ฉบับภาษาไทยอักษรฮิ รางานะ เกิ ดจากการนาอักษรมังโยชู (อักษรจี นที่ ใช้เขียนแทนเสี ยงในภาษาญี่ปุ่น) มาเขียนแบบหวัดๆโดยย่อให้ง่าย
ขึ้น แต่เดิมผูช้ ายจะใช้อกั ษรคันจิ ส่ วนผูห้ ญิงจะใช้อกั ษรฮิรางานะ ซึ่ ง ในยุคแรกยัง ไม่ ไ ด้ก าหนดเป็ นลัก ษณะตายตัว แต่ ถู กกาหนดเป็ นรู ปแบบที่ใช้กนั ในทุกวันนี้หลังสมัยคามะคุระ
เมื่อตัวอักษรญี่ปุ่นเกิดขึ้น การเขียนถ่ายทอดอารมณ์ความรู ้สึกต่างๆก็ลึกซึ้ งขึ้ น บทกลอน นิ ทาน ตลอดจนวรรณคดี ที่เขี ยนโดยใช้อกั ษรญี่ปุ่นก็เฟื่ องฟูและได้รับความนิ ยมอย่างแพร่ หลายนักประพันธ์หญิงผูเ้ ป็ นตานานหลายคนจึงได้ถือกาเนิดขึ้น หนึ่ง
ในนั้นก็คือ มุราซากิ ชิคิบุ เจ้าของผลงาน “ตานานเกนจิ”ย้ อนรอยชีวติ ชาววัง
สมัยเฮอัน

ทราบหรือไม่ ว่า..นวนิยายเรื่องยาวเรื่องแรกของโลกก็ถือกาเนิดขึน้ ในสมัยนี้ !
ตานานเกนจิ 㻔源氏物語㻕 ผลงานของ มุราซากิ ชิคิบุ นางข้าหลวง
ในราชสานักญี่ปุ่นสมัยเฮออัน ซึ่ งมีชีวิตอยูใ่ นต้นศตวรรษที่ 11 จึงถือ
ได้วา่ เป็ นนวนิยายเรื่ องยาวที่เก่าแก่ที่สุดในโลก
ตานานเกนจิ เป็ นเรื่ องราวชี วิตในราชสานักของขุนนางและเจ้านาย
ชั้นสู ง โดยมีตวั เอกชื่อ ฮิคารุ เกนจิ ในเรื่ องกล่าวถึงความสัมพันธ์ของฮิ
คารุ เกนจิ ก ับหญิ งสาวมากมาย ต่างลัก ษณะกันไป เป็ นเรื่ องราวที่
สะท้อนให้เห็ นการดาเนิ นชี วิต แนวคิด วัฒนธรรม ประเพณี ธรรมเนี ยมปฏิ บตั ิ การเมื อง ของชนชั้นสู งในสมัย เฮอันได้เ ป็ นอย่างดี มีทั้งหมด 54 บทที่ นามาจัดแสดงเป็ นบทคัดลอกจากราชวงศ์ บรรดาขุนนาง และนักบวชต่างๆช่วยกันคัดลอกทั้ง 54 บท โดยมี ฟุยนุ ากะ เป็ นผูร้ วบรวมซึ่ งได้เขียนอธิ บายเพิ่มเติมไว้ดว้ ยทราบหรือไม่ ว่าความสั มพันธ์ ไทย-ญีป่ ุ่ นเริ่มตั้งแต่ สมัยอยุธยา!

ในสมัยของโชกุนโทกุกาวะอิเอยาสุ (ค.ศ.1601) ได้มีการส่ งสารกระชับ
มิตรไปยังแต่ละประเทศในภูมิภาคเอเชียตะออกเฉี ยงใต้ และได้เริ่ มทาการ
ค้าขายทางเรื ออย่างจริ งจังในปี ค.ศ. 1604 ซึ่ งสิ นค้าที่คา้ ขายแลกเปลี่ยนกัน
ได้แก่ เครื่ องเงิน หนังกวาง หนังปลาฉลาม เป็ นต้น เส้นทางเดินเรื อจะไปทาง ไต้หวัน หมู่เกาะฟิ ลิปปิ นส์ คาบสมุทรอินโดจีน ลงไปจนถึงหมู่เกาะ
มะละกา ซึ่ งตามเส้นทางเหล่านั้นก็จะตั้งเมืองสาหรับคนญี่ปุ่นไว้ดว้ ย แต่การค้าขายทางเรื อนั้นได้ถูกประกาศยกเลิกไปในปี ค.ศ. 1635

ยุคก่อนประวัติศาสตร์ และยุค
โบราณ
(8,000 ปี ก่อนคริ สตกาล –ศตวรรษที่ 11)เรือสยาม โครงสร้างของตัวเรื อและผ้าใบ นาต้นแบบมาจากเรื อสาเภาของจีน
มาใช้ ในส่ วนโครงสร้ างหางเรื อ หางเสื อ และใบเรื อตรงหัวเรื อนั้นได้นา
วิทยาการจากเรื อโอเรออนของยุโรปมาประยุกต์ใช้ เป็ นเรื อแบบตะวันตกที่นา
ทั้งศิลปะแบบตะวันตกและตะวันออกมาผสมผสานกัน

ยุคใหม่กลาง(ศตวรรษที่ 16-กลางศตวรรษที่19)สมัยโจมน 8,000 – 300 ปี ก่อนคริ สตกาล
สมัยยะโยะอิ 300 ปี ก่อนคริ สตกาล – ค.ศ.300
สมัยสุสานโบราณ ค.ศ.350-538สมัยนาระ ค.ศ.710-794สมัยเฮอัน ค.ศ.794 – 1185

ยุคกลาง
(ศตวรรษที่ 12-16)

ยุคใหม่-ปัจจุบนั
(กลางศตวรรษที่ 19-ปัจจุบนั )สมัยคามะคุระ ค.ศ. 1185-1333

ก่อตั้งอาณาจักรสุโขทัย (ค.ศ. 1238)

สมัยมุโระมะฉิ ค.ศ. 1336-1573

ก่อตั้งกรุ งศรี อยุธยา (ค.ศ. 1350)

สมัยอะซึ จิโมะโมะยะมะ ค.ศ. 1573-1603

เสี ยกรุ งครั้งที่ ๑ (ค.ศ. 1548)

สมัยเอโดะ ค.ศ. 1603-1868ก่อตั้งกรุ งธนบุรี (ค.ศ. 1767)ก่อตั้งกรุ งรัตนโกสิ นทร์ (ค.ศ. 1782)สมัยเมจิ ค.ศ. 1868-1912รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยูห่ วัรัชกาลที่ ๕สมัยไทโช ค.ศ. 1912-1926รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยูห่ วัรัชกาลที่ ๖สมัยโชวะ ค.ศ. 1926-1989เปลี่ยนแปลงการปกครองเป็ นระบอบประชาธิปไตย(ค.ศ. 1932)สมัยเฮเซ ค.ศ.1989-ปัจจุบนั

千葉大学・国立歴史民俗博物館

短期留学生プロジェクト

International Student Project, Chiba University and National Museum of Japanese History

Since 2009, the Center for International Research and Education at Chiba University and the National Museum of Japanese History have been organizing an
educational program for short-term exchange students of Chiba University. These worksheets were written by the students, based on lectures that madeuse of the Museumʼ s exhibitions. The content of the worksheets reﬂects the studentsʼ understanding of the exhibits and their accomplishments over a
year-long study.

สมัยเฮอัน (Heian) ค.ศ. 794-1185

ทราบหรือไม่ ว่าครั้งหนึ่งพุทธศาสนาเคยรุ่งเรืองบนดินแดนอาทิตย์อุทยั !

ถึงแม้วา่ บรรดาชนชั้นสู งหรื อขุนนางต่างๆจะใช้ชีวิตหรู หรา มีความเป็ นอยู่ที่สุ ขสบาย รื่ นเริ งกับงานเทศกาลตลอดปี และเพลิดเพลินวัฒนธรรมอันงดงามแล้วนั้น ในอีกด้านหนึ่ งความเชื่อทางศาสนาก็ฝังแน่นอยูใ่ นวิถีชีวิต โดยเฉพาะ
ความเชื่อเกี่ยวกับภพนี้ และภพหน้า ที่วา่ มนุษย์เราเมื่อตายไปแล้ว จะขึ้นสวรรค์หรื อตกนรกนั้นก็ข้ ึนอยูก่ บั กรรมในชาติก่อน และยังเชื่อในเรื่ องการเวียนว่ายตายเกิ ด ค าเทศนาเกี่ ย วกับ แดนสุ ข าวดี เ ป็ นที่ แ พร่ ห ลายมาก ม้ว นภาพถ่ า ยถอดเรื่ องราวเกี่ ยวกับนรก ว่าการจะได้ข้ ึ นสวรรค์หรื อต้องกลายเป็ นสังภเวสี ก็สุด
แล้วแต่บาปกรรมที่ ทาในชาติน้ ี เป็ นการสอนให้เชื่ อเรื่ องเวรกรรมและให้ทา
ความดีตามหลักพุทธศาสนาเป็ นยุคที่ต่อเนื่องมาจากยุคนารา สมัยเฮอัน
เริ่ มต้นขึ้นในปลายศตวรรษที่ 8 หลังจากมีก า ร ย้ า ย เ มื อ ง ห ล ว ง จ า ก เ ฮ โ จ เ คี ย ว(Heijoukyou) หรื อเมื องนาระและบริ เวณใกล้เคียงในปั จจุบนั ไปยัง เฮอันเคียว(Heiankyou) หรื อจังหวัดเกียวโตในปั จจุบนั เฮอัน (平安 Heian㻕 แปลว่า ความสงบสันติ ซึ่ งในช่ ว งนี้ นั บ เป็ นยุ ค ทองของประเทศญี่ ปุ่ น ศิ ล ปะและวัฒ นธรรมรวมไปถึ ง พุ ท ธศาสนาเจริ ญรุ่ งเรื องถึงขีดสุ ด มีการพัฒนาปรับปรุ งวัฒนธรรมต่างๆที่ ได้รับอิทธิ พลจากประเทศจีนใน
สมัยราชวงศ์ถงั และลัทธิ เต๋ า จนกลายเป็ นวัฒนธรรมแบบเฉพาะตัวของญี่ปุ่นสื บเนื่ องมาจนถึงปั จจุบนัเรื อนหลักเรื อนตกปลาเรื อนต่อขยาย

ทางเดินมุงหลังคา

Michoudai （御帳）เป็ นเตียงสาหรับจักรพรรดิ หรื อราชวงศ์ ซึ่ งได้รับ
การออกแบบไว้สาหรับป้ องกันความหนาวเย็นในฤดู หนาวและหลบ
เลี่ยงจากสายตาผูอ้ ื่น ในตอนกลางวันจะถูกใช้เป็ นที่ นงั่ ที่มุมทั้งสี่ จะมีเสาอยู่สามต้น ส่ วนของหลังคาด้านบนเป็ นม่านผ้าไหมโปร่ งแสง มีม่านที่หอ้ ยลงมาจากด้านบนอยูร่ อบทั้งสี่ ดา้ น และม่านที่เปิ ดด้านข้างอยู่ด้ว ย ด้า นในมี เ สื่ อ ที่ เ รี ย กว่า จิ ชิ คิ (地敷jishiki) สองผื น ปู ใ นแนวทิ ศเหนื อ-ใต้ เตียงในลักษณะนี้ เกิ ดขึ้นตั้งแต่ช่วงปลายสมัยโคะฟุน(古墳時代) แต่ปรับเปลี่ยนรู ปแบบเป็ นอย่างที่เห็นนี้ ในสมัยเฮอันทราบหรือไม่ ว่าเชื้อพระวงศ์ ในสมัยเฮอันอยู่บ้านแบบไหน?

รู ปแบบสถาปั ตยกรรมที่โดดเด่นในยุคนี้คือ สถาปั ตยกรรมแบบชิน
เด็ง (寝殿造 Shinden-zukuri㻕㻌 ซึ่งเป็ นที่พกั อาศัยสาหรับบรรดาเชื้อ
พระวงศ์ต่างๆ โดยเรื อนหลักซึ่ งเป็ นที่อยูข่ องเจ้าบ้านจะหันหน้าไป
ทางทิศใต้ซ่ ึงเป็ นทิศมงคลตามคติแบบจีน และมีเรื อนต่อขายไปทาง
ทิศตะวันออก ทิ ศตะวันตก และทิศเหนื อ เรื อนทางทิศเหนื อนั้นจะจัด ให้เ ป็ นที่ พกั ของภรรยาหลวงเสมอ ใต้ถุ น เรื อ นมี โ รงรถและ
สะพานที่ ทอดไปยังเรื อนตกปลาซึ่ งสร้ างเหนื อลาธารหรื อสระน้ าโดยทั้ งหมดเชื่ อ มกั บ เรื อนหลั ก ด้ ว ยทางเดิ น ที่ มี ห ลั ง คาคลุ มด้านหน้าเป็ นสวนที่ ประกอบด้วยสระน้ า เกาะ เนิ นเขาจาลอง และสะพานห้องแบบชินเด็งนอกจากจะใช้สาหรับพักอาศัยแล้ว ยังสามารถใช้จดั งานพิธีต่างๆได้ดว้ ย โดยที่พ้ืนไม้กว้างๆจะถูกกั้นเป็ นห้องตามขนาด
การใช้งานด้วยม่านไม้ไผ่ ม่านที่ทาจากผ้าไหม ฉากกั้นห้องแบบต่างๆ หรื อประตูเลื่อนแบบญี่ปุ่น ซึ่งมักจะเน้นความสวยงามเป็ นหลัก ส่ วนบริ เวณเรื อนหลักหรื อชายคาโดยรอบจัดวางเครื่ องเรื อนจาพวกตู ้ หรื อชั้นวางของขนาดสองชั้น เพื่อประโยชน์ใช้สอยและเพื่อการตกแต่ง
ห้องที่จดั แสดงอยูเ่ ป็ นการจาลองพิธีเกมปุคุ(พิธีการก้าวจากการเป็ นเด็กชายไปสู่การเป็ นผูใ้ หญ่) ของเจ้านายชั้นสูงในสมัยเฮอัน
ลองทายกันดูซิวา่ แต่ละชิ้นที่จดั แสดงอยูน่ ้ ีมีไว้ทาอะไรบ้าง?

*หมายเหตุ 1ฟุตญี่ปนยาวประมาณ
ุ่
30.3 ซ.ม.
เตาผิง (19) จะจัดแสดงเฉพาะในฤดูหนาว ฤดูร้อนจะเปลี่ยนเป็ นเครื่ องดนตรี โคโตะแทน

1. ม่านกั้นห้องขนาด 3 ฟุตญี่ปุ่น แบบเคลื่อนย้ายได้
2. ม่านกั้นห้องขนาด 4 ฟุตญี่ปนุ่ แบบเคลื่อนย้ายได้3. ชั้นวางของขนาดสองชั้น ชั้นล่างเป็ นตูแ้ บบสอง
บานพับ
4. กล่องไม้ สาหรับใส่ อุปกรณ์ตดั ผม หรื อเสื้ อผ้า5. อ่างน้ า ที่มีดา้ มจับซ้ายขวา ด้านละสองด้าม
6. โคมไฟ สาหรับใช้ภายในห้อง
7. เสื่ อ หรื อเบาะรองนัง่ ทาจากพืชตระกูลกก
8. ม่านกั้นห้อง ใช้แทนผนังในการกั้นห้อง
9. ที่เท้าแขน หรื อพิงตัวขณะนัง่ พักผ่อน
10. แท่นวางกระจก
11. กล่องแบบจีน สาหรับใส่ หวีหรื อของจุกจิก
12. กล่องสาหรับเก็บหมวกแสดงยศขุนนาง
13. กล่องเก็บเสื้อผ้า ใส่ เครื่ องเครื่ องหอมลงไปด้วย
14. กล่องสาหรับเก็บกระจกเงา
15. ภาชนะโลหะใส่ น้ าสาหรับสระผม (น้ าซาวข้าว)16. อุปกรณ์สาหรับอบผ้าให้หอม17. กระโถนบ้วนน้ าลาย18. ชั้นวางของขนาดสองชั้น แบบไม่มีบานประตู
19. เตาผิงแบบใช้ถ่าน สาหรับใช้ในฤดูหนาว

ชุดกิโมโนในฤดูร้อนรู้ ไหมตัวอะไรเอ่ ย?

เจ้าสัตว์หน้าตาประหลาดตัวสี ทองที่กาลังอ้าปากอยูท่ างขวามือนี้
มีชื่อเรี ยกว่า ชิ ชิ 㻔獅子㻕ส่ วนตัวสี เงินทางซ้ายมือที่ปิดปากอยู่ เรี ยกว่า โคะมะอินุ (狛犬)เชื่ อว่าทั้งสองตัวนี้จะช่วยขับไล่สิ่งชัว่ ร้ ายต่างๆออกไป

เครื่ องแบบเต็มยศของขุนนางฝ่ ายพลเรื อนชายหนุ่ ม ในราชวงศ์ ช้ ัน สู ง จะแต่ ง กายด้ว ยเครื่ องแบบเต็มยศที่ เรี ยกว่า Sokutai (束帯) ในงานที่เป็ นพิธีการ โดยเครื่ องแบบของขุนนางฝ่ ายทหารและฝ่ ายพลเรื อนจะแตกต่ า งกั น ในรายละ เ อี ยด เ ล็ ก น้ อ ย ที่ เ ห็ น ใน ภาพเ ป็ นเครื่ องแบบของฝ่ ายพลเรื อน ในส่ วนของเครื่ องแต่งกายในชี วิตประจาวันทัว่ ไปฝ่ ายชายจะแต่ง
กายด้ ว ยชุ ด ที่ เ รี ยกว่ า Noshi 㻔直衣㻕 และKariginu 㻔狩衣㻕 ซึ่ งรู ปร่ างและวัสดุที่ใช้ตดั เย็บจะแตกต่างกันตามฐานะและอายุของผูส้ วมใส่ส าหรั บ ชุ ด พิ ธี ก ารของฝ่ ายหญิ ง นั้น เป็ นชุ ดกิโมโนที่เรี ยกว่า Junihitoe 㻔十二単㻕เครื่ องแต่งกายชุดลาลองในชี วิตประวัน*หมายเหตุ เสื้ อผ้าจะเปลี่ยนตามฤดูกาล ดังนี้ตั้งแต่ปลายเดือนพฤภาคม เป็ นฤดูร้อน และตั้งแต่ตน้ เดือนตุลาคม เป็ นฤดูหนาวNoshi