สราญรมย
วารสารSARANROM2563-2564

R E P A T S T H A I L A N D S
E A P P F O R E I G N K W R O
S Q E E C O W U B I M S T E C
T Z Y C M N V I N O M A S K I
A C P P X R E L A T I O N S A
Y M A C A L L F O R E Q I U L
C T R O V E R H A U L T C M D
A P A V I S I O N A R Y H M I
T P T I N N O V A T I V E I S
I B E D I P L O M A C Y D I T
O W E B I N A R S W F H M F A
N S F N E W N O R M A L J G N
R E M O T E S A R A N R O M C
L W Q U A D I A L O G U E P E
D C H K R E O P E N I N G L I

ซ่อนไว้...ในปก
ภาษาเป็็นเครื่่�องมืือสำำ�คััญในการแลกเปลี่่�ยนและถ่่ายทอดประสบการณ์์ของมนุุษย์์ โดยทุุก ๆ ปีี
Oxford English Dictionary (OED) จะเลืือกสรร “คำำ�แห่่งปีี” (Word of the Year) โดยพิิจารณาจาก
คำำ�ที่่�มีีการใช้้เพิ่่�มขึ้้�นอย่่างมีีนััยสำำ�คััญหรืือคำำ�ใหม่่ ๆ ในภาษาอัังกฤษ แต่่สำำ�หรัับปีี 2563 โดยที่่�ไม่่มีีคำำ�ใด
ที่่�สามารถอธิิบายปีีดัังกล่่าวได้้ทั้้�งหมดเพีียงคำำ�เดีียว OED จึึงได้้เลืือกสรร “หลากหลายคำำ�แห่่งปีีที่่�ไม่่เคย
มีีมาก่่อน” (Words of an Unprecedented Year) โดยไม่่น่่าแปลกใจว่่า คำำ�ว่่า Coronavirus หรืือ
COVID-19 เป็็นหนึ่่�งในคำำ�ที่่�มีีการใช้้บ่่อยครั้้�งที่่�สุุดในปีีดัังกล่่าว นอกจากนั้้�น ยัังมีีการใช้้คำำ�เกี่่�ยวกัับ
โรคระบาดเพิ่่�มขึ้น้� อย่่างมีีนััยสำำ�คัญั อาทิิ lockdown face masks PPE frontliners delivery drivers
superspreader และ reopening ซึ่่ง� สะท้้อนให้้เห็็นถึึงพััฒนาการในช่่วงต่่าง ๆ ของการระบาดของโควิิด-19ที่่�ทุุกคนต้้องเผชิิญเหมืือนกัันทั่่�วโลก
ในปีี 2563 ล่่วงมาถึึงปีี 2564 ชาวบััวแก้้วก็็ต้้องเผชิิญกัับความท้้าทายจากการทำำ�งานในยุุค
โควิิด-19 เช่่นกััน ซึ่่�งสะท้้อนให้้เห็็นจากการใช้้ศััพท์์บางคำำ�ที่่�เพิ่่�มขึ้้�นในการทำำ�งานอย่่างมีีนััยสำำ�คััญ เช่่น
repat remote new normal และ webinar เป็็นต้้น จนเป็็นที่่�มาของปกวารสารสราญรมย์์ฉบัับนี้้�
โดยคุุณจารุุภูมิู ิ เรืืองสุุวรรณ นัักการทููตชำำ�นาญการ (ที่่ปรึึ� กษา) สถานเอกอััครราชทููต ณ กรุุงวอชิิงตััน ผู้้�ออกแบบปก
เล่่าว่่ามีีแรงบัันดาลใจจากเกม word search เกมยอดนิิยมที่่�ต้้องอาศััยทัักษะทางภาษา คำำ�ศััพท์์
และสายตาที่่เ� ฉีียบคมเพื่่อ� ให้้สามารถค้้นหาคำำ�ที่มีีทั้้่� ง� หมดในเกม โดยในภาพปกล้้วนเป็็นคำำ�สำำ�คัญั ที่่เ� กี่่ย� วกัับ
การทููตในยุุคโควิิด-19 ย่่างเข้้าสู่่�ยุุคหลัังโควิิด-19 ซึ่่�งเต็็มไปด้้วยความท้้าทายและโอกาสในคราวเดีียวกััน
ผู้้�อ่่านจึึงสามารถร่่วมสนุุกกัับเกม โดยการค้้นหาคำำ�อื่่�น ๆ ที่่�ซ่่อนอยู่่�ในหน้้าปกและภายในเล่่มไปด้้วยกััน
ฝ่ายบรรณกร

ปีที่ 71 พุทธศักราช 2563 - 2564

วารสารสราญรมย์
ปีที่ 71 พุทธศักราช 2563 - 2564
COVID-19: A Call for an Overhaul towards Visionary and Innovative Diplomacyผู้จัดพิมพ์

สโมสรสราญรมย์ กระทรวงการต่างประเทศ
บรรณกร
นางสาวจิรัสยา พีรานนท์
ผู้ช่วยบรรณกร
นางพรพรรณ จันทร์กระจ่าง
นายพนม ทองประยูร
นายทวีโชติ ตติยเพิ่มพูน
นายอิทธิ์ ธีรรัฐ
นายพิพัฒน์ เจริญสุข
นายฌาณัฐ อนันทปัญญสุทธิ์
นายธีรวีร์ กุระเดชภพ
นายพชร อังศุสุกนฤมล
นายจิตติชัย พัชรเดชาธร
นางสาวชาคริยา ชีวัตร
นางสาวสุชานาฏ ชวนชม
นางสาวลลิตภัทร เกิดกรุง
นางสาวบุณฑริกา คุ้มคำ�
จำ�นวนพิมพ์: 2,000 เล่มISSN: 0857–1953สงวนลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธ์ พ.ศ. 2537
แบบปก: จารุภูมิ เรืองสุวรรณ
รูปเล่ม/พิมพ์ที่: บริษัท ภาพพิมพ์ จำ�กัด
กระดาษ: green read เพื่อถนอมสายตา

สารบััญ
วัตถุประสงค์ของสโมสรสราญรมย์
สารนายกสโมสรสราญรมย์
สารเลขาธิการสโมสรสราญรมย์
บรรณกรแถลง
รายนามคณะกรรมการสโมสรสราญรมย์

6
7
8
9
10

Change and Opportunities11เมื่อโควิดทำ�ผิดแผน: การปรับตัวของกระทรวงการต่างประเทศในสถานการณ์โควิด-19บทสัมภาษณ์นางบุษยา มาทแล็ง อดีตปลัดกระทรวงการต่างประเทศ
ปัจจัยแห่งความสำ�เร็จในการบริหารจัดการการระบาดของโรคโควิด-19อิสินธร สอนไว อดีตเอกอัครราชทูต ณ กรุงอัมมาน
A More Balanced Narrative of the COVID-19 Pandemic in the Contextof Thai Public Diplomacy
Natapanu Nopakun, Deputy Director - General, and Yajai Bunnag, Counselor,
Department of Informationการรับรองการเยือนไทยของบุคคลสำ�คัญจากต่างประเทศในยุคความปกติใหม่ (New Normal)ปาณิดล ปัจฉิมสวัสดิ์ ขันทอง เนื้อนวล ศิรวัชร จรัสโชค และพลภัทร บุญจันทร์ กองรับรอง
กรมพิธีการทูต
ชวนคิดเรื่องเศรษฐกิจภายใต้โควิด วิกฤตและโอกาส
ดร. ชญาวดี ชัยอนันต์ ผู้อำ�นวยการอาวุโส ฝ่ายเศรษฐกิจมหภาค ธนาคารแห่งประเทศไทย
ประสบการณ์กักตัว 14 วัน ใน State Quarantineเมตไตรยา
ร้อยกรอง: ไทยสู้โควิด
ชลทิพา วิญญุนาวรรณ นักการทูตชำ�นาญการ (ที่ปรึกษา) กรมสารนิเทศ

12

Vision

52

19
25

29

39
47
51

มองโรค มองเรา
53บทสัมภาษณ์นายดอน ปรมัตถ์วนิ ยั รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีวา่ การกระทรวงการต่างประเทศ
วัคซีนโควิด-19: ความหวังของประชาคมโลกและบทบาทการทูตวัคซีน
59บทสัมภาษณ์นายแพทย์นคร เปรมศรี ผู้อำ�นวยการสถาบันวัคซีนแห่งชาติ

66
Multilateralism in a Post-COVID World
Sihasak Phuangketkeow, former Permanent Secretary,
Ministry of Foreign Affairs of Thailand
69
Thailand’s Diplomatic Vision in a Post-COVID World
Panpailin Jantarasombat, Attaché, Social Division,
Department of International Organisations
73บริบทโลกหลังโควิด-19: แนวโน้มหลักและข้อเสนอแนะ
เสกสรร อานันทศิริเกียรติ นักวิจัย ศูนย์ศึกษาการต่างประเทศ
78
A ‘New Normal’ in GCC - Asia Health Cooperation?
Itt Thirarath, Second Secretary, Middle East Division, Department of South Asian,Middle East and African Affairs
84ร้อยกรอง: ทิศทางไทยในวิกฤต
ชลทิพา วิญญุนาวรรณ นักการทูตชำ�นาญการ (ที่ปรึกษา) กรมสารนิเทศ

Diplomacy

85

86การต่างประเทศของไทยหลังโควิด-19 และในยุคความปกติใหม่
บทสัมภาษณ์นายธานี ทองภักดี ปลัดกระทรวงการต่างประเทศ
91เมื่ออาเซียนผนึกกำ�ลังสู้สงครามโควิด-19อุศณา พีรานนท์ อธิบดีกรมอาเซียน
94
TICA กับบทบาทของคู่ร่วมมือเพื่อการพัฒนากับประเทศเพื่อนบ้าน การทูตสาธารณสุขไทย
ชนิตนาท ญาณกิตติกุล นักการทูตปฏิบัติการ กรมความร่วมมือระหว่างประเทศ
98ภารกิจช่วยคนไทยกลับบ้านในช่วงสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคโควิด-19ภูผา สุทธิ นักการทูตปฏิบัติการ กรมการกงสุล
102จากปักกิ่งสู่อู่ฮั่น: ภารกิจช่วยเหลือคนไทยกลับบ้าน
บทสัมภาษณ์นายเมธัส ชัยพุฒิ นักการทูตชำ�นาญการ นายอัคคณิต คามเกตุ นักการทูตชำ�นาญการ
นายนิรตั น์ กาญจนรจิต นายช่างไฟฟ้าชำ�นาญงาน สถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงปักกิง่
108เรื่องเล่าจากเที่ยวบินส่งคนไทยกลับบ้านโดยสถานทูตไทยในเกาหลีใต้ในยุคโควิด
พิมพ์พิรีย์ มณีรัตน์ อัครราชทูตที่ปรึกษา สถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงโซล
114
โรคระบาด นวัตกรรม เมืองยั่งยืน: การเดินทางของยุโรปสู่เชียงใหม่
จาริ โมโขะ
121งานการทูตไทยในดินแดนพุทธภูมิ ยุคโควิด-19ณัฏฐ์ สวัสดิ์สาลี กงสุล สถานกงสุลใหญ่ ณ เมืองกัลกัตตา

ลาตินอเมริกาและแคริบเบียน: ภูมิภาคที่อาจเคยถูกลืม
ทิพาพร อรรถศิวานนท์ นักการทูตปฏิบัติการ กองลาตินอเมริกา กรมอเมริกาและแปซิฟิกใต้
ร้อยกรอง: บัวแก้วนำ�ไทย
ชลทิพา วิญญุนาวรรณ นักการทูตชำ�นาญการ (ที่ปรึกษา) กรมสารนิเทศ

132ปกิณกะ

138ร้อยกรอง: พระพุทธราชไมตรีศรีสัมพันธ์
ชลทิพา วิญญุนาวรรณ นักการทูตชำ�นาญการ (ที่ปรึกษา) กรมสารนิเทศ
การจัดสร้างพระพุทธรูปประจำ�กระทรวงการต่างประเทศ
จิรัสยา พีรานนท์ รองอธิบดีกรมเอเชียใต้ ตะวันออกกลางและแอฟริกา
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวกับการต่างประเทศ
ณรงค์ บุญเสถียรวงศ์ รองอธิบดีกรมการกงสุล
State Visit ครั้งแรกในรัชกาลที่ 9 ที่สถานทูตไทย ณ กรุงไซ่ง่อน
นิลกังขา
การเข้าเฝ้าฯ เพื่อกราบถวายบังคมลาของเอกอัครราชทูต
ไพศาล หรูพาณิชย์กิจ เอกอัครราชทูต ณ กรุงเม็กซิโก
การเผยแพร่หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในบรูไนดารุสซาลามรุจ ธรรมมงคล เอกอัครราชทูต ณ คูเวต
โครงการนำ�คณะทูตฯ ทัศนศึกษา ปี 2563 จบลงอย่างงดงาม ชู “เชียงราย”เป็นตัวอย่างความยั่งยืน
จิตวัฒน์ วิจิตรถาวร นักการทูตปฏิบัติการ กองแบบพิธี กรมพิธีการทูต
เกษมสโมสร: ยิ่งกว่าตำ�นาน
จุลพงษ์ โนนศรีชัย อดีตผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำ�กระทรวงการต่างประเทศ
The Great Game การแข่งขันกันของมหาอำ�นาจในเอเชียกลางจากอดีตสู่ปัจจุบัน
ภราดร รังสิมาภรณ์ อัครราชทูตที่ปรึกษา สถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงนูร์-ซุลตัน
บ้านเก่าหลังใหม่ ของเมืองไทย ในดินแดนอินเดีย
อภิรัตน์ สุคนธาภิรมย์ ณ พัทลุง เอกอัครราชทูต ณ กรุงอังการา
Dead Sea...ทะเลตายที่มีชีวิตชีวา
อินทนิล
VOX POP: “โควิดกับชีวิตที่เปลี่ยนไป”VOX POP: นักการทูตแรกเข้าปี 2562
Gallery: ภาพเหล่านี้...มีเรื่องเล่า
รายนามนักการทูตแรกเข้าปี 2561

139

137

140
158
164
182
186
192

200
203
210
218
224
226
228
239

วัตถุประสงค์ของ

สโมสรสราญรมย์
1สโมสรสราญรมย์ตั้งขึ้นเพื่อให้บรรดาข้าราชการกระทรวงการต่างประเทศ
ทั้งที่ยังคงรับราชการประจำ�การอยู่ และที่พ้นหน้าที่ประจำ�การไปแล้ว
ได้มีโอกาสวิสาสะปลูกฝังสามัคคีธรรมระหว่างกัน
ได้แลกเปลี่ยนความรู้ ความคิดเห็นต่าง ๆกับจะได้มีโอกาสสังสรรค์รื่นเริงกันในทางสังคมและกีฬา

2เพื่อให้สวัสดิการต่าง ๆ แก่สมาชิก ตลอดจนให้บริการ
หรือจัดกิจกรรม อันจะก่อให้เกิดประโยชน์แก่สมาชิก

3ประสานการดำ�เนินกิจกรรมเพื่อประโยชน์แก่สังคม

6

SARANROMสารนายกสโมสรสราญรมย์
นัับตั้้�งแต่่การสถาปนากระทรวงการต่่างประเทศเมื่่�อ 145 ปีีก่่อน ประเทศไทยได้้ผ่่านพ้้นวิิกฤต
อัันสืืบเนื่่อ� งจากปััญหาการเมือื งและเศรษฐกิิจระหว่่างประเทศมาแล้้วหลายครั้้ง� โดยกระทรวงการต่่างประเทศ
มีีส่่วนร่่วมในการ “แก้้ร้า้ ยให้้หย่อ่ น แก้้ร้อ้ นให้้เย็็น” ในหลายโอกาส ทั้้�งในมิิติคิ วามมั่่�นคงของชาติิในกระแส
การเมืืองโลกในอดีีต จนถึึงในปััจจุุบัันที่่�ผลประโยชน์์ได้้ขยายออกไปครอบคลุุมหลากหลายมิิติิ อาทิิ
ความมั่่�นคงของมนุุษย์์ สิ่่ง� แวดล้้อม และความอยู่่�ดีีกิินดีีของประชาชน ซึ่่ง� เป็็นวาระที่่ทั่่� ว� โลกผลัักดัันร่่วมกััน
ในนามของเป้้าหมายการพััฒนาที่่�ยั่่�งยืืน (Sustainable Development Goals: SDGs) และไทยก็็มีี
ผลการดำำ�เนิินงานที่่�เป็็นรููปธรรมมาอย่่างต่่อเนื่่�อง
การแพร่่ระบาดทั่่�วโลกของโรคโควิิด-19 เป็็นบททดสอบศัักยภาพในการบริิหารจััดการภาวะวิิกฤต
ของไทยและนานาประเทศที่่�สำำ�คััญอีีกคราวหนึ่่�ง โลกซึ่่�งหมุุนตามกระแสโลกาภิิวััตน์์มานัับทศวรรษต้้อง
ปรัับตััวในยุุคความปกติิใหม่่หรืือ “New Normal” ที่่�ผู้้�คนต้้องเว้้นระยะห่่างระหว่่างกััน ความเชื่่�อมโยง
ทางกายภาพถููกจำำ�กัดั การเดิินทางระหว่่างประเทศไม่่อยู่่�ในสภาพปกติิ ภายใต้้บริิบทนี้้� ข้้าราชการกระทรวง
การต่่างประเทศต้้องปรัับตััวและแนวทางการปฏิิบััติิหน้้าที่่�ภายใต้้ยุุทธศาสตร์์การต่่างประเทศ “5S 5 มีี”เพื่่อ� ให้้การต่่างประเทศของไทยรุุดหน้้าต่่อไป ในขณะเดีียวกััน ความสำำ�เร็็จของไทยในการควบคุุมการระบาด
ของโรคโควิิด-19 จนได้้รับั การยอมรัับในระดัับสากลนัับเป็็นโอกาสท่่ามกลางวิิกฤต ซึ่่ง� จะทำำ�ให้้ความร่่วมมืือ
ทางการแพทย์์และสาธารณสุุขระหว่่างประเทศเป็็นอีีกมิิติิหนึ่่�งที่่�ช่่วยเสริิมสร้้างสถานะของไทยในเวทีีโลก
ผมหวัังเป็็นอย่่างยิ่่�งว่่า วารสารสราญรมย์์จะเป็็นดั่่�งกระจกสะท้้อนมุุมมองและประสบการณ์์ของ
พี่่�น้้องชาวบััวแก้้วทั่่�วโลกในช่่วงเวลาที่่�ท้้าทายและน่่าสนใจเช่่นนี้้� ทั้้�งยัังเป็็นช่่องทางถ่่ายทอดความรู้้�จาก
รุ่่�นสู่่�รุ่่�น และเผยแพร่่นานาสาระด้้านการต่่างประเทศสู่่�สาธารณชน เพื่่อ� ให้้เข้้าใจถึึงความสำำ�คัญั ของนโยบาย
การต่่างประเทศของไทยและภารกิิจของกระทรวงการต่่างประเทศต่่อไป
ผมขอถืือโอกาสนี้้�ขอบคุุณพี่่�น้้องชาวบััวแก้้วทุุกท่่านอย่่างจริิงใจที่่�ร่่วมมืือ ร่่วมใจและไม่่ย่่อท้้อ
ในการปฏิิบััติิภารกิิจสำำ�คััญของกระทรวงการต่่างประเทศในการรัับใช้้ประเทศชาติิและประชาชนในช่่วง
วิิกฤตนี้้�อย่่างดีียิ่่�ง และขออำำ�นวยพรให้้ทุุกท่่านมีีสุุขภาพแข็็งแรง มีีกำำ�ลัังกาย กำำ�ลัังใจที่่�จะปฏิิบััติิราชการ
ให้้สำำ�เร็็จลุุล่่วงสืืบไป

(นายดอน ปรมััตถ์์วิินััย)รองนายกรััฐมนตรีี
และรััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงการต่่างประเทศ
นายกสโมสรสราญรมย์์ส ร า ญ ร ม ย์์

7

สาร

เลขาธิการสโมสรสราญรมย์
ในช่่วง 2 - 3 ปีีที่ผ่่� า่ นมา การดำำ�เนิินความสััมพันั ธ์์ระหว่่างประเทศประสบความท้้าทายหลายประการ
อาทิิ ปััญหาความไม่่ลงรอยกัันระหว่่างชาติิมหาอำำ�นาจ และการระบาดของโรคโควิิด-19 ที่่�ไม่่มีีประเทศใด
ประเทศหนึ่่� ง สามารถแก้้ ไขปัั ญ หาได้้ โ ดยลำำ�พัั ง และทำำ� ให้้ โ ลกก้้ า วเข้้ า สู่่�ยุุ ค ของ “ความปกติิ ใ หม่่(New Normal)” กระทรวงการต่่างประเทศในฐานะผู้้�ขัับเคลื่่�อนการทููตไทย จึึงมีีบทบาทสำำ�คััญยิ่่�ง
ในการธำำ�รงรัักษาผลประโยชน์์ของชาติิผ่่านการเสริิมสร้้างความร่่วมมืือกัับประเทศต่่าง ๆ ทั้้�งในกรอบ
ทวิิภาคีีและพหุุภาคีี
ตลอดช่่วงเวลาดัังกล่่าว ไทยได้้แสดงบทบาทที่่�สร้้างสรรค์์ในเวทีีระหว่่างประเทศ โดยกระทรวง
การต่่างประเทศเป็็นฟัันเฟืืองหลัักในการเป็็นเจ้้าภาพการประชุุมผู้้�นำำ�ยุทุ ธศาสตร์์ความร่่วมมือื ทางเศรษฐกิิจ
อิิรวดีี - เจ้้าพระยา - แม่่โขง (ACMECS) เมื่่�อปีี 2561 และเป็็นประธานอาเซีียนเมื่่�อปีี 2562 ซึ่่�งได้้รัับ
เสีียงชื่่�นชม อย่่างไรก็็ดีี ในปีี 2563 ความระส่ำำ��ระสายทั่่�วโลกจากการแพร่่ระบาดของโรคโควิิด-19 ส่่งผล
ให้้ความสััมพัันธ์์ระหว่่างประเทศถููกจำำ�กััดเหลืือแค่่ในรููปแบบของ “โลกเสมืือนจริิง (virtual world)”จึึงเป็็นความท้้าทายรููปแบบใหม่่ที่่�ชาวบััวแก้้วต้้องปรัับตััวและพลิิกแพลงตามสถานการณ์์เพื่่�อขัับเคลื่่�อน
การต่่างประเทศให้้ราบรื่่�นและเป็็นปกติิมากที่่�สุุด ควบคู่่�ไปกัับการเฝ้้าระวัังไม่่ให้้สถานการณ์์โควิิด-19เป็็นอุุปสรรคในความสััมพัันธ์์ระหว่่างประเทศ เพื่่�อเตรีียมการสำำ�หรัับการเป็็นประธานกรอบความร่่วมมืือ
ความริิเริ่่�มแห่่งอ่่าวเบงกอลสำำ�หรัับความร่่วมมืือหลากหลายสาขาทางวิิชาการและเศรษฐกิิจ (BIMSTEC)
ในปีี 2564 และการประชุุมความร่่วมมืือทางเศรษฐกิิจในเอเชีียแปซิิฟิิก (APEC) ในปีี 2565
ในห้้วงเวลาของความไม่่แน่่นอนนี้้� ชาวบััวแก้้วทุุกคนจึึงเป็็นกำำ�ลัังสำำ�คััญในการปกป้้องและส่่งเสริิม
ผลประโยชน์์ของประเทศชาติิ สโมสรสราญรมย์์ยิินดีีเป็็นสื่่�อกลางให้้ข้้าราชการและเจ้้าหน้้าที่่�กระทรวง
การต่่างประเทศ ทั้้�งในอดีีตและปััจจุุบันั ได้้เพิ่่�มพูนู ปฏิิสัมพัั นั ธ์์และความร่่วมมืือระหว่่างกััน เพื่่อ� ผสานกำำ�ลังั
ความคิิดและสติิปััญญาที่่�จะสร้้างประโยชน์์แก่่ส่่วนรวม รวมทั้้�งพร้้อมอำำ�นวยความสะดวกในภารกิิจต่่าง ๆของกระทรวงการต่่างประเทศ ดัังที่่�สโมสรสราญรมย์์ได้้ดำำ�เนิินการมาตลอดตั้้�งแต่่อดีีตจนถึึงปััจจุุบััน
ผมหวัังว่่า ข้้อมููลและมุุมมองที่่�หลากหลายในวารสารสราญรมย์์ฉบัับนี้้�จะสะท้้อนให้้เห็็นถึึงบทบาท
หน้้าที่่� และข้้อริิเริ่่�มของข้้าราชการกระทรวงการต่่างประเทศในช่่วงเวลาสำำ�คััญและท้้าทาย ซึ่่�งผมเห็็นว่่า
ควรมีีการรวบรวมและบัันทึึกไว้้เป็็นส่่วนหนึ่่�งของหน้้าประวััติศิ าสตร์์การต่่างประเทศไทย เพื่่อ� เป็็นบทเรีียน
และแรงบัันดาลใจให้้คนรุ่่�นต่่อไป

(นายเชิิดเกีียรติิ อััตถากร)รองปลััดกระทรวงการต่่างประเทศ
เลขาธิิการสโมสรสราญรมย์์
8

SARANROMบรรณกรแถลง
วารสารสราญรมย์์ได้้ห่่างหายไปนานถึึง 3 ปีี หลัังจากเล่่มที่่� 70 เมื่่�อปีี 2559 - 2560 และกลัับมา
อีีกครั้้� ง คราวนี้้� ด้้ ว ยโจทย์์ สั้้� น ๆ “โควิิ ด -19” แค่่ เ พีียงคำำ� เดีียวแต่่ ก ลัั บ มีีมิิ ติิ ม ากมายที่่� ร ายล้้ อ มอยู่่�
วารสารสราญรมย์์ฉบัับนี้้�จึึงมุ่่�งบอกเล่่าเรื่่อ� งราวน่่าสนใจที่่เ� กิิดขึ้้น� ในช่่วงปีี 2563 - 2564 ซึ่ง่� หลายคนมองว่่า
เป็็นปีีแห่่งวิิกฤตจากโควิิด-19 ที่่�เต็็มไปด้้วยปััญหาและความท้้าทาย ขณะที่่�หลายคนก็็มองว่่าเป็็นปีี
แห่่งโอกาสและการเปลี่่�ยนแปลงไปสู่่�สิ่่�งที่่�ดีีกว่่า แต่่ที่่�ชััดเจน คงเป็็นปีีที่่�เราทุุกคนต้้องปรัับเปลี่่�ยนมากมาย
ทั้้�งปรัับตััว ปรัับใจ ปรัับมุุมมองและแนวคิิดสู่่�วิิถีีใหม่่ แต่่เมื่่�อมองย้้อนกลัับไปก็็จะพบว่่า เป็็นช่่วงเวลาที่่�
พวกเราชาวบััวแก้้วได้้เห็็นและเรีียนรู้้�งานด้้านการต่่างประเทศในแง่่มุุมใหม่่ ๆ ได้้สั่่�งสมประสบการณ์์
การทำำ�งานที่่ห� าไม่่ได้้จากในช่่วงเวลาปกติิ ได้้ใช้้ศักั ยภาพที่่มีี� อยู่่�อย่่างเต็็มที่ใ่� นภารกิิจ “พาคนไทยกลัับบ้้าน”และการดููแลพี่่�น้้องคนไทยทั่่�วโลกได้้อย่่างน่่าชื่่�นชม จึึงนัับเป็็นปีีที่่�มีีคุุณค่่ายิ่่�งและควรค่่าแก่่การรวบรวมไว้้
เพื่่�อแบ่่งปัันเรื่่�องราวเหล่่านั้้�นแก่่ชาวบััวแก้้วและผู้้�สนใจ โดยเฉพาะข้้าราชการรุ่่�นหลััง ให้้ได้้ศึึกษาและ
สานต่่อปณิิธานการทำำ�งานของกระทรวงการต่่างประเทศต่่อไป
ปีี 2563 ยัังมีีความสำำ�คััญยิ่่�งอีีกประการหนึ่่�ง คืือ เป็็นปีีที่่�เรามีีพระพุุทธรููปประจำำ�กระทรวง
การต่่างประเทศ “พระพุุทธราชไมตรีีศรีีสััมพัันธ์์” อัันเป็็นสิิริิมงคลและเป็็นเครื่่�องยึึดเหนี่่�ยวจิิตใจของ
ชาวบััวแก้้ว รวมทั้้�งเป็็นเครื่่�องหมายของการเป็็นข้้าราชการที่่�ดีี ฝ่่ายบรรณกรจึึงได้้รวบรวมเรื่่�องราวสำำ�คััญ
ของการจััดสร้้างพระพุุทธรููปประจำำ�กระทรวงการต่่างประเทศไว้้ด้้วย
ฝ่่ายบรรณกรขอขอบพระคุุณทุุกท่่านเป็็นอย่่างสููงที่่�กรุุณาสละเวลาอัันมีีค่่าร้้อยเรีียงเรื่่�องราวและ
ถ่่ายทอดแง่่มุุมความคิิดผ่่านบทความที่่�มีีเนื้้�อหาหลากหลาย รวมทั้้�งเอื้้�อเฟื้้�อภาพถ่่ายที่่�สามารถเล่่าเรื่่�อง
ได้้มากมาย เพื่่อ� รวบรวมไว้้ในวารสารสราญรมย์์ฉบัับนี้้� และหวัังเป็็นอย่่างยิ่่ง� ว่่าผู้้�อ่่านจะได้้รับั สาระ ข้้อคิิดดีี ๆและความเพลิิดเพลิิน และที่่�สำำ�คััญได้้ร่่วมรู้้�สึึกภููมิิใจในความเป็็นข้้าราชการของกระทรวงการต่่างประเทศ
ไปด้้วยกััน
ท้้ายที่่�สุุด...ขอขอบคุุณทุุกท่่านที่่�ร่่วมแรง ร่่วมใจ และสนัับสนุุนการทำำ�งานของฝ่่ายบรรณกร
จนวารสารสราญรมย์์ฉบัับนี้้�สำำ�เร็็จลุุล่่วงด้้วยดีี ทั้้�งนี้้� หากมีีข้้อผิิดพลาดประการใด บรรณกรขอน้้อมรัับไว้้
และกราบขออภััยมา ณ ที่่นี้้� �(นางสาวจิิรััสยา พีีรานนท์์)บรรณกรส ร า ญ ร ม ย์์

9รายนามคณะกรรมการสโมสร
สราญรมย์
ประจำ�ปี 2563 - 2565

1. นายดอน ปรมัตถ์วินัย
2. นายธานี ทองภักดี
3. นายเชิดเกียรติ อัตถากร
4. นายพรหเมศ พหลพลพยุุหเสนา
5. นายโสรัจ สุขถาวร
6. นายชุตินทร คงศักดิ์
7. นางต้องฤดี มากบุญ
8. นายฉัตรชัย วิริยเวชกุล
9. นางวิลาวรรณ มังคละธนะกุล
10. นายจิตติพัฒน์ ทองประเสริฐ
11. นางรุยาภรณ์ สุคนธทรัพย์
12. นางสาวสมใจ ตะเภาพงษ์
13. นายต่อ ศรลัมพ์
14. นายศรัณยู อัมพาตระการ
15. นางศรีพันธ์ จันทรัคคะ
16. นายทศพล ร่องวารี

นายกสโมสรสราญรมย์
อุปนายกสโมสรสราญรมย์
เลขาธิการสโมสรสราญรมย์
กรรมการและนายทะเบีียน
กรรมการและเหรัญญิก
กรรมการ
กรรมการ
กรรมการ
กรรมการ
กรรมการ
กรรมการ
กรรมการ
กรรมการ
กรรมการ
กรรมการ
กรรมการ

Change andOpportunitiesเมื่่�อโควิิดทำำ�ผิิดแผน:การปรัับตััวของกระทรวงการต่่างประเทศ
ในสถานการณ์์โควิิด-19บทสััมภาษณ์์นางบุุษยา มาทแล็็ง
อดีีตปลััดกระทรวงการต่่างประเทศ
การแพร่่ระบาดของโควิิด-19 ตั้้�งแต่่ปลายปีี 2562 ส่่งผลให้้ทุุกภาคส่่วนในสัังคม
ต้้องปรัับตััวและปรัับแผนการทำำ�งานในยุุคความปกติิใหม่่กัันขนานใหญ่่ ทั้้�งเพื่่�อความอยู่่�รอด
และเพื่่�อรัักษาประสิิทธิิผลของการทำำ�งาน ในภาวะเช่่นนี้้� ผู้้�บริิหารองค์์กรจึึงมีีบทบาทที่่�สำำ�คััญ
และท้้าทายอย่่างยิ่่�งในการขัับเคลื่่�อนองค์์กรให้้ก้้าวข้้ามวิิกฤตไปได้้อย่่างมั่่�นคง กระทรวง
การต่่างประเทศผ่่านพ้้นบททดสอบครั้้�งสำำ�คััญมาได้้ด้้วยดีี ภายใต้้การนำำ�ของนางบุุษยา
มาทแล็็ง ปลััดกระทรวงการต่่างประเทศหญิิงคนแรก ที่่�ต้้องเผชิิญกัับสถานการณ์์สำำ�คััญ
ดัังกล่่าวในช่่วงปีีสุุดท้้ายของชีีวิิตราชการ และได้้มีีส่่วนร่่วมในการตััดสิินใจสำำ�คััญหลายครั้้�ง
ที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับการอำำ�นวยความสะดวกให้้คนไทยในต่่างประเทศได้้กลัับบ้้าน การดููแล
คนไทยในต่่างประเทศ การจััดระบบการเดิินทางเข้้าประเทศไทยของคนต่่างชาติิ และการดููแล
สวััสดิิภาพของคณะทููตานุุทููตต่่างประเทศ
“ท่่านปลััดบุุษย์์” หรืือ “พี่่�บุุษย์์” ของชาวบััวแก้้วหลายคนได้้กรุุณาตอบรัับคำำ�เชิิญ
ของฝ่่ายบรรณกรที่่�ขออนุุญาตสััมภาษณ์์ท่่านในบรรยากาศสบาย ๆ ท่่ามกลางสวนร่่มรื่่�น
ในร้้านกาแฟแห่่งหนึ่่�งย่่านพหลโยธิิน เพื่่�อบัันทึึกเรื่่�องราวและประสบการณ์์ ไว้้ ให้้คนรุ่่�นหลััง
ได้้ศึึกษาว่่า ในช่่วงที่่�โควิิด-19 ระบาดหนัักไปทั่่�วโลก กระทรวงการต่่างประเทศต้้องพลิิกตำำ�รา
ด้้านการบริิหารจััดการ การประสานงาน และการอำำ�นวยการอย่่างไร เพื่่�อดููแลให้้ทุุกคน
ได้้กลัับบ้้านอย่่างปลอดภััยและปลอดโรคไม่่ว่่าจะเป็็นคนไทยหรืือคนต่่างชาติิ

สััมภาษณ์์โดยนางสาวจิิรััสยา พีีรานนท์์ รองอธิิบดีีกรมเอเชีียใต้้ ตะวัันออกกลางและแอฟริิกา
เรีียบเรีียงโดยนายพิิพััฒน์์ เจริิญสุุข นัักการทููตปฏิิบััติิการ กรมสนธิิสััญญาและกฎหมาย นายฌาณััฐ อนัันทปััญญสุุทธิ์์� นัักการทููต
ปฏิิบััติิการ กรมอาเซีียน และนายจิิตติิชััย พััชรเดชาธร นัักการทููตปฏิิบััติิการ กรมสนธิิสััญญาและกฎหมาย

12

SARANROMปีีสุุดท้้ายในชีีวิิตราชการ

ท่่านปลััดบุุษยาฯ เริ่่�มเล่่าให้้ฟัังว่่า ตั้้�งแต่่
ได้้รัับพระมหากรุุณาธิิ คุุณโปรดเกล้้ าฯ แต่่ งตั้้� งให้้ดำำ�รงตำำ�แหน่่งปลััดกระทรวงการต่่างประเทศ
เมื่่อ� วัันที่่� 1 ตุุลาคม 2559 กระทรวงการต่่างประเทศ
มีีภารกิิจสำำ�คััญที่่�ต้้องรัับผิิดชอบทุุกปีี ในปีี 2559
เป็็ น ปีี ที่่� พร ะบาทสมเด็็ จ พระบรมชนกาธิิ เ บศรมหาภููมิิพลอดุุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิิตร
สวรรคต และในปีี 2560 กระทรวงการต่่างประเทศ
ต้้องเตรีียมการที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับพระราชพิิธีีถวาย
พระเพลิิงพระบรมศพ โดยปฏิิบััติิหน้้าที่่�รัับเสด็็จ
พระประมุุข ประมุุข พระราชวงศ์์ และต้้อนรัับบุุคคล
สำำ�คััญ และคณะทููตานุุทููตที่่�เข้้าร่่วมพระราชพิิธีี
ดัังกล่่าว ต่่อมาในปีี 2561 ภารกิิจสำำ�คัญั คืือการเยืือนต่่ างประเทศของนายกรัั ฐมนตรีี อาทิิ ฝรั่่� งเศสสหราชอาณาจัักร เยอรมนีี และสหรััฐอเมริิกา
รวมทั้้�งเป็็นเจ้้าภาพการประชุุม ACMECS Summitครั้้ง� ที่่� 8 หลัังจากนั้้�นในปีี 2562 คืือการดำำ�รงตำำ�แหน่่ง
ประธานอาเซีียนของไทย ซึ่่�งมีีการประชุุมสำำ�คััญ
ตลอดทั้้�งปีี รวมทั้้�งการประชุุมสุดุ ยอดอาเซีียน 2 ครั้้ง�
และในฐานะเจ้้าหน้้าที่่อ� าวุุโส ท่่านจึึงมีีตารางภารกิิจ
แน่่นขนััด

เมื่่อ� เสร็็จสิ้้น� ภารกิิจการเป็็นประธานอาเซีียน
ท่่านปลััดบุุษยาฯ ตั้้�งใจที่่�จะใช้้เวลาหนึ่่�งปีีสุุดท้้ายก่่ อ นเกษีียณอายุุ ร าชการดำำ� เนิิ น ภารกิิ จ สำำ�คัั ญ
3 เรื่่อ� ง ประการแรกคืือการขัับเคลื่่อ� นความสััมพันั ธ์์ทวิิภาคีีทั้้�งระดัับผู้้�นำำ� รััฐมนตรีี และปลััดกระทรวง
โดยวางแผนจะจััดการเยืือนระดัับผู้้�นำำ�ในประเทศ
แถบเอเชีียใต้้และตะวัันออกกลางซึ่่�งมีีศัักยภาพ
ทางเศรษฐกิิจสููง และการเจรจาทางยุุทธศาสตร์์
กัับประเทศต่่าง ๆ ประการที่่ส� องคืือการเตรีียมการ
เพื่่อ� รัับมืือกัับการทููตในยุุค disruptive technologyเพื่่�อกำำ�หนดทิิศทางของกระทรวงฯ ในการจััดการ
กัับความท้้าทายที่่�เกิิดขึ้้�น และประการที่่�สามคืือ
การพััฒนาบุุคลากรของกระทรวงฯ ให้้ดีีขึ้น้� ทั้้�งระบบ
ตั้้�งแต่่การคััดเลืือก การเสริิมสร้้างทัักษะ การปรัับ
หลัั ก สูู ตร การอบรม การสร้้ า งเส้้ น ทางอาชีีพที่่�
ชััดเจน ไปจนถึึงการส่่งเสริิมบทบาทของสถาบััน
การต่่างประเทศเทวะวงศ์์วโรปการในการพััฒนา
บุุคลากรทุุกระดัับ “แต่่แผนการต่่าง ๆ ก็็ไม่่เป็็นไปตาม
ที่่ตั้้� ง� ใจไว้้” ท่่านปลััดบุุษยาฯ กล่่าว และขยายความ
เกี่่ย� วกัับภารกิิจของกระทรวงการต่่างประเทศที่่ต้� อ้ งปรัับเปลี่่�ยนเพราะสถานการณ์์โควิิด-19 ว่่าส ร า ญ ร ม ย์์13

“ตั้้ง� แต่่ช่ว่ งปลายเดืือนมกราคม 2563 ที่่เ� ริ่่ม�
มีีเหตุุการณ์์ที่่�จะต้้องเคลื่่�อนย้้ายคนไทยกลัับจาก
อู่่�ฮั่น่� เกิิดการระบาดของโรคโควิิด-19 ในประเทศไทย
และมีีการจััดตั้้�ง ศบค. (ศููนย์์บริิหารสถานการณ์์
การแพร่่ระบาดของโรคติิดเชื้้�อไวรััสโคโรนา 2019)เมื่่อ� เดืือนมีีนาคม 2563 ชีีวิิตของทุุกคนก็็เปลี่่ย� นไปบทบาทของกระทรวงฯ เองก็็ เปลี่่� ย นไป เริ่่� มมีีการ work from home การประชุุมเริ่่�มอยู่่�ใน
รููปแบบออนไลน์์ จนเริ่่�มมีีการผ่่อนปรนมาตรการ
ระยะต่่าง ๆ ในช่่วงกลางปีี 2563 กระทรวงฯ มีีภารกิิจ
สำำ�คัญั ในการนำำ�คนไทยกลัับเข้้ามาในประเทศ โดยพี่่�
ได้้รัับมอบหมายให้้ปฏิิบััติิหน้้าที่่�หััวหน้้า ศปก.กต.
(ศููนย์์ปฏิิบััติิการมาตรการเดิินทางเข้้าออกประเทศ
และการดููแลคนไทยในต่่างประเทศ)”หลัังภารกิิจพิิเศษที่่น� ครอู่่�ฮั่่น� สำำ�เร็็จลุุล่ว่ งด้้วยดีี
ในขณะที่่�โควิิด-19 ยัังแพร่่ระบาดสู่่�ประเทศต่่าง ๆอย่่างต่่อเนื่่อ� ง ทั้้�งในเอเชีีย ยุุโรป และสหรััฐอเมริิกา
ท่่านปลััดบุุษยาฯ ได้้พููดคุุยหารืือกัับหััวหน้้าส่่วน
ราชการต่่าง ๆ ซึ่่�งทำำ�ให้้ท่่านตระหนัักว่่ากระทรวง
การต่่างประเทศต้้องเตรีียมรัับมืือกัับสถานการณ์์นี้้�
ไว้้เช่่นกััน “ตอนนั้้�นยัังนึึกไม่่ออกว่่ากระทรวงฯ จะมีี
ภารกิิจอย่่างไรบ้้าง และจะรัับมือื อย่่างไรด้้วยโครงสร้้าง
ของกระทรวงฯ ที่่�มีีอยู่่� พี่่�คิิดไว้้ว่่าสถานการณ์์นี้้�
จะอยู่่�กัับเราอีีกนาน แต่่คำำ�ถามคืือจะนานเท่่าใด
สิ่่ง� ที่่ไ� ม่่คาดคิิดคืือโควิิด-19 จะลุุกลามไปหลาย ๆ ทวีีป
ตอนนั้้�นจะมีีประชุุม ASEAN - US Summit ในเดืือน
มีีนาคมที่่�สหรััฐฯ แต่่เส้้นทางการบิินทยอยปิิดไป

“14เรื่่�อย ๆ หลัังจากนั้้�น สหรััฐฯ ก็็มีีปััญหาโควิิด-19เมื่่�อการประชุุม ASEAN - US Summit จััดไม่่ได้้
เรารู้้�แล้้วว่่าสถานการณ์์น่่าจะแย่่ ในไทยก็็ประกาศ
สถานการณ์์ฉุกุ เฉิิน ซึ่ง่� เป็็นไปตามที่่หน่� ว่ ยงานอื่่น� ๆโดยเฉพาะท่่ า นเลขาธิิ ก าร สมช. (สำำ�นัั ก งานสภาความมั่่�นคงแห่่งชาติิ) ในขณะนั้้�น ได้้แจ้้งเตืือน
ไว้้ก่่อนหน้้านี้้�แล้้วว่่าอาจมีีการล็็อกดาวน์์”สร้้างพัันธมิิตร

ภายใต้้สถานการณ์์การแพร่่ระบาดของโรค
โควิิด-19 ที่่�ลุุกลามและรุุนแรงยิ่่�งขึ้้�น ภารกิิจหลััก
ประการหนึ่่�งของกระทรวงการต่่างประเทศคืือ
การช่่วยเหลืือดููแลคนไทยในต่่างประเทศ และอำำ�นวยความสะดวกให้้คนไทยที่่ปร� ะสงค์์จะเดิินทาง
กลัับบ้้าน ซึ่่�งเป็็นเรื่่�องที่่�ต้้องประสานงานอย่่าง
ใกล้้ชิิดและเข้้มข้้นมากกว่่าในภาวะปกติิ เพราะ
เป็็นช่่วงที่่�มีีมาตรการจำำ�กััดการเข้้าออกประเทศ
เพื่่�อควบคุุมการระบาดของโควิิด-19 อย่่างเข้้มงวด
ซึ่ง่� เกี่่ย� วข้้องกัับส่่วนราชการหลายแห่่งท่่ า นปลัั ด บุุ ษ ยาฯ ย้ำำ��ว่่ า “ทุุ ก ฝ่่ า ยต่่ า งมีีเป้้าหมายเดีียวกัันและมุ่่�งมั่่�นที่่�จะปฏิิบััติิภารกิิจ
ของตนที่่�ได้้รัับมอบหมายให้้สำำ�เร็็จ แต่่ก็็มีีข้้อจำำ�กััด
กระทรวงฯ มีีภารกิิจสำำ�คััญอยู่่�สองส่่วน คืือ การนำำ�
คนไทยในต่่ างประเทศกลัั บมาอย่่ างเป็็ นระบบ
กัับการดููแลคนไทยที่่�ยัังคงอาศััยในต่่างประเทศ
และต่่ อ มากระทรวงฯ ยัั ง มีีภารกิิ จ เพิ่่� ม เติิ มคืือการดูู แ ลการเดิิ น ทางเข้้ า ประเทศไทยของ

วิิธีีการหนึ่่�งที่่�นำำ�มาใช้้แก้้ปััญหา
ได้้เป็็นอย่่างดีี คืือการสร้้างพัันธมิิตรSARANROM”“บทเรีียนที่่�กระทรวงฯ และ ศบค.
พึึงเรีียนรู้้�จากสถานการณ์์ครั้้�งนี้้� คืือ “การสื่่�อสาร”เป็็นปััจจััยของความสำำ�เร็็จ

ชาวต่่างชาติิด้้วย ซึ่่�งทั้้�งหมดนี้้�เราต้้องดููแลให้้ดีีที่่�สุุด
โดยต้้องบริิหารจััดการกัับความคาดหวัังของคน
ที่่อ� ยากจะกลัับบ้้านแต่่ดำำ�เนิินการได้้ในจำำ�นวนที่่จำ� ำ�กัดั
ด้้วยปััจจััยต่่าง ๆ รวมถึึงจำำ�นวนผู้้�ที่่�จะได้้เข้้ารัับ
การกัักตััว ซึ่่ง� ต้้องสมดุุลกัับการสร้้างความมั่่�นใจให้้แก่่
คนที่่อ� ยู่่�ในประเทศว่่าจะไม่่นำำ�เชื้้อ� เข้้ามา กระทรวงฯ
จึึงต้้องประสานและหารืืออย่่างใกล้้ชิดิ กัับกระทรวง
สาธารณสุุข ซึ่่�งดููแลมาตรการด้้านการป้้องกัันและ
ควบคุุมโรค และกระทรวงมหาดไทยกรณีีคนต่่างชาติิ
จากประเทศเพื่่�อนบ้้านเดิินทางเข้้าและออกจาก
ประเทศไทย”“เราต้้องมองหาจุุดสมดุุล และมีีระบบบริิหาร
จััดการที่่�ดีี” ในช่่วงแรก กระทรวงการต่่างประเทศ
ประสบปััญหาในทางปฏิิบััติิหลายประการ อาทิิปัั ญ หาในการจัั ด หาเอกสาร Fit to Fly หรืือ
การตรวจโรคโควิิด-19 ในต่่างประเทศที่่เ� ป็็นไปได้้ยาก
แต่่ท่่านปลััดบุุษยาฯ เปิิดเผยถึึงวิิธีีการหนึ่่�งที่่�นำำ�มา
ใช้้แก้้ปัญั หาได้้เป็็นอย่่างดีี คืือ “การสร้้างพัันธมิิตร”กัับส่่วนราชการที่่�ทำำ�งานใกล้้ชิิดกัับกระทรวงฯ
ทั้้�งสำำ�นัักงานสภาความมั่่�นคงแห่่งชาติิ กระทรวง
สาธารณสุุข กระทรวงมหาดไทย กระทรวงกลาโหม
กระทรวงคมนาคม กระทรวงแรงงานและสำำ�นักั งานตรวจคนเข้้าเมืือง เพื่่�อให้้ส่่วนราชการเหล่่านี้้�เข้้าใจ
บทบาทและหน้้าที่่ข� องกระทรวงฯ ซึ่ง่� พัันธมิิตรเหล่่านี้้�
ได้้ร่่วมสนัับสนุุนภารกิิจการช่่วยเหลืือคนไทยใน
ต่่างแดนให้้กลัับประเทศได้้อย่่างครอบคลุุม รอบด้้าน
และบรรลุุเป้้าหมายร่่วมกัันอย่่างมีีประสิิทธิิภาพยิ่่�งขึ้้น�

การสื่่�อสารคืือหััวใจสำำ�คััญ

”ท่่านปลััดบุุษยาฯ เล่่าว่่าความท้้าทายที่่สำ� �คัำ ญัอีีกประการหนึ่่�ง คืือการบริิหารจััดการกัับความรู้้�สึึก
ของประชาชนทั้้�งคนไทยในประเทศและคนไทย
ในต่่ า งประเทศ ซึ่่� ง ไม่่ ใช่่ เรื่่� อ งง่่ า ย แต่่ ที่่� ผ่่ า นมากระทรวงการต่่างประเทศ สถานเอกอััครราชทููต
และสถานกงสุุลใหญ่่ได้้รัับคำำ�ชื่่�นชมจากคนไทย
ในหลายโอกาส โดยเฉพาะอย่่างยิ่่�งในสื่่�อสัังคม
ออนไลน์์ ท่่ านปลัั ดบุุ ษยาฯ เห็็ นว่่ า บทเรีียนที่่�
กระทรวงฯ และ ศบค. พึึงเรีียนรู้้�จากสถานการณ์์
ครั้้ง� นี้้� คืือ “การสื่่อ� สาร” เป็็นปััจจััยของความสำำ�เร็็จ
โดยต้้องให้้ความสำำ�คััญกัับการสื่่�อสาร 3 ระดัับ
เริ่่� ม แรกหน่่ ว ยงานที่่� เ กี่่� ย วข้้ อ งต้้ อ งให้้
ความสำำ�คัั ญ กัั บ การสื่่� อ สารระหว่่ า งหน่่ ว ยงานภายในองค์์กรของตนเองก่่อน เพื่่�อให้้มีีความเข้้าใจ
ถึึงเป้้าหมายและภารกิิจขององค์์กร ในส่่วนของ
กระทรวงฯ การสื่่อ� สารระหว่่างส่่วนกลางที่่ก� รุุงเทพฯกัั บ สถานเอกอัั ค รราชทูู ต และสถานกงสุุ ล ใหญ่่
มีีความสำำ�คัั ญ มากเพราะคนที่่� อ ยู่่�ข้้ า งในและ
ข้้างนอกต้้องเห็็นภาพตรงกััน เข้้าใจนโยบายชััดเจน
และทำำ�งานเป็็นเนื้้�อเดีียวกััน สถานเอกอััครราชทููต
และสถานกงสุุ ล ใหญ่่ ต้้ อ งพูู ด คุุ ย แบ่่ ง ปัั น ข้้ อ มูู ลประสบการณ์์ ปััญหาและอุุปสรรคต่่าง ๆ เพื่่�อให้้
ส่่วนกลางนำำ�มาประกอบการพิิจารณากำำ�หนดแนวทาง
และแก้้ไขปััญหาได้้อย่่างครอบคลุุมและเป็็นระบบ
นอกจากนี้้� การบริิหารจััดการสถานการณ์์
โควิิด-19 หรืือวิิกฤตอื่่�น ๆ ให้้ได้้ผลยัังขึ้้�นอยู่่�กัับส ร า ญ ร ม ย์์15การสื่่อ� สารระหว่่างหน่่วยงานที่่เ� กี่่ย� วข้้องด้้วย เพื่่อ� ให้้มีีความเข้้าใจตรงกัันและดำำ�เนิินการไปในทิิศทาง
เดีียวกััน และเพื่่�อให้้การกำำ�หนดมาตรการต่่าง ๆไม่่ส่ง่ ผลกระทบต่่อประชาชนมากเกิินไป ซึ่ง่� ในช่่วงต้้น
มีีการสะดุุดอยู่่�บ้้าง เนื่่�องจากกระทรวงฯ ไม่่ทราบ
มาตรการล่่วงหน้้า ท่่านปลััดบุุษยาฯ ยกตััวอย่่างว่่า
บางครั้้�งมีีบางหน่่วยงานออกข้้อกำำ�หนดที่่�ปฏิิบััติิ
ได้้ยาก หรืืออาจส่่งผลต่่อการปฏิิบัติั งิ านของกระทรวง
การต่่างประเทศ โดยเฉพาะสถานเอกอััครราชทููต
และสถานกงสุุลใหญ่่ ท่่านจะรีีบโทรประสานงาน
กัับหััวหน้้าส่่วนราชการนั้้�น ๆ โดยตรง เพื่่�อหารืือ
และหาทางออกร่่ วมกัั นอย่่ างรวดเร็็ ว ซึ่่� งได้้ รัั บความร่่วมมืืออย่่างดีีและเป็็นอีีกหนึ่่�งปััจจััยสำำ�คััญ
ที่่ทำ� ำ�ให้้การทำำ�งานเป็็นไปอย่่างราบรื่่น� อาทิิ กรณีีของ
สำำ�นักั งานการบิินพลเรืือนแห่่งประเทศไทย (กพท.)ซึ่ง่� ท่่านปลััดบุุษยาฯ รู้้�จักั ดร. จุุฬา สุุขมานพ ผู้้�อำำ�นวยการ
กพท. มาก่่อนเพราะเคยทำำ�งานร่่วมกัันมาแล้้ว
“ในช่่วงหลััง เมื่่อ� กพท. จะออกประกาศใด ๆ ดร. จุุฬาฯ
ท่่านจะประสานสอบถามมาเสมอว่่า กระทรวงฯ
ต้้องการเวลาเตรีียมการนานเท่่าใด เป็็นการติิดต่่อ
ประสานงานโดยไม่่จำำ�เป็็นต้้องมีีหนัังสืือราชการ
ส่่วนภายในกระทรวงฯ ก็็มีีการตั้้�ง COVID-19 Task
Force ซึ่่�งเป็็นประโยชน์์ในการประสานงานให้้เป็็น
ไปในทิิศทางเดีียวกััน” เป็็นผลให้้การปฏิิบัติั ภิ ารกิิจ
ราบรื่่�นยิ่่�งขึ้้�น และผู้้�ที่่�ได้้รัับประโยชน์์มากที่่�สุุด
ก็็คืือ คนไทยที่่�ประสงค์์จะกลัับบ้้านนั่่�นเอง
การสื่่�อสารที่่�สำ�คัำ ัญที่่�สุุดอีีกประการหนึ่่�ง
ในช่่วงวิิกฤต คืือการสื่่อ� สารกัับสาธารณชนทั้้�งในและ
ต่่างประเทศ โดยท่่านได้้กล่่าวชื่่น� ชมเอกอััครราชทููต
กงสุุลใหญ่่ กรมสารนิิเทศ กรมการกงสุุล เจ้้าหน้้าที่่�
ของกระทรวงฯ และหน่่วยงานอื่่�น ๆ ที่่�ร่่วมกััน
เผยแพร่่ข้้อมููลที่่�เกี่่�ยวข้้องซึ่่�งช่่วยสร้้างความเข้้าใจ
ให้้กัับคนไทยต่่อสถานการณ์์โควิิด-19 ในช่่วงเวลา
ที่่�ผ่่านมา “กระทรวงฯ ต้้องประชาสััมพัันธ์์ว่่าเรา

16

SARANROMทำำ�อะไรบ้้าง” เพราะการเผยแพร่่ผลการดำำ�เนิินงาน
ให้้สาธารณชนรัับรู้้�จะช่่วยลดแรงกดดัันจากภายนอก
อย่่างไรก็็ดีี ท่่านตั้้ง� ข้้อสัังเกตว่่า “พวกเราทำำ�งานกััน
หนัักมากทั้้�งภายในและนอกประเทศ แต่่บทบาท
กระทรวงฯ ไม่่ค่่อยเป็็นที่่�รัับรู้้�เท่่าที่่�ควร โดยเฉพาะ
การทำำ�งานของสถานทููตซึ่่ง� เป็็นด่่านหน้้าในการดููแล
คนไทยในต่่างประเทศและเผชิิญความเสี่่ย� งเช่่นกััน”บางครั้้ง� จึึงเป็็นการทำำ�งานที่่ไ� ม่่มีีใครรัับรู้้� เปรีียบเสมือื นการปิิดทองที่่ฐ� านพระ นอกจากนี้้� การเผยแพร่่ข้อ้ มููลข่่าวสารที่่ตร� งกัับความเป็็นจริิง และไม่่สร้า้ งภาพของ
สถานการณ์์ที่่�ร้้ายแรงเกิินไปก็็เป็็นประเด็็นสำำ�คััญ
อีีกประการหนึ่่�งที่่�จะช่่วยลดความตื่่�นตระหนกของ
ประชาชน และสร้้างบรรยากาศให้้เอื้้อ� ต่่อการฟื้้�นฟูู
เศรษฐกิิจของประเทศ
เมื่่� อ ฝ่่ า ยบรรณกรเรีียนถามว่่ า ในช่่ ว งสถานการณ์์โควิิด-19 มีีเรื่่อ� งใดที่่ท่� า่ นเห็็นว่่าจััดการ
ได้้ยาก ท่่านปลััดบุุษยาฯ กล่่าวว่่า “คืือกรณีีที่่ตร� วจพบ
การติิดเชื้้�อในคณะทููตที่่�ประจำำ�การในไทย ซึ่่�งทำำ�ให้้
สัังคมแตกตื่่�นและมีีความวิิตกกัังวลสููง เพราะเรา
ต้้องเป็็นคนกลางระหว่่างภาครััฐของไทยกัับสถานทููตต่่ า งประเทศที่่� เ กี่่� ย วข้้ อ งและกัั บ สาธารณชน
ซึ่่ง� กระทรวงฯ ต้้องให้้ความสำำ�คััญยิ่่ง� กัับการสื่่อ� สารกัับภาคส่่วนต่่าง ๆ ซึ่่�งเป็็นปััจจััยสำำ�คััญที่่�ช่่วยให้้
สัังคมเกิิดความเข้้าใจต่่อสถานการณ์์และช่่วยลด
ความห่่วงกัังวลลงได้้

นัักการทููตครบเครื่่�อง

ตลอดวาระการดำำ�รงตำำ�แหน่่งปลััดกระทรวง
การต่่างประเทศ ท่่านปลััดบุุษยาฯ เน้้นย้ำำ��เสมอ
ถึึงการพัั ฒ นาบุุ ค ลากรของกระทรวงฯ เพื่่� อ ให้้นัักการทููตไทยมีี “ความครบเครื่่�อง” ท่่านมองว่่า
“ความครบเครื่่�องจะเกิิดขึ้้�นได้้จากประสบการณ์์
ต่่อมาคืือความต้้องการที่่�จะ excel ความสามารถ
ของเรา ที่่�สำำ�คััญที่่�สุุดคืือการมีีทััศนคติิที่่�ดีี ดัังนั้้�น

“ความครบเครื่่�องจะเกิิดขึ้้�นได้้จาก
ประสบการณ์์ ต่่อมาคืือความต้้องการ
ที่่�จะ excel ความสามารถของเรา
ที่่�สำำ�คััญที่่�สุุดคืือ การมีีทััศนคติิที่่�ดีี

ความครบเครื่่อ� งคืือความสามารถทั้้�งงานด้้านบริิหาร
ด้้านวิิชาการ ด้้านพิิธีีการ และรู้้�จักั ฝึึกฝน strategic,
analytical and critical thinking”
ท่่านปลััดบุุษยาฯ กล่่าวเพิ่่�มเติิมว่่า ท่่านได้้
ให้้แนวทางในการปรัับหลัักสููตรฝึึกอบรมทั้้�งหมด
เพื่่�อกระตุ้้�นให้้ข้้าราชการมีีความคิิดเชิิงยุุทธศาสตร์์
มากขึ้้� น โดยการพัั ฒ นาข้้ า ราชการมิิ ไ ด้้ เ กิิ ด ขึ้้� นผ่่านการฝึึกอบรมของสถาบัันการต่่างประเทศ
เทวะวงศ์์วโรปการเท่่านั้้�น แต่่ยัังรวมถึึงการฝึึกฝน
จากการปฏิิบัติั งิ านจริิงตามกรมกองต่่าง ๆ นอกจากนี้้�
การพััฒนาทััศนคติิที่่�ดีีของข้้าราชการควรเริ่่�มจาก
ความเต็็ ม ใจที่่� จ ะพัั ฒ นาตนเองโดยการสำำ�ร วจตนเองอยู่่�เสมอ ไม่่กล่่าวโทษสิ่่ง� รอบตััว เพราะบางครั้้ง�
ปััญหาเกิิดจากตััวเรา หากเรายอมรัับได้้ก็จ็ ะสามารถ
แก้้ปัญั หาได้้ถูกู ทาง “พี่่ก็� มีีปั็ ญั หาคืือเป็็นคนดุุ ทุุกคน
ก็็กลััว เคยคิิดอยู่่�ว่่าต้้องปรัับวิิธีีพููดให้้นุ่่�มนวลกว่่านี้้�
น้้อง ๆ บางคนบอกว่่า พี่่�บุุษย์์ไม่่ได้้ดุุแต่่เข้้มงวด
และน้ำำ��เสีียงดุุ ซึ่่ง� น่่าจะจริิง เพราะมีีน้ำำ��เสีียงเหมืือน
คุุณครูู เราก็็ต้้องพยายามปรัับปรุุงแก้้ไขพััฒนา
ตััวเองด้้วย นอกจากนี้้� พี่่รู้้�ตั� วั ว่่าเป็็น perfectionistอัันนี้้�ก็็เป็็นปััญหาเหมืือนกััน ต้้องลดความคาดหวััง
ลงบ้้าง พี่่�มัักจะบอกตััวเองว่่าไม่่มีีใครสมบููรณ์์แบบ
เราเองยัังบกพร่่องเลย”“สำำ�หรัับพี่่�เอง เมื่่�อมองกลัับไปแล้้ว เชื่่�อว่่า
ได้้ทำำ�หน้า้ ที่่ข� องตััวเองอย่่างเต็็มกำำ�ลังั ความสามารถ

”ที่่�มีีอยู่่� รวมถึึงการพััฒนาข้้าราชการให้้ครบเครื่่�อง
ทิิศทางของกระทรวงฯ ในอนาคตจากนี้้�จะเป็็น
ไปอย่่างไร ก็็ขึ้น้� อยู่่�กัับกระทรวงฯ ว่่าจะให้้ความสำำ�คัญั
กัับการพััฒนาข้้าราชการมากน้้อยเพีียงใด” ท่่านปลััด
บุุษยาฯ ทิ้้�งท้้ายไว้้เป็็นข้้อคิิดให้้กับั พวกเราชาวบััวแก้้วส ร า ญ ร ม ย์์17บทส่่งท้้าย

ในชีีวิิ ต การทำำ� งานของทุุ ก คน การเกิิ ดสิ่่� ง ที่่� น อกเหนืือความคาดหมายจนทำำ� ให้้ ต้้อ งปรัับเปลี่่ย� นแผนเป็็นเรื่่อ� งปกติิ โควิิด-19 เป็็นเหรีียญ
สองด้้าน เป็็นทั้้�งความท้้าทายที่่ส่� ง่ ผลกระทบกว้้างใหญ่่
และรุุนแรง และเป็็นโอกาสให้้เรากล้้าที่่�จะก้้าวไป
บนเส้้นทางสายใหม่่ บทเรีียนและประสบการณ์์จาก
วิิกฤตโควิิด-19 ช่่วยให้้เราเรีียนรู้้�ที่จ่� ะมีีความยืืดหยุ่่�น
ปรัั บ ตัั ว และพร้้ อ มรัั บ ความเปลี่่� ย นแปลงเสมอ
เราได้้เห็็นการปรัับตััวของภาคธุุรกิิจและประชาชน
ที่่�เปลี่่�ยนวิิถีีชีีวิิตเข้้าสู่่�แพลตฟอร์์มออนไลน์์อย่่าง
รวดเร็็ว การขยายตััวของ e-commerce และธุุรกิจิ
การขนส่่งและโลจิิสติกิ ส์์อย่่างก้้าวกระโดด เราได้้เห็็น
การปรัับตััวตามธรรมชาติิของแหล่่งท่่องเที่่�ยวที่่�
ฟื้้�นตััวจนกลัับมางดงามอีีกครั้้ง� หนึ่่�งอย่่างน่่าประทัับใจ
ชาวบััวแก้้วและกระทรวงการต่่างประเทศ
ก็็ต้อ้ งปรัับตััวเช่่นกััน ทั้้�งเรื่่อ� งเล็็กและเรื่่อ� งใหญ่่ ดัังเช่่น
สถานเอกอััครราชทููตและสถานกงสุุลใหญ่่หลายแห่่ง
ที่่ไ� ด้้คิดิ ค้้นระบบลงทะเบีียนและระบบออกใบรัับรอง

18

SARANROMFit to Fly เพื่่�ออำำ�นวยความสะดวกแก่่ผู้้�มาติิดต่่อ
ให้้มากที่่�สุุด บางแห่่งจััดทำำ�คลิิปเพื่่�อติิดต่่อสื่่�อสาร
กัับชุุมชนไทยในรููปแบบที่่ไ� ม่่เคยทำำ�มาก่่อน ไปจนถึึง
การปรัับยุุทธศาสตร์์เชิิงรุุกของกระทรวงฯ ในยุุค
การทููตดิิจิิทััลอย่่างครอบคลุุม โดยมีีเป้้าหมาย
เพื่่�อตอบโจทย์์การฟื้้�นฟููเศรษฐกิิจของประเทศ
อย่่างยั่่�งยืืนและก้้าวทัันโลกที่่�ไม่่เคยหยุุดนิ่่�ง เราจึึง
ต้้องขอบคุุณการเปลี่่�ยนแปลงที่่�เป็็นตััวเร่่งให้้เกิิด
ความคิิดสร้้างสรรค์์ การเปลี่่�ยนแปลงเพราะวิิกฤต
จึึงไม่่ใช่่เรื่่�องเลวร้้ายเสมอไป แต่่ขึ้้�นอยู่่�กัับเราว่่า
จะมองมุุมใด จะสร้้างโอกาสในวิิกฤตได้้อย่่างไร
และที่่�สำ�คั
ำ ัญ...เราพร้้อมที่่�จะนำำ�การเปลี่่�ยนแปลง
และบทเรีียนต่่าง ๆ มาต่่อยอดในกระบวนการพััฒนา
ตนเองอย่่างไร เพื่่�อก้้าวไปสู่่�การเป็็นนัักการทููตที่่�
“ครบเครื่่�อง” และ “ช่ำำ��ชอง” แบบที่่�ฝรั่่�งเรีียกว่่า
seasoned diplomat ที่่พร้� อ้ มจะรัับมือื กัับการผิิดแผน
และการเปลี่่�ยนแปลงระลอกใหม่่ได้้อย่่างมืืออาชีีพ
เสมอปััจจััยแห่่งความสำำ�เร็็จ
ในการบริิหารจััดการ
การระบาดของโควิิด-19อิิสิินธร สอนไว
อดีีตเอกอััครราชทููต ณ กรุุงอััมมาน

ข่่าวร้้ายของชาวโลกได้้เกิิดขึ้้�นเมื่่�อประมาณเดืือนธัันวาคมปีี 2562 (ค.ศ. 2019)เมื่่�อมีีข่่าวการระบาดของโรคสายพัันธุ์์�ใหม่่ชนิิดหนึ่่�งที่่�ไม่่ทราบต้้นเหตุุแน่่นอนว่่ามาจากสิ่่�งใด
ในนครอู่่�ฮั่่� น ของสาธารณรัั ฐ ประชาชนจีี น โดยในช่่ ว งแรกยัั ง ไม่่ มีี ก ารกำำ� หนดชื่่� อ โรคและยัั ง ไม่่ ท ราบแน่่ ชัั ด ถึึ ง ต้้ น เหตุุ เพีี ย งแต่่ มีี ข้้ อ สงสัั ย ว่่ า ผู้้�ติิ ด เชื้้�อรายแรกเกี่่�ยวข้้ อ งกัั บตลาดสดแห่่งหนึ่่�งในนครอู่่�ฮั่่�น ข่่าวบางแหล่่งก็็รายงานว่่าเป็็นการติิดเชื้้�อจากการที่่�มนุุษย์์
ไปกิินค้้างคาวหรืือสััตว์์ป่่าประเภทต่่าง ๆ จึึงเกิิดการติิดต่่อของเชื้้�อไวรััสจากสััตว์์สู่่�คน
และแพร่่กระจายจากคนสู่่�คนในนครอู่่�ฮั่่�นและมลฑลอื่่�น ๆ ของจีีนอย่่างรวดเร็็วจนมีีผู้้�ป่่วย
นัับหลายหมื่่�นรายรวมทั้้�งผู้้�เสีียชีีวิิตอีีกจำำ�นวนหนึ่่�ง ถึึงขนาดที่่�รััฐบาลจีีนต้้องเร่่งรีีบสร้้าง
โรงพยาบาลสนามขนาดใหญ่่มารองรัับเพื่่�อรัักษาผู้้�ป่่วย ซึ่่�งช่่วงนั้้�นคนไทยเพีียงรัับทราบ
และเฝ้้าติิดตามสถานการณ์์อยู่่�เท่่านั้้�นส ร า ญ ร ม ย์์19จนกระทั่่ง� เมื่่อ� ต้้นปีี 2563 (ค.ศ. 2020) ก็็ปรากฏ
ผู้้�ติิดเชื้้�อรายแรกในประเทศไทยเป็็นนัักท่่องเที่่�ยว
ชาวจีีน และผู้้�ติิดเชื้้อ� ต่่อมาเป็็นพนัักงานขัับรถแท็็กซี่่�
ชาวไทย ขณะเดีียวกัันนั้้�นองค์์การอนามััยโลก (World
Health Organization: WHO) ได้้กำำ�หนดชื่่�อโรค
ดัังกล่่าวว่่าเป็็น “โรคโคโรนาไวรััส 2019” (Corona
Virus Disease-2019 หรืือ COVID-19) และเกิิดการแพร่่ระบาดอย่่างรวดเร็็วในประเทศไทย
โดยแหล่่งการแพร่่ระบาดที่่ร� วดเร็็วที่่สุ� ดุ คืือสนามมวย
แห่่งหนึ่่�งที่่�มีีการจััดแข่่งขัันชกมวย และจากนั้้�น
แห่่งที่่�สองที่่�มีีการแพร่่ระบาด คืือ สถานบัันเทิิง
แห่่งหนึ่่�งในกรุุงเทพฯ หลัังจากนั้้�นก็็เกิิดการแพร่่
ระบาดของโรคโควิิ ด -19 อย่่ า งต่่ อ เนื่่� อ งทำำ� ให้้คนไทยตื่่น� กลััวเป็็นอย่่างมาก ในช่่วงนั้้�นเองบุุคลากร
ทางการแพทย์์ ข องไทยได้้ เข้้ า มาดำำ� เนิิ น การทั้้�งการรัักษาและการป้้องกััน รวมทั้้�งได้้ประกาศ
มาตรการต่่าง ๆ ออกมาให้้ประชาชนได้้ปฏิิบััติิ
เพื่่� อ ป้้ อ งกัั น การแพร่่ ข ยายของโรคโควิิ ด -19อย่่ า งต่่ อ เนื่่� อ ง ขณะเดีียวกัั น ก็็ มีี การระบาดใน
ต่่างประเทศ โดยเฉพาะในกลุ่่�มประเทศเอเชีีย ยุุโรป
แอฟริิกา และในทวีีปอเมริิกาอย่่างกว้้างขวางด้้วย
อาจกล่่าวได้้ว่่าในช่่วงนั้้�นคนไทยโดยรวม
มีีความกลััวและตื่่น� ตระหนกเป็็นอย่่างมาก เนื่่อ� งจากทราบว่่าเชื้้�อไวรััสนี้้�สามารถทำำ�ให้้ผู้้�ติิดเชื้้�อเริ่่�มจาก
มีีอาการตััวร้้อน เป็็นไข้้ ไอ และจมููกไม่่สามารถรัั บกลิ่่� นได้้ ซึ่่�งจะทำำ�ให้้ผู้้�ติิดเชื้้� อไวรััสนี้้�มีีอาการ
ทรมานจากการหายใจไม่่ออก และอาจเสีียชีีวิิต
ได้้ในที่่�สุุด

ปััจจััยความสำำ�เร็็จในการรัับมืือโควิิด-19จากการรายงานสถิิติิผู้้�ติิดเชื้้�อโรคโควิิด-19ทั่่�วโลกขององค์์การอนามััยโลก ซึ่่ง� เมื่่อ� เกิิดการระบาด
ของโรคโควิิด-19 ในช่่วงแรก ๆ เมื่่�อต้้นปีี 2563
(ค.ศ. 2020) ประเทศไทยมีีผู้้�ติิดเชื้้อ� รายแรก ๆ อยู่่�ใน
อัันดัับสองของโลก แต่่มาถึึงวัันที่่�เขีียนบทความนี้้�

20

SARANROM(วัันที่่� 22 พฤศจิิกายน 2563) ปรากฏว่่าประเทศไทย
มีีผู้้�ติิดเชื้้อ� รวม 3,913 ราย รัักษาหายแล้้ว 3,761 รายเสีียชีีวิิตรวม 60 ราย กลัับกลายมาเป็็นประเทศ
ที่่�มีีจำำ�นวนผู้้�ติิดเชื้้�อมากเป็็นอัันดัับที่่� 151 ของโลก
ในขณะที่่� อัันดัับที่่� 1 (สหรััฐอเมริิกา) มีีผู้้�ป่่วยรวม
12,450,666 ราย เสีียชีีวิิตกว่่า 256,587 รายและทั่่�วโลกมีีผู้้�ติิดเชื้้อ� รวมมากกว่่า 58,487,754 รายและขณะนี้้�ไทยได้้รัับการยกระดัับความสามารถ
ในการต่่อสู้้�กัับการระบาดของโรคโควิิด-19 ให้้อยู่่�
ในอัันดัับต้้น ๆ ของโลก

อะไรคืือปััจจััยแห่่งความสำำ�เร็็จ

อาจกล่่าวได้้ว่า่ ปััจจััยแห่่งความสำำ�เร็็จมาจาก
การดำำ�เนิินการของภาครััฐโดยเฉพาะบุุคลากรของ
กระทรวงสาธารณสุุข ทั้้�งที่่เ� ป็็นการวางแผน บริิหาร
จััดการ และการดำำ�เนิินงานของบุุคลากรทางการแพทย์์
เป็็นหลััก และแน่่นอนรััฐบาลก็็มีีส่ว่ นร่่วมด้้วยอย่่าง
สำำ�คััญในฐานะที่่�ออกมาตรการป้้องกัันและรัักษา
ผู้้�ป่่วย โดยปััจจััยแห่่งความสำำ�เร็็จในการรัับมืือกัับ
โควิิ ด -19 ที่่� สำ�คัำ ั ญ ๆ มาจากปัั จ จัั ย ดัั ง ต่่ อ ไปนี้้�
1) นโยบายและกลไกการทำำ�งานของหน่่วยงานภาครััฐ
2) บุุคลากรทางการแพทย์์ของไทย ได้้แก่่ แพทย์์
โดยเฉพาะผู้้�เชี่่�ยวชาญทางด้้านโรคติิดต่่อ แพทย์์
สาขาอื่่�น ๆ พยาบาล นัักวิิทยาศาสตร์์การแพทย์์
เภสััชกร นัักวิิทยาศาสตร์์ อาสาสมััครสาธารณสุุข
ประจำำ�หมู่่�บ้้าน (อสม.) และที่่�สำำ�คััญคืือ 3) การให้้
ความร่่วมมือื ของประชาชนเป็็นอย่่างดีีในการปฏิิบัติั ิตามคำำ�แนะนำำ�ของบุุคลากรทางการแพทย์์และ
หน่่วยงานภาครััฐโดยรวม
นอกจากนั้้�น ในระบบสาธารณสุุขของไทย
ยัังมีีเครื่่อ� งมืือและอุุปกรณ์์ที่ทั่� นั สมััยเพีียงแต่่อาจขาด
อุุปกรณ์์เฉพาะทางในระยะแรก ๆ บ้้าง เช่่น ห้้องผู้้�ป่่วย
ควบคุุมความดัันลบ เครื่่�องช่่วยหายใจ ชุุดอุุปกรณ์์
ป้้องกััน (Personal Protective Equipment: PPE)เพื่่�อป้้องกัันการติิดเชื้้�อของบุุคลากรทางการแพทย์์

ในระหว่่างรัักษาผู้้�ป่่วย หอผู้้�ป่่วยสำำ�หรับั ผู้้�ป่่วยโควิิด-19และยารัักษาโรคต่่าง ๆ ซึ่่�งบางส่่วนเราก็็ได้้รัับ
การสนัับสนุุนด้้านยา และอุุปกรณ์์การรัักษาจาก
มิิตรประเทศ เช่่น ประเทศจีีนและญี่่�ปุ่่�น เป็็นต้้น
รายละเอีียดของปัั จ จัั ย แห่่ ง ความสำำ� เร็็ จของการต่่อสู้้�กัับการแพร่่ระบาดของโรคนี้้�ก็็คืือ
การวางแผน และการสนัับสนุุนอย่่างทัันท่่วงทีีของ
รััฐบาล โดยรััฐบาลได้้จัดั ตั้้ง� ศููนย์์บริิหารสถานการณ์์
การแพร่่ระบาดของโรคติิดเชื้้�อไวรััสโคโรนา 2019(ศบค.) ขึ้้�นมาเป็็นการเฉพาะ ทำำ�ให้้การช่่วยเหลืือ
และป้้องกัันเป็็นไปได้้อย่่างมีีประสิิทธิิภาพ และส่่วนที่่�สำำ�คััญที่่�สุุดคืือการที่่�ประเทศไทยมีีบุุคลากร
ทางการแพทย์์ที่เ่� ป็็นนัักบริิหารในกระทรวงสาธารณสุุข
และในสถาบัันการศึึกษาต่่าง ๆ ที่่�มีีความสามารถ
และสมรรถนะเพีียบพร้้อมที่่�จะต่่อสู้้�กัับการระบาด
ของโรคนี้้� โดยเฉพาะได้้ ใช้้ สมรรถ นะหลัั ก ของนัักบริิหารทั้้�ง 12 ประการได้้อย่่างดีีเลิิศ อัันได้้แก่่
1. สมรรถนะด้้านการวางแผนเชิิงกลยุุทธ์์:เป็็นการวางแผนเพื่่อ� สร้้างแนวทางการปฏิิบัติั ที่ิ ชั่� ดั เจนเพื่่อ� ให้้เกิิดผลสััมฤทธิ์์� ตั้้ง� แต่่ระดัับบริิหารไปถึึงระดัับ
ปฏิิบัติั กิ าร โดยได้้มีีการพิิจารณาถึึงเงื่อ่� นไขของเวลา
และทรััพยากรที่่�มีี รวมทั้้�งลำำ�ดัับของความเร่่งด่่วน
และได้้มีีการวิิเคราะห์์ คาดการณ์์ถึึงปััญหา และโอกาส
ที่่�จะเป็็นไปได้้ของการระบาดของโรคในอนาคต
ข้้างหน้้าด้้วย
2. สมรรถนะทางด้้านการคิิดเชิิงกลยุุทธ์์:ได้้มีีการกำำ�หนดแผนปฏิิบัติั งิ าน เป้้าหมาย วััตถุปรุ ะสงค์์
และกลยุุทธ์์สำำ�หรับั แนวทางปฏิิบัติั ที่ิ ชั่� ดั เจน ทั้้�งนี้้�ได้้มีี
การกำำ�หนดแนวทางให้้แก่่เจ้้าหน้้าที่่ร� ะดัับปฏิิบัติั กิ ารและผู้้�ที่่� เ กี่่� ย วข้้ อ งได้้ ดำำ� เนิิ น การในรายละเอีียด
โดยกำำ�หนดเงื่่�อนไขเวลา ทรััพยากร อุุปกรณ์์ และการจััดลำำ�ดัับความสำำ�คััญเร่่งด่่วนให้้แก่่เจ้้าหน้้าที่่�
ผู้้�ปฏิิบัติั ิ รวมทั้้�งการคาดการณ์์ถึึงปััญหา และโอกาส
ที่่� จ ะปฏิิ บัั ติิ ง านให้้ บ รรลุุ ผ ลสำำ� เร็็ จ ไปได้้ อ ย่่ า งดีีในการวางแผนเชิิงกลยุุทธ์์นั้้�นรััฐบาลได้้ร่่วมกััน

วิิเคราะห์์ และประเมิินสถานการณ์์เพื่่�อกำำ�หนด
แนวทางที่่�เหมาะสมในการต่่อสู้้�กัับการแพร่่ระบาด
ของโรคโควิิด-19 และมีีการกำำ�หนดเป้้าหมายที่่ต้� อ้ งการมีีการรวบรวมข้้อมููล และปััจจััยสำำ�คััญ ๆ ประกอบ
ทั้้�งปััญหา อุุปสรรค และความท้้าทาย เพื่่�อที่่�จะ
ปฏิิบััติิงานให้้บรรลุุเป้้าหมาย
3. สมรรถนะด้้านการประสานสััมพัันธ์์:เป็็นการทำำ�งานร่่วมกัันระหว่่างบุุคลากรทางการแพทย์์
ของกระทรวงสาธารณสุุข สถาบัันการศึึกษาต่่าง ๆหน่่วยงานอื่่น� ๆ เช่่น กระทรวงมหาดไทย หน่่วยงาน
ทั้้�งทหารและตำำ�รวจ และองค์์การบริิหารส่่วนท้้องถิ่่น�ฯลฯ และภาคเอกชนที่่เ� กี่่ย� วข้้อง รวมทั้้�งมีีการสื่่อ� สารให้้มีีความเข้้าใจซึ่่�งกัันและกัันในบทบาทหน้้าที่่�เพื่่�อ
สร้้างระบบการปฏิิบัติั งิ านร่่วมกัันอย่่างมีีประสิิทธิิภาพ
นอกจากนั้้�นการประสานสััมพัันธ์์ภายใต้้
สภาวะการระบาดของโรคโควิิด-19 นั้้�น มิิได้้จำำ�กัดั อยู่่�
เฉพาะหน่่วยงานภายในประเทศเท่่านั้้�น แต่่ยัังมีี
ความจำำ�เป็็นต้้องประสานสััมพัันธ์์กัับหน่่วยงาน
ของประเทศต่่าง ๆ ในทุุกภููมิภิ าคของโลก โดยเฉพาะ
กัับองค์์การอนามััยโลก และมิิตรประเทศต่่าง ๆในการร่่วมมืือด้้านข่่าวสาร การวิิจััย ประสบการณ์์
ความรู้้� อุุปกรณ์์การแพทย์์ และยารัักษาโรค ฯลฯแต่่การประสานสััมพัันธ์์ที่่�สำ�คัำ ัญอีีกประการหนึ่่�ง
คืือ การประสานงานและกำำ�หนดบทบาทหน้้าที่่�
ของกระทรวงการต่่างประเทศ โดยเฉพาะสถาน
เอกอััครราชทููต สถานกงสุุลใหญ่่ คณะผู้้�แทนถาวรไทย
ประจำำ�สหประชาชาติิ และสำำ�นัักงานการค้้าและ
เศรษฐกิิจไทย ซึ่่ง� รวมแล้้วประมาณ 100 แห่่ง ก็็จะต้้อง
ร่่วมกัันทำำ�หน้้าที่่�ในการดููแลและให้้ความช่่วยเหลืือ
ชาวไทยที่่�อยู่่�ในประเทศนั้้�น ๆ หรืือชาวต่่างชาติิ
ที่่�ประสงค์์จะเดิินทางกลัับมายัังประเทศไทย และนัักธุุรกิิจที่่�มีีความจำำ�เป็็นต้้องเดิินทางเข้้ามายััง
ประเทศไทยด้้วย
โดยเฉพาะอย่่างยิ่่ง� ในสภาวะที่่แ� ต่่ละประเทศ
เพิ่่�มความเข้้มข้้นในการควบคุุมการระบาดของส ร า ญ ร ม ย์์21โรคโควิิด-19 รััฐบาลไทยต้้องบริิหารจััดการที่่�จะ
นำำ�คนไทยเหล่่านั้้�น รวมทั้้�งชาวต่่างชาติิอื่่�น ๆ ที่่มีี�
ความจำำ�เป็็นจะต้้องเดิินทางเข้้ามายัังประเทศไทย
ให้้สามารถดำำ�เนิินการได้้อย่่างรััดกุุมและปลอดภััย
รวมทั้้�งการจััดหาพาหนะที่่�จะให้้บุุคคลเหล่่านั้้�น
เดิินทางกลัับมาประเทศไทยได้้อย่่างราบรื่่�น และมีีความปลอดภััยไม่่นำำ�เชื้้�อจากต่่างประเทศเข้้ามา
สู่่�ประเทศไทยด้้วย
ขณะเดีียวกัั นสถานเอกอัั ครราชทูู ตและหน่่วยงานของไทยในต่่างประเทศต้้องประสาน
ความร่่ ว มมืื อ กัั บ ประเทศเจ้้ า ภาพ หรืือองค์์ ก รระหว่่างประเทศต่่าง ๆ ที่่�ตั้้�งอยู่่�ในประเทศนั้้�น ๆในการป้้องกัันและรัักษาโรคโควิิด-19 ด้้วย
นอกจากนั้้�น ในส่่วนของหน่่วยงานในประเทศ
ช่่วงที่่�มีีการแพร่่ระบาดของโรคในวงกว้้าง ได้้มีี
การประสานสััมพัันธ์์กัับหน่่วยงานในจัังหวััดต่่าง ๆเพื่่�อควบคุุมการเคลื่่�อนไหวของประชาชนในช่่วง
มีีการประกาศเคอร์์ฟิวิ โดยมีีการประสานสััมพันั ธ์์กับั
หน่่วยงานทั้้�งตำำ�รวจ ทหาร ฝ่่ายปกครอง อาสาสมััครฯลฯ ในการอำำ�นวยการ ควบคุุม ดููแล เพื่่�อให้้เป็็น
ไปตามมาตรการของทางราชการได้้ด้้วยดีี
4. สมรรถนะด้้ า นการประชาสัั ม พัั น ธ์์ :มีีการสื่่�อสารให้้ประชาชนทั้้�งประเทศได้้รัับรู้้� เข้้าใจ
และตระหนัักถึึงแนวทางป้้องกัันภััยร้้ายที่่จ� ะเกิิดขึ้้น�
จากการติิดเชื้้อ� โควิิด-19 รวมทั้้�งได้้รายงานสถานการณ์์
การระบาดของโรคทั้้�งในประเทศและต่่างประเทศ
อย่่างรวดเร็็ว เป็็นระยะ ๆ อย่่างต่่อเนื่่อ� ง เข้้าใจง่่าย
โดยใช้้บุคุ ลากรที่่มีี� ความรู้้�ในสาขาที่่เ� กี่่ย� วข้้อง รวมทั้้�ง
โน้้มน้้าวให้้ประชาชนให้้ความร่่วมมืือในการปฏิิบััติิ
เพื่่อ� เป็็นการป้้องกัันตนเองและผู้้�อื่น่� รวมทั้้�งดำำ�เนิินการ
ให้้ประชาชนให้้การสนัับสนุุนหน่่วยงานภาครััฐ
ในการที่่�จะป้้องกัันการแพร่่เชื้้�อ และขจััดโรคร้้ายนี้้�
ให้้หมดไปจากประเทศไทย
5. สมรรถนะทางด้้านการตััดสิินใจ: ในส่่วน
ของรััฐบาลได้้ตั้้�ง ศบค. ขึ้้�นมาเพื่่�อเป็็นศููนย์์รวม

22

SARANROMในการรัับและเผยแพร่่ข่่าวสารสำำ�คััญ โดยเป็็น
ศููนย์์รวบรวมข้้อมููล ปััญหา การประเมิินทางเลืือก
รวมทั้้�งจััดให้้มีีการตััดสิินใจร่่วมเพื่่�อการตััดสิินใจ
ที่่�ดีีที่่�สุุดในเวลาที่่�รวดเร็็วและเหมาะสม โดยได้้มีี
การแยกแยะระบุุประเด็็นปััญหาต่่าง ๆ เพื่่อ� ให้้สามารถ
แก้้ไขปััญหาได้้อย่่างรวดเร็็ว และทัันต่่อเหตุุการณ์์
นอกจากนั้้�น สมรรถนะในการตััดสิินใจของผู้้�บริิหาร
ที่่เ� กี่่ย� วข้้องยัังได้้พิจิ ารณาประเด็็นสาระสำำ�คัญั ต่่าง ๆอย่่างละเอีียดถี่่�ถ้้วน และไม่่พลาดที่่�จะคำำ�นึึงถึึง
ผลกระทบที่่จ� ะตามมา เช่่น ในกรณีีการตััดสิินใจที่่จ� ะอนุุมััติิ หรืือไม่่อนุุมััติิตามคำำ�ขอที่่�จะให้้เรืือสำำ�ราญ
เวสเตอร์์ดััม สััญชาติิเนเธอร์์แลนด์์ - อัังกฤษ เข้้า
เทีียบท่่าที่่แ� หลมฉบััง ประเทศไทย ซึ่่ง� บนเรืือสำำ�ราญ
มีีผู้้�โดยสารและลููกเรืือรวมกว่่า 2,000 ราย เมื่่อ� วัันที่่�
12 กุุมภาพัันธ์์ 2563 โดยไม่่ทราบข้้อมููลแน่่ชััดว่่ า บนเรืือมีีผู้้�ติิ ด เชื้้� อ โควิิ ด แอบแฝงอยู่่�หรืือไม่่
ซึ่่�งรััฐบาลไทยได้้พิิจารณา วิิเคราะห์์ถึึงปััจจััยเสี่่�ยง
ต่่าง ๆ ที่่�จะส่่งผลต่่อประเทศไทย และได้้ตััดสิินใจ
อย่่ างรอบคอบแล้้ วว่่ าไม่่ อนุุ ญาตให้้ เรืือสำำ�ราญ
เวสเตอร์์ดัมั เข้้าเทีียบท่่าที่่ปร� ะเทศไทย แต่่แม้้กระนั้้�น
ก็็ยังั พร้้อมให้้ความช่่วยเหลืือด้้านมนุุษยธรรมต่่าง ๆหากร้้องขอ เช่่น การเติิมน้ำำ��มันั การส่่งเสบีียงอาหาร
และยารัักษาโรค เป็็นต้้น ในขณะที่่รั� ฐั บาลญี่่ปุ่่�� นก็็ได้้
รัับคำำ�ร้อ้ งขอแบบเดีียวกัันจากเรืือสำำ�ราญ Diamond
Princess ขอเข้้าเทีียบท่่าที่่�เมืืองโยโกฮามา และรััฐบาลญี่่ปุ่่�� นได้้อนุุญาตให้้เรืือดัังกล่่าวเข้้าเทีียบท่่าได้้ต่่ อ มาจึึงส่่ ง ผลให้้ มีี การแพร่่ เชื้้� อ โควิิ ด -19 จากผู้้�โดยสารที่่�มากัับเรืือในประเทศญี่่�ปุ่่�น ส่่งผลให้้
รััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงสาธารณสุุขญี่่ปุ่่�� นต้้องออกมา
ขอโทษประชาชนต่่อการตััดสิินใจที่่ผิ� ดิ พลาดดัังกล่่าว
6. สมรรถนะด้้ า นการทำำ� งานให้้ บ รรลุุ
ผลสััมฤทธิ์์:� บุุคลากรของภาครััฐ และทางการแพทย์์
ของกระทรวงสาธารณสุุ ข ได้้ บ ริิ ห ารงานให้้ ไ ด้้ผลสัั ม ฤทธิ์์� ต ามแผนปฏิิ บัั ติิ ก ารและเป้้ า หมายที่่�กำำ�หนด เพื่่�อให้้ได้้ผลในการป้้องกัันและรัักษา

ผู้้�ป่่วยได้้อย่่างมีีประสิิทธิิภาพ ทั้้�งนี้้� ได้้มีีการจััดสรร
ทรััพยากรบุุคคล เทคโนโลยีี เครื่่อ� งมืือและอุุปกรณ์์
ต่่าง ๆ รวมทั้้�งข้้อมููลที่่�จำำ�เป็็นให้้แก่่ผู้้�ที่่�เกี่่�ยวข้้อง
ตามลำำ�ดัับความสำำ�คััญเร่่ งด่่ วน รวมทั้้� งมีีระบบ
การติิดตามผลงาน และมีีการนำำ�ผลการปฏิิบััติิงาน
ไปปรัับปรุุงกระบวนการทำำ�งานให้้ดีีขึ้น้� นอกจากนั้้�น
กระทรวงสาธารณสุุขยัังสามารถกำำ�หนดเป้้าหมาย
และความสำำ� เร็็ จ ความคาดหวัั ง ของผลงานได้้
อย่่างชััดเจน ทั้้�งยัังได้้อธิิบายแผนปฏิิบััติิงานให้้แก่่
ผู้้�ปฏิิบัติั เิ พื่่อ� ให้้ทำำ�งานบรรลุุเป้้าหมาย โดยให้้ทุกุ คนเข้้าใจในวิิธีีปฏิิบััติิงาน และมีีความเข้้าใจตรงกััน
7. สมรรถนะด้้านการบริิหารทรััพยากร:หน่่วยงานภาครััฐสามารถกำำ�หนดบุุคลากร และใช้้
ข้้อมููลที่่�มีีอยู่่� รวมทั้้�งการบริิหารจััดการทรััพยากร
ที่่มีี� อยู่่�ได้้อย่่างเหมาะสม ทำำ�งานได้้ทันั ท่่วงทีี สามารถ
บรรลุุเป้้าหมาย และสอดรัับกัับนโยบายของรััฐบาล
ที่่กำ� ำ�หนดไว้้ ทั้้�งยัังสามารถวางแผนการจััดหาทรััพยากร
ที่่�จำำ�เป็็น เช่่น ยา อุุปกรณ์์ทางการแพทย์์ ชุุด PPE
ฯลฯ ให้้ทัันตามเวลาและความต้้องการได้้อย่่างดีี
จััดสรรทรััพยากรให้้แก่่ผู้้�ปฏิิบััติิงานได้้อย่่างทั่่�วถึึง
และเพีียงพอ เพื่่�อที่่�จะสามารถทำำ�งานได้้อย่่าง
เต็็มสมรรถภาพภายใต้้การคิิด ระบบการทำำ�งาน
หรืือวิิธีีการทำำ�งานใหม่่ ๆ ที่่ใ� ห้้ผลลััพธ์อ์ อกมามากมาย
โดยใช้้ทรััพยากรและเวลาน้้อยกว่่าที่่�ควรเป็็น
8. สมรรถนะด้้านความรัับผิิดชอบตรวจสอบได้้:บุุคลากรทางการแพทย์์ทุกุ คนมีีความสำำ�นึึกรัับผิิดชอบ
ในบทบาทหน้้าที่่� มีีความมุ่่�งมั่่�นตั้้�งใจปฏิิบััติิงาน
เพื่่อ� ให้้บรรลุุเป้้าหมาย ขณะเดีียวกัันก็็มีีความพร้้อม
ที่่�จะให้้มีีการตรวจสอบความถููกต้้องเหมาะสม
ในการปฏิิ บัั ติิ ง าน และพร้้ อ มที่่� จ ะรัั บ ผิิ ด ชอบในการดำำ�เนิินงานและการตััดสิินใจในเรื่่�องต่่าง ๆโดยบุุคลากรทุุกคนได้้ทุ่่�มเทแรงกาย แรงใจให้้แก่่งาน
อย่่างเต็็มที่่�
9. สมรรถนะในการเป็็นผู้้�นำำ�: ในฐานะที่่�
รััฐบาลเป็็นผู้้�นำำ�ในการดำำ�เนิินการร่่วมกัับหน่่วยงาน

ต่่าง ๆ ที่่ป� ฏิิบัติั งิ านในการป้้องกัันและรัักษาโรคโควิิด-19ทางภาครััฐได้้กำำ�หนดเป้้าหมาย และโน้้มน้้าวให้้
ทั้้�งบุุคลากรและประชาชนยอมรัับและให้้ความร่่วมมือื
ที่่�จะดำำ�เนิินการในการป้้องกัันและรัักษา รวมทั้้�ง
ในด้้านการให้้คำำ�แนะนำำ� และการให้้อำำ�นาจหน่่วยงาน
หรืือผู้้�ปฏิิบัติั ใิ นจัังหวััดต่่าง ๆ ให้้สามารถดำำ�เนิินการ
ภายใต้้ นโยบายและเป้้ าหมายได้้ อย่่ างดีี โดยมีี
การกำำ�หนดทีีมงานในแต่่ละระดัับในการปฏิิบัติั งิ านและการตััดสิินใจ เพื่่อ� ให้้การทำำ�งานประสบความสำำ�เร็็จ
และเกิิดประสิิทธิิผลได้้อย่่างดีี โดยมีีการใช้้มาตรการ
ที่่�เข้้มงวดสำำ�หรัับบางสถานการณ์์ด้้วย
10.		สมรรถนะด้้านการบริิหารการเปลี่่�ยนแปลง:ผู้้�ที่รั่� บั ผิิดชอบในการป้้องกัันและรัักษาโรคโควิิด-19 นี้้�
ได้้มีีการกำำ�หนดผู้้�นำำ�การทำำ�งานในระดัับต่่าง ๆซึ่่�งหลายสถานการณ์์มีีสภาวะแวดล้้อมและปััญหา
ที่่แ� ตกต่่างกัันออกไป แต่่ผู้้�บริิหารสามารถที่่จ� ะชัักจููง
ผู้้�ปฏิิบัติั ใิ ห้้สามารถทำำ�งานให้้บรรลุุเป้้าหมายได้้อย่่างดีี
รวมทั้้�งผู้้�นำำ�ได้้สนัับสนุุนบุุคลากรด้้านสาธารณสุุข
ให้้ มีี ความคิิ ด ริิ เริ่่� ม เพื่่� อ ปฏิิ บัั ติิ ง านให้้ บ รรลุุ ผ ลสำำ�เร็็จได้้ เนื่่�องจากสถานการณ์์ในการป้้องกัันและ
รัักษาโควิิด-19 นั้้�นเป็็นสภาวการณ์์ที่ไ่� ม่่เคยมีีมาก่่อน
จึึงต้้องมีีการบริิหารการเปลี่่�ยนแปลงในการทำำ�งาน
อยู่่�ตลอดเวลา แต่่ผู้้�บริิหารทางด้้านสาธารณสุุข
ก็็สามารถบริิหารจััดการให้้สามารถบรรลุุเป้้าหมาย
ไปได้้ด้้วยดีี
11. สมรรถนะด้้ า นการมีี จิิ ต มุ่่�งบริิ ก าร:ผู้้�บริิหารของหน่่วยงานแต่่ละหน่่วยที่่�เกี่่�ยวข้้อง
มีีความมุ่่�งมั่่� น ในการให้้ บ ริิ ก ารและช่่ ว ยเหลืือ
ประชาชน รวมทั้้�งการมุ่่�งให้้บริิการต่่อผู้้�รัับบริิการด้้ ว ยความรวดเร็็ ว และได้้ กำำ�ห นดแนวทางใน
การปฏิิบััติิงานที่่�สอดคล้้องกัับความต้้องการของ
ประชาชนภายใต้้สถานการณ์์ต่า่ ง ๆ ที่่เ� ปลี่่ย� นแปลง
ไปได้้อย่่างมีีประสิิทธิิภาพและต่่อเนื่่�อง
12. สมรรถนะด้้านทัักษะในการสื่่�อสาร:ในการที่่�จะต่่อสู้้�กัับการระบาดของโรคโควิิด-19ส ร า ญ ร ม ย์์23ซึ่่� ง เป็็ น มหัั น ตภัั ย ที่่� ช าวโลกไม่่ เ คยรู้้�จัั ก มาก่่ อ นการที่่�จะทำำ�ให้้ประชาชนได้้ตระหนัักถึึงอัันตราย
และมีีความรู้้�ความเข้้าใจในการป้้องกัันตััวและ
การแพร่่ ก ระจายของโรคนั้้� น ถืือเป็็ น เรื่่� อ งใหม่่
และค่่อนข้้างยากที่่�จะดำำ�เนิินการได้้อย่่างทัันท่่วงทีี
ดัังนั้้�น การบริิหารการสื่่อ� สารของรััฐบาลโดยเฉพาะ
กระทรวงสาธารณสุุขจึึงมีีความสำำ�คััญยิ่่�งที่่�จะต้้อง
เผยแพร่่ข้้อมููลให้้ประชาชนได้้รัับรู้้� และเข้้าใจถึึง
วิิธีีการรัับมืือ และการปฏิิบััติิตนทั้้�งต่่อตนเองและ
ชุุมชนนั้้�นเป็็นเรื่่อ� งที่่ค่� อ่ นข้้างยากลำำ�บาก ศบค. จึึงได้้
แต่่งตั้้�งโฆษกโดยเฉพาะเพื่่�อรายงานสถานการณ์์
และเผยแพร่่ข้้อมููลข่่าวสารและมาตรการป้้องกััน
สำำ�หรัับสถานการณ์์นี้้�เป็็นการเฉพาะ
การกำำ�ห นดให้้ มีี โฆษกที่่� เ ป็็ น บุุ ค ลากรทางการแพทย์์ คืือ นายแพทย์์ทวีีศิิลป์์ วิิษณุุโยธิิน
ซึ่่ง� มีีบุุคลิิกภาพที่่น่� า่ เชื่่อ� ถืือ และพููดจาน่่าฟัังมาเป็็น
ผู้้�ให้้ข้้อมููลประจำำ�วัันร่่วมกัับรองโฆษกกระทรวง
การต่่างประเทศที่่�สรุุปการแถลงข่่าวของโฆษก
ศบค. เป็็ น ภาษาอัั ง กฤษ ทำำ� ให้้ มีี การกระจาย
ข้้อมููลข่่าวสารความเคลื่่�อนไหวและแนวทางวิิธีี
การดำำ�เนิินงานของรััฐ รวมทั้้�งคำำ�แนะนำำ�ต่่าง ๆและข้้อมููลที่่เ� ป็็นประโยชน์์เป็็นรายวัันแก่่ประชาชน
ทั่่�วไปอย่่างต่่อเนื่่อ� งนานนัับเดืือนจนตััวเลขผู้้�ติิดเชื้้อ�
ภายในประเทศลดลงเป็็นศููนย์์

24

SARANROMดัังนั้้�น จึึงถืือได้้ว่า่ หน่่วยงานภาครััฐ โดยเฉพาะ
สำำ�นักั นายกรััฐมนตรีี กระทรวงสาธารณสุุข กระทรวง
มหาดไทย กระทรวงการต่่างประเทศ ได้้มีีการสื่่อ� สารและแจ้้งข้้อมููลข่่าวสารได้้อย่่างรวดเร็็ว ฉัับไว และถููกต้้อง ทั้้�งยัังเปิิดโอกาสให้้มีีการสอบถามคำำ�ถาม
ต่่าง ๆ ได้้โดยตรงอีีกด้้วย
นอกจากสมรรถนะทั้้�ง 12 ประการ ซึ่่�งเป็็น
สิ่่ง� จำำ�เป็็นที่่นั� กั บริิหารระดัับสููงของไทยจะต้้องพััฒนา
ตนเองแล้้ว สำำ�นักั งาน ก.พ. ยัังได้้ปรับั ปรุุงสมรรถนะ
ชุุดใหม่่สำ�หรัำ ับนัักบริิหารระดัับสููง ซึ่่�งกำำ�ลัังจะเริ่่�ม
นำำ�มาใช้้ในการพััฒนาข้้าราชการที่่�เป็็นนัักบริิหาร
ระดัับสููงของไทยเร็็ววัันนี้้� ซึ่่�งจะนัับรวมสมรรถนะ
และความสามารถในการสร้้างการเปลี่่ย� นแปลงและ
นวััตกรรม (Driving Innovation and Change)เข้้ามาเสริิมด้้วย ตััวอย่่างเช่่น การที่่�ทีีมแพทย์์และ
พยาบาลของโรงพยาบาลศิิริิราชได้้พััฒนาเทคนิิค
Artificial Intelligence (AI) เข้้ามาช่่วยในระบบ
การตรวจและวิิ นิิ จ ฉัั ย สภาพปอดของผู้้�ติิ ด เชื้้� อโควิิด-19 ทั้้�งยัังได้้มีีการประสานสััมพันั ธ์์แลกเปลี่่ย� นเรีียนรู้้�กัั บ ทีีมแพทย์์ ข องประเทศอิิ น โดนีีเซีีย
ในเรื่่�องนี้้�ด้้วย
จึึงนัับได้้ว่่าปััจจััยประกอบต่่าง ๆ ดัังกล่่าว
ซึ่่�งเป็็นสมรรถนะหลัักของผู้้�บริิหารในหน่่วยงาน
และระบบบริิหารของผู้้�ที่เ่� กี่่ย� วข้้องกัับการแพร่่ระบาด
ของโรคโควิิด-19 เป็็นไปได้้อย่่างมีีประสิิทธิิภาพ
สมควรแก่่การได้้รัับความชื่่�นชมจากทั้้�งในและ
ต่่างประเทศ นอกจากนั้้�น ยัังส่่งผลให้้ประชาชน
ชาวไทย รวมทั้้�งชาวต่่างชาติิที่่�อยู่่�ในประเทศไทย
มีีความเชื่่�อมั่่�นในการบริิหารจััดการโควิิด-19 ของรััฐบาลไทยโดยรวม ผู้้�เขีียนจึึงขอถืือโอกาสนี้้�ร่ว่ มแสดง
ความชื่่น� ชมในประสิิทธิิภาพและความสามารถของ
ทีีมงาน และผู้้�ที่มีีส่่� ว่ นร่่วมทั้้�งหลายมา ณ ที่่นี้้� ด้� ว้ ย

A More Balanced Narrativeof the COVID-19 Pandemic
in the Context of Thai Public
Diplomacy

Natapanu Nopakun, Deputy Director - General,and Yajai Bunnag, Counselor, Department of Information
The Organisation for Security and Cooperation in Europe (OSCE) held
its Asian Conference 2020 on Multilateral Responses to Global Security
Challenges on 12 - 13 October 2020 via videoconference. Thailand has beenan Asian partner to the OSCE since 2000, and although the European - Asianpartnership is realised in various other fora, the OSCE partnership with Asia itself
is an important platform where Europe and Asia can learn from each other on
how best to deal with global security challenges.
At the conference, Thailand raised
many important issues, beginning withthe fact that the COVID-19 pandemic
catapulted the world further into the ageof disruption, while highlighting the evercloser interconnectedness between local
and global issues. For foreign ministries,
the crisis compels a revision of how public
diplomacy should be managed in the eraof disruption, based on four observations.

First, it is likely that after the pandemic,
there will be an emergence of more complex
multi-dimensional issues that require
coordination across different line agencies.
Second, local communities will be moreinterested in global issues that could haverepercussions on their daily life. Third,
diplomats will inevitably have to adopt new
characteristics, new resources, and new
approaches to public diplomacy to suitส ร า ญ ร ม ย์์25

demands of the evolving situation. Any
foreign ministry that is able to maximise its
leverage in global and local engagement,
would be able to successfully maintaina significant role and influence on theinternational stage to serve local demands
and interests. Lastly, digital platforms will
become the main platform for politicalengagement, economic transactions, andmolding of society’s perceptions.
For example, when many countries in
Europe were still facing the risk of a second
wave at the end of 2020, some countries in
Asia, such as Thailand, had already begun
accepting tourists in the Special Tourist Visa
(STV) scheme since October 2020. In Thailand’scase, we are also looking beyond disease
control measures and gradual reopeningof the country towards the manufacturing
and distribution of COVID-19 vaccines. Siam
Bioscience Co., Ltd, has already enteredinto an agreement with British - Swedishcompany AstraZeneca to manufacture
vaccines for Thailand and other countries
in Southeast Asia as “public goods”, which
truly reflects the spirit of diplomacy for thepeople. The pandemic has indeed affected
regions in different scales and ways, andenabled Thailand to concretise its vision
on strengthened national health security
through regional health security.
One interesting topic of discussion
as a sub-agenda at the OSCE conference
was the “nexus” between health security
and access to information. A case in point is26

SARANROM

Thailand, where part of the success was in
the focus in the battle of information. Today,
we are overwhelmed by misinformation,
disinformation, fake news, deep fake news,
and what not. Apart from existing strong
health system and village health volunteers
that helped the country contain COVID-19
to a certain degree, Thailand focusedon managing communication and flowof information. The Center for COVID-19
Situation Administration (CCSA), set up by
the government in a timely manner as anintegrated agency to handle all aspects ofthe pandemic, brought a sense of calm andfeeling of inclusion of all groups in Thailand,
while creating a universal understanding of
the 5 Plus 1 measures (wear masks, wash
hands, maintain hygiene, physical distancing,
avoid congested areas and register in theapplication). The massive following totelevised briefings trusted the transparencyof the CCSA.
At least for Thailand, the pandemic
brought crisis communication to a whole
new level, not only in terms of a crisis
communications center that provided
briefings in both Thai and English, but also
in terms of new forms of inclusive public
engagement. For example, both the
Ministry of Public Health and Ministry ofForeign Affairs, two agencies at the forefrontof COVID-19 crisis communications, came up
with media products to explain different
aspects of COVID-19. The Ministry of Public
Health circulated short video clips onself-care during COVID-19, while the Ministryof Foreign Affairs circulated video clips on
assistance rendered to Thai nationals, and therepatriation process for nationals overseas.
In Thailand, while we tried to balance
public health, the economy and access to
information, we felt that it was importantto nurture a sense of social responsibility
in sharing news that is accurate, timely,
and useful to the wider public. It is also
important to seize the opportunity fromthis pandemic to develop media literacy byraising more awareness on what constitutes
credible information and empowering citizens
to counter health misinformation that has
the potential to increase public health risks.
For example, by spreading misinformation
on treatment, creating distrust in healthauthorities and their recommendations,
implying that governments are concealing
information on health risks. In addition,“

it could also generate fear by stating that
COVID-19 was created in a laboratory andthat it is a man-made biological weapon.
Health misinformation could also induce
discrimination against foreign nationals,
by portraying them as carriers of the virus
into the country.
During the peak of the pandemic in
Thailand, the government recognised thepeople’s right to participate in decision-making
that affects their lives, meeting with various
sectors, including businesses, farmers, andordinary citizens, to involve them and ensurethat these measures respond to their specificsituation and needs. Health authorities andrelevant experts were enabled to speak
freely on their areas of expertise andrecommendations to the public. Journalists
widely reported on the pandemic, including
news coverage on public opinion that are
critical of the government’s response.

While we tried to balance public health,the economy and access to information,
we felt that it was important to nurturea sense of social responsibility insharing news that is accurate,
timely, and useful to the wider public.

”ส ร า ญ ร ม ย์์

27

The individual’s right to privacy and freedomof movement have been respected as muchas possible, as long as they do not pose ahealth risk to others. On the state quarantine
system, in Thailand it is accepted by society
as the necessary approach to protect theright to collective health security in society it is therefore pertinent for non-Thais tounderstand this.
We learned that we must continue
to do our utmost to care for people who
may be at risk of being excluded. We knowthat government is held to account, andwhile public trust must be earned, public
sacrifice is also critical. In protecting the rightto life, which includes basic healthcare, andin fulfilling the right to health security, one
may have to forfeit the right to privilege.
A more “balanced narrative” of the
COVID-19 story of Thailand must begin
with a comprehensive reflection of thechallenges we faced. It should continue by

28

SARANROMan acceptance of the facts, as read inmainstream interpretation of events, that
Thailand, like other countries around theworld, faced many obstacles in dealing
with the first global crisis of the digital age.
Throughout the challenging COVID-19
situation, we saw the divergence in global
policy responses as the challenge ofnavigating an unprecedented global
situation under conditions of enormous
uncertainty.
The narrative presented should seek
to communicate that, irrespective of thedifferent scorecards given on Thailand’s
management of COVID-19, there are certain
local practices which have been commended
globally for its effective containment of
the pandemic. These good practices arewhat we wish to share, as we strategically
adapt and engage in social learning tobest deal with global security challenges
in the future.

การรัับรองการเยืือนไทย
ของบุุคคลสำำ�คััญจากต่่างประเทศ
ในยุุคความปกติิใหม่่ (New Normal)ปาณิิดล ปััจฉิิมสวััสดิ์์�1ขัันทอง เนื้้�อนวล2ศิิรวััชร จรััสโชค3พลภััทร บุุญจัันทร์์4กองรัับรอง กรมพิิธีีการทููต
การรัับรองการเยืือนไทยของบุุคคลสำำ�คััญจากต่่างประเทศถืือเป็็นเครื่่�องมืือสำำ�คััญ
ประการหนึ่่�งในการดำำ�เนิินนโยบายต่่างประเทศของไทย วััตถุุประสงค์์สำำ�คััญ คืือ การรัับรอง
การเยืือนที่่�เป็็นไปอย่่างสมเกีียรติิและสอดคล้้องตามหลัักปฏิิบััติิด้้านพิิธีีการทููตอัันเป็็น
สากล เช่่น การจััดพิิธีีการต้้อนรัับ - ส่่งที่่�ท่่าอากาศยาน การมอบพวงมาลััยและของขวััญ
การเลี้้�ยงรัับรอง ตลอดจนการดููแลและอำำ�นวยความสะดวกให้้ผู้้�มาเยี่่�ยมเยืือนอย่่างใกล้้ชิิด
ในด้้านต่่าง ๆ เช่่น ที่่�พััก ขบวนรถยนต์์ การรัักษาความปลอดภััย เพื่่�อให้้เกิิดความประทัับใจ
และความรู้้�สึึกที่่�ดีีต่่อประเทศไทย
อย่่างไรก็็ดีี การแพร่่ระบาดของโรคโควิิด-19 ตั้้�งแต่่ต้้นปีี 2563 ได้้ส่่งผลกระทบ
ต่่อการดำำ�เนิินภารกิิจด้้านการต่่างประเทศในทุุกมิิติิ รวมถึึงการรัับรองการเยืือน ภายใต้้
สภาวะ “ความปกติิใหม่่” หรืือ “New Normal” ในปััจจุุบััน หน่่วยงานไทยที่่�เกี่่�ยวข้้อง
ต่่างเห็็นพ้้องว่่า ไทยจำำ�เป็็นจะต้้องปรัับปรุุงแนวทางการรัับรองการเยืือนให้้สอดคล้้องกัับ
มาตรการควบคุุมโรคและหลัักการทางสาธารณสุุข ควบคู่่�ไปกัับการรัักษามาตรฐานด้้ า นการรัั บ รองดัั ง ที่่�ปฏิิ บัั ติิม า เพื่่� อ ป้้ อ งกัั น การแพร่่ ร ะบาดของโควิิ ด -19 และเพื่่� อ ให้้การเยืือนไทยของบุุคคลสำำ�คััญจากต่่างประเทศเป็็นไปอย่่างราบรื่่�นสมเกีียรติิ
ผู้้�อำำ�นวยการกองรัับรอง
นัักการทููตชำำ�นาญการ (ที่่�ปรึึกษา)3นัักการทููตปฏิิบััติิการ
4พนัักงานค้้นคว้้าและบริิหารจััดการข้้อมููล
12

ส ร า ญ ร ม ย์์29ด้้วยเหตุุนี้้� กรมพิิธีีการทููต โดยกองรัับรอง
จึึงได้้จัดั การสััมมนาภายใต้้หัวั ข้้อ “การปรัับปรุุงการรัับรอง
การเยืือนและอำำ�นวยความสะดวกบุุคคลสำำ�คััญ
ต่่างประเทศในยุุคความปกติิใหม่่ (New Normal)”เมื่่�อวัันพฤหััสบดีีที่่� 27 สิิงหาคม 2563 ณ โรงแรม
แมนดาริิน โอเรีียนเต็็ล กรุุงเทพฯ โดยมีีนายจิิตติพัิ ฒั น์์ทองประเสริิฐ อธิิบดีีกรมพิิธีีการทููต กล่่าวเปิิด
การสััมมนาและมีีข้้าราชการและบุุคลากรของ
หน่่วยงานราชการและรััฐวิิสาหกิิจต่่าง ๆ เข้้าร่่วม
จำำ�นวนทั้้�งสิ้้�น 100 คน จากหน่่วยงาน 41 แห่่ง
โดยมีีวััตถุุประสงค์์หลัักในการวางแนวปฏิิบััติิใหม่่
ในการต้้ อ นรัั บ บุุ ค คลสำำ�คัั ญ จากต่่ า งประเทศ
ที่่�มาเยืือนไทยในยุุค New Normal ในด้้านต่่าง ๆเช่่ น การจัั ด ขบวนรถยนต์์ การจัั ด เตรีียมที่่� พัั กพิิธีีการที่่ท่� ่าอากาศยาน เป็็นต้้น
อธิิบดีีกรมพิิธีีการทููต ได้้กล่่าวเปิิดการสััมมนาฯ
โดยย้ำำ��ว่า่ การแลกเปลี่่ย� นประสบการณ์์และซัักซ้้อม
ความเข้้าใจระหว่่างหน่่วยงานทั้้�งในด้้านหลัักเกณฑ์์
และหลัักปฏิิบัติั เิ ป็็นปััจจััยสำำ�คัญั ในการปรัับตััวและ
นโยบายของทุุกภาคส่่วนในยุุค New Normal ทั้้�งนี้้�
สููตรสำำ�เร็็จในการปฏิิบััติิภารกิิจด้้านพิิธีีการทููต
ต้้องทำำ�งานกัันเป็็นทีีมต้้องมีีความเข้้าใจและเชื่่�อมั่่�น
ซึ่่�งกัันและกััน เพื่่�อให้้การปฏิิบััติิภารกิิจเป็็นไป
อย่่ า งราบรื่่� น และโดยที่่� ง านพิิ ธีี การทูู ตถืื อเป็็ นเครื่่�องมืือสำำ�คััญในการดำำ�เนิินนโยบายต่่างประเทศ
และเป็็นปััจจััยสู่่�ความสำำ�เร็็จของการเยืือนและ
การประชุุมระหว่่างประเทศที่่�ไทยเป็็นเจ้้าภาพ
ดัังนั้้�น ข้้อมููล ข้้อคิิดเห็็นจากการสััมมนาจะเป็็น
พื้้�นฐานสำำ�คัญั ในการจััดทำำ�มาตรฐานการปฏิิบัติั งิ านและหลัักปฏิิบััติิอัันเป็็นเลิิศตามแนวทาง Smart
Protocol ต่่อไป
ต่่อมา ในช่่วงไตรมาสสุุดท้้ายของปีี 2563
บุุ ค คลสำำ�คัั ญ จากต่่ า งประเทศได้้ เริ่่� มม าเยืือน
ประเทศไทยอีีกครั้้ง� หนึ่่�ง ได้้แก่่ นายหวััง อี้้� มนตรีีแห่่งรััฐ
และรััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงการต่่างประเทศ

30

SARANROMสาธารณรััฐประชาชนจีีน เมื่่อ� วัันที่่� 14 - 15 ตุุลาคม
2563 และนาย Péter Szijjártó รััฐมนตรีีว่่าการ
กระทรวงการต่่ า งประเทศและการค้้ า ฮัั ง การีี
เมื่่�อวัันที่่� 3 - 4 พฤศจิิกายน 2563 โดยการเยืือน
ทั้้�ง 2 คณะดัังกล่่าวนัับเป็็นปฐมบทแห่่งการเยืือนรูู ป แบบใหม่่ ใ นยุุ ค New Normal ซึ่่� ง ทีีมงาน
กองรัั บ รอง กรมพิิ ธีี การทูู ต ได้้ นำำ� แนวปฏิิ บัั ติิในการรัั บ รองจากการสัั มม นาข้้ า งต้้ น มาใช้้ ใ นการรัับรองคณะทั้้�งสองด้้วย

แนวปฏิิบััติิใหม่่

หลัักการสำำ�คัญั ที่่สุ� ดุ ในการปรัับปรุุงแนวปฏิิบัติั ิคืือ การเพิ่่� มมิิ ติิ ด้้ า นสาธารณสุุ ข และหลัั ก การเว้้นระยะห่่างทางสัังคมเข้้าไปในแนวปฏิิบััติิที่่�มีี
อยู่่�เดิิม โดยแบ่่งเป็็นประเด็็นต่่าง ๆ ดัังนี้้�
1. ภาพรวม แนวปฏิิบััติิใหม่่ที่่�สำำ�คััญที่่�สุุด
คืือ การกำำ�หนดให้้ผู้้�ปฏิิบััติิงานทุุกคน ทั้้�งฝ่่ายไทย
และฝ่่ า ยต่่ า งประเทศ สวมหน้้ า กากอนามัั ยทางการแพทย์์ (Surgical mask หรืือ Medicalmask) และเว้้นระยะห่่างจากคณะผู้้�เดิินทางมาจาก
ต่่างประเทศอย่่างน้้อย 1 เมตร หลีีกเลี่่�ยงการสััมผััส
ทางกาย อาทิิ การสััมผััสมืือ การสวมกอด ตลอดระยะเวลาปฏิิบััติิงาน ส่่วนผู้้�ปฏิิบััติิงานใกล้้ชิิด
กัับคณะเป็็นพิิเศษ เช่่น พนัักงานขัับรถและเจ้้าหน้้าที่่�
ตำำ�รวจสัันติิบาลประจำำ�ตััวบุุคคลสำำ�คััญ ต้้องสวม
หน้้ากากอนามััยชนิิด N95 กระบัังป้้องกัันใบหน้้า
(Face Shield) และถุุงมืืออีีกชั้้�นหนึ่่�ง เพื่่อ� หลีีกเลี่่ย� งการสััมผััสทางกายที่่�อาจเกิิดขึ้้�น
2. การจััดทีีมแพทย์์ติิดตามคณะ ซึ่�่งเป็็น
ผู้้�แทนจากกระทรวงสาธารณสุุข เฝ้้าติิดตามสัังเกต
ความเสี่่� ย งของโรคโควิิ ด -19 เป็็ น การเฉพาะ
โดยทีีมแพทย์์จะทำำ�หน้้าที่่�กำำ�กัับดููแลมาตรการ
ควบคุุมโรค ตลอดจนให้้คำำ�แนะนำำ�แก่่เจ้้าหน้้าที่่�
ผู้้�ปฏิิบัติั งิ าน เพื่่อ� สร้้างความมั่่�นใจว่่าการดำำ�เนิินการ
ทุุกขั้้�นตอนสอดคล้้องกัับมาตรการด้้านสาธารณสุุข

3. การตรวจหาเชื้้�อโควิิด-19 โดยกำำ�หนดให้้
บุุคคลในคณะเข้้ารัับการตรวจทางห้้องปฏิิบััติิการ
เพื่่� อ วิิ นิิ จ ฉัั ย โรคโควิิ ด -19 เป็็ น กำำ�ห นดการแรก
หลัังจากเดิินทางมาถึึงประเทศไทย โดยอาจดำำ�เนิินการ
ที่่ท่� า่ อากาศยานหรืือโรงแรมที่่พั� กั แล้้วแต่่กรณีี ทั้้�งนี้้�
การตรวจเชื้้�อจะกระทำำ�ผ่่านกระบวนการตรวจหา
สารพัันธุุกรรม (RT-PCR) ซึ่ง่� เป็็นวิิธีีมาตรฐานสากล
ในการเก็็บตััวอย่่างส่่งตรวจโดยการป้้ายกวาดทาง
จมููกร่่วมคอหอย (nasopharyngeal swab) ซึ่ง่� เป็็น
วิิธีีการตรวจหาเชื้้�อที่่�แม่่นยำำ�ที่่�สุุด ก่่อนจะให้้คณะ
พัักรอฟัังผลประมาณ 3 ชั่่ว� โมง หลัังจากปรากฏผล
การตรวจว่่า ไม่่พบเชื้้�อจากบุุคคลในคณะทั้้�งหมด
จึึงจะสามารถเริ่่�มกำำ�หนดการตามที่่�วางไว้้ต่่อไปได้้
4. การปรัั บ ลดบุุ ค ลากรและพิิ ธีี ก ารในขั้้น� ตอนต่่าง ๆ ซึ่่ง� เดิิมมีีจำำ�นวนมากให้้เหลืือเท่่าที่่�
จำำ�เป็็น เช่่น (1) ปรัับลดจำำ�นวนผู้้�ให้้การต้้อนรัับ - ส่่งณ ท่่าอากาศยาน ให้้เหลืือเพีียง 2 คน (ฝ่่ายไทย
และฝ่่ายต่่างประเทศอย่่างละคน) ใช้้การไหว้้แทน
การสััมผััสมืือ งดการมอบพวงมาลััยหรืือช่่อดอกไม้้
ซึ่่�งถืือเป็็นวััสดุุที่่�กัักเก็็บเชื้้�อ และกล่่าวทัักทายเพีียง
สั้้น� ๆ ก่่อนจะนำำ�คณะทั้้�งหมดไปยัังพื้้�นที่่ค� วบคุุมของ
ท่่าอากาศยาน หรืือนำำ�ขึ้้�นขบวนรถยนต์์เดิินทางไป
ยัังโรงแรมที่่พั� กั แล้้วแต่่กรณีี เพื่่อ� เข้้ารัับการตรวจหา
เชื้้�อโควิิด-19 (2) สำำ�หรัับการเข้้าเยี่่�ยมคารวะนายก
รััฐมนตรีีหรืือรองนายกรััฐมนตรีีที่่�ทำำ�เนีียบรััฐบาล
สำำ�นัักเลขาธิิการนายกรััฐมนตรีี (สลน.) ได้้จำ�กัำ ัดจำำ�นวนคนให้้เหลืือน้้อยที่่�สุุด หากคณะมีีจำำ�นวน
เกิินกว่่าที่่�กำำ�หนดไว้้ จะไม่่ได้้รัับอนุุญาตให้้เข้้าพื้้�นที่่�
ทำำ�เนีียบรััฐบาล นอกจากนี้้� สลน. ยัังของดแลก
ของขวััญ และให้้สวมหน้้ากากอนามััยตลอดเวลา
โดยมีีข้้อยกเว้้นให้้ถอดหน้้ากากได้้ในช่่วงถ่่ายภาพคู่่�
เท่่านั้้�น
5. โรงแรมที่่�พััก เลืือกใช้้โรงแรมที่่ผ่� า่ นการตรวจ
ประเมิิน Alternative State Quarantine (ASQ) เพื่่อ�
สร้้างความมั่่�นใจให้้แก่่ทุกุ ฝ่่ายว่่า การบริิหารจััดการ

ของโรงแรมสอดคล้้องกัับมาตรการควบคุุมโรค
เช่่น ห้้องพัักแต่่ละห้้องใช้้เครื่่อ� งปรัับอากาศแยกส่่วน
ไม่่เป็็นระบบท่่อส่่งลมเย็็นร่่วม และไม่่ปููด้้วยพรม
ซึ่ง่� เป็็นวััสดุกัุ กั เก็็บเชื้้อ� โรค เป็็นต้้น ทั้้�งนี้้� เพื่่อ� รองรัับ
กรณีีบุุคคลในคณะตรวจพบเชื้้อ� นอกจากนี้้� ต้้องขอ
ความร่่วมมืือจากฝ่่ายต่่างประเทศให้้ปฏิิบััติิตาม
มาตรการควบคุุมโรค ณ โรงแรมที่่�พัักด้้วย เช่่น
(1) ขอให้้คณะพัักอยู่่�ภายในชั้้น� ที่่สำ� �รำ องไว้้ให้้เท่่านั้้�น
ไม่่ให้้ลงมาปะปนกัับแขกอื่่น� ๆ ของโรงแรม (2) ห้้าม
มิิให้้ใช้้สิ่่ง� อำำ�นวยความสะดวกสาธารณะของโรงแรม
อาทิิ ห้้องอาหาร ห้้องออกกำำ�ลัังกาย สระว่่ายน้ำำ��
(3) กำำ�หนดให้้รัับประทานอาหารเช้้าในห้้องพััก
ในกรณีีบุุคคลในคณะต้้องการรัับประทานอาหาร
ร่่วมกััน อาจจััดห้้อง function room ให้้ได้้ แต่่ต้อ้ งพิิจารณาอย่่างถี่่ถ้� ว้ นว่่าบริิเวณห้้อง ตลอดจนเส้้นทาง
ที่่�ใช้้เพื่่�อไปยัังห้้องดัังกล่่าว จะไม่่มีีโอกาสพบปะกัับ
แขกตามปกติิของโรงแรม
6. การจััดขบวนรถยนต์์ กำำ�หนดแนวทาง
ดัังนี้้� (1) ให้้แยกรถยนต์์ของผู้้�พำำ�นัักในประเทศไทย
(เจ้้าหน้้าที่่ฝ่� า่ ยไทยและเจ้้าหน้้าที่่สถ� านเอกอััครราชทููต
ต่่างประเทศในไทย) ออกจากรถยนต์์รัับรองคณะ
ผู้้�เดิินทางมาจากต่่างประเทศ เพื่่อ� ป้้องกัันความเสี่่ย� งในการแพร่่กระจายของเชื้้�อจากการอยู่่�ร่่วมกััน
ในพื้้�นที่่�ปิิด (2) ติิดตั้้�งแผงกั้้�น (partition) ระหว่่าง
พนัักงานขัับรถและผู้้�โดยสารภายในรถยนต์์ทุุกคััน
ที่่�ใช้้รัับรองคณะ (3) จััดเตรีียมอุุปกรณ์์สำ�หรัำ ับฆ่่ า เชื้้� อ โรคและหน้้ า กากอนามัั ย ไว้้ ใ นรถยนต์์
(4) จัั ด รถยนต์์ เ พิ่่� ม เติิ ม สำำ�หรัั บ ผู้้�ติิ ด ตามทาง
การแพทย์์ประจำำ�คณะ
7. การจััดงานเลี้้�ยงรัับรอง เลืือกใช้้ห้้อง
เลี้้�ยงรัับรองซึ่่�งมีีลัักษณะเป็็นห้้องปิิด จััดโต๊๊ะและ
ที่่�นั่่�งห่่างกััน 1 - 1.5 เมตร ปรัับลดจำำ�นวนผู้้�ร่่วม
โต๊๊ะอาหารให้้เหลืือน้้อยที่่�สุุด จำำ�กััดจำำ�นวนบริิกร
ภายในห้้องไม่่เกิิน 3 คน ซึ่ง่� ต้้องสวมถุุงมือื หน้้ากาก
อนามััย และ face shield ตลอดการให้้บริิการส ร า ญ ร ม ย์์31

8. การดำำ�เนิินการที่่�ท่่าอากาศยาน ขอให้้
เจ้้าหน้้าที่่�สถานเอกอััครราชทููตต่่างประเทศในไทย
รวบรวมเอกสารที่่จำ� ำ�เป็็นต่่อมาตรการด้้านสาธารณสุุข
ของไทยจากบุุคคลในคณะ อาทิิ ผลตรวจโควิิด-19ใบรัับรอง Fit to Fly จากประเทศต้้นทาง ซึ่่�งออก
ภายใน 72 ชั่่�วโมงก่่อนการเยืือน ตลอดจนหนัังสืือ
เดิินทางและแบบฟอร์์มตรวจคนเข้้าเมืือง เพื่่อ� ส่่งมอบ
ให้้ผู้้�ปฏิิบััติิงานที่่�เกี่่�ยวข้้อง ณ ท่่าอากาศยาน ทั้้�งนี้้�
เพื่่�ออำำ�นวยความสะดวกให้้บุุคคลในคณะสามารถ
เดิินทางไปยัังพื้้�นที่่�ควบคุุมเพื่่�อเข้้ารัับการตรวจเชื้้�อ
โดยเร็็วที่่�สุุด อย่่างไรก็็ดีี การรัับเอกสารจากบุุคคล
ในคณะ ถืือว่่ามีีความเสี่่�ยงที่่�จะได้้รัับเชื้้�อซึ่่�งอาจ
ตกค้้างอยู่่�บนพื้้�นผิิวเอกสารดัังกล่่าว จึึงต้้องหารืือ
กัับเจ้้าหน้้าที่่�สถานเอกอััครราชทููตต่่างประเทศ
ในไทยให้้ชััดเจน เพื่่�อกำำ�หนดแนวทางที่่�ปลอดภััย
ที่่สุ� ดุ สำำ�หรับั กระเป๋๋าสััมภาระ จะต้้องผ่่านการฉีีดพ่่น
น้ำำ��ยาฆ่่าเชื้้�อก่่อนจะลำำ�เลีียงไปยัังโรงแรมที่่�พััก

กรณีีบุุคคลในคณะตรวจพบเชื้้�อ

ในการรัับรองการเยืือนที่่�ผ่่านมา ทีีมงาน
กองรัับรอง กรมพิิธีีการทููต ได้้ประสบกัับกรณีีที่่บุ� คุ คลในคณะตรวจพบเชื้้อ� โควิิด-19 อย่่างไรก็็ดีี โดยที่่ไ� ด้้มีี
การเตรีียมแผนเผชิิญเหตุุไว้้ล่่วงหน้้า ผู้้�ปฏิิบััติิงาน
ทุุกฝ่่ายจึึงสามารถแก้้ไขสถานการณ์์ได้้อย่่างทัันท่่วงทีี
และป้้องกัันไม่่ให้้เกิิดการแพร่่เชื้้�อภายในประเทศ
ระลอกใหม่่ได้้ ทั้้�งนี้้� แนวทางการบริิหารจััดการ
เพื่่อ� ตอบสนองต่่อกรณีีข้้างต้้น สามารถสรุุปได้้ ดัังนี้้�
1. การดำำ�เนิินการที่่เ� ร่่งด่่วนที่่สุ� ดุ คืือ การส่่งตััวบุุ ค คลที่่�ตรวจพบเชื้้�อไปยัั ง สถานพยาบาล
(ซึ่่ง� กำำ�หนดไว้้ล่ว่ งหน้้า) เพื่่อ� เข้้าสู่่�กระบวนการรัักษา
โดยทัันทีี โดยเจ้้าหน้้าที่่ก� ระทรวงการต่่างประเทศและ
กระทรวงสาธารณสุุข จะติิดตามไปช่่วยประสานงาน
และอำำ�นวยความสะดวกจนบุุคคลดัังกล่่าวเข้้าสู่่�
กระบวนการรัักษาโดยปลอดภััย

32

SARANROM2. เมื่่�อบุุคคลในคณะคนใดตรวจพบเชื้้�อ
บุุคคลอื่่�นในคณะซึ่่�งเดิินทางมาด้้วยกัันจะถืือเป็็น
ผู้้�มีีความเสี่่ย� งสููง (high risk) ที่่มีี� โอกาสได้้รับั เชื้้อ� ด้้วย
แต่่โดยที่่�เชื้้�ออาจยัังอยู่่�ในระยะฟัักตััว ผลการตรวจ
swab จึึงปรากฏผลเป็็นลบ ดัังนั้้�น ต้้องแจ้้งให้้บุคุ คลในคณะทั้้�งหมดพัักรออยู่่�ภายในห้้องพัักของตนเอง
เพื่่�อสัังเกตอาการจนกว่่าจะเดิินทางกลัับ นอกจากนี้้�ต้้ อ งกำำ�กัั บ ดูู แ ลมิิ ใ ห้้ บุุ ค คลภายนอกคณะ เช่่ นเจ้้าหน้้าที่่�สถานเอกอััครราชทููตต่่างประเทศในไทย
เข้้าไปยัังชั้้�นที่่�คณะพััก โดยบุุคคลที่่�สามารถเข้้าไป
ดำำ�เนิินการใด ๆ ในชั้้�นที่่�คณะพัักได้้ คืือ เจ้้าหน้้าที่่�
ASQ ของโรงแรม ซึ่่� งต้้ องสวมอุุ ปกรณ์์ป้้องกัั นส่่วนบุุคคล (Personal Protective Equipment: PPE)อย่่างรััดกุุม และมีีความเชี่่ย� วชาญในการปฏิิบัติั งิ านด้้านการควบคุุมโรค
3. การแจ้้งผู้้�ปฏิิบัติั งิ านที่่�เกี่่�ยวข้้องทั้้�งหมด
ทั้้�งฝ่่ายไทยและฝ่่ายต่่างประเทศ ให้้หยุุดปฏิิบััติิ
หน้้ า ที่่� ทัั น ทีี โดยพัั ก รออยู่่�ในห้้ อ งพัั ก /ที่่� พำำ�นัั กของตนเอง เว้้นระยะห่่างจากบุุคคลอื่่น� เพื่่อ� รอเข้้าสู่่�
กระบวนการสอบสวนโรคและประเมิินความเสี่่�ยง
ต่่อไป ทั้้�งนี้้� จำำ�เป็็นต้้องมีีการเตรีียมทีีมสำำ�รองสำำ�หรับั
กรณีีฉุุกเฉิินเช่่นนี้้�ไว้้ เพื่่อ� ให้้สามารถเข้้ามารัับช่่วงต่่อ
การปฏิิบััติิงานได้้อย่่างทัันท่่วงทีี
4. แจ้้งผู้้�ดููแลสถานที่่�/ยานพาหนะที่่�คณะ
สััมผััส อาทิิ ท่่าอากาศยาน โรงแรมที่่�พััก บริิษััท
ผู้้�ให้้ บ ริิ ก ารรถยนต์์ เช่่ า ให้้ ปิิ ด พื้้� น ที่่� / รถยนต์์
เพื่่�อทำำ�ความสะอาดโดยทัันทีี นอกจากนี้้� ต้้องแจ้้ง
ผู้้�เกี่่� ย วข้้ อ งทุุ ก ฝ่่ า ย เช่่ น ส่่ ว นราชการที่่� เ ป็็ นเจ้้าภาพของการเยืือน สำำ�นักั งานรััฐมนตรีี กระทรวง
การต่่างประเทศ ศููนย์์ COVID-19 Task Forceกระทรวงการต่่างประเทศ ศููนย์์บริิหารสถานการณ์์
แพร่่ระบาดของโรคติิดเชื้้อ� ไวรััสโคโรนา 2019 (ศบค.)และสำำ�นักั เลขาธิิการนายกรััฐมนตรีี เพื่่อ� แจ้้งยกเลิิก
กำำ�หนดการหารืือทั้้�งหมด พร้้อมทั้้�งแจ้้งให้้ผู้้�บริิหาร
รัับทราบสถานการณ์์ และหารืือถึึงแนวทางแก้้ไข
สถานการณ์์เฉพาะหน้้า

5. การสอบสวนโรค นอกเหนืือจากกระทรวง
สาธารณสุุขแล้้ว ทีีมสอบสวนโรค ซึ่่�งประกอบด้้วย
ศููนย์์ปฏิิบัติั กิ ารภาวะฉุุกเฉิินทางสาธารณสุุข (EOC)สถาบัั น ป้้ อ งกัั น ควบคุุ ม โรคเขตเมืื อ ง (สปคม.)กรมควบคุุมโรค กระทรวงสาธารณสุุข และกอง
ควบคุุมโรคติิดต่่อ สำำ�นัักอนามััย กรุุงเทพมหานคร
จะเดิินทางมายัังที่่�เกิิดเหตุุเพื่่�อตรวจสอบกล้้อง
วงจรปิิดและซัักถามผู้้�เกี่่�ยวข้้อง เพื่่�อรวบรวมข้้อมููล
ว่่าผู้้�ติิดเชื้้�อได้้สััมผััสใครหรืือหยิิบจัับสิ่่�งของใดบ้้าง
หากพบว่่ามีีผู้้�สััมผััสใกล้้ชิิด เช่่น อยู่่�ในพื้้�นที่่�ปิิด
ร่่วมกัันเป็็นระยะเวลานานกว่่า 5 นาทีี โดยไม่่สวม
หน้้ากากอนามััย สััมผััสมืือหรืือสวมกอด บุุคคล
ดัังกล่่าวจะถืือว่่าเป็็นผู้้�มีีความเสี่่ย� งสููง ซึ่่ง� จะต้้องเข้้า
สถานกัักตััวของรััฐ หรืือกัักตััวในที่่พำ� ำ�นักั แล้้วแต่่กรณีี
โดยติิดตามอาการอย่่างใกล้้ชิิด (โดยกรณีีดัังกล่่าว
จะถืือเป็็นการติิดเชื้้�อภายในประเทศ) ส่่วนบุุคคล
ซึ่ง่� ไม่่ได้้ปฏิิบััติงิ านใกล้้ชิดิ หรืือสััมผััสโดยตรง จะถููก
ระบุุให้้เป็็นผู้้�มีีความเสี่่ย� งต่ำำ�� (low risk) โดยสามารถ
ดำำ�เนิินชีีวิิตตามปกติิได้้ แต่่ให้้สวมหน้้ากากอนามััย
และเว้้นระยะห่่างทางสัังคม หลีีกเลี่่�ยงการเดิินทาง
ข้้ามเมืืองหรืือจัังหวััด และให้้สังั เกตอาการเป็็นเวลา
14 วััน ตลอดจนเข้้ารัับการติิดตามอาการและ
ตรวจหาเชื้้อ� ตามนััดหมายของหน่่วยงานสาธารณสุุข
6. การส่่งคณะกลัับ หลัังจากระงัับกำำ�หนดการ
เยืือนทั้้�งหมด และให้้คณะพัักรออยู่่�ภายในห้้องพััก
ของตน บุุคคลในคณะซึ่่ง� มีีผลตรวจเป็็นลบ สามารถ
เดิินทางออกจากประเทศไทยได้้ตามกำำ�หนดการเดิิม
ส่่วนบุุคคลที่่�ตรวจพบเชื้้�อ จะต้้องรัับการรัักษาจน
หายขาดก่่อน จึึงจะสามารถเดิินทางกลัับประเทศ
แต่่หากฝ่่ายต่่างประเทศประสงค์์จะจััดเที่่ย� วบิินพิิเศษ
เพื่่�อรัับผู้้�ติิดเชื้้�อกลัับประเทศ ก็็สามารถกระทำำ�ได้้
โดยปรัับสถานะเที่่ย� วบิินเป็็น Air Ambulance และจััดบุุคลากรทางการแพทย์์ดูแู ลระหว่่างการเดิินทาง
7. การหารืือเพื่่�อเตรีียมแผนเผชิิญเหตุุ
ล่่วงหน้้า ตลอดจนการสร้้างความเข้้าใจระหว่่าง
ผู้้�ปฏิิบััติิงานทุุกฝ่่าย โดยเฉพาะเจ้้าหน้้าที่่�สถาน

เอกอััครราชทููตต่่างประเทศ ให้้ปฏิิบัติั ติ ามมาตรการ
ทางสาธารณสุุขอย่่างเคร่่งครััด จะช่่วยให้้การรัับรอง
การเยืือนในรููปแบบใหม่่เป็็นไปอย่่างราบรื่น่� โดยเฉพาะ
กรณีีฉุุกเฉิิน นอกจากนี้้� ควรหารืือกัับผู้้�ให้้บริิการ
ภายในประเทศที่่เ� กี่่ย� วข้้องกัับการเยืือน อาทิิ โรงแรม
บริิษััทรถยนต์์เช่่า ร้้านอาหารผู้้�ให้้บริิการจััดเลี้้�ยง
รัับรอง โดยแจ้้งล่่วงหน้้าว่่า หากเกิิดกรณีีตรวจพบเชื้้อ�
จะต้้องดำำ�เนิินการอย่่างไร เช่่น การทำำ�ความสะอาด
สถานที่่� การฆ่่าเชื้้�อภายในรถยนต์์ และงดใช้้งาน
อย่่างน้้อย 3 วััน ทั้้�งนี้้� เพื่่อ� ให้้ทุกุ ฝ่่ายสามารถตอบสนอง
ได้้อย่่างทัันท่่วงทีีและป้้องกัันผลกระทบลููกโซ่่ในกรณีี
ผู้้�ให้้บริิการเหล่่านี้้�รับั งานไว้้ล่ว่ งหน้้าในช่่วงดัังกล่่าว

บทสรุุป

การรัั บ รองการเยืือนของบุุ ค คลสำำ�คัั ญต่่างประเทศทั้้�ง 2 คณะ ในช่่วงไตรมาสสุุดท้้าย
ของปีี 2563 เป็็นโอกาสที่่ก� องรัับรอง กรมพิิธีีการทููต
และหน่่วยงานไทยที่่�เกี่่�ยวข้้องได้้นำำ�แนวปฏิิบััติิใหม่่
ในยุุค New Normal ไปปรัับใช้้ในการปฏิิบัติั งิ านจริิง
โดยพบว่่า แนวปฏิิบัติั ดัิ งั กล่่าวมีีประสิิทธิิภาพในระดัับ
ที่่�น่่าพอใจโดยเฉพาะอย่่างยิ่่�งในการตอบสนอง
ต่่อสถานการณ์์ฉุุกเฉิินได้้อย่่างทัันท่่วงทีี ดัังเช่่น
กรณีีที่่� บุุ ค คลในคณะตรวจพบเชื้้� อ ฯ ซึ่่�งเป็็ นการดำำ�เนิินการตามแนวนโยบาย Smart Protocolของกรมพิิธีีการทููต
อย่่างไรก็็ดีี โดยที่่สถ� านการณ์์การแพร่่ระบาด
ของโควิิด-19 มีีแนวโน้้มที่่�จะคงอยู่่�ต่่อไปอีีกสััก
ระยะหนึ่่�งและแนวปฏิิบััติิล่่าสุุดยัังน่่าจะสามารถ
พััฒนาต่่อไปได้้อีีก กองรัับรอง กรมพิิธีีการทููต
จึึงเห็็ น ควรจัั ด การหารืือเพิ่่� ม เติิ ม ในเชิิ ง ลึึกกัั บหน่่วยงานที่่เ� กี่่ย� วข้้อง เพื่่อ� ปรัับปรุุงแนวปฏิิบัติั ล่ิ า่ สุุดให้้ มีี ความรัั ด กุุ ม และมีีประสิิ ท ธิิ ภ าพมากขึ้้� นโดยเรีียนรู้้�จากประสบการณ์์ที่่�ผ่่านมา เพื่่�อเตรีียม
ความพร้้อมในการรัับรองบุุคคลสำำ�คััญต่่างประเทศ
ซึ่่�งจะกลัับมาเยืือนไทยอีีกในอนาคตอัันใกล้้ส ร า ญ ร ม ย์์33

1. การสััมมนาในหััวข้้อ “การปรัับปรุุงการรัับรองการเยืือนและอำำ�นวยความสะดวกบุุคคลสำำ�คััญต่่างประเทศ
ในยุุคความปกติิใหม่่ (New Normal)” วัันพฤหััสบดีีที่่� 27 สิิงหาคม 2563
ณ ห้้องรอยััล บอลรููม โรงแรมแมนดาริิน โอเรีียนเต็็ล กรุุงเทพฯ

2. การต้้อนรัับที่่�ท่่าอากาศยาน

34

SARANROM3. การถ่่ายรููปแบบเว้้นระยะห่่างทางสัังคมพร้้อมสวมหน้้ากากอนามััย

4. การจััดเลี้้�ยงแบบเว้้นระยะห่่าง และการใช้้ปกเมนููแบบใช้้แล้้วทิ้้�ง
หมายเหตุุ ได้้รัับความอนุุเคราะห์์ภาพตามข้้อ 2 - 4 จากกรมสารนิิเทศ
(เข้้าถึึงได้้ที่่� https://www.mfa.go.th/th/ content/cnfmvisit151063?cate=5d5bcb4e15e39c306000683b)ส ร า ญ ร ม ย์์35

5. การฉีีดพ่่นฆ่่าเชื้้�อสััมภาระก่่อนนำำ�ขึ้้�น - ลงเครื่่�องบิิน

6. การติิดแผงกั้้�นภายในรถยนต์์ระหว่่างพนัักงานขัับรถและผู้้�โดยสาร

36

SARANROMการปรับปรุงแนวทางการรับรองการเยือน
และการอํานวยความสะดวกบุคคลสําคัญต่างประเทศ
ในช่วงการแพร่ระบาดของโรคติดเชื�อไวรัสโคโรนา 2019แนวปฏิบตั ิเดิม
เน้นความสมเกียรติกับฐานะของแขก คํานึงถึงการรักษาความปลอดภัย และหลักการประติบตั ิต่างตอบแทนี ารอย่างเต็มรูปแบบ มีลําดับขัน
จึงมีการจัดพิธก� ตอนที�ละเอียด และเกี�ยวข้องกับบุคลากรจํานวนมาก
1. กําหนดการ

4. ขบวนรถยนต์

จัดขบวนฯ อย่างสมเกียรติ
โดยคณะสามารถโดยสาร
รถยนต์รว่ มกับผูบ้ ริหารฝ�ายไทย
หรือเจ้าหน้าที�สถานเอกอัครราชทูต
ของประเทศตน

3. การอํานวยความสะดวก

ี าร
2. พิธก

สามารถเริม� กําหนดการทางการ
ทันทีเมื�อเดินทางถึงไทย
และสามารถมีกําหนดการส่วนตัวได้

จนท. ฝ�ายไทย อาทิ จนท.รปภ.
จนท.กต. และ พขร.รับรอง
สามารถปฏิบตั ิงานอํานวย
ความสะดวกคณะฯ ได้อย่างใกล้ชด
ิโดยไม่ต้องเว้นระยะห่างทางสังคม

เน้นความครบถ้วนตามพิธกี ารทูต
อาทิ ผูแ้ ทนจากหน่วยงานต่าง ๆให้การต้อนรับที�ท่าอากาศยาน
การจัดพิธตี รวจแถวกองทหาร
เกียรติยศที�ทําเนียบรัฐบาล

6. งานเลี�ยงรับรอง

5. โรงแรมที�พก
ัคณะสามารถเลือกใช้โรงแรมได้
ตามความประสงค์ และสามารถ
ใช้บริการสิง� อํานวยความสะดวก
ของโรงแรมได้ตามปกติ

เน้นความเหมาะสมของสถานที�
โดยจัดโต๊ะและที�นงั� ไม่ชดิ หรือ
ห่างกันจนเกินไป
บริกรให้บริการและดูแล
ความเรียบร้อยตลอดงาน

*แนวปฏิบตั ิใหม่*องค์การอนามัยโลก (WHO) ได้ประกาศให้การแพร่ระบาดของโรคติดเชื�อไวรัสโคโรนา 2019เป�นสถานการณ์ฉกุ เฉินด้านสาธารณสุขระหว่างประเทศ เมื�อวันที� 30 ม.ค. 2563

1) กําหนดการ/ภาพรวม
ผูป้ ฏิบตั ิงานทุกคนสวมหน้ากากอนามัยทางการแพทย์
เว้นระยะห่าง และหลีกเลี�ยงการสัมผัสกับบุคคลในคณะ /ผูป้ ฏิบตั ิงานใกล้ชดิ เช่น พขร. และ จนท. รปภ. ประจําตัว VIPต้องสวมหน้ากากอนามัยชนิด N95 face shield และถุงมือป�องกัน /คณะต้องปฏิบตั ิตามกําหนดการทางการที�ทัง� สองฝ�ายตกลงไว้ล่วงหน้า
อย่างเคร่งครัด / ยังไม่มกี ารยกเว้นมาตรการควบคุมโรคในทุกกรณี
แม้บุคคลในคณะจะได้รบั วัคซีนครบแล้วก็ตาม

2) ทีมแพทย์ติดตามคณะ
ผูแ้ ทน สธ. ร่วมติดตามคณะเพื�อเฝ�าระวังความเสีย� งของ
โรคโควิด-19 เป�นการเฉพาะ กํากับดูแลมาตรการควบคุมโรค
ให้คําแนะนําแก่เจ้าหน้าที�ผปู้ ฏิบตั ิงาน และประสานงานในการตรวจเชื�อฯ บุคคลในคณะ

3) การตรวจหาเชื�อโควิด-19บุคคลในคณะต้องเข้ารับการตรวจ RT-PCR Swab Testเป�นกําหนดการแรกเมื�อเดินทางถึง ทัง� นี� การฉีดวัคซีนล่วงหน้า
ไม่ได้เป�นป�จจัยในการขอยกเว้นการตรวจเชื�อฯ โดยหลังจาก
รอผลประมาณ 3 ชม. และปรากฏผลว่าไม่พบเชื�อแล้ว จึงสามารถเริม� กําหนดการได้

4) การดําเนินการที�ท่าอากาศยาน
คณะต้องแสดง Covid-free Certificate หนังสือเดินทาง
และแบบฟอร์มตรวจคนเข้าเมือง / ฉีดพ่นสัมภาระเพื�อฆ่าเชื�อ

COVID-19ี าร5) การปรับลดบุคลากรและพิธก
ที�สนามบินและทําเนียบรัฐบาล
ปรับลดจํานวนคนและพิธกี ารให้เหลือเท่าที�จาํ เป�น อาทิปรับให้เหลือผูต้ ้อนรับ-ส่ง เพียง 2 คนที�สนามบิน / ใช้การไหว้
แทนการสัมผัสมือ / ทักทาย-อําลาเพียงสัน� ๆ / งดมอบมาลัย
และช่อดอกไม้ / งดแลกของขวัญ

6) โรงแรมที�พก
ัเลือกใช้โรงแรม AQ และป�ดชัน� ที�คณะพัก / งดใช้บริการ
ส่วนกลาง เช่น สระว่ายนํ�า ฟ�ตเนส / หลีกเลี�ยงการพบปะ
แขกปกติของโรงแรม / รับประทานอาหารทุกมื�อในห้องพัก

7) การจัดขบวนรถยนต์
แยกรถของผู้พาํ นักในไทย ออกจากรถรับรองคณะ
เพื�อมิให้นงั � ปะปนกัน / ติดตัง� แผงกัน� ระหว่าง พขร.
และผูโ้ ดยสาร / เตรียมอุ ปกรณ์ฆา่ เชื�อโรคและหน้ากากอนามัยไว้ในรถยนต์
ทุกคัน / จัดรถยนต์สาํ หรับทีมแพทย์ติดตามคณะ

8) การจัดงานเลี�ยงรับรอง (ในกรณีจาํ เป�น)ใช้หอ้ งป�ด / นัง� ห่างกัน 1 - 1.5 เมตร / บริกรสวม face shieldหน้ากากอนามัย และถุงมือ / จัดอาหารแบบ individual set /กําหนดเส้นทางเดินไปยังสถานที�จดั งานที�แยกออกจากเส้นทางปกติ / จัดที�นงั� แขก
ฝ�ายไทยและฝ�ายต่างประเทศให้อยูค่ นละด้านของโต๊ะ / กําหนดบริกรของแต่ละฝ�าย
โดยไม่ใช่รว่ มกัน*เป�นผลจากการสัมมนา เรื�อง การปรับปรุงการรับรองการเยือนและการอํานวยความสะดวกบุคคลสําคัญต่างประเทศในยุคความปกติใหม่ (New Normal) เมื�อวันที� 27 ส.ค. 2563
ณ โรงแรมแมนดาริน โอเรียนเต็ล กรุงเทพฯ และการนําแนวปฏิบตั ิดังกล่าวไปใช้ในการรับรองบุคคลสําคัญจากต่างประเทศในช่วงการแพร่ระบาดของโรคโควิด-19ส ร า ญ ร ม ย์์

protocol.mfa.go.th@ProtocolMFAThailand

37@protocolmfathailandการปรับปรุงแนวทางการรับรองการเยือน
และการอํานวยความสะดวกบุคคลสําคัญต่างประเทศ
ในช่วงการแพร่ระบาดของโรคติดเชื�อไวรัสโคโรนา 2019กรณีบุคคลในคณะตรวจพบเชื�อโควิด-19การประชุมเตรียมแผนเผชิญเหตุล่วงหน้า
มีความจําเป�นอย่างยิง� เพื�อ
สร้างความเข้าใจระหว่างผูป้ ฏิบตั ิงานทุกฝ�าย ให้ปฏิบตั ิตามมาตรการทาง
สาธารณสุขอย่างเคร่งครัด ซึ�งจะช่วยบรรเทาผลกระทบในกรณีฉกุ เฉิน
ให้ขอ้ มูลที�จาํ เป�นแก่ผใู้ ห้บริการ อาทิ โรงแรม บริษัทรถยนต์เช่า ร้านอาหาร
เพื�อให้สามารถสนองตอบได้อย่างทันท่วงทีและมีประสิทธิภาพ

ส่งผู้ติดเชื�อไป
สถานพยาบาลทันที

แจ้งให้บุคคลอื�นในคณะ
พักรอในห้องพัก

โดยมี จนท.กต. และ สธ. ติดตาม
ประสานงานจนเข้าสูก่ ระบวนการรักษา

สังเกตอาการตนเอง / บุคคลภายนอกคณะไม่สามารถ
ขึ�นไปยังชัน� ที�คณะพัก

บุคคลที�สามารถเข้าไปในชัน� ที�คณะ
พักได้ คือ จนท. ASQ ของโรงแรม
ซึ�งสวมชุด PPE อย่างรัดกุม และมี
ความเชียั ิงาน� วชาญในการปฏิบต
ด้านการควบคุมโรค

แจ้งให้ผู้ปฏิบตั ิงานที�เกี�ยวข้อง
หยุดปฏิบตั ิหน้าที�ทันที

พักรออยูใ่ นที�พกั ของตนเอง เว้นระยะห่างจากบุคคลอื�น
รอเข้าสูก่ ระบวนการสอบสวนโรคและประเมินความเสีย� งต่อไป
เตรียมทีมสํารองสําหรับกรณีฉกุ เฉิน
เพื�อให้สามารถเข้ามารับช่วงต่อ
การปฏิบตั ิงานได้อย่างทันท่วงที

แจ้งผู้เกี�ยวข้องทุกฝ�าย
เจ้าหน้าที�ท่าอากาศยาน โรงแรม และบริษัทผูใ้ ห้บริการ
รถยนต์เช่า ให้ป�ดพื�นที�/รถยนต์เพื�อทําความสะอาดทันที

การสอบสวนโรค
ทีมสอบสวนโรค ซึ�งประกอบด้วย ศูนย์ปฏิบตั ิการภาวะฉุกเฉินทาง
สาธารณสุข (EOC) สถาบันป�องกันควบคุมโรคเขตเมือง (สปคม.)กรมควบคุมโรค สธ. และกองควบคุมโรคติดต่อ สํานักอนามัย
กรุงเทพมหานคร จะเดินทางมายังที�เกิดเหตุเพื�อ
ตรวจสอบกล้องวงจรป�ดและซักถามผูเ้ กี�ยวข้อง
ผูท้ ี�มคี วามเสีย� งสูงจะต้องเข้าสู่
กระบวนการรักษาที�โรงพยาบาล
อย่างไรก็ดี ผูท้ ี�มคี วามเสีย� งตํ�า
สามารถสังเกตอาการที�บา้ นพักหน่วยราชการที�เป�นเจ้าภาพของการเยือน สํานักงานรัฐมนตรี
และทําเนียบรัฐบาล เพื�อแจ้งยกเลิกกําหนดการหารือ พร้อมทัง
�แจ้งให้ผบู้ ริหารรับทราบสถานการณ์

การเดินทางกลับ

บุคคลในคณะซึ�งมีผลตรวจเป�นลบ สามารถเดินทางออกจากประเทศไทย
ได้ตามกําหนดการเดิม ส่วนบุคคลที�ตรวจพบเชื�อ จะต้องรับการรักษา
จนหายขาด แต่หากฝ�ายต่างประเทศประสงค์จะจัดเที�ยวบินพิเศษเพื�อรับ
ผูต้ ิดเชื�อกลับประเทศ ก็สามารถกระทําได้โดยปรับสถานะเที�ยวบินเป�น
Air Ambulance และจัดทีมแพทย์ดแู ลระหว่างการเดินทาง

กองรับรอง กรมพิธกี ารทูต กระทรวงการต่างประเทศ (กรกฎาคม 2564)
protocol.mfa.go.th
38 S A R A N R O M@ProtocolMFAThailand@protocolmfathailandชวนคิิดเรื่่�องเศรษฐกิิจ
ภายใต้้โควิิด วิิกฤตและโอกาส
ดร. ชญาวดีี ชััยอนัันต์์
ผู้้�อำำ�นวยการอาวุุโส ฝ่่ายเศรษฐกิิจมหภาค
ธนาคารแห่่งประเทศไทย
ว่่าด้้วยเรื่่�องของวิิกฤต
สถานการณ์์ โ ควิิ ด -19 ในปีี ค.ศ. 2020 ที่่�ผ่่ า นมา เรีี ย กได้้ ว่่ า เป็็ น วิิ ก ฤตของ
มวลมนุุษยชาติิ เพราะการแพร่่ระบาดได้้ส่่งผลกระทบต่่อกิิจกรรมทางเศรษฐกิิจ สัังคม
รวมทั้้�งความเป็็นอยู่่�ของประชาชนไปทั่่�วโลก หากจะวััดความรุุนแรงของวิิกฤตครั้้�งนี้้�
กองทุุนการเงิินระหว่่างประเทศ (International Monetary Fund: IMF) ได้้ประเมิินไว้้ว่่า
ในปีี ค.ศ. 2020 การปิิดเมืืองหรืือการงดดำำ�เนิินกิิจกรรมต่่าง ๆ ทำำ�ให้้เศรษฐกิิจโลก
(World GDP) หดตััวไปถึึงร้้อยละ 5.8 จากปีี ค.ศ. 2019 ซึ่่�งครั้้�งสุุดท้้ายที่่�เศรษฐกิิจโลก
เคยหดตััว คืือในปีี ค.ศ. 2008 ในช่่วง Global Financial Crisis หรืือที่่�เราเรีียกกัันว่่า
Great Recession ซึ่่�งหดตััวไปไม่่ถึึงร้้อยละ 1ส ร า ญ ร ม ย์์39อัตราการขยายตัวของเศรษฐกิจโลก
%yoy
8
6
4
2
0
-2
-4
-6
-8
-10
-12
-14
-16

World War ILong Depression

Global Financial Crisis
The Great Lockdown

World War II
Great Depression

-0.8
-3.7
-4.3
-6.6

-0.1
-5.9

-3.3

-4.9

-6.1

Spanish Flu (1918-20)

2020

-13.7

1871

1881

1891

1901

1911

1921

1931

1941

1951

1961

1971

1981

1991

2001

2011

World Real GDP
Note: Western Europe GDP for 1870 – 1950, World GDP for 1950-1979, IMF WEO for 1980-2020
Source: Maddison Project, IMF WEO

7ที่่ผ่� า่ นมา โลกเคยเผชิิญกัับวิิกฤตสาธารณสุุข
ที่่�รุุนแรงเช่่นนี้้�มาก่่อนแล้้วในกรณีีการระบาดของ
Spanish flu ที่่� เ กิิ ด ขึ้้� น เมื่่� อ 100 ปีี ก่่ อ นพอดีี
ซึ่่�งเหตุุการณ์์ยาวนานถึึง 2 ปีี 2 เดืือน (กุุมภาพัันธ์์
ค.ศ. 1918 - เมษายน ค.ศ. 1920) และการแพร่่ระบาด
เกิิดขึ้้น� ทั้้ง� หมด 4 ระลอก โดยมีีประมาณการผู้้�สงสััย
ว่่าจะติิดเชื้้อ� ถึึง 1 ใน 3 ของประชากรโลกในขณะนั้้น�
คืือประมาณ 500 ล้้านเคส และมีีผู้้�เสีียชีีวิิตมากกว่่า
17 ล้้านคน อย่่างไรก็็ดีี ความรุุนแรงของการแพร่่ระบาด
ของ Spanish flu นี้้� น่่าจะเป็็นผลพวงจากระบบ
สาธารณสุุขที่่�ไม่่พร้้อม เพราะเกิิดในช่่วงท้้ายของ
สงครามโลกครั้้�งที่่� 1 (เช่่น ความแออััดและปััญหา
ความสะอาดของค่่ายผู้้�ป่่วยและสถานพยาบาล
รวมทั้้� ง การเคลื่่� อ นย้้ า ยกำำ�ลัั ง พลและเชลยศึึก)โดยในกรณีี Spanish flu มีีการประเมิินว่่ากิิจกรรม
ทางเศรษฐกิิจโลกหดตััวจากปีีก่่อนหน้้าประมาณ
ร้้อยละ 5.9 ซึ่่�งนัับเป็็นการซ้ำำ��เติิมทางเศรษฐกิิจ
ที่่�บอบช้ำำ�ม� าจากสงครามโลกขึ้้�นไปอีีก
ถ้้ามองย้้อนกลัับไปในช่่วงที่่�โลกเกิิดวิิกฤต
ทางเศรษฐกิิจ หรืือช่่วงที่่� World GDP ติิดลบหรืือ
เศรษฐกิิจหดตััว จะเห็็นว่่ามีีการปรัับตััวเพื่่�อรองรัับ

40

SARANROMและป้้องกัันการเกิิดวิิกฤตในอนาคตมาอย่่างต่่อเนื่่อ� งทำำ�ให้้ที่่�ผ่่านมา วิิกฤตแบบเดิิม ๆ มัักไม่่เกิิดขึ้้�นซ้ำำ��
ตััวอย่่างเช่่น กรณีีวิิกฤตที่่�เกิิดจากสงครามและ
ความขััดแย้้งในกรณีีสงครามโลกสองครั้้�ง ทำำ�ให้้
โลกต้้องเสริิมสร้้างกลไกการบริิหารความสััมพัันธ์์
ระหว่่างประเทศ เพื่่�อหลีีกเลี่่�ยงการเกิิดสงคราม
เป็็นวงกว้้าง และเมื่่อ� ประเทศต่่าง ๆ มีีความสััมพันั ธ์์อัันดีี มีีเศรษฐกิิจเชื่่อ� มต่่อกัันมากขึ้้น� ก็็เกิิดการแสวงหา
อำำ�นาจแบบใหม่่ คืือ อำำ�นาจทางการเงิิน ที่่ทำ� ำ�ให้้เกิิด
ความเชื่่�อมโยงและผลิิตภััณฑ์์ทางการเงิินใหม่่ ๆจนนำำ�ไปสู่่�วิิกฤตในระบบการเงิิน หรืือ Great Recessionในปีี ค.ศ. 2007 - 2008 ที่่ทำ� ำ�ให้้เกิิดการปรัับกฎหมาย
ในระบบการเงิินขนานใหญ่่ รวมถึึงการปรัับโครงสร้้าง
หน่่วยงานกำำ�กัับดููแลไปทั่่�วโลกในช่่วงที่่�ผ่่านมา
การปรัั บ ตัั ว เพื่่� อ ลดช่่ อ งโหว่่ ที่่� อ าจทำำ� ให้้เกิิ ด วิิ ก ฤตที่่� ก ล่่ า วข้้ า งต้้ น ทำำ� ให้้ นัั ก สถิิ ติิ แ ละนัักเศรษฐศาสตร์์หลายรายมองว่่า วิิกฤตครั้้�งต่่อไป
จึึงไม่่น่า่ จะเกิิดจากสาเหตุุเดิิม ๆ และในระยะต่่อไป
วิิกฤตแต่่ละครั้้�งจะเกิิดห่่างกัันมากขึ้้�น แต่่ก็็อาจ
รุุนแรงขึ้้�นจากความเชื่่�อมโยงและการพึ่่�งพากััน
ทางเศรษฐกิิจระหว่่างประเทศที่่�แน่่นแฟ้้นขึ้้�นด้้วย

เมื่่�อเกิิดการแพร่่ระบาดของโควิิด-19 ขึ้้�น
ในช่่วงแรก ไม่่ได้้มีีใครคาดคิิดว่่าจะขยายวงกว้้าง
ไปทั่่�วโลก เพราะมองว่่าเป็็นการระบาดเฉพาะพื้้�นที่่�
คล้้ายกัับโรคระบาดช่่วงก่่อนหน้้า จึึงไม่่ได้้เตรีียม
การรองรัับใน scale ที่่�ใหญ่่พอตั้้�งแต่่ต้้น แต่่เมื่่�อ
มีีการระบาดระลอกสองในหลายพื้้�นที่่� ก็็ได้้เห็็น
การปรัับตััวรัับมืือที่่ดีีขึ้� น้� เหมืือนกัับการปรัับตััวที่่เ� คยเกิิดขึ้้�นในวิิกฤตครั้้�งก่่อน ๆ ทั้้�งมาตรการปิิดเมืือง
การเยีียวยาของภาครััฐ การปรัับชีีวิิตความเป็็นอยู่่�
ของประชาชน การสวมหน้้ากาก การล้้างมืือ และการทำำ�งานนอกสถานที่่� ธุุรกิจิ ก็็ปรับั เปลี่่ย� นกลยุุทธ์์
การเข้้าถึึงลููกค้้าและการบริิหารจััดการทรััพยากร
ให้้คุ้้�มค่า่ ยิ่่ง� ขึ้้น� อย่่างไรก็็ดีี คำำ�ถามสำำ�คัญั คืือ หลัังจาก
เรื่่�องนี้้�จบลง สำำ�หรัับชีีวิิตหลัังโควิิด-19 ที่่�มีีการฉีีด
วััคซีีนอย่่างแพร่่หลาย จนโควิิด-19 กลายเป็็นเชื้้�อ
ไข้้หวัดั ใหญ่่อีีกสายพัันธุ์์�หนึ่่�ง การปรัับตััวแบบใดบ้้าง
ที่่�จะยัังอยู่่�ต่่อไป เพราะพฤติิกรรมเหล่่านี้้�จะเป็็น
ปััจจััยสำำ�คัญั ที่่กำ� ำ�หนดโครงสร้้างเศรษฐกิิจและสัังคม
ในระยะข้้างหน้้าด้้วย

8

8.0

8.1

6.1

5.7

6

สำำ�หรับั ประเทศไทย แม้้การปิิดเมืืองจะเกิิดขึ้้น�
ในช่่วงสั้้น� ๆ แต่่ผลกระทบค่่อนข้้างรุุนแรงเมื่่อ� เทีียบกัับ
ประเทศอื่่�น เนื่่�องจากสััดส่่วนการพึ่่�งพารายได้้จาก
ภาคการท่่องเที่่�ยวของไทยสููงถึึงร้้อยละ 11 ของ
GDP ซึ่่ง� มาตรการปิิดเมืืองและห้้ามเดิินทางระหว่่าง
ประเทศ ส่่งผลให้้นัักท่่องเที่่�ยวต่่างชาติิที่่�เดิินทาง
มายัังไทยลดลงจาก 40 ล้้านคน เหลืือเพีียง 6.7
ล้้านคนในปีี ค.ศ. 2020 ยัังไม่่รวมธุุรกิิจที่่�เกี่่�ยวข้้อง
กัับภาคการท่่องเที่่�ยวที่่�ได้้รัับผลกระทบเป็็นลููกโซ่่
นอกจากนี้้� ยัังมีีการส่่งออกและการผลิิตที่่�ต้้อง
หยุุ ด ชะงัั ก จากการส่่ ง สิิ น ค้้ า และวัั ตถุุ ดิิ บ ที่่� มีีอุุปสรรคด้้วย ซึ่่�งในช่่วงเดืือนธัันวาคม ค.ศ. 2019ก่่อนการแพร่่ระบาดของโควิิด-19 ธนาคารแห่่ง
ประเทศไทย (ธปท.) คาดว่่าเศรษฐกิิจไทยในปีี
ค.ศ. 2020 จะเติิบโตที่่�ร้้อยละ 2.8 แต่่ผลกระทบ
ต่่อกิิจกรรมทางเศรษฐกิิจจากการแพร่่ระบาดของ
โควิิด-19 ต่่อรายได้้จากการท่่องเที่่�ยว การส่่งออก

อัตราการขยายตัวของเศรษฐกิจไทย

%YoY

10

ผลกระทบต่่อเศรษฐกิิจไทย และการฟื้้น� ตััวที่่� ไม่่เท่่าเทีียม

4.6

4

4.5

7.2

7.5
6.3
4.2

3.4

5.0

5.4

3.1

2.7

1.7

2

7.2
4.1

3.4

4.2
2.4

1.0

0.8

0
-0.7

-2

-4

-2.8

-6

วิกฤตต้มยากุ้ง

-8

-10

วิกฤต COVID-19
วิกฤตการเงินโลก
(GFC)

-7.6

1994

1996

1998

2000

2002

2004

2006

2008

-6.1

2010

2012

2014

2016

2018

2020

Source: NESDC, ข้อมูลปี 2020 เป็นประมาณการจากรายงานนโยบายการเงิน ธปท. ณ ธันวาคม 20203

ส ร า ญ ร ม ย์์41การประเมินผลกระทบต่อ GDP ของไทยในปี 2020
% to 2019
GDP

Economic Loss0นักท่องเที่ยวต่างชาติ
เหลือเพียง
6.7 จาก 40 ล้านคน

-2
-4
-6

BorderControl

-8.5

-8
-10
-12
-14

มาตรการควบคุมที่เข้มงวด
และความไม่แน่นอน
บั่นทอนบรรยากาศการ
บริโภคและลงทุน

Global Economic Slowdown& Supply Chain Disruption-1.6เศรษฐกิจทั่วโลกได้รับ
ผลกระทบจาก COVID-19
อีกทั้งภาคการผลิตในหลาย
ประเทศต้องหยุดชะงัก
ในช่วงที่มีการระบาดรุนแรง

UpsideTotal
Lossมาตรกระตุ้นเศรษฐกิจ
รวมถึงมาตรการช่วยเหลือ
สภาพคล่อง เช่นsoft loan และพักชาระหนี้
ช่วยบรรเทาผลกระทบได้ราว
1 ใน 3Net Impact

Covid-19
Impact-8.9-12.3
Domestic
Lockdown-2.2

Stimulus
Package+3.4ที่มา: สศช. คานวณโดย ธปท.
จัดทา ณ วันที่ 19 ก.พ. 2564

ที่่�ต้้องชะงัักไปช่่วงหนึ่่�ง รวมถึึงการบริิโภคสิินค้้า
ในประเทศ รวมแล้้วคิิดเป็็นร้้อยละ 12.3 ของ GDPแต่่ หากชดเชยด้้ วยการเข้้ ามาดูู แลเยีียวยาจาก
ภาครััฐที่่ปร� ะมาณร้้อยละ 3.4 แล้้ว ผลกระทบสุุทธิิ
อยู่่�ที่่� ร้้ อ ยละ -8.9 ทำำ� ให้้ โ ดยรวม เศรษฐกิิ จ ปีี
ค.ศ. 2020 ที่่�ผ่่านมาหดตััวที่่ร้� ้อยละ 6.1
ผลกระทบทางเศรษฐกิิจจากวิิกฤตโควิิด-19ครั้้ง� นี้้� ดููจะใกล้้เคีียงกัับวิิกฤตต้้มยำำ�กุ้้�งในปีี ค.ศ. 1997ซึ่ง่� ทำำ�ให้้เศรษฐกิิจไทยหดตััวถึึงร้้อยละ 7.6 อย่่างไรก็็ดีี
ภาวะแวดล้้อมของวิิกฤตที่่�ไทยเผชิิญทั้้�งสองครั้้�ง
แตกต่่างกัันค่่อนข้้างมาก เนื่่อ� งจากคราวก่่อน ต้้นตอ
มาจากปััจจััยด้้านโครงสร้้างเศรษฐกิิจและการเงิินไทย
ที่่�ขาดดุุลบััญชีีเดิินสะพััดสููง เงิินสำำ�รองระหว่่าง
ประเทศต่ำำ��มากเทีียบกัับหนี้้�ต่่างประเทศที่่�มีีอยู่่�
ภาคธนาคารพาณิิชย์์และธุุรกิิจขนาดใหญ่่ประสบ
ปััญหา แต่่มีีความโชคดีีที่่�เศรษฐกิิจโลกยัังเติิบโตได้้
จึึงเข้้ามาช่่วยพยุุงให้้เศรษฐกิิจไทยทยอยฟื้้�นตััวได้้
ในที่่�สุุด
วิิกฤตโควิิด-19 นี้้� เกี่่�ยวข้้องกัับชีีวิิตและ
สุุขภาพของประชาชน การบริิหารจััดการในช่่วงที่่�

42

SARANROMสถานการณ์์ยังั ไม่่ชัดั เจนจึึงต้้องรุุนแรงและเฉีียบขาด
ส่่งผลให้้กิิจกรรมทางเศรษฐกิิจหยุุดชะงัักทั่่�วโลก
แม้้จะเป็็นในระยะสั้้น� ๆ แต่่กลัับสร้้างแผลเป็็น (scar)ให้้กับั เศรษฐกิิจได้้มากกว่่า เพราะการปิิดเมือื งส่่งผล
รุุนแรงต่่อรายได้้และภาระหนี้้�ของผู้้�ประกอบการ
รายย่่อยและประชาชนที่่�สายป่่านสั้้�น โดยเฉพาะ
ในกลุ่่�มธุุรกิิจและแรงงานที่่�ผููกโยงกัับการท่่องเที่่�ยว
หรืือภาคบริิการโดยรวม ที่่แ� ม้้หลังั การเปิิดเมือื งในช่่วง
กลางปีี ค.ศ. 2020 ก็็ยัังไม่่สามารถฟื้้�นตััวได้้เต็็มที่่�
เท่่ากัับในภาคธุุรกิจิ อื่่น� ยกตััวอย่่างเช่่น ธุุรกิจิ ที่่พั� กั แรมณ เดืือนธัันวาคม ค.ศ. 2020 เพิ่่�งมีีกิิจกรรมทาง
เศรษฐกิิจกลัับมาได้้เพีียงร้้อยละ 28 ของระดัับก่่อน
โควิิด-19 และยัังมีีธุุรกิิจขนส่่งผู้้�โดยสารที่่�กิิจกรรม
กลัับมาเพีียงร้้อยละ 58 เท่่านั้้�น ที่่�สำำ�คััญกลุ่่�มธุุรกิิจ
เหล่่านี้้�ยัังถููกซ้ำำ��เติิมจากการระบาดระลอกใหม่่
ที่่�แม้้จะปิิดให้้บริิการเพีียงบางพื้้�นที่่�และบางกิิจการ
แต่่ก็็ยัังเน้้นการควบคุุมเข้้มงวดในการให้้บริิการ
ของธุุรกิิจกลุ่่�มนี้้�เช่่นเดิิม ทำำ�ให้้การฟื้้�นตััวจะต้้อง
ทอดยาวออกไป และแม้้ ใ นช่่ ว งครึ่่� ง หลัั ง ของปีี
ค.ศ. 2021 คาดว่่าจะเริ่่�มมีีการกระจายฉีีดวััคซีีน

แต่่ ก ว่่ า ที่่� จ ะสามารถสร้้ า งภูู มิิ คุ้้�มกัั น หมู่่� (herdimmunity) จนเปิิดรัับนัักท่่องเที่่�ยวได้้เป็็นวงกว้้าง
จนธุุรกิิจเหล่่านี้้�รวมทั้้�งเศรษฐกิิจไทยกลัับมาฟื้้�นตััว
ชััดเจน ก็็อาจกิินเวลานานกว่่านั้้�น โดยล่่าสุุด ธปท.
คาดว่่าเศรษฐกิิจไทยในปีี ค.ศ. 2021 น่่าจะเติิบโต
ได้้ประมาณร้้อยละ 2.0 และจะยัังไม่่สามารถกลัับ
ไปสู่่�ระดัับก่่อนโควิิด-19 ได้้ จนกว่่าปีี ค.ศ. 2023

K-shaped Recovery: การฟื้้�นตััวแบบ
เหลื่่�อมล้ำำ��บน Mega Trends เดิิม

แม้้เศรษฐกิิจไทยในภาพรวมจะทยอยฟื้้�นตััว
จากวิิกฤตโควิิด-19 แต่่เห็็นได้้ชััดเจนว่่าการฟื้้�นตััวยัั ง ไม่่ ทั่่� ว ถึึงและมีีความเหลื่่� อ มล้ำำ��สูู ง หลายคน
มองว่่าการฟื้้�นตััวเป็็นแบบอัักษร K แทนที่่จ� ะเป็็น Vกล่่าวคืือกลัับขึ้้น� มาได้้ไม่่เท่่ากัันเหมือื นกัับการฟื้้�นตััว
จากวิิ ก ฤตหลายครั้้� ง ที่่� ผ่่ า นมา โดยจากข้้ อ มูู ลณ สิ้้น� ปีี ค.ศ. 2020 หลัังกิิจกรรมทางเศรษฐกิิจเริ่่มมีี
�มากขึ้้�นก่่อนการระบาดระลอกใหม่่ บางภาคธุุรกิิจ
ฟื้้� น ตัั ว ดีีมาก เช่่ น Integrated Circuit และ
Semiconductor และเครื่่�องใช้้ไฟฟ้้า เพราะได้้รัับ
อานิิสงส์์จากการปรัับเปลี่่�ยนพฤติิกรรมการทำำ�งาน
และการใช้้ชีีวิติ ทำำ�ให้้ต้อ้ งการเครื่่อ� งมือื สื่่อ� สารและ

อุุปกรณ์์เครื่่อ� งใช้้ไฟฟ้้าใหม่่ ๆ เพิ่่�มขึ้น้� หมวดยานยนต์์
และภาคการค้้า จากการออกมาจัับจ่่ายใช้้สอยของ
ผู้้�บริิโภคและการปรัับตััวด้้านการขายอย่่างทัันท่่วงทีี
ขณะที่่�ภาคบริิการที่่�เกี่่�ยวกัับนัักท่่องเที่่�ยวต่่างชาติิ
ยัังซบเซาและถููกซ้ำำ��เติิมจากการระบาดระลอกใหม่่
ที่่น� อกจากจะทำำ�ให้้การเปิิดรัับนัักท่่องเที่่ย� วอาจต้้อง
ล่่าช้้าออกไปแล้้ว ยัังทำำ�ให้้ความต้้องการท่่องเที่่�ยว
ของคนไทยที่่หลั� งั ๆ เข้้ามาช่่วยเสริิมรายได้้บางส่่วน
ต้้องลดลงตามไปด้้วย ซึ่่�งจากโครงสร้้างเศรษฐกิิจ
ปััจจุุบัันที่่�ภาคบริิการมีีสััดส่่วนสููงขึ้้�นกว่่าก่่อนมาก
ทำำ�ให้้ขาล่่างของ K มีีน้ำำ��หนัักมากในการถ่่วงรั้้�ง
การฟื้้�นตััว และทำำ�ให้้ความเหลื่่อ� มล้ำำ��รุนุ แรงกว่่าเดิิมวิิ ก ฤตครั้้� ง นี้้� นอกจากจะส่่ ง ผลกระทบต่่ อ รายเล็็ ก มากกว่่ า รายใหญ่่ และกระจุุ ก ตัั วในบางธุุรกิิจแล้้ว ยัังเกิิดขึ้้�นในช่่วงเวลาที่่�ปััญหา
ความเหลื่่� อ มล้ำำ�� เร่่ ง ขึ้้� น มากจาก Megatrendsในโลกที่่�ดำำ�เนิินมาระยะหนึ่่�ง บาง trend ถููกเร่่ง
ให้้เร็็วขึ้้�นหรืือบาง trend ก็็ผ่่อนความเร็็วลงไป
จากวิิกฤตโควิิด-19 เอง ซึ่่�งทั้้�งหมดนี้้�ส่่งผลซ้ำำ��เติิม
จนทำำ�ให้้ปัญั หาความเหลื่่อ� มล้ำำ��ออกอาการมากกว่่า
วิิกฤตครั้้ง� ก่่อน ๆ รายได้้ที่ห่� ายไปทำำ�ให้้ความสามารถ
ในการชำำ�ระหนี้้�ถดถอย ไม่่ต้้องพููดถึึงการได้้รัับ

การฟื้นตัวของกิจกรรมทางเศรษฐกิจ ณ สิ้นปี 2020(เทียบกับช่วงก่อนโควิด ปี 2019 = 100)◼= ระดับกิจกรรมทางเศรษฐกิจ > 90 ◼ = ระดับกิจกรรมทางเศรษฐกิจ 70 - 90 ◼ = ระดับกิจกรรมทางเศรษฐกิจ < 70ผลิต IC & Semiconductorผลิตเครื่องใช้ไฟฟ้า
ผลิตเหล็ก โลหะประดิษฐ์
ผลิตปิโตรเคมี
ผลิตชิ้นส่วนยานยนต์
ผลิตวัสดุก่อสร้าง
ผลิต HDD
ผลิตยาง พลาสติก
ขนส่งสินค้า
การค้า
ผลิตยานยนต์
ผลิตปิโตรเลียม
ผลิตอาหาร เครื่องดื่ม
อสังหาริมทรัพย์
ก่อสร้าง
ผลิตสิ่งทอ เครื่องนุ่งห่ม
ภัตตาคาร/ร้านอาหาร
ขนส่งผู้โดยสาร
ที่พักแรม
0

20

40

60

80

100

120

Sectorสัดส่วน SMEs
(as 2018)

ยานยนต์
ชิ้นส่วนยานยนต์
สิ่งทอ เครื่องนุ่งห่ม
IC & Semiconductor
HDDเครื่องใช้ไฟฟ้า
อาหาร เครื่องดื่ม
ยางพลาสติก
เคมีภัณฑ์
ปิโตรเลียม
วัสดุก่อสร้าง
เหล็กและโลหะประดิษฐ์
ก่อสร้าง
การค้า
ขนส่งโรงแรม
ภัตตาคาร/ร้านอาหาร
อสังหาริมทรัพย์

78.2%
85.2%
99.7%
64.4%
66.7%
92.5%
99.2%
92.1%
92.1%
74.7%
97.8%
98.6%
96.5%
99.5%
80.9%
81.1%
97.9%
95.2%

การจ้างงาน
(แสนคน
as Q4 2020)

1.1
2.4
7.3
2.6
0.5
1.2
15.2
3.8
1.9
0.3
2.3
4.8
22.5
63.1
13.4
2.4
26.6
2.6

สัดส่วนต่อ
การจ้างงานรวม
(% as Q4 2020 )

0.3%
0.6%
1.9%
0.7%
0.1%
0.3%
4.0%
1.0%
0.5%
0.1%
0.6%
1.3%
5.9%
16.5%
3.5%
0.6%
6.9%
0.7%

หมายเหตุ: การคัดเลือกภาคบริการและอุตสาหกรรมรวม 19 ธุรกิจ มีเกณฑ์คัดเลือกจาก (1) เป็นธุรกิจที่ได้รับผลกระทบจาก COVID-19 โดยตรง หรือธุรกิจเกี่ยวเนื่องจากการท่องเที่ยว
(2) มีอุตสาหกรรมที่มีห่วงโซ่อุปทานมากในประเทศไทย และ (3) มีการจ้างงานมาก อาจส่งผลกระทบในวงกว้าง // คานวณโดย ธปท.

5

ส ร า ญ ร ม ย์์43เครื่องชี้เศรษฐกิจด้านอุปสงค์

เครื่องชี้เศรษฐกิจด้านอุปท

Index sa
Q4-62 = 100
110

108.6
103.7

PCI

100

100

Export value
excl. gold

PII

90

Index sa, 3mma
ธ.ค.-62 = 100
110

95.0

ผลผลิตสินค้าเก

90
80ที่มา: ธปท.

เครื่องชี้เศรษฐกิจด้านอุปทาน

108.6
103.7

PCI

Index sa, 3mma
ธ.ค.-62 = 100
110ลูกจ้างนอกภาคเกษตร

100

Export value
excl. gold

PII

95.0

ผลผลิตสินค้าเกษตร

99.9
99.1
98.7

90
MPI

ors PII = Private Investment Indicators

ธ.ค.-63

พ.ย.-63

ต.ค.-63

ก.ย.-63

ส.ค.-63

ก.ค.-63มิ.ย.-63

พ.ค.-63เม.ย.-63มี.ค.-63

ก.พ.-63

ม.ค.-6370หมายเหตุ: MPI = Manufacturing Production Index
SPI = Service Production Index (Excludes public administration and services, and gold activities)
E = Estimated dataสภาพคล่่องเพิ่่�มเติิมสำำ�หรับั กลุ่่�มธุุรกิจิ ที่่มีี� ความเสี่่ย� งสููง
แม้้กระทั่่�งการฟื้้�นตััวก็็ยัังเกิิดความเหลื่่�อมล้ำำ��สููง
และฉีีกออกจากกัันเป็็นรููปตัวั K ตามที่่ไ� ด้้กล่่าวข้้างต้้น
Megatrends สำำ�คััญที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับปััญหา
ความเหลื่่�อมล้ำำ�� จากวิิกฤตครั้้�งนี้้� ได้้แก่่

44

75.5

SPI excl. goldEQ4-62

ม.ค.-64

ธ.ค.-63

พ.ย.-63

ต.ค.-630.2
ก.ย.-63

ส.ค.-63

ก.ค.-63n tourists

ม.ค.-6480

SARANROMส.ค.-63

ก.ค.-63มิ.ย.-63

พ.ค.-63เม.ย.-63มี.ค.-63

ก.พ.-6370หมายเหตุ: MPI = Manufacturing Production Index
SPI = Service Production Index (Excludes public admini
E = Estimated dataหมายเหตุ: PCI = Private Consumption Indicators PII = Private Investment Indicatorsษฐกิจด้านอุปสงค์SPI exc
ม.ค.-63

ม.ค.-64

ธ.ค.-63

พ.ย.-63

ต.ค.-630.2
ก.ย.-63

ส.ค.-63

ก.ค.-63มิ.ย.-63

พ.ค.-63เม.ย.-63มี.ค.-63

ก.พ.-63

ม.ค.-63

Q4-62

No. of foreign tourists

Q4-62

70
60
0

MPI

80

1. การเปลี่่�ยนวิิ ถีี ชีี วิิ ต เข้้ าสู่่�ยุุ ค ดิิ จิิ ทัั ลที่่สถ� านการณ์์โควิิด-19 บัังคัับให้้เกิิดเร็็วขึ้้น� กว่่าเดิิมมาก
การประกอบอาชีีพ กิิจกรรมการซื้้�อ - ขายสิินค้้า รวมถึึง
การได้้รับั ความช่่วยเหลืือเยีียวยาจากภาครััฐถููกผููกไว้้
กัับช่่องทางดิิจิิทััล เพื่่�อให้้ตอบสนองได้้ทัันการณ์์

จากที่่�เคยกัังวลเรื่่�องความรู้้�ความเข้้าใจด้้านดิิจิิทััล
ของประชาชนที่่�ยัังไม่่ทั่่�วถึึง ดัังนั้้�น ภายในเวลา
อัันสั้้น� ย่่อมมีีผู้้�ที่่ปรั� บั ตััวไม่่ทันั และเข้้าไม่่ถึึง พลาดทั้้�ง
โอกาสในการหารายได้้และการได้้รัับการเยีียวยา
จนถููกทิ้้�งห่่างออกไปเรื่่�อย ๆ จนยากที่่�จะตามทััน
จึึงถืือเป็็น Megatrend ที่่�ซ้ำำ��เติิมความเหลื่่�อมล้ำำ��
ให้้กัับเศรษฐกิิจไทย
2. กระแสความเป็็นเมืืองขนาดใหญ่่ หรืือ
Urbanisation ที่่�ถููกวิิกฤตโควิิด-19 สวนกระแสให้้
ถอยหลัังกลัับไป ทั้้�งในเรื่่อ� งความกัังวลต่่อความแออััด
ในเมืือง และการที่่�แรงงานต้้องกลัับถิ่่�นฐานเพราะ
ไม่่มีีงานทำำ� ซึ่ง่� การกลัับไปพึ่่�งพารายได้้ในภาคเกษตร
ไม่่สามารถชดเชยรายได้้เดิิมได้้ การกลัับเข้้าเมืือง
เพื่่อ� หางานใหม่่อาจทำำ�ได้้ไม่่ง่า่ ย เพราะรููปแบบงานและ
การทำำ�งานจะเปลี่่ย� นไปจากเดิิม ซึ่ง่� เป็็นการถดถอย
ของ Megatrend จากอาการของความเหลื่่�อมล้ำำ��
ชััดเจน
3. ความยั่่�งยืื น ของการเติิ บ โต หรืือ
sustainability ที่่�ในบางแง่่มุุมถููกการแพร่่ระบาด
ของโควิิด-19 ลดทอนลงไปด้้วยเรื่่�องง่่าย ๆ อย่่าง
การใช้้งานพลาสติิกและกระดาษหรืือการเดิินทาง
โดยรถส่่วนตััวที่่�กลัับมาเร่่งขึ้้�น แต่่บางแง่่มุุมก็็กลัับ
ได้้มาแบบที่่ไ� ม่่สามารถทำำ�ได้้ในช่่วงปกติิ โดยเฉพาะ
กรณีีแหล่่งท่่องเที่่ย� วทางธรรมชาติิที่ไ่� ด้้รับั การฟื้้�นฟูู
อย่่างรวดเร็็ว ซึ่่�งในเรื่่�องนี้้�จะมีีนััยต่่อการออกแบบ
ภาคการท่่องเที่่�ยวและปรัับโครงสร้้างเศรษฐกิิจ
ของไทยหลัังโควิิด-19 ให้้แข็็งแกร่่งและพร้้อมรองรัับ
ความเสี่่�ยงในวิิกฤตครั้้�งต่่อไป เรื่่�อง sustainabilityจึึงเป็็น Megatrend ที่่�จะนำำ�ไปสู่่�การตอบโจทย์์
ด้้านความเหลื่่�อมล้ำำ��ของประเทศที่่�ยั่่�งยืืนได้้ชีี วิิ ต หลัั ง โควิิ ด -19 ใช้้ วิิ ก ฤตเป็็ น โอกาส
คำำ�ถามที่่�ว่่า โครงสร้้างเศรษฐกิิจไทยหลััง
โควิิด-19 จะมีีหน้้าตาเป็็นอย่่างไร ซึ่่ง� ณ วัันที่่เ� ขีียนนี้้�
(มีีนาคม 2564) ยัังพููดได้้ยาก เพราะการปรัับตััวต้้อง

ใช้้เวลา แต่่สิ่่�งที่่�คาดว่่าน่่าจะได้้เห็็นอย่่างแน่่นอน
ในระยะถััดไป คืือ การเปลี่่�ยนแปลงพฤติิกรรม
ของผู้้�บริิ โ ภคและผู้้�ผลิิ ต ทั้้� ง ในเรื่่� อ งการใส่่ ใจเรื่่�องความสะอาด สาธารณสุุข และสิ่่�งแวดล้้อม
รวมทั้้�งการนำำ�วิิถีีดิิจิิทััลและ automation มาใช้้
ซึ่่ง� ย่่อมจะสร้้างการเปลี่่ย� นแปลงให้้เกิิดขึ้้น� กัับทุุกคน
อย่่างเลี่่�ยงไม่่ได้้ ดัังนั้้�น คำำ�ถามที่่�สำ�คัำ ัญกว่่า คืือเราจะปรัับตััวให้้ผ่่านพ้้นความลำำ�บากในช่่วงนี้้� และเตรีียมตััวเพื่่�อรองรัับภาวะความปกติิใหม่่ หรืือ
new normal ของโครงสร้้างเศรษฐกิิจการเงิินโลก
และไทยในระยะข้้างหน้้าอย่่างไร
ภายใต้้ สถ านการณ์์ ที่่� กำำ�ลัั ง เปลี่่� ย นและยัังเห็็นปลายทางไม่่ชัดั นี้้� ไม่่ว่า่ ใครก็็ไม่่ควรหยุุดอยู่่�นิ่่ง�
การปรัับตััวในแง่่เศรษฐศาสตร์์ที่เ่� น้้นการใช้้ทรััพยากร
ที่่�มีีอยู่่�จำำ�กััดให้้ได้้ประโยชน์์มากที่่�สุุด ก็็สามารถ
ดำำ�เนิินการได้้หลายทาง อาทิิ ใช้้ทรััพยากรไปทำำ�สิ่่ง� อื่่น�
ที่่ใ� ห้้ผลประโยชน์์มากขึ้้น� หรืือจะเพิ่่�มประสิิทธิิภาพ
การผลิิตเพื่่�อให้้ใช้้ทรััพยากรน้้อยลง ขึ้้�นอยู่่�กัับ
ข้้อจำำ�กััดของแต่่ละคนหรืือธุุรกิิจด้้วย
ภาคธุุรกิิจจะอยู่่�ที่่�เดิิมไม่่ได้้ ไม่่ว่่าจะได้้
รัับผลกระทบจากโควิิด-19 ที่่�ผ่่านมามากหรืือน้้อย
เพราะมีีคนที่่กำ� ำ�ลังั ปรัับตััวเดิินไปข้้างหน้้าและพร้้อม
จะทิ้้�งเราตลอดเวลา ดัังนั้้�น การเพิ่่�มประสิิทธิิภาพ
การผลิิตหรืือลดต้้นทุุนตาม Megatrends ในส่่วน
ของวิิถีีดิิจิิทััล จึึงมีีเวลาเหลืือไม่่มากนัักและควรเร่่ง
ดำำ�เนิินการทัันทีี โดยเฉพาะธุุรกิิจที่่�พอมีีเงิินทุุน
อยู่่�บ้้าง สำำ�หรับั หลายธุุรกิจิ ที่่ข� าดรายได้้และที่่ผ่� า่ นมาต้้องปรัับตััว เช่่น ลดต้้นทุุน หรืือลดขนาดธุุรกิิจ
เพื่่�อให้้อยู่่�ได้้ชั่่�วคราว ก็็สามารถวางแผนฟื้้�นฟููธุุรกิิจ
โดยต่่ อ ยอดจากขนาดที่่� ล ดลงมาแล้้ ว คิิ ด ใหม่่
ลองแนวทางใหม่่ เพราะเมื่่อ� ธุุรกิจิ เติิบโตก็็ไม่่จำำ�เป็็น
ต้้องกลัับไปเป็็นแบบเดิิม เพราะพฤติิกรรมของ
ลููกค้้าและตลาดเปลี่่�ยนไปแล้้ว สำำ�หรัับธุุรกิิจกลุ่่�มนี้้�
การสนัับสนุุนให้้เข้้าถึึงเงิินทุุนเพื่่�อการฟื้้�นฟููจาก
ภาครััฐ การอำำ�นวยความสะดวกด้้านกฎระเบีียบและส ร า ญ ร ม ย์์45แรงจููงใจด้้านภาษีี เพื่่อ� สนัับสนุุนการลงทุุนใหม่่เพื่่อ�
ฟื้้�นฟูู จึึงเป็็นเรื่่อ� งที่่ต้� อ้ งให้้ความสำำ�คัญั เป็็นลำำ�ดับั ต้้น ๆแรงงานย่่อมต้้องปรัับตามความต้้องการ
ของธุุรกิิจ หากธุุรกิิจอยู่่�ได้้ก็็จะยัังมีีการจ้้างงานอยู่่�
แต่่จากนี้้�ไป ทุุกธุุรกิิจกำำ�ลัังมุ่่�งสู่่�การใช้้หุ่่�นยนต์์หรืือ
เทคโนโลยีีสมััยใหม่่เพื่่�อช่่วยลดต้้นทุุนในการผลิิต
สิินค้้าและบริิการ เพราะแรงงานมนุุษย์์มีีทั้้�งต้้นทุุน
ค่่าจ้้าง สวััสดิกิ าร และบริิหารจััดการยากกว่่า ดัังนั้้�น
หากต้้ องการร่่ วมเดิิ นไปกัั บการเปลี่่� ย นแปลงนี้้�
ต้้องการรายได้้ที่มั่่่� น� คงและเติิบโตเร็็ว แรงงานจึึงต้้อง
ขวนขวายในการเพิ่่�มความชำำ�นาญ (Upskill) หรืือ
ปรัั บ เปลี่่� ย นความชำำ� นาญให้้ ส อดคล้้ อ งกัั บ งานในโลกใหม่่ (Reskill) ซึ่่�งภาครััฐจะมีีบทบาทสำำ�คััญ
ในการสนัับสนุุนให้้แรงงานเข้้าใจความต้้องการ
ของธุุรกิิจ ความถนััดของตนเอง และการฝึึกฝน
ที่่�เหมาะสมได้้อย่่างทัันการณ์์
ภาครัั ฐ มีีบทบาทสำำ�คัั ญ ในช่่ ว งวิิ ก ฤตเพราะเมื่่�อความเสี่่�ยงสููง กลไกตลาด เช่่น การกู้้�ยืืม
ในระบบการเงิินอาจทำำ�งานได้้ไม่่เต็็มที่่� จึึงต้้องทุ่่�ม
สรรพกำำ�ลัังและงบประมาณในการเร่่งเยีียวยาและ
สนัับสนุุนการฟื้้�นฟููให้้ทั่่ว� ถึึง เพื่่อ� ลดการเกิิดแผลเป็็น
ทางเศรษฐกิิจให้้ได้้มากที่่สุ� ดุ (เช่่น ภาวะหนี้้�สูงู และความเหลื่่�อมล้ำำ��) ที่่�จะเป็็นอุุปสรรคต่่อการเติิบโต
ในระยะยาว ดัังนั้้�น การกำำ�หนดนโยบายจึึงไม่่จำำ�เป็็น
ต้้องเป็็นไปตามสิ่่�งที่่ทำ� ำ�ในช่่วงปกติิ วิิกฤตครั้้ง� นี้้�รุนุ แรงและเกี่่�ยวข้้องกัับชีีวิิตและสุุขภาพของประชาชน
รััฐบาลในหลายประเทศไม่่ลังั เลที่่จ� ะดำำ�เนิินนโยบาย

ที่่�ไม่่เคยดำำ�เนิินการมาก่่อน และใช้้งบประมาณ
ในการบริิหารจััดการวิิกฤตสููงกว่่าเดิิมหลายเท่่า
ประเทศไทยโชคดีีที่่�มีีภาคการคลัังแข็็งแกร่่ง หากจำำ�เป็็นต้้องใช้้วงเงิินที่่ม� ากกว่่าปกติิชั่่ว� คราวเพื่่อ� แก้้ไข
ปััญหาให้้ได้้โดยเร็็วก็็สามารถดำำ�เนิินการได้้ และอาจ
กำำ�หนดการปรัับลดการใช้้จ่า่ ยหรืือภาระต่่าง ๆ ลงมาในช่่วงเวลาที่่�แน่่นอนเพื่่�อรัักษาวิินััยทางการคลัังไว้้วิิ ก ฤตครั้้� ง นี้้� ส่่ ง ผลรุุ น แรงและการฟื้้� น ตัั วยัังไม่่ราบรื่่�น ซึ่่�งการปรัับตััวจากนี้้�ไปจะเป็็นปััจจััย
สำำ�คัญั ในการกำำ�หนดหน้้าตาของโครงสร้้างเศรษฐกิิจ
ของประเทศในระยะข้้างหน้้า หากมองย้้อนกลัับไป
บทเรีียนสำำ�คััญสำำ�หรัับทุุกภาคส่่วนจากวิิกฤตครั้้�งนี้้�
คืือ การมีี “เบาะ” หรืือ cushion ในการรองรัับ
ความเสี่่�ยงทางเศรษฐกิิจอย่่างเพีียงพอ เริ่่�มจาก
เงิินออมของประชาชนรายย่่อย การไม่่มีีหนี้้�สิิน
เกิินตััวของภาคธุุรกิจิ ความสามารถในการทำำ�นโยบาย
(policy space) ของภาครััฐ ทั้้�งนโยบายการเงิินและ
นโยบายการคลัังที่่เ� ป็็นผลจากการรัักษาวิินัยั การคลััง
อย่่างเคร่่งครััดในช่่วงที่่�ผ่่านมา ดัังนั้้�น ในการสร้้าง
“เบาะ” ไว้้เพื่่อ� รองรัับวิิกฤตครั้้ง� ต่่อไป จะต้้องมุ่่�งเน้้น
ให้้ประชาชนและประเทศสามารถพึ่่�งพาตนเองให้้ได้้
มากขึ้้น� ในที่่สุ� ดุ เชื่่อ� ว่่าการน้้อมนำำ�ปรัชั ญาเศรษฐกิิจ
พอเพีียงมาปรัับใช้้ เพื่่�อเสริิมสร้้าง “เบาะ” และช่่วยต่่อสายป่่านให้้ยาวขึ้้�นในวัันที่่�จำำ�เป็็น ก็็ยัังเป็็น
คำำ�ตอบที่่ดีีที่� สุ่� ดุ เสมอ ไม่่ว่า่ วิิกฤตจะมาในรููปแบบใด
หรืือเกิิดขึ้้�นในช่่วงเวลาใดก็็ตาม

อ้้างอิิง
https://en.wikipedia.org/wiki/Spanish_flu
Brundage JF, Shanks GD (December 2007). "What really happened during the 1918 influenza pandemic?
The importance of bacterial secondary infections". The Journal of Infectious Diseases. 196 (11): 1717–18,
author reply 1718-19. doi: 10.1086/522355. PMID 18008258.
https://en.wikipedia.org/wiki/Long_Depression#Causes_of_the_crisis
https://www.scb.co.th/th/personal-banking/stories/investment-mega-trend-investment.html

46

SARANROMประสบการณ์์กัักตััว 14 วัันใน State Quarantineเมตไตรยา
ฉัันเพิ่่�งเดิินทางไปทำำ�งานที่่�นครลอสแอนเจลิิส แต่่มีีเหตุุจำำ�เป็็นต้้องเดิินทางกลัับ
ประเทศไทย เนื่่�องจากอาการป่่วยของคุุณแม่่ สถานการณ์์การแพร่่ระบาดของโรคโควิิด-19ในสหรััฐฯ ทำำ�ให้้การเดิินทางไม่่อยู่่�ในภาวะปกติิ คนไทยที่่�ประสงค์์จะกลัับประเทศต้้อง
ลงทะเบีียนในระบบออนไลน์์ของสถานกงสุุลใหญ่่ ณ นครลอสแอนเจลิิส และเมื่่�อกรอก
เอกสารและรายละเอีียดทั้้�งหมดแล้้ว ฉัันต้้องเตรีียมเอกสารทุุกอย่่างให้้พร้้อมเพื่่�อไปแสดง
ตอนขึ้้�นเครื่่�อง ได้้แก่่ (1) หนัังสืือที่่�รัับรองว่่าเป็็นบุุคคลที่่�เดิินทางเข้้ามาในราชอาณาจัักรได้้
(Certificate of Entry) (2) ใบรัั บ รองแพทย์์ ที่่�ยืื นยัั น ว่่ า ผู้้�เดิิ น ทางมีี สุุ ข ภาพเหมาะสม
ต่่อการเดิินทาง (Fit to fly) (3) หนัังสืือยิินยอมกัักตััว 14 วััน และ (4) หนัังสืือเดิินทาง

เตรีียมตััวกลัับบ้้านวัั น เดิิ น ทางกลัั บ เมื่่� อ ฉัั น ไปถึึงสนามบิิ นเจ้้าหน้้าที่่จ� ากสถานกงสุุลใหญ่่ ณ นครลอสแอนเจลิิส
ได้้มาช่่วยอำำ�นวยความสะดวกในการตรวจเอกสาร
ว่่าครบถ้้วนหรืือไม่่ หากไม่่ครบก็็อาจถููกปฏิิเสธ
การขึ้้น� เครื่่อ� งได้้ และสิ่่ง� ที่่ผู้้�� โดยสารทุุกคนประทัับใจ
คืือ สถานกงสุุลใหญ่่ฯ ได้้เตรีียมข้้าวเหนีียวหมููทอด
ให้้ทุกุ คนไว้้เป็็นเสบีียงระหว่่างทาง ฉัันออกเดิินทาง
จากนครลอสแอนเจลิิส ในวัันที่่� 22 ตุุลาคม 2563
เวลา 00.15 น. และเดิินทางถึึงประเทศไทยวัันที่่� 23ตุุลาคม 2563 เวลา 11.00 น. ใช้้เวลาราว 18 ชั่่ว� โมงณ สนามบิินสุุวรรณภููมิิ ฉัันเห็็นเจ้้าหน้้าที่่�
ตำำ�รวจ ทหาร เจ้้าหน้้าที่่�สาธารณสุุข คอยอำำ�นวย
ความสะดวกเป็็นจุุด ๆ คนไทยในเที่่ย� วบิินเดีียวกัับฉััน

มีี 98 คน ทุุกคนเดิินไปที่่�จุุดตรวจ โดยมีีเส้้นกั้้�น
สองข้้างไม่่ให้้ออกนอกเส้้นทาง
เมื่่อ� มาถึึงจุุดตรวจ ฉัันเห็็นเจ้้าหน้้าที่่ส� าธารณสุุข
ในชุุดป้้องกัันโควิิด-19 อยู่่�เต็็มพื้้�นที่่� เจ้้าหน้้าที่่�
จััดระเบีียบผู้้�โดยสารอย่่างเป็็นระบบ โดยให้้นั่่�งรอ
ตามจุุดต่่าง ๆ พร้้อมกัับยื่่�นเอกสารที่่�เกี่่�ยวข้้อง
จากนั้้�นพวกเราก็็เดิินออกมาจากสนามบิิน แล้้วขึ้้�น
รถบััสที่่�จอดรออยู่่�ด้้านหน้้า เจ้้าหน้้าที่่�ฉีีดพ่่นยา
ฆ่่าเชื้้�อที่่�กระเป๋๋าเดิินทางของทุุกคน
ก่่อนถึึงกรุุงเทพฯ ฉัันยัังไม่่รู้้�ว่า่ พวกเราจะได้้ไป
กัักตััวในสถานที่่กั� กั ตััวของรััฐ (State Quarantine)ที่่�ใด จนกระทั่่�งในขณะที่่�รอเจ้้าหน้้าที่่ตร� วจเอกสาร
ฉัันได้้ยิินคุุณลุุงคนหนึ่่�งสนทนากัับผู้้�โดยสารอีีกคน
ว่่า “พวกเราได้้ไปกัักตััวที่่�พััทยา”ส ร า ญ ร ม ย์์47รถตำำ�รวจนำำ�รถบัสมุ่่�ั งหน้้าสู่่�พััทยาในวัันหยุุด
นัักขััตฤกษ์์ที่ฝู่� งู ชนต่่างมุ่่�งหน้้าไปพัักผ่่อน กว่่าจะถึึง
โรงแรมก็็ใช้้เวลา 3 ชั่่ว� โมงกว่่า เจ้้าหน้้าที่่ท� หาร ตำำ�รวจ
สาธารณสุุข อยู่่�ประจำำ�จุุด และปฏิิบััติิหน้้าที่่�อย่่าง
แข็็งขััน พวกเราลงจากรถทีีละคน แสดงบััตรประชาชน
และถููกถ่่ายรููปใบหน้้าพร้้อมบััตรประชาชนไว้้เป็็น
หลัักฐาน คณะได้้รัับเอกสารการปฏิิบััติิตนในช่่วง
กัักตััวก่่อนทยอยขึ้้�นห้้องพัักโดยมีีเจ้้าหน้้าที่่�อำำ�นวย
ความสะดวกทุุกจุุดฉัั น โล่่ ง ใจที่่� ขั้้� น ตอนต่่ า ง ๆ เสร็็ จ สิ้้� น แล้้ วนั่่�นหมายถึึงว่่า ฉัันจะได้้นอนพัักผ่่อนเต็็มที่่�เสีียทีี
หลัังจากที่่อ� ยู่่�บนเครื่่อ� งบิินมายาวนานหลายสิิบชั่่ว� โมงฉัันคิิดในใจว่่าการกัักตััว 14 วัันนี้้� อย่่างน้้อยวัันนี้้�
ก็็เริ่่ม� ไปแล้้ว 1 วััน แต่่…ก่่อนลงจากรถบััส เจ้้าหน้้าที่่�
ได้้ประกาศเสีียงดัังฟัังชััดว่่า “วัันนี้้�ไม่่นับั เป็็นวัันแรก
ของการกัักตััวนะครัับ เริ่่มนั� บั ตั้้ง� แต่่พรุ่่�งนี้้�…” ฉัันถึึงกัับ
เข่่าทรุุด คนอื่่�น ๆ คงประหลาดใจเช่่นเดีียวกััน
แต่่ ร ะเบีียบก็็ คืื อระเบีียบที่่� เราพร้้ อ มจะปฏิิ บัั ติิและยิินยอมที่่�จะกัักตััวตั้้�งแต่่ก่่อนเดิินทางแล้้ว…

รวมตััว ปรัับตััว กัักตััว

ขณะเดิินขึ้้�นห้้องพััก เจ้้าหน้้าที่่�ถามฉัันว่่า
“ที่่�อเมริิกาเป็็นยัังไงบ้้างครัับ เมืืองไทยเราดีีนะ
คุุมการแพร่่ระบาดได้้ดีี” ฉัันตอบว่่า “ใช่่ค่ะ่ เมือื งไทยควบคุุมโรคได้้ดีีทีีเดีียว อเมริิกาไม่่มีีระเบีียบกำำ�หนด
ให้้ต้้องกัักตััวเมื่่�อเดิินทางเข้้าประเทศ” เจ้้าหน้้าที่่�
ท่่านนั้้�นฟัังแล้้วยิ้้�มด้้วยความภาคภููมิิใจ
ในคืืนแรกของการกัักตััว แม้้จะเป็็นเตีียงนอน
ของโรงแรมระดัับ 3 ดาว แต่่สำ�หรัำ ับคนนอนบน
เครื่่อ� งบิินมาเกืือบ 20 ชั่่ว� โมงอย่่างฉััน ฉัันรู้้�สึึกเสมือื นเป็็นโรงแรมหกดาวเลยทีีเดีียวและนอนหลัับสลบไสล
จนถึึงเช้้า
วัันรุ่่�งขึ้้�น ซึ่่�งนัับเป็็นวัันแรกของการกัักตััว
ฉัันยัังมีีกำำ�ลัังใจดีี ตื่่�นมาเปิิดเพลงแจ๊๊สเคล้้าไปกัับ
ติิดตามข่่าวสารและออกกำำ�ลัังกายเบา ๆ และ

48

SARANROMเริ่่�มหยิิบเอกสารข้้อควรปฏิิบััติิมาอ่่านอย่่างจริิงจััง
ฉัันได้้พัักอยู่่�ชั้้�น 7 ห้้อง 3701 วิิวนอกหน้้าต่่างคืือ
เส้้นขอบทะเลที่่อ� ยู่่�ไกลลิิบ แต่่น่า่ เสีียดายที่่ถู� กู บดบััง
ด้้วยต้้นไม้้และอาคาร
กฎข้้อแรกของการกัักตััวคืือ ห้้ามออกจาก
ห้้องพััก ผู้้�กัักตััวมีีหน้้าที่่วั� ดั อุุณหภูมิู ร่ิ า่ งกายวัันละครั้้ง�
โดยใช้้ปรอทที่่ไ� ด้้รับั แจก และส่่งข้้อมููลผ่่านลิิงก์์ google
form ที่่�ทีีมแพทย์์และพยาบาลส่่งให้้ทางไลน์์กลุ่่�ม
หากอุุณหภูมิู สูิ งู กว่่า 37.5 องศา ต้้องรีีบแจ้้งทีีมแพทย์์
ทัันทีี และทีีมแพทย์์พยาบาลจะโทรศััพท์ม์ าสอบถาม
อาการด้้านสุุขภาพและจิิตใจทุุกวัันเว้้นวัันอย่่าง
สม่ำำ��เสมอ
ทีีมแพทย์์ขอให้้ทุุกคนตรวจหาเชื้้�อโควิิด-19จำำ�นวน 2 ครั้้ง� ช่่วงวัันที่่� 3 - 5 และวัันที่่� 11 - 13 ของการกัักตััว โดยใช้้การตรวจแบบ swab หรืือทาง
การแพทย์์เรีียกว่่าวิิธีี RT-PCR โดยการแหย่่ไม้้ที่่�มีี
สำำ�ลีีพันั ปลายลงไปป้้ายเยื่่อ� บุุในลำำ�คอเพื่่อ� เก็็บตััวอย่่าง
จากนั้้�นใช้้ไม้้อีีกอัันแหย่่เข้้าไปในโพรงจมููกจนสุุด
แล้้วหมุุนไม้้ 2 - 3 ครั้้�ง เพื่่�อเก็็บตััวอย่่างเชื้้�อไวรััส
ก่่อนจะเอาไม้้ที่่�เก็็บตััวอย่่างใส่่ลงไปในหลอดที่่�มีี
สารละลายอยู่่�ข้้างใน เพื่่อ� นำำ�ไปตรวจหาดีีเอ็็นเอของ
เชื้้�อโควิิด-19 ต่่อไป
วัันไหนที่่ไ� ด้้ออกไปตรวจหาเชื้้อ� ฉัันรู้้�สึึกเหมืือน
ได้้ออกจากป่่าหิิมพานต์์ที่่�เงีียบสงััด “เราจะได้้ออก
จากห้้องไปเจอเพื่่อ� นที่่กั� กั ตััวด้้วยกััน” ฉัันคิิดออกมา
ดััง ๆ การเจอหน้้าและสนทนากัันแม้้เพีียงห่่าง ๆช่่างดีีต่่อใจเสีียจริิง แต่่พอได้้เจอไม้้แหย่่ลงไปใน
โพรงจมููกเท่่านั้้�นแหละ...ฉัันไม่่อยากจะลงมาตรวจ
อีีกเลย หลายคนคงรู้้�สึึกเหมืือนกััน
สำำ�หรับั อาหารการกิิน เจ้้าหน้้าที่่จ� ะนำำ�เสบีียง
มาส่่งแต่่ละห้้องตามเวลาทุุกวััน เมื่่อ� ใดที่่ไ� ด้้ยินิ เสีียง
เคาะประตููและกดกริ่่�ง นั่่�นเป็็นสััญญาณว่่า อาหาร
ถููกนำำ�มาวางที่่�โต๊๊ะไม้้หน้้าห้้องแล้้ว ดัังนั้้�น กิิจวััตร
ที่่�ทำำ�ทุุกวัันคืือ การกิินอาหารให้้ตรงเวลาทั้้�ง 3 มื้้�อ
ส่่วนการจััดการขยะ ผู้้�กัักตััวมีีหน้้าที่่�นำำ�ขยะใส่่ถุุง

สีีแดงที่่�ให้้ไว้้ มััดปากถุุงให้้เรีียบร้้อยแล้้วนำำ�ออกมา
วางไว้้หน้้าห้้องพัักก่่อน 20.00 น. ของทุุกวััน
วัันที่่ส� อง ฉัันเริ่่มจั� ดั ตารางชีีวิิตตัวั เอง เพื่่อ� สร้้าง
เป้้าหมายว่่า แต่่ละวัันจะทำำ�อะไรบ้้าง เพื่่อ� ให้้การใช้้ชีีวิติ
มีีเป้้าหมายและไม่่น่่าเบื่่�อ และยัังช่่วยดึึงจิิตใจไม่่ให้้
จดจ่่ออยู่่�กัับการนัับวััน ซึ่่�งจะยิ่่�งทำำ�ให้้จิิตใจฟุ้้�งซ่่าน
กระวนกระวายกว่่าเดิิม
ช่่วงเช้้า ตื่่น� มาเปิิดเพลงสบาย ๆ ออกกำำ�ลังั กายเบา ๆ 15 - 30 นาทีี ฟัังเทศน์์ เดิินจงกรม ทำำ�จิติ ใจให้้สงบ ช่่วงสาย เริ่่�มนำำ�งานเขีียนเก่่า ๆ ของฉัันมา
ปััดฝุ่่�นใหม่่ ความเงีียบส่่งผลดีีต่่อการนั่่�งระลึึกถึึง
ความหลัังครั้้�งเก่่าเมื่่�อหลายปีีก่่อน
ช่่วงบ่่าย ติิดตามข่่าว ดููซีีรีีส์แ์ ละละครที่่ชื่� น่� ชอบโทรศััพท์์คุุยกัับเพื่่�อน ๆ เพื่่�ออััปเดตชีีวิิตบ้้าง
ช่่วงเย็็น เดิินไปมาในห้้องให้้ได้้วันั ละ 3,000 ก้้าว
เป็็นอย่่างต่ำำ�� บวกกัับการออกกำำ�ลังั กายเน้้นลดสััดส่่วน
ช่่วงค่ำำ�� ฟัังธรรมะ นั่่�งสมาธิิ
กิิจวััตรเป็็นอย่่างนี้้�ทุุกวััน อาจสลัับช่่วงเวลา
ไปมาตามอำำ�เภอใจ แต่่ต้้องทำำ�ให้้ได้้ตามเป้้าหมาย
การกัักตััวทำำ�ให้้ฉัันได้้อยู่่�กัับตััวเอง มีีสมาธิิ
จดจ่่อกัับสิ่่�งใดสิ่่�งหนึ่่�ง...แต่่สิ่่�งที่่�ทำำ�ให้้ฉัันเสีียสมาธิิ
ระหว่่างวัันก็็คืือ...เสีียงสััญญาณเปิิดปิิดประตููของ
ร้้านสะดวกซื้้อ� ฝั่่ง� ตรงข้้ามถนนหน้้าโรงแรม...เสีียงมััน
ช่่างเชื้้อ� เชิิญให้้ใจฟุ้้�งซ่่านถึึงอาหารอัันโอชะในร้้านนั้้�น...

ร่่วมทุุกข์์ ร่่วมสุุข

“อีีกหกวััน ฉัันจะลา แล้้วโควิิด
อย่่าได้้คิิด ตามติิด พ่่นพิิษหนา
ลาสเตท ควอรัันทีีน ถิ่่�นทรมา
สุุขกายา หากแต่่จิิต คิิดรำำ�พึึง..”เป็็นโคลงกลอนที่่�เพื่่�อนผู้้�กัักตััวท่่านหนึ่่�ง
ซึ่ง่� ใช้้ชื่อ่� ไลน์์ว่า่ “3709 พรละเอีียด” ได้้ประพัันธ์์ไว้้
ในวัันที่่� 8 ของการกัักตััว และแชร์์ในไลน์์กลุ่่�ม
หลายคนที่่กำ� ำ�ลังั เครีียดได้้มาอ่่านแล้้วคงช่่วยให้้อมยิ้้�ม
ได้้มากทีีเดีียว...

ส่่วนฉัันกลั้้น� หััวเราะเอาไว้้ไม่่อยู่่�จริิง ๆ นึึกชม
ผู้้�ประพัันธ์์ว่่าคงมีีกำำ�ลัังใจดีีมาก จึึงสามารถแต่่ง
โคลงกลอนที่่แ� สนไพเราะเสนาะหููแถมปนอารมณ์์ขันั
ในภาวะเช่่นนี้้�ได้้ อย่่างน้้อยก็็ช่ว่ ยสร้้าง “กำำ�ลังั ใจหมู่่�”ให้้พวกเราอดทนกัับการกัักตััวกัันต่่อไป
ไลน์์กลุ่่�มเฉพาะผู้้�กัักตััวที่่ม� าเที่่ย� วบิินเดีียวกัันนี้้�
ถููกตั้้ง� ขึ้้น� โดยมีีทีีมแพทย์์และพยาบาลอยู่่�ในกลุ่่�มด้้วย
เพื่่�อทำำ�หน้้าที่่�ดููแลทุุกคนอย่่างใกล้้ชิิด ไลน์์กลุ่่�มนี้้�
กลายเป็็นพื้้�นที่่�แสดงความห่่วงใย การช่่วยเหลืือ
การบ่่น การแชร์์ข้้อมููลด้้านสุุขภาพ และเป็็นพื้้�นที่่�
ให้้ผู้้�กักั ตััวได้้ระบายกัับทุุกคนในกลุ่่�ม แม้้ว่า่ เรื่่อ� งที่่บ่� น่จะไม่่เกี่่�ยวข้้องกัับทีีมแพทย์์พยาบาลก็็ตาม
เป็็นเรื่่อ� งธรรมดาที่่รสช� าติิอาหารจะไม่่ถูกู ปากทุุ ก คน เนื่่� อ งจากแต่่ ล ะคนติิ ด รสชาติิ อ าหารที่่�
แตกต่่างกััน ใครที่่�ประสงค์์จะรัับประทานอาหาร
นอกเหนืือจากที่่�โรงแรมเตรีียมให้้ก็็สามารถสั่่�งเมนูู
อื่่�น ๆ หรืือสั่่�งจากภายนอกให้้มาส่่ง แต่่มีีกฎว่่า
เจ้้าหน้้าที่่�จะรัับอาหารหรืือของฝากจากภายนอก
วัันละ 1 รอบ และจะนำำ�มาให้้ผู้้�กักั ตััวพร้้อมอาหารเย็็น
เวลา 17.00 น. เท่่านั้้�น โดยไม่่อนุุญาตอาหาร
บางประเภท เช่่น ยำำ� ส้้มตำำ� ไก่่ทอด อาหารดิิบ น้ำำ��แข็็งบด
หรืือเครื่่อ� งดื่่มที่� ช่� งสำำ�เร็็จจากภายนอก หากเป็็นผลไม้้
จะอนุุญาตเฉพาะผลไม้้ที่่�ไม่่ได้้ปอกเปลืือก เช่่น
เงาะ กล้้วย ส้้ม แอปเปิิล ลองกอง ลำำ�ไย เพื่่อ� ป้้องกััน
โรคระบบทางเดิินอาหาร
ระเบีียบที่่สำ� �คัำ ญั อีีกประการหนึ่่�งคืือ ไม่่อนุุญาต
ให้้ผู้้�กัักตััวออกจากห้้องพัักหากไม่่ได้้แจ้้งล่่วงหน้้า
และไม่่อนุุญาตให้้พบญาติิตลอด 14 วััน เมื่่�อพ้้น
การกัักตััวไปแล้้ว ผู้้�กัักตััวทุุกคนจะได้้รัับหนัังสืือ
รัับรองเพื่่อ� นำำ�ไปแสดงแก่่หน่ว่ ยงานที่่เ� กี่่ย� วข้้องต่่อไป

ทุุกอย่่างอยู่่�ที่่�ใจ

พวกเราตรวจเชื้้อ� โควิิด-19 ครั้้ง� แรกในวัันที่่� 28ตุุลาคม 2563 และครั้้ง� ที่่ส� องในวัันที่่� 4 พฤศจิิกายน
2563 ทีีมแพทย์์ให้้ข้อ้ มููลว่่า หากเราไม่่ได้้รับั การติิดต่่อส ร า ญ ร ม ย์์49จากทีีมแพทย์์และพยาบาลภายในเวลา 08.00 น.
ของวัันที่่�สามหลัังการตรวจเชื้้�อ แสดงว่่าเราไม่่เป็็น
ผู้้�ติิดเชื้้�อโควิิด-19 สำำ�หรัับผู้้�ที่่�ติิดเชื้้�อ เจ้้าหน้้าที่่�
จะนำำ�ตััวส่่งโรงพยาบาลเพื่่�อรัักษาต่่อไป
สิ่่ง� ที่่ผู้้�กั� กั ตััวสนใจสอบถามทีีมแพทย์์พยาบาล
หลัังการตรวจเชื้้�อทั้้�ง 2 ครั้้�ง คืือ “มีีใครในกลุ่่�ม
คนไทยที่่ม� าเที่่ย� วบิินเดีียวกัันติิดเชื้้อ� โควิิด-19 บ้้าง”เพื่่�อนร่่วมชะตากรรมท่่านหนึ่่�งตั้้�งข้้อสัังเกตในไลน์์
กลุ่่�มว่่า หากมีีเจ้้าหน้้าที่่�ขึ้้�นมาฉีีดพ่่นยาฆ่่าเชื้้�อที่่�
ห้้องใด แสดงว่่าผู้้�กัักตััวที่่�อยู่่�ในห้้องนั้้�นคงติิดเชื้้�อ
โควิิด-19 และถููกนำำ�ตัวั ส่่งโรงพยาบาลอย่่างเร่่งด่่วน...
ซึ่่�งก็็ตรงกัับข้้อมููลที่่�ทีีมแพทย์์แจ้้งไว้้ว่่า “ห้้องพัักที่่�
ผู้้�ติิดเชื้้อ� เคยพัักอยู่่�นั้้น� เจ้้าหน้้าที่่จ� ะฉีีดพ่่นยาฆ่่าเชื้้อ�
แล้้วทิ้้�งไว้้อย่่างน้้อย 1 วััน แล้้วทำำ�ความสะอาดอีีกครั้้ง� ”วัันที่่� 6 พฤศจิิกายน 2563 ซึ่่ง� เป็็นวัันสุุดท้้าย
ของการกัักตััว ทีีมแพทย์์และพยาบาลแจ้้งข่่าวดีี
ในไลน์์กลุ่่�มว่่า “ทุุกท่่านเป็็นผู้้�ตรวจไม่่พบเชื้้�อค่่ะ”หลัังจากนั้้�นทุุกคนก็็กระหน่ำำ�ส่� ง่ ไลน์์แสดงความดีีใจ
และขอบคุุณทีีมแพทย์์ พยาบาลและเจ้้าหน้้าที่่ทุ� กุ คนที่่�เสีียสละมาปฏิิบััติิหน้้าที่่�ดููแลคนไทยที่่�กลัับจาก
ต่่างประเทศอย่่างดีี...
ในช่่วงการกัักตััว 14 วััน ฉัันได้้ยิินเสีียงหวอ
รถตำำ�รวจ นำำ�รถบััส 2 - 3 คัันมาจอดหน้้าโรงแรม
ทั้้�งช่่วงเช้้าตรู่่�และช่่วงดึึก นั่่�นหมายถึึงว่่า คนไทยอีีก
กลุ่่�มหนึ่่�งซึ่่�งกลัับมาจากต่่างประเทศกำำ�ลัังถููกพามา
กัักตััวที่่�โรงแรมนี้้�เหมืือนกัับเรา...ฉัันนึึกให้้กำำ�ลัังใจ
พวกเขาอยู่่�ในใจ....

50

SARANROMในวัันแรก ๆ ของการกัักตััว ทุุกคนอาจยัังมีี
กำำ�ลังั ใจดีี แต่่พอเข้้าวัันที่่� 3 หรืือวัันที่่� 4 จะเริ่่มรู้้�สึึ� กว่่า
“ทำำ�ไมเวลาช่่างเดิินช้้าเสีียจริิง เหลืืออีีกตั้้ง� 10 วัันแน่่ะ”ช่่วงนี้้�จิติ ใจเริ่่มอ่� อ่ นแอผสมฟุ้้�งซ่่าน จนต้้องพยายาม
ดึึงจิิตตััวเองให้้กลัับมาอยู่่�กัับ “ปััจจุุบัันขณะ”“ยัังไงเวลาก็็ต้อ้ งเดิินไปจนครบ 14 วัันอยู่่�ดีี”ฉัันคิิดในใจ การคิิดถึึงวัันที่่� 14 ทั้้�งที่่�ความเป็็นจริิง
ยัังอยู่่�วัันที่่� 4 คงเป็็นการทำำ�ร้้ายจิิตใจเกิินไป ฉะนั้้�น
การรู้้�สึึกตััวกัับปััจจุุบัันขณะกัับทุุกอิิริิยาบถของ
การนั่่�ง การเดิิน การยืืน และนอน จึึงเป็็นสิ่่�งที่่�ฉััน
พยายามทำำ�ให้้ได้้เป็็นประจำำ�ทุุกวััน
รััฐบาลดููแลคนไทยที่่ก� ลัับมาจากต่่างประเทศ
เป็็นอย่่างดีีตลอดการกัักตััว รวมทั้้�งได้้จัดั รถส่่งพวกเรา
กลัับภููมิิลำำ�เนาในต่่างจัังหวััดโดยไม่่คิิดค่่าใช้้จ่่าย
วัันเสาร์์ที่่� 7 พฤศจิิกายน 2563 ก่่อนขึ้้�นรถ
กลัับบ้้าน ฉัันยื่่�นกระดาษแผ่่นหนึ่่�งให้้เจ้้าหน้้าที่่�
ในนั้้�นเขีียนความประทัับใจที่่มีี� ต่่อทีีมแพทย์์พยาบาล
และเจ้้าหน้้าที่่ที่� ดู่� แู ลพวกเรามาตลอด...ส่่วนผู้้�กัักตััว
ท่่านอื่่�น ๆ หลายคนได้้ส่่งกำำ�ลัังใจและขอบคุุณ
ผ่่านทางไลน์์กลุ่่�มไปแล้้ว
ตััวแทนเจ้้าหน้้าที่่ข� อบคุุณพวกเราที่่ไ� ด้้อดทน
กัักตััวและปฏิิบััติิตามกฎระเบีียบอย่่างเคร่่งครััด
เพื่่อ� ร่่วมมือื กัันลดความเสี่่ย� งในการแพร่่กระจายของ
โรคโควิิด-19...พวกเราทุุกคนปรบมืือขอบคุุณและ
ให้้กำำ�ลังั ใจเจ้้าหน้้าที่่ทุ� กุ คนที่่ไ� ด้้เสีียสละดููแลพวกเรา
สิ่่�งที่่�ฉัันได้้จากการกัักตััว 14 วััน คืือ การฝึึก
เจริิญสติิอยู่่�กัับปััจจุุบััน ฉัันคิิดว่่ามัันคืือคำำ�ตอบของ
การดำำ�รงชีีวิิต...และที่่�สำำ�คััญมัันช่่วยให้้การกัักตััว
ของฉัันเป็็นช่่วงเวลาแห่่งการกลัับมาดููและเข้้าใจจิิตใจ
ของตนเองอย่่างลึึกซึ้้�ง...แต่่มนุุษย์์ปุุถุุชนอย่่างฉัันก็็ ยัั ง คงมีีกิิ เ ลสอยู่่�ทุุ ก ขณะจิิ ต …ใกล้้ วัั น สุุ ด ท้้ า ยของการกัักตััว ในหััวของฉัันนึึกวาดฝัันถึึงรายการ
อาหารหลายสิิบรายการที่่�อยากจะรัับประทาน
หลัั ง ผ่่ า นพ้้ น การกัั ก ตัั ว 14 วัั น นี้้� … และตอนนี้้�
ฝัันของฉัันก็็เป็็นจริิงแล้้ว

ไทยสู้โควิด
มองคุณค่า ในวิกฤต โควิดหน่อย
เป็นพลัง ไม่ให้ถอย สู้ข้ามผ่าน
ได้เห็นค่า ทุกชีวิต สุดประมาณ
วันเวลา ที่เลยผ่าน ไม่อาจคืน
ทุกชีวิต เชื่อมถึงกัน ทุกวันนี้
ต้องพึ่งพา สามัคคี เพื่อร่วมฟื้น
รวมพลัง ร่วมต้านภัย ไทยยั่งยืน
ด้วยน้ำ�ใจ ไทยหยิบยื่น คืนให้กัน
ไทยทั้งชาติ มีวินัย รู้หน้าที่
ไทยจึงมี ภูมิต้านทาน ที่สร้างสรรค์
ชาวบัวแก้ว ขอส่งใจ ให้ทุกท่าน
สู้ด้วยกัน เพื่อพิชิต โควิดเอย

ชลทิพา วิญญุนาวรรณ
นักการทูตชำ�นาญการ (ที่ปรึกษา) กรมสารนิเทศ ร้อยกรองส ร า ญ ร ม ย์์

51

Visionมองโรค มองเรา
บทสััมภาษณ์์นายดอน ปรมััตถ์์วิินััย
รองนายกรััฐมนตรีีและรััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงการต่่างประเทศณ เดืือนเมษายน 2564 ยัังไม่่มีีใคร
บอกได้้แน่่ชััดว่่า โลกหลัังโควิิด-19 จะเปลี่่�ยน
ไปในทิิศทางใด เพราะผลกระทบจากวิิกฤต
ครั้้�งนี้้�ยัังคงสร้้างความยากลำำ�บากให้้แก่่
ประชาชนค่่อนโลก เมื่่�อปีี 2563 โควิิด-19ทำำ�ให้้เศรษฐกิิจโลกหดตััวกว่่าร้้อยละ 5.8
กลุ่่�มผู้้�ประกอบการวิิสาหกิิจขนาดกลาง
และขนาดย่่อม และธุุรกิิจ start-ups ได้้รัับ
ผลกระทบอย่่ า งรุุ น แรง หนี้้�สาธารณะ
ในหลายประเทศเพิ่่�มสููงขึ้้�น การนำำ�เข้้าและ
ส่่งออกสิินค้้าระหว่่างประเทศประสบปััญหา
ธุุรกิิจการท่่องเที่่�ยวและโรงแรมปิิดตััวลง
จำำ� นวนมาก บางประเทศเกิิ ด เหตุุ ก ารณ์์
เหยีียดเชื้้�อชาติิชาวเอเชีีย ซึ่่�งถููกกล่่าวหาว่่ า เป็็ น จุุ ด เริ่่�มต้้ น ของโควิิ ด -19 และเกิิ ดการแพร่่กระจายข้้อมููลที่่�ผิิดเพี้้�ยนเกี่่�ยวกัับ
ไวรััส

สััมภาษณ์์โดยนางสาวจิิรััสยา พีีรานนท์์ รองอธิิบดีีกรมเอเชีียใต้้ ตะวัันออกกลางและแอฟริิกา
เรีียบเรีียงโดยนายพนม ทองประยููร นัักการทููตชำำ�นาญการพิิเศษ กรมสารนิิเทศ นายฌาณััฐ อนัันทปััญญสุุทธิ์์� นัักการทููตปฏิิบัติั กิ ารกรมอาเซีียน และนายจิิตติิชััย พััชรเดชาธร นัักการทููตปฏิิบััติิการ กรมสนธิิสััญญาและกฎหมายส ร า ญ ร ม ย์์53ในภาวะเช่่นนี้้� โจทย์์สำำ�คัญั ของไทยคืือ เราจะใช้้
นโยบายต่่างประเทศสนัับสนุุนรััฐบาล เพื่่�อบรรเทา
ผลกระทบต่่าง ๆ ได้้อย่่างรวดเร็็วและครอบคลุุมทุุ ก ภาคส่่ ว นได้้ อ ย่่ า งไร โดยฟื้้� น ฟูู ค วามเชื่่� อ มั่่� นของต่่างประเทศต่่อไทย และผลัักดัันความร่่วมมืือ
ระหว่่างประเทศเพื่่อ� กระตุ้้�นให้้เศรษฐกิิจโลกกลัับมา
ขยายตัั ว ในระดัั บ เดีียวกัั บ ช่่ ว งก่่ อ นโควิิ ด -19โดยคำำ�นึึงถึึงพััฒนาการทางการเมือื งระหว่่างประเทศ
ที่่�จะส่่งผลโดยตรงต่่อการต่่างประเทศของไทย
ในช่่วงนัับจากนี้้� และในขณะเดีียวกััน พวกเรา
คงต้้องพิินิจิ พิิเคราะห์์และทบทวนเรื่่อ� งราวต่่าง ๆ ว่่าปััญหาและความท้้าทายที่่�โลกเผชิิญอยู่่�ในขณะนี้้�
มีีที่่�มาอย่่างไร โลกในช่่วงหลัังจากนี้้�จะเปลี่่�ยนไป
ในทิิศทางใด และเราควรจะดำำ�เนิินบทบาทอย่่างไร
เพื่่�อเตรีียมรัับมืือกัับโลกภายหลัังวิิกฤตโควิิด-19ท่่ามกลางการเปลี่่ย� นแปลงทางภููมิิรัฐั ศาสตร์์ สัังคม
แนวคิิดและวิิถีีชีีวิิตของผู้้�คน
ฝ่่ายบรรณกรได้้รัับความกรุุณาอย่่างยิ่่�งจาก
ท่่านรองนายกรััฐมนตรีีและรััฐมนตรีีว่่าการกระทรวง
การต่่างประเทศ นายดอน ปรมััตถ์วิ์ นัิ ยั ในการบอกเล่่ามุุ มม องที่่� น่่ า สนใจและฉายภาพที่่� ชัั ด เจนที่่� จ ะนำำ�ไปสู่่�การกำำ�หนดทิิศทางการต่่างประเทศไทย
และความร่่วมมืือที่่�จะเป็็นประตููสู่่�อนาคตของไทย
และของโลก...ภายหลัังวิิกฤตโควิิด-19“54โควิิด-19: สงครามระหว่่างคนกัับธรรมชาติิ

แม้้ผู้้�คนส่่วนใหญ่่จะมองว่่า วิิกฤตโควิิด-19เป็็นจุุดเปลี่่�ยนผัันที่่�ทำำ�ให้้โลกต้้องปรัับตััวเข้้ากัับ
“ความปกติิ ใ หม่่ (new normal)” หรืือต้้ อ งเปลี่่�ยนแปลงวิิธีีคิิด วิิธีีทำำ�งาน ให้้สอดคล้้องกัับ
สถานการณ์์ แต่่ในทััศนะของรองนายกรััฐมนตรีี
และรััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงการต่่างประเทศแล้้ว
ท่่านเห็็นว่่า แต่่ละประเทศสามารถสร้้างการเปลี่่ย� นแปลง
ได้้โดยไม่่จำำ�เป็็นต้้องรอโควิิด-19 ไปเสีียทั้้�งหมด
สิ่่�งใดที่่�ต้้องเปลี่่�ยนก็็ควรดำำ�เนิินการทัันทีี แต่่โดย
ทั่่�วไปแล้้ว การเปลี่่ย� นแปลงใด ๆ มัักเกิิดจากบริิบท
สำำ�คัั ญ 2 ประการ ได้้ แ ก่่ บริิ บ ทของคน อาทิิ
เมื่่�อเปลี่่�ยนผู้้�นำำ�ที่่�มีีนโยบายใหม่่ และบริิบทของ
เวลา เช่่น เมื่่�อมีีโอกาสพิิเศษต่่าง ๆ หรืือช่่วงเวลา
สำำ�คัั ญ ที่่� ค วรจะริิ เริ่่� มสิ่่� ง ใหม่่ ๆ ส่่ ว นโควิิ ด -19เป็็นความผสมผสาน เป็็นปััญหาของโลกที่่�เกิิดขึ้้�น
ในห้้วงเวลาหนึ่่�งซึ่่�งส่่งผลกระทบต่่อคนจำำ�นวนมาก
และเสมือื นเป็็น “สงคราม” ระหว่่างคนกัับเชื้้�อโรค
หรืืออีีกนััยหนึ่่�งคืือ คนกัับธรรมชาติิ เพราะเชื้้�อโรคก็็ ม าจากธรรมชาติิ ซึ่่� ง ยัั ง ไม่่ ท ราบที่่� ม าที่่� ชัั ด เจนบ้้างก็็ว่่าเป็็นผลกระทบที่่�เกิิดจากการเปลี่่�ยนแปลง
ของสิ่่�งแวดล้้อม
“ถ้้าจัับโจทย์์แล้้วจะเห็็นว่่าโควิิด-19 เป็็น
ปััญหาระหว่่างคนกัับธรรมชาติิ ซึ่ง่� ปััญหาในลัักษณะนี้้�

การเปลี่่�ยนแปลงใด ๆ มัักเกิิดจาก
บริิบทสำำ�คััญ 2 ประการ ได้้แก่่
บริิบทของคน และบริิบทของเวลาSARANROM”“ถ้้าจัับโจทย์์แล้้วจะเห็็นว่่า
โควิิด-19 เป็็นปััญหาระหว่่าง
คนกัับธรรมชาติิ

ก็็พูดู กัันมาอย่่างยาวนาน แต่่คนไม่่ค่อ่ ยให้้ความสำำ�คัญั
และถููกมองข้้ามไป เช่่น ปรากฏการณ์์สำ�คัำ ญั ประการหนึ่่�ง
ที่่�เกิิดขึ้้�นในอดีีตคืือ ปััญหาการเปลี่่�ยนแปลงสภาพ
ภููมิิอากาศ (climate change) ซึ่่�งแสดงให้้เห็็นว่่า
ธรรมชาติิกำำ�ลัังสึึกหรอและถููกกััดกร่่อน”ท่่ า นรองนายกรัั ฐ มนตรีีฯ กล่่ า วถึึงเรื่่� อ งการเปลี่่�ยนแปลงสภาพภููมิิอากาศว่่า แม้้ประเด็็นนี้้�
จะได้้รับั การกล่่าวถึึงมาอย่่างต่่อเนื่่อ� ง แต่่กลัับไม่่ค่อ่ ยได้้รัับความสนใจ เพราะเป็็นมุุมที่่�ไม่่น่่าตื่่�นเต้้นและ
ห่่างไกลจากการเห็็นผลเชิิงประจัักษ์์หรืือผลที่่�เป็็น
รููปธรรม คนที่่�ให้้ความสำำ�คััญก็็คืือคนที่่�เห็็นผลหรืือ
ได้้รับั ผลกระทบด้้วยตนเองแล้้วว่่าโลกกำำ�ลังั เปลี่่ย� นไปซึ่่�งต่่างจากเรื่่�องความมั่่�นคง การชิิงไหวชิิงพริิบ
ทางการเมืืองที่่�น่่าตื่่�นเต้้น หรืือปััญหาเศรษฐกิิจ
และปากท้้องซึ่่ง� เป็็นเรื่่อ� งใกล้้ตัวั อยู่่�ในวิิถีีชีีวิติ ของเรา
“คนเราจะเริ่่ม� เห็็นคุุณค่า่ ของสิ่่ง� รอบตััวมากขึ้น�้
หากเกิิดปััญหาและความท้้าทาย (challenges)ซึ่่�งปััจจุุบัันเราเริ่่�มตระหนัักมากขึ้้�นเพราะเราเห็็น
ข้้อเท็็จจริิง เราจึึงต้้องปรัับตััว ระแวดระวัังและ
ไม่่มองข้้าม” ท่่านรองนายกรััฐมนตรีีฯ กล่่าว
“บ่่อยครั้้ง� ที่่เ� ราได้้ยินิ คำำ�ว่า่ ‘การเปลี่่ย� นแปลง’แต่่เราไม่่เคยพููดกัันอย่่างจริิงจัังว่่าการเปลี่่ย� นแปลงนั้้�น
ควรจะเป็็ น เรื่่� อ งใดบ้้ า ง และจะเริ่่� มต้้ น อย่่ า งไรโดยในช่่วงเวลานี้้� มัันยัังเป็็นเพีียงการคิิด และยัังไม่่มีี
ใครรู้้�ชััดว่่าโลกหลัังโควิิด-19 ควรจะมีีมาตรการหรืือ
ยึึดถืือเรื่่อ� งใดบ้้างที่่จ� ะเป็็นแนวทางในการดำำ�เนิินชีีวิิต””อย่่างไรก็็ดีี ท่่านมองว่่าสิ่่ง� หนึ่่�งที่่ส� ามารถรัับรู้้�
ได้้ว่่าน่่าจะปรัับเปลี่่�ยน และมีีผลกระทบต่่อวิิถีีชีีวิิต
ของเราอย่่างชััดเจน คืือ เทคโนโลยีี
“โควิิด-19 ทำำ�ให้้เราเห็็นว่่า หากไม่่รู้้�เทคโนโลยีี
เราจะไม่่สามารถใช้้ประโยชน์์จากสิ่่ง� ต่่าง ๆ อย่่างเต็็มที่่�
ตั้้�งแต่่เรื่่�องเล็็กน้้อย การจัับจ่่ายซื้้�อของ การซื้้�อหา
อาหาร การเยีียวยาชดเชย การเรีียนหนัังสืือ การทำำ�งาน
และการใช้้ชีีวิิตแง่่มุุมอื่่�น ๆ ทุุกวัันนี้้�เราเห็็นแล้้วว่่า
เทคโนโลยีีก้้าวหน้้าอย่่างก้้าวกระโดดและจะมาก
เป็็นทวีีคููณ” ดัังนั้้�น ในอนาคต เทคโนโลยีีจะไม่่ได้้
เป็็นเพีียงเครื่่อ� งมืืออำำ�นวยความสะดวก แต่่จะเข้้ามา
เป็็นส่่วนหนึ่่�งและมีีอิิทธิิพลต่่อชีีวิิตประจำำ�วัันของ
ผู้้�คนอย่่างมีีนััยสำำ�คัญั เราจะได้้เห็็นหุ่่�นยนต์์ ปััญญา
ประดิิษฐ์์ และสิ่่ง� ต่่าง ๆ ที่่ใ� ช้้เทคโนโลยีีขั้้�นสููงเข้้ามา
ทดแทนการทำำ�งานของคนอย่่างรวดเร็็ว

การต่่างประเทศไทยหลัังโควิิด-19เมื่่อ� มองว่่าโควิิด-19 เป็็นปััญหาของโลกที่่เ� กิิดขึ้้น�
ในห้้วงเวลาหนึ่่�ง ดัังนั้้�น ทิิศทางการต่่างประเทศไทย
ภายหลัังโควิิด-19 จึึงเป็็นการให้้ความสำำ�คััญกัับ
สาขาความร่่วมมืือต่่าง ๆ มากขึ้้น� มากกว่่าการปรัับ
ทิิศทางให้้แตกต่่างจากเดิิมไปโดยสิ้้น� เชิิง “เอาเข้้าจริิง
โจทย์์ก็ว็ นกลัับมาเช่่นเดิิม หนีีไม่่พ้น้ เรื่่อ� งสาธารณสุุข
การแพทย์์ การเกษตร อาหารการกิิน พลัังงาน
นวััตกรรม สิ่่ง� เหล่่านี้้�จะมีีความสำำ�คัญั มากขึ้้น� แต่่เรา
จะมุ่่�งความสำำ�คััญของแต่่ละเรื่่�องในแง่่มุุมใด นั่่�นยััง
เป็็นประเด็็นที่่ต้� ้องพิิจารณาต่่อ”ส ร า ญ ร ม ย์์55

“รััฐบาลไทยโดยกระทรวงการต่่างประเทศ
ตระหนัั ก ถึึงโจทย์์ ที่่� ว่่ า อยู่่�เสมอ และพยายาม
จะพิิจารณาเรื่่อ� งเหล่่านั้้�นให้้สัมพัั นั ธ์์กับั บทบาทของเรา
บทบาทการเป็็นประธานหรืือเจ้้าภาพของไทย
ในเวทีีต่่าง ๆ และดููว่า่ จะใช้้โอกาสเหล่่านั้้น� เปลี่่ย� นแปลง
กระบวนทัั ศน์์ ข องภูู มิิ ภ าคหรืือคุุ ณค่่ า ของโลก
ได้้อย่่างไร”ที่่ผ่� า่ นมา เราให้้ความสำำ�คัญั ในเรื่่อ� งนวััตกรรม
แต่่หนึ่่� งในประเด็็ นสำำ�คััญในขณะนี้้�คืือ แนวคิิ ดการพััฒนาเศรษฐกิิจชีีวภาพ เศรษฐกิิจหมุุนเวีียน
และเศรษฐกิิจสีีเขีียว (Bio - Circular - Green
Economy) หรืือ BCG ซึ่ง่� ท่่านรองนายกรััฐมนตรีีฯ
มองว่่ า BCG เป็็ น เรื่่� อ งของการให้้ ค วามสำำ�คัั ญกัั บ ธรรมชาติิ ก่่ อ นหน้้ า นี้้� โลกได้้ เ คยกล่่ า วถึึง
ทั้้� ง สามประเด็็ น แล้้ ว แต่่ ก ลัั บ มีีการดำำ� เนิิ น การที่่� แ ยกส่่ ว นกัั น ทั้้� ง ที่่� มีีคุุ ณค่่ า และสาระสำำ�คัั ญเชื่่�อมโยงกััน คืือ คุุณค่่าของธรรมชาติิ ซึ่่�งมีีผลต่่อ
ทุุกชีีวิิต ไม่่ว่่าจะเป็็นมนุุษย์์ สััตว์์ หรืือพืืชพรรณ
ต่่าง ๆ หากสิ่่�งมีีชีีวิิตเหล่่านี้้�ไม่่ได้้รัับการดููแลให้้อยู่่�
ร่่วมกัันอย่่างสมดุุล ก็็จะเกิิดผลกระทบต่่อมนุุษย์์
อย่่างกว้้างขวาง อาทิิ การเกิิดภััยธรรมชาติิรููปแบบ
ต่่าง ๆ การเปลี่่ย� นแปลงสภาพภููมิอิ ากาศ หรืือแม้้แต่่
การแพร่่ระบาดของโรคโควิิด-19 ดัังนั้้�น หากไทย
สามารถคิิ ด ได้้ อ ย่่ า งชัั ด เจนและส่่ ง เสริิ ม เรื่่� อ ง“ดัังกล่่าวได้้ ก็็อาจเป็็นแนวทางที่่จ� ะช่่วยเปลี่่ย� นวิิธีีคิดิ
และการกระทำำ�ให้้วิถีีชีีวิิ ติ ของคนอยู่่�ร่ว่ มกัับธรรมชาติิ
ได้้ ดีีขึ้้� น ไม่่ เ สีียสมดุุ ล ซึ่่� ง จะลดความเสี่่� ย งจากภััยคุุกคามรููปแบบใหม่่ ๆเมื่่อ� เล่่ามาถึึงตรงนี้้� ท่่านรองนายกรััฐมนตรีีฯ
ยกตััวอย่่างความพยายามและแนวทางของอดีีต
ผู้้�สมััครชิิงตำำ�แหน่่งประธานาธิิบดีีสหรััฐอเมริิกา
ที่่�มุ่่�งสร้้างความตระหนัักรู้้�และการเปลี่่�ยนแปลงด้้ า นสิ่่� ง แวดล้้ อ มแต่่ ก็็ ไ ม่่ ปร ะสบความสำำ� เร็็ จ“พููดเรื่่�องนี้้�อาจไม่่น่่าตื่่�นเต้้นเท่่ากัับการกำำ�หนด
สถานะหรืือทิิศทางทางการเมืืองและยุุทธศาสตร์์
ต่่าง ๆ แต่่โลกต้้องรัับรู้้�ว่่า การอยู่่�อย่่างสมดุุลของ
สิ่่�งมีีชีีวิิตเป็็นสิ่่�งที่่�ไม่่ควรมองข้้าม โรคอุุบััติิใหม่่
ก็็เกิิดจากความไม่่สมดุุลของธรรมชาติิ ทุุกฝ่่าย
ตระหนัักดีีว่่าเป็็นเรื่่อ� งเข็็นครกขึ้้น� ภููเขา แต่่ก็ต้็ อ้ งทำำ�
เพราะมิิเช่่นนั้้�นทุุกคนจะอยู่่�ไปตามวิิถีีเดิิม ๆ ที่่�เคย
เป็็นมาและเป็็นวิิถีีของทุุกชาติิ ทุุกภาษา ที่่ค� นไม่่พร้อ้ มจะเปลี่่ย� นแปลง” ท่่านเชื่่อ� ว่่า เรื่่อ� งนี้้�จะเป็็นแนวโน้้ม
สำำ�คัญั ของโลกในยุุคหลัังโควิิด-19 ซึ่่ง� แม้้เป็็นประเด็็น
ที่่ไ� ม่่เร้้าใจและขััดกัับธรรมชาติิของมนุุษย์์ที่มีี่� แนวโน้้ม
จะต่่อสู้้�ขััดแย้้งหรืือแข่่งขัันกัันเองเพื่่�อความอยู่่�รอด
แต่่ก็็เป็็นเรื่่�องสำำ�คััญ และต้้องสร้้างความสมดุุล
ระหว่่างสิ่่ง� ที่่อ� ยากให้้เกิิดขึ้้น� กัับสิ่่ง� ที่่อ� ยู่่�ใน DNA และเป็็นธรรมชาติิของมนุุษย์์ให้้ได้้

การดำำ�เนิินนโยบายต่่างประเทศ
และนโยบายอื่่�น ๆ ของไทย
จะยึึดแนวคิิดแบบเดิิมไม่่ได้้ แต่่ต้้องคำำ�นึึงถึึง
ความเป็็นจริิงและปััจจััยที่่�เปลี่่�ยนแปลง

56

SARANROM”อีีกประการหนึ่่�งที่่�ท่่านรองนายกรััฐมนตรีีฯ
เน้้นย้ำำ�คืื� อ การมองโลกให้้สอดคล้้องกัับความเป็็นจริิง
(realistic) แล้้ ว ทำำ� ให้้ ดีีที่่� สุุ ด ขณะนี้้� มนุุ ษ ย์์ มีีขีีดความสามารถก้้าวไกลไปถึึงอวกาศ และได้้สร้้าง
ยาน Perseverance ไปสำำ�รวจถึึงดาวอัังคาร ถืือเป็็น
สััญญาณที่่ชั� ดั เจนว่่า เทคโนโลยีีและอวกาศน่่าจะเป็็น
บริิบทสำำ�คััญสำำ�หรัับคนยุุคต่่อไป ซึ่่�งจะมีีขอบเขต
ที่่ก� ว้้างไกลออกไปเรื่่อ� ย ๆ ดัังนั้้�น การดำำ�เนิินนโยบาย
ต่่างประเทศและนโยบายอื่่น� ๆ ของไทยจะยึึดแนวคิิด
แบบเดิิมไม่่ได้้ แต่่ต้อ้ งคำำ�นึึงถึึงความเป็็นจริิงและปััจจััย
ที่่�เปลี่่�ยนแปลงเหล่่านี้้�เพื่่�อ “ไม่่ให้้ตกยุุค” ซึ่่�งไทยก็็ รัั บ มืื อ ได้้ ดีี และได้้ รัั บ การจัั ด อัั น ดัั บ ศัั ก ยภาพในด้้านต่่าง ๆ ให้้อยู่่�ในอัันดัับต้้น ๆ หลายด้้าน ซึ่่ง� เป็็น
ความสำำ�เร็็จส่่วนหนึ่่�งเท่่านั้้�น แต่่หลัักการสำำ�คััญคืือ
ต้้องทำำ�ให้้คนไทยมีีความสุุขและปลอดภััย

“5S” ยัังคงเป็็นตััวชี้้�วััดความสำำ�เร็็จ

ท่่านรองนายกรััฐมนตรีีฯ ย้ำำ��ว่่า ท่่ามกลาง
วิิกฤตโควิิด-19 เช่่นนี้้� ยุุทธศาสตร์์ 5S ยัังคงเป็็นกรอบ
ที่่�กำำ�หนดทิิศทางการต่่างประเทศของไทยภายหลััง
วิิกฤตโควิิด-19 ได้้“งานของทุุกกรมสามารถนิิยามได้้ด้้วย 5Sเพราะทุุกเรื่่�องเชื่่�อมโยงกััน”ความมั่่�นคง (Security) เป็็นประเด็็นพื้้�นฐาน
ที่่�สำำ�คััญ เพราะเป็็นเรื่่�องของความสุุข การอยู่่�รอด
ปลอดภััยของประชาชนซึ่่�งเป็็นสิ่่�งสำำ�คััญในทุุกยุุค
ทุุกสมััย ในระยะหลััง มิิติคิ วามมั่่�นคงเปลี่่ย� นไปเน้้น
ความมั่่�นคงรููปแบบใหม่่มากยิ่่�งขึ้้�น ไม่่ว่่าจะเป็็น
ความมั่่�นคงของมนุุษย์์ ความมั่่�นคงทางอาหาร และความมั่่�นคงทางพลัังงาน แต่่ในขณะนี้้�ประเด็็น
ที่่ท� วีีความสำำ�คัญั คืือ ความมั่่�นคงทางสุุขภาพ (healthsecurity)ความยั่่�งยืืน (Sustainability) ท่่านรองนายก
รััฐมนตรีีฯ ย้ำำ��ว่า่ สิ่่ง� ใด ๆ ที่่เ� ราทำำ�ต้อ้ งให้้เกิิดความยั่่�งยืืน
และเป็็นอีีกประเด็็นที่่�ไทยผลัักดัันและมีีบทบาทนำำ�
ในเวทีีระหว่่างประเทศทั้้�งในกรอบทวิิภาคีีและพหุุภาคีี
อย่่างต่่อเนื่่�อง ซึ่่�งทิิศทางการต่่างประเทศของไทย
หลัังโควิิด-19 ยัังต้้องมุ่่�งเน้้นแนวทางดัังกล่่าวต่่อไป
เพื่่�อรัักษาสมดุุลระหว่่างธรรมชาติิกัับมนุุษย์์
นอกจากนี้้� ไทยยัังต้้องเสริิมสร้้างมาตรฐาน
สากล (Standard) ต้้องปรัับตััวให้้สอดคล้้องกัับ
ความเป็็นไปของโลก และยกระดัับตััวเองให้้เทีียบเคีียงส ร า ญ ร ม ย์์57ได้้กัับมาตรฐานโลกในด้้านต่่าง ๆ รวมถึึงมาตรฐาน
ด้้านสาธารณสุุข ในขณะเดีียวกััน ไทยต้้องมุ่่�งมั่่�น
แก้้ไขวิิกฤตด้้านสาธารณสุุขและเศรษฐกิิจเพื่่อ� รัักษา
ความเชื่่�อมั่่�นต่่อไทยในสายตาของประชาคมโลกว่่า
ไทยมีีศัักยภาพในการรัับมืือกัับโควิิด-19 และการฟื้้�นฟูู
เศรษฐกิิจและสัังคมของประเทศได้้เป็็นอย่่างดีี ซึ่่ง� จะนำำ�ไปสู่่�การมีีสถานะและเกีียรติิภููมิิ (Status) ต่่อไปท้้ า ยที่่� สุุ ด ปัั จ จุุ บัั น พิิ สูู จ น์์ ชัั ด เจนแล้้ ว ว่่ าไม่่มีีประเทศใดที่่�สามารถเติิบโตและแก้้ไขปััญหา
ความท้้าทายได้้โดยลำำ�พััง การมีีพลััง (Synergy)จึึงเป็็นแรงขัับเคลื่่อ� นให้้ทุกุ ฝ่่ายเดิินหน้้าไปด้้วยกัันได้้
ทุุกประเทศรวมถึึงไทยจึึงต้้องแสวงหาความร่่วมมือื
กัับประเทศต่่าง ๆ อย่่างต่่อเนื่่�องและใกล้้ชิิดต่่อไปท่่ า นรองนายกรัั ฐ มนตรีีฯ ระบุุ ว่่ า แม้้ยุุทธศาสตร์์ 5S จะดููเป็็นเรื่่�องธรรมดา แต่่จะช่่วย
กำำ�ห นดภารกิิ จ ของกระทรวงการต่่ า งประเทศ
ให้้รองรัับทุุกโจทย์์ได้้อย่่างมีีประสิิทธิิภาพ ขอเพีียง
ให้้ทุุกคนมีีความชััดเจน ตระหนัักรู้้�ว่่ากำำ�ลัังทำำ�อะไร
งานที่่�ทำำ�นั้้�นมีีคุุณค่่าอย่่างไร และต้้องติิดตามงาน
จนบัังเกิิดผลสำำ�เร็็จ

“คน” คืือ ผู้้�ขัับเคลื่่�อนทุุกอย่่าง

ในช่่วงท้้ายของการสััมภาษณ์์ ฝ่่ายบรรณกร
เรีียนถามท่่านรองนายกรััฐมนตรีีฯ ถึึงข้้อคิิดที่่�ท่่าน
จะฝากไว้้แก่่ข้้าราชการหรืือเจ้้าหน้้าที่่�รุ่่�นใหม่่ของ
กระทรวงการต่่างประเทศซึ่่ง� จะต้้องเป็็นผู้้�ขัับเคลื่่อ� นนโยบายต่่างประเทศต่่อไป ซึ่ง่� ท่่านรองนายกรััฐมนตรีีฯ
กล่่าวว่่า “ทุุกอย่่างบนโลกนี้้�ล้้วนเกิิดจาก 2 สิ่่�ง คืือธรรมชาติิหรืือคน ธรรมชาติิเป็็นที่่�มาของปััญหาได้้
เช่่น ภััยธรรมชาติิ โรคระบาด และเรื่่อ� งอื่่น� ๆ ส่่วนคน
ก็็เป็็นอีีกปััจจััยหนึ่่�งที่่สร้� า้ งปััญหาได้้เช่่นกััน รวมไปถึึง

58

SARANROMการสร้้างปััญหาต่่อธรรมชาติิ จากภััยธรรมชาติิปกติิ
เป็็ น ชนิิ ด หรืือระดัั บ ที่่� รุุ น แรงขึ้้� น เพีียงเพราะ
การไม่่ใส่่ใจพอต่่อสิ่่�งแวดล้้อม เมื่่�อเรารู้้�ว่่าคนเป็็น
ส่่วนหนึ่่�งที่่�อาจก่่อให้้เกิิดปััญหา จึึงควรฉุุกคิิดว่่า
จะจััดการเรื่่อ� งนี้้�อย่่างไร หากทุุกคนมีีความตระหนัักรู้้�
(awareness) ว่่าตนมีีความสำำ�คััญต่่อโลกอย่่างไร
แล้้วทำำ�ให้้ตนเองมีีคุุณค่่า ก็็จะเป็็นจุุดตั้้�งต้้นที่่�เกิิด
ประโยชน์์และสร้้างสิ่่�งซัับซ้้อนต่่าง ๆ ได้้ ดัังเช่่น
ที่่�สามารถสร้้างยาน Perseverance ไปสำำ�รวจ
ดาวอัังคาร ในขณะเดีียวกัันต้้องมองเห็็นคุุณค่า่ ของผู้้�อื่่�นด้้วย ก็็จะช่่วยให้้ปััญหาต่่าง ๆ ลดลงไปได้้”มองโรค..แล้้วมองเรา

มุุมมองของท่่านรองนายกรััฐมนตรีีฯ ต่่อวิิกฤต
การแพร่่ระบาดของโรคโควิิด-19 ในการสััมภาษณ์์
ครั้้ง� นี้้� เป็็นอาหารสมองสำำ�หรับั พวกเราให้้เกิิดแง่่มุมุ
ความคิิ ด เฉีียบคมเกี่่� ย วกัั บ ความเชื่่� อ มโยงและ
ความจำำ�เป็็นของการอยู่่�ร่่วมกัันระหว่่างมนุุษย์์กัับ
ธรรมชาติิอย่่างสมดุุล นโยบายการต่่างประเทศ
ในช่่วงนัับจากนี้้�จึึงต้้องสะท้้อนและตอบสนองต่่อ
ประเด็็นนี้้� ผ่่านการสร้้างความตระหนัักรู้้� ความเข้้าใจ
และจะสััมฤทธิ์์�ผลได้้ด้้วยความร่่วมมืือร่่วมใจของ
ทุุกประเทศ แต่่ก้้าวแรก...ซึ่่�งเป็็นก้้าวสำำ�คััญที่่�จะ
สร้้างการเปลี่่�ยนแปลงบนเส้้นทางสายนี้้� ต้้องเริ่่�ม
จากการมองเห็็นคุุณค่่าของตนเองควบคู่่�ไปกัับ
การตระหนัักถึึงคุุณค่่าของผู้้�อื่่�น โดยเฉพาะคุุณค่่า
ของธรรมชาติิ หากทำำ�ได้้เช่่นนี้้�แล้้ว มนุุษย์์ย่่อม
ผสานประโยชน์์จากธรรมชาติิและศัักยภาพที่่�มีีอยู่่�
ในการส่่งเสริิมความเป็็นอยู่่�ที่่�ดีีและความมั่่�นคง
ปลอดภััย รวมทั้้�งเพื่่�อสร้้างสรรค์์นวััตกรรมและ
สิ่่�งมหััศจรรย์์ต่่าง ๆ ต่่อไปได้้อีีกมากมาย

วััคซีีนโควิิด-19:ความหวัังของประชาคมโลกและบทบาทการทููตวััคซีีน
บทสััมภาษณ์์นายแพทย์์นคร เปรมศรีี
ผู้้�อำำ�นวยการสถาบัันวััคซีีนแห่่งชาติิ1นัับตั้้�งแต่่เชื้้�อไวรััสโคโรนาสายพัันธุ์์�ใหม่่ 2019 (โควิิด-19)แพร่่กระจายไปทั่่�วโลกช่่วงต้้นปีี 2563 การระบาดของไวรััสส่่ ง ผลกระทบอย่่ า งรุุ น แรงและกว้้ า งขวางต่่ อ ชีี วิิ ต สุุ ข ภาพเศรษฐกิิ จ รวมถึึ ง วิิ ถีี ชีี วิิ ต ของประชากรโลก ในช่่ ว งเวลาที่่�
ยากลำำ�บากเช่่นนี้้� “วััคซีีน” คืือเครื่่�องมืือและความหวัังสำำ�คััญ
ของผู้้�คนทั่่�วโลกในการต่่อสู้้�กัับไวรััส เพื่่�อให้้สามารถกลัับไป
ใช้้ชีีวิิตได้้ตามปกติิอีีกครั้้�ง
1นายแพทย์์นคร เปรมศรีี เข้้ารัับตำำ�แหน่่งผู้้�อำำ�นวยการสถาบัันวััคซีีนแห่่งชาติิตั้้�งแต่่วัันที่่� 1 กุุมภาพัันธ์์ 2562

ส ร า ญ ร ม ย์์59การวิิจััยพััฒนาวััคซีีนป้้องกัันโรคโควิิด-19เกิิ ด ขึ้้� น อย่่ า งรวดเร็็ ว กว่่ า ที่่� เ คยเป็็ น มาในอดีีต
โดยปกติิแล้้วการผลิิตวััคซีีนชนิิดหนึ่่�งต้้องใช้้เวลา
ยาวนานกว่่า 10 ปีี แต่่สำ�หรัำ ับวััคซีีนโควิิด-19 แล้้ว
วััคซีีนได้้รัับการพััฒนาภายในระยะเวลาไม่่ถึึง 1 ปีีวััคซีีนหลายชนิิดเข้้าสู่่�การทดสอบในมนุุษย์์ และมีี
ผลการทดลองเป็็นที่่น่� า่ พอใจ ในขณะที่่อีี� กหลายชนิิด
เริ่่ม� ผลิิตวัคั ซีีนเพื่่อ� นำำ�มาใช้้ป้อ้ งกัันโรคแก่่ประชาชน
ในวงกว้้าง สำำ�หรับั ประเทศไทย กระทรวงสาธารณสุุข
ได้้ลงนามร่่วมกัับบริิษััท AstraZeneca เมื่่�อวัันที่่�
27 พฤศจิิกายน 2563 เพื่่อ� สั่่ง� จองวััคซีีน 26 ล้้านโดส
จากบริิษัทั Siam Bioscience ซึ่ง่� เป็็นบริิษัทั ผู้้�ผลิิตเดีียว
ในภููมิภิ าคเอเชีียตะวัันออกเฉีียงใต้้ที่่� AstraZeneca
พิิ จ ารณาความเหมาะสมและคัั ด เลืือกให้้ เ ป็็ นผู้้�รัับการถ่่ายทอดเทคโนโลยีีการผลิิตในรููปแบบ
การจ้้างผลิิต และเพื่่�อให้้วััคซีีนมีีเพีียงพอสำำ�หรัับ
การป้้องกัันโรคของประชาชนในประเทศอย่่าง
ครอบคลุุม นอกจากนี้้� เมื่่�อวัันที่่� 5 มกราคม 2564
รััฐบาลมีีมติิให้้กระทรวงสาธารณสุุขพิิจารณาสั่่ง� ซื้้อ�
วััคซีีนเพิ่่�มอีีก 35 ล้้านโดส ดัังนั้้�น จนถึึงเดืือน
กุุมภาพัันธ์์ 2564 รััฐบาลได้้จัดั หาวััคซีีนเพื่่อ� รองรัับ
การใช้้ในประเทศในช่่วงปีี 2564 - 2565 ไปแล้้ว
กว่่า 60 ล้้านโดส และยัังอยู่่�ระหว่่างการเจรจาจััดหา
วััคซีีนเพิ่่�มเติิมจากแหล่่งอื่่�น ๆ ด้้วย
แม้้ “วััคซีีน” จะเป็็นประเด็็นสำำ�คัญั ที่่ทุ� กุ คนให้้ความสนใจและติิดตามอย่่างใกล้้ชิดิ แต่่หลายท่่าน
อาจยัังไม่่ทราบถึึงเบื้้�องหลัังของการพััฒนาและ
การจััดหาวััคซีีนในไทยตลอดช่่วงเวลาที่่�ผ่่านมา
รวมถึึงทิิ ศ ทางของประเทศต่่ อ การรัั บ มืื อ กัั บโรคระบาดในอนาคต เมื่่อ� ช่่วงกลางเดืือนธัันวาคม 2563
ฝ่่ายบรรณกร วารสารสราญรมย์์ มีีโอกาสได้้พููดคุุย
และสอบถามประเด็็นเหล่่านี้้�กัับนายแพทย์์นคร
เปรมศรีี ผู้้�อำำ�นวยการสถาบัันวััคซีีนแห่่งชาติิ ทำำ�ให้้
ทราบข้้อมููลที่่น่� า่ สนใจหลายประเด็็น เช่่น ความร่่วมมือื
กัับทุุกภาคส่่วนที่่�เกี่่�ยวข้้องเพื่่�อเร่่งนำำ�วััคซีีนมาใช้้

60

SARANROMป้้องกัันโรคแก่่ประชาชนในประเทศ การเจรจา
ต่่อรองในการจััดหาวััคซีีน ความซัับซ้้อนของธุุรกิิจ
วััคซีีน รวมถึึงมุุมมองและทิิศทางการพััฒนาวััคซีีน
ของประเทศไทยในระยะยาว เพื่่อ� สร้้างหลัักประกััน
ความมั่่�นคงด้้านสุุขภาพของประชาชนในประเทศ
และภููมิิภาค

กลยุุทธ์์เพื่่�อการเข้้าถึึงวััคซีีนของ
ประชาชนไทยคุุ ณหม อนครฯ เล่่ า ว่่ า ไทยได้้ พิิ จ ารณาทางเลืือกด้้านวััคซีีนตั้้�งแต่่การระบาดของโควิิด-19ช่่วงแรก ซึ่่�งในเวลานั้้�น สถานการณ์์แพร่่ระบาด
ยัังไม่่ลุุกลามทั่่�วโลก โดยเมื่่�อวัันที่่� 13 กุุมภาพัันธ์์
2563 สถาบัันวััคซีีนแห่่งชาติิจัดั การประชุุมเครืือข่่าย
ผู้้�เกี่่� ย วข้้ อ งกัั บ การวิิ จัั ย วัั ค ซีีนของประเทศไทย
เพื่่�อระดมความคิิดและร่่วมกัันกำำ�หนดแนวทาง
เกี่่ย� วกัับวััคซีีนโควิิด-19 ของไทย โดยไทยมีีเป้้าหมาย
เพื่่อ� ให้้ประชาชนไทยเข้้าถึึงวััคซีีนได้้โดยเร็็ว ใกล้้เคีียง
กัับประเทศอื่่�น ๆ โดยแบ่่งเป็็น 3 แนวทาง ได้้แก่่
(1) การวิิจัยั ภายในประเทศ (2) การแสวงหาความร่่วมมือื
กัับต่่างประเทศ เพื่่�อรัับการถ่่ายทอดความรู้้�และ
เทคโนโลยีี ซึ่ง่� เปรีียบเสมือื นทางลััด (shortcut) และ(3) การเตรีียมแผนปฏิิบััติิการเพื่่�อจััดซื้้�อวััคซีีน
โดยตรงจากต่่างประเทศ
“ในด้้านงบประมาณ เราใช้้วิิธีี ‘เก็็บเบี้้�ย
ใต้้ถุุนร้้าน’ เนื่่�องจากการแพร่่ระบาดของโควิิด-19เป็็ น เหตุุ ก ารณ์์ สุุ ด วิิ สัั ย กระทรวงสาธารณสุุ ขต้้ อ งจัั ด สรรงบประมาณจากโครงการอื่่� น ที่่� ยัั งไม่่มีีความจำำ�เป็็นเฉพาะหน้้ามาใช้้ รวมทั้้�งขอรัับ
การสนัับสนุุนจากงบประมาณของสำำ�นักั งานการวิิจัยั
แห่่งชาติิ (วช.) จำำ�นวน 10 ล้้านบาท งบประมาณ
เหล่่านี้้�เป็็นทุุนแรกเริ่่ม� ในการสนัับสนุุนการวิิจัยั วััคซีีน
โควิิด-19 ของประเทศไทย”ทางเลืือกอีีกประการหนึ่่�งที่่�เป็็นไปได้้แต่่ ใช้้เวลานาน คืือ การปล่่อยให้้สถานการณ์์การระบาด

สงบไปเอง แต่่วิิธีีนี้้�อาจมีีผู้้�เสีียชีีวิิตถึึงร้้อยละ 2ซึ่ง่� เป็็นความสููญเสีียที่่ม� ากเกิินไป ดัังนั้้�น การหาวััคซีีน
จึึงเป็็นแนวทางที่่�เหมาะสมที่่�สุุด

การวิิจััยพััฒนาวััคซีีนในประเทศ:หนทางสู่่�ความมั่่�นคงทางสาธารณสุุข

เมื่่อ� คุุณหมอนครฯ ทราบจากนัักวิิชาการจีีน
ว่่าจีีนเริ่่มวิ� จัิ ยั วััคซีีนตั้้ง� แต่่เดืือนมกราคม 2563 แล้้ว
จึึงได้้ ห ารืือกัั บ กรมควบคุุ ม โรคว่่ า ประเทศไทย
จะสามารถวิิจััยพััฒนาวััคซีีนโควิิด-19 ด้้วยตนเอง
ได้้หรืือไม่่
“ตอนนั้้�น ผมเริ่่มติ� ดิ ต่่อกัับหน่่วยงาน 3 แห่่ง
ได้้แก่่ (1) คณะแพทยศาสตร์์ จุุฬาลงกรณ์์มหาวิิทยาลััย
ซึ่่�งมีีแนวคิิดว่่าจะพััฒนาวััคซีีนโดยใช้้เทคโนโลยีี
DNA เพราะคณะแพทยศาสตร์์ฯ สามารถถอดรหััส
พัันธุุกรรมของเชื้้�อไวรััสโคโรนาสายพัันธุ์์�ใหม่่ 2019
(genome sequencing) ได้้แล้้ว (2) ศููนย์์วิจัิ ยั และพัั ฒ นาวัั ค ซีีนมหาวิิ ท ยาลัั ย มหิิ ด ล ซึ่่� ง มีีแนวคิิ ดจะพััฒนาวััคซีีนโดยใช้้เทคโนโลยีีไวรััสเชื้้อ� ตาย และ(3) สถาบัันชีีววััตถุุ กรมวิิทยาศาสตร์์การแพทย์์
ซึ่ง่� สามารถแยกเชื้้อ� (isolate) ไวรััสโคโรนาสายพัันธุ์์�ใหม่่
2019”ความสำำ�เร็็จในการถอดรหััสพัันธุุกรรมของ
เชื้้�อไวรััสโควิิด-19 ทำำ�ให้้สามารถวิิเคราะห์์ได้้ว่่า
ควรนำำ�ส่่วนใดของไวรััสไปสร้้างวััคซีีน และการที่่�
กรมวิิทยาศาสตร์์การแพทย์์แยกเชื้้�อไวรััสโคโรนา
สายพัันธุ์์�ใหม่่ 2019 ได้้ ก็็ช่่วยให้้มีี “เชื้้�อเป็็น”ที่่�นำำ�ไปทำำ�เป็็น “เชื้้�อตาย” สำำ�หรัับผลิิตวััคซีีนได้้
การหารืือกัับทั้้�งสามหน่่วยงานทำำ�ให้้คุุณหมอนครฯ
ทราบว่่า ประเทศไทยมีีความพร้้อมทั้้�งด้้านบุุคลากร
และทรััพยากร ซึ่่�งหากประสานงานกัันย่่อมเป็็น
เครืือข่่ายที่่�มีีศัักยภาพพร้้อมจะพััฒนาวััคซีีนของ
ตนเองได้้
เมื่่อ� เดืือนธัันวาคม 2563 นัักวิิจัยั ไทยสามารถคิิ ดค้้ นวัั คซีีนโควิิ ด-19 ได้้ แล้้ ว จำำ�นวน 3 ชนิิ ดที่่เ� ตรีียมเข้้าสู่่�การทดสอบในมนุุษย์์ ได้้แก่่ (1) วััคซีีน
ประเภท mRNA โดยคณะแพทยศาสตร์์ จุุฬาลงกรณ์์
มหาวิิทยาลััย (2) วััคซีีนประเภท DNA โดยบริิษััท
BioNet-Asia จำำ�กััด ร่่วมกัับมหาวิิทยาลััยมหิิดล
และ (3) วััคซีีนประเภท subunit protein โดยบริิษัทั
Baiya Phytopharm จำำ�กััด อย่่างไรก็็ดีี คุุณหมอ
นครฯ แบ่่งปัันมุุมมองให้้เห็็นว่่า อุุปสรรคประการหนึ่่�ง
ของการวิิจััยวััคซีีนภายในประเทศ คืือ การกำำ�หนด
แผนดำำ�เนิินธุุรกิจิ (business plan) ในระยะยาวว่่า
ภายหลัังจากการระบาดของโรคโควิิด-19 คลี่่ค� ลายแล้้ว ผู้้�ผลิิตวัคั ซีีนจะดำำ�เนิินการอย่่างไรต่่อไปเพื่่อ� ให้้ธุุรกิิจมีีความยั่่�งยืืน
นอกจากนี้้� ในมุุมมองของวงการการแพทย์์
และสาธารณสุุขของไทย จะเห็็นว่่าโควิิด-19 อาจเป็็น
วิิกฤตที่่�มาพร้้อมโอกาส เพราะเป็็นตััวเร่่งให้้เกิิด
การค้้นคว้้าและคิิดค้้น เพื่่�อต่่อยอดองค์์ความรู้้�
เกี่่�ยวกัับวััคซีีน ซึ่่�งในระยะยาวจะเป็็นประโยชน์์ต่่อ
ความมั่่�นคงทางสาธารณสุุขของประเทศ และแม้้
การพััฒนาวััคซีีนต้้องอาศััยทรััพยากรและงบประมาณ
จำำ� นวนมาก รวมทั้้� ง มีีโอกาสสูู ง ที่่� จ ะล้้ ม เหลวแต่่คุุณหมอนครฯ ชี้้�ให้้เห็็นว่่า “ความล้้มเหลวไม่่ใช่่
ความสููญเสีีย เพราะความล้้มเหลวนำำ�มาซึ่ง่� องค์์ความรู้้�
และประสบการณ์์ การพััฒนาวััคซีีนเป็็นการสั่่�งสม
ประสบการณ์์และเพิ่่�มขีีดความสามารถ ดัังนั้้�น
ผมคิิดว่่าต้้องปรัับเปลี่่�ยนกรอบความคิิด”ความร่่วมมืือกัับต่่างประเทศ:ทางลััดการพััฒนาสู่่�องค์์ความรู้้�
และขีีดความสามารถของบุุคลากรคุุ ณหม อนครฯ อธิิ บ ายว่่ า โดยหลัั ก การสถาบัันวััคซีีนแห่่งชาติิยิินดีีเจรจากัับผู้้�ผลิิตวััคซีีน
จากทุุกประเทศทั้้�งรููปแบบทวิิภาคีีและพหุุภาคีี โดยได้้
เริ่่ม� เจรจากัับจีีนเป็็นประเทศแรก เนื่่อ� งจากบุุคลากร
ทางการแพทย์์ของไทยคุ้้�นเคยกัับฝ่่ายจีีนตั้้�งแต่่ครั้้�ง
การวิิจััยวััคซีีนโรคเอดส์์ ต่่อมาได้้ติิดต่่อสาธารณรััฐส ร า ญ ร ม ย์์61เกาหลีี (เกาหลีีใต้้) ซึ่่�งประสงค์์จะนำำ�วััคซีีนของจีีน
มาทดสอบในมนุุษย์์ระยะที่่� 3 ในประเทศไทย
รวมทั้้�งได้้เจรจากัับบริิษัทั Sinovac บริิษัทั Modernaบริิษััท AstraZeneca และความร่่วมมืือในกรอบCOVAX Facility“การเปิิดโอกาสให้้ต่า่ งประเทศเข้้ามาทดสอบ
วััคซีีนในมนุุษย์์ระยะที่่� 3 ในประเทศไทย เป็็นส่่วนหนึ่่�ง
ของกลยุุทธ์์ที่เ่� รีียกว่่า “collaboration pathway”
ซึ่ง่� จะก่่อให้้เกิิดประโยชน์์อย่่างน้้อย 3 ประการ ได้้แก่่
(1) ประเทศไทยจะมีีโอกาสเรีียนรู้้�วิธีีิ การและผลลััพธ์์
การวิิจัยั ของต่่างประเทศ รวมทั้้�งได้้รับั การถ่่ายทอด
เทคโนโลยีี อัันจะช่่วยพััฒนาศัักยภาพของการวิิจััยวัั ค ซีีนไทย (2) ช่่ ว ยส่่ ง เสริิ ม ความสัั มพัั น ธ์์ กัั บต่่างประเทศ และ (3) หากวััคซีีนดัังกล่่าวประสบ
ความสำำ�เร็็จ ประเทศไทยสามารถซื้้�อวััคซีีนในราคาที่่�
ไม่่สูงู จนเกิินไป ดัังนั้้�น การเปิิดโอกาสให้้ต่า่ งประเทศ
เข้้ามาทดสอบวััคซีีนในมนุุษย์์ดัังกล่่าว จึึงเป็็นผลดีี
ต่่อการส่่งเสริิมความร่่วมมืือ (collaboration)และการเสริิมสร้้างขีีดความสามารถ (capacity
building)”อย่่างไรก็็ดีี ความร่่วมมืือกัับต่่างประเทศ
เพื่่�อทดสอบวััคซีีนกัับมนุุษย์์ในไทยไม่่ได้้เดิินหน้้า
จนครบกระบวนการ เนื่่อ� งจากในช่่วงแรก ไทยสามารถ
ควบคุุมการระบาดได้้อย่่างดีีจนไม่่เกิิดการระบาด
ต่่อเนื่่อ� ง สภาพแวดล้้อมจึึงไม่่เอื้้อ� อำำ�นวยให้้ทดสอบ
วััคซีีนในมนุุษย์์ระยะที่่� 3 ดัังนั้้�น บริิษัทั ต่่าง ๆ ที่่เ� คยหารืือกัับไทยจึึงเปลี่่ย� นไปดำำ�เนิินการในประเทศอื่่น�

“62ที่่� สถ านการณ์์ เ หมาะสมกว่่ า ส่่ ง ผลให้้ ทิิ ศ ทางการดำำ�เนิินการของไทยต้้องปรัับเปลี่่ย� นตามไปด้้วย
“ในช่่ วงเดืือนมีีนาคมถึึงเมษายน 2563
ประเทศไทยเป็็นพื้้�นที่่�ที่่�ต่่างประเทศสนใจที่่�จะ
เข้้ามาทดสอบวััคซีีนเนื่่อ� งจากเป็็นพื้้�นที่่ที่� มีี่� การระบาด
ของโควิิด-19 อย่่างต่่อเนื่่�อง แต่่เมื่่�อสถานการณ์์
โควิิด-19 ภายในประเทศเริ่่�มดีีขึ้้�น ต่่างประเทศ
ก็็เข้้ามาเจรจาน้้อยลง เนื่่�องจากพื้้�นที่่�ไม่่เหมาะสม
สำำ�หรับั การทดสอบวััคซีีนอีีกต่่อไป ด้้วยสถานการณ์์
ที่่� เ ปลี่่� ย นแปลงไปเช่่ น นี้้� ประเทศไทยจึึงต้้ อ งปรัับเปลี่่�ยนกลยุุทธ์์”การจองซื้้�อวััคซีีนจากต่่างประเทศ:ศิิลปะแห่่งการวางแผน

การจองซื้้อ� วััคซีีนจากต่่างประเทศเป็็นแนวทาง
ที่่จ� ะได้้วัคั ซีีนเร็็วที่่�สุดุ แต่่ความท้้าทายของวิิธีีการนี้้�
คืือ ผู้้�สั่่ง� ซื้้อ� ต้้องวางเงิินจองวััคซีีนล่่วงหน้้าในจำำ�นวน
ที่่�มากพอสมควร โดยที่่�ยัังไม่่ทราบว่่า วััคซีีนที่่�จอง
ซื้้�อไปนั้้�นใช้้การได้้หรืือไม่่ มีีประสิิทธิิภาพเพีียงใด
และหากการทดลองล้้มเหลวก็็จะไม่่ได้้เงิินจองคืืน
เหตุุที่่�เป็็นเช่่นนี้้�เพราะการค้้นคว้้าและวิิจััยวััคซีีน
ต้้องใช้้ทั้้�งองค์์ความรู้้�ที่่�ก้้าวหน้้าและงบประมาณ
มหาศาล การกำำ�หนดเงื่่�อนไขให้้ผู้้�สั่่�งซื้้�อวางเงิิน
ล่่วงหน้้าเปรีียบเสมือื นการระดมทุุนไปใช้้ในการวิิจัยั
วััคซีีน ดัังนั้้�น ผู้้�สั่่�งซื้้�อจึึงต้้องพิิจารณาอย่่างถี่่�ถ้้วนว่่ า บริิ ษัั ท ใดมีีแนวโน้้ ม จะผลิิ ตวัั ค ซีีนได้้ สำ�ำ เร็็ จโดยต้้องคำำ�นึึงถึึงราคาที่่�เหมาะสมด้้วย

ผู้้�สั่่�งซื้้�อจึึงต้้องพิิจารณาอย่่างถี่่�ถ้้วน
ว่่าบริิษััทใดมีีแนวโน้้มจะผลิิตวััคซีีนได้้สำำ�เร็็จ
โดยต้้องคำำ�นึึงถึึงราคาที่่�เหมาะสมด้้วยSARANROM”“การเตรีียมแผนปฏิิบััติิการ
เพื่่�อจััดซื้้�อวััคซีีนจากต่่างประเทศ ต้้องอาศััย
การกระจายความเสี่่�ยง

โดยทั่่�วไป ผู้้�ผลิิตมักั จะตั้้ง� ราคาวััคซีีนชนิิดใหม่่
ที่่ผ� ลิิตได้้ในราคาสููงเพื่่อ� เป็็นค่่าวิิจัยั และพััฒนา รวมทั้้�ง
เป็็นผลกำำ�ไรที่่�จะนำำ�กลัับไปเป็็นทุุนสำำ�หรัับวิิจััยยา
หรืือวััคซีีนชนิิดอื่่�นต่่อไป แต่่เมื่่�อมีีผู้้�ผลิิตวััคซีีน
ได้้มากขึ้้�น ราคาจะค่่อย ๆ ลดลงตามหลัักอุุปสงค์์
อุุปทาน สำำ�หรัับวััคซีีนโควิิด-19 เมื่่�อกลางปีี 2563
คุุ ณหมอนครฯ เคยได้้ รัับการติิ ดต่่ อจากบริิ ษััทต่่างประเทศแห่่งหนึ่่�งที่่�เสนอราคาวััคซีีนถึึงโดสละ
300 ดอลลาร์์สหรัฐั อย่่างไรก็็ดีี การที่่มีีผู้้�พั� ฒั นาวััคซีีน
โควิิด-19 เพิ่่�มขึ้น้� เรื่่อ� ย ๆ ทำำ�ให้้คาดการณ์์ได้้ว่า่ จะมีี
วััคซีีนเพีียงพอในราคาที่่ล� ดลง เพีียงแต่่ต้อ้ งรอเวลา
ให้้มีีการทยอยผลิิตออกมา ยิ่่ง� เวลาผ่่านไป ไทยยิ่่ง� มีีทางเลืือกมากขึ้้น� และสามารถติิดตามความปลอดภััย
ของวััคซีีนแต่่ละชนิิดได้้
“การจองซื้้อ� วััคซีีนถืือเป็็นศิิลปะที่่ไ� ม่่สามารถ
ใช้้ความรู้้�ทางวิิทยาศาสตร์์เพีียงอย่่างเดีียว เงื่่�อนไข
ประการสำำ�คัั ญ ที่่� ต้้ อ งพึึงตระหนัั ก อยู่่�เสมอ คืือการจองซื้้อ� วััคซีีนทั้้�งหมดจำำ�เป็็นต้้องจ่่ายเงิินล่่วงหน้้า
โดยไม่่อาจจะทราบว่่า ท้้ายที่่สุ� ดุ แล้้ว ประสิิทธิิภาพ
ของวััคซีีนจะเป็็นอย่่างไร ดัังนั้้�น การเตรีียมแผน
ปฏิิบััติิการเพื่่�อจััดซื้้�อวััคซีีนจากต่่างประเทศต้้อง
อาศััยการกระจายความเสี่่�ยง”ไทยเริ่่�มดำำ�เนิินการด้้วยการจองซื้้�อวััคซีีนที่่�
มหาวิิทยาลััย Oxford ร่่วมมืือกัับบริิษัทั AstraZenecaซึ่่�งเป็็นบริิษััทสััญชาติิสหราชอาณาจัักรและสวีีเดน
โดยได้้รับั คำำ�แนะนำำ�จากมููลนิิธิิ SCG ซึ่ง่� มีีความร่่วมมือื

”ด้้านนวััตกรรมกัับมหาวิิทยาลััย Oxford อยู่่�ก่่อนแล้้ว
คุุณหมอนครฯ เล่่าว่่า จุุดเด่่นของบริิษัทั AstraZenecaคืือ “การกำำ�หนดวิิสััยทััศน์์ที่่�จะผลิิตวััคซีีนโควิิด-19จำำ�นวนมากประมาณ 3,000 ล้้านโดสต่่อปีี และกระจายให้้ประชาคมโลกอย่่างทั่่�วถึึงในราคาที่่�
ไม่่ทำำ�กำำ�ไรและไม่่ขาดทุุน (no profit, no loss)โดยทำำ�ความร่่วมมืือกัับผู้้�ผลิิตวัคั ซีีนที่่มีี� ศัักยภาพของ
แต่่ละประเทศ อาทิิ บราซิิล เม็็กซิิโก สหรััฐอเมริิกา
สหราชอาณาจัักร อิินเดีีย จีีน เกาหลีีใต้้ รััสเซีีย ฯลฯสำำ�หรัับประเทศไทย บริิษััทผู้้�ผลิิตที่่�ทำำ�ความตกลง
กัับ AstraZeneca คืือ บริิษััท Siam Bioscienceจำำ�กัดั ซึ่่ง� ถืือกำำ�เนิิดจากแนวพระราชดำำ�ริขิ องพระบาท
สมเด็็จพระบรมชนกาธิิเบศร มหาภููมิิพลอดุุลยเดช
มหาราช บรมนาถบพิิตร และได้้รัับการประเมิินว่่า
มีีความพร้้อมทั้้�งด้้านเครื่่อ� งมืือ (equipment) และบุุคลากร (personnel) การลงนามสััญญาจองซื้้�อ
วััคซีีนล่่วงหน้้ากัับ AstraZeneca เป็็นทางเลืือกหนึ่่�ง
ที่่�จะนำำ�มาซึ่่�งผลประโยชน์์แก่่ประเทศไทย อาทิิ
การเป็็นศููนย์์กลางการผลิิต (hub) วััคซีีนโควิิด-19ของเอเชีียตะวัันออกเฉีียงใต้้”ความร่่ ว มมืื อ ลัั ก ษณะนี้้� ทำำ� ให้้ ไ ทยได้้ รัั บการถ่่ายทอดเทคโนโลยีี ซึ่่�งในช่่วงเวลาปกติิต้้อง
เสีียค่่าใช้้จ่า่ ยสููงมากและประหยััดค่่าขนส่่ง เนื่่อ� งจากเป็็นการผลิิตในประเทศ อย่่างไรก็็ดีี บริิษััท Siam
Bioscience จำำ�กัดั ไม่่สามารถจำำ�หน่า่ ยวััคซีีนได้้เอง
การสั่่�งซื้้อ� ยัังต้้องดำำ�เนิินการผ่่านบริิษัทั AstraZenecaส ร า ญ ร ม ย์์63โรคอุุบััติิใหม่่: ป้้องกัันดีีกว่่าการรัักษา

คุุณหมอนครฯ เป็็นนัักระบาดวิิทยา จึึงสามารถ
นำำ�ประสบการณ์์ ความชำำ�นาญ และเครืือข่่ายที่่เ� คยติิดต่่อประสานงานเกี่่�ยวกัับโรคระบาดมาใช้้ให้้เป็็น
ประโยชน์์ในกรณีีโควิิด-19 ซึ่่ง� เป็็นโรคติิดต่่อทางเดิิน
หายใจที่่�ติิดต่่อกัันได้้ง่่าย หลัังจากที่่�ปรากฏข่่าวว่่า
เกิิดโรคระบาดชนิิดใหม่่ในจีีนเมื่่�อปลายปีี 2562
ได้้ไม่่นาน ศููนย์์วิิทยาศาสตร์์สุุขภาพโรคอุุบััติิใหม่่
คณะแพทยศาสตร์์ จุุ ฬ าลงกรณ์์ มห าวิิ ท ยาลัั ยก็็สามารถถอดรหัั สพัั น ธุุ ก รรมของเชื้้� อ ไวรัั ส ได้้โดยในขณะนั้้�นยัังไม่่มีีชื่่�อเป็็นทางการ แต่่เรีียกว่่า
Betacoronavirus ภายหลัังองค์์การอนามััยโลก
จึึงตั้้� ง ชื่่� อ ว่่ า SARS-CoV-2 หรืือไวรัั ส โคโรนา
สายพัันธุ์์�ใหม่่ 2019“หากประเมิินสถานการณ์์ด้้านสาธารณสุุข
จากมุุมมองของผม ไวรััสโคโรนาสายพัันธุ์์�ใหม่่ 2019ไม่่ใช่่ไวรััสธรรมดา เนื่่�องจากมีีรููปแบบการแพร่่
ระบาดที่่�รุุนแรง การที่่�จีีนออกมาตรการปิิดเมืือง
ช่่วงก่่อนตรุุษจีีนแสดงว่่า สถานการณ์์ค่่อนข้้าง
เอาเรื่่�อง มาตรการดัังกล่่าวเป็็นเรื่่�องใหม่่ ถ้้าวัันนั้้�น
จีีนไม่่สั่่�งปิิดเมืือง การระบาดของโรคจะรุุนแรงและ
ไปไกลกว่่านี้้� ซึ่ง่� เป็็นการยากที่่ปร� ะเทศไทยจะปลอดภััย
ในแวดวงของแพทย์์ด้า้ นระบาดวิิทยา เราก็็คุยุ กัันอยู่่�
และรู้้�ว่่าโควิิด-19 เป็็นโรคอุุบััติิใหม่่ (emerging
infectious disease) ที่่มีี� แนวโน้้มจะเป็็นโรคระบาด
(pandemic)”ฝ่่ายบรรณกรฯ เรีียนถามคุุณหมอนครฯ ว่่าโควิิด-19 จะส่่งผลให้้การสาธารณสุุขไทยเปลี่่ย� นแปลง
อย่่างไร หรืือไม่่ และได้้รับั คำำ�ตอบว่่า “สาธารณสุุขไทย
จะได้้รัับความสนใจจากสาธารณชนมากขึ้้�น เช่่น
อาจจะมีีการลงทุุนมากขึ้้�นสำำ�หรัับการป้้องกัันและ
ควบคุุมโรค (infection prevention and control)ในอดีีตนั้้�น เรื่่อ� งดัังกล่่าวไม่่ได้้รับั ความสนใจเท่่าที่่ค� วรเนื่่อ� งจากประชาชนไม่่เห็็นผลลััพธ์อ์ ย่่างเป็็นรููปธรรม
และไปให้้ น้ำำ��หนัั ก กัั บ การรัั ก ษา เพราะเห็็ น ผลชััดเจนกว่่าว่่าป่่วยมารัักษาหาย ผมคิิดว่่ามุุมมองนี้้�
64

SARANROMจะเปลี่่� ย นไป และมิิ ใช่่ แ ค่่ ภ ายในประเทศไทย
แต่่ เ ป็็ น การเปลี่่� ย นแปลงในระดัั บ โลกด้้ ว ยมีีหลายประเทศที่่� ไ ม่่ เ คยลงทุุ น ด้้ า นการป้้ อ งกัั นและเฝ้้าระวััง เพราะมั่่น� ใจในประสิิทธิิภาพของระบบ
ที่่�เน้้นการรัักษา แต่่เขาได้้เห็็นแล้้วว่่าไม่่เพีียงพอ
ที่่�จะรัับมืือกัับโควิิด-19”“ในส่่วนของการวิิจััยพััฒนาวััคซีีน ผมคิิดว่่า
หลายท่่านเริ่่�มตระหนัักถึึงความสำำ�คััญของวััคซีีน
และเริ่่�มเห็็นว่่าหากประเทศไทยไม่่ลงทุุน สั่่�งสม
ลองผิิดลองถููกกัับการวิิจัยั พััฒนาวััคซีีนเสีียแต่่ตอนนี้้�
เมื่่�อเกิิดกรณีีฉุุกเฉิินขึ้้�นมาก็็จะไม่่ทัันการณ์์ การที่่�มีี
แนวคิิดว่่า “ซื้้�อเขาถููกกว่่า” ไม่่อาจใช้้ได้้เสมอไป
เพราะผู้้�ผลิิ ตส ามารถปฏิิ เ สธที่่� จ ะขายให้้ เราได้้
และการสั่่�งซื้้อ� จากต่่างประเทศเป็็นหลัักจะส่่งผลให้้
วงการวิิจัยั พััฒนาวััคซีีนในประเทศไม่่ก้า้ วหน้้า จึึงต้้อง
ปรัับเปลี่่�ยนกรอบความคิิดนั้้�นเสีียใหม่่ ผมเชื่่�อว่่า
การระบาดของโรคโควิิด-19 ครั้้ง� นี้้� จะเป็็นบทเรีียน
ให้้ ทุุ ก ภาคส่่ ว นตระหนัั ก ว่่ า ศัั ก ยภาพการผลิิ ตวััคซีีนภายในประเทศจำำ�เป็็นต้้องได้้รัับการพััฒนา
เพื่่อ� ให้้ประเทศไทยพึ่่�งพาตััวเองได้้ (self-reliance)ทั้้�งยามปกติิและยามฉุุกเฉิิน”วััคซีีนกัับการทููต: การทููตวััคซีีน (Vaccine
Diplomacy)ไทยใช้้ ค วามเชี่่� ย วชาญด้้ า นสาธารณสุุ ขเป็็นสะพานสานต่่อความร่่วมมืือเพื่่�อการพััฒนา
กัับนานาประเทศมาอย่่างต่่อเนื่่�อง โดยเฉพาะด้้าน
การพััฒนาบุุคลากร ในกรณีีของวััคซีีน คุุณหมอ
เห็็นว่่า แม้้ไทยมิิใช่่ผู้้�ผลิิตโดยตรงและเป็็นเพีียงผู้้�รับั
การถ่่ายทอดเทคโนโลยีีการผลิิตจากต่่างประเทศ
แต่่หากสามารถยกระดัับเป็็นศููนย์์กลางการผลิิตวัั ค ซีีนโควิิ ด -19 ของเอเชีียตะวัั น ออกเฉีียงใต้้
ไทยอาจใช้้ สถ านะดัั ง กล่่ า วเป็็ น เครื่่� อ งมืื อ ทางการทููต ซึ่่�งถืือเป็็นอำำ�นาจที่่�นุ่่�มนวล (soft power)ในการส่่งเสริิมสถานะของประเทศให้้ดีีขึ้น้� ในสายตา
ของนานาประเทศ

วััคซีีนใจ: เกราะป้้องกัันการระบาด

ขณะเดีียวกััน ผลประโยชน์์ทางตรงของ
การเป็็นผู้้�ผลิิตวัคั ซีีนของไทยยัังส่่งผลถึึงความมั่่�นคง
ด้้านสาธารณสุุขในระดัับภููมิิภาคเช่่นกััน “หากไทย
สามารถจัั ด หาวัั ค ซีีนได้้ เ พีียงประเทศเดีียว
ในขณะที่่ปร� ะเทศเพื่่อ� นบ้้านยัังมีีผู้้�ติิดเชื้้อ� เพิ่่�มสูงู ขึ้้น�
อย่่างต่่อเนื่่�อง ไทยก็็ไม่่อาจสงบสุุขได้้ เรื่่�องนี้้�คง
ขึ้้� น อยู่่�กัั บ รัั ฐ บาลว่่ า จะใช้้ วัั ค ซีีนในการดำำ� เนิิ นความสัั มพัั น ธ์์ ท างการทูู ต อย่่ า งไร ซึ่่� ง ผมคิิ ด ว่่ ากระทรวงการต่่างประเทศน่่าจะช่่วยกระทรวง
สาธารณสุุขกำำ�หนดท่่าทีี และวางนโยบายของ
ประเทศไทยได้้”“การจะทำำ�ให้้ประเทศมีีความมั่่�นคงด้้านวััคซีีน
ได้้อย่่างแท้้จริิง เราต้้องสามารถวิิจัยั พััฒนาและผลิิต
วััคซีีนที่่จำ� ำ�เป็็นใช้้ได้้เองในประเทศอย่่างเพีียงพอ และสามารถส่่งออกจำำ�หน่่ายในภููมิิภาคและนานาชาติิ
เพื่่อ� เสริิมสร้า้ งเศรษฐกิิจของประเทศได้้อีีกทางหนึ่่�ง”คุุณหมอนครฯ ให้้ความเห็็นไว้้อย่่างเฉีียบคม

“ในช่่วงท้้ายของการสนทนา คุุณหมอนครฯ
ฝากแนวคิิดที่่�น่่าสนใจไว้้ว่่า “อย่่าให้้การติิดเชื้้�อ
โควิิด-19 เป็็นเสมืือนตราประทัับที่่�ทำำ�ให้้ผู้้�ติิดเชื้้�อ
ถููกรัังเกีียจและเลืือกปฏิิบััติิจนอยู่่�ในสัังคมไม่่ได้้
เพราะถ้้ า เป็็ น เช่่ น นั้้� น หลายคนอาจเลืือกที่่� จ ะหลบเลี่่�ยงการตรวจคััดกรอง ซึ่่�งเป็็นกรณีีที่่�เคยเกิิด
กัับผู้้�ติิดเชื้้�อ HIV มาแล้้วในอดีีต ผู้้�ติิดเชื้้�อโควิิด-19ส่่วนใหญ่่รักั ษาหายและกลัับบ้้านได้้ ทางที่่ดีีจึึ� งควร
อยู่่�ร่่วมกัันอย่่างเข้้าใจและร่่วมมือื กััน”ในวัันที่่�ฝ่่ายบรรณกรฯ เขีียนบทความพิิเศษ
เรื่่�องนี้้� จำำ�นวนผู้้�ติิดเชื้้�อโควิิด-19 สะสมทั่่�วโลก
พุ่่�งสููงกว่่า 100 ล้้านคน มีีผู้้�เสีียชีีวิิตแล้้วมากกว่่า
2 ล้้านคน ประเทศต่่าง ๆ ทำำ�งานแข่่งกัับเวลา ทั้้�งเพื่่อ�
ควบคุุมการระบาดระลอกใหม่่ และการเร่่งฉีีดวััคซีีน
ให้้ประชาชน ข้้อคิิดของคุุณหมอนครฯ ทำำ�ให้้เรา
ตระหนัักได้้ว่่าโควิิด-19 เป็็นบทเรีียนครั้้�งสำำ�คััญ
ต่่อความร่่วมมืือด้้านภาวะฉุุกเฉิินทางสาธารณสุุข
ของโลก การวิิจััย พััฒนาและผลิิต รวมถึึงแนวทาง
การแจกจ่่ายวััคซีีนโควิิด-19 จะเป็็นแนวทางที่่จ� ะวางรากฐานให้้กัับความมั่่�นคงด้้านสาธารณสุุขของโลก
ในอนาคต และที่่�สำ�คัำ ัญเราต้้องไม่่ลืืม “วััคซีีนใจ”เพื่่�อเป็็นเกราะป้้องกัันการระบาดของโควิิด-19ผ่่านความเอื้้อ� อาทรและช่่วยเหลืือเกื้้อ� กููลกัันในสัังคม
อีีกทางหนึ่่�ง

ศัักยภาพการผลิิตวััคซีีนภายในประเทศจำำ�เป็็นต้้อง
ได้้รัับการพััฒนา เพื่่�อให้้ประเทศไทยพึ่่�งพาตััวเองได้้
(self-reliance) ทั้้�งยามปกติิและยามฉุุกเฉิิน”ส ร า ญ ร ม ย์์

65

Multilateralism
in a Post-COVID World
Sihasak Phuangketkeow
Former Permanent Secretary,
Ministry of Foreign Affairs of Thailand

The COVID-19 crisis has highlighted the crisis ofmultilateralism and international cooperation that wealready witnessed well before the pandemic broke out.
Multilateralism has come under tremendous stress andstrain. Much of this is due to the growing sentiments ofanti-globalisation in many countries, particularly in the US
and the European Union, coming from both the extreme
right and left of the political spectrum. The backlash
against globalisation has manifested itself in the rise ofnationalism, populism, unilateralism, protectionism andxenophobia. In the midst of such discontent, globalisationand multilateralism are blamed for loss of jobs, loss ofcontrol over national borders, loss of national sovereignty
and loss of confidence in the future by millions of people
who have not been able to keep pace with the speed
and depth in which our world has become integrated
and globalised.

This article was originally published in the Bangkok Post on 18 November 2020

66

SARANROM

The intensification of the geopolitical
rivalry between the US and China has also
profoundly challenged the vision of an open,
inclusive and rules-based multilateral order.
Indeed, it was a grave blow to multilateralism
when the US, under President Donald
Trump's America First policy, decided towithdraw from the Paris Agreement on
climate change, the Trans Pacific Partnership,
the UN Human Rights Council and held backfunding for the World Health Organization(WHO) at a time when international financing
was needed the most in the fight against the
COVID-19 pandemic. To our dismay, during
the height of the coronavirus crisis, theUS - China strategic competition politicisedand paralysed the efforts of the WHO
and the UN Security Council to rally aninternational response to the pandemic.
The deliberations in the two international
bodies became bogged down as the US
and China resorted to a back-and-forthblaming game.
Under such dire circumstances, what
then does the future hold for multilateralism
as we look ahead to the post-COVID-19
world? It is certainly reassuring that
US President Joe Biden has promised arenewed US commitment to multilateralism
and multilateral institutions. Nevertheless,the new US administration, once in office,will no doubt have tough going ahead
in dealing with the pressing issues on
the domestic front while restoring andreinvigorating US leadership at the global

level. The strategic rivalry between the two
global powers will not go away but it is hopedthat their relationship will be better managed
in terms of finding common ground for the
US and China to cooperate in addressing
the challenges to global governance andthe multilateral international order.
Ideally, the COVID-19 pandemic should
be a wake - up call and generate the momentum
for long-overdue reforms of the multilateralsystem that was created after World War II.
International institutions will have to be
restructured, taking into account the structuralchanges in the international order, the shifts
in the global balance of power, the rise of
the developing world and the transformationof the global economy due to the far-reachingadvances in game-changing technologies
and digitalisation. But the stark reality is that,in spite of high hopes, these much-neededreforms have floundered in the face of
conflicting interests among the major powers.
In addressing the challenges of the 21st
century, it is incumbent on all of us to work
towards forging a new international consensus
on repairing and reviving multilateralism andglobalism.
Perhaps we need to think in terms ofa building-blocks process. Under the present
circumstances, many countries are talking
about new forms of and new pathways
towards functional multilateralism. There
have emerged concepts such as flexible
multilateralism, minilateralism and networksof multilateral cooperation. Some have alsoส ร า ญ ร ม ย์์67

touted the idea of inclusive multilateralism
whereby governments engage and seek
partnership with all stakeholders, particularly
the private sector and civil societies. These
concepts envisage like-minded countries andparties concerned with working together within,outside and across multilateral institutions
and organisations to rally international
cooperation to deal with common global
challenges. A case in point is the Alliance
for Multilateralism initiated by France andGermany which aimed at strengthening therole of the UN and the WHO in combating
the COVID-19 crisis.
Regional organisations such as ASEAN
will also have to step up to the plate inshoring up the rules-based multilateralorder. International cooperation in tacklingthe unprecedented health and economic
impacts of the spread of the coronavirus
has been augmented by the role of regionalorganisations such as the European Union, the68

SARANROM

African Union, the Gulf Cooperation Council,
and the South Asian Association for Regional
Cooperation and ASEAN. The regionalisationof multilateralism has been widely discussed
and needs to be pursued further in practicaland concrete terms. Certainly, closer
partnerships between the UN system andmajor regional organisations can go a longway in helping to fill the gaps and voids.
In a post-COVID-19 world, the spectrethat confronts us is the fragmentationof multilateralism along the emerging
geo-political fault lines, whereby coalitionsof states are formed according to different
visions of the international order. In these
critical times, the international community
needs, more than ever, to muster the political
will and leadership to repair and revive
multilateralism and a rules-based international
order in an ever increasingly interdependentand interconnected world.

Thailand’s Diplomatic Vision

in a Post-COVID World
Panpailin Jantarasombat
Attaché, Social Division,
Department of International Organisations

The COVID-19 pandemic forced a paradigm shift in
all aspects of life. Thailand must adapt to this change --and adapting we are. Thailand’s efforts and measures
to contain the virus --- from our robust national healthinfrastructure to the Ministry of Foreign Affairs’ repatriationof overseas Thai nationals --- have been internationallyrecognised. Clearly, we have applied lessons learnt andexperiences from our management of SARS and theavian influenza to our fight against COVID-19.

However, Thailand’s internationalrecognition is not by accident but careful
design. While it is doubtless that Thailand’s
health system and consular management
is excellent, it is critical to focus on otheroft-overlooked but important aspect ofThailand’s management of COVID-19 --the Ministry of Foreign Affairs’ active roleon international stage in highlighting andexchanging our best practices, liaising withnational and international agencies to ensureeach stakeholder’s interests are represented,
and facilitating cooperation to advance
progress in combating the pandemic andresponding to its adverse effects.

ส ร า ญ ร ม ย์์69

It is in this present framework that anecessary question arises: looking beyond,what must Thailand’s foreign policy vision
be in this new normal? Certainly, our foreign
policy must serve the multi-dimensional
facets of Thailand’s national interest. With
regard to COVID-19 management, this article
will focus on two aspects of our National
Strategic Plan, which are ensuring the healthsecurity of Thai people and revitalising our
economy.

Overcoming Health Challenges

COVID-19 is a watershed moment thatrevealed the critical need for each country
to have a robust public health system. It
is fortunate that Thailand has an existing
resilient Universal Health Coverage (UHC)
system, including the recruitment of village
health volunteers, to serve as an effective
response mechanism in the pandemic.
Indeed, no one is safe until everyone is safe.
In this context, the Ministry of Foreign
Affairs’ contribution through the Foreign
Policy and Global Health (FPGH) Initiative
must be highlighted. As the Chair of the
FPGH in 2017, Thailand submitted the United
Nations General Assembly (UNGA) resolutions
to declare 12 December as the International
UHC Day and to convene the United Nations(UN) High-Level Meeting on UHC which wereadopted unanimously. In the year 2020, as
co-chair of the Group of Friends on UHC andGlobal Health, Thailand also underscored the70

SARANROM

importance of UHC during the 75th Sessionof the UNGA. More recently, the Ministryof Foreign Affairs marked this occasion
with a panel discussion with special focus
on COVID-19, which was co-hosted by the
Ministry of Public Health and participated bymembers of the diplomatic corps, civil society,international organisations, and membersof the media. This multi-sectoral initiative
ensures that all sectors are represented andinformed in the fight against the current
pandemic.
At the regional level, Prime Minister
General Prayut Chan-o-cha attended theSpecial ASEAN Summit and Special ASEAN
Plus Three Summit on COVID-19, notably
proposing and receiving support for the
COVID-19 ASEAN Response Fund on procuring
medical equipment. Furthermore, ASEAN
leaders reaffirmed cooperation in informationexchange, research and development, andutilisation of the ASEAN Plus Three Emergency
Rice Reserve (APTERR) located in Thailand
to foster health and food security.
On the vaccine development front,
Thailand has held negotiations for vaccine
technology transfer and advance purchaseagreements while also supporting domestic
vaccine development. Notably, Siam
Bioscience Co, Ltd. agreed to manufactureand distribute AstraZeneca’s vaccine, once
successfully developed, domestically.
Furthermore, Thailand has financially
supported the Access to COVID-19 Tools

(ACT) --- accelerator and reserved vaccines
through the COVAX Facility, a global initiative
led by the World Health Organization (WHO)and several public and private foundations to
distribute vaccines to those with the greatest
need. In this vein, the Ministry of Foreign
Affairs is instrumental in liaising among
national agencies, including the Ministryof Public Health, the National ResearchCouncil of Thailand, and international
agencies to ensure that the Thai population
receives an effective vaccine as soon as
possible.
Thailand’s efforts in dealing with thevirus on all fronts have not gone unnoticed.
The WHO Director - General Tedros Andnanom
Ghebreyesus commended Thailand at the73rd World Health Assembly urging “allcountries to follow Thailand”. Prime Minister
General Prayut Chan-o-cha was also invited
to deliver a statement at the closure of
the resumed session, the only leader ofa country invited to do so.
The Ministry of Foreign Affairs continues
to advance Thailand’s constructive role inthese various multilateral frameworks. Thesecross-border interactions not only underscoreThailand’s prominent role in global healthdiplomacy, but also provide importantlessons in strengthening our capacity torespond to both current and future healthemergencies, thus promoting well - being
for all in accordance with Goal 3 of the UN
Sustainable Development Goals (SDGs).

Revitalising the Economy

The unprecedented COVID-19
challenges not only adversely impact oursocial lives but also international and national
economy. It has greatly affected Thailand’s
export and tourism markets, forcing us tobuild immunity against future challenges.
This ‘great reset’ is Thailand’s chance toturn the COVID-19 crisis into an opportunity.
While the Special Tourist Visa (STV) scheme
is expanded, it is still limited. Thailand must
expand its markets in other directions. The
Ministry of Foreign Affairs’ role in engagementwith multilateral frameworks and trading
systems to drive post - pandemic recovery
is crucial in this regard.
This engagement comes in myriad
forms, one of the most important being therecently-signed Regional Comprehensive
Economic Partnership (RCEP), comprising
ASEAN Member States and five additional
States. This makes RCEP one of the world’s
largest free trade agreements, connecting
up to 30 per cent of the global population.
This allows Thailand to advance a wide
range of domestic products from fisheries
to electronics in a large market. It will also
allow Thai companies to invest in the services
market, such as construction, health, andfilm, across a wide range of Member States.
Moreover, Thailand will chair the Bay of
Bengal Initiative for Multi-Sectoral Technicaland Economic Cooperation (BIMSTEC) in
2021 - 2022 and the Asia - Pacific Economicส ร า ญ ร ม ย์์71

Cooperation (APEC) in 2022. As noted byPrime Minister General Prayut Chan-o-cha
in the 2020 APEC CEO Dialogues, Thailand
will have to carefully consider challengesof the post-COVID world, in particular onconnecting global supply chains, diversifying
value chains, and building resilience. Moreover,as aptly observed then, APEC shares the same
goals of regional economic integration as
ASEAN. As such, cooperation within these
two frameworks --- with ASEAN’s recent
integration into RCEP and APEC’s advanced
digital infrastructure which is paramount inpost-COVID trade --- will prove extremely
beneficial in reinvigorating regional economies.
Thailand must be poised to takeadvantage of its strategic position in these
multilateral frameworks. If utilised correctly,
it will allow us to advance our national
interest by expanding our markets andincreasing our bargaining power on the worldstage. This requires meaningful and inclusive
dialogue between governments as well as

72

SARANROM

among the private sector. In particular,
special attention must be paid to micro,
small and medium enterprises (MSMEs),
which comprise a significant portion of theThai economy, and vulnerable groups inorder to ensure sustainable developmentthat leaves no one behind.

Where To From Here ?

COVID-19 has accentuated existing
problems and accelerated the need forreforms. If prepared, Thailand will not only
respond to but excel in the new normal.
This ongoing health crisis is an opportunity
for Thailand to be at the forefront of healthdiplomacy, pushing issues of national intereston the world stage. Thailand should also
engage in multilateral economic frameworks
to build domestic resilience and foster
sustainable development. Thailand’s vision
cannot afford to be myopic. In an irreversibly
disrupted era, our vision must be equallyas transformative.

บริิบทโลกหลัังโควิิด-19:แนวโน้้มหลัักและข้้อเสนอแนะ
เสกสรร อานัันทศิิริิเกีียรติิ
นัักวิิจััย ศููนย์์ศึึกษาการต่่างประเทศ

การเกิิดโรคโควิิด-19 ทำำ�ให้้เกิิด “ความปกติิใหม่่ (New Normal)” ในการดำำ�เนิิน
กิิจกรรมทางการทููตในหลายรููปแบบ เช่่น การประชุุมระหว่่างประเทศทั้้�งหมดต้้องปรัับ
เป็็นการประชุุมทางไกลแบบออนไลน์์หรืือมีีการเว้้นระยะห่่างระหว่่างผู้้�เข้้าร่่วมประชุุม
อย่่างเคร่่งครััด การจำำ�กััดการเดิินทางเข้้าประเทศของนัักท่่องเที่่�ยว การกำำ�หนดแนวปฏิิบััติิ
ด้้านสาธารณสุุขสำำ�หรัับผู้้�ประสงค์์จะเดิินทาง ความมั่่�นคงทางสุุขภาพกลายเป็็นวาระหลััก
ในการเสริิมสร้้างความร่่วมมืือระหว่่างประเทศทั้้�งในระดัับพหุุภาคีีและทวิิภาคีี เช่่นเดีียวกัับ
การจััดหาวััคซีีนที่่�กลายเป็็นภารกิิจเร่่งด่่วนของรััฐบาล เป็็นต้้น

ความปกติิ ใ หม่่ ดัั ง กล่่ า วเป็็ น โอกาสให้้
ผู้้�ที่่�เกี่่�ยวข้้องได้้ทบทวนความจำำ�เป็็นและแนวทาง
ในการ “ยกเครื่่�อง” การทููตไทยให้้มีีวิิสััยทััศน์์ ชี้้�นำ�ำ
และขัับเคลื่่�อนด้้วยนวััตกรรม บทความส่่วนแรก
เป็็นการประเมิินแนวโน้้มหลักั ทางการเมือื ง เศรษฐกิิจ
และสัั ง คมวัั ฒ นธรรมในระดัั บ โลกและภูู มิิ ภ าคที่่�จะเป็็นบริิบทของการต่่างประเทศไทยในยุุคหลััง
โควิิด-19 โดยสัังเคราะห์์จากผลงานที่่เ� ป็็นบทความ
รายงาน และข้้ อ เสนอแนะเชิิ ง นโยบายของ
ภาควิิชาการทั้้�งไทยและต่่างประเทศ และส่่วนที่่ส� องเป็็นข้้ อเสนอแนะของผู้้�เขีียนในการตอบสนอง
ต่่อบริิบทดัังกล่่าว เพื่่�อธำำ�รงรัักษาผลประโยชน์์
แห่่งชาติิของประเทศและประชาชนชาวไทย

แนวโน้้มหลักั ของโลกในภาวะยุ่่�งยากซัับซ้้อน

โลกหลัังโควิิด-19 จะเป็็นโลกที่่� Amitav
Acharya นัักวิิชาการด้้านความสััมพัันธ์์ระหว่่าง
ประเทศเรีียกว่่ า “โลกในภาวะยุ่่�งยากซัั บซ้้ อน(Multiplex World)” ที่่�ไม่่มีีผู้้�ครองอำำ�นาจนำำ�
(hegemon) ในการจััดระเบีียบระหว่่างประเทศ
แต่่เพีียงผู้้�เดีียว เป็็นโลกที่่แ� ม้้ว่า่ การเมืือง เศรษฐกิิจ
และสัังคมวััฒนธรรมจะมีีความแตกต่่างหลากหลาย
แต่่ก็เ็ ชื่่อ� มโยงกััน และผู้้�เล่่นหลัักที่่เ� ป็็นทั้้�งผู้้�เสริิมสร้า้ งและบั่่�นทอนระเบีียบโลกก็็อาจมิิใช่่รััฐบาลของ
ประเทศใดประเทศหนึ่่�งอีีกต่่อไป องค์์การความร่่วมมือื
ระดัั บ ภูู มิิ ภ าคจะมีีบทบาทมากขึ้้� น เห็็ น ได้้ จ ากบทบาทของอาเซีียนในการเสริิมสร้้างความร่่วมมืือส ร า ญ ร ม ย์์73ระหว่่ า งประเทศเพื่่� อ บรรเทาผลกระทบจาก
สถานการณ์์โรคโควิิด-19 จากการประมวลของ
ผู้้�เขีียน ปรากฏการณ์์ระหว่่างประเทศต่่าง ๆ ที่่�
สถานการณ์์โรคโควิิด-19 เป็็นตััวเร่่งให้้มีีความเข้้มข้น้
มากขึ้้� น และจะดำำ� เนิิ น ไปอย่่ า งต่่ อ เนื่่� อ งจนถึึง
ยุุคหลัังโควิิด-19 อย่่างน้้อยในระยะสั้้น� (1 - 2 ปีี) ได้้แก่่
1) การแข่่ ง ขัั น ทางยุุ ท ธศาสตร์์ ร ะหว่่ า งมหาอำำ�นาจ
การแข่่ ง ขัั น ทางยุุ ท ธศาสตร์์ ร ะหว่่ า งสหรััฐอเมริิกากัับจีีนจะยัังคงดำำ�เนิินต่่อไปในโลก
ยุุคหลัังโควิิด-19 โดยขยายตััวจากสงครามการค้้า
ไปสู่่�การแข่่งขัันกัันในมิิติิอื่่�น ๆ เช่่น การช่่วงชิิง
ความเป็็นผู้้�นำำ�อันั ดัับหนึ่่�งของโลกในด้้านเทคโนโลยีี
การเงิินและอวกาศ และการช่่วงชิิงความนิิยม
ในหมู่่�ชาวต่่างชาติิผ่า่ นการเผยแพร่่คุณคุ่ า่ ความคิิด
และอุุดมการณ์์ ซึ่่�งมีีแนวโน้้มเข้้มข้้นขึ้้�นในรััฐบาล
ของประธานาธิิบดีีโจ ไบเดน ในการแข่่งขัันทาง
ยุุทธศาสตร์์ระหว่่างสหรััฐอเมริิกากัับจีีนนั้้�น รายงาน
วิิจัยั เรื่่อ� ง “ประเทศไทยกัับทิิศทางการเปลี่่ย� นแปลง
สู่่�ระเบีียบโลกใหม่่” (2563) เสนอว่่า บทบาทและ
ความเชื่่�อมั่่�นที่่�ประชาคมโลกมีีต่่อสหรััฐอเมริิกา
ในสมััยอดีีตประธานาธิิบดีีโดนััลด์์ ทรััมป์นั้้์ น� ถดถอยลง
เนื่่�องจากประธานาธิิบดีีทรััมป์์ไม่่ได้้ให้้ความสำำ�คััญ
แก่่ เวทีีพหุุ ภ าคีีซึ่่� ง เป็็ น เวทีีที่่� ใช้้ กำำ�ห นดประเด็็ นและขัับเคลื่่�อนวาระของสหรััฐอเมริิกาในระดัับโลก
ดัังที่่�เคยเป็็นมา เช่่นเดีียวกัับการดำำ�เนิินนโยบาย
ที่่�มัักไม่่มีีความแน่่นอน เปลี่่�ยนแปลงได้้ตลอดเวลา
แม้้ประธานาธิิบดีีไบเดนจะประกาศชััดเจนว่่า ต้้องการ
ให้้สหรัฐั อเมริิกากลัับมามีีบทบาทนำำ�อีีกครั้้ง� ก็็ไม่่อาจ
ดำำ�เนิินการได้้โดยง่่ายและต้้องอาศััยเวลา
ขณะที่่จีี� นซึ่ง่� ไม่่ได้้รับั ผลกระทบทางเศรษฐกิิจ
จากสถานการณ์์โรคโควิิด-19 มากนััก เนื่่�องจาก
มีีขีีดความสามารถในการพึ่่�งพาตลาดภายในได้้
และยัังมีีศัักยภาพในการพััฒนาเทคโนโลยีีที่่�เริ่่�ม
ไล่่กวด (catch-up) สหรััฐอเมริิกาในหลายด้้าน

74

SARANROMแต่่ก็็ยัังไม่่มีีความพร้้อมที่่�จะเป็็นผู้้�นำำ�หรืือผู้้�กำำ�หนด
ระเบีียบโลกแต่่ผู้้�เดีียวได้้อย่่างเบ็็ดเสร็็จเด็็ดขาด
เนื่่�องจากหลายประเทศมีีความกัังวลต่่อแนวทาง
การดำำ�เนิินนโยบายต่่างประเทศของจีีน บางประเทศ
ในยุุโรป เช่่น ฝรั่่�งเศส เยอรมนีี เนเธอร์์แลนด์์
สนัับสนุุนการจำำ�กัดั อิิทธิิพลของจีีนด้้วยการเผยแพร่่
เอกสารยุุทธศาสตร์์อินิ โด - แปซิิฟิกิ จากมุุมมองของ
ตนเอง และมีีแนวโน้้มว่า่ ประเทศอื่่น� ๆ ในสหภาพ
ยุุโรปเองก็็สนับั สนุุนการจำำ�กัดั อิิทธิิพลของจีีนมากขึ้้น�
เพื่่อ� ให้้สอดรัับกัับนโยบายของประธานาธิิบดีีไบเดน
ที่่�กลัับมาให้้ความสำำ�คััญแก่่แนวทางพหุุภาคีีและ
การขัับเคลื่่อ� นวาระระหว่่างประเทศร่่วมกัับพัันธมิิตร
อย่่ า งไรก็็ ดีี การทูู ต เชิิ ง รุุ ก ของจีีนผ่่ า นยุุทธศาสตร์์สายแถบและเส้้นทาง (Belt and Road
Initiative: BRI) และการทููตหน้า้ กากอนามััย (Mask
Diplomacy) ในช่่วงโควิิด-19 ก็็อาจช่่วยปรัับ
ภาพลัั ก ษณ์์ แ ละเสริิ มสร้้ า งความนิิ ย มของจีีน
ในประเทศหุ้้�นส่่วนของ BRI ได้้ นอกจากจีีนแล้้ว อิินเดีีย
และเอเชีียใต้้ก็เ็ ป็็นภููมิภิ าคที่่มีี� ศัักยภาพทางเศรษฐกิิจ
เนื่่อ� งจากเป็็นตลาดที่่มีี� ขนาดใหญ่่ มีีขีีดความสามารถ
ด้้านเทคโนโลยีี และเป็็นสะพานในการเชื่่�อมโยง
ทางกายภาพกัับตลาดที่่มีี� ศัักยภาพอื่่น� ๆ โดยเฉพาะ
อย่่างยิ่่ง� ภููมิภิ าคตะวัันออกกลาง เอเชีียกลาง แอฟริิกา
สำำ�หรับั ญี่่ปุ่่�� น มีีแนวโน้้มว่า่ จะร่่วมมืือกัับสหรััฐอเมริิกา
ในการจำำ�กััดอิิทธิิพลของจีีน แตกต่่างจากเกาหลีีใต้้
ที่่มีี� แนวโน้้มเคลื่่อ� นเข้้าไปหาจีีนโดยมุ่่�งหวัังผลประโยชน์์
ทางเศรษฐกิิจมากขึ้้�น
2) การย้้ายฐานการผลิิตและทิิศทางในอนาคต
ในระยะสั้้�น ผลกระทบหนึ่่�งจากการเกิิด
สงครามการค้้าที่่มีี� โรคโควิิด-19 เป็็นตััวเร่่งคืือ การย้้าย
ฐานการผลิิตของประเทศต่่าง ๆ เช่่น ญี่่ปุ่่�� นประกาศ
ให้้เงิินสนัับสนุุนบริิษััทสััญชาติิญี่่�ปุ่่�นเพื่่�อย้้ายฐาน
การผลิิตออกจากจีีนมายัังเอเชีียตะวัันออกเฉีียงใต้้
สหรััฐอเมริิกาโดยประธานาธิิบดีีไบเดน ประกาศ
นำำ�บริิษััทสััญชาติิอเมริิกัันที่่�มีีความเชี่่�ยวชาญทาง

เทคโนโลยีีในระดัับสููงกลัับประเทศ พร้้อมกัับสนัับสนุุน
ให้้บริิษัทั ที่่เ� น้้นการผลิิตในจำำ�นวนมากย้้ายฐานออก
จากจีีน นอกจากนี้้� รััฐบาลประเทศต่่าง ๆ และนัักธุุรกิิจจะคำำ�นึึงถึึงการจััดการความเสี่่�ยงมากขึ้้�น
ผู้้�ผลิิตอาจต้้องคำำ�นึึงถึึงการสร้้างขีีดความสามารถ
ในการผลิิตเองเพื่่�อให้้ได้้จุุดคุ้้�มทุุน การวางแผน
การผลิิตอาจกระจายตััวตามภููมิภิ าค (regionalised)มากขึ้้�น ซึ่่�งจะทำำ�ให้้ห่่วงโซ่่อุุปทานมีีขนาดสั้้�นลงส่่ ว นในระยะยาวนั้้� น รายงานวิิ จัั ย เรื่่� อ ง“ประเทศไทยกัับทิิศทางการเปลี่่ย� นแปลงสู่่�ระเบีียบ
โลกใหม่่” (2563) เสนอว่่า จะเป็็น “การกระจายตััว
ทางการผลิิตครั้้�งที่่� 3 (3rd Unbundling)” ซึ่่�งเป็็น
แนวโน้้มของการค้้าโลกตั้้ง� แต่่ พ.ศ. 2558 เป็็นต้้นมา
ซึ่่�งมีีลัักษณะสำำ�คััญคืือ ขั้้�นตอนการผลิิตในบางขั้้�น
ไม่่จำำ�เป็็ นต้้ องดำำ�เนิิ นการในประเทศที่่�ตั้้� งอยู่่�ใน
บริิเวณนั้้�นเพื่่อ� ใช้้ประโยชน์์จากการมีีทรััพยากรและ
แรงงานราคาถููกอีีกต่่อไป โดยอาศััยความก้้าวหน้้า
ทางเทคโนโลยีีของการพััฒนาหุ่่�นยนต์์หรืือปััญญา
ประดิิษฐ์์ (AI) ควบคุุมการผลิิตระยะไกลแทน
3) การพััฒนาทางดิิจิิทััล (Digitalisation)การพััฒนาทางดิิจิิทััลเป็็นอีีกปรากฏการณ์์
สำำ�คัญั ที่่เ� ป็็นผลจากสถานการณ์์โรคโควิิด-19 ซึ่่ง� เป็็น
โอกาสในการพััฒนาขีีดความสามารถทางเทคโนโลยีี
และนวััตกรรม การจำำ�กััดการเดิินทางที่่�ไม่่สามารถ
พบปะระหว่่างบุุคคลได้้นั้้�นทำำ�ให้้ช่่องทางออนไลน์์
กลายเป็็นช่่องทางหลัักของกิิจกรรมทางเศรษฐกิิจ
และสัังคม ผู้้�บริิโภคหัันมาสั่่ง� ซื้้อ� สิินค้้าและทำำ�กิจิ กรรมเพื่่�อพัักผ่่อนหย่่อนใจผ่่านช่่องทางออนไลน์์มากขึ้้�น
อย่่างมีีนััยสำำ�คััญ นำำ�ไปสู่่�การพััฒนาเทคโนโลยีี 5G
ซึ่ง่� จะเป็็นปััจจััยสำำ�คัญั ที่่ช่� ว่ ยเชื่่อ� มโยงโลกเข้้าด้้วยกััน
ด้้วยความเร็็วที่่�มากขึ้้�น ไกลกว่่า แม่่นยำำ�กว่่าระบบ
ที่่เ� ป็็นอยู่่� และเป็็นพื้้�นฐานสำำ�คัญั ของการสร้้างสกุุลเงิิน
ดิิจิทัิ ลั การแพทย์์ทางไกล การเกษตรอััจฉริิยะ ฯลฯซึ่่� ง จะเป็็ น อุุ ตส าหกรรมและบริิ ก ารสำำ�คัั ญ ของการพััฒนาเศรษฐกิิจในโลกยุุค 4.0 ด้้วย

ขณะเดีียวกััน การพััฒนาทางดิิจิิทััลได้้สร้้าง
ช่่องทางการสื่่�อสารใหม่่ ๆ อาทิิ เฟซบุ๊๊�ก ทวิิตเตอร์์
ที่่�ทุุกคนสามารถเข้้าถึึงได้้ผ่่านโทรศััพท์์เคลื่่�อนที่่�
เพีียงเครื่่�องเดีียว การเข้้าถึึงช่่องทางดัังกล่่าวเป็็น
ทั้้�งโอกาสให้้รััฐสามารถสร้้างช่่องทางการสื่่�อสาร
ประเด็็นคุุณค่่าและนโยบายสู่่�ประชาชนได้้ง่่าย
และตรงกลุ่่�มเป้้าหมายมากขึ้้�น ขณะเดีียวกัันก็็เป็็น
ความท้้าทายที่่อ� าจเป็็นช่่องทางให้้ผู้้�ไม่่หวังั ดีีเผยแพร่่
ข้้อมููลอัันเป็็นเท็็จหรืือทรรศนะที่่�ส่่งผลกระทบต่่อ
ความสััมพัันธ์์กัับประเทศอื่่�นได้้ และอาจกลายเป็็น
ส่่วนหนึ่่�งของการแข่่งขัันทางยุุทธศาสตร์์ระหว่่าง
มหาอำำ� นาจเพื่่� อ ช่่ ว งชิิ ง มวลชนชาวต่่ า งชาติิ
ซึ่่�งเป็็นฐานความชอบธรรมในการขัับเคลื่่�อนวาระ
ทางการเมือื งของมหาอำำ�นาจ ซึ่ง่� อาจส่่งผลกระทบต่่อ
การธำำ�รงรัักษาผลประโยชน์์แห่่งชาติิของประเทศ
ต่่าง ๆ อย่่างหลีีกเลี่่�ยงไม่่ได้้
4) Soft Power กัับบทบาทของประเทศ
ในภููมิิภาคเอเชีีย
ผู้้�เขีียนมีีข้้อสัังเกตว่่า สถานการณ์์โรคโควิิด-19กลายเป็็นโอกาสในการขยายบทบาททางการทููต
ซึ่่�งช่่วยเสริิมสร้้าง Soft Power ของหลายประเทศ
ในเอเชีีย เช่่น อิินเดีียจััดส่่งยาไปยัังประเทศพัันธมิิตร
ของตนในภููมิิภาคเอเชีีย - แปซิิฟิิก เช่่น ภููฏาน
อััฟกานิิสถาน เมีียนมา เซเชลส์์ มอริิเชีียส เป็็นต้้น
จนได้้รับั คำำ�ชมเชย พร้้อมกัับเสนอให้้รื้้อ� ฟื้้�นการประชุุม
สมาคมความร่่วมมืือแห่่งภููมิิภาคเอเชีียใต้้ (South
Asian Association for Regional Cooperation:
SAARC) ขึ้้�นมาใหม่่เพื่่�อแสดงบทบาทนำำ�ในภููมิิภาค
อย่่างแข็็งขััน เช่่นเดีียวกัับเวีียดนามที่่ไ� ด้้รับั คำำ�ชื่น่� ชมเรื่่�องการจััดการโรคโควิิด-19 และยัังได้้ส่่งมอบ
หน้้ากากอนามััยให้้สถานเอกอััครราชทููตประเทศ
ยุุโรปบางประเทศ และให้้ความช่่วยเหลืือประเทศ
เพื่่�อนบ้้านอย่่าง สปป. ลาวและกััมพูชู าอีีกด้้วย
รายงานเรื่่อ� ง “โลกหลัังโควิิด-19: บริิบทใหม่่
ในมุุมมองไทยและต่่างประเทศ” (2563) ยัังระบุุส ร า ญ ร ม ย์์75ด้้วยว่่า สถานการณ์์โรคโควิิด-19 ทำำ�ให้้ประชาคมโลก
เห็็นแนวทางการจััดการปััญหาตามภููมิิปััญญาและ
คุุณค่่าพื้้�นฐานของแต่่ละประเทศเอง ประเทศที่่�
สามารถควบคุุมโรคได้้ดีีส่ว่ นมากเน้้นบทบาทของรััฐ
ในการเป็็นผู้้�นำำ�การแก้้ปััญหา มีีการให้้ความสำำ�คััญ
แก่่ความมั่่�นคงปลอดภััยทางสุุขภาพเหนืือเสรีีภาพ
ของปััจเจกบุุคคล นอกจากนี้้� ผลกระทบทางเศรษฐกิิจ
และการเมืื อ งจากโรคโควิิ ด -19 อาจช่่ ว ยเพิ่่� มความจำำ�เป็็นของการขัับเคลื่่อ� นเพื่่อ� บรรลุุเป้้าหมาย
การพััฒนาที่่�ยั่่�งยืืนของแต่่ละประเทศ และเป็็น
แรงผลัักดัันให้้ความคิิดเรื่่�องการพึ่่�งตนเองตาม
หลัักปรััชญาของเศรษฐกิิจพอเพีียงมีีพื้้�นที่่�มากขึ้้�น
ในกระแสความคิิดหลัักของการพััฒนาในระดัับโลก

บริิบทโลกเปลี่่�ยน การทููตไทยปรัับ

ไทยมีีความสามารถในการปรัั บ ตัั ว ให้้เข้้ากัับบริิบทโลกที่่เ� ปลี่่ย� นแปลงไปมาอย่่างยาวนาน
โดยเฉพาะอย่่ า งยิ่่� ง ท่่ า มกลางการแข่่ ง ขัั น ทางยุุทธศาสตร์์ระหว่่างมหาอำำ�นาจในช่่วงสงครามเย็็น
ไทยสามารถประสานประโยชน์์และรัักษาจุุดยืืนท่่าทีี
ที่่�สอดคล้้องกัับผลประโยชน์์แห่่งชาติิมาได้้อย่่างดีี
เช่่นเดีียวกัับการปรัับตััวทางเศรษฐกิิจ การย้้ายฐาน
การผลิิตและการปรัับทิิศทางของการผลิิตนั้้น� ก็็ไม่่ได้้
เป็็นเรื่่�องใหม่่หรืือเรื่่�องยากเกิินที่่�ไทยจะปรัับตััวได้้
ประเด็็ น หนึ่่� ง ที่่� อ าจจะถืือว่่ า ใหม่่ แ ละแตกต่่ า งจากบริิบทโลกในช่่วงสงครามเย็็นคืือ การพััฒนา
ทางดิิจิิทััลที่่�สร้้างช่่องทางใหม่่ และเปิิดโอกาสให้้
ตััวแสดงอื่่�นเข้้ามามีีบทบาทในการกำำ�หนดทิิศทาง
หรืือดำำ�เนิินการใด ๆ ที่่�ส่่งผลต่่อการต่่างประเทศได้้
โจทย์์สำ�คัำ ัญของการต่่างประเทศไทยในยุุคหลััง
โควิิด-19 จึึงน่่าจะอยู่่�ที่่�การประสานประโยชน์์
กัับตััวแสดงเหล่่านี้้�เพื่่�อร่่วมกัันขัับเคลื่่�อนวาระ
การต่่างประเทศ ดัังที่่�ระบุุไว้้ในแผนแม่่บทภายใต้้
ยุุทธศาสตร์์ชาติิ ประเด็็นการต่่างประเทศ ในหััวข้้อ
“มีีเอกภาพและบููรณาการ (Synergy)” ซึ่่�งผู้้�เขีียน

76

SARANROMมีีข้้อเสนอแนะ 2 ประการ เพื่่อ� “ยกเครื่่อ� ง” การทููตไทย
ให้้มีีวิสัิ ยั ทััศน์ชี้้์ นำ� ำ�และขัับเคลื่่อ� นด้้วยนวััตกรรม ดัังนี้้�
1) สร้้างพื้้�นฐานสำำ�หรัับการทููตหลากหลาย
ช่่องทาง (Multi-track Diplomacy)ดัังที่่�ได้้เสนอไว้้แล้้วว่่า ตััวแสดงอื่่�น ๆ จะมีี
บทบาทมากขึ้้�นในการขัับเคลื่่�อนการต่่างประเทศ
จึึงควรพิิจารณาสร้้างความเชื่่�อมโยงกัับตััวแสดง
เหล่่านั้้�นทั้้�งที่่เ� ป็็นกระทรวงอื่่น� ที่่มีี� ภารกิิจใกล้้เคีียงกััน
ภาคธุุรกิิจ ภาคประชาสัังคม และประชาชนทั่่�วไป
ที่่เ� ป็็นผู้้�มีีส่่วนได้้เสีีย (stakeholders) ในการขัับเคลื่่อ� นวาระการต่่างประเทศผ่่านช่่องทางอื่่น� ๆ นอกเหนืือจาก
กลไกการประชุุมปกติิ ศููนย์์ศึึกษาการต่่างประเทศ
(International Studies Center: ISC) กระทรวง
การต่่างประเทศ อาจมีีบทบาทสำำ�คัญั ในการสร้้างพื้้�นที่่�
ของความเชื่่อ� มโยงดัังกล่่าว นอกจากนี้้� อาจพิิจารณา
ใช้้เครื่่อ� งมือื ทางนโยบาย เช่่น การจััดกิิจกรรมระดม
สมองเพื่่อ� คิิดค้้นนวััตกรรม (Hackathon) เพื่่อ� สร้้าง
การมีีส่่วนร่่วมของคนรุ่่�นใหม่่ในการตอบโจทย์์และ
ขัับเคลื่่อ� นการต่่างประเทศ หรืือจััดโครงการ Public
Diplomacy Academy เพื่่อ� สร้้างวิิสัยั ทััศน์ร่์ ว่ มกััน
พร้้อมกัับการมีีส่่วนร่่วมของภาคส่่วนต่่าง ๆ ของไทย
ในการกำำ�ห นดและขัั บ เคลื่่� อ นการต่่ า งประเทศ
ในระดัับโลกและภููมิิภาค
2) มุ่่�งสร้้าง Soft Power ด้้วยการทููตสาธารณะ
ไทยมีีพื้้�นฐานทรััพยากรการต่่างประเทศที่่�ดีี
อยู่่�แล้้ว เนื่่�องจากไทยเป็็นสะพานเชื่่�อมประสาน
ประเทศต่่าง ๆ (Bridge-builder) ในหลากหลายมิิติิ
และยัังมีีทรััพยากรรููปแบบต่่าง ๆ ที่่ส� ามารถแปรเปลี่่ย� นเป็็นเสน่่ห์์ทั้้�งในรููปแบบดั้้�งเดิิมและร่่วมสมััย อาทิิ
อาหารไทย มวยไทย นวดแผนไทย ภาษาและ
ศิิลปวััฒนธรรมไทย ความหลากหลายทางสัังคม
และวััฒนธรรมของไทยที่่�เอื้้�อให้้ผู้้�คนต่่างศาสนา
ต่่างเชื้้�อชาติิอยู่่�ร่่วมกัันอย่่างเป็็นสุุข อย่่างไรก็็ดีี
ไทยยัังขาด “ผู้้�ส่่งสาร (Messenger)” ที่่�จะช่่วย
นำำ�เรื่่อ� งราวเหล่่านี้้�ไปสู่่�กลุ่่�มเป้้าหมาย ซึ่่ง� ชาวต่่างชาติิ

ที่่� พำำ�นัั ก อาศัั ย ในประเทศไทย และชาวไทย
ที่่�พำำ�นัักอาศััยในต่่างประเทศนั้้�นก็็อาจเป็็นกลุ่่�ม
ที่่� มีี ศัั ก ยภาพที่่� จ ะช่่ ว ยสื่่� อ สารคุุ ณค่่ า เพื่่� อ สร้้ า งความนิิยมไทยในต่่างประเทศได้้ โดยเฉพาะอย่่างยิ่่ง�
เมื่่�อมีีช่่องทางออนไลน์์ต่่าง ๆ ที่่�ทำำ�ให้้การสื่่�อสาร
ไม่่ มีีต้้ น ทุุ น และไม่่ จำำ�กัั ด พรมแดน นอกจากนี้้�

ไทยควรพิิจารณาใช้้เครื่่�องมืือทางเทคโนโลยีีต่่าง ๆเช่่น ชุุดข้้อมููลขนาดใหญ่่ (Big Data) ในการศึึกษา
ทััศนคติิและความเห็็นของประชาชนในประเทศ
เป้้าหมาย เพื่่�อกำำ�หนดนโยบายการทููตสาธารณะ
จากฐานข้้ อมูู ลเชิิ งประจัั กษ์์ และเป็็ นการทูู ตที่่�
ขัับเคลื่่�อนด้้วยนวััตกรรมอย่่างแท้้จริิง

อ้้างอิิง
ยุุวดีี คาดการณ์์ไกล (บก.). 2563. โลกหลัังโควิิด-19: บริิบทใหม่่ในมุุมมองไทยและต่่างประเทศ. กรุุงเทพฯ: สถาบัันคลัังปััญญา
ด้้านยุุทธศาสตร์์ชาติิ.
ศููนย์์อาเซีียนศึึกษา จุุฬาลงกรณ์์มหาวิิทยาลััย. 2563. ประเทศไทยกัับทิิศทางการเปลี่่�ยนแปลงสู่่�ระเบีียบโลกใหม่่ (New World Order).
รายงานวิิจััยเสนอต่่อสำำ�นัักนโยบายและยุุทธศาสตร์์การค้้า กระทรวงพาณิิชย์์.
เสกสรร อานัันทศิิริิเกีียรติิ. 2563. โควิิด-19: มองประเด็็นการแข่่งขัันทางการทููตทั่่�วโลก และความท้้าทายทางการทููตของไทย.
The Momentum, 29 เมษายน. https://themomentum.co/mask-diplomacy-amid-coronavirus/.
Allen, J. R. et al. 2021. The World After the Coronavirus. Foreign Policy, January 2. https://foreignpolicy.
com/2021/01/02/2021-coronavirus-predictions-global-thinkers-after-vaccine/.

ส ร า ญ ร ม ย์์77

A ‘New Normal’in GCC - Asia Health Cooperation?
Itt Thirarath
Second Secretary, Middle East Division
Department of South Asian, Middle East and African Affairs

A significant element of the growing trade in healthcare is the movement ofpatients across national borders in pursuit of medical treatment — a phenomenon
known as “medical tourism.” For years, patients from the Middle East, especiallyfrom the Gulf Cooperation Council (GCC) countries, have travelled to Asia
for this purpose. Indeed, it has become quite common to see Arabs in theirtraditional dishdasha or abaya walking around hotel-like private hospitals
and signs posted in Arabic in Asian medical hubs.
Yet, COVID-19 has disrupted thismutually beneficial relationship byshaking the foundation upon which it wasestablished, namely the freedom ofinternational travel. Under unprecedented
international travel restrictions, patientsfrom Gulf Arab countries undergoingtreatment overseas find themselves

unable to return home to their loved ones.
Families are unable to visit or care forthem. Meanwhile, those with severe or
life-threatening conditions at home arealso unable to seek medical attention
abroad. These developments are likely
to reshape the GCC - Asia medical tourism
market.

This article was originally published on the Middle East Institute on 28 July 2020 as part of the Middle East-Asia Project(MAP) (https://www.mei.edu/publications/new-normal-gcc-asia-health-cooperation)

78

SARANROMMedical Tourism between the GCC
and Asia

Medical tourism is an important formof cooperation in the health sector between
the Gulf Cooperation Council (GCC) countries
and Asia. The increasing flow of patientsfrom the Gulf to Asia for medical treatment
in recent years has been underpinned
by a feature of GCC countries’ healthcare
systems that is unique, namely government
sponsorship of overseas medical treatment.
This article discusses the immediate impact
and possible implications of the Coronavirus
pandemic for GCC - Asia health cooperation.
GCC countries have lacked expertise incertain specialised fields; therefore, they have
opted to finance patient travel elsewhere,
including Asia, where quality medical
treatment is accessible and affordable. Whilethe exact number of outbound patients
is often not disclosed, it is estimated thataround 650 patients in Kuwait were sent
abroad each month in 2018.1
Meanwhile, several Asian countries
have been actively promoting medical

tourism and welcoming patients fromoverseas. Thailand, for example, has prided
itself as a premiere medical hub known for
its affordable quality healthcare services
as are evident by the country’s 69 Joint
Commission International (JCI) - accredited
hospitals - among the top quarter in theworld.2 Singapore alone has at least 15
hospitals that cater to the needs of medical
tourists, and English-speaking medical
workers who are accustomed to the needs offoreign patients.3 Malaysia has an advantage
when it comes to Muslim patients, as their
medical workers are knowledgeable about
Islamic customs.4
Thanks to this complementarity, Asian
medical tourism has benefited immenselyfrom GCC patients. For example, in Thailand,
it is estimated that as many as 58% of thetotal inbound medical tourists are from theMiddle East.5 The patients pay for medical
treatment, while their accompanying
family members spend generously on
accommodation, travelling, and shopping,
helping to contribute to the local economy.

Keith Pollard, “The medical tourism tide is turning,” Omnia Health, January 22, 2020, https://insights. omnia-health.com/
hospital-management/medical-tourism-tide-turning.
2“Thailand leads Southeast Asian countries with 66 JCI-accredited hospitals,” Thailand Business News, June 3, 2019,https://www.thailand-business-news.com/tourism/72887-thailand-leads-southeast-asian-countries-with66-jci-accredited-hospitals.html.
3“Asia’s Top 5 Medical Tourism Destinations,” Pacific Prime, accessed June 28, 2020, https://www.pacificprime.com/
resources/news/asia%E2%80%99s-top-5-medical-tourism-destinations/.
4
Ibid.
5
“Thailand Medical Tourism Industry On A Downward Path,” Thailand Medical News, November 12, 2019,https://www.thailandmedical.news/news/thailand-medical-tourism-industry-on-a-downward-path.
1ส ร า ญ ร ม ย์์79

It is estimated that the average cost percase ranges from US$125,000 to 340,000.6
According to the latest research by theWorld Travel and Tourism Council, Thailand
is among the top five destinations of inboundmedical tourism spending globally.7

A Downturn in Outbound Medical
Tourism from the GCC

Even before COVID-19 paralysed theworld in 2020, the number of inboundmedical tourists from the GCC in Asia had
already declined. This is the byproductof the GCC governments’ national healthstrategies, which aim to increase theirdomestic healthcare capacity in order to maketheir healthcare systems more sustainable,
thereby effectively decreasing the need foroverseas treatment.
For example, Saudi Arabia has set
its sights on transforming its healthcare
by developing domestic Health Graduate

Programme “to contribute to the qualificationof specialised health professionals.” 8
Qatar is seeking to build “a skilled national
workforce capable of providing high quality
health services.”9 Oman aims to build“qualified national talents and capabilities
that are pioneer in health scientific researchand innovation.”10 And Bahrain aspires toprovide all Bahraini nationals and residents
with access to quality healthcare through“developing, attracting and retaining
health-care talent.”11
Consequently, GCC citizens andresidents now have, or will soon have,access to quality healthcare services athome. Bahrain’s Dilmunia Health District
and Oman’s International Medical City areexamples of such projects that are underway.12
Saudi Arabia has also been overhauling its
healthcare infrastructure with state-of-the-art
treatment facilities.13 Meanwhile, the United
Arab Emirates has itself become a medical

Pollard, “The medical tourism tide is turning.”
Karnjana Karnjanatawe, “Medical tourism report released,” The Bangkok Post, November 28, 2019, https://www.bangkokpost.com/travel/1803964/medical-tourism-report-released.
8
National Transformation Program : Delivery Plan 2018-2020, Saudi Vision 2030, https://vision2030.gov.sa/sites/
default/files/attachments/NTP%20English%20Public%20Document_2810.pdf
9“Qatar National Vision 2030,” General Secretariat For Development Planning, July 2008, https://www.gco.
gov.qa/wp-content/uploads/2016/09/GCO-QNV-English.pdf
10“National Priorities,” Oman Vision 2040, accessed June 27, 2020, https://www.2040.om/en/national-priorities/.
11
Government of Bahrain, From Regional Pioneer to Global Contender: The Economic Vision 2030 for Bahrain,
https://bahrain.bh/wps/wcm/connect/38f53f2f-9ad6-423d-9c96-2dbf17810c94/Vision%2B2030%2B
English%2B%28low%2Bresolution%29.pdf?MOD=AJPERES.
12“GCC Healthcare Industry,” Alpen Capital, March 26, 2018, https://omanhealthexpo.com/uploads/GCC-Healthcare.pdf.
13Prem Jagyasi, “The changing healthcare scenario in GCC: creating new opportunities in medical tourism,”
The Arab Hospital Magazine, http://thearabhospital.com/articles-eng/changing-healthcare-scenario-gcc/.
6
7

80

SARANROMdestination, with inbound patients fromits neighbouring countries and even from
Russia and China, thanks to projects suchas the Dubai Healthcare City, which is “theworld’s largest healthcare free economiczone” and a prime health and wellness
destination for global health travellers.14, 15
While there is a slight chance that thistrend could be reversed if the Asian medical
hubs can somehow manage to raise thequality of their healthcare services so highthat there is a significant discrepancy between
the GCC and Asia, it is more likely that thefallout from COVID-19 is going to bolster thisexisting trend for several reasons.
First, the pandemic is a stark reminder
to the GCC governments why their national
health strategies are so vital and why thosethat are not doing enough must do more,while those are already doing well muststrive to do even better. When the pandemic
grinds international travel to a halt, the risk
of GCC countries’ healthcare systems, which
rely heavily on overseas treatment andforeign medical workers, quickly become
exposed. Thus, following the pandemic,
the GCC countries will likely amplify its
efforts to ensure more self-reliance for theirhealthcare systems. With the national
healthcare strategies already laid out, it will

be more important than ever that they not
only talk the talk, but also walk the walk,in order to make sure that their peoples
have access to adequate healthcare services
in the face of an unexpected crisis.
Second, even when some GCC
countries would choose to continue theoverseas treatment programmes, the global
economic slowdown after the pandemic
will most likely restrict their financial ability
to subsidise costly overseas treatments.
Kuwait and Oman spent as much as US$1.5
billion (2015) and US$492 million (2017) on
outbound medical tourism, making themthe second- and sixth-largest spender in theworld, respectively.16 This is unsustainable
in the long run, especially when considering
persistent low oil prices. Thus, the GCC
countries are not likely to splurge on an
expensive fix to their healthcare problems;
instead, they are likely to begin earnestly
investing in a more sustainable solution.
Lastly, strict international travel
restrictions will probably continue todiscourage some people from travelling atleast for the next several years. According
to S&P Global Ratings, it is predicted thatinternational travels will not recover at least
until 2024.17

Ibid.
“GCC Healthcare Industry,” Alpen Capital.
16
Karnjanatawe, “Medical tourism report released.”
17
Anurag Kotoky, “Don’t count on a recovery in global air travel before 2024, S&P says,” Fortune, May 29, 2020,
		https://fortune.com/2020/05/29/recovery-global-air-travel-2024-coronavirus/.
1415ส ร า ญ ร ม ย์์81

A ‘New Normal’ in GCC - Asia Health
Cooperation

While the effects of COVID-19 will
not make GCC patients disappear entirely
from Asia, Asian medical hubs will have toembrace the probable scenario that there
will continue to be a significant decreasein the number of patients from the GCC in
the foreseeable future — a trend that is
only to be aggravated by the rising costs oftreatment and living in Asia as well as thestrengthening of Asian currencies.18
However, the Asian medical hubs
should not equate this trend to a decline
in their overall health cooperation. Whileit might be true that after the eventual
resumption of international travels, patientsfrom other Asian countries, especially from
China and CLM countries (Cambodia, Laos,and Myanmar), may help make up for thedecrease in the number of patients fromthe GCC, the Asian medical hubs should notjust turn their back on the GCC.
There are, in fact, still opportunities for
the Asian countries to promote their status asmedical hubs among the GCC countries evenwhen GCC patients will not travel there. For
instance, the Asian medical hubs have theexpertise to help the GCC countries build
their much-needed domestic healthcare
capacity. While many GCC countries havesuccessfully developed facilities andequipment at home, they are still lacking
in local human resources.19, 20 Thus, Asian
medical hubs can help support the GCC’s
capacity building through initiatives such as
exchanges of doctors, training, scholarships,
and other health-related activities andcollaborations. A good example is the
Visiting Doctor Programme between Princeof Songkla University of Thailand and theMinistry of Health of Bahrain, whereby Thai
doctors are dispatched to Bahrain and
Bahraini doctors can exchange knowledge
with their Thai counterparts.
Another way to continue to promote
Asian medical hubs is to invest in thehealthcare services in the GCC, transferring
the expertise and hospitality directly to theregion. This is by no means novel, but it is
now more relevant than ever. An example of
Asian private sector that has already begun
to invest in the GCC is Thailand’s Chiva-Som
International Health Resort, which is set to“Thailand Medical Tourism Industry On A Downward Path.”
Pollard, “The medical tourism tide is turning.”
20
Javaid I. Sheikh, Sohaila Cheema, Karima Chaabna, Albert B. Lowenfels, and Ravinder Mamtani, “Capacity
		building in health care professions within the Gulf Cooperation Council countries: Paving the way forward,”
		BMC Medical Education (2019) 19:83, https://doi.org/10.1186/s12909-019-1513-2.
18
19

82

SARANROMopen Zulal Wellness Resort in Qatar later
this year — the first such resort in the
Middle East.21
These are only a few examples of how
the Asian medical hubs can continue tomaintain their image as leading healthcare
providers for the GCC. This will not only
help to reinforce their status as the world’s
medical hubs, but also maintain the healthcooperation between the GCC and Asia
despite the downturn in medical tourism
between the two regions.
Yet, it is equally important toacknowledge that there would be challenges
in implementation. For instance, it is unlikelythat the Asian medical hubs will have thebandwidth to send their medical specialists
overseas for an extended period of time
given the already high demand at home.
Or there could be restrictions or barriers toforeign investments in the healthcare sector
in the GCC. Or the Asian private sector too
will have to face the economic recession
at home, which may make them morerisk averse to foreign investments in theforeseeable future.
Therefore, it is crucial that governments
in both regions explore these newopportunities, building on the existing
momentum and lending their support
to relevant stakeholders where needed.
A coherent whole-of-government strategy
is imperative to prepare the two regions
21

to take full advantage of the ‘new normal’in their health cooperation.

Conclusion

In the aftermath of COVID-19, there
will almost definitely be a decline in medical
tourism from the GCC in Asia; however, thisdoes not necessarily have to translate to a
decline in the overall health cooperation
between the two regions. In fact, the current
trends have presented new opportunities
for both regions. On the one hand, Asian
countries have the expertise and capacitythat is still lacking in the GCC. On the other
hand, the GCC countries — more than ever— need to step up efforts to strengthen
their domestic healthcare capacity.
Asian countries can still showcase theirhealthcare expertise by helping the GCC
countries achieve self-sufficiency throughhealth cooperation. It is incumbent on
Asian and GCC governments and the private
sector to work in tandem to adapt to the‘new normal’ in their health cooperation.
Success in this endeavour will both enhancepeople-to-people relations and lay a solid
foundation for cooperation in other areasin the years to come.
Disclaimer: The views and opinions
expressed in this article are solely those of
the author and do not necessarily reflect
the official policy or position of any agencyof the Royal Thai Government.

Pollard, “The medical tourism tide is turning.”ส ร า ญ ร ม ย์์83ทิศทางไทยในวิกฤต
โควิดคือวิกฤต
lockdown ใช่แค่ไทย
เศรษฐกิจพังเสียหาย
นักท่องเที่ยวหายหนี
ทุกอย่างต้องชะงัก
วิกฤตทำ�ผิดเพี้ยน
วิกฤตคือโอกาส
เพราะคนรักร่วมใจ
การแพทย์สาธารณสุข
มาตรการสกัดกั้น
ทั่วโลกจึงชื่นชม
จัดการโควิดได้
ทิศทางต่างประเทศ
เร่งฟื้นเศรษฐกิจก่อน
ส่งเสริมเชื่อมโยงกัน
ชูจุดแข็งของไทย
ใช้อาเซียนเป็นศูนย์
เศรษฐกิจฟื้นคืนดี
แรงงานพัฒนา
นวัตกรรมนำ�สร้างสรรค์
คนไทยคือหัวใจ
ต่างถิ่นดินทุกผืน

หลายชีวิตต้องจากไป
โลกกว้างใหญ่ไร้เสรี
หมดรายได้งานไม่มี
ปิดทุกที่แม้โรงเรียน
เสียหายหนักชีวิตเปลี่ยน
ต้องปรับเปลี่ยนอย่างเข้าใจ
ประเทศชาติเดินต่อได้
ร่วมแก้ ไขร่วมมือกัน
ไทยประยุกต์อย่างสร้างสรรค์
เข้มแข็งขันเห็นผลไว
รับมือสมเป็นคนไทย
ด้วยวินัยเป็นขั้นตอน
ปรับตามเหตุวิกฤตร้อน
เน้นสะท้อนบทบาทไทย
ร่วมสร้างสรรค์วิถีใหม่
digitalise ใช้ IT
ร่วมมือคูณพูนทวี
วัคซีนมีทั่วถึงกัน
เพิ่มคุณค่าพร้อมแข่งขัน
ลดเหลื่อมล้ำ�พลันยั่งยืน
กงสุลไทยช่วยกลับคืน
บัวแก้วยืนข้างคนไทย

ชลทิพา วิญญุนาวรรณ
นักการทูตชำ�นาญการ (ที่ปรึกษา) กรมสารนิเทศ ร้อยกรอง

84

SARANROMDiplomacyการต่่างประเทศของไทย
หลัังโควิิด-19 และในยุุคความปกติิใหม่่
บทสััมภาษณ์์นายธานีี ทองภัักดีี
ปลััดกระทรวงการต่่างประเทศ

ผลกระทบจากการแพร่่ระบาดของโรคโควิิด-19 ทำำ�ให้้โลกรู้้�จัักคำำ�ว่่า
“ความปกติิใหม่่” หรืือ “New Normal” ซึ่่�งหมายถึึงการเปลี่่�ยนแปลง
วิิถีีการดำำ�เนิินชีีวิิตเพื่่�อให้้รอดพ้้นจากวิิกฤตการณ์์ที่่�เกิิดขึ้้�นในช่่วงเวลานั้้�น
ความปกติิใหม่่จากวิิกฤตโควิิด-19 ครั้้�งนี้้�เกิิดขึ้้�นในทุุกมิิติิของสัังคม ตั้้�งแต่่
การใช้้ชีีวิิตประจำำ�วััน การสาธารณสุุข การศึึกษา การสื่่�อสาร การประกอบ
ธุุรกิิจ ไปจนถึึงการเมืืองและความสััมพัันธ์์ระหว่่างประเทศ กระทรวง
การต่่ า งประเทศจึึ ง ต้้ อ งปรัั บ ตัั ว และวิิ ธีี ก ารทำำ� งานให้้ ส อดคล้้ อ งกัั บยุุคความปกติิใหม่่เช่่นกััน
ผู้้�กำำ�หนดและควบคุุมทิิศทางการต่่างประเทศไทยที่่�สำำ�คััญท่่านหนึ่่�ง
คืือ ปลััดกระทรวงการต่่างประเทศ ซึ่่�งการรัับตำำ�แหน่่งนี้้�ในห้้วงแห่่งวิิกฤต
โควิิด-19 ถืือเป็็นความท้้าทายอย่่างยิ่่�ง ฝ่่ายบรรณกรจึึงขอเป็็นตััวแทน
ผู้้�อ่่ า นมารัั บ ฟัั ง มุุ ม มองและวิิ สัั ย ทัั ศ น์์ ต่่ อ การต่่ า งประเทศไทย รวมทั้้�ง
คำำ� แนะนำำ� ในการทำำ� งานของข้้ า ราชการกระทรวงการต่่ า งประเทศใน
ยุุคความปกติิใหม่่จากนายธานีี ทองภัักดีี ซึ่่�งได้้รัับพระมหากรุุณาธิิคุุณ
โปรดเกล้้ า โปรดกระหม่่ อ มแต่่ ง ตั้้�งให้้ ดำำ� รงตำำ� แหน่่ ง ปลัั ด กระทรวง
การต่่างประเทศ ตั้้�งแต่่วัันที่่� 1 ตุุลาคม 2563

สััมภาษณ์์โดยนางสาวจิิรััสยา พีีรานนท์์ รองอธิิบดีีกรมเอเชีียใต้้ ตะวัันออกกลางและแอฟริิกา
เรีียบเรีียงโดยนายพนม ทองประยููร นัักการทููตชำำ�นาญการพิิเศษ กรมสารนิิเทศ นายฌาณััฐ อนัันทปััญญสุุทธิ์์� นัักการทููตปฏิิบัติั กิ ารกรมอาเซีียน นายพิิพััฒน์์ เจริิญสุุข นัักการทููตปฏิิบััติิการ กรมสนธิิสััญญาและกฎหมาย และนายจิิตติิชััย พััชรเดชาธร นัักการทููต
ปฏิิบััติิการ กรมสนธิิสััญญาและกฎหมาย

86

SARANROMเตรีียมพร้้อมรัับมืือก่่ อ นเข้้ า รัั บ ตำำ� แหน่่ ง ปลัั ด กระทรวง
การต่่างประเทศ ท่่านปลััดกระทรวงฯ ดำำ�รงตำำ�แหน่่ง
เอกอััครราชทููต ณ กรุุงวอชิิงตััน สหรััฐอเมริิกา
(2562 - 2563) ท่่านเล่่าว่่า ในช่่วงเดืือนมกราคม
ถึึงกุุมภาพัันธ์์ 2563 การระบาดของโรคโควิิด-19ยัั ง คงจำำ�กัั ด วงเฉพาะในเอเชีียตะวัั น ออก และจำำ�นวนผู้้�เสีียชีีวิิตไม่่สููงมากนััก ประชาชนทั่่�วไป
ในทวีีปอเมริิกาเหนืือจึึงมองว่่าโควิิด-19 เป็็นเพีียง
โรคระบาดชนิิดหนึ่่�ง
“ผมคิิ ดว่่ า สหรัั ฐฯ มองว่่ าโรคโควิิ ด-19ไม่่ต่า่ งจากโรคซาร์์ส หรืือเมอร์์ส แต่่ต้อ้ งถืือว่่าสหรััฐฯ
ก็็มีีความระมััดระวััง” ท่่านปลััดกระทรวงฯ กล่่าว
เมื่่�อการระบาดแพร่่กระจายในทวีีปเอเชีีย
เจ้้าหน้้าที่่�ฝ่่ายสหรััฐฯ ได้้ติิดตามและมัักสอบถาม
สถานเอกอััครราชทููตฯ เกี่่ย� วกัับสถานการณ์์ที่เ่� กิิดขึ้้น�
รวมถึึงมาตรการป้้องกัันของไทยอยู่่�เสมอ เนื่่อ� งจากไทยอยู่่�ในกลุ่่�มประเทศแรก ๆ ที่่พ� บการระบาดของโรค
เมื่่�อการระบาดทวีีความรุุนแรงมากขึ้้�นในช่่วงเดืือน
มีีนาคมถึึงเมษายน 2563 สถานเอกอััครราชทููตและ
สถานกงสุุลใหญ่่ทั่่�วโลกก็็ต้้องติิดตามสถานการณ์์
อย่่างใกล้้ชิิด เพื่่�อเตรีียมแผนการช่่วยเหลืือคนไทย
ในต่่างแดนกว่่า 1,600,000 คน โดยในจำำ�นวนนี้้�
เกืือบ 500,000 คนอาศััยอยู่่�ในสหรััฐฯ

ทีมประเทศไทย

เมื่่� อ สถานการณ์์ เริ่่� มรุุ น แรงและขยาย
เป็็นวงกว้้าง ภารกิิจสำำ�คััญประการหนึ่่�งของสถาน
เอกอััครราชทููตและสถานกงสุุลใหญ่่ทั่่�วโลกคืือ
การเตรีียมแผนรัับมืือและอำำ�นวยความสะดวกแก่่
คนไทยในการเดิินทางกลัับประเทศ ในช่่วงแรก
ที่่ก� ารเดิินทางกลัับไทยเป็็นไปด้้วยความยากลำำ�บาก
เนื่่อ� งด้้วยข้้อจำำ�กัดั เรื่่อ� งจำำ�นวนเที่่ย� วบิิน การบููรณาการ
การทำำ�งานระหว่่างหน่่วยงานและภาคส่่วนที่่เ� กี่่ย� วข้้อง
ของไทยจึึงมีีความสำำ�คัญั อย่่างยิ่่ง� ในภาวะวิิกฤตเช่่นนี้้�

แม้้ในช่่วงเวลาปกติิ สถานเอกอััครราชทููตณ กรุุ ง วอชิิ ง ตัั น จะจัั ด การประชุุ มร่่ ว มกัั บ ทีีมประเทศไทย ซึ่่�งมีีทุุกหน่่วยงานของไทยอยู่่�ในทีีมดัั ง กล่่ า วอยู่่�แล้้ ว แต่่ ใ นสถานการณ์์ พิิ เ ศษเช่่ นการแพร่่ระบาดของโควิิด-19 นี้้� สถานเอกอััครราชทููตฯ
และสถานกงสุุลใหญ่่ในสหรััฐฯ ทั้้�ง 3 แห่่ง ได้้ตั้้�ง
คณะทำำ�งานทีีมประเทศไทยเพื่่�อกำำ�กัับดููแลเรื่่�อง
โควิิด-19 เป็็นการเฉพาะ โดยประสานกัับหน่่วยงาน
ของไทยในการช่่วยเหลืือคนไทยที่่�อาศััยในสหรััฐฯ
อาทิิ สำำ�นัักงานผู้้�ช่่วยทููตฝ่่ายทหารซึ่่�งรัับผิิดชอบ
การเช่่าเครื่่อ� งบิินเหมาลำำ�เพื่่อ� รัับคนไทยกลัับประเทศ
บริิ ษัั ท เอกชน ชุุ มช นไทยและวัั ด ไทยในพื้้� น ที่่�
ซึ่่ง� ร่่วมแจกจ่่ายถุุงยัังชีีพแก่่คนไทยที่่ข� าดรายได้้จาก
การทำำ�งานในช่่วงโควิิด-19 จึึงเห็็นได้้ว่า่ ทุุกภาคส่่วน
ต่่างทำำ�งานในลัักษณะ “จิิตอาสา” และช่่วยเหลืือ
เกื้้อ� กููลในฐานะที่่เ� ป็็นครอบครััวคนไทยที่่อ� ยู่่�ไกลบ้้าน
เหมืือนกััน โดยทุุกฝ่่ายทำำ�งานไปในทิิศทางเดีียวกััน
ไม่่ว่า่ จะเป็็นสถานเอกอััครราชทููตหรืือสถานกงสุุลใหญ่่
แห่่งใดในสหรััฐฯ ก็็ตามส ร า ญ ร ม ย์์87

“ทั้้�งสถานเอกอััครราชทููตและสถานกงสุุลใหญ่่
ทุุกแห่่งล้้วนทำำ�งานกัันแบบบููรณาการ คืือ เดิินไป
บนทิิศทางเดีียวกััน บรรทััดฐานเดีียวกััน เพื่่�อให้้
ความช่่วยเหลืือเป็็นไปอย่่างครอบคลุุมและเป็็นไป
ในแนวทางเดีียวกััน” ท่่านปลััดกระทรวงฯ กล่่าวสรุุป

บทบาทใหม่่ในยุุคความปกติิใหม่่

ด้้วยประสบการณ์์ในฐานะเอกอััครราชทููต
ประจำำ�ประเทศที่่ไ� ด้้รับั ผลกระทบรุุนแรงจากโควิิด-19มาแล้้ว เมื่่อ� ต้้องรัับบทบาทใหม่่ในฐานะปลััดกระทรวง
การต่่างประเทศในยุุคความปกติิใหม่่เช่่นนี้้� การจััดการ
และรัับมือื กัับวิิกฤตโควิิด-19 จึึงเป็็นประเด็็นสำำ�คัญ
ัที่่�สุุดตั้้�งแต่่วัันแรกของการปฏิิบััติิหน้้าที่่�
“ตอนอยู่่�ต่่ า งประเทศ ภารกิิ จ หลัั ก คืือการนำำ�คนไทยกลัับเข้้าประเทศอย่่างปลอดภััยที่่�สุุด
แต่่ในขณะเดีียวกัันก็็ต้้องบริิหารจััดการการนำำ�
คนไทยเข้้ามาภายใต้้ข้้อจำำ�กััด เช่่น จำำ�นวนคนที่่�จะ
เข้้ามา ดัังนั้้�น การสร้้างสมดุุลระหว่่างสองสิ่่�งนี้้�จึึงมีี
ความสำำ�คัญั อย่่างยิ่่ง� ” ท่่านปลััดกระทรวงฯ สะท้้อน
มุุมมองที่่�แตกต่่างกัันอย่่างน่่าสนใจ

188การพััฒนาระบบส่่วนกลางเพื่่อ� คััดกรองบุุคคล
เข้้าประเทศเป็็นประเด็็นหนึ่่�งที่่ท่� า่ นปลััดกระทรวงฯ
ให้้ความสำำ�คััญ ท่่านมองว่่า แม้้ในช่่วงโควิิด-19กระทรวงฯ จะมอบแนวทางแก่่สถานเอกอััครราชทููต
และสถานกงสุุลใหญ่่ ในการจััดการระบบคััดกรอง
อาทิิ ระบบ COE1 แต่่การสร้้างระบบส่่วนกลางที่่�มีี
ประสิิทธิิภาพ เช่่น ระบบ online COE จะมีีมาตรฐาน
มากกว่่าและสามารถบููรณาการกัับหน่่วยงานอื่่�น
ของไทยได้้ ดีีขึ้้� น นอกจากนี้้� แผนการพัั ฒ นาระบบ e-Visa อย่่างเต็็มรููปแบบในอนาคตก็็จะ
ช่่วยให้้การทำำ�งานของสถานเอกอััครราชทููตและ
สถานกงสุุลใหญ่่ปลอดภััยและรวดเร็็วยิ่่�งขึ้้�นด้้วย
บทบาทที่่� สำำ�คัั ญ อีีกประการหนึ่่� ง ของกระทรวงการต่่างประเทศคืือการฟื้้�นฟููเศรษฐกิิจ
ในยุุคความปกติิใหม่่ เพราะธุุรกิิจหลายภาคส่่วน
ของประเทศได้้ รัั บ ผลกระทบอย่่ า งหนัั ก จากวิิกฤตการณ์์ครั้้ง� นี้้� ท่่านปลััดกระทรวงฯ มองว่่า โดยที่่�
สถานการณ์์โควิิด-19 จะยัังคงอยู่่�ในสัังคมไปอีีก
ระยะหนึ่่�ง ซึ่่ง� อาจจะไม่่ต่ำำ��กว่่า 1 ปีี ดัังนั้้�น กระทรวง
การต่่างประเทศจึึงต้้องเร่่งสร้้างความมั่่�นใจให้้กัับ

Certificate of Entry หนัังสืือที่่�รัับรองว่่าเป็็นบุุคคลที่่�เดิินทางเข้้ามาในราชอาณาจัักรได้้SARANROMภาคธุุรกิิจ ไม่่ว่่าจะเป็็นการอำำ�นวยความสะดวก
ให้้นัักธุุรกิิจต่่างชาติิในการเดิินทางเข้้าประเทศ
โดยยัังคงรัักษามาตรฐานด้้านสาธารณสุุขอย่่างรััดกุุม
การใช้้เทคโนโลยีีสารสนเทศมาสนัับสนุุนการพััฒนา
ธุุรกิิจ การกำำ�หนดนโยบายที่่�สร้้างสรรค์์ ในเขต
พััฒนาพิิเศษภาคตะวัันออก (Eastern Economic
Corridor: EEC) และการสนัับสนุุนพลัังงานทดแทน
และพลัังงานหมุุนเวีียน เป็็นต้้น

“อย่่ าคิิ ด ว่่ า เราจะรอสถานการณ์์ ก ลัั บ สู่่�
สภาพเดิิม”ในภาวะที่่�หลายโครงการและกิิจกรรมต้้อง
หยุุดชะงัักเพราะโควิิด-19 และหลายฝ่่ายต่่างมุ่่�งหวััง
และรอคอยให้้สถานการณ์์กลัับสู่่�สภาวะปกติิ ท่่านปลััด
กระทรวงฯ เห็็นว่่า “อย่่าคิิดว่่าเราจะรอสถานการณ์์
กลัับสู่่�สภาพเดิิม มัันรอไม่่ได้้ ในทางกลัับกััน เราต้้อง
ปรัับวิิธีีการทำำ�งานให้้เข้้ากัับข้้อจำำ�กัดั ในปััจจุุบันั และทำำ�งานเชิิงรุุกมากขึ้้�น” โดยท่่านเน้้นย้ำำ�� แนวทาง
การทำำ�งานสองประการสำำ�คััญ ประการแรกคืือ
การใช้้เทคโนโลยีีสารสนเทศในการทำำ�งานมากขึ้้�น
อาทิิ การหารืือหรืือการประชุุมระหว่่างผู้้�นำำ�ระดัับสููง
ไปจนถึึงภาคเอกชน ที่่�สามารถดำำ�เนิินการผ่่าน
ระบบการประชุุมทางไกลได้้ อีีกประการหนึ่่�ง คืือการ “pick and choose” และกำำ�หนดนโยบาย
ที่่�ชััดเจนมากยิ่่�งขึ้้�น กล่่าวคืือต้้องพิิจารณาประเด็็น
ความร่่ ว มมืื อ ให้้ ส อดคล้้ อ งกัั บ ความถนัั ด หรืือ
ความสนใจของประเทศนั้้�น ๆ จััดลำำ�ดับั ความสำำ�คัญ
ัและต้้ อ งหารืือกัั บ ส่่ ว นราชการและหน่่ ว ยงานที่่�เกี่่�ยวข้้องอย่่างใกล้้ชิิด เพื่่�อให้้มั่่�นใจว่่าทิิศทาง
การต่่างประเทศไทยจะมุ่่�งไปบนเส้้นทางที่่�ถููกต้้อง

นโยบายการต่่างประเทศที่่�ชััดเจนมากขึ้้�น

ตลอดการสนทนา ท่่านปลััดกระทรวงฯ
ให้้ความสำำ�คััญอย่่างยิ่่�งกัับการกำำ�หนดนโยบาย
การต่่างประเทศและยุุทธศาสตร์์การขัับเคลื่่�อน
การต่่างประเทศที่่�ชััดเจน “อย่่างแรก ผู้้�บริิหาร
ต้้องชััดเจนว่่า เป้้าหมายหรืือยุุทธศาสตร์์ภาพใหญ่่
ของกระทรวงฯ คืืออะไร และต้้องการขัับเคลื่่�อน
ให้้ ก ารต่่ า งประเทศไทยเป็็ น ไปในทิิ ศ ทางใด
เมื่่� อ ชัั ด เจนแล้้ ว ก็็ จ ะรู้้�ว่่ า บทบาทของเจ้้ า หน้้ า ที่่�
แต่่ละคนคืืออะไร และสามารถอธิิบายได้้ว่่าสิ่่�งที่่�
เจ้้ าหน้้ าที่่� แต่่ ละคนทำำ�เกี่่� ย วข้้ อง เกื้้� อหนุุ นหรืือ
สนัับสนุุนนโยบายหรืือยุุทธศาสตร์์การต่่างประเทศ
ของไทยอย่่ างไร” ท่่ านปลัั ดกระทรวงฯ กล่่ าวและเน้้นย้ำำ��ว่่า การทำำ�งานของเจ้้าหน้้าที่่�แต่่ละคน
เปรีียบเหมืือนกลไกของนาฬิิกาที่่�หากขาดส่่วนใด
ส่่วนหนึ่่�งไป นาฬิิกาก็็ไม่่สามารถเดิินต่่อได้้
“แม้้ยุคุ ปััจจุุบันั จะมีีข้้อจำำ�กัดั ของการดำำ�เนิิน
ความสััมพันั ธ์์ระหว่่างประเทศบ้้าง เราก็็ต้อ้ งปรัับตััว
สิ่่ง� ที่่น้� อ้ ง ๆ ข้้าราชการรุ่่�นใหม่่ควรรู้้� คืือ การทำำ�งาน
การทููตยุุคปััจจุุบัันต้้องปรัับเปลี่่�ยนอย่่างแน่่นอน
แต่่ไม่่ได้้หมายความว่่ามัันเดิินไม่่ได้้ เพราะการทููต
ยัังเป็็นสิ่่�งที่่�ทุุกประเทศประสงค์์อยู่่�” ท่่านปลััด
กระทรวงฯ อธิิบายว่่า ในแง่่หนึ่่ง� เราอาจจะต้้องมอง

“อย่่าคิิดว่่าเราจะรอสถานการณ์์
กลัับสู่่�สภาพเดิิม มัันรอไม่่ได้้
เราต้้องปรัับวิิธีีการทำำ�งานให้้เข้้ากัับข้้อจำำ�กััด
ในปััจจุุบััน และทำำ�งานเชิิงรุุกมากขึ้้�น”ส ร า ญ ร ม ย์์89

“ยุุทธศาสตร์์ของเราต้้องชััดเจน
เราต้้อง break down silosและมองภาพกว้้างมากขึ้้�น

การดำำ� เนิิ น ความสัั มพัั น ธ์์ กัั บ ต่่ า งประเทศจาก
มุุมมองสััจนิิยม (realist) “ขึ้้น� อยู่่�กัับว่่าเราอยากเห็็น
ประเทศไทยก้้าวไปทางใด แน่่นอนว่่า เราอยากส่่ ง เสริิ ม ความสัั มพัั น ธ์์ กัั บ ทุุ ก ประเทศ อยากมีี
ความสััมพันั ธ์์เชิิงยุุทธศาสตร์์กับั ทุุกประเทศ แต่่หาก
เรามีีความสััมพัันธ์์เชิิงยุุทธศาสตร์์กัับทุุกประเทศ
ก็็จะเหมืือนกัับเราไม่่มีีความสััมพันั ธ์์เชิิงยุุทธศาสตร์์
กัับประเทศใดเลย สุุดท้้ายแล้้ว เราต้้องประเมิินว่่า
priority ของเราอยู่่�ตรงไหน ผลประโยชน์์ของไทย
คืืออะไร ประเทศหุ้้�นส่่วนที่่�แท้้จริิงของเราคืือใคร
และเราก็็ต้้องมุ่่�งไปที่่�จุุดนั้้�น ยุุทธศาสตร์์ของเรา
ต้้องชััดเจน เราต้้อง break down silos และมอง
ภาพกว้้างมากขึ้้�น” ท่่านกล่่าวทิ้้�งท้้าย

บทสรุุป

ในภาวะที่่� โลกเผชิิ ญกัั บวิิ กฤตการณ์์ ทางสาธารณสุุขครั้้ง� สำำ�คัญั ควบคู่่�ไปกัับการเปลี่่ย� นแปลง

90

SARANROM”ทางภููมิรัิ ฐั ศาสตร์์และการแข่่งขัันระหว่่างมหาอำำ�นาจ
อย่่างเข้้มข้้น การต่่างประเทศของไทยต้้องมุ่่�งให้้
ความสำำ�คัญั กัับการกำำ�หนดนโยบายและยุุทธศาสตร์์
ที่่�ชัดั เจนบนพื้้�นฐานของผลประโยชน์์แห่่งชาติิ และสามารถเชื่่�อมโยงการดำำ�เนิินความสััมพัันธ์์ระหว่่าง
ประเทศเข้้ากัับบริิบทภายในประเทศ ข้้าราชการ
กระทรวงการต่่างประเทศต้้องปรัับตััวให้้เข้้ากัับ
สภาพแวดล้้อมที่่เ� ปลี่่ย� นไปในปััจจุุบันั ก้้าวออกจาก
กรอบของตััวเองและมองภาพงานในบริิบทที่่ก� ว้้างขึ้้น�
มุ่่�งเน้้นการทำำ�งานเป็็นทีีม นำำ�เทคโนโลยีีมาปรัับใช้้
ประโยชน์์กัับงานอย่่างเหมาะสม
บทสััมภาษณ์์ท่่านปลััดกระทรวงฯ ครั้้�งนี้้�
จึึงเปรีียบเสมืื อ นคำำ�ชี้้� แ นะให้้ ข้้ า ราชการทุุ ก คนตระหนัักถึึงบทบาทของตนเองในฐานะฟัันเฟืือง
เล็็ก ๆ ชิ้้�นหนึ่่�งแต่่เป็็นส่่วนสำำ�คััญในการขัับเคลื่่�อน
การต่่างประเทศไทยให้้ก้้าวหน้้าไปอย่่างมั่่�นคง
ในยุุคความปกติิใหม่่เช่่นนี้้�

เมื่่�ออาเซีียนผนึึกกำำ�ลััง
สู้้�สงครามโควิิด-19อุุศณา พีีรานนท์์
อธิิบดีีกรมอาเซีียน
การแพร่่ ร ะบาดของโรคติิ ด เชื้้�อไวรัั ส โคโรนา 2019 หรืือ โควิิ ด -19 คืือหนึ่่�งใน
วิิกฤตการณ์์ที่่�ร้้ายแรงที่่�สุุดของศตวรรษที่่� 21 ที่่�ส่่งผลกระทบต่่อทุุกภาคส่่วนของโลก จนถึึง
เดืือนกุุมภาพัันธ์์ 2564 ตััวเลขผู้้�ติิดเชื้้�อทะลุุไปแล้้วกว่่า 100 ล้้านคน และมีียอดผู้้�เสีียชีีวิิต
สููงกว่่า 2 ล้้านคน
ภููมิิภาคอาเซีียนของเราก็็ ไม่่มีีข้้อยกเว้้น จนถึึงปััจจุุบััน ประเทศสมาชิิกอาเซีียน
ทั้้�ง 10 ประเทศมีีจำำ�นวนผู้้�ติิดเชื้้�อสููงถึึงกว่่า 2 ล้้านคน และมีีผู้้�เสีียชีีวิิตเกืือบ 50,000 คนวิิกฤตการณ์์ครั้้�งนี้้�ไม่่เพีียงคร่่าชีีวิิตผู้้�คนเท่่านั้้�น แต่่ยัังส่่งผลกระทบต่่อการดำำ�รงชีีวิิตของ
ประชาชน และสั่่�นคลอนระบบเศรษฐกิิจของทุุกประเทศ เกิิดความถดถอยทางเศรษฐกิิจ
ซึ่่�งเป็็นผลมาจากความชะงัักงัันในกระบวนการผลิิต ระบบการขนส่่งสิินค้้าที่่�ประสบปััญหา
สายการบิินที่่�ต้้องยุุติิเที่่�ยวบิิน นัักท่่องเที่่�ยวที่่�หายไป จนทำำ�ให้้ธุุรกิิจโรงแรม ลููกจ้้างรายวััน
พ่่อค้้าแม่่ขาย ไปจนถึึงคนขัับรถตู้้� รถรัับจ้้างสาธารณะได้้รัับความเดืือดร้้อน วิิกฤตการณ์์
ที่่�ยืืดเยื้้�อมาเป็็นเวลากว่่า 1 ปีีนี้้� ส่่งผลให้้เศรษฐกิิจของอาเซีียนซึ่่�งพึ่่�งพาธุุรกิิจการท่่องเที่่�ยว
สููงถึึงร้้อยละ 12.6 ได้้รัับผลกระทบอย่่างรุุนแรง โดยสำำ�นัักเลขาธิิการอาเซีียนประเมิินว่่า
อััตราการขยายตััวทางเศรษฐกิิจของอาเซีียนในปีี 2563 ติิดลบร้้อยละ 4.8 ในขณะที่่�
การประชุุมในกรอบอาเซีียนในปีี 2563 กว่่า 500 การประชุุมต้้องยกเลิิกหรืือเลื่่�อนออกไป
ภายใต้้ สถ านการณ์์ เช่่ น นี้้� อาเซีียนไม่่ มีีทางเลืือกอื่่น� นอกจากจะต้้องผนึึกกำำ�ลังั ร่่วมสู้้�ในสงคราม
โควิิด-19 ซึ่่�งจะเป็็นบทพิิสููจน์์สำ�คัำ ัญอีีกครั้้�งหนึ่่�งว่่า
ความร่่วมมืือ ร่่วมแรงร่่วมใจกัันของอาเซีียนจะช่่วย
นำำ�พาให้้สมาชิิกทั้้�ง 10 ประเทศ และชาวอาเซีียน
กว่่า 650 ล้้านคนผ่่านพ้้นวิิกฤตไปได้้อีีกครั้้�งหรืือไม่่
หลัังจากที่่เ� คยร่่วมมืือฟัันฝ่่าอุุปสรรคในอดีีตมาแล้้ว
หลายครั้้ง� ทั้้�งวิิกฤตเศรษฐกิิจเมื่่อ� ปีี 2540 ที่่เ� รารู้้�จักั

กัันดีีในนาม “วิิกฤตต้้มยำำ�กุ้้�ง” วิิกฤตการแพร่่ระบาด
ของโรคซาร์์ส เมื่่อ� ปีี 2546 และวิิกฤตซัับไพร์์ม หรืือ
“วิิกฤตแฮมเบอร์์เกอร์์” เมื่่�อปีี 2551
เครืือข่่ายด้้านการจััดการภาวะฉุุกเฉิินด้้าน
สาธารณสุุขของอาเซีียน (ASEAN Emergency
Operations Centre Network for Public Health
Emergencies) หรืือ อีีโอซีี นัับเป็็นด่่านแรกที่่�
ตอบสนองต่่อการระบาดของโควิิด-19 ตั้้�งแต่่ช่่วงส ร า ญ ร ม ย์์91ต้้นเดืือนมกราคม 2563 หน่่วยงานสาธารณสุุข
ของสมาชิิกทั้้�ง 10 ประเทศได้้รัับแจ้้งการเตืือนภััย
จากจีีน ผ่่านกลไกความร่่วมมืือสาธารณสุุขอาเซีียน
บวกสาม ซึ่่�งรวมญี่่�ปุ่่�นและเกาหลีีใต้้อยู่่�ด้้วย ทำำ�ให้้
ทั้้�ง 13 ประเทศสามารถเตรีียมพร้้อมรัับมืือได้้
อย่่างรวดเร็็ว การแลกเปลี่่�ยนข้้อมููล ประสบการณ์์
ทั้้�งในด้้านการควบคุุมโรค การติิดตามตรวจสอบ
ผู้้�ติิดเชื้้�อ และการรัักษาอย่่างต่่อเนื่่�อง ทำำ�ให้้แต่่ละ
ประเทศได้้เรีียนรู้้�และปรัับยุุทธศาสตร์์ในการต่่อสู้้�กัับ
โควิิด-19 ได้้ทันั ท่่วงทีีและมีีประสิิทธิิภาพมากยิ่่ง� ขึ้้น�
ไม่่เพีียงเท่่านั้้�น วิิกฤตโควิิด-19 ยัังทำำ�ให้้
เราได้้เห็็นถึึง “น้ำำ��ใจ” ที่่ช� าวอาเซีียนหยิิบยื่่น� ให้้แก่่กันั
สถานเอกอััครราชทููตของประเทศสมาชิิกอาเซีียน
ในต่่ า งประเทศหลายแห่่ ง ให้้ ค วามช่่ ว ยเหลืือ
ซึ่่�งกัันและกัันในการดููแลและอพยพประชาชน
กลัั บ ประเทศบ้้ า นเกิิ ด หลายประเทศจัั ด ส่่ งหน้้ากากอนามััย ยา และเวชภััณฑ์์ที่่�จำำ�เป็็น เพื่่�อให้้
การช่่วยเหลืือเพื่่�อน ๆ ในอาเซีียนที่่�ขาดแคลน
เช่่นเดีียวกัับประเทศไทยที่่�ได้้จััดส่่งชุุดตรวจชนิิด
RT-PCR ซึ่่ง� ภาคเอกชนไทย คืือ บริิษัทั สยามไบโอไซเอนซ์์
สามารถคิิ ดค้้ นและผลิิตได้้ ไปมอบให้้ประเทศ
สมาชิิกอาเซีียนประเทศละ 10,000 ชุุด นัับเป็็น
การดำำ� เนิิ น มาตรการเชิิ ง รุุ ก ที่่� สำำ�คัั ญ ของไทยด้้ ว ยการขยายแนวตั้้� ง รัั บ ออกไปให้้ ถึึ งประเทศ
เพื่่อ� นบ้้าน ให้้มีีความเข้้มแข็็งและช่่วยลดความเสี่่ย� งจากการแพร่่เชื้้อ� จากประเทศเพื่่อ� นบ้้านสู่่�ประเทศไทย
นอกจากนี้้� ยัังแสดงให้้เห็็นถึึงศัักยภาพของไทย
ในด้้านการศึึกษา วิิจััย การคิิดค้้นนวััตกรรม และการเป็็นผู้้�นำำ�ด้้านสาธารณสุุขในอาเซีียน ซึ่่�งจะช่่วย
สร้้างโอกาสทางธุุรกิิจให้้ภาคเอกชนของไทยต่่อไป
ในอนาคต
การรัับมืือกัับโควิิด-19 ถืือเป็็น “วาระแห่่ง
อาเซีียน” การหารืือในกรอบต่่าง ๆ ทั้้�งในระดัับผู้้�นำำ�
รััฐมนตรีี หรืือคณะทำำ�งานทุุกด้้าน ล้้วนให้้ความสำำ�คัญั
กัับการเสริิมสร้า้ งความร่่วมมืือทั้้�งภายในอาเซีียนเอง

92

SARANROMและกัับภาคีีภายนอกเพื่่�อแก้้ไขปััญหาและแสวงหา
แนวทางเพื่่�อให้้มั่่�นใจว่่า ประชาชนของอาเซีียนจะ
ได้้รับั การคุ้้�มครอง และเศรษฐกิิจของภููมิภิ าคจะสามารถ
ฟื้้�นตััวได้้อย่่างรวดเร็็ว ข้้อริิเริ่่มที่� สำ่� �คัำ ญั ประการหนึ่่�ง
คืือ การจััดตั้้ง� กองทุุนอาเซีียนเพื่่อ� รัับมือื กัับโควิิด-19(COVID-19 ASEAN Response Fund) ซึ่่�งนายก
รััฐมนตรีีของไทยได้้เสนอแนวคิิดการจััดตั้้ง� กองทุุนฯ
ในช่่วงการประชุุมสุดุ ยอดอาเซีียนสมััยพิิเศษว่่าด้้วย
โควิิด-19 ผ่่านระบบการประชุุมทางไกล เมื่่�อวัันที่่�
14 เมษายน 2563 โดยไทยได้้บริิจาคเงิินสมทบ
กองทุุนฯ เป็็นประเทศแรก จำำ�นวน 100,000 ดอลลาร์์
สหรััฐ ในขณะที่่ปร� ะเทศสมาชิิกอาเซีียนอื่่น� ๆ และประเทศคู่่�เจรจา ทั้้�งจีีน ญี่่ปุ่่�� น เกาหลีีใต้้ ออสเตรเลีีย
นิิวซีีแลนด์์และอัังกฤษต่่างก็็ร่่วมสมทบกองทุุนฯ
และต่่อมาที่่�ประชุุมสุุดยอดอาเซีียน ครั้้�งที่่� 36เมื่่อ� เดืือนมิิถุนุ ายน 2563 ได้้ประกาศจััดตั้้ง� กองทุุนฯ
อย่่างเป็็นทางการ โดยมีีวััตถุุประสงค์์เพื่่�อระดมทุุน
ในการสนัั บ สนุุ น ประเทศสมาชิิ ก อาเซีียนให้้
สามารถรัับมืือกัับโควิิด-19 ได้้อย่่างมีีประสิิทธิิภาพ
โดยงบประมาณจากกองทุุนนี้้�สามารถนำำ�ไปใช้้
ในการจััดซื้้�ออุุปกรณ์์ป้้องกัันส่่วนบุุคคล หรืือ PPE
อุุ ป กรณ์์ ก ารแพทย์์ ชุุ ด ตรวจโควิิ ด -19 รวมถึึง
การจััดซื้้�อยาต้้านไวรััส และวััคซีีนสำำ�หรัับโควิิด-19เพื่่�อจััดสรรให้้กัับประเทศสมาชิิก
นอกจากนี้้� ศููนย์์ประสานงานอาเซีียนเพื่่�อ
ความช่่วยเหลืือด้้านมนุุษยธรรมและการจััดการ
ภััยพิิบััติิ หรืือ AHA Centre ยัังได้้ส่่งมอบสิ่่�งของ
จากคลัังเก็็บสิ่่�งของช่่วยเหลืือทางไกลของอาเซีียน
ภายใต้้ โ ครงการจัั ด ตั้้� ง ระบบโลจิิ สติิ ก ส์์ ฉุุ ก เฉิิ นสำำ�หรับั ใช้้ในกรณีีเกิิดภััยพิิบัติั ขิ องอาเซีียน (Disaster
Emergency Logistics System for ASEAN: DELSA)ที่่�จัังหวััดชััยนาท ได้้แก่่ เต็็นท์์สำำ�หรัับครอบครััว
จำำ�นวน 500 หลััง มุ้้�งกัันยุุง จำำ�นวน 2,000 หลััง
และชุุดสุุขอนามััยส่่วนบุุคคล จำำ�นวน 1,500 ชุุดเพื่่�อสนัับสนุุนการดำำ�เนิินการของไทยในการรัับมืือ

สถานการณ์์โควิิด-19 รวมมููลค่่ากว่่า 7.5 ล้้านบาท
และในช่่วงการประชุุมสุุดยอดอาเซีียน ครั้้�งที่่� 37เมื่่�อเดืือนพฤศจิิกายน 2563 อาเซีียนยัังได้้เปิิดตััว
คลัังสำำ�รองอุุปกรณ์์ทางการแพทย์์อาเซีียนสำำ�หรัับ
ภาวะฉุุกเฉิินด้้านสาธารณสุุข (ASEAN Regional
Reserve of Medical Supplies for Public
Health Emergencies: RRMS) โดยต่่ อ ยอดการดำำ�เนิินงานของศููนย์์ DELSA ดัังกล่่าว เพื่่อ� ช่่วยเหลืือ
ประเทศสมาชิิกอาเซีียนในยามที่่�เกิิดภาวะฉุุกเฉิินด้้ า นสาธารณสุุ ข โดยการเก็็ บ (earmarked)เวชภััณฑ์์และอุุปกรณ์์ทางการแพทย์์ไว้้ในประเทศ
ผู้้�บริิจาค โดยไม่่มีีการสร้้างคลัังเก็็บสิ่่�งของขึ้้�นมา
ซึ่่ง� ไทยได้้ประกาศบริิจาคอุุปกรณ์์ป้อ้ งกัันส่่วนบุุคคล
ยาฟาวิิพิิราเวีียร์์ และเครื่่�องวััดอุุณหภููมิิ ขณะที่่�
เวีียดนามประกาศจะสมทบเวชภััณฑ์์และอุุปกรณ์์
ทางการแพทย์์มููลค่่า 5 ล้้านดอลลาร์์สหรััฐ
ความร่่วมมืือด้้านเศรษฐกิิจของอาเซีียน
ก็็มีีบทบาทสำำ�คััญยิ่่�งในการฝ่่าฟัันวิิกฤตโควิิด-19ในครั้้ง� นี้้� โดยเฉพาะการป้้องกัันไม่่ให้้ห่ว่ งโซ่่การผลิิต
ในภูู มิิ ภ าคและการเชื่่� อ มต่่ อ เส้้ น ทางคมนาคม
เพื่่�อขนส่่งสิินค้้าระหว่่างกัันหยุุดชะงัักลง อาเซีียน
ยัังได้้ใช้้โครงสร้้างพื้้�นฐานด้้านดิิจิทัิ ลั ที่่ร่� ว่ มกัันพััฒนา
อย่่างต่่อเนื่่�องให้้เกิิดประโยชน์์สููงสุุดในช่่วงวิิกฤตนี้้�
ทั้้�งการซื้้�อ - ขายสิินค้้าผ่่านออนไลน์์แพลตฟอร์์ม
และการเชื่่�อมต่่อระบบการชำำ�ระเงิินอิิเล็็กทรอนิิกส์์
ซึ่่�งช่่วยให้้ผู้้�ประกอบการของอาเซีียนโดยเฉพาะ
MSMEs มีีช่่องทางขายสิินค้้าและบริิการเพิ่่�มขึ้้�น
และช่่วยบรรเทาความเดืือดร้้อนของประชาชน
ในภาวะวิิกฤตเช่่นนี้้�
นอกจากนี้้� อาเซีียนยัังให้้ความสำำ�คััญกัับ
การฟื้้�นฟููเศรษฐกิิจของภููมิิภาคให้้กลัับมาเข้้มแข็็ง
โดยเร็็วภายหลัังสถานการณ์์การแพร่่ระบาดสิ้้น� สุุดลง
และสร้้ า งภูู มิิ คุ้้�มกัั น ให้้ กัั บ ภูู มิิ ภ าคในอนาคต
โดยผู้้�นำำ�อาเซีียนได้้รับั รองกรอบการฟื้้�นฟููที่ค่� รอบคลุุม
(ASEAN Comprehensive Recovery Framework:

ACRF) เพื่่�อเป็็นแนวทางในการสร้้างความเข้้มแข็็ง
และสามารถยืืนหยััดต่่อความท้้าทายใหม่่ ๆ โดยไทย
ได้้ย้ำำ��ถึึงความจำำ�เป็็นในการช่่วยเหลืือกลุ่่�มเปราะบาง
และ SME ให้้ ส ามารถเข้้ า ถึึงแหล่่ ง ทุุ น เพื่่� อ ให้้สามารถรอดพ้้ น วิิ ก ฤตโควิิ ด -19 ได้้ ตลอดจน
การส่่ ง เสริิ ม บทบาทของสตรีีในการขัั บ เคลื่่� อ นเศรษฐกิิจ การผลัักดัันความยั่่�งยืืนในทุุกมิิติิและ
วาระของประชาชน เช่่น ความมั่่�นคงของมนุุษย์์
ความมั่่�นคงทางอาหาร การพััฒนาทุุนมนุุษย์์ และการพััฒนาที่่�ยั่่�งยืืน ซึ่่�งในเรื่่�องนี้้�อาเซีียนได้้เห็็นชอบ
ให้้ไทยศึึกษาความเป็็นไปได้้ในการนำำ�โมเดลเศรษฐกิิจ
ชีีวภาพ เศรษฐกิิจหมุุนเวีียน และเศรษฐกิิจสีีเขีียว(BCG Economy Model) มาเป็็นยุุทธศาสตร์์ทางเลืือก
ในการฟื้้�นตััวทางเศรษฐกิิจ โดยศููนย์์อาเซีียนเพื่่�อ
การศึึกษาและการหารืือด้้านการพััฒนาที่่ยั่่� ง� ยืืน ซึ่ง่� ไทยได้้จััดตั้้�งขึ้้�นที่่�มหาวิิทยาลััยมหิิดล จะเป็็นกลไกหนึ่่�ง
ที่่สำ� �คัำ ญั ในการขัับเคลื่่อ� นยุุทธศาสตร์์ดังั กล่่าว
การแพร่่ ร ะบาดของโควิิ ด -19 คืือวิิ ก ฤตที่่เ� ปลี่่ย� นโลก เปลี่่ย� นมุุมมองในการดำำ�เนิินชีีวิิตของคน
และเปลี่่�ยนกระบวนทััศน์์ในการประกอบธุุรกิิจ
ไปโดยสิ้้น� เชิิง สิ่่ง� สำำ�คัญั ที่่ต้� อ้ งคำำ�นึึงถึึง คืือ เมื่่อ� วิิกฤต
ครั้้ง� นี้้�ผ่า่ นพ้้นไปแล้้ว ประเทศไทยและอาเซีียนจะต้้อง
ขัับเคลื่่อ� นมาตรการต่่าง ๆ ให้้เกิิดผลอย่่างเป็็นรููปธรรม
เพื่่�อให้้ภููมิิภาคสามารถฟื้้�นตััวได้้อย่่างรวดเร็็ว และกลัับมาเข้้มแข็็งได้้อย่่างยั่่�งยืืนในระยะยาว อาเซีียน
จึึงจำำ�เป็็นต้้องถอดบทเรีียน พลิิกวิิกฤตให้้เป็็นโอกาส
เสริิมสร้้างความร่่วมมืือที่่�มีีระหว่่างกััน และสร้้าง
ความเป็็นหุ้้�นส่่วนกัับภาคีีภายนอกให้้แข็็งแกร่่ง รวมทั้้�ง
ต่่อยอดมาตรการดีี ๆ และนวััตกรรมใหม่่ ๆ ที่่�ได้้
นำำ�มาใช้้ในช่่วงนี้้�เพื่่อ� มองไปสู่่�อนาคต ให้้เรามีีรากฐาน
ที่่แ� ข็็งแรงในการรัับมือื กัับความท้้าทายอื่่น� ๆ ที่่อ� าจเกิิดขึ้้น� อีีกในอนาคต เพื่่อ� ให้้ทุกุ ประเทศก้้าวไปข้้างหน้้า
ด้้วยกัันได้้อย่่างมั่่น� คง ไม่่ทิ้้ง� ใครไว้้ข้า้ งหลััง และเป็็น
พลัังขัับเคลื่่อ� นที่่สำ� ำ�คัญั สำำ�หรับั การฟื้้�นตััวทางเศรษฐกิิจ
และการพััฒนาสัังคมของโลกต่่อไปส ร า ญ ร ม ย์์

93

TICA กัับบทบาทของคู่่�ร่่วมมืือ
เพื่่�อการพััฒนากัับประเทศเพื่่�อนบ้้าน การทููตสาธารณสุุขไทย
ชนิิตนาท ญาณกิิตติิกุุล
นัักการทููตปฏิิบััติิการ
กรมความร่่วมมืือระหว่่างประเทศ

เมื่่� อ พูู ด ถึึ ง บทบาทด้้ า นการต่่ า งประเทศของกระทรวงฯ ในช่่ ว งการแพร่่ระบาดของโรคโควิิด-19 ผู้้�เขีียนมั่่�นใจว่่าคนส่่วนใหญ่่ย่่อมนึึกถึึง
ภาพการดำำ�เนิินงานเพื่่�อช่่วยเหลืือคนไทยในต่่างประเทศ ไม่่ว่่าจะเป็็น
การอพยพคนไทยที่่�ติิ ด ค้้ า ง หรืือการดูู แ ลช่่ ว ยเหลืือคนไทยที่่�อาศัั ยในต่่างประเทศ ซึ่่�งนัับเป็็นภารกิิจที่่�สำำ�คััญและท้้าทายภารกิิจหนึ่่�งของ
กระทรวงฯ แต่่ใครจะคิิดว่่า ในช่่วงเวลาที่่�ยากลำำ�บากเช่่นนี้้� จะเป็็นโอกาส
ให้้กระทรวงฯ ได้้แสดงอีีกหนึ่่�งบทบาทที่่�โดดเด่่นไม่่แพ้้กััน อัันได้้แก่่ บทบาท
ของการเป็็น “คู่่�ร่่วมมืือเพื่่�อการพััฒนา” หรืือ Development Partners
ผ่่ า นนโยบายการทูู ต สาธารณสุุ ข ของไทย (Health Diplomacy)โดยกรมความร่่วมมืือระหว่่างประเทศหรืือที่่�เรารู้้�จัักกัันดีีในนาม TICA Thailand International Cooperation Agencyการแพร่่ระบาดของโรคโควิิด-19 สร้้างความปั่่�นป่่วนให้้กัับโลก
อย่่างที่่�ไม่่เคยปรากฏมาก่่อน จำำ�นวนตััวเลขผู้้�ติิดเชื้้�อและอััตราผู้้�เสีียชีีวิิต
ที่่�พุ่่�งสูู ง ขึ้้�นเรื่่� อ ย ๆ ยิ่่�งทำำ� ให้้ ผู้้� คนใช้้ ชีี วิิ ต ด้้ ว ยความหวาดระแวง ทว่่ าช่่วงเวลาที่่�ระส่ำำ��ระสายนี้้� กลัับเป็็นโอกาสให้้ประเทศไทยได้้แสดงไมตรีีจิิต
และความจริิงใจต่่อ “เพื่่�อนบ้้าน” ของเรา ด้้วยการสนัับสนุุนให้้เพื่่�อน
ของเราสามารถรัับมืือกัับการระบาดของเชื้้�อไวรััสตััวร้้ายนี้้�ได้้อย่่างดีี
และเต็็ ม ประสิิ ท ธิิ ภ าพที่่�สุุ ด ภายใต้้ “แผนงานโครงการความร่่ ว มมืือ
เพื่่�อการพััฒนากัับประเทศเพื่่�อนบ้้านเพื่่�อรัับมืือกัับโรคโควิิด-19”

94

SARANROMผู้้�เขีียนต้้องขอเกริ่่�นก่่อนว่่า ความร่่วมมืือ
เพื่่� อ การพัั ฒ นาด้้ า นสาธารณสุุ ข ไม่่ ใช่่ เรื่่� อ งใหม่่
สำำ�หรัับ TICA เพราะที่่�ผ่่านมา เรามีีความร่่วมมืือ
กัับประเทศต่่าง ๆ ทั้้�งไกลและใกล้้บ้้านมานานกว่่า
30 ปีี โดยหน่่วยงานคู่่�ร่่วมมืือไทยที่่�สำ�คัำ ัญของ
TICA คงเป็็นใครไม่่ได้้ ถ้้าไม่่ใช่่กระทรวงสาธารณสุุข
โดยมีีตััวอย่่างโครงการความร่่วมมืือที่่�ผ่่านมา ที่่�มีี
เนื้้�อหาตอบสนองต่่อเป้้าหมายการพััฒนาที่่�ยั่่�งยืืน
หรืือ SDG ที่่� 3 ว่่าด้้วยการสร้้างหลัักประกัันว่่า
คนมีีชีีวิิตที่มีีสุ่� ขุ ภาพดีีและส่่งเสริิมสวัสดิั ภิ าพสำำ�หรับั
ทุุกคนในทุุกวััย อาทิิ โครงการสร้้างความตระหนัักและ
เตรีียมความพร้้อมสำำ�หรับั โรคติิดต่่อและโรคอุุบัติั ใิ หม่่ตามแนวชายแดนไทยกัับประเทศเพื่่อ� นบ้้าน (กััมพูชู า
สปป.ลาว และเมีียนมา) โครงการพััฒนาโรงพยาบาล
ในต่่างประเทศ เช่่น โครงการพััฒนาโรงพยาบาล
แขวงบ่่อแก้้ว โรงพยาบาลเมือื งปากซอง โรงพยาบาล
เมืืองโพนโฮง สปป. ลาว โครงการพััฒนาแผนกฉุุกเฉิิน
โรงพยาบาลทวายที่่�เมีียนมา ซึ่่�งเป็็นโครงการที่่�มีี
องค์์ประกอบทั้้�งการก่่อสร้้างอาคาร การสนัับสนุุน
อุุปกรณ์์ทางการแพทย์์ที่่�จำำ�เป็็น และการพััฒนา
บุุคลากรทางการแพทย์์ ซึ่่ง� โครงการด้้านสาธารณสุุข
ดัังกล่่าวนี้้� เป็็นส่่วนหนึ่่�งของแผนงานโครงการ
ความร่่วมมืือเพื่่�อการพััฒนากัับประเทศเพื่่�อนบ้้าน
(เมีียนมา สปป.ลาว และกััมพูชู า) ระยะ 3 ปีี สาขาสาธารณสุุขที่่� TICA ได้้ดำำ�เนิินโครงการและกิิจกรรม
ต่่าง ๆ ภายใต้้แผนงานดัังกล่่าวมาอย่่างต่่อเนื่่�อง
อย่่ า งไรก็็ ดีี เมื่่� อ สถานการณ์์ ก ารระบาด
ของโรคโควิิด-19 เริ่่�มทวีีความรุุนแรง นัับตั้้�งแต่่
เดืือนมีีนาคม 2563 TICA เล็็งเห็็นถึึงความจำำ�เป็็น
ที่่จ� ะต้้องจััดทำำ�แผนงานพิิเศษขึ้้น� เป็็นการเฉพาะหน้้า
เพื่่�อสนัับสนุุนประเทศเพื่่�อนบ้้านในการรัับมืือกัับ
โรคโควิิด-19 เป็็นการเร่่งด่่วน บนหลัักการที่่�ว่่า
การระบาดของโรคโควิิด-19 เป็็น Global Pandemicฉะนั้้�นแล้้ว การแก้้ไขปััญหานี้้�ได้้อย่่างยั่่�งยืืนที่่�สุุด
ย่่อมขึ้้�นอยู่่�กัับความร่่วมมืือระหว่่างประเทศด้้วย

แต่่ ก ารจัั ด ทำำ� แผนงานพิิ เ ศษนี้้� ขึ้้� น ก็็ ไ ม่่ ใช่่เรื่่�องง่่าย เพราะตามปกติิแล้้ว เมื่่�อ TICA จะทำำ�
โครงการอะไร จะต้้องเดิินทางไปลงพื้้�นที่่เ� พื่่อ� ประเมิิน
สถานการณ์์ความต้้องการจริิงเสมอ แต่่ในช่่วง
การระบาดที่่� ช่่ อ งทางสัั ญ จรระหว่่ า งประเทศ
หยุุดชะงััก เราจึึงต้้องปรัับการดำำ�เนิินโครงการให้้เป็็น
แบบความปกติิใหม่่ หรืือ New Normal ซึ่่ง� ในระหว่่าง
การวางแผนนั้้�น TICA ก็็ได้้จััดการประชุุมหารืือ
หลายครั้้ง� กัับหน่่วยงานคู่่�ร่ว่ มมืือ ตั้้ง� แต่่ระดัับประเทศ
เพื่่�อรัับทราบภาพรวมของสถานการณ์์การระบาด
ของประเทศเพื่่�อนบ้้าน แล้้วจึึงนำำ�ข้้อมููลเหล่่านั้้�น
มาพิิจารณาร่่วมกัับผู้้�เชี่่ย� วชาญไทย ก่่อนที่่จ� ะหารืือ
ในประเด็็นเจาะลึึกร่่วมกัับผู้้�เชี่่�ยวชาญของแต่่ละ
ประเทศ เพื่่�อให้้ตกผลึึกอย่่างแท้้จริิงว่่าสิ่่�งที่่�เรา
พร้้อมจะให้้เขาตรงกัับสิ่่�งที่่�เขาต้้องการหรืือไม่่ และในขณะเดีียวกัันเป็็นสิ่่�งที่่�ฝ่่ายไทยเองพร้้อมที่่�จะ
ให้้การสนัับสนุุนได้้
จากนั้้�น เมื่่อ� ผ่่านการกลั่่น� กรองหลายขั้้น� ตอนมาแล้้ว จึึงเกิิดเป็็นรายละเอีียดของกิิจกรรมภายใต้้
แผนงานโครงการความร่่วมมืือเพื่่�อการพััฒนา
กัับประเทศเพื่่�อนบ้้านเพื่่�อรัับมืือกัับโรคโควิิด-19ซึ่ง่� แผนงานแบ่่งออกเป็็น 3 ระยะ คืือ โครงการระยะสั้้น�
ระยะกลาง และระยะยาว โดยมีีองค์์ประกอบหลััก
3 ประการ ได้้แก่่ 1) การถ่่ายทอดองค์์ความรู้้�ทั้้�งทาง
ด้้านการแพทย์์และด้้านสาธารณสุุข 2) การสนัับสนุุนอุุ ป กรณ์์ ท างการแพทย์์ ที่่� จำำ� เป็็ น เร่่ ง ด่่ ว น และ3) การเตรีียมความพร้้อมในการวางระบบเพื่่อ� รัับมืือ
กัับโรคโควิิด-19 และโรคอุุบััติิใหม่่ต่่าง ๆการถ่่ายทอดองค์์ความรู้้�นั้้�นสามารถดำำ�เนิินการ
ได้้ทัันทีี จึึงเหมาะที่่�จะจััดทำำ�เป็็นแผนงานระยะสั้้�น
โดยที่่ปร� ะเทศไทยมีีระบบสาธารณสุุขที่่เ� ข้้มแข็็งและ
มีีการจััดการอย่่างเป็็นระบบ กอปรกัับการร่่วมแรง
ร่่วมใจของทุุกภาคส่่วน ส่่งผลให้้ไทยสามารถควบคุุม
การระบาดและได้้รับั ผลกระทบโดยตรงจากโควิิด-19น้้อยกว่่าอีีกหลายประเทศ แม้้ว่่าจะเป็็นประเทศส ร า ญ ร ม ย์์95แรก ๆ ที่่�พบผู้้�ป่่วยโรคโควิิด-19 แต่่ไทยถืือได้้ว่่า
ประสบความสำำ�เร็็จในการควบคุุมโรคได้้เป็็นอย่่างดีี
สร้้างความประหลาดใจไม่่น้อ้ ยให้้กับั ประชาคมโลก
รวมถึึงประเทศเพื่่�อนบ้้านของไทย ที่่�สงสััยว่่าไทย
ทำำ�อย่่างไรจึึงสามารถจััดการกัับการระบาดของเจ้้าเชื้้อ�
ตััวนี้้�ได้้เป็็นอย่่างดีี ทั้้�งในมุุมมองด้้านสาธารณสุุข
และทางการแพทย์์ ซึ่ง่� จะเห็็นได้้ว่า่ อััตราการเสีียชีีวิิต
ของผู้้�ป่่วยโรคโควิิด-19 ในประเทศไทยต่ำำ��มาก
สำำ�หรัับแผนงานระยะสั้้�น TICA ได้้จััดอบรม
ออนไลน์์ ตามแนวการดำำ�เนิินงานความร่่วมมือื เพื่่อ�
การพััฒนาแบบวิิถีีใหม่่ โดยบุุคลากรทางการแพทย์์ไทย
ได้้ ถ่่ า ยทอดองค์์ ค วามรู้้�และประสบการณ์์ แ ละแนวทางในการรัักษาผู้้�ป่่วยโรคโควิิด-19 ได้้อย่่างมีี
ประสิิทธิิภาพโดยเน้้นทั้้�งด้้านการพััฒนาระบบ
สาธารณสุุข เช่่น การวางระบบศููนย์์ปฏิิบััติิการ
ภาวะฉุุกเฉิิน (Emergency Operation Center:EOC) และการสนัับสนุุนองค์์ความรู้้�ด้้านการแพทย์์
เช่่น การดููแลผู้้�ป่่วยวิิกฤตและผู้้�ป่่วยโรคโควิิด-19นอกจากนี้้� ยัั ง ได้้ จัั ด Medical Consultationเป็็นการให้้คำำ�ปรึึกษาทางการแพทย์์เฉพาะทางแก่่
เมีียนมา ซึ่่ง� ได้้ดำำ�เนิินการไปแล้้ว 3 ครั้้ง� ได้้แก่่ การให้้
องค์์ความรู้้�เรื่่�อง Clinical Practice Guidelineการรัักษาผู้้�ป่่วยโควิิด-19 ที่่มีี� อาการหนััก และประเด็็น
เรื่่อ� งออกซิิเจนกัับการรัักษาผู้้�ป่่วยโควิิด-19 ซึ่่ง� ได้้รับั
ความสนใจจากบุุคลากรทางการแพทย์์ของเมีียนมา
เป็็นอย่่างมาก เนื่่�องจากองค์์ความรู้้�ที่่�แพทย์์ไทย
ได้้ถ่า่ ยทอดประสบการณ์์ให้้นั้้น� เป็็นการปฏิิบัติั จิ ากประสบการณ์์ของไทยเอง ซึ่่�งไม่่เหมืือนประเทศอื่่�น
เนื่่อ� งจากปฏิิบัติั แิ ล้้วได้้ผลในการรัักษาคนไข้้ การปฏิิบัติั ิไม่่ ซัั บ ซ้้ อ น ฝ่่ า ยเมีียนมาจึึงให้้ ค วามสนใจมาก
ซึ่่ง� สามารถวััดได้้จากจำำ�นวนบุุคลากรทางการแพทย์์
ที่่เ� ข้้าร่่วมกิิจกรรมและคำำ�ถามต่่าง ๆ จากฝ่่ายเมีียนมา
TICA ยัังได้้จัดั การองค์์ความรู้้� หรืือ Knowledge
Management ผ่่านทางช่่องทางออนไลน์์ ที่่เ� รีียกว่่า

96

SARANROM“TICA’s Knowledge Bank on COVID-19”
ซึ่่�งเป็็นช่่องทางที่่�ให้้ประเทศต่่าง ๆ ทั้้�งใกล้้และไกล
สามารถมาเรีียนรู้้�จากประสบการณ์์ของไทยด้้าน
การบริิ ห ารจัั ด การโรคโควิิ ด -19 ทั้้� ง ทางด้้ า นสาธารณสุุขและทางการแพทย์์ โดยเป็็นเนื้้�อหา
ที่่ร� วบรวมจากการฝึึกอบรมทางไกล รวมถึึงการสรรหา
ผู้้�เชี่่�ยวชาญเฉพาะทางเพื่่�อถ่่ายทอดองค์์ความรู้้�
ของไทย โดยผู้้�ที่่�สนใจสามารถเข้้ามารัับชมและ
รัับฟัังผ่่านทาง YouTube และ Podcast ของ
TICA ได้้ (https://bit.ly/2KrreR2)นอกจากการสนัั บ สนุุ น ด้้ า นการพัั ฒ นาศัักยภาพบุุคลากรแล้้ว TICA ยัังสนัับสนุุนอุุปกรณ์์
ทางการแพทย์์ ที่่� จำำ� เป็็ น เร่่ ง ด่่ ว น แต่่ เ นื่่� อ งด้้ ว ยข้้อจำำ�กััดด้้านเวลาในกระบวนการจััดซื้้�อจััดจ้้าง
รวมถึึงการจััดส่่ง ซึ่่�งต้้องมีีระยะเวลาดำำ�เนิินงาน
จึึงต้้องจััดให้้เป็็นแผนระยะกลาง โดยมุ่่�งเน้้นไปที่่�
เมีียนมา ซึ่่ง� มีีสถานการณ์์การระบาดที่่รุ� นุ แรงมากกว่่า
ประเทศอื่่�น ๆ โดยเฉพาะอย่่างยิ่่�งในช่่วงหลัังเดืือน
กัันยายน 2563 โดยได้้จััดส่่งอุุปกรณ์์ เช่่น ชุุด PPEคุุณภาพสููงที่่�ใช้้ในห้้องปฏิิบััติิการ และการตรวจ
รัักษาโรคแบบ Coverall หน้้ากากอนามััย เครื่่�อง
Arterial Blood Gas Analyser ยา Favipiravirซึ่่� ง เป็็ น ยารัั ก ษาผู้้�ป่่ ว ยหนัั ก ที่่� ติิ ด เชื้้� อ โควิิ ด -19จำำ�นวน 70,000 เม็็ด อุุปกรณ์์ห้อ้ งปฏิิบัติั กิ ารต่่าง ๆเครื่่�อง RT-PCR และเครื่่�องวััดระดัับความอิ่่�มตััว
ของออกซิิเจนในเลืือด (Oxygen Oximeter)ทั้้�งนี้้� ในการเลืือกคุุณลัักษณะของอุุปกรณ์์
แต่่ละชิ้้�นที่่�ไทยจะสนัับสนุุนให้้นั้้�น จะต้้องพิิจารณา
ร่่วมกัันจากผู้้�เชี่่ย� วชาญของทั้้�งสองฝ่่าย เพราะบางครั้้ง�
สิ่่ง� ที่่ฝ่� า่ ยไทยเห็็นว่่าดีี อาจจะไม่่เหมาะสมกัับบริิบท
ของประเทศปลายทาง หรืือบางทีีอาจจะไม่่ใช่่สิ่่ง� ที่่ดีี�
หรืือเหมาะสมที่่สุ� ดุ ประสบการณ์์และองค์์ความรู้้�ของ
ผู้้�เชี่่�ยวชาญไทยสามารถทำำ�ให้้เลืือกสิ่่�งที่่�เหมาะสม
กัับบริิบทของประเทศเพื่่�อนบ้้านมากกว่่าได้้เช่่นกััน

ส่่ ว นในระยะยาวนั้้� น จะเป็็ น การเตรีียม
ความพร้้อมให้้ประเทศเพื่่�อนบ้้านในการวางระบบ
เพื่่�อรัับมืือกัับโรคโควิิด-19 และโรคอุุบััติิใหม่่ต่่าง ๆด้้ ว ยการพัั ฒ นาศัั ก ยภาพการตรวจเชื้้� อ ของห้้องปฏิิบัติั กิ ารทั้้�งตามแนวชายแดนและเมือื งหลวง
โดยไทยจะเป็็นผู้้�ออกแบบคุุณลัักษณะของอุุปกรณ์์
และห้้องปฏิิบััติิการซึ่่�งจะใช้้พื้้�นที่่�และงบประมาณ
ไม่่มาก แต่่สามารถใช้้งานได้้อย่่างมีีประสิิทธิิภาพ
สููงสุุด และเชื่่อ� มโยงกัับโครงการสร้้างความตระหนััก
และเตรีียมความพร้้ อ มสำำ�หรัั บ โรคติิ ด ต่่ อ และโรคอุุบััติิใหม่่ตามแนวชายแดนไทย - กััมพููชา สปป.ลาว - เมีียนมา โดยมุ่่�งเน้้นการเสริิมสร้้าง
ระบบการควบคุุมโรคตามแนวชายแดน เพื่่อ� ให้้เป็็น
การดำำ�เนิินงานระยะยาวระหว่่างจัังหวััดกัับจัังหวััด
ต่่อไปในอนาคต

จริิงที่่�ว่่า ไทยไม่่ใช่่ประเทศใหญ่่ที่่�ร่ำำ��รวย
และไม่่ได้้มีีพร้้อมทุุกอย่่าง แต่่ก็็คงปฏิิเสธไม่่ได้้ว่่า
การให้้ความร่่วมมืืออย่่างมุ่่�งมั่่�นและจริิงใจของไทย
สามารถสร้้างความประทัับใจให้้กับั ประเทศเพื่่อ� นบ้้าน
ได้้ ไ ม่่ ม ากก็็ น้้ อ ย บทบาทการเป็็ น “คู่่�ร่่ ว มมืื อเพื่่�อการพััฒนากัับประเทศเพื่่�อนบ้้าน” และการทููต
สาธารณสุุ ข ของไทย จึึงเป็็ น อีีกหนึ่่� ง รูู ป แบบในการดำำ�เนิินนโยบายต่่างประเทศของไทย คืือ“นโยบายการทููตเพื่่อ� การพััฒนา” ที่่ส� ามารถใช้้เป็็น
เครื่่�องมืือกระชัับความสััมพัันธ์์กัับ “เพื่่�อนบ้้าน”ให้้แน่่นแฟ้้นยิ่่�งขึ้้�น และในขณะเดีียวกัันก็็ยกระดัับ
สถานะและชื่่�อเสีียงที่่�ดีีของไทยในเวทีีระหว่่าง
ประเทศขึ้้�นด้้วยส ร า ญ ร ม ย์์97ภารกิิจช่่วยคนไทยกลัับบ้้าน
ในช่่วงสถานการณ์์การแพร่่ระบาดของโรคโควิิด-19ภููผา สุุทธิิ
นัักการทููตปฏิิบััติิการ
กรมการกงสุุล
ผู้้�เขีียนได้้ทำำ�งานที่่�กองคุ้้�มครองและดููแลผลประโยชน์์คนไทยในต่่างประเทศมาตั้้�งแต่่
เริ่่�มชีีวิิตราชการในกระทรวงการต่่างประเทศเป็็นเวลาเกืือบ 4 ปีี ทำำ�ให้้เห็็นว่่า การทำำ�งาน
ด้้านการคุ้้�มครองให้้ความช่่วยเหลืือคนไทยในต่่างประเทศให้้ประสบความสำำ�เร็็จลุุล่่วงไปได้้
ไม่่ใช่่ด้้วยการมองว่่าเป็็นแค่่เพีียงการได้้ “ทำำ�บุุญ” ให้้ความช่่วยเหลืือเพื่่�อนมนุุษย์์ (คนไทย)ในยามตกทุุ ก ข์์ ไ ด้้ ย าก แต่่ ต้้ อ งดำำ� เนิิ น การอย่่ า งมืืออาชีี พ ศึึ ก ษาข้้ อ มูู ล ของภารกิิ จอย่่างรอบด้้านและยัังต้้องมีีสติิ มีีไหวพริิบ และมีีหลัักการกำำ�กัับในการทำำ�งานอย่่างเพีียงพอ
ซึ่่�งภารกิิจการนำำ�คนไทยกลัับบ้้านในช่่วงสถานการณ์์ โควิิด-19 ที่่�เริ่่�มมาตั้้�งแต่่ช่่วงต้้นปีี
2563 ต้้ อ งอาศัั ย ความร่่ ว มมืืออย่่ า งใกล้้ ชิิ ด จากบุุ ค ลากรในทุุ ก ระดัั บ ของกระทรวง
การต่่างประเทศและหน่่วยงานอื่่�น ๆ และมีีความท้้าทายไม่่ยิ่่�งหย่่อนไปกว่่าภารกิิจการนำำ�
คนไทยกลัับบ้้านในเหตุุการณ์์อื่่�น ๆ ก่่อนหน้้านี้้�แต่่อย่่างใด
การสู้้�กัับความไม่่รู้้�

การอพยพเคลื่่�อนย้้ายคนไทยกลัับประเทศ
ที่่�ผ่่านมาทุุก ๆ ครั้้�งเป็็นการดำำ�เนิินการตามแผน
เผชิิญเหตุุที่สถ่� านเอกอััครราชทููตและสถานกงสุุลใหญ่่
แต่่ละแห่่งจััดทำำ�เตรีียมไว้้ ส่่วนจะดำำ�เนิินการตามแผน
ที่่ว� างไว้้ได้้มากน้้อยเพีียงใดก็็ขึ้น้� อยู่่�กัับสถานการณ์์จริิง
ที่่เ� กิิดขึ้้น� โดยส่่วนใหญ่่ก็มั็ กั เป็็นเหตุุภัยั พิิบัติั ธรรมช
ิาติิแผ่่นดิินไหว ภููเขาไฟ สึึนามิิ น้ำำ��ท่่วม หรืืออาจจะ
เป็็นภััยจากการสู้้�รบ การประท้้วงหรืือเหตุุจลาจล
แต่่การต่่อสู้้�กัับการแพร่่ระบาดของโรคโควิิด-19เป็็นปรากฏการณ์์ใหม่่ เมื่่อ� สถานการณ์์การแพร่่ระบาด

98

SARANROMของโรคโควิิด-19 มีีแนวโน้้มว่่าจะขยายไปทั่่�วโลก
กระทรวงการต่่างประเทศในฐานะหน่่วยงานผู้้�ดููแล
คนไทยในต่่างประเทศซึ่่�งมีีอยู่่�ราว 1.5 ล้้านคน
โดยความร่่วมมืือจากสถานเอกอััครราชทููตและ
สถานกงสุุ ล ใหญ่่ ทุุ ก แห่่ ง ได้้ จัั ด ทำำ� แผนขึ้้� น ใหม่่
เพื่่�อรองรัับภััยจากโรคระบาดร้้ายแรงนี้้�โดยเฉพาะ
ซึ่่�งก็็เป็็นเหมืือนสััญญาณที่่�บ่่งบอกว่่า การต่่อสู้้�กัับ
สถานการณ์์ครั้้�งนี้้� เราไม่่มีีคู่่�มืือการปฏิิบััติิเฉพาะ
เหมืือนครั้้�งที่่�ผ่่านมา เสมืือนว่่าผู้้�ปฏิิบััติิทุุกคนต้้อง
เริ่่�มจากความไม่่รู้้�ทั้้�งสิ้้�น

ที่่�ผ่่านมา กระทรวงการต่่างประเทศมีีกลไก
การประชุุมในกรอบคณะทำำ�งานศููนย์์ประสานงาน
ฉุุกเฉิิน หรืือ RRC (Rapid Response Center)ในการบริิหารสถานการณ์์ฉุุกเฉิินครั้้�งแล้้วครั้้�งเล่่า
เรามัักจะต้้องรัับฟัังความเห็็นและข้้อเสนอแนะ
ของหน่่วยงานความมั่่�นคงเป็็นหลััก แต่่สำำ�หรับั วิิกฤต
โควิิ ด -19 กลุ่่�มคนที่่� เราจำำ� เป็็ น ต้้ อ งรัั บ ฟัั ง และพููดคุุยด้้วยมากขึ้้น� กว่่าเดิิม ก็็คืือผู้้�แทนจากกระทรวง
สาธารณสุุ ข ผ่่ านมาหนึ่่� งปีี กว่่ ากัั บสถานการณ์์
โควิิด-19 ผู้้�เขีียนไม่่เคยคิิดว่่าจะได้้พูดู คุุยกัับคุุณหมอ
จากกระทรวงสาธารณสุุขมากเท่่านี้้�มาก่่อน สิ่่ง� ที่่ไ� ด้้มา
คืือ ความรู้้� มิิตรภาพและความหวัังที่่�จะร่่วมด้้วยช่่ วยกัั นนำำ�คนไทยกลัั บบ้้ านให้้ ได้้ มากที่่� สุุดและ
ปลอดภััยภายใต้้สถานการณ์์ที่่�กดดััน
ความไม่่รู้้�เป็็นเรื่่�องที่่�ทุุกหน่่วยงานต้้องหารืือกัั น อย่่ า งใกล้้ ชิิ ด เห็็ น ได้้ จ ากการเริ่่� มต้้ น ที่่� ก รณีีเคลื่่อ� นย้้ายคนไทย 138 คน จากนครอู่่�ฮั่่น� เมื่่อ� วัันที่่�
4 กุุมภาพัันธ์์ 2563 ที่่�ทุุกหน่่วยงานต้้องร่่วมกััน
วางแผนและบููรณาการปฏิิบัติั กิ ารให้้ความช่่วยเหลืือ
ตั้้�งแต่่ต้้นให้้รััดกุุม จนนำำ�มาสู่่�การเปิิดสถานที่่�กัักตััว
แบบ State Quarantine แห่่งแรกของไทย และเป็็นแนวทางการนำำ�คนไทยกลัับบ้้านที่่�ได้้ปรัับใช้้
อีีกหลายกรณีีถััดมาในช่่วงต้้นของสถานการณ์์
อาทิิ กลุ่่�มนัักเรีียน AFS จากอิิตาลีี กลุ่่�มผู้้�แสวงบุุญ
ชาวมุุสลิมิ จากอิินโดนีีเซีีย
ด้้วยสถานการณ์์การแพร่่ระบาดที่่�พลิิกผััน
ตลอดเวลา จึึงส่่งผลกระทบโดยตรงต่่อคนไทยทั่่�วโลก
ทั้้�งกฎระเบีียบด้้านการบิิน การ lockdown ของประเทศต่่าง ๆ ซึ่ง่� เป็็นอุุปสรรคในการเดิินทาง รวมทั้้�ง
กฎระเบีียบของฝ่่ายไทยเองที่่�จำำ�เป็็นต้้องกำำ�หนด
โควตา เริ่่�มต้้นนำำ�คนไทยกลัับประเทศที่่�จำำ�นวน
200 คนต่่อวััน และเพิ่่�มจำำ�นวนขึ้้น� เป็็น 500 - 600 คนต่่อวัันในเวลาต่่อมา ซึ่ง่� ในช่่วงต้้นมีีความเปลี่่ย� นแปลง
แทบจะรายชั่่�วโมง กระทรวงการต่่างประเทศต้้อง
ทำำ�งานอย่่างใกล้้ชิิดกัับศููนย์์บริิหารสถานการณ์์

การแพร่่ระบาดของโรคติิดเชื้้�อไวรััสโคโรนา 2019(ศบค.) เพื่่อ� กำำ�หนดแนวปฏิิบัติั ใิ หม่่ ๆ ที่่เ� กี่่ย� วข้้องกัับ
การให้้ความช่่วยเหลืือคนไทยกลัับบ้้านแทบจะเป็็น
รายวััน เพื่่อ� อำำ�นวยความสะดวกให้้คนไทยกลัับบ้้านเกิิด
ได้้อย่่างปลอดภััยที่่สุ� ดุ ภายใต้้เงื่อ่� นไขของความเร่่งด่่วน
และไม่่สร้า้ งความกัังวลให้้กับั ญาติิพี่น้่� อ้ งที่่เ� มือื งไทยซึ่ง่� นัับว่่าโชคดีีมากที่่ใ� นสมััยนี้้�เทคโนโลยีีการสื่่อ� สารพััฒนามาถึึงขั้้�นที่่�ทำำ�ให้้ติิดต่่อกัับเจ้้าหน้้าที่่�กงสุุล
ได้้สะดวกรวดเร็็วแบบ Real time แต่่ก็็ทำำ�ให้้
สายโทรศััพท์์ของผู้้�เขีียน รวมถึึงเพื่่�อน ๆ ในกอง
คุ้้�มครองและดููแลผลประโยชน์์คนไทยในต่่างประเทศ
ไม่่เคยว่่างลงเลย ขนาดที่่�ว่่าคุุยแบบสายต่่อสาย
วางสายหนึ่่�งรัับอีีกสายหนึ่่�งต่่อ ราวกัับ Call Centerแต่่พวกเราทุุกคนก็็ทำำ�งานด้้วยความหวัังและคิิดบวก
เสมอกัับทุุกสถานการณ์์
และอีีกหนึ่่�งอย่่างที่่�เป็็นข้้อท้้าทายใหม่่ของ
ทุุกหน่่วยงานเช่่นกััน คืือ ภารกิิจหลัักในการช่่วยเหลืือ
คนไทยที่่�เคยมีีอยู่่�ก่่อนสถานการณ์์โควิิด-19 เช่่น
การช่่วยลููกเรืือประมงไทยที่่�ถููกนายจ้้างทอดทิ้้�ง
กลางทะเล การช่่ ว ยหญิิ ง ไทยที่่� ถูู ก ล่่ อ ลวงไป
ขายบริิการในต่่างประเทศ ก็็ไม่่ได้้ลดลงหรืือหายไป
ซ้ำำ��ยัังเป็็นภารกิิจที่่�มีีความท้้าทายมากยิ่่�งขึ้้�นไปอีีก
ระดัับ เนื่่�องจากมีีเงื่่�อนไขของสถานการณ์์โควิิด-19เข้้ามาเป็็นตััวแปรเพิ่่�มขึ้้�น

บทบาทใหม่่ด้้านการคุ้้�มครองคนไทย

จากเดิิ มที่่� ภ ารกิิ จ การเตรีียมการให้้
ความช่่วยเหลืือของกระทรวงการต่่างประเทศ
จะเน้้นไปที่่�ปฏิิบััติิการหาวิิธีีนำำ�คนไทยออกจาก
พื้้�นที่่�เสี่่�ยงภััยและวิิธีีการเดิินทางกลัับ มาครั้้�งนี้้�
มีีโจทย์์ใหม่่ที่่�ท้้าทายมากขึ้้�นกว่่าเดิิมที่่�หน่่วยงาน
ภายในประเทศต่่างฝากความหวััง คืือภารกิิจการเป็็น
หน้้ า ด่่ า นช่่ ว ยคัั ด กรองผู้้�เดิิ น ทางเข้้ า ไทยให้้ มีีความรัั ด กุุ ม ไม่่ นำำ� เชื้้� อ มาแพร่่ ใ นประเทศไทย
ก็็กลายเป็็นว่่า จากภารกิิจช่่วยเหลืือคุ้้�มครองคนไทยส ร า ญ ร ม ย์์99ในต่่างประเทศ ก็็ได้้ขยายเป็็นภารกิิจคุ้้�มครอง
ความปลอดโรคของคนไทยในประเทศไปโดยปริิยาย
และพบว่่า ระบบเทคโนโลยีี การสร้้าง Applicationที่่�จำำ�เป็็น เช่่น ระบบการลงทะเบีียนเพื่่�อขอรัับ
หนัั ง สืือที่่� รัั บ รองว่่ า เป็็ น บุุ ค คลที่่� เ ดิิ น ทางเข้้ า มาในราชอาณาจัักรได้้ หรืือ COE (Certificate of
Entry) แบบออนไลน์์ สำำ�หรับั ให้้ผู้้�เดิินทางลงทะเบีียนผ่่ า นเว็็ บ ไซต์์ แ ทนการเดิิ น ทางไป ณ ที่่� ทำำ� การสถานเอกอััครราชทููตหรืือสถานกงสุุลใหญ่่ ได้้ช่่วย
ให้้คนไทยสามารถเดิินทางกลัับบ้้านได้้สะดวก
มากยิ่่� ง ขึ้้� น ซึ่่� ง ผู้้�เขีียนต้้ อ งขอขอบคุุ ณทีีม งานศููนย์์บริิหารข้้อมููลการกงสุุลและสารสนเทศ (ICTCenter) กรมการกงสุุล ที่่ทุ่่�ม� เทพััฒนาขึ้้�น
นอกจากนี้้� ยัังมีีอีีกหนึ่่�งภารกิิจที่่�พ่่วงมาด้้วย
นั่่� น คืือ การจัั ด ให้้ ค นไทยเดิิ น ทางกลัั บ เข้้ า ไทยตามจำำ�นวนศัักยภาพของสถานที่่�กัักตััว พููดง่่าย ๆคืือการจััดโควตาการเดิินทางเข้้าประเทศไทยนั่่�นเอง
ซึ่่�งในช่่วงแรกคนไทยสามารถเดิินทางเข้้าประเทศ
ได้้วัันละไม่่ เกิิ น 200 คน ยัั งจำำ�ได้้ว่่าในช่่ วงต้้ นท่่านอธิิบดีีกรมการกงสุุลต้้องเป็็นผู้้�บริิหารจััดการ
โควตาด้้วยตััวเองในทุุก ๆ วััน ซึ่่�งก็็ไม่่ใช่่งานง่่าย ๆเพราะคนไทยที่่�รอกลัับไทยมีีเรืือนหมื่่�นเรืือนแสน
แต่่เข้้ามาได้้เพีียงวัันละ 200 คน ก็็ต้อ้ งบริิหารจััดการ
ให้้ผู้้�ที่่�มีีความจำำ�เป็็นได้้เดิินทางกลัับไทยมาเป็็น
ลำำ�ดัับแรก ๆ ซึ่่�งเหตุุผลความจำำ�เป็็นก็็มาจากข้้อมููล
ที่่�เจ้้าหน้้าที่่�ระดัับปฏิิบััติิอย่่างผู้้�เขีียนเรีียนเสนอ
ให้้ผู้้�บริิหารพิิจารณา แต่่ต่่อมาเมื่่�อกลุ่่�มคนไทย
ตกค้้างในต่่างประเทศน้้อยลง ประกอบกัับไทยมีี
ความสามารถรองรัับผู้้�เดิินทางจากต่่างประเทศ
ได้้มากขึ้้น� มีีทั้้�งโรงแรม State Quarantine (SQ) และ
Alternative State Quarantine (ASQ) มากขึ้้�น
ก็็ทำำ�ให้้สามารถจััดสรรโควตาได้้ง่่ายยิ่่�งขึ้้�น
บทบาทใหม่่ที่่�ดำำ�เนิินมาเป็็นปีีจนกลายเป็็น
กิิจวััตรของเจ้้าหน้้าที่่ที่� เ่� กี่่ย� วข้้องนี้้� จะเกิิดขึ้้น� มิิได้้เลย

100

SARANROMหากขาดความร่่วมมืือร่่วมใจของทุุกฝ่่าย ภารกิิจ
บางช่่วงบางตอนมีีความกดดััน บีีบคั้้น� และซัับซ้้อน
แต่่ก็็ผ่่านมาได้้ด้้วยดีีจากผู้้�บริิหารและเจ้้าหน้้าที่่�
ที่่�เกี่่�ยวข้้องในทุุกระดัับ ซึ่่�งเมื่่�อมองย้้อนกลัับไป
ก็็อาจจะเรีียกได้้ว่่า ผ่่านมาได้้อย่่างดีีนี้้�ก็็เพราะมิิ ตร ภาพจากการทำำ� งานเป็็ น ทีีม เป็็ น อัั น หนึ่่� งอัันเดีียวกัันของทุุกฝ่่าย

กรณีีนี้้�...ไม่่ลืืม

เรื่่�องเล่่าการให้้ความช่่วยเหลืือให้้คนไทย
กลัับบ้้านในช่่วงสถานการณ์์โควิิด-19 ที่่น่� า่ ประทัับใจ
มีีอยู่่�มากมาย แต่่ที่่�เห็็นว่่าฟัังดููตื่่�นเต้้นก็็คงไม่่พ้้น
เรื่่อ� งราวการช่่วยเหลืือกลุ่่�มนัักเรีียน AFS ของบรรดา
สถานเอกอััครราชทููตไทยในแถบลาติินอเมริิกา
ที่่� พ บกัั บ ความท้้ า ทายของความยากลำำ� บากในการนำำ�นัักเรีียนออกจากประเทศต้้นทางที่่�ไม่่มีี
สถานเอกอััครราชทููตตั้้�งอยู่่� ไปจนถึึงความท้้าทาย
ของเที่่� ย วบิิ น ที่่� มีี อยู่่�อย่่ า งจำำ�กัั ด และเงื่่� อ นเวลา
ที่่�บีีบคั้้�นส่่ ว นตัั ว ของผู้้�เขีียนเอง นอกเหนืือจาก
กรณีีพิิ เศษต่่ าง ๆ ที่่� ได้้ ประสานงานใกล้้ ชิิดกัั บสถานเอกอััครราชทููตและสถานกงสุุลใหญ่่ไทย
ทั่่�วโลกแล้้ว ยัังมีีกรณีีการช่่วยเหลืือคุุณหมัดั มะมิิน
เจ้้าหน้้าที่่ค� นไทยของสำำ�นักั งานแรงงาน ณ กรุุงริิยาด
ที่่ติ� ดิ เชื้้อ� โควิิด-19 ให้้ได้้กลัับมารัักษาตััวที่่ปร� ะเทศไทย
สำำ�หรัับกรณีีนี้้� อยากจะขอบัันทึึกไว้้ว่่า คุุณหมััด
มะมิิน เป็็นล่่ามประจำำ�สำำ�นัักงานแรงงาน (สนร.)ที่่�ประเทศซาอุุดีีอาระเบีีย ซึ่่�งได้้อุุทิิศกำำ�ลัังกาย
และใจในการช่่วยเหลืือคนไทยจนเกิิดเหตุุที่่�เศร้้าใจ
โดยตนเองได้้ติิดเชื้้�อโควิิด-19 ซึ่่�งต่่อมากระทรวง
การต่่างประเทศก็็ได้้ให้้ความช่่วยเหลืือส่่งตััวกลัับมา
รัักษาที่่�ประเทศไทย แต่่ด้้วยอาการของคุุณหมััดฯ
ที่่�หนัักมากแล้้ว ทำำ�ให้้เสีียชีีวิิตหลัังจากกลัับมาไทย
ได้้ราวสองสััปดาห์์

เรื่่อ� งข้้าราชการและลููกจ้้างท้้องถิ่่น� ท่่านอื่่น� ๆในต่่างประเทศที่่�ติิดเชื้้�อโควิิด-19 ระหว่่างปฏิิบััติิ
หน้้าที่่�ช่่วยเหลืือคนไทยนั้้�นยัังมีีอีีกมาก โดยเมื่่�อ
เดืือนกุุมภาพัันธ์์ 2564 มีีบุุคลากรในสำำ�นัักงานต่่ า งประเทศของไทยทั้้� ง สถานเอกอัั ค รราชทูู ตสถานกงสุุลใหญ่่ รวมไปถึึงสำำ�นัักงานอื่่�น ๆ ของทีีมประเทศไทยติิ ด เชื้้� อ โควิิ ด -19 รวม 63 คนแต่่กระทรวงการต่่างประเทศก็็ไม่่เคยละทิ้้ง� คอยติิดตาม
ให้้ความช่่วยเหลืือ และให้้กำำ�ลังั ใจบุุคลากรเหล่่านั้้�น
โดยไม่่แบ่่งแยกอย่่างใกล้้ชิิด

หน้้าที่่�ของข้้าราชการ

เมื่่�อพููดถึึงความเหน็็ดเหนื่่�อยของบุุคลากร
กระทรวงการต่่างประเทศในภารกิิจนำำ�คนไทย
กลัับบ้้านก็็คงไม่่ต้อ้ งสาธยายให้้มากความ แต่่ในเรื่่อ� งนี้้�
ผู้้�เขีียนยัังคงจำำ�คำำ�พูดู ของอดีีตผู้้�บัังคัับบััญชาที่่เ� คารพท่่านหนึ่่�งได้้ดีีเสมอมา ระหว่่างเข้้าร่่วมการประชุุม
เกี่่�ยวกัับการนำำ�คนไทยกลัับบ้้านช่่วงการระบาด
ของโรคโควิิด-19 ซึ่่�งมีีผู้้�แทนหน่่วยงานราชการ
ที่่�เกี่่�ยวข้้องเข้้าร่่วมอย่่างเนืืองแน่่น โดยการประชุุม
ครั้้� ง นั้้� น มีีผู้้�เข้้ า ร่่ ว มบางคนอดไม่่ ไ ด้้ ที่่� จ ะระบาย
และถามไถ่่เพื่่�อนข้้าราชการจากแต่่ละกระทรวง
ถึึงความเหน็็ดเหนื่่�อยที่่�ต้้องพบเจอ พอมาถึึงอดีีต
ผู้้�บัังคัับบััญชาของผู้้�เขีียน ท่่านก็็ตอบไปด้้วยท่่าทีี
ที่่�มั่่�นใจว่่า “ในสถานการณ์์เช่่นนี้้�ทุุกคนไม่่ใช่่เฉพาะ
บรรดาข้้ า ราชการหรืือเจ้้ า หน้้ า ที่่� ข องรัั ฐ ที่่� ต้้ อ งเหน็็ดเหนื่่�อย เพราะขณะเดีียวกัันนี้้� ยัังมีีประชาชน
คนไทยอีีกจำำ� นวนมากที่่� ต้้ อ งเหน็็ ด เหนื่่� อ ยกัั บสถานการณ์์ที่่�เกิิดขึ้้�น บางคนตกงาน บางคนต้้อง
เสีียสละเพื่่�อส่่วนรวมตามมาตรการของภาครััฐ”สิ่่�งนี้้�เองที่่�ผู้้�เขีียนยัังจำำ�ได้้ดีีมาจนถึึงทุุกวัันนี้้� และใช้้
เป็็นแรงขัับเคลื่่อ� นตััวเองให้้พร้อ้ มทำำ�งานในทุุก ๆ วัันเมื่่�อรู้้�สึึกถึึงความเหน็็ดเหนื่่�อย

แต่่ในอีีกแง่่มุุมหนึ่่�ง ผู้้�เขีียนก็็สนัับสนุุนให้้มีี
การพููดคุุย ถอดบทเรีียนระหว่่างหน่่วยงานภาครััฐ
หลัังจากสถานการณ์์โควิิด-19 เพื่่�อลดภาระงาน
ซึ่่�งบุุคลากรทั้้�งหลายสามารถเรีียนรู้้�และพััฒนา
ประสิิทธิิภาพในการทำำ�งานให้้เกิิดความต่่อเนื่่�อง
และเพื่่อ� กำำ�หนดแนวปฏิิบัติั ที่ิ เ่� ป็็นเลิิศ (Best Practice)ของกระทรวงการต่่างประเทศในการขัับเคลื่่อ� นภารกิิจ
ให้้ความช่่วยเหลืือคนไทยร่่วมกัับหน่่วยงานอื่่�น ๆอย่่างเป็็นเอกภาพณ ช่่วงเวลาที่่�ผู้้�เขีียนเขีียนบทความชิ้้�นนี้้�
สถานการณ์์การระบาดของโรคโควิิด-19 ระลอกสอง
ในประเทศไทยดููจะดีีขึ้้�นเล็็กน้้อย แต่่สถานการณ์์
ทั่่�วโลกยัังไม่่สู้้�ดีีนักั ยัังมีีคนไทยอีีกจำำ�นวนหนึ่่�งรอคอย
ความช่่วยเหลืือส่่งกลัับบ้้าน แต่่หนึ่่ง� ปีีผ่า่ นมานี้้� ผู้้�เขีียน
ได้้เห็็นถึึงความเป็็นมืืออาชีีพ และความเสีียสละที่่สู้้��
ไปด้้วยกัันในโมงยามแห่่งวิิกฤตนี้้�ของเจ้้าหน้้าที่่แ� ละบุุคลากรสถานเอกอััครราชทููตและสถานกงสุุลใหญ่่
และกระทรวงการต่่างประเทศทุุกคน ก็็รู้้�สึึกเบาใจ
ลงไปได้้และรู้้�สึึกมั่่�นใจว่่าเราจะผ่่านพ้้นวิิกฤตนี้้�
ไปได้้ด้้วยดีีอย่่างแน่่นอนส ร า ญ ร ม ย์์101จากปัักกิ่่�งสู่่�อู่่�ฮั่่�น:ภารกิิจช่่วยเหลืือคนไทยกลัับบ้้าน
บทสััมภาษณ์์นายเมธััส ชััยพุุฒิิ นัักการทููตชำำ�นาญการ
นายอััคคณิิต คามเกตุุ นัักการทููตชำำ�นาญการ
นายนิิรััตน์์ กาญจนรจิิต นายช่่างไฟฟ้้าชำำ�นาญงาน
สถานเอกอััครราชทููต ณ กรุุงปัักกิ่่�ง
ภาพเจ้้ า หน้้ า ที่่�ในชุุ ด คลุุ ม ป้้ อ งกัั น ส่่ ว นบุุ ค คลสีี เ หลืือง พร้้ อ มทั้้�งเอกอัั ค รราชทูู ตและเจ้้ า หน้้ า ที่่�สถานเอกอัั ค รราชทูู ต ณ กรุุ ง ปัั ก กิ่่�ง ภายใต้้ พ าดหัั ว ข่่ า ว “สถานทูู ตส่่ ง ข้้ า ราชการไปอู่่�ฮั่่� น แล้้ ว ทำำ� หน้้ า ที่่�ดูู แ ลอพยพคนไทยกลัั บ ” ที่่�ปรากฏในสื่่� อ ต่่ า ง ๆทั่่�วประเทศ ถืือเป็็ น ปฏิิ บัั ติิ ก ารอพยพคนไทยกลัั บ มาตุุ ภูู มิิ ค รั้้�งแรกที่่�เป็็ น ผลมาจาก
สถานการณ์์การแพร่่ระบาดของโควิิด-19 โดยเป็็นภารกิิจที่่�มาพร้้อมกัับความคาดหวััง
ของคนทั้้�งประเทศที่่�จะเห็็นคนไทยในนครอู่่�ฮั่่�นกลัับบ้้านอย่่างปลอดภััย
คนไทยเริ่่�มรู้้�จัั ก โรคโควิิ ด -19 จากการระบาดในนครอู่่�ฮั่่� น ช่่ ว งปลายปีี 2562
ซึ่่�งคร่่าชีีวิิตของผู้้�คนจำำ�นวนมาก กระแสความตื่่�นตระหนกต่่อโรคที่่�ไม่่มีีใครรู้้�จัักนี้้�แพร่่กระจาย
อย่่างรวดเร็็วผ่่านสื่่�อสัังคมออนไลน์์ จนทำำ�ให้้ผู้้�คนเริ่่�มจัับตามองการทำำ�งานของกระทรวง
การต่่ า งประเทศและสถานเอกอัั ค รราชทูู ต ณ กรุุ ง ปัั ก กิ่่�งในเวลานั้้�น ว่่ า จะมีี แ นวทาง
ช่่วยเหลืือคนไทยและจััดการกัับสถานการณ์์ที่่� ไม่่คาดคิิดในครั้้�งนี้้�ได้้อย่่างไร
บทสัั ม ภาษณ์์ นี้้� จะพาผู้้�อ่่ า นย้้ อ นเวลาไปสู่่�ปฏิิ บัั ติิ ก ารอพยพคนไทยในนครอู่่�ฮั่่� นกลัับประเทศเมื่่�อต้้นปีี 2563 และเจาะลึึกวิินาทีีตััดสิินใจสำำ�คััญที่่�เกิิดขึ้้�นตลอดการปฏิิบััติิ
หน้้าที่่�ในครั้้�งนี้้� โดยได้้รัับความกรุุณาอย่่างยิ่่�งจากเอกอััครราชทููตอรรถยุุทธ์์ ศรีีสมุุทร
เอกอัั ค รราชทูู ต ณ กรุุ ง ปัั ก กิ่่�ง ในการสนัั บ สนุุ น ข้้ อ มูู ล เกี่่�ยวกัั บ เหตุุ ก ารณ์์ ดัั ง กล่่ า วและอนุุญาตให้้ฝ่่ายบรรณกรสััมภาษณ์์เจ้้าหน้้าที่่�สถานเอกอััครราชทููต ณ กรุุงปัักกิ่่�ง
ทั้้�งสามท่่านที่่�เดิินทางไปปฏิิบััติิหน้้าที่่�ที่่�นครอู่่�ฮั่่�น
เรีียบเรีียงโดยนายฌาณััฐ อนัันทปััญญสุุทธิ์์� นัักการทููตปฏิิบััติิการ กรมอาเซีียน นายพิิพััฒน์์ เจริิญสุุข นัักการทููตปฏิิบััติิการ
กรมสนธิิสััญญาและกฎหมาย และนายจิิตติิชััย พััชรเดชาธร นัักการทููตปฏิิบััติิการ กรมสนธิิสััญญาและกฎหมาย

102

SARANROMตรุุษจีีนที่่�เงีียบสงััด

ย้้อนกลัับไปเมื่่อ� ปลายปีี 2562 การระบาดของ
โรคโควิิด-19 ที่่น� ครอู่่�ฮั่่น� คืือเรื่่อ� งใหม่่ ไม่่มีีใครเข้้าใจ
ถึึงความร้้ายแรงของโรคร้้ายนี้้� ผู้้�คนในนครอู่่�ฮั่่�น
รวมถึึงเจ้้าหน้้าที่่�ทั้้�งสามท่่าน ก็็มิิได้้กัังวลใจต่่อ
สถานการณ์์แพร่่ระบาดมากนััก เพราะเข้้าใจว่่าคงเป็็น
เหมืือนโรคระบาดตามฤดููกาลทั่่�วไป เช่่น โรคซาร์์ส
หรืือไข้้หวััดนก ที่่�สามารถควบคุุมได้้ในเวลาไม่่นาน
แต่่ ค วามเป็็ น จริิ ง กลัั บ ไม่่ เ ป็็ น เช่่ น นั้้� นเมื่่อ� สถานการณ์์ทวีีความรุุนแรงยิ่่ง� ขึ้้น� ส่่งผลให้้รัฐั บาลจีีน
ยกระดัับสถานการณ์์และประกาศปิิดนครอู่่�ฮั่่�น
1 วัันก่่อนวัันตรุุษจีีน นัับเป็็นปรากฏการณ์์ครั้้ง� สำำ�คัญั ที่่�
ไม่่เคยเกิิดขึ้้น� และส่่งผลให้้ตรุษุ จีีนในนครอู่่�ฮั่่น� ในปีีนั้้น�
เป็็นไปอย่่างเงีียบเหงา ซึ่่�งความร้้ายแรงในเวลานั้้�น
ทำำ�ให้้ประเทศต่่าง ๆ เริ่่�มพิิจารณาความเป็็นไปได้้
ในการอพยพคนชาติิของตนกลัับประเทศ

“มัันเริ่่มมีี� ความตื่่น� เต้้นมากขึ้้น� เรื่่อ� ย ๆ หลัังจาก
ที่่�มีีการประกาศว่่านอกจากปิิดอู่่�ฮั่่�นแล้้ว ก็็ให้้ยืืด
ระยะเวลาตรุุษจีีนให้้ยาวขึ้้�น ซึ่่�งเป็็นสิ่่�งที่่�จีีนไม่่เคย
ทำำ�มาก่่อน แสดงให้้เห็็นว่่าสถานการณ์์ครั้้�งนี้้�เริ่่�มมีี
ความรุุนแรงมากขึ้้�น ทางสถานเอกอััครราชทููตเอง
คุุณแพร (นางสาวกุุลภา เสืือแพร) ก็็เริ่่ม� แลกเปลี่่ย� นข่่าวกัับสถานเอกอััครราชทููตประเทศอื่่�น จนทำำ�ให้้
ทราบว่่าสหรััฐฯ กัับประเทศตะวัันตกเริ่่มจั� ดั ทำำ�แผน
อพยพ แสดงว่่าสถานการณ์์ในขณะนั้้น� คงไม่่ธรรมดา”คุุณอััคคณิิตฯ เล่่าให้้พวกเราฟััง
ภายใต้้กระแสการอพยพคนชาติิต่า่ ง ๆ กลัับ
ประเทศ ฝ่่ายจีีนก็็ให้้ข้อ้ มููลและสร้้างความเชื่่อ� มั่่น� ว่่ารัั ฐ บาลจีีนจะสามารถควบคุุ มสถ านการณ์์ ไ ด้้โดยไม่่จำำ�เป็็นต้้องนำำ�คนประเทศต่่าง ๆ กลัับภููมิลำิ ำ�เนา
แต่่จุุดเปลี่่�ยนสำำ�คััญ คืือ การที่่�บางประเทศ เช่่น
สหรััฐอเมริิกา เยอรมนีี สาธารณรััฐเกาหลีี และญี่่ปุ่่�� นส ร า ญ ร ม ย์์103ซึ่่�งมีีสถานกงสุุลใหญ่่อยู่่�ที่่�นครอู่่�ฮั่่�นสามารถอพยพ
คนกลัับประเทศได้้ จึึงทำำ�ให้้คนไทยในนครอู่่�ฮั่่�น
แสดงความประสงค์์ที่จ่� ะกลัับบ้้านเช่่นกััน รััฐบาลจึึง
เริ่่มห� ารืือถึึงแนวทางการอพยพคนไทยกลัับประเทศ
นัับแต่่นั้้�น
“เราทำำ�งานด้้วยกัันสามส่่วนหลััก หนึ่่�งคืือ
การติิ ด ตามนโยบายและมาตรการของจีีน
โดยประสานงานกัับฝ่่ายจีีนอย่่างใกล้้ชิิด สองคืือ
ฝ่่ายกงสุุลเพื่่�อดููแลคนไทยที่่�อยู่่�ในพื้้�นที่่�ทั้้�งหมด
ว่่ามีีจำำ�นวนเท่่าใด และมีีสภาพความเป็็นอยู่่�อย่่างไร
มีีประเด็็นใดที่่�สถานเอกอััครราชทููตฯ สามารถให้้
ความช่่วยเหลืือได้้ และสามคืือฝ่่ายที่่ปร� ะสานงานกัับ
สถานเอกอััครราชทููตประเทศอื่่น� ว่่าดำำ�เนิินมาตรการ
อย่่างไร ซึ่่�งมีีความสำำ�คััญอย่่างยิ่่�ง เพราะประเทศที่่�
อพยพคนกลัับไปแล้้วจะสามารถแบ่่งปัันประสบการณ์์
และแนวปฏิิบัติั เิ กี่่ย� วกัับการอพยพคนกลัับประเทศ
ได้้เป็็นอย่่างดีี” คุุณเมธััสฯ เผยแม้้เทศกาลตรุุษจีีนจะเป็็นเทศกาลหยุุดยาว
ของสถานที่่�ราชการรวมถึึงสถานเอกอััครราชทููตฯ
ในช่่ ว งเวลาปกติิ แต่่ สำำ�หรัั บ ตรุุ ษ จีีนปีี 2563
กลัับแตกต่่างออกไป เพราะทุุกคนยัังคงเข้้ามาทำำ�งาน
ตลอด โดยท่่านทููตได้้มอบหมายให้้คุุณอััคคณิิตฯ
และคุุ ณหลิิ ว (นางสาวธิิ ร าพร ไตรวชิิ ร างกูู ร )ซึ่่�งรัับผิิดชอบงานความร่่วมมืือด้้านสาธารณสุุข

“104เริ่่มจั� ดั ทำำ�“แผนอพยพ” โดยเฉพาะแนวทางประสานงานกัั บฝ่่ ายจีีน และการนำำ�เครื่่� องบิิ นมารัั บคนไทย
ซึ่ง่� เป็็นการทำำ�แผนอพยพที่่ต่� า่ งจากแนวทางปฏิิบัติั เิ ดิิมเพราะมีีมููลเหตุุจากสถานการณ์์โรคระบาด ไม่่ใช่่จาก
ภััยพิิบััติิทางธรรมชาติิหรืือเหตุุการณ์์ทางการเมืือง
ซึ่่� ง ท้้ า ยที่่� สุุ ด สถานเอกอัั ค รราชทูู ต ฯ ก็็ ไ ด้้ นำำ�แผนอพยพที่่�จััดเตรีียมไว้้มาใช้้จริิง

ตััดสิินใจนำำ�คนไทยกลัับบ้้าน

แม้้จะได้้รัับความเชื่่�อมั่่�นจากฝ่่ายจีีน แต่่เมื่่�อพิิ จ ารณาถึึง “ความต้้ อ งการ” ของคนไทย
ที่่�จะเดิินทางกลัับประเทศในเวลานั้้�น ผู้้�บริิหาร
กระทรวงฯ จึึงพิิจารณาและตััดสิินใจอย่่างแน่่วแน่่ว่า่
ต้้องนำำ�คนไทยกลัับบ้้านอย่่างแน่่นอน ซึ่่�งเจ้้าหน้้าที่่�
สถานเอกอััครราชทููตฯ ต้้องประสานงานกัับฝ่่ายจีีน
อย่่างแนบเนีียน เพื่่�อสร้้างความสมดุุลระหว่่าง
การคุ้้�มครองและดููแลผลประโยชน์์ของคนไทยกัับ
การรัักษาความสััมพัันธ์์และความเชื่่�อมั่่�นที่่�ไทยมีีให้้
กัับจีีนเอาไว้้ ส่่งผลให้้การประสานในครั้้�งนี้้�แทบจะ
ไม่่มีีเอกสารที่่�เป็็นลายลัักษณ์์อัักษร แต่่กลัับเป็็น
การประสานงานแบบหารืือไปเรื่่�อย ๆ จนท้้ายที่่�สุุด
จีีนยอมรัับโดยปริิยายด้้วยการขอความร่่วมมืือให้้
ไม่่นำำ�เครื่่อ� งบิินทหารเข้้ามารัับคนไทย และไม่่ประสงค์์
ให้้เป็็นข่่าวเอิิกเกริิก

ต้้องประสานงานกัับฝ่่ายจีีนอย่่างแนบเนีียน
เพื่่�อสร้้างความสมดุุลระหว่่างการคุ้้�มครอง
และดููแลผลประโยชน์์ของคนไทยกัับการรัักษา
ความสััมพัันธ์์และความเชื่่�อมั่่�นที่่�ไทยมีีให้้กัับจีีนSARANROM”“จากปกติิที่่�มีีรถหนาแน่่น
กลายเป็็นถนนโล่่งจนสามารถ
นัับคัันรถที่่�เดิินทางไปด้้วยกัันได้้

”“เพื่่อ� ประนีีประนอมไม่่ให้้นำำ�เครื่่อ� งบิินทหาร
เข้้ามาและไม่่ให้้เป็็นข่่าวเอิิกเกริิกตามความต้้องการ
ของฝ่่ายจีีน ท่่านทููตจึึงมอบหมายให้้เจ้้าหน้้าที่่�
หาข้้อมููลว่่าในช่่วงเวลาปกติิมีีสายการบิินใดเดิินทาง
ไปนครอู่่�ฮั่่น� หรืือไม่่ เมื่่อ� ทราบว่่าสายการบิินแอร์์เอเชีีย
มีีเที่่�ยวบิินมานครอู่่�ฮั่่�นในช่่วงเวลาปกติิอยู่่�แล้้ว
ท่่านทููตจึึงเจรจากัับฝ่่ายจีีนว่่าเราจะไม่่ใช้้เครื่่�องบิิน
พิิเศษมารัับ แต่่เป็็นเพีียงแค่่การ “reactivate”
เที่่ย� วบิินของแอร์์เอเชีียที่่มีี� อยู่่�แล้้ว ซึ่ง่� ท่่าอากาศยานก็็ มีีข้้ อ มูู ล ของสายการบิิ น และเครื่่� อ งบิิ น และแอร์์ เอเชีียก็็ มีี ความคุ้้�นเคยกัั บท่่ าอากาศยานที่่�
นครอู่่�ฮั่่�นเป็็นอย่่างดีี จีีนจึึงยอมรัับข้้อเสนอนี้้�ได้้”คุุณอััคคณิิตฯ กล่่าว
ด้้วยเหตุุนี้้� ปฏิิบััติิการนำำ�คนไทยกลัับบ้้าน
จึึงเริ่่�มนัับหนึ่่�งอย่่างเป็็นทางการตั้้�งแต่่ตอนนั้้�น

ให้้เป็็นล่่ามและใช้้ภาษาจีีนในการเจรจาระหว่่าง
การปฏิิบััติิหน้้าที่่�ครั้้�งนี้้�
“ในช่่วงแรกเราพิิจารณาว่่าจะนั่่�งเครื่่�องบิิน
ไปลงที่่�ฉางซาและนั่่�งรถไป แต่่โดยที่่�ไม่่มีีรถเข้้า
และไม่่มีีใครที่่�จะอนุุมััติิให้้เข้้าได้้ แผนการที่่�วางไว้้
ก็็เลยไม่่สามารถทำำ�ได้้ จึึงเหลืือเพีียงแผนเดีียวคืือ
การเดิินทางโดยรถจากปัักกิ่่ง� ไปอู่่�ฮั่่น� ” คุุณอัคั คณิิตฯ
กล่่าว
โดยที่่ก� ารเดิินทางจากกรุุงปัักกิ่่ง� ไปนครอู่่�ฮั่่น�
ต้้องใช้้เวลานาน เจ้้าหน้้าที่่�การทููตสองคนที่่�ต้้อง
สลัับกัันขัับรถและมีีเวลาการทำำ�งานที่่�กระชั้้�นชิิด
อาจทำำ� ให้้ เ กิิ ด ความเสี่่� ย งระหว่่ า งการเดิิ น ทางคุุณนิิรัตน์ั ์ฯ จึึงอาสาขอร่่วมเดิินทางในครั้้�งนี้้�ด้้วย
และทีีมงานทั้้�งหมดก็็ออกเดิินทางในวัันรุ่่�งขึ้้น� ...
วัันที่่� 1 กุุมภาพัันธ์์ 2563

หน้้าที่่�และความตั้้�งใจ

จากปัักกิ่่�งสู่่�อู่่�ฮั่่�น

“ยัังไงก็็ต้อ้ งไปโดยหน้้าที่่”� คุุณเมธััสฯ กล่่าว
เมื่่อ� ได้้รับั การสอบถามถึึงเหตุุผลในการได้้รับั เลืือกให้้
เดิินทางไปนครอู่่�ฮั่่�น
แม้้ ใ นตอนแรกจะพิิ จ ารณาผู้้�แทนจาก
สถานกงสุุลใหญ่่ ณ นครเซี่่�ยงไฮ้้ในการเดิินทาง
ไปปฏิิบััติิภารกิิจที่่�นครอู่่�ฮั่่�น เนื่่�องจากมีีระยะทาง
ใกล้้ น ครอู่่�ฮั่่� น มากกว่่ า จากกรุุ ง ปัั ก กิ่่� ง แต่่ โ ดยที่่�ฝ่่ า ยจีีนไม่่ อ นุุ มัั ติิ จึึงทำำ� ให้้ หน้้ า ที่่� นี้้� ก ลัั บ มาอยู่่�ที่่�
สถานเอกอััครราชทููตฯ นอกจากคุุณเมธััสฯ ที่่ป� ฏิิบัติั ิหน้้าที่่�กงสุุลแล้้ว คุุณอััคคณิิตฯ ก็็ได้้รัับมอบหมาย

ด้้วยระยะทางเกืือบ 1,300 กิิโลเมตร ทั้้�งสามคน
แบ่่งการเดิินทางออกเป็็นช่่วงเพื่่�อรัับประกัันว่่า
จะเดิินทางไปถึึงจุุดหมายโดยปลอดภััย
“ตลอดการเดิินทางไปอู่่�ฮั่่น� กว่่าพัันกิิโลเมตร
จากปกติิที่มีีรถห่� นาแน่่นกลายเป็็นถนนโล่่งจนสามารถ
นัับคัันรถที่่�เดิินทางไปด้้วยกัันได้้ อีีกทั้้�งทััศนวิิสััย
ที่่�มีีหมอกจััด ทำำ�ให้้ต้้องสลัับกัันขัับรถทุุกชั่่�วโมง
และแวะพัักระหว่่างทางบ่่อยขึ้้�น และสัังเกตเห็็นว่่า
สถานที่่พั� กั ข้้างทางก็็แทบจะร้้างทั้้�งหมด” คุุณนิรัิ ตน์ั ฯ์เล่่าประสบการณ์์ระหว่่างการเดิินทางให้้ฟัังส ร า ญ ร ม ย์์105เมื่่� อ เดิิ น ทางถึึงนครอู่่�ฮั่่� น แล้้ ว เจ้้ า หน้้ า ที่่�
ทั้้�งสามคนมีีเวลาสองวัันในการปฏิิบััติิภารกิิจครั้้�งนี้้�
ความท้้าทายสำำ�คัญั ที่่เ� กิิดขึ้้น� คืือ ฝ่่ายจีีนยัังอยู่่�ระหว่่าง
การพิิจารณาอนุุญาตให้้คนไทยออกนอกพื้้�นที่่ม� ายััง
นครอู่่�ฮั่่น� จึึงทำำ�ให้้เจ้้าหน้้าที่่สถ� านเอกอััครราชทููตฯ
ต้้องเตรีียมภารกิิจโดยลัับ และต้้องแจ้้งให้้คนไทย
เตรีียมพร้้อมตลอดเวลา
“แผนของเราคืือกำำ�ห นดเดิิ น ทางกลัั บวัั น ที่่� 4 กุุ ม ภาพัั น ธ์์ 2563 เวลา 15.00 น.
แต่่สถานเอกอััครราชทููตฯ ได้้รับั อนุุมััติกิ ารเดิินทาง
และรายชื่่อ� คนไทยจากฝ่่ายจีีนในวัันที่่� 3 กุุมภาพัันธ์์
2563 เวลา 16.00 น. ดัังนั้้�น ในเวลาไม่่ถึึง 24 ชั่่ว� โมงสถานเอกอััครราชทููตฯ ต้้องจััดการส่่งใบอนุุญาต
เหล่่านี้้�ไปให้้คนไทยที่่�อยู่่�ในพื้้�นที่่�ต่่าง ๆ เพื่่�อรัับรอง
การเดิินทางมายัังอู่่�ฮั่�น่ ” คุุณเมธััสฯ เผยการประสานงานรอบทิิศจึึงเกิิดขึ้้�น คนไทย
ทั้้� ง ในนครอู่่�ฮั่่� น และพื้้� น ที่่� อื่่� น ของมณฑลหูู เ ป่่ ยเริ่่ม� ทยอยเดิินทางมายัังนครอู่่�ฮั่่น� บางรายใช้้เวลานาน
กว่่า 6 ชั่่ว� โมง บางรายไม่่ได้้รับั อนุุญาตจากหน่่วยงาน
ท้้องถิ่่น� เพราะยัังไม่่ได้้รับั เอกสารทางการจากฝ่่ายจีีน
ส่่งผลให้้เจ้้าหน้้าที่่สถ� านเอกอััครราชทููตที่ปร่� ะจำำ�อยู่่�ณ กรุุงปัักกิ่่ง� ต้้องแก้้ไขสถานการณ์์และประสานงาน
ตลอดทั้้�งคืืน จนทำำ�ให้้ทุุกคนสามารถเดิินทางมาถึึง
ท่่าอากาศยานได้้ในเวลาที่่กำ� �หำ นด

4 กุุมภาพัันธ์์ 2563: วัันอพยพคนไทย

เช้้ า วัั น นั้้� น ทุุ ก อย่่ า งเป็็ น ไปอย่่ า งราบรื่่� นเจ้้าหน้้าที่่ทั้้� ง� สามคนปฏิิบัติั หน้ิ า้ ที่่แ� ตกต่่างกัันออกไป
คุุณเมธััสฯ เล่่าว่่า “ในวัันนั้้�นทุุกคนแบ่่งหน้้าที่่�กััน
อย่่างชััดเจน พี่่�นิิรััตน์์เข้้าไปประสานงานกัับ gateข้้างในเครื่่�องบิิน ซึ่่�งมีีเจ้้าหน้้าที่่�จากกรมการกงสุุล
รอประสานงานอยู่่�แล้้ว เพราะคนจากเครื่่�องบิิน
ไม่่สามารถออกมาจากเครื่่อ� งได้้ แม็็กซ์์ (คุุณอัคั คณิิตฯ)คอยต้้อนคนและเคลีียร์์เรื่่�องในสนามบิิน ส่่วนผม
จะคอยดููเรื่่อ� งการคััดกรองและคนที่่จ� ะเดิินทางกลัับ”106

SARANROMสิ่่ง� ที่่ทั้้� ง� สามคนกัังวลที่่สุ� ดุ คืือ กรณีีที่่มีี� คนไทย
มีีอุุณหภููมิิเกิิน 37.3 องศาเซลเซีียส ซึ่่�งจะส่่งผลให้้
ไม่่สามารถเดิินทางกลัับประเทศไทยได้้ เหตุุการณ์์
ที่่�นึึกหวั่่�นไว้้ได้้เกิิดขึ้้�นจริิง เมื่่�อมีีคนไทยที่่�ตรวจวััด
อุุณหภููมิิได้้ 37.4 องศาเซลเซีียส และไม่่ได้้รัับ
อนุุมััติิจากฝ่่ายจีีนให้้เดิินทางกลัับ ส่่วนอีีกราย
ซึ่่�งกรอกข้้อมููลก่่อนเดิินทางกลัับว่่ามีีอาการเจ็็บคอ
ในช่่ ว งสัั ป ดาห์์ ก่่ อ นเดิิ น ทางนั้้� น ก็็ ไ ม่่ ส ามารถ
เดิิ น ทางกลัั บ ไทยได้้ เช่่ น กัั น แม้้ เจ้้ า หน้้ า ที่่� จ ะพยายามเจรจาอย่่ า งเต็็ มที่่� แต่่ โ ดยที่่� ฝ่่ า ยจีีน
มีีความเข้้มงวดในเรื่่�องนี้้� จึึงไม่่สามารถต่่อรองได้้
ท้้ายที่่สุ� ดุ สถานเอกอััครราชทููตฯ ต้้องประสานงาน
กัับฝ่่ายจีีนให้้ดููแลคนไทยทั้้�งสองคนอย่่างดีี
“คนที่่�เป็็นห่่วงคนไทยทั้้�งสองคนที่่�สุุด คืือท่่านรััฐมนตรีีฯ ซึ่ง่� ท่่านโทรศััพท์ม์ าสอบถามท่่านทููต
และเจ้้ า หน้้ า ที่่� หน้้ า งานว่่ า น้้ อ งทั้้� ง สองคนเป็็ นอย่่างไรบ้้าง และโทรหาท่่านหวััง อี้้� (มนตรีีแห่่งรััฐและ
รััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงการต่่างประเทศจีีน) ให้้ดูแู ลน้้องสองคนอย่่างใกล้้ชิดิ และสถานเอกอััครราชทููตฯ
ก็็จััดอุุปกรณ์์ทางการแพทย์์ให้้กัับน้้องทั้้�งสองคน
ด้้วยเช่่นกััน” คุุณเมธััสฯ กล่่าว

เสร็็จสิ้้�นภารกิิจ

แม้้ภารกิิจการนำำ�คนไทยกลัับบ้้านจะเสร็็จสิ้้น�
แต่่เจ้้าหน้้าที่่�ทั้้�งสามคนกล่่าวเป็็นเสีียงเดีียวกัันว่่า
ในเวลานั้้�นยัังมีีความรู้้�สึึกเครีียดอยู่่� เพราะตระหนัักดีี
ว่่าไม่่สามารถนำำ�คนไทยทั้้�งหมดกลัับบ้้านได้้ แต่่เมื่่อ�
มาถึึงวัันนี้้� ทุุกคนล้้วนภาคภููมิใิ จกัับการเป็็นส่่วนหนึ่่�ง
ของการสร้้างความสุุขให้้กัับคนไทยที่่�ได้้กลัับบ้้าน
อย่่างปลอดภััย
“ผมเป็็นกงสุุล ดัังนั้้�น หน้้าที่่�ของผมชััดเจน
คืือ การดููแลคนไทย เราต้้องดููแลเขาให้้ดีีที่่�สุุด เวลาพวกเขาขอบคุุณเรา เราก็็รู้้�สึึกภููมิิใจ โดยเฉพาะ
อย่่างยิ่่ง� เมื่่อ� เขาบอกว่่าเขาโชคดีีที่่เ� ป็็นคนไทย เพราะ
มีีคนมาคอยดููแล ยิ่่�งรู้้�สึึกภููมิิใจ” คุุณเมธััสฯ กล่่าว

“มัั น เป็็ น หน้้ า ที่่� การปกป้้ อ งคุ้้�มครอง
ผลประโยชน์์ ข องคนไทยคืือหน้้ า ที่่� สำำ�คัั ญ และส่่ ว นตัั ว ในฐานะที่่� เ ป็็ น นัั ก เรีียนทุุ น ที่่� เรีียนที่่� จีี นมาก่่อน ยิ่่�งเป็็นการเติิมเต็็มความรู้้�สึึกตััวเองว่่า
ศัักยภาพและความสามารถที่่�ตััวเองได้้ร่ำำ��เรีียนมา
ได้้รัับการใช้้ประโยชน์์อย่่างเต็็มที่่� ยิ่่�งรู้้�สึึกภููมิิใจ”คุุณอััคคณิิตฯ เผยคุุณนิรัิ ตน์ั ฯ์ กล่่าวเสริิมว่า่ “เราก็็รู้้�สึึกดีีใจและ
ภููมิิใจ และยิ่่�งภููมิิใจกัับเจ้้าหน้้าที่่�การทููตด้้วย สิ่่�งนี้้�
พิิสูจู น์์ว่า่ เจ้้าหน้้าที่่ก� ารทููตเก่่งอย่่างเดีียวไม่่พอ แต่่ต้อ้ งมีีความสุุขุุม นิ่่�ง ไม่่ตื่่�นตระหนกต่่อสถานการณ์์
เฉพาะหน้้า ผมจึึงขอชื่่�นชมเมธััสและแม็็กซ์์จากใจ
และฝากถึึงข้้าราชการรุ่่�นน้้องใหม่่ ๆ ให้้พัฒั นาตนเอง
เช่่นนี้้�ด้้วย”“ที่่� สำ�คัำ ั ญ คืือความสำำ� เร็็ จ ในครั้้� ง นี้้� ไม่่ ไ ด้้เกิิดขึ้้�นเพราะพวกผมสามคนอย่่างเดีียว แต่่คืือ
ความสำำ�เร็็จของทุุกคนที่่เ� กี่่ย� วข้้องทั้้�งหมด ไม่่ว่า่ จะเป็็น
ท่่านรััฐมนตรีีฯ ซึ่ง่� คอยติิดตามข่่าวสารอย่่างใกล้้ชิดิ
ท่่านทููต ท่่านอััครราชทููต ท่่านอััครราชทููตที่ปรึึ่� กษา
ผู้้�ใหญ่่ที่่�กระทรวงฯ ทั้้�งท่่านอธิิบดีีกรมการกงสุุล
ท่่านรองอธิิบดีีณรงค์์ฯ ผู้้�อำำ�นวยการกองคุ้้�มครองฯ
และเจ้้าหน้้าที่่� ซึ่่�งทุุกคนก็็ไม่่ได้้หลัับไม่่ได้้นอน และเจ้้าหน้้าที่่สถ� านเอกอััครราชทููต ณ กรุุงปัักกิ่่ง� ที่่ทำ� ำ�งาน

“เกืือบ 24 ชั่่� ว โมง ซึ่่� ง ทุุ ก คนล้้ ว นมีีความสำำ�คัั ญถ้้าไม่่ได้้พวกเขา เราก็็ทำำ�งานไม่่ได้้ ดัังนั้้�น ความสำำ�เร็็จ
เหล่่านี้้� จึึงมีีพวกเขาทุุกคนอยู่่�เบื้้�องหลัังด้้วยเช่่นกััน”“แต่่ครั้้ง� เดีียวพอแล้้วนะครัับ ไม่่เอาเหตุุการณ์์
แบบนี้้�อีีกแล้้วนะครัับ” คุุณเมธััสฯ กล่่าวทิ้้�งท้้าย
จนถึึงวัันนี้้� วัันเวลาล่่วงเลยผ่่านไปครบปีีแล้้ว
แต่่ ภ ารกิิ จ การอพยพคนไทยจากนครอู่่�ฮั่่� น ได้้จุุดประกายแนวทางการอพยพคนไทยในประเทศ
ต่่าง ๆ กลัับภููมิลำิ ำ�เนาในช่่วงเวลาต่่อมา ส่่งผลให้้เกิิด
แนวปฏิิบััติิและรููปแบบการดำำ�เนิินงานที่่�ชััดเจน
และมีีแบบแผนมากยิ่่�งขึ้้�นและสามารถส่่งคนไทย
กลัับบ้้านกว่่าหนึ่่�งแสนคน
คำำ�บอกเล่่าของเจ้้าหน้้าที่่ทั้้� ง� สามท่่านเป็็นเพีียง
ส่่วนหนึ่่�งของภารกิิจการอพยพคนไทยกลัับบ้้าน
ของสถานเอกอััครราชทููตและสถานกงสุุลใหญ่่อีีก
หลายแห่่งทั่่�วโลก ซึ่ง่� เจ้้าหน้้าที่่ก� ารทููตและเจ้้าหน้้าที่่�
กงสุุลทุุกคนยัังคงปิิดทองหลัังพระ ทำำ�งานเป็็น
เบื้้�องหลััง แม้้จะมีีคนเห็็นการทำำ�งานของพวกเขาบ้้าง
ไม่่เห็็นบ้้าง แต่่พวกเขาเหล่่านี้้�ยังั คงปฏิิบัติั ิ “หน้้าที่่”�ที่่�ได้้รัับมอบหมายนี้้�ต่่อไปไม่่หยุุดหย่่อน...ด้้วยใจ
และเพื่่อ� เป้้าหมายเดีียวกัันคืือ...รอยยิ้้ม� และความสุุข
ที่่�ได้้ส่่งคนไทยกลัับบ้้านอย่่างปลอดภััย

เจ้้าหน้้าที่่�การทููตเก่่งอย่่างเดีียวไม่่พอ
แต่่ต้้องมีีความสุุขุุม นิ่่�ง
ไม่่ตื่่�นตระหนกต่่อสถานการณ์์เฉพาะหน้้า”ส ร า ญ ร ม ย์์107เรื่่�องเล่่าจากเที่่�ยวบิิน
ส่่งคนไทยกลัับบ้้านโดยสถานทููตไทย
ในเกาหลีีใต้้ในยุุคโควิิด
พิิมพ์์พิิรีีย์์ มณีีรััตน์์
อััครราชทููตที่่�ปรึึกษา
สถานเอกอััครราชทููต ณ กรุุงโซล

ในปีี 2563 สถานเอกอัั ค รราชทูู ต ณ กรุุ ง โซล (สถานทูู ต ฯ)สาธารณรััฐเกาหลีี (เกาหลีีใต้้) มีีหน้้าที่่�ความรัับผิิดชอบต้้องดููแลคนไทย
ในเกาหลีี ใ ต้้ ทั้้� งหมดเกืือบ 2 แสนกว่่ า คน ดัั ง นั้้�น แผนกกงสุุ ล หรืือ
แผนกที่่�รัับช่่วยเหลืือดููแลทุุกเรื่่�องเกี่่�ยวกัับคนไทยตั้้�งแต่่จดทะเบีียนเกิิด
รัับคำำ�ร้้องทำำ�หนัังสืือเดิินทาง รัับรองเอกสารนิิติิกรณ์์ จดทะเบีียน
สมรสและหย่่ า ออกใบมรณบััต ร จึึ ง มีีค นมาติิด ต่่ อ อย่่ า งต่่ อ เนื่่�อ งแม้้ ไม่่มีีเชื้้�อไวรััสโควิิด-19 สถานทููตฯ ก็็ติิดอัันดัับ 1 - 5 ของประเทศ
ที่่�มีีคนไทยยื่่�นขอทำำ�หนัังสืือเดิินทางมากที่่�สุุดในโลก คนไทยตกทุุกข์์
ได้้ยากมากที่่�สุุดในโลก คนไทยจดทะเบีียนเกิิด และจดทะเบีียนตาย
มากที่่�สุุดในโลก

เมื่่�อเชื้้�อไวรััสโควิิด-19 ระบาดทั่่�วทุุกมุุมโลก
แต่่ละประเทศต้้องการควบคุุมการแพร่่ระบาดของ
เชื้้อ� ไวรััสโควิิด-19 จึึงได้้จำำ�กัดั การเดิินทางเข้้า - ออกประเทศ ส่่งผลให้้เกิิดคนตกค้้างทั่่�วโลกที่่�เดิินทาง
กลัับประเทศตััวเองไม่่ได้้
ในส่่วนของคนไทย กระทรวงการต่่างประเทศ
ซึ่่� ง มีีภารกิิ จ ดูู แ ลคุ้้�มครองผลประโยชน์์ ค นไทย108

SARANROMในต่่างแดนได้้มอบหมายให้้สถานเอกอััครราชทููต
และสถานกงสุุลใหญ่่ทั่่�วโลกจััดเที่่�ยวบิินพาคนไทย
กลัับบ้้านแบบต้้องตรวจโรค และทยอยกลัับใน
แต่่ละวัันตามจำำ�นวนห้้องว่่างในสถานที่่�ที่่�ใช้้เป็็น
ที่่กั� กั ตััวในไทย โดยรััฐบาลไทยรัับผิิดชอบค่่าใช้้จ่า่ ยให้้
สถานทูู ต ฯ จึึงมีีหน้้ า ที่่� ปร ะสานงานพาคนไทย
กลัั บ บ้้ า นโดยมีีการคัั ด กรองสุุ ข ภาพเบื้้� อ งต้้ นออกหนัังสืือรัับรองให้้คนไทยขึ้้น� เครื่่อ� งบิินได้้ ควบคู่่�
กัับการกำำ�ชัับให้้คนไทยแต่่ละคนที่่�จะกลัับบ้้าน
ไปตรวจสุุขภาพว่่าพร้้อมจะเดิินทางด้้วยเครื่่�องบิิน
แต่่เมื่่�อมีีคนไทย 2 แสนกว่่าคนในเกาหลีีใต้้
สถานทููตฯ จะทราบได้้อย่่างไรว่่าใครอยากกลัับบ้้าน
แต่่ไม่่ได้้กลัับเพราะโควิิด-19? เพราะเราต้้องเลืือก
คนไทยที่่�อยากกลัับไทยไปขึ้้�นเครื่่�องในวัันที่่�เป็็น
โควตาให้้คนไทยจากเกาหลีีใต้้กลัับไทยได้้วัันละ
ประมาณ 200 คนสถานทููตฯ จึึงได้้ออกแบบระบบลงทะเบีียน
ออนไลน์์ของเราเองแล้้วประชาสััมพัันธ์์ให้้คนไทย
ในเกาหลีีใต้้รู้้� คนไทยที่่�อยากกลัับบ้้านพอเห็็นก็็จะ
มากรอกข้้อมููลในระบบ ซึ่่�งสถานทููตฯ จะรวบรวม
ส่่งให้้หน่่วยงานปลายทางในไทยไปใช้้ประกอบ
การดููแลจััดเตรีียมเรื่่�องสุุขภาพและที่่�พัักตลอด
ระยะเวลากัักตััว 14 วััน จากนั้้�นสถานทููตฯ ก็็ส่่ง
หนัังสืือรัับรองให้้คนไทยแต่่ละคนที่่ล� งทะเบีียนแล้้ว
เพื่่อ� ให้้ถืือขึ้้น� เครื่่อ� งว่่าเป็็นคนที่่ผ่� า่ นการคััดกรองของ
สถานทููตฯ แล้้ว
ฟัังดููเหมืือนจะง่่าย ให้้คนไทยลงทะเบีียน
แล้้วให้้เขาแสดงตั๋๋�วเครื่่�องบิินกัับใบตรวจสุุขภาพ
ให้้เราดูู แล้้วเราส่่งหนัังสืือรัับรองให้้เขา...
แต่่มัันไม่่ง่่ายขนาดนั้้�น…
เพราะโชคร้้ายที่่ท� างการเกาหลีีใต้้ออกระเบีียบ
มาว่่า คนต่่างชาติิจะเดิินทางออกจากเกาหลีีใต้้
หากเป็็นผู้้�ที่่�อยู่่�ในเกาหลีีใต้้จนวีีซ่่าขาดอายุุมาก่่อน
เดิินทาง จะต้้องไปรายงานตััวล่่วงหน้้ากัับสำำ�นักั งานตรวจคนเข้้าเมืืองเกาหลีีใต้้เพื่่�อขอให้้เช็็กประวััติิ
อาชญากรรม 3 วัันทำำ�การก่่อนวัันเดิินทาง ดัังนั้้�น
คนต่่างชาติิไม่่มีีวีีซ่า่ จะต้้องตรวจประวััติผ่ิ า่ นเท่่านั้้�น
จึึงจะได้้รัับอนุุญาตให้้ออกจากเกาหลีีใต้้ได้้
แปลว่่า คนไทยที่่เ� ป็็นผีีน้้อยทำำ�งานในสวนผััก
หรืือโรงงานหามรุ่่�งหามค่ำำ�� สะสมโอทีีทุุกวััน ไม่่ยอม
ไปไหน ไม่่มีีอีีเมล ไม่่ถนััดภาษาเกาหลีีหรืือแม้้แต่่
อัังกฤษ ไม่่มีีหรืือมีีอิินเทอร์์เน็็ตแบบจำำ�กััด มืือถืือ

บางทีีก็็ไม่่มีี ต้้องใช้้เครื่่�องเดีียวกัันร่่วมกัับเพื่่�อน
ไม่่รู้้�ด้้วยซ้ำำ��ว่่าหนัังสืือเดิินทางอยู่่�ที่่�ไหน หมดอายุุ
หรืือยััง ฯลฯ คนเหล่่านี้้�จะไม่่มีีทางเดิินทางกลัับได้้
เพราะขั้้น� ตอนการกลัับไทยในยุุคโควิิด-19 ซัับซ้้อนกว่่า
แค่่หาตั๋๋ว� เครื่่อ� งบิินและถืือหนัังสืือเดิินทางไปสนามบิิน
เราจึึงพบคนไทยที่่� ไ ปถึึงสนามบิิ น อิิ น ชอนแล้้ วแต่่ไม่่ได้้ขึ้้�นเครื่่�อง เพราะพลาดอย่่างใดอย่่างหนึ่่�ง
หรืือไม่่ก็็พบกรณีีคนไทยเปลี่่�ยนใจไม่่กลัับก็็ไม่่ไป
สนามบิินเฉย ๆ ก็็มีี ทั้้�งที่่�เตรีียมทุุกอย่่างหมดแล้้ว
แต่่ บัั ง เอิิ ญ นายจ้้ า งจัั ด จ้้ า งต่่ อ หรืือได้้ ง านใหม่่
ก็็ไม่่กลัับไทยแล้้ว แต่่ไม่่แจ้้งสถานทููตฯ
พอคนตกเครื่่อ� งบิินมาก ๆ หรืือเครื่่อ� งบิินโล่่ง
หลายครั้้�งติิดต่่อกััน สถานทููตฯ ก็็กลััวว่่าจะกระทบ
ต่่อโควตาการกัักตััวที่่�ได้้รัับจััดสรรมาให้้คนไทย
ในเกาหลีีใต้้ เราไม่่อยากให้้คนไทยตกค้้างอยู่่�นาน
สถานทููตฯ จึึงระดมสมองว่่า แล้้วทำำ�อย่่างไรจะให้้
คนไทยได้้ขึ้น้� เครื่่อ� งบิินครบ 200 คน เต็็มลำำ� ทุุกคน
ที่่�อยากกลัับได้้กลัับหมดแน่่นอน
ยิ่่�งคิิดก็็ยิ่่�งเห็็นรายละเอีียดที่่�สำ�คัำ ัญแต่่เรา
อาจไม่่เห็็นได้้ในทัันทีี เช่่น แล้้วคนป่่วยเล่่า? คนที่่ป่� ว่ ยอยู่่�โรงพยาบาลไม่่รู้้�เรื่่�องอะไร เพิ่่�งได้้รัับอนุุญาต
ให้้ออกจากโรงพยาบาลแต่่อยากกลัับบ้้านล่่ะ? เขาจะ
รู้้�ไหมต้้องทำำ�อย่่างไร? แล้้วคนไทยที่่อ� ยู่่�ในสถานกัักตััว
ของสำำ�นัั ก งานตรวจคนเข้้ า เมืื อ งเกาหลีีใต้้ ล่่ ะ ?
เขาเข้้ามาเกาหลีีใต้้อย่่างผิิดกฎหมายก็็จริิงแต่่เขา
ก็็รัับโทษถููกคุุมขัังครบแล้้ว ก็็ต้้องให้้เขากลัับไทย
จะทำำ�อย่่างไร? แล้้วหญิิงไทยที่่โ� ดนทำำ�ร้า้ ย โดนขู่่�ฆ่่า
โดนค้้ามนุุษย์์ที่่�อยู่่�สถานพัักพิิงกัับ NGO เกาหลีีใต้้
แค่่ชั่่�วคราวอีีก? แล้้วยัังหญิิงไทยตั้้�งท้้องที่่�นายจ้้าง
ให้้ออกจากงานเพราะทำำ�งานไม่่ได้้อีีก? แล้้วเด็็กต้้อง
กลัับไปเรีียนหนัังสืือล่่ะ? แล้้วคนไทยที่่�พ่่อแม่่เขา
สามีีหรืือภรรยาเขา หรืือลููกเขาป่่วย หรืือเสีียชีีวิิต
เขาอยากไปดููใจ ไปจััดการศพ หรืือถ้้าญาติิเสีียที่่�นี่่�
จะถืืออััฐิกิ ลัับไปด้้วยกัันล่่ะ? ฯลฯ คนเหล่่านี้้�ต้อ้ งการความช่่วยเหลืือเป็็นพิิเศษเพราะพวกเขาไม่่อาจอยู่่�ส ร า ญ ร ม ย์์109เกาหลีีใต้้ต่่อไปได้้ เราจะช่่วยพวกเขาได้้อย่่างไร?
คำำ�ตอบง่่าย ๆ แต่่ปฏิิบัติั ยิ ากเย็็น คืือ โทรศััพท์เ์ ท่่านั้้�น
สถานทููตฯ ต้้องโทรศััพท์ไ์ ปหาคนไทยแต่่ละคนในบััญชีี
รายชื่่�อที่่�ลงทะเบีียนขอกลัับไทยเป็็น 10,000 คนทีีละ 200 - 300 คน (ตามโควตาและเที่่ย� วบิินที่่ไ� ด้้รับั )เพื่่�อเช็็กว่่าจะกลัับไหม ถ้้ากลัับต้้องทำำ�อย่่างไร
ภารกิิจการโทรหาคนไทยเฉลี่่ย� 200 - 300 คนต่่อสััปดาห์์ ตลอด 7 เดืือนที่่�ผ่่านมา เพื่่�อหาตััว
คนที่่�อยากกลัับไทยจริิง ๆ และเอาชื่่�อเขามาใส่่เป็็น
ผู้้�โดยสารที่่�จะขึ้้�นเที่่�ยวบิินพิิเศษกลัับบ้้านในแต่่ละ
เดืือน เดืือนละ 4 - 6 เที่่ย� วบิิน เป็็นงานมหาโหดมาก
มัันเหนื่่�อยสาหััสและกดดััน เพราะต้้องทำำ�งานแข่่ง
กัับเวลา แม้้จะเหนื่่�อยอ่่อนจากการโทรศััพท์์ติิดต่่อ
คนไทยจำำ�นวนมาก เจ้้าหน้้าที่่�ของเราก็็ได้้สััมผััสกัับ
เรื่่อ� งราวที่่ปร� ะทัับใจจากคนไทยในเกาหลีีใต้้มากมาย
นัับไม่่ถ้้วนเช่่นกััน ตััวอย่่างที่่�จะเล่่าต่่อไปนี้้�คืือกรณีี
ที่่�เกิิดขึ้้�นจริิงทั้้�งหมด แต่่ได้้ปิิดบัังชื่่�อผู้้�เกี่่�ยวข้้อง
โดยใช้้อัักษรย่่อที่่�ไม่่ได้้มาจากชื่่�อหรืือนามสกุุลจริิง
ของเขา และได้้เปลี่่�ยนข้้อมููลบางอย่่างในเรื่่�อง
เพื่่�อเคารพความเป็็นส่่วนตััวของผู้้�เกี่่�ยวข้้อง

ตอนที่่� 1: โทรมาอำำ�หรืือเปล่่า?

ในช่่วงเดืือนแรก ๆ ของการจััดเที่่�ยวบิิน
ส่่งคนไทยกลัับบ้้าน บางครั้้ง� เราก็็ได้้รับั แจ้้งว่่า มีีที่่ว่� า่ งหรืือโควตาเหลืือให้้คนไทยในเกาหลีีใต้้กลัับไทยได้้
แบบกระชั้้�นชิิด เพราะเป็็นโควตาที่่�สถานทููตไทย/สถานกงสุุ ล ใหญ่่ ไ ทยในประเทศอื่่� น เขาได้้ ไ ปแต่่มีีเหตุุให้้จััดเที่่�ยวบิินไม่่ได้้ต้้องยกเลิิกกะทัันหััน
สถานทููตที่โ่� ซลจึึงขอทุุกโควตาที่่เ� หลืือจากสถานทููต
อื่่�น ๆ เสมอ เพราะคนไทยตกค้้างในเกาหลีีใต้้
มีีจำำ�นวนมาก และพร้้อมจะทำำ�งานในวัันเสาร์์ - อาทิิตย์์
เพื่่�อช่่วยให้้เขาได้้กลัับบ้้าน…
วัันเสาร์์วัันหนึ่่�ง เจ้้าหน้้าที่่�ของเราโทรไปหา
คนไทย สมมติิว่่าชื่่�อคุุณ ฉ.

110

SARANROMเจ้้าหน้้าที่่� “สวััสดีีครัับ คุุณ ฉ. สถานทููตไทย
นะครัับ คุุณได้้ลงทะเบีียนกลัับไทยไว้้ใช่่ไหมครัับ?”คุุณ ฉ. “ครัับ แต่่โทรมานี่่�ใช่่สถานทููตจริิง
หรืือ?”
เจ้้าหน้้าที่่� “ใช่่ครัับ คุุณ ฉ. เราจะบอกว่่า
คุุณได้้คิิวกลัับไทยแล้้วนะครัับ”คุุณ ฉ. “ไม่่จริิง ผมไม่่เชื่่�อ!”เจ้้าหน้้าที่่� “หืืม? ไม่่เชื่่�ออะไรครัับ?”คุุณ ฉ. “ไม่่เชื่่อ� ว่่าเป็็นสถานทููตไทย! คุุณหลอก
แน่่ ๆ”เจ้้าหน้้าที่่� “อ่่า ทำำ�ไมนะครัับ?”คุุณ ฉ. “ผมรู้้�ดีี! สถานทููตฯ ไม่่ทำำ�งานวัันเสาร์์
อาทิิตย์์หรอก! อย่่ามาหลอกผม!”เจ้้าหน้้าที่่� (เกาหััว) “เอ่่อ คืือ ก็็ทำำ�ครัับ ถ้้ามีีงาน
เราก็็ทำำ�ครัับ นี่่ก็� ทำ็ ำ�อยู่่�ครัับ”คุุ ณ ฉ. “ไม่่ จ ริิ ง หรอก ผมคนไทย ผมรู้้�
ราชการไทยไม่่เคยทำำ�งานวัันหยุุด คุุณไม่่ใช่่สถานทููตฯ
โทรมาจริิง ๆ หรอก! อย่่าหลอกเลย!”เจ้้าหน้้าที่่� “........”
สรุุปว่่า คุุณ ฉ. ก็็เถีียงกัันวนไปวนมากัับ
เจ้้าหน้้าที่่�ของเราพัักใหญ่่ ๆ กว่่าจะยอมเชื่่�อว่่า
เจ้้าหน้้าที่่ข� องเราโทรมาจากสถานทููตฯ จริิง ๆ เพื่่อ�
แจ้้งข่่าวดีีว่่าจะได้้กลัับบ้้าน เจ้้าหน้้าที่่�ของเราต้้อง
งััดข้้อมููลที่่�เขาลงทะเบีียนกัับเรามายืืนยัันนั่่�นแหละ
ถึึงยอมเชื่่�อ ตอนนี้้� คุุณ ฉ. ก็็ได้้กลัับไทยไปแล้้ว
คาดว่่าด้้วยความรอบคอบระแวงสงสััยน้้อยลงในที่่สุ� ดุเรื่่�องที่่� 2: ถ้้าเขาจะทิ้้�งเขาก็็ทิ้้�ง…

เจ้้าหน้้าที่่� “ทำำ�ไงดีีคะ มีีคุุณป้้าผู้้�หญิิงไทย
มานอนอยู่่�ตรงเก้้าอี้้ย� าวหน้้าสถานทููตฯ ค่่ะ เหมือื นโดนใครพามาทิ้้�งไว้้”ดิิฉััน “แล้้วเขามาได้้ยัังไงคะ?”เจ้้าหน้้าที่่� “ไม่่รู้้�ค่่ะ ไม่่มีีใครเห็็นเลย”ดิิฉันั จึึงรีีบไปดูู ณ จุุดเกิิดเหตุุ พร้้อมเจ้้าหน้้าที่่�

ไปถึึงก็็อึ้้�ง บนเก้้าอี้้�ยาวหน้้าแผนกกงสุุลของ
สถานทููตฯ เรา หญิิงไทยตััวเล็็ก น่่าจะอายุุสักั ห้้าสิิบปีี
นอนตะแคงหลัับตาเหมืือนไม่่มีีแรง ผิิวหน้้าดำำ�
หมองคล้ำำ�� ดููสุุขภาพทรุุดโทรมย่ำำ��แย่่ คุุณป้้าคนนี้้�
สมมติิว่า่ ชื่่อ� ป้้า ก. ไม่่มีีอะไรติิดตััวมายกเว้้นเสื้้อ� ผ้้าชุุดที่่ใ� ส่่และกระเป๋๋าเป้้หนึ่่ง� ใบ เจ้้าหน้้าที่่จึึ� งยื่่น� หน้้ากาก
ให้้ใส่่ และขอดููเอกสาร ก็็ได้้มาแต่่บััตรประจำำ�ตััว
ประชาชน ไม่่มีีหนังั สืือเดิินทาง เจ้้าหน้้าที่่ถ� ามป้้า ก.
ว่่ามาจากไหน ทำำ�ไมมานอนตรงนี้้� ป่่วยเป็็นอะไร
ป้้า ก. ตอบแทบไม่่ได้้ ไม่่มีีแรงแม้้แต่่จะนั่่�ง คอยแต่่
จะหลัับตาล้้มตัวั ลงนอนบนเก้้าอี้้ย� าวเท่่านั้้�น ท่่านทููต
ลงมาดููอาการป้้า ก. แล้้วก็็บอกว่่า น่่าเป็็นห่่วง
ให้้รีีบพาไปโรงพยาบาลเพราะไม่่รู้้�ป้า้ ก. ป่่วยเป็็นอะไร
เราจึึงเรีียกรถพยาบาลฉุุกเฉิินกู้้�ภััย เพื่่�อให้้มาตรวจ
อาการป้้า ก. เจ้้าหน้้าที่่�เกาหลีีก็็วััดไข้้ป้้า ก. ทัันทีี
แล้้วเราก็็ระทึึกขวััญกัันขึ้้�นมาเพราะป้้า ก. มีีไข้้สููง!
โชคดีีที่่�ในเกาหลีีใต้้ยุุคโควิิด-19 การมีีไข้้สููง สภาพร่่างกายป่่วย ก็็เพีียงพอจะทำำ�ให้้รถพยาบาลเกาหลีี
จััดการพาป้้า ก. ไปโรงพยาบาลทัันทีี! เราจึึงให้้
เจ้้าหน้้าที่่�ของเราสองคนอาสาตามไปเป็็นล่่ามด้้วย
ด้้วยไหวพริิบ เจ้้าหน้้าที่่ข� องเราอาสาถืือโทรศััพท์มื์ อื ถืือของป้้า ก. ไว้้ให้้ระหว่่างที่่ป้� า้ ก. นอนในรถพยาบาล
เจ้้าหน้้าที่่จึึ� งสามารถติิดต่่อลููกสาวของป้้า ก. ตามที่่�
ป้้า ก. บัันทึึกเบอร์์ไว้้
เราจึึงสามารถเช็็กข้้อมููลได้้เพิ่่�มว่่า ป้้า ก.
เข้้ามาทำำ�งานในฟาร์์มเกษตรที่่เ� กาหลีีใต้้มา 8 ปีีแล้้ว
และเคยติิดสุุราจนล้้มป่ว่ ย ป้้า ก. ตััดสิินใจเลิิกเหล้้า
ไปแล้้วเมื่่�อปีีก่่อน เมื่่�อดีีขึ้้�นก็็กลัับไปรัับจ้้างทำำ�งาน
แต่่ร่่างกายที่่�โดนพิิษสุุราเล่่นงานจนยัับเยิินไปแล้้ว
ในที่่สุ� ดุ ก็็ทนไม่่ไหว ล้้มป่ว่ ยอีีกทีี และคราวนี้้�นอนซม
เป็็นเวลานาน พอเข้้าโรงพยาบาลไม่่นาน โรงพยาบาล
เกาหลีีก็็ยืืนยัันมาตรงกััน คืือ ป้้า ก. เป็็นตัับอัักเสบ
ไขมัันพอกตัับ ไม่่ได้้เป็็นโควิิด และถ้้าทำำ�ได้้ก็ค็ วรกลัับ
ไปรัักษาที่่ไ� ทย บุุญของป้้า ก. คืือมีีเที่่ย� วบิินกลัับไทย

พอดีี ทัันส่่งป้้า ก. กลัับบ้้านก่่อนอาการจะทรุุด
เจ้้าหน้้าที่่ข� องเราจึึงกลายเป็็นญาติิของป้้า ก. ไปรัับตััว
ป้้า ก. ออกจากโรงพยาบาล รัับเอกสารจากหมอ
เคลีียร์์ค่า่ ใช้้จ่า่ ย (ป้้า ก. ขอกู้้�เงิินรััฐบาล) และประคอง
ป้้า ก. ไปที่่�พัักชั่่�วคราว พร้้อมซื้้�อข้้าวกล่่องให้้
วัันไปสนามบิิน เนื่่�องจากป้้า ก. ไม่่มีีแรง
จะเดิินแม้้ได้้ยาและหมอเกาหลีีตรวจแล้้วว่่าบิินได้้
เจ้้าหน้้าที่่ข� องเราก็็เข็็นป้้า ก. ไปส่่งถึึงประตููขึ้น้� เครื่่อ� งเพื่่�อขอให้้สายการบิินพากลัับบ้้านไป ปกติิเราก็็
ไม่่สามารถดููแลคนไทยตกทุุกข์์ขนาดนี้้� แต่่กรณีีนี้้�
เจ้้าหน้้าที่่ข� องเราเต็็มที่่� เพราะป้้า ก. ที่่โ� ดนทิ้้�งมาแล้้ว
ไม่่ควรโดนเราทิ้้�งอีีก
เรื่่�องนี้้�ที่่�ลุ้้�นระทึึกจึึงจบลงด้้วยดีี เราหวัังว่่า
ป้้า ก. ที่่�กลัับไทยไปแล้้ว จะได้้รัักษาตััวให้้หายดีี
และไม่่คิิดไปเป็็นผีีน้้อยที่่�ไหนอีีก เพราะเมื่่�อเป็็น
แรงงานผิิดกฎหมาย เจ็็บป่่วยมาเมื่่�อไร ก็็เสี่่�ยง
ที่่�นายจ้้างจะไม่่ดููแลรัักษาได้้

เรื่่�องที่่� 3: สััมภาระคนป่่วย…

หลายเดืือนก่่อน... ดิิฉันั ไปเดิินดููแผนกกงสุุล
ของสถานทููตฯ ก็็พบเจ้้าหน้้าที่่�ของเรายืืนอยู่่�กัับ
คนไทยรายหนึ่่�ง พร้้อมกระเป๋๋าเดิินทาง 1 ใบ กล่่อง
อีีก 2 ใบ กัับเป้้อีีก 1 ใบดิิฉััน “นี่่�อะไรคะ?”เจ้้าหน้้าที่่� “คุุณคนนี้้� เขาเป็็นคนพาคุุณ ผ.
คนไทยที่่� ข อบิิ น กลัั บ แล้้ ว บิิ น ไม่่ ไ ด้้ ป่่ ว ยต้้ อ งไปโรงพยาบาลค่่ะ ตอนนี้้� คุุณ ผ. เสีียแล้้ว เป็็นเอดส์์
กัับวััณโรค คุุณคนนี้้� ญาติิเขาขอให้้ช่่วยจััดการ
ค่่าใช้้จ่่ายโรงพยาบาลของคุุณ ผ. จนเสร็็จแล้้ว
โรงพยาบาลก็็ติิดต่่อให้้ไปรัับสิ่่�งของส่่วนตััวของ
คนป่่วยออกมาจากโรงพยาบาลค่่ะ”คนไทยเกาหััว “ผมไม่่อยากเปิิดดููตามลำำ�พััง
อยากให้้พี่เ่� จ้้าหน้้าที่่ช่� ว่ ยดูู จะได้้ช่ว่ ยผมคิิดว่่าจะส่่งไป
ให้้เขายัังไง ของผู้้�หญิิงก็็เยอะมาก ผมไม่่รู้้�จะทำำ�ยังั ไง”ส ร า ญ ร ม ย์์111ดิิฉััน “งั้้�นขอดููด้้วยคนนะ”กระเป๋๋าใบแรกถููกเปิิดออกมามีีเสื้้อ� ผ้้าผู้้�หญิิง
สองสามชุุ ด มีีเสื้้� อ หนาวด้้ ว ย เราก็็ แ นะนำำ�ว่่ าเสื้้�อหนาวหนาเกิินอากาศในไทย ควรบริิจาคให้้
การกุุศลเกาหลีีไป เสื้้อ� ผ้้าหน้้าร้้อน รองเท้้ากระเป๋๋า
ก็็ให้้ถามญาติิเขาว่่าเอาไหม แล้้วส่่งให้้เขา เอกสาร
ทุุกอย่่างที่่มีี� ให้้ส่ง่ ให้้ญาติิให้้หมด ส่่วนของใช้้ส่ว่ นตััว
อะไรที่่�ส่่วนตััวมาก ๆ ก็็ทิ้้�งดีีกว่่า
ส่่วนสร้้อยทองเส้้นเดีียวที่่�มีี ก็็ให้้ถ่่ายรููปให้้
ญาติิดูู ถามว่่าจะเอาแบบไหน อยากได้้ทองหรืือเงิิน
ถ้้าเงิินก็็ให้้ขายและส่่งเงิินให้้ญาติิ ไม่่อย่่างนั้้�นก็็ต้อ้ งหาทางส่่งที่่ป� ลอดภััยไม่่หายระหว่่างทาง ถึึงจะเส้้นเล็็ก
แต่่ก็็เป็็นทอง อาจล่่อตาล่่อใจมิิจฉาชีีพระหว่่างทาง
ของที่่ส� ะเทืือนใจสุุดคืือกล่่องสองใบสุุดท้้าย...
มีีปลาหมึึกแห้้งเกาหลีีเป็็นซอง ๆ เหมืือน
เตรีียมไว้้สำำ�หรัับฝากญาติิ แล้้วก็็ชากัับยาแก้้ปวด
เกาหลีี เหมืือนคุุณ ผ. ตั้้�งใจเอาไปฝากพ่่อแม่่ที่่�บ้้าน
ของคุุณ ผ.
แต่่สิ่่�งที่่�พููนกล่่องที่่�สุุดคืือ กล่่องของเล่่นเป็็น
บ้้านตุ๊๊�กตาเล็็ก ๆ ตุ๊๊�กตาเจ้้าหญิิงพร้้อมชุุดแต่่งตััว
แล้้วก็็เสื้้�อผ้้าเด็็กน่่ารััก ๆ สองสามชุุด ทุุกคนที่่�เห็็น
ก็็เงีียบเหมืือนกัันหมดพอเห็็นกล่่องของเล่่นใหญ่่โต
ที่่�คุุณ ผ. คงทำำ�งานเก็็บเงิินค่่อย ๆ ซื้้�อให้้ลููก
นานทีีเดีียวกว่่าจะหายจุุก พึึมพำำ�กันั ออกมา...
ดิิฉันั “ส่่งให้้ที่บ้่� า้ นเขานะคะ แบบลงทะเบีียน
ได้้ยิ่่�งดีี”คนที่่�ขนของมา “ใช่่ ต้้องส่่งเร็็ว ๆ”เจ้้าหน้้าที่่� “เนี่่ย� แพ็็กแล้้วเอาไปเลย ไปรษณีีย์์
ข้้างสถานทููตฯ เนี่่�ยเปิิดอยู่่�”ของเล่่นจากแม่่ที่ไ่� ม่่อยู่่�แล้้วคงทดแทนแม่่จริิง ๆไม่่ได้้ แต่่อย่่างน้้อยก็็ทำำ�ให้้เด็็กคนหนึ่่�งรู้้�ว่า่ แม่่ของเขา
มาเกาหลีีใต้้ทำำ�งานหนัักมากก็็ยังั คิิดถึึงลููกของเขาอยู่่�
ส่่วนเจ้้าหน้้าที่่�ของเราก็็คงมีีภาพกล่่องของเล่่น
เซ็็ตพิิเศษนี้้�ติิดตากัันไปอีีกนาน...

112

SARANROMและในบางเวลาก็็เป็็นเหมืือนเครื่่�องเตืือนใจ
ว่่างานที่่�เราทำำ�มีีผลต่่อชีีวิิตและความสุุขทุุกข์์ของ
คนอื่่�นจริิง ๆเรื่่�องที่่� 4: โทรศััพท์์อำำ�ลา...

ชายไทย “สวััสดีีครัับ ผมขอทราบค่่าส่่งอััฐิิ
กลัับไทย”เจ้้าหน้้าที่่� “สวััสดีีค่ะ่ ส่่งอััฐิขิ องใครหรืือคะ?”ชายไทย “ของผมครัับ”เจ้้าหน้้าที่่� (ช็็อก) “หมายความว่่ายัังไงนะคะ?”ชายไทย (ร้้ อ งไห้้ ) “ผมไม่่ อ ยากอยู่่�แล้้ วผมอยากตาย”แล้้วก็็กดตััดสาย...
เจ้้าหน้้าที่่�ตาเหลืือกตกใจ รีีบผลััดกัันโทร
หาเขารััว ๆ ติิดบ้้างไม่่ติิดบ้้าง ลุ้้�นระทึึก!
ในที่่สุ� ดุ เจ้้าหน้้าที่่ผู้้�มีีปร� ะสบการณ์์สูงู คนหนึ่่�ง
ของเราก็็บอกให้้เปิิดวิิดีีโอคอล เพื่่�อดููหน้้าดููตาของ
ชายไทยคนนี้้�...
ภาพที่่�เห็็นคืือชายไทยคนนี้้�เอามีีดทำำ�ครััว
มาถืือจ่่อคอตััวเอง มีีเพลงเศร้้าคลอเป็็นแบ็็กกราวนด์์
หน้้าตาซููบซีีดผอม อมทุุกข์์อย่่างหนััก
เจ้้ า หน้้ า ที่่� แ ผนกช่่ ว ยเหลืือคนไทยที่่� ดููวิิดีีโอคอล เห็็นภาพนั้้�นก็็ร้้องไห้้ตกใจไปหนึ่่�งคน
อีีกคนที่่ยั� งั ไม่่ร้อ้ ง มือื สั่่น� ค่่อย ๆ คุุยปลอบใจ ที่่เ� หลืือ
อีีกคนวิ่่�งมาหาดิิฉัันหน้้าตาตื่่�น เสีียงสั่่�น ถามว่่า
จะทำำ�ยัังไงดีี!
ดิิฉันั รีีบติิดต่่อไปที่่คุ� ณหมุ อที่่ก� รมควบคุุมโรค
กระทรวงสาธารณสุุขที่่�ประเทศไทย ขอแนวทาง
ในการคุุยหว่่านล้้อมไม่่ให้้คนอยากฆ่่าตััวตาย คุุณหมอ
ก็็รีีบส่่งมาให้้ ดิิฉัันก็็ส่่งให้้เจ้้าหน้้าที่่�
เจ้้าหน้้าที่่ข� องเราก็็คุยุ กัับชายสิ้้น� หวัังไปเรื่่อ� ย ๆพยายามให้้เขาได้้ระบายความเครีียดที่่�เขาตกงาน
หวาดระแวงเพื่่�อนร่่วมงาน ความอััดอั้้�นตัันใจอยาก
กลัับบ้้าน และความทุุกข์์มากมายที่่�เขาแบกรัับไว้้

เจ้้าหน้้าที่่�ของเรากล่่อมสำำ�เร็็จตอนที่่�ต่่อสาย
ให้้เขาคุุยกัับครอบครััวเขาที่่�ไทย
ลููกสาวของเขาวััยอนุุบาลถามเขาว่่า “พ่่อมาขอโทษหนููทำำ�ไม ทำำ�ไมไม่่กลัับบ้้าน?”ชายไทยรายนี้้�จึึงน้ำำ��ตาซึึม ยอมเริ่่มต้� น้ ชีีวิิตใหม่่
ไม่่คิิดฆ่่าตััวตายแล้้ว
จากนั้้�น เขาก็็เดิินทางมาหาเราที่่�สถานทููตฯ
เพื่่�อขอยืืมเงิินราชการกลัับไทย
ชายคนนี้้�ได้้กลัับไทยไปในที่่�สุุด อาการเขา
ดีีขึ้้�นมากก่่ อนกลัั บ เขาก้้มลงกราบเจ้้ าหน้้ าที่่� ของสถานทููตฯ ที่่�คุุยกัับเขาผ่่านวิิดีีโอคอลตลอดเวลา
ที่่�เขาเอามีีดจ่่อคอ เขาบอกว่่า “ขอบคุุณครัับที่่�พี่่�
ไม่่ทิ้้�งผม พี่่�ช่่วยชีีวิิตผมไว้้ครัับ”เจ้้าหน้้าที่่�เราก็็ได้้แต่่น้ำำ��ตาซึึม หวัังว่่าเขา
จะเริ่่�มต้้นชีีวิิตใหม่่ได้้จริิง
การเดิิ น ทางกลัั บ บ้้ า นสำำ�หรัั บ คนไทยใน
ต่่างแดน หมายถึึงการได้้กลัับบ้้าน ไปหาครอบครััว
ญาติิสนิิทมิิตรสหาย หาที่่�พัักใจพัักกายที่่�อบอุ่่�น
สำำ�หรัับ เขา สถานทูู ต ไทยในเกาหลีีใต้้ จึึ งทุ่่�มเท
แรงกายแรงใจอย่่ า งเต็็ ม ใจที่่� จ ะช่่ ว ยให้้ ค นไทยทุุกคนในเกาหลีีใต้้ได้้กลัับบ้้านเมื่่�อเขาพร้้อมและ
เมื่่อ� เขาต้้องการ แม้้จะมีีโควิิด-19 เป็็นอุุปสรรคสำำ�คัญั
เราก็็จะไม่่ย่่อท้้อที่่�จะทำำ�หน้้าที่่�นี้้�ต่่อไปตราบจนกว่่า
จะควบคุุมเชื้้�อไวรััสนี้้�ได้้หรืือหายไปโดยสิ้้�นเชิิง
ประเทศไทยไม่่เคยทอดทิ้้�งคนไทยตกทุุกข์์
ไว้้ ใ นต่่ า งแดน สถานทูู ต ไทยของเราภาคภูู มิิ ใจที่่�ได้้เป็็นส่่วนหนึ่่�งของสถานเอกอััครราชทููตและ
สถานกงสุุลใหญ่่ทั่่�วโลกที่่�ได้้ทำำ�หน้้าที่่�นี้้�ส ร า ญ ร ม ย์์113โรคระบาด นวััตกรรม เมืืองยั่่�งยืืน:การเดิินทางของยุุโรปสู่่�เชีียงใหม่่1จาริิ โมโขะ2จุุดเริ่่�มต้้นของการเดิินทางบ่่ า ยวัั น หนึ่่�งของเดืือนมีี น าคม ปีี 2563 ที่่�วิิ ก ฤตโควิิ ดทั่่�วโลก โดยเฉพาะในยุุ โ รป กำำ�ลัั ง คุุ ก รุ่่�นนั้้�น ณ ห้้ อ งประชุุ มกรมยุุโรป ที่่�กลิ่่�นกาแฟหอมตลบอบอวล ผมครุ่่�นคิิดอยู่่�ครู่่�หนึ่่�งก่่อน
จะกล่่าวกัับน้้อง ๆ ที่่�มาประชุุมกัันทั้้�งแบบ in-person และผ่่านระบบ
การประชุุ ม ทางไกล เพื่่� อ ระดมสมองวางทิิ ศ ทางการทำำ� งานของ
กรมฯ กัับยุุโรปในยุุค New Normal ว่่า “แม้้ยุุโรปจะสะบัักสะบอม
จากโควิิ ด แต่่ สิ่่� ง หนึ่่� ง ของยุุ โ รปที่่� จ ะไม่่ ห ายไป คืื อ องค์์ ค วามรู้้�
ความเชี่่� ยวช าญด้้ า นวิิ ทย าศาสตร์์ เทคโนโลยีี และนวัั ต กรรมซึ่่� ง ไทยเรายัั ง สามารถเรีียนรู้้� แ ละนำำ�ม าปรัั บ ใช้้ ได้้ โดยเฉพาะ
การพััฒนาส่่วนภููมิิภาคที่่�ปััจจุุบัันมีีความพร้้อม เต็็มไปด้้วยโอกาส
และศัักยภาพที่่�น่่าสนใจ”บทความนี้้�มีีที่่�มาจากการดำำ�เนิินโครงการยุุโรปสู่่�ภููมิิภาค ที่่� จ.เชีียงใหม่่ โดยกรมยุุโรป กระทรวงการต่่างประเทศ ระหว่่าง
	วัันที่่� 3 - 4 ธัันวาคม 2563 (“อธิิบดีีกรมยุุโรปนำำ�คณะทููตยุุโรปเดิินทางเยืือนจัังหวััดเชีียงใหม่่ ภายใต้้โครงการส่่งเสริิม
การนำำ�องค์์ความรู้้�จากยุุโรปเพื่่�อพััฒนาท้้องถิ่่�นไทย,” December 16, 2020, https://www.mfa.go.th/th/content/
europeanhomtriptochiangmaidec20?cate=5d5bcb4e15e39c306000683d.)2อดีีตข้้าราชการกรมยุุโรป ปััจจุุบัันประจำำ�การที่่�สถานเอกอััครราชทููต ณ กรุุงมอสโก
1

114

SARANROMการเดิินทางของเราได้้เริ่่�มขึ้้�น ณ จุุดนั้้�น
หลายคนอาจมองว่่า “โครงการนำำ�องค์์ความรู้้�ยุุโรป
สู่่�ท้้องถิ่่�นไทย” เป็็นเหมืือนกาแฟเก่่าในถ้้วยใหม่่
แต่่กระนั้้�น “กาแฟอร่่อย ๆ ก็็ทำำ�ได้้หลายแบบ
ทั้้�งนาโปเลตานา กาแฟเอสเปรสโซ กาแฟตุุรกีี
กาแฟซิินููของบราซิิล กาแฟฟิิลเทรอะของฝรั่่�งเศส
และกาแฟอเมริิกาโน แต่่ละแบบดีีเลิิศในทางของมััน”3การนำำ�คณะทููตประเทศยุุโรปประจำำ�ประเทศไทย
ไปเยืือนจัังหวััดเชีียงใหม่่ ซึ่ง่� เป็็นจุุดหมายปลายทางแรก
ของโครงการฯ เพื่่�อแสวงหาลู่่�ทางความร่่วมมืือ
กัับหุ้้�นส่่วนใหม่่ ๆ ในครั้้�งนี้้�ก็็เช่่นกััน เราใช้้หลัักคิิด
ของ Triple Helix Model4 ที่่อ� ธิิบายการขัับเคลื่่อ� นเศรษฐกิิจและการพััฒนานวััตกรรมว่่า ต้้องอาศััย
การผลัักดัันของตััวแสดงจากสามเกลีียว (helix)ประกอบด้้วยมหาวิิทยาลััย-อุุตสาหกรรม-รััฐบาล
(university-industry-government) ในการสร้้าง
สถาปััตยกรรมเชิิงสถาบัันที่่�จะเป็็นพื้้�นที่่�สำำ�หรัับ
การคิิดค้้น แลกเปลี่่�ยน และประยุุกต์์ใช้้องค์์ความรู้้�
อย่่างเหมาะสมกัับแต่่ละท้้องถิ่่น� เป็็นตััวจุุดประกาย
โครงการฯ โดยกรมยุุโรปจะทำำ�หน้า้ ที่่เ� ชื่่อ� มประสาน
สามเกลีียวนี้้�เข้้าด้้วยกััน
เราส่่วนใหญ่่ที่่�เป็็นขาประจำำ�กาแฟร้้อนมััก
ต้้องการถ้้วยภาชนะที่่มีี� ความทนทาน สามารถกัักเก็็บ
ความร้้อนไว้้ให้้ได้้นานที่่�สุุดเพื่่�อคงความหอมกรุ่่�น
และรสชาติิที่่�ดีีของกาแฟไว้้ โครงการฯ นี้้�เปรีียบได้้

กัับภาชนะชิ้้น� นั้้�นที่่ไ� ม่่ต้อ้ งการสร้้างความประทัับใจ
เพีียงประเดี๋๋�ยวประด๋๋าว “การสร้้างความยั่่�งยืืน
ในทุุกมิิติ”ิ หรืือ “Sustainability of Things (SOT)”
จึึงเป็็นอีีกหนึ่่�งแนวคิิดสำำ�คัญั ของเราในการวางแผน
การเดิินทางครั้้ง� นี้้� เรากำำ�หนดให้้ SOT เป็็นเป้้าหมาย
ของทุุกสาขาความร่่วมมืือไทย - ยุุโรปที่่�จะเกิิดขึ้้�น
ในอนาคต โดยต้้องนำำ�ไปสู่่�ผลลััพธ์์ที่่�เป็็นรููปธรรม
ทั้้�งที่่�มีีมาตรฐานและมีีความยั่่�งยืืน เป็็นมิิตรต่่อ
สิ่่� ง แวดล้้ อ มเพื่่� อ ให้้ ส ามารถส่่ ง ต่่ อ ความมั่่� น คงในด้้านต่่าง ๆ สู่่�คนรุ่่�นต่่อไป โดยเฉพาะเมื่่อ� คำำ�นึึงว่่า
ความพยายามที่่�จะต่่อสู้้�กัับการระบาดใหญ่่ของ
โควิิด เช่่น การ lockdown อยู่่�แต่่ในบ้้าน การย้้าย
ธุุรกรรมในชีีวิิตประจำำ�วัันทั้้�งหมดไปสู่่�แพลตฟอร์์ม
ดิิจิิทััล เปรีียบได้้กัับ “กระดาษลิิตมััส” ที่่�ทดสอบ
ความพร้้อมของเราก่่อนที่่�จะเจอกัับภััยคุุกคาม
จากความเปลี่่�ยนแปลงด้้านสภาพอากาศที่่�กำำ�ลััง
จะมาถึึงในอนาคตอัันใกล้้
“กาแฟแก้้วนี้้�” สำำ�หรับั พวกเราจึึงมีีความพิิเศษ
และรสชาติิกลมกล่่อมไม่่เหมือื นใครยามสายของเช้้าวัันหนึ่่�งช่่วงต้้นเดืือนธัันวาคม
2563 ที่่� ล มหนาวจากเขตไซบีีเรีียเริ่่� มพัั ด เข้้ า สู่่�
เขตภาคเหนืือของประเทศไทย เมื่่� อ ดื่่� ม กาแฟจนหมดถ้้วยแล้้ว ก็็ถึึงเวลาที่่เ� ราจะต้้องออกเดิินทาง
ไปเชีียงใหม่่กัันเสีียทีี...

	อุุมแบร์์โต เอโค (Umberto Eco), วิิธีีเดิินทางกัับแซลมอน (Come Viaggiare con un salmone), trans. นัันธวรรณ์์
	ชาญประเสริิฐ (กรุุงเทพฯ: สำำ�นัักพิิมพ์์อ่่านอิิตาลีี, 2561), หน้้า 28.
4“The Triple Helix model (Leydesdorff and Etzkowitz 1996) postulates that in a knowledge-based society
the boundaries between public and private sector, science and technology, university and industry are
increasingly fading, giving rise to a system of overlapping interactions: (a) industry operates as the center of
production; (b) government acts as the source of contractual relations that guarantee stable interactionand exchange; and (c) universities are the source of new knowledge and technology. Moreover, each sphere,
while retaining its primary role and identity, “takes the role of the other,” for example, universities takethe role of industry in supporting start-up creation in incubator and accelerator projects.” สืืบค้้นข้้อมููลเพิ่่�มเติิม
การกำำ�เนิิด Silicon Valley โดยใช้้ Triple Helix Model ที่่�เว็็บไซต์์ https://triplehelixjournal.springeropen.com/
articles/10.1186/s40604-018-0060-x
3ส ร า ญ ร ม ย์์115เชีียงใหม่่: กาล/เวลา เลื่่�อนเลยผ่่านพ้้น
มนต์์เสน่่ห์์มิิเลืือนราง จางหาย5การเดิิ น ทางจากกรุุ ง เทพฯ ไปเชีียงใหม่่
ด้้วยเครื่่อ� งบิินใช้้เวลาเพีียง 1 ชั่่ว� โมงเศษเท่่านั้้�น นัับว่่า
สะดวกสบายเป็็นอย่่างยิ่่�ง โดยเฉพาะเมื่่�อเทีียบ
กัับเมื่่�อสมััยรััชกาลที่่� 4 - 5 ที่่� ศ.ดร.แมคกิิลวารีี
และคณะมิิ ชชัั น นารีีชาวอเมริิ กัั น ผู้้�มาเผยแพร่่
คริิสตศาสนาในสยามได้้บัันทึึกไว้้ว่่า ต้้องเดิินทาง
ด้้วยเรืือลััดเลาะไปตามลำำ�น้ำำ��ปิิงและใช้้เวลากว่่า
3 เดืือน6 กว่่าจะถึึงเชีียงใหม่่
ภาพเมืืองเชีียงใหม่่ยามพลบค่ำำ��ในปีี 2563
ที่่�สว่่างไสวด้้วยแสงจากโคมไฟโซล่่าเซลล์์บนถนน
วงแหวนชั้้น� ต่่าง ๆ ถนนทางลอด และตึึกรามบ้้านช่่อง
ที่่�ทยอยเปิิดไฟด้้วยกระแสไฟฟ้้าที่่�ส่่งตรงมาจาก
เขื่่� อ นภูู มิิ พ ล ตัั ว อาคารของสนามบิิ น เชีียงใหม่่
ที่่�ทันั สมััยตั้้ง� ตระหง่่านอยู่่�ไม่่กี่น่� าทีีจากเขตเมือื งเก่่า
มีีศัักยภาพรองรัับผู้้�โดยสารกว่่า 12 ล้้านคนในปีี 2562
มหาวิิทยาลััยเชีียงใหม่่ซึ่่�งเป็็นสถานศึึกษา วิิจััย
และสั่่�งสมเผยแพร่่ความรู้้�ในสาขาต่่าง ๆ อัันดัับต้้น
ของไทยและติิดอัันดัับโลก หมู่่�อาคารสำำ�นัักงาน
ธนาคาร และสิ่่� งอำำ�นวยความสะดวกครบครัั นเรีียงรายอยู่่�สองข้้างทางไม่่ต่า่ งจากกรุุงเทพฯ รวมถึึง
ความเจริิญอื่่�น ๆ ที่่�ถาโถมเข้้าสู่่�จัังหวััดเชีียงใหม่่
ตามแผนพัั ฒ นาเศรษฐกิิ จ และสัั ง คมแห่่ ง ชาติิ
ที่่� เริ่่� มม าตั้้� ง แต่่ ปีี 2504 7 เหล่่ า นี้้� ไม่่ ไ ด้้ ทำำ� ลายเสน่่ ห์์ ที่่� เ ป็็ น เอกลัั ก ษณ์์ เ ฉพาะตัั ว ของเชีียงใหม่่
ลงแม้้แต่่น้้อย ชาวเชีียงใหม่่ยัังคงสื่่�อสารกัันด้้วย
“คำำ�เมืือง” (ภาษาเหนืือ) แต่่งกายด้้วยผ้้าพื้้�นเมืือง
เดิินตลาดเช้้าที่่ข� ายอาหารพื้้�นเมืืองเป็็นหลััก ชุุมชน
ยัังคงสืืบสานงานหััตถกรรมและศิิลปะพื้้�นบ้้าน อนุุรักั ษ์์สถาปััตยกรรมท้้องถิ่่น� เฉลิิมฉลองเทศกาลประเพณีี
ที่่�ยึึดโยงกัับความเชื่่�อทางศาสนา กิิจกรรมเหล่่านี้้�
กลายเป็็นทุุนทางวััฒนธรรมอัันประเมิินค่่ามิิได้้
ผสานกัับความเอาใจใส่่ของภาคส่่วนต่่าง ๆ ทำำ�ให้้
เชีียงใหม่่กลายเป็็นเป้้าหมายทางนโยบายด้้าน
เศรษฐกิิจสร้้างสรรค์์ (creative economy) ของรััฐบาลปััจจุุบััน ที่่�ต้้องการสร้้างเชีียงใหม่่ให้้เป็็นต้้ น แบบของระบบเศรษฐกิิ จ ที่่� เ ติิ บ โตได้้ ด้้ ว ยองค์์ความรู้้�ท้้องถิ่่�นที่่�เป็็นจุุดแข็็งในพื้้�นที่่� ดัังเช่่น
วิิสััยทััศน์์ของผู้้�ว่่าราชการจัังหวััดเชีียงใหม่่ที่่�กล่่าว
ในงานเลี้้� ย งอาหารค่ำำ��ต้้ อ นรัั บ คณะทูู ต านุุ ทูู ตประเทศยุุโรป 16 ประเทศ และ 1 กลุ่่�มประเทศ8ที่่เ� ข้้าร่่วมการเดิินทางของเราว่่า “[จัังหวััดเชีียงใหม่่
มุ่่�งมั่่น� ] ขัับเคลื่่อ� นการพััฒนาพื้้�นที่่ไ� ปสู่่�เชีียงใหม่่ 4.0
เมืืองแห่่งชีีวิิตและความมั่่�งคั่่�งด้้วยการใช้้นวััตกรรม
และการรัังสรรค์์คุุณค่่าจากอััตลัักษณ์์”ค่ำำ��คืืนแรกของการเดิินทางจบลงที่่� North
Gate Jazz Bar บาร์์เพลงแจ๊๊สที่่�มีีคุุณปอ ภราดล
พรอำำ�นวย เป็็นเจ้้าของ คุุณปอมีีพื้้�นเพเป็็นคนเชีียงใหม่่
และเป็็นผู้้�เขีียนหนัังสืือชื่่�อ “ลมใต้้ปอด” เล่่าเรื่่�อง

Chiang Mai Sketchbook (@chiangmaisketchbook), “กาล/เวลา เลื่่�อนเลยพ้้นผ่่าน มนต์์เสน่่ห์์มิิเลืือนราง จางหาย.
Time flies, things change but charming never does,” Instagram photo, December 26, 2019, https://www.
instagram.com/p/B6hYlMihOAz/?utm_source=ig_web_copy_link.
6
Daniel McGilvary, A Half Century Among the Siamese and the Lao: an Autobiography (Fleming H. Revell
Company, 1912).
7แผนพััฒนาเศรษฐกิิจและสัังคมแห่่งชาติิฉบัับที่่� 1 (ปีี 2504 - 2509) เน้้น (1) การลงทุุนโครงสร้้างพื้้�นฐานของประเทศ (2) ส่่งเสริิม
การอุุตสาหกรรมทดแทนการนำำ�เข้้า (3) จััดตั้้�งมหาวิิทยาลััยในส่่วนภููมิิภาคที่่�ขอนแก่่นและเชีียงใหม่่
8คณะทููตานุุทูตปรู ะจำำ�ประเทศไทยที่่ร่� ว่ มเดิินทางกัับเราครั้้ง� นี้้� ประกอบด้้วย (1) ระดัับเอกอััครราชทููต - ยููเครน สหราชอาณาจัักร เช็็ก
	สเปน สหภาพยุุโรป โปแลนด์์ ออสเตรีีย เนเธอร์์แลนด์์ อิิตาลีี ไอร์์แลนด์์ นอร์์เวย์์ ฮัังการีี รััสเซีีย ลัักเซมเบิิร์์ก (2) ระดัับอุุปทููต คอซอวอ ฝรั่่�งเศส (3) ระดัับรองหััวหน้้าสำำ�นัักงาน - โปรตุุเกส
5

116

SARANROMการเดิินทางของเขาโดยใช้้แซกโซโฟนเพีียงตััวเดีียว
จากเชีียงใหม่่ไปยัังยุุโรป พลัังอัันเหลืือล้้นและ
ความมุ่่�งมั่่น� ที่่ส่� ง่ ผ่่านทุุกตััวโน้้ตที่เ่� ขาเล่่นในค่ำำ��คืืนนั้้�น
สะท้้อนความประทัับใจในวััฒนธรรมที่่�แตกต่่าง
และมีีเอกลัักษณ์์เฉพาะจากการเดิินทางไปแต่่ละที่่�
ของเขาทั้้�งมอสโก ปารีีส บาร์์เซโลนา และเบอร์์ลิิน
รวมถึึงความตั้้�งใจที่่�จะเปิิดโอกาสให้้นัักดนตรีีไทย
มีีโอกาสในระดัับโลกผ่่านร้้านเล็็ก ๆ ที่่�เขาก่่อตั้้�งขึ้้�น
เป็็นแรงบัันดาลใจในการเปิิดทริิปของเราได้้อย่่างดีี
เลยทีีเดีียว

ทุุนทางด้้านวััฒนธรรมที่่�หลากหลายสู่่�
“เศรษฐกิิจสร้้างสรรค์์” ในระดัับชุุมชน
ฐานราก

ด้้วยประวััติิศาสตร์์ที่่�ยาวนานกว่่า 720 ปีีและในฐานะศูู น ย์์ ก ลางของอาณาจัั ก รล้้ า นนาในอดีีต งานศิิลปหััตถกรรมของเชีียงใหม่่มีีเอกลัักษณ์์
ที่่�ไม่่เหมืือนใคร และมีีความหลากหลายแตกแขนง
ได้้ถึึง 9 สาขา ทั้้�งการปั้้�นและหล่่อ การทอและ
เย็็บปัักถัักร้้อย การแกะสลััก การจัักสาน การก่่อสร้้าง
การเขีียนหรืือการวาด การทำำ� เครื่่� อ งกระดาษ
การบุุดุุนโลหะ รวมถึึงเครื่่�องเขิิน ชุุมชนแต่่ละแห่่ง
ต่่างก็็มีีความเชี่่ย� วชาญงานหััตถกรรมในสาขาของตน
เช่่น หมู่่�บ้้านทำำ�ร่่มบ่่อสร้้าง ไม้้แกะสลัักบ้้านถวาย
เครื่่อ� งเงิินเครื่่อ� งเขิินชุุมชนวััวลาย เป็็นต้้น อััตลักั ษณ์์อัั น โดดเด่่ น ของงานหัั ตถ กรรมของเชีียงใหม่่ นี้้�
มีีองค์์ประกอบเมืืองสร้้างสรรค์์ครบถ้้วนตามที่่�
UNESCO กำำ�ห นด กล่่ า วคืือ มีีทั้้� ง พัั ฒ นาการ
มาจากรากเหง้้าทางวััฒนธรรม เป็็นอุุตสาหกรรม
หััตถศิลิ ป์์ และสามารถผสมผสานกัับความร่่วมสมััย
ได้้อย่่างลงตััว99สองที่่หม� ายแรกของการเดิินทางเยืือนเชีียงใหม่่
จึึงเป็็นการแสดงให้้คณะทููตยุุโรปเห็็นถึึงศัักยภาพ
ด้้านนี้้�ของเชีียงใหม่่ เราไปเยี่่ย� มชม “Prempracha’s
Collection” และ “Charmlearn Studio” สองโมเดล
เศรษฐกิิจสร้้างสรรค์์ที่่�แม้้รููปแบบการทำำ�ธุุรกิิจ
จะแตกต่่างกััน แต่่ลักั ษณะสำำ�คัญั ที่่ทั้้� ง� สองแห่่งมีีร่่วมกััน
คืือ การให้้คุณคุ่ า่ และความสำำ�คัญั ต่่อภููมิปัิ ญั ญาท้้องถิ่่น�
โดยเปิิดโอกาสและพื้้�นที่่ใ� ห้้คนทำำ�งานศิิลปะในชุุมชน
เข้้ามาต่่อยอดทัักษะและรัังสรรค์์ผลงานของตน
จนกลายเป็็นผลิิตภััณฑ์์ที่่�มีีคุุณภาพและขายได้้
ในระดัับโลก “การทำำ�เซรามิิกก็็เหมืือนการทอผ้้า
หรืือหััตถกรรมอย่่างอื่่�น ที่่�ใช้้เครื่่�องมืือเหมืือนกััน
แต่่ต่่างกัันที่่�ดีีไซน์์ ขึ้้�นอยู่่�กัับฝีีมืือ และการใช้้เวลา
ในการฝึึ ก ฝน” ผู้้�จัั ด การของ Prempracha’s
Collection กล่่าว
หุ้้�นส่่วนความร่่วมมืือของทั้้�งสองแห่่งนี้้�ไม่่ได้้
จำำ�กััดเฉพาะในเขตจัังหวััดเชีียงใหม่่เท่่านั้้�น เมื่่�อปีี
2562 เครืือข่่ายศิิลปิินระดัับประเทศที่่เ� ป็็นคนเชีียงใหม่่
ของ Charmlearn Studio นำำ�โดยคุุณณััฐพล
วรรณาภรณ์์ ได้้จัดั งาน Chiang Mai International
Ceramic Arts and Culture Symposium ขึ้้น� เป็็น
ครั้้�งแรก และเชิิญเหล่่าศิิลปิินจากประเทศต่่าง ๆมาจััดแสดงผลงานและแลกเปลี่่�ยนประสบการณ์์
กัับศิิลปิินในภาคเหนืือตอนบนเป็็นเวลา 10 วัันที่่�คุุณณััฐพลฯ บอกกัับเราว่่า มีีศิิลปิินจากเช็็กและ
ตุุรกีีเข้้าร่่วมด้้วย นอกจากนี้้� ในระยะยาว บ้้านพััก
ของ Charmlearn Studio ก็็เปิิดรัับศิิลปิินต่่างชาติิ
ที่่�เป็็น “เพื่่�อนของเพื่่�อน” ให้้เข้้ามาทำำ�งานศิิลปะ
ในพื้้�นที่่�จัังหวััดเชีียงใหม่่ในลัักษณะ long-term
residency และที่่� Prempracha’s Collectionก็็เคยร่่วมออกแบบเครื่่�องเซรามิิกกัับนัักออกแบบ

“เชีียงใหม่่เมืืองหััตถกรรมสร้้างสรรค์์,” Creative City Chiang Mai, accessed December 25, 2020, https://www.
creativecitychiangmai.com/articles/เชีียงใหม่่เมืืองหััตถกรรม.

ส ร า ญ ร ม ย์์117ชาวฝรั่่ง� เศส เพื่่อ� ให้้สินิ ค้้าเหมาะสมกัับรสนิิยมลููกค้้า
ฝั่่�งยุุโรปด้้วย
ในฐานะนัักการทููต ผมอดไม่่ได้้ที่่�จะชื่่�นชม
ความคิิดและวิิสััยทััศน์์ของศิิลปิินท้้องถิ่่�นเหล่่านี้้�
ที่่�นอกจากแสดงให้้เห็็นศัักยภาพของศิิลปิินไทย
ในระดัับสากลแล้้ว งานของพวกเขายัังมีีคุุณููปการ
เป็็นรููปธรรมต่่อท้้องถิ่่�น และสนัับสนุุนงานของ
พวกเราที่่�กระทรวงการต่่างประเทศด้้วยการช่่วย
สร้้างความสััมพัันธ์์และความเข้้าใจอัันดีีในระดัับ
ประชาชน หรืือที่่เ� รีียกกัันว่่า “การทููตภาคประชาชน”(people-to-people diplomacy) ด้้วยเช่่นกัันCMU STeP: โมเดลนำำ�องค์์ความรู้้�ยุุโรป
ขัับเคลื่่�อนสู่่�สมาร์์ตซิิตี้้� ท่่องเที่่�ยวยั่่�งยืืนอุุ ท ยานวิิ ท ยาศาสตร์์ แ ละเทคโนโลยีี
มหาวิิทยาลััยเชีียงใหม่่ (Science and Technology
Park Chiang Mai University: CMU STeP)ถืือเป็็นไฮไลต์์ของการนำำ�คณะทููตประเทศยุุโรป
16 ประเทศ และ 1 กลุ่่�มประเทศ เดิินทางเยืือน
เชีียงใหม่่ครั้้�งนี้้� โดยกิิจกรรมการหารืือกลุ่่�มย่่อย
(break-out session) ใน 4 หััวข้้อหลัักของความร่่วมมืือ
กัับจัังหวััดเชีียงใหม่่ ได้้แก่่ (1) วิิทยาศาสตร์์ เทคโนโลยีี
และนวััตกรรม (2) เมืืองอััจฉริิยะ (3) การท่่องเที่่ย� วยั่่ง� ยืืน และ (4) ความคิิดสร้้างสรรค์์และการออกแบบ
นั้้�น จะเปิิดโอกาสให้้สามเกลีียว (triple helix) ของเรา
ได้้ พูู ด คุุ ย ร่่ ว มกัั น อย่่ า งเต็็ มที่่� ถึึ งโครงการที่่� เ ป็็ นรููปธรรมจัับต้้องได้้ สร้้างความเปลี่่�ยนแปลงให้้กัับ
ชุุมชนอย่่างยั่่�งยืืนในทุุกมิิติิ และส่่งเสริิมความเป็็น
หุ้้�นส่่ ว นในระยะยาว โดยเปิิ ด พื้้� น ที่่� ใ ห้้ ค ณะทูู ตประเทศยุุโรปเข้้าร่่วมด้้วย

ความร่่วมมืือทั้้�ง 4 ด้้านที่่�เปรีียบเสมืือน
แกนกลางของการขัับเคลื่่�อนพััฒนาเมืืองเชีียงใหม่่
ในยุุคต่่อไปนั้้�น ในเวลานี้้�มีีโจทย์์ใหญ่่ร่่วมกััน คืือการแพร่่ระบาดของโควิิด-19 ที่่�เมื่่�อเทีียบกัับวิิกฤต
ของมวลมนุุษยชาติิอื่่�นในอดีีต การระบาดใหญ่่
ครั้้� ง นี้้� มีีทั้้� ง ความเหมืื อ นและความต่่ า งที่่� ส่่ ง ผลอย่่างมากต่่อวิิธีีการใช้้องค์์ความรู้้�ในการพััฒนาเมือื งในระดัับญาณวิิทยา (epistemology) เลยทีีเดีียว
กล่่าวคืือ วิิกฤตครั้้�งนี้้�ต่่างจากครั้้�งอื่่�นเนื่่�องจาก
โครงสร้้างพื้้�นฐานของเมืืองยัังอยู่่�ครบไม่่ถููกทำำ�ลาย
ดัังเช่่นในเหตุุความขััดกัันทางอาวุุธ แต่่มนุษุ ย์์จำำ�เป็็น
ต้้องถอยห่่างและเพิ่่�ม “พื้้�นที่่ว่� า่ ง” (space) ระหว่่างกััน
มากขึ้้�นดัังเช่่นการระบาดใหญ่่ทุุกครั้้�ง “พื้้�นที่่�ว่่าง”ในปััจจุุบันั คงมิิใช่่การสร้้างพื้้�นที่่โ� ล่่งทางกายภาพดัังที่่�
จัักรพรรดิินโปเลีียนที่่� 3 บััญชาให้้บารอน ออสสมาน
(Baron Haussmann) ปรัับผัังเมืืองกรุุงปารีีส
ขนานใหญ่่โดยการทุุบทำำ�ลายอาคารกว่่า 12,000 แห่่ง
หรืือตััดถนน “อะเวนิิว” ผ่่านเขตสลััม เพราะกรุุงปารีีส
ในช่่วงศตวรรษที่่� 18 นั้้�นแออััดจนเกิินไป รวมถึึง
ขาดสาธารณููปโภคที่่�ดีีจนทำำ�ให้้เกิิดการระบาดของ
อหิิวาตกโรคและไทฟอยด์์คร่่าชีีวิิตผู้้�คนมากมาย10แต่่เป็็นการขัับเคลื่่�อนและเปลี่่�ยนโฉมเมืืองด้้วย
เทคโนโลยีีที่่�เชื่่�อมโยงมนุุษย์์ผ่่านเครืือข่่ายไซเบอร์์
เพื่่�อทำำ�กิิจกรรมต่่าง ๆ ในช่่วงที่่�ไม่่สามารถพบหน้้า
หรืือสััมผัสกัั นั ได้้ ตลอดจนในการเตรีียมความพร้้อม
เมืืองให้้มนุุษย์์สามารถอยู่่�ได้้โดยมีีคุุณภาพชีีวิิต
ที่่�ดีี และมีีความต้้านทาน (resilience) ต่่อวิิกฤต
อย่่างการเปลี่่�ยนแปลงสภาพภููมิิอากาศที่่�ผู้้�สัันทััด
กรณีีหลายคนมองว่่าจะเป็็นภััยคุุกคามใหญ่่ของ
มวลมนุุษยชาติิครั้้�งต่่อไป

“Story of cities #12: Haussmann rips up Paris – and divides France to this day,” The Guardian, accessed		December 25, 2020, https://www.theguardian.com/cities/2016/mar/31/story-cities-12-paris-baron-haussmann		france-urban-planner-napoleon.
10

118

SARANROMการหารืือภายในห้้องกลุ่่�มย่่อยต่่าง ๆ จึึงมุ่่�งสู่่�
จุุดมุ่่�งหมายข้้างต้้น คืือ เพื่่อ� ใช้้นวััตกรรมในการสร้้าง
คุุณภาพชีีวิิตและระบบเศรษฐกิิจที่่ดีี� มีีภููมิต้ิ า้ นทานให้้ แ ก่่ ชุุ มช น โดยไม่่ ล ะทิ้้� ง รากเหง้้ า ภูู มิิ ปัั ญ ญาและปููมประวััติิศาสตร์์ของจัังหวััดเชีียงใหม่่ ในห้้อง
กลุ่่�มย่่อย “เมืืองอััจฉริิยะ” มีีประโยคที่่�ผู้้�บรรยาย
ใช้้สร้า้ งความเข้้าใจเกี่่ย� วกัับคำำ�นี้้� คืือ “เมืืองอััจฉริิยะ
เป็็นกระบวนการมิิใช่่ผลิิตภััณฑ์์ (Smart city is
the process not the product)” สหภาพยุุโรป
สหราชอาณาจัักร อิิตาลีี ไอร์์แลนด์์ ให้้ความสำำ�คัญ
ักัับการใช้้นวััตกรรมด้้านโครงสร้้างสถาปััตยกรรม
และการออกแบบภายในเพื่่อ� เพิ่่�มความสะดวกสบาย
ให้้กับั อาคารโบราณ เสริิมสร้า้ งความตระหนัักรู้้�และ
การมีีกรอบกฎหมายที่่เ� อื้้อ� ประโยชน์์ต่อ่ การรัักษาไว้้
ซึ่่�งมรดกทางวััฒนธรรมทั้้�งที่่�จัับต้้องได้้และไม่่ได้้
ในขณะที่่� ฝรั่่�งเศส เสนอรููปแบบการพััฒนาโครงข่่าย
ขนส่่งสาธารณะที่่ไ� ม่่ทำำ�ลายเมือื งเก่่าโดยการใช้้ระบบ
รถราง (tramway) ส่่วน ออสเตรีีย ก็็พร้้อมจะ
ผลัักดัันความร่่วมมืือด้้านพลัังงานสะอาดอย่่าง
ไฮโดรเจน การรีีไซเคิิ ล คาร์์ บ อนหรืือชีีวมวล
(Biomass) กัับเชีียงใหม่่ ให้้ชาวบ้้านนำำ�เศษกิ่่�งไม้้
มาแลกเปลี่่ย� นเป็็นเงิินแทนการเผาเพื่่อ� ลดการสร้้าง
ฝุ่่�นควัันที่่ต้� น้ เหตุุ ทั้้�งหมดนี้้�เป็็นกระบวนการที่่อ� าศััย
เวลาและมีีมนุุษย์์เป็็นปััจจััยขัับเคลื่่อ� นดัังที่่ผู้้�� บรรยาย
ได้้กล่่าวไว้้เมื่่�อตอนต้้น
ในห้้องกลุ่่�มย่่อยวิิทยาศาสตร์์ เทคโนโลยีี
และนวััตกรรม ความร่่วมมือื ในรููปแบบการวิิจัยั ร่่วม
แลกเปลี่่�ยนผู้้�เชี่่�ยวชาญโดยมีีเป้้าหมายเพื่่�อส่่งเสริิม
ความยั่่�งยืืน เป็็นแนวทางที่่�ประเทศยุุโรปส่่วนใหญ่่
ให้้ความสนใจ อาทิิ สเปน เช็็ก ยููเครน รััสเซีีย
ลัักเซมเบิิร์ก์ นอกจากนี้้� ความร่่วมมือื ในการยกระดัับ
มาตรฐานและกฎเกณฑ์์ต่่าง ๆ รวมถึึงการพััฒนา
11สิินค้้าต้้นแบบให้้ได้้ตามมาตรฐานยุุโรป (European
Standards) และคำำ�นึึงถึึงความต้้องการของตลาด
ก็็ได้้รัับความสนใจไม่่น้้อยจากสเปน เช็็ก ยููเครน
และโปแลนด์์ ตลอดจนอิิตาลีีที่่�ย้ำำ��ว่่า ความตกลง
การค้้าเสรีีไทย - EU ที่่กำ� ำ�ลังั จะเจรจากัันในเร็็ววัันนี้้�
จะเป็็นกรอบการดำำ�เนิินการในด้้านนี้้� นำำ�ไปสู่่�การลด
มาตรการกีีดกัันและเอื้้�อให้้การค้้าระหว่่างสองฝ่่าย
เพิ่่�มพููนอย่่างยั่่�งยืืนต่่อไป
สำำ�หรัับห้้องกลุ่่�มย่่อยด้้านการท่่องเที่่�ยว
และเศรษฐกิิจสร้้างสรรค์์ หลัักใหญ่่ใจความเป็็น
เรื่่อ� งการคงไว้้ซึ่ง่� กลิ่่น� อายแห่่งล้้านนาที่่มีี� เอกลัักษณ์์
เฉพาะตััวของจัังหวััดเชีียงใหม่่ เช่่น การชููจุุดเด่่น
ด้้านอาหารเหนืือสำำ�หรัับทุุกระดัับความร่่วมมืือ
โดยเฉพาะในระดัับ upstream ที่่ส� หราชอาณาจัักร
และเนเธอร์์แลนด์์ให้้ความสนใจเป็็นอย่่างยิ่่ง� เกี่่ย� วกัับ
การทำำ�การเกษตรโมเลกุุลและเกษตรอััจฉริิยะ
นอกจากนี้้� หลายประเทศยัังสนใจความร่่วมมืือ
ในการสร้้ า ง ecosystem ที่่� เ อื้้� อ ต่่ อ การดึึงดูู ดการท่่องเที่่ย� วเฉพาะทางอย่่างด้้านสุุขภาพ (wellness
tourism) ที่่� เ น้้ น การพำำ�นัั ก ระยะยาว รวมถึึง
การปรัับเปลี่่�ยนภาพลัักษณ์์สู่่�การเป็็นจุุดหมาย
ปลายทางของการท่่องเที่่ย� วที่่เ� น้้นคุุณภาพมากกว่่า
ปริิมาณ นอร์์เวย์์กล่่าวชื่่น� ชมศัักยภาพในด้้านเศรษฐกิิจ
สร้้างสรรค์์ของเชีียงใหม่่ รวมถึึงความเป็็นไปได้้
ในการส่่งเสริิมให้้อุตสุ าหกรรมออกแบบของสองฝ่่าย
ทำำ�งานร่่วมกัันด้้วย

ปิ๊๊�กละเน้้อ ละป๊๊ะกั๋๋�นแหมใหม่่
(ลาก่่อนหาใช่่ลาจาก)ในระหว่่างการเดิินทางกลัับจากเชีียงใหม่่
ผมเปิิ ด อ่่ า นหนัั ง สืือเล่่ มหนึ่่� ง ชื่่� อ Chiang Mai
Sketchbook11 ที่่ร� วมเอาภาพวาดสีีน้ำำ��และเรื่่อ� งราว	สืืบค้้นข้้อมููลเพิ่่�มเติิมได้้ที่่� https://www.chiangmaisketchbook.com/

ส ร า ญ ร ม ย์์

119ของสถานที่่ต่� า่ ง ๆ ในจัังหวััดเชีียงใหม่่กว่่า 50 ภาพในแบบที่่�ผู้้�เขีียนชื่่�นชอบ ซึ่่�งทำำ�ให้้ผมอดไม่่ได้้ที่่�จะมีี
คำำ�ถามในใจว่่า แล้้วความประทัับใจในการนำำ�เพื่่อ� นคณะทููตยุุโรปมาเยืือนเชีียงใหม่่ในครั้้�งนี้้�คืืออะไร
เมื่่อ� ลองไตร่่ตรองดููแล้้ว ดููเหมืือนว่่าคำำ�ตอบข้้อแรกนั้้�น
จะไม่่ ไ ด้้ ขึ้้� น อยู่่�กัั บ ตัั ว ผมทั้้� ง หมดเสีียทีีเดีียว
เพราะคงจะดีีไม่่น้้อยหากการเดิินทางครั้้�งนี้้�ของเรา

สามารถต่่อยอดกลายเป็็นโครงการความร่่วมมืือระหว่่าง
เชีียงใหม่่กัับยุุโรปที่่�เป็็นรููปธรรมและมีีความยั่่�งยืืน
ทำำ�ให้้เกิิดประโยชน์์กับั ประชาชนจริิง ๆ เพีียงสัักหนึ่่�ง
หรืือสองโครงการ สำำ�หรับั ความประทัับใจอีีกเรื่่อ� งหนึ่่�งก็็ คืื อ จัั ง หวัั ด เชีียงใหม่่ เ องที่่� ไ ด้้ แ สดงศัั ก ยภาพอย่่างเต็็มที่่�จนเป็็นที่่�ประจัักษ์์แก่่สายตาของเพื่่�อน
ชาวยุุโรปของเราว่่า เชีียงใหม่่พร้อ้ มที่่จ� ะเป็็นหุ้้�นส่่วน
ที่่�เท่่าเทีียมกัับยุุโรปในระดัับโลกได้้อย่่างภาคภููมิิ
คิิดถึึงตรงนี้้� บทเพลงในความคิิดคำำ�นึึงของใครบางคน
ที่่� North Gate Jazz Bar ก็็แว่่วมาในหััวว่่า
“…กระต่่ายน้้อยบิินมา
พายููนิิคอร์์นสีีส้้มมาด้้วย
บิินไปด้้วยกัันเหนืือทุ่่�งหญ้้าสีีมรกต
ไปรอพบกระรอกสีีม่่วง
กระต่่ายน้้อยบิินมา
ตามหาหมีีแพนด้้าสีีเหลืือง
แวะเก็็บใบยี่่�หร่่า
ไปฝากหนอนไม้้ไผ่่ที่่�สวนปรุุง
กระต่่ายน้้อยบิินมา
ถลาลงกัับลมใต้้ปอด
ลอยไปตามกระแสน้ำำ��อุ่่�นจากโลกใบที่่�เจ็็ด
หวัังจะเจอกระรอกสีีม่่วงและหมีีแพนด้้า
		สีีเหลืือง…”
ไม่่แน่่นะครัับ ใน Chiang Mai Sketchbookเล่่มต่่อไป อาจมีีภาพวาดสีีน้ำำ��ที่ไ่� ด้้แรงบัันดาลใจมาจาก
“โครงการส่่งเสริิมการนำำ�องค์์ความรู้้�จากภููมิิภาค
ยุุโรปเพื่่�อพััฒนาท้้องถิ่่�นไทย” ก็็เป็็นได้้...12	ผู้้�เขีียนขอขอบคุุณจัังหวััดเชีียงใหม่่ อบจ. เชีียงใหม่่ สภาอุุตสาหกรรม จ.เชีียงใหม่่ สภาหอการค้้า จ.เชีียงใหม่่ การท่่องเที่่�ยว
		จ.เชีียงใหม่่ Creative Economy Agency (CEA) มหาวิิทยาลััยเชีียงใหม่่และทุุกหน่่วยงานที่่�เกี่่�ยวข้้องที่่�ได้้ร่่วมแรงร่่วมใจ
		ให้้การเดิินทางครั้้�งนี้้�ประสบความสำำ�เร็็จ ได้้รัับเสีียงตอบรัับและคำำ�ชื่่�นชมเป็็นอย่่างดีีจากทุุกฝ่่าย ขอบคุุณครัับ
12

120

SARANROMงานการทููตไทยในดิินแดนพุุทธภููมิิ
ยุุคโควิิด-19ณััฏฐ์์ สวััสดิ์์�สาลีี
กงสุุล สถานกงสุุลใหญ่่ ณ เมืืองกััลกััตตา
สถานกงสุุลใหญ่่ ณ เมืืองกััลกััตตา ตั้้�งอยู่่�บนพื้้�นที่่�ยุุทธศาสตร์์ทางภาคตะวัันออก
ของอิินเดีีย มีีเขตอาณาครอบคลุุม 5 รััฐ และดิินแดนสหภาพ 1 ดิินแดน1 ซึ่่�งพื้้�นที่่�ดัังกล่่าว
เคยเป็็นแหล่่งอารยธรรมอัันรุ่่�งเรืืองทางพระพุุทธศาสนาและเป็็นสถานที่่�ในพุุทธประวััติิ
โดยเฉพาะตำำ�บลพุุทธคยา อำำ�เภอคยา รััฐพิิหาร ที่่�เป็็นที่่�ตั้้�งของวััดมหาโพธิ์์�พุุทธคยา หรืือ
“มหาโพธิิ ม หาวิิ ห าร” ( महााबोोधि� महााधि�हाार ) ในบริิ เ วณปริิ ม ณฑลต้้ น พระศรีี ม หาโพธิ์์�
เป็็นสัังเวชนีียสถาน สถานที่่�แห่่งการรำำ�ลึึกถึึงการตรััสรู้้�ขององค์์สมเด็็จพระสััมมาสััมพุุทธเจ้้า
และเป็็นแหล่่งมรดกโลกทางวััฒนธรรมขององค์์การการศึึกษา วิิทยาศาสตร์์และวััฒนธรรม
แห่่งสหประชาชาติิ หรืือยููเนสโก นอกจากนี้้� ตำำ�บลพุุทธคยาและพื้้�นที่่�ใกล้้เคีียงในรััฐพิิหาร
ยัังเป็็นสถานที่่�ตั้้�งของวััดและสำำ�นัักปฏิิบััติิธรรมไทยเป็็นจำำ�นวนมาก อัันเป็็นผลสืืบเนื่่�องมาจาก
นโยบายของชวาหะร์์ ล าล เนห์์ รูู อดีี ต นายกรัั ฐ มนตรีี ค นแรกแห่่ ง สาธารณรัั ฐ อิิ น เดีี ยที่่�ต้้ อ งการฟื้้� น ฟูู พ ระพุุ ท ธศาสนาในดิิ น แดนพุุ ท ธภูู มิิ ใช้้ ป ระโยชน์์ จ ากรากฐาน
ทางพระพุุทธศาสนาของอิินเดีียเป็็นเครื่่�องมืือทางการทููตในการกระชัับความสััมพัันธ์์
ทางการทููตกัับบรรดาประเทศต่่าง ๆ ในภููมิิภาคเอเชีีย และส่่งเสริิมให้้พุุทธคยาเป็็นชุุมชน
พุุทธนานาชาติิอย่่างแท้้จริิง2 โดยเฉพาะในเขตอาณาของสถานกงสุุลใหญ่่ฯ มีีวััดและ
สถานปฏิิบััติิธรรมของไทยตั้้�งอยู่่�ทั้้�งสิ้้�นประมาณ 30 แห่่ง และมีีชาวไทยพุุทธเดิินทาง
มาแสวงบุุญมากถึึงปีีละประมาณ 70,000 - 80,000 คน	รััฐและดิินแดนสหภาพในความดููแลของสถานกงสุุลใหญ่่ ณ เมืืองกััลกััตตา ได้้แก่่ รััฐเบงกอลตะวัันตก (West Bengal)
	รััฐพิิหาร (Bihar) รััฐฉััตตีีสครห์์ (Chhattisgarh) รััฐฌารขััณฑ์์ (Jharkhand) รััฐโอดิิศา (Odisha) และดิินแดนสหภาพหมู่่�เกาะ
	อัันดามัันและหมู่่�เกาะนิิโคบาร์์ (Andaman and Nicobar Islands)
2	สามารถศึึกษาข้้อมููลเกี่่�ยวกัับพุุทธคยาและนโยบายการทููตของอิินเดีียยุุคหลัังประกาศเอกราชได้้ทางบทความออนไลน์์
“Mahabodhi Mahavihar in Bodh Gaya: Temple of Enlightenment” โดย SHASHANK SHEKHAR SINHA ในเว็็บไซต์์
https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/temple-of-enlightenment/article32711551.ece
1ส ร า ญ ร ม ย์์121การระบาดของโรคโควิิด-19 ทำำ�ให้้บริิบทของ
โลกเปลี่่�ยนไป กิิจกรรมทางเศรษฐกิิจ การเดิินทาง
และการรวมกลุ่่�มของคนจำำ�นวนมากไม่่สามารถกระทำำ�
ได้้โดยเสรีีอีีกต่่อไป และรััฐบาลอิินเดีียได้้ใช้้มาตรการ
“ปิิดเมือื ง” หรืือ “lockdown” ที่่เ� ข้้มงวดตั้้ง� แต่่เริ่่ม�
การระบาดเพื่่อ� ป้้องกัันการแพร่่กระจายของเชื้้อ� ไวรััส
ในสภาพความเป็็นอยู่่�ของประชาชนที่่�แออััด ทำำ�ให้้
คนไทยหลายพัั น คนในทั่่� ว ทั้้� ง ประเทศอิิ น เดีีย
ตกค้้าง ซึ่่�งรวมถึึงคณะสงฆ์์และผู้้�แสวงบุุญชาวไทย
สถานกงสุุลใหญ่่ฯ จึึงดำำ�เนิินภารกิิจทางการทููตเพื่่อ�
ตอบสนองความต้้องการเฉพาะกิิจในสถานการณ์์ใหม่่
แห่่งศตวรรษ โดยภารกิิจเร่่งด่่วนที่่�สำำ�คััญที่่�สุุดคืือ
“การทููตประชารััฐ” ซึ่่�งประกอบด้้วยมิิติิกงสุุลและ
มิิติิศาสนา และภารกิิจ “การทููตสาธารณสุุข”ในขั้้�นเริ่่�มต้้นและจะเป็็นประโยชน์์ต่่อผู้้�แสวงบุุญ
ชาวไทยและประชาชนในพื้้�นที่่ด้� ้วย

1. การทููตประชารััฐ

โดยนิิยาม “การทููตประชารััฐ” หมายถึึง
การดำำ�เนิินนโยบายการทููตที่บู่� รณู าการความร่่วมมืือ
จากทุุ ก ภาคส่่ ว นทั้้� ง ภาครัั ฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชน เพื่่อ� บรรลุุเป้้าหมายร่่วมกััน ซึ่ง่� ภารกิิจ
การทููตประชารััฐที่่�สำ�คัำ ัญและจำำ�เป็็นเร่่งด่่วนที่่�สุุด
ที่่�สถานกงสุุลใหญ่่ฯ ได้้ดำำ�เนิินการ คืือ การจััด
เที่่ย� วบิินอพยพพระภิิกษุุ ผู้้�ปฏิิบัติั ธรรมิและคนไทย
ที่่�ตกค้้างอยู่่�ในพื้้�นที่่�เขตอาณาและพื้้�นที่่�ใกล้้เคีียง
ซึ่่ง� เป็็นการดำำ�เนิินการที่่ซั� บั ซ้้อนและเกิิดแนวปฏิิบัติั ใิ หม่่ขึ้้�นมากมายทั้้�งในส่่วนของฝ่่ายไทยและฝ่่ายอิินเดีีย
สามารถอธิิบายขั้้�นตอนได้้โดยสัังเขป ดัังนี้้�
1.1 การประสานขอโควตาผู้้�โดยสารสำำ�หรับั
เที่่ย� วบิินอพยพกัับรััฐบาลไทย (ที่่ปร� ะชุุมศูนู ย์์บริิหาร
สถานการณ์์การแพร่่ระบาดของโรคติิดเชื้้�อไวรััส
โคโรนา 2019 (ศบค.) ผ่่านกระทรวงการต่่างประเทศ)1.2 การประสานกัั บ สายการบิิ น เพื่่� อ จัั ดเที่่�ยวบิินอพยพเช่่าเหมาลำำ�

122

SARANROMแผนที่่�แสดงอาณาเขตของสถานกงสุุลใหญ่่ ณ เมืืองกััลกััตตา
(ภาคตะวัันออกของประเทศอิินเดีีย)1.3 การขออนุุ มัั ติิ เ ที่่� ย วบิิ น อพยพกัั บฝ่่ ายอิิ นเดีีย (กระทรวงการบิิ นพลเรืือนอิิ นเดีีย
ผ่่านกระทรวงการต่่างประเทศอิินเดีีย)1.4 การประสานจัั ด พาหนะและจัั ด ทำำ�เส้้นทางการเคลื่่�อนย้้ายคนไทยข้้ามรััฐต่่าง ๆ
1.5 การขออนุุมััติิการเคลื่่�อนย้้ายคนไทย
ข้้ามรััฐต่่าง ๆ พร้้อมข้้อมููลรายละเอีียดผู้้�โดยสารทุุ ก คน ข้้ อ มูู ล พาหนะ ข้้ อ มูู ล ผู้้�ขัั บ ขี่่� พ าหนะ(ผ่่านกระทรวงการต่่างประเทศอิินเดีีย)1.6 การจััดตรวจสุุขภาพผู้้�โดยสารทุุกคนและ
การออกใบรัับรองสุุขภาพก่่อนขึ้้น� เครื่่อ� ง (fit to fly
certificate)
1.7 การประสานข้้อมููลผู้้�โดยสารกัับรััฐบาลไทย
(หน่่วยงานผู้้�ปฏิิบัติั ต่ิ า่ ง ๆ ภายใต้้ ศบค. ผ่่านกระทรวง
การต่่างประเทศ)1.8 การอพยพและส่่ ง ผู้้�โดยสารกลัั บประเทศไทยโดยสวััสดิิภาพ และการติิดตามผล
การกัักตััวและสัังเกตอาการของผู้้�โดยสาร

เส้้นทางการเคลื่่�อนย้้ายพระสงฆ์์และฆราวาสเพื่่�อขึ้้�นเครื่่�องบิินอพยพ ซึ่่�งมีีระยะทางมากกว่่า 600 กิิโลเมตร สภาพถนน
ลำำ�บากและสมบุุกสมบััน ใช้้เวลาเดิินรถทั้้�งสิ้้�นทั้้�งขาไปและขากลัับรวมเกืือบ 30 ชั่่�วโมง โดยรวมถึึงพื้้�นที่่�ในรััฐอุุตตรประเทศ
ในเขตอาณาของสถานเอกอััครราชทููต ณ กรุุงนิิวเดลีี ด้้วย (โดยสถานเอกอััครราชทููตฯ ได้้มอบให้้สถานกงสุุลใหญ่่ฯ
ดำำ�เนิินการ เนื่่�องจากอยู่่�ในเส้้นทางแสวงบุุญของชาวพุุทธ ซึ่่�งมีีศููนย์์กลางอยู่่�ที่่�ตำำ�บลพุุทธคยา อำำ�เภอคยา รััฐพิิหาร)การตรวจสุุขภาพและอพยพพระสงฆ์์และฆราวาสที่่�ตกค้้าง ด้้วยเที่่�ยวบิินอพยพจากท่่าอากาศยานอำำ�เภอคยา รััฐพิิหาร
โดยความร่่วมมืือระหว่่างสถานกงสุุลใหญ่่ฯ กัับวััดไทยพุุทธคยา และสำำ�นัักงานพระธรรมทููตสายประเทศอิินเดีีย - เนปาลส ร า ญ ร ม ย์์123ปฏิิบััติิการ ‘โควิิด-อำำ�พััน’: การทููต
ประชารััฐในยามวิิกฤตการณ์์ฉุุกเฉิิน
ของสถานกงสุุลใหญ่่ ณ เมืืองกััลกััตตา

บททดสอบการทููตประชารััฐของสถานกงสุุลใหญ่่ฯ
ไม่่ได้้มาในรููปแบบของโรคระบาดโควิิด-19 อย่่างเดีียว
เท่่านั้้�น แต่่ยังั มาพร้้อมกัับพายุุซูเู ปอร์์ไซโคลน ‘อำำ�พันั ’(Amphan) ซึ่่ง� เป็็นพายุุที่มีี่� ขนาดใหญ่่ที่สุ่� ดุ ที่่เ� คลื่่อ� นตััว
ผ่่านอิินเดีียในรอบ 10 ปีี เคลื่่อ� นตััวผ่่านเมือื งกััลกััตตา
เป็็ น ครั้้� ง แรกในรอบ 300 ปีี และตรงกัั บ วัั น ที่่�
สถานกงสุุลใหญ่่ฯ ต้้องอพยพคนไทยขึ้้�นเครื่่�องบิิน
กลัับประเทศพอดีี นัับเป็็นสถานการณ์์ที่่�มีี ‘วิิกฤต
ซ้้อนวิิกฤต’ และภััยธรรมชาติิร้า้ ยแรงโดยที่่เ� ราทราบ
ล่่วงหน้้าในเวลาไม่่ถึึง 1 สััปดาห์์

อุุปสรรคและความไม่่แน่่นอน
ก่่อนพายุุไซโคลน

สถานกงสุุลใหญ่่ฯ ทราบจากรายงานข่่าว
และได้้รัับการยืืนยัันจากบริิษััท การบิินไทย จำำ�กััด
(มหาชน) สาขาเมือื งกััลกััตตา สมาชิิกทีีมประเทศไทย
ว่่า พายุุซูเู ปอร์์ไซโคลน ‘อำำ�พันั ’ ก่่อตััวขึ้้น� ในอ่่าวเบงกอล
ในวัันที่่� 16 พฤษภาคม 2563 มีีความเร็็วลมสููงสุุด
อยู่่�ที่่� 260 กิิโลเมตรต่่อชั่่ว� โมง (เทีียบเท่่าซููเปอร์์ไต้้ฝุ่่�น
ในมหาสมุุ ท รแปซิิ ฟิิ ก และซูู เ ปอร์์ เ ฮอริิ เ คนในมหาสมุุทรแอตแลนติิก) และจะเคลื่่�อนตััวผ่่าน
รััฐเบงกอลตะวัันตกและบัังกลาเทศ โดยจะขึ้้�น
ฝั่่ง� มาถึึงเมือื งกััลกััตตาในวัันที่่� 20 พฤษภาคม 2563
อย่่างไรก็็ดีี ก่่อนหน้้าวัันดัังกล่่าว สถานกงสุุลใหญ่่ฯ

124

SARANROMได้้ดำำ�เนิินการประสานขอโควตาผู้้�โดยสารคนไทย
เข้้าประเทศและขออนุุญาตฝ่่ายอิินเดีียดำำ�เนิินการ
อพยพคนไทยทางอากาศในวัันที่่� 20 พฤษภาคม 2563
และได้้รัับอนุุมััติิจากฝ่่ายไทยและฝ่่ายอิินเดีียแล้้ว
ตลอดจนได้้รับั อนุุมัติั แิ ผนการเดิินทางและเคลื่่อ� นย้้าย
ผู้้�โดยสารต่่างรััฐโดยกระทรวงการต่่างประเทศอิินเดีีย
แล้้วเช่่นกััน
เพื่่อ� ความปลอดภััยสููงสุุดในการอพยพคนไทย
สถานกงสุุลใหญ่่ฯ ได้้ประสานงานอย่่างเร่่งด่่วนที่่สุ� ดุกัับทุุกฝ่่าย ทั้้�งเป็็นลายลัักษณ์์อัักษรและทางวาจา
ควบคู่่�กัันไปกัับที่่�ประชุุม ศบค. ผ่่านกระทรวง
การต่่างประเทศ กัับกระทรวงการต่่างประเทศอิินเดีีย
และกระทรวงการบิินพลเรืือนอิินเดีีย เพื่่�อขอเลื่่�อน
การอพยพคนไทยให้้เร็็วขึ้้�นอีีก 1 วััน เป็็นวัันที่่� 19พฤษภาคม 2563 เพื่่�อให้้สามารถอพยพคนไทยได้้
เสร็็จสิ้้น� ก่่อนซููเปอร์์ไซโคลนจะขึ้้น� ฝั่่ง� และเคลื่่อ� นตััว
ผ่่านเมือื งกััลกััตตา รวมทั้้�งต้้องแจ้้งผู้้�โดยสารชาวไทย
และชุุมชนไทยให้้ทราบเพื่่อ� ให้้ทุกุ ฝ่่ายสามารถเดิินทาง
มารวมพลในเมืืองกััลกััตตาเร็็วขึ้้�นกว่่ากำำ�หนดการ
เดิิม 1 วััน ทั้้�งนี้้�เพราะหากรอให้้พายุุซูเู ปอร์์ไซโคลน
เคลื่่�อนตััวผ่่านเมืืองกััลกััตตาไปก่่อนแล้้วจึึงค่่อย
ดำำ�เนิินการอพยพ จะเกิิดความเสี่่�ยงและปััจจััย
ความไม่่แน่่นอนสููงมาก เนื่่�องจากไม่่มีีใครสามารถ
คาดการณ์์ผลกระทบความเสีียหายที่่เ� กิิดขึ้้น� ในเมือื งกััลกััตตาและท่่าอากาศยานเมืืองกััลกััตตาได้้เลย
และยัังไม่่มีีใครทราบด้้วยว่่าสภาพอากาศจะเอื้้�อ
ให้้ ส ามารถทำำ� การบิิ น อย่่ า งปลอดภัั ย ได้้ เ มื่่� อ ใดและอย่่างไร จึึงอาจส่่งผลให้้คนไทยตกค้้างอยู่่�ใน
เมืืองกััลกััตตาเป็็นเวลานานยิ่่�งขึ้้�นโดยไม่่ทราบ
ชะตากรรมต่่อไป
อย่่างไรก็็ดีี แม้้ว่่าเราจะเร่่งประสานงาน
โดยเร็็วที่่�สุุดในทัันทีีที่่�ทราบว่่าพายุุจะเข้้าเมืือง
กััลกััตตาในวัันเดีียวกัับวัันอพยพแล้้ว แต่่เนื่่�องจาก
ช่่วงเวลาดัังกล่่าวเป็็นช่่วงวัันเสาร์์ - อาทิิตย์ที่์ ่� 16 - 17พฤษภาคม 2563 หน่่ ว ยงานรัั ฐ ของอิิ น เดีีย

หยุุดทำำ�การ และฝ่่ายอิินเดีีย (กระทรวงการต่่างประเทศอิิ น เดีียและกระทรวงการบิิ น พลเรืือนอิิ น เดีีย)มีีเวลาพิิจารณาเรื่่�องดัังกล่่าวเพีียงในวัันจัันทร์์ที่่�
18 พฤษภาคม 2563 เท่่านั้้�น สถานกงสุุลใหญ่่ฯ
จึึงได้้รัับคำำ�ตอบอย่่างไม่่เป็็นทางการว่่า ไม่่สามารถ
เลื่่�อนกำำ�หนดการเดิินทางให้้เร็็วขึ้้�นได้้ และไม่่เคยมีี
แนวปฏิิบัติั ใิ นการอนุุมัติั เิ ลื่่อ� นการเดิินทางให้้เร็็วขึ้้น�
ซึ่่�งหากพิิจารณาข้้อเท็็จจริิงในส่่วนของฝ่่ายอิินเดีียก็็ ค งจะสามารถเข้้ า ใจได้้ ว่่ า กระบวนการของ
ฝ่่ายอิินเดีียมีีความซัับซ้้อนและมีีขั้้�นตอนที่่�ต้้อง
ใช้้เวลาในการพิิจารณา จึึงไม่่สามารถเปลี่่�ยนแปลง
การดำำ�เนิินการให้้เร็็วกว่่ากำำ�หนดโดยการประสาน
ขออนุุมัติั อิ ย่่างกระชั้้น� ชิิดได้้ แม้้จะมีีเหตุุความจำำ�เป็็น
เร่่งด่่วนฉุุกเฉิินด้้านมนุุษยธรรมก็็ตาม อย่่างไรก็็ดีี
สถานกงสุุลใหญ่่ฯ ได้้พยายามเต็็มที่่�และทุุกทาง
ในข้้อจำำ�กััดของสถานการณ์์ ณ ขณะนั้้�นแล้้ว
ในส่่วนของฝ่่ายไทย รััฐบาลไทยรัับทราบ
และเข้้ า ใจในความจำำ� เป็็ น เร่่ ง ด่่ ว นฉุุ ก เฉิิ น ของสถานกงสุุลใหญ่่ฯ จึึงได้้พิิจารณาอนุุมััติิเปลี่่�ยน
วัันที่่�ขอใช้้โควตาผู้้�โดยสารไทยเดิินทางกลัับเข้้า
ประเทศแล้้ ว และในเวลาต่่ อ มาเมื่่� อ ทราบว่่ าสถานกงสุุลใหญ่่ฯ ไม่่สามารถทำำ�การอพยพได้้ก่่อน
วัันที่่� 20 พฤษภาคม 2563 ตามที่่�ได้้ขอไว้้เดิิม

ก็็ได้้อนุุญาตให้้โควตาผู้้�โดยสารของสถานกงสุุลใหญ่่ณ เมืืองกััลกััตตา เป็็น “โควตาลอย” กล่่าวคืือ
สามารถเดิินทางเข้้าประเทศในวัันใดก็็ได้้ตั้้�งแต่่
วัันที่่� 20 พฤษภาคม 2563 เป็็นต้้นไป ทัันทีีที่่ส� ามารถ
ทำำ�การอพยพได้้อย่่างปลอดภััย ซึ่ง่� สถานกงสุุลใหญ่่ฯ
ขอขอบคุุณกรมการกงสุุล กระทรวงการต่่างประเทศ
และที่่ปร� ะชุุม ศบค. ซึ่่ง� มีีนายกรััฐมนตรีีเป็็นประธานมา ณ ที่่นี้้� �ในสถานการณ์์ดัังกล่่าว สถานกงสุุลใหญ่่ฯ
จึึงขอให้้คนไทยที่่�อยู่่�ต่่างรััฐต่่างเมืืองเดิินทางมายััง
เมือื งกััลกััตตาก่่อนวัันที่่� 20 พฤษภาคม 2563 และให้้ทุกุ คนเข้้าพัักในสถานที่่ที่� ่�ปลอดภััยเพื่่อ� หลบพายุุ
ไซโคลน และรอเดิินทางกลัับประเทศในโอกาสแรก
โดยทุุกคนที่่ม� าถึึงเมืืองกััลกััตตาก่่อนจะได้้รับั การตรวจ
สุุขภาพจากหน่่วยแพทย์์ท้อ้ งถิ่่น� ที่่สถ� านกงสุุลใหญ่่ฯจัั ด เตรีียมไว้้ ใ ห้้ บ ริิ ก าร และใบรัั บ รองสุุ ข ภาพก่่อนขึ้้�นเครื่่�องและความเหมาะสมในการเดิินทาง
โดยเครื่่อ� งบิินแล้้ว ส่่วนกลุ่่�มนัักเรีียนและผู้้�ปกครอง
จากอำำ�เภอดาร์์จิิลิิง (Darjeeling) และเมืืองสิิลิิคุุริิ
(Siliguri) ทางตอนเหนืือของรััฐเบงกอลตะวัันตก
ได้้รับั การตรวจสุุขภาพและออกเอกสารที่่จุ� ดุ รวมพล
ก่่อนออกเดิินทางมายัังเมืืองกััลกััตตา เมื่่�อทุุกคน
มาถึึงเมือื งกััลกััตตาแล้้วในวัันที่่� 19 พฤษภาคม 2563

ส ร า ญ ร ม ย์์125ท่่าอากาศยานนานาชาติิประกาศปิิดทำำ�การชั่่�วคราว
และงดให้้บริิการเที่่�ยวบิินในวัันที่่� 20 พฤษภาคม
2563 ในระหว่่างช่่วงเวลาดัังกล่่าว คนไทยหลายคน
มีีความวิิตกกัังวลและสอบถามสถานกงสุุลใหญ่่ฯ
ว่่าเมื่่�อไรจะได้้เดิินทาง เนื่่�องจากหลายคนที่่�มา
จากต่่างรััฐต่่างเมืืองจำำ�เป็็นต้้องหาที่่�พัักแรมและ
ชำำ�ร ะค่่ า ใช้้ จ่่ า ยเองในระหว่่ า งรอการอพยพ
ซึ่่�งสถานกงสุุลใหญ่่ฯ ทราบในความทุุกข์์ยากของ
ผู้้�ที่่จ� ะเดิินทางทุุกคนเป็็นอย่่างดีี แต่่ก็ยั็ งั ไม่่สามารถ
ให้้ คำำ�ต อบที่่� แ น่่ ชัั ด ได้้ เช่่ น กัั น เนื่่� อ งจากเราต้้ อ งพิิจารณาตามสถานการณ์์ของพายุุซููเปอร์์ไซโคลน
แต่่ก็ไ็ ด้้ยืืนยัันกัับทุุกคนว่่า จะนำำ�คนไทยเดิินทางกลัับ
ประเทศในทัันทีีที่่ส� ามารถกระทำำ�ได้้ “อย่่างปลอดภััย”แน่่นอน
เมื่่อ� วัันที่่� 20 พฤษภาคม 2563 ซููเปอร์์ไซโคลน
‘อำำ�พันั ’ เคลื่่อ� นตััวผ่่านเมือื งกััลกััตตาและรััฐเบงกอล
ตะวัันตก ทิ้้�งความเสีียหายไว้้เบื้้�องหลัังประเมิินมููลค่่า
สููงถึึงกว่่า 1.02 แสนล้้านรููปีีอิินเดีีย มีีผู้้�เสีียชีีวิิต
118 คน ในเมืืองกััลกััตตาเต็็มไปด้้วยเสาไฟฟ้้าและ

ต้้นไม้้ใหญ่่หัักโค่่นขวางถนน เส้้นทางการสััญจร
ถููกตััดขาด ระบบไฟฟ้้าและระบบสื่่�อสารถููกระงัับ
การใช้้งานโดยไม่่มีีกำำ�หนดในหลายพื้้�นที่่� อาคาร
บ้้านเรืือนและรถยนต์์ที่่�จอดไว้้ข้้างนอกพัังเสีียหาย
น้ำำ��ท่ว่ มขัังทั้้�งเมือื ง แม้้แต่่ท่า่ อากาศยานเมือื งกััลกััตตา
ก็็ถูกู น้ำำ��ท่ว่ มด้้วย โดยเจ้้าหน้้าที่่ไ� ด้้เผยแพร่่ภาพโกดััง
เก็็บเครื่่�องบิินถููกน้ำำ��ท่่วมขัังสููงถึึงหลัังคา เครื่่�องบิิน
พัังเสีียหาย ผู้้�เดิินทางคนไทยติิดตามสถานการณ์์กัั บ สถานกงสุุ ล ใหญ่่ ฯ เป็็ น รายวัั น รายชั่่� ว โมงสถานกงสุุ ล ใหญ่่ ฯ ขอให้้ ร อการยืืนยัั น การจัั ดเที่่�ยวบิินอีีกครั้้�งในวัันรุ่่�งขึ้้�น (วัันที่่� 21 พฤษภาคม
2563) ในขณะที่่�พระธรรมโพธิิวงศ์์ เจ้้าอาวาสวัั ด ไทยพุุ ท ธคยาและหัั ว หน้้ า พระธรรมทูู ตส ายประเทศอิินเดีีย - เนปาล ได้้มอบหมายให้้คณะสงฆ์์
นำำ�โดยพระมหานิิพนธ์์ ญาณวีีโร เลขานุุการเจ้้าอาวาส
วััดไทยพุุทธคยา ตลอดจนแม่่ชีีและอุุบาสกอุุบาสิิกา
ร่่วมกัันเจริิญพระพุุทธมนต์์ นั่่�งสมาธิิอธิิษฐานจิิต
และส่่งกำำ�ลัังใจให้้ทุุกคนผ่่านพ้้นวาตภััยในครั้้�งนี้้�
ด้้วยดีี

ความเสีียหายจากพายุุซููเปอร์์ ไซโคลน ‘อำำ�พััน’126

SARANROMเมื่่�อวัันที่่� 21 พฤษภาคม 2563 ผู้้�เดิินทาง
คนไทยสอบถามสถานกงสุุลใหญ่่ฯ ว่่าให้้เตรีียมตััว
เดิินทางไปยัังท่่าอากาศยานได้้แล้้วหรืือไม่่ และสถานกงสุุลใหญ่่ฯ จะจััดรถไปรัับหรืือไม่่ อย่่างไร
และหลายคนตััดสิินใจ checked out จากโรงแรม
ที่่�พััก เดิินทางไปรอที่่�ท่่าอากาศยานเมืืองกััลกััตตา
ตั้้ง� แต่่เช้้าตรู่่� ท่่ามกลางความยากลำำ�บากในการสื่่อ� สารเนื่่�องจากสััญญาณโทรศััพท์์มืือถืือและอิินเทอร์์เน็็ต
ขััดข้้อง และสถานกงสุุลใหญ่่ฯ ได้้พยายามประสาน
กัับท่่าอากาศยานและบริิษััทรถเช่่าเพื่่�อประเมิิน
สถานการณ์์ ทราบว่่า ท่่าอากาศยานเมืืองกััลกััตตา
ประสบปััญหาด้้านการสื่่�อสารและกำำ�ลัังพยายาม
แก้้ไขเพื่่อ� ให้้กลัับมาใช้้การได้้ในโอกาสแรก ส่่วนรถเช่่า
ไม่่สามารถออกเดิินทางไปรัับผู้้�โดยสารตามกำำ�หนดได้้
เนื่่� อ งจากมีีต้้ น ไม้้ ใ หญ่่ ล้้ ม ขวางถนนหน้้ า อู่่�รถ
เป็็นจำำ�นวนมาก เจ้้าหน้้าที่่ตำ� ำ�รวจและเทศบาลออกไป
ปฏิิบััติิหน้้าที่่�เลื่่�อยต้้นไม้้กิ่่�งไม้้และไม่่มีีหน่่วยงานใด
รัับแจ้้งเหตุุเรื่่�องต้้นไม้้กีีดขวางทางหน้้าอู่่�รถ ทำำ�ให้้
สถานกงสุุลใหญ่่ฯ ขอเลื่่�อนเที่่�ยวบิินอพยพเป็็น
วัันรุ่่�งขึ้้น� (วัันที่่� 22 พฤษภาคม 2563) อย่่างเร็็วที่่สุ� ดุสถานกงสุุลใหญ่่ฯ ใช้้เวลานานกว่่า 20 ชั่่ว� โมงในการหาผู้้�รัับจ้้างหรืือบริิษััทเช่่ารถใหม่่ที่่�สามารถ
เดิินรถไปรัับผู้้�โดยสารในเวลาเช้้าของวัันที่่� 22พฤษภาคม 2563 ได้้ เพื่่� อ จะได้้ ยืื นยัั น การจัั ดเที่่ย� วบิินอพยพในวัันดัังกล่่าวกัับสายการบิิน และแจ้้ง
หน่่วยงานฝ่่ายไทยทราบ แต่่ไม่่มีีผู้้�เช่่ารถรายใหญ่่
ของอิินเดีียรายใดที่่ก� ล้้ายืืนยัันว่่าจะสามารถเดิินรถได้้
ในวัันและเวลาดัังกล่่าว เนื่่�องจากไม่่มั่่�นใจในสภาพ
ถนนภายหลัังพายุุซููเปอร์์ไซโคลนถล่่มไม่่ถึึง 2 วัันจนกระทั่่�งเวลาเที่่�ยงคืืนของวัันที่่� 22 พฤษภาคม
2563 สถานกงสุุลใหญ่่ฯ จึึงสามารถหารถเช่่ามารัับ
คนไทยตามจุุ ด ต่่ า ง ๆ ไปยัั ง ท่่ า อากาศยานได้้
โดยความช่่วยเหลืือจากคุุณวสัันต์์ แก้้วแสน ตำำ�แหน่่ง
Assistant Vice President บริิษััท CPF (India)
Private Limited ภาคเอกชนในความดููแลของบริิษัทั

เจริิญโภคภััณฑ์์อาหาร จำำ�กัดั (มหาชน) หรืือซีีพีีเอฟ
ซึ่่�งอดหลัับอดนอนประสานงานตลอดคืืนร่่วมกัับ
ทีีมสถานกงสุุลใหญ่่ฯ จนทำำ�ให้้ในช่่วงเช้้าของวัันที่่�
22 พฤษภาคม 2563 สถานกงสุุลใหญ่่ฯ สามารถ
ส่่งคนไทย 209 คน ซึ่่�งรวมถึึงเด็็กนัักเรีียนที่่�ไม่่ได้้
เดิินทางพร้้อมผู้้�ปกครองจำำ�นวนหลายสิิบคน กลัับสู่่�
ประเทศไทยได้้โดยสวััสดิิภาพทางท่่าอากาศยาน
นานาชาติิ เ มืื อ งกัั ล กัั ตต า ด้้ ว ยเที่่� ย วบิิ น อพยพเช่่าเหมาลำำ�ของสายการบิินไทยแอร์์เอเชีีย

การทููตประชารััฐ และความสามััคคีี
ของคนไทย นำำ�คนไทยอพยพกลัับประเทศ
โดยปลอดภััยได้้ในที่่�สุุด

ความสำำ�เร็็จของปฏิิบัติั กิ าร ‘โควิิด-อำำ�พันั ’ เกิิด
จากการบริิหารสถานการณ์์วิกิ ฤตของสถานกงสุุลใหญ่่ฯ
ภายใต้้ แรงกดดัั น และข้้ อ จำำ�กัั ด ด้้ า นระยะเวลา
ซึ่่� ง สถานกงสุุ ล ใหญ่่ ฯ ได้้ รัั บ ความร่่ ว มมืื อ และส ร า ญ ร ม ย์์127ความช่่วยเหลืือเป็็นอย่่างดีีจากภาครััฐ ภาคเอกชน
และภาคประชาชนของไทย โดยที่่�ประชุุม ศบค.
และกระทรวงการต่่างประเทศสนัับสนุุนการปฏิิบัติั ิหน้้าที่่�ของสถานกงสุุลใหญ่่ฯ อย่่างเต็็มที่่� และในการจััดเส้้นทางอพยพในพื้้�นที่่ห่� า่ งไกล โดยเฉพาะ
ในเส้้นทางจากรััฐฌารขััณฑ์์มายัังเมืืองกััลกััตตา
(ระยะทาง 537 กิิโลเมตร ใช้้เวลาประมาณ 13 ชั่่ว� โมงไม่่รวมเวลาพััก) จากรััฐฉััตตีีสครห์์มายัังเมือื งกััลกััตตา
(เดิินทางข้้าม 4 รััฐ ระยะทาง 923 กิิโลเมตร ใช้้เวลา
ประมาณเกืือบ 20 ชั่่�วโมงไม่่รวมเวลาพััก) และจากรััฐอััสสััม ผ่่านอำำ�เภอดาร์์จิิลิิง และเมืืองสิิลิิคุุริิ
ไปยัังเมืืองกััลกััตตา (ระยะทาง 1,132 กิิโลเมตร
ใช้้ เวลาประมาณ 28 ชั่่� ว โมงไม่่ ร วมเวลาพัั ก )สถานกงสุุลใหญ่่ฯ ได้้รับั การสนัับสนุุนจากชุุมชนไทย
ในการจััดหาพาหนะเพื่่อ� เดิินทางมายัังเมือื งกััลกััตตา
และจััดตรวจสุุขภาพเพื่่�อออกเอกสาร fit to fly
certificate ในระหว่่ า งทางด้้ ว ย นอกจากนี้้�
สถานกงสุุลใหญ่่ฯ ได้้รับั การสนัับสนุุนกุ้้�งแช่่แข็็งจาก
บริิษััท CPF (India) Private Limited และได้้รัับ
ความช่่วยเหลืือในการประสานจััดหารถเช่่าไปรัับ - ส่่งผู้้�โดยสารคนไทยยัังท่่าอากาศยานฯ ในขณะเดีียวกััน
แม้้ฝ่่ายอิินเดีียจะไม่่สามารถอนุุมััติิเลื่่�อนเที่่�ยวบิิน
ให้้ เร็็ ว ขึ้้� น เพื่่� อ หลีีกเลี่่� ย งพายุุ ซูู เ ปอร์์ ไซโคลนได้้
แต่่หน่ว่ ยงานภาคส่่วนอื่่น� ๆ โดยเฉพาะที่่ท่� า่ อากาศยาน
นานาชาติิเมืืองกััลกััตตา ตลอดจนภาคเอกชน
และภาคประชาชน ก็็ได้้ให้้ความร่่วมมืือเป็็นอย่่างดีี
ญาติิมิิตรของผู้้�เดิินทางชาวไทยหลายคนอาสา
มาส่่งคนไทยที่่ท่� า่ อากาศยานฯ ด้้วยตนเอง จึึงถืือว่่า
มีีส่่วนช่่วยแบ่่งเบาภาระหน้้าที่่ข� องสถานกงสุุลใหญ่่ฯ
ในปฏิิบััติิการอพยพครั้้�งนี้้�ด้้วย
การอพยพคนไทยในบริิบทของประเทศอิินเดีีย
มัักจะประสบความท้้าทายและความยากลำำ�บาก
3128

	สถานะ ณ วัันที่่� 12 ธัันวาคม 2563

SARANROMทั้้�งในระหว่่างเตรีียมการและในการปฏิิบััติหน้ิ า้ งาน
และมัักมีีเหตุุการณ์์ไม่่คาดฝัันอยู่่�ตลอด แต่่ความตั้้�งใจ
และการทำำ�งานที่่�สอดประสานกัันของทุุกฝ่่ายได้้มีี
ส่่วนทำำ�ให้้สามารถฝ่่าฟัันอุุปสรรคและสามารถอพยพ
คนไทยได้้สำ�ำ เร็็จด้้วยดีี โดยหััวใจที่่สำ� �คัำ ญั ประการหนึ่่�ง
ของการทููตประชารััฐ คืือ การมีีชุุมชนไทยที่่เ� ข้้มแข็็ง
และการมีีเครืือข่่ายที่่�ดีีกัับทุุกภาคส่่วนทั้้�งไทยและ
อิินเดีีย ซึ่่�งสถานกงสุุลใหญ่่ฯ เชื่่�อว่่า ปััจจััยดัังกล่่าว
มีีส่่วนสำำ�คัญั ทำำ�ให้้ภารกิิจอพยพคนไทยสำำ�เร็็จลุุล่ว่ งไปได้้ด้้วยดีีทุุกครั้้�ง แม้้ว่่าจะมีีอุุปสรรคหนัักหนา
มากเพีียงใดก็็ตาม โดยเฉพาะการจััดเที่่ย� วบิินอพยพ
เมื่่�อวัันที่่� 22 พฤษภาคม 2563
ในภาพรวม สถานกงสุุลใหญ่่ ณ เมือื งกััลกััตตา
ได้้ประสานและจััดเที่่ย� วบิินอพยพทั้้�งหมด 6 เที่่ย� วบิิน
และได้้ให้้ความช่่วยเหลืืออำำ�นวยความสะดวกคนไทย
เดิินทางกลัับประเทศทั้้�งสิ้้น� 938 ราย จาก 3,506 รายซึ่่ง� เป็็นสถิิติขิ องทั้้�งประเทศอิินเดีีย3 ซึ่่ง� นอกจากจะเป็็น
พระภิิกษุุและฆราวาสแล้้ว ยัังมีีกลุ่่�มคนไทยมุุสลิิม
(ที่่� เ ดิิ น ทางมาปฏิิ บัั ติิ ศ าสนกิิ จ ดะวะห์์ ) 21 คนที่่�ตกค้้างในเมืืองกััลกััตตาด้้วย จึึงอาจกล่่าวได้้
อย่่างเต็็มภาคภููมิว่ิ า่ สถานกงสุุลใหญ่่ ณ เมืืองกััลกััตตา
ให้้ความช่่วยเหลืือแก่่คนไทยทุุกคน ทุุกศาสนา
และทุุกเชื้้�อชาติิโดยเท่่าเทีียมกัันอย่่างแท้้จริิง

การสนัับสนุุนบทบาทของกระทรวง
การต่่างประเทศผ่่านชุุมชนทางศาสนา

อีีกมิิติิของงานการทููตประชารััฐที่่�สำำ�คััญ
ของสถานกงสุุลใหญ่่ฯ ในยุุคโควิิด-19 คืือ การมีี
ปฏิิ สัั มพัั น ธ์์ แ ละสนัั บ สนุุ น กิิ จ กรรมของชุุ มช นทางศาสนา ซึ่่ง� มีีทั้้�งภารกิิจด้้านกงสุุลและด้้านศาสนา
ทั้้�งนี้้� สถานกงสุุลใหญ่่ฯ ยัังไม่่ได้้มีีโอกาสสานต่่อภารกิิจ
“การทููตศาสนา” เนื่่�องจากสถานการณ์์ไม่่เอื้้�อต่่อ

การจััดกิิจกรรมกัับชุุมชนทางศาสนาโดยเชิิญให้้
บุุคคลสำำ�คัญั ชาวอิินเดีียหรืือชุุมชนท้้องถิ่่น� ชาวอิินเดีีย
เข้้ามามีีส่่วนร่่วมด้้วยได้้
มาตรการป้้องกัันการแพร่่ระบาดของโควิิด-19ของรััฐบาลอิินเดีีย นอกจากจะจำำ�กัดั การจััดกิิจกรรม
รวมกลุ่่�มขนาดใหญ่่ ซึ่ง่� รวมถึึงกิิจกรรมทางศาสนาแล้้ว
ปััจจุุบันั ยัังไม่่เปิิดน่่านฟ้้าให้้เที่่ย� วบิินพาณิิชย์ร์ ะหว่่าง
ประเทศทำำ�การบิินตามปกติิ เพราะสถานการณ์์
ติิดเชื้้�อยัังระบาดมากเป็็นอัันดัับ 2 ของโลก ยกเว้้น
มีีความตกลง Bubble Travel ระหว่่างกััน แต่่ยััง
ไม่่อนุุญาตให้้นัักท่่องเที่่�ยวต่่างชาติิเดิินทางเข้้า
ประเทศอิินเดีีย
ภายหลัังจากที่่ค� ณะสงฆ์์และฆราวาสส่่วนใหญ่่
ได้้เดิินทางกลัับมาตุุภููมิิไปแล้้ว ยัังคงมีีพระภิิกษุุ
และฆราวาสจำำ� นวนหนึ่่� ง อยู่่�ปฏิิ บัั ติิ หน้้ า ที่่� ต่่ อในประเทศอิินเดีีย ทั้้�งการดููแลรัักษาทรััพย์สิ์ นิ ของวััด
และสถานปฏิิบััติิธรรมของไทยในดิินแดนพุุทธภููมิิ
และการปฏิิ บัั ติิ ศ าสนกิิ จ ตามพระธรรมวิิ นัั ยสถานกงสุุลใหญ่่ฯ ได้้เป็็นสื่่�อกลางในการประสาน
ตลอดจนจััดหาเครื่่�องอุุปโภคบริิโภคของคณะสงฆ์์
และฆราวาสในดิินแดนพุุทธภููมิิ โดยเฉพาะเนื้้อ� ปลาสด
และอุุปกรณ์์ทำำ�ความสะอาด ซึ่่ง� ไม่่สามารถหาซื้้อ� ได้้โดยง่่ายภายในรััฐพิิหาร นอกจากนี้้� สถานกงสุุลใหญ่่ฯ
ยัังได้้เป็็นสื่่อ� กลางในการประสานการบริิจาคข้้าวสาร
และผลิิตภััณฑ์์กุ้้�งแช่่แข็็งโดยบริิษััท CPF (India)
Private Limited อีีกด้้วย โดยวััดไทยพุุทธคยาและ
สำำ�นักั งานพระธรรมทููตสายประเทศอิินเดีีย - เนปาล
เป็็นผู้้�รับั และนำำ�ไปแจกจ่่ายยัังวััดและสถานปฏิิบัติั ธรรมิของไทยในรััฐพิิหาร รััฐอุุตตรประเทศ และพื้้�นที่่�
ห่่างไกลอื่่�น ๆ ต่่อไป
จากสถานการณ์์พิิเศษปีี 2563 เพื่่�อสืืบทอด
การปฏิิบััติิศาสนพิิธีีตามพระธรรมวิินััยในดิินแดน
พุุทธภููมิิ นางสาวสวีียา สัันติิพิิทัักษ์์ กงสุุลใหญ่่ณ เมืืองกััลกััตตา ได้้ทำำ�หน้า้ ที่่เ� ป็็นประธานฝ่่ายฆราวาส
และตัั ว แทนคณะเจ้้ า ภาพและคณะญาติิ ธรรมนำำ�ผ้้าพระกฐิินพระราชทานและผ้้าอานิิสัังสบริิวาร
ของพระบาทสมเด็็จพระเจ้้าอยู่่�หััว ไปทอดถวายณ วัั ด ไทยพุุ ท ธคยา นอกจากนี้้� คณะเจ้้ า ภาพและคณะญาติิธรรม ได้้รัับพระมหากรุุณาธิิคุุณ
จากสมเด็็จพระเจ้้าน้้องนางเธอ เจ้้าฟ้้าจุุฬาภรณ
วลััยลัักษณ์์ อััครราชกุุมารีี กรมพระศรีีสวางควััฒน
วรขััตติิยราชนารีี เสด็็จเป็็นองค์์ประธานในพิิธีี
ทอดผ้้ า พระกฐิิ น พระราชทานที่่� วัั ด สุุ ว รรณภูู มิิพุุทธชยัันตีี อำำ�เภอบางเสาธง จัังหวััดสมุุทรปราการ
ก่่อนที่่�สถานกงสุุลใหญ่่ ณ เมืืองกััลกััตตา จะนำำ�มา
มอบถวายแด่่วััดไทยพุุทธคยา
ในห้้วงภารกิิจเยืือนพุุทธคยา สถานกงสุุลใหญ่่ฯ
ได้้มีีโอกาสให้้คำำ�ปรึึกษาและตอบข้้อซัักถามแก่่
คณะสงฆ์์จากพุุทธคยาและพื้้�นที่่�ใกล้้เคีียง ถืือได้้ว่่า
เป็็ น กิิ จ กรรมกงสุุ ล สัั ญ จรเพื่่� อ คณะสงฆ์์ ไ ทยในดิินแดนพุุทธภููมิจิ ะได้้มีีความเข้้าใจถึึงเรื่่อ� งการขยาย
การพำำ�นัักเนื่่�องจากเอกสารตรวจลงตราในอิินเดีีย
หมดอายุุ หนัังสืือเดิินทางหมดอายุุ และโรงพยาบาล
ที่่�จะเข้้ารัับการรัักษาหากเจ็็บป่่วยอาพาธในช่่วงนี้้�
นอกเหนืือจากกิิจกรรมที่่�เกี่่�ยวข้้องกัันกัับ
พุุทธบริิษัทั ในดิินแดนพุุทธภููมิแิ ล้้ว ควรต้้องกล่่าวถึึง
บทบาทของสถานกงสุุลใหญ่่ฯ ในการเข้้าไปติิดตาม
ดููแลความเป็็นอยู่่�ของกลุ่่�มคนไทยมุุสลิิม (ดะวะห์์)ที่่� ต กค้้ า งในเมืื อ งกัั ล กัั ตต าตั้้� ง แต่่ เ ดืือนมีีนาคม
2563 อย่่างสม่ำำ��เสมอ ระหว่่างรอการอนุุญาต
จากทางการอิินเดีียให้้เดิินทางกลัับประเทศได้้
โดยสถานกงสุุลใหญ่่ฯ ได้้จัดั หาและมอบสิ่่ง� ของอุุปโภค
บริิโภคที่่�จำำ�เป็็น ได้้ประสานกัับหน่่วยงานท้้องถิ่่�น
เพื่่อ� ให้้แน่่ใจว่่าชาวไทยมุุสลิมิ ได้้รับั การดููแลที่่เ� หมาะสม
ที่่สุ� ดุ และยัังได้้ทำำ�หน้า้ ที่่เ� ป็็นสื่่อ� กลางในการประสาน
กัับญาติิที่่�ประเทศไทยด้้วย จนท้้ายที่่�สุุดทั้้�งหมด
ได้้เดิินทางกลัับประเทศไทยทางท่่าอากาศยาน
นานาชาติิเดลีี ตามคำำ�สั่่ง� ของทางการตำำ�รวจอิินเดีีย
เมื่่�อวัันที่่� 6 และ 16 กัันยายน 2563

ส ร า ญ ร ม ย์์129

2. การทููตสาธารณสุุข

ในปีี 2563 สถานกงสุุลใหญ่่ฯ ได้้ดำำ�เนิิน
โครงการยุุทธศาสตร์์ด้้านสัันถวไมตรีีเพื่่�อส่่งเสริิม
บริิ ก ารทางการแพทย์์ ใ นรัั ฐ พิิ ห าร โดยจัั ด ซื้้� ออุุปกรณ์์การแพทย์์ ประกอบด้้วย เครื่่อ� งช่่วยหายใจ
2 เครื่่อ� ง และเตีียงสำำ�หรับั ผู้้�ป่่วยแบบปรัับได้้ 1 เตีียง
ให้้แก่่โรงพยาบาล Jai Prakash Narayan อำำ�เภอคยา และได้้จััดซื้้�อเครื่่�องผลิิตออกซิิเจน 1 เครื่่�อง
ถัังออกซิิเจนพร้้อมรถเข็็น 2 ถััง เตีียงผู้้�ป่่วยไฟฟ้้า
1 เตีียง และเครื่่อ� งกระตุุกหััวใจด้้วยไฟฟ้้า 1 เครื่่อ� งให้้แก่่โรงพยาบาลพระพุุทธเจ้้า วััดไทยพุุทธคยา

130

SARANROMอำำ�เภอคยา โดยทั้้�งสองกิิจกรรมถืือเป็็นส่่วนหนึ่่�ง
ของโครงการจิิตอาสาพระราชทาน “เราทำำ�ความดีี
ด้้วยหััวใจ” ตามแนวพระราชดำำ�ริิพระบาทสมเด็็จ
พระเจ้้าอยู่่�หััว น้้อมนำำ�ถวายบำำ�เพ็็ญพระราชกุุศล
เนื่่� อ งในวัั น คล้้ า ยวัั น สวรรคต พระบาทสมเด็็ จพระบรมชนกาธิิเบศร มหาภููมิพิ ลอดุุลยเดชมหาราช
บรมนาถบพิิตร 13 ตุุลาคม 2563 โดยมีีวััตถุปรุ ะสงค์์
เพื่่� อ เสริิ มสร้้ า งศัั ก ยภาพด้้ า นสาธารณสุุ ข ของโรงพยาบาลท้้องถิ่่�นในดิินแดนพุุทธภููมิิ และของ
โรงพยาบาลพระพุุทธเจ้้า ซึ่่�งเป็็นหน่่วยแพทย์์และ
สถานพยาบาลเบื้้�องต้้นที่่ตั้้� ง� อยู่่�ภายในวััดไทยพุุทธคยา

นอกจากนี้้� ข้้อริิเริ่่มด้� า้ นสาธารณสุุขดัังกล่่าวยัั งเป็็ นการส่่ งเสริิมและยกระดัั บความสััมพัันธ์์
ในภาครััฐและภาคประชาชนท้้องถิ่่�นไทย - อิินเดีีย
และช่่วยบรรเทาความเดืือดร้้อนของประชาชนจาก
สถานการณ์์การแพร่่ระบาดของเชื้้�อไวรััสโควิิด-19อีีกด้้วย โดยสถานกงสุุลใหญ่่ฯ มองในระยะยาวว่่า
กิิจกรรมดัังกล่่าวจะสามารถปููทางไปสู่่�การเสริิมสร้า้ งความร่่วมมืือด้้านสาธารณสุุขไทย - อิินเดีีย ที่่�เป็็นรูู ปธรรมชัั ด เจนยิ่่� ง ขึ้้� น ส่่ ง ผลให้้ พื้้� น ที่่� แ สวงบุุ ญในรััฐพิิหาร ซึ่่�งส่่วนใหญ่่อยู่่�ห่่างไกลความเจริิญ
ได้้รัับการยกระดัับด้้านสาธารณสุุข และช่่วยให้้
พระภิิ ก ษุุ ที่่� อ าศัั ย ในพุุ ท ธคยาจำำ� นวนประมาณ
20 รููป มีีความอุ่่�นใจว่่าอย่่างน้้อยจะมีีโรงพยาบาล
ที่่�ให้้ความช่่วยเหลืือฉุุกเฉิินในช่่วงโควิิด-19 ระบาด
จนกว่่าจะมีีวััคซีีนป้้องกััน รวมทั้้�งในอนาคตสำำ�หรับั
ผู้้�แสวงบุุญชาวไทยซึ่่�งมีีจำำ�นวนประมาณ 70,000 80,000 คนต่่อปีีด้้วย

บทสรุุป

ในฐานะหน่่วยงานของกระทรวงการต่่างประเทศ
ที่่� มีี เขตอาณาครอบคลุุ มพื้้� น ที่่� ที่่� มีี ความสำำ�คัั ญทางยุุทธศาสตร์์ในด้้านศาสนา สถานกงสุุลใหญ่่ณ เมืื อ งกัั ล กัั ตต า ได้้ ป ฏิิ บัั ติิ หน้้ า ที่่� อ ย่่ า งเต็็ มความสามารถในการบำำ�บััดทุุกข์์บำำ�รุุงสุุขประชาชน
ชาวไทยทุุ ก เชื้้� อ ชาติิ ศ าสนาโดยเท่่ า เทีียมกัั นอย่่ า งไรก็็ ดีี โดยที่่� ตำำ� บลพุุ ท ธคยา อำำ� เภอคยารัั ฐ พิิ ห าร เป็็ น หนึ่่� ง ในชุุ มช นพุุ ท ธขนาดใหญ่่
ที่่� สุุ ด ในประเทศอิิ น เดีีย ภารกิิ จ ส่่ ว นใหญ่่ ข องสถานกงสุุลใหญ่่ฯ จึึงมีีความเกี่่�ยวข้้องโดยตรงกัับ
คณะพระธรรมทููต พระภิิกษุุและฆราวาส และพระพุุ ท ธศาสนาอย่่ า งมีีนัั ย สำำ�คัั ญ การดำำ� เนิิ น“การทููตในดิินแดนพุุทธภููมิิ” แม้้จะประสบกัับ
ความยากลำำ�บากเนื่่�องจากอยู่่�ใน “ยุุคโควิิด-19”และสถานกงสุุ ล ใหญ่่ ณ เมืื อ งกัั ล กัั ตต า ตั้้� ง อยู่่�

ในเขตกัันดาร เป็็นเมืือง hardship และปััจจุุบััน
ไม่่มีีทีีมประเทศไทยตั้้�งสำำ�นัักงานอยู่่�ในเขตอาณา
แต่่ก็็ถืือเป็็น “โอกาส” ที่่�ทำำ�ให้้เราได้้มีีบทบาท
“เชิิงรุุก” มากกว่่าที่่�ผ่่านมาเสีียด้้วยซ้ำำ�� และเป็็น
การดำำ�เนิินการที่่�สอดคล้้องกัับแผนแม่่บทภายใต้้
ยุุทธศาสตร์์ชาติิ ประเด็็นการต่่างประเทศ ระยะ20 ปีี (พ.ศ. 2561 - 2580) ซึ่่ง� “การทููตประชารััฐ”และ “การทููตสาธารณะ” ช่่วยสนัับสนุุนการปฏิิบัติั ิภารกิิจของพระธรรมทููตไทยในดิินแดนพุุทธภููมิิ
ตลอดจนทำำ�นุุ บำำ�รุุ ง พระพุุ ท ธศาสนาซึ่่� ง เป็็ นสถาบัันศาสนาที่่�สาคััญของชาติิ และยัังสะท้้อนมิิติิ
“การทููตสาธารณสุุ ข” ของไทยที่่�สามารถช่่ วยยกระดัับความสััมพันั ธ์์ไทย - อิินเดีีย ได้้จริิงในระดัับ
ภาครััฐ ภาคเอกชนและภาคประชาชนท้้องถิ่่�น
และสร้้างประโยชน์์ให้้แก่่ชุมชุ นทางศาสนาของไทย
ในประเทศอิินเดีียด้้วย สิ่่�งเหล่่านี้้�มีีความสำำ�คััญ
ในเชิิ ง สัั ญ ลัั ก ษณ์์ แ ละช่่ ว ยเน้้ น ย้ำำ�� ความสำำ�คัั ญของประเทศอิิ น เดีียต่่ อ ประเทศไทยในฐานะ
“ดิิ น แดนพุุ ท ธภูู มิิ ” ซึ่่� ง ถืือเป็็ น มิิ ติิ ที่่� สร้้ า งสรรค์์
ที่่�สุุดมิิติิหนึ่่�งในภาพรวมของความสััมพัันธ์์ทวิิภาคีี
ไทย - อิินเดีีย อีีกด้้วย
สุุดท้้ายนี้้� ผู้้�เขีียนหวัังเป็็นอย่่างยิ่่�งว่่า เมื่่�อ
ท่่านนึึกถึึง “พุุทธคยา” “แดนพุุทธภููมิิ” ท่่านจะ
นึึกถึึงเราและบทบาทเชิิงรุุกที่่�สร้้างสรรค์์ของเรา...
สถานกงสุุลใหญ่่ ณ เมือื งกััลกััตตา
ขอบพระคุุณครัับส ร า ญ ร ม ย์์131ลาติินอเมริิกาและแคริิบเบีียน:ภููมิิภาคที่่�อาจเคยถููกลืืม
ทิิพาพร อรรถศิิวานนท์์
นัักการทููตปฏิิบััติิการ
กองลาติินอเมริิกา กรมอเมริิกาและแปซิิฟิิกใต้้วิิ ก ฤตการณ์์ โ รคโควิิ ด -19 และจำำ� นวนผู้้�ป่่ ว ยที่่�เพิ่่�มสูู ง ขึ้้�นอย่่ า งรวดเร็็ ว ได้้ ทำำ� ให้้ลาติินอเมริิกา ภููมิิภาคที่่�ถููกลืืม1 กลายเป็็นจุุดสนใจของชาวโลกอีีกครั้้�ง รวมถึึงคนไทย
ส่่วนใหญ่่ที่่�อาจจะไม่่คุ้้�นเคยกัับภููมิิภาคนี้้�เท่่าใดนัักก็็เริ่่�มหัันมาให้้ความสนใจกัับภููมิิภาคนี้้�
มากขึ้้�น บทความนี้้�จะพาทุุกท่่านไปทำำ�ความรู้้�จัักกัับลาติินอเมริิกาในแง่่มุุมต่่าง ๆคำำ�ว่่า “ลาติินอเมริิกา” ที่่�เราเรีียกกัันติิดปากในปััจจุุบััน แท้้จริิงแล้้วมีีต้้นกำำ�เนิิดมาจาก
แนวคิิดของกลุ่่�มนัักภููมิิศาสตร์์ชาวฝรั่่�งเศส สมััยกลางศตวรรษที่่� 19 ซึ่่�งหมายถึึงประเทศ
ที่่�ใช้้ภาษาสเปนหรืือโปรตุุเกสเป็็นภาษาราชการ ซึ่่�งทั้้�งสองภาษามีีรากมาจากภาษาลาติิน
เช่่นเดีียวกัับภาษาฝรั่่�งเศส การใช้้คำำ�ว่่า “ลาติินอเมริิกา” ในยุุคดัังกล่่าวเพื่่�อตอบสนอง
พระราชประสงค์์ของจัักรพรรดิินโปเลีียน (Napoleon) ที่่� 3 ในการควบรวมดิินแดนบางส่่วน
ในทวีีปอเมริิกาเข้้าเป็็นส่่วนหนึ่่�งของจัักรวรรดิิฝรั่่�งเศส อีีกทั้้�งเพื่่�อชี้้�ให้้เห็็นว่่า วััฒนธรรม
ของลาติินอเมริิกานั้้�นคล้้ายกัับฝรั่่�งเศสมากกว่่าวััฒนธรรมของสหราชอาณาจัักรและ
สหรััฐอเมริิกาที่่�ต่่างกำำ�ลัังแผ่่ขยายอิิทธิิพลเหนืือดิินแดนในลาติินอเมริิกา ณ ขณะนั้้�นด้้วย
อย่่างไรก็็ดีี คำำ�ดัังกล่่าวมีีความหมายเปลี่่�ยนแปลงไปในสมััยต่่อ ๆ มา โดยปััจจุุบัันหมายถึึง
ประเทศที่่�ใช้้ภาษาสเปน โปรตุุเกส อัังกฤษ หรืือฝรั่่�งเศสเป็็นภาษาราชการ เช่่นคำำ�ว่่า
“ลาติินอเมริิกาและแคริิบเบีียน” ซึ่่�งเป็็นภููมิิภาคที่่�ประกอบด้้วยประเทศสมาชิิกรวม 33 ประเทศ
และมีีอาณาเขตครอบคลุุมตั้้�งแต่่เม็็กซิิโกจนถึึงอาร์์เจนติินาและชิิลีี ทางด้้านภููมิิศาสตร์์
เราสามารถแบ่่ ง ภูู มิิ ภ าคลาติิ น อเมริิ ก าและแคริิ บ เบีี ย นออกเป็็ น อนุุ ภูู มิิ ภ าค ได้้ แ ก่่(1) อเมริิกาเหนืือ (เฉพาะเม็็กซิิโก) (2) อเมริิกากลาง (ตั้้�งแต่่กััวเตมาลาถึึงปานามา) (3) อเมริิกาใต้้
(ทุุกประเทศตั้้�งแต่่ปานามาลงไป) และ (4) แคริิบเบีียน (คิิวบาและประเทศสมาชิิก CARICOM2)
สำำ�หรัับท่่านผู้้�อ่่านที่่�สนใจศึึกษาเพิ่่�มเติิมเกี่่�ยวกัับ “inter-american relations” ผู้้�เขีียนขออนุุญาตแนะนำำ�หนัังสืือ Forgotten
Continent: The Battle for Latin America's Soul โดย Michael Reid2	ประชาคมและตลาดร่่วมแคริิบเบีียน (Caribbean Community: CARICOM) ประกอบด้้วย 14 ประเทศในแคริิบเบีียน ได้้แก่่
แอนติิกาและบาร์์บููดา บาฮามาส บาร์์เบโดส เบลีีซ โดมิินิิกา เกรเนดา กายอานา เฮติิ จาเมกา เซนต์์คิิตส์์และเนวิิส เซนต์์ลููเซีีย
เซนต์์วิินเซนต์์และเกรนาดีีนส์์ ซููริินาเม และตริินิิแดดและโตเบโก และดิินแดนโพ้้นทะเลของสหราชอาณาจัักร 1 แห่่ง คืือ	มอนต์์เซอร์์รััต
1

132

SARANROMแผนที่่� ภููมิิภาคลาติินอเมริิกาและแคริิบเบีียน
ภาพจาก Britannica, www.britannica.com/place/Latin-America.

แม้้ คนนอกจะมองว่่ าประเทศต่่ าง ๆ ในลาติินอเมริิกาและแคริิบเบีียนมีีความใกล้้ชิิดกััน
ทางสัังคมและวััฒนธรรม แต่่หากมองรายละเอีียดใน
ประวััติศิ าสตร์์ที่ผ่่� า่ นมาจะพบว่่า ประเทศในภููมิภิ าคนี้้�
มีีความแตกต่่างที่่�ชััดเจนในด้้านประวััติิศาสตร์์
การเมือื งและอุุดมการณ์์ทางการเมือื งระหว่่างฝ่่ายซ้้าย
เช่่น คิิวบาและเวเนซุุเอลา กัับฝ่่ายขวา เช่่น เปรูู
ชิิลีี และโคลอมเบีีย ซึ่่�งสาเหตุุหลัักประการหนึ่่�ง
มาจากความสััมพันั ธ์์ที่ใ่� กล้้ชิดิ ในระดัับผู้้�นำำ�ประเทศ
ส่่งผลให้้การดำำ�เนิินนโยบายต่่างประเทศต่่อเพื่่อ� นบ้้าน
ในภูู มิิ ภ าคแตกต่่ า งกัั น และมิิ อ าจปฏิิ เ สธได้้ ว่่ าสถานการณ์์ ก ารแพร่่ ร ะบาดของโรคโควิิ ด -19ยิ่่ง� ตอกย้ำำ��ให้้อุดุ มการณ์์ทางการเมือื ง “ซ้้าย - ขวา”ที่่�ว่่านี้้�เด่่นชััดขึ้้�น

แน่่ น อนว่่ า ประเทศส่่ ว นใหญ่่ ใ นภูู มิิ ภ าคย่่อมให้้ความสำำ�คัญั ต่่อประเทศเพื่่อ� นบ้้านประชิิดตน
ที่่�มีีอุดุ มการณ์์ทางการเมือื งคล้้ายกัันเป็็นลำำ�ดับั แรกคิิวบาในฐานะประเทศเศรษฐกิิจขนาดใหญ่่ที่่�สุุด
ในภููมิิภาคแคริิบเบีียนและพัันธมิิตรที่่�สำำ�คััญของ
เวเนซุุ เ อลาได้้ ส่่ ง ทีีมแพทย์์ ห ลายร้้ อ ยคนไปยัั งประเทศสมาชิิ ก CARICOM และเวเนซุุ เ อลาเพื่่�อช่่วยรัับมืือกัับสถานการณ์์การแพร่่ระบาดของ
โรคโควิิด-19 ส่่งผลให้้ความสััมพัันธ์์ของประเทศ
ข้้างต้้นแน่่นแฟ้้นยิ่่�งขึ้้�น ดัังจะเห็็นได้้จากการที่่�
ประเทศสมาชิิก CARICOM ให้้การสนัับสนุุนคิิวบา
และเวเนซุุ เ อลาในเวทีีสหประชาชาติิ อ ยู่่�เสมอ
โดยเฉพาะการเรีียกร้้องให้้ยุุติิมาตรการคว่ำำ��บาตร
ทางเศรษฐกิิจฝ่่ายเดีียวของสหรััฐฯ ต่่อคิิวบาและ
เวเนซุุเอลาด้้วยเหตุุผลด้้านมนุุษยธรรมส ร า ญ ร ม ย์์133ขณะที่่อีี� กด้้านหนึ่่�งในอเมริิกาใต้้ อาร์์เจนติินา
บราซิิล โคลอมเบีีย ชิิลีี เอกวาดอร์์ กายอานา
ปารากวััย และเปรูู ได้้ร่่วมกัันก่่อตั้้�ง Forum for
the Progress and Development of SouthAmerica (PROSUR) ขึ้้�นเมื่่�อปีี 2562 เพื่่�อทดแทน
Union of South American Nations (UNASUR)
ซึ่่�งเป็็นข้้อริิเริ่่�มของอดีีตประธานาธิิบดีีเวเนซุุเอลา
Hugo Chavez ในยุุคที่่� ณ ขณะนั้้�น รััฐบาลฝ่่ายซ้้าย
ในอเมริิกาใต้้กำำ�ลัังรุ่่�งเรืือง โดยล่่าสุุด PROSUR(ในช่่วงการเป็็นประธานชั่่ว� คราวของชิิลีีเมื่่อ� ปีี 2563)
ได้้ออกแถลงการณ์์ร่่วมในการให้้ความช่่วยเหลืือ
ซึ่่� ง กัั น และกัั น เพื่่� อ รัั บ มืื อ วิิ ก ฤตโควิิ ด -19 และการเข้้ า ถึึงวัั ค ซีีนอย่่ า งเท่่ า เทีียมและทัั น ท่่ ว งทีีตลอดจนย้ำำ�� เจตนารมณ์์ ข องประเทศสมาชิิ กในการสนัับสนุุนระบบพหุุภาคีีนิิยม โดยเฉพาะ
การร่่วมมือื กัับองค์์การระหว่่างประเทศในทวีีปอเมริิกา
อย่่าง Inter-American Development Bank
(IDB) World Health Organization (WHO) และ
Pan-American Health Organization (PAHO)

นอกเหนืือจากการแบ่่งฝ่่ายของผู้้�นำำ�ลาติิน
อเมริิการะหว่่างฝ่่ายซ้้ายกัับฝ่่ายขวาจากกรณีีตััวอย่่าง
ข้้างต้้น วิิกฤตการณ์์โรคโควิิด-19 ยัังสะท้้อนถึึง
การแข่่งขัันที่่เ� ข้้มข้น้ ระหว่่างสหรััฐฯ และจีีน ประเทศ
มหาอำำ� นาจที่่� ต่่ า งเป็็ น ทั้้� ง ผู้้�ให้้ ค วามช่่ ว ยเหลืือ
ทางเศรษฐกิิจแก่่หลายประเทศในภููมิิภาคลาติิน
อเมริิกา และคู่่�ค้้าสำำ�คัญั ของหลายประเทศเศรษฐกิิจ
หลัักในภููมิิภาค (บราซิิล เม็็กซิิโก อาร์์เจนติินา ชิิลีี
เปรูู และโคลอมเบีีย) เป็็นที่่เ� ด่่นชััดว่่า สหรััฐฯ ภายใต้้
การนำำ�ของอดีีตประธานาธิิบดีีทรััมป์์มองภููมิิภาค
ลาติินอเมริิกาเป็็นเพีียง “สนามหญ้้าหลัังบ้้าน”จึึงมิิ ไ ด้้ ใ ห้้ ค วามสำำ�คัั ญ กัั บ ภูู มิิ ภ าคดัั ง กล่่ า วเป็็ นลำำ�ดับั ต้้น รวมทั้้�งยัังเพิิกเฉยต่่อการรัักษาภาพลัักษณ์์
ของสหรััฐฯ ในฐานะประเทศมหาอำำ�นาจที่่มีี� บทบาทนำำ�
ในบริิบทการเมืืองระหว่่างประเทศของลาติินอเมริิกา
โดยอดีีตประธานาธิิบดีีทรััมป์เ์ ป็็นผู้้�นำำ�สหรัฐั ฯ คนแรก
ที่่�ปฏิิเสธการเข้้าร่่วม Summit of the Americasที่่�เปรูู เมื่่�อปีี 2561 ซึ่่�งถืือเป็็นการประชุุมระดัับ
ผู้้�นำำ�ประเทศเดีียวที่่ร� วมผู้้�นำำ�ของทุุกประเทศในทวีีป

The Pink Tide Governments: ยุุครุ่่�งเรืืองของรััฐบาลฝ่่ายซ้้ายในอเมริิกาใต้้ ราวปีี 2543 - 2553
จากซ้้ายไปขวา: อดีีตประธานาธิิบดีีเวเนซุุเอลา Hugo Chavez อดีีตประธานาธิิบดีีโบลิิเวีีย Evo Moralesอดีีตประธานาธิิบดีีบราซิิล Lula da Silva อดีีตประธานาธิิบดีีเอกวาดอร์์ Rafael Correaภาพจาก Cuba Encuentro, https://www.cubaencuentro.com/internacional/noticias/cambios-en-el-mapa-politico-de-latinoamerica-325552.

134

SARANROMการก่่อตั้้�ง PROSUR ภายหลัังการทยอยกลัับมาสู่่�อำำ�นาจของผู้้�นำำ�ฝ่่ายขวาในลาติินอเมริิกา ตั้้�งแต่่ปีี 2558
ภาพจาก The Brazilian Report, www. brazilian.report/latin-america/2019/03/23/prosur-south-america-right-turn/.

อเมริิกาไว้้ด้้วยกััน นอกจากนี้้� ตลอดระยะเวลา
ของการดำำ�รงตำำ�แหน่่ง อดีีตประธานาธิิบดีีทรััมป์์
ได้้เดิินทางเยืือนภููมิิภาคลาติินอเมริิกาอย่่างเป็็น
ทางการเพีียงครั้้ง� เดีียว เพื่่อ� เข้้าร่่วมการประชุุม G20ที่่�อาร์์เจนติินาเมื่่�อปีี 2561 ขณะที่่�เมื่่�อเทีียบกัับ
อดีีตประธานาธิิบดีีโอบามาที่่�ได้้เยืือนภููมิิภาคนี้้�
5 ครั้้�ง และประธานาธิิบดีีไบเดนเมื่่�อครั้้�งดำำ�รง
ตำำ�แหน่่งรองประธานาธิิบดีีสหรััฐฯ ได้้เดิินทางเยืือน
ลาติินอเมริิกาถึึง 16 ครั้้�ง ด้้วยเหตุุนี้้� จึึงเป็็นโอกาส
ให้้จีีนสามารถดำำ�เนิินนโยบายการทููตเชิิงการแพทย์์
(medical diplomacy) และมีีบทบาทนำำ�ในการต่่อสู้้�
กัับการระบาดใหญ่่ของโควิิด-19 ในลาติินอเมริิกา
ได้้อย่่างมีีประสิิทธิิภาพ โดยประเทศเศรษฐกิิจสำำ�คัญ
ัในภููมิภิ าคนี้้�ล้ว้ นทยอยขอรัับความช่่วยเหลืือจากจีีน
ทั้้�งในด้้านการขอรัับบริิจาคเงิินช่่วยเหลืือ ชุุดตรวจ
เชื้้�อโควิิด-19 เครื่่�องช่่วยหายใจ และเครื่่�องมืือทาง
การแพทย์์อื่น่� ที่่จำ� ำ�เป็็น รวมทั้้�งการจััดประชุุมทางไกล
(video conference) ระหว่่างผู้้�เชี่่�ยวชาญของจีีน
กัับลาติินอเมริิกาเพื่่�อเรีียนรู้้�ยุุทธศาสตร์์การรัับมืือ
การแพร่่ระบาด การทููตเชิิงการแพทย์์ข้า้ งต้้นสอดรัับกัั บ ยุุ ท ธศาสตร์์ ข องจีีนในการคานอำำ� นาจและ
ลดทอนอิิทธิิพลของสหรััฐฯ ในภููมิภิ าคลาติินอเมริิกา
รวมถึึงช่่วยเสริิมพลวััตความสััมพัันธ์์ทางเศรษฐกิิจ
ระหว่่างลาติินอเมริิกากัับจีีนที่่แ� นบแน่่นอยู่่�เดิิมแล้้ว
ให้้รุุดหน้้ายิ่่�งขึ้้�น
อย่่ า งไรก็็ ดีี ท่่ า มกลางภูู มิิ รัั ฐ ศาสตร์์ ที่่�
เปลี่่ย� นแปลงไปของโลกยุุคหลัังโควิิด-19 โดยเฉพาะ
นโยบายการต่่ า งประเทศของสหรัั ฐ ฯ ภายใต้้
การนำำ�ของประธานาธิิบดีีไบเดนที่่ม� องลาติินอเมริิกา
เป็็ น “เพื่่� อ น” มากกว่่ า การเป็็ น เพีียงประเทศ
ที่่� อ ยู่่�ใน “สนามหญ้้ า หลัั ง บ้้ า น” ของสหรัั ฐ ฯเช่่ น ในอดีีตทำำ� ให้้ ภูู มิิ ภ าคลาติิ น อเมริิ ก าและแคริิบเบีียนเป็็นอีีกหนึ่่�ง playing field ที่่�สำ�คัำ ัญของโลกและไทยไม่่ควรมองข้้าม
ไทยกัับลาติินอเมริิกาเป็็น “เพื่่อ� น” กัันมากว่่า
ครึ่่�งศตวรรษ แม้้จะมีีอุุปสรรคเนื่่�องจากภููมิิศาสตร์์
ที่่�ห่่างไกลและการขาดความรู้้�ความเข้้าใจที่่�ลึึกซึ้้�ง
ระหว่่างกััน แต่่ “เพื่่�อน” คนนี้้�เป็็นอีีกภููมิิภาคหนึ่่�ง
ที่่�มีีศัักยภาพ โดยเฉพาะด้้านเศรษฐกิิจที่่�ลาติิน
อเมริิกาเป็็นแหล่่งทรััพยากรธรรมชาติิแห่่งโลกส ร า ญ ร ม ย์์

135อนาคต เช่่น ลิิเทีียม ด้้านสัังคมที่่�ลาติินอเมริิกา
เป็็นแหล่่งอารยธรรมที่่เ� ก่่าแก่่ที่สุ่� ดุ แห่่งหนึ่่�งของโลก
เช่่น Aztec Maya และ Inca และด้้านเทคโนโลยีี
ที่่�ลาติินอเมริิกามีีแนวปฏิิบััติิที่่�เป็็นเลิิศหลายแขนง
ที่่�น่่าเรีียนรู้้� เช่่น พลัังงานสะอาด และโลจิิสติิกส์์
วิิกฤตโรคโควิิด-19 พิิสููจน์์ในเห็็นแล้้วว่่า
พลวัั ต ของความสัั มพัั น ธ์์ ไ ทย - ลาติิ น อเมริิ ก าไม่่หยุดุ นิ่่�งตลอดปีี 2563 กระทรวงการต่่างประเทศ
โดยกรมอเมริิ กาและแปซิิ ฟิิกใต้้ ได้้ บูู รณ าการการทำำ�งานกัับสถานเอกอััครราชทููตทั้้�ง 5 แห่่ง
ในภููมิภิ าคลาติินอเมริิกา ได้้แก่่ สถานเอกอััครราชทููตณ กรุุงบััวโนสไอเรส กรุุงบราซิิเลีีย กรุุงซัันติิอาโก
กรุุ ง ลิิ ม า และกรุุ ง เม็็ ก ซิิ โ ก และหน่่ ว ยงานไทย
ที่่เ� กี่่ย� วข้้องทั้้�งจากภาครััฐ เอกชน และวิิชาการ รวมถึึง
สถานเอกอััครราชทููตประเทศในลาติินอเมริิกา
ประจำำ�ประเทศไทยทั้้�ง 9 แห่่ง ได้้แก่่ เม็็กซิิโก เปรูู
ชิิลีี อาร์์เจนติินา บราซิิล ปานามา โคลอมเบีีย คิิวบา
และกััวเตมาลา ในการขัับเคลื่่�อนความร่่วมมืือ
ไทย - ลาติินอเมริิกาอย่่างสร้้างสรรค์์ และเป็็น
การวางรากฐานสู่่�ความสััมพัันธ์์ที่่�ก้้าวหน้้าในโลก
ยุุคหลัังโควิิด-19 อาทิิ (1) การอพยพนัักเรีียน
แลกเปลี่่�ยนชาวไทยในลาติินอเมริิกากว่่า 270 คนกลัับประเทศไทย (2) การช่่วยเหลืือมิิตรประเทศ

136

SARANROMในลาติินอเมริิกาในรููปแบบต่่าง ๆ เช่่น การบริิจาค
ชุุดตรวจหาเชื้้อ� แบบ RT-PCR KIT การให้้คำำ�แนะนำำ�
ด้้านวิิชาการผ่่านระบบทางไกล การมอบพิิมพ์เ์ ขีียว
เครื่่�องช่่วยหายใจเคลื่่�อนที่่�ซึ่่�งสถาบัันเทคโนโลยีี
พระจอมเกล้้าเจ้้าคุุณทหารลาดกระบัังพััฒนาขึ้้�น
และการอำำ�นวยความสะดวกคนชาติิลาติินอเมริิกา
กลัับภููมิิลำำ�เนา และ (3) การเผยแพร่่ข้้อมููลพื้้�นฐาน
ภาษาไทยเกี่่ย� วกัับภููมิศิ าสตร์์ วััฒนธรรม และเศรษฐกิิจ
ของทั้้�ง 33 ประเทศในลาติินอเมริิกาและแคริิบเบีียน
ผ่่านแอปพลิิเคชััน Discover Latin Americaเพื่่�อให้้คนไทยรู้้�จัักภููมิิภาคนี้้�มากขึ้้�น
เมื่่�อมาถึึงวิินาทีีนี้้� ผู้้�เขีียนหวัังเป็็นอย่่างยิ่่ง� ว่่าบทความนี้้�จะเป็็นส่่วนหนึ่่�งในการนำำ�เสนอมุุมมอง
ใหม่่ ๆ เกี่่ย� วกัับภููมิภิ าคลาติินอเมริิกาและแคริิบเบีียน
ให้้แก่่ผู้้�อ่่านทุุกท่่าน ที่่�มากไปกว่่าการเป็็นเพีียง
ภููมิิภาคหนึ่่�งของโลกที่่�ได้้รัับผลกระทบอย่่างหนััก
จากวิิกฤตโควิิด-19 ตามที่่ปร� ากฏในหน้้าสื่่อ� ปััจจุุบันั
ตลอดจนได้้ มีีส่่ ว นสะท้้ อ นถึึงความสำำ�คัั ญ ของการดำำ�เนิินความสััมพัันธ์์กัับลาติินอเมริิกาแบบ
“มองไปข้้างหน้้า” เพื่่�อแสวงหาโอกาสต่่อยอด
ความร่่ ว มมืื อ ระหว่่ า งกัั น ให้้ ค รอบคลุุ มมิิ ติิที่่�หลากหลายขึ้้�นและสอดคล้้องกัับกระแสของโลก
หลัังโควิิด-19 อย่่างยั่่�งยืืนได้้ในที่่สุ� ุดบัวแก้วนำ�ไทย
ทหารกล้า ยามศึกชาติ ขาดไม่ได้
เกิดโรคภัย หมอไทยหาญ ต้านรักษา
ในต่างแดน มีบัวแก้ว เป็นแนวหน้า
พี่น้องไทย ได้พึ่งพา คือหน้าที่
งานผู้แทน เจรจา รักษาผล
ดูแลคน ไทยและชาติ คือศักดิ์ศรี
ใช้ความรู้ คุณธรรม ทำ�เต็มที่
ลุทันการณ์ งานพิธีฯ ที่ภูมิใจ
ในยามนี้ พิษโควิด วิกฤตหนัก
อุปสรรค ไทยทุกคน ต้องพ้นได้
บัวแก้วขอ มอบพลัง กำ�ลังใจ
ก้าวข้ามภัย นำ�ไทยฟื้น คืนมั่นคง

ชลทิพา วิญญุนาวรรณ
นักการทูตชำ�นาญการ (ที่ปรึกษา) กรมสารนิเทศ ร้อยกรองส ร า ญ ร ม ย์์137ปกิณกะ

138

SARANROMพระพุทธราชไมตรีศรีสัมพันธ์
"พระพุทธราชไมตรีศรีสัมพันธ์"พระสำ�คัญ ขวัญมงคล ชนบัวแก้ว
ปางลีลา จากสวรรค์ อันเพริศแพร้ว
นามศักดิ์สิทธิ์ คุ้มคลาดแคล้ว ปลอดปวงภัย
จากยอดฉัตร รัตนเจดีย์ ศรีลังกา
พระปิยมหาราชา ทรงสร้างไว้
กระเบื้องหลังคา วิหารวัด แดนอุทัย
พระมหาธีรราชไท้ พระราชทาน
อีกมวลสาร ศักดิ์สิทธิ์ ทั่วทิศา
มิ่งมหา ร้อยแปด มงคลว่านจีน อินเดีย ลาว เมียนมา ไทย เนปาล
งามตระหง่าน ดั่งข้ามน้ำ� เพื่อนำ�ชัย
ร้อยสี่สิบ ปีบัวแก้ว เพื่อประชา
ราชสุดา ฯ ทรงเททอง หล่อพระไซร้
แม้นมงคล เหนี่ยวนำ�จิต อุทิศใจ
เพื่อก้าวไป นำ�สุขให้ ไทยสราญ
พระบรมสารีริกธาตุ
ยอดพระเกศ โมลีศาสด์ ประดิษฐาน
สมเด็จพระกนิษฐาฯ ทรงเป็นประธาน
มงคลยิ่ง มิ่งตราบนาน สราญรมย์

ชลทิพา วิญญุนาวรรณ
นักการทูตชำ�นาญการ (ที่ปรึกษา) กรมสารนิเทศ ร้อยกรองส ร า ญ ร ม ย์์139การจััดสร้้างพระพุุทธรููป
ประจำำ�กระทรวงการต่่างประเทศ
จิิรััสยา พีีรานนท์์
รองอธิิบดีีกรมเอเชีียใต้้ ตะวัันออกกลางและแอฟริิกาวัั น เสาร์์ ที่่� 19 กัั น ยายน 2563 เป็็ น วัั น มหามงคลอีี ก วาระหนึ่่�งของพวกเรา
ชาวกระทรวงการต่่างประเทศ เนื่่�องจากเป็็นวัันที่่�สมเด็็จพระกนิิษฐาธิิราชเจ้้า กรมสมเด็็จ
พระเทพรััตนราชสุุดา ฯ สยามบรมราชกุุมารีี ทรงมีีพระมหากรุุณาธิิคุุณเสด็็จพระราชดำำ�เนิิน
มาบรรจุุพระบรมสารีีริิกธาตุุในพระเกศโมลีี “พระพุุทธราชไมตรีีศรีีสััมพัันธ์์” พระพุุทธรููป
ประจำำ�กระทรวงการต่่างประเทศ นัับเป็็นพระมหากรุุณาธิิคุุณอย่่างหาที่่�สุุดมิิได้้วัั น นั้้�นนายดอน ปรมัั ต ถ์์ วิิ นัั ย รองนายกรัั ฐ มนตรีี แ ละรัั ฐ มนตรีี ว ่ า การกระทรวง
การต่างประเทศได้้กราบบัังคมทููลถวายรายงานเกี่่�ยวกัับความเป็็นมาของการจััดสร้้าง
พระพุุทธราชไมตรีีศรีีสััมพัันธ์์ หลัังจากนั้้�น เจ้้าพนัักงานอััญเชิิญพระบรมสารีีริิกธาตุุ
เข้้าถวาย ทรงสรงพระบรมสารีีริิกธาตุุและทรงบรรจุุลงในพระกรััณฑ์์ (หีีบ) แล้้วพระราชทาน
พระกรัั ณ ฑ์์ นั้้� นแก่่ ร องนายกรัั ฐ มนตรีี แ ละรัั ฐ มนตรีี ว่่ า การกระทรวงการต่่ า งประเทศ
เพื่่� อ อัั ญ เชิิ ญ ไปประดิิ ษ ฐานภายในพระเกศโมลีี ข องพระพุุ ท ธราชไมตรีี ศ รีี สัั ม พัั น ธ์์เมื่่� อ เสร็็ จ สิ้้�นพิิ ธีี รองนายกรัั ฐ มนตรีี แ ละรัั ฐ มนตรีี ว ่ า การกระทรวงการต่ า งประเทศ
ได้้ ข อพระราชทานพระราชวโรกาสทูู ล เกล้้ า ฯ ถวายพระพุุ ท ธราชไมตรีี ศ รีี สัั ม พัั น ธ์์องค์์จำำ�ลอง ทำำ�ด้้วยสััมฤทธิ์์�ปิิดทอง ความสููงวััดจากฐาน 20 นิ้้�ว จำำ�นวน 1 องค์์ หลัังจากนั้้�น
ได้้เสด็็จฯ ไปทรงนมััสการพระพุุทธราชไมตรีีศรีีสััมพัันธ์์ก่่อนจะเสด็็จฯ กลัับพิิ ธีี ใ นวัั น นั้้�นใช้้ เ วลาไม่่ น าน แต่่ ค รบถ้้ ว นสมบูู ร ณ์์ ด้้ ว ยพระพุุ ท ธพิิ ธีี ศัั ก ดิ์์�สิิ ท ธิ์์�
เสีียงพระสงฆ์์เจริิญชััยมงคลคาถาและความสงบของผู้้�เข้้าร่่วมที่่�ล้้วนสำำ�รวมกาย วาจา ใจก่่ อ ให้้ เ กิิ ด สิิ ริิ ม งคล กอปรกัั บ ความงดงามของวิิ เ ทศสโมสรได้้ เ กิิ ด เป็็ น ภาพที่่�งดงาม
จัับจิิตจัับใจ จนเกิิดเป็็นแรงบัันดาลใจที่่�จะรวบรวมเรื่่�องราวเกี่่�ยวกัับพระพุุทธราชไมตรีี
ศรีีสััมพัันธ์์ พระพุุทธรููปศัักดิ์์�สิิทธิ์์�ที่่�จะเป็็นสิ่่�งยึึดเหนี่่�ยวจิิตใจให้้ระลึึกถึึงพระพุุทธคุุณ
และพระธรรมคุุณอัันเป็็นหลัักในการดำำ�รงชีีวิิตและการทำำ�งานของข้้าราชการกระทรวง
การต่่างประเทศไปอีีกยาวนาน

140

SARANROMจุุดเริ่่�มต้้น..ยอดฉััตรรััตนเจดีีย์์

ในปีี 2551 เจ้้าอาวาสวััดทีีปทุุตตมาราม
กรุุงโคลััมโบ สาธารณรััฐสัังคมนิิยมประชาธิิปไตย
ศรีีลัังกา ได้้ขอให้้รััฐบาลไทยช่่วยบููรณะซ่่อมแซม
“ยอดฉัั ตรรัั ต นเจดีีย์์ ” ของวัั ด ทีีปทุุ ตตม ารามซึ่่�งเป็็นวััดที่่�เก่่าแก่่ที่่�สุุดในกรุุงโคลััมโบ ก่่อสร้้างขึ้้�น
ในปีี 2318 และเป็็นที่่รู้้�จั� กั กัันโดยทั่่�วไปว่่า “วััดไทย”ในกรุุ ง โคลัั ม โบ เป็็ น วัั ด ที่่� มีี ความสัั มพัั น ธ์์ ท างประวัั ติิ ศ าสตร์์ ลึึ กซึ้้� ง กัั บ ประเทศไทยเนื่่� อ งจากพระชิินวรวงศ์์ หรืือพระวรวงศ์์เธอพระองค์์เจ้้า
ปฤษฎางค์์ เคยดำำ�รงตำำ�แหน่่งเจ้้าอาวาสระหว่่าง
ปีี 2447 - 2454 และได้้รับั การสถาปนาเป็็นสัังฆนายก
แห่่งนครโคลััมโบของนิิกายรามััญและอมรปุุระ
ซึ่่�งนัับเป็็นชาวต่่างชาติิคนแรกที่่�ได้้รัับตำำ�แหน่่งนี้้�
ท่่านยัังเป็็นผู้้�ออกแบบและควบคุุมการก่่อสร้้าง
โบราณสถานที่่เ� ป็็นประจัักษ์์พยานแห่่งความสััมพันั ธ์์ทางพุุทธศาสนาที่่แ� น่่นแฟ้้นระหว่่างไทยและศรีีลัังกา
ได้้แก่่ องค์์รััตนเจดีีย์์ ซึ่่�งมีีรููปแบบผสมผสานศิิลปะ
ของไทย ศรีีลัังกา อิินเดีียและเมีียนมาเข้้าด้้วยกััน
และยอดฉััตรแห่่งองค์์รััตนเจดีีย์์นี้้� พระบาทสมเด็็จ
พระจุุ ลจอมเกล้้ าเจ้้ าอยู่่�หัั วพระราชทานแก่่ วััดเพื่่�อสืืบทอดพระพุุทธศาสนาและเป็็นสััญลัักษณ์์
แห่่งสััมพัันธไมตรีีอัันดีีระหว่่างทั้้�งสองประเทศ
ในครั้้� ง นั้้� น เมื่่� อ ยอดฉัั ตรรัั ต นเจดีีย์์
เสื่่อ� มสภาพลง กระทรวงการต่่างประเทศได้้พิจิ ารณาคำำ�ขอของท่่านเจ้้าอาวาส และได้้สนับั สนุุนงบประมาณ
ในการนำำ� ยอดฉัั ตรรัั ต นเจดีีย์์ ก ลัั บ ประเทศไทย
เพื่่อ� ให้้ผู้้�เชี่่ย� วชาญจากสำำ�นักั ช่่างสิิบหมู่่� กรมศิิลปากร
บููรณะซ่่อมแซม
ต่่อมาในปีี 2553 นายปิิยวััชร นิิยมฤกษ์์
รองปลััดกระทรวงการต่่างประเทศ (ตำำ�แหน่่งขณะนั้้�น)ได้้นำำ�คณะสำำ�นักั ช่่างสิิบหมู่่� กรมศิิลปากรเดิินทางไป
ติิดตั้้ง� ยอดฉััตรและร่่วมพิิธีีสมโภชยอดฉััตรที่ปร่� ะเทศ
ศรีีลัังกา ภายหลัังการบููรณะยอดฉััตรรัตั นเจดีีย์์แล้้ว
มีีวััสดุุคงเหลืือจากการบููรณะ ได้้แก่่ ยอดฉััตรเดิิม

ที่่�ชำำ�รุุด เฉพาะส่่วนที่่�เป็็นทองแดงหนัักประมาณ
8 กิิโลกรััม และเศษผงทองอีีก 10.5 กรััม ผู้้�บริิหาร
กระทรวงการต่่ างประเทศจึึงมีีดำำ�ริิว่่า สถาบัั นพระมหากษััตริิย์์ทรงเป็็นหลัักชััยและมีีคุุณููปการ
อย่่างใหญ่่หลวงหาที่่�สุุดมิิได้้ต่่อการต่่างประเทศ
ของไทยตั้้�งแต่่อดีีตจนถึึงปััจจุุบััน และกระทรวง
การต่่างประเทศยัังไม่่เคยมีีพระพุุทธรููปประจำำ�
กระทรวงมาก่่อน ดัังนั้้�น จึึงได้้พิจิ ารณาแล้้วเห็็นเป็็น
โอกาสเหมาะสมที่่�จะขอพระราชทานพระบรม
ราชานุุญาตจััดสร้้างพระพุุทธรููปประจำำ�กระทรวง
การต่่ า งประเทศเพื่่� อ ความเป็็ น สิิ ริิ ม งคล เป็็ นสิ่่�งศัักดิ์์�สิิทธิ์์�คุ้้�มครองกระทรวงการต่่างประเทศ
และเป็็นที่่�ยึึดเหนี่่�ยวจิิตใจของข้้าราชการ จึึงมีี
ดำำ�ริิ ใ ห้้ นำำ�วัั สดุุ ค งเหลืือข้้ า งต้้ น มาเป็็ น มวลสาร
ในการจััดสร้้างพระพุุทธรููปเพื่่�อนำำ�ขึ้้�นทููลเกล้้าฯ
ถวายพระบาทสมเด็็ จ พระบรมชนกาธิิ เ บศรมหาภููมิิพลอดุุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิิตร
และจััดสร้้างพระพุุทธรููปประจำำ�กระทรวง จึึงขอให้้
สถานเอกอััครราชทููต ณ กรุุงโคลััมโบ นำำ�ส่ง่ หนัังสืือ
ถึึงเจ้้าอาวาสวััดทีีปทุุตตมารามเพื่่�อขออนุุญาต
ในการนำำ�วััสดุุคงเหลืือดัังกล่่าวมาเป็็นมวลสาร
ประกอบการจััดสร้้างวััตถุมุ งคล ต่่อมาท่่านเจ้้าอาวาสฯ
ได้้มีีหนัังสืือลงวัันที่่� 28 มิิถุุนายน 2553 แจ้้งว่่า
ไม่่ขััดข้้องต่่อความประสงค์์ดัังกล่่าวของกระทรวง
การต่่างประเทศ

ช่่วงเตรีียมการ...พระมหากรุุณาธิิคุุณ

ในช่่วงเริ่่�มต้้นของการเตรีียมการจััดสร้้าง
พระพุุทธรููประหว่่างปีี 2554 - 2555 กระทรวง
การต่่ า งประเทศได้้ รัับ พระราชทานพระมหา
กรุุณาธิิคุณุ จากพระบาทสมเด็็จพระบรมชนกาธิิเบศร
มหาภููมิิพลอดุุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิิตร
ในส่่วนที่่เ� กี่่ย� วข้้องกัับการจััดสร้้างพระพุุทธรููปประจำำ�
กระทรวงการต่่างประเทศ ประกอบด้้วยส ร า ญ ร ม ย์์1411) พระบรมราชานุุญาตให้้นำำ�วัสดุั ทีุ่ เ่� หลืือจาก
การบููรณะยอดฉััตรรัตั นเจดีีย์์ของวััดทีีปทุุตตมาราม
ไปใช้้เป็็นมวลสารศัักดิ์์�สิิทธิ์์�
2)	พระบรมราชานุุญาตให้้นำำ�แผ่่นกระเบื้้�อง
หลัังคาวิิหารวััดโทไดจิิ จัังหวััดนารา ประเทศญี่่�ปุ่่�น
ซึ่่� ง พระบาทสมเด็็ จ พระมงกุุ ฎ เกล้้ า เจ้้ า อยู่่�หัั วพระราชทานแก่่วััดโทไดจิิ ในระหว่่างการเสด็็จ
พระราชดำำ� เนิิ น เยืือนเมื่่� อ ปีี 2445 ครั้้� ง ดำำ�ร งพระอิิสริิยยศเป็็นสยามมกุุฎราชกุุมาร ไปใช้้เป็็น
มวลสารศัักดิ์์�สิิทธิ์์�
3) พระบรมราชานุุญาตให้้สร้า้ งพระพุุทธรููป
ปางลีีลา ตามแบบที่่� อ าจารย์์ โ สพิิ ศ พุุ ท ธรัั ก ษ์์ประติิ ม ากรชำำ� นาญการ สำำ�นัั ก ช่่ า งสิิ บ หมู่่�
กรมศิิลปากร ได้้ร่่างไว้้ เป็็นพระพุุทธรููปประจำำ�
กระทรวงการต่่างประเทศ และเมื่่อ� ได้้ทอดพระเนตร
แบบร่่างแล้้วได้้พระราชทานข้้อแนะนำำ�ปรัับแบบ
องค์์พระพุุทธรููปให้้มีีความสููง เพรีียว และสง่่างาม
มากขึ้้�นแม้้ว่่าในขณะนั้้�นจะทรงพระประชวรและ
ประทัับอยู่่�ที่่�โรงพยาบาลศิิริริ าชก็็ตาม
4) พระมหากรุุ ณ าธิิ คุุ ณ โปรดเกล้้ าโปรดกระหม่่ อ มทรงเจิิ ม และทรงพระสุุ หร่่ า ยแผ่่นโลหะผสมเงิิน ทอง และนาก พระราชทานแก่่
กระทรวงการต่่างประเทศเพื่่�อเป็็นมงคลสููงสุุด
ในการจััดสร้้างพระพุุทธรููป

มวลสารศักดิ์สิทธิ์

นอกจากวััสดุคุ งเหลืือจากการบููรณะยอดฉััตร
รััตนเจดีีย์์ วััดทีีปทุุตตมาราม แผ่่นโลหะผสมเงิินทอง และนากแล้้ว ในปีี 2554 ในโอกาสเตรีียม
จััดสร้้างพระพุุทธรููป กระทรวงการต่่างประเทศ
ยัังได้้รัับพระกรุุณาจากสมเด็็จพระสัังฆราชเจ้้า
กรมหลวงวชิิ ร ญาณสัั ง วร ประทานพระบรม
สารีีริิกธาตุุแก่่กระทรวงการต่่างประเทศ รวมทั้้�ง
ได้้ รัั บ พระบรมสารีีริิ ก ธาตุุ อีี กจำำ� นวนหนึ่่� ง จากวััดบรมนิิวาสราชวรวิิหาร (วััดที่่�พระบาทสมเด็็จ
พระจอมเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััวโปรดเกล้้าโปรดกระหม่่อม
142

SARANROMสถาปนาให้้เป็็นวััดธรรมยุุต ฝ่่ายอรััญวาสีี คู่่�กัันกัับ
วััดบวรนิิเวศวิิหารซึ่่�งเป็็นวััดธรรมยุุต ฝ่่ายคามวาสีี)เพื่่�อบรรจุุไว้้ในพระเกศโมลีีพระพุุทธรููปประจำำ�
กระทรวงการต่่างประเทศเพื่่�อกราบสัักการะบููชา
เป็็นมหามิ่่�งมงคลสืืบไป
นอกจากนี้้� กระทรวงการต่่างประเทศยัังได้้
ขอความอนุุเคราะห์์สถานเอกอััครราชทููตและ
สถานกงสุุลใหญ่่ขอรัับมวลสารศัักดิ์์สิ� ทิ ธิ์์จ� ากวััดพุุทธ
ที่่สำ� �คัำ ญั ในประเทศอิินเดีีย เนปาล ศรีีลัังกา เมีียนมา
ญี่่�ปุ่่�น จีีนและ สปป. ลาว เพื่่�อใช้้ในการจััดสร้้าง
พระพุุ ท ธรูู ป โดยสถานเอกอัั ค รราชทูู ต และสถานกงสุุ ล ใหญ่่ ไ ด้้ จัั ด ส่่ ง มวลสารศัั ก ดิ์์� สิิ ท ธิ์์� ใ ห้้ซึ่่ง� รวมถึึงแผ่่นกระเบื้้�องหลัังคาวิิหารวััดโทไดจิิ จัังหวััด
นารา ประเทศญี่่�ปุ่่�น ซึ่่�งได้้รัับพระบรมราชานุุญาต
ให้้นำ�มำ าใช้้เป็็นมวลสารดัังที่่�กล่่าวถึึงข้้างต้้นแล้้ว
กระทรวงการต่่างประเทศยัังได้้ขอรัับเมตตา
จากพระสุุปฏิิปัันโนทั่่�วประเทศเพื่่�ออธิิษฐานจิิต
และจารยัันต์์ในแผ่่นโลหะเงิิน ทอง นาก อีีกกว่่า
100 รููป รวมทั้้�งได้้รัับมอบมวลสารศัักดิ์์�สิิทธิ์์�จาก
สถานที่่ศั� กั ดิ์์สิ� ทิ ธิ์์ใ� นประเทศไทยอีีกจำำ�นวนหนึ่่�ง เช่่น
แท่่งชนวนที่่�เหลืือจากการสร้้างสมเด็็จองค์์ปฐมวัั ด เขาแร่่ จัั ง หวัั ด สุุ โขทัั ย แผ่่ น จารอัั ก ขระของ
พระเกจิิอาจารย์์ทั่่�วประเทศ พร้้อมผงมหากุุศล
มวลสารศัักดิ์์สิ� ทิ ธิ์์ที่� ร่� วบรวมโดยสายวััดท่่าซุุง จัังหวััด
อุุทัยั ธานีี ผงปฐวีีธาตุุ ตะกรุุดสงครามเกาหลีี แผ่่นจาร
ยัันต์์ของท่่านเจ้้าคุุณนรรััตน์์ราชมานิิต และหลวงปู่่�
มหาอำำ�พันั วััดเทพศิิรินิ ทราวาส แร่่และผงศัักดิ์์สิ� ทิ ธิ์์�
ผงธููป ข้้าวตอก ข้้าวสาร พระร่่วง จัังหวััดสุุโขทััย
แร่่เหล็็กน้ำำ��พี้้� จัังหวััดอุุตรดิิตถ์์ ผนัังกุุฏิิโบราณและ
ชานหมากของหลวงปู่่�ทอง อายะนะ วััดราชโยธา
กรุุงเทพฯ มวลสารศัักดิ์์�สิิทธิ์์�ประทานจากสมเด็็จ
พระวัันรััต วััดบวรนิิเวศวิิหาร มวลสารศัักดิ์์�สิิทธิ์์�
จากเกจิิอาจารย์์ สายเขาอ้้อและสายตะวัันออก
และผงพุุ ท ธคุุ ณห ลวงปู่่�ดู่่� วัั ด สะแก จัั ง หวัั ดอยุุธยา เป็็นต้้น ทั้้�งนี้้� ในการติิดต่่อขอรัับมวลสาร
ศัักดิ์์�สิิทธิ์์�จากพระผู้้�ปฏิิบััติิดีีปฏิิบััติิชอบ กระทรวง

การต่่างประเทศได้้รัับความร่่วมมืืออย่่างดีียิ่่�งจาก
สำำ�นัักงานหนัังสืือเดิินทางในจัังหวััดต่่าง ๆ รวมทั้้�ง
ได้้รัับคำำ�แนะนำำ�ที่่�มีีคุุณค่่าจากข้้าราชการกระทรวง
การต่่างประเทศหลายท่่าน เป็็นผลให้้ได้้รับั มวลสาร
ศัักดิ์์สิ� ทิ ธิ์์จำ� ำ�นวนมากจากทั่่�วประเทศ โดยในขณะนั้้�น
ได้้เก็็บรวบรวมไว้้ที่่�กรมสารนิิเทศอย่่างเป็็นระบบ
แจกแจงรายละเอีียดพร้้อมถ่่ายภาพไว้้อย่่างถี่่�ถ้้วน
เพื่่�อประโยชน์์ในการอ้้างอิิงและเพื่่�อเป็็นข้้อมููล
สำำ�คัญั ของกระทรวงการต่่างประเทศที่่สม� ควรรัักษา
ไว้้สืืบไป
นอกจากมวลสารศัักดิ์์สิ� ทิ ธิ์์ทั้้� ง� จากในประเทศ
และต่่างประเทศแล้้ว กระทรวงการต่่างประเทศ
ยัังได้้เสาะหาว่่านนำำ�โชคซึ่่�งล้้วนแต่่เป็็นว่่านมงคล
อีีก 108 ชนิิด เพื่่�อนำำ�มาประกอบในการจััดสร้้าง
พระพุุ ท ธรูู ปปร ะจำำ� กระทรวงการต่่ า งประเทศ
ในครั้้ง� นี้้� เพื่่อ� เสริิมความเป็็นสิิริมิ งคลให้้มากยิ่่ง� ขึ้้น� อีีกเช่่น พญาว่่าน มหาลาภ มหาโชค มหาจัักรพรรดิ์์�
เทพประชุุมพร เทพรำำ�ลึึก เหล็็กไหล ชััยมงคล
โพธิ์์�มงคล เป็็นต้้น

การจััดสร้้าง

ในช่่ ว งปีี 2554 เมื่่� อ จะเริ่่� ม การจัั ด สร้้ า งพระพุุทธรููปได้้เกิิดความมหััศจรรย์์ขึ้้�น โดยเมื่่�อครั้้�ง
นายเจษฎา กตเวทิิน รองอธิิบดีีกรมสารนิิเทศ (ตำำ�แหน่่ง
ขณะนั้้น� ) และนายสุุเมธ จุุลชาต นัักการทููตชำำ�นาญการ
(ตำำ�แหน่่งขณะนั้้�น) กรมสารนิิเทศ ได้้นำำ�ตราสััญลัักษณ์์
บััวแก้้วไปที่่�โรงเก็็บต้้นแบบ เมื่่�ออาจารย์์โสพิิศฯ
ผู้้�ออกแบบ ได้้เห็็นตราสััญลัักษณ์์ จึึงระลึึกได้้ว่่า
ตราสััญลัักษณ์์ดัังกล่่าวมีีลัักษณะคล้้ายคลึึงกัับรูู ปหล่่ อ ชิ้้� น หนึ่่� ง ที่่� ถูู ก เก็็ บ ไว้้ ที่่� สำำ�นัั ก ช่่ า งสิิ บ หมู่่�
เมื่่�อไปดููจึึงได้้พบเทพยดาบััวแก้้วซึ่่�งหล่่อไว้้ใกล้้
จะเสร็็จแล้้วเหลืือเพีียงการหล่่อวััชระและบััวแก้้ว
แต่่ทิ้้�งช่่วงมิิได้้ดำำ�เนิินการใดมานานถึึง 8 ปีี จึึงถืือ
เป็็นเรื่่�องน่่าประหลาดที่่�การจััดสร้้างสิ่่�งศัักดิ์์�สิิทธิ์์�
หนึ่่�งได้้นำำ�ไปพบอีีกสิ่่�งหนึ่่�ง หลัังจากนั้้�นกระทรวง
การต่่างประเทศจึึงได้้รื้้�อฟื้้�นการจััดสร้้างเทพยดา

บััวแก้้ว โดยชะลอการสร้้างพระพุุทธรููปไว้้ก่่อน
จนเมื่่อ� สร้้างเทพยดาแล้้วเสร็็จ จึึงได้้เริ่่ม� การจััดสร้้าง
พระพุุทธรููปต่่อ ต่่อมากระทรวงการต่่างประเทศ
ได้้เชิิญผู้้�ทรงคุุณวุุฒิิจากหลายสาขาร่่วมพิิจารณา
กำำ�หนดสถานที่่ที่� จ่� ะประดิิษฐานเทพยดาไปพร้้อม ๆกัับสถานที่่�ประดิิษฐานพระพุุทธรููป จนได้้ข้้อสรุุป
สถานที่่�ประดิิษฐานในปััจจุุบััน
ในปีี 2558 ซึ่่�งเป็็นปีีมหามงคลที่่�พระบาท
สมเด็็จพระบรมชนกาธิิเบศร มหาภููมิิพลอดุุลยเดช
มหาราช บรมนาถบพิิตร ทรงเจริิญพระชนมพรรษา
88 พรรษา และสมเด็็ จ พระกนิิ ษ ฐาธิิ ร าชเจ้้ ากรมสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดา ฯ สยามบรมราช
กุุมารีี ทรงเจริิญพระชนมายุุ 60 พรรษา กอปรกัับ
เป็็นปีีที่่�ครบรอบ 140 ปีี การสถาปนากระทรวง
การต่่างประเทศ กระทรวงการต่่างประเทศจึึงได้้
เริ่่มดำ� ำ�เนิินการจััดสร้้างพระพุุทธรููปประจำำ�กระทรวง
โดยจััดทำำ� 3 แบบ ประกอบด้้วย (1) พระพุุทธรููป
แบบยืืน ปางลีีลา โดยมีีแรงบัันดาลใจคืือการก้้าวย่่าง
(2) พระผง เนื่่�องจากมีีมวลสารศัักดิ์์�สิิทธิ์์�ส่่วนที่่�
เป็็นผงหรืือส่่วนที่่�มิิใช่่โลหะปนรวมอยู่่�ด้้วย และ(3) พระกริ่่ง� ซึ่่ง� พระหััตถ์ถืื์ อดอกบััว อัันเป็็นสััญลัักษณ์์
ของกระทรวงการต่่างประเทศ
พระพุุทธรููปปางลีีลาสำำ�หรัับประดิิษฐานณ ที่่�ทำำ�การกระทรวงการต่่างประเทศนั้้�น ทำำ�ด้้วย
สััมฤทธิ์์� ความสููงจากพระบาทถึึงยอดพระเกศ
2 เมตร 10 เซนติิเมตร แต่่หากวััดจากฐานจะมีี
ความสููง 2 เมตร 35 เซนติิเมตร พระพุุทธรููปปางลีีลา
เป็็นพระพุุทธรููปจำำ�ลองพระอิิริยิ าบถของพระสััมมา
สััมพุทุ ธเจ้้า ในลัักษณะยืืนยกส้้นพระบาทขวาสููงขึ้้น�
จากพื้้�น ปลายพระบาทยัังจรดอยู่่�กัับพื้้�น อยู่่�ในท่่า
จะก้้าวเพื่่อ� ทรงพระดำำ�เนิิน เสด็็จก้้าวย่่างลงบนปุุยเมฆ
และดอกบััวแก้้วอัันเป็็นสััญลัักษณ์์ของกระทรวง
การต่่างประเทศ พระหััตถ์์ขวาห้้อยอยู่่�ในท่่าไกว
พระหััตถ์์ซ้้ายยกเสมอพระอุุระ ตั้้�งฝ่่าพระหััตถ์์
ป้้องไปเบื้้�องหน้้าเป็็นกิิริยิ าเดิิน คราวเสด็็จพระพุุทธ
ดำำ�เนิินจากดาวดึึงส์์เทวโลกส ร า ญ ร ม ย์์143ต่่อมาเมื่่อ� วัันที่่� 25 กัันยายน 2558 กระทรวง
การต่่างประเทศได้้รัับพระมหากรุุณาธิิคุุณจาก
สมเด็็จพระกนิิษฐาธิิราชเจ้้า กรมสมเด็็จพระเทพรััตน
ราชสุุดา ฯ สยามบรมราชกุุมารีี เสด็็จพระราชดำำ�เนิิน
มาทรงเป็็นประธานในพิิธีีเททองหล่่อพระพุุทธรููปณ กระทรวงการต่่างประเทศ
หลัังจากนั้้�นในวัันที่่� 30 สิิงหาคม 2562
กระทรวงการต่่างประเทศได้้ประกอบพิิธีีวางศิิลาฤกษ์์
การก่่อสร้้างแท่่นประดิิษฐานพระพุุทธรููปประจำำ�
กระทรวง ทำำ�จากหิินแกรนิิต ประกอบด้้วย 3 ส่่วนหลััก
ได้้แก่่ ตััวฐานความสููง 1.80 เมตร ซุ้้�มทรงกลีีบดอกบััว
ความสููง 4.29 เมตร และลานสัักการะขนาดพื้้�นที่่�
23 ตารางเมตร ตั้้ง� อยู่่�เหนืือบ่่อน้ำำ�� และเมื่่อ� การจััดสร้้าง
แล้้วเสร็็จจึึงได้้อััญเชิิญองค์์พระพุุทธรููปประจำำ�
กระทรวงการต่่างประเทศมาประดิิษฐาน ณ แท่่น
ประดิิษฐานเมื่่�อวัันที่่� 21 มีีนาคม 2563

นามพระราชทาน

เมื่่�อเดืือนกุุมภาพัันธ์์ 2563 พระบาทสมเด็็จ
พระปรเมนทรรามาธิิบดีีศรีีสิินทรมหาวชิิราลงกรณ
พระวชิิรเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััว ทรงมีีพระมหากรุุณาธิิคุุณ
พระราชทานนามพระพุุทธรููปประจำำ�กระทรวง
การต่่างประเทศว่่า “พระพุุทธราชไมตรีีศรีีสััมพันั ธ์์”มีีความหมายว่่า พระพุุทธรููปแห่่งสััมพัันธไมตรีี
ของพระเจ้้าแผ่่นดิิน ปััจจุุบััน พระพุุทธราชไมตรีี
ศรีีสัั มพัั น ธ์์ ปร ะดิิ ษ ฐานอยู่่�บนฐานกลีีบดอกบัั วตั้้�งอยู่่�เหนืือสระน้ำำ�� ซึ่่�งเปรีียบได้้ดั่่�งการต่่างประเทศ
ของไทย ที่่�จะต้้องก้้าวออกไปเจริิญสััมพัันธไมตรีี
กัับนานาอารยประเทศ ข้้ามน้ำำ�� ข้้ามสมุุทร เพื่่�อนำำ�
ความสุุขความเจริิญไปทั่่�วทุุกพื้้�นภููมิิภาค

พิิธีีพุุทธาภิิเษก..พิิธีีสำำ�คััญวัั นที่่� 13 สิิ งหาคม 2563 เป็็ นวัั นสำำ�คััญ
โดยกระทรวงการต่่างประเทศได้้จัดั “พิิธีีพุทุ ธาภิิเษก”พระพุุทธราชไมตรีีศรีีสััมพัันธ์์ โดยได้้รัับพระกรุุณา

144

SARANROMจากสมเด็็ จ พระอริิ ย วงศาคตญาณ สมเด็็ จพระสัังฆราช สกลมหาสัังฆปริิณายก โปรดประทาน
ไฟพระฤกษ์์ โดยมีีสมเด็็จพระวัันรััต เจ้้าอาวาสวัั ด บวรนิิ เวศวิิ ห าร เป็็ น ประธานฝ่่ า ยสงฆ์์ แ ละนายดอน ปรมััตถ์์วิินััย รองนายกรััฐมนตรีีและรัั ฐ มนตรีีว่่ า การกระทรวงการต่่ า งประเทศ
เป็็นประธานฝ่่ายฆราวาส โดยพิิธีีเริ่่�มต้้นตั้้�งแต่่ช่่ ว งเช้้ า ซึ่่� ง เป็็ น พิิ ธีี เจริิ ญ พระพุุ ท ธมนต์์ เ พื่่� อความเป็็นสิิริิมงคลของมณฑลพิิธีี
ต่่อมาในช่่วงบ่่าย ได้้ประกอบพิิธีีบวงสรวง
บููชาฤกษ์์ โดยพระมหาราชครููวิิสุุทธิิคุุณ ประธาน
พระครููพราหมณ์์ อ่่านโองการบููชาฤกษ์์เพื่่อ� น้้อมเชิิญ
เทวดาและบอกกล่่าวเทพเทวาทั้้�งหลายให้้ท่า่ นรัับรู้้�ว่า่
จะมีีพิิธีีมงคลสำำ�คัญั หลัังจากนั้้�นจึึงเริ่่ม� พิิธีีพุทุ ธาภิิเษก
พิิธีีในวัันนั้้�นเป็็นไปตามฤกษ์์ที่กำ่� ำ�หนด เมื่่อ� เวลา15.39 น. เจ้้าประคุุณสมเด็็จพระวัันรััตเจิิมเทีียนชััย
เทีียนมหามงคล และอธิิ ษ ฐานจิิ ตจุุ ด เทีียนชัั ยโดยใช้้ไฟพระฤกษ์์ซึ่่�งนางบุุษยา มาทแล็็ง ปลััด
กระทรวงการต่่างประเทศ ไปรัับประทานจาก
สมเด็็จพระสัังฆราชตั้้�งแต่่ในช่่วงเช้้า ในระหว่่างนั้้�น
พระมหานาค 4 รููป สวดคาถาจุุดเทีียนชััย และได้้สวดพุุทธาภิิเษกต่่อเนื่่�องยาวนานไปจนถึึงฤกษ์์
ดัับเทีียนชััยในเวลา 16.30 น. ซึ่่�งการดัับเทีียนชััย
มีีความสำำ�คััญเทีียบเท่่ากัับการจุุดเทีียนชััย โดยจะต้้ อ งนิิ ม นต์์ พร ะเถระชั้้� น ผู้้�ใหญ่่ ใ นพิิ ธีี เป็็ น ผู้้�ดัั บในพิิธีีวัันนั้้�น พระภาวนาวิิสุุทธิิโสภณ (หลวงพ่่อ
พระมหาสุุรศัักดิ์์� อติิสัักโข) เจ้้าอาวาสวััดประดู่่�
พระอารามหลวง จัังหวััดสมุุทรสงคราม เป็็นผู้้�ดัับ
เทีียนชััยโดยใช้้ใบพลูู และพระมหานาค 4 รููป ต้้องสวด
คาถาดัับเทีียนชััยเพื่่�อดัับทุุกข์์ ดัับโศก หลัังจากนั้้�น
พระเถราจารย์์ทุุกรููปประพรมน้ำำ��พระพุุทธมนต์์
โปรยข้้าวตอกดอกไม้้ ซึ่่�งภายหลัังพิิธีีพุุทธาภิิเษก
อัันศัักดิ์์�สิิทธิ์์�แล้้ว กระทรวงการต่่างประเทศได้้เก็็บ
รวบรวมข้้าวตอกดอกไม้้ในพิิ ธีีและแจกจ่่ายให้้
ข้้าราชการไว้้บููชาเพื่่�อเป็็นสิิริิมงคลด้้วย

ความสำำ�คััญของพิิธีีพุุทธาภิิเษก

พิิธีีพุทุ ธาภิิเษกมีีความสำำ�คัญั ยิ่่ง� โดยในแง่่ของ
เจตนารมณ์์ คืือ การประชุุมกัันเพื่่�อตกลงยอมรัับวัั ตถุุ ที่่� นำำ� เข้้ า สู่่�พิิ ธีี ให้้ เ ป็็ น วัั ตถุุ ที่่� เ คารพสัั ก การะเป็็นเครื่่อ� งหมายแห่่งขวััญ กำำ�ลังั ใจ เพื่่อ� เป็็นที่่ตั้้� ง� แห่่ง
ความศรััทธาของคนที่่ย� อมรัับถืือสมมติิสัจั จะเหล่่านั้้�น
ทำำ�นองเดีียวกัับเงื่่�อนไขทางโลกต่่าง ๆ เช่่น เป็็น
พระเจ้้าแผ่่นดิิน เป็็นนายกรััฐมนตรีี เป็็นต้้น ตำำ�แหน่่ง
ของบุุคคลเหล่่านั้้�นจะสมบููรณ์์ได้้ก็็ต่่อเมื่่�อได้้ผ่่าน
กรรมวิิธีีขั้้�นตอนตามหลัักการที่่�กำำ�หนดไว้้ จะเป็็น
อะไรมาก่่อนไม่่สำ�คัำ ญั แต่่เมื่่อ� ผ่่านขั้้น� ตอนที่่กำ� ำ�หนด
ไว้้โดยถููกต้้องแล้้ว ทุุกคนจะน้้อมรัับนัับถืือฐานะ
ที่่� สมมติิ แ ต่่ ง ตั้้� ง นั้้� น พิิ ธีีพุุ ท ธาภิิ เ ษกก็็ เช่่ น กัั นเดิิมทีีเดีียววััตถุนัุ้้ น� อาจเป็็นเพีียงทองแดง ทองเหลืืองนาก เงิิน ทราย เหล็็ก เป็็นต้้น นายช่่างจะหล่่อ แกะสลัั ก ปั้้� น แต่่ ต อนนั้้� น ยัั ง ไม่่ ถืื อเป็็ น พระพุุ ท ธรูู ปยัังตกแต่่งได้้ แต่่เมื่่�อผ่่านพระพิิธีีแล้้ว คืือ อภิิเษก
วััตถุนัุ้้ น� เป็็นพระพุุทธปฏิิมา กำำ�หนดหมายว่่ารููปแทน
พระพุุทธเจ้้าถููกต้้องตามกรรมวิิธีีที่กำ่� ำ�หนด ศาสนิิกชน
ที่่�ดีีพึึงยอมรัับสมมติิสััจจะเหล่่านี้้�
กระทรวงการต่่างประเทศจึึงให้้ความสำำ�คัญั ยิ่่ง�
ในการประกอบพิิ ธีีพุุ ท ธาภิิ เ ษกในทุุ ก ขั้้� น ตอนทั้้�งการจััดมณฑลพิิธีี การนิิมนต์์พระเถราจารย์์
และพระมหานาค การกำำ�หนดเขตราชวััตร รวมถึึง
ขั้้น� ตอนและเครื่่อ� งประกอบพิิธีีที่มีีร่� ายละเอีียดสำำ�คัญั
ซึ่่�งจะขอกล่่าวถึึงบางประการ
พระเถราจารย์์ที่่�เข้้าร่่วม 12 รููป ประกอบ
ด้้วยพระเกจิิทั้้�งสายเมตตา สายกรรมฐานและสาย
แคล้้วคลาด จากหลายวััด เช่่น พระราชพััชรญาณมุุนีี
เจ้้าอาวาสวััดประชาคมวนาราม (วััดป่่ากุุง) พระครูู
อดุุลธรรมาจารย์์ (หลวงปู่่�มานะ อตุุโล) เจ้้าอาวาสวัั ด ป่่ า ศรีีภูู มิิ บ รรพต หลวงพ่่ อ กัั ณห า สุุ ข กาโมวััดป่่าทรััพย์์ทวีี เป็็นต้้น
พระมหานาค 4 รููปจากวััดสุุทัศน์ั เ์ ทพวราราม
วรวิิหาร พระมหานาค 4 รููปนี้้� บางครั้้�งก็็เรีียกว่่า

พระสงฆ์์จตุุรวรรค ผู้้�สวดคาถาพุุทธาภิิเษก โดยสวด
พระคััมภีีร์์เกี่่�ยวกัับบทพระพุุทธคุุณ พระธรรมคุุณ
พระสัั ง ฆคุุ ณ พร้้ อ มกัั บ พรรณนาพุุ ท ธประวัั ติิการบำำ�เพ็็ญทศบารมีี 10 ประการ และพรรณนาถึึง
พระชาติิสุดุ ท้้าย ซึ่่ง� บำำ�เพ็็ญพระบารมีีถึึงขั้้น� ปรมััตถ์์
อานุุภาพของพระพุุทธเจ้้า จากนั้้�นจะสวดภาณวาร
ก็็คืือสููตรที่มีีปร่� ะวััติคิ วามเป็็นมาในทางขลััง ศัักดิ์์สิ� ทิ ธิ์์�
มีีอานุุ ภ าพในการช่่ ว ยเหลืือคนให้้ หลุุ ด พ้้ น จากทุุกข์์ ภััย และโรค การสวดของพระมหานาคทั้้�งใน
การสวดคาถาจุุดเทีียนชััยและการสวดพุุทธาภิิเษก
มีีท่่วงทำำ�นองพิิเศษและต้้องนิิมนต์์พระสงฆ์์ที่่�มีี
ความเชี่่�ยวชาญในการสวดแบบเฉพาะนี้้�เท่่านั้้�น
อีีกทั้้�งเสีียงของพระมหานาคทั้้�ง 4 รููป ต้้องเข้้ากััน
ได้้ดีีอีีกด้้วย
เทีียนชััยซึ่่ง� จะอยู่่�ในตู้้� มีีน้ำำ��หนักั (ขี้้ผึ้� ง้� ) 80 บาทจำำ�นวนไส้้ 108 เส้้น ความสููงของเทีียนเท่่ากัับขนาด
ของรอบศีีรษะของประธานฝ่่ายฆราวาส ในพิิธีีนี้้คืื� อรองนายกรััฐมนตรีีและรััฐมนตรีีว่่าการกระทรวง
การต่่างประเทศ จึึงต้้องจััดเตรีียมการล่่วงหน้้า
เทีียนมหามงคลบริิเวณหน้้าเวทีี จำำ�นวนเส้้น
ของไส้้ต้้องมีีเกิินกว่่าอายุุของประธานฝ่่ายฆราวาส
น้ำำ��หนััก 10 บาท ซึ่�ง่ ถืือเป็็นเลขมงคล หรืือ 9 บาทซึ่่�งหมายถึึงความก้้าวหน้้าก็็ได้้
เทีียนมหามงคลซ้้าย-ขวา น้ำำ��หนัักแท่่งละ
32 บาท จำำ�นวนไส้้ 56 เส้้น
เทีียนนวหรคุุณ 9 เล่่ม น้ำำ��หนักั แท่่งละ 2 บาทและ 1 แท่่ง มีีจำำ�นวนไส้้ 9 เส้้น
เทีียนเงิิ น เทีียนทอง หรืือเรีียกว่่ า เทีียน
พุุทธาภิิเษก น้ำำ��หนักั ตามความเหมาะสม 3 - 4 บาทบทสรุุป

ภายหลัังพิิธีีพุทุ ธาภิิเษก ยัังมีีอีีกพิิธีีสำำ�คัญั ยิ่่ง� คืือพิิ ธีี บรรจุุ พร ะบรมสารีีริิ ก ธาตุุ ใ นพระเกศโมลีี
“พระพุุทธราชไมตรีีศรีีสััมพันั ธ์์” พระพุุทธรููปประจำำ�
กระทรวงการต่่างประเทศ ซึ่่�งสมเด็็จพระกนิิษฐาส ร า ญ ร ม ย์์145ธิิราชเจ้้า กรมสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดา ฯ สยามบรมราชกุุมารีี ทรงมีีพระมหากรุุณาธิิคุุณเสด็็จ
พระราชดำำ�เนิินมาประกอบพิิธีีเมื่่อ� วัันที่่� 19 กัันยายน
2563 ตามที่่�ได้้กล่่าวไว้้ในตอนต้้น
จะเห็็ น ได้้ ว่่ า ตลอดเส้้ น ทางการจัั ด สร้้ า ง“พระพุุทธราชไมตรีีศรีีสััมพันั ธ์์” พระพุุทธรููปประจำำ�
กระทรวงการต่่างประเทศ ผ่่านขั้้น� ตอนและพิิธีีการ
มากมาย การเตรีียมการที่่�ละเอีียดซัับซ้้อนและ
ความท้้าทายต่่าง ๆ มีีช่่วงสะดุุดหยุุดพัักเพราะ
การสัับเปลี่่�ยนข้้าราชการ ต้้องใช้้เวลายาวนานเกิิน
กว่่า 10 ปีี จึึงสำำ�เร็็จลุุล่ว่ งได้้ด้ว้ ยพระมหากรุุณาธิิคุณ
ุของพระมหากษััตริย์ิ ไ์ ทยถึึงสองพระองค์์และพระบรม
วงศานุุวงศ์์ รวมทั้้�งความพยายามและความร่่วมมือื
ร่่วมใจของผู้้�เกี่่�ยวข้้องจำำ�นวนมาก เมื่่�อสำำ�เร็็จแล้้ว
พระพุุ ท ธราชไมตรีีศรีีสัั มพัั น ธ์์ จึึ งมิิ ใช่่ เ ป็็ น เพีียง
สิ่่�งศัักดิ์์�สิิทธิ์์�ของกระทรวงการต่่างประเทศ แต่่ยััง
เป็็นเครื่่�องหมายเตืือนใจถึึงความมุ่่�งมั่่�นที่่�จะสร้้าง
สิ่่�งที่่�ดีีงาม ความพยายามในการเอาชนะสิ่่�งท้้าทาย
ความตั้้�งใจและใส่่ใจในรายละเอีียดทุุกขั้้�นตอน
ซึ่่�งไม่่ต่่างจากคุุณสมบััติิของการเป็็นข้้าราชการที่่�ดีี
ของกระทรวงการต่่างประเทศ จึึงหวัังเป็็นอย่่างยิ่่�ง
ว่่าบทความนี้้�จะเป็็นประโยชน์์สำำ�หรัับข้้าราชการ
กระทรวงการต่่างประเทศทั้้�งในยุุคปััจจุุบัันและ
รุ่่�นต่่อ ๆ ไปที่่�จะได้้ภาคภููมิิใจที่่�ได้้มีีพระพุุทธรููป
อัันเป็็นสิ่่ง� ศัักดิ์์สิ� ทิ ธิ์์ปร� ะจำำ�กระทรวงการต่่างประเทศ
เป็็นที่่�ยึึดเหนี่่�ยวจิิตใจและเป็็นเครื่่�องหมายของ
การเป็็นข้้าราชการที่่�ดีีต่่อไป
ผู้้�เขีียนขอขอบคุุณ นายฉััตรชััย วิิริิยเวชกุุล
อธิิบดีีกรมการกงสุุล นายสุุเมธ จุุลชาต อััครราชทููตณ กรุุงมาปููโต ปฏิิบัติั หน้ิ า้ ที่่ก� รมพิิธีีการทููต นายศรััณยููอัั มพ าตระการ นัั ก การทูู ตชำำ� นาญการพิิ เ ศษสำำ�นัักจััดหาและบริิหารทรััพย์์สิิน นางสาวชลทิิพา
วิิญญุุนาวรรณ นัักการทููตชำำ�นาญการ กรมสารนิิเทศ
นายขัั น ทอง เนื้้� อ นวล นัั ก การทูู ตชำำ� นาญการ
กรมพิิธีีการทููต นางศรีีพัันธุ์์� จัันทรััคคะ สำำ�นักั บริิหาร

146

SARANROMบุุคคล นายนิิพนธ์์ หมีีอิินทร์์ (อาจารย์์โจ้้ เจ้้าพิิธีี) และวิิทยุุสราญรมย์์ กรมสารนิิเทศ ที่่ก� รุุณาเอื้้อ� เฟื้้�อข้้อมููล
แบ่่งปัันความรู้้�และประสบการณ์์ที่เ่� กี่่ย� วข้้อง รวมทั้้�ง
ภาพถ่่าย เพื่่อ� ประกอบการเรีียบเรีียงบทความนี้้� และขออภััยหากมีีข้้อผิิดพลาดหรืือบกพร่่องประการใดไว้้ณ ที่่�นี้้�

ข้้อมููลเพิ่่�มเติิม

1.	มวลสารศัักดิ์์สิ� ทิ ธิ์์จ� ากประเทศต่่าง ๆ ดัังนี้้�
1.1	สาธารณรััฐอิินเดีีย ได้้แก่่ ดิินจาก
สัังเวชนีียสถาน 4 แห่่ง ใบโพธิ์์�และกิ่่�งโพธิ์์�ตรััสรู้้�
ผงธููป ผงทอง
1.2	สาธารณรััฐแห่่งสหภาพเมีียนมา ได้้แก่่
(1) ใบโพธิ์์�จากต้้นพระศรีีมหาโพธิ์์� (ซึ่ง่� ได้้นำำ�หน่อ่ มาจากประเทศอิินเดีีย) ดอกไม้้แห้้ง น้ำำ��ตาเทีียน ผงธููป
ก้้านธููปและทองคำำ�เปลวจากพระเจดีีย์์ชเวดากอง
(2) ดอกไม้้ แ ห้้ ง และใบโพธิ์์� จ ากพระธาตุุ มุุ เ ตาเมืืองพะโค หรืือที่่�คนไทยรู้้�จัักกัันว่่าเมืืองหงสาวดีี
(3) น้ำำ�ต� าเทีียน ผงธููป ทองคำำ�เปลวและดอกไม้้แห้้ง
จากพระธาตุุอิินทร์์แขวนหรืือไจติิโย่่ เมืืองสะเทิิม
(4) ผ้้ า จีีวรที่่� ใช้้ ห่่ ม คลุุ ม ในการล้้ า งพระพัั ก ตร์์ในรุ่่�งอรุุณและผ้้าห่่มองค์์พระมหามััยมุุนีียามค่ำำ��คืืน
วััดพยาจีี เมืืองมััณฑะเลย์์ (5) มวลสารศัักดิ์์�สิิทธิ์์�
จากพระธาตุุชเวสิิกอง เมืืองพุุกาม (6) ใบโพธิ์์�
ดอกมะลิิแห้้ง ผงธููปและธููป ผงทองคำำ�เปลว เทีียน
และน้ำำ�ต� าเทีียน วััดเจ้้ากา เมือื งมงยััว
1.3	สาธารณรัั ฐ ประชาชนจีีน ได้้ แ ก่่(1) ทรายสีีทอง ผงไม้้จันั ทน์์ ดิินศัักดิ์์สิ� ทิ ธิ์์� วััดหลิิงกวง
กรุุงปัักกิ่่ง� (2) แผ่่นทอง 9,000 แผ่่น วััดหงฝ่่า มณฑลกวางตุ้้�ง (3) ผงธููป วััดกว่่างจี้้� กรุุงปัักกิ่่�ง (4) ผงต้้น
ไลแลค วััดฝ่่าหยวน กรุุงปัักกิ่่�ง (5) ผงธููปและดิิน
วััดฝ่่าเหมิิน มณฑลส่่านซีี
1.4	สปป. ลาว ได้้แก่่ ดิิน ทราย ผงธููป
เศษทอง และใบโพธิ์์� 5 ถุุง จากวััดพระธาตุุหลวง

1.5	ญี่่ปุ่่�� น ได้้แก่่ (1) กระเบื้้�องหลัังคาวิิหาร
วััดโทไดจิิ จัังหวััดนารา (2) ผงธููปจากวััดนิิตไทจิิ
เมืืองนาโงยา จัังหวััดไอจิิ (3) ผงธููป วััดโคโตคุุอิิน
เมืืองคามาคุุระ จัังหวััดคานางาวา
1.6	สาธารณรััฐสัังคมนิิยมประชาธิิปไตย
ศรีีลัังกา ได้้แก่่ (1) ดิินทรายบริิเวณใต้้ต้น้ ศรีีมหาโพธิ์์�
2. รายชื่่�อว่่านมงคล
พญาว่่าน
เพชรนารายณ์์
มหาปราบ
เพชรฉลููกัันต์์
จ่่าว่่าน
เพชรน้้อยแดง
เพชรกลัับขาว
เพชรใหญ่่
เพชรกลัับดำำ�
เพชรไพรวััลย์์
เพชรกลัับแดง
ขัันหมาก
เทพรััญจวน
ขัันหมากเศรษฐีี
เทพประชุุมพร
นางคำำ�
เทพรำำ�ลึึก
ทองคำำ�
มหาเสน่่ห์์
เศรษฐีีนางกวัักขาว
ดอกทอง (ผู้้�)เศรษฐีีนางกวัักแดง
ดอกทอง (เมีีย)เศรษฐีีเรืือนนอก
ดิินสอษีี
สี่่ทิ� ิศขาว
มหาอุุดม
ชััยมงคล
ขมิ้้�นขาวเสน่่ห์์
ญาณรัังสีี
นะหน้้าทอง
กำำ�แพงชั้้�น
ห้้าร้้อยนาง
กล่่อมนางนอน
มหาจัักรพรรดิ์์�
ไก่่ดำำ�
เกราะเพชรไพฑููรย์์
ไก่่แดง
มหากวััก
ไก่่ขััน
พุุทธกวััก
หนุุมาน
กวัักพระพรหม
หนุุมานนั่่�งแท่่น
มหาโชค
พญากาเผืือก
มหาลาภ
พญาแร้้งคอดำำ�
รางนาค
พญาช้้างเผืือก
รางเงิิน
พญากาสัักแดง
รางทอง
พญากาสัักเขีียว

จากวัั ด กัั ล ยาณีี (2) ดอกมะลิิ แ ห้้ ง จากบริิ เวณแท่่นบููชาพระเจดีีย์์ทองคำำ�ที่่�บรรจุุพระทัันตธาตุุ
เขี้้�ยวแก้้ว เมือื งแคนดีี
1.7 เนปาล ได้้แก่่ (1) ดิินจากสัังเวชนีียสถาน
มายาเทวีีวิิหาร สวนลุุมพิินีี (2) แผ่่นทอง 9,000 แผ่่น
จากวััดจงหััว เมือื งลุุมพิินีี
เสน่่หา
สาวหลง
โพธิ์์�มงคล
พญาหััวเดีียว
นางล้้อม
ธรณีีสาร
เถาวััลย์์หลง
เสน่่ห์์จัันทร์์แดง
นิิลพััตร
ม้้าสีีหมอก
นางคุ้้�ม
หางช้้าง
ขุุนแผนสะกดทััพ
พััดโบก
กระแจะจัันทร์์
จัันทร์์หอม
จัันทร์์ทอง
กุุมารทอง
เหล็็กไหล
ไพลดำำ�
พืืชมงคล
พะตะบะ
พญาห้้อศึึก
เพชรหน้้าทั่่�ง
ท้้าวชมพููหนัังแห้้ง
กระทู้้� 7 แบกแสงอาทิิตย์์

มหาเมฆ
ช้้างผสมโขลง (ผู้้�)ช้้างผสมโขลง (เมีีย)พญาหงส์์ทอง
กวัักนางพญาใหญ่่
ขุุนแผน 3 กษััตริย์ิ ์กำำ�บััง
ถอนโมกขศัักดิ์์�
กวัักแม่่ทองใบ (เศรษฐีีแคระ)พระฉิิม
กลิ้้�งกลางดง
มหานิิยม
นกคุ้้�ม
เฉลิิมโลก
ปลาไหลม่่วง
เมฆประสิิทธิ์์�
มหาบััว
เต่่านำำ�โชค
กระบี่่�ทองวััน (ทองห้้ามทััพ)กบ อึ่่�ง
เขีียด
ปลาไหลสอด
เต่่าหนัังแห้้ง
พญาจงอาง
ไพลดำำ�
สบู่่�เลืือด
สบู่่�หยวกส ร า ญ ร ม ย์์147

3. พระเถราจารย์์ 12 รููปประกอบด้้วย
3.1	พระราชพััชรญาณมุุนีี (ทองอิินทร์์
กตปุุญโญ) เจ้้าอาวาสวััดประชาคมวนาราม (วััดป่่ากุุง)จ.ร้้อยเอ็็ด
3.2	พระครููอดุุลธรรมาจารย์์ (หลวงปู่่�มานะ
อตุุโล) เจ้้าอาวาสวััดป่่าศรีีภููมิบิ รรพต (วััดป่่าศรีีภููหอ)จ.เลย
3.3	หลวงพ่่อกััณหา สุุขกาโม วััดป่่าทรััพย์์
ทวีี จ.นครราชสีีมา
3.4 พระครููภาวนาพิิลาศ (หลวงตาวััชรชัยั
อิินฺทฺ วํํโส) ที่่ปรึึ� กษาเจ้้าคณะจัังหวััดสระบุุรีี เจ้้าอาวาส
วััดเขาวง จ.สระบุุรีี
3.5	พระครููวิิชััยสารคุุณ (หลวงพ่่อหนุุน
สุุวิชิ โย) เจ้้าอาวาสวััดพุุทธโมกพลาราม จ.สกลนคร
3.6	พระภาวนารััตนญาณ วิิ. (ครููบาอริิยชาติิ
อริิยจิิตฺโฺ ต) เจ้้าอาวาสวััดแสงแก้้วโพธิิญาณ จ.เชีียงราย

3.7 ดร.พระครูู วิิ ล าสกาญจนธรรม
(หลวงพ่่ อ เล็็ ก ) รองเจ้้ า คณะอำำ� เภอทองผาภูู มิิเจ้้าอาวาสวััดท่่าขนุุน จ.กาญจนบุุรีี
3.8	พระนัันทวิิริิยาภรณ์์ (หลวงพ่่ออ่่าง
สิิริจิ นฺฺโท) เจ้้าอาวาสวััดใหญ่่สว่า่ งอารมณ์์ จ.นนทบุุรีี
3.9	พระภาวนาวิิสุุทธิิโสภณ (หลวงพ่่อ
พระมหาสุุรศัักดิ์์� อติิสัักโข) เจ้้าอาวาสวััดประดู่่�
พระอารามหลวง จ.สมุุทรสงคราม
3.10	พระญาณวิิกรม เจ้้าอาวาสวััดท่่าไม้้
จ.สมุุทรสาคร
3.11	พระครููสมุทุ รพิิทยาคม (หลวงพ่่อใจ
ฐิิตาจาโร) เจ้้าอาวาสวััดพระญาติิ จ.สมุุทรสงคราม
3.12	พระครููเมตตากิิตติิคุุณ (หลวงพ่่อ
สมหมาย อตฺฺตมโน) เจ้้าอาวาสวััดป่่าสัันติิกาวาส
จ.อุุดรธานีี

(ซ้้าย) ยอดฉััตรรััตนเจดีีย์์ที่่�ชำำ�รุุด(ขวา) ยอดฉััตรรััตนเจดีีย์์ที่่�บููรณะแล้้ว

148

SARANROMแบบร่่างพระพุุทธรููป

รููปหล่่อพระพุุทธรููป

แผ่่นโลหะผสมเงิิน ทอง และนาก
ที่่�พระบาทสมเด็็จพระบรมชนกาธิิเบศร มหาภููมิิพลอดุุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิิตร
ทรงเจิิมและทรงพระสุุหร่่าย และพระราชทานแก่่กระทรวงการต่่างประเทศส ร า ญ ร ม ย์์149

ส่่วนหนึ่่�งของมวลสารศัักดิ์์�สิิทธิ์์�ที่่�ได้้รัับจาก
สถานเอกอััครราชทููตในประเทศต่่าง ๆส่่วนหนึ่่�งของยัันต์์ ในแผ่่นโลหะ
ที่่�ได้้รัับเมตตาจากพระสุุปฏิิปัันโน

ส่่วนหนึ่่�งของมวลสารศัักดิ์์�สิิทธิ์์�

ส่่วนหนึ่่�งของมวลสารศัักดิ์์�สิิทธิ์์�

ส่่วนหนึ่่�งของว่่านมงคล

150

SARANROMพิิธีีบวงสรวงบููชาฤกษ์์ วัันที่่� 13 สิิงหาคม 2563

รองนายกรััฐมนตรีีและรััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงการต่่างประเทศประกอบพิิธีีบวงสรวงบููชาฤกษ์์ส ร า ญ ร ม ย์์151พระพุุทธราชไมตรีีศรีีสััมพัันธ์์องค์์จำำ�ลองในพิิธีีพุุทธาภิิเษก
เมื่่�อวัันที่่� 13 สิิงหาคม 2563

รองนายกรััฐมนตรีีและรััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงการต่่างประเทศ ประธานฝ่่ายฆราวาส
กราบถวายสัักการะธููปเทีียนแพสมเด็็จพระวัันรััต ประธานฝ่่ายสงฆ์์ ในพิิธีีพุุทธาภิิเษก

152

SARANROMสมเด็็จพระวัันรััตทรงเจิิมหน้้าตู้้�เทีียนชััย

สมเด็็จพระวัันรััตจุุดเทีียนชััยโดยใช้้ ไฟพระฤกษ์์ที่่�ได้้รัับประทานจาก
สมเด็็จพระอริิยวงศาคตญาณ สมเด็็จพระสัังฆราช สกลมหาสัังฆปริิณายกส ร า ญ ร ม ย์์153พระมหานาคสวดพุุทธาภิิเษก

สมเด็็จพระวัันรััตโปรยข้้าวตอกดอกไม้้

154

SARANROMรองนายกรััฐมนตรีีและรััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงการต่่างประเทศกราบบัังคมทููลถวายรายงาน
เกี่่�ยวกัับความเป็็นมาของการจััดสร้้างพระพุุทธราชไมตรีีศรีีสััมพัันธ์์
ในพิิธีีบรรจุุพระบรมสารีีริิกธาตุุในพระเกศโมลีี พระพุุทธราชไมตรีีศรีีสััมพัันธ์์
เมื่่�อวัันที่่� 19 กัันยายน 2563

สมเด็็จพระกนิิษฐาธิิราชเจ้้า กรมสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดา ฯ สยามบรมราชกุุมารีี
ทรงบรรจุุพระบรมสารีีริิกธาตุุในพระกรััณฑ์์ส ร า ญ ร ม ย์์155สมเด็็จพระกนิิษฐาธิิราชเจ้้า กรมสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดา ฯ สยามบรมราชกุุมารีี
ทรงนมััสการพระพุุทธราชไมตรีีศรีีสััมพัันธ์์

รองนายกรััฐมนตรีีและรััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงการต่่างประเทศ
อััญเชิิญพระบรมสารีีริิกธาตุุที่่�บรรจุุในพระกรััณฑ์์
ไปประดิิษฐานภายในพระเกศโมลีีของพระพุุทธราชไมตรีีศรีีสััมพัันธ์์

156

SARANROMพระพุุทธราชไมตรีีศรีีสััมพัันธ์์ส ร า ญ ร ม ย์์157

พระบาทสมเด็็จพระมงกุุฎเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััว

กัับการต่่างประเทศ
ณรงค์์ บุุญเสถีียรวงศ์์
รองอธิิบดีีกรมการกงสุุล
ปีี 2563 เป็็นวาระครบรอบ 140 ปีี แห่่งการพระราชสมภพของพระบาทสมเด็็จ
พระมงกุุฎเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััว รััชกาลที่่� 6 ซึ่่�งคนทั่่�วไปมัักจะได้้รัับทราบพระราชกรณีียกิิจของ
พระองค์์ท่่านในฐานะนัักการทหาร ผู้้�ก่่อตั้้�งลููกเสืือและเสืือป่่า นัักการศึึกษา ผู้้�ก่่อตั้้�งสถาบััน
การศึึกษา ผู้้�ประพัันธ์์บทวรรณศิิลป์์และวรรณกรรม โดยที่่�ทรงพระราชนิิพนธ์์บทประพัันธ์์
ที่่�มีีชื่่�อเสีียงมากมาย จนได้้รัับพระราชสมััญญานามว่่า “สมเด็็จพระมหาธีีรราชเจ้้า”บางท่่านอาจไม่่ทราบว่่า พระบาทสมเด็็จ
พระมงกุุฎเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััว ทรงมีีบทบาทสำำ�คััญใน
ด้้านการต่่างประเทศของสยามในขณะนั้้�น โดยใน
รััชสมัยั ของพระองค์์ยังั คงมีีอิิทธิิพลของจัักรวรรดิินิยิ มตะวัันตก กระแสลััทธิิชาติินิยิ ม การโค่่นล้้มราชวงศ์์ชิงิ
ในจีีน และพระเจ้้าซาร์์ นิิโคลััสที่่� 2 และราชวงศ์์
โรมานอฟของรัั ส เซีีย ซึ่่� ง เป็็ น ประเทศสำำ�คัั ญในระบอบสมบููรณาญาสิิทธิิราชย์์ของโลก กอปรกัับ
โลกในขณะนั้้�นได้้เข้้าสู่่�มหาสงครามโลก ครั้้�งที่่� 1(ระหว่่างปีี พ.ศ. 2457 - 2461) ซึ่่�งมีีสมรภููมิิรบ
อยู่่�ในทวีีปยุุโรป เหตุุการณ์์ที่่�เกิิดขึ้้�นในโลกภายใน
ช่่วงเวลาดัังกล่่าว จึึงเป็็นปััจจััยสำำ�คัญั ต่่อการพััฒนา
ประเทศให้้ทันั สมััยและดำำ�เนิินนโยบายต่่างประเทศ
ของสยามให้้เหมาะสมกัับสถานการณ์์โลกในรััชกาลนี้้�
สืืบต่่อจากรััชกาลพระบาทสมเด็็จพระจุุลจอมเกล้้า
เจ้้าอยู่่�หััว รััชกาลที่่� 5

158

SARANROMพระราชประวััติิ

พระบาทสมเด็็จพระมงกุุฎเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััว
มีีพระนามเดิิมว่่า สมเด็็จพระเจ้้าลููกยาเธอเจ้้าฟ้้า
มหาวชิิราวุุธ ทรงเป็็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็็จ
พระจุุลจอมเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััว รััชกาลที่่� 5 ประสููติิแต่่
สมเด็็จพระนางเจ้้าเสาวภาผ่่องศรีี พระบรมราชิินีีนาถ
(สมเด็็จพระศรีีพััชริินทราบรมราชิินีีนาถ พระบรม
ราชชนนีีพัันปีีหลวง) ประสููติิเมื่่�อวัันที่่� 1 มกราคม
พ.ศ. 2423
สมเด็็จพระบรมราชชนกโปรดเกล้้าฯ สถาปนา
สมเด็็จเจ้้าฟ้้ามหาวชิิราวุุธ เป็็นสมเด็็จพระบรม
โอรสาธิิราช สยามมกุุฎราชกุุมาร พระองค์์ที่่� 2 แห่่ง
กรุุงรััตนโกสิินทร์์ ภายหลัังสมเด็็จเจ้้าฟ้้ามหาวชิิรุณหิุ ศิสยามมกุุฎราชกุุมารพระองค์์แรกสวรรคตในปีี
พ.ศ. 2437
ทรงสำำ� เร็็ จ การศึึกษาวิิ ช าพลเรืือนจาก
มหาวิิ ท ยาลัั ย Oxford และวิิ ช าทหารบกจาก

พระบาทสมเด็็จพระมงกุุฎเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััว รััชกาลที่่� 6โรงเรีียนนายร้้อยแซนด์์เฮิิสต์์ ประเทศอัังกฤษ เสด็็จ
ขึ้้น� ครองราชสมบััติเิ ป็็นรััชกาลที่่� 6 เมื่่อ� พ.ศ. 2453
เสด็็จสวรรคตเมื่่อ� วัันที่่� 25 พฤศจิิกายน พ.ศ. 2468
สิิ ริิ ร าชสมบัั ติิ 15 ปีี ทรงมีีพระราชธิิ ด าเพีียง
พระองค์์เดีียวคืือ สมเด็็จเจ้้าฟ้้าเพชรรััตนราชสุุดา
สิิริิโสภาพรรณวดีี ประสููติิแต่่พระนางเจ้้าสุุวััทนา
พระวรราชเทวีี
ขณะทรงศึึกษาอยู่่�ในทวีีปยุุโรป ทรงได้้รัับ
พระกรุุ ณาโปรดเกล้้ าฯ ให้้ เป็็ นผู้้�แทนพระองค์์
พระบาทสมเด็็ จ พระจุุ ล จอมเกล้้ า เจ้้ า อยู่่�หัั วเข้้ า ร่่ ว มพระราชพิิ ธีี กาญจนาภิิ เ ษกของสมเด็็ จพระนางเจ้้าวิิกตอเรีียพระบรมราชิินีีนาถของอัังกฤษ
และรัับเสด็็จสมเด็็จพระบรมราชชนก เมื่่�อเสด็็จฯ
เยืือนทวีีปยุุโรปครั้้�งแรกในปีี พ.ศ. 2440
ครั้้น� เมื่่อ� ทรงสำำ�เร็็จการศึึกษาในปีี พ.ศ. 2445
สมเด็็จพระบรมโอรสาธิิราช เจ้้าฟ้้ามหาวชิิราวุุธ
ได้้เสด็็จฯ กลัับประเทศไทยผ่่านทางอเมริิกาและ

ญี่่�ปุ่่�น นัับเป็็นพระมหากษััตริิย์์ไทยพระองค์์แรก
ที่่�ได้้ทรงเดิินทางรอบโลก เสด็็จฯ ถึึงกรุุงเทพฯ
เมื่่�อวัันที่่� 29 มกราคม พ.ศ. 2445

ทรงวางรากฐานระบอบประชาธิิป ไตยการที่่� ท รงศึึกษาในประเทศอัั ง กฤษเป็็ นระยะเวลานาน ในรััชกาลนี้้� แม้้ว่่าไทยหรืือสยาม
ในขณะนั้้�นจะยัังอยู่่�ในยุุคสมบููรณาญาสิิทธิิราชย์์
แต่่พระเจ้้าอยู่่�หััวรััชกาลที่่� 6 ได้้ทรงวางรากฐาน
ระบอบประชาธิิปไตยแบบตะวัันตก ในบริิเวณ
สวนหลัังพระที่่�นั่่�งในบริิเวณวัังพญาไทซึ่่�งโปรดเป็็น
ที่่ปร� ะทัับ โดยโปรดให้้สร้า้ งเมือื งจำำ�ลองขนาดใหญ่่ขึ้น้�
พระราชทานนามว่่า ดุุสิิตธานีี
ภายในดุุสิตธิ านีี มีีตึึกจำำ�ลองลอกแบบมาจาก
พระที่่นั่่� ง� ในพระบรมมหาราชวััง ทั้้�งยัังมีีวััดวาอาราม
ห้้างร้้าน โรงหนััง โรงละคร โรงแรม และภััตตาคาร
มีีบ้้านของเอกชน มีีการเลืือกตั้้�งนายกเทศมนตรีีส ร า ญ ร ม ย์์

159

(Mayor) และมีีสภาเมืืองแบบอัังกฤษ เมื่่อ� สภาเมือื งดุุสิตธิ านีีมีีการประชุุม พระบาทสมเด็็จพระมงกุุฎเกล้้า
เจ้้าอยู่่�หััวจะเสด็็จฯ เข้้าประชุุมด้้วย ทรงถืือว่่าเป็็น
การสั่่�งสอนข้้าราชสำำ�นัักให้้เข้้าใจในกิิจการของ
สภาในระบอบการปกครองแบบประชาธิิปไตย
นอกจากนี้้� ภายในดุุสิตธิ านีีจะมีีหนัังสืือพิิมพ์์
รายวัันคืือ ดุุสิิตสมััย และนิิตยสารรายสััปดาห์์
ดุุสิิตสมิิตโดยพระเจ้้าอยู่่�หััวทรงเขีียนเรื่่�องลงใน
ดุุสิิตสมิิตเสมอ
ทั้้� ง นี้้� เมื่่� อ เกิิ ด เหตุุ ก ารณ์์ ก บฏ ร.ศ. 130
เมื่่�อเดืือนกุุมภาพัันธ์์ พ.ศ. 2454 โดยกลุ่่�มทหารบก
ทหารเรืือ และพลเรืือนทั่่� ว ไป ซึ่่� ง ปรารถนาให้้
มีีการพระราชทานรัั ฐ ธรรมนูู ญ และภายหลัั งมีีการจัับกุุมคณะผู้้�ก่่อการและนำำ�ตัวั ขึ้้น� ศาล บางราย
ถููกตััดสิินประหารชีีวิิต บางรายถููกจำำ�คุุกตลอดชีีวิิต
แต่่ด้้วยพระราชหฤทััยที่่�ทรงพระเมตตา พระบาท
สมเด็็จพระมงกุุฎเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััวโปรดให้้ยกโทษ
ประหารชีีวิิตเสีียทั้้�งสิ้้�น

ทรงวางกฎมณเฑีียรบาลการสืืบสัันตติิวงศ์์

ในรััชกาลนี้้�ได้้ทรงกำำ�หนดกฎมณเฑีียรบาล
การสืืบสัันตติิวงศ์์ตามแบบตะวัันตก ทั้้�งนี้้� ในยุุค
กรุุงรััตนโกสิินทร์์ ตั้้�งแต่่รััชกาลพระบาทสมเด็็จ
พระพุุทธยอดฟ้้าจุุฬาโลก จนถึึงรััชกาลพระบาท
สมเด็็จพระจุุลจอมเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััว มีีการสถาปนา
ตำำ�แหน่่งกรมพระราชวัังบวรสถานมงคล (วัังหน้้า)โดยส่่ ว นใหญ่่ จ ะสถาปนาสมเด็็ จ พระอนุุ ช าในรัั ช กาลนั้้� น ดำำ�ร งตำำ� แหน่่ ง วัั ง หน้้ า ยกเว้้ นกรมพระราชวัังบวรมหาศัักดิิพลเสพย์์ในรััชกาล
พระบาทสมเด็็จพระนั่่�งเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััว ที่่�ทรงเป็็น
พระปิิตุลุ า (อา) โดยทรงเป็็นพระราชโอรสในพระบาท
สมเด็็จพระพุุทธยอดฟ้้าจุุฬาโลก และกรมพระราชวััง
บวรวิิชััยชาญ (วัังหน้้าพระองค์์สุุดท้้าย) ในรััชกาล
1160

	สะกดตามภาษาดั้้�งเดิิมSARANROMพระบาทสมเด็็จพระจุุลจอมเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััว ที่่ท� รงเป็็น
พระโอรสของพระบาทสมเด็็จพระปิ่่�นเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััว
เมื่่อ� มีีการสถาปนาสมเด็็จเจ้้าฟ้้ามหาวชิิรุณหิุ ศิซึ่่�งทรงเป็็นพระราชโอรสพระองค์์ใหญ่่ ประสููติิ
แต่่สมเด็็จพระนางเจ้้าสว่่างวััฒนา พระบรมราชเทวีี
(สมเด็็จพระศรีีสวริินทิิราบรมราชเทวีี พระพัันวััสสา
อััยยิิกาเจ้้า) เป็็นสมเด็็จพระบรมโอรสาธิิราช สยามมกุุฎราชกุุมารพระองค์์แรก ภายหลัังกรมพระราชวััง
บวรวิิชััยชาญทิิวงคต เนื่่�องจากในเวลานั้้�น สมเด็็จ
พระพุุทธเจ้้าหลวงโปรดเกล้้าฯ พระภรรยาเจ้้า
ชั้้น� ลููกหลวง ประกอบด้้วยพระองค์์เจ้้าสุุนันั ทากุุมารีีรััตน์์
พระองค์์เจ้้าสว่่างวััฒนา พระองค์์เจ้้าเสาวภาผ่่องศรีี
และพระองค์์เจ้้าสุุขุุมาลมารศรีี มีีฐานะเสมอกััน
โดยพระราชโอรสและพระราชธิิดาต่่างทรงเป็็น
สมเด็็จเจ้้าฟ้้าชั้้�นเอก
พระบาทสมเด็็จพระมงกุุฎเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััว
ทรงมีีพระบรมราชวิินิจิ ฉััยปรากฏในหนัังสืือประวััติิ
ต้้นรััชกาลที่่� 6 ว่่า “ในเมืืองเรายัังขาดนิิติิธรรม
สำำ�คัญั อััน 1 คืือกฎหมายการสืืบสัันตติิวงศ์์ ในประเทศ
ต่่าง ๆ ในยุุโรป แห่่งใดมีีราชาธิิปตััย1 ย่่อมมีีกฎ
แห่่ ง การสืืบสัั น ตติิ ว งศ์์ ซึ่่� ง โดยมากตราไว้้ เ ป็็ นบทกฎหมายส่่วน 1 มููลนิิติิธรรมประจำำ�แผ่่นดิินข้้ อ สำำ�คัั ญ ในกฎเช่่ น นี้้� กำำ�ห นดไว้้ ว่่ า ลูู ก ต้้ อ งเป็็ นทายาทแห่่งพ่่อ ต่่อไร้้ลููกจึึงให้้ญาติิอื่่�นเป็็นทายาท
ตามระเบีียบโดยมาก เขาลำำ�ดัั บ ชั้้� น ผู้้�ควรเป็็ นรััชทายาทไว้้ ดัังนี้้� (1) พระราชโอรสพระองค์์ใหญ่่
(2) พระราชนััดดา พระโอรสของพระราชโอรส
พระองค์์ ใ หญ่่ (3) พระราชโอรสพระองค์์ ที่่� 2(4) พระราชนััดดา พระโอรสของพระราชโอรส
พระองค์์ที่่� 2 มููลนิิติิธรรมอย่่างที่่�กล่่าวมานี้้�ทำำ�ให้้
การสืืบสัันตติิวงศ์์ในประเทศยุุโรปจึึงมีีความมั่่�นคง
และปราศจากความสงสััย”ดัังนั้้�น ต่่อมาในปีี พ.ศ. 2467 รััชกาลที่่� 6โปรดเกล้้ า ฯ ให้้ อ อกกฎมณเฑีียรบาลว่่ า ด้้ ว ยการสืืบราชสัันตติิวงศ์์ ซึ่่�งเป็็นกฎการสืืบราชสมบััติิ
ของไทยฉบัับแรกที่่�กำำ�หนดการสืืบโดยสายตรง
ตามกฎมณเฑีียรบาลฉบัับนี้้� หากรััชกาลที่่� 6 ไม่่ทรงมีี
พระราชโอรสให้้มีีการสืืบราชสมบััติทิ างสายสมเด็็จ
พระศรีีพััชริินทราบรมราชิินีีนาถ ถ้้าไม่่มีีทายาท
ที่่สม� ควรก็็ให้้ไปในสายของสมเด็็จพระนางเจ้้าสว่่าง
วััฒนา และจึึงถึึงสายสมเด็็จพระนางเจ้้าสุุขุมุ าลมารศรีี
อย่่ า งไรก็็ ดีี ในมาตรา 13 กำำ�ห นดไว้้ ว่่ า“ในกาลสมััยนี้้�ยัังไม่่ถึึงเวลาอัันควรที่่�ราชนารีีจะได้้
เสด็็ จ ขึ้้� น ทรงราชย์์ เ ป็็ น สมเด็็ จ พระแม่่ อ ยู่่�หัั วบรมราชิินีีนาถ ผู้้�ทรงสำำ�เร็็จราชการสิิทธิ์์�ขาดอย่่าง
พระเจ้้ า แผ่่ น ดิิ น โดยลำำ�พัั ง แห่่ ง กรุุ ง ไทย ฉะนั้้� นท่่านห้้ามมิิให้้จััดเอาราชนารีีพระองค์์ใด ๆ เข้้าไว้้
ในลำำ�ดัับสืืบราชสัันตติิวงศ์์เป็็นอัันขาด”การเข้้าร่่วมรบในมหาสงครามโลกครั้้ง� ที่่� 1แม้้ว่่าไทยจะมีีความสััมพัันธ์์ที่่�ดีีกัับเยอรมนีี
เนื่่� อ งจากเยอรมนีีไม่่ ไ ด้้ ดำำ� เนิิ น นโยบายแบบ
จัักรวรรดิินิยิ มเพื่่อ� ขยายอาณานิิคมดัังเช่่นอัังกฤษและ
ฝรั่่ง� เศส กอปรกัับพระบาทสมเด็็จพระจุุลจอมเกล้้า
เจ้้าอยู่่�หััวทรงส่่งพระราชโอรสหลายพระองค์์ไป
ทรงศึึกษาที่่�ประเทศเยอรมนีีในราชสำำ�นัักพระเจ้้า
ไกเซอร์์ อาทิิ สมเด็็จเจ้้าฟ้้าบริิพัตรสุั ขุุ มพัุ นั ธุ์์� กรมขุุน
นครสวรรค์์วรพิินิิต สมเด็็จเจ้้าฟ้้ามหิิดลอดุุลยเดช
กรมขุุนสงขลานคริินทร์์ (สมเด็็จพระบรมราชชนก
ในรััชกาลที่่� 9) พระองค์์เจ้้ารัังสิิตประยููรศัักดิ์์� (สมเด็็จ
กรมพระยาชััยนาทนเรนทร) และพระองค์์เจ้้าดิิลก
นพรััฐ (กรมหมื่่�นสรรควิิสััยนรบดีี)ในช่่วงต้้นของสงคราม ไทยจะประกาศตน
เป็็นกลาง แต่่ต่อ่ มาพระบาทสมเด็็จพระมงกุุฎเกล้้า
เจ้้าอยู่่�หััวทรงตััดสิินพระทััยเข้้าร่่วมรบในสงครามโลก
ครั้้� งที่่� 1 ร่่ วมกัั บฝ่่ ายสัั มพัันธมิิ ตร ซึ่่�งมีีอัั งกฤษและฝรั่่�งเศสเป็็นแกนนำำ�และประกาศสงครามกัับ

เยอรมนีีและออสเตรีีย-ฮัังการีี เมื่่อ� วัันที่่� 22 กรกฎาคม
พ.ศ. 2460 (ซึ่่�งในเวลาต่่อมาได้้มีีการสร้้างวงเวีียน
22 กรกฎา เพื่่อ� เป็็นอนุุสรณ์์ในการประกาศเข้้าร่่วม
สงครามดัังกล่่าว) เพื่่�อรัักษาสิิทธิิของประเทศและ
ความสงบสุุขของโลกเป็็นส่่วนรวม
ทรงพระกรุุณาโปรดเกล้้าฯ ให้้ส่่งทหารไทย
อาสาสมััครไปร่่วมรบในสมรภููมิิที่่�ยุุโรป นอกจากนี้้�
ทหารอาสาจากไทยที่่�ไปร่่วมรบในสงครามที่่�ทวีีป
ยุุโรปยัังได้้เดิินสวนสนามที่่�กรุุงปารีีส เมื่่�อวัันที่่� 14กรกฎาคม พ.ศ. 2462 ภายหลัังเสร็็จสิ้้�นภารกิิจ
ในราชการสงคราม
การตััดสิินพระทััยเข้้าร่่วมรบในสงครามนี้้�
เป็็ น ผลดีีอย่่ า งยิ่่� ง ต่่ อ ไทย ในฐานะประเทศ
ผู้้�ชนะสงคราม ไทยสามารถเจรจากัับประเทศ
มหาอำำ�นาจตะวัันตกต่่าง ๆ เพื่่อ� ขอแก้้ไขสนธิิสัญั ญาสิิ ท ธิิ ส ภาพนอกอาณาเขตและสนธิิ สัั ญ ญาจำำ�กััดอำำ�นาจการเก็็บภาษีีภายในของไทย ทำำ�ให้้
ประเทศพ้้นสภาพการเสีียเปรีียบด้้านการศาลและ
สามารถดำำ�เนิินนโยบายด้้านภาษีีได้้โดยอิิสระ การนี้้�
ทรงเชิิญ ดร.ยอร์์จ บีี แซย์์ (Dr. George B. Sayre)ศาสตราจารย์์แห่่งมหาวิิทยาลััยฮาร์์วาร์์ด และเป็็น
บุุตรเขยของประธานาธิิบดีี Woodrow Wilson(ดำำ�รงตำำ�แหน่่งประธานาธิิบดีีของสหรััฐฯ ระหว่่างปีี
พ.ศ. 2456 - 2464) มาเป็็นที่่ปรึึ� กษาราชการแผ่่นดิิน
นอกจากนี้้� ชััยชนะของฝ่่ายสััมพัันธมิิตร
ในมหาสงครามโลกครั้้ง� ที่่� 1 ส่่งผลให้้ไทยได้้เข้้าร่่วม
การประชุุมสงบศึึกที่่�พระราชวัังแวร์์ซายส์์ และมีี
บทบาทในฐานะประเทศผู้้�ร่่วมก่่อตั้้�งสัันนิิบาตชาติิ(League of Nations) ซึ่่�งมีีสำำ�นัักงานใหญ่่อยู่่�ที่่�
นครเจนีีวาในเวลาต่่อมา

การเปลี่่�ยนธงชาติิ ไทยเมื่่� อ ไทยได้้ ปร ะกาศตนเข้้ า ร่่ ว มกัั บ ฝ่่ า ยสััมพัันธมิิตรในสงครามโลกครั้้�งที่่� 1 แล้้ว พระบาท
สมเด็็จพระมงกุุฎเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััวทรงมีีพระราชดำำ�ริว่ิ า่ส ร า ญ ร ม ย์์161การประกาศสงครามครั้้� งนี้้� นัั บเป็็ นความเจริิ ญก้้าวหน้้าขั้้น� หนึ่่�งของประเทศ สมควรจะมีีสิ่่�งเตืือนใจ
สำำ�หรับั วาระนี้้�ไว้้ในภายหน้้า สิ่่ง� นั้้�นควรได้้แก่่ธงชาติิ
จึึงโปรดเกล้้ าฯ ให้้ เพิ่่� มแถบสีีธงชาติิ เป็็ นสามสีี
ตามลัักษณะธงชาติิของนานาประเทศที่่�ใช้้กัันอยู่่�
โดยมากในขณะนั้้�น เพื่่�อให้้เป็็นเครื่่�องหมายว่่า
ประเทศไทยได้้ เข้้ า ร่่ ว มเป็็ น น้ำำ��หนึ่่� ง ใจเดีียวกัั บฝ่่ า ยสัั มพัั น ธมิิ ตร เพื่่� อ ต่่ อ ต้้ า นปราบปราม
ฝ่่ายอธรรม อีีกประการหนึ่่�ง สีีน้ำำ��เงิินก็็เป็็นสีีประจำำ�
พระชนมวารเฉพาะของพระองค์์ด้้วย จึึงเป็็นสีีที่่�
สมควรจะประกอบไว้้ในธงชาติิไทยด้้วยประการทั้้�งปวง
การที่่พร� ะบาทสมเด็็จพระมงกุุฎเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััว
ทรงพระราชดำำ�ริิจะเปลี่่�ยนธงช้้างเป็็นธงแถบสีี
เพราะทรงเห็็นความลำำ�บากของราษฎรที่่ต้� อ้ งสั่่ง� ซื้้อ�
ธงผ้้าพิิมพ์์รููปช้้างมาจากต่่างประเทศ และบางครั้้�ง
เมื่่�อเกิิดความสะเพร่่าติิดธงผิิด รููปช้้างกลัับเอาขา
ชี้้ขึ้� น้� เป็็นที่่น่� า่ ละอาย หากเปลี่่ย� นเป็็นธงแถบสีี ราษฎร
ก็็สามารถทำำ�ธงใช้้ได้้เอง และจะช่่วยขจััดปััญหา
การติิดผิิดพลาด ได้้ทรงพยายามเลืือกสีีที่่มีี� ความหมาย
ในทางความสามััคคีีและมีีความสง่่างามด้้วย

การจััดทำำ�หนัังสืือเดิินทาง

ในอดีีต การเดิิ น ทางออกนอกพระราช
อาณาเขตก็็มีีธรรมเนีียมที่่�ต้้องรัับหนัังสืือเดิินทาง
สำำ�หรัับตััวซึ่่�งเจ้้าพนัักงานออกให้้ก็็ตาม แต่่บุุคคล
โดยทั่่�วไปส่่วนมากยัังไม่่ได้้ถืืออย่่างเคร่่งครััดว่่า
หนัังสืือเดิินทางเป็็นสิ่่�งจำำ�เป็็นสำำ�หรัับการเดิินทาง
เนื่่�องจากในอดีีตยัังไม่่มีีการตรวจตราการเดิินทาง
เข้้าออกประเทศอย่่างเข้้มงวด ประชาชนสามารถ
เดิินทางออกนอกพระราชอาณาเขตได้้อย่่างสะดวก
โดยไม่่ต้้องมีีหนัังสืือเดิินทาง

2

162

	สะกดตามภาษาดั้้�งเดิิมSARANROMอย่่างไรก็็ดีี ในช่่วงสงครามโลกครั้้ง� ที่่� 1 รััฐบาล
ประเทศต่่าง ๆ เริ่่�มออกกฎหมายการตรวจลงตรา
(วีีซ่่า) หนัังสืือเดิินทางของคนต่่างชาติิอย่่างเข้้มงวดดัั ง นั้้� น เพื่่� อ อำำ� นวยความสะดวกแก่่ ค นไทยใน
การเดิินทางไปต่่างประเทศ รััฐบาลไทยในรััชกาลนี้้�
จึึงได้้กำำ�หนดกฎเกณฑ์์อย่่างเป็็นทางการครั้้�งแรก
เกี่่�ยวกัับการออกหนัังสืือเดิินทาง โดยการออก
“ประกาศว่่ าด้้ ว ยผู้้�เดิิ น ทางไปนอกพระราช
อาณาเขตร์์2 ให้้มีีหนัังสืือเดิินทาง” เมื่่�อวัันที่่� 17กัันยายน พ.ศ. 2460 และตีีพิิมพ์ใ์ นราชกิิจจานุุเบกษา
เมื่่�อวัันที่่� 23 กัันยายน พ.ศ. 2460

ด้้านการศึึกษาและอื่่�น ๆพระบาทสมเด็็จพระมงกุุฎเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััว
ทรงได้้รับั การยกย่่องเป็็นบุุคคลดีีเด่่นระดัับโลกจาก
องค์์การการศึึกษา วิิทยาศาสตร์์และวััฒนธรรมแห่่ง
สหประชาชาติิ โดยมีีการก่่อตั้้�งหอวชิิราวุุธานุุสรณ์์
เป็็นคลัังสมบััติิทางปััญญาของชาติิ ดำำ�เนิินการด้้าน
การค้้นคว้้าและรวบรวมเพื่่อ� เผยแพร่่พระราชนิิพนธ์์
สมเด็็จพระมหาธีีรราชเจ้้าทุุกประเภท ทั้้�งในและ
นอกประเทศ ทำำ�ให้้ชาติิไทยมีีแหล่่งศึึกษาและ
ค้้นคว้้าระดัับชาติิเพิ่่�มขึ้้�นอีีกแห่่งหนึ่่�ง
ในรัั ช กาลนี้้� เ ป็็ น พระราชดำำ�ริิ อ ย่่ า งใหม่่
ในการสร้้างโรงเรีียนแทนวััด ด้้วยทรงเล็็งเห็็นว่่า
หากทรงสถาปนา “พระอาราม” ขึ้้น� ใหม่่นั้้น� จะเกิิน
ความจำำ� เป็็ น ในส่่ ว นทางบำำ�รุุ ง พระพุุ ท ธศาสนา
สิ่่� ง ที่่� จำำ� เป็็ น ในขณะนั้้� น คืือการให้้ ก ารศึึกษาแก่่
ราษฎร อัันจะนำำ�พาความเจริิญมาสู่่�ชาติิในอนาคต
พระราชกรณีียกิิจที่่พร� ะบาทสมเด็็จพระมงกุุฎเกล้้า
เจ้้าอยู่่�หััวมีีพระราชประสงค์์ตั้้�งแต่่เมื่่�อทรงดำำ�รง
พระราชอิิสริยิ ยศเป็็นสมเด็็จพระบรมโอรสาธิิราชฯ

สยามมกุุฎราชกุุมาร และทรงเพีียรพยายามมา
ตลอดรััชกาลก็็คืือการให้้การศึึกษาแก่่ราษฎรเพื่่�อ
เป็็นพื้้�นฐานในการพััฒนาชาติิ จึึงได้้ทรงพระกรุุณา
โปรดเกล้้าฯ ให้้ตราพระราชบััญญััติปริ ะถมศึึกษาขึ้้น�นัั บเป็็ นครั้้� งแรกในประวััติิการศึึกษาไทยที่่� ได้้มีี
กฎหมายค้ำำ��ประกัันความมั่่�นคงในการจััดการศึึกษา
ในระดัับนี้้� มีีสาระสำำ�คััญคืือ บัังคัับให้้เด็็กทุุกคน
ที่่�มีีอายุุตั้้�งแต่่ 7 ปีีบริิบููรณ์์ เรีียนหนัังสืือในโรงเรีียน
จนกระทั่่�งอายุุ 14 ปีีบริิบููรณ์์
โดยที่่ใ� นรััชสมัยั พระบาทสมเด็็จพระมงกุุฎเกล้้า
เจ้้าอยู่่�หััว ภาคราชการและเอกชนต้้องการบุุคลากร
ทำำ�งานในสาขาวิิชาต่่าง ๆ กว้้างขวางมากขึ้้น� พระบาท
สมเด็็จพระมงกุุฎเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััวได้้ทรงพระอนุุสรณ์์
คำำ�นึึ งถึึงพระบรมราโชบายในสมเด็็ จ พระบรม
ชนกาธิิราชที่่�จะ “ให้้มีีมหาวิิทยาลััยขึ้้�นสำำ�หรัับ
เป็็นสถาบัันอุุดมศึึกษาของชาวสยาม” จึึงทรง
พระกรุุณาโปรดเกล้้าฯ ให้้สถาปนาโรงเรีียนมหาดเล็็ก
เป็็ น สถาบัั น อุุ ด มศึึกษา พระราชทานนามว่่ า“โรงเรีียนข้้าราชการพลเรืือนของพระบาทสมเด็็จ
พระจุุลจอมเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััว” เมื่่�อวัันที่่� 1 มกราคม
พ.ศ. 2453
ทรงวางพื้้� น ฐานของการศึึกษาสำำ�หรัั บคนในชาติิ โดยขยายกิิ จการให้้ กว้้ างขวางตาม
พระราชประสงค์์เพื่่อ� ให้้เป็็นพระบรมราชานุุสาวรีีย์์
อัันยิ่่�งใหญ่่และถาวรในสมเด็็จพระบรมชนกาธิิราช

พระองค์์จึึงได้้พระราชทานเงิินทุุนที่่เ� หลืือจากการที่่�
ราษฎรได้้เรี่่�ยไรเพื่่�อสร้้างพระบรมราชานุุสาวรีีย์์
พระบรมรููปทรงม้้าจำำ�นวนเก้้าแสนกว่่าบาท ให้้ใช้้
เพื่่� อ สร้้ า งอาคารเรีียนและเป็็ น ตึึกบัั ญ ชาการ
บนที่่�ดิินของพระคลัังข้้างที่่�จำำ�นวน 1,309 ไร่่ อยู่่�ที่่�
อำำ�เภอปทุุมวััน และเงิินที่่�เหลืือจากการสร้้างก็็ได้้
พระราชทานพระบรมราชานุุญาตให้้ใช้้เพื่่�อกิิจการ
ของโรงเรีียนต่่อไป ทั้้�งนี้้� ได้้เสด็็จพระราชดำำ�เนิิน
และทรงวางศิิ ล าพระฤกษ์์ ใ นการสร้้ า งอาคาร
เมื่่�อวัันที่่� 3 มกราคม พ.ศ. 2458
ต่่ อ มาพระบาทสมเด็็ จ พระมงกุุ ฎ เกล้้ าเจ้้าอยู่่�หััวทรงมีีพระราชดำำ�ริิที่่�จะขยายการศึึกษา
ในโรงเรีียนข้้าราชการพลเรืือนฯ ให้้กว้้างขวางยิ่่ง� ขึ้้น�
คืือไม่่เฉพาะสำำ�หรัับผู้้�ที่่�จะเล่่าเรีียนเพื่่�อรัับราชการ
เท่่านั้้�น แต่่จะรัับผู้้�ซึ่่�งประสงค์์จะศึึกษาขั้้�นสููงให้้
เข้้าเรีียนได้้ทั่่�วถึึงกััน จึึงทรงพระกรุุณาโปรดเกล้้าฯ
ให้้ประดิิษฐานโรงเรีียนข้้าราชการพลเรืือนฯ ขึ้้น� เป็็น
“จุุฬาลงกรณ์์มหาวิิทยาลััย” เมื่่อ� วัันที่่� 26 มีีนาคม
พ.ศ. 2459 เพื่่� อ เป็็ น พระบรมราชานุุ ส าวรีีย์์
เฉลิิมพระเกีียรติิแห่่งสมเด็็จพระบรมชนกาธิิราช
ให้้เจริิญก้้าวหน้้ากว้้างขวางแผ่่ไพศาลต่่อไป โดยในช่่วงแรกมีีการจััดการศึึกษาเป็็น 4 คณะ ได้้แก่่
คณะรัั ฐ ประศาสนศาสตร์์ คณะแพทยศาสตร์์
คณะวิิศวกรรมศาสตร์์ คณะอัักษรศาสตร์์และ
วิิทยาศาสตร์์ส ร า ญ ร ม ย์์

163

State Visit ครั้้�งแรกในรััชกาลที่่� 91ที่่�สถานทููตไทย ณ กรุุงไซ่่ง่่อน

นิิลกัังขา2สถานกงสุุลใหญ่่ไทยประจำำ�นครโฮจิิมิินห์์ สาธารณรััฐสัังคมนิิยม
เวีียดนามในปััจจุุบัันนี้้� นัับเป็็นสำำ�นัักงานตััวแทนรััฐบาลไทยแห่่งที่่�สอง
ในประเทศเวีียดนาม รองลงมาจากสถานเอกอััครราชทููตไทยที่่�ตั้้�งอยู่่�ณ เมืืองหลวงของประเทศ คืือกรุุงฮานอย และมีีภารกิิจดููแลและส่่งเสริิม
ความสััมพัันธ์์ ไทย – เวีียดนาม และปกป้้องผลประโยชน์์ของประเทศไทย
และคนไทยในเวีียดนามในเขตกงสุุลทางเวีียดนามตอนใต้้ ตั้้�งแต่่จัังหวััด
เถื่่�อเทีียน-เว้้ ในภาคกลาง เรื่่�อยตลอดลงไปจนจรดใต้้สุุดปลายแผ่่นดิิน
เวีียดนามที่่�จัังหวััดก่่าเมา รวมทั้้�งสิ้้�น 19 จัังหวััด และ 3 นคร ใหญ่่เทีียบเท่่า
จัังหวััด (นครโฮจิิมิินห์์ นครดานััง และนครเกิ่่�นเทอ) โดยไม่่นัับพื้้�นที่่�บางจัังหวััด
ที่่�รััฐบาลเวีียดนามกำำ�หนดให้้ ไปอยู่่�ในความดููแลของสถานเอกอััครราชทููตณ กรุุงฮานอย นอกจากนั้้�น สถานกงสุุลใหญ่่ฯ ยัังมีีภารกิิจสนัับสนุุน
การดำำ�เนิินการของสถานเอกอััครราชทููตในด้้านต่่าง ๆ และให้้บริิการ
ด้้านการกงสุุลแก่่คนไทยและคนต่่างชาติิ รวมทั้้�งภารกิิจคุ้้�มครองดููแล
คนไทยที่่�ตกทุุกข์์ ได้้ยากในเขตกงสุุล ตามระเบีียบและกฎหมายที่่�เกี่่�ยวข้้อง
ของไทยและเวีียดนามด้้วย

พิิมพ์์เผยแพร่่ครั้้�งแรกในนิิตยสารศิิลปวััฒนธรรม ปีีที่่� 41 ฉบัับที่่� 2 ประจำำ�เดืือนธัันวาคม 2562 ในโอกาสครบรอบ 60 ปีีแห่่งการเสด็็จพระราชดำำ�เนิินเยืือนเวีียดนาม (ใต้้) และการเสด็็จฯ มายัังสถานเอกอััครราชทููต ณ กรุุงไซ่่ง่่อน ในครั้้�งนั้้�น
2	นิิลกัังขา เป็็นนามปากกาของนัักเขีียนสมััครเล่่นคนหนึ่่�ง ซึ่่�งมีีอาชีีพจริิงเป็็นนัักการทููตไทย และปััจจุุบัันรัับราชการประจำำ�การ
อยู่่�ที่่�สถานกงสุุลใหญ่่ ณ นครโฮจิิมิินห์์ สาธารณรััฐสัังคมนิิยมเวีียดนาม
1

164

SARANROMที่่�ตั้้�งของสถานกงสุุลใหญ่่ไทยปััจจุุบัันอยู่่�ที่่�
เลขที่่� 77 ถนนเจิ่่�นก๊๊วกถาว (Tran Quoc Thao
Street) เขต 3 นครโฮจิิมิินห์์ ซึ่่�งก่่อนหน้้าการรวม
ประเทศเวีียดนามเหนืือและเวีียดนามใต้้เข้้าด้้วยกััน
เมื่่อ� วัันที่่� 30 เมษายน 2518 นั้้�น นามของนครแห่่งนี้้�
เคยเป็็นที่่รู้้�จั� กั ของโลกในชื่่อ� กรุุงไซ่่ง่อ่ น เมือื งหลวง
ของสาธารณรัั ฐ เวีียดนาม (คืือเวีียดนามใต้้ )และก่่อนหน้้านั้้�นขึ้้�นไปอีีก เมืืองไซ่่ง่่อนก็็เคยเป็็น
เมืืองเอกแห่่งหนึ่่�งของดิินแดนอิินโดจีีนของฝรั่่ง� เศสโดยเป็็ นศูู นย์์ กลางการบริิหารที่่� เจ้้ าอาณานิิ คมฝรั่่�งเศสได้้เคยใช้้ในการปกครองเขตโคแชงชีีน หรืือ
โคชิินไชนา กล่่าวคืือ ภาคใต้้ของเวีียดนามในปััจจุุบันั
อาคารสำำ�นัั ก งานสถานกงสุุ ล ใหญ่่ ไ ทยและบ้้านพัักกงสุุลใหญ่่ในบััดนี้้� ในอดีีตคืือตั้้�งแต่่
ประมาณปีี 2499 เป็็นต้้นมา เคยเป็็นที่่�ตั้้�งของ
สถานเอกอัั ค รราชทูู ต และทำำ� เนีียบ (บ้้ า นพัั ก )ของเอกอััครราชทููตไทยประจำำ�เวีียดนามใต้้อยู่่�ใน
รั้้ว� เดีียวกััน ในสมััยที่่ยั� งั มีีประเทศ “เวีียดนามใต้้” อยู่่�
สืืบมาจนกระทั่่� งถึึงปลายเดืือนเมษายน 2518
เมื่่� อ กองกำำ�ลัั ง เวีียดนามเหนืือมีีชัั ย ชนะเหนืือ
เวีียดนามใต้้ และเข้้ายึึดกรุุงไซ่่ง่่อนไว้้ได้้ ทำำ�ให้้
สถานเอกอััครราชทููตของไทยและประเทศต่่าง ๆในกรุุงไซ่่ง่่อนต้้องปิิดตััวลงไป
ต่่อจากนั้้�น หลัังการรวมประเทศเวีียดนาม
เป็็นหนึ่่�งเดีียว และหลัังจากการสถาปนาความสััมพันั ธ์์ทางการทููตระหว่่างประเทศไทยกัับสาธารณรััฐ
สัังคมนิิยมเวีียดนาม เมื่่อ� เดืือนสิิงหาคม 2519 แล้้วฝ่่ า ยไทยก็็ ไ ด้้ เ ปิิ ด สถานทูู ต ไทยในกรุุ ง ฮานอย
เมื่่อ� ปีี 2521 และมีีการแลกเปลี่่ย� นผู้้�แทนทางการทููต
ระดัั บ เอกอัั ค รราชทูู ตร ะหว่่ า งประเทศทั้้� ง สองนอกจากนั้้�น รััฐบาลทั้้�งสองก็็ได้้เจรจาหารืือกััน
เกี่่ย� วกัับอาคารอดีีตสถานทููตไทยในกรุุงไซ่่ง่อ่ นแห่่งนี้้�
จนในที่่สุ� ดุ ทางการเวีียดนามก็็ได้้คืืนอาคารดัังกล่่าว
ให้้แก่่ทางการไทย และฝ่่ายไทยก็็ได้้กลัับเข้้ามาใช้้
สถานที่่นี้้� เ� ป็็นสถานกงสุุลใหญ่่ของไทย (ประจำำ�นคร

ที่่�ได้้รัับชื่่�อใหม่่ว่่า นครโฮจิิมิินห์์) ตั้้�งแต่่ปีี 2536
เป็็นต้้นมา
ครั้้ง� ที่่อ� าคารแห่่งนี้้ยั� งั คงมีีสถานะเป็็นทำำ�เนีียบ
เอกอััครราชทููตอยู่่�นั้้�น เมื่่�อ 60 ปีีก่่อน คืือเดืือน
ธัันวาคม 2502 พระบาทสมเด็็จพระบรมชนกาธิิเบศร
มหาภููมิิพลอดุุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิิตร
ได้้ เสด็็ จฯ พร้้ อมด้้ วยสมเด็็ จพระนางเจ้้ าสิิริิกิิติ์์�
พระบรมราชิินีีนาถ พระบรมราชชนนีีพัันปีีหลวง
มายัั ง สถานทูู ต ไทยในโอกาสสำำ�คัั ญ กล่่ า วคืือ
ระหว่่างการเสด็็จฯ เยืือนต่่างประเทศอย่่างเป็็น
ทางการในระดัับพระประมุุขของรััฐ (เรีียกเป็็น
ศััพท์์เฉพาะว่่า State Visit) ครั้้�งแรกในรััชกาล
โดยได้้ เ สด็็ จ พระราชดำำ� เนิิ น เยืือนเวีียดนาม
ระหว่่างวัันที่่� 18 - 21 ธัันวาคม 2502 และเสด็็จฯ
มายัังทำำ�เนีียบเอกอััครราชทููตในครั้้�งกระนั้้�น เมื่่�อค่ำำ��
วัันที่่� 19 ธัันวาคม 2502
บริิบทเบื้้�องหลัังการเสด็็จฯ คราวนั้้�นนัับว่่า
น่่าสนใจ ทั้้�งในแง่่เหตุุผลทางประวััติศิ าสตร์์การเมือื งระหว่่างประเทศในขณะนั้้น� ซึ่่ง� นำำ�ไปสู่่�การตััดสิินใจ
ของรััฐบาลไทยที่่จ� ะกราบบัังคมทููลถวายข้้อแนะนำำ�
ให้้ทรงเลืือกประเทศเป้้าหมายในการเสด็็จฯ เยืือน
ต่่างประเทศเป็็นครั้้�งแรกในรััชสมััยเป็็นประเทศ
เวีียดนามใต้้ อีีกทั้้�งยัังน่่าสนใจในเชิิงการศึึกษา
ประวัั ติิ ศ าสตร์์ ที่่� ไ ด้้ ค ลี่่� ค ลายพัั ฒ นามาตั้้� ง แต่่ยุุคนั้้�น โดยเฉพาะประวััติิศาสตร์์ของเวีียดนาม
ที่่�ได้้ผ่่านร้้อนหนาวและเปลี่่�ยนแปลงไปไม่่น้้อย
นัับตั้้�งแต่่ปีี 2502 มา อีีกประการหนึ่่�ง การเสด็็จฯ
ครั้้�งนี้้�ยัังมีีความสำำ�คััญในแง่่การเตรีียมการรัับเสด็็จ
ที่่�ฝ่่ายไทยและฝ่่ายเจ้้าบ้้านต้้องปรึึกษาหารืือกััน
อย่่างละเอีียด และในส่่วนของฝ่่ายไทยเองนั้้�น
ก็็กลายเป็็นการกำำ�หนดวางระเบีียบหรืือแนวปฏิิบัติั ิทางพิิธีีการทููต ที่่�ทางการไทยได้้ใช้้ในการถวายงาน
จััดเตรีียมการเสด็็จพระราชดำำ�เนิินเยืือนต่่างประเทศ
ในครั้้�งต่่อ ๆ มาในรััชกาลอีีกหลายประเทศด้้วยส ร า ญ ร ม ย์์

165

ในแง่่การเมืืองระหว่่างประเทศและวิิเทโศบาย
ของไทย ช่่ ว งต้้ น รัั ชสมัั ย ในหลวงรัั ช กาลที่่� 9ทรงมีีพระราชดำำ�ริิว่่า สมควรที่่�จะเสด็็จฯ เยืือน
ราชอาณาจัั ก รของพระองค์์ เ องทุุ ก ภูู มิิ ภ าคให้้เสร็็จสิ้้�นเรีียบร้้อยเสีียก่่อน ก่่อนที่่�จะเสด็็จฯ ไปทรงเยืือนต่่ างประเทศ ซึ่่� งหลัั งจากที่่� ได้้ เสด็็ จฯไปทรงเยี่่ย� มประชาชนชาวไทยในภาคเหนืือ ภาคอีีสาน
และภาคใต้้เรีียบร้้อยแล้้ว ในช่่วงประมาณปีี 2502
ก็็ทรงรัับที่่�จะพิิจารณาข้้อเสนอของรััฐบาลที่่�จะ
กราบบัังคมทููลเชิิญเสด็็จฯ เยืือนต่่างประเทศต่่อไป
ขณะนั้้�นเป็็นเวลาที่่�โลกยัังคงอยู่่�ในยุุคสงครามเย็็น
ระหว่่างค่่ายที่่�เรีียกตนเองว่่า ค่่าย “สัังคมนิิยม”กัับค่่าย “โลกเสรีี” และรััฐบาลไทยในยุุคนั้้�นก็็มีี
นโยบายแน่่ชัดั ในการเลืือกเข้้าอยู่่�ฝ่่ายสหรััฐอเมริิกา
ในค่่ายที่่�เรีียกกัันว่่า “โลกเสรีี” และยัังคงมอง
หรืือมีีทััศนคติิว่่า ภััยคุุกคามความมั่่�นคงของชาติิ
มาจากประเทศฝ่่ายคอมมิิวนิิสต์์ ฉะนั้้�น ในการเลืือก
รายชื่่�อประเทศที่่�จะทููลเกล้้าฯ ถวายขึ้้�นไปให้้ทรงมีี
พระบรมราชวิินิิจฉััยที่่�จะเสด็็จฯ เป็็นประเทศแรก
ในรััชกาลนั้้� น รัั ฐบาลจึึงมีีเกณฑ์์ พิิจารณาที่่�พอ
จะสัังเกตได้้สองสามประการ คืือ การเป็็นประเทศ
เพื่่� อ นบ้้ า นข้้ า งเคีียง เป็็ น ประเทศฝ่่ า ยโลกเสรีี
ที่่�นัับได้้ว่่าเป็็นพัันธมิิตรค่่ายเดีียวกัับไทยในยุุค
สงครามเย็็น และรััฐบาลที่่จ� ะรัับเสด็็จมีีความพร้้อม
รวมทั้้�งสถานการณ์์ในประเทศผู้้�รัับก็็ต้้องเรีียบร้้อย
และเอื้้�ออำำ�นวยในระดัับหนึ่่�ง พอที่่�จะรัับเสด็็จได้้3อย่่างไรก็็ดีี แม้้นโยบายต่่างประเทศของไทย
ในเวลานั้้�นจะเป็็นเช่่นนั้้�นก็็จริิง แต่่ก็น่็ า่ สนใจด้้วยว่่า

เพีียง 4 ปีีก่่อนหน้้านั้้�น คืือ ปีี 2498 ประเทศไทย
ก็็ได้้เข้้าร่่วมการประชุุมชาติิเอเชีีย – แอฟริิกา
ที่่�เมืืองบัันดุุง สาธารณรััฐอิินโดนีีเซีีย และหััวหน้้า
คณะผู้้�แทนไทย คืือ พระเจ้้าวรวงศ์์เธอ กรมหมื่่�น
นราธิิปพงศ์์ประพัันธ์์ รััฐมนตรีีว่่าการกระทรวง
การต่่างประเทศ ก็็ได้้ทรงพบปะพููดคุุยกัับหััวหน้้า
คณะผู้้�แทนจีีนคอมมิิวนิิสต์์ คืือ นายกรััฐมนตรีี
โจวเอิิ น ไหล กัั บ ทั้้� ง ยัั ง ได้้ ท รงหารืือกัั บ หัั ว หน้้ าคณะผู้้�แทนเวีียดนามเหนืือ คืือ รองนายกรััฐมนตรีี
และรัั ฐ มนตรีีต่่ า งประเทศฟามวัั น ดง ซึ่่� ง ต่่ อ มาได้้เป็็นนายกรััฐมนตรีีของเวีียดนาม ทั้้�งช่่วงก่่อน
และหลัังรวมประเทศด้้วย
ส่่วนในด้้านพิิธีีการทููต ความน่่าสนใจของ
การจััดเตรีียมการถวายงานเพื่่�อการเสด็็จฯ ครั้้�งนี้้�
อยู่่�ที่ว่่� า่ ก่่อนหน้้านั้้�น การเสด็็จพระราชดำำ�เนิินเยืือน
ต่่างประเทศของพระมหากษััตริย์ิ ไ์ ทยในระดัับ State
Visit ได้้ว่่างเว้้นมาเป็็นเวลาหลายสิิบปีี กล่่าวคืือ
ตั้้�งแต่่ครั้้�งพระบาทสมเด็็จพระปกเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััว
(รััชกาลที่่� 7) และพระบาทสมเด็็จพระปรเมนทร
มหาอานัั น ทมหิิ ด ล พระอัั ฐ มรามาธิิ บ ดิิ น ทร(รััชกาลที่่� 8) มิิได้้เสด็็จฯ เยืือนต่่างประเทศในลัักษณะ
State Visit ตลอดรััชกาล ดัังนั้้�นวิิธีีการปฏิิบัติั ต่ิ า่ ง ๆจะต้้องมีีการตระเตรีียมขึ้้น� มาใหม่่แทบทั้้�งหมดสำำ�หรับั
พระบาทสมเด็็จพระบรมชนกาธิิเบศร มหาภููมิิพล
อดุุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิิตร โดยคำำ�นึึงถึึง
ทั้้�งแบบแผนแนวปฏิิบัติั ทิ างการทููตแบบสากลประกอบ
กัับโบราณราชประเพณีีเดิิม ปรัับให้้เหมาะกัับ
กาลสมัั ย ในขณะนั้้� น และทางการผู้้�รัั บผิิ ดชอบจากบัันทึึกความทรงจำำ�ของ ม.ร.ว.กิิติินัดั ดา กิิติยิ ากร เลขาธิิการคณะองคมนตรีี ระบุุว่า่ รััฐบาลไทยได้้พิจิ ารณาจะกราบบัังคมทููล
เชิิญเสด็็จฯ เยืือนต่่างประเทศอย่่างเป็็นทางการมาตั้้�งแต่่เดืือนกัันยายน 2498 แล้้ว โดยเดิิมเห็็นควรที่่�จะจััดให้้เสด็็จฯ เยืือน
	ราชอาณาจัักรลาวเป็็นประเทศแรกช่่วงปลายปีี 2502 แต่่สถานการณ์์การเมืืองในลาวขณะนั้้�นไม่่สู้้�เป็็นปกติิ ประกอบกัับ
	สมเด็็จพระเจ้้าศรีีสว่่างวงศ์์ พระเจ้้ามหาชีีวิิตแห่่งลาว ซึ่ง่� ได้้ทรงพระประชวรอยู่่�ก่่อนหน้้านี้้�แล้้ว ได้้สวรรคตลงเมื่่อ� 29 ตุุลาคม 2502
	ฝ่่ายลาวจึึงขอให้้ระงัับการเสด็็จฯ ลาวไปก่่อนโดยไม่่มีีกำำ�หนด
3

166

SARANROMทั้้�งสองฝ่่ายก็็มุ่่�งจััดถวายให้้สมพระเกีียรติิยศในฐานะ
พระประมุุขแห่่งรััฐ และเพื่่�อถวายความปลอดภััย
และความสะดวกสบายส่่วนพระองค์์แด่่ล้้นเกล้้าฯ
ทั้้�งสองพระองค์์ รวมทั้้�งความสะดวกส่่วนตััวและ
การถวายงานอย่่างมีีประสิิทธิิภาพของคณะผู้้�ตาม
เสด็็จฝ่่ายไทย ทั้้�งฝ่่ายหน้้า ฝ่่ายใน ส่่วนล่่วงหน้้า
ราชองครัักษ์์ เจ้้าหน้้าที่่�สนัับสนุุน ฯลฯ อีีกด้้วย
ซึ่่ง� ในส่่วนของไทย คณะรััฐมนตรีีได้้มีีมติแิ ต่่งตั้้ง� คณะกรรมการพิิเศษขึ้้�นมาเตรีียมการเสด็็จฯ ดัังกล่่าว
และเพื่่อ� เจรจาหารืือเตรีียมการกัับฝ่่ายเวีียดนามใต้้
ในเรื่่อ� งต่่าง ๆ ที่่เ� กี่่ย� วข้้อง และเมื่่อ� การเสด็็จฯ เยืือน
ครั้้ง� นี้้�ประสบผลสำำ�เร็็จด้้วยดีีผ่่านไปแล้้ว แนวปฏิิบัติั ิในการถวายงานก็็ได้้กลายเป็็นแนวทางปฏิิบัติั สำิ ำ�หรับั
การเสด็็จฯ เยืือนอิินโดนีีเซีียและสหภาพพม่่า (ชื่่�อ
ในเวลานั้้�น) รวมทั้้�งสหรััฐอเมริิกาและยุุโรป ในปีี 2503
และประเทศอื่่�น ๆ ในเวลาต่่อมา
ก่่อนจะถึึงเวลาที่่�จะเสด็็จฯ เยืือนเวีียดนาม
ตอนใต้้ ค รั้้� ง นั้้� น ฝรั่่� ง เศสได้้ พ่่ า ยแพ้้ ที่่� สมรภูู มิิเดีียนเบีียนฟูู4 ไปแล้้วเมื่่อ� ปีี 2497 และตามข้้อตกลง
เจนีีวาที่่เ� จรจาตกลงกัันได้้ในปีีเดีียวกััน โดยมีีผู้้�แทน
เข้้าร่่วมหลายฝ่่าย รวมทั้้�งจากทั้้�งรััฐบาลเวีียดนามเหนืือ
(ขณะนั้้�นใช้้ชื่อ่� Democratic Republic of Vietnam)ของประธานโฮจิิมินิ ห์์ และรััฐเวีียดนามใต้้ (State ofVietnam) ภายใต้้พระประมุุขเบ๋๋าได่่ ซึ่่ง� มีีนายโง ดิ่่ง� ห์์เสี่่ย� ม หรืือ โง ดิินห์์ เดีียม เป็็นนายกรััฐมนตรีี ฝรั่่ง� เศสก็็ต้้องถอนตััวออกจากอิินโดจีีนฝรั่่�งเศส ข้้อตกลง
ระบุุให้้มีีการแบ่่งประเทศเวีียดนามเป็็นสองส่่วน
ที่่เ� ส้้นขนานที่่� 17 เป็็นการชั่่�วคราว และกำำ�หนดจะเปิิด
ให้้ประชาชนเวีียดนามลงคะแนนเสีียงเลืือกตั้้�ง

เพื่่�อรวมประเทศเวีียดนามเป็็นหนึ่่�งเดีียวต่่อไป
แต่่การเลืือกตั้้�งที่่�ว่่านั้้�นมิิได้้เกิิดขึ้้�น และในปีี 2498
นายกรััฐมนตรีีเสี่่�ยมได้้ดำำ�เนิินกลเกมทางการเมืือง
จนทำำ�ให้้อดีีตพระจัักรพรรดิิเบ๋๋าได่่สิ้้�นสุุดสถานะ
ประมุุขรััฐเวีียดนามใต้้ และสถาปนาตนเองขึ้้�นเป็็น
ประธานาธิิบดีีคนแรกของสาธารณรััฐเวีียดนาม (ใต้้)แทน ฉะนั้้�น ในปีี 2502 ประธานาธิิบดีีเวีียดนามใต้้
ผู้้�ที่ไ่� ด้้รับั เสด็็จพระมหากษััตริย์ิ ไ์ ทยจึึงเพิ่่�งจะขึ้้น� ครองอำำ�นาจมาได้้เพีียงสองสามปีี กำำ�ลัังได้้ชื่่�อว่่าเป็็น
ชาวคาทอลิิกที่่เ� คร่่งครััด มีีภาพความทัันสมััย มุ่่�งมั่่น�
ปฏิิรููปสร้้างประเทศ นิิยมตะวัันตก เป็็นนัักต่่อต้้าน
คอมมิิวนิิสต์ตั์ วั ยง และเป็็นพัันธมิิตรสำำ�คัญั ของสหรััฐฯ
ในยุุคสงครามเย็็น นอกจากนั้้น� ยัังเพิ่่�งจะไปเยืือนไทย
อย่่างเป็็นทางการมาเมื่่�อสองปีีก่่อนหน้้านั้้�นด้้วย5แต่่ในเวลาต่่อมาอีีกหลายปีี ประธานาธิิบดีีเสี่่�ยม
กลัับถููกวิิจารณ์์อย่่างหนัักในฐานะผู้้�นำำ�เผด็็จการ
ถืืออำำ�นาจบาตรใหญ่่ ทุุจริิตเล่่นพวกเล่่นพ้้อง และร่่วมกัับนายโง ดิ่่�งห์์ ญูู น้้องชายของตน ซึ่่�งควบคุุม
หน่่วยตำำ�รวจลัับ ในการปราบปรามประชาชน
เวีียดนามที่่�ไม่่เห็็นด้้วยกัับตนอย่่างรุุนแรง (ด้้วย
ข้้ออ้้างว่่าชาวเวีียดนามกลุ่่�มต่่าง ๆ เหล่่านั้้�นเห็็นใจ
หรืือได้้รับั การสนัับสนุุนจากคอมมิิวนิิสต์)์ โดยเฉพาะ
การกดขี่่แ� ละปราบปรามชาวพุุทธเวีียดนาม ที่่นำ� ำ�ไปสู่่�วิิกฤตการณ์์การเมือื งในปีี 2506 อัันทำำ�ให้้สหรััฐฯ
ภายใต้้ประธานาธิิบดีีจอห์์น เอฟ เคนเนดีี จำำ�เป็็น
ต้้องพิิจารณาทบทวนนโยบายต่่อเวีียดนามใต้้ใหม่่
ช่่วงปลายปีี 2506 เกืือบสี่่�ปีีหลัังจากการเสด็็จฯ
เยืือนกรุุงไซ่่ง่อ่ น กองทััพเวีียดนามใต้้ก็ก่็ อ่ รััฐประหาร
ยึึดอำำ� นาจจากประธานาธิิ บ ดีีเสี่่� ย ม โดยหน่่ ว ย	นัักประวััติิศาสตร์์เชื่่�อว่่า เดีียนเบีียนฟููเป็็นที่่�ตั้้�งของเมืืองแถน ซึ่่�งเป็็นถิ่่�นฐานของชนเผ่่าไทโบราณในอดีีต ปััจจุุบัันในพื้้�นที่่�
เดีียนเบีียนฟููก็็ยัังมีีประชากรชาวเวีียดนามชนเผ่่าไท (โดยเฉพาะชาวไทดำำ�และไทขาว) อาศััยอยู่่�
5	ประธานาธิิบดีีโง ดิ่่�งห์์ เสี่่�ยม เดิินทางมาเยืือนประเทศไทยอย่่างเป็็นทางการ เมื่่�อวัันที่่� 15 - 19 สิิงหาคม 25004

ส ร า ญ ร ม ย์์

167ข่่าวกรองกลางสหรััฐฯ มีีส่่วนรู้้�เห็็นเป็็นใจกัับนายพล
เวีียดนามด้้วย ทำำ�ให้้ประธานาธิิบดีีและนายโง
ดิ่่ง� ห์์ ญูู ถููกจัับและสัังหารในเดืือนพฤศจิิกายน 25066ต่่อจากนั้้�น การเมืืองเวีียดนามใต้้ยัังจะต้้องผ่่ า นความผัั น ผวนวุ่่�นวายทั้้� ง จากปัั จ จัั ย ภายใน
และภายนอกประเทศอีีกหลายครั้้� ง หลายครา
เฉพาะเพีียงแต่่การก่่อรััฐประหารและความพยายาม
ยึึดอำำ�นาจก็็ยังั มีีสืืบมาอีีกสี่่ห้� า้ ครั้้ง� จนกระทั่่�งประเทศ
เวีียดนามรวมตััวเป็็นหนึ่่�งเดีียวในปีี 2518
จากหลัักฐานร่่วมสมััย อาทิิ บัันทึึกความทรงจำำ�
ของผู้้�ตามเสด็็จในครั้้�งนั้้�น การจััดการเสด็็จฯ ครั้้�งนี้้�
ได้้รัับความสำำ�คััญอย่่างสููงจากทั้้�งฝ่่ายไทยและฝ่่าย
เวีียดนามใต้้ ในส่่วนของฝ่่ายไทยมีีทั้้�ง ขบวนหลวง
ซึ่ง่� ประกอบด้้วย พระบาทสมเด็็จพระบรมชนกาธิิเบศร
มหาภููมิิพลอดุุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิิตร
และสมเด็็จพระนางเจ้้าสิิริิกิิติ์์� พระบรมราชิินีีนาถ
พระบรมราชชนนีีพัันปีีหลวง พระยาศรีีวิิสารวาจา
องคมนตรีี รััฐมนตรีีต่่างประเทศถนััด คอมัันตร์์
สมุุหราชองครัักษ์์คืือ พล.อ.หลวงสุุรณรงค์์ และราชองครัักษ์์เวรสามเหล่่าทััพและตำำ�รวจ ผู้้�บััญชาการ
กองทััพอากาศ คืือ พล.อ.อ.เฉลิิมเกีียรติิ วััฒนางกููร
(ซึ่่�งทำำ�หน้้าที่่�ผู้้�บัังคัับเครื่่�องบิินพระที่่�นั่่�ง) ผู้้�แทน
สำำ�นัักราชเลขาธิิการ คืือ ม.ร.ว.กิิติินััดดา กิิติิยากร
(ซึ่ง่� ทำำ�หน้า้ ที่่ร� าชเลขานุุการถวายในหลวงรััชกาลที่่� 9ตลอดการเสด็็ จ ฯ และต่่ อ มาได้้ ดำำ�ร งตำำ� แหน่่ งเลขาธิิการคณะองคมนตรีีด้้วย) ผู้้�แทนสำำ�นักั พระราชวััง
ราชเลขานุุการในพระองค์์กัับนางสนองพระโอษฐ์์

และนางพระกำำ�นััลในสมเด็็จพระนางเจ้้าสิิริิกิิติ์์�
พระบรมราชิินีีนาถ พระบรมราชชนนีีพัันปีีหลวง
มีีขบวนโดยเสด็็จฯ ซึ่่�งเดิินทางพร้้อมขบวนหลวง
ประกอบด้้วยเจ้้าหน้้าที่่ฝ่� า่ ยต่่าง ๆ ทั้้�งจากกระทรวง
การต่่างประเทศ สำำ�นักั ราชเลขาธิิการ สำำ�นักั พระราชวััง
กระทรวงการคลััง และกรมประชาสััมพันั ธ์์ นอกจากนี้้�ยัั ง มีีขบวนแยกที่่� เ ดิิ น ทางแยกไปต่่ า งหากตาม
ภารกิิจ เช่่น ส่่วนล่่วงหน้้าจากกรมตำำ�รวจด้้าน
การถวายอารัักขา คณะวงดุุริยิ างค์์กรมตำำ�รวจ และคณะห้้องพระเครื่่�องต้้นและงานมหาดเล็็ก ที่่�จะไป
ปฏิิบััติิราชการการถวายงานในแต่่ละส่่วนของตน
ทางการไซ่่ง่อ่ นได้้จัดั หมายกำำ�หนดการถวาย
ระหว่่างวัันที่่� 18 - 21 ธัันวาคม 2502 โดยจััดให้้เสด็็จฯ
เยืือนไซ่่ง่อ่ น เมือื งเว้้ (ราชธานีีเก่่าในสมััยจัักรวรรดิิ)เมือื งตากอากาศดาลััด แล้้วเสด็็จฯ กลัับมายัังไซ่่ง่อ่ นอีีกครั้้�งหนึ่่�งเพื่่�อเสด็็จฯ โดยเครื่่�องบิินพระที่่นั่่� �งนิิวััต
กรุุงเทพฯ โดยระหว่่างที่่�ทรงเยืือน ทางการไซ่่ง่่อน
ได้้จัดั การรัับเสด็็จอย่่างเต็็มพิิธีีการ สมพระเกีียรติิยศ
ในฐานะพระประมุุขรััฐ โดยประธานาธิิบดีีไปรัับเสด็็จ
ที่่�ท่่าอากาศยานเติินเซิินเญิิตด้้วยตััวเอง และได้้จััด
วัังยาลองให้้เป็็นที่่�ประทัับในไซ่่ง่่อน รวมทั้้�งจััดงาน
ถวายพระกระยาหารค่ำำ��อย่่างเป็็นทางการ (State
Dinner หรืือ State Banquet) ถวายพระเกีียรติิ
ที่่�ทำำ�เนีียบประธานาธิิบดีี ดิ่่�นห์์ ด็็อก ลััป (Dinh
Doc-Lap) ในค่ำำ��วัันแรกที่่�เสด็็จฯ ถึึง คืือ วัันที่่� 18ธัันวาคมด้้วย นอกจากนั้้�นยัังมีีหมายกำำ�หนดการอื่่น� ๆเช่่น การเสด็็จฯ ไปทรงเยี่่ย� มมหาวิิทยาลััยชั้้น� นำำ�ต่่าง ๆของเวีียดนามใต้้ขณะนั้้�น เสด็็จฯ ไปทรงวางพวงมาลา

	น่่าสนใจว่่า ตััวประธานาธิิบดีีเคนเนดีีเองก็็เป็็นชาวคาทอลิิก และได้้เคยรู้้�จัักกัับนายโง ดิ่่�งห์์ เสี่่�ยมมาก่่อน โดยที่่�นายโง ดิ่่�งห์์ เสี่่�ยม
ได้้อาศััยสายสััมพันั ธ์์ในวงการคาทอลิิกระหว่่างประเทศสร้้างความเชื่่อ� มโยงกัับเคนเนดีี กระนั้้�นเมื่่อ� รััฐบาลเวีียดนามใต้้ไปไกลเกิินไป
ในการใช้้กำำ�ลัังจััดการวิิกฤตการณ์์ชาวพุุทธ โดยเฉพาะเมื่่�อเกิิดกรณีี พระเถระทิิค กวาง ดึ๊๊�ก เผาตนเองจนมรณภาพเพื่่�อประท้้วง
นโยบายของโง ดิ่่ง� ห์์ เสี่่ย� ม จนเป็็นข่่าวแพร่่หลายไปทั่่�วโลก แม้้แต่่ประธานาธิิบดีีเคนเนดีีเองก็็ยังั รัับว่่า “ช็็อก” ไม่่อาจยอมรัับการกระทำำ�
	ดัังกล่่าวของรััฐบาลเวีียดนามใต้้ได้้ และได้้กดดัันให้้ทางการเวีียดนามใต้้เปิิดการเจรจากัับกลุ่่�มชาวพุุทธเพื่่�อคลี่่�คลายสถานการณ์์
ความบัังเอิิญอีีกประการหนึ่่�งในประวััติศิ าสตร์์ก็คืื็ อ เพีียงยี่่สิ� บิ วัันหลัังจากที่่โ� งสองพี่่น้� อ้ งถููกทหารเวีียดนามใต้้สังั หาร ประธานาธิิบดีี
เคนเนดีีเองก็็ถููกลอบสัังหารเช่่นกััน เมื่่�อวัันที่่� 22 พฤศจิิกายน 2506 ที่่�เมืืองดััลลััส รััฐเท็็กซััส
6

168

SARANROMที่่�อนุุสรณ์์สถานทหารผ่่านศึึก การสวนสนามถวาย
ที่่�กองบััญชาการกองทััพเวีียดนามใต้้ การเสด็็จฯ
พระราชวัังหลวงกรุุงเว้้ สุุสานหลวงจัักรพรรดิิที่่�เว้้
วััด และสถานที่่�สำ�คัำ ัญอื่่�น ๆวัังยาลอง (Dinh Gia Long) ที่่ไ� ด้้จัดั ถวายเป็็น
ที่่�ประทัับนี้้� สมััยอิินโดจีีนฝรั่่�งเศสเคยเป็็นทำำ�เนีียบ
ที่่พั� กั ผู้้�สำ�ำ เร็็จราชการแคว้้นโคชิินจีีน ต่่อมา จัักรพรรดิิ
เบ๋๋าได่่พระราชทานชื่่�ออาคารตามพระนามของ
บููรพกษััตริย์ิ ต้์ น้ วงศ์์ของพระองค์์ คืือ จัักรพรรดิิญาลอง
ปฐมกษััตริิย์์แห่่งราชวงศ์์เหงีียน (ราชวงศ์์สุุดท้้าย
ของเวีียดนาม) ซึ่ง่� ในพงศาวดารไทยเรีียกว่่า องเชีียงสืือ
ผู้้�เคยเข้้ามาขออาศััยพึ่่�งพระบารมีีในราชสำำ�นััก
พระบาทสมเด็็จพระพุุทธยอดฟ้้าจุุฬาโลกมหาราช
(รััชกาลที่่� 1) นั่่�นเอง และต่่อมาอีีก ก็็เคยเป็็นทำำ�เนีียบ
ที่่พั� กั ประธานาธิิบดีีเวีียดนามใต้้อยู่่�สมััยหนึ่่�ง ปััจจุุบันั
ตึึกดัังกล่่าวได้้เปลี่่�ยนสภาพกลายเป็็นพิิพิิธภััณฑ์์
ประจำำ�นครโฮจิิมิินห์์
ส่่วนทำำ�เนีียบประธานาธิิบดีีเวีียดนามใต้้
(Dinh Doc-Lap) ที่่�เป็็นสถานที่่�จััดงานถวายเลี้้�ยง
พระกระยาหารค่ำำ��อย่่างเป็็นทางการนั้้�น เคยเป็็น
อาคารรัับรองของรััฐบาลแคว้้นโคชิินจีีน สำำ�หรัับ
ใช้้ ต้้ อ นรัั บ ข้้ า หลวงใหญ่่ ฝ รั่่� ง เศสในโอกาสที่่� จ ะลงมาจากกรุุงฮานอยเป็็นครั้้ง� คราว และใช้้ประกอบ
พิิธีีการต่่าง ๆ โดยเฉพาะ และเดิิมฝรั่่ง� เศสเคยเรีียก
ว่่า วัังนโรดม ต่่อมาในสมััยรััฐเวีียดนามใต้้ จึึงได้้
ชื่่อ� ใหม่่ว่า่ วัังอิิสรภาพ (Doc-Lap แปลว่่า อิิสรภาพ)ปััจจุุบันั ตััวอาคาร Dinh Doc-Lap หลัังเดิิม
ที่่ใ� นหลวงรััชกาลที่่� 9 เคยเสด็็จฯ ได้้ถูกู รื้้อ� ถอนออก
ไปนานแล้้ว เนื่่�องจากความผัันผวนทางการเมืือง
ในเวีียดนามใต้้ในปีี 2505 หนึ่่�งปีีเศษก่่อนประธานาธิิบดีีโง ดิ่่� ง ห์์ เสี่่� ย ม จะถูู ก โค่่ น ล้้ ม ลงไปจริิ ง ๆ ได้้ มีีความพยายามของทหารอากาศเวีียดนามบางส่่วน
ที่่�จะยึึดอำำ�นาจ (แต่่ไม่่สำำ�เร็็จ) และฝ่่ายก่่อการได้้ใช้้
เครื่่�องบิินรบโจมตีีทำำ�เนีียบประธานาธิิบดีีขณะนั้้�น
จนเสีียหาย ทำำ�ให้้ต้้องรื้้�อวัังนโรดมลงและสร้้าง

อาคารใหม่่ขึ้น้� ในที่่เ� ดิิม ต่่อมา ทำำ�เนีียบประธานาธิิบดีี
เวีียดนามใต้้ แ ห่่ ง นี้้� ไ ด้้ ก ลายเป็็ น ฉากสำำ�คัั ญในประวััติิศาสตร์์เวีียดนาม เมื่่�อวัันที่่� 30 เมษายน
2518 รถถัังกองทััพเวีียดนามเหนืือได้้บุุกทลาย
ประตูู ทำำ� เนีียบเข้้ า ไปได้้ และรัั ฐ บาลไซ่่ ง่่ อ นได้้
ยอมจำำ�นน ทุุกวัันนี้้�นักั ท่่องเที่่ย� วก็็ยังั สามารถเข้้าไป
เยืือนสถานที่่�นี้้�ได้้ ภายใต้้ชื่่�อปััจจุุบัันว่่า ทำำ�เนีียบ
รวมชาติิ (Reunification Palace)สถานที่่�สำำ�คััญอีีกแห่่งหนึ่่�งที่่�ปรากฏอยู่่�ใน
หมายกำำ�หนดการเสด็็จฯ ครั้้�งนี้้� คืือ สวนที่่�เรีียกว่่า
Bach Thao Park (บัันทึึกของ ม.ร.ว.กิิติินััดดาฯ
เรีียกว่่า “สวนปั๊๊�ช เถา”) อัันเป็็นที่่ตั้้� ง� ของวิิหารอนุุสรณ์์
สถานทหารผ่่านศึึก ซึ่่�งในหมายกำำ�หนดการภาษา
อัังกฤษที่่�ทางการไซ่่ง่่อนจััดถวายนั้้�นใช้้คำำ�เรีียกว่่าThe Souvenir Temple ได้้เสด็็จฯ ไปทรงวางพวงมาลาณ สถานที่่นี้้� � ในเช้้าวัันที่่� 19 ธัันวาคม เวลา 08.30 น.
จากการสืืบค้้นและสอบถามผู้้�เชี่่�ยวชาญ
ประวััติิศาสตร์์ (หนึ่่�งในนั้้�นคืือนาย Tim Dolingนัักประวััติิศาสตร์์ชาวอัังกฤษผู้้�สนใจสถาปััตยกรรม
ในนครโฮจิิมินิ ห์์) เพื่่อ� พยายามตามรอยพระยุุคลบาท
ในนครโฮจิิมิินห์์ยุุคปััจจุุบััน ผู้้�เขีียนปะติิดปะต่่อ
พบว่่า ในสมััยนี้้�สวนที่่�ว่่าก็็คืือสวนสััตว์์และสวน
พฤกษศาสตร์์ (Zoo and Botanical Gardens)ประจำำ� นครโฮจิิ มิิ น ห์์ โดยคำำ�ว่่ า Bach Thaoแปลตามตััวอัักษรภาษาเวีียดนาม (และจีีน) ได้้ว่่า
สวนร้้อยพรรณไม้้ (ซึ่่�งก็็หมายถึึงสวนพฤกษศาสตร์์
นั่่�นเอง) เป็็นสวนพฤกษศาสตร์์เก่่าแก่่ที่่�ตั้้�งมาตั้้�งแต่่
ปลายคริิสต์์ศตวรรษที่่� 19 ในสมััยเจ้้าอาณานิิคม
ฝรั่่�งเศส โดยเป็็นที่่�รวบรวมพัันธุ์์�ไม้้และสััตว์์ต่่าง ๆเพื่่� อ การศึึกษาที่่� ถืื อกัั น ว่่ า ดีีที่่� สุุ ด แห่่ ง หนึ่่� ง ในตะวัันออกไกล ในบริิเวณสวนยัังมีีการก่่อสร้้างพิิ พิิ ธภัั ณ ฑ์์ ปร ะวัั ติิ ศ าสตร์์ ปร ะจำำ� นครโฮจิิ มิิ น ห์์และมีีการสร้้างวิิหารที่่�ระลึึกถึึงทหารเวีียดนามที่่�
เสีียชีีวิิตในสงครามโลกครั้้�งที่่� 1 ขึ้้�นตรงกัันข้้ามกัับ
อาคารพิิพิิธภััณฑ์์ ฝรั่่�งเศสเรีียกว่่า Temple duส ร า ญ ร ม ย์์169

souvenir Annamite วิิหารนี้้�จนปััจจุุบัันก็็ยัังอยู่่�
แต่่ได้้เปลี่่�ยนสถานะไปเป็็นวิิหารที่่�ระลึึกอุุทิิศถวาย
กษััตริิย์์เวีียดนามโบราณราชวงศ์์หุ่่�ง7 (Hung King
Temple) ไปเสีียแล้้ว ความเปลี่่�ยนแปลงที่่�สำ�คัำ ัญที่่�สุุดก็็คืือ ที่่�หน้้าบัันไดทางขึ้้�นวิิหาร ในอดีีตจาก
ภาพถ่่ ายเก่่าพบว่่า เคยมีีกำำ�แพงหรืือแผ่่นป้้าย
ศิิลาจารึึกรููปสี่เ่� หลี่่ย� มผืืนผ้้าขนาดใหญ่่ เชิิดชููวีีรกรรม
ของผู้้�วายชนม์์ (เป็็นธรรมเนีียมเดีียวกัันกัับที่่ปร� ากฏในสุุสานหลวงทั้้�งของจีีนและของเวีียดนาม) และจากพระบรมฉายาลัักษณ์์ที่ต่� กทอดสืืบมาจนถึึงยุุคเรา
เห็็นได้้ว่่า พระบาทสมเด็็จพระบรมชนกาธิิเบศร
มหาภููมิพิ ลอดุุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิิตร ได้้เสด็็จฯ
ไปทรงวางพวงมาลา ณ ฐานของแผ่่นป้้ายศิิลาจารึึก
ขนาดใหญ่่นี้้� ซึ่่�งปััจจุุบัันได้้ถููกรื้้�อถอนออกไปแล้้ว
(ยัังพอสัังเกตเห็็นร่่องรอยเส้้นฐานเดิิมจาง ๆ บนพื้้�นลานหน้้าวิิหารกษััตริิย์์หุ่่�งได้้จนถึึงบััดนี้้�)ประเด็็นที่่น่� า่ คิิดอีีกประการหนึ่่�ง และผู้้�เขีียน
ยัังคงไม่่ทราบเหตุุผลที่่�แท้้จริิง (ครั้้�นจะไปสืืบค้้น
สอบถามจากอดีีตเจ้้าหน้้าที่่ก� รมพิิธีีการทููตเวีียดนามใต้้
ยุุคโน้้นก็็คงไม่่สำำ�เร็็จ เพราะล่่มสลายสิ้้�นระบอบ
ไปนานแล้้ว และผู้้�มีีส่่วนเกี่่�ยวข้้องกัับการถวายงาน
เมื่่�อ 60 ปีีก่่อนก็็น่่าจะเสีียชีีวิิตไปหมดแล้้ว) ก็็คืือ
แม้้จะมีีหลัักฐานว่่า การเจรจาหารืือระหว่่างทางการ
สองฝ่่ายเพื่่อ� เตรีียมหมายกำำ�หนดการเสด็็จฯ ในครั้้ง� นั้้น�
เป็็นไปอย่่างเข้้มข้น้ มีีการโต้้แย้้งปรัับแก้้กันั ไปกัันมา
อยู่่�หลายรอบ เพื่่�อให้้สมพระเกีียรติิที่่�สุุด ดีีที่่�สุุด
น่่าสนใจที่่�สุุดก็็ตาม แต่่มีีสถานที่่�สำำ�คััญแห่่งหนึ่่�ง
ที่่ไ� ม่่ปรากฏว่่าได้้เสด็็จฯ เลย ทั้้�งในหมายกำำ�หนดการ
บัันทึึกผู้้�ตามเสด็็จฝ่่ายไทยหน่่วยต่่าง ๆ และหลัักฐานร่่ ว มสมัั ย ก็็ ไ ม่่ ปร ากฏกล่่ า วถึึง ทั้้� ง ๆ ที่่� ผู้้� เขีียน
เข้้าใจว่่าเป็็นหมุุดหมายสำำ�คััญทางประวััติิศาสตร์์
ความสััมพัันธ์์ไทย – เวีียดนามที่่�เกี่่�ยวข้้องโดยตรง
7

170

กัับพระมหากษััตริย์ิ ไ์ ทยในอดีีตด้้วย คืือ รููปหล่อ่ ช้้าง
บรอนซ์์ (สััมฤทธิ์์)� พระราชทานจากพระบาทสมเด็็จ
พระปกเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััว (รััชกาลที่่� 7) ในโอกาสที่่เ� สด็็จฯ
เยืือนนครไซ่่ง่่อนและอิินโดจีีนฝรั่่�งเศสเมื่่�อเดืือน
เมษายน ปีี 2473 เมื่่อ� เสด็็จฯ นิิวัตปรั ะเทศสยามแล้้ว
ก็็ได้้ทรงจำำ�เริิญตามรอยพระยุุคลบาทสมเด็็จพระบรม
ชนกนาถ คืือ พระบาทสมเด็็จพระจุุลจอมเกล้้า
เจ้้าอยู่่�หััว (รััชกาลที่่� 5) ในการพระราชทานอนุุสาวรีีย์์
รููปช้้างหล่่อสััมฤทธิ์์�ออกมาเป็็นของขวััญแก่่บรรดา
เมืืองที่่ไ� ด้้เสด็็จฯ เยืือน คืือ เมืืองสิิงคโปร์์และบััตเตเวีีย
(กรุุงจาการ์์ตาในบััดนี้้�)ช้้างสััมฤทธิ์์�ซึ่่�งพระบาทสมเด็็จพระปกเกล้้า
เจ้้าอยู่่�หััว ทรงพระกรุุณาโปรดเกล้้าฯ พระราชทาน
ไปยัังนครไซ่่ง่อ่ น และรััฐบาลเจ้้าอาณานิิคมฝรั่่�งเศส
ได้้นำำ�ไปตั้้�งไว้้ในสวนพฤกษศาสตร์์ ข้้าง ๆ วิิหาร
อนุุสรณ์์สถาน (หรืือวิิหารกษััตริย์ิ หุ่่�์ งในบััดนี้้�) จนถึึง
ปััจจุุบัันก็็ยัังตั้้�งเด่่นเป็็นสง่่าอยู่่�
บัันทึึกผู้้�ตามเสด็็จพระบาทสมเด็็จพระบรม
ชนกาธิิเบศร มหาภููมิพิ ลอดุุลยเดชมหาราช บรมนาถ
บพิิตร ระบุุชััดว่่า เมื่่�อเสด็็จฯ ทรงวางพวงมาลาที่่�
ฐานป้้ายจารึึกหน้้าอนุุสรณ์์สถานแล้้ว ฝ่่ายเวีียดนามใต้้
กำำ�หนดให้้เสด็็จฯ กลัับวัังยาลองที่่ปร� ะทัับเลย ทั้้�ง ๆ ที่่�
ยัังมีีเวลาว่่างเหลืืออยู่่�เกืือบชั่่ว� โมงหนึ่่�ง ก่่อนจะเสด็็จฯ
ไปตามหมายกำำ�หนดการอื่่น� ต่่อไป และไม่่ปรากฏว่่า
คณะผู้้�ตามเสด็็จฝ่่ายไทยจะได้้รับั รู้้�หรืือเอะใจเลยว่่า
เลยจากข้้างหลัังป้้ายจารึึกไปไม่่ถึึง 100 เมตร ด้้านข้้าง
วิิหาร จะมีีช้้างพระราชทานจากพระมหากษััตริย์ิ ไ์ ทยอีีกพระองค์์หนึ่่�งตั้้�งอยู่่� การที่่�ทางการเวีียดนามใต้้
มิิได้้กำำ�หนดให้้ได้้ทอดพระเนตรรููปช้้างนี้้� จะเป็็น
ด้้วยความเผอเรอ หลงลืืม ไม่่ทราบว่่าสยามกัับไทย
เป็็นประเทศเดีียวกััน หรืือจะเป็็นด้้วยความตั้้�งใจ
ที่่�จะไม่่ต้้องการเชิิดชููความสััมพัันธ์์ระหว่่างสยาม

เป็็นกษััตริิย์์ตามตำำ�นานปรััมปราของเวีียดนาม เชื่่�อกัันว่่าเป็็นราชวงศ์์ที่่�เป็็นบรรพชนของชาวเวีียดนามทั้้�งหลาย ได้้สถาปนาแคว้้น
ของชาวเวีียดนามขึ้้�นมาเป็็นครั้้�งแรก และปกครองแคว้้นดัังกล่่าวในช่่วงประมาณ 2800 ปีีก่่อนคริิสตศัักราชSARANROMกัับเจ้้าอาณานิิคมฝรั่่�งเศสในยุุคที่่�ผ่่านไปแล้้ว หรืือ
อาจจะเป็็นด้้วยสภาพของช้้างพระราชทานหรืือ
ทางเดิินไปสู่่�อนุุสาวรีีย์์ช้า้ งดัังกล่่าว ขณะนั้้�นมีีสภาพ
ไม่่พร้อ้ มจะรัับเสด็็จ หรืือจะด้้วยเหตุุผลอื่่น� ประการใด
ก็็ยัังค้้นไม่่พบ
ตามธรรมเนีียมปฏิิบััติิทางการทููต เมื่่�อฝ่่าย
เจ้้าบ้้านได้้ถวายเลี้้�ยงพระกระยาหารค่ำำ��อย่่างเป็็น
ทางการเป็็นพิิธีีใหญ่่ (State Banquet) มีีทั้้�งคณะ
รััฐมนตรีีเวีียดนามใต้้ คณะทููตานุุทููตต่่างประเทศ
และบุุคคลสำำ�คัญั ต่่าง ๆ มาเข้้าเฝ้้าฯ รวมทั้้�งมีีการแสดง
ทางวััฒนธรรมถวายอย่่างเต็็มที่ที่่� ่�ทำำ�เนีียบอิิสรภาพ
เมื่่อ� ค่ำำ��วันั ที่่� 18 ธัันวาคม ดัังกล่่าวแล้้ว พระองค์์ก็จ็ ะต้้องพระราชทานเลี้้ย� งต่่อฝ่่ายเจ้้าภาพเป็็นการตอบแทน
เรีียกว่่า Return Banquet ในการนี้้� ทรงพระกรุุณา
โปรดเกล้้าฯ ให้้จััดการพระราชทานเลี้้�ยงตอบแก่่
ฝ่่ายเวีียดนามใต้้ที่ทำ่� ำ�เนีียบเอกอััครราชทููตไทยภายใน
สถานเอกอััครราชทููตไทย ณ กรุุงไซ่่ง่่อน อัันถืือว่่า
เป็็นดิินแดนไทยในประเทศเวีียดนาม เมื่่�อค่ำำ��วัันที่่�
19 ธัันวาคม 2502
ขณะนั้้�น เอกอััครราชทููตไทย ณ กรุุงไซ่่ง่่อน
คืือ พล.ต.ต.ปราโมทย์์ จงเจริิญ ซึ่่�งมีีประสบการณ์์
ทำำ�งานทั้้�งในราชการฝ่่ายตำำ�รวจและการทููต เคยเป็็น
ผู้้�บัังคัับการตำำ�รวจตรวจคนเข้้าเมืือง และตำำ�แหน่่งสุุ ดท้้ ายในราชการของท่่ านคืือ ปลัั ดกระทรวง
การต่่างประเทศ โดยที่่�รััฐบาลทั้้�งสองฝ่่ายเพิ่่�งจะ
ยกระดัับความสััมพัันธ์์ระหว่่างกัันขึ้้�นเป็็นระดัับ
เอกอัั ค รราชทูู ต ไปไม่่ น านก่่ อ นหน้้ า นั้้� น (เมื่่� อ ปีี
2499) ท่่านเอกอััครราชทููตปราโมทย์์ฯ จึึงเป็็น
เอกอััครราชทููตไทยท่่านแรกประจำำ�กรุุงไซ่่ง่่อน
โดยเป็็นการเลื่่อ� นระดัับขึ้้น� จากที่่ตั� วั ท่่านเองเคยเป็็น
กงสุุลใหญ่่ประจำำ�ไซ่่ง่อ่ นอยู่่�ก่่อนแล้้ว ได้้รับั การปรัับ
สถานะเป็็นอุุปทูตรัู กั ษาราชการแทนเอกอััครราชทููต
เมื่่� อ มีีการยกระดัั บ ความสัั มพัั น ธ์์ แ ล้้ ว ก็็ ไ ด้้ รัั บการแต่่งตั้้�งให้้เป็็นเอกอััครราชทููตเต็็มตััวในเวลา
ต่่อมา ท่่านพ้้นหน้้าที่่�ในกรุุงไซ่่ง่่อนเมื่่�อปีี 2504

จากบัันทึึกร่่วมสมััย เราทราบว่่า ในหลวง
รััชกาลที่่� 9 ทรงเชิิญให้้แขกสำำ�คััญฝ่่ายเวีียดนาม
มารัับพระราชทานอาหารค่ำำ��ตั้้�งแต่่เวลา 19.30 น.
และสถานเอกอัั ค รราชทูู ต ไทยได้้ จัั ด งานเลี้้� ย งรัับรองในสวนหรืือสนามด้้านหลัังอาคารทำำ�เนีียบ
เอกอััครราชทููต โดยเชิิญแขกอื่่น� ๆ มาร่่วมงานและ
เฝ้้าทููลละอองธุุลีีพระบาทตั้้�งแต่่เวลา 21.30 น.
ในฐานะที่่ท� รงเป็็นเจ้้าภาพ ล้้นเกล้้าฯ ทั้้�งสอง
พระองค์์จึึงเสด็็จฯ มาถึึงทำำ�เนีียบเอกอััครราชทููตไทย
เวลาประมาณ 19.20 น. ท่่านทููตได้้เชิิญเสด็็จฯ
ขึ้้�นไปประทัับพัักผ่่อนพระอิิริิยาบถที่่�ห้้องรัับรอง
บนชั้้น� สองของทำำ�เนีียบก่่อน เมื่่อ� ใกล้้เวลาจึึงเสด็็จฯ
ลงมารอรัับผู้้�นำำ�เวีียดนามใต้้ที่ปร่� ะตููทางเข้้าทำำ�เนีียบ
และทรงนำำ�ขึ้้�นไปที่่�ห้้องรัับรองชั้้�นสอง จนเวลา
ประมาณ 20.00 น. ท่่านทููตก็ขึ้็ น้� ไปกราบบัังคมทููลเชิิญ
เสด็็จฯ ลง และเชิิญแขกเกีียรติิยศฝ่่ายเวีียดนามใต้้
เข้้าสู่่�ห้้องเสวย ซึ่่�งก็็คืือห้้องรัับประทานอาหาร
ห้้องใหญ่่ของสถานกงสุุลใหญ่่ไทยในเวลานี้้�
เครื่่อ� งเสวยค่ำำ��วันั นั้้น� มีีทั้้�งอาหารฝรั่่ง� อาหารไทย
ของหวาน ผลไม้้ และกาแฟ ประกอบปรุุงโดยวิิเสท
และพนัักงานห้้องพระเครื่่�องต้้นจากกรุุงเทพฯ
และวงดุุริิยางค์์กรมตำำ�รวจก็็ได้้เล่่นดนตรีีถวายเป็็น
ทั้้�งเพลงพระราชนิิพนธ์์ เพลงสากล และเพลงไทยเดิิม
ในระหว่่างการเลี้้�ยงพระราชทาน ทรงมีี
พระราชดำำ�รัสั เป็็นภาษาไทย (โดยฝ่่ายพิิธีีการทููตไทย
มอบคำำ�แปลภาษาอัังกฤษอย่่างไม่่เป็็นทางการของ
พระราชดำำ�รัสั ให้้ฝ่า่ ยเวีียดนาม) มีีความบางตอนว่่า
“... ข้้าพเจ้้าหวัังว่่า การมาเยืือนเวีียดนาม
ของเราคราวนี้้� จัักเป็็นเครื่่�องยืืนยัันถึึงมิิตรภาพ
อัันมีีมาแต่่เก่่าก่่อน ระหว่่างประชาชาติิทั้้�งสองของเรา
ดัังที่่�การไปเยืือนประเทศไทยของท่่านได้้ยืืนยััน
มาแล้้ว ทั้้�งจะช่่วยทำำ�ทางให้้ราบรื่่�น เพื่่�อความร่่วมมืือ
อัันใกล้้ชิิดยิ่่�งขึ้้�น โดยที่่�ประเทศทั้้�งสองของเรา
ซึ่่�งมีีปััญหาทำำ�นองเดีียวกััน และความมุ่่�งประสงค์์
คล้้ายคลึึงกััน ต่่างยึึดมั่่�นในเรื่่�องสัันติิ ความยุุติธิ รรมและความก้้าวหน้้าในโลกภาคนี้้� เราย่่อมจะได้้ส ร า ญ ร ม ย์์

171ประโยชน์์ทุุกทาง ถ้้าเราใช้้ความพยายามร่่วมกััน
มีีความไว้้วางใจซึ่่�งกัันและกััน โดยการร่่วมงานกััน
และอยู่่�กัันด้้วยดีีฉัันเพื่่�อนบ้้านที่่�เป็็นมิิตร
ด้้วยเจตน์์จำำ�นง 8 ดั่่�งว่่านี้้� เราจึึงได้้มาเยืือนท่่าน
และนัับตั้้�งแต่่เราได้้มาสู่่�ประเทศนี้้� ก็็ล้้วนมีีเรื่่�อง
ที่่�เป็็นที่่�น่่าพอใจ การที่่�เราได้้มีีโอกาสมาพบปะ
ประชาชนที่่�ขยัั น ขัั น แข็็ ง  รัั ก อิิ ส ระเสรีี และที่่�
เพีียบพร้้อมด้้วยไมตรีีจิติ  จัักเป็็นสิ่่�งที่่�เรารำำ�ลึกึ ถึึงอยู่่�
ต่่อไปโดยแน่่นอน…”
เมื่่� อ พระราชดำำ�รัั ส จบลง วงดุุ ริิ ย างค์์
กรมตำำ�รวจไทยที่่�อยู่่�ในสวนหลัังทำำ�เนีียบก็็บรรเลง
เพลงชาติิเวีียดนามใต้้ ผู้้�ร่่วมโต๊๊ะเสวยดื่่�มอวยพร
ให้้กับั ฝ่่ายรััฐบาลเจ้้าบ้้าน (ซึ่่ง� ค่ำำ��วันั นั้้น� กลายมาเป็็นแขก)หลัังจากนั้้น� ผู้้�นำำ�รัฐั บาลเวีียดนามใต้้ก็ก็ ล่่าวสุุนทรพจน์์
ถวายเป็็นภาษาเวีียดนาม (โดยมีีการแจกคำำ�แปล
เป็็นภาษาอัังกฤษเช่่นกััน) วงดุุริิยางค์์กรมตำำ�รวจ
บรรเลงเพลงสรรเสริิ ญ พระบารมีี และผู้้�ร่่ ว มโต๊๊ ะ เสวยดื่่� มถ วายพระพรชัั ย มงคลแด่่ ทั้้� ง สองพระองค์์และอวยพรประเทศไทย
ต่่อจากนั้้�น ทั้้�งสองพระองค์์ก็็ทรงนำำ�แขก
เกีียรติิยศขึ้้�นไปพัักผ่่อนยัังชั้้�นสองของทำำ�เนีียบอีีก
ที่่บ� นชั้้น� สอง มองลงมาสามารถเห็็นสวนของสถานทููต
ได้้พอดีี ท่่านทููตได้้จัดั งานสโมสรรัับรองขึ้้น� ในสวนนั้้�น
มีีผู้้�ได้้ รัั บ เชิิ ญ จากหลายฝ่่ า ยทั้้� ง ชาวเวีียดนาม
ชาวต่่างชาติิ รวมทั้้�งชาวไทยที่่�พำำ�นัักในกรุุงไซ่่ง่่อน
ขณะนั้้�น ต่่อมาก็็เสด็็จฯ ไปที่่ส� วน ทรงพระดำำ�เนิินไป
โดยรอบ มีีพระราชปฏิิสัันถารด้้วยแขกผู้้�มาเฝ้้าฯ
จากนั้้�น ท่่านทููตก็ก็ ราบบัังคมทููลเสด็็จฯ ไปประทัับยืืน
เป็็นประธาน ตััวท่่านทููตเองเดิินมายืืนเฝ้้าฯ ที่่�
กลางสนาม กล่่าวถวายพระพรชััยมงคลในนาม
ของปวงผู้้�เข้้ าเฝ้้ าฯ อยู่่� ณ ที่่�นั้้� น และเชิิ ญชวนดื่่�มถวายพระพรชััยมงคล แตรวงตำำ�รวจไทยก็็เล่่น
เพลงสรรเสริิ ญ พระบารมีีอีีกคำำ�ร บหนึ่่� ง แล้้ ว ก็็เชิิญชวนดื่่ม� อวยพรให้้ประเทศเจ้้าบ้้าน
8172	สะกดตามแบบในเอกสารประมวลพระราชดำำ�รััสSARANROMหลัังจากนั้้�น ทรงเชิิญแขกเกีียรติิยศเวีียดนาม
กลัับขึ้้น� ไปบนระเบีียงชั้้น� สองของทำำ�เนีียบอีีกครั้้ง� หนึ่่�ง
เพื่่�อทอดพระเนตรภาพยนตร์์ส่่วนพระองค์์เรื่่�องต่่ า ง ๆ เกี่่� ย วกัั บ เมืื อ งไทย ซึ่่� ง ทรงพระกรุุ ณ าโปรดเกล้้าฯ ให้้ตั้้ง� จอและเครื่่อ� งฉายให้้แขกต่่างชาติิดูู
เช่่น พิิธีีสมโภชช้้างสำำ�คัญั และขบวนเรืือพยุุหยาตรา
ทางชลมารคที่่เ� ชิิญผ้้าพระกฐิินพระราชทานไปทอด
ถวาย ณ วััดอรุุณราชวราราม เป็็นต้้น ทั้้�งภาพยนตร์์
การบรรเลงดนตรีี ตลอดจนอาหารที่่พร� ะราชทานเลี้้ย� งเป็็นที่่�พอใจของบรรดาแขกโดยทั่่�วกััน จนถึึงเวลา
23.00 น. แขกเกีียรติิยศก็็กราบถวายบัังคมลา สมควร
แก่่เวลา ทั้้�งสองพระองค์์จึึงเสด็็จฯ กลัับวัังยาลอง
ซึ่่�งเป็็นที่่�ประทัับ
ทำำ� เนีียบเอกอัั ค รราชทูู ต ไทยในสถาน
เอกอัั ค รราชทูู ต ไทย ณ กรุุ ง ไซ่่ ง่่ อ น สถานที่่�
พระราชทานเลี้้� ย งครั้้� ง นั้้� น ซึ่่� ง บัั ด นี้้� ก ลายเป็็ นสถานกงสุุลใหญ่่ไทย ณ นครโฮจิิมิินห์์ไปแล้้วนี้้�
มีีประวัั ติิ ศ าสตร์์ ย าวนานมากว่่ า หกสิิ บ ห้้ า ปีีโดยรััฐบาลไทยได้้เริ่่มซื้้� อ� ที่่ดิ� นิ บริิเวณนี้้�พื้้น� ที่่ปร� ะมาณ
335 ตารางวา จากกงสุุลกิิตติมิ ศัักดิ์์โ� ปรตุุเกสในไซ่่ง่อ่ นตั้้ง� แต่่ราวปีี 2495 เพื่่อ� ก่่อสร้้างเป็็นสถานกงสุุลใหญ่่
ประจำำ�นครไซ่่ง่่อน การก่่อสร้้างอาคารที่่�ทำำ�การ
สถานกงสุุลใหญ่่และบ้้านพัักกงสุุลใหญ่่ไทย (ซึ่่�ง
ต่่อมากลายเป็็นทำำ�เนีียบเอกอััครราชทููต แล้้วต่่อมาอีีก
ก็็กลายกลัับไปเป็็นบ้้านพัักกงสุุลใหญ่่ไปตามเดิิม)มิิได้้เป็็นแบบทรงโคโลเนีียลตามที่่�นิิยมก่่อสร้้างกััน
โดยมากในอาณานิิคมฝรั่่�งเศสสมััยนั้้�น แต่่ได้้ถืือ
ตามแบบของสถาปนิิกชาวฝรั่่ง� เศสเชื้้อ� สายเวีียดนาม
ชั้้�นนำำ�ในสมััยนั้้�นคนหนึ่่�ง ชื่่�อนาย Rene Nguyen
Khac Scheou ซึ่่�งได้้ฝากผลงานไว้้หลายแห่่งใน
ดิินแดนอิินโดจีีนฝรั่่ง� เศส ทั้้�งในเวีียดนามและกััมพูชู าเรีียกว่่าเป็็นสถาปััตยกรรมแบบ Modernist และ
Art Deco (ประมาณยุุคต้้นคริิสต์์ศตวรรษที่่� 20)เมื่่อ� ซื้้อ� ที่่ดิ� นิ แล้้ว การก่่อสร้้างก็็ค่อ่ ย ๆ ทยอยทำำ�ไปตามกำำ�ลัังงบประมาณของรััฐบาลเท่่าที่่�มีี
โดยสร้้างตึึกขึ้้น� มาทีีละชั้้น� ให้้รากฐานแข็็งแรงไว้้ก่อ่ นปีีต่่อไปค่่อยต่่อเติิมชั้้�นต่่อ ๆ ไปตามที่่�สถาปนิิก
ออกแบบไว้้จนเสร็็จสมบููรณ์์เมื่่�อปีี 2499 อาคาร
บ้้านพัักเป็็นอาคารสููงสามชั้้�น มีีระเบีียงที่่ชั้้� น� สองและ
ชั้้น� สาม ส่่วนอาคารสำำ�นักั งานที่่สร้� า้ งอยู่่�ด้้านข้้างนั้้�นสููง
สองชั้้น� แต่่อันั ที่่จ� ริิงนั้้�น สถาปนิิกได้้ออกแบบอาคาร
บ้้านพัักรวมสำำ�หรัับข้้าราชการสถานกงสุุลใหญ่่
ไว้้ให้้ด้ว้ ยทางด้้านหลััง แต่่เนื่่อ� งจากทางราชการติิดขััด
ด้้านงบประมาณ จึึงกลายเป็็นสนามที่่ท่� า่ นทููตปราโมทย์์ฯ
ใช้้จัดั งานรัับรองรัับเสด็็จดัังกล่่าว เมื่่อ� ถึึงยุุคที่่ท� างการ
เวีียดนามหลัังการรวมชาติิได้้คืืนสถานที่่�กลัับมา
ให้้ฝ่่ายไทยใช้้เป็็นที่่�ทำำ�การสถานกงสุุลใหญ่่ไทย
สวนหรืือสนามดัังกล่่าวก็็กลายเป็็นสนามเทนนิิส
และยัังคงเป็็นสนามเทนนิิสที่่�สามารถปรัับเป็็นลาน
หรืือสถานที่่�จััดงานการรวมตััวกัันของชุุมชนไทย
ที่่สถ� านกงสุุลใหญ่่จัดั ในโอกาสต่่าง ๆ อยู่่�จนปััจจุุบันั
บอกได้้ยากว่่า ต้้นไม้้ริมสิ นามเทนนิิสที่ยั่� งั คงหลงเหลืืออยู่่�ในปััจจุุบันั นี้้�นั้้น� มีีต้้นไหนที่่อ� ยู่่�มาตั้้ง� แต่่ปีี 2502 บ้้าง ทราบแต่่เพีียงว่่ามีี 2 ต้้น ที่่ปลู� กู ขึ้้น� ใหม่่
ตรงทางเดิินเข้้าสู่่�สนามเทนนิิส และมีีความสำำ�คััญ
เนื่่� อ งจากเป็็ น ต้้ น เชอรี่่� ที่่� ท รงปลูู ก โดยสมเด็็ จพระกนิิษฐาธิิราชเจ้้า กรมสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดา ฯสยามบรมราชกุุมารีี เมื่่�อปีี 2536 ต้้นหนึ่่�ง และอีีกต้้นหนึ่่�งเป็็นต้้นบ๊๊วยทรงปลููกโดยสมเด็็จพระเจ้้า
พี่่น� างเธอ เจ้้าฟ้้ากััลยาณิิวัฒั นา กรมหลวงนราธิิวาส
ราชนคริินทร์์ เมื่่อ� ปีี 2537 หลัังจากที่่ค� วามสััมพันั ธ์์ไทย - เวีียดนาม ได้้เข้้าสู่่�ยุุคใหม่่แล้้ว
บริิเวณประตููใหญ่่ทางเข้้าทำำ�เนีียบเอกอััครราชทููต
(หรืือบ้้านพัักกงสุุลใหญ่่ในบััดนี้้�) คืือจุุดที่่�พระบาท
สมเด็็จพระบรมชนกาธิิเบศร มหาภููมิิพลอดุุลยเดช
มหาราช บรมนาถบพิิตร และสมเด็็จพระนางเจ้้าสิิริกิิ ติ์์ิ �พระบรมราชิินีีนาถ พระบรมราชชนนีีพัันปีีหลวง
ประทัับยืืนทรงรอรัับแขกฝ่่ายเวีียดนามนั้้�น สภาพปััจจุุบัันก็็ยัังคงคล้้ายเดิิมอยู่่�มาก เมื่่�อผ่่านประตูู
เข้้าไปแล้้วก็็จะพบห้้องโถงรัับแขก ถ้้าเดิินเลยตรง
เข้้าไปก็็จะเป็็นบัันไดขึ้้�นไปสู่่�ชั้้�นสองและชั้้�นสาม
ของตึึก ส่่วนทางซ้้ายของห้้องโถงรัับแขกนั้้�น คืือห้้ อ งรัั บ ประทานอาหารห้้ อ งใหญ่่ ซึ่่� ง ได้้ ใช้้ เ ป็็ นห้้องเสวยในครั้้�งนั้้�น และ ม.ร.ว.กิิติินััดดาฯ หนึ่่�งใน
คณะผู้้�ตามเสด็็จ ได้้บรรยายไว้้ว่่า
“ห้้องเสวยนี้้�เป็็นห้้องขนาดเล็็ก ใช้้เลี้้�ยงคน
ได้้เพีียง 20 กว่่าคนเท่่านั้้�น แต่่เป็็นห้้องที่่�สะอาด
และสวยงาม มีีภาพแบบไทย ๆ ประดัับที่่�ข้้างฝา
เช่่นภาพเรืือพระที่่�นั่่�งสุุพรรณหงส์์ โต๊๊ะอาหารจััด
เป็็นรููปเกืือกม้้ากลาย ๆ คืือเป็็นรููปสี่่�เหลี่่�ยมผืืนผ้้าที่่�
ด้้านกว้้างหายไปเสีียด้้านหนึ่่�ง ทางด้้านกว้้างอีีก
ด้้านหนึ่่�งนั้้�นเป็็นที่่�ประทัับของทั้้�งสองพระองค์์...”ประทัับคู่่�กัับแขกเกีียรติิยศฝ่่ายเวีียดนาม ผู้้�ที่่�เข้้า
ร่่วมโต๊๊ะเสวยมีีทั้้�งบุุคคลสำำ�คัญั ฝ่่ายเวีียดนามและไทย
ระดัับประมุุขรััฐ ประธานสภา รััฐมนตรีีกระทรวง
ต่่าง ๆ องคมนตรีี ผู้้�บััญชาการกองทััพ สมุุหราช
องครัักษ์์ นางสนองพระโอษฐ์์ และเอกอััครราชทููต
ทั้้�งสองฝ่่ายและภริิยาบัั น ทึึกร่่ ว มสมัั ย ของผู้้�ตามเสด็็ จ ระบุุ ว่่ าหลัังจากผู้้�ร่่วมโต๊๊ะเสวยดื่่�มถวายพระพรชััยมงคล
และดื่่�มอวยพรประเทศเจ้้าบ้้านแล้้ว ต่่างก็็นั่่�งลง
รัับประทานผลไม้้ต่อ่ ไปจนเสร็็จเรีียบร้้อย “...แล้้วจึึง
ออกไปยัังห้้องโถงที่่�อยู่่�ข้้าง ๆ...” เพื่่�อดื่่�มกาแฟ
ซึ่่�งจััดเสิิร์์ฟอยู่่�ที่่�นั้้�น หากจะให้้สัันนิิษฐาน ห้้องโถง
ดัังกล่่าวก็็น่่าจะเป็็นห้้องโถงรัับแขกนั่่�นเอง ส่่วน
ทั้้�งสองพระองค์์ก็เ็ สด็็จฯ ขึ้้น� ชั้้น� สอง ก่่อนที่่จ� ะเสด็็จฯ
ลงให้้แขกอีีกชุุดหนึ่่�ง คืือชุุดที่่�ได้้รัับเชิิญมาร่่วมงาน
รัับรองในสวน เข้้าเฝ้้าทููลละอองธุุลีีพระบาท
เมื่่�อเราในเวลานี้้�เดิินตามรอยพระยุุคลบาท
ขึ้้�นบัันไดมาชั้้�นสอง ก็็จะรู้้�สึึกได้้ว่่าสถาปนิิกตั้้�งใจ
ออกแบบอาคารบ้้านพัักกงสุุลใหญ่่นี้้�ให้้สอบเรีียว
ลดหลั่่�นขึ้้�นไปตามลำำ�ดัับ โดยพื้้�นที่่�ชั้้�นล่่างมีีขนาด
กว้้างที่่�สุุด ชั้้�นสองมีีขนาดเล็็กลงมา และมีีเฉลีียงส ร า ญ ร ม ย์์173หรืือระเบีียงแล่่นอยู่่�ทั้้ง� ทางด้้านหน้้าและด้้านข้้างของ
ชั้้น� สอง สามารถมองเห็็นสนามหลัังบ้้านจากระเบีียง
ด้้านข้้างได้้ถนััด และเมื่่�อปีี 2502 ครั้้�งที่่�ยัังไม่่มีี
ต้้นไม้้ใหญ่่ขึ้น้� สููงมากในสวนหลัังทำำ�เนีียบทููต ล้้นเกล้้าฯ
ทั้้�งสองพระองค์์ก็็น่่าจะสามารถทอดพระเนตร
ภาพยนตร์์ส่ว่ นพระองค์์ที่ฉ่� ายในสวนได้้อย่่างชััดเจน
จากระเบีียงนี้้� ที่่ชั้้� น� สองนี้้�ภายในอาคารมีีห้้องรัับแขก
เล็็กกัับห้้องนอนแขก และในขณะนั้้�นได้้ถวายเป็็น
ที่่�ประทัับพัักพระอิิริิยาบถ จากชั้้�นสองมีีบัันไดที่่�
สามารถเสด็็จฯ ลงทางด้้านนอกของอาคาร ไปสู่่�
สวนหลัังทำำ�เนีียบ หรืือเสด็็จฯ จากสวนขึ้้น� สู่่�ที่ปร่� ะทัับ
ชั้้น� สองอีีกครั้้ง� ได้้โดยตรง โดยไม่่ต้อ้ งเสด็็จฯ ผ่่านบัันได
ด้้านในอาคารอีีก ตรงจุุดหน้้าเชิิงบัันไดนอกอาคาร
ที่่�ได้้เสด็็จฯ ลงไปยัังสวนนี้้�เอง คืือจุุดที่่�ทรงยืืนรัับ
การถวายพระพรชััยมงคลจากท่่านทููตปราโมทย์์ฯ
และแขกในงานเลี้้�ยงรัับรองในสวน
ส่่วนชั้้น� ที่่ส� ามนั้้�น มีีระเบีียงแล่่นรอบทั้้�งด้้าน
หน้้าและด้้านข้้าง ทำำ�ให้้มีีพื้้น� ที่่น้� อ้ ยลงไปอีีก ปััจจุุบันั
เป็็นที่่�พัักอาศััยของกงสุุลใหญ่่และภริิยา
หลัังจากปีี 2502 มา สภาพต่่าง ๆ ในภููมิภิ าคก็็ได้้ผันั แปรไป รวมทั้้�งทััศนะและนโยบายของรััฐบาล
ประเทศต่่าง ๆ ก็็ต้อ้ งปรัับตััวไปตามการเปลี่่ย� นแปลง
ของโลกด้้วย ในปีี 2519 รััฐบาลไทยได้้สถาปนา
ความสััมพัันธ์์ทางการทููตกัับรััฐบาลสาธารณรััฐ
สัังคมนิิยมเวีียดนามหลัังจากที่่�เวีียดนามรวมชาติิ
เข้้าด้้วยกัันได้้สำ�ำ เร็็จ ช่่วงปลายคริิสต์ท์ ศวรรษ 1980ต่่อต้้นทศวรรษ 1990 กำำ�แพงเบอร์์ลิินถููกทลายลง
(ค.ศ. 1989 หรืือ พ.ศ. 2532) และต่่อมาสหภาพ
โซเวีียตก็็ล่่มสลาย (ค.ศ. 1991 หรืือ พ.ศ. 2534)
ถืือได้้ว่่าเป็็นการสิ้้�นสุุดสงครามเย็็นในระดัับโลก
เดืือนพฤศจิิกายน 2535 พระบาทสมเด็็จพระเจ้้าอยู่่�หััว
เมื่่�อครั้้�งทรงดำำ�รงพระราชอิิสริิยยศสมเด็็จพระบรม
โอรสาธิิราชฯ สยามมกุุฎราชกุุมาร เสด็็จฯ เยืือน
เวีียดนามอย่่างเป็็นทางการในฐานะผู้้�แทนพระองค์์

174

SARANROMพระบาทสมเด็็จพระเจ้้าอยู่่�หััว รััชกาลที่่� 9 ตามคำำ�กราบบัังคมทููลเชิิญของประธานาธิิบดีี เล ดึ๊๊�ก
แองห์์ ประธานาธิิบดีีเวีียดนามขณะนั้้�น ปีี 2536
สถานกงสุุลใหญ่่ ณ นครโฮจิิมิินห์์เปิิดทำำ�การที่่�
ที่่�ตั้้�งปััจจุุบััน และได้้รัับเสด็็จเจ้้านายไทยระดัับสููงที่่�
สถานกงสุุลใหญ่่ฯ ในช่่วงแรกถึึง 2 พระองค์์ดังั กล่่าว
ต่่อมาเมื่่อ� เดืือนกรกฎาคม 2538 หลัังการคลี่่ค� ลายไป
ของสถานการณ์์ในกััมพููชา เวีียดนามก็็ได้้เข้้าเป็็น
สมาชิิกอาเซีียนอย่่างเต็็มตัวั และทั้้�งไทยและเวีียดนาม
ต่่างก็็มุ่่�งมั่่�นที่่�จะพััฒนาความร่่วมมืือระหว่่างกัันให้้
ลึึกซึ้้�งและกว้้างขวางยิ่่�งขึ้้�นในทุุกมิิติิ จนกระทั่่�ง
กลายเป็็น “หุ้้�นส่่วนทางยุุทธศาสตร์์” ในปััจจุุบัันนัั ก วิิ ช าการส่่ ว นหนึ่่� ง ที่่� ศึึ กษาประวัั ติิความสััมพัันธ์์ไทย – เวีียดนาม ได้้ตั้้�งข้้อสัังเกตไว้้ว่่า
ไม่่ว่่าสภาพเงื่่�อนไขทางการเมืืองและนโยบายของ
รััฐบาลแต่่ละยุุคสมััยจะเปลี่่ย� นแปลงไปอย่่างไรก็็ตาม
ปััจจััยพื้้�นฐานที่่สำ� ำ�คัญั อัันเป็็นรากฐานที่่มั่่� น� คงสำำ�หรับั
ความสััมพัันธ์์สองฝ่่าย ก็็คืือความผููกพัันระหว่่าง
ประชาชนทั้้�งสองฝ่่ายซึ่่�งได้้คบหาสมาคมติิดต่่อกััน
มาอย่่างยาวนาน ความจริิงข้้อนี้้� พระบาทสมเด็็จ
พระบรมชนกาธิิเบศร มหาภููมิพิ ลอดุุลยเดชมหาราช
บรมนาถบพิิตรก็็ทรงตระหนัักดีี และได้้รัับสั่่�งถึึง
ความสััมพัันธ์์ระดัับประชาชนไทยและเวีียดนาม
ที่่� มีีม าแต่่ โ บราณไว้้ ใ นหลายโอกาส รวมทั้้� ง ในพระราชดำำ�รััสที่่�ทำำ�เนีียบเอกอััครราชทููตไทย ดัังที่่�
ได้้เชิิญมากล่่าวไว้้ข้้างต้้นนี้้�ด้้วย
เหตุุ ก ารณ์์ อัั น เป็็ น หมุุ ด หมายสำำ�คัั ญ ของการพััฒนาความสััมพัันธ์์สองฝ่่ายในยุุคใหม่่อีีก
เหตุุการณ์์หนึ่่�ง คืือการเยืือนไทยอย่่างเป็็นทางการ
ในฐานะประมุุขรััฐ (State Visit) และในฐานะ
พระราชอาคัันตุุกะในพระบาทสมเด็็จพระบรม
ชนกาธิิ เ บศร มหาภูู มิิ พ ลอดุุ ล ยเดชมหาราช
บรมนาถบพิิตร ของประธานาธิิบดีี เจิ่่�น ดึ๊๊�ก เลืือง
ประธานาธิิบดีีแห่่งสาธารณรััฐสัังคมนิิยมเวีียดนาม
ระหว่่างวัันที่่� 6 - 8 ตุุลาคม 2541 ในโอกาสนี้้�เช่่นกััน

ที่่�พระองค์์ได้้ทรงมีีพระราชดำำ�รััสถึึงความผููกพััน
ระดัับประชาชนแต่่โบราณกาลไว้้อีีกวาระหนึ่่�ง
ดัังจะขอเชิิญพระราชดำำ�รััส ในงานพระราชทาน
เลี้้�ยงอาหารค่ำำ��เพื่่�อเป็็นเกีียรติิแก่่ประธานาธิิบดีี
เจิ่่น� ดึ๊๊ก� เลืือง ณ พระที่่นั่่� ง� จัักรีีมหาปราสาท เมื่่อ� วัันที่่�
6 ตุุลาคม 2541 มาดัังต่่อไปนี้้�
“ท่่านประธานาธิิบดีีข้้ า พเจ้้ า และพระราชิิ นีีมีี ความยิิ น ดีี ที่่� มีีโอกาสต้้อนรัับท่่านและคณะ ณ พระมหานคร
ของไทยในค่ำำ��วัั น นี้้� . หวัั ง ว่่ า ทุุ ก ท่่ า นจะได้้ รัั บความสุุขสะดวกสบายเป็็นอัันดีี ตลอดเวลาที่่พำ� ำ�นััก
อยู่่�ในประเทศของเรา.
ประเทศเวีียดนามกัั บ ประเทศไทยมีี
ความสััมพันั ธ์์ผูกู พัันกัันมาแต่่โบราณกาล ก่่อนที่่จ� ะมีีการสถาปนาความสััมพันั ธ์์ทางการทููตต่่อกััน เมื่่อ� ปีีพุุทธศัักราช 2519. และเป็็นที่่น่� า่ ยิินดีียิ่่�งนััก ที่่ก� ารผููก
สััมพัันธ์์กัันในครั้้�งนี้้� ได้้เกื้้�อกููลให้้เวีียดนามกัับไทย
มีีความเข้้าใจในกัันและกัันอย่่างลึึกซึ้้ง� กว่่ากาลก่่อน
โดยต่่างฝ่่ายต่่างทราบตระหนัักว่่า อนาคตของเรา
นั้้�นคืือการอยู่่�ร่่วมกัันด้้วยความเข้้าใจอัันดีี และการร่่วมมืือซึ่่�งกัันและกัันอย่่างใกล้้ชิิด. ด้้วยเหตุุนี้้�

การเยี่่ย� มเยีียนระหว่่างประชาชนของประเทศทั้้�งสอง
ในระดัับต่่าง ๆ และในเรื่่อ� งต่่าง ๆ จึึงได้้มีีมาโดยตลอด.
รัั ฐ บาลของประเทศทั้้� ง สองได้้ ร่่ ว มกัั น ลงนาม
ในสััญญา และร่่วมเป็็นสมาชิิกในองค์์การต่่าง ๆซึ่่�งได้้ยัังประโยชน์์มหาศาลให้้แก่่การจรรโลงและ
พััฒนาประเทศของเราทั้้�งสอง. การมาเยืือนของท่่าน
ครั้้�งนี้้� จึึงมีีความหมายสำำ�คััญยิ่่�ง เพราะนอกจาก
จะเป็็นประวััติิการณ์์ครั้้�งสำำ�คััญแห่่งความสััมพัันธ์์
ระหว่่ างประเทศของเรา ที่่� ประธานาธิิ บดีีแห่่ งสาธารณรััฐสัังคมนิิยมเวีียดนามเดิินทางมาเยืือน
ประเทศไทยอย่่างเป็็นทางการแล้้ว ยัังเป็็นพื้้�นฐาน
อัันมั่่น� คงแน่่นหนา สำำ�หรับั การที่่ช� าติิของเราจะธำำ�รง
และจำำ�เริิญสััมพัันธไมตรีีระหว่่างกััน ให้้งอกงาม
ไพบููลย์์และยืืนยาวต่่อไป เพื่่�อความก้้าวหน้้าผาสุุก
และเพื่่�อเกีียรติิภููมิิแห่่งชาติิของเราทั้้�งสองอีีกด้้วย.
ณ บัั ด นี้้� ข้้ า พเจ้้ า ขอเชิิ ญ ชวนผู้้�มีีเกีียรติิทุุ ก ท่่ า นให้้ ร่่ ว มกัั บ ข้้ า พเจ้้ า ดื่่� มอำำ� นวยพร
เพื่่�อความสุุข ความสำำ�เร็็จของท่่านประธานาธิิบดีี
เพื่่�อความรุ่่�งเรืืองไพบููลย์์ของสาธารณรััฐสัังคมนิิยม
เวีียดนาม และเพื่่อ� มิิตรภาพอัันถาวรวััฒนาระหว่่าง
ประเทศและประชาชนของเราทั้้�งสอง.”หนัังสืืออ้้างอิิง (บางส่่วน)- กิิติินััดดา กิิติิยากร, ม.ร.ว. บัันทึึกการเสด็็จพระราชดำำ�เนิินเยืือนเวีียตนามและสาธารณรััฐออสเตรีีย (ทรงพระกรุุณา
โปรดเกล้้าฯ ให้้พิมพ์ิ พร์ ะราชทานในงานพระราชทานเพลิิงศพ หม่่อมราชวงศ์์กิติิ นัิ ดั ดา กิิติยิ ากร ท.ช., ท.ม. เลขาธิิการคณะองคมนตรีีณ เมรุุหน้้าพลัับพลาอิิศริิยาภรณ์์ วััดเทพศิิริินทราวาส วัันที่่� 22 พฤศจิิกายน 2509), พระนคร: โรงพิิมพ์์พระจัันทร์์, 2509.
- ชุุมพล โลหะชาละ, พล.ต.อ. การเสด็็จพระราชดำำ�เนิินเยืือนสาธารณรััฐเวีียดนาม สาธารณรััฐอิินโดนีีเซีีย และสหภาพพม่่า กรุุงเทพมหานคร: บริิษััทอมริินทร์์พริินติ้้�งแอนด์์พัับลิิชชิ่่�ง จำำ�กััด (มหาชน), 2539
- พิิษณุุ จัันทร์์วิิทััน. ยลญวน: เวีียดนามในสายตานัักการทููต กรุุงเทพมหานคร: สำำ�นัักพิิมพ์สถ์ าพรบุ๊๊�คส์์, 2556
- สำำ�นัักราชเลขาธิิการ. พระราชกรณีียกิิจระหว่่างเดืือนตุุลาคม 2541 - กัันยายน 2542 กรุุงเทพมหานคร: บริิษััท
โรงพิิมพ์์ไทยวััฒนาพานิิช จำำ�กััด, 2542
- สำำ�นัักราชเลขาธิิการ. ประมวลพระราชดำำ�รััสและพระบรมราโชวาท ที่่�พระราชทานในโอกาสต่่าง ๆ ปีีพุุทธศัักราช
2541, กรุุงเทพมหานคร: บริิษััทอมริินทร์์พริินติ้้�งแอนด์์พัับลิิชชิ่่�ง จำำ�กััด (มหาชน), 2542
- Doling, Tim. Exploring Saigon - Cho Lon: Vanishing heritages of Ho Chi Minh City, Ho Chi Minh City:Thê Giói Publishers, 2019- การสืืบค้้นทางอิินเทอร์์เน็็ต จาก www.historicvietnam.com (เว็็บไซต์์ที่่�มีีนาย Tim Doling เป็็นผู้้�บริิหาร)เว็็บไซต์์ www.thaiembassy.org/hochiminh/th/ (เว็็บไซต์์ของสถานกงสุุลใหญ่่ไทย ณ นครโฮจิิมิินห์์) และเว็็บไซต์์
https://saigoneer.com/saigon-heritageส ร า ญ ร ม ย์์175วัันที่่� ๑๘ ธัันวาคม ๒๕๐๒ พระบาทสมเด็็จพระบรมชนกาธิิเบศร มหาภููมิิพลอดุุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิิตร
และสมเด็็จพระนางเจ้้าสิิริิกิิติ์์� พระบรมราชิินีีนาถ พระบรมราชชนนีีพัันปีีหลวง
เสด็็จพระราชดำำ�เนิินถึึงท่่าอากาศยานนานาชาติิ ณ กรุุงไซ่่ง่่อน

Bach Thao Park176

SARANROMวัันที่่� ๑๙ ธัันวาคม ๒๕๐๒ พระบาทสมเด็็จพระบรมชนกาธิิเบศร มหาภููมิิพลอดุุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิิตร
และสมเด็็จพระนางเจ้้าสิิริิกิิติ์์� พระบรมราชิินีีนาถ พระบรมราชชนนีีพัันปีีหลวง
เสด็็จพระราชดำำ�เนิินไปทรงวางพวงมาลาที่่� Bach Thao Parkส ร า ญ ร ม ย์์177วัันที่่� ๑๙ ธัันวาคม ๒๕๐๒ พระบาทสมเด็็จพระบรมชนกาธิิเบศร มหาภููมิิพลอดุุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิิตร
และสมเด็็จพระนางเจ้้าสิิริิกิิติ์์� พระบรมราชิินีีนาถ พระบรมราชชนนีีพัันปีีหลวง เสด็็จพระราชดำำ�เนิินไป
ในการพระราชทานเลี้้�ยงอาหารค่ำำ��อย่่างเป็็นทางการแก่่ประธานาธิิบดีี และนางไง ดิินห์์ นยููณ สถานเอกอััครราชทููตไทยประจำำ�สาธารณรััฐเวีียดนาม

ประตููทางเข้้าทำำ�เนีียบเอกอััครราชทููตไทยประจำำ�สาธารณรััฐเวีียดนามในปััจจุุบััน

178

SARANROMตราสััญลัักษณ์์เก่่า

ห้้องเสวยพระกระยาหารในงานพระราชทานเลี้้�ยงตอบ (return banquet) ต่่อฝ่่ายเวีียดนามส ร า ญ ร ม ย์์179การเยืือนไทยอย่่างเป็็นทางการของประธานาธิิบดีีเจิ่่�น ดึ๊๊�ก เลืือง ประธานาธิิบดีีแห่่งสาธารณรััฐสัังคมนิิยมเวีียดนาม
ในฐานะประมุุขรััฐ (State Visit) และในฐานะพระราชอาคัันตุุกะของพระบาทสมเด็็จพระบรมชนกาธิิเบศร มหาภููมิิพล
อดุุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิิตร ระหว่่างวัันที่่� 6 - 8 ตุุลาคม 2541

ต้้นดอกเหมยเวีียดนามที่่�สมเด็็จพระเจ้้าพี่่�นางเธอ เจ้้าฟ้้ากััลยาณิิวััฒนา กรมหลวงนราธิิวาสราชนคริินทร์์ ทรงปลููก
เมื่่�อครั้้�งเสด็็จไปประทัับที่่�บ้้านพัักกงสุุลใหญ่่ ณ นครโฮจิิมิินห์์ เมื่่�อวัันที่่� 12 มีีนาคม 2537
ต้้นเหมยเวีียดนามมีีชื่่�อวิิทยาศาสตร์์ว่่า Ochna integerrima ชาวเวีียดนามเรีียกว่่า ฮวามาย ซึ่่�งแปลว่่าดอกเหมย
ส่่วนชื่่�อไทยคืือ ตานเหลืืองหรืือช้้างน้้าว

180

SARANROMหมายกำำ�หนดการเสด็็จพระราชดำำ�เนิินเยืือนสาธารณรััฐเวีียดนาม
(เฉพาะในส่่วนที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับการเสด็็จฯ ไปยัังทำำ�เนีียบเอกอััครราชทููต)ส ร า ญ ร ม ย์์181การเข้้าเฝ้้าฯ เพื่่�อกราบถวายบัังคมลา
ของเอกอััครราชทููต
ไพศาล หรููพาณิิชย์์กิิจ
เอกอััครราชทููต ณ กรุุงเม็็กซิิโก

ครั้้�งหนึ่่�งผู้้�เขีี ย นเคยมีี โ อกาสเข้้ า ร่่ ว มการสัั ม ภาษณ์์ ผู้้� สมัั ค รสอบเข้้ ารัั บ ราชการกระทรวงการต่่ า งประเทศ มีี ผู้้� สมัั ค รสาวรายหนึ่่�งกล่่ า วว่่ าเธอมีีความใฝ่่ฝัันที่่�จะเข้้ารัับราชการที่่�กระทรวงการต่่างประเทศ เนื่่�องจากมีี ค วามฝัั น ที่่�จะได้้ เ ป็็ น เอกอัั ค รราชทูู ต ซึ่่� ง จะทำำ� ให้้ เ ธอได้้ มีี โ อกาสเข้้ า เฝ้้ า ฯเพื่่�อกราบถวายบัังคมลา เธอเคยชมข่่าวในพระราชสำำ�นัักเห็็นภาพเอกอััครราชทููต
ถวายพานธูู ป เทีี ย นและก้้ ม กราบแทบพระบาท จากนั้้�นพระบาทสมเด็็ จพระเจ้้าอยู่่�หััวพระราชทานน้ำำ��พระมหาสัังข์์และใบมะตููมที่่�อยู่่�ในพระมหาสัังข์์
และทรงเจิิมแป้้งหอมที่่�หน้้าผากของเอกอััครราชทููต
ในการรัับพระราชทานใบมะตููม เอกอััครราชทููตจะยกมืือขวาขึ้้�น “เอางาน”รัับพระราชทานใบมะตููมแล้้วนำำ�ไปเหน็็บไว้้ที่่�ซอกเหนืือหููขวา (แต่่ในธรรมเนีียมไทย
ทั่่�วไป หญิิงทััดหููซ้้าย ชายทััดหููขวา) หลัังจากนั้้�น พระราชทานพระราชสาส์์น
ตราตั้้�ง ซึ่่�งเอกอััครราชทููตจะต้้องนำำ�ไปยื่่�นกัับประมุุขของประเทศที่่�ตนประจำำ�การ

การพระราชทานน้ำำ��พร ะมหาสัั ง ข์์ แ ละใบมะตููม โดยทั่่�วไปมีีอยู่่�ด้้วยกััน 5 โอกาส ได้้แก่่
1)	พระราชพิิ ธีีสถ าปนาฐานัั น ดรศัั ก ดิ์์�
พระราชวงศ์์
2)	พระราชพิิ ธีีพืืชม งคลจรดพระนัั ง คัั ลแรกนาขวััญแก่่พระยาแรกนาและเทพีี

182

SARANROM3)	พระราชทานแก่่ พระบรมวงศานุุ วงศ์์
และข้้าทููลละอองธุุลีีพระบาท เมื่่�อเจริิญพระชนม
พรรษาหรืือมีีอายุุครบรอบนัักษััตร
4) พิิธีีเสกสมรสและสมรสพระราชทาน
5) เอกอััครราชทููตที่่�กราบถวายบัังคมลา
ไปปฏิิบััติิหน้้าที่่�ในต่่างประเทศ

ผู้้�เขีียนเคยมีีความสงสััยมาตลอดว่่า ทำำ�ไม
ใบไม้้มงคลที่่�พระราชทานต้้องเป็็นใบมะตููม ทำำ�ไม
ไม่่เป็็นใบไม้้อื่่�น ๆ เมื่่�อได้้เข้้ารัับราชการที่่�กระทรวง
การต่่างประเทศ จึึงพยายามถามรุ่่�นพี่่� ๆ ในกระทรวงฯ
เกี่่�ยวกัับเรื่่�องนี้้� แต่่ก็็ไม่่มีีใครสามารถตอบได้้อย่่าง
มั่่�นใจ โชคดีีที่่�มีีรุ่่�นพี่่�คนหนึ่่�งได้้แนะนำำ�ให้้ผู้้�เขีียน
เรีียนถามเอกอััครราชทููตอาวุุโสท่่านหนึ่่�งซึ่่�งมาจาก
ตระกููลเก่่าแก่่ตระกููลหนึ่่�งแห่่งกรุุงรััตนโกสิินทร์์
ท่่านตอบด้้วยความมั่่�นใจว่่า ใบมะตููมซึ่่�งมีีสามแฉก
มีีรููปทรงคล้้ายตรีีศููล ซึ่่ง� เป็็นส่่วนหนึ่่�งของตราสััญลัักษณ์์
แห่่งราชวงศ์์จักั รีี ที่่ปร� ะกอบด้้วยตรีีศููลและจัักร หรืือ
ที่่�รวมเรีียกว่่า “จัักรีี” เทพอาวุุธของพระวิิษณุุ
คนไทยโบราณเชื่่�อว่่า มะตููมเป็็นไม้้มงคล
ชนิิ ด หนึ่่� ง ที่่� ค วรปลูู ก ไว้้ ใ นบริิ เวณบ้้ า น โดยมีี
ความเชื่่� อ ว่่ า จะสามารถทำำ� ให้้ เ กิิ ด กำำ�ลัั ง ใจและ
ความมานะพยายามที่่จ� ะต่่อสู้้�ฟันั ฝ่่าอุุปสรรคต่่าง ๆในชีีวิิต ผู้้�เขีียนเองได้้ปลููกต้้นมะตููมไว้้ที่่�บ้้านด้้วย
ต้้นหนึ่่�งเช่่นกััน (ดัังที่่�เห็็นในรููป)ในทางศาสนาพราหมณ์์-ฮิินดูู โดยเฉพาะ
ไศวะนิิกาย ใบมะตููมถืือเป็็นใบไม้้ศัักดิ์์�สิิทธิ์์�ด้้วย
ลัักษณะพิิเศษของใบมะตููมที่่�มีีสามใบในหนึ่่�งก้้าน
เป็็นเสมืือนสััญลัักษณ์์แทนพระผู้้�เป็็นเจ้้าทั้้�งสาม
พระองค์์ คืือ พระพรหม พระวิิษณุุ และพระศิิวะ
ดัังนั้้�น ต้้นมะตููมจึึงเป็็นไม้้มงคลที่่�มีีปลููกอยู่่�ทั่่�วไป
ตามศาสนสถานพราหมณ์์-ฮิินดูู
สำำ�หรับั พระมหาสัังข์์ที่ท่� รงใช้้ในการประกอบ
พิิธีีเป็็น “สัังข์์นคร” ซึ่่�งเจ้้าพระยานครศรีีธรรมราช
เชิิญมาทููลเกล้้าถวายพระบาทสมเด็็จพระจอมเกล้้า
เจ้้าอยู่่�หััว เล่่ากัันว่่า ในโอกาสที่่ข้� า้ ราชการชั้้�นผู้้�ใหญ่่
กราบถวายบัังคมลาไปปฏิิบัติั ริ าชการในต่่างประเทศ
พระบาทสมเด็็จพระจอมเกล้้าเจ้้าอยู่่�หััวจะทรง
โปรดเกล้้ า ฯ เรีียกสัั ง ข์์ น ครมาใช้้ พร ะราชทาน
น้ำำ��พระพุุ ทธมนต์์ ซึ่่� งถืือเป็็ นครั้้� งแรกที่่� มีี การใช้้
พระมหาสัังข์์ดัังกล่่าว

ในรััชกาลต่่อ ๆ มา ได้้ถืือเป็็นราชประเพณีี
ใช้้สังั ข์์นครนี้้� สำำ�หรับั พระราชทานรดน้ำำ��แก่่ข้า้ ราชการ
ที่่�เข้้าเฝ้้าฯ เช่่น เอกอััครราชทููตที่่�เข้้าเฝ้้าฯ เพื่่�อ
กราบถวายบัังคมลา พระยาแรกนาขวััญและเทพีี
ในพระราชพิิธีีพืืชมงคลจรดพระนัังคััลแรกนาขวััญ
เป็็ น ต้้ น สัั ง ข์์ น ครเป็็ น สัั ง ข์์ ที่่� เวีียนซ้้ า ย ยาว 23เซนติิเมตร ริ้้�วเวีียนรอบหััวสัังข์์เลี่่�ยมทองคำำ�สลััก
ลายฝัังพลอย ปากสัังข์์มีี 3 ชั้้น� เลี่่ย� มทองคำำ�สลักั ลายฝัังพลอย ที่่ตั� วั สัังข์์มีีดอกมะเขืือฝัังนพเก้้า ร่่องปลาย
ปากสัังข์์ชั้้�นนอกมีีจารึึกอัักขระ “อุุ มีีมััง” สีีทอง
ตลอดรััชกาลของพระบาทสมเด็็จพระบรม
ชนกาธิิเบศร มหาภููมิพิ ลอดุุลยเดชมหาราช บรมนาถ
บพิิตร ทรงพระกรุุณาโปรดเกล้้าฯ ให้้เอกอััครราชทููต
ได้้เข้้าเฝ้้าฯ เพื่่�อกราบถวายบัังคมลา มีีท่่านทููต
ท่่านหนึ่่�งเคยเล่่าให้้ผู้้�เขีียนฟัังว่่า ตอนที่่�ท่่านและ
ท่่านทููตท่่านอื่่�น ๆ ที่่�จะออกประจำำ�การรุ่่�นเดีียวกััน
ได้้เข้้าเฝ้้าฯ เพื่่อ� กราบถวายบัังคมลา ท่่านทููตท่า่ นนี้้�
ได้้ยิินในหลวงรััชกาลที่่� 9 ทรงมีีพระกระแสรัับสั่่�ง
แก่่ท่่านทููตท่่านหนึ่่�งซึ่่�งเป็็นมุุสลิิมว่่า “ท่่านทููต
ไม่่ต้้องก้้มกราบฉัันก็็ได้้”ท่่านทููตท่่านนั้้�นกล่่าวกัับข้้าพเจ้้าว่่า คงเป็็น
เพราะทรงคำำ�นึึงถึึงธรรมเนีียมปฏิิบััติิที่่�แตกต่่างกััน
ของแต่่ละศาสนา (ตามความเชื่่�อของชาวมุุสลิิม
มนุุษย์์ทุุกคนเท่่าเทีียมกัันหมด จะต่ำำ��กว่่าก็็เพีียงแค่่
พระผู้้�เป็็นเจ้้าเท่่านั้้�น) ในความเห็็นของท่่านทููต
ท่่านนั้้�น พระบาทสมเด็็จพระเจ้้าอยู่่�หััวทรงเป็็น
พระเจ้้าแผ่่นดิิน คนไทยทุุกคนไม่่ว่า่ จะนัับถืือศาสนาใด
ก็็สามารถกราบพระองค์์ได้้
หลายปีีต่่อมา ข้้าพเจ้้าได้้มีีโอกาสเข้้าไป
แสดงความยิินดีีกัับท่่านทููตท่่านหนึ่่�ง ซึ่่�งเพิ่่�งจะ
กลัับจากการไปเข้้าเฝ้้าฯ เพื่่�อกราบถวายบัังคมลา
ท่่านทููตท่่านนั้้�นกล่่าวกัับข้้าพเจ้้าว่่า วัันนี้้�เป็็นวัันที่่�
ท่่านมีีความภาคภููมิิใจมากที่่�สุุดในชีีวิิตราชการ
ในขณะที่่�พููด ท่่านทููตท่่านนั้้�นคงไม่่ทราบว่่าท่่านส ร า ญ ร ม ย์์183ต้้นมะตููมที่่�บ้้านของผู้้�เขีียน

184

SARANROMและท่่ า นทูู ตท่่ า นอื่่� น ๆ ที่่� ไ ด้้ เข้้ า เฝ้้ า เพื่่� อ กราบถวายบัั ง คมลาในครั้้� ง นั้้� น จะเป็็ น การเข้้ า เฝ้้ า ฯเพื่่� อ กราบถวายบัั ง คมลาเป็็ น ครั้้� ง สุุ ด ท้้ า ยของเอกอััครราชทููตในรััชกาลที่่� 9ในปลายรััชสมััยของรััชกาลที่่� 9 เนื่่�องจาก
พระพลานามััยมิิได้้สมบููรณ์์แข็็งแรงเหมืือนก่่อน
ทำำ�ให้้ต้อ้ งระงัับการเข้้าเฝ้้าฯ เพื่่อ� กราบถวายบัังคมลา
ของเอกอัั ค รราชทูู ต ซึ่่� ง เป็็ น ธรรมเนีียมปฏิิ บัั ติิที่่�พระมหากษััตริิย์์เท่่านั้้�นจะทรงประกอบพิิธีีนี้้�
ด้้วยพระองค์์เอง ในรััชกาลปััจจุุบัันได้้มีีการรื้้�อฟื้้�น

ธรรมเนีียมปฏิิ บัั ติิ นี้้� ขึ้้� น มาอีีกครั้้� ง ผู้้�เขีียนได้้ มีีโอกาสเข้้าเฝ้้าฯ เพื่่�อกราบถวายบัังคมลาไปรัับ
หน้้าที่่�เอกอััครราชทููต ณ กรุุงเม็็กซิิโก พร้้อมกัับ
เอกอััครราชทููตท่่านอื่่�น ๆ อีีก 17 คน เมื่่�อวัันที่่�
24 กัั น ยายน 2563 ณ พระที่่� นั่่� ง อัั มพรสถ านซึ่่� ง ถืือเป็็ น มงคลสูู ง สุุ ด ของชีีวิิ ต และจะเป็็ นเครื่่�องเตืือนใจตนเองเสมอให้้ปฏิิบััติิหน้้าที่่�ราชการ
ด้้วยความมานะพยายาม เต็็มกำำ�ลัังกาย กำำ�ลัังใจ
และกำำ�ลัังสติิปััญญาสมกัับที่่�ได้้รัับพระราชทาน
“ใบมะตููม” และน้ำำ�พร� ะพุุทธมนต์์แล้้วส ร า ญ ร ม ย์์185การเผยแพร่่หลัักปรััชญาของเศรษฐกิิจพอเพีียง

ในบรููไนดารุุสซาลาม
รุุจ ธรรมมงคล
เอกอััครราชทููต ณ คููเวต
การพััฒนาที่่�ยั่่�งยืืนเป็็นเป้้าหมายสำำ�คััญในการดำำ�เนิินนโยบายการทููต
เพื่่� อ การพัั ฒ นาของไทย ซึ่่� ง ได้้ ผ ลัั ก ดัั น SEP for SDGs Partnershipโดยการเผยแพร่่หลัักปรััชญาของเศรษฐกิิจพอเพีียง (Sufficiency Economy
Philosophy: SEP) สู่่�ประชาคมโลก แต่่การดำำ�เนิินการในประเทศพััฒนาแล้้ว
ประเทศกำำ�ลัังพััฒนา และประเทศด้้อยพััฒนา ย่่อมมีีความยากง่่ายแตกต่่างกััน
ตามสภาพภูู มิิ ป ระเทศ เศรษฐกิิ จ สัั ง คม วัั ฒ นธรรมและความเป็็ น อยู่่�ของ
ประชากร
บทความนี้้�เป็็ น กรณีี ศึึ ก ษาของบรูู ไ นดารุุ ส ซาลามเพื่่� อ ตอบโจทย์์
How to turn SEP into action? บรููไนฯ เป็็นประเทศเพื่่�อนบ้้านในอาเซีียน
บนเกาะบอร์์ เ นีี ย ว มีี ก ารปกครองระบอบสมบูู ร ณาญาสิิ ท ธิิ ร าชย์์ บรูู ไ นฯและไทยมีีความสััมพัันธ์์ทางการทููตมา 35 ปีีแล้้ว

คนบรููไนนิิยมข้้าวและผลไม้้ไทยอย่่างมาก
และรู้้�จักั ไทยมากกว่่าที่่ค� นไทยรู้้�จักั บรููไนฯ ในปีี 2560
ชาวบรููไนได้้ร่่วมแสดงความเสีียใจต่่อการสวรรคต
ของพระบาทสมเด็็จพระบรมชนกาธิิเบศร มหาภููมิพิ ลอดุุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิิตร และรัับทราบถึึง
พระราชกรณีียกิิจเพื่่อ� พััฒนาประเทศ แต่่หากเอ่่ยถึึง
SEP คนบรููไนไม่่มีีใครรู้้�จัักหรืือได้้ยิินมาก่่อน ทราบแต่่ว่่าการเกษตรของไทยเจริิญก้้าวหน้้ากว่่ามาก
การเผยแพร่่ SEP ในประเทศนี้้�ยากลำำ�บาก
กว่่าในประเทศเพื่่�อนบ้้านที่่�มีีพรมแดนติิดกัับไทย

186

SARANROMบรููไนฯ เป็็นประเทศมุุสลิิม ภาคการเกษตรล้้าหลััง
และมีีเกษตรกรไม่่มากเพราะแรงงานส่่วนใหญ่่
ทำำ�งานในอุุตสาหกรรมปิิโตรเคมีี กอปรกัับประชาชน
ได้้รัับสวััสดิิการจากรััฐทั้้�งการศึึกษา ที่่�อยู่่�อาศััย
และเบี้้�ยครองชีีพ จึึงไม่่ให้้ความสำำ�คัญั ต่่อการเกษตร
มากนััก จนกระทั่่�งในปีี 2559 สมเด็็จพระราชาธิิบดีี
แห่่งบรููไนฯ ได้้มีีรัับสั่่�งเรื่่�องการพึ่่�งพาตนเอง (selfsufficiency) โดยการพััฒนาด้้านการเกษตร และหลัังจากนั้้�นก็็มีีรัับสั่่�งเรื่่�องนี้้�ในหลายโอกาส ในปีี
นั้้�นเอง ผมได้้ไปประจำำ�การที่่�สถานเอกอััครราชทููตณ บัันดาร์์เสรีีเบกาวััน และได้้รับั ทราบพระราชดำำ�ริิ
ดัังกล่่าวทางโทรทััศน์แ์ ละหนัังสืือพิิมพ์์ จึึงเห็็นโอกาสดีี
ที่่จ� ะผลัักดัันและขัับเคลื่่อ� นนโยบายของกระทรวงฯ
เพื่่�อเผยแพร่่ SEP ในบรููไนฯ และได้้ปรึึกษาลู่่�ทาง
ดำำ�เนิินการกัับเอกอััครราชทููตพีีรวิชิ สุุวรรณประเทศ
หลายคนคงมีีคำำ�ถามว่่า “เริ่่�มต้้น” อย่่างไร
ผมขอตอบว่่า เริ่่ม� จากการหาความรู้้�โดยอ่่านบทความ
เกี่่�ยวกัับ SEP จำำ�นวนมากในเว็็บไซต์์ และหนัังสืือ
The Wisdom of the Monarch ซึ่่�งพอจะจัับ
ใจความสำำ�คััญประการหนึ่่�งคืือหลัักการทรงงาน
“เข้้าใจ - เข้้าถึงึ - พััฒนา” ดัังนั้้�น ผมจึึงนำำ�หลักั การดัังกล่่าวมาประยุุกต์์ใช้้ ดัังนี้้�

1. การพััฒนาการเกษตรของบรููไนฯ และปััญหาที่่�ประสบ

ผมเริ่่� มนัั บ หนึ่่� ง โดยการไปพบหารืือกัั บเจ้้ า หน้้ า ที่่� ก ระทรวงเกษตรบรูู ไ นฯ (ชื่่� อ เต็็ มคืื อกระทรวงทรััพยากรธรรมชาติิและการท่่องเที่่�ยว)และการสำำ�รวจแปลงนาแต่่ละพื้้�นที่่� จึึงทราบว่่า
บรููไนฯ มีีพื้้�นที่่ปลู� กู ข้้าวที่่แ� ปลงนา Wasan, Batang
Perhentian, Limau Manis และ Batong เพีียง 4 แห่่ง
ซึ่ง่� ปลููกข้้าวได้้ประมาณ 1,526 ตััน หรืือร้้อยละ 4.75
ของความต้้องการทั้้�งประเทศ 33,000 ตััน/ปีี ขณะที่่�รัั ฐ บาลตั้้� ง เป้้ า หมายที่่� จ ะเพิ่่� ม ผลผลิิ ตข้้ า วให้้ ไ ด้้
11,448 ตััน ภายในปีี 2563
ปััญหาสำำ�คััญของการเกษตรบรููไนฯ คืือดิิน
เป็็นกรดหรืือดิินเปรี้้�ยว การผลิิตข้า้ วมีีจำำ�นวนน้้อยมาก
และขาดแคลนการกัักเก็็บน้ำำ��เพื่่�อการเกษตรโดย
ต้้องพึ่่�งพาน้ำำ��จากเขื่่�อน Imang แห่่งเดีียว ในอดีีต
บรููไนฯ ปลููกข้้าวพัันธุ์์�พื้้�นเมืืองชื่่�อ laila ที่่�แปลงนา
Wasan โดยมีีผลผลิิตประมาณ 3 เมตริิกตัันต่่อ
เฮกตาร์์ (1 เฮกตาร์์เท่่ากัับ 6.25 ไร่่) และเมื่่�อเดืือน
ตุุลาคม 2561 ได้้เริ่่�มปลููกข้้าวพัันธุ์์�ผสมที่่�พััฒนา
ขึ้้�นมา คืือ titih แต่่ก็็ผลิิตได้้แค่่ 8 เมตริิกตัันต่่อ
เฮกตาร์์สำำ�หรัับการเพาะปลููก 1 ครั้้�ง/ปีีปััจจุุบัันผลผลิิตการเกษตรบรููไนฯ คิิดเป็็น
ร้้อยละ 1 ของผลผลิิตมวลรวมภายในประเทศ
โดยยัังต้้องนำำ�เข้้าข้้าว ผััก ผลไม้้ พื้้�นที่่�การเกษตร
ประสบปััญหาดิินเป็็นกรด แหล่่งน้ำำ�� พัันธุ์์�ข้า้ ว การใช้้
ปุ๋๋�ยเคมีี และในภาคเกษตรมีีแต่่ผู้้�สููงอายุุ ปััญหา
เหล่่านี้้�สะสมมานาน จนเมื่่�อ 5 ปีีที่่�ผ่่านมา สมเด็็จ
พระราชาธิิบดีีทรงเริ่่ม� ให้้ความสำำ�คัญั ทำำ�ให้้หน่ว่ ยงานที่่�เกี่่�ยวข้้องกระตืือรืือร้้นที่่�จะหาทางแก้้ไขปััญหา
การที่่�เราเริ่่�มทำำ�หน้้าที่่� door knocker และพููดคุุย
กัับเจ้้าหน้้าที่่อ� ย่่างเป็็นกัันเองและลงพื้้�นที่่จ� ริิง ทำำ�ให้้
รวบรวมข้้อมููลที่่�จะปะติิดปะต่่อเป็็นภาพกว้้างขึ้้�น
ที่่พ� อจะเข้้าใจสภาพเศรษฐกิิจ การพััฒนาการเกษตร
และปััญหาที่่�เขาต้้องพึ่่�งพาความช่่วยเหลืือจาก
มิิตรประเทศ โดยเฉพาะอย่่างยิ่่�งการนำำ�เข้้าข้้าว
เนื้้�อสััตว์์ ผัักและผลไม้้

2. การติิดต่่อประสานงานกัับฝ่่ายบรููไนฯ
ทุุกระดัับ

ตลอดช่่วงปีี 2561 ผมได้้ลงพื้้�นที่่กั� บั เจ้้าหน้้าที่่�
กระทรวงเกษตรบรููไนฯ หลายครั้้ง� และได้้หารืือกัับ
Pengiran Kamalrudzaman ปลััดกระทรวงฯ ทุุกคน
เห็็นว่่า ไทยเป็็นต้้นแบบสำำ�หรับั การพััฒนาการเกษตร
ของบรููไนฯ ประกอบกัับบรููไนฯ นำำ�เข้้าข้้าวไทยเป็็น
อัันดัับ 1 และเป็็นที่่นิ� ยิ มมาก ทั้้�งนี้้� ในกรอบทวิิภาคีี
ทั้้�งสองฝ่่ายได้้ลงนามใน MoU on Agricultural
Cooperation และมีีการจััดตั้้ง� Joint Agricultural
Working Group ในช่่วงการเยืือนบรููไนฯ อย่่างเป็็น
ทางการของนายกรััฐมนตรีีเมื่่�อปีี 2558 แต่่ผ่่านมา
4 ปีีแล้้ว ก็็ยังั ไม่่มีีการประชุุมระหว่่างกัันเลย ซึ่ง่� ทำำ�ให้้
บรููไนฯ คลางแคลงใจถึึงความจริิงใจของไทยเสมอมา
ผมและคุุณวสุุฯ เลขานุุการเอก ได้้พยายาม
ติิดต่่อประสานงานหรืือติิดตามผลกัับหน่่วยงานไทย
แต่่ก็เ็ ผชิิญอุุปสรรคที่่เ� ปรีียบเสมือื นคลื่่น� ซััดฝั่่ง� ซึ่ง่� เราอาจคิิดในแง่่บวกได้้ว่า่ กระทรวงอื่่น� ๆ ต่่างมีีภารกิิจ
ของตนและให้้ความสำำ�คััญกัับเรื่่�องภายในประเทศส ร า ญ ร ม ย์์187สมเด็็จพระกนิิษฐาธิิราชเจ้้า กรมสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดา ฯ สยามบรมราชกุุมารีี
เสด็็จพระราชดำำ�เนิินเยืือนบรููไนดารุุสซาลาม ระหว่่างวัันที่่� 31 ตุุลาคม - 1 พฤศจิิกายน 2561

เป็็ น ลำำ�ดัั บ แรก และหากเป็็ น เรื่่� อ งต่่ า งประเทศ
จะเป็็นประเทศเพื่่อ� นบ้้าน จีีน ญี่่ปุ่่�� น สหรััฐฯ และยุุโรป
สำำ�หรัับบรููไนฯ ประเทศเล็็ก ๆ ก็็อาจประวิิงไว้้ก่่อน
และหากผู้้�ใหญ่่ไม่่ได้้สั่่�งการ เจ้้าหน้้าที่่�ระดัับล่่าง
ก็็ไม่่กล้้าเสนอแนะหรืือดำำ�เนิินการเช่่นกััน ดัังนั้้�น ผมจึึง
ตััดสิินใจติิดต่่อไปที่่�สำำ�นัักงานเลขานุุการรััฐมนตรีี
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์์ และได้้คุยุ กัับคุุณแตง
เลขานุุการ ดร.วิิวััฒน์์ ศััลยกำำ�ธร รััฐมนตรีีช่่วย
ว่่าการกระทรวงเกษตรฯ หรืืออาจารย์์ยัักษ์์ โดยเล่่าเรื่่อ� งให้้ฟังั ทั้้�งหมด และแจ้้งไอดีีไลน์์ไว้้ให้้สำำ�หรับั
ประสานงาน หลัังจากนั้้�นไม่่ถึึง 1 ชั่่�วโมง คุุณแตง
ส่่งไลน์์กลัับมาแจ้้งว่่า ท่่านรััฐมนตรีีช่่วยฯ ทราบแล้้ว
และเห็็น ด้้ว ยว่่า ..นี่่�เป็็น โอกาสที่่�ดีีม ากสำำ� หรัับ
การเผยแพร่่ SEP ของรััชกาลที่่� 9 และจะจััดประชุุม
หารืือภายในกระทรวงเกษตรฯ เพื่่�อหาแนวทาง
ดำำ�เนิินการต่่อไป
เมื่่อ� ได้้รับั ข้้อความดัังกล่่าว ผมได้้เรีียนท่่านทููต
พีีรวิิ ช ฯ ทราบและในช่่ ว งที่่� ท่่ า นทูู ต ไปไทยอีีก
สััปดาห์์ถััดมาเพื่่�อหารืือกัับกระทรวงฯ เกี่่�ยวกัับ

188

SARANROMการก่่อสร้้างที่่ทำ� ำ�การแห่่งใหม่่ในบรููไนฯ ก็็ได้้นัดั หมายให้้ท่่านทููตแวะไปเยี่่�ยมคารวะท่่านรััฐมนตรีีช่่วย
วิิวััฒน์์ฯ ด้้วย ขณะเดีียวกัันในบรููไนฯ ผมได้้รัับเชิิญ
ไปชมการแข่่งขััน ASEAN Junior Football และได้้นั่่�งข้้างหลััง Dato Ali Pong รััฐมนตรีีว่่าการ
กระทรวงเกษตรบรููไนฯ จึึงได้้เรีียนให้้ท่่านทราบ
เรื่่อ� งภููมิหลัิ งั การเกษตร และขอไปเยี่่ย� มคารวะท่่าน
ในวัันรุ่่�งขึ้้�น การหารืือเป็็นไปด้้วยดีีเพราะเราแสดง
ความจริิงใจและความตั้้�งใจที่่จ� ะช่่วยเหลืือ ผมขอให้้
Dato Ali ช่่วยออกหนัังสืือเชิิญ ดร.วิิวัฒั น์์ฯ มาเยืือน
บรููไนฯ ด้้วย เพราะท่่านมีีความรู้้�และประสบการณ์์
จากการตามเสด็็จรััชกาลที่่� 9 มานาน ซึ่่�งจะเป็็น
ประโยชน์์ยิ่่�งต่่อการแก้้ไขปััญหาดิินเป็็นกรดและ
การพััฒนาการปลููกข้้าวของบรููไน
ปลายปีี 2561 เป็็นช่่วงเวลาที่่ผ� มต้้องทำำ�หน้า้ ที่่�
อุุปทููตรัักษาการและตั้้�งใจจะผลัักดัันเรื่่�อง SEPในบรููไนฯ ให้้บัังเกิิดผลเท่่าที่่�สามารถทำำ�ได้้ และประจวบเหมาะกัับที่่�สมเด็็จพระกนิิษฐาธิิราชเจ้้า
กรมสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดา ฯ สยามบรมราช

กุุมารีี จะเสด็็จฯ ทรงนำำ�ข้้าราชการและนัักเรีียน
โรงเรีียนนายร้้อยพระจุุลจอมเกล้้า รวม 90 คนเยืือนบรููไนฯ ระหว่่างวัันที่่� 31 ตุุลาคม - 1 พฤศจิิกายน
2561 เพื่่อ� ศึึกษาประวััติศิ าสตร์์ วััฒนธรรม การเกษตร
และพลัังงาน ผมคิิดว่่าจัังหวะช่่างประจวบเหมาะนััก
ฟ้้าช่่างส่่งเสริิมปณิิธานของผู้้�คน ดัังนั้้�น สถานเอกอััครราชทููตฯ ได้้หารืือกัับกระทรวงเกษตรบรููไนฯ
อย่่างใกล้้ชิิดและจััดให้้เสด็็จฯ ไปทอดพระเนตร
แปลงนา Wasan
ผมยัังจำำ�ได้้เสมอว่่า สมเด็็จพระกนิิษฐาธิิราชเจ้้า
กรมสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดา ฯ สยามบรมราชกุุมารีี
ทรงจดบัันทึึกอย่่างละเอีียดในช่่วงฟัังคำำ�บรรยาย
เกี่่�ยวกัับการปลููกข้้าวของบรููไนฯ และรัับสั่่�งว่่า
เราควรจะช่่วยเหลืือเขาด้้านการเกษตรและปััญหา
ดิินเป็็นกรด เช่่น การไปศููนย์์ศึึกษาการพััฒนาอัั น เนื่่� อ งมาจากพระราชดำำ�ริิ พิิ กุุ ล ทอง ซึ่่� ง เป็็ นสถานที่่�เรีียนรู้้�ที่่�ดีีด้้านการแก้้ไขปััญหาดิินเป็็นกรด
หรืือเราอาจจะช่่ ว ยตั้้� ง แปลงนาสาธิิ ต เหมืื อ นกัั บ ที่่� ดำำ� เนิิ น การในเลโซโทด้้ ว ยก็็ ไ ด้้ ซึ่่� ง นัั บ เป็็ นพระมหากรุุ ณ าธิิ คุุ ณ เป็็ น อย่่ า งสูู ง เมื่่� อ วัั น ที่่� 1พฤศจิิกายน 2561 สมเด็็จพระกนิิษฐาธิิราชเจ้้า
กรมสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดา ฯ สยามบรมราช
กุุมารีี ได้้เข้้าเฝ้้าสมเด็็จพระราชาธิิบดีีแห่่งบรููไนฯ
ซึ่่�งได้้มีีรัับสั่่�งขอความช่่วยเหลืือจากไทยในด้้าน
การเกษตรเช่่นกััน
การเข้้าไปประสานงานและเข้้าถึึงเจ้้าหน้้าที่่�
ทุุกระดัับชั้้�นไปจนถึึงระดัับรััฐมนตรีีมีีส่่วนสำำ�คััญ
ให้้เข้้าใจการพััฒนาการเกษตรบรููไนฯ มากขึ้้�น
และเข้้าถึึงประเด็็นปััญหาและความประสงค์์ของ
ผู้้�ขอความช่่วยเหลืือ ด้้วยเหตุุนี้้� การเข้้าถึงึ ในกรณีีนี้้�
จึึงไม่่ใช่่แต่่เพีียงการเข้้าถึึงปััญหาแท้้จริิงเท่่านั้้�น
แต่่รวมถึึงการเข้้าถึงึ บุุคคลระดัับต่่าง ๆ ตั้้ง� แต่่ระดัับ
ปฏิิบััติิจนถึึงระดัับนโยบาย ทำำ�ให้้เข้้าใจภาพรวม
ปััญหาทั้้�งหมดที่่เ� อื้้อ� ต่่อการประสานงานระหว่่างกััน
ในกรณีีบรููไนฯ ผมเห็็นว่่าการเสด็็จฯ เยืือนบรููไนฯ

ของสมเด็็ จ พระกนิิ ษ ฐาธิิ ร าชเจ้้ า กรมสมเด็็ จพระเทพรััตนราชสุุดา ฯ สยามบรมราชกุุมารีี ในช่่วง
ดัังกล่่าวมีีส่่วนสำำ�คัญั ยิ่่ง� ต่่อการช่่วยเหลืือแก้้ไขปััญหา
การเกษตรให้้แก่่บรููไนฯ โดยเป็็นหนึ่่�งในประเด็็น
หารืือกัับพระประมุุขของประเทศ และที่่�สำำ�คััญยิ่่�ง
คืือช่่วยปลดล็็อกความกัังวลของแต่่ละฝ่่ายที่่�จะ
นำำ�ศาสตร์์พระราชามาช่่วยแก้้ปััญหาการเกษตร
ในประเทศนี้้�

3. การหารืือระหว่่างประเทศเพื่่�อวางแผน
ดำำ�เนิินการ

การทำำ�งานร่่วมกัันระหว่่างสถานเอกอััครราชทููตณ บัันดาร์์เสรีีเบกาวัันและกระทรวงเกษตรบรููไนฯ
คืืบหน้้าอย่่างรวดเร็็ว ผมได้้เข้้าเยี่่ย� มคารวะ Dato Aliบ่่อยมากขึ้้�น เพื่่�อติิดตามงานที่่�มีีพระราชกระแส
รัับสั่่ง� ไว้้ และเตรีียมการเยืือนบรููไนฯ ของรััฐมนตรีีช่่วย
ว่่าการกระทรวงเกษตรฯ พร้้อมคณะ ระหว่่างวัันที่่�
16 - 19 ธัันวาคม 2561
การเยืือนบรููไนฯ ของรััฐมนตรีีช่่วยวิิวััฒน์์ฯ
ภายหลัังการเสด็็จฯ ของสมเด็็จพระกนิิษฐาธิิราชเจ้้า
กรมสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดา ฯ สยามบรม
ราชกุุมารีี ได้้ช่ว่ ยสร้้างพลวััตให้้ภารกิิจการเผยแพร่่
SEP อย่่ างมาก ในวัั นแรกที่่� เดิิ นทางถึึงบรูู ไนฯท่่ า นอาจารย์์ ยัั ก ษ์์ ไ ปสำำ�ร วจแปลงนา Wasan
และใช้้มืือถอนต้้นข้้าวขึ้้�นมา และบอกว่่าต้้นข้้าว
รากสั้้�นมากและมีีสีีดำำ�มากกว่่าสีีขาว เพราะดิิน
ไม่่มีีคุุณภาพ เป็็นกรดและขาดจุุลิินทรีีย์์ (ต้้นข้้าว
ในบรููไนฯ สููงประมาณ 15 นิ้้�ว ขณะที่่ต้� น้ ข้้าวไทยสููง
เฉลี่่ย� ประมาณ 2 - 3 ฟุุต) การจััดแปลงนาไม่่เป็็นระบบ
คัันนาแคบมากและขาดที่่กั� กั เก็็บน้ำำ�� ค่่าความเป็็นกรด
ในนาอยู่่�ประมาณระดัับ 4 ซึ่่�งไม่่สููงมากเมื่่�อเทีียบ
กัับพื้้�นที่่�นาในจัังหวััดภาคใต้้ของไทย ซึ่่�งการแก้้ไข
ปััญหามีีหลายวิิธีี ทั้้�งการแกล้้งดิิน การใช้้น้ำำ��ล้้าง
ใช้้ปูนู มาร์์ลเคล้้าหน้้าดิิน การใช้้จุลิุ นิ ทรีีย์์ การปรัับปรุุง
ดิินและการปรัับปรุุงพื้้�นที่่�ทำำ�นา เป็็นต้้นส ร า ญ ร ม ย์์189รััฐมนตรีีช่่วยวิิวััฒน์์ฯ ได้้เดิินทางต่่อไปยััง
วิิทยาลััยเทคโนโลยีีการเกษตรบรููไน IBTE เพื่่อ� บรรยาย
ให้้ นัั ก ศึึกษา ข้้ า ราชการและเกษตรกรบรูู ไ นฯเป็็นเวลา 2 ชั่่�วโมง ในหััวข้้อ SEP และการนำำ�ไปใช้้
พััฒนาการเกษตร ซึ่่�งได้้รัับความสนใจอย่่างมาก
มีีการถาม-ตอบจนล่่ ว งถึึงช่่ ว งอาหารกลางวัั นหลัั ง จากนั้้� น ท่่ า นไปเยี่่� ย มชม Imang Damเขื่่� อ นเก็็ บ น้ำำ�� เพื่่� อ การเกษตรแห่่ ง เดีียว ซึ่่� ง ท่่ า นแนะนำำ�ว่า่ เมื่่อ� บรููไนฯ มีีปริิมาณฝนตกหนาแน่่นกว่่าไทย
ก็็ควรจะกัักเก็็บน้ำำ�� ฝนสำำ�หรับั การเกษตร โดยจััดทำำ�
อ่่างกัักเก็็บน้ำำ��ฝนบริิเวณรอบ ๆ แปลงนาเพื่่�อใช้้
หล่่อเลี้้�ยงต้้นข้้าวและพึ่่�งพาน้ำำ��จากเขื่่�อนเฉพาะ
ในหน้้าแล้้ง

การประชุุมหารืือไทย - บรููไนฯ ด้้านการเกษตร
จััดขึ้้น� ในวัันสุุดท้้ายของการเยืือน โดยมีีสาระสำำ�คัญ
ัคืือ ฝ่่ายไทยพร้้อมให้้ความช่่วยเหลืือและร่่วมมืือแก้้ไข
ปััญหาการเกษตรแก่่บรููไนฯ ซึ่่�งมีีปััญหาเร่่งด่่วนคืือ
เรื่่อ� งดิินเป็็นกรด การไม่่ใช้้สารจุุลินิ ทรีีย์์จากธรรมชาติิ
การจััดสร้้างคัันนาที่่ไ� ม่่เอื้้อ� ต่่อการปลููกข้้าว โดยเสนอ
ให้้ทำำ�แปลงนาแบบ big bun ที่่มีี� ความกว้้างสำำ�หรับั
กัักน้ำำ��และปลููกพืืชผลบริิเวณคัันนา ปััญหาพัันธุ์์�ข้้าว
บุุคลากร การกัักเก็็บและระบายน้ำำ�� ไม่่มีีการใช้้
น้ำำ��ฝนสำำ�หรัับการเกษตรทั้้�งที่่�มีีปริิมาณน้ำำ��ฝนต่่อปีี
มากกว่่าไทย

ดร. วิิวััฒน์์ ศััลยกำำ�ธร รััฐมนตรีีช่่วยว่่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์์ (ตำำ�แหน่่งในขณะนั้้�น) พร้้อมคณะ
เยืือนบรููไนดารุุสซาลามระหว่่างวัันที่่� 16 - 19 ธัันวาคม 2561

190

SARANROMในการนี้้� การวางแผนงานการพัั ฒ นาในเบื้้�องต้้นได้้เริ่่มดำ� ำ�เนิินการแล้้ว โดยมีีขั้้�นตอนดัังนี้้�
1. การสำำ�รวจพื้้�นที่่�และการรวบรวมข้้อมููล
และปััญหาต่่างๆ รวมทั้้�งวางแผนการพััฒนาร่่วมกััน
2. ฝ่่ายไทยเชิิญบรููไนฯ ไปทััศนศึึกษาโครงการ
การพััฒนาการเกษตรของไทย รวมทั้้�งศููนย์์ศึึกษา
การพััฒนาอัันเนื่่�องมาจากพระราชดำำ�ริิพิิกุุลทอง
ตลอดจนการประชุุมหารืือกัับฝ่่ายไทยเพื่่�อจััดทำำ�
Action Plan
3. ฝ่่ า ยบรูู ไ นฯ พร้้ อ มที่่� จ ะยกแปลงนา
2 เฮกตาร์์ให้้ฝ่่ายไทยจััดทำำ�แปลงนาสาธิิตแบบ
big bun เพื่่อ� แก้้ไขปััญหาดิินเป็็นกรด และการปลููก
พืืชอื่่�น ๆ ในบริิเวณพื้้�นที่่�แปลงนา Wasan หรืือ
ที่่�อื่่�น ๆ ตามที่่ฝ่� ่ายไทยประสงค์์
รััฐมนตรีีช่่วยวิิวัฒั น์์ฯ แจ้้งฝ่่ายบรููไนฯ ด้้วยว่่า
ไม่่ต้้องกัังวลว่่า หลัังจากรัับความช่่วยเหลืือจาก
ไทยแล้้ว บรููไนฯ จะปลููกข้้าวได้้มากขึ้้�น ทำำ�ให้้
นำำ�เข้้าข้้าวจากไทยลดลง รััชกาลที่่� 9 รัับสั่่ง� เสมอว่่า
“Our loss is Our gain” ซึ่่�งในกรณีีนี้้�มิิตรภาพ
สำำ�คััญมากสำำ�หรัับไทย เมื่่�อได้้ยิินเช่่นนี้้� Dato Aliและข้้าราชการกระทรวงเกษตรเอ่่ยขอบคุุณเบา ๆพร้้อมด้้วยรอยยิ้้�ม Dato Ali กล่่าวว่่า แม้้พื้้�นที่่�
บรููไนฯ ทั้้�งหมดปลููกข้้าวได้้มากขึ้้�น ก็็ยัังไม่่เพีียงพอ
สำำ�หรัับการบริิโภค และต้้องนำำ�เข้้าจากไทยอยู่่�
เช่่นเดิิม บรููไนฯ จะไม่่ลืืมความช่่วยเหลืือครั้้�งนี้้�
จากไทย ผมได้้เรีียนรััฐมนตรีีช่่วยวิิวัฒั น์์ฯ ว่่า โชคดีีที่่�
ท่่านมาเยืือนและเสนอความช่่วยเหลืือเสีียก่่อน
เพราะทั้้�งจีีน มาเลเซีีย อิินโดนีีเซีีย และเวีียดนาม ต่่างก็็
พยายามจะเข้้ามาเช่่นกััน และใคร่่ขอขอบพระคุุณ
ที่่�ช่่วยผลัักดัันเรื่่�อง SEP ในบรููไนฯ
ความร่่วมมือื ระหว่่างสถานเอกอััครราชทููตฯ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์์ไทย - กระทรวงเกษตร
บรููไนฯ ในการศึึกษาดููงานในพื้้�นที่่� ประชุุมหารืือ
และวางแผนพััฒนา เพื่่�อแก้้ไขปััญหาและส่่งเสริิม

ความร่่วมมืือด้้านการเกษตรอย่่างจริิงจัังจะช่่วย
วางรากฐานสำำ�คััญต่่อการนำำ� SEP มาประยุุกต์์ใช้้
ในบรููไนฯ ต่่อไปในวัันหน้้า เราคาดหวัังไว้้เช่่นนั้้�น...
และก็็ต้้องขอถืือโอกาสขอบคุุณกระทรวงเกษตร
และสหกรณ์์ และกรมเอเชีียตะวัันออกที่่�สนัับสนุุน
การทำำ�งานของสถานเอกอััครราชทููตฯ มาโดยตลอด
ผมขอสรุุ ปส่่ ง ท้้ า ยว่่ า การเข้้ า ใจสภาพ
การเกษตร เข้้าถึงึ ปััญหาและเจ้้าหน้้าที่่ทุ� กุ ระดัับชั้้น�
และการพััฒ นาแผนงานอย่่า งเป็็น ขั้้�น ตอนและ
มีีประสิิ ท ธิิ ภ าพ มีีส่่ ว นสำำ�คัั ญ ต่่ อ การทำำ� งานซึ่่�งพอลงมืือทำำ�ยิ่่�งทำำ�ให้้เข้้าใจหลัักการทรงงานว่่า
ช่่วยส่่งเสริิมแนวคิิดและการทำำ�งานที่่�เป็็นระบบ
อย่่างยิ่่ง� การเผยแพร่่ SEP ในบรููไนฯ ที่่เ� ป็็นประเทศ
มุุสลิิมแห่่งแรกที่่�เริ่่�มยอมรัับ SEP เป็็นจุุดเริ่่�มต้้นที่่�ดีี
แต่่สถานเอกอััครราชทููตฯ ต้้องติิดตามผลอย่่าง
ต่่อเนื่่อ� งและประคัับประคองความร่่วมมือื ให้้คืืบหน้้า
เพราะผลลััพธ์์ที่่�ตามมาไม่่ใช่่เรื่่�อง SEP อย่่างเดีียว
เท่่ า นั้้� น แต่่ เ ป็็ น เรื่่� อ งการให้้ ค วามช่่ ว ยเหลืือแก่่
มิิตรประเทศในช่่วงเวลาที่่�ต้้องการความช่่วยเหลืือ
อย่่ า งแท้้ จ ริิ ง ซึ่่� ง จะเป็็ น ผลดีีต่่ อ ความสัั มพัั น ธ์์ทวิิภาคีีและในกรอบอาเซีียนซึ่่�งกำำ�ลัังสร้้าง ASEAN
Community ที่่�ไม่่ทิ้้�งใครไว้้ข้้างหลััง
การเผยแพร่่ SEP ในต่่างประเทศครั้้�งนี้้�
นัับเป็็นภารกิิจลัักษณะนี้้�ครั้้�งแรกในชีีวิิตราชการ
ของผมและมีีความแปลกใหม่่ยิ่่�ง เพราะในอดีีต
ผมมัักอยู่่�ในห้้องประชุุมหรืือเดิินทางไปต่่างประเทศ
การเดิินตามคัันนาแตกต่่างจากการเดิินตามผู้้�บัังคัับ
บััญชาบนพรมแดงอย่่างมาก เพราะอยู่่�กัับธรรมชาติิ
ภายใต้้สายลมและแสงแดด รองเท้้าที่่�สััมผััสดิิน
ก็็ช่ว่ ยลดความเครีียดและอััตตาลงด้้วยเช่่นกััน และรู้้�สึึกถึึงความภาคภููมิิใจว่่า การมาประจำำ�การครั้้�งนี้้�
ได้้เป็็นส่่วนหนึ่่�งในการช่่วยเผยแพร่่ SEP ให้้เป็็น
ที่่�ยอมรัับในดิินแดนแห่่งนี้้�ส ร า ญ ร ม ย์์191โครงการนำำ�คณะทููตฯ ทััศนศึึกษา ปีี 2563
จบลงอย่่างงดงาม ชูู “เชีียงราย” เป็็นตััวอย่่างความยั่่�งยืืน
จิิตวััฒน์์ วิิจิิตรถาวร
นัักการทููตปฏิิบััติิการ กองแบบพิิธีี กรมพิิธีีการทููต

สมเด็็จพระกนิิษฐาธิิราชเจ้้า กรมสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดา ฯ สยามบรมราชกุุมารีี
พระราชทานพระราชวโรกาสให้้คณะทููตฯ ร่่วมชมผลิิตภััณฑ์์ชุุมชนบ้้านสัันทางหลวง จ. เชีียงราย

“การต่่างประเทศ” สามารถเริ่่�มต้้นที่่�บ้้านเรา กรมพิิธีีการทููตจึึงได้้จััดโครงการ
นำำ� คณะทูู ต ต่่ า งประเทศและคู่่�สมรสทัั ศ นศึึ ก ษาโครงการอัั น เนื่่� อ งมาจากพระราชดำำ�ริิ
มาอย่่างต่่อเนื่่�องตั้้�งแต่่ปีี 2545 ซึ่่�งถืือเป็็นอีีกโครงการหนึ่่�งที่่�กระทรวงการต่่างประเทศ
ใช้้เป็็นช่่องทางในการประชาสััมพัันธ์์ประเทศไทยให้้ชาวต่่างชาติิได้้รู้้�จัักแง่่มุุมที่่�สวยงาม
ของประเทศไทยให้้ ม ากยิ่่�งขึ้้�นผ่่ า นโครงการฯ อัั น เนื่่� อ งมาจากพระราชดำำ�ริิ ที่่�มุ่่�งเน้้ นในการส่่งเสริิมคุุณภาพชีีวิิตและความเป็็นอยู่่�ที่่�ดีีของประชาชนชาวไทยในท้้องถิ่่�นทุุรกัันดาร
ตามแนวปรััชญาเศรษฐกิิจพอเพีียง ซึ่่�งสะท้้อนความเป็็นเลิิศของไทยด้้านการพััฒนา
ที่่�ยั่่�งยืืนให้้นานาประเทศได้้เห็็นเป็็นอย่่างดีี นอกจากนี้้� การเข้้าร่่วมโครงการดัังกล่่าวยัั ง เปิิ ด โอกาสให้้ ค ณะทูู ต ฯ ได้้ สัั ม ผัั ส ถึึ ง ความผูู ก พัั น ที่่�ประชาชนไทยมีี ต่่ อ สถาบัั นพระมหากษััตริิย์์อย่่างเป็็นรููปธรรมอีีกด้้วย

192

SARANROMในปีี 2563 นายวิิชาวััฒน์์ อิิศรภัักดีี ผู้้�ช่่วย
รััฐมนตรีีประจำำ�กระทรวงการต่่างประเทศ และภริิยา
พร้้อมผู้้�บริิหารระดัับสููงของกระทรวงการต่่างประเทศ
ได้้นำำ�คณะทููตต่่างประเทศ ผู้้�แทนกงสุุลและองค์์การ
ระหว่่างประเทศประจำำ�ประเทศไทย พร้้อมคู่่�สมรส
จำำ�นวน 53 คน จาก 34 ประเทศ และองค์์การระหว่่าง
ประเทศ 1 แห่่ง ลงพื้้�นที่่ศึึ� กษาดููงานโครงการอัันเนื่่อ� งมาจากพระราชดำำ�ริที่ิ จั่� งั หวััดเชีียงราย ระหว่่างวัันที่่�
24 - 27 กุุมภาพัันธ์์ 2563 โดยในวัันที่่� 25 กุุมภาพัันธ์์
2563 สมเด็็จพระกนิิษฐาธิิราชเจ้้า กรมสมเด็็จ
พระเทพรัั ต นราชสุุ ด า ฯ สยามบรมราชกุุ ม ารีีได้้ทรงพระกรุุณาโปรดเกล้้าโปรดกระหม่่อมให้้
คณะทููตฯ เฝ้้าฯ รัับเสด็็จ และร่่วมชมโครงการ
อัันเนื่่อ� งมาจากพระราชดำำ�ริที่ิ ชุ่� มชุ นบ้้านสัันทางหลวง
และศููนย์์วิิจััยและพััฒนาชาน้ำำ��มัันและพืืชน้ำำ��มัันณ จัังหวััดเชีียงราย ถืือเป็็นโอกาสพิิเศษและสำำ�คััญ
กว่่าทุุกปีี และได้้สร้้างความซาบซึ้้�งแก่่คณะทููตฯ
และผู้้�บริิหารกระทรวงฯ เป็็นอย่่างยิ่่�ง

โครงการอัันเนื่่�องมาจากพระราชดำำ�ริิ
ในเชีียงราย ต้้นแบบแห่่งความยั่่�งยืืน

จัังหวััดเชีียงรายตั้้�งอยู่่�ตอนเหนืือสุุดของ
ประเทศไทย ที่่�ผ่่านมาเคยถููกมองว่่าเป็็นจัังหวััด
“ไกลปืืนเที่่ย� ง” ทุุรกันั ดาร ยากต่่อการพััฒนา มีีป่่าไม้้
ที่่ถู� กู ทำำ�ลายจำำ�นวนมากและมีีภููเขาหััวโล้้นสลัับซัับซ้้อน
ซึ่่�งยากต่่อการฟื้้�นฟูู และยากที่่�การพััฒนาจะเข้้าถึึง
แต่่ด้้วยพระเมตตาและพระวิิสััยทััศน์์ของพระบาท
สมเด็็จพระบรมชนกาธิิเบศร มหาภููมิิพลอดุุลยเดช
มหาราช บรมนาถบพิิตร สมเด็็จพระนางเจ้้าสิิริิกิิติ์์�
พระบรมราชิินีีนาถ พระบรมราชชนนีีพัันปีีหลวง
สมเด็็จพระศรีีนคริินทราบรมราชชนนีี และสมเด็็จ
พระกนิิษฐาธิิราชเจ้้า กรมสมเด็็จพระเทพรััตน
ราชสุุดา ฯ สยามบรมราชกุุมารีี ทำำ�ให้้มีีโครงการ
อัันเนื่่อ� งมาจากพระราชดำำ�ริหิ ลายโครงการเข้้ามาช่่วย
ฟื้้�นฟููสิ่่ง� แวดล้้อม พััฒนาอาชีีพ และช่่วยยกระดัับชีีวิิต
ของชาวบ้้านและชุุมชนในจัังหวััดเชีียงรายจนสามารถ
เติิบโตได้้อย่่างเข้้มแข็็งและยั่่�งยืืนจนถึึงทุุกวัันนี้้�

นายวิิชาวััฒน์์ อิิศรภัักดีี ผู้้�ช่่วยรััฐมนตรีีประจำำ�กระทรวงการต่่างประเทศ และภริิยา
และนายสุุวััฒน์์ จิิราพัันธุ์์� รองเลขาธิิการมููลนิิธิิชััยพััฒนา
ระหว่่างการฟัังบรรยายสรุุปร่่วมกัับคณะทููตฯ ณ บ้้านสัันทางหลวงส ร า ญ ร ม ย์์193คณะทููตฯ เยี่่�ยมชมซุ้้�มผลิิตภััณฑ์์จากชุุมชนบ้้านสัันทางหลวง

บ้้านสัันทางหลวง ชุุมชนตััวอย่่าง ชุุมชน อาหารกลางวัันแบบขัันโตก ซึ่่�งวััตถุุดิิบส่่วนใหญ่่
เป็็นวััตถุุดิิบที่่�ผลิิตขึ้้�นเองในชุุมชน พร้้อมชมศิิลปะ
ยั่่�งยืืน
วัันอัังคารที่่� 25 กุุมภาพัันธ์์ 2563 สถานที่่แ� รกที่่�คณะทููตฯ เดิินทางไปศึึกษาดููงาน คืือ ชุุมชน
บ้้านสัันทางหลวง ซึ่่�งเป็็นหนึ่่�งในชุุมชนตััวอย่่าง
ของโครงการ “บ้้ า นนี้้� มีีรัั ก ปลูู ก ผัั ก กิิ น เอง”ที่่� ไ ด้้ รัั บ การสนัั บ สนุุ น จากมูู ล นิิ ธิิ ชัั ย พัั ฒ นาและ
ศููนย์์การพััฒนาพัันธุ์์�พืืชจัักรพัันธ์์เพ็็ญศิิริิ ซึ่่�งเป็็น
โครงการในพระราชดำำ�ริสมิ เด็็จพระกนิิษฐาธิิราชเจ้้า
กรมสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดา ฯ สยามบรมราชกุุมารีี
ในการส่่งเสริิมให้้ปลููกผัักปลอดสารพิิษสำำ�หรัับ
บริิโภคเองในครััวเรืือนและเพื่่อ� หาเลี้้ย� งชีีพ ตลอดจน
การส่่งเสริิมงานหััตถกรรมและการอนุุรักั ษ์์วัฒั นธรรม
ชุุมชน จนพััฒนาเป็็นหมู่่�บ้้านท่่องเที่่�ยววิิถีีชาวบ้้าน
อย่่างยั่่ง� ยืืน ในโอกาสนี้้� คณะทููตฯ และผู้้�บริิหารของ
กระทรวงฯ ได้้รัับพระราชทานพระราชวโรกาส
ให้้เฝ้้าฯ รัับเสด็็จสมเด็็จพระกนิิษฐาธิิราชเจ้้า กรมสมเด็็จ
พระเทพรััตนราชสุุดา ฯ สยามบรมราชกุุมารีี และร่่วมชม
บ้้านพัักที่่ปลู� กู ผัักไว้้ในครััวเรืือนและผลิิตภัณั ฑ์์ต่า่ ง ๆของชุุมชน ก่่อนที่่�คณะทููตฯ จะแยกไปรัับประทาน

194

SARANROMการแสดงพื้้�นเมืืองของชาวไทยอง ซึ่่�งจบลงด้้วย
พิิธีีผููกข้้อมืือรัับพรจากผู้้�ใหญ่่ของชุุมชนตามแบบ
วััฒนธรรมท้้องถิ่่�นที่่�สืืบต่่อกัันมา
การมาเยืือนชุุมชนบ้้านสัันทางหลวงในครั้้ง� นี้้�
ทำำ�ให้้คณะทููตฯ ได้้เห็็นวิิถีีชีีวิติ ประเพณีีและวััฒนธรรม
ของคนในชุุมชนท้้องถิ่่น� ที่่ไ� ด้้รับั การยกระดัับคุุณภาพ
ชีีวิิตอย่่างยั่่�งยืืน โดยยัังคงอนุุรัักษ์์อััตลัักษณ์์และ
ศิิลปวััฒนธรรมดั้้�งเดิิมไว้้ได้้เป็็นอย่่างดีี ซึ่่�งนัับเป็็น
ชุุมชนตััวอย่่างที่่ไ� ด้้น้อ้ มนำำ�ปรัชั ญาเศรษฐกิิจพอเพีียง
มาใช้้ได้้อย่่างลงตััว
ในช่่ ว งบ่่ า ยของวัั น เดีียวกัั น คณะทูู ต ฯได้้เดิินทางไปยัังศููนย์์วิิจััยและพััฒนาชาน้ำำ��มัันและ
พืืชน้ำำ��มันั เพื่่อ� ศึึกษาดููงานเกี่่ย� วกัับการปลููกชาน้ำำ��มันั
การส่่ ง เสริิ ม อาชีีพของชุุ มช นเพื่่� อ แก้้ ไขปัั ญ หาป่่าเสื่่�อมโทรมและความยากจน โดยมีีวิิทยากรจาก
มููลนิิธิิชััยพััฒนาที่่�มาช่่วยบรรยายและให้้ความรู้้�
เกี่่ย� วกัับชาน้ำำ��มันั และการดำำ�เนิินงานของศููนย์์วิจัิ ยั ฯตลอดจนแนวทางในการป้้องกัันการกััดเซาะพัังทลาย

คณะทููตฯ ฟัังบรรยายเรื่่�องชาน้ำำ��มัันในระหว่่างเยี่่�ยมชมศููนย์์วิิจััยและพััฒนาชาน้ำำ��มัันและพืืชน้ำำ��มััน

ของหน้้าดิินบริิเวณเชิิงเขา ควบคู่่�ไปกัับการช่่วยเหลืือ
ชุุมชน โดยการจ้้างปลููกชาน้ำำ��มัันและพืืชน้ำำ��มััน
พร้้ อ มกัั บ การช่่ ว ยเหลืือและกำำ�กัั บ ดูู แ ลโดยศูู น ย์์ วิิ จัั ย ฯ ไปจนถึึงการเก็็ บ เกี่่� ย วและแปรรูู ปผลิิตภััณฑ์์อุุตสาหกรรมเพิ่่�มมููลค่่าในระยะยาว
ซึ่ง่� สร้้างความประทัับใจให้้แก่่คณะทููตฯ เป็็นอย่่างยิ่่ง�
หลัังจากนั้้�น สมเด็็จพระกนิิษฐาธิิราชเจ้้า
กรมสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดา ฯ สยามบรมราชกุุมารีี
ได้้พระราชทานพระราชวโรกาสให้้คณะทููตฯ เข้้าเฝ้้าฯ
ในระหว่่างที่่ท� รงประกอบอาหาร “กระทงทองน้ำำ��มันั
เมล็็ดชา” เมนููพระราชทาน ปีี 2563 และพระราชทาน
เมนููดังั กล่่าวให้้คณะทููตฯ ได้้ลิ้้ม� ลองอีีกด้้วย ในช่่วงเย็็น
สมเด็็จพระกนิิษฐาธิิราชเจ้้า กรมสมเด็็จพระเทพ
รััตนราชสุุดา ฯ สยามบรมราชกุุมารีี ได้้พระราชทาน
พระราชวโรกาสให้้คณะทููตฯ ถ่่ายภาพหมู่่�และ
ร่่วมรัับประทานอาหารเย็็นกัับพระองค์์ที่่�ศููนย์์วิิจััย
และพััฒนาชาน้ำำ��มัันและพืืชน้ำำ��มััน โดยคณะทููตฯ
และผู้้�บริิ ห ารของกระทรวงฯ ต่่ า งรู้้�สึึกซาบซึ้้� งในพระมหากรุุณาธิิคุุณอย่่างหาที่่�สุุดมิิได้้

ดอยตุุง ชุุมชนมั่่�นคง พััฒนายั่่�งยืืน

วัันพุุธที่่� 26 กุุมภาพัันธ์์ 2563 คณะทููตฯ
ได้้ เริ่่� มวัั น ใหม่่ โ ดยการเดิิ น ทางขึ้้� น ไปยัั ง ดอยตุุ งและรัับฟัังการบรรยาย ณ หอแห่่งแรงบัันดาลใจ
เกี่่ย� วกัับพระราชปณิิธานและพระราชดำำ�ริขิ องสมเด็็จ
พระศรีีนคริินทราบรมราชชนนีี (สมเด็็จย่่า) “ฉัันจะ
ปลููกป่่าบนดอยตุุง” ซึ่่�งนำำ�ไปสู่่�การฟื้้�นฟููผืืนป่่า
และภููเขาหััวโล้้นที่่เ� ป็็นผลมาจากการตััดไม้้ทำำ�ลายป่่า
และการปลููกฝิ่่�น ควบคู่่�ไปกัับการสอนให้้ชาวบ้้าน
สามารถดำำ�ร งชีีวิิ ต และหาเลี้้� ย งชีีพกัั บ ผืืนป่่ าได้้อย่่างยั่่ง� ยืืนผ่่านการส่่งเสริิมการปลููกป่่าเศรษฐกิิจ
และการพััฒนาอาชีีพ ซึ่ง่� นำำ�ไปสู่่�การสร้้างคุุณประโยชน์์
มหาศาลให้้แก่่แผ่่นดิิน จากนั้้�น คณะทููตฯ ได้้พักั ผ่่อน
หย่่ อ นใจท่่ า มกลางหมู่่�มวลไม้้ ด อกไม้้ ปร ะดัั บที่่ส� วนแม่่ฟ้า้ หลวง ก่่อนที่่จ� ะลงดอยไปศึึกษาเพิ่่�มเติิม
เกี่่�ยวกัับโครงการพััฒนาดอยตุุง (พื้้�นที่่�ทรงงาน)อัันเนื่่�องมาจากพระราชดำำ�ริิของมููลนิิธิิแม่่ฟ้้าหลวง
ในพระบรมราชููปถัมภ์ั ์ ในส่่วนของการพััฒนาอาชีีพ
ผ่่านฐานกิิจกรรมในโรงงานของโครงการฯ ได้้แก่่
การปลูู ก และแปรรูู ปพืืช เศรษฐกิิ จ ที่่� ใ ห้้ ผ ลผลิิ ตส ร า ญ ร ม ย์์195ท่่านผู้้�หญิิงบุุตรีี วีีระไวทยะ ในฐานะกรรมการและเลขาธิิการมููลนิิธิิแม่่ฟ้้าหลวงฯ
ให้้เกีียรติินำำ�ผู้้�ช่่วยรััฐมนตรีีประจำำ�กระทรวงการต่่างประเทศ ผู้้�บริิหารระดัับสููงของกระทรวงการต่่างประเทศ
และคณะทููตฯ ชมพระตำำ�หนัักดอยตุุง จ.เชีียงราย

คณะทููตฯ ระหว่่างการฟัังบรรยายเกี่่�ยวกัับการปลููกและแปรรููปกาแฟของโครงการพััฒนาดอยตุุง

ราคาสููงอย่่างกาแฟและแมคคาเดเมีีย การทอผ้้า
พื้้�นเมืือง การทำำ�กระดาษสา และเซรามิิก อัันเป็็น
การต่่อยอดคุุณภาพและเพิ่่�มมูลู ค่่าผลิิตภัณั ฑ์์ จนเป็็น
ที่่�ยอมรัับและเป็็นที่่�ต้้องการของตลาดทั้้�งในและ
ต่่างประเทศ นัับได้้ว่า่ จากพระราชดำำ�ริขิ องสมเด็็จย่่า

196

SARANROMเมื่่�อ 48 ปีีที่่�แล้้วส่่งผลให้้ดอยตุุงในวัันนี้้�เป็็นชุุมชน
ที่่�เข้้มแข็็ง ประชาชนมีีอาชีีพที่่�มั่่�นคง ผืืนป่่าและ
ต้้นน้ำำ��มีีความอุุดมสมบููรณ์์
ในช่่วงค่ำำ�� กระทรวงการต่่างประเทศได้้เป็็น
เจ้้ า ภาพงานเลี้้� ย งอาหารค่ำำ�� เพื่่� อ เป็็ น เกีียรติิ แ ก่่บรรยากาศการรัับประทานอาหารเย็็นแบบกาดมั่่�ว

การแสดงศิิลปวััฒนธรรมแบบล้้านนา

คณะทููตฯ โดยคณะทููตฯ และผู้้�บริิหารของกระทรวงฯ
ต่่างแต่่งกายด้้วยผ้้าไทย ท่่ามกลางสีีสัันของศิิลปะ
และวััฒนธรรมแบบล้้านนา ที่่อุ� ทุ ยานศิิลปวััฒนธรรม
แม่่ฟ้า้ หลวง หรืือไร่่แม่่ฟ้า้ หลวง โดยระหว่่างงานเลี้้ย� งอาหารค่ำำ�� นอกจากคณะทููตฯ จะได้้ชิิมอาหาร
พื้้� นเมืื องในบรรยากาศที่่� เป็็ นกัั นเองในรูู ปแบบ“กาดมั่่ว� ” พร้้อมรัับชมการแสดงทางวััฒนธรรมแล้้ว
ยัังได้้ซื้้�อของที่่�ระลึึกและผลิิตภััณฑ์์ท้้องถิ่่�นติิดไม้้
ติิดมืือกลัับบ้้านจากซุ้้�มแสดงสิินค้้า OTOP ของจัังหวััดเชีียงราย รวมทั้้�งผ่่อนคลายและร่่วมสนุุก
กัับซุ้้�มบริิการนวดแผนไทย และจุุดที่่�คณะทููตฯ
ให้้ความสนใจเป็็นพิิเศษ คืือ ซุ้้�มถ่่ายภาพที่่ค� ณะทููตฯ
สามารถนำำ�ภาพถ่่ายท่่ามกลางความเป็็นล้้านนา
เก็็บเป็็นที่่�ระลึึกให้้นึึกถึึงจัังหวััดเชีียงรายได้้อีีกด้้วย
กำำ�หนดการในวัันที่่�สองจึึงเป็็นการยืืนยััน
ให้้คณะทููตฯ ได้้เห็็นว่่า จัังหวััดเชีียงรายเป็็นตััวอย่่าง
ที่่�สามารถสะท้้อนให้้เห็็นถึึงการน้้อมนำำ�ปรััชญา
เศรษฐกิิจพอเพีียงมาประยุุกต์์ใช้้ได้้อย่่างลงตััว
ในแต่่ละพื้้�นที่่� และไม่่มีีพื้้�นที่่�ใดอยู่่�ห่่างไกลเกิินกว่่า
ที่่�โครงการอัันเนื่่�องมาจากพระราชดำำ�ริิจะเข้้าถึึงได้้
สิ่่�งเหล่่านี้้�จะเป็็นสิ่่�งที่่�แสดงให้้ต่่างชาติิได้้เห็็นถึึง
องค์์ความรู้้�ของไทยด้้านการพััฒนาอย่่างเป็็นรููปธรรม
และความพร้้ อ มที่่� จ ะเป็็ น ผู้้�นำำ� ในการผลัั ก ดัั นการพััฒนาอย่่างยั่่�งยืืนในเวทีีโลก

สถานที่่�ท่่องเที่่�ยวงดงาม ผู้้�คนน้ำำ��ใจงาม
นำำ�ชุุมชนเจริิญงอกงาม

เชีียงรายเป็็นจัังหวััดที่่�มีีความโดดเด่่นด้้าน
การท่่องเที่่ย� ว ซึ่ง่� นอกจากจะมีีทััศนีียภาพทางธรรมชาติิ
ที่่ส� วยงามแล้้ว ยัังได้้รับั ฉายาว่่าเป็็นเมืืองแห่่งศิิลปะ
เพราะด้้วยบรรยากาศที่่ส� งบและสวยงาม จึึงมีีศิิลปิิน
ที่่มีีชื่� อ่� เสีียงหลายคนมาใช้้ชีีวิติ อยู่่�ในจัังหวััดเชีียงราย
และสร้้างสรรค์์ผลงานทางศิิลปะที่่มีีคุ� ณคุ่ า่ หลายชิ้้น�
การจััดให้้คณะทููตฯ ได้้เยี่่�ยมชมสถานที่่�ท่่องเที่่�ยว
สำำ�คััญต่่าง ๆ ในจัังหวััดเชีียงราย จึึงถืือเป็็นโอกาส
อัันดีีที่่�จะให้้คณะทููตฯ ได้้สััมผััสศิิลปวััฒนธรรม
ชีีวิิตความเป็็นอยู่่�และอััตลัักษณ์์ท้้องถิ่่�นอีีกด้้วย

ธรรมชาติิ งานศิิลป์์ กัับการพััฒนาชุุมชน

ในวัันสุุดท้้าย วัันพฤหััสบดีีที่่� 27 กุุมภาพัันธ์์
2563 ก่่อนที่่�จะเดิินทางกลัับกรุุงเทพฯ คณะทููตฯ
ได้้ เ ดิิ น ทางไปเยี่่� ย มชมพิิ พิิ ธภัั ณ ฑ์์ บ้้ า นดำำ� และหอศิิลป์์ของอาจารย์์ถวัลั ย์์ ดััชนีี ศิิลปิินแห่่งชาติิ สาขาทััศนศิิลป์์ ด้้านจิิตรกรรม พ.ศ. 2545 โดยได้้รับั เกีียรติิจาก ดร.ดอยธิิเบศร์์ ดััชนีี บุุตรชายของอาจารย์์ถวัลั ย์์ฯและเจ้้าของพิิพิธภัิ ณั ฑ์์บ้า้ นดำำ� มาเป็็นผู้้�บรรยายและ
เล่่าเกร็็ดความรู้้�ที่่�น่่าสนใจระหว่่างนำำ�คณะเดิินชมพิิ พิิธภััณฑ์์ ฯ นอกจากนี้้� พิิ พิิ ธภััณฑ์์ ฯ ยัั งได้้ จัั ดการแสดงซึ่่�งออกแบบเป็็นพิิเศษสำำ�หรัับคณะทููตฯส ร า ญ ร ม ย์์197คณะทููตฯ ขณะเยี่่�ยมชมพิิพิิธภััณฑ์์บ้้านดำำ�

อาจารย์์เฉลิิมชััย โฆษิิตพิิพััฒน์์ ศิิลปิินแห่่งชาติิ สาขาทััศนศิิลป์์ ด้้านจิิตรกรรม พ.ศ. 2554
ให้้เกีียรติิต้้อนรัับและพููดคุุยกัับคณะทููตฯ อย่่างเป็็นกัันเอง

และเชิิญคณะทููตฯ ชิิมสัับปะรดภููแล หนึ่่�งในของดีี
ของจัังหวััดที่่ปลู� กู โดยเกษตรกรในชุุมชนด้้วย หลัังจากนั้้น�
คณะทููตฯ ได้้เดิินทางไปเยี่่�ยมชมวััดร่่องขุ่่�นและ
หอศิิลป์์ของอาจารย์์เฉลิิมชััย โฆษิิตพิิพััฒน์์ ศิิลปิิน
แห่่งชาติิ สาขาทััศนศิิลป์์ ด้้านจิิตรกรรม พ.ศ. 2554
ซึ่่�งอาจารย์์เฉลิิมชััยฯ ได้้ให้้เกีียรติิเป็็นผู้้�ต้้อนรัับ
คณะฯ อย่่างเป็็นกัันเอง สร้้างบรรยากาศอัันสนุุกสนาน

198

SARANROMท่่ามกลางผลงานศิิลปะอัันงดงาม โดยก่่อนที่่�จะ
เดิินทางกลัับกรุุงเทพฯ คณะทููตฯ ได้้แวะที่่ไ� ร่่บุญุ รอดหรืือ “สิิงห์์ปาร์์ค” เพื่่อ� ชมไร่่และบรรยากาศอัันเป็็น
ธรรมชาติิโดยรถราง และรัับประทานอาหารกลางวััน
โดยมีีนายภาสกร บุุญญลัักษม์์ รองผู้้�ว่่าราชการ
จัังหวััดเชีียงราย เป็็นเจ้้าภาพ

นายจิิตติิพััฒน์์ ทองประเสริิฐ อธิิบดีีกรมพิิธีีการทููต ประชุุมร่่วมกัับหน่่วยงานต่่าง ๆ ในจัังหวััดเชีียงราย
เพื่่�อให้้การดำำ�เนิินโครงการฯ เป็็นไปด้้วยความเรีียบร้้อยตามวััตถุุประสงค์์

การเยี่่ย� มชมสถานที่่ท่� อ่ งเที่่ย� วที่่เ� ป็็นจุุดเด่่นของ
จัังหวััดเชีียงรายในวัันสุุดท้้ายนี้้� นอกจากคณะทููตฯ
จะได้้รับั ความรู้้�และความสนุุกสนานแล้้ว ก็็ยังั ได้้เห็็น
ชุุมชนโดยรอบสถานที่่ท่� อ่ งเที่่ย� วที่่พั� ฒั นาและเติิบโต
ซึ่่�งสะท้้อนให้้เห็็นว่่า สถานที่่�ท่่องเที่่�ยวในจัังหวััด
เชีียงรายมีีบทบาทที่่�สำำ�คััญยิ่่�งในการพััฒนาชุุมชน
สร้้างรายได้้และสร้้างอาชีีพให้้แก่่ชุุมชนโดยรอบ
อีีกด้้วย

“การบููรณาการ” คืือ กุุญแจสู่่�ความสำำ�เร็็จ
อัันน่่าภาคภููมิิใจ

แม้้โครงการครั้้ง� นี้้ไ� ด้้ปิดิ ฉากไปเป็็นที่่เ� รีียบร้้อยแล้้ว
แต่่ความสำำ�เร็็จในครั้้�งนี้้�จะกลายเป็็นความทรงจำำ�
ที่่� ดีี และเป็็ น องค์์ ค วามรู้้�ให้้ ค ณะทูู ต ฯ สามารถ
นำำ�ไปเผยแพร่่ต่่อได้้ในอนาคต นัับเป็็นเรื่่�องราว
ที่่น่� า่ ภาคภููมิใิ จของชาวเชีียงรายและชาวไทยทุุกคน
อย่่างไรก็็ดีี โครงการครั้้�งนี้้�จะไม่่มีีทางสำำ�เร็็จลุุล่่วง

ไปได้้ ห ากปราศจากการทำำ� งานเชิิ ง บูู รณ าการเป็็นเอกภาพและมีีประสิิทธิิภาพจากหน่่วยงาน
ส่่วนกลางและในพื้้�นที่่� ทั้้�งจากภาครััฐและเอกชน
โดยมีีกรมพิิธีีการทููต กระทรวงการต่่างประเทศ
และมููลนิิธิิชััยพััฒนาเป็็นหน่่วยงานหลััก ช่่วยกััน
ระดมความคิิด วางแผน สนัับสนุุนข้้อมููลและอำำ�นวย
ความสะดวกในการดำำ�เนิินการต่่าง ๆ อย่่างเป็็น
มืืออาชีีพ นอกจากนั้้�น ยัังมีีทีีมงานจากสถานที่่�
ท่่องเที่่ย� วต่่าง ๆ พิิพิธภัิ ัณฑ์์บ้า้ นดำำ� วััดร่่องขุ่่�น และสิิงห์์ปาร์์ค ที่่ใ� ห้้การต้้อนรัับและอำำ�นวยความสะดวก
เป็็นอย่่างดีี จนเกิิดเป็็นภาพแห่่งการร่่วมมืือร่่วมใจกััน
เป็็ น เจ้้ า บ้้ า นที่่� ดีี และการประสานพลัั ง เพื่่� อ ให้้การนำำ�เสนอโครงการอัันเนื่่�องมาจากพระราชดำำ�ริิ
ของจัังหวััดเชีียงรายเป็็นที่่ปร� ะจัักษ์์แก่่สายตาชาวโลก
สะท้้อนแนวทางในการพััฒนาอย่่างยั่่ง� ยืืนที่่ส� ามารถ
นำำ�ไปปฏิิบััติิได้้จริิงส ร า ญ ร ม ย์์199เกษมสโมสร: ยิ่่�งกว่่าตำำ�นาน
จุุลพงษ์์ โนนศรีีชััย
อดีีตผู้้�ช่่วยรััฐมนตรีีประจำำ�กระทรวงการต่่างประเทศดัั ง ระเบิิ ด วลีี บู๊๊� ลิ้้� ม “ฆ่่ า ได้้ ห ยามไม่่ ไ ด้้ ” ถูู ก พาดหัั ว ข่่ า วโดยสื่่� อ ไทยเกืือบทุุ ก ฉบัั บหลัังจากที่่�ผู้้�สื่่�อข่่าวไปถาม ม.ร.ว.เกษมสโมสร เกษมศรีี ปลััดกระทรวงการต่่างประเทศ
ขณะนั้้�น ถึึงท่่าทีีไทยต่่อการที่่� “ประเทศหนึ่่�ง” จะโบยแรงงานไทยที่่�กระทำำ�ผิิดอะไรบางอย่่าง
ซึ่่�งทำำ�ให้้คนไทยทั้้�งประเทศรู้้�สึึกโกรธแค้้นเป็็นอย่่างมาก เกษมสโมสร1 ตอบสั้้�น ๆ แค่่นี้้�
“คนไทยฆ่่าได้้หยามไม่่ได้้” วลีีดัังกล่่าวสะท้้อนอย่่างลึึกซึ้้�งถึึงท่่าทีีและอารมณ์์ของคนไทย
ทั้้�งชาติิที่่�เห็็นว่่า “ประเทศนั้้�น” ป่่าเถื่่�อน โดยไม่่ต้้องบรรยายให้้มาก
เป็็นที่่รู้้�กั� นั ว่่า ข้้าราชการสมััยนั้้�นกลััวลนลาน
ที่่�จะต้้องไปจดบัันทึึกการสนทนาของเกษมสโมสรกัั บแขกต่่ างประเทศที่่� มาพบ เพราะหาว่่ าท่่ านเป็็นคนที่่�พููดไม่่รู้้�เรื่่�อง แต่่แท้้จริิงแล้้ว ข้้าราชการ
ต่่างหากที่่�ไม่่สามารถเข้้าใจถึึงท่่าทีีอัันแหลมคม
และซัับซ้้อนของท่่านได้้ แม้้กระทั่่�งแขกต่่างประเทศ
ที่่� ม าพบท่่ า น บางครั้้� ง ก็็ ป วดหัั ว เพื่่� อ พยายาม
ทำำ�ความเข้้าใจเหมืือนกััน
เกษมสโมสรถ่่ายทอดให้้ลูกู น้้องฟัังว่่า บางครั้้ง�
ไม่่จำำ�เป็็นที่่�เราจะต้้องตั้้�งรัับ คอยตอบคำำ�ถามของ
แขกต่่างประเทศเสมอไป สำำ�คัญั ที่่สุ� ดุ คืือ เราจะต้้อง
รู้้�ว่่าเราต้้องการอะไรและจะต้้องสามารถถ่่ายทอด
ท่่าทีีที่่�เราต้้องการจะสื่่�อต่่อประเทศนั้้�นให้้ได้้ ดัังนั้้�น

1200

จึึงเป็็นที่่�มาของการหาว่่าเกษมสโมสรพููดไม่่รู้้�เรื่่�อง
คืือ เขาพููดอย่่าง ท่่านก็็ตอบอีีกอย่่าง กลายเป็็นต่่ างคนต่่ างพูู ด ซึ่่� งอัั นนี้้� ลูู กน้้ องของท่่ านทุุ กคนได้้นำำ�มาเป็็นเทคนิิคการเจรจาทางการทููตที่ไ่� ด้้ผลยิ่่ง�
อย่่างหนึ่่�งในเวลาต่่อมา
ถึึงจะมีีเชื้้อ� สายเจ้้าและเรีียนจบที่่อั� งั กฤษและ
ออสเตรเลีีย แต่่เกษมสโมสรถืือว่่าตนเป็็นคนธรรมดา
สามััญที่่�ภููมิิใจและเย่่อหยิ่่�งในตััวของตััวเอง มีียโส
โอหัั ง แดกดัั น และชอบชนะ หากใครที่่� ระดัั บความเข้้าใจไม่่ใกล้้เคีียง เกษมสโมสรแทบจะไม่่อยาก
สนทนาด้้วย แต่่นอกเวลางานกัับลููกน้้อง ท่่านจะมีี
ความเมตตากรุุ ณ าสั่่� ง สอนดูู แ ลยิ่่� ง กว่่ า เป็็ น ลูู กของตนก็็มิิปาน

การเรีียกชื่่�อ ม.ร.ว.เกษมสโมสร เกษมศรีี ว่่า “เกษมสโมสร” โดยไม่่มีีคำำ�นำำ�หน้้าใด ๆ เป็็นสไตล์์การเขีียนที่่�ผู้้�เขีียนกล่่าวถึึงท่่าน
ในลัักษณะตำำ�นาน ไม่่ใช่่การเรีียกขานท่่านในลัักษณะบุุคคลทั่่�วไปเพื่่�ออรรถรสเป็็นสำำ�คััญ ทั้้�งนี้้�ด้้วยความเคารพต่่อท่่าน
เป็็นอย่่างสููงSARANROMเกษมสโมสรเป็็นคนที่่�สนใจเรื่่�องนโยบายต่่ า งประเทศเป็็ น สำำ�คัั ญ โดยเฉพาะอย่่ า งยิ่่� งการมุ่่�งแก้้ไขปััญหากััมพููชาที่่�ถููกเวีียดนามยึึดครอง
ในขณะนั้้�น เรีียกว่่าไม่่ให้้ความสำำ�คัญั ต่่องานบริิหาร
เช่่น งานบุุคลากร หรืือการคลัังอะไรเลย เกษมสโมสร
บอกว่่า อัันนั้้�นใครทำำ�ก็็ได้้
มีีวัันหนึ่่�ง เกษมสโมสรเรีียกประชุุมข้า้ ราชการ
ระดัับผู้้�ใหญ่่ที่จ่� ะหาวิิธีีจัดั การหารืือสามฝ่่ายของเขมร
ในขณะนั้้�น ซึ่ง่� ลููกน้้องของท่่านเห็็นว่่าเป็็นงานสำำ�คัญ
ัของไทยและมุ่่�งมั่่�นจะจััดประชุุมให้้ได้้ เกษมสโมสร
บอกต้้องให้้อิินโดนีีเซีียมีีบทบาทนำำ�เรื่่�องนี้้� ลููกน้้อง
ทุุกคนอ้้าปากหวอ เพราะเป็็นที่่�รู้้�กัันว่่า อิินโดนีีเซีีย
ใกล้้ชิดิ และค่่อนข้้างจะเอนไปทางเวีียดนาม ซึ่ง่� ไทยถืือว่่าเป็็นภััยคุุกคามที่่สำ� ำ�คัญั ในขณะนั้้�น ซึ่่ง� หลัังจาก
อิินโดนีีเซีียประสบความสำำ�เร็็จในการจััดประชุุมแล้้ว
เกษมสโมสรบอกลููกน้้องที่่�สนิิทว่่า “ปััดโธ่่ ทำำ�ไม
ผมจะไม่่รู้้�ว่า่ อิินโดนีีเซีียใกล้้ชิดิ กัับเวีียดนาม ผมเคยเป็็น
ทููตที่่�อิินโดนีีเซีียมาก่่อน แต่่นั่่�นแหละยิ่่�งดีี เพราะ
อิินโดนีีเซีีย ซึ่่�งเป็็นหนึ่่�งในสมาชิิกอาเซีียน จะถููก
กดดัันให้้มีีภาระต้้องรัับผิิดชอบให้้เกิิดความสำำ�เร็็จ
ให้้ได้้ เพราะให้้ไทยจััด เวีียดนามก็็จะไม่่มีีวันั เอาด้้วย”อดีีตนัักการทููตอเมริิกันั หลายคนในช่่วงหลััง
พยายามผลัักดัันให้้รัฐั บาลสหรััฐฯ หัันไปติิดต่่อรััฐบาลเฮง สััมริิน ที่่�เป็็นหุ่่�นเชิิดของเวีียดนามในขณะนั้้�น
ทางเอเชีียโซไซตี้้�ที่่�วอชิิงตัันได้้เชิิญให้้เกษมสโมสร
และทููตอาเซีียนไปพบกลุ่่�มดัังกล่่าว อดีีตทููตอเมริิกันั
กลุ่่�มนั้้�นซึ่่ง� ได้้รับั เชิิญจาก เฮง สััมรินิ ไปเยืือนกััมพูชู าและได้้รัับการต้้อนรัับอย่่างดีี พยายามให้้เหตุุผลว่่า
ขณะนี้้�สถานการณ์์ในกััมพููชามั่่�นคงมีีเสถีียรภาพ
อยู่่�ดีี กิินดีีและคงหวนกลัับไม่่ได้้แล้้ว เกษมสโมสร
สวนกลัับทัันทีีว่่า ข้้าพเจ้้ายัังไม่่ได้้ดููหนัังเรื่่�องคานธีี
แต่่ สำำ�หรัั บ ประเทศไทยแล้้ ว เห็็ น ว่่ า ชีีวิิ ตที่่� ดีีขึ้้� นภายใต้้การยึึดครองและปกครองของประเทศอื่่�น
ไม่่สามารถเป็็นที่่�ยอมรัับได้้ นัักการทููตอเมริิกััน
พยายามผลัักดัันต่่อว่่า แต่่สถานการณ์์ในกััมพููชา

ดีีขึ้้น� ใช่่หรืือไม่่ ซึ่ง่� เกษมสโมสรยิ้้�มอย่่างใจเย็็นและพููดว่่า
หากท่่านพยายามยั่่�วยุุผมด้้วยคำำ�ถามว่่าใช่่หรืือไม่่ใช่่
ผมเห็็นว่่าเรากำำ�ลัังพููดกัันในระดัับปััญญาที่่�ต่่างกััน
ชีีวิิตผมอยู่่�ในประเทศที่่�อยู่่�ติิดกัับกััมพููชาโดยตลอด
ยัังไม่่อาจอ้้างว่่าตนเองเป็็นผู้้�เชี่่ย� วชาญในเรื่่อ� งนี้้�เลย
อย่่างไรก็็ตาม วัันนี้้�ต้้องรีีบไปธุุระ แต่่ไม่่อยากให้้
ดููเหมืือนว่่าเขกกบาลใครแล้้ววิ่่ง� หนีีเข้้าบ้้านนะครัับ
นั่่�นคืือ เกษมสโมสร แสบสััน แหลมคม ไม่่บันั ยะบัันยััง
เมื่่อ� ถึึงเวลาลููกน้้องของท่่านทุุกคนรู้้�สึึกภููมิใิ จ และมั่่น� ใจเสมอที่่�จะเดิินตามหลัังของท่่านในทุุกสถานการณ์์
ตอนปััญหากััมพููชาใกล้้จะจบ และพลเอก
ชาติิชายฯ เข้้ามาเป็็นนายกรััฐมนตรีีและได้้นำำ�นโยบาย
“เปลี่่ย� นสนามรบเป็็นสนามการค้้า” เพื่่อ� ปฏิิสัมพัั นั ธ์์
กัับกััมพููชาและเวีียดนาม ซึ่่�งเป็็นที่่�ทราบกัันว่่า ก็็มีี
แรงต่่อต้้านจากข้้าราชการชุุดเดิิมในกระทรวงฯ
ที่่เ� คยทำำ�นโยบายเรื่่อ� งกััมพูชู าอยู่่� จนถููกนัักการเมือื งกล่่าวหาว่่า กระทรวงการต่่างประเทศไม่่สนอง
ปฏิิบัติั ติ ามนโยบายของนายกฯ ชาติิชาย ในการเชิิญ
ให้้ปลััดกระทรวงฯ ไปชี้้�แจงเรื่่�องของบประมาณ
ที่่�รััฐสภา บรรดา ส.ส. ต่่างรุุมตำำ�หนิิกระทรวง
การต่่างประเทศในเรื่่�องนี้้� เกษมสโมสร ซึ่่�งเป็็น
ปลััดกระทรวงฯ นั่่�งหน้้าเฉย และตอบแบบไม่่แยแส
ว่่า “ข้้าพเจ้้าสามารถพาวััวไปที่่น้ำ� ำ��ได้้ แต่่วัวั จะกิินน้ำำ��
หรืือไม่่ เป็็นเรื่่�องของวััว” ครัับ อื้้�ออึึงไปทั้้�งสภาฯ
งุุนงงว่่า ปลััดฯ คนนี้้�พููดถึึงอะไร เขาพููดถึึงการทููต
การค้้า ทำำ�ไมไปพููดถึึงวััว เกษมสโมสรไม่่คิิดแม้้แต่่
จะพยายามที่่�จะอธิิบาย ลุุกขึ้้�นกลัับบ้้าน
เรื่่�องความหยิ่่�งยโสไม่่มีีใครเกิิน บางครั้้�ง
ทีีเล่่นทีีจริิง แต่่ก็็สอดแทรกไว้้ด้้วยความรู้้�สึึกที่่�เป็็น
เกษมสโมสรอยู่่�เสมอ ครั้้�งหนึ่่�งอดีีตทููตสหรััฐฯ
ประจำำ�ประเทศไทยซึ่่�งเคยอยู่่�ที่่�กััมพููชา มีีหนัังสืือ
ถึึงเกษมสโมสร ซึ่่�งเป็็นทููตที่่�วอชิิงตัันว่่า ในฐานะที่่�
เป็็นเคาน์์เตอร์์พาร์์ตกันั เราน่่าพบปะเพื่่อ� แลกเปลี่่ย� นความเห็็นกััน เกษมสโมสรเห็็นหนัังสืือดัังกล่่าว หััวเราะ
ด้้วยอารมณ์์ขัันว่่า ทููตอเมริิกัันคนนี้้�เขาคิิดอะไรส ร า ญ ร ม ย์์201เขาเป็็ น ทูู ตปร ะเทศที่่� ท รงอิิ ท ธิิ พ ลที่่� สุุ ด ในโลกถูู ก ตั้้� ง มาประจำำ�ปร ะเทศที่่� เ ล็็ ก ๆ อย่่ า งไทยแล้้วอาจหาญมาเรีียกผมที่่เ� ป็็นทููตไทยประเทศเล็็ก ๆแต่่มาประจำำ�อยู่่�ในประเทศมหาอำำ�นาจที่่ท� รงอิิทธิิพล
ที่่�สุุดในโลกว่่าเป็็นเคาน์์เตอร์์พาร์์ตได้้อย่่างไร ใช่่นั่่�นถึึงแม้้จะเป็็นเพีียงอารมณ์์ขััน แต่่ถ้้านึึกดููให้้ดีี
จะเห็็นว่่ามัันสะท้้อนความเป็็นเกษมสโมสรอย่่างยิ่่ง�
เกษมสโมสรไม่่ชอบเป็็นผู้้�แพ้้ จะไม่่ยอม
เสีียโอกาสในการที่่จ� ะพููดให้้คู่่�เจรจาต่่างประเทศรู้้�ว่่า
“ข้้าพเจ้้าเป็็นผู้้�แพ้้ที่เ่� ลวที่่สุ� ดุ ” ซึ่่ง� สะท้้อนในวิิถีีชีีวิติ
ของเกษมสโมสรมาตลอด ไม่่ว่่าเรื่่�องการเล่่นกอล์์ฟ
ที่่�เกษมสโมสรรัักเป็็นชีีวิิตจิิตใจหรืือเรื่่�องอื่่�น ๆเช้้าวัันเล่่นกอล์์ฟแทบจะรู้้�อยู่่�แล้้วว่่าจะคู่่�กัับใคร
คืือคิิดไว้้ตั้้ง� แต่่กลางคืืนแล้้วว่่าจะชนะยัังไง ถ้้าวัันไหน
คู่่�ของเกษมสโมสรเป็็นฝ่่ายแพ้้ เป็็นที่่รู้้�กั� นั ว่่าท่่านจะ
รีีบขึ้้น� รถกลัับบ้้านทัันทีี น้ำำ��แทบจะไม่่อาบ แต่่วันั ไหนชนะ แม้้พนันั จะน้้อยนิิด เกษมสโมสรจะสนุุกสนาน
นั่่�งดื่่ม� อยู่่�จนมืืดค่ำำ�� เสีียเงิินเลี้้ย� งอาหารมากกว่่าที่่ไ� ด้้พนัันมากขนาดไหนก็็มีีความสุุขวัั น หนึ่่� ง เกษมสโมสรไปตีีเทนนิิ สคู่่�กัั บข้้าราชการชั้้�นผู้้�น้้อย ต่่อสู้้�กัับฝ่่ายตรงข้้าม ข้้าราชการ
คนดัังกล่่าวตีีสวนวอลเลย์์ลงคอร์์ทได้้และชนะแต้้ม
อย่่างสวยงาม หัันมายิ้้ม� ให้้เกษมสโมสรด้้วยความภููมิใิ จว่่าจะได้้รับั คำำ�ชม เกษมสโมสรบอกว่่า ช็็อตที่่ส� วยงาม
ที่่ทำ� ำ�ไปก่่อนนั้้�นย่่อมนำำ�ไปสู่่�ช็็อตที่่ดีีที่� ต่� ามมา ไม่่วาย
ที่่�จะเคลมเครดิิตว่่า ที่่�ฉัันตีีนำำ�ไปก่่อนหน้้าคุุณนะ
ที่่�ทำ�ำ ให้้คุุณสามารถตีีช็็อตของคุุณได้้

202

SARANROMคนที่่�จะเข้้าใจเกษมสโมสรได้้มากที่่�สุุด ก็็คง
มีีอยู่่�สองคน คืือ คุุณสารสิิน วีีระผล ในเรื่่อ� งนโยบาย
ซึ่่�งเกษมสโมสรบอกว่่า เขาพอจะเข้้าใจผมได้้บ้้าง
และคุุ ณ เกษม รัั ก ษาทรัั พย์์ หรืือที่่� เราเรีียกว่่ าเกษมสมาคม ที่่จ� ะคอยจััดการเรื่่อ� งกอล์์ฟ เรื่่อ� งกิินดื่่ม�
อดีีตปลััดกระทรวงฯ ท่่านหนึ่่�งเคยนั่่�งเครื่่อ� งบิินคู่่�กัับ
คุุณสารสิิน วีีระผล พอดีีเกษมสโมสรเดิินมาหา
มองหน้้ า คุุ ณส ารสิิ น ฯ นิิ ด นึึง โดยไม่่ พูู ด อะไรคุุณสารสิินฯ พยัักหน้้า อดีีตปลััดฯ ถามว่่า ท่่านว่่า
อะไร คุุณสารสิินฯ ตอบหน้้าตาเฉย ท่่านบอกว่่า
ชีีสที่่�ไม่่กิินให้้เก็็บไปให้้เจเค หมาของท่่านที่่บ้� ้านกิิน
อะไรจะรู้้�ใจกัันถึึงขนาดนั้้�นเชีียว
ลููกน้้องของเกษมสโมสรทุุกคนจะได้้เรีียนรู้้�
มากมายจากเกษมสโมสร นอกเหนืือจากเรื่่�อง
งานแล้้วทุุกคนรู้้�ว่่า เกษมสโมสรจะเป็็นคนประณีีต
พิิถีีพิิถันั เรื่่อ� งระเบีียบมารยาทความเป็็นนัักการทููต
จะสอดแทรกเสมอว่่า หน้้าร้้อนต้้องใส่่สููทสีีอ่่อน
หน้้าหนาวสีีเข้้ม งานเข้้าเฝ้้าหรืือพิิธีีการ รองเท้้า
ต้้องผููกเชืือก อะไรควรดื่่�มกัับอะไร หน้้าใบไม้้ร่่วง
ต้้องใส่่เสื้้อ� ทวีีดลายก้้างปลาเฮอริ่่ง� หรืืออะไรอีีกมากมาย
คนที่่�เกลีียดเกษมสโมสรก็็มาก แต่่ลููกน้้องที่่�เคย
ทำำ�งานด้้วยจะภููมิใิ จเสมอที่่จ� ะบอกคนอื่่น� ว่่าเคยเป็็นลูู กน้้ องเกษมสโมสรมา ทั้้� ง ๆ ที่่� ตอนที่่� อยู่่�ด้้ วยเข้้าใจมั่่�งไม่่เข้้าใจมั่่�งก็็ว่่าไป เกษมสโมสรยัังจะอยู่่�
กัับเราอีีกนาน กว่่าจะไปสร้้างตำำ�นานต่่อบนฟากฟ้้า
สงสารแต่่เทวดาเท่่านั้้�นที่่�จะพอเข้้าใจเกษมสโมสร
รึึเปล่่าก็็ไม่่รู้้�

The Great Game การแข่่งขัันกัันของมหาอำำ�นาจ

ในเอเชีียกลางจากอดีีตสู่่�ปััจจุุบััน
ภราดร รัังสิิมาภรณ์์
อััครราชทููตที่่�ปรึึกษา
สถานเอกอััครราชทููต ณ กรุุงนููร์์-ซุุลตััน
เมื่่�อเรากล่่าวถึึงเอเชีียกลางและอััฟกานิิสถาน ถ้้อยคำำ�ที่่�มัักได้้ยิินและพููดถึึง ได้้แก่่The Silk Road หรืือเส้้นทางสายไหม และ The Great Game หรืืออภิิมหาเกมระหว่่าง
ประเทศมหาอำำ� นาจ โดยในขณะที่่� The Silk Road มีี ค วามหมายในเชิิ ง บวกสื่่� อ ถึึ งความเชื่่� อ มโยงทางการค้้ า และการแลกเปลี่่�ยนทางวัั ฒ นธรรมระหว่่ า งเอเชีี ย และยุุ โ รปโดยผ่่านดิินแดนอัันกว้้างใหญ่่ไพศาลของเอเชีียกลางและยููเรเชีียนั้้�น The Great Gameมัักมีีความหมายในเชิิงลบโดยสะท้้อนถึึงการแก่่งแย่่งชิิงอำำ�นาจและอิิทธิิพลเหนืือเอเชีียกลาง
และอััฟกานิิสถานระหว่่างประเทศมหาอำำ�นาจโดยใช้้เครื่่�องมืือทางการเมืือง การทหาร
เศรษฐกิิจ และการข่่าว นัับตั้้�งแต่่สมััยการแข่่งขัันกัันระหว่่างจัักรวรรดิิอัังกฤษและจัักรวรรดิิ
รััสเซีียในสมััยคริิสต์์ศตวรรษที่่� 19 จนถึึงสงครามอััฟกานิิสถานในช่่วงปลายของสหภาพ
โซเวีียตและสงครามเย็็นจนสู่่�ยุุคปััจจุุบััน ซึ่่�งมีีผู้้�เล่่นหลััก ได้้แก่่ สหรััฐอเมริิกา รััสเซีีย และจีีน
นอกจากนี้้� ยัังรวมถึึงผู้้�เล่่นอื่่�น ๆ ที่่�สำำ�คััญด้้วย เช่่น อิินเดีีย ปากีีสถาน อิิหร่่าน ตุุรกีี
สหภาพยุุโรป เกาหลีีใต้้ และญี่่�ปุ่่�น หรืือที่่�เรีียกกัันว่่า The New Great Game แต่่คำำ�ว่่า
The Great Game มาจากไหนและใครเป็็นคนคิิดถ้้อยคำำ�นี้้�ขึ้้�นมา
เชื่่อ� กัันว่่า คนแรกที่่ใ� ช้้คำำ�ว่า่ The Great Gameคืือร้้อยเอก Arthur Conolly นายทหาร สายลัับ
นัักสำำ�รวจ และนัักเขีียนชาวอัังกฤษ เมื่่อ� ปีี ค.ศ. 1840ในขณะปฏิิบััติิหน้้าที่่�ในอิินเดีียและเอเชีียกลาง
เพื่่�อต่่อต้้านการขยายอิิทธิิพลของจัักรวรรดิิรััสเซีีย
ในเอเชีียกลางเพื่่�อไม่่ให้้รุุกรานมาถึึงอิินเดีียอัันเป็็น
ส่่วนหนึ่่�งของจัักรวรรดิิอังั กฤษในตอนนั้้�นหรืือที่่เ� รีียกว่่า
บริิติชอิิ นิ เดีีย (British India) โดยร้้อยเอก Conollyได้้เขีียนจดหมายถึึงเจ้้าหน้้าที่่�การเมืืองของอัังกฤษ
คนใหม่่ที่่�เมืือง Kandahar ในอััฟกานิิสถานว่่า
"You've a great game, a noble game, beforeyou." โดยต่่อมาร้้อยเอก Conolly กลายเป็็น
ที่่โ� ด่่งดัังจากการที่่ไ� ด้้พยายามไปช่่วยพัันเอก Charles
Stoddart นายทหารชาวอัังกฤษที่่ถู� กู Emir Nasrullah
Khan เจ้้าผู้้�ครองเมืือง Bukhara (ปััจจุุบัันอยู่่�ใน
อุุซเบกิิสถาน) จัับกุุมตัวั ขณะไปปฏิิบัติั ภิ ารกิิจการทููตส ร า ญ ร ม ย์์203เพื่่�อโน้้มน้้าวให้้ Emir ลงนามสนธิิสััญญามิิตรภาพ
กัับจัักรวรรดิิอัังกฤษเพื่่�อต้้านทานอิิทธิิพลรััสเซีีย
เมื่่�อปีี ค.ศ. 1838 แต่่ความพยายามของร้้อยเอก
Conolly ล้้มเหลว จนตนเองก็็โดนคุุมขัังเช่่นกััน
และต่่อมาเมื่่�อปีี ค.ศ. 1842 ทั้้�งสองคนถููกประหาร
ชีีวิิตโดยการตััดคอกลางเมืือง Bukhara ในข้้อหา
เป็็นสายลัับ
แต่่คำำ�ว่่า The Great Game กลายเป็็น
ที่่� นิิ ย มและรู้้�จัั ก อย่่ า งกว้้ า งขวางจากงานเขีียน
คลาสสิิกเรื่่�อง Kim (ค.ศ. 1901) ของ Rudyard
Kipling นัักเขีียนและกวีีชาวอัังกฤษที่่�ได้้รัับรางวััล
โนเบลสาขาวรรณกรรม โดยมีีเนื้้�อหาเกี่่�ยวกัับ
เด็็กกำำ�พร้า้ ชาวอัังกฤษ - ไอริิชชื่อ่� Kim หรืือ KimballO’Hara ลููกทหารชาวอัังกฤษที่่ปร� ะจำำ�การอยู่่�ในบริิติชิ
อิินเดีียและเสีียชีีวิิตไปตั้้�งแต่่ Kim ยัังเป็็นเด็็ก Kimจึึงเติิบโตท่่ามกลางถนนและตลาดบาซาร์์ในอิินเดีีย
จนมีีลัักษณะนิิสััยละม้้ายคล้้ายเด็็กอิินเดีีย และต่่อมาได้้รัับการบ่่มฟัักให้้เป็็นสายลัับให้้แก่่อัังกฤษ
ในการแข่่งขัันทางอิิทธิิพลกัับรััสเซีียหรืือ The Great
Game นั่่�นเอง
งานเขีียนของ Kipling ที่่� โ ด่่ ง ดัั ง อีีกชิ้้� นที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับ The Great Game คืือ บทกวีีเรื่่�องThe Young British Soldier เมื่่�อปีี ค.ศ. 1892
ซึ่่�งกล่่าวถึึงการพ่่ายแพ้้และหายนะของกองทััพอัั ง กฤษจากสงครามอัั ง กฤษ - อัั ฟกัั น สองครั้้� งในคริิสต์ศต์ วรรษที่่� 19 โดยสงครามครั้้ง� แรกเกิิดขึ้้น�
ระหว่่างปีี ค.ศ. 1839 - 1842 และนัับได้้ว่่าเป็็น
ปฐมบทที่่�สำ�คัำ ัญในประวััติิศาสตร์์ของ The Great
Game โดยเกิิดจากความพยายามของจัักรวรรดิิ
อัังกฤษที่่�จะหยุุดการแพร่่ขยายของอิิทธิิพลรััสเซีีย
ซึ่่�งคืืบคลานมาจากเอเชีียกลางทางตอนเหนืือของ
อััฟกานิิสถานจนเป็็นภััยคุุกคามต่่อบริิติิชอิินเดีีย
โดยพยายามใช้้อัฟั กานิิสถานเป็็นรััฐกัันชน แต่่โดยที่่�
ฝ่่ายอัังกฤษไม่่ไว้้วางใจ Dost Mohammed ผู้้�นำำ�
อััฟกานิิสถานในตอนนั้้�น จึึงได้้บุุกอััฟกานิิสถาน

204

SARANROMเพื่่�อตั้้�ง Shah Shuja อดีีตกษััตริิย์์อััฟกานิิสถาน
ที่่ถู� กู โค่่นล้้มก่อ่ นหน้้านั้้�นให้้เป็็นผู้้�นำำ�แทน ซึ่่ง� ถืือได้้ว่า่
เป็็นปฏิิบััติิการ regime change ดีี ๆ นั่่�นเองด้้ ว ยความเชื่่� อ ที่่� ผิิ ด ว่่ า Shah Shuja จะได้้ รัั บการตอบรัับที่่�ดีีจากชาวอััฟกานิิสถานและสามารถ
ปกครองประเทศให้้สงบสุุขและเป็็นหนึ่่�งเดีียวได้้
อย่่างไรก็็ตาม แม้้ว่า่ กองทััพอังั กฤษจะได้้รับั ชััยชนะ
ในช่่วงแรก จนสามารถยึึดกรุุงคาบููล เมือื งหลวงของ
อััฟกานิิสถานได้้ แต่่ก็็ไม่่สามารถทนกระแสต่่อต้้าน
และการลุุกฮืือของชาวอััฟกานิิสถานในเมืืองอื่่�น ๆทั่่� ว ประเทศได้้ ซึ่่� ง ลุุ ก ลามมาจนถึึงกรุุ ง คาบูู ลเมื่่อ� พฤศจิิกายน ค.ศ. 1841 โดยฝููงชนได้้ล้อ้ มค่่ายทหาร
อัังกฤษซึ่่ง� ตั้้ง� อยู่่�นอกเมืืองที่่มีีทั้้� ง� ทหารและผู้้�ติิดตาม
รวมประมาณ 18,000 ชีีวิิต นานนัับเดืือนจนเสบีียง
ร่่อยหรอและต้้องยอมเจรจากัับฝ่่ายอััฟกานิิสถาน
ให้้ปล่่อยกองทััพถอยออกจากกรุุงคาบููลไปยัังเมืือง
Jalalabad ทางตะวัันออกของอััฟกานิิสถานซึ่่�งมีี
กองทััพอังั กฤษอีีกหน่่วยตั้้ง� ป้้อมอยู่่� โดยมอบเงิินทอง
ของมีีค่่าเพื่่�อแลกกัับการถอยทััพอย่่างปลอดภััย
(safe passage) แต่่ทว่่า ฝ่่ายอััฟกานิิสถานไม่่รักั ษาคำำ�พููด และได้้โจมตีีรุุกรานกองทััพอัังกฤษที่่�ถอยร่่น
โดยตลอดท่่ามกลางอากาศอัันหนาวเหน็็บในช่่วง
เดืือนมกราคม ค.ศ. 1842 จนกลายเป็็นการสัังหารหมู่่�
มีีทหารอัังกฤษและผู้้�ติิดตามล้้มตายไปประมาณ
16,000 คน และที่่�เหลืือถููกจัับกุุมตััว
รากเหง้้าของความขััดแย้้งระหว่่างอัังกฤษและ
รััสเซีียสามารถย้้อนรอยไปนัับตั้้ง� แต่่ต้น้ คริิสต์ศต์ วรรษ
ที่่� 19 สืืบเนื่่�องจากความหวาดกลััวของฝ่่ายอัังกฤษ
ต่่อภััยคุุกคามจากรััสเซีีย (Russophobia) ซึ่่ง� คืืบคลาน
ขยายอาณาจัักรในเอเชีียกลางไปจนใกล้้ถึึงชายแดน
บริิติชอิิ นิ เดีียทางเหนืือ โดยอัังกฤษเกรงกลััวว่่าจะก่่อ
ให้้เกิิดความไม่่สงบและการลุุกฮืือของชาวอิินเดีีย
เพื่่� อ ต่่ อ ต้้ า นอัั ง กฤษตามมา ในขณะเดีียวกัั นฝ่่ายรััสเซีียเองก็็เล่่น The Great Game เช่่นเดีียวกััน
เพื่่�อขยายอิิทธิิพลของรััสเซีียและจำำ�กััดอิิทธิิพล

รููปภาพ The Remnants of an Army โดย Elizabeth Thompson วาดเมื่่�อปีี ค.ศ. 1879 เป็็นรููป ดร. William Brydonผู้้�เดีียวที่่�รอดตายขี่่�ม้้าหนีีมาถึึงประตููเมืือง Jalalabad ได้้เมื่่�อวัันที่่� 13 มกราคม ค.ศ. 1842
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Remnants_of_an_army.jpg

ของอัังกฤษในเอเชีียกลางรวมทั้้�งเพื่่อ� พยายามบั่่�นทอน
อำำ�นาจของอัังกฤษในบริิติิชอิินเดีีย อย่่างไรก็็ดีี
ทั้้�งสองฝ่่ายก็็ไม่่เคยปะทะกัันโดยตรงในเอเชีียกลาง
เพีียงแต่่เล่่นเกมการเมืือง การทููตและการข่่าว
ระหว่่างกััน จึึงอาจเปรีียบได้้ว่า่ เป็็นคล้้ายสงครามเย็็น
ของยุุคสมััยนั้้�น
ในรััสเซีีย The Great Game จะเป็็นที่่�รู้้�จััก
กัันในนามว่่า The Tournament of Shadowsซึ่่ง� Count Karl Vasilyevich Nesselrode รััฐมนตรีี
ต่่างประเทศของจัักรวรรดิิรััสเซีียได้้เป็็นผู้้�คิิดริิเริ่่�ม
ใช้้เมื่่�อปีี ค.ศ. 1837 ก่่อนหน้้าที่่�ร้้อยเอก Conollyจะริิ เริ่่� ม ใช้้ คำำ�ว่่ า The Great Game ด้้ ว ยซ้ำำ��
แต่่ต่อ่ มาฝ่่ายรััสเซีียเองก็็นิยิ มใช้้ большая игра(Bol’shaia Igra) ซึ่่�งแปลว่่า The Great Gameตรงตััวเช่่นเดีียวกััน ทั้้�งนี้้� เมือื งและพื้้�นที่่ที่� จั่� กั รวรรดิิ
รััสเซีียได้้รุกุ รานและครอบครองในช่่วงครึ่่ง� หลัังของ
คริิสต์ศต์ วรรษที่่� 19 ในเอเชีียกลางถููกเรีียกรวมกัันว่่า
Russian Turkestan และต่่อมากลายเป็็นประเทศ
เอเชีียกลางเกืือบครบทั้้�งห้้าประเทศในปััจจุุบััน
แต่่การเล่่น The Great Game ในความจริิงนั้้�น
ครอบคลุุ มพื้้� น ที่่� ก ว้้ า งกว่่ า ที่่� มัั ก คิิ ด กัั น ตั้้� ง แต่่แถบเทืือกเขาคอเคซััส อิิหร่า่ น อััฟกานิิสถาน เอเชีียกลาง
ทางตะวัันตกของจีีน จนถึึงทิิเบต และได้้จบลงด้้วย
การลงนามอนุุสััญญาระหว่่างอัังกฤษและรััสเซีีย
(Anglo - Russian Convention) เมื่่อ� ปีี ค.ศ. 1907ที่่� แ บ่่ ง เขตอิิ ท ธิิ พ ลระหว่่ า งอัั ง กฤษและรัั ส เซีีย
ในเปอร์์เซีีย ที่่�ทั้้�งสองฝ่่ายให้้คำำ�มั่่�นที่่�จะไม่่เข้้าไป
ก้้าวก่่ายในทิิเบต รวมถึึงการที่่รั� สั เซีียยอมรัับอิิทธิิพล
ของอัังกฤษในอััฟกานิิสถาน ซึ่่�งการจบลงของ
The Great Game เกิิดขึ้้น� ได้้เพราะความเกรงกลััว
ของทั้้�งอัังกฤษและรััสเซีียในการผงาดขึ้้�นมาของ
เยอรมนีีในยุุโรป ทำำ�ให้้ทั้้�งสองฝ่่ายหัันมาร่่วมมืือ
กัันแทนเพื่่�อถ่่วงดุุลอำำ�นาจของเยอรมนีีต่่อไป
อีีก 70 กว่่าปีีต่่อมาถ้้อยคำำ� The Great
Game ได้้ถููกปััดฝุ่่�นนำำ�มาใช้้อีีกครั้้�ง โดยคราวนี้้�
เป็็ น การกล่่ า วถึึงการแก่่ ง แย่่ ง ชิิ ง อิิ ท ธิิ พ ลเหนืือ
อััฟกานิิสถานระหว่่างสหภาพโซเวีียตกัับสหรััฐฯ
พร้้อมทั้้�งประเทศพัันธมิิตร ภายหลัังจากที่่�สหภาพ
โซเวีียตได้้บุุกยึึดอััฟกานิิสถานเมื่่�อเดืือนธัันวาคม
ค.ศ. 1979 เพื่่�อเข้้าแทรกแซงปััญหาที่่�เกิิดจาก
ความขัั ด แย้้ ง ภายในรัั ฐ บาลพรรคคอมมิิ ว นิิ สต์์อััฟกานิิสถานภายหลัังที่่�ได้้ยึึดอำำ�นาจเมื่่�อหนึ่่�งปีีส ร า ญ ร ม ย์์205รููปถ่่ายกองกำำ�ลัังสหภาพโซเวีียตถอนทััพออกจากอััฟกานิิสถานโดยข้้ามสะพาน Hairatanตรงชายแดนอััฟกานิิสถาน - สหภาพโซเวีียต (ปััจจุุบัันอยู่่�ในอุุซเบกิิสถาน)เมื่่�อปีี ค.ศ. 1989 ถ่่ายโดยสำำ�นัักข่่าว RIA Novostiก่่อนหน้้านั้้�น แต่่แน่่นอนชาวอััฟกันั ไม่่พอใจอย่่างยิ่่ง�
กัับการเข้้ามาแทรกแซงและยึึดครองประเทศตน
ดัังกล่่าว จึึงได้้จัดั ตั้้ง� กองกำำ�ลังั ต่่อต้้าน โดยกลุ่่�มหลััก
คืือ กลุ่่�มที่่�เรีียกว่่า Mujahideen ซึ่่�งแปลว่่าผู้้�ที่่�
เข้้าร่่วมปฏิิบัติั กิ าร jihad ที่่ไ� ด้้ปฏิิบัติั กิ ารกองโจรโจมตีี
ต่่อต้้านกองกำำ�ลัังโซเวีียตอย่่างต่่อเนื่่�อง โดยได้้รัับ
การสนัับสนุุนหลััก ๆ จากหน่่วยงานข่่าวกรอง CIAของสหรััฐฯ ร่่วมกัับหน่่วยข่่าวกรอง ISI ของปากีีสถาน
ตลอดจนการส่่งทั้้�งเงิินและกำำ�ลัังเข้้าร่่วมรบจาก
ประเทศอาหรัับต่่าง ๆ (หนึ่่�งในนั้้�นคืือ Osama bin
Laden ซึ่ง่� ต่่อมาเป็็นผู้้�นำำ�กลุ่่�มก่่อการร้้าย Al-Qaeda)ส่่งผลให้้กองทััพโซเวีียตสููญเสีียทั้้�งกำำ�ลัังพลและ
เงิินทองเป็็นจำำ�นวนมากจนต้้องตััดสิินใจถอนกำำ�ลััง
ในเดืือนกุุมภาพัันธ์์ ค.ศ. 1989 และทิ้้�งให้้รัฐั บาลของ
ประธานาธิิบดีี Mohammad Najibullah ช่่วยเหลืือ
ตนเองและต่่อสู้้�กัับกลุ่่�ม Mujahideen ต่่อไปตามลำำ�พังั
จนพ่่ายแพ้้เมื่่อ� เดืือนเมษายน ค.ศ. 1992 แต่่สงคราม
ยัังไม่่จบสิ้้น� กลุ่่�ม Mujahideen เกิิดความแตกแยก
จนรบกัันเองและเกิิดสงครามกลางเมืืองจนถึึง
เดืือนกัันยายน ค.ศ. 1996 เมื่่อ� กลุ่่�ม Taliban สามารถ
ยึึดครองกรุุงคาบููลได้้ และควบคุุมอััฟกานิิสถานได้้
เกืือบทั้้�งประเทศจนถึึงปีี ค.ศ. 2001

206

SARANROMภายหลัังเหตุุการณ์์ 9/11 เมื่่อ� กลุ่่�ม Al-Qaeda
ได้้ปฏิิบัติั กิ ารก่่อการร้้ายนำำ�เครื่่อ� งบิินชนตึึก World
Trade Centre นครนิิวยอร์์ก จนถล่่มลงมา สหรััฐฯ
พร้้ อ มกองกำำ�ลัั ง NATO ได้้ ก ลายเป็็ น อีีกหนึ่่� งมหาอำำ� นาจที่่� พ ยายามเข้้ า บุุ ก ยึึดอัั ฟ กานิิ สถ านเมื่่อ� เดืือนตุุลาคม ค.ศ. 2001 เนื่่อ� งจากกลุ่่�ม Talibanได้้ให้้ที่่�ลี้้�ภััยแก่่ Osama bin Laden ทั้้�งนี้้� แม้้ว่่าฝ่่ ายสหรัั ฐฯ จะสามารถยึึดกรุุ งคาบูู ลได้้ สำ�ำ เร็็ จแต่่สงครามในอััฟกานิิสถานก็็ยัังไม่่จบสิ้้�นดีีจนถึึง
ทุุกวัันนี้้� และกลายเป็็นปััญหาความขััดแย้้งที่่ยืื� ดเยื้้อ�
จึึงไม่่น่่าแปลกใจทำำ�ไมเมื่่�อกล่่าวถึึงอััฟกานิิสถาน
มัักได้้ยินิ คำำ�กล่่าวว่่า เป็็นสุุสานของบรรดาอาณาจัักร
(graveyard of empires) หรืือเป็็นประเทศที่่�
เข้้าบุุกได้้แต่่ยึึดครองไม่่ได้้ (can be invaded but
never conquered) โดยสหรััฐฯ เป็็นมหาอำำ�นาจล่่าสุุด
ที่่�ต้้องจมปลัักอยู่่�ในอััฟกานิิสถาน
นัักวิิเคราะห์์และนัักข่่าวหลายคนได้้เรีียกยุุค
ภายหลัังสงครามเย็็นว่่า The New Great Gameโดยนอกจากการแข่่งขัันของมหาอำำ�นาจอย่่างเช่่น
สหรััฐฯ รััสเซีีย และจีีน เหนืือพื้้�นที่่�อััฟกานิิสถาน
และประเทศเอเชีียกลางทั้้�งห้้าประเทศในปััจจุุบััน
หรืือแม้้กระทั่่�งในพื้้�นที่่�อัันกว้้างใหญ่่ไพศาลกว่่านั้้�น

ที่่� เรีียกว่่ า “ยูู เรเชีีย” แล้้ ว ก็็ ยัั ง มีีผู้้�เล่่ น จำำ� นวนมากขึ้้น� กว่่าเดิิม เช่่น อิินเดีีย ปากีีสถาน อิิหร่า่ น ตุุรกีี
และสหภาพยุุโรป และแน่่นอนรวมถึึงผู้้�เล่่นท้้องถิ่่น�
หรืือผู้้�นำำ�และประชาชนของประเทศเอเชีียกลาง
ทั้้�งห้้าประเทศ ซึ่ง่� ต่่างได้้กำำ�เนิิดขึ้้น� มาเป็็นรััฐอธิิปไตย
ภายหลัังการล่่มสลายของสหภาพโซเวีียตเมื่่อ� เดืือน
ธัันวาคม ค.ศ. 1991 โดยผู้้�นำำ�พยายามดำำ�เนิิน
นโยบายเพื่่อ� ผลประโยชน์์ของทั้้�งตนเองและประเทศ
อย่่างมากที่่�สุุดเท่่าที่่�จะกระทำำ�ได้้ แต่่ที่่�น่่าสนใจ
กว่่านั้้น� ยัังรวมถึึงผู้้�เล่่นทั้้�งระดัับ supra-state อย่่างเช่่น
องค์์กรระดัับภููมิิภาค Shanghai Cooperation
Organisation (SCO) ซึ่่�งสมาชิิกประกอบด้้วย
ทั้้�งรััสเซีีย จีีน คาซััคสถาน คีีร์์กีีซสถาน ทาจิิกิสถิ านและอุุ ซ เบกิิ สถ าน รวมถึึงสมาชิิ ก ใหม่่ อิิ น เดีีย
และปากีีสถาน ตลอดจนผู้้�เล่่นระดัับ sub-stateและที่่� เ ป็็ น non-state เช่่ น บรรษัั ท ข้้ า มชาติิ
ต่่าง ๆ โดยเฉพาะด้้านพลัังงาน องค์์กร NGOsและแม้้กระทั่่�งกลุ่่�มก่่อการร้้าย ซึ่่�งทำำ�ให้้เกมใหม่่นี้้�
มีีความสลัับซัับซ้้อนยิ่่�งกว่่าเดิิม โดยรางวััลหลััก
ที่่� หม ายปอง ได้้ แ ก่่ อิิ ท ธิิ พ ลและอำำ� นาจเหนืือ
ทรัั พ ยากรธรรมชาติิ จำำ� นวนมหาศาลทั้้� ง น้ำำ��มัั นและก๊๊าซธรรมชาติิ แร่่ธาตุุต่่าง ๆ เช่่น ยููเรเนีียม
โดยเฉพาะในคาซัั ค สถาน อุุ ซ เบกิิ สถ าน และเติิร์์กเมนิิสถาน และแม้้กระทั่่�งทรััพยากรน้ำำ��และ
ทองในทาจิิกิิสถานและคีีร์์กีีซสถาน
เอเชีียกลางยัังมีีความสำำ�คััญทางยุุทธศาสตร์์
โดยเป็็นเสมืือนพื้้�นที่่�หลัังบ้้านที่่�สำำ�คััญ (strategic
backyard) ของทั้้�งรััสเซีียและจีีน และเป็็นทาง
ขนส่่งโลจิิสติกิ ส์์และกำำ�ลังั บำำ�รุงุ ที่่สำ� �คัำ ญั ของสหรััฐฯ
สำำ�หรัับปฏิิบััติิการในอััฟกานิิสถาน นอกจากนั้้�นยัั ง เป็็ น พื้้� น ที่่� ยุุ ท ธศาสตร์์ ที่่� สำำ�คัั ญ หรืือแนวหน้้ าในการต่่อสู้้�กัับกลุ่่�มก่่อการร้้ายและแนวความคิิด
สุุดโต่่ง ที่่�พยายามคืืบคลานเข้้ามามีีอิิทธิิพลใน
ประเทศเหล่่านี้้�ซึ่่�งส่่วนใหญ่่ยัังเป็็นมุุสลิิมสายกลาง
ทั้้�งจากพื้้�นที่่อั� ฟั กานิิสถานที่่อ� ยู่่�ทางใต้้ และจากแนว

ความคิิ ด สุุ ด โต่่ ง ของกลุ่่�ม Islamic State (IS)ที่่ลุ� กุ ลามไปทั่่�วโลก โดยมีีชาวเอเชีียกลางหลายพัันคน
ไปร่่วมรบกัับกลุ่่�ม IS มาแล้้ว จึึงไม่่น่่าแปลกใจว่่า
ในช่่วงที่่�ผ่่านมา ประเทศมหาอำำ�นาจทั้้�งสามได้้ให้้
ความสำำ�คััญทางยุุทธศาสตร์์กัับเอเชีียกลางและ
ได้้มีีการจััดตั้้�งฐานทััพในประเทศเหล่่านี้้�
รััสเซีีย “พี่่�เบิ้้�ม” ใหญ่่มาช้้านานมีีฐานทััพ
อากาศตั้้�งอยู่่�ที่่�เมืือง Kant สาธารณรััฐคีีร์์กีีซ ตั้้�งแต่่ปีี ค.ศ. 2003 และยัังมีีฐานทััพรัสั เซีียในทาจิิกิสถิ านนัับตั้้�งแต่่สมััยสหภาพโซเวีียตอีีกด้้วย ส่่วนสหรััฐฯ
เคยมีีฐานทััพอากาศที่่� Manas ใกล้้กรุุงบิิชเคก
สาธารณรัั ฐ คีีร์์ กีีซ เพื่่� อ สนัั บ สนุุ น กองกำำ�ลัั ง ในอััฟกานิิสถานตั้้ง� แต่่ปีี ค.ศ. 2001 แต่่รัสั เซีียได้้กดดััน
ให้้รััฐบาลคีีร์์กีีซขอให้้สหรััฐฯ ปิิดฐานทััพดัังกล่่าว
จนสำำ�เร็็จเมื่่�อปีี ค.ศ. 2014 นอกจากนั้้�น สหรััฐฯ
ยัังเคยใช้้ฐานทััพอากาศ Karshi-Khanabad ในอุุซเบกิิสถาน เพื่่อ� สนัับสนุุนปฏิิบัติั กิ ารในอััฟกานิิสถาน
เช่่นกัันระหว่่างปีี ค.ศ. 2001 - 2005 แต่่ถููกรััฐบาล
อุุซเบกิิสถานเชิิญออกหลัังจากสหรััฐฯ ไปวิิพากษ์์
วิิจารณ์์การปราบปรามการประท้้วงอย่่างรุุนแรงของ
รััฐบาลอุุซเบกิิสถานในเมือื ง Andijan เมื่่อ� พฤษภาคม
ค.ศ. 2005 ซึ่่�งส่่งผลให้้มีีผู้้�ประท้้วงชาวอุุซเบก
เสีียชีีวิิตหลายร้้อยคน
พััฒนาการที่่�น่่าสนใจที่่�สุุดคืือ รายงานข่่าว
เมื่่�อต้้นปีี ค.ศ. 2019 เกี่่�ยวกัับการจััดตั้้�งฐานทััพลัับ
ของจีีนในทาจิิกิสถิ านในเขต Gorno-Badakhshanบริิเวณใกล้้ชายแดนจีีน - ทาจิิกิสถิ าน - อััฟกานิิสถาน
ซึ่่�งนัับว่่า เป็็นการจััดตั้้�งฐานทััพของจีีนครั้้�งแรก
ในเอเชีียกลางที่่� เ ป็็ น เขตอิิ ท ธิิ พ ลของรัั ส เซีีย
มาช้้านาน โดยคาดว่่าฐานทััพดัังกล่่าวตั้้�งมาแล้้ว
2 - 3 ปีี และมีีภารกิิจเพื่่�อร่่วมมืือกัับทาจิิกิิสถาน
ในการต่่อต้้านการก่่อการร้้าย ซึ่่�งเป็็นประเด็็นที่่�จีีน
กัังวลมาก โดยเกรงว่่ากลุ่่�มก่่อการร้้ายจะแทรกซึึม
จากอััฟกานิิสถานมายัังเขตมณฑลซิินเจีียงของตน
ทั้้� ง นี้้� การขยายบทบาททางการทหารของจีีนส ร า ญ ร ม ย์์207ในเอเชีียกลางเป็็นเรื่่�องที่่�น่่าจัับตามองเนื่่�องจาก
เดิิมทีีรััสเซีียเป็็นผู้้�มีีบทบาทหลัักทางทหารและ
การเมืืองในภููมิภิ าคดัังกล่่าว โดยจีีนจะเน้้นบทบาท
ทางเศรษฐกิิจมากกว่่า ซึ่ง่� เป็็นเสมือื นการแบ่่งหน้้าที่่�
หรืือ division of labour อัันเป็็นที่่�เข้้าใจกัันดีี
มานานแล้้ว รััสเซีียจึึงอาจเริ่่ม� ไม่่สบายใจกัับพััฒนาการ
ดัังกล่่าว โดยเฉพาะเมื่่�อคำำ�นึึงว่่าอำำ�นาจจีีนกำำ�ลััง
อยู่่�ในช่่วงขาขึ้้�นในขณะที่่�อำำ�นาจรััสเซีียอยู่่�ในขาลง
จึึงอาจคาดการณ์์ได้้ว่า่ ในอนาคตบทบาททางทหาร
ของจีีน รวมทั้้�งอิิทธิิพลของจีีนโดยรวมจะเข้้ามาเบีียด
และแทนที่่รั� สั เซีียในเอเชีียกลาง และอาจเป็็นต้้นเหตุุ
ของความขััดแย้้งในอนาคตระหว่่างสองประเทศ
มหาอำำ�นาจที่่�ใกล้้ชิิดและเป็็นมิิตรกัันในปััจจุุบััน
สามารถวิิเคราะห์์ได้้ด้้วยว่่า จีีนเริ่่�มขยาย
บทบาททางทหารเพื่่�อปกป้้องรัักษาผลประโยชน์์
ทางเศรษฐกิิจอัันมหาศาลที่่ไ� ด้้ทุ่่�มทุนุ ไปแล้้วประมาณ
60 พัันล้้านดอลลาร์์สหรััฐในเอเชีียกลางเพื่่�อสร้้าง
โครงสร้้างพื้้�นฐานและถนนหนทางหลายสาย อัันเป็็น
ส่่วนหนึ่่�งของข้้อริิเริ่่�ม Belt and Road Initiative(BRI) ของจีีนซึ่่�งเป็็นเสมืือนเส้้นทางสายไหมใหม่่
ซึ่่�งประเทศในเอเชีียกลาง โดยเฉพาะคาซััคสถาน
มีีความสำำ�คััญและเป็็นศููนย์์กลางของการเชื่่�อมโยง

เส้้นทางทางบกระหว่่างเอเชีียกัับยุุโรปตามข้้อริิเริ่่�ม
ดัังกล่่าว อย่่างไรก็็ดีี แม้้ว่า่ การขยายอิิทธิิพลของจีีน
ยัังได้้รับั การตอบรัับที่่ดีี� ในระดัับรััฐบาลของประเทศ
ต่่าง ๆ ในเอเชีียกลาง แต่่ในระดัับประชาชนกลัับ
สร้้างความหวั่่�นวิิตกและเกรงกลััวจีีน (Sinophobia)ว่่าจีีนจะเข้้ามาแย่่งงานและที่่ดิ� นิ ทำำ�กินิ ของคนท้้องถิ่่น�
ตลอดจนจะมาเรีียกคืืนพื้้�นที่่�ประเทศและปรัับ
แนวชายแดนใหม่่ให้้เป็็นคุุณแก่่ฝ่่ายจีีนอย่่างเดีียว
นอกจากนั้้�น การที่่�จีีนให้้เงิินกู้้�แก่่ประเทศ
ที่่�ยากจนอย่่างทาจิิกิิสถานและคีีร์์กีีซสถานทำำ�ให้้
ประเทศเหล่่านี้้�ติิดหนี้้�จีีนหลายล้้านดอลลาร์์สหรััฐ
จนยากจะชดใช้้ได้้ และอาจเป็็นช่่องทางให้้จีีน
ใช้้ขยายอิิทธิิพลทั้้�งทางเศรษฐกิิจและการเมืือง
ในประเทศเหล่่านี้้�ได้้ต่่อไป ซึ่่�งยิ่่�งเพิ่่�มความไม่่พอใจ
และไม่่ไว้้วางใจจีีนในเอเชีียกลางมากขึ้้น� และล่่าสุุด
กรณีีการแพร่่ระบาดของไวรััสโควิิด-19 ก็็อาจ
ยิ่่ง� สร้้างความรู้้�สึึกกลััวและไม่่ไว้้ใจจีีนมากขึ้้น� แม้้ว่า่
จีีนได้้พยายามดำำ�เนิินนโยบาย “mask diplomacy”
เพื่่�อให้้ความช่่วยเหลืือทางการแพทย์์แก่่ประเทศ
เหล่่ า นี้้� ก็็ ต าม แต่่ ปร ะเด็็ น ที่่� ร้้ อ นแรงที่่� สุุ ด คืือการที่่�มีีรายงานว่่าจีีนได้้ดำำ�เนิินนโยบายกดขี่่�ข่่มเหง
และกัักกัันคนชาติิพันั ธุ์์�ต่า่ ง ๆ ที่่เ� ป็็นมุุสลิมทั้้ิ ง� อุุยกููร์์

แผนที่่�ทาจิิกิิสถาน และที่่�ตั้้�งฐานทััพจีีน แหล่่ง: รายงานข่่าวจาก Eurasianet เรื่่�อง“Tajikistan: Report confirms significant Chinese security presence in Pamirs”, 19 กุุมภาพัันธ์์ ค.ศ. 2019https://eurasianet.org/tajikistan-report-confirms-significant-chinese-security-presence-in-pamirs

208

SARANROMคาซัั ค และคีีร์์ กีีซ ในเขตซิิ น เจีียงของตนรวม
ประมาณ 1 ล้้านคนในช่่วง 2 - 3 ปีีที่ผ่่� า่ นมา ซึ่่ง� ได้้สร้า้ งกระแสความไม่่พอใจและการประท้้วงต่่อต้้านจีีน
เป็็ น อย่่ า งมากในคาซัั ค สถานและคีีร์์ กีีซสถ านที่่�หลายคนมีีญาติิพี่่�น้้องในซิินเจีียงที่่�ถููกกัักกัันตััว
ในค่่ายปรัับทััศนคติิของจีีน
เป็็นที่่น่� า่ สัังเกตว่่า ในขณะที่่รั� ฐั บาลคาซััคสถาน
ได้้กล่่าวโทษ “มือื ที่่ส� าม” ว่่าอยู่่�เบื้้�องหลัังการประท้้วง
ดัังกล่่าว โดยมีีนััยว่่าเป็็นการยั่่�วยุุจากนัักการเมืือง
ฝ่่ายค้้านซึ่่�งหลบลี้้�ภััยอยู่่�ในยุุโรปเพื่่�อต่่อต้้านรััฐบาล
คาซััคสถาน แต่่จากที่่�ผู้้�เขีียนได้้มีีโอกาสสอบถาม
ความเห็็นจากนัักวิิเคราะห์์ชาวคาซััคสถานก็็กลัับ
เห็็นว่่า แท้้จริิงแล้้วรััสเซีียหรืือสหรััฐฯ อยู่่�เบื้้�องหลััง
เพื่่� อ พยายามจำำ�กัั ด อิิ ท ธิิ พ ลของจีีน ในขณะที่่�
เมื่่�อผู้้�เขีียนได้้พููดคุุยกัับนัักการทููตจีีนที่่�คาซััคสถาน
ก็็ได้้รัับคำำ�ตอบอย่่างหนัักแน่่นว่่า หน่่วยข่่าวกรอง
CIA ของสหรััฐฯ อยู่่�เบื้้�องหลััง ซึ่่�งล้้วนสะท้้อน
ให้้เห็็นว่่า แนวความคิิดในลัักษณะ The Great
Game หรืือการแข่่งขัันกัันระหว่่างมหาอำำ�นาจยัังคง
มีีอยู่่�ในเอเชีียกลาง
ถึึงแม้้ว่่าภููมิิภาคเอเชีียกลางอาจแลดููไกลตา
และไกลตััวจากไทยและเอเชีียตะวัันออกเฉีียงใต้้
แต่่เอเชีียกลางเป็็นภููมิิภาคสำำ�คััญที่่�เป็็น strategic
crossroads ของโลก โดยเป็็นทั้้�งจุุดตััดระหว่่าง
ผลประโยชน์์ของประเทศมหาอำำ�นาจต่่าง ๆ ทั้้�งรััสเซีีย
จีีน และสหรััฐฯ ตลอดจนประเทศอื่่�น ๆ รวมทั้้�ง
เป็็ น แนวหน้้ า ในการรัั บ มืื อ และต่่ อ สู้้�กัั บ ปัั ญ หาการก่่อการร้้ายและยาเสพติิดจากอััฟกานิิสถาน
และเป็็นจุุดเชื่่อ� มโยงทางบกระหว่่างยุุโรปและเอเชีีย
ซึ่่ง� เป็็นเสมือื นเส้้นทางสายไหมใหม่่ของจีีน หรืือ BRI
นั่่�นเอง ดัังนั้้�น พััฒนาการใด ๆ ในเอเชีียกลางอาจส่่ง
ระลอกคลื่่น� มาถึึงไทยและเอเชีียตะวัันออกเฉีียงใต้้ได้้
โดยอาจมีีผลกระทบทั้้�งทางเศรษฐกิิจ การเมืือง
และความมั่่�นคง โดยเฉพาะในโลกปััจจุุบัันที่่�นัับวััน
จะมีีความเชื่่�อมโยงมากขึ้้�น

บางประเทศอาเซีียนเองได้้เล็็งเห็็นผลประโยชน์์
ของการมีีปฏิิสััมพัันธ์์มากขึ้้�นกัับเอเชีียกลางแล้้ว
เช่่น เวีียดนามได้้เริ่่�มใช้้ทางรถไฟที่่�เชื่่�อมระหว่่าง
เวีียดนามและจีีนหรืือใช้้ท่่าเรืือจีีนที่่�เหลีียนหยุุนกััง
เพื่่อ� ส่่งสิินค้้าไปยัังยุุโรปผ่่านคาซััคสถานแล้้ว ซึ่ง่� ทำำ�ให้้
สามารถส่่งสิินค้้าได้้เร็็วกว่่าทางทะเล และถููกกว่่า
ทางอากาศ ในขณะที่่� สิิ ง คโปร์์ ไ ด้้ เ ห็็ น ช่่ อ งทางการลงทุุนด้้านการศึึกษาในคาซััคสถาน และยัังมีี
ความร่่วมมืือด้้านการลงทุุน การเงิิน และนวััตกรรม
ในขณะที่่� ม าเลเซีียและอิิ น โดนีีเซีียต่่ า งได้้ ใช้้ความเป็็นมุุสลิมสิ ายกลางในการเข้้าถึึงทางการเมือื งและการหาผลประโยชน์์ ร่่ ว มกัั บ เอเชีียกลาง
โดยบริิษััทพลัังงานของมาเลเซีียได้้ลงทุุนในภาค
พลัั ง งานของคาซัั ค สถานและเติิ ร์์ ก เมนิิ สถ านมาสัักพัักใหญ่่แล้้ว ดัังนั้้�น ศัักยภาพความร่่วมมืือ
ระหว่่างประเทศเอเชีียกลางและประเทศอาเซีียน
มีีมากกว่่าที่่คิ� ดิ แต่่อาจยัังไม่่ได้้รับั ความสนใจเท่่าที่่ค� วรแม้้ ว่่ า ไทยและกลุ่่�มประเทศอาเซีียน
ยัังไม่่ได้้มีีบทบาทสำำ�คััญพอในเอเชีียกลาง และยััง
ไม่่ถืือว่่าเป็็นผู้้�เล่่นใน The Great Game แต่่อย่่างใด
แต่่ ก็็ ค วรต้้ อ งจัั บ ตามองและทำำ� ความเข้้ า ใจกัั บ
The New Great Game ที่่กำ� ำ�ลังั ดำำ�เนิินอยู่่�เนื่่อ� งจากการแข่่งขัันใด ๆ ระหว่่างมหาอำำ�นาจก็็สามารถ
ส่่งผลกระทบต่่อประเทศและภููมิภิ าคอื่่น� ๆ รอบด้้านได้้
และตราบใดที่่�โลกนี้้�ยัังคงมีีความไม่่เท่่าเทีียมกััน
ระหว่่างประเทศต่่าง ๆ และยัังคงมีีความกระหาย
อำำ�นาจและอิิทธิิพลเพื่่อ� ผลประโยชน์์ส่ว่ นตนมากกว่่า
ผลประโยชน์์ส่่วนรวม The Great Game ก็็จะ
ยัังคงมีีการเล่่นต่่อไป ไม่่ว่า่ ในรููปแบบใดรููปแบบหนึ่่�ง
อย่่างไม่่หยุุดหย่่อน อย่่างเช่่นที่่� Rudyard Kiplingได้้กล่่าวไว้้ในเรื่่�อง Kim ว่่า “The Great Gamethat never ceases day and night…” และ“When everyone is dead the Great Gameis finished. Not before.”ส ร า ญ ร ม ย์์209บ้้านเก่่าหลัังใหม่่ ของเมืืองไทย
1ในดิินแดนอิินเดีีย
อภิิรััตน์์ สุุคนธาภิิรมย์์ ณ พััทลุุง
เอกอััครราชทููต ณ กรุุงอัังการา 2ที่่�ทำำ�การสถานเอกอััครราชทููตหลัังเก่่าซึ่่�งถููกรื้้�อไปแล้้ว

โดยธรรมเนีียมปฏิิบััติิทางการทููตและกฎหมายระหว่่างประเทศ สถานเอกอััครราชทููต
ของรััฐหนึ่่�งที่่�ตั้้�งอยู่่�ในดิินแดนของอีีกรััฐหนึ่่�ง เป็็นประดุุจดิินแดนส่่วนหนึ่่�งของรััฐผู้้�ส่่งคณะทููต
พููดกัันอย่่างง่่าย ๆ สถานทููตถืือเป็็น “บ้้าน” ของรััฐนั้้�นในต่่างแดน ซึ่่�งย่่อมได้้รัับการรัับรอง
และนัับถืือจากรััฐผู้้�รัับ สถานทููตไทยในอิินเดีียก็็ถืือได้้ว่่าเป็็น “บ้้าน” ของประเทศไทย
รััฐบาลไทยและคนไทยที่่�ตั้้�งอยู่่�ในกรุุงนิิวเดลีี

การพิิมพ์์ในครั้้�งนี้้�ได้้มีีการปรัับปรุุงและสรุุปย่่อบทความลงไปจากที่่�เคยตีีพิิมพ์์ครั้้�งแรกบ้้าง ต้้นฉบัับเต็็มของบทความนี้้�
ได้้พิิมพ์์เผยแพร่่ครั้้�งแรกในนิิตยสารศิิลปวััฒนธรรม ปีีที่่� 40 ฉบัับที่่� 9 ประจำำ�เดืือนกรกฎาคม 2562
2อดีีตอััครราชทููต สถานเอกอััครราชทููต ณ กรุุงนิิวเดลีี ระหว่่างช่่วงเมษายน 2559 - กุุมภาพัันธ์์ 2562
1

210

SARANROMเมื่่�อวัันที่่� 26 พฤศจิิกายน 2561 สมเด็็จ
พระเทพรััตนราชสุุดา ฯ สยามบรมราชกุุมารีี3 เสด็็จฯ
เป็็นองค์์ประธานในพิิธีีเปิิดอาคารที่่ทำ� ำ�การหลัังใหม่่
ของสถานเอกอััครราชทููต ณ กรุุงนิิวเดลีี ซึ่่�งสร้้าง
ในพื้้�นที่่�เดิิมที่่�รััฐบาลอิินเดีียจััดสรรให้้เป็็นที่่�ตั้้�ง
สถานทููตไทยและทำำ�เนีียบเอกอััครราชทููตมาตั้้�งแต่่
ประมาณ 6 ทศวรรษที่่�แล้้ว สภาพของทำำ�เนีียบ
และอาคารสำำ�นัักงานที่่�สร้้างและใช้้งานมาตั้้�งแต่่
ยุุคกึ่่�งพุุทธกาล คืือราว พ.ศ. 2500 ก็็เสื่่�อมโทรม
ไปตามเวลา รวมทั้้�งภารกิิจของสถานทููตที่่�เพิ่่�ม
มากขึ้้น� ในหลายด้้าน ทำำ�ให้้ทางการไทยต้้องปรัับปรุุงซ่่ อ มแซมทำำ� เนีียบทูู ต ครั้้� ง ใหญ่่ และก่่ อ สร้้ า งที่่�ทำำ�การสถานทููตหลัังใหม่่ที่่�ใหญ่่กว่่าเดิิม โดยใน
ระหว่่างนั้้�น สถานทููตไทยและทำำ�เนีียบเอกอััครราชทููต
ย้้ายออกไปเช่่าอาคารชั่่�วคราวที่่�ตำำ�บลวสัันต์์วิิหาร
(Vasant Vihar) ชานกรุุงนิิวเดลีีอยู่่�หลายปีี
ในมงคลโอกาสนี้้� สมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดา ฯสยามบรมราชกุุมารีี โปรดเกล้้าฯ ให้้เชิิญพระอาจารย์์
ชาวอิินเดีียผู้้�เคยถวายพระอัักษรวิิชาภาษาสัันสกฤต
มาเฝ้้าฯ และร่่วมโต๊๊ะเสวยพระกระยาหารกลางวัันณ ทำำ�เนีียบเอกอััครราชทููตด้ว้ ย คืือ Prof. Dr. Satya
Vrat Shastri และภริิยา คืือ Prof. Dr. Usha
Satyavrat4 อาจารย์์ศาสตรีีผู้้�เป็็นสามีี อายุุ 89 ปีีเป็็นปราชญ์์และกวีีชั้้�นนำำ�ของวงการสัันสกฤตโลก
และเคยเป็็นอาจารย์์พิิเศษสอนวิิชาสัันสกฤตที่่�
จุุฬาลงกรณ์์มหาวิิทยาลััยและมหาวิิทยาลััยศิิลปากร
เมื่่อ� มีีนัักวิิชาการชั้้�นนำำ�ในวงการสัันสกฤตโลก
แวะมาเยืือน ก็็เป็็นธรรมเนีียมปฏิิบัติั ที่ิ เ่� ราจะเชิิญให้้
ลงนามในสมุุดเยี่่�ยม ซึ่่�งอาจารย์์ศาสตรีีตอบรัับ
ด้้วยความยิินดีี และเขีียนไว้้ลายกวีีเป็็นคำำ�ฉัันท์์
สัันสกฤตอัักษรเทวนาครีี ซึ่่�งผู้้�รู้้�ภาษาสัันสกฤต

หลายท่่ า นที่่� เ คยเป็็ น ลูู ก ศิิ ษ ย์์ ท่่ า นในเมืื อ งไทยได้้ช่่วยกัันถอดออกเป็็นอัักษรไทย และเมตตา
แจ้้งสถานทููตว่่า คืือฉัันท์์แบบ “อนุุษฏุุกฉัันท์์”มีีข้้อความ ดัังนี้้�
“นวีีนํํ ภวนํํ ทฤษฺฺฏฺวฺ า ทููตาวาสสฺฺย โศภนมฺฺ /ปฺฺรโมโท เม ชายเต จิิตฺฺเต กศฺฺจิิทฺฺ วาจาม
โคจระ //”
“เมื่่อ� ข้้าพเจ้้าได้้เห็็นอาคารหลัังใหม่่อันั งดงาม
ของสถานเอกอััครราชทููตแล้้ว ความยิินดีีบางอย่่าง
ที่่�เกิินกว่่าจะเอื้้�อนเอ่่ยด้้วยวาจา ย่่อมเกิิดขึ้้�นในใจ
ของข้้าพเจ้้าฯ”ในศุุภวาระนี้้� กระทรวงการต่่างประเทศ
ได้้ขอพระราชทานชื่่�อห้้องประชุุมใหญ่่ของอาคาร
ที่่� ทำำ� การสถานทูู ตหลัั ง ใหม่่ ด้้ ว ย และสมเด็็ จพระเทพรัั ต นราชสุุ ด า ฯ สยามบรมราชกุุ ม ารีีห้้องประชุุมมงคลวรรธนา

	พระอิิสริิยยศในเวลานั้้�น (พฤศจิิกายน 2561) ต่่อมา ทรงได้้รัับพระราชทานสถาปนาขึ้้�นเป็็น สมเด็็จพระกนิิษฐาธิิราชเจ้้า
กรมสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดา เจ้้าฟ้้ามหาจัักรีีสิิรินิ ธร มหาวชิิราลงกรณวรราชภัักดีี สิิริิกิจิ การิิณีีพีีรยพััฒน รััฐสีีมาคุุณากรปิิยชาติิ
	สยามบรมราชกุุมารีี เมื่่�อวัันที่่� 5 พฤษภาคม 2562
4อาจารย์์อุุษา สััตยพรต ภริิยาอาจารย์์ศาสตรีี ถึึงแก่่กรรมเมื่่�อวัันที่่� 2 พฤศจิิกายน 2563 ที่่�กรุุงนิิวเดลีี
3ส ร า ญ ร ม ย์์211ได้้โปรดเกล้้าฯ พระราชทานชื่่อ� ห้้องนี้้ว่� า่ “มงคลวรรธนา”แปลว่่าแหล่่งอัันเป็็นมงคลของความเจริิญวััฒนา
คำำ�ว่า่ “วรรธนา” ที่่ท� รงตั้้ง� พระทััยใช้้ เป็็นรููปสันั สกฤตคำำ� เดีียวกัั บ รูู ป บาลีีที่่� ไ ทยเราเอามาตัั ด สั้้� น ใช้้ ใ นภาษาไทยทั่่�วไปในปััจจุุบันั ว่่า “วััฒนา” (ศััพท์บ์ าลีีเดิิม
“วฑฺฺฒน” แปลว่่า ความเจริิญงอกงาม)ช่่วงก่่อนที่่�จะมีีพิิธีีเปิิดที่่�ทำำ�การสถานทููต
หลัั ง ใหม่่ ผู้้�เขีียนเป็็ น ผู้้�หนึ่่� ง ที่่� ไ ด้้ รัั บ มอบหมาย
จากท่่านทููตให้้ร่่วมค้้นคว้้าและประมวลประวััติิ
ของสถานทูู ตไทยในอิิ นเดีีย และยัั งได้้ รัั บมอบภารกิิจเฉพาะให้้นำำ�หนังั สืือจากห้้องสมุุดในอาคารเดิิม
มาจััดเข้้าในห้้องสมุุดใหม่่ด้ว้ ย ผู้้�เขีียนได้้อาศััยข้้อมููล
และความช่่วยเหลืือจากหลายแหล่่ง โดยเฉพาะท่่ า นอัั ค รราชทูู ตที่่� ปรึึ กษา ศรัั ญ ญา ปาลีีวงศ์์
ซึ่่�งช่่วยยกร่่างประวััติิความเป็็นมาของสถานทููต
และจััดห้้องนิิทรรศการในตึึกที่่�ทำำ�การได้้สำ�ำ เร็็จ
ทัันรัับเสด็็จ
สถานเอกอัั ค รราชทูู ต ณ กรุุ ง นิิ ว เดลีี
ซึ่่�งมีีความเป็็นมาสืืบย้้อนไปได้้จนถึึงช่่วงที่่�อิินเดีีย
เพิ่่�งได้้รับั เอกราชจากอัังกฤษเมื่่อ� 70 กว่่าปีีที่แ่� ล้้วนั้้�น
มีีความเกี่่�ยวข้้องกัับนัักการทููตอาวุุโสที่่�มีีชื่่�อเสีียง

ทั้้� ง ในด้้ า นการทูู ต และด้้ า นอื่่� น ๆ โดยเฉพาะ
ด้้านวงการหนัังสืือไทยหลายท่่าน
ประเทศไทยและอิินเดีียสถาปนาความสััมพันั ธ์์ทางการทููตระหว่่างกัันเมื่่�อวัันที่่� 1 สิิงหาคม 2490
หรืือ ค.ศ. 1947 ปีีเดีียวกัับที่่อิ� นิ เดีียประกาศเอกราช
จากอัังกฤษ และอัันที่่จ� ริิงไทยได้้รับั รองรััฐบาลอิินเดีีย
และสถาปนาความสััมพัันธ์์กัับรััฐบาลนั้้�นตั้้�งแต่่
15 วัันก่่อนการประกาศเอกราชอย่่างเป็็นทางการ
(ในวัันที่่� 15 สิิงหาคม) โดยเป็็นการเริ่่ม� ความสััมพันั ธ์์กับั
รััฐบาลเฉพาะกาลภายใต้้หัวั หน้้าคณะรััฐบาลชั่่ว� คราวคืือบััณฑิิตเนห์์รูู ซึ่่�งต่่อมาจะได้้เป็็นนายกรััฐมนตรีี
คนแรกของอิินเดีีย
ในขั้้� น ต้้ น รัั ฐ บาลทั้้� ง สองได้้ แ ลกเปลี่่� ย นผู้้�แทนกัั น ในระดัั บ อัั ค รราชทูู ต (Envoy หรืือ
Minister) มีีสถานอััครราชทููต (Legation) ตั้้ง� ประจำำ�
อยู่่�ที่่� เ มืื อ งหลวงของแต่่ ล ะฝ่่ า ย ต่่ อ มาในวัั น ที่่�
3 ตุุลาคม 2494 (ค.ศ. 1951) จึึงได้้ตกลงยกสถานะ
ขึ้้�นเป็็นสถานเอกอััครราชทููตและมีีผู้้�แทนระดัับ
เอกอััครราชทููต
ผู้้�แทนทางการทููตท่่านแรกของไทยประจำำ�
อิินเดีีย ซึ่่�งในเวลานั้้�นยัังเป็็นเพีียงอััครราชทููต คืือดร. ถนััด คอมัันตร์์ (ระหว่่างปีี 2490 - 2491) ท่่านผู้้�นี้้�

ที่่�ทำำ�การสถานเอกอััครราชทููตหลัังใหม่่

212

SARANROMต่่อมาได้้เป็็นเอกอััครราชทููตไทยในหลายประเทศ
เป็็นรััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงการต่่างประเทศ
และเป็็นรองนายกรััฐมนตรีี ในปีี 2510 ท่่านเป็็น
หนึ่่�งในห้้าบิิดาผู้้�ก่่อตั้้�งอาเซีียน ซึ่่�งได้้มีีการลงนาม
สถาปนาที่่วั� ังสราญรมย์์
ในสมััยที่่� ดร. ถนััดฯ ทำำ�งานอยู่่�ที่่อิ� นิ เดีียและ
สมััยถััดมา สถานทููตไทยยัังไม่่ได้้มาตั้้�งอยู่่�ในพื้้�นที่่�
ปััจจุุบันั นี้้� แต่่ได้้เช่่าอาคารเอกชนในอััตราพิิเศษตามที่่�
รััฐบาลอิินเดีียจััดให้้ ในเวลาต่่อมา รััฐบาลอิินเดีีย
ได้้เสนอที่่�ดิินว่่างเปล่่าชานเมืือง ซึ่่�งส่่วนใหญ่่เป็็น
ทุ่่�งนาและที่่ร� กร้้าง แห้้งแล้้งเป็็นหิินทราย ที่่ท� างการ
ได้้เวนคืืนจากหมู่่�บ้้านชาวนาเผ่่า Gurjar มาจััดสรร
ให้้มิิตรประเทศต่่าง ๆ เช่่าซื้้�อระยะยาวเพื่่�อสร้้าง
สถานทูู ตและเป็็ นการพัั ฒนาพื้้� นที่่� โดยรัั ฐบาลอิินเดีียอํํานวยความสะดวกด้้านสาธารณููปโภคให้้
ปััจจุุบััน ทุ่่�งร้้างได้้เปลี่่�ยนสภาพเป็็นเขตจาณัักยปุุรีี
หรืือ Chanakyapuri Diplomatic Enclaveเขตการทููตเขตแรกของกรุุงนิิวเดลีีกลางเมืืองและ
ไทยเป็็นชาติิแรกที่่�ได้้ตกลงจะเช่่าซื้้�อที่่�ดิินในเขตนี้้�
จากรััฐบาลอิินเดีีย
ข้้อหนึ่่�งที่่�น่่าบัันทึึกไว้้คืือ เมื่่�อฝ่่ายไทยจะขอ
เช่่ า ซื้้� อ ที่่� ดิิ น จากอิิ น เดีียเพื่่� อ สร้้ า งสถานทูู ตนั้้� นทั้้�งสองฝ่่ายได้้ยกระดัับความสััมพัันธ์์ขึ้้�นเป็็นระดัับ
เอกอััครราชทููตแล้้ว โดยเอกอััครราชทููตไทยท่่านแรก
ระหว่่างปีี 2492 - 2495 คืือคุุณหลวงพิินิิจอัักษร
(วงษ์์ พิินิจิ อัักษร) แต่่ผู้้�เริ่่มต้� น้ ลงนามคำำ�ขออนุุมัติั จิ ากรััฐบาลอิินเดีียเพื่่อ� ขอเช่่าซื้้อ� ที่่ดิ� นิ เป็็นเอกอััครราชทููต
ท่่านที่่�สอง คืือ พลตรีีหลวงวิิจิิตรวาทการ (วิิจิิตร
วิิจิิตรวาทการ) ซึ่่�งดำำ�รงตำำ�แหน่่งเอกอััครราชทููตณ กรุุงนิิวเดลีีระหว่่างปีี 2495 - 2496 คุุณหลวงวิิ จิิ ตร วาทการเป็็ น ทั้้� ง นัั ก การทูู ต นัั ก การเมืื อ งนัักประวััติิศาสตร์์ นัักประพัันธ์์ นัักเขีียนบทละคร
นัักสร้้างกำำ�ลัังใจและ “กููรูู” ผู้้�เขีียนหนัังสืือจำำ�พวก
how to ในเชิิงจิิตวิทิ ยาเป็็นท่่านแรก ๆ ของเมืืองไทย
ก็็ว่่าได้้

การติิดต่่อกัับทางการอิินเดีียเพื่่�อขอเช่่าซื้้�อ
ที่่�ดินิ สำำ�เร็็จได้้ในสมััยของเอกอััครราชทููต คุุณหลวง
ภััทรวาทีี (ศุุภวาร วารศิิริิ) โดยฝ่่ายอิินเดีียได้้ปรัับ
รููปแบบเป็็นการให้้เช่่าถาวรไม่่มีีกำำ�หนดระยะเวลา
และคิิดค่่าเช่่าที่่�ดิินรายปีี ปีีละ 1 รููปีี คุุณหลวง
ภััทรวาทีีรัับมอบที่่ดิ� ิน 4 เอเคอร์์ (ประมาณ 11 ไร่่)ณ Block 56-N เมื่่�อวัันที่่� 19 มิิถุุนายน 2496 และลงนามสััญญาเช่่าเมื่่�อวัันที่่� 22 พฤศจิิกายน 2497
หลัังจากได้้ที่่�ดิินมาแล้้ว รััฐบาลไทยได้้สร้้าง
สำำ�นักั งานผู้้�ช่่วยทููตทหารอากาศและทหารเรืือก่่อนต่่ อ มาในปีี 2498 ในสมัั ย เอกอัั ค รราชทูู ตคุุณพระมหิิทธานุุกร (ส่่วน นวราช) จึึงเริ่่�มก่่อสร้้าง
ทำำ�เนีียบทููตตามแบบของนาย Karl Malte vonHeinz สถาปนิิกชาวออสเตรีีย ซึ่่�งออกแบบไว้้เป็็น
อาคารสองชั้้�น มีีชั้้�นใต้้ดิินและดาดฟ้้า ลัักษณะ
สถาปัั ต ยกรรมเป็็ น แบบผสมระหว่่ า งตะวัั น ตกและตะวัันออก มีีหลัังคาทรงโดมและห้้องโถงรููปไข่่
ภายใต้้โดม ห้้องสมุุด และห้้องรัับรอง นัับเป็็นทำำ�เนีียบ
เอกอััครราชทููตหลังั แรกที่่สร้� า้ งเสร็็จในเขตจาณัักยปุุรีี
และมีีความโดดเด่่นเป็็นเอกลัักษณ์์จนกลายเป็็น
ที่่�จดจำำ�ของชาวนิิวเดลีี
นอกจากนี้้� ได้้เริ่่มสร้� า้ งอาคารที่่ทำ� ำ�การสถานทููต
(หลัังเดิิม) ตามแบบของสถาปนิิกออสเตรีียคนเดีียวกััน
เป็็นตึึกสองชั้้�น มีีครุุฑสีีทองก่่อด้้วยอิิฐและถืือปููน
องค์์ใหญ่่เด่่นเป็็นสง่่าอยู่่�เหนืือประตููทางเข้้า (น้ำำ��หนักั
ประมาณ 900 กิิโลกรััม หรืือเกืือบ 1 ตััน เมื่่อ� รื้้อ� ถอนตึึกนี้้�ลงและสร้้างตึึกที่่ทำ� ำ�การใหม่่ ก็็ได้้นำำ�ครุุฑองค์์นี้้�
ไปประดิิษฐานที่่เ� หนืือประตููใหญ่่ของอาคารปััจจุุบันั
ด้้วย) พื้้�นที่่�ใช้้สอยเพีียง 755 ตารางเมตร ซึ่่�งคงจะ
เพีียงพอสำำ�หรัับเจ้้าหน้้าที่่�นั่่�งทำำ�งานในเวลานั้้�น
โดยที่่�การรัับรองแขกหรืือการประชุุมคงจะใช้้พื้้�นที่่�
โถงชั้้�นล่่างของทำำ�เนีียบทููต แต่่ไม่่น่่าจะเพีียงพอ
สำำ�หรัับปริิมาณงานในเวลานี้้�เสีียแล้้ว (ที่่�ทำำ�การ
หลัังปััจจุุบัันมีีพื้้�นที่่�ใช้้สอย 5,500 ตารางเมตร)ส ร า ญ ร ม ย์์213ทำำ�เนีียบเอกอััครราชทููต

สามปีีหลัังจากนั้้�น การก่่อสร้้างทำำ�เนีียบทููต
และสถานทููตไทยจึึงเสร็็จสิ้้น� และเริ่่ม� ใช้้งานในกลางปีี
2501 ในสมััยของเอกอััครราชทููต บุุณย์์ เจริิญชััย

การตกแต่่งบริิเวณโดมของทำำ�เนีียบเอกอััครราชทููต

214

SARANROMในระยะใกล้้เคีียงกัันนั้้�นเอง ชาวพุุทธทั่่�วโลก
กำำ�ลังั เฉลิิมฉลองวาระ 25 พุุทธศตวรรษ คืือ 2500 ปีีหลัั ง พุุ ท ธปริิ นิิ พพ าน รัั ฐ บาลเนห์์ รูู ไ ด้้ จัั ด งานเฉลิิ ม ฉลองขึ้้� น ด้้ ว ย เรีียกว่่ า งานพุุ ท ธชยัั น ตีีแต่่การนัับปีีพุทุ ธศัักราชของไทยเหลื่่อ� มกัับของอิินเดีีย
พม่่าและศรีีลัังกาอยู่่� 1 ปีี ดัังนั้้�น งานพุุทธชยัันตีี
ที่่อิ� นิ เดีียจึึงเกิิดขึ้้น� ในปีี ค.ศ. 1956 ซึ่่ง� ถ้้าจะนัับ พ.ศ.
แบบไทยก็็คืือปีี 2499 เท่่านั้้�นเองด้้ ว ยสปิิ ริิ ตที่่� ปร ะสงค์์ จ ะถวายเกีียรติิ แ ด่่พระพุุทธเจ้้าในฐานะอภิิชาตบุุตรแห่่งมาตุุภูมิู อิิ นิ เดีีย
และน่่าจะเป็็นนโยบายของอิินเดีียหลัังได้้รับั เอกราช
ที่่�จะแสวงหาการยอมรัับระดัับนานาประเทศในมิิติิ
ต่่าง ๆ นายกรััฐมนตรีีเนห์์รููจึึงจััดงานพุุทธชยัันตีี

เป็็นการใหญ่่ และได้้เชิิญชวนประชาคมชาวพุุทธ
ระหว่่ า งประเทศให้้ ม าสร้้ า งวัั ด พุุ ท ธนานาชาติิ
ที่่�ตำำ�บลคยา รััฐพิิหาร อัันเป็็นสถานที่่�ตรััสรู้้�ด้้วย
ไทยได้้ตอบรัับคำำ�เชิิญเป็็นประเทศแรก และได้้
ก่่อสร้้างวััดไทยพุุทธคยาขึ้้�นในสมััยของท่่านทููต
คุุณพระพหิิทธานุุกร ซึ่่�งได้้มอบหมายให้้คุุณปุ่่�น
จงประเสริิฐ เลขานุุการสถานทููตไทยในขณะนั้้�น
เป็็นผู้้�ดํําเนิินการ
หลัังจากนั้้�น ดร. จีีระ เจริิญเลิิศ ข้้าราชการ
สถานทููตอีีกท่่านหนึ่่�ง ได้้ไปร่่วมพิิธีีฉลองวััดไทย
พุุทธคยา และได้้รัับมอบหน่่อต้้นพระศรีีมหาโพธิ์์�
ซึ่่�งสืืบเชื้้�อสายมาจากต้้นพระศรีีมหาโพธิ์์�ตรััสรู้้�ของ
พระพุุทธเจ้้า กลัับมายัังกรุุงนิิวเดลีี แล้้วนำำ�มาปลููก
ที่่�ริิมสนามระหว่่างอาคารทำำ�เนีียบเอกอััครราชทููต
และที่่ทำ� ำ�การ ปััจจุุบันั ต้้นโพธิ์์�ได้้เติิบใหญ่่แผ่่กิ่่ง� ก้้าน
สาขาเป็็นที่่�ร่่มเย็็น และบริิเวณใต้้ต้้นโพธิ์์�ก็็เป็็น
ที่่ปร� ะดิิษฐานพระพุุทธรููป เป็็นสถานที่่สั� กั การะและ
ที่่พึ่่� ง� ทางใจของข้้าราชการสถานทููตสืืบกัันมาหลายรุ่่�น
หลัังจากที่่พร� ะบาทสมเด็็จพระบรมชนกาธิิเบศร
มหาภููมิิพลอดุุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิิตร
เสด็็จสวรรคตเมื่่�อวัันที่่� 13 ตุุลาคม 2559 รััฐบาล
ได้้สั่่�งการให้้สถานทููตและสถานกงสุุลไทยทั่่�วโลก
จััดพิิธีีถวายดอกไม้้จัันทน์์ร่่วมกัับชุุมชนชาวไทย
ในโอกาสงานถวายพระเพลิิ ง พระบรมศพ
เมื่่อ� วัันที่่� 26 ตุุลาคม 2560 ซึ่ง่� สถานเอกอััครราชทููตณ กรุุ ง นิิ ว เดลีีร่่ ว มกัั บ ชุุ มช นไทยในกรุุ ง นิิ ว เดลีี
และพื้้� น ที่่� ใ กล้้ เ คีียงก็็ ไ ด้้ ร่่ ว มจัั ด พิิ ธีีด้้ ว ย และภายหลัังพิิธีีถวายดอกไม้้จัันทน์์ สถานทููตได้้นํํา
เถ้้าดอกไม้้จัันทน์์มาฝัังไว้้ที่่�ใต้้ต้้นโพธิ์์�ดัังกล่่าว		สถานทููตไทยได้้ย้้ายเข้้ามาตั้้�งที่่�อยู่่�ปััจจุุบัันนี้้�
ตั้้ง� แต่่ปีี 2501 หลัังจากสมััยของท่่านทููตบุณย์ุ ์ เจริิญชััย
มีีเอกอััครราชทููตที่่�โดดเด่่นน่่าสนใจอีีกหลายท่่าน
ท่่านหนึ่่�งคืือศาสตราจารย์์สุุกิิจ นิิมมานเหมิินท์์

ซึ่่�งมารัับตำำ�แหน่่งระหว่่างปีี 2502 - 2506 ท่่านผู้้�นี้้�
เป็็นทั้้�งนัักวิิชาการ นัักการทููต นัักเขีียน ราชบััณฑิติ
และสมาชิิกรััฐสภา เคยเป็็นรองนายกรััฐมนตรีีและ
รััฐมนตรีีหลายกระทรวง ทั้้�งกระทรวงอุุตสาหกรรม
กระทรวงเศรษฐการ กระทรวงศึึกษาธิิการ นอกจากนี้้�
ภริิยาของท่่านทููตสุกิุ จิ ฯ ก็็เป็็นนัักเขีียนสตรีีคนสำำ�คัญ
ัของวงวรรณกรรมไทย คืือ “ดอกไม้้สด” หม่่อมหลวง
บุุปผา นิิมมานเหมิินท์์ (สกุุลเดิิม กุุญชร) ผู้้�บุุกเบิิก
บทบาทของนัักประพัันธ์์สตรีีไทยในการเขีียนนวนิิยาย
มาตั้้�งแต่่ปีี พ.ศ. 2472
เมื่่�อวัันที่่� 17 มกราคม 2506 “ดอกไม้้สด”ถึึงแก่่กรรมอย่่างสงบด้้วยอาการหััวใจวายในห้้องนอน
ของท่่านทููตบนชั้้�นสองของทำำ�เนีียบนั่่�นเอง เท่่าที่่�
ผู้้�เขีียนทราบ ท่่านเป็็นภริิยาเอกอััครราชทููตไทยท่่ า นเดีียวที่่� ถึึ งแก่่ ก รรมที่่� ทำำ� เนีียบทูู ตหลัั ง นี้้�
ในประวััติิของสถานทููต หลัังจากนั้้�น ท่่านทููตสุกิุ ิจฯก็็ย้้ายออกจากอิินเดีียในกลางปีีเดีียวกัันเพื่่�อไป
รัับหน้้าที่่�ใหม่่ที่่�กรุุงวอชิิงตััน
แม้้ ทั้้� งท่่ านทูู ตสุุกิิจฯ และ “ดอกไม้้ สด”ถึึงแก่่กรรมไปหลายปีีแล้้ว แต่่ยังั มีีหนัังสืือชุุดผลงาน
นวนิิยายของ “ดอกไม้้สด” เก็็บไว้้ในห้้องสมุุดของ
ทำำ�เนีียบและห้้องสมุุดในอาคารใหม่่ของสถานทููตและ
ทุุกครั้้�งที่่�มีีการทำำ�บุุญที่่�ทำำ�เนีียบทููตหรืือที่่�สถานทููต
ถืือเป็็นธรรมเนีียมที่่จ� ะต้้องนำำ�รูปู ของ “ดอกไม้้สด”มาตั้้�งร่่วมในพิิธีีด้้วยความเคารพ เพื่่�อน้้อมจิิตอุุทิิศ
ส่่วนกุุศลให้้ดวงวิิญญาณของท่่านเสมอ สืืบมาจนถึึง
ทุุกวัันนี้้�
อดีีตเอกอััครราชทููตไทยที่่�น่่าสนใจในเชิิง
ศิิลปวััฒนธรรม ภาษา และหนัังสืืออีีกท่่านหนึ่่�ง คืือศาสตราจารย์์พิิเศษ พระวรวงศ์์เธอ พระองค์์เจ้้า
เปรมบุุรฉััตร ผู้้�ทรงเป็็นกวีีและนัักแปลด้้วย ทรงใช้้
นามปากกาว่่า เปรมไชยา (หรืือ “Prem Chaya”ในพระนิิพนธ์์ภาษาอัังกฤษ)ส ร า ญ ร ม ย์์215

ภายในห้้องสมุุดสถานเอกอััครราชทููต

บทกวีีพระนิิพนธ์์บทหนึ่่�งของ “Prem Chaya”ที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับอิินเดีีย ยัังคงประดัับอยู่่�ที่่�ห้้องสมุุด
ของสถานทููต มีีชื่่�อว่่า “Rabindranath Tagore”
ซึ่ง่� เปรมไชยาได้้แสดงอภิิวาทแก่่มหากวีีรพิินทรนาถ
ฐากููร โดยได้้ทรงอ้้างถึึงการเยืือนสยามของรพิินทรนาถ
ฐากููร ในปีี พ.ศ. 2470 และอ้้างถึึงความประทัับใจ
ที่่�ท่่านมีีต่่อสยาม โดยเฉพาะต่่อพระพุุทธศาสนา
และร่่องรอยอารยธรรมอิินเดีียโบราณในเมืืองไทย
ซึ่่�งทำำ�ให้้ท่่านรจนากวีี 2 บท อุุทิิศให้้แก่่สยามเป็็น
ภาษาอัังกฤษและเบงคลีี และเปรมไชยาก็็อ้้าง
ย้้อนไปถึึงบทกวีีทั้้�งสองนี้้�ในพระนิิพนธ์์ด้้วยเช่่นกััน
(บทกวีีของรพิินทรนาถ ฐากููรเกี่่ย� วกัับสยามทั้้�งสอง
บทนี้้� บััดนี้้�ก็็ประดัับอยู่่�ในห้้องสมุุดสถานทููตไทย
ร่่วมกัับบทกวีีของ Prem Chaya นั่่�นเอง)216

SARANROMที่่�ตั้้�งสถานทููตไทยในปััจจุุบััน ตั้้�งอยู่่�ที่่�เลขที่่�
56-N ถนนนยายะ (Nyaya Marg) ซึ่ง�่ ในบััดนี้้�เราใช้้
ประตููด้้านนั้้�นเป็็นทางเข้้าทำำ�เนีียบเอกอััครราชทููต
ตามหลัักฐานเมื่่อ� ฝ่่ายไทยรัับมอบที่่ดิ� นิ จากทางการ
อิินเดีียระบุุว่่า มีีอาณาเขตทิิศเหนืือจรดถนนสััตยะ
(Satya Marg) ทิิศใต้้ติิดที่่�ดิินว่่าง (ปััจจุุบัันเป็็น
สถานทููตนิวิ ซีีแลนด์์) ทิิศตะวัันออกจรดถนนนยายะ
และทิิศตะวัันตกจรดสวนสาธารณะ (และปััจจุุบััน
มีีถนนจัันทรคุุปต์์ หรืือ Chandragupta Margตััดผ่่านด้้วย)นาย Von Heinz สถาปนิิก เคยทำำ�ความเห็็น
เสนอเมื่่อ� ปีี 2498 ให้้รัฐั บาลไทยขอเช่่าที่่ดิ� นิ ว่่างเปล่่า
อีีก 4 เอเคอร์์ ทางทิิศใต้้เสีียให้้ติดิ ต่่อกัันเป็็นผืืนใหญ่่
แต่่รััฐบาลไทยสั่่�งการให้้ยึึดตามแผนเดิิม เพราะ
ไม่่มีีงบประมาณ ที่่�ผืืนนั้้�นจึึงกลายเป็็นสถานทููต
นิิวซีีแลนด์์ในเวลาต่่อมา
ถนน “จัั น ทรคุุ ปต์์ ” ซึ่่� ง บัั ด นี้้� ก ลายเป็็ นทางเข้้ า ใหม่่ ข องอาคารที่่� ทำำ� การสถานทูู ตนั้้� นเป็็นชื่่อ� บุุคคลในประวััติศิ าสตร์์ที่เ่� กี่่ย� วข้้องกัับชื่่อ� เขตจาณัักยปุุรีีด้้วย กล่่าวคืือ เป็็นพระนามของพระเจ้้า
จัันทรคุุปต์แ์ ห่่งราชวงศ์์เมารยะ (ครองราชย์์ประมาณ
3 ศตวรรษก่่อนคริิสตกาล) ร่่วมสมััยกัับอเล็็กซานเดอร์์
มหาราช และได้้ทรงรบพุ่่�งกัับอาณาจัักรของขุุนพลกรีีก
ลููกน้้องอเล็็กซานเดอร์์มหาราช ที่่�ยัังคงหลงเหลืือ
อยู่่�ในอิินเดีียมาจนถึึงสมััยพระองค์์ด้ว้ ย หลัักฐานกรีีก
เรีียกพระองค์์ว่า่ Sandrakottos หรืือ Sandrokottosพระเจ้้าจัันทรคุุปต์์ทรงมีีพราหมณ์์ราชครูู
ปุุโรหิิตคู่่�พระทััยอยู่่�คนหนึ่่�ง ซึ่่�งได้้ถวายคำำ�แนะนำำ�
ในการทั้้� ง ปวงเกี่่� ย วกัั บ การดำำ� เนิิ น ยุุ ท ธศาสตร์์
การสงคราม การทููต การบริิหารปกครองบ้้านเมืือง
และเศรษฐกิิจ พราหมณ์์ผู้้�นี้้�มีีหลายชื่่�อ ชื่่�อหนึ่่�ง
คืือ จาณัักยะ (Chanakya) อิินเดีียนัับถืือมากว่่า
ปราชญ์์ผู้้�นี้้�เป็็นทั้้�งนัักการทููต นัักรััฐศาสตร์์ และที่่�ทำำ�การสถานเอกอััครราชทููตหลัังใหม่่ ถ่่ายจากทำำ�เนีียบเอกอััครราชทููต

นัักเศรษฐศาสตร์์โบราณ ผลงานชิ้้�นหนึ่่�งคืือคััมภีีร์์
“อรรถศาสตร์์” ซึ่่�งสรุุปง่่าย ๆ ได้้ว่่า เป็็นวิิชาการ
ครองแผ่่นดิิน ในเมื่่�ออิินเดีียถืือว่่า จาณัักยะเป็็น
เอกอััครบรมมหานัักการทููตโบราณที่่เ� ก่่งที่่สุ� ดุ คนหนึ่่�ง
ของโลก เมื่่อ� จะจััดสร้้างย่่านการทููตขึ้น้� ในกรุุงนิิวเดลีี
จึึงได้้ให้้ชื่่�อว่่า “จาณัักยปุุรีี” หรืือเมืืองแห่่งบรรดา
ผู้้�เป็็นจาณัักยะสมััยใหม่่
แต่่ถนนที่่�น่่าสนใจสำำ�หรัับผู้้�เขีียนเองเป็็น
ซอยเล็็ก ๆ ชื่่อ� ถนน Rajdoot หรืือออกเสีียงเป็็นไทย
ได้้ว่า่ “ราชทููต” ซึ่ง่� บรรดานัักการทููตควรจะหาโอกาส
ผ่่านไปสัักครั้้ง� หนึ่่�ง เอาเคล็็ด เพราะคำำ�นี้้ใ� นภาษาฮิินดีี
แปลว่่า Ambassador หรืือเอกอััครราชทููต (ถ้้าจะ
ให้้ดีีก็ค็ วรหารถอิินเดีียเก่่าแก่่ยี่ห้่� อ้ “แอมบาสซาเดอร์์”ที่่�ผลิิตโดยบริิษััทฮิินดููสถานมอเตอร์์ นั่่�งผ่่านถนนนี้้�
ไปด้้วย) จะได้้เลื่่�อนขึ้้�นเป็็นเอกอััครราชทููตกััน
โดยเร็็วต่่อไป

อาคารสถานเอกอััครราชทููตไทยแห่่งใหม่่นี้้�
สมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดา ฯ สยามบรมราชกุุมารีี
ได้้เสด็็จฯ ทรงวางศิิลาฤกษ์์ เมื่่�อปีี พ.ศ. 2550
ใช้้เวลาพิิจารณาแบบ แก้้ไขแบบ และดำำ�เนิินการ
ทางงบประมาณและธุุรการทั้้�งในฝั่่�งไทยและฝั่่�ง
อิินเดีียอยู่่�ถึึง 11 ปีี จึึงเสร็็จเรีียบร้้อย และเป็็นที่่ตั้้� �งของส่่วนราชการไทยต่่าง ๆ ใน “ทีีมประเทศไทย”ณ กรุุ ง นิิ ว เดลีี ที่่� จ ะร่่ ว มแรงร่่ ว มใจกัั น ทำำ� งานเพื่่�อส่่งเสริิมความสััมพัันธ์์ไทย - อิินเดีีย รัักษา
ผลประโยชน์์แห่่งชาติิของไทย และให้้บริิการพี่่น้� อ้ งประชาชนไทย สืืบต่่อไปไม่่มีีวัันเสื่่�อมสููญส ร า ญ ร ม ย์์

217

Dead Sea...ทะเลตายที่่�มีีชีีวิิตชีีวา
อิินทนิิล1ณ ใจกลางระหว่่างประเทศจอร์์แดนและอิิสราเอลซึ่่�งมีีพรมแดนติิดกัันมีีทะเลสาบ
ระหว่่างกลางอยู่่�แห่่งหนึ่่�งที่่�เรีียกว่่า “ทะเล Dead Sea” มีีความยาวตั้้�งแต่่เหนืือจรดใต้้
ประมาณ 76 กิิ โ ลเมตร และมีี ค วามกว้้ า งประมาณ 18 กิิ โ ลเมตร มีี พื้้� นที่่�ประมาณ
1,020 ตารางกิิโลเมตร มีีความลึึกจากระดัับน้ำำ��ทะเลประมาณ 400 เมตร ทางตอนเหนืือ
ของ Dead Sea มีี ค วามลึึ ก เฉลี่่�ยเพีี ย งประมาณ 3 เมตร ณ ทะเลสาบแห่่ ง นี้้�ถืือเป็็ นจุุดที่่�ต่ำำ��ที่่�สุุดในโลกที่่�มนุุษย์์จะพึึงลงไปได้้โดยไม่่ต้้องใช้้อุุปกรณ์์ ใด ๆ ทะเลสาบ Dead Seaมีีสายน้ำำ��หลัักที่่�ไหลลงมาจากทะเลสาบกาลิิลีีที่่�อยู่่�ขึ้้�นไปทางเหนืือราว 250 กิิโลเมตร
ระหว่่างอิิสราเอล ซีีเรีีย และเลบานอน โดยไหลผ่่านแม่่น้ำำ��จอร์์แดนอัันเป็็นลำำ�น้ำำ��ขนาดเล็็ก
ที่่�แบ่่ ง พรมแดนระหว่่ า งจอร์์ แ ดนและอิิ ส ราเอล แต่่ สำำ� หรัั บ ชาวคริิ ส ต์์ แ ล้้ ว แม่่ น้ำำ��นี้้�ถืื อว่่ ามีีความสำำ�คััญมาก เพราะเป็็น สถานที่่�ที่่�พระเยซููเคยมาทำำ�พิิธีีศีีล จุ่่�มหรืือพิิธีีล้้า งบาปซึ่่� ง เป็็ น พิิ ธีี สำำ�คัั ญ ของศาสนาคริิ ส ต์์ ณ The Baptismal Site of Jesus Christห่่างขึ้้�นไปจาก Dead Sea เพีียงไม่่กี่่�กิิโลเมตรบนแม่่น้ำำ��สายนี้้�
ทะเลสาบ Dead Sea ถืือเป็็ น สถานที่่�
ท่่องเที่่ย� วที่่มีีชื่� อ่� เสีียงมากที่่สุ� ดุ แห่่งหนึ่่�งของภููมิภิ าคตะวัันออกกลาง และนัับเป็็นทะเลสาบที่่�แปลก
ที่่สุ� ดุ ในโลก ด้้วยเหตุุ 2 ประการ คืือ 1) เป็็นทะเลสาบ
ที่่�อยู่่�ต่ำำ��กว่่าระดัับน้ำำ��ทะเลเกืือบ 400 เมตร และ2) เป็็นทะเลสาบที่่�น้ำำ��มีีรสเค็็มมากกว่่า 4 เท่่าของ
น้ำำ��ทะเลทั่่�วไปซึ่่ง� มีีรสเค็็มจนขม หากมองด้้วยสายตา
เมื่่�อเวลาเราเอามืือลงไปกวนน้ำำ��จะเห็็นเป็็นเปลว
คล้้ายกัับการกวนน้ำำ��เชื่่�อมเนื่่�องจากมีีความเข้้มข้้น
ของเกลืือสููงมาก น้ำำ��ในทะเลสาบ Dead Sea ยัังมีี
1

218

นามปากกาของเอกอััครราชทููตอิิสิินธร สอนไวSARANROMแร่่ธาตุุที่สำ่� ำ�คัญั ถึึง 5 ชนิิด ได้้แก่่ แคลเซีียม (Calcium)โซเดีียม (Sodium) คลอรีีน (Chlorine) แมกนีีเซีียม
(Magnesium) และโบรมีีน (Bromine)ส่่วนผืืนแผ่่นดิินใต้้ท้อ้ งทะเล Dead Sea นั้้�น
ก็็จะมีีโคลนสีีดำำ�ชนิิดหนึ่่�งซึ่่�งเป็็นโคลนละเอีียด
และเนื้้�อเนีียน ในโคลน Dead Sea นั้้�น ประกอบด้้วย
แร่่ธาตุุซิิลิิเกต (Silicate) เคลย์์ พาร์์ติิเคิิล (ClayParticles) บิิทูเู มน (Bitumen หรืือน้ำำ��มันั ดิินธรรมชาติิ)แคลเซีียม (Calcium) และเเมกนีีเซีียม (Magnesium)รวมกัันอยู่่� สำำ�หรัับโคลนใต้้ทะเล Dead Sea นั้้�น

ทะเลสาบกาลิิลีีที่่�ไหลลงสู่่�ทะเลสาบ Dead Sea ผ่่านแม่่น้ำำ��จอร์์แดน

ทั้้� งประเทศจอร์์ แดนและอิิสราเอลได้้ขุุดขึ้้� นมาและผ่่านกระบวนการทำำ�ให้้สะอาดบริิสุุทธิ์์� และบรรจุุซองเป็็นผลิิตภััณฑ์์เครื่่�องสำำ�อางได้้ชนิิดหนึ่่�ง
ซึ่่� ง นัั ก ท่่ อ งเที่่� ย วต่่ า งชาติิ เ มื่่� อ ไปเยืือนจอร์์ แ ดนหรืือฝั่่�งอิิสราเอลแล้้ว ก็็มัักจะซื้้�อติิดตััวกลัับมาใช้้
ในการประทิินผิิว เนื่่�องจากโคลน Dead Seaมีีความละเอีียด เนีียนและนุ่่�ม ที่่�พวกเราเอามา
Mask หน้้า ทาตััว เพื่่อ� ช่่วยฟื้้�นฟููผิวิ และนอนผึ่่ง� แดดให้้สารที่่เ� ป็็นประโยชน์์ที่อ่� ยู่่�ในโคลนถููกดููดซึึมเข้้าไป
ในร่่างกาย รวมทั้้�งการ Detox ผิิวหนัังด้้วย ซึ่ง่� เชื่่อ� กัันว่่า
จะทำำ� ให้้ ผิิ ว ดีีและเต่่ ง ตึึงขึ้้� น นอกจากนั้้� น แล้้ วยัังนำำ�น้ำำ��จาก Dead Sea มาสกััดทำำ�เป็็นเกลืือเม็็ด
สำำ�หรัับขััดผิิวหรืือนำำ�ไปใส่่อ่่างน้ำำ��แช่่ตััวอีีกด้้วย
ส่่วนน้ำำ��ใน Dead Sea ก็็เช่่นกััน มีีแร่่ธาตุุต่า่ ง ๆดัังที่่�กล่่าวมา คนส่่วนใหญ่่ที่่�ลงไปใน Dead Seaมัักจะไปลอยคอและพยายามว่่ายน้ำำ��ใน Dead Seaผลิิตภััณฑ์์เกลืือขััดผิิวจาก Dead Seaทาหน้้า ทาตััวด้้วยโคลนจาก Dead Seaส ร า ญ ร ม ย์์

219

แต่่ก็ทำ็ ำ�ไม่่ได้้เนื่่อ� งจากทะเล Dead Sea มีีความเข้้มข้น้
สููงมาก เราจึึงไม่่สามารถคว่ำำ��หน้า้ แล้้วว่่ายน้ำำ��เหมืือน
ปกติิได้้เพราะจะทำำ�ให้้ตััวเราและส่่วนขาลอยขึ้้�นมา
ทำำ�ให้้หน้้าเราจมลงไปในน้ำำ��เพราะลำำ�ตััวและก้้น
จะลอยบนผิิวน้ำำ��เป็็นระนาบ หากจะว่่ายต้้องลอยน้ำำ��
โดยหัันหน้้าขึ้้�นท้้องฟ้้าและใช้้วิิธีีกรรเชีียงจึึงจะ
เคลื่่อ� นที่่ไ� ด้้ แต่่ระหว่่างที่่ว่� า่ ยน้ำำ��นั้้น� หากไม่่ระมััดระวััง
ตััวเราจะพลิิกคว่ำำ��เหมืือนกัับเรืือคว่ำำ��เลยทีีเดีียว
ซึ่่� ง แค่่ หน้้ า คว่ำำ�� ไม่่ สำำ�คัั ญ เท่่ า หน้้ า เราทิ่่� ม ลงไปในน้ำำ��ทะเล และน้ำำ��เข้้าตา เข้้าปาก จะแสบมากต้้องรีีบ
วิ่่�งขึ้้�นฝั่่�งเพื่่�อไปเอาน้ำำ��สะอาดล้้างตา และหากใคร
เผลอกลืืนน้ำำ��ทะเล Dead Sea ลงไปด้้วย คงจะเท่่ากัับรัับประทานเกลืือไปสัักหนึ่่�งกำำ�มืือเพราะ
น้ำำ�� Dead Sea จะเค็็มจนขม
อย่่างไรก็็ตาม นัักท่่องเที่่�ยวที่่�ไป Dead Seaมัั ก จะมีีพฤติิ ก รรมคล้้ า ยกัั น ก็็ คืื อเอาหนัั ง สืือไป
นอนอ่่านในทะเล Dead Sea ทั้้�ง ๆ ที่่�ตัวั ยัังลอยอยู่่�
ถ่่ายรููปให้้เก๋๋ไก๋๋ นำำ�ไปอวดเพื่่อ� น ๆ ซึ่่ง� ผมเองก็็ทำำ�มาแล้้ว
การลง Dead Sea โดยปกติิควรจะลงแช่่ไม่่เกิิน

20 นาทีี และจะขึ้้� น มาพอกโคลนสีีดำำ� เป็็ น มัั นซึ่่�งโรงแรมบริิเวณโดยรอบของ Dead Sea มัักจะ
เตรีียมโคลนสีีดำำ�ไว้้ให้้ ผมสัังเกตว่่านัักท่่องเที่่�ยว
เกืือบจะร้้อยละ 100 ต้้องเอาโคลนมาทาให้้ดำำ�ทั้้ง� ตััวเหลืือเพีียงตา จมููก ปาก เท่่านั้้�น และแอ็็กท่่าถ่่ายรููป
ชููสองนิ้้�ว บางคนเอาโคลนทาแล้้วขึ้้น� มาอยู่่�บนบกนาน
ไปหน่่อย โคลนแห้้งกรัังติิดตััว ล้้างออกยากกว่่าปกติิ
แต่่ก็็ไม่่มีีอัันตรายใด ๆ ข้้อห้้ามอย่่างหนึ่่�งสำำ�หรัับ
การลงไป Dead Sea คืืออย่่าให้้น้ำำ��เข้้าตาและ
อย่่าเอาน้ำำ��สาดกััน รวมทั้้�งการดำำ�น้ำำ��ด้้วย เพราะ
จะพลาดพลั้้�งทำำ�ให้้น้ำำ��เข้้าตา และต้้องรีีบวิ่่�งขึ้้�น
ชายหาดไปหาน้ำำ��สะอาดล้้างตา ล้้างปาก ล้้างจมููก
ล้้างหูู ถ้้าบัังเอิิญแถวนั้้�นไม่่มีีน้ำำ��สะอาดก็็ทนทรมาน
แสบตาไปก็็แล้้วกััน
สำำ�หรับั Dead Sea นั้้น� หากเราลงทางชายหาด
ฝั่่ง� จอร์์แดน และมองไปฝั่่�งตรงข้้ามทางทิิศตะวัันตก
เราจะเห็็นเทืือกเขาเป็็นแนวยาวทอดตััวเหนืือจรดใต้้
ซึ่ง่� บนเทืือกเขานั้้�นจะมีีเมือื ง ๆ หนึ่่�งชื่่อ� ว่่าเบทเลเฮม
(Bethlehem) อัันเป็็นสถานที่่�ประสููติิของพระเยซูู

ทีีมคนไทยไปลอยตััวใน Dead Sea

220

SARANROMที่่อ� ยู่่�ห่า่ งออกไปจาก Dead Sea ประมาณ 30 กิิโลเมตร
หากเราพัั ก ที่่� โรงแรมริิ ม ทะเลสาบ Dead Seaช่่วงกลางคืืนมองไปบนยอดเขาทางทิิศตะวัันตก
จะเห็็นไฟสว่่างยามค่ำำ��คืืนนั่่�นคืือสถานที่่�ประสููติิ
ของพระเยซูู เมื่่�อกว่่า 2,000 ปีีมาแล้้ว
อีีกประการหนึ่่�งหากใครไปพัักที่่�โรงแรม
มููเว็็นพิิก (Movenpick Hotel) ซึ่่�งเป็็นโรงแรม
ในเครืือบริิ ห ารของสวิิ ต เซอร์์ แ ลนด์์ จะมีีลาน
สำำ�หรับั การแสดงระหว่่างช่่วงอาหารเย็็นตอนพลบค่ำำ��
บริิเวณนั้้�นจะมีีต้้นมะกอกฝรั่่ง� สููงประมาณ 5 - 6 เมตรแผ่่เป็็นพุ่่�มกระจาย ซึ่่�งมะกอกต้้นนั้้�นอายุุรุ่่�นราว
คราวเดีียวกัันกัับพระเยซููคริิสต์์ที่่�นำำ�มาจากเมืือง
เบทเลเฮม และยัังเจริิญเติิบโตเป็็นพุ่่�มสวยงาม
มาจนปััจจุุบััน แถมในโรงแรมนี้้�ยัังมีีต้้นหางนกยููง
ที่่�นำำ�ต้้นพัันธุ์์�จากประเทศไทยมาปลููกไว้้เมื่่�อกว่่า
20 ปีีแล้้วด้้วย
ผมลืืมบอกไปว่่าการเดิินทางจากกรุุงอััมมาน
ไปชม Dead Sea นั้้�นต้้องเดิินทางลงไปทางทิิศใต้้
จะใช้้เวลาประมาณ 45 นาทีี โดยรถยนต์์จะลััดเลาะ

แผนที่่� Dead Sea และเมืือง Bethlehemที่่�มารููปภาพ https://i.pinimg.com/originals/19/53/96/
195396006a5cc9c45225da025d5f0d46.jpg

สระว่่ายน้ำำ��ของ Movenpick Hotel, Dead Sea - Jordanส ร า ญ ร ม ย์์

221นัักท่่องเที่่�ยวกัับป้้าย Sea Levelลงมาตามไหล่่เขาและจะลงเขาสููงมาตลอด เนื่่อ� งจากกรุุงอััมมานตั้้�งอยู่่�บนภููเขา 8 ลููก อยู่่�สููงกว่่าระดัับ
น้ำำ��ทะเลประมาณ 900 - 1,100 เมตร พอมาถึึง
ค่่อนทางซึ่่�งยัังเป็็นภููเขาสููงอยู่่� ไกด์์ท้้องถิ่่�นจะจอด
ให้้นัักท่่องเที่่�ยวได้้ดููเสาหลัักที่่�เป็็นหิิน สููงขนาด
ตััวคนอัันหนึ่่�งทางขวามืือของถนนตอนขาลง ทีีแรก
ผมไม่่รู้้�ว่่าเขาจอดทำำ�ไม ไม่่เห็็นมีีอะไรเลย ไกด์์
ไม่่พููดอะไร พาเราไปดููเสานั้้�นใกล้้ ๆ เขีียนข้้อความ
ไว้้ว่่า “Sea Level” (ระดัับน้ำำ��ทะเล) ครั้้�งแรกที่่�ผม
ไปเห็็นเสาหลัักอัันนี้้� ผมนึึกในใจว่่า คนที่่�มาปััก
หลัักเสานี้้�เพี้้�ยนไปหรืือเปล่่า เพราะเรายัังอยู่่�บน
ภููเขาสููงชััด ๆ มองลงไปเบื้้�องล่่างก็็ยังั ต้้องลงเขาไปอีีก
18 กิิโลเมตรกว่่าจะถึึง Dead Seaหลัั ง จากที่่� เราถ่่ า ยรูู ปกัั บ เสาหิิ น นั้้� น แล้้ วไกด์์ได้้ชี้้�ให้้เราดููแผ่่นป้้าย ซึ่่�งอธิิบายและแสดงภาพ
ให้้ เราเห็็ น ว่่ า เราอยู่่�ระดัั บ เดีียวกัั บ ผิิ ว น้ำำ�� ทะเลทางทิิศตะวัันตก อัันเป็็นชายฝั่่ง� ของประเทศอิิสราเอล
ที่่�อยู่่�ห่่างออกไปประมาณ 70 กิิโลเมตร และจุุดที่่�
เรายืืนอยู่่�นั้้น� เปรีียบเสมืือนปากเหวที่่เ� ราต้้องลงไปยััง
Dead Sea อัันกว้้างใหญ่่ไพศาล เปรีียบเสมืือน
แอ่่งน้ำำ��ขนาดใหญ่่ ต้้องลงจากหุุบเขา มีีความกว้้างจาก
ชายฝั่่ง� จอร์์แดนถึึงอิิสราเอลประมาณ 18 กิิโลเมตร
และมีีความยาวกว่่า 50 กิิโลเมตร เมื่่อ� เห็็นภาพแล้้ว
จึึงสามารถเข้้าใจได้้ว่่า Dead Sea เป็็นทะเลสาบ
ที่่�อยู่่�ลึึกลงไปในปฐพีีเกืือบ 400 เมตร จริิง ๆ222

SARANROMทางฝั่่�งตะวัันตกของ Dead Sea เป็็นเมืือง
เยรููซาเล็็ม (Jerusalem) เมืืองรามััลลาห์์ (Ramallah)และเบทเลเฮม ถััดไปเป็็นที่่�ราบอัันเป็็นที่่�ตั้้�งของ
กรุุงเทลอาวีีฟ (Tel Aviv) เมืืองหลวงของอิิสราเอล
ต่่อจากนั้้�นก็็เป็็นทะเลเมดิิเตอร์์เรเนีียน จากจุุดที่่�
เป็็นกลุ่่�มโรงแรมที่่อ� ยู่่�ทางตอนเหนืือของ Dead Seaที่่นั� กั ท่่องเที่่ย� วมัักจะไปพััก ซึ่ง่� มีีสิ่่�งอำำ�นวยความสะดวก
และมีีโรงแรมขนาด 4 - 5 ดาว อยู่่�หลายแห่่ งหากท่่านผู้้�อ่่านได้้มีีโอกาสไปเที่่ย� วควรที่่จ� ะเดิินทาง
ต่่อไปทางใต้้อีีกประมาณครึ่่�งชั่่�วโมงก็็จะเห็็นจุุดที่่�
Dead Sea ค่่อนข้้างตื้้�น และมีีเกลืือขาวโพลนอยู่่�
ริิมชายหาด ผมแนะนำำ�เลยครัั บว่่ าเป็็ นสถานที่่�
สวยแปลกตาและผมเองก็็ไม่่เคยเห็็นที่่�ไหนมาก่่อน
เมื่่� อ เรากลัั บ มาที่่� โรงแรมมูู เว็็ น พิิ ก และมองย้้อนขึ้้�นไปทางเทืือกเขาด้้านทิิศตะวัันออก
บนฝั่่�งจอร์์แดนบ้้าง จะเห็็นเส้้นทางรถยนต์์ที่่�วิ่่�ง
ขึ้้�นไปบนภููเขาไปยัังสถานที่่�ท่่องเที่่�ยวที่่�มีีชื่่�อเสีียง
อีีกแห่่ ง หนึ่่� ง บนเมาท์์ เ นโบ (Mount Nebo)ที่่เ� ชื่่อ� กัันว่่าโมเสส (Moses) พาสาวกของตนหนีีออก
มาจากแผ่่ น ดิิ น อีียิิ ปต์์ โ บราณ เพื่่� อ มาดูู สถ านที่่�
แห่่งหนึ่่�งอัันเป็็น ดิินแดนแห่่งพัันธสััญญา หรืือ
ดิินแดน “คานาอััน” อัันถืือเป็็นดิินแดนที่่�อยู่่�ของ
ชาวอิิสราเอลปััจจุุบันั (อาจดููภาพยนตร์์เรื่่อ� งบััญญััติิ
10 ประการเพิ่่�มเติิม) โดยหากมองจากจุุดชมวิิว
บนเมาท์์เนโบไปเบื้้�องล่่างทางลุ่่�มแม่่น้ำำ��จอร์์แดนส่่วนที่่�

กำำ�ลัังจะไหลลงทะเล Dead Sea จะเป็็นที่่�ราบลุ่่�ม
ทางตอนเหนืือของ Dead Sea บริิเวณนั้้�นมีีน้ำำ��จืืดและ
มีีต้้นไม้้เขีียวชอุ่่�มอยู่่�พอสมควร จึึงถืือว่่าเป็็นส่่วนหนึ่่�ง
ของดิินแดนที่่�พระเจ้้าจะประทานให้้กัับกลุ่่�มสาวก
ของโมเสสที่่ต้� อ้ งอพยพหนีีออกมาจากแผ่่นดิินอีียิิปต์์
เมื่่อ� ประมาณกว่่า 2,000 ปีีมาแล้้ว และเชื่่อ� ว่่าโมเสส
ได้้เสีียชีีวิิตและศพได้้ถููกฝัังไว้้บริิเวณนี้้�
ปััจจุุบันั มีีโบสถ์์คริิสต์ที่์ มีีชื่่� อ่� เสีียงอยู่่�บนหน้้าผา
ที่่�สามารถมองเห็็นทั้้�ง Dead Sea และดิินแดน

แห่่งพัันธสััญญาได้้อย่่างชััดเจน ซึ่่ง� บริิเวณเมาท์์เนโบนี้้�
ปััจจุุบัันยัังมีีโบสถ์์คริิสต์์โบราณตั้้�งอยู่่� ภายในโบสถ์์
ยัังมีีพื้้�นกระเบื้้�องโมเสก (Mosaic) อัันเป็็นของดั้้ง� เดิิม
โบราณอยู่่� ณ บริิเวณนั้้�น ซึ่�ง่ เป็็นส่่วนหนึ่่�งของเมืือง
“มาดาบ้้า” (Madaba) อัันควรค่่าแก่่การไปเยืือนด้้วย
ท่่านผู้้�อ่่านเห็็นไหมครัับว่่า ตะวัันออกกลางก็็ มีีห ลายสิ่่� ง ที่่� น่่ า สนใจ ทั้้� ง ด้้ า นประวัั ติิ ศ าสตร์์
ภููมิศิ าสตร์์ และวััฒนธรรม อัันควรค่่าแก่่การไปเยืือน
มากทีีเดีียว

ผู้้�เขีียนกัับผลึึกเกลืือขาวโพลน
ริิมชายหาด

ผลึึกเกลืือทะเลสาบ Dead Seaที่่�มารููปภาพ: http://www.thairath.co.th/media/เมาท์์เนโบ (Mount Nebo): สถานที่่�ประวััติิศาสตร์์
ที่่�มารููปภาพ: https://media.tacdn.com/media/attractions-splice-spp-674x446/06/6e/f2/19.jpg

ส ร า ญ ร ม ย์์

223

VOX POP“โควิิดกัับชีีวิิตที่่�เปลี่่�ยนไป”“	ช่่วงโควิิด ก็็มีีโครงการก่่อสร้้าง
	ทำำ�ห้้องน้ำำ��และทำำ�แอร์์
คนน้้อยลง แต่่ฝุ่่�นเยอะขึ้้�น ”แจ๋๋ว เป้้าวิิชััย
พนัักงานทำำ�ความสะอาด

“	ตั้้�งแต่่มีีโควิิด จุุดรัักษาความปลอดภััย
	ก็็คึึกคัักมาก แลกบััตรพี่่�แกร็็บ
ฟู้้�ดแพนด้้ากัันวัันละร้้อย สองร้้อยคน
	ยิ่่�งช่่วงกลางวัันยิ่่�งครึึกครื้้�น

”นิิพนธ์์ พรหมสุุวรรณ
หััวหน้้าจุุดรัักษาความปลอดภััย

224

SARANROM“	ช่่วง Work from home ยอดขาย

ลดลงเกิินครึ่่�ง แต่่ก็็ยัังมาทุุกวััน
เพราะถืือเป็็นความรัับผิิดชอบของเรา
ได้้มากได้้น้้อยก็็ต้้องมา

”ศศิิธร ผููกพััทธิ์์�
เจ้้าของร้้านน้ำำ��

“ ประชุุมทางไกลเยอะขึ้้�น พีีคสุุด ๆ

9 การประชุุมใน 1 วััน ถืือเป็็น
ความท้้าทายใหม่่ของทีีม และก็็เป็็นโอกาส
	ที่่�ได้้เจอคนเยอะขึ้้�น ได้้เรีียนรู้้�มากขึ้้�น

”คััทลีียา ทองมิิตรา
นัักวิิชาการคอมพิิวเตอร์์ชำำ�นาญการพิิเศษ

“ ประชุุมเยอะขึ้้�น แต่่คนน้้อยลง

เดี๋๋�ยวนี้้�ต้้องใส่่หน้้ากากและถุุงมืือ
บางครั้้�งจะลื่่�น ๆ หน่่อย ต้้องเอาแตะน้ำำ��ก่่อน
พอถุุงมืือหมาด แล้้วจะลื่่�นน้้อยลง

”สุุวิิทย์์ ช้้างเนีียม
พนัักงานรัับรองส ร า ญ ร ม ย์์

225

VOX POP นัักการทููตแรกเข้้าปีี 2562
ACROSS1

20. นางสาวสุุคนธา เกื้้�อกิิจ
5. นางสาวสมิิตา หนุุนภัักดีี
21. นายศิิรวััชร จรััสโชค
7. นางสาวสุุชานาฏ ชวนชม
23. นางสาวปติิญา ธััญธนพััต
9. นางสาวปานไพลิิน จัันทรสมบััติิ 24. นายพชร อัังศุุสุุกนฤมล
11. นายจัักริิณ ตรีีดารา
25. นางสาวอรวรา ตริิตระการ
16. นายธีีรวีีร์์ กุุระเดชภพ
27. นางสาวภููริินุุช บััญชาจารุุรััตน์์
18. นายวรรณวััฒน์์ เอมอ่่อง
28. นายณััฐธวััช แจ่่มประเสริิฐ

L
R
O
E
C
S
K
3
D
I
D
5
I S O L A T I O N
6
S
I
W
V
T
E
N
A
A
N
C
10
N
C
C
C
11
C
N E W - N O R M A L
I
14
15
E
O
N
U
R
16
P E R S E V E R A N C E
E
E
E
P
R
M
A
18
Q U A R A N T I N E
P
T
19
P
T
L
R
21
22
23
A D A P T A T I O N
E V O L U T I O N
N
I
O
Y
A
24
D
C O M M U N I C A T E
M
T
25
E
E
R E - P R I O R I
26
M
S
C
N
O
27
28
I
W F H
O P P O R T U N I T Y
N
C
E
V
E
A
T
X
2

226

SARANROM

4CO
7M A S K
8MI
9D I S R U P T I O N
I
N
E
12
13
K
G
I
I
Q
N
I
T
N
U
17
C
O
T
Y
F
A
O
W
A
E
L
R
L
L
C
I
O
E
I
T
T
20
N
D
S O L I D A R I T Y
A
G
A
O
C
E
T
N
A
B
I
T I S A T I O N
I
N
N
O
K
N

DOWN

15. นายวีีรภััทร จัันทนยิ่่�งยง
8. นายสุุธิิวิชญ์ิ ์ สร้้อยสุุวรรณ
1. นายกัันตภณ สัังขปรีีชา
17. นางสาวลลิิตภัทั ร เกิิดกรุุง
9. นายภานุุพงศ์์ เพชรพลอย
19. นายปาณััท ทองพ่่วง
2. นางสาวมทิินา บุุญปราโมทย์์ 10. นางสาวปริิณดา คููสกุุล
12. นางสาวชนิิตนาท ญาณกิิตติกุิ ลุ 22. นายจิิตติิชััย พััชรเดชาธร
3. นางสาวชาคริิยา ชีีวััตร
13. นางสาวณััฐชยา สุุวรรณศรีี 26. นางสาวณััฐวรา สนิิทวงศ์์
4. นายธรณ์์ แท่่นรััตนวิิจิตร
ิ
6. นางสาวกััญญาวีีร์์ ศรีีกุุลวงศ์์ 14. นายโชติิ แสงทอง

นัักการทููตแรกเข้้าปีี 2562 #COVID Cohort*“เมื่่�อนึึกถึึงโควิิด-19 จะนึึกถึึงคำำ�ว่่า...?”ส ร า ญ ร ม ย์์

227

P
A
R
T
N E W N O R M A L
E
R
R
S
E
H
H O S P I T A L I T Y
APTพาเพื่่�อนกลัับบ้้าน แบ่่งปัันและห่่วงใย
วิิถีีใหม่่หลัังโควิิด พัันธมิิตรร่่วมกััน

R E PATพาเพื่่�อนกลัับบ้้าน

เมื่อการเดินทางระหว่างประเทศถูกจำ�กัดและควบคุมอย่างเข้มงวด
แต่ที่ไหนก็ ไม่สุขใจและอุ่นใจเท่าบ้านเรา
แม้เหนื่อยยากและท้าทายเพียงใด หรืออยู่ไกลนับพันลี้
การได้พาคนไทย ‘กลับบ้านเรานะ’ เป็นความอิ่มใจยิ่งของเราส ร า ญ ร ม ย์์

229

230

SARANROMส ร า ญ ร ม ย์์

231

HOSPITALITYแบ่่งปัันและห่่วงใย

ในห้วงวิกฤต น้ำ�จิตน้ำ�ใจ ห่วงใยดูแล
คนละไม้ คนละมือ ความเอื้อเฟื้อของคนไทย
ช่วยให้ฝ่าฟันความลำ�บากนี้ไปด้วยกัน
ทีมประเทศไทยที่แท้จริง คงเป็นเช่นนี้เอง232

SARANROMส ร า ญ ร ม ย์์

233

234

SARANROMส ร า ญ ร ม ย์์

235

NEW NORMALวิิถีีใหม่่หลัังโควิิด

เมื่อต้องย้ายวิถีชีวิตจากโลกจริงไปอยู่ในโลกหน้าจอ
ติดต่องานผ่านไปในอากาศและไฟเบอร์ออปติก
ส่งยิ้มหวานให้กันผ่านจอ กับชีวิตติดหน้ากาก
แต่งานของเรายังก้าวไปข้างหน้าเสมอ

236

SARANROMส ร า ญ ร ม ย์์

237

PARTNERSHIPพัันธมิิตรร่่วมกััน

ไม่มีใครปลอดภัย จนกว่าทุกคนจะปลอดพ้นจากวิกฤตนี้
คำ�ว่า ‘ร่วมด้วยช่วยกัน’ จึงมีความหมายเป็นพิเศษในห้วงเวลานี้
ไม่มีเส้นเขตแดนระหว่างประเทศ ไม่มีการแบ่งแยกเชื้อชาติและความเชื่อใด ๆเราต่างเรียนรู้ที่จะเป็นผู้ ให้และผู้รับ…โลกเราเป็นหนึ่งเดียวกัน

238

SARANROMรายนามนักการทูตแรกเข้าปี 2561
1. นายเอกวุุฒิิ เวสโกสิิทธิ์์�
2. นายวรุุตม์์ เปลี่่�ยนพานิิช
3. นางสาวลัักษิิกา อุุดมศรีีสำำ�ราญ
4. นายทิิตตพัันธ์์ วาจานนท์์
5. นางสาวกาณต์์ชณิิต์์ เพ็็ชรอำำ�ไพ
6. นายแทนพงศ์์ วงศ์์บุุญเกิิด
7. นายปอ ขััมภลิิขิิต
8. นางสาวญาณิิศา ถนอมรอด
9. นางสาวทิิชา อึ้้�งบริิบููรณ์์ ไพศาล
10. นายธีีรวิิทย์์ วชิิรคพรรณ
11. นางสาววริิษฏา แสงวััชร
12. นายศรััณญ์์ จุุณศิิริิ
13. นางสาวภััทริิยา ชููสกุุล
14. นายณภพ ทองงามขำำ�
15. นางสาวปุุณยาพร ยิ้้�มเศรษฐีี

16. นายณััฐศรััณย์์ จีีรานุุโกศล
17. นายบรรหาร จีีระแพทย์์
18. นายวิิวััฒน์์ เที่่�ยงธรรม
19. นางสาวสุุภาวีีร์์ สุุวปรีีชาภาส
20. นายสัันติิพงศ์์ ทองจะโป๊๊ะ
21. นางสาวฉััตรธิิดา วิิเศษสมิิต
22. นางสาวอารยา ณ มโนรม
23. นายสวิิทย์์ เจริิญสุุวรรณ
24. นายจิิตวััฒน์์ วิิจิิตรถาวร
25. นางสาวน้ำำ��ใส วงศ์์เสรีี
26. นายดุุลนิิติ์์� พัันธ์์เกษมสุุข
27. นายชลกานต์์ ธรรมมงกุุฎ
28. นางสาวรัักษ์์ธรรม จารุุภาชน์์
29. นางสาวทิิพาพร อรรถศิิวานนท์์

กระทรวงการตางประเทศ
www.mfa.go.th
www.consular.go.th

www.facebook.com/ThaiMFA/@MFAThai@mfa_thailand
PDF Version: https://www.mfa.go.th/th/content/saranrom-magazine-vol-71

สแกนเพ�่ออานออนไลน