10. Зөгийн аж ахуйн бизнес
менежментЗӨГИЙН АЖ АХУЙН НЭГДСЭН ГАРЫН АВЛАГА

10-1. Таны зөгийн аж ахуй эрхэлж буй зорилго юу вэ? ............................ 185
10-2. Менежментийн нөөц гэж юу вэ? ........................................................ 185
10-2-1. Танд ямар нөөц байгаа вэ? ........................................................ 186
10-2-2. Өөрт байгаа нөөцийг нэгтгэж харъя! ....................................... 186
10-3. Зөгийн бүлийг байршуулах тохиромжтой орчин гэж юу вэ? ......... 188
10-4. Зардлаа тодорхой мэдэх үү? ............................................................... 189
10-5. Ирэх улирлын борлуулалтын төлөвлөгөө байгаа юу? ..................... 191

184

ЗӨГИЙН АЖ АХУЙН НЭГДСЭН ГАРЫН АВЛАГА

10-1. Таны зөгийн аж ахуй эрхэлж буй зорилго юу вэ?
Зөгийн бал бэлтгэн борлуулж ашиг олох зорилготой юу?
Хэрэв тийм бол энэ удаад зөгийн аж ахуйг хэрхэн үр ашигтайгаар эрхлэх
тухай сэдэвт анхаарлаа хандуулна уу.
Та бүхэн зөгийн аж ахуй эрхлэхийн тулд эхлээд анхны хөрөнгө оруулалт
хийх буюу тодорхой хэмжээний хөрөнгө санхүү зарцуулж зөгийн бүл, багажхэрэгсэл зэрэг зүйлсийг худалдан авсан гэж бодож байна. Ингээд тодорхой
хугацааны туршид үйл ажиллагаа явуулж, энэ хугацаанд урсгал зардал гарчбайдаг. Үүний дараа зөгийн бал борлуулж олсон орлогоосоо мэдээж хоолхүнс, хувцас, шатахуун зэргийг худалдан авч ахуйн хэрэгцээндээ зарцуулах
шаардлага үүсдэг. Гэвч анхны хөрөнгө оруулалт болон урсгал зардлаа
нөхөх зайлшгүй шаардлагатай юм. Зөвхөн тухайн жил төдийгүй жил бүр лорлоготой, ашигтай байх нь таны зорилго билээ.
Иймээс ямар нэгэн үйл ажиллагаа эрхлэх, түүнийг байнгын тогтвортойорлоготой, ашигтай байлгахад чиглэсэн цогц үйл ажиллагааг “бизнесменежмент” гэж нэрлэдэг. Таны хэрэгжүүлж буй цогц үйл ажиллагааны үрдүнд бизнесийн тогтмол орлого, ашиг бий болохын төлөө хичээцгээе.
Үүний тулд танай үйл ажиллагаа танд болон таны үйлчлүүлэгчдэд чбас “өгөөжтэй” байх ёстой. Таны нийлүүлэх бараа бүтээгдэхүүн болон
үйлчилгээ нь үйлчлүүлэгчдэд ямар нэгэн “үнэ цэнэ” авчирснаар үйлчүүлэгч
бараа бүтээгдэхүүн,үйлчилгээг худалдаж аван борлуулалт хийгдэж, тухайнборлуулалтын орлого нь зардлаасаа давж гарвал танд ашиг болж ирдэг.
Тухайн орлогоо нэмэгдүүлэхийн тулд ирээдүйд үнэ цэнийг тогтвортой
байлгах (тогтвортой байдал), харьцангуй бага зардлаар их хэмжээний
борлуулалт (бүтээмж) хийх нь маш чухал юм.

10-2. Менежментийн нөөц гэж юу вэ?
Менежментийн нөөцөд хүн, эд зүйлс, хөрөнгө мөнгө, мэдээлэл багтана.

185

ЗӨГИЙН АЖ АХУЙН НЭГДСЭН ГАРЫН АВЛАГА

10-2-1. Танд ямар нөөц байгаа вэ?
Юу ч байхгүй мэт санагдаж байвч гэр бүлийн гишүүд, үйл ажиллагаа
эрхлэхэд ашиглаж болох багаж хэрэгслүүд нь танд буй нөөц боломжийн нэгхэсэг юм. Өнөөг хүртэл эзэмшсэн ажлын туршлага, бусдаас мөнгө зээлэх
боломж зэрэг нь бас нөөцийн нэг хэлбэр байдаг.
Өөрт байгаа нөөцөө ашиглаж зардлаа аль болох багасгаж стандартыгчандлан мөрдсөн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэснээр хэрэглэгчид ижил төрлийнбүтээгдэхүүн дундаас зөвхөн таны “бүтээгдэхүүн”-ийг л сонгож авдаг байх ньчухал юм.
Та бол зөгийчин хүн учраас зөгийн аж ахуйг өөрийн бизнес болгон эрхэлж,зөгийн аж ахуйгаас орлого олж байгаа.
Зөгийн аж ахуйд зөгийн бүл, үүр хайрцаг, шаардлагатай багаж хэрэгслээс
гадна өвөлжилтөнд бэлтгэх, зөгийн өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх үйлажиллагаа гэх мэтчилэн зөгийн маллагааны технологи мөн хүнсний стандарт
болон эрүүл ахуйн шаардлага хангаж ажиллахтай холбоотой мэдлэг
шаардлагатай болно. Зөгийн аж ахуйд байгаль орчин болоод нийгмийн хүчин
зүйл хэрхэн нөлөөлөх зэргийг мэдэж байх зайлшгүй шаардлагатай

10-2-2. Өөрт байгаа нөөцийг нэгтгэж харъя!
Зөгийн аж ахуй эрхлэхэд олон төрлийн багаж хэрэгсэл, зарим тоног
төхөөрөмж шаардагдана.
Ихэнх зөгийн аж ахуй зөгийн маллагаа, бал хураалт, бүтээгдэхүүн бэлтгэх,борлуулах хүртэлх бүхий л үйл явцыг цогцоор нь хэрэгжүүлдэг. Тэрхүү үйлявц бүрт шаардлагатай эд зүйлс гэж бий.
Танд одоо хир зэрэг нөөц байна вэ?
Гол шаардлагатай эд зүйлс, зардал:186ЗӨГИЙН АЖ АХУЙН НЭГДСЭН ГАРЫН АВЛАГАҮйл явцЗөгийнбүлдарчилгаа,маллагаахийхШаардлагатай эдзүйлс, зардалЗөгийн бүлНөөц үүр хайрцагДавхарлагааны корпусЖаазСэмжИдүүрХашлага самбарЭх зөгий тусгаарлагчторДэрЦаваг даавууУслуур
Сахар (тэжээл)Уурагт тэжээлХачгийн эмБусад эм бэлдмэлӨвөлжөө, өвөлжилтөд
хэрэгтэй эд зүйлсХовхчуур, зөгийн шүүрҮйл явцЗөгийн балхураахБүтээгдэхүүнбэлтгэхБорлуулалтхийхБусад үйлажиллагаа

Шаардлагатай эд зүйлс,ЗардалБал ялгуурХадгалах савШүүлтүүрХутгаСахар хэмжигчШинжилгээний төлбөр
Зөгийн балаа савлах савШошго
Амталгаа хийхэд
ашиглах зүйлсЭрүүл ахуйн хувцас
Борлуулалт сайжруулахзүйлс
Сурталчилгааны хуудас
Үзэсгэлэнд оролцохмэдээлэл, зардалТээврийн зардалАжиллах хүчАжилчдын хоол хүнсХарилцаа холбооны
зардал
Дулаан, цахилгаанызардалГар утас
Нүүдэл хийх (машинг.м)Шатахуун
Түрээсийн төлбөр(газар г.м)БээлийТорон малгай
Зөгийчний хувцасБүртгэлийн дэвтэрМал эмнэлгийнүйлчилгээний төлбөр187

ЗӨГИЙН АЖ АХУЙН НЭГДСЭН ГАРЫН АВЛАГА

Зөгийн маллагааны дараагийн улиралд шаардлагатай эд зүйлсийн тоохэмжээ болон одоо бэлэн байгаа тоо хэмжээ хоорондын зөрүү нь дутагдаж
байгаа хэсэг юм. Дутуу зүйлсийг гүйцээж бэлтгэх шаардлагатай.
Төлөвлөгдсөн үйл ажиллагаа, худалдан авалт хийхэд шаардагдах
зардлыг тооцоолж шаардлагатай бол дараагийн улирлын зөгийн маллагааны
төлөвлөгөөг эргэж засварлах ёстой.
Мөн бусад гадны хүчин зүйлүүдийг тооцох шаардлагатай.

10-3. Зөгийн бүлийг байршуулах тохиромжтой орчин гэж 		юу вэ?

188ЗӨГИЙН АЖ АХУЙН НЭГДСЭН ГАРЫН АВЛАГА10-4. Зардлаа тодорхой мэдэх үү?
Зөгийн аж ахуй эрхлэх явцад байнгын зардал нэлээдгүй гарна. Эд зүйлс
худалдаж авахын зэрэгцээ цалин хөлс, шатахуун зэрэг хөрөнгө болж үлдэхгүй
урсгал зардал гардаг. Эдгээр зардал нь улирлаас хамааран мөнгөн дүнгийн
хувьд харилцан адилгүй байдаг билээ.
Зөгийн аж ахуйн менежментийг хөтлөхийн тулд зардал болон
борлуулалтын орлогын тэнцвэрийг сайтар тооцох хэрэгтэй. Хэрэв таныборлуулалтын орлогооос зарцуулсан мөнгөн дүн удаан хугацаанд их байгаабол бизнесийн зорилгоор зөгийн аж ахуй эрхлэх нь утгагүй юм.
Зөгийн аж ахуйгаас орж буй орлого нь зөгийн бал, цэцгийн тоос, жилий,лав гэх мэт тодорхой хэдэн эх үүсвэрээс бүрдэх боловч зардлын их багын
хэмжээ нь цаг хугацааны хувьд өөр өөр байдаг тул тухай бүр бүртгэл хөтлөххэрэгтэй. Тухайлбал зөгийн маллагаанд хэдэн төгрөг зарцуулснаа тодорхой
мэдэхгүй байдалд хүрдэг. Харьцангуй бага хэмжээний 100 төг, эсвэл 500 төгбайсан ч тэр нь 10 дахин, 20 дахин давтагдах тохиолдолд нийлбэрээрээ мөнгөндүн нь их гарах болно.
Мөн зардлууд аль цаг үед гарч байгаа нь бас чухал юм. Жилийн нийтзардлыг урьдчилан бэлтгэх шаардлагагүй, тухай тухайн үед худалдан авалт
хийх мөнгийг л бэлдсэн байх шаардлагатай.
Иймээс зайлшгүй шаардлагатай зардлыг орхигдуулахгүйн тулд агуулга тусбүрээр төлөвлөж тооцооны хүснэгтэнд тэмдэглэцгээе.
Гэвч шаардлагагүй буюу үр ашиггүй зардал гаргахаас болгоомжлох ньчухал юм.
Тухайлбал шаардлагатай эсэхийг сайн судлаагүй зүйлсийг яаран худалдан
авахгүй байх хэрэгтэй.

189

ЗӨГИЙН АЖ АХУЙН НЭГДСЭН ГАРЫН АВЛАГА190

ЗӨГИЙН АЖ АХУЙН НЭГДСЭН ГАРЫН АВЛАГА10-5. Ирэх улирлын борлуулалтын төлөвлөгөө байгаа юу?
Та ирэх улиралд зөгийн аж ахуйгаас хэдэн төгрөгийн орлого олох вэ?
Зардлаа хасаад ашиг нь хэд байх вэ? Үүний тулд ямар хэмжээнийборлуулалт хийхийг зорьж байна вэ?
Тодруулбал ашгийн хэмжээ (цэвэр ашиг) хэд байхын тулд борлуулалтынхэмжээ хэд байх шаардлагатайг төсөөлж үзье.
Зорилтот тоо, хэмжээгээ тогтоогоод түүнийг биелүүлэхэд ямарүйл ажиллагаа хэрэгжүүлэх шаардлагатай вэ? Тухайлбал борлуулах
бүтээгдэхүүний төрөл, үнэ өртөг, хэмжээ, мөн зөгийн маллагааны аргадөөрчлөлт хийх тухай бодоцгооё!
ТөлөвлөгөөАшиг (цэвэр ашиг):Жилийн нийт зардал:Борлуулалтын орлого:төгтөг
төгБорлуулалтын орлогыг нэмэгдүүлэх бүтээгдэхүүний борлуулалт:Жишээлбэл: Hэг төрлийн байгалийн балт ургамлын бал (А төрөл),байгалийн олон цэцгийн бал (B төрөл), таримал ургамлын холимог бал (Стөрөл), нэг төрлийн таримал ургамлын бал (D төрөл) гэж хувааж болно.
Борлуулалтаа дээшлүүлэхийн тулд 1) ямар төрлийн бүтээгдэхүүн (зөгийнбал)-ийг 2) хэдэн төгрөгөөр 3) ямар хэмжээгээр борлуулахыг хүсч байна вэ,үүний тулд 4) хэзээ, аль бэлчээрийг ашиглах 5) зөгийн бүл тутмаас хэдэн кгзөгийн бал хураахыг зорих вэ, 6) хэдэн бүл зөгий шаардлагатай зэргийг нийтэднь төлөвлөж тооцох боломжтой.
Ирэх улирлын зөгийн маллагааны төлөвлөгөө.
Борлуулалт болон төлбөрийн төлөвлөгөөг нэг хуудаст нэгтгэж харцгаая.
Сар бүрийн орлого зарлагын төлөвлөгөөг нэгтгэж харснаар хэзээ хүртэл
ямар хэмжээгээр, юуг бэлтгэх шаардлагатайг төлөвлөж болно.

191

ЗӨГИЙН АЖ АХУЙН НЭГДСЭН ГАРЫН АВЛАГА192