Cacaobarometer
2015
Handelaar/Verwerker $ 62.000.000

Producent $ 375.000.000

Producent $ 173.000.000

Handelaar/Verwerker $ 62.000.000

Producent $ 390.000.000
Producent $ 338.000.000

Handelaar/Verwerker $ 173.000.000
Handelaar/Verwerker $ 133.000.000
Handelaar/Verwerker $ 85.000.000
Producent $ 86.000.000

Handelaar/Verwerker $ 310.000.000
Producent $ 104.000.000

Handelaar/Verwerker $ 155.000.000$ 0,50$ 0,84/ dagCÔte d’Ivoire

/ dag
Ghana

Handelaar/Verwerker$ 139.000.000

Inhoudsopgave
1. Inleiding 3
2. Uitdagingen 5
3. Ontwikkelingen in de sector 9
4. Gecertificeerde cacaoproductie 19
5. Verdeling van de waarde 29
6. Leefbaar inkomen voor de kleine boeren 39
7. Conclusies en belangrijke aanbevelingen 46
Toelichting 48
Colofon 49

Naar een
leefbaarinkomenHandelaar/Verwerker $ 62.000.000

Producent $ 375.000.000

Producent $ 173.000.000

Handelaar/Verwerker $ 62.000.000

Producent $ 390.000.000
Producent $ 338.000.000

Handelaar/Verwerker $ 173.000.000
Handelaar/Verwerker $ 133.000.000
Handelaar/Verwerker $ 85.000.000
Producent $ 86.000.000

Handelaar/Verwerker $ 310.000.000
Producent $ 104.000.000

Handelaar/Verwerker $ 155.000.000> $ 2,00/ dag

Handelaar/Verwerker$ 139.000.000

2Logistieke keten

kleine boer

bonenhandelaar/verwerker

poeder likeur boter

producentverkoperconsument

chocoladeproducten

Draagwijdte en intenties van de Cacaobarometer 2015

De Cacaobarometer 2015 geeft een overzicht van de huidige ontwikkelingen op het vlak van duurzaamheid in de cacaosector en legt
de nadruk op de belangrijkste kwesties die momenteel niet genoeg
aandacht krijgen. Het is een inspanning om de stakeholders te stimuleren en het voor hen mogelijk te maken om te communiceren en tediscussiëren over deze cruciale kwesties.
De auteurs hebben ervoor gekozen om zich te concentreren op
West-Afrika, omwille van zijn dominante positie in de cacaoproductie en de belangrijke uitdagingen waaraan de regio het hoofd moetbieden. De twee centrale thema’s van deze barometer zijn “Verdelingvan de toegevoegde waarde in de cacaoketen” en “Leefbaar inkomen voor de kleine boeren”.

1. Inleiding
Eind 2014 werden de talrijke chocoladeliefhebbers over heelde wereld opgeschrikt door een nieuwtje in de media: het zou
kunnen dat er binnen enkele jaren niet meer genoeg cacao voorhanden is om chocolade, het zeer gewaardeerde en niet zo dure
luxeproduct, te produceren. In krantenartikelen, radio-uitzendingen en televisieprogramma’s dook steeds weer dezelfde vraag
op: “Is er een chocoladetekort in de wereld?”
Waarschijnlijk niet. Maar de wereld kent wel een tekort aancacaoproducenten.
De jonge generaties willen niet meer in de cacao werken.
De oudere generaties bereiken de levensverwachtingleeftijd.
Er heerst een sterke armoede op de cacaovelden van WestAfrika. Dit gaat gepaard met heel wat andere sociale, economische en milieuproblemen. De cacaoproducenten verdienen
een loon waarmee ze amper in hun levensonderhoud kunnenvoorzien en de waardeketen is verre van duurzaam.
De stem van de boeren wordt niet gehoord en vaak wordt ergeen rekening gehouden met hun belangen.
Er is een enorme vraag naar cacao, maar het kan alleen maar ineen klein tropisch deel van de wereld geteeld worden. Men zou
kunnen denken dat de cacaoproducenten zich in een uitstekende positie bevinden om een goede prijs te onderhandelen enom degelijk te kunnen leven van hun cacao-opbrengst. Vreemd
genoeg is het in werkelijkheid anders.
De mondiale cacaosector verkeert in crisis, en het is niet destrategie van « business as usual » die dit zal oplossen. Opdat decacaoteelt een toekomst heeft, met name in West-Afrika, zijn er
andere oplossingen nodig.
De laatste jaren werden gekenmerkt door een toename aan verduurzamingsinitiatieven in de sector. De eerste fases zijn aan degang, maar dit is slechts een begin. De boeren zijn bijna overal
ter wereld ondervertegenwoordigd in deze inspanningen.
De regeringen (zowel op nationaal vlak als – in het geval van de
EU – op regionaal vlak) spelen een steeds grotere rol om erover
te waken dat de marktconcentratie geen buitensporige pro-3

porties aanneemt. Enkele fusies blijken effectief voorkomen tezijn door regelgevingen. Een grotere marktconcentratie zal detoekomstige levensvatbaarheid van de cacao niet ten goede
komen. In de Cacaobarometer 2012 hebben we een afbeelding
opgenomen van het huidige inkomen van de cacaoproducenten. Die afbeelding, en de onderliggende betekenis ervan,
heeft een duidelijke reactie uitgelokt.

4

Bijgevolg legt deze barometer het accent op de financiele aspecten van de cacaobevoorradingsketen. De vorige
Cacaobarometers hebben kwesties onderzocht die voorbijgaan
aan puur de focus op het instrument certificering en productiviteit. Deze barometer buigt zich over de thema’s “verdeling van
de waarde” en “leefbaar inkomen voor de kleine boeren”.
Hoe kunnen de boeren een degelijk loon verdienen? Wat zou
een degelijk loon zijn? En waar gaat het geld nu naartoe? Deze
twee onderdelen van de Cacaobarometer 2015 baseren zich
op twee documenten die in de zomer 2014 werden uitgegeven.
De auteurs willen de talrijke vaklui in de sector bedanken die
inlichtingen hebben verschaft voor deze documenten.

Productie / Consumptie

1.812
287
775

165
Rest vanAzië

EuropaAfrika

VS

146

319
Rest van
Amerika

45

70

Japan

China

India

Brazilië

198

1.741
Cd’I

258 228 210

897

Ghana

547

Rest vanAfrika79
405 Rest van AziëIndonesië

Rest Brazilië Ecuador

72

Australië

5

2. Uitdagingen

Inkomsten

Bedrijfsomvang

Marktconcentratie

Organisatiegraad van de landbouwers

Armoede
De meeste cacaoproducenten leven in de grootste armoede.
Daar zijn meerdere redenen voor: de lage en schommelendecacaoprijzen, het gebrek aan organisatie van de boeren en de
invloed van de markt, de kleine grootte van de landbouwbedrijven, de onzekerheid van de grondeigendom, de pacht, delage productiviteit, het gebrek aan infrastructuur en toegang
tot de markten en aan informatie over de markt. Deze armoede
veroorzaakt talrijke aanverwante problemen, zoals slechtearbeidsvoorwaarden, kinderarbeid (de ergste vormen) en
mensenhandel, analfabetisme en ondervoeding. Het is dus niet
verbazingwekkend dat de jonge generaties uit de cacaoteelt
stappen. Nu is het voor de boeren en hun families niet mogelijkom een leefbaar inkomen te verwerven met cacao.

6

Productiviteit
De huidige duurzame ontwikkelingsprojecten leggen vooral denadruk op de verhoging van de landbouwproductiviteit. Maar
dat zou de boeren afhankelijker kunnen maken van de cacao en
bovendien zou dat kunnen leiden tot een overschot aan cacao
en een prijsdaling. Het is nu moeilijk in te schatten of investerenin een verhoogde productiviteit – wat extra productiekosten
met zich meebrengt voor de productiemiddelen en de loonarbeid – een zakenmodel is dat functioneert en leidt tot hogere
landbouwwinsten.
Marktconcentratie
Er is een toenemende concentratie in de mondiale cacaobevoorradingsketen. Zowel op de verticale niveaus (tussen deverschillende segmenten) als op de horizontale (in dezelfde« schakel » van de keten), werden veel cacao- en chocoladebedrijven gefuseerd of overgekocht door concurrenten. Twee
verwerkers (Barry Callebaut en Cargill, na fusie met ADM) zullen
ongeveer 70-80% van de wereldproductie op zich nemen.

Marktconcentratie
Aantal actoren / Marktaandeel
2 Percentage Verwerkers / Marktaandeel 70-80%

8 Handelaars & vermalers

6 Producenten

40%

60-80%

BarryArmajaro Ecom

Ecom

Olam

Olam

ADM

CargillCargill

Petra Callebaut Kraft

Barry
CallebautCadbury

7
Mondelēz

Slechts acht handelaren en verwerkers controleren ongeveer
driekwart van de cacaohandel in de hele wereld. De zes grootste chocoladebedrijven hebben ongeveer 40% van de markt in
hun macht. Die concentratie verzwakt de positie van de boeren
want die marktassymetrie speelt in het voordeel van de kopers
en de handelaren. Tegelijkertijd bevestigen de meeste of zelfs
alle belangrijke actoren van de industrie dat ze geen invloedhebben op de prijsvaststellingsmechanismen van de cacao op
de “markt”.

Niet-georganiseerde boeren
De meeste cacaoproducerende gemeenschappen hebben
geen basisinfrastructuur zoals wegen, opleiding, gezondheidszorg, organisatie van de boeren en ondersteunende structuren
om de boeren te helpen in hun inspanningen om te evolueren naar een duurzame cacaoproductie. Als er projecten zijn,
bereiken die vaak alleen maar de boeren die al georganiseerd
zijn. Deze “makkelijk te plukken vruchten” maken deel uit vanverschillende ondernemingsprojecten of standaardiseringsorganismen. De echte oplossingen om de niet-georganiseerde

Ervaringen delen

Heel wat ondernemingen publiceren geen interne audits of evaluaties, deels omdat ze weten dat hun projecten nog met heel wat problemen kampen, waaronder
armoede, genderdiscriminatie en de ergste vormen van kinderarbeid. Een gedeelde
bezorgdheid is dat de publicatie van negatieve resultaten zal leiden tot kritiek van
ngo’s en tot titels in de pers als “kinderarbeid nog steeds wijdverbreid in de projecten van onderneming XX”. Als de beste en de slechtste praktijken niet uitgewisseld
worden, gaat er heel wat geld en tijd verloren aan benaderingen die al tot onvoldoende of contraproductieve resultaten geleid hebben. Bijgevolg zijn de publicaties
van audits en corrigerende acties van Nestlé, via hun partnerschap met Fair Labour
Association, een grote stap voorwaarts, maar ze beslaan slechts een klein deeltje
van de cacaobevoorradingsketen. Andere actoren worden aangemoedigd om dit
voorbeeld te volgen.

boeren te betrekken blijven uit, terwijl zij het meest getroffen
worden door de beschreven uitdagingen.
De ervaringen in de koffie, thee en katoen tonen dat er vraag
is naar een aanpak per etappe om de boeren te ondersteunenom organismen of coöperatieven op te zetten en te leiden.
Dat moet gecombineerd worden met een goed uitgedachte
vorming en een actieve rol van de regeringen (IFC 2013; SFI2014). Een gemeenschappelijke en preconcurrentiële benadering over de samenwerkingsmechanismen, met inbegrip vangezamenlijk leren, is een noodzakelijke basis voor deze ruime
uitdaging. De best practices en het leerproces over de manier
waarop de niet-georganiseerde boeren bereikt kunnen worden,
moeten dringend gepubliceerd worden, met inbegrip van dekosten en de lessen die men geleerd heeft.

8

Problemen voor de kleine boeren
Economisch• Lage inkomsten voor deboeren (leefbaar inkomen,
diversificatie van de teelt,
stijgende levenskosten en
kosten voor landbouwproductiemiddelen, belastingen, prijsvolatiliteit en
speculatie• Grondbezit• Pachtsysteem• Kosten arbeidskrachten• Beperkte toegang
tot markten (krediet,info over markten,
investeringsrisico’s)• Landbouwpraktijken(vormingen, oogsten,cacaobonen van lage
kwaliteit)• Onvoldoende infrastructuur (wegen, ziekenhuis, belasting, school,transportkosten)

Sociaal• Mensenrechtenschendingen(kinderarbeid, dwangarbeid,
mensenhandel)• Voedselzekerheid en
voeding• Arbeidsomstandigheden(gebruik pesticiden, meststoffen, vervuild water, pesterijen, misbruik, mishandeling,
discriminatie)• Genderongelijkheid• Analfabetisme en onderwijs• Vrijheid van vereniging, collectieve onderhandeling enorganiseren van boeren• Gemeenschappen oude
boeren• Toegang tot sociale zekerheid (ziekteverzekering,
pensioensystemen)• Machtsverhoudingen (corruptie, belastingontduiking,prijsvervalsing, politieke
onstabiliteit, kleine boeren
tegenover multinationals)

Milieu• Oude en zieke
cacaobomen• Monocultuur• Ontbossing, achteruitgaande biodiversiteit, bodemaantasting, uitbreiding
cacaoplantages ten koste
van het woud
• Gebrek aan info overklimaatverandering en degevolgen voor cacao• Gebrek aan beleidslijnen in het kader van
klimaatverandering• Milieu-impact van gebruik
meststoffen en pesticiden.

3. Sectorontwikkelingen

Regeringen
Maatschappelijk
middenveld

Industrie

Standaarden

Boeren9

Wereldcacaoagenda
In 2012 vond de eerste Wereldcacaoconferentie (WCC) plaats in
Abidjan. Na lange onderhandelingen voor en tijdens de conferentie werd de Wereldcacaoagenda (WCA) voorgesteld. De
meeste grote cacaoconsumerende en -producerende landen,alsook talrijke betrokken sectoren en actoren uit de burgermaatschappij hebben de Agenda nu ondertekend. De WCA
definieert de rollen, de verantwoordelijkheden en de acties vanalle belangrijke betrokken groepen voor een duurzame cacaosector; producerende regeringen, consumerende regeringen,actoren uit de industrie, burgermaatschappij en landbouwers.
De agenda is verre van perfect, maar samen met de bijlagenvertegenwoordigt het de meest volledige poging tot nog toe
om te definiëren wat een “gedeelde verantwoordelijkheid”
inhoudt voor de duurzame cacaoproductie.

10

De tweede WCC, in Amsterdam in 2014, zou de eerste gelegenheid geweest zijn waar er op betekenisvolle wijze verslag
uitgebracht werd over de vooruitgang van de WCA. Er bestondechter geen degelijk opvolgingskader, waardoor er een verscheidenheid aan verslagformaten was. Zo is het onmogelijkom om een duidelijk beeld te verkrijgen van de vooruitgang
die tot op heden werd geboekt. Om de WCA correct te analyseren werd de Adviescommissie van de Internationale Cacaoorganisatie (ICCO) uitgebreid om de organisaties van deburgermaatschappij en andere betrokken actoren erbij te latenaansluiten. Een kader voor de opvolging zal aan de ICCO voorgelegd worden in het voorjaar 2015, waarmee de vooruitgang
van de verschillende actoren zou moeten kunnen gemeten
worden.

Infrastructuur

Er is dringend nood aan onderling afgestemde investeringen in de infrastructuur van de gemeenschappen waar er aan cacaoteelt wordt gedaan (verbeterde
wegen, elektriciteit, onderwijs, gezondheidszorg en versterking van het lokale
bestuur). Bovendien is er een sterke behoefte aan meer transparantie op het vlak
van de belastingen uit cacao, en dient er geherinvesteerd te worden in de cacaoproductie of in de infrastructuur. Hoewel er al inspanningen geleverd worden,
zoals het FIMR (investeringsfonds in de landelijke gebieden) en het vastleggen
van de kostenstructuur (allebei in Côte d’Ivoire), is er nog veel meer werk aan dewinkel. Daarbij komt dan nog eens dat er geen dynamische dienstensector is met
structuren die de landbouwers ondersteunen in hun inspanningen om het rendement, de kwaliteit, de certificering en, in het algemeen, de duurzame cacaoproductie te verbeteren.

De rol van de regeringenHet debat over de rol van de regeringen in de duurzame cacao
laait op. De regeringen van de producerende landen moeten
een centrale rol innemen om de situatie van de landbouwers teverbeteren. Ze moeten transparant zijn over de belastingen die
ze ontvangen uit cacao en een aanzienlijk deel van deze inkomsten investeren in de technische en sociale landbouwinfrastructuur (met inbegrip van wegen, elektriciteit, onderwijs, water ensanering en gezondheidszorg) of in andere publieke goederen
die onontbeerlijk zijn voor de cacaoboeren. Ze moeten deactiviteiten van de ondernemingen in hun land reglementeren, ontwikkelingshulp verschaffen en de burgermaatschappij
stimuleren.
De richtsnoeren van de VN over de ondernemingen en de mensenrechten (UNGP) formuleren duidelijk dat het de plicht is van
de staat om te vechten tegen de mensenrechtenschendingen.
De regeringen van de producerende landen moeten als dusdanig het sociale, ecologische en economische welzijn verzekeren
van de landbouwers, hun families en de cacaoproducerendelandbouwgemeenschappen.
Met hun antitrustpolitiek moeten de regeringen van de consumptielanden standvastig zijn op het vlak van de machtsconcentratie in de verwerkingsfabrieken die onder hun jurisdictie
vallen. Bovendien moeten ze de regeringen van de productielanden of de plaatselijke organisaties ondersteunen met hun
expertise.

Ontwikkelingen in de producerende landen

Als een resultaat van de eerste Wereldcacaoconferentie en de
Wereldcacaoagenda stellen de meeste cacaoproducerende
landen Nationale Cacao-ontwikkelingsplannen op (NCDP). De
aanpak van die plannen varieert, afhankelijk van de situatie
in het land. Ecuador heeft aangekondigd dat het een wet wil
laten aannemen om duurzame cacaoproductie te waarborgen,waarbij er een overheidsagentschap wordt opgericht ter controle en om de programma’s van de verschillende buitenlandsestakeholders te schrappen. Côte d’Ivoire, Ghana en Indonesië
plannen eveneens nieuwe regelgevingen.
De twee grootste productielanden reguleren hun nationalecacaomarkten via nationale marketingsraden: Cocobod in
Ghana en de Conseil du Café-Cacao (CCC) in Côte d’Ivoire.

Aanbeveling:
De transparantie verzekeren op het vlak van
de inkomsten diede regering verwerft 11
uit cacao.
Aanbeveling:
Voldoende investeren inde landelijke infrastructuren en diensten.
Aanbeveling:
Transparantie op het
vlak van betalingen aan
regeringen en nationalecacao-instituten.
Aanbeveling:
Ervoor zorgen dat demarktconcentratie geen
nadelige hoogtes bereikt.

12

Aanbeveling:
Onafhankelijke boeren­organisaties bevorderen.
1. USD-GHS
wisselkoers van
3 februari 2015
2. USD-XOF
wisselkoers van
3 februari 2015

Ghana
De laatste jaren was het voor Cocobod moeilijk om de landbouwers te blijven ondersteunen. Een van de redenen daarvoor isde depreciatie van de Ghaneese cedi. Terwijl de prijs voor heelwat productiemiddelen en consumptiegoederen steeg, daalde
het deel dat de landbouwers van de wereldmarktprijs krijgensignificant tijdens het oogstseizoen 2013/14. Bijgevolg smokkelden heel wat landbouwers en handelaren cacao naar Côte
d’Ivoire. Cocobod reageerde door de landbouwprijzen sterk op
te trekken voor het seizoen 2014/15 (van 3.392 cedi naar 5.520
cedi per ton ($ 1.630))1. Bovendien beloofde Cocobod om delandbouwers te blijven steunen via zaden en gesubsidieerde
productiemiddelen; een programma dat deels moest stopgezet
worden in het voorgaande jaar wegens financiële problemen.
Niettemin waren deze gesubsidieerde goederen vaak enkel
beschikbaar voor de grotere en beter bereikbare boerderijen.
Côte d’Ivoire
De CCC zet eveneens zijn programma’s voort om de toestandvan de landbouwers te verbeteren. Voor het nieuwe oogstseizoen werd de minimumprijs opgetrokken van 750 CFA-franken
naar 850 CFA-franken per kilo ($ 1.487 per ton)2. De Ivoriaanse
regering heeft de regelgevingen voor de cacaosector gereorganiseerd en probeert om meer grip te krijgen op de projecten
van de ondernemingen en de ngo’s, en heeft eveneens het
coöperatieve systeem hervormd. Bovendien hebben ze hun
veilings- en termijnverkoopssysteem gewijzigd. Dit leidde tot
kritiek van de industrie, die haar winsten zag dalen (Aboa 2014).
Deze hervormingen, in combinatie met hogere wereldprijzen,
hebben er volgens de marktexperts toe geleid dat de producentenprijs met 40% steeg. De landbouwers hebben meer tijd
en middelen geïnvesteerd in hun plantages. De hogere inkomsten, in combinatie met de talrijke programma’s in het land hadden als resultaat dat de oogst in 2013/2014 een record brak.
Met het 2QC-programma (kwantiteit, kwaliteit, groei) probeertde Ivoriaanse regering een nationaal cacaobeleid in te voeren
dat in de lijn ligt van de Wereldcacaoagenda.
Hoewel men bezorgd is over de vertegenwoordiging van delandbouwers in dit proces, lijken de eerste stappen toch wel
bemoedigend te zijn. Het lijkt er in feite op dat de Ivoriaanse
regering het hoofd biedt aan de uitdagingen waarmee decacao-economie geconfronteerd wordt.

Kinderarbeid en mensenhandel

In de loop van de laatste jaren hebben Ghana en Côte d’Ivoire heel wat vooruitgang geboekt in hun strijd tegen kinderarbeid en kinderhandel, via een
regionale aanpak en door samen te werken met de burgermaatschappij en de
vakbonden. De uitdaging gaat echter nog veel verder dan de huidige inspanningen, maar de beleidsmakers lijken tenminste meer bereid te zijn om deze
kwestie te bespreken. Tegelijkertijd blijkt dat het problematisch is om over dit
onderwerp te spreken op communautair vlak. Een van de voornaamste redenen daarvoor is dat men (de ergste vormen van) kinderarbeid – verboden inbeide landen - verwart met kinderwerk. Er is sprake van kinderwerk wanneer
de kinderen af en toe meehelpen op de boerderij en dit werk hun studies en
ontwikkeling niet in de weg staat. Bovendien wordt de nadruk tegenwoordig
gelegd op het verhogen van het rendement in verschillende cacaoprogramma’s, waardoor er meer nood is aan arbeidskrachten voor de oogst. Zonder
specifieke interventies zou dit kunnen leiden tot meer kinderarbeid en meer
kinderhandel.

Ontwikkelingen in de consumptielanden

In de loop van het laatste decennium is de consument zich bewuster geworden van de problematiek rond duurzame cacaoproductie. Dankzij de talrijke campagnes rond kinderarbeid
en kinderhandel, worden de media en het publiek zich meer
bewust van deze problematiek. Dit heeft tevens een positieve
invloed op het proces om te evolueren naar (hogere) standaarden en certificering in de chocolade-industrie. Tegelijkertijd
kunnen deze campagnes het risico inhouden dat bepaalde onderliggende redenen eenvoudiger worden voorgesteld, zoals
armoede en het gebrek aan infrastructuur. De oplossingen voor
deze kwesties vereisen een aanpak waarbij er gefocust wordt
op meerdere aspecten.
Vrijwillige initiatieven van ondernemingen in het kader van het
maatschappelijk verantwoord ondernemen zijn niet genoeg
om mensenrechtenschendingen en milieuproblemen tegen tegaan. Voor enkele grote uitdagingen die aangepakt moeten
worden in de duurzame cacaoproductie zal er een wetgeving
nodig zijn, zowel op nationaal als op regionaal niveau (zoals deEU). Zo’n wetgeving moet tot doel hebben om te garanderen
dat de bedrijven in die landen verplicht zijn om de mensenrechten en het milieu te respecteren, dit over de hele wereld en niet
alleen in het bedrijf zelf, maar in de hele bevoorradingsketen.
Dit zou impliceren dat er een voorafgaandelijk controleproces
betreffende de mensenrechten wordt ingevoerd om te identificeren, te voorkomen en rekenschap af te leggen over de manier
waarop ze omgaan met de impact op de mensenrechten. Een

13

Aanbeveling:
In de bedrijven een verplicht onderzoeksproces
instellen met betrekking
tot de mensenrechten.

voorafgaandelijke controle houdt in deze context een risicoevaluatie in, net als maatregelen om mogelijke mensenrechtenschendingen en milieuproblemen te voorkomen en verslaggeving over de bestaande beleidslijnen en genomen acties.
14

Een ander sleutelelement dat in acht moet genomen worden
is de beleidscoherentie in het buitenlandse, ontwikkelings- en
handelsbeleid van de consumptielanden. Het is niet logisch om
te investeren via ontwikkelingssamenwerking, terwijl de handel – een hefboom voor de ontwikkeling – bemoeilijkt wordt via
handelsbarrières.

EuropaDe Europese landen evolueren allemaal op een verschillende manier naar duurzame cacao. De Nederlandse Choco
Werkgroup – een meerpartijen initiatief sinds 2010 - wil dat
Nederland tegen 2025 100% duurzame cacao consumeert.
In 2014 werd een kwart van de chocolade verkocht als gecertificeerde duurzame chocolade. Onlangs werd een eerste
evaluatie van dit engagement vrijgegeven en het lijkt erop dat
de meeste actoren goed op weg zijn om deze doelstelling tebereiken. Het Duitse initiatief betreffende duurzame cacao(GISCO) bestaat uit stakeholders uit de burgermaatschappij,
de industrie, vakbonden en ministeries. Duitsland heeft zichertoe verbonden om te komen tot minstens 50% duurzame
cacaoconsumptie tegen 2020. Bovendien bevordert GISCO
het debat over de best practices via expertenvergaderingen,de dialoog met de Ivoriaanse regering en een project dat
beoogt om de boeren in Côte d’Ivoire te vormen. Daarnaast
ondersteunt GISCO ook het CCE-proces (ter versterking van decertificeringsprogramma’s).
In andere landen zoals België en Zwitserland, is het debat overde oprichting van gelijkaardige meerpartijeninitiatieven minder
sterk ontwikkeld. Bovendien is er nog steeds geen significant
openbaar debat over eventuele vooruitgang in heel wat andere
Europese landen, zoals het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en
Italië.
Nationale platforms zijn een waardevol instrument om dedialoog te bevorderen tussen de verschillende stakeholders
binnen de waardeketen. Toch bestaat de chocolade-industrieuit vele mondiale en regionale spelers. Daarom zou een sterkere focus op Europese meerpartijendialogen een grote stap
voorwaarts kunnen betekenen. Zo’n Europees initiatief zou deuitwisseling van ervaringen van de nationale platforms kunnen
bevorderen als dit op een transparante en efficiënte maniergeorganiseerd wordt.

USA
Op het einde van de vorige eeuw hebben wetgevende processen in de VS de mondiale dialoog over duurzame cacao op
gang gebracht, meer bepaald over de kwesties inzake kinderarbeid. Nu lijkt de enige echte actie van de Amerikaanse regeringde coördinatiegroep van kinderarbeid in de cacao (CLCCG) te
zijn. Dit is een initiatief van het Ministerie van Arbeid, in samenwerking met de Ivoriaanse en Ghaneese regeringen. De CLCCG
neemt maatregelen, maar het ontbreekt ruimschoots aan transparantie en verslaggeving over zijn activiteiten, dus de ontwikkelingen worden niet opgevolgd.

Grondbezit

De cacaoproducerende volkeren hebben de directe verantwoordelijkheid om
het grondbezit aan te kaarten, met name wat betreft vrouwen en minderheden.
Grondbezit is vaak een vereiste om lid te kunnen zijn van officiële landbouworganisaties en om te kunnen deelnemen aan vormingsactiviteiten. Grond is ook een
vereiste om een bankkrediet aan te vragen en voor de diversificatie van de teelt.
In de loop van de laatste decennia zijn de cacaoboerderijen kleiner geworden, waardoor de vraag rijst of er een grootte bestaat waaronder cacaoteelt
economisch niet meer leefbaar wordt. Er is meer onderzoek nodig op dit vlak.
Tegelijkertijd zijn er heel wat landbouwers met onzekere grondrechten. Dit ismede te wijten aan de toename van pachters en onderhuurders van de cacaopercelen. Er zijn ook steeds meer grootgrondbezitters die de cacao niet rechtstreekstelen.
Bovendien is het grondsysteem rechtstreeks gelinkt aan de nationaliteit in Côte
d’Ivoire. Enkel de staatsburgers mogen grond bezitten. Bijgevolg hebben veel cacaoboeren niet het recht om het land te bezitten dat ze verbouwen, zelfs als hun
families al generaties lang in het land wonen. Dat creëert allerlei moeilijkheden,
zoals problemen om kredieten te verkrijgen die nodig zijn om de productiviteit teverbeteren, alsook voor de mogelijkheid om de teelt te diversifiëren.
Doordat de boerderijen klein zijn, kunnen de meeste kleine cacaoboerderijen dehuishoudens die ervan afhankelijk zijn waarschijnlijk niet voldoende onderhouden. Wat betreft de grondproblemen, zou het goed zijn als de algemene groottevan de boerderij zou kunnen opgetrokken worden zodat de economische leefbaarheid gewaarborgd is. Dat mag echter niet ten koste gaan van de zwaksten.
Er is dus een solide beleid nodig om een rechtvaardige landbouwhervorming
en herverdelingssysteem te verzekeren, met inbegrip van een exitstrategie ensociale diensten voor de mensen op wie de hervormingen betrekking hebben,
ongeacht gender, etniciteit of andere factoren.

15

Initiatieven vanuit de industrie

16

Aanbeveling:
De interne kosten
herverdelen voor meer
duurzaamheid.

Wegens een gebrek aan onafhankelijke evaluaties is het nog
altijd niet mogelijk om de impact van de individuele bedrijfsinitiatieven correct te evalueren. De meeste ondernemingen
maken melding van vooruitgang in hun jaarrapporten, maar
dat zijn over het algemeen alleen maar “succesverhalen”, ende echte lessen die men geleerd heeft en/of de uitdagingen
waaraan de bedrijven het hoofd moeten bieden ontbreken nog
ruimschoots.
Zoals er in andere delen van deze barometer wordt aangetoond, zijn armoede, kinderarbeid, kinderhandel, schrijnende
arbeidsomstandigheden nog steeds schering en inslag in decacaosector. Het lijkt dat de collectieve initiatieven van deindustrie in de producerende landen nog altijd niet de grote
impact hebben die nodig is om de cacaosector daadwerkelijk
te transformeren.

CocoaAction
In een poging om de samenwerking tussen de concurrenten
onderling te verbeteren heeft de World Cocoa Foundation(WCF) CocoaAction gelanceerd. Deze samenwerkingsstrategie
van elf van de grootste chocolade- en cacaobedrijven heeft als

Gender en armoede

Cacao wordt grotendeels geproduceerd in traditionele ondernemingen, waar
vrouwen grote moeilijkheden ondervinden om eigendommen te verkrijgen; zelfs
wanneer hun echtgenoot sterft en zij zelf de boerderij runnen. Zonder eigendomspapieren zijn zij vaak uitgesloten van de spaar- en kredietsystemen, en hebben ze ook geen toegang tot vormings- en certificeringsprogramma’s. Vrouwen
beheren echter meer en meer de cacaoplantages. Dat heeft voor een groot deelte maken met de leeftijdsverschillen tussen de echtgenoten (wat leidt tot een
groot aantal weduwes), HIV/aids, sociale conflicten en de plattelandsvlucht van
de mannen. Nochtans hebben de interventies minder betrekking op de vrouwen,
en worden ze minder betrokken bij de besluitvormingsprocessen. Bovendien
worden ze minder ingelicht over de marktevoluties en de efficiënte manierenom een boerderij te runnen en ze hebben nog minder mogelijkheden om teinvesteren in hun boerderijen dan mannen. De vrouwen die hun man helpen op
de boerderij worden niet beschouwd als cacaoproducenten (maar eerder als deechtgenote van een cacaoteler). Bijgevolg nemen de meeste van die vrouwen
niet deel aan vergaderingen van landbouwersgroepen.

doel om ongeveer 300.000 landbouwers op te leiden tegen het
einde van dit decennium. CocoaAction zal de nadruk vestigen
op twee essentiële elementen: de verhoging van de productiviteit van de cacaoboerderijen, en de verbetering van de toestand van vrouwen en kinderen in de cacao.
In de cacaobarometers wordt er al jaren aangedrongen op
een grotere samenwerking tussen de concurrenten onderling en daarom is CocoaAction een welkome ontwikkeling.
Tegelijkertijd is het aantal boeren dat het plan wil bereikenslechts een fractie van alle cacaoproducenten in West-Afrika,
waarvan al een groot deel ondersteund wordt door de leden
van CocoaAction in hun eigen programma’s. Wetende dat deontwikkelaars van CocoaAction een grote meerderheid vormen
binnen de chocolademarkt wereldwijd, zouden haar ambities inverhouding moeten staan tot de macht die haar leden hebben
op de markt.
Bovendien zal men door het accent te leggen op de productiviteit en de “vrouwen en kinderen”, wat op zich wel goed is, dearmoede van de cacaoboeren niet voldoende kunnen doen
afnemen. De leden van CocoaAction en andere leden van de
WCF zijn bijzonder geschikt om hun invloed op kwesties zoals
het grondbezit, de prijsmechanismen en de diversificatie van deteelt te gebruiken.
Een laatste bezorgdheid gaat uit naar het feit dat andere actoren, zoals de regeringen, de burgermaatschappij en de kleinere
chocoladebedrijven zich pas laat bij het proces voegen. Ook op
het vlak van bestuur zou een meerpartijenaanpak veel wenselijker zijn.

Internationaal Cacao Initiatief (ICI)
De laatste jaren heeft het ICI haar kader, activiteiten en het
grootste deel van haar personeel grondig herzien. Het ICI blijkt
niet meer de zondebok van de industrie te zijn en blijkt nu een
van haar initiële doelstellingen weer te hebben opgepakt: een
uitwisselingscentrum zijn van best practices bij de uitroeiing vankinderarbeid, door een reeks programma’s uit te voeren in Côte
d’Ivoire en Ghana. Ze heeft haar toepassingsgebied verfijnd
en duidelijker gedefinieerd, en is begonnen met meer openlijk
overleg te plegen en te communiceren over haar activiteiten.
Bovendien zou het goed zijn voor ICI om haar lidmaatschap uit
te breiden om zo haar ambitie te weerspiegelen om een meerpartijenplatform te worden.

17

18

IDH (Initiatief van duurzame handel)
De laatste jaren heeft dit medegefinancierde ontwikkelingsagentschap, die samenwerkt met andere consumptielanden zoals het SECO in Zwitserland, haar kader uitgebreid. IDH brengt
de industrie, regering en ontwikkelingsagentschappen samenvoor projectgebaseerde initiatieven om de duurzaamheid inde cacaoproductie te verbeteren. Hoewel er een aanzienlijke
financiering is, en de toekenningsaanvragen van IDH evenredigzijn, zijn de evaluaties van IDH kritisch wat betreft de bewezen impact van de programma’s. Bovendien lijken de meeste
inspanningen binnen IDH zich ruimschoots te focussen op het
oplossen van bevoorradingsproblemen op lange termijn van debevoorradingsketens van bedrijven door de productiviteit op te
drijven. Een echte verbetering van de inkomsten van de boeren
en van de omgevingsfactoren is er niet.
In een recente evaluatie stond dat men ongerust was dat deboeren die zich inschrijven voor deze programma’s een “min ofmeer exclusieve” relatie aangaan met de cacaohandelaars. Zo“grijpt de overheidsfinanciering in de structuur in en dit kan deconcurrentie beperken” (revisie IOB pagina 19). In de evaluatie
werd IDH ook aangeraden om meer te werken aan de samenwerking tussen de concurrenten. Bovendien is het verontrustend dat IDH sterk en onvoorwaardelijk de nadruk legt op het
gebruik van agrochemische producten. Over het algemeen
kunnen we stellen dat nieuw onderzoek hieromtrent meer dan
welkom zou zijn.
Initiatieven van de burgermaatschappij
De samenwerking beperkt zich niet tot de actoren van de industrie. De laatste jaren kwam de burgermaatschappij steeds meersamen, vooral in Europa. Het Barometerconsortium bleef deCacaobarometers en de Think Pieces publiceren. Verschillendeindividuele ngo’s en netwerken hebben campagnes gelanceerd, zoals “For the Love of Chocolate” van Solidaridad,“Behind the Brands” van Oxfam, de Make Chocolate Fair!campagne voor gecertificeerde cacao, de campagnes van de
Verklaring van Bern voor de mensenrechten in de cacaosector
en de campagnes van Stop The Traffik tegen kinderarbeid enkinderhandel. Het Voice Netwerk heeft zich collectief geëngageerd voor belangenbehartiging, alsook om informatie te delen
met boeren en de burgermaatschappij van de landen van het
zuiden. Bovendien implementeren heel wat individuele ngo’s
programma’s in productielanden, of ze engageren zich voor belangenbehartiging. De cacaoboeren bevinden zich in de eerste
fases van regionale en internationale samenwerking, met delancering van diverse netwerken van cacaoboerenorganisaties.

4. Productie vangecertificeerde cacao

19

UTZ certified
5

2009

214

43

2011

297

691

2013

355

2016

Rainforest Alliance
2009

13
65

98

2011

279

2013

571
800

2016

Fair Trade International
65
46
60

2009

124

2011

176

Geen informatie

2012 / 2013
2016

Verkocht Geproduceerd

20
Aanbeveling:
Inspanningen leveren
voor de aankoop van
100% duurzame cacao
die onafhankelijk wordt
gecontroleerd.

Bedrijven hebben redenen genoeg voor de certificering van
bevoorradingsketens, met als voornaamste een betrouwbare
bevoorrading, de vraag van de consument, een grotere naamsbekendheid van het bedrijf, de geloofwaardigheid van de eisen,de transparantie van (een deel van) de bevoorradingsketen ende lagere kosten in de duurzame ontwikkelingsprocessen.

Verschillende elementen
De certificering bestaat uit meerdere grote pijlers. Ten eerste
werken de standaardiseringsorganismen een norm voor decacao uit waarin duidelijke eisen voor de productie van duurzame cacao staan. Ten tweede onderzoeken controleorganenof de eisen van die norm worden nagekomen. Ten derdekopen de cacaobedrijven de gecertificeerde cacao. Ten vierde
maakt de fabrikant samen met het standaardiseringsorganisme reclame voor het merk. In kritiek op de certificeringen
worden die pijlers vaak ten onrechte met elkaar verwisseld ofals één geheel beschouwd. Dat leidt geregeld tot een gebrek
aan duidelijkheid binnen het debat. Daardoor worden deverantwoordelijkheid voor en de kritiek op de tekortkomingen
van het systeem vaak onterecht alleen toegeschreven aan destandaardiseringsorganismen.
Gedeelde verantwoordelijkheid
Het is belangrijk om te onthouden dat er een onderscheid
bestaat tussen certificering en duurzaamheid. Het is simpelweg een kleiner geheel binnen een bredere benadering. Het
kan een belangrijk hulpmiddel zijn voor de ondersteuning van
een duurzaam cacaobedrijf, maar pakt slechts een deel van deproblemen aan en is alleen doeltreffend wanneer alle bovenvermelde elementen en spelers hun verantwoordelijkheid nemen.
De impact van de normen en certificering is beperkt als ze
niet samengaan met een globalere aanpak. Bovendien is het
ruimere concept van duurzaamheid een gedeelde verantwoordelijkheid van niet alleen de standaardiseringsorganismen maar
van alle spelers, ook de industrie en producerende regeringen.

Uitdagingen

De invoering van een certificering kan leiden tot betere sociale en ecologische omstandigheden in de boerderijen. Toch
blijven rond de certificering nog enkele problemen bestaan:
toenemende ontevredenheid over de premies en prijzen,
de geloofwaardigheid van het onderzoek, de impact van decertificering, en het niveau en de werking van de boerenorganisaties. Bovendien sluiten de meeste normen maar moeilijk aan
op de complexe realiteit van de kleine cacaoboeren: de eisen
zijn vooral geformuleerd vanuit het standpunt van de grotere
cacaoplantages. Hoewel de normen en certificering de land-bouwers wel op korte termijn kunnen helpen, lijken de normen
er door die leemten niet in geslaagd te zijn de uitdaging van
een betere economische situatie voor de cacaoproducenten op
lange termijn te overwinnen. Bovendien zijn er nog een heleboel factoren waarop de standaardiseringsorganismen geen of
weinig invloed hebben. Het gaat onder meer om de toegang
tot een opleiding en bijeenkomsten, het gebruik van grond ende bijbehorende conflicten, de gevolgen van de klimaatverandering, het gebrek aan lokale infrastructuur, de prijsschommelingen op de wereldmarkt, het gebrek aan toegang tot spaar- en
kredietvoorzieningen, de beschikbaarheid van landbouwproductiemiddelen en de diversificatie van de teelt. Al die factoren
zijn voor de cacaoproducenten van cruciaal belang om in hun
levensonderhoud te kunnen voorzien.

Uitdagingen: Premies
De premies voor gecertificeerde cacao vormen voor de landbouwers een grote stimulans om te investeren in de verbeterdeagrarische en sociale normen. Soms kunnen de landbouwers
echter maar een deel van hun gecertificeerde cacao verkopen
waardoor ze niet de verhoopte inkomsten krijgen. Ook al kunnen de landbouwers hogere inkomsten krijgen door meer enbetere cacao te produceren, toch kan de certificering tot teleurstelling leiden. De schuld wordt dikwijls doorgeschoven naar destandaardiseringsorganismen, maar is hoofdzakelijk de verantwoordelijkheid van de ondernemingen die de cacao kopen.
Dat onvermogen om niet te kunnen beantwoorden aan deverwachting van de premiebetaling betekent dat de andere
voordelen van het gebruik van certificeringen vaak niet worden
erkend, waaronder de training die leidt tot een grotere opbrengst en betere kwaliteit. zelfs als cacao met een certificaat
wordt verkocht, dan kan er nog steeds onvoldoende transparantie heersen over de omvang van de premie.
UTZ en Rainforest hebben geen vaste premie; de coöperatieve
moet zelf met de koper onderhandelen over een gepaste premie. Die kan uiteindelijk lager zijn dan voorzien. Fairtrade heeft
wel een vaste premie én een minimumprijs waaronder de gecertificeerde cacao van Fairtrade niet mag worden verkocht. Die
minimumprijs lag enkele jaren een heel stuk onder de huidige
prijs van de wereldmarkt en de cacaoproducenten in de gecertificeerde eerlijke handel blijven nog steeds niet gespaard vanarmoede. Daardoor rijst de vraag of de minimumprijs wel echthoog genoeg is.
De premie mag dan een grote stimulans zijn, op zich lijkt zegeen grote impact te hebben op de werkelijke inkomsten van
de landbouwers. Momenteel krijgen de landbouwers een pre-21

Aanbeveling:
Een commercieel basismodel voor een leefbaar
inkomen in elke norm
uitwerken en integreren.

22

Aanbeveling:
Systemen invoeren om
corruptie en ondoeltreffende onderzoeken te
bestrijden

mie van 150 à 200 USD per ton gecertificeerde cacao, dus 10%
extra inkomsten. Van die premie moeten echter nog de kosten
van de certificering worden afgetrokken. Die zijn van toepassing
op alle cacao die de landbouwer produceert, ook al kan hij nietzijn hele oogst als gecertificeerd verkopen. De kosten van decertificering lopen nog meer op als de landbouwer twee of driecertificeringen heeft. Het financiële nettovoordeel van de premies blijft dan, in het beste geval, onduidelijk.

Uitdagingen: Onderzoek
De onafhankelijke controleorganen bezoeken de boerderijen
en coöperatieven om te garanderen en controleren dat de eisenvan de normen worden nageleefd. De betrouwbaarheid van die
onderzoeken is als zodanig een essentieel element in het debat
over de impact van de certificering.
De ervaringen in de cacao- en andere sectoren tonen aan dat
het controlesysteem vaak niet kan vaststellen wanneer er niet
wordt voldaan aan de criteria van de normen. Dat komt onder
andere doordat de vele controlebezoeken aan de landbouwbedrijven doorgaans van tevoren worden aangekondigd, vaak om
de kosten te beperken: de controleurs moeten naar afgelegengebieden rijden om daar te praten met de verantwoordelijken,
die dus zeker aanwezig moeten zijn. Een andere oorzaak schuilt
in de deskundigheid van de controleurs en hun kennis van denormen. De controleurs hebben tenslotte weinig redenen om
tijdens de onderzoeken kritisch te zijn, waardoor soms certificeringen worden toegekend terwijl de normen in werkelijkheid niet
worden gerespecteerd. De controleorganen moeten hun interne
prestatiesystemen herzien, corruptie bij de toekenning verhinderen en de geloofwaardigheid van hun certificeringsprocedures
vergroten.
Momenteel lijken noch de kopers, noch de landbouwers tevreden met de onderzoeken. Vanuit het standpunt van delandbouwers zijn de onderzoeken vooral in het belang van decacaokopers. Vanuit het standpunt van de kopers leveren de
onderzoeken vaak onvoldoende garanties. Als de onderzoeken
moeten fungeren als een systeem voor de controle van de aankopen, dan moeten de standaardiseringsorganismen meer geld
uitgeven om ze efficiënter en geloofwaardiger te maken. Als ze
echter ten goede moeten komen aan de landbouwers, dan moeten de onderzoeken eerder waken over de efficiënte werking vande opleidingsinstellingen, de leveranciers van landbouwproductiemiddelen, en het bestuur van de coöperatieven en overheidsorganisaties. Beide functies zijn echter nodig. Daarnaast moeten
de gegevens van de controles en evaluaties beschikbaar zijnvoor de landbouwers zodat die toegang krijgen tot de informatie
over vooruitgang of stilstand. (Basu 2013).

Uitdagingen: Impact
Er is nood aan meer en betere evaluaties van de evolutie op
lange termijn en uitwerking van certificering, vooral in decontext van de snelle uitbreiding van de normsystemen in decacaosector. Die evaluaties moeten duidelijk aantonen welke
positieve en negatieve socio-economische en/of ecologischegevolgen de cacaoproductienormen hebben voor de kleine
cacaoboeren. Ze moeten verder gaan dan de controles van willekeurige testen zodat oorzakelijke verbanden kunnen ontstaan
in de ontwikkelingen in productiedomeinen. Zuiver gegevensonderzoek moet worden gecombineerd met een interpretatie
gebaseerd op doordachte intuïtie.
Daarnaast zijn kruiscontroles van de gegevens met andere
belangrijke ontwikkelingen zoals de reglementering van demarkten en andere politieke evoluties essentieel voor betrouwbare resultaten. In Côte d’Ivoire werden de handelaars in 2013
bijvoorbeeld verrast door een indrukwekkende verbetering van
de kwaliteit van de cacaobonen. Dat was vooral te danken aan
de nieuwe kwaliteitsregels in combinatie met een minimumprijs
die door de Ivoriaanse regering werd opgelegd en niet aan dedure opleidingsprogramma’s van de handelaars.

Uitdagingen: Boerenorganisaties
De certificering gebeurt meestal via de coöperatieven.
Sommige coöperatieven zijn echter zo groot geworden dat
een democratische vertegenwoordiging een grote uitdaging
is geworden, net als de garantie dat de normen worden nageleefd. Andere coöperatieven zijn dan weer zo klein dat ze amper
macht hebben om te onderhandelen.

Verbetering van de certificering

Toch worden er inspanningen geleverd om de certificering teverbeteren en het potentieel ervan te verruimen.

ISO / CEN
Sinds de lancering in 2011 kent de Europese procedure van
het CEN voor een algemene norm voor duurzame cacao een
enorme bloei. De producerende landen zijn nu steeds beter
betrokken bij die procedure. Sinds de samenvoeging met het
internationale ISO-systeem hebben ze ook meer inspraak. Toch
duurt het nog jaren voordat de norm kan worden toegepast en
de betrokkenheid en gelijkheid van de cacaoproducenten indie procedure is verre van ideaal. De procedure voor het stemmen van de normen is lang en hoewel de verschillende elementen van het ontwerp veelbelovend klinken, blijft het belangrijk
om de lat heel hoog te leggen in de huidige norm.

23

Aanbeveling:
De impactstudies volledig
beschikbaar maken, vooral
de door fouten verworven
ervaring en niet alleen desuccessen.

Handelaars en vermalers: gebruikte cacao // verbintenissen
130

2013
2016

geen cijfers ontvangen

2021

geen cijfers ontvangen

500 ADM

50

2013
2016

geen cijfers ontvangen

2021

geen cijfers ontvangen

2013

105

500 Cargill
175

2016

200

2021

450 Olam

80

2013

+60

140

2016
2021

geen cijfers ontvangen

2013

100

430 Ecom
200

2016

300

2021

2016

275 Touton

21 27

2013

137

2021

+26

54

2016

105

2021

2013

5

2016

15

150 Continaf
100

2021

200 Blommer

38

2013

1000 Barry Callebaut
25

Herziening van de normen
De drie grootste standaardiseringsorganismen UTZ Certified(UTZ), Rainforest Alliance / SAN (RA) en Fairtrade International(FT) hebben op basis van vergelijkbare maar verschillende criteria normen opgesteld. Ze focussen elk op andere domeinen enhebben elk hun eigen “ theory of change “. Die criteria worden
geregeld bijgewerkt. UTZ heeft in het voorjaar van 2014 een
nieuwe norm gepubliceerd met een nieuw kader voor kinderarbeid, gebaseerd op de gemeenschappen. RA bevindt zich in delaatste fases van een soortgelijke procedure voor de herziening
van de criteria, maar de aanpassingen zijn nog niet gepubliceerd. FT heeft een nieuwe norm gelanceerd voor loonarbeid,
die sinds midden 2014 van kracht is.

Inzet voor een bevoorrading met duurzame cacao

Het aantal ton gecertificeerde cacao neemt nog steeds toe,maar de vooruitgang vertraagt na enkele jaren van opmerkelijke
groei. Tegelijkertijd blijft er verwarring bestaan over de werkelijk
beschikbare hoeveelheid gecertificeerde cacao. Hoewel sommige bedrijven verklaren dat ze door uitputting van de voorraad
geen grotere hoeveelheid gecertificeerde cacao kunnen kopen,
geven de landbouwers aan dat het aanbod van gecertificeerdecacao nog veel groter is dan de vraag. Ondanks het beperkte
vermogen van de normen om alle duurzaamheidsproblemen inde waardeketen van cacao op te lossen, geeft het percentage
gecertificeerde cacao en het aantal landbouwers dat wordt bereikt een goede indicatie van de geboekte vooruitgang. Zolang
de bedrijven met hun projecten de productie van duurzamere
cacao bevorderen zonder echter onafhankelijke evaluaties vande geboekte vooruitgang te publiceren, bestaat er geen andere
openbare indicator van de vooruitgang.
2013
Aandeel gecertificeerde & totaal gebruikte cacao
2016

Cijfers voor 1000 ton

2021

Gecertificeerd / gecontroleerd Gecertificeerd / gecontroleerd

Chocoladeproducenten: gebruikte cacao // verbintenissen
450 Mondelēz

50 50

2013
2016
2021

430 Nestlé

48

2013

+17
123

2016
2021

geen cijfers ontvangen
117

2013

390 Mars
200

2016

100 %

2021

200 Hersheys

36

2013

120

2016

100 %

2013

120 Ferrero

40

2021

60

2016

100 %

2021

50

2016

100 Lindt & Sprüngli

0

2013

100 %

2021

2013
Aandeel gecertificeerde & totaal gebruikte cacao
2016

Cijfers voor 1000 ton

2021

Gecertificeerd / gecontroleerd Gecertificeerd / gecontroleerd

Eigen merken
De cacao gaat niet alleen naar de grote merken. Een grote
hoeveelheid wordt gebruikt voor de productie van chocoladevoor de kleinhandel, die vervolgens wordt verkocht onder eigen
merken.
In Duitsland bijvoorbeeld hebben die retail een marktaandeel
van 30%. Sommige zoals Lidl eisen van hun fabrikant dat die
alleen chocolade van duurzame cacao gebruikt en de REWE
Group wil tegen eind 2015 hetzelfde doen. Het gebruik vancacao van duurzame oorsprong is duidelijk mogelijk, zelfs voorde productie van goedkopere chocolade.
Opleiding van de landbouwers
In de vragenlijst die voor deze Barometer werd verstuurd, hebben we de bedrijven ook gevraagd om te vermelden hoeveel
landbouwers zij hebben opgeleid. Een eenvoudige optelsom
van die cijfers leert ons dat ongeveer 500 000 landbouwers een
training kregen van de grote handelaars en verwerkers (behalve
ADM, waarvan we geen cijfers kregen). De chocoladefabrikanten leidden volgens hun eigen cijfers zo’n 150 000 landbouwers
op. In dat totaal van 650 000 (ongeveer 12% van het totale aantal van zo’n 5,5 miljoen cacaoproducenten) werden zeer waarschijnlijk veel landbouwers dubbel geteld. Als die bedrijven hun
eigen beloftes inzake duurzame aankopen willen halen, danzullen ze echter nog minstens drie keer zo veel landbouwers
moeten opleiden.
Individuele projecten
Daarnaast is steeds meer cacao afkomstig van eigen projecten.
Die wordt verkocht als “duurzaam”, maar is niet gecertificeerd
door een van de grote standaardiseringsorganismen. In de grafieken op de volgende/vorige pagina’s is de duurzame cacao
van die “individuele projecten” lichter groen gekleurd dan decacao die een certificering volgens de belangrijkste normen
heeft gekregen.
Dubbele certificering
De drie internationale standaardiseringsorganismen Fairtrade,UTZ Certified en Rainforest Alliance SAN certificeren bijna 1,4
miljoen ton cacao, dus ongeveer 30% van de wereldmarkt. Het
is niet duidelijk welke hoeveelheid van de cacao afkomstig vandoor hen gecontroleerde groepen van landbouwers twee ofzelfs drie keer wordt gecertificeerd. Dat betekent dat eenzelfde
ton door meer dan één standaardiseringsorganisme als gecertificeerd kan worden beschouwd. Sommige betrokken partijen
uit de sector of standaardiseringsorganismen schatten dat
33 tot 50% van de gecertificeerde cacao in werkelijkheid niet

27

100%
28

Geproduceerd als gecertificeerd

50-70%
Aangepast wegens dubbele/driedubbele certificering

44%
Verkocht als gecertificeerd

bestaat omdat die afkomstig is van groepen van landbouwers
die twee of drie keer werden gecertificeerd. Dat betekent dat
in werkelijkheid 720 000 tot 950 000 ton gecertificeerde cacao
beschikbaar is. Ongeveer 631 000 ton cacao werd verkocht
met een certificering. De helft werd niet verkocht aan de grote
chocoladefabrikanten, maar aan kleine bedrijven en huismerken
die met hun chocolade een niche aanspreken.

Ruil van poeder voor boter als equivalent van decacaoboon
In het algemeen volstaan cacaomassa en cacaoboter voor devervaardiging van chocolade. Cacaopoeder is vooral een afgeleid product. Toch is het mogelijk of zou het mogelijk kunnen
zijn om het certificaat op het gekochte poeder bij bepaalde
certificeringsnormen in te wisselen voor een eenzelfde hoeveelheid gecertificeerde cacaoboter of cacaomassa. Het uiteindelijke resultaat is dat de chocoladefabrikant een 100% gecertificeerde reep chocolade kan verkopen, terwijl slechts 60-80% vande gekochte hoeveelheid cacao daadwerkelijk gecertificeerd
is. Dat betekent dat een landbouwer niet de volledige premie
krijgt die hij zou moeten krijgen. Aan die praktijk, die oorspronkelijk werd voorgesteld als een middel om de integratie vanduurzame cacao op gang te brengen, wordt stilaan een eindgemaakt.
Fairtrade heeft die werkwijze vorig jaar al afgeschaft, maar UTZ
zal ze pas tegen 2018 geleidelijk afbouwen.

29

5. Verdeling van de waarde
Teelt

HandelVerwerking

Productie

KleinhandelVerdeling van de waarde
30

toegevoegde
waarde6,6Teelt:
Van boom tot boon

De cacaoplantage vormt
de eerste stap in dewaardeketen van cacao.
Tijdens de twee oogstseizoenen worden depeulen geplukt. Die peulen worden vervolgens
geopend en de bonen
worden gescheiden vande zaadmantel en pulp.
Vervolgens laat men debonen enkele dagen ter
plaatse in de pulp gisten,
waarna ze in de boerderij
of het dorp te drogen
worden gelegd. In LatijnsAmerika verkopen delandbouwers vaak “vochtige” bonen: het drogenen gisten gebeuren daar
op regionaal niveau. Soms
worden de bonen ook
in Côte d’Ivoire pas later
gedroogd.

Armoede in delandbouw
De landbouwers hebben
in de waardeketen het
relatief hoogste inkomen(een Ivoriaanse cacaoproducent maakt bijna 60%“winst” op de verkoopprijs van zijn cacao). Maarde kleine omvang van hun
bedrijven en de relatieflage opbrengst resulteren in erg lage totale
jaarinkomsten. Omdat
het veelal zelfstandigenzijn, worden die inkomsten niet beschouwd
als “nettowinst” maar
wel als inkomsten uit
arbeid, grond en returnon investment. Zelfs al
kon de landbouwer zijn
opbrengst verdubbelenen een premie ontvangenvoor de productie van gecertificeerde cacao, dan
zou zijn netto-inkomen
vaak nog steeds onder deextreme armoedegrens
blijven. De marktmacht
speelt een belangrijke
rol bij de invloed op deverdeling van de waarde.
Cacaoproducenten hebben de kleinste marktmacht, ook al staat of valt
de waardeketen met hen.

Prijs FOB
De prijs “Franco aanboord” of FOB is de prijs
van een ton cacao na het
laden op het schip in dehaven van het producerende land. De prijs FOB
verandert dagelijks en ligt
doorgaans lager tijdens
het oogstseizoen. In elk
land krijgt de landbouwer
een ander percentage
van de prijs FOB. Ghana,de op één na grootste
cacaoproducent ter
wereld, heeft een lange
traditie van een vaste prijs
voor de landbouwers. Delaatste jaren is ook Côte
d’Ivoire, het belangrijkstecacaoproducerende landter wereld, begonnen
met de invoering van een
vaste minimumprijs voor
landbouwers die een
minimumhoeveelheid
leveren. Andere landen
hanteren geen vergelijkbare regels voor vaste
prijzen.

31

Onnauwkeurige
gewichten en
kwaliteitscontroles
Een vaak onderschatte
kwestie is die van het
gewicht, waarmee in het
verkooppunt structureel
wordt geknoeid. Dooreen gebrekkig toezicht
kunnen corrupte kwaliteitscontroles de inkomsten van de cacaoboeren
vaak verlagen. Volgens
bronnen die voor deze
Barometer werden ge-

raadpleegd, wegen zelfs
de officiële balansgewichten in sommige landen
minder dan de waarden
die erop vermeld staan.
Het probleem doet zichniet alleen voor bij cacao,
maar het is wel een realiteit waarmee veel cacaoproducenten worden
geconfronteerd en dat
hen 5% tot 20% van hun
omzet kost terwijl hun kosten hetzelfde blijven.

Verdeling van waarde
Verkoop
Inkomen van de landbouwers $ 1.874
Binnenlands transport$ 1.971
Belastingen / afzetorganisatie $ 2.745
Internationaal transport$ 2.793
Kosten haven van aankomst $ 2.993
Internationale handelaars$ 3.038
Verwerkers en vermalers$ 4.434
Fabrikanten*$ 10.858
Kleinhandel & belastingen$ 18.917
Per ton verkochte cacao

Kosten$664$ 1.874$ 1.971$ 2.745$ 2.793$ 2.993$ 3.038$ 4.434$ 10.858

T. waarde$ 1.210
$
97
$
774
$
48
$
201
$
45
$ 1.395$ 6.425$ 8.058

Aanbeveling:
Mechanismen ontwikkelen voor een verhoging van de nationale
minimumprijzen voor
cacao zodat die prijzen
in verhouding zijn
met de werkelijke
productiekosten.
Aanbeveling:
Onafhankelijke boerenorganisaties bevorderen.

Uiteindelijke
Winst verkoop$ 1.210
6,6%
?
0,5%
?
4,2%
?
0,3%
?
1,1%
$
15
0,2%
$
211
7,6%
$
870
35,2%
$
473
44,2%

Verdeling van de waarde
32

toegevoegde
waardetoegevoegde
waarde6,6% 6,3%
Transport en
handel: van deboerderij naar defabriek

Vanuit het dorp op het
platteland wordt decacao naar de lokale
inzamelcentra en coöperatieven gebracht.
Daar wordt hij gekocht
door lokale handelaarsof vergunde inkoopbedrijven, die de cacao ingrotere hoeveelheden
naar de havens vervoeren. Daar wordt decacao bewaard tot hij
naar de grote verwerkingshavens wordt
verscheept om daar teworden gewassen en
opgeslagen.

Binnenlands
transport
De Ivoriaanse en
Ghanese afzetorganisaties hebben een
vast bedrag van deprijs FOB vastgelegd
dat bestemd is voor

de transportkosten
van de boerderij naar
de haven. In andere
landen wordt geen vast
bedrag gehanteerd.
Daarnaast zijn er nog
de opslag- en verwerkingskosten in de producerende havens. Het
lokale transport van
de boerderij naar het
inzamelcentrum vertegenwoordigt over het
algemeen de helft van
de kosten van het binnenlandse transport.
Belastingen enafzetorganisaties
De belastingen op cacao verschillen enorm
per land, net als deeventuele rol van denationale afzetorganisaties voor cacao. In
Nigeria worden amper
belastingen gehevenwaardoor het percentage van de prijs FOBvoor de landbouwers
relatief hoog is. In
Ghana en Côte d’Ivoire

daarentegen gaat zo’n
20% - 30% naar belastingen en afzetorganisaties. De landen met
hoge jaarinkomsten
afkomstig van belastingen op cacao moeten
transparant zijn over deopbrengsten en kosten
van de cacao zodat
een democratisch enverstandig debat mogelijk is.

Internationaal
transport
De verzenders passen ter compensatie
van de relatief lageinternationale transportkosten relatief
hoge overslagkosten
aan de terminal (THC)
in de havens van deconsumerende landen
toe. Vooral opvallend is
dat Ghana meer vraagt
voor de verscheping
van zijn cacao dan andere West-Afrikaanse
landen. Zo krijgt het

33

per verscheepte ton
ongeveer € 17 meer dan
de buurlanden. Dat levert
Cocobod elk jaar bijna €12 miljoen extra op.

De grondstoffenmarkt
De handelsondernemingen voor cacao doenmeer dan alleen tastbarecacao kopen en verkopen. Een groot deel van
hun activiteit situeert zich
op de wisselmarkt voor
grondstoffen. De verkopers kunnen zich beschermen tegen marktfluctuaties of zelfs profiteren vandie fluctuaties via hedging, futures en andere
marktmechanismen.

Op de markten van degrondstoffen wordt een
belangrijke rol gespeeld
door de banken en investeringsfondsen die niet
actief zijn in de cacaosector. Ze hebben geen
rechtstreekse belangen inde fysieke verwerking van
het product en zijn gewoon actief op de markten van de grondstoffen
om geld te verdienen met
speculaties. Op die manier heeft hun betrokkenheid vaak onterecht een
invloed op het mechanisme voor de vaststellingvan de prijzen van vraag
en aanbod.

Verdeling van waarde
Verkoop
Inkomen van de landbouwers $ 1.874
Binnenlands transport$ 1.971
Belastingen / afzetorganisatie $ 2.745
Internationaal transport$ 2.793
Kosten haven van aankomst $ 2.993
Internationale handelaars$ 3.038
Verwerkers en vermalers$ 4.434
Fabrikanten*$ 10.858
Kleinhandel & belastingen$ 18.917
Per ton verkochte cacao

Kosten$664$ 1.874$ 1.971$ 2.745$ 2.793$ 2.993$ 3.038$ 4.434$ 10.858

T. waarde$ 1.210
$
97
$
774
$
48
$
201
$
45
$ 1.395$ 6.425$ 8.058

Aanbeveling:
Transparantie garanderen
over de inkomsten diede overheid verwerft uit
cacao.
Aanbeveling:
De debatten over deprijsmechanismen en
het leefbaar inkomen
voor de kleine boeren
bevorderen.

Uiteindelijke
Winst verkoop$ 1.210
6,6%
?
0,5%
?
4,2%
?
0,3%
?
1,1%
$
15
0,2%
$
211
7,6%
$
870
35,2%
$
473
44,2%

Verdeling van de waarde
34

toegevoegde waarde

toegevoegde waarde

6,6% 6,3% 7,6% 35,2%
Vervaardiging: van cacao tot chocolade

Cacaomassa is het belangrijkste ingrediënt van chocolade. Dat wordt vervolgens gemengd met cacaoboter en -poeder, suiker en melkpoeder (voor melkchocolade) om de couverture te maken. Daarna worden
noten en andere ingrediënten toegevoegd. Dat
mengsel wordt in vormen gegoten die het productde vorm geven die wij van chocolade gewend zijn.
Achteraf wordt het product verpakt en voorbereid
voor transport naar de retail.

Verwerking: van boon tot boter

Na aankomst in het verwerkingsbedrijf worden de bonen
gemalen of gebrand tot cacaomassa. Daar wordt vervolgens door persing cacaoboteren cacaopoeder van gemaakt.
De winsten voor de verwerkers
bestaan uit de traditionele marges. Extra winst wordt verkregendoor de aankoop van cacaomassa, cacaoboter en cacaopoeder(taart) op de internationale markt(vooral geproduceerd in het
zuiden). Die producten worden
dan geraffineerd, vermengd met
andere vloeistoffen (verdund) en
uiteindelijk verkocht als ingredienten van superieure kwaliteit.
De verwerkingsbedrijven kunnen
beslissen om een voorraad bo-

ter, massa en/of poeder aan teleggen om te profiteren van deprijsverschillen van die producten op de markt.

Gewicht en verlies van vocht
Tijdens de hele transportfase vande cacaobonen vermindert het
gewicht van een ton cacao door
vochtverlies. Het vochtgehalte
op de boerderij zou rond 9,5%
liggen. Eenmaal in de aankomsthaven zou het gezakt zijn tot
6,5%. Het vermalen en branden
verlagen het vochtgehalte nog
verder tot 1,5%. Bovendien houden de verwerkers ook rekening
met een verlies op de bonen
door slechte kwaliteit, afval in decacao, enz.

35

toegevoegde waarde

44,2%
Kleinhandel: van chocolade tot consument
De chocolade gaat van de fabriek
rechtstreeks naar de retail of eerst
naar groothandelaars om van daaruit naar de retail te vertrekken.

Goedkope chocolade
De marges en winsten voor de retailstaan om allerlei redenen onder
druk, waaronder de prijzenoorlog
en de economische recessie van deafgelopen jaren. Daardoor neemt demarktconcentratie in de kleinhandeltoe. Ook de marges en winsten vande fabrikanten staan onder druk
doordat de retail de druk bij henproberen te compenseren in debevoorradingsketen. Veel fabrikanten moeten bijgevolg hun groothandelsprijzen laten zakken.

Verdeling van waarde
Verkoop
Inkomen van de landbouwers $ 1.874
Binnenlands transport$ 1.971
Belastingen / afzetorganisatie $ 2.745
Internationaal transport$ 2.793
Kosten haven van aankomst $ 2.993
Internationale handelaars$ 3.038
Verwerkers en vermalers$ 4.434
Fabrikanten*$ 10.858
Kleinhandel & belastingen$ 18.917
Per ton verkochte cacao

De rol van de kleinhandel
De retail moeten veel nauwer betrokken worden bij het debat overduurzame cacao. Hun rol mag niet
worden onderschat want zij bepalen
immers de uiteindelijke prijzen voor
de consument. Toch zijn ze opvallend afwezig in bijna elke bespreking over de duurzaamheid vancacao.

Aanbeveling:
De retail veel nauwer
betrekken bij het debat
over duurzame cacao.

Kosten$664$ 1.874$ 1.971$ 2.745$ 2.793$ 2.993$ 3.038$ 4.434$ 10.858

T. waarde$ 1.210
$
97
$
774
$
48
$
201
$
45
$ 1.395$ 6.425$ 8.058

Uiteindelijke
Winst verkoop$ 1.210
6,6%
?
0,5%
?
4,2%
?
0,3%
?
1,1%
$
15
0,2%
$
211
7,6%
$
870
35,2%
$
473
44,2%

36
7500

Cacaoprijs op lange termijn

5000

2500

Aanbeveling:
Voorkomen dat demarktconcentratie zo
extreem wordt dat demarkt wordt verstoord.

Samengeperste bevoorradingsketen

Aanbeveling:
Van de bedrijven
eisen dat ze het
leefbaar inkomen voor
cacao toepassen in hun
bevoorradingsketen.

Prijs van cacao op lange termijn
De afgelopen 160 jaar stonden de cacaoprijzen, met correctie
van de verschillen door inflatie, alleen tijdens grote wereldwijde
crisissen zo laag als nu. In de jaren 1860 en 1870 woedde niet
alleen een burgeroorlog in Amerika, er was ook een wereldwijde recessie en in Europa vonden meerdere grote oorlogen
plaats. Van 1910 tot 1940 werd de wereld opgeslorpt door dewereldoorlogen en de Grote Depressie. Sinds de vroege jaren
tachtig kenden de cacaoprijzen echter een sterke daling en ze
bleven ver onder het gemiddelde op lange termijn.

Het mechanisme van waarde en prijs is verstoord en moet worden hersteld. De consument koopt per slot van rekening chocolade met een prijs die de werkelijke productiekosten ervan niet
weerspiegelt. De bevoorradingsketen wordt samengeperst.

Schaalvoordeel
Op het eerste gezicht zijn de gemiddelde marges van debevoorradingsketen nooit overdreven hoog, hoewel sommige bedrijven grote winstmarges halen. Daarnaast kunnen deabsolute winsten groot zijn voor bedrijven die op grote schaal
actief zijn. Omgekeerd kan worden gesteld dat hoe kleiner deomvang van het bedrijf, hoe moeilijker het wordt om aan dekost te komen. Veel kleine spelers in de bevoorradingsketen
balanceren op de rand van faillissement of vallen ten prooi aanfusies en overnames.
Keuze van de kosten
De marges van de grote fabrikanten en verwerkers lijken misschien niet buitensporig, de grootste spelers uit de sector maken wel allerlei keuzes die de zwakkere spelers zoals cacaopro-

37

2010

2000

1990

HerverdelingAls de helft van de chocoladewinst van de grootste fabrikanten en verwerkers werd verdeeld onder de 5,5 miljoen kleine
cacaoproducenten wereldwijd, dan zou hun jaarlijks inkomen intheorie hoger zijn. In Côte d’Ivoire zou het bijvoorbeeld dertien
procent hoger liggen. Dat lijkt veel, maar de meeste landbouwers zouden dan nog steeds een heel stuk onder de extreme
armoedegrens blijven. Een mogelijk voorstel voor een betereverdeling van de waarde is een Internationaal Cacaofonds,
waarbij een kleine extra heffing bij de handelaars in grondstoffen in een fonds wordt gestoken om dat geld vervolgens te herinvesteren in de gemeenschappen die cacao produceren. Die
oplossing biedt verlichting voor enkele van de ergste armoedegevallen, maar de herverdeling van de winsten zou slechts
een deel van het antwoord zijn. Onze ambities moeten nog veel
verder gaan om oplossingen te kunnen vinden voor de uitdagingen waarmee de cacaosector wordt geconfronteerd.

1980

1970

1960

1950

1940

1930

1920

1910

1900

1890

1880

1870

1860

1850

ducenten niet kunnen maken. Het jaarsalaris van de CEO’s vangrote chocoladefabrieken is vaak bijna even hoog als de bedragen die het bedrijf investeert in duurzame cacao. Daarnaast
hebben deze bedrijven ook astronomische marketingkosten.
De Cacaobarometer van 2009 berekende dat slechts 1% van
het marketingbudget van de grootste chocoladefabrikanten (86miljoen dollar per jaar) al volstaat om de opleidingskosten van
430 000 landbouwers in Côte d’Ivoire te betalen, dus de helft
van alle cacaoboeren (Cacaobarometer 2009). Als de bedrijven
beslissen om evenveel geld te investeren in de cacaoproducenten als in marketing, dan zouden de meeste problemen
waarmee cacao te kampen heeft van de ene dag op de andere
opgelost zijn.

38
Aanbeveling:
De debatten over deprijsmechanismen en
leefbaar inkomens voor dekleine boeren bevorderen.

Geïntegreerde kosten
De berekeningen in dit hoofdstuk houden geen rekening met
de kosten die niet door de waardeketen worden betaald, dezogenaamd “verborgen” sociale, ecologische en economische
kosten. Geen toegang tot gezondheidszorg, onderwijs en drinkbaar water, milieubederf, groeiachterstand door ondervoeding,corruptie ten gevolge van de armoede… Veel van die problemen vloeien voort uit de te lage prijzen die de landbouwers
ontvangen. In economische termen zijn dat “geëxternaliseerde”
kosten. Voor een echt duurzame cacaoketen die aantrekkelijk isvoor de toekomstige generaties moeten ook die kosten daarin
worden opgenomen.
Stijging van de prijs op de boerderij
Door de huidige keuzes van de bedrijfsuitgaven en de marges
over de hele waardeketen circuleert er te weinig geld in dewaardeketen van cacao om die goed te laten functioneren. De
waardeketen van cacao is een mooi voorbeeld van de trend vande afgelopen decennia: de waardeketen wordt helemaal tot het
uiterste samengeperst.
Als cacao echter aantrekkelijk moet worden voor toekomstige
generaties van landbouwers, dan moet worden ingegrepen om
de prijs te verhogen zodat die een bepalende factor wordt voor
de hoogte van het inkomen van boerenfamilies (zie het volgende hoofdstuk voor meer details).
Het mechanisme voor de vaststelling van de prijzen zelf is een
complex systeem. De cacaoprijs kan niet door een bepaalde
speler in het bijzonder worden verhoogd. De werkwijze voor
de bepaling van de cacaoprijs kan alleen worden herzien via
internationale gesprekken. De commerciële spelers aarzelen
omwille van de antitrustwetten om te praten over de prijzenof over wat een goed inkomen zou zijn voor de cacaoproducenten, maar toch moeten er middelen worden gevonden om
over dit cruciale onderwerp een grootschalige dialoog op te
starten. In andere sectoren, zoals de Duitse vleesmarkt, bestondeen soortgelijke aanpak in samenwerking met de relevante
antitrustorganisaties.
Op dit vlak wordt een belangrijke rol toegekend aan de overheden en andere wetgevende organen. In elk geval moeten alle
groepen van betrokken partijen bij dit debat worden betrokken.

6. Leefbaar inkomen
voor de kleine
cacaoboeren$2

Huidig

$0,50

$2

$2

$2

Oogst

Omvang

Prijs

$2
Oogst
+
omvangOogst+ omvang+ prijs$ 3,00Côte d’Ivoire

39

40
Aanbeveling:
Statistische gegevens
verzamelen over degemeenschappen vancacaoproducenten om een
precies leefbaar inkomente berekenen.
Aanbeveling:
Commerciële basismodellen uitwerken voor
leefbare inkomens in alle
programma’s voor duurzame ontwikkeling
Aanbeveling:
De interne kosten herverdelen voor duurzamere
handel.
Aanbeveling:
Mechanismen voor devaststelling van de prijzen
gebruiken zodat een leefbaar inkomen mogelijk
wordt.

Er zijn twee belangrijke redenen waarom de kleine cacaoproducenten een leefbaar inkomen moeten krijgen. Enerzijds decommerciële noodzaak om het voortbestaan van de bevoorradingsketen van cacao op lange termijn te beschermen enanderzijds de noodzaak die verband houdt met de waarde om
het basisrecht op een aanvaardbaar inkomen te waarborgen3.
Beide argumenten vragen een diepgaande bespreking.
Er bestaat veel eensgezindheid over het feit dat het nodig is om
van de cacaoteelt opnieuw een aantrekkelijk beroep te maken
teneinde de cacaobevoorrading in de toekomst te kunnen
blijven waarborgen. De meeste programma’s voor duurzame
ontwikkeling in de cacaosector omvatten een vergroting van deoogst en sommige streven ook naar diversificatie van de teelt.
Geen enkel programma baseert zich voor de uitwerking van die
programmapunten echter op een berekening van de basisbehoeften en van de nettowinst die nodig is om aan die behoeftente kunnen beantwoorden.
Kleine cacaoboerderijen verschillen niet van andere bedrijven. De inkomsten van een landbouwer worden bepaald door
slechts vier basisfactoren: productiekosten, geproduceerde
hoeveelheid, verkoopprijs op de boerderij en kwaliteit van
het product. Een leefbaar inkomen omvat echter nog andereaspecten: de levensbehoeften, het aantal personen ten laste,
het aantal werknemers of helpers, de voedselvoorziening (dieniet moet worden gekocht) en de diversifiëring van de inkomstenbronnen. Met al die variabele elementen moet rekening
worden gehouden zodat een methode voor de berekening van
het leefbaar inkomen kan worden uitgewerkt.

Bestaansminimum en leefbaar inkomen

In de cacaosector worden de meeste boerderijen geleid door
kleine onafhankelijke boeren en hun gezin. Ze werken niet inloondienst en vallen dan ook niet onder de categorieën waarop
de criteria voor het bestaansminimum en het leefbaar inkomen
van toepassing zijn (in de meeste cacaoproducerende landen
ligt het bestaansminimum ver boven het leefbaar inkomen).
3. De inleiding van de oprichtingsakte van de Internationale Arbeidsorganisatievan 1919 schrijft voor dat een “gepast loon om een aanvaardbare levensstandaard
aan te houden die in overeenstemming is met de tijdgeest en het land” noodzakelijk is. De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens bepaalt dat “eenrechtvaardige en gunstige beloning” een basisrecht is, niet alleen voor degene diearbeid verricht maar ook voor zijn gezin (VN 1948: artikel 23 (3)). Het Internationaal
Verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten is nog specifieker ennoemt een “behoorlijk levenspeil voor hen en hun gezin” een basisrecht (VN 1966:
artikel 7). Bovendien bepalen de Principes voor Bedrijven en Mensenrechten vande Verenigde Naties dat de overheid verplicht is de burgers te beschermen tegenschendingen van de mensenrechten en dat het de verantwoordelijkheid van debedrijven is om die mensenrechten te respecteren (VN 2011).

Toch kan de methode voor de berekening van het bestaansminimum deels worden toegepast om een definitie van het leefbaar
inkomen te formuleren. De drie grootste standaardiseringsorganismen (UTZ Certified, Fairtrade en Rainforest Alliance) hebben intussen in het kader van het gezamenlijke plan rond het bestaansminimum in hun herziene normen criteria voor het bestaansminimum
opgenomen of zijn daarmee bezig. Slechts een minderheid vande cacaoproducenten komt echter in aanraking met de certificering en de landbouwers zijn zoals eerder vermeld doorgaans geen
loontrekkenden.
De IAO werkt momenteel aan een initiatief rond waardige arbeidsomstandigheden in een ruimere context zodat de inspanningen ook
van toepassing zijn op zelfstandige arbeiders zoals landbouwers.
GISCO, ISEAL en de Sustainable Food Lab leveren eveneens inspanningen om definities uit te werken voor het leefbaar inkomen van dekleine cacaoproducenten. De resultaten van die projecten moeten
zoveel mogelijk openbaar worden gedeeld zodat voor de sector
een onderbouwd debat over dit cruciale onderwerp kan worden
gestart en de gepaste maatregelen kunnen worden getroffen.

Productiekosten
Tijdens elk oogstseizoen hebben de landbouwers een heleboelbasisproductiekosten die moeten worden betaald: gebruik van
pesticiden en meststoffen, huur van grond, teeltbenodigdheden,
opleidingskosten, vervoer en opslag, gedeelte van de bijdragevoor het lidmaatschap van een coöperatieve, onderhoudskosten,
informele verkeersbelastingen, enz. Sommige van die terugkerende
werkingskosten worden ruimschoots onderschat. Veel landbouwers
zijn pachters of huren de grond waarop ze telen en ze betalen voor
het gebruik van die grond in contanten of met een percentage vanhun geoogste cacao. Die kosten worden zelden opgenomen in dehuidige berekeningen.
Naast de werkkrachten uit het gezin wordt ook bijna overal een
beroep gedaan op loonarbeiders (seizoenarbeiders), vooral in deoogstperiode, en ook die worden vaak niet opgenomen in de huidige berekeningen.
Investeringskosten
Het huidige debat rond een verhoging van de inkomsten van delandbouwers gaat grotendeels over de productiviteit van de cacaoplantages. Een cacaoboer moet veel investeren in onderwijs en
productiemiddelen om te slagen in de verdubbeling of zelfs verdrievoudiging van de opbrengst die sommige cacaobedrijven als
doel stellen. Toch is het niet zeker dat de inkomsten bij een betere
oogst meer stijgen dan de productiekosten: er zijn immers ook meer
agrochemische producten, extra opleiding en meer loonarbeiders
nodig. Met betrekking tot die hogere productiviteit moeten kosten-41

$ 0,5042$ 0,84250 %$ 1,25400 %absolute
armoede150 % 1,25

240 %

$ 2,00armoede$ 2,00batenanalyses worden uitgevoerd en de resultaten moeten duidelijk aan de landbouwers worden gecommuniceerd voordat die
programma’s in de praktijk worden gebracht. Zo kunnen tevens defrustraties worden verminderd die veel landbouwers momenteel
aan dergelijke programma’s overhouden.
Die investeringskosten moeten over het algemeen al in het begingebeuren en vereisen daarom de toegang tot kredieten, wat voor
de meeste boeren en vooral boerinnen een grote uitdaging is.
De onzekerheid over het grondbezit, de gebrekkige beschikbaarheid van krediet en de interesten maken die uitdaging nog groter.
Lage landbouwinkomsten kunnen erop wijzen dat de landbouwers
moeten kiezen voor investeringen om te overleven in plaats vaninvesteringen in de toekomst van de kinderen of degelijk voedselvoor hun gezin.

Kosten van de cacaoteelt
Uit een optelsom van bovenstaande elementen vloeit voort dat dekosten van de bedrijven in het kader van een berekening van het
leefbaar inkomen minstens moeten volstaan voor de betaling van:
• Uitrusting: materiaal voor de oogst, beschermende
kledij (voor het gebruik van pesticiden), laarzen• Kennis: kosten van opleidingen en bij sommige
landbouwers ook de kosten van certificeringen encontroles• Arbeid en grond: tewerkgestelde seizoenarbeiders,gebruik van grond (inclusief pacht), arbeid door gezinsleden (mannen, vrouwen, kinderen)• Infrastructuur: lokaal transport, opslag, lidmaatschap
van een coöperatieve• Financiën: beschikbaarheid van en toegang tot betaalbare kredieten en verzekeringen, belastingen (indien
van toepassing)
Zodra die variabelen zijn becijferd, kunnen de (verwachte) kosten
van de boerderij worden berekend.

CÔ
43

Ghana

Opbrengsten van de cacaoteelt
De opbrengsten van de boerderij zijn relatief eenvoudig te berekenen: de hoeveelheid geproduceerde cacao vermenigvuldigen met
de ontvangen prijs.
Voor een degelijke berekeningsmethode zijn echter enkele basisvariabelen nodig. Voor de berekening van de toekomstige inkomsten
moet een inventaris worden gemaakt van de omvang van de boerderijen (rekening houdend met de bestaande overwaardering vande omvang van de boerderijen en met de hoeveelheid bewerkbare
landbouwgronden in vergelijking met de totale grootte van de boerderij), de huidige opbrengst per hectare (of verwachte toekomstige
opbrengsten, rekening houdend met de hogere opbrengst door
productiviteitsprogramma’s), en de prijs die een landbouwer voor
zijn cacao zou moeten krijgen. Na de becijfering van die variabelen
kunnen de (verwachte) landbouwinkomsten van de cacao en denetto landbouwwinst van de cacao worden berekend: ontvangsten
min landbouwkosten = netto landbouwwinst van de cacao.
Gezinsgrootte en monocultuur
De berekening van het leefbaar inkomen hangt niet alleen af van het
nettoresultaat van de cacaoteelt op de boerderij. Ook de gezinsgrootte en het bestaan van andere inkomstenbronnen spelen een
rol. Er bestaan om verschillende redenen internationale en zelfs
nationale verschillen tussen de gemiddelde gezinsgrootte en demate van diversificatie van de teelt. Een groter aantal personen ten
laste leidt tot een lager inkomen per persoon. Een onrealistisch laag
aantal personen ten laste en/of die afhankelijk zijn van cacao voor
het inkomen vertaalt zich in een raming van het inkomen die geenrealistische weerspiegeling is van de armoede in de cacaoproducerende gemeenschappen.
Het is daarom van essentieel belang dat wordt gewerkt met regionale indicatoren voor de gemiddelde gezinsgrootte en de mate vandiversificatie van de teelt zodat correcte berekeningen mogelijk zijn.

44
Onderdelen van een leefbaar
inkomenDrinkbaarwater ensanitairevoorzieningen

Degelijke
huisvesting

Degelijke
kleding en
schoenen

Huidige armoedegraad bij de cacaoboeren
Met die variabelen in het achterhoofd is ook een berekening van het
inkomen per persoon dus logisch. Dat hebben we geprobeerd op
basis van de gegevens die momenteel beschikbaar zijn (infographic op de vorige pagina’s). Het blijft echter een uitdaging om dieberekeningen te zien in het perspectief van wat armoede nu precies
is. Er zijn verschillende benaderingen mogelijk. Enerzijds kunnende armoedegrenzen van de Wereldbank worden gevolgd: minder
dan 2 dollar per inwoner per dag betekent dat iemand in armoede
leeft, minder dan 1,25 dollar komt overeen met extreme armoede.
Anderzijds kan worden vergeleken met de nationale armoedegrenzen zoals bepaald door veel cacaoproducerende landen. Daarbij
komt nog een extra moeilijkheid: er bestaan vaak grote verschillen inde toegang tot basisvoorzieningen en sociale diensten (Anker 2011:40), niet alleen tussen de landen onderling, maar vaak ook tussen denationale regio’s en zelfs tussen de dorpen.
Berekening van de behoeften
Volgens de IAO moeten de basisnormen voor een gepast loon rekening houden met de “behoeften van de arbeiders en hun gezin”, “dekosten van levensonderhoud, de voordelen van de sociale zekerheid
en de levensstandaard in vergelijking met andere sociale groepen”
en “economische factoren, inclusief de noodzaak van economische
ontwikkeling, de productiviteitsniveaus en de mate waarin het wenselijk is om een hoge tewerkstellingsgraad te bereiken en te behouden” (Conventie 131, artikel 3 van de IAO, 1970).
In dat opzicht is een regionale inventaris van de kosten van het echte
leven een nauwkeurigere – maar ook duurdere – manier om de behoeften te berekenen: zie hierboven.
Een overzicht van de behoeften – net als een methodiek voor deevaluatie van de bijbehorende kosten – voor de hele sector zou erg
waardevol zijn om de impact van onderzoek en programma’s te45Infrastructuur

Voedzaamsociale zekerheids- Spaargeld voor
voedsel tegenvoorzieningen
economischelage prijzen
en sociale
veerkracht
basisdiensten

kunnen meten. In afwachting van dergelijke precieze berekeningengaat het op feiten gebaseerde debat over de huidige inkomsten vande gezinnen op de cacaoboerderij, waardoor het moeilijk is om een
nauwkeurig beeld te krijgen van het verschil tussen het echte en het
gewenste inkomen van de gezinnen.

PrijzenDe landbouwers moeten voor hun bestaansminimum hard en efficiënt werken en een goed product afleveren. Zelfs al zouden devariabelen zoals de opbrengst of de omvang van de boerderijen
aanzienlijk veranderen, dan blijft de kans nog steeds klein dat een
landbouwer uit de armoede kan klauteren als de prijs op de boerderij niet mee verandert. Alleen als de prijs veel stijgt kunnen delandbouwers in combinatie met de twee bovengenoemde factoren
uit de armoede proberen te geraken.

Uitwisseling tussen de sectoren is nodig

De cacaosector is niet als enige op zoek naar een methode om een leefbaar
inkomen of bestaansminimum te berekenen. Het debat over een gepast loon is alenkele jaren aan de gang in de textielsector en in verschillende landen werden al
gegevens verzameld. De producenten en handelaars van gewassen zoals bananen, thee, druiven, bloemen en katoen proberen zelf ook manieren te vinden om
een gepast loon te berekenen en, in sommige regio’s waar de producten worden
geteeld door kleine boeren, om een leefbaar inkomen te bepalen (Anker / Anker
2013, 2013a, 2014, 2014A).

Certificering

De premies die worden betaald door de standaardiseringsorganismen lossen het
probleem van de prijzen slechts gedeeltelijk op. De financiële voordelen van decertificering voor aftrek van de kosten liggen gemiddeld tussen $ 150 en $ 200
per ton en doen het inkomen van de landbouwer in het beste geval met 10% stijgen, maar daarvan moeten nog de kosten voor lidmaatschap van coöperatieven,controles, enz. worden afgetrokken.

7. Conclusies en belangrijke aanbevelingen

46

Zolang de cacaoteelt geen leefbaar inkomen oplevert, is zij gewoonweg
niet duurzaam. Het gaat om een commerciële noodzaak op lange termijn
en een basisrecht voor iedereen. Daarvoor zijn een verbetering van dehuidige landbouwpraktijken, de strijd tegen marktconcentratie, investeringen in lokale infrastructuur en de dienstensector, en een herziening
van de internationale mechanismen voor de vaststelling van de prijzen
nodig.
De term “gedeelde verantwoordelijkheid” wordt steeds vaker gebruikt.
En dat moet ook. Het is niet realistisch om te verwachten dat een enkele
speler alle problemen van de bevoorradingsketen van cacao kan oplossen. Elke grote speler moet zijn deel van de last dragen en veel kwesties
moeten door alle concurrenten samen worden aangepakt.
Om dat concreter te maken, formuleert de Cacaobarometer 2015 enkele
specifieke aanbevelingen voor een heleboel betrokkenen om:• De impact van de certificering te verbeteren• Het aandeel van de cacaoproducenten in de waardeketen te vergroten• Een model voor een bestaansminimum voor de kleine cacaoboerderijen
uit te werken

•
•
•
•
•

•
•

Belangrijkste aanbevelingen voor deoverheden van de producerende landen:
Mechanismen ontwikkelen voor een verhoging van de nationale
minimumprijzen voor cacao zodat die prijzen in verhouding zijn
met de werkelijke productiekosten
Onafhankelijke boerenorganisaties bevorderen
Transparantie garanderen over de inkomsten diede overheid verwerft uit cacao
Voldoende investeren in landelijke infrastructuren en diensten
Statistische gegevens verzamelen over de gemeenschappen vancacaoproducenten om een precies minimuminkomen te berekenen
Belangrijkste aanbevelingen voor deoverheden van de consumerende landen:
Voorkomen dat de marktconcentratie zo
extreem wordt dat de markt wordt verstoord
De debatten over de prijsmechanismen en het
leefbaar inkomen voor de kleine boeren bevorderen• Een Internationaal Cacaofonds oprichten op het niveau van de grond••

stoffen om dat geld te herinvesteren in de gemeenschappen die
cacao telen
In bedrijven een verplicht onderzoeksproces
instellen met betrekking tot de mensenrechten
Van de bedrijven eisen dat ze het leefbaar inkomen
voor cacao toepassen in hun bevoorradingsketen
Belangrijkste aanbevelingen voor de bedrijven:• Inspanningen leveren voor de aankoop van 100% duurzame
•
•
•
•
•

•
•
•
•

•
•
•

cacao die onafhankelijk wordt gecontroleerd
De interne kosten herverdelen voor duurzamere handelTransparantie verzekeren over de betalingen aan
regeringen en nationale cacao-instituten
Commerciële basismodellen uitwerken voor leefbare
inkomens in alle programma’s voor duurzame ontwikkeling
De verzamelde gegevens over cacao delen
Een verplicht onderzoeksproces uitvoeren met
betrekking tot de mensenrechten

Belangrijkste aanbevelingen voor de boerenorganisaties enburgermaatschappij:
Bestaande netwerken van organisaties
voor boerenrechten versterken en nieuwe oprichten
De dialoog tussen de boeren en de burgermaatschappij
in het zuiden en noorden verbeteren
Onafhankelijke boerenorganisaties bevorderen
Inspanningen leveren voor en het bewustzijnvergroten rond het belang van een leefbaar inkomen
Belangrijkste aanbevelingen voor de standaardiseringsorganismen:
De impactstudies volledig beschikbaar maken, vooral dedoor fouten verworven ervaring en niet alleen de successen
Systemen invoeren om corruptie en ondoeltreffende
onderzoeken te bestrijden
Een commercieel basismodel voor een leefbaar
inkomen in elke norm uitwerken en integreren
Belangrijkste aanbevelingen voor de hele sector:+ Een gezamenlijke strategie uitwerken voor:+ het bestaansminimum+ het overtuigen van niet-georganiseerde landbouwers
om lid te worden van boerenorganisaties+ mechanismen voor de vaststelling van de prijzen op de cacaomarkten+ Voorschriften invoeren om ervoor te zorgen dat in zowel de consumerende als de producerende landen de kosten worden geïntegreerd
zodat in de hele sector gelijke concurrentievoorwaarden bestaan

47

Toelichting bij de grafieken en tabellen
Bronnen en berekeningen
Op www.cocoabarometer.org staat een volledig
overzicht van de bronnen en Excel-bestanden
om te downloaden. Daarin staan de cijfers die
werden gebruikt voor de berekeningen in deze
Cacaobarometer.
We vragen in deze Barometer om meer gedeeldeen transparantere gegevens. In dat opzicht
verschaffen we een volledige toelichting van allegebruikte bronnen voor de berekeningen van het
minimuminkomen en de verdeling van de waarde,
die op www.cocoabarometer.org beschikbaar is inde vorm van een Excel-bestand om te downloaden.
Opmerkingen over en/of verbeteringen van dedatabase zijn welkom voor toekomstig gebruik.
Winsten en marges
Aangezien de grote bedrijven hun specifieke winsten uit cacao niet publiceren, zijn de berekeningenvan de marges en winsten voor de handelaars,
verwerkers en fabrikanten in dit document allemaal
extrapolaties. Ze zijn gebaseerd op de gemiddelde marges en hoeveelheden zoals die werdenverzameld tijdens interviews en onderzoeken voor
dit document.
Afbeelding op de voorpagina
De geschatte jaarlijkse winsten van de grotecacaoverwerkers en chocoladefabrikanten op basis
van het totaal aantal ton en de gemiddelde marges
per ton (zie afbeeldingen 4 en 6 voor de toelichting). Geschat inkomen van de cacaoboeren perpersoon ten laste per dag (zie afbeelding 9 voor detoelichting).
Afbeelding 1 (pagina 4)
Wereldwijde productie en consumptie
Bron: ICCO 2014. Tabel productie nr. 4 (voor2013/2014), Tabel consumptie nr. 37 (voor2012/2013).
Afbeelding 2 (pagina 6).
Marktconcentratie
Gebaseerd op eigen berekeningen.
Afbeelding 3 (pagina 19)
Normen aantal ton
Gegevens die ons vriendelijk werden meegedeeld
door de standaardiseringsorganismen op basis van
een vragenlijst. Aantal ton Fairtrade voor het oogstseizoen 2012/2013, niet voor het kalenderjaar 2013.
Afbeelding 4 (pagina 24 en 26)
Aantal ton bedrijven
Gegevens die ons vriendelijk werden meegedeeld door de bedrijven. De grootste handelaars,
vermalers en chocoladefabrikanten kregen een
vragenlijst, die (gedeeltelijk) werd beantwoord
door Barry Callebaut, Blommer, Cargill, Continaf,

Ecom, Ferrero, Hershey, Lindt und Sprüngli, Mars,
Mondelēz, Nestlé, Olam en Touton. Alleen ADM
heeft geen cijfers meegedeeld; het vermelde cijfer
werd overgenomen uit de Cacaobarometer 2012.
Aangezien de gegevens uit de antwoorden niet
gemakkelijk te vergelijken zijn en er vragen rijzen
bij de geloofwaardigheid van de in werkelijkheid
gebruikte programma’s voor de metingen, vormt
deze berekening slechts een ruwe benadering van
de werkelijke situatie. Omdat het gaat om handel,
is een dubbele registratie als handelaar/verwerker
mogelijk en zelfs onvermijdelijk.
Afbeelding 5 (pagina 28)
Dubbele / driedubbele certificering
Zie de tekst op pagina 28.
Afbeelding 6 (pagina 29-35)
Verdeling van de waarde
De berekeningen van de marges en winsten voor
de handelaars, verwerkers en fabrikanten in dit
document zijn allemaal extrapolaties. Ze zijn gebaseerd op de gemiddelde marges en hoeveelheden
zoals die werden verzameld tijdens interviews en
onderzoeken voor de Cacaobarometer 2015 en de“Verdeling van de waarde”, een informatiedocument dat in 2014 werd gepubliceerd. Andere cijfers
en verbeteringen waren mogelijk dankzij de vele
reacties die de auteurs op het informatiedocument
kregen.
Afbeelding 7 (pagina 36-38)
Cacaoprijs op lange termijn
Gebaseerd op: de werkelijke cacaoprijzen (waarden van 2013) van 1950 tot 2013, Gilbert 2014 : 5
Historische interpretatie en referenties: Barometer
Consortium.
Afbeelding 8 (pagina 39)
Potentiële verhoging van het inkomen
Mogelijke inkomsten voor de cacaoproducenten
op basis van de huidige situatie, een verhoging van
het rendement, een grotere omvang van de boerderijen, een combinatie van die twee, een verhoging van de prijzen en een verhoging van die drievariabelen. Deze afbeelding is van toepassing voor
Côte d’Ivoire. De achterliggende berekeningenvoor Ghana en Côte d’Ivoire zijn terug te vinden op
www.cocoabarometer.org.
Afbeelding 9 (pagina 42-43)
Armoede op de boerderijen
Het VN-Ontwikkelingsprogramma en de
Wereldbank beschouwen een inkomen van minder
dan 2 dollar per dag als armoede en van 1,25
dollar als absolute armoede. Die definities zijn
gebaseerd op de overeenkomstige koopkracht
in plaats van de absolute dollars en zijn zeker niet
onbetwist (de definities zouden de armoede enorm
kunnen onderschatten). Berekeningen van het minimuminkomen op basis van de lokale en werkelijke
situatie zijn nodig, waarvoor we in deze Barometerook pleiten.

De auteurs hebben uitgebreide literatuur bestudeerd met betrekking tot de personen ten laste,
de oogst, de omvang van de boerderijen, de prijzen op de boerderij, de kosten van productiemiddelen en de mate waarin er monocultuur is. De
samengevoegde resultaten zijn terug te vinden inonderstaande tabel.

ColofonCiteren: Fountain, A.C. and Hütz-Adams, F.
(2015) Cacaobarometer 2015
Tekst: Antonie Fountain (VOICE Network),
Friedel Hütz-Adams (Südwind Institut)
Bijkomend onderzoek: Dick de Graaf (EFFAT),Paul Elshof

Ghana
Côte d’Ivoire
Personen ten laste
5,9
10
Oogst
0,42
0,49
Omvang boerderij2,63,5Prijs op de boerderij$ 1.630 $ 1.487
Kosten productiemiddelen $ 360$ 513
Monocultuur
78%
90%

Andere bijdragen: Andrea Hüsser (Berne
Declaration), Beatrice Moulianitaki(Solidaridad), Carolyn Kitto (Stop The
Traffik), Corrie Roeper (FNV Mondiaal),Frank Mechielsen (Oxfam Novib), Jan ’t Lam(Navigatio), Jos Hendriks (FNV ), Marieke
Poissonnier (Oxfam Wereldwinkels), Sjoerd
Panhuijsen (Hivos).
Grafisch ontwerp: Tegenwind, Roelant Meijer
Druk: Drukkerij Mostert & van Onderen!

Lijst met afkortingen
EU:
Europese Unie
CCC:
Conseil du Café-Cacao (Côte d’Ivoire)
CCE:
Certification Curriculum Enhancement
CEN:
Central European Normalisation Agency
CLCCG: Child Labour Cocoa Coordination
Group (United States)
FLA:
Fair Labor Association
FOB:
prijs Franco aan Boord
FT:
Fairtrade Labelling Organisation
International
GCA:
Global Cocoa Agenda
GICSO: German Initiative on Sustainable Cocoa
HRDD: Human Rights Due Diligence
ICCO:
International Cocoa Organisation
ICI:
International Cocoa Initiative
IDH:
Nederlands Initiatief Duurzame Handel
ILO:
International Labour Organisation
ISO:
International Standardisation
Organisation
NCDP: National Cocoa Development Plans
Ngo’s: Non-gouvernementele organisaties
RA:
Rainforest Alliance/SAN
SECO: Swiss State Secretariat for Economic
Affairs
THC:
Terminal Handling Costs(overslagkosten)
TNCP:
The Nestlé Cocoa Plan
UNGP: United Nations Guiding Principles on
Business and Human Rights
UTZ:
UTZ Certified
WCC:
World Cocoa Conference
WCF:
World Cocoa Foundation
2QC :Qualité, Quantité, Croissance program(Côte d’Ivoire)

Onze dank gaat uit naar de bedrijven enstandaardiseringsorganismen voor het beantwoorden van onze vragenlijsten en naar devele ondervraagden voor de informatiedocumenten die uiteindelijk uitmondden in deCacaobarometer 2015.
Alleen de auteurs dragen de eindverantwoordelijkheid voor de inhoud en standpunten indeze publicatie.
Copyright: De Cacaobarometer 2015 is ook
digitaal te downloaden, net als de informatieveafbeeldingen die in dit document werden
gebruikt. We steunen het gebruik van deze
informatie in andere publicaties, aangezien de juiste referenties werden vermeld.
Gepubliceerd via Creative Commons
License Attribution-ShareAlike 4.0 international
Met de medewerking van volgendeorganisaties
VOICE Network
ABVV / Horval (België)Berne Declaration (Zwitserland)
FNV (Nederland)
Oxfam Novib (Nederland)
Oxfam Wereldwinkels (België)Stop The Traffik (Verenigd Koninkrijk)
Südwind Institut (Duitsland)
FNV Mondiaal (Nederland)
Hivos (Nederland)
Solidaridad (Nederland)Contact
www.cocoabarometer.org
Informatie kan worden aangevraagd bij:
Antonie Fontain
Managing Director VOICE Network
antonie@voicenetwork.eu

www.cocoabarometer.org