اﻟﺮوﺿﺎت‪ :‬و أﻧﺖ ﺧﺒﯿﺮ ﺑﺄﻧﻪ ﻻ دﻻﻟـﮥ ﻓﯽ اﻣﺜﺎل ذﻟﮏ ﻋﻠﯽ ﺷـﯿﻌﮥ اﻟﺮﺟﻞ‪ ،‬ﺑﻞ ﺑﺮاﺋﺘﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﺼﺐ و اﻟﻌﺪاوة ﮐﻤﺎ‬‫ﻟﻢ ﯾﺪﻋﻬﻤﺎ ﻓﯿﻪ أﯾﻀﺎ أﺣﺪ ﻣﻦ اﻻﺻـﺤﺎب‪ ،‬و ﻟﻮ ﺳـﻠﻢ ﻓﯿﻌﺎرﺿﻬﺎ ﻣﺎ ﻫﻮ ﺻﺮﯾﺢ ﻓﯽ ﺗﺴﻨﻨﻪ و ﻫﻮ أﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﮐﻞ ذﻟﮏ ﺑﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬ﻣﺎ ذﮐﺮه ﻓﯽ‬‫ﺑﺎب اﺧﺘﻼﻓﺎت اﻻﻣﮥ ﻓﯽ ﻣﺴﺎﺋﻠﻬﻢ اﻟﺸـﺮﻋﯿﮥ ﺑﻌﺪ وﻓﺎة اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ اﻧﻬﺎ ﮐﺎﻧﺖ ﺗﺘﺴﻊ داﺋﺮﺗﻬﺎ و ﯾﺘﺰاﯾﺪ اﻟﻤﺠﺘﻬﺪون اﻟﯽ أن‬‫اﺳـﺘﻘﺮ اﻻـﻣﺮ ﻋﻠﯽ ﻣـﺬاﻫﺐ اﻻﺋﻤـﮥ اﻻرﺑﻌـﮥ ‪ ...‬اﻟﯽ أن ﻗـﺎل‪ :‬و أﻣﺎ ﻣـﺬاﻫﺐ اﻟﺸـﯿﻌﮥ ﻓﻬﯽ ﻣﻦ ﺟﻬـﮥ ﻣﻄﺎﻋﻦ أراذﻟﻬﺎ ﻓﯽ ﺷﺄن اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ و ﻟﻌﻦ‬‫ﺳﻔﻠﺘﻬﻢ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﺮدودة‪ ،‬و آﺛﺎرﻫﻦ ﻣﻦ ﺑﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪ 158 :‬اﻟﺠﻤﻬﻮر ﻣﻦ اﻟﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ﻣﻔﻘﻮدة‪.‬‬‫و ﻗـﺎل اﺑﻦ اﻻـﺛﯿﺮ ﻓﯽ ﮐﺘـﺎب اﻟﻨﺒﻮة ﻣﻦ »ﺟـﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل«‪ :‬اﻟﻤـﺬاﻫﺐ اﻟﻤﺸـﻬﻮرة ﻓﯽ اﻻﺳـﻼم اﻟﺘﯽ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻣـﺪار اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ ﻓﯽ أﻗﻄﺎر اﻻرض‬‫ﻣﺬﻫﺐ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و أﺣﻤﺪ‪ ،‬و ﻣﺬﻫﺐ اﻻﻣﺎﻣﯿﮥ‪.‬‬‫و ﻋﯿﻦ أﯾﻀﺎ ﻣﺠﺪد ﻣﺬﻫﺐ ﻫﺆﻻء ﻋﻠﯽ رأس اﻟﻤﺎﺋﮥ اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﺮﺿﺎ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟّﺴـ ﻼم و ذﻟﮏ ﻟﻈﻨﻪ ان ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﯾﺠﺪد ﻟﻢ‬‫ﯾﺨﺘﺺ ﺑﺸـﺨﺺ واﺣﺪ‪ ،‬و ﻟﮑﻞ ﻣﻦ اﻟﻤﺬاﻫﺐ ﻋﻠﯽ رأس ﮐﻞ ﻣﺎﺋﮥ ﺳـﻨﮥ ﻣﻦ ﯾﺠﺪد‪ ،‬و اﻋﺪل ﻃﻮاﺋﻒ اﻟﺸـﯿﻌﮥ ﻫﻢ أﺻـﺤﺎب زﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻢ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻋﻠﯽ أﻓﻀﻞ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ اﻻ ان اﻟﺨﻼﻓﮥ ﻓﻮﺿﺖ اﻟﯽ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻟﻤﺼـﻠﺤﮥ رأوﻫﺎ و ﻗﺎﻋﺪة دﯾﻨﯿﮥ راﻋﻮﻫﺎ ﻣﻦ‬‫ﺗﺴﮑﯿﻦ ﻧﺎﺋﺮة اﻟﻔﺘﻨﮥ‪ ،‬و ﺗﻄﯿﯿﺐ ﻗﻠﻮب ﻋﺎﻣﮥ اﻟﺨﻠﻖ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﺗﺬﻧﯿﺐ‪ :‬ﻻ ﯾﺨﻔﯽ اﻧﻪ اﺧﺘﻠﻒ ﻓﯽ ان اﻻﺷﻌﺎر اﻟﺘﯽ ﻧﺴﺒﺖ اﻟﯽ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻫﻞ ﻫﯽ ﻟﻪ أو ﻻ؟‬‫ﻗﺎل ﺑﻌﺾ‪ :‬ﻣﺎ ﺗﮑﻠﻢ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﺸﯽء ﻣﻦ اﻟﺸﻌﺮ اﻻ ﺑﯿﺘﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻔﯿﺮوزآﺑﺎدي ﻓﯽ »اﻟﻘﺎﻣﻮس« ﻓﯽ ﮐﻠﻤﮥ »ودق«‪ :‬و ذات ودﻗﯿﻦ‪ :‬اﻟﺪاﻫﯿﮥ ﮐﺎﻧﻬﺎ ذات وﺟﻬﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﻨﻪ‬‫ﻗﻮل ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ‪:‬‬‫ﺗﻠﮑﻢ ﻗﺮﯾﺶ ﺗﻤﻨﺎﻧﯽ ﻟﺘﻘﺘﻠﻨﯽ ﻓﻼ و رﺑﮏ ﻣﺎ ﺑﺮوا و ﻻ ﻇﻔﺮوا‬‫ﻓـﺎن ﻫﻠﮑﺖ ﻓﺮﻫﻦ ذﻣﺘﯽ ﻟﻬﻢ ﺑـﺬات ودﻗﯿﻦ ﻻ ﯾﻌﻔﻮ ﻟﻬﺎ اﺛﺮ ﻗﺎل اﻟﻤﺎزﻧﯽ‪ :‬ﻟﻢ ﯾﺼـﺢ اﻧﻪ ﺗﮑﻠﻢ ﺑﺸـﯽء ﻣﻦ اﻟﺸـﻌﺮ ﻏﯿﺮ ﻫـﺬﯾﻦ اﻟﺒﯿﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﺻّﻮﺑﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 93‬از ‪184‬‬‫اﻟﺰﻣﺨﺸﺮي‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻟﮑﻦ ﻫﺬا اﻟﻘﻮل ﺧﺎل ﻋﻦ اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ ﻓﺎن اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ اﻟﺒﺎرﻋﯿﻦ و اﻟﻤﺆرﺧﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣـﮥ اﻻﺋﻤـﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪ 159 :‬اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ ﻧﻘﻠﻮا ﻋﻨﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم اﺷـﻌﺎرا ﮐـﺜﯿﺮة‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤـﺎء‬‫اﻻﺷﻌﺎر اﻟﺘﯽ ﻧﻘﻠﺖ ﻋﻨﻪ ﺻﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ و ﺗﺤﯿﺎﺗﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫ﻗـﺎل ﺻـﺎﺣﺐ اﻟﺬرﯾﻌـﮥ‪ :‬ﻟﻘـﺪ ﻋـﺪدت اﻟـﺬﯾﻦ ﻗﺎﻣﻮا ﺑﻌﻤﻞ ﺣﻮل دﯾﻮان ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻓﯽ »ﻓﻬﺮﺳﺖ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ داﻧﺸـﮕﺎه ﻃﻬﺮان« ج ‪ 2‬ص‬‫‪ -125 -116‬ﺳﺒﻌﮥ ﻋﺸﺮ ﺷﺨﺼﺎ ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﺟﻤﻊ اﻟﺪﯾﻮان و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﺷﺮﺣﻬﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻓﯽ ج ‪ 3‬ص ‪ 205‬ﻣﻦ »اﻟﺬرﯾﻌﮥ«‪» :‬ﺗﺎج اﻻﺷـﻌﺎر« أو ﺻـﻼة اﻟﺸـﯿﻌﮥ ﻓﯽ أﺷﻌﺎر أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻟﻠﺸﯿﺦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻨﺠﮕﺮدي )ﻓﻨﺠﮕﺮد ﻣﻦ ﻗﺮي ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر( ﺗﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ ،(512‬و ﻫﻮ ﻣﻦ ﻣﺼﺎدر ﮐﺘﺎب »أﻧﻮار اﻟﻌﻘﻮل« ﻓﯽ أﺷـﻌﺎر وﺻﯽ‬‫اﻟﺮﺳﻮل ﻟﻘﻄﺐ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﮑﯿﺪري‪.‬‬‫و ﻗـﺎل ﻓﯽ ج ‪ 2‬ص ‪ 431‬ﻣﻦ »اﻟﺬرﯾﻌﮥ«‪» :‬اﻧﻮار اﻟﻌﻘﻮل« ﻣﻦ اﺷـﻌﺎر وﺻـﯽ اﻟﺮﺳﻮل ﻫﻮ دﯾﻮان اﺷـﻌﺎر ﻣﻨﺴﻮﺑﮥ اﻟﯽ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‬‫ﻣﺮﺗﺒﮥ ﻗﻮاﻓﯿﻬﺎ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺣﺮوف اﻟﻬﺠﺎء‪ ،‬ﻣﻦ ﺟﻤﻊ ﻗﻄﺐ اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺒﯿﻬﻘﯽ اﻟﮑﯿﺪري اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ﻣﻤﻦ‬‫أﺧﺬ ﻋﻦ اﻻﻣﺎم اﻟﻤﻔﺴﺮ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻄﺒﺮﺳﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(548‬‬‫ذﮐﺮ ﻓﯽ اوﻟﻪ أﻧﻪ ﺟﻤﻊ اوﻻـ ﺧﺼﻮص اﺷـﻌﺎره اﻟﻤﺸـﺘﻤﻠﮥ ﻋﻠﯽ اﻵـداب و اﻟﺤﮑﻢ و اﻟﻤﻮاﻋـﻆ و اﻟﻌﺒﺮ‪ ،‬و ﺳـﻤﺎه »اﻟﺤﺪﯾﻘـﮥ اﻻﻧﯿﻘـﮥ«‪ ،‬ﺛﻢ ﺟﻤﻊ‬‫اﺷـﻌﺎره ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺟﻤﻌﺎ ﻋﺎﻣﺎ واﻓﯿﺎ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب اﻟﺬي ﺳـﻤﺎه »اﻧﻮار اﻟﻌﻘﻮل« و ذﻟﮏ ﺑﻌﺪ اﻟﺠﺪ ﻓﯽ اﻟﻄﻠﺐ و اﻟﻔﺤﺺ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﺘﯽ‬‫ﻣﻨﻬﺎ اﻟﺪواوﯾﻦ اﻟﺜﻠﺜﮥ اﻟﻤﺠﻤﻮﻋﮥ ﻓﯿﻬﺎ اﺷﻌﺎره ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪:‬‬‫أﺣﺪﻫﺎ ﻣﺎ ﺟﻤﻌﻪ اﻟﺸﯿﺦ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻔﻨﺠﮕﺮدي اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ﺷﯿﺦ اﻻﻓﺎﺿﻞ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ 1 (513‬و )‪ (512‬ﮐﻤﺎ ارﺧﻪ‬‫اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »ﺑﻐﯿﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪» 160 :‬ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة« و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻣﺎﺋﺘﯽ ﺑﯿﺖ‪ ،‬و اﺳﻤﻪ ﺳﻠﻮة اﻟﺸﯿﻌﮥ أو ﺗﺎج اﻻﺷﻌﺎر‪.‬‬‫و ﺛﺎﻧﯿﻬﺎ ﻣﺎ ﺟﻤﻌﻪ ﺑﻌﺾ اﻻﻋﻼم و ﻫﻮ اﺑﺴﻂ ﻣﻦ ﺟﻤﻊ اﻟﻔﻨﺠﮕﺮدي‪ ،‬ﺑﻌﺾ اﺷـﻌﺎره ﻣﺴـﺘﺨﺮج ﻣﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺴﯿﺮة«‬‫و ﺑﻌﻀﻬﺎ ﻣﻠﺘﻘﻂ ﻣﻦ ﻣﺘﻮن اﻟﮑﺘﺐ ﻣﻨﺴﻮﺑﺎ إﻟﯿﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫و ﺛﺎﻟﺜﻬﺎ ﻣﺎ ﺟﻤﻌﻪ اﻟﺴـﯿﺪ اﺑﻮ اﻟﺒﺮﮐﺎت ﻫﺒﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺸﺠﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(543‬و ﻏﯿﺮ ﻫﺬه اﻟﺪواوﯾﻦ اﻟﺜﻠﺜﮥ ﻣﻦ‬‫ﮐﺘﺐ اﻟﺴﯿﺮ و اﻟﺘﻮارﯾﺦ اﻟﻤﻌﺘﻤﺪة‪ ،‬ﻣﺼﺮﺣﺎ ﺑﺄن ﻣﺎ ﯾﺬﮐﺮه ﻻ ﯾﺪﻋﯽ ﻓﯿﻪ اﻟﻘﻄﻊ و اﻟﯿﻘﯿﻦ ﺑﺎﻧﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻧﺎﻇﻤﻪ و ﻣﻨﺸﯿﻪ ﻟﺘﻌﺬر اﻟﺤﮑﻢ ﺑﺎﻟﯿﻘﯿﻦ‬‫ﻓﯽ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬ﺑـﻞ اﻧﻤـﺎ اﺧـﺬ ﻓﯿﻪ ﺑﺎﻟﻈﻦ اﻟﺤﺎﺻﻞ ﻣﻦ ﻧﻘﻞ اﻟﺮواة‪ ،‬و ﮐـﺬا ﻻ ﯾـﺪﻋﯽ اﺣﺎﻃﺘﻪ ﺑﺠﻤﯿﻊ اﺷـﻌﺎره ﺑﻞ ﻣﺠﻮز ان ﯾﮑﻮن ﻣﺎ ﻇﻔﺮ ﺑﻪ دون ﻣﺎ‬‫ﺻﻔﺮت ﻋﻨﻪ ﯾـﺪاه‪ ،‬ﻓﯿﺬﮐﺮ ﻓﯽ ﺟﻞ اﻻﺷـﻌﺎر ﻣﺂﺧﺬﻫﺎ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻻﻋﻼم اﻟﻤﺸﺎﻫﯿﺮ ‪ ...‬اﻟﯽ ان ﻗﺎل‪ :‬و ﻓﯽ آﺧﺮه )ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺬا ﻣﺎ اﮐﺪي إﻟﯿﻪ ﮐﺪي‬‫و أدي إﻟﯿﻪ ﺟﻬﺪي ﻣﻦ اﻟﺘﻘﺎط ﻫﺬه اﻟﺪرر اﻟﻔﺮﯾﺪة و ارﺗﺒﺎط أواﺑﺪﻫﺎ اﻟﺸﺮﯾﺪة ‪ ...‬و ﻻ ﺗﺬﻫﻠﻦ ﻋﻦ ﻗﻮﻟﯽ ﻓﯿﻪ‪:‬‬‫ﺧﯿﺮ اﻟﺪواوﯾﻦ ﺗﺤﻮﯾﻪ و ﺗﺤﻔﻈﻪ دﯾﻮان ﺷﻌﺮ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ‬‫ﻓﯿﻪ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ و ﻓﯿﻪ اﻟﻔﻀﻞ ﻣﺠﺘﻤﻌﺎ ﮐﻔﻀﻞ ﺻﺎﺣﺒﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ ﻋﻠﯽ‬‫و ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻦ ﮐﯿﻔﯿﮥ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ ﺷﺪة ﺗﻮرﻋﻪ و اﺣﺘﯿﺎﻃﻪ ﻓﯽ اﻟﻨﻘﻞ و اﻟﻨﺴﺒﮥ‪.‬‬‫و اﻟﻨﺴﺨﮥ اﻟﻤﻌﺮوﻓﮥ ﺑﺪﯾﻮان أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم اﻟﻤﻄﺒﻮﻋﮥ ﻗﺮﯾﺐ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻓﯽ اﻟﺘﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬ﻟﮑﻨﻪ اﺳﻘﻂ ﻓﯿﻬﺎ اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﻃﺒﻊ اﻟﺪﯾﻮان اﻟﻤﻌﺮوف ﻣﮑﺮرا ﻓﯽ اﯾﺮان و ﻣﺼﺮ و ﻟﯿﺪن و ﺑﻮﻻق و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪.‬‬‫و ﻣﻦ اﻟـﺪواوﯾﻦ اﻟﻤﻨﺴﻮﺑـﮥ اﻟﯽ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم دﯾﻮان ﺟﻤﻌﻪ اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﻤﺠﺎﻫـﺪ اﻟﺴـﯿﺪ ﻣﺤﺴﻦ اﻻﻣﯿﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1281‬دوﻧﻪ و‬‫ﺟﻤﻌﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺮواﯾﺎت اﻟﺼﺤﯿﺤﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (1360‬و ﻃﺒﻊ ﻓﯽ دﻣﺸﻖ ﺳﻨﮥ )‪.(1366‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪161 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 94‬از ‪184‬‬‫دﯾﻮان« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺣﮑﺎﯾﺖ‪ :‬اﻣﺎم اﺣﻤﺪ از ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ رواﯾﺖ ﮐﻨﺪ‪ :‬ﻓﺘﺒﯿﻦ ﻣﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ أن ﻗﻮل اﻟﻤﺎزﻧﯽ‪» :‬ﻟﻢ ﯾﺼﺢ أﻧﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻣﺎ ﺗﮑﻠﻢ‬‫ﺑﺸـﻌﺮ ﻏﯿﺮ اﻟﺒﯿﺘﯿﻦ« ﻏﯿﺮ ﺻﺤﯿﺢ‪ ،‬ﻧﻘﻞ اﻟﺰﺑﯿﺪي ﻓﯽ »ﺗﺎج اﻟﻌﺮوس« ﻣﺜﻞ ﻗﻮل اﻟﻤﺎزﻧﯽ ﻋﻦ اﻟﻤﺮزﺑﺎﻧﯽ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﻨﺤﺎة« ﻋﻦ ﯾﻮﻧﺲ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬و‬‫ﻗﺎل ﺷﯿﺨﻨﺎ‪ :‬و ﻟﻌﻞ ﺳﻨﺪ ذﻟﮏ ﻗﻮي ﻟﺪﯾﻬﻢ‪ ،‬و اﻻ‬‫ﻓﻘﺪ ورد ﻋﻨﻪ‪» :‬اﻧﺎ اﻟﺬي ﺳﻤﺘﻨﯽ اﻣﯽ ﺣﯿﺪرة« اﻻﺑﯿﺎت‪ ،‬و‬‫ﺗﻮاﺗﺮ ﻋﻨﻪ‪» :‬ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻨﺒﯽ اﺧﯽ و ﺻـﻬﺮي‪ .‬و ﺣﻤﺰة ﺳـﯿﺪ اﻟﺸـﻬﺪاء ﻋﻤﯽ« اﻻﺑﯿﺎت‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ ﻣﻤﺎ ﮐﺜﺮ و ﺷﺎع ﺑﺤﯿﺚ ان اﻟﻨﻔﻮس ﻻ ﺗﻄﻤﺌﻦ‬‫اﻟﯽ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻘﻞ ﻏﯿﺮ اﻟﺒﯿﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻻ ﺳﯿﻤﺎ و ﻗﺪ ﻗﺎل اﻟﺸﻌﺒﯽ‪:‬‬‫ﮐﺎن اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺷﺎﻋﺮا‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﻤﺮ ﺷﺎﻋﺮا و ﮐﺎن ﻋﺜﻤﺎن ﺷﺎﻋﺮا‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﺷﻌﺮ ﻣﻦ اﻟﺜﻠﺜﮥ‪.‬‬‫ﻧﻌﻢ ﺻﺤﮥ ﺧﺼﻮص اﻟﺪﯾﻮان اﻟﻤﻄﺒﻮع اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺠﻤﯿﻊ اﺑﯿﺎﺗﻪ ﻣﺎ ﺛﺒﺘﺖ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻟا ﻤﺠﻠﺴـﯽ ﻗﺪس ﺳـﺮه ﻓﯽ ﻓﻬﺮس اﻟﺒﺤﺎر‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﺪﯾﻮان‪ :‬اﻧﺘﺴﺎﺑﻪ إﻟﯿﻪ ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺸﻬﻮر‪ ،‬و ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻻﺷﻌﺎر اﻟﻤﺬﮐﻮرة‬‫ﻓﯿﻪ ﻣﺮوﯾـﮥ ﻓﯽ ﺳـﺎﺋﺮ اﻟﮑﺘﺐ‪ ،‬و ﯾﺸـﮑﻞ اﻟﺤﮑﻢ ﺑﺼـﺤﮥ ﺟﻤﯿﻌﻬـﺎ‪ ،‬و ﯾﺴـﺘﻔﺎد ﻣﻦ »ﻣﻌﺎﻟﻢ اﻟﻌﻠﻤﺎء« ﻻﺑﻦ ﺷـﻬﺮآﺷﻮب اﻧﻪ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ‬‫اﻻدﯾﺐ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎﺋﻨﺎ‪ ،‬و اﻟﻨﺠﺎﺷﯽ ﻋﺪ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺠﻠﻮدي ﮐﺘﺎب ﺷﻌﺮ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ .‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻤﺘﺘﺒﻊ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻟﻤﯿﺮزا ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﻓﻨـﺪي اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ ﻓﯽ »رﯾﺎض اﻟﻌﻠﻤﺎء و ﺣﯿﺎض اﻟﻔﻀـﻼء« ﺑﻌـﺪ ﻧﻘﻞ ﮐﻼم اﺳـﺘﺎذه اﻟﻤﺠﻠﺴـﯽ ﻗـﺪس‬‫ﺳﺮﻫﻤﺎ‪ :‬أﻗﻮل‪ :‬ﻓﻠﻌﻞ ﮐﻞ واﺣﺪ ﻣﻨﻬﻤﺎ )ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ و اﻟﺠﻠﻮدي( ﻗﺪ ﺟﻤﻊ دﯾﻮاﻧﺎ ﻓﯽ اﺷﻌﺎره ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫ﺛﻢ ان اﻟﺠﻠﻮدي ﻣﻦ اﻟﻤﺘﻘﺪﻣﯿﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻔﯿﺪ و اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ و اﻟﺬي رأﯾﻨﺎ ﻣﻦ ﻧﺴﺦ اﻟﺪﯾﻮان اﻟﻤﺸـﻬﻮر ﻗﺪ ﯾﺤﮑﯽ ﻓﯿﻪ ﻋﻦ اﻟﻤﻔﯿﺪ و اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ‪،‬‬‫ﺑﻞ ﻋﻦ اﻟﻤﺘﺄﺧﺮﯾﻦ ﻋﻨﻬﻤﺎ أﯾﻀﺎ‪ ،‬ﻓﻬﻮ ﺗﺄﻟﯿﻒ اﻟﻔﻨﺠﮕﺮدي ﻫﺬا ﻓﻼﺣﻆ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪162 :‬‬‫ﮐﻪ ﭼﻮن ﺣﻀـﺮت ﻣﻘﺪس ﻧﺒﻮي ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ و ﺳﻼﻣﻪ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬در وﻗﺖ ﻣﺮاﺟﻌﺖ از ﺣﺞ‪ ،‬ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻧﺰول ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬دﺳﺖ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴﻼم ﺑﮕﺮﻓﺖ و ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫)أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن‪ ،‬أﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ؟(‪،‬‬‫ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ .‬آري‪ ،‬ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫)أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن‪ ،‬أﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﮑﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ؟(‬‫ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬آري‪ ،‬ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫)اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه(‬‫‪ ،‬ﭘﺲ ﻋﻤﺮ او را دﯾﺪ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬اﺻﺒﺤﺖ و اﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ[ ]‪[1‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﻋﯿﻨﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﻮد ]‪ [2‬ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﻌﯿﻨﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬ﻓﻮاﺗﺢ اﻻﺳـﺮار ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺪﯾﻮان اﻟﻤﻌﺰو اﻟﯽ أﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ص ‪.406‬‬‫و روي اﻟﻤﯿﺒﺪي أﯾﻀﺎ ﻓﯽ ﺷـﺮح اﻟﺪﯾﻮان ﻧﺰول آﯾﮥ اﻟﺘﺒﻠﯿﻎ ﻗﺒﻞ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻪ اﻟﻨﺒﯽ ص ﻓﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻓﯽ ص ‪ :415‬روي اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ان رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ص ﻗﺎل ﻣﺎ ﻗﺎل ﻓﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﻧﺰل ﻋﻠﯿﻪ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪» :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ«‬‫و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ أﻫﻞ اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ ان ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪» :‬اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ«‬‫ﯾﻼﺋﻢ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﻟﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 95‬از ‪184‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻌﯿﻨﯽ‪ :‬أﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑـﺪر اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻻﺻـﻞ ﻟا ﻌﯿﺘـﺎﺑﯽ‬‫اﻟﻤﻮﻟﺪ و اﻟﻤﻨﺸﺄ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﺪار و اﻟﻮﻓﺎة اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻟﺒﺪر اﻟﻌﯿﻨﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ )‪ (17‬ﻣﻦ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ )‪ (762‬و ﻧﺸﺄ و ﺗﺮﻋﺮع و اﺷـﺘﻐﻞ ﺑﺎﻟﻌﻠﻮم و ﺑﺮع‪ ،‬و ﺗﻔﻘﻪ ﻋﻠﯽ واﻟـﺪه و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ ﺷـﯿﻮخ اﻟﻌﻠﻢ ﻓﯽ ﺑﻠـﺪه ﺣﺘﯽ‬‫ﻧﺎب ﻋﻦ واﻟﺪه ﻓﯽ اﻟﻘﻀﺎء ﻣﺪة‪ ،‬و ﺑﺎﺷﺮه ﻣﺒﺎﺷﺮة ﺟﯿﺪة و ارﺗﺤﻞ اﻟﯽ ﺷﻮاﺳﻊ اﻟﺒﻼد ﻗﺒﻞ وﻓﺎة واﻟﺪه و ﺑﻌﺪﻫﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪ 163 :‬ﻟﻄﻠﺐ اﻟﻌﻠﻮم و ﺣﻀﺮ ﻋﻨﺪ اﮐﺎﺑﺮ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬و ﺗﻠﻘﯽ ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬و ارﺗﺤﻞ اﻟﯽ ﺣﻠﺐ‬‫ﺳﻨﮥ )‪ (783‬و اﺧﺬ ﻋﻦ اﺟﻠﮥ ﺷﯿﻮﺧﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺎد اﻟﯽ ﺑﻠﺪه‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﻣﺸﺎﯾﺦ ﮐﺜﯿﺮة ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم و ﻗﺪ ﻗﺎم ﻫﻮ ﺑﺎﺳﺘﯿﻔﺎء ﺗﺮاﺟﻢ ﺷﯿﻮﺧﻪ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪ ﺳﻤﺎه »ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺸﯿﻮخ«‪.‬‬‫ﻓﻤﻦ اﺟﻠﻬﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻌﺮاﻗﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ‪ ،‬ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ »ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري« ﺑﻘﺮاءة اﻟﺸﻬﺎب أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر اﻻﺷﻤﻮﻧﯽ‬‫ﺑﻘﻠﻌﮥ اﻟﺤﺒﻞ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة ﺳـﻨﮥ )‪ ،(788‬و ﺑﻘﺮاءة ﻏﯿﺮه »اﻻﻟﻤـﺎم ﻓﯽ اﺣﺎدﯾﺚ اﻻﺣﮑﺎم« ﻟﻠﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ دﻗﯿﻖ اﻟﻌﯿـﺪ‪ ،‬ﺑﺮواﯾﺘﻪ ﻋﻦ اﻟﺸـﻬﺎب أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ‬‫أﺑﯽ اﻟﻔﺮج ﺑﻦ اﻟﺒﺎﺑﺎ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺨﻪ أﯾﻀﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺳـﺮاج اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ‪ ،‬ﺳـﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﺼـﻨﻔﻪ »ﻣﺤﺎﺳﻦ اﻻﺻـﻄﻼح و ﺗﻀﻤﯿﻦ ﻣﻘﺪﻣﮥ اﺑﻦ اﻟﺼﻼح« ﺑﻘﺮاءة اﻟﺴﺮاج‬‫ﻗﺎرئ اﻟﻬﺪاﯾﮥ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﺴـﻨﺪ اﻟﺪﯾﺎر اﻟﻤﺼـﺮﯾﻪ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺪﺟﻮي ﺳﻤﻊ ﻋﻠﯿﻪ »ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري« و ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬و »ﺳﻨﻦ أﺑﯽ‬‫داود«‪ ،‬و اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ‪ ،‬و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬اﻻﺻﻮل اﻟﺴـﺘﮥ ﺑﺎﺳـﺮﻫﺎ‪ ،‬و »ﻣﺴـﻨﺪ اﻟﺪارﻣﯽ« و »ﻣﺴـﻨﺪ ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺣﻤﯿﺪ« و اﻟﺜﻠﺚ اﻻول ﻣﻦ ﻣﺴﻨﺪ‬‫أﺣﻤﺪ‪ .‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻤﻦ ﯾﻄﻮل‪.‬‬‫و ﮐﻞ ﻣﻦ ﺗﺮﺟﻢ اﻟﻌﯿﻨﯽ وﺻﻔﻪ ﺑﺴﻌﮥ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺒﺮاﻋﮥ و اﻟﺤﻔﻆ و اﻟﮑﺘﺎﺑﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻓﯽ »ﺑﻐﯿﮥ اﻟﻮﻋﺎة« ص ‪ :386‬ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻋﺎﻟﻤﺎ ﻋﻼﻣﮥ ﻋﺎرﻓﺎ ﺑﺎﻟﻌﺮﺑﯿﮥ و اﻟﺘﺼﺮﯾﻒ و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺴﺨﺎوي ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻓﯽ »اﻟﻀﻮء اﻟﻼﻣﻊ« ج ‪ 10‬ص ‪ -131‬ص ‪ :135‬ﺣﺪث و اﻓﺘﯽ و درس و اﺧﺬ ﻋﻨﻪ اﻻﺋﻤﮥ ﻣﻦ ﮐﻞ ﻣﺬﻫﺐ ﻃﺒﻘﮥ‬‫ﺑﻌﺪ اﺧﺮي‪ ،‬ﺑﻞ اﺧﺬ ﻋﻨﻪ اﻫﻞ اﻟﻄﺒﻘﮥ اﻟﺜﺎﻟﺚ‪ ،‬و ﮐﻨﺖ ﻣﻤﻦ ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ اﺷﯿﺎء‪.‬‬‫و ﻣﺎت و ﻫﻮ اﺑﻦ )‪ (93‬ﺳﻨﮥ ﻓﯽ ﻋﺎم )‪ (855‬راﺑﻊ ذي اﻟﺤﺠﮥ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة‪ ،‬و دﻓﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪ 164 :‬ﺑﻤﺪرﺳﺘﻪ‪.‬‬‫و أﻣﺎ ﻣﺆﻟﻔﺎﺗﻪ ﺑﺤﯿﺚ ﻻ ﯾﻘﺎرﺑﻪ أﺣﺪ ﻣﻦ أﻫﻞ ﻋﺼﺮه اﻻ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﮐﻤﺎ ﻗﺎل اﻟﺴﺨﺎوي و ﻣﻦ اﺟﻠﻬﺎ »ﻋﻤﺪة اﻟﻘﺎري ﻓﯽ ﺷﺮح ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري«‬‫ﻓﯽ )‪ (21‬ﻣﺠﻠـﺪة ﻋﻠﯽ ﺗﺠﺰﺋـﮥ اﻟﻤﺼـﻨﻒ و ﻫﻮ أوﺳﻊ ﺷـﺮوﺣﻪ ﻧﻘﻼ و ﺗﺤﻘﯿﻘﺎ و اﺟﻤﻌﻬﺎ ﻟﻠﻔﻮاﺋـﺪ ﺑﺤﺜﺎ و ﺗﻤﺤﯿﺼﺎ‪ ،‬ﯾﻨﺘﻬﺞ ﻣﻨﻬﺞ اﺗﻤﺎم ﺳـﯿﺎق‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺣﯿﺚ اﺧﺘﺼـﺮ اﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬و ﯾﺴﻠﮏ ﻣﺴﮑﮏ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﻮاﺿﻊ ﺗﺨﺮﯾﺠﻪ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺎب إذا ﺗﻌﺪدت ﻃﺮﻗﻪ و ﺗﮑﺮر ﺗﺨﺮﯾﺠﻪ ﻓﯽ اﻻﺑﻮاب‪ ،‬و‬‫ﻓﯿﻬﻤﺎ اﮐﺒﺮ ﻋﻮن ﻟﻠﻔﺎﺣﺺ‪.‬‬‫و ﯾـﺬﮐﺮ اﺧﺘﻼـف رواة اﻟﮑﺘـﺎب إذا ﮐـﺎن ﻫﻨـﺎك اﺧﺘﻼف‪ ،‬و ﯾﻮﻓﯽ ﺣﻖ اﻟﮑﻼم ﻓﯽ اﻟﺮﺟﺎل و ﺿـﺒﻂ اﻻﺳـﻤﺎء و اﻻﻧﺴﺎب ﺑﺤﯿﺚ ﯾﻐﻨﯽ ﻋﻦ‬‫ﺗﻄﻠﺐ ذﻟـﮏ ﻓﯽ ﺷﺘﯽ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﺆﻟﻔـﮥ ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﺒـﺎب‪ ،‬و ﯾﺒﯿﻦ اﻟﻠﻐـﺎت و اﻻـﻋﺮاب اﺗﻢ ﺗﺒﯿـﺎن و ﯾﺘﻌﺮض ﺑﺎﺳـﻠﻮب ﺑـﺪﯾﻊ ﻟﻮﺟﻮه اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و‬‫اﻟﺒﯿﺎن‪ ،‬و ﯾـﺬﮐﺮ ﻟﻄﺎﺋﻒ اﻻﺳـﻨﺎد ﻣﻦ ﻋﻠﻮ و ﻧﺰول و ﻣـﺪﻧﯽ و ﺷﺎﻣﯽ و ﻧﺤﻮﻫﺎ‪ ،‬و ﯾﺒﺴﻂ ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ اﻟﺨﻼﻓﯿﮥ ﺗﺨﺮﯾﺞ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺘﻌﻠﻘﮥ ﺑﻬﺎ‬‫ﻋﻠﯽ ﻣـﺬاﻫﺐ ﻓﻘﻬﺎء اﻻﻣﺼﺎر‪ ،‬و ﯾﻘﺎرن ﺑﯿﻦ اﻻدﻟـﮥ و ﯾﺤﺎﮐﻢ ﺑﯿﻨﻬﺎ‪ ،‬و ﯾﺴـﺮد ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان اﻻﺳـﺌﻠﮥ و اﻻﺟﻮﺑـﮥ ﻣﻮاﺿﻊ اﻻﺧـﺬ و اﻟﺮد ﻣﻦ ﻓﻘﻪ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﯾﻨﺘﻘﯽ ﻣﻦ ﺷﺮوح ﻣﻦ ﺗﻘﺪﻣﻪ ﻣﻮاﻃﻦ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻔﻮاﺋﺪ اﺟﻤﻞ اﻧﺘﻘﺎء‪ ،‬ﻣﺴﺘﻘﺼﯿﺎ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﮐﻤﻞ اﺳﺘﻘﺼﺎء‪.‬‬‫و اﻟﺤﺎﺻـﻞ أﻧﻪ ﺷـﺮح اﻻﺣـﺎدﯾﺚ ﻣﻦ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻨﺎﺣﯿﻬـﺎ‪ ،‬و وﻓﯽ ﺣﻖ اﯾﻀﺎﺣﻬـﺎ ﻣﻦ ﮐﻞ ﻧﻮاﺣﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻤﻦ أراد ﻣﺎ ﯾﺘﻌﻠﻖ ﺑﺎﻟﻤﻨﻘﻮل ﻇﻔﺮ ﻓﯽ ﺷـﺮﺣﻪ‬‫ﺑﺂﻣﺎﻟﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ ارﺗﺎد ﻣﺎ ﯾﻤﺲ ﺑﺎﻟﻤﻌﻘﻮل ﻓﺎز ﺑﮑﻤﺎﻟﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺟﻌﻞ ﮐﻞ ذﻟﮏ ﺗﺤﺖ ﻋﻨﺎوﯾﻦ ﺧﺎﺻﮥ ﻟﯿﺴﻬﻞ اﻟﮑﺸﻒ ﻋﻨﻬﺎ و اﺑﺘﺪأ ﻓﯽ ﺷﺮﺣﻪ ﺳﻨﮥ‬‫)‪ (821‬و اﺗﻤﻪ ﺳﻨﮥ )‪.(847‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 96‬از ‪184‬‬‫و أﻣﺎ ذﮐﺮه ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻓﻬﻮ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب‪) :‬ﻋﻤﺪة اﻟﻘﺎري ﻓﯽ ﺷـﺮح ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري( ج ‪ 18‬ص ‪ 206‬ط دار اﻟﻔﮑﺮ ﻓﯽ ﺑﯿﺮوت‪ ،‬ﻗﺎل‬‫ﻓﯽ ﺑﺎب »ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل*‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪165 :‬‬‫در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻣﺬﮐﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺻﯿﻞ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻮاﻋﻆ اﻟﻬﺮوي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ«‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ اﻟﻤﺸـﺘﻬﺮ ﺑﺎﺻﯿﻞ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻮاﻋﻆ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب او »درج ]‪ [1‬اﻟﺪرر و درج‬‫اﻟﻐﺮر ﻓﯽ ﻣﯿﻼد ﺳﯿﺪ اﻟﺒﺸﺮ« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺑـﺪاﻧﮑﻪ از ﺟﻤﻠﻪ اﻣﻮر ﮐﻠﯿﻪ ﮐﻪ در ﺣﯿﻦ ﺑﺎزﮔﺸـﺘﻦ از ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع واﻗﻊ ﺷﺪ آن ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﭼﻮن ﻟﺸـﮕﺮ اﺳـﻼم در ﻣﻼزﻣﺖ ﺳـﯿﺪ اﻧﺎم ﺑﻐﺪﯾﺮ‬‫ﺧﻢ‪ ،‬ﮐﻪ از ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫«‪ :‬ذﮐﺮ اﻟﻮاﺣﺪي ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد »ﺑﻦ ﮐﺴـﯿﺐ أﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﺳـﺠﺎدة اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪ «241‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺎﺑﺲ )اﻻزرق‬‫اﻻﺳﺪي اﻟﮑﻮﻓﯽ(‪ ،‬ﻋﻦ اﻻﻋﻤﺶ »ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﻬﺮان اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ ‪ «148‬و أﺑﯽ اﻟﺤﺠـﺎف »ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﻮف اﻟﺒﺮﺟﻤﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ ﻣﻦ اﺻـﺤﺎب‬‫اﻟﺼـﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم« ﻋﻦ ﻋﻄﯿـﮥ )ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﺟﻨـﺎدة اﻟﻌﻮﻓﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﺘـﺎﺑﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ »‪ ،(-«111‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ )ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‬‫اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺨﺪري( ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺰﻟﺖ ﻫﺬه اﻵﯾﮥ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﺣﮑﯽ ﻋﻦ ﻣﻘﺎﺗﻞ )ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﺑﺸﯿﺮ اﻟﺒﻠﺨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ »‪ ،(«150‬و اﻟﺰﻣﺨﺸﺮي )ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ »‪ («538‬ﺑﻌﺾ اﻟﻮﺟﻮه اﻻﺧﺮي‬‫اﻟﻤﺬﮐﻮرة ﻓﯽ ﺳﺒﺐ ﻧﺰول اﻵﯾﮥ‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ )ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم(‪ :‬ﻣﻌﻨﺎه ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ‬‫ﻓﯽ ﻓﻀﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ ﻫـﺬه اﻵﯾـﮥ اﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ و ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ [1] .‬اﻟﺪرج‪:‬‬‫)ﺑﻀﻢ اﻟﺪال و ﺳﮑﻮن اﻟﺮاء‪ ،‬ﺳﻔﯿﻂ ﺻﻐﯿﺮ ﺗﺪﺧﺮ اﻟﻤﺮأة ﻓﯿﻪ ﻃﯿﺒﻬﺎ و ادواﺗﻬﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪166 :‬‬‫ﻧﻮاﺣﯽ ﺟﺤﻔﻪ ]‪ [1‬اﺳﺖ‪ ،‬رﺳـﯿﺪﻧﺪ‪ ،‬در ﮔﺮﻣﮕﺎه روز ﺣﻀـﺮت رﺳﺎﻟﺖ ﻧﺼـﺮت ﺣﺸﻢ ﻓﯿﺮوز‪ ،‬ﺑﺎ أﺻـﺤﺎب ﻧﻤﺎز ﺑﮕﺬارد‪ ،‬و آﻧﮕﺎه رو ﺳﻮي‬‫ﯾﺎران آورد و ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫أي زﻣﺮه دوﺳﺘﺪاران‪ ،‬ﻣﯽداﻧﯿﺪ و اﻋﺘﻘﺎد دارﯾﺪ ﮐﻪ ﻣﻦ ﺑﻤﺆﻣﻨﺎن اوﻟﯽام از ﻧﻔﻮس اﯾﺸﺎن‪ ،‬و زﻧﺎن ﻣﻦ اﻣﻬﺎت ﻣﺆﻣﻨﺎﻣﻨﺪ؟(‪.‬‬‫ﻫﻤﻪ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﺋﯽ‪ ،‬و ﺳﺮ ﺣﻘﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﯽﮔﺸﺎﺋﯽ‪.‬‬‫ﺑﻌـﺪ از آن ﮔﻔﺖ‪) :‬ﻫﺮ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻣﻮﻻـي اوﯾﻢ‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﻮﻻي او اﺳﺖ‪ ،‬ﺧـﺪاﯾﺎ دوﺳﺖ دار ﻫﺮ ﮐﻪ او را دوﺳﺖ دارد‪ ،‬و دﺷـﻤﻦ‬‫دار ﻫﺮ ﮐﻪ وﯾﺮا دﺷـﻤﻦ دارد‪ ،‬و ﯾﺎري ده ﻫﺮ ﮐﻪ او را ﯾﺎري دﻫـﺪ‪ ،‬و ﺧﻮار ﺳﺎز ﻫﺮ ﮐﻪ ]‪ [1‬اﻟﺠﺤﻔﻪ‪) :‬ﺑﻀﻢ اﻟﺠﯿﻢ و ﺳﮑﻮن اﻟﺤﺎء(‪ :‬ﮐﺎﻧﺖ‬‫ﻗﺮﯾﮥ ﻓﯽ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺴﺎﺣﻞ اﻟﺸﻤﺎﻟﯽ ﻣﻦ اﻟﺤﺠﺎز‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﻤﻮي ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺒﻠﺪان ج ‪ 2‬ص ‪ :111‬اﻟﺠﺤﻔـﮥ ﮐﺎﻧﺖ ﻗﺮﯾﮥ ﮐﺒﯿﺮة ذات ﻣﻨﺒﺮ ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻣﻦ ﻣﮑﮥ ﻋﻠﯽ ارﺑﻊ ﻣﺮاﺣﻞ‪ ،‬و ﻫﯽ‬‫ﻣﯿﻘﺎت أﻫﻞ ﻣﺼﺮ و اﻟﺸﺎم ان ﻟﻢ ﯾﻤﺮوا ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬و ﺑﯿﻨﻬﺎ و ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺳﺖ ﻣﺮاﺣﻞ‪ ،‬و ﺑﯿﻨﻬﺎ و ﺑﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﯿﻼن‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻄﺮﯾﺤﯽ ﻓﯽ ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﺤﺮﯾﻦ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻔﺎء ﺑﺎب ﻣﺎ اوﻟﻪ اﻟﺠﯿﻢ‪ :‬ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪» :‬وﻗﺖ ﻻﻫﻞ اﻟﺸﺎم اﻟﺠﺤﻔﮥ«‪.‬‬‫ﻫﯽ ﻣﮑﺎن ﺑﯿﻦ ﻣﮑـﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ ﻣﺤﺎذﯾـﮥ ﻟـﺬي اﻟﺤﻠﯿﻔـﮥ ﻣﻦ اﻟﺠﺎﻧﺐ اﻟﺸﺎﻣﯽ ﻗﺮﯾﺐ ﻣﻦ راﺑﻎ ﺑﯿﻦ ﺑـﺪر و ﺧﻠﯿﺺ ﺳـﻤﯿﺖ ﺑـﺬﻟﮏ ﻻن اﻟﺴـﯿﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 97‬از ‪184‬‬‫اﺟﺘﺤﻒ ﺑﺎﻫﻠﻬﺎ أي ذﻫﺐ ﺑﻬﻢ‪ ،‬و ﮐﺎن اﺳﻤﻬﺎ ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ »ﻣﻬﯿﻌﮥ« و ﯾﺴﻤﯽ ذﻟﮏ اﻟﺴﯿﻞ اﻟﺠﺤﺎف )ﺑﻀﻢ اﻟﺠﯿﻢ(‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪:‬‬‫ﺳﯿﻞ ﺟﺤﺎف إذا اﺟﺮف ﮐﻞ ﺷﯽء و ذﻫﺐ ﺑﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪167 :‬‬‫او را ﺧﻮار ﮐﻨﺪ(‪.‬‬‫و در ﺑﻌﻀﯽ از ﻃﺮق اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ وارد اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﮔﻔﺖ‪:‬‬‫أي اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﺑﺎﻣﺪاد ﮐﺮدي و ﻣﻮﻻي ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺆﻣﻨﺎﻧﯽ ]‪ [1] .[1‬ﻗﺪ ﻣﺮ ان ﺗﻬﻨﺌﮥ اﻟﺸﯿﺨﯿﻦ ﻟﯿﺴﺖ ﻣﻤﺎ ﺻﺮح ﺑﻪ ﺑﻌﺾ‬‫اﻟﻄﺮق ﻓﻘﻂ‪ ،‬ﺑﻞ ﻫﯽ ﻣﺮوﯾﮥ ﻣﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﺋﻤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ و اﻟﺘﺎرﯾﺦ ﺑﻄﺮق ﮐﺜﯿﺮة ﺗﻨﺘﻬﯽ اﻟﯽ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﮐﺎﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و‬‫أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬و إﻟﯿﮏ اﺳﻤﺎء ﺑﻌﺾ اﻟﻤﺨﺮﺟﯿﻦ ﺑﺎﺳﻨﺎدﻫﻢ‪:‬‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(235‬اﺧﺮﺟﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺼﻨﻒ ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪.‬‬‫و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (241‬ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﻨﺪ« ج ‪ 4‬ص ‪ 281‬ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء‪.‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (303‬ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء‪.‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﻤﻮﺻﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (307‬ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﻨﺪ« ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء‪.‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (310‬ﻓﯽ »اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ ج ‪ 3‬ص ‪.428‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻘﺪة اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (333‬ﻋﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص‪.‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺮزﺑﺎﻧﯽ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (384‬ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪.‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (385‬ﺑﺎﺳﻨﺎده‪.‬‬‫و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻤﻦ ﯾﻄﻮل‪ ،‬و ﻣﻦ أراد اﻟﺘﻔﺼﯿﻞ ﻓﻠﯿﺮﺟﻊ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ -272‬ص ‪.283‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪168 :‬‬‫و از ﻓﺤﻮاي اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯽﺷﻮد‪ :‬ﮐﻪ دوﺳﺘﯽ ﻣﻬﺮ ﺳـﭙﻬﺮ ﻻ ﻓﺘﯽ‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬در ﮐﻤﺎل اﯾﻤﺎن دﺧﻠﯽ ﺗﻤﺎم دارد‪ ،‬و ﺑﻐﺾ‬‫او ﺷﺨﺺ را در ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻫﻠﮑﯽ ]‪ [1‬ﻣﯽﺷﻤﺎرد و ﻟﻌﻤﺮي ﻧﻈﻢ‪:‬‬‫ﻫﺮ ﮐﻪ را ﻫﺴﺖ ﺑﺎ ﻋﻠﯽ ﮐﯿﻨﻪ در ﺳﺨﻦ ﺣﺎﺟﺖ درازي ﻧﯿﺴﺖ‬‫ﻧﯿﺴﺖ در دﺳﺘﺶ آﺳﺘﯿﻦ ﭘﺪر داﻣﻦ آن دﮔﺮ ﻧﻤﺎزي ﻧﯿﺴﺖ‬‫»ﻓﻀﺎﺋﻞ اﺻﯿﻞ اﻟﺪﯾﻦ در ﮐﺘﺐ ﺗﺮاﺟﻢ و رﺟﺎل«‬‫و اﺻﯿﻞ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﺪث از اﮐﺎﺑﺮ ﻣﺸﻬﻮرﯾﻦ و اﺟﻠﻪ و اﻋﺎﻇﻢ ﻣﻌﺮوﻓﯿﻦ و از ﻣﺸﺎﯾﺦ اﺟﺎزه ﺷﺎه ﺻﺎﺣﺐ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻇﺮ رﺳﺎﻟﺘﻪ‬‫ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ [1] .‬اﻟﻬﻠﮑﯽ‪) :‬ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻬﺎء و ﺳﮑﻮن اﻟﻼم و آﺧﺮه اﻻﻟﻒ اﻟﻤﻘﺼﻮرة( ﺟﻤﻊ اﻟﻬﺎﻟﮏ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪169 :‬‬‫و ﻏﯿﺎث ]‪ [1‬اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻫﻤﺎم اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺪﻋﻮ ﺑﺨﻮاﻧﺪ ]‪ [2‬اﻣﯿﺮ در »ﺣﺒﯿﺐ ]‪ [1] [3‬ﻏﯿﺎث اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻫﻤﺎم اﻟﺪﯾﻦ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ‬‫ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺸﯿﺮازي اﻻﺻﻞ‪ ،‬اﻟﻬﺮوي اﻟﻤﻨﺸﺄ‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﻬﺮاة ﺣﺪود ﺳﻨﮥ )‪ (880‬و ﻧﺸﺄ و رﺑﯽ ﻓﯽ ﺣﺠﺮ ﺟﺪه اﻻﻣﯽ )ﻣﯿﺮ ﺧﻮاﻧﺪ ﻣﺆﻟﻒ‬‫»روﺿﮥ اﻟﺼـﻔﺎ«( ﻋﻠﻤﺎ و ادﺑﺎ ﺣﺘﯽ ﺻﺎر ﻣﻮﺟﻬﺎ ﻋﻨﺪ اﻻﮐﺎﺑﺮ ﻣﺜﻞ اﻟﺴـﻠﻄﺎن ﺣﺴﯿﻦ ﺑﺎﯾﻘﺮا‪ ،‬و وزﯾﺮه اﻻدﯾﺐ أﻣﯿﺮ ﻋﻠﯽ ﺷﯿﺮ اﻟﻨﻮاﺋﯽ و ﻟﻤﺎ ﺗﻮﻓﯽ‬‫اﻟﺴﻠﻄﺎن ﺣﺴﯿﻦ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (912‬ﺻﺎر ﻣﻦ ﺧﻮاص وﻟﺪه )ﺑﺪﯾﻊ اﻟﺰﻣﺎن ﻣﯿﺮزا( و ﻃﺎل اﻗﺎﻣﺘﻪ ﻓﯽ ﻫﺮاة اﻟﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (934‬و ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﺴﻨﮥ رﺣﻞ‬‫اﻟﯽ اﻟﻬﻨـﺪ و اﺗﺼﻞ ﻓﯽ ﺑﻠﺪ )آﮔﺮه( ﺑﺎﻟﺴـﻠﻄﺎن )ﺑﺎﺑﺮﺷﺎه( و ﻟﻤﺎ ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺴـﻠﻄﺎن ﺻﺎر ﻣﻦ ﻣﻘﺮﺑﯽ وﻟﺪه )ﻫﻤﺎﯾﻮن ﺷﺎه( ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (927‬و أﻟﻒ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 98‬از ‪184‬‬‫ﺑﺎﺳﻤﻪ ﮐﺘﺎﺑﻪ )ﻫﻤﺎﯾﻮن ﻧﺎﻣﻪ(‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﺆﻟﻔﺎت‪.‬‬‫ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺧﺒﺎر«‪ ،‬و »اﺧﺒﺎر اﻻﺧﯿﺎر« و »ﻣﻨﺘﺨﺐ ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﻮﺻﺎف« و »ﻣﮑﺎرم اﻻﺧﻼق« و »ﻣﺂﺛﺮ اﻟﻤﻠﻮك« و »دﺳﺘﻮر اﻟﻮزراء« و »ﻗﺎﻧﻮن‬‫ﻫﻤـﺎﯾﻮﻧﯽ« أو »ﻫﻤﺎﯾﻮن ﻧﺎﻣﻪ« و »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴـﯿﺮ«‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﻋﻠﯽ اﺻـﺢ اﻻﻗﻮال ﺳـﻨﮥ )‪ (942‬ﺑﺎﻟﻬﻨـﺪ و دﻓﻦ ﺣﺴﺐ وﺻـﯿﺘﻪ ﻓﯽ ﻣﺰار ﺧﻮاﺟﻪ ﻧﻈـﺎم‬‫اﻟﺪﯾﻦ أوﻟﯿﺎء ﻗﺮب اﻻﻣﯿﺮ ﺧﺴﺮو اﻟﺪﻫﻠﻮي‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺧﻮاﻧـﺪ اﻣﯿﺮ‪ :‬ﻣﺮﮐﺐ ﻣﻦ ﮐﻠﻤﺘﯿﻦ‪ :‬اوﻟﯿﻬﻤﺎ ﻓﺎرﺳـﯿﮥ ﻣﺸـﺘﻘﮥ ﻣﻦ ﻟﻔﻈـﮥ )ﺧﻮاﻧﺪن( ﺑﺎﻟﻮاو اﻟﻤﻌﺪوﻟﮥ و ﻟﻬﺎ ﻣﻌﻨﯿﺎن‪ :‬اﻟﺪﻋﻮة‪ ،‬و اﻟﻘﺮاءة‪ ،‬ﻓﮑﻠﻤﮥ‬‫ﺧﻮاﻧﺪ اﻣﯿﺮ اﻣﺎ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﻤﺪﻋﻮ ﺳﯿﺪا و أﻣﺎ ﺑﻤﻌﻨﯽ اﻟﺴﯿﺪ اﻟﻘﺎري‪ ،‬ﮐﻤﺎ ان ﮐﻠﻤﮥ )آﺧﻮﻧﺪ( ﻣﺨﻔﻔﮥ ﻣﻦ )آﻗﺎ ﺧﻮاﻧﺪ( و ﺗﻄﻠﻖ ﻋﻠﯽ ﮐﻞ ﻣﻦ ﮐﺎن‬‫ﻟﻪ ﺣﻆ ﻣﻦ اﻟﻘﺮاءة و اﻟﮑﺘﺎﺑﮥ‪.‬‬‫ﮐﻤـﺎ ﮐـﺎﻧﺖ ﺗﻄﻠﻖ ﻗـﺪﯾﻤﺎ ﺑﺎﻟﻤﻌﻨﯽ اﻻول ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺾ اﻻﻋﺎﻇﻢ ﻣﺜﻞ آﺧﻮﻧـﺪ اﻻردﺑﯿﻠﯽ و آﺧﻮﻧـﺪ ﻣﻼ ﺻـﺪرا‪ ،‬و آﺧﻮﻧـﺪ ﻣﺠﻠﺴـﯽ‪ ،‬و آﺧﻮﻧﺪ‬‫ﻓﯿﺾ‪ ،‬و آﺧﻮﻧﺪ اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴـﯿﺮ ﻓﯽ أﺧﺒﺎر اﻓﺮاد اﻟﺒﺸـﺮ‪ :‬ﺗﺎرﯾﺦ ﻓﺎرﺳﯽ ﮐﺒﯿﺮ ﻓﯽ ﺛﻠﺚ ﻣﺠﻠﺪات ﻟﻐﯿﺎث اﻟﺪﯾﻦ ﺑﺪأ ﺑﺘﺄﻟﯿﻔﻪ ﻓﯽ )‪ (927‬و ﮐﺎن اﻟﺸﺮوع ﻓﯿﻪ ﺑﺎﻣﺮ‬‫اﻻﻣﯿﺮ ﻏﯿﺎث ﻟا ﺪﯾﻦ اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪170 :‬‬‫اﻟﺴﯿﺮ ﻓﯽ اﺧﺒﺎر اﻓﺮاد اﻟﺒﺸﺮ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻣﯿﺮ ﺳـﯿﺪ اﺻـﯿﻞ اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ‪ ،‬ﺑﺼـﻔﺖ اﺻﺎﻟﺖ‪ ،‬و وﻓﻮر ﺟﻼﻟﺖ‪ ،‬و ﻧﺒﺎﻫﺖ ﺷﺄن‪ ،‬و ﻗـﺪم دودﻣﺎن ﻣﻮﺻﻮف‪ ،‬و ﻣﻌﺮوف ﺑﻮد‬‫ﺑﻮﻓـﻮر ﺗﻘـﻮي و دﯾﻦ داري‪ ،‬و ﻏـﺎﯾﺖ دﯾـﺎﻧﺖ و ﭘﺮﻫﯿﺰﮐـﺎري‪ ،‬از اﮐـﺜﺮ ﻋﻠﻤـﺎي ﻋـﺎﻟﻢ و ﺳـﺎدات ﺑﻨﯽ آدم ﻣﻤﺘـﺎز و ﭘﯿﺸـﯽ ﻣﯽﻧﻤـﻮد‪ ،‬زﺑـﺎن‬‫ﮔﻬﺮاﻓﺸﺎﻧﺶ ﻣﻔﺴـﺮ ﺣﻘﺎﯾﻖ ﺻﺤﻒ آﺳﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺑﯿﺎن ﺑﻼﻏﺖ ﻧﺸﺎﻧﺶ ﻣﺒﯿﻦ دﻗﺎﯾﻖ ﮐﺘﺐ ﺳﺒﺤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺑﺎﻃﻦ ﺧﺠﺴﺘﻪ ﻣﯿﺎﻣﻨﺶ ﻣﻈﻬﺮ آﺛﺎر وﻻﯾﺖ‬‫و رﺷﺎد‪ ،‬و ﺧﻮاﻃﺮ ﻓﺮﺧﻨﺪه ﻣﺂﺛﺮش ﻣﻬﺒﻂ اﻧﻮار ﻫﺪاﯾﺖ و ارﺷﺎد‪ ،‬و ﺑﯽﺷﺎﺋﺒﻪ ﻣﺪح ﮔﺴﺘﺮي‪ ،‬آن ﻣﻬﺮ ﺳـﭙﻬﺮ ﺷﺮﯾﻌﺖ ﭘﺮوري‪ ،‬در ﻋﻠﻢ ﺗﻔﺴﯿﺮ‪،‬‬‫و ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬و اﻧﺸﺎء‪ ،‬و ﺗﺄﻟﯿﻒ‪ ،‬ﺷﺒﯿﻪ و ﻧﻈﯿﺮ ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬و در زﻣﺎن ﺳـﻠﻄﻨﺖ ﺳـﻠﻄﺎن ﺳﻌﯿﺪ ]‪ ،[1‬از دار اﻟﻤﻠﮏ ﺷـﯿﺮاز‪ ،‬ﮐﻪ وﻃﻦ اﺻﻠﯽ و ﻟﮑﻦ‬‫ﺑﻌـﺪ ﻓﺮاﻏﻪ ﻣﻦ اﻟﻤﺠﻠـﺪ اﻻـول ﺗﻮﻓﯽ اﻻـﻣﯿﺮ ﻓﻮﻗﻒ ﺟﻮاد ﻗﻠﻤﻪ ﻋﻦ اﻟﺴـﯿﺮ ﻣـﺪة اﻟﯽ ان ﻓﻮﺿﺖ اﻻﯾﺎﻟـﮥ ﻓﯽ ﺧﺮاﺳـﺎن اﻟﯽ ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺴـﻠﻄﻨﮥ أﺑﯽ‬‫ﻣﻨﺼﻮر درﻣﺸـﺨﺎن‪ ،‬و اﻟﺼـﺪارة و اﻟﻮزارة ﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺨﻮاﺟﻪ ﺣﺒﯿﺐ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﺼـﺪر اﻻـﻣﺮ اﻻﮐﯿـﺪ ﻣﻦ اﻟﺨﻮاﺟﻪ ﺣﺒﯿﺐ إﻟﯿﻪ ﺑـﺎ ﺗﻤﺎم ﻫـﺬا‬‫اﻟﺘﺎرﯾـﺦ‪ ،‬ﻓﺎﻣﺘﺜـﻞ اﻣﺮه و اﻟﺤﻖ ﺑﻪ اﻟﻤﺠﻠـﺪ اﻟﺜـﺎﻧﯽ اﻟﻤﺨﺼﻮص ﺟﺰؤه اﻻـول ﺑـﺬﮐﺮ اﻻﺋﻤـﮥ اﻻـﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ اﻟﻤﻌﺼﻮﻣﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬و ذﮐﺮ‬‫ﻣﻨﺎﻗﺒﻬﻢ‪.‬‬‫و اﻟﺠﺰء اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻟﺒﻨﯽ أﻣـّﯿ ﮥ‪ ،‬و اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻟﺒﻨﯽ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬و اﻟﺮاﺑﻊ ﻟﺴﺎﺋﺮ اﻟﻤﻠﻮك اﻟﻤﻌﺎﺻـﺮﯾﻦ ﻟﻬﺆﻻء ﺛﻢ اﻟﻤﺠﻠـﺪ اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻓﯽ ﺗﻮارﯾﺦ ﺳﺎﺋﺮ ﻟا ﻤﻠﻮك‬‫اﻟﯽ اﻧﺘﻬﺎء دوﻟﮥ اﻟﺸﺎه اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺼﻔﻮي و ﻓﺮغ ﻣﻦ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ ﺳﻨﮥ )‪ (930‬و ﻧﻈﻢ ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﻔﺮاغ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫ﭼﻮن ﺧﺎﻣﻪ ﮐﺮد ﻗﺼﻪ اﻫﻞ ﺟﻬﺎن ﺑﯿﺎن ﺷﺪ ﺳﺎل اﺧﺘﺘﺎم )ﺧﺒﺮ از ﺟﻬﺎﻧﯿﺎن(‪930 -‬‬‫]‪ [1‬ﺳﻠﻄﺎن ﺳﻌﯿﺪ‪ :‬ﻫﻮ اﻟﺴﻠﻄﺎن أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﺴﻠﻄﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﯿﺮاﻧﺸﺎه ﺑﻦ اﻣﯿﺮ ﺗﯿﻤﻮر اﻟﮑﻮرﮐﺎﻧﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺘﯿﻤﻮر ﻟﻨﮏ‪.‬‬‫ﺟﻠﺲ ﻋﻠﯽ ﺳﺮﯾﺮ اﻟﻤﻠﮏ ﻓﯽ ﺑﻼد ﻣﺎ وراء اﻟﻨﻬﺮ ﺑﻌﺪ ﻗﺘﻞ اﻟﺴﻠﻄﺎن اﻟﻤﯿﺮزا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪171 :‬‬‫آن ﺟﻨﺎب اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻬﺮات ﺗﺸﺮﯾﻒ آورده‪ ،‬راﯾﺖ اﻗﺎﻣﺖ ﺑﺮاﻓﺮاﺷﺖ‪ ،‬ﻫﻔﺘﻪ ﯾﮏ ﻧﻮﺑﺖ در ﻣﺪرﺳﻪ ﻋﺎﻟﯿﻪ ﻣﻬﺪ ﻋﻠﯿﺎ ﮔﻮﻫﺮﺷﺎد آﻗﺎ ]‪ ،[1‬ﺑﻮﻋﻆ و‬‫ﻧﺼﯿﺤﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺷﺎﻫﺮخ ﺑﻦ اﻻﻣﯿﺮ ﺗﯿﻤﻮر اﻟﺬي ﻗﺘﻠﻪ أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (855‬و اﺳﺘﻮﻟﯽ ﺑﻌﺪه ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻤﺎ وراء اﻟﻨﻬﺮ و‬‫ﺗﺮﮐﺴـﺘﺎن‪ ،‬ﺛﻢ وﻗﻊ اﻟﻬﺮج و اﻟﻤﺮج ﻓﯽ ﺧﺮاﺳﺎن ﻣﻤﻠﮑـﮥ اﻟﻤﯿﺮزا ﺑﺎﯾﺮ ﺑﻦ ﺑﺎﯾﺴـﻨﻘﺮ ﺑﻦ ﺷﺎﻫﺮخ‪ ،‬و ﺗﻮﺟﻪ أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ ﻟﻔﺘﺢ ﺧﺮاﺳﺎن ﻓﻮﺻﻞ ﻫﺮاة‬‫ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (861‬و ﻗﺘﻞ ﮔﻮﻫﺮﺷﺎد ﺑﯿﮕﻢ‪ ،‬و زوﺟﮥ ﺷﺎﻫﺮخ‪ ،‬ﺛﻢ ﺗﺮك ﺧﺮاﺳﺎن ﺑﺴﺒﺐ أﺧﺒﺎر ﻣﻮﺣﺸﮥ ﺟﺎءﺗﻪ ﻣﻦ وراء اﻟﻨﻬﺮ‪ ،‬و ﺧﺮج ﻣﻦ ﻫﺮاة و‬‫ﻋﺎد اﻟﯽ ﺑﻠﺦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 99‬از ‪184‬‬‫ﺛﻢ ان اﻟﻤﯿﺮزا ﺟﻬﺎن ﺷﺎه ﺟﺎء ﺑﻘﺼـﺪ ﻓﺘﺢ ﺧﺮاﺳﺎن و وﺻﻞ اﻟﯽ ﺣﺪود اﺳﺘﺮآﺑﺎد و ﺗﺤﺎرب ﻣﻊ اﻟﻤﯿﺮزا اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺷﺎﻫﺮخ ﻓﮑﺴـﺮه و وﺻـﻞ‬‫اﻟﯽ ﻫﺮاة ﺳـﻨﮥ )‪ (862‬ﻓﺠﻤﻊ أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ ﻋﺴـﺎﮐﺮه و ﺧﺮج ﻣﻦ ﺑﻠـﺦ ﺑﻌﺴـﮑﺮ ﻋﻈﯿﻢ ﻟﻘﺘـﺎﻟﻪ ﺣﺘﯽ وﺻﻞ اﻟﯽ ﻣﺮﻏﺎب ﻓﺘﻮﺳﻂ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﻟﺼـﻠﺢ‬‫ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ و ﺳﻠﻢ ﺟﻬﺎن ﺷﺎه ﺧﺮاﺳﺎن‪ .‬اﻟﯽ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ و رﺟﻊ اﻟﯽ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬وﺻﻔﺖ ﻻﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ ﺧﺮاﺳﺎن و ﺑﺪﺧﺸﺎن و ﻏﺰﻧﮥ و ﮐﺎﺑﻞ و ﺳﯿﺴﺘﺎن‪.‬‬‫و ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (872‬ﺧﺮج ﺑﻌﺴـﺎﮐﺮه و ﺗﻮﺟﻪ ﻧﺤﻮ اﻟﻌﺮاق و آذرﺑﺎﯾﺠـﺎن و ﻗـﺪ ﻓﺘـﺢ اﻟﻌﺮاق اﻣﺮاؤه ﻗﺒـﻞ وﺻﻮﻟﻪ إﻟﯿﻪ ﻓﻌﺒﺮ ﻣﻨﻬـﺎ ﺣﺘﯽ وﺻﻞ اﻟﯽ‬‫)ﻣﯿﺎﻧﻪ( و ﺣﺎرب ﺣﺴﻦ ﺑﯿﮏ و وﻗﻊ ﻗﺤﻂ ﻓﯽ ﻋﺴـﮑﺮه ﻓﺎﻧﺠﺮ أﻣﺮه اﻟﯽ أن ﻗﺒﻀﻪ ﻋﺴـﮑﺮ ﺣﺴﻦ ﺑﯿﮏ و ﺳـﻠﻤﻮه اﻟﯽ ﯾﺎدﮔﺎر ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺑﻨﺖ‬‫ﮔﻮﻫﺮﺷﺎد ﺑﯿﮕﻢ اﻟﺘﯽ ﻗﺘﻠﻬﺎ أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ ﻓﻘﺘﻠﻪ أﺧﺬا ﺑﺜﺎر ﮔﻮﻫﺮﺷﺎد ﺳﻨﮥ )‪.(873‬‬‫ أﻋﯿﺎن اﻟﺸﯿﻌﮥ ج ‪ 2‬ص ‪ 356‬ط ﺑﯿﺮوت‪-‬‬‫]‪ [1‬ﮔﻮﻫﺮﺷـﺎد آﻏـﺎ‪ :‬ﺑﯿﮕﻢ زوﺟـﮥ اﻟﻤﯿﺮزا ﺷـﺎﻫﺮخ ﺑﻦ اﻻـﻣﯿﺮ ﺗﯿﻤـﻮر‪ ،‬و ﻫﯽ اﻟـﺘﯽ ﺑﻨﺖ ﻣﺴـﺠﺪ ﮔﻮﻫﺮﺷـﺎد اﻟﻌﻈﯿﻢ اﻟﺒـﺎﻗﯽ اﻟﯽ اﻟﯿـﻮم ﺑﺠﻨﺐ‬‫اﻟﺤﻀـﺮة اﻟﺸـﺮﯾﻔﮥ اﻟﺮﺿﻮﯾﮥ و ﻋﻤﺮت اﻟﺤﻀـﺮة و زﯾﻨﺘﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﺎﻣﺖ ﻫﯽ و زوﺟﻬﺎ ﻣﺪة ﻓﯽ اﻟﻤﺸـﻬﺪ اﻟﺮﺿﻮي و ﺳـﮑﻨﺎ ﻫﻨﺎك‪ .‬و ﻫﺬا اﻟﻤﺴﺠﺪ‬‫ﻣﺴﺠﺪ ﻏﺎﯾﮥ ﻓﯽ ﺣﺴﻦ اﻟﺒﻨﺎء و أﺣﮑﺎﻣﻪ و اﻟﺰﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻗﻞ ان ﯾﺮي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪172 :‬‬‫ﺧﻼﺋﻖ ﻣﯽﭘﺮداﺧﺖ‪ ،‬و در ﻫﺮ ﻣﺎه رﺑﯿﻊ اﻻول ﺑﺮ ﺑﯿﺎن ﻣﯿﻼد ﺑﺎ اﺳﻌﺎد ﺣﻀﺮت رﺳﺎﻟﺖ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻮاﻇﺒﺖ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﻃﻮاﺋﻒ اﻧﺎم را‬‫ﻣﺤﻈﻮظ و ﺑﻬﺮهور ور ﻣﯽﺳﺎﺧﺖ‪.‬‬‫از ﻣﺆﻟﻔﺎت آن ﺳـﯿﺪ ﺳـﺘﻮده ﺻـﻔﺎت ﮐﺘﺎب اﻓﺎدت اﺛﺮ »درج اﻟﺪرر« ﮐﻪ ﻣﺤﺘﻮﯾﺴﺖ ﺑﺮ ﺳـﯿﺮ ﺳـﻨﯿﻪ ﺧﯿﺮ اﻟﺒﺸﺮ‪ ،‬و رﺳﺎﻟﻪ »ﻣﺰارات ﻫﺮات« در‬‫ﻣﯿﺎن اﻓﺎﺿﻞ اﻗﻄﺎر ﺟﻬﺎن ﻣﺸﻬﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و ﺻﺤﺖ رواﯾﺖ و ﺑﻼﻏﺖ ﻋﺒﺎرت آن ﻧﺴﺨﻪ ﺑﺮ اﻟﺴﻨﻪ و اﻓﻮاه ﺧﻼﺋﻖ ﻣﺬﮐﻮر‪.‬‬‫اﻧﺘﻘﺎل اﻣﯿﺮ ﺳﯿﺪ اﺻﯿﻞ اﻟﺪﯾﻦ از ﺟﻬﺎن ﻣﺤﻨﺖ آﺋﯿﻦ‪ ،‬ﺑﺮﯾﺎض ﺑﻬﺸﺖ ﺑﺮﯾﻦ در ﻫﻔﺪﻫﻢ رﺑﯿﻊ اﻵﺧﺮ ﺳﻨﮥ ﺛﻠﺚ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﻤﺎﺋﮥ روي ﻧﻤﻮد[‬‫]‪ [1‬اﻟﺦ‪ .‬ﻧﻈﯿﺮه ﺑﻨﯽ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﺳﻨﮥ )‪.(820‬‬‫و ﻓﯽ وﺳـﻂ ﺻـﺤﻦ ﻫـﺬا اﻟﻤﺴـﺠﺪ ﻣﮑـﺎن ﻣﺮﺑﻊ ﯾﻌﺮف ﺑﻤﺴـﺠﺪ اﻟﻌﺠﻮز ﯾﻘـﺎل‪ :‬ان ﻋﺠﻮزا ﮐـﺎن ﻟﻬـﺎ دار ﻫﻨـﺎك ﻟﻢ ﺗﺮض ﺑﺒﯿﻌﻬـﺎ و ﻋﻤﻠﺘﻬﺎ‬‫ﻣﺴﺠﺪا‪ .‬و ﺑﻘﯽ اﻟﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1364‬ﻓﺠﻌﻠﻮه ﺣﻮﺿﺎ و ﺟﻌﻠﻮا ﻟﻪ ﺳـﻘﻔﺎ‪ ،‬و ﻣﺴـﺠﺪ ﮔﻮﻫﺮﺷﺎد ﻓﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘﮥ ﮐﺎﻧﻪ ﺻﺤﻦ ﺟﻨﻮﺑﯽ ﻟﻠﺤﺮم اﻟﻤﻄﻬﺮ‪ ،‬و‬‫ﮐﻠﻪ ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺎﻟﮑﺎﺷﯽ اﻟﻤﻌﺮق و ﻏﯿﺮ اﻟﻤﻌﺮق‪.‬‬‫و ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﺑﺪاﯾﻊ اﻟﺼـﻨﻌﮥ ﺷـﯽء ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬و ﺳـﻌﮥ ﻗﻀﺎء اﻟﻤﺴـﺠﺪ ﻗﺮﯾﺐ )‪ (53‬ذراﻋـﺎ و ﻋﺮﺿﻪ ﻗﺮﯾﺐ )‪ (48‬ذراﻋـﺎ و ﻟﻪ أرﺑﻌـﮥ أواوﯾﻦ ﻣﻦ أرﺑﻊ‬‫ﺟﻬﺎت‪ ،‬و ﻟﻪ ﻗﺒﮥ ﻋﺎﻟﯿﮥ اﻟﯽ اﻟﻐﺎﯾﮥ‪ ،‬و ﻓﻢ اﻻﯾﻮان اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ ذراﻋﺎ و ﻧﺼﻒ و ﻃﻮﻟﻪ )‪ (34‬ذراﻋﺎ‪.‬‬‫ﻗﺘﻠﺖ ﮔﻮﻫﺮﺷﺎد ﻓﯽ ﻫﺮاة ﺳﻨﮥ )‪ (861‬ﺑﺄﻣﺮ اﻟﺴﻠﻄﺎن أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﯿﺮاﻧﺸﺎه ﺑﻦ ﺗﯿﻤﻮر ﻟﻨﮏ و ﻟﻢ ﯾﺘﺒﯿﻦ ﺳﺒﺐ ﻗﺘﻠﻬﺎ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴﯿﺮ ﻓﯽ أﺧﺒﺎر أﻓﺮاد اﻟﺒﺸﺮ ج ‪ 4‬ص ‪ 334‬و ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ »ﻃﺒﻘﺎت اﻋﻼم اﻟﺸﯿﻌﮥ ﻓﯽ اﻟﻘﺮن اﻟﺘﺎﺳﻊ« ص ‪.78‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣﮥ ﺷﯿﺨﻨﺎ ﻓﯽ اﻻﺟﺎزة اﻟﺮواﺋﯿﮥ‪ ،‬اﻵﻗﺎ ﺑﺰرك اﻟﻄﻬﺮاﻧﯽ‪ :‬اﻟﺴﯿﺪ ﻣﯽ‬‫»اﺛﺒﺎت ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را«‬‫اﻣـﺎ اﺛﺒـﺎت ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺨﻨﺠﯽ اﻟﺸـﯿﺮازي ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﺟﻮاب »ﻧﻬـﺞ اﻟﺤﻖ« ]‪ [1‬ﮐﻪ آن را ﻣﺴـﻤﯽ‬‫ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﻪ »اﺑﻄﺎل اﺻـﯿﻞ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻮاﻋﻆ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ اﻟﺪﺷـﺘﮑﯽ اﻟﻬﺮوي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(883‬ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻐﺮﻓﮥ ﻟا ﺤﺼـﻦ‬‫اﻟﺤﺼـﯿﻦ« ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ »اﻟﺤﺼﻦ اﻟﺤﺼـﯿﻦ« ﻟﻠﺸـﯿﺦ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺠﺰري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (833‬ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳـﯿﮥ‪ ،‬ﻓﺮغ ﻣﻦ اﻟﺘﺮﺟﻤـﮥ ﻓﯽ ﺟﻤﺎدي اﻻوﻟﯽ‬‫ﺳﻨﮥ )‪ (837‬ﺑﺒﻠﺪة ﻫﺮاة‪ ،‬و ﻟﻪ أﯾﻀﺎ »درج اﻟﺪرر ﻓﯽ ﻣﯿﻼد ﺳﯿﺪ اﻟﺒﺸﺮ« و »اﻟﻤﺠﺘﺒﯽ« و »ﻣﺰارات ﻫﺮات« و »ﻣﻌﺮاج اﻻﻋﻤﺎل«‪.‬‬‫و ﻫﻮ ﻋﻢ اﻟﺴـﯿﺪ ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺸـﻬﯿﺮ ﺑﻤﯿﺮ ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻤﺤـﺪث اﻟﻬﺮوي اﻟـﺬي ﻫﻮ ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء‬‫ﻋﺼﺮ اﻟﺸﺎه اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻔﺎﺗﺢ اﻟﺼﻔﻮي‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 100‬از ‪184‬‬‫ذﮐﺮ اﻟﺤﻠﺒﯽ وﻓﺎﺗﻪ ﻓﯽ )‪ ،(884‬و ﻓﯽ »ﺷﻤﺲ اﻟﺘﻮارﯾﺦ« ﺟﺎء وﻓﺎﺗﻪ ﺳﻨﮥ )‪ (803‬و ﻫﻮ ﺧﻄﺎء ﺟﺰﻣﺎ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﻧﻬـﺞ اﻟﺤﻖ‪ :‬و ﮐﺸﻒ اﻟﺼﺪق‪ ،‬أو ﮐﺸﻒ اﻟﺤﻖ و ﻧﻬﺞ اﻟﺼﺪق ﺗﺄﻟﯿﻒ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺤﻠﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(726‬أﻟﻔﻪ ﻟﻠﺴﻠﻄﺎن‬‫ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺪاﺑﻨﺪه ﻣﺮﺗﺒﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻓﯽ اﻟﺘﻮﺣﯿﺪ و اﻟﻌﺪل و اﻟﻨّﺒﻮة و اﻻﻣﺎﻣﮥ و اﻟﻤﻌﺎد و اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ اﻟﻔﺮﻋﯿﮥ اﻟﺘﯽ ﺧﺎﻟﻒ ﻓﯿﻬﺎ أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻗـﺪ ﻗـﺎم ﻓﻀـﻞ ﺑﻦ روزﺑﻬـﺎن ﺑﻦ ﻓﻀـﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺨﻨﺠﯽ اﻟﺸـﯿﺮازي اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻘﺎﺳﺎﻧﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﺼﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌـﺪ ﺳـﻨﮥ )‪ (909‬ﺑﻨﻘﺾ‬‫اﻟﮑﺘﺎب ﺑﻌﺪ ﺧﺮوﺟﻪ ﻣﻦ أﺻﻔﻬﺎن و ﻧﺰوﻟﻪ ﮐﺎﺷﺎن و ﻓﺮغ ﻣﻦ اﻟﻨﻘﺾ ﻓﯽ )‪ (3‬ﻣﻦ ﺟﻤﺎدي اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (909‬و ﺳﻤﺎه »اﺑﻄﺎل اﻟﺒﺎﻃﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪174 :‬‬‫اﻟﺒﺎﻃﻞ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و أﻣﺎ ﻣﺎ‬‫روي ﻣﻦ ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ذﮐﺮه ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺣﯿﻦ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ و ﻗﺎل‪) :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ(‪،‬‬‫ﻓﻘﺪ ﺛﺒﺖ ﻫﺬا ﻓﯽ »اﻟﺼﺤﺎح« و ﻗﺪ ذﮐﺮﻧﺎ ﺳﺮ ﻫﺬا ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﮐﺘﺎب »ﮐﺸﻒ اﻟﻐﻤﮥ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻻﺋﻤﮥ«[ ]‪ -[1‬اﻟﺦ‪ .‬و اﻫﻤﺎل ﮐﺸﻒ اﻟﻌﺎﻃﻞ« و‬‫أورد ﻓﯿﻪ ﺟﻤﯿﻊ »ﻧﻬﺞ اﻟﺤﻖ« ﺑﺎﻟﻔﺎﻇﻪ ﻏﯿﺮ ﺧﻄﺒﺘﻪ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﺗﺮك ﺳـﻠﻮك اﻻدب ﻓﯽ اﻟﺘﺄﻟﯿﻒ‪ ،‬و اﺗﺨﺬ ﺑﺪﻟﻪ ﺑﺬاﺋﮥ اﻟﻠﺴﺎن‪ ،‬و ﺧﺸﻮﻧﮥ اﻟﮑﻼم‪ ،‬و‬‫اﻟﺘﻔﻮه ﺑﻤﺎ ﯾﻮﺟﺐ ﺳﺨﻂ اﻟﺮب و ﻟﻮم اﻟﻌﻘﻼء‪.‬‬‫ﻓﻘﺎم اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺠﺎﻫﺪ اﻟﺸﻬﯿﺪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1019‬ﺑﺂﮐﺮه ﻣﻦ ﺑﻼد اﻟﻬﻨﺪ ﻓﯽ ﻋﻬﺪ ﺟﻬﺎﻧﮕﯿﺮ ﺑﻨﻘﺾ ﮐﺘﺎب اﺑﻦ روزﺑﻬﺎن ﺑﮑﺘﺎﺑﻪ »اﺣﻘﺎق‬‫اﻟﺤﻖ« و ﻫﻮ ﻣﻦ أﺣﺴﻦ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﺼﻨﻔﮥ ﻓﯽ اﺛﺒﺎت اﻟﺤﻖ‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻟﻤﺎ أﻃﻠﻊ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻌﺎﻣﮥ اﺳﺘﻌﻤﻠﻮا اﻟﺴﺒﺎط ﺑﺪل اﻟﻘﻠﻢ ﻓﯽ ﺟﻮاﺑﻪ و ﻗﺘﻠﻮه‪.‬‬‫]‪ [1‬اﺣﻘﺎق اﻟﺤﻖ ج ‪ 2‬ص ‪ 482‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻟﻨﺎﺻﺐ‪.‬‬‫ﺛﻢ ذﮐﺮ اﻟﺴـﺮ ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬و ﻣﺠﻤﻠﻪ ان واﻗﻌـﮥ ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﮐﺎن ﻓﯽ ﻣﺮﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﺎم ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬و ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﺤﻞ‬‫اﻓﺘﺮاق ﻗﺒﺎﯾﻞ اﻟﻌﺮب و ﮐﺎن اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ ﯾﻌﻠﻢ أﻧﻪ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه‪ ،‬و اﻧﻪ ﻻ ﯾﺠﺘﻤﻊ اﻟﻌﺮب ﺑﻌـﺪ ﻫﺬا ﻋﻨﺪه ﻣﺜﻞ ﻫﺬا اﻻﺟﺘﻤﺎع‪ ،‬ﻓﺎراد‬‫أن ﯾﻮﺻـﯽ ﻟا ﻌﺮب ﺑﺤﻔﻆ ﻣﺤﺒﻪ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ و ﻗﺒﯿﻠﺘﻪ‪ ،‬و ﻻ ﺷﮏ ان ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﮐﺎن ﺑﻌـﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﯿﺪ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ‪ ،‬و أﺑﺮ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪،‬‬‫ﻓﺬﮐﺮ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ‪ ،‬و ﺳﺎواه ﺑﻨﻔﺴﻪ ﻓﯽ وﺟﻮب اﻟﻮﻻﯾﮥ و اﻟﻨﺼﺮة و اﻟﻤﺤﺒﮥ ﻣﻌﻪ ﻟﯿﺄﺧﺬه اﻟﻌﺮب‪ ،‬ﺳﯿﺪا و ﯾﻌﺮﻓﻮا ﻓﻀﻠﻪ و ﮐﻤﺎﻟﻪ ‪ ...‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺸـﻬﯿﺪ اﻟﻤﺠﺎﻫﺪ اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ رد ﻫﺬا اﻟﺴﯿﺮ‪ :‬ان ﻣﺎ ﺳﺮده ﻓﯽ ﺑﯿﺎن ﺳﺮه اﻟﺬي زﻋﻢ ﮐﻮﻧﻪ ﻗﺎدﺣﺎ ﻓﯽ دﻋﻮي ﻧﺼﻮﺻﯿﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫ﻣﺪﻓﻮع ﺑﺎن ﻓﻀﻞ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم و ﮐﻤﺎﻟﻪ و ﻋﻠﻤﻪ وﺟﻮده و ﺷﺠﺎﻋﺘﻪ و ﻗﺮﺑﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ ﺑﮑﻮﻧﻪ ﺻﻬﺮه و اﺑﻦ‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺳﻤﻬﻮدي«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﻤﻬﻮدي ]‪ ،[1‬ﭘﺲ ﺑﻌﺾ ﻋﺒـﺎرات او ﻋﻤﻪ و ﮐـﺎﺷﻒ ﻏﻤﻪ ﮐـﺎن ﻇﺎﻫﺮا ﻋﻠﯽ ﮐﺎﻓـﮥ اﻟﻌﺮب ﺳـﯿﻤﺎ‬‫ﻗﺮﯾﺶ اﻟﺬﯾﻦ ﮐﺎن اﻟﻮﺻﯿﮥ إﻟﯿﻬﻢ أﻫﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﻧﻄﻖ اﻟﻘﺮآن ﺑﻮﺟﻮب ﻣﺤﺒﺘﻬﻢ ﻗﺒﻞ ذﻟﮏ ﺑﻘﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﻗُْﻞ ﻻ َأْﺳَﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ‪» :‬اﻧﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ‪) ...‬اﻟﯽ ان ﻗﺎل(‪ :‬ﻓﺒﺪﯾﻬﮥ اﻟﻌﻘﻞ ﺣﺎﮐﻤﮥ ﺑﺎن ﻧﺰول‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ ﻓﯽ زﻣـﺎن و ﻣﮑﺎن ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻧﺰول اﻟﻤﺴﺎﻓﺮ ﻣﺘﻌﺎرﻓﺎ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬ﺣﯿﺚ ﮐﺎن اﻟﻬﻮاء ﻋﻠﯽ ﻣﺎ روي ﻓﯽ ﻏﺎﯾـﮥ اﻟﺤﺮارة ﺣﺘﯽ‬‫ﮐﺎن اﻟﺮﺟﻞ ﯾﺴﺘﻈﻞ ﺑﺪاﺑﺘﻪ‪ ،‬و ﯾﻀﻊ اﻟﺮداء ﺗﺤﺖ ﻗﺪﻣﯿﻪ ﻣﻦ ﺷﺪة اﻟﺮﻣﻀﺎء و اﻟﻤﮑﺎن ﻣﻤﻠﻮء ﻣﻦ اﻻﺷﻮاك‪ ،‬ﺛﻢ ﺻﻌﻮده ﻋﻠﯽ اﻻﻗﺘﺎب و اﻟﺪﻋﺎء‬‫ﻟﻌﻠﯽ ﻋﻠﯿـﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻋﻠﯽ وﺟـﻪ ﯾﻨـﺎﺳﺐ ﻟﺸـﺄن اﻟﻤﻠـﻮك و اﻟﺨﻠﻔـﺎء و وﻻـة اﻟﻌﻬـﺪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ اﻻـ ﻟﻨﺰول اﻟـﻮﺣﯽ اﻻﯾﺠـﺎﺑﯽ اﻟﻔـﻮري اﻟﻤـﺬﮐﻮر‬‫ﻻﺳﺘﺪراك أﻣﺮ ﻋﻈﯿﻢ اﻟﺸﺄن ﯾﺨﺘﺺ ﺑﺨﺼﻮص ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم دون ﺳﺎﺋﺮ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﮐﻨﺼﺒﻪ ﻟﻼﻣﺎﻣﮥ و اﻟﺨﻼﻓﮥ ‪ ...‬اﻟﺦ‬‫]‪ [1‬اﻟﺴـﻤﻬﻮدي‪ :‬أﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻋﻔﯿﻒ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ )ﯾﻨﺘﻬﯽ ﻧﺴﺒﻪ اﻟﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺜﻨﯽ ﺑﻦ اﻻﻣﺎم اﻟﺤﺴﻦ ﻟا ﻤﺠﺘﺒﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 101‬از ‪184‬‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬ﮐﺎن ﻧﺰﯾﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻤﻨﻮرة‪ ،‬و ﻋﺎﻟﻤﻬﺎ‪ ،‬و ﻣﻔﺘﯿﻬﺎ‪ ،‬و ﻣﺪرﺳﻬﺎ و ﻣﺆرﺧﻬﺎ ﻓﯽ ﻋﺼﺮه‪ ،‬و ﮐﺎن ﺷﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺬﻫﺐ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ ﺻﻔﺮ اﻟﺨﯿﺮ ﻣﻦ ﺳﻨﮥ )‪ (844‬ﻓﯽ )ﺳﻤﻬﻮد( ﺑﺼﻌﯿﺪ ﻣﺼﺮ‪ ،‬و ﻧﺸﺄ ﺑﻬﺎ و ﺣﻔﻆ اﻟﻘﺮآن اﻟﮑﺮﯾﻢ و »اﻟﻤﻨﻬﺎج اﻟﻔﺮﻋﯽ« و ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫و ﻻزم واﻟﺪه ﺣﺘﯽ ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ »اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﺑﺤﺜﺎ ﻣﻊ ﺷﺮﺣﻪ ﻟﺠﻼل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺤﻠﯽ و »ﺷﺮح اﻟﺒﻬﺠﮥ« و »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« و ﻗﺪم اﻟﻘﺎﻫﺮة ﻣﻌﻪ ﻏﯿﺮ ﻣﺮة‬‫و ﻻزم اﻟﺸﻤﺲ اﻟﺠﻮﺟﺮي ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻻﺻﻮل و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪176 :‬‬‫از »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ]‪ [1‬ﺳﺎﺑﻘﺎ ﮔﺬﺷﺘﻪ ]‪ .[2‬و ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ اﻟﺠﻼل اﻟﻤﺤﻠﯽ ﺑﻌﺾ ﺷﺮﺣﯿﻪ ﻋﻠﯽ »اﻟﻤﻨﻬﺎج« و »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ«‪.‬‬‫و ﻻزم اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﻤﻨﺎوي‪ ،‬و ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﮑﺜﯿﺮ‪ ،‬و أﻟﺒﺴﻪ ﺧﺮﻗﮥ اﻟﺘﺼﻮف‪.‬‬‫و ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺠﻢ ﺑﻦ ﻗﺎﺿﯽ ﻋﺠﻠﻮن ﺗﺼﺤﯿﺤﻪ ﻟﻠﻤﻨﻬﺎج‪.‬‬‫و ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺦ زﮐﺮﯾﺎ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻔﺮاﺋﺾ‪.‬‬‫و ﻋﻠﯽ اﻟﺴﻌﺪ اﻟﺪﯾﺮي و اذن ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﺘﺪرﯾﺲ ﻫﻮ‪ ،‬و اﻟﯿﺎﻣﯽ‪ ،‬و اﻟﺠﻮﺟﺮي‪ ،‬و ﻗﺮأ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻻ ﯾﺤﺼﯽ ﻣﺎ ﻻ ﯾﺤﺼﯽ‪.‬‬‫ﻗﻄﻦ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻤﻨﻮرة ﻣﻦ ﺳﻨﮥ )‪ (73‬و ﻻزم ﻓﯿﻬﺎ اﻻ ﺑﺸﯿﻄﯽ‪ ،‬و ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ و ﻏﯿﺮﻫﺎ و أذن ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﺘﺪرﯾﺲ‪.‬‬‫و أﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﻟﺴﻤﺎع ﻫﻨﺎك ﻋﻠﯽ أﺑﯽ اﻟﻔﺮج اﻟﻤﺮاﻏﯽ‪.‬‬‫و ﺳﻤﻊ ﺑﻤﮑﮥ ﻣﻦ ﮐﻤﺎﻟﯿﮥ ﺑﻨﺖ اﻟﻨﺠﻢ اﻟﻤﺮﺟﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺷﻘﯿﻘﻬﺎ اﻟﮑﻤﺎل‪ ،‬و اﻟﻨﺠﻢ ﻋﻤﺮ اﺑﻦ ﻓﻬﺪ‪.‬‬‫اﻧﺘﻔـﻊ ﺑﻪ ﺟﻤﺎﻋـﮥ اﻟﻄﻠﺒـﮥ ﻓﯽ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ اﻟﺸـﺮﯾﻔﯿﻦ‪ ،‬و أﻟـﻒ ﻋـﺪة ﺗـﺂﻟﯿﻒ ﻣﻨﻬـﺎ‪» :‬ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘـﺪﯾﻦ ﻓﯽ ﻓﻀـﻞ اﻟﺸـﺮﻓﯿﻦ« و »اﻟﻮﻓـﺎء ﺑﺎﺧﺒـﺎر دار‬‫اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ« و »ﺧﻼﺻﮥ اﻟﻮﻓﺎء ﺑﺄﺧﺒﺎر دار اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ« و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪.‬‬‫زار ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺎد اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻤﻨﻮرة ﻣﺴﺘﻮﻃﻨﺎ‪ ،‬و ﺗﺰوج ﺑﻬﺎ ﻋﺪة زوﺟﺎت‪ ،‬ﺛﻢ اﻗﺘﺼﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﺴﺮاري‪ ،‬و ﻣﻠﮏ اﻟﺪور و ﻋﻤﺮﻫﺎ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻤﻨﻮرة ﯾﻮم اﻟﺨﻤﯿﺲ ﺛﺎﻣﻦ ﻣﻦ ﻋﺸﺮ ذي اﻟﻘﻌﺪة ﻣﻦ ﻋﺎم )‪.(911‬‬‫ ﺷﺬرات اﻟﺬﻫﺐ ج ‪ 8‬ص ‪ -50‬و اﻟﻀﻮء اﻟﻼﻣﻊ ج ‪ 5‬ص ‪-245‬‬‫]‪ [1‬ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة ﻣﻦ ص ‪ 36‬اﻟﯽ ص ‪ 41‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ج ‪ 6‬ص ‪ 258‬و ‪ 259‬ط ﻗﻢ ﻣﻄﺒﻌﮥ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﺒﺮوﺟﺮدي‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪177 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫ﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﻮرق‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﺑﺎﻟﺸﺎم و ﻋﻤﺮ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﯾﻌﻄﯽ ]‪ [1‬ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ :‬ﺑﻦ ﻣﺮوان ﺑﻦ اﻟﺤﮑﻢ اﻷﻣﻮي‪ ،‬أﺑﻮ‬‫ﺣﻔﺺ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻦ ﻣﻠﻮك اﻟﺪوﻟﮥ اﻟﻤﺮواﻧﯿﮥ ﺑﺎﻟﺸﺎم‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ او ﺣﻠﻮان ﻣﺼﺮ ﺳﻨﮥ )‪ (61‬و ﻧﺸﺄ ﺑﻬﺎ‪ ،‬و وﻟﯽ اﻣﺎرﺗﻬﺎ ﻟﻠﻮﻟﯿﺪ‪ ،‬ﺛﻢ اﺳﺘﻮزره ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﺎﻟﺸﺎم‪ ،‬و وﻟﯽ اﻟﺨﻼﻓﮥ ﺑﻌﻬﺪ‬‫ﻣﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺳﻨﮥ )‪ (99‬ﻓﺒﻮﯾﻊ ﻓﯽ ﻣﺴـﺠﺪ دﻣﺸﻖ‪ ،‬ﻓﻤﻨﻊ اﻟﻨـﺎس ﻣﻦ ﺳﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم )و ﮐـﺎن ﻣﻦ ﺗﻘـﺪﻣﻪ ﻣﻦ اﻻﻣﻮﯾﯿﻦ‬‫ﯾﺴـﺒﻮﻧﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺎﺑﺮ( و ﻟﻢ ﺗﻄﻞ ﻣـﺪﺗﻪ‪ ،‬ﻗﯿﻞ‪ :‬دس ﻟﻪ اﻟﺴﻢ و ﻫﻮ ﺑﺪﯾﺮ ﺳـﻤﻌﺎن ﻓﺘﻮﻓﯽ ﺑﻪ ﺳـﻨﮥ )‪ (101‬و ﻣﺪة ﺧﻼﻓﺘﻪ ﮐﺎﻧﺖ ﺳـﻨﺘﯿﻦ و ﺧﻤﺴﮥ‬‫أﺷﻬﺮ و ﺧﻤﺴﮥ اﯾﺎم‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﺪﻋﯽ »اﺷﺞ ﺑﻨﯽ أﻣّﯿﮥ« رﻣﺘﻪ داﺑﮥ و ﻫﻮ ﻏﻼم ﻓﺸﺠﺘﻪ‪.‬‬‫ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺷﺠﺘﻪ اﻟﺪاﺑﮥ ﮐﺎن أﺑﻮه ﯾﻤﺴﺢ اﻟﺪم و ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻧﺖ ﮐﻨﺖ اﺷﺞ ﺑﻨﯽ ﻣﺮوان اﻧﮏ ﻟﺴﻌﯿﺪ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻟﻤﺎ‬‫روي ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ص اﻧﻪ ﻗﺎل‪» :‬اﻟﻨﺎﻗﺺ و اﻻﺷﺞ اﻋﺪﻻ ﺑﻨﯽ أﻣّﯿﮥ«‪ .‬ﻗﺎل اﻟﻤﻮرﺧﻮن‪ :‬اﻟﻨﺎﻗﺺ ﻫﻮ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »اﻟﺨﻠﻔﺎء« ص ‪ :213‬ﺳﺌﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم ﻋﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻮ ﻧﺠﯿﺐ ﺑﻨﯽ أﻣّﯿﮥ‪ ،‬و‬‫اﻧﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣـﮥ اﻣـﮥ واﺣـﺪة‪ .‬و ﻧﻘﻞ ﻋﻦ اﻟﻠﯿﺚ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ وﻟﯽ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﺑـﺪأ ﺑﻠﺤﻤﺘﻪ و أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻓﺎﺧـﺬ ﻣﺎ ﺑﺄﯾﺪﯾﻬﻢ‪ ،‬و ﺳـﻤﯽ‬‫أﻣﻮاﻟﻬﻢ ﻣﻈﺎﻟﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 102‬از ‪184‬‬‫و ﻗﺎل ﻻﻣﺮأﺗﻪ ﻓﺎﻃﻤـﮥ ﺑﻨﺖ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﻨﺪﻫﺎ ﺟﻮﻫﺮ أﻣﺮ ﻟﻬﺎ أﺑﻮﻫﺎ ﻟﻢ ﯾﺮ ﻣﺜﻠﻪ‪ :‬اﺧﺘﺎري اﻣﺎ ان ﺗﺮدي ﺣﻠﯿﺘﮏ اﻟﯽ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﺎل‪ ،‬و اﻣﺎ‬‫ان ﺗﺄذﻧﯽ ﻟﯽ ﻓﯽ ﻓﺮاﻗﮏ ﻓﺎﻧﯽ اﮐﺮه ان اﮐﻮن اﻧﺎ و اﻧﺖ و ﻫﻮ ﻓﯽ ﺑﯿﺖ واﺣﺪ‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﻻ ﺑﻞ اﺧﺘﺎرك ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪178 :‬‬‫اﻟﻨﺎس اﻟﻌﻄﺎء‪ ،‬ﻓﺘﻘـﺪﻣﺖ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻤﻦ أﻧﺖ؟‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ أي ﻗﺮﯾﺶ؟‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ أي ﺑﻨﯽ ﻫﺎﺷﻢ؟‪،‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﻮﻟﯽ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻣﻦ ﻋﻠﯽ؟‪ ،‬ﻓﺴـﮑﺖ ﻓﻮﺿﻊ ﯾـﺪه ﻋﻠﯽ ﺻـﺪره‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻧﺎ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﻋـﺪة‪ :‬اﻧﻬﻢ ﺳـﻤﻌﻮا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪:‬‬‫)ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺰاﺣﻢ‪ ،‬ﮐﻢ ﺗﻌﻄﯽ أﻣﺜﺎﻟﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎﺋﮥ و ﻣﺎﺋﺘﯽ درﻫﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أﻋﻄﻪ ﺧﻤﺴـﯿﻦ دﯾﻨﺎرا ﻟﻮﻻﯾﮥ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺤﻖ ﺑﺒﻠﺪك‪،‬‬‫ﻓﺴـﯿﺄﺗﯿﮏ ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﯾﺄﺗﯽ ﻧﻈﺮاﺋﮏ ]‪ .[1‬اﺿـﻌﺎﻓﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻣﺮ ﺑﻪ ﻓﻮﺿﻊ ﻓﯽ ﺑﯿﺖ ﻣﺎل اﻟﻤﺴـﻠﻤﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻣﺎت ﻋﻤﺮ‪ ،‬و اﺳـﺘﺨﻠﻒ ﯾﺰﯾـﺪ ﻗﺎل ﻟﻔﺎﻃﻤﮥ‪ :‬ان‬‫ﺷﺌﺖ رددﺗﻪ إﻟﯿﮏ‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬ﻻ و اﻟﱠﻠﻪ ﻻ اﻃﯿﺐ ﺑﻪ ﻧﻔﺴﺎ ﻓﯽ ﺣﯿﺎﺗﻪ و ارﺟﻊ ﻓﯿﻪ ﺑﻌﺪ ﻣﻮﺗﻪ‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﻣﻊ اﻟﺨﻮارج و ﺑﻨﯽ اﻣﯿﻪ اﺧﺒﺎر و ﻣﺮاﺳـﻼت و ﻣﻨﺎﻇﺮات ﮐﺜﯿﺮة ﻓﻤﻦ أراد اﻟﺘﻔﺼـﯿﻞ ﻓﻠﯿﺮاﺟﻊ »ﻓﻮات اﻟﻮﻓﯿﺎت« ج ‪ 2‬ص ‪ -105‬و »ﺗﻬﺬﯾﺐ‬‫اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ« ج ‪ 7‬ص ‪ 475‬و »ﺣﻠﯿـﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« ج ‪ 5‬ص ‪ -253‬ص ‪ -353‬و »اﻟﮑﺎﻣـﻞ« ج ‪ 5‬ص ‪ -22‬و »ﺗﺎرﯾـﺦ اﻻﻣﻢ و اﻟﻤﻠﻮك« ج ‪ 8‬ص‬‫‪.-137‬‬‫]‪ [1‬روي اﻻﺣﺘﺠﺎج اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻋﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ اﮐﺎﺑﺮ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪.‬‬‫ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (430‬ﻓﯽ »ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« ج ‪ 5‬ص ‪ ،364‬رواه ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ‬‫ﺳﺨﺘﻮﯾﻪ اﻟﺘﺴﺘﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬و رواه أﯾﻀـﺎ ﻋﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﺴـﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ داود‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ‬‫ﺷﺒﮥ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﻮرق‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪ 179 :‬ﺑﺎﻟﺸﺎم ‪ ...‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺰرﻧـﺪي اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤـﺪﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (750‬ﻓﯽ »ﻧﻈﻢ درر اﻟﺴـﻤﻄﯿﻦ ﻓﯽ ﻓﻀـﺎﺋﻞ‬‫اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ و اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ و اﻟﺒﺘﻮل و اﻟﺴﺒﻄﯿﻦ« ص ‪.113‬‬‫و اﻟﻤﺤـﺪث ﻟا ﮑﺒﯿﺮ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﻤﺆﯾـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﻤﻮﺋﯽ اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (730‬ﻓﯽ »ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ«‬‫ص ‪ 66‬ﻋﻦ ﺷـﯿﺨﻪ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﺴﯿﺢ‪ ،‬ﻋﻦ ﺷﺎذان ﺑﻦ ﺟﺒﺮاﺋﯿﻞ ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ‬‫ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﻄﻨﺰي‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ أﺑﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﺪاد‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ‬‫ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ ﺑﺎﺳﻨﺎد اﻟﻤﺬﮐﻮر‪.‬‬‫و أﺧﺮﺟﻪ أﺑـﻮ اﻟﻔﺮج اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (356‬ﻓﯽ »اﻻﻏـﺎﻧﯽ« ج ‪ 9‬ص ‪ 263‬ط ﺑﯿﺮوت اﺣﯿـﺎء اﻟﺘﺮاث اﻟﻌﺮﺑﯽ‪ ،‬و ﻗـﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ‬‫اﻟﻌﺒﺎس اﻟﯿﺰﯾـﺪي‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺷـﺒﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﯽ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ‬‫ﻣﻮرق‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﮐﻨﺖ ﺑﺎﻟﺸﺎم زﻣﻨﺎ وﻟﯽ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ ،‬و ﮐﺎن »ﺑﺨﻨﺎﺻـﺮة« )ﺑﻠﯿـﺪة ﻣﻦ اﻋﻤﺎل ﺣﻠﺐ(‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻌﻄﯽ اﻟﻐﺮﺑﺎء ﻣﺎﺋﺘﯽ درﻫﻢ‪،‬‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﻓﺠﺌﺘﻪ ﻓﻮﺟـﺪﺗﻪ ﻣﺘﮑـﺄ ﻋﻠﯽ ازار و ﮐﺴـﺎء ﻣﻦ ﺻـﻮف‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﻣﻤﻦ أﻧﺖ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﻦ أﻫـﻞ اﻟﺤﺠـﺎز‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻣﻦ اﯾﻬﻢ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﻦ أﻫﻞ‬‫اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ اﯾﻬﻢ؟‬‫ﻗﻠـﺖ‪ :‬ﻣـﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻣـﻦ أي ﻗﺮﯾﺶ؟ ﻗﻠـﺖ‪ :‬ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻫـﺎﺷﻢ ﻗـﺎل‪ :‬ﻣﻦ أي ﺑﻨﯽ ﻫـﺎﺷﻢ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣـﻮﻟﯽ ﻋﻠﯽ )ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم( ﻗـﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﻋﻠﯽ؟‬‫ﻓﺴـﮑﺖ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ؟ ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻓﺠﻠﺲ و ﻃﺮح اﻟﮑﺴﺎء‪ ،‬ﺛﻢ وﺿﻊ ﯾﺪه ﻋﻠﯽ ﺻﺪره و ﻗﺎل‪ :‬و أﻧﺎ و اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻟﯽ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﺷـﻬﺪ‬‫ﻋﻠﯽ ﻋﺪد ﻣﻤﻦ ادرك اﻟﻨﺒﯽ ص ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ص‪» :‬ﻣﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 103‬از ‪184‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪180 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﺪ ﺳﻤﻬﻮدي در »وﻓﺎء اﻟﻮﻓﺎء ﺑﺎﺧﺒﺎر دار اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻋﻨﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻨﺰﻟﻨﺎ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﻨﻮدي ﻓﯿﻨﺎ اﻟﺼﻠﻮة ﺟﺎﻣﻌﮥ‪ ،‬و ﮐﺴﺢ‬‫ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ﺗﺤﺖ ﺷـﺠﺮة‪ ،‬ﻓﺼـﻠﯽ اﻟﻈﻬﺮ و أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ و ﻗﺎل‪) :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ‬‫ﻋﺎداه(‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬أﺻﺒﺤﺖ و أﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻣﺜﻠﻪ ]‪ .[1‬ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻣﺰاﺣﻢ ﮐﻢ ﺗﻌﻄﯽ ﻣﺜﻠﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎﺋﺘﯽ درﻫﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻋﻄﻪ ﺧﻤﺴﯿﻦ دﯾﻨﺎرا ﻟﻮﻻﺋﻪ ﻣﻦ ﻋﻠﯽ )ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم(‪.‬‬‫]‪ [1‬وﻓﺎء اﻟﻮﻓﺎء ﺑﺎﺧﺒﺎر دار اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ ج ‪ 3‬ص ‪ 1018‬ﻓﯽ ذﯾﻞ ﻣﺴﺠﺪ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪.‬‬‫اﻋﻠﻢ ان اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺴﯿﺪ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴﻤﻬﻮدي ﺻﻨﻒ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻤﻨﻮرة ﺛﻼﺛﮥ ﮐﺘﺐ‪:‬‬‫أوﻟﻬـﺎ‪ :‬ﮐﺘـﺎب ﻣﻔﺼﻞ ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ أﻣﮑﻨﻪ اﻟﻮﻗﻮف ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﺗﻮارﯾـﺦ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ اﻟﻤﻨﻮرة و ﻣﺎ ﻋﺎﯾﻨﻪ ﻣﻦ اﻣﻮر ﻟﻢ ﯾﻈﻔﺮ ﺑﻬﺎ أﺣـﺪ ﻣﻦ ﻣﺆرﺧﯿﻬﺎ‪ ،‬و‬‫ﺳﻠـﮏ ﻓﯿﻪ ﻃﺮﯾﻘـﮥ اﻻﺳﺘﯿﻌـﺎب‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﻣﺎ اﻓﺘﺮق ﻣﻦ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﺗﻠﮏ اﻻﺑﻮاب‪ ،‬و ﺗﻠﺨﯿﺺ ﻣﻘﺎﺻـﺪ ﺟﻤﯿﻊ ﺗﻮارﯾـﺦ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ اﻟﺘﯽ وﻗﻒ ﻋﻠﯿﻬﺎ‪ ،‬و‬‫اﺿﺎﻓـﮥ ﻣﺎ اﻗﺘﻀـﯽ اﻟﺤﺎل أن ﯾﻀﺎف إﻟﯿﻬﺎ و ﺳـﻤﺎه »اﻗﺘﻀﺎء اﻟﻮﻓﺎ ﺑﺄﺧﺒﺎر دار اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ« ﺗﺮك اﻟﻤﺆﻟﻒ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻓﯽ اﻟﻤﺴـﺠﺪ اﻟّﻨﺒﻮّي و‬‫ﺳﺎﻓﺮ اﻟﯽ ﻣﮑﮥ اﻟﻤﮑﺮﻣﮥ ﻓﺎﺣﺘﺮق اﻟﮑﺘﺎب ﻓﯿﻤﺎ اﺣﺘﺮق ﺑﺤﺮﯾﻖ أﻣﺎﮐﻦ ﻣﻦ اﻟﻤﺴﺠﺪ اﻟﺸﺮﯾﻒ‪.‬‬‫و ﺛﺎﻧﯿﻬﺎ‪ :‬ﮐﺘﺎب وﺳﯿﻂ‪ ،‬ﺻﻨﻔﻪ اﺳﺘﺠﺎﺑﮥ ﻟﻤﻦ ﻃﺎﻋﺘﻪ ﻏﻨﻢ و ﻣﺨﺎﻟﻔﺘﻪ ﻏﺮم‪ ،‬و ﻗﺼﺪ‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺳﯿﻮﻃﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷـﯿﺦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺳﯿﻮﻃﯽ ]‪ ،[1‬ﺑﻪ أن ﯾﺨﺘﺼـﺮ ﮐﺘـﺎﺑﻪ اﻻول‪ ،‬ﻣﻊ ﺗﻮﺳﻂ ﻏﯿﺮ ﻣﻔﺮط‪ ،‬و ﻣﻊ ﻣﺎ رأي ﻓﯽ‬‫ذﻟـﮏ ﻣﻦ اﻻﺗﺤﺎف ﺑﺎﻣﻮر ﻻ ﺗﻮﺟـﺪ ﻓﯽ ﻏﯿﺮه ﻣﻦ اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮات ﺑﻞ و ﻻ اﻟﻤﺒﺴﻮﻃﺎت‪ ،‬ﺳـﯿﻤﺎ ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺘﻌﻠﻖ ﺑﺎﺧﺒﺎر اﻟﺤﺠﺮة اﻟﺸـﺮﯾﻔﮥ‪ ،‬و ﻣﻌﺎﻟﻤﻬﺎ‬‫اﻟﻤﻨﯿﻔﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺪ اﺳﺘﻔﺎد ذﻟﮏ ﻋﯿﺎﻧﺎ‪ ،‬و ﻋﻠﻢ اﺧﺒﺎرﻫﺎ اﯾﻘﺎﻧﺎ و ﻫﺬا ﻫﻮ اﻟﺬي ﺳﻤﺎه »وﻓﺎء اﻟﻮﻓﺎء ﺑﺎﺧﺒﺎر دار اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ«‪.‬‬‫و ﺛﺎﻟﺜﻬﺎ‪ :‬ﮐﺘﺎب ﻣﺨﺘﺼﺮ ﻓﯽ ﻧﺤﻮ ﺗﺼﻒ »وﻓﺎء اﻟﻮﻓﺎء« ﻣﻊ ﺟﻤﻊ ﻣﻘﺎﺻﺪه و ﺳﻤﺎه »ﺧﻼﺻﮥ اﻟﻮﻓﺎء« و ﻫﺬان اﻟﮑﺘﺎﺑﺎن ﻃﺒﻌﺎ ﻣﺮارا‪.‬‬‫]‪ [1‬اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﺎﺑﻖ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺨﻀﯿﺮي اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (849‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ ،(911‬ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﺤﻔﺎظ اﻻﺟﻼء‪ ،‬ادﯾﺒﺎ ارﯾﺒﺎ‪.‬‬‫ﻣﺤﺪﺛﺎ‪ ،‬ﻣﻔﺴﺮا‪ ،‬ﻣﻮرﺧﺎ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ ارﺑﺎب اﻟﺘﺮاﺟﻢ و اﺛﻨﻮا ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻋﺒﺪ اﻟﺤﯽ ﻓﯽ »اﻟﺸﺬرات« ج ‪ 8‬ص ‪ :51‬اﻟﻤﺴﻨﺪ اﻟﻤﺤﻘﻖ اﻟﻤﺪﻗﻖ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﺆﻟﻔﺎت اﻟﻔﺎﺋﻘﮥ اﻟﻨﺎﻓﻌﮥ‪.‬‬‫ﻧﺸـﺄ ﻓﯽ اﻟﻘـﺎﻫﺮة ﯾﺘﯿﻤـﺎ )ﻣﺎت واﻟـﺪه و ﻋﻤﺮه ﺧﻤﺲ ﺳـﻨﻮات( و ﻟﻤﺎ ﺑﻠﻎ ارﺑﻌﯿﻦ ﺳـﻨﮥ اﻋﺘﺰل اﻟﻨﺎس‪ ،‬و ﺧﻼ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﻓﯽ روﺿـﮥ اﻟﻤﻘﯿﺎس‪ ،‬ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﻨﯿﻞ ﻣﻨﺰوﯾﺎ ﻋﻦ اﺻﺤﺎﺑﻪ ﺟﻤﯿﻌﺎ ﮐﺎﻧﻪ ﻻ ﯾﻌﺮف اﺣﺪا ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻟﻒ ﮐﺘﺒﺎ ﺗﺰﻫﻮ ﻧﺤﻮ ‪ 600‬ﻣﺼﻨﻒ‪.‬‬‫و ﮐﺎن اﻻﻏﻨﯿﺎء ﯾﺰوروﻧﻪ و ﯾﻌﺮﺿﻮن ﻋﻠﯿﻪ اﻻﻣﻮال و اﻟﻬﺪاﯾﺎ ﻓﯿﺮدﻫﺎ‪ ،‬و ﻃﻠﺒﻪ اﻟﺴﻠﻄﺎن ﻣﺮارا ﻓﻠﻢ ﯾﺤﻀﺮ إﻟﯿﻪ‪ ،‬و ارﺳﻞ إﻟﯿﻪ ﻫﺪاﯾﺎ ﻓﺮدﻫﺎ‪ ،‬و ﺑﻘﯽ‬‫ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ اﻟﯽ ان ﺗﻮﻓﯽ‪.‬‬‫اورد ﻧﻔﺴﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ أﺣﻮاﻟﻪ ﻓﯽ »ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺤﺎﺿﺮة« ج ‪ 1‬ص ‪ 188‬و ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﻣﻮﻟﺪي ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻐﺮب ﻟﯿﻠﮥ اﻻﺣﺪ‪ ،‬ﻣﺴﺘﻬﻞ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ )‪ (849‬و‬‫ﺣﻤﻠﺖ ﻓﯽ ﺣﯿﺎة اﺑﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣـﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪ 182 :‬اﻟﯽ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺠﺬوب‪ ،‬ﻓﺒﺎرك ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻧﺸﺄت ﯾﺘﯿﻤﺎ‪ ،‬ﻓﺤﻔﻈﺖ اﻟﻘﺮآن‬‫وﻟﯽ دون ﺛﻤﺎن ﺳﻨﯿﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﺣﻔﻈﺖ »اﻟﻌﻤﺪة« و »ﻣﻨﻬﺎج اﻟﻔﻘﻪ« و اﻟﻨﺤﻮ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﺸﯿﻮخ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 104‬از ‪184‬‬‫و اﺧـﺬت اﻟﻔﺮاﺋﺾ ﻋﻦ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺸـﯿﺦ ﺷـﻬﺎب اﻟﺸﺎرﻣﺴﺎﺣﯽ‪ ،‬ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ ﺷـﺮﺣﻪ و أﺟﺰت ﺑﺘﺪرﯾﺲ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ ﻓﯽ ﻣﺴـﺘﻬﻞ ﺳـﻨﮥ )‪ (866‬و ﻗﺪ‬‫اﻟﻔﺖ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﺴﻦ‪ ،‬ﻓﮑﺎن اول ﺷـﯽء اﻟﻔﺘﻪ »ﺷـﺮح اﻻﺳـﺘﻌﺎذة و اﻟﺒﺴـﻤﻠﮥ« و اوﻗﻔﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﺷﯿﺨﻨﺎ ﻋﻠﻢ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺒﻠﻘﯿﻨﯽ‪ ،‬ﻓﮑﺘﺐ ﻋﻠﯿﻪ ﺗﻘﺮﯾﻈﺎ‪ ،‬و‬‫ﻻزﻣﺘﻪ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ اﻟﯽ ان ﻣﺎت‪.‬‬‫ﻓﻠﺰﻣﺖ وﻟـﺪه‪ ،‬و ﻗﺮأت ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اول »اﻟﺘﺪرﯾﺐ« ﻟﻮاﻟﺪه اﻟﯽ اﻟﻮﮐﺎﻟﮥ‪ ،‬و ﺳـﻤﻌﺖ ﻣﻦ اول »اﻟﺤﺎوي اﻟﺼـﻐﯿﺮ« اﻟﯽ اﻟﻌﺪد‪ ،‬و ﻣﻦ اول »اﻟﻤﻨﻬﺎج«‬‫اﻟﯽ اﻟﺰﮐﺎة‪ ،‬و ﻣﻦ اول »اﻟﺘﻨﺒﯿﻪ« اﻟﯽ اﻟﺰﮐﺎة‪ ،‬و ﻗﻄﻌـﮥ ﻣﻦ »اﻟﺮوﺿﮥ« ﻣﻦ ﺑﺎب اﻟﻘﻀﺎء‪ ،‬و ﻗﻄﻌﮥ ﻣﻦ »ﺗﮑﻤﻠﮥ ﺷـﺮح اﻟﻤﻨﻬﺎج« ﻟﻠﺰرﮐﺸـﯽ‪ ،‬و اﺟﺎز‬‫ﻟﯽ ﺑﺎﻟﺘﺪرﯾﺲ و اﻻﻓﺘﺎء ﻣﻦ ﺳﻨﮥ )‪.(876‬‬‫و ﻟﻤﺎ ﺗﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (878‬ﻟﺰﻣﺖ ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم اﻟﻤﻨﺎوي ﺷـﺮف اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻓﻘﺮأت ﻋﻠﯿﻪ ﻗﻄﻌﮥ ﻣﻦ »اﻟﻤﻨﻬﺎج« و ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﻪ دروﺳﺎ ﻣﻦ »ﺷـﺮح‬‫اﻟﺒﻬﺠﮥ« و ﻣﻦ »ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺒﯿﻀﺎوي« و ﻟﺰﻣﺖ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﺗﻘﯽ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺸﺒﻠﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ‪ ،‬ﻓﻮاﻇﺒﺘﻪ ارﺑﻊ ﺳﻨﯿﻦ اﻟﯽ ان ﻣﺎت‪.‬‬‫و ﻟﺰﻣﺖ ﺷـﯿﺨﯽ ﻣﺤﯽ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﮑﺎﻓﯿﺠﯽ ارﺑﻊ ﻋﺸـﺮة ﺳـﻨﯿﻦ ﻓﺎﺧﺬت ﻋﻨﻪ اﻟﻔﻨﻮن ﻣﻦ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ و اﻻﺻﻮل و اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ و اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬و‬‫ﮐﺘﺐ ﻟﯽ إﺟﺎزة ﻋﻈﯿﻤﮥ‪.‬‬‫و ﺣﻀﺮت ﻋﻨﺪ اﻟﺸﯿﺦ ﺳﯿﻒ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﻨﻔﯽ دروﺳﺎ ﺟﺪﯾﺪة ﻓﯽ »اﻟﮑﺸﺎف« و »اﻟﺘﻮﺿﯿﺢ« و »ﺣﺎﺷﯿﮥ ﻋﻠﯿﻪ« و »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﻤﻔﺘﺎح«‪.‬‬‫و ﺳﺎﻓﺮت ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻟﯽ ﺑﻼد اﻟﺸﺎم و اﻟﺤﺠﺎز و اﻟﯿﻤﻦ و اﻟﻬﻨﺪ و اﻟﻤﻐﺮب‪ ،‬و ﻟﻤﺎ ﺣﺠﺠﺖ ﺷـﺮﺑﺖ ﻣﻦ ﻣﺎء زﻣﺰم ﻻﻣﻮر‪ :‬ﻣﻨﻬﺎ ان اﺻﻞ‬‫ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ اﻟﯽ رﺗﺒﮥ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪183 :‬‬‫ﭘﺲ ﻋﺒﺎرت او ﮐﻪ ﻣﺼﺮح ﺑﺘﻮاﺗﺮ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ اﺳﺖ‪ ،‬ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺷﻨﯿﺪي ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺳﯿﻮﻃﯽ در »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و أﺧﺮج اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﺮﯾﺤﮥ أو زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‪.‬‬‫و أﺧﺮﺟﻪ أﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬و أﺑﯽ أﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ و ﻋﻤﺮو ذي ﻣﺮة‪.‬‬‫و أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ .‬ﺣﺠﺮ‪ ،‬و ﻋﻘﺪت ﻣﺠﺎﻟﺲ اﻣﻼء اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﻣﺴﺘﻬﻞ ﺳﻨﮥ )‪.(872‬‬‫و رزﻗﺖ اﻟﺘﺒﺤﺮ ﻓﯽ ﺳـﺒﻌﮥ ﻋﻠﻮم‪ :‬اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ و اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬و اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و اﻟﻨﺤﻮ‪ ،‬و اﻟﻤﻌـﺎﻧﯽ و اﻟﺒـﺪﯾﻊ‪ ،‬و اﻟﺒﯿﺎن ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻌﺮب و اﻟﺒﻠﻐﺎء‪ ،‬ﻻ ﻋﻠﯽ‬‫ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻌﺠﻢ و اﻫﻞ اﻟﻔﻠﺴﻔﮥ‪.‬‬‫و اﻟﺬي اﻋﺘﻘﺪه ان اﻟﺬي وﺻـﻠﺖ إﻟﯿﻪ ﻣﻦ ﻫﺬه اﻟﻌﻠﻮم اﻟﺴﺒﻌﮥ ﺳﻮي اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻨﻘﻮل اﻟﺘﯽ اﻃﻠﻌﺖ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻟﻢ ﯾﺼﻞ إﻟﯿﻬﺎ اﺣﺪ ﻣﻦ اﺷﯿﺎﺧﯽ ﻓﻀﻼ‬‫ﻋﻤﻦ دوﻧﻬﻢ‪ ،‬و اﻣﺎ اﻟﻔﻘﻪ ﻓﻼ اﻗﻮل ﻓﯿﻪ ذﻟﮏ‪ ،‬ﺑﻞ ﺷﯿﺨﯽ ﻓﯿﻪ اوﺳﻊ ﻧﻈﺮا و اﻃﻮل ﺑﺎﻋﺎ ‪ ...‬اﻟﺦ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار‪ -‬ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ‪ -‬ج ‪ 1‬ص ‪ 203‬ط ﻗﻢ ﻣﻄﺒﻌﮥ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪا ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ ﻏﻼم رﺿﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﺒﺮوﺟﺮدي‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪184 :‬‬‫و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ]‪ ،[1‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻟﺤﻮﯾﺮث ]‪ ،[2‬و ﺣﺒﺸﯽ ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة‪ ،‬و ﺟﺮﯾﺮ ]‪ ،[3‬و ﺳﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص‪ ،‬و أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪،‬‬‫و أﻧ ﺲ‪.‬‬‫و اﻟـﺒﺰار ]‪ ،[4‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس‪ ،‬و ﻋﻤـﺎرة ]‪ ،[5‬و ﺑﺮﯾـﺪة‪ ،‬و ﻓﯽ أﮐﺜﺮﻫـﺎ زﯾـﺎدة‪) :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ]‪ [1‬اﻟﻄـﺒﺮاﻧﯽ‪ :‬ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﯾﻮب ﺑﻦ ﻣﻄﯿﺮ‬‫اﻟﻠﺨﻤﯽ اﻟﺸﺎﻣﯽ‪ ،‬أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ ﮐﺒﺎر اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬و اﺻﻠﻪ ﻣﻦ ﻃﺒﺮﯾﮥ اﻟﺸﺎم‪ ،‬و إﻟﯿﻬﺎ ﻧﺴﺒﺘﻪ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺑﻌﮑﺎ ﺳﻨﮥ )‪ (260‬و رﺣﻞ اﻟﯽ اﻟﺤﺠﺎز و اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬و ﻣﺼـﺮ‪ ،‬و اﻟﻌﺮاق‪ ،‬و ﻓﺎرس و اﻟﺠﺰﯾﺮة‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﺻـﺒﻬﺎن ﺳﻨﮥ )‪ (360‬و ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ‬‫»وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن« ج ‪ 1‬ص ‪ 215‬و »اﻟﻨﺠﻮم اﻟﺰاﻫﺮة« ج ‪ 4‬ص ‪ ،59‬و »اﻻﻋﻼم« ج ‪ 3‬ص ‪.181‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻟﺤﻮﯾﺮث‪ :‬ﺑﻦ اﺷﯿﻢ اﻟﻠﯿﺜﯽ ﯾﮑﻨﯽ أﺑﺎ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﺒﺼﺮي‪ ،‬ﻗﺪم ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ ﻓﯽ ﺳﺘﮥ ﻣﻦ ﻗﻮﻣﻪ ﻓﺎﻗﺎﻣﻮا ﻣﻌﻪ ﻧﺤﻮ‬‫ﻋﺸﺮﯾﻦ ﻟﯿﻠﮥ‪ ،‬ﻓﻌﻠﻤﻬﻢ اﻟﺼﻠﻮة و اﻣﺮﻫﻢ ﺑﺘﻌﻠﯿﻢ ﻗﻮﻣﻬﻢ إذا رﺟﻌﻮا إﻟﯿﻬﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 105‬از ‪184‬‬‫روي ﻋﻨﻪ أﺑﻮ ﻗﻼﺑﮥ‪ ،‬و ﻧﺼﺮ ﺑﻦ ﻋﺎﺻﻢ‪ ،‬و ﺳﻮار اﻟﺠﺮﻣﯽ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﺒﺼﺮة ﺳﻨﮥ )‪ -.(96‬اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ج ‪ 4‬ص ‪277‬‬‫]‪ [3‬ﺟﺮﯾﺮ‪ :‬ﻫﻮ ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺟﺎﺑﺮ اﻟﺒﺠﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(54) /(51‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺒﺰار‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺨﺎﻟﻖ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺒﺼﺮي‪.‬‬‫ﺣﺪث ﻓﯽ آﺧﺮ ﻋﻤﺮه ﺑﺎﺻﺒﻬﺎن و ﺑﻐﺪاد و اﻟﺸﺎم و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﺮﻃﺒﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (292‬و ﻟﻪ ﻣﺴﻨﺪان‪ :‬ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﺻﻐﯿﺮ‪ ،‬و ﺳﻤﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ »اﻟﺒﺤﺮ اﻟﺰاﺧﺮ«‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺨﻄﯿﺐ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد« ج ‪ 4‬ص ‪ :334‬ﮐﺎن اﻟﺒﺰار ﺛﻘﮥ ﺣﺎﻓﻈﺎ‪ ،‬ﺻﻨﻒ »اﻟﻤﺴﻨﺪ« و ﺗﮑﻠﻢ ﻋﻠﯽ اﻻﺣﺎدﯾﺚ و ﺑﯿﻦ ﻋﻠﻠﻬﺎ‪.‬‬‫]‪ [5‬ﻋﻤﺎرة‪ :‬ﺑﻦ ﺣﺰم ﺑﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﻟﻮذان ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﻋﻮف ﺑﻦ ﻏﻨﻢ اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻟﻨﺠﺎر اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺨﺰرﺟﯽ‪.‬‬‫ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﺴﺒﻌﯿﻦ اﻟﺬﯾﻦ ﺑﺎﯾﻌﻮا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ص ﻟﯿﻠﮥ اﻟﻌﻘﺒﮥ‪ ،‬و آﺧﯽ اﻟﻨﺒﯽ ص ﺑﯿﻨﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪185 :‬‬‫وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه(‪.‬‬‫و ﻻﺣﻤـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻗﺎل‪ :‬ﺟﻤﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس ﺳـﻨﮥ ﺧﻤﺲ و ﺛﻼﺛﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل ﻟﻬﻢ‪) :‬اﻧﺸﺪ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﮐﻞ اﻣﺮء ﻣﺴـﻠﻢ ﺳـﻤﻊ رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﺎ ﻗﺎل ﻟﻤﺎ ﻗﺎم؟‬‫ﻓﻘﺎم إﻟﯿﻪ ﺛﻼﺛﻮن ﻣﻦ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه([ ]‪[1‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺷﺎﻓﻌﯽ در »ارﺑﻌﯿﻦ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺠﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﭘﺲ در و ﺑﯿﻦ ﻣﺤﺮز ﺑﻦ ﻧﻀﻠﮥ‪.‬‬‫ﺷﻬـﺪ ﺑﺪرا‪ ،‬واﺣﺪا‪ ،‬و اﻟﺨﻨﺪق‪ ،‬و اﻟﻤﺸﺎﻫﺪ ﮐﻠﻬﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ص‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ ﻣﻌﻪ راﯾﮥ ﺑﻨﯽ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻟﻨﺠﺎر ﯾﻮم اﻟﻔﺘﺢ‪ ،‬و ﺷـﻬﺪ ﻗﺘﺎل أﻫﻞ‬‫اﻟﺮدة‪ ،‬و ﻗﺘﻞ ﯾﻮم اﻟﯿﻤﺎﻣﮥ ﺷﻬﯿﺪا ﻋﺎم )‪.(13‬‬‫]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪ 158‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﻤﺤـﺪث ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ اﻻﻣﯿﺮ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺸـﯿﺮازي اﻟﺪﺷـﺘﮑﯽ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺠﻤﺎل اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ اﮐﺎﺑﺮ‬‫اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺮن اﻟﻌﺎﺷﺮ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺧﻮاﻧﺪ اﻣﯿﺮ ﻓﯽ »ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺴﯿﺮ« ج ‪ 4‬ص ‪ 358‬ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳﯿﮥ‪ :‬اﻣﯿﺮ ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺳﻠﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ و اﺑﻘﺎه ﺳﺪه ﺳﻨﯿﻪاش ﻣﻼذ ﻃﻮاﺋﻒ اﮐﺎﺑﺮ‬‫و اﺷﺮاف اﻧﺎم اﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﺘﺒﻪ ﻋﻠﯿﻪاش ﻣﺠﻤﻊ اﻋﺎﻇﻢ أوﻻد اﻣﺠﺎد ﺧﯿﺮ اﻻﻧﺎم‪ ،‬ﻟﻮح ﺿﻤﯿﺮ ﻣﻬﺮ ﺗﻨﻮﯾﺮش ﻣﻄﺮح اﺷﻌﻪ اﻧﻮار اﺳﺮار ﮐﺘﺐ اﻟﻬﯽ‪ ،‬و‬‫ﺻﺤﯿﻔﻪ ﺧـﺎﻃﺮ ﻋـﺎﻟﯽ ﻣﺂﺛﺮش ﻣﻬﺒﻂ ﻟﻮاﻣﻊ ﺣﻘﺎﯾﻖ اﺧﺒﺎر ﺣﻀـﺮت رﺳﺎﻟﺖ ﭘﻨﺎﻫﯽ‪ ،‬ﮔﻨﺠﯿﻨﻪ ﺳـﯿﻨﻪاش ﺑﺠﻮاﻫﺮ زواﻫﺮ ﻋﻠﻮم ﻣﺸـﺤﻮن‪ ،‬و ﻋﻘﻮد‬‫درر ﮐﻠﻤـﺎت در ﻣﺨﺰن ﺑﺎﻃﻦ ﺧﺠﺴـﺘﻪ ﻣﯿﺎﻣﻨﺶ ﻣﺨﺰون‪ ،‬ﻧﯿﺮ ﺷـﻤﺎﯾﻞ ﻧﺒﻮي از ﻣﺸﺎرق ﺟﻤﺎل ﺧﺠﺴـﺘﻪ ﻣﺂﻟﺶ ﻃﺎﻟﻊ‪ ،‬و ﺷﻌﺸـﻌﻪ آﺛﺎر ﻓﻀﺎﺋﻞ‬‫ﻣﺮﺗﻀﻮي از ﻣﻄﺎﻟﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪ 186 :‬ﺧﺼﺎﯾﺺ ﻋﻠﻢ و ﮐﻤﺎﻻﺗﺶ ﻻﻣﻊ‪ ،‬رأي ﻋﺎﻟﻢ آراﯾﺶ ﮐﺸﺎف اﺳـﺮار ﻣﻌﺎﻟﻢ ﺗﻨﺰﯾﻞ‪،‬‬‫و ﻃﺒﻊ ﻣﺸﮑﻞ ﮔﺸﺎﯾﺶ ﺣﻼل ﻣﻌﻀﻼت ﻣﻮاﻗﻒ ﺗﺄوﯾﻞ‪ ،‬ﻧﻈﻢ‪:‬‬‫زﺑﺎﻧﺶ ﻣﻈﻬﺮ اﺳﺮار ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺿﻤﯿﺮش ﻣﻈﻬﺮ اﻧﻮار ﺗﻮﻓﯿﻖ‬‫ﺟﻤﺎل دﯾﻦ ﻣﺰﯾﻦ ز اﻫﺘﻤﺎﻣﺶ ﻋﻠﻮم ﺷﺮع واﺿﺢ از ﮐﻼﻣﺶ‬‫ز ﺗﻮﺿﯿﺢ ﺑﯿﺎﻧﺶ ﮔﺸﺘﻪ روﺷﻦ ﺑﺮ اﻫﻞ ﻋﻠﻢ ﻫﺮ ﻣﺸﮑﻞ زﻫﺮ ﻓﻦ‬‫و آن ﺣﻀـﺮت ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﻢ ﺑﺰرﮔﻮار ﺧﻮﯾﺶ اﻣﯿﺮ ﺳـﯿﺪ اﺻﯿﻞ اﻟﺪﯾﻦ در ﻋﻠﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﯽﻧﻈﯿﺮ آﻓﺎق ﮔﺸﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و در ﺳﺎﯾﺮ اﻗﺴﺎم ﻋﻠﻮم دﯾﻨﯿﻪ‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 106‬از ‪184‬‬‫اﻧﻮاع ﻓﻨﻮن ﯾﻘﯿﻨﯿﻪ از ﻣﺤﺪﺛﺎن ﺑﺎﺳﺘﺤﻘﺎق در ﮔﺬﺷﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬‫ﭼﻨـﺪ ﺳـﺎل در ﻣـﺪرﺳﻪ ﺷـﺮﯾﻔﻪ ﺳـﻠﻄﺎﻧﯿﻪ در ﮔﻨﺒـﺪي ﮐﻪ ﺣﺎﻻ ﻣﻘﺒﺮه ﺣﻀـﺮت ﺧﺎﻗﺎن ﻣﻨﺼﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و در ﺧﺎﻧﻘﺎه اﺧﻼﺻـﯿﻪ ﺑـﺪرس و اﻓﺎده‬‫اﺷـﺘﻐﺎل داﺷـﺘﻨﺪ‪ ،‬و در ﻫﻔﺘﻪ ﯾﮏ ﻧﻮﺑﺖ‪ ،‬در ﻣﺴـﺠﺪ ﺟﺎﻣﻌﺪار اﻟﺴـﻠﻄﻨﻪ ﻫﺮات‪ ،‬ﺑﻘﻠﻢ ﻫﺪاﯾﺖ ازﻟﯽ ﻧﻘﺶ ارﺷﺎد و ﻧﺼﯿﺤﺖ ﺑﺮ اﻟﻮاح ﺧﻮاﻃﺮ‬‫اﻋﺎﻇﻢ اﺷﺮاف و اﮐﺎﺑﺮ ﻣﯽﻧﮕﺎﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬‫أﻣـﺎ ﺣﺎﻻـ ﺑﻨـﺎﺑﺮ ﺣﺐ ﻋﺰﻟﺖ و ﮔﻮﺷﻪﻧﺸـﯿﻨﯽ ﺑﺎﻣﺜـﺎل اﯾﻦ اﻣﻮر اﻟﺘﻔﺎت ﻧﻤﯽﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬و ﺗﻤﺎﻣﯽ اوﻗﺎت ﺧﺠﺴـﺘﻪ ﺳﺎﻋﺎت را ﻣﺴـﺘﻐﺮق ﻃﺎﻋﺎت و‬‫ﻋﺒﺎدات ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﺎذﺧﺎر ﻣﺜﻮﺑﺎت اﺧﺮوي ﻣﺸـﻐﻮﻟﯽ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﺳـﻼﻃﯿﻦ اﻧﺎم و ﺣﮑﺎم اﺳﻼم ﺑﺎﻗﺪام ارادت و اﻋﺘﻘﺎد ﻣﻼزﻣﺖ آن ﺣﻀﺮت را‬‫ﺑﻬﺮ ذﻣﻪ ﻫﻤﺖ واﺟﺐ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪.‬‬‫از ﻣﺆﻟﻔﺎت ﻓﺼﺎﺣﺖ ﺻﻔﺎت ﺣﻀﺮت ﻧﻘﺎﺑﺖ ﻣﻨﻘﺒﺖ »روﺿﮥ اﻻﺣﺒﺎب ﻓﯽ ﺳﯿﺮة اﻟﻨﺒﯽ و اﻵل و اﻻﺻﺤﺎب« در اﻗﻄﺎر آﻓﺎق اﺷﺘﻬﺎر ﺗﻤﺎم دارد‬‫وﻟﯽ ﺷﺎﺋﺒﻪ ﺷﺒﻬﻪ ﻋﻘﻞ دراك ﻧﻈﯿﺮ آن ﮐﺘﺎب اﻓﺎدت ﻣﺂب را در آﺋﯿﻨﻪ ﺧﯿﺎل اﻣﺮ ﻣﺤﺎل ﻣﯽﺷﻤﺎرد‪.‬‬‫ﻋﯿﻦ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻓﯽ اﻟﻐﺪﯾﺮ ج ‪ 1‬ص ‪ 137‬ﺗﺎرﯾﺦ وﻓﺎﺗﻪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1000‬و ﻟﮑﻦ ﻟﻌﻠﻪ ﺳﻬﯽ ﻗﻠﻤﻪ اﻟﺸﺮﯾﻒ‪ ،‬ﻓﺎن ﻓﺮاﻏﻪ ﻣﻦ ﺗﺄﻟﯿﻒ »روﺿﮥ‬‫اﻻﺣﺒﺎب« ﮐﺎن ﻓﯽ ﻋﺎم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪187 :‬‬‫»ارﺑﻌﯿﻦ ﻓﻀﺎﺋﻞ« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﭘﯿﺶ ﺣﻘﯿﺮ ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ رواﯾﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ از ﺣﻀﺮت اﻣﺎم ﺟﻌﻔﺮ ﺻﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم و‬‫ﻧﺰول آﯾﻪ )َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ(‬‫در ﺣﻖ ﺣﺎرث ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺻﻞ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺳﻮي ﻗﺼﮥ اﻟﺤﺎرث‪ ،‬ﺗﻮاﺗﺮ ﻋﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ أﯾﻀﺎ‪.‬‬‫رواه ﺟﻤﻊ ﮐﺜﯿﺮ و ﺟﻢ ﻏﻔﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬ﻓﺮواه اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس و ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬ﻗـﺎل‪ :‬ﻟﻤـﺎ أﻣﺮ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ ان ﯾﻘﻮم ﺑﻌﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫اﻟﻤﻘـﺎم اﻟـﺬي ﻗـﺎم ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻄﻠﻖ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ اﻟﯽ ﻣﮑـﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬رأﯾﺖ اﻟﻨﺎس ﺣـﺪﯾﺜﯽ ﻋﻬـﺪ ﺑﮑﻔﺮ ﺑﺠﺎﻫﻠﯿـﮥ‪ ،‬و ﻣﺘﯽ أﻓﻌﻞ ﻫـﺬا ﺑﻪ‬‫ﯾﻘﻮﻟﻮا‪:‬‬‫ﺻﻨﻊ ﻫﺬا ﺑﺎﺑﻦ ﻋﻤﻪ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻣﻀﯽ ﺣﺘﯽ ﻗﻀﯽ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬ﺛﻢ رﺟﻊ ﺣﺘﯽ إذا ﮐﺎن ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬أﻧﺰل اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪) :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ(‬‫]‪ -[1‬اﻵﯾﮥ‪ -‬ﻓﻘﺎم ﻣﻨﺎد ﻓﻨﺎدي اﻟﺼﻠﻮة ﺟﺎﻣﻌﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎم و أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و‬‫ﻋـﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه« ]‪ (888) .[2‬ﻋﻠﯽ ﻣـﺎ ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻟﺬرﯾﻌـﮥ« ج ‪ 11‬ص ‪ 285‬ﻓﯿﺒﻌـﺪ أن ﯾﮑﻮن ﺗﺎرﯾﺦ وﻓﺎﺗﻪ ﺳـﻨﮥ )‪ -(1000‬و ﻟﻌﻞ اﻟﺼـﺤﯿﺢ ﻓﯽ‬‫وﻓﺎﺗﻪ ﻣﺎ ﻗﺎل ﺻﺎﺣﺐ »ﻫﺪﯾﮥ اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ« ج ‪ 1‬ص ‪ 664‬اﻧﻪ ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (926‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﻟﻢ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﺳﻮرة اﻟﻤﺎﺋﺪة‪.62 :‬‬‫]‪ [2‬ﻓﯽ ﮐﻮن ﻧﺰول آﯾﮥ اﻟﺘﺒﻠﯿﻎ ﻓﯽ ﺳﻮرة اﻟﻤﺎﺋﺪة ﻻﺟﻞ وﻻﯾﮥ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم و اﻣﺎﻣﺘﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس رواﯾﺎت ﮐﺜﯿﺮة ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﻌﺎﻣﮥ‬‫ﻓﻀﻼ ﻋﻦ اﻟﺨﺎﺻﮥ‪ ،‬و إﻟﯿﮏ ﺑﻌﻀﻬﺎ‪:‬‬‫‪ -1‬ﻣﺎ روي ﻋﻦ ﺣﺒﺮ اﻻﻣﮥ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬رواه ﺟﻤﻊ ﻣﻨﻬﻢ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘـﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣـﮥ اﻻﺋﻤـﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪ 188 :‬اﻟﺤﺎﻓـﻆ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤـﺎﻣﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (330‬ﮐﻤـﺎ ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻓﯽ‬‫»اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ ،216‬اﺧﺮﺟﻪ ﻓﯽ اﻣـﺎﻟﯿﻪ ﺑﺎﺳـﻨﺎده ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس ﺑﻠﻔﻆ رواه ﻋﻄﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻻرﺑﻌﯿﻦ ﮐﻤﺎ ذﮐﺮ‪ ،‬و ﻗﺎل ﻓﯽ ص ‪ :51‬اﺧﺮﺟﻪ‬‫اﻟﻤﺤﺎﻣﻠﯽ ﻓﯽ اﻣﺎﻟﯿﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﻟﺸﯿﺦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻮﺻﺎﺑﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻻﮐﺘﻔﺎء«‪.‬‬‫و اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨﺪي ﻓﯽ »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ج ‪ 6‬ص ‪.153‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﻔﺎرﺳﯽ اﻟﺸﯿﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (407‬ﻓﯽ »ﻣﺎ ﻧﺰل ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن ﻓﯽ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 107‬از ‪184‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (416‬رواه ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪.‬‬‫و أﺑﻮ اﺳـﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (427‬ﻓﯽ »اﻟﮑﺸﻒ و اﻟﺒﯿـﺎن« رواه ﺑﺎﺳـﻨﺎده ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس ﮐﻤﺎ رواه ﻋﻦ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ اﺑﻦ ﺑﻄﺮﯾﻖ ﻓﯽ » ﻟا ﻌﻤـﺪة«‬‫ص ‪ ،49‬و اﻻرﺑﻠﯽ ﻓﯽ »ﮐﺸﻒ اﻟﻐﻤﻪ« ص ‪ ،94‬و اﻟﻄﺒﺮﺳﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﯿﺎن« ج ‪ 2‬ص ‪.223‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (477‬ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »اﻟﻮﻻﯾﮥ« ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪.‬‬‫و اﻟﺤﺎﮐﻢ اﻟﺤﺴﮑﺎﻧﯽ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ )‪ (490‬ﻓﯽ »ﺷﻮاﻫﺪ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ« ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪.‬‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺮﺳﻌﻨﯽ اﻟﻤﻮﺻﻠﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (661‬رواه ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪.‬‬‫و ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ اﻵﻟﻮﺳﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1270‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪.‬‬‫‪ -2‬ﻣﺎ روي ﻋﻦ ﻏﯿﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬رواه ﻏﯿﺮ واﺣﺪ‪ ،‬و إﻟﯿﮏ ﺑﻌﻀﻬﻢ‪:‬‬‫اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (310‬اﺧﺮج ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻮﻻﯾﮥ« ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪189 :‬‬‫و رواه ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ ]‪ [1‬اﻟﻐﻔﺎري ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺻـﺪر ]‪ [2‬رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ ﻋﻦ ﺣﺠـﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬ﻧﻬﯽ أﺻـﺤﺎﺑﻪ ﻋﻦ ﺷـﺠﺮات‬‫ﺑﺎﻟﺒﻄﺤﺎء ]‪ [3‬ﻣﺘﻘﺎرﺑﺎت‪ ،‬أن ﯾﻨﺰﻟﻮا ﺗﺤﺘﻬﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﻌﺚ إﻟﯿﻬﻦ‪ ،‬ﻓﻘﻢ ]‪ [4‬ﻣﺎ ﺗﺤﺘﻬﻦ ﻣﻦ اﻟﺸﻮك« ﺛﻢ ﻋﻤﺪ ]‪ [5‬إﻟﯿﻬﻦ ﻓﺼﻠﯽ ﺗﺤﺘﻬﻦ‪ ،‬ﻗﺎم‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪) :‬أﯾﻬﺎ ﻟا ﻨﺎس ﻗﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ ،‬اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒﯽ اﻻ ﻣﺜﻞ ﻧﺼﻒ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪.‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (327‬اﺧﺮﺟﻪ ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪.‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ ،‬و ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪.‬‬‫و اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ اﺧﺮﺟﻪ ﻋﻦ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ )ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟّﺴﻼم(‪.‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (430‬ﻓﯽ »ﻣﺎ ﻧﺰل ﻣﻦ اﻟﻘﺮآن ﻓﯽ ﻋﻠﯽ« ﻋﻦ ﻋﻄﯿﮥ‪.‬‬‫و اﻟﻮاﺣﺪي اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (468‬رواه ﻓﯽ »اﺳﺒﺎب اﻟﻨﺰول« ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪.‬‬‫]‪ [1‬ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﺳـﯿﺪ‪ :‬ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ اﻻﻏﻮز ﺑﻦ واﻗﻌﮥ ﺑﻦ ﺣﺮام ﺑﻦ ﻏﻔﺎر ﺑﻦ ﻣﻠﯿﻞ‪ ،‬اﺑﻮ ﺳـﺮﯾﺤﮥ )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺴﯿﻦ( اﻟﻐﻔﺎري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (40‬او )‪(42‬‬‫ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ اﺻﺤﺎب اﻟﻨﺒﯽ ص ﻣﻤﻦ ﺑﺎﯾﻊ ﺗﺤﺖ اﻟﺸﺠﺮة‪ ،‬روي ﻋﻨﻪ اﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬و ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ ﺣﻤﺎز‪.‬‬‫و ﻫﻮ ﺑﮑﻨﯿﺘﻪ )أﺑﯽ ﺳﺮﯾﺤﮥ( اﺷﻬﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺻﺪر‪ :‬ﻋﻦ اﻟﻤﮑﺎن )ﻣﻦ ﺑﺎﺑﯽ ﻧﺼﺮ و ﺿﺮب( رﺟﻊ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺒﻄﺤﺎء )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺒﺎء و ﺳﮑﻮن اﻟﻄﺎء(‪ :‬اﻻرض اﻟﻤﻨﺒﺴﻄﮥ‪ ،‬اﻟﻤﺴﯿﻞ اﻟﻮاﺳﻊ ﻓﯿﻪ رﻣﻞ دﻗﺎق‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻗﻢ )ﻣﻦ ﺑﺎب ﻣﺪ( اﻟﺒﯿﺖ‪ :‬ﮐﻨﺴﻪ‪.‬‬‫]‪ [5‬ﻋﻤﺪ إﻟﯿﻬﻦ‪ :‬ﻗﺼﺪﻫﻦ‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻋﻤﺪ اﻟﯽ اﻟﺸﯽء و ﻟﻠﺸﯽء‪ :‬ﻗﺼﺪه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪190 :‬‬‫ﻋﻤﺮ اﻟﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻻﻇﻦ أن ﯾﻮﺷﮏ ان ادﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻣﺴﺌﻮل و اﻧﮑﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻤﺎ ذا أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟(‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ اﻧﮏ ﻗﺪ ﺑﻠﻐﺖ و ﺟﻬﺪت و ﻧﺼﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل‪) :‬أ ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﺸـﻬﺪون أن ﻻـ اﻟﻪ اﻻـ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ان ﻣﺤﻤـﺪا ﻋﺒـﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و ان ﺟﻨﺘﻪ ﺣﻖ و ﻧـﺎره ﺣﻖ‪ ،‬و ان اﻟﻤﻮت ﺣﻖ‪ ،‬و ان اﻟﺒﻌﺚ ﺑﻌﺪ‬‫اﻟﻤﻮت ﺣﻖ‪ ،‬و ان اﻟﺴﺎﻋـﮥ آﺗﯿـﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و ان اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟( ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و‬‫أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه« ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس اﻧﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ‬‫]‪ ،[1‬و أﻧﺘﻢ واردون ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺣﻮﺿﯽ ]‪ [1‬اﻟﻔﺮط )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻔﺎء و اﻟﺮاء(‪ :‬اﻟﻤﺘﻘﺪم‪،‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﺠﺰري ﻓﯽ »اﻟﻨﻬﺎﯾـﮥ«‪ :‬ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ »اﻧـﺎ ﻓﺮﻃﮑـﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺤـﻮض« أي ﻣﺘﻘـﺪﻣﮑﻢ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﯾﻘـﺎل‪ :‬ﻓﺮط ﯾﻔﺮط )ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﻌﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻤﺎﺿـﯽ و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 108‬از ‪184‬‬‫ﮐﺴﺮﻫﺎ ﻓﯽ اﻟﻤﻀﺎرع( ﻓﻬﻮ ﻓﺎرط و ﻓﺮط‪ ،‬إذا ﺗﻘﺪم و ﺳﺒﻖ اﻟﻘﻮم ﻟﯿﺮﺗﺎد ﻟﻬﻢ اﻟﻤﺎء‪ ،‬و ﯾﻬﯿﺊ ﻟﻬﻢ اﻟﺪﻻء و اﻻرﺷﯿﮥ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻪ اﻟﺪﻋﺎء ﻟﻠﻄﻔﻞ اﻟﻤﯿﺖ‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﺟﻌﻠﻪ ﻟﻨﺎ ﻓﺮﻃﺎ« أي اﺟﺮا ﯾﺘﻘﺪﻣﻨﺎ‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪:‬‬‫اﻓﺘﺮط ﻓﻼن اﺑﻨﺎ ﻟﻪ ﺻﻐﯿﺮا‪ ،‬إذا ﻣﺎت ﻗﺒﻠﻪ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻪ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪» :‬اﻧﺎ و اﻟﻨﺒﯿﻮن ﻓﺮاط اﻟﻘﺎﺻﻔﯿﻦ« أي ﻣﺘﻘﺪﻣﻮن اﻟﯽ اﻟﺸﻔﺎﻋﮥ‪ ،‬و اﻟﻘﺎﺻﻔﻮن‪ :‬اﻟﻤﺰدﺣﻤﻮن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪191 :‬‬‫أﻋﺮض ﻣﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼﺮي ]‪ [1‬و ﺻﻨﻌﺎء ]‪ ،[2‬ﻓﯿﻪ ﻋﺪد اﻟﻨﺠﻮم ﻗﺪﺣﺎن ]‪ [3‬ﻣﻦ ﻓﻀﮥ‪ ،‬و اﻧﯽ ]‪ [1‬ﺑﺼـﺮي‪) :‬ﺑﻀﻢ اﻟﺒﺎء و ﺳﮑﻮن اﻟﺼﺎد و آﺧﺮﻫﺎ‬‫اﻻﻟﻒ اﻟﻤﻘﺼﻮرة( ﺗﻄﻠﻖ ﻋﻠﯽ ﻣﻮﺿﻌﯿﻦ‪:‬‬‫اﺣـﺪاﻫﻤﺎ و ﻫﯽ اﻟﻤﺸـﻬﻮرة ﻗـﺪﯾﻤﺎ و ﺣـﺪﯾﺜﺎ ﻋﻨﺪ اﻟﻌﺮب ﻣﻮﺿﻊ ﺑﺎﻟﺸﺎم ﻣﻦ اﻋﻤﺎل دﻣﺸﻖ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﺤﻤﻮي ﻓﯽ »ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺒﻠﺪان« ج ‪ 1‬ص ‪:441‬‬‫ﻫﯽ ﻗﺼﺒﮥ ﮐﻮرة ﺣﻮران اﻓﺘﺘﺤﻬﺎ اﻟﻤﺴﻠﻤﻮن ﺳﻨﮥ )‪.(13‬‬‫و اﻟﺜﺎﻧﯿـﮥ‪ :‬ﻣﻦ ﻗﺮي ﺑﻐـﺪاد ﻗﺮب ﻋﮑﺒﺮا‪ ،‬و إﻟﯿﻬـﺎ ﯾﻨﺴﺐ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺧﻠﻒ اﻟﺒﺼـﺮوي اﻟﺸـﺎﻋﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪.(443‬‬‫]‪ [2‬ﺻـﻨﻌﺎء )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺼﺎد و ﺳـﮑﻮن اﻟﻨﻮن و آﺧﺮﻫﺎ اﻻﻟﻒ اﻟﻤﻤﺪودة(‪ :‬ﻗﺎل اﻟﺤﻤﻮي ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺒﻠﺪان‪ :‬ﻣﻨﺴﻮﺑﮥ اﻟﯽ ﺟﻮدة اﻟﺼﻨﻌﮥ ﻓﯽ ذاﺗﻬﺎ‬‫ﮐﻘﻮﻟﻬﻢ‪ :‬اﻣﺮأة ﺣﺴﻨﺎء و ﻋﺠﺰاء و ﺷﻬﻼء‪ ،‬و اﻟﻨﺴﺒﮥ إﻟﯿﻬﺎ ﺻﻨﻌﺎﻧﯽ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮ ﻗﯿﺎس ﮐﺎﻟﻨﺴﺒﮥ اﻟﯽ ﺑﻬﺮاء ﺑﻬﺮاﻧﯽ و ﺻﻨﻌﺎء‪:‬‬‫ﻣﻮﺿﻌﺎن‪:‬‬‫اﺣـﺪﻫﻤﺎ ﺑﺎﻟﯿﻤﻦ ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺳـﻤﯿﺖ ﺑﺎﺳﻢ ﺑﺎﻧﯿﻬﺎ و ﻫﻮ ﺻـﻨﻌﺎء ﺑﻦ ازال ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺮ ﺑﻦ ﻋﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﺷﺎﻟﺦ‪ ،‬و ﻫﯽ ﻣﻦ اﻻﻋﺘﺪال ﻣﻦ اﻟﻬﻮاء ﺑﺤﯿﺚ ﻻ ﯾﺘﺤﻮل‬‫اﻻﻧﺴﺎن ﻣﻦ ﻣﮑﺎن ﻃﻮل ﻋﻤﺮه ﺻﯿﻔﺎ و ﻻ ﺷﺘﺎء‪.‬‬‫و اﻟﻤﻮﺿﻊ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻗﺮﯾﮥ ﻋﻠﯽ ﺑﺎب دﻣﺸﻖ دون اﻟﻤﺰة‪ ،‬ﺧﺮﺑﺖ اﻻن و ﻗﺪ ﻧﺴﺐ إﻟﯿﻬﺎ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻘـﺪﺣﺎن‪ :‬اﻟﻈﺎﻫﺮ اﻧﻪ ﺟﻤﻊ اﻟﻘـﺪح )ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﻘﺎف و اﻟـﺪال( و ﻫﯽ اﻧﺎء ﯾﺸـﺮب ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬او اﻧﺎء واﺳﻊ و ﻻ ﯾﻘﺎل ﻗﺪح اﻻ إذا ﮐﺎن ﻓﺎرﻏﺎ ﻓﺎذا‬‫ﮐﺎن ﻓﯿﻪ ﺷـﺮاب ﻗﯿﻞ ﻟﻪ‪ :‬ﮐﺄس‪ ،‬و ﻟﮑﻦ ﻣﺎ وﺟـﺪت ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺎﺟﻢ اﻟﻘـﺪﺣﺎن ﺟﺎء ﺟﻤﻌﺎ ﻟﻠﻘﺪح )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻘﺎف و اﻟﺪال( و اﻧﻤﺎ ﻫﻮ ﺟﻤﻊ ﻟﻠﻘﺪح‬‫)ﺑﮑﺴﺮ اﻟﻘﺎف و ﺳﮑﻮن اﻟﺪال( أي اﻟﺴﻬﻢ ﻗﺒﻞ ان ﯾﻨﺼﻞ و ﯾﺮاش‪ ،‬و اﻣﺎ ﺟﻤﻊ اﻟﻘﺪح )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻘﺎف و اﻟﺪال( ﻓﻬﻮ اﻻﻗﺪاح ﮐﺴﺒﺐ و اﺳﺒﺎب‪.‬‬‫و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﻟﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪192 :‬‬‫ﺳـﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠﯽ ﻋﻦ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤـﺎ‪ :‬اﻟﺜﻘـﻞ اﻻـﮐﺒﺮ ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ‪،‬‬‫ﻓﺎﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒﺪﻟﻮا و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺎﻧﻪ ﻗﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ :‬اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ]‪ [1‬ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض ]‪.[2‬‬‫و رواه زر ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺶ ]‪ [3‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺧﺮج ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻣﻦ اﻟﻘﺼﺮ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻘﺒﻠﻪ رﮐﺒﺎن ]‪[1‬‬‫ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ دﻣﺸﻖ ﻻﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻻﻣﺎم ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪» :‬ﻟﻦ ﯾﺘﻔﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض« و ﻓﯽ »اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧﯽ ج‬‫‪» :1‬اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻨﻘﻀـﯿﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض«‪ [2] .‬روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﺳـﯿﺪ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ و إﻟﯿﮏ ﺑﻌﻀـﻬﻢ‪ :‬اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻓﯽ‬‫ﺗﺎرﯾﺦ دﻣﺸﻖ ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺤﻤﻮدي ج ‪ 2‬ص ‪ -45‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »اﻻﺻﺎﺑﮥ« ج ‪ 2‬ص ‪ ،257‬و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪209‬‬‫و ج ‪ 7‬ص ‪ 348‬و اﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ ﻓﯽ »اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤﮥ« ص ‪ 25‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ ﻓﯽ »اﻟﺼﻮاﻋﻖ« ص ‪ ،25‬و اﻟﺤﻠﺒﯽ ﻓﯽ »اﻟﺴﯿﺮة«‬‫ج ‪ 3‬ص ‪.301‬‬‫]‪ [3‬زر )ﺑﮑﺴـﺮ اﻟﺰاء اﻟﻤﻌﺠﻤـﮥ و ﺷﺪ اﻟﺮاء اﻟﻤﻬﻤﻠﮥ( ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺶ )ﻣﺼـﻐﺮا( اﺑﻮ ﻣﺮﯾﻢ اﻻﺳﺪي اﻟﮑﻮﻓﯽ ﻋﺎش ﻣﺎﺋﮥ و ﻋﺸـﺮﯾﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ‬‫)‪ (81‬او )‪ (82‬او )‪ ،(83‬و ﻟﮑﻦ ﻣﺎ ﻟﻘﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ص‪.‬‬‫ﻗـﺪم اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ و ﻟﺰم أﺑﯽ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮف‪ ،‬و ﺳـﻤﻊ ﻣﻦ ﺻـﻔﻮان اﺑﻦ ﻋﺴﺎل‪ ،‬و ﺣﺪث ﻋﻦ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 109‬از ‪184‬‬‫ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد‪ ،‬و ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﻟﯿﻤﺎن‪ ،‬و أﺑﯽ ذر اﻟﻐﻔﺎري‪.‬‬‫و روي ﻋﻨﻪ ﻋﺎﺻﻢ ﺑﻦ ﺑﻬﺪﻟـﮥ‪ ،‬و ﻫﻤﺎم‪ ،‬و ﯾﺰﯾـﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬و ﻋﺪي ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﻬﺎل ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻓﯿﺮوز‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﺎس ﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﺒﺎﺑﮥ‪ ،‬و ﺳﻠﯿﻤﺎن اﺑﻦ ﻣﻬﺮان اﻻﻋﻤﺶ‪ ،‬و ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﺟﻬﻢ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺮزوق‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪193 :‬‬‫ﻣﺘﻘﻠـﺪي اﻟﺴـﯿﻮف‪ ،‬ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﻌﻤﺎﺋﻢ‪ ،‬ﺣـﺪﯾﺜﯽ ﻋﻬـﺪ ﺑﺴـﻔﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟـّﺴ ﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و رﺣﻤﮥ اﻟﱠﻠﻪ و ﺑﺮﮐﺎﺗﻪ‪ ،‬اﻟـّﺴ ﻼم ﻋﻠﯿﮏ ﯾﺎ‬‫ﻣﻮﻻﻧﺎ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﻌﺪ ﻣﺎ رد اﻟّﺴﻼم‪ :‬ﻣﻦ ﻫﻬﻨﺎ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ؟ ﻓﻘﺎم اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ ﻣﻨﻬﻢ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ زﯾﺪ‬‫أﺑﻮ أﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﺧﺰﯾﻤﮥ ﺗﺮﺟﻤﻪ ارﺑﺎب اﻟﺘﺮاﺟﻢ و اﺛﻨﻮا ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ج ‪ 1‬ص ‪ :57‬زر ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺶ‪ ،‬اﻻﻣـﺎم اﻟﻘـﺪوة‪ ،‬اﺑﻮ ﻣﺮﯾﻢ اﻻﺳـﺪي اﻟﮑﻮﻓﯽ ﻋـﺎش )‪ (120‬ﺳـﻨﮥ‪ ... ،‬و ﻋﻨﻪ‬‫ﻋﺎﺻﻢ ﺑﻦ ﺑﻬﺪﻟـﮥ‪ ،‬و ﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻘﺮآن و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن زر ﻣﻦ اﻋﺮاب اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﮐﺎن اﺑﻦ ﻣﺴـﻌﻮد ﯾﺴﺄﻟﻪ ﻋﻦ اﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ‪ ،‬و روي ﻋﻨﻪ اﯾﻀـﺎ‬‫ﻋﺒﺪة ﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﺒﺎﺑﮥ‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺧﺎﻟﺪ‪ ،‬و ﻋﺪي ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬و اﺑﻮ اﺳﺤﺎق اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ‪ ،‬و اﻻﻋﻤﺶ‪ ،‬و ﻋﺪة‪ ،‬ﻣﺎت ﺳﻨﮥ اﺛﻨﯿﻦ و ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻋﻘﺪ ﻟﻪ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻـﻔﻬﺎﻧﯽ ﻓﯽ »ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« ج ‪ 4‬ص ‪ 191 -181‬ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﺿﺎﻓﯿﮥ و ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻮاﻓﺪ اﻟﻐﺎدي‪ ،‬اﻟﺬاﮐﺮ ﻓﯽ اﻟﻨﺎدي‪ ،‬و‬‫ﻗﺪ ﻟﯿﺘﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﻏﺰي ﻟﯿﻐﻨﻢ‪ ،‬زر ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺶ اﺑﻮ ﻣﺮﯾﻢ‪ ،‬ﺗﺤﻤﻞ اﻟﮑﻼل‪ ،‬ﻃﻠﺒﺎ ﻟﻠﮑﻤﺎل‪ ،‬ﻓﺤﻔﻆ ﻣﻦ اﻟﻤﻼل‪ ،‬و ﺛﺒﺖ ﻓﯽ اﻟﻮﺻﺎل‪.‬‬‫ﺛﻢ ﺣﮑﯽ ان زر ﺑﻦ ﺣـﺒﯿﺶ ﮐﺘﺐ اﻟﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠـﮏ ﺑﻦ ﻣﺮوان ﮐﺘﺎﺑـﺎ ﯾﻌﻈﻪ و ﮐـﺎن ﻓﯽ آﺧﺮه‪ :‬ﻻـ ﯾﻄﻌﻤـﮏ ﻓﯽ ﻃـﻮل اﻟﺤﯿـﺎة ﻣـﺎ ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻦ‬‫ﺻﺤﺘﮏ ﻓﺎﻧﺖ اﻋﻠﻢ ﺑﻨﻔﺴﮏ‪ ،‬و اذﮐﺮ ﻣﺎ ﺗﮑﻠﻢ ﺑﻪ اﻻوﻟﻮن‪:‬‬‫إذا اﻟﺮﺟﺎل وﻟﺪت اوﻻدﻫﺎ و ﺑﻠﯿﺖ ﻣﻦ ﮐﺒﺮ اﺟﺴﺎدﻫﺎ‬‫و ﺟﻌﻠﺖ اﺳﻘﺎﻣﻬﺎ ﺗﻌﺘﺎدﻫﺎ ﺗﻠﮏ زروع ﻗﺪ دﻧﯽ ﺣﺼﺎدﻫﺎ‬‫ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺮأ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ اﻟﮑﺘﺎب ﺑﮑﯽ ﺣﺘﯽ ﺑﻞ ﻃﺮف ﺛﻮﺑﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﺻﺪق زر‪ ،‬ﻟﻮ ﮐﺘﺐ إﻟﯿﻨﺎ ﺑﻐﯿﺮ ﻫﺬا ﮐﺎن ارﻓﻖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪194 :‬‬‫اﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ذو اﻟﺸـﻬﺎدﺗﯿﻦ‪ ،‬و ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺷﻤﺎس ]‪ ،[1‬و ﻋﻤﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳﺮ ]‪ ،[2‬و أﺑﻮ اﻟﻬﯿﺜﻢ ]‪ [1‬ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺷﻤﺎس‪ :‬ﺑﻦ زﻫﯿﺮ ﺑﻦ‬‫ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻣﺮئ اﻟﻘﯿﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ اﺑﻦ ﺛﻌﻠﺒﮥ ﺑﻦ ﮐﻌﺐ ﺑﻦ اﻟﺨﺰرج اﻻﻧﺼﺎري ﯾﮑﻨﯽ اﺑﺎ ﻣﺤﻤﺪ و اﺑﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪.‬‬‫ﮐﺎن ﺧﻄﯿﺐ اﻻﻧﺼﺎر‪ ،‬و ﺧﻄﯿﺐ اﻟﻨﺒﯽ ص ﮐﻤﺎ ﮐﺎن ﺣﺴﺎن ﺷﺎﻋﺮه‪.‬‬‫ﺧﻄﺐ ﻣﻘﺪم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ص اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ و ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻤﻨﻌﮏ ﻣﻤﺎ ﻧﻤﻨﻊ ﻣﻨﻪ اﻧﻔﺴﻨﺎ و اوﻻدﻧﺎ ﻓﻤﺎﻟﻨﺎ؟ ﻗﺎل ص‪ :‬اﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬رﺿﯿﻨﺎ‪.‬‬‫و ﻟﻢ ﯾﺬﮐﺮه اﺻﺤﺎب اﻟﻤﻐﺎزي ﻓﯽ اﻟﺒﺪرﯾﯿﻦ‪ ،‬و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬اول ﻣﺸﺎﻫﺪه »اﺣﺪ« و ﺷﻬﺪ ﻣﺎ ﺑﻌﺪﻫﺎ‪.‬‬‫روي اﻟﺠﺰري ﻓﯽ »اﺳـﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ« ج ‪ 1‬ص ‪ 229‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ ﻓﯽ »اﻻﺻﺎﺑﮥ« ج ‪ 1‬ص ‪ 195‬ﻋﻦ اﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ اﻧﮑﺸﻒ‬‫اﻟﻨﺎس ﯾﻮم اﻟﯿﻤﺎﻣﮥ ﻗﻠﺖ ﻟﺜﺎﺑﺖ اﺑﻦ ﻗﯿﺲ‪ :‬اﻻ ﺗﺮي ﯾﺎ ﻋﻢ؟ و وﺟﺪﺗﻪ ﯾﺘﺤﻨﻂ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﻫﮑﺬا ﮐﻨﺎ ﻧﻘﺎﺗﻞ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ )و آﻟﻪ(‬‫و ﺳﻠﻢ ﺑﺌﺲ ﻣﺎ ﻋﻮدﺗﻢ اﻗﺮاﻧﮑﻢ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﻧﯽ اﺑﺮأ إﻟﯿﮏ ﻣﻤﺎ ﺟﺎء ﺑﻪ ﻫﺆﻻء‪ ،‬و ﻣﻤﺎ ﺻﻨﻊ ﻫﺆﻻء‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎﺗﻞ ﺣﺘﯽ ﻗﺘﻞ‪.‬‬‫و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ان ﮐﻮن ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺷـﻤﺎس ﻣﻦ ﺟﻤﻠﮥ اﻟﺸـﻬﻮد ﻻ ﯾﺴﺎﻋﺪه اﻟﺘﺎرﯾﺦ ﻻن اﻻﺳﺘﺸـﻬﺎد و اﻟﻤﻨﺎﺷﺪة ﮐﺎن ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ‪ :‬ﺳـﻨﮥ )‪(35‬‬‫ﻣﻦ اﻟﻬﺠﺮة‪ ،‬و اﻟﺤﺎل ان ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻦ ﻗﯿﺲ ﮐﻤﺎ ذﮐﺮ ﻗﺘﻞ ﻓﯽ ﺣﺮب اﻟﯿﻤﺎﻣﮥ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(12‬‬‫]‪ [2‬ﻋﻤـﺎر ﺑﻦ ﯾﺎﺳـﺮ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ اﻟﮑﻨﺎﻧﯽ اﻟﻤـﺬﺣﺠﯽ‪ ،‬اﺑﻮ اﻟﯿﻘﻈﺎن‪ ،‬اﻟﺼـﺤﺎﺑﯽ اﻟﺠﻠﯿﻞ‪ ،‬ﻣﻦ اﻟﺴﺎﺑﻘﯿﻦ اﻟﻤﻌـﺬﺑﯿﻦ ﻓﯽ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻮﻻة‬‫اﻟﺸﺠﻌﺎن ذوي اﻟﺮأي‪.‬‬‫ﻫﺎﺟﺮ اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬و ﺷﻬﺪ ﺑﺪرا واﺣﺪا‪ ،‬و اﻟﺨﻨﺪق و ﺑﯿﻌﮥ اﻟﺮﺿﻮان‪ ،‬و ﮐﺎن اﻟﻨﺒﯽ ﯾﻠﻘﺒﻪ »اﻟﻄﯿﺐ اﻟﻤﻄﯿﺐ« و ﻗﺎل ص ﻓﯽ ﺣﻘﻪ‪» :‬ﻣﺎ ﺧﯿﺮ ﻋﻤﺎر‬‫ﺑﯿﻦ اﻣﺮﯾﻦ اﻻ اﺧﺘﺎر ارﺷﺪﻫﻤﺎ«‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 110‬از ‪184‬‬‫و ﻫﻮ اول ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻣﺴﺠﺪا ﻓﯽ اﻻﺳﻼم‪ ،‬و ﺷﻬﺪ اﻟﺠﻤﻞ و ﺻﻔﯿﻦ ﻣﻊ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪195 :‬‬‫اﺑﻦ اﻟﺘﯿﻬﺎن ]‪ ،[1‬و ﻫﺎﺷﻢ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻋﺘﺒﮥ‪ ،‬و ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص‪ ،‬و ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ ﺑﺪﯾﻞ ﺑﻦ ورﻗﺎء ﻓﺸﻬﺪوا اﻧﻬﻢ ﺳﻤﻌﻮا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و اﻟﻪ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه( اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل ﻋﻠﯽ ﻻﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ :‬ﻣﺎ ﻣﻨﻌﮑﻤﺎ أن ﺗﻘﻮﻣﺎ ﻓﺘﺸـﻬﺪا‪ ،‬ﻓﻘـﺪ ﺳـﻤﻌﺘﻤﺎ ﮐﻤﺎ ﺳـﻤﻊ اﻟﻘﻮم‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ان ﮐﺎﻧﺎ ﮐﺘﻤﺎﻫﺎ‬‫ﻣﻌﺎﻧﺪة ﻓﺄﺑﻠﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﺄﻣﺎ اﻟﺒﺮاء ﻓﻌﻤﯽ ﻓﮑﺎن ﯾﺴﺄل ﻋﻦ ﻣﻨﺰﻟﻪ‪ ،‬ﻓﯿﻘﻮل‪ :‬ﮐﯿﻒ ﯾﺮﺷﺪ ﻣﻦ أدرﮐﺘﻪ اﻟﺪﻋﻮة‪ ،‬و أﻣﺎ أﻧﺲ ﻓﻘﺪ ﺑﺮﺻﺖ ﻗﺪﻣﺎه‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻟﻤﺎ اﺳﺘﺸﻬﺪه ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻋﻠﯽ ﻗﻮل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‪ ،‬و اﻋﺘﺬر ﺑﺎﻟﻨﺴﯿﺎن‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪) :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ‬‫ان ﮐﺎن ﮐﺎذﺑﺎ‪ ،‬ﻓﺎﺿﺮﺑﻪ ﺑﺒﯿﺎض ﻻ ﺗﻮارﯾﻪ اﻟﻌﻤﺎﻣﮥ ﻓﺒﺮص وﺟﻬﻪ ﻓﺴﺪل ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﺑﺮﻗﻌﺎ ﻋﻠﯽ وﺟﻬﻪ([ اﻟﺦ ]‪ .[4] [3‬ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم و ﺻﺎر ﺷﻬﯿﺪا‬‫ﻓﯽ اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (37‬و ﮐﺎن ﻋﻤﺮه )‪ (93‬ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫]‪ [1‬اﺑﻮ اﻟﻬﯿﺜﻢ‪ :‬ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻟﺘﯿﻬﺎن اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺼـﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﯾﮑﺮه اﻻﺻـﻨﺎم ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿـﮥ‪ ،‬و ﯾﻘﻮل ﺑﺎﻟﺘﻮﺣﯿـﺪ ﻫﻮ و اﺳـﻌﺪ ﺑﻦ زرارة‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺎ‬‫اول ﻣﻦ اﺳـﻠﻢ ﻣﻦ اﻻﻧﺼﺎر ﺑﻤﮑـﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ اﺣﺪ اﻟﻨﻘﺒﺎء اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ‪ ،‬ﺷـﻬﺪ ﺑﺪرا واﺣﺪا و اﻟﻤﺸﺎﻫﺪ ﮐﻠﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻓﯽ ﺻـﻔﯿﻦ ﻣﻊ اﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻓﻘﺎﺗﻞ ﺣﺘﯽ ﺻﺎر ﺷﻬﯿﺪا )‪.(37‬‬‫]‪ [2‬ﻫﺎﺷﻢ ﺑﻦ ﻋﺘﺒﮥ‪ :‬ﺑﻦ اﺑﯽ وﻗﺎص اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﺎﻟﻤﺮﻗﺎل ﺻـﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬اﺳـﻠﻢ ﯾﻮم ﻓﺘﺢ ﻣﮑﮥ و ﻧﺰل اﻟﺸﺎم ﺑﻌﺪ ﻓﺘﺤﻬﺎ‪ ،‬و ﺷـﻬﺪ اﻟﻘﺎدﺳﯿﮥ ﻣﻊ ﻋﻤﻪ ﺳﻌﺪ‬‫ﺑﻦ اﺑﯽ وﻗﺎص‪ ،‬و أﺻـﯿﺒﺖ ﻋﯿﻨﻪ ﯾﻮم اﻟﯿﺮﻣﻮك‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻊ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻓﯽ ﺻـﻔﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﻮﻟﯽ ﻗﯿﺎدة اﻟﺮﺟﺎﻟـﮥ و ﻗﺎﺗﻞ ﺣﺘﯽ ﺻﺎر‬‫ﺷﻬﯿﺪا )‪.(37‬‬‫]‪ [3‬أرﺑﻌﯿﻦ ﻣﻨﺎﻗﺐ ص ‪ 11‬و ‪ -12‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻨﺎﺻﺮﯾﮥ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫]‪ [4‬روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻤﻨﺎﺷﺪة ﻋﻦ زر ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺶ ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﺒﺎرﻋﯿﻦ و إﻟﯿﮏ ﺑﻌﻀﻬﻢ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪ 196 :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺰرﻗﺎﻧﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ ﻓﯽ »ﺷﺮح اﻟﻤﻮاﻫﺐ« ج ‪ 7‬ص ‪.13‬‬‫و ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺰري اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ ﻓﯽ »أﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ« ج ‪ 1‬ص ‪ 368‬ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ ﺑﺪﯾﻞ‪.‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ ﻓﯽ »اﻻﺻﺎﺑﮥ ﻓﯽ ﺗﻤﯿﯿﺰ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ« ج ‪ 1‬ص ‪.305‬‬‫و اﻟﻌﻼﻣﮥ أﺑﻮ ﻋﻤﺮو اﻟﮑﺸﯽ ﻓﯽ رﺟﺎﻟﻪ ص ‪.30‬‬‫ﺗﺬﻧﯿﺐ‪ :‬ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎﻇﺮ ﻓﯽ أﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ان ﻗﻮﻣﺎ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ اﻟﺤﻀﻮر ﻓﯽ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻗﺪ ﮐﺘﻤﻮا ﺷﻬﺎدﺗﻬﻢ ﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴﻼم ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﺪﻋﺎ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺄﺧﺬﺗﻬﻢ اﻟﺪﻋﻮة‪ ،‬و ﻫﻢ‪ :‬أﺑﻮ ﺣﻤﺰة أﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.91/93/(90‬‬‫ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب اﻻﻧﺼﺎري اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.2/(71‬‬‫ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺠﻠﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.54/(51‬‬‫زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ اﻟﺨﺰرﺟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.68/(66‬‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺪﻟﺞ‪ ،‬و ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ودﯾﻌﮥ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﻤﺠﺎﻫـﺪ اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻓﯽ »اﻟﻐـﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ 192‬ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ اﻟﻤﺼـﺎﺑﯿﻦ ﺑﺎﻟـﺪﻋﻮة رﺑﻤـﺎ ﯾﻘﻒ ﻓﯽ ﺻـﺪر اﻟﻘـﺎرئ اﻻﺧﺘﻼـف ﺑﯿﻦ‬‫اﻻﺣـﺎدﯾﺚ اﻟﻨﺎﺻـﮥ ﺑـﺄن اﻧﺴﺎ ﻗـﺪ أﺻﺎﺑﺘﻪ اﻟـﺪﻋﻮة ﺑﮑﺘﻤﺎن اﻟﺸـﻬﺎدة‪ ،‬و ﻣﺎ ﺟﺎء ﻣﻮﻫﻤﺎ ﺑﺸـﻬﺎدﺗﻪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻋﺮﻓﺖ ان اﻟﻔﺮﯾﻖ اﻻﺧﯿﺮ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﻣﺤﺮف‬‫اﻟﻤﺘﻦ ﻓﯿﻪ ﺗﺼﺤﯿﻒ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺗﻘﺪﯾﺮ ﺳﻼﻣﺘﻪ ﻻ ﯾﻘﺎوم اﻻول ﮐﺜﺮة و ﺻﺤﮥ و ﺻﺮاﺣﮥ‪.‬‬‫و ﮐﺬﻟﮏ ﻧﺮي ﻓﯽ »أﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ« ج ‪ 3‬ص ‪ 321‬ان ﻗﻮﻣﺎ ﮐﺘﻤﻮا اﻟﺸﻬﺎدة ﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪197 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺟﻤﺎل ﻟا ﺪﯾﻦ ﻣﺤﺪث در »روﺿﮥ اﻻﺣﺒﺎب ﻓﯽ ﺳﯿﺮ اﻟﻨﺒﯽ و اﻵل و اﻻﺻﺤﺎب« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 111‬از ‪184‬‬‫]و در اﺛﻨـﺎء ﻣﺮاﺟﻌﺖ‪ ،‬ﭼﻮن ﺑﻤﻨﺰل ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﮐﻪ از ﻧﻮاﺣﯽ ﺟﺤﻔﻪ اﺳﺖ رﺳـﯿﺪه ﻧﻤـﺎز ﭘﯿﺸـﯿﻦ را در أول وﻗﺖ ﮔـﺬارد‪ ،‬و ﺑﻌـﺪ از آن رو‬‫ﺑﺴﻮي ﯾﺎران ﮐﺮد و ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫)أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟(‬‫‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ آﯾﺎ ﻧﯿﺴﺘﻢ ﻣﻦ اوﻟﯽ ﺑﻤﺆﻣﻨﺎن از ﻧﻔﺴﻬﺎي اﯾﺸﺎن؟‬‫و رواﯾﺘﯽ آﻧﮑﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﮔﻮﯾﯿﺎ ﻣﺮا ﺑﻌﺎﻟﻢ ﺑﻘﺎ ﺧﻮاﻧﺪﻧـﺪ و ﻣﻦ اﺟﺎﺑﺖ ﻧﻤﻮدم ﺑﺪاﻧﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﻦ در ﻣﯿﺎن ﺷـﻤﺎ دو اﻣﺮ ﻋﻈﯿﻢ ﻣﯽﮔﺬارم‪ ،‬و ﯾﮑﯽ از‬‫دﯾﮕﺮي ﺑﺰرگ ﺗﺮ اﺳﺖ‪ :‬ﻗﺮآن و أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ‪ ،‬ﺑﺒﯿﻨﯿﺪ و اﺣﺘﯿﺎط ﮐﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از ﻣﻦ ﺑﺎ آن دو اﻣﺮ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺳـﻠﻮك ﺧﻮاﻫﯿﺪ ﻧﻤﻮد‪ ،‬و رﻋﺎﯾﺖ‬‫ﺣﻘﻮق آﻧﻬﺎ ﺑﭽﻪ ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺧﻮاﻫﯿﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و آن دو اﻣﺮ از ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻫﺮﮔﺰ ﺟﺪا ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ ﺗﺎ در ﻟﺐ ﺣﻮض ﮐﻮﺛﺮ ﺑﻤﻦ رﺳـﻨﺪ‪ .‬ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‬‫ﻓﻤﺎ ﺧﺮﺟﻮا ﻣﻦ اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺣﺘﯽ ﻋﻤﻮا و أﺻﺎﺑﺘﻬﻢ آﻓﮥ ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ودﯾﻌﮥ و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺪﻟﺞ‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﺟﺎﻧﺐ آﺧﺮ ﻧﺮي ﻓﯽ »اﻻﺻﺎﺑﮥ« ج ‪ 2‬ص ‪ 421‬ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺪﻟﺞ أﻧﻪ ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﺸﺎﻫﺪﯾﻦ ﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪،‬‬‫ﻓﻤﺎ ﻫـﺬا اﻟﺘﻨﺎﻗﺾ إﻻ ﻣﻦ اﻟـﺬﯾﻦ ﺣﺮﻓﻮا اﻟﺤﻘﺎﯾﻖ‪ ،‬و ﻟﻨﻌﻢ ﻣﺎ ﻗﺎل اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻗـﺪس ﺳـﺮه ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ ﻣﺎ ﻓﯽ »أﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ« و »اﻻﺻﺎﺑﮥ«‪ :‬و أﻧﺖ ﺗﺮي‬‫ﮐﯿﻒ ﻟﻌﺐ ﺑا ﻦ ﺣﺠﺮ ﺑﺎﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺳـﻨﺪا و ﻣﺘﻨﺎ ﻓﻘﻠﺒﻪ ﻇﻬﺮا ﻟﺒﻄﻦ ﺑﺎﺳـﻘﺎط أﺳـﻤﺎء رواﺗﻪ اﻻرﺑﻌﮥ اﻟﻤﺬﮐﻮرﯾﻦ ﻓﯽ »أﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ«‪ ،‬و ﺣﺬف ﻗﺼـﮥ‬‫اﻟﮑﺎﺗﻤﯿﻦ و اﺻﺎﺑﮥ اﻟﺪﻋﻮة ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬وﻋﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺪﻟﺞ اﻟﮑﺎﺗﻢ ﻟﻠﺤﺪﯾﺚ راوﯾﺎ ﻟﻪ‪ ،‬و ﻋﺪم ذﮐﺮ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ودﯾﻌﮥ رأﺳﺎ )ﺣﯿﺎ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﻣﺎﻧﮥ‬‫ﻓﯽ اﻟﻨﻘﻞ( و ﮐﻢ ﻻﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻧﻈﯿﺮ ذﻟﮏ ﻓﯽ ﺧﺼﻮص »اﻻﺻﺎﺑﮥ«‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪198 :‬‬‫آﻧﮕﺎه ﻓﺮﻣﻮد‪) :‬ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻮﻻي ﻣﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻣﻮﻻي ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺆﻣﻨﺎﻧﻢ(‪.‬‬‫ﺑﻌﺪ از آن دﺳﺖ ﻋﻠﯽ را ﺑﮕﺮﻓﺖ و ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫)ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه و أدر اﻟﺤﻖ ﻣﻌﻪ ﺣﯿﺚ ﮐﺎن(‪.‬‬‫و ﻣﺮوﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﻗﺪوه اﺻﺤﺎب ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺧﻄﺎب رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﮔﻔﺖ‪ :‬أي ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﺑﺎﻣﺪاد ﮐﺮدي و ﻣﻮﻻي ﻫﺮ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﻪاي‪.‬‬‫رو از ﺑﺮاي ﺳﺮ دﯾﻦ ﺧﻮﯾﺶ ﺗﺎﺟﯽ ﺳﺎز ز ﺧﺎك ﭘﺎي ﺟﻮان ﻣﺮد وال ﻣﻦ واﻻه‬‫ز دل ﻋﺪاوت او دور دار ﺗﺎ ﻧﺨﻮري ز ﺗﯿﻎ ﻟﻔﻆ ﻧﺒﯽ زﺧﻢ ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‬‫ﮔﻮاه ﭘﺎﮐﯽ اﺻﻠﺖ وﻻي ﻣﯿﺮي دان ﮐﻪ ﺑﺮ ﮐﻤﺎل ﻣﻌﺎﻟﯿﺶ ﻫﻞ اﺗﯽ اﺳﺖ ﮔﻮاه‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻨﻘﻞ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﺨﺎري«‬‫أﻣﺎ ذﮐﺮ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ رﻓﯿﻊ اﻟﺪﯾﻦ اﺣﻤﺪ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ]‪ [1‬اﻟﺴﯿﺪ اﻟﺤﺎج ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ رﻓﯿﻊ اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ‬‫ﺑﻦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ ﺷﺮﯾﻒ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺨﺎري اﻟﻤﻠﺘﺎﻧﯽ اﻟﻬﻨﺪي اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﺼﻮﻓﯽ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (869‬اﻟﻤﻄـﺎﺑﻖ ﻣـﻊ )ﯾـﺎ ﺧﯿﺮا وﻟﯿـﺎ( و ﯾﻨﺘﻬﯽ ﻧﺴـﺒﻪ اﻟﯽ رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻊ )‪ (26‬واﺳـﻄﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻗﺎل‬‫ﺻﺎﺣﺐ »ﺗـﺬﮐﺮة اﻻﺑﺮار« ﻫﮑﺬا‪ :‬ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ رﻓﯿﻊ اﻟﺪﯾﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮﻫﺎب ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﮑﺮم ﺣﺴـﯿﻦ‬‫ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻏﻮث ﺑﻦ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ اﻻﻋﻈﻢ ‪ ...‬اﻟﺦ‪.‬‬‫ﺻﺤﺐ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ اﻟﮑﺒﺎر و اﺳﺘﻔﺎد ﻣﻨﻬﻢ ﺣﺘﯽ اﻧﺘﻬﯽ ﻣﺮﺣﻠﮥ اﻻﻓﺎدة‪.‬‬‫ﮐـﺎن ﻓﯽ أو ﺋا ـﻞ أﻣﺮه ﻣﺘﻮﻃﻨـﺎ ﺑﺎﻟﻤﻠﺘﺎن‪ ،‬و ﺳﺎﻓﺮ اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ و ﺗﺸـﺮف ﺑﺰﯾﺎرة أﺷـﺮف ﻋﺎﻟﻢ اﻻﻣﮑﺎن ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ آﻟﻪ اﻟﻤﯿﺎﻣﯿﻦ ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﻌﻠﯽ اﻟﻤﻨﺎن‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺎد اﻟﯽ ﻣﻮﻃﻨﻪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪199 :‬‬‫ﭘﺲ ﻋﺒﺎرت او اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻣﺬﮐﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ]‪ .[1‬و ﺑﻌﺪ ﻣﺪة ﻫﺎﺟﺮ اﻟﯽ اﻟﺪﻫﻠﯽ‪ ،‬و ﺻﺎر ﻣﻌﻈﻤﺎ ﻟﺪي ﺳﻠﻄﺎﻧﻪ اﺳﮑﻨﺪر‪ ،‬ﺛﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 112‬از ‪184‬‬‫ﺗﺸـﺮف ﻣﺮة ﺛﺎﻧﯿـﮥ ﺑﺰﯾﺎرة اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ اﻟﺸـﺮﯾﻔﯿﻦ )ﻣﮑـﮥ اﻟﻤﻌﻈﻤﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻤﻨﻮرة( و ﺗﺰوج ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻓﺎﻃﻤﮥ ﺑﻨﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺬي ﮐﺎن ﻣﻦ أﺑﻨﺎء‬‫ﻣﻠﻮك اﻟﺮوم‪ ،‬ﻓﺘﺮك اﻟﻤﻠﮏ و اﻟﺴﻠﻄﻨﮥ و ﺳﮑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﻮﻟﺪت ﻟﻪ وﻟﺪﯾﻦ ﺳﻤﯽ اﺣﺪﻫﻤﺎ ﺑﺎﻟﻤﺰﻣﻞ و اﻵﺧﺮ ﺑﺎﻟﻤﺪﺛﺮ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﺪﻫﻠﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (932‬اﻟﻤﻄﺎﺑﻖ ﻣﻊ )ﺷﯿﺦ ﺣﺎﺟﯽ(‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﻣﺼﻨﻔﺎﺗﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻟﻠﻘﺮآن اﻟﮑﺮﯾﻢ ﺳﻤﺎه »ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻻﻧﻮري«‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻢ اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ ﺟﻤﻊ ﻣﻦ أرﺑﺎب اﻟﺘﺮاﺟﻢ ﮐﺎﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻖ اﻟـﺪﻫﻠﻮي ﻓﯽ »اﺧﺒﺎر اﻻﺧﯿﺎر« ص ‪ ،206‬و اﻟﺴـﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺴﯿﺪ ﺟﻼل ﻣﺎه‬‫ﻋﺎﻟﻢ ﻓﯽ »ﺗﺬﮐﺮة اﻻﺑﺮار«‪ ،‬و ﺻﺎﺣﺐ »ﻧﺰﻫﮥ اﻟﺨﻮاﻃﺮ« ﻓﯿﻬﺎ ص ‪ 223‬ج ‪ ،4‬و اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﺎﺷﺎ ﻓﯽ »ﻫﺪﯾﮥ اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ« ج ‪ 1‬ص ‪.640‬‬‫]‪ [1‬ﺳـﯿﺬﮐﺮ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻓﯽ ﻧﺰول آﯾـﮥ اﻟﺘﺒﻠﯿﻎ أن اﻟﺴـﯿﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﻮﻫﺎب اﻟﺒﺨﺎري ﻗﺎل ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮه ﻋﻨﺪ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪» :‬ﻗُْﻞ ﻻ َأْﺳـ َﺌﻠُُﮑْﻢ َﻋَﻠﯿِْﻪ‬‫َأْﺟﺮًا ِإﻟﱠﺎ اﻟ َْﻤَﻮﱠدَة ﻓِﯽ اﻟ ُْﻘْﺮﺑﯽ‬‫)ﺷﻮري‪:(23 :‬‬‫ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪» :‬ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ«‬‫)اﻟﻤﺎﺋﺪة‪ (67 :‬أي ﺑﻠﻎ ﻣﻦ ﻓﻀﺎﯾـﻞ ﻋﻠﯽ‪ .‬ﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﺨﻄﺐ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ )و آﻟﻪ( و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‬‫ﻓﻬﺬا ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﺑﺦ ﺑﺦ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ! أﺻﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫رواه أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ و ذﮐﺮه أﯾﻀﺎ اﻟﺜﻌﺎﻟﺒﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ‪.‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣﮑﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷـﯿﺦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻤﮑﯽ ]‪ [1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﭘﺲ در »ﻣﻨﺢ ﻣﮑﯿﻪ ﺷـﺮح ﻗﺼـﯿﺪه ]‪ [2‬ﻫﻤﺰﯾﻪ« ﮐﻪ ﻧﺴﺦ‬‫ﻋﺪﯾﺪه آن از ﻧﻈﺮ ]‪ [1‬اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻤﮑﯽ‪ :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ اﻟﺴـﻌﺪي اﻻﻧﺼﺎري اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﻓﻘﯿﻪ ﺑﺎﺣﺚ‬‫ﻣﺼﺮي‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ ﻣﺤﻠﮥ أﺑﯽ اﻟﻬﯿﺘﻢ )ﻣﻦ إﻗﻠﯿﻢ اﻟﻐﺮﺑﯿﮥ ﺑﻤﺼﺮ( و إﻟﯿﻬﺎ ﻧﺴﺒﺘﻪ‪ ،‬ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(909‬‬‫و اﻟﺴﻌﺪي ﻧﺴﺒﮥ اﻟﯽ ﺑﻨﯽ ﺳﻌﺪ ﻣﻦ ﻋﺮب اﻟﺸﺮﻗﯿﮥ )ﺑﻤﺼﺮ(‪ ،‬ﺗﻠﻘﯽ اﻟﻌﻠﻢ ﻓﯽ اﻻزﻫﺮ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ أرﺑﺎب اﻟﺘﺮاﺟﻢ و اﺛﻨﻮا ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﻌﯿﺪروس ﻓﯽ »اﻟﻨﻮر اﻟﺴﺎﻓﺮ« ص ‪ -287‬اﻟﯽ ص ‪ 292‬ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ اﻟﻤﺒﺴﻮﻃﮥ‪:‬‬‫اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﻣﺎم ﺷـﯿﺦ اﻻﺳﻼم‪ ،‬ﺧﺎﺗﻤﮥ أﻫﻞ اﻟﻔﺘﯿﺎ و اﻟﺘﺪرﯾﺲ‪ ،‬ﮐﺎن ﺑﺤﺮا ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻔﻘﻪ و ﺗﺤﻘﯿﻘﻪ ﻻ ﺗﺪرﮐﻪ اﻟﺪﻻء‪ ،‬إﻣﺎم اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ ﮐﻤﺎ أﺟﻤﻊ‬‫ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ اﻟﻌﺎرﻓﻮن و اﻧﻌﻘـﺪت ﻋﻠﯿﻪ ﺧﻨﺎﺻـﺮ اﻟﻤﻼء‪ ،‬اﻣﺎم اﻗﺘـﺪت ﺑﻪ اﻻﺋﻤﮥ‪ ،‬و ﻫﻤﺎم ﺻﺎر ﻓﯽ إﻗﻠﯿﻢ اﻟﺤﺠﺎز اﻣﮥ‪ ،‬ﻣﺼـﻨﻔﺎﺗﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﺼـﺮ آﯾﮥ‬‫ﯾﻌﺠﺰ ﻋﻦ اﻻﺗﯿﺎن ﺑﻤﺜﻠﻬﺎ اﻟﻤﻌﺎﺻﺮون‪ ،‬ﻓﻬﻢ ﻋﻨﻬﺎ ﻗﺎﺻﺮون‪.‬‬‫و ﺗﻮﺟـﺪ ﺗﺮﺟﻤﺘـﻪ ﻓﯽ »اﻟﺒـﺪر اﻟﻄـﺎﻟﻊ« ج ‪ 1‬ص ‪ ،109‬و »اﻻﻋﻼــم« ج ‪ 1‬ص ‪ 223‬و »آداب اﻟﻠﻐـــﮥ« ج ‪ 3‬ص ‪ ،334‬و »داﺋﺮة اﻟﻤﻌـﺎرف‬‫اﻻﺳﻼﻣﯿﮥ« ج ‪ 1‬ص ‪ ،133‬و »ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺛﺮ« ج ‪ 2‬ص ‪ ،166‬و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻤﮑﮥ اﻟﻤﮑﺮﻣﮥ ﺳﻨﮥ )‪.(974‬‬‫]‪» [2‬اﻟﻤﻨﺢ اﻟﻤﮑﯿﮥ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﻘﺼﯿﺪة اﻟﻬﻤﺰﯾﮥ«‪ :‬أﺻﻞ اﻟﻘﺼﯿﺪة اﻟﻬﻤﺰﯾﮥ ﻟﺼﺎﺣﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪201 :‬‬‫ﻓﻘﯿﺮ ﮔﺬﺷـﺘﻪ و دو ﺗـﺎ ﻧﺴـﺨﻪ آن‪ ،‬ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از آن ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺷـﺪه ﺑﺎ اﺻﻞ ﻧﺴـﺨﻪ ﺷﺎرح‪ ،‬ﻧﺰد ﺣﻘﯿﺮ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪ ،‬در ذﮐﺮ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 113‬از ‪184‬‬‫]و اﻧﻪ ﻗﺎل‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه(‪.‬‬‫رواه ﺛﻠﺜﻮن ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ[ ]‪» .[1‬اﻟﺒﺮدة« اﻟﺸـﯿﺦ ﺷﺮف اﻟﺪﯾﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺒﻮﺻﯿﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (696‬ﺷﺮح اﻟﻘﺼﯿﺪة اﻟﻬﻤﺰﯾﮥ ﻓﯽ‬‫اﻟﻤﺪاﺋﺢ اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ اﻟﺘﯽ ﺳـﻤﯿﺖ ﺑﺎم اﻟﻘﺮي ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء و اﻻدﺑﺎء ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻨﻌﻢ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(889‬و اﻟﺸﯿﺦ اﺑﻮ‬‫اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ‪ ،‬و ﺧﻤﺴـﻬﺎ ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم أﺳﻌﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1166‬و ﺷﺮﺣﻬﺎ ﻣﻊ ﺗﺨﻤﯿﺴﻬﺎ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺮﯾﺎﻧﯽ‬‫ﻧﺰﯾﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻤﻨﻮرة‪ ،‬و ﺷﺮﺣﻬﺎ أﯾﻀﺎ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ ﺑﺸﺮح ﺳﻤﺎه »اﻟﻤﻨﺢ اﻟﻤﮑﯿﮥ« ﺛﻢ ﺳﻤﺎه »أﻓﻀﻞ اﻟﻘﺮي ﻓﯽ ﺷﺮح أم اﻟﻘﺮي«‪.‬‬‫]‪ [1‬ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻤﮑﯽ ﻓﯽ »ﺷﺮح ﻫﻤﺰﯾﮥ اﻟﺒﻮﺻﯿﺮي« ص ‪ 221‬ﻓﯽ ﺷﺮح ﻗﻮﻟﻪ‪:‬‬‫و ﻋﻠﯽ ﺻﻨﻮ اﻟﻨﺒﯽ و ﻣﻦ دﯾﻦ ﻓﺆادي و داده و اﻟﻮﻻء‬‫أي ﻣﻨﺎﺻـﺮ ﺑﻪ و اﻟـﺬب ﻋﻨﻪ و اﻟﺮد ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻧـﺎزع ﻓﯽ ﺧﻼـﻓﺘﻪ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺒـﺎل ﺑﻮﻗﻮع اﻻﺟﻤﺎع ﻋﻠﯿﻬﺎ و ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﺧﺮﺟﻮا ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻧﺎزﻋﻮه اﻻﻣﺮ‪ ،‬و‬‫رﻣﻮه ﺑﻤﺎ ﻫﻮ ﺑﺮيء ﻣﻨﻪ و ذﻟﮏ ﻋﻤﻼ ﺑﻤﺎ‬‫ﺻـﺢ ﻋﻨﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ و ﻫﻮ‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬ان ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻨﯽ و أﻧﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ وﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻌﺪي«‪ .‬و ﻟﺘﺄﮐﯿﺪ‬‫اﻟﺬب ﻋﻨﻪ ﻟﮑﺜﺮة أﻋﺪاﺋﻪ ﻣﻦ ﺑﻨﯽ أﻣّﯿﮥ و اﻟﺨﻮارج اﻟﺬﯾﻦ ﺑﺎﻟﻐﻮا ﻓﯽ ﺳـﺒﻪ و ﺗﻨﻘﯿﺼﻪ ﻣﺪة أﻟﻒ ﺷـﻬﺮ ﺣﺘﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺎﺑﺮ ﺧﺼﻪ اﻟﻨﺎﻇﻢ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬و‬‫ﻟﻬﺬا اﺷﺘﻐﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪202 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ در »ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ« ]‪ [1‬ﺑﺠﻮاب ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﺟﻮاب ﻫﺬه اﻟﺸﺒﻬﮥ اﻟﺘﯽ ﻫﯽ أﻗﻮي ﺷﺒﻬﻬﻢ ﯾﺤﺘﺎج اﻟﯽ ﻣﻘﺪﻣﮥ‪ ،‬و ﻫﯽ ﺑﯿﺎن اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻣﺨﺮﺟﯿﻪ‪.‬‬‫و ﺑﯿﺎﻧﻪ اﻧﻪ ﺣـﺪﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺢ ﻻ ﻣﺮﯾـﮥ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ أﺧﺮﺟﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﮐﺎﻟﺘﺮﻣﺬي ]‪ ،[2‬ﺟﻬﺎﺑﺬة اﻟﺤﻔﺎظ ﺑﺒﺚ ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻧﺼـﺤﺎ ﻟﻼﻣﮥ و‬‫ﻧﺼﺮة ﻟﻠﺤﻖ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺛﻢ ﻗﺎل أﺣﻤﺪ‪ :‬ﻣﺎ ﺟﺎء ﻻﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﻣﺎ ﺟﺎء ﻟﻌﻠﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻘﺎﺿـﯽ و اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‪ :‬ﻟﻢ ﯾﺮد ﻓﯽ ﺣﻖ أﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ﺑﺎﺳﺎﻧﯿﺪ اﻟﺼﺤﺎح اﻟﺤﺴﺎن أﮐﺜﺮ ﻣﻤﺎ ورد ﻓﯽ‬‫ﺣﻖ ﻋﻠﯽ‪.‬‬‫ﻓﻤﻦ ذﻟﮏ ﻣﺎ ﺻﺢ‪» :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﯾﺤﺒﻪ و ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺤﺒﻪ«‪.‬‬‫ﺑﻞ‬‫روي اﻟﺘﺮﻣـﺬي‪ :‬اﻧﻪ ﮐـﺎن أﺣﺐ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ ‪ ...‬اﻟﯽ أن ﻗﺎل‪ :‬و ان آﯾـﮥ اﻟﻤﺒﺎﻫﻠـﮥ )ﺳﻮرة آل ﻋﻤﺮان‪ (60 :‬ﻟﻤﺎ‬‫ﻧﺰﻟﺖ دﻋﺎ ﻋﻠﯿﺎ و ﻓﺎﻃﻤﮥ و اﺑﻨﯿﻬﻤﺎ و ﻗﺎل‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻫﺆﻻء اﻫﻠﯽ« و اﻧﻪ ﻗﺎل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ‪ :‬أﻧﺎ ﺳﯿﺪ وﻟﺪ آدم و ﻋﻠﯽ ﺳﯿﺪ اﻟﻌﺮب‪.‬‬‫ﻟﮑﻦ اﻋﺘﺮض ﺗﺼﺤﯿﺢ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻟﻬﺬا‪ ،‬و‬‫اﻧﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪ .‬رواه ﺛﻼﺛﻮن ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ ‪ ...‬اﻟﺦ ]‪ [1‬اﻟﺼﻮاﻋﻖ‬‫اﻟﻤﺤﺮﻗﮥ‪ :‬ﻓﯽ اﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﻌﮥ اﻟﻔﻪ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻤﮑﯽ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (950‬و رﺗﺒﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﻘﺪﻣﺎت و ﻋﺸـﺮة أﺑﻮاب‪ ،‬و رد ﻋﻠﯽ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻌﻼﻣﮥ‬‫اﻟﻤﺠﺎﻫﺪ اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺸﻬﯿﺪ ﻓﯽ ﻋﺎم )‪ (1019‬ﺑﮑﺘﺎب ﺳﻤﺎه »اﻟﺼﻮارم اﻟﻤﻬﺮﻗﮥ ﻓﯽ ﺟﻮاب اﻟﺼﻮاﻋﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗﮥ« و ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎن‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ :‬ﻫﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﯿﺴﯽ ﺑﻦ ﺳﻮرة اﻟﺴﻠﻤﯽ‪ ،‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(279‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪203 :‬‬‫و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ ]‪ ،[1‬و أﺣﻤﺪ ]‪.[2‬‬‫ﻓﻄﺮﻗﻪ ﮐﺜﯿﺮة ﺟﺪا و ﻣﻦ ﺛﻢ رواه ﺳﺘﮥ ﻋﺸﺮ ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻻﺣﻤﺪ‪ :‬اﻧﻪ ﺳـﻤﻌﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺛﻼﺛﻮن ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ‪ ،‬و ﺷﻬﺪوا ﺑﻪ ﻟﻌﻠﯽ ﻟﻤﺎ ﻧﻮزع أﯾﺎم ﺧﻼﻓﺘﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻣﺮ و ﺳﯿﺄﺗﯽ‪،‬‬‫و ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ أﺳﺎﻧﯿﺪﻫﺎ ﺻﺤﺎح و ﺣﺴﺎن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 114‬از ‪184‬‬‫و ﻻـ اﻟﺘﻔـﺎت ﻟﻤﻦ ﻗـﺪح ﻓﯽ ﺻـﺤﺘﻪ‪ ،‬و ﻻـ ﻟﻤﻦ رده‪ ،‬ﺑﺎن ﻋﻠﯿﺎ ﮐﺎن ﺑﺎﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻟﺜﺒﻮت رﺟﻮﻋﻪ ﻣﻨﻬﺎ و ادراﮐﻪ اﻟﺤـﺞ ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫و ﻗﻮل ﺑﻌﻀﻬﻢ ان زﯾﺎدة‬‫اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‬‫‪ ،‬اﻟﯽ آﺧﺮه ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ ﻣﺮدود‪ ،‬ﻓﻘﺪ ورد ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻃﺮق ﺻﺤﺢ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻨﻬﺎ[ ]‪.[3‬‬‫و ﻧﯿﺰ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻣﮑﯽ در »ﺻﻮاﻋﻖ ﻣﺤﺮﻗﻪ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗـﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه(‪ [1] .‬اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪ :‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺷـﻌﯿﺐ‪ ،‬اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺤﺎﻓـﻆ‪ ،‬أﺻـﻠﻪ ﻣﻦ ﻧﺴـﺎ )ﺑﻔﺘـﺢ اﻟﻨﻮن( ﻣﻦ ﻗﺮي ﺧﺮاﺳـﺎن‪ ،‬و ﺟﺎل ﻓﯽ اﻟﺒﻼد و اﺳـﺘﻮﻃﻦ ﻣﺼـﺮ ﻓﺤﺴـﺪه‬‫ﻣﺸﺎﯾﺨﻬـﺎ‪ ،‬ﻓﺨﺮج اﻟﯽ اﻟﺮﻣﻠـﮥ ﺑﻔﻠﺴـﻄﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺴـﺌﻞ ﻋﻦ ﻓﻀﺎﺋـﻞ ﻣﻌﺎوﯾـﮥ ﻓﺄﻣﺴـﮏ ﻋﻨﻪ ﻓﻀـﺮﺑﻮه ﻓﯽ اﻟﺠـﺎﻣﻊ و أﺧﺮج ﻋﻠﯿﻼ‪ ،‬ﻓﻤﺎت و دﻓﻦ ﺑﺒﯿﺖ‬‫اﻟﻤﻘﺪس‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺧﺮج ﺣﺎﺟﺎ ﻓﻤﺎت ﺑﻤﮑﮥ ﺳﻨﮥ )‪.(303‬‬‫ وﻓﯿﺎت اﻷﻋﯿﺎن ج ‪ 1‬ص ‪-21‬‬‫]‪ [2‬اﺣﻤﺪ‪ :‬ﻫﻮ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﻮاﺋﻠﯽ‪ ،‬إﻣﺎم اﻟﻤﺬﻫﺐ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ أﺻﻠﻪ ﻣﻦ ﻣﺮو‪ ،‬و ﮐﺎن أﺑﻮه واﻟﯽ ﺳﺮﺧﺲ‪ ،‬و وﻟﺪ ﺑﺒﻐﺪاد‬‫ﺳﻨﮥ )‪ ،(164‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(241‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺼﻮاﻋﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗﮥ ص ‪.25‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪204 :‬‬‫و ﻗـﺪ ﻣﺮ ﻓﯽ ﺣﺎدي ﻋﺸـﺮ اﻟﺸـﺒﻪ اﻧﻪ رواه ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺛﻼﺛﻮن ﺻـﺤﺎﺑﯿﺎ‪ ،‬و ان ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ ﻃﺮﻗﻪ ﺻـﺤﯿﺤﮥ أو ﺣﺴﻦ‪ ،‬و ﻣﺮ‬‫اﻟﮑﻼم ﺛﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﻌﻨﺎه ﻣﺴﺘﻮﻓﯽ ]‪ [1] .[2] [1‬اﻟﺼﻮاﻋﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗﮥ ص ‪.73‬‬‫]‪ [2‬ﻗـﺎل ﻓﯽ ص ‪ 25‬ﺑﻌـﺪ اﻋﺘﺮاﻓﻪ ﺑﺎن ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻐـﺪﯾﺮ ﺻـﺤﯿﺢ ﻻ ﻣﺮﯾﮥ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و اﺧﺮﺟﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﮐﺎﻟﺘﺮﻣﺬي و اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ و اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬و ان‬‫ﻃﺮﻗﻪ ﮐﺜﯿﺮة ﺟﺪا‪ ،‬و رواه ﺛﻠﺜﻮن ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ‪ ،‬و ان ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ اﺳﺎﻧﯿﺪه ﺻﺤﺎح أو ﺣﺴﺎن‪ ،‬و ﺻﺤﺢ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ ﻃﺮﻗﻪ‪:‬‬‫اﻟﻐﺮض ﻣﻦ اﻟﺘﻨﺼـﯿﺺ ﻋﻠﯽ ﻣﻮاﻻﺗﻪ اﺟﺘﻨﺎب ﺑﻐﻀﻪ‪ ،‬ﻻن اﻟﺘﻨﺼـﯿﺺ ﻋﻠﯿﻪ اوﻓﯽ ﺑﻤﺰﯾﺪ ﺷـﺮﻓﻪ‪ ،‬و ﺻﺪره ﺑﺄﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﮑﻢ ﺛﻼﺛﺎ‬‫ﻟﯿﮑﻮن اﺑﻌﺚ ﻋﻠﯽ ﻗﺒﻮﻟﻬﻢ‪ ،‬و ﮐﺬا ﺑﺎﻟﺪﻋﺎء ﻻﺟﻞ ذﻟﮏ اﯾﻀﺎ‪.‬‬‫و ﯾﺮﺷـﺪ ﻟﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎه ﺣﺜﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﺨﻄﺒﮥ ﻋﻠﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ ﻋﻤﻮﻣﺎ و ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﺧﺼﻮﺻﺎ‪ ،‬و ﯾﺮﺷﺪ إﻟﯿﻪ اﯾﻀﺎ ﻣﺎ اﺑﺘﺪأ ﺑﻪ‬‫ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻟﻔﻈﻪ ﻋﻨـﺪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ و ﻏﯿﺮه ﺑﺴـﻨﺪ ﺻـﺤﯿﺢ اﻧﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺧﻄﺐ ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺗﺤﺖ ﺷـﺠﺮات ﻓﻘـﺎل‪» :‬اﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس اﻧﻪ ﻗـﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ‬‫اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ ‪ ...‬اﻟﯽ آﺧﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺬي ﻣﺮ ﻋﻦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪ 209‬و ج ‪ 7‬ص ‪ 348‬ﺑﻠﻔﻈﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬و اﯾﻀﺎ ﺳـﺒﺐ ذﻟﮏ ﮐﻤﺎ ﻧﻘﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷـﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺠﺰري ﻋﻦ اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ان ﻋﻠﯿﺎ ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻪ ﺑﻌﺾ ﻣﻦ ﮐﺎن ﻣﻌﻪ ﻓﯽ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ‬‫ﻗﻀﯽ اﻟﻨﺒﯽ ص ﺣﺠﻪ ﺧﻄﺒﻬﺎ ﺗﻨﺒﯿﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻗﺪره وردا ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻪ ﮐﺒﺮﯾﺪة ﮐﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﺒﺨﺎري اﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﺒﻐﻀﻪ‪.‬‬‫و ﺳﺒﺐ ذﻟﮏ ﻣﺎ‬‫ﺻﺤﺤﻪ اﻟـﺬﻫﺒﯽ اﻧﻪ ﺧﺮج ﻣﻌﻪ اﻟﯽ اﻟﯿﻤﻦ ﻓﺮأي ﻣﻨﻪ ﺟﻔﻮة‪ ،‬ﻓﻨﻘﺼﻪ ﻟﻠّﻨﺒّﯽ ص ﻓﺠﻌـﻞ ﯾﺘﻐﯿﺮ وﺟﻬﻪ و ﯾﻘﻮل‪ :‬ﯾـﺎ ﺑﺮﯾـﺪة أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫و اﻣﺎ‬‫رواﯾﮥ اﺑﻦ ﺑﺮﯾﺪة ﻋﻨﻪ »ﻻ ﺗﻘﻊ ﯾﺎ ﺑﺮﯾﺪة ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﻓﺎن ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻨﯽ و أﻧﺎ ﻣﻨﻪ‪،‬‬‫»رواﯾﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟﻤﺘﻘﯽ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 115‬از ‪184‬‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺸﻬﯿﺮ ﺑﺎﻟﻤﺘﻘﯽ ]‪ [1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را و ﻫﻮ وﻟﯿﮑﻢ ﺑﻌﺪي«‬‫ﻓﻔﯽ ﺳـﻨﺪﻫﺎ »اﻻﺻـﻠﺢ« و ﻫﻮ و ان وﺛﻘﻪ اﺑﻦ ﻣﻌﯿﻦ ﻟﮑﻦ ﺿﻌﻔﻪ ﻏﯿﺮه ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﺷﯿﻌﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺗﻘﺪﯾﺮ اﻟﺼﺤﮥ ﻓﯿﺤﺘﻤﻞ اﻧﻪ رواه ﺑﺎﻟﻤﻌﻨﯽ ﺑﺤﺴﺐ‬‫ﻋﻘﯿﺪﺗﻪ ‪ ...‬اﻟﺦ ﻫﺬه اﻟﮑﻠﻤﺎت اﻟﺘﯽ ذﮐﺮﻫﺎ ﻟﺼـﺮف اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻤﺎ ﻫﻮ ﺻـﺮﯾﺢ ﻓﯽ اﻟﺪﻻﻟﮥ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اوﻟﻮﯾﮥ اﻟﺘﺼﺮف‪ ،‬ﻫﯽ ﻣﺮاده ﻣﻦ ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬ﻣﺮ‬‫اﻟﮑﻼم ﺛﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﻌﻨﺎه ﻣﺴﺘﻮﻓﯽ«‪.‬‬‫و ﻟﻨﻌﻢ ﻣﺎ اﺟﺎب اﻟﺸـﻬﯿﺪ اﻟﻤﺠﺎﻫﺪ اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺮﻗﺪه ﻓﯽ »اﻟﺼﻮارم اﻟﻤﻬﺮﻗﮥ« ﻋﻦ ﻫﺬه اﻟﺘﺮﻫﺎت و اﻟﺘﻤﻮﯾﻬﺎت‪ ،‬و ﻣﻦ أراد اﻻﻃﻼع ﻋﻠﯽ‬‫ﻣﺎ اﺟﺎب ﻓﻠﯿﺮاﺟﻊ اﻟﮑﺘﺎب ص ‪ -182‬ص ‪ 186‬ط ﻃﻬﺮان ﺑﺘﺼﺤﯿﺢ اﻟﺴﯿﺪ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺤﺪث‪.‬‬‫]‪ [1‬اﻟﻤﺘﻘﯽ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺣﺴﺎم اﻟـﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻗﺎﺿـﯽ ﺧﺎن اﻟﻬﻨﺪي ﻋﻼء اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻓﺎﺿﻞ ﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬ﻣﺤﺪث‪ ،‬واﻋﻆ‪ ،‬ﻣﺘﺼﻮف‪ ،‬اﺻـﻠﻪ ﻣﻦ‬‫»ﺟﻮﻧﻔﻮر« و ﻣﻮﻟﺪه ﻓﯽ »ﺑﺮﻫﺎن ﻓﻮر« ﻣﻦ ﺑﻼد اﻟﺪﮐﻦ ﺑﺎﻟﻬﻨﺪ ﺳـﻨﮥ )‪ ،888/(885‬و ﺳـﮑﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬و اﻗﺎم ﺑﻤﮑﮥ اﻟﻤﮑﺮﻣﮥ ﻣﺪة ﻃﻮﯾﻠﮥ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ‬‫ﺑﻬﺎ ﺳﻨﮥ )‪ (985‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ ارﺑﺎب اﻟﺮﺟﺎل و اﻟﺘﺮاﺟﻢ و ﺑﺎﻟﻐﻮا ﻓﯽ اﻟﺜﻨﺎء ﻋﻠﯿﻪ و اﻓﺮد اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻔﺎﮐﻬﯽ اﻟﻤﮑﯽ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (982‬اﻟﻤﻌﺎﺻـﺮ ﻟﻠﻤﺘﺮﺟﻢ ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ و ﻓﻀﺎﺋﻠﻪ ﻓﯽ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻟﻄﯿﻒ ﺳﻤﺎه »اﻟﻘﻮل اﻟﻨﻘﯽ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﻤﺘﻘﯽ« ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﺳﯿﺮﺗﻪ اﻟﺤﻤﯿﺪة و‬‫رﯾﺎﺿﺎﺗﻪ اﻟﻌﻈﯿﻤﮥ و ﻣﺠﺎﻫﺪاﺗﻪ اﻟﺸﺎﻗﮥ ﻣﺎ ﯾﺒﻬﺮ اﻟﻌﻘﻮل‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺸﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﺷﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿﺪروس اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1038‬ﻓﯽ »اﻟﻨﻮر اﻟﺴﺎﻓﺮ ﻋﻦ اﺧﺒﺎر اﻟﻘﺮن اﻟﻌﺎﺷﺮ« ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﺿﺎﻓﯿﮥ ﻟﻠﻤﺘﻘﯽ‬‫اﻟﻬﻨﺪي ص ‪:315‬‬‫ﮐـﺎن ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤـﺎء اﻟﻌـﺎﻣﻠﯿﻦ و ﻋﺒـﺎد اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺼـﺎﻟﺤﯿﻦ‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﺟـﺎﻧﺐ ﻋﻈﯿﻢ ﻣﻦ اﻟﻮرع و اﻟﺘﻘﻮي و اﻻﺟﺘﻬﺎد ﻓﯽ اﻟﻌﺒﺎدة و رﻓﺾ اﻟﺴﻮي‪ ،‬ﻣﺆﻟﻔﺎﺗﻪ‬‫ﮐﺜﯿﺮة ﻧﺤﻮ ﻣﺎﺋﮥ ﻣﺆﻟﻒ ﻣﺎ ﺑﯿﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪206 :‬‬‫ﭘﺲ ﻋﺒﺎرات او از »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ]‪ [1‬ﺳﺎﺑﻘﺎ در ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻣﺘﻌﺪده ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪه ]‪ .[2‬ﺻﻐﯿﺮ و ﮐﺒﯿﺮ‪ ،‬و ﻣﺤﺎﺳﻨﻪ ﺣﺠﮥ و ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ ﺿﺨﻤﮥ ‪...‬‬‫اﻟﯽ ان ﻗـﺎل‪ :‬و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠـﮥ ﻓﻤﺎ ﮐﺎن ﻫـﺬا اﻟﺮﺟﻞ اﻻ ﻣﻦ ﺣﺴـﻨﺎت اﻟـﺪﻫﺮ و ﺧﺎﺗﻤـﮥ اﻫﻞ اﻟﻮرع و ﻣﻔﺎﺧﺮ اﻟﻬﻨـﺪ‪ ،‬و ﺷـﻬﺮﺗﻪ ﺗﻐﻨﯽ ﻋﻦ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ‪ ،‬و‬‫ﺗﻌﻈﯿﻤﻪ ﻓﯽ اﻟﻘﻠﻮب ﯾﻐﻨﯽ ﻋﻦ ﻣﺪﺣﻪ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤـﺎل‪ :‬ﻓﯽ ﺳـﻨﻦ اﻻـﻗﻮال و اﻻﻓﻌـﺎل ﻫﻮ ﻣﺮﺗﺐ ﮐﺘـﺎب »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ« و ﻫﻮ ﻣﻦ ﻣﺆﻟﻔـﺎت ﺟﻼـل اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (911‬ﻗﺼـﺪ اﺳﺘﯿﻌﺎب اﻻﺣﺎدﯾﺚ« اﻟﻨﺒﻮﯾـﮥ و ﻗﺴـﻤﻪ ﻗﺴـﻤﯿﻦ‪ :‬اﻻول ﺳﺎق ﻓﯿﻪ ﻟﻔﻆ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺑﻨﺼﻪ ﯾﺬﮐﺮ ﻣﻦ ﺧﺮﺟﻪ و ﻣﻦ رواه ﻣﻦ‬‫واﺣـﺪ اﻟﯽ ﻋﺸـﺮة او اﮐـﺜﺮ ﯾﻌﺮف ﻣﻨـﻪ ﺣـﺎل اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻣﺮﺗﺒـﺎ ﺗﺮﺗﯿﺐ اﻟﻠﻐـﮥ ﻋﻠﯽ ﺣﺮوف اﻟﻤﻌﺠﻢ‪ ،‬و اﻟﺜـﺎﻧﯽ اﻻﺣـﺎدﯾﺚ اﻟﻔﻌﻠﯿـﮥ اﻟﻤﺤﻀـﮥ او‬‫اﻟﻤﺸـﺘﻤﻠﮥ ﻋﻠﯽ ﻗﻮل و ﻓﻌﻞ او ﺳﺒﺐ او ﻣﺮاﺟﻌﮥ و ﻧﺤﻮ ذﻟﮏ ﻣﺮﺗﺒﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﺴﺎﻧﯿﺪ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬ﻗﺪم اﻟﻌﺸﺮة‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﺪأ ﺑﺎﻟﺒﺎﻗﯽ ﻋﻠﯽ ﺣﺮوف اﻟﻤﻌﺠﻢ‬‫ﻓﯽ اﻻﺳﻤﺎء و اﻟﮑﻨﯽ و اﻟﻤﺒﻬﻤﺎت و اﻟﻨﺴﺎء و اﻟﻤﺮاﺳﯿﻞ‪ ،‬ﺛﻢ ان اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨﺪي رﺗﺐ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب اﻟﮑﺒﯿﺮ ﮐﻤﺎ رﺗﺐ اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼﻐﯿﺮ و‬‫ﺳﻤﺎه »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ﻓﯽ ﺳﻨﻦ اﻻﻗﻮال و اﻻﻓﻌﺎل« و ﻓﺮغ ﻣﻦ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ ﺳﻨﮥ )‪.(957‬‬‫ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 1‬ص ‪ 597‬و ج ‪ 2‬ص ‪.1518‬‬‫]‪ [2‬روي اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨﺪي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻓﯽ ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 6‬ص ‪ 153‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪.‬‬‫و ﻓﯽ ص ‪ 154‬ﻋـﻦ اﻣﯿﺮ اﻟﻤـﺆﻣﻨﯿﻦ ع و اﻧﺲ ﺑـﻦ ﻣﺎﻟـﮏ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺠﻠﯽ‪ ،‬و ﺣﺒﺸـﯽ ﺑﻦ ﺟﻨـﺎدة‪ ،‬و اﺑﯽ اﯾـﻮب‬‫اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﺳﻌﺪ ﺑﻦ اﺑﯽ وﻗﺎص‪ ،‬و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺮة‪.‬‬‫و ﻓﯽ ص ‪ 390‬ﻋﻦ اﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬و ﻓﯽ ص ‪ 397‬ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة ﺑﻦ اﻟﺤﺼﯿﺐ‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ ﻓﺘﻨﯽ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 116‬از ‪184‬‬‫اﻣﺎ ذﮐﺮ ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [1‬ﻃﺎﻫﺮ اﻟﻔﺘﻨﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻣﺠﻤﻊ و ﻓﯽ ص ‪ 397‬ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﻓﯽ ص ‪399‬‬‫ﻋﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺟﺎﺑﺮ اﻟﺒﺠﻠﯽ‪.‬‬‫و ﻓﯽ ص ‪ 403‬ﻋﻦ اﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة اﻟﺪوﺳﯽ‪ ،‬و اﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ اﻻﻧﺼﺎري‪.‬‬‫]‪ [1‬ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ اﻟﻔﺘﻨﯽ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺼﺪﯾﻘﯽ اﻟﻬﻨﺪي‪ ،‬ﺟﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺎﻟﺤﺪﯾﺚ و رﺟﺎﻟﻪ‪ ،‬ﮐﺎن ﯾﻠﻘﺐ ﺑﻤﻠﮏ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪.‬‬‫ﻧﺴـﺒﺘﻪ اﻟﯽ »ﻓﺘﻦ« )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻔﺎء و اﻟﺘﺎء اﻟﻤﺜﻨﺎة اﻟﻤﺸﺪدة ﺑﻠﺪة ﻣﻦ ﺑﻼد ﮐﺠﺮات ﺑﺎﻟﻬﻨﺪ( وﻟﺪ ﻓﯿﻬﺎ ﺳﻨﮥ )‪ ،914/(910‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﻋﺎم )‪ ،(986‬زار‬‫اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ و اﻟﺘﻘﯽ ﺑﮑﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤـﺎء و ﻋـﺎد ﻓﺎﻧﻘﻄﻊ ﻟﻠﻌﻠﻢ‪ ،‬و دﻋﺎ اﻟﯽ ﻣﻨﺎوأة اﻟﺒﻮاﻫﯿﺮ )ﻃﺎﺋﻔـﮥ ﻓﯽ ﮐﺠﺮات ﺑﺎﻟﻬﻨـﺪ‪ ،‬ﺗﺘﺴـﻤﯽ ﺑﺎﻻﺳـﻼم‪ ،‬اﺳـﻠﻢ‬‫اﺳـﻼﻓﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﯾـﺪ »اﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ« ﻓﯽ اﻟﻘﺮن اﻟﺴﺎﺑﻊ ﻟﻠﻬﺠﺮة‪ ،‬و دﺧﻠﺘﻬﺎ ﺑﺪع اﻟﻘﺮاﻣﻄﮥ‪ ،‬و »ﺑﯿﻮﻫﺎر« ﺑﺎﻟﻠﻐﮥ اﻟﻬﻨﺪﯾﮥ‪ :‬اﻟﺘﺠﺎرة و ﻫﻢ ذوو ﺗﺠﺎرات( و‬‫ﮐﺎﻧﻮا ﻗﻮم اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻧﮑﺮ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺑﺪﻋﻬﻢ ﻓﺎﻧﻔﺮدوا ﺑﻪ ﻓﻘﺘﻠﻮه ﻣﻦ »اﺟﯿﻦ« ﺑﻀﻢ اﻟﻬﻤﺰة‪ ،‬و دﻓﻦ ﻓﯽ »ﻓﺘﻦ«‪.‬‬‫ﻟﻪ ﻣﺼـﻨﻔﺎت ﻣﻨﻬـﺎ »ﻣﺠﻤﻊ ﺑﺤـﺎر اﻻﻧﻮار ﻓﯽ ﻏﺮاﺋﺐ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ و ﻟﻄﺎﺋﻒ اﻻﺧﺒﺎر« ﻣﻄﺒﻮع ارﺑﻌـﮥ اﺟﺰاء و »ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت« ﻓﯽ اﻻﺣﺎدﯾﺚ‬‫اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﮥ ﻣﻄﺒﻮع‪ ،‬و »اﻟﻤﻐﻨﯽ« ﻓﯽ ﺿﺒﻂ اﺳﻤﺎء اﻟﺮﺟﺎل ﻣﻄﺒﻮع ﻓﯽ ﻫﺎﻣﺶ »اﻟﺘﻘﺮﯾﺐ« ﻻﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻟﻌﯿﺪروس ﻓﯽ »اﻟﻨﻮر اﻟﺴﺎﻓﺮ« ص ‪ 361‬و ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺣﮑﯽ اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻗﺪس ﺳـﺮه اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و اﮐﺜﺮ و ﺑﺎﻟﻎ‪ ،‬و ﻋﺪ ﺟﻤﻌﺎ ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺨﻪ ﮐﺎﺑﻦ‬‫ﺣﺠﺮ اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ و اﻟﺸﯿﺦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨﺪي‪.‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ﺑﺮع ﻓﯽ ﻓﻨﻮن ﻋﺪﯾﺪة‪ ،‬و ﻓﺎق اﻻﻗﺮان‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻟﻢ ﯾﻌﻠﻢ ان اﺣﺪا ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء ﮐﺠﺮات‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪208 :‬‬‫اﻟﺒﺤﺎر ﻓﯽ ﻏﺮاﺋﺐ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ و ﻟﻄﺎﺋﻒ اﻻﺧﺒﺎر« ﻧﻘﻼ ﻋﻦ »اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]اﺳﻢ اﻟﻤﻮﻟﯽ ﯾﻘﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﺮب‪ ،‬و اﻟﻤﺎﻟـﮏ‪ ،‬و اﻟﺴـﯿﺪ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﻌﻢ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺘﻖ‪ ،‬و اﻟﻨﺎﺻـﺮ و اﻟﻤﺤﺐ‪ ،‬و اﻟﺘﺎﺑﻊ‪ ،‬و اﻟﺠﺎر‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﻌﻢ‪ ،‬و اﻟﺤﻠﯿﻒ‪ ،‬و‬‫اﻟﻌﻘﯿـﺪ‪ ،‬و اﻟﺼـﻬﺮ‪ ،‬و اﻟﻌﺒـﺪ‪ ،‬و اﻟﻤﻌﺘﻖ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﻌﻢ ﻋﻠﯿﻪ‪ .‬و اﮐﺜﺮﻫﺎ ﺟﺎءت ﻓﯽ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ :‬و ﮐﻞ ﻣﻦ وﻟﯽ أﻣﺮا و ﻗﺎم ﺑﻪ ﻓﻬﻮ ﻣﻮﻻه و وﻟﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ‬‫ﯾﺨﺘﻠﻒ ﻣﺼﺎدرﻫﺎ ﻓﺎﻟﻮﻻﯾﮥ »ﺑﺎﻟﻔﺘﺢ« ﻓﯽ اﻟﻨﺴﺐ‪ ،‬و اﻟﻨﺼﺮة‪ ،‬و اﻟﻌﺘﻖ‪ ،‬و »ﺑﺎﻟﮑﺴﺮ« ﻓﯽ اﻻﻣﺎرة‪ ،‬و اﻟﻮﻻء ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺘﻖ‪ ،‬و اﻟﻤﻮاﻻة ﻣﻦ واﻟﯽ اﻟﻘﻮم‪،‬‬‫و ﻣﻨ ﻪ‬‫)ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‬‫‪ ،‬ﯾﺤﻤﻞ ﻋﻠﯽ أﮐﺜﺮ اﻻﺳﻤﺎء اﻟﻤﺬﮐﻮرة[‪ -‬اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫»ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎﻋﺘﺮاف ﻣﯿﺮزا ﻣﺨﺪوم ﺷﺎﻓﻌﯽ«‬‫اﻣﺎ ذﮐﺮ ﻣﯿﺮزا ﻣﺨﺪوم ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺑﻠﻎ ﻣﺒﻠﻐﻪ ﻓﯽ ﻓﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﺗﺮﺟﻤﻪ اﯾﻀﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﯽ ﻓﯽ »اﻟﺸﺬرات« ج ‪ 8‬ص ‪ 410‬و ذﮐﺮ ﻣﺸﺎﯾﺨﻪ و ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن ﻋﺎﻟﻤﺎ ﻋﺎﻣﻼ ﻣﺘﻀـﻠﻌﺎ ﻣﺘﺒﺤﺮا ورﻋﺎ‪ .‬و ﺗﻮﺟـﺪ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ‬‫اﯾﻀـﺎ ﻓﯽ »اﻻﻋﻼم« ﻟﻠﺰرﮐﻠﯽ ج ‪ 7‬ص ‪ ،42‬و »اﺑﺠـﺪ اﻟﻌﻠﻮم« ص ‪ ،895‬و »ﻣﻌﺠﻢ اﻟﻤﻄﺒﻮﻋـﺎت« ص ‪ 1670‬و »و ﻫﺪﯾـﮥ اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ« ج ‪ 2‬ص‬‫‪ ،255‬و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪.‬‬‫]‪ [1‬اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 5‬ص ‪ 228‬ط ﺑﯿﺮوت ﺑﺎب اﻟﻮاو ﻣﻊ اﻟﻼم‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﯿﺮزا ﻣﺨﺪوم‪ :‬ﻣﯿﺮ ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ اﻟﺸـﯿﺮازي اﻟﺮوﻣﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﻠﻘﺐ ﺑﻤﯿﺮزا ﻣﺨﺪوم‪ ،‬اﻟﻤﺘﺨﻠﺺ ﺑﺎﺷﺮف ﻣﻦ اﺣﻔﺎد‬‫اﻟﺴـﯿﺪ ﺷﺮﯾﻒ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺠﺮﺟﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(816‬ﺳﺎﻓﺮ اﻟﯽ اﻟﻘﺴـﻄﻨﻄﻨﯿﮥ‪ ،‬ﺗﻮﻟﯽ ﻧﻘﺎﺑﮥ اﻻﺷـﺮاف‪ ،‬و ﺻﺎر ﺷﯿﺦ اﻟﺤﺮم‪ ،‬و ﻗﺎﺿﯽ ﻣﮑﮥ‬‫اﻟﻤﮑﺮﻣﮥ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﺳﻨﮥ )‪ ،(995‬ﻟﻪ ﻣﺼﻨﻔﺎت ﻣﻨﻬﺎ‪:‬‬‫»دﯾﻮان ﺷﻌﺮه« ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳﯿﮥ‪ ،‬و »ذﺧﯿﺮة اﻟﻌﻘﺒﯽ ﻓﯽ ذم اﻟﺪﻧﯿﺎ« و »ﺷﺮح رﺳﺎﻟﮥ اﻟﻤﻨﻄﻖ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪209 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 117‬از ‪184‬‬‫درﯾـﺎﻓﺘﯽ ﮐـﻪ او ﺗﺼـﺮﯾﺢ ﺑـﻪ ﺗـﻮاﺗﺮ ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ ﮐﺮده‪ ،‬و ﺑـﺎ آن ﻫﻤـﻪ ﺗﺼـﻠﺐ و ﺗﻌﺼﺐ ﺑـﺎﻣﺮ ﺣـﻖ اﻋـﺘﺮاف ﻧﻤـﻮده ]‪ .[1‬ﻟﻠﺴـﯿﺪ ﺷﺮﯾﻒ‬‫اﻟﺠﺮﺟـﺎﻧﯽ‪ ،‬و »ﻣﻔﺘـﺎح اﻟــﺬﺧﯿﺮة« و »اﻟﻨـﻮاﻗﺾ« ﻓﯽ اﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﺮواﻓﺾ‪ ،‬و ﻗــﺪ ﻧﻘﺾ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘـﺎب اﻟﻘﺎﺿــﯽ اﻟﻤﺠﺎﻫـﺪ ﻧـﻮر اﻟﱠﻠﻪ ﻟا ﺘﺴـﺘﺮي‬‫اﻟﻤﺴﺘﺸﻬﺪ ﺳﻨﮥ )‪ ،(1019‬ﺑﮑﺘﺎب ﺳـﻤﺎه »ﻣﺼﺎﺋﺐ اﻟﻨﻮاﺻﺐ« ﮐﺘﺒﻪ ﻓﯽ ﺳـﺒﻌﮥ ﻋﺸﺮ ﯾﻮﻣﺎ ﺑﻠﯿﺎﻟﯿﻬﺎ ﻓﯽ ﺷﻬﺮ رﺟﺐ ﺳﻨﮥ )‪ (995‬و ﻫﯽ ﺳﻨﮥ ﻣﻮت‬‫اﻟﻤﯿﺮزا ﻣﺨـﺪوم‪ ،‬و اﻫﺪاه اﻟﯽ اﻟﺸﺎه ﻋﺒﺎس اﻟﺼـﻔﻮي )‪ (1037 -996‬ﻓﻮﻗﻔﻪ اﻟﺸﺎه ﻋﻠﯽ اﻟﺨﺰاﻧـﮥ اﻟﺮﺿﻮﯾـﮥ‪ ،‬و رﺗﺐ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻋﻠﯽ ﺛﻤﺎﻧﯿﻪ‬‫ﻣﻘـﺪﻣﺎت ﺟﯿﺎد‪ ،‬و ﺳـﺘﮥ ﺟﻨﻮد ﺷﺪاد‪ ،‬و ﺗﺮﺟﻢ »ﻣﺼﺎﺋﺐ اﻟﻨﻮاﺻﺐ« ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳـﯿﮥ اﻟﻤﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺪرس اﻟﭽﻬﺎردﻫﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1334‬و‬‫ﻃﺒﻊ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(1369‬‬‫و ﮐﺘﺐ اﯾﻀﺎ ﻓﯽ اﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﻨﻮاﻗﺾ اﻟﺸﯿﺦ اﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر اﻟﺤﺎﺋﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(1216‬و ﺳﻤﯽ ﻧﻘﻀﻪ »اﻟﻌﺬاب‬‫اﻟﻮاﺻﺐ« ﻓﯽ ﻣﻌﺎﯾﺐ اﻟﻨﻮاﺻﺐ‪.‬‬‫و ﻟﺨﺺ ﮐﺘـﺎب »اﻟﻨﻮاﻗﺾ« اﻟﺒﺮزﻧﺠﯽ اﻟﮑﺮدي ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺳﻮل اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1103‬و ﺳـﻤﺎه »اﻟﻨﻮاﻗﺾ ﻟﻠﺮواﻓﺾ« و ﻗﺎل ﺑﻌـﺪ ﺧﻄﺒﺘﻪ‪:‬‬‫ﻟﺨﺼـﺘﻬﺎ ﻣﻦ رﺳﺎﻟـﮥ ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﺑﺎﻟﺤﺮﻣﯿﻦ اﻟﺸـﺮﯾﻔﯿﻦ اﻟﻤﺤﺘﺮﻣﯿﻦ ﻣﻌﯿﻦ اﻟﺪﯾﻦ اﺷـﺮف‪ ،‬اﻟﺸـﻬﯿﺮ ﺑﻤﯿﺮزا ﻣﺨﺪوم اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ‬‫اﻟﺤﺴﻨﯽ ‪ ...‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﺆﻟﻔﺎت اﻟﻌﺪﯾﺪة و اﻟﺘﺤﻘﯿﻘﺎت اﻟﻤﻔﯿﺪة‪ .‬اﻟﺦ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﻗﺪ ﻣﺮ ﻧﻘﻞ ﮐﻼﻣﻪ ﻓﯽ »ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار« ج ‪ 1‬ص ‪ 217‬ط ﻗﻢ ﻣﻄﺒﻌﮥ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟﻌﺒﺪ اﻟﻔﻘﯿﺮ ﻏﻼم رﺿﺎ ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻟﺒﺮوﺟﺮدي‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻣﻦ ﺟﻤﻠـﮥ ﮐﻼﻣﻪ‪ :‬أ ﻓﻼ ﺗﻨﻈﺮون اﻟﯽ ﻫـﺬه اﻟﺠﻤﺎﻋـﮥ اﻟﺘﯽ ﯾﺆوﻟﻮن اﻣﺜﺎل ﻫﺬه اﻟﻨﺼﻮص اﻟﺠﻠﯿﮥ ﺑﻤﺎ ﻻ ﯾﻘﺒﻠﻪ ﻋﻘﻞ ﻋﺎﻗﻞ‪ ،‬ﺑﻞ ﻻ ﯾﺤﺴـﻨﻪ‬‫ﻃﺒﻊ ﺟﺎﻫﻞ‪ ،‬و ﻣﻊ ذﻟﮏ ﯾﺸﻨﻌﻮن ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻟﺘﺠﻮﯾﺰﻧﺎ ﻋﺪم دﻻﻟﮥ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻠﯽ ﻧﻔﯽ ﺧﻼﻓﮥ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ‪ ،‬و ﺛﺒﻮت ﺧﻼﻓﻪ‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﻬﺮوي اﻟﻘﺎري«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳﻠﻄﺎن ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻬﺮوي ]‪ [1‬اﻟﻘﺎري ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﺑﻼ واﺳﻄﮥ اﺣﺪ‪ ،‬ﺑﻞ ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ :‬اﻧﻪ ﻧﺺ ﺟﻠﯽ‪ ،‬ﻣﻨﮑﺮه ﮐﺎﻓﺮ! ﻓﺎن‬‫ﺗﺴﺌﻠﻨﯽ ﻋﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮ أذﮐﺮ ﻟﮏ اﻟﻤﻠﺨﺺ اﻟﺬي ذﮐﺮه ﻣﻔﯿﺪﻫﻢ ‪ ...‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻟﻨﻌﻢ ﻣﺎ ﻗﺎل اﻟﻘﺎﺿـﯽ ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺮﻗـﺪه ﻓﯽ وﺟﻮه ﺟﻮاب ﮐﻼﻣﻪ‪ :‬و اﻣﺎ راﺑﻌﺎ ﻓﻼن ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬ان ﺗﺴـﺌﻠﻨﯽ ﻋﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮ اذﮐﺮ ﻟﮏ«‬‫ﻣﺘﻀـﻤﻦ ﻟﻼﻋﺮاف ﺑﻨﻘﯿﺾ ﻣﺎ ﻫﻮ ﺑﺼﺪده ﻣﻦ ﺗﻀﯿﯿﻊ اﻟﺤﻖ‪ ،‬و ﺗﺮوﯾﺞ اﻟﻤﺤﺎل‪ ،‬ﺣﯿﺚ اﺟﺮي اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﻟﺴﺎن ﻗﻠﻤﻪ ﻣﺎ ﻫﻮ اﻟﺤﻖ‪ ،‬ﻓﻮﺻﻒ‬‫ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﺑﺎﻟﻤﺘﻮاﺗﺮ‪ ،‬ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ان ﯾﮑﻮن ﺳﯿﺎق ﮐﻼﻣﻪ ﻣﻘﺘﻀﯿﺎ ﻟﺬﮐﺮ ﻫﺬا اﻟﻮﺻﻒ ﺑﻮﺟﻪ ﻣﻦ اﻟﻮﺟﻮه‪.‬‬‫]‪ [1‬اﻟﻬﺮوي ﻟا ﻘـﺎري‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺳـﻠﻄﺎن اﻟﻬﺮوي اﻟﺤﻨﻔﯽ ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﻤﻼ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺎري‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ ﺻـﺪور اﻟﻌﻠﻢ ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه‪،‬‬‫ﻣﺸﺎرﮐﺎ ﻓﯽ اﻧﻮاع ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ ﻫﺮاة ﻣﮑﮥ اﻟﻤﮑﺮﻣﮥ و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﻋﺎم )‪.(1014‬‬‫ﻗﯿﻞ‪ :‬ﯾﮑﺘﺐ ﻓﯽ ﮐﻞ ﻋﺎم ﻣﺼﺤﻔﺎ و ﻋﻠﯿﻪ ﻃﺮر ﻣﻦ اﻟﻘﺮاءات و اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ ﻓﯿﺒﯿﻌﻪ ﻓﯿﮑﻔﯿﻪ ﻗﻮﺗﻪ ﻣﻦ اﻟﻌﺎم اﻟﯽ اﻟﻌﺎم‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻟﻤﺤﺒﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﻣﯿﻦ ﺑﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﻤﻮي اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1111‬ﻓﯽ »ﺧﻼﺻـﮥ اﻻﺛﺮ ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻢ اﻋﯿﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدي‬‫ﻋﺸﺮ« ج ‪ 4‬ص ‪ 185‬و ﻗﺎل‪:‬‬‫اﺣﺪ ﺻﺪور اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬ﻓﺮد ﻋﺼـﺮه‪ ،‬اﻟﺒﺎﻫﺮ اﻟﺴـﻤﺖ ﻓﯽ اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ ﺗﻨﻘﯿﺢ اﻟﻌﺒﺎرات‪ ،‬و ﺷﻬﺮﺗﻪ ﮐﺎﻓﯿﮥ ﻋﻦ اﻻﻃﺮاء ﻓﯽ وﺻﻔﻪ‪ ،‬وﻟﺪ ﺑﻬﺮاة‪ ،‬و رﺣﻞ اﻟﯽ‬‫ﻣﮑﮥ و اﺧﺬ ﺑﻬﺎ ﻋﻦ اﻻﺳﺘﺎذ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺒﮑﺮي‪ ،‬و زﮐﺮﯾﺎ اﻟﺤﺴﯿﻨﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ‪ ،‬و اﻟﺸﯿﺦ اﺣﻤﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪211 :‬‬‫ﭘﺲ در »ﻣﺮﻗﺎة ﺷﺮح ﻣﺸﮑﺎة ]‪ «[1‬ﮐﻤﺎ ﻋﻠﻤﺖ ﺳﺎﺑﻘﺎ ]‪ ،[2‬در ﺷﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ‪ ،‬در ﺷﺮح ﻗﻮل ﻣﺼﻨﻒ‪» :‬رواه اﺣﻤﺪ و اﻟﺘﺮﻣﺬي« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻓﯽ »اﻟﺠﺎﻣﻊ« رواه أﺣﻤـﺪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻣﺎﺟـﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء‪ .‬اﻟﻤﺼـﺮي‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺴـﻨﺪي‪ ،‬و اﻟﻌﻼﻣـﮥ ﻗﻄﺐ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻤﮑﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و‬‫اﺷـﺘﻬﺮ ذﮐﺮه‪ ،‬و ﻃﺎر ﺻـﯿﺘﻪ‪ ،‬و اﻟﻒ اﻟﺘﺂﻟﯿﻒ اﻟﮑﺜﯿﺮة اﻟﻠﻄﯿﻔﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻮاﺋﺪ اﻟﺠﻠﯿﻠﮥ ﻣﻨﻬﺎ ﺷـﺮﺣﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺸﮑﺎة ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪات ﺳﻤﺎه »اﻟﻤﺮﻗﺎة«‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 118‬از ‪184‬‬‫ﻫﻮ اﮐﺒﺮﻫﺎ و اﺟﻠﻬﺎ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﺷﺮح اﻟﻤﺸﮑﺎة‪ :‬ﻗﺎل ﺣﺎﺟﯽ ﺧﻠﯿﻔﮥ ﻓﯽ »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن ج ‪ 2‬ص ‪:1698‬‬‫»ﻣﺼﺎﺑﯿﺢ اﻟﺴﻨﮥ« ﻟﻼﻣﺎم ﺣﺴﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﻔﺮاء اﻟﺒﻐﻮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(516‬‬‫ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻋﺪد اﺣﺎدﯾﺜﻪ )‪ (4719‬ﺣﺪﯾﺜﺎ )‪ (325‬ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺨﺘﺺ ﺑﺎﻟﺒﺨﺎري‪ ،‬و )‪ (875‬ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺨﺘﺺ ﺑﻤﺴﻠﻢ‪ ،‬و )‪ (1051‬ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺘﻔﻖ‬‫ﻋﻠﯿﻬﺎ‪ ،‬و اﻟﺒﺎﻗﯽ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﺧﺮي‪.‬‬‫اﻋﺘﻨﯽ ﺑﺸﺄن »اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﺎﻟﻘﺮاءة و اﻟﺘﻌﻠﯿﻖ و ﺷﺮﺣﻪ ﺟﻤﻊ‪.‬‬‫ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟﺸـﯿﺦ وﻟﯽ اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌـﺪ )‪ (737‬اﮐﻤﻞ اﻟﻤﺼﺎﺑﯿـﺢ‪ ،‬و ذﯾﻞ اﺑﻮاﺑﻪ ﻓـﺬﮐﺮ‬‫اﻟﺼـﺤﺎﺑﯽ اﻟﺬي روي اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ذﮐﺮ اﻟﮑﺘﺎب اﻟﺬي اﺧﺮﺟﻪ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و زاد ﻋﻠﯽ ﮐﻞ ﺑﺎب ﻣﻦ ﺻـﺤﺎﺣﻪ و ﺣﺴﺎﻧﻪ إﻻ ﻧﺎدرا ﻓﺼـﻼ ﺛﺎﻟﺜﺎ‪ ،‬و‬‫ﺳﻤﺎه »ﻣﺸﮑﺎة اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ« ﻓﺼﺎر ﮐﺘﺎﺑﺎ ﮐﺎﻣﻼ‪ ،‬و ﻓﺮغ ﻣﻦ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ آﺧﺮ ﯾﻮم اﻟﺠﻤﻌﮥ ﻣﻦ رﻣﻀﺎن ﺳﻨﮥ )‪.(737‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺸـﯿﺦ ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ »اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ« ﻓﺎﻧﻪ ﺷـﺮح »اﻟﻤﺼﺎﺑﯿـﺢ« ﺷـﺮﺣﺎ ﻋﻈﯿﻤﺎ ﻣﻤﺰوﺟﺎ ﺑﺎﻟﻤﺸـﮑﺎة و ﺳـﻤﺎه »اﻟﻤﺮﻗﺎة« ﻓﯽ ارﺑﻌﮥ ﻣﺠﻠﺪات‪،‬‬‫ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺸﺮوح و اﻟﺤﻮاﺷﯽ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺮ ﮐﻼﻣﻪ ﻓﯽ »اﻟﻌﺒﻘﺎت« ج ‪ 1‬ص ‪ 226‬ط ﻗﻢ ﻣﻄﺒﻌﮥ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪212 :‬‬‫و اﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة‪.‬‬‫و اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و اﻟﻀﯿﺎء‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪.‬‬‫ﻓﻔﯽ اﺳﻨﺎد اﻟﻤﺼﻨﻒ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ اﻟﯽ أﺣﻤﺪ و اﻟﺘﺮﻣﺬي ﻣﺴﺎﻣﺤﮥ ﻻ ﺗﺨﻔﯽ‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾـﮥ ﻻﺣﻤـﺪ‪ ،‬و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ و اﻟﺤﺎﮐﻢ ]‪ ،[1‬ﻋﻦ ﺑﺮﯾـﺪة‪ ،‬ﺑﻠﻔـﻆ‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ ]‪ [1‬اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﻤﺪوﯾﻪ ﺑﻦ ﻧﻌﯿﻢ‬‫اﻟﻀﺒﯽ اﻟﻄﻬﻤﺎﻧﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ اﻟﺒﯿﻊ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ أﮐﺎﺑﺮ ﺣﻔﺎظ اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻟﻤﺼﻨﻔﯿﻦ ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر ﻋﺎم )‪ (321‬ﻃﻠﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﺻﻐﺮه‪ ،‬ﻓﺴﻤﻊ ﺳﻨﮥ )‪ (330‬رﺣﻞ اﻟﯽ اﻟﻌﺮاق ﺳﻨﮥ )‪ ،(341‬و ﺣﺞ‪ ،‬و ﺟﺎل ﻓﯽ ﺑﻼد ﺧﺮاﺳﺎن و‬‫ﻣﺎ وراء اﻟﻨﻬﺮ و أﺧـﺬ ﻋﻦ ﻧﺤﻮ اﻟﻔﯽ ﺷـﯿﺦ‪ ،‬و وﻟﯽ ﻗﻀﺎء ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر ﺳـﻨﮥ )‪ ،(359‬ﺛﻢ ﻗﻠـﺪ ﻗﻀﺎء ﺟﺮﺟﺎن ﻓﺎﻣﺘﻨﻊ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻨﻔـﺬ ﻓﯽ اﻟﺮﺳﺎﺋﻞ اﻟﯽ‬‫ﻣﻠﻮك ﺑﺘﯽ ﺑﻮﯾﻪ ﻓﯿﺤﺴﻦ اﻟﺴﻔﺎرة ﺑﯿﻨﻬﻢ و ﺑﯿﻦ اﻟﺴﺎﻣﺎﻧﯿﯿﻦ‪.‬‬‫و ﻫﻮ ﻣﻦ أﻋﻠﻢ اﻟﻨﺎس ﺑﺼﺤﯿﺢ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﺗﻤﯿﯿﺰه ﻋﻦ ﺳﻘﯿﻤﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴـﺒﮑﯽ ﻓﯽ »اﻟﻄﺒﻘﺎت« ج ‪ 3‬ص ‪ :64‬ﻣﻦ ﻣﺼـﻨﻔﺎﺗﻪ »ﺗﺎرﯾـﺦ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر« و ﻫﻮ ﻋﻨـﺪي ﻣﻦ أﻋﻮد اﻟﺘﻮارﯾﺦ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﻘﻬﺎء ﺑﻔﺎﺋﺪه‪ ،‬و ﻣﻦ ﻧﻈﺮه‬‫ﻋﺮف ﺗﻔﻨﻦ اﻟﺮﺟﻞ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم ﺟﻤﯿﻌﻬﺎ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ«‪ :‬ﻗﺎل ﻋﺒـﺪ اﻟﻐﺎﻓﺮ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ‪ :‬أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻫﻮ اﻣﺎم اﻫﻞ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه اﻟﻌﺎرف ﺑﻪ ﺣﻖ‬‫ﻣﻌﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬و ﺑﯿﺘﻪ ﺑﯿﺖ اﻟﺼﻼح و اﻟﻮرع و اﻟﺘﺄذﯾﻦ ﻓﯽ اﻻﺳﻼم‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﺣﺎزم اﻟﻌﺒﺪوي‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﯾﻘﻮل‪ -‬و ﮐﺎن إﻣﺎم أﻫﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﻋﺼـﺮه‪ :-‬ﺷﺮﺑﺖ ﻣﺎء زﻣﺰم و ﺳﺄﻟﺖ اﻟﱠﻠﻪ أن ﯾﺮزﻗﻨﯽ‬‫ﺣ ﺴ ﻦ ا ﻟﺘ ﺼﻨﯿ ﻒ ‪.‬‬
‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺴﻠﻤﯽ‪ :‬ﺳﺄﻟﺖ اﻟﺪار ﻗﻄﻨﯽ‪ :‬أﯾﻬﻤﺎ أﻓﻀﻞ؟ اﺑﻦ ﻣﻨﺪه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪213 :‬‬‫ﻓﻌﻠﯽ وﻟﯿﻪ(‪.‬‬‫و روي اﻟﻤﺤﺎﻣﻠﯽ ]‪ [1‬ﻓﯽ »اﻣﺎﻟﯿﻪ«‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس و ﻟﻔﻈﻪ‪) :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﻮﻟﯽ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه([ ]‪[2‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﻨﺎوي ﺷﺎﻓﻌﯽ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 119‬از ‪184‬‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺪﻋﻮ ﺑﻌﺒﺪ اﻟﺮؤف اﻟﻤﻨﺎوي ]‪ [3‬اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ أو اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻊ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﺑﻦ اﻟﺒﯿﻊ اﺗﻘﻦ ﺣﻔﻈﺎ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ ﺻﻔﺮ ﻋﺎم )‪ (405‬ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ دﺧﻞ اﻟﺤﻤﺎم و اﻏﺘﺴﻞ و ﺧﺮج ﻓﻘﺎل‪ :‬آه ﻓﻘﺒﺾ روﺣﻪ و ﻫﻮ ﻣﺘﺰر ﻟﻢ ﯾﻠﺒﺲ ﻗﻤﯿﺼﻪ ﺑﻌﺪ‪.‬‬‫]‪ [1‬اﻟﻤﺤـﺎﻣﻠﯽ‪ :‬اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻤﺤﺎﻣﻠﯽ اﻟﻀﺒﯽ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﻐـﺪادي ﻗﺎض‪ ،‬ﻣﻦ اﻟﻔﻘﻬﺎء اﻟﻤﮑﺜﺮﯾﻦ ﻣﻦ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬وﻟﯽ ﻗﻀﺎء اﻟﮑﻮﻓﮥ و ﻓﺎرس ﺳﺘﯿﻦ ﺳﻨﮥ و ﮐﺎن ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺴﯿﺮة ﻓﯽ اﻟﻘﻀﺎء‪ ،‬ﺛﻢ اﺳﺘﻌﻔﯽ ﻓﺄﻋﻔﯽ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ ،(235‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻋﺎم )‪ ،(330‬و ﻣﻦ ﻣﺼﻨﻔﺎﺗﻪ »اﻻﺟﺰاء اﻟﻤﺤﺎﻣﻠﯿﺎت« ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺳﺘﮥ ﻋﺸﺮ ﺟﺰءا و ﯾﻘﺎل ﻟﻬﺎ‪» :‬أﻣﺎﻟﯽ اﻟﻤﺤﺎﻣﻠﯽ«‪.‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺮﻗﺎة ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﻤﺸﮑﺎة ج ‪ 5‬ص ‪.568‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﻨﺎوي‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮؤوف ﺑﻦ ﺗﺎج اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ زﯾﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ اﻟﺤﺪادي اﻟﻘﺎﻫﺮي‪.‬‬‫ﮐﺎن ﻣﻦ ﮐﺒﺎر اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﺎﻟﺪﯾﻦ و اﻟﻔﻨﻮن‪ ،‬اﻧﺰوي ﻟﻠﺒﺤﺚ و اﻟﺘﺼـﻨﯿﻒ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻗﻠﯿﻞ اﻟﻄﻌﺎم ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺴﻬﺮ‪ ،‬ﻓﻤﺮض و ﺿﻌﻔﺖ اﻃﺮاﻓﻪ‪ ،‬ﻓﺠﻌﻞ وﻟﺪه‬‫ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﯾﺴﺘﻤﻠﯽ ﻣﻨﻪ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ ،(952‬و ﻋﺎش ﻓﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﻋﺎم )‪.(1031‬‬‫و ﻟﻪ ﻣﺼﻨﻔﺎت ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬ﮐﻨﻮز اﻟﺤﻘﺎﯾﻖ« ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻄﺒﻮع‪ ،‬و »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪214 :‬‬‫ﭘﺲ در »ﮐﻨﻮز اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﺧﯿﺮ اﻟﺨﻼﺋﻖ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﺣﻢ ]‪.«[2] [1‬‬‫و در »ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ« در ﺷﺮح‬‫ﺣﺪﯾﺚ )ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‬‫ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻄﺮق‪ ،‬ﻗﺪ اﺳـﺘﻮﻋﺒﻬﺎ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﻔﺮد ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼﻐﯿﺮ ﻣﻄﺒﻮع‪ ،‬و »ﺷﺮح اﻟﺸﻤﺎﺋﻞ« ﻟﻠﺘﺮﻣﺬي‬‫ﻣﻄﺒﻮع‪ ،‬و »اﻟﺮوض اﻟﺒﺎﺳﻢ ﻓﯽ ﺷﻤﺎﺋﻞ اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ أﺑﯽ اﻟﻘﺎﺳﻢ«‪ ،‬و »اﻟﮑﻮاﮐﺐ اﻟﺪرﯾﮥ ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻢ اﻟﺴﺎدة اﻟﺼﻮﻓﯿﮥ« و ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻟﻤﺤﺒﯽ ﻓﯽ »ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺛﺮ« ج ‪ 2‬ص ‪ 412‬و ﻗﺎل‪ :‬اﻻﻣﺎم اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﺤﺠﮥ اﻟﺜﺒﺖ اﻟﻘﺪوة‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﺴﺎﺋﺮة‪ ،‬أﺟﻞ أﻫﻞ ﻋﺼـﺮه‬‫ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ارﺗﯿﺎب و ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﻓﺎﺿـﻼ زاﻫﺪا ﻋﺎﺑﺪا ﻗﺎﻧﺘﺎ ﻟّﻠﻪ‪ ،‬ﺧﺎﺷﻌﺎ ﻟﻪ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻨﻔﻊ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﺘﻘﺮﺑﺎ ﺑﺤﺴﻦ اﻟﻌﻤﻞ‪ ،‬ﻣﺜﺎﺑﺮا ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺴﺒﯿﺢ و اﻻذﮐﺎر‪،‬‬‫ﺻـﺎﺑﺮا ﺻﺎدﻗﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن ﯾﻘﺘﺼـﺮ ﯾﻮﻣﻪ و ﻟﯿﻠﻪ ﻋﻠﯽ أﮐﻠـﮥ واﺣـﺪة ﻣﻦ اﻟﻄﻌﺎم‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم و اﻟﻤﻌﺎرف ﻋﻠﯽ اﺧﺘﻼف أﻧﻮاﻋﻬﺎ و ﺗﺒﺎﯾﻦ‬‫أﻗﺴﺎﻣﻬﺎ ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﺠﺘﻤﻊ ﻓﯽ أﺣﺪ ﻣﻤﻦ ﻋﺎﺻﺮه‪.‬‬‫ﺛﻢ ذﮐﺮ ﻣﺸﺎﯾﺨﻪ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻻﺻﻮل و اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ و اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻻدب و اﻟﻄﺮﯾﻘﮥ و اﻟﺨﻠﻮة‪ ،‬و ﻋﺪ ﺗﺂﻟﯿﻔﻪ اﻟﮑﺜﯿﺮة و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻬﺎ و أﮐﺜﺮ‪.‬‬‫و ﺗﻮﺟـﺪ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺘﺮاﺟﻢ ﻣﻨﻬﺎ‪ :‬اﻻﻋﻼم ﻟﻠﺰرﮐﻠﯽ ج ‪ 7‬ص ‪ 75‬و آداب اﻟﻠﻐﮥ ج ‪ 3‬ص ‪ ،332‬و ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺛﺮ ج ‪2‬‬‫ص ‪ 412‬اﻟﯽ ص ‪ ،416‬و ﻫﺪﯾﮥ اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ ج ‪ 1‬ص ‪ ،510‬و ﻣﻌﺠﻢ اﻟﻤﺆﻟﻔﯿﻦ ج ‪ 5‬ص ‪ ،220‬و اﻟﺒﺪر اﻟﻄﺎﻟﻊ ج ‪ 1‬ص ‪.357‬‬‫]‪ [1‬ﺣﻢ‪ :‬رﻣﺰ ﻟﻤﺴﻨﺪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﮐﻨﻮز اﻟﺤﻘﺎﯾﻖ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﺧﯿﺮ اﻟﺨﻼﺋﻖ ص ‪.147‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪215 :‬‬‫ﻣﻨﻬﺎ ﺻﺤﺎح و ﻣﻨﻬﺎ ﺣﺴﺎن‪ ،‬و ﻓﯽ ﺑﻌﻀﻬﺎ ﻗﺎل‪ :‬ذﻟﮏ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪.‬‬‫و زاد اﻟﺒﺰار ]‪ [1‬ﻓﯽ رواﯾﺘﻪ‪) :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﺣﺐ ﻣﻦ اﺣﺒﻪ‪ ،‬و اﺑﻐﺾ ﻣﻦ أﺑﻐﻀﻪ‪ ،‬و اﻧﺼـﺮ ﻣﻦ ﻧﺼـﺮه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ‬‫ﺧ ﺬ ﻟ ﻪ( ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 120‬از ‪184‬‬‫و ﻟﻤ ﺎ‬‫ﺳﻤﻊ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ ذﻟﮏ ﻗﺎﻻ‪ :‬أﻣﺴﯿﺖ ﯾﺎ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫ﺧﺮﺟﻪ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬و أﺧﺮج أﯾﻀﺎ‪ :‬ﻗﯿﻞ ﻟﻌﻤﺮ‪ :‬اﻧﮏ ﺗﺼﻨﻊ ﺑﻌﻠﯽ ﺷﯿﺌﺎ ﻻ ﺗﺼﻨﻌﻪ ﺑﺄﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻣﻮﻻي ]‪.[2‬‬‫و ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﯿﯿﻨـﮥ ان اﻟﻨﺒﯽ »ص« ﻟﻤـﺎ ﻗـﺎل ذﻟﮏ ﻃﺎر ﻓﯽ اﻵﻓﺎق ﻓﺒﻠﻎ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ اﻟﻨﻌﻤﺎن ﻓﺄﺗﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ »ص« ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ‬‫ﻣﺤﻤﺪ أﻣﺮﺗﻨﺎ ﻋﻦ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺎﻟﺸـﻬﺎدﺗﯿﻦ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ و ﺑﺎﻟﺼـﻼة و اﻟﺰﮐﺎة و اﻟﺼـﯿﺎم و اﻟﺤﺞ ﻓﻘﺒﻠﻨﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻟﻢ ﺗﺮض ﺣﺘﯽ رﻓﻌﺖ ﺑﻀـﺒﻌﯽ اﺑﻦ ﻋﻤﮏ ﺗﻔﻀﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻨﺎ‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﺷﯽء ﻣﻨﮏ أم ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل »ص«‪ :‬و اﻟﺬي ﻻ اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ اﻧﻪ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫ﻓﻮﻟﯽ و ﻫﻮ ﯾﻘﻮل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ان ﮐـﺎن ﻣـﺎ ﯾﻘﻮﻟﻪ ﻣﺤﻤـﺪ »ص« ﺣﻘﺎ ﻓﺄﻣﻄﺮ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺣﺠﺎرة ﻣﻦ اﻟﺴـﻤﺎء أو اﺋﺘﻨﺎ ﺑﻌـﺬاب أﻟﯿﻢ‪ ،‬ﻓﻤﺎ وﺻﻞ ﻟﺮاﺣﻠﺘﻪ ﺣﺘﯽ‬‫رﻣﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺤﺠﺮ ﻓﺴﻘﻂ ﻋﻠﯽ ]‪ [1‬ﻓﯽ ذﯾﻞ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ :303‬اﺿﺎﻓﮥ ﻫﺬه اﻟﺰﯾﺎدة اﻟﯽ اﻟﺒﺰار ﻓﺤﺴﺐ ﺗﺤﮑﻢ ﺑﺎﻃﻞ و ﻗﺪ أﺧﺮﺟﻬﺎ زراﻓﺎت‬‫ﻣﻦ اﻟﺤﻔﺎظ ﮐﻤﺎ أوﻗﻔﻨﺎك ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻓﯿﺾ اﻟﻘﺪﯾﺮ ج ‪ 6‬ص ‪ 218‬ﻗﺎل اﻟﻤﻨﺎوي ﻓﯽ ﻧﻔﺲ اﻟﻤﺼﺪر‪ :‬ﻣﻦ اﻟﻐﺮﯾﺐ ﻣﺎ‬‫ذﮐﺮه ﻓﯽ ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤـﮥ اﺳـﻔﻨﺪﯾﺎر ﺑﻦ اﻟﻤﻮﻓﻖ اﻟﻮاﻋﻆ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ اﻟﺠﻮزي اﻧﻪ ﺣﮑﯽ ﻟﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﻌﺪول اﻧﻪ ﺣﻀـﺮ ﻣﺠﻠﺴﻪ ﻓﻘﺎل ﻟﻤﺎ‬‫ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه ﺗﻐﯿﺮ وﺟﻪ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ و ﻧﺰﻟﺖ »ﻓﻠﻤﺎ رواه زﻟﻔﮥ ﺳـﯿﺌﺖ وﺟﻮه اﻟﺬﯾﻦ‬‫ﮐﻔﺮوا« اﻵﯾﮥ‪ ،‬ﻫﮑﺬا ذﮐﺮه اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻓﯽ اﻟﻠﺴﺎن و ﻟﻢ أذﮐﺮه اﻻ ﻟﻠﺘﻌﺠﺐ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﻀﻼل و اﺳﺘﻐﻔﺮ اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪216 :‬‬‫ﻫﺎﻣﺘﻪ ﻓﺨﺮج ﻣﻦ دﺑﺮه ﻓﻘﺘﻠﻪ‪.‬‬‫)ﺣﻢ ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء( ﺑﻦ ﻋﺎزب )ﺣﻢ ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة( ﺑﻦ اﻟﺤﺼﯿﺐ )ت ن و اﻟﻀﯿﺎء( اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ )ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ(‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ‪ :‬رﺟﺎل أﺣﻤﺪ ﺛﻘﺎت‪ ،‬و ﻗﺎل ﻓﯽ ﻣﻮﺿﻊ آﺧﺮ‪ :‬رﺟﺎﻟﻪ رﺟﺎل اﻟﺼﺤﯿﺢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻤﺼﻨﻒ )اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ(‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺘﻮاﺗﺮ‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻋﯿﺪروس«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺷﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿﺪروس ]‪ [1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ ﻋﺒﺎرت او ]‪ [1‬ﺷﯿﺦ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿﺪروس اﻟﺤﺴـﯿﻨﯽ اﻟﺘﺮﯾﻤﯽ اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﺼﻮﻓﯽ‪ :‬ﻣﺤﺪث‪ ،‬ﻓﻘﯿﻪ‪ ،‬اﺻﻮﻟﯽ‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ ﺗﺮﯾﻢ( ﻣﻦ ﺑﻼد ﺣﻀـﺮﻣﻮت( ﺳـﻨﮥ )‪ (933‬و دﺧﻞ اﻟﻬﻨﺪ‬‫ﺳﻨﮥ )‪ (958‬ﻓﺄﻗﺎم ﺑﻬﺎ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ أﺣﻤﺪآﺑﺎد ﺑﺎﻟﻬﻨﺪ ﻋﺎم )‪.(1041‬‬‫و ﻟﻪ ﻣﺼـﻨﻔﺎت‪ :‬ﻣﻨﻬﺎ »اﻟﻌﻘﺪ اﻟّﻨﺒﻮّي و اﻟﺴﺮ اﻟﻤﺼﻄﻔﻮي« و »اﻟﺴﻠﺴﻠﮥ اﻟﻤﻨﯿﻌﮥ ﻓﯽ اﻟﺨﺮﻗﮥ اﻟﺸﺮﯾﻔﮥ«‪ ،‬و »ﺗﺤﻔﮥ اﻟﻤﺮﯾﺪ« ﻗﺼﯿﺪة ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺘﻮﺣﯿﺪ‪،‬‬‫و »ﺣﻘﺎﺋﻖ اﻟﺘﻮﺣﯿﺪ اﻟﮑﺒﯿﺮ« و »ﺳـﺮاج اﻟﺘﻮﺣﯿﺪ« و »ﻣﻮﻟﺪان« و »اﻟﻤﻌﺮاج اﻟّﻨﺒﻮّي« و »دﯾﻮان ﺷـﻌﺮ« و »ﻧﻔﺤﺎت اﻟﺤﮑﻢ ﻋﻠﯽ ﻻﻣﯿﮥ اﻟﻌﺠﻢ« ﺑﻠﺴﺎن‬‫أﻫﻞ اﻟﺘﺼﻮف‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﮑﻤﻠﻪ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤـﻪ اﻟﻤﺤـﺒﯽ ﻣﺤﻤـﺪ أﻣﯿـﻦ ﺑﻦ ﻓﻀـﻞ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﻤـﻮي اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘـﻮﻓﯽ )‪ (1111‬ﻓﯽ »ﺧﻼﺻــﮥ اﻻـﺛﺮ ﻓﯽ ﺗﺮاﺟـﻢ أﻋﯿـﺎن اﻟﻘﺮن‬‫اﻟﺤﺎدﯾﻌﺸﺮ« ج ‪ 2‬ص ‪ ،235‬و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﻻﺳﺘﺎذ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﺼﻮﻓﯽ اﻟﻔﻘﯿﻪ‪ ،‬و ﻋﺪ ﻣﺸﺎﯾﺨﻪ ﻓﯽ اﻟﻘﺮاءة ﺑﺎﻟﯿﻤﻦ و اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ و اﻟﻬﻨﺪ‪.‬‬‫و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﻘﺎدري اﻟﻤﺪﻧﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »اﻟﺼﺮاط اﻟﺴﻮي« ﻋﻨﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪217 :‬‬‫اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﺧﻮاﻫﯽ ﺷﻨﯿﺪ ]‪[1‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﻮد ﺷﯿﺨﺎﻧﯽ ﻗﺎدري«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﻮد ﺷﯿﺨﺎﻧﯽ ﻗﺎدري«‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 121‬از ‪184‬‬‫اﺷﺎره‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﻮد ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﺨﺎﻧﯽ اﻟﻘﺎدري اﻟﻤﺪﻧﯽ‪ ،‬ﭘﺲ در »ﺻـﺮاط ﺳﻮي ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﻨﺒﯽ« ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺨﻂ‬‫ﻋﺮب‪ ،‬ﭘﯿﺶ ﺣﻘﯿﺮ ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻣﻦ ﺗﻠﮏ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻮاردة اﻟﺼﺤﯿﺤﮥ‪،‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻌﻠﯽ اﻟﻨﻘﻞ ﻋﻦ ﺗﺄﻟﯿﻒ اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ »اﻟﻌﻘﺪ اﻟّﻨﺒﻮّي و اﻟﺴﺮ اﻟﻤﺼﻄﻔﻮي« ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬اﻟﺸﯿﺦ اﻻﻣﺎم‪ ،‬و اﻟﻐﻮث اﻟﻬﻤﺎم‪ ،‬ﺑﺤﺮ‬‫اﻟﺤﻘـﺎﯾﻖ و اﻟﻤﻌـﺎرف اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﺴـﻨﺪ و اﻟﻔﺮد اﻻﻣﺠـﺪ‪ .‬و ﻻـ ﯾﺨﻔﯽ ان ﮐﻠﻤـﺎت أرﺑﺎب اﻟﺘﺮاﺟﻢ و اﻟﺮﺟﺎل ﻓﯽ ﺗﺎرﯾـﺦ وﻻدة اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ و وﻓﺎﺗﻪ‬‫ﻣﻀـﻄﺮﺑﮥ ﻣﻦ ﺑﻌﻀـﻬﺎ ﯾﺴـﺘﻔﺎد اﻧﻪ ﮐﺎن ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﻘﺮن اﻟﻌﺎﺷﺮ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺑﻌﻀﻬﺎ ﯾﺴﺘﻔﺎد اﻧﻪ ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدي ﻋﺸﺮ و اﻟﺬي ﻧﻘﻠﻨﺎه ﻣﻦ ﻗﺒﻞ‬‫ﻫﻮ اﻟﺬي ﻧﻘﻠﻪ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﺠﺎﻫﺪ اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻗﺪس ﺳـﺮه ﻓﯽ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ .138‬و ﻗﺎل اﻟﺰرﮐﻠﯽ ﻓﯽ »اﻻﻋﻼم« ج ‪ 3‬ص ‪ :266‬وﻻدﺗﻪ ﮐﺎﻧﺖ‬‫ﻓﯽ )‪ (919‬و وﻓـﺎﺗﻪ ﻓﯽ )‪ .(990‬و ذﮐﺮ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﺎﺷﺎ اﻟﺒﻐـﺪادي ﻓﯽ »ﻫﺪﯾـﮥ اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ« ج ‪ 1‬ص ‪ :419‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻬﻨﺪ ﺳـﻨﮥ )‪ (990‬ﺗﺴﻌﯿﻦ و‬‫ﺗﺴـﻌﻤﺎﺋﮥ‪ .‬و أرخ ﻋﻤﺮ رﺿﺎ ﮐﺤﺎﻟﮥ ﻓﯽ »ﻣﻌﺠﻢ اﻟﻤﺆﻟﻔﯿﻦ« ج ‪ 4‬ص ‪ 311‬وﻻدﺗﻪ ﻓﯽ ﻋﺎم )‪ (993‬و وﻓﺎﺗﻪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ .(1041‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺎﻟﻢ‪[1] .‬‬‫ﯾﺄﺗﯽ ﻋﻦ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ »اﻟﻌﻘﺪ اﻟّﻨﺒﻮّي و اﻟﺴﺮ اﻟﻤﺼﻄﻔﻮي« ﻧﺰول آﯾﮥ »َﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ«‬‫ﺣﻮل واﻗﻌﮥ ﻟا ﻐﺪﯾﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪218 :‬‬‫رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و اﻻﻣﺎم أﺣﻤﺪ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‬‫‪ ،‬و ﮐﻢ ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺎ أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺸﯿﺨﺎن‪.‬‬‫و ﻋـﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ وﻫﺐ ﻗـﺎل‪ :‬ﻗـﺎل ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒـﮥ‪ :‬أﻧﺸـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺳـﻤﻊ رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﯾـﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﯾﻘـﻮل‪» :‬ان ﻟا ﱠﻠﻪ وﻟﯽ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪.‬‬‫ﻗ ﺎ ل ﺳ ﻌﯿ ﺪ ‪ :‬ﻓ ﻘ ﺎ م ا ﻟ ﯽ ﺟﻨﺒ ﯽ ﺳﺘ ﮥ ‪.‬‬
‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ«‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﻻﻣـﺎم أﺣﻤـﺪ ﻓﯽ »ﻣﺴـﻨﺪه« ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿـﻞ ﻗﺎل‪ :‬ﺟﻤﻊ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒـﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺸـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻞ ﻣﻦ ﺳـﻤﻊ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﺎ ﺳﻤﻊ ﻟﻤﺎ ﻗﺎم؟‬‫ﻓﻘـﺎم ﻧـﺎس ﮐﺜﯿﺮ ﻓﺸـﻬﺪوا ﺣﯿﻦ أﺧـﺬ ﺑﯿـﺪه‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻟﻠﻨﺎس‪ :‬أ ﺗﻌﻠﻤﻮن‪ ،‬اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ؟‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻌﻢ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ‬‫ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫و ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﺮوي أﯾﻀﺎ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ ﻏﺮﯾﺐ‪.‬‬‫و أﺧﺮج أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﮥ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ رﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ﻣﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬و ﻧﺰل ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪،‬‬‫ﻓﺄﻣﺮ ﺑﺪوﺣﺎت ﻓﻘﻤﻤﻦ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗـﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ‪ :‬ﮐـﺎﻧﯽ ﻗـﺪ دﻋﯿﺖ ﻓـﺄﺟﺒﺖ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ :‬ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋـﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ‬‫ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪219 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 122‬از ‪184‬‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ وﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ‪ ،‬ﺛﻢ أﺧـﺬ ﺑﯿـﺪ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬـﺬا وﻟﯿﻪ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و‬‫ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫ﻓﻘﻠﺖ ﻟﺰﯾﺪ‪ :‬ﺳﻤﻌﺘﻪ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﮐﺎن ﻓﯽ اﻟﺪوﺣﺎت أﺣﺪ اﻻ رآه ﺑﻌﯿﻨﻪ و ﺳﻤﻌﻪ ﺑﺄذﻧﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ‪.‬‬‫و أﺧﺮج أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﺳـﻔﯿﺎن ﻓﯽ »ﻣﺴـﻨﺪﯾﻬﻤﺎ«‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ‬‫ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ أﺗﯿﻨﺎ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﮐﺴﺢ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺗﺤﺖ ﺷﺠﺮﺗﯿﻦ‪ ،‬و ﻧﻮدي ﻓﯽ اﻟﻨﺎس اﻟﺼﻠﻮة ﺟﺎﻣﻌﮥ‪ ،‬و دﻋﺎ رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻠﯿﺎ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و أﺧﺬ ﺑﯿﺪه ﻓﺄﻗﺎﻣﻪ ﻋﻠﯽ ﯾﻤﯿﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪) :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﮑﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎن ﻫﺬا ﻣﻮﻟﯽ ﻣﻦ أﻧﺎ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه(‪.‬‬‫ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ‪ ،‬أﺻﺒﺤﺖ و أﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺴﻦ‪.‬‬‫اﺗﻔﻖ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎ ﺟﻤﻬﻮر أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ‪.‬‬‫و أﻣﺎ ﻣﺎ اﻧﻔﺮد ﺑﻪ أﻫﻞ اﻟﺒﺪع ﻣﻦ اﻻﺳـﻤﺎﻋﯿﻠﯿﮥ ﺑﺒﻼد اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬و ﺧﺎﻟﻒ ﻓﯿﻪ أﻫﻞ اﻟﺠﻤﻌﮥ و اﻟﺠﻤﺎﻋﮥ و اﻟﺴـﻨﻦ‪ [1] .‬اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺳﻔﯿﺎن‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ‪،‬‬‫اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﻨﺴﻮي اﻟﺒﺎﻟﻮزي‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻤﺴﻨﺪ اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﺤﺪث ﺧﺮاﺳﺎن ﻓﯽ ﻋﺼﺮه‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻻدب‪،‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (213‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺑﺎﻟﻮذ )ﻗﺮﯾﮥ ﻣﻦ ﻗﺮي ﻧﺴﺎ ﻣﻦ ﻣﺪن ﺧﺮاﺳﺎن( ﻓﯽ ﻋﺎم )‪.(303‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪220 :‬‬‫ﻓﺎﻧﻬﻢ ﻗﺎﻟﻮا ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬أي ﻣﺮﺟﻌﻪ ﻣﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﺑﻌﺪ أن ﺟﻤﻊ أﺻﺤﺎﺑﻪ و ﮐﺮر ﻋﻠﯿﻬﻢ‬‫ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﮑﻢ« ﺛﻠﺜﺎ‪ ،‬و ﻫﻢ ﯾﺠﯿﺒﻮﻧﻪ ﺑﺎﻟﺘﺼﺪﯾﻖ و اﻻﻋﺘﺮاف‪ ،‬ﺛﻢ رﻓﻊ ﯾﺪ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﻗﺎل‪:‬‬‫)ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و أدر اﻟﺤﻖ ﻣﻌﻪ ﺣﯿﺚ دار(‬‫‪ :‬ﻣﻌﻨﯽ اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻻوﻟﯽ‪ ،‬ﻻ اﻟﻨﺎﺻﺮ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ اﻟﻤﺸﺘﺮﮐﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻤﺪﻋﯽ ﻣﻦ اﻻﺳﻤﺎﻋﯿﻠﯿﮥ‪ :‬و اﻧﻤﺎ أراد اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ان ﻟﻌﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻣﺎ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ اﻟﻮﻻء ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ ،‬و ﺟﻌﻞ ﻗﻮﻟﻪ‬‫أوﻻ‪:‬‬‫)أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﮑﻢ(‬‫ﺳﻨﺪا‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻤـﺪﻋﯽ أﯾﻀﺎ‪ :‬و ﻻ ﯾﮑﻮن ﻫـﺬا اﻟـﺪﻋﺎء‪ ،‬اﻻ ﻻﻣﺎم ﻣﻌﺼﻮم ﻣﻔﺘﺮض اﻟﻄﺎﻋـﮥ ﺑﻌـﺪه‪ ،‬و ﺑـﺪﻟﯿﻞ ﺟﻌﻠﻪ اﻟﺤﻖ ﺗﺎﺑﻌﺎ ﻟﻌﻠﯽ ﻻ ﻣﺘﺒﻮﻋﺎ ﻟﻪ‪ ،‬و ﻻ‬‫ﯾﮑﻮن ذﻟﮏ اﻻ ﻟﻤﻦ وﺟﺒﺖ ﻃﺎﻋﺘﻪ و ﻋﺼﻤﺘﻪ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻤـﺪﻋﯽ‪ :‬ﻓﺼـﺢ ﺑﻬﺬا ان ﻋﻠﯿﺎ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻫﻮ اﻟﻮﺻـّﯽ‪ ،‬و اﻧﻪ ﻧﺺ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ان ﺧﻼﻓﮥ ﻣﻦ ﺗﻘﺪﻣﻪ‬‫ﻣﻌﺼﯿﮥ اﻧﺘﻬﯽ اﻓﺘﺮاء اﻟﻤﺪﻋﯽ‪.‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬و ﻗﺪ ﻣﺮ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺼﺤﺎح و اﻟﺤﺴﺎن‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻬﺎ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺎ ذﮐﺮه اﻟﻤﺪﻋﯽ ﺑﻞ اﻟﺼﺤﯿﺢ ﻣﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ‪:‬‬‫)ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‪.‬‬‫و اﻟﺼﺤﯿﺢ ﻣﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ أﯾﻀﺎ‪:‬‬‫اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‬‫و اﻟﺼﺤﯿﺢ ﻣﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ أﯾﻀﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 123‬از ‪184‬‬‫ان اﻟﱠﻠﻪ وﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه(‪.‬‬‫و اﻟﺼﺤﯿﺢ ﻣﻤﺎ‬‫ذﮐﺮﻧـﺎ أﯾﻀﺎ‪ :‬ﻗﻮﻟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻠﻨﺎس‪) :‬أ ﺗﻌﻠﻤﻮن اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ؟(‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻌﻢ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ‬‫ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه(‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪221 :‬‬‫و اﻟﺼﺤﯿﺢ ﻣﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ أﯾﻀﺎ‪:‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪) :‬ﮐـﺄﻧﯽ ﻗـﺪ دﻋﯿﺖ ﻓـﺄﺟﺒﺖ و اﻧﯽ ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ :‬ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋـﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿـﺘﯽ‪ ،‬ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ‬‫ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض(‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪) :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ وﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ(‪.‬‬‫ﺛﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه(‪.‬‬‫و اﻟﺼﺤﯿﺢ ﻣﻤﺎ ذﮐﺮﻧﺎ أﯾﻀﺎ‪:‬‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻـﻠﯽ ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪) :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﮑﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ؟(‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪) :‬ﻓﺎن ﻫﺬا ﻣﻮﻟﯽ‪ ،‬ﻣﻦ أﻧﺎ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و‬‫ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه(‪.‬‬‫ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ أﺻﺒﺤﺖ و أﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ‪.‬‬
‫ﻣﺎ ﻫﻮ اﻟﺼـﺤﯿﺢ و اﻟﺤﺴﺎن‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻣﺨﺘﺮﻋﺎت اﻟﻤﺪﻋﯽ و ﻣﻔﺘﺮﯾﺎﺗﻪ و ﻗﺪ اﺳﺘﻮﻋﺐ ﻃﺮق اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺬﮐﻮرة‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﺎ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة‬‫ﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﻔﺮد‪.‬‬‫و ذﮐﺮ أﯾﻀﺎ ﺑﻌﻀـﻬﺎ اﻟﺸـﯿﺦ ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﺠﻠﯿﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺟﻤﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺤﺴـﻨﯽ اﻟﺴـﻤﻬﻮدي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ‬‫اﻟﻤﺴﻤﯽ »أﻧﺠﺢ اﻟﻤﺴﺎﻋﯽ ﻓﯽ رد ﺷﺒﻪ اﻟﺪاﻋﯽ«‪ ،‬ﻓﺎﮐﺘﻔﯿﻨﺎ ﺑﺮده ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺪﻋﯽ اﻟﺒﺪﻋﯽ ‪ -‬اﻟﺦ ]‪[1‬‬‫رواﯾﺖ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻠﺒﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻠﺒﯽ ]‪ [1] [2‬اﻟﺼﺮاط اﻟﺴﻮي ص ‪ 5 -4‬ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻨﺎﺻﺮﯾﮥ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺤﻠﺒﯽ‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺤﻠﺒﯽ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪222 :‬‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »اﻧﺴﺎن اﻟﻌﯿﻮن ﻓﯽ ﺳـﯿﺮة اﻻﻣﯿﻦ اﻟﻤﺄﻣﻮن«‪ ،‬ﮐﻪ در ﺳﻪ ﺟﻠﺪ در ﻣﺼﺮ ﻣﻄﺒﻮع ﺷﺪه و از ﻣﮑﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ ﺧﺮﯾﺪه ﺑﻮدم‪ ،‬و‬‫ﻧﺴـﺨﻪ ﮐـﺎﻣﻠﻪ ﻗﻠﻤﯿﻪ آن ﻫﻢ ﺑﻨﻈﺮ ﺧﺎﮐﺴﺎر رﺳـﯿﺪه‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬اﺑﻮ اﻟﻔﺮج‪ ،‬اﻟﻘﺎﻫﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻣﻮرخ‪ ،‬ادﯾﺐ اﺻـﻠﻪ ﻣﻦ ﺣﻠﺐ‪ ،‬و وﻟـﺪ ﺑﻤﺼـﺮ ﻋﺎم‬‫)‪ (975‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬـﺎ ﺳـﻨﮥ )‪ (1044‬و ﻟﻪ ﺗﺼـﺎﻧﯿﻒ ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻨﻬـﺎ »اﻧﺴـﺎن اﻟﻌﯿﻮن ﻓﯽ ﺳـﯿﺮة اﻻـﻣﯿﻦ اﻟﻤﺄﻣﻮن« ﯾﻌﺮف ﺑﺎﻟﺴـﯿﺮة اﻟﺤﻠﺒﯿـﮥ ﻓﯽ ﺛﻼث‬‫ﻣﺠﻠﺪات‪ ،‬و »اﻧﻘﺎذ اﻟﻤﻬﺞ ﻓﯽ ﻣﺨﺘﺼﺮ اﻟﻔﺮج« و »ﺗﺤﺮﯾﺮ اﻟﻤﻘﺎل ﻓﯽ ﺑﯿﺎن ان »وﺣﺪه« ﻣﻦ ﻧﺤﻮ ﻻ ِإﻟَﻪ ِإﻟﱠﺎ اﻟﱠﻠُﻪ*‬‫وﺣـﺪه ﻣﻦ أي أﻧﻮاع اﻟﺤـﺎل« و »اﻟﺠـﺎﻣﻊ اﻻزﻫﺮ ﻟﻤﺎ ﺗﻔﺮق ﻣﻦ ﻟﻤـﺢ اﻟﺸـﯿﺦ اﻻﮐﺒﺮ« و »ﺣﺴـﻨﺎت اﻟﻮﺟﻨﺎت اﻟﻨﻮاﺿـﺮ ﻣﻦ اﻟﻮﺟﻮه و اﻟﻨﻈﺎﺋﺮ« و‬‫»ﺣﺴﻦ اﻟﺘﺒﯿﯿﻦ ﻟﻤﺎ وﻗﻊ ﻓﯽ ﻣﻌﺮاج اﻟﺸـﯿﺦ ﻧﺠﻢ اﻟﺪﯾﻦ« و »ﺣﺴﻦ اﻟﻮﺻﻮل اﻟﯽ ﻟﻄﺎﺋﻒ ﺣﮑﻢ اﻟﻔﺼﻮل« و »ﺧﯿﺮ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ ﺷـﺮح اﻟﺒﺴـﻤﻠﮥ و‬‫اﻟﺤﻤﺪﻟﮥ ﻟﺸـﯿﺦ اﻻﺳﻼم« و »زﻫﺮ اﻟﻤﺰﻫﺮ« اﺧﺘﺼﺮ ﺑﻪ ﻣﺰﻫﺮ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ‪ ،‬و »ﻣﻄﺎﻟﻊ اﻟﺒﺪور« ﻓﯽ ﻗﻮاﻋﺪ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ و »ﻏﺎﯾﮥ اﻻﺣﺴﺎن ﻓﯽ ﻣﻦ ﻟﻘﯿﺘﻪ ﻣﻦ‬‫اﺑﻨﺎء اﻟﺰﻣﺎن« و »ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﻌﻘﻮد اﻟﻌﻠﻮﯾﮥ ﻓﯽ ﺣﻞ اﻟﻔﺎظ ﺷﺮح اﻻزﻫﺮﯾﮥ« و »ﻋﻘﺪ اﻟﻤﺮﺟﺎن ﻓﯿﻤﺎ ﯾﺘﻌﻠﻖ ﺑﺎﻟﺠﺎن« و »اﻟﻨﺼﯿﺤﮥ اﻟﻌﻠﻮﯾﮥ ﻓﯽ ﺑﯿﺎن ﺣﺴﻦ‬‫ﻃﺮﯾﻘﻪ اﻟﺴﺎدة اﻻﺣﻤﺪﯾﮥ« و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 124‬از ‪184‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ ارﺑﺎب اﻟﺘﺮاﺟﻢ و اﻟﺮﺟﺎل ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟﻤﺤﺒﯽ ﻓﯽ »ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺛﺮ ﻓﯽ ﺗﺮاﺟﻢ اﻋﯿﺎن اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدﯾﻌﺸﺮ« ج ‪ 3‬ص ‪ 122‬ﻗﺎل‪:‬‬‫اﻻﻣـﺎم اﻟﮑﺒﯿﺮ اﺟـﻞ اﻋﻼـم اﻟﻤﺸﺎﯾـﺦ و ﻋﻼﻣـﮥ اﻟﺰﻣـﺎن‪ ،‬ﮐﺎن ﺟﺒﻼ ﻣﻦ ﺟﺒﺎل اﻟﻌﻠﻢ و ﺑﺤﺮا ﻻ ﺳﺎﺣﻞ ﻟﻪ واﺳﻊ اﻟﺤﻠﻢ‪ ،‬ﻋﻼﻣـﮥ ﺟﻠﯿﻞ اﻟﻤﻘـﺪار‪،‬‬‫ﺟﺎﻣﻌﺎ ﻻ ﺷﺘﺎت اﻟﻌﻠﯽ‪ ،‬ﺻﺎرﻓﺎ ﻧﻘﺪ ﻋﻤﺮه ﻓﯽ ﺑﺚ اﻟﻌﻠﻢ اﻟﻨﺎﻓﻊ و ﻧﺸﺮه‪ ،‬و ﺣﻈﯽ ﻓﯿﻪ ﺣﻈﻮة ﻟﻢ ﯾﺤﻀﻬﺎ اﺣﺪ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬ﻓﮑﺎن درﺳﻪ ﻣﺠﻤﻊ ﻟا ﻔﻀﻼء‪،‬‬‫و ﻣﺤـﻂ رﺣﺎل اﻟﻨﺒﻼء‪ ،‬و ﮐﺎن ﻏﺎﯾـﮥ ﻓﯽ اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ‪ ،‬ﺣﺎد اﻟﻔﻬﻢ‪ ،‬ﻗﻮي اﻟﻔﮑﺮة‪ ،‬ﻣﺘﺤﺮﯾﺎ ﻓﯽ اﻟﻔﺘﺎوي‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻌﻤﻞ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ ﺟـﺪ و‬‫اﺟﺘﻬﺎد‪ ،‬ﻋﻢ ﻧﻔﻌﻪ اﻟﻨﺎس ﻓﮑﺎﻧﻮا ﯾﺄﺗﻮﻧﻪ ﻻﺧﺬ اﻟﻌﻠﻢ ﻋﻨﻪ ﻣﻦ اﻟﺒﻼد ‪ ...‬اﻟﺦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪223 :‬‬‫]أي‬‫و ﻟﻤﺎ وﺻﻞ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﯽ ﻣﺤﻞ ﺑﯿﻦ ﻣﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪:‬‬‫ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺑﻘﺮب راﺑﻎ ]‪ ،[1‬ﺟﻤﻊ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ و ﺧﻄﺒﻬﻢ‪ ،‬ﺧﻄﺒـﮥ ﺑﯿﻦ ﻓﯿﻬـﺎ ﻓﻀـﻞ ﻋﻠﯽ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ‪ ،‬و ﺑﺮاءة ﻋﺮﺿﻪ ﻣﻤﺎ ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯿﻪ ﺑﻌﺾ ﻣﻦ‬‫ﮐﺎن ﻣﻌﻪ ﺑﺄرض اﻟﯿﻤﻦ ﺑﺴـﺒﺐ ﻣﺎ ﮐﺎن ﺻـﺪر ﻣﻨﻪ إﻟﯿﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺪﻟـﮥ اﻟﺘﯽ ﻇﻨﻬﺎ ﺑﻌﻀـﻬﻢ ﺟﻮرا و ﺑﺨﻼ‪ ،‬و اﻟﺼﻮاب ﮐﺎن ﻣﻌﻪ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ‬‫ﻓﯽ ذﻟ ﮏ ‪.‬‬
‫ﻓﻘﺎل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪) :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس اﻧﻤﺎ أﻧﺎ ﺑﺸﺮ ﻣﺜﻠﮑﻢ‪ ،‬ﯾﻮﺷﮏ أن ﯾﺄﺗﯿﻨﯽ رﺳﻮل رﺑﯽ‪ ،‬ﻓﺄﺟﯿﺐ(‪.‬‬‫و ﻓﯽ ﻟﻔـﻆ ﻓﯽ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪) :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس اﻧﻪ ﻗـﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ :‬اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒﯽ اﻻ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟـﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻻﻇﻦ‬‫أن ﯾﻮﺷﮏ أن ادﻋﯽ‪ ،‬ﻓﺄﺟﯿﺐ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻣﺴﺌﻮل و اﻧﮑﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻤﺎ أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟(‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ اﻧﮏ ﺑﻠﻐﺖ و ﺟﻬﺪت و ﻧﺼﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪) :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸـﻬﺪون‪ ،‬أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ و ان ﻣﺤﻤـﺪا ﻋﺒـﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و ان ﺟﻨﺘﻪ ﺣﻖ‪ ،‬و ﻧﺎره ﺣﻖ‪ ،‬و ان اﻟﻤﻮت‬‫ﺣﻖ‪ ،‬و ان اﻟﺒﻌﺚ ﺣﻖ ﺑﻌـﺪ اﻟﻤﻮت و ان اﻟﺴﺎﻋـﮥ آﺗﯿـﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و ان اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟(‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﻧﺸـﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪) :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ‬‫اﺷﻬﺪ( اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﺣﺾ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻤﺴﮏ ﺑﮑﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و وﺻﯽ ﺑﺄﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ ،‬أي‬‫ﻓﻘﺎل‪) :‬اﻧﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬و ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض( ]‪ [1‬راﺑﻎ )ﺑﮑﺴﺮ اﻟﺒﺎء اﻟﻤﻮﺣﺪة( ﮐﻤﺎ‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﻤﻮي ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺒﻠﺪان ج ‪ 3‬ص ‪ 11‬واد ﯾﻘﻄﻌﻪ اﻟﺤﺎج ﺑﯿﻦ اﻟﺒﺰواء و اﻟﺠﺤﻔﮥ دون ﻋﺰور‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻟﺴﮑﯿﺖ‪ :‬راﺑﻎ ﺑﯿﻦ اﻟﺠﺤﻔﮥ و ودان‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺤﺎزﻣﯽ‪ :‬ﺑﻄﻦ راﺑﻎ واد ﻣﻦ اﻟﺠﺤﻔـﮥ ﻟﻪ ذﮐﺮ ﻓﯽ اﻟﻤﻐﺎزي و ﻓﯽ اﯾﺎم اﻟﻌﺮب و ﻗﺎل اﻟﻮاﻗـﺪي‪ :‬ﻫﻮ ﻋﻠﯽ ﻋﺸـﺮة أﻣﯿﺎل ﻣﻦ اﻟﺠﺤﻔـﮥ ﻓﯿﻤﺎ‬‫ﺑﯿﻨﻬﺎ و ﺑﯿﻦ اﻷﺑﻮاء‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪224 :‬‬‫و ﻗـﺎل ﻓﯽ ﺣـﻖ ﻋﻠﯽ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬـﻪ ﻟﻤـﺎ ﮐﺮر ﻋﻠﯿﻬـﻢ‪) :‬أ ﻟﺴـﺖ أوﻟﯽ ﺑﮑـﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﮑﻢ؟( ﺛﻼﺛـﺎ‪ ،‬و ﻫﻢ ﯾﺠﯿﺒـﻮﻧﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‬‫ﺑﺎﻟﺘﺼﺪﯾﻖ و اﻻﻋﺘﺮاف‪ ،‬و رﻓﻊ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﺪ ﻋﻠﯽ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ و ﻗﺎل‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و‬‫ﻋـﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و أﺣﺐ ﻣﻦ أﺣﺒﻪ‪ ،‬و أﺑﻐﺾ ﻣﻦ أﺑﻐﻀﻪ‪ ،‬و اﻧﺼـﺮ ﻣﻦ ﻧﺼـﺮه‪ ،‬و أﻋﻦ ﻣﻦ أﻋﺎﻧﻪ‪ ،‬و اﺧـﺬل ﻣﻦ ﺧـﺬﻟﻪ‪ ،‬و أدر اﻟﺤﻖ ﻣﻌﻪ ﺣﯿﺚ‬‫دار(‪.‬‬‫و ﻫﺬا أﻗﻮي ﻣﺎ ﺗﻤﺴﮑﺖ ﺑﻪ اﻟﺸﯿﻌﮥ و اﻻﻣﺎﻣﯿﮥ و اﻟﺮاﻓﻀﮥ ﻋﻠﯽ ان ﻋﻠﯿﺎ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ أوﻟﯽ ﺑﺎﻻﻣﺎﻣﮥ ﻣﻦ ﮐﻞ أﺣﺪ‪ ،‬و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻫﺬا ﻧﺺ ﺻﺮﯾﺢ‬‫ﻋﻠﯽ ﺧﻼﻓﺘﻪ‪ .‬ﺳﻤﻌﻪ ﺛﻼﺛﻮن ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ و ﺷﻬﺪوا ﺑﻪ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻓﻌﻠﯽ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﻮﻻء‪ ،‬ﻣﺎ ﮐﺎن ﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺑﺪﻟﯿﻞ‬‫ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪) :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ؟(‪.‬‬‫و ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ ورد ﺑﺄﺳﺎﻧﯿﺪ ﺻﺤﺎح و ﺣﺴﺎن‪ ،‬و ﻻ اﻟﺘﻔﺎت ﻟﻤﻦ ﻗﺪح ﻓﯽ ﺻﺤﺘﻪ‪ ،‬ﮐﺄﺑﯽ داود ]‪ ،[1‬و أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺮازي‪ .‬ﻗﺎل ﮐﺜﯿﺮ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 125‬از ‪184‬‬‫و ﻧﺤﻦ ﻣﻨﻌﻨﺎ ﯾﻮم ﻣﺮو راﺑﻎ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس ان ﯾﻐﺰي و ان ﯾﺘﮑﻨﻔﺎ‬‫]‪ [1‬أﺑﻮ داود‪ :‬ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﻻﺷـﻌﺚ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ ﺑﺸـﯿﺮ ﺑﻦ ﺷـﺪاد ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻻزدي اﻟﺴﺠﺴـﺘﺎﻧﯽ‪ ،‬اﻣﺎم أﻫﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻨﺪ أﻫﻞ اﻟﺴـﻨﮥ ﻓﯽ‬‫زﻣﺎﻧﻪ‪ ،‬أﺻﻠﻪ ﻣﻦ ﺳﺠﺴﺘﺎن‪ ،‬رﺣﻞ رﺣﻠﮥ ﮐﺒﯿﺮة‪ ،‬وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (202‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﺒﺼﺮة ﺳﻨﮥ )‪ ،(275‬و ﻟﻪ اﻟﺴﻨﻦ و ﻫﻮ أﺣﺪ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﺴﺘﮥ‪ ،‬ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ‬‫)‪ (4800‬ﺣﺪﯾﺚ اﻧﺘﺨﺒﻬﺎ ﻣﻦ )‪ (000/500‬ﺣﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ أرﺑﺎب اﻟﺘﺮاﺟﻢ و أﺛﻨﻮا ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ج ‪ 2‬ص ‪ :591‬اﻻﻣﺎم اﻟﺜﺒﺖ ﺳﯿﺪ اﻟﺤﻔﺎظ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﻻﺷﻌﺚ ‪ ...‬ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺴﻨﻦ«‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﺒﯿﺪ اﻻﺟﺮي‪ :‬ﺳﻤﻌﺘﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬وﻟﺪت ﺳﻨﮥ اﺛﻨﺘﯿﻦ و ﻣﺎﺋﺘﯿﻦ‪ ،‬و ﺻﻠﯿﺖ ﻋﻠﯽ ﻋﻔﺎن ﺑﺒﻐﺪاد ﺳﻨﮥ ﻋﺸﺮﯾﻦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣـﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪ 225 :‬ﺳـﻤﻊ أﺑﺎ ﻋﻤﺮ اﻟﻀـﺮﯾﺮ‪ ،‬و ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬و اﻟﻘﻌﻨﺒﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ رﺟﺎء‪ ،‬و أﺑﺎ‬‫اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﻄﯿﺎﻟﺴﯽ‪ ،‬و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ‪ ،‬و أﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻨﻘﯿﻠﯽ‪ ،‬و أﺑﺎ ﺗﻮﺑﮥ اﻟﺤﻠﺒﯽ‪ ،‬و ﺳﻠﯿﻤﺎن اﺑﻦ ﺣﺮب‪ ،‬و ﺧﻠﻘﺎ ﮐﺜﯿﺮا ﺑﺎﻟﺤﺠﺎز و اﻟﺸﺎم و ﻣﺼﺮ و‬‫اﻟﻌﺮاق‪ ،‬و اﻟﺠﺰﯾﺮة‪ ،‬و اﻟﺜﻐﺮ و ﺧﺮاﺳﺎن‪.‬‬‫و ﺣﺪث ﻋﻨﻪ اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬و اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و اﺑﻨﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ داود‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﮥ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﺸﺮ اﻟﺪوﻻﺑﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺪ‪ ،‬و أﺑﻮ أﺳﺎﻣﮥ‬‫ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻻﻋﺮاﺑﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﻠﯽ اﻟﻠﺆﻟﺆي‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ داﺳﮥ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺳﺎﻟﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺠﻠﻮدي‪ ،‬و أﺑﻮ‬‫ﻋﻤﺮو أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻬﺆﻻء اﻟﺴﺒﻌﮥ رووا ﻋﻨﻪ ﺳﻨﻨﻪ‪.‬‬‫و ﺣﺪث أﯾﻀﺎ ﻋﻨﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺼﻮﻟﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﻨﺠﺎد‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﻤﺘﻮﻟﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬أﺑﻮ داود اﻣﺎم أﻫﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﯽ ﻋﺼﺮه ﺑﻼ ﻣﺪاﻓﻌﮥ‪.‬‬‫و ﻋﻦ أﺑﯽ داود ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺘﺒﺖ ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ »ص« ﺧﻤﺲ ﻣﺎﺋـﮥ أﻟﻒ ﺣـﺪﯾﺚ اﻧﺘﺨﺒﺖ ﻣﻨﻪ ﻫـﺬا اﻟﺴـﻨﻦ‪ ،‬ﻓﯿﻪ أرﺑﻌـﮥ آﻻف و ﺛﻤﺎﻧﯽ ﻣﺎﺋﮥ ﺣﺪﯾﺚ‪ .‬و‬‫ﺗﻮﺟـﺪ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ أﯾﻀﺎ ﻓﯽ »ﺗﻬـﺬﯾﺐ« اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ج ‪ 6‬ص ‪ 244‬و »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺤﻨﺎﺑﻠـﮥ« ص ‪ ،118‬و »ﺗﺎرﯾـﺦ ﺑﻐﺪادي ج ‪ 9‬ص ‪ ،55‬و »وﻓﯿﺎت‬‫اﻷﻋﯿﺎن« ج ‪ 1‬ص ‪ 214‬و »اﻻﻋﻼم« ج ‪ 3‬ص ‪.182‬‬‫و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ان ﻧﺴﺒﮥ ﻗﺪح ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ اﻟﯽ أﺑﯽ داود اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ ﻧﺴﺒﮥ ﻣﻮﻫﻮﻣﮥ ﻻ ﺣﻘﯿﻘﮥ ﻟﻬﺎ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺳﺒﻖ ﺗﺤﻘﯿﻘﻪ ﻣﺒﺴﻮﻃﺎ ﻓﯽ اﻟﻌﺒﻘﺎت ج ‪5‬‬‫ص ‪ 142‬ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﻄﺒـﻊ‪ ،‬و ان ﻧﺴﺐ اﻟﻘـﺪح إﻟﯿﻪ ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﻤﻐﻔﻠﯿﻦ ﻋﻨـﺎدا أو ﺗﻘﻠﯿـﺪا ﺑﻼـ ﺗﺄﻣـﻞ‪ ،‬ﮐـﺎﻟﻔﺨﺮ اﻟﺮازي‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻤﮑﯽ ﻓﯽ‬‫»اﻟﺼﻮاﻋـﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗـﮥ«‪ ،‬و اﻟﺠﻬﺮﻣﯽ ﻓﯽ »اﻟـﺒﺮاﻫﯿﻦ اﻟﻘﺎﻃﻌـﮥ«‪ ،‬و اﻟﺤﻠـﺒﯽ ﻓﯽ »اﻧﺴـﺎن اﻟﻌﯿـﻮن« ﮐﻤـﺎ ﺳــﻤﻌﺖ‪ ،‬و ﺷـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤـﻖ ﻓﯽ »ﺷـﺮح‬‫اﻟﻤﺸﮑﻮة«‪ ،‬و اﻟﻤﻮﻟﻮي‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪226 :‬‬‫و ﻗﻮل ﺑﻌﻀﻬﻢ ان زﯾﺎدة‪:‬‬‫)اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه(‬‫ اﻟﯽ آﺧﺮه ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ ﻣﺮدود ﻓﻘﺪ ورد ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻃﺮق ﺻﺤﺢ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻨﻬﺎ‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﺟﺎء ان ﻋﻠﯿﺎ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ‪ ،‬ﻗﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ‪ ،‬ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫)اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺷﻬﺪ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ اﻻ ﻗﺎم؟(‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘﻮم رﺟﻞ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪) :‬ﻧﺒﺌﺖ أو ﺑﻠﻐﻨﯽ اﻻ رﺟﻞ ﺳﻤﻌﺖ اذﻧﺎه و وﻋﯽ ﻗﻠﺒﻪ(‪.‬‬‫ﻓﻘﺎم ﺳﺒﻌﮥ ﻋﺸﺮ ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ ]‪ ،[1‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ ﺛﻼﺛﻮن ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ ]‪ ،[2‬و ﻓﯽ »اﻟﻤﻌﺠﻢ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﻓﯽ »ﻣﺮاﻓﺾ اﻟﺴﻨﮥ«‪.‬‬‫ﺑﻞ روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ أﺑﻮ داود ﮐﻤﺎ ﺣﺪث ﻋﻨﻪ اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ ﻓﯽ »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ« و ﻗﺪ ﻣﺮ ﻓﺮاﺟﻊ اﻟﻤﺼﺪر اﻟﺬي ذﮐﺮﻧﺎه ﻣﻦ ﻗﺒﻞ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﻓﻘﺎم ﺳﺒﻌﮥ ﻋﺸﺮ‪ :‬ﮐﻤﺎ‬‫ﻓﯽ رواﯾـﮥ رواﻫﺎ اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري ﻓﯽ »أﺳـﺪ اﻟﻐﺎﺑـﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪ 276‬ﻋﻦ ﺷـﯿﺨﻪ أﺑﯽ ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺸﺮﯾﻒ أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﻤﺰة اﻟﻌﻠﻮي‪ ،‬ﻋﻦ‬‫أﺣﻤﺪ اﻟﺒﺎﻃﺮﻗﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻣﺴﻠﻢ ﺑﻦ ﺷﻬﺪل‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﺷﻌﺮي‪ ،‬ﻋﻦ رﺟﺎء ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 126‬از ‪184‬‬‫ﻋﻦ ﻓﻄﺮ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻟﺠﺎرود‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻋﻨـﺪ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﺸـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻦ ﺷـﻬﺪ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ اﻟّﺎ ﻗﺎم؟ ﻓﻘﺎم‬‫ﺳﺒﻌﮥ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬أﺑﻮ ﻗﺪاﻣﮥ اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ ‪ ...‬اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﮐﻤﺎ ﻓﯽ رواﯾﮥ رواﻫﺎ اﻟﺴﻤﻬﻮدي ﻓﯽ »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ ﻓﯽ »ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻓﻘﺎم ﺛﻠﺜﻮن‪ :‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ رواﯾﮥ رواﻫﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﻨﺪ« ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ ﻓﻄﺮ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪227 :‬‬‫اﻟﮑﺒﯿﺮ«‪ :‬ﺳﺘﮥ ﻋﺸﺮ ]‪ [1‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ ]‪.[2‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﺎﺗﻮا ﻣﺎ ﺳﻤﻌﺘﻢ‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮوا اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻣﻦ ﺟﻤﻠﺘﻪ‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‪ ،‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪) :‬ﻓﻬﺬا ﻣﻮﻻه(‪.‬‬‫و ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬و ﮐﻨﺖ ﻣﻤﻦ ﮐﺘﻢ‪ ،‬ﻓﺬﻫﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﺒﺼﺮي‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ دﻋﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﮐﺘﻢ ]‪[3‬‬‫رواﯾﺖ ﺷﯿﺦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﮐﺜﯿﺮ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‬‫اﻣـﺎ رواﯾﺖ ﺷـﯿﺦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﺎﻟﮑﺜﯿﺮ ]‪ [4‬اﻟﻤﮑﯽ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ‪ [1] ،‬ﮐﻤـﺎ ﻓﯽ رواﯾـﮥ رواﻫـﺎ ﻣﺤﺐ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻄﺒﺮي ﻓﯽ »ذﺧﺎﺋﺮ‬‫اﻟﻌﻘﺒﯽ« ص ‪ 67‬ﻋﻦ زﯾﺪ‪.‬‬‫و ﮐﺬﻟﮏ رواﻫﺎ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﺠﻤﻊ« ص ‪ 107‬ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ أﺣﻤﺪ‪.‬‬‫و رواﻫﺎ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ج ‪ 6‬ص ‪ 403‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ »اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻻوﺳﻂ« ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧﯽ‪.‬‬‫]‪ [2‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ‪ :‬ﮐﻤﺎ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ رواه اﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ ﺣﺒﮥ اﻟﻌﺮﻧﯽ‪.‬‬‫و ﮐﺬﻟﮏ رواه اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺰرﻗﺎﻧﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ ﻓﯽ »ﺷﺮح اﻟﻤﻮاﻫﺐ« ج ‪ 7‬ص ‪ 407‬ﻋﻦ زر ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺶ‪.‬‬‫و رواه أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﻨﺪ« ج ‪ 1‬ص ‪ 88‬ﻋﻦ زﯾﺎد ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺎد‪.‬‬‫و رواه اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪ 106‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺴﯿﺮة اﻟﺤﻠﺒﯿﮥ ج ‪ 3‬ص ‪ 274‬ط ﺑﯿﺮوت‪.‬‬‫]‪ [4‬أﺣﻤﺪ ﺑﺎﮐﺜﯿﺮ‪ :‬اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﮐﺜﯿﺮ اﻟﺤﻀﺮﻣﯽ اﻟﻤﮑﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﮐﺎن أدﯾﺒﺎ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﻌﺮﻓﮥ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻔﻠﮑﯿﮥ‪ ،‬و ﻋﻠﻢ اﻻوﻓﺎق‬‫و اﻟﺰاﯾﺮﺟﺎت‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪228 :‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »وﺳـﯿﻠﮥ اﻟﻤﺂل ﻓﯽ ﻋﺪ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻵل« ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺨﻂ ﻋﺮب‪ ،‬در ﻣﮑﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ‪ ،‬ﻋﺎرﯾﻪ از ﺑﻌﺾ اﺣﺒﺎب‪ ،‬ﺑﺪﺳﺖ ﺣﻘﯿﺮ‬‫اﻓﺘﺎده‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ ﻋـﺎﻣﺮ ﺑﻦ ]‪ [1‬ﻟﯿﻠﯽ ﺑﻦ ﺿـﻤﺮة‪ ،‬و ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ ]‪ [2‬رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻤﮑـﮥ اﻟﻤﮑﺮﻣﮥ ﺳـﻨﮥ )‪ (1047‬ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﯽ‬‫»ﻣﻌﺠﻢ اﻟﻤﺆﻟﻔﯿﻦ« ﻟﻠﮑﺤﺎﻟﮥ ج ‪ 2‬ص ‪ ،46‬و »ﻫﺪﯾﮥ اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ« ج ‪ 1‬ص ‪ ،159‬و »اﯾﻀﺎح اﻟﻤﮑﻨﻮن ﻓﯽ ذﯾﻞ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ج ‪ 1‬ص ‪ ،405‬و‬‫ج ص ‪ ،708‬و »ﺧﻼﺻﮥ اﻻﺛﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪.271‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻤﺤﺒﯽ ﻓﯽ »اﻟﺨﻼﺻـﮥ‪ :‬ﮐﺎن أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ ادﺑﺎء اﻟﺤﺠﺎز و ﻓﻀـﻼﺋﻬﺎ اﻟﻤﺘﻤﮑﻨﯿﻦ‪ ،‬ﮐﺎن ﻓﺎﺿـﻼ أدﯾﺒﺎ ﻟﻪ ﻣﻘﺪار‬‫ﻋﻠﯽ و ﻓﻀﻞ ﺟﻠﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻔﻠﮑﯿـﮥ و ﻋﻠﻢ اﻻوﻓﺎق و اﻟﺰاﯾﺮﺟﺎت ﯾـﺪ ﻋﺎﻟﯿﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻟﻪ ﻋﻨﺪ اﺷـﺮاف ﻣﮑﮥ ﻣﻨﺰﻟﮥ و ﺷـﻬﺮة ‪ ...‬اﻟﯽ‬‫أ ن ﻗﺎل ‪:‬‬
‫و ﻣﻦ ﻣﺆﻟﻔﺎﺗﻪ‪» :‬ﺣﺴﻦ اﻟﻤﺂل ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻵل« ﺟﻌﻠﻪ ﺑﺎﺳﻢ اﻟﺸﺮﯾﻒ ادرﯾﺲ أﻣﯿﺮ ﻣﮑﮥ اﻟﻤﮑﺮﻣﮥ‪.‬‬‫ﺛﻢ ذﮐﺮ ﻟﻪ ﻗﺼﯿﺪة ﯾﻤﺪح ﺑﻬﺎ اﻟﺸﺮﯾﻒ اﻟﺤﺴﻨﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺑﺮﮐﺎت‪.‬‬‫]‪ [1‬ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻟﯿﻠﯽ ﺑﻦ ﺿـﻤﺮة‪ :‬ﺻـﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬أورده اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري ﻓﯽ »أﺳـﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ« ج ‪ 3‬ص ‪ 93‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ ﻓﯽ »اﻻﺻﺎﺑﮥ ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 127‬از ‪184‬‬‫ﺗﻤﯿﯿﺰ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ« ج ‪ 2‬ص ‪ 257‬و ﻗﺎﻻ‪ :‬أورده أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس ﺑﻦ ﻋﻘﺪة اﺧﺮج ﺑﺎﺳـﻨﺎده ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﻨﺎن ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ واﺋﻠﮥ ﻋﻦ‬‫ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳﯿﺪ اﻟﻐﻔﺎري‪ ،‬و ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻟﯿﻠﯽ ﺑﻦ ﺿﻤﺮة ﻗﺎﻻ‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺻﺪر رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ‪ .‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳﯿﺪ‪ :‬أﺑﻮ ﺳﺮﯾﺤﮥ )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺴﯿﻦ( اﻟﻐﻔﺎري ﻣﻦ أﺻﺤﺎب اﻟﺸﺠﺮة ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (40‬أو )‪.(42‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪229 :‬‬‫ﺻﺪر ]‪ [1‬رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻦ ﺣﺠـﮥ اﻟﻮداع و ﻟﻢ ﯾﺤـﺞ ﻏﯿﺮﻫـﺎ أﻗﺒـﻞ ﺣـﺘﯽ إذا ﮐـﺎن ﺑﺎﻟﺠﺤﻔـﮥ‪ ،‬ﻧﻬﯽ ﻋﻦ ﺳـﻤﺮات ]‪[2‬‬‫ﺑﺎﻟﺒﻄﺤـﺎء اﻟﻤﺘﻘﺎرﺑـﺎت ان ﻻـ ﺗﻨﺰﻟﻮا ﺗﺤﺘﻬﻦ ﺣﺘﯽ إذا ﻧﺰل اﻟﻘﻮم و أﺧـﺬوا ﻣﻨـﺎزﻟﻬﻢ ﺳﻮاﻫﻦ أرﺳﻞ إﻟﯿﻬﻦ‪ ،‬ﻓﻘﻢ ﻣﺎ ﺗﺤﺘﻬﻦ‪ ،‬و ﺷـﺬﺑﻦ ]‪ [3‬ﻋﻦ‬‫رؤس اﻟﻘﻮم‪ ،‬ﺣﺘﯽ إذا ﻧﻮدي ﻟﻠﺼـﻠﻮة ﻏﺪا إﻟﯿﻬﻦ‪ ،‬ﻓﺼﻠﯽ ﺗﺤﺘﻬﻦ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﺼﺮف اﻟﯽ اﻟﻨﺎس‪ ،‬و ذﻟﮏ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬و ﺧﻢ ﻣﻦ اﻟﺠﺤﻔﮥ ]‪ ،[4‬و‬‫ﻟﻪ ﺑﻬﺎ ﻣﺴﺠﺪ ﻣﻌﺮوف‪.‬‬‫و ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﺮواﯾﺎت اﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﻮﻣﺎ ﺷﺪﯾﺪ اﻟﺤﺮ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺛﺎﻣﻦ ﻋﺸﺮ ذي اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬و أﻗﺒﻞ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ [1] .‬ﺻﺪر ﻋﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع‪ :‬رﺟﻊ ﻋﻨﻬﺎ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺳـﻤﺮات‪ :‬ﺟﻤﻊ اﻟﺴـﻤﺮة )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺴﯿﻦ و ﺿﻢ اﻟﻤﯿﻢ( ﺷﺠﺮ ﻣﻦ اﻟﻌﻀﺎه و ﻟﯿﺲ ﻓﯽ اﻟﻌﻀﺎه أﺟﻮد ﺧﺸﺒﺎ ﻣﻨﻪ و اﻟﻌﻀﺎه ﮐﻞ ﺷﺠﺮ ﯾﻌﻈﻢ و ﻟﻪ‬‫ﺷﻮك‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺷﺬﺑﻦ‪ :‬ﻗﻄﻌﻦ و اﺳﻘﻂ ﻣﺎ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻣﻦ اﻻﻏﺼﺎن‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺠﺤﻔـﮥ )ﺑﻀﻢ اﻟﺠﯿﻢ و ﺳـﮑﻮن اﻟﺤﺎء(‪ :‬ﻗﺮﯾـﮥ ﺑﯿﻦ ﻣﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﺳـﻤﯿﺖ ﺑﺬﻟﮏ ﻻن اﻟﺴـﯿﻮل أﺟﺤﻔﺘﻬﺎ‪ ،‬و ﻫﯽ ﻋﻠﯽ أرﺑﻊ ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﻦ‬‫ﻣﮑﮥ‪ ،‬و ﻫﯽ ﻣﯿﻘﺎت أﻫﻞ اﻟﺸﺎم ﻣﻦ ﺑﻌﺾ ﻃﺮﻗﻬﺎ و أﻫﻞ ﻣﺼﺮ و اﻟﻤﻐﺮب‪.‬‬‫ﻗـﺎل ﯾﺎﻗﻮت ﻟا ﺤﻤﻮي ﻓﯽ »ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺒﻠـﺪان« ج ‪ 2‬ص ‪ :111‬اﻟﺠﺤﻔـﮥ ﺑـﺎﻟﻀﻢ ﺛﻢ اﻟﺴـﮑﻮن‪ ،‬و اﻟﻔﺎء‪ :‬ﮐﺎﻧﺖ ﻗﺮﯾـﮥ ﮐﺒﯿﺮة ذات ﻣﻨﺒﺮ ﻋﻠﯽ ﻃﺮﯾﻖ‬‫اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻣﻦ ﻣﮑﮥ ﻋﻠﯽ أرﺑﻊ ﻣﺮاﺣﻞ‪ ،‬و ﻫﯽ ﻣﯿﻘﺎت أﻫﻞ ﻣﺼﺮ و اﻟﺸﺎم ان ﻟﻢ ﯾﻤﺮوا ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ و اﻻ ﻓﻤﯿﻘﺎﺗﻬﻢ ذو اﻟﺤﻠﯿﻔﮥ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﮑﻠـﺒﯽ‪ :‬ان اﻟﻌﻤـﺎﻟﯿﻖ اﺧﺮﺟﻮا ﺑﻨﯽ ﻋﻘﯿـﻞ‪ ،‬و ﻫﻢ إﺧﻮة ﻋـﺎد ﺑﻦ رب‪ ،‬ﻓﻨﺰﻟﻮا اﻟﺠﺤﻔـﮥ‪ ،‬و ﮐـﺎن اﺳـﻤﻬﺎ ﯾﻮﻣﺌـﺬ ﻣﻬﯿﻌـﮥ‪ ،‬ﻓﺠـﺎءﻫﻢ ﺳـﯿﻞ و‬‫اﺟﺘﺤﻔﻬﻢ‪ ،‬ﻓﺴﻤﯿﺖ اﻟﺠﺤﻔﮥ و ﻟﻤﺎ ﻗﺪم اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺣﻢ أﺻﺤﺎﺑﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﺣﺒﺐ إﻟﯿﻨﺎ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﮐﻤﺎ ﺣﺒﺒﺖ إﻟﯿﻨﺎ ﻣﮑﮥ‬‫و ﺑﺎرك ﻟﻨﺎ ﻓﯽ ﺻﺎﻋﻬﺎ و ﻣﺪﻫﺎ و اﻧﻘﻞ ﺣﻤﺎﻫﺎ اﻟﯽ اﻟﺠﺤﻔﮥ‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪230 :‬‬‫ﻓﻘﺎل‪) :‬أﯾﻬﺎ ﻟا ﻨﺎس‪ ،‬اﻧﻪ ﻗـﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ :‬اﻧﻪ ﻟﻦ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒﯽ اﻻ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟـﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻻﻇﻦ ان ادﻋﯽ‪ ،‬ﻓﺄﺟﯿﺐ‪ ،‬و اﻧﯽ‬‫ﻣﺴﺌﻮل و أﻧﺘﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن ﻫﻞ ﺑﻠﻐﺖ؟ ﻓﻤﺎ أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن(؟‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻘﻮل‪ :‬ﻗﺪ ﺑﻠﻐﺖ و ﺟﻬﺪت و ﻧﺼﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪.‬‬‫ﻗﺎل‪) :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﺸﻬﺪون‪ ،‬أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ و ان ﻣﺤﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و ان ﺟﻨﺘﻪ ﺣﻖ‪ ،‬و ان ﻧﺎره ﺣﻖ‪ ،‬و اﻟﺒﻌﺚ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻮت ﺣﻖ؟(‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻧﺸﻬﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪) :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﺷﻬﺪ(‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪) :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬أ ﻻ ﺗﺴﻤﻌﻮن‪ ،‬أﻻ ﻓﺎن اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﮑﻢ‪ ،‬أﻻ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻣﻮﻻه(‪.‬‬‫و أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ ﺣﺘﯽ ﻋﺮﻓﻪ اﻟﻘﻮم أﺟﻤﻌﻮن‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪) :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه(‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗـﺎل‪) :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬أﻧﺎ ﻓﺮﻃﮑﻢ‪ ،‬و اﻧﮑﻢ واردون ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬أﻋﺮض ﻣﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي و ﺻـﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋـﺪد ﻧﺠﻮم اﻟﺴـﻤﺎء ﻗـﺪ ﺣﺎن ﻣﻦ‬‫ﻓﻀﮥ‪ ،‬أﻻ و اﻧﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠﯽ ﻋﻦ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ؟(‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬و ﻣﺎ اﻟﺜﻘﻼن ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ؟‪ ،‬ﻗﺎل‪) :‬اﻟﺜﻘﻞ اﻻﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾﺪﯾﮑﻢ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻤﺴﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒﺪﻟﻮا‪،‬‬‫و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﯽ ﻗﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ أن ﻻ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ]‪ [1‬ﺣﺘﯽ ﯾﻠﻘﯿﺎﻧﯽ و ﺳﺄﻟﺖ اﻟﱠﻠﻪ رﺑﻬﻢ ﻟﻬﻢ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺄﻋﻄﺎﻧﯽ ﻓﻼ ﺗﺴـﺒﻘﻮﻫﻢ ﻓﺘﻬﻠﮑﻮا‪ ،‬و ﻻ‬‫ﺗﻌﻠﻤﻮﻫﻢ ﻓﻬﻢ أﻋﻠﻢ ﻣﻨﮑﻢ(‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ »اﻟﻤﻮاﻻة« و ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة أورده أﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ ﻓﯽ »اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ«‬‫و ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻏﺮﯾﺐ‪[1] .‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 128‬از ‪184‬‬‫ﻓﯽ ﺗﺎرﯾـﺦ دﻣﺸﻖ ﻻﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ج ‪ 2‬ص ‪ 46‬ﻟﻦ ﯾﺘﻔﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ ﺣﻮﺿـﯽ‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ‬‫اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪231 :‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﻮح اﻟﻌﺠﻠﯽ ﻓﯽ »ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ«[ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﺷـﯿﺦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ در وﺳـﯿﻠﮥ اﻟﻤﺂل ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ رواﯾﺖ ﺣﺬﯾﻔﮥ اﺑﻦ اﺳـﯿﺪ و زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ از »ﺟﻮﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ«‪ ،‬در ذﮐﺮ‬‫رواﯾﺖ ﺿﯿﺎء ﻣﻘﺪﺳﯽ ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪه‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺎن اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﺳـﻔﺮ‪ ،‬و ﻧﺰﻟﻨﺎ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﻨﻮدي ﻓﯿﻨﺎ اﻟﺼـﻠﻮة ﺟﺎﻣﻌﮥ‪ ،‬و‬‫ﮐﺴﺢ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺗﺤﺖ ﺷﺠﺮة‪ ،‬ﻓﺼﻠﯽ اﻟﻈﻬﺮ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪) :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن‪ ،‬اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟( ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل‪) :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬و وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه(‪.‬‬‫ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬أﺻﺒﺤﺖ و أﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ أﺣﻤﺪ ﻓﯽ »ﻣﺴﻨﺪه« ]‪ [1] .[2‬رواه ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪ 209‬و ج ‪ 7‬ص ‪ 348‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪.‬‬‫و رواه أﯾﻀﺎ ﻣﻊ ﺗﻔﺎوت ﯾﺴﯿﺮ اﺑﻦ ﺻﺒﺎغ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ ﻓﯽ »اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤﮥ« ص ‪ 510‬ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺰﻫﺮي‪.‬‬‫]‪[2‬‬‫ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 4‬ص ‪ 281‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﻔﺎن‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﺣﻤﺎد اﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ زﯾـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺪي ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ‬‫ﻋﺎزب ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ ﻓﯽ ﺳـﻔﺮ ﻓﻨﺰﻟﻨﺎ ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﻨﻮدي ﻓﯿﻨﺎ‪ :‬اﻟﺼـﻠﻮة ﺟﺎﻣﻌﮥ و ﮐﺴﺢ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺗﺤﺖ ﺷـﺠﺮﺗﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺼـﻠﯽ اﻟﻈﻬﺮ‪ ،‬و أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﻘﺎل‪ :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن اﻧﯽ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن أﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﮑﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪232 :‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻋﻘﺐ ﻗﻮﻟﻪ‪) :‬ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه(‪) :‬و أﺣﺐ ﻣﻦ أﺣﺒﻪ(‪.‬‬‫أﺧﺮج ﻫﺬه ﻟا ﺮواﯾﮥ اﻟﺒﺰار ﺑﺮﺟﺎل اﻟﺼﺤﯿﺢ ﻋﻦ ﻓﻄﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻔﮥ‬‫و ﻫﻮ ﺛﻘﮥ‪.‬‬‫و ﻋﻦ أم ﺳﻠﻤﮥ ]‪ [1‬رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬أﺧﺬ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ رأﯾﻨﺎ ﺑﯿﺎض‬‫إﺑﻄﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪) :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه( ]‪ -[2‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻓﯿﻪ ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬اﻧﯽ ﻣﺨﻠﻒ ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬و ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ]‪ [3‬ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة‪ ،‬و أﺧﺮﺟﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺮزاز‪ ،‬ﻋﻨﻬﺎ ﺑﻠﻔﻆ‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ ﻣﺮﺿﻪ اﻟﺬي ﻗﺒﺾ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ‬‫اﻣﺘﻸت اﻟﺤﺠﺮة ﻣﻦ ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺄﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ أﺻﺒﺤﺖ و أﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫]‪ [1‬أم ﺳﻠﻤﮥ‪ :‬ﻫﻨﺪ ﺑﻨﺖ ﺳﻬﯿﻞ‪ ،‬ﻣﻦ زوﺟﺎت اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ‪ ،‬ﺗﺰوﺟﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﺴﻨﮥ اﻟﺮاﺑﻌﮥ ﻟﻠﻬﺠﺮة‪ ،‬و ﮐﺎﻧﺖ ﻣﻦ أﮐﻤﻞ اﻟﻨﺴﺎء ﻋﻘﻼ و‬‫ﺧﻠﻘﺎ‪ ،‬و ﻫﯽ ﻗﺪﯾﻤﮥ اﻻﺳـﻼم ﻫﺎﺟﺮت ﻣﻊ زوﺟﻬﺎ اﻻول )أﺑﯽ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻻﺳﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻐﯿﺮة( اﻟﯽ اﻟﺤﺒﺸﮥ و وﻟﺪت ﻟﻪ اﺑﻨﻪ »ﺳﻠﻤﮥ« و رﺟﻌﺎ‬‫اﻟﯽ ﻣﮑـﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻫﺎﺟﺮا اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻓﻮﻟﺪت ﻟﻪ أﯾﻀﺎ ﺑﻨﺘﯿﻦ و اﺑﻨﺎ‪ ،‬و ﻣﺎت أﺑﻮ ﺳـﻠﻤﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﻣﻦ أﺛﺮ ﺟﺮح ﻓﺨﻄﺒﻬﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻓﻠﻢ ﺗﺘﺰوﺟﻪ‪ ،‬و‬‫ﺧﻄﺒﻬﺎ اﻟﻨﺒﯽ )ص( و ﺗﺰوﺟﻬﺎ‪ ،‬وﻟﺪت )‪ (28‬ﻗﺒﻞ اﻟﻬﺠﺮة و ﺗﻮﻓﯿﺖ ﺳﻨﮥ )‪.(62‬‬‫]‪ [2‬ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة ص ‪ 40‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﻟﻠﺴﻤﻬﻮدي‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻓﯽ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ 71‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻟﯿﻨﺎﺑﯿﻊ ص ‪ 40‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻟﺴﻤﻬﻮدي »و ﻟﻦ ﯾﺘﻔﺮﻗﺎ ‪ ...‬اﻟﺦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 129‬از ‪184‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪233 :‬‬‫أﺻـﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪) :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﯾﻮﺷﮏ ان اﻗﺒﺾ‪ ،‬ﻗﺒﻀﺎ ﺳـﺮﯾﻌﺎ‪ ،‬ﻓﯿﻨﻄﻠﻖ ﺑﯽ و ﻗﺪ ﻗﺪﻣﺖ اﻟﻘﻮل ﻣﻌﺬرة إﻟﯿﮑﻢ‪ ،‬أﻻ اﻧﯽ ﻣﺨﻠﻒ ﻓﯿﮑﻢ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﺰ و ﺟـﻞ‪ ،‬و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﺛﻢ أﺧـﺬ ﺑﯿـﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪) :‬ﻫـﺬا ﻋﻠﯽ ﻣﻊ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬و اﻟﻘﺮآن ﻣﻊ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻻ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎن ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ ﻟا ﺤﻮض‪،‬‬‫ﻓﺎﺳﺄﻟﻬﻤﺎ ﻣﺎ ﺧﻠﻔﺖ ﻓﯿﻬﻤﺎ؟(‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ ]‪.[1‬‬‫و أﺧﺮج أﯾﻀﺎ ﻋﻦ ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺟﻌـﺪ ]‪ [2‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﯿﻞ ﻟﻌﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬اﻧﮏ ﺗﺼﻨﻊ ﺑﻌﻠﯽ ﺷﯿﺌﺎ ﻻ ﺗﺼﻨﻌﻪ ﺑﺄﺣﺪ ﻣﻦ أﺻﺤﺎب‬‫اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ! ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻣﻮﻻي‪.‬‬‫و ﻋﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ان أﺑﺎ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪:‬‬‫أﻣﺴﯿﺖ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫و أﺧﺮﺟﻪ اﻟـﺪارﻗﻄﻨﯽ ﻓﯽ »اﻟﻔﻀﺎﺋـﻞ« ﻋﻦ ﻣﻌﻘـﻞ ]‪ [3‬ﺑﻦ ﯾﺴـﺎر رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ [1] :‬اﻟـﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ :‬ﻫـﻮ اﻟﺤﺎﻓـﻆ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(385‬ﮐـﺎن ﻓﺮﯾـﺪ ﻋﺼـﺮه و ﻗﺮﯾﻊ دﻫﺮه‪ ،‬و ﻧﺴـﯿﺞ وﺣـﺪه‪ ،‬و اﻣﺎم وﻗﺘﻪ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ إﻟﯿﻪ ﻋﻠﻢ اﻻﺛﺮ و اﻟﻤﻌﺮﻓـﮥ ﺑﻌﻠﻞ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و أﺳـﻤﺎء‬‫اﻟﺮﺟﺎل و أﺣﻮال اﻟﺮواة ﻣﻊ اﻟﺼـﺪق و اﻻﻣﺎﻧـﮥ و اﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻌﺪاﻟـﮥ و ﻗﺒﻮل اﻟﺸـﻬﺎدة و ﺻـﺤﮥ اﻻﻋﺘﻘﺎد و ﺳـﻼﻣﮥ اﻟﻤﺬﻫﺐ و اﻻﺿـﻄﻼع ﺑﻌﻠﻮم‬‫ﺳﻮي ﻋﻠﻢ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ - .‬ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد ج ‪ 12‬ص ‪ [2] -34‬ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺟﻌﺪ‪ :‬اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (100‬ﮐﺎن ﻣﻦ ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﻌﻘﻞ ﺑﻦ ﯾﺴﺎر‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻌﺒﺮ ﺑﻦ ﺣﺮاق ﺑﻦ ﻻي ﺑﻦ ﮐﻌﺐ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﺑﻦ ﺛﻮر اﻟﻤﺰﻧﯽ‪ ،‬اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺻﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬اﺳﻠﻢ ﻗﺒﻞ اﻟﺤﺪﯾﺒﯿﮥ‪ ،‬و‬‫ﺷﻬﺪ ﺑﯿﻌﮥ اﻟﺮﺿﻮان‪ ،‬ﺳﮑﻦ اﻟﺒﺼﺮة و إﻟﯿﻪ ﯾﻨﺴﺐ »ﻧﻬﺮ ﻣﻌﻘﻞ« اﻟﺬي ﺑﺎﻟﺒﺼﺮة‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪234 :‬‬‫ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﺑﮑﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﺘﺮة رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬أي اﻟﺬﯾﻦ ﺣﺚ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻤﺴﮏ ﺑﻬﻢ و اﻻﺧﺬ ﺑﻬﺪﯾﻬﻢ ﻓﺎﻧﻬﻢ ﻧﺠﻮم اﻟﻬﺪي‪ ،‬ﻣﻦ اﻗﺘﺪي ﺑﻬﻢ اﻫﺘﺪي‪.‬‬‫و ﺧﺼﻪ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑـﺬﻟﮏ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻻﻧﻪ اﻻﻣﺎم ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﺸﺄن‪ ،‬و ﺑﺎب ﻣﺪﯾﻨـﮥ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻌﺮﻓﺎن‪ ،‬ﻓﻬﻮ اﻣﺎم اﻻﺋﻤـﮥ و ﻋﺎﻟﻢ اﻻﻣـﮥ‪ ،‬و ﮐﺄﻧﻪ‬‫أﺧﺬ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﺗﺨﺼﯿﺼﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ ﺑﯿﻨﻬﻢ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺑﻤﺎ ﺳﺒﻖ‪.‬‬‫و ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ ﻻ ﻣﺮﯾﮥ ﻓﯿﻪ و ﻻ ﺷﮏ ﯾﻨﺎﻓﯿﻪ‪ ،‬و روي ﻋﻦ اﻟﺠﻢ اﻟﻐﻔﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬و ﺷﺎع و اﺷﺘﻬﺮ‪ ،‬و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻤﺠﻤﻊ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم اﻟﺤﺎﻓﻆ ﺷـﻬﺎب اﻟـﺪﯾﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬ﺣﺪﯾﺚ )ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه(‪ -‬أﺧﺮﺟﻪ‬‫اﻟﺘﺮﻣﺬي و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪،‬‬‫و ﻫﻮ روي ﻋﻨﻪ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﯿﻤﻮن اﻻودي‪ ،‬و اﺑﻮ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﻨﻬﺪي‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺒﺼﺮي‪ ،‬و ﻟﻪ اﺣﺎدﯾﺚ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻧﺤﻮ ﺳﻨﮥ )‪ ،(65‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﺒﺼﺮة آﺧﺮ ﺧﻼﻓﮥ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﺑﻦ اﺑﯽ ﺳﻔﯿﺎن‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري ﻓﯽ »اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ« ج ‪ 4‬ص ‪298‬‬‫وﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘﺎﻫﺮ اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﻘﺎري‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺷﺎﻫﯿﻦ‪،‬‬‫اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺎﺷـﯽ‪ ،‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪوس‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺠﻌﺪ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ اﻻﺷـﻬﺐ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻋﺎد ﻋﺒﯿﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ زﯾﺎد ﻣﻌﻘﻞ ﺑﻦ ﯾﺴﺎر ﻓﯽ ﻣﺮﺿﻪ اﻟﺬي ﻗﺒﺾ ﻓﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﻣﻌﻘﻞ‪ :‬اﻧﯽ ﻣﺤﺪﺛﮏ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﻟﻮ ﻋﻠﻤﺖ ﻟﯽ ﺣﯿﺎة ﻣﺎ ﺣﺪﺛﺘﮏ‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ص ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻣـﺎ ﻣﻦ ﻋﺒـﺪ ﯾﺴﺘﺮﻋﯿﻪ اﻟﱠﻠﻪ رﻋﯿـﮥ ﯾﻤﻮت ﯾﻮم ﯾﻤﻮت ﻏﺎﺷـﺎ ﻟﺮﻋﯿﺘﻪ اﻻـ ﺣﺮم اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺠﻨـﮥ‪ .‬ﻋﺒﻘـﺎت اﻻـﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣـﮥ اﻻﺋﻤﮥ‬‫اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪235 :‬‬‫ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻄﺮق ﺟﺪا‪ ،‬و ﻗﺪ اﺳﺘﻮﻋﺒﻬﺎ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »ﻣﻔﺮد« و ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ أﺳﺎﻧﯿﺪﻫﺎ ﺻﺤﺎح و ﺣﺴﺎن‪.‬‬‫و ﯾﺪل ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﻣﺎ‬‫روي أﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ان ﻋﻠﯿﺎ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ و ﮐﺮم وﺟﻬﻪ‪ ،‬ﺟﻤﻊ اﻟﻨﺎس و ﻫﻮ ﺧﻠﯿﻔـﮥ‪ ،‬ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ ﻣﻮﺿﻊ ﺑﺎﻟﻌﺮاق‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎم ﻓﺤﻤﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 130‬از ‪184‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺷﻬﺪ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ إﻻ ﻗﺎم‪ ،‬و ﻻ ﯾﻘﻮم رﺟﻞ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻧﺒﺌﺖ أو ﺑﻠﻐﻨﯽ اﻻ رﺟﻞ ﺳﻤﻌﺖ اذﻧﺎه و وﻋﺎه ﻗﻠﺒﻪ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎم ﺳﺒﻌﮥ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ ﻣﻨﻬﻢ ﺧﺰﯾﻤﮥ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬و ﺳﻬﻞ ﺑﻦ ]‪ [1‬ﺳﻌﺪ‪ ،‬و ﻋﺪي ﺑﻦ ]‪ [1‬ﺳﻬﻞ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ :‬ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﺛﻌﻠﺒﮥ ﺑﻦ ﺣﺎرﺛﮥ‬‫ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﺤﺮث ﺑﻦ ﺳﺎﻋـﺪة ﺑﻦ ﮐﻌﺐ ﺑﻦ اﻟﺨﺰرج اﻟﺴﺎﻋـﺪي اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬اﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس‪ ،‬ﺻـﺤﺎﺑﯽ ﻣﻦ ﻣﺸﺎﻫﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻋﺎش‬‫ﻧﺤﻮ ﻣﺎﺋـﮥ ﺳـﻨﮥ و ﻟﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺐ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻘﻮم ﻧﺤﻮ )‪ (188‬ﺣـﺪﯾﺜﺎ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ اﻟﺬي ﺷـﻬﺪ ﺑﻪ ﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم‪ ،‬و رواه‬‫اﻟﺴـﻤﻬﻮدي ﻋﻨﻪ ﻓﯽ »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘـﺪﯾﻦ« ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة‪ ،‬و اﻟﻘﻨﺪوزي اﻟﺤﻨﻔﯽ ﻋﻦ اﻟﺴـﻤﻬﻮدي ﻓﯽ »ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة« ص ‪ ،38‬و ﻋﺪه ﻓﯽ‬‫»ﺗﺎرﯾﺦ آل ﻣﺤﻤﺪ )ص(« ص ‪ 67‬ﻣﻦ رواة اﻟﻐﺪﯾﺮ‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (88‬و ﻟﻪ ﺳﺖ و ﺗﺴﻌﻮن ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (91‬و ﻗﺪ ﺑﻠﻎ ﻣﺎﺋﮥ ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻦ ارﺑـﺎب اﻟﺘﺮاﺟﻢ ﻗـﺎل اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري ﻓﯽ »اﺳـﺪ اﻟﻐﺎﺑـﮥ« ج ‪ 2‬ص ‪ :366‬ﮐﺎن اﺳـﻤﻪ ﺣﺰﻧﺎ ﻓﺴـﻤﺎه رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص(‬‫ﺳﻬ ﻼ ‪.‬‬
‫ﻗﺎل اﻟﺰﻫﺮي‪ :‬راي ﺳـﻬﻞ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ اﻟﻨﺒﯽ )ص( و ﺳﻤﻊ ﻣﻨﻪ و ذﮐﺮ اﻧﻪ ﮐﺎن ﻟﻪ ﯾﻮم ﺗﻮﻓﯽ اﻟﻨﺒﯽ )ص( ﺧﻤﺲ ﻋﺸﺮة ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﻋﺎش ﺳﻬﻞ و ﻃﺎل‬‫ﻋﻤﺮه ﺣﺘﯽ ادرك اﻟﺤﺠﺎج اﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪236 :‬‬‫ﺣﺎﺗﻢ ]‪ ،[1‬و ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ ]‪ [2‬ﻋﺎﻣﺮ‪ ،‬و أﺑﻮ أﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و أﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ ،‬و أﺑﻮ ﺷـﺮﯾﺢ ارﺳﻞ اﻟﺤﺠﺎج إﻟﯿﻪ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (74‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ‬‫ﻣﻨﻌﮏ ﻣﻦ ﻧﺼﺮ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻔﺎن؟‬‫ﻗـﺎل‪ :‬ﻓﻌﻠﺘﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬ﮐـﺬﺑﺖ‪ ،‬ﺛﻢ اﺻـﺮ ﺑﻪ ﻓﺨﺘﻢ ﻓﯽ ﻋﻨﻘﻪ‪ ،‬و ﺧﺘﻢ اﯾﻀﺎ ﻓﯽ ﻋﻨﻖ اﻧﺲ اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺣﺘﯽ ورد ﻋﻠﯿﻪ ﮐﺘﺎب ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻣﺮوان‬‫ﻓﯿ ﻪ ‪.‬‬
‫روي ﻋﻦ ﺳﻬﻞ اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴﯿﺐ‪ ،‬و اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬و اﺑﻮ ﺣﺎزم‪ ،‬و اﺑﻨﻪ ﻋﺒﺎس ﺑﻦ ﺳﻬﻞ‪.‬‬‫ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ آﺧﺮ ﻣﻦ ﺑﻘﯽ ﻣﻦ اﺻﺤﺎب اﻟﻨﺒﯽ )ص( ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪.‬‬‫ اﻻﻋﻼم ج ‪ 3‬ص ‪ 210‬و اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻻﺻﺤﺎب ﻓﯽ ﻫﺎﻣﺶ اﻻﺻﺎﺑﮥ ج ‪ 2‬ص ‪.95‬‬‫]‪ [1‬ﻋـﺪي ﺑﻦ ﺣـﺎﺗﻢ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺸـﺮ ج اﻟﻄـﺎﺋﯽ‪ ،‬اﺑـﻮ وﻫﺐ و اﺑﻮ ﻃﺮﯾﻒ‪ ،‬ﺻـﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬و ﮐـﺎن رﺋﯿﺲ ﻃﯿﺊ ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻫﻠﯿـﮥ و‬‫اﻻﺳﻼم‪ ،‬ﮐﺎن اﺳﻼﻣﻪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (9‬ﻣﻦ اﻟﻬﺠﺮة‪ ،‬و ﺷـﻬﺪ ﻓﺘﺢ اﻟﻌﺮاق‪ ،‬ﺛﻢ ﺳـﮑﻦ اﻟﮑﻮﻓﮥ و ﺷﻬﺪ اﻟﺠﻤﻞ و ﺻﻔﯿﻦ و ﻧﻬﺮوان ﻣﻊ اﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم و ﻓﻘﺌﺖ ﻋﯿﻨﻪ ﯾﻮم ﺻﻔﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﺎت ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (68‬و ﻗﺪ ﺑﻠﻎ اﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻣﺎﺋﮥ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ اﺑﻦ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﻄﺎﺋﯽ اﻟﺬي ﯾﻀﺮب ﺑﺠﻮده‬‫ا ﻟ ﻤﺜ ﻞ ‪.‬‬
‫روي ﻋﻨﻪ اﻟﻤﺤﺪﺛﻮن ﻓﯽ ﮐﺘﺒﻬﻢ )‪ (66‬ﺣﺪﯾﺜﺎ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ اﻟﺬي اﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة‪ ،‬و اﻟﺴﻤﻬﻮدي ﻓﯽ »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« و اﻟﻘﻨﺪوزي‬‫اﻟﺤﻨﻔﯽ ﻓﯽ » ﻟا ﯿﻨﺎﺑﯿﻊ« ص ‪ ،38‬و ﻋﺪه اﻟﻘﺎﺿﯽ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ آل ﻣﺤﻤﺪ )ص( ﻣﻤﻦ روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ‪.‬‬‫ ﺣﺴﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ص ‪ -38‬اﻻﻋﻼم ج ‪ 5‬ص ‪ -8‬ﺧﺰاﻧﮥ اﻟﺒﻐﺪادي ج ‪ 1‬ص ‪ 139‬اﻟﺮوض اﻻﻧﻒ ج ‪ 2‬ص ‪.343‬‬‫]‪ [2‬ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ اﻟﺠﻬﻨﯽ‪ ،‬ﺻـﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬ﺷـﻬﺪ ﺻـﻔﯿﻦ ﻣﻊ ﻣﻌﺎوﯾﮥ‪ ،‬و ﺣﻀـﺮ ﻓﺘﺢ ﻣﺼﺮ ﻣﻊ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص‪ ،‬و وﻟﯽ ﻣﺼﺮ‬‫ﺳﻨﮥ )‪ (44‬و ﻋﺰل ﻋﻨﻬﺎ ﺳﻨﮥ )‪ (47‬و ﻣﺎت ﺑﻤﺼﺮ ﺳﻨﮥ )‪ ،(58‬و ﮐﺎن ﺷﺠﺎﻋﺎ ﺷﺎﻋﺮا ﻗﺎرﺋﺎ‪ ،‬و ﻫﻮ اﺣﺪ ﻣﻦ ﺟﻤﻊ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪237 :‬‬‫اﻟﺨﺰاﻋﯽ ]‪ ،[1‬و أﺑﻮ ﻗﺪاﻣﮥ ]‪ [2‬اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬اﻟﻘﺮآن‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ‪ :‬و ﻣﺼـﺤﻔﻪ ﺑﻤﺼـﺮ اﻟﯽ اﻻن )أي اﻟﯽ ﻋﺼـﺮ اﺑﻦ ﯾﻮﻧﺲ( ﺑﺨﻄﻪ ﻋﻠﯽ ﻏﯿﺮ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﻣﺼـﺤﻒ ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬و ﻓﯽ آﺧﺮه‪ :‬و ﮐﺘﺒﻪ ﻋﻘﺒﮥ‬‫ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﯿﺪه‪ ،‬و ﻓﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة »ﻣﺴﺠﺪ ﻋﻘﺒﮥ ﺑﻦ ﻋﺎﻣﺮ« ﺑﺠﻮار ﻗﺒﺮه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 131‬از ‪184‬‬‫ﻟـﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﻘـﻮم )‪ (55‬ﺣـﺪﯾﺜﺎ‪ ،‬ﻣﻨﻬـﺎ‪ :‬ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻐـﺪﯾﺮ اﻟـﺬي ﺷـﻬﺪ ﺑﻪ ﻻـﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم رواه اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة‪ ،‬و ﻧﻘﻠﻪ ﻋﻨﻪ‬‫اﻟﺴـﻤﻬﻮدي ﻓﯽ »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘـﺪﯾﻦ« و ﻋﻨﻪ اﻟﻘﻨـﺪوزي اﻟﺤﻨﻔﯽ ﻓﯽ »ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة« ص ‪ 38‬و ﻋـﺪ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾـﺦ آل ﻣﺤﻤﺪ )ص(« ص ‪ 67‬ﻣﻦ‬‫رواة ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ‪.‬‬‫ اﻻﻋﻼم ج ‪ 5‬ص ‪ -37‬دول اﻻﺳﻼم ج ‪ 1‬ص ‪ -29‬ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء ج ‪ 2‬ص ‪.8‬‬‫]‪ [1‬اﺑﻮ ﺷـﺮﯾﺢ اﻟﺨﺰاﻋﯽ‪ :‬ﺧﻮﯾﻠﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺻـﺨﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰي‪ ،‬اﺧﺘﻠﻒ ﻓﯽ اﺳـﻤﻪ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻞ‪ :‬ﮐﻌﺐ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‪ ،‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﺧﻮﯾﻠﺪ‪ ،‬و‬‫ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻫﺎﻧﺊ‪ ،‬و اﻻﮐﺜﺮ ﺧﻮﯾﻠﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‪.‬‬‫ﻧﺰل اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ و اﺳـﻠﻢ ﻗﺒﻞ اﻟﻔﺘـﺢ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ ﺳـﻨﮥ )‪ ،(68‬روي ﺷـﻬﺎدﺗﻪ ﺑﺤﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻻﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم اﻟﺴـﻤﻬﻮدي ﻓﯽ‬‫»ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﯽ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ ﻓﯽ »ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« و ﻋﻨﻪ اﻟﻘﻨﺪوزي ﻓﯽ »ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة«‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ ﻗﺪاﻣﮥ اﻻﻧﺼﺎري‪ :‬ﻗﺎل اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ اﻟﺠﺰري ﻓﯽ »اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ« ﺑﻌﺪ ﻣﺎ روي ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ و ﺷﻬﺎدة ﺳﺒﻌﮥ‬‫ﻋﺸـﺮ رﺟﻼ ﻣﻨﻬﻢ اﺑﻮ ﻗﺪاﻣـﮥ اﻻﻧﺼﺎري‪ :‬ﻗﺎل اﻟﻌـﺪوي‪ :‬اﺑﻮ ﻗﺪاﻣـﮥ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث ﻣﻦ ﺑﻨﯽ ﻋﺒـﺪ ﻣﻨﺎة ﺑﻦ ﮐﻨﺎﻧﮥ ﺷـﻬﺪ اﺣﺪا و ﻟﻪ ﻓﯿﻬﺎ اﺛﺮ ﺣﺴﻦ‪ ،‬و‬‫ﺑﻘﯽ ﺣﺘﯽ ﻗﺘﻞ ﺑﺼﻔﯿﻦ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم و ﻗﺪ اﻧﻘﺮض ﻋﻘﺒﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫و ﯾﻘﺎل‪ :‬ﻫﻮ ﺑا ﻮ ﻗﺪاﻣﮥ ﺑﻦ ﺳﻬﻞ ﺑﻦ ﺣﺎرث ﺑﻦ ﺟﻌﺪﺑﮥ ﺑﻦ ﺛﻌﻠﺒﮥ ﺑﻦ ﺳﺎﻟﻢ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪238 :‬‬‫و أﺑﻮ ﻟﯿﻠﯽ ]‪ ،[1‬و أﺑﻮ اﻟﻬﯿﺜﻢ ]‪ [2‬ﺑﻦ اﻟﺘﯿﻬﺎن‪ ،‬و رﺟﺎل ﻣﻦ ﻗﺮﯾﺶ‪ .‬اﺑﻦ واﻗﻒ‪ .‬اﺧﺮﺟﻪ اﺑﻮ ﻣﻮﺳﯽ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »اﻻﺻﺎﺑـﮥ« ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﻧﻘﻞ ﻋﻦ اﻟﻌﺪوي‪ :‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻫﺬا اﻟﺜﺎﻧﯽ )اﺑﻮ ﻗﺪاﻣﮥ ﺑﻦ ﺳـﻬﻞ ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث( ﻣﻦ اﻻﻧﺼﺎر‪ ،‬ﻻ ﯾﺠﺘﻤﻊ ﻣﻊ ﺑﻨﯽ‬‫ﮐﻨﺎﻧﮥ ﻓﻬﻮ ﻏﯿﺮه و ﻟﻌﻠﻪ اﻟﻤﺬﮐﻮر ﻗﺒﻠﻪ‪.‬‬‫]‪ [1‬اﺑـﻮ ﻟﯿﻠﯽ‪ :‬اﻻﻧﺼـﺎري اﺧﺘﻠﻒ ﻓﯽ اﺳـﻤﻪ ﻓﻘﯿـﻞ‪ :‬ﯾﺴـﺎر ﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ‪ ،‬و ﻗﯿـﻞ‪ :‬اوس اﺑﻦ ﺧﻮﻟﯽ‪ ،‬و ﻗﯿـﻞ‪ :‬داود ﺑﻦ ﺑﻼـل‪ ،‬و ﻗﯿـﻞ‪ :‬ﺑﻼـل ﺑﻦ ﺑﻠﯿﻞ‬‫)ﺑﺎﻟﺘﺼﻐﯿﺮ( ﺑﻦ اﺣﯿﺤﮥ ﺑﻦ اﻟﺠﻼح‪.‬‬‫ﺻﺤﺐ اﻟﻨﺒﯽ ص‪ ،‬و ﺷـﻬﺪ ﻣﻌﻪ اﺣﺪا و ﻣﺎ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﻣﻦ اﻟﻤﺸﺎﻫﺪ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﺘﻘﻞ اﻟﯽ اﻟﮑﻮﻓﮥ و ﺷـﻬﺪ ﻫﻮ و اﺑﻨﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻣﻊ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﻠﻬﺎ‪ ،‬ﯾﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻗﺘﻞ ﺑﺼﻔﯿﻦ ﺳﻨﮥ )‪.(37‬‬‫روي ﻋﻨﻪ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻋﻘﺪة‪ ،‬و اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ص ‪ ،114‬و اﻟﺴﻤﻬﻮدي ﻓﯽ »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ان‬‫اﻟﻘﻨـﺪوزي اﻟﺤﻨﻔﯽ ﻓﯽ »ﯾﻨـﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة« ﺟﻌـﻞ ﻣﮑﺎن »اﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ« اﺑﺎ ﯾﻌﻠﯽ‪ ،‬و ﻫﻮ‪ ،‬ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ ذﯾﻞ »اﻟﻐـﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪» 176‬ﺷﺪاد ﺑﻦ اوس«‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪(58‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻮ اﻟﻬﯿﺜﻢ ﺑﻦ اﻟﺘﯿﻬـﺎن‪ :‬ﺑﻦ ﻣﺎﻟـﮏ ﺑﻦ ﻋﺘﯿـﮏ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻻـﻋﻠﻢ ﺑﻦ ﻋـﺎﻣﺮ ﺑﻦ زﻋﻮر اﻻﻧﺼـﺎري اﻻوﺳـﯽ‪ ،‬و اﺳـﻤﻪ ﻣﺎﻟﮏ و ﻫﻮ‬‫ﻣﺸﻬﻮر ﺑﮑﻨﯿﺘﻪ‪.‬‬‫ﺻﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻧﻘﯿﺐ ﺑﻨﯽ ﻋﺒﺪ اﻻﺷـﻬﻞ اﺳـﯿﺪ ﺑﻦ ﺧﻀـﯿﺮ‪ ،‬و اﺑﻮ اﻟﻬﯿﺜﻢ‪ ،‬و آﺧﯽ اﻟﻨﺒﯽ ص ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﻈﻌﻮن‪ ،‬و ﺷـﻬﺪ اﻟﻤﺸﺎﻫﺪ‬‫ﮐﻠﻬﺎ‪ ،‬و ﮐﺎن اول ﻣﻦ ﺑﺎﯾﻊ ﻓﯽ اﻟﻌﻘﺒﮥ‪ ،‬ﺷﻬﺪ ﻣﻊ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺻﻔﯿﻦ و ﻗﺘﻞ ﺑﻬﺎ ﺳﻨﮥ )‪ ،(37‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‪.‬‬‫و روي ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻐـﺪﯾﺮ ﻋﻨﻪ اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة‪ ،‬و اﻟﺠﻌـﺎﺑﯽ ﻓﯽ »ﻧﺨﺐ اﻟﻤﻨـﺎﻗﺐ« و اﻟﺨـﻮارزﻣﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﻘﺘـﻞ« و اﻟﺴـﻤﻬﻮدي ﻓﯽ »ﺟـﻮاﻫﺮ‬‫اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« و ﻋﺪه اﻟﻘﺎﺿﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪239 :‬‬‫ﻓﻘـﺎل ﻋﻠﯽ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ و رﺿـﯽ ﻋﻨﻪ و ﻋﻨﻬﻢ‪ :‬ﻫـﺎﺗﻮا ﻣﺎ ﺳـﻤﻌﺘﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ اﻧﺎ اﻗﺒﻠﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻣﻦ ﺣﺠﮥ‬‫اﻟﻮداع‪ ،‬ﺣـﺘﯽ إذا ﮐـﺎن اﻟﻈﻬﺮ ﺧﺮج رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓـﺄﻣﺮ ﺑﺸـﺠﺮات‪ ،‬ﻓﺸـﺬﺑﻦ و اﻟﻘﯽ ﻋﻠﯿﻬﻦ ﺛﻮب‪ ،‬ﺛﻢ ﻧـﺎدي ﺑﺎﻟﺼـﻼة‪،‬‬‫ﻓﺨﺮﺟﻨﺎ و ﺻﻠﯿﻨﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 132‬از ‪184‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎم ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻣﺎ أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻗﺪ ﺑﻠﻐﺖ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﺷﻬﺪ ﺛﻼث ﻣﺮات‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬اوﺷﮏ ان ادﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻣﺴﺌﻮل و أﻧﺘﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬أﻻ‪ ،‬ان دﻣﺎءﮐﻢ و أﻣﻮاﻟﮑﻢ ﺣﺮام‪ ،‬ﮐﺤﺮﻣﮥ ﯾﻮﻣﮑﻢ ﻫﺬا و ﺷـﻬﺮﮐﻢ ﻫﺬا‪ ،‬اوﺻـﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﻨﺴﺎء‪ ،‬اوﺻﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﺠﺎر‪ ،‬اوﺻﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﻤﻤﺎﻟﯿﮏ‪،‬‬‫اوﺻﯿﮑﻢ ﺑﺎﻟﻌﺪل و اﻻﺣﺴﺎن‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗـﺎل‪ :‬اﯾﻬـﺎ اﻟﻨـﺎس‪ ،‬اﻧﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ :‬ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻧﺒﺄﻧﯽ ﺑـﺬﻟﮏ‬‫اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي‪ ،‬و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬أ ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﮑﻢ؟ ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ذﻟﮏ ﺛﻼﺛﺎ‪ ،‬ﺛﻢ اﺧـﺬ ﺑﯿﺪك ﯾﺎ اﻣﯿﺮ‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ :‬ﺻﺪﻗﺘﻢ‪ ،‬و أﻧﺎ ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﻣﻦ اﻟﺸﺎﻫﺪﯾﻦ‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ ﻋﻘـﺪة ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ]‪ .[1‬ﺑﻬﻠﻮل ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾـﺦ آل ﻣﺤﻤﺪ ص« ص ‪ 67‬ﻣﻦ رواة ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ‪ - .‬اﻻﺻﺎﺑﮥ ج ‪ 4‬ص‬‫‪ -212‬اﺳـﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ ج ‪ 5‬ص ‪ [1] -318‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ‪ :‬اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺒـﺪي اﻟﺒﺼـﺮي‪ ،‬ﻣﻦ ﻣﺤـﺪﺛﯽ اﻟﻘﺮن اﻟﺜﺎﻟﺚ‪ .‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ‬‫ارﺑﺎب اﻟﺮﺟﺎل و اﻟﺘﺮاﺟﻢ‪ ،‬و وﺻﻔﻮه ﺑﺎﻟﺼﺪق و اﻟﻔﻀﻞ و اﻟﻮﺛﻮق‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪240 :‬‬‫ﻋﻦ ﻓﻄﺮ‪ ،‬و أﺑﯽ اﻟﺠﺎرود ]‪ ،[1‬و ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪.‬‬‫و ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺳـﺘﻨﺸﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ‪ ،‬اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻗﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ج ‪ 4‬ص ‪ :18‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﺒﺪي اﻟﺒﺼـﺮي ﻋﻦ اﺧﯿﻪ ﺳﻠﯿﻤﺎن )اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪ (163‬و ﺷـﻌﺒﮥ )ﺑﻦ اﻟﺤﺠـﺎج ﺑﻦ اﻟﻮرد اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺆرخ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪ (160‬و اﻟﺜﻮري )ﺳﻔﯿﺎن‬‫ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪.(161‬‬‫و ﻋﻨﻪ اﻟﺒﺨﺎري )ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪ (256‬و اﺑﻮ داود )ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﻻﺷـﻌﺚ اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪ (275‬و ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻘﺎﺿـﯽ )ﺑﻦ‬‫ﯾﻌﻘﻮب اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ ﻗﺎﺿﯽ ﺻﻨﻌﺎء( و ﺧﻠﻖ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﺻﺪوق‪.‬‬‫و ﻗـﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ اﯾﻀـﺎ ﻓﯽ »ﻋـﺒﺮ ﻓﯽ ﺧﺒﺮ ﻣﻦ ﻏﺒﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ :388‬و ﻓﯿﻬﺎ )ﺳـﻨﮥ ‪ 223‬ﺗﻮﻓﯽ( اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﯿﺪي اﻟﺒﺼـﺮي‬‫اﻟﻤﺤﺪث‪ ،‬روي ﻋﻦ ﺳﻌﯿﺪ و ﺳﻔﯿﺎن و ﺟﻤﺎﻋﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »ﺗﻘﺮﯾﺐ اﻟﺘﻬﺬﯾﺐ ج ‪ 2‬ص ‪ :203‬ﺛﻘﮥ ﻟﻢ ﯾﺼﺐ ﻣﻦ ﺿﻌﻔﻪ‪ ،‬ﻣﻦ ﮐﺒﺎر اﻟﻌﺎﺷﺮة ﻣﺎت ﺳﻨﮥ )‪ (223‬و ﻟﻪ ﺗﺴﻌﻮن ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺨﺰرﺟﯽ ﻓﯽ )ﺧﻼﺻﮥ اﻟﺘﺬﻫﯿﺐ( ص ‪ :357‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻌﺒﺪي اﻟﺒﺼﺮي ﻋﻨﻪ‪ :‬خ‪ -‬د‪ -‬و اﻟﺬﻫﻠﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺒﺎن‪ :‬ﮐﺎن ﺛﻘـﮥ ﻓﺎﺿـﻼ‪ ،‬ﻣﺎت ﺳـﻨﮥ )‪ (223‬ﻋﻦ ﻣﺎﺋـﮥ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﻨﻪ اﺑﻮ ﺧﻠﯿﻔﮥ )ﻣﺤﺪث اﻟﺒﺼـﺮة اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﺣﺒﺎب اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ‬‫‪.(305‬‬‫]‪ [1‬اﺑﻮ اﻟﺠﺎرود‪ :‬زﯾﺎد ﺑﻦ اﻟﻤﻨـﺬر اﻟﻬﻤـﺬاﻧﯽ اﻟﺨﺮاﺳﺎﻧﯽ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻻﻋﻤﯽ‪ ،‬ﮐﺎن رأس اﻟﺠﺎرودﯾـﮥ ﻣﻦ اﻟﺰﯾﺪﯾـﮥ و ﯾﮑﻨﯽ اﺑﺎ ﻟﻨﺠﻢ اﯾﻀﺎ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ‬‫ﺑﻌﺪ ﺳﻨﮥ )‪.(150‬‬‫و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ان ﻓﯽ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﺼﺎدر )اﺑﻦ اﻟﺠﺎرود( ﻣﮑﺎن أﺑﯽ اﻟﺠﺎرود ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪ ،276‬و ﻫﻮ ﻏﯿﺮ زﯾﺎد ﺑﻦ اﻟﻤﻨﺬر‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪241 :‬‬‫ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺟﻼ ﺳـﻤﻊ اﻟﻨﺒﯽ )ص( ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه؟ ﻓﻘﺎم ﺳـﺘﮥ ﻋﺸـﺮ رﺟﻼ‪،‬‬‫ﻓﺸﻬﺪوا ]‪.[1‬‬‫و ﻋﻦ زﯾﺎد ﺑﻦ ]‪ [2‬أﺑﯽ زﯾﺎد‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻬﻪ‪ [1] ،‬اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ﻻﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ج ‪ 7‬ص ‪.346‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 133‬از ‪184‬‬‫]‪ [2‬زﯾﺎد ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺎد‪ :‬ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻓﯽ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪:64‬‬‫وﺛﻘﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ ﻣﺠﻤﻌﻪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »اﻟﺘﻘﺮﯾﺐ«‪.‬‬‫روي ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻨﺎﺷﺪة اﻟﺮﺣﺒﮥ ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 7‬ص ‪ 348‬ﻋﻦ اﺣﻤﺪ‪.‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻄﺒﺮي ﻓﯽ »اﻟﺮﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة« ج ‪ 2‬ص ‪ 170‬و ﻓﯽ »ذﺧﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ« ص ‪.67‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪ 106‬ﺑﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﺣﻤﺪ‬‫رواﯾﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ ﺑﻦ ﺳﯿﻒ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺪﻫﻠﻮي اﻟﺒﺨﺎري‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﺳـﯿﻒ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺪﻫﻠﻮي اﻟﺒﺨﺎري ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ و ﻓﻘﯿﻬﻬﻢ و ﻣﺘﮑﻠﻤﻬﻢ و ﻣﺤﺪﺛﻬﻢ‪ ،‬و ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ ﺑﻼ ﻣﺪاﻓﻌﮥ ﻓﯽ‬‫اﻟﻘﺮاءات و اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺮﺟﺎل و اﻻﻧﺴﺎب و اﻟﻔﺮاﺋﺾ‪ ،‬و اﻟﺤﺴﺎب‪ ،‬و اﻟﺸـﺮوط‪ ،‬و اﻟﻤﻘﺪورات‪ ،‬و ﮐﺎن اﻣﺎﻣﺎ اﯾﻀﺎ ﻓﯽ ﻓﻘﻪ أﺑﯽ ﺣﻨﯿﻔﮥ‬‫‪..‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﺷﻌﺒﺎن ﺳﻨﮥ )‪ ،(445‬و ﻟﻪ ﻣﺼﻨﻔﺎت ﻣﻨﻬﺎ »اﻟﻤﻮاﻓﻘﮥ ﺑﯿﻦ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ و اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ و ﻣﺎ رواه ﮐﻞ ﻓﺮﯾﻖ ﻓﯽ ﺣﻖ اﻵﺧﺮ«‪.‬‬‫]‪ [1‬ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ اﻟﺪﻫﻠﻮي‪ :‬ﺑﻦ ﺳﯿﻒ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻓﻘﯿﻪ ﺣﻨﻔﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﺤﺪث اﻟﻬﻨﺪ ﻓﯽ ﻋﺼﺮه‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (958‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻋﺎم )‪.(1052‬‬‫ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺑﻠﻐﺖ ﻣﺼـﻨﻔﺎﺗﻪ ﻣﺎﺋﮥ ﻣﺠﻠﺪ ﺑﺎﻟﻌﺮﺑﯿﮥ و اﻟﻔﺎرﺳـﯿﮥ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬اﻟﻠﻤﻌﺎت ﻓﯽ ﺷـﺮح اﻟﻤﺸﮑﺎة« و »رﺟﺎل اﻟﻤﺸﮑﺎة« و »ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﺼﻞ اﻟﺨﻄﺎب«‪ ،‬و‬‫»ﺟﺬب اﻟﻘﻠﻮب« و »اﺧﺒﺎر اﻻﺧﯿﺎر« و »ﻣﺪارج اﻟﻨﺒﻮة« و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤـﻪ ﻏﻼـم ﻋﻠﯽ آزاد ﻓﯽ »ﺳـﺒﺤﮥ اﻟﻤﺮﺟـﺎن« ص ‪ 52‬و ﻗـﺎل‪ :‬ﻣﻮﻻﻧـﺎ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻖ اﻟـﺪﻫﻠﻮي‪ ،‬ﻫﻮ اﻟﻤﺘﻀـﻠﻊ ﻣﻦ اﻟﮑﻤﺎل اﻟﺼﻮري و‬‫اﻟﻤﻌﻨﻮي‪ ،‬و اﻟﻌﺎﺷﻖ اﻟﺼﺎدق ﻣﻦ ﻋﺸﺎق اﻟﺠﻤﺎل اﻟّﻨﺒﻮّي رزق ﻣﻦ اﻟﺸﻬﺮة ﻗﺴﻄﺎ ﺟﺰﯾﻼ‪ ،‬و اﺛﺒﺖ اﻟﻤﻮرﺧﻮن ذﮐﺮه اﺟﻤﺎﻻ و ﺗﻔﺼﯿﻼ‪.‬‬‫و ﻓﯽ ﻗﺒـﮥ ﻣﺰاره ﺑـﺪﻫﻠﯽ ﻟﻮح ﻣﻦ اﻟﺤﺠﺮ ﻧﻘﺸﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﺬﻟﮑﻪ ﻣﻦ اﺣﻮاﻟﻪ ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳـﯿﮥ و اﻧﺎ اﺗﺮﺟﻤﻬﺎ ﺑﺎﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ :‬ﻫﻮ ﻣﻦ ﻣﺒﺎدي اﻟﺸـﻌﻮر ﺷﺪ ﻧﻄﺎﻗﻪ‬‫ﻋﻠﯽ ﻃﺎﻋﮥ اﻟﺤﻖ و ﻃﻠﺐ اﻟﻌﻠﻢ و ﻗﺮﯾﺒﺎ ﻣﻦ اوان اﻟﺒﻠﻮغ ﺗﻨﺎول اﻻﮐﺜﺮ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﺪﯾﻨﯿﮥ‪ ،‬و ﻓﺮغ ﻣﻦ ﺗﺤﺼﯿﻠﻬﺎ ﮐﻠﻬﺎ‪ ،‬و ﻟﻪ اﺛﻨﺎن و ﻋﺸﺮون ﺳﻨﮥ‪،‬‬‫و ﺣﻔﻆ اﻟﻘﺮآن‪ ،‬و ﺟﻠﺲ ﻋﻠﯽ ﻣﺴـﻨﺪ اﻻﻓﺎدة‪ ،‬و ﻓﯽ ﻋﻨﻔﻮان اﻟﺸـﺒﺎب اﺧﺬﺗﻪ ﺟﺬﺑﮥ اﻟﻬﯿﻪ ﻓﻘﻄﻊ ﻋﻼﻗﮥ ﻣﺤﺒﺘﻪ ﻋﻦ اﻟﺨﻼن و اﻻوﻃﺎن‪ ،‬و ﺗﻮﺟﻪ‬‫اﻟﯽ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ اﻟﺸﺮﯾﻔﯿﻦ‪ ،‬و اﻗﺎم ﺑﺘﻠﮏ اﻻﻣﺎﮐﻦ ﻣﺪة‪ ،‬و ﺻﺤﺐ ﺑﻬﺎ اﻗﻄﺎب اﻟﺰﻣﺎن و اﻻوﻟﯿﺎء اﻟﮑﺒﺎر‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪245 :‬‬‫را‪ ،‬ﭘﺲ در »رﺟﺎل ﻣﺸﮑﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﺪ ﺟﺎء ﺑﺮواﯾﺎت ﮐﺜﯿﺮة و ﻃﺮق ﻣﺘﻌﺪدة ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫رواه ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ و ﻓﯽ أﮐﺜﺮﻫﺎ زﯾﺎدة‪:‬‬‫اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫و ﻗﺪ ﻫﻨﺄه ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺻﺒﯿﺤﮥ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬أﺻﺒﺤﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﻟﻠﻤﺴﻠﻤﯿﻦ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ در رﺳﺎﻟﻪ »ﻣﻨﺎﻗﺐ اﺋﻤﻪ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴـ ﻼم« ﮐﻪ از »ﻓﺼﻞ اﻟﺨﻄﺎب« ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮده‪ ،‬در ذﮐﺮ ﺟﻨﺎب اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و اﺣﺎدﯾﺚ ﺻﺤﯿﺤﻪ ﮐﻪ در ﻓﻀﻞ وي وارد ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺖ‪.‬‬‫و ﺗﺮﻣـﺬي در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد از أﺑﯽ ﺳـﺮﯾﺤﻪ ﺻـﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬ﯾﺎ زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬ﺷـﻌﺒﻪ ﮐﻪ راوي اﯾﻦ ﺣـﺪﯾﺚ اﺳﺖ‪ ،‬ﺷﮏ دارد ﮐﻪ ﮐﺪام از اﯾﻦ دو‬‫ﺻﺤﺎﺑﯽ از رﺳﻮل ﺧﺪا ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم رواﯾﺖ ﮐﺮده ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه و اﺧﺘﺺ ﻣﻌﻬﻢ ﺑﻮداﺋـﻊ ﺛﻤﯿﻨـﮥ و رﺧﺼـﮥ اﻻرﺷـﺎد ﻟﻠﻄـﺎﻟﺒﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﻤـﻞ ﻓﯽ ﻓﻦ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺛﻢ ﻋـﺎد اﻟﯽ اﻟـﻮﻃﻦ‬‫اﻟﻤﺄﻟﻮف ﻣﻊ ﺑﺮﮐﺎت واﻓﺮة‪ ،‬و اﺳـﺘﻘﺮﺑﻪ اﺛﻨﯿﻦ و ﺧﻤﺴـﯿﻦ ﺳﻨﮥ ﻓﯽ ﺟﻤﻌﯿﮥ اﻟﻈﺎﻫﺮ و اﻟﺒﺎﻃﻦ‪ ،‬و اﺷﺘﻐﻞ ﺑﺘﮑﻤﯿﻞ اﻻوﻻد و اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ و ﻧﺸﺮ اﻟﻌﻠﻮم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 134‬از ‪184‬‬‫ﻻ ﺳـﯿﻤﺎ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺸـﺮﯾﻒ‪ ،‬ﺑﺤﯿﺚ ﻟﻢ ﯾﺘﯿﺴـﺮ ﻣﺜﻠﻪ ﻻﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﺴﺎﺑﻘﯿﻦ و اﻟﻼﺣﻘﯿﻦ ﻓﯽ دﯾﺎر اﻟﻬﻨﺪ‪ ،‬و ﺻﻨﻒ ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم ﺧﺼﻮﺻﺎ ﻓﯽ‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ ﮐﺘﺒﺎ ﻣﻌﺘﺒﺮة اﻋﺘﻨﯽ ﺑﻬﺎ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺰﻣﺎن و ﺟﻌﻠﻮﻫﺎ دﺳﺘﻮرا ﻟﻌﻤﻠﻬﻢ‪ ،‬و ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ ﻣﻦ اﻟﮑﺒﺎر و اﻟﺼﻐﺎر ﺑﻠﻐﺖ ﻣﺎﺋﮥ ﻣﺠﻠﺪ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﻓﯽ اﻟﻤﺤﺮم ﺳﻨﮥ )‪ (958‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1052‬و وﺟﺪ ﺑﻌﻀﻬﻢ ﺗﺎرﯾﺦ وﻓﺎﺗﻪ‬‫)ﻋﻠﻤﺎء اﻣﺘﯽ ﮐﺎﻧﺒﯿﺎء ﺑﻨﯽ اﺳﺮاﺋﯿﻞ(‬‫و ﻫﻤﺰة ﻋﻠﻤﺎء و اﻧﺒﯿﺎء ﻣﺤﺴﻮﺑﺘﺎن ﻓﯽ اﻟﺘﺎرﯾـﺦ )و ﻟﮑﻦ ﻟﯿﺲ ﺑﺼـﺤﯿﺢ ﻓﺘﺄﻣﻞ( و ﺗﺮﺟﻤﻪ اﯾﻀﺎ اﻟﺴـﯿﺪ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺒﺨﺎري ﻓﯽ »ﺗـﺬﮐﺮة اﻻﺑﺮار« و‬‫ﺷﺎه ﻧﻮازﺧﺎن ﻓﯽ »ﻣﺮآت آﻓﺘﺎب ﻧﻤﺎ« و ﺗﺎج اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺪﻫﺎن ﻓﯽ »ﮐﻔﺎﯾﮥ اﻟﻤﺘﻄﻠﻊ« و وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺪﻫﻠﻮي ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪246 :‬‬‫و ﺗﺮﻣﺬي ﮔﻔﺘﻪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺴﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺷﮏ در ﺧﺼﻮص ﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﻪ ﮐﺪام ﯾﮑﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻗﺪح در ﺻﺤﺖ ﺣﺪﯾﺚ ﻧﺪارد‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ‬‫ﺻﺤﺎﺑﻪ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ ﻫﻤﻪ ﻋﺪﻟﻨﺪ‪ ،‬از ﻫﺮ ﮐﺪام ﮐﻪ رواﯾﺖ ﮐﻨﻨﺪ ﺻﺤﯿﺤﺴﺖ ‪.‬‬
‫و ﻧﯿﺰ در »ﻟﻤﻌﺎت ﺷﺮح ﻣﺸﮑﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ ﻻ ﻣﺮﯾﮥ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ أﺧﺮﺟﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﮐﺎﻟﺘﺮﻣﺬي و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ و أﺣﻤﺪ‪.‬‬‫و ﻃﺮﻗﻪ ﮐﺜﯿﺮة ﺟﺪا‪ ،‬رواه ﺳﺘﮥ ﻋﺸﺮ ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ‪.‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻻﺣﻤﺪ اﻧﻪ ﺳﻤﻌﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺛﻠﺜﻮن ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ‪ ،‬و ﺷﻬﺪوا ﺑﻪ ﻟﻌﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻟﻤﺎ ﻧﻮزع أﯾﺎم ﺧﻼﻓﺘﻪ‪.‬‬‫و ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ أﺳﺎﻧﯿﺪه ﺻﺤﺎح و ﺣﺴﺎن‪.‬‬‫و ﻻ اﻟﺘﻔﺎت ﻟﻤﻦ ﻗﺪح ﻓﯽ ﺻﺤﺘﻪ‪ ،‬و ﻻ اﻟﯽ ﻗﻮل ﺑﻌﻀﻬﻢ ان زﯾﺎدة‬‫»اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه«‬‫اﻟﯽ آﺧﺮه ﻣﻮﺿﻮع‪ ،‬ﻓﻘﺪ ورد ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻃﺮق ﺻﺤﺢ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻨﻬﺎ ﮐﺬا‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺸﯿﺦ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ اﻟﺼﻮاﻋﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗﮥ[‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻣﺪارج اﻟﻨﺒﻮة« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫و در اﺛﻨﺎي ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺮاﺟﻌﺖ‪ ،‬ﭼﻮن ﺑﻤﻨﺰل ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ رﺳﯿﺪ )ﮐﻪ از ﻧﻮاﺣﯽ ﺟﺤﻔﻪ در ﻣﯿﺎن ﻣﮑﻪ ﻣﻌﻈﻤﻪ و ﻣﺪﯾﻨﻪ ﻣﻄﻬﺮه اﺳﺖ(‪ ،‬روي ﻣﺒﺎرك‬‫ﺳﻮي ﯾﺎران ﮐﺮد و ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫»أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن‪ ،‬اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟«‪،‬‬‫آﯾﺎ ﻧﻤﯽداﻧﯿﺪ ﺷﻤﺎ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮ و دوﺳﺘﺮم ﺑﻤﺆﻣﻨﺎن از ذاﺗﻬﺎي اﯾﺸﺎن؟‬‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﻗﺮآن ﻣﺠﯿﺪ ﻫﻢ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪» :‬اﻟﱠﻨﺒِﱡﯽ َأْوﻟﯽ ﺑ ِﺎﻟ ُْﻤْﺆﻣِﻨِﯿَﻦ ﻣِْﻦ َأﻧ ُْﻔِﺴِﻬْﻢ«‬‫]‪» .[1‬اﻟﻤﻘﺪﻣﮥ اﻟﺴﻨﯿﮥ« و اﻟﻘﻨﻮﺟﯽ ﻓﯽ »اﺗﺤﺎف اﻟﻨﺒﻼء«‪.‬‬‫]‪ [1‬ﺳﻮرة اﻻﺣﺰاب‪6 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪247 :‬‬‫و در رواﯾﺘﯽ آﻣـﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﻪ ﺑـﺎر ﻓﺮﻣﻮد اﯾﻦ ﻟﻔـﻆ را‪ ،‬و ﻣﻌﻨﯽ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ اﻣﺮ ﻧﻤﯽﮐﻨﻢ ﻣﺆﻣﻨـﺎن را‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﺑـﺂﻧﭽﻪ ﺻـﻼح و ﻧﺠﺎت و‬‫ﺧﯿﺮﯾﺖ دﻧﯿـﺎ و آﺧﺮت اﯾﺸﺎن در آن ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﺑﺨﻼف ﻧﻔﻮس اﯾﺸﺎن ﮐﻪ ﮔﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﺷـﺮ و ﻓﺴﺎد ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺧﻮاﻧـﺪ‪» ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ«‪ ،‬ﮔﻔﺘﻨـﺪ ﺻـﺤﺎﺑﻪ‪:‬‬‫آري ﺗﻮ ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮﯾﻦ و دوﺳﺘﺮﯾﻦ ﺑﻤﺆﻣﻨﺎن ﻫﺴﺘﯽ از ﻧﻔﻮس اﯾﺸﺎن‪.‬‬‫و در رواﯾـﺘﯽ آﻣـﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮﻣـﻮد‪ :‬ﮔﻮﯾـﺎ ﻣﺮا ﺑـﺂن ﻋـﺎﻟﻢ ﺧﻮاﻧﺪﻧـﺪ و ﻣﻦ اﺟـﺎﺑﺖ ﻧﻤـﻮدم‪ ،‬ﺑﺪاﻧﯿـﺪ ﮐﻪ ﻣﻦ در ﻣﯿـﺎن ﺷـﻤﺎ‪ ،‬دو اﻣﺮ ﻋﻈﯿﻢ‬‫ﻣﯽﮔـﺬارم‪ ،‬و ﯾﮑﯽ از دﯾﮕﺮي ﺑﺰرﮔـﺘﺮ اﺳـﺖ‪ :‬ﻗﺮآن و اﻫﻠـﺒﯿﺖ ﻣﻦ ﺑﺒﯿﻨﯿـﺪ و اﺣﺘﯿـﺎط ﮐﻨﯿـﺪ ﮐﻪ ﺑﻌـﺪ از ﻣﻦ ﺑـﺎﯾﻦ دو اﻣﺮ ﭼﮕـﻮﻧﻪ ﺳـﻠﻮك‬‫ﺧﻮاﻫﯿـﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و رﻋﺎﯾﺖ ﺣﻘﻮق آﻧﻬﺎ ﺑﭽﻪ ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺧﻮاﻫﯿـﺪ ﻧﻤﻮد‪ ،‬و آن دو اﻣﺮ ﺑﻌـﺪ از ﻣﻦ از ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻫﺮﮔﺰ ﺟﺪا ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ ﺗﺎ در ﻟﺐ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 135‬از ‪184‬‬‫ﺣﻮض ﮐﻮﺛﺮ ﺑﻤﻦ رﺳﻨﺪ‪.‬‬‫آﻧﮕﺎه ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﺧﺪا ﻣﻮﻻي ﻣﻦ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻣﻮﻻي ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺆﻣﻨﺎﻧﻢ‪.‬‬‫ﺑﻌﺪ از آن دﺳﺖ ﻋﻠﯽ را ﺑﮕﺮﻓﺖ و ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬‫»اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪،‬‬‫ﺧﺪاوﻧﺪا ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻣﻦ ﻣﻮﻻي اوﯾﻢ‪ ،‬ﭘﺲ ﻋﻠﯽ ﻣﻮﻻي او اﺳﺖ‪،‬‬‫»اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‬‫‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪا دوﺳﺖ دار ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ دوﺳﺖ دارد ﻋﻠﯽ را و دﺷﻤﻦ دار ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ دﺷﻤﻦ دارد ﻋﻠﯽ را‪.‬‬‫و در رواﯾﺘﯽ اﯾﻦ زﯾﺎدت آﻣﺪه‪:‬‬‫»و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ«‬‫ﯾﺎري ده ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ ﯾﺎري دﻫﺪ ﻋﻠﯽ را‪ ،‬و ﮔﺬار و ﯾﺎري ﻣﺪه ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ ﻓﺮو ﮔﺬارد و ﯾﺎري ﻧﺪﻫﺪ ﻋﻠﯽ را‪،‬‬‫»و أدر اﻟﺤﻖ ﻣﻌﻪ ﺣﯿﺚ دار«‬‫‪ ،‬و ﺑﮕﺮدان ﺣﻖ را ﺑﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻬﺮ ﺳﻮ ﮐﻪ ﺑﮕﺮدد‪.‬‬‫و آﻣﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻼﻗﺎت ﮐﺮد ﻋﻠﯽ را ﻋﻤﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از اﯾﻦ ﺣﮑﺎﯾﺖ و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮔﻮارﻧﺪه ﺑﺎش و ﺷﺎد ﺑﺎش أي ﭘﺴـﺮ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪،‬‬‫ﮐﻪ ﺻﺒﺢ ﮐﺮدي و ﺷﺎم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪248 :‬‬‫ﮐﺮدي و ﮔﺸﺘﯽ ﻣﻮﻻي ﻫﺮ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﺮد و زن‪.‬‬‫رواﯾﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را اﺣﻤﺪ‪ ،‬از ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب و زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﮐﺬا ﻓﯽ »اﻟﻤﺸﮑﻮة«[ ]‪[1‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻨﻘﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺼﺮي‬‫اﻣﺎ ذﮐﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺼـﺮي ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »اﻟﺪرر ]‪ [2‬اﻟﻌﻮال ﺑﺤﻞ اﻟﻔﺎظ ﺑـﺪء اﻟﻤﺂل« در ذﮐﺮ ﺟﻨﺎب‬‫اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ]‪ [1‬ﻣﺪارج اﻟﻨﺒﻮة ج ‪ 2‬ص ‪.401‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺎ وﺟـﺪت ﺑﻌـﺪ اﻟﺠـﺪ و اﻟﺘﺘﺒﻊ ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﺘﺮاﺟﻢ و اﻟﻔﻬﺎرس اﻟﺘﯽ ﻇﻔﺮت ﺑﻬﺎ‪ ،‬اﺛﺮا ﻣﻦ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب و ﻻ ﻣﻦ ﻣﺆﻟﻔﻪ‪ ،‬ﻧﻌﻢ ﯾﻮﺟـﺪ ﮐﺘﺎب‬‫ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻟﻬﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﺑﺤﺴﺐ اﻻﺳﻢ و ﻫﻮ »اﻟﺪرر اﻟﻐﻮاﻟﯽ ﻟﺤﻞ ﺑﺪء اﻻﻣﺎﻟﯽ« ﻟﻠﺸﺮﯾﺸﯽ اﻻﻣﻮي‪.‬‬‫ﻗﺎل ﻋﻤﺮ رﺿﺎ ﮐﺤﺎﻟﮥ ﻓﯽ »ﻣﻌﺠﻢ اﻟﻤﺆﻟﻔﯿﻦ« ج ‪ 11‬ص ‪ :176‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻻﻣﻮي اﻟﺸﺮﯾﺸﯽ اﻟﺨﺮاز اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻣﻘﺮئ ﻣﻦ‬‫اﻫﻞ ﻓﺎرس‪ ،‬اﺻـﻠﻪ ﻣﻦ ﺷـﺮﯾﺶ )ﻣﺪﯾﻨـﮥ ﺑﺎﻟﻌﺪوة اﻻﻧﺪﻟﺴـﯿﮥ( ﻣﻦ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ‪» :‬ﻣﻮرد اﻟﻈﻤﺂن ﻓﯽ رﺳﻢ اﺣﺮف اﻟﻘﺮآن« و ﻫﯽ ارﺟﻮزة‪» ،‬اﻟﻘﺼـﺪ‬‫اﻟﻨﺎﻓﻊ ﻟﺒﻐﯿﮥ اﻟﻨﺎﺷﯽء« و »اﻟﺒﺎرع ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺪرر اﻟﻠﻮاﻣﻊ ﻓﯽ ﻗﺮاءة ﻧﺎﻓﻊ« و »ﻋﻤﺪة اﻟﺒﯿﺎن ﻓﯽ اﻟﺮﺳﻢ« و »اﻟﺪرر اﻟﻐﻮاﻟﯽ ﻟﺤﻞ ﺑﺪء اﻻﻣﺎﻟﯽ« ﺗﻮﻓﯽ‬‫ﺳﻨﮥ )‪.(718‬‬‫و ﻗـﺎل اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﺎﺷـﺎ اﻟﺒﻐـﺪادي ﻓﯽ »اﯾﻀﺎح اﻟﻤﮑﻨﻮن ﻓﯽ اﻟـﺬﯾﻞ ﻋﻠﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ج ‪ 1‬ص ‪» 467‬اﻟـﺪرر اﻟﻐﻮاﻟﯽ ﻟﺤﻞ ﺑﺪء اﻻﻣﺎﻟﯽ«‬‫ﻟﻠﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻻﻣﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪ ...‬اوﻟﻬﺎ‪ :‬اﻟﺤﻤﺪ ﻟّﻠﻪ ذي اﻟﺠﻼل و اﻻﮐﺮام ﻟﻤﻨﺘﻪ ﻋﻠﯿﻨﺎ ‪...‬‬‫اﻟﺦ ‪.‬‬‫و ﻟﮑﻦ ﯾﺒﻌﺪ ان ﯾﮑﻮن اﻟﺬي ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﻌﺒﻘﺎت« ﻗﺪس ﺳﺮه ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪249 :‬‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 136‬از ‪184‬‬‫و ورد ﻓﯽ ﻓﻀﻠﻪ اﺣﺎدﯾﺚ ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻨﻬﺎ ﻗﻮﻟﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﻧﻘﻼ ﻣﻦ ﻧﺴﺨﮥ ﻋﺘﯿﻘﮥ ﺑﺨﻂ اﻟﻌﺮب‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﺎﻟﻢ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻦ ﺻﻔﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﺪر ﻋﺎﻟﻢ‪ ،‬ﭘﺲ ﻋﺒﺎرت او در ﻣﺎ ﺑﻌﺪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ذﮐﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ]‪ .[1‬ﻫﻮ ﻫﺬا‬‫اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬ﻻن ﻣﺆﻟﻒ ﻫـﺬا اﻟﮑﺘﺎب »ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ« ﻻ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬ﻣﻀﺎﻓﺎ اﻟﯽ أن ﻣﺆﻟﻒ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻣﻦ‬‫ﻋﻠﻤﺎء اﻟﻘﺮن ﻟا ﺜﺎﻣﻦ ﻓﺎن وﻓﺎﺗﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺻـﺮح ﺑﻪ اﻟﮑﺤﺎﻟﮥ ﻓﯽ »ﻣﻌﺠﻢ اﻟﻤﺆﻟﻔﯿﻦ« و اﻟﺰرﮐﻠﯽ ﻓﯽ »اﻻﻋﻼم« ج ‪ 7‬ص ‪ 262‬ﮐﺎن ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(718‬‬‫و ذﮐﺮه اﻟﺠﺰري اﻟﻤﺘـﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (833‬ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »ﻏﺎﯾـﮥ اﻟﻨﻬﺎﯾـﮥ« ج ‪ 2‬ص ‪ 237‬ﻓﯽ زﻣﺮة اﻟﻤﻘﺮﺋﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﺤـﺎل ان اﻟـﺬي ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ اﻟﻤﺼـﻨﻒ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻐـﺪﯾﺮ ﮐﺎن ﻇﺎﻫﺮا ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدي ﻋﺸـﺮ ﮐﻤﺎ ان ﻣﺆﻟﻒ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻗﺪس ﺳـﺮه اﯾﻀﺎ ذﮐﺮه ﻓﯽ ﺟﻤﻠﮥ رواة‬‫اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻘﺮن و اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻌﻠﻢ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﺳـﯿﺄﺗﯽ ﻓﯽ ﻣﺒﺤﺚ وﺟﻮه دﻻﻟﮥ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻠﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ان ﻣﻦ اﻟﻮﺟﻮه ﻧﺰول آﯾﮥ اﻟﺘﺒﻠﯿﻎ ﯾﻮم اﻟﻐﺪﯾﺮ‪ ،‬و ﻫﯽ‪:‬‬‫»ﯾﺎ َأﱡﯾَﻬﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ ﻣﺎ ُأﻧ ِْﺰَل ِإﻟَﯿَْﮏ ﻣِْﻦ َرﺑﱢَﮏ«‬‫‪.‬‬‫و ﻗـﺪ روي ﻧﺰوﻟﻬـﺎ ﻓﯿﻪ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ ﮐﺒـﺎر اﺋﻤـﮥ اﻫـﻞ اﻟﺴـﻨﮥ و ﻣﺸﺎﻫﯿﺮ اﻋﯿﺎن ﻋﻠﻤﺎﺋﻬﻢ ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﻣﺤﺒﻮب اﻟﻌﺎﻟﻢ ﺑﻦ ﺻـﻔﯽ اﻟـﺪﯾﻦ ﺟﻌﻔﺮ‬‫اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺒﺪر اﻟﻌﺎﻟﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ اﻵﯾﮥ اﻟﮑﺮﯾﻤﮥ و ﺗﺮﺟﻤﺘﻬﺎ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه اﻟﻤﺸﻬﻮر ﺑﺘﻔﺴﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ ﻧﻘﻞ رواﯾﮥ ﻋﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪ 250 :‬اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻓﯽ ﻣﻌﻨﯽ اﻟﻌﺼﻤﮥ ﺛﻢ‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﻓﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي )اﺳﺒﺎب اﻟﻨﺰول ﻻﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻮاﺣﺪي اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪ (477‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺬه اﻵﯾﮥ ﻧﺰﻟﺖ ﻓﯽ‬‫ﻓﻀﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﺎﺧـﺬ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ﺑﯿﺪه و ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ‬‫واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪ .‬ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ و ﻗﺎل‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬اﺻﺒﺤﺖ ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‬‫و ﻫﻮ ﻗﻮل اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻋﻨﻬﻢ‪.‬‬‫و ﺳـﯿﺄﺗﯽ اﯾﻀﺎ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ان ﻣﻦ اﻟﻮﺟﻮه اﻟﺪاﻟﮥ و اﻟﺪﻻﺋﻞ اﻟﺒﺎﻫﺮة ﻋﻠﯽ دﻻﻟﮥ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻠﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻧﺰول ﻗﻮﻟﻪ‬‫ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ» :‬ﺳَﺄَل ﺳﺎﺋٌِﻞ ﺑ َِﻌﺬاٍب واﻗٍِﻊ«‬‫ﻓﯽ ﺣﻖ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﻧﻌﻤﺎن ﻓﯽ ﯾﻮم اﻟﻐﺪﯾﺮ‪ ،‬و ﻗﺪ روي ﻧﺰول اﻵﯾﮥ اﻟﻤﺒﺎرﮐﮥ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺸﺄن ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ اﮐﺎﺑﺮ اﻋﻼم اﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﻣﺤﺒﻮب اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟـﺬي ﻫﻮ ﻣﻦ اﮐﺎﺑﺮﻫﻢ و ﻋﺮﻓﺎﺋﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدي ﻋﺸـﺮ ﻓﯽ )ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ( ﻓﺎﻧﻪ روي ﻧﺰوﻟﻪ ﻓﯽ ﻣﺎ ذﮐﺮ‬‫ﻋﻦ ﮐﺘﺎب »اﻟﻌﻘﺪ اﻟّﻨﺒﻮّي و اﻟﺴﺮ اﻟﻤﺼﻄﻔﻮي« ﻟﻠﺸﯿﺦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﯿﺪروس اﻟﯿﻤﻨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(1041‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق اﻟﺜﻌﻠﺒﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي‬‫اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (427‬ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮه »اﻟﮑﺸﻒ و اﻟﺒﯿﺎن«‪.‬‬‫و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ان ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ ﻣﻦ اﻟﺘﻔﺎﺳـﯿﺮ اﻟﺘﯽ ﻧﺺ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟـﺪﻫﻠﻮي ﻋﻠﯽ اﻋﺘﺒﺎره ﻓﯽ »اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻻﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮﯾﮥ« اﻟﺒﺎب اﻟﺜﺎﻟﺚ‪ ،‬و وﺻـﻒ‬‫اﻟﺮواﯾﺎت اﻟﻮاردة ﻓﯿﻪ ﻋﻦ اﺋﻤﮥ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟـّﺴ ﻼم ﺑﺎﻧﻬﺎ ﻣﻀﺒﻮﻃﮥ و ﮐﺬﻟﮏ ﺗﻠﻤﯿﺬ ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ‪ ،‬أي ﻣﺤﻤﺪ رﺷﯿﺪ ﺧﺎن اﻟﺪﻫﻠﻮي ﯾﺬﮐﺮ‬‫ﺗﻔﺴﯿﺮ‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻨﻘﻞ ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ ﻣﻘﺒﻠﯽ«‬‫اﻣـﺎ اﺛﺒﺎت ﻋﻼﻣﻪ ﺿـﯿﺎء اﻟـﺪﯾﻦ ﺻﺎﻟـﺢ ﺑﻦ ﻣﻬـﺪي اﻟﻤﻘﺒﻠﯽ ]‪ [1‬ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ را ﺷـﺎﻫﯽ ﻣـﻊ ﺗﻔﺴـﯿﺮ اﻟﻔﺨﺮ اﻟﺮازي ﻓﯽ اﻟﺘﻔﺎﺳـﯿﺮ اﻟـﺘﯽ ﻣﻠﯿﺌﮥ‬‫ﺑﺎﻟﺮواﯾﺎت اﻟﻤﺄﺛﻮرة ﻋﻦ اﻻﻣﺎم ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﻟﺮﺿﺎ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 137‬از ‪184‬‬‫ﻓﺘﻔﺴﯿﺮ ﺷﺎﻫﯽ ﻣﻦ اﻟﺘﻔﺎﺳﯿﺮ اﻟﻤﺸﻬﻮرة اﻟﻤﻌﺘﺒﺮة ﻋﻨﺪ اﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﺿﯿﺎء اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﻘﺒﻠﯽ‪ :‬ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ اﻟﻤﻬﺪي ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﺳﻌﺪ اﻟﯿﻤﻨﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ‬‫اﻋﯿﺎن اﻟﻔﻘﻬﺎء و اﻟﻤﺠﺘﻬﺪﯾﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺮﻧﯿﻦ‪) :‬اﻟﺤﺎدﯾﻌﺸﺮ و اﻟﺜﺎﻧﯿﻌﺸﺮ( وﻟﺪ ﻓﯽ ﻗﺮﯾﮥ ﻣﻘﺒﻞ )ﻓﯽ ﺟﻬﮥ ﻻﻋﮥ‪ ،‬ﻣﻦ ﺑﻼد ﮐﻮﮐﺒﺎن ﺑﺎﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻓﯽ اﻟﺸﻤﺎل‬‫اﻟﻐﺮﺑﯽ ﻣﻦ ﺻـﻨﻌﺎء( ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ ،(1047‬و ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﻣﺬﻫﺐ زﯾﺪ اﻟﺸـﻬﯿﺪ‪ ،‬ﻓﻨﺒﺬ اﻟﺘﻘﻠﯿﺪ‪ ،‬و ﻧﺎﻇﺮه ﺑﻌﺾ اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ ﺑﺼـﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﺎدت اﻟﻤﻨﺎﻇﺮة اﻟﯽ‬‫اﻟﻤﻨﺎﻓﺮة‪ ،‬ﻓﻌﺎف اﻟﻤﻘﺎم ﺑﺎﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻓﺮﺣﻞ ﺑﺎﻫﻠﻪ اﻟﯽ ﻣﮑﮥ اﻟﻤﮑﺮﻣﮥ ﺳﻨﮥ )‪ (1080‬ﻓﺎﺷﺘﻬﺮ و ﮐﺘﺐ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﺆﻟﻔﺎﺗﻪ و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﺳﻨﮥ )‪.(1108‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﺗﻮﺟـﺪ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺘﺮاﺟﻢ ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬اﻟﺒﺪر اﻟﻄﺎﻟﻊ ﻟﻠﺸﻮﮐﺎﻧﯽ« ج ‪ 1‬ص ‪ -288‬ص ‪ 292‬ﻗﺎل اﻟﺸﻮﮐﺎﻧﯽ‪ :‬ﻫﻮ ﻣﻤﻦ ﺑﺮع ﻓﯽ‬‫ﺟﻤﯿﻊ ﻋﻠﻮم اﻟﮑﺘﺎب و اﻟﺴـﻨﮥ و ﺣﻘﻖ اﻻﺻﻮﻟﯿﻦ‪ ،‬و اﻟﻌﺮﺑﯿـﮥ و اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻟﺒﯿﺎن و اﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ‪ ،‬و ﻓﺎق ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﺆﻟﻔﺎت‬‫ﻣﻘﺒﻮﻟﮥ‪ ،‬ﮐﻠﻬﺎ ﻋﻨﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻣﺤﺒﻮﺑﮥ‪ ،‬إﻟﯿﻬﻢ ﯾﺘﻨﺎﻓﺴﻮن ﻓﯿﻬﺎ و ﯾﺤﺘﺠﻮن ﺑﺘﺮﺟﯿﺤﺎﺗﻪ و ﻫﻮ ﺣﻘﯿﻖ ﺑﺬﻟﮏ‪.‬‬‫ﻟﻪ ﻣﺆﻟﻔـﺎت ﻣﻨﻬـﺎ‪» :‬اﻟﻌﻠﻢ اﻟﺸﺎﻣـﺦ ﻓﯽ اﯾﺜﺎر اﻟﺤﻖ ﻋﻠﯽ اﻻﺑﺎء و اﻟﻤﺸﺎﯾـﺦ« و »اﻟﻤﻨﺎر ﻓﯽ اﻟﻤﺨﺘﺎر ﻣﻦ ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﺒﺤﺮ اﻟﺰﺧﺎر« و »اﻻﺗﺤﺎف ﻟﻄﻠﺒﮥ‬‫اﻟﮑﺸﺎف« اﻧﺘﻘﺪ ﻓﯿﻪ ﮐﺸﺎف اﻟﺰﻣﺨﺸﺮي‪ ،‬و »ﻧﺠﺎح اﻟﻄﺎﻟﺐ ﻋﻠﯽ ﻣﺨﺘﺼﺮ اﺑﻦ اﻟﺤﺎﺟﺐ« و »اﻻﺑﺤﺎث اﻟﻤﺴﺪدة ﻓﯽ اﻟﻔﻨﻮن اﻟﻤﺘﻌﺪدة«‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪252 :‬‬‫ﭘﺲ از ﻋﺒﺎرت ﮐﺘﺎب »اﺑﺤﺎث ﻣﺴﺪدة ﻓﯽ ﻓﻨﻮن ﻣﺘﻌﺪدة« ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ در اﺛﺒﺎت ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪه واﺿﺢ اﺳﺖ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ ﻣﻘﺒﻠﯽ در اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺘﻮاﺗﺮه ﺧﻮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻧﺴﺨﻪ ﻋﺘﯿﻘﻪ آن ﺑﺨﻂ ﻋﺮب‪ ،‬ﻧﺰد اﯾﻦ ﻗﻠﯿﻞ اﻟﺒﻀﺎﻋﮥ ﺣﺎﺿﺮ‪ ،‬و در ﺧﻄﺒﻪ آن ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻟﺤﻤـﺪ ﻟّﻠﻪ‪ ،‬و ﺳـﻼم ﻋﻠﯽ ﻋﺒﺎده اﻟـﺬﯾﻦ اﺻـﻄﻔﯽ‪ ،‬ﻫـﺬه اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺘﻮاﺗﺮة ﻣﻌﻨﯽ أي أﺻﻞ اﻟﺒﺎب‪ ،‬ﻻ ﮐﻞ ﻟﻔﻆ ﻣﻦ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺟﻤﻌﺘﻬﺎ ﻟﺘﮑﻔﯽ‬‫ﺻﺎﺣﺒﻬﺎ ﻣﺆﻣﻨـﮥ اﻟﺒﺤﺚ ﻓﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻟﻢ اﺳـﺘﻘﺺ و ﻟﻢ اﺗﺤﺮز ﻋﻦ اﻟﺘﮑﺮار‪ ،‬ﻻن ذﻟﮏ ﻏﯿﺮ ﺿﺎر‪ ،‬و ﻗﺪ ﯾﻘﻮل ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺘﻀـﻠﻊ ﻣﻦ اﻟﺒﺤﺚ و ﻟﻢ‬‫ﯾﺮزق ﻣﻌﺮﻓـﮥ ﻣﻮاﻗﻊ اﻟﻨﻈﺮ‪ :‬رواﯾﺎت ﻫـﺬا اﻟﺒﺎب ﺿـﻌﯿﻔﮥ‪ ،‬ﻓﮑﯿﻒ ﺗﻔﯿﺪ ﻋﻠﻤﺎ؟ و ذﻟﮏ ﻟﻐﻔﻠﺘﻪ ﻋﻦ ﻣﺤﻞ اﻻﻋﺘﺒﺎر‪ ،‬و ﻫﻮ ﺣﺼﻮل اﻟﻌﻠﻢ ﺑﻤﻘﺼﻮد‬‫اﻟﺒﺎب ﮐﺴﺎﺋﺮ اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮات اﻟﻤﺘﻮﻗﻔـﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺤﺚ ﮐﺎﻟﺒﻠـﺪان و اﻟﻘﺼـﺺ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺤﻂ ﺑﺬﻟﮏ ﻓﻤﻦ ﺗﻘﺼـﯿﺮه اﺗﯽ‪ ،‬و ﻟﯿﺲ ﻟﻪ اﻧﮑﺎر ﻣﺎ ﺧﺮج‬‫ﻋﻦ ﯾﺪﯾﻪ‪ ،‬ﻓﺎن ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ أوﺳﻊ ﯾﺨﺺ ﺑﻪ ﻣﻦ ﯾﺸﺎء و ﻟﻪ اﻟﺤﻤﺪ و اﻟﺸﮑﺮ‪ ،‬ﻓﺒﻨﻌﻤﺘﻪ ﺗﺘﻢ اﻟﺼﺎﻟﺤﺎت‪ ،‬ﻧﻌﻢ ﻗﺪ ﯾﻔﯿﺪ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﻌﻠﻢ ﻟﻘﺮاﺋﻦ‬‫ﺗﺤﻒ ﺑﻪ ﻓﻬﻮ ﻣﻌﻨﯽ اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮ‪ ،‬و ان اﺧﺘﻠﻒ اﻟﻄﺮق و ﺑﻌﺾ ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎ ﻣﻦ ذﻟﮏ اﻟﻘﺒﯿﻞ ‪ -‬اﻟﺦ‪.‬‬‫ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬و ﮐﺎن اﻟﻤﻘﺒﻠﯽ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺤﻂ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟـﮥ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ اﻟﮑﻼﻣﯿـﮥ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻻﺷـﻌﺮﯾﮥ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ آﺧﺮ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺼﻮﻓﯿﮥ ﻓﯽ ﻏﺎﻟﺐ‬‫ﻣﺴﺎﺋﻠﻬﻢ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ ﻓﯽ ﻧﻮاﺣﯽ ﻏﻠﻮﻫﻢ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺒﺎﻟﯽ ﺑﻤﻦ ﯾﺨﺎﻟﻔﻪ‪ ،‬ﺣﯿﻦ ﯾﺠﺪ اﻟﺪﻟﯿﻞ ﮐﺎﺋﻨﺎ ﻣﻦ ﮐﺎن‪.‬‬‫ اﻻﻋﻼم ج ‪ 3‬ص ‪ -283‬و ﻣﻌﺠﻢ اﻟﻤﺆﻟﻔﯿﻦ ج ‪ 5‬ص ‪ -14‬و ﻣﻌﺠﻢ اﻟﻤﻄﺒﻮﻋﺎت ص ‪1772‬‬‫]‪ [1‬اﻟﻌﺒﻘﺎت ج ‪ 1‬ص ‪ 229‬ط ﻗﻢ ﻣﻄﺒﻌﮥ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻻﺑﺤﺎث اﻟﻤﺴﺪدة ص ‪.122‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪253 :‬‬‫]ﻣﻦ ﮐـﺬب ﻋﻠﯽ ﻣﺘﻌﻤـﺪا ﻓﻠﯿﺘﺒـّﻮأ ﻣﻘﻌـﺪه ﻣﻦ اﻟﻨـﺎر‪ ،‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺠـﺪ ﻧﻌﻠﯿﻦ ﻓﻠﯿﻠﺒﺲ ﺧﻔﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﺠـﺪ ازارا‬‫ﻓﻠﯿﻠﺒﺲ ﺳﺮاوﯾﻞ ‪-‬‬
‫اﻟﺦ ‪.‬‬‫و ﻧﺒﺎﻫﺖ و ﺟﻼﻟﺖ‪ ،‬و رﯾﺎﺳﺖ و اﻣﺎﻣﺖ‪ ،‬و ﻋﻈﻤﺖ و ﻗﺒﻮﻟﯽ ﻣﻘﺒﻠﯽ ﻋﻤﺪة اﻟﻔﺤﻮل‪ ،‬ﺳﺎﺑﻘﺎ درﯾﺎﻓﺘﯽ ]‪.[1‬‬‫و ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻻﺧﻔﺶ ]‪ [2‬در »أﻋﻼم اﻻﻋﻼم ﺑﺎﺷـﮑﺎل ﻣﺤﺎﺟﮥ آدم و ﻣﻮﺳـﯽ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟـّﺴ ﻼم« )ﮐﻪ ﻧﺴـﺨﻪ ﻣﺼﺤﺤﻪ آن ﭘﯿﺶ اﯾﻦ‬‫ﻣﺴـﺘﻬﺎم ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ(‪ ،‬در ذﮐﺮ اﺟﻮﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺤﺎﺟﻪ ]‪ [3‬ﺣﻀـﺮت آدم و ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﯽ ﻋﻠﯽ ﻧﺒﯿﻨﺎ ]‪ [1‬اﻟﻌﺒﻘﺎت ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ج ‪ 1‬ص‬‫‪ .. 232‬ص ‪ 236‬ط ﻗﻢ ﻣﻄﺒﻌﮥ ﺳﯿﺪ اﻟﺸﻬﺪاء‬‫]‪ [2‬اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻻﺧﻔﺶ‪ :‬ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺸﺎﻣﯽ اﻟﮑﻮﮐﺒﺎﻧﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ ﻓﻀﻼء اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدﯾﻌﺸﺮ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻋﻤﺮ رﺿﺎ‬‫ﮐﺤﺎﻟﮥ ﻓﯽ »ﻣﻌﺠﻢ اﻟﻤﺆﻟﻔﯿﻦ« ج ‪ 3‬ص ‪ 320‬و ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻻﺧﻔﺶ ‪ ...‬ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ )‪ (1100‬ﺑﮑﻮﮐﺒﺎن ﻓﺎﺿﻞ‪ ،‬ﻣﻦ ﻣﺆﻟﻔﺎﺗﻪ‪» :‬اﻋﻼم اﻻﻋﻼم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 138‬از ‪184‬‬‫ﺑﺎﺷـﮑﺎل ﻣﺤﺎﺟﮥ آدم و ﻣﻮﺳـﯽ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟـّﺴ ﻼم« ﻓﯽ ﺟﺰء‪ ،‬و رﺳﺎﻟﮥ ﻓﯽ ﻗﺮاءة اﻟﻔﺎﺗﺤﮥ ﺧﻠﻒ اﻻﻣﺎم‪ .‬و ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﺗﻮﺟﺪ أﯾﻀﺎ ﻓﯽ »ﻧﺸﺮ اﻟﻌﺮف«‬‫ج ‪ 1‬ص ‪.545 -543‬‬‫]‪ [3‬اﺻﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﺮوي ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﻌﺎﻣﮥ و اﻟﺨﺎﺻﮥ‪:‬‬‫رواه اﻟﺒﺨﺎري ﺑﺎﺳـﻨﺎده ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ »ص« اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬اﺣﺘﺞ آدم و ﻣﻮﺳﯽ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﻣﻮﺳﯽ‪ :‬ﯾﺎ آدم أﻧﺖ أﺑﻮﻧﺎ ﺧﯿﺒﺘﻨﺎ‬‫و أﺧﺮﺟﺘﻨـﺎ ﻣﻦ اﻟﺠﻨـﮥ‪ ،‬ﻗـﺎل ﻟﻪ آدم‪ :‬ﯾﺎ ﻣﻮﺳـﯽ اﺻـﻄﻔﺎك اﻟﱠﻠﻪ ﺑﮑﻼﻣﻪ و ﺧﻂ ﻟﮏ ﺑﯿـﺪه أ ﺗﻠﻮﻣﻨﯽ ﻋﻠﯽ اﻣﺮ ﻗـﺪره اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﻗﺒﻞ ان ﯾﺨﻠﻘﻨﯽ‬‫ﺑﺎرﺑﻌﯿﻦ ﺳﻨﮥ؟ ﻓﺤﺞ آدم ﻣﻮﺳﯽ )أي ﻏﻠﺐ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ اﻟﺤﺠﮥ(‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻌﯿﻨﯽ ﻓﯽ »ﺷﺮح اﻟﺒﺨﺎري« ج ‪ 23‬ص ‪ :159‬ﻓﺎن ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻣﺘﯽ ﮐﺎن ﻣﻼﻗﺎة آدم و ﻣﻮﺳﯽ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﯾﺤﺘﻤﻞ اﻧﻪ اﺣﯿﺎه اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ زﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ‪ ،‬أو‬‫ﮐﺸﻒ ﻟﻪ ﻋﻦ ﻗﺒﺮه او أراه اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم‪ ،‬أرﮐﺎن ذﻟﮏ ﺑﻌﺪ وﻓﺎة ﻣﻮﺳﯽ ﻓﯽ اﻟﺒﺮزخ‪ ،‬أو ﻏﯿﺮ ذﻟﮏ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪254 :‬‬‫و آﻟﻪ و ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫اﻟﺠﻮاب اﻟﺜﺎﻧﯽ‪ :‬ﻣﺎ ﺟﺮي ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﯿﺪ اﻻﻣﺎم اﻟﻨﺤﺮﯾﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﻮزﯾﺮ ]‪ [1‬و ﻣﻦ واﻓﻘﻪ ﮐﺎﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ ]‪ [2‬و‬‫روي اﻟﻤﺠﻠﺴـﯽ ﻗﺪس ﺳﺮه ﻓﯽ »اﻟﺒﺤﺎر« ج ‪ 11‬ص ‪ 163‬ﻋﻦ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﺎﺳـﻨﺎده ﻋﻦ اﻟﺼﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ان ﻣﻮﺳﯽ‬‫ﺳﺄل رﺑﻪ ان ﯾﺠﻤﻊ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ آدم »ع« ﻓﺠﻤﻊ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ ﻣﻮﺳـﯽ‪ :‬ﯾﺎ أﺑﺎ أ ﻟﻢ ﯾﺨﻠﻘﮏ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﯿﺪه و ﻧﻔﺦ ﻓﯿﮏ ﻣﻦ روﺣﻪ و اﺳـﺠﺪ ﻟﮏ ﻣﻼﺋﮑﺘﻪ‪،‬‬‫و أﻣﺮك ان ﻻ ﺗﺄﮐﻞ ﻣﻦ اﻟﺸـﺠﺮة ﻓﻠﻢ ﻋﺼـﯿﺘﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﮑﻢ وﺟﺪت ﺧﻄﯿﺌﺘﯽ ﻗﺒﻞ ﺧﻠﻘﯽ ﻓﯽ اﻟﺘﻮراة؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﺜﻼﺛﯿﻦ أﻟﻒ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻓﻬﻮ ذﻟﮏ ﻗﺎل اﻟﺼﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪ :‬ﻓﺤﺞ آدم ﻣﻮﺳـﯽ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟّﺴﻼم‪ [1] .‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻮزﯾﺮ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻤﺮﺗﻀـﯽ ﺑﻦ ﻟا ﻤﻔﻀـﻞ‬‫اﻟﺤﺴﻨﯽ اﻟﻘﺎﺳﻤﯽ أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﻦ آل اﻟﻮزﯾﺮ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﺠﺘﻬﺪا ﺑﺎﺣﺜﺎ ﻣﻦ أﻋﯿﺎن اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ ﻫﺠﺮة اﻟﻈﻬﺮان ﻣﻦ اﻟﯿﻤﻦ ﺳﻨﮥ )‪(775‬‬‫و ﺗﻌﻠﻢ ﺑﺼـﻨﻌﺎء و ﺻـﻌﺪة و ﻣﮑﮥ‪ ،‬و أﻗﺒﻞ ﻓﯽ اواﺧﺮ أﯾﺎﻣﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺒﺎدة و ﻣﺎت ﺑﺼـﻨﻌﺎء ﻓﯽ ﻋﺎم )‪ (840‬و ﻟﻪ ﻣﺆﻟﻔـﺎت ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬اﯾﺜﺎر اﻟﺤﻖ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺨﻠﻖ« و »ﺗﻨﻘﯿـﺢ اﻻﻧﻈﺎر ﻓﯽ ﻋﻠﻮم اﻻﺛﺎر« ﻓﯽ ﻣﺼـﻄﻠﺢ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و »ﻗﺒﻮل اﻟﺒﺸـﺮي ﺑﺎﻟﺘﯿﺴـﯿﺮ ﻟﻠﯿﺴـﺮي« و »اﻟﻌﻮاﺻﻢ ﻓﯽ اﻟﺬب ﻋﻦ ﺳـﻨﮥ أﺑﯽ‬‫اﻟﻘﺎﺳﻢ« و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪.‬‬‫ اﻻﻋﻼم ج ‪ 6‬ص ‪ 191‬و اﻟﺒﺪر اﻟﻄﺎﻟﻊ ج ‪ 2‬ص ‪-93 -81‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿـﮥ‪ :‬أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻠﯿﻢ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺮاﻧﯽ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‪ ،‬أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس وﻟﺪ ﻓﯽ ﺣﺮان ﺳـﻨﮥ )‪ (661‬و‬‫ﺗﺤﻮل ﺑﻪ أﺑﻮه اﻟﯽ دﻣﺸﻖ ﻓﻨﺒﻎ و اﺷـﺘﻬﺮ و ﻃﻠﺐ اﻟﯽ ﻣﺼﺮ ﻣﻦ أﺟﻞ ﻓﺘﻮي اﻓﺘﯽ ﺑﻬﺎ ﻓﻘﺼﺪﻫﺎ‪ ،‬و ﺳﺠﻦ ﻣﺪة‪ ،‬و ﻧﻘﻞ اﻟﯽ اﻻﺳﮑﻨﺪرﯾﮥ ﺛﻢ أﻃﻠﻖ‬‫ﻓﺴﺎﻓﺮ اﻟﯽ دﻣﺸﻖ ﺳﻨﮥ )‪ (712‬و اﻋﺘﻘﻞ ﺑﻬﺎ ﻋﺎم )‪ (720‬و أﻃﻠﻖ ﺛﻢ أﻋﯿﺪ ﺣﺘﯽ ﻣﺎت ﻣﻌﺘﻘﻼ ﺑﻘﻠﻌﮥ دﻣﺸﻖ ﻓﯽ ﻋﺎم )‪ .(728‬و ﻣﺆﻟﻔﺎﺗﻪ ﮐﺜﯿﺮة ﺗﺒﻠﻎ‬‫)‪ (300‬ﻣﺠﻠﺪ‪ ،‬و ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ أرﺑﺎب اﻟﺘﺮاﺟﻢ ﮐﺎﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »اﻟﺪرر اﻟﮑﺎﻣﻨﮥ« ج ‪ 1‬ص ‪144‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪255 :‬‬‫و اﻟﺴـﯿﺪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ]‪ [1‬ﺻـﺎﺣﺐ »اﻟﻔﺼﻮل« و ﺳـﯿﺪﻧﺎ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻌﻼﻣـﮥ ﺻﺎﻟـﺢ ﺑﻦ ﻣﻬـﺪي اﻟﻤﻘﺒﻠﯽ ﻋﺎﻓﺎه اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﻟﻨﻘﺘﺼـﺮ ﻋﻠﯽ ﻣﻠﺨﺺ‬‫ﮐﻼﻣﻪ »اﻟﻌﻠﻢ اﻟﺸﺎﻣﺦ« ]‪ ،[2‬ﺛﻢ ﻧﺘﺒﻌﻪ ﺑﮑﻼم اﻟﺴﯿﺪ اﻻﻣﺎم اﻟﺮاﺳﺦ ﻓﻨﻘﻮل‪ :‬ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻟﻌﻠﻢ«‪:‬‬‫اﻋﻠﻢ ان اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ ]‪ [3‬و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 14‬ص ‪ -135‬و اﻟﺰرﮐﻠﯽ ﻓﯽ اﻻﻋﻼم ج ‪ 1‬ص ‪.-140‬‬‫]‪ [1‬اﻟﺴـﯿﺪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻬﺎدي ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬اﻟﻮزﯾﺮي ﮐﺎن ﻣﻦ ﻣﺠﺘﻬﺪي اﻟﺰﯾﺪﯾﮥ ﺑﺎﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻟﻪ اﺷـﺘﻐﺎل ﺑﺎﻟﺘﺎرﯾﺦ‬‫ﻓﻨﻈﻢ ﻗﺼـﯿﺪة ﻋﺎرض ﺑﻬﺎ اﻟﺒﺴﺎﻣـﮥ‪ ،‬ﺿـﻤﻨﻬﺎ ﻃﺮﻓﺎ ﻣﻦ أﺧﺒﺎر اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ و اﺳـﺘﻮﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﺪﻋﺎة ﻣﻦ اﻟﻔﺎﻃﻤﯿﯿﻦ‪ ،‬وﻟﺪ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (834‬و ﺗﻮﻓﯽ‬‫ﺑﺼﻨﻌﺎء ﻓﯽ ﻋﺎم )‪ ،(914‬و ﻟﻪ ﻣﺆﻟﻔﺎت ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻠﺆﻟﺆﯾـﮥ« ﻓﯽ اﻻﺻﻮل‪ ،‬و »اﻟﻬﺪاﯾـﮥ« ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﺗﻮﺟﺪ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪر‬‫اﻟﻄﺎﻟﻊ« ج ‪ 1‬ص ‪ 31‬و »اﻋﻼم اﻟﺰرﮐﻠﯽ« ج ‪ 1‬ص ‪.63‬‬‫]‪» [2‬اﻟﻌﻠﻢ اﻟﺸﺎﻣﺦ ﻓﯽ اﯾﺜﺎر اﻟﺤﻖ ﻋﻠﯽ اﻻﺑﺎء و اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ« ﻣﻄﺒﻮع ﻓﺮغ ﻣﻨﻬﺎ اﻟﻤﺼﻨﻒ ﺳﻨﮥ وﻓﺎﺗﻪ‪.(1108) :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 139‬از ‪184‬‬‫]‪ [3‬اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ‪ :‬ﻫﻢ اﺗﺒﺎع أﺑﯽ ﺣﺬﯾﻔﮥ واﺻﻞ ﺑﻦ ﻋﻄﺎء اﻟﻐﺰال اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (131‬ﮐﺎن ﺗﻠﻤﯿﺬا ﻟﻠﺤﺴﻦ اﻟﺒﺼﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (110‬ﯾﻘﺮأ ﻋﻠﯿﻪ ﻟا ﻌﻠﻮم و‬‫اﻻﺧﺒﺎر‪ ،‬و اﻋﺘﺰال اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ ﯾﺪور ﻋﻠﯽ ارﺑﻊ ﻗﻮاﻋﺪ‪ :‬اﻟﻘﺎﻋﺪة اﻻوﻟﯽ‪ :‬اﻟﻘﻮل ﺑﻨﻔﯽ ﺻـﻔﺎت اﻟﺒﺎري ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻘﺪرة و اﻻرادة و اﻟﺤﯿﺎة‬‫و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬اﻧﻬﺎ ﺗﺮﺟﻊ اﻟﯽ ﺻﻔﮥ واﺣﺪة و ﻫﯽ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﮥ‪.‬‬‫و اﻟﺜﺎﻧﯿﮥ‪ :‬اﻟﻘﻮل ﺑﺎﻟﻘﺪر‪ ،‬و ﺳـﻠﮑﻮا ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻣﺴﻠﮏ ﻣﻌﺒﺪ اﻟﺠﻬﻨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (80‬و ﻏﯿﻼن اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ )‪ (15‬و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ان اﻟﺤﮑﯿﻢ‬‫ﻋﺎدل ﻻ ﯾﺠﻮز ان ﯾﻀﺎف إﻟﯿﻪ ﺷﺮ و ﻻ ﻇﻠﻢ‪ ،‬و اﻟﻌﺒﺪ ﻫﻮ اﻟﻔﺎﻋﻞ ﻟﻠﺨﯿﺮ و اﻟﺸﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪256 :‬‬‫و اﻻﺷـﺎﻋﺮة ]‪ [1‬ﻓﻬﻤﻮا ان اﻟﻤﺤﺎﺟـﮥ ﮐـﺎﻧﺖ ﻓﯽ ﺳـﺒﺐ اﻟﺨﺮوج ﻻـ ﻓﯽ اﻟﺨﺮوج ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻓﻌـﺪوا ﻫـﺬه اﻟﻤﺤﺎﺟـﮥ ﻋﯿﻦ ﻣﺴـﺌﻠﺘﻬﻢ اﻟﺘﯽ ﻗﻀﻮا ﻓﯿﻬﺎ‬‫اﻻﻋﻤﺎر‪ ،‬و ﻣﻠﺌﻮا ﻣﻦ اﻟﺸﺠﺎر ﻓﯿﻬﺎ اﻻﺳﻔﺎر‪ ،‬ﻓﺎﻓﺘﺮﻗﻮا ﻋﻨﺪ ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻓﺄﻣﺎ اﻟﻤﻌﺘﺰﻟﮥ ﻓﯿﺮدون اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺼﺤﯿﺢ‪.‬‬‫و أﻣـﺎ اﻻﺷـﻌﺮﯾﮥ ﻓﺤﯿﻦ اﻟﺨﺼـﺎم ﯾﺘﺒﺠﺤﻮن و ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ :‬ﻫـﺬا ﻧﺺ ﻓﯽ ﻣـﺬﻫﺒﻨﺎ‪ ،‬و إذا ﺧﻠﻮا‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻫـﺬا ﻣﺸـﮑﻞ‪ ،‬ﯾﺆدي اﻟﯽ ﺳـﻘﻮط اﻟﻌﻤﻞ ﻣﻊ‬‫اﻟﻘﺪر‪ ،‬ﻓﯿﺴﻘﻂ ﮐﻞ ﺗﮑﻠﯿﻒ ﻓﻤﺎ اﻟﻤﺨﻠﺺ؟‬‫ﻓﻤﺎ ﯾﺰاﻟﻮن ﯾﺘﺨﺒﻄﻮن و ﯾﺠﯿﺒﻮن ﺑﺄﺟﻮﺑﮥ ﻻ ﯾﺮﺿﺎﻫﺎ ﻋﻘﻞ‪.‬‬‫و اﻟﺤﻖ ان اﻟﻤﺤﺎﺟﮥ اﻧﻤﺎ وﻗﻌﺖ ﻓﯽ اﻻﺧﺮاج‪ ،‬و ﻫﻮ ﺻـﺮﯾﺢ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﻮ ﺻﺎدف اذﻧﺎ واﻋﯿﮥ و ﺑﺼـﯿﺮة ﻣﻦ اﻟﻌﺼﺒﯿﮥ ﺧﺎﻟﯿﮥ‪ .‬و اﻟﺜﺎﻟﺜﮥ‪ :‬اﻟﻘﻮل‬‫ﺑﺎﻟﻤﻨﺰﻟﮥ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻨﺰﻟﺘﯿﻦ و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺻﺎﺣﺐ اﻟﮑﺒﯿﺮة ﻻ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻄﻠﻖ و ﻻ ﮐﺎﻓﺮ ﻣﻄﻠﻖ‪ ،‬ﺑﻞ ﻫﻮ ﻓﯽ ﻣﻨﺰﻟﮥ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻨﺰﻟﺘﯿﻦ‪.‬‬‫اﻟﺮاﺑﻌـﮥ‪ :‬ﻗﻮﻟﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﻔﺮﯾﻘﯿﻦ ﻣﻦ اﺻـﺤﺎب اﻟﺠﻤﻞ و اﺻـﺤﺎب ﺻـﻔﯿﻦ‪ :‬ان اﺣـﺪﻫﻤﺎ ﻣﺨﻄﺊ ﻻ ﺑﻌﯿﻨﻪ‪ ،‬و ﮐـﺬﻟﮏ ﻗﻮﻟﻬﻢ ﻓﯽ ﻋﺜﻤﺎن و ﻗﺎﺗﻠﯿﻪ و‬‫ﺧﺎذﻟﯿﻪ ان اﺣﺪ اﻟﻔﺮﯾﻘﯿﻦ ﻓﺎﺳﻖ ﻻ ﻣﺤﺎﻟﮥ‪ -‬اﻟﻤﻠﻞ و اﻟﻨﺤﻞ ﻟﻠﺸﻬﺮﺳﺘﺎﻧﯽ ج ‪ 1‬ص ‪-46‬‬‫]‪ [1‬اﻻﺷﺎﻋﺮة‪ :‬ﻫﻢ اﺻـﺤﺎب أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﺷﻌﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (324‬اﻟﻤﻨﺘﺴﺐ اﻟﯽ أﺑﯽ ﻣﻮﺳـﯽ اﻻﺷﻌﺮي‪ :‬و اﻻﺷﺎﻋﺮة ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﺻﻔﺎت اﻟﺒﺎري ﺗﻌﺎﻟﯽ زاﺋـﺪة ﻋﻠﯽ ذاﺗﻪ و ﻗﺎﺋﻤـﮥ ﺑـﺬاﺗﻪ و ﻫﯽ ﻗﺪﯾﻤـﮥ ﮐﻤﺎ ان ذاﺗﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻗـﺪﯾﻢ‪ ،‬و ﮐﻼﻣﻪ ﻗـﺪﯾﻢ ازﻟﯽ‪ ،‬و اﻟﻌﺒﺎرات و اﻻﻟﻔﺎظ‬‫اﻟﻤﻨﺰﻟﮥ ﻋﻠﯽ ﻟﺴﺎن اﻟﻤﻼﺋﮑﮥ اﻟﯽ اﻻﻧﺒﯿﺎء ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴﻼم دﻻﻻت ﻋﻠﯽ اﻟﮑﻼم اﻻزﻟﯽ‪ ،‬و اﻟﺪﻻﻟﮥ ﻣﺨﻠﻮﻗﮥ ﻣﺤﺪﺛﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﺪﻟﻮل ﻗﺪﯾﻢ ازﻟﯽ‪.‬‬‫ اﻟﻤﻠﻞ و اﻟﻨﺤﻞ ﻟﻠﺸﻬﺮﺳﺘﺎﻧﯽ ج ‪ 1‬ص ‪-94‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪257 :‬‬‫و ﺟﻮاب آدم ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻓﯽ ﻏﺎﯾـﮥ اﻟﺠﻼء‪ ،‬و ﻣﻌﻨﺎه ان اﻟﱠﻠﻪ ﮐﺘﺐ ﺧﺮوﺟﻨﺎ ﻣﻦ اﻟﺠﻨـﮥ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﺪار‪ ،‬ﻓﻠﻮ ﻟﻢ ﯾﻘﻊ ﻣﻨﯽ ﻣﺎ وﻗﻊ ﻟﻮﻗﻊ اﻟﺨﺮوج‬‫ﺑﺴـﺒﺐ آﺧﺮ‪ ،‬أو ﺑﻤﺠﺮد اﺧﺘﯿـﺎر اﻟﺤﻖ ﺳـﺒﺤﺎﻧﻪ‪ ،‬و إذا ﺗـﺄﻣﻠﺖ ﻓـﺎﻟﻘﺮآن اﻟﮑﺮﯾﻢ دال ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻗﺎل آدم‪ ،‬ﻗﺎل ﺗﻌﺎﻟﯽ‪َ» :‬و ِإْذ ﻗﺎَل َرﺑﱡَﮏ ﻟ ِﻠَْﻤﻼﺋَِﮑِﮥ‬‫ِإﱢﻧﯽ ﺟﺎِﻋٌﻞ ﻓِﯽ اﻟ َْﺄْرِض َﺧﻠِﯿَﻔًﮥ«‬‫]‪ ،[1‬ﻓﮑﯿﻒ ﯾﻄﻤﻊ ﻓﯽ اﻟﺒﻘﺎء ﻓﯽ اﻟﺠﻨـﮥ ﻣﺘﺼـﻼ ﺑﺎﺑﺘﺪاء ﺧﻠﻘﻪ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻦ ﺧﻠﻖ ﻟﺨﻼﻓﮥ اﻻرض؟ ﻫﺬا ﯾﻔﻬﻤﻪ ﮐﻞ ﻣﻮﻓﻖ‪ ،‬و اﻟﻌﺠﺐ ﻣﻦ ﻋﺪم اﻟﺘﻨﺒﻪ‬‫ﻟﻤﺎ ذﮐﺮ ﻣﻊ وﺿﻮﺣﻪ‪ ،‬ﻓﺎن ﮐﺎن ﻗﺪ ذﮐﺮه ﻏﯿﺮي ﻓﻠﻘﺼﻮري‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻫﺆﻻء اﻟﻤﺸﺎﻫﯿﺮ ﻣﺎ رأﯾﺖ ﻓﯽ ﮐﺘﺒﻬﻢ اﻻ ﻣﺎ ذﮐﺮت ﻟﮏ‪.‬‬‫ﻧﻌﻢ وﻗﻔﺖ ﻋﻠﯽ ﮐﻼم ﻟﺒﻌﺾ ﻓﻀـﻼء اﻟﻤﺘﺄﺧﺮﯾﻦ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﺑﻦ اﻟﻮزﯾﺮ ﻓﯽ »اﯾﺜﺎر اﻟﺤﻖ ﻋﻠﯽ اﻟﺨﻠﻖ«‪ ،‬و ﻗﺪ أﺧﺮج ﻣﺤﻞ‬‫اﻟﻨﺰاع ﻋﻤﺎ ذﮐﺮ ﺑﺎﻋﺘﺒﺎر‪ ،‬و ﻻ اﺣﻔﻆ اﻻن‪ ،‬ﻫﻞ ﻫﻮ ﻋﯿﻦ ﻣﺎ ذﮐﺮت أو ﻏﯿﺮه‪ ،‬و ﻻ اﺣﻔﻆ ﺻـﺤﺘﻪ ﻣﻦ ﺳﻘﻤﻪ‪ ،‬ﻓﺎن ﺣﻤﻞ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ ﻣﻌﻨﯽ و ان‬‫ﮐﺎن ﺻﺤﯿﺤﺎ ﻻ ﺑﺪ ﻓﯿﻪ ﻣﻦ ﻣﺴﺎﻋﺪة ﻧﻈﻢ اﻟﮑﻼم‪.‬‬‫ﺛﻢ رأﯾﺖ ﻫـﺬا اﻟﻤﻌﻨﯽ اﻟـﺬي ذﮐﺮﻧﺎه‪ ،‬ﻗـﺪ ذﮐﺮه اﺑﻦ ﺗﯿﻤﯿﮥ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ رﺳﺎﺋﻠﻪ‪ ،‬و اﻟ َْﺤْﻤُﺪ ﻟ ِﱠﻠِﻪ اﻟﱠِﺬي َﻫﺪاﻧﺎ ﻟ ِﻬﺬا َو ﻣﺎ ُﮐﱠﻨﺎ ﻟ َِﻨْﻬَﺘِﺪَي ﻟَْﻮ ﻻ َأْن َﻫﺪاَﻧﺎ‬‫اﻟﱠﻠُﻪ‬‫ ا ﻧﺘ ﻬ ﯽ ﮐ ﻼ ﻣ ﻪ ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻫـﺬه ﻋﯿﻦ ﻣﺎ ﻓﯽ »اﻻﯾﺜﺎر«‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻗﺎل ﻓﯽ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻤﺤﺎﺟﮥ‪ :‬ﻫﻮ ﻣﻦ اﺛﺒﺖ اﻻﺣﺎدﯾﺚ ]‪ ،[2‬و أﺻﺢ ﻣﺎ ﻗﯿﻞ ﻓﯽ ﻣﻌﻨﺎه ان ﻟﻮم ﻣﻮﺳـﯽ ﻵدم‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 140‬از ‪184‬‬‫ﮐﺎن ﻋﻠﯽ اﻟﺨﺮوج ﻣﻦ اﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬و اﺧﺮاﺟﻪ ذرﯾﺘﻪ ﻣﻨﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﺟﻬﮥ اﻻﺳﻒ ﻋﻠﯽ ﻓﻮات ﻫﺬه اﻟﻨﻌﻤﮥ‪ ،‬و ذﻟﮏ ﻓﯽ ]‪ [1‬ﺳﻮرة اﻟﺒﻘﺮة‪.30 :‬‬‫]‪ [2‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺤﺎﺟﮥ ﻣﻮﺳـﯽ ﻣﻊ آدم ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟـّﺴ ﻼم ﮐﻤﺎ ﻗﻠﻨﺎ آﻧﻔﺎ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻌﺮوف ﺑﯿﻦ اﻟﻔﺮﯾﻘﯿﻦ و ﻟﮑﻦ ﻻ ﯾﺨﻠﻮ ﻣﻦ اﺷﮑﺎﻻت‪ ،‬ﻗﺎل ﻏﻮاص‬‫ﺑﺤـﺎر أﺧﺒﺎر اﻻﺑﺮار ﻓﯽ ﺑﺤﺎر اﻻﻧﻮار ج ‪ 5‬ص ‪ 89‬ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ :‬ﺑﯿﺎن‪ :‬ﻣﻦ أﺻـﺤﺎﺑﻨﺎ ﻣﻦ ﺣﻤﻞ ﻫﺬا اﻟﺨﺒﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻘﯿﮥ‪ ،‬إذ ﻗﺪ ورد ﻓﯽ‬‫ﮐﺘﺒﻬﻢ ﺑﻄﺮق ﮐﺜﯿﺮة‪ ،‬و ﻗﺪ رواه اﻟﺴﯿﺪ ﻓﯽ »اﻟﻄﺮاﺋﻒ« ﻣﻦ ﻃﺮﻗﻬﻢ و رده‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪258 :‬‬‫اﻟﺤﻘﯿﻘـﮥ ﻣﺼـﯿﺒﮥ ﻣﻦ ﻓﻌﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻗـﺪرﻫﺎ ﺑﺴـﺒﺐ ذﻧﺐ آدم ﻟﺤﮑﻤﺘﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ‪ ،‬و ﻣﺎ ﻗـﺪ ﻋﻠﻤﻪ و ﻗﻀﺎه ﻣﻦ ﺧﻼﻓﮥ آدم ﻓﯽ اﻻرض‪ ،‬و اﻻ ﻓﺬﻧﺐ‬‫آدم ﻣﺘﻐﯿﺮ‪ ،‬ﻻـﻧﻪ ﻧﺒﯽ ﻣﻌﺼﻮم ﻋﻦ اﻟﮑﺒﺎﺋﺮ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺗﺎب أﯾﻀﺎ‪ ،‬و اﻟﻤـﺬﻧﺐ اﻟﺘﺎﺋﺐ ﻻ ﺗﺠﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻌﻘﻮﺑـﮥ ﺑﺎﻟﺨﺮوج ﻣﻦ داره و ﻻ ﺑﻐﯿﺮه‪ ،‬ﻓﺎﺣﺘﺞ‬‫آدم ﺑﺴـﺒﻖ اﻟﻘﻀـﺎء ﻓﯽ اﻟﺨﺮوج اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺤﺘـﺞ ﺑﻪ ﻋﻠﯽ ﺣﺴﻦ ذﻧﺒﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻟـﺬي ﻗـﺎل‪َ» :‬رﺑﱠﻨـﺎ َﻇَﻠْﻤﻨﺎ َأﻧ ُْﻔـَﺴ ﻨﺎ َو ِإْن ﻟَْﻢ َﺗْﻐِﻔْﺮ ﻟَﻨﺎ َو َﺗْﺮَﺣْﻤﻨﺎ‬‫ﻟََﻨُﮑﻮَﻧﱠﻦ ﻣَِﻦ اﻟ ْﺨﺎِﺳِﺮﯾَﻦ«‬‫]‪ [1‬و ﻗﺪ أﺟﻤﻊ أﻫﻞ اﻻﺳﻼم ﻋﻠﯽ ان اﻟﻘﺪر ﯾﺘﻌﺰي ﺑﻪ أﻫﻞ اﻟﻤﺼﺎﺋﺐ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺤﺘﺞ ﺑﻪ أﻫﻞ اﻟﻤﻌﺎﺋﺐ‪.‬‬‫ﻓﻬﺬا ﻣﻌﻨﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ و وﺟﻬﻪ و ﻗﺪ ﺑﺴﻂ ﻓﯽ ﻣﻮﺿﻌﻪ ]‪.[2‬‬‫از اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت‪ ،‬ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻋﻠﻮ ﻣﺮﺗﺒﺖ و ﺳﻤﻮ ﻣﻨﺰﻟﺖ ﻣﻘﺒﻠﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺴﯿﻦ اﺧﻔﺶ او را ﺑﻔﻘﯿﻪ ﻋﻼﻣﻪ ﺳﺘﻮده‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺑﺮزﻧﺠﯽ«‬‫اﻣﺎ ذﮐﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺳﻮل اﻟﺒﺮزﻧﺠﯽ ]‪ [3‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را و ﺗﺼﺮﯾﺢ ]‪ [1‬ﺳﻮرة اﻻﻋﺮاف‪.23 :‬‬‫]‪» [2‬اﻋﻼم اﻻﻋﻼم ﺑﺎﺷﮑﺎل ﻣﺤﺎﺟﮥ آدم و ﻣﻮﺳﯽ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟّﺴﻼم« ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺒﺮزﻧﺠﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺳﻮل ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺴـﯿﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺳﻮل ﺑﻦ ﻗﻠﻨـﺪر اﻟﻤﺘﺼﻞ اﻟﻨﺴﺐ ﺑﺎﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ‬‫اﻟّﺴﻼم ﻣﻦ اﻟﻔﻘﻬﺎء اﻟﺸﺎﻓﻌﯿﮥ و ﻣﻔﺴﺮﯾﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدﯾﻌﺸﺮ و اﻟﺜﺎﻧﯿﻌﺸﺮ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺑﺸـﻬﺮزور ﺳﻨﮥ )‪ (1040‬و ﺗﻌﻠﻢ ﺑﻬـﺎ‪ ،‬و رﺣﻞ اﻟﯽ ﻫﻤـﺬان‪ ،‬و ﺑﻐـﺪاد‪ ،‬و دﻣﺸﻖ و اﻟﻘﺴـﻄﻨﻄﻨﯿﮥ‪ ،‬و ﻣﺼـﺮ‪ ،‬و اﺳـﺘﻘﺮ ﻓﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﻓﺘﺼـﺪر‬‫ﻟﻠﺘﺪرﯾﺲ و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﻓﯽ ﻋﺎم )‪.(1103‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣـﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪ - 259 :‬و ﻟﻪ ﻣﺼـﻨﻔﺎت ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬اﻻﺷﺎﻋﮥ ﻓﯽ اﺷـﺮاط اﻟﺴﺎﻋﮥ« و »اﻧﻬﺎر اﻟﺴﻠﺴﺒﯿﻞ« ﻓﯽ ﺷﺮح‬‫ﺗﻔﺴﯿﺮ اﻟﺒﯿﻀﺎوي‪ ،‬و »اﻟﻨﻮاﻗﺾ ﻟﻠﺮواﻓﺾ« و »ﺷﺮح اﻟﻔﯿﮥ اﻟﻤﺼﻄﻠﺢ« و »ﺧﺎﻟﺺ اﻟﺘﻠﺨﯿﺺ« ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﻤﻔﺘﺎح‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻟﻤﺮادي ﻓﯽ »ﺳﻠﮏ اﻟﺪرر« ج ‪ 4‬ص ‪ 65‬و ﻗﺎل‪ :‬اﻟﻤﺤﻘﻖ اﻟﻤﺪﻗﻖ اﻟﻨﺤﺮﯾﺮ اﻻوﺣﺪ اﻟﻬﻤﺎم‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺑﺸﻬﺮزور ﻟﯿﻠﮥ اﻟﺠﻤﻌﮥ ﺛﺎﻧﯽ ﻋﺸﺮ رﺑﯿﻊ اﻻول ﺳﻨﮥ )‪ (1040‬و ﻧﺸﺄ ﺑﻬﺎ و ﻗﺮأ اﻟﻘﺮآن وﺟﻮده ﻋﻠﯽ واﻟﺪه‪ ،‬و ﺑﻪ ﺗﺨﺮج ﻓﯽ ﺑﻘﯿﮥ اﻟﻌﻠﻮم‪.‬‬‫و ﻗﺮأ ﻓﯽ ﺑﻼده ﻋﻠﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻨﻬﻢ‪ :‬اﻟﻤﻼ ﻣﺤﻤﺪ ﺷـﺮﯾﻒ اﻟﮑﻮراﻧﯽ‪ ،‬و ﻻزم ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻟﻤﺤﻘﻘﯿﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﺴﻦ اﻟﮑﻮراﻧﯽ‪ ،‬و اﻧﺘﻔﻊ ﺑﺼﺤﺒﺘﻪ‪،‬‬‫و ﺳﻠﮏ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻘﻮم ﻋﻠﯽ ﯾﺪ اﻟﺼﻔﯽ أﺣﻤﺪ اﻟﻘﺸﺎﺷﯽ‪.‬‬‫و أﺧﺬ ﺑﻤﺎردﯾﻦ ﻋﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺴﻼﺣﯽ‪ ،‬و ﺟﻠﺐ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻮﻓﺎء اﻟﻌﺮﺿﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ اﻟﮑﻮﮐﺒﯽ‪.‬‬‫و ﺑﺪﻣﺸﻖ ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ اﻟﺤﻨﺒﻠﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر اﻟﺼﻔﻮري‪.‬‬‫و ﺑﺒﻐﺪاد ﻋﻦ اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺪﻟﺞ‪ ،‬و ﺑﻤﺼﺮ ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺎﺑﻠﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺸﺒﺮاﻣﻠﺴﯽ و ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻤﺰاﺣﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻌﻨﺎﻧﯽ‪ ،‬و أﺣﻤﺪ اﻟﻌﺠﻤﯽ‪.‬‬‫و ﺑﺎﻟﺤﺮﻣﯿﻦ ﻋﻦ اﻟﻮاﻓـﺪﯾﻦ إﻟﯿﻬﻤﺎ اﻟﺸـﯿﺦ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ ﺟﻌﻤﺎن اﻟﺰﺑﯿـﺪي‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﺮﺑﯿﻌﯽ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻘﯿﺒﯽ اﻟﺘﻐﺮي‪ ،‬و ﻋﯿﺴـﯽ اﻟﺠﻌﻔﺮي‪ ،‬و ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻤﻠﮏ اﻟﺴﺠﻠﻤﺎﺳﯽ و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﺗﻮﻃﻦ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﺸﺮﯾﻔﮥ‪ ،‬و ﺗﺼﺪر ﻟﻠﺘﺪرﯾﺲ‪ ،‬و ﺻﺎر ﻣﻦ ﺳﺮاة رؤﺳﺎﺋﻬﺎ‪.‬‬‫و ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻪ ﻗﻮة اﻗﺘـﺪار ﻋﻠﯽ اﻻﺟﻮﺑﮥ ﻋﻦ اﻟﻤﺴﺎﺋﻞ اﻟﻤﺸـﮑﻠﮥ ﻓﯽ أﺳـﺮع وﻗﺖ و اﻋﺬب ﻟﻔﻆ و أﺳـﻬﻠﻪ و أوﺟﺰه و أﮐﻤﻠﻪ و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﮥ ﻓﻘﺪ ﮐﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 141‬از ‪184‬‬‫ﻣﻦ أﻓﺮاد اﻟﻌﺎﻟﻢ ﻋﻠﻤﺎ و ﻋﻤﻼ‪،‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪260 :‬‬‫ﺑﺼﺤﺖ و ﮐﺜﺮت ﻃﺮق آن‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻧﻮاﻗﺾ« ﺑﺠﻮاب ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻋﻠﻢ ان اﻟﺸﯿﻌﮥ ﯾﺪﻋﻮن ان ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻧﺺ ﺟﻠﯽ ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ أﻗﻮي ﺷﺒﻬﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﻘﺪر اﻟﺬي ذﮐﺮﻧﺎه و ﻫﻮ‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫ﻣـﻦ دون ﺗﻠـﮏ اﻟﺰﯾـﺎدة ﻣﻦ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺢ‪ ،‬و روي ﻣﻦ ﻃﺮق ﮐـﺜﯿﺮة[‪ -‬اﻟـﺦ ]‪ .[1‬و ﮐـﺎﻧﺖ وﻓـﺎﺗﻪ ﻓﯽ ﻏﺮة ﻣﺤﺮم ﺳــﻨﮥ )‪ (1103‬و دﻓﻦ‬‫ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﻣﺮ ﻏﯿﺮ ﻣﺮة ان اﻟﺤﻔـﺎظ اﻟﻤﺘﻘﻨﯿﻦ ﻗـﺪ ﻧﺼﻮا ﻋﻠﯽ ﺻـﺤﮥ ﺻـﺪر اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ذﯾﻠﻪ و اﻧﻬﻤـﺎ ﻗﻮﯾﺎ اﻻﺳـﻨﺎد و ﻗـﺪ ﺳـﺒﻖ ان اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻬﯿﺘﻤﯽ‬‫اﻟﻤﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (974‬ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻟﺼﻮاﻋﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗﮥ« ص ‪ :25‬ﻗﻮل ﺑﻌﻀﻬﻢ‪ :‬ان زﯾﺎدة‬‫اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‬‫اﻟﯽ آﺧﺮه ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ ﻣﺮدود‪ ،‬ﻓﻘﺪ ورد ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻃﺮق ﺻﺤﺢ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻨﻬﺎ‪.‬‬‫و إﻟﯿﮏ ﺑﻌﺾ أﺳﻤﺎء اﻟﺬﯾﻦ رووا زﯾﺎدة‬‫»اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‬‫ﺣﺘﯽ ﯾﺘﺒﯿﻦ ﻣﺎ ﻓﯽ ﻗﻮل اﻟﺒﺮزﻧﺠﯽ‪:‬‬‫‪ -1‬اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (273‬ﻓﯽ »اﻟﺴﻨﻦ« ج ‪ 1‬ص ‪ 28‬و ص ‪ 29‬ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء‪.‬‬‫‪ -2‬اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (774‬ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪ 209‬و ج ‪ 7‬ص ‪ ،349‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء‪.‬‬‫‪ -3‬اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (571‬ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ دﻣﺸﻖ« ج ‪ 2‬ص ‪ 46‬ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ )ع(‪.‬‬‫‪ -4‬اﻟﺒﻼذري أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (279‬ﻓﯽ »اﻧﺴﺎب اﻻﺷﺮاف« ج ‪ 2‬ص ‪ 108‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء‪.‬‬‫‪ -5‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺳﻔﯿﺎن اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﻨﺴﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (303‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‬‫»رواﯾﺖ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﯾﺰﯾﺪ ﺳﻬﺎرﻧﭙﻮري«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﺣﺴﺎم اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺎﯾﺰﯾﺪ ﺳﻬﺎرﻧﭙﻮري‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻣﺮاﻓﺾ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﻧﺰل ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪» :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن‪ ،‬اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪» :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن‪ ،‬اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﮑﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ -6 .‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺬﻫﺒﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (748‬ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻻﺳﻼم« رواه ﻋﻨﻪ ﻓﯽ‬‫ذﯾﻞ اﺣﻘﺎق ﻟا ﺤﻖ ج ‪ 6‬ص ‪ 247‬ﻋﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص‪.‬‬‫‪ -7‬اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﻌﯿﺐ اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (303‬ﻓﯽ »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ« ص ‪ 100‬ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ ﺳﻌﺪ‪.‬‬‫‪ -8‬اﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (483‬ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ ص ‪ 25‬ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫‪ -9‬اﻟﺤﺎﮐﻢ اﻟﺤﺴﮑﺎﻧﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻌﺪ )‪ (490‬ﻓﯽ »ﺷﻮاﻫﺪ اﻟﺘﻨﺰﯾﻞ« ج ‪ 1‬ص ‪ 157‬ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪.‬‬‫‪ -10‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﺟﻼل اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (911‬ﻓﯽ »ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻮاﻣﻊ« ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻋﻦ ﺣﺒﺸﯽ ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة اﻟﺴﻠﻮﻟﯽ‪.‬‬‫‪ -11‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (852‬ﻓﯽ »اﻟﮑﺎف اﻟﺸﺎف« ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ ﺣﺒﺸﯽ‪.‬‬‫‪ -12‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨﺪي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (975‬ﻓﯽ »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ج ‪ 6‬ص ‪ 154‬و ص ‪ 399‬ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺠﻠﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪262 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 142‬از ‪184‬‬‫ﻓﻘﺎل‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪» :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬أﺻﺒﺤﺖ و أﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ«‪.‬‬‫رواه أﺣﻤﺪ[ ]‪[1‬‬‫»رواﯾﺖ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ]‪ [2‬ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ [1] ،‬ﻣﺮاﻓﺾ اﻟﺮواﻓﺾ ﻣﺨﻄﻮط ﻓﯽ ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻤﺆﻟﻒ ﺑﻠﮑﻬﻨﻮ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ ﺧﺎن اﻟﺒﺪﺧﺸﯽ‪ :‬ﮐﺎن ﻣﻦ اﻋﺎﻇﻢ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ ﺑﺎﻟﻬﻨﺪ و ﻟﻪ ﻣﺼﻨﻔﺎت ﻗﯿﻤﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻤﺤﻘﻖ ﻟا ﻔﺎﺿﻞ اﻟﺪﮐﺘﻮر ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎدي اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻓﯽ ﻣﻘﺪﻣﮥ »ﻧﺰل اﻻﺑﺮار« ص ‪ 16‬ﻣﺎ ﻫﺬا ﻟﻔﻈﻪ‪:‬‬‫ﻟﻢ ﺗﮑﻦ ﻣﻊ اﻻﺳﻒ اﻟﮑﺜﯿﺮ ﻓﯽ ﻃﯿﺎت اﻟﻤﻌﺎﺟﻢ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤـﮥ واﻓﯿﮥ أو ﯾﺴـﯿﺮة ﺗﮑﺸﻒ ﻋﻦ ﺣﯿﺎة اﻟﻤﺆﻟﻒ‪ ،‬ﻫﺬا اﻟﺬي اﮐﺘﻨﻔﻪ اﻟﻐﻤﻮض و ﻟا ﻨﺴـﯿﺎن‪،‬‬‫ﻟـﺬﻟﮏ ﻟﻢ ﯾﻌﺮف ﻋﻨﻪ ﻏﯿﺮ اﻧﻪ ﻣﺤﺪث ﺣﺎﻓﻆ ﻋﺎش ﻓﯽ أواﺧﺮ اﻟﻘﺮن اﻟﺤﺎدي ﻋﺸـﺮ‪ ،‬و ﺑﺪاﯾﮥ اﻟﻘﺮن اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻋﺸـﺮ اﻟﻬﺠﺮﯾﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻬﻨﺪ‪ ،‬و ﻋﻤﻞ‬‫ﻓﯽ ﺣﻘﻞ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﯽ أن ﺗﻮﻓﯽ‪ ،‬و ﺗﺮك ﮐﺘﺒﺎ ﻗﯿﻤﮥ ﻓﯽ اﺧﺘﺼﺎﺻﻪ‪ ،‬و ﻓﯽ ﻧﻄﺎق ﻓﻨﻪ و ﺗﻀﻠﻌﻪ و ﺗﺒﺤﺮه‪.‬‬‫ﻏﯿﺮ اﻧﻨـﺎ ﻧﺠـﺪ ﮐﻠﻤـﺎت اﻟﺜﻨﺎء و اﻟﺘﺒﺠﯿﻞ‪ ،‬و ﻋﺒﺎرات اﻟﺘﻘـﺪﯾﺮ و اﻟﺘﮑﺮﯾﻢ ﺗﺘﺮي ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ اﻟﺤﻔﺎظ و أﺋﻤـﮥ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و اﻟﺮﺟﺎل و اﻟﺘﺎرﯾـﺦ و‬‫اﻻدب و ﺟﻬﺎﺑـﺬة اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺘﺤﻘﯿﻖ و اﻟﺘﺘﺒﻊ ﺑﺎﻟﻨﺴـﺒﮥ اﻟﯽ ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻪ و ﻣﺆﻟﻔﺎﺗﻪ ﺑﺼﻮرة ﻋﺎﻣﮥ و ﻻ ﻏﺮاﺑﮥ ﻓﯽ ذﻟﮏ ﻻن اﻟﺪﯾﺎر اﻟﻬﻨﺪﯾﮥ ‪ ..‬اﺧﺮﺟﺖ‬‫اﻟﻤﺌﺎت ﻣﻦ اﻟﺤﻔﺎظ و اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ و اﻟﻔﻘﻬﺎء و اﻟﻌﺒﺎﻗﺮة ‪...‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪263 :‬‬‫ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﻌﺒﺎ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]أﺧﺮج اﻟﺤﮑﯿـﻢ ]‪ [1‬ﻓﯽ »ﻧﻮادر اﻻـﺻﻮل«‪ ،‬و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﺑﺴـﻨﺪ ﺻـﺤﯿﺢ ﻓﯽ ان اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﺒـﺪﺧﺸﺎﻧﯽ ﻋﺮف ﻓﯽ اﻻوﺳـﺎط اﻟﻌﻠﻤﯿـﮥ و اﻟﻤﺠـﺎﻣﻊ‬‫اﻟﻔﮑﺮﯾﮥ ﺑﺘﺼﺎﻧﯿﻔﻪ اﻟﻤﻤﺘﻌﮥ و ﺣﯿﺎﺗﻪ اﻟﻌﻠﻤﯿﮥ‪ ،‬و ﻗﺪرﺗﻪ و ﺗﻀﻠﻌﻪ و ﺗﺒﺤﺮه و ﻣﻬﺎرﺗﻪ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ ‪...‬‬‫و إﻟﯿﮏ ﻣﺎ ﺟﺎء ﻓﯽ ﺣﻘﻪ ﻣﻦ ﮐﻠﻤﺎت اﻟﺜﻨﺎء و اﻟﺘﺒﺠﯿﻞ ﻓﯽ ﻃﻮاﯾﺎ اﻟﻤﻮﺳﻮﻋﺎت و اﻟﻤﺆﻟﻔﺎت‪:‬‬‫ﻗﺎل ﻓﻘﯿﻪ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ و إﻣﺎم اﻟﺤﻔﺎظ اﻟﺴﯿﺪ ﻣﯿﺮ ﺣﺎﻣﺪ ﺣﺴﯿﻦ اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻬﻨﺪي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1306‬ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ )اﻟﻌﺒﻘﺎت( ﻣﺠﻠﺪ‬‫ﺣـﺪﯾﺚ »أﻧﺎ ﻣﺪﯾﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ و ﻋﻠﯽ ﺑﺎﺑﻬﺎ« ج ‪ 1‬ص ‪ 447‬ﻣﺎ ﻟﻔﻈﻪ‪ :‬ﻓﻬـﺬا اﻟﺒﺪﺧﺸـﯽ‪ ،‬ﮐﺎﺑﺮﻫﻢ اﻟﻨﺒﯿﻞ‪ ،‬و ﺟﻬﺒﺬﻫﻢ اﻟﻤﺘﻠﻘﯽ اﻟﺘﻨﻮﯾﻪ و اﻟﺘﺒﺠﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺪ‬‫روي ﻫـﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺠﻤﯿﻞ‪ ،‬و ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺠﻠﯿﻞ‪ ،‬ﻓﺎرﻏﻢ ﺑﺎﻓﺎداﺗﻪ اﻧﻮف أﻫﻞ اﻟﺘﻠﻤﯿﻊ و اﻟﺘﺴﻮﯾﻞ‪ ،‬و ﻏﯿﺮ ﺑﺘﺼـﺮﯾﺤﺎﺗﻪ وﺟﻮه ذوي‬‫اﻟﺘﺨـﺪﯾﻊ و اﻟﺘﻀـﻠﯿﻞ‪ ،‬ﻓﻼـ ﯾﻨﮑﺐ ﻋﻦ ﻣﻨﻬﺠﻪ اﻻـ ﻣﻦ أﺧﻄﺄ ﻟﻌـﺪواﻧﻪ ﺳﻮاء اﻟﺴﺒﯿﻞ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺤﯿـﺪ ﻋﻦ ﻓﺠﻪ اﻻ ﻣﻦ اﻗﺘﺤﻢ ﻟﻄﻐﯿﺎﻧﻪ درك اﻟﻨﮑﺎل‬‫اﻻﻟﯿﻢ و اﻟﻌﺬاب اﻟﻮﺑﯿﻞ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﻤﺠﺎﻫﺪ اﻟﺤﺠﮥ اﻟﺜﺒﺖ اﻟﺸـﯿﺦ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻗﺪس ﺳـﺮه ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ :143‬ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺘﻤﺪ‬‫ﺧـﺎن اﻟﺒﺪﺧﺸـﯽ ﻣﺆﻟﻒ »ﻣﻔﺘـﺎح اﻟﻨﺠﺎ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﻌﺒﺎء« و »ﻧﺰل اﻻﺑﺮار« ﺑﻤﺎ ﺻـﺢ ﻣﻦ ﻣﻨﺎﻗﺐ أﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬و اﻟﮑﺘﺎﺑﺎن ﯾﻨﻤﺎن ﻋﻦ‬‫ﻃﻮل ﺑﺎع ﻣﺆﻟﻔﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺤﺪﯾﺚ و ﻓﻨﻮﻧﻪ و اﻟﺘﻀﻠﻊ ﻓﯽ ﻣﺴﺎﻧﯿﺪه‪.‬‬‫]‪ [1‬اﻟﺤﮑﯿﻢ‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺑﺸـﺮ اﻟﺘﺮﻣﺬي أﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ و اﻟﻌﻠﻤﺎء ﺑﺎﺻﻮل اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﻣﻦ أﻫﻞ ﺗﺮﻣﺬ‬‫ﻧﻔﯽ ﻣﻨﻬﺎ ﺑﺴﺒﺐ ﺗﺼﻨﯿﻔﻪ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺧﺎﻟﻒ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﻋﻠﯿﻪ أﻫﻠﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﻟﮑﻔﺮ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬اﺗﻬﻢ ﺑﺎﺗﺒﺎع ﻃﺮﯾﻘﮥ اﻟﺼﻮﻓﯿﮥ ﻓﯽ اﻻﺷﺎرات و دﻋﻮي اﻟﮑﺸﻒ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪ 264 :‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﻓﻀﻞ اﻟﻮﻻﯾﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺒﻮة‪ ،‬ورد ﺑﻌﺾ اﻟﻌﻠﻤﺎء ﻫﺬه اﻟﺘﻬﻤﮥ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﮐﺎن ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻟﻼوﻟﯿﺎء ﺧﺎﺗﻢ ﮐﻤﺎ ان ﻟﻼﻧﺒﯿﺎء ﺧﺎﺗﻤﺎ‪.‬‬‫ﻓﺠـﺎء اﻟﯽ ﺑﻠـﺦ ﺑﻌـﺪ اﺧﺮاﺟﻪ ﻣﻦ ﺗﺮﻣـﺬ‪ ،‬ﻓﻘﺒﻠﻮه ﻟﻤﻮاﻓﻘﺘﻪ اﯾﺎﻫﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﻤـﺬﻫﺐ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻋﻤﺮه ﻧﺤﻮ ﺗﺴـﻌﯿﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و اﺿـﻄﺮب اﻟﻤﻮرﺧﻮن ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 143‬از ‪184‬‬‫ﺗﺎرﯾﺦ وﻓﺎﺗﻪ ﻓﻤﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (255‬و ﻣﻨﻬﻢ ﻣﻦ ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻨﮥ )‪ ،(285‬و ﯾﻨﻘﺾ اﻻول ان اﻟﺴـﺒﮑﯽ ﯾﺬﮐﺮ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ اﻧﻪ ﺣﺪث ﺑﻨﯿﺴﺎﺑﻮر ﺳﻨﮥ )‪ (285‬ﮐﻤﺎ ﯾﻨﻘﺾ‬‫اﻟﺜﺎﻧﯽ ان اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ﻟﻤﺎ ﻗﺎل‪ :‬ان اﻻﻧﺒﺎري ﺳﻤﻊ ﻣﻨﻪ ﺳﻨﮥ )‪.(318‬‬‫ﻗﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ج ‪ 2‬ص ‪ :645‬اﻻﻣﺎم أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﺑﺸـﺮ اﻟﺰاﻫﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻤﺆذن‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ‬‫ا ﻟﺘ ﺼ ﺎ ﻧﯿ ﻒ ‪.‬‬
‫روي ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﺘﯿﺒـﮥ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺷـﻘﯿﻖ‪ ،‬و ﺻﺎﻟـﺢ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺘﺮﻣـﺬي‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ‪ ،‬و ﻋﺘﺒـﮥ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﻤﺮوزي‪ ،‬و ﻋﺒﺎد ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﺮواﺟﻨﯽ‪ ،‬و ﻃﺒﻘﺘﻬﻢ‪ ،‬و ﻋﻨﯽ ﺑﻬﺬا اﻟﺸﺄن و رﺣﻞ ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫روي ﻋﻨﻪ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر اﻟﻘﺎﺿﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ و ﻋﻠﻤﺎء ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻗﺪﻣﻬﺎ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(285‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺴﻠﻤﯽ‪ :‬ﻧﻔﻮه ﻣﻦ ﺗﺮﻣﺬ ﺑﺴﺒﺐ ﺗﺄﻟﯿﻔﻪ ﮐﺘﺎب »ﺧﺘﻢ اﻟﻮﻻﯾﮥ« و ﮐﺘﺎب »ﻋﻠﻞ اﻟﺸﺮﯾﻌﮥ« ﻓﺠﺎء اﻟﯽ ﺑﻠﺦ ﻓﺎﮐﺮﻣﻮه ﻟﻤﻮاﻓﻘﺘﻪ اﯾﺎﻫﻢ ﻓﯽ اﻟﻤﺬﻫﺐ‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻋﺎش ﻧﺤﻮا ﻣﻦ ﺛﻤﺎﻧﯿﻦ ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫ﻟﻪ ﻣﺼﻨﻔﺎت‪» :‬اﻟﻔﺮوق« ﯾﻔﺮق ﻓﯿﻪ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﺪاراة و اﻟﻤﺪاﻫﻨﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﺤﺎﺟﮥ و اﻟﻤﺠﺎدﻟﮥ و اﻟﻤﻨﺎﻇﺮة و اﻟﻤﻐﺎﻟﺒﮥ‪ ،‬و اﻻﻧﺘﺼﺎر و اﻻﻧﺘﻘﺎم‪ ،‬و اﻣﺜﺎﻟﻬﺎ‪ ،‬و‬‫ﻫﻮ ﻓﺮﯾـﺪ ﻓﯽ ﺑـﺎﺑﻪ‪ ،‬و »ﻏﺮس اﻟﻤﻮﺣـﺪﯾﻦ« و »اﻻﮐﯿـﺎس و اﻟﻤﻐـﺘﺮﯾﻦ« ﻓﯽ اﻟﺘﺼﻮف‪ ،‬و »ﺑﯿـﺎن اﻟﻔﺮق ﺑﯿﻦ اﻟﺼـﺪر و اﻟﻘﻠﺐ و اﻟﻔﺆاد و اﻟﻠﺐ« و‬‫»اﻟﻨﻘﻞ و اﻟﻬﻮي« و »ﻧﻮادر اﻻﺻﻮل ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﮥ اﺧﺒﺎر‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪265 :‬‬‫»اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔـﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ‪ ،‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺧﻄﺐ ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺗﺤﺖ ﺷـﺠﺮة‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل‪» :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬اﻧﯽ ﻗـﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒﯽ اﻻ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻗﺪ ﯾﻮﺷﮏ ان أدﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ‪،‬‬‫و اﻧﯽ ﻣﺴﺌﻮل و اﻧﮑﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻤﺎ ذا أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟«‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪» :‬ﻧﺸﻬﺪ اﻧﮏ ﻗﺪ ﺑﻠﻐﺖ و ﺟﻬﺪت و ﻧﺼﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا«‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪» :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸـﻬﺪون أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ان ﻣﺤﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و ان ﺟﻨﺘﻪ ﺣﻖ‪ ،‬و ﻧﺎره ﺣﻖ‪ ،‬و ان اﻟﻤﻮت ﺣﻖ‪ ،‬و ان اﻟﺒﻌﺚ ﺣﻖ ﺑﻌﺪ‬‫اﻟﻤﻮت‪َ ،‬و َأﱠن اﻟﱠﺴﺎَﻋَﮥ آﺗَِﯿٌﮥ ﻻ َرﯾَْﺐ ﻓِﯿﻬﺎ‬‫‪ ،‬و ان اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪» :‬ﺑﻠﯽ ﻧﺸﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ«‪.‬‬‫ﻗﺎل‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﺷـﻬﺪ«‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي‪ ،‬و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻋﻠﯽ‬‫ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬اﻧﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و اﻧﮑﻢ واردون ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺣﻮض أﻋﺮض ﻣﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي اﻟﯽ ﺻـﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋـﺪد اﻟﻨﺠﻮم ﻗـﺪﺣﺎن‬‫ﻣﻦ ﻓﻀـﮥ‪ ،‬و اﻧﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠﯽ ﻋﻦ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ :‬اﻟﺜﻘﻞ اﻻﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ‪ ،‬ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿﺪ‬‫اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀـﻠّﻮا و ﻻ ﺗﺒـﺪﻟﻮا‪ ،‬و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺎﻧﻪ ﻗـﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻨﻘﻀـﯿﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا‬‫اﻟﺮﺳﻮل« ﻣﻄﺒﻮع‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﭽﻠـﺒﯽ ﻓﯽ »ﮐﺸﻒ اﻟﻈﻨﻮن« ج ‪ 2‬ص ‪» :1979‬ﻧﻮادر اﻻـﺻﻮل ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓـﮥ اﺧﺒـﺎر اﻟﺮﺳﻮل« ﻻﺑﯽ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪.‬‬‫اﻟﻤﺆذن اﻟﺤﮑﯿﻢ اﻟﺘﺮﻣـﺬي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺷـﻬﯿﺪا ﺳـﻨﮥ )‪ (255‬و ﻋﻠﯿﻪ زواﺋـﺪ ﻟﺠﻼـل اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (911‬و ﻗـﺪ ذﮐﺮ ﻟا ﺘﺮﻣـﺬي‬‫ﺛﻼﺛﻤﺎﺋﮥ أﺻﻞ اﻻ اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ و ﻫﻮ اﻟﻤﻠﻘﺐ »ﺑﺴﻠﻮة اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ و ﺑﺴﺘﺎن اﻟﻤﻮﺣﺪﯾﻦ«‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪266 :‬‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض« ]‪.[1‬‬‫و أﺧﺮج أﺣﻤـﺪ ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﻧﺰل ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 144‬از ‪184‬‬‫ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن‪ ،‬اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪» :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن‪ ،‬اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﮑﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪» :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬أﺻﺒﺤﺖ و أﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ« ]‪.[2‬‬‫و أﺧﺮج ﻫﻮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ أﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺮة ]‪.[3‬‬‫و أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ]‪.[4‬‬‫و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻋﻦ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ]‪ [1] .[5‬ﻣﻔﺘـﺎح اﻟﻨﺠﺎ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل اﻟﻌﺒﺎ‪ ،‬و ﻧﺰل اﻻﺑﺮار ص ‪ ،18‬و ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪1‬‬‫ص ‪.48‬‬‫و ﻓﯿﻪ‪ :‬رواه اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﺳﯿﺪ أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺤﮑﯿﻢ اﻟﺘﺮﻣﺬي ﻓﯽ ﻧﻮادر اﻻﺻﻮل‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺴﻨﺪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 4‬ص ‪ ،281‬و ذﮐﺮه اﻟﻤﺘﻘﯽ ﻋﻦ أﺣﻤﺪ ﻓﯽ ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 6‬ص ‪.397‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺴﻨﺪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 1‬ص ‪ 152‬و ص ‪ 330‬و ج ‪ 5‬ص ‪ 347‬و ص ‪.366‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 5‬ص ‪ 214‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ ﯾﻌﻠﯽ ﺑﺎﺳـﻨﺎده ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ص ‪ 114‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ أﺑﯽ‬‫ﯾﻌﻠﯽ اﻟﻤﻮﺻﻠﯽ‪.‬‬‫]‪ [5‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 6‬ص ‪ 154‬ﺑﻄﺮﯾﻖ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة و ﻋﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪267 :‬‬‫و اﻟﺒﺰار‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس و ﻋﻤﺎرة‪ ،‬و ﺑﺮﯾﺪة ]‪.[1‬‬‫و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻟﺤﻮﯾﺮث‪ ،‬و أﺑﯽ أﯾﻮب‪ ،‬و ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬و ﺳﻌﺪ اﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص‪ ،‬و أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ ،‬و أﻧﺲ ]‪.[2‬‬‫و اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻃﻠﺤﮥ ]‪.[3‬‬‫و أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ«‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﻌﺪ ]‪ ،[4‬و اﻟﺨﻄﯿﺐ ]‪ ،[5‬ﻋﻦ أﻧﺲ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ »ص« ﻗﺎل ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ‬‫ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه ]‪ .[6‬اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪ 114‬ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺒﺰار ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة ﺑﻦ اﻟﺤﺼﯿﺐ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء ص ‪ 114‬ﺑﻄﺮﯾﻖ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻋﻦ أﻧﺲ‪ ،‬و ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬و ﺳـﻌﺪ‪ ،‬و ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 2‬ص ‪ 154‬ﺑﻄﺮﯾﻖ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ أﯾﻮب‪ ،‬و ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ ج ‪ 9‬ص ‪ 108‬ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻻوﺳﻂ« ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺴﺘﺪرك اﻟﺤﺎﮐﻢ ج ‪ 3‬ص ‪ 171‬ﻋﻦ ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 6‬ص ‪ 154‬ﻋﻦ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺘﺪرك ﻋﻦ أﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫)ع(‪.‬‬‫]‪ [4‬ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء ج ‪ 4‬ص ‪ 356‬ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ :‬ﻫﻮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ اﻟﺒﻐﺪادي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (463‬و ﻗﺪ ﻣﺮت ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ‪.‬‬‫]‪ [6‬ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد ج ‪ 7‬ص ‪ 377‬ﺑﺎﺳـﻨﺎده ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﺘﺢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻌﻄﺎر ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻤﻌﺪل ﺑﺎﺻﺒﻬﺎن‪،‬‬‫ﻋﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺘﻤﯿﻤﯽ اﻟﺤﺎﻓـﻆ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳـﻬﻞ اﻟﻌﺎﻗﻮﻟﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﻔﺺ ﺑﻦ ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻋﻦ ﺳـﻔﯿﺎن اﻟﺜﻮري‪ ،‬ﻋﻦ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ زﯾﺪ‪ ،‬ﻋﻦ أﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺧﺎدم اﻟﻨﺒﯽ »ص«‪.‬‬‫و روي اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (571‬ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪268 :‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ اﺧﺮي ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺮة‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬و ﺣﺒﺸـﯽ ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ ﺑﻠﻔﻆ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 145‬از ‪184‬‬‫ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و أﻋﻦ ﻣﻦ أﻋﺎﻧﻪ ]‪.[1‬‬‫و ﻋﻨـﺪ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒـﺎس رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤـﺎ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه و‬‫اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و أﺣﺐ ﻣﻦ أﺣﺒﻪ‪ ،‬و أﺑﻐﺾ ﻣﻦ أﺑﻐﻀﻪ ]‪.[2‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾـﮥ اﺧﺮي ﻻـﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »ﻓﻀﺎﺋـﻞ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ«‪ ،‬ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬و اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب ﻣﻌﺎ ﻣﺮﻓﻮﻋﺎ‪» :‬اﻻ ان اﻟﱠﻠﻪ وﻟﯿﯽ‪ ،‬و أﻧﺎ وﻟﯽ ﮐﻞ‬‫ﻣﺆﻣﻦ‪ ،‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ دﻣﺸﻖ« ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤـﮥ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ج ‪ 2‬ص ‪ 81‬ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺤﻤﻮدي ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﻨﺠﻢ ﺑـﺪر ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﺸﯿﺤﯽ اﻟﺘﺎﺟﺮ‪ ،‬اﻧﺒﺄﻧﺎ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬اﻧﺒﺄﻧﺎ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ اﻟﻌﻄﺎر ‪ ...‬اﻟﺦ‪.‬‬‫]‪[1‬‬‫اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑـﺒﯿﺮ ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ :‬ج ‪ /1‬اﻟﻮرق ‪ :170‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق اﻟﺘﺴﺘﺮي‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ اﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻗﺮم اﻟﻀﺒﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﺳـﺤﺎق اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﺣﺒﺸـﯽ ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة ﯾﻘﻮل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ »ص« ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪:‬‬‫اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه ‪ ..‬اﻟـﺦ‪ .‬و روي اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻋﻦ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﺑﺎﺳـﻨﺎده ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ« ج ‪ 9‬ص‬‫‪ 105‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻓﯿﻪ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ ﺧﻼد اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﻟﻢ أﻋﺮﻓﻪ‪ ،‬و ﺑﻘﯿﮥ رﺟﺎﻟﻪ ﺛﻘﺎة‪ ،‬و رواه اﻟﺒﺰار اﺗﻢ ﻣﻨﻪ‪.‬‬‫و روي اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻋﻦ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ اﻟﻤﺘﻘﯽ ﻓﯽ »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ج ‪ 6‬ص ‪ 154‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺮة اﻟﺠﻬﻨﯽ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 6‬ص ‪ 403‬ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ اﺑﻦ ﻣﺮدوﯾﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل ﻗﺎل اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ‪ :‬رﺟﺎل اﺳﻨﺎده ﺛﻘﺎت‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪269 :‬‬‫ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ]‪.[1‬‬‫و ﻻﺣﻤـﺪ ﻓﯽ رواﯾـﮥ أﺧﺮي ]‪ ،[2‬و ﻻـﺑﻦ ﺣﺒﺎن ]‪ ،[3‬و اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ ﺑﺸـﺮ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﺒـﺪي اﻻﺻـﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﺸـﻬﻮر‬‫ﺑﺴﻤﻮﯾﻪ ]‪ ،[4‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﻋﻦ ]‪ [1‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 6‬ص ‪ ،403‬ﺛﻢ ﻗﺎل اﺧﺮﺟﻪ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪.‬‬‫]‪[2‬‬‫ﻣﺴﻨﺪ اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 5‬ص ‪ :347‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ دﮐﯿﻦ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ‬‫ﺟﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﻋﻦ ﺑﺮﯾـﺪة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻏﺰوت ﻣﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﻤﻦ ﻓﺮأﯾﺖ ﻣﻨﻪ ﺟﻔﻮة‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗـﺪﻣﺖ ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ذﮐﺮت ﻋﻠﯿﺎ ﻓﺘﻨﻘﺼـﺘﻪ‪،‬‬‫ﻓﺮأﯾﺖ وﺟﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ص ﯾﺘﻐﯿﺮ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺑﺮﯾﺪة أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ‬‫ﻣﻮﻻه‪ [3] .‬اﺑﻦ ﺣﺒﺎن‪ :‬أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺒﺎن ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺒﺎن ﺑﻦ ﻣﻌﺎذ اﻟﺒﺴﺘﯽ ﻣﺆرخ‪ ،‬ﻋﻼﻣﮥ‪ ،‬ﺟﻐﺮاﻓﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪث‪.‬‬‫وﻟـﺪ ﻓﯽ ﺑﺴﺖ ﻣﻦ ﺑﻼـد ﺳﺠﺴـﺘﺎن و ﺗﻨﻘـﻞ ﻓﯽ اﻻﻗﻄﺎر‪ ،‬ﻓﺮﺣﻞ اﻟﯽ ﺧﺮاﺳﺎن و اﻟﺸﺎم و ﻣﺼـﺮ‪ ،‬و اﻟﻌﺮاق‪ ،‬و اﻟﺠﺰﯾﺮة‪ ،‬و ﺗﻮﻟﯽ ﻗﻀﺎء ﺳـﻤﺮﻗﻨﺪ‬‫ﻣﺪة‪ ،‬ﺛﻢ ﻋﺎد اﻟﯽ ﻧﯿﺴﺎﺑﻮر و ﻣﻨﻬﺎ اﻟﯽ ﺑﻠﺪه‪.‬‬‫ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ ﻋﺸﺮ اﻟﺜﻤﺎﻧﯿﻦ ﻣﻦ ﻋﻤﺮه ﺳﻨﮥ )‪.(354‬‬‫ﻗﺎل ﯾﺎﻗﻮت اﻟﺤﻤﻮي ﻓﯽ »ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺒﻠـﺪان ج ‪ 2‬ص ‪ :171‬اﺧﺮج اﺑﻦ ﺣﺒﺎن ﻣﻦ ﻋﻠﻮم اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻋﺠﺰ ﻋﻨﻪ ﻏﯿﺮه و ﮐﺎﻧﺖ اﻟﺮﺣﻠـﮥ ﻓﯽ ﺧﺮاﺳﺎن‬‫اﻟﯽ ﻣﺼﻨﻔﺎﺗﻪ‪ ،‬ﻣﻦ ﮐﺘﺒﻪ »اﻟﻤﺴﻨﺪ اﻟﺼﺤﯿﺢ« ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻗﯿﻞ‪ :‬اﻧﻪ أﺻﺢ ﻣﻦ ﺳﻨﻦ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ‪.‬‬‫ﺗﻮﺟﺪ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﻓﯽ ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ ﮐﺘﺐ اﻟﺘﺮاﺟﻢ و إﻟﯿﮏ ﺑﻌﻀﻬﺎ‪ :‬اﻻﻋﻼم ج ‪ 6‬ص ‪ -306‬ﺷﺬرات اﻟﺬﻫﺐ ج ‪ 3‬ص ‪ -16‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج‬‫‪ 3‬ص ‪ -125‬ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال ج ‪ 3‬ص ‪ -39‬ﻃﺒﻘﺎت اﻟﺴﺒﮑﯽ ج ‪ 2‬ص ‪.141‬‬‫]‪ [4‬ﺳﻤﻮﯾﻪ‪ :‬اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮد اﻟﻌﺒﺪي اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ أﺑﻮ ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﮐﺎن‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪270 :‬‬‫ﺑﺮﯾﺪة رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﺑﻠﻔﻆ‪» :‬ﯾﺎ ﺑﺮﯾﺪة! أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫و ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ رواﯾـﮥ أﺧﺮي ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿـﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤـﺎ ﺑﻠﻔﻆ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ أوﻟﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ وﻟﯿﻪ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 146‬از ‪184‬‬‫وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه« ]‪.[1‬‬‫و ﻋﻨﺪ اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬و اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ]‪.[2‬‬‫أﻗﻮل‪ :‬ﻫـﺬا ﺣـﺪﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺢ ﻣﺸـﻬﻮر ﻧﺺ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻦ اﻟﺤﻔﺎظ اﻟﻤﺘﻘﻨﯿﻦ رﺣﻞ ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ رﺣﻠﮥ‬‫واﺳﻌﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻣﺼﻨﻔﺎﺗﻪ‪» :‬اﻟﻔﻮاﺋﺪ« ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺛﻤﺎﻧﯿﮥ اﺟﺰاء ﺗﻮﻓﯽ ﻋﺎم )‪.(267‬‬‫]‪ [1‬ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﺘﺮﻣﺬي ج ‪ 2‬ص ‪ -298‬و ﻣﺴـﺘﺪرك اﻟﺼﺤﯿﺤﯿﻦ ج ‪ 3‬ص ‪ 109‬ﻋﻦ اﻟﻄـﺒﺮاﻧﯽ‪ -‬و ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋـﺪ ج ‪ 9‬ص ‪ 119‬ﻗﺎل رواه‬‫أﺣﻤﺪ و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ اﻟﮑﺒﯿﺮ و اﻻوﺳﻂ‪.‬‬‫]‪[2‬‬‫ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺘﺮﻣﺬي ج ‪ 5‬ص ‪ 633‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺑﺸﺎر‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﻋﻦ ﺷـﻌﺒﮥ ﻋﻦ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﯾﺤﺪث‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﺴﺮﯾﺤﮥ أو زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ -‬ﺷﻌﺒﮥ اﻟﺸﺎك‪ -‬ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ »ص« اﻧﻪ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ .‬و روي اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ اﻟﻤﺴﺘﺪرك‬‫ج ‪ 3‬ص ‪ 533‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓـﮥ ﻋﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣـﺎزم اﻟﻐﻔﺎري‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﮐﺎﻣﻞ أﺑﯽ اﻟﻌﻼء‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ‬‫أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﺪة‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ‪ ...‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ اﻻﺳﻨﺎد و ﻟﻢ ﯾﺨﺮﺟﺎه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪271 :‬‬‫ﻋﺜﻤﺎن اﻟـﺬﻫﺒﯽ اﻟﺘﺮﮐﻤﺎﻧﯽ اﻟﻔﺎرﻗﯽ ﺛﻢ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ ﻋﻠﯽ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﻃﺮﻗﻪ ﺑﺎﻟﺼـﺤﮥ و ﻫﻮ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﻄﺮق ﺟـﺪا‪ ،‬و ﻗﺪ اﺳـﺘﻮﻋﺒﻬﺎ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ اﻟﻌﺒﺎس‬‫أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﻔﺮد‪.‬‬‫و أﺧﺮج أﺣﻤـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻗﺎل‪ :‬ﺟﻤﻊ ﻋﻠﯽ ﮐﺮم اﻟﱠﻠﻪ وﺟﻪ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒـﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬اﻧﺸـﺪ ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﮐﻞ اﻣﺮئ ﻣﺴـﻠﻢ ﺳـﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﺎ ﻗﺎل ﻟﻤﺎ ﻗﺎم«؟ ﻓﻘﺎم إﻟﯿﻪ ﺛﻠﺜﻮن ﻣﻦ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﺸـﻬﺪوا ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«[ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﻧﺰل اﻻﺑﺮار ﺑﻤﺎ ﺻـﺢ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻫﻠﺒﯿﺖ اﻻﻃﻬﺎر« ]‪ [2‬ﮔﻔﺘﻪ‪ [1] :‬رواه أﺣﻤﺪ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ )‪ (290‬ﻣﻦ ﺑﺎب ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب‬‫اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻣﻦ »اﻟﻤﺴـﻨﺪ« ج ‪ 4‬ص ‪ ،370‬و رواه ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾـﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾـﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪ ،211‬و رواه ﻋﻨﻪ‬‫أﯾﻀﺎ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪ 104‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬و رﺟﺎﻟﻪ رﺟﺎل اﻟﺼﺤﯿﺢ ﻏﯿﺮ ﻓﻄﺮ ﺑﻦ ﺧﻠﯿﻔﮥ و ﻫﻮ ﺛﻘﮥ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻧﺰل اﻻـﺑﺮار ﺑﻤـﺎ ﺻـﺢ ﻣﻦ ﻣﻨـﺎﻗﺐ اﻫـﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻻﻃﻬـﺎر‪ :‬ﯾﺤﺘﻮي ﻋﻠﯽ ﻣﻨـﺎﻗﺐ اﻻﻣـﺎم اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم و اﻟﺼﺪﯾﻘـﮥ اﻟﻄﺎﻫﺮة و‬‫اﻟﺴـﺒﻄﯿﻦ اﻟﺤﺴﻦ و اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬ﻓـﺬﮐﺮ ﻓﯽ ﮐـﻞ ﻓﺼـﻞ ﺑﻌﺾ اﻻﺣـﺎدﯾﺚ اﻟﻮاردة ﻓﯿﻬﻢ ﻣﻊ ﺑﻌﺾ اﻟﺘﺮﺟﻤـﮥ ﻋﻦ ﺣﯿـﺎﺗﻬﻢ ﺑﺼﻮرة‬‫ﻣﻮﺟﺰة‪ ،‬ﻣﻌﺘﻤﺪا ﻋﻠﯽ اﻣﻬﺎت اﻟﻤﺼﺎدر ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎح أ ﻟﺴﺖ و ﮐﺘﺐ اﻟﺴﻨﻦ‪ ،‬و ﻣﻌﺎﺟﻢ اﻟﺴﯿﺮ و اﻟﺘﺎرﯾﺦ‪.‬‬‫ﻃﺒﻊ اﻟﮑﺘﺎب ﻟﻠﻤﺮة اﻻوﻟﯽ ﻓﯽ اﻟﻬﻨـﺪ ﺑﻘﻄﻊ اﻟﺮﺑﻊ )‪ (107‬ﺻـﺤﯿﻔﮥ ﻣﺸﺤﻮﻧﺎ ﺑﺎﻻﻏﻼط اﻟﻤﻄﺒﻌﯿﮥ و اﻟﮑﺘﺎﺑﯿﮥ ﺑﺤﯿﺚ ﺷﻮﻫﺖ اﻟﻤﺘﻮن و اﻟﻌﺒﺎرات‪،‬‬‫ﻓﻘـﺎم ﺑﺘﺤﻘﯿﻘﻪ و ﺗﻬـﺬﯾﺒﻪ اﻟﻤﺤﻘﻖ اﻟﻔﺎﺿـﻞ اﻟـﺪﮐﺘﻮر ﻣﺤﻤـﺪ ﻫـﺎدي اﻻـﻣﯿﻨﯽ داﻣﺖ اﻓﺎداﺗﻪ و ﻃﺒﻌﻪ ﻓﯽ ﻃﻬﺮان ﺳـﻨﮥ )‪ (1403‬و ﻗـﺎل‪ :‬ﻻﻫﻤﯿﮥ‬‫اﻟﮑﺘﺎب و ﻣﻨﺎﻋﺘﻪ ﻣﻦ ﻧﺎﺣﯿﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﮐﻮﻧﻪ ﻣﺮﺟﻌﺎ و ﻣﺼﺪرا‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪272 :‬‬‫]أﺧﺮج اﻟﺤﮑﯿﻢ اﻟﺘﺮﻣﺬي ﻓﯽ »ﻧﻮادر اﻻﺻﻮل«‪ ،‬و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﮐﻼﻫﻤﺎ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ان‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺧﻄﺐ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺗﺤﺖ ﺷﺠﺮات‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬اﻧﯽ ﻗﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ ،‬اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒﯽ اﻻ‬‫ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻗﺪ ﯾﻮﺷﮏ ان أدﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻣﺴﺌﻮل و اﻧﮑﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻤﺎ ذا أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟«‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪» :‬ﻧﺸﻬﺪ اﻧﮏ ﻗﺪ ﺑﻠﻐﺖ و ﺟﻬﺪت و ﻧﺼﺤﺖ‪ ،‬ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا«‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪» :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸـﻬﺪون أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ان ﻣﺤﻤـﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و ان ﺟﻨﺘﻪ ﺣﻖ و ﻧﺎره ﺣﻖ‪ ،‬و ان اﻟﻤﻮت ﺣﻖ‪ ،‬و ان اﻟﺒﻌﺚ ﺣﻖ ﺑﻌﺪ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 147‬از ‪184‬‬‫اﻟﻤﻮت‪َ ،‬و َأﱠن اﻟﱠﺴﺎَﻋَﮥ آﺗَِﯿٌﮥ ﻻ َرﯾَْﺐ ﻓِﯿﻬﺎ‬‫‪ ،‬و ان اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﻧﺸﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﺷﻬﺪ« ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي‪ ،‬و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻣﻮﻻه‬‫ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس اﻧﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و اﻧﮑﻢ واردون ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺣﻮض أﻋﺮض ﻣﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼﺮي اﻟﯽ ﺻﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋﺪد اﻟﻨﺠﻮم ﻗﺪﺣﺎن ﻣﻦ‬‫ﻓﻀـﮥ‪ ،‬و اﻧﯽ ﺳـﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠﯽ ﻋﻦ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤـﺎ‪ :‬اﻟﺜﻘـﻞ اﻻﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﻫﺎﻣﺎ ﺗﻘـﺪﻣﺖ اﻟﯽ‬‫ﺗﺤﻘﯿﻘﻪ و ﺗﻬـﺬﯾﺒﻪ ﺑﺤﻮل اﻟﱠﻠﻪ و ﻗﻮﺗﻪ ‪ ...‬و اﻟـﺬي اﻋﺘﻤـﺪﺗﻪ ﻣﻦ ﻧﺴـﺦ اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻨﺴـﺨﮥ اﻟﻤﻄﺒﻮﻋـﮥ ﻓﯽ اﻟﻬﻨﺪ‪ ،‬و ﻓﯿﻬﺎ اﻏﻼط واﺿـﺤﮥ و اﻏﻼط‬‫ﻣﺸـﮑﻠﮥ‪ ،‬و ﻧﻘﺺ و ﺗﺤﺮﯾﻒ ﻓﯽ اﻻﺳﺎﻧﯿﺪ و اﻟﺮواة ﻓﺎﺗﺒﻌﺖ ﻓﯽ ﺗﺼـﺤﯿﺢ اﻟﮑﺘﺎب ﻫﺬا اﺻﺢ ﻗﻮاﻋﺪ اﻟﺘﺼﺤﯿﺢ و ادﻗﻬﺎ‪ ،‬و اﺟﺘﻬﺪت ﻓﯽ اﺧﺮاج‬‫ﻧﺼﻪ ﺻـﺤﯿﺤﺎ ﮐﺎﻣﻼ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ اﻻﺻﻮل اﻟﺘﯽ وﺻـﻔﺖ ﻣﻦ اﺿﻄﺮاب و اﺧﺘﻼف‪ ،‬و ﻋﻠﯽ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻘﻊ ﻻﺣﺪ ﻣﻨﻪ ﻧﺴﺨﮥ ﯾﺼﺢ ان ﺗﺴﻤﯽ اﺻﻼ‬‫ﺑﺤﻖ‪ ،‬ﻓﻠﻢ اﮐﺘﺐ ﻓﯿﻪ ﺣﺮﻓﺎ واﺣﺪا اﻻ ﻋﻦ ﺛﺒﺖ و ﯾﻘﯿﻦ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ﺑﺤﺚ و اﻃﻤﺌﻨﺎن ‪...‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪273 :‬‬‫ﺳﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ ﻻـ ﺗﻀـﻠﻮا و ﻻـ ﺗﺒـﺪﻟﻮا‪ ،‬و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻗـﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ‬‫ﯾﻨﻘﻀﯿﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض« ]‪[1‬‬‫و أﺧﺮج أﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻤﺎ ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﻧﺰل ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ‬‫ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن‪ ،‬اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪» :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن‪ ،‬اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﮑﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬أﺻـﺒﺤﺖ و أﻣﺴـﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ]‪ [1‬رواه اﻟﺤﻤﻮﺋﯽ ﺑﺎﺧﺘﺼـﺎر ﻓﯽ اﻟﻤﺘﻦ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺤﮑﯿﻢ‬‫اﻟﺘﺮﻣﺬي ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ )‪ (539‬ﻓﯽ اﻟﺒﺎب )‪ (55‬ﻣﻦ اﻟﺴﻤﻂ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻣﻦ »ﻓﺮاﺋﺪ اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ« ص ‪ 274‬ج ‪ 2‬ط ﺑﯿﺮوت ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺤﻤﻮدي‪.‬‬‫و رواه اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ ﻣﺴﻨﺪ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﻣﻦ »اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ« ج ‪/1‬اﻟﻮرق ‪.149‬‬‫و ﻟﻠﺤﺪﯾﺚ ﻣﺼﺎدر ﮐﺜﯿﺮة و إﻟﯿﮏ ﺑﻌﻀـﻬﺎ‪» :‬ﻣﻨﺘﺨﺐ ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ﺑﻬﺎﻣﺶ »ﻣﺴـﻨﺪ« اﺣﻤﺪ ج ‪ 2‬ص ‪ 390‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬و »اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ«‬‫ج ‪ 3‬ص ‪ ،92‬و »اﻻﺻﺎﺑﮥ« ج ‪ 2‬ص ‪ 257‬ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﻟﯿﻠﯽ ﺑﻦ ﺿـﻤﺮة‪ ،‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮاﻻة« ﻻﺑﻦ ﻋﻘﺪة‪ ،‬و »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ«‬‫ج ‪ 5‬ص ‪ 209‬و ج ‪ 7‬ص ‪ 348‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ ،‬و »اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤـﮥ« ص ‪ 510‬ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺰﻫﺮي ﮐﻤـﺎ ﻓﯽ »اﺣﻘﺎق اﻟﺤﻖ« ج ‪ 6‬ص‬‫‪ 301‬و »ﺗﺎرﯾﺦ دﻣﺸﻖ« ﻻﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ج ‪ 2‬ص ‪ 45‬ط ﺑﯿﺮوت ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺤﻤﻮدي‪ ،‬و »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ«‬‫ج ‪ 9‬ص ‪ 164‬و ﻗﺎل‪ :‬رواه اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ و ﻓﯿﻪ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻻﻧﻤﺎﻃﯽ‪ ،‬وﺛﻘﻪ اﺑﻦ ﺣﺒﺎن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪274 :‬‬‫ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ« ]‪.[1‬‬‫و أﺧﺮج أﺣﻤـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و أﺑﯽ أﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺮة و زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ و ﺛﻼﺛﯿﻦ رﺟﻼ ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ]‪ [1] .[2‬ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 4‬ص ‪ 281‬ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ ﻋﻔﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﻤﺎد ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ زﯾﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺪي ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب اﻻﻧﺼﺎري‪.‬‬‫و رواه ﻋﻦ اﺣﻤـﺪ اﺑﻦ اﻟﺼـﺒﺎغ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ ﻓﯽ »اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤﮥ« ص ‪ ،25‬و اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼﻐﯿﺮ« ج ‪ 2‬ص ‪ ،555‬و اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨﺪي‬‫ﻓﯽ »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ج ‪ 6‬ص ‪ 152‬و رواه اﺣﻤﺪ ﻓﯽ اﻟﻤﺴﻨﺪ ج ‪ 4‬ص ‪ 372‬ﻋﻦ ﺳﻔﯿﺎن ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﻮاﻧﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻤﻐﯿﺮة ﻋﻦ اﺑﯽ ﻋﺒﯿﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﯿﻤﻮن‬‫اﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪.‬‬‫و رواه ﻋﻦ اﺣﻤـﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋـﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪ 104‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﻨﺠﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ »ﮐﻔﺎﯾـﮥ اﻟﻄﺎﻟﺐ« ص ‪ 14‬و‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 148‬از ‪184‬‬‫ﻗﺎل ﺑﻌـﺪ ذﮐﺮ اﻟﻔﺎظ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﺑﻄﺮق ﺛﻠﺜـﮥ ﻻﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ :‬ﻫﮑﺬا اﺧﺮﺟﻪ ﻓﯽ ﻣﺴـﻨﺪه و ﻧﺎﻫﯿﮏ ﺑﻪ راوﯾﺎ ﺑﺴـﻨﺪ واﺣﺪ و ﮐﯿﻒ و ﻗﺪ ﺟﻤﻊ‬‫ﻃﺮﻗﻪ ﻣﺜﻞ ﻫﺬا اﻻﻣﺎم‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺴﻨﺪ اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 1‬ص ‪ 152‬ﻋﻦ ﺣﺠﺎج اﻟﺸﺎﻋﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﺷﺒﺎﺑﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻧﻌﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﮑﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯽ ﻣﺮﯾﻢ و رﺟﻞ ﻣﻦ ﺟﻠﺴﺎء ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‬‫ﻋﻦ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ‪ ...‬اﻟﺦ و رواه ﻋﻦ اﺣﻤﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 2‬ص ‪ 348‬ﺛﻢ ﻗﺎل و ﻗﺪ روي ﻫﺬا ﻣﻦ ﻃﺮق ﻣﺘﻌﺪدة‬‫ﻋﻦ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫و رواه اﯾﻀـﺎ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾــﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪ 209‬ﻋـﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑـﻦ ﺣﻨﺒـﻞ‪ ،‬ﻋـﻦ اﺑﻦ آدم‪ ،‬ﻋﻦ اﻻﺷـﺠﻌﯽ‪ ،‬ﻋﻦ رﯾـﺎح ﺑﻦ اﻟﺤـﺎرث ﻋﻦ اﺑﯽ اﯾـﻮب‬‫اﻻﻧﺼﺎري‪.‬‬‫و روي اﻟﺤﺪﯾﺚ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺮة ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﻨﺪ« ج ‪ 1‬ص ‪118‬‬‫و ﻓﯽ ج ‪ 4‬ص ‪ 70‬ﻋﻦ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ اﻟﻤﻌﻨﯽ ﻗﺎﻻ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻓﻄﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻗﺎل‪ :‬ﺟﻤﻊ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ‬‫اﻟﺮﺣﺒﮥ ﺛﻢ ﻗﺎل ﻟﻬﻢ‪ :‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻞ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪275 :‬‬‫و اﻟﺒﺰار‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬و ﻋﻤﺎرة‪ ،‬و ﺑﺮﯾﺪة ]‪.[1‬‬‫و أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة ]‪.[2‬‬‫و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ ﻋﻨﻪ‪ ،‬و ﻋﻦ اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ]‪.[3‬‬‫و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و أﺑﯽ أﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و أﺑﯽ ﺳـﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ ،‬و أﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ و ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ‬‫اﻟﺤﻮﯾﺮث ]‪ .[4‬اﻣﺮء ﻣﺴﻠﻢ ﺳﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﺎ ﺳﻤﻊ ﻟﻤﺎ ﻗﺎم؟ ﻓﻘﺎم ﺛﻠﺜﻮن ﻣﻦ اﻟﻨﺎس ‪ ...‬اﻟﺦ‪.‬‬‫]‪ [1‬روي اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋـﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪ 108‬ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻐـﺪﯾﺮ ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻓﻘﺎل‪ :‬رواه اﻟﺒﺰار ﻓﯽ اﺛﻨﺎء ﺣـﺪﯾﺚ و رﺟﺎﻟﻪ‬‫ﺛﻘﺎت‪.‬‬‫و رواه ﻓﯽ ج ‪ 9‬ص ‪ 107‬ﻣﻦ ﻋﻤﺎرة اﻟﺨﺰرﺟﯽ اﻻﻧﺼﺎري ﻋﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺒﺰار‪.‬‬‫و رواه اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ص ‪ 114‬ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة ﺑﻦ اﻟﺤﺼﯿﺐ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺒﺰار‪.‬‬‫]‪ [2‬روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ أﺑﯽ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﻤﻮﺻـﻠﯽ ﺑﺎﺳـﻨﺎده ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪ 215‬و‬‫اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ص ‪.114‬‬‫]‪ [3‬روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ ﺑﺎﺳـﻨﺎده ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة و اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨﺪي ﻓﯽ »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ج ‪6‬‬‫ص ‪.154‬‬‫]‪ [4‬رواه ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ص ‪ 114‬ﻋﻦ ﺳﻌﺪ اﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و اﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪.‬‬‫و اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨﺪي ﻓﯽ »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ج ‪ 6‬ص ‪ 154‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و أﺑﯽ اﯾﻮب اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ« ج‬‫‪ 9‬ص ‪ 108‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﺨﺪري‪ ،‬و ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻟﺤﻮﯾﺮث‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪276 :‬‬‫و اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ و ﻃﻠﺤﮥ ]‪[1‬‬‫»رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺪر ﻋﺎﻟﻢ«‬‫»رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺪر ﻋﺎﻟﻢ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤـﺪ ﺻﺪر ]‪ [4‬ﻋـﺎﻟﻢ‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘـﺎب »ﻣﻌـﺎرج اﻟﻌﻠﯽ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ ]‪ [1‬ﻗﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﺗـﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ج ‪ 3‬ص ‪ 1042‬ﻓﯽ‬‫ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 149‬از ‪184‬‬‫و أﻣﺎ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻄﯿﺮ ﻓﻠﻪ ﻃﺮق ﮐﺜﯿﺮة ﺟﺪا ﻗﺪ أﻓﺮدﺗﻬﺎ ﺑﻤﺼﻨﻒ‪ ،‬و ﻣﺠﻤﻮﻋﻬﺎ ﻫﻮ ﯾﻮﺟﺐ أن ﯾﮑﻮن اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﻪ أﺻﻞ‪ ،‬و أﻣﺎ‬‫ﺣﺪﯾﺚ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه« ﻓﻠﻪ ﻃﺮق ﺟﯿﺪة‪ ،‬و ﻗﺪ أﻓﺮدت ذﻟﮏ أﯾﻀﺎ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﺑﻠﻎ رواة اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ )‪ (110‬ﻣﻦ أﻋﺎﻇﻤﻬﻢ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 4‬ص ‪ -370‬ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋـﺪ ج ‪ 9‬ص ‪ -104‬اﻟﺒﺪاﯾـﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ ج ‪ 5‬ص ‪ -211‬أﺳـﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ ج ‪ 5‬ص ‪-276‬‬‫اﻻﺻﺎﺑﮥ ج ‪ 4‬ص ‪.159‬‬‫]‪ [4‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺻـﺪر اﻟﻌﺎﻟﻢ‪ :‬ﮐﺎن ﻣﻦ ﮐﺒﺎر ﻣﺤﺪﺛﯽ أﻫﻞ اﻟﺴـﻨﮥ ﻓﯽ اﻟﻘﺮن اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻋﺸـﺮ ﺑﺒﻼد اﻟﻬﻨﺪ ﺗﺮﺟﻢ ﻟﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻧﺰﻫﮥ اﻟﺨﻮاﻃﺮ« ج ‪ 6‬ص‬‫‪ 113‬ﻗﺎﺋﻼـ‪ :‬ﻟا ﺸـﯿﺦ اﻟﻔﺎﺿﻞ أﺣـﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﻋﺒﺎد اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ ‪ ...‬ﺛﻢ ذﮐﺮ ﻣﺼـﻨﻔﺎﺗﻪ و ﻣﻨﻬﺎ »ﻣﻌﺎرج اﻟﻌﻠﯽ« و ذﮐﺮ ﮐﻠﻤـﮥ اﻟﺸـﯿﺦ‬‫وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺪﻫﻠﻮي و ﻗﺼﯿﺪﺗﻪ اﻟﺘﯽ أﻧﺸﺄﻫﺎ ﻓﯽ ﺗﻘﺮﯾﻆ ﮐﺘﺎﺑﻪ اﻟﻤﺬﮐﻮر‪.‬‬‫ﻟﻤﺎ أﻟﻒ »ﻣﻌﺎرج اﻟﻌﻠﯽ« أرﺳﻞ ﻧﺴﺨﮥ ﻣﻨﻪ اﻟﯽ ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺪﻫﻠﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1176‬ﻓﻠﻤﺎ ﻃﺎﻟﻊ اﻟﮑﺘﺎب اﻧﺸﺄ اﺑﯿﺎﺗﺎ ﻓﯽ ﺗﻘﺮﯾﻈﻪ و ﻫﯽ ﻫﺬه‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪281 :‬‬‫اﻟﻤﺮﺗﻀﯽ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﺛﻢ اﻋﻠﻢ ان ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻤﻮاﻻـة‪ ،‬ﻣﺘـﻮاﺗﺮ ﻋﻨـﺪ اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻤـﺎ ذﮐﺮه ﻓﯽ »ﻗﻄﻒ اﻻزﻫـﺎر« ﻓـﺎردت ان اﺳﻮق ﻃﺮﻗﻪ ﻟﯿﺘﻀـﺢ اﻟﺘﻮاﺗﺮ‪،‬‬‫ﻓﺎﻗﻮل‪:‬‬‫اﺧﺮج اﺣﻤﺪ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪.‬‬‫و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ و اﺣﻤﺪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة و اﺣﻤﺪ و اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء‪.‬‬‫و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ .‬رﻋﺎك اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺎ ﺻﺪر اﻟﻌﻮاﻟﯽ و ﻃﻮل اﻟﺪﻫﺮ ﮐﺎن ﻟﮏ اﻟﺒﻘﺎء‬‫ﻟﻘﺪ اوﺗﯿﺖ ﻓﯽ اﻻﺑﺎء ﻓﺨﺮا و ﺑﺎﻻﺑﻨﺎء ﯾﺮﺗﻔﻊ اﻟﻌﻼء‬‫وﺟﺪك آﯾﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ و ﺑﺤﺮ ﻻ ﺗﮑﺪره اﻟﺪﻻء‬‫و ﻓﯽ ﮐﺸﻒ اﻟﻤﻌﺎرف ﮐﺎن ﻓﺮدا و ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﻘﻮم ﮐﺎن ﻟﻪ ﮐﻔﺎء‬‫ﻟﻘﺪ ﮐﻮﺷﻔﺖ ﻣﺎ ﮐﻮﺷﻔﺖ ﺣﻘﺎ و ﻓﻀﻞ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﯿﺲ ﻟﻪ اﻧﺘﻬﺎء‬‫أﺗﺎك اﻟﺜﻠﺞ و اﻻﯾﻘﺎن ﻟﻤﺎ رأﯾﺖ اﻟﺸﻖ و اﻧﮑﺸﻒ اﻟﻠﻮاء‬‫و إذ ادﻧﺎك ﺳﯿﺪﻧﺎ ﻋﻠﯽ ﺑﺎﮐﺮام و ﻋﻠﻢ ﻣﺎ ﯾﺸﺎء‬‫ﺗﺆﻟﻒ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ ﮐﺘﺎﺑﺎ و ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ذاك اﻟﺠﺰاء‬‫و ﻣﮑﺜﺮ ﻣﺪح ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﻘﻞ ﻻ ﯾﮑﻮن ﻟﻪ وﻓﺎء‬‫ﻓﻤﺎ ﻣﻦ ﻣﺸﻬﺪ اﻻ و ﻓﯿﻪ ﻟﻪ ﻓﺨﺮ ﮐﺒﯿﺮ و ازدﻫﺎء‬‫و ﻣﺎ ﻣﻦ ﻣﻨﻬﻞ اﻻ و ﻓﯿﻪ ﻟﻪ ﺷﺮب ﻋﻈﯿﻢ و ارﺗﻮاء‬‫و ﻟﻠﻘﺮآن ﺗﻨﺰﯾﻞ و ﻇﻬﺮ ﯾﻘﺎﺗﻠﻬﻢ ﻋﻠﯿﻪ اﻻﻧﺒﯿﺎء‬‫و ﻟﻠﻘﺮآن ﺗﺄوﯾﻞ و ﺑﻄﻦ ﯾﺨﺎﺻﻤﻬﻢ ﻋﻠﯿﻪ اﻻوﺻﯿﺎء‬‫ﻗﺒﻮل اﻟﻨﺎس ﻟﻠﺘﻨﺰﯾﻞ ﻓﯿﻪ ﺳﯿﺎﺳﺎت ﻟﻪ ﻣﻨﻬﺎ ﻧﻤﺎء‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪282 :‬‬‫و اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﻨﺪع ]‪ [1‬اﻻﻧﺼﺎري‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﻗﺎﻧﻊ ]‪ [2‬ﻋﻦ ﺣﺒﺸﯽ ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة‪.‬‬‫و اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ ]‪ ،[3‬و اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ ]‪ ،[4‬و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ]‪ [5‬و اﻟﻀﯿﺎء اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ ]‪ ،[6‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ او ﺣﺬﯾﻔﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 150‬از ‪184‬‬‫ﺑﻦ اﺳﯿﺪ اﻟﻐﻔﺎري‪.‬‬‫و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ‪ ،‬و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﯾﻮب ]‪.[7‬‬‫و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ و اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺎﺻﻢ و اﻟﻀﯿﺎء‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص‪.‬‬‫و اﻟﺸﯿﺮازي ﻓﯽ »اﻻﻟﻘﺎب«‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮ‪ [1] .‬ﺟﻨﺪع اﻻﻧﺼﺎري‪ :‬أﺑﻮ ﺟﻨﯿﺪة ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺎزن‪ ،‬اﻟﺼﺤﺎﺑﯽ‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ ﻗـﺎﻧﻊ‪ :‬ﻋﺒـﺪ اﻟﺒـﺎﻗﯽ ﺑﻦ ﻗـﺎﻧﻊ ﺑﻦ ﻣﺮزوق ﺑﻦ واﺛﻖ اﻻـﻣﻮي ﺑﺎﻟﻮﻻء اﻟﺒﻐـﺪادي أﺑﻮ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﮐﺎن ﻣﻦ ﺣﻔﺎظ اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﻣﻦ أﺻـﺤﺎب‬‫اﻟﺮأي‪ ،‬ﻟﻪ ﮐﺘﺎب »ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ« ﺑﺎﻻﺳﻨﺎد‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (266‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(351‬‬‫]‪ [3‬ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺘﺮﻣﺬي ج ‪ 2‬ص ‪ 298‬ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳﯿﺪ‪.‬‬‫]‪ [4‬اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ ﻟﻠﻨﺴﺎﺋﯽ ص ‪ 51‬ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪.‬‬‫]‪ [5‬اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ ج ‪/1‬اﻟﻮرق ‪ 149‬ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳﯿﺪ‪.‬‬‫]‪ [6‬اﻟﻤﺨﺘﺎرة ﻟﻠﻀﯿﺎء اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ‪ .‬روي ﻋﻨﻪ اﻟﺴﻤﻬﻮدي ﻓﯽ »ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻌﻘﺪﯾﻦ« ﻧﻘﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﻟﻘﻨﺪوزي اﻟﺤﻨﻔﯽ ﻓﯽ »ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة« ص ‪.38‬‬‫]‪ [7‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 2‬ص ‪ 154‬ﺑﻄﺮﯾﻖ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ أﺑﯽ أﯾﻮب‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪283 :‬‬‫و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ اﻟﺤﻮﯾﺮث‪.‬‬‫و اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ«‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺟﻌﺪة ]‪ ،[1‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮاﻻة«‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ ﺑﺪﯾﻞ ﺑﻦ ورﻗﺎء‪ ،‬و ﻗﯿﺲ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ ﺷﺮاﺣﯿﻞ اﻻﻧﺼﺎري‪.‬‬‫و اﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﺛﻠﺜﮥ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ ]‪.[2‬‬‫و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ]‪ ،[3‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫و اﺧﺮج اﺣﻤـﺪ‪ ،‬و اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺎﺻﻢ ]‪ [4‬ﻓﯽ »اﻟﺴـﻨﮥ« ﻋﻦ زاذان ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﻗﺎل‪ [1] :‬ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺟﻌـﺪة‪ :‬ﺑﻦ ﻫﺒﯿﺮة اﻟﻤﺨﺰوﻣﯽ‪ ،‬ﮐـﺎن ﻣﻦ ﻟا ﺘﺎﺑﻌﯿﻦ‪،‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »اﻟﺘﻘﺮﯾﺐ«‪ :‬ﺛﻘـﮥ ﻣﻦ اﻟﺜﺎﻟﺜﮥ‪ [2] .‬ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 1‬ص ‪ [3] .84‬ﺟﺎﺑﺮ‪ :‬ﻫﻮ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﺳـﻤﺮة ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة أﺑﻮ ﺳﻠﯿﻤﺎن‬‫اﻟﺴﻮاﺋﯽ ﻧﺰﯾﻞ اﻟﮑﻮﻓﮥ و اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻬﺎ ﺳـﻨﮥ )‪ .(74‬روي ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻐـﺪﯾﺮ ﻋﻨﻪ اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨﺪي ﻓﯽ ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 6‬ص ‪ 398‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ‬‫اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ‪ [4] .‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋـﺎﺻﻢ‪ :‬أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻨﺒﯿـﻞ أﺑﯽ ﻋـﺎﺻﻢ اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ‪ ،‬أﺑﻮ ﺑﮑﺮ و ﯾﻘـﺎل ﻟﻪ‪ :‬اﺑﻦ اﻟﻨﺒـﻞ أﯾﻀﺎ ﮐﺎن ﻣﻦ أﮐﺎﺑﺮ‬‫اﻟﺤﻔﺎظ ﻓﯽ ﻟا ﻘﺮن اﻟﺜﺎﻟﺚ‪ ،‬ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﺒﺼـﺮة زاﻫﺪا‪ ،‬رﺣﺎﻟﮥ‪ ،‬وﻟﯽ ﻗﻀﺎء أﺻـﺒﻬﺎن ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (269‬اﻟﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (282‬و ﻟﻪ ﻧﺤﻮ )‪ (300‬ﻣﺼﻨﻒ‬‫ﻣﻨﻬﺎ »اﻟﻤﺴﻨﺪ اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﻧﺤﻮ )‪ (50000‬ﺣـﺪﯾﺚ‪ ،‬و »اﻵﺣﺎد و اﻟﻤﺜﺎﻧﯽ« و »ﮐﺘﺎب اﻟﺴـﻨﮥ«‪ ،‬و »اﻻواﺋﻞ«‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪،‬‬‫ج‪ ،7‬ص‪284 :‬‬‫ﺳﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ و ﻫﻮ ﯾﻨﺸﺪ اﻟﻨﺎس‪» :‬ﻣﻦ ﺷﻬﺪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪،‬‬‫ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه ]‪«[1‬؟‪.‬‬‫و اﺧﺮج اﺣﻤـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋـﺎزب و زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﯿﻞ‪ :‬ذﻫﺒﺖ ﮐﺘﺒﻪ ﺑﺎﻟﺒﺼـﺮة ﻓﯽ ﻓﺘﻨـﮥ اﻟﺰﻧـﺞ ﻓﺎﻋﺎد ﻣﻦ ﺣﻔﻈﻪ‬‫ﺧﻤﺴﯿﻦ أﻟﻒ ﺣﺪﯾﺚ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ (206‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻋﺎم )‪.(287‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »اﻟﺘﺬﮐﺮة« ج ‪ 2‬ص ‪ 640‬و ﻗـﺎل‪ :‬اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺎﺻﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻻﻣﺎم أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻨﺒﯿﻞ أﺑﯽ ﻋﺎﺻـﻢ‬‫اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ اﻟﺰاﻫﺪ ﻗﺎﺿﯽ أﺻﺒﻬﺎن‪.‬‬‫ﺳﻤﻊ ﺟﺪه ﻻﻣﻪ أﺑﺎ ﺳﻠﻤﮥ اﻟﺘﺒﻮذﮐﯽ‪ ،‬و أﺑﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ‪ ،‬و ﻫﺪﺑﮥ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ‪ ،‬و ﻫﺸﺎم ﺑﻦ ﻋﻤﺎر‪ ،‬و اﻻزرق ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﺧﻠﻘﺎ ﮐﺜﯿﺮا‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 151‬از ‪184‬‬‫و ﻟﻪ اﻟﺮﺣﻠﮥ اﻟﻮاﺳﻌﮥ‪ ،‬و اﻟﺘﺼﺎﻧﯿﻒ اﻟﻨﺎﻓﻌﮥ‪.‬‬‫روي ﻋﻨﻪ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺑﻨـﺪار اﻟﺸـﻌﺎر‪ ،‬و أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺒﺪ اﻟﺴـﻤﺴﺎر‪ ،‬و أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﺣﯿﺎن اﻟﺤﺎﻓﻆ‪ ،‬و أﺑﻮ أﺣﻤﺪ اﻟﻌﺴﺎل‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ‬‫اﻟﮑﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﯿﺎه‪ ،‬و ﺧﻠﻖ ﻣﻦ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯿﯿﻦ‪.‬‬‫ﻗﺪ وﻟﯽ ﻗﻀﺎء أﺻﺒﻬﺎن )‪ (16‬ﺳﻨﮥ و ﻋﺰل ﻟﺸﯽء وﻗﻊ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺘﻮﯾﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ اﻻﻋﺮاﺑﯽ ﻓﯽ »ﻃﺒﻘﺎت اﻟﻨﺴﺎك«‪ :‬ﻓﺎﻣﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺎﺻﻢ ﻓﺴـﻤﻌﺖ ﻣﻦ ﯾﺬﮐﺮ اﻧﻪ ﮐﺎن ﯾﺤﻔﻆ ﻟﺸـﻘﯿﻖ اﻟﺒﻠﺨﯽ أﻟﻒ ﻣﺴـﺌﻠﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻣﻦ‬‫ﺣﻔﺎظ اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻟﻔﻘﻪ و ﮐﺎن ﻣﺬﻫﺒﻪ اﻟﻘﻮل ﺑﺎﻟﻈﺎﻫﺮ و ﺗﺮك اﻟﻘﯿﺎس‪.‬‬‫]‪ [1‬ﻣﺴﻨﺪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 1‬ص ‪ 84‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﻟﮑﻨﺪي ﻋﻦ زاذان ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ‪...‬‬‫و ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 6‬ص ‪ 407‬ﻋﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﺎﺻﻢ ﻓﯽ »اﻟﺴﻨﮥ«‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪285 :‬‬‫ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﻧﺰل ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ اﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن‪ ،‬اﻧﯽ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ؟« ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪» :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن‪ ،‬اﻧﯽ اوﻟﯽ ﺑﮑﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬اﺻﺒﺤﺖ و اﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ ]‪.[1‬‬‫و اﺧﺮج اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ ]‪.[2‬‬‫و اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ]‪.[3‬‬‫و اﺣﻤـﺪ‪ ،‬و ﻟا ﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﻀـﯿﺎء‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﯾﻮب‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ]‪ [1] .[4‬ﻣﺴـﻨﺪ اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 4‬ص ‪ 281‬ﻋﻦ ﻋﻔـﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﻤﺎد ﺑﻦ‬‫ﺳﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ زﯾﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺪي ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب ‪..‬‬‫و ﻓﯽ ص ‪ 368‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻧﻤﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻄﯿﮥ اﻟﻌﻮﻓﯽ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪.‬‬‫و ﻓﯽ ص ‪ ،372‬ﻋﻦ ﺳﻔﯿﺎن‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﻮاﻧﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻤﻐﯿﺮة‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﯿﺪ ﻋﻦ ﻣﯿﻤﻮن أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ‪..‬‬‫]‪ [2‬أﺧﺮج اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪ 106‬ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ‪...‬‬‫]‪ [3‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 6‬ص ‪ 154‬ﺑﻄﺮﯾﻖ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪.‬‬‫]‪ [4‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 6‬ص ‪ 154‬ﺑﻄﺮﯾﻖ أﺣﻤﺪ و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ« و اﻟﻀﯿﺎء اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ أﯾﻮب ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ زﯾﺪ اﻻﻧﺼﺎري‪،‬‬‫و ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪286 :‬‬‫و اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻃﻠﺤﮥ ]‪.[1‬‬‫و اﺣﻤﺪ‪ ،‬و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﻀﯿﺎء‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬و ﺛﻼﺛﯿﻦ رﺟﻼ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ]‪.[2‬‬‫و اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ«‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﻌﺪ ]‪.[3‬‬‫و اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬ﻋﻦ اﻧﺲ ]‪ ،[4‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ]‪ [1‬ﻣﺴﺘﺪرك اﻟﺤﺎﮐﻢ ج ‪ 3‬ص ‪ -171‬و ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج‬‫‪ 6‬ص ‪ 154‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﻣﺴﺘﺪرك اﻟﺤﺎﮐﻢ‪.‬‬‫]‪ [2‬رواه اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨﺪي ﻓﯽ ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 6‬ص ‪ 154‬ﻋﻦ أﺣﻤﺪ‪ ،‬و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ« و اﻟﻀﯿﺎء اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ ﻋﻦ أﻣﯿﺮ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫و ﻓﯽ ص ‪ 403‬ط )‪ (1‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ أوﺳﻂ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 152‬از ‪184‬‬‫و رواه اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ أﯾﻀﺎ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪ 106‬ﻋﻦ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪.‬‬‫و روي أﺣﻤﺪ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴـﻨﺪ« ج ‪ 4‬ص ‪ 370‬ﻋﻦ ﺣﺴـﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ‪ ،‬و أﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ اﻟﻤﻌﻨﯽ‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻓﻄﺮ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻗﺎل‪ :‬ﺟﻤﻊ ﻋﻠﯽ‬‫رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل ﻟﻬﻢ‪ :‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﮐﻞ اﻣﺮء ﻣﺴﻠﻢ ﺳﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﺎ ﺳﻤﻊ ﻟﻤﺎ ﻗﺎم؟ ﻓﻘﺎم‬‫ﺛﻼﺛﻮن ﻣﻦ اﻟﻨﺎس‪[3] .‬‬‫ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء ﻻﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ ج ‪ 4‬ص ‪ 356‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﻈﻔﺮ ﺣﺪﺛﻨﺎ زﯾﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺠﻬﻢ‪،‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ رﺟﺎء ﺑﻦ اﻟﺠﺎرود أﺑﻮ اﻟﻤﻨﺬر‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﺒﺎرﮐﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﺼﻨﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺷﻌﺒﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﮑﻢ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫اﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ »ص« ﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﺛﻼث ﺧﻼل‪» :‬ﻻﻋﻄﯿﻦ اﻟﺮاﯾـﮥ ﻏـﺪا رﺟﻼ ﯾﺤﺐ‬‫اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ« و ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻄﯿﺮ‪ ،‬و ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ«‪ [4] .‬ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد ج ‪ 7‬ص ‪ 377‬رواه ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﺳﻬﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪287 :‬‬‫ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫و اﺧﺮج ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ‪ ،‬و اﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬و اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬و اﻟﻀـﯿﺎء‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺷـﻬﺪت ﻋﻠﯿﺎ ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ‪،‬‬‫ﯾﻨﺸﺪ اﻟﻨﺎس‪ ،‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻦ ﺳﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪ ،‬ﻟﻤﺎ ﻗﺎم ﻓﺸﻬﺪ؟‬‫ﻓﻘﺎم اﺛﻨﺎ ﻋﺸـﺮ ﺑﺪرﯾﺎ و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ اﻧﺎ ﺳﻤﻌﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪» :‬أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ و‬‫ازواﺟﯽ اﻣﻬـﺎﺗﻬﻢ؟«‪ ،‬ﻓﻘﻠﻨـﺎ‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗـﺎل‪» :‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻـه‪ ،‬و ﻋـﺎد ﻣﻦ ﻋـﺎداه ]‪ .«[1‬اﻟﻌـﺎﻗﻮﻟﯽ ﺗﺤﺖ اﻟﺮﻗﻢ‬‫)‪.(3905‬‬‫]‪ [1‬ﻫﺬا ﻫﻮ اﻟﺤﺪﯾﺚ )‪ (961‬ﻣﻦ ﻣﺴـﻨﺪ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻣﻦ ﻣﺴﻨﺪ اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 1‬ص ‪ 119‬ط )‪ (1‬و رواه ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ )‪(430‬‬‫ﻣﻦ ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 15‬ص ‪ 151‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﯾﻌﻠﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬و اﻟﺨﻄﯿﺐ‪ ،‬و اﻟﻀﯿﺎء اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ‪.‬‬‫و رواه أﯾﻀﺎ أﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﻤﻮﺻﻠﯽ ﻓﯽ »ﻣﺴﻨﺪ ﻋﻠﯽ« ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬اﻟﻤﻮﺟﻮد ﺑﺘﺮﮐﯿﮥ‪ -‬اﻟﻮرق ‪ 45‬ب‪ /‬أو ‪/39‬أ‪ ،‬و رواه ﻋﻨﻪ ﻓﯽ ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ ج‬‫‪ 9‬ص ‪ 105‬و ﻗﺎل‪ :‬و رﺟﺎﻟﻪ وﺛﻘﻮا‪ ،‬و رواه أﯾﻀﺎ ﻓﯽ »أﺳـﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ« ج ‪ 4‬ص ‪ 28‬ﻗﺎل‪ :‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻔﻘﯿﻪ‪ ،‬ﺑﺎﺳـﻨﺎده اﻟﯽ أﺑﯽ‬‫ﯾﻌﻠﯽ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬أﻧﺒﺄﻧﺎ اﻟﻘﻮارﯾﺮي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﻮﻧﺲ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺎد‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ‬‫ﻟﯿﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺷﻬﺪت ﻋﻠﯿﺎ »ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم« ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒﮥ ‪...‬‬‫و رواه ﻋﻦ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ »ﺗﻬـﺬﯾﺐ اﻻﺛﺎر« اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾـﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾـﮥ« ج ‪ 6‬ص ‪ -407‬و اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨﺪي ﻓﯽ‬‫ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪15‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪288 :‬‬‫و اﺧﺮج اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﺮة‪ ،‬و زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ﻣﻌﺎ ﻗﺎﻻ‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ‬‫وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و اﻋﻦ ﻣﻦ اﻋﺎﻧﻪ« ]‪.[1‬‬‫و اﺧﺮج اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﮐﺄﻧﯽ ﻗﺪ دﻋﯿﺖ‪ ،‬ﻓﺎﺟﺒﺖ‪ ،‬و‬‫اﻧﯽ ﺗـﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ اﺣـﺪﻫﻤﺎ اﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵـﺧﺮ‪ ،‬ﮐﺘـﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ اﻫـﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻔﺘﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ‬‫ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي‪ ،‬و اﻧﺎ وﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ ص ‪.151‬‬‫و رواه أﯾﻀﺎ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺒﻐـﺪادي ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤـﮥ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ أﺑﯽ ﻋﻤﺮ اﻻﺧﺒﺎري ﺗﺤﺖ اﻟﺮﻗﻢ )‪ (7545‬ﻣﻦ »ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد« ج ‪ 14‬ص ‪236‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﺑﻦ ﺑﮑﯿﺮ اﻟﻤﻘﺮي‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ ﻋﻤﺮ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺣﻔﺺ اﺑﻦ ﺑﯿﺎن ﺑﻦ دﯾﻨﺎر‬‫اﻻﺧﺒﺎري ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ ،(363‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻀﺒﻌﯽ ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺳﻌﯿﺪ اﻟﮑﻨﺪي أﺑﻮ ﺳﻌﯿﺪ اﻻﺷﺞ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻌﻼء ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 153‬از ‪184‬‬‫ﺳﺎﻟﻢ اﻟﻌﻄﺎر‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺎد‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻟﯿﻠﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻋﻠﯿﺎ )ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم( ﺑﺎﻟﺮﺣﺒﮥ ‪...‬‬‫و رواه ﻋﻦ اﻟﻀﯿﺎء اﻟﻤﻘﺪﺳﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﺨﺘﺎرة« اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨﺪي ﻓﯽ ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 15‬ص ‪ -151‬و ﻓﯽ ج ‪ 6‬ص ‪.407‬‬‫]‪ [1‬ﻧﻘﻠﻪ ﻋﻦ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨـﺪي ﻓﯽ »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ج ‪ 6‬ص ‪ ،154‬و اﻟﺒﺪﺧﺸﺎﻧﯽ ﻓﯽ »ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎة« و »ﻧﺰل اﻻﺑﺮار«‪ ،‬و اﻟﺸـﯿﺦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‬‫اﻟﻮﺻﺎﺑﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ »اﻻﮐﺘﻔﺎء«‪.‬‬‫و رواه أﯾﻀﺎ ﻋﻦ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪.104‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪289 :‬‬‫ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه« ]‪.[1‬‬‫و اﺧﺮج اﻟﺤﮑﯿﻢ اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﺑﺴﻨﺪ ﺻﺤﯿﺢ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﺳﯿﺪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪[1] :‬‬‫رواه ﻋﻦ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ اﻟﺤﺎﻓـﻆ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋـﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪ 104‬ﺑﺎﺳـﻨﺎده ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬و ﻓﯿﻪ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ ﺧﻼد‬‫اﻻﻧﺼﺎري و ﻟﻢ أﻋﺮﻓﻪ و ﺑﻘﯿﮥ رﺟﺎﻟﻪ ﺛﻘﺎة‪.‬‬‫و رواه أﯾﻀﺎ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻣﻦ ﮐﺘﺎب »ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ« ﻣﻦ »اﻟﻤﺴﺘﺪرك‪ «،‬ج ‪ 3‬ص ‪ 109‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ‬‫اﻟﺤﺴﯿﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺗﻤﯿﻢ اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻗﻼﺑﮥ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺮﻗﺎﺷﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪.‬‬‫و ﺣـﺪﺛﻨﯽ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺑﺎﻟﻮﯾﻪ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺒﺰار‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪،‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪.‬‬‫و ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻧﺼـﺮ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻬﻞ اﻟﻔﻘﯿﻪ ﺑﺒﺨﺎري‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﺻﺎﻟـﺢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﻐﺪادي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺧﻠﻒ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ اﻟﻤﺨﺮﻣﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ‬‫ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻋﻮاﻧﮥ ﻋﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻻﻋﻤﺶ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ اﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ رﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ص ﻣﻦ ﺣﺠـﮥ اﻟﻮداع‪ ،‬و ﻧﺰل ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺑﺪوﺣﺎت‪ ،‬ﻓﻘﻤﻤﻦ ﺗﺤﺘﻬﻦ ﻓﻘﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﮐﺄﻧﯽ ﻗﺪ دﻋﯿﺖ ﻓﺄﺟﺒﺖ‪،‬‬‫و اﻧﯽ ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ -‬أﺣـﺪﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﻣﻮﻻي‪ ،‬و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ‪ ،‬ﺛﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻓﻘﺎل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ‬‫ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪290 :‬‬‫»ﯾـﺎ اﯾﻬـﺎ اﻟﻨـﺎس‪ ،‬اﻧﯽ ﻗـﺪ ﻧﺒـﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒﯽ اﻻ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟـﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و اﻧﯽ ﯾﻮﺷﮏ ان ادﻋﯽ ﻓﺎﺟﯿﺐ‪ ،‬و اﻧﯽ‬‫ﻣﺴﺌﻮل و اﻧﮑﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن ﻓﻤﺎ ذا اﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟«‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ اﻧﮏ ﻗﺪ ﺑﻠﻐﺖ و ﺟﻬﺪت و ﻧﺼﺤﺖ‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل‪» :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸـﻬﺪون ان ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ و ان ﻣﺤﻤـﺪا ﻋﺒـﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و ان ﺟﻨﺘﻪ ﺣﻖ‪ ،‬و ﻧﺎره ﺣﻖ‪ ،‬و ان اﻟﻤﻮت ﺣﻖ و ان اﻟﺒﻌﺚ ﺣﻖ ﺑﻌﺪ‬‫اﻟﻤﻮت‪ ،‬و ان اﻟﺴﺎﻋﮥ آﺗﯿﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و ان اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟؟«‪.‬‬‫»ﯾـﺎ اﯾﻬـﺎ اﻟﻨـﺎس ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻـي و اﻧـﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و اﻧﺎ اوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﻬﻢ ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬـﺬا ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ‬‫واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪.‬‬‫ﯾﺎ اﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬اﻧﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ‪ ،‬و اﻧﮑﻢ واردون ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺣﻮض اﻋﺮض ﻣﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼﺮي اﻟﯽ ﺻﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋﺪد اﻟﻨﺠﻮم ﻗﺪﺣﺎن ﻣﻦ ﻓﻀﮥ‪ ،‬و‬‫اﻧﯽ ﺳـﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠﯽ ﻋﻦ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻓـﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ :‬اﻟﺜﻘﻞ اﻻﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮﻓﻪ‬‫ﺑﺎﯾﺪﯾﮑﻢ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒﺪﻟﻮا‪ ،‬و ﻋﺘﺮﺗﯽ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻗﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ :‬اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻨﻘﻀﯿﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‬‫]‪ [1] .«[1‬ﻧﻘـﻞ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻋﻦ اﻟﺘﺮﻣـﺬي اﻟﺤﮑﯿﻢ ﻓﯽ »ﻧـﻮادر اﻻـﺻﻮل« اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﺒـﺪﺧﺸﺎﻧﯽ ﻓﯽ »ﻧﺰل اﻻـﺑﺮار« ص ‪ 50‬ط اﻟﻄﻬﺮان ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ‬‫اﻟﺪﮐﺘﻮر ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎدي اﻻﻣﯿﻨﯽ‪ -،‬و ﻓﯽ ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 1‬ص ‪.48‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 154‬از ‪184‬‬‫و رواه أﯾﻀﺎ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »ﻣﺴـﻨﺪ ﺣﺬﯾﻔـﮥ ﺑﻦ أﺳـﯿﺪ ﻣﻦ »اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ« ج ‪/1‬ص ‪/149‬ب‪ /‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﻀـﺮﻣﯽ‪ ،‬و‬‫زﮐﺮﯾﺎ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺴﺎﺟﯽ‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻧﺼﺮ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻮّﺷﺎء‪.‬‬‫و ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻣﺴﺎور اﻟﺠﻮﻫﺮي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﻮاﺳﻄﯽ ﻗﺎﻻ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻻﻧﻤﺎﻃﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﻌﺮوف‬‫ﺑﻦ ﺧﺮﺑﻮذ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪291 :‬‬‫و اﺧﺮج اﺣﻤـﺪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺒـﺎن‪ ،‬و ﺳـﻤﻮﯾﻪ‪ ،‬و اﻟﺤـﺎﮐﻢ‪ ،‬و اﻟﻀـﯿﺎء‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻋﻦ ﺑﺮﯾـﺪة ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ :‬ﯾﺎ‬‫ﺑﺮﯾﺪة‪» ،‬أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ؟‪ ،‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه ]‪.«[1‬‬‫و اﺧﺮج اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬و اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺮرت ﻣﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﯽ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ ﻣﻨﻪ ﺟﻔﻮة‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺪﻣﺖ ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ذﮐﺮت ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬ﻓﺘﻨﻘﺼﺘﻪ‪ .‬ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ أﺳﯿﺪ اﻟﻐﻔﺎري‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ ﺻﺪر رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ »ص« ﻣﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ﻧﻬﯽ أﺻﺤﺎﺑﻪ‬‫ﻋﻦ ﺷـﺠﺮات ﺑﺎﻟﺒﻄﺤﺎء ﻣﺘﻘﺎرﺑﺎت أن ﯾﻨﺰﻟﻮا ﺗﺤﺘﻬﻦ‪ ،‬ﺛﻢ ﺑﻌﺚ إﻟﯿﻬﻦ ﻓﻘﻢ ﺗﺤﺘﻬﻦ ﻣﻦ اﻟﺸﻮك‪ ،‬و ﻋﻤﺪ إﻟﯿﻬﻦ‪ ،‬ﻓﺼـﻠﯽ ﺗﺤﺘﻬﻦ ﺛﻢ ﻗﺎم ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ‬‫أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس ‪ ...‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫‪[1] .‬‬
‫ﻣﺴـﻨﺪ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 5‬ص ‪ 347‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ دﮐﯿﻦ ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫ﺳﻌﯿـﺪ ﺑﻦ ﺟﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻏﺰوت ﻣﻊ ﻋﻠﯽ »ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم« اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ ﻣﻨﻪ ﺟﻔﻮة‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺪﻣﺖ ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ص‬‫ﻓﺘﻨﻘﺼـﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ وﺟﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ »ص« ﯾﺘﻐﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺑﺮﯾﺪة أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ‬‫ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫و رواه ﻋﻦ اﺑﻦ ﺣﺒﺎن و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﯽ ﺑﺸـﺮ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﺻﺒﻬﺎﻧﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺴﻤﻮﯾﻪ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺒﺪﺧﺸﯽ ﻓﯽ »ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ« ص ‪ 58‬ﻣﺨﻄﻮط‪ ،‬و‬‫ﻓﯽ ﻧﺰل اﻻــﺑﺮار ص ‪ 52‬ط ﻃﻬﺮان‪ ،‬و رواه ﻋﻨـﻪ أﯾﻀـﺎ اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻻـﻣﺮ ﺗﺴـﺮي ﻓﯽ »أرﺟـﺢ اﻟﻤﻄـﺎﻟﺐ« ص ‪ 559‬ط ﻻـﻫﻮر‪ .‬و رواه اﻟﺤـﺎﮐﻢ‬‫اﻟﻨﯿﺸﺎﺑﻮري ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﺘﺪرك« ج ‪ 3‬ص ‪ 110‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪292 :‬‬‫ﻓﺠﻌﻞ وﺟﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﺘﻐﯿﺮ‪ ،‬و ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ ﺑﺮﯾﺪة أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ؟«‪.‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه ]‪.[1‬‬‫و اﺧﺮج اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﯾﮑﻦ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﺎن ﻫﺬا ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ‬‫وال ﻣﻦ واﻻـه‪ ،‬و ﻋـﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ اﺣﺒﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس ﻓﮑﻦ ﻟﻪ ﺣﺒﯿﺒﺎ‪ ،‬و ﻣﻦ اﺑﻐﻀﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس ﻓﮑﻦ ﻟﻪ ﺑﻐﯿﻀﺎ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﻧﯽ ﻻ أﺟـﺪ اﺣـﺪا‬‫اﺳـﺘﻮدﻋﻪ ﻓﯽ اﻷرض ﺑﻌﺪ اﻟﻌﺒﺪﯾﻦ اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ ]‪ [1‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 6‬ص ‪ 397‬روي اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻧﻘﻼ ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ و‬‫أﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ ﺑﺎﺳﻨﺎدﻫﻢ ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة‪.‬‬‫ﻓﺘﺢ اﻟﺒﯿﺎن ج ‪ 7‬ص ‪ 251‬ط ﺑﻮﻻق ﻣﺼﺮ ﻟﻠﻌﻼﻣﮥ اﻟﺴﯿﺪ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن اﻟﺤﻨﻔﯽ رواه ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷﯿﺒﮥ ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة‪.‬‬‫و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ان اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﻤﺮوي ﻋﻦ ﺑﺮﯾـﺪة ﺑﻦ اﻟﺤﺼـﯿﺐ ﻻ ﺗﻨﺤﺼـﺮ رواﺗﻪ ﻓﯿﻤﻦ ﺗﻘـﺪم ﺑﻞ رواه ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻻﻋﻼم ﻏﯿﺮ ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎ‪ ،‬ﻓﻤﻨﻬﻢ‬‫اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ ﻓﯽ »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ« ص ‪ 22‬ط اﻟﺘﻘﺪم ﺑﻤﺼﺮ‪.‬‬‫و اﻟﻌﻼﻣﮥ أﺧﻄﺐ ﺧﻄﺒﺎء ﺧﻮارزم ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ص ‪ 79‬ط ﺗﺒﺮﯾﺰ‪.‬‬‫و اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﻤﺴﺘﺪرك« اﻟﻤﻄﺒﻮع ﺑﺬﯾﻞ اﻟﻤﺴﺘﺪرك ج ‪ 3‬ص ‪ 110‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‪.‬‬‫و ﻓﯽ »ﻣﯿﺰان اﻻﻋﺘﺪال« ج ‪ 2‬ص ‪ 142‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة و اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻌﺴﻘﻼﻧﯽ ﻓﯽ »ﻟﺴﺎن اﻟﻤﯿﺰان« ج ‪ 4‬ص ‪ 42‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد‪.‬‬‫و اﻟﻌﻼﻣﮥ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪ 209‬و ج ‪ 7‬ص ‪ 243‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‪.‬‬‫و اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻘﻨﺪوزي ﻓﯽ »ﯾﻨﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة« ص ‪ 32‬ط اﺳﻼﻣﺒﻮل‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 155‬از ‪184‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪293 :‬‬‫ﻏﯿﺮك‪ ،‬ﻓﺎﻗﺾ ﻓﯿﻪ ﺑﺎﻟﺤﺴﻨﯽ ]‪.[1‬‬‫و اﺧﺮج اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺒﺸـﯽ ﺑﻦ ﺟﻨـﺎدة ﻗـﺎل‪ :‬ﻗـﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص(‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ‬‫ﻋﺎداه‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه و اﻋﻦ ﻣﻦ اﻋﺎﻧﻪ ]‪.[2‬‬‫و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺴﻄﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫و اﺧﺮج اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ« ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬و اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب ]‪ [1‬روي ﺣﺪﯾﺚ ﺟﺮﯾﺮ ﻓﯽ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻻﻋﻼم‪ :‬ﻣﻨﻬﻢ‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻧﻮر اﻟـﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋـﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪ 106‬ط ﻣﮑﺘﺒـﮥ اﻟﻘﺪﺳـﯽ ﻓﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة روي اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻧﻘﻼ ﻋﻦ »اﻟﻤﻌﺠﻢ‬‫اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ .‬و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﻤﻮﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺣﺴـﺎم اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻬﻨـﺪي ﻓﯽ »ﻣﻨﺘﺨﺐ ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ج ‪ 5‬ص ‪ 32‬ﺑﻬﺎﻣﺶ اﻟﻤﺴـﻨﺪ ط اﻟﻤﯿﻤﻨﯿﮥ‬‫ﺑﻤﺼـﺮ‪ ،‬و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻻـﻣﺮ ﺗﺴـﺮي ﻓﯽ »ارﺟـﺢ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ« ص ‪ 527‬ط ﻻـﻫﻮر‪ ،‬روي اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﻃﺮﯾـﻖ اﻟﻄـﺒﺮاﻧﯽ ﻋﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﮐﻤـﺎ ﻓﯽ‬‫»ﺗﻌﻠﯿﻘـﺎت اﺣﻘﺎق اﻟﺤﻖ« ج ‪ 6‬ص ‪ 27‬ﻟﻠﻌﻼﻣـﮥ اﻟﺤﺠﮥ آﯾﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻈﻤﯽ اﻟﻤﺮﻋﺸـﯽ ﻣﺪ ﻇﻠﻪ ]‪ [2‬روي ﺣـﺪﯾﺚ ﺣﺒﺸـﯽ ﺑﻦ ﺟﻨﺎدة ﻓﯽ اﻟﻐﺪﯾﺮ‬‫ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ اﻋﻼم اﻟﻘﻮم‪ :‬ﻓﻤﻨﻬﻢ ﻋﻤﺎد اﻟﺪﯾﻦ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪ 213‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‪ .‬و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ‬‫ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ ﻟا ﺰواﺋﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪ 106‬ط ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻘﺪﺳـﯽ ﺑﺎﻟﻘﺎﻫﺮة و ﻗﺎل‪ :‬رواه اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و رﺟﺎﻟﻪ وﺛﻘﻮا‪ .‬و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺒﺪﺧﺸﯽ ﻓﯽ »ﻣﻔﺘﺎح‬‫اﻟﻨﺠﺎ« ص ‪ 58‬ﻣﺨﻄﻮط‪ .‬و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﮑﺎف اﻟﺸﺎف« ج ‪ 26‬ص ‪ 29‬ط ﻣﺼـﺮ‪ .‬و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻻﻣﺮ ﺗﺴﺮي ﻓﯽ »ارﺟﺢ‬‫اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ« ص ‪ 572‬ط ﻻـﻫﻮر‪ ،‬ﻗـﺎل‪ :‬روي اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻋﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﻗـﺎﻧﻊ ﻋﻦ ﺣﺒﺸـﯽ ﺑﻦ ﺟﻨـﺎدة‪ .‬ﮐﻤـﺎ ﻧﺒﻪ ﻋﻠﯿﻬﺎ ﻓﯽ »ﺗﻌﻠﯿﻘﺎت‬‫اﺣﻘﺎق اﻟﺤﻖ« ج ‪ 6‬ص ‪ .245‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪294 :‬‬‫ﻗﺎﻻ‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬اﻻ ان اﻟﱠﻠﻪ وﻟﯿﯽ‪ ،‬و اﻧﺎ وﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ‪ ،‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫و اﺧﺮج اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ اﻧﻪ ﻗﯿﻞ ﻟﻌﻤﺮ‪ :‬اﻧﮏ ﺗﺼﻨﻊ ﺑﻌﻠﯽ ﺷﯿﺌﺎ ﻻ ﺗﺼﻨﻌﻪ ﺑﺎﺣﺪ ﻣﻦ اﺻﺤﺎب اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ! ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻣﻮﻻي‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در آن ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬‫]و اﺧﺮج اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺧﺮﺟﺖ اﻟﯽ ﻣﮑﮥ‪ ،‬ﻓﻠﻘﯿﺖ ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬ﻫﻞ ﺳـﻤﻌﺖ ﻟﻌﻠﯽ ﻣﻨﻘﺒﮥ؟‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺪ‬‫ﺷﻬﺪت ﻟﻪ ارﺑﻌﺎ ﻻن ﺗﮑﻮن ﻟﻪ إﺣﺪاﻫﻦ اﺣﺐ اﻟﯽ ﻣﻦ اﻟﺪﻧﯿﺎ أﻋﻤﺮ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﺎ ﻋﻤﺮ ﻧﻮح‪.‬‬‫ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻌﺚ اﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﺑﺒﺮاءة اﻟﯽ ﻣﺸﺮﮐﯽ ﻗﺮﯾﺶ‪ ،‬ﻓﺴﺎر ﺑﻬﺎ ﯾﻮﻣﺎ و ﻟﯿﻠﮥ ﺛﻢ ﻗﺎل ﻟﻌﻠﯽ‪ :‬اﻟﺤﻖ اﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﻓﺨﺬﻫﺎ ﻣﻨﻪ‪،‬‬‫ﻓﺒﻠﻐﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺮد ﻋﻠﯽ اﺑﺎ ﺑﮑﺮ‪ ،‬ﻓﺮﺟﻊ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﮏ‪ ،‬ﻫﻞ ﻧﺰل ﻓﯽ ﺷـﯽء؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻻ اﻻ ﺧﯿﺮ اﻧﻪ ﻻ ﯾﺒﻠﻎ ﻋﻨﯽ اﻻ اﻧﺎ او‬‫رﺟﻞ ﻣﻨﯽ‪ ،‬او ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‬‫ﻗﺎل‪ :‬و ﮐﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻨﻮدي ﻓﯿﻨﺎ ﻟﯿﻼ‪ :‬ﻟﯿﺨﺮج ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻤﺴـﺠﺪ اﻻ آل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و آل‬‫ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺨﺮﺟﻨﺎ ﻧﺤﻦ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ اﺻـﺒﺤﻨﺎ‪ ،‬اﺗﯽ اﻟﻌﺒﺎس رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﺧﺮﺟﺖ اﻋﻤﺎﻣﮏ و اﺻـﺤﺎﺑﮏ و اﺳـﮑﻨﺖ ﻫـﺬا‬‫اﻟﻐﻼم‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﺎ اﻧﺎ اﻣﺮت ﺑﺎﺧﺮاﺟﮑﻢ و ﻻ اﺳﮑﺎن ﻫﺬا اﻟﻐﻼم ان اﻟﱠﻠﻪ ﻫﻮ اﻣﺮ ﺑﻪ‪.‬‬‫و ا ﻟﺜ ﺎ ﻟﺜ ﮥ‬‫ان رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻌﺚ ﻋﻤﺮ و ﺳـﻌﺪا اﻟﯽ ﺧﯿـﺒﺮ‪ ،‬ﻓﺠﺮح ﺳـﻌﺪ و رﺟـﻊ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪:‬‬‫»ﻻﻋﻄﯿﻦ اﻟﺮاﯾﮥ ﻏﺪا رﺟﻼ ﯾﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ و ﯾﺤﺒﻪ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﻓﯽ ﺛﻨﺎء ﮐﺜﯿﺮ اﺧﺸﯽ ان اﺧﻄﯽ ﻓﯽ ﺑﻌﻀﻪ«‪.‬‬‫و اﻟﺮاﺑﻌﮥ‪:‬‬‫ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻗﺎم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬اﯾﻬﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪295 :‬‬‫اﻟﻨﺎس أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﻬﻢ؟« ﺛﻼث ﻣﺮات‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ادن ﯾﺎ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺮﻓﻊ ﯾﺪه رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ و ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 156‬از ‪184‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ﺛﻼث ﻣﺮات‪.‬‬‫ﻗﺎل و اﻟﺨﺎﻣﺴﮥ‪:‬‬‫ﻣﻦ ﻣﻨـﺎﻗﺒﻪ ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻏـﺪا ﻋﻠﯽ ﻧﺎﻗﺘﻪ اﻟﺤﻤﺮاء و ﺧﻠﻒ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬ﻓﺴـﺒﺐ ﺑـﺬﻟﮏ ﻗﺮﯾﺶ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﺳـﺘﺜﻘﻠﻪ و ﮐﺮه ﺻـﺤﺒﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺒﻠﻎ ذﻟـﮏ ﻋﻠﯿـﺎ‪ ،‬ﻓﺠﺎء ﺣﺘﯽ اﺧـﺬ ﺑﻐﺮز اﻟﻨﺎﻗـﮥ و ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻻﺗﺒﻌﺘﮏ او ﻗﺎل‪ :‬اﻧﯽ ﻟﺘﺎﺑﻌﮏ‪ ،‬زﻋﻤﺖ ﻗﺮﯾﺶ‬‫اﻧﮏ اﻧﻤﺎ ﺧﻠﻔﺘﻨﯽ ﻻﻧﮏ اﺳﺘﺜﻘﻠﺘﻨﯽ و ﮐﺮﻫﺖ ﺻﺤﺒﺘﯽ و ﺑﮑﯽ ﻋﻠﯽ‪.‬‬‫ﻓﻨﺎدي رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﺎﺟﺘﻤﻌﻮا ﻋﻠﯿﻪ ﻓﻘﺎل‪» :‬اﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻣﺎ ﻣﻨﮑﻢ ﻣﻦ اﺣﺪ اﻻ و ﻟﻪ ﺧﺎﺑﮥ اﻣﺎ ﺗﺮﺿﯽ ﯾﺎ ﺑﻦ اﺑﯽ‬‫ﻃﺎﻟﺐ اﻧﮏ ﻣﻨﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟـﮥ ﻫﺎرون ﻣﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻻ اﻧﻪ ﻻ ﻧﺒﯽ ﺑﻌﺪي؟« ﻓﻘﺎل ﻋﻠﯽ‪ :‬رﺿـﯿﺖ ﻋﻦ اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﻦ رﺳﻮﻟﻪ ]‪ [1] .[1‬ﺣﺪﯾﺚ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ اﺑﯽ‬‫وﻗﺎص ﻓﯽ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻣﺮوي ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻻﻋﻼم و إﻟﯿﮏ ﺑﻌﻀﻬﻢ‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ ﻓﯽ »ﺳﻨﻦ اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ« ج ‪ 1‬ص ‪ 58‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ ﻓﯽ »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ« ص ‪ 4‬ط اﻟﺘﻘﺪم ﺑﻤﺼﺮ‪.‬‬‫و اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺦ اﻻﺳﻼم ج ‪.2‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 7‬ص ‪ 340‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ و اﻟﺤﺎﮐﻢ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﺘﺪرك« ج ‪ 3‬ص‬‫‪.116‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ ﻓﯽ »ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« ج ‪ 4‬ص ‪.356‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓـﻆ اﻟﮑﻨﺠﯽ اﻟﺸـﺎﻓﻌﯽ ﻓﯽ »ﮐﻔﺎﯾـﮥ اﻟﻄـﺎﻟﺐ« ص ‪ 16‬ﺑﻄﺮﯾـﻖ اﻟﺤـﺎﻓﻈﯿﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﺧﻠﯿـﻞ اﻟﺪﻣﺸـﻘﯽ‪ ،‬و اﺑﯽ اﻟﻐﻨـﺎﺋﻢ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﻨﺮﺳــﯽ و روي ﻓﯽ ص ‪ 151‬ﺑﺎﺳـﻨﺎده ﻋـﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺣﻤـﻮﯾﻪ ﺑـﺪﻣﺸﻖ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺎﻓـﻆ أﺑﯽ اﻟﻘـﺎﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻫﺒـﮥ اﻟﱠﻠﻪ‬‫اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻔﻀﻞ اﻟﻔﻀﯿﻠﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺷﺪاد اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬ﻋﻦ‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻨﻘﻞ ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ دﻫﻠﻮي«‬‫اﻣـﺎ رواﯾﺖ وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ واﻟـﺪ ﻣﺎﺟﺪ ﻣﻼزﻣﺎن ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻗﺎدم‪ ،‬ﻋﻦ اﺳـﺮاﺋﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺷـﺮﯾﮏ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫اﻟﺤﺮث ﺑﻦ ﻣﺎﻟـﮏ‪ ،‬ﻗـﺎل اﺗﯿﺖ ﻣﮑـﮥ ‪ ...‬اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺑﻌﯿﻦ ﻣـﺎ ﺗﻘـﺪم ﻓﯽ اﻟﻤﺘﻦ ﻋﻦ ﺻـﺎﺣﺐ »ﻣﻌﺎرج اﻟﻌﻠﯽ« ﻣﻊ ﺗﻔﺎوت ﻻ ﯾﻀـﺮ ﺑﺎﻟﻤﻘﺼﻮد‪ .‬و‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪ 107‬ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺒﺰار ﻋﻦ ﺳﻌﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص‪.‬‬‫و رواه اﻟﻤﺘﻘﯽ اﻟﻬﻨﺪي ﻓﯽ »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ج ‪ 6‬ص ‪ 154‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي‬‫]‪ [1‬ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﻟﻌﻤﺮي اﻟﺪﻫﻠﻮي‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ ﻓﻘﻬﺎء اﻟﺤﻨﻔﯿﮥ و ﻣﺤﺪﺛﯿﻬﻢ‪ ،‬وﻟﺪ ﺳـﻨﮥ )‪ (1110‬و ﺗﻮﻓﯽ‬‫ﺳﻨﮥ )‪.(1176‬‬‫ﮐـﺎن اﺣـﺪ اﻟﻤﺆﻟﻔﯿﻦ اﻟﻤﮑﺜﺮﯾﻦ‪ ،‬ﻃﺒﻊ ﻣﻦ ﺗـﺂﻟﯿﻔﻪ »اﻻﻧﺼـﺎف ﻓﯽ ﺑﯿـﺎن ﺳـﺒﺐ اﻻﺧﺘﻼـف« و »ﺗﻨﻮﯾﺮ اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ« و »ﺣﺠـﮥ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺒﺎﻟﻐـﮥ ﻓﯽ اﺳـﺮار‬‫اﻻﺣﺎدﯾﺚ و ﻋﻠﻞ اﻻﺣﮑﺎم« و »ﺷـﺮح ﺗﺮاﺟﻢ اﺑﻮاب ﺻـﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري« و »ﻋﻘـﺪ اﻟﺠﯿـﺪ ﻓﯽ اﻻﺟﺘﻬﺎد و اﻟﺘﻘﻠﯿـﺪ«‪ ،‬و ﻓﺘـﺢ اﻟﺨﯿﺒﺮ ﺑﻤﺎ ﻻ ﺑﺪ ﻣﻦ‬‫ﺣﻔﻈﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ«‪ ،‬و »اﻟﻔـﻮز اﻟﮑـﺒﯿﺮ ﻣـﻊ ﻓﺘـﺢ اﻟﺨـﺒﯿﺮ ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﺘﻔﺴـﯿﺮ« و »اﻟﻘﻮل اﻟﺠﻤﯿـﻞ ﻓﯽ اﻟﺘﺼﻮف« و »اﻻرﺷـﺎد اﻟﯽ ﻣﻬﻤـﺎت‬‫اﻻﺳﻨﺎد« و »ازاﻟﮥ اﻟﺨﻔﺎء ﻋﻦ ﺧﻼﻓﮥ اﻟﺨﻠﻔﺎء«‪.‬‬‫و ﻣﻦ ﮐﺘﺒﻪ اﻟﻤﺨﻄﻮﻃﮥ »ﻗﺮة اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ«‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻏﯿﺮ واﺣـﺪ ﻣﻦ ارﺑـﺎب اﻟﺘﺮاﺟﻢ و ﺑﺎﻟﻐﻮا ﻓﯽ اﻟﺜﻨﺎء ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻗﺎل اﻟﻤﻮﻟﻮي ﺻـﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن ﻓﯽ »اﺑﺠـﺪ اﻟﻌﻠﻮم« ص ‪ :912‬ﻣﺴﻨﺪ اﻟﻮﻗﺖ‬‫اﻟﺸﯿﺦ اﻻﺟﻞ ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ اﻟﻤﺤﺪث اﻟﺪﻫﻠﻮي ﻟﻪ رﺳﺎﻟﮥ ﺳﻤﺎﻫﺎ »اﻟﺠﺰء اﻟﻠﻄﯿﻒ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﻌﺒﺪ اﻟﻀﻌﯿﻒ« ذﮐﺮ ﻓﯿﻬﺎ‬‫ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳـﯿﮥ ﻣﻔﺼـﻠﮥ‪ ،‬ﺣﺎﺻـﻠﻬﺎ اﻧﻪ وﻟﺪ ﯾﻮم اﻻرﺑﻌﺎء راﺑﻊ ﺷﻮال ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1110‬اﻟﻬﺠﺮﯾـﮥ ﺗﺎرﯾﺨﻪ )ﻋﻈﯿﻢ اﻟـﺪﯾﻦ( و رأي ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ‬‫اﻟﻌﻠﻤﺎء‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 157‬از ‪184‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪297 :‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻗﺮة اﻟﻌﯿﻨﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب و زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻟﻤﺎ ﻧﺰل ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬اﺧـﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻓﻘﺎل‪» :‬أ ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن اﻧﯽ‬‫اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﻬﻢ؟« ﻣﻨﻬﻢ واﻟﺪه اﻟﻤﺎﺟﺪ‪ ،‬و اﮐﺘﺴﺐ ﻓﯽ ﺻـﻐﺮ ﺳﻨﻪ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻔﺎرﺳﯿﮥ و اﻟﻤﺨﺘﺼﺮات ﻣﻦ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬و ﺷﺮح ﻓﯽ ﻗﺮاءة‬‫»ﺷﺮح اﻟﺠﺎﻣﯽ« و ﻫﻮ اﺑﻦ ﻋﺸﺮة ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﺗﺰوج و ﻫﻮ اﺑﻦ ارﺑﻊ ﻋﺸﺮة ﺳﻨﮥ‪.‬‬‫و اﺳﺘﺴﻌﺪ ﺑﺒﯿﻌﮥ واﻟﺪه ﻓﯽ اﻟﺨﺎﻣﺲ ﻋﺸﺮ ﻣﻦ ﻋﻤﺮه‪ ،‬و اﺷﺘﻐﻞ ﺑﺎﺷﻐﺎل اﻟﻤﺸﺎﯾﺦ اﻟﻨﻘﺸﺒﻨﺪﯾﮥ و ﻟﺒﺲ ﺧﺮﻗﮥ اﻟﺼﻮﻓﯿﮥ‪.‬‬‫و ﻗﺮأ اﻟﺒﯿﻀـﺎوي‪ ،‬و اﺟﯿﺰ ﺑﺎﻟـﺪرس‪ ،‬و ﻓﺮغ ﻣﻦ ﺗﺤﺼـﯿﻞ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و ﻗﺮأ ﻃﺮﻓﺎ ﻣﻦ »اﻟﻤﺸـﮑﺎة« و »اﻟﺼـﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري« و »اﻟﺸـﻤﺎﺋﻞ« ﻟﻠﺘﺮﻣـﺬي و‬‫»اﻟﻤـﺪارك« و ﻣﻦ اﺻﻮل اﻟﻔﻘﻪ »اﻟﺤﺴﺎﻣﯽ« و ﻃﺮﻓﺎ ﺻﺎﻟﺤﺎ ﻣﻦ »اﻟﺘﻮﺿـﯿﺢ« و »اﻟﺘﻠﻮﯾـﺢ« و ﻣﻦ اﻟﻔﻘﻪ »ﺷـﺮح اﻟﻮﻗﺎﯾـﮥ و اﻟﻬﺪاﯾﮥ« و ﻣﻦ اﻟﻤﻨﻄﻖ‬‫»ﺷـﺮح اﻟﺸﻤﺴـﯿﮥ« و ﻗﺴـﻄﺎ ﻣﻦ »ﺷﺮح اﻟﻤﻄﺎﻟﻊ« و ﻣﻦ اﻟﮑﻼم »ﺷﺮح اﻟﻌﻘﺎﺋﺪ« و »ﺷﺮح اﻟﻤﻮاﻗﻒ« و ﻣﻦ اﻟﻄﺐ »ﻣﻮﺟﺰ اﻟﻘﺎﻧﻮن« و ﻣﻦ اﻟﺤﮑﻤﮥ‬‫»ﺷﺮح اﻟﻬﺪاﯾﮥ« و ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ »اﻟﻤﺨﺘﺼﺮ و اﻟﻤﻄﻮل«‪.‬‬‫و ﺑﺮع ﻓﯽ ﻫﺬه ﮐﻠﻬﺎ‪ ،‬و اﺷﺘﻐﻞ ﺑﺎﻟﺘﺪرﯾﺲ ﻧﺤﻮ اﺛﻨﺘﯽ ﻋﺸﺮة ﺳﻨﮥ‪ ،‬و ﺣﺼﻞ ﻟﻪ ﻓﺘﺢ ﻋﻈﯿﻢ ﻓﯽ اﻟﺘﻮﺣﯿﺪ‪ ،‬و اﻟﺠﺎﻧﺐ اﻟﻮاﺳﻊ ﻓﯽ اﻟﺴﻠﻮك‪ ،‬و ﻧﺰل‬‫ﻋﻠﯽ ﻗﻠﺒﻪ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻮﺟﺪاﻧﯿـﮥ ﻓﻮﺟﺎ ﻓﻮﺟﺎ‪ ،‬و ﺧﺎض ﻓﯽ ﺑﺤﺎر اﻟﻤﺬاﻫﺐ اﻻرﺑﻌﮥ و اﺻﻮل ﻓﻘﻬﻬﻢ ﺧﻮﺿﺎ ﺑﻠﯿﻐﺎ و ارﺗﻀـﯽ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺑﯿﻨﻬﺎ اﻟﻔﻘﻬﺎء‬‫اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬و اﺷـﺘﺎق اﻟﯽ زﯾﺎرة اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ اﻟﺸـﺮﯾﻔﯿﻦ ﻓﺮﺣﻞ إﻟﯿﻬﻤﺎ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (1143‬و اﻗـﺎم ﻫﻨﺎك ﻋﺎﻣﯿﻦ ﮐﺎﻣﻠﯿﻦ و ﺗﻠﻤـﺬ ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﺦ أﺑﯽ‬‫اﻟﻄﺎﻫﺮ اﻟﻤﺪﻧﯽ و ﻏﯿﺮه ﻣﻦ ﻣﺸﺎﯾﺦ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ ﺛﻢ ﻋﺎد اﻟﯽ اﻟﻬﻨﺪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ ،(1145‬و ﻟﻪ ﻣﺆﻟﻔﺎت ﺟﻠﯿﻠﮥ ﻣﻤﺘﻌﮥ ﯾﺠﻞ ﺗﻌﺪادﻫﺎ ‪ ...‬اﻟﺦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪298 :‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪» :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن اﻧﯽ اوﻟﯽ ﺑﮑﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﯾﺎ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬اﺻﺒﺤﺖ و اﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫اﺧﺮﺟﻪ اﺣﻤﺪ ]‪ [1] .[1‬روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب ﻏﯿﺮ واﺣﺪ ﻣﻦ اﻻﻋﻼم‪:‬‬‫ﻣﻨﻬﻢ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴـﻨﺪ« ج ‪ 4‬ص ‪ 281‬ﺑﺎﺳـﻨﺎده ﻋﻦ ﻋﻔﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﻤﺎد اﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ زﯾـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋـﺪي ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫اﻟﺒﺮاء‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ ﻓﯽ »اﻟﺴﻨﻦ« ج ‪ 1‬ص ‪ 28‬و ‪.29‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ ﻓﯽ »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ« ص ‪ 16‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﺳﺤﺎق ﻋﻨﻪ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺒﻐﺪادي ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد« ج ‪ 8‬ص ‪ 290‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة و ج ‪ 14‬ص ‪.236‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي ﻓﯽ »اﻟﺘﻔﺴﯿﺮ« ج ‪ 3‬ص ‪.428‬‬‫و اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺪوﻻﺑﯽ ﻓﯽ »اﻟﮑﻨﯽ و اﻻﺳﻤﺎء« ج ‪ 1‬ص ‪ 160‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ و اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ ﻓﯽ »اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب« ج ‪ 2‬ص ‪.473‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺴﻤﻌﺎﻧﯽ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ﻓﯽ »ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ« ﻣﺨﻄﻮط‪.‬‬‫و اﻟﻌﻼﻣﮥ أﺧﻄﺐ ﺧﻄﺒﺎء ﺧﻮارزم ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ص ‪ 93‬ط ﺗﺒﺮﯾﺰ‪.‬‬‫و ﻣﺤﺐ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﻄـﺒﺮي ﻓﯽ »ذﺧـﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ« ص ‪ 67‬ط ﻣﮑﺘﺒـﮥ اﻟﻘﺪﺳـﯽ ﺑﻤﺼـﺮ و اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﻤﺤـﺪث اﻟﮑﺒﯿﺮ اﻟﺤﻤﻮﺋﯽ اﻟﺠﻮﯾﻨﯽ ﻓﯽ »ﻓﺮاﺋﺪ‬‫اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ« ج ‪ 1‬ص ‪ 71‬ط ﺑﯿﺮوت ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟﻤﺤﻘﻖ اﻟﻤﺤﻤﻮدي‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪299 :‬‬‫و ﻧﯿﺰ وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ در »ازاﻟﮥ اﻟﺨﻔﺎ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 158‬از ‪184‬‬‫]و از ﻟﻮازم ﺧﻼﻓﺖ ﺧﺎﺻﻪ آﻧﺴﺖ ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺎ ﺧﻠﯿﻔﻪ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﻣﺮات ﺑﺴﯿﺎر و ﮐﺮات ﺑﯿﺸﻤﺎر‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ اﻣﯿﺮ‬‫ﺑﺎ ﻣﻨﺘﻈﺮ اﻻﻣﺎرة ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻗﻮﻻ و ﻓﻌﻼ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﭽﻨﺪ وﺟﻪ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻮد‪:‬‬‫ﯾﮑﯽ آﻧﮑﻪ اﺳﺘﺤﻘﺎق ﺧﻼﻓﺖ او ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﻓﻀﺎﺋﻞ او ﺑﺎﻋﺘﺒﺎر ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﺑﺎ اﻣﺖ ذﮐﺮ ﮐﻨﺪ‪.‬‬‫دوم آﻧﮑﻪ اﻇﻬﺎر ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﻗﺮاﺋﻦ ﺑﺴـﯿﺎر‪ ،‬ﭼﻨﺪاﻧﮑﻪ ﻓﻘﻬﺎي ﺻـﺤﺎﺑﻪ ﺑﺪاﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﻟﻮ ﮐﺎن ﻣﺴﺘﺨﻠﻔﺎ ﻻﺳﺘﺨﻠﻒ ﻓﻼﻧﺎ‪ ،‬و ﺑﺪاﻧﻨﺪ ﮐﻪ اﺣﺐ اﻟﻨﺎس اﻟﯽ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﻓﻼن‪ ،‬و ﺑﮕﻮﯾﻨـﺪ ﺗﻮﻓﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ و ﻫﻮ ﻋﻨﻬﻢ راض‪ ،‬و آﻧﭽﻪ از اﯾﻦ ﺑﺎب و اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻻﺳـﻼم« ج ‪2‬‬‫ص ‪ 197‬ط ﻣﺼـﺮ و اﻟﺤﺎﻓـﻆ ﺟﻤـﺎل اﻟـﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳـﻒ اﻟﺰرﻧـﺪي اﻟﺤﻨﻔﯽ ﻓﯽ »ﻧﻈﻢ درر اﻟﺴـﻤﻄﯿﻦ« ص ‪ 109‬ط ﻃﻬﺮان ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ‬‫اﻟﺪﮐﺘﻮر ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎدي اﻻﻣﯿﻨﯽ‪.‬‬‫و اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي ﻓﯽ »ﻣﺸﮑﺎة اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ« ص ‪ 565‬ط اﻟﺪﻫﻠﯽ‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪ 219‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫و ﮐﺬﻟﮏ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ اﻟﻤﺮوي ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رواه ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻟﻘﻮم‪:‬‬‫ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﻨﺪ« ج ‪ 4‬ص ‪ 368‬و ‪.372‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ ﻓﯽ »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ« ص ‪.15‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺪوﻻﺑﯽ ﻓﯽ »اﻟﮑﻨﯽ و اﻻﺳﻤﺎء« ج ‪ 2‬ص ‪ 61‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد‪.‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﻐﻮي ﻓﯽ »ﻣﺼﺎﺑﯿﺢ اﻟﺴﻨﮥ« ج ‪ 2‬ص ‪.199‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺘﺮﻣﺬي ﻓﯽ »اﻟﺼﺤﯿﺢ« ج ‪ 13‬ص ‪ 165‬ط اﻟﻌﺒﺎوي ﺑﻤﺼﺮ‪.‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ ﻓﯽ »أﺧﺒﺎر اﺻﻔﻬﺎن« ج ‪ 1‬ص ‪ 235‬ط ﻟﯿﺪن‪.‬‬‫و اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻻﺳﻼم« ج ‪ 2‬ص ‪ 196‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪300 :‬‬‫ﺑ ﺎﺷ ﺪ ‪.‬‬
‫ﺳﻮم آﻧﮑﻪ در ﺣﯿﺎت ﺧﻮد‪ ،‬اﯾﻦ ﺷﺨﺺ را ﺑﮑﺎرﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻨﻔﺲ ﻣﺒﺎرك آن ﺣﻀﺮت اﺳﺖ ﻣﻦ ﺣﯿﺚ اﻟﻨﺒﻮة اﻣﺮ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ‬‫در ﺧﻼﻓﺖ ﺧﺎﺻﻪ‪ ،‬از آن ﺟﻬﺖ ﻣﻄﻠﻮب ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ وﺛﻮق ﺑﺨﻼﻓﺖ ﺧﻠﯿﻔﻪ از ﺟﻬﺖ ﺷﺮع ﺑﻬﻢ رﺳﺪ[‪.‬‬‫و ﺑﻌﺪ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﯾﺴﯿﺮه ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﻣﺎ ﺑﯿﺎن ﮐﺮدن آن ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺣﺎل ﺧﻠﻔﺎ را ﺑﻪ اوﺻﺎﻓﯽ ﮐﻪ ﺣﺴﻦ ﺧﻼﻓﺖ ﺑﺂن ﺣﺎﺻﻞ ﮔﺮدد‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺴـﺘﻔﯿﺾ ﺷـﺪه‬‫اﺳﺖ در ﺑﯿﺎن ﻣﻨﺎﻗﺐ ﺟﻤﺎﻋﺘﯽ از اﻓﺎﺿﻞ ﺻﺤﺎﺑﻪ‪ ،‬و ﺗﻨﻬﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﯿﺰ‪.‬‬‫و اﯾﻦ ﺑﯿـﺎن آن ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻤﻨﺰﻟﻪ اﺟـﺎزه رواﯾﺖ ﺣـﺪﯾﺚ و اﺟﺎزه ﺗـﺪرﯾﺲ ﻋﻠﻢ و ﻓﺘﺎوي اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ اﻟﯿﻮم ﻋﻠﻤﺎء‬‫ﺟﻤﻌﯽ را ﺑﺨﻼﻓﺖ ﺧﻮد ﻣﯽﮔﺰﯾﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﺺ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﺑﺎﺳـﺘﺤﻘﺎق آن اﺷﺨﺎص‪ ،‬آن ﺣﻀﺮت ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﯾﻦ ﻣﻨﺰﻟﺖ را ﺑﻔﻀﻼء‬‫ﺻﺤﺎﺑﻪ و ﮐﺒﺮاء اﯾﺸﺎن ﺗﻨﻮﯾﻪ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ[‪.‬‬‫و ﺑﻌﺪ ذﮐﺮ ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻣﻮﺿﻮﻋﻪ ﺛﻼﺛﻪ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫اﺧﺮﺟﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ[ ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ازاﻟﮥ اﻟﺨﻔﺎ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]اﺧﺮج اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻻﻋﻤﺶ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ ]‪ [1‬أﺧﺮج ﺣﺪﯾﺚ‬‫ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 159‬از ‪184‬‬‫ﻋﻦ ﻣﺎﺋـﮥ و ﻋﺸـﺮة ﻣﻦ أﻋـﺎﻇﻢ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬و ﻋﻦ ﺛﻤـﺎﻧﯿﻦ و أرﺑﻌـﮥ ﻣﻦ اﻟﺘﺎﺑﻌﯿﻦ ﺟﻢ ﻏﻔﯿﺮ ﻣﻦ اﺳﺎﻃﯿﻦ اﻟﺤﺎﻓﻆ و أﮐﺎﺑﺮ اﻟﻤﺤـﺪﺛﯿﻦ‪ ،‬و ﻣﻦ أراد‬‫اﻻﻃﻼع ﻓﻠﯿﺮاﺟﻊ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ﻣﻦ ص ‪ 14‬اﻟﯽ ص ‪151‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪301 :‬‬‫أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ رﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻣﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع و ﻧﺰل ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ اﻣﺮ ﺑﺪوﺣﺎت‪ ،‬ﻓﻘﻤﻤﻦ ﺛﻢ‬‫ﻗﺎم ﻓﻘﺎل‪» :‬ﮐﺄﻧﯽ ﻗـﺪ دﻋﯿﺖ ﻓﺎﺟﺒﺖ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻗﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬اﺣﺪﻫﻤﺎ اﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ‪ ،‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ‬‫ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﻣﻮﻻي و اﻧﺎ وﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ«‪ ،‬ﺛﻢ اﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ‬‫واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫و ذﮐﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﺑﻄﻮﻟﻪ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬و اﻗﺮه اﻟﺬﻫﺒﯽ‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ ﻋﻠﯽ ﺷﺮط اﻟﺸﯿﺨﯿﻦ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺨﺮﺟﺎه ﺑﻄﻮﻟﻪ‪.[1] .‬‬‫و اﺧﺮج اﻟﺤـﺎﮐﻢ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿـﻞ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯿﻪ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ اﻧﻪ ﺳـﻤﻊ زﯾـﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ﯾﻘﻮل‪ [1] :‬اﻟﻤﺴﺘﺪرك ج ‪ 3‬ص ‪ 109‬ط‬‫ﺣﯿـﺪرآﺑﺎد اﻟـﺪﮐﻦ ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺗﻤﯿﻢ اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻗﻼﺑﮥ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺮﻗﺎﺷـﯽ‪،‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪.‬‬‫و ﺣـﺪﺛﻨﯽ أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺑﺎﻟﻮﯾﻪ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺒﺰار‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪،‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪.‬‬‫و ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻧﺼـﺮ أﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻬﻞ اﻟﻔﻘﯿﻪ ﺑﺒﺨﺎري‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﺻﺎﻟـﺢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﻐﺪادي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺧﻠﻒ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ اﻟﻤﺨﺮﻣﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ‬‫ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻋﻮاﻧـﮥ ﻋﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻻﻋﻤﺶ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻤﺎ رﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ص ‪ ...‬اﻟﺦ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪302 :‬‬‫ﻧﺰل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﯿﻦ ﻣﮑﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬ﻋﻨﺪ ﺳﻤﺮات ﺧﻤﺲ دوﺣﺎت ﻋﻈﺎم‪ ،‬ﻓﮑﻨﺲ اﻟﻨﺎس ﻣﺎ ﺗﺤﺖ اﻟﺴﻤﺮات‪ ،‬ﺛﻢ راح‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻋﺸﯿﮥ‪ ،‬ﻓﺼﻠﯽ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎم ﺧﻄﯿﺒﺎ‪ ،‬ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ و ذﮐﺮ و وﻋﻆ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﺷﺎء اﻟﱠﻠﻪ ان ﯾﻘﻮل‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ اﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس اﻧﯽ ﺗﺎرك ﻓﯿﮑﻢ اﻣﺮﯾﻦ ﻟﻦ ﺗﻀﻠﻮا ان اﺗﺒﻌﺘﻤﻮﻫﻤﺎ‪ :‬و ﻫﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ و اﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻋﺘﺮﺗﯽ«‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬أ ﺗﻌﻠﻤﻮن اﻧﯽ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﻬﻢ؟« ﺛﻼث ﻣﺮات‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪،‬‬‫ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه ]‪.«[1‬‬‫و اﺧﺮج اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة اﻻﺳـﻠﻤﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﻏﺰوت ﻣﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﯽ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ ﻣﻨﻪ ﺟﻔﻮة‪ ،‬و ﻗﺪﻣﺖ ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪،‬‬‫ﻓﺬﮐﺮت ﻋﻠﯿﺎ ﻓﻨﻘﺼﺘﻪ‪ ،‬و وﺟﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﺘﻐﯿﺮ‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل )ص(‪» :‬ﯾـﺎ ﺑﺮﯾـﺪة أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑـﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﻬﻢ؟«‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾـﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه ]‪[1] .«[2‬‬‫اﻟﻤﺴـﺘﺪرك ج ‪ 3‬ص ‪ 109‬ﻗـﺎل ﺑﻌـﺪ رواﯾـﮥ اﻟﺤـﺪﯾﺚ اﻟﺴـﺎﺑﻖ‪ :‬و ﺷﺎﻫـﺪه ﺣـﺪﯾﺚ ﺳـﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿـﻞ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ أﯾﻀﺎ ﺻـﺤﯿﺢ ﻋﻠﯽ‬‫ﺷﺮﻃﻬﻤﺎ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎه أﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬و دﻋﻠﺞ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ اﻟﺴﺠﺰي‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬أﻧﺒﺄﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﯾﻮب‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻻزرق اﺑﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺣﺴﺎن ﺑﻦ‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﮑﺮﻣﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﮐﻬﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ واﺋﻠﮥ‪ ،‬اﻧﻪ ﺳﻤﻊ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻧﺰل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ص ‪ ...‬ﻟا ﺦ‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﺴﺘﺪرك ج ‪ 3‬ص ‪ 110‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ ﻗﺎل‪ :‬ﻋﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ ﺑﻦ ﻫﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻧﺼـﺮ‪ ،‬و أﺧﺒﺮﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﺒﺎﻧﯽ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺎزم اﻟﻐﻔﺎري‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻤﺮي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺷﺒﺮﺧﯿﺘﯽ ﻣﺎﻟﮑﯽ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 160‬از ‪184‬‬‫اﻣﺎ ذﮐﺮ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺮﻋﯽ ﺑﻦ ﻋﻄﯿـﮥ اﻟﺸﺒﺮﺧﯿﺘﯽ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ ]‪ [1‬ﺣـﺪﯾﺚ ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪،‬‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺑﻦ اﺑﯽ ﻏﻨﯿﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﮑﻢ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺟﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة اﻻﺳـﻠﻤﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﻏﺰوت ﻣﻊ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم اﻟﯽ ﻟا ﯿﻤﻦ ‪...‬‬‫اﻟﺦ ‪.‬‬‫رواه ﻣﻀﺎﻓﺎ ﻟا ﯽ اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬اﻟﺤﺎﻓﻆ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ﻣﺨﻄﻮط‪.‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ ﻓﯽ »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ« ص ‪ 22‬ط اﻟﺘﻘﺪم ﺑﻤﺼﺮ ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺒﺮﻧﺎ أﺑﻮ داود ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ )اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ دﮐﯿﻦ( ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﯿﯿﻨﮥ ‪..‬‬‫اﻟـﺦ و اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﻌﻼﻣﮥ أﺧﻄﺐ ﺧﻄﺒﺎء ﺧﻮارزم ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ص ‪ 79‬ط ﺗﺒﺮﯾﺰ‪ ،‬ﺑﺎﺳـﻨﺎده ﻋﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﺒﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﺎزم اﻟﻐﻔﺎري‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻧﻌﯿﻢ )اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ دﮐﯿﻦ( ‪ ..‬اﻟﺦ و اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺬﻫﺒﯽ‬‫ﻓﯽ »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﻤﺴﺘﺪرك« اﻟﻤﻄﺒﻮع ﺑﺬﯾﻞ اﻟﻤﺴﺘﺪرك ج ‪ 3‬ص ‪ 110‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‪.‬‬‫و اﻟﻌﻼﻣﮥ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪ 209‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‪.‬‬‫]‪ [1‬اﻟﺸﺒﺮﺧﯿـﺘﯽ‪ :‬اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺮﻋﯽ ﺑﻦ ﻋﻄﯿـﮥ اﻟﻤـﺎﻟﮑﯽ‪ ،‬ﺑﺮﻫـﺎن اﻟـﺪﯾﻦ‪ ،‬ﮐـﺎن ﻣﻦ ﻓﻘﻬـﺎء اﻟﻤﺎﻟﮑﯿـﮥ و ﻣﺤـﺪﺛﯿﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﻘﺮﻧﯿﻦ )اﻟﺤﺎدﯾﻌﺸـﺮ و‬‫اﻟﺜﺎﻧﯿﻌﺸـﺮ(‪ ،‬ﻧﺰل ﺑﻤﺼﺮ‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﻏﺮﯾﻘﺎ ﻓﯽ اﻟﻨﯿﻞ ﺳﻨﮥ )‪ (1106‬و ﻫﻮ ﻣﺘﻮﺟﻪ اﻟﯽ رﺷـﯿﺪ )ﺑﻠﺪة ﻣﻦ ﻧﻮاﺣﯽ ﻣﺼـﺮ ﻋﻠﯽ ﺳﺎﺣﻞ اﻻﺳﮑﻨﺪرﯾﮥ ﻣﻦ‬‫اﻟﺜﻐﺮ(‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﺼﻨﻔﺎت ﻣﻨﻬﺎ‪:‬‬‫»اﻟﻔﺘﻮﺣﺎت اﻟﻮﻫﺒﯿﮥ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻻرﺑﻌﯿﻦ اﻟﻨﻮوﯾﮥ«‪.‬‬‫و »ﺷﺮح ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺧﻠﯿﻞ« ]و ﻫﻮ ﺧﻠﯿﻞ ﺑﻦ اﺳﺤﺎق اﻟﺠﻨﺪي اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪304 :‬‬‫ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »اﻟﻔﺘﻮﺣﺎت اﻟﻮﻫﺒﯿﮥ ﺑﺸﺮح اﻻرﺑﻌﯿﻦ اﻟﻨﻮوﯾﻪ« در ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺎدي ﻋﺸﺮ ﮐﻪ ﻋﺒﺎرﺗﺶ اﯾﻦ اﺳﺖ‪:‬‬‫]ﻋﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺤﺴﻦ ]‪ [1‬ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃـﺎﻟﺐ ﺳـﺒﻂ رﺳـﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ )‪ (767‬و اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ ﮐﺘـﺎب ﻓﻘﻬﯽ ﻓﯽ اﻟﻔﺮوع ﻋﻠﯽ‬‫ﻣﺬﻫﺐ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ أﻧﺲ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.[(179‬‬‫و »ﺷـﺮح اﻟﻔﯿـﮥ اﻟﻌﺮاﻗﯽ« ﻓﯽ اﺻﻮل اﻟﺤـﺪﯾﺚ )و اﻟﻌﺮاﻗﯽ ﻫﻮ اﻟﺤﺎﻓﻆ زﯾﻦ اﻟﺪﯾﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (806‬و أﻟﻔﯿﺘﻪ ﻣﻨﻈﻮﻣﮥ‬‫ﻟﺨﺺ ﻓﯿﻬﺎ »ﻋﻠﻮم اﻟﺤﺪﯾﺚ« ﻻﺑﻦ اﻟﺼﻼح أﺑﯽ ﻋﻤﺮو ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺸﻬﺮزوري اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪.(643‬‬‫و »اﻟﻤﻮارد اﻟﺸـﻬﯿﮥ ﻓﯽ ﺣـﻞ أﻟﻔـﺎظ اﻟﻌﺸـﻤﺎوﯾﮥ« و اﻟﻌﺸـﻤﺎوﯾﮥ ﮐﺘـﺎب ﻓﻘﻬﯽ ﻻـﺑﯽ اﻟﻌﺒﺎس ﻋﺒـﺪ اﻟﺒﺎري اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ ﻧﺰﯾﻞ اﻟﻘﺎﻫﺮة‪ ،‬ﻣﻨﺴﻮب اﻟﯽ‬‫)ﻋﺸﻤﺎ ﺑﻔﺘﺢ اﻟﻌﯿﻦ و ﺳﮑﻮن اﻟﺸﯿﻦ( ﻗﺮﯾﮥ ﻓﯽ ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫]‪ [1‬أﺑﻮ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟّﺴﻼم‪ .‬رﯾﺤﺎﻧﮥ اﻟﺮﺳﻮل اﻻﻃﻬﺮ‪ ،‬و ﺛﺎﻧﯽ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ‪ ،‬ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺻﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻌﻠﯽ‬‫اﻻﮐﺒﺮ‪.‬‬‫وﻟـﺪ ﻓﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ اﻟﻤﻨﻮرة ﻋﻦ اﻟﺼﺪﯾﻘﮥ اﻟﮑﺒﺮي ﻓﺎﻃﻤﮥ اﻟﺰﻫﺮاء ﻋﻠﯿﻬﺎ ﺳـﻼم اﻟﱠﻠﻪ و ﻫﻮ اﮐﺒﺮ اوﻻدﻫﺎ و اوﻟﻬﻢ ﻓﯽ ﺳـﻨﻪ )‪ (2‬او )‪ (3‬ﻣﻦ اﻟﻬﺠﺮة‬‫اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ‪ ،‬و ﺑﺎﯾﻌﻪ اﻫﻞ اﻟﻌﺮاق ﺑﻌﺪ ﺷـﻬﺎدة اﺑﯿﻪ ﺳـﻨﮥ )‪ (40‬و أراد ان ﯾﺤـﺎرب ﻣﻌﺎوﯾـﮥ و ﺟﻬﺰ اﻟﺠﯿﺶ و ﻟﮑﻦ ﻟﻢ ﯾـﻮف اﻟﻌﺮاﻗﯿـﻮن ﺑﻌﻬﻮدﻫﻢ و‬‫ﻣﻮاﺛﯿﻘﻬﻢ‪ ،‬و ذﻫﺒﻮا اﻟﯽ ﻣﻦ ﻋﻨﺪه اﻟﺬﻫﺐ‪ ،‬و ﺗﺮﮐﻮا اﻟﺸﺮف و اﻟﺪﯾﻦ و اﻟﻤﺬﻫﺐ‪ ،‬ﻓﺮأي اﻻﻣﺎم ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم اﻟﻤﺼﻠﺤﮥ ﻓﯽ اﻟﻤﺼﺎﻟﺤﮥ‪ ،‬و ﺷﺮط‬‫ﻓﯿﻬﺎ ﺷـﺮوﻃﺎ و ﻟﮑﻦ اﻟﻄﻠﯿﻖ ﺑﻦ اﻟﻄﻠﯿﻖ ﻟﻢ ﯾﻮف ﺣﺘﯽ ﺑﻮاﺣﺪة ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬و اﻧﺼﺮف اﻻﻣﺎم ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ اﻟﯽ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬و اﻗﺎم ﻓﯿﻬﺎ اﻟﯽ ان‬‫ﺳﻤﺘﻪ ﺟﻌﺪة ﺑﻨﺖ اﻻﺷﻌﺚ ﺑﺎﻣﺮ ﻣﻌﺎوﯾﮥ ﻓﻤﻀﯽ ﺷﻬﯿﺪا اﻟﯽ روح اﻟﱠﻠﻪ و رﺿﻮاﻧﻪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(50‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪305 :‬‬‫و ﺳﻠﻢ و رﯾﺤﺎﻧﺘﻪ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﻔﻈﺖ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ »دع ﻣﺎ ﯾﺮﯾﺒﮏ اﻟﯽ ﻣﺎ ﻻ ﯾﺮﯾﺒﮏ « اﻟﺦ‪.‬‬‫ﺑﻌﺪ ﻟﻔﻆ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 161‬از ‪184‬‬‫]اﻟﻘﺎﺋﻞ ﻓﯿﻪ اﻟﻤﺼـﻄﻔﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه« و ﯾﮑﻨﯽ اﺑﺎ اﻟﺤﺴﻦ و اﺑﺎ‬‫ﺗﺮاب‪ ،‬ﮐﻨﺎه ﺑﺬﻟﮏ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﻤﺎ وﺟﺪه ﻧﺎﺋﻤﺎ و ﻗﺪ ﻋﻼه اﻟﺘﺮاب‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺻﻨﻌﺎﻧﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﺻﻼح اﻻﻣﯿﺮ اﻟﯿﻤﺎﻧﯽ اﻟﺼﻨﻌﺎﻧﯽ ]‪ [1‬ﺣﺪﯾﺚ ]‪ [1‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﺻﻼح ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ‪) .‬ﯾﻨﺘﻬﯽ ﻧﺴﺒﻪ‬‫اﻟﯽ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ )ع( أﺑﻮ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﮑﺤﻼﻧﯽ اﻟﺼﻨﻌﺎﻧﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﮐﺎﺳﻼﻓﻪ ﺑﺎﻻﻣﯿﺮ‪.‬‬‫ﮐﺎن ﻣﻦ ﺑﯿﺖ اﻻﻣﺎﻣﮥ ﻓﯽ اﻟﯿﻤﻦ ﯾﻠﻘﺐ »اﻟﻤﺆﯾﺪ ﺑﺎﻟﻠّﻪ« اﺑﻦ اﻟﻤﺘﻮﮐﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬اﺻﯿﺐ ﺑﻤﺤﻦ ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻦ اﻟﺠﻬﻼء و اﻟﻌﻮام‪ ،‬ﻟﻪ ﻧﺤﻮ ﻣﺎﺋﮥ ﻣﺆﻟﻒ‪.‬‬‫ﻗـﺎل اﻟﺸﻮﮐـﺎﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﺒـﺪر اﻟﻄﺎﻟﻊ« ج ‪ 2‬ص ‪ :133‬وﻟـﺪ اﻟﺼـﻨﻌﺎﻧﯽ اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﺎﻻﻣﯿﺮ‪ ،‬اﻻﻣﺎم اﻟﮑﺒﯿﺮ‪ ،‬اﻟﻤﺠﺘﻬـﺪ اﻟﻤﻄﻠﻖ ﻟﯿﻠـﮥ اﻟﺠﻤﻌﮥ ﻧﺼـﻒ‬‫ﺟﻤﺎدي اﻵﺧﺮة ﺳﻨﮥ )‪ (1099‬ﺑﮑﺤﻼن‪.‬‬‫ﺛﻢ اﻧﺘﻘﻞ ﻣﻊ واﻟﺪه اﻟﯽ ﻣﺪﯾﻨﮥ ﺻـﻨﻌﺎء ﺳﻨﮥ ‪ 1107‬و أﺧﺬ ﻋﻦ ﻋﻠﻤﺎﺋﻬﺎ ﮐﺎﻟﺴـﯿﺪ اﻟﻌﻼﻣﮥ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬و اﻟﺴـﯿﺪ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﺻﻼح ﺑﻦ اﻟﺤﺴﯿﻦ‬‫اﻻﺧﻔﺶ‪ ،‬و اﻟﺴﯿﺪ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻮزﯾﺮ‪ ،‬و اﻟﻘﺎﺿﯽ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻌﺒﺴﯽ‪.‬‬‫و رﺣـﻞ اﻟﯽ ﻣﮑـﮥ و ﻗﺮأ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻋﻠﯽ أﮐـﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎﺋﻬـﺎ و ﻋﻠﻤﺎء اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬و ﺑﺮع ﻓﯽ ﺟﻤﯿﻊ اﻟﻌﻠﻮم‪ ،‬و ﻓﺎق اﻻﻗﺮان‪ ،‬و ﺗﻔﺮد ﺑﺮﯾﺎﺳـﮥ اﻟﻌﻠﻢ ﻓﯽ‬‫ﺻﻨﻌﺎء و ﺗﻈﻬﺮ ﺑﺎﻻﺟﺘﻬﺎد و ﻋﻤﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪306 :‬‬‫ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »روﺿﻪ ﻧﺪﯾﻪ ﺷﺮح اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻟﻌﻠﻮﯾﮥ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﺑﺎﻻدﻟﮥ‪ ،‬و ﻧﻔﺮ ﻋﻦ اﻟﺘﻘﻠﯿﺪ‪ ،‬و زﯾﻒ ﻣﺎ ﻻ دﻟﯿﻞ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ اﻵراء اﻟﻔﻘﻬﯿﮥ‪ ،‬و ﺟﺮت ﻟﻪ ﻣﻊ أﻫﻞ ﻋﺼﺮه ﺧﻄﻮب و ﻣﺤﻦ ‪ ...‬اﻟﯽ ان ﻗﺎل‪:‬‬‫و ﻟﻪ ﻣﺼـﻨﻔﺎت ﺟﻠﯿﻠﻪ ﺣﺎﻓﻠـﮥ ﻣﻨﻬـﺎ‪» :‬ﺳـﺒﻞ اﻟﺴـﻼم« ﻓﯽ ﺷـﺮح ﺑﻠﻮغ اﻟﻤﺮام ﻣﻦ ادﻟـﮥ اﻻﺣﮑـﺎم ﻻـﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻌﺴـﻘﻼﻧﯽ )ط( و »ﺷـﺮح اﻟﺠﺎﻣﻊ‬‫اﻟﺼﻐﯿﺮ« ﻟﻠﺴﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ أرﺑﻊ ﻣﺠﻠﺪات‪ ،‬ﺷﺮﺣﻪ ﻗﺒﻞ ان ﯾﻘﻒ ﻋﻠﯽ ﺷﺮح اﻟﻤﻨﺎوي‪ ،‬و »ﺷﺮح اﻟﺘﻨﻘﯿﺢ« ﻓﯽ ﻋﻠﻮم اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻟﻠﺴﯿﺪ اﻻﻣﺎم ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻮزﯾﺮ‪ ،‬ﺳﻤﺎه »اﻟﺘﻮﺿﯿﺢ«‪ ،‬و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﮥ ﻫﻮ ﻣﻦ اﻻﺋﻤﮥ اﻟﻤﺠﺪدﯾﻦ ﻟﻤﻌﺎﻟﻢ اﻟﺪﯾﻦ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(1182‬‬‫و ﻗﺪ رأﯾﺘﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﻨﺎم ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (1206‬و ﻫﻮ ﯾﻤﺸـﯽ راﺟﻼ و اﻧﺎ راﮐﺐ ﻓﯽ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻌﯽ ﻓﻠﻤﺎ رأﯾﺘﻪ ﻧﺰﻟﺖ ﻓﺴـﻠﻤﺖ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﺪار ﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯿﻨﻪ‬‫ﮐﻼم ﺣﻔﻈﺖ ﻣﻨﻪ اﻧﻪ ﻗﺎل ﻟﯽ‪:‬‬‫دﻗﻖ اﻻﺳـﻨﺎد و ﺗﺄﻧﻖ ﻓﯽ ﺗﻔﺴـﯿﺮ ﮐﻼم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ﻓﺨﻄﺮ ﺑﺒﺎﻟﯽ ﻋﻨـﺪ ذﻟﮏ اﻧﻪ ﯾﺸـﯿﺮ اﻟﯽ ﻣﺎ اﺻـﻨﻌﻪ ﻓﯽ ﻗﺮاءة »اﻟﺒﺨﺎري« ﻓﯽ اﻟﺠﺎﻣﻊ‪ ،‬و‬‫ﮐﺎن ﯾﺤﻀـﺮ ﺗﻠﮏ اﻟﻘﺮاءة ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤﺎء و ﯾﺠﺘﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﻌﻮام ﻋﺎﻟﻢ ﻻ ﯾﺤﺼﻮن‪ ،‬ﻓﮑﻨﺖ ﻓﯽ ﺑﻌﺾ اﻻوﻗﺎت اﻓﺴـﺮ اﻻﻟﻔﺎظ اﻟﺤﺪﯾﺜﯿـﮥ ﺑﻤﺎ‬‫ﯾﻔﻬﻤﻪ اوﻟﺌﮏ اﻟﻌﻮام اﻟﺤﺎﺿـﺮون‪ ،‬ﻓﺎردت ان اﻗﻮل ﻟﻪ‪ :‬اﻧﻪ ﯾﺤﻀـﺮ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻻ ﯾﻔﻬﻤﻮن ﺑﻌﺾ اﻻﻟﻔﺎظ اﻟﻌﺮﺑﯿﮥ‪ ،‬ﻓﺒﺎدر و ﻗﺎل ﻗﺒﻞ ان اﺗﮑﻠﻢ‪ :‬ﻗﺪ‬‫ﻋﻠﻤﺖ اﻧﻪ ﯾﻘﺮأ ﻋﻠﯿﮏ ﺟﻤﺎﻋﮥ و ﻓﯿﻬﻢ ﻋﺎﻣﮥ و ﻟﮑﻦ دﻗﻖ اﻻﺳﻨﺎد و ﺗﺄﻧﻖ ﻓﯽ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﻼم رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص(‪.‬‬‫ﺛﻢ ﺳﺄﻟﺘﻪ ﻋﻨﻪ ذﻟﮏ ﻋﻦ أﻫﻞ اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻣﺎ ﻟﻬﻢ ﻓﯽ اﻵﺧﺮة؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺑﻠﻐﻮا ﺑﺤﺪﯾﺜﻬﻢ اﻟﺠﻨﮥ‪ ،‬أو ﺑﻠﻐﻮا ﺑﺤﺪﯾﺜﻬﻢ ﺑﯿﻦ ﯾﺪي اﻟﺮﺣﻤﻦ )اﻟﺸﮏ ﻣﻨﯽ(‬‫ﺛﻢ ﺑﮑﯽ ﺑﮑـﺎء ﻋﺎﻟﯿـﺎ و ﺿـﻤﻨﯽ إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺼـﺼﺖ ذﻟـﮏ ﻋﻠﯽ ﺑﻌﺾ ﻣﻦ ﻟﻪ ﯾـﺪ ﻓﯽ اﻟﺘﻌﺒﯿﺮ‪ .‬و ﺳـﺄﻟﺘﻪ ﻋﻦ ﺗﻌﺒﯿﺮ اﻟﺒﮑـﺎء و اﻟﻀﻢ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻻ ﺑـﺪ ان‬‫ﯾﺠﺮي ﻟﮏ ﺷﯽء ﻣﻤﺎ ﺟﺮي ﻟﻪ ﻣﻦ اﻻﻣﺘﺤﺎن‪ ،‬ﻓﻮﻗﻊ ﻣﻦ ذﻟﮏ ﺑﻌﺪ ﺗﻠﮏ اﻟﺮؤﯾﺎ ﻋﺠﺎﺋﺐ و ﻏﺮاﺋﺐ ﮐﻔﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﺷﺮﻫﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪307 :‬‬‫و ﺑﺨﻢ ﻗﺎم ﻓﯿﻬﻢ ﺧﺎﻃﺒﺎ ﺗﺤﺖ اﺷﺠﺎر ﺑﻬﺎ ﮐﺎن ﯾﻔﯿﺄ‬‫ﻗﺎﺋﻼ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻘﺪ ﺻﺎر ﻣﻮﻻه ﮐﻤﺎ ﮐﻨﺖ ﻋﻠﯿﺎ‬‫ﺧﻢ ﺑﺎﻟﺨﺎء اﻟﻤﻌﺠﻤﮥ اﻟﻤﻀﻤﻮﻣﮥ ﻣﻮﺿﻊ ﺑﺎﻟﺠﺤﻔﮥ ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬و ﯾﻘﺎل ﻓﯿﻪ‪:‬‬‫ﺧﻢ ﺑﺤﺬف ﺻﺪره‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 162‬از ‪184‬‬‫ﻗﺎل ﻓﯽ »اﻟﻘﺎﻣﻮس«‪ :‬ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﻮﺿﻊ ﺑﺎﻟﺠﺤﻔﮥ ﺑﯿﻦ اﻟﺤﺮﻣﯿﻦ‪.‬‬‫و ﺿﻤﯿﺮ ﻗﺎم ﻋﺎﺋﺪ اﻟﯽ اﻟﺮﺳﻮل ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫و ﺿﻤﯿﺮ ﻓﯿﻬﻢ اﻟﯽ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ و ان ﻟﻢ ﯾﺘﻘﺪم ﻟﻬﻢ ذﮐﺮ‪ ،‬ﻟﮑﻦ اﻟﺴﯿﺎق ﻗﺮﯾﻨﮥ ﻋﻠﯽ إرادة ذﻟﮏ‪.‬‬‫و ﺧﺎﻃﺒﺎ ﺣﺎل ﻣﻦ ﻓﺎﻋﻞ ﻗﺎم‪ ،‬و ﯾﺼﺢ ان ﯾﮑﻮن ﻣﻦ ﻓﺎﻋﻞ ﺧﺎﻃﺒﺎ‪ ،‬ﻋﻠﯽ اﻟﺘﺪاﺧﻞ او اﻟﺘﺮادف‪.‬‬‫و ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ« ﻫﻮ ﻣﻘﻮل اﻟﻘﻮل‪ ،‬و ﻫﻮ اﺷﺎرة اﻟﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻻﺗﯽ‪.‬‬‫و اﻟﺒﯿﺘﺎن اﺷﺎرة اﻟﯽ اﻟﻔﻀﯿﻠﮥ اﻟﺘﯽ ﻫﯽ ﻣﻦ اﻋﻈﻢ اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و اﻟﺘﮑﺮﻣﮥ ﻣﻦ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ ﻟﻮﺻﯿﻪ‪ ،‬اﻟﺘﯽ ﻧﻘﺺ ﻋﻨﻬﺎ اﻻﻓﺎﺿﻞ‪.‬‬‫و ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻣﺘﻮاﺗﺮ ﻋﻨﺪ اﮐﺜﺮ اﺋﻤﮥ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﻄﺒﺮي‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه«‬‫اﻟﻒ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻓﯿﻪ ﮐﺘﺎﺑﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ‪ :‬وﻗﻔﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﺎﻧﺪﻫﺸﺖ ﻟﮑﺜﺮة ﻃﺮﻗﻪ اﻧﺘﻬﯽ ]‪ [1] .[1‬ﻗﺎل اﻟـﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ج ‪ 2‬ص ‪ :254‬ﻟﻤﺎ ﺑﻠﻎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ‬‫اﻟﻄﺒﺮي ان اﺑﻦ اﺑﯽ داود ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻋﻤﻞ ﮐﺘﺎب اﻟﻔﻀﺎﺋﻞ و ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯽ ﺗﺼﺤﯿﺢ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬رأﯾﺖ ﻣﺠﻠﺪا ﻣﻦ ﻃﺮق اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻻﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ ﻓﺎﻧﺪﻫﺸﺖ ﻟﻪ و ﻟﮑﺜﺮة ﺗﻠﮏ اﻟﻄﺮق‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪308 :‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﺤﺎﮐﻢ أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺒﯿﻊ‪ :‬و اﻣﺎ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه«‬‫ﻓﻠﻪ ﻃﺮق ﺟﯿﺪة اﻓﺮدﺗﻬﺎ ﺑﻤﺼﻨﻒ اﻧﺘﻬﯽ ]‪ .[1‬ﻗﺎل اﻟﺤﻤﻮي ﻓﯽ »ﻣﻌﺠﻢ اﻻدﺑﺎء« ج ‪ 18‬ص ‪ 80‬ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﻄﺒﺮي‪ :‬ﻟﻪ ﮐﺘﺎب ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﺗﮑﻠﻢ ﻓﯽ اوﻟﻪ ﺑﺼﺤﮥ اﻻﺧﺒﺎر اﻟﻮاردة ﻓﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﺗﻼه ﺑﺎﻟﻔﻀﺎﺋﻞ‪ ،‬و ﻟﻢ ﯾﺘﻢ‪.‬‬‫و ﻗﺎل ﻓﯽ ص ‪ :74‬و ﮐﺎن إذا ﻋﺮف ﻣﻦ اﻧﺴﺎن ﺑﺪﻋـﮥ اﺑﻌـﺪه و اﻃﺮﺣﻪ‪ ،‬و ﮐﺎن ﻗﺪ ﻗﺎل ﺑﻌﺾ اﻟﺸـﯿﻮخ ﺑﺒﻐﺪاد ﺑﺘﮑﺬﯾﺐ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ و ﻗﺎل ﻫﺬا‬‫اﻻﻧﺴﺎن ﻓﯽ ﻗﺼﯿﺪة ﻣﺰدوﺟﮥ ﯾﺼﻒ ﻓﯿﻬﺎ ﺑﻠﺪا ﺑﻠﺪا و ﻣﻨﺰﻻ ﻣﻨﺰﻻ اﺑﯿﺎﺗﺎ ﯾﻠﻮح ﻓﯿﻬﺎ اﻟﯽ ﻣﻌﻨﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﺛﻢ ﻣﺮرﻧﺎ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ .‬ﮐﻢ ﻗﺎﺋﻞ ﻓﯿﻪ ﺑﺰورﺟﻢ‪ .‬ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ و اﻟﻨﺒﯽ اﻻﻣﯽ‪.‬‬‫و ﺑﻠﻎ اﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﺎﺑﺘـﺪأ ﺑﺎﻟﮑﻼم ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم و ذﮐﺮ ﻃﺮق ﺣـﺪﯾﺚ ﺧﻢ ﻓﮑﺜﺮ اﻟﻨﺎس ﻻﺳـﺘﻤﺎع ذﻟﮏ و‬‫اﺳﺘﻤﻊ ﻗﻮم ﻣﻦ اﻟﺮواﻓﺾ ﻣﻦ ﺑﺴﻂ ﻟﺴﺎﻧﻪ ﺑﻤﺎ ﻻ ﯾﺼﻠﺢ ﻓﯽ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ ﻓﺎﺑﺘﺪأ ﺑﻔﻀﺎﺋﻞ اﺑﯽ ﺑﮑﺮ و ﻋﻤﺮ ‪...‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾـﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾـﮥ« ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻟﻄﺒﺮي‪ :‬اﻧﯽ رأﯾﺖ ﻟﻪ ﮐﺘﺎﺑﺎ ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ اﺣﺎدﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪﯾﻦ ﺿـﺨﻤﯿﻦ‪ ،‬و ﮐﺘﺎﺑﺎ‬‫ﺟﻤﻊ ﻓﯿﻪ ﻃﺮق ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻄﯿﺮ و ذﮐﺮه ﻟﻪ ﺷﯿﺦ اﻟﻄﺎﺋﻔﮥ اﺑﻮ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﻄﻮﺳﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (460‬ﻓﯽ ﻓﻬﺮﺳﺘﻪ و ﻗﺎل اﺧﺒﺮﻧﺎ ﺑﻪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪون‪،‬‬‫ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ اﻟﺪوري‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﮐﺎﻣﻞ‪:‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺴـﯿﺪ اﺑﻦ ﻃﺎوس ﻓﯽ »اﻻﻗﺒﺎل« و ﻋﻦ ذﻟﮏ‪ ،‬رواه ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺘﺎرﯾﺦ اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﺻـﻨﻔﻪ و ﺳﻤﺎه »ﮐﺘﺎب اﻟﺮد ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺤﺮﻗﻮﺻﯿﮥ« روي ﻓﯿﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﯾﻮم اﻟﻐﺪﯾﺮ و روي ذﻟﮏ ﻣﻦ ﺧﻤﺲ و ﺳﺒﻌﯿﻦ ﻃﺮﯾﻘﺎ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ ج ‪ 3‬ص ‪ ،231‬ﻗﺎل‪ :‬اﻣﺎ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻄﯿﺮ ﻓﻠﻪ ﻃﺮق ﮐﺜﯿﺮة ﺟﺪا ﻗﺪ اﻓﺮدﺗﻬﺎ ﺑﻤﺼﻨﻒ‪ ،‬و ﻣﺠﻤﻮﻋﻬﺎ ﯾﻮﺟﺐ ان ﯾﮑﻮن اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫ﻟ ﻪ ا ﺻﻞ ‪.‬‬
‫و اﻣﺎ‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻠﻪ ﻃﺮق ﺟﯿﺪة و ﻗﺪ اﻓﺮدت ذﻟﮏ اﯾﻀﺎ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪309 :‬‬‫ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻋـﺪه اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻤﺠﺘﻬـﺪ ﻧﺰﯾﻞ ﺣﺮم اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺿـﯿﺎء اﻟـﺪﯾﻦ ﺻﺎﻟـﺢ ﺑﻦ ﻣﻬﺪي اﻟﻤﻘﺒﻠﯽ ﻓﯽ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮة اﻟﺘﯽ ﺟﻤﻌﻬﺎ ﻓﯽ اﺑﺤﺎﺛﻪ اﻋﻨﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 163‬از ‪184‬‬‫ﻟﻔﻆ‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه ]‪.«[1‬‬‫و ﻫﻮ ﻣﻦ اﺋﻤﮥ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﺘﻘﻮي و اﻻﻧﺼﺎف‪.‬‬‫و ﻣﻊ اﻧﺼﺎف اﻻﺋﻤﮥ ﺑﺘﻮاﺗﺮه ﻓﻼ ﯾﻤﻞ ﺑﺎﯾﺮاد ﻃﺮﻗﻪ‪ ،‬ﺑﻞ ﯾﺘﺒﺮك ﺑﺒﻌﺾ ﻣﻨﻬﺎ‪:‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻤﺤﺐ ﻟا ﻄﺒﺮي رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﻣﻦ ﻋﺎزب رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻋﻨﺪ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﯽ ﺳﻔﺮ‪ ،‬ﻓﻨﺰﻟﻨﺎ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪،‬‬‫ﻓﻨﻮدي ﻓﯿﻨﺎ‪:‬‬‫اﻟﺼﻠﻮة ﺟﺎﻣﻌﮥ‪ ،‬و ﮐﺴﺢ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺗﺤﺖ ﺷﺠﺮة‪ ،‬ﻓﺼﻠﯽ اﻟﻈﻬﺮ و اﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل‪:‬‬‫»أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن اﻧﯽ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎﺧـﺬ ﺑﯿـﺪ ﻋﻠﯽ و ﻗﺎل‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ]‪ [1‬ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﺠﺎﻫﺪ اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻗﺪس ﺳـﺮه ﻓﯽ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪1‬‬‫ص ‪ :306‬و ﻓﯽ »ﺗﻌﻠﯿﻖ ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﻌﻘﻮل« ج ‪ 2‬ص؟؟؟ ‪ 3‬ﻧﻘﻞ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺴﯿﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻮزﯾﺮ ﻓﯽ »ﻃﺒﻖ اﻟﺤﻠﻮي« ﺗﺎرﯾﺨﻪ اﻟﻤﻌﺮوف ﻋﻦ‬‫اﻟﺴﯿﺪ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ :‬ان‬‫ﺣﺪﯾﺚ »ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه« ﻟﻪ ﻣﺎﺋﮥ و ﺧﻤﺴﻮن ﻃﺮﯾﻘﺎ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﻟﻢ ﯾﻌﺮف ﮐﻞ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﺣﻔﺎظ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻻ اﻻﻓﺮاد‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﺴﯿﺪ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻻﻣﯿﺮ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ان ﻟﻪ ﻣﺎﺋﮥ و ﺧﻤﺴﯿﻦ ﻃﺮﯾﻘﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﻘﺒﻠﯽ اﻟﻤﺘﺮﺟﻢ )ص ‪ (142‬ﻣﻦ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ﺑﻌﺪ ﺳﺮده ﻟﺒﻌﺾ ﻃﺮق ﻫﺬا اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ :‬ﻓﺎن ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻫﺬا ﻣﻌﻠﻮﻣﺎ ﻓﻤﺎ ﻓﯽ اﻟﺪﯾﻦ ﻣﻌﻠﻮم‪،‬‬‫و ﺟﻌﻞ ﻫـﺬا ﻓﯽ اﻟﻔﺼﻮل ﻣﻦ اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮ ﻟﻔﻈﺎ‪ ،‬و ﮐـﺬﻟﮏ ﺣـﺪﯾﺚ اﻟﻤﻨﺰﻟﮥ‪ ،‬و اﻗﺮ اﻟﺠﻼل ﮐﻼم اﻟﻔﺼﻮل ﻓﯽ ﺗﻮاﺗﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ و ﻟﻢ ﯾﺴـﻠﻤﻪ‬‫ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻤﻨﺰﻟﮥ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و اﻧﻤﺎ ﻫﻮ )ﯾﻌﻨﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻤﻨﺰﻟﮥ( ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺸﻬﻮر ﻻ ﻣﺘﻮاﺗﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪310 :‬‬‫ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﻟﮏ ﯾﺎ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬اﺻﺒﺤﺖ و اﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ ]‪.[1‬‬‫اﺧﺮﺟﻪ اﺣﻤﺪ ﻓﯽ »ﻣﺴﻨﺪه« ]‪ [2‬و اﺧﺮﺟﻪ ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻋﻤﺮ و زاد ﺑﻌﺪ ﻗﻮﻟﻪ‪» :‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ :‬و اﻧﺼـﺮ ﻣﻦ ﻧﺼـﺮه‪ ،‬و اﺣﺐ ﻣﻦ‬‫اﺣﺒﻪ«‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺷﻌﺒﮥ‪ :‬او ﻗﺎل‪» :‬و اﺑﻐﺾ ﻣﻦ اﺑﻐﻀﻪ ]‪.«[3‬‬‫و ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺸﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺟﻼ ﺳـﻤﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪،‬‬‫ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻟا ﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه؟«‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﻘﺎم ﺳﺘﮥ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا ﺑﺬﻟﮏ ]‪.[4‬‬‫و ﻋﻦ زﯾﺎد ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺎد ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﯾﻨﺸﺪ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ [1] :‬ذﺧﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ ص ‪ 67‬ط ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻘﺪﺳﯽ ﺑﻤﺼﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 4‬ص ‪ 281‬ﻋﻦ ﻋﻔﺎن‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﻤﺎد ﺑﻦ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ زﯾﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺪي ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب ﻗﺎل‪:‬‬‫ﮐﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ‪ ...‬اﻟﺦ‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺮﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة ﻟﻤﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻄﺒﺮي ج ‪ 2‬ص ‪ 161‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﺣﻤﺪ و اﺑﻦ اﻟﺴﻤﺎن و ذﺧﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ ص ‪.67‬‬‫]‪ [4‬ذﺧﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ ص ‪ -67‬و ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ ج ‪ 9‬ص ‪ 107‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻓﯿﻪ اﺑﻮ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﻟﻢ اﻋﺮﻓﻪ اﻻ ان ﯾﮑﻮن ﺑﺸﯿﺮ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﻓﺎن ﮐﺎن ﻫﻮ ﻓﻬﻮ‬‫ﺛﻘـﮥ‪ ،‬و ﺑﻘﯿـﮥ رﺟﺎﻟﻪ ﺛﻘﺎت‪ ،‬و ﻗﺎل ﻓﯽ ﻫﺎﻣﺸﻪ‪ :‬اﺑﻮ ﺳـﻠﯿﻤﺎن ﻫﻮ زﯾﺪ ﺑﻦ وﻫﺐ ﮐﻤﺎ وﻗﻊ ﻋﻨﺪ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ -‬و ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 6‬ص ‪ 403‬ﻧﻘﻼ ﻋﻦ‬‫»اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻻوﺳﻂ« ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و ﻓﯿﻪ‪ :‬ﻓﻘﺎم اﺛﻨﯽ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ ﻓﺸﻬﺪوا ﺑﺬﻟﮏ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪311 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 164‬از ‪184‬‬‫اﻧﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺟﻼ ﻣﺴﻠﻤﺎ ﺳﻤﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﺎ ﻗﺎل؟‬‫ﻓﻘﺎم اﺛﻨﺎ ﻋﺸﺮ رﺟﻼ ﺑﺪرﯾﺎ‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا ]‪.[1‬‬‫و ﻋﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻗـﺪ ﺟـﺎءه اﻋﺮاﺑﯿـﺎن ﯾﺨﺘﺼـﻤﺎن‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻌﻠﯽ‪ :‬اﻗﺾ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﯾﺎ اﺑﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﻓﻘﻀـﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ﻓﻘﺎل اﺣـﺪﻫﻤﺎ‪ :‬ﻫـﺬا ﯾﻘﻀـﯽ ﺑﯿﻨﻨﺎ؟‬‫ﻓﻮﺛﺐ ﻋﻤﺮ إﻟﯿﻪ و اﺧﺬ ﺑﺘﻠﺒﯿﺒﻪ و ﻗﺎل‪:‬‬‫وﯾﺤﮏ ﻣﺎ ﺗﺪري ﻣﻦ ﻫﺬا؟ ﻫﺬا ﻣﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ و ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻠﯿﺲ ﺑﻤﺆﻣﻦ‪.‬‬‫اﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ اﻟﺴـﻤﺎن ﻓﯽ ﮐﺘﺎب »اﻟﻤﻮاﻓﻘﮥ« ]‪ [1] .[2‬ﻣﺴﻨﺪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 1‬ص ‪ 88‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﺮﺑﯿﻊ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬‫اﺑﻦ أﺑﯽ ﺻﺎﻟﺢ اﻻﺳﻠﻤﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ زﯾﺎد ﺑﻦ أﺑﯽ زﯾﺎد‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ -‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و رواه اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪ 106‬ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﺣﻤﺪ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬رﺟﺎﻟﻪ ﺛﻘﺎت‪.‬‬‫و رواه اﯾﻀﺎ اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ« ج ‪ 7‬ص ‪.348‬‬‫]‪ [2‬ذﺧﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ ص ‪ 67‬ط ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻘﺪﺳﯽ ﺑﻤﺼﺮ‪.‬‬‫و ﻣﻨـﺎﻗﺐ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ ص ‪ 97‬ط ﺗﺒﺮﯾﺰ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﺑﻬـﺬا اﻻﺳـﻨﺎد ﻋﻦ أﺑﯽ ﺳـﻌﺪ ﻫﺬا‪ ،‬أﺧﺒﺮﻧﯽ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺳـﻤﻌﺎن اﻟﺠﻮاﻟﻘﯽ‬‫ﺑﻌﺴـﮑﺮ ﻣﮑﺮم ﺑﻘﺮاءﺗﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ اﺑﻮ ﻃﺎﻫﺮ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮارث ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻌﺴـﮑﺮي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻋﻤﺮو‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ‬‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ اﻟﺰﺑﯿﺪي‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﺣﺴﺎن‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﻗﺎل‪ :‬ﺟﺎء اﻋﺮاﺑﯿﺎن ‪ ..‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و »ارﺟﺢ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ« ص ‪ 573‬ط ﻻﻫﻮر ﻟﻠﻌﻼﻣﮥ اﻻﻣﺮ ﺗﺴﺮي‪ ،‬روي اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻣﻦ اﺑﻦ اﻟﺴﻤﺎن‪ ،‬و ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻄﺒﺮي‪.‬‬‫و »روض اﻻزﻫﺮ« ص ‪ 366‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد‪ ،‬ﻟﻠﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﻮﻟﻮي اﻟﺴﯿﺪ ﺷﺎه ﺗﻘﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪312 :‬‬‫و اﺧﺮج ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﯿﻪ ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﺰﻟﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﻮاد ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬وادي ﺧﻢ‪ ،‬ﻓﺎﻣﺮ‬‫ﺑﺎﻟﺼﻼة ﻓﺼﻼﻫﺎ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺨﻄﺒﻨﺎ‪ ،‬و ﻇﻠﻞ ﻟﺮﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﺜﻮب ﻋﻠﯽ ﺷﺠﺮة ﻣﻦ اﻟﺸﻤﺲ‪ ،‬ﻓﻘﺎل اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪» :‬أ و ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن‬‫أ و ﻟﺴﺘﻢ ﺗﺸﻬﺪون اﻧﯽ اوﻟﯽ ﺑﮑﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه ]‪.«[1‬‬‫و ﻗﺎل ]‪ [2‬ﺑﻌﺪ رواﯾﮥ ﺗﻌﺬﯾﺐ اﻟﺤﺎرث ]‪ [3‬اﻟﺘﯽ ﺳﯿﺠﯽء ان ﺷﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯿﻤﺎ ﺑﻌﺪ‪:‬‬‫و ﻓﯽ »اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﻟﻠﺤﺎﻓﻆ اﻟﺴـﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »ﻣﺴـﻨﺪ« ﺳـﻌﺪ اﺑﻦ اﺑﯽ وﻗﺎص ﻓﯽ ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﻮﯾﻞ ﻣﻨﻪ‪ :‬ﻓﺮﻓﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‬‫ﯾـﺪﯾﻪ ﺣﺘﯽ ﻧﻈﺮت ﺑﯿـﺎض اﺑﻄﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ﺛﻼث ﻣﺮات‪ .‬اﺧﺮﺟﻪ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ‬‫ﻣﻨﺼﻮر ]‪ .[4‬ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻮي اﻟﻘﻠﻨﺪر‪ ،‬ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪.‬‬‫]‪ [1‬اﻟﻤﺴﻨﺪ ج ‪ 4‬ص ‪ 372‬ﻋﻦ ﺳـﻔﯿﺎن )أو ﻋﻔﺎن(‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﻮاﻧـﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻤﻐﯿﺮة‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﯿـﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﯿﻤﻮن أﺑﯽ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل زﯾﺪ ﺑﻦ‬‫أرﻗﻢ و أﻧﺎ أﺳﻤﻊ‪ :‬ﻧﺰﻟﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ‪ ..‬اﻟﺦ‬‫]‪ [2‬أي و ﻗﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﺻﻼح اﻟﺼﻨﻌﺎﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﺮوﺿﮥ«‪.‬‬‫]‪ [3‬اﻟﺤﺎرث ﺑﻦ ﻧﻌﻤﺎن اﻟﻔﻬﺮي اﻟـﺬي ﺳﺄل اﻟﻌـﺬاب ﻟﻨﻔﺴﻪ ﻟﻤﺎ ﺳـﻤﻊ ان اﻟﻨﺒﯽ ص ﻧﺼﺐ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم ﻟﻠﺨﻼﻓﮥ و ﺟﻌﻠﻪ ﻣﻮﻟﯽ‬‫ﻟﻠﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻌﺬﺑﻪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻘﺎﻫﺮ‪.‬‬‫]‪ [4‬ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر‪ :‬ﺑﻦ ﺷﻌﺒﮥ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ أﮐﺎﺑﺮ ﺣﻔﺎظ اﻟﺤﺪﯾﺚ ﻓﯽ اﻟﻘﺮن اﻟﺜﺎﻟﺚ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »اﻟﺘﺬﮐﺮة« ج ‪ 2‬ص ‪ 416‬و ﻗﺎل‪ :‬اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻻﻣﺎم اﻟﺤﺠﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪313 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 165‬از ‪184‬‬‫و ذﮐﺮ اﻟﺨﻄﺒـﮥ ﺑﻄﻮﻟﻬﺎ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺤﻤﯿﺪ اﻟﻤﺤﻠﯽ ]‪ [1‬ﻓﯽ »ﻣﺤﺎﺳﻦ اﻻزﻫﺎر« أﺑﻮ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﻤﺮوزي‪ ،‬ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر ﺑﻦ ﺷﻌﺒﮥ‪ ،‬و ﯾﻘﺎل‪:‬‬‫اﻟﻄﺎﻟﻘﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﺒﻠﺨﯽ اﻟﻤﺠﺎور ﺻﺎﺣﺐ »اﻟﺴﻨﻦ«‪.‬‬‫ﺳﻤﻊ ﻣﺎﻟﮑﺎ‪ ،‬و ﻓﻠﯿﺢ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬و ﻟﻠﯿﺚ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ ،‬و ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﯾﺎد‪ ،‬و أﺑﺎ ﻣﻌﺸﺮ‪ ،‬و أﺑﺎ ﻋﻮاﻧﮥ و ﻃﺒﻘﺘﻬﻢ‪.‬‬‫و ﻋﻨﻪ أﺣﻤﺪ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻻﺛﺮم‪ ،‬و ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬و أﺑﻮ داود‪ ،‬و ﺑﺸﺮ ﺑﻦ ﻣﻮﺳﯽ‪ ،‬و أﺑﻮ ﺷﻌﯿﺐ اﻟﺤﺮاﻧﯽ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﺎﺋﻎ و ﺧﻠﻖ‪.‬‬‫ﻗﺎل ﺳﻠﻤﮥ ﺑﻦ ﺷﻌﯿﺐ‪ :‬ذﮐﺮت ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻣﻨﺼﻮر ﻻﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬ﻓﺄﺣﺴﻦ اﻟﺜﻨﺎء ﻋﻠﯿﻪ و ﻓﺨﻢ اﺻﺮه‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ‪ :‬ﺛﻘﮥ ﻣﻦ اﻟﻤﺘﻘﻨﯿﻦ اﻻﺛﺒﺎت ﻣﻤﻦ ﺟﻤﻊ و ﺻﻨﻒ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل ﺣﺮب اﻟﮑﺮﻣﺎﻧﯽ‪ :‬أﻣﻠﯽ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻧﺤﻮا ﻣﻦ ﻋﺸـﺮة آﻻف ﺣـﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﺣﻔﻈﻪ‪ ،‬ﻣﺎت ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻤﮑـﮥ ﻓﯽ رﻣﻀﺎن ﺳـﻨﮥ )‪ (227‬و ﻫﻮ ﻓﯽ ﻋﺸـﺮ‬‫ا ﻟﺘ ﺴ ﻌﯿ ﻦ ‪.‬‬‫]‪ [1‬اﻟﺤﻤﯿﺪ اﻟﻤﺤﻠﯽ‪ :‬ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻨﻬﻤﯽ‪ ،‬اﻟﻮادﻋﯽ‪ ،‬اﻟﻬﻤﺪاﻧﯽ‪.‬‬‫ﮐﺎن ﻣﻦ ﻣﺘﮑﻠﻤﯽ ﺷـﯿﻮخ اﻟﺰﯾﺪﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻗﺘﻞ ﻓﯽ ﺳـﻨﮥ )‪ (652‬و ﻟﻪ ﻣﺼـﻨﻔﺎت ﻣﺸـﻬﻮرة ﻣﻨﻬﺎ »اﻟﻌﻤـﺪة« ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪﯾﻦ‪ ،‬و »اﻟﻌﻘﺪ اﻟﻔﺮﯾﺪ« و‬‫»اﻟﺤﺴﺎم اﻟﻮﺳﯿﻂ« و »ﻋﻘﯿﺪة اﻵل« و »اﻟﺤﺪاﺋﻖ اﻟﻮردﯾﮥ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻻﺋﻤﮥ اﻟﺰﯾﺪﯾﮥ« ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ ﺗﺮاﺟﻢ أﺋﻤﺘﻬﻢ ﻣﻔﺼﻞ‪ ،‬و ﺑﺪأ ﺑﺄﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ‬‫اﻟّﺴـ ﻼم‪ ،‬ﺛﻢ ﻟا ﺤﺴﻦ اﻟﺴـﺒﻂ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﺤﺴـﯿﻦ اﻟﺸـﻬﯿﺪ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﺜﻨﯽ‪ ،‬ﺛﻢ زﯾﺪ اﻟﺸﻬﯿﺪ‪ ،‬ﺛﻢ اﺑﻨﻪ ﯾﺤﯿﯽ‪ ،‬ﺛﻢ اﻟﻨﻔﺲ اﻟﺰﮐﯿﮥ‪ ،‬و ﻫﮑﺬا اﻟﯽ ﻣﺘﻤﻢ‬‫اﻟﺜﻼـﺛﯿﻦ ﻣﻦ أﺋﻤﺘﻬﻢ‪ ،‬و ﻫﻮ اﻻﻣـﺎم اﻟﻤﻨﺼﻮر ﺑـﺎﻟﻠّﻪ اﻟـﺬي ﺗـﺄﺗﯽ ﺗﺮﺟﻤﺘﻪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻓﯽ ﺧﺎﺗﻤـﮥ اﻟﮑﺘﺎب أورد ﺟﻤﻠـﮥ ﻣﻦ ﻣﻨﺎﻗﺐ أﻫﻞ‬‫اﻟﺒﯿﺖ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪314 :‬‬‫ﻓﯽ ﺷﺮح ﻗﻮل اﻻﻣﺎم اﻟﻤﻨﺼﻮر ]‪ [1‬ﺑﺎﻟّﻠﻪ‪» :‬أﯾﻬﻤﺎ ﻧﺺ ﺑﻬﻤﺎ أﺟﻤﻞ ﻟﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﮑﯽ و اﻟﯿﺜﺮﺑﯽ« ]‪ [1‬اﻻﻣﺎم اﻟﻤﻨﺼﻮر ﺑﺎﻟّﻠﻪ ﻣﺸﺘﺮك‪.‬‬‫ﺑﯿﻦ أﺑﯽ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻤﻨﺼﻮر ﺑﺎﻟﻠّﻪ اﻻﻣﺎم اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﻬﺎدي اﻟﯽ اﻟﺤﻖ اﻟﯿﻤﻨﯽ أﺣﺪ أﺋﻤﮥ اﻟﺰﯾﺪﯾﮥ ﻓﯽ اﻟﺪﯾﺎر‬‫اﻟﯿﻤﻨﯿﮥ‪ ،‬اﻟﻤﻮﻟﻮد ﺳﻨﮥ )‪ (596‬و اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﻋﺎم )‪ (670‬و ﮐﺎن ﻣﻌﺎﺻـﺮا ﻟﻠﻌﻼﻣـﮥ اﻟﺤﻤﯿﺪ اﻟﻤﺤﻠﯽ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺷﺎﻋﺮا ﻟﻪ ارﺟﻮزة ﻓﯽ اﻻﻣﺎﻣﮥ ﺗﺸـﺘﻤﻞ‬‫ﻋﻠﯽ )‪ (708‬ﺑﯿﺘﺎ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ‪:‬‬‫اﻻﻣﺮ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ اﻟﻨﺒﯽ اﻟﻤﺮﺳﻞ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﻓﺼﻞ ﻻﺑﻦ ﻋﻤﻪ ﻋﻠﯽ‬‫ﮐﺎن ﺑﻨﺺ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻔﺮد اﻟﻌﻠﯽ و ﺣﮑﻤﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺪو و اﻟﻮﻟﯽ‬‫و رﺑﻨﺎ ﺷﻖ اﺳﻤﻪ ﻣﻦ اﺳﻤﻪ ﻓﻤﻦ ﻟﻪ ﺳﻬﻢ ﮐﻤﺜﻞ ﺳﻬﻤﻪ‬‫و ﻫﻮ اﺧﺘﯿﺎر اﻟﱠﻠﻪ دون ﺧﺼﻤﻪ و ﻫﻮ اذان رﺑﻨﺎ ﻓﯽ ﺣﮑﻤﻪ‬‫ﺑﻠﻎ ﻋﻦ رب ﻟا ﺴﻤﺎ ﺑﺮاءة و اﺧﺘﯿﺮ ﻟﻠﺘﺒﻠﯿﻎ و اﻟﻘﺮاءة‬‫اﺧﺘﺎر ذو اﻟﻌﺮش ﻋﻠﯿﺎ ﻧﻔﺴﻪ ﺟﻬﺮا و ﺧّﻠﯽ ﺟﻨﻪ و اﻧﺴﻪ‬‫و ﺑﯿﻦ أﺑﯽ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻤﻨﺼﻮر ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ ﺣﻤﺰة ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﺣﻤﺰة ‪ ..‬ﯾﻨﺘﻬﯽ ﻧﺴﺒﻪ اﻟﯽ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﻃﺒﺎﻃﺒﺎ‬‫ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﺑﻦ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻬﻤﺎ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫ﮐﺎن أﺣﺪ أﺋﻤﮥ اﻟﺰﯾﺪﯾﮥ ﻓﯽ دﯾﺎر اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎﺋﻬﻢ و زﻣﺮاﺋﻬﻢ‪ ،‬ﺑﻮﯾﻊ ﻟﻪ ﺳـﻨﮥ )‪ (593‬و اﺳﺘﻮﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﺻﻨﻌﺎء و ذﻣﺎر‪ ،‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪(614‬‬‫و ﻟﻪ ﻣﺼـﻨﻔﺎت ﻣﻤﺘﻌﮥ ﻓﯽ اﻟﻔﻘﻪ و اﻻﺻﻮل و اﻟﮑﻼم و اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻟﻤﺬﻫﺐ و اﻻدب‪ ،‬و ﺗﻮﺟﺪ ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﺿﺎﻓﯿﮥ ﻓﯽ »اﻟﺤﺪاﺋﻖ اﻟﻮردﯾﮥ« اﻟﺘﯽ‬‫ذﮐﺮت ﺳﺎﺑﻘﺎ ﻟﻠﻌﻼﻣﮥ اﻟﺤﻤﯿﺪ اﻟﻤﺤﻠﯽ ﻓﯽ ﻧﺤﻮ )‪ (60‬ﺻـﺤﯿﻔﮥ ﺗﺤﺘﻮي ﺟﻤﻠﮥ ﻣﻦ ﮐﺘﺎﺑﺎﺗﻪ و ﺧﻄﺎﺑﺎﺗﻪ ﻓﯽ دﻋﺎﯾﺎﺗﻪ و ﺟﻬﺎداﺗﻪ و ﺷﯿﺌﺎ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ‬‫ﻣﻨﺎﻗﺒﻪ و ﮐﺮاﻣﺎﺗﻪ و ﻣﻘﺎﻣﺎﺗﻪ و ﺷـﻄﺮا واﻓﺮا ﻣﻦ ﺷـﻌﺮه ﻓﯽ ﻣﻮاﺿـﯿﻊ ﻣﺘﻨﻮﻋـﮥ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻗﺼﺎﺋـﺪه ﻗﺼـﯿﺪﺗﻪ اﻟﻐﺪﯾﺮﯾـﮥ اﻟﺘﯽ أوردﻫﺎ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﺠﺎﻫﺪ‬‫اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻗﺪس ﺳﺮه ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪315 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 166‬از ‪184‬‬‫ﺑﺴـﻨﺪه اﻟﯽ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻗـﺎل‪ :‬أﻗﺒـﻞ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﺣﺠـﮥ اﻟﻮداع ﺣﺘﯽ ﻧﺰل ﺑﻐـﺪﯾﺮ اﻟﺠﺤﻔـﮥ ﺑﯿﻦ ﻣﮑـﮥ و اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﻓـﺄﻣﺮ‬‫ﺑﺎﻟﺪوﺣﺎت‪ ،‬ﻓﻘﻢ ﻣﺎ ﺗﺤﺘﻬﻦ ﻣﻦ ﺷﻮك‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻧﺎدي‪ :‬اﻟﺼـﻠﻮة ﺟﺎﻣﻌﮥ‪ ،‬ﻓﺨﺮﺟﻨﺎ اﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﯾﻮم ﺷﺪﯾﺪ اﻟﺤﺮ‪ ،‬و ان ﻣﻨﺎ ﻣﻦ ﯾﻀﻊ ﺑﻌﺾ رداﺋﻪ ﻋﻠﯽ رأﺳﻪ و‬‫ﺑﻌﻀﻪ ﻋﻠﯽ ﻗﺪﻣﻪ ﻣﻦ ﺷﺪة اﻟﺮﻣﻀﺎء‪ ،‬ﺣﺘﯽ أﺗﯿﻨﺎ اﻟﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫ﻓﺼـﻠﯽ ﺑﻨﺎ اﻟﻈﻬﺮ‪ ،‬ﺛﻢ اﻧﺼـﺮف إﻟﯿﻨﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬اﻟﺤﻤـﺪ ﻟﻠّﻪ ﻧﺤﻤـﺪه و ﻧﺴـﺘﻌﯿﻨﻪ‪ ،‬و ﻧﺆﻣﻦ ﺑﻪ و ﻧﺘﻮﮐﻞ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﻧﻌﻮذ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﻣﻦ ﺷـﺮور أﻧﻔﺴـﻨﺎ و ﻣﻦ‬‫ﺳﯿﺌﺎت أﻋﻤﺎﻟﻨﺎ‪ ،‬اﻟـﺬي ﻻ ﻫﺎدي ﻟﻤﻦ أﺿﻞ‪ ،‬و ﻻ ﻣﻀﻞ ﻟﻤﻦ ﻫـﺪي‪ ،‬و أﺷـﻬﺪ أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ان ﻣﺤﻤـﺪا ﻋﺒـﺪه و رﺳﻮﻟﻪ أﻣﺎ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬أﯾﻬﺎ‬‫اﻟﻨـﺎس ﻓـﺎﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻟﻨﺒﯽ ﻣﻦ اﻟﻌﻤﺮ اﻻـ اﻟﻨﺼﻒ ﻣﻦ ﻋﻤﺮ اﻟـﺬي ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و ان ﻋﯿﺴـﯽ ﺑﻦ ﻣﺮﯾﻢ ﻟﺒﺚ ﻓﯽ ﻗﻮﻣﻪ أرﺑﻌﯿﻦ ﺳـﻨﮥ‪ ،‬و اﻧﯽ ﺷـﺮﻋﺖ ﻓﯽ‬‫اﻟﻌﺸﺮﯾﻦ‪ ،‬اﻻ و اﻧﯽ ﯾﻮﺷﮏ أن أﻓﺎرﻗﮑﻢ‪ ،‬أﻻ و إﻧﯽ ﻣﺴﺌﻮل و أﻧﺘﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻬﻞ ﺑﻠﻐﺘﮑﻢ؟‪ ،‬ﻓﻤﺎ ذا أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟«‪.‬‬‫ﻓﻘﺎم ﻣﻦ ﮐﻞ ﻧﺎﺣﯿـﮥ ﻣﻦ اﻟﻘﻮم ﻣﺠﯿﺐ‪ ،‬ﯾﻘﻮﻟﻮن‪ :‬ﻧﺸـﻬﺪ اﻧﮏ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻗﺪ ﺑﻠﻐﺖ رﺳﺎﻟﺘﻪ‪ ،‬و ﺟﺎﻫﺪت ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻠﻪ‪ ،‬و ﺻﺪﻋﺖ ﺑﺎﻣﺮه‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﺪﺗﻪ ﺣﺘﯽ أﺗﺎك اﻟﯿﻘﯿﻦ ﺟﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﺎ ﺧﯿﺮ ﻣﺎ ﺟﺰي ﻧﺒﯿﺎ ﻋﻦ اﻣﺘﻪ‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪» :‬أ ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﺸـﻬﺪون أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ان ﻣﺤﻤـﺪا ﻋﺒـﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و ان اﻟﺠﻨﮥ ﺣﻖ‪ ،‬و ان اﻟﻨﺎر ﺣﻖ‪ ،‬و ﺗﺆﻣﻨﻮن ﺑﺎﻟﮑﺘﺎب ﮐﻠﻪ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﺑﻠﯽ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪» :‬ﻓﺎﻧﯽ أﺷـﻬﺪ أن ﻗﺪ ﺻﺪﻗﺘﮑﻢ و ﺻﺪﻗﺘﻤﻮﻧﯽ‪ ،‬أﻻ و اﻧﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ و أﻧﺘﻢ ﺗﺒﻌﯽ ﺗﻮﺷـﮑﻮن ان ﺗﺮدوا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﻓﺎﺳﺄﻟﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﻠﻘﻮﻧﯽ‬‫ﻋﻦ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﮐﯿﻒ ﺧﻠﻔﺘﻤﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ؟«‪» .‬اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 5‬ص ‪.396‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪316 :‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺎﻋﺘﻞ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﻣﺎ ﻧﺪري ﻣﺎ اﻟﺜﻘﻼن‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻗﺎم رﺟﻞ ﻣﻦ اﻟﻤﻬﺎﺟﺮﯾﻦ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫ﺑﺄﺑﯽ و اﻣﯽ أﻧﺖ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻣﺎ اﻟﺜﻘﻼن؟‬‫ﻗـﺎل‪» :‬اﻻـﮐﺒﺮ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮف ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ و ﻃﺮف ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ‪ ،‬ﺗﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ و ﻻ ﺗﻮﻟﻮا و ﻻ ﺗﻀـﻠﻮا‪ ،‬و اﻻﺻـﻐﺮ ﻣﻨﻬﻤﺎ ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬ﻣﻦ‬‫اﺳـﺘﻘﺒﻞ ﻗﺒﻠﺘﯽ‪ ،‬و أﺟﺎب دﻋﻮﺗﯽ ﻓﻼ ﺗﻘﺘﻠﻮﻫﻢ‪ ،‬و ﻻ ﺗﻘﻬﺮوﻫﻢ‪ ،‬و ﻻ ﺗﻘﺼـﺮوا ﻋﻨﻬﻢ ﻓﺎﻧﯽ ﻗﺪ ﺳﺄﻟﺖ ﻟﻬﻢ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ ﻓﺄﻋﻄﺎﻧﯽ و ﻧﺎﺻـﺮﻫﻤﺎ‬‫ﻟﯽ ﻧﺎﺻﺮ‪ ،‬و ﺧﺎذﻟﻬﻤﺎ ﻟﯽ ﺧﺎذل‪ ،‬و وﻟﯿﻬﻤﺎ ﻟﯽ وﻟﯽ‪ ،‬و ﻋﺪوﻫﻤﺎ ﻟﯽ ﻋﺪو‪.‬‬‫أﻻ ﻓﺎﻧﻬﺎ ﻟﻦ ﺗﻬﻠﮏ اﻣﮥ ﻗﺒﻠﮑﻢ ﺣﺘﯽ ﺗﺪﯾﻦ ﺑﺎﻫﻮاﺋﻬﺎ‪ ،‬و ﺗﻈﺎﻫﺮ ﻋﻠﯽ ﻧﺒﻮﺗﻬﺎ‪ ،‬و ﺗﻘﺘﻞ ﻣﻦ ﻗﺎم ﺑﺎﻟﻘﺴﻂ«‪.‬‬‫ﺛﻢ أﺧـﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ و رﻓﻌﻬﺎ‪ ،‬و ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻣﻮﻻه‪ ،‬و ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ‬‫ﻋﺎداه« ]‪،[1‬‬‫ﻫﺬا آﺧﺮ ]‪ [1‬اﻟﺮوﺿﮥ اﻟﻨﺪﯾﮥ ﻓﯽ ﺷﺮح اﻟﺘﺤﻔﮥ اﻟﻌﻠﻮﯾﮥ ج ‪ 2‬ص ‪.236‬‬‫و اﺧﺮﺟﻪ ﺑﻬﺬا اﻟﻠﻔﻆ و اﻟﺴـﻨﺪ اﻟﻔﻘﯿﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (483‬ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ص ‪ 16‬و ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﻌﻼف اﻟﺒﺰار إذﻧﺎ ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟّﺴـ ﻼم ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ اﻟﺒﺰاز‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬ﻗﺎل‬‫ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺑﮑﺮ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﺮزاق‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﺣﺎﺗﻢ ﻣﻐﯿﺮة ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﻤﻬﻠﺒﯽ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻧﻮح ﺑﻦ ﻗﯿﺲ‬‫اﻟﻤﺪاﻧﯽ ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ ﻋﻦ اﻣﺮأة زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬ﻗﺎﻟﺖ‪ :‬اﻗﺒﻞ ﻧﺒﯽ اﻟﱠﻠﻪ ص ﻣﻦ ﻣﮑﮥ ‪ ..‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻓﯽ »اﻟﺒﺤﺎر« ﻧﻘﻼ ﻋﻦ »اﻟﻌﻤﺪة« ﻻﺑﻦ ﺑﻄﺮﯾﻖ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (600‬ص ‪ :51‬اﺑﻦ اﻣﺮأة زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬و ﻫﮑﺬا اﺧﺮﺟﻪ ﻓﯽ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪ 37‬و‬‫ﻫﻮ اﻟﺼﺤﯿﺢ ﮐﻤﺎ ﻓﯽ »اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ« ج ‪ 9‬ص ‪ 7‬ﻗﺎل اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻦ اﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺮازي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (327‬ﻓﯽ ﺣﺮف‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪317 :‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﺻﺒﺎن ﺷﺎﻓﻌﯽ«‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 167‬از ‪184‬‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺻﺒﺎن ]‪ [1‬ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »اﺳﻌﺎف اﻟﺮاﻏﺒﯿﻦ ﻓﯽ ﺳﯿﺮة اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ و ﻓﻀﺎﺋﻞ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ اﻟﻄﺎﻫﺮﯾﻦ«‬‫ﮐﻪ ﺷـﯿﺦ ﺣﺴﻦ اﻟﻌـﺪوي اﻟﺤﻤﺰاوي در »ﻣﺸﺎرق اﻻﻧﻮار ﻓﯽ ﻓﻮز أﻫﻞ اﻻﻋﺘﺒﺎر« از آن ﻧﻘﻠﻬﺎ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬اﻟﻮاو ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺎب ﺑﺎب اﻟﺼﺎد ﻣﻦ‬‫)اﻟﻮﻟﯿﺪ(‪ :‬اﻟﻮﻟﯿﺪ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ روي ﻋﻦ اﺑﻦ اﻣﺮأة زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬روي ﻋﻨﻪ ﻧﻮح ﺑﻦ ﻗﯿﺲ اﻟﻤﺪاﻧﯽ‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ اﺑﯽ ﯾﻘﻮل ذﻟﮏ‬‫]‪ [1‬ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺼـﺒﺎن‪ :‬اﺑﻮ اﻟﻌﺮﻓﺎن اﻟﺸﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺼﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ﺑﻤﺼﺮ اﻟﻘﺎﻫﺮة ﺳﻨﮥ )‪ (1206‬ﮐﺎن ﻋﺎﻟﻤﺎ‪ ،‬ادﯾﺒﺎ ﻣﺸﺎرﮐﺎ ﻓﯽ‬‫اﻟﻠﻐـﮥ و اﻟﻨﺤﻮ‪ ،‬و اﻟﺒﻼﻏـﮥ‪ ،‬و اﻟﻌﺮوض‪ ،‬و اﻟﻤﻨﻄﻖ‪ ،‬و اﻟﺴـﯿﺮة‪ ،‬و اﻟﺤـﺪﯾﺚ و ﻣﺼـﻄﻠﺤﻪ‪ ،‬و اﻟﻬﯿﺌﻪ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫـﺎ ﻧﺸﺄ ﺑﻤﺼـﺮ و ﺗﺨﺮج ﻋﻠﯽ ﻋﻠﻤﺎﺋﻬﺎ‬‫ﺣﺘﯽ ﺑﺮع ﻓﯽ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﻌﻘﻠﯿﮥ و اﻟﻨﻘﻠﯿﮥ و اﺷـﺘﻬﺮ ﺑﺎﻟﺘﺤﻘﯿﻖ و اﻟﺘﺪﻗﯿﻖ‪ ،‬و ﺷﺎع ذﮐﺮه ﻓﯽ ﻣﺼﺮ و اﻟﺸﺎم‪ ،‬و اﻟﻒ ﺗﺄﻟﯿﻒ ﮐﺜﯿﺮة ﻣﻤﺘﻌﮥ‪ ،‬ﻃﺒﻊ ﻣﻨﻬﺎ ﻣﺎ‬‫ﯾﺮﺑﻮ ﻋﻠﯽ ﻋﺸﺮة ﻣﻨﻬﺎ‪:‬‬‫»اﺳـﻌﺎف اﻟﺮاﻏﺒﯿﻦ ﻓﯽ ﺳـﯿﺮة اﻟﻤﺼﻄﻔﯽ و ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ اﻟﻄﺎﻫﺮﯾﻦ« اﻟﻔﻪ ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1185‬و »اﻟﺮﺳﺎﻟﮥ اﻟﮑﺒﺮي ﻓﯽ اﻟﺒﺴـﻤﻠﮥ« و »ارﺟﻮزة ﻓﯽ‬‫اﻟﻌﺮوض« ﻣﻊ ﺷـﺮﺣﻬﺎ‪ ،‬و »اﻟﮑﺎﻓﯿﮥ‪ ،‬و اﻟﺸﺎﻓﯿﮥ ﻓﯽ ﻋﻠﻤﯽ اﻟﻌﺮوض و اﻟﻘﺎﻓﯿﮥ« ﻣﻨﻈﻮﻣﮥ‪ ،‬و »ﺣﺎﺷـﯿﮥ ﻋﻠﯽ ﺷﺮح اﻻﺷﻤﻮﻧﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻔﯿﮥ اﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ«‬‫ﻓﯽ اﻟﻨﺤﻮ‪ ،‬و »ﺣﺎﺷـﯿﮥ ﻋﻠﯽ ﺷﺮح اﻟﻤﻠﻮي ﻋﻠﯽ اﻟﺴﻠﻢ« ﻓﯽ اﻟﻤﻨﻄﻖ و »ﺣﺎﺷﯿﮥ ﻋﻠﯽ ﺷﺮح اﻟﺮﺳﺎﻟﮥ اﻟﻌﻀﺪﯾﮥ« و »ﺣﺎﺷﯿﮥ ﻋﻠﯽ ﺷﺮح اﻟﻌﺼﺎم ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺴﻤﺮﻗﻨﺪﯾﮥ« ﻓﯽ اﻟﺒﻼﻏﮥ‪ ،‬و »ﺣﺎﺷﯿﮥ ﻋﻠﯽ اﻟﺴﻌﺪ« ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻟﺒﯿﺎن‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪318 :‬‬‫]و ﻗـﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﯾﻮم ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه‪ ،‬و اﺣﺐ ﻣﻦ أﺣﺒﻪ‪ ،‬و‬‫أﺑﻐﺾ ﻣﻦ أﺑﻐﻀﻪ‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ‪ ،‬و أدر اﻟﺤﻖ ﻣﻌﻪ ﺣﯿﺚ دار«‪.‬‬‫رواه ﻋﻦ اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺛﻼﺛﻮن ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ و ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ ﻃﺮﻗﻪ ﺻﺤﯿﺢ و ﺣﺴﻦ‪ .‬اﻧﺘﻬﯽ ﻧﻘﻼ ﻋﻦ ﻧﺴﺨﮥ ﻃﺒﻌﺖ ﺑﻤﺼﺮ ]‪[2‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻨﻘﻞ اﺣﻤﺪ ﻋﺠﯿﻠﯽ«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﺑﮑﺮي اﻟﻌﺠﯿﻠﯽ ]‪ ،[1‬ﭘﺲ در ﮐﺘﺎب »ذﺧﯿﺮة اﻻﻋﻤﺎل ﻓﯽ ﺷﺮح ﻋﻘﺪ ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻶل« ﮐﻪ ﻧﺴﺨﻪ آن ﺑﺨﻂ‬‫ﻋﺮب‪ ،‬ﻧﺰد اﯾﻦ ﻣﺘﺸﺘﺖ اﻟﺒﺎل ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻓﺎﺣﺬر و ﻻ ﺗﻨﻘﺐ ﻟﺸﺪ ﻣﺎرب و ﮐﻦ ﻣﻊ ﺣﺰب اﻻﻟﻪ اﻟﻐﺎﻟﺐ‬‫و اﻗﺮأ ﺣﺪﯾﺚ اﻧﻤﺎ وﻟﯿﮑﻢ و اﺳﻤﻊ ﺣﺪﯾﺜﺎ ﺟﺎء ﻓﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‬‫]‪ [1‬اﺳﻌﺎف اﻟﺮاﻏﺒﯿﻦ ﺑﻬﺎﻣﺶ ﻧﻮر اﻻﺑﺼﺎر ص ‪.152‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻌﺠﯿﻠﯽ‪ :‬اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒـﺪ اﻟﻘـﺎدر ﺑﻦ ﺑﮑﺮي اﻟﺤﻔﻈﯽ اﻟﻌﺴـﺮي اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬اﻟﺮﺟﺎﻟﯽ )ﺑﻀﻢ اﻟﺮاء ﻗﺮﯾـﮥ( ﮐﺎن ﻣﻦ اﻻدﺑﺎء اﻟﺸـﻌﺮاء ﻓﯽ اﻟﻘﺮن‬‫اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻋﺸﺮ‪.‬‬‫وﻟﺪ ﺳﻨﮥ )‪ ،(1140‬و ﺗﻮﻓﯽ ﺑﻘﺮﯾﮥ رﺟﺎل ﻓﯽ ﺳﻨﮥ )‪ (1228‬ﻗﺎل اﻟﻘﻨﻮﺟﯽ ﻓﯽ »اﻟﺘﺎج اﻟﻤﮑﻠﻞ ص ‪ :509‬اﻟﺸﯿﺦ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﺸﻬﻮر ﻋﺎﻟﻢ اﻟﺤﺠﺎز‬‫ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘـﮥ‪ ،‬أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻘﺎدر ﺑﻦ ﺑﮑﺮي اﻟﻌﺠﻠﯽ‪ ،‬ﻟﻢ ﯾﺰل ﻣﺠﺘﻬﺪا ﻓﯽ ﻧﯿﻞ اﻟﻤﻌﺎﻟﯽ و ﮐﻢ ﺳـﻬﺮ ﻓﯽ ﻃﻠﺒﻬﺎ اﻟﻠﯿﺎﻟﯽ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﻓﺎز ﻣﻦ ذﻟﮏ‬‫ﺑﺎﻟﻘـﺪح اﻟﻤﻌﻠﯽ‪ ،‬و ﺻـﻠﯽ ﻓﯽ ﻣﺤﺮاﺑﻬـﺎ و ﺟﻠﯽ‪ ،‬اﺧـﺬ اﻟﻌﻠﻮم ﻋﻦ آﺑﺎﺋﻪ اﻟﮑﺮام‪ ،‬و ﻋﻦ ﻏﯿﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻻﻋﻼم‪ ،‬و ﻟﻪ ﻣﺆﻟﻔﺎت ﻣﻨﻬﺎ‪» :‬ذﺧﯿﺮة اﻟﻤﺂل‬‫ﻓﯽ ﺷﺮح ﻋﻘﺪ ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻶل« و ﻓﯽ »اﯾﻀﺎح اﻟﻤﮑﻨﻮن« ج ‪ 1‬ص ‪» :540‬ذﺧﯿﺮة اﻵﻣﺎل ﻓﯽ ﺷﺮح ﻋﻘﺪ ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻶل« و ﻓﯽ ﻣﻌﺠﻢ اﻟﻤﺆﻟﻔﯿﻦ ج‬‫‪ 1‬ص ‪» :279‬ﻗﺼﯿﺪة ﻋﻘﺪ ﺟﻮاﻫﺮ اﻟﻶل ﻓﯽ ﻣﺪح اﻵل« و »اﻟﺼﻔﺤﮥ اﻟﻘﺪﺳﯿﮥ ﻓﯽ وﻇﺎﺋﻒ اﻟﻌﺒﻮدﯾﮥ«‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪319 :‬‬‫ﻫﻮ ﺑﻀﻢ اﻟﺨﺎء و ﺗﺸﺪﯾﺪ اﻟﻤﯿﻢ ﻣﻊ اﻟﺘﻨﻮﯾﻦ‪ ،‬اﺳﻢ ﻟﻐﯿﻀﮥ ﻋﻠﯽ ﺛﻼﺛﮥ أﻣﯿﺎل ﻣﻦ اﻟﺠﺤﻔﮥ ﻋﻨﺪﻫﺎ ﻏﺪﯾﺮ ﻣﺸﻬﻮر ﯾﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪.‬‬‫و ﻟﻤﺎ ﺣـﺞ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻋﺎد ﻗﺎﺻـﺪا اﻟﻤﺪﯾﻨـﮥ‪ ،‬ﺧﻄﺐ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﻤﻮﺿﻊ ﻓﯽ اﻟﯿﻮم اﻟﺜﺎﻣﻦ ﻋﺸـﺮ ﻣﻦ ذي اﻟﺤﺠﮥ‪ ،‬ﺑﻌﺪ ان‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 168‬از ‪184‬‬‫ﺟﻤﻊ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ و ﮐﺮر ﻋﻠﯿﻬﻢ‪» :‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﮑﻢ« ﺛﻼﺛﺎ‪ ،‬و ﻫﻢ ﻣﺠﯿﺒﻮن ﺑﺎﻟﺘﺼﺪﯾﻖ و اﻻﻋﺘﺮاف‪.‬‬‫ﺛﻢ رﻓﻊ ﯾـﺪ ﻋﻠﯽ ﺣـﺘﯽ رآﻫـﺎ اﻟﻘﻮم‪ ،‬ﺛﻢ ﻗـﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻـه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻـه‪ ،‬و ﻋـﺎد ﻣﻦ ﻋـﺎداه‪ ،‬و اﺣﺐ ﻣﻦ أﺣﺒﻪ‪ ،‬و‬‫أﺑﻐﺾ ﻣﻦ أﺑﻐﻀﻪ‪ ،‬و اﻧﺼﺮ ﻣﻦ ﻧﺼﺮه‪ ،‬و اﺧﺬل ﻣﻦ ﺧﺬﻟﻪ‪ ،‬و أدر اﻟﺤﻖ ﻣﻌﻪ ﺣﯿﺚ دار«‪.‬‬‫ﻫﺬا ﺻﺤﯿﺢ ﻻ ﻣﺮﯾﮥ ﻓﯿﻪ‪.‬‬‫أﺧﺮﺟﻪ اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و أﺣﻤﺪ‪ ،‬و ﻃﺮﻗﻪ ﮐﺜﯿﺮة‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻻﻣﺎم أﺣﻤﺪ رﺣﻤﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ :‬و ﺷﻬﺪ ﺑﻪ ﻟﻌﻠﯽ ﺛﻼﺛﻮن ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ ﻟﻤﺎ ﻧﻮزع ﻓﯽ أﯾﺎم ﺧﻼﻓﺘﻪ ]‪.[1‬‬‫و ﻟﻔﻈﻪ ﻋﻨﺪ ﻟا ﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ :‬اﻧﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻧﺰل ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺗﺤﺖ ﺷﺠﺮة‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫»أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ﻗﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ :‬اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒﯽ اﻻ ﮐﻨﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ‪.‬‬‫و اﻧﯽ ﻻﻇﻦ أن ادﻋﯽ ﻓﺄﺟﯿﺐ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻣﺴﺌﻮل و اﻧﮑﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻤﺎ ذا أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟«‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ اﻧﮏ ﺑﻠﻐﺖ و ﺟﺎﻫﺪت و ﻧﺼﺤﺖ ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪» :‬أ ﻟﯿﺲ ﺗﺸﻬﺪون أن ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و أن ﻣﺤﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و ان ﺟﻨﺘﻪ ]‪ [1‬ﻣﺴﻨﺪ اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 4‬ص ‪370‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪320 :‬‬‫ﺣﻖ‪ ،‬و ﻧﺎره ﺣﻖ‪ ،‬و ان اﻟﻤﻮت ﺣﻖ‪ ،‬و ان اﻟﺒﻌﺚ ﺣﻖ‪ ،‬و ان اﻟﺴﺎﻋﮥ آﺗﯿﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و ان اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟«‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﻧﺸﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﺷﻬﺪ«‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي‪ ،‬و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬـﺬا ﻣﻮﻻه ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ‬‫وال ﻣﻦ واﻻـه‪ ،‬و ﻋـﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه« ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬اﻧﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ‪ ،‬و اﻧﮑﻢ واردون ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺣﻮض أﻋﺮض ﻣﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي اﻟﯽ‬‫ﺻﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋﺪد اﻟﻨﺠﻮم ﻗﺪﺣﺎن ﻣﻦ ﻓﻀﮥ‪ ،‬و اﻧﯽ ﺳﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠﯽ ﻋﻦ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ :‬اﻟﺜﻘﻞ اﻻﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ‪ ،‬و ﻻ ﺗﻀـﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒﺪﻟﻮا‪ ،‬و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ ﻓﺎﻧﻪ ﻗﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻌﻠﯿﻢ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ ،‬اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻨﻘﻀـﯿﺎ ﺣﺘﯽ‬‫ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤـﻮض«[ ]‪ [1] .[1‬اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑـﺒﯿﺮ ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧﯽ ج ‪/1‬اﻟﻮرﻗﮥ ‪ ،149‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺤﻀـﺮﻣﯽ‪ ،‬و زﮐﺮﯾﺎ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ‬‫اﻟﺴﺎﺟﯽ‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻧﺼﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﻮّﺷﺎء و ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﺑﻦ ﻣﺴﺎور اﻟﺠﻮﻫﺮي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻟﻮاﺳﻄﯽ‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ زﯾﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ اﻻﻧﻤﺎﻃﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﻌﺮوف ﺑﻦ ﺧﺮﺑﻮذ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﺳﯿﺪ اﻟﻐﻔﺎري‪ ،‬ﻗﺎل ﻟﻤﺎ ﺻﺪر رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ص‬‫ﻣﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع ‪ ...‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و رواه ﻋﻦ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪164‬‬‫»رواﯾﺖ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻨﻘﻞ رﺷﯿﺪ ﺧﺎن دﻫﻠﻮي«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻓﺎﺿﻞ رﺷﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن ]‪ [1‬ﺗﻠﻤﯿﺬ ﻣﺨﺎﻃﺐ وﺣﯿﺪ زﻣﺎن ]‪ [1‬رﺷﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن اﻟﺪﻫﻠﻮي ﮐﺎن ﻣﻦ اﻋﺎﻇﻢ أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ و ﻣﺆﻟﻔﯿﻬﻢ‬‫ﻓﯽ اﻟﻬﻨـﺪ و ﻣﻦ ﺗﻼﻣـﺬة اﻟﻤﻮﻟﻮي ﻋﺒـﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﺪﻫﻠﻮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(1239‬و ﻗﺪ اﺷـﺘﻬﺮ ﺑﺎﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﺸـﯿﻌﮥ اﻻﻣﺎﻣﯿﮥ ﮐﺸـﯿﺨﻪ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻓﯽ ذﻟﮏ‬‫ﻣﺆﻟﻔﺎت‪.‬‬‫و اﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻌﺎﺻﺮوه و وﺻﻔﻮه ﺑﺎﻟﻔﻀﻞ‪ ،‬و اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬و اﻟﮑﻼم و اﻟﺬب ﻋﻦ ﺣﻤﯽ أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻤﻮﻟﻮي ﺻـﺪﯾﻖ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن اﻟﻘﻨﻮﺟﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (1307‬ﻓﯽ »اﺑﺠﺪ اﻟﻌﻠﻮم« ﻓﯽ ذﮐﺮ ﺗﻼﻣﺬة ﻋﺒﺪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﺪﻫﻠﻮي‪ :‬و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺸـﯿﺦ رﺷﯿﺪ‬‫اﻟﺪﯾﻦ ﺧﺎن ﻟا ﺪﻫﻠﻮي‪ ،‬ﮐﺎن ﻓﺎﺿـﻼ ﺟﺎﻣﻌﺎ ﺑﯿﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻮم اﻟﺪرﺳﯿﮥ‪ ،‬و ﮐﺎن ﺣﺴﻦ اﻟﻌﺒﺎرة‪ ،‬دأﺑﻪ اﻟﺬب ﻋﻦ ﺣﻤﯽ أﻫﻞ اﻟﺴﻨﮥ و ﻟا ﺠﻤﺎﻋﮥ‪،‬‬‫و اﻟﻨﮑﺎﯾـﮥ ﻓﯽ اﻟﺮاﻓﻀـﮥ اﻟﻤﺸﺎﺋﯿﻢ‪ ،‬ﺻـﻨﻒ ﻓﯽ اﻟﺮد ﻋﻠﯿﻬﻢ ﮐﺘﺎﺑﻪ »اﻟﺸﻮﮐﮥ اﻟﻌﻤﺮﯾﮥ« و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻤﺎ ﯾﻌﻈﻢ ﻣﻮﻗﻌﻪ ﻋﻨﺪ اﻟﺠﺪﻟﯿﯿﻦ ﻣﻦ أﻫﻞ اﻟﻨﻈﺮ‪ ،‬و‬‫ﻧﺠﺎره ﮐﺸﻤﯿﺮي اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 169‬از ‪184‬‬‫و ﻣﻦ ﻣﺆﻟﻔـﺎﺗﻪ‪» :‬ﻋﺰة اﻟﺮاﺷـﺪﯾﻦ و ذﻟـﮥ اﻟﻀـﺎﻟﯿﻦ«‪ ،‬و »اﻟﮑﺮة اﻟﺼـﻔﺪرﯾﮥ« و »اﻟﺸﻮﮐـﮥ اﻟﻌﻤﺮﯾـﮥ« و »اﻟﻔﺘـﺢ اﻟﻤﺒﯿﻦ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋـﻞ أﻫﻞ ﺑﯿﺖ ﺳـﯿﺪ‬‫اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ‪ .‬و ﻏﯿﺮﻫﺎ‪.‬‬‫و اﺳﺘﺸﻬﺪ ﺑﻤﺎ ﮐﺘﺒﻪ ﻣﻌﺎﺻﺮوه و ﻣﻦ ﺑﻌﺪه‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﻤﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﻓﯽ »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ﺑﻌﺪ ﻧﻘﻞ ﻋﺒﺎرة ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳـﯿﮥ‪ :‬ﻣﺎ ﻫﺬا ﻟﻔﻈﻪ‪» :‬و ﻣﻮﻻﻧﺎ رﺷﯿﺪ اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﯿﻦ اﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻘﺎﻣﻪ ﻓﯽ أﻋﻠﯽ‬‫ﻋﻠﯿﯿﻦ ﻧﯿﺰ ﻋﺒﺎرت اﯾﻦ ﻣﻘﺎم را در ﮐﺘﺎب »ﻋﺰة اﻟﺮاﺷﺪﯾﻦ« ﺑﻘﺪر ﺿﺮورت آورده‪ .‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫و ﻗـﺎل أﯾﻀـﺎ‪» :‬ﻣﻮﻻﻧـﺎ رﺷـﯿﺪ اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﯿﻦ أﻋﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻘـﺎﻣﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﯿﯿﻦ در »ﮐﺮه ﺻـﻔﺪرﯾﻪ« ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾـﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﻧﻮﺑﺖ ﻣﻨـﺎﻇﺮه و ﻣﻨـﺎزﻋﻪ در ﻣﯿـﺎن‬‫ﺣﻀﺮت ﻋﻤﺮ و ﺣﻀﺮت ﻋﺜﻤﺎن در ﻣﺴﺎﺋﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪322 :‬‬‫ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ در رﺳﺎﻟﻪاي ﮐﻪ ﻣﺴﻤﯽ ﺳﺎﺧﺘﻪ آن را ﺑﻪ »ﻓﺘﺢ ﻣﺒﯿﻦ ﻓﯽ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻫﻠﺒﯿﺖ ﺳﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫]و ﺻﺎﺣﺐ »ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ« در ﻓﺼﻞ ﺧﺎﻣﺲ ﻋﺸﺮ از ﺑﺎب ﺛﺎﻟﺚ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬‫أﺧﺮج اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﻤﺮ‪ ،‬و ﻏﯿﺮه ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻗـﺎل ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ‬‫واﻻه و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«[ ]‪[1‬‬‫»رواﯾﺖ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺒﯿﻦ ﻟﮑﻬﻨﻮي«‬‫اﻣﺎ رواﯾﺖ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤـﺪ ﻣﺒﯿﻦ ]‪ [2‬ﻟﮑﻬﻨﻮي ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ در ﺑﺠﺎﺋﯽ ﻣﯽرﺳـﯿﺪ ﮐﻪ ﻧﺎﻇﺮ ﮔﻤﺎن ﻣﯽﻧﻤﻮد ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﮔﺎﻫﯽ ﺑﺎ ﻫﻢ‬‫ﻣﺘﻔﻖ ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ اﻟﺦ‪.‬‬‫و ﻗﺎل أﯾﻀﺎ ﻓﯽ »ازاﻟﮥ اﻟﻐﯿﻦ« ﻓﯽ ذﮐﺮ ﻻﻋﻨﯽ ﯾﺰﯾﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎوﯾﮥ و ﻣﮑﻔﺮﯾﻪ ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳﯿﮥ‪:‬‬‫»از ان ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ﺣﺠـﮥ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺮﯾـﮥ ﺻـﺎﺣﺐ »ﺗﺤﻔﻪ اﺛﻨـﺎ ﻋﺸـﺮﯾﻪ« ﮐﻪ در زﻣـﺎن ﻣﺘـﺄﺧﺮ ﺑﻨﯿﺎد ﻣﻨﺎﻇﺮه ﺷـﯿﻌﻪ و ﺳـﻨﯽ ﺑﻌﻨﻮاﻧﯽ ﮐﻪ ﻗﻠﻮب‬‫ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺑﮑﻨﻬﺶ ﻧﻤﯽرﺳﺪ ﻧﻬﺎده او اﺳﺖ‪ ،‬و از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ ارﺷﺪ ﺗﻼﻣﺬه او رﺷﯿﺪ اﻟﻤﺘﮑﻠﻤﯿﻦ ﻣﻮﻻﻧﺎ رﺷﯿﺪ اﻟﺪﯾﻦ ﻗﺪس اﻟﱠﻠﻪ أﺳﺮارﻫﻢ‬‫و زاد اﻟﱠﻠﻪ أﻧﻮارﻫﻢ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 6‬ص ‪ 154‬ﺑﻄﺮﯾﻖ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ« و ﺑﻄﺮﯾﻘﻪ رواه اﻟﺒﺪﺧﺸﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ و »ﻧﺰل اﻻﺑﺮار« ص ‪.20‬‬‫]‪ [2‬ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺒﯿﻦ‪ :‬ﺑﻦ ﻣﻼ ﻣﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻼ أﺣﻤﺪ ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ ﺑﻦ ﻣﻼ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻗﻄﺐ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﺴﻬﺎﻟﯽ اﻟﻠﮑﻬﻨﻮي اﻟﻬﻨﺪي اﻟﺤﻨﻔﯽ‪.‬‬‫ﮐﺎن ﻣﻦ ﻓﻘﻬﺎء اﻟﺤﻨﻔﯿﮥ ﻓﯽ أواﺋﻞ اﻟﻘﺮن اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻋﺸﺮ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻢ ﻟﻪ ﺻﺎﺣﺐ »ﻧﺰﻫﮥ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣـﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪ 323 :‬اﻟﺨﻮاﻃﺮ« ج ‪ 7‬ص ‪ 403‬ﺑﻘﻮﻟﻪ‪ :‬اﻟﺸـﯿﺦ اﻟﻔﺎﺿﻞ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻣﺒﯿﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﺐ اﻟﻠﮑﻬﻨﻮي‬‫اﺣﺪ اﻟﻔﻘﻬﺎء ﻟا ﺤﻨﻔﯿﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ذﮐﺮ ﮐﺘﺎﺑﻪ‪ ،‬و أرخ وﻓﺎﺗﻪ ﺑﺴﻨﮥ )‪.(1225‬‬‫و ﻟﻪ ﻣﺆﻟﻔـﺎت ﻣﻤﺘﻌـﮥ ﻣﻨﻬـﺎ‪» :‬وﺳـﯿﻠﮥ اﻟﻨﺠـﺎة ﻓﯽ ﻣﻨـﺎﻗﺐ اﻟﺴـﺎدات« ﺟﻤﻌﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﻌﺘﺒﺮة و أﻋﺮض ﻋﻦ اﻟﻤﺘﺮوﮐﺎت‪ ،‬و ﺗﻤﺴﮏ ﺑـﺬﯾﻞ‬‫اﻟﻌـﺪل و اﻻﻧﺼﺎف‪ ،‬و ﺗﺠﻨﺐ ﻋﻦ ﻣـﺬﻫﺐ اﻟﺒﻐﯽ و اﻻﻋﺘﺴﺎف ﮐﻤﺎ ﻗﺎل ﻓﯽ ﺻﺪر اﻟﮑﺘﺎب‪ :‬ﺣﺪاﻧﯽ ﺻﺪق اﻟﻨﯿﮥ »و اﻧﺎ أﺿـﻌﻒ اﻟﺨﻠﯿﻔﮥ ﺑﻞ ﻻ‬‫ﺷﯽء ﻓﯽ اﻟﺤﻘﯿﻘـﮥ ﺧﺎدم اﻟﻌﻠﻤﺎء اﻟﺮاﺳـﺨﯿﻦ‪ ،‬و ﺗﺮاب اﻗـﺪام اﻟﻌﺮﻓﺎء و اﻟﮑﺎﻟﻤﯿﻦ اﻟﻤـﺪﻋﻮ ﺑﻤﺤﻤﺪ ﻣﺒﯿﻦ ﻧﻮر اﻟﱠﻠﻪ ﻗﻠﺒﻪ ﺑﻨﻮر اﻟﺼﺪق و اﻟﯿﻘﯿﻦ‪ ،‬و‬‫رزﻗﻪ ﺷـﻔﺎﻋﮥ ﺳﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ‪ ،‬و آﻟﻪ اﻟﻄﯿﺒﯿﻦ اﻟﻄﺎﻫﺮﯾﻦ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺼﻠﻮة و اﻟﺴﻼم ﻣﻦ رب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ« ﻋﻠﯽ ان اؤﻟﻒ رﺳﺎﻟﮥ ﻣﺸﺘﻤﻠﮥ ﻋﻠﯽ اﻻﯾﺎت‬‫اﻟﻨﺎزﻟـﮥ و اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻮاردة ﻓﯽ ﻣﻮدة اﻟﻘﺮﺑﯽ ﻣﺘﻀـﻤﻨﮥ ﻟﺒﯿﺎن اﻟﺸـﻤﺎﺋﻞ و اﻟﺨﺼﺎﺋﻞ اﻟﺘﯽ ﮐﺎﻧﺖ ﻟﻬﻢ ﻓﯽ اﻟـﺪﻧﯿﺎ و ﻣﺎ ﺛﺒﺖ ﺑﺎﻵﯾﺎت اﻟﻘﺮآﻧﯿـﮥ و‬‫اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻨﺒﻮﯾـﮥ ﻣﻦ ﻣﻘﺎﻣﺎﺗﻬﻢ و درﺟﺎﺗﻬﻢ اﻟﺮﻓﯿﻌﮥ ﻓﯽ اﻟﻌﻘﺒﯽ‪ ،‬و ﻗﺪ ﺷﺢ ﺑﻪ اﻟﻤﺤﺪﺛﻮن ﺻـﺤﺎﺋﻔﻬﻢ‪ ،‬و اﻻوﻟﯿﺎء ﺗﺼﺎﻧﯿﻔﻬﻢ‪ ،‬و اﻟﻌﻠﻤﺎء ﮐﺘﺒﻬﻢ‬‫ﻓﺎﺳـﺘﺨﺮﺟﺖ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎح ﺑﻌﺪ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ »ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺒﺨﺎري« و »ﺻﺤﯿﺢ ﻣﺴﻠﻢ« و »ﺻﺤﯿﺢ اﻟﺘﺮﻣﺬي«‪ ،‬و اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﻮﺛﻮﻗﮥ »ﮐﺠﺎﻣﻊ اﻻﺻﻮل«‬‫ﻻﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ‪ ،‬و »اﻟﺼﻮاﻋﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗـﮥ« ﻟﺸـﻬﺎب اﻟـﺪﯾﻦ اﺑﻦ ﺣﺠﺮ اﻟﻤﮑﯽ‪ ،‬و »اﻻﺷﺎﻋﮥ ﻓﯽ اﺷـﺮاط اﻟﺴﺎﻋﮥ« ﻟﻠﻌﻠﻮي اﻟﻤﻮﺳﻮي اﻟﻤﺪﻧﯽ‪ ،‬و »ﻓﺼـﻞ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 170‬از ‪184‬‬‫اﻟﺨﻄـﺎب« ﻟﻘـﺪوة اﻟﻌﺮﻓـﺎء ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﭘﺎرﺳـﺎ اﻟﻨﻘﺸـﺒﻨﺪي‪ ،‬و »ازاﻟـﮥ اﻟﺨﻔـﺎء« ﻟﺮﺋﯿﺲ اﻟﻌﻠﻤﺎء و ﻋﻤـﺪة اﻟﻔﻀـﻼء ﺷﺎه وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ اﻟﻤﺤـﺪث‬‫اﻟـﺪﻫﻠﻮي‪ ،‬و »ﻣـﺪارج اﻟﻨﺒﻮة« ﻟﻠﺸـﯿﺦ اﻟﮑﺎﻣﻞ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻖ اﻟﻤﺤـﺪث اﻟﺪﻫﻠﻮي‪ ،‬و »ﺷﻮاﻫﺪ اﻟﻨﺒﻮة« ﻟﻌﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺠﺎﻣﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﺎ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ‬‫اﻟﻤﻌﺘﺒﺮة ﻓﯽ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺸـﺮﯾﻔﮥ‪ ،‬و اﻟﻘﺼـﺺ اﻟﺼـﺤﯿﺤﮥ‪ ،‬و ﺟﻤﻌﺘﻬﺎ ﻓﯽ ﻫـﺬه اﻟﺮﺳﺎﻟـﮥ و اﻋﺮﺿﺖ ﻋﻦ اﻟﻀـﻌﺎف اﻟﻤﺘﺮوﮐﮥ‪ ،‬و اﻟﻤﻮﺿﻮﻋﺎت‬‫اﻟﻤﻄﺮوﺣﮥ‪ ،‬و ﺗﻤﺴﮑﺖ ﺑﺬﯾﻞ اﻟﻌﺪل و اﻻﻧﺼﺎف‪ ،‬و ﺗﺠﻨﺒﺖ ﻋﻦ ﻣﺬﻫﺐ اﻟﺒﻐﯽ و اﻻﻋﺘﺴﺎف ﻓﯿﻤﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪324 :‬‬‫»وﺳﯿﻠﮥ اﻟﻨﺠﺎة« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫أﺧﺮج اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬و أﺑﻮ ﻋﻤﺮ ]‪ ،[1‬و ﻏﯿﺮﻫﻤﺎ‪ ،‬و ﻫﺬا ﻟﻔﻆ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﺟﺮي ﺑﯿﻦ أﺻﺤﺎب اﻟﻨﺒﯽ )ص( و ﻋﻤﻠﺖ‬‫ﺑﺤﺪﯾﺚ »اﯾﺎﮐﻢ و ﻣﺎ ﺷﺠﺮ ﺑﯿﻦ اﺻﺤﺎﺑﯽ« و اﻗﺘﺼﺮت ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﮐﺎن ﺛﺎﺑﺘﺎ و ﺣﻘﺎ‪ ،‬و ﻣﺎ اﻟﺘﻔﺖ اﻟﯽ ﻣﺎ ﮐﺎن ﺑﺎﻃﻼ و ﺿﻌﯿﻔﺎ و أوردت ﻣﺎ ﮐﺎن ﻓﯽ‬‫ﮐﺘﺐ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ ﻣﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ اﻟﻮاﺟﺒﺎت‪ ،‬و رﻓﻀﺖ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻓﯽ ﮐﺘﺐ اﻟﻤﻮرﺧﯿﻦ ﻣﻦ اﻟﻮاﻫﯿﺎت و ﺳـﻤﯿﺘﻬﺎ »ﺑﻮﺳﯿﻠﮥ اﻟﻨﺠﺎة ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻟﺤﻀﺮاة«‬‫ﻣﻦ اﺳـﺘﻤﺴﮏ ﺑﻬﺎ ﻓﻘـﺪ اﺳـﺘﻤﺴﮏ ﺑﺎﻟﻌﺮوة اﻟﻮﺛﻘﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺷﮏ ﻓﻘـﺪ ﺿﻞ و ﻏﻮي‪ ،‬أن ﻫﯽ اﻻ ﺗﺬﮐﺮة ﻟﻤﻦ اﺗﻘﯽ و ﺳـﯿﺬﮐﺮ ﻣﻦ ﯾﺨﺸـﯽ‪ ،‬و‬‫ارﺟﻮ ان ﺗﮑﻮن ﺑﻀﺎﻋﺘﯽ ﻟﻠﺸﻔﺎﻋﮥ و اﻟﻤﻐﻔﺮة ﻓﯽ اﻟﻌﻘﺒﯽ‪ ،‬و وﺳﯿﻠﺘﯽ ﻟﻠﻨﺠﺎة و اﻟﻔﻮز ﺑﺎﻟﺪرﺟﺎت اﻟﻌﻠﯽ‪.‬‬‫]‪ [1‬أﺑﻮ ﻋﻤﺮ‪ :‬ﻫﻮ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ اﻟﻨﻤﺮي اﻟﻘﺮﻃﺒﯽ اﻟﻤﻮﻟﻮد )‪ (368‬و اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ (463‬ﺻﺎﺣﺐ »اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب«‪.‬‬‫ﻗﺎل اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﺤﻔﺎظ« ج ‪ 3‬ص ‪ :1128‬اﻻﻣﺎم ﺷﯿﺦ اﻻﺳﻼم ﺣﺎﻓﻆ اﻟﻤﻐﺮب أﺑﻮ ﻋﻤﺮ‪.‬‬‫ﺣـﺪث ﻋﻦ ﺧﻠﻒ ﺑﻦ اﻟﻘﺎﺳﻢ‪ ،‬و ﻋﺒـﺪ اﻟﻮارث ﺑﻦ ﺳـﻔﯿﺎن‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﺆﻣﻦ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﺻـﯿﻔﻮن‪ ،‬و‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺳﺪ اﻟﺠﻬﻨﯽ‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ وﺟﻪ اﻟﺠﻨﮥ و أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻓﺘﺢ اﻟﺮﺳﺎن‪ ،‬و ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻧﺼﺮ‪ ،‬و اﻟﺤﺴﯿﻦ اﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب اﻟﺒﺠﺎﻧﯽ‪ ،‬و‬‫أﺑﯽ ﻋﻤﺮ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻮر‪ ،‬و ﻋﺪة‪.‬‬‫و أﺟﺎز ﻟﻪ ﻣﻦ ﻣﺼﺮ أﺑﻮ اﻟﻔﺘﺢ ﺑﻦ ﺳﯿﺒﺨﺖ‪ ،‬و اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻋﺒﺪ اﻟﻐﻨﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻣﮑﮥ اﻟﻤﮑﺮﻣﮥ أﺑﻮ اﻟﻘﺎﺳﻢ ﻋﺒﯿﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﻟﺴﻘﻄﯽ‪.‬‬‫و ﺳﺎد أﻫﻞ ﻟا ﺰﻣﺎن ﻓﯽ اﻟﺤﻔﻆ و اﻻﺗﻘﺎن‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﺒﺎﺟﯽ‪ :‬ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﺑﺎﻻﻧﺪﻟﺲ ﻣﺜﻞ أﺑﯽ ﻋﻤﺮ ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و ﻗﺎل اﺑﻦ ﺣﺰم‪» :‬اﻟﺘﻤﻬﯿﺪ« ﻟﺼﺎﺣﺒﻨﺎ أﺑﯽ ﻋﻤﺮ ﻻ أﻋﻠﻢ ﻓﯽ اﻟﮑﻼم ﻋﻠﯽ ﻓﻘﻪ اﻟﺤﺪﯾﺚ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪325 :‬‬‫ﻟﻤﺎ رﺟﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ ﻣﻦ ﺣﺠﮥ اﻟﻮداع و ﻧﺰل ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬أﻣﺮ ﺑﺪوﺣﺎت ]‪ [1‬ﻓﻘﻤﻤﻦ ]‪.[2‬‬‫ﻓﻘـﺎل‪» :‬ﮐـﺄﻧﯽ دﻋﯿﺖ ﻓﺄﺟﺒﺖ‪ ،‬اﻧﯽ ﻗـﺪ ﺗﺮﮐﺖ ﻓﯿﮑﻢ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬أﺣـﺪﻫﻤﺎ أﮐﺒﺮ ﻣﻦ اﻵﺧﺮ‪ :‬ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و ﻋﺘﺮﺗﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ‬‫ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ ،‬و اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﺘﻔﺮﻗﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض«‪ .‬ﻣﺜﻠﻪ أﺻﻼ ﻓﮑﯿﻒ أﺣﺴﻦ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و »ﮐﺘﺎب اﻻﺳﺘﺬﮐﺎر« و ﻫﻮ اﺧﺘﺼﺎر اﻟﺘﻤﻬﯿﺪ‪.‬‬‫و ﻟﻪ ﺗـﺂﻟﯿﻒ ﻻـ ﻣﺜـﻞ ﻟﻬﺎ ﻓﯽ ﺟﻤﻊ ﻣﻌﺎﻧﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ »اﻟﮑﺎﻓﯽ« ﻋﻠﯽ ﻣـﺬﻫﺐ ﻣﺎﻟﮏ )‪ (15‬ﻣﺠﻠـﺪا‪ ،‬و ﻣﻨﻬﺎ »اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب« ﻓﯽ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ ﻟﯿﺲ ﻻﺣﺪ‬‫ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و ﻣﻨﻬـﺎ »ﺟـﺎﻣﻊ ﺑﯿـﺎن اﻟﻌﻠﻢ و ﻓﻀـﻠﻪ« و »اﻻﮐﺘﻔﺎء ﻓﯽ ﻗﺮاءة ﻧﺎﻓﻊ و أﺑﯽ ﻋﻤﺮو و »ﺑﻬﺠـﮥ اﻟﻤﺠﺎﻟﺲ« ﻧﻮادر و ﺷـﻌﺮ‪ ،‬و »اﻟﺘﻔﺼـﯽ ﻟﺤـﺪﯾﺚ‬‫اﻟﻤﻮﻃـﺄ« و »اﻻﻧﺒـﺎه ﻋﻠﯽ ﻗﺒﺎﺋـﻞ اﻟﺮواة« و »اﻟﺒﯿـﺎن ﻓﯽ ﺗﻼـوة اﻟﻘﺮآن« و »اﻻﻧﺼـﺎف ﻓﯽ اﺳـﻤﺎء اﻟﱠﻠﻪ« و »اﻟﻘﺼـﺪ و اﻻـﻣﻢ ﻓﯽ اﻧﺴـﺎب اﻟﻌﺮب و‬‫اﻟﻌﺠﻢ«‪.‬‬‫داب ﻓﯽ ﻃﻠﺐ اﻟﺤﺪﯾﺚ و اﻓﺘﻦ ﺑﻪ‪ ،‬و ﺑﺮع ﺑﺮاﻋﮥ ﻓﺎق ﺑﻬﺎ ﻣﻦ ﺗﻘﺪﻣﻪ ﻣﻦ رﺟﺎل اﻻﻧﺪﻟﺲ‪.‬‬‫و ﮐﺎن ﻣﻊ ﺗﻘﺪﻣﻪ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻻﺛﺮ‪ ،‬و ﺑﺼﺮه ﺑﺎﻟﻔﻘﻪ و اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ ﻟﻪ ﺑﺴﻄﮥ ﮐﺒﯿﺮة ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻨﺴﺐ و اﻻﺧﺒﺎر‪.‬‬‫و ﮐﺎن دﯾﻨﺎ‪ ،‬ﺻﯿﻨﺎ‪ ،‬ﺛﻘﮥ‪ ،‬ﺣﺠﮥ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺐ ﺳﻨﮥ و اﺗﺒﺎع‪.‬‬‫و ﮐﺎن اوﻻ ﻇﺎﻫﺮﯾﺎ اﺛﺮﯾﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﺻﺎر ﻣﺎﻟﮑﯿﺎ ﻣﻊ ﻣﯿﻞ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﯽ ﻓﻘﻪ اﻟﺸﺎﻓﻌﯽ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ‪.‬‬‫روي اﺑﻮ ﻋﻤﺮ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺮ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬ﻓﯽ »اﻻﺳﺘﯿﻌﺎب« ج ‪ 2‬ص ‪.473‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 171‬از ‪184‬‬‫]‪ [1‬اﻟﺪوﺣﮥ )ﺑﻔﺘﺢ اﻟﺪال و ﺳﮑﻮن اﻟﻮاو(‪ :‬ﺷﺠﺮة ﻋﻈﯿﻤﮥ ﻣﺘﺴﻌﮥ‪ ،‬ﺟﻤﻌﻬﺎ اﻟﺪوح ﺑﻐﯿﺮ اﻟﺘﺎء‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻗﻢ اﻟﺒﯿﺖ ﯾﻘﻤﻪ )ﮐﻤﺪ ﯾﻤﺪ(‪ :‬ﮐﻨﺴﻪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪326 :‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ان ﻟا ﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ ﻣﻮﻻي‪ ،‬و أﻧﺎ وﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ«‪.‬‬‫ﺛﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه« ]‪.[1‬‬‫و ﻓﯽ »ﻣﺴﻨﺪ« أﺣﻤﺪ‪ ،‬و »ﻣﺴﺘﺪرك اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ]‪.[2‬‬‫و ﻋﻦ زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪» :‬ﯾـﺎ أﯾﻬـﺎ اﻟﻨـﺎس‪ ،‬ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻـي‪ ،‬و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬـﺬا ﻣﻮﻻه‪،‬‬‫اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻـه‪ ،‬و ﻋﺎد ]‪ [1‬اﻟﻤﺴﺘﺪرك ج ‪ 3‬ص ‪ 109‬ﻣﻦ ﮐﺘﺎب ﻣﻌﺮﻓﮥ اﻟﺼـﺤﺎﺑﮥ‪ :‬ﻗﺎل ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺗﻤﯿﻢ‬‫اﻟﺤﻨﻈﻠﯽ ﺑﺒﻐﺪاد‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﻗﻼﺑﮥ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻠﮏ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺮﻗﺎﺷﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪.‬‬‫و ﺣـﺪﺛﻨﯽ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺑﺎﻟﻮﯾﻪ‪ ،‬و اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺒﺰار‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ أﺑﯽ‪،‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﺎ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪.‬‬‫و ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﻧﺼـﺮ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﺳـﻬﻞ اﻟﻔﻘﯿﻪ ﺑﺒﺨﺎري‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﺻﺎﻟـﺢ ﺑﻦ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺒﻐﺪادي‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺧﻠﻒ ﺑﻦ ﺻﺎﻟﺢ اﻟﻤﺨﺮﻣﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ‬‫ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ ﻋﻮاﻧﮥ ﻋﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن اﻻﻋﻤﺶ ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺣﺒﯿﺐ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺛﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ‪ ...‬اﻟﺦ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺴﻨﺪ اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 1‬ص ‪ ،331‬ﻋﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ ﺣﻤﺎد‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﻮاﻧﮥ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﺑﻠﺞ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮو ﺑﻦ ﻣﯿﻤﻮن‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪.‬‬‫و ﻣﺴﺘﺪرك اﻟﺤﺎﮐﻢ ج ‪ 3‬ص ‪ ،132‬و ﻗﺎل‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ اﻻﺳﻨﺎد و ﻟﻢ ﯾﺨﺮﺟﺎه ﺑﻬﺬه اﻟﺴﯿﺎﻗﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪327 :‬‬‫ﻣﻦ ﻋﺎداه« ]‪.[1‬‬‫اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﺑﺴﻨﺪ ﺻﺤﯿﺢ ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ ﺣﺬﯾﻔﮥ ﺑﻦ اﺳﯿﺪ و ﻫﺬه اﻟﺨﻄﺒﮥ ﻃﻮﯾﻠﮥ و ﻓﯿﻬﺎ‪» :‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن اﻧﯽ أوﻟﯽ ﻟا ﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‬‫ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ؟‪ ،‬أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﮑﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ؟‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‬‫]‪.[2‬‬‫و ﻓﯽ »ﻣﺴـﻨﺪ« أﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب و زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪» :‬ﯾﺎ ﺑﺮﯾﺪة‪ ،‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟‪ ،‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‬‫]‪.[3‬‬‫و أﺣﻤـﺪ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﯿﺎن‪ ،‬و اﻟﺤﺎﮐﻢ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس‪ ،‬ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه« ]‪[1] .[4‬‬‫ﻣﺴﻨﺪ اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 1‬ص ‪ 118‬و ﻣﺴﺘﺪرك اﻟﺤﺎﮐﻢ ج ‪ 3‬ص ‪.109‬‬‫]‪ [2‬اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ ﻟﻠﻄﺒﺮاﻧﯽ ج ‪/1‬اﻟﻮرق ‪/149‬ب‪ ،/‬و ﻟﮑﻦ ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻬﺎ ﺟﻤﻠﺘﺎ‪:‬‬‫»أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن« اﻟﺦ ﻧﻌﻢ ﻫﺎﺗﺎن اﻟﺠﻤﻠﺘﺎن ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺬي رواه اﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ ﻣﻮﺟﻮدﺗﺎن‪.‬‬‫]‪[3‬‬‫ﻣﺴﻨﺪ اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 5‬ص ‪ :347‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﯽ اﺑﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﻟﻔﻀﻞ اﺑﻦ دﮐﯿﻦ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻋﯿﯿﻨﮥ‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺤﺴﻦ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ‬‫ﺟﺒﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻋﻦ ﺑﺮﯾـﺪة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻏﺰوت ﻣﻊ ﻋﻠﯽ )ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم( اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ ﻣﻨﻪ ﺟﻔﻮة‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗـﺪﻣﺖ ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ذﮐﺮت‬‫ﻋﻠﯿﺎ ﻓﺘﻨﻘﺼـﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ وﺟﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ﯾﺘﻐﯿﺮ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺑﺮﯾـﺪة أ ﻟﺴﺖ اوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ اﻧﻔﺴـﻬﻢ؟ ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑﻠﯽ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ‬‫ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪.‬‬‫و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ان ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺮﯾﺪة ﻟﯿﺲ ﻣﺮوﯾﺎ ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب و زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪ ،‬ﺑﻞ ﻫﻮ ﻣﺮوي ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﮐﻤﺎ رواه اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ و ﻏﯿﺮه‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻣﺴﺘﺪرك اﻟﺤﺎﮐﻢ ج ‪ 3‬ص ‪.110‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 172‬از ‪184‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪328 :‬‬‫و أﺣﻤﺪ‪ ،‬و ﻟا ﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ أﯾﻮب‪ ،‬و ﺟﻤﻊ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ‪ ،‬و ﻋﻦ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و زﯾﺪ اﺑﻦ أرﻗﻢ و ﺛﻼﺛﯿﻦ رﺟﻼ ﻣﻦ اﻟﺼﺤﺎﺑﮥ ]‪.[1‬‬‫و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﮑﺒﯿﺮ«‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ‪» :‬اﻻ ان اﻟﱠﻠﻪ وﻟﯿﯽ و أﻧﺎ وﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ‪ ،‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ]‪.[2‬‬‫و ﻓﯽ »اﻟﻤﺸـﮑﻮة«‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب و زﯾـﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ ﻟﻤﺎ ﻧﺰل ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﺻـﻠﻮات اﻟﱠﻠﻪ‬‫ﻋﻠﯽ ﻧﺒﯿﻨـﺎ و ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪» :‬أ ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﮑـﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻦ ﻧﻔﺴﻪ؟«‪ ،‬ﻗـﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ‬‫وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﯾﺎ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ أﺻﺒﺤﺖ و أﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ‪.‬‬‫رواه أﺣﻤﺪ ]‪.[3‬‬‫و ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ان اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و اﻟﻪ ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫رواه أﺣﻤﺪ و اﻟﺘﺮﻣﺬي ]‪.[4‬‬‫و ﻓﯽ »اﻟﺼﻮاﻋﻖ«‪ ،:‬ﻗﺎل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪ [1] .‬ﮐﻨﺰ‬‫اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 6‬ص ‪ 154‬ﺑﻄﺮﯾﻖ اﺣﻤﺪ و اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ«‪.‬‬‫و ﻣﻌﺠﻢ اﻟﺰواﺋﺪ ج ‪ 9‬ص ‪ 104‬و ﻓﯿﻪ‪ :‬رواه اﺣﻤﺪ‪ ،‬و رﺟﺎﻟﻪ رﺟﺎل اﻟﺼﺤﯿﺢ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل ج ‪ 6‬ص ‪ -154‬و »ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ« ﻟﻠﺒﺪﺧﺸﯽ ص ‪ 58‬ﻣﺨﻄﻮط‪ -‬و »ﻧﺰل اﻻﺑﺮار« ﻟﻠﺒﺪﺧﺸﯽ ص ‪ 52‬ط ﻃﻬﺮان‪.‬‬‫]‪ [3‬ﻣﺸﮑﺎة اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ ﻟﻠﺨﻄﯿﺐ اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي ص ‪ 565‬ط اﻟﺪﻫﻠﯽ‪.‬‬‫]‪ [4‬ﻣﺴﻨﺪ اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 4‬ص ‪ -368‬و اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤﮥ ﻋﻦ اﻟﺘﺮﻣﺬي‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪329 :‬‬‫اﻟﺤﺪﯾﺚ رواه ﺛﻼﺛﻮن ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ و ان ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻦ ﻃﺮﻗﻪ ﺻﺤﯿﺢ و ﺣﺴﻦ ]‪[1‬‬‫»ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺮواﯾﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﺎﻟﻢ دﻫﻠﻮي«‬‫اﻣﺎ ذﮐﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤﺪ ﺳﺎﻟﻢ ]‪ [2‬دﻫﻠﻮي ﺑﺨﺎري ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ در رﺳﺎﻟﻪ »اﺻﻮل اﻻﯾﻤﺎن« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫از ﻋﻤﺮان ﺑﻦ ﺣﺼﯿﻦ ]‪ [3‬رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺑﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮد آن ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﮐﻪ‪» :‬ﻋﻠﯽ از ﻣﻨﺴﺖ و ﻣﻦ از ﻋﻠﯽ‪ ،‬و او‬‫وﻟﯽ ﻫﺮ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻌﺪ ]‪ [1‬اﻟﺼﻮاﻋﻖ ص ‪ 25‬ﻋﻦ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ و ﻏﯿﺮه ﺑﺴﻨﺪ ﺻﺤﯿﺢ ﻋﻨﺪه‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺳﺎﻟﻢ دﻫﻠﻮي اﻟﺒﺨﺎري‪ :‬ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺷـﯿﺦ اﻻﺳـﻼم‪ ،‬ﺑﻦ ﺣﺎﻓﻆ ﻓﺨﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻣﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﺑﻦ ﻧﻮر اﻟﺤﻖ ﺑﻦ ﺷـﯿﺦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ ﺑﻦ ﺳﯿﻒ اﻟﺪﯾﻦ‪.‬‬‫ﮐﺎن ﻣﻦ اﮐﺎﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎء اﻟﺪﻫﻠﯽ ﻓﯽ اﻟﻘﺮن اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻋﺸﺮ و ﮐﺎن ﻣﻦ اﺣﻔﺎد ﻋﺒﺪ اﻟﺤﻖ اﻟﺪﻫﻠﻮي اﻟﺤﻨﻔﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(1052‬و ﻣﻦ ﻣﺆﻟﻔﺎﺗﻪ »اﺻﻮل‬‫اﻻﯾﻤﺎن ﻓﯽ ﺑﯿﺎن ﺣﺐ اﻟﻨﺒﯽ و آﻟﻪ ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﺴـﻌﺎدة و اﻻﯾﻘﺎن« ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳـﯿﮥ‪ ،‬رﺗﺒﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﻘﺪﻣـﮥ و ﺧﻤﺴـﮥ ﻓﺼﻮل و اﻟﻤﻘﺪﻣـﮥ ﻓﯽ ﺑﯿﺎن اﺳـﻤﺎء‬‫ﻣﺼﺎدر اﻟﮑﺘﺎب‪ ،‬و اﻟﻔﺼﻞ اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻓﯽ ﻓﻀـﯿﻠﮥ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ )ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم( و ﻣﺤﺒﺘﻪ‪ ،‬و ذﮐﺮ اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﺘﯽ ﺛﺒﺘﺖ ﻋﻨﺪ اﻟﻌﻠﻤﺎء‪ ،‬و ﻃﺒﻊ‬‫ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻓﯽ ﺣﯿﺎة اﻟﻤﺼﻨﻒ ﻓﯽ دﻫﻠﯽ ﺳﻨﮥ )‪.(1259‬‬‫]‪ [3‬ﻋﻤﺮان ﺑﻦ اﻟﺤﺼـﯿﻦ‪ :‬ﺑﻦ ﻋﺒﯿﺪ‪ ،‬اﺑﻮ ﻧﺠﯿﺪ اﻟﺨﺰاﻋﯽ‪ ،‬ﺻـﺤﺎﺑﯽ‪ ،‬اﺳـﻠﻢ ﻋﺎم ﺧﯿﺒﺮ )ﺳﻨﮥ ‪ (7‬و ﮐﺎﻧﺖ ﻣﻌﻪ راﯾـﮥ ﺧﺰاﻋـﮥ ﯾﻮم ﻓﺘﺢ ﻣﮑﮥ‪ ،‬و ﺑﻌﺜﻪ‬‫ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب اﻟﯽ اﻫﻞ اﻟﺒﺼـﺮة ﻟﯿﻔﻘﻬﻬﻢ‪ ،‬و وﻻه زﯾﺎد ﺑﻦ اﺑﯿﻪ ﻗﻀﺎءﻫﺎ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﻤﻦ اﻋﺘﺰل ﺣﺮب ﺻـﻔﯿﻦ‪ ،‬ﻟﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺐ ﺣﺪﯾﺚ اﻫﻞ اﻟﺴـﻨﮥ‬‫)‪ (130‬ﺣﺪﯾﺜﺎ‪ ،‬ﻣﻨﻬﺎ اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺬي رواه ﻣﺤﻤﺪ ﺳﺎﻟﻢ ﻋﻦ اﻟﺘﺮﻣﺬي ﻋﻨﻪ ﻓﯽ اﻟﻮﻻﯾﮥ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪330 :‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 173‬از ‪184‬‬‫ﻣﻨﺴﺖ«‪ ،‬رواه اﻟﺘﺮﻣﺬي ]‪.[1‬‬‫و ﻧﯿﺰ وارد اﺳﺖ‪:‬‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪،‬‬‫ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻣﺎﺋﯿﻢ ﺻﺎﺣﺐ وي‪ ،‬ﭘﺲ ﻋﻠﯽ ﺻﺎﺣﺐ وي اﺳﺖ‪.‬‬‫و در ﺑﻌﻀﯽ رواﯾﺎت‬‫»اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‬‫ﺑﺎر ﺧـﺪاﯾﺎ دوﺳﺖ دار ﮐﺴـﯽ را ﮐﻪ دوﺳﺖ دارد او را‪ ،‬و دﺷـﻤﻦ دار ﮐﺴـﯽ را ﮐﻪ دﺷـﻤﻨﯽ دارد ﺑﺎ او‪ ،‬رواه أﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺑﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب و‬‫زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻬﻢ ]‪.[2‬‬‫ﺑـﺪرﺳﺘﯽ ﮐﻪ ﺗﻬﻨﯿﺖ داد ﻋﻤﺮ ﺑﺮوز ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﻣﺒـﺎرك ﺑـﺎد أي ﻋﻠﯽ ﮐﻪ ﺗﻮ ﺻـﺒﺢ ﮐﺮدي ﺑﻮﻻـﯾﺖ ﻣﺴـﻠﻤﯿﻦ و ﻣﺴـﻠﻤﺎت ]‪ [1] .[3‬اﻟﺠﺎﻣﻊ‬‫اﻟﺼﺤﯿﺢ ﻟﻠﺘﺮﻣﺬي ج ‪ 5‬ص ‪ -632‬ﺑﺎب ﻣﻨﺎﻗﺐ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﻠﯿﻪ اﻟـّﺴ ﻼم ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻗﺘﯿﺒﮥ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﻀـﻌﺒﯽ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫ﯾﺰﯾﺪ اﻟﺮﺷﮏ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻄﺮف ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮان ﺑﻦ ﺣﺼﯿﻦ ‪ ...‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻗﺎل اﺑﻮ ﻋﯿﺴﯽ اﻟﺘﺮﻣﺬي‪ :‬ﻫﺬا ﺣﺪﯾﺚ ﺣﺴﻦ ﻏﺮﯾﺐ ﻻ ﻧﻌﺮﻓﻪ اﻻ‬‫ﻣﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺴﻨﺪ اﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ج ‪ 4‬ص ‪ 281‬ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء‪ ،‬و ج ‪ 4‬ص ‪ 372‬ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ارﻗﻢ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﺗﻬﻨﺌﮥ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﻣﺮوﯾﮥ ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﻋﻼم اﻟﻘﻮم و إﻟﯿﮏ ﺑﻌﻀﻬﻢ‪:‬‬‫اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺒﻐﺪادي ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻐﺪاد« ج ‪ 8‬ص ‪ 290‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‪.‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﺑﻦ اﻟﻤﻐﺎزﻟﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ص ‪ 19‬ط ﻃﻬﺮان‪.‬‬‫و اﻟﻌﻼﻣﮥ ﺧﻄﯿﺐ ﺧﻮارزم ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﺎﻗﺐ« ص ‪ 93‬ط ﺗﺒﺮﯾﺰ ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ اﻟﺒﺮاء‪ ،‬و ص ‪ 93‬ﺑﺎﺳﻨﺎده ﻋﻦ أﺑﯽ ﻫﺮﯾﺮة‪.‬‬‫و اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻄﺒﺮي ﻓﯽ »ذﺧﺎﺋﺮ اﻟﻌﻘﺒﯽ« ص ‪ 67‬ط ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻘﺪﺳﯽ ﺑﻤﺼﺮ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪331 :‬‬‫و ﺑﻮد ﻋﻤﺮ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﺑﻮﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﮔﻔﺘﻨـﺪ‪ :‬ﮐﻪ ﺗﻮ ﺗﻘـﺪﯾﻢ و ﺗﮑﺮﯾﻢ وي زﯾـﺎده از دﯾﮕﺮان ﻣﯽﮐﻨﯽ‪ !،‬ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد‪ :‬ﮐﯿﻒ ﻻـ أﻓﻌﻞ و ﻫﻮ‬‫ﻣﻮﻻـي؟‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﭼﮕـﻮﻧﻪ ﺗﻌﻈﯿﻢ ﻧﮑﻨﻢ و اﯾﻦ ﻓﻌـﻞ را ﺑﺠـﺎ ﻧﯿـﺎرم‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﻠﯽ ﺻـﺎﺣﺐ ﻣﻨﺴﺖ ]‪ .[1‬و اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﺰرﻧـﺪي اﻟﺤﻨﻔﯽ ﻓﯽ »ﻧﻈﻢ درر‬‫اﻟﺴﻤﻄﯿﻦ« ص ‪ 109‬ط ﻣﻄﺒﻌﮥ اﻟﻘﻀﺎء‪ ،‬و ط ﻃﻬﺮان ﺑﺘﺤﻘﯿﻖ اﻟﺪﮐﺘﻮر ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎدي اﻻﻣﯿﻨﯽ‪.‬‬‫و اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي ﻓﯽ »ﻣﺸﮑﺎة اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ« ص ‪ 565‬ط اﻟﺪﻫﻠﯽ‪.‬‬‫و اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﻘﺮﯾﺰي ﻓﯽ »اﻟﺨﻄﻂ و اﻻﺛﺎر« ص ‪ 230‬ط ﻧﻮادر اﻻﺣﯿﺎء ﻟﺒﻨﺎن‪.‬‬‫و اﻟﻌﻼﻣﮥ اﺑﻦ اﻟﺼﺒﺎغ اﻟﻤﺎﻟﮑﯽ ﻓﯽ »اﻟﻔﺼﻮل اﻟﻤﻬﻤﮥ« ص ‪ 23‬ط اﻟﻐﺮي‪.‬‬‫و اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »اﻟﺤﺎوي ﻟﻠﻔﺘﺎوي« ص ‪ 79‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‪.‬‬‫و »اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﻤﺤﻘﻖ اﻟﮑﺮﺧﯽ ﻓﯽ »ﻧﻔﺤﺎت اﻟﻼﻫﻮت« ص ‪ 27‬و ص ‪.92‬‬‫و اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﺸـﯿﺦ ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﺼﺪﯾﻘﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ ﺑﺤﺎر اﻻﻧﻮار« ج ‪ 3‬ص ‪ 465‬ط ﻟﮑﻬﻨﻮ ﺑﺎﻟﻬﻨـﺪ‪ ،‬و ﻏﯿﺮﻫﻢ‪ ،‬و ﻣﻦ أراد اﻻﻃﻼع‬‫اﮐﺜﺮ ﻣﻦ ﻫﺬا ﻓﻠﯿﺮاﺟﻊ »ﺗﻌﻠﯿﻘﺎت اﺣﻘﺎق اﻟﺤﻖ« ج ‪ 6‬ص ‪ 361‬اﻟﯽ ص ‪.367‬‬‫]‪ [1‬ﺗﺎرﯾﺦ دﻣﺸﻖ ﻻﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ج ‪ 2‬ص ‪ 82‬ﻗﺎل‪:‬‬‫اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻮ ﻋﺒـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ اﻟﻤﻘﺮئ‪ ،‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﻮ اﻟﻔﻀﻞ ﺑﻦ اﻟﮑﺮﯾـﺪي‪ ،‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﻌﺘﯿﻘﯽ‪ ،‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﻮ اﻟﺤﺴﻦ اﻟﺪارﻗﻄﻨﯽ‪ ،‬اﻧﺒﺄﻧﺎ‬‫اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺮﻫﺒﯽ ﺑﺎﻟﮑﻮﻓﮥ‪ ،‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻫﺎﺷﻢ اﻻﺳﺪي‪ ،‬اﻧﺒﺄﻧﺎ ﺳـﻌﯿﺪ اﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻻﺳﺪي‪ ،‬اﻧﺒﺄﻧﺎ ﺣﺴﯿﻦ اﻻﺷﻘﺮ‪،‬‬‫ﻋﻦ ﻗﯿﺲ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺎر اﻟﺪﻫﻨﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﺎﻟﻢ اﺑﻦ أﺑﯽ اﻟﺠﻌﺪ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 174‬از ‪184‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﻗﯿﻞ ﻟﻌﻤﺮ‪ :‬اﻧﮏ ﺗﺼﻨﻊ ﺑﻌﻠﯽ ﺷﯿﺌﺎ ﻻ ﺗﺼﻨﻌﻪ ﺑﺎﺣﺪ ﻣﻦ اﺻﺤﺎب اﻟﻨﺒﯽ )ص(!! ﻗﺎل‪ :‬اﻧﻪ ﻣﻮﻻي!!‪.‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﺒﺎﻗﯽ‪ ،‬و اﺑﻮ اﻟﻤﻮاﻫﺐ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺐ‬‫»رواﯾﺖ ﻣﻮﻟﻮي وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻟﮑﻬﻨﻮي«‬‫اﻣـﺎ رواﯾﺖ ﻣﻮﻟﻮي وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ [1‬ﻟﮑﻬﻨﻮي ﺣـﺪﯾﺚ ﻏـﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻣﺮآة اﻟﻤﻠﮏ‪ ،‬ﻗﺎﻻ‪ :‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ اﻟﺠﻮﻫﺮي‪ ،‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﻮ اﻟﺤﺴـﯿﻦ ﺑﻦ‬‫اﻟﻤﻈﻔﺮ‪ ،‬اﻧﺒﺄﻧﺎ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﺒﺎﻏﻨﺪي‪ ،‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﺣﮑﯿﻢ اﻻودي‪ ،‬اﻧﺒﺄﻧﺎ ﺷـﺮﯾﺢ ﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻤﮥ‪ ،‬اﻧﺒﺄﻧﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬ﻋﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﺠﺒﺎر ﺑﻦ اﻟﻌﺒﺎس اﻟﺸﺎﻣﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﺎر اﻟﺪﻫﻨﯽ‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻓﺎﺧﺘﻪ‪.‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬اﻗﺒﻞ ﻋﻠﯽ‪ ،‬و ﻋﻤﺮ ﺟﺎﻟﺲ ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺴﻪ ﻓﻠﻤﺎ رآه ﻋﻤﺮ ﺗﻀﻌﻀﻊ و ﺗﻮاﺿﻊ و ﺗﻮﺳﻊ ﻟﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﺠﻠﺲ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺎم ﻋﻠﯽ )ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم( ﻗﺎل ﺑﻌﺾ‬‫اﻟﻘﻮم‪ :‬ﯾﺎ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﻧﮏ ﺗﺼـﻨﻊ ﺑﻌﻠﯽ ﺻـﻨﯿﻌﺎ ﻣﺎ ﺗﺼـﻨﻌﻪ ﺑﺄﺣﺪ ﻣﻦ اﺻﺤﺎب ﻣﺤﻤﺪ )ص(! ﻗﺎل ﻋﻤﺮ‪ :‬و ﻣﺎ رأﯾﺘﻨﯽ اﺻﻨﻊ ﺑﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬رأﯾﺘﮏ‬‫ﮐﻞ ﻣﺎ رأﯾﺘﻪ ﺗﻀﻌﻀـﻌﺖ و ﺗﻮاﺿـﻌﺖ و اوﺳـﻌﺖ ﺣﺘﯽ ﯾﺠﻠﺲ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬و ﻣﺎ ﯾﻤﻨﻌﻨﯽ‪ ،‬و اﻟﱠﻠﻪ اﻧﻪ ﻟﻤﻮﻻي و ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ!!‪ [1] .‬ﻣﻮﻟﻮي وﻟﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﺑﻦ ﺣﺒﯿﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺤﺐ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﻼـ اﺣﻤـﺪ ﻋﺒـﺪ اﻟﺤﻖ ﺑﻦ ﻣﻼـ ﻣﺤﻤـﺪ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﻗﻄﺐ اﻟـﺪﯾﻦ اﻟﺴـﻬﺎﻟﯽ اﻟﻠﮑﻬﻨﻮﺋﯽ ﮐـﺎن ﻣﻦ اﻟﻌﻠﻤـﺎء‬‫اﻟﻤﺆﻟﻔﯿﻦ ﺑﺎﻟﻬﻨﺪ ﻓﯽ اﻟﻘﺮن اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻋﺸﺮ‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﺆﻟﻔﺎت ﻣﻨﻬﺎ‪:‬‬‫»ﻋﻤﺪة اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ« و »اﻻﻏﺼﺎن اﻻرﺑﻌﮥ ﻟﻠﺸـﺠﺮة اﻟﻄﯿﺒﮥ« و »ﻣﺮآت اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ آل ﺳـﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ‪ ،‬و اﻗﺘﺼﺮ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﮑﺘﺎب ﻋﻠﯽ‬‫اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻤﺘﻮاﺗﺮة‪ ،‬أو اﻟﻤﺸﺘﻬﺮة او اﻟﺤﺴﺎن‪ ،‬و اﻋﺮض ﻋﻦ اﻟﺮواﯾﺎت اﻟﻀﻌﯿﻔﮥ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﺻﺮح ﻓﯽ ﺻﺪر اﻟﮑﺘﺎب ﺑﻘﻮﻟﻪ‪:‬‬‫و ﺑﻌـﺪ ﻓﻬـﺬه اﺣﺎدﯾﺚ ﻣﺸـﺘﻤﻠﮥ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻫﻞ اﻟﺒﯿﺖ اﻟﻨﺒﻮﯾـﮥ‪ ،‬و اﻟﻌﺘﺮة اﻟﻄﺎﻫﺮة اﻟﻤﺼـﻄﻔﻮﯾﮥ ﻣﻦ اﻟﮑﺘﺐ اﻟﻤﻌﺘﺒﺮة ﻣﻦ اﻟﺼـﺤﺎح و ﻟا ﺘﻮارﯾﺦ‬‫ﻣﻨﺒﻬـﺎ ﻋﻠﯽ اﺳـﺎﻣﯽ اﻟﮑﺘﺐ ﻣﻌﺮﺿـﺎ ﻋﻦ اﻟﻀـﻌﺎف اﻟﻤﺘﺮوﮐـﮥ‪ ،‬ﻋﻨـﺪ ﻋﻠﻤـﺎء اﻟﺤـﺪﯾﺚ‪ ،‬ﻣﻘﺘﺼـﺮا ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺗﻮاﺗﺮ ﻣﻦ اﻻﺣﺎدﯾﺚ او اﺷـﺘﻬﺮ او ﻣﻦ‬‫اﻟﺤﺴﺎن‪ ،‬و ﺟﻌﻠﺘﻪ وﺳﯿﻠﮥ اﻟﻮﺻﻮل اﻟﯽ ﺟﻨﺎب اﻟﺮﺳﻮل‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪ 333 :‬ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﻮﺳﺎﻃﮥ اﻫﻞ ﺑﯿﺘﻪ‪ ،‬و اﻻﻧﺴﻼك ﻓﯽ ﺳﻠﮏ ﻣﺤﺒﯿﻬﻢ اﻟﻤﺒﺸﺮﯾﻦ‬‫ﺑﺎﻟـﺪﺧﻮل ﻓﯽ اﻟﺠﻨـﺎن ﻣﻨﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯿﻪ وﺳـﯿﻠﮥ اﻟﻨﺠـﺎة‪ ،‬و ﺑﻪ ﻣﻨـﺎط اﻟﺸـﻔﺎﻋﮥ‪ ،‬و ﺳـﻤﯿﻨﺎه ﺑﻤﺮآة اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ ﻣﻨـﺎﻗﺐ آل ﺳـﯿﺪ‬‫اﻟﻤﺮﺳـﻠﯿﻦ‪ ،‬رﺑﻨﺎ ﺗﻘﺒﻞ ﻣﻨﺎ و اﺟﻌﻠﻨﺎ ﻣﻦ زﻣﺮة اﻟﻤﺘﻤﺴـﮑﯿﻦ ﺑﺤﺒﻞ اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ و اﻟﻬﺪاﯾـﮥ‪ ،‬اﻧﮏ اﻧﺖ اﻟﻤﺠﯿﺐ‪ ،‬و ﺑﯿﺪك اﻟﺘﻮﻓﯿﻖ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯿﮏ اﻟﺘﻮﮐﻞ و‬‫ﺑﮏ اﻻﻋﺘﺼﺎم و ﻧﺮﺟﻮ ﻣﻨﮏ ﺧﯿﺮ اﻻﺧﺘﺘﺎم ﺑﺤﺮﻣﮥ اﻟﻨﺒﯽ و آﻟﻪ اﻟﻐﺮ اﻟﮑﺮام‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ وﻟﺪه اﻟﻤﻮﻟﻮي ﻣﺤﻤﺪ اﻧﻌﺎم اﻟﱠﻠﻪ ﻓﯽ ﺿﻤﯿﻤﮥ »اﻻﻏﺼﺎن اﻻرﺑﻌﮥ« و ﻗﺎل ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳﯿﮥ‪:‬‬‫ذات ﺑـﺎ ﺑﺮﮐﺎﺗﺸـﺎن ﺟـﺎﻣﻊ ﻋﻠﻮم ﻣﻌﻘﻮل و ﻣﻨﻘﻮل‪ ،‬و ﺣـﺎوي ﻓﺮوع و اﺻﻮل‪ ،‬ﺻـﺎﺣﺐ ﺗﺼـﺎﻧﯿﻒ ﮐﺜﯿﺮه ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﻨـﺎﻧﭽﻪ »ﺷـﺮح ﻣﺴـﻠﻢ اﻟﺜﺒﻮت«‬‫ﻣﺴـﻤﯽ »ﺑﻨﻔﺎﺋﺲ اﻟﻤﻠﮑﻮت« و ﺗﻔﺴـﯿﺮ »ﻣﻌﺪن اﻟﺠﻮاﻫﺮ« ﺑﮑﻤﺎل ﺷﺮح و ﺑﺴﻂ‪ ،‬و »ﺣﺎﺷﯿﻪ ﻫﺪاﯾﮥ اﻟﻔﻘﻪ« ﺑﺮ ﻋﺒﺎدات و ﻣﻌﺎﻣﻼت‪ ،‬و »ﺣﺎﺷﯿﻪ« ﺑﺮ‬‫ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﮐﻤﺎﻟﯿﻪ ﺷـﺮح ﻋﻘﺎﺋﺪ ﺟﻼﻟﯽ‪ ،‬و »ﺣﺎﺷـﯿﻪ ﺻﺪرا« و »ﺷـﺮح ﻏﺎﯾﮥ اﻟﻌﻠﻮم« و »ﻣﻌﺎرج اﻟﻌﻠﻮم« و »ﺗﺬﮐﺮة اﻟﻤﯿﺰان« و »ﺗﮑﻤﻠﻪ ﺷﺮح ﻣﺴﻠﻢ«‬‫ﻣﻮﻟﻮي ﻋﺒﺪ ﻟا ﺤﻖ‪ ،‬و »ﺗﮑﻤﻠﻪ ﺷـﺮح ﻣﺴـﻠﻢ« ﻣﻼ ﺣﺴﻦ ﻣﻐﻔﻮر‪ ،‬و »رﺳﺎﻟﻪ ﺗﺸـﮑﯿﮏ« و »ﮐﺸﻒ اﻻﺳـﺮار ﻓﯽ ﺧﺼﺎﺋﺺ ﺳـﯿﺪ اﻻﺑﺮار« و »ﻣﺮآة‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ« و »آداب اﻟﺴﻼﻃﯿﻦ« و »ﻋﻤﺪة اﻟﻮﺳﺎﺋﻞ« و »اﻏﺼﺎن ارﺑﻌﮥ« ﯾﺎدﮔﺎر در ﻋﺎﻟﻢ دارد‪.‬‬‫اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ‪ ،‬ﺟﻤﻠﻪ ﻋﻤﺮ ﻋﺰﯾﺰ ﺧﻮﯾﺶ ﺑﻪ ﺗﺼﺎﻧﯿﻒ و درس ﻃﻠﺒﻪ ﻋﻠﻢ ﺑﺴـﺮ ﺑﺮده‪ ،‬و از ﻋﻠﻢ او ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻓﯿﺾ ﯾﺎب ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﺷﺎﮔﺮداﻧﺶ ﻧﺎﻣﯽ و‬‫ﮔﺮاﻣﯽ‪ ،‬و از ﻋﻠﻤﺎي ﻣﺘﺒﺤﺮ ﺷـﻤﺮده ﻣﯽﺷﻮﻧـﺪ‪ ،‬و در ﻧﻈﺮ ارﺑﺎب و ﺣﺎﮐﻤﺎن اوده ﻣﻌﺰز و ﻣﻤﺘﺎز ﻣﺎﻧﺪه ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺻﺐ ﺟﻠﯿﻠﻪ ﻓﺎﺋﺰ ﮔﺸـﺘﻪ ﻣﺤﺴﻮد‬‫ﮔﺸﺖ‪ ،‬ﺑﻌﻤﺮ ﻫﺸـﺘﺎد و ﻫﺸﺖ ﺳﺎل در ﻣﺎه ﺻـﻔﺮ ﺑﺘﺎرﯾـﺦ دﻫﻢ ﮐﻠﻤﻪ ﮔﻮﯾﺎن ﺑﺠﻮار رﺣﻤﺖ اﯾﺰد ﻣﻨﺎن ﻃﺮح اﻗﺎﻣﺖ اﻓﮑﻨﺪ‪ ،‬ﺳـﻨﯿﻦ وﻓﺎﺗﺶ از‬‫ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﮐﻪ ﺣﮑﯿﻢ ﻇﻬﯿﺮ اﻟﺪﯾﻦ ﺟﻮاد ﻓﺘﺤﭙﻮري ﮔﻔﺘﻪ ﻣﺆﯾﺪ ﻣﯽﮔﺮدد‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪334 :‬‬‫اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻓﯽ ﻣﻨﺎﻗﺐ اﻫﻠﺒﯿﺖ ﺳﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ« ﮔﻔﺘﻪ‪:‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 175‬از ‪184‬‬‫]ﭼﻮن آن ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ از ﺣﺠـﮥ اﻟﻮداع ﻣﺮاﺟﻌﺖ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬در ﻏـﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻓﺮود آﻣﺪ‪ ،‬ﺟﻤﻠﻪ ﻫﻤﺮاﻫﯿﺎن رﮐﺎب اﻗﺪس را‬‫ﺟﻤﻊ ﻓﺮﻣﻮده ﺧﻄﺒﻪ ﻃﻮﯾﻠﻪ ﺧﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از آن‪ ،‬ﻋﻠﯽ را ﻣﻮﻻي ﺧﻮد و ﻣﻮﻻي ﺟﻤﯿﻊ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮد‪.‬‬‫ﻓﯽ »اﻟﺼﻮاﻋﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗﮥ«‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و ﻏﯿﺮه ﺑﺴﻨﺪ ﺻﺤﯿﺢ أﻧﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺧﻄﺐ ﺑﻐﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﺗﺤﺖ ﺷﺠﺮات‪.‬‬‫ﻓﻘـﺎل‪» :‬أﯾﻬـﺎ اﻟﻨـﺎس‪ ،‬اﻧﻪ ﻗـﺪ ﻧﺒـﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﻧﻪ ﻟﻢ ﯾﻌﻤﺮ ﻧﺒﯽ اﻻـ ﻧﺼﻒ ﻋﻤﺮ اﻟـﺬي ﯾﻠﯿﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻠﻪ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻻـﻇﻦ اﻧﯽ ﯾﻮﺷﮏ ان ادﻋﯽ‬‫ﻓﺄﺟﯿﺐ‪ ،‬و اﻧﯽ ﻣﺴﺌﻮل‪ ،‬و اﻧﮑﻢ ﻣﺴﺌﻮﻟﻮن‪ ،‬ﻓﻤﺎ ذا أﻧﺘﻢ ﻗﺎﺋﻠﻮن؟«‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﺸﻬﺪ اﻧﮏ ﻗﺪ ﺑﻠﻐﺖ و ﺟﻬﺪت و ﻧﺼﺤﺖ ﻓﺠﺰاك اﻟﱠﻠﻪ ﺧﯿﺮا‪.‬‬‫ﻓﻘﺎل‪» :‬أ ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﺸﻬﺪون ان ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬و ان ﻣﺤﻤﺪا ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬و ان ﺟﻨﺘﻪ )‪ (1‬رﮐﻦ دﯾﻦ ﻣﻮﻟﻮي وﻟﯽ اﻟﱠﻠﻪ آن ﺑﻔﻀﻞ و ﮐﻤﺎل ﻋﻠﻢ‬‫اﮐﻤﻞ‬‫دﻋﻮﺗﯽ را ﺑﺠﺎن اﺟﺎﺑﺖ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺷﻨﯿﺪه اﺳﺖ از زﺑﺎن اﺟﻞ‬‫ﺑﺘﻔﺮد ﮐﻪ در ﺻﻔﺎﺗﺶ ﺑﻮد از ﻋﻄﺎي ﺧﺪاي ﻋﺰ و ﺟﻞ‬‫ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﺳﺎل ﺗﺎرﯾﺨﺶ ﺑﯽﺗﮑﻠﻒ ﺑﺮي ز ﻧﻘﺺ و ﻋﻠﻞ‬‫ﮐﺰ وﻓﺎﺗﺶ ﺷﺪﻧﺪ ﺑﯽ ﺳﺮ و ﭘﺎ ورع و ﺷﺮع و ﻓﻀﻞ و ﻋﻠﻢ و ﻋﻤﻞ‬‫اﻧﺘﻬﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ ﻟا ﻀـﻤﯿﻤﮥ‪ ،‬و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ ﻣﺎ ﻓﯽ ﻫـﺬا اﻟﻨﻈﻢ ﻣﻦ اﻟﻤﺒﺎﻟﻐـﮥ اﻟﺬﻣﯿﻤﮥ‪ - .‬اﻟﻌﺒﻘﺎت ﺣﺪﯾﺚ اﻟﺘﺸﺒﯿﻪ ص ‪ -456‬و ﻻ ﯾﺨﻔﯽ اﻟﺘﺎرﯾﺦ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﻤﺘﺄﻣﻞ‪ ،‬ﻓﺎﻧﺎ إذا ﺣﺬﻓﻨﺎ اﻟﺼﺪر و اﻟﺬﯾﻞ ﻣﻦ ﮐﻠﻤﺎت‪:‬‬‫ورع‪ -‬و ﺷﺮع‪ -‬و ﻓﻀﻞ‪ -‬و ﻋﻠﻢ‪ -‬و ﻋﻤﻞ و اﺧﺬﻧﺎ ﻣﻨﻬﺎ اﻟﺤﺮف اﻟﻮﺳﻂ ﯾﻨﻄﺒﻖ ﺑﺤﺴﺎب اﻟﺠﻤﻞ ﻣﻊ ﻋﺪد )‪.(1270‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪335 :‬‬‫ﺣﻖ‪ ،‬و ﻧﺎره ﺣﻖ‪ ،‬و ان اﻟﻤﻮت ﺣﻖ‪ ،‬و ان اﻟﺒﻌﺚ ﺣﻖ ﺑﻌﺪ اﻟﻤﻮت‪ ،‬و ان اﻟﺴﺎﻋﮥ آﺗﯿﮥ ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﻬﺎ‪ ،‬و ان اﻟﱠﻠﻪ ﯾﺒﻌﺚ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻘﺒﻮر؟«‪.‬‬‫ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺑﻠﯽ ﻧﺸﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ اﺷﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ«‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس ان اﻟﱠﻠﻪ ﻣﻮﻻي‪ ،‬و أﻧﺎ ﻣﻮﻟﯽ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬و أﻧﺎ أوﻟﯽ ﺑﻬﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴـﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻤﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬﺬا ﻣﻮﻻه )ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﯿﺎ(‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ‬‫وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‪ ،‬اﻧﯽ ﻓﺮﻃﮑﻢ‪ ،‬و اﻧﮑﻢ واردون ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻮض‪ ،‬ﺣﻮض أﻋﺮض ﻣﻤﺎ ﺑﯿﻦ ﺑﺼـﺮي و ﺻـﻨﻌﺎء‪ ،‬ﻓﯿﻪ ﻋـﺪد اﻟﻨﺠﻮم ﻗـﺪﺣﺎن ﻣﻦ‬‫ﻓﻀـﮥ‪ ،‬و اﻧﯽ ﺳـﺎﺋﻠﮑﻢ ﺣﯿﻦ ﺗﺮدون ﻋﻠﯽ ﻋﻦ اﻟﺜﻘﻠﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﮐﯿﻒ ﺗﺨﻠﻔﻮﻧﯽ ﻓﯿﻬﻤﺎ‪ :‬اﻟﺜﻘﻞ اﻻﮐﺒﺮ ﮐﺘﺎب اﻟﱠﻠﻪ ﺳـﺒﺐ ﻃﺮﻓﻪ ﺑﯿـﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬و‬‫ﻃﺮﻓﻪ ﺑﺄﯾـﺪﯾﮑﻢ‪ ،‬ﻓﺎﺳﺘﻤﺴـﮑﻮا ﺑﻪ ﻻ ﺗﻀـﻠﻮا و ﻻ ﺗﺒـﺪﻟﻮا‪ ،‬و ﻋﺘﺮﺗﯽ أﻫﻞ ﺑﯿﺘﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻧﻪ ﻗﺪ ﻧﺒﺄﻧﯽ اﻟﻠﻄﯿﻒ اﻟﺨﺒﯿﺮ‪ :‬اﻧﻬﻤﺎ ﻟﻦ ﯾﻨﻘﻀـﯿﺎ ﺣﺘﯽ ﯾﺮدا ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﺤﻮض« ]‪.[1‬‬‫و ﺑﺎﻋﺚ وﻗﻮع اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻧﺴﺎﺋﯽ در »ﺧﺼﺎﺋﺺ« آورده‪ ،‬و در »ﺻﻮاﻋﻖ« از اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ]‪ [2‬ﻧﻘﻞ ﮐﺮده‪ ،‬آن ﺑﻮد ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت‬‫]‪ [1‬اﻟﺼﻮاﻋـﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗـﮥ ص ‪ 25‬رواه ﻋﻦ اﻟﻄـﺒﺮاﻧﯽ و ﻏﯿﺮه ﺑﺴـﻨﺪ ﺻـﺤﯿﺢ ﻋﻨـﺪه‪ -‬و اﻟﺴـﯿﺮة اﻟﺤﻠﺒﯿـﮥ ج ‪ 3‬ص ‪ 301‬ﻧﻘﻼـ ﻋﻦ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ ﻓﯽ‬‫»اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﮑﺒﯿﺮ« ﺑﺴﻨﺪ ﺻﺤﯿﺢ‪ -‬و ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ ج ‪ 9‬ص ‪ 165‬ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ‪ ،‬و ﻗﺎل‪ :‬رﺟﺎل اﺣﺪ اﻻﺳﻨﺎدﯾﻦ ﺛﻘﺎت‪.‬‬‫]‪ [2‬اﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ :‬ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق ﺑﻦ ﯾﺴﺎر اﻟﻤﻄﻠﺒﯽ ﺑﺎﻟﻮﻻء‪ ،‬اﻟﻤـﺪﻧﯽ ﻣﻦ اﻗﺪم ﻣﺆرﺧﯽ اﻟﻌﺮب‪ ،‬ﻟﻪ »اﻟﺴـﯿﺮة اﻟﻨﺒﻮﯾﮥ« رواﻫﺎ ﻋﻨﻪ اﺑﻦ ﻫﺸﺎم‬‫اﻟﺤﻤﯿﺮي اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ )‪ ،(213‬و ﮐﺎن اﺑﻦ اﺳﺤﺎق ﻣﻦ ﺣﻔﺎظ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ ،‬و ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪ ،‬زار اﻻﺳﮑﻨﺪرﯾﮥ ﺳﻨﮥ )‪ ،(119‬و ﺳﮑﻦ ﺑﻐﺪاد ﻓﻤﺎت‬‫ﻓﯿﻬﺎ ﺳﻨﮥ )‪ ،(151‬و دﻓﻦ ﺑﻤﻘﺒﺮة اﻟﺨﯿﺰران‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪336 :‬‬‫ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀـﯽ را ﺑﺴـﻮي ﯾﻤﻦ ﺑـﺎ ﮔﺮوﻫﯽ ﭼﻨـﺪ ﻓﺮﺳـﺘﺎده ﺑـﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻌﻀـﯽ از اﯾﻨﻬـﺎ ﺑﻌـﺪ ﻣﺮاﺟﻌﺖ آﻣـﺪه ﭘﯿﺶ آن‬‫ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﮔﻠﻪ ﺣﻀـﺮﺗﺸﺎن ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ آن ﺣﻀـﺮت ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺧﻄﺒﻪ ﻓﺮﻣﻮد ﺑﺮاي ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻗﺪر و ﻣﻨﺰﻟﺖ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 176‬از ‪184‬‬‫وي ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ردا ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﺗﮑﻠﻢ ﻋﻠﯿﻪ‪.‬‬‫ﻓﯽ »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ«‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ ﻋﺒﺎس ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﯽ ﺑﺮﯾﺪة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻌﺚ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯽ اﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻓﺮأﯾﺖ ﻣﻨﻪ ﺟﻔﻮة‪ ،‬ﻓﺬﮐﺮت‬‫ﻋﻠﯿﺎ ﻓﻨﻘﺼﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺠﻌﻞ وﺟﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﺘﻐﯿﺮ وﺟﻬﻪ و ﻗﺎل‪» :‬ﯾﺎ ﺑﺮﯾﺪة‪ ،‬أ ﻟﺴﺖ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟«‪ ،‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﺑﻠﯽ‬‫ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه« ]‪.[1‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪» :‬ﯾﺎ ﺑﺮﯾﺪة‪ ،‬ﻻ ﺗﻘﻊ ﻓﯽ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺎن ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻨﯽ و أﻧﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ وﻟﯿﮑﻢ ﺑﻌﺪي«‪.‬‬‫و أﺧﺮج اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻄﺮف ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ]‪ ،[2‬ﻋﻦ ﻋﻤﺮان ﺑﻦ ﺣﺼﯿﻦ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻌﺚ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺟﯿﺸﺎ‪ ،‬و اﺳﺘﻌﻤﻞ ﻋﻠﯿﻬﻢ‬‫ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻓﻤﻀﯽ أم اﻟﺮﺷﯿﺪ‪.‬‬‫ ارﺷﺎد اﻻرﯾﺐ ج ‪ 6‬ص ‪-399‬‬‫]‪ [1‬اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ ﻟﻠﻨﺴﺎﺋﯽ ص ‪ 22‬ط اﻟﺘﻘﺪم ﺑﻤﺼـﺮ ﺑﻌﯿﻦ ﻣﺎ ذﮐﺮ ﻓﯽ اﻟﻤﺘﻦ‪ ،‬و ﻓﯽ ص ‪ 21‬ﺑﻌﯿﻦ ﻣﺎ ذﮐﺮ ﻓﯽ اﻟﻤﺘﻦ اﻻ اﻧﻪ اﺳـﻘﻂ ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬ﻓﺠﻌﻞ‬‫وﺟﻪ رﺳﻮل ﻟا ﱠﻠﻪ )ص( ﯾﺘﻐﯿﺮ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻣﻄﺮف ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ :‬ﺑﻦ اﻟﺸﺨﯿﺮ اﻟﺤﺮﺷﯽ اﻟﻌﺎﻣﻠﯽ اﻟﺒﺼﺮي‪ ،‬اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺗﻮﻓﯽ ﻓﯽ اول وﻻﯾﮥ اﻟﺤﺠﺎج‪.‬‬‫روي ﻋﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﻋﻔﺎن‪ ،‬و اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪ ،‬و ﻋﻤﺮان ﺑﻦ ﺣﺼﯿﻦ‪.‬‬‫و روي ﻋﻨﻪ ﻗﺘﺎدة‪ ،‬و ﺛﺎﺑﺖ اﻟﺒﻨﺎﻧﯽ‪ ،‬و ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻫﻨﺪ‪ ،‬و اﺑﻮ ﻣﺴـﻠﻤﮥ ﺳﻌﯿﺪ ﺑﻦ ﯾﺰﯾﺪ‪ -.‬اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ ﻻﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺮازي ج ‪ 8‬ص‬‫‪-312‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪337 :‬‬‫ﻓﯽ اﻟﺴـﺮﯾﮥ‪ ،‬ﻓﺄﺻﺎب ﺟﺎرﯾﮥ‪ ،‬ﻓﺄﻧﮑﺮوا ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬و ﺗﻌﺎﻗﺪ ارﺑﻌﮥ ﻣﻦ أﺻـﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬إذا ﻟﻘﯿﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻓﻨﺸﮑﻮا ﻋﻠﯿﻪ ﺛﻢ اﻧﺼﺮﻓﻮا اﻟﯽ رﺣﺎﻟﻬﻢ‪.‬‬‫ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺪﻣﺖ ﻟا ﺴـﺮﯾﮥ ﺳﻠﻤﻮا ﻋﻠﯽ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎم أﺣﺪ اﻻرﺑﻌﮥ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ أ ﻟﻢ ﺗﺮ ان ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ ﻓﻌﻞ‬‫ﮐﺬا و ﮐﺬا‪ ،‬ﻓﺄﻋﺮض ﻋﻨﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎم اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻓﻘﺎل ﻣﺜﻞ ﻣﻘﺎﻟﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺄﻋﺮض ﻋﻨﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎم اﻟﺮاﺑﻊ ﻓﻘﺎل ﻣﺜﻞ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻮا‪.‬‬‫ﻓﺄﻗﺒﻞ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬و اﻟﻐﻀﺐ ﯾﻌﺮف ﻓﯽ وﺟﻬﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪:‬‬‫»ﻣـﺎ ﺗﺮﯾـﺪون ﻣﻦ ﻋﻠﯽ؟ ان ﻋﻠﯿـﺎ ﻣﻨﯽ و أﻧـﺎ ﻣﻨﻪ و ﻫﻮ وﻟﯽ ﮐـﻞ ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻌـﺪي« ]‪ [1] .[1‬اﻟﺨﺼـﺎﺋﺺ ص ‪ 33‬ط اﻟﺘﻘﺪم ﺑﻤﺼـﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ‬‫ﺷﻌﯿﺐ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ ﻗﺘﯿﺒﮥ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﻟﻀﻌﺒﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﯾﺰﯾﺪ اﻟﺮﺷﮏ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻄﺮف ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻦ ﻋﻤﺮان ﺑﻦ ﺣﺼﯿﻦ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻌﺚ‬‫رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ص ‪ ...‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫و اﺧﺮﺟﻪ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﯾﻌﻠﯽ اﻟﻤﻮﺻـﻠﯽ‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﻘﻮارﯾﺮي‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ اﻟﺤﻤﺮي‪ ،‬و اﻟﻤﻌﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﻬﺪي‪ ،‬ﮐﻠﻬﻢ ﻋﻦ ﺟﻌﻔﺮ‬‫ﺑﻦ ﺳﻠﯿﻤﺎن‪.‬‬‫و اﺧﺮﺟﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺷـﯿﺒﮥ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺟﺮﯾﺮ اﻟﻄﺒﺮي و ﺻـﺤﺤﻪ‪ ،‬و اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻓﯽ »ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« ج ‪ 6‬ص ‪ ،294‬و ﻣﺤﺐ اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻄﺒﺮي‬‫ﻓﯽ »اﻟﺮﯾﺎض اﻟﻨﻀﺮة« ج ‪ 2‬ص ‪ ،171‬و اﻟﺒﻐﻮي ﻓﯽ »اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ« ج ‪ 2‬ص ‪ ،275‬و اﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 7‬ص ‪ ،344‬و اﻟﻤﺘﻘﯽ‬‫اﻟﻬﻨﺪي ﻓﯽ »ﮐﻨﺰ اﻟﻌﻤﺎل« ج ‪ 6‬ص ‪ ،154‬و اﻟﺒﺪﺧﺸﺎﻧﯽ ﻓﯽ »ﻧﺰل اﻻﺑﺮار« ص ‪ 22‬و اﻟﺘﺮﻣﺬي ﻓﯽ »اﻟﺠﺎﻣﻊ اﻟﺼﺤﯿﺢ« ج ‪ 2‬ص ‪ ،222‬ﺑﺎﺳﻨﺎد‬‫ﺻﺤﯿﺢ رﺟﺎﻟﻪ ﮐﻠﻬﻢ ﺛﻘﺎت و اﻟﺤﺎﮐﻢ اﻟﻨﯿﺴﺎﺑﻮرّي ﻓﯽ »اﻟﻤﺴـﺘﺪرك« ج ‪ 3‬ص ‪ ،111‬و اﺑﻦ ﺣﺠﺮ ﻓﯽ »اﻻﺻﺎﺑﮥ« ج ‪ 2‬ص ‪ 509‬و ﻗﺎل‪ :‬اﺳﻨﺎد‬‫ﻗـﻮي‪ ،‬و اﻟﻌﻼﻣـﮥ اﻟﺨﻮارزﻣﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﻨـﺎﻗﺐ« ص ‪ 92‬ط ﺗـﺒﺮﯾﺰ‪ ،‬و اﺑﻦ اﻻـﺛﯿﺮ ﻓﯽ »ﺟـﺎﻣﻊ اﻻـﺻﻮل« ج ‪ 9‬ص ‪ 470‬ط ﻣﺼـﺮ‪ ،‬و اﻟﺴـﺒﻂ اﺑﻦ‬‫اﻟﺠﻮزي ﻓﯽ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪338 :‬‬‫و أﺧﺮج اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ أﯾﻀﺎ ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة‪ ،‬اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻌﺜﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ اﻟﯽ اﻟﯿﻤﻦ ﻣﻊ ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ ]‪ [1‬و ﺑﻌﺚ ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯽ آﺧﺮ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 177‬از ‪184‬‬‫و ﻗﺎل‪ :‬ان اﻟﺘﻘﯿﺘﻤﺎ ﻓﻌﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس‪ ،‬و ان ﺗﻔﺮﻗﺘﻤﺎ ﻓﮑﻞ واﺣـﺪة ﻣﻨﮑﻤﺎ ﻋﻠﯽ ﺟﻨﺪه‪ ،‬ﻓﻠﻘﯿﻨﺎ ﺑﻨﯽ زﺑﯿﺪ ﻣﻦ أﻫﻞ »اﻟﺘﺬﮐﺮة« ص ‪ 42‬ط اﻟﻔﺮي‪ ،‬و‬‫اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﺗﻠﺨﯿﺺ اﻟﻤﺴﺘﺪرك« ج ‪ 3‬ص ‪ 110‬ط ﺣﯿﺪرآﺑﺎد اﻟﺪﮐﻦ‪ ،‬و ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻻﺳﻼم« ج ‪ 2‬ص ‪ 196‬ط اﻻزﻫﺮﯾﮥ ﺑﻤﺼﺮ‪.‬‬‫]‪ [1‬ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ‪ :‬ﺑﻦ اﻟﻤﻐﯿﺮة ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻣﺨﺰوم‪ ،‬اﺑﻮ ﺳـﻠﯿﻤﺎن اﺳـﻠﻢ ﻫﻮ و ﻋﻤﺮو ﺑﻦ اﻟﻌﺎص ﺳـﻨﮥ )‪ (7‬ه‪ ،‬و ﻟﻤﺎ وﻟﯽ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ‬‫وﺟﻬﻪ ﻟﻘﺘﺎل ﻣﺴﯿﻠﻤﮥ‪ ،‬ﺛﻢ ﺳﯿﺮه اﻟﯽ اﻟﻌﺮاق ﺳﻨﮥ )‪ (12‬ﻓﻔﺘﺢ اﻟﺤﯿﺮة‪ ،‬و ﺣﻮﻟﻪ اﻟﯽ اﻟﺸﺎم و ﺟﻌﻠﻪ اﻣﯿﺮ ﻣﻦ ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻦ اﻻﻣﺮاء‪ ،‬و ﻟﻤﺎ وﻟﯽ ﻋﻤﺮ ﻋﺰﻟﻪ‬‫ﻋﻦ ﻗﯿﺎدة اﻟﺠﯿﻮش ﺑﺎﻟﺸﺎم و وﻟﯽ اﺑﺎ ﻋﺒﯿﺪة ﺑﻦ اﻟﺠﺮاح ﻣﺎت ﺑﺤﻤﺺ ﺳﻨﮥ )‪ (21‬و ﻗﯿﻞ‪ :‬ﺑﺎﻟﻤﺪﯾﻨﮥ‪.‬‬‫و ﻫﻮ اﻟـﺬي ﻟﻤﺎ ﺑﻌﺜﻪ اﺑﻮ ﺑﮑﺮ اﻟﯽ ﺑﻨﯽ ﺳـﻠﯿﻢ ﺟﻤﻊ رﺟﺎﻻ ﻣﻨﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﺤﻈﺎﺋﺮ ﺛﻢ اﺣﺮﻗﻬﺎ ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺑﺎﻟﻨﺎر‪ ،‬ﻓﺒﻠﻎ ذﻟﮏ ﻋﻤﺮ ﻓﺎﺗﯽ اﺑﺎ ﺑﮑﺮ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﺗﺪع‬‫رﺟﻼ ﯾﻌﺬب ﺑﻌﺬاب اﻟﱠﻠﻪ ﻋﺰ و ﺟﻞ؟ ﻓﻘﺎل اﺑﻮ ﺑﮑﺮ‪ :‬و اﻟﱠﻠﻪ ﻻ اﺷﯿﻢ ﺳﯿﻔﺎ ﺳﻠﻪ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﻋﺪوه ﺣﺘﯽ ﯾﮑﻮن ﻫﻮ اﻟﺬي ﯾﺸﯿﻤﻪ‪.‬‬‫و ﻫﻮ اﻟﺬي اﻣﺮ ﺿﺮارا ﺑﻀﺮب ﻋﻨﻖ ﻣﺎﻟﮏ ﺑﻦ ﻧﻮﯾﺮة‪ ،‬ﻓﺎﻟﺘﻔﺖ ﻣﺎﻟﮏ اﻟﯽ زوﺟﺘﻪ و ﮐﺎﻧﺖ ﺟﻤﯿﻠﮥ ﺣﺴﻨﺎء و ﻗﺎل ﻟﺨﺎﻟﺪ‪ :‬ﻫﺬه اﻟﺘﯽ ﻗﺘﻠﺘﻨﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‬‫ﺧﺎﻟﺪ‪ :‬ﺑﻞ ﻗﺘﻠﮏ رﺟﻮﻋﮏ ﻋﻦ اﻻﺳﻼم‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻣﺎﻟﮏ‪ :‬اﻧﺎ ﻣﺴﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﺧﺎﻟﺪ‪ :‬ﯾﺎ ﺿﺮار اﺿﺮب ﻋﻨﻘﻪ‪ ،‬ﻓﻀﺮب ﻋﻨﻘﻪ‪.‬‬‫و ﻣﻦ أراد اﻻﻃﻼع اﻟﻮاﺳﻊ ﻋﻠﯽ ﺟﺮاﺋﻤﻪ اﻟﮑﺒﯿﺮة ﻓﻠﯿﺮاﺟﻊ ﺗﺎرﯾـﺦ اﻟﻄﺒﺮي ج ‪ 3‬ص ‪ 241‬و ﺗﺎرﯾﺦ اﺑﻦ اﻻﺛﯿﺮ ج ‪ 3‬ص ‪ ،149‬و »اﺳﺪ اﻟﻐﺎﺑﮥ« ج‬‫‪ 4‬ص ‪ 295‬و »ﺗﺎرﯾـﺦ اﺑﻦ ﻋﺴﺎﮐﺮ« ج ‪ 5‬ص ‪ 105‬و »اﻟﺒﺪاﯾـﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 6‬ص ‪ 321‬و »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻤﯿﺲ« ج ‪ 2‬ص ‪ 233‬و »اﻻﺻﺎﺑﮥ ج ‪1‬‬‫ص ‪ 414‬و ج ‪ 3‬ص ‪.357‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪339 :‬‬‫اﻟﯿﻤﻦ و ﻇﻬﺮ اﻟﻤﺴﻠﻤﻮن ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺸﺮﮐﯿﻦ‪ ،‬ﻓﻘﺎﺗﻠﻨﺎ اﻟﻤﻘﺎﺗﻠﮥ‪ ،‬ﻓﺴﺒﯿﻨﺎ اﻟﺬرﯾﮥ‪ ،‬ﻓﺎﺻﻄﻔﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﺟﺎرﯾﮥ ﻟﻨﻔﺴﻪ ﻣﻦ اﻟﺴﺒﯽ‪ ،‬ﻓﮑﺘﺐ ﺑﺬﻟﮏ‬‫ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ اﻟﻮﻟﯿﺪ اﻟﯽ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ و أﻣﺮﻧﯽ ان أﻧﺎل ﻣﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻓﺪﻓﻌﺖ اﻟﮑﺘﺎب إﻟﯿﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ‪ ،‬و ﻧﻠﺖ ﻣﻦ ﻋﻠﯽ‪،‬‬‫ﻓﺘﻐﯿﺮ وﺟﻬﻪ أي اﻟﻨﺒﯽ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ‪ ،‬ﻓﻘﻠﺖ‪ :‬ﻫﺬا ﻣﮑﺎن اﻟﻌﺎﺋﺬ ﺑﻌﺜﺘﻨﯽ ﻣﻊ رﺟﻞ و اﻟﺰﻣﺘﻨﯽ ﺑﻄﺎﻋﺘﻪ‪ ،‬ﻓﺒﻠﻐﺖ ﻣﺎ ارﺳﻠﺖ ﺑﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل رﺳﻮل‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻟﯽ‪» :‬اﻻ ﺗﻘﻌﻦ ﯾﺎ ﺑﺮﯾﺪة ﻓﯽ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺎن ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻨﯽ و أﻧﺎ ﻣﻨﻪ‪ ،‬و ﻫﻮ وﻟﯿﮑﻢ ﺑﻌﺪي« ]‪.[1‬‬‫و ﻓﯿﻪ ﻋﻦ ﻋـﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ ]‪ ،[2‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ‪ ،‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺧﻄﺐ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل‪» :‬أﻣـﺎ ﺑﻌـﺪ أﯾﻬـﺎ اﻟﻨـﺎس‪ ،‬ﻓـﺎﻧﯽ وﻟﯿﮑﻢ«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫ﺻﺪﻗﺖ‪ ،‬ﺛﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ ]‪ [1‬اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ ﻟﻠﻨﺴﺎﺋﯽ ص ‪ 33‬ط اﻟﺘﻘﺪم ﺑﻤﺼﺮ‪.‬‬‫و اﺧﺮﺟﻪ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﺣﻨﺒﻞ ﻓﯽ »اﻟﻤﺴﻨﺪ« ج ‪ 5‬ص ‪ 356‬ط اﻟﻤﯿﻤﻨﯿﮥ ﺑﻤﺼﺮ‪ ،‬ﺑﻌﯿﻦ ﻣﺎ ذﮐﺮ اﻻ اﻧﻪ ذﮐﺮ ﺑﺪل ﮐﻠﻤﮥ )ﺑﻨﯽ زﺑﯿﺪ(‪ :‬ﺑﻨﯽ زﯾﺪ‪.‬‬‫]‪ [2‬ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ :‬ﺑﻦ أﺑﯽ وﻗﺎص اﻟﺘﺎﺑﻌﯽ‪ ،‬وﺛﻘﻪ اﻟﻌﺎﻣﮥ‪.‬‬‫ﺗﺮﺟﻤﻪ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ اﻟﺮازي ﻓﯽ »اﻟﺠﺮح و اﻟﺘﻌﺪﯾﻞ« ج ‪ 6‬ص ‪ 321‬و ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻊ اﺑﺎه‪ ،‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﯽ ﯾﻘﻮل ذﻟﮏ‪.‬‬‫ﻗﺎل اﺑﻮ ﻣﺤﻤـﺪ‪ :‬روي ﻋﻨﻪ ﺳـﻌﯿﺪ ﺑﻦ اﻟﻤﺴـﯿﺐ‪ ،‬و ﻣﺠﺎﻫـﺪ‪ ،‬و اﻟﺰﻫﺮي‪ ،‬و ﺳـﻌﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬و اﺑﻨﻪ داود‪ ،‬و اﺑﻦ اﺧﯿﻪ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ‬‫ﺳﻌﺪ‪ ،‬و اﺷـﻌﺚ ﺑﻦ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬و ﺳﺎﻟﻢ اﺑﻮ اﻟﻨﻀﺮ‪ ،‬و ﺷﺮﯾﮏ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻧﻤﺮ‪ ،‬و ﻫﺎﺷﻢ ﺑﻦ ﻫﺎﺷﻢ ﺑﻦ ﻋﺘﺒﮥ‪ ،‬و اﻟﺤﺴﻦ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن‪ ،‬و اﺑﻮ‬‫ﻃﻮاﻟﮥ‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺳـﻠﻤﮥ‪ ،‬و ﺑﮑﯿﺮ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ اﻻﺷﺞ‪ ،‬و ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴـﻠﻢ ﺑﻦ ﻋﺎﺋﺬ‪ ،‬و اﻟﻤﻨﻬﺎل ﺑﻦ ﻋﻤﺮو‪ ،‬و ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻋﻘﺒﮥ‪ ،‬و ﺑﮑﯿﺮ‬‫ﺑﻦ ﻣﺴﻤﺎر‪ ،‬و ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ اﻟﻨﻀﺮ‪ ،‬و اﺳﺤﺎق ﺑﻦ اﻟﺤﺎرث‪ ،‬و ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ ﺣﮑﯿﻢ اﻻﻧﺼﺎري‪ ،‬و ﻋﺒﺪ اﻻﻋﻠﯽ اﺑﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻓﺮوة‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪340 :‬‬‫ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬ﻫﺬا وﻟﯿﯽ و اﻟﻤﻮدي ﻋﻨﯽ‪ ،‬وال اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻣﻦ ﻋﺎداه« ]‪.[1‬‬‫و ﻓﯿﻪ ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﺑﻨﺖ ﺳـﻌﺪ ﻋﻦ أﺑﯿﻬﺎ ﻗﺎل‪ :‬أﺧﺬ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺨﻄﺐ ﻓﺤﻤﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ و أﺛﻨﯽ ﻋﻠﯿﻪ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪:‬‬‫»أ ﻟﺴـﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن‪ ،‬اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﮑﻢ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﮑﻢ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﺻﺪﻗﺖ ﯾﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ‪ ،‬ﺛﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻓﺮﻓﻌﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ‪،‬‬‫و ان اﻟﱠﻠﻪ ﯾﻮاﻟﯽ ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﯾﻌﺎدي ﻣﻦ ﻋﺎداه« ]‪.[2‬‬‫و ﻓﯿﻪ ﻋﻨﻬﺎ أﯾﻀﺎ ﻋﻦ ﺳـﻌﺪ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻄﺮﯾﻖ ﻣﮑﮥ‪ ،‬و ﻫﻮ ﻣﺘﻮﺟﻪ إﻟﯿﻬﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ ﺑﻠﻎ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬وﻗﻒ اﻟﻨﺎس‬‫ﺛﻢ رد ﻣﻦ ﻣﻀـﯽ و ﻟﺤﻘﻪ ﻣﻦ ﺗﺨﻠﻒ‪ ،‬ﻓﻠﻤـﺎ اﺟﺘﻤﻊ اﻟﻨـﺎس إﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻗـﺎل‪» :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس ﻫﻞ ﺑﻠﻐﺖ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪ :‬ﻧﻌﻢ‪ [1] ،‬اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ ص ‪ 18‬ﻋﻠﯽ ﻣﺎ‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 178‬از ‪184‬‬‫ﻧﻘﻞ ﻋﻨﻪ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻻﻣﯿﻨﯽ ﻗﺪس ﺳﺮه ﻓﯽ »اﻟﻐﺪﯾﺮ« ج ‪ 1‬ص ‪.38‬‬‫و ﻗﺎل اﻟﻤﺤﻤﻮدي ﻓﯽ ﺗﻌﻠﯿﻘﺎﺗﻪ ﻋﻠﯽ ﺗﺎرﯾـﺦ دﻣﺸﻖ ج ‪ 32‬ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﮥ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ص ‪ 54‬ط ﺑﯿﺮوت‪ :‬و رواه اﯾﻀﺎ اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ‪-‬‬‫ﻓﯽ اﻟﺤﺪﯾﺚ )‪ (90‬و ﺗﻮاﻟﯿﻪ ﻣﻦ اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ ص ‪ 100‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻮ ﻋﺒﺪ اﻟﺮﺣﻤﺎن زﮐﺮﯾﺎ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ اﻟﺴﺠﺴﺘﺎﻧﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ‬‫اﻟﺮﺣﯿﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﺮاﻫﯿﻢ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﻌﻦ‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫ﺣﺪﺛﻨﯽ ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب‪ ،‬ﻋﻦ ﺑﻦ اﻟﻤﻬﺎﺟﺮ ﺑﻦ ﻣﺴﻤﺎر‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﺑﻨﺖ ﺳﻌﺪ‪ ،‬و ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﺳﻌﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﻌﺪ ﻗﺎل‪ :‬ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ﺧﻄﺐ‬‫‪ ..‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫]‪[2‬‬‫اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ ص ‪ 100‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺣﻤـﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺒﺼـﺮي اﺑﻮ اﻟﺠﻮزاء‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺑﻦ ﻋﺜﻤـﮥ‪ -‬و ﻫﻮ ﻣﺤﻤـﺪ ﺑﻦ ﺧﺎﻟﺪ اﻟﺒﺼـﺮي‪ -‬ﺣﺪﺛﻨﺎ‬‫ﻣﻮﺳـﯽ ﺑﻦ ﯾﻌﻘﻮب‪ ،‬ﻋﻦ اﻟﻤﻬﺎﺟﺮﯾﻦ ﻣﺴـﻤﺎر اﻟﺒﺼـﺮي‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﺑﻨﺖ ﺳـﻌﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﻌﺪ ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺬ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ )ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم(‬‫ﻓﺨﻄﺐ ‪ ...‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪ .‬ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪341 :‬‬‫ﻗﺎل‪» :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ« )ﺛﻼث ﻣﺮات( ﯾﻘﻮﻟﻬﺎ‪ ،‬ﺛﻢ ﻗﺎل‪» :‬أﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ وﻟﯿﮑﻢ؟«‪ ،‬ﻗﺎﻟﻮا‪:‬‬‫اﻟﱠﻠﻪ و رﺳﻮﻟﻪ )ﺛﻼﺛﺎ(‪.‬‬‫ﺛﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﮐﺎن اﻟﱠﻠﻪ وﻟﯿﻪ ﻓﻬﺬا وﻟﯿﻪ‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه ]‪.[1‬‬‫و ﻓﯿﻪ ﻋﻦ اﺑﻦ ﺑﺮﯾﺪة‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯿﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻌﺜﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﻓﯽ ﺳـﺮﯾﮥ و اﺳﺘﻌﻤﻞ ﻋﻠﯿﺎ‪ ،‬ﻓﻠﻤﺎ رﺟﻌﻨﺎ ﺳﺄﻟﻨﺎ‪ :‬ﮐﯿﻒ رأﯾﺘﻢ ﺻﺤﺒﮥ‬‫ﺻﺎﺣﺒﮑﻢ؟ ﻓﺈﻣﺎ ﺷـﮑﻮﺗﻪ أﻧﺎ و إﻣﺎ ﺷـﮑﺎه ﻏﯿﺮي‪ ،‬ﻓﺮﻓﻌﺖ رأﺳـﯽ و ﮐﻨﺖ رﺟﻼ ﻣﮑﺒﺎﺑﺎ‪ ،‬ﻓﺎذا وﺟﻪ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺪ اﺣﻤﺮ‪،‬‬‫ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ وﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ وﻟﯿﻪ« ]‪.[2‬‬‫ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺻﺤﯿﺢ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻟﻪ ﻃﺮق ﻣﺘﻌﺪدة‪ ،‬و آﻧﭽﻪ ﺑﻌﻀﯽ در ﺻﺤﺖ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﮐﻼم ﮐﺮدهاﻧﺪ ﺟﻤﺎﻋﺘﯽ از ﺻﺤﺎﺑﻪ و‬‫ﮔﻮاﻫﯽ دادﻧﺪ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﻧﺰاع ﮐﺮده ﺷﺪ در اﯾﺎم ﺧﻼﻓﺖ ﺣﻀﺮت ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم‪.‬‬‫ﻓﯽ »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ«‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﯾﺜﯿﻊ ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﯾﻘﻮل ﻋﻠﯽ ﻣﻨﺒﺮ اﻟﮑﻮﻓﮥ‪ :‬اﻧﯽ ﻣﻨﺸﺪ اﻟﱠﻠﻪ رﺟﻼ و ﻻ ﯾﺸﻬﺪ‬‫اﻻ أﺻـﺤﺎب ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪ ،‬و ﻋﺎد‬‫ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪ [1] .‬اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ ص ‪ 100‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ زﮐﺮﯾﺎ ﺑﻦ ﯾﺤﯿﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ ﯾﻌﻘﻮب ﺑﻦ ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ أﺑﯽ ﮐﺜﯿﺮ‪ ،‬ﻋﻦ ﻣﻬﺎﺟﺮﯾﻦ ﻣﺴـﻤﺎر‪ ،‬ﻗﺎل‪:‬‬‫اﺧﺒﺮﺗﻨﯽ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﺑﻨﺖ ﺳﻌﺪ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﻌﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﮐﻨﺎ ﻣﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ﺑﻄﺮﯾﻖ ﻣﮑﮥ ‪ ..‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫رواه اﯾﻀﺎ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪.212‬‬‫]‪ [2‬رواه ﻓﯽ ﺗﻌﻠﯿﻘﺎت »اﺣﻘﺎق اﻟﺤﻖ« ج ‪ 6‬ص ‪ 263‬ﻋﻦ اﻟﻌﻼﻣﮥ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن اﻟﺒﻐﺪادي ﻓﯽ »اﻟﻤﻨﺘﺨﺐ ﻣﻦ ﺻﺤﯿﺤﯽ اﻟﺒﺨﺎري و ﻣﺴﻠﻢ«‬‫ص ‪ 217‬ﻣﺨﻄﻮط‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻋﻦ ﺑﺮﯾﺪة‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺑﻌﺜﻨﺎ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ‪ ..‬اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪342 :‬‬‫ﻓﻘﺎم ﺳﺘﮥ ﻣﻦ ﺟﺎﻧﺐ اﻟﻤﻨﺒﺮ‪ ،‬و ﺳﺘﮥ ﻣﻦ ﺟﺎﻧﺐ آﺧﺮ‪ ،‬ﻓﺸﻬﺪوا اﻧﻬﻢ ﺳﻤﻌﻮا رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ذﻟﮏ ]‪.[1‬‬‫و در »ﺷﻮاﻫﺪ« آورده ﮐﻪ ﺷﺨﺼـﯽ از ﺗﻌﻠﻞ ﺳﮑﻮت ﮐﺮد‪ ،‬ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ ﭘﺮﺳﯿﺪ ﮐﻪ‪ :‬أي ﻓﻼن ﺗﻮ ﭼﺮا ﮔﻮاﻫﯽ ﻧﺪادي ﺑﺎ وﺟﻮدي ﮐﻪ ﺗﻮ ﻫﻢ‬‫ﺑﺴـﻤﻊ ﺧﻮد از زﺑﺎن آن ﺣﻀـﺮت ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﺷﻨﯿﺪهاي؟ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ ﭘﯿﺮ ﺷﺪهام و ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﺮدم‪ ،‬در ﺣﺎل ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀﯽ دﻋﺎ‬‫ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧـﺪا اﮔﺮ اﯾﻦ ﺷـﺨﺺ دروغ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ،‬ﺳـﻔﯿﺪي ﺑﺮ ﺑﺸـﺮه او ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدان ﮐﻪ ﻋﻤﺎﻣﻪ او را ﻧﭙﻮﺷﺎﻧﺪ‪ .‬راوي ﮔﻮﯾﺪ و اﻟﱠﻠﻪ آن‬‫ﺷﺨﺺ را دﯾﺪم ﮐﻪ ﺳﻔﯿﺪي ﻣﯿﺎن دو ﭼﺸﻢ او ]‪ [1‬اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ ص ‪ 23‬ط اﻟﺘﻘﺪم ﺑﻤﺼﺮ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬اﺧﺒﺮﻧﺎ اﺑﻮ داود‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻋﻤﺮان ﺑﻦ اﺑﺎن‪،‬‬‫ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺷـﺮﯾﮏ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺑﻮ اﺳـﺤﺎق‪ ،‬ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﯾﺜﯿﻊ ﻗﺎل‪ :‬ﺳـﻤﻌﺖ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ رﺿـﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ ﯾﻘﻮل ﻋﻠﯽ ﻣﻨﺒﺮ اﻟﮑﻮﻓﮥ ‪...‬‬‫اﻟﯽ آﺧﺮ اﻟﺤﺪﯾﺚ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 179‬از ‪184‬‬‫ﺛﻢ ﻗﺎل‪ :‬ﻗﺎل ﺷﺮﯾﮏ‪ :‬ﻓﻘﻠﺖ ﻻﺑﯽ اﺳﺤﺎق‪ :‬ﻫﻞ ﺳﻤﻌﺖ اﻟﺒﺮاء ﺑﻦ ﻋﺎزب ﯾﺤﺪث ﺑﻬﺬا ﻋﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص(؟ ﻗﺎل‪ :‬ﻧﻌﻢ‪.‬‬‫روي ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻤﻨﺎﺷﺪة ﻋﻦ زﯾﺪ ﺑﻦ ﯾﺜﯿﻊ ﻣﻀﺎﻓﺎ اﻟﯽ اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﻣﻦ اﮐﺎﺑﺮ اﻟﻤﺤﺪﺛﯿﻦ‪.‬‬‫ﻣﻨﻬﻢ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ اﻟﺪﻣﺸﻘﯽ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 5‬ص ‪ 210‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﻟﻬﯿﺜﻤﯽ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪ 107‬ط ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻘﺪﺳﯽ ﻓﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺸﯿﺦ ﯾﻮﺳﻒ اﻟﻨﺒﻬﺎﻧﯽ ﻓﯽ »اﻟﺸﺮف اﻟﻤﺆﯾﺪ« ص ‪.113‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻻﻣﺮ ﺗﺴﺮي ﻓﯽ »ارﺟﺢ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ« ص ‪.574‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪343 :‬‬‫آﻣﺪه ﺑﻮد ]‪.[1‬‬‫و ﻓﯽ »اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ«‪ ،‬ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ واﺛﻠـﮥ ﻗﺎل‪ :‬ﺟﻤﻊ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس ﻓﯽ اﻟﺮﺣﺒـﮥ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﺸﺪ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﮐﻞ اﻣﺮئ ﺳـﻤﻊ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻـﻠﯽ‬‫اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﯾﻘﻮل ﻓﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ ﻣﺎ ﺳﻤﻊ ﻟﻤﺎ ﻗﺎم؟‬‫ﻓﻘﺎم أﻧﺎس ﻓﺸﻬﺪوا ان رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳﻠﻢ ﻗﺎل ﯾﻮم ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪:‬‬‫»أ ﻟﺴﺘﻢ ﺗﻌﻠﻤﻮن‪ ،‬اﻧﯽ أوﻟﯽ ﺑﺎﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﻦ أﻧﻔﺴﻬﻢ؟« و ﻫﻮ ﻗﺎﺋﻢ‪.‬‬‫ﺛﻢ أﺧﺬ ﺑﯿﺪ ﻋﻠﯽ ﻓﻘﺎل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه‪ ،‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه‪[1] ،‬‬‫اﺧﺮج اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ اﻻﺻﻔﻬﺎﻧﯽ ﻓﯽ »ﺣﻠﯿﮥ اﻻوﻟﯿﺎء« ج ‪ 5‬ص ‪ .26‬ﻗﺎل‪ :‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﺳﻠﯿﻤﺎن ﺑﻦ اﺣﻤﺪ )اﻟﻄﺒﺮاﻧﯽ(‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ اﺣﻤﺪ ﺑﻦ اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺑﻦ‬‫ﮐﯿﺴﺎن‪ ،‬ﺣـﺪﺛﻨﺎ اﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮو اﻟﺒﺠﻠﯽ‪ ،‬ﺣﺪﺛﻨﺎ ﻣﺴـﻌﺮ ﺑﻦ ﮐﺪام‪ ،‬ﻋﻦ ﻃﻠﺤﮥ ﺑﻦ ﻣﺼـﺮف‪ ،‬ﻋﻦ ﻋﻤﯿﺮة ﺑﻦ ﺳـﻌﺪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﺷـﻬﺪت ﻋﻠﯿﺎ ﻋﻠﯽ‬‫اﻟﻤﻨﺒﺮ ﻧﺎﺷﺪا اﺻـﺤﺎب رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( و ﻓﯿﻬﻢ‪ :‬اﺑﻮ ﺳـﻌﯿﺪ‪ ،‬و اﺑﻮ ﻫﺮﯾﺮة‪ ،‬و اﻧﺲ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﮏ‪ ،‬و ﻫﻢ ﺣﻮل اﻟﻤﻨﺒﺮ‪ ،‬و ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﻨﺒﺮ‪ ،‬و ﺣﻮل‬‫اﻟﻤﻨﺒﺮ اﺛﻨﯽ ﻋﺸـﺮ رﺟﻼـ ﻫﺆﻻـء ﻣﻨﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻘـﺎل ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴـ ﻼم‪ :‬ﻧﺸـﺪﺗﮑﻢ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﻫﻞ ﺳـﻤﻌﺘﻢ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ )ص( ﯾﻘﻮل‪» :‬ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه ﻓﻌﻠﯽ‬‫ﻣﻮﻻه« ﻓﻘﺎﻣﻮا ﮐﻠﻬﻢ‪ ،‬ﻓﻘﺎﻟﻮا‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ﻧﻌﻢ‪ .‬و ﻗﻌﺪ رﺟﻞ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻣﺎ ﻣﻨﻌﮏ ان ﺗﻘﻮم؟ ﻗﺎل‪ :‬ﯾﺎ اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﮐﺒﺮت و ﻧﺴـﯿﺖ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻟﱠﻠﻬّﻢ ان ﮐﺎن‬‫ﮐﺎذﺑﺎ ﻓﺎﺿﺮﺑﻪ ﺑﺒﻼء ﺣﺴﻦ‬‫)ﻟﻔﻈﮥ ﺣﺴﻦ ﻣﻦ زﯾﺎدة اﻟﺮواة او اﻟﻨﺴﺎخ(‪.‬‬‫ﻗﺎل )ﻋﻤﯿﺮة(‪ :‬ﻓﻤﺎ ﻣﺎت ﺣﺘﯽ رأﯾﻨﺎ ﺑﯿﻦ ﻋﯿﻨﯿﻪ ﻧﮑﺘﮥ ﺑﯿﻀﺎء ﻻ ﺗﻮارﯾﻬﺎ اﻟﻌﻤﺎﻣﮥ‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ ﻧﻌﯿﻢ‪ :‬ﻫـﺬا ﻏﺮﯾﺐ ﻣﻦ ﺣـﺪﯾﺚ ﻃﻠﺤـﮥ‪ ،‬ﺗﻔﺮد ﺑﻪ ﻣﺴـﻌﺮ ﻋﻨﻪ ﻣﻄﻮﻻ‪ ،‬و رواه اﺑﻦ ﻋﺎﺋﺸﮥ ﻋﻦ إﺳـﻤﺎﻋﯿﻞ ﻣﺜﻠﻪ‪ ،‬و رواه اﻻﺟﻠﺢ )ﯾﺤﯿﯽ ﺑﻦ‬‫ﻋﺒﺪ اﻟﱠﻠﻪ ﺑﻦ ﺣﺠﯿﮥ اﻟﮑﻮﻓﯽ اﻟﻤﺘﻮﻓﯽ ‪ (140/145‬و ﻫﺎﻧﯽ ﺑﻦ اﯾﻮب‪ ،‬ﻋﻦ ﻃﻠﺤﮥ ﻣﺨﺘﺼﺮا‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪344 :‬‬‫و ﻋﺎد ﻣﻦ ﻋﺎداه«‪.‬‬‫ﻗﺎل أﺑﻮ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪ :‬ﻓﺨﺮﺟﺖ و ﻓﯽ ﻧﻔﺴـﯽ ﻣﻨﻪ ﺷـﯽء‪ ،‬ﻓﻠﻘﯿﺖ زﯾﺪ ﺑﻦ أرﻗﻢ ﻓﺄﺧﺒﺮﺗﻪ‪ ،‬ﻓﻘﺎل‪ :‬و ﻣﺎ ﺗﻨﮑﺮ‪ ،‬أﻧﺎ ﺳﻤﻌﺘﻪ ﻣﻦ رﺳﻮل اﻟﱠﻠﻪ ﺻﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬‫و ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫و اﻟﻠﻔﻆ ﻻﺑﯽ داود ]‪.[1‬‬‫و ﻓﯽ »اﻟﺼﻮاﻋﻖ«‪ :‬اﻧﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﺻـﺤﯿﺢ ﻻ ﻣﺮﯾﮥ ﻓﯿﻪ‪ ،‬و ﻗﺪ أﺧﺮﺟﻪ ﺟﻤﺎﻋﮥ ﮐﺎﻟﺘﺮﻣﺬي‪ ،‬و اﻟﻨﺴﺎﺋﯽ و أﺣﻤﺪ‪ ،‬و ﻃﺮﻗﻪ ﮐﺜﯿﺮة ﺟﺪا‪ ،‬و ﻣﻦ ﺛﻢ رواه‬‫ﺳﺘﮥ ﻋﺸـﺮ ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ‪ ،‬و ﻓﯽ رواﯾﮥ ﻻﺣﻤﺪ اﻧﻪ ﺳﻤﻌﻪ ﻣﻦ اﻟﻨﺒﯽ »ص« ﺛﻼﺛﻮن ﺻﺤﺎﺑﯿﺎ‪ ،‬و ﺷﻬﺪوا ﺑﻪ ﻟﻌﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟّﺴﻼم ﻟّﻤﺎ ﻧﻮزع اّﯾﺎم ﺧﻼﻓﺘﻪ ﮐﻤﺎ‬‫ﻣﺮ و ﺳﯿﺄﺗﯽ‪ ،‬و ﮐﺜﯿﺮ ﻣﻦ أﺳﺎﻧﯿﺪه ﺻﺤﺎح ]‪ [1‬اﻟﺨﺼﺎﺋﺺ ص ‪ 35‬ط اﻟﻘﺎﻫﺮة‪.‬‬‫رواه ﻣﻀﺎﻓـﺎ اﻟﯽ اﻟّﻨﺴـﺎﺋﯽ ﺟﻤﺎﻋـﮥ ﻣﻦ اﻻﻋﻼـم ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﻼﻣـﮥ ﯾﻮﺳـﻒ ﺑﻦ ﻣﻮﺳـﯽ اﻟﺤﻨﻔﯽ ﻓﯽ »اﻟﻤﻌﺘﺼـﺮ ﻣﻦ اﻟﻤﺨﺘﺼـﺮ« ج ‪ 2‬ص ‪ 301‬ط‬‫ﺣﯿ ﺪ ر آ ﺑ ﺎ د ‪.‬‬

‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 180‬از ‪184‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻻﺳﻼم« ج ‪ 2‬ص ‪.196‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ اﺳﻤﺎﻋﯿﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﮐﺜﯿﺮ ﻓﯽ »اﻟﺒﺪاﯾﮥ و اﻟﻨﻬﺎﯾﮥ« ج ‪ 7‬ص ‪ 346‬و ج ‪ 5‬ص ‪ 211‬ط ﻣﺼﺮ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﺤﺎﻓﻆ ﻧﻮر اﻟﺪﯾﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ أﺑﯽ ﺑﮑﺮ ﻓﯽ »ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺰواﺋﺪ« ج ‪ 9‬ص ‪ 104‬ط ﻣﮑﺘﺒﮥ اﻟﻘﺪﺳﯽ ﻓﯽ اﻟﻘﺎﻫﺮة‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺴﯿﻮﻃﯽ ﻓﯽ »ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺨﻠﻔﺎء« ص ‪ 169‬ط اﻟﺴﻌﺎدة ﺑﻤﺼﺮ‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻟﺒﺪﺧﺸﯽ ﻓﯽ »ﻣﻔﺘﺎح اﻟﻨﺠﺎ« ص ‪ 58‬ﻣﺨﻄﻮط‪.‬‬‫و ﻣﻨﻬﻢ اﻟﻌﻼﻣﮥ اﻻﻣﺮ ﺗﺴـﺮي ﻓﯽ »ارﺟﺢ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ« ص ‪ 557‬ط ﻻﻫﻮر روي اﻟﺤـﺪﯾﺚ ﻣﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﺑﻦ أﺑﯽ ﺣﺎﺗﻢ‪ ،‬و اﻟّﻨﺴﺎﺋﯽ‪ ،‬و اﺑﻦ ﺣﺒﺎن‪ ،‬و‬
‫اﺑﻦ ﻋﻘﺪة ﻋﻦ أﺑﯽ اﻟﻄﻔﯿﻞ‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪345 :‬‬‫و ﺣﺴﺎ ن ‪.‬‬
‫و ﻻـ اﻟﺘﻔـﺎت ﻟﻤﻦ ﻗـﺪح ﻓﯽ ﺻـﺤﺘﻪ‪ ،‬و ﻻـ ﻟﻤﻦ رده ﺑﺄن ﻋﻠﯿﺎ ﮐﺎن ﺑﺎﻟﯿﻤﻦ‪ ،‬ﻟﺜﺒﻮت رﺟﻮﻋﻪ ﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬و ادراﮐﻪ اﻟﺤـﺞ ﻣﻊ اﻟﻨﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و‬‫ﺳﻠﻢ‪.‬‬‫و ﻗﻮل ﺑﻌﻀﻬﻢ‪ :‬ان زﯾﺎدة‬‫»اﻟﱠﻠﻬّﻢ وال ﻣﻦ واﻻه«‪-‬‬‫اﻟﺦ‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮﻋﮥ ﻣﺮدود‪ ،‬ﻓﻘﺪ ورد ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻃﺮق ﺻﺤﺢ اﻟﺬﻫﺒﯽ ﮐﺜﯿﺮا ﻣﻨﻬﺎ اﻧﺘﻬﯽ ]‪.[1‬‬‫و در »ﻣﺸـﮑﺎة« آورده ﮐﻪ ﻣﻼﻗﺎت ﮐﺮد ﻋﻠﯽ ﻣﺮﺗﻀـﯽ را ﺑﻌـﺪ از اﯾﻦ ﺣﮑﺎﯾﺖ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب‪ ،‬و ﮔﻔﺖ‪ :‬ﮔﻮارﻧـﺪه ﺑﺎش‪ ،‬و ﺷﺎد ﺑﺎش أي‬‫ﭘﺴﺮ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬ﮐﻪ ﺻﺒﺢ ﮐﺮدي و ﺷﺎم ﮐﺮدي و ﮔﺸﺘﯽ ﻣﻮﻻي ﻫﺮ ﻣﺆﻣﻦ ﻣﺮد و زن‪.‬‬‫ﻓﻠﻘﯿﻪ ﻋﻤﺮ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ‪ ،‬ﻓﻘﺎل ﻟﻪ‪ :‬ﻫﻨﯿﺌﺎ ﯾﺎ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ‪ ،‬أﺻﺒﺤﺖ و أﻣﺴﯿﺖ ﻣﻮﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺆﻣﻨﮥ رواه أﺣﻤﺪ ]‪.[2‬‬‫و ﻓﯽ رواﯾﮥ‪ :‬ﺑﺦ ﺑﺦ ﻟﮏ ﯾﺎ ﻋﻠﯽ‪ ،‬أﺻﺒﺤﺖ و أﻣﺴﯿﺖ‪ -‬اﻟﺦ ]‪.[3‬‬‫و ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﻪ ﭼﻮن اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ در ﻏﺪﯾﺮ ﺧﻢ واﻗﻊ ﺷﺪه‪ ،‬ﻫﺮ ﺻﺤﺎﺑﯽ ﮐﻪ از ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ ﻣﻼﻗﺎت ﻣﯽﮐﺮد ﻣﺒﺎرﮐﺒﺎد ﻣﯽداد‪.‬‬‫و ﻧﯿﺰ در »ﺻﻮاﻋﻖ« آورده از ﻋﻤﺮ ﺑﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﮐﻪ روزي ﻗﺪوم ﻧﻤﻮد ﺣﻀﺮت ﻣﺮﺗﻀﯽ‪ ،‬ﭘﺲ ﻣﺮدي ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ ﺑﺮاي ﺗﻌﻈﯿﻢ و ﭼﺎدر ﺧﻮد را‬‫ﻓﺮش ﻧﻤﻮد ﺑﺮ زﻣﯿﻦ‪ ،‬و ﮔﻔﺖ ﺑﺤﻀﺮت اﻣﯿﺮ‪ :‬ﺑﻨﺸﯿﻦ ﺑﺮ اﯾﻦ ﭼﺎدر‪ ،‬ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ ﻋﺬر ﻧﻤﻮد و ﺗﻮﻗﻒ ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬ﮔﻔﺖ ﻋﻤﺮ رﺿﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻨﻪ‪ :‬ﺗﻮ‬‫اﺣﻖﺗﺮﯾﻦ ]‪ [1‬اﻟﺼﻮاﻋﻖ اﻟﻤﺤﺮﻗﮥ‪ :‬ص ‪25‬‬‫]‪ [2‬ﻣﺸﮑﺎة اﻟﻤﺼﺎﺑﯿﺢ ﻟﻠﻌﻼﻣﮥ اﻟﺨﻄﯿﺐ اﻟﺘﺒﺮﯾﺰي ص ‪ 565‬ط اﻟﺪﻫﻠﯽ‪.‬‬‫]‪ [3‬ﯾﻨـﺎﺑﯿﻊ اﻟﻤﻮدة ص ‪ 206‬و ص ‪ 249‬ط اﺳـﻼﻣﺒﻮل‪ ،‬و ذﺧﺎﯾﺮ اﻟﻤﻮارﯾﺚ ﻟﻠﻌﻼﻣـﮥ اﻟﻨﺎﺑﻠﺴـﯽ ج ‪ 1‬ص ‪ 57‬و ارﺟـﺢ اﻟﻤﻄﺎﻟﺐ ص ‪ 67‬ط‬‫ﻻﻫﻮر و ص ‪ 567‬اﻟﻄﺒﻊ اﻟﻤﺬﮐﻮر‪.‬‬‫ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ اﻣﺎﻣﮥ اﻻﺋﻤﮥ اﻻﻃﻬﺎر‪ ،‬ج‪ ،7‬ص‪346 :‬‬‫اﯾﻦ اﻣﺮي‪ ،‬و ﻣﻮﻻـي ﻣﻦ و ﺟﻤﯿـﻊ ﻣﺴـﻠﻤﺎﻧﺎن ﻫﺴـﺘﯽ‪ ،‬ﺑﺸـﺎرت داد ﺗﺮا رﺳﻮل ﺻـﻠﯽ اﻟﱠﻠﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﺳـﻠﻢ ﺑﻐـﺪﯾﺮ ﺧﻢ‪ ،‬و ﺧﻄـﺎب ﮐﺮد ﺑـﺎ ﺟﻤﯿﻊ‬‫ﺣﺎﺿﺮان ﻣﺠﻠﺲ‪ ،‬ﭘﺲ ﺗﺼﺪﯾﻖ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬و اﻟﻌﻠﻢ ﻋﻨﺪ اﻟﱠﻠﻪ‪.‬‬‫اﻣﺎ ذﮐﺮ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﯿﺪر ]‪ [1‬ﻋﻠﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻏﺪﯾﺮ را‪ ،‬ﭘﺲ در »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ﮔﻔﺘﻪ‪ :‬ﻣﺨﻔﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت أم اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﺎﺋﺸﻪ‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎري از‬‫ﻣﻨـﺎﻗﺐ ﺣﻀـﺮت اﻣﯿﺮ و ﺑﺘﻮل زﻫﺮاء و ذرﯾﺖ ﻃـﺎﻫﺮه اﯾﺸـﺎن‪ ،‬ﺑﺎرﻫـﺎ ﺑﺮ زﺑﺎن آورده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﺮ ﻣﺤـﺪﺛﯿﻦ ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﻤﯽﻣﺎﻧـﺪ‪ ،‬در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم‬‫ﻧﺎﮔﺰﯾﺮ ﺑﺮ ﺑﻌﻀﯽ از اﺣﺎدﯾﺚ اﮐﺘﻔﺎ ﻣﯽرود‪ ،‬از آن ﺟﻤﻠﻪ رواﯾﺖ اﻣﺎم اﺣﻤﺪ در »ﻣﺴﻨﺪ« ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺖ از أم اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻣﺬﮐﻮر ﮐﻪ‬‫»ﻣﻦ ﮐﻨﺖ ﻣﻮﻻه‪ ،‬ﻓﻌﻠﯽ ﻣﻮﻻه«‪.‬‬‫و اﺑﻦ ﻣﺎﺟﻪ ﻗﺰوﯾﻨﯽ ﻧﯿﺰ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ را رواﯾﺖ ﮐﺮده‪ -‬اﻟﺦ ]‪ [1] .[2‬ﺣﯿﺪر ﻋﻠﯽ ﺑﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻟﻔﯿﺾآﺑﺎدي اﻟﻬﻨﺪي اﻟﺤﻨﻔﯽ‪ ،‬ﮐﺎن ﻣﻦ ﻣﺘﮑﻠﻤﯽ‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 181‬از ‪184‬‬‫و ﻓﻘﻬﺎﺋﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﻘﺮن اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻋﺸﺮ‪ ،‬و ﻣﻦ آﺛﺎره »ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻟﮑﻼم« ﻓﯽ ﻣﺠﻠﺪﯾﻦ ﻓﯽ اﻟﺮد ﻋﻠﯽ اﻟﺸﯿﻌﮥ‪ ،‬ﻓﺮغ ﻣﻨﻪ ﺳﻨﮥ )‪.(1250‬‬‫]‪ [2‬اﻟﺴﻨﻦ ﻻﺑﻦ ﻣﺎﺟﮥ اﻟﻘﺰوﯾﻨﯽ ج ‪ 1‬ص ‪.30‬‬‫اﻧﺘﻬﯽ اﻟﺠﺰء ﻟا ﺴﺎﺑﻊ ﻣﻦ ﻋﺒﻘﺎت اﻻﻧﻮار ﻓﯽ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ ﺣﺴﺐ ﺗﺠﺰﺋﺘﻨﺎ و ﯾﻠﯿﻪ اﻧﺸﺎء اﻟﱠﻠﻪ اﻟﺠﺰء اﻟﺜﺎﻣﻦ ﻓﯽ دﻻﻟﮥ ﺣﺪﯾﺚ اﻟﻐﺪﯾﺮ‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﺑ ِْﺴِﻢ اِﷲ اﻟ َّﺮْﺣَﻤِﻦ اﻟ َّﺮﺣﯿِﻢ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯿﺜﺎق آﺳﻤﺎﻧﯽ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﺧﺪاﺳﺖ‪،‬ﭼﺮا ﮐﻪ در آن روز دﯾﻦ ﺧﺪا ﮐﺎﻣﻞ و ﻧﻌﻤﺖ اﻟﻬﯽ ﺑﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ رﺳﯿﺪ‬‫ﻏﺪﯾﺮ ﻋﻨﻮاِن ﻋﻘﯿﺪه و دﯾِﻦ ﻣﺎﺳﺖ‪،‬و اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ آن‪،‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻤﺎن ﮐﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﻣﻌﺒﻮد و ﺷﮑﺮ ﮔﺰاري اﻧﺴﺎن در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻫﻤﮥ ﻧﻌﻤﺘﻬﺎي ﻧﺎزل ﺷﺪة او‪.‬‬‫ﺑﺮ اﺳـﺎس اﻣﺮ ﺑﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم در آﯾﻪ ﺷـﺮﯾﻔﻪ ‪َ :‬ﯾـﺎ َأﱡﯾَﻬـ ﺎ اﻟﱠﺮُﺳﻮُل ﺑَﱢﻠْﻎ َﻣـ ﺎ ُأﻧِﺰَل ِإﻟَﯿـْ َﮏ ﻣِﻦ ﱠرﺑﱢَﮏ َوِإن ﻟﱠْﻢ َﺗْﻔَﻌْﻞ َﻓَﻤﺎ ﺑَﱠﻠْﻐَﺖ‬‫ِرَﺳﺎﻟَﺘُﻪ؛ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﺑﺎزﮔﻮﯾﯽ واﻗﻌﻪ ﻏـﺪﯾﺮ و اﻧﺠﺎم ﺳـﻔﺎرش ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺻـﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ وﺳـﻠﻢ در رﺳﺎﻧﺪن ﭘﯿﺎم ﻏﺪﯾﺮ ﺑ‪،‬ﺮ ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ واﺟﺐ‬‫ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺳﺮ ﭘﯿﭽﯽ از اﯾﻦ واﺟﺐ اﻟﻬﯽ ﮔﻨﺎﻫﯽ اﺳﺖ ﻧﺎ ﺑﺨﺸﻮدﻧﯽ‪.‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ ﺻـﻠﯽ اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ وﺳﻠﻢ ﮐﻪ داراي ﻣﺎﻫّﯿﺖ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﻏﯿﺮ اﻧﺘﻔﺎﻋﯽ اﺳﺖ‪،‬ﺑﺎ اﻋﺘﻘﺎد راﺳﺦ ﺑﺮ اﯾﻦ‬‫ﺑـﺎور ﺗﻮﺣﯿـﺪي و ﺑـﺎ ﻫـﺪف ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻧﺸـﺮ اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﺳﺘﺮگ ﺑﺸـﺮي‪،‬ﺑﺎ ﺗﺄﯾﯿـﺪات اﻟﻬﯽ و ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﻣـﺪاﻓﻊ راﺳﺘﯿﻦ ﺣﺮﯾﻢ اﻣﺎﻣﺖ و‬‫وﻻﯾﺖ ﻣﺮﺣﻮم آﯾﺖ اﷲ ﺣﺎج ﺳـﯿﺪ ﺣﺴﻦ ﻓﻘﯿﻪ اﻣﺎﻣﯽ ﻗـﺪس ﺳـﺮه‪،‬در زﻣﺎن ﺣﯿﺎت اﯾﻦ ﺑﺰرﮔﻮار و ﻫﻤﺖ وﺗﻼش ﺧﺎﻟﺼﺎﻧﻪ و ﺷـﺒﺎﻧﻪ روزي‬‫ﺟﻤﻌﯽ از ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ وﻻﯾﺖ ﻣـﺪار از ﺳﺎل ‪ 1381‬ﭘﺎﯾﻪ ﮔـﺬاري ﮔﺮدﯾـﺪه وﺗﺎ ﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي ﭼﺸﻢ ﮔﯿﺮ ﺧﻮد اداﻣﻪ داده اﺳﺖ‪ .‬و ﻫﺰﯾﻨﻪ‬‫ﻫـﺎي آن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺮدﻣﯽ و از ﻃﺮﯾﻖ وﺟﻮﻫﺎت ﺷـﺮﻋﯿﻪ‪،‬ﺑﺎ اﺟﺎزات ﻣﺮاﺟﻊ ﻋﻈﺎم ﺗﻘﻠﯿـﺪ‪،‬ﻫـﺪاﯾﺎ ‪،‬ﻧـﺬورات‪،‬ﻣﻮﻗﻮﻓﺎت و ﻫﻤﯿﺎري اﻓﺮاد ﺧﯿﺮ‬‫اﻧﺪﯾﺶ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬‫اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﺑﺎ ﺗﯿﻤﯽ ﻣﺮﮐﺐ از ﻓﺮﻫﯿﺨﺘﮕﺎن و ﻣﺘﺨﺼﺼـﯿﻦ ﺣﻮزه وداﻧﺸـﮕﺎه‪،‬ﻫﻨﺮﻣﻨﺪان رﺷﺘﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ‪،‬ﻣﺮدم وﻻﯾﺖ ﻣﺪار‪،‬ﻫﯿﺌﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ‬‫و ﮐﺴﺒﻪ ﺑﺎزار ﺳﻌﯽ ﻧﻤﻮده ﺗﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠِﻒ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﻬﺎﻧﯽ‪،‬اﻗﺪام ﺑﻪ ﻧﺸﺮ ﻣﻌﺎرف ﻣﺘﻌﺎﻟﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬ﺷﻤﺎ ﻫﻢ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﺪ‬‫ﺑﺎ ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﮥ ﺧﻮد ﺷﺎﻣﻞ ﻧﻈﺮات و ﭘﯿﺸـﻨﻬﺎدات‪،‬ﮐﻤﮑﻬﺎي ﻣﺎﻟﯽ در اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﻬﻢ ﺳـﻬﯿﻢ ﺑﻮده و ﺟﺰء ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎﺷﯿﺪ‪ .‬ﻣﻨﺘﻈﺮ‬‫ﺗﻤﺎﺳﻬﺎي ﺷﻤﺎ ﻫﺴﺘﯿﻢ‬‫ﺗﻠﻔﻦ ﻫﺎي ﺗﻤﺎس‪03112206252 -03112206253 :‬‬‫ﺗﻠﻔﮑﺲ‪03112206253 :‬‬‫ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه‪09118000109 :‬‬‫ﺳﺎﯾﺖ ‪www.Ghadirestan.com-www.Ghadirestan.ir :‬‬‫اﯾﻤﯿﻞ‪info@Ghadirestan.com :‬‬‫آدرس ﻣﺮﮐﺰ‪ :‬اﺻـﻔﻬﺎن‪ -‬ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻋﺒﺪ اﻟﺮزاق‪ -‬ﻧﺒﺶ ﺧﯿﺎﺑﺎن ﺣﮑﯿﻢ‪ -‬ﻃﺒﻘﻪ دوم ﺑﺎﻧﮏ ﻣﻠﺖ‪ -‬ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ ﺻﻠﯽ‬‫اﷲ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ و ﺳﻠﻢ ‪ -‬ﮐﺪ ﭘﺴﺘﯽ‪8147865894 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﺣﺴﺎب ﻣﻠﯽ ﺳﯿﺒﺎ‪327564722005 :‬‬‫ﺷﻤﺎره ﮐﺎرت ﺑﺎﻧﮏ ﻣﻠﯽ‪6037991146890243 :‬‬‫و آﻧﭽﻪ از دﺳﺘﺎوردﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ در ﭘﯿِﺶ رو دارﯾﺪ ﺣﺎﺻﻞ از ﻓﻀﻞ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺎل ﺧﺎدﻣﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت دﯾﺠﯿﺘﺎل و ﮐﻼﺳﯿﮏ ‪:‬‬
‫راه اﻧـﺪازي ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ و ﺟﺎﻣﻌﺘﺮﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ ﺗﺨﺼﺼـﯽ‪ -‬دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﻏـﺪﯾﺮ در ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﺻﻮرت‬‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 182‬از ‪184‬‬‫ﮐﻼﺳﯿﮏ ﺑﺮاي ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان و ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ در ﻣﺤﻞ ﻣﺮﮐﺰي ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن اﻣﮑﺎن اﺳﺘﻔﺎده ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﻫﻤﺎﯾﺸﻬﺎ وﻧﺸﺴﺘﻬﺎي ﻋﻠﻤﯽ ﺗﺨﺼﺼﯽ‪:‬‬‫ﻫﻤﺎﯾﺸﻬﺎي اﺳﺘﻘﺒﺎل از ﻏﺪﯾﺮ در ﺳﺎل ﻫﺎي ﻣﺘﻮاﻟﯽ از ﺳﺎل ‪ 88‬ﺣﺪود ﯾﮏ ﻣﺎه ﻗﺒﻞ از ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻫﺪف ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰي ﺟﺸﻦ ﻫﺎي‬‫دﻫﻪ ي ﻏـﺪﯾﺮ ﺑـﺎ اﺳـﺘﻘﺒﺎل اﻗﺸـﺎر ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﺮدم وﻻﯾﺘﻤـﺪار و ﺣﻀﻮر ﮐﺎرﺷـﻨﺎﺳﺎن اﻣﻮر ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎﺷـﮑﻮﻫﯽ ﺑﺮﮔﺰار ﮔﺮدﯾـﺪ و‬‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﺸـﺴﺖ ﻫﺎي ﻋﻠﻤﯽ ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻫـﺪف ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺑﺮرﺳـﯽ در ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏـﺪﯾﺮ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﯿﺎن ارﺗﺒﺎط ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ‬‫ﻣﻨﺎﺳـﺒﺖ ﻫـﺎي ﻣـﺬﻫﺒﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻓـﺎﻃﻤﯿﻪ و ﻣﻬـﺪوﯾﺖ ﺑﺮﮔﺰار ﮔﺮدﯾـﺪ‪ ،‬ﮐﻪ در آن ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻧﻮﯾﺴـﻨﺪﮔﺎن ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻻـت ﺧﻮد را ﺑﻪ دﺑﯿﺮ ﺧﺎﻧﻪ‬‫ﻧﺸﺴﺖ ارﺳﺎل ﻧﻤﻮده و ﭘﺲ از ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻫﯿﺌﺖ داوران ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻻت ﺑﺮﮔﺰﯾﺪه در ﻧﺸﺴﺖ اراﺋﻪ و ﭼﺎپ ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬‫اﺣﯿﺎي ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﻠﺴﺎت ﻫﻔﺘﮕﯽ ﺷـﺮح ﺧﻄﺎﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ در ﻣﮑﺎن ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻮزﯾﻊ ﮐﺘﺎب ﻫﺎي ﺧﻄﺎﺑﻪ و ﺗﺸﻮﯾﻖ ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﻓﺮازﻫﺎي آن‪،‬‬‫ﺑﺎ ﻫﺪف ﻧﺸﺮ و ﺗﺮوﯾﺞ ﺧﻄﺎﺑﻪ ي ﻏﺪﯾﺮ ‪.‬‬
‫دوره ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ ﺷﻨﺎﺳﯽ‪:‬‬‫اﯾﻦ دوره ﻫﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺟﺬب و ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻣﺒﻠﻐﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺟﻬﺖ اﻋﺰام ﻧﯿﺮوي اﻧﺴﺎﻧﯽ در ﺳـﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪ ،‬در راﺳـﺘﺎي اﻫﺪاف ﻋﺎﻟﯿﻪ ي ﻣﺮﮐﺰ‬‫و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ آﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻃﻼب ‪ ،‬داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن و ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪان‪،‬ﺑﺎ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻏﺪﯾﺮ ﺷﻨﺎﺳﯽ ‪،‬ﺑﺮﮔﺰار ﻣﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬‫اﺣﯿﺎي دﻫﻪ ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﺮﮔﺰاري ﺟﺸـﻨﻬﺎي ﻏﺪﯾﺮ از ﯾﮏ روز ﺑﻪ ﯾﮏ دﻫﻪ ﺑﺎ ﻫﺪف اﻧﺠﺎم وﻇﯿﻔﻪ ي ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺗﻌﻈﯿﻢ ﺷـﻌﺎﺋﺮ اﻟﻬﯽ ﺑﻮده و ﺑﺎﻋﺚ ﺗﺮوﯾﺞ و‬‫ﮔﺴﺘﺮش ﺟﺸﻦ ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ ﻣﯽ ﮔﺮدد ‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﺣﯿﺎي دﻫﻪ ي ﻏﺪﯾﺮ ﻓﺮﺻﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮي را ﺑﺮاي ﻣﺒﻠﻐﯿﻦ و ﺷﺮﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن در اراﺋﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏﺪﯾﺮ و ﭘﺬﯾﺮش آن ﻓﺮاﻫﻢ‬‫ﻧﻤﻮد‪.‬‬‫ﺗﻮﻟﯿﺪات ﻣﺮﮐﺰ ‪:‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﻧﺮ م اﻓﺰار ﻫـﺎي ﺗﻠﻔﻦ ﻫﻤﺮاه و راه اﻧـﺪازي ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ دﯾﺠﯿﺘﺎﻟﯽ ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬ﺑﺮ روي وب ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳـﺘﺎن ‪ ،‬ﺑﺎ اﻣﮑﺎن‬‫داﻧﻠﻮد راﯾﮕﺎن ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﺑﺮ روي ﺗﻠﻔﻦ ﻫﺎي ﻫﻤﺮاه ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻧﺸﺮ و اﻃﻼع رﺳﺎﻧﯽ ﻣﻌﺎرف ﻗﺮآن وﻋﺘﺮت و دﻓﺎع از ﺣﺮﯾﻢ ﺷﯿﻌﻪ ‪.‬‬
‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻠﯿﭙﻬﺎ ‪ ،‬ﻃﺮاﺣﯽ ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎ و ﭘﻮﺳﺘﺮﻫﺎ ‪ ،‬ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع ﻏﺪﯾﺮ و وﻻﯾﺖ و اﻣﮑﺎن داﻧﻠﻮد راﯾﮕﺎن آﻧﻬﺎ از روي ﺳﺎﯾﺖ ﺑﺮاي ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨﺪان‬‫راه اﻧﺪازي وب ﺳﺎﯾﺖ ﻫﺎي ﻣﺮﮐﺰ‪:‬‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﺑﺎ درك رﺳﺎﻟﺖ ﺳﻨﮕﯿﻦ ﺧﻮد درراﺳﺘﺎي ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏﺪﯾﺮ ﭘﺎ در ﻋﺮﺻﻪ ي ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮔﺬاﺷﺘﻪ و ﺑﺎ ﺗﻼش ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن و‬‫ﻣﺘﺨﺼﺼـﯿﻦ اﻗﺪام ﺑﻪ راه اﻧﺪازي وب ﺳﺎﯾﺖ ﻫﺎﯾﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ‪ :‬ﺳﺎﯾﺖ ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺨﺼﺼـﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ‪ ،‬ﺳﺎﯾﺖ دﻫﻪ ي ﻏﺪﯾﺮو ﺳﺎﯾﺖ دﻋﺎ ﺑﺮاي‬‫وارث ﻏـﺪﯾﺮ )ﻣﮑﯿﺎل اﻟﻤﮑﺎرم( ‪،‬ﻧﻤﻮده اﺳﺖ و اﻧﺠﺎم اﯾﻦ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد ﺑﺴﺘﺮ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﯽ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻣﻌﺎرف ﻏﻨﯽ ﺷـﯿﻌﻪ ﺑﺎ اﻧﮕﯿﺰه‬‫ﻧﺸـﺮ ﻣﻌـﺎرف‪،‬ﺳـﺮوﯾﺲ دﻫﯽ ﺑﻪ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ و ﻃﻼـب‪،‬ﮔﺴﺘﺮش ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﻏﻨﯽ ﮐﺮدن اوﻗﺎت ﻓﺮاﻏﺖ ﻋﻼﻗﻪ ﻣﻨـﺪان ﺑﻪ ﻧﺮم اﻓﺰار ﻫﺎي‬‫ﻋﻠﻮم اﺳﻼﻣﯽ در دﺳﺘﺮس ﺑﻮدن ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻻزم ﺟﻬﺖ ﺳﻬﻮﻟِﺖ رﻓﻊ اﺑﻬﺎم از ﺷﺒﻬﺎت ﻣﻨﺘﺸﺮه در ﺟﺎﻣﻌﻪ‪،‬ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬‫ﻣﻬﺪ ﮐﻮدك ﻏﺪﯾﺮ‪:‬‬‫ﺑﺮﮔﺰاري ﻣﻬـﺪﻫﺎي ﮐﻮدك ﻏـﺪﯾﺮ‪ ،‬وﯾﮋه ي ﺧﺮدﺳﺎﻻن ‪،‬ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ ﺑﺮﮔﺰاري ﻫﻤﺎﯾﺸـﻬﺎ و ﻣﺮاﺳـﻤﺎت دﻫﻪ ي ﻏـﺪﯾﺮ ‪ ،‬ﺑﺎ ﻫﺪف ﺷـﮑﻮﻓﺎﯾﯽ‬‫ﻣﺤﺒﺖ دروﻧﯽ آﻧﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم در ﻗﺎﻟﺐ ﻧﻘﺎﺷﯽ ﻫﺎي زﯾﺒﺎ ‪،‬ﺑﯿﺎن ﻗﺼﻪ ﻫﺎي ﻏﺪﯾﺮ و اﻫﺪاي ﺑﺴﺘﻪ ﻫﺎي ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ‪ ،‬از‬‫ﺟﻤﻠﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻫﺎي اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺳﻔﺮه اﺣﺴﺎن اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ‪:‬‬

‫درﺑﺎره ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص(‬‫ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺨﺼﺼﯽ ﻏﺪﯾﺮﺳﺘﺎن ﮐﻮﺛﺮ ﻧﺒﯽ )ص( ‪www.Ghadirestan.com‬‬‫ﺻﻔﺤﻪ ‪ 183‬از ‪184‬‬‫ﺳﻔﺮه ﻫﺎي اﺣﺴﺎن ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﺎ ﻫـﺪف ﺗﺮوﯾﺞ ﺳـﻨﺖ ﺣﺴـﻨﻪ اﻃﻌﺎم و اﻫﺪاي ﻧﺎن در روز ﻏﺪﯾﺮ‪،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎي ﺣﺎوي‬‫ﻣﻌـﺎرف ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﺟﻠﻮه اي زﯾﺒﺎ در ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻫﺎ و ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﺷـﻬﺮ در ﺳﺎل ﻫﺎي اﺧﯿﺮ‪،‬ﺟﻬﺖ ﺗﺮوﯾـﺞ و ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻏـﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮔﺴﺘﺮده ‪،‬ﺑﺮﮔﺰار‬‫ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬ﺑﻪ ﺣﻤﺪ اﷲ ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﺑﺎ ﮐﻤﮏ ﻫﯿﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﺧﯿﺮﯾﻦ ﻣﺤﺘﺮم و اﺳـﺘﻘﺒﺎل ﻣﺮدم از اﯾﻦ ﺳـﻨﺖ ﺣﺴﻨﻪ ي اﻧﺒﯿﺎي اﻟﻬﯽ و اﺋﻤﻪ ي اﻃﻬﺎر‬‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‪،‬ﺧﺎﺻﻪ ﺣﻀﺮت رﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺎﺷﮑﻮه ﺗﺮ در ﺣﺎل ﺑﺮﮔﺰاري ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬‫ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ‪:‬‬
‫ﺑﺮﮔﺰاري ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﻣﺮاﺳـﻤﺎت ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﺧﺎدﻣﯿﻦ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎ ﺷﮑﻮﻫﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﭼﻬﺮه ﻣﺎﻧﺪﮔﺎر ﻏﺪﯾﺮ و ﺗﺠﻠﯿﻞ از اﻓﺮادي ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﺮ‬‫ﻧﺤﻮي ﺧﺪﻣﺘﮕـﺬار ﻏـﺪﯾﺮ و اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴـﻼم ﺑﻮده اﻧـﺪ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻌﺮﻓﯽ و ﺗﺠﻠﯿﻞ از ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ ‪ ،‬ﻣﺮاﮐﺰ ‪،‬‬‫ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎ ‪ ،‬ﺳﺘﺎد ﻫﺎ و ﻧﻬﺎدﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﻣﻮرد ﻏﺪﯾﺮ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ داﺷﺘﻪ اﻧﺪ و ﺗﻘﺪﯾﻢ ﺗﻨﺪﯾﺲ‪ ،‬ﻟﻮح ﺗﻘﺪﯾﺮ و ﻫﺪاﯾﺎ ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﺮاﮐﺰ‪.‬‬‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﻣﺮاﮐﺰ ‪:‬‬
‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻫﯿﺌﺖ ﻫﺎي ﻣﺤﺘﺮم ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﻣﺮاﮐﺰ و ﻫﻤﮑﺎري ﺑﺎ آﻧﻬﺎ و اراﺋﻪ راﻫﮑﺎرﻫﺎي ﻋﻤﻠﯽ‪ ،‬ﻃﺮﺣﻬﺎ‪ ،‬ﮐﻠﯿﭙﻬﺎ و ﺑﺮوﺷﻮرﻫﺎ ﺑﺎ ﻣﺤﺘﻮاي ﻏﺪﯾﺮ‬‫و وﻻﯾﺖ‪ ،‬ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف ﻫﺮﭼﻪ ﺑﺎﺷﮑﻮه ﺗﺮ ﺑﺮﮔﺰار ﺷﺪن ﺟﺸﻨﻬﺎي ﺑﺰرگ ﻏﺪﯾﺮ در اﯾﺎم ﺳﺮور آل ﻣﺤﻤﺪ‬‫ﻓﻌﺎﻟﯿﺘﻬﺎي آﯾﻨﺪه ﻣﺮﮐﺰ ‪:‬‬
‫راه اﻧﺪازي ﭘﻮرﺗﺎل ﺟﺎﻣﻊ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﯿﺖ اﻣﺎﻣﺖ در ﺷﺒﮑﻪ اﯾﻨﺘﺮﻧﺖ‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﻣﻮزه ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع وﻻﯾﺖ واﻣﺎﻣﺖ ﺟﻬﺖ ﺑﺎزدﯾﺪ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن داﺧﻠﯽ و ﺧﺎرﺟﯽ‬‫ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺷﺒﮑﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻏﺪﯾﺮ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع ﭘﺨﺶ و ﺗﻮﻟﯿﺪ آﻣﻮزه ﻫﺎي دﯾﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﺤﻮر اﺋﻤﻪ اﻃﻬﺎر ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴﻼم‬‫اﯾﺠﺎد ﻣﮑﺎﻧﻬﺎﺋﯽ ﺑﺮاي ﮔﺬراﻧﺪن اوﻗﺎت ﻓﺮاﻏﺖ ﺑﺮاي ﮐﻠﯿﻪ ﺳﻄﻮح و ﺳﻨﯿﻦ‬‫ﺑﺮﭘﺎﺋﯽ اردوﻫﺎي ﺳﯿﺎﺣﺘﯽ وزﯾﺎرﺗﯽ ﺑﺮاي ﻧﺨﺒﮕﺎن وﻓﻌﺎﻻن در زﻣﯿﻨﻪ ﻏﺪﯾﺮ‬‫ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ اﺟﺮاي ﻣﺎﮐﺖ ﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻏﺪﯾﺮ در ﻣﺮاﮐﺰ و ﻣﯿﺎدﯾﻦ ﺧﺎص وﺣﺴﺎس‬