3. Зөгийн бүлд үзлэг хийхерөнхий технологи

ЗӨГИЙН АЖ АХУЙН НЭГДСЭН ГАРЫН АВЛАГА

3-1. Утуур ашиглах ........................................................................................ 69
3-2. Зөгийн бүлд үзлэг хийх ерөнхий арга, дараалал ................................. 69
3-3. Зөгийн эрүүл мэнд, эрүүл ахуй, зөгийн балны гарал үүслийн
бүртгэл хөтлөх ............................................................................................... 70

68

ЗӨГИЙН АЖ АХУЙН НЭГДСЭН ГАРЫН АВЛАГА

3-1. Утуур ашиглах
Утаа мэдэрсэн зөгий нь түймэр гарлаа гэж ойлгон тэжээлээ биедээнөөцөлж эхлэх ба хоол тэжээл идсэнээр тайван дөлгөөн болдог. Энэ араншингнь ашиглан зөгийн бүлд үзлэг хийх үедээ утаж байх нь зөгийг номхон дөлгөөн
байлгаж эрсдэлд оруулахгүй, мөн зөгийчин ажил хийхэд хялбар болдог. Утуурхэрэглэхгүйгээр зөгийд үзлэг хийж хэрхэвч БОЛОХГҮЙ.
• Утууранд байгалийн гаралтай зүйлийг шатааж хэрэглэх шаардлагатай.
Монгол орны нөхцөлд аргал, хомоол хамгийн тохиромжтой юм.
• Утуураа асаасны дараа утааг зөгийчин гар руугаа үлээлгэж хэт халуунагаар, цог гарч буй эсэхийг шалгаж зөгийн бие, далавч шатахаассэргийлээрэй.
• Утуурыг хэсэг хугацаанд ашиглахгүй болох үедээ
хошууг нь бөглөж тавих нь түлшийг хэмнэх,хажуу талаараа унаж орчиндоо галын аюулүүсгэхээс сэргийлэх сайн талтай.
• Утуурын хошууны дотор талыг ойрхон цэвэрлэж
байвал утаа сайн гарч, доторх түлш унтрахгүй
удаан шатдаг.

3-2. Зөгийн бүлд үзлэг хийх ерөнхий арга, дараалал1. Үзлэг хийх гэж буй хүн торон малгай, цамц, өмд, бээлий, түрийтэй
гутал зэрэг зөгийчний хувцас өмссөн байна. Зөгий хар бараан өнгөнд
дургүйцэж дайрах хандлагатай байдаг тул зөгийн суурьт ажиллах
үедээ үсээ бүрэн далдалж цайвар өнгийн хувцас өмсөнө. Үнэртэй ус,спиртлэг зүйл хэрэглэсэн үедээ зөгийн бүлд ойртвол зөгий дайрдаг тулболгоомжлох хэрэгтэй.
2. Зөгийн үүр хайцагны тагийг нээхийн өмнө үүрний эргэн тойрон,нисгэвч хэсгийг хөнгөн утна.
3. Зөгийн нислэгт саад болохгүйгээр хайрцагны хажуу талд гарч тагийг
нээж дэр, цаваг даавууг утангаа аажуухан авах шаардлагатай.
4. Үзлэг хийж байхдаа огцом ширүүн хөдөлгөөн хийхгүй ба зөгий
бужигнах маягтай бол зөөлнөөр утна.
5. Захын жаазыг авч үзсэний дараа зөөврийн хайрцагт хийж дараагийнжаазыг хайрцагны хана руу шахаж тавина. Жаазыг өргөж авах буцааж,хийхдээ зөгий бяцрахаас болгоомжлох хэрэгтэй. Зөгий дарагдаж
бяцрахад түгшүүрийн феромон (alarm pheromone) ялгарснаас бусад
зөгий үймэлдэж эхэлдэг.
6. Нялх өндөгтэй жаазыг голд нь, түүний гадна талд хаалтгүй үрвэлдэйтэй
жааз, тэгээд хаалттай үрвэлдэйтэй жааз, цэцгийн тоосормогтой жааз,балтай жааз гэсэн дарааллаар байрлуулна.
7. Жаазыг шууд газар тавилгүйгээр тохуур болон зөөврийн хайрцагт хийж байх.
8. Үзлэгээр дараах зүйлүүдийг ажиглаж арга хэмжээ авах шаардлагатай:69

ЗӨГИЙН АЖ АХУЙН НЭГДСЭН ГАРЫН АВЛАГА••••Тэжээлийн хүрэлцээ (бал, тоостой жааз хангалттай байгаа эсэх)Эх зөгийг ажиглах (байгаа эсэх, хөдөлгөөн, будагны өнгө г.м.)Өндөг, үрвэлдэй хангалттай байгаа эсэхӨндөглүүлэх ташаалавч нэмэх зорилгоор балтай ташаалавч эвдэхэсэх
• Шинээр өндөглүүлэх, бал хураалгах жааз нэмэх, эсвэл хасах эсэх• Өлгийвч барьсан эсэх• Зөгийн үүр хайрцганд цэвэрлэгээ хийх, солих шаардлагатай эсэх• Хачиг болон бусад өвчний шинж тэмдэг байгаа эсэх• Эцэст нь жаазнуудын байрлал, хоорондын зайг тохируулж тавина.
9. Зөгийн бүлийн үзлэгийг дуусгаад дээрх мэдээлэл, авсан арга хэмжээ,мөн дараагийн үзлэгээр анхаарах шаардлагатай зүйлсийг бүртгэлийн
дэвтэрт бүртгэж байна.

3-3. Зөгийн эрүүл мэнд, эрүүл ахуи, зөгийн балны гарал 		үүслийн бүртгэл хөтлөх
А. Зөгийн аж ахуй эрлэгч
Зөгийн бал үйлдвэрлэлийн хэмжээ нэмэгдэхийн
хэрээр хэрэглэгч буюу үйлчлүүлэгчийн зүгээс гарал
үүсэл нь тодорхой, эрүүл аюулгүй бүтээгдэхүүнийг
сонгон хэрэглэх, мөн нөгөө талаас зөгийн аж ахуйэрхлэгч нь өрсөлдөөнтэй зах зээлд амжилттай оршин
тогтнохын тулд хэрэглэгчдэд итгэл төрүүлэхүйц
чанартай (стандартад нийцсэн) бүтээгдэхүүнийгзах зээл (дотоод, гадаад)-д нийлүүлж байгаа эсэхээ
баталгаажуулах шаардлага улам бүр өссөөр байна.
Энэхүү баталгаажуулалтыг зөгийн балны мөшгихсистем бий болгодог. Зөгийн аж ахуй эрхлэгч нь“ЗӨГИЙН ЭРҮҮЛ МЭНД, АРИУН ЦЭВЭР, ЭРҮҮЛАХУЙН БҮРТГЭЛ”-ийг үнэн зөв, тогтмол хөтөлж гэрээт малын эмчид
хянуулснаар системийг мэдээллээр хангах буюу системийн оролцогч талболно.
Бүртгэлийн ерөнхий агуулга:1. Зөгийн суурийн хяналт – Бал хураалтын хяналт2. Зөгийн бүлийн хяналт3. Бүтээгдэхүүний хяналт4. Багаж хэрэгслийн эрүүл ахуйн хяналт
Бүртгэлийг тогтмол, чанартай хөтлөх нь дараах ач холбогдолтой. Үүнд:• Бүтээгдэхүүнийхээ эрүүл, аюулгүй байдлыг илтгэх суурь материал бийболно.
• Бүртгэгдсэн мэдээлэлд үндэслэн цаашдын үйл ажиллагаагаа оновчтой
төлөвлөх нөхцөл бүрдэнэ.
• Өмнө гаргасан алдааг давтахгүй байх боломж бүрдэнэ.

70

ЗӨГИЙН АЖ АХУЙН НЭГДСЭН ГАРЫН АВЛАГА•Эрсдэл үүссэн үед учир шалтгааныг зөв тодорхойлох боломж
нэмэгдэнэ.
• Төрийн болон хамтрагч талуудын дэмжлэгийг авахад сайн нөлөө
үзүүлнэ.
“Зөгийн эрүүл мэнд, ариун цэвэр, эрүүл ахуйн бүртгэлийн дэвтэр”-ийнзагварыг Хавсралт 1-ээс харна уу.
Б. Малын эмч (Мал эмнэлгийн үйлчилгээний нэгж)Малын эмч нь Зөгийн аж ахуйд Мал эмнэлгийнүйлчилгээ, эрүүл ахуйн шаардлагыг мөрдөх нийтлэг
зааварт заасны дагуу зөгийн аж ахуй эрхлэгчийн
хөтөлж буй “Зөгийн эрүүл мэнд, ариун цэвэр,эрүүл ахуйн бүртгэл”-ийн мэдээллийг хянаж,баталгаажуулах (бүртгэлийн дэвтэрт гарын үсэг зурах)үүрэг хүлээдэг. Тус бүртгэл дэх мэдээллүүдийн үрдүнг “ЗӨГИЙН ЭРҮҮЛ МЭНД, АРИУН ЦЭВЭР,ЭРҮҮЛАХУЙНБҮРТГЭЛИЙНХЯНАЛТЫНДЭВТЭР”-т зөгийн аж ахуй тус бүрээр бүртгэх баүүнийг Мал эмнэлгийн тасгийн дарга, улсын байцаагчхянаж баталгаажуулдаг. Ийнхүү тухайн зөгийнаж ахуйн мэдээллийн дүн, эрүүл мэндийн тандах үзлэгийн дүнд үндэслэн
зөгийн бүл болон зөгийн баланд Мал эмнэлгийн гэрчилгээ (гарал үүслийнгэрчилгээ) олгоно. Эцэст нь Мал эмнэлгийн гэрчилгээ тус бүрийн мэдээллийгМал эмнэлгийн нэгдсэн мэдээллийн санд илгээнэ. Энд бүртгэгдсэн мэдээлэл
ЗБМС-д ашиглагдах болно.
“Зөгийн эрүүл мэнд, ариун цэвэр, эрүүл ахуйн бүртгэлийн хяналтындэвтэр”-ийн загварыг Хавсралт 2-оос харна уу.

71