VERDUURZAMEN VAN
INTERNATIONAAL ONDERNEMEN
Aan de slag met de VN Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingenter versterking van uw bedrijfsstrategie

Verduurzamen
van internationaal
ondernemen
Leidraad voor Internationaal
Ondernemen
Flanders Investment & Trade

Verduurzamen
van internationaal
ondernemen
Aan de slag met de VN Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingenter versterking van uw bedrijfsstrategie

colofonVerduurzamen van internationaal ondernemen - Aan deslag met de VN Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingenter versterking van uw bedrijfsstrategie is een uitgave
van Flanders Investment & Trade in samenwerking met
CIFAL Flanders
Concept: CIFAL Flanders, opleidingscentrum verbonden
met UNITAR www.cifal-flanders.org | www.unitar.org
Afsluiten teksten: 1 april 2018
1e editie – 1e druk – Mei 2018
Verantwoordelijke uitgever:
Claire Tillekaerts
Flanders Investment & Trade
Koning Albert II-laan 37 BE – 1030 Brussel
T +32 2 504 87 11
info@fitagency.be
www.flanderstrade.bewww.twitter.com/fitagency
www.linkedin.com/groups© Alle rechten voorbehouden
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of
openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie,
microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande,schriftelijke toestemming van de uitgever.

Leidraad voor Internationaal
Ondernemen
Flanders Investment & TradeVoorwoord

Internationaal ondernemen met Vlaamse bedrijven en investeren in
Vlaanderen ondersteunen, aantrekkelijk maken, stimuleren en faciliteren.
Dat is onze missie in een notendop. Maar dat dit ook op een duurzame enmaatschappelijke verantwoorde manier moet, staat buiten kijf. Flanders
Investment & Trade vindt dit zodanig belangrijk dat het een van de criteria
is in onze jaarlijkse wedstrijd Leeuw van de Export, waar we Vlaamse
exportsuccessen bekronen. Ook in onze Foreign Investment Trophy beslist
het duurzame karakter van de buitenlandse investering in Vlaanderen mee
de selectie die we elk jaar in de kijker zetten.
Om Vlaamse bedrijven te helpen bij hun duurzaam internationaal
ondernemen, publiceren we deze nuttige leidraad waarmee we u stap voor
stap begeleiden. Het eerste deel van deze gids belicht het begrip ‘duurzaam
internationaal ondernemen’ en benadrukt enkele aandachtspunten. In het
tweede deel maken we de vertaalslag van de Duurzame
Ontwikkelingsdoelstellingen of Sustainable Development Goals (SDG) naar
het bedrijfsleven. Dat ondersteunen we vervolgens met fiches die belangrijke
en relevante info, tools, oefeningen en praktijkvoorbeelden bevatten.
Deze publicatie is een initiatief van Flanders Investment & Trade insamenwerking met CIFAL Flanders. Het is tot stand gekomen met steun van
MVO Vlaanderen en mee gefinancierd door de Vlaamse Overheid in opdracht
van de viceminister-president van de Vlaamse Regering, Vlaams minister
van Binnenlands Bestuur, Inburgering, Wonen, Gelijke Kansen en
Armoedebestrijding.
Flanders Investment & Trade en CIFAL Flanders wensen u veel succes bij deduurzame uitbouw van uw internationale activiteiten, en veel leesplezier.

KENNISCENTRUM DUURZAAM
ONDERNEMEN

6

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

7Inhoud
Voorwoord................................................................................................. 7
Inleiding en leeswijzer ........................................................................... 17
Gedeelde verantwoordelijkheid..................................................... 17
Voor wie?....................................................................................... 19
Wat mag u verwachten?................................................................ 21
Methodologie................................................................................. 23
Aan de slag.................................................................................... 25
Toelichting bij afbeeldingen en iconen.......................................... 27
1 DUURZAAM INTERNATIONAAL ONDERNEMEN .............................. 29
Wat is duurzaam internationaal ondernemen?....................................31
Aandachtspunten van duurzaam internationaal ondernemen..... 35
Businesscase MVIO....................................................................... 37
Globale context en wereldwijde trends................................................41
Megatrends.................................................................................... 41
Internationale duurzaamheidstrends........................................... 47
Toekomstscenario’s....................................................................... 49
Meten en managen van mvo.................................................................53
Starten met verduurzaming ............................................................... 53
Visie en missie............................................................................... 53
Nulmeting...................................................................................... 57
		MVO-scan................................................................................ 57
		

MVO Risico Checker/CSR Risk Checker................................. 59

Materialiteit................................................................................... 61
Stakeholder management............................................................. 63
Sectorale benchmark.................................................................... 67
Mvo: naar een integraal-systematische benadering: ISO 26000..........69
8

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

92 DUURZAME ONTWIKKELING EN AGENDA 2030 VOOR DUURZAMEONTWIKKELING................................................................................. 73
Duurzame ontwikkeling.......................................................................75
Triple Bottom Line (TBL)......................................................................75
Transforming our world:
Agenda 2030 voor duurzame ontwikkeling..........................................77
Basisbeginselen van Agenda 2030................................................ 77
Dimensies van Agenda 2030......................................................... 81
		Sterktes en zwaktes toetsen aan 5 P’s .................................. 83
Duurzame ontwikkelingsdoelstellingen....................................... 85
		Sterktes en zwaktes 17 SDG’s................................................ 93		Sterktes en zwaktes SDG 17................................................... 99
		
SDG Mapping ....................................................................... 101
Subdoelstellingen en implementatiemiddelen........................... 105
		SDG-projectnota .................................................................. 107
		Geavanceerd: impact op de SDG’s en subdoelstellingen .... 111

Duurzaamheidsmanagement aan de hand van andere
SDG-instrumenten.............................................................................113
3 THEMAFICHES.............................................................................. 119
Respect voor wetgeving en internationale gedragsnormen..............121		
OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen....... 123
		ILO-arbeidsnormen.............................................................. 125
		UN Global Compact.............................................................. 127
Respecteren en promoten van mensenrechten.................................129
		
Kinderrechten....................................................................... 133
		UN Guiding Principles on Business and Human Rights ..... 137
		Nationaal Actieplan bedrijven en mensenrechten............... 139

10

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen11		Due dilligence....................................................................... 141
Dierenwelzijn.....................................................................................147
Bedrijfsethiek.....................................................................................151
Corporate Governance.......................................................................159
Goed burgerschap..............................................................................163
Financieel beleid en Socially Responsible Investment (SRI)..............167
		Duurzaam investeren en beleggen....................................... 167
		Duurzaam belastingbeleid................................................... 171
		Corruptiebestrijding............................................................. 173
Sociaal beleid en HRM........................................................................175
Interculturele dialoog.........................................................................179
Milieubeleid en duurzame productie..................................................181
Transport............................................................................................187
Ketenmanagement.............................................................................195
Consumentenbelangen en duurzame consumptie............................199
Mvo in ontwikkelingscontext en als armoedebestrijding...................201
Communiceren, rapporteren en marketing.......................................209
		Intern communiceren........................................................... 209
		Extern communiceren.......................................................... 213
		Duurzaamheidsverslaggeving.............................................. 217
		Marketing.............................................................................. 221
		Certificering en labels.......................................................... 225
Netwerken..........................................................................................227
Nabeschouwing..................................................................................229

4 BRONNEN..................................................................................... 233
Publicaties .................................................................................. 235
Websites ..................................................................................... 243

12

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

13

14

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

15Inleiding en leeswijzer
Gedeelde verantwoordelijkheid
In september 2015 hebben de staats- en regeringsleiders van alle 193
lidstaten van de Verenigde Naties de Agenda 2030 for Sustainable
Development met daarin 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen of
Sustainable Development Goals (SDG’s) goedgekeurd. In deze resolutie
worden de mondiale prioriteiten en ambities voor 2030 vastgelegd. Dat
alles waarmaken vraagt niet alleen het engagement van de overheid,
maar ook van bedrijven, organisaties en burgers.
Steeds meer Vlaamse ondernemingen overwegen dan ook om duurzaam
en maatschappelijk verantwoord internationaal te ondernemen (mvio).
Een weloverwogen beleid waarbij systematisch economische, milieu- ensociale overwegingen in de bedrijfsvoering worden geïntegreerd, levert
op termijn strategisch voordeel op. Bovendien is de maatschappelijke
relevantie groot.
MVIO vergt een continue inspanning van bedrijven. Ook moet voldoende
duidelijke informatie voorhanden zijn om de correcte stappen te kunnen
zetten. Met dit werkboek willen we dit verduurzamingsproces stimuleren
en versterken, vooral aan de hand van Agenda 2030. Daarnaast reiken we
oefeningen en praktische informatie aan om u te helpen om uw
bedrijfsstrategie op duurzaam internationaal niveau te verfijnen,
opnieuw aan de hand van Agenda 2030. Toch wijzen we er evenwel op
dat dit werkboek niet pretendeert om volledig te zijn.

16

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

17Voor wie?
In de eerste plaats willen we een voorzet geven aan Vlaamse
ondernemingen die internationaal actief zijn, om het verduurzamen
van de bedrijfsstrategie op internationaal niveau te verfijnen aan dehand van Agenda 2030. En om de vertaalslag van Duurzame
Ontwikkelingsdoelstellingen naar bedrijfsdoelstellingen te maken. Zo
kunnen de exportverantwoordelijken of andere betrokkenen hiermee
aan de slag. Idealiter heeft deze medewerker voldoende kennis overduurzame ontwikkeling en Agenda 2030. Heeft u deze persoon niet inhuis, dan kan u een beroep doen op een externe trainer van CIFAL
Flanders.

18

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

19Wat mag u verwachten?
Agenda 2030 is een politieke beleidstekst. De Duurzame
Ontwikkelingsdoelstellingen vormen een gemeenschappelijke taal en
kompas. Toch is een hertaling naar het bedrijfsleven nodig, opdat ook
bedrijven ermee kunnen werken en een duurzaamheidsstrategie
ontwikkelen.
Maar eerst is een kennismaking met enkele thema’s aan de orde. Deel één
belicht het begrip ‘duurzaam internationaal ondernemen’ en benadrukt
enkele aandachtspunten. Ook komen de businesscase MVIO en Agenda
2030 aan bod. Zo krijgt u inzicht in de globale context en wereldwijde
trends. Voorts krijgt u ook praktische informatie en tools om duurzaam
internationaal ondernemen te meten en te managen.
In een tweede onderdeel maken we effectief de vertaalslag van de SDG’s
naar het bedrijfsleven. Via concrete informatie en oefeningen begeleiden
we uw onderneming om te starten met Agenda 2030, relevante SDG’s en
subdoelstellingen te analyseren en om concrete bedrijfsdoelstellingen en-acties te formuleren om zo uw bedrijfsstrategie vorm te geven. Ter
ondersteuning krijgt u een schema waarbij telkens de respectievelijke
SDG en subdoelstelling worden toegelicht en voorbeelden van mogelijke
bedrijfsdoelstellingen en -acties voor de betrokken subdoelstelling worden
gegeven. Dat ondersteunen we in deel 3 met een uitgebreide reeks
themafiches.

20

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

21Methodologie
Via de zogeheten action learning methodologie willen we u inspireren en
ondersteunen om het verduurzamingsproces te versterken en teverdiepen. En dat vooral via de SDG’s zoals bepaald in Agenda 2030.
Doelstelling van action learning is om zo interactief mogelijk kennis en
inspiratie te delen die bruikbaar is in de praktijk. Daarbij doorlopen wedoorgaans drie stappen:
1. From awareness to ownership: awareness betekent dat de deelnemers
zich bewust zijn van maatschappelijk verantwoord ondernemen en
Agenda 2030. Daarnaast willen we met dit werkboek overgaan naar
ownership of eigenaarschap van deze Agenda. Ownership betekent dat
ook u een impact kan hebben op de SDG’s en dat u dezeverantwoordelijkheid wil opnemen.
2. From ownership to local action: nadat ownership is verworven,
wordt dit verantwoordelijkheidsgevoel omgezet naar lokale acties.

1. from awareness to ownership2. from ownership to local action

22

3. From local action to international cooperation: lokale acties en
initiatieven hebben impact op het internationale luik en omgekeerd. Delaatste stap is daarom internationale samenwerking.

3. from local action to international cooperation

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

23Aan de slag
1. Duid een coördinator of een teamcoördinator aan.
2. Stel een duurzaamheidsstuurgroep samen. Idealiter bestaat die uit
vijf tot acht medewerkers, die representatief zijn voor de volledige
organisatie, zodat er cross-functioneel over de verschillende afdelingen
heen kan worden gewerkt. Kies bij voorkeur voor medewerkers dieinteresse tonen in duurzaamheid, een goed inzicht hebben in de werking
van hun afdeling en daar invloed op uitoefenen. De groep kan zowel
bestaan uit leden van het managementteam als andere medewerkers.
3. Doorloop de publicatie en stel uw traject op maat op. Dit wil
zeggen dat de duurzaamheidsstuurgroep:\\\\

oefensessies zal voorbereiden;
het doel en de doelgroep van deze oefensessies zal bepalen;
een document over het geplande verduurzamingstraject ter 		goedkeuring zal voorleggen aan de raad van bestuur;intern en extern zal communiceren over het proces en de uitkomst van
het project.

4. Plan met regelmaat een bijeenkomst van deduurzaamheidsstuurgroep om het traject uit te werken en later ook
op te volgen.
5. Voorzie voor elke bijeenkomst een aangename ruimte en het
benodigde werkmateriaal.
6. Het benodigde werkmateriaal wordt per oefening aangegeven met
volgend icoontje:
U kan de benodigde werkbladen downloaden via
https://www.flandersinvestmentandtrade.com/export/internationaal/
internationaliseren/maatschappelijk-verantwoord-ondernemen
Overzicht
\
\
\
\
\
24

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Werkblad 1: Mondiale uitdagingen
Werkblad 2: Sterktes en zwaktes 5 P’s
Werkblad 3: Sterktes en zwaktes 17 SDG’s
Werkblad 4: Sterktes en zwaktes SDG 17
Werkblad 5: SDG Mapping

Leidraad voor internationaal ondernemen

25

\
\

Werkblad 6: SDG-projectnota
Werkblad 7: Impact op de SDG’s

\
\
\
\
\
\

Werkblad 8: Impact op de subdoelstellingen
Werkblad 9: Uitdagingen inzake mensenrechten
Schema subdoelstellingen en bedrijfsdoelstellingen
Minimum 100 gele en 100 roze post-its
Groene en gele stickers
Smartboard of flipchart

7. Communiceer doorheen het hele proces en via verschillende kanalen.

Toelichting bij afbeeldingen en iconen
Thema

relevante SDG’s die raken aan het thema

Synoniem

Definitie en omschrijving van het thema.
Waarom is het relevant voor uw onderneming?
Wat zijn de gevolgen indien uw onderneming niets doet?

Aan de slag a.d.h.v. tools of oefeningen
Relevante initiatieven/organisaties die uw onderneming
kunnen ondersteunen rond het thema.
Verwijzing naar meer (algemene) informatie over het
thema op websites of in publicaties
Meer informatie of een tool inzake de link met Agenda 2030

26

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

27

1

DUURZAAM
INTERNATIONAAL
ONDERNEMEN

28

Verduurzamen van internationaal ondernemen

WAT IS DUURZAAM
INTERNATIONAAL
ONDERNEMEN?
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
Duurzaam ondernemen
Duurzaam en Ethisch Internationaal Ondernemen
Corporate Social Responsibility (CSR)
Corporate Responsibility
Duurzaam internationaal ondernemen (DIO) betekent dat bedrijven inal hun internationale relaties met klanten, leveranciers en andere partners
oog hebben voor het evenwicht tussen economische prestaties enerzijds
en de sociale en ecologische effecten daarvan anderzijds. En dat ze
daarbij rekening houden met de plaatselijke institutionele, sociale enculturele context.
DIO is een mix van duurzaam ondernemen en internationaal ondernemen,
waarbij duurzaam ondernemen of maatschappelijk verantwoord
ondernemen (mvo) zo wordt gedefinieerd:

Belgisch Referentiekader mvo 2006:
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (mvo) is een proces waarbij
ondernemingen vrijwillig streven naar verbetering op bedrijfs- en
maatschappelijk vlak door op systematische wijze economische, milieuen sociale overwegingen op een geïntegreerde en coherente manier in degehele bedrijfsvoering op te nemen. Daarbij maken overleg met
stakeholders of belanghebbenden van de onderneming deel uit van dit
proces.

ISO 26000:
Social Responsibility is the responsibility of an organization for the
impacts of its decisions and activities on society and the environment,
through transparent and ethical behaviour that\
30

Verduurzamen van internationaal ondernemen

contributes to sustainable development, including health and thewelfare of society;

Leidraad voor internationaal ondernemen

31

\
\
\

takes into account the expectations of stakeholders;is in compliance with applicable law and consistent with international
norms of behaviour; andis integrated throughout the organization and practised in its 		
relationships

note 1: Activities include products, services and processes.
note 2: Relationships refer to an organization’s activities within its
sphere of influence

Europese Commissie 2011:
CSR is the responsibility of enterprises for their impacts on society.
Respect for applicable legislation, and for collective agreements betweensocial partners, is a prerequisite for meeting that responsibility. To fully
meet their corporate social responsibility, enterprises should have inplace a process to integrate social, environmental, ethical, human rights
and consumer concerns into their business operations and core strategy
in close collaboration with their stakeholders, with the aim of:\\

maximizing the creation of shared value for their owners/shareholders
and for their other stakeholders and society at large;
identifying, preventing and mitigating their possible adverse impacts.

In tegenstelling tot de Angelsaksische benadering, dat gebaseerd is op het
idee om iets terug te geven aan de maatschappij en met filantropische
initiatieven als focus, is in de EU het uitgangspunt dat de economische,sociale en milieuoverwegingen – mvo, dus – een integraal onderdeel van
de bedrijfsvoering worden. Het zogeheten community involvement ofcorporate citizenship vormen slechts een onderdeel van de vele
verantwoordelijkheden van een onderneming en omvatten slechts een
klein gedeelte van mvo.
Doorheen de publicatie zullen de termen duurzaam internationaal
ondernemen en maatschappelijk verantwoord internationaal ondernemen
door elkaar worden gebruikt worden, maar we bedoelen hetzelfde.

32

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

33

Andachtspunten van duurzaam
internationaal ondernemen
Mvo vervangt geen wetgeving en normering. Het impliceert een
vrijwillig engagement van ondernemingen dat de wettelijke verplichtingen
overstijgt. Overheden hebben als wet- en regelgever de taak om regulerend
op te treden als maatschappelijke belangen in het gedrang komen door
acties van bedrijven. Bijvoorbeeld door praktijken te verbieden ofminimumnormen op te leggen.
De stakeholdersdialoog vervangt geen sociale dialoog. Essentieel is
het aangaan van een structurele dialoog met verschillende stakeholders
van de onderneming. De georganiseerde sociale dialoog met werknemers
kan niet worden verwaarloosd via de stakeholdersdialoog. Ze moeten
elkaar aanvullen.
Transparantie is essentieel. Het komt de geloofwaardigheid van het
bedrijfsleven ten goede en biedt stakeholders de mogelijkheid om in
vertrouwen de dialoog aan te gaan met de onderneming.
Mvo gaat uit van het langetermijnperspectief.
Onafhankelijke verificatie is belangrijk. Het gaat immers over degeloofwaardigheid van de onderneming en de mate waarin
verantwoording wordt afgelegd (bv. door audits, labels en certificaten).
Mvo gaat uit van een ketenbenadering. Ondernemingen hebben niet
enkel invloed op de fase van de levenscyclus in hun bedrijf, maar ze
kunnen ook een rol spelen in de verduurzaming van de productieketen envolledige levenscyclus van het product of dienst.
Maatschappelijk verantwoord investeren (MVI) als hefboom voor
mvo. Via MVI worden aanzienlijke middelen ter beschikking gesteld vanmaatschappelijk verantwoorde ondernemingen die tegemoet kunnen
komen aan de eisen van de belegger of investeerder.
Mvo wordt ondersteund door instrumenten. Die kunnen bedrijven
helpen bij het intern versterken en extern communiceren van een mvobeleid. Het betreft onder meer gedragscodes, managementnormen,
verslaggeving en labels.
34

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

35

Businesscase MVIO
De businesscase MVIO, en in het bijzonder de SDG’s, is in elke onderneming
anders. Toch groeit de consensus dat het verduurzamen van internationaal
ondernemen zorgt voor voordelen en waardecreatie voor en door het
bedrijf.

Geïntegreerd kader
Versterken van derelatie metbelanghebbenden
Identificeren en
beheren vanmateriële risico’s
en kosten

Gedeeld
internationaal

Technologie, product,
service en

kader

businessmodelinnovatie

Sterke reputatie enstrategische markt

Door rekening te houden met de impact op belanghebbenden op sociaalen milieuvlak, kan u beter anticiperen op bepaalde materiële risico’s,
trends en veranderingen. Bovendien stelt mvo, en meer in het bijzonder
de Agenda 2030, ondernemingen niet alleen voor uitdagingen, maar
brengt het ook opportuniteiten met zich mee. Want door als onderneming
sterke ambities te koesteren, zet u in op een non-stop verbetering.
Daardoor stimuleert u de operationele efficiëntie en worden kosten
gedrukt. Dat leidt op zijn beurt tot het ontstaan van nieuwe innovatieveideeën, door belangen van stakeholders mee in overweging te nemen. De
Business and Sustainable Development Commission becijferde depotentiële opportuniteiten van de SDG’s voor ondernemingen op maarliefst 12.000 miljard dollar per jaar. Dit dankzij de productiviteitswinsten
en commerciële inkomsten alleen al voor 4 economische systemen:voeding en landbouw, steden, energie en materialen, en gezondheid en
welzijn.1
Daarnaast wordt niet enkel uw bedrijfsreputatie, maar ook de relatie met
uw stakeholders versterkt als de belanghebbenden uw strategie en acties
begrijpen. De SDG’s vormen daarbij een geïntegreerd kader engemeenschappelijke taal. Bijgevolg kan dit uw marktpositie versterken encompetitief voordeel opleveren. Daarnaast opent het deuren voor
investeringen. Financiële instellingen vertonen immers vaak een voorkeur
voor ondernemingen die rekening houden met hun impact op sociaal en
milieuvlak.

Waarborgen van
lange termijn
succes1

36

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Rapport van de ‘Business and Sustainable Development Commission’, World Economic Forum, januari 2017

Leidraad voor internationaal ondernemen

37

Ontdek hoe ondernemingen businessmodellen gebruiken om de duurzame
ontwikkelingsdoelstellingen te realiseren via
breakthrough.unglobalcompact.org.
De Business & Sustainable Development Commission(businesscommission.org) is een tweejarig initiatief, opgericht om debusinesscase te maken voor de SDG’s. Het rapport ‘Better Business, Better
World’ (report.businesscommission.org) bracht de economische prijs voor
ondernemingen die zich inzetten voor de SDG’s in kaart.
In Reflect ‘Voor duurzame wins(t)’ van het Verbond van Belgische
Ondernemingen vindt u meer informatie en best practices van Belgische
ondernemingen inzake duurzaamheid: www.vbo-feb.be/publicaties/
magazine-reflect-van-het-vbo--voor-duurzame-winst/.

38

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

39

GLOBALE CONTEXT ENWERELDWIJDE TRENDS
Megatrends
Megatrends zijn nu al zichtbare, langdurige veranderingsprocessen met
een erg brede reikwijdte en met ingrijpende, verstrekkende en kritieke
implicaties. Het zijn krachtige factoren die de toekomstige samenleving
en fundamentele ontwikkelingen vormgeven.

Bron: Vlaamse Milieumaatschappij (2014) Megatrends: ingrijpend, maar ook begrijpbaar?

40

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen41

De United Nations Global Compact (hierna: UN Global
Compact) benadrukt 15 trends die het zakelijke landschap
de komende 15 jaar zullen vormgeven:

Rise of the city

Disruptive business

Radical innovation

60% of the world’s

modelsunleashed

population will be urban

Full cost accounting will

Transformative

Planet under pressure

Resources – fromEnergy transition

by 2030. Affluent cities

become the norm and "allbreakthroughs ranging

Human activity is driving

abundance to limits

Changing regulations,will be powerhouses withinclusive" pricing systems

from nano- andnegative changes in the

The world has entered adramatic reductions insmart technology driving

will reflect social andbiotechnology, graphene

global environment

period of intensified

renewable energy costs

green and resilient

environmental impacts.

and bio mineralization toresulting in climate

resource stress. Threeand concerns about

environments

Accounts will recognize arobotics, artificial

change, deforestation,planets are needed toenergy security will

broader set of "capitals"

intelligence and 3D

loss of biodiversity, ocean

meet humanimpact energy markets.

than merely financial.

printing will revolutionize

acidification, soil

consumption by 2050.

degradation and

The essentials for humanpollution.

life – water, food andour world.

energy – are underpressure.
Deteriorating security

Internet of things

Generation next

Future demographics

Employment under

Local is kingFierce competition for

By 2020, an estimated 50

The Millennial Generation

The population will passpressure

Local entrepreneurship isnatural resources,

billion devices will be

are digital natives and8 billion by 2030 with

Automation will continue

growing to foster more

crowded urban centers,connected to theunderstand themost growth into reduce labor-intensive

sustainable lifestyles as amass migration and a

Internet.

opportunities inherent in

low-income countries.

industries, lowering

backlash to globalization.

widening gap between

crowdsourcing andWestern countries face

employment

The global citizen isrich and poor willconnectivity.

aging populations and aopportunities. The fulltrying to re-root andintensify social pressures

Better-educated,shrinking pool of workers

impact of large-scalereconnect with place andand cause violence toempowered and morewhile developing regions

automation has yet to belocality.

erupt.

self-reliant, Generation

face youth bulges.

felt.

Next knows thechallenges of their timeand demand transparency
and accountability.

Fragmenting power
The growing wealth gap

Economic power isHyper-transparency

The rich are getting richer

moving South and East.

Digital technology will

and income inequality isPower is dispersed andcontinue to revolutionize

widening both withincongregating around newcommunications. Thereand between countries.

countries and entities. A

will be even greater

Today, the richest 1% own

reassertion of nationalism

demand for hyper

more than 50% of theand protectionism willtransparency in businessworld’s wealth.

create a less open world.

supply chains, at alllevels.

42

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

43Een analyse van megatrends in de chemiesector, is beschikbaar via volgende link:
www.atkearney.com/chemicals/article?/a/chemical-industry-vision-2030-a-europeanperspective.

Geef elke groep een werkblad ‘mondiale uitdagingen’ en 1 post-it perpersoon.
\\\Elke deelnemer schrijft op een post-it zijn top 3 mondiale uitdagingenvoor de komende jaren. Plak de post-its in vak 1.
Bediscussieer die in groep en maak een gemeenschappelijke top 5.
Schrijf deze in vak 2.
Bespreek in groep de top 5. Zijn deze 5 uitdagingen ook relevant voor
uw sector? Welke mogelijke impact kunnen ze hebben op uw sector en
onderneming?

Bespreek de resultaten van elke groep tijdens een voltallige meeting.
\\

Werkblad 1: Mondiale uitdagingen (één per groep)
Gele post-its

Er zijn analyses van megatrends, opgemaakt door studiebureaus,
academici, overheden, etc. voor verschillende sectoren beschikbaar. Ga na
of dit al voor uw sector beschikbaar is.
Voor meer algemene informatie over megatrends kan u terecht op:
\
\

\

\

MVO Vlaanderen over megatrends (www.mvovlaanderen.be/inspiratie/megatrends).
De Vlaamse Milieumaatschappij bracht in 2014 een rapport uit overmegatrends. Het volledige rapport ‘Megatrends: ingrijpend, maar ook
ongrijpbaar? Hoe beïnvloeden ze het milieu in Vlaanderen?’ en een bij
behorende video vindt u op do.vlaanderen.be/megatrends-ingrij		
pend-maar-ook-ongrijpbaar.
UN Global Compact lanceerde het rapport Impact: Transforming
Business, Changing the World op www.unglobalcompact.org/docs/
publications/ImpactUNGlobalCompact2015.pdf.
VRIND 2017 Vlaamse Regionale Indicatoren bevat informatie over dealgemene omgeving waarin de Vlaamse overheid optreedt en de grote
uitdagingen waarmee ze wordt geconfronteerd: regionalestatistieken.
vlaanderen.be/vrind-2017.

Het kan relevant zijn voor uw onderneming om trendwatchers induurzaamheid in de gaten te houden:\\
44

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Een aantal vooraanstaande (Nederlandse) trendwatchers vindt u op
www.despreker.nl/duurzaamheid.
Op www.readmylips.be/nl prijken enkele kwaliteitsvolle sprekers.

Leidraad voor internationaal ondernemen

45Duurzame innovatie

Crowdfunding

Steeds meer innovaties

Crowdsourcing

Ondernemers die eenrichten zich op

Met een open

innovatief project willen

duurzaamheid. Dit omdat

innovatiemodel

starten, maar hier niet

alsmaar meer

(opensource) betrekt ugenoeg startkapitaal voor

consumenten en

klanten en businesshebben, vragen meer enafnemers duurzame

partners bij het

meer aan 'de crowd' om

producten willen, maar

ontwikkelen van uw

hen te helpen met ditook omdat met

producten en diensten.

startkapitaal.

Internationale
duurzaamheidstrends
Het aantal oplossingen die het voor mens en onderneming makkelijker
maken om duurzaam te werken en te leven, zit in de lift. Volgens MVO
Vlaanderen en MVO Nederland zijn belangrijke duurzaamheidstrends
waarneembaar.
Hoe zullen deze internationale duurzaamheidstrends een invloed hebben
op mijn onderneming?

efficiëntere en schonereproductieprocessen veel
winst te behalen is.
Glocalization

Deeleconomie

Meer westerse bedrijven

In zowat alle domeinen

Reverse innovation

willen voet aan de grond

van ons privé- en

Innovaties die ontstaan

krijgen in lokale

werkleven is het vandaag

in of voor

(opkomende) markten.

mogelijk om kennis,

ontwikkelingslanden,

Door plaatselijke wensen

producten of ruimte tekunnen ook afzet vinden

mee te nemen in dedelen met anderen.

in de westerse wereld.

ontwikkeling van een

Voor meer informatie over internationale duurzaamheidstrends:\\\\

product is het beter
afgestemd op de markt.

MVO Nederland. Duurzame Innovatie. Trends en ontwikkelingen: mvo
nederland.nl/duurzame-innovatie/trends-en-ontwikkelingen;
MVO Vlaanderen. Trendwatching: www.mvovlaanderen.be/thema/
trendwatching;
MVO Vlaanderen. CSR Trends Update: www.mvovlaanderen.be/inspiratie/2017-csr-trends-update;
MVO Nederland. Trends & issues: mvonederland.nl/dossier/trendsissues.

Ecodesign
U doet aan ecodesign

Klimaatneutraal

wanneer u als ontwerper

De term ‘klimaatneutraal’

Kringloopeconomie

milieuaspecten integreert

wordt tegenwoordig vaak

De kringloopeconomie ofin de ontwerpfase én

gebruikt om te duiden

circulaire economie is een

hierbij de volledige

dat de activiteiten vaneconomisch systeem dat

levenscyclus van het

een organisatie geen

de herbruikbaarheid van

ontwerp bekijkt (vannegatieve impact hebben

producten en

grondstoffen tot

op ons klimaat en dus

grondstoffen

afdanking), zodat deniet bijdragen aan

maximaliseert en

milieulast van het

klimaatverandering.

waardevernietiging

uiteindelijke ontwerp

minimaliseert.

afneemt.
Duurzame keten
Als mvo-bewust bedrijf
let u ook op sociale en
milieuaspecten.

Bron: MVO Nederland (2015). Duurzame Innovatie. Trends en ontwikkelingen. & MVO Vlaanderen (2018). Trendwatching.

46

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen47

Toekomstscenario’s
Hoe de wereld er zal uitzien binnen vijftien jaar weten we niet exact,
maar het valt wel te benaderen. Want de wereld verandert sowieso en
van sommige structurele trends zijn we vrij zeker. Andere ontwikkelingenzijn dan weer onzeker.
Door deze onzekerheden op lange termijn, wordt de scenariomethodegehanteerd om de toekomst te verkennen en te leren omgaan met dezetoekomstige onzekerheden. Aan de hand van ontwikkelde
toekomstscenario’s kunnen de strategische keuzes van uw onderneming
mee worden uitgetekend. Door dergelijke toekomstscenario’s voor uw
onderneming uit te tekenen, maximaliseert u uw vermogen om daarop te
anticiperen.
Schrijf een toekomstscenario uit voor uw onderneming op basis vanvoorgaande analyse inzake internationale of sectorale megatrends eninternationale of sectorale duurzaamheidstrends.
De Board of Innovation onderzocht verschillende scenario’s en belangrijkeveranderingen die op verschillende sectoren een invloed zouden hebben.
Ze ontwikkelde +200 Future predictions (boardofinnovation.com/
futurescan/) die u kan gebruiken ter inspiratie tijdens een brainstorm.

48

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

49Voor meer algemene informatie over toekomstscenario’s en hoe u die opstelt, kan
u terecht op www.oecd.org/site/schoolingfortomorrowknowledgebase/futuresthinking/scenarios/.

Verscheidene organisaties en ondernemingen hebben al dergelijke
toekomstscenario’s uitgeschreven. Soms voor bedrijven in het algemeen,
soms specifiek voor een sector. Enkele voorbeelden:
\

\

\

\

\

MVO Nederland ontwikkelde op de webpagina Scenario & Strategische
Agenda 2025’ (mvonederland.nl/scenarios-strategische-agenda-2025)
enkele toekomstscenario’s en informatie om ermee aan de slag te gaan;
Piljic, D. & Stegeman, H. (2011). In 2030. Vier toekomstscenario’s voor
bedrijven (economie.rabobank.com/PageFiles/3444/IN2030-viertoe
komstscenarios-201012.pdf);
Forum for the Future (2010). Fashion Futures 2025. Global scenarios
for a sustainable fashion industry (www.forumforthefuture.org/prject/fashion-futures-2025/overview);
PwC (2015). Een blik in de toekomst: transformatie in de chemiesector(www.pwc.nl/nl/publicaties/een-blik-in-de-toekomst-transforma
tie-in-de-chemiesector.html);
Voedsel voor de Toekomst was een uniek project waarmee de 		provincie Vlaams-Brabant, Vredeseilanden, Colruyt en KU Leuven
zochten naar manieren om de groeiende wereldbevolking duurzaam tevoeden door na te denken over verschillende toekomstscenario’s(www.vilt.be/jongeren-denken-na-over-het-voedsel-van-de-toekomst).

Nog meer inspiratie: K. Benammar, Leren met toekomstscenario’s.
Scenarioleren voor het hoger onderwijs, Digitale Universiteit, 2006
(www.karimbenammar.com/images/nederlands/artikelen/BenammarSnoek-LerenMetToekomstscenario's-2006.pdf).

50

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

51

METEN EN MANAGEN VAN
MVOStarten met verduurzaming
VISIE EN MISSIE
Een goed mvo-beleid past binnen de toekomstplannen van uw bedrijf.
Daarom is het belangrijk dat mvo onderdeel wordt van uw missie envisie. Daarin legt u vast waar uw bedrijf voor staat en welke koers het wilvolgen op het gebied van people, planet en profit. Zo inspireert u
stakeholders, wordt een draagvlak gecreëerd bij het directiecomité en deraad van bestuur en zet u alle neuzen in dezelfde richting. Op die manierkunnen gedragen beslissingen worden genomen.

52

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen53Ga na of duurzame ontwikkeling expliciet wordt vermeld in de visie en
missie, mogelijks zelfs in de statuten van de onderneming.
\\

Zo ja, verzamel deze documenten en duid aan waar dit wordt vermeld.
Zo nee, stel een duurzaamheidsvisie op voor uw bedrijf 		
overeenkomstig onderstaande oefening.

Beschikt uw onderneming nog niet over een duurzaamheidsvisie of
beleidsverklaring, organiseer dan met de duurzaamheidsstuurgroep een
workshop (2-3 uur). Duid een begeleider of moderator van het proces aan.
Maak groepjes van 4 en vraag de deelnemers om op 5 post-its 1 woord teschrijven waar ze aan denken bij duurzaamheid in de context van uw
onderneming. Laat ze in hun groep de woorden overlopen en laat hen
discussiëren over volgende vragen:\\\Waar komt duurzaamheid tot uiting in uw dagelijkse werkomgeving?
Wat komt er uit jullie woorden naar voren?
Welke woorden komen vaak voor?

Cluster de post-its volgens de 5P’s van duurzame ontwikkeling in
categorieën People, Planet, Prosperity, Peace en Partnership .
\\Komen de 5 P’s terug in de missie?
Ga na welke ontbreken en vul aan.

Vervolgens kan de coördinator op basis van de post-its en de discussie
een korte visietekst uitschrijven. Tijdens een volgende sessie moet een
akkoord worden bereikt over deze visietekst en het volledige engagement
krijgen van het management.
MVO Nederland ontwikkelde een 5-stappenplan voor het uitwerken van
uw mvo-visie en -missie: mvonederland.nl/mvo-steps#tab=1.

54

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

55

NULMETINGMVO-SCAN
Hoe goed scoort uw bedrijf op het vlak van duurzaamheid of mvo? Viade MVO-scan krijgt u een overzicht van uw sterke en zwakke punten enis een basis voor de verbetering van uw actieplan. De MVO-scan is
praktisch opgebouwd en bevat 7 domeinen. Die zijn elk verder verdeeldin subthema’s. Deze 7 domeinen volgen de structuur van de ISO
26000-richtlijn voor maatschappelijke verantwoordelijkheid. Het gaatover onder meer behoorlijk bestuur, betrokkenheid met de gemeenschapen eerlijk zakendoen. Elk thema bevat enkele stellingen waar uw bedrijf
al dan niet aan beantwoordt.

Ga naar www.mvoscan.be en maak, bij voorkeur, de full scan. Die bevat
meer dan 300 stellingen. Het komt overeen met vragenlijsten die grote
bedrijven voorleggen aan hun leveranciers. De light scan bevat een
selectie van de basisvragen en geeft een inzicht in uw prestaties.

Meer informatie en een overzicht van
bedrijven die de MVO-scan deden, vindt
u op
www.mvoscan.be.
56

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

57

MVO RISICO CHECKER (CSR RISK CHECK)De MVO Risico Checker geeft inzicht in mogelijke risico's in de landen
waar u naar exporteert of uit importeert, of waar u produceert. U ontdekt
de risico’s per sector en per land voor onder meer eerlijk zakendoen,
mensenrechten en ethiek, arbeidsrechten, en milieu en omgeving. Via
deze online tool kan u zelf een mvo-risicoanalyse maken. U krijgt
bovendien concrete tips om de risico’s te beperken. Dit is nuttig voor u
als bedrijf, maar evenzeer voor uw handelsrelaties.

De MVO Risico Checker is voor ondernemers die inkopen, exporteren ofzelf produceren in het buitenland. Surf naar www.mvorisicochecker.nl endoe de test.
Deze tool kan ook geconsulteerd worden op
https://www.flandersinvestmentandtrade.com/export/internationaal/
internationaliseren/maatschappelijk-verantwoord-ondernemen.

Deze tool is ook in het Engels beschikbaar:
CSR Risk Check.
(http://www.mvorisicochecker.nl/en).
58

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

59Voor meer informatie over materialiteit
kan u terecht op de website van Financial Times betreffende ‘Definition ofmateriality matrix’ via lexicon.ft.com/
Term?term=materiality-matrix.

MATERIALITEIT
Materialiteit beantwoordt de vraag wat er echt toe doet, wat de grootste
uitdagingen zijn voor uw onderneming op duurzaamheidsvlak. Met
andere woorden: welke duurzaamheidsacties zijn prioritair om negatieve
impact op uw medewerkers, de samenleving, het milieu en de economische
resultaten te voorkomen.
Om hierop een antwoord te geven wordt een materialiteitsmatrix
opgesteld. Duurzaamheidsuitdagingen die als prioritair worden gezien
door de (interne) medewerkers staan op de X-as. Prioritaire uitdagingenvoor de (externe) stakeholders worden gerangschikt op de Y-as.
De duurzaamheidsthema’s die gemeenschappelijk zijn voor demedewerkers en de stakeholders worden als ‘materieel’ gezien. Die staan
rechtsboven in de matrix. Onderneem als eerste acties met betrekking tot
deze thema’s.
Stel een materialiteitsindex op voor uw sector of onderneming. Steldaarbij volgende vragen:\\\Welke duurzaamheidsuitdagingen ervaren uw medewerkers als 		
prioritair?
Welke duurzaamheidsuitdagingen ervaren uw belanghebbenden als
prioritair?
Welke duurzaamheidsacties zijn voor uw onderneming prioritair om
negatieve impact op de medewerkers, de samenleving, op het milieu
en de economische resultaten te voorkomen?

Indien mogelijk, organiseer een overleg met externe stakeholders om ook
hun duurzaamheidsverwachtingen op te lijsten.
Enkele ondernemingen hebben al een materialiteitsoefening gedaan.
Enkele inspirerende voorbeelden:
\

\

60

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Materialiteitsbeoordeling ING: 					www.ing.com/ING-in-Society/Sustainability/The-world-around-us-1/
Materiality.htm;
Materialiteitsbeoordeling Nestlé: 				www.nestle.com/csv/what-is-csv/materiality.

Leidraad voor internationaal ondernemen

61

STAKEHOLDER MANAGEMENT

Belanghebbendenmanagement
Stakeholdersanalyse
Stakeholder engagement
Stakeholders of belanghebbenden zijn mensen en organisaties die wordenbeïnvloed door uw bedrijfsactiviteiten, of die daar zelf invloed op hebben.
Als onderneming moet u rekening houden met interne stakeholders (bv.
werknemers, managers, aandeelhouders) en externe stakeholders (bv.
ngo’s, onderwijs, burgers, politieke overheden, leveranciers, klanten,
consumenten).
Een onderneming is onlosmakelijk met haar omgeving verbonden. Alle
activiteiten en beslissingen van uw bedrijf hebben immers een invloed op
die omgeving. Andersom heeft die omgeving ook verwachtingen van uw
onderneming. Het is belangrijk dat een bedrijf zijn invloed op de omgeving
erkent en weet wat de verwachtingen van zijn omgeving zijn.
Door met deze belanghebbenden in gesprek te gaan, achterhaalt u of ze
vinden dat u verantwoord bezig bent. Dat vergroot de geloofwaardigheid
en het vertrouwen. Ook krijgt u zo de kans om bepaalde keuzes uit teleggen. Zo kan u uw strategie aanscherpen.

MVO Nederland ontwikkelde een stappenplan voor
stakeholdermanagement. Na dit te hebben doorlopen:
\
\
\
\
\
\

weet u wat stakeholders zijn;
heeft u bepaald wie voor uw organisatie de belangrijkste stakeholders
zijn op mvo-gebied;kent u de verwachtingen van deze stakeholders;
heeft u een top 5 van onderwerpen bepaald die uw stakeholders
relevant vinden;
heeft u een basis voor uw mvo-strategie;
heeft u onderbouwde input voor uw maatschappelijk jaarverslag.

Raadpleeg het stappenplan via mvonederland.nl/stappenplanstakeholdermanagement#tab=pane-title-step-1.

62

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

63

VKW Metena (nu: Etion) ontwikkelde ‘Sleuteltraject voor strategischstakeholdermanagement’, een instrument om in uw bedrijf aan de slag tegaan. Raadpleeg de tekst via docplayer.nl/5616556-Sleuteltraject-voorstrategisch-stakeholderengagement.html.
AA 1000, of AccountAbility 1000, heeft tot doel om de maatschappelijke
verantwoordelijkheid en prestaties van organisaties te verbeteren via
stakeholdermanagement en meer betrokkenheid te creëren van deorganisatie naar de stakeholders. Voor meer informatie en de volledige
tekst, raadpleeg: www.accountability.org/standards/.
ISO 26000 bevat eveneens een onderdeel inzake stakeholders. Raadpleeg
de ISO 26000-wegwijzer op de website van MVO Nederland: mvonederland.
nl/iso-26000-wegwijzer#tab=2.
Meer informatie over stakeholdermanagement en concrete instrumenten
vindt u in: Departement Werk en Sociale Economie (2002). Stakeholder
management. Een bedrijfsgerichte verkenning. www.vlaanderen.be/nl/
publicaties/detail/stakeholder-management-een-bedrijfsgerichteverkenning.
Inspirerende voorbeelden:
\

\

64

Verduurzamen van internationaal ondernemen

MVO Vlaanderen belicht leermomenten van het stakeholdertraject dat
Switch, de grootste Apple-verdeler van België, volgt in een ‘Dagboek
van een stakeholdertraject’: www.mvovlaanderen.be/inspiratie/dag
boek-van-een-stakeholdertraject-deel-1.
De Stakeholder Management Award is dé vakprijs voor 		
communicatieprofessionals en wordt uitgereikt aan de organisatie die
het afgelopen jaar het meest creatief, innovatief en succesvol aanwederzijds lonende relaties (engagement en alignment) met al haarstakeholders heeft gewerkt: www.stakeholdermanagementaward.nl.

Leidraad voor internationaal ondernemen

65

SECTORALE BENCHMARK
Voor inzichten in uw eigen prestaties inzake duurzaamheid en mvo is het
belangrijk om die af te toetsen aan de prestaties binnen uw sector: desectorale benchmark. Via een grondige analyse van de kritische
succesfactoren achter de best practices kan u uw bedrijfsvoering
verbeteren.
Ga na of er voor uw sector al Sustainability Benchmarking Reports terbeschikking zijn.
De MVO Sector Risico Analyse beschrijft de risico’s waarmee u als(internationaal) bedrijf dat maatschappelijk verantwoord wil ondernemen,
kan worden geconfronteerd. Raadpleeg het rapport via www.rijksoverheid.
nl/documenten/rapporten/2014/09/01/mvo-sector-risico-analyse.
Inspirerende voorbeelden:
\
\

\

\

66

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Global Coffee Platform The Global Coffee Platform Annual Report for
2016: www.globalcoffeeplatform.org/resources/annual-report-2016
Brewers Association Sustainability Benchmarking Report 		(www.brewersassociation.org/best-practices/sustainability/		
sustainability-benchmarking-tools/);
Practice Greenhealth. 2016 Sustainability Benchmark Report. A PracticeGreenhealth Member Benefit. (www.ucdmc.ucdavis.edu/sustainability/
documents/2016%20PGH_sustainability_benchmark_report_0.pdf);
International Council of Chemical Associations: www.icca-chem.org/
resources/.

Leidraad voor internationaal ondernemen67

MVO: NAAR EEN
INTEGRAAL-SYSTEMATISCHEBENADERING: ISO 26000
ISO 26000 is een internationale richtlijn voor de implementatie van
mvo in een organisatie. Het biedt een normatief kader om hun maatschappelijke verantwoordelijkheden zelf te bepalen en adviseert over destructurele invoering van mvo. Het uitgangspunt is:

Maximizing an organization’s contribution toAnnex: Examples of voluntary initiatives
and tools for social responsibility

Enhancing credibility
regarding social
responsibility

Bibliography: Authoritative sources
and additional guidance

\
\
\
\

dat een organisatie vanuit een basishouding (7 mvo-principes)
samen met haar omgeving (stakeholders)
bekijkt met welke maatschappelijke thema’s (37 onderwerpen)zij aan de slag gaat (implementatie).

ISO 26000 is een integrale mvo-aanpak. Het helpt focussen op mvoactiviteiten die relevant zijn voor uw onderneming en geeft een helder
overzicht van uw mvo-inzet. Bovendien biedt het een gemeenschappelijke
taal en komt het uw geloofwaardigheid als bedrijf alleen maar ten goede.
Doe een ISO 26000-quick scan om een idee te krijgen van de inhoud enstand van zaken binnen uw onderneming: www.iso26000scan.nl. Opdat
mvo wordt verankerd in uw bedrijfsvoering kan ISO 26000 dienen als
leidraad. Maak de oefening door het ISO 26000-stappenplan te volgen:www.iso26000scan.nl/iso-26000-stappenplan.
Opgelet: ISO 26000 gebruiken als leidraad om mvo te integreren in uw
bedrijfsvoering is een continue inspanning. Doet uw organisatie dit al,voer de ‘MVO-scan ISO 26000’ uit, om te analyseren waar nog ruimte isvoor verbetering: mvonederland.nl/node/42213.
Beknopte toelichting bij ISO 26000: www.iso26000scan.nl/wat-isiso-26000/iso-26000-in-het-kort.

• Respect for human rights• Respect for international normsof behaviour• Respect for the rule of law• Ethical behaviour• Transparency• Accountability

Clause 4

Principles
of social responsibility• Respect for stakeholder interests

Communication on social responsibility

Reviewing and improving
an organization’s actions and practices
related to social responsibility

Practices for
integrating social
responsibility
thoughout anorganization

Understanding the social
responsibility of the organization

Integrating social
responsibility
throughout anorganization
History and characteristics;
relationship betweensocial responsibility andsustainable development

Understandingsocial responsibility

Clause 3
Definition of key terms

Voluntary initiatives
for social responsibility

Clause 7

Labourpractices
Human rights

Social responsibility
core subjects
Clause 2

Terms anddefinitions

The relationship of an organization’s
characteristics to social responsibility

Fair operating
practices
The environment

Organizational
governance

Recognizing social
responsibility

Two fundamental
practicesof socialresponsibility
Clause 1

Guidance to all typesof organizations, regardlessof their size or location

Related actions and expectations

ConsumerissuesStakeholder
identificationand engagement

Community
involvementand development

Clause 6

Clause 5

Sustainable development

Scope

Schematic overview
of ISO 26000

Voor meer informatie over hoe ISO 26000
bijdraagt aan het bereiken van de Agenda
2030, raadpleeg: www.iso.org/publication/
PUB100401.html.

De MVO-wegwijzer ISO 26000 (mvo-wegwijzer-iso26000.nl/) maakt uwegwijs in de richtlijn ISO 26000.
In België is het Bureau voor Normalisatie (NBN) (nbn.be/nl) verantwoordelijk
voor het ontwikkelen en verkopen van normen.

68

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

69

70

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

71

2

DUURZAME
ONTWIKKELINGEN AGENDA 2030
VOOR DUURZAMEONTWIKKELING

72

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

73Duurzame ontwikkeling
PlanetEnvironmental Performance

PeopleSocial Performance

ProfitEconomic Performance

De World Commission on Environment and Development (WCED)
lanceerde in 1987 definitief het begrip ‘duurzame ontwikkeling’ in het
Brundtland-rapport. Duurzame ontwikkeling is de ontwikkeling die
tegemoetkomt aan de behoeften van het heden zonder debehoeftevoorziening van de toekomstige generaties in het gedrang tebrengen. Twee gedachten liggen aan de grondslag:\\

het concept ‘behoeften’, waarmee vooral wordt bedoeld dat de 		basisbehoeften van de armen in de wereld de allergrootste 		prioriteit moeten krijgen;het principe van de beperkingen door de huidige stand van de 		technologie en ons samenlevingsverband om aan de huidige en
toekomstige behoeften te voldoen.

Triple Bottom Line (TBL)
Traditiegetrouw wordt duurzame ontwikkeling bekeken door een
drieledige lens van sociale inclusie, economische groei en bescherming
van het milieu: de triple bottom line. John Elkington ontwikkelde deze 3
P’s.

PROFITPEOPLEDe afbeelding linksboven is een veelgebruikte illustratie van de triple
bottom line. Het stelt de drie elementen People, Planet en Profit voor die
harmonieus moeten worden gecombineerd. De afbeelding linksonder
geeft een andere, meer correcte weergave van de 3 P’s. Het geeft weer dat
winst (profit) maken enkel mogelijk is binnen de ethische grenzen van desamenleving (people), en vooral ook binnen de grenzen van de natuurlijke
rijkdommen (planet).

PLANET

John Elkington licht het begrip triple bottom line toe in zijn boek ‘Cannibals with
Forks’, 1997.
Meer informatie over de Triple Bottom
Line van John Elkington vindt u op
www.economist.com/node/14301663
74

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Geef voor elke P minstens 3 voorbeelden van duurzaamheidsacties die allopen in uw onderneming. Vraag input aan de werkgroep, maar bedenk
zelf ook al enkele voorbeelden.
Om tot duurzame ontwikkeling te komen moeten, volgens de triple
bottom line, de 3 P’s altijd in rekening worden gebracht. Stel bij elke
duurzaamheidsactie volgende vragen:\\\Is het ecologisch verantwoord? (planet)
Is het sociaal rechtvaardig? (people)
Draagt het bij aan de economische welvaart op lange termijn? (profit)

Leidraad voor internationaal ondernemen

75Transforming our world: Agenda
2030 voor duurzame ontwikkeling
Agenda 2030 werpt een nieuwe visie op duurzame ontwikkeling. Sinds degoedkeuring in september 2015 van Agenda 2030 voor Duurzame
Ontwikkeling door 193 staats- en regeringsleiders bevestigde deinternationale gemeenschap haar engagement in duurzame ontwikkeling.
Het is een ambitieus actieplan waarbij de leden zich ertoe verbinden om
te werken aan een duurzame vrede en inclusieve economische groei,sociale inclusie en milieubescherming gebaseerd op samenwerking(partnerschappen) en solidariteit.

Basisbeginselen van Agenda 2030
Agenda 2030 steunt op 5 basisbeginselen:
Universaliteit. De Agenda 2030 verplicht alle landen, ongeacht het
inkomensniveau en de ontwikkelingsstatus, bij te dragen aan inspanningenom duurzame ontwikkeling te bekomen.
Niemand achterlaten. Alle mensen die in nood of armoede leven,ongeacht waar ze zich bevinden, worden bereikt door aan hun specifieke
uitdagingen en kwetsbaarheden tegemoet te komen.
Verbondenheid en ondeelbaarheid. Alle entiteiten die verantwoordelijk
zijn voor de implementatie van de SDG’s moeten deze in hun geheelbehandelen, in plaats van ze te beschouwen als een keuzemenu van
individuele doelstellingen.

76

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

77Inclusiviteit. Agenda 2030 pleit voor participatie van alle segmenten vande samenleving, ongeacht ras, geslacht, etniciteit en identiteit, om bij tedragen aan de implementatie.
Partnerschappen. Agenda 2030 roept verschillende belanghebbenden
op om partnerschappen aan te gaan en zo kennis, expertise, technologie
en financiële middelen te mobiliseren en te delen, om zo de verwezenlijking
van de SDG’s in alle landen te ondersteunen.

Lees de volledige tekst van Agenda 2030 aandachtig. Vraag hetzelfde aande duurzaamheidsstuurgroep. Agenda 2030 is bedoeld als een politieke
beleidstekst voor nationale overheden, maar kan op verscheidene
manieren worden gezien:
\
\
\
\
\

als een nieuw mondiaal actieplan voor duurzaamheid;
als een sociaal contract tussen burger en beleid;
als een moreel kompas;
als een operationele mensenrechtenagenda;
als een transitieagenda.

Denk tijdens het lezen na over elk van deze interpretaties. Wat betekenen
ze? Bespreek kort met de groep. Wat vinden de participanten het meest
toepasselijk? CIFAL Flanders gebruikt Agenda 2030 als kritischreflectiekader bij het ontwikkelen en evalueren van duurzaamheidsacties
gelinkt aan de SDG’s.
De oorspronkelijk Engelse tekst van Agenda 2030 is beschikbaar in
meerdere talen via www.unric.org/en/unric-library/30089.

78

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

79Dimensies van Agenda 2030
Elke P wordt door de Verenigde Naties voorgesteld met een eigen symbool:
Agenda 2030 steunt op 5 pijlers of 5 P’s. Daarbij wordt de traditiegetrouwe
triple bottom line van people, planet en profit of prosperity verrijkt met
2 nieuwe P’s: partnerschap (partnership) en vrede (peace).

Mensen (People)
We zijn vastberaden om een einde te maken aan armoede en
honger, in al hun vormen en dimensies, en te verzekeren dat allemensen hun potentieel ten volle kunnen ontwikkelen inwaardigheid en gelijkheid en in een gezonde omgeving.
Planeet (Planet)
We zijn vastberaden om de planeet tegen aftakeling tebeschermen, onder meer door duurzame consumptie en
productie, waarbij we haar natuurlijke hulpbronnen duurzaam
beheren en dringend actie tegen klimaatverandering ondernemen.
Zodat de planeet kan voldoen aan de behoeften van huidige en
toekomstige generaties.
Welvaart (Prosperity)
We zijn vastbesloten om te verzekeren dat alle mensen een
voorspoedig en bevredigend leven kunnen leiden en dat
economische, sociale en technologische vooruitgang plaatsvindt
in harmonie met de natuur.
Vrede (Peace)
We zijn vastberaden om vreedzame, rechtvaardige en inclusieve
maatschappijen op te bouwen die vrij zijn van angst en geweld.
Geen duurzame ontwikkeling zonder vrede en geen vrede zonder
duurzame ontwikkeling.
Partnerschap (Partnership)
We zijn vastbesloten om de middelen te mobiliseren die nodig
zijn om deze Agenda te implementeren via een vernieuwd
mondiaal partnerschap voor duurzame ontwikkeling, dat op het
idee van een versterkte mondiale solidariteit is gebaseerd, dat inhet bijzonder op de behoeften van de armste en meest
kwetsbaren is toegespitst en waaraan alle landen,
belanghebbenden en volkeren samenwerken.
80

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

81Sterktes en zwaktes toetsen aan 5 P’s
Via deze oefening kan uw onderneming zoeken naar leemtes en analyseren
waar verbetering mogelijk is. Zo kan u vaststellen aan welke P nog(sterker) kan worden gewerkt.
Werkblad 2: Sterktes en zwaktes 5 P’sPeople (mensen)\\\

Instructies:

Is het sociaal rechtvaardig?
Heeft het een positieve sociale impact op onze samenleving?
Bereikt het de zwaksten in de samenleving (niemand achterlaten/
inclusiviteit)?

Planet (planeet)\\Is het ecologisch verantwoord?
Houdt het rekening met de eindigheid van de grondstoffen?

Stap 1. Plaats uw kernactiviteit, nieuw commercieel project of(duurzaamheids-)actie in het midden van de cirkel.
Stap 2. Toets de sterktes en zwaktes af aan de 5 P’s. Dat kan door onder
meer volgende vragen te stellen en te antwoorden met voorbeelden/
initiatieven/acties:

Prosperity (welvaart)\\

Draagt het bij aan de economische welvaart, in welke vorm dan ook,
op middellange en lange termijn?
Is de financiering duurzaam en ethisch verantwoord?

STERKTES

Partnership (partnerschap)\\

ZWAKTES

Wordt het ontwikkeld, beheerd en uitgevoerd via de relevante lokale
en/of mogelijke internationale partners?
Zijn er mogelijk synergetische effecten te versterken door (lokale)
partnerschappen te vormen of door het te koppelen aan mondialesolidariteit en ontwikkelingssamenwerking?

Peace (vrede)\\\Draagt het significant bij om alle vormen van conflict, geweld, mis
bruik en sterfte te verminderen?
Respecteert of ondersteunt het de wetgeving ter bevordering van
rechtvaardigheid?
Op welke manier worden effectieve, efficiënte, verantwoordelijke entransparante structuren en verantwoordelijkheid op verschillendeniveaus bevorderd? Is er een goed bestuurlijk beleid?
Copyright © 2018 CIFAL Flanders. All rights reserved | cifal-flanders.org

82

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

83Duurzame ontwikkelingsdoelstellingen
De 17 duurzame ontwikkelingsdoelstellingen of SDG’s zijn mondiaal in
overleg bepaald en staan voor de meest dringende en universele
behoeften in de wereld vandaag. Ze vatten niet de Agenda 2030 samen,maar zijn focusgebieden om tot duurzame ontwikkeling te komen. Zo
helpen ze om de kernwaarden en -principes van de Agenda 2030 om tezetten in concrete en meetbare resultaten.
Elke doelstelling heeft een eigen kleur en symbool. De kleur en de volgorde
van de SDG’s in het ‘postkaartmodel’ (zie afbeelding) hebben geenbijkomende betekenis. Sommige doelstellingen hebben van nature eenmeer overkoepelende of finale aard, terwijl andere eerder kunnen worden
gezien als middel om deze finale doelstellingen te bereiken. Hiermee
wordt eveneens de verbondenheid van de SDG’s benadrukt.
Beëindig armoede overal en in al haar vormen.

Beëindig honger, bereik voedselzekerheid en verbeterde voeding
en promoot duurzame landbouw.

Verzeker een goede gezondheid en promoot welzijn voor alleleeftijden.

Verzeker gelijke toegang tot kwaliteitsvol onderwijs en bevorderlevenslang leren voor iedereen.

Bereik gendergelijkheid en empowerment voor alle vrouwen en
meisjes.

Verzeker toegang en duurzaam beheer van water en sanitatie voor
iedereen.

Verzeker toegang tot betaalbare, betrouwbare, duurzame enmoderne energie voor iedereen.

84

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

85

Bevorder aanhoudende, inclusieve en duurzame economischegroei, volledige en productieve tewerkstelling en waardig werk
voor iedereen.

Bouw veerkrachtige infrastructuur, bevorder inclusieve en
duurzame industrialisering en stimuleer innovatie.

Dring ongelijkheid in en tussen landen terug.

Maak steden en menselijke nederzettingen inclusief, veilig,
veerkrachtig en duurzaam.

Verzeker duurzame consumptie- en productiepatronen.

Neem dringend actie om de klimaatverandering en haar impact tebestrijden.

Behoud en maak duurzaam gebruik van de oceanen, de zeeën ende mariene hulpbronnen.

Bescherm, herstel en bevorder het duurzaam gebruik van
ecosystemen op het vasteland, beheer bossen duurzaam, bestrijd
woestijnvorming, stop landdegradatie en draai het terug, en roephet verlies aan biodiversiteit een halt toe.
Bevorder vreedzame en inclusieve samenlevingen met het oog op
duurzame ontwikkeling, verzeker toegang tot justitie voor iedereenen creëer op alle niveaus doeltreffende, verantwoordelijke en open
instellingen.

Versterk de implementatiemiddelen en revitaliseer het wereldwijd
partnerschap voor duurzame ontwikkeling.
Financiën, Technologie, Capaciteitsopbouw, Handel,
Systemische kwesties

86

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

87Voor meer informatie over de SDG’s kan u
terecht op:
\
\
\
\
\

Vlaamse SDG-website: https://			
do.vlaanderen.be/sustainable-			development-goals-sdgs-van-de-vn
Belgische SDG-website: www.sdgs.be/nl
https://sustainabledevelopment.un.org/		sdgs
UNRIC: www.unric.org
The Global Goals for Sustainable 		Development: www.globalgoals.org
Sustainable Development Knowledge 		
Platform: sustainabledevelopment.		
un.org/?menu=1300.

In het kader van zijn opleidingen werkt CIFAL Flanders met een SDG-cirkelof SDG-wiel – cfr. het logo van Agenda 2030.
Zo benadrukken we de geïntegreerde, universele en ondeelbare aard van
Agenda 2030. Daarbij wordt overstapt van het SDG-postkaartmodel naar de
SDG-cirkel.

88

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen89Om op een gestructureerde manier met de 17 SDG’s in een onderneming
aan de slag te gaan, is het handig om ze te groeperen, ook al is dit niet
gebaseerd op officiële VN-communicatie. Er zijn dan ook verschillendemodellen in omloop. Hieronder lichten we het model toe dat CIFAL
Flanders gebruikt. Het is een ordening die bijvoorbeeld ook de OESO
gebruikt: http://www.oecd.org/sdd/OECD-Measuring-Distance-to-SDGTargets.pdf.
Het uitgangspunt is dat de (begrensde) natuurlijke rijkdommen van deaarde (planet) en de talenten van de mensengemeenschap (people) leiden
tot welvaart (prosperity). Bovendien vormen vrede en rechtvaardigheid(peace) een noodzakelijke voorwaarde om een vreedzame samenleving
uit te bouwen. Dat merkt u omdat peace een tweede cirkel vormt rond
people. Om dit alles te bereiken wordt ingezet op het verhogen van denoodzakelijke middelen, op samenwerking en solidariteit (partnership),een P die als transversale pijler alle andere P’s met elkaar verbindt.

90

PLANET

PLANETPEOPLEPEACEPROSPERITYPARTNERSHIP

Copyright © 2018 CIFAL Flanders. All rights reserved l cifal-flanders.org

Volgens deze benadering worden 5 SDG’s gelinkt aan Planet, 5 SDG’s aan
People, 5 SDG’s aan Prosperity, 1 SDG aan Peace en 1 SDG aan Partnership.
In cirkelvorm ziet het er zo uit:

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

91Sterktes en zwaktes aan de hand van de 17 SDG’s
Toets met de sterkte-zwakteanalyse uw algemene bedrijfsvoering,kernactiviteit, nieuw commercieel project, (duurzaamheids-)actie ofinternationaliseringsstrategie aan de duurzame
ontwikkelingsdoelstellingen. Dankzij deze oefening vindt u leemtes of kan
u analyseren waar verbetering mogelijk is. Zo stelt u vast aan welke SDG’s
nog werk is.
Werkblad 3: Sterktes en zwaktes 17 SDG’s
Schema subdoelstellingen en bedrijfsdoelstellingen CIFAL Flanders
Instructies:
Stap 1. Plaats uw algemene bedrijfsvoering, kernactiviteit, nieuw
commercieel project, (duurzaamheids-)initiatief ofinternationaliseringsstrategie in het midden van de cirkel.
Stap 2. Toets de sterktes en zwaktes af aan de 17 SDG’s. Dat kan
door onder meer volgende vragen te stellen en te antwoorden met
voorbeelden/initiatieven/acties. Gebruik eventueel het schema
subdoelstellingen en bedrijfsdoelstellingen van Voka ter inspiratie.

STERKTESZWAKTESHoe zal de bedrijfsvoering/het project/initiatief direct of indirect
bijdragen aan het verminderen of beëindigen van armoede?

Hoe zal dit bijdragen aan het beëindigen van honger? Draagt het
bij aan het bereiken van voedselzekerheid, verbeterde voeding en
het promoten van duurzame landbouw?

Draagt het bij tot het promoten van een goede gezondheid en
welzijn voor alle leeftijden?

Verzekert het de gelijke toegang tot kwaliteitsvol onderwijs en
bevordert het levenslang leven voor iedereen?

Draagt het bij aan het bereiken van gendergelijkheid enempowerment voor alle vrouwen en meisjes?
Copyright © 2018 CIFAL Flanders. All rights reserved | cifal-flanders.org

92

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

93Wordt de toegang en het beheer van water en sanitatie voor
iedereen verzekerd?

Verbetert de toegang tot betaalbare, betrouwbare, duurzame enmoderne energie voor iedereen?

Bevordert het aanhoudende, inclusieve en duurzame economischegroei, volledige en productieve tewerkstelling en waardig werk
voor iedereen?

Draagt het bij aan het bouwen van veerkrachtige infrastructuur?
Bevordert het een inclusieve en duurzame industrialisering en
stimuleert het innovatie?

Draagt het bij om de ongelijkheid (tussen landen) op directe ofindirecte manier terug te dringen?

Draagt het bij tot het bevorderen van veilige, veerkrachtige en
duurzame steden en menselijke nederzettingen?

Verzekert het duurzame consumptie- en productiepatronen?

Kadert het binnen dringende actie om klimaatverandering en
haar impact te bestrijden?

Worden inspanningen geleverd om het behoud en duurzaam
gebruik van de oceanen, zeeën en maritieme hulpbronnen teverzekeren?

Draagt het bij tot het beschermen, herstellen en bevorderen van
het duurzaam gebruik van ecosystemen, het beheer van bossen,
het bestrijden van woestijnvorming en landdegradatie, en het
behoud van biodiversiteit?
94

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

95

Draagt het bij tot het bevorderen van vreedzame en inclusieve
samenlevingen met het oog op duurzame ontwikkeling, hetverzekeren van toegang tot justitie voor iedereen en het creëren
van doeltreffende, verantwoordelijke en open instellingen?

Worden relevante lokale of potentiële internationale partners
betrokken bij de ontwikkeling, het beheer en de uitvoering? Zoals
op vlak van financiën, technologie, capaciteitsopbouw, handel ensystemische kwesties?

96

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

97

Sterktes en zwaktes SDG 17
Zoals SDG 17 benadrukt, kunnen de SDG’s enkel gerealiseerd worden met
een sterk engagement voor (internationale) partnerschappen ensamenwerking en dit op vlak van financiën, technologie, capaciteitsopbouw,handel en systemische kwesties.
Toets de sterktes en zwaktes van uw bedrijfsvoering, project of initiatief
af aan de verschillende aspecten van SDG 17. Dankzij deze oefening weet
u in welke mate uw onderneming op de verschillende gebieden alsamenwerkt om de SDG’s te bereiken en op welk vlak er eventueel meer
kan worden gedaan.
Werkblad 4: Sterktes en zwaktes SDG 17
Schema subdoelstellingen en bedrijfsdoelstellingen CIFAL Flanders
Instructies:
Stap 1. Plaats uw bedrijfsvoering, project of initiatief in het midden vande cirkel.
Stap 2. Ga na hoe sterk of zwak de overeengekomen samenwerkingen ofpartnerschappen zijn in het licht van de 5 thema’s van SDG 17. Dat kan
onder meer door volgende vragen te stellen en te antwoorden met
voorbeelden/initiatieven/acties. Gebruik eventueel het Schema
subdoelstellingen en bedrijfsdoelstellingen CIFAL Flanders ter inspiratie.
Financiën/ Draagt het bij aan de verbetering van de financiële
situatie van de actoren in de keten of in ontwikkelingslanden?
Technologie/ Verbetert het de toegang tot wetenschap, technologie
en innovatie van de actoren in de keten of in ontwikkelingslanden?
Capaciteitsopbouw/ Ondersteunt het doeltreffende en doelgerichte
capaciteitsopbouw van de actoren in de keten of in ontwikkelingslanden
ter ondersteuning van nationale plannen die er op gericht zijn deduurzame ontwikkelingsdoelstellingen te implementeren?
Handel/ Promoot en bevordert het een universeel, open, rechtvaardig
multilateraal handelssysteem, op regels gebaseerd?
Systemische kwesties/ Draagt het bij aan het streven naar stabiliteit
door een coherent beleid mét respect voor nationaal beleid?
98

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen99SDG Mapping
Toets met de bedrijvencirkels uit werkblad 5 uw bedrijfsvoering af aan de
5 P’s of 17 SDG’s. Aangezien deze doelstellingen kunnen gelden voor
meerdere aspecten van de bedrijfsvoering, zijn er verscheidene cirkels.
Dankzij deze oefening ontdekt u op welke SDG’s u eerst moet inzetten om
verbetering te brengen.
\
\
\
\
\
\

Werkblad 5: SDG Mapping
Gele post-its
Roze post-its
Groene stickers
Gele stickers
Schema subdoelstellingen en bedrijfsdoelstellingen CIFAL Flanders (terinspiratie)

Instructies:
Stap 1. Bepaal, afhankelijk van de organisatiecultuur binnen uw
onderneming, welke aspecten van uw bedrijfsvoering u wil aftoetsen:\\\\visie, missie en belangrijke principes
interne werking
producten en/of diensten
integraal ketenbeheer\\\

lokale gemeenschap
internationale samenwerking met partners…

Stap 2. Neem vervolgens een aparte cirkel (Werkblad 5: SDG Mapping)voor elk aspect en doorloop deze stappen voor elke cirkel.
Stap 3. Breng de huidige duurzaamheidsinitiatieven en acties in kaart.
Schrijf elke actie op een gele post-it en kleef die op de cirkel bij het juiste
onderdeel van uw bedrijfsvoering en in de richting van de toepasselijke
P of SDG.
Stap 4. Ga na welke duurzaamheidsinitiatieven en acties ontbreken om
aan alle doelstellingen tegemoet te komen. Schrijf concrete acties op eenroze post-it en kleef die op de cirkel bij het juiste onderdeel van debedrijfsvoering en in de richting van de toepasselijke P of SDG.

100

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

101Stap 5. Bepaal prioritaire acties of initiatieven.
\

Geef elke deelnemer 10 ronde, groene stickers. Laat hem of haar die kle
ven op de gele post-its met bestaande initiatieven die zij prioritair vin
den. De acties met de meeste groene bolletjes zet u verder.

\

Geef elke deelnemer 10 ronde, gele stickers. Geef de opdracht om die tekleven op de roze post-its met nieuwe initiatieven die zij prioritair
vinden. Waar de meeste gele bolletjes staan, zijn acties om op te starten.
Bepaal van de gekozen lopende en nieuwe acties of ze moeten worden
uitgevoerd op korte (urgentie) of lange termijn. Rangschik ze op een
tijdlijn.

\

Stap 6. Voldoen deze acties aan het SMART-principe?
\
\
\
\
\

102

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Specifiek: is de doelstelling eenduidig?
Meetbaar: onder welke (meetbare/observeerbare) voorwaarden ofvorm is het doel bereikt?
Acceptabel: zijn deze doelen acceptabel voor de doelgroep en/of het
management?
Realistisch: is het doel haalbaar?
Tijdsgebonden: wanneer (in tijd) moet het doel worden bereikt?

Leidraad voor internationaal ondernemen103Subdoelstellingen en implementatiemiddelen
De 17 SDG’s hebben elk ook subdoelstellingen. Die zijn op hun beurt
opgedeeld in meetbare doelen (targets) en implementatiemiddelen(means of implementation – of MoIs). In totaal zijn er 126 targets en 43
MoIs.

In de Agenda 2030 kan u aan de hand van de opsomming de targets en
Mols herkennen:\\‘cijfer.cijfer’: target (bv.: 16.1. terugdringen geweld en sterftecijfers)‘cijfer.letter’: implementatiemiddel (bv.: 16.a. nationale instellingen
versterken)

Minstens de helft van de subdoelstellingen hebben een explicietereferentie naar een andere doelstelling, die een geïntegreerd beleid
bevordert. In onderstaande afbeelding worden de doelstellingen en
subdoelstellingen en hun onderlinge verbondenheid voorgesteld als een
netwerk.
Aan welke doelstellingen of subdoelstellingen kan uw kernopdracht
worden gelinkt en hoe kunnen deze doelstellingen en subdoelstellingen
worden gekoppeld aan andere doelstellingen en subdoelstellingen?
De Europese Commissie ontwikkelde een tool waarbij al deze synergiën
en trade-offs worden gevisualiseerd. U kan dit raadplegen via het The
KnowSDGs Platform: knowsdgs.jrc.ec.europa.eu/interlinkages/tools?visua
lization=chord&edges=0.
De Nederlandstalige vertaling van de doelstellingen en subdoelstellingen
in de brochure Federaal Instituut voor Duurzame Ontwikkeling kan u
downloaden
via:www.sdgs.be/nl/bronnen/brochure-agenda-2030duurzame-ontwikkeling.
Voor een uitgebreide uiteenzetting inzake de verbondenheid van dedoelstellingen en subdoelstellingen van de Agenda 2030: Le Blanc, D.
(2015), Towards integration at last? The sustainable development goals as
a network of targets. (http://www.un.org/esa/desa/papers/2015/
wp141_2015.pdf).
Bron: Le Blanc, D. (2015), Towards integration at last? The sustainable development goals as a network of targets

104

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen105SDG-projectnota
Door het opstellen van een SDG-projectnota kunnen de SDGsubdoelstellingen dienen als kritisch referentiekader om het nieuwevoorgestelde project of initiatief te verduurzamen. Dankzij deze oefening
bekomt uw onderneming een opzet om een nieuw SDG-project aan tevangen en te structureren.
Schema subdoelstellingen en bedrijfsdoelstellingen van Voka Charter
Duurzaam Ondernemen (VCDO)
Werkblad 6: SDG-projectnota
THEMA: .........
		
SDG: ........
PROJECT: ........
SDG: ........

SDG
subdoelstellingenconcreteactieslokalepartners
mondialesolidariteit

SDG
PROJECT NOTA

Deze oefening is opgebouwd uit twee opeenvolgende delen. We
beginnen met een thematische benadering op basis van de 5 P’s en
17 SDG’s. Vervolgens komt er een actiegerichte benadering op basis
van de subdoelstellingen.

106

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen107Instructies:

Thematische benadering
Stap 1. Overloop de subdoelstellingen met het schema subdoelstellingenen bedrijfsdoelstellingen CIFAL Flanders en analyseer welke relevant zijnvoor uw onderneming. Onderlijn deze.
Stap 2. Schrijf de nummers van de onderlijnde subdoelstellingen op in debuitenste cirkel bij de bijbehorende SDG. Zo brengt u de relevante SDG’svoor uw project in kaart.

Actiegerichte benadering
Stap 3. Bedenk vervolgens in groep verschillende versterkende acties
gekoppeld aan de meest relevante SDG’s. Noteer de actie in de juiste band
bij de relevante SDG.
Stap 4. Welke samenwerkingen kunnen binnen uw onderneming inverschillende departementen worden opgezet ter versterking van deze
acties? Noteer de acties opnieuw in de juiste band bij de relevante SDG.
Stap 5. Welke samenwerkingen, ter versterking van deze acties, kunnen
er op lokaal niveau worden gevormd? Schrijf ze in de juiste band bij derelevante SDG.
Stap 6. Welke samenwerkingen, ter versterking van deze acties, kunnen
er op internationaal niveau worden gevormd? Schrijf ook deze in dejuiste band bij de relevante SDG.
Stap 7. Alle thema’s en acties vormen samen de structuur van de SDGprojectnota. Toets deze acties nu aan het SMART-principe.

108

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

109Geavanceerd: Impact op de SDG’s en subdoelstellingen
Ga na wat de potentiële – positieve of negatieve – impact is van uw
onderneming(sactiviteiten) op de SDG’s en subdoelstellingen. Dezeoefening kan u maken op SDG- en targetniveau. Op targetniveau is deanalyse wel grondiger en nauwkeuriger.
\ Schema subdoelstellingen en bedrijfsdoelstellingen CIFAL Flanders\ Werkblad 7: Impact op de SDG’s\ Werkblad 8: Impact op de targets

Instructies:
Stap 1. Overloop de SDG’s en de subdoelstellingen met het schema
subdoelstellingen en bedrijfsdoelstellingen CIFAL Flanders.
Stap 2. Bepaal of uw onderneming(sactiviteiten) een (potentieel)
positieve of negatieve impact hebben op de betrokken SDG of
subdoelstelling. Stel het impactniveau vast door op het juiste werkbladde score 3, 1 of 0 te zetten in het overeenkomstige vak.
Deze impact is:\ M: Materieel: directe en significante impact door uw kernactiviteiten (score 3);\ C: Connectie: indirecte en significante impact door uw kernactiviteiten (score 1);\ O: Overige: niet van toepassing of vrijwillige inzet (score 0).

De scores worden per SDG opgeteld.
Stap 3. Bepaal de prioritaire SDG’s – die waarop uw
onderneming(sactivteiten) de meeste impact uitoefenen – door dehoogste score af te lezen.
Stap 4. Stel u vervolgens deze vragen:\ Waarom kan of is dit een mogelijke uitdaging/opportuniteit voor uw
onderneming?
\ Waarom is deze SDG van belang voor uw onderneming?
\ Wat doet uw onderneming al of moet het in de toekomst doen om deze
SDG aan te pakken?

110

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

111

Duurzaamheidsmanagement aan dehand van andere SDG-instrumenten
Naast de hierboven beschreven benadering van CIFAL Flanders, zijn ook
enkele andere instrumenten beschikbaar om het
duurzaamheidsmanagement van een onderneming te koppelen aan deSDG’s.

UN Global Compact, Global Reporting Initiative (GRI) en World BusinessCouncil for Sustainable Development (WBCSD) ontwikkelden het SDG
Compass. Dit instrument begeleidt bedrijven bij een strategische aanpak
van de SDG’s en bij het verbeteren van hun bijdrage aan duurzame
ontwikkeling.
Het SDG Compass omvat:
\
\

\
\

de SDG Compass-gids, met de vijf stappen naar de SDG’s uitgelegd;
een actuele inventaris van de bestaande zakelijke indicatoren uit
relevante en algemeen erkende bronnen, afgezet tegen de 17 SDG’s enhun doelstellingen;een actuele inventaris van business tools, in kaart gebracht rond de
SDG’s;
een overzicht van elke SDG voor het bedrijfsleven, samen met 		
illustratieve voorbeelden van zakelijke oplossingen, indicatoren en
instrumenten.

Alle informatie (in het Engels en Frans) over dit instrument leest u op:
https://sdgcompass.org.
Op basis van het SDG Compass-stappenplan schreef Sustenuto in
opdracht van de Vlaamse overheid de SDG Handleiding voor
overheidsorganisaties. Die legt uit hoe u de SDG’s kan integreren in destrategie en de activiteiten van uw organisatie. Het is in eerste instantie
bedoeld voor overheidsorganisaties, inclusief lokale overheden, maar isook bruikbaar voor allerhande organisaties en instellingen, met of zonder
winstdoelstelling. Dus ook bedrijven kunnen hier zeker inspiratie uit
putten. De handleiding kan u downloaden via: http://do.vlaanderen.be/sdg-handleiding-voor-overheidsorganisaties.

112

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

113Voka, Vlaams netwerk van ondernemingen, ontwikkelde in samenwerking
met CIFAL Flanders, het Voka Charter Duurzaam Ondernemen (VCDO).
Dit charter biedt uw onderneming de mogelijkheid om via een actieplan
op maat resultaatgericht en continu optimaliserend aan duurzaam
ondernemen te werken. De SDG’s vormen hiervoor het kader. U legt op
het einde van het jaar uw realisaties voor aan een team van onafhankelijke
deskundigen en ontvangt na een positieve evaluatie het VCDO. Alle
informatie vindt u op https://www.voka.be/vcdo.
De Sustatool is een Plan-Do-Check-Act-methode voor kleine en middel
grote bedrijven die u de controle over uw duurzaamheidsmanagement
geeft. Het managementproces voor duurzaamheid is gebaseerd op een
systeem van continue verbetering waarbij men doelgericht werkt rond 15
duurzaamheidsthema’s, gaande van stakeholdermanagement overlogistiek tot burn-outpreventie. Door zijn helikopterperspectief doorbreekt
het de interne silo’s van duurzaamheid in bedrijven. Daarnaast biedt deSustatool een methodiek voor strategische innovatie binnen de context
van de SDG’s.
Meer info op
https://etion.be/sites/default/files/documents/beleidsnotas/in100blauwdruk-voor-een-duurzame-bedrijfsstrategie.pdf en in najaar 2018
ook op http://www.sustatool.be.

Om op de hoogte te blijven van nieuwe initiatieven op vlak van (internationaal) duurzaamheidsmanagement – al dan niet gebaseerd op de SDG’s – raadpleegt u het bestregelmatig deze websites:
https://www.mvovlaanderen.be/starten-metmvo
https://www.flandersinvestmentandtrade.
com/export/internationaal/internationaliseren/maatschappelijk-verantwoord-ondernemen
http://do.vlaanderen.be
http://www.sdgs.be
https://sdgcompass.org/business-tools/
114

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

115

116

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

117THEMAFICHES

118

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

3119Respect voor wetgeving
en internationale
gedragsnormen

Het respecteren van de rechtsorde betekent dat een bedrijf de wet- enregelgeving moet naleven, zelfs als de nationale of lokale overheid het
naleven van deze wetten en regels niet of slechts beperkt handhaaft. Dat
geldt voor rechtsgebieden (jurisdicties) waarin uw bedrijf actief is.
De wetgeving garandeert niet altijd dat het milieu of de maatschappij
voldoende wordt beschermd. Een bedrijf moet daarom zo veel mogelijk
de internationale gedragsnormen respecteren. Bijvoorbeeld door het op
te nemen in zijn gedragscodes (zie: Bedrijfsethiek).

120

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

121Voor een overzicht van alle gegevens van
Nationale Contactpunten wereldwijd:
mneguidelines.oecd.org/ncps/.
Voor meer algemene informatie over de OESO-richtlijnen en het Belgisch Nationaal
Contactpunt, raadpleeg de website van FOD
Economie, KMO, Middenstand en Energie:
economie.fgov.be/nl/themas/ondernemingen/een-onderneming-beheren-en/maatschappelijk-verantwoord.
Voor meer informatie over de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen: mneguidelines.oecd.org/. De volledige
tekst vindt u op: mneguidelines.oecd.org/
guidelines/.
De OESO-richtlijnen en de Agenda 2030
vullen elkaar aan. De due dilligence-vereisten uit de OESO-richtlijnen bieden bedrijven een startpunt om bij te dragen aan deSDG’s:www.oecd.org/dac/sustainable-development-goals.htm.

122

Verduurzamen van internationaal ondernemen

OESO-richtlijnen voor
multinationale ondernemingen
De OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen weerspiegelen
de verwachtingen van overheden ten aanzien van bedrijven inzake mvio.
Ze bieden handvaten voor de aanpak van kwesties als
ketenverantwoordelijkheid, mensenrechten, kinderarbeid, milieu en
corruptie. Deze richtlijnen zijn gebaseerd op de Conventies van deInternationale Arbeidsorganisatie (ILO), de Universele Verklaring voor de
Rechten van de Mens (UVRM) en de UN Guiding Principles on Businessand Human Rights (UNGP). Ze weerspiegelen de rol die bedrijven in derealisatie van deze instrumenten kunnen spelen (zie: ILO-Arbeidsnormen;
Respecteren en promoten van mensenrechten).
Door te werken volgens de OESO-richtlijnen wordt uw ondernemingtransparanter en minder risicovol. Dat geeft klanten, financiers,
aandeelhouders en de samenleving vertrouwen. Want bedrijven zónder
kinderarbeid, corruptie en vervuiling in hun keten krijgen gemakkelijker
financiering, mogen leveren aan de overheid en zijn minder gevoelig voor
maatschappelijke druk.
Elk land dat de OESO-richtlijnen onderschrijft, waaronder België, heeft
een Nationaal Contactpunt (NCP). Een NCP ondersteunt bedrijven in het
omzetten van de OESO-richtlijnen in de praktijk. Het komt ook tussen als
onafhankelijke bemiddelaar in geval van een vermeende schending of een
geschil over de interpretatie. Zo kan escalatie en reputatieschade worden
vermeden.
Tracht bij wijze van kennismaking met de richtlijn per thema in derichtlijn (er zijn er 11) na te gaan welke acties uw onderneming al
onderneemt en welke thema’s u nog niet behandelt. De uiteenzetting van
het Belgisch Nationaal Contactpunt kan hierbij helpen: economie.fgov.be/nl/binaries/Presentation_PDE_PCN_201406_NL_v2_tcm325-255852.pdf.

Leidraad voor internationaal ondernemen

123ILO-arbeidsnormen
Landen kunnen zich ertoe verbinden om de arbeidsnormen, opgesteld
door de Internationale Arbeidsorganisatie (International Labour
Organization of ILO), om te zetten in nationale wetgeving. Deze normen
focussen op het promoten van waardig werk en sociale gerechtigheid.
ILO beschouwt vier arbeidsrechten als fundamenteel:
1.
2.
3.
4.

vrijheid van vakvereniging en het recht op collectief onderhandelen
het uitbannen van alle vormen van dwangarbeid en slavernij
de effectieve afschaffing van kinderarbeid
het uitbannen van discriminatie op het werk en in beroep

Naast deze fundamentele principes, omvatten de arbeidsnormen ook
leefbaar loon, maximaal aantal overuren, veiligheid en gezondheid op het
werk, sociale bescherming, minimumloon, nachtwerk enzovoort. Vele vande ILO-conventies zijn ondertekend door minstens 150 landen.
Hoewel de richtlijnen oorspronkelijk zijn opgesteld voor staten, kunnen
ook ondernemingen zich engageren om de normen na te leven door ze op
te nemen in hun gedragscode. Dat schept vertrouwen bij klanten,
financiers, aandeelhouders en de samenleving.

De Tripartite Verklaring van principes inzake multinationale
ondernemingen en sociaal beleid (Tripartite Declaration of Principles
concerning Multinational Enterprises and Social Policy) is het enige
instrument van de ILO dat ondernemingen rechtstreeks advies biedt oversociaal beleid en inclusieve, verantwoordelijke en duurzame praktijken op
het werk.
De Internationale Arbeidsorganisatie stelt alle arbeidsnormen,
landenrapporten en andere publicaties en informatie ter beschikking op:
www.ilo.org.
Inspirerende voorbeelden:\

124

Verduurzamen van internationaal ondernemen

De gedragscode van JBC bevat internationale erkende standaarden,meer bepaald de fundamentele arbeidsnormen van de Internationale
Arbeidsorganisatie (IAO) en de Verklaring van de Rechten van de Mens
(content.jbc.be/pdf/JBC-jaarverslag-2014.pdf).

Leidraad voor internationaal ondernemen

125

\

Solvay heeft in een overeenkomst met zijn 			werknemersvertegenwoordigers vastgelegd dat de minimale sociale
normen wereldwijd over de gehele groep voor alle werknemers wordt
verzekerd, ongeacht de nationale voorzieningen. Raadpleeg het 		
persbericht met meer informatie via www.solvay.com/en/media/
press_releases/20170223-Solvay_cares.html.

ILO promoot waardig werk en sociale rechtvaardigheid. Bijgevolg raakt
haar mandaat bijna aan alle SDG’s. Ze ontwikkelde een tool om de linkmet de doelstellingen van Agenda 2030 te ontdekken: www.ilo.org/
webcommon/charts/sdg-vis/index.html.

UN Global Compact
De UN Global Compact is een oproep aan bedrijven over de hele wereld
om hun strategieën en activiteiten te aligneren met 10 principes op het
gebied van mensenrechten, arbeidsvoorwaarden, milieu en anticorruptie,
de bredere doelstellingen van de Verenigde Naties actief te steunen (o.a.
de SDG’s) en zich te engageren om jaarlijks een voortgangsrapport in tedienen. Alle soorten organisaties kunnen dit ondertekenen. Wie meewerkt,
doet dat vrijwillig, maar moet ook rekenschap afleggen door middel van
een jaarlijkse rapportering.

De Global Compact Self Assessment Tool geeft inzicht in de prestaties
van uw onderneming op de 4 hoofdonderwerpen van de UN Global
Compact: Mensenrechten, Arbeidsomstandigheden, Milieu en Corruptie.
www.globalcompactselfassessment.org/aboutthistool/accessthetool.

De UN Global Compact heeft een online bibliotheek met hulpmiddelen enandere publicaties: www.unglobalcompact.org/participation/gettingstarted/resources.

Meer informatie over UN Global Compact
vindt u via
www.unglobalcompact.org.
126

Verduurzamen van internationaal ondernemen

De UN Global Compact is een oproep aan bedrijven om hun strategieën
in lijn te brengen met de bredere doelstellingen van de Verenigde Naties,
waaronder Agenda 2030. Daarom voorzien ze ook in gepaste begeleiding:\\

Making Global Goals Local Business: www.unglobalcompact.org/sdgs
How Your Company Can Advance Each of the SDGs: www.unglobalcom
pact.org/sdgs/17-global-goals

Leidraad voor internationaal ondernemen127Respecteren en promoten
van mensenrechten

Human Rights
Mensenrechten omvatten alle elementaire voorwaarden voor een
menswaardig bestaan. Ze beschermen tegen machtsmisbruik, gelden voor
iedereen op gelijke basis en zijn niet overdraagbaar. Voorbeelden zijn het
recht om vrij en gelijkwaardig te zijn, het recht op leven, het recht op
privacy, het recht van vrijheid van bewegen en het recht van dewerknemer. Ze zijn vastgelegd in internationale teksten zoals deUniversele Verklaring voor de Rechten van de Mens van 1948 en het
Europese Verdrag van de Rechten van de Mens van 1950.
In de eerste plaats moeten nationale overheden de mensenrechten
handhaven en bevorderen. De internationale verdragen richten zichimmers tot staten. Door de toenemende internationale activiteiten
komen bedrijven steeds meer in aanraking met heikele kwesties rond
mensenrechten in de landen waarin ze opereren. Ook ondernemingen
hebben een verantwoordelijkheid als het gaat om de naleving vanmensenrechten, zowel intern als in hun aankoop- en productieketen.
De effecten zijn positief:
\
\
\
\
\
\
\
\
\
\

128

Verduurzamen van internationaal ondernemen

een sterkere werknemersmotivatie en -retentie
een hogere productiviteit bij werknemers
verbeterde bedrijfsrelaties
een beter risicomanagement
de zekerheid van een vergunning om te handelen (licence to operate)
betere relaties met de (lokale) gemeenschap
een versterking van de bedrijfsreputatie en het merkimago
een kleiner risico op negatieve publiciteit en boycots
perceptie als verantwoordelijk ten opzichte van shareholder- en
stakeholderkwesties
stimulans voor sociale cohesie en burgerlijke stabiliteit

Leidraad voor internationaal ondernemen

129Grootste uitdagingen op vlak van mensenrechten voor uw sector ofonderneming.
Geef elke groep een werkblad Uitdagingen inzake mensenrechten en 1
post-it per persoon.
\

\
\

\

Elke deelnemer schrijft op een post-it voor zichzelf de top 3 uitdagin
gen op vlak van mensenrechten waarmee de onderneming wordt ge
confronteerd. Vraag ter ondersteuning naar de mogelijke negatieve im
pact van activiteiten en zakenrelaties van uw onderneming/sector op
individuen, nu en in de toekomst. Plak de post-its in vak 1.
Bediscussieer in groep en maak een gezamenlijke top 5. Schrijf die invak 2.
In Agenda 2030 staan veel internationale fundamentele mensenrechten. Laat de uitdagingen op vlak van mensenrechten koppelen aan deSDG’s, die dan in vak 3 komen.
Bespreek de resultaten van elke groep in een voltallige meeting.

Werkblad 9: Uitdagingen mensenrechten
Gele post-its
Internationale organisaties die zich toeleggen op mensenrechten:
\

\
\
\

Voor meer informatie over de Agenda 2030
als operationele mensenrechtenagenda,
raadpleeg: www.ohchr.org/EN/Issues/MDG/
Pages/The2030Agenda.aspx.

130

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Het Hoog Commissariaat voor de Mensenrechten is het belangrijkstemensenrechtenorgaan van de Verenigde Naties. De belangrijkste
instrumenten en informatie per land: www.ohchr.org/EN/pages/home.
aspx.
Human Rights Watch (www.hrw.org) stelt belangrijke info en 		
rapporten over wereldwijde mensenrechtenkwesties ter beschikking.
Amnesty International (www.amnesty-international.be) is een 		
wereldwijde organisatie die opkomt voor mensenrechten.
De wereldwijde Business and Human Rights Resource Centre-hub
voorziet tools, handleidingen en andere begeleidende publicaties voor
actie op vlak van mensenrechten door bedrijven: 			business-humanrights.org/en.

De Agenda 2030 is een operationele mensenrechtenagenda, gebaseerd op
de internationaal erkende fundamentele mensenrechten. Maar liefst 156
van de 169 targets zijn gelinkt aan mensenrechten.

The Human Rights Guide to the Sustainable Development Goals biedt op
zijn interactieve webpagina een overzicht van de link tussen
mensenrechten en Agenda 2030: sdg.humanrights.dk.
Leidraad voor internationaal ondernemen

131Kinderrechten
Alles wat een onderneming doet – of net niet doet – raakt direct ofindirect het welzijn van kinderen. U heeft er alle belang bij hun rechten
niet te verwaarlozen. Diezelfde kinderen zijn immers de medewerkers,
consumenten, burgers en leiders van morgen. De Verenigde Naties legdein een internationaal verdrag de rechten van het kind vast. Het
Kinderrechtenverdrag gaat in de eerste plaats over de relatie tussen
kinderen en de overheid.

De Commissie Children’s Rights and Business Principles sensibiliseert
bedrijven om aandacht te hebben voor de rechten van het kind. De 10Children’s Rights and Business Priniciples (CRBP) vormen een leidraadvoor ondernemingen om acties te ondernemen om de rechten vankinderen te respecteren en te ondersteunen.

UNICEF ontwikkelde handleidingen en tools voor bedrijven om
kinderrechten te respecteren en promoten via een beleidsverbintenis, een
impactassessment, implementatie en rapportage: https://www.unicef.
org/csr/88.htm.
Het Child Rights International Network is een wereldwijde onderzoeks-,beleids- en belangenbehartigingsorganisatie die ook tools en
handleidingen aanbiedt via www.crin.org/en/guides.
132

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

133Interessante links naar nationale en internationale organisaties die zich
toeleggen op kinderrechten:\\\

Het Vlaams Kinderrechtencommissariaat 			(www.kinderrechtencommissariaat.be), opgericht door het Vlaams
Parlement, onderzoekt klachten van schendingen en waakt over het
toepassen en naleven van kinderrechten.
UNICEF (www.unicef.be) is het Kinderfonds van de Verenigde Naties
en is ’s werelds grootste organisatie voor kinderen en hun rechten.
Door UNICEF-sponsor te worden, kan u zich engageren voor kinderen
wereldwijd.
Plan International België: www.planinternational.be/nl/bedrijven.

Acties van Belgische bedrijven om de rechten van kinderen te respecterenen te ondersteunen via de Children’s Rights and Business Principles:
www.childrenandbusiness.be/nl/our-companies.html.
Raadpleeg de website van UNICEF on Corporate Social Responsibility:
Advancing Children’s Rights in Business (https://www.unicef.org/csr/
childrensrightsandbusiness.html) voor meer informatie.
De principes en info over de Children’s Rights and Business Principles: via
childrenandbusiness.org of The Shift theshift.be/nl/project-clusters/
peace/bedrijven-en-kinderrechten.
Het Internationaal Verdrag over de rechten van het kind: https://www.
kinderrechtencommissariaat.be/sites/default/files/bestanden/
kinderrechtenverdrag_officiele_nederlandse_vertaling.pdf.
Online tool van UNICEF waarbij per SDG en per sub-target de link met het
Kinderrechtenverdrag staat: www.unicef.org/agenda2030/files/SDGCRC_mapping_FINAL.pdf.

134

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

135

UN Guiding Principles on Businessen Human Rights
UNGP
Ruggie-kader
Ruggie Principles
In aanvulling op de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens
(UVRM) leverde speciaal gezant van de Verenigde Naties, John Ruggie, een
beleidskader af over de rechten van de mens in relatie tot het bedrijfsleven.
Het Ruggie-kader is wereldwijd geaccepteerd en omvat 3 kernbegrippen:
1. de plicht van de staat om mensen te beschermen tegenmensenrechtenschendingen door derde partijen (duty to protect);
2. de maatschappelijke verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven om
mensenrechten te respecteren (responsibility to respect);
3. het recht van slachtoffers op toegang tot rechtsmiddelen bij schending(access to remedy).

Deze principes zijn geïntegreerd in de OESO-richtlijnen, ISO 260000,
Global Reporting Initiative en IFC Performance Standards.

The Corporate Responsibility to Respect Human Rights. An
Interpretive Guide is een officiële gids, uitgebracht door de Verenigde
Naties die bedrijven ondersteunt bij het implementeren van de UN
Guiding Principles (www.ohchr.org/Documents/Issues/Business/
RtRInterpretativeGuide.pdf).
Het UN Guiding Principles Reporting Framework (www.ungpreporting.
org) begeleidt u bij de implementatie van de UNGP. Ook vindt u er
relevante databases en analyses.

De volledige tekst van de UN Guiding Principles on Business and Human Rights: www.
ohchr.org/Documents/Publications/GuidingPrinciplesBusinessHR_EN.pdf.
136

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Algemene inleiding in ondernemingen en mensenrechten door het
Business and Human Rights Resource Centre: www.business-humanrights.
org/en/business-human-rights-a-brief-introduction.

Leidraad voor internationaal ondernemen137Nationaal Actieplan bedrijven enmensenrechten
National Action Plan on Business and Human Rights
Ter uitvoering van de UN Guiding Principles on Business and Human
Rights hebben verschillende nationale overheden, waaronder deBelgische, besloten om een Nationaal Actieplan aan te nemen. Daarmee
willen ze tonen dat ze hun engagement rond ‘ondernemingen enmensenrechten’ en ‘mensenrechten binnen het kader van mvo’ willen
opnemen.
Dergelijke Nationale Actieplannen willen ondernemingen ertoe aanzetten
om mensenrechten te respecteren en te bevorderen, en om bedrijven testimuleren om hun interne processen aan te passen en transparanter temaken. Het zijn geen verplichtingen, maar ze hebben wel een grote
waarde. De acties moeten bedrijven aanmoedigen en uitnodigen om hun
verplichtingen rond mensenrechten op dezelfde manier te organiseren.
Hoewel het Belgisch Nationaal Actieplan Bedrijven en Mensenrechten ook
geldt voor bedrijven die internationaal opereren, kan het nuttig zijn om
na te gaan of in het buitenland waar uw onderneming actief is ook een
Nationaal Actieplan is opgesteld.
Het Business & Human Rights Resource Centre geeft een stand van zaken
rond het Nationaal Actieplan in alle landen via business-humanrights.
org/en/un-guiding-principles/implementation-tools-examples/
implementation-by-governments/by-type-of-initiative/national-actionplans.
De volledige tekst van het Belgisch Nationaal Actieplan Bedrijven en
Mensenrechten van België: www.sdgs.be/sites/default/files/publication/
attachments/20170720_plan_bs_hr_nl.pdf.

138

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

139Due dilligence
Zorgplicht
Required carefulness
Reasonable careUw maatschappelijke verantwoordelijkheid als bedrijf om mensenrechten
te respecteren vormt een voortdurende inspanning. Deze due dilligence ofzorgplicht betekent dat ondernemingen de verantwoordelijkheid dragenom het risico op mensenrechtenschendingen te onderzoeken, maatregelen
te treffen, die te monitoren en erover te communiceren.
Om dit te operationaliseren wordt van bedrijven verwacht dat ze:
1. zich verbinden aan een mensenrechtenbeleid en dit integreren in het
bedrijf (beleidsengagement)
2. de risico’s op negatieve effecten op mensenrechten in kaart brengen,zowel direct als indirect via hun toeleveringsketen
3. maatregelen nemen om de risico’s te verminderen of uit te bannen
4. nagaan of de maatregelen effectief zijn (monitoring)
5. communiceren over de effecten op mensenrechten en de aanpak
6. herstellen van negatieve gevolgen

In Respecting Human Rights. Tools & Guidinace Materials for
Business staat een overzicht van beschikbare tools en handleidingen die
uw onderneming kunnen begeleiden bij het nakomen van uw zorgplicht:
www.econsense.de/sites/all/files/Respecting_Human_Rights.pdf.
De MVO Risico Checker (www.mvorisicochecker.nl) helpt bij het in kaart
brengen van mogelijke risico's in landen waar u naar exporteert of uit
importeert, of waar u in produceert.

140

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen141

Inspirerende voorbeelden:
\

\

\

\

\

de gedragscode van JBC bevat enkele sociale standaarden, meer
bepaald de Verklaring van de Rechten van de Mens (content.jbc.be/
pdf/JBC-jaarverslag-2014.pdf);
KBC respecteert de mensenrechtenprincipes, zoals geschreven in de
KBC Group Policy on Human Rights (www.kbc.com/nl/system/files/
doc/sustainability-reponsability/FrameworkPolicies/CSD_KBCGroupPolicyonHumanRights.pdf);
Solvay verbindt zich ertoe mensenrechten te respecteren en te 		promoten met betrekking tot zijn werknemers, de gemeenschappen
waarin het actief is, en zijn zakelijke partners, zoals neergelegd in het
UVRM (annualreports.solvay.com/2016/en/extra-financial-statements/
gri-content-index/social/human-rights.html);
Nestlé heeft een Human Rights Due Diligence Programme en 		
rapporteert overeenkomstig de UNGP (www.nestle.com/csv/		
communities/respecting-human-rights);
Unilever wijst op het belang van het respecteren en promoten vanmensenrechten in zijn organisatie, in overeenstemming met de UNGP.
Een mensenrechtenbeleid is uitgewerkt en een mensenrechtenrapport
is uitgebracht in 2017 (www.unilever.com/sustainable-living/		
enhancinglivelihoods/fairness-in-the-workplace/advancing-humanrights-in-our-own-operations/).

In de Database for Company Reporting (www.ungpreporting.org/
database-analysis/explore-disclosures/) via het UN Guiding Principles
Reporting Framework ontdekt u nog meer inspirerende voorbeelden.
Voor meer informatie en handige tools kan u terecht op de website van
het Business & Human Rights Resource Centre (www.businesshumanrights.org).

142

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

143Enkele andere relevante handleidingen/gidsen:
\

\

\

\

\

144

Verduurzamen van internationaal ondernemen

De EU publiceerde een introductiegids mensenrechten voor kmo’s:
www.mvovlaanderen.be/sites/default/files/media/human-rights-smeguide-final-en-2013.pdf;
Global CSR en BBI International ontwikkelden een gids rond mensen
rechten voor midden- en kleine bedrijven: mvonederland.nl/publicatie/
mijn-bedrijf-en-mensenrechten-een-gids-voor-het-mkb;
Global Compact Network Netherlands, Oxfam, Shift (2016) Doing
Business with respect for human rights: 				www.businessrespecthumanrights.org;
International Organisation of Employers (2012). Guiding Principles on
Business and Human Rights: Employers’ Guide: business-humanrights.
org/en/guiding-principles-on-business-and-human-rights-employersguide;
ICCOnomics. The Right Way to do Business. www.icco-cooperation.
org/Portals/2/Files/Publications/ICCOnomics%202.0%20ENG%20def.
pdf.

Leidraad voor internationaal ondernemen

145Dierenwelzijn
Volgens de World Organisation for Animal Health is ‘dierenwelzijn’: demanier waarop dieren omgaan met hun leefomstandigheden.
Wetenschappelijk bewijs geeft aan dat een dier in goede staat van welzijn
is als het gezond, comfortabel, goed gevoed, veilig, in staat is om
aangeboren gedrag te uiten, en geen last heeft van onaangename
toestanden zoals pijn en angst. Een goed dierenwelzijn vereist
ziektepreventie en dierengeneeskundige behandelingen, geschikt
onderdak, beheer, voeding en menselijke behandeling en slachting.
In dit kader zijn de belangrijkste problemen voor het bedrijfsleven dedierenproeven in de chemische, farmaceutische of cosmeticasector, degenetische manipulatie bij dieren, dierentransporten en het gebruik vanbont. De aandacht voor dierenwelzijn zit in stijgende lijn, voornamelijk
door de voedingsindustrie, door schandalen, verstrenging van wettelijke
voorschriften, verwachtingen van investeerders en consumenten rond
voedselkwaliteit, veiligheid, herkomst en traceerbaarheid enzovoort.
De Business Benchmark on Farm Animal Welfare begeleidt bedrijven die
het beheer en de rapportage over dierenwelzijnskwesties willen
verbeteren. Zijn belangrijkste tool is een jaarlijkse benchmark bij
voedingsbedrijven: www.bbfaw.com/benchmark. Het volledige rapport
leest u op www.bbfaw.com/media/1450/bbfaw-2016-report.pdf.
De Vlaamse Overheid, Departement Omgeving (www.lne.be/dierenwelzijn) stelt een overzicht van de toepasselijke nationale enEuropese wetgeving en andere informatie over dierenwelzijn voor
professionelen ter beschikking: www.lne.be/wetgeving-dierenwelzijn.
De World Organisation for Animal Health (www.oie.int/en/) legt
dierenwelzijnsnormen vast die een belangrijke rol spelen in internationale
handel. Het zijn de enige wereldwijde, op wetenschap gebaseerde normen,
die door verscheidene handelsnaties over de hele wereld zijn
overeengekomen. Meer info: www.oie.int/en/animal-welfare/animalwelfare-at-a-glance/.

146

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

147

Interessante links naar nationale en internationale organisaties die zich
toeleggen op dierenwelzijn:
\
\
\
\
\

GAIA (www.gaia.be)Europese Coalitie voor de Beëindiging van Dierproeven (www.eceae.org)
Eurogroup for Animals (www.eurogroupforanimals.org)
World Animal Protection (www.worldanimalprotection.org) is officieeladviseur van de Verenigde Naties
Fur Free Alliance (www.infurmation.com)

Inspirerende voorbeelden\\\

Als retailer en vleesproducent bekijkt Colruyt hoe ze samen met hun
leveranciers de levenskwaliteit en -omstandigheden van dieren kunnen
verbeteren: (www.colruytgroup.com/wps/portal/cg/nl/home/overons/duurzaamheid).
Ook JBC hecht belang aan dierenwelzijn. Daarom verkoopt de kleding
keten geen bont en zijn ze aangesloten bij het internationale Fur Free
Retailer Programme. JBC gebruikt daarnaast enkel veren en dons
afkomstig uit de vleesindustrie. Kledij waarin angorawol is verwerkt, iseen no-go (www.jbc.be/nl/dierenwelzijn).
Marks & Spencer legt de nadruk op voedselproducten die fairtrade,
biologisch, van vrije uitloop en vrij van wreedheid moeten zijn. Ook
ontwikkelde M&S interne standaarden voor dierenwelzijn waarbij het
leven van dieren in alle stadia – op de boerderij, tijdens het transport
en de slachting – moet worden gerespecteerd (corporate.marksand
spencer.com/plan-a/our-approach/food-and-household/product-standards/farm-animal-health-and-welfare).

Geen enkele doelstelling verwijst specifiek naar dierenwelzijn. Nietteminbeklemtoont de visie van Agenda 2030 dat er wordt gestreefd naar een
wereld “… waarin de ontwikkeling en toepassing van technologie rekening
houden met klimaat, de biodiversiteit respecteren en veerkrachtig zijn.
Een wereld waarin de mensheid in harmonie leeft met de natuur en
waarin in het wild levende dieren en andere soorten beschermd zijn”.

148

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

149

Meer algemene informatie inzake (bedrijfs)
ethiek:\ MVO-Nederland over bedrijfsethiek:
mvonederland.nl/bedrijfsethiek/wat-isethiek;\ In de Nederlandse publicatie ‘Leiderschap
in ethiek – Inspiratie voor een baanbrekende
ethiek voor bedrijven’ staan inspirerende
voorbeelden van kmo’s die werk maken vanethiek: www.vno-ncw.nl/sites/default/files/leiderschap%20in_ethiek.pdf;\ Voor een uitgebreide uiteenzetting inzake bedrijfsethiek: Crane, A. & Matten, D.
(2015) Business Ethics. Managing Corporate Citizenship and Sustainability in theAge of Globalization (4th Edition).

Bedrijfsethiek
Business Ethics
Corporate Ethics
Integriteit
Deontologie
Bedrijfsethiek komt neer op wat goed of fout is op de werkplek en doen
wat juist is. Dat geldt zowel voor de impact van producten of diensten als
in relatie met belanghebbenden. Organisaties gaan vaak op meerdere
niveaus en op verschillende manieren met ethiek aan de slag.
MVO Nederland ondersteunt bedrijven in hun aanpak van ethiek, met
onder meer:\\\

het opstellen van bedrijfscodes
het ontwikkelen van een ethische bedrijfscultuur
omgaan met ethische dilemma’s

Raadpleeg: mvonederland.nl/bedrijfsethiek/aan-de-slag
Interessante links naar nationale en internationale organisaties,
netwerken en initiatieven die zich toeleggen op bedrijfsethiek en u
kunnen ondersteunen in het ethisch verantwoord ondernemen:
\
\
\
\
\

Governance & Integrity Nederland (www.gi-nederland.com)
European Business Ethics Network (EBEN) (www.eben-net.org)
Ethisphere Insitute (worldsmostethicalcompanies.ethisphere.com)
Institute for Global Ethics (www.globalethics.org)
Ethics Resource Center (www.ethics.org)

Inspirerend voorbeeld: KBC respecteert in al zijn activiteiten alle regels envoorschriften rond een ethische bedrijfsvoering en het specifieke beleid
en de richtlijnen van de KBC-groep op dat vlak (www.kbc.com/nl/
bedrijfsethiek).

150

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen151Bedrijfscode
Code of Conduct
Code of Ethics
Een bedrijfscode geeft weer wat er van werknemers wordt verwacht,
maar ook waar het bedrijf voor staat. U kan de eigen ethiek tonen, maar
ook laten zien aan welke wetten en regels u wil voldoen (compliance) en
wat stakeholders van u kunnen verwachten (maatschappelijke
verantwoordelijkheid).
Bedrijfscodes bestaan er in vele soorten en maten. Dat blijkt al uit detalrijke benamingen: gedragscode, integriteitscode, code of conduct
enzovoort. De omvang van bedrijfscodes varieert van een A4 tot een
boekwerk van 80 pagina's.
Een bedrijfscode is nuttig voor zowel interne als externe communicatie.
Tijdens het opstellen van de code ontstaat meer inzicht in het hogere
doel van de organisatie en wat er werkelijk belangrijk is. Zo wordt het een
hulpmiddel in lastige situaties. Het spreekt voor zich dat bedrijven kunnen
worden aangesproken op het niet-naleven van de eigen bedrijfscode,bijvoorbeeld door consumenten of belangenorganisaties.
Het Ethics & Compliance Initiative heeft een online Ethics & ComplianceToolkit (www.ethics.org/resources/free-toolkit) uitgewerkt. Deze toolkit
biedt:\\\

152

Verduurzamen van internationaal ondernemen

een introductie tot de belangrijkste ideeën en kwesties rond ethiek ennaleving;
ethische besluitvormingsstrategieën om te delen met werknemers;
praktische hulpmiddelen bij het opwerpen van een uitgebreid
ethiek- en complianceprogramma.

Leidraad voor internationaal ondernemen

153

Tips voor het opstellen van een bedrijfscode:\\\\

Idealiter is een bedrijfscode de uitkomst van een ethische reflectie,
dialoog en bezinning binnen uw bedrijf.
Begin met een verkenning van ethische dilemma’s binnen uw bedrijf.
Bestudeer codes van soortgelijke bedrijven.
Onderzoek de verwachtingen van uw stakeholders.

Het is cruciaal dat elke medewerker in uw bedrijf op de hoogte is van deethiek die uw onderneming voert en de draagwijdte ervan kent. Daarvoor
zijn informatie- of trainingssessies met het personeel nuttig.
In ‘Leiderschap in ethiek – Inspiratie voor een baanbrekende ethiek voor
bedrijven’, een Nederlandse publicatie, is uitgewerkt hoe de inhoud van
een bedrijfscode eruit kan zien: www.vno-ncw.nl/sites/default/files/
leiderschap%20in_ethiek.pdf.
Het boek ‘De Bedrijfscode’ van Stichting NCW, Ethicon en Stichting
Beroepsmoraal en Misdaadpreventie reikt theoretische en praktische info
over de code aan: www.ethicsmanagement.info/content/De%20
Bedrijfscode%20Dutch.pdf.

Inspirerende Belgische voorbeelden
\

\
\

154

Verduurzamen van internationaal ondernemen

ABInBev (2015) Code of Business Conduct: www.ab-inbev.com/		
content/dam/universaltemplate/abinbev/pdf/cg/			
corporategovernancelanding/AB_InBev_Code_of_Business_Conduct.pdf
Barco (2017). Code of Ethics: www.barco.com/en/aboutbarco/corpora
te%20sustainability/compliance/code%20of%20ethics
ThromboGenics (2014). Code of Business Conduct: 			
www.thrombogenics.com/node/1371

Leidraad voor internationaal ondernemen

155

Ethische dilemma’s
Ethical Dilemmas
Integrity Management
Voor een klein bedrijf is het overdreven en moeilijk om een ethiekcommissie
in het leven te roepen. Plan in plaats daarvan geregeld tijd in om
potentiële ethische dilemma's te doordenken. Maak daarnaast
zakenpartners duidelijk welke waarden en normen belangrijk zijn voor
uw bedrijf, zonder dit formeel vast te leggen in een leverancierscode.

Governance & Integrity Nederland heeft een instrument met zeven
stappen ontwikkeld om tot een gedegen moreel oordeel te komen:
mvonederland.nl/bedrijfsethiek/omgaan-met-dilemma-s.
Enkele interessante initiatieven die uw onderneming kunnen ondersteunen
in ethisch verantwoord ondernemen:\\

Nexus (www.nexus-ic.com) biedt hierover opleidingen, vormingen,advies en managementinstrumenten.
De NEVI Gedragscode (Nederland) biedt handvaten voor alle
betrokkenen rond het omgaan met ethische dilemma's in het 		
inkoopproces: nevi.nl/integer-handelen.

Inspirerend voorbeeld: KBC heeft een intern programma uitgewerkt dat
onder meer ingaat op omgaan met dilemma’s (www.kbc.com/nl/
verantwoord-gedrag).
Algemene info, oefeningen en praktische tips inzake ethische dilemma’s
vindt u in de Complete Guide to Ethics Management: An Ethics Toolkit forManagers via managementhelp.org/businessethics/ethics-guide.htm.

156

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

157

Corporate Governance
Deugdelijk bestuur
Goed bestuurlijk beleid
Corporate governance beoogt het maatschappelijk verantwoord gedragbinnen de onderneming. Het gaat daarbij om een beweging naar
verantwoordelijkheidsgevoel, beter management en betere controle,
waarbijdewaardentransparantie,
onafhankelijkheidenverantwoordelijkheid centraal staan.
Een goed model voor corporate governance bereikt zijn doel door het
juiste evenwicht te vinden tussen leiderschap, ondernemerschap enprestatie enerzijds, en controle en conformiteit met deze regels anderzijds.
Een goed deugdelijk bestuur draait om onder meer mechanismen om
leiderschap, integriteit en transparantie in het besluitvormingsproces tewaarborgen; verdeling van taken en verantwoordelijkheden; verhoudingentussen aandeelhouders, raad van bestuur, directie en andere
belanghebbenden; beheer van potentiële belangenconflicten; en een
toereikende controle ter preventie van machtsmisbruik.
De International Finance Corporation stelt online enkele tools terbeschikking. Zoals matrices en checklists die helpen bij het onderzoeken
van structurele kenmerken, gebaseerd op vijf belangrijke risicogebieden:
www.ifc.org/wps/wcm/connect/topics_ext_content/ifc_external_
corporate_site/ifc+cg/investment+services/corporate+governance+tools.
Ga na in het land waar u actief bent wat de nationale wetgeving stelt
over deugdelijk bestuur. Voor een overzicht van bestaande nationale
codes in de hele wereld kan u terecht bij het European Corporate
Governance Institute (www.ecgi.org/codes/all_codes.php).
Twee Belgische privé-initiatieven om bedrijven te helpen die deugdelijk
bestuur willen incorporeren in de bedrijfsvoering:
\
\

158

Verduurzamen van internationaal ondernemen

De Code Buysse (niet-beursgenoteerde bedrijven): 			
www.codebuysse.com;
De Belgische corporate governance code 2009 (beursgenoteerde
bedrijven, maar gelet op flexibiliteit alle vennootschappen): www.
corporategovernancecommittee.be/nl/over-de-code-2009/

Leidraad voor internationaal ondernemen

159belgische-corporate-governance-code-2009.

Bekijk het volledige overzicht van Belgische wetgeving en Europese
initiatieven op de website van de Commissie Corporate Governance:
www.corporategovernancecommittee.be/nl/regelgeving.
Op internationaal niveau voorziet ook de OESO in enkele principes: www.
oecd.org/daf/ca/principles-corporate-governance.htm.
Interessante links naar nationale en internationale organisaties die zich
toeleggen op corporate governance:
\

\

\

\

\

GUBERNA (www.guberna.be), het instituut voor bestuurders, beoogt
het bevorderen van deugdelijk bestuur in al zijn dimensies en voor alle
sectoren.
Commissie Corporate Governance (www.corporategovernancecommit
tee.be) stelt enkele toelichtingsnota’s en handige instrumenten ter
beschikking.
European Corporate Governance Institute (ECGI) (www.ecgi.org) biedt
een forum aan voor debat tussen academici, beleidsopstellers en de
praktijk. De focus ligt op de belangrijkste corporate 			governanceaspecten en de bevordering van best practices.
International Corporate Governance Network (ICGN) (www.icgn.org) is
een internationaal netwerk, gericht op het uitwisselen van opinies en
informatie rond internationale corporate governance-thema’s.
Deloitte helpt zijn klanten bij het voldoen aan de corporate 		governanceeisen met een reeks tools: www.corpgov.deloitte.ca/en-ca/
Pages/Insights/Tools.aspx.

Inspirerende voorbeelden\

In de ‘Roadmap’ van UNIZO vindt u het voorbeeld van kmo Van Roey als ‘transparante ITonderneming’: www.unizo.be/roadmap/cm/goed_
bestuur_van_de_onderneming.html.

160

Verduurzamen van internationaal ondernemen

\
\
\
\
\

Solvay: www.solvay.com/en/investors/corporate-governance/index.
html
AB InBev: www.ab-inbev.com/investors/corporate-governance.html
Aedifica: www.aedifica.be/en/corporate-governance-charter
D’Ieteren: www.dieteren.com/en/corporate-governance-charter
Barco: www.barco.com/en/archive/corporate%20governance/governance%20charter
Thrombogenics: www.thrombogenics.com/investors/corporate-governance

Leidraad voor internationaal ondernemen

161

Goed burgerschap
Corporate citizenshipCommunity involvement
Social Return on Investment
Philanthropy
Filantropie
Maatschappelijk betrokken ondernemen betekent dat bedrijven vrijwillig
investeren in expertise, menskracht, faciliteiten en netwerken in de lokale
samenleving. Denk onder meer aan betrokkenheid bij lokale (ofinternationale) initiatieven, filantropie, mecenaat, bedrijfsstichtingen,community development- en community involvement-programma’s,solidariteitsacties en het innemen van proactieve maatschappelijke
standpunten. Als ondernemer weet u dat uw bedrijf gebaat is bij een
gezonde (sociale) omgeving.
Dat levert niet altijd financiële winst op. Maar sommige voordelen kan uniet in geld uitdrukken. Vandaar de term Social Return on Investment.
Denk aan goodwill ten aanzien van uw bedrijf, minder ziekteverzuim engeëngageerde medewerkers. Zeker wanneer u internationaal onderneemt
kan het veel goodwill opleveren en zorgen dat u een license to operate
krijgt van de lokale bevolking.
Uw onderneming moet:
\
\
\
\

162

Verduurzamen van internationaal ondernemenzichzelf beschouwen als een deel van, en niet apart van degemeenschap;de kenmerken van de gemeenschap waar u contact mee heeft (cultuur,
religies, tradities en geschiedenis enz.) erkennen en gepast waarderen;de waarde van samenwerken erkennen en uitwisseling van ervaringen,middelen en resultaten ondersteunen;de rechten van de leden van de gemeenschap om besluiten te nemenin verband met hun samenleving erkennen en gepast waarderen.

Leidraad voor internationaal ondernemen

163

De Social Value Self Assessment Tool biedt begeleiding, ondersteuning
en advies aan organisaties die de manier waarop hun sociale waarde
wordt gemeten en beoordeeld, willen verbeteren (www.socialvalueuk.org/
what-is-social-value/sroi-self-assessment-tool).
SINZER (www.sinzer.org) biedt tools en begeleidende publicaties die uw
onderneming inzicht geven in de sociale effecten van projecten (Social
Return on Investment).
Voorbeelden initiatieven Belgische context:\\\

Centrum Filantropie Koning Boudewijnstichting (www.filantropie.be)
United Fund for Belgium (www.ufb.be)
Belgisch Netwerk Stichtingen (www.netwerkstichtingen.be)

Voorbeelden Belgische initiatieven met Noord-Zuid-perspectief:\\\\

Ondernemers voor Ondernemers 				(www.ondernemersvoorondernemers.be)
Close The Gap (www.closethegap.be)
Ex-Change (www.ex-change.be)Trias (www.triasngo.be)

Voor algemene informatie en begeleiding bij
het maatschappelijk betrokken ondernemen,kan u terecht op de website van MVO Nederland: mvonederland.nl/maatschappelijkbetrokken-ondernemen/aan-de-slag.
Voor algemene informatie kan u ook terecht
op de website van MVO Vlaanderen: www.
mvovlaanderen.be/thema/betrokken-bij-demaatschappij.
164

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

165

Financieel beleid en Socially
Responsible Investment (SRI)
Duurzaam investeren en beleggen
Maatschappelijk verantwoord investeren
Duurzaam en maatschappelijk verantwoord investeren
Ethisch investeren
Duurzaam beleggen
Social investment
Sustainable, socially concious, green or ethical investing
Duurzaam investeren en beleggen houdt rekening met de economische,sociale, ecologische of culturele effecten van het investeringsproces, op
korte en lange termijn. Daarnaast moet er dialoog zijn met de relevantemaatschappelijke belanghebbenden.
Het betreft onder meer ethisch bankieren, aandeelhouderswaarde,
duurzaam beleggen en duurzame beleggingsproducten (bv.
microfinanciering) en duurzaam investeren.
De Fair Finance Guide (fairfinanceguide.org) is een tool waarmee
bankklanten en polishouders het maatschappelijk verantwoord, ethischen duurzaam gedrag van hun bank kunnen nagaan door ze te benchmarken
op thema’s zoals natuur, klimaat, mensenrechten, wapens, corruptie entransparantie. De duurzaamheid van een bank wordt voornamelijk
bepaald door het soort bedrijven en activiteiten waar het toevertrouwde
geld in belegd of aan uitgeleend wordt.
De BankWijzer (bankwijzer.be) vergelijkt Belgische banken.
U kan terecht op de website www.duurzaamsparenenbeleggen.be voor:
\
\
\
166

Verduurzamen van internationaal ondernemenmeer uitleg over duurzaam sparen en beleggen in het algemeen;de manier waarop de Belgische financiële sector duurzaam sparen en
beleggen benadert;
wat u terugvindt op het duurzaamheidspaspoort van de producten

Leidraad voor internationaal ondernemen

167

\
\

opgesomd op deze site;
wat te doen bij vragen of bemerking over het duurzaamheidsgehalte
van een specifiek product;meer gedetailleerde boeken, studies en cijfermateriaal over duurzaam
sparen en beleggen.

Ethibel EXCELLENCE is een keurmerk voor beleggingsfondsen die
uitsluitend investeren in aandelen of obligaties die zijn opgenomen in het
Investeringsregister en die een A-, B- of C-rating hebben. Het gaat veelal
over ondernemingen die in hun sector op alle domeinen bovengemiddeld
scoren inzake mvo: forumethibel.org.
Interessante links naar nationale en internationale organisaties die zich
toeleggen op maatschappelijk verantwoord investeren:
\

\
\
\
\
\

Belgisch Forum voor Duurzaam en Maatschappelijk Verantwoord
Investeren (BELSIF) (www.belsif.be) stelt algemene informatie,
publicaties en alle Europese wetgeving inzake maatschappelijk 		verantwoord investeren ter beschikking
FairFin (www.fairfin.be)Transparency International Belgium (www.transparencybelgium.be)Eurosif (www.eurosif.org)
Arista, Responsible Investment Research Standard(www.aristastandard. org)
Credendo (www.credendo.com/nl) is een Europese 			kredietverzekeringsgroep die actief is in alle segmenten van de 		
handelskrediet- en politieke risicoverzekering

Enkele benchmarks voor duurzame beleggingsfondsen:\\

Meer informatie over beleggen in microfinanciering en andere duurzame financiële
producten vindt u via www.microfinancegateway.org.
168

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Dow Jones Sustainability Indexes (www.sustainability-index.com)
FTSE4Good Index Series (www.ftse.com/Indices/FTSE4Good_Index_
Series/index.jsp)

Interessante links naar nationale organisaties die zich toeleggen op
microfinanciering:\\\

OikoCredit (www.oikocredit.be)MicroStart (microstart.be)
Alterfin (www.alterfin.be)

Leidraad voor internationaal ondernemen

169

Duurzaam belastingbeleid

Raadpleeg de gids via www.vbdo.nl/report/
Investor-Guide-Integration-of-tax-in-responsible-investment.
Inspirerende voorbeelden:\ KBC maakt zichzelf sterk als verantwoordelijke belastingbetaler en heeft een fiscale
strategie ontwikkeld: www.kbc.com/nl/system/files/doc/sustainability-reponsability/
OurApproach/CSR_OA_policy_Belastingstrategie.pdf.
\ ABN-AMRO (Nederland) erkent dat belastingen een belangrijke rol spelen in hun
duurzaamheidsbeleid en heeft een verantwoordelijk belastingbeleid uitgewerkt: www.
abnamro.com/nl/duurzaam-bankieren/strategie-en-beleid/verantwoord-belastingbeleid/
index.html.
170

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Belasting betalen is een formele tegenprestatie die u als onderneming
levert aan de samenleving. Het gaat er daarbij niet om dat een bedrijf
meer betaalt dan nodig is, maar dat het op een transparante en
verantwoorde manier gebeurt. Dat is in het belang van de aandeelhouders,goed voor het imago en de reputatie van uw bedrijf. Het kan zo bijdragenaan de ontwikkeling van landen en nieuwe, koopkrachtige klanten
opleveren. Methodes om belastingen te ontwijken via mazen in de wet ofzelfs illegaal te ontduiken, zoals zogenaamde postbusfirma’s, moet u
vermijden. De gevolgen voor uw bedrijfsimago kunnen groot zijn, door demaatschappelijke discussie die het teweegbrengt. Belastingontwijking
leidt daarnaast tot oneerlijke concurrentie, omdat grote multinationals
vaak meer mogelijkheden hebben om belasting te ontwijken dan kleinere
en binnenlandse concurrenten. Oneerlijke concurrentie heeft weer impact
op de prestatie en het innovatievermogen van bedrijven.
Belastingontduiking zorgt ook voor hoge maatschappelijke kosten, omdat
overheden zo minder middelen binnen krijgen dan ze uitgeven aan
publieke voorzieningen.
MVO Nederland formuleert richtlijnen voor een breed gedragen en
duurzaam belastingbeleid:
\
\
\
\
\
\

Formuleer en communiceer een duidelijke strategie voor uw 		
belastingbeleid.
Breng belastingen in lijn met de business en zie het niet als een
losstaande profit/loss unit.
Respecteer de geest van de wet. Voldoen aan de wetgeving is de norm.
Ken en beheer de belastingrisico’s in uw onderneming.
Monitor en test belastingbeleid en -controles.
Zorg dat u uw zaken aantoonbaar fiscaal op orde heeft.

Raadpleeg: mvonederland.nl/eerlijk-zaken-doen/belastingbeleid.
De Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO) in
Nederland publiceerde een investeerdersgids op het gebied van
verantwoord belastingbeleid. Deze gids richt zich tot institutionele
investeerders. Ook geeft ze handvaten om op een verantwoorde manierde nieuwe ontwikkelingen op vlak van fiscale en governance wet- enregelgeving te integreren in zowel uw interne bedrijfsvoering als in uw
investeringen.
Leidraad voor internationaal ondernemen

171

Corruptiebestrijding
Raadpleeg de gids via economie.fgov.be/nl/publicaties/anticorruptiegids-voor.
De brochure Een vertrouwenswaardige KMO
verwerpt corruptie: waarom, hoe?, uitgegevendoor het Nationaal Contactpunt in België voor
de OESO-richtlijnen, helpt kmo’s via praktische hulpmiddelen en concrete voorbeelden het
hoofd te bieden aan corruptie en om een internintegriteitsplan op te stellen: economie.fgov.be/nl/modules/publications/general/une_pme_
de_confiance_rejette_la_corruption_pourquoi_comment_.jsp.
Interessante links naar nationale en internationale organisaties die zich toeleggen op
corruptie:

172

Corruptie is het misbruik maken van privé- of publieke functies voor
eigen gewin. Er is sprake van corruptie als iemand in een machtspositie
ongeoorloofde gunsten verleent in ruil voor wederdiensten of als
vriendendienst. Voorbeelden zijn het verdrijven van een concurrent bij
een belangrijke klant, nepotisme en vriendjespolitiek.
Corruptiebestrijding is niet enkel gericht op uw bedrijfsactiviteiten, maarook op de handelswijzen van uw leveranciers en zakenpartners. Corruptie
vormt een bedreiging voor de goede werking van onze samenleving,alsook voor de concurrentiepositie van de bedrijven die zich wel aan deregels houden. Het veroorzaakt moeilijkheden voor Belgische
ondernemingen die actief zijn in het buitenland en het vormt een
belangrijk obstakel voor economische ontwikkeling.

Transparency International ontwikkelde de Business Integrity Toolkit
die ondernemingen stapsgewijs begeleidt in het ontwikkelen van een
effectief anti-corruptieprogramma. Per stap worden essentiële vereisten
en hulpmiddelen aangereikt: www.transparency.org/whatwedo/tools/
business_integrity_toolkit/0.

\ ICC Belgium (www.iccwbo.be)\ Verbond van Belgische Ondernemingen(www.vbo-feb.be)\ Transparency International Belgium(transparencybelgium.be/nl/home)\ Transparency International (www.transparency.org)\ Wereldbank (www.worldbank.org/en/topic/
governance/brief/anti-corruption)\ GRECO (www.coe.int/t/dghl/monitoring/
greco/default_en.asp)\ VN-corruptie (www.unodc.org/unodc/en/
corruption/index.html)

Enkele relevante opleidingstools:

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

\

\

\

RESIST (Global Compact van de Verenigde Naties, WEF, ICC, TI) is een
opleidingstool voor alle bedrijven, ongeacht hun omvang: 		
www.icc-france.net/gb/index.html;
The Fight Against Corruption (UN Global Compact & UNODC) is een
e-learningstool (ondertiteld in het Nederlands of Frans) voor een
beter begrip van de bestrijding van corruptie in bedrijven: 		
thefightagainstcorruption.org;
Het GAN Business Anti-Corruption Portal stelt
e-learningopleidingen, landenprofielen en due diligence-tools voor
anti-corruptie ter beschikking: www.business-anti-corruption.com.

De Gids voor betere naleving van de regelgeving over de bestrijding
van corruptie van buitenlandse ambtenaren in internationale
zaken, uitgegeven door het Nationaal Contactpunt in België voor de
OESO-richtlijnen, biedt Belgische kmo’s een leidraad, zodat ze internemaatregelen kunnen nemen om hun blootstelling aan corruptie in het
buitenland te beperken.
173

Sociaal beleid en HRM
Mensen zijn het belangrijkste kapitaal van een onderneming. Een
werkomgeving waar mensen zich veilig voelen, betrokken zijn, de
ontwikkeling van medewerkers wordt gerespecteerd en gestimuleerd,gelijke kansen gelden en goede arbeidsrelaties en sociale bescherming
worden verzekerd, levert uw bedrijf tal van voordelen op. Wantmedewerkers die zich goed voelen en op hun plek zitten, zijn gemotiveerd
en presteren beter. Daar plukt ook uw onderneming de vruchten van.
Een duurzaam sociaal beleid en HRM betreft onder meer werkgelegenheid
en goede arbeidsverhoudingen, goede arbeidsomstandigheden en sociale
zekerheid, sociale dialoog, gezondheid en veiligheid op het werk,
diversiteit en gelijkheid van kansen (geslacht, afkomst, leeftijd, handicapenz.), opleidingsmogelijkheden en evenwicht tussen werk en privé.
Het is belangrijk dat een goed sociaal beleid niet stopt aan de grenzen
van de eigen onderneming, maar wordt verzekerd doorheen de hele
waardeketen. Want het sociale beleid bij buitenlandse toeleveranciers
heeft uiteindelijk ook invloed op de duurzaamheid uw bedrijf in België.
Dit kan eventueel door de naleving van een gedragscode te eisen.
Handige tools en handvaten om uw sociaal beleid en HRM te verduurzamen:
\
\
\

\

\

\

174

Verduurzamen van internationaal ondernemen

De Quickscan Verzuim geeft inzicht in uw verzuimkosten: 		
www.verzuimkosten.nl/ThinkWorks/index.html;
Flexiplanner is een scan die inzicht geeft in de werk-privébalans van
uw medewerkers: www.flexiplanner.nl/;
Toolbox Duurzame Inzetbaarheid helpt met tools, scans en andere
instrumenten werkgevers en werknemers:www.duurzameinzetbaarheid.nl/1339/Hulpmiddelen.html;
Met Audit Diversiteit maakt u vorderingen in het diversiteitsbeleid in
zichtelijk en krijgt u tips om een stap vooruit te zetten: 		
www.audit-diversiteit.nl/.
De Healthy Work: Personal Healthywork Scan is een online scanvoor het verbeteren van uw eigen inzetbaarheid en die van uw
medewerkers: www.healthywork.nl/wat-bieden-wij/module-5/;
Checklist Duurzame Inzetbaarheid maakt duurzame
inzetbaarheid bespreekbaar in uw bedrijf om zo een beleid teformuleren: www.checkitoud.nl/checklists.

Leidraad voor internationaal ondernemen

175

Great Place to Work® (www.greatplacetowork.be) is een organisatie diedoor middel van onderzoek, advies, trainingen en workshops andereorganisaties helpt bij het herkennen, creëren en in stand houden vanuitmuntende werkomgevingen. Ze doet dat door bij te dragen aan deontwikkeling van organisatieculturen waarin een grote mate vanvertrouwen heerst.
De Fair Wear Foundation (www.fairwear.org) is een belangenorganisatie
waarin zowel bedrijven als vakbonden en ngo’s samenwerken en zichinzetten voor betere arbeidsomstandigheden in de kledingindustrie inlanden waar kleding wordt gemaakt.
Het Accord on Fire and Building Safety in Bangladesh (Het
Bangladesh Akkoord) (bangladeshaccord.org) is een onafhankelijk,
juridisch bindende overeenkomst tussen retailers en vakbonden waar
spelers in de kledingindustrie zich bij kunnen aansluiten. Het doel is om
een werkomgeving te verzekeren waarin geen enkele werknemer in deBengaalse textielindustrie bang hoeft te zijn voor brand, instortingen of
andere ongevallen die kunnen worden voorkomen met redelijke
gezondheids- en veiligheidsmaatregelen.
Inspirerende voorbeelden:

In 2017 maakte Great Place to Work opnieuw
de Best Workplaces in België bekend. Ontdek de
top 10: www.greatplacetowork.be/best-workplaces/best-workplaces-in-belgie.

\

Umicore zijn mondiale ondernemingsraad heeft de normen voor allewerknemers over de hele wereld gelijk gesteld.

\

Solvay heeft in een overeenkomst met zijn 			werknemersvertegenwoordigers vastgelegd dat de minimale sociale
normen wereldwijd over de gehele groep voor alle werknemers wordt
verzekerd, ongeacht de nationale voorzieningen. Raadpleeg het 		
persbericht met meer informatie: 				www.solvay.com/en/media/press_releases/20170223-Solvay_cares.
html.

Voor meer algemene informatie over een duurzaam sociaal beleid, raadpleeg het thema ‘Mensen’ op de website van MVO Vlaanderen: www.
mvovlaanderen.be/thema/mensen.
176

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

177Interculturele dialoog
Intercultural dialogue
Interreligieuze dialoog
Interculturaliteit
Een interculturele dialoog is een gelijkwaardig gesprek tussen mensen vanverschillende culturen, waarbij ze een open en onderzoekende houding
aannemen. In een bedrijfscontext gaat het onder meer over het omgaan
met culturele en religieuze verschillen tijdens onderhandelingen,aansturen van multiculturele teams en omgaan met multiculturele
klanten.
Om succesvol en duurzaam internationaal te ondernemen is het
belangrijk de lokale gewoonten, normen, attitudes en taal te kennen.
Want de interculturele dialoog en communicatie zijn essentieel. Daarom
kan het nuttig zijn en toegevoegde waarde hebben om een opleiding tevoorzien voor uw medewerkers.
Om ondernemers te leren omgaan met verschillende culturen worden in
Vlaanderen tal van vormingssessies aangeboden:\\\

Buro KleurKracht: intercultureeldialoog.nl/buro-kleurkracht
Orbit: www.orbitvzw.be
Goesthing: goes-thing.beInteressante links naar nationale en internationale organisaties die zich
toeleggen op de interculturele dialoog:
\
\
\
\

178

Verduurzamen van internationaal ondernemen

United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization(UNESCO): www.unesco.nl/unesco;
www.idpdi.be;
Europese Commissie: ec.europa.eu/culture/policy/strategic-frame
work/intercultural-dialogue_en;
Livingstone Competentiecentrum voor Intercultureel Ondernemen, een
samenwerking tussen KU Leuven, Joker Toerisme en Cera dat bedrijven
een opleidingsaanbod en interculturele ervaringsreizen biedt: www.
vvsg.be/Internationaal/Documents/02%20-%20LSD%20in%20Netwerk.
pdf.

Leidraad voor internationaal ondernemen

179

Milieubeleid en duurzame
productie
Milieu is onze natuurlijke omgeving, die een invloed heeft op ons. Maar
mensen, en in grote mate ondernemers, beïnvloeden op hun beurt ook
het milieu. Die impact op het milieu varieert per sector en komt in driesoorten: vervuiling, uitputting en aantasting. Een gemiddelde ondernemer
oefent invloed uit op het milieu door:
\
\
\
\
\
\
\
\

grondstofgebruik voor bijvoorbeeld producten, verpakkingen en
kantoorartikelenenergieverbruik voor elektriciteit, warmte en vervoer
waterverbruik
uitstoot van schadelijke stoffen als gevolg van mobiliteit, zoals CO2 en
fijn stof
afvalstromengeluidshinder
bodemgebruik
impact op natuurlijke omgeving of biodiversiteit

De stimulans om over te stappen op innovatieve en duurzame oplossingen
neemt toe. Die worden ontwikkeld voor onder meer een beperkter gebruik
van natuurlijke hulpbronnen, afval en vervuiling, biodiversiteit, energieefficiëntie, cradle to cradle, onderzoek en ontwikkeling, certificering,levenscyclusanalyse en duurzame productie.
De Global Compact Self Assessment Tool geeft inzicht in de prestaties
van een bedrijf op vlak van onder meer het milieu: 			
www.globalcompactselfassessment.org/aboutthistool/accessthetool.

180

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen181

Bedrijven kunnen hun milieudruk verminderen door:
\

\
\
\
\

het energieverbruik te verminderen (bv. zuinige apparatuur, isolatie
van bedrijfspanden, autogebruik ontmoedigen en minder reizen ofmeer communicatie op afstand);uitsluitend groene energie te gebruiken (o.a. voor verwarming, koeling,
verlichting en vervoer);
afvalwater te zuiveren;de afvalstroom te beperken (bv. minder verpakkingen, efficiënter
gebruik van grondstoffen en ontmoedigen van printen);afval als grondstof in te zetten.

MVO Nederland formuleert nog andere nuttige en laagdrempelige tips:
tips.mvonederland.nl/100-tips-2/.
Een Life Cycle Analysis (levenscyclusanalyse) van uw product of van uw
toeleveranciers is een methode om informatie te verzamelen over het
milieueffect van het product van wieg tot graf. Het brengt in kaart wat
gedurende de hele levensduur van een product de gebruikte grondstoffen
zijn, welke emissies er plaatsvinden tijdens productie, transport en
gebruik, en wat eventuele milieugevolgen zijn van het afdanken van het
product. Met de uitkomst kan u bepalen waar verbetermogelijkheden
liggen.
\\\ISO 14040:2006 beschrijft de principes en het kader voor delevenscyclusanalyse: www.iso.org/standard/37456.html;
VITO helpt overheden en bedrijven met de omslag naar het
levenscyclusdenken en het analyseren van de volledige waardeketen:vito.be/nl/materialen/de-circulaire-economie-waarmaken/
levenscyclusdenken-en-waardeketens;
Het European Platform on Life Cycle Assessment voorziet
levenscyclusgegevens en -studies via eplca.jrc.ec.europa.eu.

ISO 14001 is een internationaal erkend milieumanagementsysteem
waarmee milieueffecten van de bedrijfsvoering kunnen worden beheerst
en verminderd: www.iso.org/iso-14001-environmental-management.html.

182

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

183

EMAS (The EU Eco-Management and Audit Scheme) is een
milieumanagementsysteem om milieuprestaties van bedrijven
betrouwbaar weer te geven. Door aan het milieujaarverslag eisen testellen en de rapportage te verifiëren: ec.europa.eu/environment/emas/.
Interessante links naar nationale en internationale organisaties die zich
toeleggen op een duurzaam milieubeleid:
\
\
\
\
\
\
\
\
\

184

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Milieu- en Natuurraad Vlaanderen (www.minaraad.be)
Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen (en leden) 			
(www.bondbeterleefmilieu.be)
OVAM (www.ovam.be)Federaal Instituut voor Duurzame Ontwikkeling(www.duurzameontwikkeling.be/nl)
Federale Raad Duurzame Ontwikkeling (FRDO) (www.frdo.be)
MVO Nederland (mvonederland.nl/milieu/aan-de-slag)
MVO Vlaanderen (www.mvovlaanderen.be/thema/milieu)
Energy Saving Pioneers (www.energysavingpioneers.be)
Our Energy Future (www.ourenergyfuture.be) waarop WWF, BBL, Green
peace en IEW alle relevante publicaties bundelen die bijdragen tot een
beter inzicht in een duurzame energietoekomst in België, en ditbinnen een Europese context.

Leidraad voor internationaal ondernemen

185Transport
Sustainable transport
Duurzame mobiliteit
Mobiliteitsmanagement
Op het eerste gezicht lijken transport en duurzaamheid elkaar uit tesluiten. Het vervoer van personen en goederen verbrandt immers fossiele
brandstoffen en zorgt voor een aanzienlijke uitstoot van CO2 en fijn stof.
Bedrijven spelen een belangrijke rol om transport met duurzaamheid teverzoenen door in te zetten op efficiëntie, effectiviteit en ecologie inzowel hun goederentransport als personenmobiliteit.
De centrale ligging van Vlaanderen met gateways, havens en luchthavens,maakt ons tot een interessante logistieke regio. Maar zowel de lucht- alsscheepvaart als het internationale vrachtvervoer via de weg staan voor
grote uitdagingen op vlak van hun milieu-impact. Het komt er dus op aan
om dit zo goed mogelijk te stroomlijnen en te kaderen binnen
duurzaamheid.
Verduurzaming in de luchtvaart ligt dan ook deels in de aanpassing envermindering van vlieggewoontes. Toch zijn technologische innovaties
noodzakelijk: om zuinigere toestellen te bouwen of om over te schakelen
op andere brandstoffen. De luchtvrachtsector onderneemt actie om debevoorradingsketen te verduurzamen door brandstofconsumptie tereduceren en door transparantie rond zijn ecologische voetafdruk na testreven. Ook in de scheepvaart kunnen technologische veranderingenzoals hogere brandstofefficiëntie bijdragen aan duurzamer transport. Het
gebruik van vloeibaar aardgas als schonere brandstof wint hier aan
belang.

186

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

187

Verder speelt ook de particuliere mobiliteit (woon-werkverkeer,
toegankelijkheid) een belangrijke rol in de versterking van deduurzaamheid. Hierbij zijn de volgende principes van belang:
1. Het systeem staat personen, bedrijven en de maatschappij toe om zich teverplaatsen en te ontwikkelen. En dit op een manier die het milieu en degezondheid van de huidige en toekomstige generaties niet schaadt.
2. Het is betaalbaar en werkt eerlijk en efficiënt. Er is keuze tussen
verschillende transportmiddelen. Het systeem moet economische en
regionale ontwikkeling kunnen ondersteunen.
3. Het beperkt de gevolgen voor het milieu en de omgeving tot een minimum:
uitstoot van CO2 en andere schadelijke stoffen, lawaai, gebruik van niethernieuwbare brandstoffen enzovoort.

De Trias Mobilitae is een handig hulpmiddel om gestructureerd de juiste
maatregelen te nemen om de mobiliteit van uw bedrijf te verduurzamen:
1. Verminderen. Bedenk hoe u het aantal zakenreizen kan verminderen (bv.
videoconferencing, carpoolen, locatie van uw pand/overleg/evenement).
2. Verander. Ga na of andere vervoersmiddelen kunnen worden ingezet enregel daarvoor goede en correcte voorzieningen.
3. Verduurzaam. Ga na of groenere initiatieven kunnen worden ingezet enhoe er kan worden gestimuleerd om zuiniger te zijn.

Voor een uitgebreide uiteenzetting, raadpleeg: mvonederland.nl/
mobiliteit/aan-de-slag.

188

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

189

Met deze calculator berekent u gratis de CO2-uitstoot van uw activiteiten,
waaronder uw zakelijk vervoer: https://www.klimaatplein.com/gratisco2-calculator.
Een overzicht van de prestaties op vlak van mobiliteit per land vindt u op
de website van Sustainable Mobility for All: sum4all.org/mobility-datacountry.

Enkele instanties spelen een belangrijke rol op vlak van duurzame
mobiliteit:\ Netwerk Duurzame Mobiliteit (www.duurzame-mobiliteit.be) is een
aanspreekpunt voor alles wat met duurzame mobiliteit te maken heeft. De
website is eveneens een centrale informatie- en inspiratiebron voor wie het
voortouw in duurzame mobiliteitstransitie neemt.
\ ITS.be (www.its.be) combineert advies en ondersteuning aan individuele
bedrijven en overheden door informatie, publiek-private samenwerking,innovatieve projecten en beleidsondersteuning.
\ Polis (www.polisnetwork.eu) is een netwerk van Europese steden en regio’s
die samenwerken aan innovatieve technologieën en beleidsstrategieën voor
lokaal duurzaam transport. Het stimuleert de kennisuitwisseling tussen
Europese lokale en regionale spelers.
\ Global Partnership for Sustainable Transport (gpst2030.org) is een
globaal platform dat de promotie en implementatie van de VNontwikkelingsdoelstellingen gerelateerd aan transport en mobiliteit
faciliteert.
\ International Transport Forum (itf-oecd.org) is deel van de OESO en
treedt op als denktank voor transportbeleid met een focus op het
verduurzamen.
\ United Nations Conference on Trade and Development(http://unctad.org/en/Pages/) geeft onder andere jaarlijks een rapport uit
over maritiem goederentransport in de context van duurzame ontwikkeling.

190

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

191

Inspirerende voorbeelden:\ Joker Greenseat is de optie voor een vliegtuigpassagier om duurzaam
te reizen door zijn CO2-uitstoot te compenseren met een vrijwillige
bijdrage aan duurzame-energieprojecten: https://www.joker.be/nl/
greenseat.
\ Green Deal Gedeelde Mobiliteit is een engagementsverklaring tussen
burgers, organisaties, bedrijven enzovoort en de Vlaamse overheid met
focus op autodelen, carpoolen en fietsdelen: gedeeldemobiliteit.be.
\ TRI-VIZOR (www.trivizor.com) is een logistieke orkestrator. Door het
opzetten van horizontale partnerschappen tussen concurrerende
bedrijven worden de logistieke stromen van deze bedrijven gebundeld:
atv.be/nieuws/video-minder-vrachtwagens-dankzij-koekjesfabrikantendie-samen-leveren-43559.
\ EDD Carbon Offset is de financiering voor specifieke energieprojecten
om de CO2-uitstoot van een jaarlijkse, internationale conferentie tematigen. https://eudevdays.eu/about-edd#anchor-27\ Office On Wheels biedt een oplossing voor het fileprobleem door een
kantoorbusdienst aan te bieden. Deze kantoorbus beschikt over allefaciliteiten van een standaardkantoor, zodat reistijd werktijd wordt:
http://www.officeonwheels.be/praktisch/#hoewerkthet.
\ Sustainable World Ports Programme (https://sustainableworldports.
org) is een programma dat steunt op de 17 SDG’s en deduurzaamheidsprocessen ondersteunt in havens wereldwijd.

Voor meer informatie over wat duurzame
mobiliteit kan bijdragen aan duurzame ontwikkeling en de SDG’s, raadpleeg het ‘Global
Mobility Report 2017. Tracking Sector Performance’: openknowledge.worldbank.org/
bitstream/handle/10986/28542/120500.
pdf?sequence=5.

192

Verduurzamen van internationaal ondernemen\ Sustainable Freight Initiative (sustainablefreight.com.au) is een onestop-shop-website die toegang verleent tot middelen en informatie overtransport, logistiek, duurzaamheid en milieu.
\ De Haven van Antwerpen zet in op en geeft informatie overduurzaalheidsmanagement voor zeehavens en schepen: 		https://www.sustainableportofantwerp.com/content/shipping

Leidraad voor internationaal ondernemen

193

Ketenmanagement
Ketenbeheer
Ketenverantwoordelijkheid
Supply Chain Management
Supply Chain Responsibility
Responsible Sourcing
Productie- en handelsketens worden alsmaar complexer. Vaak gaat deketen terug tot in het buitenland. Veelal worden producten of onderdelen
daarvan immers in het buitenland geproduceerd. De verantwoordelijkheid
van de inkoper begint niet bij de grens. Hoewel de aankoopprijs vaak
lager is dan voor producten die in westerse landen zijn gemaakt, hangt
ook daar een prijskaartje aan vast.
Weten waar grondstoffen vandaan komen, wat er speelt bij toeleveranciersen door wie producten worden vervaardigd, is erg belangrijk.
Arbeidsomstandighedenenmilieukwesties
bij
buitenlandse
toeleveranciers hebben uiteindelijk ook invloed op de duurzaamheid van
een bedrijf dat in België is gevestigd.
Duurzaam ketenbeheer creëert kansen:
\
\

\
\
\

\

194

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Steeds meer afnemers vragen om duurzame producten. Dat creëert
nieuwe afzetmarkten.
Wanneer milieu- en arbeidsomstandigheden aan het begin van deketen beter geregeld zijn, verhoogt dat de arbeidsproductiviteit, deproductkwaliteit en de leveringszekerheid.
Hoe minder schakels in de keten, hoe sterker uw controle.
Milieubesparende maatregelen besparen ook vaak kosten.
Wanneer u op de hoogte bent van – of in elk geval voorbereid op –mogelijke problemen in de keten, kan u werken aan een oplossing.
Daardoor bent u minder kwetsbaar voor kritische vragen vanmaatschappelijke organisaties en de media.
Uw (marketing)verhaal is geloofwaardiger wanneer u transparant bent
over de herkomst van uw producten. Het draagt bij aan een goede
bedrijfsreputatie.

Leidraad voor internationaal ondernemen

195De MVO Risicochecker (www.mvorisicochecker.nl/nl) geeft per producten per land van herkomst inzicht in de mogelijke bijbehorende risico’s.

CSR Compass (www.csrcompass.com) is een gratis online tool die
bedrijven helpt bij het implementeren van hun ketenverantwoordelijkheid.
Verwacht u aan nuttig advies, cases, sjablonen en links.
Inspirerende voorbeelden:
\
\
\
\
\
\

JBC: www.jbc.be/nl/eerlijke-en-ethische-mode
C&A: sustainability.c-and-a.com/sustainable-supply/
Beyers Koffie: www.mvovlaanderen.be/inspiratie/beyers-koffie-duur
zaamheid-van-boon-tot-kopje
FairPhone: www.mvovlaanderen.be/inspiratie/fairphone-s-wereldseerste-eerlijke-smartphone
Colruyt: iemand verantwoordelijk voor duurzaam ketenbeheer 		
https://www.colruyt.be/nl/over-colruyt/achter-de-schermen
Patagonia’s Supply Chain ‘The Footprint Chronicles’: eu.patagonia.com/
be/en/footprint.html

Voor meer algemene informatie: www.mvovlaanderen.be/thema/
duurzame-keten.
Om bedrijven te ondersteunen in hun engagement om maatschappelijk
verantwoordelijk gedrag te verzekeren doorheen de gehele waardeketen,bracht ICC een publicatie uit met praktische aanbevelingen voor het
integreren van sociale- en milieuoverwegingen in de reguliereinkooppraktijken en de algemene bedrijfsvoering: iccwbo.org/publication/
icc-guide-to-responsible-sourcing/.
Voor meer informatie en een stap-per-stapbegeleiding bij uw
internationaal ketenmanagement kan u terecht bij de publicatie: Flanders
Investment & Trade, Internationaal Ketenmanagement. Duurzame
producten, duurzaam rendement, 2010.

196

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

197

Consumentenbelangen en
duurzaam consumptie
De voordelen van een duurzame relatie opbouwen met de consumenten
zijn legio. Organisaties die producten en diensten aanbieden aan
consumenten en andere klanten dragen verantwoordelijkheden tegenoverhen. Daartoe behoren het geven van voorlichting en nauwkeurige
informatie, het gebruik van eerlijke, transparante en zinvolle
marketinginformatie, de bevordering van duurzame consumptie, enveilige en gezonde producten en diensten met een vormgeving waardoor
iedereen toegang heeft.
Ondernemingen beïnvloeden bovendien sterk het consumptiepatroon bij
het grote publiek. Ze kunnen mensen aanmoedigen om duurzaam te
consumeren. Dit kan doordat de consument kiest voor producten die
duurzaam zijn geproduceerd of duurzame eigenschappen bezitten, of
doordat consumenten het eigen gedrag aanpassen en producten
duurzaam verbruiken, de zogenaamde ‘Green Consumer’.

Ethical Consumer (www.ethicalconsumer.org) is een ethische
consumentenbeweging die consument ondersteunt in het ethischwinkelen en campagne voeren om de toeleveringsketen te verbeteren.
Door middel van consumentendruk trachten ze bedrijven aan te zettenom duurzamer te handelen.
Netwerk Bewust Verbruiken (www.bewustverbruiken.be) inspireert en
activeert mensen tot een eenvoudige en duurzame levensstijl. Als netwerk
van meer dan veertig consumenten-, milieu- en ontwikkelingsorganisaties
zetten ze groepen en burgers in beweging.
Inspirerend voorbeeld: JBC geeft op zijn website aan hoe consumenten
hun steentje kunnen bijdragen: www.jbc.be/nl/duurzaam.
Voor meer informatie inzake consumenten en duurzame consumptie:
www.mvovlaanderen.be/thema/consumenten.
Voor meer informatie over hoe het gedrag van consumenten veranderen:www.mvovlaanderen.be/inspiratie/hoe-het-gedrag-van-consumentenveranderen.
198

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

199

Mvo in ontwikkelingscontext
en als armoedebestrijding

Armoedebestrijding handelt over de implementatie van een fundamenteel
mensenrecht: het recht op leven. Toegang tot elementairegezondheidszorgen, respect voor kinderrechten, scholing en toegang tot
proper drinkwater zijn fundamentele waarden om armoede te bestrijden.
Armoedebestrijding hangt nauw samen met de socio-economische
ontwikkeling van een regio. Ook hier kunnen bedrijven een cruciale rolspelen.

Inspirerende voorbeelden:\ Umicore: de mondiale ondernemingsraad
stelde alle normen voor alle werknemers overheel de wereld gelijk gesteld http://www.
umicore.Com/en/governance/\ Solvay heeft in een overeenkomst met zijn
werknemersvertegenwoordigers vastgelegd
dat de minimale sociale normen wereldwijd
over de gehele groep voor alle werknemers
wordt verzekerd, ongeacht denationale voorzieningen. Raadpleeg het
persbericht met meer informatie:https://www.solvay.com/en/media/press_
releases/20170223-Solvay_cares.html.
200

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Door gepaste werkgelegenheid te creëren en economische activiteiten
doorheen hun toeleveringsketen te stimuleren, hebben ze een belangrijke
impact op de welvaart en het welzijn van de lokale bevolking. Bedrijven
moeten ernaar streven om, ongeacht de situatie in het gastland, de lat zo
hoog mogelijk te leggen door te handelen in overeenstemming met
internationale standaarden.
Analyseer het ondernemingsklimaat van uw doelmarkt:
\
\
\
\
\
\

Global Risk Report (www.weforum.org)
Transparency International Corruption Perceptions Index 2007 		(www.transparancy.com)
Human Development Index (HDI) (hdr.undp.org/en/data)
Human Rights Watch (www.hrw.org)
Index of Economic Freedom (www.heritage.org/index)
OECD Risk Awareness Tool for Multinational Enterprises in Weak
Governance Zones (www.oecd.org/daf/inv/mne/weakgovernancezo
nes-riskawarenesstoolformultinationalenterprises-oecd.htm)

Meer informatie en hulpmiddelen voor bedrijven die werken in zwakke
regeerzones: www.oecd.org/daf/inv/investmentfordevelopment/
resourcesforcompaniesworkinginweakgovernancezones.htm.

Leidraad voor internationaal ondernemen

201

Heel wat producten kunnen bijdragen tot de welvaart en het welzijn
van een samenleving. Door inclusieve businessmodellen, waarbij
innovatieve producten en diensten worden ontwikkeld om degemeenschappen aan de basis van de inkomenspiramide – de bottom of
the pyramid – te dienen en door rekening te houden met lokale
verwachtingen en behoeften. Bovendien bereikt de onderneming zo zelf
een belangrijke afzetmarkt.
Het BoP Innovation Center (www.bopinc.org) biedt begeleiding en tools
bij het ontwikkelen van een ‘Base of the Pyramid’ (BoP)-strategie.

Inspirerende voorbeelden:\ Unilever ontwikkelde een shampoo die het
best met koud water werkt en die in kleine
pakketjes wordt verkocht om hoge kosten teverminderen.
\ SC Johnson Company is partnerschappen
aangegaan met jeugdgroepen in de sloppenwijken van Nairobi. Samen richtten ze een
community-based afvalbeheer- en schoonmaakbedrijf op.
\ Mueller ontwikkelde speciale melkkoeltanks op zonne-energie voor kleine boeren in
Ethiopië: uk.paulmueller.com/solar-cooler.
\ Friesland Campina richt zich in Nigeria
op de lokale consument met voedzame en
goede voeding: www.bopinc.org/updates/
news/business-emerges-around-milk-collection-center-in-nigeria.

202

Verduurzamen van internationaal ondernemen

IDH (www.idhsustainabletrade.com) brengt bedrijven, maatschappelijkeorganisaties, overheden en anderen bijeen in publiek-private
partnerschappen. Samen stuwen ze het gezamenlijke ontwerp,
cofinanciering en prototyping van nieuwe, economisch haalbare
benaderingen om groene en inclusieve groei op schaal te realiseren ingoederen, sectoren en inkoopgebieden.
Voor meer informatie over de ‘Bottom of the Pyramid’ of BoP-strategie:
\
\
\

\

MVO Nederland Base of the Pyramid: mvonederland.nl/dossier/base-pyramid
Prahalad, C.K. and Hart, S.L. (2002) The Fortune at the Bottom of the
Pyramid: (people.eecs.berkeley.edu/~brewer/ict4b/Fortune-BoP.pdf)
Simanis, E. & Hart, S.L. (2008) The Base of the Pyramid Protocol.
Toward Next Generation BoP Strategy (www.stuartlhart.com/sites/
stuartlhart.com/files/BoPProtocol2ndEdition2008_0.pdf)
www.britannica.com/topic/Bottom-of-the-Pyramid

Buitenlandse investeringen spelen een sleutelrol in de economische
ontwikkeling en de vermindering van de armoede in ontwikkelingslanden.
Maar daar laat het ondernemingsklimaat vaak te wensen over. Vele vande armste landen zitten in een impasse. Door de armoede zijn er teweinig middelen voor het creëren van een ondernemingsvriendelijk
klimaat, zoals gedegen onderwijs en infrastructuur, of goede instellingen
die politieke stabiliteit, veiligheid en een ordentelijke rechtstaat
garanderen. Die situatie houdt deze landen in de armoede. Bedrijven
kunnen deze impasse doorbreken door te investeren en daarbij onder
meer gebruik te maken van beschikbare financiële hefbomen bij tal vaninternationale organisaties. Zo kunnen ondernemingen bijvoorbeeld
investeren in microfinanciering of kleine kredieten voor ondernemers in
ontwikkelingslanden. Steeds meer groeit het idee om de verplichting voor
Leidraad voor internationaal ondernemen203ontwikkelde landen om 0,7% van het bruto nationaal inkomen teinvesteren in officiële ontwikkelingshulp, ook toe te passen op de omzet
van bedrijven.
Credendo levert oplossingen op maat voor verzekering, herverzekering,
garanties, borgstellingen en financiering met betrekking tot nationale eninternationale handel of investeringen in het buitenland. Ze beschermen
bedrijven, banken en verzekeringsondernemingen tegen kredietrisico's enpolitieke risico's of vergemakkelijken de financiering van dergelijke
transacties.
Credendo ontwikkelde een online tool waarbij u per land of continent
een risicoanalyse kan krijgen met de belangrijkste risicoparameters:www.credendo.com/nl/country_risk.
Links naar nationale en internationale organisaties die zich toeleggen op
investeren in een ontwikkelingscontext:
\

\
\

\

\

Dienst Financiering van het Internationaal Ondernemen van
Flanders Investment & Trade (www.flandersinvestmentandtrade.
com);
De Wereldbank-groep (www.worldbank.org) beschikt oververscheidene instrumenten;
Incofin (www.incofin.com) is een investeringsmaatschappij voor het
Zuidelijk halfrond, en is gericht op het ondersteunen van rendabele en
ontwikkelingsrelevante ondernemingen. Het is een initiatief van
Belgische ondernemers die het lokale ondernemerschap in 		
derdewereldlanden ondersteunen;
Corporate Funding Programme (www.cfp.be) is een Belgischeorganisatie die bedrijven ertoe aanzet om financieel bij te dragen aan
duurzame socio-economische ontwikkeling in het Zuiden. Het is ook
een platform waar bedrijven en ngo’s met elkaar in dialoog treden,samen overleggen en samen projecten realiseren in het Zuiden.
Ngo’s: 11.11.11 (www.11.be), Vredeseilanden Rikolto (www.vredeseilanden.
be), Oxfam (www.oxfam.be).

Meer informatie over het beleggen in microfinanciering en andere
duurzame financiële producten vindt u via www.microfinancegateway.
org/about.

204

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

205

Belgische microfinancieringsinstellingen

Tip: maak duidelijke afspraken overde bescherming van intellectuele
eigendomsrechten.

\\\

OikoCredit: www.oikocredit.bemicroStart: microstart.be
Alterfin: www.alterfin.be

Naast investeringen, producten en diensten beschikken ondernemingenvaak over specifieke technologische kennis. Als duurzame ondernemer
dient u een evenwicht te vinden tussen de bescherming van uw
intellectuele eigendom en de kennisoverdracht en capaciteitsopbouw
in het gastland.
De OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen bevatten
duidelijke aanbevelingen. In de richtlijn staat onder meer:
\

\

\

\

wanneer ondernemingen licenties voor het gebruik van intellectuele
eigendomsrechten verlenen of technologie overdragen, zij dit moeten
doen onder redelijke voorwaarden en bepalingen, en zodanig dat ze
bijdragen aan de ontwikkelingsperspectieven van het gastland op
lange termijn;
ondernemingen moeten ernaar streven zo veel mogelijk lokaal
personeel tewerk te stellen en op te leiden om het niveau van kennis
en vaardigheden te verbeteren;
ondernemingen moeten waar mogelijk in hun bedrijfsvoering
praktijken hanteren die de overdracht en snelle verspreiding van
technologie en knowhow mogelijk maken, rekening houdend met debescherming van intellectuele eigendomsrechten;
ondernemingen kunnen het best banden aanknopen met lokale
universiteiten en openbare onderzoeksinstituten en deelnemen aan
gezamenlijke onderzoeksprojecten met lokale ondernemingen of
werkgeversorganisaties.

Intellectuele eigendomsrechten worden beschermd door nationale wetten
én internationale verdragen. Het TRIPS-verdrag (Trade Related Intellectual
Property Rights) van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) legt een aantal
minimumverplichtingen op rond de bescherming van intellectuele
eigendom (www.wto.org/english/docs_e/legal_e/27-trips_01_e.htm).
In Vlaanderen zendt de vzw Ex-Change (www.exchange.be) senior experts
uit naar meerdere ontwikkelingslanden. Ze adviseren daar op aanvraag
ondernemingen en instellingen die behoefte hebben aan kennis enervaring die ter plaatse onvoldoende aanwezig zijn.
206

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

207

Communiceren, rapporterenen marketing
Intern communiceren
Opdat de duurzaamheidsstrategie van uw onderneming, en meer in het
bijzonder het engagement rond de SDG’s, uitwerking krijgen binnen de
onderneming, is een intern draagvlak nodig. Daarom moet u interncommuniceren over de strategie, acties en prestaties inzake duurzaamheid
en de SDG’s. Denk aan informatie delen, bewustzijn creëren,gedragsverandering teweegbrengen, nieuwsbrieven, intranet, flyers,
vergaderingen en teambuildings.
Het is de bedoeling om een stand van zaken te geven voor deduurzaamheidsprestaties en om uw medewerkers te betrekken en teovertuigen. Want zij doen de duurzaamheidsstrategie mee slagen. Meernog, hierover intern communiceren is een cruciale voorwaarde vooraleeru er extern over communiceert.
Hier volgen tips om een interne communicatiestrategie inzakemaatschappelijk verantwoord en duurzaam ondernemen te ontwikkelenof te verbeteren:
Stap 1. Breng de verschillende doelgroepen in kaart. Voorbeelden:
1. medewerkers rond mvo of duurzaamheid
2. medewerkers die bezig zijn met gerelateerde zaken
3. alle andere medewerkers

Stap 2. Bepaal wat u wil bereiken met de interne communicatie. Houdaarbij rekening met de verschillende doelgroepen:
1. delen van resultaten
2. creëren van bewustzijn (wat, waarom, wanneer, hoe)
3. gedragsverandering realiseren

208

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

209

Stap 3. Bepaal de communicatiemiddelen. Enkele voorbeelden:
1. one-way communication: nieuwsbrieven, intranet, flyers, ideeënbus …
2. two-way communication: vergaderingen, interne conferenties, 		teambuildingevents, blogs, andere sociale netwerken …

Meer informatie rond interne communicatie: Business Social Compliance
Initiative (BSCI) (2014) , How to Communicate on Corporate Social
Responsibility in the Supply Chain. A Step-by-Step Approach (www.ftaintl.org/sites/default/files/communication_manual_brochure-a4-03.2015.
pdf)
Logo’s, SDG-iconen en ander communicatiemateriaal over de SDG’s vindt
u terug op de website van UNRIC (www.unric.org/en/unric-library/30089).
Voor extra promotiemateriaal, surf naar: www.globalgoals.org.

210

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

211

Extern communiceren
Vandaag wordt verwacht van bedrijven dat ze extern communicerenover hun duurzaamheidsstrategie en -prestaties, en meer in het bijzonder
over de SDG’s. Ondernemingen hebben daar baat bij aangezien het hen
aanzet om beter te presteren, het bevordert investeringen en de dialoog
met stakeholders. Alsmaar meer bedrijven engageren zich om hun mvostrategie, -acties en -prestaties te koppelen aan de SDG’s en daarover tecommuniceren. Doordat de SDG’s een gemeenschappelijk taal vormen,
komt dit de externe communicatie ten goede.
MVO Nederland werkte een stappenplan uit om u te ondersteunen bij uw
communicatie over duurzame plannen, activiteiten, producten en
diensten: mvonederland.nl/communicatie-en-marketing/aan-de-slag.
Nog tips:
Stap 1. Hoe zal uw onderneming communiceren?
1.
2.

De externe communicatie moet in lijn zijn met de interne
communicatie om verwarring te vermijden.
Externe communicatie moeta. feitelijk en duidelijk zijnb. begrijpelijk zijn voor het doelpubliekc. bescheiden blijven door rekening te houden met de realiteit en
focussen op de engagementen en inspanningen, maar wees ook
eerlijk over verbeterpunten.

Stap 2. Via welke communicatiemiddelen zal uw onderneming
communiceren?
1.
2.
3.
4.

een zichtbare link op de website naar informatie over maatschappelijk
verantwoord en duurzaam ondernemensociale media
labelsmarketing en reclame

De MVO-communicatiewijzer geeft inzicht in decommunicatiemogelijkheden rond mvo: mvonederland.nl/mvocommunicatiewijzer.

212

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen213

Registreer uw initiatieven met betrekking
tot de SDG’s op de website www.sdgs.be.
SDG Voices: www.sdgs.be/nl/sdg-voices

Meer informatie, raadpleeg: mvonederland.nl/communicatie-enmarketing/nut-en-noodzaak.
Meer informatie, een gedetailleerd stappenplan en best practices voor
mvo-communicatie: BSCI (2014), How to Communicate on Corporate
Social Responsibility in the Supply Chain. A Step-by-Step Approach. (www.
fta-intl.org/sites/default/files/communication_manual_brochure-a4-03.2015.pdf).
Inspirerende voorbeelden:\ Johnson & Johnson: www.jnj.com/sustainable-development-goals

Als uw onderneming de SDG’s wil gebruiken om extern te communiceren,kan u er voor opteren om uw initiatieven te linken met de SDG’s. Dooreen SDG Voices-ambassadeur te worden, bijvoorbeeld.

214

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen215

Duurzaamheidsverslaggeving
Duurzaamheidsverslaggeving is een transparante manier voor uw
onderneming om uw mvo-verhaal te vertellen aan uw belanghebbenden.
In welke mate zijn uw plannen geslaagd om bijvoorbeeld energie tebesparen of ziekteverzuim terug te dringen? Zit u op de goede weg of
waren er obstakels? Wees er open over. In een duurzaamheidsverslag ofmaatschappelijk jaarverslag kan u uw hele verhaal over duurzaamheidkwijt, inclusief uw doelstellingen voor volgend jaar.
Verschillende regels zijn toepasbaar op over wat en bij wie moet worden
gerapporteerd en of het rapport deel is van een officiële
rapporteringsprocedure.
Het Global Reporting Initiative (GRI) en de Sustainability AccountingStandards Board (SASB) zijn internationaal erkende standaarden voor het
opstellen van een duurzaamheidsverslag.
\\

Global Reporting Initiative (GRI) (www.globalreporting.org)
Sustainability Accounting Standards Board (SASB) (www.sasb.org)

Bovendien heeft de UN Global Compact zijn Communication on Progress(COP), een uitgewerkt rapportagesysteem: www.unglobalcompact.org/
participation/report/cop. Sinds 2011 is er een werkgroep om te komen tot‘integrale jaarverslaggeving’, het International Integrated Reporting
Committee (IRRC): integratedreporting.org.
Voor meer informatie en een stappenplan inzake
duurzaamheidsverslaggeving: mvonederland.nl/transparantie/
duurzaamheidsverslag.
De Raad voor de Jaarverslaggeving biedt u een kader voor het opstellen
van uw maatschappelijk jaarverslag: mvonederland.nl/transparantie/
duurzaamheidsverslag.
Voor inspirerende voorbeelden, raadpleeg het overzicht
duurzaamheidsverslagen: www.sustainability-reports.com.

vanCorporate Register (www.corporateregister.com) is een wereldwijde
databank van de beste corporate responsibility reports.

216

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

217

Alsmaar ondernemingen hanteren de SDG’s als kritisch reflectiekader inhun
duurzaamheidsverslaggeving.
Die
SDG’s
biedeneen
gemeenschappelijke taal en kader voor duurzame ontwikkeling en kunnen
het vormgeven van duurzaamheidsrapporten en andere verslaggeving
ondersteunen.
De UN Global Compact en de Global Reporting Initiative werken aan degestroomlijnde rapportering rond SDG’s en ontwikkelde de ‘Business
Reporting on the SDGs: An Analysis of the Goals and Targets’ (www.
unglobalcompact.org/library/5361).
Voor meer informatie over de link tussen de SDG’s en rapportering
volgens de Global Reporting Initiative, raadpleeg: sdgcompass.org/wpcontent/uploads/2015/09/SDG-Compass-Linking-the-SDGs-and-GRI.pdf.
Bij de uitreiking van de Award for Best Belgian Sustainability Report is defocus van het bedrijf op de SDG’s een belangrijke factor: www.
sustainabilityreports.be.

218

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

219Marketing
De rol die marketing kan spelen in het beantwoorden vanduurzaamheidskwesties varieert van bedrijf tot bedrijf en hangt af vande sector, omvang, bedrijfscultuur en marketingstijl. Die kan eerderklantgericht of technologisch gedreven zijn.
Eerlijke marketing betekent dat u geen foute of misleidende informatie
geeft over:
\

\
\
\
\

de hoofdkenmerken van uw product: beschikbaarheid, voordelen,risico’s, uitvoering, samenstelling, gebruiksmogelijkheden en te ver
wachten resultaten;
de prijs of de manier waarop die wordt berekend, en een eventueel
prijsvoordeel;
resultaten en kenmerken van testen op of controles van het product;hoedanigheid, identiteit, kenmerken en rechten van de aanbieder;
rechten van de consument, zoals het recht op herstelling ofvervanging van het product.

Bedrijven die een groots verhaal vertellen over een product of dienst dat
niet aan de verwachtingen voldoet, vragen naar problemen. De consument
prikt er gauw doorheen en geven deze ondernemingen de stempel van
greenwashers. Ook het gebruik van het logo van de Verenigde Naties ofde SDG’s mag geen marketingstrategie worden of een manier om zichzelf
positief te positioneren, zgn. bluewashing of SDG-washing.
Opdat bedrijven, merken en producten als duurzaam worden gezien is
een strategie nodig die volledig wordt ondersteund door goede marketing.
Het is essentieel dat gecoördineerde multifunctionele plannen worden
ontwikkeld, met duidelijke doelstellingen, strategieën, programma's en
middelen die nodig zijn voor de implementatie.
Ga na of er in uw onderneming al een duidelijke marketingstrategie rond
mvo of de SDG’s is uitgewerkt.

220

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

221Enkele brede vragen die op bedrijfsniveau moeten worden aangepakt, zijn
onder meer:
\
\
\

\
\

Heeft het marketingplan het effect van duurzaamheidskwesties op
bedrijfsactiviteiten geanalyseerd?
Voerde uw bedrijf al marktonderzoek naar de waarschijnlijke effecten
van duurzaamheidskwesties op uw onderneming?
Kan uw bedrijf bestaande producten, diensten of processen aanpassen
om rekening te houden met duurzaamheidsoverwegingen of zijninnovaties nodig?
Ontwikkelt het bedrijf positieve banden met milieu- en mensenrechtenorganisaties?
Leggen communicatiestrategieën nauwkeurig de nadruk op milieu- ensociale overwegingen?

Inspirerende voorbeelden\

Flanders Investment & Trade bekroont jaarlijks twee Vlaamse export
kampioenen tot Leeuw van de Export (www.leeuwvandeexport.be).
Kandidaten krijgen deze vraag in het wedstrijddossier: ‘In welke matebeantwoorden uw activiteiten aan de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties en de OESO-richtlijnen voor
multinationale ondernemingen?’ (https://www.leeuwvandeexport.be/wedstrijdreglement).

\

AB InBev: www.ab-inbev.com/better-world.html en AB InBev
Responsible Marketing and Communications Code (http://www.abinbev.com/content/dam/universaltemplate/ab-inbev/sustainability/
RMCC%203.0_English_FINAL%20Oct%201-2017.pdf).

Voor meer informatie inzake eerlijke marketing:\\\

MVO Vlaanderen – eerlijke marketing: www.mvovlaanderen.be/thema/
eerlijke-marketing
MVO Nederland – eerlijke marketing: mvonederland.nl/eerlijkzaken-doen/eerlijke-marketing
MVO Nederland – eerlijk zakendoen: mvonederland.nl/eerlijkzaken-doen/marketing

Meer info en praktische tips om greenwashing te voorkomen:
mvonederland.nl/communicatie-en-marketing/greenwashing.
222

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

223

Certificering & labels
Voorbeelden certificatiesystemen:\ Marine Stewardship Council (www.msc.
org)\ Forest Stewardship Council (www.fsc.org)\ Common Codes for the Coffee Community(www.sustainable-coffee.net)\ Fair Wear Foundation (www.fairwear.nl)
Voorbeeld van duurzaamheidscharter: het
Voka Charter Duurzaam Ondernemen. Dit
biedt uw onderneming de mogelijkheid om
duurzaam ondernemen concreet vorm te geven: www.charterduurzaamondernemen.be.
Voor meer algemene informatie over labels
en certificering kan u terecht op:\ ISEAL Alliance (www.isealalliance.org)\ MVO Vlaanderen (www.mvovlaanderen.
be/thema/labels-en-certificering)\ MVO Nederland (mvonederland.nl/communicatie-en-marketing/keurmerken-enlabels)
Op www.labelinfo.be vindt u een overzicht
van de bestaande productlabels.
Ontdek de keurmerken voor uw product op
de Keurmerkenwijzer: keurmerken.milieucentraal.nl.

224

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Een mvo-label maakt het mogelijk maatschappelijke verantwoordelijkheid
op een meetbare manier te vertalen naar belanghebbenden en hen aldus
duidelijk en objectief te informeren over het duurzame karakter van uw
product of bedrijf.
Hoewel er enkele keurmerken bestaan (MVO Prestatieladder, SR10-norm,
een geverifieerd GRI-duurzaamheidsverslag), blijft mvo een continu
proces van verandering dat moeilijk te certificeren valt. Heel wat
deelaspecten van mvo hebben wel labels, waaronder FSC, CO2 Neutral,
Max Havelaar of Fairtrade, Nordic Swan en Cradle to Cradle. Ze richtenzich op sociale aspecten, kwaliteitsaspecten of milieuaspecten.
Behalve labels en certificaten, bestaan er ook mvo- of
duurzaamheidscharters waarbij bedrijven zich engageren om bepaalde
mvo-doelstellingen te behalen. Die worden vaak geïntroduceerd en
ondersteund via sectorinitiatieven, bijvoorbeeld de zuivelindustrie en deaudiovisuele sector. Ook de Voka - Kamers van Koophandel gevenondernemingen al jaren de kans om in te tekenen op het Charter
Duurzaam Ondernemen. Bedrijven die dat ondertekenen en de hieraan
gekoppelde initiatieven succesvol doorlopen, ontvangen een certificaat.
Op sustainabilitymap.org kan u met een quick scan en een
vergelijkingstool de relevante labels voor uw onderneming analyseren.
Gebruik de filter- en zoekfunctie om te weten welke standaarden geldenvoor uw producten of diensten in landen waar u produceert of naar waar
u exporteert.
Voorbeeld bedrijfslabel: SA 8000. Het is een internationale, vrijwillige
standaard die transparante, meetbare en verifieerbare normen bevat op
het vlak van arbeidsomstandigheden.
Voorbeeld productlabel: Fair Trade Labelling Organizations International.
Dit garandeert dat producten die met een fairtradelabel op de markt
worden gebracht conform zijn met de internationale fairtradestandaarden
en bijdragen tot de ontwikkeling van achtergestelde producenten.

Leidraad voor internationaal ondernemen

225

Netwerken
Talrijke organisaties ontwikkelen netwerken om informatie overmaatschappelijk verantwoord en duurzaam ondernemen te geven. Deze
netwerken kunnen zowel normen, intentieverklaringen en jaarrapportenvoorzien of een platform vormen voor ondernemingen en eventueel
andere stakeholders. De initiatieven kunnen internationaal en
sectorspecifiek zijn.
Ga na welke lerende netwerken uw onderneming kunnen ondersteunen.

Enkele voorbeelden van (inter)nationale netwerken:
\
\
\
\
\
\
\
\
\
\
\
\
\

UN Global Compact (www.unglobalcompact.org)
World Business Council for Sustainable Development (www.wbcsd.org)
World Economic Forum (WEF) (www.weforum.org)
The Academy of Business in Society (ABIS) (www.abis-global.org)
CSR Europe (www.csreurope.org)
European Business Ethics Network (EBEN) (www.eben-net.org)
European Coalition for Corporate Justice (ECCJ)(www.corporatejustice.org)
European Sustainable Investment Forum (EUROSIF) (www.eurosif.org)
Global Compact Network Belgium (www.globalcompact.be)
The Shift (https://theshift.be/nl)
MVO Nederland (www.mvonederland.nl)
ORSE (Observatoire sur la Responsabilité Sociétale des Entreprises)
France (www.orse.org)
Business in the Community (UK) (www.bitc.org.uk)

Enkele voorbeelden van sectorspecifieke netwerken:
\
\
\
\
\
\

226

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Ethical Tea Partnership (www.ethicalteapartnership.org)
Good Practice Mining (www.goodpracticemining.org)
International Council of Toy Industries (www.toy-icti.org)
International Council on Mining and Metals (www.icmm.com)
Responsible Care (www.icca-chem.org)
World Cocoa Foundation (www.worldcocoafoundation.org)

Leidraad voor internationaal ondernemen227Nabeschouwing
We hopen dat Vlaamse bedrijven met dit werkboek hun eerste of verderestappen zetten naar het verduurzamen van hun internationaal
ondernemen. Nu ligt de bal in uw kamp. Flanders Investment & Trade en
CIFAL Flanders moedigen u ten zeerste aan om een steentje bij te dragenaan de Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen en een traject op maat
voor de verduurzaming van uw onderneming te ontwikkelen.
Veel succes!

228

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

229

230

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen231BRONNEN

232

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

4233

Publicaties
1. Benammer, K. (2006) Leren met toekomstscenario’s: scenarioleren voor
het hoger onderwijs, Digitale Universiteit. Geraadpleegd op http://www.
hva.nl/kc-onderwijs-opvoeding/gedeelde-content/publicaties/publicatiesalgemeen/leren-met-toekomstscenario-s-scenarioleren-voor-het-hogeronderwijs.html
2. Deloitte (2009), Suggested Guidelines for Writing a Code of Ethics/
Conduct. Geraadpleegd op https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/in/Documents/risk/Board%20of%20Directors/in-gc-suggestedguidelines-for-writing-a-code-of-conduct-noexp.pdf
3. Den Nieuwenboer, N. & Kaptein, M., Lammers, E.-J., KPMG Ethics &Integrity Services (2002), Bedrijfscodes in België. Een overzicht en
handreiking 2002.
4. Developed by Global Taskforce of local and regional governments;
United Nations Development Programme (UNDP); United Nations
Human Settlements Programme (UN-Habitat) (2017). Learning module
1: localizing the SDGs/introduction. (2017). Geraadpleegd op http://
localizingthesdgs.org/library/view/348
5. Flanders Investment & Trade (2010). Internationaal
ketenmanagement: Duurzame producten, duurzaam rendement. Brussel.
6. Flanders Investment & Trade (2013). 101 Veelgestelde vragen overinternationaal ondernemen: Een leidraad bij internationaal ondernemen.
Brussel.
7. Flanders Investment & Trade, Kauri & Sustenuto (2007). Duurzaam
Internationaal Ondernemen, 50 landen wereldwijd in actie en dialoog.
8. GRI, UN Global Compact and WBCSD (2015). SDG Compass. The guidefor business action on the SDGs. Geraadpleegd op https://sdgcompass.org/
9. Harvard Kennedy School CSR Initiative & Business Fights Poverty(2015). Business and the United Nations: Working Together Towards theSustainable Development Goals: A Framework for Action. Geraadpleegd op
http://www.sdgfund.org/business-and-un
10. Hohnen, P. & Potts, J. (2007). Corporate Social Responsibility: An
234

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

235Implementation Guide for Business. Geraadpleegd op http://www.iisd.org/
pdf/2007/csr_guide.pdf
11. Kauri & Voka (2005). Kompas voor duurzaam internationaal
ondernemen.
12. KPMG (2017). The KPMG Survey of Corporate Responsibility Reporting2017. Geraadpleegd op https://assets.kpmg.com/content/dam/kpmg/xx/
pdf/2017/10/kpmg-survey-of-corporate-responsibility-reporting-2017.pdf
13. KPMG Ethics & Integrity Services. Factsheet: Code of Ethics. Code of
Conduct.
14. Mazijn, B. & Gouzée, N. (2012), De samenleving in beweging. België op
weg naar duurzame ontwikkeling?, Brussel: ASP.
15. Nelson, J., Jenkins, B. & Gilbert, R. (2015) Business and theSustainable Development Goals: Building Blocks for Success at Scale.
Geraadpleegd op http://reports.businessfightspoverty.org/wp-content/
uploads/sites/49/2015/09/BusinessandSDGs.pdf
16. Rees, C. (2017). Respect for Human Rights: Creating a Holistic
Framework for Business Contributions to the SDG’s – Business Fights
Poverty. Geraadpleegd op: https://www.shiftproject.org/resources/
viewpoints/holistic-framework-business-respect-human-rights-sdgs/.
17. Rockström, J. & Sukhdev, P. How food connects to all the SDGs.
Geraadpleegd op http://www.stockholmresilience.org/research/researchnews/2016-06-14-how-food-connects-all-the-sdgs.html
18. The Danish Institute for Human Rights, Human Rights in the 2030
Agenda and the Role of National Human Rights Intsitutions. Geraadpleegd
op: https://www.humanrights.dk/sites/humanrights.dk/files/media/
dokumenter/sdg/sdg-folder_01.2digital.pdf
19. Van den Brule, D. (2011). MVO-benchmarking. Een casestudie naar demogelijkheden van MVO-benchmarking voor maatschappelijke en publieke
organisaties. Geraadpleegd op file:///C:/Users/sx50023/
Downloads/2011%20-%20MVO%20benchmarking%20rapport%20
MMGadvies%20(1).pdf

236

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen23720. VMM (2014) Megatrends: ingrijpend, maar ook ongrijpbaar? Hoebeïnvloeden ze het milieu in Vlaanderen? MIRA Toekomstverkenning 2014,

Vlaamse Milieumaatschappij, Aalst. Geraadpleegd op http://www.
milieurapport.be/nl/publicaties/toekomstverkenningen/megatrends
21. Le Blanc, D. (2015), Towards integration at last? The sustainable
development goals as a network of targets. Geraadpleegd op http://www.
un.org/esa/desa/papers/2015/wp141_2015.pdf
22. Business Fights Poverty (2017), Investing for Development: How can
we collaborate to unlock investment to deliver the sustainable
development goals in challenging places? Geraadpleegd op http://
community.businessfightspoverty.org/profiles/blogs/new-report-how-canwe-collaborate-to-unlock-investment-to-deliver
23. Verbond van Belgische Ondernemingen (2017). Voor duurzame
wins(t). Reflect. Geraadpleegd op http://www.vbo-feb.be/publicaties/
magazine-reflect-van-het-vbo--voor-duurzame-winst/
24. Business & Sustainable Development Commission (2017). Better
Business, Better World. Geraadpleegd op: http://report.businesscommission.
org/uploads/BetterBiz-BetterWorld_170215_012417.pdf
25. Econsense (2014). Respecting Human Rights. Tools & GuidanceMaterials for Business. Geraadpleegd op http://www.econsense.de/sites/
all/files/Respecting_Human_Rights.pdf
26. UNSCC Knowledge Centre for Sustainable Development. De
Agenda 2030 voor Duurzame Ontwikkeling. Geraadpleegd op http://www.
unssc.org/sites/unssc.org/files/2030_agenda_for_sustainable_
development_-_kcsd_primer-dutch.pdf
27. United Nations Global Compact (2015). Impact: Transforming
Business, Changing the World. Geraadpleegd op https://www.
unglobalcompact.org/docs/publications/ImpactUNGlobalCompact2015.pdf
28. Vaes, S. & Huyse H. (2015). Private sector in development
cooperation. Mapping International Debates, Donor Policies, and Flemish
Development Cooperation.(https://lirias.kuleuven.be/
bitstream/123456789/506803/1/21-%20HIVA%20-%20Steunpunt%20PSD%20
onderzoek-APPROVEDFINAL%20-2.pdf)

238

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen23929. Piljic, D. & Stegeman, H. (2011). In 2030. Vier toekomstscenario’s voor

bedrijven. Geraadpleegd op https://economie.rabobank.com/
PageFiles/3444/IN2030-viertoekomstscenarios-201012.pdf
30. Business Social Compliance Initiative (BSCI) (2014) , How to
Communicate on Corporate Social Responsibility in the Supply Chain. A
Step-by-Step Approach. Geraadpleegd op www.fta-intl.org/sites/default/
files/communication_manual_brochure-a4-03.2015.pdf
31. Global CSR & BBI International. Mijn bedrijf en mensenrechten. Een
gids voor het MKB met betrekking tot mensenrechten. Geraadpleegd op
https://mvonederland.nl/system/files/media/human-rights-sme-guidefinal_nl.pdf
32. Nationaal Contactpunt in België voor de OESO-richtlijnen voor
multinationale ondernemingen (2017). Een vertrouwenswaardige KMO
verwerpt corruptie: waarom, hoe?. Geraadpleegd op http://economie.fgov.
be/nl/modules/publications/general/une_pme_de_confiance_rejette_la_corruption_pourquoi_comment_.jsp
33. Nationaal Contactpunt in België voor de OESO-richtlijnen voor
multinationale ondernemingen (2016). Anticorruptiegids voor Belgische
ondernemingen in het buitenland. Gids voor een betere naleving van deregelgeving over de bestrijding van corruptie van buitenlandse ambtenaren
in internationale zakelijke relaties. Geraadpleegd op http://economie.fgov.
be/nl/modules/publications/general/anticorruptiegids_voor_belgische_ondernemingen_in_het_buitenland.jsp
34. The Shift (z.j.). Brochure ‘Bedrijven en kinderrechten’. Geraadpleegd
op https://theshift.be/uploads/media/595a5f41b0578/Publicatie%20
CRBP-web%20NL.pdf
35. ICDO (2006). Referentiekader Maatschappelijk Verantwoord
Ondernemen. Geraadpleegd op http://www.duurzameontwikkeling.be/sites/default/files/document/files/federaal_actieplan_mvo_2006_nl_0.pdf
36. Verboven, H. (2018). Blauwdruk voor een duurzame bedrijfsstrategie.
Geraadpleegd op: https://etion.be/kennisbank/blauwdruk-voor-eenduurzame-bedrijfsstrategie

240

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen241Websites
1. De MVO Prestatieladder maakt het mogelijk om, geïnspireerd
door ISO 26000, een MVO management systeem te certificeren.
Geraadpleegd op http://www.mvoprestatieladder.nl/
2. Getting Started with the Sustainable Development Goals (2015).
Geraadpleegd op https://sdg.guide/
3. Lastig onderwerp: Materialiteit (2014). Geraadpleegd op www.
mvoplossingen.nl/lastig-onderwerp-materialiteit/
4. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Geraadpleegd op
https://www.flandersinvestmentandtrade.com/export/internationaal/
internationaliseren/maatschappelijk-verantwoord-ondernemen
5. MVO Vlaanderen—dossier Duurzaam Internationaal Ondernemen(2016). Geraadpleegd op https://www.mvovlaanderen.be/inspiratie/
dossier-duurzaam-internationaal-ondernemen
6. SDG Industry Matrix. Business sector specific examples andideas for corportate action (2015) Geraadpleegd op https://www.
unglobalcompact.org/library/3111
7. European Commission (2018). The KnowSDGs platform:
Interlinkages. Vizulatiation tool. Geraadpleegd op http://knowsdgs.jrc.ec.
europa.eu/interlinkages/tools?visualization=chord&edges=0
8. Sustainable Development Goals (z.j.) Geraadpleegd op www.
un.org/sustainabledevelopment/sustainable-development-goals/
9. Sustainable Development Solutions Network (2015). Getting
started with the SDGs. A Guide for Stakeholders. Geraadpleegd op http://
unsdsn.org/wp-content/uploads/2015/12/151211-getting-started-guide-FINALPDF-.pdf
10. Sustainable Development Solutions Network (SDSN). National andRegional Networks. Geraadpleegd op http://unsdsn.org/what-we-do/national-and-regional-networks
11. The European Business Network for Corporate Social
Responsibility. Geraadpleegd op https://www.csreurope.org/about-us

242

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen24312. United Nations Global Compact (2017). Making global goals, local
business. Geraadpleegd op https://www.unglobalcompact.org/library/4321.
13. United Nations Global Compact (z.j.) Geraadpleegd op https://www.unglobalcompact.org/
14. World Business Council for Sustainable Development.
Geraadpleegd op http://www.wbcsd.org/Overview/About-us
15. Corporate Social Responsibility (CSR) (z.j.). Geraadpleegd op
http://ec.europa.eu/growth/industry/corporate-social-responsibility_nl
16. MVO Nederland (z.j.). Geraadpleegd op https://mvonederland.nl/
17. MVO Nederland (z.j.). MVO Stakeholdermanagement. Stappenplan
stakeholdermanagement. Geraadpleegd op https://mvonederland.nl/
stappenplan-stakeholdermanagement#tab=pane-title-step-1
18. MVO Nederland (2017). Bedrijfsethiek. Omgaan met ethische
dilemma’s. Geraadpleegd op https://mvonederland.nl/bedrijfsethiek/omgaan-met-dilemma-s
19. MVO Vlaanderen. Duurzame keten. Geraadpleegd op https://www.
mvovlaanderen.be/thema/duurzame-keten
20. Encyclopaedia Britannica. Bottom of the pyramid (BoP).
Geraadpleegd op https://www.britannica.com/topic/Bottom-of-thePyramid
21. MVO Vlaanderen. Labels en certificering. Geraadpleegd op https://www.mvovlaanderen.be/thema/labels-en-certificering
22. MVO Nederland (2015). Communicatie en marketing. Greenwashing.
Geraadpleegd op https://mvonederland.nl/communicatie-en-marketing/greenwashing
23. MVO Nederland (2015). Transparantie. Duurzaamheidsverslaggeving.
Geraadpleegd op https://mvonederland.nl/transparantie/
duurzaamheidsverslag
24. MVO Nederland (2015). Factsheet. Mensenrechten – Een introductie.
Geraadpleegd op https://mvonederland.nl/sites/default/files/media/
Factsheet%20mensenrechten%20MVO%20Nederland.pdf
244

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen24525. MVO Nederland (2015). Mensenrechten en Internationale arbeid.
Geraadpleegd op https://mvonederland.nl/mensenrechten-eninternationale-arbeid/impact
26. Gids voor ondernemers. Vergunningen en toelatingen (z.j.)
Maatschappelijk verantwoord investeren (MVI). Geraadpleegd op https://www.business.belgium.be/nl/uw_bedrijf_beheren/duurzame_onderneming/maatschappelijk_verantwoord_investeren
27. MVO Vlaanderen (z.j.). Betrokken bij de maatschappij. Geraadpleegd
op https://www.mvovlaanderen.be/thema/betrokken-bij-de-maatschappij
28. MVO Vlaanderen (z.j.). Betrokken bij de buurt. Geraadpleegd op
https://www.mvovlaanderen.be/thema/betrokken-bij-de-buurt
29. MVO Nederland (2017). Maatschappelijk betrokken ondernemen.
Geraadpleegd op https://mvonederland.nl/maatschappelijk-betrokkenondernemen/wat-is-mbo
30. MVO Vlaanderen (z.j.). Investeren en beleggen. Geraadpleegd op
https://www.mvovlaanderen.be/thema/investeren-en-beleggen
31. MVO Nederland (2015). ISO 26000. Geraadpleegd op https://
mvonederland.nl/iso-26000/wat-is-iso-26000
32. MVO Vlaanderen (z.j.). United Nations Global Compact.
Geraadpleegd op https://www.mvovlaanderen.be/fiche/united-nationsglobal-compact
33. MVO Nederland (2015). Base of the Pyramid. Geraadpleegd op
https://mvonederland.nl/dossier/base-pyramid
34. MVO Nederland (2015). Armoede. Geraadpleegd op https://
mvonederland.nl/dossier/de-handelsketen
35. UNRIC (z.j.). SDG 17 – Versterk de implementatiemiddelen enrevitaliseer het wereldwijd partnerschap voor duurzame ontwikkeling.
Geraadpleegd op http://www.unric.org/nl/sdg-17
36. United Nations Global Compact (z.j.). Poverty. Geraadpleegd op
https://www.unglobalcompact.org/what-is-gc/our-work/social/poverty
246

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen24737. Department of Economic and Social Affairs (z.j.). Addis Ababa

Action Agenda of the Third International Conference on Financing forDevelopment. Geraadpleegd op http://www.un.org/esa/ffd/publications/aaaa-outcome.html
38. Business Benchmark on Farm Animal Welfare (z.j.) The Business
Benchmark on Farm Animal Welfare is the leading global measure ofcompany performance on farm animal welfare. Geraadpleegd op: https://www.bbfaw.com/about-us/
39. MVO Nederland (2015). Duurzaam belastingbeleid. Geraadpleegd op:
https://mvonederland.nl/eerlijk-zaken-doen/duurzaam-belastingbeleid
40. Stakeholder Management Award. Geraadpleegd op: http://www.
stakeholdermanagementaward.nl/
41. Belgium.be (z.j.) Kinderrechten. Geraadpleegd op: https://www.
belgium.be/nl/familie/kinderen/kinderrechten
42. Innovatiecentrum. (z.j.) Tri-Vizor. Carpoolen van vrachtwagens.
Geraadpleegd op http://www.innovatiecentrum.be/cases/tri-vizor.html
43. Buro KleurKracht (z.j.) Intercultureel dialoog. Geraadpleegd op:
http://intercultureeldialoog.nl/intercultureel-dialoog/
44. MVO Nederland (z.j.). Milieu. Geraadpleegd op: https://
mvonederland.nl/milieu/aan-de-slag
45. Belgium.be (z.j.). Bewust consumeren. Geraadpleegd op: https://www.belgium.be/nl/leefmilieu/duurzaam_consumeren/bewust_consumeren

248

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

249

250

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

251

252

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

253

254

Verduurzamen van internationaal ondernemen

Leidraad voor internationaal ondernemen

255

256

Verduurzamen van internationaal ondernemen