Seminar on Action Plan for
Development of Vietnam Supporting
Industry, at VCCI, Hanoi

Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam
Từ Quy hoạch đến Kế hoạch hành động thông quaquan hệ đối tác monozukuri Việt Nam - Nhật Bản

Kenichi Ohno (VDF)
Tháng 9 năm 2008Chủ đềViệt Nam phải tạo ra giá trị nội địa(Hội thảo VDF, tháng 3 năm 2008)Đề xuất quan hệ đối tác chiến lược ViệtNam-Nhật Bản nhằm thúc đẩy công nghiệphỗ trợNội dung kế hoạch hành động – ý tưởng sơbộ của các chuyên gia Nhật Bản1

Seminar on Action Plan for
Development of Vietnam Supporting
Industry, at VCCI, Hanoi

Kỷ nguyên mới của Việt NamMở cửa và tiếp nhận FDI có thể giúp mộtnước đạt đến mức thu nhập trung bình($1000+), nhưng mức thu nhập cao hơn($10.000+) cần có chính sách tốt và khu vựctư nhân năng động.
 Nếu không có hai yếu tố này, nước đó có thểbị sa lầy ở mức thu nhập trung bình vàkhông tiến lên được mức thu nhập cao hơn(“bẫy thu nhập trung bình”).
 Việt Nam cần tạo ra giá trị nội địa thay vìchỉ cung cấp lao động giá rẻ và đất xâydựng.
Tốc độ bắt kịp khác nhauThu nhập thực tế bình quân đầu người tương quan với US(tính theo đồng đôla Geary-Khamis quốc tế 1990)100%Nhật BảnĐài Loan80%

Hàn Quốc
60%

Malaysia
Thái Lan

40%

Indonesia
Philippines

20%Việt Nam
2005

2000

1995

1990

1985

1980

1975

1970

1965

1960

1955

1950

0%

Nguồn: Angus Maddison, Nền kinh tế thế giới: Viễn cảnh thiên niên kỷ, Trung tâm Phát triển OECD,
2001; Ngân hàng TW Trung Hoa; và Thống kê tài chính quốc tế IMF (số liệu cập nhật 1998–2006).

2

Seminar on Action Plan for
Development of Vietnam Supporting
Industry, at VCCI, Hanoi

Bài học từ Thái Lan và Malaysia(Thành công) Công nghiệp hóa và tăngtrưởng ấn tượng nhờ FDI và chính sáchhợp lý.
(Thất bại) Năng lực của khu vực tư nhântrong nước vẫn yếu sau nhiều thập kỷcông nghiệp hóa.
Phụ thuộc vào nước ngoài – quản lý người
nước ngoài không thể trở về nước.
 Không nội lực hóa được giá trị và năng lực.
 Rủi ro do áp lực lương gây ra và FDI chuyểnsang Trung Quốc, Ấn Độ hoặc Việt Nam.
3

Seminar on Action Plan for
Development of Vietnam Supporting
Industry, at VCCI, HanoiThách thức của Việt Nam
AFTA, WTO, FTAs – nguy cơ lượng hàngnhập khẩu lớn từ ASEAN (đặc biệt hàngthương hiệu Nhật) có thể đe dọa cơ sở côngnghiệp của VN.
 Nguy cơ mất đi các cơ sở sản xuất và chỉcòn lại các đại lý bán hàng (“hollowing-out”).
 Mức lương của VN quá cao đối với nước sửdụng nhiều lao động, nhưng công nghệ lạiquá thấp đối với nước sử dụng nhiều tri thức.
 Việt Nam cần một liên minh chiến lược nhằmtăng cường giá trị nội địa trong sản xuất.
Nguồn lực cho tăng trưởng đangthay đổi ở Việt NamThời kỳ Đổi mới đến giữa những năm 1990 – tác độngcủa tự do hóa Giữa những năm 1990 đến nay – tăng trưởng do ngoạilực dẫn dắt với luồng đầu tư, vốn và viện trợ lớn Từ nay về sau - tạo ra giá trị nội địa!


7
6
5
4
3
2
1
0-1-2

ICOR

2006

2005

2004

2003

2002

2001

2000

1999

1998

1997

1996

1995

1994

1993

1992

1991

1990

TFP change (%)

4

Seminar on Action Plan for
Development of Vietnam Supporting
Industry, at VCCI, Hanoi

Công nghiệp chế tạo ++ của Malaysia
Quy hoạch phát triển công nghiệp 3 (1996-2005) củaMalaysia đặt mục tiêu nâng cao và mở rộng chuỗi giátrịNâng cấp từng cụmcông nghiệpGiá trịtạo ra-Sản xuất chính-Công nghiệp hỗ trợ-Dịch vụ hỗ trợ-Nguồn nhân lực-Dịch vụ hậu cần-Nghiên cứu & Triển khai

R&DThiết kếsản
phẩmSản xuất lắp Phân phối MarketingrápChiến lược đề xuất cho năm 2020
Thay đổi cáchhoạch định chínhsách công nghiệpMục tiêu và kếhoạch hành độngcụ thểHọc hỏi sảnxuất tích hợpTạo nên ba trụ cột của sức mạnh công nghiệp- Công nghiệp hỗ trợ- Nguồn nhân lực công nghiệp- Dịch vụ hậu cần hiệu quảSử dụng vốn và
ODA hiệu quảGiải quyết các vấnđề xã hộiQuản lý vĩ môhợp lýCác tiền đề cho công nghiệp hóa

5

Seminar on Action Plan for
Development of Vietnam Supporting
Industry, at VCCI, HanoiQuan hệ hợp tác Nhật Bản vớiViệt Nam (1990-nay)Nhật Bản đã đóng góp nhiều vào quá trình công nghiệp hóa
của VN thông qua thương mại, FDI, ODA và đối thoại chínhsách
ODA Nhật Bản bao trùm nhiều lĩnh vực:Cơ sở hạ tầng (đặc biệt là giao thông và năng lượng)Nguồn nhân lựcCải cách thể chế
Quy hoạch vùng và đô thịXóa bỏ tác động tiêu cực của tăng trưởng
Giảm nghèo

Đối thoại chính sách song phương mang tính hành động:Dự án Ishikawa (1995-2001)
Kế hoạch Miyazawa mới (1999)
Sáng kiến chung Việt Nam - Nhật Bản, giai đoạn 1, 2, 3 (2003 -09)Hướng hợp tác Nhật Bản với ViệtNam trong tương laiViệt Nam không còn là nước đang chuyển
đổi có thu nhập thấp. Hợp tác song phươngcần bình đẳng và mang tính chiến lược hơn.
 Hợp tác cần chuyển dần từ việc xóa bỏ các
tác động tiêu cực và tạo điều kiện cơ bảnsang việc chủ động tạo nguồn lực mới chocạnh tranh.
 Chúng tôi đề xuất đối tác monozukuri ViệtNam - Nhật Bản là bước đi đầu tiên theo hướngđi này.

6

Seminar on Action Plan for
Development of Vietnam Supporting
Industry, at VCCI, Hanoi

Đề xuất quan hệ đối tác
monozukuri Việt Nam - Nhật BảnMục đích - Thực hiện Quy hoạch tổng thể về Côngnghiệp hỗ trợ (phê duyệt tháng 7/07) thông qua kếhoạch hành động cụ thể.
 Phương pháp - Nhật Bản chuyển giao kỹ năng vàcông nghệ monozukuri; Việt Nam tiếp thu với quyếttâm cao.
 Đôi bên cùng có lợi – Hai nước cùng chia sẻ tráchnhiệm và lợi ích như hai đối tác bình đẳng (khôngphải là viện trợ một chiều).
 Khung thời gian - Ngắn hạn (2009), trung hạn(2013) và dài hạn (2020); cần phải nỗ lực vượt bậcđể đạt được những kết quả khả quan ban đầu.
Khái niệm về monozukuri
Sản xuất theo kỹ năng kiểu Nhật

Monozukuri trong tiếng Nhật nghĩa làm “làm ra cái gì đó”.
Mục tiêu cơ bản là theo đuổi chất lượng cao và đáp ứngyêu cầu của khách hàng với niềm tự hào và sự trân trọng.
Nhiều công ty hàng đầu của Nhật Bản được sáng lập bởinhững kỹ sư đầy tinh thần monozukuri.

Sakichi Toyota
1867-1930

Konosuke Matsushita
1894-1989

Soichiro Honda
1906-1991

Akio Morita(Sony’s co-founder)
1921-1999

7

Seminar on Action Plan for
Development of Vietnam Supporting
Industry, at VCCI, Hanoi

Monozukuri - tiếpDuy trì những mối quan hệ lâu dài và tạodựng kỹ năng, kiến lức trong nội bộ doanhnghiệp hoặc giữa các doanh nghiệp với nhau
(nhà lắp ráp – nhà cung cấp).
 Nhu cầu cao về 5S, QCD (chất lượng – chiphí – giao hàng), kaizen (cải tiến), quản lýchất lượng, và nỗ lực cải tiến không ngừng.
Hai loại hình cấu trúc kinh doanh
Giao diện linhphụ kiệnĐiểm mạnhĐiểm yếuYêu cầu về tổchức

Sản xuất modular

Sản xuất tích hợpLinh phụ kiện sản xuất đại trà
và có thể dùng cho mọi loại sảnphẩm
Sản xuất nhanh và linh hoạtMỗi sản phẩm có linh phụ kiệnriêng, đặc biệt trong khâu thiếtkếKhông ngừng nâng cao chấtlượng
Mất nhiều thời gian và sức lựcđể đạt kết quả như ý muốnKhông tạo ra sự khác biệt, quánhiều nhà cung cấp, lợi nhuậnthấp, yếu về nghiên cứu pháttriểnMở, quyết định nhanh, huyđộng nguồn lực từ bên ngoàimột cách linh hoạtQuan hệ lâu dài, xây dựng kỹnăng kiến thức mang tính nộibộ

Kết quảThời gianThời gian8

Seminar on Action Plan for
Development of Vietnam Supporting
Industry, at VCCI, Hanoi

Khả năng trở thành đối tácNhìn từ quan điểm của cấu trúc kinh doanhNhật Bản=ASEAN (tích hợp) vàUSA=Trung Quốc (môđun) có thểtạo thành các cặp đối tác hiệu quảTrungQuốc

Nguồn: biên soạn từ nội dung trìnhbày của GS. Takahiro Fujimoto chođoàn công tác VDF-MOI tháng
6/2005

Có khả năng khôngphải cạnh tranh trựctiếp nếu lựa chọn đượcsản phẩm thích hợpCác nước sản xuấttích hợpNhật BảnCác nước sản xuấtmô đunĐài Loan

Hoa Kỳ
ỳCác nướcphát triểnASEANTiềm năngCác nước đangphát triểnTầm quan trọng của côngnghiệp hỗ trợThúc đẩy công nghiệp hỗ trợ là bước đi quan trọngđầu tiên nhằm thực hiện tầm nhìn đối tác sản xuất.
 Các sản phẩm chế tạo lắp ráp – chi phí linh phụ kiệnlớn (80-90%) vs. chi phí lao động lắp ráp thấp (510%).
 Không có các nhà cung cấp trong nước đáp ứngđược QCD, các nhà lắp ráp không thể cạnh tranh tốt(chi phí vận tải + thời gian sản xuất).
 ASEAN4 đã thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ trong thờigian dài nhưng mới chỉ thành công chút ít trong việchình thành đội ngũ nhà cung cấp nội địa.
9

Seminar on Action Plan for
Development of Vietnam Supporting
Industry, at VCCI, Hanoi

Khái niệm về công nghiệp hỗ trợÔ tôXe máy

Đồ gia dụngĐồ điện tửCác nhà lắp ráp có
yêu cầu về linh phụkiện tương tự nhauPhụ tùng, linh kiện:kim loại, nhựa, cao su, điện, etc.
Công nghiệp hỗ trợDậpMạĐúc
Gia công cơ khí

Rèn
Khuôn mẫuHànXử lý nhiệtCác công đoạn sản xuất cơ bảnThách thức của Nhật BảnNhật Bản có công nghệ cao, nhưng đang đối
mặt với lương cao và dân số già hóa.
 Vấn đề 2007 - Thế hệ sinh ra sau chiếntranh (sinh năm 1947-49) có kỹ năng cao bắtđầu nghỉ hưu từ năm 2007. Thiếu thế hệ trẻtiếp thu kỹ năng của họ.
 Nhật Bản cần một nước đang phát triển trẻlàm đối tác tin cậy trong sản xuất tích hợp.
10

Seminar on Action Plan for
Development of Vietnam Supporting
Industry, at VCCI, HanoiNhững yếu tố bổ sung trong
đối tác monozukuri VN-NBThay đổi nếp tư duy cũũ – Các nhà quản lý và côngnhân Việt Nam cần phải năng động hơn trong việchọc hỏi và hoạt động marketing Cam kết theo tiêu chuẩn quốc tế - chất lượng, antoàn, môi trường, sở hữu trí tuệ Tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu – chuyênmôn hóa các quy trình đòi hỏi kỹ thuật cao và huyđộng đầu vào khác từ bên ngoài Cải cách phương pháp hoạch định chính sách
 Không loại trừ (các bên cùng có lợi) – các nướckhác cũng có thể có lợi từ mối quan hệ nàyÝ tưởng ban đầu cho Kế hoạchhành động công nghiệp hỗ trợDanh mục hành động
 Xây dựng năng lực (cho doanh nghiệp cụthể) Nguồn nhân lực (tổng thể hoặc về thể chế)
 Tài chính Ưu đãi Kết nối FDI-doanh nghiệp trong nước
 Marketing FDI
 Khung chính sách

11Seminar on Action Plan for
Development of Vietnam Supporting
Industry, at VCCI, Hanoi

Về Danh mục hành độngDanh mục này là những ý tưởng ban đầu của cácchuyên gia Nhật. Đây chỉ là điểm khởi đầu để thảoluận.
 Tham khảo thông tin từ những tài liệu sau:−−−−Kế hoạch Viện trợ mới của Nhật Bản dành cho các nướcASEAN (cuối những năm 1980 - đầu những năm 1990)
Kinh nghiệm của ASEAN4 hiện nay (Báo cáo của Mizutani vềThái Lan 1999 và Báo cáo của Urata về Indonesia năm2000)
Quy hoạch Công nghiệp hỗ trợ 2007
Quy hoạch Công nghiệp xe máy 2007

Do không thể đồng thời thực hiện tất cả các giảipháp, do vậy cần lựa chọn và sắp xếp thứ tự ưu tiênmột cách hợp lý.

Nhà cung cấptrong nướcNhà cung cấp FDIChiến lược rõ ràng và chiến dịchquảng bá monozukuri & SI mạnh mẽKhung chínhsáchQuản lýCông nghệHệ thống chuyên
gia đánh giá
doanh nghiệp
Tài chínhƯu đãiKết nốiChiến lượccụm côngnghiệpKết nối, hội chợ,cơ sở dữ liệuMarketing
FDIChính sáchSMEHậu cầnCơ sở hạ tầngNguồn nhân lựcGiáo dục đào tạo kỹ thuậtvà dạy nghề (TVET)
Ghi chú: Các biện pháp được phân nhóm theo tác động chủ yếu, có thể có lợi cho cả nhà cung cấptrong nước và FDI.

12Seminar on Action Plan for
Development of Vietnam Supporting
Industry, at VCCI, Hanoi

Hành động 1 – Xây dựng nănglực (cho doanh nghiệp cụ thể)(Có lợi chủ yếu cho doanh nghiệp Việt Nam) Điều tra năng lực cụ thể cần có của các nhàcung cấp trong nước trong 3-5 năm tới (đangtiến hành).
 Đào tạo shindanshi (chuyên gia đánh giádoanh nghiệp) và xây dựng hệ thốngshindanshi.

Huy động trên quy mô lớn kỹ sư Nhật Bản(đang làm việc hoặc đã nghỉ hưu)
 Thúc đẩy chuyển giao công nghệ từ NhậtBản sang Việt Nam.
Hành động 2 - Nguồn nhân lực(tổng thể hoặc về thể chế)(Có lợi cho cả doanh nghiệp Việt Nam và FDI)
 Rà soát và cải tiến các chương trình tại cáctrường đào tạo kỹ sư cũng như các trungtâm đào tạo.
 Lựa chọn một vài cơ sở đào tạo nhằm xúctiến mạnh mẽ công nghiệp hỗ trợ.
 Xây dựng cơ chế phối hợp giữa doanhnghiệp FDI với các trường đại học/trung tâm
đào tạo.
 Kết hợp với các chương trình kết nối FDI vớidoanh nghiệp trong nước.

13

Seminar on Action Plan for
Development of Vietnam Supporting
Industry, at VCCI, Hanoi

Hành động 3 – Tài chính(Có lợi chủ yếu cho doanh nghiệp Việt Nam) Biện pháp hỗ trợ các doanh nghiệp CNHTcần được bổ sung vào các chương trình tài
chính SME hiện có.
 Nâng cao năng lực ngân hàng trong việcđánh giá và cấp vốn vay cho các doanhnghiệp CNHT.
 Phát triển quỹ bảo lãnh tín dụng, vốn vay
chính sách trợ cấp, thế chấp phi tài sản,v.v…

Hành động 4 – Ưu đãi(Có lợi cho cả doanh nghiệp Việt Nam và FDI)
 Định nghĩa thích hợp về “công nghiệp hỗtrợ” Miễn thuế, giảm thuế nhập khẩu đối vớimáy móc thiết bị, trợ cấp đào tạo, bãi bỏgiấy phép làm việc cho kỹ sư nước ngoài,v.v…
 Ưu đãi phải có đủ sức cạnh tranh với cácnước láng giềng (không quá nhiều, khôngquá ít) Tích cực quảng bá về ưu đãi để thu hút các
nhà cung cấp FDI14

Seminar on Action Plan for
Development of Vietnam Supporting
Industry, at VCCI, Hanoi

Hành động 5 - Kết nối FDI vớidoanh nghiệp trong nước(Kết nối doanh nghiệp FDI với doanh nghiệpViệt Nam) Lập danh mục các nhà cung cấp tiềm năng,dần dần nâng cấp thành cơ sở dữ liệu đầyđủ
 Xây dựng chương trình kết nối sau khi nghiêncứu kinh nghiệm quốc tế (BUILD và NSDP
của Thái Lan, VDF và ILP của Malaysia, v.v…)
 Trao giải thưởng và quảng bá về các nhàcung cấp Việt Nam thành đạt Mở rộng các hoạt động kết nối (triển lãm,hội chợ ngược, tổ chức các đoàn doanhnghiệp, v.v…

Hành động 6 – Marketing FDI(Thu hút các nhà cung cấp FDI)
 Xác định vai trò của các nhà cung cấp ViệtNam và FDI trong từng lĩnh vực Dự thảo chiến lược cụm công nghiệp Xây dựng khu công nghiệp dành cho côngnghiệp hỗ trợ với các lô nhỏ, các nhà máycho thuê, và hỗ trợ thủ tục hành chính Cải thiện cơ sở hạ tầng và dịch vụ hậu cầnnhằm tăng cường các cụm công nghiệp15

Seminar on Action Plan for
Development of Vietnam Supporting
Industry, at VCCI, Hanoi

Hành động 7 – Khung chính sách
(Có lợi cho cả doanh nghiệp FDI và Việt Nam)
 Chiến dịch quốc gia nhằm nâng cao nhậnthức và uy thế của các ngành sản xuất sửdụng kỹ năng cao Cải thiện sự phối hợp giữa các bộ, quan hệđối tác giữa khu vực tư nhân và công cộng,giữa ngành công nghiệp với các trường đạihọc Dự thảo Luật cơ bản về SMEs và Luật Xúctiến SMEs
 Thành lập cơ quan mới chuyên trách về SMEvà SI trong tương laiHẾTTrường Cao đẳng Công nghiệp HàNội, đã được nâng cấp thành Đạihọc Công nghiệp Hà Nội16