ЕРӨНХИЙ АГУУЛГА
Гүйцэтгэх захирлын мэндчилгээ

4Удирдлагын баг, бүтэц зохион байгуулалт

5Тогтвортой хөгжилд хамтдаа

8Компанийн засаглал

10Дотоод аудит, хяналт

11Монгол Улсын эдийн засаг

12Банкны сектор

14

2022 оны онцлох үйл явдал

15Санхүүгийн хураангуй тайлан

17Хүний нөөцийн удирдлага

19Нийгмийн хариуцлага

22БИЗНЕСИЙН ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА
Байгууллагын зах зээл26Жижиг дунд бизнесийн зах зээл30Иргэдийн зах зээл32Гадаад харилцаа, Олон улсын банк38Харилцагчийн үйлчилгээ

42Хөрөнгө зохицуулалтын удирдлага

43Эрсдэлийн удирдлага

45Мэдээллийн технологи

47ХАРААТ БУС АУДИТОРЫН ТАЙЛАН

49

Жилийн тайлан 2022ГҮЙЦЭТГЭХ ЗАХИРЛЫН
МЭНДЧИЛГЭЭ
Худалдаа, хөгжлийн банк нь хөгжиж буй Монголын дэвшил
бүхний манлайлагч банк болох алсын хараатай ажилладаг,Монгол Улсын Шилдэг байгууллагын банк билээ. Бид Монгол
Улсын ууган, тэргүүлэгч банкны хувьд хөгжлийн түүчээ
болсон үндэсний томоохон аж ахуй нэгжүүдийн бизнесийнүйл ажиллагааг санхүүжүүлж, тэдгээрийг дэлхийн захзээлтэй холбох гүүр нь болж, 30 гаруй жил хамтдаа хөгжин
манлайлж Байгууллагын банкны зах зээлд тэргүүлэх байрсуурийг эзэлсээр ирсэн.
Тухайлбал, Бид байгууллагад зориулсан хамгийн олонбуюу 50 бүтээгдэхүүнийг зах зээлд нэвтрүүлж, 3,000 гаруй
томоохон байгууллагатай хамтран ажиллаж байна. 2022 оныбайдлаар байгууллагад олгосон нийт зээлийн хэмжээгээрээзах зээлийн дийлэнх буюу 43 хувийг бүрдүүлж байна. МөнМонгол Улсын Засгийн газар Монголын Үндэсний ХудалдааАж Үйлдвэрийн Танхимын шалгаруулдаг Монгол Улсын үеүеийн ТОП 100 ААН-н 94 нь манайхтай олон жилийн хамтын
ажиллагаатай, үнэнч харилцагч байгууллагууд байдаг. Бидбайгууллагын харилцагчдадаа худалдааны санхүүжилтийн
хүрээнд олгосон аккредитив баталгааны дүн 2018-2022 оныхооронд жил бүр дунджаар 14 хувиар өсөж, 2022 онд 1.1 ихнаяд төгрөгт хүрсэн үзүүлэлттэй байна.
2022 оны байдлаар олон улсад нэр хүндтэй 38 банк,санхүүгийн байгууллагаас татан төвлөрүүлсэн эх үүсвэрийн
нийт үлдэгдэл 271 сая ам.доллар байна. Түүнчлэн бид 2020оноос эхлэн уур амьсгалын өөрчлөлт, ногоон хөгжлийн
чиглэлээрх олон улсын хамгийн том сан болох Уурамьсгалын ногоон сан (УАНС)-гийн үндэсний “Итгэмжлэгдсэн
байгууллага” болж, УАНС болон тогтвортой санхүүжилтийн
чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж буй олон улсын банк,санхүүгийн байгууллагуудаас төсөл, хөтөлбөр тус бүрдээ
250 сая ам.доллар хүртэлх хамтын санхүүжилтийг татан
хэрэгжүүлэхээр зорьж байна.

Худалдаа, хөгжлийн банк нь Монгол Улсын эдийн засгийнгол тулгуур болсон жижиг, дунд бизнесийг тууштай
дэмжиж, санхүүгийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, санхүүгийн
боловсрол олгох, тулгамдаж бүхий л асуудалд өөрсдийн
нөөцөөр дамжуулан зөвлөх, дэмжих, бойжуулах замаар
байгууллагын сегментийн харилцагч болох хүртэл хамтран
ажиллах бодлоготойгоор үйл ажиллагаа явуулж байна.
Тухайлбал, банктай урт удаан хугацаанд хамтран ажиллаж
буй 494 жижиг, дунд бизнесийн байгууллага нь том аж ахуйн
нэгж болтлоо өсөн дэвшиж, 2022 онд Байгууллагын банкны
харилцагч болж, Монгол Улсын томоохон аж ахуйн нэгжийн
тоог нэмэгдүүлсэн байна.
Мөн иргэдийн зах зээлд хүчтэй тэлэлт хийх стратегийн
шийдвэр гаргаснаас хойш тасралтгүй шинийг санаачилж,шинэлэг бүтээгдэхүүн үйлчилгээг нэвтрүүлж, зах зээлд
шинэ өнгө төрхийг тодорхойлж байна. Бид дэлхийн алдарт
зураач Ромеро Бритто-той хамтран түүний уран бүтээлийг
албан ёсны эрхтэйгээр картын загварт буулгаж, Монгол
Улсын банкны салбарт шинэ дүр төрх бүхий “БРИТТО”брэндийг төрөл бүрийн урамшуулалт хөтөлбөрүүдийн
хамтаар таниулсан. Үр дүнд нь 2022 онд виза картын захзээлд эзлэх хувийг 14 хувиас 25 хувь болгон өсгөж чадсан
байна. Мөн Монгол Улсын томоохон 200 гаруй аж ахуйн
нэгж, байгууллагуудтай хамтран Бритто буцаан олголтын
хөтөлбөрийг тренд болгож чадлаа. Түүнчлэн иргэдийн
санхүүгийн боловсролыг дэмжих, хуримтлалтай иргэдийгбий болгох зорилгоор «Хуримтлалтай Монгол» хөтөлбөрийг
эхлүүлсэн. Хөтөлбөрийн үр дүнд давхардсан тоогоор 500гаруй мянган иргэд хамрагдаж, хуримтлалаа дадал болгожээ.
Цаашид ч бид Монгол Улсын шилдэг байгууллагын банк,шилдэг олон улсын банк байр сууриа хадгална. Мөн өсөлтийнмаш том орон зай, боломж болох жижиг, дунд бизнес болон
иргэдийн зах зээлд тэлэлт хийх стратегиа үргэлжлүүлэн
баримталж ажиллана.

Хүндэтгэсэн,ХХБ-ны Гүйцэтгэх захирал
О.Орхон

4Жилийн тайлан 2022УДИРДЛАГЫН БАГ

О.ОРХОН

Гүйцэтгэх захирал

Р.ВҮҮД

Ерөнхийлөгч

ЗАХИРЛУУД

О.БАНЗРАГЧ

Гүйцэтгэх захирлын
тэргүүн орлогч

Г.ГАНЦЭЦЭГ

Гүйцэтгэх захирлын
орлогч

А.ЭНХМЭНД

Гүйцэтгэх захирлын
тэргүүн орлогч

С.БААТАР

Гүйцэтгэх захирлын
орлогч

STEPHANELAMOUREUX

Гүйцэтгэх захирлын
тэргүүн орлогч

Ц.ГАНБАЯР

Гүйцэтгэх захирлын
орлогч

Ч.СОЛОНГО

Гүйцэтгэх захирлын
орлогч

Л.ГАНТӨМӨР

Гүйцэтгэх захирлын
орлогч

П.МӨНХНАСТ

Гүйцэтгэх захирлын
орлогч

5Жилийн тайлан 2022БАНКНЫ БҮТЭЦ
ЗОХИОН БАЙГУУЛАЛТ

6Жилийн тайлан 20227Жилийн тайлан 2022ТОГТВОРТОЙ
ХӨГЖИЛД ХАМТДАА
Банкны лого нь мөнгөний нэгж болох зоосны хэлбэрт суурилсан бөгөөд зоосны голддүрслэгдсэн мөнгөний авдарт тасралтгүй эргэлдэх эргэлтээр дөрвөн зүг найман
зовхисоос мөнгө, эд баялаг хуримтлагдан арвижиж, элбэг дэлбэг байхын бэлгэдэлтэй.

УРИАЭРХЭМ ЗОРИЛГО

АЛСЫН ХАРАА

ХӨГЖИЛ ДЭВШИЛД ХАМТДААБид харилцагчдадаа хүсэл,тэмүүлэлдээ хүрэхэд нь зориулж,хүлээлтээс нь давсан санхүүгийн
цогц үйлчилгээг дэвшилтэт
технологиор хүргэнэ.

Хөгжиж буй Монголын дэвшил
бүхнийг манлайлагч банк байна.

Банкны ажилтнууд, харилцагчид,хөрөнгө оруулагчид зэрэг хүнбүхнийг хөгжил дэвшлийн зүгт хамталхахыг уриалан дуудах, нэгтгэх,зоригжуулах утгатай.

ТОГТВОРТОЙ ХӨГЖИЛД
ХАМТДАА
Тогтвортой хөгжлийн тодорхойлолт
болох ирээдүй хойч үеийн хэрэгцээг
бууруулахгүйгээр дэлхийн
өнөөгийн хүн амын хэрэгцээг хангах
цогц үйл явцыг банк, харилцагч,түнш болон улс орон хамтдаа
дэмжиж, нэг зорилгын дор нэгдэж
ажиллахыг уриалсан утгатай.

8Жилийн тайлан 2022ҮНЭТ ЗҮЙЛС
Бидний харилцагч

Үнэлэмжтэй

Төгс төгөлдөр

Эгнэгт нээлттэй

Эвсэг багГүйцэтгэл төгсЧин хүндлэл

Customer centric

Recognition

Excellence

Accessible

Teamwork

Outperforming

Respect9Жилийн тайлан 2022КОМПАНИЙН
ЗАСАГЛАЛХХБ нь олон улсын туршлагаар шалгарсан компанийн
засаглалын бүхий л хэм хэмжээг хэрэгжүүлэн ажилладаг.
Дээд түвшний, сайн байгууллагын засаглал нь бидний үйлажиллагааны гол чиглүүлэгч болдог билээ. Бид компанийн
засаглалын бүтцэдээ Төлөөлөн удирдах зөвлөл (ТУЗ)-ийн
болон удирдлагын багийн гишүүд, хувь нийлүүлэгчдийн
хамтын ажиллагаа, нягт харилцааг нарийн тодорхойлдог.
Байгууллагынхаа эрхэм зорилго, зорилтдоо хүрэхийн тулдажилтан бүр ёс зүйн ямар хэм хэмжээг үйл ажиллагаандаа
баримтлахыг ч нарийвчлан заасан.
ТӨЛӨӨЛӨН УДИРДАХ ЗӨВЛӨЛ
ХХБ-ны ТУЗ нь байгууллагын бүхий л шатанд ил тод,үнэнч шударга байдлыг чухалчлан, нээлттэй засаглалыгбий болгохын зэрэгцээ ямар ч нөхцөлд тохирсон алсын
хараа, стратеги бүхий бодлогоор банкны үйл ажиллагааг
чиглүүлж, дэмжин ажилладаг.
УДИРДЛАГЫН БАГКОМПАНИЙН ЗАСАГЛАЛЫН ЗОРИЛГО
Компанийн засаглалыг сайжруулан олон улсын шилдэг
зарчим, туршлагуудын хэмжээнд хүргэх. Олон улсад
хүлээн зөвшөөрөгдөхүйц, нэр хүндтэй үнэ цэнтэй,хөрөнгө оруулалтыг татах.

ТӨЛӨӨЛӨН УДИРДАХ ЗӨВЛӨЛ

ХХБ-ны удирдлагын баг нь банк, санхүүгийн чадварлаг
менежерүүдээс бүрддэг ба компанийн засаглалын зохистой
бүтэц, олон жилийн туршлага нь удирдлагын багийн
амжилттай ажиллах суурь нь болдог. Мөн банкны уртудаан хугацааны ашигт ажиллагааг хангах, улмаар хувьнийлүүлэгчдийн үнэ цэнийг өсгөх боломжийг олгодог.

ТУЗ-ИЙН ДАРГА
Рандолф КОППА

АЖИЛТНУУД

ХАРААТ БУС ГИШҮҮД
Жалбаа БОЛОРМАА
Жамсрандорж ДЭЛГЭРСАЙХАН

ХХБ-ны амжилтын үндэс нь эрч хүчтэй, чадварлаг
ажилтнууд бөгөөд тэднийг шударгаар урамшуулах,дэмжих, албан тушаал дэвшүүлэх хөгжлийн тогтолцоог
сайжруулснаар харилцагчдадаа банкны шилдэг үйлчилгээг
үзүүлж чаддаг.

10БИДХХБ нь хууль, ёс зүйн хариуцлагын хүрээнд нийцсэн
ажиллах орчныг бүрдүүлэхийг үргэлж эрмэлзсээр
ирсэн. Харилцагч, бизнесийн түншүүд болон нийгэмдээ
банкны шилдэг бүтээгдэхүүн үйлчилгээг үзүүлэн, хувьнийлүүлэгчид болон харилцагчдынхаа өмнө хүлээсэн
үүргээ биелүүлэхдээ шударга байх зарчимтай.

ГИШҮҮД
Должин ЭРДЭНЭБИЛЭГ
Дамбийжав ХҮРЭЛБААТАР
Дагмид ЯНЖМАА

ТУЗ-ИЙН НАРИЙН БИЧГИЙН ДАРГА
Навааншарав Нямсүрэн

Жилийн тайлан 2022ДОТООД АУДИТ,ДОТООД ХЯНАЛТЫН ТОГТОЛЦОО
Дотоод аудит нь засаглал, эрсдэлийн удирдлага, хяналтын үр дүнтэй байдлыг хараат бусаар үнэлж дүгнэх замаар
байгууллагын үйл ажиллагааг сайжруулдаг. ХХБ-ны дотоод аудитын үйл ажиллагааг ТУЗ-ийн харьяа Аудитын хороо,Дотоод аудитын газар хариуцан ажиллаж байна.

ДОТООД АУДИТ ГАЗАР
Дотоод аудитын газар нь банкны үйл ажиллагааг сайжруулах,бие даасан, бодитой байдлаар баталгаажуулалт хийх, үнэцэн нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн оновчтой зөвлөмж, зөвлөгөө
өгөхөд чиглэж, Гүйцэтгэх удирдлагаас хараат бусаарүйл ажиллагаагаа явуулдаг. Дотоод аудиторуудын олонулсын институт (IIA)-ийн гаргасан Олон улсын мэргэжлийн
практикийн хүрээ (International Professional Practice Framework), олон улсын сайн туршлагыг үйл ажиллагаандаа
жишиг болгон ажилладаг.

ЭРСДЭЛИЙН
УДИРДЛАГА

ЗАСАГЛАЛ

ДОТООД
АУДИТДотоод аудитын газар нь тайлант онд:2022 онд аудитын баталгаажуулах үйлчилгээг зохистой
түвшинд гүйцэтгэн, ТУЗ, Аудитын хорооны баталсан
төлөвлөгөөг 89 хувьтай хэрэгжүүлсэн.
Чанарын баталгаажуулалт, сайжруулалтын хөтөлбөрийг
хэрэгжүүлэх хүрээнд “Байнгын хяналт шинжилгээний
арга зүй”-г боловсруулсан.
Аудитын хүний нөөцийн үйл ажиллагаанд мөрдөгдөх
заавар, журмуудыг шинээр боловсруулж, ТУЗ, Аудитын
хороогоороо батлуулж, үйл ажиллагаандаа нэвтрүүлэн
ажиллаа.
Ирэх 2023 онд Дотоод аудитын газар үндсэн үйлажиллагаагаа үргэлжлүүлэн гүйцэтгэхээс гадна шинэ,дэвшилтэт цогц аудитуудыг гүйцэтгэх, тасралтгүй аудитынүйл ажиллагааг эхлүүлэх, чанарын баталгаажуулалтын
дотоод үнэлгээг гүйцэтгэх, аудитын ажлын чанарын
хяналтыг хийх, чанарын баталгаажуулалтын хөндлөнгийн
үнэлгээний бэлтгэл ажлыг хангах болон олон улсын
мэргэшсэн цол, зэрэгтэй ажилтны тоог нэмэгдүүлэх зорилт
тавьж байна.

ХЯНАЛТ

ДОТООД ХЯНАЛТЫН ТОГТОЛЦОО
Дотоод хяналтын үйл ажиллагаа нь банкны өдөр тутмын үйлажиллагааны салшгүй нэг хэсэг ба бизнес, үйл ажиллагааныбүх түвшинд эрсдэлийг бууруулах тогтолцоо юм. Үүндбанкны дээд удирдлага, Гүйцэтгэх удирдлага, ажилтнууд,холбоотой талууд оролцож, дотоод хяналтын үр дүнтэй,үр ашигтай байдалд Аудитын хороо, Дотоод аудитын газар
үнэлэлт дүгнэлт өгөх зарчмаар ажилладаг. ХХБ нь дотоод
хяналтын тогтолцоогоо оновчтой болгох талаар арга хэмжээ
авч, тасралтгүй сайжруулдаг билээ. Тухайлбал, банкны бүхнэгжүүд Гүйцэтгэх захирлын тушаалаар баталсан “Дотоод
хяналтын матриц”-ыг мөрдөж ажилладгаас гадна заавар
журамдаа дотоод хяналттай холбоотой заалтыг тусгах,ажилтнуудын ажлын байрны тодорхойлолтод хяналтын
үүргийг тусгах, хяналтын чиг үүрэг бүхий ажлын байр,тайлагналтын тогтолцоотой.

11Жилийн тайлан 2022МОНГОЛ УЛСЫН
ЭДИЙН ЗАСАГ

МОНГОЛЫН ЭДИЙН ЗАСАГ ГАДААД ОРЧНООСХЭТ ӨНДӨР ХАМААРАЛТАЙ, ЭМЗЭГ БАЙГААГ
ДАХИН ТОД САНУУЛСАН ЖИЛ БОЛЛОО
Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн (үйлдвэрлэлийн аргаар тооцсон) 2022 оныурьдчилсан гүйцэтгэлээр оны үнээр 52.9 их наяд төгрөг болж, өмнөх оноос 9.3(21.4%) их наяд төгрөгөөр өслөө. Харин улирлын нөлөөллийг арилган тооцсон,ДНБ (2015 оны зэрэгцүүлэх үнээр) 2022 онд өмнөх оноос 1.3 (4.8%) их наядтөгрөгөөр өссөн бол 4 дүгээр улирал өмнөх улирлаас 3.2 хувиар өслөө. ДНБ–ий өсөлтийн -1.6 нэгж хувийг уул уурхай, олборлолтын салбар, 2.6 нэгж хувийг
үйлчилгээний салбар, 1.4 нэгж хувийг бүтээгдэхүүний цэвэр татварын өсөлт,1.7 нэгжийг ХАА тус тус бүрдүүлж байна. Уул уурхайн салбар 1.6 нэгж хувиар
буурсан бөгөөд тус бууралтад төмрийн хүдэр, хүдрийн баяжмал 26.9 хувиар,газрын тосны олборлолт 45.0 хувиар тус тус буурсан нь голлон нөлөөлжээ.
КОВИД-19 цар тахлын сөрөг нөлөө, ОХУ-Украйны хурцадмал байдал нь дэлхийнзах зээл дээрх шатахуун, хүнсний үнийн өсөлт, тээвэр, логистикийн гацаа,нүүрсний экспортын орлогын бууралт, төлбөрийн тэнцлийн хүндрэлээр дамжин
ханшийн сулралт, инфляцын дарамтыг нэмэгдүүллээ.

52.9
ДНБ, их наяд төгрөгөөр

43.6
37.5

37.8
32.6
23.9

28.0
23.2

2016

26.4

24.5

2017

2018

ДНБ, оны үер

12

27.9

2019

26.7

2020

27.1

2021

ДНБ, 2015 оны зэрэгцүүлэх үнээр

27.4

2022

Жилийн тайлан 2022“ЭДИЙН ЗАСАГТ БОЛСОН
ОНЦЛОХ ҮЙЛ ЯВДАЛ”Байгалийн хийн хоолойн төсөл урагшлав: Ерөнхийлөгч
У.Хүрэлсүхийн БНХАУ-д хийсэн айлчлалын үеэрхоёр улсын гаргасан Хамтарсан мэдэгдэлд «ОХУ-аасМонгол Улсын газар нутгаар дамжуулан БНХАУ руубайгалийн хий нийлүүлэх хоолой барих төслийг идэвхтэй
урагшлуулна» гэсэн нь БНХАУ анх удаа төслийг албан
ёсоор баталгаажуулсан явдал боллоо.

ОЮУ ТОЛГОЙН ӨР ТЭГЛЭГДЭЖ,ГҮНИЙ УУРХАЙН АНХНЫ ТЭСЭЛГЭЭ
ХИЙГДСЭН НЬ ОНЫ ОНЦЛОХ ҮЙЛЯВДАЛОюутолгой төслийн Монголын талд ногдох 2.3 тэрбум
ам.долларын өр тэглэгдэж, далд уурхайн бүтээн байгуулалт
саадгүй үргэлжлэх нөхцөл бүрдэв. Улмаар Оюутолгойн
гүний уурхайн үйлдвэрлэлийн анхны тэсэлгээг хийсэн
түүхэн өдөр 2022 оны нэгдүгээр сарын 25-нд тохиосон.
Гүний уурхайн үйлдвэрлэл эхэлснээр 2023 оны эхний хагас
жилд үйл ажиллагаа жигдэрч «Оюу толгой» компани $5тэрбумын борлуулалт хийж, Монгол Улсад төлөх АМНАТ
гурав дахин нэмэгдэж, жилийн ₮700 тэрбумд хүрэх
урьдчилсан тооцоолол гарсан нь ирэх оны эдийн засагт
эерэг хүлээлт үүсгээд байгаа билээ.

Хийн хоолой нь ОХУ-аас БНХАУ руу чиглэсэн 962 кмурттай, Монгол Улсын зургаан аймаг, 23 сумын нутгаар
дайран өнгөрнө. Тус төсөл нь жилд 50 тэрбум шоо метр хийдамжуулах хүчин чадалтай бөгөөд 1,420 мм диаметртэй
хийн хоолойг газрын гадаргаас 1.5-1.8 метрийн гүндбайрлуулахаар төлөвлөж байна.
Инфляц эрчимжив: 2022 онд инфляц жилийн дунджаар
14.5 хувьд хүрсэн нь 12 дугаар сард Монгол улсын
жилийн инфляцын түвшин 13.2 хувьд хүрсэн нь сүүлийн
5 жилийн хамгийн өндөр үзүүлэлт болов.
Зээлийн өсөлт саарах хандлага үргэлжиллээ.
Энэ оны эхнээс төлбөрийн тэнцлийн алдагдалтай
холбоотойгоор банкны системийн зээл олгох боломжитэх үүсвэр хурдацтай буурав. Түүнчлэн зах зээлийн
тодорхой бус байдал, эрсдэл нэмэгдэхийн зэрэгцээ
арилжааны банкнууд хувьцаат компани болох үйлявцтай холбоотойгоор банкнуудын зээлийн үлдэгдэл
сүүлийн саруудад тогтворжин зээлийн өсөлт саарав.

Ханш (төгрөгийн америк
доллартай харьцах ханш)Жилийн инфляц, %2016 2017 20182019 20202021 2022

2016 2017 20182019 2020

3,431

2,849

2.3

2,850

5.2

2,727

1.3

2,637

8.1

2,483

6.4

2,433

13.4 13.2

2021 202213Жилийн тайлан 2022БАНКНЫ СЕКТОР
Манай улсын хувьд банкны салбар давамгайлсан зах зээлийн бүтэцтэй эдийн засагтай тул банкны салбарын
эрүүл мэнд, тогтвортой байдал нь санхүүгийн системийн ерөнхий дүр зургийг харуулах чухал үзүүлэлт билээ.
Тайлант онд банкны секторын нийт актив жилийн 12.3 хувийн өсөлт үзүүлж 46.0 их наяд төгрөгт хүрлээ.
Активын дийлэнх хувийг иргэд, байгууллагад олгосон зээл бүрдүүлж байна.

ЗЭЭЛХАРИЛЦАХ, ХАДГАЛАМЖ

Банкны салбарын зээл 2022 оны эцсийн байдлаар
нийт активын 47.2 хувийг бүрдүүлж байгаа бөгөөд
өмнөх оноос 6.7 хувиар буюу 1.4 их наяд төгрөгөөр
өсөж 21.7 их наяд төгрөгт хүрэв. Зээлийн өсөлтийг
өмнөх онтой харьцуулахад 2.5 нэгж хувиар буурсан
байгаа бөгөөд иргэдийн зээлийн өсөлт эергээр
нөлөөлжээ. Тайлант оны эцсийн байдлаар нийтзээлийн 7.8 хувь нь чанаргүй, 5.2 хувь нь анхаарал
хандуулах зээл байна. Банкнуудын зээл олгосон
голлох салбаруудаас уул уурхай, боловсруулах
үйлдвэрлэл, барилгын салбарын чанаргүй зээлийн
хувь 2022 оны эцэст харгалзан 31.3, 21.5, 21.3 хувьбайгаа нь банкны системийн дунджаас өндөр байгаабол үл хөдлөх хөрөнгө 3.8 хувь, худалдааны салбар 4.8
хувьтай байгаа нь бусад салбаруудтай харьцуулахад
бага байна.

Банкнуудын харилцах, хадгаламж 2022 оны эцсийн байдлаар
пассивын 70.0%-ийг бүрдүүлж байгаа бөгөөд өмнөх оноос 6.7
хувиар өсөж 28.7 их наяд төгрөгт хүрсэн байна. Харилцах,хадгаламжийн өсөлтийг өмнөх онтой харьцуулахад 7.1 нэгжхувиар буурчээ. Тодруулбал, хадгаламж өмнөх оноос 8.0
хувиар буурч 17.4 их наяд төгрөгт хүрэв. Хадгаламжийн
жилийн өсөлт өмнөх оноос 12.0 нэгж хувиар буурсан бөгөөд
үүнд иргэдийн төгрөгийн хадгаламж буурсан нь нөлөөлжээ.
Харин харилцах өмнөх оноос 41.4 хувиар буюу 3.3 их наядтөгрөгөөр өсөж 11.3 их наяд төгрөгт хүрсэн нь байгууллагын
гадаад валютын харилцах нэмэгдсэнээр тайлбарлагдаж байна.

1028

АШИГТ АЖИЛЛАГАА
2021 онд банкны салбар 1,028 тэрбум төгрөгийн ашигтай
буюу өнгөрсөн оноос 89.7 хувиар илүү ашигтай ажиллаа. Цартахлын нөлөө буурч, эдийн засаг сэргэхтэй зэрэгцэн банкны
ашигт ажиллагаа сайжирч байна. Банкнууд ашигтай ажиллаж,банкнуудын өөрийн хөрөнгө нэмэгдэж байгаа нь банкны
системийн эрсдэл даах чадварыг сайжруулж байна.

23%
16%
249
2018
2017

(97)
-3%

25.00

265

9%

8%

542

Банкны секторын нийт зээлийн багцын өсөлт(их наяд төгрөгөөр)

20.00

33

20.0%

15.00

2019

2020

2021

2022

1%

15.0%

10.00

10.0%

5.00

5.0%

0.00

Жилийн ашиг (тэрбум ₮)Өөрийн хөрөнгийн ашигт ажиллагааны хувь

14

30.0%
25.0%

0.0%
2021 I 2021 II 2021 III 2021 IV 2022 I 2022 II 2022 III 2022 IVЗээлийн багц (тэрбум ₮)Зээлийн багцын өсөлт /жилийн/Жилийн тайлан 2022

2022 ОНЫ ОНЦЛОХҮЙЛ ЯВДАЛ

Байгууллагын багцбүтээгдэхүүн үйлчилгээ,Экспортын аккредитив
барьцаалсан зээлийн
бүтээгдэхүүнийг шинээрзах зээлд анхлан
нэвтрүүлэв.

Сингапур улсын DBS банканд
данс нээх ажлыг эхлүүлж,гэрээнд гарын үсэг зурлаа.

Испани улсын “Bankinter”банктай худалдааны
санхүүжилтийн хүрээнд
хамтран ажиллах зорилгоор,тус банканд нээсэн EUR
ностро дансыг зузаатгаж,Испани улс руу хийх төлбөр
тооцоонд ашиглаж эхэллээ.

Германы Bayerische Landesbank
банкны еврогийн дансны хүү,шимтгэлийн ерөнхий нөхцөлийг
сайжруулан, банкны харилцагчдад
төлбөр тооцооны илүү таатай
нөхцөлийг санал болгох
боломжийг бүрдүүлсэн.

Их Британийн “Crown Agents
Bank” банкны хүсэлтээр USD/MNTвалютын арилжаа хийх болон ИхБритани руу төлбөр тооцоо гаргах
зорилгоор MNT лоро данс нээлээ.

Уур амьсгалын
ногоон сангийн
буцалтгүй
тусламжаар
санхүүжүүлэх
“Монгол Улсад
тогтвортой
болон ногоон
санхүүжилтийн
хэрэгжилтийг
нэмэгдүүлэх Бэлэн
байдлын хөтөлбөр”ийг Монголын
тогтвортой
санхүүгийн
холбоотой хамтран
хэрэгжүүлж эхэллээ.

The 2022 Asiamoney
Best Bank Awards for
Mongolia “Шилдэг
байгууллагын банк”-ааршалгарлаа.

“Forbes Mongolia
Women’s Summit 2022”форумд ХХБ ерөнхий
ивээн тэтгэгчээр
ажиллаа.

Шотланд улсын Эдинбургийних сургуулийн магистрын
оюутнуудтай “ХХБ-ыгхэрхэн “Ногоон” банк болгох,банкны “Тогтвортой байдлын
тайлан”-г гаргахад анхаарах
зүйлс” сэдвээр судалгаа хийх,удирдамж боловсруулах
чиглэлээр хамтран ажиллаа.

БНСУ-д зохион байгуулагдсан Уурамьсгалын ногоон сангийн Даяндэлхийн хөтөлбөрийн бага хурал,Нидерландын Хаант Улсад зохион
байгуулагдсан Даян дэлхийн
тогтвортой хөгжлийн хөрөнгө
оруулагчдын чуулга уулзалтуудад
оролцлоо.

ТоС Холбоо, Монгол
банк, Санхүүгийн
зохицуулах
хорооноос
тодруулсан
“Жендерийн Манлай
Байгууллага” -ыншагналын анхны
эзнээр шалгарлаа.

15Жилийн тайлан 2022

2022 ОНЫ ОНЦЛОХҮЙЛ ЯВДАЛ

The 2022 Asiamoney
Best Bank Awards for
Mongolia “Байгаль орчин,нийгэм, засаглалыг
хэрэгжүүлэгч шилдэг
банк”, “Нийгмийн
хариуцлагыг
хэрэгжүүлэгч шилдэг
банк”-аар тус тусшалгарлаа.

УБ Смарт Карт ХХК-ийноюутны карт захиалах
процессыг бүхэлд нь
ре-инженеринг хийж,хамтран хөгжүүлж
карт захиалах, төлбөр
төлөх процессыг бүхэлднь цахим суваг руушилжүүллээ.

ТиДиБи Онлайн
үйлчилгээний
системийн архитектурыг
шинэчилснээр
системийн ачаалал
даах чадвар нэмэгдэж,мобайл аппликейшнийн
ажиллах хурд нэмэгдлээ.

16

Visa International-тай хамтран
ОУ-ын виза карт руу мөнгөн
гуйвуулга илгээх Visa
Direct болон байгууллагад
зориулсан олон улсын мөнгөн
шилжүүлгийн Visa B2Bүйлчилгээнүүдийг Монгол
Улсын зах зээлд анхлан
нэвтрүүллээ.

АТМ-аас банк хоорондын
бэлэн бус гүйлгээ,банк доторх валютын
хөрвүүлэгтэй бэлэн бусгүйлгээ хийх боломжийг
бүрдүүллээ.

Britto Cup - 2022 хөлбөмбөгийн аварга
шалгаруулах тэмцээнийг 15харилцагч байгууллагын
дунд анх удаа зохион
байгууллаа.

Бритто картын дараагийн цуврал
Бритто Эйнштэйн картыг зах зээлд
нэвтрүүлж, Монгол Улсад анхудаа карт онлайнаар урьдчилан
захиалах үйлчилгээг үзүүллээ.

Голомт банктай хамтран хоёрбанкны картын харилцагчид
харилцан нэгнийхээ АТМ дээрбэлэн зарлагын гүйлгээг шимтгэл
багатай хийдэг боллоо.

WeChat-д онлайнаар бараа
үйлчилгээ борлуулдаг и-коммерс
мерчант болон кассын дэлгэцэн
дээр QR код харуулан төлбөр
хүлээн авдаг мерчантуудад
зориулан MPM (merchant presentmode)-ыг нэвтрүүллээ.

УБ Смарт КартХХК-тай хамтран
банкны төлбөрийн
картаараа
нийслэлийн нийтийн
тээврийн автобусны
төлбөр төлөн
зорчих боломжийг
нэвтрүүллээ.

МонголЧат ХХКтай хамтран GS25
сүлжээ дэлгүүрийн
хэрэглэгчийн
аппликейшнд
Цахим хэтэвч функц
нэвтрүүллээ.

Жилийн тайлан 2022САНХҮҮГИЙН
ХУРААНГУЙ ТАЙЛАН
ХУРААНГУЙ САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН ТУСДАА САНХҮҮГИЙН БАЙДЛЫН ТАЙЛАН
Хөрөнгө
Бэлэн мөнгө ба Монголбанкин дахь мөнгөн хөрөнгө
Бусад банк, санхүүгийн байгууллага дахь мөнгөн хөрөнгө
Санхүүгийн хөрөнгө оруулалт
Охин болон хараат компани дахь хөрөнгө оруулалт
Үүсмэл санхүүгийн хэрэглүүр
Зээл ба урьдчилгаа
Бусад хөрөнгө
Хөрөнгө оруулалтын зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгө
Борлуулах зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгө
Үндсэн хөрөнгө, цэвэр
Ашиглах эрхтэй хөрөнгө
Биет бус хөрөнгө, цэвэр
НИЙТ ХӨРӨНГӨ

2020
857.0
570.0
1,712.0
40.8
89.4
4,108.7
112.7
149.0
4.1
458.6
10.1
4.4
8,116.8

2021
976.4
504.4
2,602.6
0.5
101.6
4,588.5
200.1
79.9
3.6
480.8
7.9
2.3
9,548.7Тэрбум төгрөгөөр
2022
1,756.2
767.1
1,669.9
0.9
265.4
4,137.2
466.0
80.0
24.7
470.6
15.4
1.4
9,654.8

Өр төлбөр
Бусад банк, санхүүгийн байгууллагын харилцах, хадгаламж
Буцаан худалдаж авах гэрээгээр борлуулсан үнэт цаасХарилцагчдын харилцах, хадгаламж
Үүсмэл санхүүгийн хэрэглүүр
Санхүүгийн байгууллагаас авсан зээлХоёрдогч өглөг
Гаргасан өрийн үнэт цаасБусад өр төлбөр
Түрээсийн өр төлбөр
Орлогын татварын өглөг
Хойшлогдсон татварын өглөг
НИЙТ ӨР ТӨЛБӨР

2020
102.9
224.3
5,311.5
99.7
558.7

2021
13.9
289.8
6,266.3
78.0
1,408.7
160.1
289.1
9.0
12.5
1.0
8,528.6

2022
33.1
316.8
6,207.3
166.2
1,418.8
260.5
15.9
55.7
2.5
8,476.8

2021
323.8
151.2
4.4
54.6
486.2
1,020.1
9,548.7

2022
323.8
145.7
3.0
110.2
595.3
1,178.0
9,654.8Өөрийн хөрөнгө
Хувьцаат капитал
Нэмж төлөгдсөн капитал
Дахин үнэлгээний нөөцБорлуулах боломжит санхүүгийн хөрөнгийн хуримтлагдсан хэрэгжээгүй олз (гарз)Тусгай зориулалттай нөөцХуримтлагдсан ашигНИЙТ ӨӨРИЙН ХӨРӨНГӨ
НИЙТ ӨР ТӨЛБӨР БА ӨӨРИЙН ХӨРӨНГӨ

160.1
628.4
11.4
0.1
2.2
7,099.3
2020
72.7
251.1
169.0
24.1
500.6
1,017.5
8,116.817Жилийн тайлан 2022САНХҮҮГИЙН
ХУРААНГУЙ ТАЙЛАН
ТУСДАА ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ОРЛОГЫН ТАЙЛАН
2020

2021

Хүүгийн орлого

707.9

597.1

2022
674.1

Хүүгийн зардал

(506.2)(405.6)(354.5)Хүүгийн цэвэр орлого

201.7

191.5

319.6

Шимтгэл, хураамжийн цэвэр орлого

39.4

44.4

50.4

Үйл ажиллагааны бусад орлого (алдагдал), цэвэр

(5.7)(13.4)

13.9

Хүүгийн бус цэвэр орлого

33.7

31.0

64.4

Үйл ажиллагааны орлого

235.4

222.5

384.0

Үйл ажиллагааны зардал

(131.6)(130.9)(172.8)Үнэ цэнийн бууралтын нөөцийн алдагдал

(64.7)

57.7

28.3

Хараат компанийн алдагдлаас ногдох хувь(14.5)(28.7)

0.4

Татварын өмнөх ашиг

24.6

120.5

239.9

Орлогын татварын зардал

(3.6)(15.7)(45.7)

Тайлант жилийн цэвэр ашиг

21.0

104.8

194.2

ХАРЬЦАА ҮЗҮҮЛЭЛТҮҮД

18Ашигт ажиллагаа

2020

2021

2022

Зардлын орлогод эзлэх хувь

55.9%

58.8%

45.0%

Цэвэр хүүгийн зөрүү

3.5%

2.9%

4.4%

Өөрийн хөрөнгийн өгөөж

2.1%

10.3%

16.5%

Активын өгөөж

0.3%

1.1%

2.0%

Активын чанар

2020

2021

2022

Зээл / Харилцах, хадгаламж

73.2%

73.2%

66.7%

Зээлийн активт эзлэх хувь

48.1%

48.1%

42.9%

Төлбөр түргэн гүйцэтгэх чадвар

39.3%

40.6%

43.4%

Өөрийн хөрөнгийн харьцаа

2020

2021

2022

1-р зэрэглэлийн өөрийн хөрөнгийн хүрэлцээ

14.8%

13.0%

15.2%

Өөрийн хөрөнгийн хүрэлцээ

16.4%

13.0%

15.2%

Жилийн тайлан 2022ХҮНИЙ НӨӨЦИЙН
УДИРДЛАГАБид банкны стратегитай уялдуулан хүний нөөцийн
стратегийн урт хугацааны төлөвлөлтийг боловсруулж
мэргэшсэн, чадварлаг ажилтнуудыг татах, хөгжүүлэх,тогтоон барих болон ажилтнуудын сэтгэл ханамж,оролцоог нэмэгдүүлэх замаар бүтээмжийг нэмэгдүүлэх,хүний нөөцийн үр ашигт байдлыг өсгөх чиглэл баримтлан
хүний нөөцийн цогц удирдлагыг хэрэгжүүлж ажиллаа.
2022 онд 500 орчим шинэ ажилтнаар хамт олноо нэмж,нийт 2200 гаруй чадварлаг ажилтантайгаар ажиллаа. Нийтажилтнуудын дундаж нас 31 болж, хүүхэд асрах чөлөөтэй
200 гаруй ажилтныхаа ажлын байрыг хадгалж байна.

500+шинэ ажилтан

31дундаж насЭМЭГТЭЙЧҮҮД
Дэвшин томилогдсон
ажилтнууд - 64%Хөндлөн карьер шилжилт - 70%
Олон улсын мэргэшсэн эрхтэй
ажилтнууд - 38%МОНГОЛ УЛСАД АНХ УДАА ЗОХИОН БАЙГУУЛАГДСАН
ШИЛДЭГ АЖИЛ ОЛГОГЧДЫГ ШАЛГАРУУЛАХ GOOD
WORKPLACE AWARDS - 2022-Н “ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН
АЖИЛ ЭРХЛЭЛТИЙГ ДЭМЖИГЧ ШИЛДЭГ
БАЙГУУЛЛАГА”-ААР ШАЛГАРАВ.

Давхардсан
тоогоор
нийтдэвшин
томилогдсон
ажилтнуудын 64%, хөндлөн карьер шилжилт хийсэн
ажилтнуудын 70%, олон улсын мэргэшсэн эрхтэй
ажилтнуудын 38%-г тус тус эмэгтэйчүүд эзэлж байна.

19Жилийн тайлан 2022СУРГАЛТ, ХӨГЖИЛБид сургалт, хөгжлийн цогц моделийг үйл ажиллагаандаа нэвтрүүлэн сургалт, хөгжлийн оновчтой хэрэгцээ, шаардлагыг
тодорхойлж, байнгын тасралтгүй сургалт, хөгжлийн үйл ажиллагааг хэрэгжүүлж ажилтнуудынхаа тасралтгүй хөгжилд
анхаарлаа хандуулав.
Гадаад, дотоодын 631 сургалтад давхардсан тоогоор 17555 ажилтныг хамруулж
мэдлэг, ур чадварыг нь хөгжүүлэв. Нэг ажилтан дунджаар 9 удаагийн сургалтад
хамрагджээ. Мөн стратегитай уялдсан сургалтын хөтөлбөрүүдийг шинээр бий болгон
нийт ажилтны 80%-ийг хамруулан ажилласан байна.
Олон улсын аргачлалын дагуу сургалтынхаа үр өгөөжийг тооцож эхэллээ. Энэ ньбанкны ашигт ажиллагаа, бүтээмжид эергээр нөлөөлж байгааг тодорхойлов.
Менторшип хөтөлбөрийг 2 дахь удаагаа 11 ментор, 11 ментий нарын дунд зохион
байгуулж, 98%-ийнүнэлгээтэйгээр хөтөлбөрийг амжилттай хэрэгжүүллээ.
Тус хөтөлбөр нь банкны мэдлэг туршлагатай, өндөр ур чадвартай, мэргэжлийн
банкируудын тусламжтайгаар шинэ залуу ажилтнуудаа чадавхжуулах, хөгжүүлэх
зорилготой билээ.
Дотоодын онлайн сургалтын баазыг 200 гаруй сургалтаар нэмэгдүүлэн, ажилтнууд
ажлын байран дээрээ суралцах боломжоор хангалаа.
Тасралтгүй суралцах соёлыг хэрэгжүүлэн Udemy болон Melearn сургалтын
платформуудтай хамтран ажилласан. Үүний хүрээнд 7000 гаруй видео сургалтад
ажилтнууд хамрагдаж сертификатаа авлаа.
Ажилтнуудын манлайллын ур чадварыг хөгжүүлэх, төгөлдөржүүлэх “Senior
Leadership Impact program”, “TDB Super Influence program”, “Empower program for
Relationship Managers” зэрэг хөтөлбөрүүдийг тус тус амжилттай хэрэгжүүллээ.

Давхардсан тоогоор

17555

20

ажилтан

631+

удаа сургалт

Жилийн тайлан 2022ГҮЙЦЭТГЭЛИЙН
ҮНЭЛГЭЭНИЙ МЕНЕЖМЕНТ:ЗАЛГАМЖ ХАЛААНЫ
ТӨЛӨВЛӨЛТ:Ажилтны гүйцэтгэлийг нэмэгдүүлэх, чадамжийг хөгжүүлэх,урам зориг өгөх Гүйцэтгэлийн үнэлгээний менежментээ
эргэн хянаж, сайжрууллаа.

Бизнесийн үйл ажиллагаанд үр ашиг бий болгох, хүлээгдэжбуй үр дүнг бий болгох өндөр ур чадвартай, мэргэшсэн
ажилтнуудыг татах, хөгжүүлэх, тогтоон барих зэрэг
ажлуудын нэгэн хэсэг нь залгамж халааны бодлого,төлөвлөлт юм.

Гүйцэтгэлийн үнэлгээ нь банкны стратеги, үйл ажиллагааны
төлөвлөгөөтэй нягт уялдаа холбоотой тэдгээрийн
хэрэгжилтийг дэмжих юм. Тиймээс өргөн цар хүрээтэй харжбанкны ажлын байр тус бүрээр “TDB KPI Documentaion
book” -ыг боловсруулан, мөрдөж эхэллээ.
Уг ажлын хүрээнд “ХХБанкны гүйцэтгэлийн үнэлгээний
журам”-ыг дараах шаардлагуудыг хангасан байхаар
боловсруулав.
Үүнд:Банкны гадаад ба дотоод орчин нөхцөл, зорьжбуй стратеги бодлого, онцлогтой нийцэж, банкны
гүйцэтгэл, үр өгөөжид хувь нэмэр оруулдаг байна.

Уг төслийн хүрээнд банкны стратегийн өндөр ачхолбогдолтой, бизнесийн гол хөдөлгөгч хүч болсон Түлхүүр
ажлын байрыг тодорхойлов.
Залгамж халааны бодлогыг амжилттай хэрэгжүүлснээр
байгууллагын түлхүүр албан тушаалд бэлтгэгдсэн,мэргэшсэн, өндөр ур чадвартай ажилтан ажиллаж,байгууллагын өрсөлдөөний давуу тал, ашиг орлого, нэрхүндэд аюул учруулах эрсдэлийг хааж чадах юм. Энэхүү
бодлогын хүрээнд “Удирдах ажилтан бэлтгэх хөтөлбөр”,“Ахлах ажилтан бэлтгэх хөтөлбөр” болон “Сургагч багшбэлтгэх хөтөлбөр”-т ажилтнуудаа хамрууллаа.

Үнэлэгч, үнэлүүлэгч талуудад үнэлэх үзүүлэлт,хэмжих таргет нь ойлгомжтой, тодорхой байна.
Үнэлэх үзүүлэлт нь тайлант хугацаанд үнэлүүлэгчийн
хийх зорилт, ажил, үүрэгтэй уялдсан байна.
Хэмжин тодорхойлох гэж буй ажил, түүний үр дүнг зүйзохистой үнэлдэг байна.
Үнэлгээний явц, үр дүн нээлттэй, шударга байна.

АЖИЛТНЫ САЙНСАЙХАН БАЙДАЛ:Монгол улсын ТОП ажил олгогчийн хувьд 2200 гаруй
ажилтныхаа ажил амьдралын тэнцвэрт байдлыг хангах,ажилтнуудын сэтгэл ханамжийг нэмэгдүүлэх зорилгоор
“Ажилтан төвтэй хүний нөөцийн бодлого”-ыг хэрэгжүүлж
байна.
Банканд одоогийн байдлаар сайн дурын 7 клуб байнгынүйл ажиллагааг явуулдаг. Ажилтнуудыг хүсэл, сонирхлоорнь нэгтгэж, хамтад нь хөгжүүлэх замаар энгэйжментийг
нэмэгдүүлэн ажиллаж байна.
Түүнчлэн мэдээллийн технологийн газар болон түүний
харьяа бүх хэлтсийн ажилтнууд, салбар тооцооны төвүүдийн
ажилтнууд илүү чөлөөтэй, тав тухтай болж Business casualхувцасладаг боллоо.

МӨН АЖИЛТНУУДЫНХАА
Урам зоригийг нэмэгдүүлэх “Талархлын аян”, “Tdb covernight” арга хэмжээ,Инновацлаг байдал, санал санаачилгыг“Customer centric bank” уралдаан,нэмэгдүүлэх

Байгууллагын соёлыг түгээн дэлгэрүүлэх “TDB соёлын аян”,”TDB Соёлын ном”-ыг бий болгож,Байгууллагын ёс зүйг төлөвшүүлэх “TDB Ёс зүйн аян” зэргийг
тогтмол хэрэгжүүлж байна.
Түүнчлэн улирал бүр банкныхаа ашигт ажиллагааг
нэмэгдүүлж, баг хамт олноо манлайлан ажилласан
ажилтнуудаа салбарын шагнал, байрны урьдчилгаа, гадаад
аялал зэргээр урамшуулан ажиллаа.

21Жилийн тайлан 2022НИЙГМИЙН
ХАРИУЦЛАГА

22ШАМБАЛА
ИНЖЕНЕРИНГ

ДҮДҮ МУЗЕЙГ
АВАРЪЯ

“Шамбала
инженеринг” ХХК-тайхамтын ажиллагааны
хүрээнд банкны
ажилтнууд модхудалдан авчцөлжилтийн эсрэгмод тарих үйлсэд
нэгдлээ.

Монгол Улс дахьцорын ганц хүүхдэд
зориулсан шинжлэх
ухааны музей болох
Дүдү-г аврах аянднэгдлээ. Хүүхэд
багачууд STEMболовсролын
системээр тоглонгоо
суралцах боломж
ийнхүү хэвээр үлдлээ.

ҮНДЭСНИЙ
ҮЙЛДВЭРЛЭЛ
Happy Art Happy
Family гар зургийн
уралдаан хүүхэд,гэр бүлийн дундзохион байгуулав.
Уралдаанд оролцсон
бүтээлүүдийг
Улаанбаатар
хотын автобусны
буудлуудаар
байршуулж, HappyShow арга хэмжээний
үеэр үзэсгэлэн
гарган олон нийтэд
танилцуулсан билээ.
Мөн дэвшилтэт
технологи буюуVIRTUAL орчинд
шилдэг бүтээлүүдийн
үзэсгэлэн гаргасан
юм.

Аяны хүрээнд нийт42 хүүхэд азтан
болсноос 1 хүүхдийг
турк улсаар аялуулж,35 хүүхдийг 500мянган төгрөгийн
хадгаламжаар,2 хүүхдийг 1сая төгрөгийн
хадгаламжаар,3 хүүхдийг 2сая төгрөгийн
хадгаламжаар
урамшууллаа. МөнМаамуу хүүхдийн
хадгаламжтай 20,000хүүхдэд TomYoаппликэйшний 5гадаад хэлний бүхтүвшний хичээлийг
үзэх 1 сарын эрхбэлэглэв.

Байгальд ээлтэй, экохүүхдийн тоглоом
болох MoilEyeболон Маалай
Моолой хүүхдийн
бүтээгдэхүүнийг
банкныхаа
ажилтнуудын
хүүхдүүдэд зориулж
баярын бэлэгт
сонголоо.

Жилийн тайлан 2022НИЙГМИЙН
ХАРИУЦЛАГА

ХАКАТОН
НҮБ-ын Залуу
төлөөлөгч
хөтөлбөрийн “Гоёхүмүүстэй дэлхий”төслийн багаас
зохион байгуулсан
“Greenify” хакатон
арга хэмжээ Монгол
улсад зохион
байгуулагдсан. ХХБнь Уур амьсгалын
ногоон сангийн
итгэмжлэгдсэн
байгууллага
болохынхоо хувьд
энэхүү арга хэмжээг
дэмжин ажилласан
билээ.

Хүүхэд багачуудын тавтухтай орчинд сурч, хөгжих
нөхцөлийг бүрдүүлэх
зорилготой “Хязгааргүй
мөрөөдөл” төслөө
амжилттай
үргэлжлүүлсээр байна.
Тайлант онд нийслэлийн
ЕБ-ын 133-р сургууль, 146р сургууль болон Эрдэнэт
хотын 5-р сургуулийн
номын санг тохижуулан
номын фондыг баяжуулж
өглөө. Мөн АШУҮИС,МУИС, Монгол Улсын
Консерваторын номын
санг тохижуулан, оюутан
залууст шаардлагатай
тоног төхөөрөмжөөр
дэмжив. Ийнхүү
төслийн хүрээнд нийт53 сургуулийн 180,000гаруй сурагч хүүхдүүд,9000 орчим багш сурган
хүмүүжүүлэгчийн мэдлэг
боловсролд бодит хувьнэмрээ оруулаад байна.

БИЗНЕСИЙН
ОРЧИН

BLOOMBERG LED
MEDIA SCREENТайлант онд
AustCham Mongolia,
AmCham Mongolia,
Business Councilof Mongolia зэрэг
байгууллагуудаас
зохион байгуулсан
Annual Gala New
Year арга хэмжээний
DIAMOND SPONSORоор хамтран ажиллав.
Ингэснээр Худалдаа,хөгжлийн банкМонгол Улс болон
гуравдагч хөрш улсхоорондын бизнесийн
нөхцөл байдал, эдийн
засаг, нийгмийнач холбогдлыг
сайжруулахад чухал
үүрэг гүйцэтгэлээ.

Төр болон
хувийн хэвшлийн
байгууллагаас
хэрэгжүүлж буйнийгэм, байгаль
дэлхийн сайнсайхны төлөөх үйлажиллагаануудыг
дэмжиж ажиллав.
Дэмжлэгийн хүрээнд
5 байгууллагын 8төрлийн видеог төвбайрны гадаа байрлах
дэлгэцээрээ тус бүр
14 хоногоос дээшхугацаанд үнэгүй
цацаж өглөө.

23Жилийн тайлан 2022ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ

БИЗНЕСИЙН ҮЙЛАЖИЛЛАГАА

24

Жилийн тайлан 2022

25

Жилийн тайлан 2022БАЙГУУЛЛАГЫНЗАХ ЗЭЭЛ
Худалдаа, хөгжлийн банк нь Монгол Улсын шилдэг байгууллагын банк тодотголтойгоор үйл ажиллагаагаа явуулдаг.
Бид “Харилцагч төвтэй банк болох” урт хугацааны стратеги чиглэлийн хүрээнд харилцагчдын хэрэгцээ, шаардлагад
нийцсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг санал болгох, борлуулах, харилцагчдаа халамжлах, тогтоон барих, оновчтой сувгаар
харилцагчид хүргэн үнэ цэнийг мэдрүүлэхээр ажиллаж байна. Энэ хүрээндээ дунд хугацааны стратеги зорилгоо
тодорхойлон шинэ бүтэц зохион байгуулалт руу шилжсэн.

ХУДАЛДАА, ХӨГЖЛИЙН БАНКНЫ “БАЙГУУЛЛАГЫН БИЗНЕСИЙН
СЕГМЕНТ” ГЭДЭГ ТОДОРХОЙЛОЛТОД ХАМААРАХ БАЙГУУЛЛАГУУД:Банкнаас олгосон санхүүжилтийн хэмжээ 3 тэрбум төгрөг болон түүнтэй тэнцэх
хэмжээний валютаас дээш,Эсвэл санхүүгийн тайлангаарх жилийн борлуулалтын орлого нь 6 тэрбум төгрөг болон
түүнтэй тэнцэх хэмжээний валютаас дээш,Эсвэл байгууллагын дансны жилийн цэвэр орлого 4 тэрбум төгрөг болон түүнтэй тэнцэх
хэмжээний валютаас дээш,Мөн төрийн байгууллагууд
2022 онд нийт 2200 гаруй байгууллагын харилцагчид 50 гаруй төрлийн бүтээгдэхүүн үйлчилгээг санал болгож, харилцан
ашигтай хамтран ажиллаа.

МОНГОЛ УЛСЫН ТОП - 100 АЖ АХУЙН НЭГЖНЬ ХХБ-НЫ УРТ ХУГАЦААНЫ ХАМТРАГЧ

94
ЗЭЭЛ

ХАРИЛЦАХ, ХАДГАЛАМЖ

Байгууллагын сегментийн зээлийн багцын үлдэгдэл 2022онд дунджаар банкны системийн 43%-ийг эзэлж байна.

Байгууллагын сегментийн депозитын үлдэгдэл 2022 онддунджаар банкны системийн 28%-ийг эзэлж байна.

НИЙТ ЗАХ ЗЭЭЛНИЙТ ХАРИЛЦАХ, ХАДГАЛАМЖ

43% Худалдаа, хөгжлийн банк26

28% Худалдаа, хөгжлийн банкЖилийн тайлан 2022НОГООН САНХҮҮЖИЛТИЙН ХӨТӨЛБӨР
Худалдаа, хөгжлийн банк нь байгаль орчинд ээлтэй бизнесийг дэмжин санхүүжүүлэх замаар урт хугацааны тогтвортой
хөгжлийг бий болгох “Байгаль орчин, нийгмийн эрсдэлийн менежментийн систем” (БОНЭМС) хэмээх Монгол улсын хувьдцоо шинэ ойлголтыг цогцоор нь хэрэгжүүлж эхэлсэн бөгөөд энэ хүрээнд шинээр нэвтрүүлсэн бүтээгдэхүүн үйлчилгээгээрээ
дамжуулан банкны секторт тэргүүлэн ажиллаж байна.
Мөн ХХБ нь Олон улсын банк болох стратегийн зорилгын хүрээнд даян дэлхийн Тогтвортой хөгжлийн зорилгыг
хэрэгжүүлэх, Ногоон банк болох гэсэн зорилтуудыг тодорхойлж, эдгээрийн биелэлтийг хангахад чиглэсэн “Climate 30+Ногоон сэргэлтийн хөтөлбөр”-ийг санаачлан эхлүүлээд байгаа билээ.

НОГООН СЭРГЭЛТИЙН ХӨТӨЛБӨР
2022 ОНД НИЙТ 30.2 ТЭРБУМ ТӨГРӨГИЙН ЗЭЭЛИЙГ
ДАРААХ ЗОРИУЛАЛТААР ОЛГОСОН БАЙНА
Эрчимхүчний
хэмнэлт

Тогтвортой
ус, хаягдлын
хэрэглээ

Багабохирдуулагч
эрчим хүчТогтвортой хөдөө аж ахуй,газар ашиглалт, ой болонэко аялал жуулчлал

Сэргээгдэх
эрчим хүчБохирдлоос сэргийлэх,бууруулах үйл ажиллагаа

ОЛОН УЛСАД ЧИГЛЭСЭН ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА
ХУДАЛДААНЫ САНХҮҮЖИЛТ - АККРЕДИТИВ

ХУДАЛДААНЫ САНХҮҮЖИЛТ - БАТАЛГАА

Худалдааны хэмжээ өсөхийн хэрээр импорт, экспортын
аккредитив болон инкассын үйлчилгээгээр худалдаанд
оролцогчид эрсдэлээ бууруулж, хамтын ажиллагаагаа
тэлсээр байна.

2022 онд байгууллагын сегментийн харилцагчдад
гаргасан нийт аккредитив, баталгааны дүн 1.1 их.наяд
төгрөг болж, ХХБ-ны нийт аккредитив, баталгааны 82%ийг бүрдүүлж байна. Тус дүнг өмнөх оны үзүүлэлттэй
харьцуулахад 18.3%-аар нэмэгдсэн ба үүнд дотоодын
баталгааны дүн 26.8%-аар нэмэгдсэн нь нөлөөлжээ.

Их наяд төгрөг

152.6

122.3

1007.1115.4

Их наяд төгрөг

802.5

415.1

2020

2021

2022

2020

2021

2022

27

Жилийн тайлан 2022ГАДААД ГУЙВУУЛГА
Худалдаа, хөгжлийн банк олон улсын SWIFTNet сүлжээнд 24 цагийн турш ONLINE холбогдон, дэлхийн нэр хүнд бүхий банксанхүүгийн байгууллагатай хамтран ажиллаж, харилцагчдынхаа гадаад төлбөр тооцоог хүссэн газарт нь түргэн шуурхай,найдвартай хүргэж байна.
Банкны хэмжээнд 2022 онд 84,123 ширхэг, 8.3 их наяд төгрөгийн Swift гадаад гуйвуулга хийгдсэнээс 59% буюу 4.9 их наядтөгрөгийн гүйлгээг байгууллагын сегментийн харилцагчид хийсэн байна.

8.3

НИЙТ
ИХ НАЯД ТӨГРӨГ

59% БАЙГУУЛЛАГЫН

СЕГМЕНТИЙН ХАРИЛЦАГЧ

ТӨСӨЛ ХӨТӨЛБӨРҮҮД
Худалдаа, хөгжлийн банк нь эдийн засаг, зах зээлд үзүүлж буй Цар тахлын нөлөөллийг бууруулах, бизнес эрхлэгчдийг
дэмжих, эдийн засгийг сэргээх, ажлын байрыг нэмэгдүүлэх зорилтын хүрээнд Засгийн газраас авч хэрэгжүүлж буй аргахэмжээ, төсөл хөтөлбөрүүдэд идэвхтэй оролцож, харилцагчдаа дэмжин ажиллаж байна.
Монгол улсын Засгийн газраас хэрэгжүүлж буй төсөл хөтөлбөрийн хүрээнд 2022 онд байгууллагын сегментийн аж ахуйн
нэгжүүдэд
тэрбум төгрөгийн санхүүжилт олголоо.

258.8

Засгийн газрын 2022 оны “Гурил, махны үнийн өсөлт, хомсдолоос сэргийлэх арга хэмжээний тухай” 174 тогтоолын хүрээнд
гурилын үйл ажиллагаа эрхэлдэг аж ахуйн нэгжүүдэд
тэрбум төгрөгийн санхүүжилт олгожээ.

10.0

28

Жилийн тайлан 2022ШИНЭ БҮТЭЭГДЭХҮҮН ҮЙЛЧИЛГЭЭ
БАЙГУУЛЛАГЫН БАГЦ БҮТЭЭГДЭХҮҮН
Байгууллагын харилцагчдын нийтлэг ашигладаг банкны гүйлгээний төлбөр, тооцоотой
холбоотой шимтгэл, хураамжуудыг багцлан, хэрэглээний түвшинд тохирсон нөхцөл бүхий
төрлүүдээр санал болгож, харилцагчийн бүртгэл, тооцоонд давуу тал бий болгох, цагийг
хэмнэх бүтээгдэхүүнийг нэвтрүүллээ.

ЭКСПОРТЫН АККРЕДИТИВ БАРЬЦААЛСАН ЗЭЭЛЭкспортлогч компанийн дараагийн бэлтгэн нийлүүлэлтийн санхүүжилтийг олгох
зориулалттайгаар экспортын аккредитивын орлого болон нэмэлтээр бусад орлогын эх үүсвэрээ
барьцаалан авах боломжтой үл хөдлөх хөрөнгө барьцаалах шаардлагагүй экспортлогч
компаниудад зориулсан зээлийн бүтээгдэхүүн нэвтрүүллээ.

БАЙГУУЛЛАГЫН ХАДГАЛАМЖИЙН СЕРТИФИКАТ
Банкны эх үүсвэрийг нэмэгдүүлэх, харилцагчдадаа хүү шимтгэлийн таатай нөхцөлтэй
бүтээгдэхүүн санал болгох зорилгоор Байгууллагын хадгаламжийн сертификат
бүтээгдэхүүнийг зах зээлд нэвтрүүллээ.

29

Жилийн тайлан 2022ЖИЖИГ ДУНД БИЗНЕСИЙН ЗАХ ЗЭЭЛХудалдаа, хөгжлийн банк нь “харилцагч төвтэй банк байх” стратеги чиглэлийн хүрээнд жижиг, дунд бизнес эрхлэгчид
бизнесээ эхлүүлэх, өргөжүүлэх, чадавхжуулахад хамгийн өргөн олон талт хамтын ажиллагаатай байх, санхүүгийн
уламжлалт болон дэвшилтэт бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг зах зээлд нэвтрүүлж, харилцагчдад санал болгох, жижиг, дундбизнесийг санхүүжүүлэхэд чиглэсэн гаднын эх үүсвэрийг нэмэгдүүлэх, өртгийн сүлжээн дэх санхүүжилтийг бий болгох,байгаль орчин нийгэмд ээлтэй бизнесийг дэмжигч банк байх, зах зээлд эзлэх байр сууриа тэлэх зорилготой.
Жижиг, дунд бизнесийн зах зээл нь жижиг, дунд бизнес эрхлэгч иргэд болон байгууллагыг багтаасан онцлог сегмент юм.
Нийт өөрийн 69,450 жижиг, дунд бизнес эрхлэгч харилцагч нартаа банкны бүтээгдэхүүн үйлчилгээг салбар, тооцооны
төв, цахим сувгууд болон мэргэшсэн харилцааны менежерүүд, зээлийн мэргэжилтнүүдээр дамжуулан хүргэж, харилцагч
нарынхаа бизнесийг дэмжин хамтран ажиллаж байна.
Тайлант онд жижиг, дунд бизнес эрхлэгчдэд олгосон нийт зээлийн үлдэгдэл 422.6 тэрбум төгрөг болж, өөрийн банкны
зээлийн багцын 10.4%-ийг бүрдүүлж байна. Татан төвлөрүүлсэн хөрөнгийн хувьд 822.4 тэрбум төгрөг болж, өөрийн банкны
татан төвлөрүүлсэн хөрөнгийн 13.5%-ийг эзэлж байна.

SME ХАРИЛЦАГЧ

4,025 Small
1,720 Medium

63,705MicroЗээлийн багцын үлдэгдэл
тэрбум төгрөг

422.6

Татан төвлөрүүлсэн хөрөнгө
тэрбум төгрөг

822.4

Жижиг, дунд бизнесийн сегмент нь тайлант онд чанаргүй зээлийг төлүүлэх ажиллагааг шат дараатай хэрэгжүүлсний
үндсэн дээр өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад чанаргүй зээлийн хэмжээ
-аар буурлаа.

27%Жижиг, дунд сегментийн бизнес эрхлэгч харилцагч нарын 24 хувь нь худалдааны салбарт үйл ажиллагаа явуулдаг баүйлдвэрлэл, эрүүл мэнд, боловсрол, хөдөө аж ахуй болон бусад салбарууд үлдсэн хувийг эзэлж байна.

30Жилийн тайлан 2022ШИНЭ БҮТЭЭГДЭХҮҮН ҮЙЛЧИЛГЭЭ

Худалдаа, хөгжлийн банк 2020 онд жижиг, дунд бизнесийн
сегментийг Олон улсын стандартад нийцүүлж дотоодүйл ажиллагаандаа нэвтрүүлснээс хойш 8 бүтээгдэхүүн,үйлчилгээг зах зээлд нэвтрүүлсэн. Харин тайланд ондМонгол Улсын зах зээлд Visa B2B Connect үйлчилгээг

ЦАХИМЖУУЛАЛТБид банкны урт хугацааны стратеги зорилтын хүрээнд
жижиг, дунд бизнесийн экосистемийг бүрдүүлэх,экосистемийг платформ банкны шийдлээр үйлажиллагаандаа нэвтрүүлэхээр ажиллаж байна.
Мөн дижитал банкны үйлчилгээний хүртээмжийг
нэмэгдүүлж, бизнесийн зээл олголтыг бүрэн
цахимжуулахыг ажлыг эхлүүллээ.

анхлан нэвтрүүллээ. Тус үйлчилгээ нь байгууллага
хоорондын төлбөр тооцоог хамгийн хурдан гүйцэтгэх
гадаад шилжүүлгийн үйлчилгээ юм. Үндсэн дүн хамгаалах
нэмэлт шимтгэлгүй, ам.доллар болон еврогоор шилжүүлэх
хийх боломжтой.

ЗАХ ЗЭЭЛИЙН СУДАЛГАА
Жижиг, дунд бизнесийн сегментийн харилцагчдадаа
хүсэл сонирхол, хэрэгцээ шаардлага, эрэлт хэрэгцээнд ньнийцсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг санал болгох зорилгоорзах зээлийн судалгааг хийдэг. Судалгааны үр дүндүндэслэн шинэ бүтээгдэхүүн үйлчилгээ нэвтрүүлэхээр
ажиллаж байна.

31Жилийн тайлан 2022ИРГЭДИЙН ЗАХ ЗЭЭЛХудалдаа, хөгжлийн банк нь иргэдийн зах зээлийн эрэлт хэрэгцээнд нийцсэн, зах зээлд тэргүүлэгч байр суурьтай, өндөр
өрсөлдөх чадвар бүхий банкны сонгодог бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг боловсруулж, банкны салбаруудаар дамжуулан
харилцагчдад хүргэх үндсэн зорилготой. Мөн технологи, инновац шингэсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг цахим технологи
ашиглан харилцагчдад илүү хялбар шийдлийг хүргэхээр ажиллаж байна.

Татан төвлөрүүлсэн хөрөнгө
Монгол улсын нийт иргэдийг хуримтлалтай болгох, түүний үр ашгийг харилцагчдад танин мэдүүлэх, харилцагч
нарт гэр бүлийн болон хувийн санхүүгийн мэдлэгийг дээшлүүлэх төлөвлөгөөт үйл ажиллагааг зохион байгуулан,бүтээгдэхүүний нөхцөлийг илүү уян хатан, харилцагчид таатай, бусад арилжааны банкнуудаас ялгарахуйц давуу талтай
байхад чиглэсэн бодлого баримтлан ажиллаа. Үр дүнд нь бид банкны секторын уналттай жилд сөрж-ийнөсөлтийг үзүүлж чадлаа.

ЗээлБид харилцагчдад зээлийн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг илүү түргэн шуурхай, найдвартай, сэтгэл ханамжтай хүргэх
зорилготой ажиллаж байна. Ингэхдээ хиймэл оюун ухаан ашиглах, бүрдүүлэх баримт бичгийн тоог багасгах, шинэлэг
шийдэл нэвтрүүлэх, зээлийн хүсэлтийг цахимаар хүлээн авах, нөхцөлийг илүү уян хатан байлгах зэрэгт өндөр ачхолбогдол өглөө. Мөн бид ногоон санхүүжилтээр манлайлагч банкны хувьд харилцагч нарыг байгаль орчинд ээлтэй
бараа бүтээгдэхүүн, үл хөдлөх хөрөнгө, автомашин худалдан авч буй тохиолдолд зах зээлээс бага зээлийн хүүг санал
болгож байна.  

ОНЦЛОХ
Даатгал зуучлалын хувьд:Бид даатгал зуучлалын үйлчилгээндээ харилцагчийн эрх ашиг бүрэн хамгаалагдаж, гэрээний дагуу даатгалын
хамгаалалтаа авч байх зарчмыг нэн түрүүнд баримталж ажилладаг. Энэ хүрээндээ өнгөрөгч онд нийт 5.88 тэрбум
төгрөгийн нөхөн төлбөрийг харилцагч, даатгуулагч нартаа олгууллаа. Зуучлалын үйлчилгээний гол зорилго ньталуудын эрх ашгийг харилцан эрх тэгш байлгахад оршдог. Бид хамтран ажиллагч даатгалын компаниуддаа нийт 5.46
тэрбум төгрөгийн хураамжийн орлого төвлөрүүлж, банкны даатгал зуучлалын салбарт тэргүүлэгчдийн байр сууриа
хадгаллаа. 2023 онд бид банкны даатгал зуучлалын үйлчилгээнд технологийн дэвшлийг бүрэн нэвтрүүлэх зорилго
тавин ажиллаж байна.

Харилцагчид

5.88

32

тэрбум төгрөгийн
нөхөн төлбөр

Даатгалын компаниуд

5.46

тэрбум төгрөгийн
хураамжийн орлого

Жилийн тайлан 2022ИРГЭДИЙН ХАДГАЛАМЖИЙН ШИНЭБҮТЭЭГДЭХҮҮН НЭВТРҮҮЛЛЭЭБид харилцагчдын эрэлт, хэрэгцээнд нийцүүлэн
хадгаламжийн бүтээгдэхүүнүүдээ илүү олон төрөл болгонзах зээлд нэвтрүүлсэн. Ингэснээр, харилцагч өөрт илүүтохирсон өндөр өгөөж, уян хатан нөхцөл бүхий олонтөрлийн бүтээгдэхүүнээс сонгон хэрэглэдэг боллоо.
Урт хугацаанд өндөр өгөөж авах боломжтой, дансны
үлдэгдлээс хамааруулан хүүгийн хувь нэмэгддэг “36сарын хугацаатай хадгаламж”Хадгаламжийн өгөөжийг хугацаа дуустал хүлээх бусхугацааны эхэнд урьдчилан хүүгээ авах боломжтой
“Урьдчилсан хүүт хадгаламж”Хүүгээс хүү боддог буюу нийлмэл хүүтэй
“Хуримтлалтай Монгол хадгаламж”Хадгаламжийн хугацааны дундуур хүүбууруулахгүйгээр зарлага гаргах боломжтой “Хөрөнгө
оруулалтын хадгаламж”ЯПОН УЛСААС МӨНГӨН ШИЛЖҮҮЛЭГ
ХҮЛЭЭН АВАХ QBC ҮЙЛЧИЛГЭЭГ
НЭВТРҮҮЛЛЭЭ
2022 онд Японоос Монгол руу харьцангуй багашимтгэлтэйгээр, хамгийн шуурхай буюу 1-2 минутад
мөнгөн гуйвуулга хийх QBC үйлчилгээг шинээр нэвтрүүлэв.
Тодруулбал, Япон Улсад амьдарч буй иргэд PayForexаппликейшнээр дамжуулан Монгол руу иен илгээнэ. Хүлээн
авагч ХХБ-ны бүх валютын дансандаа хөрвүүлж авахболомжтой юм.

LIGHT САЛБАРЫН ҮЙЛАЖИЛЛАГААГ ЭХЛҮҮЛЛЭЭ
Банкны нийгмийн хариуцлагын болон ногоон банк болох
зорилтын хүрээнд анхны цахим салбар буюу “Lightсалбар”-н үйл ажиллагааг эхлүүлэв. Ингэснээр харилцагчтус салбараар үйлчлүүлэхдээ ямар нэгэн цаасан маягт,гэрээ байгуулахгүйгээр бүтээгдэхүүн үйлчилгээ авдаг
боллоо.

VISA КАРТААРАА ГАДААД РУУ ОНЛАЙНААР
ШИЛЖҮҮЛЭГ ХИЙХ VISA DIRECT P2PҮЙЛЧИЛГЭЭГ ШИНЭЭР НЭВТРҮҮЛЛЭЭ
Visa картаа ашиглан гадаад улс руу шилжүүлэг хийхболомжтой “Visa Direct P2P” үйлчилгээг Монголд анх удаанэвтрүүлсэн. Тус үйлчилгээ нь харилцагч өөрийн Visaкартыг ашиглан гадаад улсын Visa карт эзэмшигч иргэнрүү мөнгөн шилжүүлгийг шимтгэл багатай, шуурхай хийхболомжтой гэдгээрээ онцлог юм. Энэхүү үйлчилгээг ТиДиБи
онлайнаар дамжуулан 13 улс руу ашиглах боломжтой.

ЭЙНШТЕЙН БОЛОН U-MONEYЧИП БҮХИЙ КАРТЫГ НЭВТРҮҮЛЛЭЭ
2022 онд Бритто картын төрлийг нэмэгдүүлэн Бритто
Эйнштейн картыг нэвтрүүлэв. Мөн тус карт болон Бритто
Классик картыг U-money чиптэйгээр зах зээлд нэвтрүүлсэн.
Ингэснээр энэхүү хоёр картыг хэрэглэдэг харилцагч нарзөвхөн худалдан авалт, гүйлгээнээс гадна автобусны
төлбөрөө төлж, зорчих боломжтой болсон.

ЦАЛИНГИЙН ЗЭЭЛИЙГ TDB ONLINE
ҮЙЛЧИЛГЭЭНД НЭВТРҮҮЛЛЭЭ
Өнгөрсөн онуудад цалингийн зээлийн хүсэлтийг
харилцагч банкны салбарт хандаж эсвэл банкны гадаадвеб хуудсаар дамжуулан гаргадаг байсан. Тайланд онд
TDB online үйлчилгээгээр дамжуулан хүсэлт гаргах,зээлийн шийдвэртэй танилцах, гэрээ байгуулах боломжтой
болсноор харилцагч салбарт ирэх шаардлагагүй, 100%онлайнаар цалингийн зээл авах боломжтой боллоо.

ЖИШИГ ХҮҮГИЙН
ТООЦООЛОЛ НЭВТРҮҮЛЛЭЭ
Банк “дижитал банк” болох зорилтынхоо хүрээнд олонтөрлийн үйлчилгээг шинээр нэвтрүүлэн ажиллаж байна.
Үүний нэг нь “Жишиг хүүгийн тооцоолол” юм. Ингэснээрбид харилцагчийн цахимаар ирүүлсэн хүсэлтийг судлахдаа
харилцагчаас бусад банк, ББСБ-д үлдэгдэлтэй зээлийн
гэрээ, төлбөрийн хуваарь гэх мэт нэмэлт материал
шаардахгүйгээр зээлийн хүсэлтийг цахимаар судлан
шийдвэрлэдэг боллоо.

33

Жилийн тайлан 2022ИРГЭДЭД ЗОРИУЛСАН ХЭРЭГЛЭЭНИЙ
ЗЭЭЛҮҮДИЙГ “ИРГЭДИЙН ЗЭЭЛПРОГРАММ”-Д АМЖИЛТТАЙ НЭВТРҮҮЛЛЭЭ

ИПОТЕКИЙН ЗЭЭЛИЙН ХОЁРДОГЧ
ШИНЖИЛГЭЭГ ЦАХИМААР ШАЛГУУЛДАГ
БОЛЛОО

Цалингийн орлоготой иргэдийн зээлийг түргэн шуурхай
шийдвэрлэх зорилгоор “Иргэдийн зээл” программыг
ашиглалтад орууллаа. Ингэснээр зарим төрлийн
хэрэглээний зээлийг 100% онлайнаар авах боломжийг
бүрдүүлсэн. Мөн олон эх үүсвэрийн мэдээллийг нэгдор холбож өгснөөр зээл хариуцсан ажилтнуудын гаражиллагааг хөнгөвчлөн, зээл хүсэж буй харилцагчийн цагхугацааг хэмнэж байгаа юм. Түүнчлэн цаасаарх хувийн
хэргийг багасгах цахим шийдэл бүхий программ болов.

Төрөөс хэрэгжүүлж буй хөнгөлөлттэй нөхцөлтэй ипотекийн
зээлийг банк олголт хийсний дараа зээлийн хувийн
хэргийг МИК ОССК ХХК-д хоёрдогч шинжилгээ хийлгэж,багцлан худалдах үйл ажиллагаа хийдэг. Тус шинжилгээг
цаасан хэлбэрээр үзүүлдэг гар ажиллагаа ихтэй ажлыг
цахим хэлбэрт шилжүүлсэн. Ингэснээр МИК ОССК ХХК-дматериал шалгуулах ажилтны цаг хугацааг хэмнэх, ажлынцаг ашиглалтыг нэмэгдүүлэх, харилцагчаас шаардах цаасан
материалыг багасгах цахим шийдэл болов.

ДЭЛХИЙН ХУРИМТЛАЛЫН ӨДРИЙГ 11 ДЭХЖИЛДЭЭ ТЭМДЭГЛЭН ӨНГӨРҮҮЛЛЭЭ
Монголбанк, Монголын банкны холбоо, ХБНГУ-ынХадгаламжийн банкны ОУ-ын хамтын ажиллагаанысан болон Арилжааны банкнууд хамтран 11 дэх жилдээ
“Дэлхийн хуримтлалын өдөр”-ийг “Ирээдүйнхээ төлөө
хуримтлуулцгаая” уриа дор амжилттай тэмдэглэн
өнгөрүүллээ. Худалдаа, хөгжлийн банк аяны хүрээнд
санхүүгийн боловсролыг дэмжих чиглэлийн сургалт,өдөрлөгийг харилцагч байгууллагын ажилтнууд болон
ЕБС-ийн сурагчдад зохион байгуулж, нийт 9,000 гаруй
иргэд хамрагдлаа.

ВИЗА КАРТЫН
БОРЛУУЛАЛТААР ТҮҮХЭН РЕКОРД
ТОГТООЛОО
Худалдаа, хөгжлийн банк Дэлхийн алдарт зураач Romero
Britto-ын бүтээлүүдийг албан ёсны эрхтэйгээр картын
загварт буулган Бритто виза картыг зах зээлд шинээр
нэвтрүүлсэн. Тайлант онд Худалдаа хөгжлийн банкБритто виза картын борлуулалтын тоогоороо түүхэн
дээд амжилтаа тогтоосон. Мөн Монголд анх удаа Cashback буюу картаар худалдан авалт хийсэн дүнгийн
тодорхой хувийг харилцагчид буцаан олгох урамшууллын
системийг шинээр нэвтрүүлсэн ба давхардсан тоогоор
нийт 342,510 харилцагчийг урамшуулан ажиллаа.

342,51034УРАМШУУЛАЛТ АЯНЫГ
АМЖИЛТТАЙ ҮРГЭЛЖЛҮҮЛЛЭЭ
Иргэдийг хуримтлалтай болгох, хуримтлалын үр ашгийг
харилцагчдад таниулахад чиглэсэн “Хуримтлалтай
Монгол” хадгаламжийн урамшуулалт аяныг 10 сарын
турш амжилттай зохион байгууллаа. Тус аяны хүрээнднэг харилцагч “Нэг өрөө байр”, нэг харилцагч “Зуслангийн
байшин”, мөн нэг харилцагч “Таун хаус”,  500 гаруй
харилцагч 100,000₮-2,000,000₮ хүртэл хадгаламжийн
эрхийн эздээр тодорсон байна. Аяны хүрээнд харилцагчид
хугацаатай хадгаламжийг ердийн үеийнхээс илүү сонгох,хугацаатай хадгаламждаа их бага хэмжээгээр орлого
нэмэх, шинээр хадгаламж нээлгэх зэргээр хуримтлуулах
сэдэл идэвхэжсэн ач холбогдолтой хөтөлбөр байлаа.

Жилийн тайлан 2022ЦАХИМ БАНКНЫ
ҮЙЛЧИЛГЭЭАТМ ТӨХӨӨРӨМЖБид эрхэм харилцагчдынхаа үйлчилгээний нөхцөлийг
сайжруулах, хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, банкны салбарынүр ашгийг нэмэгдүүлэх тал дээр бусад арилжааны
банкнуудтай хамтран ажиллах бодлого барьж байна.
Энэхүү ажлын эхлэл болгон Голомт банктай хамтран
ажиллах гэрээг байгууллаа.

Хамтын ажиллагааны хүрээнд зарлагын гүйлгээний
шимтгэлийг багасгаж, хоёр талын өөртөө үйлчлэх банкны
төхөөрөмж /ATM, CDM, CRM/ дээр бэлнээр зарлага гаргахад
шимтгэл 500₮ байсныг 100₮ болгон буурууллаа. Ийнхүү
шимтгэлийг бууруулснаар харилцагчид Улаанбаатар хотболон орон нутагт байрлах Худалдаа, хөгжлийн банкны
нийт 290, Голомт банкны нийт 410 ATM төхөөрөмжөөр
хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр гүйлгээ хийх боломжтой
болов. Цаашид ч банк хоорондын үйлчилгээний чанарыг
сайжруулах, нийт харилцагчдын сэтгэлд нийцсэн
үйлчилгээг үзүүлэхэд чиглэсэн олон асуудлууд дээрхамтран ажиллахаар төлөвлөж байна.

Мөн Худалдаа хөгжлийн банкны АТМтөхөөрөмжөөс банк хоорондын бэлэн бусшилжүүлэг хийх, банк дотроо хөрвүүлэгтэй
гүйлгээ хийх боломжуудыг шинээр нэвтрүүллээ.

35

Жилийн тайлан 2022ТИ ДИ БИ ОНЛАЙН
ТиДиБи Онлайн хэрэглэгчдийн тоо өмнөх оноос 27% өссөн үзүүлэлттэй байна. Мөн өмнөх онтой харьцуулахад банкны
цахим сувгаар хийгдсэн гүйлгээний тоо 84%, гүйлгээний дүн 14%-аар тус тус нэмэгдлээ.

27%+Хэрэглэгчдийн тооГүйлгээний тооТиДиБи Онлайн үйлчилгээний системийн архитектурыг
шинэчилснээр системийн ачаалал даах чадвар
нэмэгдэж, мобайл аппликейшнийн ажиллах хурднэмэгдлээ.
МонголЧат ХХК-тай хамтран GS25 сүлжээ дэлгүүрийн
хэрэглэгчийн аппликейшнд Цахим хэтэвч функц
нэвтрүүллээ.
Онлайнаар бараа үйлчилгээ борлуулдаг и-коммерс
мерчант болон кассын дэлгэцэн дээр QR код харуулан
төлбөр хүлээн авах боломжтой мерчантуудад
зориулан төлбөр хүлээн авах шинэ суваг болох WeChatүйлчилгээний MPM (merchant present mode)-ыгнэвтрүүллээ.
Цалингийн зээл цэсийг TDB Online-д шинээр нэвтрүүлэв.
Ингэснээр харилцагч нь банкны салбарт заавал очихшаардлагагүйгээр онлайн банкнаасаа хэзээ ч, хаанаасч цалингийн зээл авч өөрийн санхүүгийн асуудлыг
шийдэх боломжтой болсон.
Visa карттай харилцагчид дэлхийн хаанаас ч өөрхоорондоо картын дугаараар мөнгөн шилжүүлэг хийхболомжтой Олон улсын Visa P2P үйлчилгээг ТиДиБи
Онлайнд шинээр нэвтрүүлэв. Ингэснээр харилцагчидулс хоорондын мөнгөн гуйвуулгын шилжүүлгийн
шинэ сувагтай болж, харьцангуй бага шимтгэлтэйгээр
шилжүүлэг хийх боломж бүрдэв.

36

24%+

14%+

Гүйлгээний дүнБанкны салбарт хийгддэг голлох үйлчилгээнүүд
болох хадгаламж барьцаалсан зээлийн 99%, шинээр
захиалагдаж буй картын 37%, нийт нээгдсэн дансны
30% нь ТиДиБи Онлайн үйлчилгээгээр бүрэн
автоматаар хийгдсэн байна.

TDB ONLINE
Хадгаламж барьцаалсан зээл - 99%Шинээр захиалсан карт - 37%
Шинэ данс - 30%Жилийн тайлан 2022

КАРТ, ТӨЛБӨР
ТООЦООНЫ ҮЙЛЧИЛГЭЭ
2022 онд бид харилцагчдынхаа хэрэгцээнд тулгуурлаж, инновац шингэсэн, хүлээлтээс давсан бүтээгдэхүүн үйлчилгээг санал
болгох, үйлчилгээний чанарыг сайжруулахад онцгойлон анхаарч ажиллаа.
Тайлант онд Худалдаа хөгжлийн банкны төлбөрийн карт эзэмшигчдийн тоо өмнөх оноос 17%-аар нэмэгдэж, Visa картаар
гадаадад хийгдэж буй Монгол улсын гүйлгээний 30 орчим хувийг манай банкны Виза карттай харилцагчид бүрдүүлэв. Энэ ньМонгол улс дахь хамгийн том, хамгийн найдвартай картын систем бүхий банк болохыг дахин бататгалаа.

17%+Карт эзэмшигчид

Худалдаа, хөгжлийн банк нь төлбөрийн картын Олонулсын тэргүүлэгч байгууллага болох Visa Inc-тайстратегийн түншлэлийн харилцаатай. Энэхүү хамтын
ажиллагааны хүрээнд Монгол улсад анх удаа гадаад
төлбөр тооцоо гүйцэтгэх иж бүрэн систем visa B2B
Connect буюу байгууллага хоорондын мөнгөн гуйвуулга
хийх, VISA DIRECT буюу Visa картаа ашиглан улс хооронд
мөнгөн гуйвуулга хийх үйлчилгээнүүдийг зах зээлд
анхлан нэвтрүүллээ. Энэхүү үйлчилгээнүүд нь иргэн
болон байгууллагын харилцагчид төлбөр тооцоогоо
бага зардлаар, түргэн шуурхай, хялбар хийж гүйцэтгэх
боломжийг бүрдүүллээ.
Бид харилцагч төвтэй банк болох зорилгынхоо хүрээнд
2021 оноос эхлэн “Happy Pay” аяныг эхлүүлсэн. Аяныхүрээнд өөрийн 250 гаруй мерчантуудтайгаа хамтарсан
урамшуулалт хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлж, 3-10%-ийнбуцаан олголтын мөнгөн урамшууллыг харилцагчдадаа
олгож байна.

30%Гадаадад хийгдсэн гүйлгээнийзах зээлд эзлэх хувьОлон улсын UnionPay байгууллагатай хамтран олон улсад
картаараа гүйлгээ хийх бүрд 5-10%-ийн буцаан олголтын
аяныг хэрэгжүүлсэн.

“Visa-тай хамт Катарт хүрье” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж,шалгарсан хоёр харилцагчаа Катар улсад зохион
байгуулагдсан хөлбөмбөгийн ДАШТ-ийн финалын тоглолт
үзэх аялалд хамрууллаа.

Улаанбаатар хотын нийтийн тээврийн цахим төлбөрийн
системийг хэрэгжүүлэгч Улаанбаатар Смарт КартХХК-тай хамтран өөрийн банкны Visa картыг ашиглан
нийтийн тээврээр хялбархан үйлчлүүлэх боломжийг картэзэмшигчдэдээ олголоо.

37Жилийн тайлан 2022ГАДААД ХАРИЛЦАА, ОЛОН УЛСЫН
БАНКНЫ ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА
ОНЦЛОХ АЖИЛ, ОЛОЛТ АМЖИЛТ
Олон улсад нэр хүнд бүхий 41 банкан дахь 88 ностро
данс болон гадаадын 17 банк, санхүүгийн байгууллагын
17 лоро дансаар дамжуулан харилцагчдынхаа гадаад
төлбөр тооцоог хамгийн олон төрлийн валютаар буюу16 төрлийн валютаар түргэн шуурхай, чанарын өндөр
түвшинд гүйцэтгэн ажиллаа.

88ностро данс17лоро данс

16төрлийн валют

Харилцагч
байгууллагуудынхаа
худалдааны
санхүүжилтийн хэрэгцээг мэргэжлийн өндөр түвшинд
ханган, олон улсын 41 банк, санхүүгийн байгууллагуудаас
нийт 483.6 сая ам.долларын худалдааны санхүүжилтийн
шугамыг батлуулан хамтран ажиллаж байна. Тусшугамын хүрээнд татан төвлөрүүлсэн эх үүсвэрийн дүнтайлант хугацаанд 885.8 тэрбум төгрөгт хүрсэн байна.
Худалдааны
санхүүжилтйн шугам

483.6
сая ам.доллар

Татан төвлөрүүлсэнэх үүсвэр

885.8тэрбум төгрөгSMBC банкны 45 сая ам.долларын худалдааны
санхүүжилтийн зээлийн шугамыг дахин сэргээв.
Тус зээлийн шугамыг аккредитив баталгаажуулах,санхүүжүүлэх, баталгаа гаргах зэрэг төрөл бүрийн
худалдааны санхүүжилтийн зорилгоор ашиглаж
харилцагчдын гадаад худалдааны үйл ажиллагааг
дэмжин ажиллав.
Худалдааны санхүүжилтйн шугам-сая ам.доллар

БНХАУ-ын орон нутгийн арилжааны банкнуудтай
хийж буй идэвхтэй хамтын ажиллагааг үргэлжлүүлж
харилцаа холбооны салбарт үйл ажиллагаа явуулж буйхарилцагчдын тус улсаас хийж буй импортын худалдан
авалтыг амжилттай санхүүжүүлэв.
Испанийн Хаант Улсын Bankinter банктай хамтын
ажиллагааг эхлүүлж еврогийн ностро данс нээн тус улсруу түргэн шуурхай гадаад шилжүүлэг хийх нөхцөлийг
бүрдүүлэв.

38Харилцагчдын гадаад төлбөр тооцоог саадгүй,найдвартай гүйцэтгэхэд дэмжлэг үзүүлэх зорилгоор
Сингапур улсын DBS банканд Сингапур долларын
данс нээж, үргэлжлүүлэн ам.доллар болон Хонг Конгдолларын данс нээхээр ажиллаж байна. Мөн түүнчлэн
иргэдэд гадаад мөнгөн гуйвуулгын үйлчилгээг
олон сувгаар түргэн шуурхай хүргэх, хялбаршуулах
зорилгоор тус банкны шинэ үйлчилгээ DBS Remit мөнгөн
гуйвуулгын үйлчилгээг нэвтрүүлэх үндсэн орчныг
амжилттай бүрдүүлээд байна.
АНУ-ын банкнуудтай хийж буй хамтын ажиллагааг уламөргөжүүлж, харилцагчдад ам.долларын гадаад төлбөр
тооцооны үйлчилгээг өртөг багатай, түргэн шуурхай,найдвартай үзүүлэх үүднээс АНУ-ын BNY Mellonбанканд ам.долларын данс нээх ажлыг эхлүүлээд байна.
ХБНГУ-ын Bayerische Landesbank-ны еврогийн ностро
дансны хүү шимтгэлийн ерөнхий нөхцөлийг сайжруулан
банкны харилцагчдад еврогийн төлбөр тооцооны
үйлчилгээг илүү таатай нөхцөлөөр үзүүлэх боломжтой
болов.
ИБУИНВУ-ын Crown Agents Bank-ны хүсэлтээр
ам.доллар болон төгрөгийн валют арилжаа хийх,ИБУИНВУ-аас Монгол улс руу хийх төлбөр тооцооны
гарцыг нээх зорилгоор тус банкны төгрөгийн лородансыг амжилттай нээв.
Нэгдсэн үндэстний байгууллагын Хөгжлийн хөтөлбөртэй
хамтран UFF форматын төлбөрийн даалгавраар гүйлгээ
хийх боломжийг TDB Online үйлчилгээнд шинээр
нэвтрүүлэв.
Гадаад улс орнуудын Монгол улс дахь элчин сайдын
яамд, консулын газрууд, олон улсын байгууллагуудтай
идэвхтэй хамтран ажиллаж, гадаад харилцаагаа
өргөжүүлэн, тэлж байна. Энэтхэг, Итали, Япон зэрэг
улсуудаас Монголын зах зээлд шинээр нэвтэрч үйлажиллагаагаа явуулах компаниудтай хамтын ажиллагааг
эхлүүлж, банк санхүүгийн иж бүрэн үйлчилгээг
үзүүлэхээр сонгогдов.

Жилийн тайлан 2022ОЛОН УЛСЫН
ШАГНАЛ
Дэлхийд нэр хүнд бүхий Euromoney сэтгүүлийн дэргэдэх, Ази, Номхон далайн бүс дэх эдийн засаг, банк, санхүүгийн салбарын
мэдээ, мэдээллийг хүргэдэг Asiamoney сэтгүүлээс жил бүр Азийн шилдэг банк, санхүүгийн байгууллагуудыг тодруулдаг. Туссэтгүүлээс Худалдаа, хөгжлийн банкны Монгол Улсын нийгэм, эдийн засагт оруулсан хувь нэмэр, тогтвортой хөгжил болон
ногоон санхүүжилтийн чиглэлээр хийгдсэн ажлууд, гаргасан ололт амжилтууд, харилцагчдад зориулан зах зээлд нэвтрүүлсэн
шинэлэг бүтээгдэхүүн үйлчилгээ зэргийг үнэлэн 2022 оны “Монгол Улсын Шилдэг байгууллагын банк”, “Монгол Улсын Шилдэг
ногоон банк” “Монгол Улсын Шилдэг нийгмийн хариуцлагатай банк” шагналуудыг олголоо.

39

Жилийн тайлан 2022ТОГТВОРТОЙ САНХҮҮЖИЛТ
Тогтвортой хөгжлийн зорилгуудын хүрээнд нийт 1.12 ихнаяд төгрөгийн зээлийг олгов.
Монголбанк, Олон улсын санхүүгийн корпорац, Монголын
тогтвортой санхүүжилт (ТоС)-ийн холбооноос хамтран
гүйцэтгэдэг ТоС-ийн хэрэгжилтийн үнэлгээнд “A” үнэлгээ
авч 2022 оны Тогтвортой санхүүжилтийн Манлайлагч
байгууллагаар шалгарав.

Ногоон банк болох дунд хугацааны стратегийн
зорилгыг хэрэгжүүлэхэд тулгарч болох бэрхшээлүүд
болон тэдгээрийн шийдлийг тодорхойлох судалгааг
Шотланд улсын Эдинбургийн Их Сургуулийн Бизнесийн
сургуультай хамтран боловсруулав.
Засгийн газрын 2019 оны 181 дүгээр тогтоолоор
батлагдсан “Үүрэг хүлээсэн хэрэглэгчийг тодорхойлох,үүрэг хүлээсэн хэрэглэгчийн эрчим хүч хэмнэх хөтөлбөр,төлөвлөгөө,тэдгээрийг
боловсруулах
аргачлал,хэрэгжилтийг тайлагнах журам”-ын дагуу эрчим хүчний
аудитыг хийлгэв.

ХХБ-ыг Тос Холбоо, Монголбанк, Санхүүгийн зохицуулах
хорооноос анхны “Жендерийн манлай байгууллага”-ршалгаруулав.
Тогтвортой санхүүгийн холбоотой хамтран Монгол
Улсад тогтвортой болон ногоон санхүүжилтийн
хэрэгжилтийг нэмэгдүүлэх Бэлэн байдлын хөтөлбөрийгУур амьсгалын ногоон сангийн Удирдах зөвлөлөөр
батлуулан,хөтөлбөрийн
төлөвлөгөөт
ажлуудыг
хэрэгжүүлэн ажиллаж байна.

Forbes Mongolia-тай хамтран “Forbes Mongolia Women’s
Summit 2022” арга хэмжээг амжилттай зохион байгуулав.

Бизнесийн
ногоон
зээлийн
бүтээгдэхүүнийг
нэвтрүүлснээс хойш санхүүжүүлсэн төсөл, хөтөлбөрүүднь нэг жилд 47,833.92 тонн СО2 (нүүрсхүчлийн хий)хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулахаар байна.

47,833.92

Нэг жилд тоннхүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулнаУур амьсгалын ногоон сангийн итгэмжлэгдсэн
байгууллагынхаа хувьд Монголын ногоон таксономийн
дагуу эрчим хүчний хэмнэлт, бага бохирдуулагч эрчим
хүч, сэргээгдэх эрчим хүч, тогтвортой хөдөө аж ахуйболон тогтвортой ус, хаягдлын хэрэглээ, цэвэр тээвэр
зэрэг ангиллыг хамрахуйц цогц төсөл, хөтөлбөрүүдийн
саналын баримт бичгийг боловсруулан, сайжруулах
ажил хийгдэж олон улсын болон дотоодын оролцогч
талууд, зөвлөхүүдтэй хамтын ажиллагааг өргөжүүлэв.

40Хүлэмжийн хийг бууруулах зорилгод нэгдсэн Монгол
Улсын технологи, үйлдвэрлэл, байгальд ээлтэй үйлажиллагаа эрхэлдэг бизнес сегментүүдийн оролцсон
“Go Zero” арга хэмжээний зохион байгуулалтыг дэмжин
ажиллав.

Жилийн тайлан 2022ТОКИО ДАХЬТӨЛӨӨЛӨГЧИЙН ГАЗАР
Крауд Кредит санхүүгийн байгууллагатай хамтын
ажиллагааг дахин сэргээж тус байгууллагаас краудфандинг
хэлбэрээр нийт 8 удаагийн траншаар 1.5 тэрбум төгрөгийн
таатай нөхцөл бүхий эх үүсвэрийг амжилттай татлаа. Тусхэлцлийг онцлон Япон улсын томоохон санхүү, бизнесийн
мэдээний сайт болох “NIKKIN” нь мэдээ нийтэлсэн.

Япон улсын санхүүгийн байгууллага FINTERTECH-с
Монгол улсын “Тогтвортой хөгжлийн 17 зорилт”-ыг дэмжих
зориулалттай таатай нөхцөл бүхий 150 сая иенийн эхүүсвэрийг Япон улсын зах зээл дээрээс краудфандинг
хэлбэрээр амжилттай татан төвлөрүүллээ.

Япон улсад жил бүр тогтмол зохион байгуулагддаг
“INVESTMENT EXPO” “OVERSEAS EXPO 2022” аргахэмжээнд Токио дахь төлөөлөгчийн газар оролцож, банкны
бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг танилцууллаа.

Японы Queen Bee Capital компанитай хамтын Японулсаас Монгол улс руу хийх мөнгөн гуйвуулгын шинэүйлчилгээг зах зээлд нэвтрүүллээ. Ингэснээр манай банкны
харилцагчид Япон улсаас Монгол улс руу хамгийн багашимтгэлээр, хамгийн богино хугацаанд иенийн шилжүүлэг
хийх боломжтой боллоо.

Япон улсын Элчин сайдын яам, ЖАЙКА-н Монгол дахьтөлөөлөгчийн газар, Монгол-Японы хүний нөөцийн
хөгжлийн төвөөс хамтран зохион байгуулсан JAPANFESTIVAL IN MONGOLIA 2022 болон Монгол-Япон бизнес
форум 2022 арга хэмжээнд ХХБ нь ерөнхий ивээн тэтгэгч
байгууллагаар оролцож, Токио дахь төлөөлөгчийн газрынүйл ажиллагааг танилцуулан, арга хэмжээнд хүрэлцэн
ирсэн зочид, төлөөлөгчдөд мэндчилгээ хүргэлээ.

41

Жилийн тайлан 2022ХАРИЛЦАГЧИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭБид банкны бүх сувгаар харилцагчдадаа түргэн
шуурхай, найрсаг, чанартай, жигд үйлчилгээг үзүүлэхийг
зорьж ажилладаг. Тайлант онд Харилцагчид үйлчлэх
үйлчилгээний
бодлогоо
шинэчлэн,Харилцагчийн
үйлчилгээний стандартаа илүү сайжрууллаа. Харилцагчид
хүргэж буй үйлчилгээний чанарыг ОУ-ын стандартад
хүргэх зорилгоор Чанарын менежментийн тогтолцоо ISO
9001:2015, Үйлчилгээний төгөлдөршлийн ISO 23592:2022стандартыг нэвтрүүлэх төсөл хэрэгжүүлж, бэлтгэл ажлууд
хийгдлээ.

Банкны аль ч салбарт үйлчлүүлсэн мэргэжлийн
чадварлаг үйлчилгээг харилцагчдадаа үзүүлж чадсан
эсэхийг харилцагчдаас мессеж болон утсан судалгааны
аргаар тогтмол хүлээн авч, банкны харилцагчдын сэтгэл
ханамжийг нэмэгдүүлэхээр зорьж ажиллаж байна.
Харилцагчийн өгөгдлийн чанарыг үзүүлэлт бүрээр
үнэлэн, тасралтгүй сайжруулах арга, хэрэгслийг үйлажиллагаандаа нэвтрүүллээ. Харилцагчийн мэдээлэл
шинэчлэлт өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад 18%-аарөссөн үзүүлэлттэй байна.
Харилцагчийн мэдээлэл шинэчлэлтБид харилцагч бүрийн санал хүсэлтийг чухалчлан авч үздэг.
Харилцагчдын дуу хоолойг бүтээгдэхүүн, үйлчилгээгээ
сайжруулахад ашиглахын тулд банкны нийт салбаруудад
харилцагчдын санал хүсэлтийг нээлттэй хүлээн авах QR
байршуулсан. Ингэснээр санал хүсэлтийг шуурхай хүлээнавч шийдвэрлэснээр илүү нээлттэй харилцагч төвтэй
боллоо.
2022 онд цахим банк ашиглан QR кодоор баталгаажсан 11төрлийн нийт 96,851 ширхэг дансны тодорхойлолт, хуулгыг
банканд ирэлгүйгээр харилцагч зайнаас авсан ба 2021 онытоон үзүүлэлттэй харьцуулахад 80%-аар өссөн байна.

11 төрөл -96,851ширхэг дансны тодорхойлолт
зайнаас олгов

Салбарын дугаар дуудагч системийг шинэчлэх замаар
харилцагчид үйлчилгээ үзүүлэх стандарт үзүүлэлтүүдийг
хэмжих, хянах, дата анализ хийх болон сэтгэл ханамжийн
судалгааг харилцагч бүрээр тодорхойлох боломжийг бийболгосон.

4218% өслөө

Харилцагчдын ирүүлсэн 5,380 санал хүсэлт, гомдлыг
шуурхай шийдвэрлэж ажиллаа. Харилцагчдаа эрсдэлээс
хамгаалах зөвлөмжийг тогтмол хүргүүлж, нийт 6 тэрбум
төгрөгийн эрсдэлээс харилцагчдаа хамгаалсан байна.

5380харилцагчийн санал
хүсэлтийг шийдвэрлэв.

6 тэрбум төгрөгтэй

тэнцэхүйц хэмжээний санхүүгийн
эрсдэлээс харилцагчдаа хамгааллаа

Цаашид хувийн хэргийн цахим санд нийт цаасан хувийн
хэргийг цахимжуулан төвлөрүүлж, харилцагчид үйлчлэх
үйлчилгээний бодлогод нийцүүлэн байгаль орчинд ээлтэй,цаасгүй, цахим шийдлээр харилцагчид хүргэхэд анхаарч
байна.

Жилийн тайлан 2022ХӨРӨНГӨ ЗОХИЦУУЛАЛТЫН
УДИРДЛАГА
Валют арилжаа

Мөнгөний зах зээлТайлант оны эхний саруудад Ковид-19 цар тахлын
шинэ хувилбарууд үргэлжлэн дэгдсэнээс үүдэн дэлхий
даяар тээвэр, ложистикийн саатал үүссэн. Улмаар өргөн
хэрэглээний бараа, бүтээгдэхүүний нийлүүлэлт доголдож
зардлын гаралтай инфляц эрчимтэй нэмэгдэж эхэлсэн юм.
Энэ цаг үед олон улсын түвшинд геополитикийн хурцадмал
нөхцөл байдал гарч, эдийн засгийн тодорхой бус байдлыг
улам бүр нэмэгдүүлэв. Зах зээлд ам.долларын эрэлт эрснэмэгдэж, улс орон даяар гадаад валютын хомсдол үүсэн,төгрөгийн ханшийн сулрал эрчимжсэн юм.

Тайлант онд банк Монголбанкаас тогтоосон заавал байлгах
нөөц, төлбөр түргэн гүйцэтгэх чадварын шаардлагыг
тасралтгүй хангаж ажиллаа. Үүний зэрэгцээ дотоодын
мөнгөний зах зээл дэх голлох байр сууриа хадгалж,2022 оны эцсийн байдлаар дотоодын зах зээл дээрх нийтхөрвөх чадвартай үнэт цаасны 20 орчим хувийг дангаараа
эзэмшиж байна. Мөн, гадаад дотоодын банк санхүүгийн
байгууллагуудтай мөнгөний захын богино хугацаатай
хадгаламж байршуулах, Засгийн газрын гадаад үнэт цаасны
арилжаанд оролцох замаар хөрвөх хөрөнгийн өгөөжийг
нэмэгдүүлж ажиллаа.

Цаг үеийн энэхүү онцгой нөхцөл байдал жилийн туршүргэлжилсэн бөгөөд банк нь харилцагчдынхаа гадаад
валютын хэрэгцээ шаардлагыг хангахын зэрэгцээ улсыннэн шаардлагатай гадаад төлбөр тооцоог тасалдуулахгүй,тогтвортой
үргэлжлүүлэх
зорилгоор
холбогдох
байгууллагуудтай хамтран ажиллаа.

Дотоодын зах зээл дээр хөрвөх
чадвартай үнэт цаасны 20 орчим
хувийг дангаар эзэлж байна.

Үнэт металлын арилжаа

Актив, пассивын удирдлага

Тайлант онд өрнөж байсан цаг үеийн нөхцөл байдлаас
үүдэн улсын гадаад валютын нөөц тогтмол буурч байсан.
Гэсэн хэдий ч Монголбанкнаас үнэт металл худалдан
авах үнээрээ алт олборлогч аж ахуйн нэгжүүдэд дэмжлэг
үзүүлэх бодлого баримталсан нь үр дүнгээ өгсөн. 2022 оныдүнгээр Монголбанканд тушаагдсан алтны нийт хэмжээ
өмнөх оноос 10 хувиар өсөн, 22.9 тоннд хүрсэн юм. Энэхүү
үзүүлэлтэд манай банкны харилцагч томоохон аж ахуйн
нэгжүүдийн олборлолтын хэмжээ нэмэгдсэн нь тодорхой
нөлөөлөл үзүүлсэн. Энэ нь банкнаас харилцагч аж ахуйн
нэгжүүдийнхээ хэрэгцээг хангасан санхүүжилтүүдийг цагтухайд нь олгож байсны үр дүн юм.

Цар тахлаас үүдсэн эдийн засгийг сэргээх зорилгоор захзээл дэх хүүгийн түвшнийг нам дор тогтоож, зээл олголтыг
ихээр нэмэгдүүлж байсан. Харин 2022 оны 2-р сардОрос-Украйны дайнаас шалтгаалсан дэлхийн эдийн засагдах нефть, өргөн хэрэглээний барааны нийлүүлэлтийн
шокоос хамаарч олон улс болон дотоодын зах зээл дэхинфляцын түвшин нэмэгдэхийн зэрэгцээ, төгрөгийн эсрэг
гадаад валютын ханш огцом өссөн. Төвбанкнаас инфляцыг
бууруулах, төгрөгийн харьцангуй өгөөжийг хадгалах
зорилгоор бодлогын хүүг өсгөсөнтэй холбогдуулан банкхадгаламж, зээлийн хүүдээ тодорхой өөрчлөлтийг оруулав.

22.
9тонн алтМонголбанканд тушаагдсан
Цаашид банк үнэт металлын баталгаажсан сорьцыгэрх бүхий байгууллагаас цахимаар хүлээн авах замаар
харилцагчдынхаа биет алтны арилжааны үйл ажиллагаанд
зарцуулах цаг хугацаа, зардлыг хэмнэсэн шийдлийг санал
болгохоор ажиллаж байна.

Зах зээл дэх хүүгийн өсөлт нь эх үүсвэрийн хэмжээнд
хэрхэн нөлөөлж буй байдлыг онцгой анхаарч хөрвөх
чадварын эрсдэлийг амжилттай урьдчилан таамаглаж,хариу арга хэмжээнүүдийг авч хэрэгжүүллээ. Түүнчлэн
цэвэр хүүгийн орлогыг зохистой түвшинд хадгалах чиглэлд
өнгөрсөн 2 жилийн хугацаанд хүүгийн эрсдэлийг удирдах
төлөвлөгөө боловсруулан ажилласан юм. Үр дүнд ньзохистой удирдлагыг хэрэгжүүлж чадлаа. Мөн урт болон
дунд хугацааны хүүгийн эрсдэлээс сэргийлэх тогтолцоог
шинэчлэн боловсруулж үйл ажиллагаандаа ашиглаж байна.

43Жилийн тайлан 2022КАСТОДИАН ҮЙЛЧИЛГЭЭ
2022 оны 9-р сарын 29-ний өдөр FTSE Russell группээс Монгол Улсыг “Хөгжиж буй зах зээл (Frontier Market)” ангилалд албан
ёсоор оруулсан. Мөн системийн нөлөө бүхий банкнуудын хувьцааг олон нийтэд санал болгох болон төрийн өмчит компаниудын
хувьчлалын үйл ажиллагааг эхлүүлсэн зэрэгтэй холбоотойгоор Монголын хөрөнгийн зах зээлийн үнэлгээ мэдэгдэхүйц өссөн.
Тайлант онд банк нь кастодианы бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг үзүүлэн харилцагчдынхаа эрэлт хэрэгцээг тасралтгүй хангасны үрдүнд Кастодианд хөрөнгөө хадгалуулж буй харилцагчдын тоо өмнөх оноос 48%-аар, хадгалуулж буй хөрөнгийн хэмжээ 46%аар тус тус өссөн үзүүлэлттэй байна. Цаашид хөрөнгө оруулалтын сангууд, мэргэжлийн хөрөнгө оруулагчдад дотоодын болон
олон улсын зах зээлд хөрөнгө оруулахад нь найдвартай гүүр болох, стандартад нийцсэн үйлчилгээ үзүүлэх, бүтээгдэхүүн,үйлчилгээний цар хүрээг нэмэгдүүлж, сайжруулах чиглэлд анхаарч байна.

2022

48
%
өсөлт
2021

Кастодианд хөрөнгөө хадгалуулжбуй харилцагчдын тоо

44

2022

46
%
өсөлт
2021

Кастодианд хадгалуулжбуй хөрөнгийн хэмжээ

Жилийн тайлан 2022ЭРСДЭЛИЙН УДИРДЛАГЫН
ТОГТОЛЦОО
БАНКНЫ ЭРСДЭЛИЙН ЗАСАГЛАЛ
Банкны засаглалын хамгийн дээд нэгж нь Төлөөлөн удирдах
зөвлөл (ТУЗ) бөгөөд түүний дэргэдэх Эрсдэлийн удирдлагын
хороо (ЭУХ) нь эрсдэлийг засаглал, соёлыг хэрэгжүүлэх
үүрэгтэй ажилладаг. Банкны эрсдэлийн удирдлага дахь ТУЗ,ЭУХ-ны үүрэг оролцоог дараах байдлаар зохицуулдаг. Үүнд:Төлөөлөн удирдах зөвлөл нь банкны эрсдэлийн зохистой
засаглалын бүтэц, эрсдэлийн аппетит, эрсдэлийн бодлогын
баримт бичиг, стратеги, төлөвлөгөөг баталж, түүнд хяналт
тавин банканд учирч буй гол эрсдэлийн талаар мэдээлэлтэй
байх эрх, үүрэгтэй.

Эрсдэлийн удирдлагын хороо нь банкны эрсдэлийн

удирдлагын бодлого, эрсдэлийн аппетит, тайлангуудыг
хэлэлцэх, банкны бүтээгдэхүүн үйлчилгээний төрөл,үйлчилгээний хүү, шимтгэлийн нөхцөлүүдийн өөрчлөлтүүдээс
шалтгаалсан эрсдэлийн аппетитад үзүүлэх сөрөг нөлөөллийг
тогтмол хянах замаар банкны ТУЗ-д дэмжлэг үзүүлэх, ТУЗ-өөсгаргасан шийдвэрийн хэрэгжилтэд хяналт тавьж ажиллах эрх,үүрэгтэй.

ЭРСДЭЛИЙН УДИРДЛАГЫН БОДЛОГО
Худалдаа, хөгжлийн банкны Эрсдэлийн удирдлагын бодлогын
зорилго нь банкны стратеги зорилтыг хэрэгжүүлэх, тогтвортой
хөгжлийг хангахад туслалцаа үзүүлэх ба банкны үйлажиллагаанд гарах алдагдал, эрсдэлийг хамгийн бага түвшинд
байлгах, эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх, түүнийг бууруулах
замаар банкны ашигт ажиллагааг дэмжихэд чиглэдэг.

Зээлийн эрсдэлийн удирдлага

Олон улсын жишиг аргачлалаар зээлийн
эрсдэлийг үнэлж, дүгнэж ажиллаа
Зээлийн эрсдэлийн удирдлагын хүрээнд үйл ажиллагаанд
мөрдөгдөж буй заавар, журмуудыг шинэчилж, зээлийн
бодлого болон олгосон зээлийн эргэн хяналтад баримтлах
стандартуудыг шинээр боловсрууллаа.
Базель III стандартад нийцүүлэн зээлийн эрсдэлийг үнэлэх
дотоод үнэлгээний аргачлалыг (IRBA) судалж, банкны
зээлийн багцаас хүлээх эрсдэлийг тодорхойллоо.
Тайлант хугацаанд хөрөнгийн үнэ цэнийн бууралтыг
зээлдэгчийн эрсдэлд суурилан тооцдог ирээдүйд чиглэсэн
санхүүгийн тайлагналын олон улсын стандарт болох
СТОУС 9 (IFRS9)-ийн дагуу банкны хөрөнгийн үнэ цэнийн
бууралтын тооцооллыг хийлээ.

Зах зээлийн эрсдэлийн удирдлагаЗах зээлийн эрсдэлд гадаад валют, таваар болон хувьцааны үнэ,зах зээл дэх хүүгийн хэлбэлзэл зэргээс хамааран банк эзэмшижбуй хөрөнгөөс алдагдал хүлээх эрсдэлийг авч үздэг. Банк ньэнэхүү эрсдэлээс үүдэн учирч болзошгүй алдагдлыг хэмжих,хянах, бууруулах замаар үр ашигтай удирдахыг зорьдог .
Тайлант хугацаанд дараах 3 аргаар эрсдэлийн удирдлагыг
хэрэгжүүлж ажиллаа. Үүнд:Монголбанкнаас тогтоосон гадаад валютын нээлттэй
позиц болон өөрийн хөрөнгийн зохистой харьцааны
шалгуур үзүүлэлтийг нэгж валют болон нийт валютаар
өдөр бүр тооцож тайлагналаа.

Банк нь зээлийн багцын төвлөрөл, эдийн засгийн салбарын
төвлөрөл, чанаргүй зээлийн түвшин, зээлдэгчдийн зээлэргүүлэн төлөх чадвар, барьцаа хөрөнгийн хангалт зэрэг
үзүүлэлтүүдэд эрсдэлийн хязгаарлалт тогтоох замаар зээлийн
эрсдэлийг бууруулж, хяналт тавин ажилладаг.

Базель III стандартын дагуу мэдрэмжид суурилсан
аргачлалаар (MRCC) учирч болзошгүй алдагдлыг
хаахад хүрэлцэхүйц өөрийн хөрөнгийн хэмжээг
тодорхойлж, зах зээлийн эрсдэлийг удирдах заавар,журмыг шинэчлэн сайжрууллаа.

Хэрэглээний зээлийг цахимаар шийдвэрлэх
үндэс болсон скоринг моделийг нэвтрүүллээ

Нийт нээлттэй позицоос дараагийн ажлын өдөрт алдаж
болох алдагдлын хэмжээг хамгийн их эрсдэлийн аргаар
(VaR) тодорхойллоо.

Тайлан онд Банк нь машин сургалтын технологид суурилсан
зээлдэгчийн скоринг моделийг хэрэглээний зээлийн үйлажиллагаанд амжилттай нэвтрүүлснээр харилцагчийн зээлийн
хүсэлтийг цахимаар шийдвэрлэдэг болж харилцагчийн
үйлчилгээнд өндөр ач холбогдолтой ажил боллоо.

45

Жилийн тайлан 2022Хүүгийн эрсдэлийн удирдлага
Хүүгийн түвшин нь зах зээлийн нөхцөл байдал, банкнуудын
өрсөлдөөн, бодлогын хүү зэрэг хүчин зүйлсээс шалтгаалан
байнгын өөрчлөгдөж байдаг. Банк хүүгийн эрсдэлийг
дараах аргачлалуудаар тооцож ажиллаа.
Базел III стандартад нийцүүлэн сценарь таамаглалуудыг
сайжруулж, өөрийн хөрөнгийн эдийн засгийн үнэ цэнийн
мэдрэмтгий байдал буюу EVE үзүүлэлтийг тооцох
аргачлалыг шинэчиллээ.

Тайлант онд харилцагч тал, улс орны эрсдэлийн хувьд Moody›sбанк үнэлгээний шинэчлэгдсэн загварт үндэслэн харилцагчтал бүрээр зээлжих зэрэглэл тогтоон, эрсдэлийн лимит
тодорхойлж, хяналт тавьж ажиллаа.

Үйл ажиллагааны эрсдэлийн удирдлага

Хөрвөх чадварын эрсдэлийн удирдлага

Банк нь бизнесийн үйл ажиллагаа, бүтээгдэхүүн үйлчилгээ,шинээр нэвтрүүлж буй төсөл хөтөлбөрийн үйл ажиллагаанд
учирч болзошгүй эрсдэлийг тодорхойлох, үнэлэх, хяналтыгүр дүнтэй хэрэгжүүлэх замаар эрсдэлийг хүлээн зөвшөөрөх
түвшинд удирдахад анхаарч, олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөнүйл ажиллагааны эрсдэлийн удирдлагын аргачлалуудыг
ашиглаж, тогтмол сайжруулан ажилладаг.

Банк нь Монголбанкны хөрвөх чадварын зохистой харьцааны
шалгуур үзүүлэлтийг хангалттай нөөцтэйгөөр биелүүлж
ажиллаа. Мөн хөрвөх чадварын эрсдэлийг үнэлэх олон улсын
жишиг үзүүлэлтүүд болох богино хугацааны төлбөр түргэн
гүйцэтгэх чадварын харьцаа (LCR), тогтвортой санхүүжилтийн
харьцаа (NSFR), Time to Wall зэрэг үзүүлэлтүүдэд хязгаарлалт
тогтоон, шинжилгээ хийж банкны хөрвөх чадварын нөхцөл
байдал, эрсдэл даах чадамжийг үнэлж, дүгнэж ажиллаа.

“Эрсдэл ба хяналтын өөрийн үнэлгээ (Risk Control Self
Assessment)”-ний аргачлалаар ажилтан бүр эрсдэлээ
тодорхойлж, эрсдэлийг бууруулах арга хэмжээ авч, эрсдэлийн
мэдээллийн сан үүсгэн ажиллаа. Үйл ажиллагааны эрсдэлээс
хүлээж болзошгүй алдагдлын лимитийг тогтоон, эрсдэлийн
аппетитийг тогтмол хянаж ажилласан.Мөн үйл ажиллагааны
эрсдэлийн мэдээллийн нэгдсэн сан үүсгэж, хяналтын самбар
(Dashboard)-аар хянах ажлыг амжилттай гүйцэтгэлээ.

Цэвэр хүүгийн орлогын өөрчлөлт (NII) буюу хүүгийн
өөрчлөлтөөс үүдэн банканд учирч болзошгүй эрсдэлийг
тодорхойллоо.

46Харилцагч тал, улс орны эрсдэлийн
удирдлагын арга, аргачлалыг сайжрууллаа

Жилийн тайлан 2022МЭДЭЭЛЛИЙН
ТЕХНОЛОГИ
ХХБанк нь Олон улсын стандарт шаардлагад нийцсэн мэдээллийн технологийн дэвшилтэд техник, арга хэрэгсэлд тулгуурлан
банкны үйл ажиллагааны тасралтгүй, найдвартай байдлыг хангах, ажилтнуудын хөдөлмөрийн бүтээмжийг дээшлүүлж,харилцагчдын хэрэгцээ шаардлагад нийцсэн, хүлээлтээс нь давсан санхүүгийн цогц үйлчилгээг дэвшилтэд технологиор хүргэх
эрхэм зорилгын хүрээнд мэдээллийн технологийн үйл ажиллагаандаа тогтмол анхаарч, хөрөнгө оруулалт хийн ажиллаж
байна. Эдгээрээс дурдвал:Payment Card Industry
Data Security StandardОлон улсын төлбөрийн картын системийн нууцлал,аюулгүй байдлыг хангах стандарт болох PCI-DSS (Payment
Card Industry Data Security Standard)-ыг 6 дахь жилдээ
баталгаажуулав.
Банкны бизнесийн үйл ажиллагааны
тасралтгүй найдвартай байдал
Банкны нөөц дата төвийн бэлэн байдлын туршилтыг
жилд тогтмол 2 удаа гүйцэтгэж, туршилтаар бизнесүйл ажиллагаа, мэдээллийн сан, гадаад шилжүүлгийн
Swift систем гэх мэт банкны бизнесийн үйл ажиллагааг
тасралтгүй найдвартай байдлыг хангахад шаардлагатайүйл ажиллагааг шалган баталгаажуулж ажиллаж байна.
VISA International байгууллагын нууцлал
аюулгүй байдлын 3DS 2.1.0 стандарт
Олон улсын картын системийн VISA Internationalбайгууллагын нууцлал аюулгүй байдлын 3DS 2.1.0стандартыг үйл ажиллагаанд нэвтрүүлж, картын онлайн
худалдан авалтын төлбөр гүйцэтгэх үйл ажиллагааг Олонулсын чанар, стандартад нийцүүлэн, аюулгүй найдвартай
ажиллагааг нэмэгдүүлэв.

Genesys Contact center solution систем
Харилцагч төвтэй банк болох стратеги зорилгын хүрээнд
банк нь харилцагчийн мэдээллийн төвийн системийн
шинэчлэлийг гүйцэтгэж, Дэлхийн тэргүүлэх системүүдийннэг болох ”Genesys Contact center solution” системийг
нэвтрүүллээ. Тус систем нь олон улсын стандартад нийцсэн
харилцагчтай уян хатан, шуурхай, аюулгүй байдлаар

холбогдох боломж бүхий харилцагчийн үйлчилгээний
цогц систем юм. Genesys системийг ашиглах болсноор
банк нь харилцагчийн сегментээс хамааруулан тохирох
харилцагчийн зөвлөхийг харилцагчид автоматаар холбох,видео дуудлагыг харилцагчтай нэгдсэн нэг системээс хийх,харилцагчид co-browser буюу харилцагчийн дэлгэцийг
хуваалцан заавар зөвлөгөө өгөх, банкны системүүдтэй
интеграци хийгдэх зэрэг олон эерэг давуу талуудыг олжавч, харилцагчийн үйлчилгээний чанар стандартыг нэгалхам урагшлуулав.
Онлайнаар салбартцаг захиалдаг болов
Харилцагчийн үйлчилгээний чанарыг сайжруулах үйлажиллагааны хүрээнд банкны салбар тооцооны төвүүдийн
дугаар дуудагч системийг TDBOnline системтэй холбож
харилцагчаас санал хүсэлт авах, онлайнаар салбартцаг захиалах, VIP, PREMIUM харилцагчид ямар нэгэн
дараалалгүй үйлчлүүлэх боломжуудыг үйл ажиллагаанд
нэвтрүүлэв.
LITE салбар ашиглалтад оровБайгаль орчин, нийгмийн хариуцлагын бодлогын хүрээнд
Lite салбар буюу цаасгүй салбарыг үйл ажиллагаанд
нэвтрүүлэв. Ингэснээр уламжлалт харилцагчид үйлчлэх
арга замыг шинэчилж, харилцагч бүртгэх, нэмэлт үйлчилгээ
авах, мэдээлэл шинэчлэлттэй холбоотой үйл ажиллагааг
бүрэн цахимжууллаа. Мөн тоон гарын үсэг ашиглах
боломжийг бүрдүүлсэн дижитал шийдлийг харилцагчдад
санал болгов.

47

Жилийн тайлан 2022Цахим суваг ашигласан
гүйлгээний тоо 2 дахин өсөвМөн тайлант онд мэдээллийн системийн сайжруулалт,автоматжуулалт, тасралтгүй найдвартай ажиллагаанд
өндөр ач холбогдол өгч ажилласны үр дүнд, цахим суваг
ашиглан хийгдсэн санхүүгийн гүйлгээний тоо 2021 онтой
харьцуулбал 2 дахин нэмэгдсэн үзүүлэлттэй байна.
Цаашид банкны урт хугацааны стратеги зорилтын хүрээнд
банкны суурь бүртгэлийн систем, дижитал банкны шийдлээ
Дэлхийн шилдэг байгууллагын бүтээгдэхүүн, шийдлээр
шинэчлэхээр төлөвлөн ажиллаж байна. Бид банкныүйл ажиллагаандаа ямагт шинэлэг, олон улсад хүлээн
зөвшөөрөгдсөн, уян хатан, шинэлэг технологийн шийдлийг
таниулагч байх болно. Үүнд Суурь бүртгэлийн систем,Санхүүгийн луйврыг илрүүлэх, бууруулах систем, Дижитал
банкны платформ, Их өгөгдлийн платформууд гэх мэтбанкны дотоод үйл ажиллагаа, харилцагчийн үйлчилгээ
төдийгүй Монгол Улсын хэмжээнд чухал ач холбогдолтой
шийдлүүд багтаж байгаагаараа онцлог юм.

48

ТиДиБи онлайн
Банкны бүтээгдэхүүн үйлчилгээг дижитал сувгаар
хүргэх, платформ банк болох стратегийн хүрээнд ТиДиБи
онлайн системд мөнгөн гуйвуулгын 3 төрлийн шинэүйлчилгээ нэвтрүүлж, мөн иргэдийн зээл олголтыг бүрэн
автоматжуулах гэх мэт харилцагчдад олон талт санхүүгийн
бүтээгдэхүүн үйлчилгээг санал болгон ажиллаж байна.

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХК(Монгол Улсад бүртгэлтэй аж ахуйн нэгж)Аудитлагдсан санхүүгийн тайлан
2022 оны 12 дугаар сарын 3149

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНКАудитлагдсан санхүүгийн тайлан
Агуулга
Банкны талаарх мэдээлэл
Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн дарга ба гүйцэтгэх удирдлагын мэдэгдэл
Хараат бус аудиторын тайлан
Ашиг, алдагдал ба бусад дэлгэрэнгүй орлогын тайлан
Санхүүгийн байдлын тайлан
Өмчийн өөрчлөлтийн тайлан
Мөнгөн гүйлгээний тайлан
Санхүүгийн тайлангийн тодруулгууд

50Хуудас
1
2
3–4
5
6
7
8 – 10
11 – 89Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКБанкны талаарх мэдээлэл
ТУЗ-ийн гишүүд:Р. Коппа (ТУЗ-ийн дарга)Д. Эрдэнэбилэг
Д. Янжмаа
Д. Хүрэлбаатар
Ж. Болормаа
Ж. Дэлгэрсайхан

Нарийн бичгийн дарга:Н. Нямсүрэн

Албан хаяг:Энхтайвны өргөн чөлөө 19,Сүхбаатар дүүрэг, 1-р хороо,Улаанбаатар хот 14210,
Монгол улсАудиторууд:Эрнст энд Янг Монголия Аудит ХХКМэргэшсэн нягтлан бодогчид

151Жилийн тайлан 202252Жилийн тайлан 2022

53Жилийн тайлан 2022

54Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХК
2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөр дуусгавар болсон жилийн
Aшиг, алдагдал ба бусад дэлгэрэнгүй орлогын тайлан
Тодруулга

2022
мян.төг

2021
мян.төгҮр ашигт хүүгээр тооцсон хүүний орлого
Бусад хүү болон түүнтэй адилтгах орлогоХүү болон түүнтэй адилтгах зардал
Хүүний цэвэр орлого

4
4
5

642,747,024
31,331,028(354,478,116)
319,599,936

570,786,451
26,321,014(405,636,562)
191,470,903Шимтгэл, хураамжийн орлого
Шимтгэл, хураамжийн зардал
Шимтгэл, хураамжийн цэвэр орлого

6
6

77,961,275(27,512,673)
50,448,602

65,236,995(20,800,855)
44,436,140

Арилжааны болон үйл ажиллагааны бусад орлого/(зардал)Нийт үйл ажиллагааны орлого

7

13,924,925
383,973,463(13,405,598)
222,501,445

Хүлээгдэж буй үнэ цэнийн бууралтын алдагдалын буцаалтҮйл ажиллагааны цэвэр орлого

828,297,839
412,271,302

57,705,549
280,206,994

Үйл ажиллагааны зардал
Хараат компанийн ашиг/(алдагдлын) хувьТатварын өмнөх ашиг9
15

(172,790,891)
418,388239,898,799(130,938,563)(28,728,932)
120,539,499

Орлогын албан татварын зардал
Тайлант жилийн ашиг10.1

(45,650,106)
194,248,693(15,729,066)
104,810,433

11

4,041

2,180

30

(16,130,824)(1,266,566)

14,779,163(1,351,661)(18,633,681)
14,843,570(5,056,677)

192,897,032

99,753,756

Нэгж хувьцааны ашиг (Төгрөг):Нэгж хувьцаанд ноогдох суурь болон хорогдуулсан ашигБусад дэлгэрэнгүй орлого/(алдагдал) (татварын дараах)Дараагийн тайлант хугацаанд ашиг, алдагдлын тайлан руу дахин
ангилагдах бусад дэлгэрэнгүй орлого (татварын дараах):Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтийг бусад дэлгэрэнгүй орлогын тайланд
бүртгэдэг өрийн хэрэглүүрийн дахин үнэлгээний өөрчлөлт
Дараагийн тайлант хугацаанд ашиг, алдагдлын тайлан руу дахин
ангилагдахгүй бусад дэлгэрэнгүй орлого (татварын дараах):Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтийг бусад дэлгэрэнгүй орлогын тайланд
бүртгэдэг өмчийн хэрэглүүрийн дахин үнэлгээний өөрчлөлт
Үндсэн хөрөнгийн дахин үнэлгээ
Бусад дэлгэрэнгүй алдагдал

?
30
30

Тайлант жилийн татварын дараах нийт дэлгэрэнгүй орлого,татварын дараах

Хавсаргасан тодруулгууд нь энэхүү санхүүгийн тайлангийн салшгүй нэг хэсэг болно.
555

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХК
2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөрх
Санхүүгийн байдлын тайлан
2022 .
мян.төг

ХӨРӨНГӨ
Бэлэн мөнгө ба Монголбанкинд байршуулсан мөнгө
Бусад банк, санхүүгийн байгууллагад байршуулсан хөрөнгө
Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтийг ашиг алдагдлын тайланд
бүртгэх санхүүгийн хөрөнгө
Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтийг бусад дэлгэрэнгүй орлогын
тайланд бүртгэдэг өрийн хэрэглүүр
Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтийг бусад дэлгэрэнгүй орлогын
тайланд бүртгэдэг өмчийн хэрэглүүр
Хорогдуулсан өртгөөрх өрийн хэрэглүүр
Хараат компанид оруулсан хөрөнгө оруулалт
Үүсмэл санхүүгийн хэрэглүүр
Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа
Бусад хөрөнгө
Хөрөнгө оруулалтын зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгө
Борлуулах зориулалттай хөрөнгө
Үндсэн хөрөнгө
Ашиглах эрхтэй хөрөнгө
Биет бус хөрөнгө
НИЙТ ХӨРӨНГӨ

2021 .
мян.төг

12
13

1,756,207,294
767,067,640

976,352,237
504,417,550

14266,017,128

199,870,221

14

1,079,812,762

1,754,434,647

14
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23

73,528,478
250,553,216
924,685
265,374,431
4,137,182,398
465,950,560
79,997,754
24,665,717
470,625,143
15,449,135
1,421,361
9,654,777,702

57,662,947
590,679,288
506,297
101,647,498
4,588,465,405
200,051,593
79,902,629
3,605,964
480,838,433
7,902,693
2,334,413
9,548,671,815

24
25
26
16
27
28
29
22
10.2
10.3

33,120,234
316,804,791
6,207,309,405
166,203,537
1,418,831,195–
260,483,585
15,869,783
55,742,118
2,401,790
8,476,766,438

13,938,713
289,792,528
6,266,310,519
78,035,961
1,408,740,129
160,140,274
289,069,965
8,999,663
12,499,999
1,035,344
8,528,563,095

30
30
30

323,810,329
664
258,908,980
595,291,291
1,178,011,264

323,809,925–
210,143,332
486,155,463
1,020,108,720

9,654,777,702

9,548,671,815

ӨР ТӨЛБӨР
Бусад банк, санхүүгийн байгууллагын харилцах, хадгаламж
Репо хэлцэл
Харилцагчдын харилцах, хадгаламж
Үүсмэл санхүүгийн хэрэглүүр
Зээлээр авсан санхүүжилт
Гаргасан өрийн бичиг
Бусад өр төлбөр
Түрээсийн өр төлбөр
Орлогын татварын өглөг
Хойшлогдсон татварын өр төлбөр
НИЙТ ӨР ТӨЛБӨР
ЭЗДИЙН ӨМЧЭнгийн хувьцаа
Нэмж төлөгдсөн капитал
Бусад нөөцХуримтлагдсан ашигНИЙТ ЭЗДИЙН ӨМЧНИЙТ ӨР ТӨЛБӨР БА ЭЗДИЙН ӨМЧХавсаргасан тодруулгууд нь энэхүү санхүүгийн тайлангийн салшгүй нэг хэсэг болно.
656

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХК
2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөр дуусгавар болсон жилийн
Өмчийн өөрчлөлтийн тайлан

2021 оны 1 сарын 1-ний байдлаар
Тайлант жилийн ашигБусад дэлгэрэнгүй орлого
Нийт дэлгэрэнгүй орлого
Хэрэгжсэн дахин үнэлгээний нөөцНогдол ашиг (Тод. 30)
Тусгай зориулалттай нөөцөд
шилжүүлсэн*Энгийн хувьцааны нэмэгдэл
2021 оны 12 сарын 31-ний болон
2022 оны 1 сарын 1-нийбайдлаар
Тайлант жилийн ашигБусад дэлгэрэнгүй орлого
Нийт дэлгэрэнгүй орлого
Хэрэгжсэн дахин үнэлгээний нөөцНогдол ашиг (Тод. 30)
Тусгай зориулалттай нөөцөд
шилжүүлсэн*Энгийн хувьцааны нэмэгдэл
2022 оны 12 сарын 31-нийбайдлаар

Энгийн
хувьцаа
мян.төг
(Тод. 30)Нэмжтөлөгдсөн
капитал .
мян.төг
(Тод. 30)

72,723,171
–
–
–
–
–

251,086,754
–
–
–
–
–

220,381,635–(5,056,677)(5,056,677)(32,613,320)–

386,162,134
104,810,433–
104,810,433
32,613,320(9,998,730)

930,353,694
104,810,433(5,056,677)
99,753,756–(9,998,730)–
251,086,754–(251,086,754)

27,431,694–(27,431,694)–––

323,809,925–

210,143,332

486,155,463

1,020,108,720

–
–
–
–
–

–
–
–
–
–

–
(1,351,661)(1,351,661)(5,537,618)–

194,248,693–
194,248,693
5,537,618(34,995,556)

194,248,693(1,351,661)
192,897,032–(34,995,556)

–
404

–
664

55,654,927–(55,654,927)
–

–
1,068

323,810,329

664

258,908,980

595,291,291

1,178,011,264Бусад Хуримтлагдсан Нийт эздийн
нөөц .
ашиг .
өмч
мян.төг
мян.төг
мян.төг
(Тод. 30)*Бусад нөөцөд тусгай зориулалтын нөөц багтсан ба уг нөөцийг Монголбанкны шаардлагад нийцүүлэн байгуулсан
бөгөөд Монголбанкны зөвшөөрлөөр Банкны хувьцаа эзэмшигчид хуваарилах боломжтой.

Хавсаргасан тодруулгууд нь энэхүү санхүүгийн тайлангийн салшгүй нэг хэсэг болно.
757

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХК
2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөр дуусгавар болсон жилийн
Мөнгөн гүйлгээний тайлан

Үндсэн үйл ажиллагааны мөнгөн гүйлгээ
Татварын өмнөх ашигТохируулгууд:Санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүрийн бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт
Үндсэн хөрөнгө борлуулсны (олз)/гарзБорлуулах зорилгоор эзэмшиж буй хөрөнгө борлуулсны (олз)/гарзХөрөнгө оруулалтын зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгийн (“ХОЗҮХХ”)үнэ цэнийн өөрчлөлтийн олзӨмчлөх бусад хөрөнгө борлуулсны цэвэр (олз)/гарзХОЗҮХХ борлуулсны олзХараат компанид оруулсан хөрөнгө оруулалт хэсэгчлэн борлуулсны олзОрон сууцны зээлийн бүтцийн өөрчлөлтөөс үүссэн цэвэр гарзБодит үнэ цэнийн өөрчлөлт нь бусад дэлгэрэнгүй орлогын тайланд
бүртгэгдэх (БҮЦӨБДО) өрийн хэрэглүүр борлуулсны (олз)/гарзӨмчлөх бусад хөрөнгийн үнэ цэнийн бууралт
Бусад зээл болон урьдчилгааны бүтцийн өөрчлөлтийн гарзБодит үнэ цэнийн өөрчлөлт нь бусад дэлгэрэнгүй орлогын тайланд
(БҮЦӨБДО) бүртгэгдэх өмчийн үнэт цаасаарх хөрөнгө оруулалтын
анхны хүлээн зөвшөөрөлтийн гарзӨмчлөх бусад хөрөнгө данснаас хассаны гарзХөрөнгийн дахин үнэлгээний гарзХойшлогдсон нөхцөлт хандивын хорогдуулга
Хараат компанийн (ашиг)/алдагдлын Банканд ногдох хувьЭрсдэлийн сангийн буцаалт
Үндсэн хөрөнгийн элэгдэл
Биет бус хөрөнгийн хорогдуулга
Ашиглах эрхтэй хөрөнгийн элэгдэл
Үндсэн хөрөнгө данснаас хассаны гарзБиет бус хөрөнгө данснаас хассаны гарзЗээлээр авсан санхүүжилтийн хүүгийн зардал
Гаргасан өрийн бичгийн хүүгийн зардал
Түрээсийн өглөгийн хүүгийн зардал
Зээлээр авсан санхүүжилтийн хэрэгжээгүй ханшийн зөрүү
Ажлын капиталын өөрчлөлтийн өмнөх үйл ажиллагааны ашигҮйл ажиллагааны хөрөнгө ба өр төлбөрийн өөрчлөлтүүд:Монголбанк дахь заавал байлгах нөөцБусад банк, санхүүгийн байгууллагад байршуулсан хөрөнгө
Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа
Борлуулах зорилгоор эзэмшиж буй хөрөнгө
Бусад хөрөнгө
Бусад банк, санхүүгийн байгууллагын харилцах, хадгаламж
Репо хэлцэл
Харилцагчдын харилцах, хадгаламж
Бусад өр төлбөр
Үндсэн үйл ажиллагаанаас хүлээн авсан мөнгөн гүйлгээ
Түрээсийн өглөгийн хүүгийн хэсэгт хамаарах төлөлт
Зээлээр авсан санхүүжилтийн хүүгийн төлөлт
Гаргасан өрийн бичгийн хүүгийн төлөлт
Үндсэн үйл ажиллагаанаас хүлээн авсан цэвэр мөнгөн гүйлгээ

Тодруулга

7
7
7
7
7
7
7
7
7
7
7
7
7
7
7
15
8
9
9
9
9
9
5
5
5

Хавсаргасан тодруулгууд нь энэхүү санхүүгийн тайлангийн салшгүй нэг хэсэг болно.
8

58

2022
мян.төг

2021
мян.төг

239,898,799

120,539,499(97,805,076)
133,393
102,101(21,067,389)(10,997,768)(3,391,791)(95,125)
4,541,099––
7,781,905(433,617)(204,152)(6,063,066)(5,434,794)
6,754,302(125,429)–
13,861,532

509,10927,650,688
17,805,897–––(232,737)(418,388)(28,297,839)
13,182,054
1,644,302
5,345,669
7,225,692
1,685
93,256,863
6,326,356
990,130
97,002,614
364,319,600

14,508,803
2,123,116
1,745,195–
28,728,932(57,705,549)
13,653,950
2,373,456
5,128,494
154,371–
116,374,067
12,800,000
1,219,631(151,362)
266,620,022(142,511,368)(29,676,880)
483,985,686(24,334,203)(307,584,159)
19,181,521
27,012,263(59,001,114)(27,500,688)
303,890,658(990,130)(84,192,165)(6,466,630)
212,241,733(124,050,688)(15,513,234)(501,093,613)
3,873,960(61,028,385)(89,007,431)
65,504,912
954,892,336(348,300,156)
151,897,723(1,219,631)(105,600,240)(12,800,000)
32,277,852

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХК
2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөр дуусгавар болсон жилийн
Мөнгөн гүйлгээний тайлан (үргэлжлэл)Хөрөнгө оруулалтын үйл ажиллагааны мөнгөн гүйлгээ
Санхүүгийн хөрөнгө оруулалтын худалдан авалт
Санхүүгийн хөрөнгө оруулалт борлуулсны орлого
Алтны урьдчилгаа гэрээний төлөлт
Үндсэн хөрөнгө борлуулснаас хүлээн авсан мөнгө
Үндсэн хөрөнгийн худалдан авалт
Хөрөнгө оруулалтын зориулалттай хөрөнгө борлуулсны олзБиет бус хөрөнгийн худалдан авалт
Хөрөнгө оруулалтын үйл (ажиллагаанд зарцуулсан)/ажиллагаанаас
хүлээн авсан цэвэр мөнгөн гүйлгээ
Санхүүгийн үйл ажиллагааны мөнгөн гүйлгээ
Зээлээр авсан санхүүжилтийн татан авалт
Зээлээр авсан санхүүжилтийн эргэн төлөлт
Хойшлогдсон төлбөрийн эргэн төлөлт
Ногдол ашигӨрийн бичгийн эргэн төлөлт
Хүлээн авсан хойшлогдсон нөхцөлт хандив
Шинээр гаргасан хувьцаа
Түрээсийн өглөгийн үндсэн төлбөрийн эргэн төлөлт
Санхүүгийн үйл (ажиллагаанд зарцуулсан)/ажиллагаанаас хүлээн
авсан цэвэр мөнгөн гүйлгээ
Мөнгө ба түүнтэй адилтгах хөрөнгийн цэвэр өсөлт
Мөнгө ба түүнтэй адилтгах хөрөнгийн эхний үлдэгдэл
Мөнгө ба түүнтэй адилтгах хөрөнгийн эцсийн үлдэгдэл

2022
мян.төг

2021
мян.төг

(787,212,627)
1,236,504,531
34,144,815
8,792,270(20,231,695)–(732,935)(1,422,590,074)
930,207,988(14,244,000)
15,976,615(25,018,146)
10,305,493(333,455)

471,264,359(505,695,579)

750,952,149(845,690,067)(1,238,328)(33,841,116)(160,000,000)
561,938
1,068(5,975,936)

1,096,949,851(255,441,498)(2,127,043)(9,998,730)–––(5,230,452)(295,230,292)

824,152,128

388,275,800
1,727,107,692
2,115,383,492

350,734,401
1,376,373,291
1,727,107,692(363,844,513)
805,020,573(412,379,234)
646,982,797

13,267,832
156,856
26,583,542–––

2,636,768
575,218
20,404,728
34,069,935
33,789,205
16,655,777

2022
мян.төг
8,999,663
13,267,832
156,856(578,632)
990,130(990,130)(5,975,936)
15,869,783

2021
мян.төг
11,384,522
2,636,768
575,218(366,393)
1,219,631(1,219,631)(5,230,452)
8,999,663

Тодруулга

21
23

30
29
30

12
12

Хүүтэй холбоотой үйл ажиллагааны мөнгөн урсгал
Төлсөн хүүХүлээн авсан хүүМөнгөн бус үйл ажиллагаанууд
Ашиглах эрхтэй хөрөнгө ба түрээсийн өглөгийн нэмэгдэл
Түрээсийн гэрээний өөрчлөлт
Зээлийн үүргийн гүйцэтгэлийг барьцаа хөрөнгөөр хангуулсан
Үндсэн хөрөнгийн нэмэгдэл
Үндсэн хөрөнгийн борлуулалтын үнэХөрөнгө оруулалтын зориулалттай хөрөнгийн борлуулалтын үнэ2222Санхүүгийн үйл ажиллагаанаас үүссэн өр төлбөрийн өөрчлөлт
Түрээсийн өглөг
1 сарын 1-нээрМөнгөн бус нэмэгдэл
Түрээсийн өөрчлөлт
Түрээсийн гэрээ цуцлагдсан түрээсүүд
Тайлант үеийн хүүгийн зардал
Түрээсийн өглөгийн хүүгийн төлөлт
Түрээсийн өглөгийн үндсэн төлбөрийн төлөлт
12 сарын 31-нээрХавсаргасан тодруулгууд нь энэхүү санхүүгийн тайлангийн салшгүй нэг хэсэг болно.
959Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХК
2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөр дуусгавар болсон жилийн
Мөнгөн гүйлгээний тайлан (үргэлжлэл)Санхүүгийн үйл ажиллагаанаас үүссэн өр төлбөрийн өөрчлөлт (үргэлжлэл)Зээлээр авсан
санхүүжилт
мян.төг

Гаргасан өрийн
бичиг
мян.төг

2021 оны 1 сарын 1-нээр

558,736,354

160,140,274Шинээр татсан эх үүсвэр
Эргэн төлөлт
Хүүгийн төлөлт
Хойшлогдсон төлбөр
Цэвэр эргэн төлөлт

1,096,949,851(255,441,498)(105,600,240)(2,127,043)
733,781,070––(12,800,000)–(12,800,000)(151,362)(151,362)––

Хуримтлагдсан хүү болон хойшлогдсон төлбөрийн хорогдуулалт
2021 оны 12 сарын 31 болон 2022 оны 1 сарын 1-ний байдлаар

116,374,067
1,408,740,129

12,800,000
160,140,274Шинээр татсан эх үүсвэр
Эргэн төлөлт
Хүүгийн төлөлт
Хойшлогдсон төлбөр
Цэвэр эргэн төлөлт

750,952,149(845,690,067)(84,192,165)(1,238,328)(180,168,411)–(160,000,000)(6,466,630)–(166,466,630)

97,002,614
97,002,614––

93,256,863
1,418,831,195

6,326,356–

Гадаад валютын ханшийн зөрүү
Санхүүгийн үйл ажиллагаанаас үүссэн мөнгөн бус гүйлгээ

Гадаад валютын ханшийн зөрүү
Санхүүгийн үйл ажиллагаанаас үүссэн мөнгөн бус гүйлгээ
Хуримтлагдсан хүү болон хойшлогдсон төлбөрийн хорогдуулалт
2022 оны 12 сарын 31-ний байдлаар

Хавсаргасан тодруулгууд нь энэхүү санхүүгийн тайлангийн салшгүй нэг хэсэг болно.
1060Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 311.

Банкны талаарх мэдээлэл

Худалдаа, хөгжлийн банк ХХК (“Банк”) нь 1990 оны 10 дугаар сарын 19-ний өдөр Монгол улсын хуулийн дагуу үүсгэн
байгуулагдсан ба 1993 онд хийгдсэн анхны банкны салбарын хяналт, шалгалтын актын дор Монголбанкнаас олгосон
8 тоот зөвшөөрлийн дагуу банк, санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлэх бизнесийн үйл ажиллагаа эрхэлдэг.
Банк нь Монгол улсад бүртгэлтэй, тус улсын нутаг дэвсгэр дээр үйл ажиллагаа явуулдаг хязгаарлагдмал хариуцлагатай
компани юм. Банкны төв байрны албан ёсны хаяг нь Худалдаа, хөгжлийн банкны байр, Энхтайвны өргөн чөлөө 19,Сүхбаатар дүүрэг, 1-р хороо, Улаанбаатар хот 14210, Монгол улс.
2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн байдлаар банкны 64.00%-ийг Сингапурт бүртгэлтэй Глобулл Инвестментэнд Девелопмент Пте Лтд (“Глобулл”) эзэмшиж байв. Глобулл-н 92.20%-ийг АНУ-д бүртгэлтэй Ю Эс Глобал
Инвестмент ХХК, 7.80%-ийг Должингийн Эрдэнэбилэг тус тус эзэмшдэг. (Банкны хувьцаа эзэмшигчид болон
тэдгээрийн эзэмшлийн хувийг Тодруулга 30-аас харна уу). Ю Эс Глобал Инвестмент ХХК-г Должингийн Эрдэнэбилэг
бүхэлд нь эзэмшдэг.
2023 оны 3 дугаар сарын 15-ний өдрийн Төлөөлөн Удирдах Зөвлөлийн тогтоолоор 2022 оны 12 дугаар сарын 31-нийөдрөөр дуусгавар болгосон жилийн санхүүгийн тайлангуудыг гаргахыг зөвшөөрөв.
2.

Нягтлан бодох бүртгэлийн бодлогууд

2.1 Тайлан бэлтгэх үндэслэл ба нийцлийн мэдэгдэл
Банкны санхүүгийн тайлангууд нь Нягтлан бодох бүртгэлийн олон улсын стандартын зөвлөл (“НББОУСЗ”)-өөс
баталсан Санхүүгийн тайлагналын олон улсын стандартууд (“CТОУС”)-ын дагуу бэлтгэгдсэн болно.
Санхүүгийн тайлангууд нь бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт нь бусад дэлгэрэнгүй орлогын тайланд (“БҮЦӨБДО”)бүртгэгдэх өрийн болон өмчийн хэрэглүүр, бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт нь ашиг, алдагдлын тайланд (“БҮЦӨАА”)бүртгэгдэх cанхүүгийн хөрөнгө, бодит үнэ цэнийн аргаар бүртгэгдэх санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүр, анх хүлээн
зөвшөөрснөөс хойш дараа тайлант үед бодит үнэ цэнээр хэмжигдэх барилга болон газар, хөрөнгө оруулалтын
зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгө, үнэт металл, өртөг ба борлуулалтын зардлыг хассан бодит үнэ цэнийн аль багаар
хэмжигдэх борлуулах зорилготой хөрөнгийг эс тооцвол түүхэн өртөгийн зарчмаар бэлтгэгдсэн болно. Санхүүгийн
тайлан дахь дүнгүүдийг тодруулгад өөрөөр зааснаас бусад тохиолдолд мянгачилан, Монгол Улсын мөнгөн тэмдэгт
болох Монгол төгрөгөөр тайлагнасан.
2.2 Санхүүгийн тайлангийн толилуулга
Банк нь санхүүгийн байдлын тайлангийн зүйлсийг нөхөх/төлбөр хийх банкны хүсэл эрмэлзлэл болон төсөөлж буйчадварт үндэслэн хөрвөх чадварынх нь дарааллаар толилуулсан. Санхүүгийн байдлын тайлангийн өдрийн дараах 12сарын дотор (богино хугацаанд) ба 12 сараас хойших хугацаанд (урт хугацаанд) хүлээн авах эсвэл төлөх төлбөрийн
талаарх шинжилгээг тодруулга 36-д толилуулсан.
Ирээдүйн үйл явдлаас хамааралгүйгээр хүлээн зөвшөөрсөн дүнгүүдийг цэвэршүүлэх хуулиар олгогдсон эрхтэй бахөрөнгө, өр төлбөрийг зэрэг хүлээн зөвшөөрөх эсвэл цэвэр дүнгээр нь барагдуулах хандлагатай байгаа үед санхүүгийн
хөрөнгө, санхүүгийн өр төлбөрүүдийг хооронд нь цэвэршүүлж, цэвэр дүнг санхүүгийн байдлын тайланд толилуулна.
Нягтлан бодох бүртгэлийн стандарт эсвэл тайлбарт шаардаагүй эвсэл зөвшөөрөөгүй мөн банкны нягтлан бодох
бүртгэлийн бодлогод тусгайлан толилуулаагүй тохиолдолд орлого ба зардлын дүнгүүдийг ашиг, алдагдал ба бусад
дэлгэрэнгүй орлогын тайланд цэвэршүүлэхгүй.

1161Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.3 Батлагдсан боловч хэрэгжиж эхлээгүй байгаа стандартууд
Банкны санхүүгийн тайлангуудыг батлан гаргах өдрийн байдлаар батлагдсан боловч хэрэгжиж эхлээгүй байгаа
стандартуудын жагсаалтыг дор үзүүлэв. Банк энэхүү стандартууд болон нэмэлт өөрчлөлтүүдийг хүчин төгөлдөр
хэрэгжиж эхлэх үеэс дагаж мөрдөнө.
• СТОУС 17• СТОУС 17-ын нэмэлт өөрчлөлт
• НББОУС 1-ийн нэмэлт өөрчлөлт
• НББОУС 8-ийн нэмэлт өөрчлөлт
• НББОУС 1 ба СТОУС Практикийн
бичиг баримт 2-ын нэмэлт өөрчлөлт
• НББОУС 12-ын нэмэлт өөрчлөлт
• СТОУС 16-ын нэмэлт өөрчлөлт
• НББОУС 1-ийн нэмэлт өөрчлөлт
• СТОУС 10 ба НББОУС 28-ын нэмэлт
өөрчлөлт

Даатгалын гэрээ1Даатгалын гэрээ1Богино хугацаат болон урт хугацаат өр төлбөрийн ангилал1Нягтлан бодох бүртгэлийн тооцооллын тодорхойлолт 1Нягтлан бодох бүртгэлийн бодлогыг толилуулах нь1
Нэг ажил гүйлгээнээс үүсч буй хөрөнгө, өр төлбөрийн хойшлогдсон татвар
Борлуулаад буцаан түрээслэсэн хөрөнгийн түрээсийн өр төлбөр2Гэрээгээр хүлээсэн үүрэгтэй эргэлтийн бус өр төлбөрүүд2Хөрөнгө оруулагч ба түүний хараат компани, хамтарсан компанийн
хооронд худалдсан эсхүл хандивласан хөрөнгө3

12023 оны 1 сараас эхлэн хүчин төгөлдөр үйлчилж эхэлнэ
2024 оны 1 сараас эхлэн хүчин төгөлдөр үйлчилж эхэлнэ
3Хүчин төгөлдөр болох хугацааг тогтоогоогүй ч дагаж мөрдөх боломжтой
2СТОУС 17 Даатгалын гэрээ
2017 оны 5-р сард НББОУСЗ нь даатгалын гэрээний хүлээн зөвшөөрөлт, хэмжилт, тайлагнал болон толилуулгын
зарчмуудыг тусгасан нягтлан бодох бүртгэлийн иж бүрэн шинэ стандарт болох СТОУС 17 Даатгалын гэрээ стандартыг
баталсан. СТОУС 17 нь хүчин төгөлдөр болох хугацаанаасаа эхлэн 2005 онд батлагдсан СТОУС 4 Даатгалын гэрээ
стандартыг орлоно. СТОУС 17 нь даатгалыг гаргаж буй аж ахуйн нэгжийн төрлөөс үл хамааран бүх төрлийн даатгалын
гэрээнд (жишээлбэл, амь насны даатгал, шууд даатгал, давхар даатгал гэх мэт) мөн түүнчлэн тодорхой онцлог бүхий
санхүүгийн хэрэглүүр болон баталгаанд үйлчилнэ. Стандартын хамрах хүрээ нь цөөн хэдэн хязгаарлалттай. СТОУС
17 нь СТОУС 9 эсхүл СТОУС 17-ийн хүрээнд ямар хэрэглүүр эсхүл бүрэлдэхүүн хэсгүүд орохыг тодорхойлоход
нөлөөлж болох даатгалын шинж чанар бүхий банкны бүтээгдэхүүний нягтлан бодох бүртгэлийн шинэ шаардлагыг
танилцуулсан.
Даатгалд хамрагддаг зээлийн карт ба түүнтэй адилтгах бүтээгдэхүүнүүд: эдгээр бүтээгдэхүүнийг олгогчдын ихэнх ньСТОУС 9-ийн дагуу санхүүгийн хэрэглүүр гэж үзэн одоогийн ашиглаж буй бүртгэлийн зарчмыг үргэлжлүүлэх
боломжтой болно. СТОУС 17 нь даатгалын гэрээний тодорхойлолтыг хангасан зээлийн картын гэрээг (мөн түүнтэй
адилтгах зээлийн эсхүл төлбөрийн нөхцөлтэй бусад гэрээг) гагцхүү аливаа нэг үйлчлүүлэгчтэй байгуулсан гэрээний
үнийг тогтоохдоо тухайн үйлчлүүлэгчийн даатгалтай холбоотой эрсдлийг тусгаагүй тохиолдолд СТОУС 17-ийнхамрах хүрээнд оруулахгүй.
Хэрэв даатгалын нөхцөл нь зээлийн картын гэрээний нөхцлийн нэг хэсэг болж олгогддог тохиолдолд, олгогч нь дараах
шаардлагын дагуу бүртгэнэ:••Даатгалын бүрэлдэхүүн хэсгийг салгаж СТОУС 17-ийн дагуу бүртгэх
Бусад бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг холбогдох бусад стандартууд (жишээлбэл, СТОУС 9, СТОУС 15Хэрэглэгчидтэй байгуулсан гэрээний орлого эсхүл НББОУС 37 Нөөц, болзошгүй өр төлбөр ба болзошгүй
хөрөнгө гэх мэт)-ын дагуу бүртгэнэ.

Даатгалын шинж чанарыг хангасан боловч даатгалын тохиолдол үүсэхэд гэрээний дагуу даатгуулагчийн үүргийг
биелүүлэхэд шаардагдах хэмжээгээр нөхөн төлбөрийг хязгаарласан зээлийн гэрээ: Энэ төрлийн зээлийг олгогчид –жишээ нь: нас баралтаас болон чөлөөлөгдсөн зээл - СТОУС 9 эсхүл СТОУС 17-г сонгох боломжтой. Уг сонголт ньэргэлт буцалтгүй бөгөөд багцын түвшинд хийгдэнэ.
СТОУС 17 нь 2023 оны 1-р сарын 1-ний өдрөөс эхлэх эсхүл түүнээс хойших тайлагналын хугацаанд хүчин төгөлдөр
болох бөгөөд шаардлагатай тоон үзүүлэлтүүдийг харьцуулна. Хэрэв Банк нь СТОУС 17 анх хэрэгжүүлж эхлэхээс өмнөэсхүл тухайн өдрөөс эхлэн СТОУС 9 болон СТОУС 15 стандартуудыг хэрэгжүүлж эхэлсэн тохиолдолд СТОУС 17-гхугацаанаас нь өмнө мөрдөж эхлэхийг зөвшөөрсөн. Уг стандарт нь Банкны санхүүгийн тайланд нөлөөлөхгүй гэж үзэжбайна.

1262Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.3 Батлагдсан боловч хэрэгжиж эхлээгүй байгаа стандартууд (үргэлжлэл)СТОУС 17 Даатгалын гэрээтэй холбоотой нэмэлт өөрчлөлт
СТОУС 17-д оруулсан нэмэлт нь стандартын тодорхой шаардлагуудыг хялбарчилж, санхүүгийн гүйцэтгэлийг
тайлбарлахад хялбар болгосон болно. Мөн нэмэлт өөрчлөлтүүд нь, СТОУС 17-д шилжихэд шаардагдах хүчин
чармайлтыг багасгах нэмэлт хөнгөлөлтүүдийг тусгасан. Түүнчлэн нэмэлт өөрчлөлтүүд нь СТОУС 17-ын хүчин
төгөлдөр болох хугацаа буюу 2023 оны 1-р сарын 1-нээс эхлэх буюу түүнээс хойш жилийн тайлангийн үе болон өмнөнь хэрэглэхийг зөвшөөрсөнийг хойшлуулжсан. Энэхүү нэмэлт өөрчлөлт нь Банкинд нөлөө үзүүлэхгүй гэж үзэж байна.
НББОУС 1 Богино хугацаат болон урт хугацаат өр төлбөрийн ангилал ба түүнтэй холбоотой нэмэлт өөрчлөлт
2020 оны 1-р сард НББОУСЗ нь НББОУС 1-ийн 69-өөс 76-р хэсэгт нэмэлт өөрчлөлт оруулах замаар өр төлбөрийг уртба богино хугацаат гэж ангилах шаардлагыг тодорхойлсон. Нэмэлт өөрчлөлтүүд нь:••••Төлбөр тооцоог хойшлуулах эрх гэж юу болох
Тайлант хугацааны эцэст хойшлуулах эрхтэй байх ёстойАж ахуйн нэгжийн хойшлуулах эрхээ хэрэгжүүлэх магадлал энэ ангилалд нөлөөлөхгүй
Зөвхөн хөрвөх өр төлбөрт оруулсан дериватив нь өөрөө өмчийн хэрэглүүр болох тохиолдолд л өр төлбөрийн
хугацаа нь түүний ангилалд нөлөөлөхгүй

Нэмэлт өөрчлөлтүүд нь 2024 оны 1-р сарын 1-нээс хойших тайлант жилийн хугацаанд хүчин төгөлдөр үйлчилдэг
болох бөгөөд эдгээрийг ухрааж бүртгэх аргаар хэрэгжүүлнэ. Энэхүү нэмэлт өөрчлөлт нь Банкны санхүүгийн тайланд
ямар нэгэн нөлөө үзүүлэхгүй гэж үзэж байна.
НББОУС 8 нэмэлт өөрчлөлт: Нягтлан бодох бүртгэлийн тооцооллын тодорхойлолт
2021 оны 2-р сард НББОУСЗ нь НББОУС 8-ийн НББ-ийн тооцооллын тодорхойлолтод нэмэлт өөрчлөлт оруулсан.
Энэхүү өөрчлөлтүүд нь НББ-ын тооцооллын өөрчлөлт, НББ-ийн бодлогын өөрчлөлт, алдааны залруулга зэргийн
хоорондын ялгааг тодорхойлсон. Мөн аж ах ахуй нэгжүүд НББ-ийн тооцооллыг боловсруулахад хэмжилтийн техник
болон өгөгдөл хэрхэн хэрэглэгддэгийг тодруулж өгсөн.
Нэмэлт өөрчлөлтүүд нь 2023 оны 1-р сарын 1 –ний өдрөөс эсвэл түүнээс хойших тайлант жилүүдэд хүчин төгөлдөр
болох бөгөөд НББ-ийн тооцооллын өөрчлөлт, НББ-ийн бодлогын өөрчлөлтүүдэд үйлчилнэ. Холбогдох баримтуудын
толилуулсан тохиолдолд эрт хэрэгжүүлэхийг зөвшөөрнө.
Энэхүү нэмэлт өөрчлөлт нь Банкны санхүүгийн тайланд материаллаг нөлөө үзүүлэхгүй.
НББОУС 1 болон СТОУС Практик тайлагналын 2 нэмэлт өөрчлөлтүүд: НББ-ийн бодлогын толилуулга
2021 оны 2-р сард НББОУСЗ-өөс НББОУС 1 болон СТОУС Практик тайлагналын 2-т материаллаг байдлын дүгнэлт
хийх нэмэлт өөрчлөлтүүд оруулсан. Энэ нь НББ-ийн толилуулгад материаллаг байдлын дүгнэлтийг ашиглах заавар
жишээг багтаасан. Нэмэлт өөрчлөлтүүд нь аж ахуйн нэгжүүдэд "гол" нягтлан бодох бүртгэлийн толилуулах
шаардлагыг "материаллаг" нягтлан бодох бүртгэлийн бодлогоо ил тод болгох шаардлагаар сольж, аж ахуйн нэгжүүд
материаллаг байдлын үзэл баримтлалыг хэрхэн ашиглах талаар зааварчилгааг нэмж оруулснаар илүү хүртээмжтэй
нягтлан бодох бүртгэлийн бодлогын тодруулгын гаргахад туслах зорилготой юм.
Нэмэлт өөрчлөлтүүд нь 2023 оны 1-р сарын 1-ний өдрөөс эсвэл түүнээс хойших тайлант жилийн хугацаанд хүчин
төгөлдөр үйлчилэх бөгөөд өмнө хэрэгжүүлэхийг зөвшөөрнө. Практик тайлагналын 2 нь НББ-ийн мэдэээлэлд
материаллаг байдлын тодорхойлох заавал шаардагдахгүй зааварчилгааг гаргасан тул энэ өөрчлөлтөд хүчин төгөлдөр
болох огноо шаардлагагүй болно. Банк одоогоор энэхүү нэмэлт, өөрчлөлт нь НББ-ийн бодлогын тодруулгад хэрхэн
нөлөөлөхийг үнэлж байна.
Нэг ажил гүйлгээнээс үүсч буй хөрөнгө, өр төлбөрийн хойшлогдсон татвар – НББОУС 12-ын нэмэлт өөрчлөлт
НББОУСЗ нь 2021 оны 5 сард НББОУС 12 Орлогын албан татвар-т нэмэлт өөрчлөлт оруулсан ба уг өөрчлөлтөөр
НББОУС 12-ын дагуу хойшлогдсон татварын хөрөнгө, өр төлбөрийг анх удаа хүлээн зөвшөөрөхөөс чөлөөлөгдөх цархүрээг нарийвчлан тусгасанаар татвар ногдох орлогоос хасагдах болон татвар ногдох тэнцүү дүнтэй түр зөрүү үүсгэж
байгаа гүйлгээнүүдийг чөлөөлөгдөх цар хүрээнд хамруулахгүй болсон.
Энэхүү нэмэлт өөрчлөлтийг санхүүгийн тайланд толилуулж буй зэрэгцүүлсэн тайлант жилийн эхэнд эсхүл тайлант
жилийн эхнээс хойших хугацаанд гарсан ажил гүйлгээнд дагаж мөрдөнө. Мөн, санхүүгийн тайланд толилуулж буйзэрэгцүүлсэн тайлант хугацааны эхэнд татвар ногдох болон татвар ногдох орлогоос хасагдах түр зөрүү үүсгэж буйтүрээс болон ашиглалтаас хасах үүрэгтэй холбоотой бүх гүйлгээнд хойшлогдсон татварын хөрөнгө (татвар ногдох
ашиг хангалттай үед), өр төлбөрийг хүлээн зөвшөөрнө.

1363Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.3 Батлагдсан боловч хэрэгжиж эхлээгүй байгаа стандартууд (үргэлжлэл)Борлуулаад буцаан түрээслэсэн хөрөнгийн түрээсийн өглөг – СТОУС 16-ын нэмэлт өөрчлөлт
СТОУС 16-д оруулсан нэмэлт өөрчлөлт нь борлуулагч-түрээслэгчийн борлуулах болон буцаан түрээслэх гүйлгээний
явцад үүссэн түрээсийн өр төлбөрийг хэмжихэд ашиглах шаардлагыг тодорхойлсон ба энгэснээр борлуулагчтүрээслэгч нь авч үлдэж буй хөрөнгийн ашиглах эрхтэй холбоотой аливаа ашиг, алдагдлыг хүлээн зөвшөөрөхгүй юм.
Нэмэлт өөрчлөлтүүд нь 2024 оны 1-р сарын 1-ний өдрөөс эхлэн хүчинтэй байх бөгөөд СТОУС 16-ыг анх хэрэгжүүлсэн
өдрөөс хойш (өөрөөр хэлбэл 2019 оны 1-р сарын 1) хийсэн борлуулах болон буцаан түрээслэх гүйлгээнд буцаан
мөрдөнө. Эрт хэрэгжүүлэхийг зөвшөөрнө. Энэхүү нэмэлт өөрчлөлт нь Банкны санхүүгийн тайланд мэдэгдэхүйц нөлөө
үзүүлэхгүй.
Гэрээгээр хүлээсэн үүрэгтэй эргэлтийн бус өр төлбөрүүд - НББОУС 1-ийн нэмэлт өөрчлөлт
2022 оны 10-р сард НББОУСЗ-өөс НББОУС 1-н 2022 оны нэмэлт өөрчлөлтүүдийг нийтэлсэн бөгөөд үүгээр зээлийн
гэрээнээс үүсэх өр төлбөрийн зохистой шалгуур үзүүлэлтүүд дотроос зөвхөн тухайн тайлант өдөр болон түүнээс өмнөдагаж мөрдөх шаардлагатай шалгуур үзүүлэлт нь өр төлбөрийн эргэлтийн болон эргэлтийн бус гэх ангилалд нөлөөлнө
гэдгийг илүү тодотгосон. Нэмж дурдахад, 2022 оны нэмэлт өөрчлөлтүүд нь зээлийн гэрээнээс үүссэн тайлангийн
өдрөөс 12 сарын дотор төлөгдөх шаардлагатай ч ирээдүйн шалгуур үзүүлэлтүүдийг хангаж байгаа тохиолдолд өртөлбөрийг барагдуулахыг хойшлуулах эрхтэй өр төлбөрүүдийг урт хугацааны гэж ангилж байгаа байгууллагыг нэмэлт
тодруулга хийхийг шаарддаг.
Нэмэлт өөрчлөлтүүд нь 2024 оны 1-р сарын 1-ний өдөр буюу түүнээс хойшхи хугацаанд хүчинтэй байх бөгөөд буцаан
дагаж мөрдөнө. Эрт хэрэгжүүлэхийг зөвшөөрнө. Банк одоогоор нэмэлт өөрчлөлтийн нөлөөлөл болон одоо байгаа
зээлийн гэрээнд өөрчлөлт оруулах шаардлагатай эсэхийг үнэлж байна.
Хөрөнгө оруулагч ба түүний хараат компани, хамтарсан компанийн хооронд худалдсан эсхүл хандивласан
хөрөнгө - СТОУС 10 ба НББОУС 28-ын нэмэлт өөрчлөлт
СТОУС 10 ба НББОУС 28-д оруулсан нэмэлт өөрчлөлтүүд нь хөрөнгө оруулагч болон түүний хараат болон хамтарсан
компанийн хооронд хөрөнгө худалдах болон хандивлахтай холбоотой СТОУС 10 болон НББОУС 28-ыншаардлагуудын хоорондын зөрчилтэй байдлыг зохицуулсан. Хөрөнгө оруулагч болон түүний хараат болон хамтарсан
компанийн хооронд хийгдсэн хөрөнгө худалдах болон хандивлах нь бизнесийн шинж чанартай байгаа тохиолдолд тусажил гүйлгээний үр дүнд бий болсон олз, гарзыг бүрэн хүлээн зөвшөөрөхийг нэмэлт өөрчлөлт шаарддаг. Бизнесийн
шинж чанаргүй хөрөнгөтэй холбоотой гүйлгээний хувьд гүйлгээний үр дүнд бий болсон олз, гарзыг зөвхөн
хамааралгүй хөрөнгө оруулагчийн тухайн хараат компани эсвэл хамтарсан компанид эзэмшсэн хувь хэмжээгээр
хөрөнгө оруулагчийн ашиг, алдагдалд хүлээн зөвшөөрнө. Нэмэлт өөрчлөлтүүдийг ирээдүйд хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж
байна. Нэмэлт өөрчлөлтийг дагаж мөрдөх хугацааг хараахан тогтоогоогүй байгаа ч дагаж мөрдөх боломжтой.
2.4 Шинэ болон нэмэлт өөрчлөлт оруулсан стандарт, тайлбар
Банк нь гаргасан санхүүгийн тайланд хараахан хүчин төгөлдөр болоогүй шинэ стандарт, тайлбар, нэмэлт өөрчлөлтийг
дагаж мөрдөөгүй. Доорх бусад нэмэлт өөрчлөлт, тайлбар нь 2022 онд анх удаа хэрэгжих боловч Банкны санхүүгийн
тайланд нөлөөлөхгүй.
Банкны санхүүгийн тайланд нөлөөгүй, 2022 онд анхлан хэрэгжиж буй стандарт, тодруулгуудыг дор хураангуйлав:• СТОУС 3-ын нэмэлт өөрчлөлт
• НББОУС 16-ын нэмэлт өөрчлөлт
• СТОУС 1-ын нэмэлт өөрчлөлт
• НББОУС 37-ын нэмэлт өөрчлөлт
• СТОУС 9-ын нэмэлт өөрчлөлт
• НББОУС 41 Хөдөө аж ахуйҮзэл баримтлалын хүрээний зөвлөмж
Үндсэн хөрөнгө: Зориулалтаар ашиглаж эхлэхээс өмнөх хөрөнгийн орлого
Санхүүгийн Тайлагналын Олон Улсын Стандартыг анх удаа хэрэгжүүлэх Охин компани нь анхлан хэрэгжүүлэгч
Давагдашгүй гэрээ – Гэрээ биелүүлэх зардал
Санхүүгийн хэрэглүүр – Санхүүгийн өр төлбөрийг үл хүлээн зөвшөөрөх ’10
хувь’ шалгуур - хураамж
Бодит үнэ цэнийн хэмжилт дэх татвар

2.5 Нягтлан бодох бүртгэлийн гол бодлогуудын хураангуй
Гадаад валютын ханшийн тэгшитгэл
Банкны үйл ажиллагааны болон тайлагналын мөнгөн тэмдэгт нь Монгол Улсын үндэсний мөнгөн тэмдэгт болох
“Монгол төгрөг” юм. Гадаад валютаар илэрхийлэгдсэн мөнгөн хөрөнгө ба өр төлбөрийг тайлагналын өдрийн спотханшаар дахин хөрвүүлдэг. Мөнгөн зүйлсийн ханшийн тэгшитгэл эсвэл төлбөр тооцооноос үүссэн аливаа зөрүүг ашиг,алдагдлаар хүлээн зөвшөөрч бүртгэдэг.

1464Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.5 Нягтлан бодох бүртгэлийн гол бодлогуудын хураангуй (үргэлжлэл)Гадаад валютын ханшийн тэгшитгэл (үргэлжлэл)Түүхэн өртгөөр бүртгэдэг мөнгөн бус зүйлсийг анх гүйлгээ гарсан өдрийн албан ханшаар хөрвүүлнэ. Харин өмчийн
хөрөнгө оруулалт зэрэг бодит үнэ цэн нь гадаад валютаар илэрхийлэгдсэн мөнгөн бус зүйлсийг бодит өртгийг
тодорхойлсон өдрийн ханшаар хөрвүүлж бүртгэнэ. Бодит үнэ цэнийн аргаар бүртгэдэг мөнгөн бус зүйлсийн ханшийн
тэгшитгэлээс үүссэн олз эсвэл гарзыг бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтөөс үүссэн олз ба гарз хэсэгт толилуулна.
Хүүгийн орлогыг хүлээн зөвшөөрөхҮр ашигт хүүгийн аргачлал
Хорогдуулсан өртгөөр бүртгэгдcэн санхүүгийн хэрэглүүр болон бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт нь ашиг, алдагдлын
тайланд бүртгэгдэх санхүүгийн хэрэглүүрийн хүүгийн орлогыг үр ашигт хүүгийн аргыг ашиглан тодорхойлно. Бодитүнэ цэнийн өөрчлөлт нь бусад дэлгэрэнгүй орлогын тайланд бүртгэгдэх хүүтэй санхүүгийн хөрөнгүүдийн хүүгийн
орлогыг мөн үр ашигт хүүгийн аргыг ашиглан тодорхойлно. Мөн хорогдуулсан өртгөөр бүртгэгдсэн санхүүгийн өртөлбөрүүдийн хүүгийн зардалыг үр ашигт хүүгийн арга ашиглан тодорхойлно. Үр ашигт хүү гэдэг нь санхүүгийн
хэрэглүүрийн ирээдүйд орж ирэх мөнгөн урсгалуудыг хугацааных нь туршид эсвэл тохиромжтой гэж үзсэн богино
хугацаанд дансны үнэ эсвэл санхүүгийн хөрөнгийн хорогдуулсан өртөг хүртэл нь хямдруулах хүү юм.
Үр ашигт хүүг (цаашлаад, санхүүгийн хөрөнгийн хорогдуулсан өртгийг) үр ашигт хүүгийн салшгүй хэсэг болох
худалдан авалтын хөнгөлөлт, урамшуулал, шимтгэл болон зардлыг оролцуулан тооцдог. Банк нь зээлийн нийтхугацааны турш тогтмол өгөөж хүртэнэ гэсэн хамгийн сайн тооцооллыг илэрхийлэх өгөөжийн хувиар хүүгийн
орлогыг бүртгэдэг. Тиймээс өөр шатлалуудад тооцогдсон хүүгийн түвшнүүдийн нөлөөлөл болон бүтээгдэхүүний нийтхугацааны бусад шинж чанаруудыг (урьдчилж төлсөн төлбөр, нэмэгдүүлсэн хүү болон шимтгэлүүд) оролцуулан
тооцдог.
Хэрэв тогтмол хүүтэй санхүүгийн хөрөнгө эсвэл өр төлбөрийн хүлээгдэж буй мөнгөн урсгал нь зээлийн эрсдэлээс
бусад шалтгаанаар өөрчлөгдсөн бол ирээдүйд орж ирэх мөнгөн урсгалуудын өөрчлөлтийг анхны үр ашигт хүүгээр
дискаунтчилан цаашлаад дансны үнийг тохируулна. Уг өөрчлөлт нь эерэг эсвэл сөрөг залруулгаар санхүүгийн
байдлын тайланд тухайн санхүүгийн хөрөнгө эсвэл өр төлбөрийн дансны үнэд нөлөөлж үр ашигт хүүгийн аргаар
тооцоолсон хүүгийн орлого/зардлыг нэмэгдүүлж эсвэл бууруулж болно.
Хөрвөгч хүүтэй санхүүгийн хэрэгслүүдийн хувьд зах зээлийн хүүгийн өөрчлөлтийг тусгахын тулд мөнгөн гүйлгээг үеүе дахин тооцоолох нь үр ашигтай хүүгийн хэмжээг өөрчилдөг боловч хэрэглүүрийг анх үндсэн төлбөртэй тэнцэх
хэмжээгээр хүлээн зөвшөөрсөн тохиолдолд ирээдүйн хүүгийн төлбөрүүдийг дахин тооцоолох нь хөрөнгө болон өртөлбөрийн дансны үнэд төдийлөн нөлөөлөхгүй.
IBOR-ийн шинэчлэлийн 2-р үе шатны нэмэлт өөрчлөлтүүд нь тодорхой нөхцөл хангагдсан тохиолдолд гэрээний
мөнгөн гүйлгээг тодорхойлох үндэслэлийн өөрчлөлтийг хөвөгч хүүгийн өөрчлөлт гэж үзэх боломжийг олгодог.
Нөхцөлд IBOR-ын шинэчлэлийн шууд үр дагавар болох зайлшгүй шаардлагатай өөрчлөлт багтах бөгөөд шилжилт ньэдийн засгийн хувьд ижил зарчмаар явагдана.
Хүү болон түүнтэй адилтгах орлого/зардал
Цэвэр хүүгийн орлого болон зардлыг үр ашигт хүүгийн арга болон бусад аргыг ашиглан тооцдог. Эдгээрийг хүүгийн
орлого болон зардлын аль алины хувьд харьцуулагдахуйц мэдээллийг харуулахын тулд орлогын тайланд тусад ньтолилуулсан болно. Банк нь зөвхөн дээр дурьдсан санхүүгийн хэрэглүүрийн хувьд үр ашигт хүүгийн аргаар хүүгийн
орлого болон зардлыг тооцоолдог.
Бусад хүүгийн орлого болон зардалд үүсмэл санхүүгийн хэрэглүүрийн хейдж хэлцлийн хүү болон бодит үнэ цэнийн
өөрчлөлт нь ашиг, алдагдлын тайланд бүртгэгдэхээр хэмжигддэг бүх санхүүгийн хөрөнгө/өр төлбөрүүдийн хүү(гэрээний хүүгийн хувь хэмжээгээр тооцдог худалдах зорилгоор эзэмшиж буй хөрөнгөөс бусад) орно.
Арилжааны зориулалттай санхүүгийн хөрөнгө/өр төлбөрийн хүүгийн орлого/зардал нь “Арилжааны цэвэр орлого”-дбодит үнэ цэнийн өөрчлөлтөөр хүлээн зөвшөөрөгдсөн болно.
Банк нь үнэ цэн буурсан гэж үзсэнээс бусад санхүүгийн хөрөнгийн хүүгийн орлогыг үр ашигт хүүгийн аргаар угсанхүүгийн хөрөнгийн дансны үнээс тооцдог. Санхүүгийн хөрөнгийн үнэ цэн буурч, "3-р шатлал" –д орсон
тохиолдолд Банк үр ашигт хүүгийн аргыг ашиглан санхүүгийн хөрөнгийн хорогдуулсан цэвэр өртгөөс хүүгийн
орлогыг тооцно. Санхүүгийн хөрөнгө нь үнэ цэнийн бууралтад орохоо больсон тохиолдолд хүүгийн орлогыг дансны
үнээс тооцно.

1565Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.5 Нягтлан бодох бүртгэлийн гол бодлогуудын хураангуй (үргэлжлэл)Хүүгийн орлогыг хүлээн зөвшөөрөх (үргэлжлэл)Худалдаж авсан болон үүссэн үнэ цэнийн бууралт (ХАҮҮЦБ) санхүүгийн хөрөнгүүдийн хувьд, Банк нь хүүгийн
орлогыг зээлээр залруулагдсан үр ашигт хүүгээр хөрөнгийн хорогдуулсан өртгөөс тооцно. Зээлээр залруулагдсан үрашигт хүү нь анх хүлээн зөвшөөрөх үед ирээдүйн мөнгөн гүйлгээг ХАҮҮЦБ хөрөнгийг хорогдуулсан өртөг руухорогдуулах хүү юм.
Хураамж ба шимтгэлийн орлого
Банк нь өөрийн харилцагч нарт үзүүлдэг төрөл бүрийн үйлчилгээнээс хураамж, шимтгэлийн орлого олдог. Хураамж,шимтгэлийн орлогыг тухайн үйлчилгээг үзүүлсний хариуд Банкны олох төлбөрийн хэмжээг тусгасан хэмжээгээр
хүлээн зөвшөөрнө. Гүйцэтгэлийн үүрэг, түүнчлэн тэдгээрийг хангах хугацааг гэрээ байгуулах үед тодорхойлдог.
Банкны орлогын гэрээнд доор тайлбарласны дагуу олон гүйцэтгэлийн үүрэг ихэвчлэн байдаггүй.
Банк нь харилцагчдадаа үйлчилгээ үзүүлэх үед төлбөрийг нэхэмжлэх бөгөөд ихэнхдээ үйлчилгээ үзүүлсэн даруй эсвэл
тодорхой хугацаанд үзүүлсэн үйлчилгээний төлбөрийг гэрээний хугацаа дууссаны дараа авдаг (доорхиос өөрөөр
заагаагүй бол). Банк нь үйлчилгээгээ харилцагчид шилжүүлэхээс өмнө ихэвчлэн хяналт тавьдаг тул орлогын
зохицуулалтын үндсэн үүрэг гэж дүгнэсэн.
Гэрээт хугацаацаагаар үзүүлж буй үйлчилгээний хураамжийн орлого
Гэрээт хугацааны туршид үйлчилгээг үзүүлж олох орлогыг тэр хугацааны туршид нь хуримтлуулна. Үүнд шимтгэлийн
орлого, хөрөнгийн зохицуулалт, кастодиан, бусад зохицуулалт болон зөвлөх үйлчилгээний хураамжууд багтана.
Гүйлгээний үйл ажиллагаанаас олсон шимтгэлийн орлого
Гуравдагч талтай гүйлгээний талаар хэлэлцээр хийх эсвэл гүйлгээнд оролцохтой холбоотойгоор үүссэн хураамжууд
(хувьцаа эсвэл бусад үнэт цаасыг худалдан авах, бизнес худалдан авах, худалдах зохицуулалт гэх мэт)-ыг холбогдох
гүйлгээ дууссан үед хүлээн зөвшөөрнө. Тодорхой нэг гүйцэтгэлтэй уягдсан хураамж эсвэл хураамжийн бүрэлдэхүүн
хэсгийг холбогдох шалгуурууд хангагдсаны дараа хүлээн зөвшөөрнө.
Холбогдох санхүүгийн хэрэглүүрийн салшгүй хэсэг болох хураамжийн орлого
Банкны холбогдох санхүүгийн хэрэглүүрийн салшгүй хэсэг болох хураамжийн орлого нь: зээл олголтын шимтгэл,татан авагдах магадлалтай зээлүүд дээр зээлийн үйлчилгээний шимтгэл болон зээлтэй холбоотой бусад шимтгэлүүд
орно. Эдгээр шимтгэл нь (өсөн нэмэгдэх аливаа зардлын хамт) зээлийн үр ашигт хүүгийн залруулга гэж хүүгийн
орлогоор хүлээн зөвшөөрөгдөнө. Харин татан авахгүй нь бараг тодорхой болсон зээлүүдийн зээлийн үйлчилгээний
шимтгэл нь хугацааны эцэст орлогоор хүлээн зөвшөөрөгдөнө.
Шимтгэл ба хураамжийн зардал
Хураамжийн зардал нь арилжааны банкинд тогтмол төлдөг үйлчилгээний шимтгэл хураамжийг илэрхийлдэг.
Хураамжийн зардлыг бодитоор үйлчилгээ авсан тухай бүрд хүлээн зөвшөөрч бүртгэнэ.
Тодорхой гүйцэтгэлийн хэмжээтэй холбогдох төлбөрийн бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг гүйцэтгэл биелэгдсэн үед нь хүлээн
зөвшөөрдөг.
Арилжааны цэвэр орлого
Арилжааны цэвэр орлогод "Арилжаалах зорилгоор эзэмшиж буй" санхүүгийн хөрөнгө, өр төлбөрийн хүүгийн орлого,зардал, бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтөөс үүссэн бүх олз, гарз болон ногдол ашиг хамаарна.
Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтийг ашиг алдагдлын тайланд бүртгэх санхүүгийн хөрөнгө болон өр төлбөрийн цэвэр
ашиг, алдагдал
Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтийг ашиг алдагдлын тайланд бүртгэх санхүүгийн хэрэглүүрийн цэвэр олз гарзад БҮЦӨААд бүртгэх санхүүгийн хөрөнгө ба өр төлбөр болон арилжааны бус БҮЦӨАА-д бүртгэх хөрөнгүүдийг хамааруулна. Энэангилалд бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт, хүү, ногдол ашиг болон гадаад валютын ханшийн зөрүү багтсан болно.
Хорогдуулсан өртгөөр эсвэл бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт нь бусад дэлгэрэнгүй орлогын тайланд бүртгэгдэх
санхүүгийн хөрөнгүүдийн үл хүлээн зөвшөөрөлтөөс үүсэх цэвэр ашиг, алдагдал
Хорогдуулсан өртгөөр хэмжигдэх эсвэл БҮЦӨБДО-д бүртгэгдэх санхүүгийн хөрөнгүүдийг үл хүлээн зөвшөөрөхөд
үүсэх цэвэр ашиг, алдагдал нь хорогдуулсан өртгөөр хэмжигдэх эсвэл бодит үнийн өөрчлөлтийг бусад дэлгэрэнгүй
орлогын тайланд бүртгэх санхүүгийн хөрөнгүүдийг борлуулах эсвэл үл хүлээн зөвшөөлөх үеийн хүлээн авсан орлого
болон дансны үнэ (үнэ цэн бууралт тооцсон) хоорондын зөрүүгээр тооцсон алдагдал (эсвэл ашиг)-аар хэмжигдэнэ.

1666

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.5 Нягтлан бодох бүртгэлийн гол бодлогуудын хураангуй (үргэлжлэл)Санхүүгийн хэрэглүүр - анхны хүлээн зөвшөөрөлт
Хүлээн зөвшөөрөх өдөрХарилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа, харилцагчдын харилцах болон хадгаламжаас бусад бүх санхүүгийн хөрөнгө,өр төлбөрийг анхлан хүлээн зөвшөөрөхдөө арилжаа хийсэн өдрөөр (Банк нь тухайн хэрэглүүрийн гэрээний нэг талболсон өдөр) хүлээн зөвшөөрнө. Үүнд хэвийн нөхцөлтэй арилжаа буюу санхүүгийн хөрөнгө худалдан авах,худалдахад холбогдох хөрөнгийг зах зээлийн журам, хэлцлээр тогтоосон хугацаанд зайлшгүй шилжүүлэхийг
шаарддаг арилжаа орно. Харилцагчдад олгосон зээл болон урьдчилгаа нь хөрөнгийг харилцагчдын дансанд
шилжүүлсэн үед хүлээн зөвшөөрнө. Банк нь харилцагчдын харилцах, хадгаламжийг Банкинд шилжсэн үед хүлээн
зөвшөөрнө.
Санхүүгийн хэрэглүүрийн анхны хэмжилт
Санхүүгийн хэрэглүүрийн анхны хүлээн зөвшөөрөлтийн үеийн ангилал нь гэрээний нөхцөл болон бизнес загвар дээрүндэслэнэ. Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт нь ашиг, алдагдлын тайланд бүртгэгдэх санхүүгийн хөрөнгө болон өртөлбөрөөс бусад бүх санхүүгийн хэрэглүүрийн анхны хэмжилт нь тэдгээрийн бодит үнэ цэн дээр гүйлгээний зардлыг
нэмсэн дүн байна. Худалдааны авлагын анхны хэмжилт нь гүйлгээний дүнгээр байна. Санхүүгийн хэрэглүүрийн
анхны хүлээн зөвшөөрөлтийн үеийн бодит үнэ цэн нь гүйлгээний үнээс өөр байх тохиолдолд Банк нь “эхний өдөр”ийн ашиг алдагдалыг доор тайлбарласны дагуу бүртгэнэ.
“Эхний өдөр”-ийн ашиг ба алдагдал
Ажил гүйлгээний үнэ нь бодит үнэ цэнээсээ ялгаатай бөгөөд бодит үнэ цэн нь зах зээлийн ажил гүйлгээнээс
ажиглагдахуйц өгөгдөлд суурилсан үнэлгээний аргачлал ашигласан байвал Банк нь бодит үнэ цэн болон ажилгүйлгээний үнийн зөрүүг цэвэр арилжааны орлогоор хүлээн зөвшөөрнө. Зарим өгөгдөл нь ажиглагдахуйц мэдээлэлд
суурилаагүй үнэлгээний загвараар тооцсон тохиолдолд ажил гүйлгээний үнэ болон бодит үнэ цэнийн зөрүүг зөвхөн
орлого орж ирэх нь тодорхой болсон эсвэл санхүүгийн хэрэглүүрийг үл хүлээн зөвшөөрөх тохиолдолд л ашиг,алдагдлын тайланд хүлээн зөвшөөрнө.
Санхүүгийн хөрөнгө болон өр төлбөрийг хэмжих ангилал
Банк өөрийн бүх хөрөнгийг бизнесийн загвар болон гэрээний нөхцөл дээр үндэслэн дараах аль нэгээр нь ангилна:•••Хорогдуулсан өртгөөр бүртгэх;БҮЦӨБДО-д бүртгэгдэх;БҮЦӨАА-д бүртгэгдэх

Банк нь үүсмэл санхүүгийн хэрэглүүр болон арилжааны үнэт цаасны багцыг бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт нь ашиг,алдагдлын тайланд бүртгэгдэх санхүүгийн хөрөнгөөр ангилж хэмжинэ. Хэмжилт болон хүлээн зөвшөөрөлтийн
зөрчлийг арилгаж эсвэл бууруулж байгаа нөхцөлд Банк нь санхүүгийн хэрэглүүрийг бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт ньашиг, алдагдлын тайланд бүртгэгдэх гэж тодорхойлж болно.
Зээлийн үүрэг болон санхүүгийн баталгаанаас бусад санхүүгийн өр төлбөрийг хорогдуулсан өртгөөр эсвэл, арилжааны
зорилгоор эзэмшиж буй эсвэл санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүр тохиолдолд бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтийг ашигалдагдлын тайланд бүртгэж хэмжинэ.
Бодит үнэ цэнийн тодорхойлолт
Бодит үнэ цэн гэдэг нь хэмжилт хийсэн өдрийн зах зээлд оролцогчдын хооронд хийсэн дэс дараалалтай гүйлгээний үрдүнд борлуулснаас орж ирэх мөнгөн дүн болон өр төлбөрт шилжүүлсэн мөнгөн дүн юм. Бодит үнэ цэнийн хэмжилтнь дараах зах зээл дээр хөрөнгийг борлуулсан эсвэл өр төлбөрийг шилжүүлсэн гүйлгээний дүнгээр тодорхойлно. Үүнд:••Хөрөнгө ба өр төлбөрийн үндсэн зах зээлд, эсвэл
Үндсэн зах зээл байхгүй тохиолдолд, хөрөнгө ба өр төлбөрийн хувьд хамгийн ашигтай зах зээлд

Үндсэн болон хамгийн ашигтай зах зээл нь Банкны хувьд оролцож болохуйц зах зээлүүд байх ёстой.
Хөрөнгө ба өр төлбөрийн бодит үнэ цэнийг хэмжихэд ашигласан үнэ нь зах зээлд оролцогчид нь хөрөнгө ба өртөлбөрийн эдийн засгийн хамгийн өндөр үр өгөөжийг хүртэнэ гэсэн төсөөлөл дээр үндэслэдэг.
Санхүүгийн бус хөрөнгийн бодит үнэ цэнийн хэмжилтийг, тухайн зах зээлд оролцогч тал нь хөрөнгийг ашигласнаар
хамгийн өндөр эдийн засгийн үр өгөөжийг хүртэж чадаж байх эсвэл уг хөрөнгийг борлуулснаар худалдан авсан талдуг хөрөнгийг ашигласнаар хамгийн өндөр эдийн засгийн үр өгөөжийг өгч байх, нөхцөлд тооцно.

1767Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.5 Нягтлан бодох бүртгэлийн гол бодлогуудын хураангуй (үргэлжлэл)Бодит үнэ цэнийн тодорхойлолт (үргэлжлэл)Банк нь бодит үнэ цэн тооцоход шаардлагатай мэдээллүүд нь хангалттай олдоцтой үед үнэлгээний техникүүдийг
хэрэглэх нь тохиромжтой байдаг ба ажиглагдахуйц өгөгдлийн хэрэглээг нэмэгдүүлж, үл ажиглагдахуйц өгөгдлийн
хэрэглээг хамгийн бага түвшинд байлгадаг.
Бодит үнэ цэнээрээ хэмжигдэж, санхүүгийн тайланд тайлагнаж байгаа бүх хөрөнгө, өр төлбөрийн бодит үнэ цэнийг
тодорхойлох, толилуулахдаа дараах түвшнийг хэрэглэдэг. Үүнд:• Түвшин 1- санхүүгийн хэрэглүүр - Үнэлгээнд ашиглагдсан өгөгдлүүд нь хэмжилтийн өдрөөрх бирж дээрбүртгэлтэй ижил төсөөтэй хөрөнгө болон өр төлбөрийн (залруулаагүй) идэвхитэй зах зээл дээрх үнэ юм. Банк ньхэмжээ болон хөрвөх чадварын хувьд адил төсөөтэй хөрөнгө болон өр төлбөрийг санхүүгийн тайлангийн өдрөөр
боломжтой, заавал болон хэрэгжих үнийн хангалттай арилжааны үйл ажиллагаатай байхыг идэвхтэй зах зээл гэжүзнэ.
• Түвшин 2- санхүүгийн хэрэглүүр - Үнэлгээнд ашигласан өгөгдлүүдийг санхүүгийн хэрэглүүрийн дуусах хугацааны
туршид боломжтой байх зах зээлийн бүх өгөгдлүүдээс шууд болон шууд бусаар үнэлгээнд ашигласан өгөгдлүүд
юм. Эдгээр өгөгдлүүдийн дотор идэвхтэй зах зээл дээрх ижил төстэй хөрөнгө болон өр төлбөрийн үнэ, идэвхгүйзах зээл дээрх ижил төстэй хэрэглүүрийн үнэ болон үүнээс өөр хүүгийн түвшин, өгөөжийн муруй, харгалзах
хэлбэлзэл, зээлийн эрсдэлийн үнэ гэх зэрэг ажиглагдахуйц өгөгдлүүд орно. Мөн түүнчлэн, тухайн хөрөнгийн шинжбайдал болон байршил, харьцуулах зүйлсийн аль нь үнэлгээ тогтоосон хэрэглүүртэй холбогдох зэргээс хамааран
залруулга хийж болно. Гэвч ажиглагдахуйц бус өгөгдөл дээр үндэслэн нийт хэмжилтэнд чухал ач холбогдолтой
дээрх залруулгыг хийсэн бол Банк нь хэрэглүүрийг Түвшин 3-р ангилна.
• Түвшин 3 - санхүүгийн хэрэглүүр - Эдгээрт, хэмжилтийн хувьд бүхэлдээ чухал ач холбогдол бүхий нэг болон
түүнээс дээш ажиглагдахуйц бус өгөгдлүүд багтана.
Банк нь үнэлгээний техник болон хэрэгжүүлж буй аргачлалууд болон загварын тохируулгуудыг тогтмол шалгаж үздэг.
Гэвч суурь загвар нь Банкны санхүүгийн хэрэглүүрийг үнэлэхтэй холбоотой бүх хүчин зүйлүүд болох зээлийн эрсдэл,өөрийн зээлийн болон/эсвэл санхүүжилтийн зардал зэргийг бүрэн дүүрэн хамруулж чадахгүй байх магадлалтай юм.
Иймд Банк нь бодит үнэ цэнээр хэмжигдэх санхүүгийн хэрэглүүртэй холбоотой зээлийн эрсдэлийг тооцоолоход төрөл
бүрийн техник хэрэглэдэг ба үүнд хөрөнгө тус бүрийн хувьд ашиглалтын хугацааны туршид холбогдох талд хүлээгдэжбуй зээлийн эрсдэлийг багцад суурилан тооцох аргачлал багтдаг бөгөөд энэ нь холбогдох талд хүлээгдэж буйбарьцаагүй санхүүгийн хэрэглүүрийн зээлийн эрсдэлийг тусгахын тулд хийгддэг. Банк өөрийн зээлийн үнэ цэнийг захзээлийн бодит өгөгдлүүдээс, тухайлбал, арилжаалагдсан өрийн хоёрдогч үнэ зэргээс тооцдог.
Тайлант хугацааны эцэс бүрт Банк нь санхүүгийн тайландаа тайлагнасан хөрөнгө, өр төлбөрийн хувьд түвшин хооронд
хөдөлгөөн гарсан эсэхийг дахин нягталж үздэг.
Санхүүгийн хэрэглүүрийн бодит үнэ цэнийн шинжилгээ болон бусад шаардлагатай мэдээллийг Тодруулга 34-дтусгасан.
Санхүүгийн хөрөнгө ба өр төлбөр
Бусад Банк, санхүүгийн байгууллагад байршуулсан харилцах хадгаламж, харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа
болон хорогдуулсан өртгөөр бүртгэх санхүүгийн хэрэглүүр
Банк нь доорх нөхцлүүд хангагдсан тохиолдолд бусад Банк, санхүүгийн байгууллагад байршуулсан харилцах
хадгаламж, харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа болон бусад санхүүгийн хэрэглүүрийг хорогдуулсан өртгөөр
бүртгэхэд ангилна:• Бизнесийн загварын зорилго нь гэрээнд заасан мөнгөн төлбөрийг цуглуулах зорилгоор санхүүгийн хөрөнгийг
эзэмшдэг
• Санхүүгийн хөрөнгүүдийн гэрээний нөхцөл нь тодорхой үеүүдэд үлдэгдлийн үндсэн төлбөр болон хүүгийн
төлбөрийн мөнгөн гүйлгээг ихэсгэдэг.
Эдгээр нөхцөлүүдийн дэлгэрэнгүй тайлбарыг дор үзүүлэв.
Бизнесийн загварын үнэлгээ. Банкны бизнес загвар нь хэрэглүүрийн түвшинд биш нийлмэл багцын түвшинд хянагддагба дараах ажиглагдахуйц хүчин зүйлсээс хамаарна:• Бизнес загварын (тухайн бизнес загварт хамаарагдах санхүүгийн хөрөнгө) үр дүнд нөлөөлж буй эрсдэл ба эдгээр
эрсдэлийг хэрхэн хянах аргачлал
• Эдгээр хөрөнгүүдээс мөнгөн гүйлгээг өмнө нь хэрхэн хүлээн авч байсан туршлага
• Багцын гүйцэтгэлийг хэмжих болон тайлагнахад ашигласан хэмжигдэхүүнүүд
• Байгууллагын удирдлагуудад хэрхэн урамшуулал олгодог (санхүүгийн хөрөнгийн бодит үнэ цэн эсвэл гэрээний
цуглуулсан мөнгөн урсгал дээр үндэслэдэг)18

68Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.5 Нягтлан бодох бүртгэлийн гол бодлогуудын хураангуй (үргэлжлэл)Санхүүгийн хөрөнгө ба өр төлбөр (үргэлжлэл)Борлуулалтын хүлээгдэж буй давтамж, үнэ цэн ба хугацаа нь үнэлгээ хийхэд чухал хүчин зүйл болно.
Бизнес загварын тест нь хамгийн боломжит хувилбар дээр үндэслэдэг ба ‘хамгийн муу’ эсвэл ‘стрэсс’ нөхцөлүүдийг
харгалзан үздэггүй. Хэрэв анхны хүлээн зөвшөөрөлтийн дараах мөнгөн урсгал нь анхны таамагласан хүлээлтээс өөрбайвал Банк тухайн бизнес загварт хамааралтай санхүүгийн хөрөнгийн ангиллыг солихгүй бөгөөд харин уг мэдээллийг
санхүүгийн хөрөнгө шинээр худалдаж авах үед үнэлгээндээ оруулдаг.
Үндсэн төлбөр ба хүүгийн төлбөрийн шалгуур (ҮТХТ шалгуур). Санхүүгийн хэрэглүүрийн ангиллын хоёр дахь шат болБанк үндсэн болон хүүгийн төлбөрийн шалгуурын шаардлагыг хангаж буй эсэхийг тодорхойлохын тулд санхүүгийн
хэрэглүүрийн гэрээний нөхцлийг дүгнэдэг.
Энэхүү шалгуурын хүрээнд ‘Үндсэн’ гэдэг нь анхны хүлээн зөвшөөрөх үеийн санхүүгийн хөрөнгийн үнэ цэн бөгөөд
санхүүгийн хөрөнгийн ашиглах хугацааны туршид өөрчлөгдөж болно (жишээ нь үндсэн төлбөрийн эргэн төлөлт эсвэл
урамшуулал/хөнгөлөлтийн хорогдуулалт).
Зээлийн гэрээн дэх хүүгийн хамгийн гол элемент нь мөнгөний өнөөгийн үнэ цэн болон зээлийн эрсдэл байдаг. Үндсэн
төлбөр ба хүүгийн төлбөрийн шалгуурын үнэлгээг хийхийн тулд Банк нь хүүгийн түвшнийг тогтоосон хугацаа гэх мэтхолбогдох хүчин зүйлс, үнэлэмжийг авч үздэг.
Нөгөө талаас, эрсдэл үүрэх магадлал багатай гэрээний заалт эсхүл үндсэн зээлийн зохицуулалттай холбоогүй гэрээний
мөнгөн урсгалын тогтворгүй байдал зэрэг нь зөвхөн үндсэн болон хүүгийн төлбөрийн үлдэгдэл дүнгийн гэрээний
мөнгөн урсгалд нөлөөлөхгүй. Ийм тохиолдолд санхүүгийн хөрөнгийг бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтийг ашиг, алдагдлын
тайланд бүртгэнэ.
Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтийг ашиг, алдагдлын тайланд бүртгэх үүсмэл санхүүгийн хэрэглүүр
Үүсмэл санхүүгийн хэрэглүүр нь санхүүгийн хэрэглүүр эсвэл бусад гэрээ байхын тулд доорх гурван шинж чанарыг
бүхэлд нь агуулах шаардлагатай:• Үнэ цэн нь тодорхой хүүгийн түвшин, санхүүгийн хэрэглүүрийн үнэ, өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнэ,валютын ханшийн өөрчлөлт, зээлжих зэрэглэл болон гэрээний холбогдох талын үүрэг хариуцлагад хамаарахгүй
бусад хувьсагчийн өөрчлөлтөөс хамаардаг бол• Анхны цэвэр хөрөнгө оруулалт шаарддаггүй эсвэл зах зээлийн хүчин зүйлсийн өөрчлөлтөнд ижил байдлаар
хандахаар хүлээгдэж буй адил төсөөтэй гэрээнд шаардлагатайгаас бага анхны цэвэр хөрөнгө оруулалт шаарддагбол• Ирээдүйд төлөгдөхөөр болБанк нь төрөл бүрийн харилцагчидтай үүсмэл санхүүгийн хэрэглүүрийн хэлцлүүд хийдэг бөгөөд эдгээрт кросс своп,гадаад валютын болон хүүгийн форвард гэрээ хэлцлүүд зэрэг орно. Үүсмэл санхүүгийн хэрэглүүрийг бодит үнэ цэнээрнь бүртгэдэг ба бодит үнэ цэн нь эерэг байгаа үед хөрөнгө, харин сөрөг байгаа үед өр төлбөр гэж бүртгэнэ.
Үүсмэл санхүүгийн хэрэглүүрийн бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтийг хейджийн нягтлан бодох бүртгэл хэрэглэж
байгаагаас бусад үед “Бусад орлого”-д бүртгэдэг.
Арилжаалах зориулалттай санхүүгийн хөрөнгө болон өр төлбөр
Банк нь санхүүгийн хөрөнгийг арилжааны үйл ажиллагаагаар дамжуулан богино хугацаанд ашиг олох зорилгоор
худалдаж авсан эсвэл багцаар нь удирдаж буй санхүүгийн хэрэглүүрийн багцын нэг хэсэг болгон арилжаалах
зориулалттай гэж ангилдаг. Арилжаалах зориулалттай хөрөнгийг санхүүгийн байдлын тайланд бодит үнэ цэнээр ньхэмжин бүртгэдэг. Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтийг цэвэр арилжааны орлогод хүлээн зөвшөөрнө. Хүү, ногдол ашгийн
орлого болон зардлыг гэрээний нөхцлийн дагуу, эсвэл төлбөр хийх эрх нь тогтоогдсон үед арилжааны цэвэр орлогод
бүртгэнэ.
БҮЦӨБДО-д бүртгэх өрийн хэрэглүүр
Банк нь өрийн хэрэглүүрийг доорх нөхцөлүүдийг хангасан тохиолдолд БҮЦӨБДО-д бүртгэгдэх өрийн хэрэглүүрд
ангилна:••Бизнесийн загварын дагуу гэрээний мөнгөн урсгалыг цуглуулах болон санхүүгийн хэрэглүүрийг борлуулах
зорилгоор эзэмших
Санхүүгийн хөрөнгийн гэрээний нөхцөл нь зөвхөн үндсэн төлбөр ба хүүгийн шалгуурыг хангах

БҮЦӨБДО-д бүртгэгдэх өрийн хэрэглүүр нь бодит үнэ цэнээр хэмжигдэх бөгөөд бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтийн олз,гарз нь бусад дэлгэрэнгүй орлогод бүртгэгдэнэ. Хүүгийн орлого болон гадаад валютын ханшийн олз, гарзыг
хорогдуулсан өртгөөр бүртгэх санхүүгийн хөрөнгүүдийн адил ашиг, алдагдалд хүлээн зөвшөөрнө.

1969

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.5 Нягтлан бодох бүртгэлийн гол бодлогуудын хураангуй (үргэлжлэл)Санхүүгийн хөрөнгө ба өр төлбөр (үргэлжлэл)БҮЦӨБДО-д бүртгэгдэх өрийн хэрэглүүрийн зээлийн үнэ цэнийн хүлээгдэж буй алдагдлын тооцооллыг доорх
тодруулга 33-д тайлбарласан. Банк нь нэг төрлийн үнэт цааснаас нэгээс олныг эзэмшдэг бол эхэлж авсанаа эхэлж
зарлагадахаар бүртгэнэ. Үл хүлээн зөвшөөрөх үед бусад орлогод хуримтлагдсан олз, гарз нь бусад дэлгэрэнгүй
орлогын тайлангаас ашиг, алдагдлын тайлан руу дахин ангилагдана.
БҮЦӨБДО-д бүртгэгдэх өмчийн хэрэглүүрАнх хүлээн зөвшөөрсөний дараа, Банк НББОУС-32 санхүүгийн хэрэглүүр толилуулга болон арилжаалах зорилгоор
эзэмшдэггүй өмчийн тодорхойлолтонд нийцсэн зарим өмчийн хэрэглүүрийг БҮЦӨБДО-д бүртгэгдэх өмчийн
хэрэглүүр рүү буцаах боломжгүйгээр ангилна. Энэ ангилал нь хэрэглүүрийн түвшинд суурилан тодорхойлогддог.
Энэ өмчийн хэрэглүүрийн олз гарзыг хэзээ ч ашиг алдагдлын тайланд бүртгэхгүй. Банк хүлээн авах орлогын
санхүүгийн хэрэглүүртэй холбоотой зардлыг нөхөн төлбөрт ашигласан тохиолдолд ашиг нь бусад дэлгэрэнгүй
орлогод бүртгэгдэх бол бусад үед төлбөрийн эрх нь баталгаажсан тохиолдолд ногдол ашгийг бусад үйл ажиллагааны
орлого гэж ашиг алдагдлаар хүлээн зөвшөөрнө. БҮЦӨБДО-д бүртгэх өмчийн хэрэглүүр нь үнэ цэнийн бууралтын
үнэлгээнд хамаарахгүй.
Гаргасан өрийн хэрэглүүр ба зээлээр авсан санхүүжилтАнх хүлээн зөвшөөрсний дараа, зээллэгүүдийг дараагийн тайлант хугацаанд үр ашигт хүүгийн арга ашиглан
хорогдуулсан өртгөөр нь хэмжинэ. Хорогдуулсан өртгийг тооцохдоо зээл авах үеийн хөнгөлөлт, урамшуулал ба үрашигт хүүгийн нэг салшгүй хэсэг болж буй зардлуудыг авч үзнэ. Өр төлбөр ба өөрийн хөрөнгийн аль алиных ньэлементүүдийг агуулсан нийлмэл санхүүгийн хэрэглүүрийн бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг, хүлээн зөвшөөрөгдөх өдөрсалгана.
Өр төлбөр ба өөрийн хөрөнгийн аль алиных нь элементүүдийг агуулсан нийлмэл санхүүгийн хэрэглүүрийн
бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг, хүлээн зөвшөөрөгдөх тусад нь бүртгэнэ. Банк нь эдгээр үүсмэл бус санхүүгийн хэрэглүүрийг
бүртгэлд тусгахдаа, эхлээд тухайн хэрэглүүр нь нийлмэл эсэх талаар болон тухайн хэрэглүүр болон бүрэлдэхүүн
хэсгүүдийг НББОУС 32-н дагуу санхүүгийн өр төлбөр болон хөрөнгө эсвэл өөрийн хөрөнгө гэж ангилна. Банк ньсанхүүгийн хэрэглүүрийн бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг дараах байдлаар хүлээн зөвшөөрнө: (а) Банкинд санхүүгийн өртөлбөр болж байвал, (б) Тухайн хэрэглүүрийг эзэмшигчид, Банкны өөрийн хөрөнгөнд хөрвөх боломж олгож байвал.
Хөрвөх хэрэгслийн өр төлбөр болон өөрийн хөрөнгийн бүрэлдэхүүнүүдийн ангилал нь, тухайн хөрвөх нөхцөл ньзарим нэг эзэмшигчдийн хувьд эдийн засгийн давуу талтай байсан ч хөрвөх нөхцөл нь хэрэгжих эсэх болон түүний
өөрчлөгдөх магадлалаас шалтгаалан өөрчлөгддөггүй. Хөрвөх санхүүгийн хэрэглүүрийн өөрийн хөрөнгө болон өртөлбөрийн бүрэлдэхүүн хэсгүүдийн бүртгэлийн дүнг хуваарилахдаа, өөрийн хөрөнгийн бүрэлдэхүүний дүн нь тухайн
хэрэглүүрийн нийт бодит үнэ цэнээс өр төлбөрийн бүрэлдэхүүн гэж тусад нь тодорхойлсон дүнг хассанаас үлдсэн дүнбайна. Нийлмэл санхүүгийн хэрэглүүрд агуулагдсан өөрийн хөрөнгийн бүрэлдэхүүнээс (өөрийн хөрөнгийн хөрвөх
нөхцөл гэх мэт) бусад аливаа үүсмэл хэрэглүүрийн үнэ цэн нь (худалдан авах опцион гэх мэт) өр төлбөрийн
бүрэлдэхүүнд багтана. Банк нь тухайн хэрэглүүрийн өөрийн хөрөнгө болон өр төлбөрийн бүрэлдэхүүнүүдийг тусаднь бүртгэх гэж буй бол тухайн өр төлбөрт салгах шаардлагатай агуулагдсан үүсмэл санхүүгийн хэрэглүүр байгаа
эсэхийг үнэлнэ.
БҮЦӨАА-д бүртгэгдэх санхүүгийн хөрөнгө болон өр төлбөрЭнэ ангилал дахь санхүүгийн хөрөнгө нь арилжаалах зорилгоор эзэмшээгүй бөгөөд анх хүлээн зөвшөөрөхдөө
удирдлагаас тодорхойлогдсон эсвэл СТОУС-9-н дагуу бодит үнэ цэнээр хэмжих зайлшгүй шаардлагатай гэжтодорхойлсон байна.
БҮЦӨАА-д бүртгэгдэх санхүүгийн хөрөнгө нь санхүүгийн байдлын тайланд бодит үнэ цэнээр бүртгэгдэнэ. Бодит үнэцэнийн өөрчлөлт нь ашиг, алдагдлын тайланд бүртгэгдэнэ. БҮЦӨАА-д бүртгэгдэх санхүүгийн хөрөнгөд тодорхойлсон
хэрэглүүрээс олсон хүүгийн орлого эсвэл зардал нь үр ашигт хүүг ашиглан мөн хөнгөлөлт/урамшууллыг нь харгалзах
дүнгээр тооцдог. БҮЦӨАА-д бүртгэгдэх санхүүгийн хөрөнгөөс олсон хүүгийн хэмжээг гэрээний хүүг ашиглан
бүртгэнэ. БҮЦӨАА-д бүртгэгдэх өмчийн хэрэглүүрийн ногдол ашгийн орлогыг төлбөр хийх эрх тогтоогдсон үед үйлажиллагааны бусад орлогод бүртгэнэ.
Санхүүгийн баталгаа, аккредитив болон ашиглагдаагүй зээлийн үүрэг
Банк нь санхүүгийн баталгаа, аккредитив болон зээлийн амлалт гаргадаг. Санхүүгийн баталгаа гаргаж өгсний улмаас
хүлээн авсан урамшууллыг санхүүгийн тайлангуудад анхлан бүртгэхдээ бодит үнэ цэнээр нь бүртгэнэ. Ийнхүү анхлан
хүлээн зөвшөөрсний дараагийн тайлант үед баталгаа бүрт Банкны хүлээх хариуцлагыг хэмжихдээ анхлан хүлээн
зөвшөөрсөн дүнгээс ашиг, алдагдлын тайланд бүртгэсэн хуримтлагдсан хорогдлыг хассан дүн хоёрын аль өндрөөр ньхэмжинэ. Банкны хүлээгдэж буй эрсдлийн сангийн нөөц тодруулга 32-д тусгагдсан.

2070

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.5 Нягтлан бодох бүртгэлийн гол бодлогуудын хураангуй (үргэлжлэл)Санхүүгийн хөрөнгө ба өр төлбөр (үргэлжлэл)Хүлээн авсан урамшууллыг баталгааны хугацааны туршид ашиг, алдагдлын тайланд “Хураамж ба шимтгэлийн
орлого”-оор хүлээн зөвшөөрнө.
Ашиглагдаагүй зээлийн үүрэг болон аккредитив нь амлалт бөгөөд энэхүү амлалтын хугацаанд Банк нь урьдчилан
тодорхойлсон нөхцөлтэй зээлийг харилцагчид олгох шаардлагатай. Санхүүгийн баталгааны гэрээнүүдийн адилаар
тэдгээр гэрээнүүдэд “Зээлийн үнэ цэнийн хүлээгдэж буй алдагдал”-ын шаардлагуудын дагуу сан байгуулна.
Санхүүгийн баталгаа, аккредитив болон ашиглагдаагүй зээлийн гэрээний үнэ цэн нь зах зээлд олгогдох зээлийн
гэрээний нөхцөлтэй ижил байхаас гадна санхүүгийн байдлын тайланд тусгагдахгүй. Энэхүү санхүүгийн хэрэглүүрийн
нэрлэсэн үнэ болон үнэ цэнийн бууралтын хүлээгдэж буй алдагдал нь Тодруулга 32-д тусгагдсан.
Харилцагчдын харилцах, хадгаламж
Үүнд харилцагчдаас татсан харилцах, хугацаагүй, хугацаатай хадгаламж болон банкны баталгааны эх үүсвэр
хамаарна. Анхны хэмжилтийн дараа үед харилцагчдад өгөх өр төлбөрүүдийг ҮАХ-ийн аргаар хорогдуулсан өртгөөрнь хэмжинэ.
Бусад санхүүгийн байгууллагын харилцах, хадгаламж
Бусад банк, санхүүгийн байгууллагуудаас татсан төгрөгийн болон валютын хадгаламжууд болон дотоод гадаадын
арилжааны банкууд, Монголбанкны хугацаатай хадгаламжууд мөн хамаарна. Банк нь, харилцагчдийн харилцах
хадгаламжийг мөнгөн хөрөнгө нь банканд шилжсэн үед хүлээн зөвшөөрдөг. Анхны хэмжилтийн дараа бусад
Банкуудад өгөх өр төлбөрийг ҮАХ-ийн аргыг ашиглан хорогдуулсан өртгөөр нь хэмжинэ.
Санхүүгийн хөрөнгө ба өр төлбөрүүдийн дахин ангилал
Банк санхүүгийн хөрөнгийг анх хүлээн зөвшөөрснөөс хойш бизнесийн шугам худалдан авах, дуусгах болон цуцлах
онцгой нөхцөл байдлаас бусад нөхцөлд дахин ангилахгүй. Санхүүгийн өр төлбөр дахин ангилагддаггүй.
Санхүүгийн хөрөнгө ба өр төлбөрийн өөрчлөлт
Санхүүгийн хөрөнгө өөрчлөх
Санхүүгийн хөрөнгийн үнэ цэнийн бууралтын болог зээлийн эрсдлийн бус шалтгаанаар арилжааны бүтцийн
өөрчлөлтийн үйл ажиллагааны үр дүнд гэрээний мөнгөн гүйлгээг дахин тохиролцсон эсвэл өөр хэлбэрээр бүтцийн
өөрчлөлт оруулсан тохиолдолд, Банк уг өөрчлөлт нь тухайн санхүүгийн хөрөнгийг данснаас хасахад хүргэсэн эсэхийг
тодорхойлох үнэлгээг хийдэг. Санхүүгийн хөрөнгийн хувьд энэхүү үнэлгээ нь чанарын хүчин зүйл дээр суурилдаг.
Банк харилцагчид олгосон зээлийг үл хүлээн зөвшөөрөх эсэхийг үнэлэхдээ доорх нөхцөлүүдийг авч үздэг:••••зээлийн валют өөрчлөгдсөн
өмчийн шинж чанар тодорхойлогдсон
бизнесийн түнш өөрчлөгдсөн
өөрчлөлтийн улмаас ҮТХТ-ийн шалгуур хангахгүй байхХэрвээ өөрчлөлт нь мөнгөн урсгалд мэдэгдэхүйц нөлөө үзүүлээгүй бол энэ өөрчлөлтийг үл хүлээн зөвшөөрөх гэж авчүзэхгүй. Мөнгөн урсгалын өөрчлөлтийг анхны үр ашигт хүүгээр хорогдуулсан дүнд үндэслэн Банк үнэ цэнийн
бууралтын алдагдал бүртгээгүй бол өөрчлөлтийг нь ашиг, алдагдлын тайланд бүртгэнэ.
Санхүүгийн өр төлбөрийг өөрчлөх
Одоо байгаа санхүүгийн өр төлбөрийн нөхцлийн өөрчлөлт нь ихээхэн ач холбогдолтой гэж дүгнэгдээгүй, улмаар
данснаас хасахад хүргэхгүй бол санхүүгийн өр төлбөрийн хорогдуулсан өртгийг гэрээнд заасан ирээдүйн тооцоолсон
мөнгөн гүйлгээний өнөөгийн үнэ цэнийг тооцоолохдоо санхүүгийн өр төлбөрийн анхны үр ашигт хүүгийн
хямдруулалтын аргаар дахин тооцоолно. Үүний үр дүнд гарсан аливаа зөрүүг шууд ашиг, алдагдалд хүлээн зөвшөөрнө.
Банк санхүүгийн өр төлбөрийн хувьд, чанарын хүчин зүйлээс хамаарч, засварласан хямдруулсан өнөөгийн үнэ цэнболон санхүүгийн өр төлбөрийн анхны дансны үнийн хооронд арав буюу түүнээс дээш хувьтай зөрүү гарахад хүргэсэн
өөрчлөлтийг мэдэгдэхүйц гэж үзнэ.

2171Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.5 Нягтлан бодох бүртгэлийн гол бодлогуудын хураангуй (үргэлжлэл)Санхүүгийн хөрөнгө болон өр төлбөрийн үл хүлээн зөвшөөрөлт
Хугацаа болон нөхцөлд их хэмжээгээр өөрчлөлт орсонтой холбоотой үл хүлээн зөвшөөрөх
Харилцагчдад олгосон зээл гэх мэт санхүүгийн хөрөнгийг гэрээний нөхцөл нь шинэ зээл шиг болж өөрчлөгдөхөд үлхүлээн зөвшөөрнө. Үнэ цэнийн бууралт хүлээн зөвшөөрөөгүй тохиолдолд эдгээр хөрөнгийн хувьд зөрүүг нь үл хүлээн
зөвшөөрөлтийн олз, гарзаар бүртгэнэ. Шинээр хүлээн зөвшөөрсөн зээл нь үнэ цэн буурсан зээлийг худалдаж авсан
нөхцөлд биш бол уг зээл нь зээлийн үнэ цэнийн хүлээгдэж буй алдагдал тооцоолох үүднээс 1-р шатлалд ангилагдана.
Их хэмжээний өөрчлөлтөөс бусад үед үл хүлээн зөвшөөрөх
Санхүүгийн хөрөнгө. Банк санхүүгийн хөрөнгийг (санхүүгийн хөрөнгийн хэсэг эсвэл хоорондоо төстэй нэг бүлэг
санхүүгийн хөрөнгүүдийн хэсэг) тухайн хөрөнгөөс мөнгөн урсгал хүлээн авах эрх нь дууссан үед үл хүлээн зөвшөөрнө.
Мөн Банк нь хөрөнгийг шилжүүлсэн бөгөөд шилжүүлэлт нь үл хүлээн зөвшөөрөх шаардлагыг хангаж байгаа нөхцөлд
хөрөнгийг үл хүлээн зөвшөөрнө.
Дараах тохиолдолд санхүүгийн хөрөнгийг (санхүүгийн хөрөнгийн хэсэг эсвэл хоорондоо төсөөтэй нэг бүлэг
санхүүгийн хөрөнгийн хэсэг) үл хүлээн зөвшөөрнө. Үүнд:••Банк тухайн хөрөнгөөс мөнгөн урсгал хүлээн авах эрхээ шилжүүлсэн, эсвэл
“Дамжуулан өнгөрөөх” хэлцлийн дагуу хүлээн авсан мөнгөө нийт дүнгээр нь удаан хугацаагаар саатуулалгүйгээр
гуравдагч талд төлөх үүрэг хүлээсэн

Дамжуулан өнгөрөөх хэлцэл нь Банк тухайн санхүүгийн хөрөнгөөс хүлээх гэрээний эрхээ хадгалж үлдэх бөгөөд
(анхны хөрөнгө) доорх гурван нөхцөл биелж байх нөхцөлд гэрээний үүргийн дагуу тэдгээр хүлээн авсан мөнгөн
урсгалыг нэг болон түүнээс дээш байгууллагад (эцсийн хүлээн авагчид) шилжүүлнэ:•••Хэрэв тухайн нэг байгууллагын зээлдүүлсэн дүн дээр зах зээлийн хүүгээр хуримтлагдсан хүүтэй хамт бүрэн авахэрхтэй богино хугацаат урьдчилгааг оруулалгүйгээр Банк нь эцсийн хүлээн авагчид анхны хөрөнгө нь дүйцэх
хэмжээний мөнгөн урсгалыг цуглуулаагүй цагт ямар нэгэн төлбөр төлөх үүрэггүй болно,Банк нь эцсийн хүлээн авагчдаас үнэт цааснаас бусад нөхцөлөөр анхны хөрөнгийг зарах эсвэл барьцаалж
болохгүй,Банк нь эцсийн хүлээн авагчдын өмнөөс цуглуулсан мөнгөн урсгалыг удаан хугацаагаар саатуулалгүйгээр
шилжүүлэх үүрэгтэй

Шилжүүлэлтийг зөвхөн доорх нөхцөлүүдийг хангасан тохиолдолд үл хүлээн зөвшөөрнө:••Банк хөрөнгийн бараг бүх эрсдэл ба өгөөжийг шилжүүлсэн, эсвэл
Банк тухайн хөрөнгөтэй холбоотой эрсдэл ба өгөөжийг шилжүүлээгүй болон хадгалж үлдээгүй боловч хөрөнгийн
хяналтыг шилжүүлсэн.

Хэрвээ шилжүүлэгч холбогдолгүй гуравдагч этгээдэд хөрөнгийг бүхэлд нь зарах болон шилжүүлэхэд
хязгаарлалтгүйгээр тухайн чадварыг эзэмшдэг гэж үзсэн үед Банк хяналтыг шилжүүлсэн гэж үзнэ.

нэмэлт

Банк хөрөнгөөс мөнгө хүлээн авах эрхээ шилжүүлсэн эсвэл “дамжуулан өнгөрөөх” хэлцэл хийсэн боловч хөрөнгөтэй
холбоотой ихэнх эрсдэл, өгөөж болон хяналтыг шилжүүлээгүй тохиолдолд хөрөнгийг Банкны уг хөрөнгөд
үргэлжлүүлэн оролцсоор байх хэмжээгээр нь хүлээн зөвшөөрнө. Энэ тохиолдолд Банк холбогдох өр төлбөрийг мөнхүлээн зөвшөөрнө. Шилжүүлсэн хөрөнгө ба холбогдох өр төлбөр Банкны хадгалж үлдсэн эрх, үүргийг тусган
харуулсан сууриар хэмжинэ.
Энэхүү үргэлжилсэн оролцоо нь шилжүүлсэн хөрөнгийн баталгаа хэлбэртэй байвал оролцоог тус хөрөнгийн анхны
бүртгэлийн дүн ба Банкны төлөх шаардлагатай болох хамгийн их дүнгийн аль багаар хэмжинэ. Хэрэв шилжүүлсэн
хөрөнгөд үргэлжилсэн оролцоо бичгээр эсвэл худалдан авах опцион (эсвэл аль аль нь) хэлбэрээр байвал, Банкны
үргэлжилсэн оролцоо нь эргүүлэн худалдан авахад төлөх шаардлагатай дүнгээр хэмжигдэнэ. Хөрөнгөд бичгээр
худалдан авах опцион заасан байгууллагын үргэлжилсэн оролцоо нь шилжүүлсэн хөрөнгийн бодит үнэ цэн болон
нөхцөлийн хэрэгжих үнийн аль багаар хязгаарлагдана.
Санхүүгийн өр төлбөр. Санхүүгийн өр төлбөрийг төлөхөөс чөлөөлөгдсөн, өр төлбөр цуцлагдсан эсвэл хугацаа ньдууссан бол үл хүлээн зөвшөөрдөг. Хэрэв одоо байгаа санхүүгийн өр төлбөрийн зээлдүүлэгч нь хэвээрээ боловч
ялгаатай нөхцөлтэй зээлийн гэрээгээр сольсон эсвэл одоо байгаа зээлийн нөхцөл эрс өөрчлөгдсөн бол эдгээр өөрчлөлт
шинэчлэлтийг анхны санхүүгийн өр төлбөрийн үл хүлээн зөвшөөрөлт ба шинэ өр төлбөрийн хүлээн зөвшөөрөлт гэж
үзнэ. Анхны санхүүгийн өр төлбөрийн бүртгэлийн дүн ба төлсөн дүн хоёрын зөрүүг ашиг, алдагдлын тайланд хүлээн
зөвшөөрнө.

2272

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.5 Нягтлан бодох бүртгэлийн гол бодлогуудын хураангуй (үргэлжлэл)Гэрээний нөхцөлд өөрчлөлт орсон зээлүүд
Банк заримдаа барьцаа хөрөнгийг хураах гэхээсээ илүү зээлдэгчийн санхүүгийн хүндрэлийн улмаас зээлийн анхны
нөхцөлд хөнгөлөлт, өөрчлөлт оруулдаг. Зээлдэгчийн одоогийн эсвэл хүлээгдэж буй санхүүгийн хүндрэлээс үүдэн
хөнгөлөлт, өөрчлөлтийг хийсэн ба зээлдэгч санхүүгийн хувьд хэвийн байсан бол Банк энэхүү хөнгөлөлт, өөрчлөлтийг
зөвшөөрөхгүй байх байсан тохиолдолд уг зээлийг Банк өөрчлөлттэй зээл гэж үзнэ. Санхүүгийн хүндрэлийг харуулсан
үзүүлэлтүүд нь гэрээний шалгуур үзүүлэлтүүдийг хангахгүй байх эсвэл Зээлийн Эрсдэлийн хэлтсээс гаргасан
үзүүлэлтүүдээр тодорхойлогдоно.
Энэхүү өөрчлөлтүүдэд төлбөрийн хугацааг сунгах, зээлийн шинэ нөхцөл тохирох зэрэг орно. Банк нь нөхцөл
өөрчилсөн зээлийг тогтмол хянах бодлого баримталж ирээдүйн зээлийн төлөлт тасалдахгүй төлөгдөх боломжийг
хянадаг.
Хэрэв ихээхэн өөрчлөлттэй бол дээр тайлбарласны дагуу зээлийг үл хүлээн зөвшөөрнө. Зээлийг үл хүлээн
зөвшөөрөхгүйгээр, зээлийн нөхцөлийг дахин авч хэлэлцсэний дараа нөхцөл өөрчлөхөөс өмнө тооцсон анхны үр ашигт
хүүгээр үнэ цэнийн бууралтыг тооцдог.
Зээлийн нөхцөл дахин тохирч, өөрчилсөн хэдий ч үл хүлээн зөвшөөрөөгүй тохиолдолд зээлийн эрсдэл ихээхэн
хэмжээгээр нэмэгдсэн гэж үздэг тул зээлийг 2-р шатанд ангилдаг. Нөхцөл өөрчилсөн актив гэж ангилагдсан харилцагчуг ангиллаас гарахын тулд дараах бүх шалгуурыг хангасан байх шаардлагатай:•••Бүх зээлүүд нь хэвийн байх ёстой
Хамгийн багадаа туршилтын хугацааны талд нь шинэчилсэн эргэн төлөлтийн хуваарийн дагуу тогтмол
төлбөрийг хийсэн байхҮйлчлүүлэгч 30 хоногоос дээш хугацаа хэтрэлтэй гэрээгүй байхШинэчлэгдсэн буюу Өөрчлөлт орсон хөрөнгийн талаарх мэдээллийг 33-р тодруулгад тусгасан болно.
Санхүүгийн хөрөнгийн үнэ цэнийн бууралт
“Зээлийн үнэ цэнийн хүлээгдэж буй алдагдал (ЗҮЦХА)” аргын ерөнхий ойлголт
Банк “санхүүгийн хэрэглүүр” ангилалд хамаарах зээлийн үүрэг болон санхүүгийн баталгаа, бодит үнэ цэнийн
өөрчлөлт ашиг, алдагдлын тайланд бүртгэгдээгүй бусад өрийн хэрэглүүр болон бүх зээлд зээлийн үнэ цэнийн
хүлээгдэж буй алдагдлын сан байгуулсан. СТОУС-9-н дагуу өмчийн хэрэглүүр нь үнэ цэнийн бууралтанд орохгүй.
Зээлийн үнэ цэнийн хүлээгдэж буй алдагдал нь хөрөнгийн ашиглалтын нийт хугацаанд үүсэх зээлийн үнэ цэнийн
хүлээгдэж буй алдагдлаас хамаарна. Хэрвээ анх бүртгэснээс алдагдал нь мэдэгдэхүйц хэмжээгээр өссөн бол алдагдал
нь 12 сарын хүлээгдэж буй алдагдлаас хамаарна. Зээлийн эрсдэл мэдэгдэхүйц өөрчлөгдсөнийг хэмжих Банкны
бодлого журмыг тодруулга 33-д тусгасан.
Ирээдүйн 12 сарын ЗҮЦХА нь нийт хугацааны ЗҮЦХА аргын нэг хэсэг байх бөгөөд тайлагналын өдрийн дараах 12сард санхүүгийн хэрэглүүрийн чанаргүйдлийн магадлалын үр дүнгээр ЗҮЦХА-г илэрхийлнэ.
Санхүүгийн хэрэглүүрийн үндсэн багцаас шалтгаалан нийт хугацааны ЗҮЦХА болон ирээдүйн 12 сарын ЗҮЦХА-гтусгай болон бүлгийн үнэлгээгээр тооцоолно. Банк нь бүлэг санхүүгийн хөрөнгийг бүлгийн үнэлгээний аргаар
хэмжинэ.
Банк нь үнэлгээ хийх журмыг тодорхойлсон бөгөөд тайлант үеийн эцэс бүрт санхүүгийн хэрэглүүрийн үлдэх
хугацаанд үүсч болох эрсдэлийн өөрчлөлтийг харгалзан санхүүгийн хэрэглүүрийг анх бүртгэснээс хойш ЗҮЦХА-дмэдэгдэхүйц өссөн эсэхийг харгалзан авч үзнэ.
Дээр дурьдсан процесс дээр тулгуурлан, доор дурьдсанаар Банк зээлийг шатлал 1, шатлал 2, шатлал 3 гэж ангилсан:Шатлал 1: Зээлийг анх хүлээн зөвшөөрөх үед Банк нь 12 сарын ЗҮЦХА-г бүртгэнэ. Мөн шатлал 1-рүү үүсч болох
эрсдэл нь буурсан шатлал 2-ын зээлүүд дахин ангилагдана.
Шатлал 2: Анх хүлээн зөвшөөрсөн үеээс зээлийн үүсч болох эрсдэл ихэссэн үед Банк нь нийт хугацааны ЗҮЦХА-гбүртгэнэ. Мөн шатлал 2-руу үүсч болох эрсдэл нь буурсан шатлал 3-ын зээлүүд дахин ангилагдана.
Шатлал 3: Үнэ цэнийн бууралтанд орсон зээлүүд багтана. Банк нь нийт хугацааны турш ЗҮЦХА-г бүртгэнэ.
ХАҮҮЦБ: ХАҮҮЦБ хөрөнгө нь анх хүлээн зөвшөөрөх үед үнэ цэн буурсан байсан санхүүгийн хөрөнгө юм. ХАҮҮЦБ
хөрөнгийг анх хүлээн зөвшөөрөхдөө бодит үнэ цэнээр бүртгэх бөгөөд дараа үеийн хүүгийн орлогыг үнэцэнийн бууралтаар тохируулсан ҮАХ-р тооцно. Тус хөрөнгийн хүлээгдэж буй зээлийн алдагдалд өөрчлөлт
орсон тохиолдолд зөвхөн холбогдох ЗҮЦХА-г тэр хэмжээгээр нэмэгдүүлж эсвэл багасгана.
Банк нь санхүүгийн хөрөнгийг төлөгдөх нийт дүн эсвэл зарим хэсгийг төлөгдөх боломжгүй гэж үзвэл санхүүгийн
хөрөнгийн дансны үнийг бууруулна. Үүнийг санхүүгийн хөрөнгийн (хэсэгчилсэн) үл хүлээн зөвшөөрөлт гэнэ.
2373

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.5 Нягтлан бодох бүртгэлийн гол бодлогуудын хураангуй (үргэлжлэл)Санхүүгийн хөрөнгийн үнэ цэнийн бууралт (үргэлжлэл)ЗҮЦХА тооцоолол
Банк нь ЗҮЦХА-г үр ашигт хүүгээр хямдруулсан хүлээгдэж буй мөнгөний дутагдлыг гурван өөр магадлалааржигнэсэн хувилбараар тооцоолдог. Мөнгөний дутагдал нь гэрээний дагуух мөнгөн гүйлгээ болон эргэн төлөгдөхөөр
хүлээгдэж буй мөнгөн гүйлгээний зөрүү юм.
ЗҮЦХА тооцооллын механизм болон гол элементийн хамт дoор үзүүлэв:ЧМ:Чанаргүйдлийн магадлал (ЧМ) нь өгөгдсөн цаг хугацаанд төлбөрийн чадваргүй болох магадлалаар тооцоолно.
Хэрвээ хэрэглүүр нь өмнө нь үл хүлээн зөвшөөрч байгаагүй мөн харгалзах багцад үргэлжлүүлэн байгаа болүнэлсэн хугацааны тодорхой хугацаанд нэг удаа алдагдал үүсэх боломжтой.

ЧӨД: Чанаргүйдэлд өртөх дүн (ЧӨД) нь тайлагналын дараах зээлийн хүлээгдэж буй өөрчлөлт, гэрээний дагуух
үндсэн төлбөр болон хүүгийн эргэн төлөлт, зээлийн үүргийн хүрээнд нэмж олгосон дүн болон төлбөр
хоцорсноор үүссэн хуримтлагдсан хүүг харгалзсан, ирээдүйн ЧӨД-ийн тооцоолдог.
АХЧ: Алдагдал хүргэх чанаргүйдэл (АХЧ) гэдэг нь өгөгдсөн цаг хугацаанды туршид чанаргүйдлийн үеийн
алдагдлын тооцоолол юм. Энэ нь гэрээний дагуу мөнгөн урсгал болон зээлдэгч хүлээн авахаар тооцоолсон
дүн, барьцаа хөрөнгө борлуулсан дүнгийн нийлбэрийн зөрүүнээс тооцно.
ЗҮЦХА-г тооцохдоо Банк гурван хувилбарыг авч үздэг (суурь, эерэг болон сөрөг) ба хувилбар тус бүрийн ЧМ ньялгаатай байна.
ЗҮЦХА-г ЧМ, ЧӨД, АХЧ-г ирээдүйн сар бүр болон тусгайлсан эсвэл бүлгийн сегмент бүрээр төсөвлөн тодорхойлдог.
Эдгээр гурван үндсэн бүрэлдэхүүнийг хооронд нь үржүүлэн, цаашид эдгээр нь хэвээр үйлчлэх магадлалаар мөнтохируулна (тухайлбал, чанаргүйдэлд өртөх дүн нь ойрын саруудад урьдчилан төлөгдөхгүй эсвэл чанаргүйдэхгүй).
Үүгээр ирээдүйн сар бүрээрхи ЗҮЦХА-г тооцох ба тайлагналын өдрөөр үүнийг буцаан дискаунтлан нийлбэрийг ньавдаг. ЗҮЦХА-ийн тооцоололд ашиглагдах дискаунтын хувь нь зээлийн анхны үр ашигт хүүгийн хувь байх эсвэл
түүний ойролцоо хувь байна.
Үнэ цэнийн бууралтын зардал болон буцаалт нь санхүүгийн хөрөнгийн дансны үнийн өөрчлөлтийн ашиг, алдагдлын
тохируулгаас тусдаа бүртгэгдэх болон толилуулагдана.
ЗҮЦХА-ын тооцооллын аргыг доор хураангуйлав:Шатлал 1:Ирээдүйн 12 сарын ЗҮЦХА нь нийт хугацааны ЗҮЦХА загварын нэг хэсэг байх бөгөөд
тайлагналын өдрийн дараах 12 сард санхүүгийн хэрэглүүрийн чанаргүйдлийн үр дүнгээр
ЗҮЦХА-ыг илэрхийлнэ. Банк нь ирээдүйн 12 сарын ЗҮЦХА тайлагналын өдрөөс хойш 12 сарын
дотор ЧМ-д үндэслэн тооцдог. ЧӨД-ийн урьдчилсан төсөөлөлд 12 сарын дотор хүлээгдэж буй
ЧМ-ыг хэрэглэх бөгөөд хүлээгдэж буй АХЧ-аар үржүүлэгдэж анхны үр ашигт хүүтэй ойролцоо
дүнгээр хорогдуулна.

Шатлал 2:Зээлийг анх олгосноос хойш тухайн зээлд зээлийн эрсдэлийн мэдэгдэхүйц өсөлттэй байгаа ньтогтоогдсон зээлүүдэд Банк нь нийт хугацааны ЗҮЦХА-ын сан байгуулан бүртгэнэ. Сангбайгуулахдаа хэд хэдэн хувилбарууд дээр үндэслэн тооцоолох боловч ЧМ болон АХЧ-ыг ньнийт хугацаанд тооцоолж гаргана. Хүлээгдэж буй мөнгөний дутагдалыг үр ашигт хүүтэй
ойролцоо хувиар хорогдуулна.

Шатлал 3:Үнэ цэн буурсан гэж үзсэн зээлийн хувьд, Банк нь нийт хугацааны ЗҮЦХА-ыг бүртгэнэ. Энэаргачлал нь Шатлал 2-т ашигласантай ижил аргачлалаар тооцогдох бөгөөд ЧМ-ыг 100% гэжүзнэ.

ХАҮҮЦБ:ХАҮҮЦБ хөрөнгө анх хүлээн зөвшөөрөх үед үнэ цэн буурсан санхүүгийн хөрөнгө юм. Банк ньзөвхөн анх хүлээн зөвшөөрсөн үеэс хойшхи магадлалаар жигнэсэн гурван хувилбарыг зээлээр
тохируулсан үр ашигт хүүгээр хорогдуулсан хуримтлагдсан нийт хугацааны ЗҮЦХА-г хүлээн
зөвшөөрнө.

Зээлийн
үүрэг болон
аккредитив:Зээлийн үүрэгт нийт хугацааны ЗҮЦХА тооцохдоо, Банк нь ирээдүйн олгогдох зээлийн үүргийн
дүнг тооцоолно. Зээл олгогдох тохиолдолд ЗҮЦХА нь магадлалаар жигнэсэн гурван
хувилбараар хүлээгдэж буй мөнгөний дутагдлын өнөөгийн үнэ цэнээр тооцогдоно. Хүлээгдэжбуй мөнгөний дутагдал нь хүлээгдэж буй үр ашигт хүүгээр хорогдуулсан байна.
Зээлийн карт болон зээлийн үүргийг агуулсан бүтээгдэхүүний хувьд, ЗҮЦХА-г зээлтэй нь хамттооцон, толилуулна. Зээлийн үүрэг болон аккредитивийн хувьд, ЗҮЦХА нь бусад өглөгт хүлээн
зөвшөөрөгдөнө.
2474Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.5 Нягтлан бодох бүртгэлийн гол бодлогуудын хураангуй (үргэлжлэл)Санхүүгийн хөрөнгийн үнэ цэнийн бууралт (үргэлжлэл)Санхүүгийн
баталгааны
гэрээнүүд:Банкны санхүүгийн баталгаа тус бүрийн үүрэг нь анх хүлээн зөвшөөрсөн дүнгээс ашиг,алдагдлын тайланд хүлээн зөвшөөрөгдсөн хуримтлагдсан хорогдол хассан дүн болон ЗҮЦХА
сангийн аль ихээр нь хэмжигдэнэ. Банк нь ЗҮЦХА-г эзэмшигчид нөхөн олгох дүнгийн өнөөгийнүнэ цэн дээр үндэслэн тооцно. Эрсдлээр тохируулсан хүүгээр дутагдлыг хорогдуулна.
Тооцоолол нь магадлaлын-жигнэсэн гурван хувилбар дээр хийгдэнэ. Санхүүгийн баталгааны
ЗҮЦХА нь бусад өглөгт хүлээн зөвшөөрөгдөнө.

БҮЦӨБДО-д бүртгэх өрийн хэрэглүүр
Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт нь бусад дэлгэрэнгүй орлогын тайланд бүртгэгдэх өрийн хэрэглүүрийн ЗҮЦХА ньсанхүүгийн байдлын тайланд санхүүгийн хөрөнгийн дансны үнийг бууруулахгүй бөгөөд бодит үнэ цэн нь хэвээр
үлдэнэ. Үүний оронд, хэрвээ хөрөнгө нь хорогдуулсан өртгөөр бүртгэгдсэн байсан бол үүсэх үнэ цэнийн бууралтыг
бусад дэлгэрэнгүй орлогын тайланд хуримтлагдсан үнэ цэнийн бууралт гэж бүртгэх ба үр дүнг ашиг, алдагдлын
тайланд бүртгэнэ. Бусад дэлгэрэнгүй орлогын тайланд бүртгэгдсэн хуримтлагдсан алдагдлыг хөрөнгийг үл хүлээн
зөвшөөрөх үед ашиг, алдагдлын тайланд шилжүүлэн бүртгэнэ.
Кредит карт ба бусад зээлийн шугамууд
Банк харилцагчиддаа төрөл бүрийн байгууллагын болон иргэдийн овердрафт, зээлийн картны бүтээгдэхүүн санал
болгодог ба Банк нэг өдрийн өмнө мэдэгдэл өгч уг хэрэгслийг цуцлах, эсвэл зээлийн эрхийн хэмжээг бууруулах эрхтэй.
Банк зээлийн алдагдлын эрсдэлийг гэрээний мэдэгдлийн хугацаагаар хязгаарладаггүй бөгөөд харин үйлчлүүлэгчдийнзан төлөв, чанаргүй болох магадлал болон цаашдын эрсдэлийг бууруулах арга аргачлалууд болох зээлийг цуцлах,зээлийн хэмжээг бууруулах гэх мэт зүйлсүүдийг тусгасан байдаг.
Эдгээр бүтээгдэхүүнүүдийн зээлийн эрсдэл мэдэгдэхүйц ихэссэн эсэх талаархи үнэлгээ нь зээлийн бусад
бүтээгдэхүүнүүдийн үнэлгээтэй адил юм. Үнэлгээ нь харилцагчдийн дотоод зээлжих зэрэглэлийн өөрчлөлтөд
суурилсан боловч тухайн хэрэгслийн хэрэглээний өөрчлөлт гэх мэт чанарын хүчин зүйлсд мөн гол ач холбогдлыг
өгдөг.
Зээлийн карт болон овердрафтын ЗҮЦХА-г дискаунтлахад ашиглах хүүгийн хувь нь тухайн бүтээгдэхүүнүүдийн нийташиглагдах хугацаанд тооцогдох жилийн дундаж үр ашигт хүү байна. Энэхүү тооцоо нь олон зээл сар бүр бүрэн
төлөгдөж, дараа сараасаа хүү тооцохгүй байхаар хийгдсэн.
Ирээдүйн мэдээлэл
ЗҮЦХА-ын загвартаа Банк нь доорхи эдийн засгийн өгөгдлүүдийг ирээдүйн мэдээлэл болгон ашигладаг. Үүнд:
•
•
•
•
•
•
•
•

Инфляцийн түвшин
Дотоодын нийт бүтээгдэхүүний (“ДНБ”) өсөлт
Ам.доллар ханшБодлогын хүүЗээлийн өсөлт
Мөнгөний нийлүүлэлт
Ажилгүйдлийн түвшин
Арилжааны банкуудын зээлийн үлдэгдэл

ЗҮЦХА-ын тооцоололд ашиглаж буй энэхүү мэдээлэл нь санхүүгийн тайлангийн өдрөөрх зах зээлийн бүх шинжчанаруудыг агуулаагүй байх магадлалтай. Үүний нөлөөг тооцоололд тусгахын тулд зарим тохиолдолд, чанарын
тохируулгууд болон давхацалуудыг зөрүү материаллаг үед түр тохируулга хийдэг.
Зээлийн сайжруулалт: Барьцаа хөрөнгийн үнэлгээ болон санхүүгийн баталгаа
Санхүүгийн хөрөнгийн эрсдэлийг бууруулах үүднээс, Банк барьцаа хөрөнгө авдаг. Барьцаа хөрөнгө нь төрөл бүрийн
хэлбэрээр байдаг, жишээ нь: мөнгөн хөрөнгө, үнэт цаас, аккредитив болон баталгаа, үл хөдлөх хөрөнгө, авлага, бараа
материал, бусад санхүүгийн бус хөрөнгө болон үр дүнгийн тооцооны гэрээ байна. Барьцаа хөрөнгийг эзэмшээгүй
тохиолдолд Банкны санхүүгийн байдлын тайланд бүртгэхгүй.
Зээлийн сайжруулалтаас хүлээгдэж буй мөнгөн гүйлгээг, СТОУС-ын дагуу тусад нь хүлээн зөвшөөрөх шаардлагагүй
бөгөөд өр төлбөрийн хэрэгслийн гэрээний нөхцлүүдийн салшгүй хэсэг гэж тооцогддог ба зээлийн үнэ цэнийн
хүлээгдэж буй алдагдлын хэмжилтэд оруулдаг. Үүний үндсэн дээр барьцаа хөрөнгийн бодит үнэ цэн нь үнэ цэнийн
хүлээгдэж буй алдагдлын тооцоонд нөлөөлдөг. Барьцаа хөрөнгийг ерөнхийд нь хамгийн багадаа анх хүлээн
зөвшөөрөхдөө болон хагас жилийн хугацаанд дахин үнэлдэг.

2575

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.5 Нягтлан бодох бүртгэлийн гол бодлогуудын хураангуй (үргэлжлэл)Зээлийн сайжруулалт: Барьцаа хөрөнгийн үнэлгээ болон санхүүгийн баталгаа (үргэлжлэл)Боломжийг нэмэгдүүлэх зорилгоор, Банк нь барьцаа хөрөнгийн зорилгоор эзэмшиж буй санхүүгийн хөрөнгийг
үнэлэхдээ идэвхтэй зах зээлийн мэдээллийг ашигладаг. Идэвхтэй зах зээл дээр арилжаалагддаггүй бусад санхүүгийн
хөрөнгийг үнэлгээний арга ашиглан үнэлдэг. Санхүүгийн бус барьцаа хөрөнгийг (жишээ нь: үл хөдлөх хөрөнгө)ипотекийн зуучлагч буюу гуравдагч этгээдээс ирсэн мэдээлэлд эсвэл орон сууцны үнийн индексүүдэд үндэслэн үнэлнэ.
Барьцаалагдсан зээл нь зээлийн гэрээний нөхцөлд тусгагдсан эсвэл зээлийн салшгүй хэсэг болох ба зээлийн үнэцэнийн хүлээгдэж буй алдагдлын тооцоонд хамрагдсан болно.
Зээлийн гэрээний нөхцөлтэй холбоогүй баталгааг балансын гадуурх зүйл ангид салангид үзүүлэх бөгөөд үнэ цэнийн
хүлээгдэж буй алдагдлын тооцооллыг хийдэг.
Хандив
Хандивыг хүлээн авах, түүнд хавсаргасан бүх нөхцлийг дагаж мөрдөх үндэслэлтэй баталгаа байгаа тохиолдолд
хандивыг хүлээн зөвшөөрдөг.
Хандив нь зардлын зүйлтэй холбоотой бол нөхөн олговор олгохоор төлөвлөж буй холбогдох зардaл гарсан хугацаанд
системчилсэн байдлаар орлого гэж хүлээн зөвшөөрнө. Хандив нь хөрөнгөтэй холбоотой бол холбогдох хөрөнгийн
хүлээгдэж буй ашиглалтын хугацаанд тэнцүү хэмжээгээр орлого гэж хүлээн зөвшөөрнө.
Банк мөнгөн бус хөрөнгийн буцалтгүй тусламж авах үед уг хөрөнгө болон буцалтгүй тусламжийг нэрлэсэн үнээр
бүртгэж, тэнцүү дүнгээр үндсэн хөрөнгийн ашиг тусыг ашиглах хэв маягийг үндэслэн тухайн хөрөнгийн хүлээгдэжбуй ашиглалтын хугацаанд ашиг, алдагдалд шилжүүлнэ.
Өмчлөх бусад үл хөдлөх хөрөнгө
Банк нь дотоод бодлогынхоо дагуу өмчлөх бусад хөрөнгийг дотоод үйл ажиллагаанд ашиглах эсвэл борлуулах
зорилгоор эзэмшихээ тодорхойлдог. Дотоод үйл ажиллагаанд ашиглахаар тодорхойлогдсон хөрөнгүүдийг харгалзах
хөрөнгийн ангилалд шилжүүлэхдээ хураан авсан хөрөнгийн үнэ цэн болон анхны барьцаат хөрөнгийн дансны үнийналь багаар шилжүүлнэ. Хөрөнгийг борлуулах нь илүү ашигтай байхаар тодорхойлсон хөрөнгийг бодит үнэ цэнээр
(хэрэв санхүүгийн хөрөнгө бол) эсвэл санхүүгийн бус хөрөнгө бол хураан авсан өдрөөрх борлуулах зардлыг бодит үнэцэнээс хассан дүнгээр "Борлуулах зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгө" рүү шилжүүлдэг. 12 сараас дээш хугацаанд
борлуулагдах хөрөнгийг “Бусад хөрөнгө”-д бодит үнэ цэнээс борлуулах зардлыг хассан дүн болон хөрөнгийн өртгийналь багаар хэмжиж тайлагнана.
Үнэт метал
Үнэт металд бодит үнэ цэнээр илэрхийлэгдэх алт болон мөнгө багтдаг.
Данснаас хасах
Банк нь хөрөнгийн эргэн төлөлтийг зогсоосон үед санхүүгийн хөрөнгийг бүхэлд нь эсвэл хэсэгчлэн данснаас хасна.
Хэрвээ данснаас хасах үнэ хуримтлагдсан алдагдлаас их тохиолдолд, зөрүүгээр нь алдагдлыг нэмэгдүүлж дараа ньдансны нийт үнийн дүнг бууруулна. Дараах үеийн эргэн төлөлтүүд нь зээлийн алдагдлын зардлыг бууруулна.
Хараат компанид оруулсан хөрөнгө оруулалт
Хараат компанид оруулсан хөрөнгө оруулалтыг нягтлан бодох бүртгэлийн өмчийн аргыг ашиглан бүртгэнэ. Хараат
компани гэж Банкны мэдэгдэхүйц нөлөөлөлтэй компанийг хэлнэ. Мэдэгдэхүйц нөлөө гэдэг нь хараат компанийн
санхүү болон үйл ажиллагааны бодлогын шийдвэрт шууд оролцох эрхийг хэлнэ.
Өмчийн аргыг ашиглах үед хараат компанид оруулсан хөрөнгө оруулалт нь санхүүгийн байдлын тайлан дахь өртөг
дээр худалдан авалтын дараах хараат компанийн цэвэр хөрөнгийн Банкны хувь оролцооны өөрчлөлтийг нэмсэнтэй
тэнцүү байна. Хараат компанитай холбоотой бүртгэгдсэн гүүдвилл нь хөрөнгө оруулалтын дүнд багтах бөгөөд дангаарнь үнэ цэнийн бууралт хэмжихгүй мөн хорогдуулахгүй.
Ашиг, алдагдал ба бусад дэлгэрэнгүй орлогын тайланд хараат компанийн үйл ажиллагааны үр дүнгийн Банкны
эзэмшлийн хувь хэмжээгээрх хэсгийг тусгана. Хараат компанийн өмчид шууд өөрчлөлт орсон үед Банк энэхүү
өөрчлөлтийг өөрийн хувь эзэмших хэмжээгээр хүлээн зөвшөөрөн, шаардлагатай тодруулгыг өмчийн өөрчлөлтийн
тайландаа тусгана. Банк болон хараат компани хооронд хийгдсэн ажил гүйлгээнээс үүссэн аливаа бодит бус ашиг,алдагдлыг хараат компанийн эзэмшлийн хувь хэмжээ хүртэлх хэсгээр устгах бичилт хийнэ.
Хараат компанийн ашгийн хувийг ашиг, алдагдал ба дэлгэрэнгүй орлогын тайланд толилуулна. Энэ ашиг нь хараат
компанийн хувьцаа эзэмшигчдэд хамааралтай бөгөөд татварын дараах ашиг болно. Мөн хараат компани охинкомпанитай бөгөөд түүнд цөөнхийн сонирхолын хэсэг бүртгэгддэг бол түүнийг ч мөн авч үзсэн ашиг байна.

26

76

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.5 Нягтлан бодох бүртгэлийн гол бодлогуудын хураангуй (үргэлжлэл)Хараат компанид оруулсан хөрөнгө оруулалт (үргэлжлэл)Хараат компанийн санхүүгийн тайланг Банкны тайлангийн хугацаатай нэг хугацаанд бэлтгэнэ. Шаардлагатай бол,хараат компанийн нягтлан бодох бүртгэлийн бодлогыг өөрчилж Банкны нягтлан бодох бүртгэлийн бодлоготой
нийцүүлнэ.
Өмчийн аргыг хэрэглэсний дараа, хараат компанид оруулсан хөрөнгө оруулалтад нэмэлт үнэ цэнийн бууралтын санбайгуулах шаардлагатай эсэхийг Банк тодорхойлно. Банкны хараат компанид оруулсан хөрөнгө оруулалтад үнэцэнийн бууралт үүссэн гэх бодит нотолгоо байгаа эсэхийг санхүүгийн тайлан бэлтгэх бүрдээ тодорхойлно. Хэрэв тиймнотолгоо байгаа бол уг хөрөнгө оруулалтын эргэн төлөгдөх дүн, бүртгэлийн дүн хоёрын зөрүүгээр алдагдлын дүнгтооцож, уг дүнг ашиг, алдагдлын тайланд ‘хараат компанийн ашгийн хувь’ хэсэгт хүлээн зөвшөөрнө.
Хараат компани дахь мэдэгдэхүйц нөлөөллөө алдсаны дараа Банк үлдсэн хөрөнгө оруулалтаа бодит үнээр тооцож
хүлээн зөвшөөрнө. Уг нөлөөллөө алдсаны дараах дансны үнэ, үлдсэн хөрөнгө оруулалтын бодит үнэ цэн хоёрын
зөрүү болон хөрөнгө борлуулсны ашиг, алдагдлуудыг ашиг алдагдлын тайланд хүлээн зөвшөөрнө.
Бэлэн мөнгө, түүнтэй адилтгах хөрөнгө
Санхүүгийн байдлын тайланд тусгасан бэлэн мөнгө, түүнтэй адилтгэх хөрөнгүүд нь 3 сар ба түүнээс бага хугацаатай
бусад банк санхүүгийн байгууллагад байршуулсан харилцах, хадгаламж болон касс дахь бэлэн мөнгө зэрэг үнэ цэнийн
буралтын эрсдэл маш бага хөрөнгүүд хамаарна.
Мөнгөн гүйлгээний тайлан дахь бэлэн мөнгө, түүнтэй адилтгах хөрөнгө нь Монголбанкин дахь хязгаарлалтгүй
харилцах данс, 3 сар ба түүнээс богино хугацаатай засгын газрын үнэт цаас, бусад банкин дахь харилцах,хадгаламжуудаас бүрдэнэ.
Буцаан худалдан авах ба урвуу буцаан худалдан авах хэлцлүүд
Ирээдүйд тодорхой заасан хугацаанд буцаан худалдан авах нөхцөлтэй хэлцэл (“репо”)-ийн дор худалдсан үнэт цаасыг
санхүүгийн байдлын тайлангаас үл хүлээн зөвшөөрөхгүй. Учир нь Банк эзэмшилтэй холбоотой ихэнхи эрсдэлийг
хүлээж, өгөөжийг хүртэж байна. Санхүүгийн байдлын тайланд хүлээн авсан бэлэн мөнгийг хөрөнгөөр, репо хэлцлийн
хуримтлагдсан хүүг өр төлбөрөөр тусгах ба энэ нь банканд олгосон зээл гэсэн эдийн засгийн утга агуулгыг
илэрхийлнэ. Борлуулсан ба ирээдүйд буцаан худалдан авах үнийн зөрүүг хүүгийн зардал гэж үзэж үр ашигт хүүгийн
аргыг ашиглан гэрээний хугацааны турш хуримтлуулна. Нөгөө тал нь үнэт цаасыг худалдах эсвэл дахин барьцаалах
эрхтэй бол, Банк нь тухайн үнэт цаасуудыг санхүүгийн байдлын тайландаа борлуулахад бэлэн барьцаанд тавьсан
санхүүгийн хөрөнгө эсвэл борлуулахад бэлэн барьцаанд тавьсан санхүүгийн хөрөнгө оруулалтын аль тохиромжтой
ангилалд үлдээнэ. Нөгөө тал нь үнэт цаасаа худалдах, дахин барьцаалах эрхтэй болсон тохиолдолд банк санхүүгийн
байдлын тайландаа тэдгээр үнэт цаасыг барьцаанд тавьсан гэж дахин ангилдаг.
Эсрэгээрээ, буцаан худалдах хэлцэл (“урвуу репо”)-ийн дагуу худалдан авсан үнэт цааснуудыг санхүүгийн байдлын
тайланд хүлээн зөвшөөрдөггүй. Банкны төлсөн мөнгө ба хуримтлагдсан хүүгийн дүнг санхүүгийн тайланд “Зээлсэн
үнэт цаас ба урвуу буцаан худалдан авах хэлцлүүдийн бэлэн мөнгөөрх барьцаа” гэж тусгах ба энэ нь Банкнаас авсан
зээл гэсэн эдийн засгийн утга агуулгыг илэрхийлнэ. Худалдан авсан ба буцаан худалдах үнийн зөрүүг “Хүү болон
түүнтэй адилтгах орлого” гэж бүртгэх ба ҮАХ-ийн аргыг ашиглан гэрээний хугацааны турш хуримтлуулна.
Түрээс
Банк нь гэрээ байгуулагдах үед түрээсийн шинж чанар агуулсан эсэхийг үнэлдэг. Өөрөөр хэлбэл гэрээнд
тодорхойлогдож байгаа хөрөнгийг хэсэг хугацааны турш ашиглан хянах эрхийг шилжүүлсэн болно.
Банк - түрээслэгч
Банк нь богино хугацаатай түрээс эсвэл бага өртөгтэй хөрөнгийг түрээслэхээс бусад тохиолдолд бүх түрээсийг хүлээн
зөвшөөрөх, хэмжих нэг аргыг ашигладаг. Банк нь түрээсийг төлөх түрээсийн өр төлбөрийг болон хөрөнгийг ашиглах
эрхийг хүлээн зөвшөөрдөг.
Ашиглах эрхтэй хөрөнгө
Банк нь ашиглах эрхтэй хөрөнгийг түрээсийн өдрөөс эхлэн хүлээн зөвшөөрдөг (жишээлбэл, үндсэн хөрөнгийг ашиглах
боломжтой болсон өдөр). Ашиглах эрхтэй хөрөнгийг хуримтлагдсан элэгдэл, үнэ цэнийн бууралтын алдагдлыг хасчөртгөөр нь хэмжиж, түрээсийн өр төлбөрийг дахин үнэлэхэд тохируулна. Ашиглах эрхтэй хөрөнгийн өртөгт түрээсийнөр төлбөр, хүлээн авсан түрээсийн эхний өртөг, түрээсийн урамшууллыг авалгүйгээр эхлэхээс өмнө хийсэн түрээсийн
төлбөрүүд орно. Ашиглах эрхтэй хөрөнгийг түрээсийн хугацаанд шулуун шугамын аргаар элэгдүүлнэ. Ашиглах
эрхтэй хөрөнгөд үнэ цэнийн бууралт тооцно.

27

77Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.5 Нягтлан бодох бүртгэлийн гол бодлогуудын хураангуй (үргэлжлэл)Түрээс (үргэлжлэл)Түрээсийн өглөг
Түрээсийн эхлэх өдөр Банк нь түрээсийн нийт хугацааны туршид хийгдэх түрээсийн төлбөрүүдийн өнөөгийн үнэцэнээр хэмжсэн түрээсийн өглөгийн хүлээн зөвшөөрнө. Түрээсийн төлбөрт тогтмол төлбөр (түрээсийн урамшууллыг
аваагүй), индекс эсвэл хувь хэмжээнээс хамааран хувьсах түрээсийн төлбөрүүд, үлдэгдэл үнийн баталгааны дагуу
төлөх хүлээгдэж буй төлбөрүүд орно. Индекс эсвэл хувь хэмжээнээс хамааралгүй хувьсах түрээсийн төлбөрийн
тайлант үеийн зардал гэж хүлээн зөвшөөрнө.
Түрээсийн хүүгийн хэмжээг тодорхойлох боломжгүй тохиолдолд Банк нь түрээс эхлэх үеийн зээлийн өсөн нэмэгдэх
хүүг ашиглан түрээсийн өр төлбөрийн өнөөгийн үнэ цэнийг тооцоолно. Түрээс эхэлсэн өдрөөс хойш түрээсийн өртөлбөрийг хуримтлагдсан хүүгээр нэмэгдүүлж, төлсөн түрээсийн төлбөрөөр бууруулдаг. Мөн түүнчлэн түрээсийн
хугацаанд өөрчлөлт оруулаг, тогтмол төлбөрийн шинж чанарт өөрчлөлт орруулах эсвэл уг хөрөнгийг худалдаж авахүнэлгээнд өөрчлөлт оруулах зэрэг өөрчлөлтүүд гарсан тохиолдолд түрээсийн өр төлбөрийн дүнг дахин тооцоолно.
Богино хугацаат түрээсүүд
Банк нь зарим богино хугацааны оффисын түрээсийн (12 сар болон түүнээс бага хугацаатай түрээс эсвэл эсвэл АТМ-ийнталбайн түрээсгэх мэт) хувьд хүлээн зөвшөөрөлтийн чөлөөлтийг ашигласан. Богино хугацаат түрээсийн төлбөрийг
түрээсийн хугацааны туршид шулуун шугамын аргаар зардалд хүлээн зөвшөөрнө.
Түрээсийн гэрээг шинэчлэх, цуцлах сонгол бүхийн түрээсийн гэрээний хугацааг тодорхойлох
Банк нь түрээсийн үл цуцлагдах хугацааг тодорхойлохдоо тухайн түрээсийг үргэлжлүүлэн түрээслэх нь тодорхой
үндэслэлтэй гэж үзсэн тохиолдолд сунгагдах хугацаа эсвэл тухайн үргэлжлүүлэн түрээслэх нь үндэслэлгүй гэж үзсэн
тохиолдолд цуцлах хугацааг оруулна тооцно.
Банк нь тухайн түрээсийн гэрээг дахин сунгагдах үндэслэлийг тодорхойлход тодорхой үнэлэмжийг ашигласан.Өөрөөр
хэлбэл тухайн түрээсийг сунгах эсвэл цуцлах сонголтыг хэрэгжүүлэхэд нөлөөлөх эдийн засгийн хөшүүргийг бийболгох бүхий л хүчин зүйлийг авч үзсэн. Түрээс эхэлсэн өдрөөс хойш Банкны өөрийн хянаж чадах үйл явдал, нөхцөл
байдалд болон сунгах (эсвэл цуцлах) сонголтыг хэрэгжүүлэх чадварт өөрчлөлт орсон тохиолдолд түрээсийн хугацааг
дахин үнэлнэ.
Банк нь салбарын үйл ажиллагаанд нь өндөр ач холбогдолтой түрээсийн талбайн сунгах хугацааг түрээслэх хугацаанынэг хэсэг болгон шинэчилсэн хугацааг оруулсан.
Үндсэн хөрөнгө
Барилга байгууламж ба газраас бусад үндсэн хөрөнгийг анхлан өртгөөр бүртгэнэ. Анхны өртөгт тухайн үндсэн
хөрөнгийн зайлшгүй хэсгийг шинээр солих зэрэг шууд хамааралтай зардлууд орох ба хүлээн зөвшөөрөлтийн
шаардлагыг хангаж байгаа тохиолдолд өртөгт шингээнэ. Хэрэв тухайн үндсэн хөрөнгө зарим зайлшгүй хэсгийг
тогтмол хугацаагаар сольж байршуулах шаардлага үүсдэг бол Банк нь тухайн хэсгийг үндсэн хөрөнгөөс тусад нь болон
харгалзах ашиглалтын хугацаа ба элэгдүүлэх аргыг тодорхойлж хүлээн зөвшөөрнө. Үндсэн хөрөнгийн анх бүртгэхэд
шууд холбогдон гарсан хяналт шалгалтын зардал нь үндсэн хөрөнгөөр бүртгэх шаардлагыг хангаж байгаа тохиолдолд
өртөгт шингээж бүртгэнэ. Бүх төрлийн засвар үйлчилгээний зардлыг ашиг алдагдлаар бүртгэнэ.
Анхны хэмжилтээс хойших тайлант үед барилга болон газраас бусад үндсэн хөрөнгийн ангиллууд нь хуримтлагдсан
элэгдэл ба хуримтлагдсан үнэ цэнийн бууралтын алдагдлыг хассан өртгөөр илэрхийлдэг.
Барилга байгууламж ба газар нь бодит үнэ цэнээр хэмжигдэнэ. Үнэлгээг 3-5 жилийн давтамжтайгаар хийнэ. Дахин
үнэлэгдэх өдрүүдийн хооронд, барилгуудад үнийн бууралтийг илэрхийлэхүйц хэмжээнд элэгдэл тооцно. Дахин
үнэлгээний нэмэгдлийг (өмнө нь ашиг, алдагдлын тайланд тусгасан дахин үнэлгээний алдагдлыг буцааж буйтохиолдолд, уг хэсгийг ашиг, алдагдлын тайланд хүлээн зөвшөөрнө) бусад дэлгэрэнгүй орлогын тайлангаар
дамжуулан "Үндсэн хөрөнгийн дахин үнэлгээний нөөц" нэртэйгээр өөрийн хөрөнгийн хэсэгт хуримтлуулна.
Хөрөнгийн дахин үнэлгээний дүн болон хөрөнгийн анхны өртөг дээр суурилсан элэгдлүүдээс үүссэн зөрүүг жил бүрхөрөнгийн дахин үнэлгээний нөөцөөс хуримтлагдсан ашиг руу шилжүүлнэ. Мөн дахин үнэлгээний өдрийн байдлаарх
хуримтлагдсан элэгдлийг хөрөнгийн бүртгэлийн нийт дүнтэй цэвэршүүлж, бүртгэлийн дүнг дахин үнэлгээний дүнгээр
дахин илэрхийлнэ. Борлуулах эсвэл данснаас хасах тохиолдолд тухайн хөрөнгөтэй холбоотой дахин үнэлгээний
нөөцийг хуримтлагдсан ашиг руу шилжүүлнэ.
Дуусаагүй барилгыг барилгын тоног төхөөрөмжийн өртөг болон бусад зардлаас үнэ цэнийн бууралтыг хассан дүнгээр
илэрхийлнэ. Дуусаагүй барилгыг тухайн хөрөнгө баригдаж дууссан эсвэл үйл ажиллагаанд ашиглаж эхэлтэл
элэгдүүлдэггүй.

2878Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.5 Нягтлан бодох бүртгэлийн гол бодлогуудын хураангуй (үргэлжлэл)Үндсэн хөрөнгө (үргэлжлэл)Үндсэн хөрөнгийн элэгдлийг тухайн хөрөнгийн ашиглалтын хугацааны туршид шулуун шугамын аргаар тооцож
үлдэх өртөг хүртэл дараах хугацаагаар элэгдүүлнэ:Хөрөнгийн төрөл
Барилга байгууламж ба газар
Оффисын тавилга ба тоног төхөөрөмж
Компьютер ба бусад

Ашиглалтын хугацаа (жилээр)25 – 60
3 – 152 – 13Үндсэн хөрөнгө ба түүний томоохон хэсгүүдийг худалдан борлуулах үед эсвэл түүний ашиглалт, борлуулалтаас
ирээдүйд эдийн засгийн үр ашиг хүлээгдэхгүй болсон үед данснаас хасна. Үүнтэй холбоотойгоор үүссэн аливаа нэголз, гарзыг (хөрөнгө борлуулалтын цэвэр орлого ба бүртгэлийн дүн хоёрын зөрүүгээр тооцно) тухайн тайлант жилийн
ашиг, алдагдлын тайланд тусгана.
Үндсэн хөрөнгийн үлдэх өртөг, ашиглалтын хугацаа, элэгдлийн арга нь өмнө хийгдсэн тооцоолол ба үндсэн хөрөнгөд
агуулагдаж буй ирээдүйн эдийн засгийн үр ашгийн хүлээгдэж буй хэрэглээний хэв загварт нийцэж байгаа гэдгийг
баталгаажуулах үүднээс үндсэн хөрөнгийн үлдэх өртөг, ашиглалтын хугацаа, элэгдлийн аргыг тайлант жилийн эцэсбүрт хянаж үздэг.
Биет бус хөрөнгө
Банкны биет бус хөрөнгөд компьютерийн програм хангамж, лиценз болон газар ашиглах эрх орно.
Зөвхөн биет бус хөрөнгийн өртгийг зохистойгоор хэмжиж болох ба хүлээгдэж буй эдийн засгийн ирээдүйн өгөөж ньбанканд орж ирэх нь магадлалтай болсон үед л биет бус хөрөнгийг хүлээн зөвшөөрнө.
Тусад нь авсан биет бус хөрөнгийг анх хүлээн зөвшөөрөхдөө өртгөөр нь бүртгэдэг. Анх хүлээн зөвшөөрснөөс хойших
тайлант үед, биет бус хөрөнгийг хуримтлагдсан хорогдуулалт болон үнэ цэн бууралтын алдагдлыг хассан бүртгэнэ.
Биет бус хөрөнгийн ашиглалтын хугацаа нь тодорхой эсвэл тодорхой бус эсэхийг үнэлнэ. Ашиглалтын тодорхой
хугацаатай биет бус хөрөнгийг эдийн засгийн үр ашигтай хугацааны туршид нь хорогдуулна. Ашиглалтын тодорхой
хугацаатай биет бус хөрөнгийн хорогдуулах хугацаа болон аргыг хамгийн багадаа тайлант жил бүрийн эцэст хянаж
үздэг. Хүлээгдэж буй ашиглалтын хугацаа эсвэл хүлээгдэж буй ирээдүйн үр өгөөжийн хэв загварт орсон өөрчлөлтийг
хорогдуулалтын хугацаа эсвэл аргын аль тохиромжтойг нь өөрчлөх замаар бүртгэлд тусгах ба уг өөрчлөлтийг нягтлан
бодох бүртгэлийн тооцооллын өөрчлөлт гэж үзнэ.
Хязгаарлагдмал хугацаатай биет бус хөрөнгийн хорогдуулалтын зардлыг ашиг, алдагдлын тайланд биет бусхөрөнгийн үүрэгтэй нь нийцсэн зардлын бүлэгт хүлээн зөвшөөрнө. Биет бус хөрөнгийн өртгийг 3-10 жилийн
ашиглалтын хугацааны туршид, шулуун шугамын аргыг ашиглан, үлдэх өртөг хүртэл нь хорогдуулна.
Хөрөнгө оруулалтын зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгө
Хөрөнгө оруулалтын зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгийг анх шууд холбогдон гарсан аливаа зардлыг шингээсэн
өртгөөр хүлээн зөвшөөрнө. Анхны хүлээн зөвшөөрөлтийн дараа бодит үнэ цэнийн аргаар тайлант өдрөөрх зах зээлийн
үнэлгээгээр толилуулна. Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтөөс үүссэн аливаа олз ба гарзыг холбогдох татварын нөлөөг
тооцсон дүнгээр тайланд үед ашиг, алдагдлаар хүлээн зөвшөөрнө. Бодит үнэ цэнийг тодорхойлохдоо Олон улсын
үнэлгээний стандартын хорооноос зөвлөсөн үнэлгээний загварыг мөрдсөн хараат бус мэргэшсэн үнэлгээчний жилийн
үнэлгээний тайланг үндэслэнэ.
Хөрөнгө оруулалтын зориулалттай үл хөдлөхийг борлуулсан үед (жишээ нь худалдан авагч тал тухайн хөрөнгийг
бүрэн ашиглах эрхийг авсан өдрөөр) эсвэл ашиглалтаас бүрэн гарсан болон тухайн хөрөнгийг борлуулснаар хүртэх
эдийн засгийн өгөөж байхгүй болсон үед данснаас хасна. Тухайн хөрөнгө оруулалтын зориулалттай үл хөдлөх
хөрөнгийг данснаас хасахдаа бусад хувьсах хүчин зүйлүүд болох гол санхүүгийн бүрэлдэхүүн оршиж байгаах эсэх,мөнгөн бус шинжтэй давуу талууд болон худалдан авагч талд өгөх өглөг(зарим тохиолдод) зэргийн нөлөөг авч үзнэ.
Хөрөнгийн зориулалтад өөрчлөлт орсон тохиолдолд зөвхөн хөрөнгө оруулалтын зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгөөс/д шилжүүлдэг. Хөрөнгө оруулалтын зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгийг банкны ашиглалтад буй үндсэн хөрөнгө рүүшилжүүлэх тохиолдлолд ашиглалтад өөрчлөлт орсон өдрөөрх бодит үнэ цэнээр хөрөнгийн өртгийг тооцож дараагийн
хэмжилтүүдийг хийнэ. Үндсэн хөрөнгөөс хөрөнгө оруулалтын зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгөд шилжвэл, Банк ньтухайн өдрөөр дагаж мөрдөж буй Үндсэн хөрөнгийн нягтлан бодох бүртгэлийн бодлогын дагуу хүлээн зөвшөөрнө.

29

79Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.5 Нягтлан бодох бүртгэлийн гол бодлогуудын хураангуй (үргэлжлэл)Борлуулах зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгө
Банк нь эргэлийн бус хөрөнгийн дансны үнэ нь тухайн хөрөнгийг ашигласнаар бус борлуулснаар орж ирэх мөнгөн
урсгалаас нөхөгдөхөөр байгаа тохиолдолд борлуулах зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгө руу шилжүүлдэг. Борлуулах
зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгийг түүний дансны үнэ ба бодит үнэ цэнээс борлуулалтын зардлыг хассан дүнгийн альбагаар хэмжинэ. Борлуулалтын зардал нь тухайн хөрөнгийг борлуулахтай шууд холбогдон гарсан зардлаас холбогдох
санхүүгийн болон орлогын албан татварын зардлыг хассан дүнтэй тэнцүү байна.
Хөрөнгийг зөвхөн тухайн нөхцөлд богино хугацаанд борлуулах боломжтой буюу өндөр магадлалтай байгаа
тохиолдолд борлуулах зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгөөр ангилна. Шаардагдах борлуулалтын үйл ажиллагаа ньборлуулалтад мэдэгдэхүйц өөрчлөлт бий болгох эсвэл борлуулалтыг зогсоох нөлөөгүй байх шаардлагатай.
Удирдлагаас тухайн хөрөнгийг борлуулах зорилгоор эзэмшиж буй хөрөнгө рүү ангилах шийдвэр гаргаснаас хойш нэгжилийн хугацаанд борлуулалтыг бүрэн хийж дуусгахаар төлөвлөнө.
Санхүүгийн бус хөрөнгийн үнэ цэнийн бууралт
Хөрөнгө нь үнэ цэнийн бууралтад орсон байж болох шинж тэмдэг байгаа эсэхийг Банк тайлант хугацаа тутамд шалгаж
үздэг. Хэрэв тийм шинж тэмдэг илэрсэн эсвэл жилд нэг удаа хийдэг хөрөнгийн үнэ цэнийн бууралтын тестийг хийхшаардлагатай үед Банк нь хөрөнгөөс цуглуулан авах боломжтой дүнг тооцоолно. Цуглуулан авах дүн нь хөрөнгийн
эсвэл бэлэн мөнгө бий болгогч нэгжийн бодит үнэ цэн (борлуулалтын зардлыг хасаж тооцсон) ба ашиглалтын үнэ цэнхоёрын аль өндөр нь байна. Хөрөнгийн эсвэл бэлэн мөнгө бий болгогч нэгжийн дансны дүн нь цуглуулан авах дүнгээс
илүү байгаа үед хөрөнгийг үнэ цэнийн бууралтад орсон гэж үзэн цуглуулан авах дүн хүртэл нь бууруулж бүртгэнэ.
Ашиглалтын үнийг үнэлэхдээ, тооцоолсон ирээдүйн мөнгөн урсгалыг мөнгөний цаг хугацааны үнэ цэн ба хөрөнгөд
харгалзах эрсдэлүүдийн талаарх өнөөгийн зах зээлийн үнэлгээнүүдийг тусгасан татварын өмнөх хөнгөлөлтийн хувьхэмжээгээр бууруулан өнөөгийн үнэ цэнийг олно. Борлуулалтын зардлыг хассаны дараах бодит үнэ цэнийг
тодорхойлохдоо тохиромжтой үнэлгээний загварыг ашиглан тооцоолно. Үнэлгээний үржүүлэгч, нийтэд хувьцаагаа
зардаг охин компанийн хөрөнгийн бирж дээрх хувьцааны үнэ эсвэл бодит үнэ цэнийн бусад үзүүлэлтүүдээр эдгээр
тооцооллыг хэмжиж болно.
Гүүдвиллээс бусад хөрөнгүүд дээр, тайлагналын өдөр бүр өмнө хүлээн зөвшөөрсөн үнэ цэнийн бууралтын алдагдал
арилсан эсвэл буурсан эсэх талаар ямар нэгэн шинж тэмдэг байгаа эсэх талаар үнэлгээг хийдэг. Хэрэв тийм шинжтэмдэг илэрвэл Банк нь тухайн хөрөнгийн эсвэл бэлэн мөнгө бий болгогч нэгжийн нөхөн төлөгдөх дүнг ойролцоогоор
тооцож үзнэ. Хамгийн сүүлд үнэ цэнийн бууралтыг хүлээн зөвшөөрснөөс хойш хөрөнгийн цуглуулан авах дүнгтодорхойлоход ашигласан тооцооллуудад өөрчлөлт гарсан тохиолдолд л өмнө хүлээн зөвшөөрсөн үнэ цэнийн
бууралтыг буцаана. Буцаалт нь хязгаартай байх ба ингэснээр хөрөнгийн бүртгэлийн дүн нь цуглуулан авах дүн баөмнөх жилүүдэд хөрөнгийн үнэ цэнийн алдагдлыг хүлээн зөвшөөрөөгүй байсан бол байх ёстой байсан бүртгэлийн
цэвэр дүнгээс (элэгдлийг хассан цэвэр дүнгээс) хэтрэхгүй байна. Ийм буцаалтуудыг ашиг, алдагдал ба бусад
дэлгэрэнгүй орлогын тайланд хүлээн зөвшөөрнө.
Ажилтнуудын тэтгэмж
Богино хугацаат тэтгэмж
Цалин ба түүнтэй холбогдох бусад зардлуудыг Банкны ажилтнуудаас холбогдох үйлчилгээг үзүүлсэн тухайн жилд ньзардалд тусгана.
Ажилтнуудад ээлжийн амралт зэрэг богино хугацааны чөлөөтэй үед нөхөн олговрыг ажилласан жилийг нь харгалзан
олгодог бөгөөд өвчтэй байх хугацааны нөхөн олговрыг цаг тухайд нь олгодог.
Заавал төлөгдөх даатгалын шимтгэлүүд
Монгол улсын холбогдох хууль, тогтоомжид заасны дагуу Монгол улсад үйл ажиллагаа явуулж байгаа компаниуд ньМонгол улсын эрүүл мэнд, нийгмийн даатгалын санд шимтгэл төлнө. Эдгээр шимтгэлийг гарсан хугацаанд нь ашиг,алдагдлын тайланд зардлаар хүлээн зөвшөөрнө.
НөөцБанканд өнгөрсөн үйл явдлын үр дүнд үүссэн өнөөгийн үүрэг (хуулийн эсвэл ёс зүйн) байгаа энэхүү үүргээ
биелүүлэхэд эдийн засгийн өгөөж агуулсан баялгийг зарцуулах нь тодорхой болсон ба үүргийн дүнг бодитойгоор
ойролцоолон тооцоолох боломжтой үед нөөцийг хүлээн зөвшөөрнө. Аливаа нэг нөөцтэй холбоотой зардлыг ашиг,алдагдлаар аливаа нөхөн төлбөрийг хассан цэвэр дүнгээр нь толилуулна.

30

80Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.5 Нягтлан бодох бүртгэлийн гол бодлогуудын хураангуй (үргэлжлэл)Сегментийн тайлан
Банкыг бүрэлдүүлэгч аль нэг үйл ажиллагааны сегмент нь бизнесийн үйл ажиллагааны хүрээнд бусад бүрэлдэхүүн
хэсгүүдээс орлого олох, зардал хүлээх зэрэг орлого зарлагын гүйлгээг тогтмол хийдэг. Банкны үйл ажиллагаа
хариуцсан шийдвэр гаргагч албан тушаалтан нь бүх үйл ажиллагааны сегментийн үр дүнг тогтмол хянаж,сегментүүдэд шаардлагатай нөөцүүдийг хуваарилах, боломжит санхүүгийн үзүүлэлтүүдийг ашиглан гүйцэтгэлийг ньүнэлэх үүрэгтэй ажилладаг.
Татвар
Тайлант хугацааны орлогын албан татвар
Одоогийн болон өмнөх тайлант хугацааны өнөөгийн албан татварын хөрөнгө ба өр төлбөрийг татварын байгууллагаас
буцаан авахаар хүлээж байгаа эсвэл татварын байгууллагад төлөх дүнгээр хэмжинэ. Энэ дүнг тооцоолоход хэрэглэсэн
татварын хувь хэмжээ, татварын хуулиуд нь санхүүгийн байдлын тайлангийн өдрийн байдлаар хүчин төгөлдөр
үйлчилж байсан.
Хойшлуулсан татвар
Хойшлуулсан орлогын албан татварыг тайлагналын өдрийн байдлаарх хөрөнгө, өр төлбөрийн татварын суурь,тэдгээрийн санхүүгийн бүртгэлийн дүн хоёрын хооронд түр зөрүүний дүнгээс тайлан тэнцлийн аргыг хэрэглэн
тооцдог. Дараахаас бусад бүх түр зөрүүнүүд дээр хойшлуулсан орлогын албан татварын өр төлбөрийг хүлээн
зөвшөөрнө. Үүнд:••Хэрэв хойшлуулсан орлогын албан татварын хөрөнгө нь бизнесийн нэгдлийн үеийн бус гүйлгээнээс үүссэн багүйлгээ хийгдэх үед нягтлан бодох бүртгэлийн ашиг ба татвар ногдох ашгийн аль алинд нөлөө үзүүлэхгүй
хөрөнгө, өр төлбөрүүдийн анхны хүлээн зөвшөөрөлтөөс үүссэн бол;Охин компанид оруулсан хөрөнгө оруулалт, хамтарсан компани дахь ашиг сонирхолтой холбоотой татвар
ногдох түр зөрүүнүүдийн хувьд, үүссэн түр зөрүү нь ойрын ирээдүйд арилах ба түр зөрүүг ашиглаж болох
татвар ногдох ашиг олох магадлал байгаа бол.

Хойшлуулсан орлогын албан татварын хөрөнгийн бүртгэлийн дүнг санхүүгийн байдлын тайлангийн өдөр бүр хянаж
үздэг ба энэхүү хөрөнгийг бүхэлд нь эсвэл хэсэгчлэн ашиглахад хангалттай хэмжээний татвар ногдох орлого орж ирэхмагадлал буурах үед уг бүртгэлийн дүнг бууруулна. Үл хүлээн зөвшөөрсөн хойшлуулсан орлогын албан татварын
хөрөнгийг санхүүгийн байдлын тайлангийн өдөр бүр дахин үнэлж үздэг ба хойшлуулсан орлогын албан татварын
хөрөнгийг ашиглахыг зөвшөөрсөн татвар ногдох орлого ирээдүйд орж ирэх магадлалтай болсон үед хүлээн
зөвшөөрнө.
Хөрөнгийг олж авах эсвэл өр төлбөрийг барагдуулах тэр тайлант хугацаанд хэрэглэгдэнэ гэж хүлээж байгаа (тайлант
жилийн эцсийн өдрийн байдлаар хүчин төгөлдөр үйлчилж байсан татварын хувь хэмжээ, татварын хуулиуд дээрүндэслэн) татварын хувь хэмжээгээр хойшлуулсан орлогын албан татварын хөрөнгө, өр төлбөрийг хэмжинэ.
Өөрийн хөрөнгөнд шууд хүлээн зөвшөөрсөн зүйлүүдтэй холбоотой тайлант жилийн болон хойшлуулсан татваруудыгмөн өөрийн хөрөнгөнд хүлээн зөвшөөрөх ба ашиг, алдагдалын тайланд хүлээн зөвшөөрөхгүй.
Нэг татвар төлөгч, нэг татварын байгууллагад хамаарах хойшлуулсан орлогын албан татварын хөрөнгө ба өртөлбөрийг хооронд нь цэвэршүүлэн тайлагнах хуулиар олгогдсон эрхтэй бол хойшлуулсан орлогын албан татварын
хөрөнгө ба өр төлбөрийг хооронд нь цэвэршүүлэн тайлагнаж болно.
Эздийн өмчЭнгийн хувьцаа
Энгийн хувьцааг өөрийн хөрөнгөөр ангилсан. Шинэ хувьцаа гаргахтай шууд холбоотой нэмэгдэл зардлыг хувьцаа
гаргасан орлогоос татварыг хассаны дараах байдлаар өөрийн хөрөнгийг хорогдуулах байдлаар толилуулна.
Нэмж төлөгдсөн капитал
Нэмж төлөгдсөн капитал нь хувьцааны нэрлэсэн үнээс илүү гарсан дүнгээрх нийлүүлсэн хувь юм. Нэмж төлөгдсөн
капитал нь мөн хувьцаа эзэмшигчдийн нэмэлтээр оруулсан хөрөнгөнөөс үүсч болно.
Хуримтлагдсан ашигХуримтлагдсан ашиг нь зарласан ногдол ашгаар буурдаг хуримтлагдсан ашиг, алдагдлыг илэрхийлнэ. Үүнд мөннягтлан бодох бүртгэлийн өөрчлөлтийн нөлөө, өмнөх тайлант үеийн залруулга багтана.

3181Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
2.5 Нягтлан бодох бүртгэлийн гол бодлогуудын хураангуй (үргэлжлэл)Эздийн өмч (үргэлжлэл)Дахин үнэлгээний нөөцБанкны барилга болон газар дахин үнэлсэнээс үүссэн нэмэгдлийг хөрөнгийн дахин үнэлгээний нөөц дансанд
бүртгэдэг.
Тусгай зориулалттай нөөцТусгай зориулалттай нөөц нь зээлийн болон хураан авсан хөрөнгийн үнэ цэнийн бууралтын санг Монголбанкны
журам болон СТОУС-ын дагуу тооцоолоход үүссэн зөрүүг илэрхийлдэг. Энэхүү нөөц нь өмчийн бусад хэсэгт
бүртгэгдсэн бөгөөд Монголбанкны зөвшөөрлөөр Банкны хувьцаа эзэмшигчид хуваарилагдана.
Бодит үнэ цэнийн нөөцБодит үнэ цэнийн нөөц нь БҮЦӨБДО-д ангилагдсан өрийн хэрэглүүрийн бодит үнийн хуримтлагдсан цэвэр өөрчлөлт,хүлээгдэж буй алдагдалыг хассан дүнгээр, өмчийн хэрэглүүрийн бодит үнийн хуримтлагдсан цэвэр өөрчлөлтөөс
бүрдэнэ.
Нэгж хувьцаанд ногдох ашигНэгж хувьцаанд ногдох үндсэн ашгийг энгийн хувьцаа эзэмшигчдэд олгохоор тооцсон жилийн цэвэр ашгийг тайлант
хугацааны туршид гаргасан энгийн хувьцааны жигнэсэн дундаж тоонд харьцуулж тооцоолно.
Хорогдуулсан нэгж хувьцаанд ногдох ашгийг энгийн хувьцаа эзэмшигчдэд олгохоор тооцсон жилийн цэвэр ашиг дээраливаа татварын нөлөөллийг оруулсан хөрвөгч давуу эрхтэй хувьцаа болон хөрвөгч бонд (хорогдуулагч үнэт цаас)-ынхүүг нэмж, уг дүнгээ хэрвээ хорогдуулагч үнэт цааснуудыг бүгдийг нь хөрвүүлсэн тохиолдолд нэмж гаргах байсан
энгийн хувьцааны тоог оруулсан энгийн хувьцааны жигнэсэн дундаж тоонд харьцуулж тооцоолно.
Холбоотой талын ажил гүйлгээ
Холбоотой талууд гэдэгт Банктай дараах байдлаар холбогдсон аж ахуй нэгж болон хувь хүн орно. Үүнд:Банктай дараах байдлаар холбогдсон хувь хүн эсвэл тухайн хувь хүний ойрын төрөл садан:• Банканд дангаараа эсвэл хамтран хяналт тогтоосон;• Банканд томоохон нөлөөлөлтэй эсвэл
• Банкны эсвэл Банкны толгой компанийн гол удирдах албан тушаалтнуудын нэг.
Дараах нөхцлүүдийн аль нэг нь биелсэн тохиолдолд аж ахуй нэгж нь Банканд хамааралтай болно. Үүнд:• Аж ахуйн нэгж болон Банк нь нэг ижил группийн гишүүд байх (толгой компани, охин компани болон нөгөө охинкомпани тус бүр нь бусадтайгаа холбоотой).
• Нэг аж ахуйн нэгж нь нөгөө аж ахуйн нэгжийн хараат компани эсвэл хамтын хэлэлцээрт компани (эсвэл нөгөө ажахуйн нэгж нь гишүүн болох Банкны хараат компани эсвэл хамтарсан хэлэлцээрт компани).
• Аль аль аж ахуйн нэгж нь нэг ижил гуравдагч этгээдийн хамтарсан хэлэлцээрт компаниуд.
• Нэг аж ахуйн нэгж нь гуравдагч аж ахуйн нэгжийн хамтарсан хэлэлцээрт компани бөгөөд нөгөө этгээд ньгуравдагч аж ахуй нэгжийн хараат компани.
• Аж ахуйн нэгж нь Банкны эсвэл Банктай холбоотой аж ахуйн нэгжийн ажиллагсдыг урамшуулах зорилгоор ажилэрхлэлтийн дараах тэтгэмж олгодог. Хэрвээ Банк нь уг хөтөлбөрийг хэрэгжүүлдэг бол дэмжлэг хүртэж буйажиллагсад нь мөн Банктай холбоотой тал болно.
• Аж ахуйн нэгжийг Банканд дангаараа эсвэл хамтран хяналт тогтоосон хувь хүн дангаараа эсвэл хамтран хяналт
тогтоодог.
• Банканд дангаараа эсвэл хамтран хяналт тогтоосон хувь хүн нь аж ахуйн нэгжид томоохон нөлөөлөлтэй эсвэл угаж ахуйн нэгжийн (эсвэл аж ахуйн нэгжийн толгой компанийн) гол удирдах албан тушаалтнуудын нэг.
• Аж ахуйн нэгж нь эсвэл Банкны аль нэг гишүүн нь Банк эсвэл Банкны толгой компанид гол удирдах албан
тушаалтай.
Холбоотой талуудтай хийсэн материаллаг бүх гүйлгээ болон дансдын үлдэгдлийн мэдээллүүдийг санхүүгийн тайланд
хавсаргасан бөгөөд Тодруулга 35-д задаргааг толилуулсан.
3. Нягтлан бодох бүртгэлийн гол үнэлэмж, тооцоолол болон төсөөллүүд
Санхүүгийн тайлангуудыг бэлтгэх ажил нь санхүүгийн тайлангийн өдрийн байдлаар орлого, зардал, хөрөнгө ба өртөлбөр дээр үнэлэмж, ойролцоолсон тооцоолол, төсөөлөл хийх ба тэдгээрийн дагалдах тодруулгууд болон болзошгүйөр төлбөр тодруулга зэргийг хамардаг ба эдгээр нь зарим тохиолдолд удирдлагаас гаргасан үнэлэмж, тооцоолол болон
төсөөлөл дээр үндэслэдэг.

3282Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
3. Нягтлан бодох бүртгэлийн гол үнэлэмж, тооцоолол болон төсөөллүүд (үргэлжлэл)Эдгээр төсөөлөл болон тооцооллын үр дүн нь ирээдүйн тайлант жилүүдэд хөрөнгө ба өр төлбөрийн дансны үнэдматериаллаг залруулгууд хийх шаардлага буюу тодорхойгүй байдал үүсгэж болдог. Банк нь нягтлан бодох бүртгэлийн
бодлогыг хэрэгжүүлэх явцдаа дараагийн тайлант жилүүд дэх хөрөнгө ба өр төлбөрийн дансны үнэд материаллаг
залруулга үүсгэж болзошгүй тодорхой эрсдэл бүхий дараах гол тооцооллууд болон ирээдүйн төсөөлөл,үнэлэмжүүдийг ашигласан.
Банк хянах боломжгүй бусад хүчин зүйлүүд ирээдүйд үүссэнээс шалтгаалан банкны одоогийн тодорхойлсон байгаа
ирээдүйн төсөөлөл болон нөхцөл байдлыг өөрчлөхөд хүргэж болзошгүй. Санхүүгийн байдлын тайланд орсон
мэдэгдэхүйц нөлөөтэй зүйлсийг тэдгээрт ашигласан удирдлагын үнэлэмж ба/эсвэл тооцооллууд нь хоорондоо хэрхэн
нийцэж байгааг доор тусгав.
Санхүүгийн хөрөнгийн үнэ цэнийн бууралтБүх санхүүгийн хөрөнгийн үнэ цэнийн бууралтыг тооцоход Банкны удирдлагын үнэлэмж шаардагддаг. Ялангуа
ирээдүйн мөнгөн урсгалын дүн болон хугацаа, барьцаа хөрөнгийн үнэлгээг тодорхойлох шаардлагатай байдаг. Эдгээр
тооцоолол нь хэд хэдэн хүчин зүйлээс шалтгаалан өөрчлөгдөх бөгөөд эдгээрийн өөрчлөлт нь өөр өөр түвшний үнэцэнийн бууралтын сан байгуулахад хүргэдэг.
Банкны зээлийн үнэ цэнийн хүлээгдэж буй алдагдлын (ЗҮЦХА) тооцоолол нь хувьсах өгөгдөл болон тэдгээрийн
харилцан хамаарлыг сонгоход ашигласан олон төсөөллүүдээс бүрдсэн цогц загварын үр дүн юм. ЗҮЦХА загварын
элементүүд нь доорх нягтлан бодох бүртгэлийн үнэлэмж болон тооцооллыг шингээсэн байна:
•
•

•
•
•
•

Тус тусын үнэлгээ бүрт ашиглах чанаргүйдлийн магадлaлыг (ЧМ) тодорхойлдог Банкны зээлийн дотоод
үнэлгээний загвар
Банкны санхүүгийн хөрөнгийн зээлийн эрсдэл мэдэгдэхүйц хэмжээгээр ихэссэн байна гэж үнэлэх шалгуур
үзүүлэлтүүд болон санхүүгийн хөрөнгүүдийн нөөц санг нийт хугацааны ЗҮЦХА болон чанарын үнэлгээ ашиглан
тооцно
ЗҮЦХА нь бүлгийн үнэлгээгээр тооцоологддог бол санхүүгийн хөрөнгийн сегментчилэл
Өгөгдлүүдийн сонголт болон томъёонуудыг ашиглан ЗҮЦХА загварын хөгжүүлэлт
Макро эдийн засгийн өгөгдлүүдийн харилцан холбоо хамаарлыг тодорхойлох болон эдгээрийн чанаргүйдлийн
магадлал (ЧМ), чанаргүйдэлд өртөх дүн (ЧӨД), алдагдалд хүргэх чанаргүйдэлд (АХЧ) үзүүлэх нөлөө зэрэг
ЗҮЦХА загварт ирээдүйг чиглэсэн макро эдийн засгийн хувилбаруудаас сонгох, тэдгээрийн жигнэсэн дундаж
магадлалыг тодорхойлох, эдийн засгийн өгөгдлүүдийг гаргах

Банк нь бодит алдагдал хүлээсэн дүн дээрээ үндэслэн өөрийн загварыг жил бүр үнэлэж, шаардлагатай бол залруулж
байх журамтай.
Санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүрийн бодит үнэ цэнэСанхүүгийн байдлын тайланд бүртгэгдсэн санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүрийн бодит үнэ цэнийг хэмжилтийн өдрөөрх
идэвхтэй зах зээл дээрх үнээр хэмжиж чадахгүй бол бодит үнэ цэнийг дискаунтлагдсан мөнгөн урсгалын өнөөгийнүнэ цэнийн үнэлгээний аргыг ашиглан хэмжиж болно. Энэхүү үнэлгээний загварт ашигласан орцуудыг ажиглаж
болохуйц идэвхтэй зах зээлийн мэдээллээс олж авсан ба тэдгээр нь нийцтэй биш тохиолдолд бодит үнэ цэнийг
тодорхойлохдоо тодорхой түвшний үнэлэмжийг авч ашигласан. Ашигласан төсөөллүүдийн өөрчлөлтүүд ньтайлагнасан санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүрийн бодит үнэ цэнэд нөлөөлж болно. Дэлгэрэнгүй толилуулгыг Тодруулга
34-өөс харна уу.
Хөрөнгийн дахин үнэлгээ
Банк хөрөнгө оруулалтын зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгийг (ХОЗҮХХ) бодит үнэ цэнээр бүртгэж бодит үнэ цэнийн
өөрчлөлтийг ашиг, алдагдлын тайланд хүлээн зөвшөөрдөг. Түүнээс гадна, Банк газар болон барилга байгууламжийг
дахин үнэлэгдсэн дүнгээр хэмждэг бөгөөд бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтийг бусад дэлгэрэнгүй орлогод хүлээн
зөвшөөрдөг. ХОЗҮХХ, газар болон барилга байгууламжийн бодит үнэ цэн нь итгэмжлэгдсэн хараат бус үнэлгээчний
хийсэн үнэлгээнд үндэслэдэг. Хөрөнгүүдийг шаардлагатай тохируулга (хөрөнгийн шинж чанар, байршил, барилгын
элэгдэл гэх зэрэг хүчин зүйлсийг харгалзан) хийсэн ижил төстэй барилгын үнэ болон орлогын хандлагын аргыг
ашиглан зах зээлийн мэдээлэлд суурилан үнэлсэн. 2022 оны 12 сарын 31-ний байдлаарх ХОЗҮХХ, 2021 оны 12 сарын
31-ний байдлаарх газар, барилга байгууламжийн бодит үнэ цэн нь хараат бус мэргэшсэн үнэлгээчдийн үнэлгээн дээрүндэслэсэн байна.
Энэхүү үнэлгээ нь Тодруулга 34-д дурдсаны дагуу удирдлага болон үнэлгээчний хөрөнгийн үнэлэмжийг шаарддаг.

33

83Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
3. Нягтлан бодох бүртгэлийн гол үнэлэмж, тооцоолол болон төсөөллүүд (үргэлжлэл)20%-с доош саналын эрх эзэмшдэг аж ахуйн нэгжид Банкны мэдэгдэхүйц нөлөөллийг тодорхойлох ньБанк нь хэдийгээр Монголын Ипотекийн Корпораци "МИК"-ийн саналын эрхийн 20%-с доош хувийг эзэмшдэг ч
МИК-д мэдэгдэхүйц нөлөөтэй гэж үзэж байна. Учир нь Банк нь МИК-ийн 10%-г эзэмшдэг (бодитоор 13.58%)
томоохон хувьцаа эзэмшигчдийн нэг бөгөөд бусад хувьцаа эзэмшигчид 10%-с доош хувийг эзэмшдэг. Үүнээс гадна,Банкны холбоотой этгээдүүд ойролцоогоор МИК-ийн 31.82% (бодитоор 43.21%)-ийг эзэмшиж байгаа нь Банкны
саналын эрх нь холбоотой этгээдүүдийн хамтаар бусад хувьцаа эзэмшигчдийн саналын эрхээс их байгаа юм. Түүнчлэн,Банк нь жил бүр тогтмол МИК-тэй томоохон ажил гүйлгээнүүдийг хийдэг. Хэдийгээр эдгээр гүйлгээнүүд ньбизнесийн ердийн үйл ажиллагааны хүрээнд хийгддэг боловч хэмжээ болон үнийн дүнгийн хувьд материаллаг юм.
4. Хүү болон түүнтэй адилтгах орлогоҮр ашигт хүүгийн аргаар тооцсон хүүгийн орлого
Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа
Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт нь бусад дэлгэрэнгүй орлогод бүртгэгдэх
өрийн хэрэглүүр
Хорогдуулсан өртгөөр бүртгэх өрийн хэрэглүүр
Бэлэн мөнгө ба Монголбанкинд байршуулсан мөнгө
Бусад банк, санхүүгийн байгууллагад байршуулсан хөрөнгө
Урвуу репо хэлцэл
Бусад хүү болон түүнтэй адилтгах орлого
Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт нь ашиг, алдагдлын тайланд бүртгэгдэх
санхүүгийн хөрөнгө
Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт нь ашиг, алдагдлын тайланд
бүртгэгдэх харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа

2022
мян.төг

2021
мян.төг

475,595,163

379,891,417

79,036,606
65,525,281
13,062,605
8,711,102
816,267
642,747,024

76,877,070
105,874,414
5,018,183
2,346,939
778,428
570,786,451

19,544,616

14,754,616

11,786,412
31,331,028

11,566,398
26,321,014

2022 оны хорогдуулсан өртгөөр бүртгэх өрийн хэрэглүүрийн хүүгийн орлогод 63,598,005 мян.төг, БҮЦӨБДО-дбүртгэгдэх өрийн хэрэглүүрээс хүүгийн орлогод 3,342,958 мян.төг (2021 онд: тус тус 105,874,414 мян.төг ба 1,097,905
мян.төг)-ийн татвараас чөлөөлөгдөх Засгийн газрын үнэт цаасны хүүгийн орлого багтсан.
5. Хүү болон түүнтэй адилтгах зардал
2022
мян.төг

2021
мян.төг

227,586,554
93,256,863
19,796,976
6,326,356
6,521,237
990,130
354,478,116

257,645,983
116,374,067
15,057,398
12,800,000
2,539,483
1,219,631
405,636,562

2022
мян.төг

2021
мян.төг

Санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлсэн даруй хүлээн зөвшөөрсөн хураамж, шимтгэлийн орлого:Картын үйлчилгээ
34,325,781
Гуйвуулгын үйлчилгээ
16,846,301
Зээлийн үйлчилгээ
4,831,542
Гар утас болон цахим банкны үйлчилгээ
6,356,065
Бусад
2,857,941
65,217,630

26,654,212
13,229,064
7,455,936
4,596,024
2,345,760
54,280,996Харилцагчдын харилцах, хадгаламж
Зээлээр авсан санхүүжилт
Репо хэлцэл
Гаргасан өрийн бичиг
Бусад банк, санхүүгийн байгууллагын харилцах, хадгаламж
Түрээсийн өглөг (Тодруулга 22)

6. Шимтгэл, хураамжийн цэвэр орлого

3484Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
6. Шимтгэл, хураамжийн цэвэр орлого (үргэлжлэл)2022
мян.төг
Үйлчилгээ үзүүлсэн хугацааны туршид хүлээн зөвшөөрсөн хураамж, шимтгэлийн орлого
Санхүүгийн баталгаа
9,871,697
Картын үйлчилгээ
2,871,948
12,743,645
Шимтгэл, хураамжийн зардал
Картын үйлчилгээний шимтгэл
22,960,261
Бусад
4,552,412
27,512,673
Шимтгэл, хураамжийн цэвэр орлого

2021
мян.төг
9,222,144
1,733,855
10,955,999
16,719,066
4,081,789
20,800,855

50,448,602

44,436,1402022
мян.төг

2021
мян.төг

97,805,076
6,053,482
232,737

21,067,389
1,253,189–

125,429
95,125(65,052,424)(13,861,532)(8,464,794)(509,109)433,617
19,776,375(17,805,897)(15,381,806)(7,781,905)(4,541,099)(102,101)(133,393)–(6,754,302)
204,152
3,391,791
10,997,768
6,063,066

–
–
–
–
–
9,550,324
13,924,925

5,434,794(27,650,688)(14,508,803)(2,123,116)(1,745,195)
4,451,177(13,405,598)

2022
мян.төг

2021
мян.төг

(40,484,584)
14,566,431(2,380,577)(278,876)(65,509,851)
17,082,876(9,248,189)(385,577)

226,875

331,301

349
52,543(28,297,839)(1,805)25,696(57,705,549)

7. Арилжааны болон үйл ажиллагааны бусад орлого/(зардал)Үүсмэл санхүүгийн хэрэглүүрийн бодит үнэ цэнийн хэрэгжээгүй олзҮнэт металлын арилжааны олз, цэвэр
Хойшлогдсон нөхцөлт хандивын хорогдуулга (Тодруулга 29)Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтийг бусад дэлгэрэнгүй орлогод бүртгэх
санхүүгийн хөрөнгө оруулалтын бодит үнэ цэнийн олз/(гарз)ХОЗҮХХ-ийн үнэлгээний олз (Тодруулга 19)Ханшийн тэгшитгэлийн олз/(гарз), цэвэр
Бусад авлагын бүтцийн өөрчлөлтөөс үүссэн гарз (Тодруулга 18)Своп хэлцлийн хүүгийн цэвэр зардал
Орон сууцны зээлийн бүтцийн өөрчлөлтөөс үүссэн цэвэр гарз (Тодруулга
17)Өмчлөх бусад хөрөнгө борлуулсны олз/(гарз), цэвэр
Борлуулах зорилготой хөрөнгө борлуулсны олз/(гарз), цэвэр
Үндсэн хөрөнгө борлуулсны олз/(гарз), цэвэр
ХОЗҮХХ борлуулсны олзХараат компанид оруулсан хөрөнгө оруулалт хэсэгчлэн борлуулсны олз,цэвэр (Тодруулга 15)Өмчлөх бусад хөрөнгийн үнэ цэнийн бууралт
Өмчийн хөрөнгө оруулалтын анхны хүлээн зөвшөөрөлтийн гарзӨмчлөх бусад хөрөнгийн данснаас хасалт
Үндсэн хөрөнгийн дахин үнэлгээний гарз (Тодруулга 21)
Бусад

8. Хүлээгдэж буй үнэ цэнийн бууралтын алдагдлын буцаалт

Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа (Тодруулга 17)Бусад хөрөнгө (Тодруулга 18)Тэнцлийн гадуурх зээлийн үүрэг (Тодруулга 32)Хорогдуулсан өртгөөр бүртгэх өрийн хэрэглүүр (Тодруулга 14)Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт нь бусад дэлгэрэнгүй орлогод бүртгэгдэх
өрийн хэрэглүүр (Тодруулга 14)Бусад банк, санхүүгийн байгууллагад байршуулсан хөрөнгө (Тодруулга
13)Монголбанкинд байршуулсан мөнгө (Тодруулга 12)3585Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
9. Үйл ажиллагааны зардал

Ажилтнуудын цалин, хөлс ба урамшуулалЗар сурталчилгаа, олон нийтийн харилцаа
Үндсэн хөрөнгийн элэгдэл (Тодруулга 21)Даатгал
Үндсэн хөрөнгө данснаас хассаны гарз (Тодруулга 21)Мэргэжлийн үйлчилгээний төлбөр
Мэдээллийн технологийн ашиглалт
Ашиглах эрхтэй хөрөнгийн элэгдэл (Тодруулга 22)Техникийн туслалцаа ба гадаадын банкны гуйвуулгын хураамж
Бичиг хэрэг, хангамжийн хэрэгсэл
Харилцаа холбооны үйлчилгээ
Засвар, үйлчилгээ
Биет бус хөрөнгийн хорогдуулалт (Тодруулга 23)Ашиглалтын зардал
Хүлээн авалт, үзвэр үйлчилгээ
Бэлэн мөнгөний зохицуулалт
Томилолт
Тээвэр
Түрээс
Сургалт
Харуул хамгаалалт
Биет бус хөрөнгө данснаас хассаны гарз (Тодруулга 23)
Бусад

2022
мян.төг

2021
мян.төг

77,025,204
14,778,631
13,182,054
7,473,497
7,225,692
7,153,613
5,686,303
5,345,669
4,179,474
4,040,166
3,184,130
2,292,005
1,644,302
1,324,706
1,196,952
967,593
907,891
583,593537,900
395,602247,803
1,685
13,416,426
172,790,891

56,426,251
8,914,953
13,653,950
7,806,738
154,371
5,885,907
5,498,594
5,128,494
4,774,133
2,008,763
2,637,928
2,845,457
2,373,456
1,041,039
258,830
567,943
124,539568,269
347,218
182,003
236,587–
9,503,140
130,938,563

2022
мян.төг

2021
мян.төг

52,883,282(8,775,015)–
1,541,839
45,650,106

14,601,281––
1,127,785
15,729,066

10. Орлогын албан татвар
10.1 Орлогын албан татварын зардал
2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөрх орлогын албан татварын зардал:Орлогын албан татвар:Тайлант үеийн орлогын албан татварын зардал
Өмнөх тайлант үеийн орлогын албан татварын тохируулга
Хойшлуулсан татвар:Татварын түр зөрүү (Тодруулга 10.3)

Банк нь санхүүгийн тайланд орлогын дүнг орлогын албан татварын хуульд заасан чөлөөлөгдөх эсвэл үл чөлөөлөгдөх
зүйлүүдээр залруулсан дүнг үндэслэн орлогын албан татварын зардлыг тооцдог. Банк нь Монгол Улсын татварын
хууль тогтоомжын дагуу 6 тэрбум (2021 онд: 6 тэрбум) төгрөг хүртэлх татвар ногдох орлогоос 10% (2021 онд: 10%),6 тэрбум (2021 онд: 6 тэрбум)-аас илүү гарсан дүнгээс 25% (2021 онд: 25%) орлогын албан татвар төлдөг. Засгийн
Газрын бондын хүүгийн орлого нь хуулийн дагуу татвар ногдохгүй орлого болно.
Банк нь татварын өмнөх ашгаас хуулиар тогтоосон хувь хэмжээгээр тооцож гаргасан орлогын татварын зардлыг
Банкинд хүчин төгөлдөр үйлчлэх орлогын татварын хувь хэмжээгээр тооцож гаргасан орлогын татварын зардалд 2022
оны 12 дугаар сарын 31-нээр хэрхэн тохируулсныг дараах байдлаар үзүүлэв. Үүнд:3686Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
10. Орлогын албан татвар (үргэлжлэл)10.1 Орлогын албан татварын зардал (үргэлжлэл)Татварын өмнөх ашигТатварын хувь хэмжээ болох 25%-иар тооцсон орлогын татварын зардал
(2021 онд: 25%)Татвар ногдох орлогоос хасагдахгүй зардлын нөлөө
Тусгай хувь хэмжээгээр татвар ногдох орлогын нөлөө
Татварын хувь хэмжээний зөрүү
Татвар ногдохгүй орлогын нөлөө
Татвараас чөлөөлөгдөх орлогын нөлөө
Татварын хөнгөлөлтийн нөлөө
Өмнөх тайлант үеийн орлогын албан татварын тохируулга
Өмнөх тайлант үеийн хүлээн зөвшөөрөөгүй татварын алдагдлын
ашиглалт
Тайлант жилийн татварын зардал

2022
мян.төг

2021
мян.төг

239,898,799

120,539,499

59,974,700
15,244,967
1,047,492(1,703,595)(957,973)(16,735,241)(37,852)(8,775,015)

30,134,875
19,567,730
2,166,083(1,578,177)(7,728,804)(26,743,079)(89,562)–(2,407,377)(45,650,106)

15,729,066

2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөр Банк нь ирэх 4 жилийн хугацаанд татвар ногдох орлогоос хасч тооцох
татварын алдагдал байхгүй (2021 онд: 9,629,506 мян.төг) байна. Албан татвар ногдуулах орлогоос жил бүр хасагдах
алдагдлын хэмжээ нь 50%-аас хэтрэхгүй байна.
2022 оны орлогын албан татварын хувь хэмжээ нь 19.03% (2021 онд: 13.05%).
10.2 Орлогын албан татварын өглөг

1 сарын 1-ээрТайлант жилийн орлогын албан татварын зардал
Өмнөх тайлант үеийн орлогын албан татварын тохируулга
Бусдад суутгуулсан
12 сарын 31-ээр

2022
мян.төг

2021
мян.төг

12,499,999
52,883,282(8,775,015)(866,148)
55,742,118

111,957
14,601,281(2,213,239)–
12,499,999Ашиг,алдагдлын
тайланд хүлээн
зөвшөөрсөн.
мян.төг

2022 оны 12сарын 31-нээрмян.төг

10.3 Хойшлуулсан татварын өр төлбөр

2022 оны 12 сарын 31-нээрХойшлуулсан татварын (хөрөнгө)/өр төлбөр
Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтийг бусад
дэлгэрэнгүй орлогод бүртгэх санхүүгийн
хөрөнгө оруулалтын дахин үнэлгээ
Санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүрийн дахин
үнэлгээ
Хараат компанийн ашгийн хувьТүрээсийн өглөг ба Ашиглах эрхтэй хөрөнгө

Бусаддэлгэрэнгүй
2022 оны 1 орлогын тайланд
сарын 1-нээр. хүлээн зөвшөөрсөн.
мян.төг
мян.төг

429,612(175,393)–

254,219

1,558,458(999,598)
46,872
1,035,344––(175,393)

1,500,000
41,839
–1,541,839

3,058,458(957,759)
46,8722,401,790

3787Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
10. Орлогын албан татвар (үргэлжлэл)10.3 Хойшлуулсан татварын өр төлбөр (үргэлжлэл)2021 оны 12 сарын 31-нээрХойшлуулсан татварын (хөрөнгө)/өр төлбөр
Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтийг бусад
дэлгэрэнгүй орлогод бүртгэх санхүүгийн
хөрөнгө оруулалтын дахин үнэлгээ
Санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүрийн дахин
үнэлгээ
Хараат компанийн ашгийн хувьТүрээсийн өглөг ба Ашиглах эрхтэй хөрөнгө

Бусаддэлгэрэнгүй
2021 оны 1 орлогын тайланд
сарын 1-нээр. хүлээн зөвшөөрсөн.
мян.төг
мян.төг

Ашиг,алдагдлын
тайланд хүлээн
зөвшөөрсөн.
мян.төг

2021 оны 12сарын 31-нээрмян.төг

2,677,562(2,247,950)–

429,612(548,280)(20,645)
46,872
2,155,509–––(2,247,950)

2,106,738(978,953)–
1,127,785

1,558,458(999,598)
46,872
1,035,344

11. Нэгж хувьцаанд ногдох ашигДоорх хүснэгтээр нэгж хувьцааны үндсэн болон хорогдуулсан ашгийн тооцоололд ашигласан орлого болон хувьцааны
мэдээллийг үзүүлэв:Энгийн хувьцаа эзэмшигчдэд ногдох ашиг – үндсэн болон хорогдуулсан
Нэгж хувьцааны үндсэн болон хорогдуулсан ашгийн тооцоололд
хэрэглэгдэх энгийн хувьцааны жигнэсэн дундаж тооНэгж хувьцаанд ногдох ашигТухайн тайлангийн хугацаанд Банкны хувьцаа эзэмшигчдийн:Нэгж хувьцаанд ногдох үндсэн ашигНэгж хувьцаанд ногдох хорогдуулсан ашиг2022
мян.төг

2021
мян.төг

194,248,693

104,810,433

48,070,860

48,070,860

мян.төг

мян.төг

4,041
4,041

2,180
2,180

Нэгж хувьцаанд ногдох ашгийг тухайн жилийн цэвэр ашгийг тухайн жилд эргэлтэнд байгаа энгийн хувьцааны
жигнэсэн дундаж тоонд хуваан тооцоолсон (Тодруулга 30-ийг харна уу) ба тайлангийн дараах үеийн хувьцааны
өөрчлөлтийн нөлөөгөөр тохируулсан (Тодруулга 38-ийг харна уу).
12. Бэлэн мөнгө ба Монголбанкинд байршуулсан мөнгө

Бэлэн мөнгө
Монголбанк дахь харилцах
Монголбанк дахь хадгаламж
Дансны үнэХасах нь: Монголбанкинд байршуулсан мөнгөний үнэ цэнийн
бууралтын санЦэвэр дансны үнэ

2022
мян.төг

2021
мян.төг

69,650,934
824,923,439
861,881,738
1,756,456,111

86,908,373
889,640,138–
976,548,511(248,817)
1,756,207,294(196,274)
976,352,237

Монголбанкнаас тавигддаг шаардлагын дагуу Монголбанкинд харилцан данс байршуулдаг. Монголбанкинд
байршуулах бэлэн мөнгөний заавал байлгах нөөцийн үлдэгдэл нь хоёр долоо хоногийн туршид харилцагчдын
харилцах, хадгаламжын дундаж үлдэгдлийн төгрөгийн 8.0% ба гадаад валютын 18.0% (2021 онд: 6.0% ба 18.0%)-иастус тус багагүй байдаг.
2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн байдлаар Банкны заавал байлгах шаардлагатай 14 хоногийн дундаж нөөцийн
хэмжээ төгрөгөөр 214,059,644 мян.төг (2021 онд: 204,051,735 мян.төг) ба гадаад валютаар 646,037,152 мян.төг (2021онд: 513,533,692 мян.төг) байсан.
3888Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
12. Бэлэн мөнгө ба Монголбанкинд байршуулсан мөнгө (үргэлжлэл)Монголбанкинд байршуулсан мөнгөний үнэ цэнийн бууралтын санДоорх хүснэгтэд жилийн эцсийн ангилал болон Банкны дотоод зээлийн үнэлгээний систем дээр үндэслэсэн бэлэн мөнгө
ороогүйгээр зээлийн чанар, зээлийн эрсдэлийн хамгийн их хэмжээг харуулав. Доор харуулсан дүнгүүд үнэ цэнийн
бууралтын дүнг оруулаагүй дүнгээр илэрхийлэгдсэн. 2022 болон 2021 оны 12 сарын 31-ны байдлаар хөрөнгүүд нь Вүнэлгээтэй ба Шатлал 1-д ангилагдсан. Банкны дотоод үнэлгээний систем болон ЗҮЦХА-ын тооцооллыг тусгай эсвэл
бүлгийн үнэлгээгээр тооцох зэрэг бодлого журмыг тодруулга 33-д дэлгэрэнгүй тусгасан болно:2022 оны 12 сарын 31
2021 оны 12 сарын 31

12 сарЧМ шатлал

Чанаргүйдэлд
өртөх дүнШатлал 1
мян.төг

ЗҮЦХАШатлал 1
мян.төг

2.373%
2.409%

1,686,805,177
889,640,138(248,817)(196,274)

2022 болон 2021 оны 12 сарын 31-ний ЗҮЦХА-ын сангийн өөрчлөлтийн дүнг дараах байдлаар харуулав:1 сарын 1-нээрТайлант жилд байгуулсан (Тодруулга 8)
12 сарын 31-нээрНэмэлт мөнгөн урсгалын мэдээлэл

Бэлэн мөнгө ба Монголбанкинд байршуулсан мөнгө (Тодруулга 12)Бусад банк, санхүүгийн байгууллагад байршуулсан хөрөнгө (Тодруулга 13)Монголбанкны үнэт цаас - 3 сараас доош хугацаатай (Тодруулга 14)Нийт мөнгө ба түүнтэй адилтгах хөрөнгө
Хасах нь: Банкны өдөр тутмын үйл ажиллагаанд ашигладаггүй
Монголбанкинд байршуулсан заавал байлгах нөөцХасах нь: Гадаадын банканд байршуулсан барьцаа
Хасах нь: Барьцаанд байршуулсан Монголбанкны үнэт цаас - 3 сараас доошхугацаатай
Цэвэр мөнгө ба түүнтэй адилтгах хөрөнгө

2022
мян.төг

2021
мян.төг

196,274
52,543248,817

170,578
25,696196,2742022
мян.төг

2021
мян.төг

1,756,456,111
767,073,137
949,566,385
3,473,095,633

976,548,511
504,422,698
1,661,230,725
3,142,201,934(860,096,796)(188,969,117)(717,585,428)(159,292,237)(308,646,228)
2,115,383,492(538,216,577)
1,727,107,692

2022
мян.төг

2021
мян.төг

411,613,586
188,969,117
3,921,113
162,569,321
767,073,137(5,497)

244,856,076
159,292,237
889,908
99,384,477
504,422,698(5,148)767,067,640

504,417,550

13. Бусад банк, санхүүгийн байгууллагад байршуулсан хөрөнгө

Гадаадын банк, санхүүгийн байгууллага дахь харилцах
Гадаадын банканд байшуулсан барьцааны дансДотоодын банк, санхүүгийн байгууллага дахь харилцах
Дотоодын банк, санхүүгийн байгууллагад байршуулсан хадгаламж
Дансны дүнХасах нь: үнэ цэнийн бууралтын санБусад банк, санхүүгийн байгууллагад байршуулсан хөрөнгийн цэвэр
үлдэгдэл

39

89Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
13. Бусад банк, санхүүгийн байгууллагад байршуулсан хөрөнгө (үргэлжлэл)Бусад банк санхүүгийн байгууллагад байршуулсан хөрөнгийн үнэ цэнийн бууралтын санДоорх хүснэгтэд Банкны дотоод зээлийн үнэлгээний систем болон жилийн эцсийн үеийн шатлалын ангилал дээрүндэслэн зээлийн чанарын болон зээлийн эрсдэлийн дээд хэмжээг харуулав. Доор харуулсан дүнгүүд үнэ цэнийн
бууралтын дүнг оруулаагүй дүнгээр илэрхийлэгдсэн. Банкны дотоод үнэлгээний систем болон ЗҮЦХА-ын тооцооллыг
тусгай эсвэл бүлгийн үнэлгээгээр тооцох зэрэг бодлого журмыг тодруулга 33-д дэлгэрэнгүй тусгасан болно:12 сарЧМ шатлал

2022 оны 12 сарын 31-нээрДотоодын үнэлгээ
A- to AA+ үнэлгээ
BBB- to BBB+
B- to BB+Үнэлэгдээгүй
2022 оны 12 сарын 31-нээр

2021 оны 12 сарын 31-нээрДотоодын үнэлгээ
A- to AA+ үнэлгээ
BBB- to BBB+
B- to BB+Үнэлэгдээгүй

0.008% - 0.033%
0.140%
0.604% - 2.6%
11.18%

12 сарЧМ шатлал

0.022% - 0.076%
0.257%
0.875% - 2.974%
10.11%

НийтЧанаргүйдэлд
өртөх дүнШатлал 1
мян.төг

ЗҮЦХАШатлал 1
мян.төг

737,773,958
2,244,155
8,902,522
18,152,502
767,073,137

1,940
6
243
3,308
5,497

Чанаргүйдэлд
өртөх дүнШатлал 1
мян.төг

ЗҮЦХАШатлал 1
мян.төг

447,407,252
27,913,686
16,513,689
12,588,071
504,422,698

2,440
111
542
2,055
5,148

Дараах байдлаар 2021 болон 2022 оны 12 сарын 31-ний ЗҮЦХА-н сангийн өөрчлөлтийн шинжилгээ болон холбогдох
дүнг харуулав:1 сарын 1-ний байдлаар дансны дүнШинээр худалдаж авсан хөрөнгө
Төлөгдсөн
Гадаад валютын тохируулга
12 сарын 31-ний байдлаар дансны дүн
1 сарын 1-ний байдлаар ЗҮЦХА
Шинээр худалдаж авсан хөрөнгө
Төлсөн эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн хөрөнгө (данснаас хассаныг оруулахгүй)ЗҮЦХА-ын тооцоонд ашигласан дүнд оруулсан өөрчлөлтүүд
Тайлант жилд цэвэр байгуулсан/(буцаалт) (Тодруулга 8)
12 сарын 31-ний байдлаар ЗҮЦХА

40

90

2022
Шатлал 1
мян.төг

2021Шатлал 1
мян.төг

504,422,698
393,377,371(160,522,920)
29,795,988
767,073,137

570,008,607
106,773,411(174,317,103)
1,957,783
504,422,698

5,148
3,558
(168)
(3,041)
349
5,497

6,953
2,664
(4,324)(145)(1,805)5,148

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
14. Санхүүгийн хөрөнгө оруулалт

Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт нь бусад дэлгэрэнгүй орлогын тайланд
бүртгэгдэх өрийн хэрэглүүр
Биржид бүртгэлтэй Засгийн газрын ам.долларын бонд (а)Биржид бүртгэлгүй Монголбанкны үнэт цаас (б)Биржид бүртгэлтэй бонд-МИК (в)Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт нь бусад дэлгэрэнгүй орлогын тайланд
бүртгэгдэх өмчийн хэрэглүүр
Биржид бүртгэлгүй өмчийн хэрэглүүр (г)Биржид бүртгэлтэй өмчийн хэрэглүүр (д)Хорогдуулсан өртгөөр бүртгэгдэх өрийн хэрэглүүр
Биржид бүртгэлгүй бонд - Засгийн газар (е)Биржид бүртгэлгүй бонд - Хөгжлийн банк (ё)Зээлээр баталгаажсан үнэт цаас - Давуу эрхтэй транч (з)Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт нь ашиг, алдагдлын тайланд бүртгэгдэх
санхүүгийн хөрөнгө
Орон сууцны ипотекийн зээлээр баталгаажсан үнэт цаас (ж)Зээлээр баталгаажсан үнэт цаас - Энгийн эрхтэй транч (з)

2022мян.төг

2021
мян.төг

102,883,542
949,566,385
27,362,835
1,079,812,762

58,774,436
1,661,230,725
34,429,486
1,754,434,647

3,168,532
70,359,946
73,528,478

3,395,537
54,267,410
57,662,947

242,599,801–
7,953,415
250,553,216

544,984,309
45,694,979–
590,679,288

260,184,968
5,832,160
266,017,128

199,870,221–
199,870,221

1,669,911,584

2,602,647,103(a) Бирж дээр бүртгэлтэй Засгийн газрын бондод гадаадын хөрөнгийн бирж дээр нээлттэй арилжаалагддаг Засгийн
газрын бондууд багтана.
(б) Биржид бүртгэлгүй Монголбанкны үнэт цаасыг нэрлэсэн үнээр эсвэл урамшуулал, хорогдуулалттай үнээр
худалдаж авч болно.
(в) Хөрөнгийн бирж дээр бүртгэлтэй бонд нь гадаадын хөрөнгийн бирж дээр нээлттэй арилжаалагддаг МИК-ийн бондюм.
(г) Бирж дээр бүртгэлгүй өмчийн үнэт цаасны ангилалд хаалттай хувьцаат компанид оруулсан өмчийн хөрөнгө
оруулалтууд багтана. Банк нь эдгээр компаниудад хяналтын бус ашиг сонирхолтой байдаг. Эдгээр хөрөнгө
оруулалтуудыг Банк стратегийн шинж чанартай гэж үзэн эргэлт буцалтгүйгээр бодит үнэ цэнийн өөрчлөлтийг
бусад дэлгэрэнгүй орлогод бүртгэхээр ангилсан(д) Бирж дээр бүртгэлтэй өмчийн үнэт цааснуудад Виза болон Монголиан Майнинг Корпорэйшн ХХК-д оруулсан
хөрөнгө оруулалтууд багтана. 2021 онд Банк нь Монголиан Майнинг Корпорэйшн ХХК-н 4.215%-н хувьцааг
зээлийн эргэн төлөлтөд тооцон авсан.
(е) Засгийн газрын бонд нь хөрөнгийн биржид бүртгэлгүй, хүүтэй Монгол улсын Засгийн газрын бонд юм.
(ё) Монгол улсын хөгжлийн банк (“ХБ”)-ны бонд нь АСЕМ төслийн хүрээнд ХБ-аас гаргасан хүүтэй, урт хугацаатай
хөрөнгийн бирж дээр бүртгэлгүй бонд ба 2022 онд бүрэн төлөгдсөн.
(ж) Орон сууцны ипотекийн зээлээр баталгаажсан үнэт цаас (“ИЗББ”) нь Монголын Ипотекийн Корпораци (“МИК”)аас гаргасан хүүтэй, урт хугацаат энгийн болон давуу эрхтэй бондноос бүрдэнэ (Тодруулга 17-г харна уу).
(з) Зээлээр баталгаажсан үнэт цаас (“ЗБҮЦ”) нь Үнэт Цаасны Санхүүжилтийн Корпораци (“ҮЦСК”)-ийн 100%эзэмшлийн Тусгай Зориулалттай компаниудаас гаргасан хүүтэй, урт хугацаат энгийн болон давуу эрхтэй транчаас
бүрдэнэ. Банк нь тогтмол хүүтэй буцаан худалдан авах гэрээгээр санхүүжүүлсэн бизнесийн зээлүүдийг ТЗК-дшилжүүлж, оронд нь ЗБҮЦ-ыг хүлээн авсан (Тодруулга 17-г харна уу).

4191

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
14. Санхүүгийн хөрөнгө оруулалт (үргэлжлэл)Санхүүгийн хөрөнгө оруулалтын үнэ цэнийн бууралтын санДоорх хүснэгтэд Банкны дотоод зээлийн үнэлгээний систем болон жилийн эцсийн шатлалын ангилал дээр үндэслэсэн
бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт нь бусад дэлгэрэнгүй орлогын тайланд бүртгэгдэх болон хорогдуулсан өртгөөр бүртгэгдэх
өрийн хэрэглүүрийн бодит үнэ цэнийг зээлийн эрсдэл ба ЗҮЦХА-ын хамт харуулав. 2021 болон 2022 оны 12 сарын
31-нээр өрийн хэрэглүүрүүдийн дотоод зээлийн үнэлгээ нь B- ээс B+ ба шатлал 1-д ангилагдсан. Банкны дотоод
үнэлгээний систем, үнэ цэнийн бууралтын хэмжилтийн талаархи мэдээллийг Тодруулга 33-д тайлбарласан.

БҮЦӨБДО-д бүртгэгдэх өрийн
хэрэглүүр
1 сарын 1-нээрШинээр худалдаж авсан хөрөнгө
Төлөгдсөн эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт
Валютын ханшийн тохируулга
Тайлант жилд байгуулсан/(буцаалт)(Тодруулга 8)
12 сарын 31-нээрХорогдуулсан өртгөөр бүртгэгдэх
өрийн хэрэглүүр
1 сарын 1-нээрШинээр худалдаж авсан хөрөнгө
Төлөгдсөн эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Тайлант жилд байгуулсан/(буцаалт)(Тодруулга 8)
12 сарын 31-нээр

2022Бодит үнэцэнэ/Нийт
дансны үнэ
мян.төг

ЗҮЦХА
мян.төг

2021Бодит үнэцэнэ/Нийт
дансны үнэ
мян.төг

ЗҮЦХА
мян.төг

1,754,434,647
10,855,406,821(11,531,546,548)(18,175,222)
19,693,064

490,561
485,116(258,241)––

714,034,384
17,439,418,686(16,397,237,146)(1,775,408)(5,869)159,260
5,543,849(5,212,548)–––
1,079,812,762

226,875
717,436–
1,754,434,647

331,301
490,561

591,136,516
25,860,700(366,265,648)

457,228
49,096(327,972)

835,875,835–(244,739,319)

842,805–(385,577)–
250,731,568(278,876)
178,352–
591,136,516(385,577)
457,228

15. Хараат компанид оруулсан хөрөнгө оруулалт
2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний байдлаар Банк нь МИК-ийн 10.00% (2021 онд: 10.00%) (МИК-ийн халаасны хувьцаагавч үзвэл 13.58% (2021 онд: 13.58%))-г эзэмшиж байв.
2021 онд Банк нь Банкны тухай хуульд заасан шаардлагад нийцүүлэх зорилгоор МИК-д оруулсан хөрөнгө оруулалтаас
холбоотой талд нийт 17,013,040 мянган төгрөгөөр хэсэгчлэн борлуулсан. Гэсэн хэдий ч, Банк нь санал өгөх эрхийн
20%-с багыг эзэмшиж байгаа ч МИК-д мэдэгдэхүйц нөлөө үзүүлсэн хэвээр байна (Тодруулга 3-ыг харна уу).
МИК-ийн үндсэн үйл ажиллагаа нь Монгол улсад ИЗББ гарган, түүгээр барьцаалан эсвэл олон улсын зах зээл дээргаргасан бондын санхүүжилтээр орон сууцны зээлийн багц худалдан авах юм. МИК нь Монгол улсын хөрөнгийн
биржид (“МХБ”) бүртгэлтэй хувьцаат компани юм. Банк нь 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний байдлаар МИК-ийн
2,070,932 ширхэг (2021 онд: 2,070,932 ширхэг) хувьцааг эзэмшиж байгаа ба МХБ дээрхи МИК-ийн нэгж хувьцааны
хаалтын ханш 20,260 төг (2021 онд: 14,990 төг) байв.
Энэхүү Банкны санхүүгийн тайлан гарах өдрийн байдлаар, МИК-ийн 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөр
дуусгавар болсон жилийн аудитлагдсан санхүүгийн тайлан гараагүй байсан. Банк нь МИК-д оруулсан хөрөнгө
оруулалтаа өмчийн аргаар бүртгэдэг ба ингэхдээ МИК-ийн 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний байдлаарх гол үйлявдлуудыг зохистойгоор тохируулсан хамгийн боломжит сүүлийн санхүүгийн мэдээллийг ашигласан. МИК-ийнаудитлагдсан санхүүгийн тайлан нь Банкны ашигласан санхүүгийн мэдээллээс өөр байж болох ба аливаа зөрүү нь 2023
онд залруулагдана. Дараах хүснэгтэд Банкны МИК-д оруулсан хөрөнгө оруулалтын мэдээллийг хураангуйлан
үзүүлэв:4292Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
15. Хараат компанид оруулсан хөрөнгө оруулалт (үргэлжлэл)мян.төг
2021 оны 1 сарын 1-нээрХараат компани дахь хөрөнгө оруулалт хэсэгчлэн борлуулах хүртэлх
хараат компаний алдагдлын Банканд ногдох хувьХэсэгчлэн борлуулах өдрөөрх хараат компанийн цэвэр хөрөнгийн бодитүнэ цэнэ
Хувьцаа хэсэгчлэн борлуулалтаас орж ирсэн төлбөр
Хувьцаа хэсэгчлэн борлуулснаас үүссэн олз (Тодруулга 7)Хараат компани дахь хөрөнгө оруулалт хэсэгчлэн борлуулсны дараах
хараат компаний алдагдлын Банканд ногдох хувь2021 оны 12 сарын 31-нээр болон 2022 оны 1 сарын 1-нээрХараат компанийн тайлант жилийн ашгийн Банканд ногдох хувь2022 оны 12 сарын 31-нээрХараат компани: МИКНийт хөрөнгө
Нийт өр төлбөр
Эздийн өмчЭздийн өмч дэхь Банкны эзэмшлийн хувь 13.58% (2021: 13.58%)
Тухалн жилийн цэвэр хүүгийн орлого
Тухайн жилийн нийт бусад дэлгэрэнгүй алдагдал

40,813,475(17,646,059)
23,167,416(17,013,040)
5,434,794(11,082,873)
506,297418,388924,6852022
мян.төг

2021
мян.төг

4,551,197,297(4,544,388,129)
6,809,168
924,685

4,225,506,608(4,221,778,353)
3,728,255
506,297

80,832,933
3,080,311

88,685,106(146,584,510)

16. Санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүр
Доорх хүснэгтэд хөрөнгө болон өр төлбөрт бүртгэгдсэн санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүрийн бодит үнэ цэнийг нэрлэсэн
үнийн хамтаар харууллаа. Нэрлэсэн үнэ нь санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүрийн суурь болж буй хөрөнгө, жишиг ханшэсхүл индекс байх бөгөөд санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүрийн үнэ цэнийн өөрчлөлтийг хэмжих суурь болно. Нэрлэсэнүнэ нь тайлант жилийн эцсийн байдлаарх гүйлгээний дүнг харуулах бөгөөд энэ нь зах зээлийн эрсдэл эсхүл зээлийн
эрсдэлийг тодорхойлох үзүүлэлт болж чадахгүй юм.
Нэрлэсэн
үнэ
мян.төг
2022 оны 12 сарын 31-нээрАрилжаалах зорилгоор эзэмшиж буй санхүүгийн үүсмэл
хэрэглүүр
МИК, Монголбанктай хийсэн валют, хүүгийн своп хэлцэл (а)Монголбанктай хийсэн валют, хүүгийн своп хэлцэл (б)Форвард хэлцэл
2021 оны 12 сарын 31-нээрАрилжаалах зорилгоор эзэмшиж буй санхүүгийн үүсмэл
хэрэглүүр
МИК, Монголбанктай хийсэн валют, хүүгийн своп хэлцэл (а)Монголбанктай хийсэн валют, хүүгийн своп хэлцэл (б)Үнэт металлын своп хэлцэл (в)Форвард хэлцэл

Бодит үнэ цэнэХөрөнгөӨр төлбөр
мян.төг
мян.төг

515,730,880
514,981,550
91,916,250
1,122,628,680

164,487,198
98,664,180
2,223,053
265,374,431

163,873,260
17,4392,312,838
166,203,537

777,151,290
422,800,045
14,244,000
98,077,347
1,312,272,682

69,916,420
1,969,251
28,522,286
1,239,541
101,647,498

75,951,189
2,084,772––
78,035,961

Санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүрийн хувьд анхны хөрөнгө оруулалт бага байх буюу эсхүл огт шаардахгүй. Хэдий тиймболовч эдгээр санхүүгийн хэрэглүүр нь ихэвчлэн хөшүүргийн зэргийг өндөрсгөх бөгөөд нилээн тогтворгүй байна.
санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүрийн хэлцлийн хөрөнгө, түвшин, индексийн үнэлгээний жижиг хэмжээний өөрчлөлт ньбанкны ашиг, алдагдалд томоохон нөлөө үзүүлж болзошгүй.

43

93Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
16. Санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүр (үргэлжлэл)Банк нь санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүрийн гэрээний эрсдэлд өртөх дүнг банкны зах зээлийн эрсдэлийн удирдлагын
хүрээнд тодорхойлдог. Банкны эрсдэлийн удирдлагын стратеги ба түүний хэрэгжүүлэлтийн талаар Тодруулга 33-дтолилуулав.
(a) Банк нь 2019 оны 3 дугаар сарын 28-нд МИК-тэй валют, хүүгийн своп хэлцэл (санхүүгийн үүсмэл өр төлбөр) хийсэнба мөн өдөр Монголбанктай эсрэг позицийн хэлцэл (санхүүгийн үүсмэл хөрөнгө) хийсэн буюу Банк нь зуучлагчын
байр суурьнаас хэлцэлд орсон. Банк нь анх МИК-ээс америк долларын санхүүжилт хүлээн авч спот ханшаар тооцон
төгрөг төлсөн ба мөн Монголбанкинд америк долларын санхүүжилт шилжүүлж, спот ханшаар тооцон төгрөгийн
санхүүжилт хүлээн авсан. Монголбанктай байгуулсан гэрээний хугацаанд, Банк нь америк долларын санхүүжилтэд
LIBOR/SOFR дээр тодорхой хэмжээний ашиг нэмсэн хүүг хүлээн авч төгрөгийн санхүүжилтэд төв банкны бодлогын
хүүгээр хүү төлсөн. Нөгөөтэйгүүр МИК-тэй байгуулсан гэрээний хугацаанд, Банк нь америк долларын санхүүжилтэд
Монголбанкнаас авсан хүүтэй ижил хувиар хүү төлж, төв банкны бодлогын хүү дээр 0.1%-ийг нэмсэнтэй тэнцэх хүүхүлээн авна. Банк нь энэхүү хоёр гэрээ дуусах өдрөөрх ханшийн зөрүүгээр санхүүжилтийг барагдуулж мөн төлбөрийг
хүлээн авна.
(б) Банк нь Монголбанктай валют, хүүгийн своп хэлцэл хийсэн. Банк нь анх Монголбанкинд америк долларын
санхүүжилт төлж, спот ханшаар тооцон төгрөгийн санхүүжилт хүлээн авсан. Монголбанктай байгуулсан гэрээний
хугацаанд, Банк нь америк долларын санхүүжилтэд SOFR (2021 онд: LIBOR) дээр тодорхой хэмжээний ашиг нэмсэн
хүүг хүлээн авах ба төгрөгийн санхүүжилтэд төв банкны бодлогын хүүтэй тэнцүү хувиар тооцсон хүү төлнө. Гэрээний
хугацаа дуусгавар болоход талууд анхны гүйлгээний валютын ханшаар үндсэн төлбөрийг солилцоно.
(в) Банк нь 2021 оны 11 дүгээр сарын 11-нд уул уурхайн компанитай алт худалдах, худалдан авах санхүүжилтийн
гэрээ хийсэн. Гэрээний дагуу, Банк урьдчилгаа төлбөр хийсэн бөгөөд 2022 онд урьдчилан тохиролцсон хэмжээнийунц алттай тэнцэх бэлэн мөнгөний төлбөрийг хүлээн авна. Гэрээний хугацаа нь урьдчилгаа төлбөр төлсөн өдрөөс хойш12 сар байсан ба 2022 оны 11 дүгээр сарын 30-нд дуусгавар болсон.
17. Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа
2022
мян.төг

2021
мян.төг

Байгууллагын зээлИргэдийн зээлЖижиг, дунд байгууллага (“ЖДБ”)-ын зээлГүйцэтгэх удирдлага, захирал, ажилтнуудад олгосон зээлХарилцагчдад олгосон нийт зээл ба урьдчилгааҮнэ цэнийн бууралтын санХарилцагчдад олгосон цэвэр зээл ба урьдчилгаа

3,238,302,119
609,782,895
419,507,830
19,397,814
4,286,990,658(480,684,826)
3,806,305,832

3,672,863,022
548,255,161
535,436,302
23,922,698
4,780,477,183(530,333,951)
4,250,143,232БҮЦӨАА-д бүртгэгдэх харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа
Нийт харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа

330,876,566
4,137,182,398

338,322,173
4,588,465,405

Нийт дүнгээр нь үл хүлээн зөвшөөрч шилжүүлсэн санхүүгийн хөрөнгүүд
Орон сууцны зээлийн багцын борлуулалт
Банк нь тайлант жилд (2022 оны 8 дугаар сарын 4 ба 11 дүгээр сарын 30, 12 дугаар сарын 16-нд) тогтмол хүүтэй оронсууцны барьцаат зээлийн багцаас орж ирэх мөнгөн урсгалыг хүлээн авах эрхийг МИК-ийн тусгай зориулалтын
компаниудад худалдаж, оронд нь ИЗББ-ыг худалдан авсан. Банк нь зээлийн багцыг үл хүлээн зөвшөөрч давуу эрхтэй
болон энгийн ИЗББ-ыг санхүүгийн хөрөнгөөр хүлээн зөвшөөрсөн (Тодруулга 14-ийг харна уу). Банк нь шилжүүлсэн
хөрөнгүүдийн хувьд үйлчилгээ үзүүлэгчийн үүргийг гүйцэтгэх байдлаар үргэлжлүүлэн оролцож байгаа бөгөөд улирал
тутам үйлчилгээний үнийн дүнгийн 2.5%-ийг үйлчилгээний хөлс болгон авдаг. 2022 онд хүлээн зөвшөөрсөн
үйлчилгээний нийт төлбөр хураамж 2,003 сая төгрөг (2021 онд: 2,791 сая төгрөг) байсан ба энэ нь шимтгэлийн орлогод
багтсан. Тусгай зориулалтын компаниуд татан буугдах магадлал багатай ч татан буугдсан тохиолдолд Банк нь үлхүлээн зөвшөөрсөн санхүүгийн хөрөнгүүдийг эргүүлэн худалдах үүрэг хүлээх магадлалтай. 2022 оны 12 дугаар сарын
31-ний байдлаар буцаан худалдаж авч болзошгүй үл хүлээн зөвшөөрсөн санхүүгийн хөрөнгийн дискаунтлаагүй
мөнгөн урсгал нь 1,023,403 сая төгрөг (2021: 900,824 сая төгрөг) байна.

4494

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
17. Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа (үргэлжлэл)Нийт дүнгээр нь үл хүлээн зөвшөөрч шилжүүлсэн санхүүгийн хөрөнгүүд (үргэлжлэл)Бизнесийн зээлийн багцын борлуулалт
2021 оны 2 дугаар сарын 20-д Монгол улсын Засгийн Газраас “Эрүүл мэндээ хамгаалж, эдийн засгаа сэргээх” 10 ихнаядын цогц төлөвлөгөөг баталсан. Хөтөлбөр нь жижиг дунд үйлдвэрүүд (ЖДҮ), орон сууцжуулалт, стратегийн ачхолбогдол бүхий төсөл хөтөлбөрүүд, хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэл, боловсролын хүртээмжийг дэмжих 5 хэсгээс
бүрдсэн бөгөөд 2023 он хүртэл үргэлжлэх төлөвтэй байна. Эдгээрээс ЖДҮ болон хөдөө аж ахуйн үйлдвэрлэлийг
дэмжих дэд хөтөлбөрүүд 2021 оны 5 дугаар сараас эхэлсэн.
Банк нь ЖДҮ-ийг дэмжих дэд хөтөлбөрийн хүрээнд ҮЦСК-ийн 100%-ийн өмчит тусгай зориулалтын компанитай үнэтцаасжуулалтын хөтөлбөрт оролцож, ЖДҮ-ийн зээлийн багцыг худалдсан. Хөтөлбөрийн хүрээнд Банк нийт 28,561 саятөгрөгийн, жилийн 10.5%-ийн хүүтэй, 2-3 жилийн хугацаатай ЖДҮ-ийн зээлийг харилцагчиддаа олгож, хариу төлбөрт
ЗБҮЦ хүлээн авсан. Эдгээр гүйлгээний хүрээнд ҮЦСК-д худалдсан зээлтэй холбоотой бүх эрсдэл, өгөөжийг Банкөөртөө үлдээгээгүй. Банк хөрөнгийн хяналтыг ҮЦСК-д бүрэн шилжүүлсэн. Иймд Банк зээлийн багцыг үл хүлээн
зөвшөөрч, жилийн 9.5%-ийн хүүтэй, 3 хүртэлх жилийн хугацаатай давуу болон энгийн эрхтэй ЗБҮЦ-ыг санхүүгийн
хөрөнгөөр хүлээн зөвшөөрсөн (Тодруулга 14-ийг харна үү).
Банк нь шилжүүлсэн хөрөнгүүдийн хувьд үйлчилгээ үзүүлэгчийн үүргийг гүйцэтгэх байдлаар үргэлжлүүлэн оролцож
байгаа бөгөөд улирал тутам үйлчилгээний үнийн дүнгийн 0.5%-ийг үйлчилгээний хөлс болгон авдаг. 2022 онд хүлээн
зөвшөөрөгдсөн үйлчилгээний нийт төлбөр хураамж 96,047 мянган төгрөг (2021 онд: 0 төгрөг) ба энэ нь шимтгэлийн
орлогод багтсан. Тусгай зориулалтын компаниуд татан буугдах магадлал багатай ч татан буугдсан тохиолдолд Банкнь үл хүлээн зөвшөөрсөн санхүүгийн хөрөнгүүдийг эргүүлэн худалдах үүрэг хүлээх магадлалтай. 2022 оны 12 дугаар
сарын 31-ний байдлаар буцаан худалдаж авч болзошгүй үл хүлээн зөвшөөрсөн санхүүгийн хөрөнгийн дискаунтлаагүй
мөнгөн урсгал нь 11,258,455 мянган төгрөг (2021: 0 төгрөг) байна.
Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт нь ашиг алдагдлын тайланд бүртгэх харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа
Банк нь 319,335 сая төгрөгийн (2021 онд: 338,322 сая төгрөг) МИК-д худалдах ипотекийн зээлийн багц, 11,541 саятөгрөгийн ҮЦСК-д худалдах зээлийн багцыг эзэмшдэг. Эдгээр харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгааг бодит үнэцэнийн өөрчлөлт нь ашиг алдагдлын тайланд бүртгэгдэх хөрөнгөд ангилсан.
Нийт дүнгээр нь үл хүлээн зөвшөөрөөгүй шилжүүлсэн санхүүгийн хөрөнгүүд
Түүнчлэн, Банк нь МИК-д үл хөдлөх хөрөнгөөр барьцаалсан зээлийн багцаас орж ирэх ирээдүйн мөнгөн
урсгалыг худалдсан ба зээлүүдийн гүйцэтгэлд үүрэг хүлээх нөхцөлтэй. Банк нь 2021 онд нийт 119,683 сая төгрөгийн
(2022 онд: байхгүй) дүнтэй орон сууцны зээлийг МИК руу худалдсан ба оронд нь 13.8%-ийн хүүтэй санхүүжилт
хүлээн авсан. Эдгээр гүйлгээний дагуу зарагдсан зээлийн бүх эрсдэл ба өгөөжийг банк бүрэн хариуцна. Тиймээс угхөрөнгө нь данснаас үл хүлээн зөвшөөрөх шаардлагыг хангаагүй. 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний байдлаар үл хүлээн
зөвшөөрөлтийг хангаагүй хөрөнгийн нийт дүн 143,281 сая.төг (2021 онд: 215,070 сая.төг) байсан (Тодруулга 29-ийгхарна уу).
Засгийн газраас авч хэрэгжүүлж буй Ковид-19 цар тахлын сөрөг нөлөөг бууруулах хөтөлбөр
2021 болон 2022 оны турш Монгол улсын Засгийн газар Монголбанктай хамтран Ковид-19 цар тахлын сөрөг нөлөөг
бууруулах хөтөлбөрийг хэрэгжүүлсэн ба хөтөлбөрийн хүрээнд иргэдийн орон сууцны ипотекийн хөнгөлөлттэй
зээлийн төлбөр болон хүүгийн төлөлтийг хойшлуулсан. Уг хөтөлбөрөөр зээлдэгчид 6-аас 8 сар хүртэлх хугацаанд
зээлийн хүүгээс чөлөөлсөн ба зээлийн гэрээний төлбөр төлөх хугацааг мөн хугацаагаар хойшлуулсан. Угхойшлуулагдсан төлбөрүүдийг зээлийн гэрээний сунгагдсан хугацаанд зээлдэгчид нөхөж төлнө. Энэхүү хөтөлбөр нь
2022 оны 12 дугаар сарын 31-нд дуусгавар болсон ба орон сууцны зээлийн бүтцийн өөрчлөлтөөс 7,782 сая.төг (2021онд: 6,754 сая.төг) (Тодруулга 7-г харна уу)-ийн алдагдлыг хүлээн зөвшөөрсөн.
Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгааны үнэ цэнийн бууралтын санДоорх хүснэгтэд Банкны дотоодын зээлийн үнэлгээний систем, жилийн эцсийн ангилал дээр тулгуурлаж зээлийн чанарыг
багц болон сангийн хөдөлгөөнөөр илэрхийлж харуулсан болно. Үүнд үнэ цэнийн бууралтын санг оруулаагүй бодит
хэмжээг тусгасан. Банкны дотоод үнэлгээний системийн талаар болон ЗҮЦХА-ыг тусгай болон бүлгийн үнэлгээгээр
хэрхэн үнэлэхийг тодруулга 33-д дэлгэрэнгүй тайлбарласан.

4595

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
17. Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа (үргэлжлэл)Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгааны үнэ цэнийн бууралтын сан (үргэлжлэл)2022 оны 12 сарын 31-нээр
2022 оны 1 сарын 1-ээрх дансны дүнШинээр олгосон
Төлсөн эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Хуримтлагдсан хүүгийн цэвэр хөдөлгөөн
Сегментийн өөрчлөлтийн нөлөө
Данснаас хассан
Валютын ханшийн тохируулга
2022 оны 12 сарын 31-нээр
2022 оны 1-р сарын 1-ний өдрийн
байдлаарх ЗҮЦХА-ын санШинээр олгосон
Төлсөн эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Хуримтлагдсан хүүгийн цэвэр хөдөлгөөн
ЗҮЦХА-н шатлал шилжилт болон тооцооллын
өөрчлөлтийн нөлөө
Сегментийн өөрчлөлтийн ЗҮЦХА-д үзүүлэх
нөлөөТайлант хугацааны цэвэр зардал (Тодруулга 8)Данснаас хассан
Валютын ханшийн тохируулга
2022 оны 12 сарын 31-нээр
2021 оны 12 сарын 31-нээр
2021 оны 1 сарын 1-ээрх дансны дүнШинээр олгосон
Төлсөн эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Хуримтлагдсан хүүгийн цэвэр хөдөлгөөн
Сегментийн өөрчлөлтийн нөлөө
Валютын ханшийн тохируулга
2021 оны 12 сарын 31-нээр
2021 оны 1-р сарын 1-ний өдрийн
байдлаарх ЗҮЦХА-ын санШинээр олгосон
Төлсөн эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Хуримтлагдсан хүүгийн цэвэр хөдөлгөөн
ЗҮЦХА-н шатлал шилжилт болон тооцооллын
өөрчлөлтийн нөлөө
Сегментийн өөрчлөлтийн ЗҮЦХА-д үзүүлэх
нөлөөТайлант хугацааны цэвэр зардал (Тодруулга 8)Данснаас хассан
2021 оны 12 сарын 31-нээрБайгууллагын зээлмян.төг

ЖДБ-ын зээлмян.төг

Иргэдийн зээлмян.төг

Нийт
мян.төг

3,672,863,022
878,273,917(1,382,812,916)(63,199,291)
4,787,430(10,417,350)
138,807,307
3,238,302,119535,436,302
91,766,582(198,453,620)(2,602,198)(4,787,430)(1,407,856)
215,598
420,167,378

572,177,859
394,879,755(337,847,573)(804,538)–(305,713)
421,371628,521,161

4,780,477,183
1,364,920,254(1,919,114,109)(66,606,027)–(12,130,919)
139,444,276
4,286,990,658

460,582,583
15,671,639(114,561,275)(12,911,072)

51,525,615
2,256,615(20,154,936)(142,381)

18,225,753
1,992,656(6,891,084)(3,271)

530,333,951
19,920,910(141,607,295)(13,056,724)

85,290,145

4,477,993

4,490,387

94,258,525

2,568,811(23,941,752)(10,417,350)
2,952,828
429,176,309(2,568,811)(16,131,520)(1,407,856)
4,586
33,990,825–(411,312)(305,713)
8,964
17,517,692–(40,484,584)(12,130,919)
2,966,378
480,684,826

Байгууллагын зээлмян.төг

ЖДБ-ын зээлмян.төг

Иргэдийн зээлмян.төг

Нийт
мян.төг

3,531,609,201
1,251,410,506(1,074,123,381)(51,840,234)
17,214,861(1,407,931)
3,672,863,022

410,377,769
306,211,403(168,159,872)
4,263,263(17,214,861)(41,400)
535,436,302

530,905,759
337,049,995(304,018,829)
8,940,559–(699,625)
572,177,859

4,472,892,729
1,894,671,904(1,546,302,082)(38,636,412)–(2,148,956)
4,780,477,183

488,614,295
22,097,256(64,771,351)(6,391,581)

64,257,285
5,667,582(17,607,646)(56,112)42,977,643
1,667,634(17,254,975)(451,348)

595,849,223
29,432,472(99,633,972)(6,899,041)

18,153,833

2,150,058(8,713,201)

11,590,690

2,885,552(28,026,291)(5,421)
460,582,583(2,885,552)(12,731,670)–
51,525,615–(24,751,890)–
18,225,753–(65,509,851)(5,421)
530,333,951

46

96Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
17. Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа (үргэлжлэл)Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгааны үнэ цэнийн бууралтын сан (үргэлжлэл)2022 оны 12 сарын 31-нээрХэвийн
Анхаарал хандуулах
Хэвийн бусЭргэлзээтэй
МууНийт2021 оны 12 сарын 31-нээрХэвийн
Анхаарал хандуулах
Хэвийн бусЭргэлзээтэй
Муу
Нийт

Байгууллагын зээлмян.төг

ЖДБ-ын зээлмян.төг

Иргэдийн зээлмян.төг

Нийт
мян.төг

2,032,577,414
420,687,760
267,708,014
118,910,776
398,418,155
3,238,302,119

371,098,063
3,437,427
18,176,509
4,807,424
22,647,955
420,167,378

603,925,636
2,965,130
6,639,945
3,111,008
11,879,442
628,521,161

3,007,601,113
427,090,317
292,524,468
126,829,208
432,945,552
4,286,990,658

1,950,286,113
914,493,950
537,494,386
22,409,676
248,178,897
3,672,863,022

453,712,950
894,910
43,392,192
7,487,855
29,948,395
535,436,302

532,227,178
492,238
26,386,059
3,165,775
9,906,609
572,177,859

2,936,226,241
915,881,098
607,272,637
33,063,306
288,033,901
4,780,477,183

Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгааны дансны үнэ болон СТОУС 9-н дагуу санхүүгийн хөрөнгийн зээлийн
чанарын дагуу харгалзах ЗҮЦХА сангийн өөрчлөлтүүдийг харуулвал:Бизнесийн зээл2022 оны 1 сарын 1-ээрх дансны дүнШинээр олгосон
Төлсөн эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Хуримтлагдсан хүүгийн цэвэр хөдөлгөөн
Сегментийн өөрчлөлтийн нөлөө
Шилжилт/ Шатлал 1 рүүШилжилт/ Шатлал 2 рууШилжилт/ Шатлал 3 рууДанснаас хассан
Валютын ханшийн тохируулга
2022 оны 12 сарын 31-нээр
2022 оны 1-р сарын 1-ний өдрийн
байдлаарх ЗҮЦХА-ын санШинээр олгосон
Төлсөн эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Хуримтлагдсан хүүгийн цэвэр хөдөлгөөн
Шилжилт/ Шатлал 1 рүүШилжилт/ Шатлал 2 рууШилжилт/ Шатлал 3 рууЗҮЦХА-н шатлал шилжилтийн болон
тооцооллын өөрчлөлтийн нөлөө
Сегментийн өөрчлөлтийн ЗҮЦХА-д үзүүлэх
нөлөөДанснаас хассан
Валютын ханшийн тохируулга
2022 оны 12 сарын 31-нээрШатлал 1
мян.төг

Шатлал 2
мян.төг

Шатлал 3
мян.төг

Нийт
мян.төг

1,574,487,903
878,273,917(581,366,888)
3,901,533(727,841)
75,927,046(555,898,005)(72,626,767)–
66,234,388
1,388,205,286

1,290,292,160–(684,527,844)(80,913,548)
2,123,893(47,500,848)
617,145,416(75,823,366)(10,417,350)
54,681,375
1,065,059,888

808,082,959–(116,918,184)
13,812,724
3,391,378(28,426,198)(61,247,411)
148,450,133–
17,891,544
785,036,945

3,672,863,022
878,273,917(1,382,812,916)(63,199,291)
4,787,430–––(10,417,350)
138,807,307
3,238,302,119

30,901,015
15,671,639(15,028,306)(222,445)
11,352,133(9,624,292)(1,585,671)

166,019,042

263,662,526(78,294,000)(9,777,029)(6,373,551)
9,837,771(18,095,540)(21,238,969)(2,911,598)(4,978,582)(213,479)
19,681,211

460,582,583
15,671,639(114,561,275)(12,911,072)–––(1,235,577)

50,473,223

36,052,499

85,290,145(120,900)–
1,408,995
31,516,591

175,762(10,417,350)
1,163,229
104,711,557

2,513,949–
380,604
292,948,161

2,568,811(10,417,350)
2,952,828
429,176,309

47

97

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
17. Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа (үргэлжлэл)Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгааны үнэ цэнийн бууралтын сан (үргэлжлэл)Бизнесийн зээл (үргэлжлэл)2021 оны 1 сарын 1-ээрх дансны дүнШинээр олгосон
Төлсөн эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Хуримтлагдсан хүүгийн цэвэр хөдөлгөөн
Сегментийн
өөрчлөлтийн
нөлөө(Байгууллагын зээл-ЖДБ-н зээл)Шилжилт/ Шатлал 1 рүүШилжилт/ Шатлал 2 рууШилжилт/ Шатлал 3 рууВалютын ханшийн тохируулга
2021 оны 12 сарын 31-нээр
2021 оны 1-р сарын 1-ний өдрийн
байдлаарх ЗҮЦХА-ын санШинээр олгосон
Төлсөн эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Хуримтлагдсан хүүгийн цэвэр хөдөлгөөн
Шилжилт/ Шатлал 1 рүүШилжилт/ Шатлал 2 рууШилжилт/ Шатлал 3 рууЗҮЦХА-н шатлал шилжилтийн болон
тооцооллын өөрчлөлтийн нөлөө
Сегментийн өөрчлөлтийн ЗҮЦХА-д үзүүлэх
нөлөөДанснаас хассан
2021 оны 12 сарын 31-нээрШатлал 1
мян.төг

Шатлал 2
мян.төг

Шатлал 3
мян.төг

Нийт
мян.төг

1,090,151,437
1,251,410,506(468,657,181)(49,759,636)

1,726,741,323–(376,145,101)(4,922,580)

714,716,441–(229,321,099)
2,841,982

3,531,609,201
1,251,410,506(1,074,123,381)(51,840,234)

9,183,417
213,588,863(292,703,309)(177,394,697)(1,331,497)
1,574,487,903–(129,529,654)
311,827,127(237,633,326)(45,629)
1,290,292,160

8,031,444(84,059,209)(19,123,818)
415,028,023(30,805)
808,082,959

17,214,861–––(1,407,931)
3,672,863,022

7,475,613
22,097,256(5,259,995)(438,032)
6,073,399(389,103)(216,241)

221,333,691–(25,845,499)(2,498,385)(2,792,186)
5,841,411(17,536,648)

259,804,991–(33,665,857)(3,455,164)(3,281,213)(5,452,308)
17,752,889

488,614,295
22,097,256(64,771,351)(6,391,581)–––

1,499,586(12,483,342)

29,137,589

18,153,833

63,953(5,421)30,901,015––
166,019,042

2,821,599–
263,662,526

2,885,552(5,421)
460,582,583

2021 болон 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний байдлаарх дансны үнийг зээлийн чанараар харуулвал:2022 оны 12 сарын 31-нээрХэвийн
Анхаарал хандуулах
Хэвийн бусЭргэлзээтэй
Муу
Нийт

Шатлал 1
мян.төг

Шатлал 2
мян.төг

Шатлал 3
мян.төг

Нийт
мян.төг

1,388,205,286––––
1,388,205,286

644,372,128
420,687,760–––
1,065,059,888––
267,708,014
118,910,776
398,418,155
785,036,945

2,032,577,414
420,687,760
267,708,014
118,910,776
398,418,155
3,238,302,1192021 оны 12 сарын 31-нээрХэвийн
Анхаарал хандуулах
Хэвийн бусЭргэлзээтэй
Муу
Нийт

1,574,487,903––––
1,574,487,903

375,798,210
914,493,950–––
1,290,292,160––
537,494,386
22,409,676
248,178,897
808,082,959

1,950,286,113
914,493,950
537,494,386
22,409,676
248,178,897
3,672,863,022

48

98

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
17. Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа (үргэлжлэл)Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгааны үнэ цэнийн бууралтын сан (үргэлжлэл)Жижиг, дунд байгууллагын зээл2022 оны 1 сарын 1-ээрх дансны дүнШинээр олгосон
Төлсөн эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Хуримтлагдсан хүүгийн цэвэр хөдөлгөөн
Сегментийн өөрчлөлтийн нөлөө
Шилжилт/ Шатлал 1 рүүШилжилт/ Шатлал 2 рууШилжилт/ Шатлал 3 рууДанснаас хассан
Валютын ханшийн тохируулга
2022 оны 12 сарын 31-нээр
2022 оны 1-р сарын 1-ний өдрийн
байдлаарх ЗҮЦХА-ын санШинээр олгосон
Төлсөн эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Хуримтлагдсан хүүгийн цэвэр хөдөлгөөн
Шилжилт/ Шатлал 1 рүүШилжилт/ Шатлал 2 рууШилжилт/ Шатлал 3 рууЗҮЦХА-ншатлал
шилжилтийн
болонтооцооллын өөрчлөлтийн нөлөө
Сегментийн өөрчлөлтийн ЗҮЦХА-д үзүүлэх
нөлөөДанснаас хассан
Валютын ханшийн тохируулга
2022 оны 12 сарын 31-нээр

2021 оны 1 сарын 1-ээрх дансны дүнШинээр олгосон
Төлсөн эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Хуримтлагдсан хүүгийн цэвэр хөдөлгөөн
Сегментийн
өөрчлөлтийн
нөлөө(Байгууллагын зээл-ЖДБ-н зээл)Шилжилт/ Шатлал 1 рүүШилжилт/ Шатлал 2 рууШилжилт/ Шатлал 3 рууВалютын ханшийн тохируулга
2021 оны 12 сарын 31-нээр
2021 оны 1-р сарын 1-ний өдрийн
байдлаарх ЗҮЦХА-ын санШинээр олгосон
Төлсөн эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Хуримтлагдсан хүүгийн цэвэр хөдөлгөөн
Шилжилт/ Шатлал 1 рүүШилжилт/ Шатлал 2 рууШилжилт/ Шатлал 3 рууЗҮЦХА-ншатлал
шилжилтийн
болонтооцооллын өөрчлөлтийн нөлөө
Сегментийн өөрчлөлтийн ЗҮЦХА-д үзүүлэх
нөлөө
2021 оны 12 сарын 31-нээрШатлал 1
мян.төг

Шатлал 2
мян.төг

Шатлал 3
мян.төг

Нийт
мян.төг

427,617,381
91,766,582(160,580,996)(1,126,042)
727,841
15,520,843(15,252,372)(4,424,514)–
214,983
354,463,706

26,990,479–(10,574,657)
1,159,388(2,123,893)(8,156,258)
17,184,379(4,408,269)–
615
20,071,784

80,828,442–(27,297,967)(2,635,544)(3,391,378)(7,364,585)(1,932,007)
8,832,783(1,407,856)–
45,631,888

535,436,302
91,766,582(198,453,620)(2,602,198)(4,787,430)–––(1,407,856)
215,598
420,167,378

8,395,206
2,256,615(5,056,420)(308,867)
4,683,675(372,052)(74,492)

2,705,110

40,425,299(649,334)(53,362)(1,025,237)
1,297,115(672,348)(14,449,182)
219,848(3,658,438)(925,063)
746,840

51,525,615
2,256,615(20,154,936)(142,381)–––(3,408,869)(264,265)

8,151,127

4,477,993

120,900–
4,573
6,240,269(175,762)–
13
1,161,930(2,513,949)(1,407,856)–
26,588,626(2,568,811)(1,407,856)
4,586
33,990,825Шатлал 1
мян.төг

Шатлал 2
мян.төг

Шатлал 3
мян.төг

Нийт
мян.төг

205,574,549
306,211,403(99,641,475)
1,171,302

96,263,487–(37,887,057)
1,537,982

108,539,733–(30,631,340)
1,553,979

410,377,769
306,211,403(168,159,872)
4,263,263(9,183,417)
41,402,935(11,678,388)(6,198,807)(40,721)427,617,381–(33,456,070)
16,830,986(16,298,454)(395)
26,990,479(8,031,444)(7,946,865)(5,152,598)
22,497,261(284)
80,828,442(17,214,861)–––(41,400)
535,436,302

3,627,090
5,667,582(3,074,753)(289,866)
9,914,310(302,911)(117,146)

14,686,840–(3,563,188)
33,194(6,544,743)
2,044,203(2,909,786)

45,943,355–(10,969,705)
200,560(3,369,567)(1,741,292)
3,026,932

64,257,285
5,667,582(17,607,646)(56,112)–––(6,965,147)(1,041,410)

10,156,615

2,150,058(63,953)
8,395,206–
2,705,110(2,821,599)
40,425,299(2,885,552)
51,525,615

4999

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
17. Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа (үргэлжлэл)Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгааны үнэ цэнийн бууралтын сан (үргэлжлэл)Жижиг, дунд байгууллагын зээл (үргэлжлэл)2021 болон 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний байдлаарх дансны үнийг зээлийн чанараар харуулвал:2022 оны 12 сарын 31-нээрХэвийн
Анхаарал хандуулах
Хэвийн бусЭргэлзээтэй
Муу
Нийт

Шатлал 1
мян.төг

Шатлал 2
мян.төг

Шатлал 3
мян.төг

Нийт
мян.төг

354,463,706––––
354,463,706

16,634,357
3,437,427–––
20,071,784––
18,176,509
4,807,424
22,647,955
45,631,888

371,098,063
3,437,427
18,176,509
4,807,424
22,647,955
420,167,378

2021 оны 12 сарын 31-нээрХэвийн
Анхаарал хандуулах
Хэвийн бусЭргэлзээтэй
Муу
Нийт

427,617,381––––
427,617,381

26,095,569
894,910–––
26,990,479––
43,392,192
7,487,855
29,948,395
80,828,442

453,712,950
894,910
43,392,192
7,487,855
29,948,395
535,436,302

Шатлал 1
мян.төг

Шатлал 2
мян.төг

Шатлал 3
мян.төг

Нийт
мян.төг

505,837,818
394,879,755(312,635,484)(554,620)
17,146,921(10,210,860)(3,326,133)–
351,601
591,488,998

26,881,598

39,458,443(10,832,718)
101,807(10,245,380)
12,628,260(3,149,064)–
17,265
15,401,768(14,379,371)(351,725)(6,901,541)(2,417,400)
6,475,197(305,713)
52,505
21,630,395

572,177,859
394,879,755(337,847,573)(804,538)–––(305,713)
421,371628,521,161

2,317,412
1,992,656(1,823,368)(223,187)
2,324,860(104,344)(26,666)

1,527,671

14,380,670(478,403)(22,168)(525,050)
724,417(343,740)(4,589,313)
242,084(1,799,810)(620,073)
370,406

18,225,753
1,992,656(6,891,084)(3,271)–––(1,816,815)–
7,480
2,648,028(121,558)–
367
761,536

6,428,760(305,713)
1,117
14,108,128

4,490,387(305,713)
8,964
17,517,692

374,377,456
337,049,995(244,142,434)
2,886,495
55,638,674(10,459,698)(8,813,463)(699,207)
505,837,818

116,782,795–(48,310,008)
5,282,663(50,741,061)
15,691,000(11,823,665)(126)
26,881,598

39,745,508–(11,566,387)
771,401(4,897,613)(5,231,302)
20,637,128(292)
39,458,443

530,905,759
337,049,995(304,018,829)
8,940,559–––(699,625)
572,177,859

Иргэдийн зээл2022 оны 1 сарын 1-ээрх дансны дүнШинээр олгосон
Төлсөн эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Хуримтлагдсан хүүгийн цэвэр хөдөлгөөн
Шилжилт/ Шатлал 1 рүүШилжилт/ Шатлал 2 рууШилжилт/ Шатлал 3 рууДанснаас хассан
Валютын ханшийн тохируулга
2022 оны 12 сарын 31-нээр
2022 оны 1-р сарын 1-ний өдрийн
байдлаарх ЗҮЦХА-ын санШинээр олгосон
Төлсөн эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Хуримтлагдсан хүүгийн цэвэр хөдөлгөөн
Шилжилт/ Шатлал 1 рүүШилжилт/ Шатлал 2 рууШилжилт/ Шатлал 3 рууЗҮЦХА-ншатлал
шилжилтийн
болонтооцооллын өөрчлөлтийн нөлөө
Данснаас хассан
Валютын ханшийн тохируулга
2022 оны 12 сарын 31-нээр
2021 оны 1 сарын 1-ээрх дансны дүнШинээр олгосон
Төлсөн эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Хуримтлагдсан хүүгийн цэвэр хөдөлгөөн
Шилжилт/ Шатлал 1 рүүШилжилт/ Шатлал 2 рууШилжилт/ Шатлал 3 рууВалютын ханшийн тохируулга
2021 оны 12 сарын 31-нээр

50

100

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
17. Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа (үргэлжлэл)Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгааны үнэ цэнийн бууралтын сан (үргэлжлэл)Иргэдийн зээл (үргэлжлэл)Шатлал 1
мян.төг

Шатлал 2
мян.төг

Шатлал 3
мян.төг

Нийт
мян.төг

3,265,442
1,667,634(5,958,781)(480,122)
12,721,291(315,271)(319,083)

21,513,367–(6,657,591)(30,521)(10,561,297)
2,099,155(2,178,112)

18,198,834–(4,638,603)
59,295(2,159,994)(1,783,884)
2,497,195

42,977,643
1,667,634(17,254,975)(451,348)–––(8,263,698)(2,657,330)
2,207,827
2,317,412
1,527,671
14,380,670
2021 болон 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний байдлаарх дансны үнийг зээлийн чанараар харуулвал:(8,713,201)
18,225,753

2021 оны 1-р сарын 1-ний өдрийн
байдлаарх ЗҮЦХА-ын санШинээр олгосон
Төлсөн эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Хуримтлагдсан хүүгийн цэвэр хөдөлгөөн
Шилжилт/ Шатлал 1 рүүШилжилт/ Шатлал 2 рууШилжилт/ Шатлал 3 рууЗҮЦХА-ншатлал
шилжилтийн
болонтооцооллын өөрчлөлтийн нөлөө
2021 оны 12 сарын 31-нээр

2022 оны 12 сарын 31-нээрХэвийн
Анхаарал хандуулах
Хэвийн бусЭргэлзээтэй
Муу
Нийт

Шатлал 1
мян.төг

Шатлал 2
мян.төг

Шатлал 3
мян.төг

Нийт
мян.төг

591,488,998––––
591,488,998

12,436,638
2,965,130–––
15,401,768––
6,639,945
3,111,008
11,879,442
21,630,395

603,925,636
2,965,130
6,639,945
3,111,008
11,879,442
628,521,161

2021 оны 12 сарын 31-нээрХэвийн
Анхаарал хандуулах
Хэвийн бусЭргэлзээтэй
Муу
Нийт

505,837,818––––
505,837,818

26,389,360
492,238–––
26,881,598––
26,386,059
3,165,775
9,906,609
39,458,443

532,227,178
492,238
26,386,059
3,165,775
9,906,609
572,177,859

Монголиан Коппер Корпорейшн ХХК ба Канетик Пте Лтд-д олгосон зээлийн үнэ цэнийн бууралт
Тайлант өдрийн байдлаар, Банкны Монголиан Коппер Корпорейшн ХХК (“МКК”)-д олгосон зээлийн үлдэгдэл 183.7
тэрбум төгрөг (2021 онд: 205.5 тэрбум төгрөг) байсан ба Канетик Пте Лтд (“Канетик”)-д олгосон зээл 2022 онд бүрэн
төлөгдөж хаагдсан (2021 онд: 228.1 тэрбум төгрөг). Зээлийн эргэн төлөгдөх байдал нь МКК ба Монгол улсын Засгийн
газрын хооронд хэлэлцэгдэж буй Эрдэнэт Үйлдвэр ХХК-ийн 49%-ийн өмчлөлийн асуудал хир нааштай шийдэгдэхээс
ихээхэн хамаарна. 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн байдлаар, Банк нь МКК-д олгосон зээлд 25.8 тэрбум төгрөг
(2021 онд: 40.5 тэрбум төгрөг)-ийн үнэ цэнийн бууралтын санг байгуулсан.
18. Бусад хөрөнгө
2022
мян.төг

2021
мян.төг

Урьдчилж төлсөн зардал ба урьдчилгаа
Төлбөр тооцооны үйлчилгээний авлага
Хойшлуулсан ажилтнуудын зээлХэрэглээний болон бусад хангамжын материал
Үнэт металл
Дуусаагүй барилгын урьдчилгаа төлбөр
Бусад авлага
Хасах нь: Бусад авлагын үнэ цэнийн бууралтын сан

24,500,292
17,526,442
1,863,786
4,169,503
84,65763,652,848
115,878,710(38,884,014)
188,792,224

14,064,547
7,701,212
2,332,243
3,954,658
10,133,400
41,793,722
115,815,812(45,846,848)
149,948,746

Өмчлөх бусад үл хөдлөх хөрөнгө, үнэ цэнийн бууралт хассан цэвэр дүн

277,158,336
277,158,336

50,102,847
50,102,847

Нийт бусад хөрөнгө

465,950,560

200,051,593

51

101

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
18. Бусад хөрөнгө (үргэлжлэл)Урьдчилж төлсөн зардал ба урьдчилгаанд олон улсын төлбөрийн картын байгууллагад байршуулсан барьцаа төлбөр
болох 12,900 сая.төг (2021 онд: 10,667 сая.төг) багтсан.
Төлбөр тооцооны авлага нь ихэвчлэн бэлэн мөнгө, төлбөр тооцооны үйлчилгээтэй хамааралтай. Холбогдох төлбөр ньдараа ажлын өдөрт бүрэн төлөгддөг.
Хойшлуулсан ажилтнуудын зээлд Банкны ажилтнууддаа хөнгөлөлттэй хүүгээр олгосон зээлийн бодит үнэ цэнийн
тохируулгын дүн багтсан. СТОУС-ын дагуу ажилтнуудад олгосон хөнгөлөлттэй зээлийг анх олгоход тохируулах
бодит үнэ цэн нь цалингийн урьдчилсан төлбөрт хамаарах ба зээлийн хугацаанд хорогдуулдаг.
Дуусаагүй барилгын урьдчилгаа төлбөр нь Банкны шинэ оффисын барилгын ажлыг гүйцэтгүүлэхээр Риверстөүн
Пропертийз ХХК (“Риверстөүн”)-д төлсөн урьдчилгаа төлбөрийн дүнг илэрхийлнэ. Нийт гэрээний дүнгийн 56% (2021онд: 52%)-ийг барилгын ажил гүйцэтгэх гэрээний дагуу Банк төлсөн ба үүнээс дуусаагүй барилгын гүйцэтгэлийн
хувийн дагуу урдчилгаа төлбөрийн 76% (2021 онд: 83%)-ийг дуусаагүй барилгаар (Тодруулга 21-ийг харна уу) хүлээн
зөвшөөрч бүртгэсэн. Дуусаагүй барилгын ажил нь 2025 онд дуусна гэсэн төлөвтэй байна.
Өмчлөх бусад үл хөдлөх хөрөнгөд Банкны хугацаа хэтэрсэн зээлийн төлбөрт хүлээн авсан үл хөдлөх хөрөнгүүд
багтана. Банк нь эдгээр хөрөнгүүдийг ирээдүйд зарж борлуулах төлөвлөгөөтэй.
Бусад авлагад Банкны бусад этгээдэд олгосон хүүгүй эсвэл бага хүүтэй авлага багтах бөгөөд Банк эдгээрээс анхны
өдрийн алдагдал, авлагын хугацааг сунгахад бүтцийн өөрчлөлтийн алдагдлыг тус тус хүлээн зөвшөөрсөн ба 2-ршатлалд ангилсан байна. 2022 оны 12-р сарын 31-ний байдлаар авлагатай холбоотой хүлээн зөвшөөрсөн нийт алдагдал
13,861,532 мянган төгрөг (2021: 17,805,897 мянган төгрөг) (Тодруулга 7-г харна уу).
Доорх хүснэгтээр бусад хөрөнгийн үнэ цэнийн бууралтын сангийн хөдөлгөөнийг үзүүлэв:Бусад авлагын үнэ цэнийн бууралтын сан
1 сарын 1-нээрТайлант жилийн нэмэгдэл
Буцаалт
Тайлант жилийн цэвэр зардал (Тодруулга 8)Данснаас хассан
12 сарын 31-нээр

2022
мян.төг

2021
мян.төг

45,846,848
19,479,072(4,912,641)
14,566,431(21,529,265)
38,884,014

31,291,054
17,268,611(185,735)
17,082,876(2,527,082)
45,846,848

Доорх хүснэгтэд банкны дотоод зээлийн үнэлгээний систем болон жилийн эцсийн шатлалын ангилалд үндэслэн
кредитийн чанар болон бусад авлагын эрсдэлд өртөх дээд хэмжээг харуулав. Харуулсан дүн нь үнэ цэнийн бууралтын
нийт дүн юм. Банкны дотоод үнэлгээний системийн дэлгэрэнгүй мэдээллийг Тайлбар 33-т оруулсан.

2022 оны 12 сарын 31-нээрХэвийн
Анхаарал хандуулах
Хэвийн бусЭргэлзээтэй
Муу
Нийт

Шатлал 1
мян.төг

Шатлал 2
мян.төг

Шатлал 3
мян.төг

Нийт
мян.төг

13,810,066––––
13,810,066

1480,801,229–––
80,801,243––
539,917
31,033
20,696,451
21,267,401

13,810,080
80,801,229
539,917
31,033
20,696,451
115,878,710

2021 оны 12 сарын 31-нээрХэвийн
Анхаарал хандуулах
Хэвийн бусЭргэлзээтэй
Муу
Нийт

16,164,144––––
16,164,144

25,324,490
28,775,240–––
54,099,730––
795,115
1,103
44,755,720
45,551,938

41,488,634
28,775,240
795,115
1,103
44,755,720
115,815,812

52

102

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
19. Хөрөнгө оруулалтын зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгө

1 сарын 1-нээрБорлуулсан
Шилжүүлэг
Бодит үнэ цэнийн өөрчлөлт (Тодруулга 7)
12 сарын 31-нээр

2022
мян.төг

2021
мян.төг

79,902,629––
95,12579,997,754

148,990,218(20,898,204)(48,623,002)
433,61779,902,629

2022
мян.төг

2021
мян.төг

24,581,450
84,267
24,665,717

3,216,435
389,5293,605,964

20. Борлуулах зорилгоор эзэмшиж буй хөрөнгө

Барилга байгууламж ба үл хөдлөх хөрөнгө
Тээврийн хэрэгсэл

Удирдлагын зүгээс эдгээр барилга байгууламж, үл хөдлөх хөрөнгө болон тээврийн хэрэгслийг одоогийн нөхцөл
байдалд нь богино хугацаанд борлуулах боломжтой гэж үнэлсэн. Борлуулалтын ажил эхэлсэн байгаа ба эдгээр
хөрөнгийг борлуулах зорилгоор эзэмшиж буй хөрөнгийн ангилалд бүртгэснээс хойш 1 жилийн хугацаанд борлуулнагэж төлөвлөж байна. Тайлангийн өдрийн байдлаар тухайн хөрөнгүүдийг худалдан авах боломжит худалдан авагчдыг
тодорхойлон, борлуулалтын хэлцэлийн үйл явц дуусах шатанд байна.
21. Үндсэн хөрөнгө

Барилга
байгууламжба газар
мян.төг

Оффисын
тоногтөхөөрөмжба тээврийн
хэрэгсэл
мян.төг

Компьютерба бусад
мян.төг

Дуусаагүй
барилга
мян.төг

Нийт
мян.төг

246,797,379–(8,986,075)(7,035,000)––
230,776,304

16,168,462
6,788(533,322)(173,576)–
1,982,146
17,450,498

62,124,835
16,172,877(4,290)(3,645,835)(1,111,576)(1,982,146)
71,553,865

198,634,383
4,052,030––––
202,686,413

523,725,059
20,231,695(9,523,687)(10,854,411)(1,111,576)–
522,467,080–

8,950,205

33,936,421–

42,886,626

5,623,684(156,581)–
5,467,103

1,441,144(437,239)(153,221)
9,800,889

6,117,226(4,204)(3,475,498)
36,573,945

–
–
–
–

13,182,054(598,024)(3,628,719)
51,841,937

225,309,201

7,649,609

34,979,920

202,686,413

470,625,1432022 оны 12 сарын 31-нээрӨртөг/дахин үнэлгээгээр
2022 оны 1 сарын 1-нээрНэмэгдсэн
Борлуулсан
Данснаас хассан (Тодруулга 9)Шилжүүлсэн
Дахин ангилсан
2022 оны 12 сарын 31-нээрХуримтлагдсан элэгдэл
2022 оны 1 сарын 1-нээрТайлант жилийн элэгдлийн
(Тодруулга 9)Борлуулсан
Данснаас хассан (Тодруулга 9)2022 оны 12 сарын 31-нээрзардал

2022 оны 12 сарын 31-нээрх дансны
цэвэр дүн53103Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
21. Үндсэн хөрөнгө (үргэлжлэл)Оффисын
тоногБарилга төхөөрөмж
байгууламж ба тээврийн
хэрэгсэлба газар
мян.төг
мян.төг

Компьютерба бусад
мян.төг

Дуусаагүй
барилга
мян.төг

Нийт
мян.төг

254,033,081
34,749,130(40,428,964)–
593,884–(1,745,195)(404,557)
246,797,379

16,053,322
431,460(684,436)(224,593)
592,709–––
16,168,462

44,224,612
20,163,989(311,751)(1,359,306)(592,709)–––
62,124,835

195,184,101
3,743,502(2,409,040)(15,000)(593,884)
2,724,704––
198,634,383

509,495,116
59,088,081(43,834,191)(1,598,899)–
2,724,704(1,745,195)(404,557)
523,725,059

13,337,362

8,235,479

29,278,264–

50,851,105

6,121,359(4,210,594)–(15,248,127)–

1,469,867(558,610)(196,531)–
8,950,205

6,062,724(156,570)(1,247,997)–
33,936,421

–
–
–
–
–

13,653,950(4,925,774)(1,444,528)(15,248,127)
42,886,626

246,797,379

7,218,257

28,188,414

198,634,383

480,838,433

2021 оны 12 сарын 31-нээрӨртөг/дахин үнэлгээгээр
2021 оны 1 сарын 1-нээрНэмэгдсэн*Борлуулсан*Данснаас хассан (Тодруулга 9)Дахин ангилсан
Урьдчилгаанаас шилжүүлсэнҮнэ цэнийн бууралт (Тодруулга 7)Дахин үнэлгээний нэмэгдэл (Тодруулга 30)
2021 оны 12 сарын 31-нээрХуримтлагдсан элэгдэл
2021 оны 1 сарын 1-нээрТайлант
жилийн
элэгдлийн
(Тодруулга 9)Борлуулсан
Данснаас хассан (Тодруулга 9)Дахин үнэлгээ (Тодруулга 30)
2021 оны 12 сарын 31-нээрДансны цэвэр дүнзардал

*2021 онд Банк нь 30,109,991 мянган төгрөгийн дансны цэвэр дүнтэй хөрөнгийг МИК-д борлуулж оронд нь 34,069,934
мянган төгрөгийн үнэлгээтэй байр хүлээн авсан. Уг гүйлгээний үр дүнд, хөрөнгө борлуулсны олз болох 3,959,943
мянган төгрөгийг “Үндсэн хөрөнгө борлуулсны олз” гэж хүлээн зөвшөөрсөн (Тодруулга 7-г харна уу).
Дуусаагүй барилгын дансанд банкны шинэ оффисын дуусаагүй барилга орсон. Банк нь шинэ төв оффисын барилгыг
барьж гүйцэтгэх гэрээг Риверстөүнтэй байгуулсан (Тодруулга 18-г харна уу). Барилгыг 2025 онд барьж дуусгахаар
төлөвлөж байна.
Барилга байгууламжийг бодит үнэ цэнээр хэмждэг. 2022 оны 12 дугаар сарын 31-нээр дахин үнэлэгдсэн барилга
байгууламж ба газар нь түүхэн өртгөөрөө санхүүгийн тайланд тайлагнагдсан бол дансны цэвэр дүн нь 141,827 сая.төг
(2021 онд: 147,792 сая.төг) байна. 2021 онд Банк өөрийн эзэмшлийн газар, барилга байгууламжийн бодит үнэ цэнийг
тогтоохдоо хараат бус мэргэшсэн үнэлгээчнээр үнэлгээ хийлгүүлсэн. Зах зээлийн харьцуулах үнэлгээний аргыг бодитүнэ цэнийг тодорхойлоход ашигласан. Бодит үнэ цэнийг тодорхойлоход ашигласан үнэлгээний аргуудыг түүнд
ашигласан гол мэдээлэл ба бодит үнэ цэнийн шатлалын дэлгэрэнгүйг Тодруулга 34-т толилуулсан болно.
22. Ашиглах эрхтэй хөрөнгө ба түрээсийн өглөг
Банк нь өөрийн үйл ажиллагаанд ашигладаг салбаруудын оффисын талбайг түрээслэх гэрээтэй. Эдгээр түрээсүүд ньдунджаар дөрвөн жилийн түрээсийн хугацаатай байдаг. Банкны түрээсийн гэрээний дагуу хүлээсэн үүрэг ньтүрээслүүлэгчийн өмчлөх эрхээр баталгаажсан болно. Банк нь 12 сар болон түүнээс бага хугацаагаар оффисын талбай,авто машины зогсоол, АТМ-ийн талбайг түрээслэдэг. Банкны хувьд “богино хугацаат түрээс” гэсэн түрээсийн
чөлөөлөлтийг эдгээр хөрөнгийн хувьд ашигласан.
Ашиглах эрхтэй хөрөнгө ба түрээсийн өглөгийн дансны дүн ба тайлант жилийн хөдөлгөөнийг дор харуулав:

54

104

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
22. Ашиглах эрхтэй хөрөнгө ба түрээсийн өглөг (үргэлжлэл)Ашиглах эрхтэй
хөрөнгө .
мян.төг

Түрээсийн
өглөг
мян.төг

2021 оны 1 сарын 1-нээрНэмэгдсэн
Түрээсийн өөрчлөлт
Цуцлагдсан түрээс
Тайлант жилийн элэгдлийн зардал (Тодруулга 9)Хүүгийн зардал (Тодруулга 5)Түрээсийн төлбөр
2021 оны 12 сарын 31 ба 2022 оны 1 сарын 1-нээр

10,132,850
2,636,768
575,218(313,649)(5,128,494)––
7,902,693(11,384,522)(2,636,768)(575,218)
366,393–(1,219,631)
6,450,083(8,999,663)

Нэмэгдсэн
Түрээсийн өөрчлөлт
Цуцлагдсан түрээс
Тайлант жилийн элэгдлийн зардал (Тодруулга 9)Хүүгийн зардал (Тодруулга 5)Түрээсийн төлбөр
2022 оны 12 сарын 31-нээр

13,267,832
156,856(532,577)(5,345,669)––
15,449,135(13,267,832)(156,856)
578,632–(990,130)
6,966,066(15,869,783)

2022 оны 12 сарын 31-ний байдлаар Банкны богино хугацаат түрээсийн зардал 537,899 мян.төг (2021 онд: 338,465
мян.төг) байв. Үйл ажиллагааны зардалд Ашиглалтын зардлаар хүлээн зөвшөөрсөн зардалд индекс эсвэл хүүгийн
хувиас үл хамаарах хувьсах түрээсийн төлбөр болох 417,286 мян.төг (2021 онд: 330,267 мян.төг) багтсан. Түрээсийн
өглөгийн хугацааны шинжилгээг Тодруулга 36-д тусгасан болно.
23. Биет бус хөрөнгө
2022
мян.төг

2021
мян.төг

Өртгөөр
1 сарын 1-нээрНэмэгдсэн
Данснаас хассан (Тодруулга 9)
12 сарын 31-нээр

16,810,552
732,935(1,390,210)
16,153,277

16,495,667
333,455(18,570)
16,810,552Хуримтлагдсан хорогдуулалт
1 сарын 1-нээрТайлант жилийн хорогдуулга (Тодруулга 9)Данснаас хассан (Тодруулга 9)
12 сарын 31-нээр

14,476,139
1,644,302(1,388,525)
14,731,916

12,121,253
2,373,456(18,570)
14,476,139

Дансны цэвэр дүн

1,421,361

2,334,413

2022
мян.төг

2021
мян.төг

32,154,080
966,154
33,120,234

12,924,589
1,014,124
13,938,713

24. Бусад банк, санхүүгийн байгууллагын харилцах, хадгаламж

Банк санхүүгийн байгууллагын харилцах
Банк санхүүгийн байгууллагын хугацаатай хадгаламж

2022 оны 12 сарын 31-ний байдлаарх Банк, санхүүгийн байгууллагын хугацаат хадгаламжинд жилийн 11% хүүтэй, 3сарын хугацаатай төгрөгийн хадгаламжууд багтсан (2021 онд: 16-25 сарын хугацаатай жилийн 7.80% хүүтэй
төгрөгийн хадгаламжаас бүрдсэн).

55

105

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
25. Репо хэлцэл

Хөрөнгөөр баталгаажсан үнэт цаасны хөтөлбөр

2022
мян.төг

2021
мян.төг

316,804,791

289,792,528

Банк нь Монголбанктай урт хугацаат урвуу репо хэлцэл хийж, 2022 оны 12 сарын 31-ний байдлаар хөрөнгийн биржид
бүртгэлгүй 308 тэрбум төгрөгийн (2021 онд: 248 тэрбум төгрөг) Монголбанкны үнэт цаасыг борлуулсан. Уг гэрээг
хөрөнгөөр баталгаажсан үнэт цаасны хөтөлбөрийн хүрээнд хийсэн ба гэрээний дагуу Банк нь шаардлага хангасан
зээлдэгч нарт санхүүжилт олгож, тэдгээр зээлүүдийг ҮЦСК-д борлуулах үүрэгтэй ба хариуд нь ЗБҮЦ хүлээн авна(Тодруулга 17-г харна уу). Гэрээнүүд нь жилийн 6%-10.5% хүүтэй бөгөөд хамгийн сүүлийн гэрээ нь 2025 оны 2 сарддуусгавар болно.
26. Харилцагчдын харилцах, хадгаламж

Засгийн газар
- Харилцах данс- Хугацаат хадгаламж
- Баталгааны эх үүсвэр
Хувийн сектор
- Харилцах данс- Хугацаат хадгаламж
- Баталгааны эх үүсвэр
- Бусад
- Хугацаагүй хадгаламжИргэд- Хугацаат хадгаламж
- Харилцах данс- Хугацаагүй хадгаламж
- Баталгааны эх үүсвэр
- Бусад

56

106

2022
мян.төг

202!
мян.төг

200,593,243
149,942,889
12,577,697

261,563,528
129,848,194
10,460,656

1,689,010,924
424,943,942
37,019,564
1,014,659–

1,570,264,127
743,461,733
46,873,848
1,330,218
13,116

2,702,594,819
546,925,896
441,745,295–
940,477
6,207,309,405

2,588,822,991
444,023,215
467,962,077
876,737
810,079
6,266,310,519

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
27. Зээлээр авсан санхүүжилт

Гадаадын банк, санхүүгийн байгууллагаас татсан эх үүсвэр
ОХУ-ын ВиТиБи Банк*Коммерзбанк ЭйЖиКаргилл олон улсын санхүүгийн үйлчилгээний байгууллага
Каргилл олон улсын трейд Пте ЛтдБНХАУ-ын Хөгжлийн БанкОлон улсын Хөрөнгө оруулалтын БанкОХУ-ын Экзим БанкОлон Улсын Эдийн Засгийн Хамтын Ажиллагааны БанкХуйшан банкБунже Азиа Пте ЛтдАзийн Хөгжлийн БанкЯпоны Олон Улсын Хамтын Ажиллагааны агентлаг
Лайгер Холдинг Интернэйшнл Ко.Лтд
Москвагийн Кредит БанкАтлантик Форфайт Ирингс ЭйЖиСумитомо Мицуй Банкны Корпораци
Эрстэ Групп БанкФинтертех Ко.Лтд
Интеза Санпаоло СПАКроудкредит Эстони ӨүЮүKfW төсөл
Олон Улсын Хөгжлийн Ассосиаци
БНХАУ-ын Трейд Солюшнс
Германы Төв Хоршооллын банкОддо БиЭйчЭф ЭйЖиБНХАУ-ын Экспорт-Импортын БанкДэлхийн БанкТранскапитал БанкКраун Агентс Банк Лимитед
Засгийн газраас санхүүжсэн эх үүсвэр
Монголбанк, Сангийн яам - Орон сууцны ипотекийн зээлийн хөтөлбөр
Монголбанк - Шатахууны төсөл
Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих хөтөлбөр
Сангийн ЯамБоловсролын зээлийн санМонголбанкны "Алт-2" хөтөлбөрийн санхүүжилт
Монгол Улсын Хөгжлийн Банк2022
мян.төг

2021
мян.төг

241,357,148
176,150,962
86,300,410
76,846,806
58,912,615
53,027,218
46,497,004
34,452,229
31,190,651
28,798,867
22,194,269
14,754,155
14,247,696
11,347,971
10,091,983
6,691,150
5,459,048
3,991,596
3,144,687
1,564,481
1,545,300
1,175,667
980,810469,301
386,853
272,746
153,960––

196,497,229
149,087,042
71,245,689–
29,460,000
42,946,483
37,973,265
41,231,474–
77,558,817
23,623,213
16,381,458
11,395,200
13,051,403
17,203,873–
1,014,785
2,872,198
5,431,571–
3,204,355
1,040,862
1,042,136–
6,586,173
561,877
184,668
21,373,394
19,715,815

270,355,583
212,351,132
3,300,000
817,247
1,650––
1,418,831,195

245,032,794
100,032,877–
788,392
2,453
271,199,386
1,001,247
1,408,740,129Коммерзбанк ЭйЖи-ээс авсан 50 сая америк долларын (2021 онд: 50 сая америк доллар) үлдэгдэлтэй эх үүсвэрээс
бусад зээллэгээр авсан санхүүжилтүүд нь барьцаагүй байна. Коммерзбанк ЭйЖи-ээс авсан эх үүсвэрт Тодруулга 13-дтолилуулсан гадаадын банканд байшуулсан барьцааны дансанд багтсан 172.2 тэрбум төгрөгийн бэлэн мөнгө
барьцаалсан. 2021 онд Монголбанкнаас “Алт-2” хөтөлбөрийн хүрээнд авсан эх үүсвэрт 247.1 тэрбум төгрөгийн
нэрлэсэн үнэ бүхий Монголбанкны үнэт цаасыг барьцаалсан байсан ба энэ нь 2022 онд бүрэн төлөгдөж хаагдсан.
*2023 оны 2-р сард ОХУ-ын ВиТиБи банкнаас авсан 2022 оны 12-р сарын 31-ний байдлаар 241 тэрбум төгрөгийн
үлдэгдэлтэй зээлийн хугацаа дуусч Банк бүрэн төлж барагдуулсан.
Зээлийн гэрээнүүдийн ихэнх нь санхүүгийн тодорхой шалгуур үзүүлэлтүүдийг хангасан байхыг Банкнаас шаарддагба тус нөхцөлүүдийг дараах төрлүүдэд ангилан үзүүлж болно:••Өөрийн хөрөнгийн харьцаа (эрсдэлээр жигнэсэн өөрийн хөрөнгийн харьцаа, 1 дүгээр зэрэглэлийн өөрийн хөрөнгө
болон нийт хөрөнгийн харьцаа)Санхүүгийн эрсдэлийн холбогдох харьцаа үзүүлэлтүүд (гадаад валютын эрсдэлийн харьцаа, нийт гадаад валютын
нээлттэй позиц, нэгж гадаад валютын арилжааны эрсдэлийн харьцаа, төлбөр түргэн гүйцэтгэх чадварын харьцаа)57

107

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
27. Зээлээр авсан санхүүжилт (үргэлжлэл)••Зээлтэй холбоотой харьцаа үзүүлэлтүүд (хамгийн том нэг зээлдэгч болон өөрийн хөрөнгийн харьцаа, холбоотой
талын зээлийн харьцаа, нийт томоохон нөлөөллийн харьцаа)Бусад харьцаа үзүүлэлтүүд (нийт хөрөнгөд эзлэх эргэлтийн бус хөрөнгийн харьцаа, нийт зээлд эзлэх чанаргүй
зээлийн харьцаа гэх мэт)Шалгуур үзүүлэлтүүдийг хангаагүй тохиолдолд, Банкны зээлдэгчтэй хийх хэлэлцээрийн үр дүнгээс шалтгаалан
тухайн санхүүжилт нь шууд төлөгдөх ангилалд шилжих магадлалтай болдог. Тиймээс Банк эдгээр харьцаа
үзүүлэлтүүдийн биелэлтийг сар болгон хянан ажилладаг (Тодруулга 37-г харна уу).
2022 оны 12-р сарын 31-ний байдлаар тус банк Хятадын Хөгжлийн банк болон Олон улсын хөрөнгө оруулалтын
банкнаас авсан зээллэгүүдийн хувьд гэрээнд заасан чанаргүй зээлийн харьцаа болон нээлттэй зээлийн эрсдэлийн
харьцааны шаардлагыг тус тус зөрчсөн байна. Одоогоор банк эдгээр гадаадын банкуудаас зохих зөвшөөрөл авахажиллагаа явуулж байна.
28. Гаргасан өрийн бичиг

Дотоодын зах зээлд гаргасан өрийн бичиг

2022
мян.төг

2021
мян.төг

–160,140,274Чанаргүй Активыг Бууруулах Хөтөлбөрийн хүрээнд, 2016 оны 6 дугаар сарын 28-нд Банк нь 160 тэрбум төгрөгийн
өрийн бичиг гаргаж Монголбанкинд арилжаалсан. Жилийн 8%-ийн хүүтэй тус өрийн бичиг нь 2022 оны 6 сарын 29нд хугацаа нь дуусч бүрэн төлөгдөж хаагдсан.
29. Бусад өр төлбөр

МИК-д үүрэгтэй худалдсан зээлийн багцын өглөг (Тодруулга 17)Хойшлогдсон клирингийн төлбөр тооцоо
Гуравдагч талд өгөх өглөг
Орлогын албан татвараас бусад татварын өглөг
Тэнцлийн гадуурх үүргийн нөөц (Тодруулга 32)Хойшлогдсон орлого
Гэрээний өглөг (хойшлуулсан хураамж, шимтгэл)Хойшлогдсан нөхцөлт хандив
Компьютерийн түрээсийн өглөг
Бусад

2022
мян.төг

2021
мян.төг

158,847,086
70,634,681
8,354,609
8,251,077
4,941,386
5,208,858
2,735,890
385,873
85,271
1,038,854
260,483,585

200,678,622
47,268,907
22,908,279
1,221,633
7,321,963
5,790,831
2,451,940–
450,982
976,808
289,069,965

Хойшлогдсон клирингийн төлбөр тооцоо нь бэлэн мөнгө болон төлбөр тооцоотой хамааралтай байдаг. Холбогдох
төлбөр нь дараа ажлын өдөрт бүрэн төлөгддөг.
Банк нь НҮБ-ын Төслийн Үйлчилгээний Алба (“НҮБТҮА”)-тай Уур Амьсгалын Ногоон Сангийн (“УАНС”) бэлэн
байдал, бэлтгэлийг дэмжих хөтөлбөр болох “Монгол улсад тогтвортой, ногоон санхүүгийн практикийг өргөжүүлэх”хөтөлбөрийг дэмжих зорилгоор нөхцөлт хандивын гэрээг 2022 оны 5 сарын 27-нд байгуулсан. Уг хөтөлбөрийн
хүрээнд Монгол Улсын уур амьсгал, хөгжлийн бодлогын зорилтуудыг хэрэгжүүлэхэд хувийн хэвшлийн оруулах хувьнэмрийг эрчимжүүлэх зорилгоор НҮБТҮА-аас нийт 291,772 ам.долларын нөхцөлт хандивыг Банкинд олгохоор
баталсан. Энэхүү нөхцөлт хандивын хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх хугацаа 2 жил байна. Банк гэрээнд гарын үсэг зурснаар
нөхцөлт хандивын эхний хэсэг болох 180,000 ам.долларыг хүлээн авсан бөгөөд 2022 оны 12 дугаар сарын 31-нийбайдлаар нөхцөлт хандивын үлдэгдэл дүн 122,023 ам.доллар байна. Тайлант жилийн нөхцөлт хандивын нийтхорогдуулалт 232,737 сая төгрөг байсан (Тодруулга 7-г харна үү).
Хойшлогдсон орлого нь өмчлөх бусад үл хөдлөх хөрөнгийн борлуулалтаас хэсэгчлэн хүлээн авсан төлбөртэй
холбоотой.
Өмнөх оны эцэст байсан бүх хойшлуулсан хураамж, шимтгэлийг тухайн жилийн орлого гэж хүлээн зөвшөөрсөн.

58

108

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
30. Энгийн хувьцаа, нэмж төлөгдсөн капитал ба бусад нөөцЭнгийн хувьцаа ба нэмж төлөгдсөн капитал
Гаргасан энгийн
хувьцааны тоо
2022
2021
1 сарын 1-нээрНэмж гаргасан хувьцаа
Шилжүүлэг
12 сарын 31-нээр

4,807,082
6–
4,807,088Энгийн хувьцаа
2022
2021
мян.төг
мян.төг

4,807,082––
4,807,082

323,809,925
404–
323,810,329

Нэмж төлөгдсөн капитал
2022
2021
мян.төг
мян.төг

72,723,171–
251,086,754
323,809,925

–
664
–
664

251,086,754–(251,086,754)–Банк 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний байдлаар 5,000,000 (2021 онд: 5,000,000) ширхэг хувьцаа гаргах эрхтэй байсанба үүнээс нийт 4,807,088 ширхэг хувьцаа (2021 онд: 4,807,082)-г гаргасан байна. Гаргасан бүх хувьцааны төлбөрийг
хүлээн авсан ба нэгж хувьцааны нэрлэсэн үнэ нь 67,361.01 төгрөг (2021 онд: 67,361.01 төгрөг) байна.
Түүнчлэн, 2022 оны 4 дүгээр сарын 22-нд Монголбанк зөвшөөрсөний дагуу нэг бүр нь 178,000 төгрөгийн нэрлэсэн
үнэтэй 6 ширхэг энгийн хувьцааг хуучин хувьцаа эзэмшигчдийнхээ нэгд гаргаж энгийн хувьцаагаа 1,068,000төгрөгөөр нэмэгдүүлсэн.
2021 ба 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн байдлаар Банкны хувьцаа эзэмшигчид, тэдгээрийн эзэмшлийн хувьдараах байдалтай байна:
2022

2021

64.00%
31.25%
3.28%
1.47%
100.00%64.00%
31.25%
3.28%
1.47%
100.00%БҮЦӨБДО дахин
Тусгай
үнэлгээний нөөц зориулалттай нөөцмян.төг
мян.төг

Нийт
мян.төг

Глобулл Инвестмент ба Девелопмент ПТЕ Лтд (Глобулл)ТиДиБи Капитал ХХК (өмнө:Юнайтед Банкинг Корпорэйшн ХХК )ЖиЭс Монголиа Инвестмент Лимитед (Голдман Сакс)Бусад хувьцаа эзэмшигчид

Бусад нөөцХөрөнгийн дахин
үнэлгээний нөөц .
мян.төг
2022 оны 1 сарын 1-нээрБҮЦӨБДО-д бүртгэх хэрэглүүрийн бодит бусгарзХойшлогдсон татварын өр төлбөр
Борлуулалтаас үүссэн дахин үнэлгээний
нөөцийн ашиг, алдагдлын тайлан руухэрэгжилт
БҮЦӨБДО-д бүртгэгдэх өрийн хэрэглүүрийн
ЗҮЦХА-ын зардлын цэвэр өөрчлөлт
Тусгай зориулалттай нөөцийн хөдөлгөөн
2022 оны 12 сарын 31-нээр

151,189,070

4,357,074

54,597,188

210,143,332––(1,753,929)
175,393––(1,753,929)
175,393(5,537,618)––(5,537,618)––
145,651,452

226,875–
3,005,413–
55,654,927
110,252,115

226,875
55,654,927
258,908,980

2021 оны 1 сарын 1-нээрБарилгын дахин үнэлгээний ашиг (Тодруулга
21)БҮЦӨБДО-д бүртгэх хэрэглүүрийн бодит бусгарзХойшлогдсон татварын өр төлбөр
Борлуулалтаас үүссэн дахин үнэлгээний
нөөцийн ашиг, алдагдлын тайлан руухэрэгжилт
БҮЦӨБДО-д бүртгэгдэх өрийн хэрэглүүрийн
ЗҮЦХА-ын зардлын цэвэр өөрчлөлт
Тусгай зориулалттай нөөцийн хөдөлгөөн
2021 оны 12 сарын 31-нээр

168,958,820

24,257,321

27,165,494

220,381,635

14,843,570––

14,843,570––(22,479,498)
2,247,950––(22,479,498)
2,247,950(32,613,320)––(32,613,320)––
151,189,070

331,301–
4,357,074–
27,431,694
54,597,188

331,301
27,431,694
210,143,332

59

109

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 дугаар сарын 31
30. Энгийн хувьцаа, нэмж төлөгдсөн капитал ба бусад нөөц (үргэлжлэл)2021 болон 2022 оны 12 сарын 31-нээрх тусгай зориулалттай нөөцөд өмчлөх бусад хөрөнгө болон харилцагчдад
олгосон зээл ба урьдчилгааны үнэ цэнийн бууралтын сан багтсан болно.
Ногдол ашигБанк 2022 оны 4 дүгээр сарын 21-нд, нийт 34,995,557 мянган төгрөгийн ногдол ашгийг хувьцаа эзэмшигчдэдээ
эзэмшлийнх нь хувь хэмжээний дагуу олгохоор зарласан. Монголбанк 2022 оны 7 дугаар сарын 7-ны өдөр ногдол
ашиг тараах зөвшөөрөл олгосон. 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний байдлаар 1,154,440 мянган төгрөгийн ногдол ашигхараахан олгогдоогүй байгаа ба энэ нь бусад өглөгийн дүнд багтсан.
Банк 2021 оны 10 дугаар сарын 1-нд, нийт 9,998,730 мянган төгрөгийн ногдол ашгийг хувьцаа эзэмшигчдэдээ
эзэмшлийнх нь хувь хэмжээний дагуу олгохоор зарласан. Монголбанк 2021 оны 11 дүгээр сарын 9-ний өдөр ногдол
ашиг тараах зөвшөөрөл олгосон бөгөөд тус зөвшөөрлийн дагуу Банк нь 11 дүгээр сарын 18-нд ногдол ашгийг олгосон.
31. Сегментийн тайлан
Сегментийн мэдээллийг Банкны бизнесийн сегментэд үндэслэн тайлагнадаг. Банкны удирдлагын болон дотоод
тайлагналын бүтэц зохион байгуулалтад суурилан сегментийн тайлангийн бүтэц болон үйл ажиллагааны сегментийг
толилуулдаг.
Үйл ажиллагааны сегментүүд нь хөрөнгө ба санхүүжилтийн өртгийг оновчтой хуваарилах зорилгоор сунгасан гарын
зарчмаар тодорхойлсон хүүгийн төлбөрийг Хөрөнгө зохицуулалтын газарт төлж эсвэл хүлээн авах гүйлгээ хийдэг.
Сегментийн хөрөнгийн нэмэгдэл нь гудвиллээс бусад үндсэн хөрөнгө ба биет бус хөрөнгийг худалдан авахад гарсан
нийт өртгийн дүнтэй тэнцүү байна.
Үйл ажиллагааны сегментүүд
Банкны үйл ажиллагааны сегмент нь дараах үндсэн сегментүүдээс бүрдэнэ:Байгууллагын банк: Байгууллагын харилцагчдын харилцахын үлдэгдэл, зээл, хадгаламж болон бусад гүйлгээнүүдээс
бүрдэнэ. Банк нь байгууллагын банкны харилцагчдын ангилалд 3 тэрбум төгрөгөөс дээш зээлийн үлдэгдэлтэй эсвэл
жилийн борлуулалтын орлогын хэмжээ нь 6 тэрбум төгрөгөөс дээш харилцагчид (эсвэл санхүүгийн тайланг нь авахболомжгүй харилцагчдын хувьд Банканд хадгалуулсан харилцах дансаар гүйлгээ хийсэн хоёр жилийн дундаж нийторлого 4 тэрбумаас дээш) болон Төрийн өмчит аж ахуйн нэгжүүдийг оруулдаг.
Жижиг, Дунд Байгууллагын (ЖДБ) банк: Жижиг, дунд байгууллагын харилцагчдын харилцахын үлдэгдэл, зээл,хадгаламж болон бусад гүйлгээнүүдээс бүрдэнэ. Уг ангилалд Банканд 3 тэрбум төгрөг хүртэл зээлийн үлдэгдэлтэй,санхүүгийн тайлангаар жилийн 6 тэрбум төгрөг хүртэлхи борлуулалтын орлоготой харилцагчийг хамруулах (эсвэл
санхүүгийн тайланг нь авах боломжгүй харилцагчдын хувьд Банканд хадгалуулсан харилцах дансаар гүйлгээ хийсэн
хоёр жилийн дундаж нийт орлого 4 тэрбумаас доош) ба бизнесийн шинж чанартай бүтээгдэхүүн болон үйлчилгээ авчбуй иргэдийг оруулна.
Иргэдийн банк: Жижиг, дунд байгууллагын банкны харилцагчдын шалгуур үзүүлэлтэд орсон бүтээгдэхүүн
үйлчилгээнээс бусад бизнесийн бус зориулалттай бүтээгдэхүүн үйлчилгээ авч буй иргэдийг уг ангилалд хамруулна.
Иргэдийн орон сууцны зээл, хэрэглээний зээл, хадгаламж, иргэдтэй хийж буй бусад гүйлгээ болон дижитал банк зэрэг
орно. Банк цалин, тогтмол орлоготой үйлчлүүлэгчдээ иргэдийн сегментэд ангилдаг. Иргэдийн банк нь орлого,хадгаламж, хөрөнгийн түвшингээс хамааран Премиер, Ви Ай Пи, Комфорт, Классик гэсэн дэд сегментээс бүрдэнэ.
Олон улсын байгууллагын банк: Олон улсын санхүүгийн зах зээлд бонд гаргах, санхүүгийн байгууллагаас санхүүжилт
авах, уг зах зээл дээр арилжаа хийх үйл ажиллагааг хариуцдаг.
Хөрөнгө зохицуулалт: Үйл ажиллагаа нь Банкны хөрөнгийн удирдлагын үйл ажиллагаа юм. Үүнд зээл авах, өрийн
бичиг гаргах, эрсдэлийн удирдлагын зорилгоор дериватив хэрэгсэл ашиглах, богино хугацаат хадгаламж хийх,Монголбанк, Засгийн Газрын болон компанийн өрийн бичиг зэрэг түргэн хөрвөх хөрөнгөнд хөрөнгө оруулалт хийхзэргээр Банкны санхүүжилт, эрсдэлийг төвлөрсөн удирдлагаар хангах үүргүүд багтдаг.
Бусад: Банкны байр болон аж ахуйн нэгжийн тодорхой зардлыг зохицуулдаг төв оффисын үйл ажиллагаа, төвлөрсөн
дундын үйлчилгээний үйл ажиллагааг багтаасан болно.
Банк нь зөвхөн Монгол улсад үндсэн үйл ажиллагаа эрхэлдэг тул нэмэлтээр газарзүйн сегментийн талаар нэмэлт
мэдээлэл тайлагнадаггүй. Банкны нэг харилцагчтай эсвэл гэрээний талтай хийсэн гүйлгээний орлого нь 2022 эсвэл
2021 оны нийт орлогын 10%-иас ихгүй байсан.

60

110

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
31. Сегментийн тайлан (үргэлжлэл)2022 оны 12 сарын 31-нээрСегментийн үр дүнГадаад орлого
Хүүгийн орлого
Хүүгийн зардал
Хураамж ба шимтгэлийн орлого
Хураамж ба шимтгэлийн зардал
Арилжааны болон бусад үйл ажиллагааны
орлого/(зардал), цэвэр
Сегмент хоорондын орлого/(зардал)Нийт сегментийн орлого/(зардал)Үйл ажиллагааны зардал
Хараат компанийн алдагдлын Банканд ногдох
хувьСанхүүгийн хөрөнгийн эрсдэлийн сангийн зардал
Татварын өмнөх ашиг/(алдагдал)Орлогын албан татварын зардал
Тайлант жилийн цэвэр ашиг/(алдагдал)Сегментийн хөрөнгө
Сегментийн өр төлбөр
Элэгдэл ба хорогдуулга
Хөрөнгийн нэмэгдэл*Жижиг,
Олон
дунд
улсын
Хөрөнгө
байгууллагын зохицуулалтын
Байгууллагын байгууллагын
банк . Иргэдийн банк .
банк .
банк .
газар
мян.төг
мян.төг
мян.төг
мян.төг
мян.төг

Бусад
мян.төг

Нийт
мян.төг

304,387,400(88,200,886)
20,408,452(1,906)56,261,659(15,415,103)
16,569,869–

103,970,776(181,398,267)
21,438,904––(42,973,852)
237,071–

203,607,492(26,319,217)
10,706,922(23,104,064)

5,850,725(170,791)
8,600,057(4,406,703)

674,078,052(354,478,116)
77,961,275(27,512,673)(28,156,169)(126,831,588)
81,605,303
8,665,149

2,608,559(9,332,893)
50,692,091
3,176,080(4,780,723)
134,859,869
74,090,559
7,043,423

231,257
52,683,986
10,178,462
3,557,898

45,715,867–
210,607,000
3,369,524(1,693,866)(51,379,374)(43,199,952)
146,978,817

13,924,925–
383,973,463
172,790,891–(34,120,698)
107,060,852–
107,060,852–(20,727,029)
68,243,040–
68,243,040–(1,083,596)
68,130,732–
68,130,732––
6,620,564–
6,620,564–
17,860207,219,616–
207,219,616(418,388)
27,615,624(217,376,005)
45,650,106(263,026,111)(418,388)(28,297,839)
239,898,799
45,650,106
194,248,693

3,151,006,341
2,262,065,368

415,621,165
874,190,809

899,853,374
3,762,806,775

31,326914,642,725

4,467,505,648
572,649,032

720,759,848
90,411,729

9,654,777,702
8,476,766,438

45,592–

24,604–28,923–21,752–

16,418732,935

20,034,736
33,499,527

20,172,025
34,232,462

61
111

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
31. Сегментийн тайлан (үргэлжлэл)2021 оны 12 сарын 31-нээрСегментийн үр дүнГадаад орлого
Хүүгийн орлого
Хүүгийн зардал
Хураамж ба шимтгэлийн орлого
Хураамж ба шимтгэлийн зардал
Арилжааны болон бусад үйл ажиллагааны
орлого/(зардал), цэвэр
Сегмент хоорондын орлого/(зардал)Нийт сегментийн орлого/(зардал)Үйл ажиллагааны зардал
Хараат компанийн алдагдлын Банканд ногдох
хувьСанхүүгийн хөрөнгийн эрсдэлийн сангийн зардал
Татварын өмнөх ашиг/(алдагдал)Орлогын албан татварын зардал
Тайлант жилийн цэвэр ашиг/(алдагдал)Сегментийн хөрөнгө
Сегментийн өр төлбөр
Элэгдэл ба хорогдуулга
Хөрөнгийн нэмэгдэл*Жижиг,
ОлонХөрөнгө
дундулсынБайгууллагын байгууллагын
байгууллагын зохицуулалтын
банк .
газарбанк . Иргэдийн банк .
банк .
мян.төг
мян.төг
мян.төг
мян.төг
мян.төг

Бусад
мян.төг

Нийт
мян.төг

230,125,054(150,616,576)
18,483,593(2,543)61,153,689(21,876,275)
13,291,538–

98,545,040(196,492,636)
17,803,697(16,719,066)–(20,832,262)
9,735,152(57)

205,649,650(15,517,778)
518,897(140,497)

1,634,032(301,035)
5,404,118(3,938,692)

597,107,465(405,636,562)
65,236,995(20,800,855)(21,379,859)(79,985,571)(3,375,902)
9,910,135

2,352,915(880,553)
54,041,314
2,613,950(6,734,783)
160,145,132
56,547,384
5,296,645–
24,175,169
13,078,002
4,211,034

7,905,694(163,375,933)
35,040,033
2,809,330

4,450,435
59,921,756
67,170,614
106,097,469(13,405,598)–
222,501,445
130,938,563–(48,443,708)
35,157,671–
35,157,671–(2,274,800)
53,702,164–
53,702,164–(24,307,745)
75,558,484–
75,558,484––
8,866,968–
8,866,968–(30,386)
32,261,089–
32,261,089

28,728,932
17,351,090(85,006,877)
15,729,066(100,735,943)

28,728,932(57,705,549)
120,539,499
15,729,066
104,810,433

3,321,669,894
2,766,670,792

479,270,138
992,344,518

935,808,687
3,544,265,433

23,289759,100,506

4,112,722,977
424,148,842

699,176,830
42,033,004

9,548,671,815
8,528,563,095

27,282
2,424

14,866816

5,149,002–

14,078
5,128

9,047
880

15,941,625
25,342,353

21,155,900
25,351,601*Үндсэн хөрөнгө ба биет бус хөрөнгийн бэлэн мөнгөөрх нэмэгдэлийг илэрхийлнэ.

62112Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
32. Болзошгүй өр төлбөр ба үүрэг
Харилцагчдын санхүүгийн хэрэгцээ, шаардлагыг хангахын тулд, Банк нь янз бүрийн буцалтгүй үүрэг болон
болзошгүй өр төлбөр хүлээж байдаг. Хэдийгээр эдгээр үүргийг санхүүгийн байдлын тайланд тусгаагүй байж болох ч,эдгээр нь зээлийн эрсдэл, улмаар Банкны нийт эрсдэлийг бүрдүүлж байдаг (Тодруулга 33-ыг харна уу).

Эх үүсвэргүй баталгаа болон аккредитив
Ашиглаагүй зээлийн шугам

2022
мян.төг

2021
мян.төг

321,497,517
248,247,384
569,744,901

352,804,653
297,095,737
649,900,390Доорхи хүснэгтээр тэнцлийн гадуурх хүлээж болзошгүй үүрэг дээрх үнэ цэнийн бууралтын сангийн хөдөлгөөнийг
харуулав:Эх үүсвэргүй
баталгаа болон
аккредитив
мян.төг

Ашиглаагүй
зээлийн шугам
мян.төг

Нийт
мян.төг

2022 оны 1-р сарын 1-ний өдрийн байдлаарх ЗҮЦХА-ынсанШинээр нэмэгдсэн
Хугацаа дууссан эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Тайлант жилийн эрсдэлийн сангийн зардал (Тодруулга 8)Валютын ханшийн тохируулга
2022 оны 12 сарын 31-нээр

3,302,522
2,066,586(2,802,500)(735,914)–
2,566,608

4,019,441
1,194,407(2,839,070)(1,644,663)–
2,374,778

7,321,963
3,260,993(5,641,570)(2,380,577)–
4,941,386

2021 оны 1-р сарын 1-ний өдрийн байдлаарх ЗҮЦХА-ынсанШинээр нэмэгдсэн
Хугацаа дууссан эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Тайлант жилийн эрсдэлийн сангийн зардал (Тодруулга 8)Валютын ханшийн тохируулга
2021 оны 12 сарын 31-нээр

14,824,112
2,515,836(14,037,775)(11,521,939)
349
3,302,522

1,745,691
3,316,564(1,042,814)
2,273,750–
4,019,441

16,569,803
5,832,400(15,080,589)(9,248,189)
349
7,321,963

2022 болон 2021 оны 12 сарын 31-ний дансны үлдэгдэл болон холбогдох ЗҮЦХА сангийн өөрчлөлтийн болон зээлийн
чанарын шинжилгээг доорх хүснэгтэд харуулав:Эх үүсвэргүй баталгаа болон аккредитив
Шатлал 1
мян.төг

Шатлал 2
мян.төг

Шатлал 3
мян.төг

Нийт
мян.төг

2022 оны 1 сарын 1-ээрх дансны дүнШинээр нэмэгдсэн
Хугацаа дууссан эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Шилжилт/ Шатлал 1 рууШилжилт/ Шатлал 2 рууШилжилт/ Шатлал 3 руу
2022 оны 12 сарын 31-нээр

312,654,951
247,969,388(194,816,405)
11,200,744(68,239,049)–
308,769,629–
2,433,577(58,863,400)–
68,239,049–
11,809,226

40,149,702–(28,030,296)(11,200,744)––
918,662

352,804,653
250,402,965(281,710,101)–––
321,497,517

2022 оны 1-р сарын 1-ний өдрийн
байдлаарх ЗҮЦХА-ын санШинээр нэмэгдсэн
Хугацаа дууссан эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Шилжилт/ Шатлал 1 рууШилжилт/ Шатлал 2 рууШилжилт/ Шатлал 3 руу
2022 оны 12 сарын 31-нээр

2,538,355
2,043,902(1,054,469)–(1,015,812)–
2,511,976–
22,684(983,864)–
1,015,812–
54,632

764,167–(764,167)––––

3,302,522
2,066,586(2,802,500)–––
2,566,60863

113Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
32. Болзошгүй өр төлбөр ба үүрэг (үргэлжлэл)Эх үүсвэргүй баталгаа болон аккредитив (үргэлжлэл)Шатлал 1
мян.төг

Шатлал 2
мян.төг

Шатлал 3
мян.төг

Нийт
мян.төг

2021 оны 1 сарын 1-ээрх дансны дүнШинээр нэмэгдсэн
Хугацаа дууссан эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Шилжилт/ Шатлал 1 рууШилжилт/ Шатлал 2 рууШилжилт/ Шатлал 3 руу
2021 оны 12 сарын 31-нээр

223,239,601
248,684,732(169,210,170)
39,131,553–(29,190,765)
312,654,951

11,471,531–(11,003,209)––(468,322)–

54,854,484–(5,232,316)(39,131,553)–
29,659,087
40,149,702

289,565,616
248,684,732(185,445,695)–––
352,804,653

2021 оны 1-р сарын 1-ний өдрийн
байдлаарх ЗҮЦХА-ын санШинээр нэмэгдсэн
Хугацаа дууссан эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Шилжилт/ Шатлал 1 рууШилжилт/ Шатлал 2 рууШилжилт/ Шатлал 3 рууВалютын ханшийн тохируулга
2021 оны 12 сарын 31-нээр

785,998
2,515,836(10,238,947)
10,244,129–(769,010)
349
2,538,355

2,603,661–(2,603,661)
–
–
–
–
–

11,434,453–(1,195,167)(10,244,129)–
769,010–764,167

14,824,112
2,515,836(14,037,775)
–
–
–
349
3,302,522

2021 болон 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний байдлаарх дансны үнийг зээлийн чанараар харуулвал:2022 оны 12 сарын 31-нээрХэвийн
Анхаарал хандуулах
Хэвийн бусЭргэлзээтэй
Муу
Нийт

Шатлал 1
мян.төг

Шатлал 2
мян.төг

Шатлал 3
мян.төг

Нийт
мян.төг

308,769,629––––
308,769,629–
11,809,226–––
11,809,226––
918,662––
918,662

308,769,629
11,809,226
918,662––
321,497,517

2021 оны 12 сарын 31-нээрХэвийн
Анхаарал хандуулах
Хэвийн бусЭргэлзээтэй
Муу
Нийт

312,654,951––––
312,654,951

–
–
–
–
–
–

–
40,149,702–––
40,149,702

312,654,951
40,149,702–––
352,804,653

64

114

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
32. Болзошгүй өр төлбөр ба үүрэг (үргэлжлэл)Ашиглаагүй зээлийн шугам
Шатлал 1
мян.төг

Шатлал 2
мян.төг

Шатлал 3
мян.төг

Нийт
мян.төг

2022 оны 1 сарын 1-ээрх дансны дүнШинээр нэмэгдсэн
Хугацаа дууссан эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Шилжилт/ Шатлал 1 рууШилжилт/ Шатлал 2 рууШилжилт/ Шатлал 3 руу
2022 оны 12 сарын 31-нээр

284,295,098
122,319,732(163,126,077)
767,165(724,592)(186,520)
243,344,806

11,612,186
4,044,473(11,154,106)(453,445)
769,941(1,991)
4,817,058

1,188,453–(932,375)(313,720)(45,349)
188,51185,520297,095,737
126,364,205(175,212,558)–––
248,247,384

2022 оны 1-р сарын 1-ний өдрийн
байдлаарх ЗҮЦХА-ын санШинээр нэмэгдсэн
Хугацаа дууссан эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Шилжилт/ Шатлал 1 рууШилжилт/ Шатлал 2 рууШилжилт/ Шатлал 3 руу
2022 оны 12 сарын 31-нээр

3,983,938
1,167,930(2,816,054)
13,737(7,825)(739)
2,340,987

35,503
26,477(22,256)(13,737)
7,825(30)
33,782

–
–
(760)
–
–
769
9

4,019,441
1,194,407(2,839,070)–––
2,374,778Шатлал 1
мян.төг

Шатлал 2
мян.төг

Шатлал 3
мян.төг

Нийт
мян.төг

2021 оны 1 сарын 1-ээрх дансны дүнШинээр нэмэгдсэн
Хугацаа дууссан эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Шилжилт/ Шатлал 1 рууШилжилт/ Шатлал 2 рууШилжилт/ Шатлал 3 руу
2021 оны 12 сарын 31-нээр

249,364,112
166,605,550(131,455,487)
1,419,311(651,704)(986,684)
284,295,098

21,129,401
10,895,014(18,613,031)(1,024,747)
718,483(1,492,934)
11,612,186

5,053,877–(5,883,699)(394,564)(66,779)
2,479,618
1,188,453

275,547,390
177,500,564(155,952,217)–––
297,095,737

2021 оны 1-р сарын 1-ний өдрийн
байдлаарх ЗҮЦХА-ын санШинээр нэмэгдсэн
Хугацаа дууссан эсвэл үл хүлээн зөвшөөрсөн
Шилжилт/ Шатлал 1 рууШилжилт/ Шатлал 2 рууШилжилт/ Шатлал 3 руу
2021 оны 12 сарын 31-нээр

1,566,649
3,284,190(972,924)
109,380(2,242)(1,115)
3,983,938

173,398
32,374(67,357)(103,736)
2,242(1,418)35,5035,644–(2,533)(5,644)–
2,533–

1,745,691
3,316,564(1,042,814)–––
4,019,441

2021 болон 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний байдлаарх дансны үнийг зээлийн чанараар харуулвал:2022 оны 12 сарын 31-нээрХэвийн
Анхаарал хандуулах
Хэвийн бусЭргэлзээтэй
Муу
Нийт

Шатлал 1
мян.төг

Шатлал 2
мян.төг

Шатлал 3
мян.төг

Нийт
мян.төг

243,344,806––––
243,344,806–
4,817,058–––
4,817,058––
85,520––85,520243,344,806
4,817,058
85,520––248,247,384

2021 оны 12 сарын 31-нээрХэвийн
Анхаарал хандуулах
Хэвийн бусЭргэлзээтэй
Муу
Нийт

284,295,098––––
284,295,098–
11,612,186–––
11,612,186––
1,188,453––
1,188,453

284,295,098
11,612,186
1,188,453––
297,095,737

65

115

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
32. Болзошгүй өр төлбөр ба үүрэг (үргэлжлэл)2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний байдлаар Банк нь дуусаагүй барилгын гэрээний дагуу 89 сая америк доллар (2021онд: 98 сая америк доллар)-ын үүрэг хүлээсэн (Тодруулга 18 ба 21-ийг харна уу) ба бусад гэрээний дагуу 1,030 саятөгрөгийн үүрэгтэй байна (2021: 0 төгрөг).
Болзошгүй өр төлбөр
Аккредитив, баталгаа нь тусгай үйл явдал тохиолдоход харилцагчийн өмнөөс голдуу тендер, төлбөрийн баталгаатай
холбоотойгоор төлбөр хийх үүргийг банканд ногдуулдаг. Баталгаа нь зээлийн эрсдэлтэй ижил эрсдэлийг агуулдаг.
ҮүрэгҮүрэг гэдэг нь Банкны зүгээс зээл олгох, зээлийн шугам нээх гэрээт үүргүүдийг хүлээснийг илэрхийлдэг. Ийм үүргүүднь тогтсон дуусах хугацаа эсвэл цуцлах бусад төрлийн заалтуудтай байдаг. Зээл олгох үүрэг нь хэрэгжээгүй байталтус үүргийнх нь хугацаа нь дууссан байж болох тул гэрээнд заасан дүн нь ирээдүйн мөнгөний шаардлагыг илэрхийлдэг
гэсэн ойлголт биш юм.
Ашиглаагүй зээлийн шугам
Энэхүү хэрэгслийн гол зорилго нь харилцагчид шаардлагатай хэмжээний санхүүжилт бэлэн байгааг баталгаажуулах
юм. Батлагдсан зээлийн шугамын эрхээс ашиглагдаагүй байгаа хэсэг нь зээлийг нэмэгдүүлэх үүргийг тодорхойлно.
Зээлийг нэмэгдүүлэх үүргийн эрсдэл нь, ашиглаагүй зээлийн эрхийн хэмжээгээр Банк алдагдал хүлээх эрсдэл юм.
Гэсэн хэдий ч, зээлийн эрхийг хэвийн байлгах тодорхой шалгуур үзүүлэлтүүдээс хамааран алдагдлын дүн нь нийташиглаагүй зээлийн эрхийн хэмжээнээс бага байх талтай байдаг.
Шүүхийн нэхэмжлэл
Бизнесийн онцлог шинж чанарын улмаас Банкны салбарт аливаа маргааныг шүүхийн үйл ажиллагааны дагуу
шийдвэрлэх нь энгийн үзэгдэл байдаг. Банк нь шүүхийн нэхэмжлэлтэй хэрхэн ажиллах талаар тогтсон журамтай.
Нэгэнт мэргэжлийн зөвлөгөө авсан, гарч болох хохирлын хэмжээг зохистойгоор тооцоолсон бол Банк нь тухайн
нэхэмжлэлийн банкны санхүүгийн байдалд үзүүлж болох сөрөг нөлөөллөөс хамгаалан дансандаа залруулах бичилт
хийдэг.
2021 болон 2022 оны 12 сарын 31-ний өдрийн байдлаар дээр дурдсанаас бусад Банктай холбоотой ямар нэгэн томоохон
шүүхийн хэрэг бүртгэгээгүй байна.
Татварын тухай хууль тогтоомж
Монгол Улсын татварын хууль тогтоомжид тайлбар, өөрчлөлт тодорхой хэмжээгээр орж байдаг. Банкны гүйлгээ, үйлажиллагаанд хамааралтай ийм хууль тогтоомжийн талаарх удирдлагын тайлбарыг татварын алба үгүйсгэж болно.
Монголын татварын алба хууль тогтоомж, үнэлгээг тайлбарлахдаа илүү хатуу байр суурь баримталж байгаа бөгөөд
урьд өмнө маргаан үүсгээгүй гүйлгээ, үйл ажиллагааг татварын алба няцааж болзошгүй юм. Үүний үр дүнд ихээхэн
хэмжээний нэмэлт татвар, торгууль, хүүг тооцож болзошгүй. Санхүүгийн жилүүд татварын талаар хянах жилийн
өмнөх таван жилийн хугацаанд эрх бүхий байгууллагуудаар хянуулахад нээлттэй хэвээр байна. Зарим тохиолдолд
тойм нь илүү урт хугацааг хамарч болно.
Монгол Улсын үнэ шилжилтийн тухай хууль тогтоомж нь татварын албанд үнэ шилжилтийн тохируулга хийх, хянах
боломжтой бүх гүйлгээ, түүний дотор дотоод шилжилтийн үнэтэй холбоотой нэмэлт татварын өр төлбөр ногдуулах
боломжийг олгож байна. Гүйлгээний нөхцөл нь зах зээлийн нөхцлөөс гажсан тохиолдолд татварын алба татвар
ногдуулах зүйлд тохируулга хийх, нэмэлт татвар, торгууль, хүүгийн торгууль ногдуулах эрхтэй. Одоогийн Монгол
Улсын үнэ шилжилттэй холбоотой өөрчлөлтийн үр нөлөөг найдвартай үнэлэх боломжгүй хэдий ч байгууллагын
санхүүгийн байдал, нийт үйл ажиллагаанд томоохон нөлөөтэй байх боломжтой.
Монгол Улсын татварын хууль тогтоомж нь тодорхой чиглэлээр, ялангуяа НӨАТ, суутганы албан татвар, аж ахуйн
нэгжийн орлогын албан татвар, хувь хүний орлогын албан татвар болон бусад чиглэлээр эцсийн шийдвэрлэх
зааварчилгаа өгдөггүй. Банк нь аль болох ойрхон хугацаанд татварын ерөнхий хэмжээг бууруулж болохуйц
эргэлзээтэй хэсгүүдийг тодорхой болгохыг эрмэлздэг. Дээр дурдсанчлан сүүлийн үеийн захиргааны болон шүүхийнүйл ажиллагааны зохицуулалтын өөрчлөлт, шинэчлэлтийн үр дүнд нарийн хяналтын дагуу татварын ийм байр сууриудбий болж болох юм. Эдгээр нь байгууллагын санхүүгийн байдал болон ерөнхий үйл ажиллагаанд чухал ачхолбогдолтой буюу нөлөөтэй байх боломжтой хэдий ч Татварын албанаас бий болгож болох аливаа шийдвэр, хяналт
шалгалтын үр нөлөөг найдвартай үнэлэх боломжгүй билээ.
Удирдлагын зүгээс татварын эрсдэлийн талаар тогтмол үнэлгээ, шинжилгээ хийдэг боловч одоогийн байдлаар
хангалттай урьдчилан таамаглах боломжгүй ирээдүйн өөрчлөлтөөс болж нөхцөл байдал өөрчлөгдөж болох юм.

66

116

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
33. Эрсдэлийн удирдлага
(1) Оршил
Банкны үйл ажиллагааны салшгүй гол эрсдэлүүд бол зээлийн эрсдэл, хөрвөх чадварын эрсдэл, хүүгийн түвшний
эрсдэл, валютын ханшийн эрсдэл, үйл ажиллагааны эрсдэлүүд байдаг. Энэхүү тодруулгад Банкны хөрөнгө
зохицуулалт, эрсдлийн удирдлага ба хяналтын үйл ажиллагаа, бодлого, зорилтууд болон дээр дурьдсан эрсдэлд өртөх
байдлын талаарх мэдээллийг толилуулав.
Эрсдэлийн удирдлагын бүтэц, зохион байгуулалт
Төлөөлөн удирдах зөвлөл (“ТУЗ”) нь Банкны эрсдэлийн удирдлагын ерөнхий тогтолцоог хариуцах ба эрсдэлийн
удирдлагын бодлого болон эрсдэл хүлээх чадвар болон хүлээн зөвшөөрөх эрсдэлийг тусгасан зээлийн бодлогыг батлах
үүрэгтэй. Эрсдэлийг хянах, удирдах үүрэгтэй хараат бус бүрэлдэхүүнүүд мөн байна.
ТУЗ-ийн дэргэдэх эрсдэлийн удирдлагын хороо (“ТУЗЭУХ”)ТУЗЭУХ нь банкны эрсдэлийн удирдлагын үндсэн чиг хандлагыг тодорхойлж, стратеги, бодлого, зарчмыг батлах багүйцэтгэх удирдлага эрсдэлийн удирдлагын бодлогыг банкны үйл ажиллагаанд мөрдүүлж, хэрэгжүүлж ажилладаг.
ТУЗЭУХ нь дотоодын аудитын үйл ажиллагаанд туслах үүрэгтэй ажилладаг.
Дотоод аудит
Банкны эрсдэлийн удирдлагын үйл явцад Дотоод аудитын газар жилд нэг удаа аудит хийх ба аудитын үед Банкны
журмуудын зохистой байдал хийгээд Банканд дагаж мөрдөж байгаа байдлыг шалгадаг. Дотоод аудит нь журмын
зохистой байдлыг шалгахаас гадна Банкны журмын мөрдөлт, хэрэгжүүлэлтийг хянадаг.
Гүйцэтгэх удирдлагын хороо
Гүйцэтгэх удирдлагын хороо нь Банкны Гүйцэтгэх удирдлагуудаас бүрдэх бөгөөд Банкны стратегийн асуудал,бизнесийн бодлого төлөвлөлт болон банкны үйл ажиллагааны тогтвортой хөгжлийн талаар хэлэлцэж шийдвэр гаргаж,захирлуудын харилцан уялдааг ханган ажилладаг.
Актив пассивын удирдлагын хороо (“АПУХ”)АПУХ нь санхүүжилтийн хөрөнгө болон өр төлбөрийг төвлөрсөн удирдлагаар хангах, хөрвөх чадвар, гадаад валют,эргэн төлөгдөх хугацаа болон хүүгийн эрсдэлийг тодорхой түвшинд хангаж ажиллах үүрэгтэй. АПУХ-ны зорилго ньБанкны санхүүгийн тайлангийн актив пассивын бүтцийг Банкийн тогтвортой хөгжлийг хангах байдлаар тогтоох,актив пассивын ерөнхий удирдлагаар ашигт ажиллагаа болон хөрвөх чадварыг хангах мөн валютын, хүүгийн болонзах зээлийн бусад эрсдэлийг хянах болон удирдахад оршино.
Эрсдэлийн удирдлагын хороо (“ЭУХ”)Эрсдэлийн Удирдлагын хороо нь Банкны болон Банкны бизнес нэгжийн үйл ажиллагаанд учирсан болон учирч
болзошгүй эрсдэлүүдийг тодорхойлох, мөн үйл ажиллагааны эрсдэл, зах зээлийн эрсдэл болон бусад эрсдэлийг
багасгах зорилгоор тэдгээрийг үнэлэх, түүнийг хэрэгжүүлэх заавар удирдамж өгч ажилладаг.
Зээлийн хороод
Банкны Эрсдэлийн удирдлагын газар (“ЭУГ”) нь Банкны зах зээл, зээлийн эрсдэлийг удирдах үүргийг хүлээдэг.
Зээлийн хорооны бүтцийг Банкны бүх төрлийн зээлийн эрсдэлийг удирдахад дөхөм байхаар зохион байгуулсан.
Зээлийн хяналт болон шийдвэр гаргалтанд дараах түвшний Зээлийн хороод оролцдог:
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Зээлийн хороо нь 1 тэрбум төгрөгөөс дээш дүнтэй зээлийн өргөдлийг хэлэлцэн батлахаас гадна Банкны зээлийнүйл ажиллагааны заавар журмын өөрчлөлтийг батална. Түүнчлэн, одоогийн мөрдөгдөж буй бодлого журмын
дагуу тодорхой заасан хэмжээнээс давсан зээлийн саналыг ТУЗ-д танилцуулан батлуулдаг.
Зээлийн дэд хороо нь 500 сая төгрөгөөс 1 тэрбум хүртэлх дүнтэй зээлийн өргөдлийг баталдаг.
Зээлийн зөвлөл нь салбар зээлийн хорооны батлах хязгаараас дээш 500 сая төгрөг хүртэлх зээлийн өргөдлийг
баталдаг.
Салбарын зээлийн зөвлөл нь цалин болон тэтгэврийн зээлээс бусад салбарын захирлын хязгаараас дээш салбарын
зээлийн зөвлөлийн хязгаар хүртэлх зээлийн өргөдлийг баталдаг.
Зээлийн зөвлөл нь 30 сая төгрөгөөс дээш дүнтэй цалин болон тэтгэврийн зээлийн өргөдлийг баталдаг.
Салбарын зээлийн зөвлөл нь салбарын эрхийн хэмжээнд үндэслэн 60-180 сая төгрөгийн зээлийн өргөдлийг
баталдаг.

67

117

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
33. Эрсдэлийн удирдлага (үргэлжлэл)(1) Оршил (үргэлжлэл)Банкны эрсдэлийн удирдлагын бодлогыг Банканд тулгарч буй эрсдэлийг тодорхойлох, дүн шинжилгээ хийх,эрсдэлийн зохих хязгаарлалт, хяналтыг тогтоох, эрсдэл ба хязгаарлалтад нийцэж буй байдалд хяналт тавих зорилгоор
тогтоодог. Зах зээлийн нөхцөл байдал, санал болгож буй бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний өөрчлөлтийг тусгахын тулдэрсдэлийн удирдлагын бодлого, системийг тогтмол хянаж үздэг. Банк нь сургалт, стандарт, журмаараа дамжуулж
ажилтнуудаа өөрсдийн үүрэг, хариуцлагаа ухамсарлаж байх сахилга баттай, үр дүнтэй хяналтын орчинг бий болгохыг
зорьж байна.
Эрсдэлийг хэмжих болон тайлагнах систем
Банк нь статистик загваруудын тусламжтайгаар түүхэн алдагдлаас ойролцоолон тооцсон ердийн тохиолдолд хүлээж
болзошгүй алдагдал болон гэнэтийн тохиолдолд учирч болзошгүй онцгой алдагдлыг давхар хэмжиж чадах системийг
ашиглан эрсдэлийг хэмждэг. Эдгээр статистик загваруудыг түүхэн өгөгдлөөр тооцсон магадлалыг эдийн засгийн
өнөөгийн орчинд нийцүүлэх байдлаар хэрэглэдэг.
Эрсдэлийн удирдлага, хяналт нь гол төлөв Банкнаас тогтоосон хязгаарын биелэлтэд суурилна. Эдгээр хязгааруудад
Банк өөрийн бизнесийн стратеги зорилт, тухайн зах зээлийн орчин, мөн цаашид хүлээх боломжтой эрсдэлийн түвшинг
тусгаж өгсөн байна. Үүнээс гадна Банк нь өөрийн эрсдэл даах чадварыг бүх үйл ажиллагаа болон эрсдэлийн
төрлүүдээр тодорхойлон хэмжиж, түүнд хяналт тавьдаг.
Эрсдэлийг цаг тухайд нь олж илрүүлэх, шинжлэх, хянах үүднээс бизнесийн бүх нэгжүүдээс цуглуулсан мэдээллүүдийг
шинжилдэг. Боловсруулсан мэдээллээ ТУЗ, ЭУХ, АПУХ, зээлийн хороод болон бүх газар, хэлтсийн захирлуудад
танилцуулж, тайлагнана. Тайланд зээлийн эрсдэлд өртөж болох нийт багцын хэмжээ, зээлийн метрикийн таамаглал,хөрвөх чадварын харьцаа болон эрсдэлийн төлөвүүдийн өөрчлөлтийг тусгана.
Улирал бүр Актив пассивын удирдлагын хороо болон Эрсдэлийн хороо нь Банкны эрсдэлд үнэлэлт, дүгнэлт өгөхөдбүх шаардлагатай мэдээллээр хангах зорилготой иж бүрэн эрсдэлийн тайланг хүлээн авдаг. Долоо хоног бүр Актив
пассивын удирдлагын хороонд VаR, хөрвөх чадварын шинжилгээ, зах зээлийн эрсдэлийн лимитийн биелэлт болон
бусад аливаа эрсдэл үүсгэх хүчин зүйлийн талаар танилцуулдаг.
Эрсдэлийг бууруулах арга замХүүгийн түвшний эрсдэл, гадаад валютын ханшийн өөрчлөлт, зээлийн эрсдэл болон ирээдүйн үйл ажиллагаанаас
үүдэж болох болзошгүй эрсдэлийн хэмжээг мэдрэмжийн шинжилгээгээр тооцон, хянаж ажилладаг. Банк зээлийн
эрсдэлийг бууруулах зорилгоор барьцаа хөрөнгө болон хувь хүний батлан даалт авдаг.
Эрсдэлийн хэт төвлөрөл
Төвлөрөл нь ижил, төстэй бизнесийн үйл ажиллагаанд оролцож байгаа, эсвэл нэгэн ижил газар зүйн бүсэд, эдийн
засгийн ойролцоо шинж чанартай олон тооны оролцогч талуудад улс төр, эдийн засаг болон аливаа бусад өөрчлөлт ньтэдгээрийн гэрээний үүргээ гүйцэтгэх чадварт ижил маягаар нөлөөлж байгаа үед бий болдог. Төвлөрөл нь тухайн нэгжсалбарт болон газар зүйн байрлалд нөлөөлж буй нөхцөл байдалд Банкны гүйцэтгэлээ хангах мэдрэмжийг илтгэнэ.
Эрсдэлийн хэт төвлөрлөөс зайлсхийх үүднээс Банк өөрийн бодлого, журамдаа олон төрлийн багцтай байх тодорхой
удирдамжийг тусгасан байдаг. Үүнд нийцүүлэн зээлийн эрсдэлд тодорхойлсон төвлөрлийг хянаж удирдана.
Монголбанк дараах стандарт хязгаарлалтуудыг тогтоож, биелүүлэхийг шаарддаг. Үүнд:••Нэг зээлдэгч болон түүний холбогдох этгээдэд олгох нийт зээлийн дүн болон зээлтэй адилтгах бусад
хөрөнгийн нийлбэр дүн банкны өөрийн хөрөнгийн 20% -иас хэтрэхгүй.
Банкны холбогдох этгээдэд олгосон зээлийн хэмжээ болон зээлтэй адилтгах бусад хөрөнгийн дүн нь банкны
өөрийн хөрөнгийн 5% -иас, тэдгээрийн нийлбэр дүн нь өөрийн хөрөнгийн 20% -иас тус тус хэтрэхгүй.

Банк журмаараа хадгаламжийн төвлөрлийн түвшинд харгалзах хангалттай хөрвөх чадварыг барихыг шаарддаг.

68

118

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
33. Эрсдэлийн удирдлага (үргэлжлэл)(2) Зээлийн эрсдэл
Банкны харилцагч гэрээний дагуух үүргээ биелүүлээгүй тохиолдолд Банканд үүсч болох алдагдлын эрсдэлийг зээлийн
эрсдэл гэнэ. Банк нь зээлийн өргөдлүүдийг анхааралтай хянах, эрсдэлийн түвшинд тохируулсан хүүгийн хувь хэмжээг
тогтоох, харилцагч талуудыг газарзүйн байршил, аж үйлдвэрийн салбараар ангилан зээлийн эрсдэлд өртөх түвшинд
хязгаар тогтоох зэргээр зээлийн эрсдэлд хяналт тавьдаг.
Банк нь харилцагч талуудын зээлжих чадварт орж болзошгүй өөрчлөлт (барьцаа хөрөнгөө тогтмол шинэчлэх гэх мэт)ийг эртнээс олж таних зорилгоор зээлийн чанарын хяналтын процессийг нэвтрүүлсэн. Зээлийн чанарын хяналтын
процесс нь Банканд болзошгүй алдагдлыг тодорхойлох, засах арга хэмжээг эрт авах боломжийг бий болгодог.
Банк зээлийн үйл ажиллагааг сайжруулахын тулд зээлийн журам зааврыг тогтмол шалгаж, сайжруулж шинэчилдэг.
Зээлтэй холбоотой болзошгүй үүргийн эрсдэл
Банк нь харилцагчийн өмнөөс төлбөр төлөх магадлал бүхий баталгаа, аккредитивийг гаргадаг. Төлбөр төлөгдөх
тохиолдолд баталгаа, аккредитивийн нөхцөлд тулгуурлан харилцагчаас эх үүсвэрийг төвлөрүүлнэ. Банканд зээлтэй
нэгэн адил эрсдэл учруулах тул эдгээрийг зээлийн үйл ажиллагааны бодлого, журмаар зохицуулна.
Үнэ цэнийн бууралтын үнэлгээ
Чанаргүйдэл, үнэ цэнийн бууралт ба сайжруулалтын тодорхойлолт
Зээлдэгч гэрээгээр хүлээсэн төлбөрөө 90 болон түүнээс дээш хоногоор хугацаа хэтрүүлсэн эсвэл Банк зээлдэгчийн
барьцаа хөрөнгийг борлуулах замаар эргэн төлөлтийг гүйцээх магадлалтай бүх тохиолдолд тухайн санхүүгийн
хэрэглүүрийг үл төлөгдөх магадлалтай гэж үзэн хүлээгдэж буй алдагдлыг тооцдог.
Харилцагчдын санхүүгийн хэрэглүүрийг чанарын үнэлгээгээр үнэлж зээлийг “үнэ цэнийн бууралттай” гэж үзэх болон
эргэн төлөгдөхгүй байх магадлалуудыг Банк авч үздэг. Энэ тохиолдолд Банк харилцагчийн санхүүгийн хэрэглүүрийгүл төлөгдөх магадлалтай эсэхийг нарийвчлан шинжилж хүлээгдэж буй алдагдлыг 2-р шатлал эсвэл 3-р шатлалын
алинд нь тооцоологдохыг тодорхойлох замаар үнэлгээг хийнэ. Чанарын үнэлгээг хийхдээ дараах хүчин зүйлийг
харгалзан үздэг. Үүнд:
•
•
•
•
•
•
•

Зээлдэгчийн санхүүгийн хүндрэлээс болж тус зээл нөхцөл өөрчлөлтөд орсон;Зээлдэгч гэрээгээр хүлээсэн төлбөрөө 90 болон түүнээс дээш хоногоор хугацаа хэтрүүлсэн
Зээлдэгч нь эрсдэлд орох нөхцөл байдал үүссэн эсвэл ойрын хугацаанд эрсдэх магадлалтайг тодорхойлсон
Банкны дотоод үнэлгээ
Зээлдэгч нас барах
Зээлдэгчийн үйл ажиллагаа гэнэтийн хүчин зүйлээс эрсдэлд учирсан
Зээлийн хугацаанд барьцаа хөрөнгийн үнэ цэн материаллаг хэмжээгээр буурах;Зээлдэгч (эсвэл зээлдэгчийн бүлэгт хамаарах аливаа хуулийн этгээд) нь дампуурлын талаархи өргөдөл
мэдэгдэл гаргахҮл төлөгдөх магадлалд орох эсэх шалгууруудын хүчин зүйл нь дараалсан 6 сар үргэлжлэн илрээгүй бол санхүүгийн
хэрэглүүрийг "үнэ цэн сайжирсан" гэж үзэн 3-р шатлалаас шилжүүлэх эсэхийг Банк өөрийн бодлогоор зохицуулна.
Активын үнэ цэн сайжирч 1-р шатлал болон 2-р шатлалд ангилах эсэх шийдвэр нь тухайн зээлийн болон зээл олгох
үеийн дотоод үнэлгээтэй харьцуулахад эрсдэл хэрхэн өссөн байгаагаас хамаарна.
Банкны дотооддоо хэрэглэдэг үнэлгээний систем болон ЧМ-ын тооцоолол
Банкны зээлийн эрсдэлийн газар нь дотоод үнэлгээний загварыг гаргадаг. Энэхүү загварууд нь чанарын болон тоонмэдээллийг агуулдаг бөгөөд зээлдэгчийн онцлог мэдээллээс гадна зээлдэгчийн зан төлөвт нөлөөлж болох гадны
нэмэлт мэдээллийг ашигладаг. Практик боломжтой үед Банк нь олон улсын, тухайлбал Мүүдиз, Стандарт энд Пурс,Фитч үнэлгээний байгууллагуудын мэдээллийг ашигладаг. Аль шатлалд хөрөнгийг ангилахад дээрх эх сурвалжуудыг
ашигладаг.
Харилцагчдад олгосон зээл болон урьдчилгаа төлбөрийн чанаргүйдлийн магадлалыг тооцохдоо түүхэн мэдээллүүд
дээр үндэслэн тооцох бөгөөд холбогдох макро эдийн засгийн хүчин зүйлсийг ашиглан урьдчилан таамаглалын
тохируулгыг хийнэ. ЧМ нь нөхцөлт ЧМ гэж тодорхойлогддог бөгөөд энэ нь өмнөх хугацаанд тухайн дансны хувьд
хийгдсэн бүрэн ба хэсэгчилсэн төлөлтийг харгалзан үзэж ЧМ муруйг бий болгодог. Мөн түүнчлэн, Банк ЧМ муруйгянз бүрийн хугацааны хувьд тооцоолохын тулд банк “кохорт” дүн шинжилгээг ашигладаг.
Зээл болон урьдчилгаанаас бусад санхүүгийн хөрөнгийн хувьд ашигладаг ЧМ загвар нь үнэлгээний матриц дээрсуурилсан бөгөөд энэ нь холбоотой талуудын олон улсын зээлийн үнэлгээний мэдээлэлээс гардаг. Энэхүү зээлийн
үнэлгээний мэдээллүүд нь ирээдүйн мэдээллүүдийг агуулсан байдаг.

69

119

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
33. Эрсдэлийн удирдлага (үргэлжлэл)(2) Зээлийн эрсдэл (үргэлжлэл)Хөрөнгө зохицуулалт, арилжаа ба банк хоорондын харилцаа
Банкны хөрөнгө зохицуулалт, арилжаа ба банк хоорондын харилцаа болон хамтрагч талуудад санхүүгийн
байгууллагууд, банк, брокер-дилерүүд, хөрөнгийн биржүүд болон клеринг төвүүд багтана. Эдгээр харилцагч
байгууллагын хувьд, Банкны Хөрөнгө зохицуулалтын газраас олон улсын үнэлгээний агентуудын (тухайлбал,Мүүдиз) нийтэд нээлттэй гадаад мэдээлэлд дүн шинжилгээ хийж дотооддоо үнэлгээ өгдөг.
Бизнесийн болон ЖДБ зээлБизнесийн болон ЖДБ зээлийн эрсдэлийг үнэлэхдээ зээлдэгчдийг зээлийн эрсдлийг газрын шинжээчдийн хяналт дорзээлийн мэргэжилтнүүд үнэлдэг. Зээлийн эрсдлийн үнэлгээ нь харилцагчийн түүхэн, одоо, ирээдүйн нөхцөл байдлын
мэдээллийг харгалзан үздэг. Үүнд:• Харилцагчийн санхүүгийн төсөөлөл болон түүхэн мэдээлэл. Энэхүү санхүүгийн мэдээлэл нь харилцагчийн
санхүүгийн гүйцэтгэлийн хэрэгжилт, хүлээгдэж буй үр дүн, төлбөрийн чадварын харьцаа, хөрвөх чадварын
харьцаа болон бусад холбогдох санхүүгийн чадамжийг үнэлэх харьцаануудыг агуулна. Эдгээр үзүүлэлтүүдийн
зарим нь үйлчлүүлэгчидтэй хийсэн гэрээнүүд дээр тулгуурласан байдаг тул илүү анхаарч авч үздэг.
• Харилцагчдын талаарх бусад эх сурвалжаас гаралтай нийтэд нээлттэй мэдээлэл.
• Макро-эдийн засгийн болон геополитикийн аливаа мэдээлэл
• Банкны гүйцэтгэлд хамаарах харилцагчийн менежментийн чанар, ур чадварын талаарх бодитой мэдээлэл
Үнэлгээний арга барилын нарийн төвөгтэй байдал нь зээлийн хэмжээ болон харилцагчийн цар хүрээнээс шалтгааланөөр өөр байдаг. Зарим бизнесийн зээл нь жижиг бизнест зориулсан Банкны дотоод загвараар үнэлэгддэг.
Хэрэглээний зээлХэрэглээний зээлд иргэдийн бүх төрлийн хэрэглээний зээл, кредит карт болон орон сууцны зээлүүд багтдаг. Эдгээр
зээлийн бүтээгдэхүүнүүд болон зарим жижиг бизнесийн зээлийн эрсдэлийн үнэлгээг зээлдэгчийн хугацаа хэтрэх
магадлалыг тодорхойлох аргачлал бүхий программын загвараар үнэлдэг. Үүнд: хүн ам зүй, зээл хүсэгчийн зээлийн
түүх, барьцаа хөрөнгө, одоогийн орлогын түвшин, дансны орлогын өөрчлөлт, өр төлбөрийн үлдэгдэл болон хүссэн
зээлийн нөхцөл зэргийг харгалзан үздэг.
Банкны дотоод үнэлгээ
Дотоод үнэлгээ

Дотоод үнэлгээний тайлбар

Олон улсын үнэлгээ

Хэвийн
Анхаарал хандуулах
Хэвийн бусЭргэлзээтэй
МууҮнэлэгдээгүй
Тусгай үнэлгээгээр үнэ цэн буурсанМаш сайн
Ахисан дунд үнэлгээ
Дунд үнэлгээ
Доод үнэлгээҮнэ цэн буурсан
Үнэлэгдээгүй
Тусгай үнэлгээгээр үнэ цэн буурсан

A- to AA+ зэрэгтэй
BBB- to BBB+
B- to BB+
Caa-C
–
–
–

Чанаргүйдэлд өртөх дүн (“ЧӨД”)Чанаргүйдэлд өртөх дүн нь харилцагчийн алдагдал хүлээх дүн болон эрт эргэн төлөлт хийх чадвар зэргийг харгалзан
үзэж санхүүгийн хэрэглүүрийн үнэ цэн буурах үед тооцсон бодит хэмжээг хэлнэ. Зээлийн карт болон бусад зээлийн
шугамын чанаргүйдэлд өртөх дүнг тодруулга 2.5-аас харна уу.
1-р шатлалд буй зээлийн ЧӨД-г тооцоолохдоо Банк нь 12 сар дотор үүсэж болох чанаргүйдэх үйл явдлыг 12 сарын
ЗҮЦХА-г тооцоход авч үзнэ. 2-р шатлал болон 3-р шатлалуудад ЧӨД-г тодорхойлохдоо нийт хугацааны түүхэн
чанаргүйдэх үйл явдлыг авч үзнэ.
12 сарын болон зээлийн хугацааны ЧӨД нь бүтээгдэхүүний төрлөөс хамааран хүлээгдэж буй төлбөрийг үндэслэн
тодорхойлогддог:• Хорогдуулсан болон нэг удаагийн эргэн төлөлттэй зээлийн, зээлдэгчийн 12 сарын хугацаанд эсвэл зээлийн
хугацаанд нь төлөх гэрээний төлбөрт үндэслэнэ. Мөн түүнчлэн зээлдэгчийн хүлээгдэж буй илүү төлөлтийг
тохируулж өгнө. Энэхүү тооцоололд эрт төлөлт/дахин санхүүжүүлэлтийн таамаглалыг мөн тусгаж өгнө.
• Зээлийн шугамын бүтээгдэхүүний хувьд, нийт лимитээс ашигласан хувиар ЧӨД-г тооцдог.

70

120

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
33. Эрсдэлийн удирдлага (үргэлжлэл)(2) Зээлийн эрсдэл (үргэлжлэл)Алдагдалд хүргэх чанаргүйдэлАХЧ нь Банкны хүлээгдэж буй үл төлөгдөх зээлийн хэмжээг илэрхийлнэ. АХЧ нь харилцан тохиролцсон хэлбэр,нэхэмжлэлийн төрөл болон зэрэглэл, барьцаа хөрөнгө эсвэл бусад зээлийн дэмжлэг зэргээс шалтгаалан харилцан
адилгүй байдаг. АХЧ нь зээл/авлага дефолт болох үед хүлээх алдагдлын нэгж хувиар илэрхийлэгдэнэ. АХЧ-ийг 12 сарэсвэл зээлийн хугацааны туршид тооцдог бөгөөд 12 сарын АХЧ нь дараагийн 12 сард дефолт болох тохиолдолд гарах
алдагдлын хувийг тооцдог бөгөөд зээлийн хугацааны туршид АХЧ нь үлдэгдэл зээлийн хугацаанд гарах алдагдлын
хувийг тооцдог.
АХЧ нь барьцааны үнэ болон төлөлтөөс хамааран цаг хугацаа өнгөрөх тусам өөрчлөгдөж байдаг. АХЧ -ийнкоэффициентийн гол элементүүд нь:• Цагийн хэмжээс (ЧӨД параметрийг баталгаатай, баталгаагүй хэсэгт хуваах) ба• Барьцаа хөрөнгийн үнэ цэн өөрчлөгдөхөд (үл хөдлөх хөрөнгө гэх мэт барьцааны тохиолдолд үнэ нь өөрчлөгдөхгүй
хэвээр байх болно)Санхүүгийн хэрэглүүрд барьцаа хөрөнгө байхгүй, үл төлөлтийн түүхэн өгөгдөл хангалттай байгаа тохиолдолд Банкшинжээчдийн дүгнэлтийг гаргадаг. Тайлангийн өдрөөрх нөхцөл байдал, өгөгдлийн бүрэн гүйцэд байдлаас хамааран
Банк АХЧ-ийн коэффициентийн үе шатыг тодорхойлохын тулд түүхэн мэдээллийн хандлага эсвэл гадаад эхсурвалжаас авсан түүхэн өгөгдлийг ашигладаг.
Зээлийн эрсдэлийн мэдэгдэхүйц өсөлт
Банк нь ЗҮЦХА-д хамаарах бүх хөрөнгийг тасралтгүй хянадаг. Тухайн нэг санхүүгийн хэрэглүүр эсвэл багц хэрэглүүр
нь 12 сарын ЗҮЦХА эсвэл нийт хугацааны ЗҮЦХА-т хамаарах эсэхийг тодорхойлохын тулд Банк нь уг хөрөнгүүдийганх хүлээн зөвшөөрснөөс хойш зээлийн эрсдэлд мэдэгдэхүйц өсөлт гарсан эсэхийг үнэлдэг.
Анх хүлээн зөвшөөрөгдсөнөөс хойш санхүүгийн хэрэглүүрийг чанаргүйдэх эрсдэл мэдэгдэхүйц хэмжээнд өссөн
эсэхийг тодорхойлохдоо Банк нь зардал, хүчин чармайлт гаргахгүйгээр олж авсан үндэслэлтэй болон хамааралтай
мэдээллийг авч үздэг. Үүнд Банкны түүхэн туршлага, шинжээчдийн зээлийн үнэлгээнд үндэслэсэн, хэтийн төлөвийг
харуулсан тоон болон чанарын мэдээлэл, дүн шинжилгээ орно.
Банк нь гэрээний нөхцөлд өөрчлөлт орсон хөрөнгийн зээлийн эрсдэл мэдэгдэхүйц өссөн тохиолдолд чанарын
шинжилгээ хийдэг. Зарим тохиолдолд зээлийн эрдслийн мэдэгдэхүйц өсөлтийн шалтгааныг чанаргүйдэл бус“Чанаргүйдлийн тодорхойлолт”-д дурьдагдсан үйл явдлуудтай холбож тайлбарладаг. Зээлийн ангиллын өөрчлөлтийгүл харгалзан 30 хоногоос дээш хугацаа хэтрэлттэй зээлийн эрсдэл мэдэгдэхүйц өссөн байна гэж үздэг.
Ижил төстэй бүлэг хөрөнгүүдийн ЗҮЦХА-г тооцохдоо, анх хүлээн зөвшөөрснөөс хойш зээлийн эрсдэлийн
мэдэгдэхүйц өсөлт гарсан эсэхийг шинжлэхдээ ижил арга, аргачлалуудыг ашигладаг.
Бүлгийн үнэлгээгээр санхүүгийн хөрөнгүүдийг ангилах ньДоорх хүчин зүйлээс хамаарч “ЗҮЦХА зарчмуудын тойм” 2.5-т тайлбарласнаар Банк нь ЗҮЦХА -ын нөөцийг бүлгийн
болон тусгай үнэлгээгээр тооцдог.
Банк нь ЗҮЦХА -ийг тусгай үнэлгээгээр тооцоолох хөрөнгийн ангилалд дараах зээлүүд орсон:•••Шатлал 3-т ангилагдсан, зээлийн өрийн үлдэгдэл 5.0 тэрбум төгрөгөөс их зээлдэгчдийн хувьд тусгайлсан
үнэлгээг хийхХолбоотой зээлдэгчдийн доторх аль нэг зээлдэгч нь шатлал 3-т ангилагдсан бөгөөд тухайн холбоотой зээлдэгч
нарын нийт зээлүүдийн өрийн үлдэгдэл (бүх үе шатууд дах зээлүүд орно) нь 5.0 тэрбум төгрөгөөс дээш дүнтэй
байхШатлал харгалзахгүйгээр томоохон бөгөөд онцгой шинж чанартай байгууллагын зээлийн багцын зээлБанк нь ЗҮЦХА -ийг бүлгийн үнэлгээгээр тооцоолох үед тусгай үнэлгээнд ороогүй бүх зээлийг оруулна. Банк ньэдгээр зээлүүдийг зээлдэгчийн сегмент дээр үндэслэн доорх жижиг багцуудад ангилдаг.
•••Байгууллагын зээлЖижиг, дунд байгууллага (“ЖДБ”)-ын зээлИргэдийн зээл

71

121

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
33. Эрсдэлийн удирдлага (үргэлжлэл)(2) Зээлийн эрсдэл (үргэлжлэл)ЗҮЦХА -ын загварын өгөгдөлд дүн шинжилгээ хийх ньБанк нь ЧМ болон ЗҮЦХА-г тооцоолохдоо ирээдүйг илтгэх мэдээллийг ашиглан ирээдүйн макро эдийн засгийн
өөрчлөлт ЗҮЦХА-д хэрхэн нөлөөлж болохыг харгалзаж үздэг. Энгийн шугаман хамаарлын аргыг ашиглан
ажиглагдахуйц чанаргүйдлийн/дефолтын хувь болон макро эдийн засгийн хүчин зүйл хоорондын харилцан хамаарлыг
тооцдог. Ашигласан мэдээллийн багцад зээлийн бүтээгдэхүүн бүрд хамаарах ЧМ болон голлох макро хүчин
зүйлүүдийн улирал бүрийн мэдээллүүд ордог. Макро эдийн засгийн хүчин зүйлийн мэдээллийг Үндэсний
статистикийн хороо болон Монголбанкны мэдээллийн сангаас татдаг бол ЧМ хувь нь банкны дотоод мэдээллийн
сангаас гаргасан түүхэн мэдээллийг ашигладаг. Банк нь 2022 онд Иргэдийн зээлийн хувьд бодлогын хүү болон
инфляцийн түвшинг нэг жил нэг улирлын хоцрогдолтойгоор, Байгууллагын болон ЖДБ зээлийн хувьд ДНБ-ийн өсөлт
болон Зээлийн өсөлтийг ашигласан ба эдгээр нь чанаргүйдэх магадлалтай хамгийн өндөр харилцан хамааралтай
байсан (2021 оны хувьд ДНБ-ийн өсөлт болон бодлогын хүүг Байгууллагын зээл, Жижиг, дунд байгууллагын зээлболон иргэдийн зээлд).
Арга зүйн хувьд, эхлээд оновчтой макро эдийн засгийн хүчин зүйлүүдийг урьдчилан сонгохдоо шугаман хамаарлын
шинжилгээ хийсэн. Дараа нь коэффициентуудыг энгийн регресийн шинжилгээ ашиглан тооцоолсон. Тооцооллын үрдүнд гарсан коэффициентууд болон таамаглалуудаас ЧМ-д хамаарах ирээдүйн талаарх мэдээлэл хүчин зүйлүүдийг
тохируулан авч үзсэн тул урьдчилсан чанаргүйдлийн хувь болон түүхэн дундаж чанаргүйлийн хувийн харьцааг ЧМболгон авч үзсэн. Эдгээр тохируулга нөлөөлөгч хүчин зүйлс болон тохируулсан ЧМ хувиуд нь ирээдүйн эдийн засгийн
өсөлтийн талаар хамгийн бодитой төсөөлөл өгч чадна гэж үзсэн тул ЗҮЦХА загварын суурь төсөөлөл болно. Сайнболон муу төсөөллүүдийг тухайн загвараар таамагласан чанаргүйдлийн хувь дахь түүхэн тохируулагч хүчин
зүйлүүдийг үндэслэн тооцсон ба тохируулагч хүчин зүйлийн тархалтыг тодорхой тоонуудаар хэмжсэн. Төсөөлөл
бүрийн ЗҮЦХА-г тухайн төсөөлөлд хамаарах ЧМ хувьд үндэслэн тооцсон бол бодит ЗҮЦХА-г дээрх гурван
төсөөллийн дараах пропорцоор жигнэсэн дунджаар авсан байна. Үүнд: эерэг болон сөрөг төсөөллийн 20%, суурь
төсөөллийн 60%.
Тооцооллын 3 төсөөлөлд хамаарах тохируулгын коэффициентыг доорх хүснэгтээс харна уу:
2022 оны 12 сарын 31-нээрСөрөг төсөөлөл
Суурь төсөөлөл
Эерэг төсөөлөл

2021 оны 12 сарын 31-нээрСөрөг төсөөлөл
Суурь төсөөлөл
Эерэг төсөөлөл

Байгууллагын зээл2.10481.35740.4406ЖДБ-ын зээл2.10481.35740.4406

Иргэдийн зээл1.69811.13630.4922Байгууллагын зээл2.05151.50490.4702ЖДБ-ын зээл2.05151.50490.4702Иргэдийн зээл1.9102
1.43400.5423Бүтцийн өөрчлөлт орсон зээлийн тоймЭрсдэлийн удирдлагын үүднээс зээлд бүтцийн өөрчлөлт орсон бол Банкны тусгай хөрөнгийн хэлтэс нь зээлийг эргэн
төлөгдөх хүртэл хяналт тавьдаг.
Доорхи хүснэгтэд бүтэц өөрчлөгдсөн санхүүгийн хөрөнгийн нийт дансны дүн болон холбогдох ЗҮЦХА-г 2021 оныболон 2022 оны 12 сарын 31-ээр тус бүр харуулав:Бүтэц өөрчлөгдсөн зээлүүд:Дансны нийт үнэХолбогдох ЗҮЦХА

72

122

2022
мян.төг

2021
мян.төг

56,806,027(21,933,646)

64,091,637(30,898,992)

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
33. Эрсдэлийн удирдлага (үргэлжлэл)(2) Зээлийн эрсдэл (үргэлжлэл)Эрсдэлийн төвлөрлийн шинжилгээ
Банк дотооддоо хэрэглэдэг зээлийн үнэлгээний систем, шатлалыг ашиглан гаргасан зээлийн чанар болон зээлийн
эрсдэлд өртөж болох хамгийн их дүнтэй холбоотой тодруулгуудыг 12, 13, 14 ба 17-р тодруулгаас харна уу.
Дараах хүснэгтэд Банкны харилцагчдад олгосон зээл, урьдчилгааг (Тодруулга 17) аж үйлдвэрийн салбараар ньангилан, зээлийн барьцаа хөрөнгийн бодит үнэ цэн эсвэл зээлийн чанарыг сайжруулах бусад зүйлүүдийг авч үзэхээс
өмнөх нийт дүнгээр нь үзүүлэв.
Нийт багцын хэмжээ
2022
2021
мян.төг
мян.төг
мян.төг
мян.төг
Худалдаа, үйлчилгээ
989,179,347
21%
1,183,191,976
23%Уул уурхай, олборлолт
618,573,404
13%
910,296,524
18%Барилга байгууламж
473,147,282
10%
520,921,588
10%Санхүүгийн үйлчилгээ
355,983,175
8%
373,142,568
7%Үйлдвэрлэл
523,074,747
11%
515,616,099
10%Орон сууц
515,069,970
11%517,222,290
10%Төлбөрийн карт278,200,090
6%
251,922,005
5%Зочид буудал, ресторан, аялал жуулчлал
151,931,463
3%
166,213,301
3%Тээвэр, харилцаа холбоо
168,262,695
4%
137,752,916
3%Хадгаламж барьцаалсан
100,641,414
2%
93,026,232
2%Эрүүл мэнд30,018,101
1%
43,576,125
1%Боловсрол
58,040,193
1%80,961,554
2%Цахилгаан, эрчим хүч ба дулаан
19,875,704
0%
31,187,578
1%Хөдөө аж ахуй23,345,917
1%
22,047,101
0%
Бусад
312,523,722
7%
271,721,499
5%
4,617,867,224
100%
5,118,799,356
100%*Бусад салбарын компаниудын хувьцааг л эзэмшдэг холдинг компанийг банкны салбарын кодчилолын дагуу
санхүүгийн үйлчилгээ гэж ангилсан.
Зээлийн барьцаа хөрөнгө ба бусад сайжруулалтууд
Барьцаа хөрөнгийн төрөл болон үнэлгээний дүн нь зээлдэгчийн зээлийн эрсдэлийн үнэлгээ болон олгох зээлийн
төрлөөс хамаарна. Барьцаанд авсан хөрөнгийн гол төрлүүдийг доор үзүүлэв. Үүнд:• Байгууллагуудад олгосон зээл: Үл хөдлөх хөрөнгө, бараа материал, үйлдвэр ба тоног төхөөрөмж, машин механизм;• Иргэдийн зээл: Тээврийн хэрэгсэл; орлого; үл хөдлөх хөрөнгө; орон сууцны үл хөдлөх хөрөнгө
• Жижиг, дунд үйлдвэрлэлд олгосон зээл: Үл хөдлөх хөрөнгө
Банк барьцаа хөрөнгийн зах зээлийн үнэ цэнийг тогтмол хянадаг ба гэрээний дагуу шаардлагатай үед нэмэлт барьцаа
хөрөнгө гаргуулахыг шаардаж болно.
Банк журмын дагуу өмчлөх бусад үл хөдлөх хөрөнгийг зохион байгуулалттайгаар борлуулдаг. Хөрөнгө борлуулсанаас
олсон орлогыг зээлийн үлдэгдэл төлбөрийг багасгах болон төлж дуусгахад зориулна. Өмчлөх бусад үл хөдлөх
хөрөнгийг Банк нь өөрийн бизнесийн хэрэгцээнд ашигладаггүй.
Банк дотооддоо хэрэглэдэг зээлийн үнэлгээний систем ба жилийн эцсийн шатлалын ангиллыг ашиглан гаргасан
зээлийн чанар болон зээлийн эрсдэлд өртөж болох хамгийн их дүнтэй холбоотой тодруулгуудыг 12, 13, 14 ба 17-ртодруулгаас харна уу.
Санхүүгийн хэрэглүүрүүд нь бодит үнэ цэнээрээ бүртгэгддэг санхүүгийн хэрэглүүрийн хувьд тодруулга 14-д,ирээдүйн үнэлгээний өөрчлөлтөөс үүдэн гарах зээлийн эрсдэлд өртөж болох хамгийн их дүнг бус харин одоогийн
байгаа зээлийн эрсдэлийг харуулсан.

73

123

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
33. Эрсдэлийн удирдлага (үргэлжлэл)(2) Зээлийн эрсдэл (үргэлжлэл)Зээлийн барьцаа хөрөнгө ба бусад сайжруулалтууд (үргэлжлэл)Банкны харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгааны барьцааг доор харуулав:
2022
Нийт
мян.төг
Байгууллагын зээлЖДБ-ын зээлИргэдийн зээл3,238,302,119
420,167,378
628,521,161
4,286,990,658Барьцаа
хөрөнгийн бодитүнэ цэнэ .
мян.төг

2,184,315,132
389,174,705
647,754,740

3,221,244,577

2021
Нийт
мян.төг

Барьцаа
хөрөнгийн бодитүнэ цэнэ
мян.төг

3,672,863,022
535,436,302
572,177,859
4,780,477,183

2,652,553,356
477,497,748
319,753,238
3,449,804,342

Зээлийн төвлөрлийн харьцаа
Банкнаас аливаа этгээд, түүнтэй холбогдох этгээд, харилцан хамаарал бүхий этгээдэд олгосон зээл, зээлтэй адилтган
тооцох актив хөрөнгө, баталгаа, батлан даалт, бусад хэлцлийн нийлбэр дүн нь тухайн банкны өөрийн хөрөнгийн 20хувиас хэтэрч болохгүй. Хувьцаа эзэмшигч, ТУЗ-ийн дарга болон гишүүн, гүйцэтгэх удирдлага, банкны ажилтан эсвэл
түүнтэй холбоотой аливаа этгээдэд олгох зээл, түүнтэй адилтгах хөрөнгө, баталгааны дээд хэмжээ нь банкны өөрийн
хөрөнгийн 5 хувиас нийт дүн нь Банкны өөрийн хөрөнгийн 20 хувиас хэтрэхгүй байх ёстой.
2021 оны 12 сарын 31-ний байдлаар тодорхой зээлдэгчдэд, түүнтэй холбогдох этгээд, харилцан хамаарал бүхий
этгээдэд олгосон зээлийн дүн нь зохистой харьцаа буюу 20%-с хэтэрсэн байна. Нийт хэтэрсэн дүн нь 4,259 сая төгрөг
байсан ба уг дүн өөрийн хөрөнгийн зохистой харьцааг үнэлэхэд тохируулагдсан байна (Тодруулга 37-г харна уу). 2022
оны 12 дугаар сарын 31-ний байдлаар ямар нэгэн зөрчил байхгүй.
(3) Төлбөрийн чадварын эрсдэл
Санхүүгийн хэвийн болон хүндрэлтэй нөхцөлд төлбөр тооцооны үүргээ гүйцэтгэх боломжгүй байх эрсдэлийг
төлбөрийн чадварын эрсдэл гэнэ. Уг эрсдэлийг хязгаарлахын тулд удирдлага нь үндсэн харилцах, хадгаламжийн эхүүсвэрээс гадна олон төрлийн эх үүсвэрийг төвлөрүүлэх ба өдөр тутам ирээдүйн мөнгөн урсгал болон төлбөрийн
чадвараа хянадаг. Үүний тулд нэмэлт эх үүсвэр шаардагдсан үед ашиглагдах өндөр үнэлгээтэй барьцаа хөрөнгийн
бэлэн байдал болон хүлээгдэж буй мөнгөн урсгал зэргийн үнэлгээ хийхийг шаарддаг.
Харилцагч харилцахаас татан авалт хийх, хадгаламжийн хугацаа дуусаж бэлэн мөнгө авах болон Банк зээлдэгчид
зээлийн олголт хийх тохиолдолд Банк нь хангалттай хэмжээний бэлэн мөнгөтэй байх шаардлагатай болдог. АПУХ ньбэлэн мөнгөний эдгээр гадагш мөнгөн урсгалыг нөхөх хамгийн бага мөнгөн урсгалын түвшин болон гэнэтийн
эрэлтийн үед гарах зардлыг нөхөхөд бэлэн байх ёстой банк хоорондын болон бусад зээлийн хэрэгслийн доод түвшинд
хязгаарлалт тогтоодог.
Төлбөрийн чадварын эрсдэлд өртөх байдал
Банкнаас төлбөрийн чадварын эрсдэлийг удирдахад ашигладаг гол хэмжүүр бол төлбөрийн чадвартай хөрөнгийг нийтөр төлбөртэй харьцуулах харьцаа бөгөөд энэ нь Монгол Улсын Банкны тухай хуульд заасан төлбөрийн чадварын
харьцаатай нийцэж байгаа юм.
Энэ зорилгоор Банк төлбөрийн чадварын харьцааг дараах байдлаар тооцоолдог. Банкны төлбөрийн чадвартай
хөрөнгийг тооцохдоо бэлэн мөнгө, бусад банк болон санхүүгийн байгууллагуудад байршуулсан харилцах, хадгаламж,Монголбанкны хөрөнгө оруулалтын үнэт цаасыг оруулна. Харин түргэн гүйцэтгэгдэх өр төлбөрийг тооцохдоо
харилцагчаас төвлөрүүлсэн харилцах, хадгаламж, бусад банк болон санхүүгийн байгууллагуудаас байршуулалсан
харилцах, хадгаламж, гадаадын санхүүгийн байгууллагуудын зээл, татвар, гаргасан өрийн бичиг зэрэг орно.
Тайлангийн өдрөөрх төлбөрийн чадварын харьцаа:12 дугаар сарын 31-ний байдлаар

74

124

2022

2021

43.4%

40.6%

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
33. Эрсдэлийн удирдлага (үргэлжлэл)(3) Төлбөрийн чадварын эрсдэл (үргэлжлэл)Санхүүгийн өр төлбөрийг гэрээний үлдэж буй хугацаагаар шинжилсэн шинжилгээ
Дараах хүснэгтэд 2021 болон 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн байдлаарх Банкны санхүүгийн өр төлбөр болон хөрөнгийн дуусгавар хугацааг тэдгээрийн гэрээний дагуу эргэн
төлөх үүрэг дээр үндэслэн харууллаа. Мөн Банк дийлэнх харилцагчид нь гэрээт хугацаанаасаа өмнө зарлагын гүйлгээ хийхгүй байх гэсэн хүлээлт дээр үндэслэсэн бөгөөд харилцах,хадгаламжийн тодорхой хувийг хадгалах хүлээгдэж буй мөнгөн урсгалыг тусгаагүй болно.
2022 оны 12 сарын 31-нээрСанхүүгийн хөрөнгө
Бэлэн мөнгө ба Монголбанкинд байршуулсан
мөнгө
Бусад
банк,
санхүүгийн
байгууллагад
байршуулсан хөрөнгө
Санхүүгийн хөрөнгө оруулалт
Нийт хэрэгжсэн своп хэлцэл:- Орж ирсэн гүйлгээ
- Гарсан гүйлгээ
Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа
Бусад санхүүгийн хөрөнгө
Санхүүгийн өр төлбөр
Бусад
банк,
санхүүгийн
байгууллагын
харилцах, хадгаламж
Репо хэлцэл
Харилцагчдын харилцах, хадгаламж
Нийт хэрэгжсэн своп хэлцэл:- Орж ирсэн гүйлгээ
- Гарсан гүйлгээ
Зээлээр авсан санхүүжилт
Гаргасан өрийн бичиг
Түрээсийн өглөг
Бусад санхүүгийн өр төлбөрЭх үүсвэргүй баталгаа ба аккредитив

Хугацаагүй
мян.төг

3 сараас ихгүй .
мян.төг

3 сараас 6 сар
мян.төг

6 сараас 1 жил .
мян.төг

894,574,372

862,425,315

–

–

–

–

1,756,999,688

604,503,816–

162,788,478
599,363,877–
342,187,217–
275,776,071–
358,963,322–
684,426,096

767,292,294
2,260,716,583––
616,534,166
29,546,378
2,145,158,733

282,913,155(235,350,417)
580,849,138
17,757,526
2,270,747,073

139,256,202(128,895,332)
457,103,700
400,965
810,052,752

218,641,936(196,375,805)
1,459,680,496
615,039
1,758,337,737

790,922,559(606,584,744)
1,683,555,250
116,839,519
2,343,695,906––
1,115,064,950–
1,799,491,046

1,431,733,852(1,167,206,298)
5,912,787,700
165,159,428
11,127,483,247

32,154,100–
2,959,462,153

971,557
34,008,500
909,434,848–
155,797,971
646,073,155–
89,725,369
1,131,845,094–
50,324,598
756,958,947––
18,698,206

33,125,657
329,856,439
6,422,472,402––
112,757,080––
321,497,517
248,247,384
3,674,118,234

18,964,043(22,893,227)
357,969,027
1,762,365
80,113,415––
1,380,330,528

18,775,430(16,498,851)
4,711,828
1,762,365–––
810,621,899

39,471,074(35,609,830)
667,258,150
3,478,172
180,389,295––
2,076,557,324

537,066,596(693,809,266)
252,205,602
11,843,553–––
914,590,030––
74,734,328–––
93,432,534

614,277,143(768,811,174)
1,469,636,016
18,846,455
260,502,710
321,497,517
248,247,384
8,949,650,548(1,528,959,501)

890,416,545(569,147)(318,219,587)

1,429,105,876

1,706,058,513

2,177,832,699

75
125

1-ээс 5 жил 5-аас дээш жил
мян.төг
мян.төг

Нийт
мян.төг

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
33. Эрсдэлийн удирдлага (үргэлжлэл)(3) Төлбөрийн чадварын эрсдэл (үргэлжлэл)Санхүүгийн өр төлбөрийг гэрээний үлдэж буй хугацаагаар шинжилсэн шинжилгээ (үргэлжлэл)2021 оны 12 сарын 31-нээрСанхүүгийн хөрөнгө
Бэлэн мөнгө ба Монголбанкинд байршуулсан мөнгө
Бусад банк, санхүүгийн байгууллагад байршуулсан
хөрөнгө
Санхүүгийн хөрөнгө оруулалт
Нийт хэрэгжсэн своп хэлцэл:- Орж ирсэн гүйлгээ
- Гарсан гүйлгээ
Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа
Бусад санхүүгийн хөрөнгө
Санхүүгийн өр төлбөр
Бусад банк, санхүүгийн байгууллагын харилцах,хадгаламж
Репо хэлцэл
Харилцагчдын харилцах, хадгаламж
Нийт хэрэгжсэн своп хэлцэл:- Орж ирсэн гүйлгээ
- Гарсан гүйлгээ
Зээлээр авсан санхүүжилт
Гаргасан өрийн бичиг
Түрээсийн өглөг
Бусад санхүүгийн өр төлбөрЭх үүсвэргүй баталгаа ба аккредитив
Ашиглагдаагүй зээлийн шугам

Хугацаагүй
мян.төг

3 сараас ихгүй .
мян.төг

3 сараас 6 сар
мян.төг

6 сараас 1 жил .
мян.төг

976,548,511

8,017,940

–

–

–

–

984,566,451

405,038,221
60,692,439

101,772,804
1,271,633,439–
93,249,457–
241,384,642–
939,200,934–
634,783,058

506,811,025
3,240,943,969––
649,683,374
126,484,571
2,218,447,116

863,327,381(798,718,006)
638,054,503
7,701,212
2,091,789,273

1,245,156(2,623,675)
479,178,506–
571,049,444

2,147,447(3,897,800)
1,119,480,176–
1,359,114,465

135,860,418(137,754,694)
2,815,075,468–
3,752,382,126––
1,385,374,372–
2,020,157,430

1,002,580,402(942,994,175)
7,086,846,399
134,185,783
12,012,939,854

12,938,713–
2,810,243,953––
1,117,061,112––
704,809,250

1,057,485
31,917,764
1,169,427,606–
279,002,309
617,578,194––
23,249,103

13,996,198
310,920,073
6,442,369,218––
117,283,832–––
352,804,653
297,095,737
3,590,366,888(802,772,467)
872,643,457
112,766,644–
1,703,352
73,958,633––
1,375,360,731––
17,883,897
166,382,466
1,703,352–––
890,778,965(9,298,099)
2,687,736
257,832,573–
3,394,578–––
1,457,019,643(310,630,156)
301,286,951
965,512,018–
3,751,781
255,519,365––
2,112,020,462––
46,555,619––
1,300,946––
71,105,668(1,122,700,722)
1,176,618,144
1,517,834,583
166,382,466
10,553,063
330,778,944
352,804,653
297,095,737
9,496,652,357(1,371,919,772)

716,428,542(319,729,521)(97,905,178)

1,640,361,664

1,949,051,762

2,516,287,497

76
126

1-ээс 5 жил 5-аас дээш жил
мян.төг
мян.төг

Нийт
мян.төг

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
33. Эрсдэлийн удирдлага (үргэлжлэл)(4) Зах зээлийн эрсдэлЗах зээлийн эрсдэл гэдэг нь зах зээлийн хүү, гадаад валютын ханш зэрэг зах зээлийн үнийн өөрчлөлт нь Банкны орлого
эсвэл санхүүгийн хэрэглүүрийн үнэ цэнэд нөлөөлөх эрсдэл юм. Зах зээлийн эрсдэлийн удирдлагын зорилго нь захзээлийн эрсдэлийг хүлээн зөвшөөрөгдөх параметрийн хүрээнд удирдах, хянах, эрсдэлийн өгөөжийг оновчтой болгох
явдал юм.
Хүүгийн түвшний эрсдэл
Хүүгийн эрсдэл гэдэг нь хүүгийн түвшний өөрчлөлт нь Банкны орлого эсвэл санхүүгийн хэрэглүүрийн үнэ цэнэд
нөлөөлөх эрсдэл юм. Банкны зээлийн, санхүүжилтийн, хөрөнгө оруулалтын үйл ажиллагаанууд нь хүүгийн эрсдэлийгбий болгодог. Хүүгийн түвшний өөрчлөлт нь Банкны хүүгийн цэвэр орлогод нэн даруй нөлөөлөх ба Банкны хөрөнгө,өр төлбөр, тэнцлийн гадуурх зүйлсийн эдийн засгийн үнэ цэнэд нөлөөлдөг учир урт хугацаанд Банкны өөрийн
хөрөнгөд нөлөөлж болно. Зээлийн хүүгийн эрсдэлийг Банкны удирдлагын тогтоосон хязгаарт багтаан түвшинг
нэмэгдүүлэх эсвэл бууруулах замаар удирдана. Эдгээр хязгаарлалтууд нь хүүгийн маржин болон хүүгийн мэдрэмжийн
хөрөнгө, өр төлбөрийн үнэ цэнэд үзүүлэх нөлөөг хязгаарлаж өгдөг.
Зээлийн хүүгийн зөрүүний хязгаарын эрсдэлийн удирдлага нь Банкны санхүүгийн хөрөнгө, өр төлбөрийн төрөл
бүрийн стандарт, стандарт бус хүүгийн хувилбарт мэдрэмжийг хянах замаар нэмэгдүүлэх юм. Банкны зах зээлийн
хүүгийн түвшин 100 пунктад өсөх, буурах мэдрэмжийн шинжилгээ (өгөөжийн муруй дахь тэгш хэмт хөдөлгөөнгүй,санхүүгийн байдлын тогтмол тайлантай гэж үзвэл) дараах байдалтай байна.

2022 оны 12 сарын 31-нээрВалютАмерик доллар
Төгрөг
БусадӨсөлт(бууралт)Ашиг, алдагдалд
Цэвэр хүүгийн
тогтоосон
орлогын
эрсдэлийн
мэдрэмж .
хязгаар .
мян.төг
мян.төг

Өөрийн
хөрөнгийн
мэдрэмж .
мян.төг

Өөрийн
хөрөнгөд
тогтоосон
эрсдэлийн
хязгаар
мян.төг

+/- 100+/- 100+/- 100+/- 153,528+/- 29,217,621+/- 687,465+/- 275,730,685+/- 275,730,685+/- 275,730,685+/- 138,175+/- 26,295,859+/- 618,719+/- 275,730,685+/- 275,730,685+/- 275,730,685+/- 100+/- 100+/- 100+/- 5,740,349+/- 32,308,020+/- 2,215,464+/- 241,711,954+/- 241,711,954+/- 241,711,954+/- 5,166,314+/- 29,077,218+/- 1,993,918+/- 241,711,954+/- 241,711,954+/- 241,711,954

2021 оны 12 сарын 31-нээрВалютАмерик доллар
Төгрөг
БусадГадаад валютын ханшийн эрсдэл
Валютын эрсдэл гэдэг нь гадаад валютын ханшийн өөрчлөлтөөс болж санхүүгийн хэрэглүүрийн үнэ цэн хэлбэлзэх
эрсдэл юм. АПУХ-ноос гадаад валютын нөлөөний түвшинд лимит тогтоодог (голчлон америк долларт) ба хэрэгжилтэд
байнгын хяналт тавьдаг. Банк нь нэгж болон нийт гадаад валютын нээлттэй позицоос үүсэх алдагдалд суурилсан
лимит болон гадаад, дотоодын банкууд, харилцагчидтай хийх арилжааны лимитийг тогтоож, үйл ажиллагаандаа
мөрдлөг болгон ажилладаг. Үүнээс гадна Банк нь гадаад валютын эрсдэлийг удирдах, хэмжих үйл ажиллагаандаа VaRзагварыг ашигладаг. АПУХ улирал бүр нийт гадаад валютын позицын алдагдлын хязгаарын хэмжээг тогтоодог. ЗахЗээлийн Эрсдэлийн газар нь уг зөвшөөрөгдсөн хязгаарын түвшинд гадаад валютын үйл ажиллагаа явагдаж байгаа
эсэхийг хянадаг.
VaR аргачлалын зорилго болон хязгаарлалтууд
VaR нь үнийн ирээдүйн хөдөлгөөнийг статистик тархалттай гэж үздэг бөгөөд түүхэн корреляци болон зах зээлийн
үнийн хэлбэлзэл дээр суурилдаг тул хэрэглэхэд тодорхой хязгаарлалттай. VaR арга нь мэдээллийг гаргахдаа түүхэн
өгөгдлүүд дээр их тулгуурладаг, эрсдэлийн хүчин зүйлүүдийн ирээдүйн өөрчлөлт ба хөдөлгөөнийг тодорхой
харуулж чаддаггүй зэргийн улмаас хэрэв эрсдэлийн хүчин зүйлүүдийн өөрчлөлт нь хэвийн тархалттай байна гэсэн
төсөөллөөс зөрвөл, зах зээлийн томоохон хөдөлгөөний магадлалыг багаар үнэлэх магадлалтай.

77

127

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
33. Эрсдэлийн удирдлага (үргэлжлэл)(4) Зах зээлийн эрсдэл (үргэлжлэл)Гадаад валютын ханшийн эрсдэл (үргэлжлэл)VaR аргачлалын зорилго болон хязгаарлалтууд (үргэлжлэл)Эрсдэлт хүчин зүйлүүд дээр тавигдсан таамаглал, тодорхой хэрэгслийн эдгээр хүчин зүйлсийн хоорондын хамаарлын
улмаас VaR нь багаар эсвэл ихээр тооцоологдож болно. Позицууд нь өдрийн туршид өөрчлөгдөж болох ч VaR ньзөвхөн ажлын өдөр дуусах үеийн байдлаарх багцын эрсдэлийг илэрхийлдэг ба 99 хувийн итгэлтэй түвшнээс давсан
аливаа нэг алдагдлыг тооцож үздэггүй.
Бүх гадаад валют болон тэдгээрийн алдагдлын хувьд тогтоосон VaR-ын хязгаарыг удирдлагаас тогтоож өгсөн хязгаарт
байгаа эсэхийг өдөр тутам шалгадаг. Гадаад валютаар илэрхийлэгдсэн санхүүгийн хэрэглүүрийн хувьд нэг өдөрт гарчболох алдагдлын хэмжээг VAR аргаар тооцоолсныг доор үзүүлэв. Үүнд:Түүхэн загвар
2022
мян.төг
12 сарын 31-нээрӨдрийн дундаж
Дээд хэмжээ
Доод хэмжээ

(249,173)(1,080,401)(2,842,583)(152,528)

2021
мян.төг
(708,488)(843,269)(1,237,652)(83,473)Дараах хүснэгтэд Банкны гадаад валютын эрсдэлийг 2021 болон 2022 оны 12 сарын 31-ний өдрийн байдлаар үзүүлэв.
Хүснэгтэд санхүүгийн хөрөнгө, өр төлбөрийг бүлэглэн үзүүлэв.

Төгрөгөөрх .
мян.төг

2021Гадаад
валютаарх
мян.төг

Нийт
мян.төг

1,756,207,294

217,353,302

758,998,935

976,352,237

767,067,640

767,067,640–

504,417,550

504,417,550

1,539,613,538

130,298,046

1,669,911,584

2,509,400,449

93,246,654

2,602,647,103

265,374,431–

265,374,431

87,403,498

14,244,000

101,647,498

3,268,342,745
89,000,307
5,417,154,343

868,839,653
18,420,858
3,286,010,169

4,137,182,398
107,421,165
8,703,164,512

3,584,773,816
74,311,973
6,473,243,038

1,003,691,589
14,026,959
2,388,625,687

4,588,465,405
88,338,932
8,861,868,725

3,241,357
316,804,791

29,878,877–

33,120,234
316,804,791

3,018,387
289,792,528

10,920,326–

13,938,713
289,792,528

3,162,766,558

3,044,542,847

6,207,309,405

4,033,034,308

2,233,276,211

6,266,310,519

166,203,537
526,637,791–
15,869,783–
892,193,404––

166,203,537
1,418,831,195–
15,869,783

78,035,961
660,996,891
160,140,274
8,999,663–
747,743,238––

78,035,961
1,408,740,129
160,140,274
8,999,663

218,064,284
4,409,588,101

20,896,217
3,987,511,345

238,960,501
8,397,099,446

261,454,257
5,495,472,269

13,182,997
3,005,122,772

274,637,254
8,500,595,041

Тэнцлийн гадуур бүртгэсэн гадаад валютын
эрсдэлд өртөх дүн, цэвэр
Гадаад валютын эрсдэлд өртөх дүн, цэвэр

616,786,705(84,714,471)

Санхүүгийн хөрөнгө
Бэлэн мөнгө баМонголбанкинд
байршуулсан мөнгө
Бусад банк, санхүүгийн
байгууллагад
байршуулсан хөрөнгө
Санхүүгийн хөрөнгө
оруулалт
Санхүүгийн үүсмэл
хэрэглүүр
Харилцагчдад олгосон
зээл ба урьдчилгаа
Бусад санхүүгийн хөрөнгө
Санхүүгийн өр төлбөр
Бусад банк санхүүгийн
байгууллагын
харилцах, хадгаламж
Репо хэлцэл
Харилцагчдын харилцах,хадгаламж
Санхүүгийн үүсмэл
хэрэглүүр
Зээлээр авсан санхүүжилт
Гаргасан өрийн бичиг
Түрээсийн өглөг
Бусад санхүүгийн өртөлбөр

2022Гадаад
валютаарх
мян.төг

Нийт .
мян.төг

254,823,322

1,501,383,972–

Төгрөгөөрх .
мян.төг

425,866,057(190,631,028)

78

128

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
33. Эрсдэлийн удирдлага (үргэлжлэл)(4) Зах зээлийн эрсдэл (үргэлжлэл)Гадаад валютын ханшийн эрсдэл (үргэлжлэл)Төгрөгийн ам.доллартай харьцах ханш 10 хувиар чангарах эсвэл суларахад Банкны нээлттэй позицын мэдрэмжийн
шинжилгээ (бусад бүх хувьсагчийг тогтмол гэж үзвэл) дараах байдалтай байна:Нээлттэй Цэвэр позицын
позицын
эрсдэлийн
Ханшийн
.
мэдрэмж .
хязгаар
өөрчлөлт
мян.төг
мян.төг
2022 оны 12 сарын 31-нээрВалютАмерик доллар
Бусад+/- 10%+/- 10%+/- 7,875,319+/- 352,184+/- 230,000,000+/- 230,000,000+/- 10%+/- 10%+/- 6,978,181+/- 9,553,834+/- 230,000,000+/- 230,000,000

2021 оны 12 сарын 31-нээрВалютАмерик доллар
БусадУрьдчилж төлсөн төлбөрийн эрсдэл
Урьдчилсан төлбөрийн зардлын эрсдэл гэдэг нь харилцагч болон үйлчлүүлэгч нь хүлээгдэж байснаас өмнө эсвэл
хойно төлбөрөө хийх эсвэл төлбөр хийхийг хүссэний улмаас Банк алдагдалд орох эрсдэл юм.
Банк урьдчилсан төлбөрийн төрөл бүрийн түвшинг цэвэр хүүгийн орлогод үзүүлэх нөлөөллийг тооцоолохдоо
хялбаршуулсан аргыг ашигладаг. Хэрэв эргэн төлөгдөх санхүүгийн хэрэглүүрийн 20%-ийг жилийн эхээр, бусад бүххувьсах хэмжигдэхүүнүүдийг тогтмол байлгаж урьдчилж төлсөн бол тухайн жилийн хүүгийн орлого 134,815,610
мян.төг (2021 онд: 114,665,796 мян.төг)-өөр буурах байсан.
Үйл ажиллагааны эрсдэлҮйл ажиллагааны эрсдэлд системийн доголдол, хүмүүсийн гаргаж болох алдаа, залилан болон гадны хүчин зүйлийн
нөлөөгөөр учирч болзошгүй эрсдэлүүд хамаарна. Хэрэв хяналтын хангалтгүй байдлаас шалтгаалж үйл ажиллагаа
доголдвол үйл ажиллагааны эрсдэл нь нэр хүндэд сөргөөр нөлөөлөх, хууль эрх зүйн болон захиргааны хэрэгт
холбогдох, эсвэл санхүүгийн алдагдал хүлээхэд хүргэж болно. Банк нь бүх үйл ажиллагааны эрсдэлийг арилгаж
чадахгүй ч болзошгүй эрсдэлийг хянах, хариу арга хэмжээ авах арга замуудыг ашиглан удирдахыг эрмэлздэг.
Хяналтад ажил үүргийн хуваарилалт, нэвтрэх эрх, зөвшөөрөл олгох, зохицуулах журам, ажилтнуудын боловсрол,үнэлгээ, болон дотоод аудит багтдаг.
34. Бодит үнэ цэнийн тодруулга
Бодит үнэ цэнийн тодорхойлолт ба шатлал
Бодит үнэ цэн гэдэг нь татан буугдах болон албадан борлуулахаас бусад энгийн нөхцөлд аливаа сонирхож буйталуудын хооронд солилцох санхүүгийн хэрэглүүр эсвэл бусад хөрөнгийн үнэ бөгөөд бодит үнэ цэн нь зах зээл дээрнээлттэй арилжаалагдаж байгаа дүнгээр хамгийн сайн хэмжигдэж, нотлогддог. Зах зээлийн үнийн санал авахболомжгүй тохиолдолд Банк үнэлгээний арга ашиглана.

79

129

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
34. Бодит үнэ цэнийн тодруулга (үргэлжлэл)Бодит үнэ цэнийн тодорхойлолт ба шатлал (үргэлжлэл)Дараах хүснэгтэд бодит үнэ цэнээр бүртгэсэн санхүүгийн хэрэглүүрийг бодит үнэ цэнийн түвшнээр ангилсан задаргааг
үзүүлэв.
2022 оны 12 сарын 31-нээрСанхүүгийн хөрөнгүүд
БҮЦӨБДО-д бүртгэгдэх өрийн хэрэглүүр
Биржид бүртгэлтэй засгийн газрын бондБиржид бүртгэлгүй Монголбанкны үнэт цаасБиржид бүртгэлтэй бонд-МИКБҮЦӨБДО-д бүртгэгдэх өмчийн хэрэглүүр
Биржид бүртгэлгүй үнэт цаасБодит үнэ цэнээрх өмчийн үнэт цаасБҮЦӨАА-д бүртгэгдэх санхүүгийн хөрөнгө
Оронсууцны
ипотекийн
зээлээр
баталгаажсан үнэт цаасЗээлээр баталгаажсан бонд – Энгийн Транч
БҮЦӨАА-д бүртгэгдэх харилцагчдад олгосон
зээл ба урьдчилгаа
Санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүр
Санхүүгийн бус хөрөнгө
Дахин үнэлсэн хөрөнгө
Хөрөнгө оруулалтын зориулалттай үл хөдлөх
хөрөнгө

Санхүүгийн өр төлбөр
Санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүр
2021 оны 12 сарын 31-нээрСанхүүгийн хөрөнгүүд
БҮЦӨБДО-д бүртгэгдэх өрийн хэрэглүүр
Биржид бүртгэлтэй засгийн газрын бондБиржид бүртгэлгүй Монголбанкны үнэт цаасБиржид бүртгэлтэй бонд-МИКБҮЦӨБДО-д бүртгэгдэх өмчийн хэрэглүүр
Биржид бүртгэлгүй үнэт цаасБодит үнэ цэнээрх өмчийн үнэт цаасБҮЦӨАА-д бүртгэгдэх санхүүгийн хөрөнгө
Орон сууцны ипотекийн зээлээр баталгаажсан
үнэт цаас
БҮЦӨАА-д бүртгэгдэх харилцагчдад олгосон
зээл ба урьдчилгаа
Санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүр
Санхүүгийн бус хөрөнгө
Дахин үнэлсэн хөрөнгө
Хөрөнгө оруулалтын зориулалттай үл хөдлөх
хөрөнгө
Санхүүгийн өр төлбөр
Санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүр

Түвшин 1
мян.төг

Түвшин 2
мян.төг

Түвшин 3
мян.төг

Нийт
мян.төг

102,883,542–
27,362,835–
949,566,385
–

–
–
–

102,883,542
949,566,385
27,362,835–
70,359,946––

3,168,532–

3,168,532
70,359,946

–
–

–
–

260,184,968
5,832,160

260,184,968
5,832,160––

330,876,566
265,374,431––

330,876,566
265,374,431––

225,309,201

225,309,201–
200,606,323–
1,545,817,382

79,997,754
574,492,615

79,997,754
2,320,916,320––

166,203,537
166,203,537––

166,203,537
166,203,537

Түвшин 1
мян.төг

Түвшин 2
мян.төг

Түвшин 3
мян.төг

Нийт
мян.төг

58,774,436–
34,429,486–
1,661,230,725
–

–
–
–

58,774,436
1,661,230,725
34,429,486–
54,267,410––

3,395,537–

3,395,537
54,267,410––

199,870,221

199,870,221––

338,322,173
101,647,498––

338,322,173
101,647,498––

246,797,379

246,797,379–
147,471,332–
2,101,200,396

79,902,629
529,965,766

79,902,629
2,778,637,494––

78,035,961
78,035,961––

78,035,961
78,035,961

Түвшин 1, 2 ба 3 хоорондын хөдөлгөөн
Бодит үнэ цэнээр бүртгэсэн хөрөнгө болон өр төлбөрийн бодит үнэ цэнийн 1,2 болон 3 дугаар түвшний хооронд
хөдөлгөөн гараагүй болно.
80130Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
34. Бодит үнэ цэнийн тодруулга (үргэлжлэл)2021 болон 2022 оны 12 сарын 31-ний 2-р түвшний бодит үнэ цэнийн хэмжилтэд ашигласан үнэлгээний техник, орцтодорхойлолт:Санхүүгийн хөрөнгө
Биржид бүртгэлгүй Монголбанкны үнэтцаасБҮЦӨАА-дбүртгэгдэх
харилцагчдад
олгосон зээл ба урьдчилгаа

Санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүр

Бодит үнэ цэнэ2022
мян.төг
949,566,385

2021
мян.төг

1,661,230,725

330,876,566

265,374,431

166,203,537

Ашигласан мэдээлэлЗах зээлийн
үнэлгээний аргаТөв банкны бодлогын
болон репогийн хүү

338,322,173

Хорогдуулсан
Ирээдүйн мөнгөн урсгал,мөнгөн гүйлгээний
ЧМ, АХЧ болон захаргазээлийн хүүгийн хувь101,647,498

LIBOR ба SOFR хүү,репо хүү, засгийн газрын
бондын өгөөж, валютын
Хорогдуулсан
ханш, алтны форвард
мөнгөн гүйлгээний
ханш, Төгрөгийн
аргахөнгөлөлтийн хувь, ЧМ

78,035,961

LIBOR ба SOFR хүү,репо хүү, засгийн газрын
бондын өгөөж, валютын
Хорогдуулсан
ханш, алтны форвард
мөнгөн гүйлгээний
ханш, Төгрөгийн
аргахөнгөлөлтийн хувь, ЧМСанхүүгийн өр төлбөр

Санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүр

Үнэлгээний
аргачлал

2021 болон 2022 оны 12 сарын 31-нээр дуусгавар болсон санхүүгийн жилүүдийн 2 дугаар түвшний бодит үнэ цэнийн
үнэлгээний аргачлалд өөрчлөлт ороогүй болно.
3 дугаар түвшний санхүүгийн хэрэглүүрийн бодит үнэ цэнийг үнэлэхэд шаардагдах ажиглах боломжгүй гол мэдээлэл
болон ашигласан мэдээллээс шалтгаалж гарч болох боломжит өөрчлөлтийн мэдрэмтгий байдлыг доор тодорхойлон
үзүүлэв.
2022 оны 12 сарын 31Санхүүгийн хөрөнгө
Орон сууцны ипотекийн
зээлээр
баталгаажсан
үнэт цаас

Бодит үнэ цэнэмян.төг

260,184,968

Боломжит Бодит үнэ цэнийн
өөрчлөлтийн
өөрчлөлт
хувь
мян.төг

Үнэлгээний
аргачлал

Ашигласан
мэдээлэл

Хүрээ+/- 1%

Хорогдуулсан
мөнгөн
+/- 2,601,850 гүйлгээний аргаЗах зээлийн хүүгийн хувь7.0% - 9.0%

Зах зээлийн хүүгийн хувь9.5%

Нийт хөрөнгийнүнэ цэнэ

Хувьцааны зах зээлийн үнэ,Гүйлгээний дүн

1,000 төгрөг5,691,675 төгрөг

Зээлээр
баталгаажсан
бонд - Энгийн Транч

5,832,160+/- 1%

Хорогдуулсан
мөнгөн
+/- 58,322 гүйлгээний аргаБиржид бүртгэлгүй үнэт цаас3,168,532+/- 10%+/- 316,853

Санхүүгийн бус хөрөнгө

Дахин үнэлсэн хөрөнгө

Хөрөнгө
оруулалтын
зориулалттай үл хөдлөх
хөрөнгө

225,309,201

79,997,754+/- 10%+/- 10%+/- 22,530,920+/- 7,999,775

Зах зээлийн
төсөөлөл

Ижил төстэй үл хөдлөх
1 метр.кв 0.5 - 2.4
хөрөнгийн үнэ/ Байршил,нөхцөл байдал, түүнтэй төстэйсая төгрөг; 1хүчин зүйлүүдийг тохируулсан метр.кв 2.5 - 8.7 саязах зээлийн төлөөлөл
төгрөгЗах зээлийн
төсөөлөл

Ижил төстэй үл хөдлөх
хөрөнгийн үнэ/ Байршил,нөхцөл байдал, түүнтэй төстэй
хүчин зүйлүүдийг тохируулсан 1 метр.кв 5.3 - 8.2
сая төгрөгзах зээлийн төлөөлөл

81

131

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
34. Бодит үнэ цэнийн тодруулга (үргэлжлэл)2021 оны 12 сарын 31Бодит үнэ цэнэмян.төг

Боломжит Бодит үнэ цэнийн
өөрчлөлтийн
өөрчлөлт
хувь
мян.төг

Санхүүгийн хөрөнгө
Орон сууцны ипотекийн
зээлээр
баталгаажсан
үнэт цаас

199,870,221+/- 1%

Биржид бүртгэлгүй үнэт цаас3,395,537+/- 10%Ашигласан
мэдээлэл

ХүрээХорогдуулсан
мөнгөн
+/- 1,998,702 гүйлгээний аргаЗах зээлийн хүүгийн хувь7.0% - 9.0%Нийт хөрөнгийнүнэ цэнэ

Хувьцааны зах зээлийн үнэ,Гүйлгээний дүн

1,000 төгрөг5,691,675 төгрөг

+/- 339,554

Үнэлгээний
аргачлал

Санхүүгийн бус хөрөнгө

Дахин үнэлсэн хөрөнгө

Хөрөнгө оруулалтын
зориулалттай үл хөдлөх
хөрөнгө

246,797,379

79,902,629+/- 10%+/- 10%+/- 24,679,738+/- 7,990,263

Зах зээлийн
төсөөлөл

Ижил төстэй үл хөдлөх
1 метр.кв 0.5 - 2.4
хөрөнгийн үнэ/ Байршил,сая төгрөг; 1нөхцөл байдал, түүнтэй төстэй
хүчин зүйлүүдийг тохируулсан метр.кв 2.5 - 8.7 саятөгрөгзах зээлийн төлөөлөлЗах зээлийн
төсөөлөл

Ижил төстэй үл хөдлөх
хөрөнгийн үнэ/ Байршил,нөхцөл байдал, түүнтэй төстэй
хүчин зүйлүүдийг тохируулсан 1 метр.кв 5.2 - 8.3
сая төгрөгзах зээлийн төлөөлөл

2021 болон 2022 оны 12 сарын 31-нээр дуусгавар болсон санхүүгийн жилүүдэд үнэлгээний аргачлалд ямар нэгэн
өөрчлөлт ороогүй болно. 2022 оны 12 сарын 31-ний байдлаар удирдлага нь санхүүгийн хөрөнгийн бодит үнэ цэн ньдансны үнээсээ материаллаг зөрүү байх магадлал багатай гэж үзэж байна.
Тайлант жилийн 3 дугаар түвшний санхүүгийн хэрэглүүрийн бодит үнэ цэнийн хэмжилтийн хөдөлгөөн
2022
мян.төг

2021
мян.төг

199,870,221
191,776,200(147,530,300)
19,265,652(3,196,805)
260,184,968

127,666,125
102,858,400(36,061,600)
14,266,919(8,859,623)
199,870,221Зээлээр баталгаажсан бонд – Энгийн Транч
1 сарын 1-нээрНэмэгдсэн
Хуримтлагдсан хүүХүлээн авсан хүүгийн орлого
12 сарын 31-нээр

–5,746,900
278,965(193,705)
5,832,160

–
–
–
–
–

Биржид бүртгэлгүй үнэ цаас1 сарын 1-нээрБорлуулсан
12 сарын 31-нээр

3,395,537(227,005)
3,168,532

7,313,358(3,917,821)
3,395,537

Орон сууцны ипотекийн зээлээр баталгаажсан үнэт цаас1 сарын 1-нээрНэмэгдсэн
Борлуулсан
Хуримтлагдсан хүүХүлээн авсан хүүгийн орлого
12 сарын 31-нээр

82

132

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
34. Бодит үнэ цэнийн тодруулга (үргэлжлэл)Тайлант жилийн 3 дугаар түвшний санхүүгийн хэрэглүүрийн бодит үнэ цэнийн хэмжилтийн хөдөлгөөн
(үргэлжлэл)Дахин үнэлсэн хөрөнгө
1 сарын 1-нээрНэмэгдсэн
Шилжүүлсэн
Борлуулсан
Элэгдлийн зардал
Данснаас хассан
Дахин үнэлгээ
12 сарын 31-нээр

2022
мян.төг

2021
мян.төг

246,797,379––(8,829,494)(5,623,684)(7,035,000)–
225,309,201

240,695,719
34,749,130
593,884(36,218,370)(6,121,359)–
13,098,375
246,797,379

Хөрөнгө оруулалтын зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгө
1 сарын 1-нээрБорлуулсан
Шилжүүлсэн
Дахин үнэлгээ
12 сарын 31-нээр

79,902,629––
95,12579,997,754

148,990,218(20,898,204)(48,623,002)
433,61779,902,629

Үл хөдлөх хөрөнгө ба хөрөнгө оруулалтын зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгийн дахин үнэлгээҮл хөдлөх хөрөнгийн бодит үнэ цэн нь итгэмжлэгдсэн хараат бус үнэлгээчний хийсэн үнэлгээнд үндэслэдэг. Газар
болон барилга байгууламжийн бодит үнэ цэнийг зах зээлийн аргыг ашиглан тогтоодог. Зах зээлийн арга ньүнэлгээчний хийж буй үнэлгээ нь зах зээл дэх ижил төстэй барилгын худалдан авалт, зар сурталтилгаанд тулгуурлан
байршил, баригдсан огноо, нөхцөл байдал зэрэг бусад хүчин зүйлүүдийг харьцуулж тохируулга хийгдэх процесст
үндэслэн гарсан гэсэн үг юм.
Бодит үнэ цэнээр бүртгэгдээгүй санхүүгийн хөрөнгө болон өр төлбөрүүд
Санхүүгийн тайланд бодит үнэ цэнээр бүртгэгдээгүй санхүүгийн хэрэглүүрийн бодит үнэ цэнийг тодорхойлоход
ашигласан арга зүй болон таамаглалыг дараах байдлаар тайлбарлав:Бодит үнэ цэн нь дансны үнэтэй ойролцоо байгаа хөрөнгүүд
Хөрвөх чадвар өндөр эсвэл богино хугацааны (1 жилээс бага хугацаатай) санхүүгийн хөрөнгүүд болон санхүүгийн өртөлбөрүүдийн хувьд бодит үнэ цэн нь дансны үнэтэй ойролцоо гэж үздэг. Банкны өөрийн бодит үнэ цэнийн
үнэлгээнээс үзвэл, Банканд байршуулсан 1 жилээс дээш хугацаатай хөрөнгийн тооцоолсон бодит үнэ цэн ньсанхүүгийн байдлын тайлан дахь дансны үнэтэй ойролцоо байна. Энэ нь зах зээл дэх ижил төстэй хадгаламжийн
бүтээгдэхүүгийн одоогийн хүүгийн түвшин анх байршуулах үеийнхээс мэдэгдэхүйц өөрчлөгдөөгүйтэй холбоотой юм.
Тогтмол хүүтэй санхүүгийн хэрэглүүр
Хорогдуулсан өртгөөр бүртгэсэн тогмтол хүүтэй санхүүгийн хөрөнгүүд болон өр төлбөрүүдийн бодит үнэ цэнийг анхбүртгэгдэх үеийн зах зээлийн хүүгийн түвшинг Монголын одоогийн зах зээл дэх адил төстэй санхүүгийн
хэрэглүүрийн хүүгийн түвшинтэй харьцуулж тооцоолсон. Доорхи хүснэгтэд Банкны санхүүгийн тайланд тусгасан
түвшин 2-т багтах санхүүгийн хэрэглүүрийн бодит үнэ цэн болон дансны үнийг харьцуулсан харьцааг харуулав.

83

133

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
34. Бодит үнэ цэнийн тодруулга (үргэлжлэл)Тогтмол хүүтэй санхүүгийн хэрэглүүр (үргэлжлэл)Дансны үнэ
мян.төг

Бодит үнэ цэнэмян.төг

Санхүүгийн хөрөнгө
Харилцагчид олгосон зээл ба урьдчилгаа
Хорогдуулсан өртгөөрх өрийн хэрэглүүр

4,137,182,398
250,553,216

4,195,665,298
252,759,224

Санхүүгийн өр төлбөр
Харилцагчдын харилцах, хадгаламж

6,207,309,405

6,226,909,035

Санхүүгийн хөрөнгө
Харилцагчид олгосон зээл ба урьдчилгаа
Хугацааны эцэс хүртэл эзэмших үнэт цаас4,588,465,405
590,679,288

4,639,813,219
601,122,783

Санхүүгийн өр төлбөр
Харилцагчдын харилцах, хадгаламж

6,266,310,519

6,249,211,370

2022 оны 12 сарын 31-нээр

2021 оны 12 сарын 31-нээр

35. Холбоотой талын тодруулга
Банкны холбоотой талуудыг доор үзүүлэв:• Вайлент Арт ХХК - Банкны гүйцэтгэх захирлын орлогчийн ойрын хамаатан Вайлент Арт ХХК-ийг эзэмшдэг
• ТиДиБи Секьюритис ХХК (өмнө: Ти Ди Би Капитал ХХК), Ти Ди Би Ассет Менежмент ЭсСи ХХК- Банкны
хувьцаа эзэмшигч Ти Ди Би Капитал ХХК (өмнө: Юнайтед Банкинг Корпорэйшн ХХК)-н охин компани юм.
• МИК - Хараат компани (Тодруулга 15-г харна уу)• Монгол Женерал Лизинг ХХК болон охин компаниуд (МЖЛЛ) - Банк нь МЖЛизинг ХХК-н хувьцааны 10%-гэзэмшдэг ба банкны хувьцаа эзэмшигчийн гэр бүлийн гишүүн эзэмшдэг.
• Нэйшнл Ньюс Корпорэйшн ХХК (“ННК”) - Банк нь ННК-н хувьцааны 9.85%-ийг эзэмшдэг ба банкны хувьцаа
эзэмшигч компанийн ТУЗ-ын гишүүнээр ажилладаг.
• Эн Эн Си Паблишинг ХХК, Жэй Си Дэко Монголиа ХХК- Компаниуд нь ННК -ийн охин компаниуд юм.
• Си Эн Би Консалтинг ХХК (“СНБК”) - СНБК-ийн гүйцэтгэх захирал нь Банкны хувьцаа эзэмшигчийн гэр бүлийн
гишүүн.
• Абсолют Менежмент ХХК - Компанийг Банкны хувьцаа эзэмшигчийн гэр бүлийн гишүүн эзэмшдэг.
• Таймс Медиа Корпорэйшн ХХК- Ти Ди Би Капитал ХХК-н охин компани юм.
• МНРИК - 2016 онд Банк болон МНРИК-н хувьцаа эзэмшигчидтэй хийсэн зээлийн гэрээнд заасан нөхцлийн дагуу
МНРИК нь Банкнаас авсан зээлийн үүргээ биелүүлэх боломжгүй болсон тохиололд хувьцааны 100%-гшилжүүлнэ гэсний дагуу Банк нь Монголиан Нэйшнл Рэйр Ээрт Корпорэйшн ХХК (“МНРИК”)-ийн хувьцааг
авсан. Уг хөрөнгө оруулалтыг 2019 оны 12 сарын 31-нээр данснаас хассан.
• Гол удирдах албан тушаалтнууд - Гол удирдах албан тушаалтнууд гэдэгт ажилтнуудын болон Банкны үйлажиллагааг эрх мэдлийн дагуу шууд болон шууд бусаар удирдах, нөлөөлөх үүрэг хариуцлагатай хувь хүмүүс
багтана. Банк нь Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн гишүүд болон Гүйцэтгэх удирдлагууд тэдгээрийн гэр бүлийн
гишүүдийг холбоотой талууд гэж авч үздэг.

84

134

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
35. Холбоотой талын тодруулга (үргэлжлэл)2021 болон 2022 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөр дуусгавар болсон санхүүгийн жилүүдэд холбоотой талтай хийсэн томоохон ажил гүйлгээнүүд, үлдэгдлийг доор үзүүлэв:2022 оны 12 сарын 31нээрТи Ди БиЮуЭс ГлобалЖэй Си
Капитал
Инвестмент
ХХК* ГлобуллХХК Деко ХХК

мян.төг мян.төг

Үлдэгдэл дүнХарилцах
хадгаламж
болонхуримтлагдсан хүү 1,020,494
Зээл, урьдчилгаа болон
хуримтлагдсан хүү 7,857,045
Авлага, урьдчилгаа
547,500ИЗББ–
Ам.долларын бонд–Свопын хуримтлагдсан
–хүүгийн авлага
Бусад өр төлбөр
Аккредитив
болонбаталгаа,батлан
даалтАшиглаагүй
зээлийн
шугамСанхүүгийн үүсмэл өртөлбөр
Гүйлгээ
Хүүгийн орлого
Зээл ба урьдчилгаа
Санхүүгийн хэрэглүүр
ИЗББ
Своп
Хүүгийн зардал
Хадгаламж
Хүлээн авсан үйлчилгээ
Шимтгэлийн орлого
Цалин, урамшуулал

361

мян.төг

мян.төг

Нэйшнл
Ньюс Эн Эн Си Си Эн БиТи Ди БиАбсолютТи Ди Би Корпорэйшн Паблишинг Консалтинг Менежмент
Секьюритис
ХХКХХК Лизинг ХХК
ХХК
ХХК
ХХК
МИК

мян.төг

320 3,629,237 67,692,020

мян.төг

мян.төг

Монгол
ТаймсЖенерал
МедиаЛизинг Корпорэйшн
ХХК
ХХК
МНРИК

мян.төг мян.төг

ГолхувьцааТи Ди Би эзэмшигч
Ассет тэдгээрийн Гол удирдах
Вайлент Менежмент гэр бүлийн
албангишүүд тушаалтнууд
ХХКАрт ХХК

мян.төг

мян.төг

мян.төг

мян.төг

мян.төг мян.төг

2,643,944 16,019,311

262,769

13,282

107

7,676 4,828,309

675

84

9,951

мян.төг

мян.төг

мян.төг

813

95,618845,952
1,949,644
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

– 10,026,377–
879,178– 260,184,968– 27,362,835– 18,862,957–
54,584
–
–
–
–

–
–
–
–

– 9,010,151– 20,081,613––––– 11,811,345
–
–
–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
67,651– 3,100,000
–
–
–
–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

3,024,561
158,847,086–

85,271

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

2,540

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

3,674

4,598

–

–

–

–

478,216

–

–

–

–

717,590

540,681

–

–

–

–

–
160,848,700

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

898,594
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

– 1,469,179– 3,600,173– 19,265,652– 5,811,621

36
–
–
–

2,405,516
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

422,844
–
–
–

–
–
–
–

678,061
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

8,716
–
–
–

197,909
–
–
–

–
–
15
–

–
–
12
–

–
–
12
–

158,302 26,665,840
213,840–483 2,008,901––

72,084547,498890–

371,276
718,302
11,689––5,850,833
3,251
–

–
–
216
–

–
–
37
–

–
–
36
–

–
–
4,105
–

–
–
26
–

–
263,148
76
–

–
–
320
–

–
–
13
–

*Өмнө нь Юнайтед Банкинг Корпорэйшн ХХК байсан.

85
135

313
38,490
–
–
818
4,881
– 19,703,582

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
35. Холбоотой талын тодруулга (үргэлжлэл)2021 оны 12 сарын 31-нээрҮлдэгдэл дүнХарилцах хадгаламж болон
хуримтлагдсан хүүЗээл, урьдчилгаа болон
хуримтлагдсан хүүАвлага, урьдчилгаа
ИЗББ
Ам.долларын бондСвопын
хуримтлагдсан
хүүгийн авлага
Бусад өр төлбөр
Аккредитив болон баталгаа,батлан даалт
Ашиглаагүй зээлийн шугам
Санхүүгийн үүсмэл өр төлбөр
Гүйлгээ
Хүүгийн орлого
Зээл ба урьдчилгаа
Санхүүгийн хэрэглүүр
ИЗББ
Своп
Хүүгийн зардал
Хадгаламж
Хүлээн авсан үйлчилгээ
Шимтгэлийн орлого
Цалин, урамшуулал

Юнайтед
Банкинг
Корпорэйшн
ХХК
мян.төгЖэй Си
Глобулл Деко ХХК
мян.төг
мян.төгТи Ди БиСекьюритис
МИКХХКмян.төг
мян.төг

НэйшнлТи Ди БиАбсолют
Ньюс Эн Эн Си Си Эн БиЛизинг Корпорэйшн Паблишинг Консалтинг Менежмент
ХХК
ХХК
ХХК
ХХК
ХХК
мян.төг
мян.төг
мян.төг
мян.төг
мян.төг

Таймс Медиа
Корпорэйшн
МНРИК
ХХК
мян.төг
мян.төгГол хувьцаа
эзэмшигч
тэдгээрийн Гол удирдах
Вайлент гэр бүлийн
албанАрт ХХК
гишүүд тушаалтнууд
мян.төг
мян.төг
мян.төг

712,608373

2,729,245 505,688,015

6,175,728

25,541,582

476,703

29,761

139

7,706

7,269

141,874

4,035

680,642972,327

7,069,939
547,500
–
–

–
–
–
–

– 15,451,856–
1,376,014– 199,870,221– 34,429,486

–
–
–
–

35,834,064
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

7,248,282
17,751,627
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

581,388–––

117,217–––

2,369,648
–
–
–

–
–

–
–

–
2,148,019– 200,678,622–––
450,982

–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

–
–

–
–
–

–
–
–

–
–
–

–
–
67,586,124

8,540
3,980
–

3,986,557
1,537
–

–
–
–

–
–
–

–
–
–

–
–
–

–
–
–

–
–
–

–
–
–

–
433,202––265,858–

666,266
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

2,060,553
3,278,645
14,266,919
11,448,055

444,128–––

2,747,999–––

408,329
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

–
–
–
–

76,436
–
–
–

–
–
–
–

21,456–––

221,687––––
100,000
2,522
–

–
–
12
–

68,156–
154–

85,816,540–
2,803,723–

50,922100,000––

1,666,122
776,101
18,194––
2,824,392
2,018
–

–
246,818
227
–

–
–
28
–

–
–
48
–

–
–
2,019
–

–
538,548
101
–

–
–
94
–

922
–
4,747
–

58,150–1,290
14,266,762

86136Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
35. Холбоотой талын тодруулга (үргэлжлэл)Дээр дурьдсан үлдэгдэл дүнгүүд болн ажил гүйлгээнүүд бизнесийн ердийн үйл ажиллагааны үр дүнд үүссэн.
Холбоотой талуудын төлсөн болон хүлээн авсан хүү нь ердийн арилжааны хүүгээр тооцогдсон. Холбоотой талуудад
олгосон зээл ба урьдчилгаанаас бусад үлдэгдэл дүн барьцаагүй болно. Бусад холбоотой талуудын өглөг эсхүл авлагын
дүнд ямар нэгэн хүлээн авсан эсхүл гаргасан баталгаа байхгүй.
Гол удирдах албан тушаалтнууд Банкны бизнесийн ердийн үйл ажиллагааны хүрээнд энгийн нөхцөлтэйгөөр Банкнаас
үйлчилгээ авдаг.
36. Хөрөнгө болон өр төлбөрийн хугацааны шинжилгээ
Дараах хүснэгтэд Банкны хөрөнгө, өр төлбөрийг эргэн төлөгдөх эсвэл барагдах хугацаагаарх шинжилгээг харуулсан
байна. Тодруулга 33 'Хөрвөх чадварын эрсдэл'-ээс Банкны хямдруулаагүй буюу хорогдуулаагүй гэрээний дагуу
төлөгдөх үүргийн дүнг харна уу.
2022 оны 12 сарын 31-нээрХөрөнгө
Бэлэн мөнгө ба Монголбанкинд байршуулсан мөнгө
Бусад банк, санхүүгийн байгууллагад байршуулсан
хөрөнгө
БҮЦӨАА-д бүртгэгдэх санхүүгийн хөрөнгө
БҮЦӨБДО-д бүртгэгдэх өрийн хэрэглүүр
БҮЦӨБДО-д бүртгэгдэх өмчийн хэрэглүүр
Хорогдуулсан өртгөөрх өрийн хэрэглүүр
Хараат компанид оруулсан хөрөнгө оруулалт
Санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүр
Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа
Бусад хөрөнгө
Хөрөнгө оруулалтын зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгө
Борлуулах зорилгоор эзэмшиж буй хөрөнгө
Үндсэн хөрөнгө
Ашиглах эрхтэй хөрөнгө
Биет бус хөрөнгө
Нийт хөрөнгөӨр төлбөр
Бусад банк, санхүүгийн байгууллагын
хадгаламж
Репо хэлцэл
Харилцагчдын харилцах, хадгаламж
Санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүр
Зээлээр авсан санхүүжилт
Бусад өр төлбөр
Түрээсийн өглөг
Орлогын албан татварын өглөг
Хойшлуулсан татварын өр төлбөр
Нийт өр төлбөр

харилцах,Цэвэр дүн*12 сар
хүртэлх
мян.төг

12 сараас
дээш
мян.төг

Нийт
мян.төг

1,756,207,294–

1,756,207,294

767,067,640
23,785,328
953,832,580–
242,721,212–
90,166,256
2,357,796,491
84,276,486–
24,665,717–––
6,300,519,004–
242,231,800
125,980,182
73,528,478
7,832,004
924,685
175,208,175
1,779,385,907
381,674,074
79,997,754–
470,625,143
15,449,135
1,421,361
3,354,258,698

767,067,640
266,017,128
1,079,812,762
73,528,478
250,553,216
924,685
265,374,431
4,137,182,398
465,950,560
79,997,754
24,665,717
470,625,143
15,449,135
1,421,361
9,654,777,702

33,120,234
273,521,721
5,514,573,270
2,330,277
1,129,029,788
101,064,523–
55,742,118–
7,109,381,931–
43,283,070
692,736,135
163,873,260
289,801,407
159,419,062
15,869,783–
2,401,790
1,367,384,507

33,120,234
316,804,791
6,207,309,405
166,203,537
1,418,831,195
260,483,585
15,869,783
55,742,118
2,401,790
8,474,364,648(808,862,927)

1,986,874,191

1,180,413,054

87

137

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
36. Хөрөнгө болон өр төлбөрийн хугацааны шинжилгээ (үргэлжлэл)2021 оны 12 сарын 31-нээр

12 сар
хүртэлх
мян.төг

12 сараас
дээш
мян.төг

Нийт
мян.төг

Хөрөнгө
Бэлэн мөнгө ба Монголбанкинд байршуулсан мөнгө
Бусад банк, санхүүгийн байгууллагад байршуулсан
хөрөнгө
БҮЦӨАА-д бүртгэгдэх санхүүгийн хөрөнгө
БҮЦӨБДО-д бүртгэгдэх өрийн хэрэглүүр
БҮЦӨБДО-д бүртгэгдэх өмчийн хэрэглүүр
Хорогдуулсан өртгөөрх өрийн хэрэглүүр
Хараат компанид оруулсан хөрөнгө оруулалт
Санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүр
Харилцагчдад олгосон зээл ба урьдчилгаа
Бусад хөрөнгө
Хөрөнгө оруулалтын зориулалттай үл хөдлөх хөрөнгө
Борлуулах зорилгоор эзэмшиж буй хөрөнгө
Үндсэн хөрөнгө
Ашиглах эрхтэй хөрөнгө
Биет бус хөрөнгө
Нийт хөрөнгө

976,352,237–

976,352,237

504,417,550
7,631,221
1,663,846,240–
299,482,131–
99,678,247
2,297,395,568
53,580,450–
3,605,964–––
5,905,989,608–
192,239,000
90,588,407
57,662,947
291,197,157
506,297
1,969,251
2,291,069,837
146,471,143
79,902,629–
480,838,433
7,902,693
2,334,413
3,642,682,207

504,417,550
199,870,221
1,754,434,647
57,662,947
590,679,288
506,297
101,647,498
4,588,465,405
200,051,593
79,902,629
3,605,964
480,838,433
7,902,693
2,334,413
9,548,671,815

Өр төлбөр
Бусад банк, санхүүгийн байгууллагын
хадгаламж
Репо хэлцэл
Харилцагчдын харилцах, хадгаламж
Санхүүгийн үүсмэл хэрэглүүр
Зээлээр авсан санхүүжилт
Гаргасан өрийн бичиг
Бусад өр төлбөр
Түрээсийн өглөг
Орлогын албан татварын өглөг
Хойшлуулсан татварын өр төлбөр
Нийт өр төлбөр

13,938,713
41,331,885
5,681,330,229
75,951,189
495,290,103
160,140,274
81,615,708–
12,499,999–
6,562,098,100–
248,460,643
584,980,290
2,084,772
913,450,026–
207,454,257
8,999,663–
1,035,344
1,966,464,995

13,938,713
289,792,528
6,266,310,519
78,035,961
1,408,740,129
160,140,274
289,069,965
8,999,663
12,499,999
1,035,344
8,528,563,095(656,108,492)

1,676,217,212

1,020,108,720

харилцах,Цэвэр дүн**Зарим санхүүгийн хөрөнгө болон өр төлбөрүүдийн ангилал нь гэрээний үүрэгт үндэслэсэн. Банк нь олон тооны
харилцагчид бүтээгдэхүүгийн хугацаа дуусахад төлбөрөө шаардахгүй дахин сунгана гэж үзсэн бөгөөд хүснэгт ньБанкны харилцах, хадгаламжийн тодорхой түвшинг хадгалах бодлогоор тодорхойлогдох хүлээгдэж буй мөнгөн
урсгалыг илэрхийлэхгүй болно.
37. Өөрийн хөрөнгийн хүрэлцээ
Монголбанкнаас тогтоосон дүрэм, харьцаануудыг удиртгал болгон Банкны өөрийн хөрөнгийн зохистой харьцааг
хянадаг.
Өөрийн хөрөнгийн удирдлага
Банкны өөрийн хөрөнгийн удирдлагын үндсэн зорилго нь хөндлөнгөөс тавигдсан зохистой харьцааны шалгууруудыг
биелүүлэх ба сөрөг цочролыг дааж чадах өөрийн хөрөнгийн зохистой харьцааг хадгалахад оршино.
Банк өөрийн хөрөнгийн бүтцийг удирдаж, эдийн засгийн нөхцөл дэх өөрчлөлт болон өөрийн үйл ажиллагааны
эрсдэлийн шинж чанарт харгалзан капиталын бүтцэд тохируулга хийнэ.

88

138

Жилийн тайлан 2022ХУДАЛДАА ХӨГЖЛИЙН БАНК ХХКСанхүүгийн тайлангийн тодруулгууд – 2022 оны 12 сарын 31
37. Өөрийн хөрөнгийн хүрэлцээ (үргэлжлэл)Заавал байлгах өөрийн хөрөнгийн зохистой харьцаа
Монголбанкнаас арилжааны банкуудын нэгдүгээр зэрэглэлийн өөрийн хөрөнгийн эрсдэлээр жигнэсэн активын
зохистой харьцааг хамгийн багадаа 9% (2021 онд: 9%) нийт өөрийн хөрөнгийн эрcдэлээр жигнэсэн активын харьцааг
12% (2021 онд: 12%)-иас доошгүй байхаар тогтоосон байдаг бөгөөд эдгээр харьцаа нь эрсдэлийн уг шинж чанараар ньтохируулсан нийт хөрөнгө болон нийт капиталыг авч тооцоолсон байдаг. Банкны 12 сарын 31-ний байдлаар өөрийн
хөрөнгийн зохистой харьцааг доор үзүүлэв:
2022

2021

15.15%
15.15%

13.03%
13.03%

Нэгдүгээр зэрэглэлийн өөрийн хөрөнгө
Энгийн хувьцаа
Нэмж төлөгдсөн капитал
Хуримтлагдсан ашигТохируулга (Тодруулга 33)Нийт нэгдүгээр зэрэглэлийн өөрийн хөрөнгө

2022
мян.төг

2021
мян.төг

323,810,329
664
595,291,291–
919,102,284

323,809,925–
486,155,463(4,258,874)
805,706,514

Хоёрдугаар зэрэглэлийн өөрийн хөрөнгө
Дахин үнэлгээний нөөцНийт хоёрдугаар зэрэглэлийн өөрийн хөрөнгө

–
–

–
–

919,102,284

805,706,514

Нэгдүгээр зэрэглэлийн өөрийн хөрөнгийн эрсдэлээр жигнэсэн харьцаа
Нийт өөрийн хөрөнгийн эрсдэлээр жигнэсэн харьцаа

Нийт капитал / капиталын суурь

12 сарын 31-ний байдлаар эрсдэлээр нь жигнэсэн хөрөнгийг эрсдэлийн ангилал тус бүрээр үзүүлбэл:
2022
%
0
20
50
100
150
Тохируулгууд:Үйл ажиллагааны эрсдэлийн харьцаа
Гадаад валютын эрсдэлийн харьцаа
НийтХөрөнгө
мян.төг

Эрсдэлээр
жигнэсэн
мян.төг%3,312,908,980
781,046,774
1,420,900,075
3,627,626,768
967,597,227–
156,209,355
710,450,039
3,627,626,768
1,451,395,840

10,110,079,824

78,694,871
42,571,900
6,066,948,773

2021Хөрөнгө
мян.төг

Эрсдэлээр
жигнэсэн
мян.төг

3,360,928,946
532,097,176
1,248,466,378
4,300,089,528
621,453,461–
106,419,435
624,233,189
4,300,089,528
932,180,192

10,063,035,489

86,819,388
133,595,360
6,183,337,092

38. Тайлангийн дараах үйл явдал
Удирдлага нь тайлагналын өдрөөс хойш дор дурдсан үйл явдлуудаас бусад санхүүгийн тайланд нөлөө үзүүлэх өөрбусад үйл явдал гараагүй гэж үзэж байна:2023 оны 1-р сарын 11-ний өдөр банкны хувьцаа эзэмшигчид 1 ширхэг энгийн хувьцааг 10 ширхэг энгийн хувьцаанд
хөрвүүлж хуваахыг зөвшөөрснөөр Банкны гаргасан энгийн хувьцааны тоо 48,070,880 болж нэмэгдсэн. Энэхүү
хувьцааны өөрчлөлт нь бүх толилуулагдсан хугацааны НХНА-ийн тооцоололд тохируулагдсан болно (Тодруулга 11ийг харна уу).
39. Монгол хэл дээрх орчуулга
Эдгээр санхүүгийн тайлангуудыг Англи хэл дээр мөн бэлтгэсэн болно. Монгол, Англи хувиудын хооронд утга,агуулгын зөрүү гарах тохиолдолд Англи хэл дээрх хувийг дагана.

89

139

Жилийн тайлан 2022

54