ຄູູ່ມືຄູ
ວິຊານິເວດສຸຂະສຶກສາ
ຮຽບຮຽງ ແລະ ກວດແກ້ໂດຍ:ຮສ.ປອ. ໄຫງວ ແກ ້ວສະດາ

ຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊປທ. ວັນນະສຸ ກ ບົວສັງທອງ

ຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊປທ. ເພັດນ ້ອຍ ນະວະມາລຍ໌ັ ໄຊ
ປທ. ວັນທະລາ ສຸ ວນ

ປອ. ເກດສະໜາ ກັນຍາສານ
ຊອ.ປທ. ພູ ເງ ິນ ແສງຂັນຄໍາ
ຊອ.ປທ. ສຸ ກນາລີ ທຸມມາ

ອຈ.ປທ. ສາຍຄໍາ ພົມມະທັດ
ປຕ. ຈິດປະເສີດ ຜາພູ ເງ ິນ
ອຈ.ປທ. ບຸ ນທ່ຽງ ຈວງເທວີ

ອຈ.ປທ. ຈິດຕະພອນ ຄອນພະຈິດ
ປຕ. ເກດສະໜາ ວົງຫາຈັກ
ປຕ. ສີວໄິ ລ ໄຕລິນ

ປຕ. ແສງດາວອນ ກົງທະວົງ

ຊອ.ປຕ. ຄໍາເພັດ ພົມມະສອນ
ປຕ. ບຸ ນຫວາດ ແສນສີ

ປຕ. ສົມສັກ ຄໍາໃບອ່ອນ

ປທ. ເພັດສະໝອນ ດວງສີລ ິ
ຊອ.ປຕ. ໄມເພັດ ຈັນທະວົງ
ປທ. ສິນສະໄໝ ຄໍາສີ

ອຈ.ປທ. ອໍາພອນ ວິໄລຄໍາປານ

ຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊວິທະຍາໄລຄູຫຼວງພະບາງ
ວິທະຍາໄລຄູຫຼວງພະບາງ

ວິທະຍາໄລຄູສະຫວັນນະເຂດ
ວິທະຍາໄລຄູສະຫວັນນະເຂດ
ວິທະຍາໄລຄູສະຫວັນນະເຂດ
ວິທະຍາໄລຄູປາກເຊ
ວິທະຍາໄລຄູປາກເຊ
ວິທະຍາໄລຄູປາກເຊ

ວິທະຍາໄລຄູສາລະວັນ
ວິທະຍາໄລຄູຄງັ ໄຂວິທະຍາໄລຄູດງົ ຄໍາຊ້າງ
້ວິທະຍາໄລຄູຫຼວງນໍາທາ

ປຕ. ລັດດາວັນ ທະນູມາ
ວິທະຍາໄລຄູບາ້ ນເກິນ
Prof. Takashi ASAKURA (Ph.D)
Tokyo Gakugei University, Japan
Assoc.Prof. Sachi TOMOKAWA (Ph.D) Shinshu University, Japanກວດແກ້ພາສາລາວໂດຍ:ຮສ.ປອ. ໄຫງວ ແກ ້ວສະດາ

ຈັດໜ້າ ແລະ ເຂົ້າເຫັົ້ມໂດຍ: ປທ. ວັນນະສຸ ກ ບົວສັງທອງ
ຜູ້ປະສານງານຫັກ:ຮສ.ປອ. ໄຫງວ ແກ ້ວສະດາ
Mr. Kazumasa UEDA JICA* volunteer for Lao PDRອອກແບບໜ້າປກໂດຍ:Yuka ISHIHARA
JICA volunteer for Philippines
Emi YOSHIDAJICA volunteer for Philippines*JICA: Japan International Cooperation Agencyຄະນະຮັບຜິດຊອບຈາກຍປີ່ ຸູ່ນ: Mr. Kazumasa UEDA JICA volunteer for Lao PDR
Sora IWAIJICA volunteer for Lao PDR
Mami ONO
JICA volunteer for Lao PDR
Shiho SANOJICA volunteer for Lao PDRຄານາ້ ່ ມືຄູເຫຼມນີ້ ຖກ້່ ອເປັ ນບ່ອນອີງສໍາລັບຄູ ໃນການເອົາໄປນໍາໃຊ້ໃນການຮຽນ-ການສອນັ ້ ໄດ້ື ສ້າງຂຶນມາເພືປຶ ມຄູ້້ີ ້ ສງັ ລວມເອົາເນືອໃນ,ີ ອນ ແລະ ກິດຈະ
ເປັນຕົນແມ່
ນໃນສະຖາບັນສ້າງຄູໃນຂອບເຂດທົ່ວປະເທດ. ໃນຄູ່ ມືຄູນໄດ້
ວິທສ້ ເຖິງັ ສະນະຫຼາກຫຼາຍ ເພື່ອຊ່ວຍໃຫ້ຄູສາມາດຈັດກິດຈະກໍາຕ່ າງໆໄດ້ຕາມຄວາມເໝາະສົມຍິ່ງຂຶນ.
ກໍາທີ່ກ່ ຽວຂ້ອງທີ່ມີລກີ ອນ ແລະ ກິດຈະກໍາທີ່ຫຼາກຫຼາຍ
ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ການສອນມີປະສິດທິພາບຫຼາຍຂຶນ້ ຄູຕອ້ ງໄດ້ຊອກຫາວິທສ
ທີ່ມີຄວາມສອດຄ່ອງກັບສະພາບຕາມຄວາມເປັ ນຈິງຂອງທ້ອງຖິ່ນຕົນອີກຕື່ມເຊັ່ນ: ການເຮັດກະສິກາໍ ທີ່ໃຊ້ສານເຄມີຫຼາຍ,ັ ໄພພິບດັ ຕ່ າງໆ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ນກັ ນັກສຶກສາສາມາດ
ການສ້າງໂຮງງານອຸ ດສາຫະກໍາໃກ ້ເຂດຊຸມຊົນ ແລະ ການຮັບມືກບ້ ່ ມ. ນອກຈາກການຈັດ-ການຮຽນການສອນທີ່ຍົກບັນຫາທີ່ຕິດພັນກັບຊີວດ
້ິ ຕົວຈິງ
ເຂົາໃຈບັ
ນຫາໄດ້ຢ່າງເລິກເຊິ່ງຂຶນຕື້ ດ ແລະ ຈັດຕັງປະຕິ
້ັ ດ້ວຍຕົວເອງໃຫ້ຫຼາຍເທົ່າທີ່ຈະເປັ ນໄປແລ້ວ ນັກສຶກສາຄວນມີສ່ວນຮ່ວມໃນການໃນການຄົນຄິ
ບດັ ສະ ນະຄະຕິທ່ ດີີ ຕ່ ການພັ
ໍໄດ້ ເພື່ອເປັ ນການເສີມສ້າງຄວາມຮູ ,້ ທັກສະ ແລະ ການມີທດ
ດທະນາຕໍ່ໄປ.

ສາລະບານ
ພາກທ I: ຄວາມເປັນມາຂອງວິຊານິເວດສຸຂະສຶກສາ

1

ບດທ 1: ແນວຄວາມຄິດຂອງວິຊານິເວດສຸ ຂະສຶກສາ ແລະ ລະບົບນິເວດກັບສຸ ຂະພາບມະນຸດ

1ພາກທ II: ສິີ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ

4

ບດທ 2: ນໍາ້ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ

4

ບດທ 3: ລະບົບນິເວດກັບບັນດາພະຍາດທີ່ເກີດຈາກນໍາ້ ແລະ ອາຫານ

9

ບດທ 4: ລະບົບນິເວດກັບການລະບາດພະຍາດຢູ່ ທ້ອງຖິ່ນ

13

ບດທ 5: ມົນລະພິດ, ພະຍາດທາງດິນ ແລະ ສຸ ຂະພາບມະນຸດ

18

້ ອ້ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດິ ານຈັດການຂີເຫຍື
ບດທ 6: ການບໍລຫ

23

ບດທ 7: ການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ

28ພາກທ III: ສຸຂະພາບຂອງເດັກ ແລະ ໄວໜຸູ່ມ

32

ບດທ 8: ບົດບາດຍິງ-ຊາຍ

32

ບດທ 9: ການວາງແຜນຄອບຄົວ, ການລ້ຽງດູເດັກນ ້ອຍ ແລະ ສິດທິເດັກ

36

້ບດທ 10: ສຸ ຂະພາບຜົງປາກ

40

ບດທ 11: ການສຶກສາທາງໂພຊະນາການ

43ິ ທີ່ກ່ ຽວກັບການເກີດພະຍາດ
ບດທ 12: ຮູ ບແບບການດໍາລົງຊີວດ

48

ບດທ 13: ສິ່ງເສບຕິດ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ

55

ບດທ 14: ພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນ

60້ ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພ
ບດທ 15: ຄວາມຮູ ກ65

ັ ແລະ ການໃຫ້ຄວາມຮູ ກ້ ່ ຽວກັບການປ້ອງກັນໄພພິບດ
ັ
ບດທ 16: ໄພພິບດ

71

ບດທ 17: ຜົນກະທົບຈາກສະພາບແວດລ້ອມທາງຈິດຕະສັງຄົມ ແລະ ສຸ ຂະພາບຈິດ

75

ພາກທ I: ຄວາມເປັນມາຂອງວິຊານິເວດສຸຂະສຶກສາ
ບດທ 1ແນວຄວາມຄິດຂອງວິຊານິເວດສຸຂະສຶກສາ ແລະ ລະບບນິເວດ
ກັບສຸຂະພາບມະນຸດ
ເວລາໃຊ້ສອນ: 2 ຊີ່ວໂມງ
1. ເປົ້າໝາຍຂອງບດສອນ້້ັ ສຶກສາຮຽນຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈກ່
ບົດຮຽນນີສອນໃຫ້
ນກຽວກັບການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ທີ່ເປັ ນ້ ທິ ປີ ົ ກປັ ກຮັກສາ ແລະສາເຫດໃຫ້ລະບົບນິເວດປ່ຽນແປງ ເຊິ່ງສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ, ພ້ອມທັງຮູ ວແກ ້ໄຂບັນຫາໃນລະບົບນິເວດ.
2. ເນືົ້ອໃນສາຄັນທີ່ຈະສອນ້ ຫວ້ ່ ສໍາຄັນທີ່ຈະສອນມີດ່ ງນີົ ຂໍທີ
ັ :້ບົດຮຽນບົດນີມີ້້ັ ໃນບັນ ດາປະເທດກໍາລັງພັດ ທະນາ ແມ່ ນປະເຊີນກັບ
1) ບັນຫາການເພີ່ມຂຶນຂອງເຊື
ອພະຍາດ:ປັ ດຈຸບ ນ້້ບັນ ຫາການເພີ່ມຂຶນຂອງເຊື
ອພະຍາດຕິດ ແປດເຊັ່ນ: ພະຍາດມາລາເຣຍ, ປອດແຫ້ງ, ໄຂ້ເລຶອ ດອອກແລະ ຖອກ ທ້ອງ. ພະຍາດບໍ່ ຕິດແປດຮ້າຍແຮງເຊັ່ນ: ພະຍາດຫົວໃຈວາຍ, ມະເຮັງ, ເບົາຫວານ ແລະພະຍາດຕຸ ້ຍ.

ີ ານໜຶ່ງທີ່ມີແນວ
2) ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄຸ ນລັກສະນະຂອງນິເວດສຸ ຂະສຶກສາ: ນິເວດສຸ ຂະສຶກສາ ແມ່ ນວິທກ້ິ , ລະບົບ
ຄວາມຄິດ ໃຫ້ເຂົາໃຈໃນການພົ
ວພັນເຊິ່ງກັນ ແລະ ກັນຂອງການພັດທະນາ, ການດໍ າລົງຊີວດ
ນິເວດ, ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸ ດ . ຄຸ ນ ລັກ ສະນະທີ່ສໍ າ ຄັນ ຂອງນິເວດສຸ ຂະສຶກ ສາ ປະກອບມີ 6ລັກສະນະ.

ິ ່ ມີຊວີ ດິ ທຸກຢ່າງເຊັ່ນ:3) ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມສໍາຄັນຂອງລະບົບນິເວດ: ລະບົບນິເວດແມ່ ນລວມມີສ່ ງທີີ ດິ ອື່ນໆ ແລະ ບັນດາສິ່ງແວດລ້ອມທີ່ບໍ່ມີຊວີ ດິ ທີ່ມີການພົວພັນເຊິ່ງກັນ ແລະມະນຸດ, ພືດ, ສັດ, ສິ່ງມີຊວ
້້ ງປະກອບທີ່ສໍ າຄັນ ແລະ ຈໍາເປັ ນ ພືນຖານສໍີ ດິ ມີຢ່ ູ 5 ປະການຄື: ຕາເວັນ,ກັນ.ໃນນັນອົ
າລັບສິ່ງທີ່ມີຊວ
ອາກາດ, ນໍາ,້ ອາຫານ ແລະ ອູ ນຫະພູ ມ4) ສາເຫດ ແລະ ຜົນກະທົບຈາກການປ່ ຽນແປງຂອງລະບົບນິເວດ: ການປ່ຽນແປງລະບົບນິເວດເກີດມາ້ີ ານຈາກທໍ າມະຊາດ ແລະ ການເພີ່ມຂຶນຂອງປະຊາກອນແລະ ການພັດທະນາເສດຖະກິດໄດ້ເຮັດໃຫ້ມ ກປ່ຽນແປງລະບົບນິເວດ. ການປ່ຽນແປງລະບົບນິເວດ ຈະສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດໂດຍທາງກົງແລະ ທາງອ້ອມ.

້ີ ົ ກປັ ກ ຮັກ ສາ ແລະ ແກໄ້ ຂບັນຫາລະບົບນິເວດ: ປະຊາຊົນທຸ ກຄົນຕ ອ້ ງເປັ ນເຈົາການປົ
5) ວິທປກປັ ກຮັກສາ
ສະພາບແວດລ້ອມອ້ອມຂ້າງໃຫ້ສະອາດງາມຕາ ແລະ ລັດຖະບານຄວນກໍານົດມາດຕະການປ້ອງກັນ, ຄວບ້ ່ ລະເມີ
ີຄຸ ມ ແລະ ຈໍາກັດ ຜູ ທດທໍາລາຍລະບົບນິເວດ.

13. ຈຸດປະສງ
3.1. ດ້ານຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈ
້້ ຽນມີຄວາມຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈກ່
ເພື່ອໃຫ້ຜູຮ
ຽວກັບຄວາມໝາຍຄວາມສໍາຄັນຂອງການພົວພັນລະຫວ່າງການ
ິ , ລະບົບນິເວດ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ, ຄຸ ນລັກສະນະຂອງນິເວດສຸ ຂະສຶກສາພ້ອມ
ພັດທະ ນາ, ການດໍາລົງຊີວດີ ົກປັກຮັກສາ ແລະ ແກ ້ໄຂບັນຫາລະບົບນິເວດ.
ທັງຮູ ້ວິທປ
3.2. ດ້ານທັດສະນະຄະຕິ
ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາ:ຮັບຮູ ້ຄວາມສໍາຄັນຂອງສະພາບແວດລ້ອມ ແລະ ລະບົບນິເວດຕໍ່ກັບສຸ ຂະພາບ

ເອົາໃຈໃສ່ໃນການປົ ກປັ ກຮັກສາ ແລະ ເປັ ນມິດກັບລະບົບນິເວດ

3.3. ດ້ານທັກສະັ ສຶກ ສາ ສາມາດອະທິບ າຍຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມສໍ າຄັນ ຂອງການພົວ ພັນ ລະຫວ່ າງການ ເພື່ອໃຫ້ນ ກິ , ລະບົບນິເວດ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ, ວິທປີ ົ ກປັ ກຮັກສາ ແລະ ແກ ້ໄຂບັນຫາ
ພັດທະນາ, ການດໍາລົງຊີວດ້ ່ ໄດ້ີ ຮຽນມາໄປໃຊ້ສອນ ແລະ ເຜີຍແຜ່ໃຫ້ຊຸມຊົນ.
ລະບົບນິເວດ ພ້ອມທັງສາມາດນໍາເອົາຄວາມຮູ ທ
4. ກິດຈະກາການຮຽນ-ການສອນກິດ ຈະກ າ 1: ສ ນທະນາຖາມ-ຕອບຄ າຖາມ ກ່ຽ ວກັບ ບັນ ຫາການເພ ີ່ມ ຂຶ ົ້ນ ຂອງເຊື ົ້ອ ພະຍາດ
(ເວລາ 25 ນາທ)ັ ໃຫ້ນກັ ສຶກສາສັງເກດ
ຄູນໍາໃຊ້ຮູບພາບ: ສັງຄົມ, ບ້ານ, ເຮືອນ, ການໄປມາຂົນສົ່ງໃນອາດີດ ແລະ ໃນປັ ດຈຸບນ້້ ດ ແລະ ສົນທະນາລວມໝູ່ ໃນຫ້ອງກ່ ຽວກັບບັນຫາການເພີ່ມທະວີຂອງເຊືອພະຍາດ
ເບິ່ງ ແລ້ວຄົນຄິ
ແລ້ວ້ າຖາມເພື່ອໃຫ້ນກັ ສຶກສາຕອບ
ຕັງຄໍ

ຄາຖາມ

້ ຫຍັງແດ່ທີ່ສະແດງເຖິງການປ່ຽນແປງ?
1) ໃນ 2 ຮູ ບພາບນີມີັ ການພັດທະນາປະເທດຊາດມີຂດີໍ ້ ແລະ ສິ່ງທ້າທາຍຫຍັງແດ່ຕໍ່ມະນຸດ ແລະ ລະບົບນິເວດ?
2) ໃນປັ ດຈຸບນ
ັ ກິດຈະກໍາຄືນ
ຄູສະຫຼູບຜົນການປະຕິບດກິດ ຈະກາ 2: ແບູ່ງກຸູ່ມ ສ ນທະນາກກ່ຽວກັບການພວພັ ນລະຫວ່າງການພັດ ທະນາ, ການດ າລ ງຊວິດ, ລະບບນິເວດ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ (ເວລາ 50 ນາທ)ຈັດນັກສຶກສາເປັ ນກຸ່ ມຕາມຄວາມເໝາະສົມ ເພື່ອສົນທະນາກ່ ຽວກັບວົງຈອນການພົວພັນຂອງການພັດທະນາ

ິ , ລະບົບນິເວດ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸ ດ (ຄູອາດຍົກເອົາບັນຫາໃດໜຶ່ງທີ່ມີໃນທ້ອງຖິ່ນ
ການດໍາລົງຊີວດ
ຂອງຕົນເອງ)ັ ສຶກສາເບິ່ງວີດໂີ ອ “ການເຮັດສວນກ ້ວຍຢູ່ ແຂວງບໍ່ແກ ້ວ ຈາກການສໍາປະທານຂອງຈີນ” (ສໍາລັບວີດໂີ ອຄູໃຫ້ນກແມ່ ນມີພ ້ອມໃນແຜ່ນ CD ຄັດຕິດມາ)້ັ ສຶກສາສ້າງແຜນວາດຊ່ວຍຈື່ໃສ່ ເຈຍ້ ແຜ່ນໃຫຍ່ ກ່ ຽວກັບຜົນກະທົບຂອງທຸ ລະກິດສວນ
ຫຼງັ ຈາກນັນໃຫ້
ນກກ ້ວຍຈີນ ແລະ ໃຫ້ຕາງໜ້າກຸ່ ມອອກລາຍງານ (ຖ້າບໍ່ມີເຈ ້ຍແຜ່ນໃຫຍ່ ກໍໃຫ້ແຕ ້ມໃສ່ກະດານ)ິ , ລະບົບນິເວດ ແລະຄູສະຫຼຸ ບບົດຮຽນ ໂດຍໃຊ້ວງົ ຈອນການພົວພັນຂອງການພັດທະນາ, ການດໍາລົງຊີວດສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ. ພ້ອມອະທິບາຍ 6 ຄຸ ນລັກສະນະຂອງນິເວດສຸ ຂະສຶກສາ
2ກິດຈະກາ 3: ສນທະນາກ່ຽວກັບລະບບນິເວດ (ເວລາ 20 ນາທ)້ ດ ແລະ ຕອບັ ້ າຖາມເພື່ອໃຫ້ນກັ ສຶກສາຄົນຄິ ຄູຕງຄໍຄາຖາມ້ິ ວິດມີຫຍັງແດ່?
1) ລະບົບນິເວດແມ່ ນຫຍັງ? ປັ ດໄຈທີ່ຈໍາເປັ ນ ແລະ ສໍາຄັນພືນຖານສໍ
າລັບສິ່ງທີ່ມີຊດ
2) ແມ່ ນຫຍັງແດ່ທີ່ເປັນສາເຫດເຮັດໃຫ້ລະບົບນິເວດປ່ຽນແປງ?

ົ ນກະທົບແນວໃດຕໍ່ສຸ ຂະພາບຂອງຄົນເຮົາ ແລະ ພວກເຮົາຈະມີວທິ ປີ ົກ3) ການປ່ຽນແປງລະບົບນິເວດໄດ້ສ່ ງຜົປັກຮັກສາລະບົບນິເວດແນວໃດ?
 ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາສະຫຼຸບຄືນ
5. ສືີ່ການສອນທີ່ຕອ້ງການ
້ ປຶ ມແບບຮຽນແລະ ຄູ່ ມືຄູ ວິຊານິເວດສຸ ຂະສຶກສາັຮູ ບພາບ 2: ແບບແຜນສັງຄົມ ແລະພັດທະນາໃນອາດີດ ແລະ ໃນປັ ດຈຸບນ

ເບິ່ງວີດໂີ ອ “ການເຮັດສວນກ ້ວຍຢູ່ ແຂວງບໍ່ແກ ້ວ”ິ , ລະບົບນິເວດ ແລະ ສຸ ຂະພາບຮູ ບພາບ: ວົງຈອນການພົວພັນລະຫວ່າງການພັດທະນາ, ການດໍາລົງຊີວດ
ຂອງມະນຸດ

ເຈ ້ຍແຜ່ນໃຫຍ່ ແລະ ເຝິ ດ

6. ສະຫຼຸບບດສອນັ ສຶກ ສາ ຍົກ ຕົວຢ່າງວົງຈອນການພົວພັນລະຫວ່າງ
ຄູນໍາພານັກ ສຶກ ສາສະຫຼຸ ບບົດຮຽນຮ່ວມກັນໂດຍໃຫ້ນກ
ິ , ລະບົບນິເວດ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ
ການພັດທະນາ, ການດໍາລົງຊີວດ
7. ປະເມນການສອນັ ກິດຈະກໍາ ສັງເກດການມີສ່ວນຮ່ວມໃນການປະຕິບດ ສັງເກດການຕອບຄໍາຖາມ ແລະຄໍາອະທິບາຍຂອງນັກສຶກສາັ ການພັດທະນາປະເທດຊາດມີຂດີໍ ້ ແລະສິ່ງທ້າທາຍຫຍັງແດ່?
1) ໃນປັ ດຈຸບນ

້ິ ວິດມີຫຍັງແດ່?
2) ລະບົບນິເວດແມ່ ນຫຍັງ? ປັ ດໄຈທີ່ຈໍາເປັ ນ ແລະ ສໍາຄັນພືນຖານສໍ
າລັບສິ່ງທີ່ມີຊດ
3) ສາເຫດເຮັດໃຫ້ລະບົບນິເວດປ່ຽນແປງມີຫຍັງແດ່?
ົ ນກະທົບແນວໃດຕໍ່ສຸ ຂະພາບຂອງຄົນເຮົາ ແລະ ພວກເຮົາຈະມີວທິ ປີ ົກ4) ການປ່ຽນແປງລະບົບນິເວດໄດ້ສ່ ງຜົປັກຮັກສາລະບົບນິເວດແນວໃດ?

3ພາກທ II: ສິງີ່ ແວດລ້ອມ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ
ບດທ 2ນົ້າ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ
ເວລາໃຊ້ສອນ: 3 ຊີ່ວໂມງ
1. ເປົ້າໜາຍຂອງບດສອນ້້ ່ ກັບຊີວດິ ຂອງມະນຸ ດ ພາຍໃຕ້ກ ານນັກ ສຶກ ສາຈະໄດ້ຮຽນຮູ ້ ແລະເຂົາໃຈກ່
ຽວກັບຄວາມສໍາຄັນຂອງນໍາຕໍ້ ການນໍ າ ໃຊ້ນໍ າທີ້ ່ ສະອາດໃຫ້ເກີດພັດ ທະນາດ້ານເສດຖະກິດ -ສັງຄົມ , ສາເຫດທີ່ກໍ່ ໃຫ້ເກີດ ມົນ ລະພິດ ທາງນໍ າ,້ປະໂຫຍດສູງສຸ ດ. ພ້ອມທັງສ້າງຈິດສໍານຶກໃຫ້ແກ່ ນັກສຶກສາໃນການປົ ກປັ ກຮັກສາແຫຼ່ ງນໍາໃຫ້ສະອາດຕະຫຼ
ອດໄປ.
2. ເນືົ້ອໃນສາຄັນທີ່ຈະສອນ້້່ ສໍາຄັນດັ່ງນີ:້ໃນບົດຮຽນນີປະກອບດ້ວຍເນື
ອໃນທີ້ ນໍາເປັ້ ນສິ່ງທີ່ສໍາຄັນ ແລະ ຈໍາເປັ ນໃນການດໍາລົງຊິວດິ ຂອງມະນຸດ, ເປັ ນສ່ວນ
1) ຄວາມສໍາຄັນຂອງນໍາ:ັ ໃນຮ່າງກາຍ.
ປະກອບຫຼກ້ ນໍາແມ່້ ນສິ່ງທີ່ຈໍາເປັ ນຕໍ່ການດໍາລົງຊີວດິ ປະຈໍາວັນຂອງມະນຸດ,2) ການໃຊ້ນໍາ້ ແລະ ວົງຈອນໝູນວຽນຂອງນໍາ:້ ຊັນບັ້ ່ າວົງ
້້ ນຍາກາດແລ້ວກາຍເປັ ນຝົ ນຕົກລົງສູ່ ໜ້າໂລກຄືນເຮົາເອີນວ
ນໍາໃນໂລກມີ
ການລະເຫີຍອາຍຂຶນສູ່
້ຈອນນໍາໃນລະບົ
ບນິເວດ.
້ ນເກີດມາຈາກພຶດຕິກາໍ ຂອງມະນຸດ,3) ມົນລະພິດທາງນໍາ້ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ: ມົນລະພິດທາງນໍາແມ່ໍ ້ ່ ບໍ່ສະອາດກໍ່ຈະນໍາທາດພິດ ແລະ ແບັກທີເຣຍມາສູ່ ຮ່າງກາຍຂອງມະນຸດ.
ຖ້າຫາກວ່າຄົນເຮົາຊົມໃຊ້ນາທີ້້ ່ ໃນໂລກ ແລະ ໃນ ສປປ ລາວ: ນໍາເປື້ ອນຈາກໂຮງງານ,້ ່ ທາດໃນ
4) ບັນຫາມົນລະພິດທາງນໍາຢູ
ການຂຸ ດຄົນແຮ
້ດິນທີ່ຂາດການຄວບຄຸ ມ,ນໍາຈາກການໃຊ້
ໃນເຮືອນ ແລະ ການຊັກລ້າງທີ່ບໍ່ມີການລະມັດລະວັງ ແລະ ອື່ນໆ.

້້ ານົດ, ກົດລະບຽບ, ກົດໝາຍັ ຕາມຂໍກໍ
5) ການປ້ອງກັນມົນລະພິດທາງນໍາໃນໂລກແລະ ສປປ ລາວ: ປະຕິບດ
້ກ່ ຽວກັບການຄວບຄຸ ມ ແລະ ການປ້ອງກັນມົນລະພິດທາງນໍາ.
3. ຈຸດປະສງ
3.1. ດ້ານຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈ
ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາ:້້ ່ ຮ່າງກາຍຂອງມະນຸດ ມີຄວາມຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈເຖິ
ງຜົນປະໂຫຍດ, ຄວາມສໍາຄັນຂອງນໍາຕໍ ສາມາດບອກສາເຫດທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດມົນລະພິດທາງນໍາ້້ ່ ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດັ ຫາມົນລະພິດທາງນໍາທີ ຮຽນຮູ ບ້ ນ້ ເຂົາໃຈວິທໃີ ນການປ້ອງກັນມົນລະພິດທາງນໍາ້ົ ໃຊ້ນາໃຫ້ເກີ
ໍ້ ຮູ ຊ້ ມດປະໂຫຍດສູງສຸ ດ4

3.2. ດ້ານທັດສະນະຄະຕິ
ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາ:້ ໃນທ້ອງຖິ່ນຂອງຕົນເອງ ປົກປັກຮັກສາ ແລະ ຫວງແຫນແຫຼ່ ງນໍາໃຊ້ ຮູ ຄ້ ຸ ນຄ່າຂອງຊັບພະຍາກອນນໍາ້

3.3. ດ້ານທັກສະ
ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາ: ສາມາດອະທິບາຍຄວາມສໍາຄັນຂອງນໍາ້ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດໃຫ້ຊຸມຊົນໃນທ້ອງຖິ່ນຂອງຕົນັ ວິທກີ ານນໍາໃຊ້ນາຢໍ ້ ່ າງຖືກຕອ້ ງຕາມຄວາມຕ້ອງການ ປະຕິບດີ ອ້ ງກັນ ແລະ ແກ ້ໄຂມົນລະພິດທາງນໍາ້ ສາມາດອະທິບາຍວິທປ
4. ກິດຈະກາ
ກິດຈະກາ 1: ນັກສຶກສາລາຍງານຜນການໄປສັງເກດແຫີ່ງນົ້າໃນທ້ອງຖິີ່ນ (ເວລາ 40 ນາທ)້ ນໄປຕິດໃສ່ຕາມຈຸດທີ່ຄູກາໍ ນົດໃຫ້ ນັກສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມເອົາຂໍມູ ນັກສຶກສາແຕ່ລະຄົນຈະໄດ້ໄປຢືນຢູ່ ຂ້າງຄໍາຕອບໃນກຸ່ ມຂອງຕົນເອງ ນັກສຶກສາຕາງໜ້າກຸ່ ມລາຍງານ ນັກສຶກສາແຕ່ລະຄົນຍ່ າງເລາະອ່ານເບິ່ງກຸ່ ມອື່ນ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາຮ່ວມກັນສະຫຼຸບແລກປ່ຽນບົດຮຽນ

ກິດຈະກາ 2: ສນທະນາຖາມ-ຕອບ (ເວລາ 50 ນາທ)ຄາຖາມ້ ຄວາມສໍາຄັນ ແລະ ຈໍາເປັນຄືແນວໃດ?
1) ນໍາມີ້ ຄວາມສໍາຄັນຕໍ່ຄົນ, ສັດ ແລະ ພຶດແນວໃດ?
2) ນໍາມີໍ ້ າຍປານໃດ?
3) ໃນຮ່າງກາຍຂອງມະນຸດໃນແຕ່ລະໄວມີນາຫຼໍ ້ ່ ຫຼາຍປານໃດ?
4) ອະໄວຍະວະ ຫຼ ື ແພຈຸລງັ ໃນຮ່າງກາຍຂອງມະນຸດມີນາຢູ
້ັ ໆຂອງນໍາໃນຮ່ າງກາຍມະນຸດມີແນວໃດແດ່?
5) ໜ້າທີ່ຫຼກ້ າຍປານໃດຕໍ່ 1 ມື?້6) ພວກເຮົາດື່ມນໍາຫຼ ສົນທະນາບັນຫາທີ່ຄູສະເໜີມາ້ ດແລ້ວຕອບຄໍາຖາມ ຮ່ວມກັນຄົນຄິ

້ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາພ້ອມກັນແລກປ່ຽນບົດຮຽນຄືນອີງໃສ່ເນືອໃນບົດຮຽນ້ ່ ຄູສະເໜີມາ ສົນທະນາຕາມແຕ່ລະຫົວຂໍທີ້ ດແລ້ວຕອບຄໍາຖາມແຕ່ ຂໍທີ້ ່ (1- 6)
 ຮ່ວມກັນຄົນຄິ

້ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາພ້ອມກັນແລກປ່ຽນບົດຮຽນຄືນອີງໃສ່ເນືອໃນບົ
ດຮຽນ

5ກິດຈະກາ 3: ແຕ້ມແຜນວາດການ (ເວລາ 50 ນາທ)ັ ນກຸ່ ມຕາມຄວາມເໝາະສົມ, ມອບຄວາມຮັບຜິດຊອບໃຫ້ສະມາຊິກໃນກຸ່ ມ, ຢາຍ ແບ່ງນັກສຶກສາໃຫ້ນ່ ງເປັເຈ ້ຍຂາວແຜ່ນໃຫຍ່ , ບິກເຝິ ດໃຫ້ແຕ່ ລະກຸ່ ມ້ ທີ່ກ່ ຽວຂ້ອງກັບການໃຊ້ນໍາໃນ
້ັ ສຶກສາແຕ້ມແຜນວາດແນວຄວາມຄິດວົງຈອນການໃຊ້ນໍາ, ແນະນໍາໃຫ້ນກ
້ົ ກະທົບຕໍ່ສຸ ຂະພາບ ແລະ ການດໍາລົງຊີວດິ ຂອງຄົນເຮົາ ໂດຍໃຫ້ມເີ ນືອສະພາບແວດລ້ອມຕ່າງໆ ທີ່ມີຜນ້ ່ ງຕໍ່ໄປນີ:້ໃນກວມເອົາ 4 ຂໍດັ1) ການນໍາໃຊ້ນາໍ ້ ແລະ ວົງຈອນຂອງນໍາ້

2) ສາເຫດພາໃຫ້ເກີດມົນລະພິດທາງນໍາ້
3) ຜົນກະທົບມົນລະພິດທາງນໍາ້

4) ແນວທາງໃນການປ້ອງກັນມົນລະພິດທາງນໍາ້ິ ຕາມແຕ່ລະກຸ່ ມ ພ້ອມຊ່ວຍແນະນໍາ ຄູຕດ

້ ຄູໃຫ້ນັກສຶກສາເອົາແຜນວາດແນວຄວາມຄິດຂອງກຸ່ ມຂຶນໄປຕິ
ດໃສ່ກະດານ ຫຼ ື ຝາຫ້ອງຮຽນ້ ່ ານພ້ອມທັງອະທິບາຍ ຄູສະເໜີໃຫ້ຕາງໜ້າກຸ່ ມຂຶນອ ຄູໃຫ້ນັກສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມຜັດປ່ຽນກັນອ່ານແບບຂອງກຸ່ ມອື່ນ
ໍ້ິ ປະຈໍາວັນ ຄູອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມ “ແນວທາງການນໍາໃຊ້ນາໃນຊິ
ວດ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາສະຫຼຸບກິດຈະກໍາຮ່ວມກັນ

5. ສືີ່ການສອນທີ່ຕ້ອງການ້້ ່ ມືຄູ ວິຊານິເວດສຸ ຂະສຶກສາ ປຶມແບບຮຽນແລະ ປຶ ມຄູ ແຜນວາດກ່ ຽວກັບວົງຈອນຂອງນໍາ້ ຮູ ບພາບ ຫຼ ື ໂປສເຕີກ່ຽວກັບພະຍາດທີ່ເກີດຈາກນໍາ້ ແລະ ອາຫານ ຄອມພີວເຕີ ແລະ ເຄື່ອງສາຍ LCD
 ເຈ ້ຍຂາວແຜ່ນໃຫ່ຍ ເຈ ້ຍA4 ບິກເຝິ ດ ສະກັອດຕິດ ຮ່າງແບບທົດສອບ

6. ສະຫຼຸບບດສອນ (ເວລາ 5 ນາທ)ຄູສະຫຼຸບບົດສອນໂດຍໃຊ້ແນວຄວາມຄິດຂອງນັກສຶກສາທີ່ສະແດງອອກໃນແຕ່ ລະກິດຈະກໍາ
1) ສົນທະນາຜົນການໄປສັງເກດແຫຼ່ ງນໍາ້
2) ສົນທະນາຖາມ-ຕອບ3) ແຕ ້ມແຜນວາດວົງຈອນການຊົມໃຊ້ນາໍ ້
7. ການປະເມນການສອນ (ເວລາ 5 ນາທ) ສັງເກດການສົນທະນາຖາມ-ຕອບັ ກິດຈະກໍາຂອງແຕ່ ລະກຸ່ ມ ສັງເກດການມີສ່ວນຮ່ວມໃນການປະຕິບດ້້ ກວດຄວາມຖືກຕ ້ອງເນືອໃນກິ
ດຈະກໍາຄູມອບໃຫ້ແຕ່ ລະກຸ່ ມຄົນຄວ້
າ ສັງເກດການລາຍງານ, ອະທິບາຍຂອງນັກສຶກສາ້້ ຽນ ແບບທົດສອບປະເມີນຄວາມເຂົາໃຈຂອງຜູ
ຮ້ ມທີ່ນັ່ງຢູ່ໂຕະດຽວກັນ ຫຼ ື ຖ້າຄູສະດວກດ້ານອຸ ປະກອນກໍເຮັດເປັ ນບຸ ກຄົນກໍໄດ້້ ຽນເຂົາກຸ່ ແນະນໍາຜູ ຮ6້ ຽນກຸ່ ມລະ 1 ຊຸດ ເອົາແບບຟອມທີ່ໄດ້ກະກຽມມາໃຫ້ຜູຮ້ ກ ຫຼ ື ຜິດ້ ຽນໃນຫ້ອງໄດ້ຮບັ ຟັງ ແລະ ຖາມຜູ ຮ້ ຽນວ່າປະໂຫຍກດັ່ງກ່ າວນັນຖື ອ່ານປະໂຫຍກຕ່າງໆໃຫ້ຜູ ຮ້ ຽນສະແດງຄວາມຄິດເຫັນໃສ່ໃນຕາຕະລາງ ໃຫ້ຜູຮ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາ ພ້ອມກັນສະຫຼຸບໂດຍອີງໃສ່ຄໍາຕອບໃນບັອກຢູ່ລຸ່ ມຕາຕະລາງ

ແບບທດສອບ
ລ/ດ

ເນືົ້ອໃນ

12

້ ນສິ່ງທີ່ສໍາຄັນ ແລະ ຈໍາເປັ ນສໍາລັບການດໍາລົງຊີວດິ ຂອງຄົນ, ສັດ ແລະ ພືດນໍາເປັ້ ່ ບັນຈຸໃນຮ່າງກາຍມະນຸດແມ່ ນເທົ່າທຽມກັນເຊັ່ນ: ເດັກນ ້ອຍ, ໄວໜຸ່ ມ,ເປີ ເຊັນຂອງນໍາທີ

3ຄົນແກ່ ແລະ ເພດຍິງ-ຊາຍ້ ນພາຫະນະຂົນສົ່ງທາດບໍາລຸ ງລ້ຽງເຂົາສູ່້ ຈຸລງັ ແລະນໍາທາດເສດເຫຼອື ອອກຈາກຈຸລງັ
ນໍາເປັ

4
5
6
7
8
9

ຖືກ ຜິດ

(ການຂົນສົ່ງ)ໍ ້ ່ ບໍ່ຜ່ານການອະນາໄມມັນກໍຈະນໍາທາດພິດ ແລະ ບັກເຕຣີມາສູ່
ເມື່ອຄົນເຮົາໄດ້ຊົມໃຊ້ນາທີ
ຮ່າງກາຍຂອງຄົນ້ ່ ສາມາດເປັ ນສາເຫດກໍ່ໃຫ້ເກີດໄພພິບດ
ັ ໄດ້
ນໍາບໍ
້
່ ຢູ່ ອາໄສ, ອາຫານ ແລະ ການຊົມໃຊ້ນາກໍໍ ້ ່ ເພີ່ມຂຶນ້
ປະຊາກອນເພິ່ມຂຶນຄວາມຕ້ອງການທີ້ ຄວາມສໍາຄັນຕໍ່ເປົາໝາຍຂອງການພັ
້ນໍາມີດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມຂອງປະເທດ
້້ ານົດ, ກົດລະບຽບ
ການປ້ອງກັນມົນລະພິດທາງນໍາໃນສປປ ລາວ ບໍ່ຈໍາເປັ ນຕອ້ ງອອກຂໍກໍັ ການ ມາຄວບຄຸ ມບັນດາໂຮງງານ ແລະ ທຸລະກິດຕ່ າງໆທີ່ກ່ ຽວຂ້ອງກັບທາງນໍາ້ແລະ ຫຼກ້້ ່ ອ ແລະ ສິ່ງເສດເຫຼອ້ າເຊ, ຫ້ວຍຮ່ອງ,ື ລົງໃສ່ແມ່ ນໍາລໍ
ຄວນຖິມເສດພລາສຕິ
ກ, ຂີເຫຍື
ຄອງ, ບຶງແຫຼ່ງນໍາ້ ແລະອື່ນໆ

10້ ່ ມຂຶນ້
ການພັດທະນາຕົວເມືອງ ແລະ ສັງຄົມແມ່ ນສົ່ງຜົນເຮັດໃຫ້ເກີດມົນລະພິດທາງນໍາເພີ

7ຄາຕອບທີ່ເປັນໄປໄດ້ສາລັບຄູ້ ນສິ່ງທີ່ສໍາຄັນ ແລະ ຈໍາເປັ ນສໍາລັບການດໍາລົງຊີວດິ ຂອງຄົນ, ສັດ ແລະ ພືດ ()1) ນໍາເປັ
່້ ບັນຈຸໃນຮ່າງກາຍຂອງມະນຸດແມ່ ນເທົ່າທຽມກັນເຊັ່ນ: ເດັກນ ້ອຍ, ໄວໜຸ່ ມ, ຄົນແກ່
2) ເປີ ເຊັນຂອງນໍາທີແລະ ເພດຍິງ-ຊາຍ (×)້ ນພາຫະນະຂົນສົ່ງທາດບໍາລຸ ງລ້ຽງເຂົາສູ່້ ຈຸລງັ ແລະ ນໍາທາດເສດເຫຼອື ອອກຈາກຈຸລງັ (ການ3) ນໍາເປັ

ຂົນສົ່ງ) ()ໍ ້ ່ ບໍ່ຜ່ານການອະນາໄມມັນກໍຈະນໍາທາດພິດ ແລະ ບັກເຕຣີມາສູ່ ຮ່າງກາຍ
4) ເມື່ອຄົນເຮົາໄດ້ຊົມໃຊ້ນາທີ
ຂອງຄົນ ()້ ່ ສາມາດເປັ ນສາເຫດກໍ່ໃຫ້ເກີດໄພພິບດັ ໄດ້ (×)5) ນໍາບໍ

້່ ຢູ່ ອາໄສ, ອາຫານ ແລະ ການຊົມໃຊ້ນໍາກໍ້ ່ ເພີ່ມຂືນ້ ()6) ປະຊາກອນເພິ່ມຂຶນຄວາມຕ້ອງການທີ້ ຄວາມສໍາຄັນຕໍ່ເປົາໝາຍຂອງການພັ້7) ນໍາມີ
ດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມຂອງປະເທດ ()້້ ານົດ, ກົດລະບຽບ, ຫຼກັ ການ8) ການປ້ອງກັນມົນລະພິດທາງນໍາໃນສປປ ລາວ ບໍ່ຈໍາເປັ ນຕ້ອງອອກຂໍກໍ
ມາຄວບຄຸ ມບັນດາໂຮງງານ ແລະ ທຸລະກິດຕ່ າງໆ (×)້້ ່ ອ ແລະ ສິ່ງເສດເຫຼອ້ າເຊ, ຫ້ວຍຮ່ອງ,ື ລົງໃສ່ແມ່ ນໍາລໍ
9) ຖິມເສດພລາສຕິ
ກ, ຂີເຫຍື
ແຫຼ່ງນໍາ້ ແລະອື່ນໆ (×)້ ່ ມຂືນ້ ()10) ການພັດທະນາຕົວເມືອງ ແລະ ສັງຄົມແມ່ ນສົ່ງຜົນເຮັດໃຫ້ເກີດມົນລະພິດທາງນໍາເພີ
ຄາຖາມ (ວຽກບ້ານ)້1) ເປັ ນຫຍັງມະນຸດຈິ່ງມີຄວາມຕ້ອງການຊົມໃຊ້ນາໍ ້ ? ຖ້າຂາດນໍາຈະເປັ
ນແນວໃດ?
້ ່ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ?
2) ນັກສຶກສາຍົກຕົວຢ່າງໃດໜຶ່ງທີ່ເປັ ນຜົນກະທົບມົນລະພິດທາງນໍາຕໍ້3) ນັກສຶກສາຄິດວ່າຈະມີແນວທາງໃນປ້ອງກັນບັນຫາມົນລະພິດທາງນໍາໃນທ້
ອງຖິ່ນຂອງຕົນເອງຄືແນວໃດ?

8ບດທ 3ລະບບນິເວດກັບບັນດາພະຍາດທີ່ເກດມາຈາກນົ້າ ແລະ ອາຫານ
ເວລາໃຊ້ສອນ: 3 ຊີ່ວໂມງ
1. ເປົ້າໜາຍຂອງບດສອນ
້ັ ສຶກສາຮູ ກ້ ່ ຽວກັບບັນຫາພະຍາດທີ່ເກີດມາຈາກນໍາ້ ແລະ ອາຫານ ເຊິ່ງມີສ່ວນພົວພັນກັບ
ບົດນີສອນໃຫ້
ນກ້ ການຊົມໃຊ້ນາໍ ້ ແລະ ກິນພຶດຕິກາໍ ດ້ານສຸ ຂະອະນາໄມສ່ວນບຸ ກຄົນ, ຄອບຄົວ ແລະ ຊຸມຊົນທີ່ບໍ່ຖືກຕອ້ ງ. ສະນັນ,້ັ ອະນາໄມ ຈິ່ງເປັ ນສິ່ງສໍາຄັນເພື່ອປ້ອງກັນການຕິດເຊືອພະຍາດ
ອາຫານໃຫ້ຖືກຫຼກແລະ ຮັກສາສິ່ງແວດລ້ອມ.
2. ເນືົ້ອໃນສາຄັນທຈີ່ ະສອນ້ ຫວ້່ ສໍາຄັນລາຍລະອຽດດັ່ງລຸ່ ມນີ:້້ ອໃນທີົ ຂໍເນື
ບົດນີມີ

1) ລະບົບນິເວດກັບພະຍາດທີ່ເກີດມາຈາກນໍາ້ ແລະ ອາຫານ: ນໍາ້ ແລະ ອາຫານແມ່ ນສິ່ງທີ່ຈໍາເປັ ນ ແລະິ ທີ່ຢູ່ໃນໂລກ, ແຕ່ ລະປີ ມຄີ ນົ ຈໍານວນຫຼາຍເປັ ນພະຍາດທີ່ເກີດມາຈາກນໍາ້ ແລະ ອາຫານ
ສໍາຄັນສໍາລັບທຸກຊີວດ້້ ່ ມ ແລະ ນໍາໃຊ້
້້ ຄື: ນໍາຢູ້ ່ ເທິງໜ້າດິນ ແລະ ນໍາຢູ້ ່ ໃຕ ້ດິນ.
ທີ່ປົນເປື ອນ.
ແຫຼ່ງນໍາດືແມ່ ນມີ 2 ແຫຼ່ ງຕົນຕໍ້ ່ ວນໃຫຍ່ ແມ່ ນເປັນ
2) ສາເຫດ, ອາການຂອງພະຍາດທີ່ເກີດມາຈາກນໍາ້ ແລະ ອາຫານ: ພະຍາດທີ່ເກີດມາຈາກນໍາສ້້້ ່ ປົ ນເປື ອນກັພະຍາດທີ່ຕິດຕໍ່ ແລະ ແຜ່ລະບາດໂດຍການສໍາຜັດກັບນໍາ້ ຫຼ ື ດື່ມນໍາທີ
ບເຊືອແບັ
ກທີເຣຍ, ໄວຣັດ,້້ ອາການຖອກທ້ອງ, ຮາກ ແລະ ມີໂປຣໂຕຊົວ ແລະ ເຊືອກາຝາກ,ອາການຂອງພະຍາດທີ່ເກີດຈາກນໍາມີ
ໄຂ້, ເມື່ອຍ, ເບື່ອອາຫານ.

3) ຜົນກະທົບຂອງພະຍາດມາຈາກນໍາ້ ແລະ ອາຫານ: ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ບຸ ກຄົນ, ຄອບຄົວ, ສັງຄົມ, ປະເທດ

ຊາດ, ເສດຖະກິດ ຍ ້ອນໃຊ້ຈ່າຍຄ່າປິ່ ນປົ ວ, ຂົນສົ່ງ, ອາຫານ ແລະ ຂາດກໍາລັງແຮງງານໃນຄອບຄົວ. ນອກນັນ້ ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ງ ົບປະມານຂອງລັດຖະບານໃນການປ້ອງກັນສະກັດກັນ້ ແລະ ປິ່ ນປົ ວສຸ ຂະພາບເພື່ອບໍ່
້ໃຫ້ເຊືອພະຍາດລະບາດ.

ີ ອ້ ງກັນ ແລະ ແກ ້ໄຂບັນຫາ: ວິທປີ ອ້ ງກັນ ແລະ ແກ ້ໄຂບັນຫາ ໃນລະດັບບຸ ກຄົນ,4) ວິທປ
ລະດັບຄອບຄົວ, ສັງຄົມ.
3. ຈຸດປະສງ
3.1. ດ້ານຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈ
ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາ

້່ ເກີດມາຈາກນໍາ້ ແລະ ອານຫານ ຮູ ສ້ າເຫດການຕິດເຊືອພະຍາດທີ

້່ ເກີດຈາກນໍາ້ ແລະ ອານຫານ້ ນົ ກະທົບຈາກການຕິດເຊືອພະຍາດທີ ຮູ ຜ

້່ ເກີດຈາກນໍາ້ ແລະ ອານຫານ
້
ິ ປ
ີ ອ
້ ງກັນ ແລະ ສະກັດກັນການຕິ ຮູ ວ້ ທດເຊືອພະຍາດທີ
້ ຮູ ໄ້ ດ້ເຖິງສາເຫດທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດເຊືອພະຍາດ

3.2. ດ້ານທັດສະນະຄະຕິ້້ ກັ ສາຄວາມສະອາດ ແລະ ເກີດຄວາມຫວງແຫນໃນການປົ ກປັ ກຮັກສາແຫຼ່ ງນໍາໃຊ້ ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາ ຮູ ຮ ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາ ມີສະຕິລະມັດລະວັງໃນການດື່ມນໍາ້ ແລະ ກິນອາຫານ

9

3.3. ດ້ານທັກສະ້ ່ ສະອາດ (ນໍາຕົ້ ມທີ້ ່ ສຸ ກດີ, ນໍາທີ້ ່ ບໍ່ປົ ນ ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາສາມາດຮັກສາສຸ ຂະອະນາໄມ ເຊັ່ນ: ການດື່ມນໍາທີ້້້ ອ້ ງລ້າງມືໃຫ້ສະອາດ, ກິນອາຫານທີ່ສະອາດື ່ ມນໍື າຕເປືອນກັ
ບເຊືອພະຍາດ),ກ່ ອນກິນອາຫານຫຼດ້ ນຫາພະຍາດທີ່ເກີດມາຈາກນໍາ້ ແລະ ອາຫານໄດ້ ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາສາມາດປ້ອງກັນ ແລະ ສະກັດກັນບັ
4. ກິດຈະກາ້ ບົດຮຽນໂດຍທົບທວນຄວາມຮູ ທ້ ່ ໄດ້ີ ຮຽນໃນບົດຮຽນທີ່ຜ່ານມາ (ເວລາ 5 ນາທີ)ນໍາເຂົາສູ່
ກິດຈະກາ 1: ສນທະນາກ່ຽວກັບລະບບນິເວດກັບພະຍາດທີ່ເກດມາຈາກນົ້າ (ເວລາ 20 ນາທ)້່ ອໃຫ້ນກັ ້ ນຫາຂຶນມາເພືັ ສຶກສາສົນທະນາລວມໝູ່ໃນຫ້ອງຮຽນດັ່ງລຸ່ ມນີ:້ ຄູຕງບັຄາຖາມ1) ພະຍາດທີເກີດມາຈາກນໍາ້ ແລະ ອາຫານມີພະຍາດຫຍັງແດ່ ?
້ ດຫາຄໍາຕອບ ນັກສຶກສາສົນທະນາກັນເພື່ອຄົນຄິ
້ ຄູນາໍ ພານັກສຶກສາສະຫຼູບຄືນເນືອໃນບົ
ດຮຽນກິດຈະກາ 2: ແບູ່ງກຸມູ່ ສນທະນາ, ຄົ້ນຄວ້າສາເຫດ, ຜນກະທບ, ວິທປ້ອງກັນ ແລະ ແກ້ໄຂ
ພະຍາດທີ່ເກດຈາກນົ້າ ແລະ ອາຫານ (ເວລາ 25 ນາທ)້ັ ສຶກສາສົນທະນາ ແລະ ຄົນຄວ້າພາຍໃນກຸ່ ແບ່ງນັກສຶກສາອອກເປັນກຸ່ ມຕາມຄວາມເໝາະສົມເພື່ອໃຫ້ນກ
ມຂອງຕົນຕາມຄໍາຖາມທີ່ຄູກາໍ ນົດໃຫ້ ຄູຢາຍຄໍາຖາມທີ່ກຽມໄວ້ໃຫ້ແຕ່ລະກຸ່ ມັ ສາເຫດ ຄືສາເຫດໃດແດ່?
1) ສາເຫດທີ່ພາໃຫ້ເກີດພະຍາດທີ່ມາຈາກ ແລະ ອາຫານມີຈກ
2) ຜົນກະທົບຂອງພະຍາດທີ່ມາຈາກນໍາ້ ແລະ ອາຫານມີຫຍັງແດ່ ?

ີ ອ້ ງກັນ ແລະ ວິທແີ ກ ້ໄຂພະຍາດທາງນໍາ້ ແລະ ທາງອາຫານມີຫຍັງແດ່?
3) ວິທປ
້່ ອສະຫຼຸບເປັ ນເນືອໃນບົ
້ ຕາງໜ້າກຸ່ ມຂຶນລາຍງານເພື
ດຮຽນ ຄູ ນໍ າ ພານັກ ສຶກ ສາສະຫຼຸ ບ ຄືນ ໂດຍນໍ າ ໃຊ້ຮູ ບ ພາບ ຫຼ ື ໂປສເຕີກ່ ຽວກັບ ພະຍາດທີ່ເກີດ ຈາກນໍ າ້ ແລະອາຫານ້ ຄູແນະນໍາການໃຊ້ນາໍ ້ ແລະ ການກີນອາຫານທີ່ສະອາດປະສາຈາກສິ່ງປົ ນເປືອນ
ກິດຈະກາ 3: ພາກປະຕິບດັ (ເວລາ 50 ນາທ) ຄູນາໍ ພານັກສຶກສາລົງຊຸມຊົນທີ່ຢູ່ ໃກ ້ຄຽງໂຮງຮຽນ
້່ ລະກຸ່ ມ ຄູແບ່ງຫົວຂໍໃຫ້ແຕ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາສັງເກດເຂດຊຸມຊົນເຊັ່ນ:້້ ຫ້ວຍ, ຮ່ອງ, ຄອງ, ບຶງ, ໜອງ, ນໍາສ້້ າງ1) ສັງເກດ ແລະ ເກັບຕົວຢ່າງນໍາຈາກແຫຼ່ງຕ່ າງໆເຊັນ: ແມ່ ນໍາ,້ າເຊໃນເຂດຊຸມຊົນໃກ ້ໂຮງຮຽນແລະ ແມ່ ນໍາລໍ

ໍ້່ ລະຄອບຄົວ ແລະ ການປຸ ງແຕ່ ງອານຫານ
2) ສັງເກດການຊົມໃຊ້ນາໃນແຕັ ອະນາໄມບໍ ແລະ ອາຫານປະເພດໃດທີ່ຊຸມຊົນນິຍມົ ກິນ3) ການປຸ ງແຕ່ງອາຫານຖືກຫຼກ

10ກິດຈະກາ 4: ນໍາໂປສເຕີກ່ຽວກັບພະຍາດທີ່ເກີດຈາກນໍາ້ ແລະ ອາຫານມາອະທິບາຍເຖິງສາເຫດທີ່ມາຂອງພະຍາດ
(ເວລາ 50 ນາທ)້ ນ ລົງ ໄປແນະນໍ າ ແລະ ເຜີ ຍ ແຜ່ ວິທ ີ ກ ານນໍ າ ໃຊ້ນໍ າ້ ແລະ ການປຸ ງແຕ່ ງອາຫານທີ່ ຖື ກ ຫຼ ັກ ນໍ າ ເອົາ ຂໍ ມູອະນາໄມໃຫ້ແກ່ ຊຸມຊົນ ຫຼ ື ໃຫ້ກັບນັກສຶກສາມັດທະຍົມທີ່ຢູ່ໃນຄວາມຮັບຜິດຊອບ

5．ສືີ່ການສອນທີ່ຕ້ອງການ້້ ່ ມືຄູ ວິຊາ: ນິເວດສຸ ຂະສຶກສາ ປືມແບບຮຽນແລະ ປຶ ມຄູີ ອ້ ງກັນ ແລະ ແກ ້ໄຂບັນຫາພະຍາດຖອກທ້ອງ ແຜນວາດກ່ ຽວກັບວິທປ ຄອມພີວເຕີ ແລະ ເຄື່ອງສາຍ LCD້້ໃນຕັບ ແລະອື່ນໆ ຮູ ບພາບເຊືອພະຍາດໃບໄມ
້່ ນໃຫ່ຍ ເຈົຍຂາວແຜ້ ເຊັ່ນ: ສີຟາ້ , ສີຂງວ, ສີເຫຼອື ງ…
 ເຈົຍສີ ບິກເຝີ ດ ສະກັອດຕິດ້ ນ ຮ່າງບັນທຶກຂໍມູ ບົດລາຍງານ
6. ສະຫຼຸບບດສອນີ ອ້ ງກັນ ແລະ ແກ ້ໄຂບັນຫາພະຍາດຖອກທ້ອງ ສະຫຼຸບບົດສອນໂດຍການນໍາໃຊ້ແຜນວາດກ່ ຽວກັບວິທປ
້່ ມາຈາກນໍາ້ ແລະ ອາຫານ ສະຫຼຸບໂດຍການນໍາໃຊ້ການອະທິບາຍຮູ ບພາບຫຼໂື ພສເຕີເຊືອພະຍາດທີ

້້ ນກ່ ຽວກັບພະຍາດທີ່ມາຈາກນໍາ້ັ ສຶກສາຂຶນລາຍງານຜົ ສະຫຼຸບໂດຍໃຫ້ນກ
ນຈາກການລົງເກັບກໍາສໍາຫຼວດຂໍມູແລະ ອາຫານໃນຊຸມຊົນ
7. ການປະເມນການສອນ ສັງເກດການຕອບຄໍາຖາມ້ ນໃນຊຸມຊົນໃກ ້ຄຽງຕາມໜ້າວຽກທີ່ຖືກມອບໝາຍ ສັງເກດຈາກການລົງເກັບກໍາຂໍມູ ສັງເກດການເຮັດກິດຈະກໍາກຸ່ ມ ແລະ ການລາຍງານຂອງນັກສຶກສາ ສັງເກດການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງນັກສຶກສາ
8．ວຽກບ້ານັ ສຶກສາຂຽນບົດລາຍງານຜົນໄດ້ຮບັ ຈາກການລົງສັງເກດຊຸມຊົນກ່ ຽວກັບພະຍາດທີ່ເກີດມາຈາກນໍາ້ ໃຫ້ນກໍ ້ ນຈາກຊຸມຊົນແລະ ອາຫານທີ່ໄດ້ຂມູ

້້ ນຈາກຊຸມຊົນກ່ ຽວກັບພະຍາດທີ່ເກີດຈາກນໍາ້ ນັກ ສຶກ ສາແຕ່ລະກຸ່ ມຂຶນລາຍງານຜົ
ນການລົງເກັບກໍາຂໍ ມຸແລະ ອາຫານ

11ຮ່າງບັນທຶກຂົ້ມູນການສາຫວດ້ ນຈາກຊຸມຊົນໃກ ້ຄຽງກັບໂຮງຮຽນກ່ ຽວກັບພະຍາດທີ່ເກີດຈາກນໍາ້ ແລະ ອາຫານ
ຫວຂົ້: ສໍາຫຼວດເກັບຂໍມູ້ ງົ ສໍາຫຼວດ 1:............................................
ຊື່ ແລະ ນາມສະກຸ ນຜູ ລ
2:............................................
3:............................................
4:............................................
ວັນເດືອນປີ ລງົ ສໍາຫຼວດ:.................................................. ສະຖານທີ່ສໍາຫຼວດ..............................
ບັນທຶກຂົ້ມນູ ທີ່ສາຫວດໃສູ່ໃນຕາຕະລາງລຸມ
ູ່ ນ:ົ້
ລ/ດ

ຈຸດສາຫວດ

ປະເພດຂອງຄວາມສ່ຽງ

ຄວາມສ່ຽງທີ່ອາດ
ຈະເກດຂຶົ້ນ

ວິທການປ້ອງກັນ

1

2

3

4

5
ໝາຍເຫດ: ຖ່າຍຮູ ບຈຸດທີ່ມີຄວາມສ່ຽງ ແລະ ບັນທຶກລະອຽດ

12ບດທ 4ລະບບນິເວດກັບການລະບາດພະຍາດຢູູ່ທ້ອງຖິີ່ນ
ເວລາໃຊ້ສອນ: 3 ຊີ່ວໂມງ
1. ເປົ້າໝາຍຂອງບດສອນ້ີ ບັ ມືກບັ ພະຍາດຕິດ
ໃນບົດນີ ້ ນັກສຶກສາຈະໄດ້ຮຽນຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈກ່
ຽວກັບສະພາບບັນຫາລວມທັງວິທຮ
ຕໍ່ທີ່ມັກພົບເຫັນ ແລະ ມີທ່າອ່ຽງເພີ່ມທະວີຄວາມຮຸ ນແຮງໃນ ສປປ ລາວ ທັງຢູ່ ເຂດທ້ອງຖິ່ນ ແລະ ເຂດຕົວເມືອງ້ ່ ມກ່ ຽວກັບ
້ອັນເນື່ອງຈາກການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ. ໃນບົດນີ ້ ນັກສຶກສາຈະມີຄວາມເຂົາໃຈເລິ
ກເຊິ່ງຂຶນຕື
4 ພະຍາດທີ່ມັກພົບເຫັນຄື: ພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍ, ໄຂ້ເລືອດອອກ, ວັນນະໂຣກ ແລະ ຕັບອັກເສບ.
2. ເນືົ້ອໃນສາຄັນທີ່ຈະສອນ້້່ ສໍາຄັນທີ່ນັກສຶກສາຈະໄດ້ຮຽນຮູ ມ້ ດີ ່ ງນີ
ັ :້ໃນບົດຮຽນນີປະກອບດ້
ວຍເນືອໃນທີ

1) ລະບົບນິເວດກັບການລະບາດພະຍາດຢູ່ ທ້ອງຖິ່ນ: ພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍ, ໄຂ້ເລືອດອອກ, ວັນນະໂຣກ,ີ ນົ ຈໍານວນຫຼາຍເປັ ນຕັບອັກເສບ ແມ່ ນສິ່ງທີ່ຈໍາເປັ ນ ແລະ ສໍາຄັນສໍາລັບທຸກຄົນໃນໂລກນີ,້ ໃນແຕ່ລະປີ ມຄ້ພະຍາດນີ ້ ທີ່ເກິດຂຶນໃນຊຸ ມຊົນ ແລະ ທ້ອງຖີ່ນ.

້2) ສາເຫດ ແລະ ອາການຂອງພະຍາດທີ່ເກີດໃນທ້ອງຖີ່ນ: ພະຍາດທີ່ເກິດຂຶນໃນທ້
ອງຖີ່ນ ສ່ວນຫຼາຍແມ່ ນ້ພະຍາດທີ່ຕິດຕໍ່ ແລະ ແຜ່ລະບາດ ຈາກບຸ ກຄົນທີ່ມີເຊືອໄປຫາບຸ
ກຄົນອື່ນ ໂດຍທາງອາກາດ, ອາຫານການ້ ເຊິ່ງມີອາການຂອງແຕ່ ລະພະຍາດສະແດງອອກແຕກຕ່ າງກັນເຊັ່ນ: ໄຂ້ຂນສູຶ ້ ງ, ໜກິນ ແລະ ຍຸ ງເປັນພາຫະນໍາເຊືອ;້ ໄອແຫ້ງ, ອິດເມື່ອຍ, ປວດຮາກ, ຈ່ ອຍຜອມ, ໂຕເຫຼອ
້ ອ,
ື ງ.
າວສັ່ນ, ເລືອດອອກຕາມອະໄວຍະວະຕ່ າງໆ, ໄອຊໍາເຊື

3) ຜົ ນ ກະທົ ບ ຂອງພະຍາດທີ່ ເກີດ ໃນທ້ອ ງຖີ່ ນ: ສົ່ງຜົ ນ ກະທົ ບ ຕໍ່ ຕົນ ເອງເຮັດ ໃຫ້ຮ່ າງກາຍອ່ ອນເພຍ, ຕໍ່້່ ມຂຶນ້ ເຮັດໃຫ້ຂາດກໍາລັງ້ ອງຄ່ າໃຊ້ຈ່າຍເພື່ອປີ່ ນປົ ວ, ຄົນ ຕິດເຊືອພະຍາດເພີ
ເສດຖະກິດຂອງຄອບຄົວ ສິນເປື
ແຮງງານ ແລະ ເປັນພາລະຂອງສັງຄົມ.

ີ ້ອງກັນ ແລະ ແກ ໄ້ ຂບັນຫາ: ແມ່ ນມີຄວາມຕ້ອງການ ແລະ ຈໍາເປັ ນຕ້ອງໄດ້ມ ຄີ ວາມຮ່ວມມືຈາກ
4) ວິທປ

ີຫຼາຍພາກສ່ວນ ເລີ່ມແຕ່ບຸ ກຄົນ, ຄອບຄົວ, ຊຸມຊົນໃນສັງຄົມ ພ້ອມກັນປົກປັກຮັກສາສິ່ງແວດລ້ອມ, ຫຼກ້ລຽງຈາກບຸ ກຄົນທີ່ມີກຸ່ມສ່ຽງ ແລະ ທໍາລາຍບ່ອນເພາະພັນຂອງເຊືອພະຍາດໃນທ້
ອງຖີ່ນ.

3. ຈຸດປະສງ
3.1. ດ້ານຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈ້້ ເຂົາໃຈກ່
ຽວກັບການລະບາດຂອງພະຍາດທີ່ເກິດຂຶນໃນທ້
ອງຖິ່ນ້ີ ອ້ ງກັນຕໍ່ການຕິດເຊືອພະຍາດໄຂ້ຮູ ສ້ າເຫດ, ອາການ, ຜົນກະທົບ ແລະ ວິທປມາລາເຣຍ, ໄຂ້ເລືອດອອກ,ວັນນະໂຣກ ແລະ ຕັບອັກເສບ

13

3.2. ດ້ານທັດສະນະຄະຕິ
ມີສະຕິລະວັງຕົວໃນການປ້ອງກັນຕົນເອງຈາກການຕິດພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍ, ໄຂ້ເລືອດອອກ, ວັນນະໂຣກ ແລະ ຕັບອັກເສບ

ໍ ບການກິນ, ການດື່ມ ແລະ ການດໍາລົງຊີວດິ ທີ່ເປັ ນມິດກັບລະບົບນິ
ຮັກຄວາມສະອາດ ແລະ ມີສະຕິຕ່ ກັເວດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ

3.3. ດ້ານທັກສະ້ ່ າງຖືກວິທ ີ ແລະ ມີປະສິດທິພາບ້ ຢ ກໍາຈັດແຫຼ່ງເພາະພັນຍຸ ງລາຍ ແລະ ຍຸ ງກົນຊີັ ອະນາໄມເພື່ອຫຼກີ ລ່ຽງການຕິດພະຍາດຕິດຕໍ່ ປັບສະພາບແວດລ້ອມອ້ອມຂ້າງໃຫ້ສະອາດ ແລະ ຖືກຫຼກ
ັ ພະຍາດຕິດຕໍ່
ຖ່າຍທອດຄວາມຮູ ້ ແລະ ປະສົບການກັບຄົນອື່ນໆໃນການປ້ອງກັນ ແລະ ຮັບມືກບ

4. ກິດຈະກາ
ກິດຈະກາ 1: ສນທະນາກ່ຽວກັບພະຍາດທີ່ເກດຂຶົ້ນໃນທ້ອງຖິີ່ນ (ເວລາ 50 ນາທ)້ ບົດຮຽນ ໂດຍການຕັງຄໍ້ າຖາມສົນທະນາເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາຄົນຄິ້ ດຫາຄໍາຕອບຕາມຄວາມເຂົາໃຈ:້ ຄູນາໍ ພາເຂົາສູ່
1) ຢູ່ໃນທ້ອງຖິ່ນພວກນ ້ອງເຄີຍເຫັນຄົນເປັ ນພະຍາດຫຍັງແດ່?
2) ພະຍາດທີ່ມັກເກີດໃນທ້ອງຖິ່ນເຮົາມີພະຍາດໃດແດ່?

ົ ຮຽນໃຫ້ນກັ ສຶກສາກ່ ຽວກັບພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍ, ໄຂ້ເລືອດອອກ, ວັນນະໂຣກ ແລະ ຕັບ ນໍາສະເໜີບດ
ອັກເສບ ແລະ ສົນທະນາຕາມຄໍາຖາມ (ນໍາໃຊ້ PowerPoint)້ າຖາມສົນທະນາກ່ ຽວກັບສາເຫດ ແລະ ອາການ ຂອງພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍ, ໄຂ້ເລືອດອອກ, ວັນນະ ຕັງຄໍໂຣກ ແລະ ຕັບອັກເສບ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາພ້ອມກັນສະຫຼຸບ
ກິດຈະກາ 2: ການຄິດແບບເປັນລະບບບ (ເວລາ 90 ນາທ) ແບ່ງນັກສຶກສາອອກເປັ ນກຸ່ ມຕາມຄວາມເໝາະສົມ້ ດ ແບບເປັ ນ ລະບົບ ກ່ ຽວກັບ ການລະບາດຂອງໄຂ້ຍຸ ງ, ໄຂ້ັ ສຶກ ສາສັງ ເກດຮູ ບພາບ ແລ້ວ ຄົນຄິ ໃຫ້ນ ກຶ ດອອກ, ວັນນະໂລກ ແລະ ຕັບອັກເສບ
ເລືອັ ສຶກສາ ກຸ່ ມລະໜຶ່ງຕາຕະລາງກ່ ຽວກັບພະຍາດດັ່ງກ່ າວທີ່ຄູ ຢາຍຕາຕະລາງການຄິດແບບເປັ ນລະບົບໃຫ້ນກ
ກຽມມາແລ້ວ

້້ ດຫາຄໍາຕອບໃສ່ຕາຕະລາງທີ່ຄູມອບໃຫ້ ຄູອະທິບາຍ ຕາຕະລາງເພື່ອໃຫ້ແຕ່ລະກຸ່ ມເຂົາໃຈແລ້
ວຄົນຄິ
້ ຄູໃຫ້ຕາງໜ້າແຕ່ລະກຸ່ ມຂຶນລາຍງານ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາສະຫຼຸບຕາຕະລາງຮ່ວມກັນິ ຈະກໍາເສີມເຊັ່ນ: ການຍ ້ອມມຸ ້ງ, ບົດບາດສົມມຸ ດກ່ ຽວກັບການຢູ່ຮ່ວມກັນ
ໝາຍເຫດ: ຖ້າເປັ ນໄປໄດ້ຄູຄວນມີກດ
ກັບຄົນທີ່ເປັນພະຍາດຕັບອັກເສບ ແລະ ພະຍາດວັນນະໂລກ.

14

5. ສືີ່ການສອນທຕີ່ ້ອງການ ເຈ ້ຍແຜ່ນໃຫ່ຍ ສະກັອດ ບິກເຟິດ ຕາຕະລາງການຄິດແບບເປັ ນລະບົບ
6. ສະຫຼຸບບດສອນ (ເວລາ 20 ນາທ)້ ດແບບເປັ ນລະບົບກ່ ຽວກັບການລະບາດ
ຄູນໍາພານັກສຶກສາສະຫຼຸບບົດຮຽນຄືນດ້ວຍ ຕາຕະລາງການຄົນຄິ

້ຂອງໄຂ້ຍຸ ງ, ໄຂ້ເລືຶອ ດອອກ, ວັນ ນະໂລກ ແລະ ຕັບ ອັກ ເສບ ໂດຍເນັນໃຫ້
ເຫັນ ການພົວ ພັນ ການພັດ ທະນາິ .
ເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ, ລະບົບນິເວດ, ສຸ ຂະພາບ ແລະ ການດໍາລົງຊີວດ
ການພັດທະນາ

ການດາລງຊວິດ ແລະເສດຖະກິດ-ສັງຄມ

ພຶດຕິກາຂອງມະນຸດ

ລະບບນິເວດ

ສຸຂະພາບຂອງ
ມະນຸດ

ສາເຫດ
ຜົນກະທົບີ ອ້ ງກັນ
ວິທປ

7. ປະເມນການສອນ (ເວລາ 20 ນາທ)ັ ກິດຈະກໍາ ສັງເກດການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງນັກສຶກສາແຕ່ ລະຄົນໃນເວລາປະຕິບດ ສັງເກດການລາຍງານ, ການອະທິບາຍ ແລະ ການຖາມ-ຕອບຂອງນັກສຶກສາ ທົດສອບທ້າຍບົດຄາຖາມ້1) ຄົນເຮົາຕິດເຊືອພະຍາດໄຂ້
ມາລາເຣຍ ແລະ ໄຂ້ເລືອດອອກໄດ້ແນວໃດ?
ີ ອ້ ງກັນພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍ ແລະ ໄຂ້ເລືອດອອກມີຫຍັງແດ່?
2) ວິທປ້3) ການແຜ່ລະບາດເຊືອພະຍາດວັ
ນນະໂຣກຈາກຄົນໜຶ່ງໄປສູ່ ຄົນອື່ນໄດ້ ໂດຍທາງໃດແດ່?
4) ເຮົາຈະປ້ອງກັນພະຍາດວັນນະໂຣກດ້ວຍວິທໃີ ດ?
ຄາຕອບ

້
້
້
້ ໂຕແມ່
1) ຄົນຕິດເຊືອພະຍາດໄຂ້ມາລາເຣຍໄດ້ຍ ້ອນຖືກຍຸ ງກົນຊີ
ທີ່ຕິດເຊືອມາກັດ ແລະ ຍຸ ງລາຍໂຕແມ່ ເປັ ນ້້ ໃນການນໍາເອົາເຊືອໄວຣັ
ພາຫະຕົນຕໍ
ສໄຂ້ເລືອດອອກໄປຕິດໃສ່ຄົນ.

້ ,້ ຍຸ ງລາຍ, ຕ້ອງນອນໃນມຸ ້ງຍ ້ອມຢາທຸກຄັງ,້ ອະນາໄມແວດລ້ອມບ່ອນຢູ່
2) ທໍາລາຍແຫຼ່ງເພາະພັນຂອງຍຸ ງກົນຊີ
້ໃຫ້ສະອາດ, ປົ ກປິດອ່າງເກັບນໍາໃນເຮື
ອນ, ປ່ຽນນໍາ້ ແລະ ວັດຖຸພາຊະນະຕ່ າງໆ ເປັ ນປະຈໍາທຸ ກອາທິດ.
3) ການແຜ່ພະຍາດວັນນະໂຣກໄດ້ໂດຍ ທາງປາກ, ທາງດັງ, ທາງຜິວໜັງ.

15ີ ລ້ຽງການສໍາຜັດ ຫຼ ື ໃກ ້ຊິດ4) ເດັກເກີດໃໝ່ແມ່ ນຕ ້ອງໄດ້ສັກຢາກັນພະຍາດວັນນະໂຣກປອດຫຼງັ ເກີດ, ຫຼກັ ຕົນກັບຄົນເປັ ນວັນນະໂຣກ. ຄົນເປັນພະຍາດວັນນະໂລກຄວນໃຫ້ການຮ່ ວມມືໃນການປິ່ນປົວ ແລະ ປະຕິບດ
່ຕາມການປິນປົວ.
ວຽກມອບໝາຍັ ສຶກສາ ລົງສັງເກດຊຸມຊົນຕົວຈິງຢູ່ ເຮືອນປະຊາຊົນ ຫຼ ື ບໍລເິ ວນໃກ ້ກັບໂຮງຮຽນ ແນະນໍາໃຫ້ນກັ ສຶກ ສາແຕ່ ລະຄົນ ລົງສັງເກດຕາມເຮືອ ນຊານຂອງປະຊາຊົນ (ສະຖານທີ່ລົງສັງເກດແມ່ ນອີງໃສ່ ໃຫ້ນ ກ້ າງ, ນໍາບວກ,້້ ງໃນພາສະນະຕ່າງໆ
ຄວາມເໝາະສົມຂອງແຕ່ລະທ້ອງຖິ່ນ) ກ່ ຽວກັບ ນໍາສ້
ອ່າງນໍາ້ ແລະ ນໍາຂັ
ຕາມແວດລ້ອມອ້ອມເຮືອນຂອງປະຊາຊົນ.

ບດທດສອບກ່ອນ ແລະ ຫັງການສອນ

້ຄາແນະນາ: ຄູຢາຍບົດທົດສອບໃຫ້ນັກສຶກສາແຕ່ລະຄົນຕອບ ກ່ ອນຈະສອນ ແລະ ຫຼງັ ຈາກສອນບົດນີແລ້ວ.

ຮ່າງບດທດສອບ
ຈີ່ງອ່ານຂົ້ຄວາມລຸູ່ມນົ້ແລ້ວໝາຍຕິກໃສູ່ຫ້ອງ ຖືກ ຫື ຜິດ ທີ່ເຫັນວ່າເໝາະສມ ແລະ ຖືກຕ້ອງ
ລ/\
ດ
1
2
3
4
5
6

ຂົ້ຄວາມ້້່ ໃກ ້ສິດກັບຄົນທີ່ມີເຊືອພະຍາດໄຂ້
ທຸກຄົນສາມາດຕິດເຊືອໄດ້ຈາກການຢູ
ເລືອດອອກ
້້ທຸກເພດ, ທຸກໄວສາມາດຕິດເຊືອໄດ້
ໂດຍຍຸ ງລາຍທີ່ມີເຊືອມາກັດ.

້້່ ເລືອດທີ່ຕິດເຊືອໄຂ້ມາລາເລຍ.
ຄົນເຮົາສາມາດຕິດເຊືອໄຂ້ມາລາເຣຍຈາກການໃສ
້່ ງຕໍ່ຈາກແມ່ ໄປສູ່ ລູກ.
ໃນໄລຍະຖືພາເຊືອໄຂ້ມາລາເຣຍສາມາດສົ
ພະຍາດວັນນະໂລກບໍ່ສາມາດປີ່ ນປົ ວຫາຍຂາດໄດ້.

ພະຍາດວັນນະໂລກບໍ່ສາມາດຕິດຕໍ່ຈາກບຸ ກຄົນໜື່ງໄປຫາບຸ ກຄົນອື່ນໄດ້.

8ຄົນເຮົາສາມາດຕິດຕໍ່ພະຍາດວັນນະໂລກໄດ້ໂດຍທາງປາກ, ທາງດັງ, ຜົວໜັງ.

10

ຜິດ

້
້ ່ ບໍ່ຕິດເຊືອມາກັ້້ ທີຄົນເຮົາສາມາດຕິດເຊືອພະຍາດໄຂ້
ມາລາເຣຍໄດ້ໂດຍຍຸ ງກົນຊີ
ດ

7

9

ຖືກ

ພະຍາດຕັບອັກເສບສາມາດຕິດຕໍ່ໄດ້ໂດຍທາງການກິນອາຫານ ແລະ ເຄື່ອງດື່ມ.

ພະຍາດຕັບອັກເສບບໍ່ສາມາດຕິດຕໍ່ໄດ້ໂດຍທາງການກິນອາຫານ, ເຄື່ອງດື່ມ ແລະ ຢູ່ຮ່ວມກັນ.

11້ເດັກນ ້ອຍ ແລະ ຜູ ໃ້ ຫຍ່ ສາມາດຕິດເຊືອພະຍາດຕັ
ບອັກເສບໄດ້ໂດຍຜ່ານການສັກຢາ
ທີ່ບໍ່ປອດໄພ.

12
13

້
້ ່ ຕິີ ດເຊືອ.
ທຸກຄົນສາມາດຕິດພະຍາດຕັບອັກເສບໄດ້ໂດຍຜ່ານທາງເພດສໍາພັນກັບຜູ ທ້ັ ເລືອດທີ່ປອດໄພ.
ທຸກຄົນມີໂອກາດຕິດເຊືອພະຍາດຕັ
ບອັກເສບໄດ້ຖາ້ ທຸກຄົນໄດ້ຮບ

16ບດທດສອບ
ຈີ່ງອ່ານຂົ້ຄວາມລຸູ່ມນົ້ແລ້ວໝາຍຕິກໃສູ່ຫ້ອງ ຖືກ ຫື ຜິດ ທີ່ເຫັນວ່າເໝາະສມ ແລະ ຖືກຕ້ອງ
ລ/\
ດ
1
2
3
4

ຂົ້ຄວາມ້້ ່ ບໍ່ຕິດເຊືອມາກັ້້ ທີຄົນເຮົາສາມາດຕິດເຊືອພະຍາດໄຂ້
ມາລາເຣຍໄດ້ໂດຍຍຸ ງກົນຊີ
ດ້້ທຸກເພດ, ທຸກໄວສາມາດຕິດເຊືອໄດ້
ໂດຍຍຸ ງລາຍທີ່ມີເຊືອມາກັ
ດ.

້ ມາລາເຣຍຈາກການໃສ່ເລືອດທີ່ຕິດເຊືອໄຂ້້ ມາລາເລຍ.
ຄົນເຮົາສາມາດຕິດເຊືອໄຂ້
້່ ງຕໍ່ຈາກແມ່ ໄປສູ່ ລູກ.
ໃນໄລຍະຖືພາເຊືອໄຂ້ມາລາເຣຍສາມາດສົ

6ພະຍາດວັນນະໂລກບໍ່ສາມາດປີ່ ນປົ ວຫາຍຂາດໄດ້.

7ພະຍາດວັນນະໂລກບໍ່ສາມາດຕິດຕໍ່ຈາກບຸ ກຄົນໜື່ງໄປຫາບຸ ກຄົນອື່ນໄດ້.

8ຄົນເຮົາສາມາດຕິດຕໍ່ພະຍາດວັນນະໂລກໄດ້ໂດຍທາງປາກ, ທາງດັງ, ຜົວໜັງ.

10ພະຍາດຕັບອັກເສບສາມາດຕິດຕໍ່ໄດ້ໂດຍທາງການກິນອາຫານ ແລະ ເຄື່ອງດື່ມ.

11










ພະຍາດຕັບອັກເສບບໍ່ສາມາດຕິດຕໍ່ໄດ້ໂດຍທາງການກິນອາຫານ, ເຄື່ອງດື່ມ ແລະ ຢູ່ຮ່ວມກັນ.

້ຜູ ໃ້ ຫຍ່ ສາມາດຕິດເຊືອພະຍາດຕັ
ບອັກເສບໄດ້ໂດຍຜ່ານການສັກຢາທີ່ບໍ່້້ ່ ຕິີ ດເຊືອ.
ທຸກຄົນສາມາດຕິດພະຍາດຕັບອັກເສບໄດ້ໂດຍຜ່ານທາງເພດສໍາພັນກັບຜູ ທເດັກນ ້ອຍ,

ຜິດ


້
້
່ ໃກ ້ສິດກັບຄົນທີ່ມີເຊືອພະຍາດໄຂ້
ທຸກຄົນສາມາດຕິດເຊືອໄດ້ຈາກການຢູ
ເລືອດອອກ

5

9

ຖືກ

ປອດໄພ.
1213້ັ ເລືອດທີ່ປອດໄພ.
ທຸກຄົນມີໂອກາດຕິດເຊືອພະຍາດຕັ
ບອັກເສບໄດ້ຖາ້ ທຸກຄົນໄດ້ຮບ

17ບດທ 5ມນລະພິດ, ພະຍາດທາງດິນ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ
ເວລາໃຊ້ສອນ: 2 ຊີ່ວໂມງ
1. ເປົ້າໝາຍຂອງບດສອນ

້ັ ສຶກສາຈະໄດ້ຮຽນຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈກ່
ໃຫ້ນກຽວກັບການພົວພັນລະຫວ່າງການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມິ ຂອງມະນຸ ດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ ມີການປ່ຽນແປງ ເຊິ່ງເປັ ນສາເຫດເຮັດໃຫ້ເກີດມົນລະພິດ
ເຮັດໃຫ້ການດໍາລົງຊີວດິ ປີ ອ້ ງກັນເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດມົນລະພິດທາງດິນ.
ທາງດິນ ແລ້ວສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ສຸ ຂະພາບຂອງຄົນເຮົາ ແລະ ຮູ ວ້ ທ
2. ເນືົ້ອໃນສາຄັນທີ່ຈະສອນ
1) ຄວາມໝາຍຂອງມົນລະພິດທາງດິນ: ແມ່ ນດິນມີສານເຄມີເຈືອປົ ນເກີນມາດຕະຖານຄຸ ນນະພາບຂອງດິນ
ທີ່ໄດ້ກໍານົດໄວ້.

2) ສາເຫດທີ່ພາໃຫ້ເກີດມົນລະພິດທາງດິນ: ມົນລະພິດທາງດິສາມາດເກີດຈາກທໍາມະຊາດ ແລະ ມະນຸດເປັ ນຜູ ້ື ຈາກຄົວເຮືອນ, ຈາກໂຮງໝໍ ແລະ ໂຮງງານອຸ ດສະຫະກໍາຕ່ າງໆ, ຈາກກະທໍາເຊັ່ນ: ການລະບາຍສິ່ງເສດເຫຼອ
ໂຮງແຮມ, ບ້ານພັກ ແລະ ສະຖານບັນເທິງຕ່ າງໆ.
3)

ົ ນກະທົບຕໍ່ສິ່ງທີ່ມີຊວີ ດິ ໂດຍສະເພາະແມ່ ນຕໍ່ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ
ຜົນກະທົບຈາກມົນລະພິດທາງດິນ: ໄດ້ສ່ ງຜົີ ອ້ ງກັນເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດມົນລະພິດທາງດິນ: ບໍ່ປ່ອຍສິ່ງເສດເຫຼອື ຈາກສະຖານທີ່ຕ່າງໆລົງດິນແບບຊະຊາຍ,4) ວິທປ
ຖ້າໃຊ້ສານເຄມີຕອ້ ງໃຊ້ໃນປະລິມານທີ່ເໝາະສົມ ເພິ່ມຄວາມຮັບຜິດຊອບຕໍ່ການກະທໍາຂອງຕົນ ແລະ ຕ້ອງື ວິທ.ີ
ປັບປຸ ງດິນໃຫ້ຖກ
3. ຈຸດປະສງ
3.1. ດ້ານຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈ
ການພົວ ພັນ ລະຫວ່ າງການພັດ ທະນາເສດຖະກິດ -ສັງຄົມ ເຮັດ ໃຫ້ກ ານດໍ າລົງຊີ ວ ິດ ຂອງມະນຸ ດ ແລະີ ້ອງກັນເພື່ອບໍ່
ສິ່ງແວດລ້ອມມີການປ່ຽນແປງ ເປັ ນສາເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດມົນລະພິດທາງດິນ, ຜົນກະທົບ ແລະ ວິທປໃຫ້ເກີດມົນລະພິດທາງດິນ
3.2. ດ້ານທັດສະນະຄະຕິ
ຮັກສະພາບແວດລ້ອມ

ເອົາໃຈໃສ່ໃນການປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ດິນເກີດເປັ ນມົນລະພິດ

3.3. ດ້ານທັກສະ
ນັກສຶກສາສາມາດ:




ີ ອ
້ ງກັນເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດມົນລະພິດທາງດິນ
ອະທິບາຍສາເຫດ, ຜົນກະທົບ ແລະ ວິທປີ ອ້ ງກັນພະຍາດທີ່ເກີດຈາກດິນ
ບອກວິທປ

18

4. ກິດຈະກາ້ ບົດຮຽນ (ເວລາ 5 ນາທີ)ລະດົມສະໝອງກ່ ອນເຂົາສູ່້ ບ້ າຖາມ ເພື່ອໃຫ້ນກ້ ດົ ຮຽນ ໂດຍການຕັງຄໍັ ສຶກສາສົນທະນາລວມໝູ່ໃນຫ້ອງຮຽນໃຫ້ນກັ ສຶກສາ
ຄູນໍາເຂົາສູ
ຕອບ

ຄາຖາມ
1) ດິນມີຄຸນປະໂຫຍດແນວໃດແດ່?
ຄູສະຫຼູບຄືນ ແລະ ອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງມົນລະພິດທາງດິນ

ກິດຈະກາ 1: ແບູ່ງກຸູ່ມສນທະນາກ່ຽວກັບສາເຫດ, ຜນກະທບ ແລະ ວິທປ້ອງກັນເພືີ່ອບີ່ໃຫ້ເກດມນ
ລະພິດທາງດິນ (ເວລາ 30 ນາທ)ັ ນັກສຶກສາອອກເປັ ນກຸ່ ມຕາມຄວາມເໝາະສົມ ເພື່ອໃຫ້ນກັ ສຶກສາສົນທະນາແລກປ່ຽນຄໍາຄິດເຫັນເຊິ່ງ
ຄູຈດກັນ ແລະ ກັນໃນກຸ່ ມ ກ່ ຽວກັບສາເຫດທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດມົນລະພິດທາງດິນ້ັ ສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມຄູແນະນໍານັກສຶກສາ: ເບິ່ງວິດໂີ ອ “ມົນລະພິດທາງດິນ” (ເວລາ 7 ນາທີ) ຫຼງັ ຈາກນັນໃຫ້
ນກີ ້ອງກັນເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດມົນ
ສ້າງແຜນວາດຊ່ວຍຈື່ໃສ່ເຈ ້ຍແຜ່ນໃຫຍ່ ກ່ ຽວກັບສາເຫດ, ຜົນກະທົບ ແລະ ວິທປລະພິດທາງດິນ ແລ້ວໃຫ້ຕາງໜ້າແຕ່ລະກຸ່ ມລາຍງານ
ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາສະຫຼຸບຮ່ວມກັນ

້
ີ ອ
້ ງ
(ສໍາລັບວິດໂີ ອແມ່ ນຄູສາມາດຊອກເອງ ; ເບິ່ງວິດໂີ ອທີ່ມີເນືອໃນກ່
ຽວກັບສາເຫດ, ຜົນກະທົບ ແລະ ວິທປ້ກັນເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດມົນລະພິດທາງດິນ). ຖ້າບໍ່ມີ ກໍ່ໃຫ້ເຮັດກິດຈະກໍາຕາມເນືອໃນບົ
ດຮຽນກິດຈະກາ 2: ແບູ່ງກຸູ່ມສນທະນາກ່ຽວກັບວິທປ້ອງກັນເພືີ່ອບີ່ໃຫ້ພະຍາດແມູ່ກາຝາກເຂົ້າສູູ່ຮ່າງກາຍ
ຂອງຄນເຮາ (ເວລາ 20 ນາທ)ັ ສຶກສາສົນທະນາພາຍໃນກຸ່ ມ ແລ້ວໃຫ້ແຕ່ ລະກຸ່ ມຂຽນວິທປີ ້ອງກັນພະຍາດແມ່ ຄູນໍາໃຊ້ກຸ່ມເກົ່າເພື່ອໃຫ້ນກ

ກາຝາກ ກຸ່ ມລະ 1 ພະຍາດ (ຄູສາມາດເອົາຮູ ບພະຍາດແຕ່ ລະຊະນິດ ຫຼ ື ພະຍາດຕົວຈິງແຕ່ ລະຊະນິດທີ່ມີຢ່ ູໃນຫ້ອງທົດລອງຊີວະສາດ)ັ ສຶກສາສົນທະນາພາຍໃນກຸ່ ມ ເພື່ອສະຫຼຸ ບແນວຄິດຂອງກຸ່ ມ ແລ້ວຂຽນໃສ່ ຕາຕະລາງໃນເຈຍ
້ ແຜນ
ໃຫ້ນກ
ໃຫຍ່ ທີ່ຄູກຽມມາອາການ

ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາສະຫຼຸບຄືນ ແລະຕິດຕາມສັງເກດລາຍການໃນຕາຕະລາງລຸ່ ມນີ:້

19ກິດຈະກາ 3: ແນະນາຄວາມສາຄັນ ແລະ ຂັົ້ນຕອນຂອງການລ້າງມື (ວລາ 20 ນາທ)ັ ້ າຖາມເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາສົນທະນາລວມໝູ່ໃນຫ້ອງຮຽນ ແລ້ວໃຫ້ນກັ ສຶກສາຕອບ ຄູຕງຄໍ
ຄາຖາມ້ ຍຫຍັງ?
1) ເມື່ອໃດທີ່ເຮົາຕ້ອງລ້າງມື? ເພື່ອໃຫ້ມເື ຮົາສະອາດຕອ້ ງລ້າງມືດວ
້ີ ກວິທມີ ຈີ ກັ ຂັນຕອນ?
2) ການລ້າງມືທ່ ຖື້້ີ ກຕ້ອງມີ 7 ຂັນຕອນ
ຄູອະທິບາຍ ແລະ ນໍາພານັກສຶກສາລ້າງມືໃນ 7 ຂັນຕອນ
ໂດຍນໍາໃຊ້ໂປສເຕີ: ການລ້າງມືທ່ ຖື20

5. ສືີ່ການສອນທີ່ຕອ້ງການ
້ ປຶ ມແບບຮຽນແລະ ຄູ່ມືຄູ ວິຊານິເວດສຸ ຂະສຶກສາຮູ ບພະຍາດກາຝາາກແຕ່ລະຊະນິດ ຫຼ ື ພະຍາດກາຝາກຕົວຈິງແຕ່ ລະຊະນິດີ ອ້ ງກັນພະຍາດໃນ 5 ຊະນິດ
ຕາຕະລາງທີ່ຂຽນໃສ່ເຈ ້ຍແຜ່ນໃຫຍ່ : ສາເຫດ, ອາການ ແລະ ວິທປ້ີ ກວິທ ີ 7 ຂັນຕອນ
ໂປສເຕີ ຫຼ ື ຮູ ບພາບ ການລ້າງມືທ່ ຖື້ຊາມເພື່ອໃສ່ນໍາ້ (ພາຊະນະອື່ນໆເພື່ອໃສ່ນໍາ)



ສະບູ

6. ສະຫຼຸບບດສອນ້ າຖາມດັ່ງນີ:້ຄູສະຫຼຸບບົດຮຽນໂດຍການຕັງຄໍ

1) ສາເຫດ ແລະ ຜົນກະທົບທີ່ເກີດຈາກມົນລະພິດທາງດິນມີຫຍັງແດ່?
2) ພະຍາດທີ່ເກີດຈາກດິນມີພະຍາດຫຍັງແດ່?

ິ ປີ ອ້ ງກັນແນວໃດເພື່ອບໍ່ໃຫ້ດນິ ເປັ ນພິດ?
3) ພວກເຮົາມີວທ
7. ປະເມນການສອນັ ກິດຈະກໍາກຸ່ ມຂອງນັກສຶກສາ ສັງເກດການມີສ່ວນຮ່ວມໃນການຕອບ, ປະຕິບດີ ອ້ ງກັນເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເປັ ນມົນລະພິດທາງດິນ ສັງເກດການສ້າງແຜນວາດຊ່ວຍຈື່ສາເຫດ, ຜົນກະທົບ ແລະ ວິທປຄາຖາມ ແລະ ຄາຕອບທີ່ເປັນໄປໄດ້ິ ຂອງມະນຸ ດໄດ້ສ່ ງຜົົ ນຕໍ່ ຄຸ ນ1) ການພົວພັນລະຫວ່າງການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ແລະ ການດໍາລົງຊີວດ
ນະພາບຂອງດິນແນວໃດ?:ໃນປັ ດຈຸບ ັນ ຈໍ ານວນປະຊາກອນເພີ່ມ ພາໃຫ້ກ ານບໍ ລ ິໂພກ, ອຸ ປະໂພກ ເພື່ອໃຫ້ທ່ ວງທັ ນ ຕາມຄວາມ້ ງການຂອງປະຊາກອນ ສານເຄມີຕ່າງໆຈຶ່ງໄດ້ຖກື ນໍາຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການຂອງຕະຫຼາດ ແລະ ຕອບສະໜອງຄວາມຕອ

້ໃຊ້ເຂົາໃນຂະບວນການຜະລິ
ດເພື່ອເພີ່ມປະລິມານໃນການຜະລິດ ພ້ອມກັບຜະລິດຕະພັນໃນໂຮງຈັກໂຮງານ ສານເຄມີ
້ົ ຈະສະສົ
ເຫຼ່ ານີ
ມໃນດິນ ພາໃຫ້ດິນເຊື່ອມຄຸ ນນະພາບ.

ີ ດິ2) ຜົນກະທົບຂອງມົນລະພິດທາງດິນຕໍ່ສິ່ງທີ່ມີຊວ

21້ ໂດຍີ ດິ ຕ່ າງໆເຊັ່ນ: ສັດສາວາສິ່ງທີ່ອາໄສໃນບໍ ລເິ ວນນັນ
ມົນລະພິດທາງດິນຈະສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່່ ສິ່ງທີ່ມີຊວ

້ສະເພາະສັດ ຫຼ ື ສິ່ງທີ່ ມີຊ ີວ ິດ ຢູ່ ໃນດິນເຊັ່ນ: ຂີກະເດືອ ນ, ມົດ , ຈໍ າພວກຈຸລ ິນຊີ ເປັ ນສ່ ວນໜຶ່ ງມີ່ເຮັດໃຫ້ດ ິນ ມີົ ສົມບູ ນ ດັ່ງກ່ າວຄ່ອຍໆຫຼຸດລົງ ແລະ ຕາຍໄປເປັ ນສາເຫດພາໃຫ້ດິນບໍ່ອຸ ດມົ ສົມບູ ນ ຈະສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ສຸ ຂະພາບອຸ ດມຂອງມະນຸ ດໂດຍທາງກົງ ແລະ ທາງອ້ອມເຊັ່ນ: ເປັ ນພະຍາດຜິວໜັງ, ພະຍາດທາງເດີນຫາຍໃຈ, ພະຍາດຕັບ ແລະພະຍາດແມ່ ກາຝາກໃນລໍາໄສ້ ແລະອື່ນໆ.

ິ ປີ ອ້ ງກັນແນວໃດເພື່ອບໍ່ໃຫ້ດນິ ເປັ ນພິດ?
3) ພວກເຮົາມີວທ້ ເຫຍື້ ອຊະຊາຍ,້ໃນການປ້ອງກັນເພື່ອບໍ່ໃຫ້ດິນເປັ ນມົນລະພິດໂດຍເລື່ອມຈາກບຸ ກຄົນເຊັ່ນ: ບໍ່ຖີມຂີ
ບໍ່ຖ່າຍ

້້ຊະຊາຍ ຫຼຸດຜ່ອນການນໍາໃຊ້ສານເຄມີເຂົາໃນການຜະລິ
ດກະສິກາໍ ຫັນມາໃຊ້ປຸຸ໋ ຍຊີວະພາບ ແລະ ຝຸ່ ນຄອກເຂົາໃນການ
້ຜະລິດ ພ້ອມທັງປູ ກພືດຕະກຸ ນຖົ່ວ, ລ້ຽງຂີກະເດື
ອນໃສ່ ແລະ ປູ ກຫຍ ້າແຝກເພື່ອຊ່ວຍໃນການປັບປຸ ງດິນ.

22ບດທ 6
ການບລິຫານຈັດການຂົ້ເຫຍືົ້ອ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ
ເວລາໃຊ້ສອນ: 3,5 ຊີ່ວໂມງ
1. ເປົ້າໝາຍຂອງບດສອນ
້ັ ສຶກ ສາຈະໄດ້ຮຽນຮູ ກ້ ່ ຽວກັບ ການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ທີ່ທັນສະໃໝ
ບົດຮຽນນີສອນໃຫ້ນກ້້ ເປັ ນສາເຫດໃຫ້ິ ່ າງໆກໍ່ເພີ່ມຂຶນ
ພ້ອມກັບການເພີ່ມຂຶນຂອງຈໍ
ານວນປະຊາກອນເຮັດໃຫ້ຄວາມຕ້ອງການຊົມໃຊ້ສ່ ງຕ້້ ຫຼ ື ສິ່ງເສດເຫຼ ອື ໃນສະພາບແວດລ້ອມ ເຊິ່ງສົ່ງຜົນກະທົບໂດຍກົງຕໍ່ ສຸ ຂະພາບຂອງຄົນເຮົາ ,ເກີດບັນຫາຂີເຫຍື
ອ້ ອ້ ແລະ ສາມາດໝຸ ນໃຊ້ໃຫ້ເກີດປະໂຫຍດສູ ງສຸ ດ.
ີ ຸດນັກສຶກສາຈະຮູ ້ຈັກວິທຫຼ ຜ່ອນປະລິມານຂີເຫຍື

2. ເນືົ້ອໃນສາຄັນທີ່ຈະສອນ້ ອ:້້ ອແມ່
້້ ວຍຮູ ບແບບຕ່າງໆນັບມື ້ື ທີ່ມະນຸດເປັ ນຜູ ສ້ າ້ ງຂຶນດ້
1) ຄວາມເປັນມາຂອງຂີເຫຍື
ຂີເຫຍື
ນສິ່ງເສດເຫຼອ
ນັບເພີ່ມທະວີປະລິມານຈົນສົ່ງຜົນກະທົບຢ່າງຮຸ ນແຮງກັບມາສູ່ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດເອງ.

້ ອ້ ຫຼ ື ສິ່ງເສດເຫຼອ້ ອຍໆຂອງຂີ
້້ ອແມ່້ື : ການເພີ່ມປະລິມານຂຶນເລື
2) ຜົນກະທົບທີ່ເກີດຈາກບັນຫາຂີເຫຍື
ເຫຍືນສົ່ງຜົນກະທົບຢ່າງໃຫຍ່ ຫຼວງທັງທາງດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ, ເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ.

້ ອ້ ຫຼ ື ສິ່ງເສດເຫຼອ້ ອຕ້້ ອງໄດ້ຈດ
ື : ຂີເຫຍືັ ແຍກໃຫ້ເປັ ນປະເພດຢ່າງເໝາະສົມເພື່ອເຮັດ
3) ປະເພດຂອງຂີເຫຍືິ ານໄດ້ຢ່າງຖືກຕອ້ ງ ແລະ ມີປະສິດທິພາບ.
ໃຫ້ການຈັດການບໍລຫ້ ອໂດຍໃຊ້້້ ຸ ດປະລິມານລົງີ ຸດີ ້ ອຫຼ
4) ວິທຫຼ ປະລິມານຂີເຫຍືຫກຼ ັ ການ 3R ແມ່ ນແນວທາງທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ຂເຫຍື
ຢ່າງມີປະສິດທິພາບ ແລະ ມີຄວາມຍືນຍົງ.
3. ຈຸດປະສງ
3.1. ດ້ານຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈ້ ດຂຶນ,້ ຮູ ປ
້້ ຜົນກະທົບຈາກຂີເຫຍື
້້ າເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ຂເຫຍື
ີ້້ ະເພດຂີເຫຍື້ ທິ ີນັກສຶກສາຮູ ສອເກີອ,ອ້ ແລະ ຮູ ວ້ ອເຫຼ້ ່ ານັ
້ົ ນໄດ້
ຫຼຸດຜ່ອນປະລິມານຂີເຫຍື
.
3.2. ດ້ານທັດສະນະຄະຕິິ າງໆໃຫ້ເກີດປະໂຫຍດສູ ງຮັກຄວາມສະອາດ, ຮັກສະພາບແວດລ້ອມ, ໃຫ້ຄວາມສໍາຄັນຕໍ່ການນໍາໃຊ້ສ່ ງຕ່້ ອ້ສຸ ດເພື່ອຫຼຸດຜ່ອນປະລິມານຂີເຫຍື
3.3. ດ້ານທັກສະ
ນັກສຶກສາສາມາດ:້ ອຕາມ
້ ແຍກຂີເຫຍື
4 ປະເພດໄດ້່້ ່ ອຕາມຄວາມຄິດປະດິດສ້າງຂອງກຸ່ ມ ປະດິດເຄື່ອງໃຊ້ໃດໜຶ່ງຈາກຂີເຫຍື້ ອຂອງແຕ່
້ ສົນທະນາແລກປ່ຽນຄໍາຄິດເຫັນກ່ ຽວກັບແນວທາງການຫຼຸດຜ່ອນປະລິມານຂີເຫຍື
ລະກຸ່ ມ23

4. ກິດຈະກາ
ກິດຈະກາ 1: ລະດມສະໝອງ (ເວລາ 20 ນາທ)້ (ສໍາລັບວິດໂີ ອແມ່ ນມີ CD ຄັດຕິດມາ ເວລາັ ສຶກສາ: ເບິ່ງວິດໂີ ອ” ບັນຫາທີ່ພາໃຫ້ເກີດມີຂເຫຍື
ີ້ ໃຫ້ນກ
ອ”້ ກບັນຫາກ່ ຽວກັບການເກີດມີຂເຫຍື
ີ້ື ເກີດມາ ເພື່ອໃຫ້ນກັ ສຶກສາ
5 ນາທີ) ຫຼງັ ຈາກນັນຍົອ້ ຫຼ ື ສິ່ງເສດເຫຼອ
ສົນທະນາລວມໝູ່ໃນຫ້ອງຮຽນ.

ຄາຖາມ້ ອ້ ຫຼ ື ສິ່ງເສດເຫຼອ
້ື ເກີດມາຈາກໃສ? ໃຜເປັ ນຜູ ສ້ າ້ ງຂຶນ?
1) ຂີເຫຍື

້້ ກໍ່ ຮ່ ວມກັບ ນັກ ສຶກ ສາສະຫຼູ ບ ຄືນ ເນືອໃນັ ສຶກ ສາ ປະມານ 3-4 ຄົນ ປະກອບຄໍ າເຫັນ ຈາກນັນ ໃຫ້ນ ກບົດຮຽນ.
ກິດຈະກາ 2: ຜນກະທບຈາກຂົ້ເຫຍືົ້ອ (ເວລາ 30 ນາທ)ັ ສຶກ ສາແຕ່ລະຄົນຈົກ ແບ່ງນັກສຶກ ສາອອກເປັ ນກຸ່ ມຕາມຄວາມເໝາະສົມ ອາດແບ່ງກຸ່ ມດ້ວຍວິທໃີ ຫ້ນກ້ ່ າ, ໄມ ສ້ ງການ: (5 ກຸ່ ມ: ຮູ ບ ຕຸ ກນໍາເປົ້ ຽບເອັນ, ຖົງຢາງ,ສະຫຼ າກຮູ ບພາບຕ່ າງໆຕາມຈໍານວນກຸ ມ ທີ່ຕ ອ້ ມດຽວກັນ້ ່ ໄດ້ີ ຮູບພາບຄືກນັ ເຂົາກຸ່
ທໍ່ດູດ, ຖ່ານໄຟສາຍ) ແລ້ວ ໃຫ້ຜູທ

້ ແນະນໍານັກສຶກສາ: ເບິ່ງວິດໂີ ອ “ວົງຈອນຂອງພຣາສະຕິກທີ່ຄົນເຮົາໃຊ້ ແລະ ຖິມໃນແຕ່
ລະວັນ” ສໍາລັບວິ້ ມໃນແຜ່ ນ CD ທີ່ຄັດ ຕິດ ມາ (ເວລາ 10 ນາທີ) ແລ້ວ ຄູ ໃ ຫ້ນ ກັ ສຶກ ສາຍົກ ບັນ ຫາຜົນ
ດີໂອແມ່ ນມີພ ອ້ ່ ອຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມ, ເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ ຈາກການເບິ່ງ ວີດ ີກະທົບຂອງຂີເຫຍື
້
້ຍ A4 ໃຫ້ກຸ່ມລະ 3 ໃບເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາສະຫຼຸບຕາມຄໍາຖາມຄື:ໂອນັນ້ ຈາກນັນແຈກຢາຍເຈ້ ອສົ້ ່ ງຜົນກະທົບແນວໃດຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມ, ເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ?
2) ບັນຫາຂີເຫຍືັ ສຶກສາສ້າງແຜນວາດຊ່ວຍຈໍາ, ຕາງໜ້າ ແຈກຢາຍເຈ ້ຍແຜ່ນໃຫຍ່ ແລະ ເຝິ ດ ໃຫ້ກຸ່ມລະ 1 ຊຸດເພື່ອໃຫ້ນກກຸ່ ມລາຍງານ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາຮ່ວມກັນສະຫຼຸບບົດຮຽນ
ກິດຈະກາ 3: ການຈາແນກປະເພດຂອງຂົ້ເຫຍືົ້ອ (ເວລາ 30 ນາທ)້້ ໄດຍຄູເອົາຮູ ບພາບທີ່
ນໍາໃຊ້ກຸ່ມເກົ່າເພື່ອນັກສຶກສາສົນທະນາພາຍໃນກຸ່ ມກ່ ຽວກັບການຈໍາແນກຂີເຫຍືອ້້ັ ສຶກສາແຍກຮູ ບຂີເຫຍື
ກຽມມາໃຫ້ແຕ່ລະກຸ່ ມ ກຸ່ ມລະ 1 ຊຸດ ເພື່ອໃຫ້ນກ
ອອອກເປັ
ນປະເພດດຽວກັນ (ຮູ ບຖົງຢາງເປື ້ອນ, ແພັມເຝີ ດທີ່ໃຊ້ແລ້ວ, ທໍ່ດູດ, ໂຟມທີ່ໃສ່ອາຫານ, ຖ່ານໄຟສາຍ, ປຸ໋ ອງສະເປເກົ່າ, ໂທລະສັບເພ, ຫຼອດໄຟ້ ່ າ,ຢາງລົດໃຫຍ່ ເກົ່າ ແລະເກົ່າ, ເສດອາຫານ, ເສດຜັກ, ໃບໄມແ້ ຫ້ງ, ເສດໝາກໄມ ້, ກະປຸ໋ ອງແປັ ບຊີເປົ່ າ, ຕຸ ກນໍາເປົ້ ່ າທີ່ບໍ່ໄດ້ໃຊ້) ຄູກາໍ ນົດເວລາຕາມຄວາມເໝາະສົມ ແລ້ວໃຫ້ແຕ່ ລະກຸ່ ມຢ່າງເລາະເບິ່ງຜົນງານຂອງກຸ່ ມອື່ນຮູ ບເສືອເກົ
ໂດຍຕາງໜ້າກຸ່ ມ 1 ຄົນຢູ່ ປະຈໍາກຸ່ ມຕົນເອງເພື່ອລາຍງານໃຫ້ກຸ່ມອື່ນໆຮັບຟັງ.

ກິດຈະກາ 4: ການຫຼຸດຜ່ອນຂົ້ເຫຍືົ້ອ ຕາມຫກັ ການ 3R (ເວລາ 30 ນາທ)້ິ ຊີວດິ ປະຈໍາວັນຂອງຄົນເຮົາ ທີ່ມີເນືອໃນກວມເອົ ສ້າງບົດເລື່ອງໃດໜຶ່ງກ່ ຽວກັບພຶດຕິກາໍ ການດໍາລົງຊີວດາ້ັ ການ 3R ທີ່ພົວພັນກັບການຫຼຸດຜ່ອນປະລິມານຂີເຫຍືອໃນຊ
ຫຼກຸ ມຊົນັ ສຶກສາຟັງ ອ່ານເລື່ອງໃຫ້ນກ

24

ບດເລືີ່ອງ້ ່ ງ ແມ່ ຂອງຂ້ອຍໄປຕະຫຼາດ ເພິ່ນໄດ້ເກັບເອົາແກ ້ວນໍາປາ,້ ໜຶ້ເຊົາມືແກ ້ວສະອິຸ໋ວ ແລະ ແກ ້ວນໍາ້

້້ວ ເວລາທີ່ຂາຍແກ ້ວແລ້ວ ແມ່ ກໍໄດ້ເອົາຖົງຢາງທີ່ໃສ່
ຊັອດເປົ່າ ໃສຖົງຢາງໄປຂາຍໃຫ້ຮາ້ ນຮັບຊືຂວດແກ້ ່ ອງຖ້າສິ່ງໃດບໍ່ຈໍາເປັ ນໃສ່ຖົງຢາງເພິ່ນກໍ່ຈະໃສ່
້ແກ ້ວນັນໄປຕະຫຼາດ ເພື່ອໃສ່ເຄື່ອງຂອງຕ່ າງໆອີກ ເວລາຊືເຄື້ ່ ອງຖ້າສິ່ງໃດຈໍາເປັ ນໃສ່ຖົງຢາງເພິ່ນກໍ່ຈະບອກແມ່ ຄ້າໃຫ້ໃສຖົງຢາງ
້ກະຕ່າທີ່ເພິ່ນຖືໄປທຸກຄັງເວລາໄປຊື
ເຄືື ເພື່ອຖືໄປຕະ
ທີ່ແມ່ ຖືໄປເອງເມື່ອກັບຮອດເຮືອນແມ່ ຈະເລືອກເອົາຖົງຢາງທີ່ຍັງສາມາດໃຊ້ໄດ້ເກັບໄວ້ຄນ້ ່ ໄປອີກ
ຫຼາດຄັງຕໍ້ າຖາມໃຫ້ນກັ ສຶກສາໄດ້ຄດິ ແລະ ຫາຄໍາຕອບຈາກບົດເລື່ອງນັນ້ ວ່າ ພຶດຕິກາໍ ອັນໃດ ແມ່ ນການ ຫຼຸດ ຕັງຄໍື ມາໃຊ້ຊາໍ ້ (Reuse) ແລະ ສິ່ງໃດແມ່ ນການນໍາ
ການໃຊ້ (Reduce), ພຶດຕິກາໍ ໃດ ແມ່ ນການນໍາສິ່ງເສດເຫຼອື ມາເປັ ນວັດຖຸດບິ ເພື່ອຜະລິດເປັ ນອັນໃໝ່ (Recycle)ເອົາສິ່ງເສດເຫຼອັ ການ 3R ຄູຮ່ວມກັນສະຫຼຸບ ກ່ ຽວກັບຫຼກ
ກິດຈະກາ 5: ພາກປະຕິບັດ (ເວລາ 40 ນາທ)້ ອທີ້ ່ ຄູຕຽມມາຢູ່ຂ້າງເທິງ, ໃຫ້ເອົາກຸ່ ມລະ 1 ຊະນິດ (ບໍ່ໃຫ້ ແນະນໍານັກສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມເລືອກເອົາຂີເຫຍື້ ່ ອນັນມາປະຍຸ້ ນ) ແລ້ວນໍາເອົາຂີເຫຍື
້ຊໍາກັກໃຊ້ໃຫ້ເກີດປະໂຫຍດໃໝ່ອີກ ໂດຍໃຊ້ແນວຄວາມຄິດຈິນຕະີ ານຂອງແຕ່ລະກຸ່ ມ ແຕ່ ຕ້ອງຄໍານຶງເຖິງຫຼກັ ການ 3R ທີ່ໄດ້ຮຽນມາແລ້ວ. ຫຼງັ ຈາກນັນ້
ນາການ ແລະ ວິທກ້ໃຫ້ແຕ່ລະກຸ່ ມຂຶນລາຍງານກ່
ຽວກັບຜະລິດຕະພັນຂອງຕົນວ່ານໍາມາໃຊ້ເຮັດຫຍັງ,ແນວໃດ ແລະ ຕ້ອງໃຊ້ອຸປະກອນເຄື່ອງມືຫຍັງແດ່?

ັ້ມີຂນຕອນການຜະລິ
ດ ຄູ ຮ່ວມກັບນັກສຶກສາສະຫຼຸບ ກ່ ຽວກັບຜະລິດຕະພັນທີ່ນັກສຶກສາປະດິດໄດ້ທ່ ກ່ີ ຽວຂ້ອງກັບແນວທາງການ້ ອໂດຍກ່
້ັ ການ 3R
ຫຼຸດປະລິມານຂີເຫຍື
ຽວພັນກັບການໃຊ້ຫຼກື ໃຊ້ແລ້ວມາໃຫ້ນກັ ສຶກ ເມື່ອສໍາເລັດແລ້ວ ຕອນທ້າຍຄູກເໍ ອົາຮູ ບພາບຕ່ າງໆທີ່ຜະລິດມາຈາກສິ່ງຂອງທີ່ເຫຼອ
ສາເບິ່ງເພີ່ມເຕີມອີກ.

5. ສືີ່ການສອນທີ່ຕອ້ງການ້ີ ້ ອ”
 ເບິ່ງວິດໂີ ອ “ບັນຫາທີ່ພາໃຫ້ເກີດມີຂເຫຍື້້ ່ າ, ໄມ ້ສຽບເອັນ, ຖົງຢາງ, ທໍ່ດູດ, ຖ່ານໄຟສາຍ, ຮູ ບຖົງຢາງເປື ອນ, ຮູ ບຕຸ ກນໍາເປົຮູ ບແພັມເຝິ ດທີ່ໃຊ້ແລ້ວ
້ ວິດໂີ ອ “ວົງຈອນຂອງພຣາສະຕິກທີ່ຄົນເຮົາໃຊ້ ແລະ ຖິມໃນແຕ່
ລະວັນ”

 ທໍ່ດູດ, ໂຟມທີ່ໃສ່ອາຫານ, ຖ່ານໄຟສາຍ, ປຸ໋ ອງສະເປເກົ່າ, ໂທລະສັບເພ, ຫຼອດໄຟເກົ່າ, ເສດອາຫານ, ເສດ້ ່ າທີ່ບໍ່ໄດ້ໃຊ້້ ່ າ, ຢາງລົດເກົ່າ, ເສືອເກົ
ຜັກ, ໃບໄມ ້ແຫ້ງ, ເສດໝາກໄມ ້, ກະປຸ໋ ອງແປັ ບຊີເປົ່ າ, ຕຸ ກນໍາເປົ

ື 5 ຊະນິດ ເພື່ອຈະໃຫ້ນກັ ສຶກສານໍາມາປະດິດ ຕາມຫຼກັ ການ 3R ສິ່ງເສດເຫຼອ

25

6. ສະຫຼຸບບດສອນ້ າຍ ແລະ ການເພີ່ມຂຶນໃນການບໍ
້ັ ຈໍານວນປະຊາກອນເພີ່ມຂຶນຫຼ
ໃນປັ ດຈຸບນລໂິ ພກ, ອຸ ປະໂພກ ພ້ອມທັງ້ ເພື່ອຕອບສະໜອງຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການຂອງປະຊາກອນຢູ່ ໃນັ ດາໂຮງງານອຸ ດສາຫະກໍາຕ່າງໆກໍເພີ່ມຂຶນມີບນ້ ່ ນກັນ.
້ ເມື່ອມີການຊົມໃຊ້ເພີ່ມຂຶນ້ ຈຶ່ງພາໃຫ້ມຂີ ເຫຍືີ ້ ອ້ ຫຼ ື ສິ່ງເສດເຫຼອື ກໍເພີ່ມຂຶນເຊັ
ສັງຄົມ. ສະນັນ,້້ ແມ່ ນສິ່ງເສດເຫຼ ືອທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດບັນຫາອັນໃຫຍ່ ຫຼ ວງຕໍ່ ສິ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ຍັງເປັ ນສາເຫດສົ່ງຜົນ
ຂີເຫຍືອ້ ອມີ້ ຫຼາຍປະເພດທີ່ແຕກຕ່ າງກັນ ສະນັນຕ້້ ອຢ້ ່ າງ້ ອງມີການຈັດການບໍລຫິ ານຂີເຫຍື
ກະທົບຕໍ່ສຸ ຂະພາບຂອງຄົນເຮົາ ຂີເຫຍື
ເປັນລະບົບ ແລະ ຖືກວິທ ີ ເພື່ອໃຫ້ເກີດປະສິດທິພາບສູ ງສຸ ດ
7. ປະເມນການສອນ ສັງເກດການສົນໃຈຕໍ່ການສອນ: ການທັກທາຍ, ການສອບຖາມັ ກິດຈະກໍາ ສັງເກດການມີສ່ວນຮ່ວມປະຕິບດ ສັງເກດການ ການຖາມ-ຕອບ-ທິບາຍຂອງນັກສຶກສາ

ຄາຖາມ້ ອແມ່
້ື ທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດບັນຫາອັນໃຫຍ່ ຫຼວງຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ຍັງເປັ ນສາເຫດສົ່ງ
1) ຂີເຫຍື
ນຫຍັງ? ແມ່ ນສິ່ງເສດເຫຼອ
ຜົນກະທົບຕໍ່ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ້ ຫຍັງແດ່? ເມື່ອປະຊາກອນເພີ່ມຂຶນ,້ ການຊົມໃຊ້ສ່ ງຕີ ້ ອມີິ ່ າງໆເພີ່ມຂຶນ້ ຈຶ່ງພາໃຫ້ມີຂ ີ ້2) ສາເຫດທີ່ພາໃຫ້ມີຂເຫຍື້ ່ ນກັນື ກໍເພີ່ມຂຶນເຊັ
ເຫຍືອ້ ຫຼ ື ສິ່ງເສດເຫຼອ້ ອມີ້ ຫຍັງແດ່?
3) ຜົນກະທົບຂອງຈາກຂີເຫຍື້ ອ້ ຫຼ ື ສິ່ງເສດເຫຼອ
ື ,ດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ, ດ້ານຜົນກະທົບຈາກຂີເຫຍື

ເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ
ດ້ານສຸ ຂະພາບ້ ອຄວນເຮັ
້ີ ານຫຼູດປະລິມານຂີເຫຍື
4) ວິທກ
ດແນວໃດແດ່? ຍົກຕົວຢ່າງມາອັນໜຶ່ງ? ຫຼຸດການໃຊ້ (Reduce), ໃຊ້ຊໍາ້ (Reuse), ສາມາດດັດແປງເອົາມາໃຊ້ໃໝ່ (Recycle)້ ອທີ້ ່ ມະນຸດເຮົາຖິມເພີ້ ່ ມທະວີປະລິມານຂຶນທຸ້ ກວັນໆ ຈະສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ກັບສະພາບແວດລ້ອມ ແລະ ຕໍ່5) ຂີເຫຍື້ ່ ອມໂຊມເກີດມົນສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດເຮົາເອງແນວໃດແດ່? ຈະເຮັດໃຫ້ສະພາບແວດລ້ອມຂອງຊຸມຊົນນັນເຊື

້້ ອາກາດ, ດິນ... ທີ່ເປັນສາເຫດນໍາພາເຊືອໂຣກ
ລະພິດຕ່າງໆ ທັງທາງນໍາ,ແລະ ພະຍາດຕ່ າງໆມາສູ່ ຄົນເຮົາ ຖ້າບໍ່້ ອຍຈົ້ິ ແີ ກ ້ໄຂທີ່ດີມນັ ຈະສົ່ງຜົນເສຍຫາຍຮຸ ນແຮງຂຶນເລື
ມີວທນສົ່ງຜົນສະທ້ອນຕໍ່ການພັດທະນາເສດຖະກິດສັງຄົມຂອງປະເທດໄດ້.

26

ຮູບພາບສາລັບກິດຈະກາ 3: ການຈາແນກຂົ້ເຫຍືົ້ອ

27

ບດທ 7
ການປູ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ
ເວລາໃຊ້ສອນ: 1,5 ຊີ່ວໂມງ
1. ເປົ້າໝາຍຂອງບດສອນ້ ກ ສຶກ ສາຈະໄດ້ຮຽນຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈກ່
້ໃນບົດນີນັ
ຽວກັບຄວາມໝາຍ, ສາເຫດ ແລະ ຜົນກະທົບຂອງການ້ າໍ ແນກຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງພາວະໂລກຮ້ອນ ແລະ ພາວະເຮືອນແກວ
້ປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ ພ້ອມທັງຮູ ຈີ ານປ້ອງກັນ ແລະ ແກ ້ໄຂການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ.
ລວມທັງຮູ ້ຈັກວິທກ
2. ເນືົ້ອໃນສາຄັນທີ່ຈະສອນ
້່ ສໍາຄັນຂອງບົດນີປະກອບມີ
້ເນືອໃນທີ:້ ່ ໃດພືນທີ້ ່1) ຄວາມໝາຍຂອງການປ່ຽນແປງຂອງສະພາບອາກາດ: ແມ່ ນລັກສະນະສະພາບອາກາດຂອງພືນທີ້້ ນ ສູ ດ ເຊິ່ງລວມມີອຸນນະພູ ມ ,ັ ຜົນກະທົບຈາກຕໍ າແໜ່ ງຂອງເສັນແວງຂອງໂລກ
ໜຶ່ງຊຶ່ງໄດ້ຮບຫຼ ື ເສັນສູ້ ນ, ຄວາມຊ່ ຸ ມຊື່ນ, ທິດທາງ ແລະ ຄວາມໄວຂອງລົມ, ເມກປົ ກຄຸ ມ ແລະ ແສງອາທິດ.
ປະລິມານນໍາຝົ້2) ສາເຫດຂອງການປ່ຽນແປງຂອງສະພາບອາກາດ: ການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດທີ່ເກີດຂຶນເອງຕາມທໍ
າມະຊາດ: ເປັ ນເຫດການທີ່ຮຸ ນແຮງຫຼາຍ ແລະ ບໍ່ໄດ້ເກີດຕໍ່ເນື່ອງກັນຕະຫຼອດເວລາ. ການປ່ຽນແປງສະພາບິ ຂອງມະນຸດ.
ອາກາດທີ່ເກີດຈາກການກະທໍາຂອງມະນຸດ, ເປັ ນກິດຈະກໍາໃນການດໍາລົງຊີວດ

3) ຜົນກະທົບຂອງການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ: ຜົນກະທົບທາງດ້ານເສດຖະກິດ, ສິ່ງແວດລ້ອມ ແລະສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ.

ີ ານປ້ອງກັນ ແລະ ແກ ້ໄຂການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ: ແມ່ ນຕ້ອງໄດ້ຮບັ ການຮ່ວມມືຕງແຕ່ັ ້ ລະດັບ
4) ວິທກບຸ ກຄົນ, ຄອບຄົວ, ຊຸມຊົນ ໂຮງຮຽນຈົນເຖິງລະດັບຊາດ ແລະ ສາກົນ.
3. ຈຸດປະສງ
3.1. ດ້ານຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈ
້ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາເຂົາໃຈກ່
ຽວກັບ ຄວາມໝາຍຂອງການປ່ຽນແປງຂອງສະພາບອາກາດ ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງພາວະໂລກຮ້ອນ ແລະ ພາວະເຮືອນແກ ້ວ ສາເຫດ ແລະ ຜົນກະທົບຂອງການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດີ ານປ້ອງກັນ ແລະ ແກ ້ໄຂການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ ວິທກ
3.2. ດ້ານທັດສະນະຄະຕິ
ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາ: ມີຄວາມຕື່ນຕົວໃນການປົ ກປັກຮັກສາສິ່ງແວດລ້ອມິ ໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບການປ້ອງກັນການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ ປັບປ່ຽນພຶດຕິກາໍ ໃນການດໍາລົງຊີວດ

28

3.3. ດ້ານທັກສະ
ນັກສຶກສາສາມາດ: ອະທິບາຍຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງພາວະໂລກຮ້ອນ ແລະ ພາວະເຮືອນແກ ້ວ ອະທິບາຍຄວາມໝາຍ, ສາເຫດ ແລະ ຜົນກະທົບຈາກການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ ປ້ອງກັນ ແລະ ແກ ້ໄຂການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ
4. ກິດຈະກາ້ ບົດຮຽນ ດ້ວຍການຖາມທົບທວນບົດຮຽນທີ່ໄດ້ຮຽນມາແລ້ວ; ຫຼງັ ຈາກນັນກໍ້ ເລິ່ມ
ຄູນາໍ ພານັກສຶກສາເຂົາສູ່

ກິດຈະກໍາການສອນບົດໃໝ່
ກິດຈະກາ 1: ສນທະນາກ່ຽວກັບການປູ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ (ເວລາ 10 ນາທ)້ າຖາມສົນທະນາກັບນັກສຶກສາວ່າ: ຕັງຄໍ
1) ການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດມີຄວາມໝາຍວ່າແນວໃດ?
2) ພາວະໂລກຮ້ອນ ແລະ ພາວະເຮືອນແກ ້ວມີຄວາມແຕກຕ່ າງກັນຄືແນວໃດ?
 ນໍາພານັກສຶກສາສະຫຼຸບບົດຮຽນຮ່ວມກັນ
ກິດຈະກາ 2: ເຮັດວຽກເປັນກຸູ່ມກ່ຽວກັບສາເຫດ, ວິທການປ້ອງກັນ ແລະ ແກ້ໄຂການປູ່ຽນແປງ
ຂອງສະພາບອາກາດ (ເວລາ 50 ນາທ) ຈັດແບ່ງນັກສຶກສາອອກເປັ ນກຸ່ ມຕາມຄວາມເໝາະສົມ ຢາຍເຈ ້ຍແຜ່ນໃຫຍ່ , ເຝິ ດຂຽນເຈ ້ຍ, ສະກັອດ ໃຫ້ແຕ່ ລະກຸ່ ມ້້ ເອົາຫົວຂໍໃຫ້ຄົ
ນຄວ້າໃນແຕ່ລະດ້ານກ່ ຽວກັບສາເຫດຂອງການປ່ຽນແປງຂອງສະພາບອາກາດ ທີ່ເກີດຂຶນ້
ໃນບ້ານເຮົາ (ການປ່ອຍອາຍກາສຄາຣບອນໄດອອກໄຊດ໌ອອກຈາກໂຮງງານອຸ ດສາຫະກໍາ ແລະ ສິ່ງເສດ້ ວມ, ການຕັດໄມ ້ທໍາລາຍປ່າເຮັດໃຫ້ກາສື ຕ່າງໆ ອອກສູ່ ບັນຍາກາດ, ດິນເຈື່ອນ, ໄພແຫ້ງແລ້ງ, ນໍາຖ້
ເຫຼອຄາຣບອນໄດອອກໄຊດ໌ເພີ່ມຂຶນ້ ພາໃຫ້ເກີດພາວະໂລກຮ້ອນ, ເຮືອນແກ ້ວ, ຝົ ນເປັນພິດ)້ີ ານສ້າງແຜນວາດຊ່ວຍຈື່ ໃຫ້ແຕ່ລະກຸ່ ມຄົນຄວ້າ ແລ້ວຂຽນໃສ່ເຈ ້ຍແຜ່ນໃຫຍ່ ດ້ວຍວິທກ້ ດໃສ່ກະດານ ແລະ ໃຫ້ຕາງໜ້າແຕ່ ລະກຸ່ ມຂຶນລາຍງານ
້ ແນະນໍານັກສຶກສາເອົາຜົນງານຂອງກຸ່ ມຂຶນຕິ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາຮ່ວມກັນສະຫຼຸບ
ກິດຈະກາ 3: ສັງເກດເບິີ່ງວິດໂອ, ຮູບພາບ ແລະ ຕິດຕາມເອກະສານກ່ຽວກັບຜນກະທບຂອງການ
ປູ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ (ເວລາ 35 ນາທ)້ ຄູໃຫ້ນັກສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມສັງເກດເບິ່ງວິດໂີ ອ ພ້ອມທັງວິເຄາະເນືອໃນຂອງວິດໂີ ອ່ ສະແດງເຖິງຜົນກະທົບຂອງການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດຕໍ່ກັບສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດິ1) ໃນວິດໂີ ອມີສ່ ງໃດທີແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ?

້່ ເປັ ນບັນຫາມີອນັ ໃດແດ່, ບັນຫາເກີດຍ ້ອນຫຍັງ ແລະ ມີວທິ ກີ ານແກ ້ໄຂ2) ຜ່ານການເບິ່ງວິດໂີ ອ ເນືອໃນທີ
ແນວໃດ?
 ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາຮ່ວມກັນສະຫຼຸບ

29

5. ສືີ່ການສອນທຕີ່ ້ອງການ ຮູ ບພາບ ວິດໂີ ອ
6. ສະຫຼຸບບດສອນັ ສຶກສາຕອບຄໍາຖາມຄື: ນໍາພານັກສຶກສາສະຫຼຸບບົດຮຽນດ້ວຍການໃຫ້ນກ

1) ຈົ່ງອະທິບາຍຄວາມແຕກຕ່າງກ່ ຽວກັບພາວະໂລກຮ້ອນ ແລະ ພາວະເຮືອນແກ ້ວ?
2) ສາເຫດທີ່ພາໃຫ້ສະພາບອາກາດມີການປ່ຽນແປງເກີດມາຈາກໃສ?

ິ ແີ ກ ້ໄຂສິ່ງທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດຄືແນວໃດ?
3) ເຮົາຄວນມີວທ
7. ປະເມນການສອນັ ກິດຈະກໍາ ສັງເກດການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງນັກສຶກສາແຕ່ ລະຄົນໃນເວລາປະຕິບດ້້ ຄູກວດຄືນຄວາມຖືກຕ້ອງເນືອໃນກິ
ດຈະກໍາທີ່ຄູມອບໃຫ້ແຕ່ ລະກຸ່ ມຄົນຄວ້
າ ສັງເກດການຖາມ-ຕອບຂອງນັກສຶກສາເປັ ນບຸ ກຄົນ ແລະ ເປັ ນກຸ່ ມ ສັງເກດການລາຍງານ ແລະ ອະທິບາຍຂອງນັກສຶກສາ
8. ຄາຖາມ ແລະ ຄາຕອບ
1) ສະພາບອາກາດ ແລະ ການປ່ຽນແປງຂອງສະພາບອາກາດໝາຍເຖິງຫຍັງ?

້ ່ ໃດພືນທີ້ ່ ໜຶ່ງຊຶ່ງໄດ້ຮບັ ຜົນກະທົບຈາກຕໍາແ
ຄາຕອບ: ສະພາບອາກາດ ແມ່ ນລັກສະນະສະພາບອາກາດຂອງພືນທີ

້້ ນສູ ດ ເຊິ່ງລວມມີອຸນນະພູ ມ , ປະລິມ ານນໍາຝົ້ ນ , ຄວາມຊ່ ຸ ມຊື່ນ, ທິດທາງໜ່ ງຂອງເສັນແວງຂອງໂລກຫຼ ື ເສັນສູແລະ ຄວາມໄວຂອງລົມ, ເມກປົກຄຸ ມ ແລະ ແສງອາທິດ.

້ ເຊິ່ງກໍ່ໃຫ້
ການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ ແມ່ ນເກີດຈາກຄວາມໜາແໜ້ນຂອງກາສເຮືອນແກ ້ວທີ່ສູ ງຂຶນ້ ວໂລກ ແລະ ການໃຊ້ປະໂຫຍດຈາກການນໍາໃຊ້ທ່ ດິ້ ນຍາກາດ ເທິງພືນຜິີ ນເຊັ່ນ
ເກີດຄວາມກົດອາກາດພາຍໃນຊັນບັ
ການຕັດໄມ ້ທໍາລາຍປ່າ ແລະອື່ນໆ.

2) ສາເຫດທີ່ພາໃຫ້ສະພາບອາກາດມີການປ່ຽນແປງເກີດມາຈາກໃສ?

ຄາຕອບ: ສາເຫດທີ່ພາໃຫ້ສະພາບອາກາດມີການປ່ຽນແປງເກີດມາຈາກ 2 ສາເຫດຄື: ການປ່ຽນແປງສະພາບ
້ອາກາດທີ່ເກີດຂຶນເອງຕາມທໍ
າມະຊາດ ແລະ ການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດທີ່ເກີດຈາກການກະທໍາຂອງມະນຸດ.

3) ການພົວພັນລະຫວ່າງການພັດທະນາເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄົມ, ການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ, ການດໍາລົງິ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດແມ່ ນມີຄແື ນວໃດ?
ຊີວດ
ຄາຕອບ
 ການພວພັນລະຫວ່າງການພັດທະນາເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄມ:ົ ຜະລິດທາງການກະເສດຫຼຸດຕໍ່າລົງ ການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດຈະເຮັດໃຫ້ຜນ້ ນມີສະພາບເປັນກົດຈາກການລວມຕົວຂອງນໍາກັ້ ບອອກໄຊດ໌ຂອງມາດ ນໍາຝົື ຕາຍ(S) ເຮັດໃຫ້ພດຫຼ ືົ ຜະລິດທາງການກະເສດຫຼຸດລົງ ທໍາລາຍສິ່ງກໍ່ສ້າງຈໍາພວກ
ຈະເລີນເຕີບໂຕບໍ່ໄດ້ດີ ສົ່ງຜົນກະທົບເຮັດໃຫ້ຜນ
ັ , ຄອນກຣີດ ແລະ ຫີນອ່ອນໃຫ້ເສື່ອມສະພາບໄວກວ່າປົ ກກະຕິ.
ເຫຼກ

30

 ການປູ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ: ການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດຈະເຮັດໃຫ້ການຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງພືດຊ້າລົງ ເພາະເສດຄາບຂວັນຈະໄປ້ ຍລົງ
ເກາະທີ່ຜິວໃບ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຈລຸ ງັ ປ່ອງອາກາດພືດອຸ ດຕັນ ດູດກາສຄາຣບອນໄດອອກໄຊດ໌ໄດ້ໜອ
ເຮັດໃຫ້ປະສິດທິພາບໃນການສັງເຄາະແສງຂອງພືດຫຼຸດລົງົ ກະທົບຕໍ່ສະພາບອາກາດ ໂດຍເຮັດໃຫ້ທ ້ອງຟ້າມືດ ການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດຈາກໝອກຄວັນຍັງມີຜນ້ ແສງສ່ອງລົງມານ ້ອຍກວ່າປົກກະຕິ
ຄຶມການດາລງຊວິດ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ:ແຫຼ່ ງຊັບພະຍາກອນທີ່ເປັ ນມິດຕໍ່ກັບທໍາມະຊາດ ແມ່ ນມີແນວໂນ ້ມຫຼຸດລົງ ເຊິ່ງລວມມີການຕັດໄມ ້ທໍາລາຍ

້ິປ່າ, ການຈູດປ່າ ເພື່ອປູ ກພືດ, ແມ່ ນໍາແຫ້
ງ, ເຊິ່ງສົ່ງຜົນກະທົບຢ່າງໜັກໜ່ວງຕໍ່ກັບສຸ ຂະພາບ ແລະ ການດໍາລົງຊີວດ້ ນປັ ດໄຈຈໍາເປັ ນພືນຖານຕໍ
້່ ກັບການດໍາລົງຊີບຂອງມະນຸດ ແລະ ສິ່ງມີຊວ
ົ ແມ່
ີ ດ
ິ ອື່ນໆ
ເພາະວ່າຊັບພະຍາກອນເຫຼ່ ານີ້ ສະພາບແວດລ້ອມທີ່ຂາດແຄນດ້ານແຫຼ່ ງຊັບພະຍາກອນທໍາມະຊາດ ອາດເຮັດໃຫ້
ເຊັ່ນວ່າ ປ່າໄມ ້, ສັດປ່າ, ສັດນໍາ.
້ ່ ນຖານໃໝ່ ຫຼ ື ການຍົກ ຍ າ້ ຍຖິ່ນຖານ ອາດກໍ່ ໃຫ້ເກີດ
ເກີດ ການຍົກ ຍ າ້ ຍຖິ່ນຖານໄປຍັງສະຖານອື່ນ, ການຕັງຖິ
້ົ ກັງກົນ, ຄວາມຮູ ສ້ ກຶ ສິນຫວັ
ບັນຫາດ້ານສຸ ຂະພາບຈິດໃຈ ເຊັ່ນມີຄວາມວິຕກງ ແລະ ອາລົມຫົດຫູ່ .
ິ ຊີ ່ ວຍຫຼຸດຜ່ອນການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດແນວໃດ?
4) ເຮົາມີວທິ ຊີ ່ ວຍຫຼຸດຜ່ອນການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດຄື ການປັ ບປຸ ງສະພາບການຈາລະຈອນ ໂດຍຄາຕອບ: ເຮົາມີວທ
ສະເພາະເລັ່ງລັດພັດທະນາລະບົບຂົນສົ່ງມວນຊົນ ເພື່ອແກໄ້ ຂບັນຫາຈາລະຈອນ ແລະ ຫຼຸດບັນຫາການປ່ຽນແປງ

ສະພາບອາກາດ. ອາດຈະປ່ ຽນໄປໃຊ້ພ ະລັງງານສະອາດ (ແຫຼ່ ງພະລັງານໝູ ນ ວຽນເຊັ່ນ ລົມ , ແສງອາທິດ ) ໃຊ້້ໍ ້ ຸ ດລົງ (ຫຼຸດນໍາ)ພະລັງງານໜ້ອຍລົງເພື່ອຮັກສາສະພາບແວດລ້ອມ (ຂີ່ລົດຖີບ, ນັ່ງລົດເມໄປໂຮງຮຽນ), ການໃຊ້ນາຫຼ້ີ ່ ນໆື ເພື່ອສ້າງຄວາມແຕກຕ່ າງ ເຮັດໃຫ້ສະພາບອາກາດດີຂນ
ຶ ້ (ເຊັ່ນການປູ ກການຫຼຸດປະລິມານຂີເຫຍືອ້ ແລະ ວິທອ້້, ໂຄສະນາແນະນໍາຄອບຄົວ ແລະ ເພື່ອນຝູ ງ ກ່ ຽວກັບການປ່ຽນແປງສະພາບອາກາດ).
ຕົນໄມ

31

ພາກທ III: ສຸຂະພາບຂອງເດັກ ແລະ ໄວໜຸູ່ມ

ບດທ 8ບດບາດຍິງ-ຊາຍເວລາໃຊ້ສອນ: 3 ຊີ່ວໂມງ
1. ເປົ້າໝາຍຂອງບດສອນ

້່ ກັບພຶດຕິກໍາການດໍາລົງຊີວດິ ຂອງມະນຸດ ທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດມີຄວາມບໍ່
ນັກສຶກສາຈະໄດ້ຮຽນຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈຕໍ້ ກັ ຄວາມໝາຍຂອງເພດ ແລະ ບົດບາດຍິງ-ຊາຍ, ຄວາມສະເໝີພາບບົດບາດຍິງ -ຊາຍຢູ່ ໃນສັງຄົມ ລວມທັງຮູ ຈແຕກຕ່າງລະຫວ່າງເພດຍິງ-ຊາຍ, ສິດສະເໝີພາບຍິງ-ຊາຍ, ການປົ ກປ້ອງ ແລະ ການປ້ອງກັນຄວາມສະເໝີພາບ
ລະຫວ່າງເພດຍິງ-ຊາຍ.
2. ເນືົ້ອໃນສາຄັນທີ່ຈະສອນ
້່ ສໍາຄັນຂອງບົດນີປະກອບມີ
້ເນືອໃນທີ
:1) ຄວາມໝາຍຂອງເພດ ແລະ ບົດບາດຍິງ-ຊາຍ ເພດ (Sex): ໝາຍເຖິງເພດຊາຍ ແລະ ເພດຍິງ ທີ່ມີຄວາມແຕກຕ່ າງກັນທາງດ້ານຮໍໂມນ ເຊິ່ງແມ່ ນທໍາມະ
້້ ້າງຂຶນ.
ຊາດເປັ ນຜູ ສ້ າ້ ງ ບົດບາດຍິງ-ຊາຍ (Gender): ແມ່ ນການພົວພັນລະຫວ່າງເພດຍິງ ແລະ ເພດຊາຍ ເຊິ່ງສັງຄົມ ເປັ ນຜູ ສ້ ນເອກະລັກໃນຕົວ.
ຂຶນເປັ

2) ສິດສະເໜີພາບຍິງ-ຊາຍິ ສະເໝີພາບໃນການສະແດງບົດບາດຂອງຕົນເອງຕໍ່ສັງຄົມໄດ້ຢ່າງເທົ່າທຽມກັນ
ເພດຍິງ ແລະ ເພດຊາຍມີສດ
ໃນດ້ານຕ່ າງໆເຊັ່ນ: ດ້ານການເມືອງ, ການສຶກສາ, ເສດຖະກິດ, ວັດທະນະທໍາ-ສັງຄົມ, ຄອບຄົວ, ສະເໜີຄໍາເຫັນແລະ ຮຽກຮ້ອງ.
3. ຈຸດປະສງ
3.1. ດ້ານຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈ
້ັ ສຶກສາເຂົາໃຈ:ເພື່ອໃຫ້ນກ ຄວາມໝາຍຂອງເພດ ແລະ ບົດບາດຍິງ-ຊາຍ ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງເພດ ແລະ ບົດບາດຍິງ-ຊາຍ ສິດສະເໜີພາບຍິງ-ຊາຍ ຜົນກະທົບຂອງຄວາມບໍ່ສະເໝີພາບບົດບາດຍິງ-ຊາຍ ການປົ ກປ້ອງ ແລະ ການປ້ອງກັນຄວາມສະເໝີພາບຍິງ-ຊາຍ32

3.2. ດ້ານທັດສະນະຄະຕິ
ເພື່ອນັກສຶກສາ:ັ ຄວາມສະເໝີພາບຍິງ-ຊາຍຢູ່ ໃນສັງຄົມ ປັບປ່ຽນຄວາມຄິດຕໍ່ກັບການປະຕິບດ ປັບປ່ຽນພຶດຕິກາໍ ໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບສະພາບຄວາມເປັ ນຈິງໃນສັງຄົມ
3.3. ດ້ານທັກສະັ ສຶກສາ:ເພື່ອໃຫ້ນກ ສາມາດອະທິບາຍຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງເພດ ແລະ ບົດບາດຍິງ-ຊາຍໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ປົກປ້ອງສິດສະເໝີພາບຍິງ-ຊາຍໄດ້
4. ກິດຈະກາ້ ບົດຮຽນ (ເວລາ 5 ນາທີ)ຄູນາໍ ພານັກສຶກສາເຂົາສູ່ັ ້ າຖາມສົນທະນາກັບນັກສຶກສາ ກ່ ຽວກັບບົດບາດ ແລະ ໜ້າທີ່ຂອງບຸ ກຄົນແຕ່ ລະຄົນໃນຄອບຄົວ: ພໍ່,ຄູຕງຄໍ

້້ອງຍິງ-ຊາຍ ເຮັດຫບັງ ຮັບຜິດຊອບຫຍັງ? (ອະທິບາຍ)ແມ່ , ເອືອຍນ

ກິດຈະກາ 1: ສນທະນາລວມກ່ຽວກັບເພດ ແລະ ບດບາດຍິງ-ຊາຍ (ເວລາ 10 ນາທ)ັ ້ າຖາມສົນທະນາກັບນັກສຶກສາວ່າ:ຄູຕງຄໍ
1) ເພດມີຄວາມໝາຍຄືແນວໃດ?
2) ບົດບາດຍິງ-ຊາຍມີຄວາມໝາຍຄືແນວໃດ?
3) ເພດ ແລະ ບົດບາດຍິງ-ຊາຍແຕກຕ່າງກັນຄືແນວໃດ?
 ນໍາພານັກສຶກສາສະຫຼຸບບົດຮຽນຮ່ວມກັນ
ກິດຈະກາ 2: ເຮັດວຽກເປັນກຸູ່ມກ່ຽວກັບ ຄວາມສະເໝພາບຍິງ-ຊາຍ (ເວລາ 30 ນາທ) ຈັດນັກສຶກສາອອກເປັ ນກຸ່ ມຕາມຄວາມເໝາະສົມ.
 ຢາຍເຈ ້ຍແຜ່ນໃຫ່ຍ, ເຝິ ດຂຽນເຈ ້ຍ, ສະກັອດໃຫ້ແຕ່ ລະກຸ່ ມ້ ນຄວ້
້ົ ຂໍຄົ ເອົາໃຫ້ຫວ
າໃນແຕ່ລະດ້ານກ່ ຽວກັບຄວາມສະເໝີພາບຍິງ-ຊາຍທີ່ເຫັນຕົວຈິງໃນບ້ານເຮົາ (ດ້ານການເມືອງ, ດ້ານການສຶກສາ, ດ້ານເສດຖະກິດ, ດ້ານວັດທະນາທໍາ-ສັງຄົມ, ດ້ານຄອບຄົວ, ດ້ານສະເໜີຄໍາ
ເຫັນ ແລະ ດ້ານການຮ້ອງຮຽນ)້ີ ານສ້າງແຜນວາດຊ່ວຍຈື່ ໃຫ້ແຕ່ລະກຸ ມຄົນຄວ້າ ແລ້ວຂຽນສະຫຼຸບໃສ່ເຈ ້ຍແຜ່ນໃຫ່ຍດ້ວຍວິທກ້ ດໃສ່ກະດານ ແລະ ໃຫ້ຕາງໜ້າແຕ່ ລະກຸ່ ມຂຶນລາຍງານ.
້ ແນະນໍານັກສຶກສາເອົາຜົນງານຂອງກຸ່ ມຂຶນຕິ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາຮ່ວມກັນສະຫຼຸບ
ກິດຈະກາ 3: ເບິີ່ງວດໂອ, ຮູບພາບ ແລະ ອ່ານເອກະສານກ່ຽວກັບບດບາດຍິງ-ຊາຍ (ເວລາ 30 ນາທ)ັ ສຶກ ສາແຕ່ ລະກຸ່ ມສັງເກດເບິ່ງວີດ ີໂອໜ້າທີ່ ບົດ ບາດ ການທໍ າ ງານຂອງຄົນ ແຕ່ ລະເພດ ພ້ອ ມທັງໃຫ້ນ ກ
້ວິເຄາະເນືອໃນໂດຍນໍ
າໃຊ້ຄໍາຖາມລຸ່ ມນີ:້ັ ໃດແດ່, ຍ ້ອນຫຍັງ ແລະ ມີວທິ ແີ ກ ້ໄຂແນວໃດ?
1) ບັນຫາຂອງວີດໂີ ອມີອນ່ ສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ສະເໝີພາບບົດບາດຍິງ-ຊາຍ?
ິ2) ໃນວີດໂີ ອມີສ່ ງໃດທີ

33 ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາຮ່ວມກັນສະຫຼຸບໍ ຂອງເພດຊາຍທີມຕີ ່ ເພດຍິ
ໍັ ສຶກສາ ຄູຢາຍຮູ ບພາບກ່ ຽວກັບພຶດຕິກາໍ ທີບ່ ດີງໃຫ້ນກັ ສຶກສາຊາຍ-ຍິງຊັບປ່ຽນໜ້າທີ່ກັນ ແລ້ວໃຫ້ປະຕິບດັ ຕາມຮູ ບທີ່ຄູກຽມມາ ແລ້ວຖາມວ່າ ມີຄວາມ ໃຫ້ນກຶ ແນວໃດ?
ຮູ ສ້ ກ້
້ 3 (ຢູ່ ແບບຮຽນ) ກ່ ຽວກັບ ລັດຖະບານແຫ່ງ ສປປ ລາວ, ທະນາຄານໂລກັ ສຶກສາອ່ານເນຶອໃນຂໍ ໃຫ້ນກ
ທີີ ານສຶກສາຮ່ວມກັນໄດ້ສະເໜີຄວາມສະເໝີພາບລະຫວ່າງຍິງ-ຊາຍ ຈັກແລະ ທະນາຄານພັດທະນາອາຊີມກັ ໃດແດ່?
ປະເດັນສໍາຄັນ ຄືອນ ຄູນາໍ ພານັກສຶກສາສະຫຼຸບບົດຮຽນຮ່ວມກັນ
ກິດຈະກາ 4: ອອກແບບກິດຈະກາການສອນ (ເວລາ 25 ນາທ) ຄູໃຫ້ນັກສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມຄິດອອກແບບກິດຈະກໍາກ່ ຽວກັບ ບົດບາດຍິງ-ຊາຍ ຂອງຄົນລາວເຮົາ ແຕ່ກ່ ອນ້ ງກຸ່ ມຄົນ: ໄວຮຽນ, ຜູ ໃ້ ຫຍ່ັ ເປັ ນຄືແນວໃດ ກຸ່ ມລະ 1 ຕົວຢ່າງ ເພື່ອນໍາສະເໜີ (ໃຫ້ເວົາເຖິ
ກັບປັ ດຈຸບນ້ ູງອາຍຸ )ແລະ ຜູ ສ
5. ສືີ່ການສອນທຕີ່ ອ້ງການ ຮູ ບພາບ ວີດໂີ ອ ເຈ ້ຍແຜ່ນໃຫ່ຍ ເຝິ ດຂຽນເຈ ້ຍ ສະກັອດ
6. ສະຫຼຸບບດສອນ (ເວລາ 10 ນາທ)ັ ສຶກສາຕອບຄໍາຖາມຄື: ນໍາພານັກສຶກສາສະຫຼຸບບົດຮຽນດ້ວຍການໃຫ້ນກ
1) ບົດບາດຍິງ-ຊາຍ ມີຄວາມໝາຍຄືແນວໃດ?
2) ເພດ ແລະ ບົດບາດຍິງ-ຊາຍມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຄືແນວໃດ?
ັ ຕໍ່ກັນຄືແນວໃດ?
3) ເພດຊາຍ ແລະ ເພດຍິງຄວນປະຕິບດ ຄູສະຫຼຸບເພີ່ມເຕີມຈຸດທີ່ຍັງບໍ່ທັນຄົບຖ້ວນ
7. ປະເມນການສອນັ ກິດຈະກໍາ ສັງເກດການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງນັກສຶກສາແຕ່ ລະຄົນໃນເວລາປະຕິບດ ສັງເກດການຖາມ-ຕອບຂອງນັກສຶກສາ ສັງກດການສະແດງຄວາມຄິດເຫັນຕໍ່ກັບຄວາມສະເໝີພາບຂອງບົດບາດຍິງ-ຊາຍຄາຖາມ ແລະ ຕວຢູ່າງຄາຕອບ
1) ບົດບາດຍິງ-ຊາຍ ມີຄວາມໝາຍຄືແນວໃດ?
ແມ່ ນການພົວພັນລະຫວ່າງເພດຍິງ

ແລະເພດຊາຍ້ ນເອກະລັກໃນຕົວ.
້ າ້ ງຂຶນເປັ
ເຊິ່ງສັງຄົມເປັ ນຜູ ສ້ າຍບົດບາດຍິງ-ຊາຍ ໝາຍເຖິງ ພາລະບົດບາດ, ສິດທິ, ສາຍພົວພັນ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບທີ່ແມ່ ຍິງ ແລະ ຜູ ຊຖືກມອບໝາຍໃຫ້ຢູ່ໃນສັງຄົມ ແລະ ວັດທະນາທໍາໃດໜຶ່ງ.

34

2) ສິດສະເໝີພາບຍິງ-ຊາຍແມ່ ນຫຍັງ?

ິ ທິ, ເສລີພ າບໃນການສະແດງສິດ ສະເໝີພ າຍຍິງ -ຊາຍໝາຍເຖິງ ການທີ່ເພດຍິງ ແລະ ເພດຊາຍມີສ ດບົດບາດຂອງຕົນເອງຕໍ່ສັງຄົມໄດ້ຢ່າງເທົ່າທຽມກັນ, ບົດບາດຂອງຍິງ-ຊາຍໃນສັງຄົມເທົ່າທຽມກັນຍິງ ແລະ ຊາຍຖືກ້ ນັ ວ່າມີສະຖະນະພາບຄືກນັ ໄດ້ຮບັ ເງ່ ອນໄຂຄື
ືັ ເພື່ອຊົມໃຊ້ສດິ ທິມະນຸດຂອງເຂົາເຈົາ້ ແລະ ສະແດງສັກ
ຮັບຮູ ກກນ້ັ ຜົນປະໂຫຍດດັ່ງດຽວກັນຈາກການພັດທະນາ.
ກາຍະພາບຂອງເຂົາເຈົາໃນທຸ
ກຂົງເຂດການພັດທະນາ, ໄດ້ຮບິ ກີ ານປ້ອງກັນຄວາມສະເໝີພາບຍິງ-ຊາຍຄືແນວໃດ?
3) ຈະມີວທ ບໍ່ ຄວນພິຈ າລະນາແນວຄຶດ ແບບຕາມຕົວ ຢ່ າງດຽວຕໍ່ເພດຍິງ ແລະ ເພດຊາຍ (Do not have gender້ າຍກ ້າຕັດສິນໃຈ.
stereotype). ຕົວຢ່າງ: ແມ່ ຍິງບໍ່ກ ້າຕັດສິນໃຈ, ມີແຕ່ ຜູ ຊ້ າຍ ວຽກເບົາແມ່ ນວຽກຂອງ ບໍ່ຄວນຈໍາແນກ ຕາມແນວຄິດດັ່ງເດີມ ທີ່ວ່າ: ວຽກໜັກ ແມ່ ນວຽກຂອງຜູ ຊ້ າຍ).
ແມ່ ຍິງ (ວຽກເອກສານແມ່ ນວຽກຂອງແມ່ ຍິງ, ສ່ວນວຽກກໍ່ສ້າງພາກສະໜາມແມ່ ນວຽກຂອງຜູ ຊ ການສົ່ງເສີມສິດສະເໝີພາບຍິງ-ຊາຍ ແມ່ ນຂະບວນການພັດທະນາ ແລະ ຂະບວນການປ່ຽນແປງແບບຕໍ່

ເນື່ອງຍາວນານ ແລະ ເປັ ນກ າ້ ວໆ ເພື່ອບັນລຸ ເປົ ້າໝາຍໃນການສ້າງຄວາມສະເໝີພາບລະຫວ່າງຍິງ-ຊາຍເທື່ອລະກ ້າວ.

35

ບດທ 9ການວາງແຜນຄອບຄວ, ການລ້ຽງດູເດັກນ້ອຍ ແລະ ສິດທິເດັກ
ເວລາໃຊ້ສອນ: 2 ຊີ່ວໂມງ
1. ເປົ້າໜາຍຂອງບດສອນ້້ັ ສຶກສາຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈກ່
ບົດນີສອນໃຫ້
ນກຽວກັບຄວາມສໍາຄັນຂອງການກິນອາຫານຂອງມະນຸດເຊິ່ງການ
້້ ມແມ່ , ນໍານົ້ ມແມ່ ເປັ ນອາຫານທີ່ດີທ່ ສຸີ ດສໍາລັບເດັກຕັງແຕ່້ ເກີດຈົນເຖິງ
ກິນຂອງມະນຸດເຮົາແມ່ ນເລີ່ມຕົນຈາກນໍານົ້ ່ ງຄ່ອຍປ່ຽນເປັ ນອາຫານປະເພດອື່ນ. ຮູ ກ້ ານວາງແຜນຄອບຄົວທີ່ດີຕ່ ໍຄູນນະພາບຊີວດ
ິ , ການ
6 ເດືອນຫຼງັ ຈາກນັນຈິ
ລ້ຽງດູເດັກນ ້ອຍ ແລະ ສິດທິເດັກ.
2. ເນືົ້ອໃນສາຄັນທີ່ສອນ້ ຫວ້້ ອໃນສໍົ ຂໍເນື
ບົດນີມີ
າຄັນລະອຽດດັ່ງລຸ່ ມນີ:ີ ້1) ການວາງແຜນຄອບຄົວ: ການວາງແຜນຄອບຄົວຄືການມີລູກຕາມຈໍານວນທີ່ທ່ານຕ ້ອງການ ແລະ ຕາມ ເວລາ້ ກລົງກັນທີ່ຈະເອົາລູກ ຫຼ ື ບໍ່ເອົາຍາມໃດນັນພວກເຈົ
້້ທີ່ທ່ານຕ້ອງການຈະມີ. ເມື່ອພວກເຈົາຕົ
າອາດຈະເລື
ອກ້ ນການວາງແຜນຄອບຄົວ, ການມີລູກຫ່າງ, ຫຼ ື ການີ ານປ້ອງກັນການຖືພາເຊິ່ງວິທກີ ານດັ່ງກ່ າວນີແມ່
ເອົາວິທກຄຸ ມກໍາເນີດ.
້ ມແມ່ ແມ່ ນຈະຊ່ວຍປ້ອງກັນໃຫ້ເດັກບໍ່ເຈັບປ່ວຍງ່ າຍ2) ການລ້ຽງດູເດັກນ ້ອຍ: ການລ້ຽງດູເດັກນ ້ອຍດ້ວຍນໍານົ້ ມແມ່ ເປັ ນອາຫານທີ່ປະເສີດສໍາລັບເດັກອ່ອນເຊິ່ງແລະ ສ້າງຄວາມຜູ ກພັນພິເສດລະຫ່ວາງແມ່ ກັບລູກ. ນໍານົ້ ງການຂອງເດັກທາງດ້ານປະລິມານ
ປະກອບດ້ວຍອາຫານທີ່ຄົບຖ້ວນເໜາະກັບຄວາມຕອ

ແລະ

ຄຸ ນ

້ ມແມ່ ເປັ ນອາຫານແຫຼວ, ອາຫານອ່ອນຈົນ
ນະພາບ, ການລ້ຽງດູເດັກນອ້ ຍແມ່ ນຄ່ອຍໆປ່ຽນຈາກນໍານົ້ ກັນທີ່ດີ ແລະ ມີການພັດທະນາທາງດ້ານກາ້ ງໄປສູ່ ປະເພດອາຫານແຂງເພາະຈະຊ່ວຍໃຫ້ເດັກມີພູມຄຸ ມຮ່າງກາຍທີ່ດີ.

ໍ ່ າ 18 ປີ ຕາມທີ່ໄດ້ຂຽນໄວ້ໃນສົນທິສນັ ຍາວ່າ
3) ສິດທິເດັກ: ສິດທິເດັກໝາຍເຖິງສິດທິທຸກຄົນທີ່ມີອາຍຸ ຕ່ າກວດ້ວຍສິດທິເດັກສາກົນ (Universal Rights) ແລະ ເປັ ນສິດທິເດັດຂາດ (Absolute Rights) ທີ່ໄດ້້ ຄອງທີ່ມີຈດ
ຮັບຮອງ ແລະ ຄຸ ມຸ ໜາຍບໍ່ແມ່ ນເພື່ອຮຽກຮ້ອງສິດທິເດັກ, ແຕ່ ມັນແມ່ ນການພັດທະນາເດັກ

ທາງດ້ານຮ່າງກາຍ ແລະ ຈິດໃຈທາງອາລົມ, ສັງຄົມ, ສະຕິປັນຍາໃຫ້ຈະເລີນເຕີບໂຕໄປດ້ວຍປະ ສິດທິັ ແລະ ມັນແມ່ ນການຮ່ວມມືກນັ ຂອງທຸກຄົນທົ່ວສະຖາບັນ ແລະ ທົ່ວໂລກ.
ພາບ, ບໍ່ເລືອກປະຕິບດ
3. ຈຸດປະສງ
3.1. ດ້ານຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈ
້ ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈກ່
ຽວກັບການວາງແຜນຄອບຄົວ
້ ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈກ່
ຽວກັບການລ້ຽງດູເດັກນ ້ອຍ້ ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈກ່
ຽວກັບສິດທິເດັກ

36

3.2. ດ້ານທັດສະນະຄະຕິ
ິ ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາເຫັນໄດ້ເຖິງຄວາມສໍາຄັນຂອງການວາງແຜນຄອບຄົວຕໍ່ຄູນນະພາບຊີວດ ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາເຫັນຄວາມສໍາຄັນໃນການເບິ່ງແຍງດູແລ, ການລ້ຽງດູເດັກນ ້ອຍ ແລະ ສິດທິເດັກ

3.3. ດ້ານທັກສະ ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາສາມາດອະທິບາຍໄດ້ກ່ຽວກັບຄວາມໝາຍຄວາມສໍາຄັນໃນການວາງແຜນຄອບຄົວທີ່ດີ ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາມີສ່ວນໃນການປົ ກປ້ອງສິດທິເດັກ້ ມແມ່ ແລະ ອາຫານເສີມ ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາສາມາດສ້າງແຜນວາດກ່ ຽວກັບການລ້ຽງດູເດັກນ ້ອຍດ້ວຍນໍານົິ ໃນອະນາຄົດແລະ ສາມາດນໍາໄປໝູນໃຊ້ໃນການດໍາລົງຊີວດ
4. ກິດຈະກາ້ ບົດຮຽນໂດຍທົບທວນຄວາມຮູ ທ້ ່ ໄດ້ີ ຮຽນໃນບົດຮຽນທີ່ຜ່ານມາ (ເວລາ 5 ນາທີ)ນໍາເຂົາສູ່
ກິດຈະກາ 1: ສຶກສາຄວາມໜາຍ ແລະ ການວາງແຜນຄອບຄວ (ເວລາ 20 ນາທ)້ ດ ຫາເຫດຜົນແລ້ວອະທິບາຍ:ັ ້ າຖາມ ເພື່ອໃຫ້ນກັ ສຶກສາຄົນຄິ
ຄູຕງຄໍຄາຖາມ1) ເມື່ອສ້າງຄອບຄົວແລ້ວ ເປັ ນຫຍັງຈິ່ງຕ້ອງວາງແຜນໃນການພັດທະນາຄອບຄົວ? (ແນວຄິດຊ່ວຍຕອບ:ິ ທີ່ດີ, ມີຖານະທີ່ດີ, ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບຕໍ່ລາຍຮັບ-ລາຍຈ່ າຍ, ກຽມພ້ອມທີ່ຈະມີຄຸ ນນະພາບຊີວດ
ສະມາຊິກໃໝ່ໃນຄອບຄົວ ເປັ ນຈັກຄົນ...)ັ ສຶກສາເບິ່ງໂປສເຕີ ຫຼ ື ຮູ ບພາບກ່ ຽວກັບການວາງແຜນຄອບຄົວ ໃຫ້ນກ້ ນກ່ ຽວກັບຫຍັງ?
ັ ້ ນຫາເພື່ອໃຫ້ນກັ ສຶກສາສົນທະນາວ່າ ໂປສເຕີ ຫຼ ື ຮູ ບພາບນີແມ່ ຄູຕງບັ ນໍາພານັກສຶກສາສະຫຼຸບຄວາມໜາຍຂອງການວາງແຜນຄອບຄົວ
ກິດຈະກາ 2: ສນທະນາ ແລະ ສ້າງແຜນວາດກ່ຽວກັບການລ້ຽງດູເດັກນ້ອຍດ້ວຍນົ້ານມແມູ່ ແລະອາຫານເສມ (ເວລາ 35 ນາທ) ແບ່ງນັກສຶກສາອອກເປັນກຸ່ ມຕາມຄວາມເໜາະສົມ້ ມແມ່ັ ້ າຖາມຖາມນັກສຶກສາກ່ ຽວກັບຄຸ ນປະໂຫຍດຂອງນໍານົ ຄູຕງຄໍ ໃຫ້ນັກສຶກສາແຕ້ມແຜນວາດກ່ ຽວກັບການລ້ຽງດູເດັກນ ້ອຍແຕ່ ອາຍຸ 6 ເດືອນ - 2 ປີ (ດ້ານການກິນອາຫານ)້ ຕາງໜ້າພາຍໃນກຸ່ ມ ຂຶນລາຍງານ

້ ຄູນາໍ ພານັກສຶກສາສະຫຼຸບກ່ ຽວກັບແຜນວາດທີ່ນັກສຶກສາສ້າງຂຶນ.
ກິດຈະກາ 3: ຄວາມສາຄັນຂອງສິດທິເດັກ (ເວລາ 40 ນາທ) ແບ່ງນັກສຶກສາອອກເປັນກຸ່ ມຕາມຄວາມເໜາະສົມໃນແຕ່ ລະຫົວຂໍ ້ ຄູຢາຍບັດຄໍາໃຫ້ແຕ່ລະກຸ່ ມ້້ ນັກສຶກສາຄົນຄວ້
າຫາຄໍາຕອບດ້ວຍການສຶກສາຕາມປື ມແບບຮຽນແລະ ຂຽນຄໍາຕອບໃສ່ເຈ ້ຍແຜ່ນໃຫຍ່
ຄວາມໝາຍຄວາມສໍາຄັນຂອງສິດທິເດັກ
1) ສິດທິໃນການຢູ່ ລອດ2) ສິດທິໃນການພັດທະນາ
3) ສິດທິໄດ້ຮັບການປົ ກປ້ອງ
374) ສິດທິໃນການມີສ່ວນຮ່ວມ

້ ຕາງໜ້ານັກສຶກສາພາຍໃນກຸ່ ມຂຶນລາຍງານ ຄູນາໍ ພານັກສຶກສາສະຫຼຸບ
5. ສືີ່ການສອນທຕີ່ ້ອງການ
້ ປື ມແບບຮຽນ
ວິຊານິເວດສຸ ຂະສຶກສາ ໂພສເຕີ ຫຼ ື ຮູ ບພາບກ່ ຽວຂ້ອງກັບການວາງແຜນຄອບຄົວ ຄອມພິວເຕີ ເເລະ ເຄື່ອງສາຍ LCD
 ເຈ ້ຍຂາວແຜ່ນໃຫ່ຍື ງ ເຈ ້ຍສີເຊັ່ນ: ສີຟາ້ , ສີຂຽວ, ສີເຫຼອ ບິກເຝີ ດ ສະກັອດຕິດ
6. ສະຫຼຸບບດຮຽນ ຄູສະຫຼຸບບົດຮຽນໂດຍໃຊ້ແນວຄວາມຄິດຂອງຄູ ແລະ ນັກສຶກສາທີ່ໄດ້ສະແດງອອກມາໃນແຕ່ ລະ້ າຖາມ, ສົນທະນາ ແລະ ສະຫຼຸບລວມ ຫຼ ື ແຜນວາດຊ່ວຍຈື່
ກິດຈະກໍາ ໂດຍການຕັງຄໍ ສະຫຼຸບບົດຮຽນໂດຍການນໍາໃຊ້ໂພສເຕີ ຫຼ ື ຮູ ບພາບກ່ ຽວຂ້ອງກັບການວາງແຜນຄອບຄົວ
7. ການປະເມນການສອນ ສັງເກດການຕອບຄໍາຖາມຂອງນັກສຶກສາ ສັງເກດການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງນັກສຶກສາໃນແຕ່ ລະກິດຈະກໍາ ແລະ ການລາຍງານຂອງນັກສຶກສາ
8. ວຽກມອບໜາຍ້ ວຄໍ້ າຖາມດັ່ງລຸ່ ມນີ:້ຄູມອບວຽກບ້ານໃຫ້ນັກສຶກສາໄປຄົນຄົ
1) ການວາງແຜນຄອບຄົວມີຄວາມຄັນແນວໃດຕໍ່ກັບການພັດທະນາເສດຖະກິດສັງຄົມ ?
ີ ອ້ ງປະຕິບດັ ແນວໃດ ?
2) ການລ້ຽງດູເດັກນ ້ອຍທີ່ຖືກວິທຕ
3) ສິດທິເດັກມີຄວາມສໍາຄັນແນວໃດ ?

ຄາຕອບທີ່ເປັນໄປໄດ້

1) ການວາງແຜນຄອບຄົວມີຄວາມຄັນແນວໃດຕໍ່ກັບການພັດທະນາເສດຖະກິດສັງຄົມຄື:ຊ່ວຍໃຫ້

ຄູ່ຜົວ

ເມຍໄດ້ມີເວລາໃນການສ້າງເສດຖະກິດຄອບຄົວທີ່ດີກ່ອນຈະເອົາລູກ, ສາມາດ ກໍານົດໄດ້ວ່າ ເວລາໃດ ທີ່້ຈະເອົາລູກລວມທັງສາມາດກໍານົດຈໍານວນລູກວ່າຊິເອົາຈັກຄົນ, ນອກຈາກນັນແມ່
ຍັງມີເວລາໃນການ ພັກັ ທະນາການທີ່ດີ ທາງຜ່ອນ ແລະ ສາມາດເບິ່ງແຍງດູແລໃຫ້ຄວາມອົບອຸ່ ນແກ່ ລູກເຊິ່ງຈະເຮັດໃຫ້ລູກມີພດ

ດ້ານຮ່າງກາຍ, ຈິດໃຈເຊິ່ງຈະເຮັດໃຫ້ເຂົາກາຍເປັ ນຄົນດີຂອງສັງຄົມ ແລະ ສາມາດສ້າງເສດຖະກິດໃຫ້ທັນ
ສະໄໝໄດ້ໃນອະນາຄົດ.

ີ ອ້ ງປະຕິບດັ ຄື:2) ການລ້ຽງດູເດັກນ ້ອຍທີ່ຖືກວິທຕ້ ມແມ່ ພຽງຄວນໃຫ້ຜູເ້ ປັ ນແມ່ ລ້ຽງລູກລ້ຽງລູກດ້ວຍນໍານົ

້ຢ່າງດຽວໃນໄລຍະ 6 ເດືອນທໍາອິດຂອງການເກີດ, ຫຼງັ ຈາກນັນຄວນໃຫ້
ອາຫານເສີມອື່ນໆ ເພີ່ມເຕີມອີກ້ ມແມ່ ຈົນເຖິງອາຍຸ 2 ປີ ຫຼຫ້ ານົ້ ມແມ່ ເປັ ນອາຫານທີ່ລໍາຄ້ ່ າສໍາລັບື ຼາຍກວ່ານັນ.ນໍ
ໃນການລ້ຽງລູກດ້ວຍນໍານົ

38ເດັກເກີດໃໝ່ ແລະ ເດັກນ ້ອຍ. ມັນໃຫ້ສານອາຫານທັງໝົດແກເດັກນ ້ອຍເຊິ່ງມັນຊ່ວຍເຮັດໃຫ້ເດັກມີ
ພັດທະນາການທີ່ດີ, ມີຄວາມປອດໄພ ແລະ ບັນຈຸພູມຕ້ານທານ (Antibodies) ທີ່ສາມາດຊ່ວຍປ້ອງກັນ້ ຂອງການ
ເດັກນ ້ອຍຈາກການເຈັບໄຂ້ໄດ້ປ່ວຍທົ່ວໄປເຊັ່ນ: ຖອກທ້ອງ, ປອດບວມ, ເຊິ່ງເປັ ນສາເຫດຕົນຕໍ້ ມແມ່ ແມ່ ນ ມີທາດອາຫານຄົບຖ້ວນ ແລະ ພຽງພໍສໍາລັບເດັກ,ິ ຂອງເດັກນ ້ອຍໃນທົ່ວໂລກ, ນໍານົ
ເສຍຊີວດ້ ບເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ເດັກສະຫຼາດ, ສຸ ຂະພາບຈິດດີ, ແມ່ ແລະ ລູກມີຄວາມຜູ ກພັນກັນ ແລະ ສາມາດປັ ບຕົວເຂົາກັບຸ ກຄົນອື່ນໄດ້ດີ.
3) ສິດທິເດັກມີຄວາມສໍາຄັນຄື:ັ ການສຶກສາເພື່ອໃຫ້ເດັກມີທດັ ສະນະຄະຕິ, ຄວາມຮູ ,້ ຄວາມສາມາດ, ພອນສະຫວັນ, ການຝຶ ກ ເດັກໄດ້ຮບ
ອົບຮົມດ້ານວິຊາສະເພາະ, ທັກສະການອອກແຮງງານ ແລະ ເຮັດວຽກງານທີ່ດີີ ດິ ທີ່ປອດໄພ, ມີການພັດທະນາດ້ານຈິດໃຈ ແລະ ຮ່າງກາຍທີ່ເໝາະສົມ ມີຊວິ ໃນການເວົາ້ ແລະ ສະແດງແນວຄວາມຄິດຂອງຕົນເພື່ອພົບປະສັງຄົມ ແລະ ແລກປ່ຽນປະສົບການທີ່ ມີສດ້ ່ ວມການເຄື່ອນໄຫວດ້ານການພັກຜ່ອນ, ກິລາ, ສິລະປະ, ວັນນະຄະດີັ ເດັກນ ້ອຍຄົນອື່ນ, ເພື່ອເຂົາຮ
ດີກບແລະ ສັງຄົມທີ່ເໝາະສົມສໍາລັບອາຍຸ ຂອງເດັກ້ ສຸຂະພາບເມືອເຈັບເປັ ນ້ ງການດູແລສຸ ຂະພາບ, ການປິ່ ນປົວ ແລະ ຟືນຟູ ສາມາດເຂົາເຖິັ ການປົ ກປ້ອງຈາກທຸກຮູ ບແບບຂອງການລ່ວງລະເມີດທາງຮ່າງກາຍ ແລະ ຈິດໃຈ ໄດ້ຮບ ຖືກຮັບຮູ ້ ແລະ ດູແລຈາກພໍ່ແມ່ , ບໍ່ຖືກແຍກຈາກພໍ່ແມ່ ຖ້າຫາກມັນບໍ່ຈໍາເປັ ນເພື່ອປົ ກປ້ອງຜົນປະໂຫຍດຂອງເດັກ່ ເໝາະສົມກັບອາຍຸ , ລະດັບການພັດທະນາຂອງເດັກ, ແລະ ໄດ້ຮັບ້ ງ ແລະ ຮຽນຮູ ເ້ ງ່ ອນໄຂທີ
ື ສາມາດເຂົາເຖິ່ ເປັນອັນຕະລາຍ
ືການປົ ກປ້ອງຈາກເງ່ ອນໄຂທີັ ການປົ ກປ້ອງພິເສດຈາກການດໍາເນີນຄະດີ ໄດ້ຮບັ ສິດອື່ນໆຕາມທີ່ໄດ້ກໍານົດໄວ້ໃນກົດໝາຍ ໄດ້ຮບ

39

ບດທ 10ສຸຂະພາບຜງົ້ ປາກເວລາໃຊ້ສອນ: 2 ຊີ່ວໂມງ
1. ເປົ້າໝາຍຂອງບດສອນ້້ັ ສຶກສາຮຽນຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈກ່
ບົດຮຽນນີສອນໃຫ້
ນກຽວກັບພຶດຕິກາໍ ໃນການບໍລໂິ ພກອາຫານ ທີ່ເປັນສາເຫດພາໃຫ້້້ ທິ ເີ ລືອກກິນອາຫານ ແລະ ວິທຮີ ກັ ສາສຸ ຂະພາບ
ເກີດບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກແລະ ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ສຸ ຂະພາບ ພ້ອມທັງຮູ ວ້ຜົງປາກໃຫ້ຖື
ກວິທ.ີ
2. ເນືົ້ອໃນສາຄັນທີ່ຈະສອນ້ ຫວ້ ່ ສໍາຄັນທີ່ຈະສອນມີດ່ ງນີົ ຂໍທີ
ັ :້ບົດຮຽນບົດນີມີ້1) ສາເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ:ການປ່ ຽນແປງພຶດຕິກໍ າການໃຊ້ຊ ີວ ິດ ແລະ ການກິນ
້້ອາຫານ ແລະ ເຄື່ອງດື່ມທີ່ມີທາດນໍາຕານຫຼ
າຍພາໃຫ້ເກີດບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ້້ົ ກະທົບອັນຮ້າຍແຮງ ແລະ ເປັ ນ2) ຜົນກະທົບຈາກບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ:ບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກມີຜນ້່ ດີຈະສົ່ງຜົນກະທົບຫຼາຍດ້ານ ໂດຍສະເພາະຕໍ່
ເລື່ອງໃກ ້ໂຕເຮົາ ການທີ່ຄົນເຮົາຮັກສາສຸ ຂະພາບຜົງປາກບໍບຸ ກຄົນ ແລະ ຄອບຄົວ້້ີ ອ້ ງກັນ ແລະ ຮັກສາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ:ື ວິທ ີ3) ວິທປ
ການປ້ອງກັນສຸ ຂະພາບຜົງປາກແລະ ການຖູແຂ້ວໃຫ້ຖກແມ່ ນສິ່ງທີ່ຈໍາເປັນທີ່ທຸກຄົນຕ້ອງເອົາໃຈໃສ່ເພື່ອສຸ ຂະພາບທີ່ດີ

3. ຈຸດປະສງ
3.1. ດ້ານຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈ
້້ສາເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ,ຜົນກະທົບ ຈາກບັນ ຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ,ວິທ ີປ້ອງກັນ
້ແລະ ຮັກສາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ
3.2. ດ້ານທັດສະນະຄະຕິ
້ ຮັກສຸ ຂະພາບຜົງປາກ
ເອົາໃຈໃສ່ການກິນອາຫານ ແລະ ເຄື່ອງດື່ມ

3.3. ດ້ານທັກສະ
ສາມາດຖູແຂ້ວໃຫ້ຖືກວິທ ີ



້
ີ ອ
້ ງກັນ ແລະ ຮັກສາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ
ສາມາດອະທິບາຍວິທປ

ສາມາດເລືອກບໍລໂິ ພກອາຫານຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະ ປອດໄພ

4. ກິດຈະກາ້ ບົດຮຽນ (ເວລາ 5 ນາທີ)ລະດົມສະໝອງກ່ ອນເຂົາສູ່້ ບ້ ດ້ າຖາມ ໃຊ້ຄໍາຖາມ: ພວກເຮົາຄິດວ່າປາກ ແລະ ແຂ້ວມີຄວາມສໍາຄັນແນວໃດ?
ົ ຮຽນ ໂດຍການຕັງຄໍ ຄູນາໍ ເຂົາສູ້ ບົດຮຽນັ ສຶກສາສົນທະນາລວມໜູ່ໃນຫ້ອງຮຽນ ແລ້ວໃຫ້ນກັ ສຶກສາຕອບ ຄູສະຫຼູບຄືນ ແລະ ເຂົາສູ່ ຄູໃຫ້ນກ

40ກິດຈະກາ 1: ສນທະນາຖາມ-ຕອບ ກ່ຽວກັບສາເຫດທີ່ພາໃຫ້ເກດບັນສຸຂະພາບຜົ້ງປາກ
(ເວລາ 25 ນາທ)້ ດ ແລະ ສົນທະນາລວມໝູ່ໃນຫ້ອງກ່ ຽວກັບສາເຫດພາໃຫ້ເກີດບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງ້ ແນະນໍານັກສຶກສາຄົນຄິ້ າຖາມໃຫ້ນກັ ສຶກສາຕອບປາກ ແລ້ວຕັງຄໍ

ຄາຖາມັ ການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມທີ່ທັນສະໄໝເຮັດໃຫ້ການດໍາລົງຊີວດິ ຂອງຄົນມີການປ່ຽນແປງ
1) ປັດຈຸບນ
ແນວໃດແດ່?
ການກິນອາຫານ ແລະ ເຄື່ອງດື່ມມີການປ່ຽນແປງຫຍັງແດ່?

້2) ແມ່ ນຫຍັງແດ່ທີ່ເປັນສາເຫດພາໃຫ້ເກີດບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ?
້້ ໄດ້)
ຄູສະຫຼູບຄືນ (ຄູສາມາດເຮັດກິດຈະກໍາການທົດລອງທີ່ຫຼາກຫຼາຍກ່ ຽວກັບຫົວຂໍນີ

ກິດຈະກາ 2: ຈັດກຸູ່ມສນທະນາກ່ຽວກັບຜນກະທບ ແລະ ວິທປ້ອງກັນບັນຫາສຸຂະພາບຜົ້ງປາກ
(ເວລາ 40 ນາທ)ັ ນັກ ສຶກ ສາອອກເປັ ນ ກຸ່ ມຕາມຄວາມເໝາະ ເພື່ອສົນ ທະນາຜົນ ກະທົບ ແລະ ວິທ ີປ້ ອ ງກັນ ບັນ ຫາຄູ ຈ ດ

້ັ ກຸ່ ມໂດຍໃຫ້ແຕ່ ລະຄົນຈົກສະຫຼາກເອົາຮູ ບພາບທີ່ຄູກຽມມາ ຜູ ລ
້ ະ 1 ຮູ ບມີ: ຮູ ບສຸ ຂະພາບຜົງປາກ
(ຄູຈດ້ ດຕ່ າງໆ ຜູ ທ້ ບຊີ, ເຂົາໜົ້ ມອົມ ແລະ ຊີນສັ້ ມດຽວກັນ)້ ່ ໄດ້ຮູ
ີັ ແມ່ ນເຂົາກຸ່
ຜັກ, ໝາກໄມ ້, ນໍາແປັ
ບພາບຄືກນ
ຄູໃຫ້ນັກສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມສ້າງແຜນວາດຊ່ວຍຈໍາໃສ່ເຈ ້ຍແຜ່ນໃຫຍ່ ແລະ ໃຫ້ຕາງໜ້າກຸ່ ມອອກລາຍງານ

ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາ: ຮ່ວມກັນສະຫຼຸບບົດຮຽນ

ກິດຈະກາ 3: ສາທິດການຖູແຂ້ວທີ່ຖືກວິທ (ເວລາ 30 ນາທ)ັ ສຶກ ສາກ່ ຽວກ ບັ ການຖ ູ ແ ຂ ວ້ ແລ ວ້ ໃຫ ນ້ ກັ ສຶກ ສາອອກສາທິດ ການຖ ູ ແ ຂ ວ້ ຂອງຕົນ ທີ່ເຄີຍຄູຖ າມນ ກັ ຜ່ານມາ
ປະຕິບດ

ິ ະບາຍວິທກີ ານເລືອກແປງຖູແຂ້ວ ແລະ ການຖູແຂ້ວທີ່ຖືກວິທ ີ ໂດຍໃຊ້ແຂ້ວຈໍາລອງ ຫຼ ື ຮູ ບພາບການ
ຄູອທັ ສຶກສາເບິ່ງ
ຖູແຂ້ວທີ່ຖືກວິທໃີ ຫ້ນກຄູສະຫຼຸບຄືນ ໂດຍເອົາຮູ ບທີ 1: ກິນອາຫານແລ້ວແຕ່ ບໍ່ໄດ້ຖູແຂ້ວ ແລະ ຮູ ບທີ 2: ກິນອາຫານແລ້ວຖູແຂ້ວ
້ເພື່ອປຽບທຽບໃຫ້ນັກສຶກສາເຫັນຄວາມສໍາຄັນຂອງການປ້ອງກັນ ແລະ ຮັກສາສຸ ຂະພາບຂອງຜົງປາກ

5. ສືີ່ການສອນທີ່ຕອ້ງການ
້ ປຶ ມແບບຮຽນແລະ ຄູ່ ມືຄູ ວິຊານິເວດສຸ ຂະສຶກສາ
ແຂ້ວຈໍາລອງ

ແປງຖູແຂ້ວ

ໂປສເຕີ ຫຼ ື ຮູ ບພາບ ການຖູແຂ້ວທີ່ຖືກວິທ ີຮູ ບພາບ: ແຂ້ວທີ່ກິນອາຫານ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຖູແຂ້ວ ແລະ ຮູ ບພາບ: ແຂ້ວກິນອາຫານ ແລ້ວຖູແຂ້ວ

41

6. ສະຫຼຸບບດສອນ

້້ ງໄດ້ເອົາໃຈໃສ່ໃນການເບິ່ງແຍງຄູ ແລະ ນັກສຶກສາຮ່ວມກັນສະຫຼຸບ: ສຸ ຂະພາບຜົງປາກແມ່
ນຈໍາເປັ ນເຮົາຕອື ວິທ.ີ ໃນປັ ດຈຸບນັ ປະເທດເຮົາມີການພັດທະນາຫຼາຍ ເຮັດໃຫ້ການດໍາລົງຊີວດິ ຈຶ່ງສະດວກສະບາຍ ນັບທັງ
ຮັກສາໃຫ້ຖກ

້້ ພວກເຮົາຄວນຫຼກີ ລ່ຽງການບໍລໂິ ພກອາຫານ ແລະ ເຄື່ອງດື່ມທີ່ມີ
ການແລກປ່ຽນຊືຂາຍແລະ ການບໍລໂິ ພກ. ສະນັນ,ັ ການຖູແຂ້ວທີ່ຖືກວິທ.ີ ຖ້າມີບນັ ຫາສຸ ຂະພາບ
ລົດຫວານຫຼາຍ, ບໍ່ສູ ບຢາ, ຫຼຸດຜ່ອນການດື່ມສິ່ງມຶນເມົາ ແລະ ປະຕິບດ້ ບເຮົາເອງ.
້ຜົງປາກຄວນໄປຫາທັ
ນຕະແພດ ເພື່ອຂໍຄໍາປື ກສາ ແລະ ເພື່ອຫ່າງໄກຈາກພະຍາດຕ່ າງໆທີ່ຈະເກີດຂຶນກັ
7. ປະເມນການສອນັ ກິດຈະກໍາ ສັງເກດການມີສ່ວນຮ່ວມໃນການປະຕິບດ ສັງເກດການຕອບຖາມ-ອະທິບາຍຂອງນັກສຶກສາ
ຄາຖາມັ ການພັດ ທະນາເສດຖະກິດ -ສັງຄົມ ທີ່ທັນ ສະໄໝເຮັດ ໃຫ້ກ ານດໍ າລົງຊີວ ດິ ຂອງຄົນ ມີກ ານ1) ໃນປັ ດ ຈຸບ ນປ່ຽນແປງແນວໃດແດ່?
ການປ່ຽນແປງທາງດ້ານການກິນອາຫານ ແລະ ເຄື່ອງດື່ມມີຫຍັງແດ່?

້2) ແມ່ ນຫຍັງແດ່ທີ່ເປັນສາເຫດພາໃຫ້ເກີດບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ?
ຄາຖາມ ແລະ ຕອບທີ່ເປັນໄປໄດ້້1) ສາເຫດທີ່ພາໃຫ້ເກີດບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກມີ
ແນວໃດ?

້ເກິດຈາກການກິນອາຫານ ແລະ ເຄື່ອງດື່ມທີ່ມີປະລິມານທາດນໍາຕານຫຼ
າຍເກີນໄປ, ພຶດຕິກໍາຂອງບຸ ກຄົນໃນການ

້້ິຮັກສາຄວາມສະອາດຂອງຜົງປາກແລະ ການຖູແຂ້ວບໍ່ຖືກວິທ.ີ ນອກຈາກນີການໃຊ້ສ່ ງເສບຕິ
ດກໍ່ມີຄວາມສ່ຽງພາໃຫ້ເກີດ້້້້ິ ປູ ນໃນແຂ້ວ ແລະ ມະບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກໄດ້
. ພະຍາດທີ່ເກີດໃນຜົງປາກມີ
ແຂ້ວແມງ, ການຕິດເຊືອໃນຜົ
ງປາກ,
ມີຫນ
ເຮັງໃນບໍລເິ ວນປາກ.
້ົ ນກະທົບແນວໃດ?
2) ບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກໄດ້ສ່ ງຜົ
້ົ ນກະທົບຕໍ່ບຸ ກຄົນ, ຄອບຄົວ ແລະ ສັງຄົມ
ບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກໄດ້ສ່ ງຜົ້ິ ປີ ອ້ ງກັນແນວໃດເພື່ອບໍ່ໃຫ້ບນັ ຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ?
3) ພວກເຮົາຈະມີວທີ ອ້ ງກັນມີ 3 ລະດັບຄື:
ວິທປ


້
ັ ການຮັກສາຄວາມສະອາດຜົງປາກຖືບຸ ກຄົນ: ຕ້ອງປັ ບປ່ຽນພຶດຕິກໍາໃນການກິນ, ປະຕິບດ
ກວິທ ີ ແລະ ໄປພົບ້ີ ກັ ສາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ
ພັນຕະແພດເພື່ອຂໍຄໍາແນະນໍາກ່ ຽວກັບວິທຮ

ໂຮງຮຽນ ແລະ ຊຸມ ຊົນ: ຕ້ອງປູ ກຈິດສໍານຶກໃຫ້ເດັກ ທຸ ກຄົນເຫັນຄວາມສໍາຄັນໃນການຮັກສາຄວາມສະ

້ອາດຂອງຜົງປາກ.
ພ້ອມແນະນໍາສິ່ງທີ່ຄວນກິນ ແລະ ຄວນຫຼ ີກ ລ້ຽງໃຫ້ແ ກ່ ຄົນ ເພື່ອປ້ອງກັນການເກີດ
້ບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ.
້ັ ໃຊ້ໃຫ້ໂຮງຮຽນ ແລະ ຊຸມຊົນ ພ້ອມປະເທດຊາດ: ສ້າງສູ ນຮັກສາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ,ສະໜອງເຄື່ອງມືຮບ
້ື ໃນການປ້ອງກັນບັນຫາສຸ ຂະພາບຜົງປາກ
ກັບບຸ ກຄະລາກອນທາງການແພດເພື່ອແນະນໍາ ແລະ ຊ່ວຍເຫຼອ

42ບດທ 11ການສຶກສາດ້ານໂພຊະນາການ
ເວລາໃຊ້ສອນ: 2 ຊີ່ວໂມງ
1. ເປົ້າໝາຍຂອງບດສອນ

້ນັກສຶກສາມີຄວາມຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈກ່
ຽວກັບ ອາຫານເປັ ນສິ່ງທີ່ໍຈໍາເປັ ນຕໍ່ ສຸ ຂະພາບ, ເສດຖະກິດ -ສັງຄົມ້ ດື ຕິກໍາການກິນອາຫານປ່ຽນແປງພາໃຫຄ້ ນົ ເຮົາຂາດທາດອາຫານ, ກິນອາຫານບໍ່ສົມດຸ ນ ແລະພັດທະນາເຮັດໃຫພ້ ານບໍ່ຄົບ 6 ໝວດຈະພາໃຫເ້ ກີດພະຍາດສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດທາງດາ້ ນໂພຊະນາການເຮັດໃຫກ
ິ , ທໍາລາຍສະໝອງ, ຫຼຸດຜ່ອນຄວາມສາມາດໃນການຄິດ, ການເຮັດວຽກ
ຈະເລີນເຕີບໂຕຊ້າ, ເຈັບເປັ ນ, ເສຍຊີວດ
ທັງຜູ ໃ້ ຫ່ຍ ແລະ ເດັກ.
2. ເນືົ້ອໃນສາຄັນທີ່ຈະສອນົ ເນື່ອງມາຈາກການບໍ ລໂິ ພກອາຫານ, ການ1) ໂພຊະນາການ ແມ່ ນພາວະທາງສຸ ຂະພາບຂອງບຸ ກ ຄົນທີ່ມີຜນຍ່ ອຍອາຫານ, ການດູດຊຶມ, ການຂົນສົ່ງ, ການສະສົມ ແລະ ການເຜົາໄໝ້ທາດອາຫານໃນລະດັບຈຸລງັ .

2) ອາຫານ ໝາຍເຖິງວັດຖຸໃດໜຶ່ງທີ່ຄົນເຮົາກິນໄດ້, ດື່ມໄດ້, ຢູ່ໃນຮູ ບແບບຂອງສົດ, ດິບ ຫຼ ື ໄດ້ຜ່ານການປຸ ງແຕ່ງມາແລ້ວ.

3) ທາດອາຫານ ໝາຍເຖິງທາດຊະນິດໃດໜຶ່ງທີ່ຮ່າງກາຍຄົນເຮົາມີຄວາມຕ້ອງການ ແລະ ຂາດບໍ່ໄດ້ ເພື່ອໃຊ້
ໃນຂະບວນການເຜົາໄໝ້ ແລະ ແລກປ່ຽນທາດໃນຮ່າງກາຍຄົນເຮົາເພື່ອການຈະເລີນເຕີບໂຕ.

້ ບັ ທາດອາຫານບໍ່ພຽງພໍເປັ ນເວລາດົນນານ
4) ຜົນກະທົບຂອງການຂາດທາດອາຫານ ຮ່ າງກາຍບຸ ກຄົນທີ່ໄດຮ້ ກ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງຮ່ າງກາຍ ເຊິ່ງເປັ ນສາເຫດຂອງການົ ສະທອ້ ນຕໍ່ລວງສູ ງ, ນໍາໝັ
ຈະມີຜນ
ຂາດທາດອາຫານ.

ັ , ປະເທດທີ່
5) ສາຍພົວພັນກັນລະຫວ່າງ ພຶດຕິກໍາ, ລະບົບນິເວດ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດໃນປັ ດຈຸບນກໍ າ ລັງ ພັດ ທະນາຫຼ າ ຍປະເທດແມ່ ນຢູ່ ໃນຊ່ ວງເວລາການພັ ດ ທະນາສັ ງ ຄົ ມ ຢ່ າງໄວວາ ເຊັ່ ນ: ການຂະຫຍາຍຕົວເມືອງ, ຄວາມທັນ ສະໄໝ ຕໍ່ ກັບ ການປ່ ຽນແປງທາງສັງຄົມ ນີ,້ ລະບົບການຂົນ ສົ່ງສີນ ຄ້າ້ັ ການພັດທະນາ, ການກະຈາຍຂອງສິນຄ້າ ແລະ ການເຄື່ອນຍາ້ ຍຂອງຕົນແລະ ໂຄງລ່າງພືນຖານໄດ້
ຮບ້ ການປ່ຽນແປງເຫຼ່ ານີ້ ນສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ພຶດຕິກໍາການບໍລໂິ ພກຂອງມະນຸດ ໂດຍສະເພາະົ ແມ່ແມ່ ນເພີ່ມຂຶນ.
້ແມ່ ນສິ່ງທີ່ຈະບໍລໂິ ພກ. ຕົວຢ່າງ: ຈໍານວນການບໍລໂິ ພກຂອງ ອາຫານສໍາເລັດຮູ ບ, ອາຫານທີ່ນໍາເຂົາຈາກ້ ອາຫານເຫຼ່ ານີົ ້ ແມ່ ນຕ່າງປະເທດ, ອາຫານທີ່ມີໄຂມັນສູ ງ ແລະ ອາຫານທີ່ມີພະລັງງານສູ ງ ແມ່ ນເພີ່ມຂຶນ.
້້ ກ ເກີນ, ພະຍາດອ້ວນ, ຄວາມດັນເລືອດສູ ງ,່ າງໆ ເຊັ່ນ: ນໍາໜັກ່ ຽວຂ້ອງກັບການເພີ່ມຂຶນຂອງພະຍາດຕ

ໄຂມັນຜິດປົ ກ ກະຕິ ແລະ ພະຍາດຫົວໃຈ ແລະ ຫຼ ອດເລືອດອື່ນໆ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມກັນ, ການເກີດ
້້ ວມ ແມ່ ນເຮັດໃຫ້ການຂາດສານອາຫານເພີ່ມຂຶນ.
ິ ປົກກະຕິ ເຊັ່ນ: ແຫ້ງແລ້ງ, ນໍາຖ້
ສະພາບອາກາດທີຜດ

43

3. ຈຸດປະສງ
3.1. ດ້ານຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈ້ ກ ສຶກ ສາມີຄ ວາມຮູ ,້ ຄວາມເຂົາໃຈກ່
້ພາຍຫຼ ງັ ຮຽນຈົບ ບົດ ຮຽນນີນັ
ຽວກັບ ໂພຊະນາການ, ອາຫານ,ທາດອາຫານ, ທາດອາຫານທີ່ຈໍາ ເປັ ນ ຕໍ່ ຮ່ າງກາຍ, ການຂາດທາດອາຫານບາງຊະນິດ , ສາເຫດການຂາດສານ້ ນຂອງການຂາດທາດອາຫານ, ສາຍພົວ ພັນ ກັນ ລະຫວ່ າງພຶດ ຕິກ ໍາ , ລະບົບ ນິເ ວດ ແລະອາຫານ, ຜົນ ສະທ ອີ ກ ໄ້ ຂ.
ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ , ວິທແ3.2. ດ້ານທັດສະນະຄະຕິ ມີສະຕິໃນການກິນອາຫານ, ສັງເກດການປ່ຽນແປງໃນຮ່າງກາຍຂອງຕົນເອງື ຕ້ອງ ມີການປ່ຽນແປງພຶດຕິກາໍ ການກິນອາຫານໃຫ້ຖກ ເປັ ນ ແບບຢ່ າງ ໃຫ້ຊຸ ມຊົນ ໃນການອະທິບ າຍສາຍພົວ ພັນ ກັນ ລະຫວ່ າງ ພຶດ ຕິກໍ າ , ລະບົບ ນິເວດ ແລະສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດທາງດ້ານການບໍລໂິ ພກອາຫານ ຊ່ວຍສັງຄົມໃນການໃຫ້ຄວາມຮູ ແ້ ກ່ ຊຸມຊົນໃນການບໍລໂິ ພກອາຫານໃນໝວດຕ່ າງໆ
3.3. ດ້ານທັກສະ້ ກສຶກສາສາມາດ:ພາຍຫຼງັ ຮຽນຈົບວິຊານີນັ ຈໍາແນກອາຫານອອກເປັ ນ 6 ໝວດ ແລະ 3 ປະເພດໄດ້ ຈັບຄູ່ບັດຄໍາ ກ່ ຽວກັບກລັກສະນະປະເພດຂອງສາເຫດການຂາດສານອາຫານ, ຜົນກະທົບຂອງການຂາດ
ທາດອາຫານຕ່າງໆ ອາການ ແລະ ສາເຫດຂອງການຂາດອາຫານ

້ ນັກສຶກສາສາມາດຈິນຕະນາການຮັບຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈ
ແຫຼ່ ງອາຫານໃນ ສປປ ລາວ, ສະພາບການຂາດທາດ
ອາຫານໃນປະເທດລາວ
4. ກິດຈະກາ
ກິດຈະກາ 1: ຈາແນກອາຫານໃນ 6 ໝວດ (ເວລາ 15 ນາທ)່້ ດວາງແຜນການກິນອາຫານແຕ່ ລະວັນໂດຍຕັງຄໍ້ າຖາມວ່າ ອາຫານທີ່ັ ້ ນຫາເພື່ອໃຫ້ນກັ ສຶກ ສາຄົນຄິ ຄູຕງບັ້ ຫຍັງແດ່? (ໃຫ້ນກ
້ັ ສຶກສາອາສາສະໝັກຈໍານວນ 5 ຄົນລຸ ກຂຶນຕອບ)ນັກສຶກສາກິນທຸກມືມີ້ ່ ເຈ ້ຍແຜ່ນໃຫ່ຍັ ທຶກສິ່ງທີ່ນັກສຶກສາເວົາໃສ ຫຼງັ ຈາກນັນ້ ຄູບນ້ ໃຫ້ນັກສຶກສາແບ່ງກຸ່ ມເຮັດກິດຈະກໍາອອກເປັ ນ 6 ກຸ່ ມ ເພື່ອສົນທະນາກ່ ຽວກັບຄໍາຖາມດັ່ງນີ:້ ຈາກນັນຄູິ ໃນແຕ່ ລະວັນຈັດຢູ່ ໃນໝວດ
1) ເປັ ນຫຍັງເຮົາຕ້ອງກິນອາຫານຄົບ 3 ຄາບໃນແຕ່ ລະວັນ? ອາຫານທີ່ໄດ້ກ ນັ ປະເພດ? ຄືປະເພດໃດແດ່?
ໃດແດ່?ມີຈກ
2) ອາຫານ 6 ໝວດມີຄວາມສໍາຄັນຕໍ່ນັກສຶກສາແນວໃດ?

3) ຖ້າກິນອາຫານພຽງຊະນິດດຽວ ຫຼ ື ອາຫານທີ່ຕົນເອງມັກຈະເປັ ນແນວໃດ?

້ ຄູໃຫ້ນັກສຶກສາແຕ່ລະຄົນຂຽນຄໍາຕອບໃສ່ເຈ ້ຍແຜ່ນໃຫຍ່ ແລ້ວຕາງໜ້າກຸ່ ມຂຶນລາຍງາ ຫຼງັ ຈາກແຕ່ລະກຸ່ ມລາຍງານແລ້ວໆ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາ ສະຫຼຸບຮ່ວມກັນ.

44ສະຫຼຸບກິດຈະກາ 1ອາຫານໃຫ້ທາດອາຫານ

ປະເພດໝວດ ທາດແປ້ງກຸ ຍຊິດ (Glucid)ອາຫານທີ່ໃຫ້ພະລັງງານໝວດ ໄຂມັນ

ລິປິດ (Lipid)້ໝວດ ຊີນ

ໂປຣຕິນ (Protein)ໝວດ ນົມ

ໂປຣຕິນ (Protein)ໝວດ ຜັກ ແລະ ໝາກໄມ ້ວິຕາມິນ (Vitamine)ໝວດ ເຄື່ອງດື່ມ

ອາຫານທີ່ເສມສ້າງຮ່າງກາຍ
ອາຫານທີ່ເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍ

ແຮ່ທາດ (Sel Minereaux )ຂັບຖ່າຍສະດວກ

ກິດຈະກາ 2 : ຂຽນແຜນວາດສະແດງເຖິງອາຫານ 6 ໝວດທີ່ໃຫ້ທາດອາຫານ (ເວລາ 20 ນາທ)້ າພານັກ ສຶກ ສາຂຽນແຜນວາດອາຫານ 6 ໝວດ ຄູ ແ ບ່ງກຸ່ ມນັກ ສຶກ ສາຕາມຄວາມເໝາະສົມ , ຈາກນັນນໍ້ າສະເໜີ
ແລະ 3 ປະເພດໃສ່ເຈ ້ຍທີ່ອາຈານເອົາໃຫ້ ແລະ ຕາງໜ້າກຸ່ ມຂຶນນ

ສະຫຼຸບກິດຈະກາ 2ອາຫານທເີ່ ສມສ້າງຮ່າງກາຍ

ໝວດຜັກ ແລະ ໝາກໄມ ້ໝວດເຄື່ອງດື່ມ

້ໝວດຊີນ

ໝວດໄຂມັນ

ໝວດນົມ

ໝວດທາດແປ້ງ

45

ກິດຈະກາ 3: ສະພາບການຂາດທາດອາຫານບາງຊະນິດ (ເວລາ 30 ນາທ)ີ້ ນໍາພານັກສຶກສາຫຼນເກມກ່
ຽວກັບຜົນສະທ້ອນຂອງການຂາດທາດອາຫານ
ົ , ວິຕ າມິນ ເອ, ທາດສັງກະສີ ແລະ ຄູ ກ ະກຽມບັັດ ຄໍ າ ກ່ ຽວກັບ ຄໍ າ ສັບ : ທາດໂປຕີນ , ທາດເຫຼ ັກ , ອີອ ດ້ັ , ອີອດ
ົ , ວິຕາມິນເອ, ທາດສັງກະສີ ແລະວິຕາມິນບີ 1 ຈັບຄູ່ ກັບເນືອໃນຂອງການຂາດໂປຕີ
ນ, ທາດເຫຼກ
ວິຕາມິນບີ 1.

້ ຫຼງັ ຈາກແຕ່ລະກຸ່ ມຂຶນລາຍງານແລະ ສົນທະນາແລກປ່ຽນກັນແລ້ວ. ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາພ້ອມກັນສະຫຼຸບ
ັ , ອີອດ
ົ , ວິຕາມິນເອ, ທາດສັງກະສີ ແລະ ວິຕາມິນບີ 1 ຮ່ວມກັນ
ການຂາດໂປຕີນ, ທາດເຫຼກ
ສະຫຼຸບກິດຈະກາ 3ັ ທາດອາຫານບໍ່ພຽງພໍເປັ ນເວລາດົນນານຈະມີຜນົ ສະທ້ອນຕໍ່ລວງສູ ງເຮັດໃຫ້ເກີດ
ຮ່າງກາຍບຸ ກຄົນທີ່ໄດ້ຮບ້ ນວ່າ ຂາດທາດອາຫານຊໍາເຮື້ ່ ນ:
້ ອເຊັ
ພາວະເປັນຄົນເຕ້ຍ (Stunting) ຮ່າງກາຍບໍ່ຂະຫຍາຍຕົວຊຶ່ງມັກເອີນກັໍ ້ ກຫຼາຍເກີນຈະເຮັດໃຫ້ເດັກກາຍເປັ ນໂລກອ້ວນເປັ ນປັ ດໄຈສ່ຽງ ແລະ ເປັ ນສາເຫດເຮັດໃຫ້ ຖ້າເດັກມີນາໜັ
ເກີດພະຍາດຮ້າຍແຮງຕ່າງໆທີ່ສົ່ງຜົນຕໍ່ສຸ ຂະພາບ.

ໍ ້ ກຕໍ່າເກີນໄປຈະເຮັດໃຫ້ເດັກກາຍເປັ ນພະຍາດຂາດອາຫານການຮັບທາດອາຫານບໍ່ພຽງພໍຈະ ຖ້າເດັກມີນາໜັ້້ ກ ແລະ ລວງສູ ງເປັ ນັ ທະນາການຊ້າ, ບໍ່ຈະເລີນເຕີບໂຕສົມໄວດັ່ງນັນການວັ
ເຮັດໃຫ້ເດັກມີພດ
ດແທກນໍາໜັ້ ດ ການປະເມີນ ສະພາບຂອງໂພຊະນາການ, ສຸ ຂະພາບ, ສຸ ຂະອະນາໄມຂອງເດັກ ລວມໄປເຖິ ງຕົວ ຊີວັ
ສະພາບແວດລ້ອມຂອງເດັກອີກດ້ວຍ.
ກິດຈະກາ 4: ແຫີ່ງອາຫານໃນ ສປປ ລາວ (ເວລາ 10 ນາທ)້ ໃຫ້ນກັ ສຶກສາແຕ່ ຄູແບ່ງກຸ່ ມນັກສຶກສາ, ຄູຢາຍເຈ ້ຍຂາວແຜ່ນໃຫຍ່ ແລະ ເຝິ ດໃຫ້ແຕ່ ລະກຸ່ ມ. ຫຼງັ ຈາກນັນຄູ
ລະກຸ່ ມສົນທະນາກັນກ່ ຽວກັບແຫຼ່ ງອາຫານທີ່ມີຢ່ ູ ໃນປະເທດເຮົາ ແລ້ວຂຽນແຕ່ ລະແຫຼ່ ງອາຫານລົງໃສ່ເຈ ້ຍ້ ່ ອທຽບໃສ່ກັບຫຼກັ ໂພຊະນາ ຫຼງັ ຈາກນັນ້ ໃຫ້ແຕ່ລະກຸ່ ມສັງເກດວ່າອາຫານທີ່ໄດ້ມາຈາກແຕ່ ລະແຫຼ່ ງນັນເມື
ໍການແມ່ ນພຽງພໍຫບຼື ່ ?

 ເປັນຫຍັງຢູ່ເທດເຮົາຈິ່ງຍັງມີເດັກຂາດສານອາຫານຫຼາຍ?

 ຈະເຮັດແນວໃດເພື່ອແກ ້ໄຂບັນຫາການຂາດສານອາຫານໃນເດັກຢູ່ ສປປ ລາວ້້່ ລະກຸ່ ມຂຶນລາຍງານ ຫຼງັ ຈາກນັນໃຫ້ແຕີ ກ້ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາພ້ອມກັນສະຫຼຸບແຫຼ່ ງທີ່ມາຂອງອາຫານ, ສະພາບການຂາດສານອາຫານ ແລະ ວິທແໄຂສະພາບການຂາດສານອາຫານ
ສະຫຼຸບກິດຈະກາ 4້ ດ່ ງນີ
ັ :້ ຈາກ
ແຫຼ່ງອາຫານໃນ ສປປ ລາວ ແມ່ ນມາຈາກຫຼາຍແຫຼ່ ງ, ແຕ່ ສາມາດຈັດອອກເປັ ນ 04 ແຫຼ່ ງຕົນຕໍ

້ການຜະລິດເອງໃນທ້ອງຖິ່ນ, ຈາກທໍາມະຊາດ, ຈາກຕະຫຼາດ ແລະ ການນໍາເຂົາຈາກຕ່
າງປະເທດ

ສະພາບການຂາດທາດອາຫານໃນປະເທດລາວ, ໃນ ສປປ ລາວ ອັດຕາການຂາດອາຫານແມ່ ນສູ ງຫຼ າຍ

້ 37% ນາ້ ໜັກ ຕ່ າແລະ ເປັ ນບັນຫາດ້ານສາທາລະນະສຸ ກ 40% ຂອງເດັກລຸ່ ມ 5 ປີ ເປັ ນຂາດສານອາຫານຊາເຮືອ້ ງມີກ ານຂາດວິຕາມິນ ແລະ ເກືອແຮ່ອີກເຊັ່ນ: ການຂາດວິຕາມິນເອ, ຂາດທາດ
ກວ່າມາດຕະຖານ, ນອກຈາກນີຍັ
ັ , ຂາດທາດໄອໂອດິນ, ຂາດວິຕາມິນບີ 1
ເຫຼກ

46

ກິ ດ ຈະກ າ 5 : ສາຍພ ວພັ ນ ກັ ນ ລະຫວ່ າງລະບ ບນິ ເ ວດ, ພຶ ດ ຕິ ກ າ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸ ດ(ເວລາ 10 ນາທ) ຄູແບ່ງນັກສຶກສາອອກເປັນກຸ່ ມຕາມຄວາມເໝາະສົມ
້ັ ສຶກສາແຕ່ ລະກຸ່ ມສົນທະນາກັນ ຄູຢາຍເຈ ້ຍຂາວແຜ່ນໃຫຍ່ ແລະ ເຝິ ດໃຫ້ແຕ່ ລະກຸ່ ມ. ຫຼງັ ຈາກນັນໃຫ້ນກ້ກ່ ຽວກັບເນືອໃນສາຍພົ
ວພັນກັນລະຫວ່າງລະບົບນິເວດ, ພຶດຕິກາໍ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ ແລະ ຂຽນແຜນວາດລົງໃສ່ເຈ ້ຍ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາພ້ອມກັນສະຫຼຸບສາຍພົວພັນກັນລະຫວ່າງລະບົບນິເວດ, ພຶດຕິກາໍ ແລະ ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ
5. ສືີ່ການສອນທີ່ຕອ້ງການ
 LCD ແລະ Computer ຮູ ບພາບຄົນຂາດອາຫານກັບຄົນປົ ກກະຕິ ເອກະສານປະກອບການຮຽນ ເຈ ້ຍແຜ່ນໃຫ່ຍ ແລະ ບິກເຝີ ດ
6. ປະເມນການສອນ ສັງເກດການສົນໃຈຕໍ່ການສອນ: ການທັກທາຍ, ການຖາມ-ຕອບ-ທິບາຍຂອງນັກສຶກສາັ ກິດຈະກໍາ ສັງເກດການມີສ່ວນຮ່ວມປະຕິບດ ແບບທົດສອບທ້າຍບົດ

47

ບດທ 12ຮູບແບບການດາລງຊວິດທີ່ສ່ີ່ຽງຕກີ່ ານເກດພະຍາດ
ເວລາໃຊ້ສອນ: 3 ຊີ່ວໂມງ
1. ເປົ້າໝາຍຂອງບດສອນ

້ັ ສຶກສາຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈກ່ົ ຕໍ່ວີຖດີ ໍາລົງຊີວດິ ໃນປັ ດຈຸບນ
ັ , ຮູ ບໃຫ້ນກຽວກັບ: ການປ່ຽນຂອງສັງຄົມ ທີ່ມີຜນີ ທີ່ມີຄວາມສ່ຽງຕໍ່ການເກີດພະຍາດ (ພະຍາດຕຸ ຍ້ , ພະຍາດເບົາຫວານ, ພະຍາດຫົວໃຈວາຍ,ແບບການດໍາລົງຊິວດ
ພະຍາດອໍາມະພຶກ-ອໍາມະພາດ ແລະ ພະຍາດຄວາມດັນເລືອດສູ ງ). ເຫັນໄດ້ ສາເຫດ, ອາການ, ຜົນກະທົບ ແລະີ ອ້ ງກັນພະຍາດ ເພື່ອໃຫ້ຫຼກີ ລ່ຽງພະຍາດເຫຼາົ ນີ.້ວິທປ
2. ເນືົ້ອໃນສາຄັນທີ່ຈະສອນ້ັ :້ເນືອໃນສໍ
າຄັນທີ່ຈະສອນມີດ່ ງນີິ : ໝາຍເຖິງການດໍາລົງຊີວດິ ຂອງບຸ ກຄົນ ຫຼ ື ແບບແຜນການດໍາ
1) ຄວາມໝາຍຂອງຮູ ບແບບການດໍາລົງຊີວດິ ໂດຍການສະແດງອອກເຖິງລັກສະນະການເຄື່ອນໄຫວດ້ານພຶດຕິກາໍ ຕ່າງໆຂອງມະນຸດເຊິ່ງເປັ ນຕົວລົງຊິວດ້ ດເຖິງການດໍາລົງຊີວດິ ໃນແຕ່ລະແບບເຊັ່ນ:ຊີວັີ ່ ອນໄຫວຢູ່ ໃນເສດຖະກິດສັງຄົມທີ່
ພຶດຕິກາໍ ຂອງຄົນທີ່ ເຄືິ ້ ລາ, ການອອກກໍາລັງ
ປ່ຽນແປງໄປ, ການບໍລໂິ ພກອາຫານຕ່າງໆ, ການນຸ່ ງຖື ການແຕ່ ງກາຍ, ການຫຼນກິ
ກາຍ, ການຮັກສາສຸ ຂະພາບ, ຄວາມບັນເທິງ ແລະອື່ນໆ.

ິ2) ພະຍາດທີ່ມັກພົບເຫັນໃນ ສປປ ລາວ ທີ່ມີສາເຫດມາຈາກການປ່ຽນແປງຂອງຮູ ບແບບການດໍາລົງຊີວດ
ເຊັ່ນ: ພະຍາດຕຸ ້ຍ, ພະຍາດເບົາຫວານ, ພະຍາດຫົວໃຈວາຍ, ພະຍາດອໍາມະພຶກ-ອໍາມະພາດ, ພະຍາດ
ຄວາມດັນ ເລືອດສູ ງ ແລະອື່ນໆ.

ິ ເຊັ່ນ:3) ພະຍາດທີ່ພົບຢູ່ ໃນໂລກ: ພະຍາດທີ່ມີສາເຫດມາຈາກການປ່ຽນແປງຂອງຮູ ບແບບການດໍາລົງຊີວດ
ພະຍາດຕຸ ຍ້ , ພະຍາດເບົາຫວານ, ພະຍາດຫົວໃຈວາຍ, ພະຍາດອໍາມະພຶກ-ອໍາມະພາດ, ພະຍາດຄວາມດັນ້ ນສາເຫດການຕາຍຫຼກ້ົ ເປັັ ໆໃນທົ່ວໂລກ ແລະ ມີອດັ ຕາການເສຍຊີວດິ ເພີ່ມຂຶນໃນ
ເລືອດສູງ. ພະຍາດເຫຼ່ ານີ່້ ່ ອຍໆ. ດັ່ງນັນ້ ຈິ່ງໄດ້ມີ້ ູ ງອາຍຸ ເຊິ່ງມີແນວໂນມ້ ຮຸ ນແຮງຫຼາຍຂຶນເລື
ທຸກໆປີ ໂດຍສະເພາະແມ່ ນຢູ່ໃນກຸ່ ມຜູ ສ້ ່ ມ.
ການກໍານົດເອົາວັນຕ່າງໆ ເພື່ອລົນນະລົງໃຫ້ແຕ່ ລະຄົນຫັນມາໃສ່ໃຈສຸ ຂະພາບໃຫ້ຫຼາຍຂຶນຕື້ ່ ໃນປະເທດລາວ: ອີງຕາມການລາຍງານຂອງອົງການອະນາໄມໂລກ ໃນປີ 2013, ໃນຜູ ້4) ສະພາບທີ່ເກີດຂຶນຢູ້ ກເກີນ, ພະຍາດຕຸ ຍ້ , ພະຍາດຄວາມດັນເລືອດສູ ງ,ທີ່ມີອາຍຸ 18-64 ປີ , ອັດຕາສ່ວນຂອງການເກີດນໍາໜັ
້ພະຍາດເບົາຫວານ, ແລະ ໄຂມັນໃນເລືອດ ເພີ່ມຂຶນແມ່
ນ 24,5%, 4,3%, 18,7% ແລະ 5,8% ຕາມ້້ ອາດຈະເອົ
ລໍາດັບ. ປະມານ 94,2% ຂອງຄົນລາວແມ່ ນກິນໝາກໄມ ້ ແລະ ຜັກບໍ່ພຽງພໍ.(ຫົວຂໍນີາອອກ)ຶ ້ ນ້ (Health checkup) (ພາກເພີ່ມເຕີ່ມ) ເຊິ່ງຈະປະກອບດ້ວຍ: ການຊັ່ງນໍາ້
5) ການກວດສຸ ຂະພາບເບືອງຕົ
ິ , ການວັດແທກຄວາມດັນເລືອດ
ໜັກ, ການວັດແທກລວງສູ ງ, ການກວດສາຍຕາ, ການກວດການໄດ້ຍນ້ ນີ ານບັນທຶກຂໍມູແລະ ວິທກັ ຕົວຈິງ
6) ການປະຕິບດ

48

3. ຈຸດປະສງ
3.1. ດ້ານຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈ
້ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈກ່
ຽວກັບ:

 ການພັດທະນາເສດຖະກິດສັງຄົມພົວພັນເຖີງການປ່ຽນແປງພຶດຕິກາໍ ຂອງມະນຸດທີ່ສົ່ງຜົນເສຍຕໍ່ສຸ ຂະພາບ.
ີ ອ້ ງກັນຂອງພະຍາດຕຸ ຍ້ , ພະຍາດເບົາຫວານ, ຄວາມໝາຍ, ສາເຫດ, ອາການ, ຜົນກະທົບ ແລະ ວິທປພະຍາດຫົວໃຈວາຍ, ພະຍາດອໍາມະພຶກ-ອໍາມະພາດ ແລະ ພະຍາດຄວາມດັນເລືອດສູ ງ.

້ ່ ໃນໂລກ ແລະ ຢູ່ ປະເທດລາວຂອງພະຍາດຕຸ ຍ້ , ພະຍາດເບົາຫວານ, ພະຍາດຫົວໃຈ ສະພາບທີ່ເກີດຂຶນຢູ
ວາຍ, ພະຍາດອໍາມະພຶກ-ອໍາມະພາດ ແລະ ພະຍາດຄວາມດັນເລືອດສູ ງ.

 ການກວດສຸ ຂະພາບທີ່ຖືກຕ້ອງ.

3.2. ດ້ານທັດສະນະຄະຕິີ ດິ ໂດຍສະເພາະການກິນອາຫານ, ການອອກກໍາລັງກາຍ, ຫຼກີ ລ່ຽງ
ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາມີສະຕິໃນການໃຊ້ຊວ
ສິ່ງມືນເມົາ ແລະ ສິ່ງເສບຕິດ.

3.3. ດ້ານທັກສະ
ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາສາມາດ:ີ ານດໍາລົງຊີວດິ ຂອງຄົນເຮົາແນວໃດ?
 ບອກໄດ້ ສັງຄົມມີການປ່ຽນແປງວິຖກັ ສົ່ງຜົນສະທ້ອນຕໍ່ສຸ ຂະພາບຂອງຄົນເຮົາແນວໃດ?
 ບອກໄດ້ ການປ່ຽນແປງຂອງສັງຄົມໃນປັ ດຈຸບນ

້່ າແຕ່ ລະຄົນມີນາໜັໍ ້ ກຢູ່ ຄ່າດັດສະນີມວນກາຍ (BMI) ໄດ້ ແລ້ວ ມາທຽບໃສ່ເກນທີ່ມີໃນປື ມແບບຮຽນວ
ໃນເກນໃດ?
ີ ອ້ ງກັນຂອງພະຍາດຕຸ ຍ້ , ພະຍາດ ບອກໄດ້ ຄວາມໝາຍ, ສາເຫດ, ອາການ, ຜົນກະທົບ ແລະ ວິທປເບົາຫວານ, ພະຍາດຫົວໃຈວາຍ, ພະຍາດອໍາມະພຶກ-ອໍາມະພາດ ແລະ ພະຍາດຄວາມດັນເລືອດສູ ງ.

້ ກ, ສາຍຕາ, ການໄດ້ຍນິ ແລະ ຄວາມດັນ (Health checkup) ທີ່ຖືກຕ້ອງ.
 ເຮັດການວັດແທກລວງສູ ງ, ນໍາໜັ
້້ າຍຫຼງັ ການຮູ ບ້ ດົ ນີໄປປະຍຸິ ປະຈໍາວັນ.
 ນໍາເອົາຄວາມຮູ ພກໃຊ້ໃນຊີວດ
4. ກິດຈະກາ
ກິດຈະກາ 1: ວິເຄາະການປູ່ຽນແປງວິຖຊວິດໃນປັດຈຸບັນທີ່ສີ່ງຜນກະທບຕສີ່ ຸຂະພາບຂອງຄນເຮາ
(ເວລາ 30 ນາທ)ັ ສຶກສາແບ່ງກຸ່ ມຕາມຄວາມເໝາະສົມເພື່ອສົນທະນາແລກປ່ຽນຄວາມຄິດຄວາມເຫັນກ່ ຽວກັບ: ຮູ ບ ໃຫ້ນກິ ໃນປັ ດຈຸບນັ ທຽບໃສ່ສະໃໝຂອງພໍ່ແມ່ ເຮົາແບບດໍາລົງຊີວດ

ມີການປ່ຽນແປງຫຍັງແດ່?

ແລະ

ການ

ົ ນກະທົບຕໍ່ສຸ ຂະພາບຂອງຄົນເຮົາແນວໃດ?
ປ່ຽນແປງແຕ່ລະຢ່າງໄດ້ສ່ ງຜົ້ ສະເໜີໃຫ້ແຕ່ລະກຸ່ ມຂຽນບົດລາຍງານໃສ່ເຈ ້ຍທີ່ຄູຢາຍໃຫ້, ຫຼງັ ຈາກນັນ້ ໃຫ້ແຕ່ລະກຸ່ ມຂຶນມານໍ
າສະເໜີ.
້ ພາຍຫຼງັ ແຕ່ລະກຸ່ ມຂຶນມາລາຍງານແລ້ວ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາຮ່ວມກັນສະຫຼຸບ.

ກິດຈະກາ 2: ການກວດສຸຂະພາບເບືົ້ອງຕົ້ນ (Health checkup) (ເວລາ 60 ນາທ)້ ກ, ສາຍຕາ, ການໄດ້ຍນີ ດັ ແທກລວງສູງ, ນໍາໜັິ ແລະ ຄວາມດັນ ໂດຍ ຄູແນະນໍານັກສຶກສາ ກ່ ຽວກັບວິທວ
ຈັດຜູ ເ້ ຮັດກິດຈະກໍາເປັນນກຸ່ ມລະສອງຄົນ

49

້ ນ
້ ນການກວດສອບສຸ ຂະພາບເບືອງຕົ້ ແລະ ແນະນໍາໃຫ້ນກັ ສຶກສາ ແບ່ງໜ້າທີ ຄູຢາຍເຈ ້ຍຮ່າງບັນທຶກຂໍມູ້ ະຕິບດ
ັການເຮັດວຽກຄື: ໃຜຈະຊ່ວຍໝູ່ໃນການເຮັດການວັດແທກດັ່ງກ່ າວ ໂດຍໃຫ້ປ່ຽນກັນລະຫສ່າງຜູ ປີ ດັ ແທກ ທີ່ຖືກຕ້ອງ
ເພື່ອໃຫ້ແຕ່ລະຄົນໄດ້ຮູ ້ວິທວ້ ກ, ສາຍຕາ, ການໄດ້ຍນິ ແລະ ຄວາມດັນ ນັກສຶກສາຊ່ວຍກັນວັດແທກເຮັດການວັດແທກລວງສູ ງ, ນໍາໜັ້ ນຈາກການວັດແທກໃສ່ເຈ ້ຍທີ່ຄູຢາຍໃຫ້
ພ້ອມທັງບັນທຶກຂໍມູ້ ນທີ່ໄດ້ຈາກການັ ສຶກສານໍາເອົາຂໍມູ ຫຼງັ ຈາກນັກສຶກສາ ວັດແທກທຸກຢ່າງ ສໍາເລັດແລ້ວ, ຄູແນະນໍາໃຫ້ນກ
ວັດແທກຂອງຕົນເອງ ມາຄິດໄລ່ຫາຄ່າ BMI
 ຫຼງັ ຈາກນັກສຶກສາແຕ່ລະຄົນ ຄິດໄລ່ຄ່າ BMI ຂອງຕົນແລ້ວໆ ໃຫ້ນັກສຶກສາ ນາເອົາຄ່າ BMI ດັ່ງກ່ າວມາ້ປຽບທຽບໃສ່ເກນທີ່ມີໃນປື ມແບບຮຽນ
ເພື່ອໃຫ້ຮູວ້ ່ າ BMI ຂອງຕົນເອງຕົກຢູ່ ໃນເກນໃດ້ ກຫຼຸດ ຫຼ ື ເກີນ, ມີບນັ ນັກສຶກສາຜູ ໃ້ ດທີ່ຢູ່ ໃນເກນນໍາໜັັ ຫາເລື່ອງ ຄູສະຫຼຸບ ແລະ ແນະນໍານັກສຶກສາ ສໍາຫຼບິ ຫຼ ື ຄວາມດັນ ແມ່ ນມີຄວາມສ່ຽງຫຍັງແດ່? ແລະ ຄວນປະຕິບດັ ໂຕແນວໃດເພື່ອ
ສາຍຕາ, ການໄດ້ຍນີ ລ່ຽງຄວາມສ່ຽງຕໍ່ສຸ ຂະພາບ
ຫຼກກິດຈະກາ 3: ຂຽນແຜນວາດຊ່ວຍຈືກີ່ ່ຽວກັບສາເຫດ, ອາການ, ຜນກະທບ ແລະ ວິທປ້ອງກັນ
ພະຍາດ ຂອງພະຍາດຕຸ້ຍ, ພະຍາດຫວໃຈ, ພະຍາດເບາຫວານ, ພະຍາດອາມາພຶກ-ອາມະພາດແລະ ຄວາມດັນເລືອດສູງ (ເວລາ 30 ນາທ) ໃຫ້ນັກສຶກສາແບ່ງກຸ່ ມເຮັດກິດຈະກໍາຕາມຄວາມເໝາະສົມຂອງຈໍານວນນັກສຶກສາໃນຫ້ອງໂດຍແບ່ງເປັນ 5 ກຸ່ ມ ຢາຍອຸ ປະກອນໃຫ້ແຕ່ລະກຸ່ ມ້ ແນະນໍາໃຫ້ແຕ່ລະກຸ່ ມຂຽນແຜນວາດຊ່ວຍຈື່ໃສ່ເຈ ້ຍທີ່ຄູຢາຍໃຫ້, ຫຼງັ ຈາກນັນ້ ໃຫ້ແຕ່ ລະກຸ່ ມຂຶນມານໍາີ ອ້ ງກັນພະຍາດ ຂອງພະຍາດ
ສະເໜີ ກຸ່ ມລະພະຍາດ ກ່ ຽວກັບສາເຫດ, ອາການ, ຜົນກະທົບ ແລະ ວິທປຕຸ ຍ້ , ພະຍາດຫົວໃຈ, ພະຍາດເບົາຫວານ, ພະຍາດອໍາມາພຶກ-ອໍາມະພາດ ແລະ ຄວາມດັນເລືອດສູ ງ.

້ ພາຍຫຼງັ ແຕ່ລະກຸ່ ມຂຶນມາລາຍງານແລ້ວ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາຮ່ວມກັນສະຫຼຸບ

5. ສືີ່ການສອນທີ່ຕ້ອງການ
້ປືມແບບຮຽນວິ
ຊານິເວດສຸ ຂະສຶກສາ, ເຄື່ອງສາຍ LCD, ຄອມພິວເຕີ, ຜ້າສາກ, ເຈ ້ຍຂາວແຜນໃຫຍ່ ,້ ກ, ຊຸດເຝິ ດສີແດງ, ດໍາ ແລະ ຟ້າ, ສະກັອດໃສ ຫຼ ື ກາວ 2 ໜ້າ, ເຈ ້ຍ A4, ໄມ ້ແມັດແທກລວງສູ ງ, ຊິງຊັ່ງນໍາໜັ້ ນການກວດສຸ ຂະພາບ.
ວັດແທກສາຍຕາ, ເຊືອກຟາງ, ເຄື່ອງວັດແທກຄວາມດັນ, ຮ່າງບັນທຶກຂໍມູ
6. ສະຫຼຸບບດສອນ້ ນການກວດສຸ ຂະພາບ ໃນກິດຈະກໍາເຮັດ ແລະ ສະຫຼຸບ
ສະຫຼຸບຕາມຄວາມຄິດເຫັນຂອງນັກສຶກສາ, ຂໍມູ້ ມແບບຮຽນວິ
້ຕາມເນືອປຶ
ຊານິເວດສຸ ຂະສຶກສາ.

50້
ພະຍາດຕຸ ຍພະຍາດເບົາຫວານ

ພະຍາດຫົວໃຈ
ຈວາຍ

ສາເຫດ

ພືດຕິກໍາການກິນ
ອາຫານ, ການຂາດ
ການອອກກໍາ
ລັງກາຍ, ຄວາມຜິດປົກກະຕິຂອງ
ຕ່ອມໃນຮ່າງກາຍ,ກໍາມະພັນ, ຢາບາງ
ຊະນິດ, ເພດ ແລະ
ອາຍຸ

ສາເຫດ

ກໍາມະພັນ, ພຶດຕິກໍາການ້ ກເກີນ, ຕຸ ້ຍ,ກິນ, ນໍາໜັ
ຂາດການເຄືອນໄຫວ

ຂາດການອອກກໍາລັງ
້ີ າຍຂຶນ,ກາຍ, ອາຍຸ ທ່ ຫຼມ ້າມອັກເສບ, ການຕິດ
້ເຊຶອໄວຣັ
ສບາງຊະນິດ,ອາການຍ່ ຽວຕະຫຼອດ, ຫິວ້ ວນໍາຕະຫຼ
້ເຂົາ-ຫິອດ,້ ກອ່ອນເພຍ, ນໍາໜັ

ນານເຊົາ, ມືນຊາຕາມມື

ພິການໂດຍກໍາເນີດ, ພະຍາດ້້ ອ,ຄວາມຄຽດຊໍາເຮື

ເກີນໄປ, ກໍາມະພັນ,ການສູ ບຢາ,ພະຍາດຕ່າງໆ, ເພດແລະ ອາຍຸ

້ຫຼ ື ແສບບໍລເິ ວນລີນໄກ່
,ຫົວໃຈສັ່ນ ແລະຫາຍໃຈຝືດ, ມີອາການ
ເຈັບບໍລເິ ວນແຂນ, ຄໍ, ບ່າເລືອດຈາງ, ການດື່ມສີ່ງມືນ້ ມີເຫື່ອ
ໄຫຼ່ ແລະ ກ ້າມຊີນ,ອອກຕາມຕົນໂຕ,ປວດຮາກ, ໜ ້າມືດ,ດື່ມທີ່ມີທາດກາເຟອິນຫຼາຍ

້ຫົວໃຈເຕັນໄວຜິ
ດປົກກະຕິ

ເກີນໄປ, ການຂາດການ

ລະບົບບໍ່ມີທ່ ໍກໍາລັງກາຍ, ການດື່ມສິ່ງມືນເມົາຫຼາຍ

ກົດທັບໜ ້າເອິກ, ຈຸກແໜ ້ນເມົາໃນປະລິມານຫຼາຍເກີນໄປ,ການສູບຢາ, ການດື່ມເຄື່ອງ

ການໄດ້ຮັບຢາບາງ
ຊະນິດ, ການຖືພາ,ການຂາດການອອກແໜ ້ນໜ ້າເອິກຄືມແີ ນວມາຫົວໃຈຜິດປົກກະຕິ , ການປວດຮາກ, ບາດແຜ

ຄວາມຜິດປົກກະຕິຂອງ

ສາເຫດຶ ດຫົວໃຈ,ພະຍາດຫຼອດເລືອ

້ຄວາມດັນເລືອດສູ ງ, ກ ້າມຊີນ

້ເຕັນຂອງຫົ
ວໃຈຜິດຈັງຫວະ,້ ວໃຈ, ຫົວໃຈ
ບັນຫາຢູ່ລີນຫົ

ຫຼຸດ, ສາຍຕາມົວ,

ອາການ

ສາເຫດ

ອອກກໍາລັງກາຍ

ພະຍາດອໍາມະ

ພະຍາດຄວາມ

ພຶກ-ອໍາມະພາດ

ດັນເລືອດສູງ

ອາການ

ສາເຫດ

ອາການ

້
້
່ງ
ແຂນ-ຂາອ່ອນແຮງເບືອງໃດເບື
ອງໜຶ້້ຂອງຮ່າງກາຍ, ໜ ້າບ້ຽວ, ເວົາລໍາບາກ

ອາຍຸ , ກໍ າ ມ ະພັນ , ຄວາມເຈັ ບ ຫົ ວ ບໍ ລິ ເ ວ ນ ງ່ ອ ນ ,້ ່ ແຈ ້ງທັນທີທນັ ໃດ, ມຶນຊາ ຫຼ ືຫຼ ື ເວົາບໍັ ທີທນັ ໃດ, ຕາຂ້າງ
ເຄື່ອນເໜັງບໍ່ໄດ້ທນ
ໃດຂ້າງໜຶ່ງມົວ ຫຼ ື ເຫັນພາບຊ້ອນ,ເຈັບຫົວຮຸ ນແຮງ, ວິນຫົວ, ເສຍການ
້ຊົງຕົວ, ໝົດສະຕິ ເປັນຕົນ.

້ , ການກິນ
ຄຽດ, ພາວະຕຸ ຍເກືອນາຕີໃນປະລິມານຫຼາຍ
້(ຫຼ າຍກວ່ າ 14 ກຼ າມຕໍ່ ມື),ົ້ການສູ ບ ຢາ, ການດື່ມເຫຼ າ,ການຂາດການອອກກໍ າລັງກາຍ, ເກີ ດ ຈາກ ພະຍາດ
ຕ່າງໆ, ຢາບາງຊະນິດ.

ເຈັບ ຫົວ ຂ້າງດຽວ, ວີນ ຫົວ ,້ ໜ ້າເອິກ , ຫາຍໃຈບໍ່ແໜ ນສະດວກ, ຕາມົວ , ນອນບໍ່ຫຼ ັ ບ , ເລື ອ ດ ດັ ງ ອ ອ ກ , ມີສຽງຫຶ່ງໆໃນຫູ , ໜ າ້ ມືດ ຫຼ ືເປັ ນ ລົມ , ຖ້າເປັ ນ ແຮງອາດ
ຈະໝົດສະຕິ ຫຼ ື ຊັກໄດ້.

51ຜົນກະທົບຂອງີ ານປ້ອງ
ວິທກພະຍາດຕ່ າງໆກັນພະຍາດ

ຜົນກະທົບຕໍ່

ຜົນກະທົບຕໍ່ສຸ ຂະພາບ

ຈິດໃຈຜົນກະທົບຕໍ່ການິ ແລະດໍາລົງຊີວດ
ສະພາບເສດຖະກິດ

ອອກກໍາລັງກາຍເປັ ນປະຈໍາ
ການປ່ຽນແປງພຶດຕິກາໍ ການກິນ
ການຢຸ ດການສູບຢາໍ ້ ກເກີນຈະເຮັດໃຫ ້ການມີນາໜັ
ອະໄວຍະວະຕ່າງໆຂອງ

ຮ່າງກາຍຕ້ອງເຮັດວຽກ
ໜັກເພີ່ມຂຶນ້ ແລະ ສົ່ງຜົນເຮັດໃຫ ້ຮ່າງກາຍມີຄວາມຕ້ານທານ
ພະຍາດໜ ້ອຍລົງ, ທັງເປັນ

ສາເຫດເຮັດໃຫ ້ເກີດພະຍາດ
້ຕ່າງໆໄດ້ງ່າຍເປັນຕົນແມ່
ນເບົາຫວານ, ຫົວໃຈວາຍ, ອໍາມະພຶກ-ອໍາມະພາດ,ຄວາມດັນເລືອດສູ ງ, ຫຼອດເລືອດຫົວໃຈຕີບຕັນ, ມະເຮັງ,້ໄຂຂໍກະດູ
ກເສື່ອມ, ພາວະ້້ ອດສູ ງ, ໜີວໄຂມັນໃນເສັນເລື່່ົ ້ໃນຖົງບີ... ເຊິງພະຍາດເຫຼານີິ ຖ້າອາການ
ສົ່ງຜົນຮ້າຍຕໍ່ຊີວດຮຸ ນແຮງອາດເຮັດໃຫ ້ຮ່າງກາຍ
ເປັນລ່ອຍ ຫຼ ື ພິການໄດ້ ແລະເປັນສາເຫດການຕາຍອັນ
້ດັບຕົນໆຂອງໂລກ້ ່ ວຍອາດຈະມີຜູ ປອາລົມປັ່ນປ່ວນ
ເຊັ່ນ: ງດຸ ງ ິດງ່ າຍ,ົເກີດຄວາມວິຕກ
ກັງວົນ, ຄວາມຄຽດ... ເກີດປົມ
ດ້ອຍ, ເກີດຄວາມນ ້ອຍໃຈ ເຮັດໃຫ ້ຂາດຄວາມໝັ່ນໃຈ
ໃນໂຕເອງ ແລະເປັນອີກສາຍເຫດ
ໜຶ່ງທີ່ເຮັດໃຫ ້ຖືກຄົນອື່ນລໍ່ລຽນກັນແກ ້ງ ສົ່ງຜົນເຮັດໃຫ ້ເກີດພາວະຊື່ມ
້ເສົາໄດ້,ເຫັນຄຸ ນຄ່າຂອງໂຕເອງໜ ້ອຍລົງ ແລະ້ ້ເກີດຄວາມຫຍໍທໍ

ິໃນການດໍາລົງຊີວດ້້ ່ ເປັີ ນພະຍາດເຫຼ່ ານີົ ຕ້ອງໄດ້ປັຜຸ ທບິ ໃຫ ້ເ
ປ່ຽນຮູ ບແບບການດໍາລົງຊີວດ

ໝາະສົມ, ປັບປ່ຽນອາຫານການກິນັ ໄດ້ຍາກ,ເຊີ່ງບາງຄົນອາດຈະປະຕິບດ

ຕ້ອງໄດ້ໃຊ້ເວລາປິ່ນປົວຍາວນານົ ບໍ້ ່ ສາມາດປິ່ນປົວ
ເພາະພະຍາດເຫຼ່ ານີໃຫ ້ເຊົາໄດ້, ຕ້ອງໄດ້ເສຍເງ ີນໃນການປິ່ນປົວຫຼາຍ, ຖ້າເກີດພະຍາດ
ແຊກຊ້ອນກໍ່ຈະຍິ່ງເຮັດໃຫ ້ການ້ ເຮັດໃຫ ້ິ ລໍາບາກຍິ່ງຂຶນ,ດໍາລົງຊີວດ
ເກີດຄວາມສູນເສຍ ທັງໂຕຜູ ້ປ່ວຍເອງ ຍາດພີ່ນ ້ອງທີ່ຕ້ອງໄດ້ດູແລື ເນື່ອງຈາກບາງຄົນແລະ ຊ່ວຍເຫຼອື ໂຕບໍສາມາດເຮັດວຽກ ຫຼ ື ຊ່ວຍເຫຼອ
ເອງໄດ້ ເຮັດໃຫ ້ເປັນພາລະຂອງ
ຄອບຄົວ ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ຄອບຄົວ,ລະບົບສາທາລະນະສຸ ກ ແລະເສດຖະກິດໂດຍຜ່ານຄ່າໃຊ້ຈ່ າຍເພີ່ມດ້ານການແພດ ແລະ ການສູນ

ການຄວບຄຸ ມອາລົມ
ຫຼຸດປະລິມານຂອງເກືອ
້ກວດລະດັບນໍາຕານໃນເລື
ອດໃຫ ້ເປັນປົກກະຕິ

ຮັບແສງແດດອ່ ອນໆຍາມເຊົາ້ ຫຼ ື ແລງພັກຜ່ອນໃຫ ້ພຽງພໍ ແລະ ຮັກສາສຸ ຂະພາບຈິດໃຫ ້ດີຢ່ ູສະເໝີ

ຈໍາກັດປະລິມານການດື່ມເຫຼາົ ້ກວດສຸ ຂະພາບປະຈໍາປີ

ເສຍວຽກເຮັດງານທໍາ

7. ປະເມນການສອນ ສັງເກດການສົນໃຈຕໍ່ການສອນ: ການທັກທາຍ, ການສອບຖາມັ ກິດຈະກໍາ ສັງເກດການມີສ່ວນຮ່ວມປະຕິບດ ສັງເກດການຖາມ-ຕອບ, ການອະທິບາຍຂອງນັກສຶກສາ ໂດຍການໃຊ້ແບບສໍາຫຼວດລາຍການ (Check list)ຄາຖາມິ ທີ່ພາໃຫ້ເກີດພະຍາດມີຫຍັງແດ່?
1) ຮູ ບແບບການດໍາລົງຊີວດ
2) ພະຍາດຕຸ ຍ້ ແມ່ ນຫຍັງ? ພະຍາດຕຸ ຍ້ ມີສາເຫດມາຈາກໃສ?
3) ພະຍາດເບົາຫວານ, ຫົວໃຈວາຍ, ອໍາມະພຶກ-ອໍາມະພາດ ແລະ ຄວາມດັນເລືອດສູ ງແມ່ ນຫຍັງ? ສາເຫດ
ມາຈາກໃສ? ອາການທີ່ສະແດງອອກມີຫຍັງແດ່?
ິ ປີ ອ້ ງພະຍາດເບົາຫວານ, ຫົວໃຈວາຍ, ອໍາມະພຶກ-ອໍາມະພາດ ແລະ ຄວາມດັນເລືອດສູ ງ4) ພວກເຮົາມີວທ
ແນວໃດແດ່?

້ ຫຍັງແດ່?
ົ ມີ5) ຜົນກະທົບຂອງບັນດາພະຍາດເຫຼ່ ານີ52ຄາຕອບິ ໃນປັ ດຈຸບນັ ແມ່ ນເຕັມໄປ
1) ຮູບແບບການດ າລງຊວິດທີ່ພາໃຫ້ເກ ດພະຍາດໄດ້ແ ກູ່ : ການດາລົງຊີວດົ ອາຫານ
ດ້ວຍສິ່ງອໍານວຍຄວາມສະດວກ ບໍ່ວ່າຈະເປັ ນຍານພາຫະນະ, ການຄົມ ມະນາຄົມ ຂົນສົ່ງ... ຄ່ານິຍມົ ຂອງຄົນໃນສັງຄົມ, ການໂຄສະນາສິ່ງ
fast food, ອາຫານສາເລັດຮູ ບ, ການກິນດື່ມສັງສັນ ເລີ່ມເປັ ນທີ່ນິຍມົ ້ ເຮັດໃຫ້ຄນົ ເຮົາມີໂອກາດເຄື່ອນໄຫວໜ້
ອໍານວຍຄວາມສະດວກຕາມສື່ຕ່າງໆ, ວຽກງານທີ່ເຄັ່ງຄຽດ ສິ່ງເຫຼ່ ານີອຍລົງ ບໍ່ມີເວລາອອກກໍາລັງກາຍ. ການໃຊ້ໂທລະສັບ ແລະ ຄອມພິວເຕີຫຼາຍເກີນໄປ ຫຼ ື ການເບິ່ງໂທລະທັດໃກ ເ້ ກີນ ໄປ ກໍ່ ຈະສົ່ງຜົນ ສະທ້ອ ນຕໍ່ ສາຍຕາຕໍ່ ການເບິ່ງເຫັນ ຂອງຄົນ ເຮົາ. ນອກຈາກນີ,້ ການໃຊ້ຫູ ຟັ ງ ເປີ ດິ ຂອງຄົນເຮົາ.
ເພງດັງໆເປັນປະຈໍາກໍ່ຈະເຮັດໃຫ້ເກີດບັນຫາຕໍ່ການໄດ້ຍນ
2) ພະຍາດຕຸ້ຍໝາຍເຖງ ພາວະທີ່ຮ່າງກາຍມີການສະສົມໄຂມັນໃນສ່ວນຕ່ າງໆຂອງຮ່າງກາຍເກີນປົ ກກະຕິິ ໄດ້.
ຈົນເປັນປັດໄຈສ່ຽງ ຫຼ ື ສາເຫດໃຫ້ເກີດພະຍາດຕ່ າງໆ ທີ່ສົ່ງຜົນຕໍ່ສຸ ຂະພາບ ຈົນອາດເປັ ນສາເຫດໃຫ້ເສຍຊີວດ້ ເກີດມາຈາກຫຼ າຍສາເຫດ ເຊັ່ນ: ພືດຕິກໍາການກິນອາຫານ, ການຂາດການອອກກໍາລັງກາຍ, ພະຍາດຕຸ ຍຄວາມຜິດປົ ກກະຕິຂອງຕ່ອມໃນຮ່າງກາຍ (Gland), ກໍາມະພັນ, ຢາບາງຊະນິດ, ເພດ ແລະ ອາຍຸ .
3) ຄວາມໝາຍ ແລະ ອາການຂອງພະຍາດຕ່າງໆສະແດງອອກມດັີ່ງນົ້: ພະຍາດເບາຫວານ ແມ່ ນຄວາມຜິດປົ ກກະຕິຂອງຮ່າງກາຍທີ່ເກີດຈາກການທີ່ມາ້ ມ ສ້າງຮໍໂມນອິນຊູ້້ ຍ ຫຼ ື ບໍ່ສາມາດສ້າງໄດ້ເລີຍ ເຊິ່ງຮໍ ໂມນອິນຊູລນິ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ຮ່າງກາຍເຜົາຜານນໍາຕານມາໃຊ້
ລີນໄດ້ໜ ອ້ີ ບໍ່ພຽງພໍ ກໍ່ຈະເຮັດໃຫ້ເກີດການສະສົມຂອງນໍາຕານໃນ
ເປັນພະລັງງານ ແລະ ເມື່ອຮ່າງກາຍຜະລິດອິນຊູລນ

້້ ດສະວະ.
ອະໄວຍະວະຕ່າງໆ, ເມື່ອນໍາຕານສະສົ
ມໃນເລືອດຫຼາຍໆ ກໍ່ຈະຖືກຕອງອອກມາທາງນໍາປັ້ ກເກີນ, ຕຸ ຍ້ , ພະຍາດເບົາຫວານ ແມ່ ນເກີດມາຈາກຫຼາຍສາເຫດເຊັ່ນ: ກໍາມະພັນ, ພຶດຕິກໍາການກິນ, ນໍາໜັ້ ມ ້າມອັກເສບ, ການຕິດເຊຶອໄວຣັ
້ີ າຍຂຶນ,ຂາດການເຄືອນໄຫວ ຂາດການອອກກໍາລັງກາຍ, ອາຍຸ ທ່ ຫຼສບາງ້ ການໄດ້ຮບ້ ອ,ັ ຢາບາງຊະນິດ, ການຖືພາ, ຄວາມຜິດປົ ກກະຕິຂອງລະບົບບໍ່ມີທ່ .ໍ
ຊະນິດ, ຄວາມຄຽດຊໍາເຮື້ ນຂອງພະຍາດເບົ
້້ ວນໍາຕະຫຼ້້ ກ ອາການເບືອງຕົ
າຫວານມີ: ຍ່ ຽວຕະຫຼອດ, ຫິວເຂົາ-ຫິອດ, ອ່ອນເພຍ, ນໍາໜັ
ຫຼຸດ, ສາຍຕາມົວ, ປວດຮາກ, ບາດແຜນານເຊົາ, ມືນຊາຕາມມື.
້ພະຍາດຫວໃຈວາຍ ໝາຍເຖິງພາວະທີ່ກາ້ ມຊີນຂອງຫົ
ວໃຈສູ ນເສຍການເຮັດວຽກຈົນບໍ່ ສາມາດສູ ບ້ ເລືອດໄປລ້ຽງຮ່າງກາຍໄດ້ຢ່າງພຽງພໍ.
ສີດ (ປໍ າ)້້ຶ ດຫົວໃຈ, ຄວາມດັນເລືອດສູ ງ, ກາ້ ມຊີນ ຫົວໃຈວາຍເກີດຂຶນໄດ້ຈາກຫຼ
າຍສາເຫດເຊັ່ນ: ພະຍາດຫຼອດເລືອ້ ວໃຈ, ຫົວໃຈພິການໂດຍກໍາເນີດ.
້ຫົວໃຈຜິດປົ ກກະຕິ, ການເຕັນຂອງຫົ
ວໃຈຜິດຈັງຫວະ, ບັນຫາຢູ່ ລີນຫົ້ ງມີປັດໄຈອື່ນໆກະຕຸ ນ້ ເຮັດໃຫ້ເກີດຫົວໃຈວາຍໄດ້ງ່າຍຂຶນ້ ເຊັ່ນ: ພະຍາດເລືອດຈາງ, ການນອກຈາກນັນຍັ
ດື່ມສີ່ງມືນເມົາໃນປະລິມານຫຼາຍເກີນໄປ, ການສູ ບຢາ, ການດື່ມເຄື່ອງດື່ມທີ່ມີທາດກາເຟອິນຫຼາຍເກີນໄປ,້ , ພະຍາດເບົາຫວານ, ໄຂມັນໃນເລືອດສູ ງການຂາດການອອກກໍາລັງກາຍ, ໄທລອຍເປັ ນພິດ, ພະຍາດຕຸ ຍ້ແລະ ຄວາມດັນພາຍໃນປອດສູງເປັ ນຕົນ.

 ອາການກະທັນຫັນຈະສະແດງອອກໃຫ້ເຫັນ ເຊັ່ນ: ແໜ້ນໜ້າເອິກຄືມແີ ນວມາກົດທັບໜ້າເອິກ, ຈຸກແໜ້ນ
້ຫຼ ື ແສບບໍ ລເິ ວນລີນໄກ່
, ຫົວໃຈສັ່ນ ແລະ ຫາຍໃຈຝື ດ, ມີອາການເຈັບບໍ ລເິ ວນແຂນ, ຄໍ , ບ່າໄຫຼ່ ແລະ້ ມີເຫື່ອອອກຕາມຕົນໂຕ, ປວດຮາກ, ໜ້າມືດ, ຫົວໃຈເຕັນໄວຜິ້້ກ ້າມຊີນ,ດປົກກະຕິ ເປັ ນຕົນ.
ພະຍາດອາມະພຶກ-ອາມະພາດ ເກີດຈາກພາວະທີ່ສະໝອງຂາດເລືອດໄປຫຼ່ ໍລ້ຽງ ເພາະມີການອຸ ດຕັນ້ ອ ດທີ່ນໍາເລືອດໄປລ້ຽ ງພາກສ່ວນຕ່ າງໆຂອງສະໝອງ ສົ່ງຜົນໃຫ້ສະໝອງຂາດເລືອດ ຢູ່ ໃນຂອງເສັນເລື
ພາວະທີ່ເຮັດວຽກບໍ່ໄດ້ ກາຍເປັນພະຍາດຫຼອດເລືອດໃນສະໝອງຕີບ, ຈຶ່ງເກີດອາການແຂນ-ຂາອ່ອນແຮງ
ມືນຊາ ແລະ ເຄື່ອນໄຫວບໍ່ໄດ້.

53້ ກໍາມະພັນ, ເພດ, ການັ ໆ ເຊັ່ນ: ອາຍຸ ທ່ ຫຼີ າຍຂຶນ, ພະຍາດອໍາມະພຶກ-ອໍາມະພາດ ເກີດມາຈາກສາເຫດຫຼກ
ຂາດການອອກກໍາລັງກາຍ, ການດື່ມສິ່ງມືນເມົາຫຼາຍເກີນໄປ ແລະ ການສູ ບຢາ, ເກີດຈາກພະຍາດຕ່ າງໆ.
້້່ ງຂອງຮ່າງກາຍ, ໜ້າບ້ຽວ, ເວົາລໍ້້ າບາກ ຫຼ ື ອາການສະແດງອອກ ເຊັ່ນ: ແຂນ-ຂາອ່ອນແຮງເບືອງໃດເບືອງໜຶ້ ່ ແຈງ້ ທັນທີທນັ ໃດ, ມຶນ ຊາ ຫຼ ື ເຄື່ອນເໜັງບໍ່ ໄດ້ທນັ ທີທນັ ໃດ, ຕາຂ້າງໃດຂ້າງໜຶ່ງມົວ ຫຼ ື ເຫັນພາບ
ເວົາບໍ້ ຫຼ ງັ ຈາກນັນ້ ອາການຈະຮຸ ນຊ້ອ ນ, ເຈັບ ຫົວ ຮຸ ນແຮງ, ວິນ ຫົວ , ເສຍການຊົງຕົວ , ໝົດ ສະຕິ ເປັ ນ ຕົນ.
້້ າຍ ຫຼ ື ຂວາບໍ່ສາມາດເຄື່ອນເໜັງໄດ້ເລີຍ.
ແຮງຂຶນ້ ແລະ ຈະສົ່ງຜົນໃຫ້ຮ່າງກາຍເບືອງຊ້
ພະຍາດຄວາມດັນ ເລືອ ດສູງ ໝາຍເຖິງ ພາວະທີ່ຄວາມດັນເລືອດພາຍໃນຫຼ ອດເລືອດແດງສູ ງກວ່າ

ປົກກະຕິຕະຫຼອດເວລາ.
ັ ໆ ທີ່ພາໃຫ້ເກີດພະຍາດຄວາມດັນເລືອດສູ ງໄດ້ແກ່ : ອາຍຸ , ກໍາມະພັນ, ຄວາມຄຽດ, ພາວະຕຸ ້ຍ, ສາເຫດຫຼກົ ້ ການຂາດການ
ການກິນເກືອນາຕີໃນປະລິມານຫຼາຍ (ຫຼາຍກວ່າ 14 ກຼາມຕໍ່ມື),້ ການສູ ບຢາ, ການດື່ມເຫຼາ,ອອກກໍາລັງກາຍ, ເກີດຈາກພະຍາດຕ່ າງໆ, ຢາບາງຊະນິດ.
ັ ້ ່ ເຈັບ ຫົວ ບໍ ລ ເິ ວນງ່ ອ ນ, ເຈັບ ຫົວ ຂ້າງດຽວ, ວີນ ຫົວ , ແໜ້ນ ໜ້າເອິກ , ຫາຍໃຈບໍ່ ອາການອາດມີຕ ງແຕັ , ເລືອດດັງອອກ, ມີສຽງຫຶ່ງໆໃນຫູ, ໜ້າມືດ ຫຼ ື ເປັ ນລົມ, ຖ້າເປັ ນແຮງອາດ
ສະດວກ, ຕາມົວ, ນອນບໍ່ຫຼບ
ຈະໝົດສະຕິ ຫຼ ື ຊັກໄດ້.
4) ຜນກະທບຂອງພະຍາດຕ່າງໆໍ ້ ກເກີນຈະເຮັດໃຫ້ອະໄວຍະວະຕ່ າງໆຂອງຮ່າງກາຍຕ້ອງເຮັດວຽກ ຜນກະທບຕີ່ສຸຂະພາບ: ການມີນາໜັ້ ແລະ ສົ່ງຜົນເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍມີຄວາມຕາ້ ນທານພະຍາດໜ້ອຍລົງ, ທັງເປັ ນສາເຫດເຮັດໃຫ້
ໜັກເພີ່ມຂຶນເກີ ດ ພ ະ ຍ າດ ຕ່ າງໆ ໄດ້ງ່ າຍ ເປັ ນ ຕົ ້ນ ແ ມ່ ນ ເບົ າ ຫ ວ ານ , ຫົ ວ ໃ ຈ ວ າຍ , ອໍ າມ ະ ພຶ ກ -ອໍ າມ ະ ພ າດ ,້ຄວາມດັນ ເລືອ ດສູ ງ , ຫຼ ອ ດເລືອ ດຫົ ວ ໃຈຕີ ບ ຕັນ , ມະເຮັງ , ໄຂຂໍ ກະດູກ ເສື່ອມ, ພາວະໄຂມັນ ໃນ້້ ່ ງຜົນຮ້າ ຍຕໍ່ ຊີວດ້ ອ ດສູ ງ, ໜີວໃນຖົົ ສົິ ຖ້າ ອາການຮຸ ນແຮງອາດເຮັດ ໃຫ້ເສັນເລື
ງບີ... ເຊິ່ງພະຍາດເຫຼ່ ານີ້ຮ່າງກາຍເປັນລ່ອຍ ຫຼ ື ພິການໄດ້ ແລະ ເປັ ນສາເຫດການຕາຍອັນດັບຕົນໆຂອງໂລກ.

້ ່ ວຍອາດຈະມີອາລົມ ປັ່ ນປ່ວນ ເຊັ່ນ: ງດົ ກັງວົນ , ຜ ນກະທ ບຕີ່ ຈິ ດ ໃຈ: ຜູ ປຸ ງ ິດງ່ າຍ, ເກີດ ຄວາມວິຕ ກ້ ຍໃຈ ເຮັດໃຫ້ຂາດຄວາມໝັ່ນໃຈໃນໂຕເອງ ແລະ ເປັ ນອີກຄວາມຄຽດ... ເກີດປົ ມດ້ອຍ, ເກີດຄວາມນອ

້ , ເຫັນຄຸ ນຄ່າຂອງື ຄົນອື່ນລໍ່ລຽນກັນແກງ້ ສົ່ງຜົນເຮັດໃຫ້ເກີດພາວະຊື່ມເສົາໄດ້
ສາຍເຫດໜຶ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ຖກ້ ໃນການດໍ້ິ .
ໂຕເອງໜ້ອຍລົງ ແລະ ເກີດຄວາມຫຍໍທໍ
າລົງຊີວດ້ ອງໄດ້ປັບ້ ່ ເປັີ ນພະຍາດເຫຼ່ ານີົ ຕ້ ຜນກະທ ບຕີ່ກ ານດ າລ ງຊ ວິດ ແລະ ສະພາບເສດຖະກິ ດ : ຜຸ ທິ ໃຫ້ເໝາະສົມ, ປັ ບປ່ຽນອາຫານການກິນ ເຊີ່ງບາງຄົນອາດຈະປະຕິບດັ ໄດ້ປ່ຽນຮູ ບແບບການດໍາລົງຊີວດົ ບໍ້ ່ ສາມາດປິ່ ນປົ ວໃຫ້ເຊົາໄດ້, ຕອ້ ງໄດ້ເສຍເງ ີນໃນຍາກ, ຕ້ອງໄດ້ເວລາປິ່ ນປົ ວຍາວນານ ເພາະພະຍາດເຫຼ່ ານີ້ ເຮັດໃຫ້ເກີດິ ລໍາບາກຍິ່ງຂຶນ,ການປິ່ ນປົ ວຫຼາຍ, ຖ້າເກີດພະຍາດແຊກຊ້ອນກໍ່ຈະຍິ່ງເຮັດໃຫ້ການດໍ າລົງຊີວດ້ ່ ວຍເອງ ຍາດພີ່ນອ້ ງທີ່ຕ້ອງໄດ້ດູແລ ແລະ ຊ່ວຍເຫຼອື ເນື່ອງຈາກບາງຄົນບໍສາມາດເຮັດ
ຄວາມສູ ນເສຍ ທັງໂຕຜູ ປື ໂຕເອງໄດ້ ເຮັດໃຫ້ເປັ ນພາລະຂອງຄອບຄົວ ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ຄອບຄົວ, ລະບົບສາທາລະນະວຽກ ຫຼ ື ຊ່ວຍເຫຼອສຸ ກ ແລະ ເສດຖະກິດໂດຍຜ່ານຄ່າໃຊ້ຈ່າຍເພີ່ມດ້ານການແພດ ແລະ ການສູ ນເສຍວຽກເຮັດງານທໍາ.

5) ວິທການປ້ອງກັນພະຍາດຕ່າງໆທີ່ເກດຂຶົ້ນໄດ້ແກູ່: ອອກກໍາລັງກາຍເປັນປະຈໍາ, ການປ່ຽນແປງ
ພຶດຕິກາໍ ການກິນ, ການຢຸ ດການສູ ບຢາ, ການຄວບຄຸ ມອາລົມ, ຫຼຸດປະລິມານຂອງເກືອ, ກວດລະດັບ
້ນໍາຕານໃນເລື
ອດໃຫ້ເປັນປົ ກກະຕິ, ຮັບແສງແດດອ່ອນໆຍາມເຊົາ້ ຫຼ ື ແລງ, ພັກຜ່ອນໃຫ້ພຽງພໍ ແລະີ ່ ູສະເໝີ, ຈໍາກັດປະລິມານການດື່ມເຫຼາ,ົ ້ ກວດສຸ ຂະພາບປະຈໍາປີ .
ຮັກສາສຸ ຂະພາບຈິດໃຫ້ດຢ

54

ບດທ 13ສິີ່ງເສບຕິດ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດ
ເວລາໃຊ້ສອນ: 3 ຊີ່ວໂມງ
1. ເປົ້າໜາຍຂອງບດສອນ້້ັ ສຶກສາຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈກ່
ບົດນີສອນໃຫ້
ນກຽວກັບຄວາມໝາຍຂອງສິ່ງເສບຕິດ, ສິ່ງເສບຕິດຊະນິດຕ່ າງໆ,ສະພາບສິ່ງເສບຕິດຢູ່ໃນລາວ, ໂທດ ແລະ ຜົນຮ້າຍຂອງສິ່ງເສບຕິດທີ່ສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ສຸ ຂະພາບຂອງມະນຸດ ແລະ່ ງກັນ
້ການພັດທະນາທາງດ້ານເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ, ຕະຫຼອດຮອດເຮັດໃຫ້ຄອບຄົວເກີດການແຕກແຍກບໍ່ເຂົາໃຈເຊິີ ອ້ ງກັນ ແລະ ການຄວບຄຸ ມສິ່ງເສບຕິດ.
ແລະກັນ. ພ້ອມກັບຮູ ສ້ າເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ຕິດສິ່ງເສບຕິດ, ວິທປ2. ເນືົ້ອໃນສາຄັນ້ ຫວ້້ ອໃນສໍົ ຂໍເນື
ບົດນີມີ
າຄັນລະອຽດດັ່ງລຸ່ ມນີ:້1) ຄວາມໝາຍ ແລະ ປະເພດຂອງສິ່ງເສບຕິດ: ສິ່ງເສບຕິດໝາຍເຖິງສານ ຫຼ ື ຢາ ທີ່ເປັ ນຜະລິດຕະພັນຈາກທໍາ້ ຮ່າງກາຍຫຼາຍເທື່ອຊໍາໆຈະພາໃຫ້ບຸ
້ັ ເຂົາສູ່
ມະຊາດ ແລະ ຈາກການສັງເຄາະ, ເມື່ອບຸ ກຄົນໃດໄດ້ຮບ
ກຄົນນັນ້້ ປະເພດຂອງສິ່ງເສບຕິດປະກອບມີ: ຝິ່ ນ, ກັນຊາ, ຢາບ້າ, ຢາອີ,ຕົກຢູ່ ໃຕ້ອໍານາດ ຫຼ ື ເປັ ນທາດຂອງສິ່ງນັນ.
ສານລະເຫີຍ ແລະ ໂຄເຄນ.

ິ2) ສາເຫດ ແລະ ຜົນກະທົບຂອງສິ່ງເສບຕິດ: ມີບາງກຸ່ ມຄົນພະຍາຍາມນໍາໃຊ້ສ່ ງເສບຕິ
ດດ້ວຍຫຼາຍເຫດ ຜົນ;ິໂດຍສະເພາະແມ່ ນໄວໜຸ່ ມເປັ ນໄວທີ່ມີຄວາມຕອ້ ງການທົດລອງກັບສິ່ງໃໝ່ໆ ແລະ ກໍພາກັນລອງໃຊ້ສ່ ງເສບຕິດອັນເປັ ນຜົນກະທົບຕໍ່ຮ່າງກາຍ, ຈິດໃຈ, ຄອບຄົວ ແລະ ສັງຄົມ.

້ິ3) ການລຶງຢາແລະ ການເພິ່ງຢາ: ເມື່ອນໍາໃຊ້ສ່ ງເສບຕິ
ດເຊັ່ນ: ດື່ມເຫຼາົ ້ ຫຼ ື ສິ່ງເສບຕິດຢ່າງຕໍ່ເນຶ່ອງຕະຫຼອດເວລາ.

້້ ກໆສ່ວນຂອງຮ່າງກາຍຈົນເກີດການລຶງຢາ.
ລິດຂອງມັນກໍຈະຂະຫຍາຍແຊກຊຶມເຂົາທຸ
ການເພິ່ງຢາໝາຍເຖິງ
້ຄວາມຕ້ອງການໃຊ້ຢາໃນປະລິມານທີ່ພໍເໝາະກັບຄວາມຕອ້ ງການເພື່ອລົດຜ່ອນການໂຫຍຫິວ ຫຼ ື ການແງນຢາ.

4) ການປ້ອງກັນ ແລະ ຄວບຄຸ ມສິ່ງເສບຕິດຢູ່ ໃນໂລກ ແລະ ສປປ ລາວໂດຍອີງຕາມກົດໝາຍວ່າດ້ວຍຢາເສບຕິດ ເລກທີ 10/ສພຊ ລົງວັນທີ 25 ທັນວາ 2007 ພາກທີ Ⅰ ມາດຕາັ ການກ່ ຽວກັບການຄວບຄຸ ມ, ສະກັດກັນ້ ແລະ ຕ້ານຢາເສບຕິດໄດ້ລະບຸ ໄວ້ດ່ ງນີ
ັ :້
5 ວ່າດ້ວຍຫຼກ້ ຸ ມຄອງ, ຄວບຄຸ ມ, ກວດກາຢ່າງລວມສູ ນເປັ ນເອກະພາບກ່ ຽວກັບຢາເສບຕິດໃນທົ່ວປະເທດ ລັດ ເປັ ນຜູ ຄ້່ ວສັງຄົມ ການຄວບຄຸ ມ, ສະກັດກັນ້ ແລະ ຕ ້ານຢາເສບຕິດແມ່ ນໜ້າທີ່ຂອງທຸກຄົນ ແລະ ການຈັດຕັງໃນທົ
3. ຈຸດປະສງ
3.1. ດ້ານຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈ
້ ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈຄວາມໝາຍແລະ ປະເພດຂອງສິ່ງເສບຕິດ
້ ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈເຖິ
ງໂທດ ແລະ ຜົນຮ້າຍຂອງສິ່ງເສບຕິດ

້ ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈກ່
ຽວກັບສາຍພົວພັນລະຫວ່າງພຶດຕິກາໍ ຂອງມະນຸດ, ສິ່ງເສບຕິດ ແລະສຸ ຂະພາບຂອງຄົນ

55

3.2. ດ້ານທັດສະນະຄະຕິ
້ ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາບໍ່ເຂົາໄປພົ
ວພັນກັບສິ່ງເສບຕິດປະເພດຕ່ າງໆ້ ກ ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາຮູ ຫຼ ິ ລ້ຽງຈາກສິ່ງເສບຕິດປະເພດຕ່ າງໆ

3.3. ດ້ານທັກສະ ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາສາມາດ ປ້ອງກັນຕົນເອງໃຫ້ຫ່າງໄກ່ ຈາກສິ່ງເສບຕິດ ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາຄວບຄຸ ມສິ່ງເສບຕິດ

4. ກິດຈະກາ້ ບົດຮຽນໂດຍທົບທວນຄວາມຮູ ທ້ ່ ໄດ້ີ ຮຽນໃນບົດຮຽນທີ່ຜ່ານມາ (ເວລາ 5 ນາທີ)ນໍາເຂົາສູ່
ກິດຈະກາ 1: ສນທະນາກ່ຽວກັບຄວາມໝາຍ ແລະ ປະເພດຂອງສິີ່ງເສບຕິດ (ເວລາ 20 ນາທ) ຄູໃຫ້ນັກສຶກສາເບິ່ງໂພສເຕີ ຫຼ ື ຮູ ບພາບກ່ ຽວກັບສິ່ງເສບຕິດ້ ນກ່ ຽວກັບຫຍັງ ແລະ ມີປະເພດໃດແດ່?
ັ ້ ນຫາເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາສົນທະນາເຊັ່ນ: ໂພສເຕີ ຫຼ ື ຮູ ບພາບນີແມ່ ຄູຕງບັ ນັກສຶກສາຕອບຄໍາຖາມ ຄູນາໍ ພານັກສຶກສາສະຫຼຸບຄວາມໝາຍ ແລະ ປະເພດຂອງສິ່ງເສບຕິດ
ກິດຈະກາ 2: ສນທະນາສາເຫດ ແລະ ຜນກະທບຂອງສິີ່ງເສບຕິດ (ເວລາ 30 ນາທ) ແບ່ງນັກສຶກສາອອກເປັ ນກຸ່ ມຕາມຄວາມເໝາະສົມ ຄູໃຫ້ນັກສຶກສາເບິ່ງວິດໂີ ອ (Video) ກ່ ຽວກັບສາເຫດ ແລະ ຜົນກະທົບຂອງສິ່ງເສບຕິດັ ້ ນຫາເພື່ອໃຫ້ນກັ ສຶກສາສົນທະນາສາເຫດ ແລະ ຜົນກະທົບຂອງສິ່ງເສບຕິດດັ່ງລຸ່ ມນີ:້ ຄູຕງບັ້ ທ່ ພາໃຫ້ີ1) ສາເຫດຕົນຕໍ
ໄວໜຸ່ ມຕິດສິ່ງເສບຕິດແມ່ ນອັນໃດ?

ົ ກະທົບຕໍ່ການພັດຖະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ, ຊຸມຊົນ ແລະ ຄອບຄົວຄືແນວໃດ?
2) ສິ່ງເສບຕິດມີຜນ
້ ຕາງໜ້ານັກສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມຂຶນລາຍງານ ຄູນາໍ ພານັກສຶກສາສະຫຼຸບສາເຫດ ແລະ ຜົນກະທົບຂອງສິ່ງເສບຕິດ
ກິດຈະກາ 3: ຈາແນກຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງການລຶົ້ງຢາ ແລະ ການເພິີ່ງຢາ (ເວລາ 20 ນາທ)້້ ຄູໃຫ້ນັກສຶກສາຄົນຄວ້າເອກະສານກ່
ຽວກັບການລຶງຢາແລະ ການເພິ່ງຢາ

້ ຄູແບ່ງນັກສຶກສາອອກເປັ ນກຸ່ ມຕາມຄວາມເໝາະສົມເພື່ອຈໍາແນກຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່າງການລຶງຢາແລະ ການເພິ່ງຢາ

້ ຕາງໜ້ານັກສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມຂຶນລາຍງານ
ການລຶົ້ງຢາ
ິເມື່ອນໍາໃຊ້ສ່ ງເສບຕິ
ດເຊັ່ນ: ດື່ມເຫຼາົ ້ ຫຼ ື ສິ່ງເສບຕິດ

ການເພິີ່ງຢາ
ໝາຍເຖິ ງ ຄວາມຕ້ອ ງການໃຊ້ຢ າໃນຢ່າງຕໍ່ເນຶ່ອງຕະຫຼອດເວລາລິດຂອງມັນກໍຈະຂະຫຍາຍແຊກ ປະລິມານທີ່ພໍເໝາະກັບຄວາມຕ້ອງການເພື່ອລົດ້້ ກ ໆສ່ ວນຂອງຮ່ າງກາຍຈົນ ເກີດ ການລຶງຢາ
້ຊຶມ ເຂົາທຸໃນ ຜ່ອນການໂຫຍຫິວ ຫຼ ື ການແງນຢາ.
ມີການເສບ່ ອເກີ ດ ການລຶ ້ງຢາ ຄວາມ ຢາໃນປະລິມານທີ່ສູ ງເປັ ນເວລາຍາວນານ ແລະ້ຮ່ າງກ າຍຂອງເຂົ າ ເຈົ າໃນເມື້ ຈົນ ເຖິ ງ ຍັງມີຄວາມຕອ້ ງການເພີ່ມຂຶນເລື້ ອຍໆ.
້້ ງການປະລິມ ານໃນຮ່ າງກາຍກໍ ເພີ່ມທະວີຂ ຶນຕອ້ ຍໄດ້ຮັບໃນຂັນຕົ້ ນ.
້ລະດັບທີ່ເຂົາເຈົາເຄີ

56້ ນໍາພານັກສຶກສາສະຫຼຸບຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່າງການລຶງຢາແລະ ການເພິ່ງຢາໂດຍການຕິດຄໍາຕອບທີ່ຄູັ ສຶກສາບັນທຶກເອົາຄໍາຕອບ
ກຽມໄວ້ໃສ່ກະດານພ້ອມທັງໃຫ້ນກ
ກິດຈະກາ 4: ການປ້ອງກັນ ແລະ ຄວບຄຸມສິີ່ງເສບຕິດ (ເວລາ 20 ນາທ) ແບ່ງນັກສຶກສາອອກເປັ ນກຸ່ ມຕາມຄວາມເໝາະສົມ້ ນຫາໃຫ້ນກັ ສຶກສາສົນທະນາກ່ ຽວກັບວິທກີ ານປ້ອງກັນ ແລະ ຄວບຄຸ ມສິ່ງເສບຕິດໃນສ່ວນບຸ ກຄົນ, ຕັງບັ
ການສຶກສາ ແລະ ຄອບຄົວ, ສັງຄົມ ແລະ ປະເທດຊາດິ ປີ ອ້ ງກັນ ແລະ ຄວບຄຸ ມສິ່ງເສບຕິດແນວໃດ?
1) ພວກເຮົາມີວທັ ສຶກສາສ້າງເປັ ນຕາຕະລາງໃສ່ເຈ ້ຍຂາວແຜ່ນໃຫຍ່ (ສ່ວນບຸ ກຄົນ, ການສຶກສາ ແລະ ຄອບຄົວ, ໃຫ້ນກ
ສັງຄົມ ແລະ ປະເທດຊາດ)້ ຕາງໜ້ານັກສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມຂຶນລາຍງານ ນໍາພານັກສຶກສາສະຫຼຸບກ່ ຽວການປ້ອງກັນ ແລະ ຄວບຄຸ ມສິ່ງເສບຕິດໂດຍໃຊ້ຄໍາຕອບກ່ ຽວກັບສ່ວນຕ່າງໆັ ສຶກສາບັນທຶກເອົາ
ທີ່ຄູກຽມໃສ່ເຈ ້ຍຂາວແຜ່ນໃຫຍ່ ຕິດໃສ່ກະດານພ້ອມທັງໃຫ້ນກ

ກິດຈະກາ 5: ການສະແດງບດບາດສມມຸດ (ເວລາ 40 ນາທ)ັ ສຶກສາຈັບຄູກນັ ເພື່ອສະແດງບົດບາດສົມມຸ ດ (ເວລາປະມານ 5 ນາທີ/ເລື່ອງ) ໃຫ້ນກົ ້ ສູ ບຢາ ແລະ ເສບເລືີ່ອງທ 1: ສະແດງເປັ ນພໍ່ ຫຼ ື ແມ່ ກັບລູກ ສົນທະນາກັນໃນເລື່ອງຊັກຊວນ ກິນເຫຼາ,ສິ່ງເສບຕິດົ ້ ສູ ບຢາ ແລະ ເສບສິ່ງເສບຕິດ
ເລືີ່ອງທ 2: ສະແດງເປັ ນໝູ່ກັນສົນທະນາກັນໃນເລື່ອງຊັກຊວນ ກິນເຫຼາ,້ົ ້ ສູບຢາ
ເລືີ່ອງທ 3: ສະແດງເປັ ນລຸ ້ນອ້າຍລຸ ນ້ ເອືອຍໃນໂຮງຮຽນສົ
ນທະນາກັນໃນເລື່ອງຊັກຊວນ ກິນເຫຼາ,ແລະ ເສບສິ່ງເສບຕິດົ ້ ສູ ບຢາ ແລະ ເສບສິ່ງເສບຕິດ
ເລືອີ່ ງທ 4: ສະແດງເປັນຄົນແປກໜ້າສົນທະນາກັນໃນເລື່ອງຊັກຊວນ ກິນເຫຼາ, ໃຫ້ຕາງໜ້າບາງກຸ່ ມອອກມາສະແດງບົດບາດສົມມຸ ດຢູ່ ທາງໜ້າກະດານໃນແຕ່ ລະເລື່ອງັ ສຶກສາບອກຄວາມຍຸ ້ງຍາກໃນການສະແດງ ແລະ ຄວາມ ພາຍຫຼງັ ສະແດງບົດບາດສົມມຸ ດແລ້ວ ໃຫ້ນກ
ສໍາຄັນໃນການສະແດງບົດບາດສົມມຸ ດກ່ ຽວກັບການປະຕິເສດສິ່ງເສບຕິດີ ໃຫ້ໃກໄປໃຫ້ພນສິົ ້ ່ ງເສບຕິດ ຄູໃຫ້ຄໍາແນະນໍາໃນເລື່ອງການປະຕິເສດຕໍ່ລອງເພື່ອຫຼກ
ເລືີ່ອງທ 5: ສະແດງບົດບາດສົມມຸ ດກ່ ຽວກັບຜົນກະທົບຂອງການສູ ບຢາ
5. ສືີ່ການສອນທີ່ຕ້ອງການ
້ ປຶມແບບຮຽນ
ວິຊາ ນິເວດສຸ ຂະສຶກສາ ໂພສເຕີ ຫຼ ື ຮູ ບພາບກ່ ຽວກັບສິ່ງເສບຕິດ ຄອມພີວເຕີ ແລະ ເຄື່ອງສາຍ LCD
 ເຈ ້ຍຂາວແຜ່ນໃຫ່ຍື ງ…
 ເຈ ້ຍສີ ເຊັ່ນ: ສີຟາ້ , ສີຂງວ, ສີເຫຼອ ບິກເຝີ ດ ສະກັອດຕິດ

57

6. ສະຫຼຸບບດສອນ

ຄູສະຫຼຸບບົດສອນໂດຍໃຊ້ ແນວຄວາມຄິດຂອງຄູ ແລະ ນັກສຶກສາທີ່ສະແດງອອກໃນແຕ່ລະກີດຈະກໍາ້ າຖາມ, ສະຫູຸບລວມ ຫຼ ື ແຜນວາດຊ່ວຍຈື່.
ໂດຍການຕັງຄໍ

ີ ດ
ິ ໃນ
ສົ່ງຜົນຕໍ່ການຮຽນ ແລະ ການໃຊ້ຊວ

ຢາບ້າໂຮງຮຽນ

ຢາອີໃຊ້ຄວາມຮຸ ນແຮງັ ຕິເຫດ
ພາໃຫ້ເກີດອຸ ບດ

ກົນຊາ
ຝິ ນ

ສິ່ງເສບຕິດຊະນິດຕ່ າງໆໂຄເຄນັ ຫາທາງດ້ານການເງ ິນມີບນເກີດພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນ
ຜົນກະທົບຂອງສິ່ງເສບຕິດ

ສິີ່ງເສບຕິດ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດິ ສິ່ງເສບຕິດ
ສາເຫດພາໃຫ້ຕດ

ການປ້ອງກັນ ແລະ ຄວບຄຸ ມສິ່ງເສບຕິດ

ຄວາມຢາກຮູ ,້ ຢາກເຫັນ ແລະ້ ຸມ້ ຄອງ, ຄວບຄຸ ມ, ກວດກາ
ລົດເປັນຜູ ຄຢາກລອງົ ເອງ ແລະ ຄວາມຮູ ສ້ ກຶ ຕົວເອງ
ຖືຕວການຄວບຄຸ ມ, ສະກົດກັນ້ ແລະ ຕ້ານຢາເສບຕິດແມ່ ນໜ້າທີ່ຂອງທຸກຄົນ

ເປັນໃຫຍ່ັ ການຊັກຊວນຈາກເພື່ອນໃກ ້ສິດໄດ້ຮບ້ ົກຄອງ
ຂາດການໃຫ້ຄໍາປຶກສາ ແລະ ແນະນໍາຈາກຜູ ປການແກ ້ໄຂຜົນຮ້າຍຂອງຢາເສບຕິດ ຕ້ອງເລີ່ມຈາກຍຸ ກຄົນ,ຄອບຄົວ ໂດຍມີສ່ວນຮ່ ວມຂອງການຈັດຕັງ້ ແລະ ສັງຄົມົ ດ້ອຍໃນສັງຄົມ
ຄວາມຮູ ເ້ ທົ່າບໍ່ເຖິງການ ແລະ ມີຍມ7. ການປະເມນການສອນ ສັງເກດການຕອບຄໍາຖາມຂອງນັກສຶກສາ ສັງເກດການເຮັດກິດຈະກໍາກຸ່ ມ ແລະ ການລາຍງານຂອງນັກສຶກສາ ສັງເກດການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງນັກສຶກສາ
8. ວຽກມອບໝາຍ

້ັ ສຶກສາຄົນຄວ້
ຄູມອບວຽກບ້ານໃຫ້ນກ
າຄໍາຖາມດັ່ງລຸ່ ມນີ:້1) ການໃຊ້ສິ່ງເສບຕິດເຮັດໃຫ້ສາຍພົວພັນພາຍໃນຄອບຄົວເປັ ນແນວໃດ?

ັ ກິດຈະກໍາໃດແດ່ທີ່ເປັ ນການໂຄສະນາຕອບໂຕ້ການ
2) ຢູ່ໃນໂຮງຮຽນ, ສັງຄົມ ຫຼ ື ຊຸມຊົນທີ່ນັກສຶກສາຢູ່ ໄດ້ຈດ
ິນໍາໃຊ້ສ່ ງເສບຕິ
ດ?

ຄາຕອບທີ່ເປັນໄປໄດ້

1) ຄອບຄົວຂາດຄວາມອົບອຸ່ ນ, ເກີດການຜິດຖຽງກັນເຊິ່ງອາດຈະກ ້າວໄປສູ່ ການໃຊ້ຄວາມຮຸ ນແຮງຕໍ່ກັບິ ໄດ້.
ສະມາຊິກໃນຄອບຄົວເຊິ່ງອາດກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມເສຍຫາຍທາງດ້ານຊັບສິນ ແລະ ຊີວດ582) ຢູ່ໃນໂຮງຮຽນຕ້ອງສອນໃຫ້ນັກສຶກສາຮູ ້ໄດ້ເຖິງຜົນຮ້າຍຂອງສິ່ງເສບຕິດ, ສັງຄົມ ຫຼ ື ຊຸມຊົນທີ່ນັກສຶກສາຢູ່ັ ກິດຈະກໍາໃດແດ່ທີ່ເປັນການໂຄສະນາຕອບໂຕ້ການນໍາໃຊ້ສິ່ງເສບຕິດດ້ວຍການສ້າງໂພສເຕີກ່ຽວກັບໄດ້ຈດ້ ່ ມີີ ໄວຄອບຄອງ ແລະ ຈັດສໍາມະນາໃຫ້ແຕ່ລະ
ຜົນຮ້າຍຂອງສິ່ງເສບຕິດ, ອອກລະບຽບກົດໝາຍຕໍ່ກັບຜູ ທ້ບຸ ກຄົນໄດ້ຮັບຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈເຖິ
ງຜົນກະທົບຕ່ າງໆຂອງສິ່ງເສບຕິດ.

59

ບດທ 14ພະຍາດຕິດຕີ່ທາງເພດສາພັນ
ເວລາໃຊ້ສອນ: 3 ຊີ່ວໂມງ
1. ເປົ້າໝາຍຂອງບດສອນິ ແລະ ການພັດທະນາເສດຖະກິດນັກສຶກສາຈະໄດ້ຮຽນຮູ ້ກ່ ຽວກັບການປ່ຽນແປງພຶດຕິກາໍ ການດໍາລົງຊີວດ້ ທິ ປີ ້ອງກັນ
ສັງຄົມ ຂອງມະນຸ ດເຮັດໃຫ້ເປັ ນສາເຫດ ແລະ ບັນຫາຂອງພະຍາດຕິດຕໍ່ ທາງເພດສໍ າພັນ ພ້ອມທັງຮູ ວີ ດິ ມີຄວາມປອດໄພ ແລະ ຫ່າງໄກຈາກພະຍາດດັ່ງກ່ າວ.
ແລະ ແກ ້ໄຂ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ຊວ
2. ເນືົ້ອໃນສາຄັນທີ່ຈະສອນ
້້ເນືອໃນບົ
ດຮຽນນີປະກອບມີ
ຈດຸ ສໍາຄັນດັ່ງນີ:້1) ຄວາມໝາຍຂອງພະຍາດຕິກ ຕໍ່ ທາງເພດສໍ າພັນ : ພະຍາດຕິດຕໍ່ ທາງເພດສໍ າພັນ ແມ່ ນການຕິດຈາກການ
້ຮ່ວມເພດລະຫ່ວາງຄົນທີ່ມີເຊືອພະຍາດແລ້ວ ຈາກຄົນໜຶ່ງໄປຫາອີກຄົນໜຶ່ງ ຈາກການສໍາຜັດກັບບາດແຜ້ ່ ານີ
ົ .້
ຂອງຄົນເຈັບທີ່ມີເຊືອເຫຼ

2) ປະເພດຂອງພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນ: ພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນມີຫຼາຍປະເພດຄື: ໜອງໃນ, ຫອນິ , ຝີ ໝາກມ່ ວງ, ແຜຮີມອ່ອນ, ພະຍາດໂລນ, ພະຍາດເຣີມ, ພະຍາດກິດຈະກໍາ.
ໄກ່ , ຊີຟີລສ
3) ສາເຫດການຕິດຕໍ່ພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນ: ພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນສາມາດຕິດຕໍ່ກັນດ້ວຍການມີ້ ່ ນ,
ື ການຮັບເລືອດຈາກຜູ ອ້ ່ນື ລວມໄປຮອດຍິງ
ເພດສໍາພັນທີ່ບໍ່ປອດໄພ, ການໃຊ້ເຂັມສັກຢາຮ່ວມກັບຜູ ອ້້້ ນທີ່ມີເຊືອສາມາດສົ່ ງເຊືອໄປຍັ
ຕັງຄັງລູກໄດ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

ົ ກະທົບຕໍ່ບຸ ກຄົນ,4) ຜົນກະທົບຂອງການຕິດຕໍ່ພະຍາດທາງເພດສໍາພັນ: ພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນ ມີຜນຄອບຄົວ, ສັງຄົມ້ ມປະເພດຕ່ າງໆ, ມີເພດສໍາພັນທີ່ປອດໄພ,ີ ອ້ ງກັນພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນ: ຫຼກີ ລ່ຽງການມົວສຸ
5) ວິທປ
້ຮັບເລືອດຕ້ອງຜ່ານການກວດກາ ແລະ ຮູ ວ້ ່ າຕິດເຊືອແລ້
ວບໍ່ຖືພາ,3. ຈຸດປະສງ
3.1. ດ້ານຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈ
້ັ ສຶກສາເຂົາໃຈກ່ີ ອ້ ງກັນ ແລະ ການຢູ່
ເພື່ອໃຫ້ນກ
ຽວກັບຄວາມໝາຍ, ປະເພດ, ສາເຫດ, ຜົນກະທົບ, ວິທປ້ ່ ເປັີ ນພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນ.
ຮ່ວມກັບຜູ ທ
3.2. ດ້ານທັດສະນະຄະຕິັ ສຶກສາ:ເພື່ອໃຫ້ນກ້້້ ່ ເປັີ ນພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນຢ່າງເປັ ນມິດ ເຂົາໃຈແລະ ຢູ່ຮ່ວມກັບຜູ ທີ ານພົວພັນທາງເພດສໍາພັນໃນທາງທີ່ດີ ແລະ ປອດໄພ ໃຫ້ມກ

60

3.3. ດ້ານທັກສະັ ສຶກສາສາມາດ:
ໃຫ້ນກ
ີ ອ
້ ງກັນພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນ ອະທິບາຍສາເຫດ, ອາການ, ຜົນກະທົບ ແລະ ວິທປີ ານປ້ອງກັນ, ການຢູ່ ຮ່ວມກັນກັບຜູ ທ້ ່ ເປັີ ນພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາ ການນໍາໃຊ້ເຄື່ອງຈໍາລອງສາທິດວິທກ
ພັນຢ່າງຖືກວິທ ີ ປ້ອງກັນຕົນເອງຈາກການຕິດພະຍາດທາງເພດສໍາພັນ
4. ກິດຈະກາ້ ບົດຮຽນ ໂດຍການຕັງຄໍ້ າຖາມສົນທະນາກັບນັກ ສຶກ ສາໂດຍອີງໃສ່ຮູ ບພາບວ່າ:ຄູ ນໍາພານັກ ສຶກ ສາເຂົາສູ່

້ພວກນ ້ອງວ່າຮູ ບນີສະແດງເຖິ
ງຫຍັງ? ເປັ ນຫຍັງຄົນເຮົາຈິ່ງເກີດພະຍາດດັ່ງກ່ າວນີ?້
ກິດຈະກາ 1: ສະແດງບດບາດສມມຸດ (ເວລາ 40 ນາທ)ັ ສຶກສາສະແດງບົດບາດສົມມຸ ດຄູແນະນໍາໃຫ້ນກ
1) ຄູໃຫ້ນັກສຶກສາອາສາສະໝັກຈໍານວນ 15 ຄົນ້ າຍ 1 ຄົນໃສ່ແວ່ນຕາດໍາຢື ນຢູ່ ກາງວົງມົນ
2) ຄູເລືອກເອົານັກສຶກສາຜູ ຊ້ ອງກັນ ຍ່ າງເປັນວົງມົນປິ່ ນໜ້າອອກ ແລະ ພ້ອມກັນເຕັນຕາມຈັ້່ງ3) ຄູໃຫ້ນັກສຶກສາ 7 ຄົນ ເປັນຮົວປ້
ຫວະສຽງເພງ
້ັ ສຶກສາອີກ 7 ຄົນຜູ ເ້ ປັ ນໂຣກຕິດຕໍ່ແຕ່ ລະຊະນິດ (ນອກຈາກໂຣກເອດສ໌) ໃຫ້ພະຍາຍາມເຂົາມາສູ່
4) ຄູໃຫ້ນກ້້ າ ແຕ່ຖືກຮົວປ້້ ອງກັນຊ່ວຍກັນສະກັດກັນບໍ້ ່ ໃຫ້ເຊືອໂຣກຕ
້້ າຍທີ່ເຕັນລໍ່ າງໆເຂົາໄປຫາໄດ້
ຮ່າງກາຍຂອງຜູ ຊ້້້5) ຄູແຕ່ງຕັງແມ່
ຍິງຄົນໜຶ່ງງາມທີ່ສຸ ດ ເຕັນມາຫາຊາຍຄົ
ນນັນ້ ເມື່ອຊາຍຄົນນັນເຫັ
ນກໍປະທັບໃຈ ແລະ ຊວນ້້ າວົງນໍາກ່ ອນຈະເຕັນແມ່້້ ່ ວຍເອົາຖົງຢາງອານາໄມໃຫ້ຜູ ຊ້ າຍ (ສຸ ບໝວກ) ເຂົາ້
ເຂົາມາເຕັ
ນລໍຍິງຄົນນັນຊ້ າວົງນໍາກັນ ແລ້ວອອກໄປ
ເຕັນລໍ້້ ກ ແຕ່ ເຂົາບໍ້ ່ ໄດ້ຍອ້ ນວ່າຊາຍຄົນນັນໃສ້ ່ ຖົງຢາງອານາ
6) ຄູໃຫ້ໂຣກຕິດຕໍ່ແຕ່ລະຊະນິດເຂົາມາຫາຊາຍຄົ
ນນັນອີ
ໄມຮຽບຮ້ອຍ້ າມາຫາພ້
້້ ຊວນເຂົາເຕັ້ ນລໍ້ າວົງ ແຕ່7) ຄູໃຫ້ແມ່ ຍິງອີກຄົນໜຶ່ງເຕັນເຂົ
ອມຖືໜາ້ ກາກມີເຊືອ້ HIV ຊາຍຄົນນັນກໍ້ າບໍ່ມີຖງົ ຢາງອານາໄມໃສ່ ເພາະເຂົາຮູ ຈ້້ ກັ ກັບຍິງຄົນນີມາກ່
ໃນເທື່ອນີເຂົອນ ແລະ ຄິດວ່າບໍ່ຈໍາເປັ ນຕ້ອງໃສ່້ ານໍາກັນດ້ວຍຄວາມເຕັມໃຈ ແລ້ວຍິງຄົນນັນກໍ້ ໜອີ ອກໄປ
ທັງສອງເລີ່ມເຕັນລໍ

້ HIV ກໍເລີ່ມທໍາລາຍຮົວປ້້້ ່ ຮູ ວ້ ອງກັນທັນທີ ເຮັດໃຫ້ເຊືອ້ າຍຄົນນັນບໍ້ ່ າຕົນເອງຕິດເຊືອ້ HIV ຕໍ່ມາເຊືອ
8) ຜູ ຊ້້້້ ກ, ການກັບມາຂອງເຊືອພະຍາດຕ່້ ປະສົ່ າງກາຍຂອງຊາຍຄົນນັນອີ
ໂຣກຕ່າງໆແຊກເຂົາມາຮ
າງໆໃນຄັງນີ
ບ້້ຄວາມສໍາເລັດຄືສາມາດເຂົາໄປທໍ
າລາຍຊາຍຄົນນັນໄດ້ັ ້ າຖາມສົນທະນາກັບນັກສຶກສາວ່າ:ຄູຕງຄໍ້ ນໄດ້ອັນໃດທີ່ເກີດຂຶນ?
້້ ເຫັ1) ໃນການສະແດງຄັງນີ

້້ ໃນຄັງທໍ້ າອິດ?
2) ດ້ວຍສາເຫດໃດໂຣກຕິດຕໍ່ຕ່າງໆຈິ່ງບໍ່ສາມາດເຂົາໄປທໍ
າລາຍຮ່າງກາຍຂອງຊາຍຄົນນັນໄດ້
້້ ໃນຄັງທີ້ ສອງ?
3) ດ້ວຍສາເຫດໃດໂຣກຕິດຕໍ່ຕ່າງໆຈິ່ງສາມາດເຂົາໄປທໍ
າລາຍຮ່າງກາຍຂອງຊາຍຄົນນັນໄດ້້ ຮ່າງກາຍຂອງຊາຍຄົນນັນໄດ້້ື ່ ໍ ເພາະເຫດໃດ?
4) ເຊືອ້ HIV ເຂົາສູ່
ໂດຍກົງຫຼບ

61 ຄູນາໍ ພານັກສຶກສາສະຫຼຸບບົດຮຽນຮ່ວມກັນ
ກິດຈະກາ 2: ປະຕິບັດກິດເປັນຄູູ່ກ່ຽວກັບພະຍາດຕິດຕີ່ທາງເພດສາພັນ ແລະ ສາທິດວິທການໃສູ່
ຖງຢາງອະນາໄມ (ເວລາ 50 ນາທ) ແນະນໍາໃຫ້ນັກສຶກສາຈັບຄູ່ກັນີ ານປະຕິບດັ ກິດຈະກໍາ ແຈກຢາຍໃບກິດຈະກໍາໃຫ້ນັກສຶກສາແຕ່ ລະຄູ່ ພ້ອມທັງແນະນໍາວິທກ້້້ ວພິຈາລະນາເບິ່ງໃຫ້ລະອຽດ, ຈາກນັນ້
ຄາແນະນາ: ໃຫ້ນັກສຶກສາແຕ່ລະຄູ່ອ່ານເນືອໃນຄໍ
າເວົາຂອງແຕ່
ລະຂໍແລ້ໃຫ້ ໝາຍໃສ່ຫ້ອງທີ່ເຫັນວ່າມັນ ຖືກ ຫຼ ື ຜິດ ພ້ອມທັງຂຽນເຫດຜົນໃສ່ວ່າເປັ ນຫຍັງຈິ່ງໝາຍຖືກ ແລະ ຜິດ.
ລ/ດ
1

້
້
້ ່ ມີີ ເຊືອແລ້
ເຮົາສາມາດຕິດເຊືອພະຍາດຕິ
ດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນໄດ້ໂດຍນັ່ງຕິດກັບຜູ ທວ2ເດັກທີ່ເກີດຈາກແມ່ ທີ່ມີເລືອດບວກສາມາດຕິດເຊືອ້ ພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນໄດ້

3

້ ພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍ າພັນ ຢ່າງແນ່ ນອນຖ້າຫາກນອກຮ່ ວມເຮົາສາມາດຕິດເຊືອ້ ດິ ເຊືອ້
ຕຽງດຽວກັນກັບຜູ ຕ

45ຂົ້ຄວາມ

ຜິດ

ເຫດຜນ

້ ພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນ ແລ້ວໄປກັດຄົນອື່ນອີກຈະເຮັດ
ຖ້າຍຸ ງກັດຄົນຕິດເຊືອ້້ ນຕິັ ້ ດເຊືອໄດ້
ໃຫ້ຜູນ້ ອດບວກເຊືອ້ ເອດສ໌ໄອວີ ແຕ່ ມີສຸຂະ້ ່ ມີີ ເຊືອເລືຜູ ທ້ັ ຄົນອື່ນໄດ້ໂດຍການຮ່ ວມເພດ
ພາບແຂງແຮງບໍ່ສາມາດແຜ່ເຊືອໃຫ້ກບ

6

້ ພະຍາດຕິດຕໍ່ ທາງເພດສໍ າພັນ ໄດ້ຖາ້ ຄົນເປັ ນພະຍາດຕິດຕໍ່
ຄົນເຮົາສາມາດຕິດເຊືອ

7ທາງເພດສໍາພັນ ໄອ-ຈາມຢູ່ ໃກ ້້້ ຜູ ຕ້ ດິ ເຊືອ້ ພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນ ຈະສາມາດຕິດເຊືອໄດ້
ການຫອມແກມ

8ຖືກ້ ພະຍາດຕິດຕໍ່ ທາງເພດສໍາພັນ ຮ້ອງໄຫ້ ແລະ ນໍາຕາຂອງລາວຖື້້ ດິ ເຊືອ
ຖ້າຜູ ຕກເຮົາ,
້ າໄດ້
ເຮົາສາມາດຕິດເຊືອນໍ

9້້ ອກໃນຊ່ ອງຄອດຂອງຜູ ຍ້ ງິ ແລະ ນໍາ້ເຊືອພະຍາດຕິ
ດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນ ມີຢ່ ູ ນໍານໍາເມື

10ິ ອງຜູ ຊ້ າຍອະສຸ ຈຂ້ ພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນິ ເຊືອ
ການຮັບເລືອດທີ່ບໍ່ໄດ້ຜ່ານການກວດຈະພາໃຫ້ຕດ
ໄດ້

11

້
ບຸ ກຄົນທີ່ມີເພດສໍາພັນກັບຫຼາຍຄົນມີຄວາມສ່ ຽງຕໍ່ການຕິດເຊືອພະຍາດຕິ
ດຕໍ່ທາງເພດ
ສໍາພັນ

1213
14

້ ພະຍາດຕິດ ຕໍ່ ທາງເພດສໍ າ ພັນ ໂດຍການລອຍນໍ າຮ່້ ວມກັບ ຜູ ້ເຮົາ ສາມາດຕິດ ເຊືອຕິດເຊືອ້
ໂລກເອດສ໌ ເປັ ນພະຍາດຕິດຕໍ່ ທາງເພດສໍາພັນຊະນິດໜຶ່ງທີ່ຕິດຕໍ່ ຈາກການມີເພດສໍ າ້ ່ ມີີ ເລືອດບວກເອດສ໌
ພັນກັບຜູ ທ້ ແລະ ໃຊ້ຫ ອ້້ ວມກັນ ກັບ ຜູ ຕ້ ວມກັນ ກັບ ຜູ ຕ້ ິດ ເຊືອ້ ງນໍ າຮ່້ ິດ ເຊືອຖ້າ ເຮົາກິນ ເຂົາຮ່້ າໄດ້
ພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນ ຈະພາໃຫ້ເຮົາຕິດເຊືອນໍ

62ັ ກິດຈະກໍາໃຫ້ສໍາເລັດ ນັກສຶກສາແຕ່ລະຄູ່ປະຕິບດັ ສຶກສາຕາງໜ້າແຕ່ ຄູເອົາເຈ ້ຍກິດຈະກໍາແຜ່ນໃຫຍ່ ລາຍການຄືໃນໃບກິດຈະກໍາຕິດໃສ່ກະດານ ແລ້ວ ໃຫ້ນກ
ລະຄູ່ອອກມາໝາຍຕິກໃສ່ແຕ່ລະຫ້ອງພ້ອມທັງອະທິບາຍເຫດຜົນ້ ່ ວມກັນ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາສະຫຼຸບໄປເທື່ອລະຂໍຮ້ ່ ວິທກັ ສຶກສາອາສາສະມັກຈໍານວນ 6 ຄົນ ອອກມາສາທິດວິທກີ ານໃສ່ຖົງຢາງອານາໄມຕັງແຕີ ານໃສ່ ຄູໃຫ້ນກແລະ ວິທເີ ອົາຖົງຢາງອະນາໄມອອກ.
ັ ສຶກສາແຕ່ ລະຄົນ ຄູຢາຍອະໄວຍະວະເພດທຽມ ແລະ ຖົງຢາງອະນາໄມໃຫ້ນກ
້ັ ສຶກສາປະຕິບດັ ການໃສ່ຖົງຢາງອະນາໄມຈົນສໍາເລັດ ແລະ ໃຫ້ນກັ ສຶກສາອະທິບາຍຂັນຕອນ ຄູແນະນໍາໃຫ້ນກີ ານໃສ່ສູ່ ໝູ່ຟັງ
ວິທກ

ິ ກ
ີ ານໃສ່ຖົງຢາງອະນາໄມໃຫ້ນກັ ສຶກສາເບິ່ງພ້ອມທັງສະຫຼຸບວິທກີ ານໃສ່ທີ່ຖືກຕ້ອງໃຫ້ ຄູເອົາໂປສເຕີວທ
ນັກສຶກສາ

5. ສືີ່ການສອນທຕີ່ ອ້ງການ
້ ຮູ ບພາບເຊືອພະຍາດຕິ
ດຕໍາທາງເພດສໍາພັນຊະນິດຕ່ າງໆ້ ບັດຄໍາສັບເຊືອພະຍາດຕິ
ດຕໍາທາງເພດສໍາພັນຊະນິດຕ່ າງໆ ແວ່ນຕາດໍາ ອົງຄະຊາດທຽມ ຫຼ ື ໝາກກ ້ວຍ, ໝາກເຂືອຍາວ ຖົງຢາງອະນາໄມ

63

6. ສະຫຼຸບບດສອນ້ າຖາມໃຫ້ນກັ ສຶກສາຕອບຄື: ຄູນາໍ ພານັກສຶກສາສະຫຼຸບບົດຮຽນຮ່ວມກັນໂດຍການຕັງຄໍ
1) ສາເຫດການຕິດຕໍ່ພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນມີຫຍັງແດ່?

ົ ກະທົບຄືແນວໃດແດ່?
2) ການເປັນພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນມີຜນັ ຄືແນວໃດ?
3) ເພື່ອການຢູ່ຮ່ວມກັບຄົນທີ່ເປັນພະຍາດເອດສ໌ ພວກເຮົາປະຕິບດ
7. ປະເມນການສອນັ ກິດຈະກໍາ ສັງເກດການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງນັກສຶກສາແຕ່ ລະຄົນໃນເວລາປະຕິບດ ສັງເກດການຖາມ-ຕອບຂອງນັກສຶກສາເປັ ນບຸ ກຄົນ, ເປັ ນກຸ່ ມ ສັງເກດການສະແດງບົດບາດສົມມຸ ດ ແລະ ການສາທິດຂອງນັກສຶກສາ ທົດສອບຫຼງັ ການຮຽນ-ການສອນ
ຄາຖາມ ແລະ ຕວຢູ່າງຄາຕອບ້້ັ ຈິ່ງຕິດເຊືອພະຍາດຕິ
1) ຍ ້ອນສາເຫດໃດຄົນເຮົາໃນສັງຄົມປັ ດຈຸບນ
ດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນຫຼາຍຂຶນ?
້ມີການຮ່ວມເພດທີ່ບໍ່ປອດໄພ, ໃຊ້ເຂັມສັກຢາຮ່ວມກັນ ການຕິດເຊືອຈາກແມ່ສູ່ ລູກ ແລະ2) ອາການຂອງພະຍາດພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນແຕ່ ລະປະເພດມັນສະແດງອອກຕ່ າງກັນແນວໃດແດ່?

ບາງຊະນິດເປັ ນຕຸ່ ມແຂງ, ບາງຊະນິດເປັ ນຕຸ່ ມເປື່ ອຍ, ບາງຊະນິດເປັ ນໜອງ, ບາງຊະນິດມີອາການແຊກຊ້ອນ
ເປັນພະຍາດອື່ນ

້
ິ ປ
ີ ອ
້ ງກັນດ້ວຍວິທໃີ ດ?
3) ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຕິດເຊືອພະຍາດຕິ
ດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນເຮົາຈະມີວທ້ ່ ຄວນຖືພາ
ບໍ່ມີການຮ່ວມເພດທີ່ບໍ່ປອດໄພ, ບໍ່ໃຊ້ເຂັມສັກຢາຮ່ວມກັນ ແລະ ຖ້າມີການຕິດເຊືອບໍ

4) ພະຍາດຕິດຕໍ່ທາງເພດສໍາພັນມີພະຍາດໃດແດ່?

ິ , ໜອງໃນ, ຜີໝາກມ່ ວງ, ເອດສ໌ ແລະອື່ນໆ
ຫອນໄກ່ , ຊີຟີລບ

64ບດທ 15ຄວາມຮູ້ກ່ຽວກັບຄວາມປອດໄພ
ເວລາໃຊ້ສອນ: 3 ຊີ່ວໂມງ
1. ເປົ້າໝາຍຂອງບດສອນ

້ນັກສຶກສາຈະໄດ້ຮຽນຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈກ່
ຽວກັບສະພາບການປ່ຽນແປງທາງດ້ານເສດຖະກິດ-ສັງຄົມທີ່ເຮັດໃຫ້ິ ແລະ ສົ່ງຜົນໃຫ້ມຄີ ວາມສ່ຽງຕໍ່ຄວາມປອດໄພໃນດ້ານຕ່ າງໆເຊັ່ນ:ມະນຸດມີການປ່ຽນແປງພຶດຕິກໍາໃນການດໍາລົງຊີວດ້ ງີ ດິ ແລະ ຄວາມປອດໄພຕາມທ້ອງຖະໜົນ, ນອກຈາກນັນຍັ
ຄວາມປອດໄພໃນໂຮງຮຽນ, ຄວາມປອດໄພໃນການໃຊ້ຊວັ ຕິເຫດ ແລະ ວິທກີ ານຄວບຄຸ ມອຸ ບດັ ຕິເຫດແຕ່ລະປະເພດ.
ໄດ້ຮຽນຮູ ້ກ່ ຽວກັບຜົນກະທົບຂອງອຸ ບດ
2. ເນືົ້ອໃນສາຄັນທີ່ຈະສອນ້້່ ສໍາຄັນທີ່ນັກສຶກສາຈະໄດ້ຮຽນຮູ ດ້ ່ ງນີ້ ອໃນທີ
ັ :້ໃນບົດຮຽນນີປະກອບດ້ວຍຫົ
ວຂໍເນື້ ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພ: ຄວາມຮູ ກ້ ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພ ແມ່ ນ1) ຄວາມໝາຍ ຄວາມສໍາຄັນຂອງຄວາມຮູ ກ້້ ງໄດ້ຮຽນຮູ ້ການຮຽນຮູ ້ ທັກ ສະ, ຄວາມຮູ ້ ແລະ ຄວາມເຂົາໃຈ
ສະເພາະເຈາະຈົງທີ່ນັກ ສຶກສາຈໍາເປັ ນຕອ້ເພື່ອໃຫ້ຕົວເຂົາເຈົາເອງມີ
ຄວາມປອດໄພຕໍ່ກັບສະຖານະການຄວາມສ່ຽງຕ່ າງໆ.

ິ ຂອງມະນຸ ດ ແລະ ຄວາມປອດໄພ: ໃນປັ ດ ຈຸບ ນັ ຫຼ າຍປະເທດທີ່
2) ສາຍພົວ ພັນ ພຶດ ຕິກໍ າການດໍ າລົງຊີວ ດກໍາລັງພັດທະນາ ແມ່ ນຢູ່ ໃນຊ່ວງທີ່ສັງຄົມມີການປ່ຽນແປງຢ່າງໄວວາ ເຊັ່ນ: ການຂະຫຍາຍຕົວເມືອງ, ຕົວ້ເມືອງທັນສະໄໝ, ໂຮງຈັກໂຮງງານຂະຫຍາຍຕົວ, ການເພີ່ມຂຶນຂອງຍານພາຫະນະແລະ ມີໄຟຟ້າ. ການປ່ຽນແປງດັ່ງກ່ າວຖ້າບໍ່ ຄໍ ານຶງເຖິງບັນຫາສຸ ຂະພາບ ແລະ ຄວາມປອດໄພ ແມ່ ນຈະເຮັດ ໃຫ້ເກີດມີກ ານ້ິ ເພີ່ມຂຶນ.
ບາດເຈັບ ແລະ ເສຍຊີວດ

້ັ ຕິເຫດ: ການຖືກຜົນກະທົບຈາກອຸ ປະຕິເຫດແມ່ ນມີຫຼາຍຢ່າງເປັ ນຕົນແມ່
3) ຜົນກະທົບຂອງອຸ ບດນກະທົບຕໍ່ບຸ ກຄົນ, ຄອບຄົວ ແລະ ປະເທດຊາດ.

້້ ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພ: ຄວາມປອດໄພແມ່ ນແບ່ງອອກ
4) ໂຄງສ້າງພືນຖານແລະ ຈຸດປະສົງຂອງຄວາມຮູ ກີ ດິ ແລະ ຄວາມປອດໄພເປັ ນຫຼາຍດ້ານເຊັ່ນ: ຄວາມປອດໄພໃນໂຮງຮຽນ, ຄວາມປອດໄພໃນການໃຊ້ຊວ
ຕາມທ້ອງຖະໜົນ.

້ ບເດັກໃນຊີວດີ ວບຄຸ ມ ແລະ ປ້ອງກັນການອຸ ບດັ ຕິເຫດ: ອຸ ບດັ ຕິເຫດຫຼາຍໆຢ່າງທີ່ເກີດຂຶນກັິ ປະຈໍາ
5) ວິທຄີ ລ້ຽງໄດ້ ຖ້າຜູ ປ້ ົ ກຄອງ ຫຼ ື ຜູ ດ້ ູແລ ເບິ່ງແຍ່ ງເດັກເປັ ນຢ່າງດີ ແລະ ເຮັດໃຫ້ສະພາບແວດ
ວັນແມ່ ນສາມາດຫຼກ
ລ້ອມປອດໄພ .

້້ ການປະຖົມ ພະຍາບານໝາຍເຖິງການໃຫ້ຄວາມຊ່ວຍເຫຼ ອື ແກ່ ຜູ ້6) ວິທ ີກ ານປະຖົມ ພະຍາບານເບຶອງຕົ
ນ:້ ກ່ ອນທີ່ຈະນໍ າສົ່ງຜູ ້ບາດເຈັບ ໃນສະຖານທີ່ເກີດ ອຸ ບັດ ຕິເຫດໂດຍໃຊ້ອຸປະກອນທີ່ຫາໄດ້ໃ ນຂະນະນັນ
ບາດເຈັບໄປໂຮງໝໍ.

65

3. ຈຸດປະສງ
3.1. ດ້ານຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈ
້ເພື່ອນັກສຶກສາໄດ້ຮຽນຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈ:້ ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພ
1) ຄວາມໝາຍ ຄວາມສໍາຄັນຂອງຄວາມຮູ ກິ ຂອງມະນຸດ ແລະ ຄວາມປອດໄພ
2) ສາຍພົວພັນພຶດຕິກາໍ ການດໍາລົງຊີວດັ ຕິເຫດ
3) ຜົນກະທົບຂອງອຸ ບດ້້ ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພ
4) ໂຄງສ້າງພືນຖານແລະ ຈຸດປະສົງຂອງຄວາມຮູ ກີ ວບຄຸ ມ ແລະ ປ້ອງກັນການເກີດອຸ ບດັ ຕິເຫດ
5) ວິທຄ້ ນ້ີ ານປະຖົມພະຍາບານເບຶອງຕົ
6) ວິທກ
3.2. ດ້ານທັດສະນະຄະຕິັ ສຶກສາ:ເພື່ອໃຫ້ນກ້ໍ່ ຽງທີ່ບໍ່ປອດໄພເຊິ່ງອາດຈະເກີດຂຶນໃນສະຖານະການຕ່ າງໆ ມີສະຕິຕ່ ຄວາມສ້ ົ ກຄອງ, ໝູ່ເພື່ອນ ແລະ ຄົນອື່ນໆໃນສັງຄົມກ່ ຽວກັບ ມີແນວຄວາມຄິດປູ ກຈິດສໍານຶກໃຫ້ແກ່ ເດັກ, ຜູ ປຄວາມປອດໄພ
3.3. ດ້ານທັກສະັ ສຶກສາ ສາມາດ
ເພື່ອໃຫ້ນກ ຈໍາແນກປະເພດຂອງຄວາມປອດໄພ ແລະ ປະເພດຂອງການບາດເຈັບໄດ້
້ີ ວບຄຸ ມ, ປ້ອງກັນການເກີດອຸ ບດັ ຕິເຫດ ແລະ ນໍາໃຊ້ເຂົາໃນຊີິ ປະຈໍາວັນ ອະທິບາຍວິທຄ
ວດ້ ນເມື້ ່ ອເກີດອຸ ບດັ ຕິເຫດໄດ້ ປະຖົມພະຍາບານເບືອງຕົ້ ນທີ່ຮຽນມາໄປເຜີຍແຜ່ໃຫ້ກັບຄົນອື່ນໄດ້ ນໍາເອົາຂໍມູ
4. ກິດຈະກາ
ກິດຈະກາ 1: ສນທະນາຄວາມໝາຍ ຄວາມສາຄັນ, ປະເພດຂອງຄວາມປອດໄພໃນແຕູ່ລະດ້ານແລະ ຄວາມສ່ຽງຕີ່ຊວິດ: ການບາດເຈັບ, ເສຍອງຄະ ແລະເສຍຊວິດ ( ເວລາ 20 ນາທ)້ ຕັງຖາມກ່
ຽວກັບຄວາມຮູ ເ້ ລື່ອງຄວາມປອດໄພ ແລະ ຄວາມສ່ຽງການບາດເຈັບຂອງເດັກ ແລະ ປະເພດ
ຂອງການບາດເຈັບໃນແຕ່ລະດ້ານ
1) ການໃຫ້ຄວາມຮູ ້ກ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພມີຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມສໍາຄັນຄືແນວໃດ?
ັ ຕິເຫດ?
2) ສາເຫດໃດແດ່ທີ່ພາໃຫ້ເກີດອຸ ບດ3) ຄວາມປອດໄພແບ່ງອອກເປັນຈັກດ້ານ? ຄືດາ້ ນໃດແດ່? ຈົ່ງອະທິບາຍແຕ່ ລະດ້ານ?

ີ ວາມສ່ຽງຕໍ່ຄວາມປອດໄພໃນແຕ່ລະດ້ານຄືແນວໃດ?
4) ການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມສົ່ງຜົນໃຫ້ມຄ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາ ສະຫຼຸບຮ່ວມກັນ

66ກິດຈະກາ 2: ຈັດ ກຸູ່ມ ສນທະນາກ່ຽວກັບຜນກະທ ບ, ວິທ ການຄວບຄຸມ ແລະ ປ້ອງກັນ ການເກ ດອຸບັດຕິເຫດ (ເວລາ 35 ນາທ)ັ ແບ່ງກຸ່ ມນັກສຶກສາຕາມຄວາມເໝາະສົມ ຄູຈດັ ຕິເຫດ ແລະ ຕັງ້ ຄູຢາຍເຈ ້ຍແຜ່ນໃຫຍ່ , ເຝີ ດຂຽນເຈ ້ຍ ແລະ ຮູ ບພາບກ່ ຽວກັບຄວາມສ່ຽງຕໍ່ການເກີດອຸ ບດັ ສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມຄໍາຖາມໃຫ້ນກັ ຕິເຫດຄືແນວໃດ?
1) ຮູ ບພາບດັ່ງກ່ າວສື່ເຖິງຫຍັງ? ກ່ ຽວຂ້ອງກັບຄວາມສ່ຽງຕໍ່ການເກີດອຸ ບດິ ກີ ານຄວບຄຸ ມ ແລະ ປ້ອງກັນການເກີດອຸ ບດັ ຕິ2) ຖ້ານັກສຶກສາຕົກຢູ່ ໃນສະຖານະການດັ່ງກ່ າວເຮົາຈະມີວທ
ເຫດໄດ້ແນວໃດ?

້່ ງຜົນກະທົບແນວໃດແດ່?
ັ ຕິເຫດເກີດຂຶນຈະສົ
3) ຖ້າມີອຸບດັ ສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມສັງເກດຮູ ບພາບ ແລະ ສົນທະນາພາຍໃນກຸ່ ມ ໃຫ້ນກັ ສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມຂຽນແຜນວາດກ່ ຽວກັບຜົນກະທົບ, ວິທກີ ານຄວບຄຸ ມ ແລະ ປ້ອງກັນການເກີດ ໃຫ້ນກັ ຕິເຫດອຸ ບດ້ ຕາງໜ້າກຸ່ ມຂຶນລາຍງານ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາສະຫຼຸບຮ່ວມກັນກິ ດ ຈະກ າ 3: ລ ງສ າຫ ວດສະພາບແວ ດລ້ອ ມໃນໂຮງຮຽນກ່ຽ ວກັບ ສະຖານທ ີ່ ອ ັນ ຕະລາຍ
(ເວລາ 50 ນາທ )ັ ກຸ່ ມນັກສຶກສາຕາມຄວາມເໝາະສົມ ຄູຈດີ ານປະຕິບດັ ໃຫ້ນກັ ສຶກສາແຕ່ ລະກຸ່ ມ ຄູຢາຍເອກະສານຮ່າງການບັນທຶກການສໍາຫຼວດ, ທຸງສີ ແລະ ວິທກ ໃຫ້ນັກສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມປັ ກທຸງສີ (ສີແດງ ໝາຍເຖິງມີຄວາມສ່ຽງທີ່ຈະເກີດອັນຕະລາຍ) ໃສ່ຈຸດທີ່ສໍາຫຼວດ.
້້ ນທີ່ລົງສໍາຫຼວດ ແລະ ຂຶນລາຍງານັ ສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມສະຫຼຸບຂໍມູ ໃຫ້ນກ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາສະຫຼຸບຮ່ວມກັນ.
ກິດຈະກາ 4: ສະແດງບດບາດສມມຸດການຊ່ວຍຊວິດຂັົ້ນພືົ້ນຖານ ກລະນຜູ້ເກດອຸບັດຕິເຫດໝດສະຕິ
(ເວລາ 35 ນາທ)ແບ່ງກຸ່ ມນັກສຶກສາຕາມຄວາມເໝາະສົມ

້້ ນຖານິ ຂັນພື
1) ຄູໃຫ້ນັກສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມເບິ່ງວິດໂີ ອ ສາທິດການຊ່ວຍຊີວດ

ເບິ່ງວິດໂີ ອ: https://www.youtube.com/watch?v=IdtSUnq3j9w&t=389s67້ັ ສຶກສາຕາງໜ້າແຕ່ລະກຸ່ ມອອກມາປະຕິບດັ ຕາມຂັນຕອນການສາທິ
2) ໃຫ້ນກ
ດໃນວິດໂີ ອຄື:້ ບ້ ກຶ ໂດຍການປຸ ກດ້ວ ຍການຕົບ ບໍ ລເິ ວນບ່ າໄລ່ ຄ່ ອຍໆ, ເອີນຜູ້ າດເຈັບ ແລະ ຈັບເບິ່ງ ປະເມີນ ຄວາມຮູ ສຊີບພະຈອນ ເປີ ດທາງເດີນຫາຍໃຈໂດຍການຂົ່ມໜ້າຜາກລົງ ແລະ ດຶງຄາງຂຶນ້ ກວດສອບການຫາຍໃຈໂດຍ ຕາເບິ່ງບໍລເິ ວນໜ້າເອິກ, ຫູຟັງສຽງລົມຫາຍໃຈ ແລະ ແກ ້ມສໍາຜັດກັບລົມຫາຍໃຈື ງັ ສອງຂ້າງປະສານກັນຂົ່ມລົງບໍລເິ ວນໜ້າເອິກ 30 ຄັງ້ ຊ່ວຍການໝູນວຽນເລືອດໂດຍການໃຊ້ມທ້ ່ ຄວນເປົ່ າເກີນ 10-15 ວິນາທີ ຊ່ວຍການຫາຍໃຈໂດຍບີບດັງໃຫ້ແໜ້ນ ແລະ ເປົ່ າປາກ 2 ຄັງ້ ແຕ່ລະຄັງບໍ
5. ສືີ່ການສອນທີ່ຕອ້ງການັ ຕິເຫດແຕ່ ລະປະເພດ ຮູ ບພາບຄວາມສ່ຽງອຸ ບດ ເອກະສານປະກອບການສອນັ ຕິເຫດ ຮູ ບຜົນກະທົບຂອງອຸ ບດ້້ ນຖານິ ຂັນພືັ ຕິເຫດໝົດສະຕິ ວິດໂີ ອສາທິດການຊ່ວຍຊີວດ
ກໍລະນີຜູເ້ ກີດອຸ ບດ68

6. ສະຫຼຸບບດສອນ

້ສະຫຼຸບຕາມການຕອບຄໍາຖາມຈາກການເຮັດກິດຈະກໍາຂອງນັກສຶກສາ ແລະ ຄໍາຕອບຈາກເນືອໃນບົດຮຽນ້ ່ ຢູ່ໃນເອກະສານ ແລະ ແຜນວາດຊ່ວຍຈື່.
ແຕ່ ລະຂໍທີ
ຄວາມໝາຍ ຄວາມສໍາຄັນຂອງຄວາມຮູ ້ກ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພິ ຂອງມະນຸດ ແລະ ຄວາມປອດໄພ
ສາຍພົວພັນພຶດຕິກາໍ ການດໍາລົງຊີວດ

ຄວາມຮູ້ກ່ຽວກັບຄວາມປອດໄພັ ຕິເຫດ
ຜົນກະທົບຂອງອຸ ບດ້້ ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພ
ໂຄງສ້າງພືນຖານແລະ ຈຸດປະສົງຂອງຄວາມຮູ ກີ ວບຄຸ ມ ແລະ ປ້ອງກັນການເກີດອຸ ບດັ ຕິເຫດວິທຄ້ ນ້ີ ານປະຖົມພະຍາບານເບຶອງຕົ
ວິທກ

7. ປະເມນການສອນ
ຄູສງັ ເກດຈາກ: ການຖາມ, ຕອບ ແລະ ການອະທິບາຍບົດຮຽນຂອງນັກສຶກສາ ການລາຍງານການລົງສໍາຫຼວດສະພາບແວດລ້ອມພາຍໃນໂຮງຮຽນຂອງນັກສຶກສາ
ຄາຖາມ້ ບເດັກເລືອຍໆ?
້ັ ຕິເຫດແບບໃດທີ່ມັກເກີດຂຶນກັ
1) ອຸ ບດ2) ການໃຫ້ຄວາມຮູ ້ກ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພມີຄວາມສໍາຄັນຄືແນວໃດ?

3) ສາເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ເດັກໄດ້ຮັບບາດເຈັບຢູ່ ໃນປະເທດລາວເຮົາມີຫຍັງແດ່?
ິ ກີ ານຫຼຸດຜ່ອນການເກີດອຸ ບດັ ຕິເຫດແຕ່ ລະປະເພດຄືແນວໃດ?
4) ພວກເຮົາມີວທ້ ນແນວໃດ?
້ັ ຕິເຫດຕາມທ້ອງຖະໜົນຈະມີວທິ ກີ ານຊ່ວຍເຫຼອື ເບືອງຕົ
5) ຖ້ານັກສຶກສາເຫັນຄົນເກີດອຸ ບດຄາຕອບທີ່ເປັນໄປໄດ້້ ອຸ ບດ້ ອນລວກ, ໄຟຊ໊ ອດ, ການລົມ,້ ການຕົກຈາກທີ່ັ ຕິເຫດຕາມທ້ອງຖະໜົນ, ໄຟໄໝ້, ນໍາຮ້
1) ການຈົມນໍາ,ສູງ ແລະ ການຖືກທາດພິດ.
້້ ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພມີຄວາມສໍາຄັນໃນການຮຽນຮູ ,້ ທັກ ສະ, ຄວາມຮູ ້ ແລະ ຄວາມເຂົາໃຈ
2) ຄວາມຮູ ກ້ສະເພາະເຈາະຈົງທີ່ນັກ ສຶກ ສາຈໍ າ ເປັ ນ ຕ້ອ ງໄດ້ຮ ຽນຮູ ້ ເພື່ອໃຫ້ຕ ົວ ເຂົາ ເຈົາເອງມີຄ ວາມປອດໄພຕໍ່ ກັບສະຖານະການຄວາມສ່ຽງຕ່າງໆ.

69້3) ການຂະຫຍາຍຕົວ ເມືອ ງ, ຕົວ ເມືອ ງທັນ ສະໄໝ, ໂຮງຈັກ ໂຮງງານຂະຫຍາຍຕົວ , ການເພີ່ມຂຶນຂອງ
ຍານພາຫະນະ ແລະ ມີໄຟຟ້າ. ການປ່ຽນແປງດັ່ງກ່ າວຖ້າບໍ່ຄໍານຶງເຖິງບັນຫາສຸ ຂະພາບ ແລະ ຄວາມປອດ
້ິ ເພີ່ມຂຶນ.
ໄພ ແມ່ ນຈະເຮັດໃຫ້ເກີດມີການບາດເຈັບ ແລະ ເສຍຊີວດ້ ່ ຽວກັບຄວາມປອດໄພໃນໂຮງຮຽນ, ການຈັດການສະພາບແວດລ້ອມໃຫ້ມຄີ ວາມປອດ
4) ການໃຫ້ຄວາມຮູ ກໄພ, ການຈັດກິດຈະກໍາສໍ າລັບສົ່ງເສີມຄວາມປອດໄພຕໍ່ສິ່ງອໍານວຍຄວາມສະດວກໃນໂຮງຮຽນ ແມ່ ນມີັ ຕິເຫດໃນໂຮງຮຽນ.
ຄວາມສໍາຄັນເພື່ອຫຼຸດຜ່ອນ ການບາດເຈັບ ແລະ ອຸ ບດຄາແນະນາ

1) ນັກສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມອອກໄປສໍາຫຼວດສະພາບແວດລ້ອມພາຍໃນໂຮງຮຽນກ່ ຽວກັບຈຸດທີ່ມີຄວາມສ່ຽງຕໍ່
ການບາດເຈັບ

2) ໃຫ້ນັກສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມສັງເກດ, ຈົດບັນທຶກ, ຖ່າຍຮູ ບ ແລະ ປັ ກທຸງໃສ່ຈຸດທີ່ມີຄວາມສ່ຽງຕໍ່ການບາດເຈັບ

3) ນັກສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມບອກປະເພດຂອງຄວາມສ່ຽງຕໍ່ການບາດເຈັບ
ຮ່າງບັນທຶກຂມົ້ ູນການສາຫວດ

ຫວຂົ້: ສໍາຫຼວດສະພາບແວດລ້ອມໃນໂຮງຮຽນກ່ ຽວກັບສະຖານທີ່ ທີ່ມີຄວາມສ່ຽງຕໍ່ການບາດເຈັບ້ ງົ ສໍາຫຼວດ 1:............................................
ຊື່ ແລະ ນາມສະກຸ ນຜູ ລ
2:............................................
3:............................................
4:............................................
ວັນເດືອນປີ ລງົ ສໍາຫຼວດ:.................................................. ສະຖານທີ່ສໍາຫຼວດ...............................
ບັນທຶກຂົ້ມນູ ທີ່ສາຫວດໃສູ່ໃນຕາຕະລາງລຸມ
ູ່ ນ:ົ້
ລ/ດ

ຈຸດສາຫວດ

ປະເພດຂອງຄວາມສ່ຽງ

ຄວາມສ່ຽງທີ່ອາດ

ວິທການປ້ອງກັນ

ຈະເກດຂຶົ້ນ
1
2
3
4
5
ໝາຍເຫດ: ຖ່າຍຮູ ບຈຸດທີ່ມີຄວາມສ່ຽງ ແລະ ບັນທຶກລະອຽດ

70

ບດທ 16ໄພພິບັດ ແລະ ການໃຫ້ຄວາມຮູກ້ ່ຽວກັບການປ້ອງກັນໄພພິບັດ
ເວລາໃຊ້ສອນ: 2 ຊີ່ວໂມງ
1. ເປົ້າໜາຍຂອງບດສອນ້້ັ ສຶກສາຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈກ່
ັ , ປະເພດຂອງໄພພິບດັ ,ບົດນີສອນໃຫ້
ນກຽວກັບຄວາມໝາຍສໍາຄັນຂອງໄພພິບດ
ັ , ຜົນກະທົບ ແລະ ວິທກີ ານປ້ອງກັນໄພິບດັ .
ການໃຫ້ຄວາມຮູ ້ກ່ ຽວກັບການປ້ອງກັນໄພພິບດ
2. ເນືົ້ອໃນສາຄັນທີ່ສອນ້ ຫວ້້ ອໃນສໍົ ຂໍເນື
ບົດນີມີ
າຄັນລະອຽດດັ່ງລຸ່ ມນີ:້ັ : ໄພພິບດັ ແມ່ ນສິ່ງທີ່ສ້າງຄວາມເສຍຫາຍຢ່າງຮ້າຍແຮງຕໍ່ຄົນ, ຊຸມ1) ຄວາມໝາຍ ແລະ ປະເພດຂອງໄພພິບດີ ະຕິສໍາພັນກັບເງ່ ອນໄຂການ
ືຊົນ ຫຼ ື ສັງຄົມ ໃນລະດັບຕ່າງໆ ເນື່ອງຈາກເຫດການທີ່ເປັ ນອັນຕະລາຍໄດ້ມປໍ ມ) ແລະ ຄວາມສາມາດໃນການກຽມຄວາມພ້ອມ. ສ່ວນໄພພິບດັ ແມ່ ນເກີດເຫດ, ຄວາມເບາະບາງ (ຫຼ່ ແຫຼັ ທາງທາມະຊາດ ລວມມີ ແຜ່ນດິນໄຫວ, ພູ ໄຟລະເບີດ,ຖືກແບ່ງອອກເປັນສອງປະເພດຄື: (1) ໄພພິບດ້້ ວມ, ໄພແຫ້ງແລ້ງ, ພະຍາດລະບາດ ແລະ ສັດຕູ ພດ
ື . (2)ດິນເຈື່ອນ,ຄືນທະເລໃຫຍ່
, ໄຟໃໝ້ປ່າ, ນໍາຖ້ັ ທີ່ມະນຸດສ້າງ ລວມມີ ລະເບີດບໍ່ທັນແຕກ, ອັກຄີໄພ (ໄຟໃໝ້) ແລະ ອຸ ບດັ ຕິເຫດຕ່ າງໆ (ທາງດິນ,ໄພພິບດ
ນໍາ້ ແລະ ອາກາດ).

ັ : ການໃຫ້ຄວາມຮູ ກ້ ານປ້ອງກັນໄພພິບດັ ແມ່ ນການຮຽນ2) ການໃຫ້ຄວາມຮູ ້ກ່ ຽວກັບການປ້ອງກັນໄພພິບດຶ ປ້ອງກັນ, ກຽມຄວາມພ້ອມ ແລະ ໂຕ້ຕອບໄພພິບດັ ໃຫ້ນກັ ສຶກສາຕໍ່
ການສອນທີ່ມີຄວາມສໍາຄັນທີ່ສຸ ດເພື່ອ້ ່ ໃນໂຮງຮຽນ, ບ້ານ ແລະ ຊ່ ຸ ມຊົນຂອງເຂົາເຈົາ.
້ັ ຕ່າງໆທີ່ອາດເກີດຂຶນຢູ
ກັບໄພພິບດ
ັ : ໄພພິບດັ ມີຜນົ ກະທົບຫຼາຍຢ່າງແຕກຕ່າງກັນ ເຊັ່ນ: ດ້ານສະພາບຮ່າງກາຍ, ດ້ານ3) ຜົນກະທົບຂອງໄພພິບດ

ການສຶກສາ, ດ້ານເສດຖະກິດ ແລະ ດ້ານຈິດໃຈ.
້ ່ ອນັກສຶກສາ ແລະ ຄູ ເສຍຊີວດິ ໃນອາຄານໂຮງຮຽນທີ່ບໍ່ປອດໄພ, ດ້ານສະພາບຮ່າງກາຍ ແມ່ ນ ເກີດຂຶນເມື
້ັ ທີ່ອາດເກີດຂຶນ.
ສ້າງໃນຮູ ບແບບບໍ່ໄດ້ມາດຕະຖານ ແລະ ສ້າງແບບບໍ່ໄດ້ຄໍານຶງເຖິງໄພພິບດ
້ັ ເກີດຂຶນໂຮງຮຽນຖື ດ້ານການສຶກສາ ເມື່ອໄພພິບດ
ກເສຍຫາຍ (ເປ່ເພ)ັ ສູ ດກໍານົດໄວ້ ແລະ ຈະເຮັດໃຫ້ຄຸນນະພາບຂອງການສຶກ ເຊິ່ງບໍ່ສາມາດຈັດການຮຽນ-ການສອນຕາມຫຼກ

ສາຫຼຸດລົງ.
້ ດ້ານເສດຖະກິດ ແມ່ ນ ອາຄານໂຮງຮຽນຖືກທໍາລາຍ ແລະ ຕ້ອງໄດ້ສາ້ ງໃໝ່ ເຊິ່ງຕ້ອງໃຊ້ຄ່າໃຊ້ຈ່າຍສູ ງຂຶນ,ັ ຫາຖ້າຂາດການສົ່ງເສີມ
ການສູ ນເສຍລາຍໄດ້, ສູ ນເສຍເຮືອນຊານ ແມ່ ນເຮັດໃຫ້ການຮຽນຕໍ່ຂອງເດັກມີບນ
ຈາກຄອບຄົວ.

້ິ ໃຈຢາກຮຽນໜັງສື ຜົນກະທົບດ້ານຈິດໃຈ ແມ່ ນ ຂາດຄວາມເຂັມແຂງແລະ ບໍ່ມີຈດັ ຢູ່ໃນໂລກ ແລະ ສປປ ລາວ: ໃນລະດັບສາກົນ ແຜນປະຕິບດັ ເຊັນໄດ (Sendai4) ການປ້ອງກັນ ໄພພິບດ
້້ ນໃນປີັ ແມ່ ນໄດ້ຈັດຕັງຂຶ
Framework) ໃນການຫຼຸດຜ່ອນຄວາມສ່ຽງທາງໄພພິບດ
2015 ແລະ ນາໃຊ້ໃນ້ ນເພື່ອປ້ອງກັນ ຄວາມສ່ຽງຕໍ່ໄພພິບດ
້ັ ງານນີແມ່ັ ອັນ ໃໝ່ ແລະທົ່ວໂລກ ໂດຍເປົ າໝາຍຂອງແຜນປະຕິ
ບດັ ທີ່ມີຢ່ ູ ແລ້ວໂດຍ. ໃນຂະແໜງການສຶກສາ ແຜນປະຕິບດັ ການຄວບຄຸ ມຄວາມ
ຫຼຸດຜ່ອນຄວາມສ່ຽງໄພພິບດ

້້ ນ້ ແລະ ແຜນປະຕິບດັ ຕັງຂຶັ ນີປະກອບດ້ັ ທີ່ກ່ ຽວພັນກັນ ຄື:ປອດໄພໃນໂຮງຮຽນໄດ້ຈດວຍ ສາມ ເສົາຫຼກ້ ່ ຽວກັບການທົນທານ,ສະຖານທີຮຽນຮູ ້ທີ່ປອດໄພ, ການຫຼຸດຜ່ອນຄວາມສ່ຽງ ແລະ ການໃຫ້ຄວາມຮູ ກ71

ັ ໃນໂຮງຮຽນພາຍໃຕ ້ ແຜນນະໂຍບາຍຂອງຂະແໜງການສຶກສາ. ສ່ວນໃນແລະ ການຈັດການກັບໄພພິບດັ ໃນປີ 2020, 2010 ແລະປະເທດລາວ, ລັດຖະບານໄດ້ສ ້າງແຜນ ຍຸ ດທະສາດ ການຫຼຸດຜ່ອນໄພພິບດັ ງານ ໃນປີ 2003. ສະເພາະຂະແໜງການສຶກສາໄດ້ມ ີ ຄູ່ ມືການສ້າງໂຮງຮຽນໃຫ້ມຄີ ວາມແຜນປະຕິບດັ ງານຄວາມປອດໄພໃນໂຮງຮຽນ ໃນປີ 2012,ປອດໄພ, ຂອງກົມການເງ ິນ ໃນປີ 2009 , ແຜນປະຕິບດ
້້ ຄອງ ແລະ ຫຼຸດຜ່ອນ ຄວາມສ່ຽງຈາກໄພພິບດັ ເຂົາໃນ
ຮ່າງແຜນການຄຸ ມແຜນພັດທະນາການສຶກສາ ແລະກີລາ ປີ 2016-2020.
3. ຈຸດປະສງ
3.1. ດ້ານຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈ
້ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈ:ັ ຄວາມໝາຍ ແລະ ປະເພດຂອງໄພພິບດ
ັ ຄວາມສໍາຄັນໃນການຮຽນຮູ ້ກ່ ຽວກັບການປ້ອງກັນໄພພິບດ
ັ ຜົນກະທົບຂອງໄພພິບດີ ານປ້ອງກັນໄພພິບດ
ັ ວິທກ
3.2. ດ້ານທັດສະນະຄະຕິ
ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາ:້ ່ ຽວກັບການປ້ອງກັນໄພພິບດ
ັ ຄໍານຶງເຖິງຄວາມສໍາຄັນໃນການຮຽນຮູ ກ້ ກັ ຮູ ຫຼ ີ ລ່ຽງກິດຈະກໍາຕ່າງໆທີ່ອາດກໍ່ໃຫ້ເກີດໄພພິບດ
3.3. ດ້ານທັກສະ
ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາສາມາດ:ັ ໃນຊຸມຊົນຂອງຕົນເອງ ປະກອບສ່ວນກ່ ຽວກັບປ້ອງກັນໄພພິບດ
້ັ ໄພພິບດັ ທີ່ອາດເກີດຂຶນໄດ້ ໂຕ ້ຕອບ ຫຼ ື ຮັບມືກບ
4. ກິດຈະກາ
ກິດຈະກາ 1: ສນທະນາກ່ຽວກັບຄວາມໝາຍຂອງໄພພິບັດ ແລະ ຄວາມສາຄັນຂອງການປ້ອງກັນ
ໄພພິບັດ (ເວລາ 20 ນາທ)້ ຄູແບ່ງນັກສຶກສາອອກເປັນກຸ່ ມຕາມຄວາມເໝາະ, ໃຫ້ເວລານັກສຶກສາຄົນຄວ້
າ 5 ນາທີ ເພື່ອຕອບຕາຄໍາ
ຖາມລຸ່ ມນີ:້ັ ແມ່ ນຫຍັງ? ມີຈກັ ປະເພດ, ຄືປະເພດໃດແດ່?
1) ໄພພິບດັ ທີ່ເກີດຈາກທໍາມະຊາດມີຫຍັງແດ່?
2) ໄພພິບດັ ທີ່ເກີດຈາກມະນຸດມີຫຍັງແດ່?
3) ໄພພິບດ້ ອຍໆຢູ
້ັ ທີ່ຂຶນເລື່ ລາວມີຫຍັງແດ່? ທ້ອງຖິ່ນຂອງຕົນມີຫຍັງແດ່?
4) ໄພພິບດັ ມີຜນົ ກະທົບແນວໃດແດ່? ອະທິບາຍ
5) ໄພພິບດ້ ່ ຽວກັບການປ້ອງກັນໄພພິບດັ ?
6) ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຈໍາເປັນຕ້ອງໄດ້ຮຽນຮູ ກ້ ຕາງໜ້າກຸ່ ມຂຶນລາຍງານ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາ ສະຫຼຸບບົດຮຽນຮ່ວມກັນ

72ກິດຈະກາ 2: ສາຫວດຄວາມສ່ຽງໄພພິບັດທີ່ອາດເກດຂຶົ້ນໃນໂຮງຮຽນຂອງຕນ ໂດຍໃຊ້ລາຍການ
ກວດສອບຄວາມສ່ຽງໄພພິບັດ (Checklist) (ເວລາ 50 ນາທ)ັ (Checklist), ຄູອະທິບາຍໃຫ້ນັກສຶກສາກ່ ຽວກັບການນໍາໃຊ້ລາຍການກວດສອບ ຄວາມສ່ຽງໄພພິບດ

ໂດຍໃຊ້ເຄື່ອງໝາຍ  ໃສ່ຫ້ອງ “ ມ ” ແລະ “ ບີ່ມ ”, ພ້ອມຄາອະທິບາຍວ່າເປັນຫຍັງຈຶ່ງເລືອກ “ ມ ”
້ັ ຕາມທີ່ຕົນເອງໄດ້ເລືອກນັນ.
ແລະ “ ບີ່ມ ” ຄວາມສ່ຽງໄພພິບດ້ ນໃສ່ລາຍການກວດສອບັ ສຶກສາຕື່ມຂໍມູ ຄູນາໍ ພານັກສຶກສາອອກໄປສໍາຫຼວດບໍລເິ ວນໂຮງຮຽນ ແລະ ໃຫ້ນກ ສົນທະນາ ແລະ ອະທິບາຍກ່ ຽວກັບຜົນການສໍາຫຼວດຂອງນັກສຶກສາ

້ັ ທີ່ອາດເກີດຂຶນໃນໂຮງຮຽນ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາສະຫຼຸບ ຄວາມສ່ຽງໄພພິບດ
ຮ່ວມກັນ
ກິດຈະກາ 3: ສນທະນາວິທການປ້ອງກັນໄພພິບັດ ໂດຍອງໃສູ່ຜນຂອງກິດຈະກາ 2 (ເວລາ 20 ນາທ) ແບ່ງນັກສຶກສາອອກເປັ ນກຸ່ ມຕາມຄວາມເໝາະສົມີ ອ້ ງກັນໄພພິບດັ ທີ່ໄດ້ເລືອກມານັນ້ ຄູໃຫ້ນັກສຶກສາສົນທະນາກ່ ຽວກັບວິທປ
້ ຕາງໜ້ານັກສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມຂຶນລາຍງານີ ອ້ ງກັນໄພພິບດ
ັ ຄູນາໍ ພານັກສຶກສາສະຫຼຸບວິທປ້ ່ ກັບໄພພິບດ້ີ ອ້ ງກັນໄພພິບດັ ແມ່ ນຂຶນຢູັ ທີ່ມັກເກີດໃນຂົງເຂດນັນໆ
ສໍາລັບວິທປ
5. ສືີ່ການສອນທີ່ຕ້ອງການ
້ ປຶມແບບຮຽນ
ວິຊາ ນິເວດສຸ ຂະສຶກສາ ຄອມພີວເຕີ ແລະ ເຄື່ອງສາຍ LCD

 ເຈ ້ຍຂາວແຜ່ນໃຫ່ຍື ງ…
 ເຈ ້ຍສີເຊັ່ນ: ສີຟາ້ , ສີຂງວ, ສີເຫຼອ ບິກເຝີ ດ ສະກັອດຕິດ
6. ສະຫຼຸບບດສອນ

ຄູສະຫຼຸບບົດສອນໂດຍໃຊ້ ແນວຄວາມຄິດຂອງຄູ ແລະ ນັກສຶກສາທີ່ສະແດງອອກໃນສອງກິດຈະກໍາໂດຍັ ແລະ ວິທກີ ານປ້ອງກັນໄພພິບດັ ໃນໂຮງຮຽນຕົນ.
ການສະຫຼຸບຄືນຄວາມສ່ຽງໄພພິບດ
7. ການປະເມນການສອນ ສັງເກດການຕອບຄໍາຖາມຂອງນັກສຶກສາ ສັງເກດການເຮັດກິດຈະກໍາກຸ່ ມ ແລະ ການລາຍງານຂອງນັກສຶກສາ ສັງເກດການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງນັກສຶກສາ
8. ວຽກມອບໝາຍ

້ັ ສຶກສາຄົນຄວ້
ຄູມອບວຽກບ້ານໃຫ້ນກ
າຄໍາຖາມດັ່ງລຸ່ ມນີ:້້ີ ານ ແລະ ເອົາລາຍການກວດສອບໃຫ້ນກັ ສຶກສາແຕ່ ລະຄົນ ເພື່ອໃຫ້ເຂົາເຈົາກວດສອບ ຄູອະທິບາຍວິທກ
້ັ ທີ່ອາດເກີດຂຶນໃນຊ
ຄວາມສ່ຽງໄພພິບດຸ ມຊົນຂອງເຂົາເຈົາ້

້ັ ສຶກສາສະຫຼຸບຄວາມສ່ຽງໄພພິບດັ ທີ່ອາດເກີດຂຶນໃນຊີ ານປ້ອງກັນ ແລ້ວ ໃຫ້ນກຸ ມຊົນຂອງຕົນ ແລະ ວິທກຂຽນເປັ ນບົດລາຍງານແລ້ວສົ່ງໃນ ຊົ່ວໂມງຮຽນຖັດໄປ

73

ລາຍການກວດສອບໄພພິບັດ
້ັ ທີ່ອາດເກີດຂຶນຕາມຄວາມເໝາະສົ
ກະລຸ ນາໃຊ້ເຄື່ອງໝາຍ  ໃສ່ບ່ອນທີ່ນັກສຶກສາ ເຫັນວ່າ ມີຄວາມສ່ຽງໄພພິບດ
ມຄາຊົ້ແຈງມ ໝາຍຄວາມວ່າ ມຄວາມສ່ຽງໄພພິບັດ

ບີ່ມ ໝາຍຄວາມວ່າ ບມີ່ ຄວາມສ່ຽງໄພພິບັດ
ລ/ດ

ລາຍການໄພພິບັດ

1້ ວມ (ໂຮງຮຽນໃກ ້ແມ່ ນໍາ,້ ເຂດຕໍ່າ ແລະ ທົ່ງພຽງ)
ນໍາຖ້

2

້ ອ,
້ ຮ້ານອາຫານ ຫຼ ື ຫ້ອງທົດລອງ (ຖ້າມີ) ແລະ ການໄຟ້ໃໝ້ (ຂຸ ມຂີເຫຍື

ຄວາມສ່ຽງໄພພິບັດ
ມ

ບີ່ມ

້
ຕິດຕັງສາຍຫຼ ື ອຸ ປະກອນ ໄຟຟ້າ)3ດິນເຈື່ອນ (ໃຫ້ກັບແມ່ ນໍາ້ ແລະ ສັນພູ )4້້ໃຫຍ່ ແລະ ຄວາມແໜ້ນໜາຂອງໂຮງຮຽນ)ພະຍຸ (ຕົນໄມ

5ລະເບີດບໍ່ທັນແຕກ

6ັ ຕິເຫດ (ໃກ ້ກັບຫົນທາງ)
ອຸ ບດ

7

ອື່ນໆ.............................

ັ ໄດ້ຕາມຄວາມເໝາະສົມໃນຖ້ອງຖິ່ນຂອງຕົນ
ໝາຍເຫດ: ຄູສາມາດຕື່ມ ຫຼ ື ດັດແປງ ລາຍການໄພພິບດ

74ບດທ 17ຜນກະທບຈາກສະພາບແວດລ້ອມທາງຈິດຕະ-ສັງຄມ ແລະ ສຸຂະພາບຈິດ
ເວລາສອນ: 2 ຊີ່ວໂມງ
1. ເປົ້າໝາຍຂອງບດສອນ້ ່ ຽວກັບສຸ ຂະພາບທາງຈິດ, ຄວາມກົດດັນ, ຄວາມຕຶງຄຽດ, ໂຣກຢູ່ໃນບົດຮຽນນີ ້ ນັກສຶກສາຈະຮຽນຮູ ກ້ຊຶມເສົາ້ ແລະໂຣກຈິດ. ນອກນັນ້ ຍັງຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈເຖິ
ງສາເຫດຕ່ າງໆທີ່ພາໃຫ້ເກີດບັນຫາສຸ ຂະພາບທາງຈິດປະັ ຕົນ ເພື່ອປ້ອງກັນການເກີດບັນຫາສຸ ຂະພາບທາງຈິດປະເພດ
ເພດຕ່ າງໆ ເຊິ່ງເປັ ນຄວາມຮູ ໃ້ ນການປະພຶດປະຕິບດິ ຢ່າງມີຄວາມສຸ ກພ້ອມທັງຄອບຄົວຕະຫຼອດໄປ.
ຕ່ າງໆ ແລະ ດໍາລົງຊີວດ
2. ເນືົ້ອໃນທສີ່ າຄັນັ ້ ໝາຍເຖິງຄວາມສຸ ກທາງອາລົມ, ທາງຈິດໃຈ ແລະ1) ຄວາມໝາຍຂອງສຸ ຂະພາບຈິດ: ສຸ ຂະພາບຈິດທີ່ດີນນຶ ແລະ ການກະທໍາຂອງພວກເຮົາ
ທາງສັງຄົມຂອງມະນຸດ. ມັນສະແດງອອກດ້ວຍຄວາມຄິດ, ຄວາມຮູ ສ້ ກີ ່ ເໝາະສົ
ີ
ເອງ. ນອກຈາກນີ ້ ມັນຍັງແນະນໍາວິທທ
ມໃນການ ລະງ ັບຄວາມກັງວົນ ແລະ ຄວບຄຸ ມສະຕິໃນ້ ເດັກນ ້ອຍ, ຊາວໜຸ່ ມ ຈົນການພົວພັນກັບຄົນອື່ນ. ສຸ ຂະພາບຈິດເປັ ນສິ່ງສໍາຄັນສໍາລັບທຸ ກໆຄົນ ນັບຕັງແຕ່້ ູ ງອາຍຸ .
ເຖິງຜູ ສ2) ຄວາມໝາຍຂອງໂຣກຈິດ: ໂຣກຈິດເປັ ນອາການຜິດປົ ກກະຕິທາງຈິດ ຫຼເື ສຍຈິດ. ອາການສະແດງອອກ
ທາງດ້ານການປ່ຽນແປງຄວາມຄິດ ແລະອາລົມ.
້້ ນພາວະຂອງບັນຫາສຸ ຂະພາບທາງຈິດບໍ່ປົ ກກະຕິ
3) ຄວາມໝາຍຂອງໂຣກຊຶມເສົາ:ໂຣກຊຶມເສົາເປັ

ຊຶ່ງມີ້ ງຽບເຫງ ົາ, ຫົດຫູ່ , ກັງວົນ,ອາການສະແດງອອກດ້ວຍຄວາມຜິດປົ ກກະຕິທາງພຶດຕິກາໍ ເຊັ່ນ: ໂສກເສົາ,ເກັບກົດ ແລະ ໂດດດ່ຽວ ຈາກລະດັບຕໍ່າຈົນເຖິງລະດັບສູ ງ.

4) ອາການກົດດັນ ແລະ ຄວາມຕຶງຄຽດ: ອາການກົດດັນ ແລະອາການຕຶງຄຽດ ເປັ ນພາວະການປ່ຽນແປງສຸ ຂະິ ແີ ກໄ້ ຂຢ່າງຖືກວິທກີ ່ໍພາບຈິດ ທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກິດບັນຫາສຸ ຂະພາບທາງຈິດລະດັບຕ່ າງໆຕາມມາ. ຖ້າຫາກບໍ່ມີວທ້ ນລໍາດັບ ກາຍເປັ ນໂຣກຈິດ ຫຼ ື ບາງກໍລະນີກເໍ ປັ ນໂຣກຊຶມເສົາ.
້ຈະເພິ່ມທະວີຄວາມຮຸ ນແຮງຂຶນເປັ
3. ຈຸດປະສງ
3.1. ດ້ານຄວາມຮູ້-ຄວາມເຂົ້າໃຈ
້ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາຮູ ້ ແລະ ເຂົາໃຈ: ກ່ ຽວກັບຄວາມໝາຍຂອງ “ສຸ ຂະພາບ” ກ່ ຽວກັບຄວາມໝາຍ ແລະຄວາມສໍາຄັນຂອງສຸ ຂະພາບຈິດ, ສາເຫດ ແລະບັນຫາທີ່ເປັ ນຜົນຕໍ່ສຸ ຂະພາບຈິດ
3.2. ດ້ານທັດສະນະຄະຕິ
ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາ: ຮູ ຄ້ ວາມສໍາຄັນຂອງສຸ ຂະພາບຈິດ

ແລະິ ຂອງຕົນໃຫ້ຢ່ ູ ໃນສະພາບ
ຄວບຄຸ ມແບບແຜນການດໍາລົງຊີວດ

ປົກກະຕິີ ນັ ຫາສຸ ຂະພາບຈິດ ດູແລ ແລະ ເອົາໃຈໃສ່ໃນການຮັກສາຕົນເອງບໍ່ໃຫ້ມບ

75

3.3. ດ້ານທັກສະ
ເພື່ອໃຫ້ນັກສຶກສາສາມາດ: ອະທິບາຍຄວາມໝາຍຄວາມສໍາຄັນຂອງສຸ ຂະພາບຈິດ ແລະ ສາເຫດທີ່ພາໃຫ້ເກີດບັນຫາທີ່ກ່ ຽວຂ້ອງກັບສຸ ຂະພາບຈິດໄດ້້້ ່ ໄດ້ີ ຮຽນມານັນໄປສອນ ນໍາຄວາມຮູ ທແລະ ເຜີຍແຜ່ໃນຊຸມຊົນໄດ້້ ຄອງຕົນເອງເພຶ່ອຫຼກີ ລຽງຈາກສາເຫດທີ່ພາໃຫ້ເກີດບັນຫາສຸ ຂະພາບຈິດ ຄຸ ມ
(ອາລົມ, ພຶດຕິກາໍ , ການພົວພັນ...)4. ກິດຈະກາ

້ໃນການສອນບົດນີ ້ ຄູຄວນທັກທາຍນັກສຶກສາດ້ວຍການຖາມກ່ ຽວກັບສຸ ຂະພາບເພື່ອໃຫ້ເຂົາເຈົາອະທິ
ບາຍ້ຕາມຄວາມເຂົາໃຈຂອງເຂົ
າເອງ. ຕົວຢ່າງ: ສຸ ຂະພາບໝາຍເຖິງຫຍັງ? (ບໍ່ມີຄໍາອະທິບາຍໃດຖືກ ຫຼ ື ຜິດໝົດ)ກິດຈະກາ 1: ສຶກສາຄວາມໝາຍຂອງສຸຂະພາບຈິດັ ສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມ (ຈັດກຸ່ ມຕາມຄວາມເໝາະສົມ) ອ່ານບົດຮຽນສຸ ຂະພາບຈິດ ແລ້ວອະທິບາຍ: ໃຫ້ນກ
1) ຄວາມໝາຍຂອງ “ ສຸ ຂະພາບທາງກາຍ” (ສຸ ຂະພາບດີ ແລະ ສຸ ຂະພາບບໍ່ດີ)2) ຄວາມໝາຍຂອງ “ສຸ ຂະພາບຈິດ”້ັ ສຶກສາຊີແຈງຄວາມແຕກຕ່ າງລະຫວ່າງ “ສຸ ຂພາບທາງກາຍ” ແລະ “ສຸ ຂະພາບຈິດ” ໃຫ້ນກ້ າສະເໜີ ໃຫ້ນັກສຶກສາສົນທະນາກ່ ຽວກັບສາເຫດທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດບັນຫາສຸ ຂະພາບຈິດ ແລ້ວໃຫ້ຕາງໜ້າກຸ່ ມຂຶນນໍັ ສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມທົບທວນປະສົບການທີ່ເຂົາປະເຊີນກັບບັນຫາສຸ ຂພາບທາງຈິດເຊັ່ນ: ໃຫ້ນກ

ອາລົມໂສກເສົາ້ ງ່ ວມເຫງ ົາ, ເຈັບເສັນ້ ແລະ ສະພາວະທີ່ເກີດທາງຈິດໃຈຕ່ າງໆ, ພ້ອມທັງບອກສາເຫດກ່ ຽວກັບ້ົ ນ.
ຄວາມເປັນມາຂອງເຫດການເຫຼ່ ານັ ຄູ ແລະ ນັກສຶກສາຮ່ວມກັນສະຫຼຸບກິດຈະກໍາໂດຍສະເໜີໃຫ້ເຫັນອາການສະແດງອອກທາງສຸ ຂະພາບຈິດັ ຫາສຸ ຂະພາບທາງຈິດ, ພ້ອມທັງ
ທີ່ດີ ແລະ ສາເຫດທີ່ກ່ ຽວຂ້ອງກັບສຸ ຂະພາບທາງຈິດທີ່ບໍ່ດີ ຈົນກໍ່ໃຫ້ເກີບນີ ະພຶດປະຕິບດັ ຕົນ ເພື່ອຫຼກີ ລ່ຽງຈາກການມີບນັ ຫາທີ່ກ່ ຽວຂ້ອງກັບສຸ ຂະພາບທາງຈິດ
ແນະນໍາວິທປ

ກິດຈະກາ 2: ສຶກສາຄວາມໝາຍຂອງໂຣກຈິດ ແລະ ໂຣກຊຶມເສົ້າ້ ແລ້ວໃຫ້ນກັ ສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມອ່ານບົດຮຽນກ່ ຽວກັບ “ໂຣກຈິດ” ແລະ “ໂຣກຊຶມເສົາ”ັ ສຶກສາ: ໃຫ້ນກ້1) ບອກຄວາມໝາຍຂອງ “ໂຣກຈິດ” ແລະ “ໂຣກຊຶມເສົາ”2) ອະທິບາຍກ່ ຽວກັບອາການສະແດງອອກຂອງຄົນເປັ ນໂຣກຈິດ ແລະ ຄົນເປັນໂຣກຊຶມເສົາ້
3) ຍົກໃຫ້ເຫັນສາເຫດທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດບັນຫາໂຣກຈິດ ແລະ ໂຣກຊຶມເສົາ້ັ ສຶກສາສົນທະນາແລກປ່ຽນຄວາມຄິດເຫັນ ເພື່ອອະທິບາຍວ່າ: ໃຫ້ນກ
1) ໂຣກຈິດ ແລະ ໂຣກຊຶມເສົາ້ ມີການພົວພັນທາງກໍາມະພັນ
2) ໂຣກຈິດ ແລະ ໂຣກຊຶມເສົາ້ ມີການພົວພັນກັບການປ່ຽນແປງທາງສັງຄົມ
3) ໂຣກຈິດ ແລະ ໂຣກຊຶມເສົາ້ ມີການພົວພັນກັບສະພາບຂອງຄອບຄົວ

76ກິດຈະກາ 3: ສຶກສາກ່ຽວກັບສາເຫດທກີ່ ີ່ໃຫ້ເກດຄວາມກດດັນ ແລະ ຄວາມຕຶງຄຽດທາງຈິດ້ ນວ່າ: ລະດົມສະໝອງ ໂດຍໃຫ້ນັກສຶກສາແຕ່ລະກຸ່ ມຫາເຫດຜົນເພື່ອຢັ ງຢື1) ສະພາບການປ່ຽນແປງທາງເສດຖະກິດ-ສັງຄົມເປັນສາເຫດກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມກົດດັນ ແລະຄວາມຕຶງຄຽດ
2) ສະພາບຂອງຄອບຄົວເປັນສາເຫດກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມກົດດັນ ແລະຄວາມຕຶງຄຽດ

3) ສະພາບການປ່ຽນແປງທາງສະພາບແວດລ້ອມເປັ ນສາເຫດກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມກົດດັນ ແລະ ຄວາມຕຶງຄຽດ
4) ຄວາມກົດດັນ ແລະ ຄວາມຕຶງຄຽດ ມີສ່ວນກໍ່ໃຫ້ເກີດເປັ ນ ໂຣກຈິດ ແລະ ໂຣກຊຶມເສົາ້້ ່ ປະເຊິນກັບບັນຫາຄວາມກົດດັນ ແລະ ຄວາມຕຶງຄຽດທີ່ັ ສຶກສາທົບທວນປະສົບການຂອງເຂົາເຈົາທີ ໃຫ້ນກີ ກ ້ໄຂ
ເກີດກັບຕົວເຂົາເອງ ພ້ອມທັງບອກວິທແ້ ຄວາມກົດດັນ ແລະ ຄວາມຕຶງີ ລ່ຽງຈາກການມີບນັ ຫາສຸ ຂະພາບຈິດ (ໂຣກຈິດ, ໂຣກຊຶມເສົາ, ເພື່ອຫຼກັ ແລະ ປະພຶດຕົນແນວໃດ?
ຄຽດ) ນັກສຶກສາຄວນມີການປະຕິບດ
ກິດຈະກາ 4: ຈີ່ງພິຈາລະນາຄາເວົ້າທີ່ໃຫ້ມາລຸມູ່ ນົ້ ແລ້ວຈັດເປັນໝວດທີ່ກຽ່ ວຂ້ອງກັບອາການ
ໂຣກຈິດ ແລະ ໂຣກຊຶມເສາົ້ ຫື ເປັນໄດ້ທັງສອງຢູ່າງ ອິດເມື່ອຍ ບໍ່ມີກາໍ ລັງວັງຊາ້ ບໍ່ມັກໄປທ່ຽວທາງໃດ ໂສກເສົາ,້ ຂາດຄວາມໝັນໃຈໃນຕົ
ນເອງ ແລະ ບໍ່ຮູ ຄ້ ຸ ນຄ່າຂອງຕົນເອງ

້ ບໍ່ມີສະມາທິ, ບໍ່ມັກມ່ ວນຊື່ນກັບສິ່ງທີ່ເຄິຍມ່ ວນເລືອຍໆໃນອາດີ
ດຶ ລໍາຄານ ແລະ ອຶດອັດຕະຫຼອດເວລາ ຮູ ສ້ ກ້ ບໍ່ມັກພົບກັບຄົນອື່ນ ແມ່ ນແຕ່ເພຶອນສະໜິ
ດຂອງຕົນຶ ອ້າງວ້າງ ແລະໝົດຫວັງ ຮູ ສ້ ກ້ັ ດີ ແລະ ສະດູງ້ ຕຶ່ນເລືອຍໆ ນອນບໍ່ຫຼບ້ ຸ ນປະໂຫຍດ ມີຄວາມກັງວົນຫົນຮວາຍ, ບໍ່ຮູ ຄ ມີຄວາມລໍາຄານໃນການໄປເຮັດການ ຫຼ ື ໄປໂຮງຮຽນຶ ບໍ່ມີລດົ ຊາດ ແລະ ເຊື່ອງຊ້າ ຮູ ສ້ ກ ຂາດລະດັບຫ້າວຫັນທາງເພດສໍາພັນ ຄິດຢາກຂ້າຕົນເອງ ແລະ ທໍາລາຍຕົນເອງ ມັກໄປທ່ຽວຕາມລໍາພັງ ລະເມີດລະບຽບ ແລະ ບໍ່ຮູ ເ້ ຂດເກືອດຫ້າມ ອາລົມບໍ່ຄົງທີ່ ປ່ຽນໄວວາ ບໍ່ມີຄວາມອາຍ ແລະ ບໍ່ຢ້ານກົວ ມັກຢູ່ງຽບໆ ບໍ່ສົນໃຈ ແລະບໍ່ຮ່ວງໃຍນໍາຫຍັງເລີຍ ບໍ່ມັກອະນາໄມຕົນເອງ

77ຕາຕະລາງ: ສະແດງອາການທີ່ກ່ ຽວຂ້ອງກັບໂຣກຈິດ ແລະ ໂຣກຊຶມເສົາ້
ອາການໂຣກຈິດ

ອາການໂຣກຊຶມເສົ້າ

ອາການໂຣກຈິດ ແລະ ໂຣກຊຶມເສົ້າ

5. ການປະເມນຜນັ ກິດຈະກໍາຂອງນັກສຶກສາ
1) ສັງເກດ ແລະ ຕິດຕາມການມີສ່ວນຮ່ວມໃນການປະຕິບດ້ ດພິຈາລະນາ ແລະ ການອະທິບາຍຂອງນັກສຶກສາ
2) ການຄົນຄິຄາຖາມ1) ສຸ ຂະພາບຈິດມີຄວາມໝາຍແນວໃດ?
2) ບັນຫາສຸ ຂະພາບຈິດເກີດມາຈາກໃສ?

້່ າຄວາມກົດດັນ ແລະ ຄວາມຕຶງຄຽດ ເປັ ນພາວະກໍ່ໃຫ້ເກີດບັນຫາສຸ ຂະພາບທາງຈິດ?
3) ເປັ ນຫຍັງຈິ່ງເຂົາໃຈວ
4) ສິ່ງໃດທີ່ເປັ ນສາເຫດກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມກົດດັນ ແລະ ຄວາມຕຶງຄຽດ?

5) ອາການສະແດງອອກຂອງຄົນທີ່ເປັ ນໂຣກຈິດ ແລະ ຄົນທີ່ເປັນໂຣກຊືມເສົາ້ ມີຄວາມແຕກຕ່ າງກັນແນວໃດ?
້ ່ ມີີ ສຸຂະພາບຈິດດີ?
6) ຈົ່ງອະທິບາຍກ່ ຽວກັບສະພາບຂອງຄົນ ຜູ ທີ ລ່ຽງຈາກການມີບນັ ຫາສຸ ຂະພາບຈິດ ຫຼ ື ເມື່ອເປັ ນແລ້ວ ຄວນມີ
7) ຈົ່ງບອກກ່ ຽວກັບການປະພຶດຕົນເພື່ອຫຼກັ ແນວໃດຈິ່ງຈະຜ່ອນຄາຍ ແລະ ຫາຍຂາດ?
ການປະຕິບດ

78ທມງານໂຄງການນິເວດສຸຂະສຶກສາ
1. ຮສ.ປອ. ຄໍາແສງ ທະລັງສີ
2. ຮສ.ປອ. ສີຖານ ສຸ ຂະວົງ
3. ຮສ.ປອ. ໄຫງວ ແກວ້ ສະດາ4. ຮສ.ປອ. ອາທິດອຸ ໄທ ຈະຕຸ ພອນໄຊ
5. ປອ. ໜຽວ ສີລາວົງ
6. ປທ. ເພັດນ້ອຍ ນະວະມາລຍ໌
7. ປທ. ວັນນະສຸ ກ ບົວສັງທອງ
ັ ໄຊ
8. ປທ. ວັນທະລາ ສຸ ວນ
9. ປອ. ເກດສະໜາ ກັນຍາສານ
10. ອຈ.ປທ. ວັນມະນີ ວັນນະສີ
11. ປທ. ມະຍຸ ລີ ແກວ້ ພັດສະດາ
12. ປຕ. ຈັນທະລາ ຊາພັກດີ
13. ຊອ.ປທ. ພູ ເງ ິນ ແສງຂັນຄໍາ
14. ຊອ.ປທ. ສຸ ກນາລີ ທຸມມາ
15. ອຈ.ປທ. ສາຍຄໍາ ພົມມະທັດ
16. ປຕ. ຈິດປະເສີດ ຜາພູ ເງ ິນ
17. ອຈ.ປທ. ບຸ ນທ່ ຽງ ຈວງເທວີ
18. ອຈ.ປທ. ຈິດຕະພອນ ຄອນພະຈິດ
19. ປຕ. ເກດສະໜາ ວົງຫາຈັກ
20. ປຕ. ສີວໄິ ລ ໄຕລິນ
21. ປຕ. ແສງດາວອນ ກົງທະວົງ
22. ຊອ.ປຕ. ຄໍາເພັດ ພົມມະສອນ
23. ປຕ. ບຸ ນຫວາດ ແສນສີ
24. ປຕ. ສົມສັກ ຄໍາໃບອ່ ອນ
25. ປທ. ເພັດສະໝອນ ດວງສີລ ິ
26. ຊອ.ປຕ. ໄມເພັດ ຈັນທະວົງ
27. ປທ. ສິນສະໄໝ ຄໍາສີ
28. ອຈ.ປທ. ອໍາພອນ ວິໄລຄໍາປານ
29. ປຕ. ລັດດາວັນ ທະນູມາ
30. Prof. Takashi ASAKURA(Ph.D)
31. Assoc.Prof. Sachi TOMOKAWA (Ph.D)
32. Kazumasa UEDA
33. Sora IWAI
34. Mami ONO
35. Shiho SANO
36. Azusa MOROZUMI
37. Haruka SUZUKI
38. Koji NAGATA

ຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊຄະນະສຶກສາສາດ, ມຊວິທະຍາໄລຄູຫຼວງພະບາງ
ວິທະຍາໄລຄູຫຼວງພະບາງ

ວິທະຍາໄລຄູສະຫວັນນະເຂດ
ວິທະຍາໄລຄູສະຫວັນນະເຂດ
ວິທະຍາໄລຄູສະຫວັນນະເຂດ
ວິທະຍາໄລຄູປາກເຊ
ວິທະຍາໄລຄູປາກເຊ
ວິທະຍາໄລຄູປາກເຊ

ວິທະຍາໄລຄູສາລະວັນ
ວິທະຍາໄລຄູຄງັ ໄຂວິທະຍາໄລຄູດງົ ຄໍາຊ້າງ
້ວິທະຍາໄລຄູຫຼວງນໍາທາ

ວິທະຍາໄລຄູບາ້ ນເກິນ
Tokyo Gakugei University, Japan
Shinshu University, JapanJICA volunteer for Lao PDR
JICA volunteer for Lao PDR
JICA volunteer for Lao PDR
JICA volunteer for Lao PDR
JICA volunteer for Lao PDR
JICA volunteer for Lao PDR
JICA volunteer for Lao PDR