ТАЙВАНИЙГНэг цонхоор

Бүгд Найрамдах Хятад Улс (Тайвань)-ынГадаад Харилцааны Яамнаас эмхэтгэн гаргав.

Номын хавчуурга болгон хэрэглэж болно.

2023-2024

TАЙВАНИЙГнэг цонхоор

Бүгд Найрамдах Хятад Улс (Тайвань)-ынГадаад Харилцааны Яамнаас эмхэтгэн гаргав.

MaзүДяоүтай арал2023-2024ТАЙВАНИЙГ нэг цонхоор

Тайпэй
Шинэ Тайпэй
Таоюань

Тайваний хоолой
Жиньмэнь
Тайжүн

Номхон далай

Тайвань
ПэнхуТайнань
m
3000
2000
1000
500
250
50
0

Гаосюн

Ногоон аралЦахирмаа цэцгийн аралБНХУ (Тайвань)-ын Гадаад Харилцааны Яамнаас эмхэтгэн гаргав.
ХятадБНХУ (Тайвань) Тайпэй 10048, Кэтагалан өргөн чөлөө, 2 тоотhttp://www.mofa.gov.twТайвань

Редактор: Синтьяа Хан, Тори Гервайс, Клер Лир, Жим ВанДунша аралХавтасны зураг: Е Мин-юаньЭх бэлтгэл, график дизайн: Лин Шинчи
Орчуулж хянасан: Б.Энхчимэг (Ph.D)(Тайпэйн Худалдаа, Эдийн Засгийн Улаанбаатар дахьТөлөөлөгчийн газар)Албан ёсны борлуулагч: Тайвань Панорама сэтгүүл
БНХУ (Тайвань) Тайпэй 100209, Айгуо баруун зам, 2 тоотУтас: (+886)-2-2397-0633 (Тайвань), (+976) 11-328705 (Монгол)http://www.taiwan-panorama.com

Шиша арал

Жунша аралФилиппин
Вьетнам

Өмнөд Хятадын
тэнгис

Мөнхийн Үсэг ХХК-д хэвлэв.
Нанша бүлэг аралБүх эрх хуулиар хамгаалагдсан. Зохиогчийн зөвшөөрөлгүй хэсэгчлэн эсвэл бүхэлднь хуулбарлахыг хориглоно.
Холбоо барих байгууллага: БНХУ (Тайвань)-ын Гадаад Харилцааны ЯамХолбоо барих утас: +886-2-3343-2712

Малайз

Тайваний тухай товч мэдээлэл
Албан ёсны нэрБүгд Найрамдах Хятад Улс (Тайвань)Ерөнхийлөгч

Төрийн далбаа
Үндэсний цэцэг

Чавганы цэцэг

Газар нутгийн
хэмжээ (Тайвань
36,197 км2арал болон дагуул
арлууд)Хүн ам

23.3 сая (2023 оны 6-р сар)Угсаатны бүтэц

Хань үндэстэн 95% (Хятадын эх газрын
холо, хакка, хятад угсаатнууд багтана.),малай-полинез гаралтай уугуул иргэд
2.5%, голчлон Зүүн Өмнөд Азийн орнууд
болон Хятадаас шинээр ирж суурьшсан
цагаач иргэд 2.5%

Засаг захиргаа

(Кеньт Чуан)Олон намын ардчилсан тогтолцооЦай Инвэнь (2024 оны 05-р сарын 20-ныөдөр хүртэл)Лай Чиндэ (2024 оны 05-р сарын 20-ныөдрөөс хойш)Нийслэл

Тайпэй хотТомоохон
хотууд

Тайпэй, Шинэ Тайпэй, Таоюань, Тайжун,Тайнань, Гаосюн хотҮндэсний
мөнгөн тэмдэгт

Шинэ тайвань доллар
(NT$ / TWD)ХэлМандарин (хятад), холо, хакка, нутгийн
уугуул хэлШашин шүтлэг

Буддизм, Даосизм, И-Куантао, Хятадын
уламжлалт шашин, зан үйл, Христийн
шашин, Исламын шашин.

Агуулга
8Тайваний байгаль орчин

58Эдийн засаг

14Хүмүүс

68Шинжлэх ухаан, технологи

18

Түүх

76

Боловсрол

30Улс төрийн тогтолцоо

80

Соёл

38

Гадаад харилцаа

84Хэвлэл мэдээлэл

50Хоёр эргийн харилцаа

88Тайваний аялал жуулчлал

Тайваний байгаль
орчинОнцлох мэдээлэл
Тайваний Ү шань (Хаш уул)Зүүн Азийн ноён оргил билээ.
Тайваний газар нутгийн
20 орчим хувь нь төрийн
хамгаалалтад байдаг.

Тайваний шинэ Тайбэй
хотын хойд хэсэгт орших Ельюгазарзүйн паркад урт удаан
хугацааны байгалийн хүчин
зүйлийн явцад аяндаа бийболсон өвөрмөц тогтоцтойхад бий. (Чин Хунхао)8БНХУ буюу Тайвань нь Номхон далайн баруун хэсэгт
Япон, Филиппиний хооронд оршдог бөгөөд Тайваний
газар нутагт Пэнху, Жиньмэнь, Мазү зэрэг дагуул
арлууд хамаарагдана. Тайвань арал түүний дагуул
арлуудын газар нутгийн нийт хэмжээ нь 36,197 км2
юм. Газар нутгийн хэмжээ нь Нидерланд улстай ижилхэмжээтэй ч Тайвань 23 сая гаруй хүн ам оршин суудаг

9Тоо баримт

Жунша (Маклсфилдийн эрэг) арлууд нь Тайваний газар
нутагт харьяалагддаг.

Газар нутгийн хэмжээ:36,197

Тайвань Ази тивийн зүүн эргийн халуун орны уурамьсгалын бүсээс сэрүүн уур амьсгалын бүсэд шилжих
урсгалын замд байрлах тул халуун хүйтэн хосолсон
өвөрмөц цаг агаартай юм. Үржил шимтэй хөрс, хуртунадас бүхий уур амьсгал нь газар тариалан эрхлэх
таатай орчныг бий болгодог. Иймд Тайваньд бүхтөрлийн жимс, ногоог тариалах боломжтой. Үзэсгэлэнт
байгаль газар тариалан хосолсон орон тул тус аралд
аялал жуулчлал гайхалтай хөгжжээ.

км2394 км
Өргөн: 144 км
2

Урт:

2

7,900 км2Тариалангийн талбай:Хамгийн өндөр цэг:			Үшань (Хаш уул)(3,952 метр)18°C
1 сард

Дундаж
температур:22°C

Өмнөд Тайваний Алишань уулын үндэсний цэцэрлэгт
хүрээлэнд дэх Микадо шувуу. (Лин Минсюан)29°C
7 сардтул дэлхийн хүн амын нягтрал хамгийн ихтэй улсын нэг
юм. Тайваний байгаль орчин маш үзэсгэлэнтэй. Нутаг
дэвсгэрийн талаас илүү хувийг Зүүн Азийн ноён оргилҮ шань уул болон 3000 метрээс дээш өндөр, битүү оймодтой шовх оройтой уулс эзэлдэг. Тус арлын газрын
гадаргуу нь галт уул, тэгш тал, далайн эрэг, нам доргазруудаас бүрдэнэ. Тайваний зүүн хойд зүгт орших
Дяоүтай, Өмнөд Хятадын тэнгис дэх арлууд, болон
Дунша (Пратас), Нанша (Спратли), Сиша (Парасель),10Тайваний байгаль орчин

11Тус аралд өвлийн аялал жуулчлал мөн сайн хөгжсөн.
Өвлийн улиралд Нантоу сяний Хэхуань уулын энгэртцас унахыг үзээд арлын өмнө зүгт 200 км давхин халуун
орны уур амьсгалтай Пиндун сянд очиж Шүрэн хадны
ойролцоо усанд сэлэх боломжтой.
Тайваний дагуул жижиг арлууд ч өөрийн гэсэн
байгалийн өвөрмөц онцлог өнгө төрхтэй. Үүнд Пэнху
арлын босоо багана хэлбэртэй чулуун хад, Ногоон арал,Гүйшань арлын эрэг дагуу байрладаг далайн халуун
рашаан зэргийг дурдаж болно.

Ургамал, амьтан
Тайваний халуун дулаан уур амьсгал, өргөн уудам
газарзүйн байршил нь тус аралд ургамал, амьтны олонтөрөл зүйл оршин тогтнох нөхцөлийг бий болгожээ.
Тайваньд 121 зүйл хөхтөн амьтан, 702 төрлийн шувуу,118 зүйлийн хэвлээр явагч, 43 зүйл хоёр нутагтан,401 зүйл эрвээхэй, 2956 зүйл загас амьдардаг. Арлын
ургамлын аймагт 791 зүйлийн ойм, 5,645 зүйлийн
цэцэгт ургамал, 107 төрлийн нүцгэн үрт ургамал
багтдаг. Эдгээр ургамал, амьтад байдаг экосистемийг
хамгаалахын тулд Засгийн газар нийт газар нутгийн 20орчим хувийг тусгай хамгаалалтад авсан юм. Үүнд: есөнбайгалийн цогцолборт газар, нэг ургамлын цэцэрлэг,тусгай экосистемийн 22 байгалийн нөөц газар, зургаанойн сан бүхий газар, зэрлэг ан амьтдын хоргодох 21газар болон хээрийн ан амьтдын амьдрах таатай орчин
бүхий 39 газрыг багтаасан.
Тайваний хамгийн алдартай загас бол далайд гарцгүйбүс нутагт амьдардаг Формоса хулд загас юм. Далайн
түвшин огцом буурсан мөстлөгийн сүүлийн үед хулдзагаснууд цэнгэг болон давстай усны хооронд наашцааш нүүдэллэх боломжгүй болж Тайваний төв хэсгийн
12Тайваний байгаль орчин

хүйтэн уулын усанд тэр чигтээ гацаж үлдсэн гэж үздэг.
Шейпа үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн Дажиа голын
эхийг Формоса хулд загасыг хамгаалах зорилгоор
дархан цаазтай болгожээ.

БАЙГАЛИЙН ҮЗЭСГЭЛЭНТ
ЦОГЦОЛБОР ГАЗРУУД
Жиньмэнь

ӨмнөдПэнху далай

Дуншашүрэн аралЯнминшань уулШэйпаТарокоҮ шань
Тайжян

Кэньдин
13Тайваний уугуул Амис омгийнхон
Үндэсний баяраар Ерөнхийлөгчийн
ордны өмнө амис бүжиг бүжиглэж
байгаа нь (Ерөнхийлөгчийн ордон)Хүмүүс

Онцлох мэдээлэл
Тайваньд албан ёсоор хүлээн
зөвшөөрөгдсөн 16 нутгийн уугуул
омгийнхон байдаг.
Сүүлийн үед ихэвчлэн Хятад болон Зүүнөмнөд Азиас 580 мянга гаруй иргэд
Тайваньд цагаачлан оршин
сууж байна.

Хүн амын 95 гаруй хувийг хань үндэстэн эзэлдэг чТайвань өөрийн гэсэн өвөрмөц соёл уламжлалтай
орон юм. XVII зуунаас эхлэн цагаачлан ирсэн хятад
иргэдийн давлагаа нь харилцан адилгүй хэл яриа,ёс заншлыг Тайваньд тээн авчирчээ. Эдгээр цагаачид
хоорондоо гэр бүл болж, хятад хэлийг түгээмэл хэрэглэх
болсноор орчин үед угсаатан болон соёлын ялгаа эрсбүдгэрсэн ажээ.
14

15

Тайвань бол хань үндэстний олон дэд бүлэг, малайполинезийн уугуул иргэд, дэлхийн өнцөг булан бүрээс
ирсэн цагаачдаас бүрдсэн олон талт соёл зэрэгцэн
оршдог ертөнц юм.

Тоо баримт
Тайваний хүн ам:Сүүлийн жилүүдэд Хятад болон Зүүн өмнөд Азиас
шинээр ирж суурьшиж буй цагаач иргэдийн урсгал
нэмэгдэж байгаа бөгөөд эдгээр иргэд голчлон
тайваньчуудтай гэр бүл болсон байдаг. Одоогийн
байдлаар шинэ цагаачдын тоо 580 мянга хүрээд байна.

Хүн амын бүтэц:Сүүлийн үед Тайваньчууд хүн амын хоёр гаруй хувийг
бүрдүүлэгч, албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн
австронез хэлээр ярьдаг нутгийн уугуул 16 омгийн хэл,соёл уламжлалд ихээхэн ач холбогдол өгч, хүндэтгэн үзэхболсон. Төрийн болон хувийн хэвшлийн байгууллагууд
тэдгээр омгуудын хэл, соёлыг сэргээхийн төлөө хүчин
чармайлт гаргаж буйн нэг жишээ нь Тайваний уугуул
үндэстний телевизийн сувгийг бий болгож, нутгийн
уугуул үндэстний эрх ашгийг хамгаалсан хуулийг
баталсан явдал юм.

Угсаатан:Тайваний соёлын чиг хандлагын энэхүү нэгдэл, харилцан
хамаарал бүхий өвөрмөц байдал нь дэлхийн өнцөг
булан бүрийн соёлын элементүүдийг өөртөө шингээн,алс ирээдүйг харсан нийгэм болон өөрчлөгдөхөд
нөлөөлсөн юм.

23,373,283(2023 оны 6-р сар)0-17 нас: 15.41%
18-64 нас: 66.67%
65-аас дээш нас: 17.92%

Хань үндэстэн: 95%Нутгийн уугуул: 2.5%
Шинээр ирж суурьшсан
цагаач иргэд: 2.5%

5.96 (мянган хүн тутамд)Нас баралт (2021 он): 8.89 (мянган хүн тутамд)Хүн амын дундаж наслалт (2022): 79.84 дундаж наслалт
Төрөлт (2022 он):Эрэгтэй:Эмэгтэй:76.63 наслалт

16Хүмүүс

83.28 наслалт

17Тайваний өмнөд хэсэг Тайнань
хотод 1665 онд баригдсан
Күнзийн сүм. (Пан Жиашань)ТүүхОнцлох мэдээлэлXVII зууны эхээр Голланд, Испаниас
цагаачлан ирсэн иргэд Тайваньд
суурин амьдралыг бий болгожээ.
1940-өөд оны сүүлч, 1950-аад оныэхээр нийт 1.2 сая орчим иргэд
Хятадын эх газраас Тайваньд шилжин
суурьшсан.

Бүгд Найрамдах Хятад Улс нь 1912 онд Хятадын эх газарт
байгуулагдсан. 1895 оны Шимоносэкигийн гэрээгээр
Манж Чин улсын Засгийн газар Тайванийг Японд
шилжүүлснээр Тайвань Японы эзэмшил нутаг болсон
юм. 1945 онд Дэлхийн II дайнд Япон Улс ялагдсаны
дараа Тайвань БНХУ-ын мэдэлд шилжив.

18

19

БНХУ-ын Засгийн газар нь 1949 онд Хятадын Коммунист
намтай хийсэн иргэний дайны үеэр Тайваньд нүүжирсэн юм. Түүнээс хойш БНХУ нь Тайваний аралболон түүний дагуул арлуудыг захирснаар Тайвань
болон БНХАУ өөр өөрийн засаг захиргааны зохион
байгуулалттай, бие даасан Засгийн газар тус тусдаа эрхбарьж ирсэн билээ. Бээжингийн эрх баригчид Тайвань
буюу Бүгд Найрамдах Хятад Улсын харьяанд байдаг
дагуул арлуудыг хэзээ ч захирч байгаагүй.

дээр очиж байжээ. Мин гүрэнд үнэнч албатуудЖэн Чэнгуний удирдлага дор Голландчуудыг хөөнгаргаж, арлыг эзлэн авав.
1683

Манж Чин гүрний (1644-1912) цэргийн армиТайваний баруун болон хойд эргийг эзлэв.

1885Манж Чин гүрэн Тайванийг өөрийн нэг мужхэмээн зарлав.

1895Манж Чин гүрэн Японтой (1894-1895) дайтаж
ялагдал хүлээсний дараа Чин улсын Засгийн газар
Шимоносэкигийн гэрээнд гарын үсэг зурснаар
Тайваний арал Японы мэдэлд шилжжээ.

19111912

Хятадын хувьсгалчид Манж Чин гүрний ноёрхлыг
түлхэн унагаж, БНХУ-ыг байгуулав.

1943Дэлхийн II дайны үеэр БНХУ-ын удирдагчЧан Кайши Каир хотноо АНУ-ын Ерөнхийлөгч
Франклин Рузвельт, Их Британийн Ерөнхий сайдУинстон Черчилль нартай уулзсаны дараа Каирын
тунхагт “...Тайвань болон Пэнху арлуудыг БНХУ-дэргүүлэн өгөх нь зүйтэй...” хэмээн мэдэгдсэн
байна.

1945

БНХУ, Их Британи, АНУ хамтран Потсдамын
тунхаг гаргаж, Япон Улсыг болзолгүйгээр үгдуугүй бууж өгч, Каирын тунхгийг хэрэгжүүлэхийг
шаардав.

Түүхэн он цагийн товчоон
Тайвань малай-полинез гаралтай иргэдийн өлгий нутаг
бөгөөд энэхүү түүхэн он цагийн товчоонд зөвхөн сүүлийн
400 орчим жилийн түүхийг хамруулсан болно.
1500аад
онАнх Тайванийг дайран өнгөрч байсан европын
далайчид уг арлыг “Илха Формоса” буюу“Үзэсгэлэнтэй арал” гэж тэмдэглэсэн гэж үздэг.
Тайвань арал дээр Хятадаас цөөн тооны наймаачид,загасчид, далайн дээрэмчид ирдэг байжээ.

1624

Голландын Зүүн Энэтхэгийн компани Тайваний
баруун өмнөд хэсэгт тосгон байгуулж, уугуул
иргэдийн тариалан эрхлэх арга технологийг
сайжруулж, будаа, чихрийн нишингэ тариалахад
хятад иргэдийг хөлслөн ажиллуулах болжээ.

1626

Испанийн адал явдал хайгчид Тайваний хойдхэсэгт суурин газар байгуулсан боловч 1642 ондГолландчуудад хөөгджээ.

1662

Манжийн байлдан дагуулалтаас (1368-1644) Мингүрний албатууд дайжин зугтаж Тайваний арал

20

Түүх

Дэлхийн II дайны дараа БНХУ-ын Засгийн газрын
төлөөлөгч Японы арми Тайваньд бууж өгсөн
болохыг хүлээн зөвшөөрөв. Тайвань мужийн
захирагч Чэнь И Япон Улсаас Тайваний асуудлыг
ерөнхийлөн захирагчид хандан албан бичиг
илгээж, “БНХУ-ын Тайвань мужийн захирагчийн
хувьд ...

21Тайваний нутаг дэвсгэр, хүн ам, засаг захиргаа,улс төр, эдийн засаг, соёлын байгууламж, эдхөрөнгийн (Пэнху арлуудыг багтаасан) хууль
ёсны эрхээ сэргээж байна хэмээн мэдэгдэв.

1947

1948

1949

БНХУ-ын Үндсэн хуулийг 1 дүгээр сарын
1-ний өдрөөс хүчин төгөлдөр мөрдөхөөр
төлөвлөсөн боловч 2 дугаар сарын 28-ндТайваньд эсэргүүцлийн хөдөлгөөн гарсан тулуг хөдөлгөөнийг дарахын тулд 3 дугаар сараас
эхлэн Хятадын эх газраас арлын зүг цэргүүдийг
тасралтгүй илгээж байжээ.
Хятадад Гоминдан нам тэргүүлсэн БНХУ-ынЗасгийн газар болон ХКН-ын хооронд иргэний
дайн өрнөж, коммунистуудын эсэргүүцлийг
дарахын тулд Түр цагийн хуулийг баталсан
бөгөөд энэхүү хууль нь БНХУ-ын Үндсэн хуулийг
давж гарсан шинжтэй болж ерөнхийлөгчийнэрх мэдлийг илүү хүчирхэгжүүлсэн юм.
Энэхүү байдал нь олон мянган энгийн гэмгүй
иргэдийн хэлмэгдүүлсэн цагаан терроризмыг
эхлүүлж, 1991 онд тус хуулийг цуцлах хүртэл
үргэлжилсэн юм.
БНХУ-ын Засгийн газар Тайваньд шилжсэний
дараа Хятадын эх газраас 1.2 сая гаруй хүнТайваньд шилжин суурьшжээ.
10 дугаар сарын 25-ны өдөр Тайваний баруун
хойд Жиньмэнь арлын Гу Нинтоу гэдэг газар
болсон тулалдаанд БНХУ-ын арми ХКН-ынцэргийг ялав.
Тайвань 1987 он хүртэл байнгын байлдааны бэлэн
байдалтай оршин тогтножээ.

1952

22

Түүх

1951 онд НҮБ болон Японы нэрийн өмнөөс
холбоотны 48 гүрэн Сан Францискогийн энхтайвны гэрээнд гарын үсэг зурсны дараа БНХУ ньЯпон Улстай Тайпэй зочид буудалд энхийн гэрээ
байгуулснаар хоёр талын дайны байдал албан
ёсоор эцэс болов. Сан Францискогийн гэрээний
2 дугаар зүйлд заасны дагуу Япон Улс Тайвань,Пэнху (Пэнху арлууд), Наньшагийн бүлэг
арлууд, Сишагийн бүлэг арлуудад тогтоосон эрхмэдлээсээ бүх мөсөн татгалзсан юм. Ийнхүү 1941
оны 12 дугаар сарын 9-ний өдрөөс өмнө Хятад,Японы хооронд байгуулсан бүх гэрээ, конвенц,хэлэлцээрүүд хүчингүй болсон билээ.

1954Вашингтон хотод БНХУ болон АНУ батлан
хамгаалах хамтын ажиллагааны гэрээнд гарын
үсэг зурав.

1958

8 дугаар сарын 23-ны өдөр Жиньмэнь аралд
БНХУ-ын гарнизон Коммунист Хятадын армитай
40 гаруй хоног тулалдав.

1966Тайваний өмнөд хэсгийн Гаосюн хотод экспортын
анхныбүтээгдэхүүн
боловсруулах
бүсийг
байгуулав. Энэхүү бүсийг байгуулснаар Тайвань
хөгжингүй орон болон хөгжиж, бусад улсорнуудад үлгэр жишээ болсон юм.

1968Тухайн үед дэлхий дахинд зөвхөн 9 улсесөн жилийн суурь боловсролын тогтолцоог
хэрэгжүүлж байсан бөгөөд Тайвань энэ системийг
нэвтрүүлсэн байна.

1971

10 дугаар сарын 25-ны өдөр НҮБ-ын Ерөнхий
Ассамблей НҮБ-ын 2758 тоот тогтоолыг
баталж, БНХАУ-ыг дэлхий дахинаа олон улсын
байгууллагууд дахь Хятадын цорын ганц хууль
ёсны төлөөлөгч хэмээн хүлээн зөвшөөрсөн тулБНХУ НҮБ-аас гарсан юм.

23

1979

1987

Гаосюн хотод түүхэнд “Гаосюны хэрэг” хэмээн
тэмдэглэгдсэн жагсаалыг зохион байгуулсан
ардчилсан үзэлтнүүдийг баривчилж хорьсоннь Тайваний Ардчилсан Дэвшилтэт Намбайгуулагдах суурийг тавьжээ. Уг нам 1986 ондалбан ёсоор байгуулагджээ.

2000Ерөнхийлөгчийн сонгуульд Ардчилсан дэвшилтэтнам ялж, нэр дэвшигч Чэнь Шүйбянь, ЛуСиулиэнь нар ерөнхийлөгч, дэд ерөнхийлөгчөөр
сонгогдсоноор 50 гаруй жил засгийн эрхийг
дангаар барьсан Гоминданы ноёрхол эцэс болов.
Энэ нь Тайваньд тус орны гүйцэтгэх засаглалынэрх анх удаа өөр улс төрийн намд шилжсэн
түүхэн үйл явдал болсон юм.

2002Тайвань Дэлхийн
гишүүнээр элсэв.

Коммунистуудын эсрэг бүх нийтийн дайчилгааны
үеэр мөрдөгдөж байсан түр заалтуудыг цуцлав.
1991-1992 онд Хууль тогтоох байгууллага,Иргэдийн
төлөөлөгчдийг
дахин
бүрэн
бүрэлдэхүүнээр нь сонгож, Тайваний ард түмнийг
бүрэн төлөөлөлтэй болгов. БНХУ 1991-2005 оныгхүртэл Үндсэн хуулиа долоон үе шаттайгаар
шинэчилсэн.
Тайвань Ази, Номхон Далайн Эдийн Засгийн
Хамтын Ажиллагааны Байгууллагын гишүүн
болжээ.

1992

1995

Хоёр эргийн Засгийн газрын итгэмжлэгдсэн
төлөөлөгчид Хонконгт анх удаа уулзалт хийсэн
бөгөөд үүний дараа хэлэлцээр хийж олон талтхамтарсан мэдэгдэл гаргаж, харилцан ойлголцолд
хүрэв.
Үндэсний эрүүл мэндийн даатгалын хөтөлбөр
хэрэгжиж эхлэв.
2 сарын 28-ны хэрэг явдлыг нэхэн шийдвэрлэх
болон түүнд нөхөн олгох хуулийг хэрэгжүүлж
эхлэв.

24

БНХУ-ын
ерөнхийлөгчийн
анхнычөлөөт
сонгуулиар Гоминдан намаас нэр дэвшигч ЛиДэньхуй 54 хувийн санал авснаар ялсан юм.

1949 оноос хойш хүчин төгөлдөр мөрдөгдсөн
“Түр цагийн хууль”-ийг цуцалснаар улс төрийн
шинэ нам байгуулах, хэвлэн нийтлэх эрхтэй
болов. Ардчилал хүчээ авснаар хоёр эргийн иргэд
харилцах боломжтой болов.
Хоёр талын ард түмний уулзалт, соёлын солилцоо
эхлэв.

1991

1996

Түүх

худалдааны

байгууллагад

Зэвсэгт
хүчний
бодлого
боловсруулах,командлалыг
нэгтгэх
зарчимд
суурилсан
Үндэсний батлан хамгаалах хоёр хууль 3дугаар сарын 1-ний өдрөөс албан ёсоор
мөрдөгдөж эхлэв. “Зэвсэгт хүчнийг үндэсний
болгох” зорилтыг хэрэгжүүлэх зорилгоор Батлан
хамгаалах яамны харьяа байгууллагууд шинээр
байгуулагдаж, зохицуулалт хийгдэв.
2003Хууль тогтоох Юань “Ард нийтийн санал асуулгын
тухай хууль”-ийг баталж, иргэд орон нутгийн
болон улсын чанартай асуудлаар шууд санал өгөхэрх зүйн үндэс бүрдэв.

2004Анхны санал асуулга гурав дахь удаагийн
Ерөнхийлөгчийн сонгуультай зэрэг явагдсан
бөгөөд Чэнь ерөнхийлөгч, Лу дэд ерөнхийлөгчнар дахин сонгогдов.

2005

Хууль тогтоох Юань Үндсэн хуульд нэмэлт
өөрчлөлт
оруулах
багцхуулийг
баталж,Парламентын гишүүдийн суудлын тоог 225аас 113 болгон бууруулж, хууль тогтоох

25

байгууллагын сонгуульд нэг тойрогт хоёр санал
өгөх тогтолцоог нэвтрүүлэв.
2008

2009

2014

Гоминдан намаас нэр дэвшигч Ма Инжью,Винсент Сиев нар 58 хувийн саналыг авч БНХУын ерөнхийлөгч болон дэд ерөнхийлөгчөөр
сонгогдсоноор Тайваньд засгийн газрын гүйцэтгэхэрх мэдлийг улс төрийн намуудын хооронд хоёрдахь удаагаа шилжүүлсэн үйл явдал болов.

Тайваний оюутан залуучууд, ард иргэдийн
хамтарсан
“Наранцэцэгийн
хөдөлгөөн”-ийжагсагчид хоёр эрэг дамнасан худалдаа
үйлчилгээний гэрээ байгуулахыг эсэргүүцэж,Хууль тогтоох Юанийг эзлэн авч суулт хийснээруг хэлэлцээрийг таслан зогсоов.

Тайвань ДЭМБ-ын Нэгдсэн чуулганд ажиглагчаар
оролцсон нь Тайвань 1971 онд НҮБ-аас гарснаас
хойш анх удаа НҮБ-ын үйл ажиллагаанд оролцсон
тохиолдол байв.

“9-д 1” хэмээн нэрлэгддэг орон нутгийн
сонгуулиар улсын хэмжээнд есөн ангиллын
нутгийн удирдлагын төлөөлөгчдөөр 11130 нэрдэвшигч сонгогдсон байна.

Ерөнхийлөгч Ма “Иргэний болон улс төрийн
эрхийн тухай олон улсын конвенц”, “Эдийн засаг,нийгмийн олон улсын конвенц”-ыг баталж, гарын
үсэг зурав.
2010БНХУ болон БНХАУ “Хоёр эргийн эдийн засгийн
хамтын ажиллагааны үндсэн хэлэлцээр”-т гарын
үсэг зурж, хоёр эргийн эдийн засаг, худалдааны
харилцаанд зохицуулалт хийв.

2011Бүгд Найрамдах Хятад Улс байгуулагдсаны 100жилийн ойг Тайваньд тэмдэглэн өнгөрүүлэв.

2012Ерөнхийлөгч
болон
дэд
ерөнхийлөгчийн
сонгуульд тухайн үеийн ерөнхийлөгч байсан МаИнжью болон түүний шинэ хамтрагч Ү Дэни нар
51.6 хувийн саналаар ялалт байгуулав.

2013Тайвань Шинэ Зеландтай эдийн засгийн хамтын
ажиллагааны гэрээ, Сингапуртай эдийн засгийн
түншлэлийн хэлэлцээрт гарын үсэг зурав.
Тайвань
Олонулсыниргэний
нисэхийн
байгууллагын ассамблейн 38 дугаар чуулганд тусзөвлөлийн даргын урилгаар зочноор оролцов.

26

Түүх

Хятадын эх газрын хэрэг эрхлэх хорооны сайд Ван
Ючи 2 дугаар сард Наньжинд Хятадын Тайваний
хэрэг эрхлэх газрын дарга Жан Жижүнтэй албан
ёсны уулзалт хийсэн явдал нь Засгийн газрын
харьяа байгууллагуудын тэргүүн нар хоёр эргийн
харилцааны асуудлаар ярилцсан анхны албан
ёсны уулзалт болсон юм.

2015Ерөнхийлөгч Ма болон БНХАУ-ын дарга ШиЖиньпин нар 11 дүгээр сард Сингапурт уулзсан ньхоёр тал сүүлийн 66 жилийн хугацаанд анх удаадээд түвшний уулзалт хийсэн түүхэн үйл явдал
болов.
Тайвань Дэлхийн худалдааны байгууллагын
“Худалдааны хөнгөвчлөх хэлэлцээр”-т гарын үсэгзурж, тус байгууллагад уг хэлэлцээрийг хүлээн
зөвшөөрсөн тухай бичгийг хүргүүлэв.

2016Ардчилсан дэвшилтэт намын дарга ЦайИнвэнь,академич
ЧэньЖяньрэнь
нарБНХУ-ын ерөнхийлөгч болон дэд ерөнхийлөгчөөр
сонгогдов. Ардчилсан дэвшилтэт нам ньпарламент дахь 113 суудлын 68-ыг авснаар
Хууль тогтоох Юаньд анх удаа олонх болсон.
Ерөнхийлөгч Цай Инвэнь Засгийн газрын
нэрийн өмнөөс Тайваний уугуул ард түмэнд

27

хандан олон зуун жилийн турш зүй бус харьцаж
зовлон зүдгүүр амсуулж байсны хариуд албан
ёсоор уучлалт гуйв.
2017Тайваньд албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн
16 уугуул омгийн төрөлх хэлийг хамгаалах,сурталчлах зорилгоор “Уугуул иргэдийн хэл,соёлыг хөгжүүлэх тухай хууль”-ийг батлав.

2020

2020 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд эрх баригч
Ардчилсан дэвшилтэт намаас нэр дэвшигчЦай Инвэнь, Лай Чиндэ нар ялалт байгуулав.
Ардчилсан дэвшилтэт нам Хууль тогтоох Юаньд
олонх хэвээр үлдэв.

2022Үндэсний батлан хамгаалах яамнаас 1 дүгээр
сарын 1-ний өдөр цэргийн нөөцийг ашиглах,холбогдох
бүхүйлажиллагаанд
тусалж
дэмжих зорилгоор Үндэсний батлан хамгаалах
дайчилгааны газрыг байгуулав.

Тайпэй хотноо зуны Универсад наадмыг зохион
байгуулсан.
Тайвань анх удаа дотоодод үйлдвэрлэсэнхэт өндөр нарийвчлалтай дэлхийг ажиглах
Формоза-V хиймэл дагуулыг хөөргөв.
2018

2019

28

Тайваний Шилжилтийн үеийн шударга ёснызөвлөл 5 дугаар сарын 31-ний өдөр байгуулагдав.
Ерөнхийлөгч Цай тус оронд 1949-1991 ондцагаан терроризмын үеэр улс төрийн хилс хэрэгт
хэлмэгдэгсдийг цагаатгах шийдвэр гаргаж,хэлмэгдсэн иргэдээс албан ёсоор уучлалт гуйв.

Холбогдох салбаруудыг хөгжүүлэх, дижитал
засаглал, дэд бүтцийн ерөнхий төлөвлөлтийг
зохицуулах зорилгоор Цахим хөгжлийн яамыг 8дугаар сарын 27-ны өдөр байгуулав.
2024Тайваний ерөнхийлөгч, дэд ерөнхийлөгчөөр
Ардчилсан дэвшилтэт намын Лай Чиндэ, ШиаоМэй чин нар сонгогдов. Энэ нь 1996 онд болсон
Тайваний Ерөнхийлөгчийн шууд сонгуулиас хойшнэг улс төрийн нам гурван удаа дараалан ялалт
байгуулсан анхны тохиолдол юм.

Ижил хүйстнүүдийн гэрлэлтийг хүлээн зөвшөөрч
тусгай хууль баталснаар Тайвань ЛГБТ холбоог
зөвшөөрсөн Азийн анхны орон болов.

Түүх

29

Нийслэл Тайпэй хотын төвд орших
Ерөнхийлөгчийн ордон
(Пан Жьяашань)Улс төрийн тогтолцоо

ОНЦЛОХ МЭДЭЭЛЭЛ
Тайваньчууд ерөнхийлөгч болон дэдерөнхийлөгчийг 4 жил тутамд шуудсонгуулиар сонгодог.
Тайваний Хууль тогтоох
байгууллагын сонгуульд оролцохдоо
сонгогчид харьяа дүүрэгт нэг, томтойрогт нэг саналтус тус өгдөг.

1947 оны 1 дүгээр сарын 1-нд батлагдсан БНХУ-ынҮндсэн хууль нь 1987 онд Тайванийг байлдааны
бэлэн байдлаас гарах хүртэл ардчилсан засаглалын
хууль болон мөрдөгдөх боломжгүй байсан юм. 1991,
1992, 1994, 1997, 1999, 2000, 2005 онд тайваньчууд
нийт долоон удаа Үндсэн хуулиа шинэчлэн найруулж,өөрийн орны онцлог, одоогийн бодит нөхцөл байдалд
илүү нийцүүлжээ.
30

31Төв Засгийн газрын
таван юаньГүйцэтгэх ЮаньБодлого боловсруулах,хэрэгжүүлэх

Хууль тогтоох ЮаньХууль тогтоомжийг батлах, бодлогын
асуудлаар сонсгол явуулах, төсвийн
хуулийн төсөл, Засгийн газрын үйлажиллагааг хянах

Шалгалтын ЮаньТөрийн албан хаагчдаас
шалгалт авах, хянах

Эдгээр нэмэлт өөрчлөлтийн нэг чухал үр дүн нь 1991оноос хойш Засгийн газар нь зөвхөн өөрийн мэдэлд
байгаа бүс нутагт засаг захиргааны эрхээ хэрэгжүүлнэ
гэдгийг хүлээн зөвшөөрсөн явдал юм. Тиймээс
ерөнхийлөгч, хууль тогтоогчид зөвхөн тухайн бүснутгийн ард түмнээс сонгогдох бөгөөд тэдний өмнөхариуцлага хүлээдэг.
2005 оны 6 дугаар сард батлагдсан Үндсэн хуулийн
нэмэлт өөрчлөлтийн дагуу Хууль тогтоох Юанийн
суудлын тоог 225-аас 113 болгон хоёр дахин бууруулж,хууль тогтоогчдын бүрэн эрхийн хугацааг гурваас
дөрвөн жил болгон нэмэгдүүлсэн. Хууль тогтоох Юанийн
сонгуулийн шинэ тогтолцооны дагуу сонгуулийн тойрогбүр нэг мандаттай байна. Сонгогч бүр хоёр санал өгөхбөгөөд нэг нь дүүрэгт нөгөө нь том суудалд саналаа
өгнө. Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг батлах
эсэхийг ард нийтийн санал асуулгаар шийдвэрлэнэ.

Бүх шатны засаг захиргааны байгууллагууд

Шүүх Юань
Улсын хэмжээнд
Шүүхийн системийг
хариуцах

Хяналтын ЮаньАлбан тушаалтнуудыг
хянах, хариуцлага
хүлээлгэх, төрийн
байгууллагуудад аудит
шалгалт хийх32Улс төрийн тогтолцооТөв Засгийн газар нь Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар
болон Засгийн газрын таван юаниас бүрдэнэ. Одоогийн
байдлаар орон нутгийн засаг захиргаанд мужуудтай
адил шаталсан статустай шууд төвд харьяалагдах 6
хот, 13 сянь, сяньтай ижил түвшний 3 өөртөө засах хотбагтдаг. 2014 оноос эхлэн Тайваний бүх хот, сяньд ороннутгийн засаг захиргааны бүх удирдлага, төлөөлөгчдийг
дөрвөн жил тутамд нэгэн зэрэг сонгодог болсон. Нэмждурдахад 198 сяний захиргаанд харьяалагддаг тосгон,хотууд, мөн 170 дүүрэг, үүнд уугуул иргэдийн уулархаг
нутгийн 6 автономит дүүрэг болон шууд захирагдах
хотууд багтдаг.

33

Орон нутгийн засаг
захиргааны нэгжТайпэй хот (Нийслэл хот)Шинэ Тайпэй хотТаоюань хотШиньжү хотШиньжү сяньМяоли сяньТайжун хотЖанхуа сяньПэнху сяньТайнань хотГаосюн хотЖилун хотЛиенчян сяньИлань сяньХуалянь сяньНаньтөү сяньЮньлинь сяньЖьяа И хотЖяаи И сяньТайдун сяньЖиньмэнь сяньПиндун сянь6 Шууд харьяалалтай хот
13 Сянь
3 Өөртөө засах хотТөвд шууд захирагдах хот нь Төв Засгийн газрын
шууд харьяалалд багтдаг дээд түвшний захиргааны
байгууллагууд юм. Эдгээр хотууд бүс нутгийн хөгжлийг
удирдахад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Төв Засгийн газарт
шууд харьяалагдах хотуудаас хүн амын тоогоор ШинэТайпэй тэргүүлж, Тайжун, Каосюн, Тайпэй, Таоюань,Тайнань хотууд удаалдаг.
34

Улс төрийн тогтолцоо

Засаг захиргааны нэгжийн энэхүү хуваарилалт нь ороннутагт санхүүжилтийг нэмэгдүүлж, нэмэлт ажлын байр,орон тоог бий болгосноор төрийн албан хаагчдыг
ажиллуулах боломжийг олгож байгаа юм.

35Ерөнхийлөгч ба Ерөнхий сайдУлс төрийн намууд

Сонгууль явуулж санал хураах зарчмаар Ерөнхийлөгч
болон Дэд ерөнхийлөгчийг дөрвөн жилийн хугацаатай
сонгодог. Нэг удаа улираан сонгож болох ба сонгогдсон
тохиолдолд мөн адил 4 жилийн хугацаатай байна.
Ерөнхийлөгч нь төрийн тэргүүн бөгөөд Зэвсэгт хүчний
ерөнхий командлагч. Эх орноо гадаад улс оронд
төлөөлөхөөс гадна Засгийн газрын дөрвөн үндсэн
салбарын тэргүүнийг томилох бүрэн эрхтэй. Үүний нэгнь Ерөнхий сайд юм. Ерөнхий сайд нь Гүйцэтгэх Юаньэсвэл Танхимыг удирдах ба эдгээр хоёр байгууллага ньХууль тогтоох Юань эсвэл Хууль тогтоох байгууллагадүйл ажиллагаагаа тогтмол тайлагнах үүрэгтэй.
Засгийн газрын зөвлөл нь ерөнхий сайдын томилсон
Засгийн газрын харьяа яам, хороо, агентлагуудын
удирдлагуудаас бүрддэг. Удирдлагын гүйцэтгэлийг
сайжруулах үүднээс Засгийн газрын бүтцийг шинэчилж,танхимын зэрэглэлтэй байгууллагуудын тоог 37 байсныг
30 болгож цомхотгожээ.

Ерөнхийлөгчийн Засгийн газрын үйл ажиллагаанд үзүүлжбуй үүргийг үндэслэн “Эрх баригч нам”-ыг Ерөнхийлөгчийн
харьяалагдаж буй намаар тодорхойлно. 2000 он хүртэл
Гоминдан нам тасралтгүй 50 гаруй жил Засгийн эрхийг
барьсан бөгөөд 2000, 2004 онд Ардчилсан дэвшилтэтнам ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялалт байгуулав. 2008,2012 оны сонгуульд Гоминдан нам ялсан бол 2016, 2020оны сонгуульд Ардчилсан дэвшилтэт нам дараалан
ялалт байгуулснаар Тайваньд ардчилал хөгжсөнөөс
хойш 3 дахь удаа нам солигдож засгийн эрх барьсанүйл явдал болов. Дараагийн ерөнхийлөгчийн сонгууль
2024 оны 1 дүгээр сард явагдана.

Уг шинэчлэлтийн дараа 2012 оноос эхлэн Засгийн газар
14 яам, 9 зөвлөл, 3 бие даасан агентлаг болон бусад
4 байгууллагуудаас бүрдэв. БНХУ-ын Үндсэн хуулийн
дагуу Ерөнхийлөгч ерөнхий сайдыг, ерөнхий сайдяамдын сайдуудыг томилоход хуульчлах шаардлагагүй
байдаг.

2016, 2020, 2024 онуудад явагдсан Ерөнхийлөгчийн
сонгуульд Ардчилсан дэвшилтэт нам дараалан ялалт
байгуулсан нь Тайваньд ардчилал хөгжсөнөөс хойшанх удаа улс төрийн нам гурван удаа дараалан
ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялалт байгуулсан явдал
боллоо. 2024 оны 1-р сард болсон Парламентын
сонгуульд нийт 113 суудлаас Гоминдан нам 52 суудал
эзэлсэн бол Ардчилсан дэвшилтэт нам 51 суудал,Тайваний Ардын нам 8 суудал, бусад бие даан нэрдэвшигчид 2 суудал тус бүр авчээ.

Хяналтын Юань, Шалгалтын Юаний тэргүүн болон ШүүхЮаний тэргүүнийг Хууль тогтоох Юань томилно. Харин
хууль тогтоогчид Хууль тогтоох байгууллагын тэргүүн
эсвэл спикерийг тэдгээрийн зэрэг дэвээс нь шалтгаалж
сонгодог.

36Улс төрийн тогтолцоо

37Гадаад харилцаа

Онцлох мэдээлэл
Тайваний (БНХУ) паспорт эзэмшигч
нийт 172 оронд визгүй зорчих,дамжин өнгөрөх виз болон цахим
визний эрхийг эдэлдэг.
Тайвань АНУ-тай дипломат
харилцаагүй ч АНУ-ын визний
хөнгөлөлтийн хөтөлбөрт багтдаг
цорын ганц улс юм.

Ерөнхийлөгч Цай Эсватини вантулсын хаан Мсватини III-ийгЕрөнхийлөгчийн ордны өмнө улаан
хивсэн дээр угтан авч буй нь(Ерөнхийлөгчийн ордон)38БНХУ нь бие даасан улсын хувьд өөрийн улсын батлан
хамгаалах, гадаад харилцаагаа өөрөө хариуцдаг. БНХУын Үндсэн хуулийн дагуу тус улс нь бусад улстай сайнхөршийн найрсаг харилцааг хөгжүүлэх, олон улсын
гэрээ хэлэлцээр болон НҮБ-ын дүрмийг хүндэтгэх зэрэг
олон улсын хамтын ажиллагааг дэмжих, олон улсын
шударга ёсыг сахин хамгаалж, дэлхийн энх тайвныг
ханган ажиллах зорилготой байдаг. Тус улсын гадаад
бодлогын туйлын зорилго нь улс үндэстнээ хамгаалах,39

улс орны урт хугацааны хөгжлийн таатай орчныг бийболгоход оршино.
Засгийн газар нь харилцан ашигтай, харилцан биебиедээ туслахад чиглэсэн дипломат ажиллагааг тууштай
баримталдаг. Энэхүү бодлогыг мөн зорилго гэжтодорхойлж болох ба эрх чөлөө, ардчиллын нийтлэг үнэтзүйлсийг хуваалцдаг дипломат холбоотон улс орнуудтайбат бөх харилцаа тогтооход чиглэгдсэн. Уг бодлогын
дагуу тус улсын дипломат ажлын гол чиглэл нь данганц гадаад тусламж үзүүлэхээс хоёр талын үйлдвэрлэл,зах зээлийг хөгжүүлэх хэлэлцээрт шилжиж хоёр талын
хамтын ажиллагааны төслүүдийг хэрэгжүүлдэг.
Ерөнхийлөгч Цай Инвэний Өмнөд рүү чиглэсэн
шинэ бодлогын дагуу Тайвань Зүүн өмнөд Азийн
орнуудын холбооны гишүүн 10 орон, Өмнөд Азийн 6
орон, Австрали, Шинэ Зеланд зэрэг улсуудтай эдийн
засаг, худалдааны хамтын ажиллагаа, авьяас чадвар
хөгжүүлэх, нөөц бололцоогоо хуваалцах, бүс нутгийн
асуудлууд дээр чармайн ажиллаж байна. Үүний уртхугацааны зорилго нь харилцан ашигтай байхад
үндэслэн хамтын ажиллагааны шинэ хэв маягийг бийболгоход орших юм.
Тайвань (БНХУ) нь олон улс орнуудтай албан ёсныхарилцаатай ба Австрали, Канад, Европын холбооны
улсууд, Япон, Шинэ Зеланд, Их Британи болон АНУзэрэг улс орнуудтай дипломат бус ч бодит харилцаатай
байдаг. Ерөнхийлөгч Цай 2016 онд Парагвай, Панам
улсад албан ёсны айлчлал хийв. 2017 онд Хондурас,Никарагуа, Гуатемала, Эл Сальвадор, Маршалын арлууд,Соломон арал, Тувалу улсуудад, 2018 онд Эсватинигийн
вант улс, Парагвай, Белиз, 2019 онд Палау, Науру,Маршалын арлууд, Гайти, Гэгээн Кристофер болон
Нэвис, гэгээн Винсент болон Гренадин, гэгээн Люсиядтус тус айлчлав.
40Гадаад харилцаа

Өмнөд рүү чиглэсэн
шинэ бодлогоБүс нутгийн
холбоосууд

Авьяас чадвар
хөгжүүлэх

Эдийн засаг,худалдааны хамтын
ажиллагаа

Нөөц бололцоо
хуваалцах

2021 оны 9, 12 дугаар сард Ерөнхийлөгч Цай ТөвАмерикийн тусгаар тогтнолын 200 жилийн ой, ТөвАмерик интеграцчлагдсаны 30 жилийн ойг тохиолдуулантус тус цахим мэндчилгээ дэвшүүлсэн.
2023 оны 3 дугаар сарын 29-нөөс 4 дүгээр сарын 7-ныхооронд ерөнхийлөгч Цай Хамтын үйл ажиллагаагаа
хөгжүүлэх Ардчилсан холбоотнуудын уулзалт нэрийндор Гватемала, Белиз улсуудад айлчлав. Тус оны 9дүгээр сарын 5-8-ны хооронд Эсватинигийн Вант улсад
айлчлан хоёр улсын найрамдалт харилцааг тэмдэглэн
цаашид тогтвортой хамтын ажиллагаагаа гүнзгийрүүлэн
Африкийн улс үндэстнийг тусгаар тогтносны 55 жилийн
ойг, Мсвати III хааны 55 насны ойг тэмдэглэн өнгөрүүлэв.

41

Олон улсын оролцоо
Тайвань Дэлхийн Худалдааны Байгууллага, АзиНомхон Далайн Эдийн Засгийн Хамтын Ажиллагаа,Дэлхийн Амьтны Эрүүл Мэндийн Байгууллага,Азийн Хөгжлийн Банк болон Төв Америкийн Эдийн
Засгийн Интеграцчлалын Банк зэрэг 40 гаруй Засгийн
газар хоорондын байгууллага ба тэдгээрийн харьяа
байгууллагуудад бүрэн эрхт гишүүнчлэлтэй байдаг.
Түүнчлэн Европын Сэргээн Босголтын Хөгжлийн Банк,Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжил ба ТөвАмерикийн интеграцчлалын системийн хороо зэрэг 25олон улсын засгийн газрын байгууллага болон харьяа
байгууллагуудад ажиглагчийн байр суурь эсвэл өөрстатустай байдаг. Тайваний хөрөнгийн зах зээл, Азидахь чухал байр суурийг нь харгалзан, Төв Америкийн
Эдийн Засгийн Интеграцчлалын банк 2021 оны 7 дугаар
сарын 6-нд Тайваньд салбараа нээсэн нь Төв Америкаас
гадаадад нээгдэж буй анхны салбар юм.
Тайвань өөрийн бие даасан байдал, нэр төрийг
хадгалж ард түмний аж амьдралыг сайжруулахын
зэрэгцээ олон улсын байгууллагуудтай ажил үүрэг
мэргэжлийн түвшинд хамтран ажиллаж хувь нэмрээ
оруулахыг хичээж байна. Үүний тулд ДЭМБ, Олонулсын Иргэний Нисэхийн байгууллага, Уур амьсгалын
өөрчлөлтийн тухай НҮБ-ын суурь конвенц, Олон улсын
Эрүүгийн цагдаагийн байгууллага зэрэг Засгийн газрын
оролцоотой байгууллагуудтай хамтран ажиллаж хүнтөрөлхтний сайн сайхны төлөө өөрийн хувь нэмрээ
оруулахыг эрмэлзэж хичээсний үр дүнд дипломат болон
сайн харилцаатай улс орнуудын дэмжлэгийг авсан юм.

Хүчирхэг гадаад харилцаа
2023 оны 5 дугаар сарын 31-ний өдрийн байдлаар 172улс орон БНХУ-ын (Тайвань) паспорт эзэмшигчдэд
визгүй зорчих, дамжин өнгөрөх виз эсвэл цахим визний

42Гадаад харилцааэрх олгоод байна. Мөн Тайвань 17 улстай амралтаар
ажиллах гэрээ байгуулсан.
Тайвань АНУ-тай албан ёсны дипломат харилцаагүйч визний хөнгөлөлтийн хөтөлбөрт багтдаг цорын
ганц орон бөгөөд уг хөнгөлөлтөд 40 улс хамрагддагба үүгээрээ хоёр талын харилцааг онцгойлон авчүзэж буйг илэрхийлсэн хэрэг юм. 1979 онд АНУ-ынКонгрессоос баталсан Тайваний харилцааны тухай
хууль нь албан ёсны дипломат харилцаа тогтоогоогүйч хоёр улсын хамтын ажиллагааны бат бэх суурь болжөгсөн. Мөн АНУ-ын зүгээс Тайваний харилцааны
тухай хууль болон зургаан баталгааны дагуу Тайваньд
өгсөн аюулгүй байдлын амлалтаа биелүүлж, удаадараа нотлон харуулсан. 2018 онд Тайваний аялал
жуулчлалын тухай хуулийг АНУ-ын Конгресс санал
нэгтэй баталсан ба тухайн үеийн Ерөнхийлөгч Доналд
Ж.Трамп гарын үсэг зурсан юм. Энэхүү хууль тогтоомжнь хоёр талын бүх шатны албан тушаалтнуудыг өөрхоорондоо айлчлах боломжоор хангаж өгсөн нь
АНУ-ын Засгийн газрын Гүйцэтгэх болон Хууль тогтоох
байгууллагын зүгээс Тайванийг хүчтэй дэмжиж байгааг
харуулж байна. 2020 онд Тайваний холбоотнуудын олонулсын хамгаалалт, сайжруулалтын санаачилгын тухай
хуулийг (Тайпэйгийн хууль) АНУ-ын Конгресс баталж,хууль тогтоомжид гарын үсэг зурснаар АНУ дэлхий
дахины Тайваний дипломат холбоотнууд болон олонулсын байгууллага дахь Тайваний оролцоог дэмжиж
буйгаа илэрхийлсэн юм. 2021 онд АНУ-ын Ерөнхийлөгч
Ж.Байдены засаг захиргаа нь тус улсын Тайваний
талаарх амлалтаа дахин биелүүлж, АНУ-ын Засгийн газар
Тайваньтай хамтран ажиллах шинэ удирдамжийг гаргаж,оролцоог нэмэгдүүлэв. 2023 онд АНУ-ын Төлөөлөгчдийн
танхим батлан хамгаалах эрх зүйн актыг гарын үсэгзурж баталгаажуулснаар 2024 онд Батлан хамгаалахэрх зүйн акт албан ёсоор батлагдах боломжтой болов.
Энэхүү хуулийн төсөл нь Тайваний өөрийгөө хамгаалах
43чадавхыг нэмэгдүүлэх, бүс нутгийн аюулгүй байдлыг
хангахад туслахад чиглэсэн юм. Мөн Тайвань, АНУ ньхамтын ажиллагаагаа өргөжүүлэхийн хэрээр хоёр орнытүншлэл дэлхийн хамтын ажиллагааны нэг хэсэг болон
өргөжиж байна.
Тайвань болон Ватикан олон жилийн дипломат
харилцаатай бөгөөд 2023 онд дипломат харилцаа
тогтоосны 81 жилийн ой тохиосон юм. Хоёр тал шашныэрх чөлөө, хүмүүнлэгийн тусламжийн талаар нийтлэг
үүрэг хүлээдэг. Пап ламын дайныг зогсоож энх тайвныг
тогтоох уриалгыг дэмжин Оросын түрэмгийллийн эсрэг
тэмцэж байгаа Украин улсад хүмүүнлэгийн тусламж
үзүүлж байна. Энх тайван, эрх чөлөө, ардчилал, хүний
эрхийг дээдэлдэг нийтлэг үнэт зүйлсээрээ Тайвань ньолон улсад энэрэнгүй үйлс, энх тайвныг дэмжихэд РомынПап болон бусад улс орны хамтрагч хэвээр байх болно.
Үүний нэгэн адил ардчилал, эрх чөлөө, хүний эрхболон хууль дээдлэх ёс зэрэг нийтлэг үнэт зүйлсийг
хуваалцсанаар Тайвань нь Европын холбоо ба бусад
Европын улс орнуудтай олон салбарт илүү ойр дотно
хамтын ажиллагаа, солилцоог хөгжүүлсээр ирсэн.
Тухайлбал, Тайвань ЕХ-той эдийн засаг, худалдааны
харилцаагаа эрчимтэй хөгжүүлснээр ЕХ нь Тайванийтав дахь том худалдааны түнш, гадаадын хөрөнгө
оруулалтын хамгийн том эх үүсвэр болсон юм. Түүнчлэн
хоёр тал эко эрчим хүч, дэвшилтэт технологи, цахим
өөрчлөлт, нийлүүлэлтийн сүлжээний бүтцийн өөрчлөлт
зэрэг хөгжиж буй салбарт хамтран ажиллаж байна.
Тайвань ЕХ-ны хүний эрхийн байгууллагуудтай хамтын
ажиллагаагаа өргөжүүлж байна. Жил бүр Тайвань
ЕХ-ны Хүний эрхийн зөвлөгөөнөөр талууд хүйсийн эрхтэгш байдал, ЛГБТ-ийн эрх ба цагаач ажилчдын эрхзэрэг сэдвүүдээр санал солилцон, зөвшилцдөг. 2021
оны 10 дугаар сард Европын Парламент анх удаа ЕХТайваний найрсаг харилцаа, хамтын ажиллагааны
44Гадаад харилцаа

тайланг баталсан ба 2022 оны 9 дүгээр сард Тайваний
хоолойн нөхцөл байдлын талаар тогтоол гаргав.
2017 онд Японы Тайвань дахь Төлөөлөгчийн газрын
нэрийг Японы солилцооны нийгэмлэг байсныг Япон Тайваний солилцооны нийгэмлэг, Тайваний Зүүн Азийн
харилцааны нийгэмлэгийг Тайвань-Японы харилцааны
нийгэмлэг болгон тус тус өөрчилсөн нь хоёр талын
дотно харилцаа улам нягтарч байгааг харуулж байна.
Япон Улсын 2020 оны Гадаад харилцааны Хөх номдТайванийг хамгийн чухал хамтрагч орон хэмээн
тэмдэглэв. Япон нь Тайваний олон улсын байр суурийг
тууштай дэмждэг, Тайваний хоолойн тогтвортой байдлыг
хангахад дэмжлэг үзүүлдэг орон юм. Цар тахлын үедхоёр улс харилцан туслалцаа үзүүлж саад бэрхшээлийг
хамтдаа даван туулав.
2021 онд Япон Улсаас 4.2 сая гаруй тун ковид-19 вакцин
хандивласан нь Тайваньд нийтээр вакцинжуулахад
ихээхэн хувь нэмэр оруулав. Хариуд нь Тайваний
зүгээс амны хаалт, хүчил төрөгчийн аппарат зэрэг
эмнэлгийн багаж хэрэгслийг Японд хандивлав. Тайвань
Японы эдийн засгийн харилцаа хүчтэй хөгжиж байгаань цар тахлын үед түр завсарлаад 2022 онд дахин
зохион байгуулагдсан Эдийн засгийн түншлэлийн
хорооны худалдаа эдийн засгийн хамтын ажиллагааны
байгууллагын жилийн тайлангийн хурлын үр дүнгээс
харж болно. 2023 оны 5 дугаар сард хоёр улс далай
тэнгисийн асуудлаар жил болгон явуулдаг уулзалтыг
нэмэлтээр зохион байгуулж ирээдүйн шинжлэх ухааны
судалгаа, далай тэнгисийн аюулгүй байдлын талаар
хэлэлцэв.
2015 оны 11 дүгээр сард Тайвань Филиппин улстай хоёрталын загасчдын аюулгүй байдлыг хангах үүднээс загас
агнуурын асуудалд хууль эрхзүйн орчныг сайжруулах
талаар хэлэлцээр байгуулав.
45

2016 оны 7 дугаар сарын 19-нд Ерөнхийлөгч Цай Өмнөд
Хятадын тэнгисийн асуудалтай холбоотой дөрвөн
зарчим, таван зүйлийг дэвшүүлсэн юм.
Дөрвөн зарчим:1.

Өмнөдийн
маргаан
Хятадын
тэнгисийн
асуудлыг олон улсын хууль, тэнгисийн
хууль, тэр дундаа НҮБ-ын тэнгисийн хуулийн
конвенцод
нийцүүлэн
энхийн
замаар
зохицуулах ёстой,2.

Тайвань маргааныг шийдвэрлэхэд чиглэсэн
олон талт механизмд хамрагдах ёстой,3.

Холбогдох улс орнууд бүс нутагт агаарын
замын аюулгүй байдал болон нислэгийн эрхчөлөөг хангах үүрэгтэй,4.

Санал зөрчилдөөнөөс зайлсхийж, хамтын
ажиллагааг
дэмжих
замаар
маргааныг
шийдвэрлэх ёстой. Хэлэлцээр эрх тэгш байдал
дээр үндэслэх ба Тайвань бүх улстай Өмнөд
Хятадын тэнгисийн энх тайван, тогтвортой
байдлыг сайжруулж, бүс нутгийн нөөцийг
илрүүлж, хөгжүүлэх тал дээр хамтран
ажиллахад бэлэн байна.

Харин дэвшүүлсэн таван зүйлд улс орны загас агнуурын
эрхийг хамгаалах, олон талт уулзалт зөвлөгөөнд оролцох,шинжлэх ухааны хамтын ажиллагааг сурталчлан дэмжих,далайн эрх зүйн чиглэлээр мэргэшсэн мэргэжилтнүүдийг
төлөвшүүлэх зэрэг хүчин зүйлүүд багтана.
Засгийн газар Нанша арал дахь Тайпин арлыг Өмнөд
Хятадын тэнгис дэх хүмүүнлэгийн хангамжийн баазболгон өөрчлөхөөр ажиллаж байна. 2000 онд Тайпин
арал болон Дунша арлуудад Засгийн газрын оролцоог
хангах үүрэг хүлээсний дагуу Засгийн газрын Далайн
хэрэг эрхлэх хорооны дэргэдэх Эргийн хамгаалалтын
захиргаа гамшгийн үед хариу арга хэмжээ авч, гадаад
46Гадаад харилцаа

дотоодын иргэдэд хүмүүнлэгийн тусламж үзүүлсэн.
Өмнөд Хятадын тэнгисийн амгалан тайван тогтвортой
байдлыг дээшлүүлэхэд холбогдох бүх талуудтай хамтран
ажиллах Засгийн газрын бодлогын дагуу ойр хөршорнуудтай хамтын ажиллагаагаа гүнзгийрүүлсээр байна.
Тайпин арал нь 0.51 хавтгай дөрвөлжин километр
талбайтай бөгөөд хүн ам оршин суух боломжтой,өөрийн гэсэн эдийн засгийн чадамжтай юм. Мөн НҮБын “Далайн эрх зүйн тухай” конвенцын 121 дүгээр зүйлд
заасан арлын стандарт, НҮБ-ын “Далайн эрх зүйн тухай”конвенц дахь Тайваний нутаг дэвсгэрт хамаарагдах
далай, зэргэлдээх бүс болон далайн 200 милийн зайдорших эдийн засгийн онцгой бүс, НҮБ-ын ХБХБГ-ндагуу эх газрын тавиурын боломжийг бүрэн хангасан
арал юм.

Харилцан ашигтай хамтын ажиллагаа
Тайвань дэлхий дахинд үлгэр жишээ болсон иргэний
нийгэм цогцлоосон тул хүмүүнлэгийн тусламж үзүүлэх,цар тахлыг хянах ажиллагааг цаашид үргэлжлүүлэхийн
зэрэгцээ уур амьсгалын өөрчлөлт, терроризм,үндэстэн дамнасан гэмт хэрэгтэй тэмцэх олон улсынүйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцсоор байх болно.
Ирээдүйд тус улс Засгийн газруудын хамтын ажиллагаа,бизнесийн хөрөнгө оруулалт, ажиллах хүчний
солилцоог идэвхтэй байлгах замаар холбоотнууд болон
үзэл баримтлал нэгтэй улс орнуудтай урт хугацааны
түншлэлийн харилцаа тогтоож, хамтран ажиллан,дэлхий нийтийн энх тайван, эрх чөлөө, ардчилал, хүний
эрхийн нийтлэг үнэт зүйлсийг сахин хамгаалж, түгээн
дэлгэрүүлэх болно.
2015 онд байгуулагдсан Дэлхий нийтийн хамтын
ажиллагаа, сургалтын фрэймворк нь Тайвань, Америк,Япон, Австрали болон түүний ижил төстэй хамтрагч
орнуудын албаныхан болон мэргэжилтнүүд дэлхийн
өнцөг бүрээс оролцдог сургалт зохион байгуулахад
47

голлох индэр болж байна. Олон жилийн туршид энэхүү
санаачилга нь нийгмийн эрүүл мэнд, хууль сахиулах,кибер аюулгүй байдал, энергийн аюулгүй байдал,хэвлэл мэдээллийн чанар, эмэгтэйчүүдийн эрх мэдэл,гамшгийн үед хүмүүнлэгийн тусламж үзүүлэх зэргээр
энэхүү платформд оролцох орнууд болон шийдвэрлэх
асуудлын цар хүрээ улам бүр өргөжиж байна.
Тайвань цар тахлын эсрэг хорио цээрийн дэглэм,тусгаарлалтын горим сахиж, өндөр технологи ашиглан
ойрын хавьтагчийг илрүүлэх, мэдээллээ ил тодхуваалцах зэрэг арга хэмжээ авч хэрэгжүүлсэн ба энэхүү
арга хэмжээ нь одоо Тайваний загварчлал нэрээр
дэлхий дахинд танигдаад байна. Энэхүү загварчлалынүр дүнг хуваалцах болон 80 гаруй улс орнуудад амныхаалт, эмнэлгийн бусад хэрэгслийг хандивласнаартус улсад коронавирусний эсрэг вакцин хийх, судлах
чиглэлээр холбоотнуудтайгаа нягт хамтран ажиллах
үүдийг нээж өгсөн юм.

хөгжлийн зорилтуудтай нягт уялдсан олон улсын
хамтын ажиллагааны төрөл бүрийн төслүүдэд оролцож
Тайваний нэр хүндийг өсгөж байна. Тайваний ТББ-уудыг
олон улс оронтой илүү сайн холбохын тулд Засгийн
газар олон улсын хурал зөвлөгөөн, үйл ажиллагаа аргахэмжээнд оролцож туршлага хуримтлуулах, чадвараа
дээшлүүлэхэд нь туслалцаа үзүүлдэг. Түүнчлэн Засгийн
газар нь олон улсын төрийн бус байгууллагуудыг
Тайваньд Төлөөлөгчийн газар байгуулахад нь дэмжлэг
үзүүлэхээс гадна ардчилал, аюулгүй байдал, хөгжил
цэцэглэлтийг цаашид түгээн дэлгэрүүлэхэд нь таатай
орчноор хангаж өгдөг.

Тайваний загварчлал нь хүний амь насыг аварч, дэлхий
дахины ковид 19-ийн эсрэг арга хэмжээг сайжруулснаар
олон нийтийн талархал хүлээсэн. Түүнчлэн дотоодын цартахлын томоохон давалгаа нь уг загварчлалыг туршсан
томоохон сорилт болов. Нийгмийн давхаргуудын хариу
үйлдэл, дотоод, гадаадаас вакцин хандивласнаар
Тайвань ковид 19-ийн эсрэг амжилттай тэмцэж байна.
Энэхүү дэмжлэгээр Тайвань цар тахлыг хязгаарлаж, бүхнийтийн эрүүл мэндийг хамгаалахын төлөө нийгмийн
эрүүл мэндийн чиглэлээр үзэл санаа нэгт улс орнуудтай
хамтын ажиллагаагаа цаашид хөгжүүлэх болно.
Нийгэмд гарсан өөрчлөлт, эдийн засгийн либералчлал
болон Тайваньд ардчилсан өөрчлөлт гарснаар хувийн
хэвшлийнхэнд таатай орчин бий болж, төрийн бусбайгууллагуудын үйл ажиллагаа ихээхэн хөгжсөн
юм. Иргэний нийгэм өнөөдрийн сайн засаглалыгбий болгох, Тайванийг олон улсын тавцанд зөөлөн
хүчний бодлогыг ашиглах боломжийг олгоход голүүрэг гүйцэтгэж байна. ТББ-ууд НҮБ-ын Тогтвортой
48

Гадаад харилцаа

49

Хоёр эргийн харилцаа

Онцлох мэдээлэл
Ерөнхийлөгч Цай Инвэний дөрвөн
баримтлал.
- Эрх чөлөөт, ардчилсан Үндсэн
хуулийн тогтолцоог баримтална.
- БНХУ (Тайвань) болон БНХАУ биебиедээ үл захирагдана.
- Бие даасан байдлыг эрхэмлэж
гаднаас халдаж эзэрхийлэхийг үлтэвчинэ.
- БНХУ-ын (Тайвань) ирээдүйг
Тайваний ард түмний хүсэл
зоригийн дагуу шийдвэрлэх ёстой.

Тайпэй хотод төвтэй Хятадын эхгазар, хоёр эргийн харилцааны
нийгэмлэг нь хоёр талын үйлажиллагаа болон бизнес ажилхэргийг зохицуулдаг. (Чинь Хуюнхао)50Засгийн газар 1949 онд Тайваньд шилжин ирснээс хойшПэнху, Жиньмэнь, Мазү зэрэг арлууд болон Тайваний
мэдлийн дагуул арлуудад бүрэн эрхээ хэрэгжүүлж байхахуйд Хятад улс Бээжингийн эрх баригчдын хяналтад
байсаар ирсэн. 1980-аад оны сүүлээр ардчилсан нийгэмд
шилжсэнээр хоёр эргийн иргэдийн харилцаа болон
солилцоонд тавигдсан олон хязгаарлалт цуцлагдсан

51

юм. Түүнчлэн өнөөдрийн байдлаар Тайвань Хятад
улсын хамгийн том хөрөнгө оруулагчдын нэг болоод
байна. 1991 оноос 2022 оны 12 дугаар сарын эцэс хүртэл
Хятадад оруулсан хөрөнгө оруулалтын тоо нь 45,195бөгөөд нийт хэмжээ 203.33 тэрбум ам.доллар болоод
байна. 2022 онд хоёр эргийг дамнасан худалдааны
хэмжээ 205.11 тэрбум ам.долларт хүрсэн.
2008 оны 6 дугаар сард Тайваний хоолойн солилцоонысан болон Хятадын эх газрын хоёр эргийн харилцааны
нийгэмлэгийн хоорондын хэлэлцээрийг 10 жилийн дараа
дахин сэргээв. 2015 оны 8 дугаар сар гэхэд Тайваний
хоолойн хоёр талд ээлжлэн 11 удаа хэлэлцээр хийж, 23албан ёсны гэрээ байгуулснаас 21 нь ойлголцолд хүрчхүчин төгөлдөр болсон байна. Эдгээр хэлэлцээрийн
дотроос хамгийн чухал нь Тайвань, Хятадын худалдаа,эдийн засгийн харилцааг институц болгох зорилготой
2010 оны 6-р сард байгуулсан Хоёр эргийн эдийн
засгийн хамтын ажиллагааны суурь хэлэлцээр юм.

Энх тайван, тогтвортой байдал
Дотоодын шинэчлэлийг явуулахын тулд тус улсад
тайван амгалан, тогтвортой гадаад орчин шаардлагатай.
Ялангуяа Хятадтай харилцах харилцааны тал дээр илүүшаардлагатай байна. Ерөнхийлөгч Цай Инвэнь 2016оны 5 дугаар сарын 20-нд анх удаа томилогдож, 2020онд дахин сонгогдсоныхоо дараа өнөөгийн бодит
байдал, улс төрийн суурин дээр тулгуурласан тууштай,урьдчилан таамаглах боломжтой, тогтвортой хоёрэргийн харилцааг байгуулахын төлөө ажиллаж байна.
Хоёр эргийн одоогийн байдлыг хэвээр хадгалах Засгийн
газрын байр суурь өөрчлөгдөхгүй гэж Тайвань олонулс болон бүс нутагт хандан амлалт өгсөн. Ази тивийн
тайван амгалан байдал, хөгжил дэвшил нь тухайн
52Хоёр эргийн харилцаа

Хоёр эргийн худалдаа
Нийт

205.11 тэрбум ам доллар
124.02 тэрбум ам доллар

18.73 тэрбумам доллар

Импорт
Экспорт
2002

2012

2022

Эх сурвалж: Гаалийн газар, Сангийн Яамбүс нутгийн улс орнуудын хамтын үүрэг хариуцлага
билээ. Тиймээс хоёр эргийн асуудал бол бүс нутгийн
аюулгүй байдалтай уялдаатай юм. Тайвань хоёр эргийн
харилцааг тогтвортой, тууштай, урьдчилан таамаглаж
болохуйцаар үргэлжлүүлэн хөгжүүлэх байдлаар бүснутгийн аюулгүй байдлыг хамгаалах үүрэг хариуцлагаа
биелүүлэх болно. Гэвч сүүлийн жилүүдэд Хятад улс хоёр53

эргийн харилцааны талаар улс төрийн байр сууриа
илэрхийлж, өөрийн талаас албан ёсны харилцаагаа
таслан, Тайваньд удаа дараа улс төр, цэргийн дарамт
шахалт үзүүлсэн билээ.
2019 оны 1 дүгээр сарын 2-нд Хятад улс Тайваньд
“Нэг улс, хоёр систем”-ийн загварыг судлахыг санал
болгосноор бүс нутгийн амгалан тайван, тогтвортой
байдлыг алдагдуулж байна. Хятад улсаас идэвхжиж буйулс төрийн шахалт дарамттай уялдуулан Ерөнхийлөгч
Цай 2019 оны 3 дугаар сарын 11-нд үндэсний аюулгүй
байдлыг бэхжүүлэх, үндэсний бүрэн эрхт байдлыг
хамгаалах, өнөөгийн болон хойч үеийнхэн Тайваний
ирээдүйг шийдэх эрхтэй байх шийдвэрийг гаргав.
Мөн тус улсын улс төрийн үйл явцад гадны дайсагнагч
хүчнүүд хөндлөнгөөс оролцохоос урьдчилан сэргийлэх
зорилгоор Хууль тогтоох байгууллага 2020 оны 1 дүгээр
сарын 15-ны өдрөөс хэрэгжиж эхэлсэн Үл нэвтрэх актбуюу Тайваний ардчилалд саад болохын эсрэг хуулийг
батлав.
2022 онд АНУ-ын Төлөөлөгчдийн танхимын дарга
Нэнси Пелоси Тайваньд айлчилсны дараа ерөнхийлөгчЦай дараагийн спикер Кэвин Мкартитэй уулзав. Энэхүү
хоёр үйл явдын дараа Хятадын эрх баригчдын зүгээс
Тайваньд улс төр, эдийн засаг, цэрэг армийн дарамт
шахалтыг улам хүчтэй үзүүлэх болов.
Геополитикийн хурцадмал байдлыг намжаах үүднээс
Засгийн газар Тайваний бүс нутаг болон Хятадын эхгазрын ард түмний хоорондын харилцааг зохицуулах
хуулийг
шинэчилж
байна.
Өнөөдрийг
хүртэл
батлагдсан нэмэлт өөрчлөлтүүд нь хоёр эргийн улстөрийн хэлэлцээрт ардчилсан хяналтын механизмыг

54Хоёр эргийн харилцаабий болгосон бөгөөд Хятадын зөвшөөрөлгүй хөрөнгө
оруулалтад торгууль ногдуулахаар зохицуулсан.
Түүнчлэн үндэсний аюулгүй байдалтай холбогдохгол технологи эзэмшдэг, Засгийн газраас судалгааны
буцалтгүй тусламж авсан этгээдийг Хятадад аялахыг
хязгаарлах, хяналтыг нэмэгдүүлэх, Хятадын аж ахуйн
нэгжүүд гуравдагч этгээдээр дамжин Тайваньд хууль
бусаар бизнес эрхлэхээс сэргийлэх хуулийн зохицуулалт
хийгдсэн.
Цар тахлын тархалтаас сэргийлэхийн тулд Тайвань
Хятадын иргэдийг хилээр нэвтрэхэд хязгаарлалт
хийсэн болно. Нийгмийн шаардлага, үйлдвэрлэлийн
хэрэгцээ, боловсрол эзэмших эрхийг бодолцон
энэхүү зохицуулалтаа уян хатан болгосон бөгөөд
хятад иргэдийг тайвань ахан дүүс дээрээ айлчлах,улс дамнасан бизнесийн гэрээгээ биелүүлэх, эрдэм
шинжилгээ судалгааны солилцоо болон үндсэн
сургалтад хамрагдах боломжийг олгов. Цаашид Засгийн
газар олон улсын байдал, бүс нутаг болон хоёр эргийн
харилцааны хөгжлөөс шалтгаалан бодлогоо эргэн харжзохицуулалт хийсээр байх болно.
Ерөнхийлөгч Цайгийн гаргасан хоёр эргийн бодлогын
зарчим, чиглэлийн дагуу хоёр эргийн харилцааг
хөгжүүлэх асуудлыг Засгийн газар нухацтай авч үзэхболно. Нийгмийн бүх салбарын дуу хоолойг сонсож,хоёр эргийн солилцооны удирдлагын механизмыг
бэхжүүлж, ардчилал, аюулгүй байдлын хамгаалалтын
механизмыг боловсронгуй болгож, шаардлагатай үедхууль тогтоомжид нэмэлт, өөрчлөлт оруулах талаар
холбогдох байгууллагуудтай хамтран ажиллана. Энэнь хоёр эргийн хоорондох эерэг харилцааг дэмжих,55

хоёр талын солилцоог хэвийн, тогтвортой байлгах
зорилготой юм.

Тогтвортой хандлага
Засгийн газар Тайваний Үндсэн хууль, Тайваний бүснутаг болон Хятадын эх газрын ард түмний хоорондын
харилцааг зохицуулах тухай хууль болон ард түмний
хүсэл зоригийн үндсэн дээр хоёр эргийн харилцаа
зохицуулагдана.
Нэмж дурдахад, Засгийн газар БНХАУ-ын эрх баригчдад
хандан БНХУ-ыг оршин тогтнож буйг, Тайваний ардтүмэн ардчилсан тогтолцоог тууштай дэмжиж итгэл төгсбайгаа бодит байдалтай нүүр тулахыг уриалж байна.
2021 оны Тайваний Үндэсний баяраар Ерөнхийлөгч ЦайДөрвөн баримтлал тунхагласан билээ. Үүнд: Нэгдүгээрт,Эрх чөлөөт, ардчилсан Үндсэн хуулийн тогтолцоог
баримтална; Хоёрдугаарт, БНХУ (Тайвань) болон БНХАУбие биедээ үл захирагдана; Гуравдугаарт, Бие даасан
байдлыг эрхэмлэж гаднаас халдаж эзэрхийлэхийг үлтэвчинэ. Дөрөвдүгээрт, БНХУ-ын (Тайвань) ирээдүйг
Тайваний ард түмний хүсэл зоригийн дагуу шийдэх
ёстой гэсэн байр суурь баримтлахаа илэрхийлсэн байна.

ард түмний сайн сайхны төлөө хамтран ажиллахыг
уриалж байна. Бээжингийн талаас хоёр эргийн
сөргөлдөөнийг зөөлрүүлж хоёр эргийн харилцааг
сайжруулахыг эрмэлзвэл Тайвань үүнийг хүндэтгэн
үзэж яриа хэлэлцээр хийхэд бэлэн байна. Түүнчлэн цартахал намжсаны дараа хоёр эргийн иргэдийн харилцаа
сэргэж хэвийн үргэлжлэхийг Тайваний талаас хүсэж
байна. Тайваний Засгийн газар Хятадаас ирж буйсүрдүүлгийг сөрөн зогсож, бүс нутгийн энх тайван,тогтвортой байдал, хөгжил цэцэглэлтийг дэмжих,үндэстний эрх ашгийг хамгаалахын тулд АНУ, Японболон бусад үзэл санаа нэгтэй улс орнуудтай хамтын
ажиллагаагаа гүнзгийрүүлэн ажиллах болно.

Ерөнхийлөгч Цай 2022 оны 10 дугаар сарын 10-ндҮндэсний баяраар хэлсэн үгэндээ “Тайвань эдийн
засаг, үйлдвэрлэл, нийгмийн аюулгүй сүлжээ, чөлөөт
ардчилсан засаглал болон үндэсний батлан хамгаалахаа
хүчирхэгжүүлж улсынхаа эрх чөлөө, ардчиллыг дотоод
болон гадаадад хамгаална” хэмээн онцолсон юм.
Энэхүү байр суурийг Тайваний ард түмэн санал нэгтэй
дэмжсэн юм. Ерөнхийлөгч Цай Хятад улсад хандан энхтайван, эрх тэгш, ардчилсан байдлаар хоёр эргийн
56

Хоёр эргийн харилцаа

57

Эдийн засаг

Онцлох мэдээлэл
2022 онд Тайвань бүтээгдэхүүн
экспортлогч дэлхийн 17 дахь орноор
шалгарсан.
Өмнөдийг чиглэсэн шинэ бодлогын
дагуу Тайвань Зүүн өмнөд Азийн
орнуудын холбооны гишүүн 10 улс,Өмнөд Азийн 6 улс , Австрали, ШинэЗеланд зэрэг улс орнуудтай хамтын
ажиллагаагаа гүнзгийрүүлэн хөгжүүлж
байна.

Тайвань үйлдвэрийн нарийн эдангийг ханган нийлүүлэлтээр
дэлхийд тэргүүлдэг. (Чинь Хунхао)58Тайвань дэлхийн эдийн засагт чухал байр суурийг
эзэлдэг. Дэлхийн мэдээлэл, харилцаа холбооны
технологийн салбарын шилдэг тоглогч төдийгүй
үйлдвэрлэлийн
салбарын
голлох
бүтээгдэхүүний
томоохон нийлүүлэгч юм.

59Дэлхийн худалдааны байгууллагын мэдээлснээр 2022онд Тайвань 17 дахь экспортлогч болон импортлогч
орноор тодорсон. 2022 оны 12 дугаар сарын байдлаар
гадаад валютын хамгийн их нөөцтэй орны нэгээр
шалгарав. 2022 онд Тайваний ДНБ-ий нэг хүнд ногдох
хэмжээ 32,756 ам.долларт хүрчээ. ДНБ-ий хувьд Тайваньнь Швейцар, Польштой ойролцоо эрэмбэлэгддэг болнэг хүнд ногдох ДНБ-ий худалдан авах чадвараараа
Бахама, Өмнөд Солонгос улстай ижил байна.

2013 оны 7 дугаар сард Тайвань Шинэ Зеланд улстай
эдийн засгийн хамтын ажиллагааны хэлэлцээрт гарын
үсэг зурснаар Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа,хөгжлийн байгууллагын гишүүн улстай анх удаа гэрээ
байгуулсан юм. Мөн оны 11 дүгээр сард Сингапур

ДНБ 2022 онХудалдааны өсөлт
2021 онд дэлхийн эдийн засаг Ковид-19 цар тахлын
өмнөх хэмжээнд өссөн байна. 2022 онд дэлхийн
эдийн засаг шинээр гарч ирсэн технологи, дижитал
өөрчлөлтүүдийн бизнесээс ихээхэн ашиг олжээ. Жилийн
хоёрдугаар хагаст дэлхийн эдийн засгийн удаашрал
нөлөөлсөн ч Тайваний импорт экспортын жилийн
үзүүлэлт 9.6 хувиар өсөж 907.4 тэрбум ам долларт хүрчөндөр амжилт тогтоосон байна. Ялангуяа, Тайваний
экспорт болон импорт 7.4 хувь, 12.1 хувь тус тус өссөн
байна.
Жил бүрийн дэлхийн эдийн засгийн судалгаа,Менежментийн хөгжлийн олон улсын хүрээлэн,Бизнесийн орчны эрсдэлийн судалгаагаар Тайвань уртхугацааны тогтвортой өсөлт, технологийн хөгжлөөрөө
жилээс жилд тэргүүлж байгаа шилдэг улсуудын нэгээр
тодорч байна. 2023 онд мөн дээрх үзүүлэлттэй ижилүнэлэгдсэн байна. (“Global Survey Rankings” 66-67 тал.)Номинац

653 тэрбум
ам.долларНэг хүнд
ногдох хэмжээ
(номинац)Нэг хүний
худалдан авахчадвар (ОУВС)32,756ам.доллар

69,150ам.доллар

ДНБАж үйлдвэр

37.74%

60Эдийн засаг

Хөдөөаж ахуй

1.41%Үйлчилгээ

60.85%

61Эдийн засгийн
өсөлтийн үзүүлэлт

байгуулсан. Тайвань мөн 2017, 2018, 2020 онд Парагвай,Эсватинийн вант улс, Белиз улстай эдийн засгийн
хамтын ажиллагааны гэрээ байгуулжээ. Эдгээр гэрээ ньэдийн засаг, хөрөнгө оруулалт, технологи, худалдааны
харилцааг бэхжүүлэхийн зэрэгцээ гурван улстай
найрамдалт харилцаагаа бататгах зорилготой юм.

6.57%

Хөгжлийн чиг хандлага

3.31%

3.06%

2.45%

3.36%
2.79%

2.17%

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Эх сурвалж: Төсөв, нягтлан бодох бүртгэл, статистикийн ерөнхий газар

улстай эдийн засгийн түншлэлийн хэлэлцээр байгуулсаннь Тайвань нь Зүүн өмнөд Ази дахь худалдааны түншулстайгаа анх удаа гэрээ байгуулсан хэрэг юм. Дээрх хоёргэрээ нь Дэлхийн худалдааны байгууллагын стандартаас
давж гарсан юм. Ийнхүү ахиц гарснаар тухайн улсынбүс нутгийн эдийн засгийн интеграцчлагдахад оролцох
оролцоог нэмэгдүүлнэ хэмээн таамаглаж байна.
Жишээлбэл, Номхон далайг дамнасан түншүүдийн
харилцааг иж бүрэн хөгжүүлэх гэрээ болон бүс нутгийниж бүрэн эдийн засгийн хамтын ажиллагааны гэрээгэх мэт. Тайвань болон АНУ 2021 оны 11 дүгээр сардТайвань Америкийн эдийн засгийн хөгжил дэвшлийн
түншлэлийн талаар авч хэлэлцсэн бөгөөд 2023 оны 6дугаар сард Худалдаа, хөрөнгө оруулалтын үндсэн гэрээ

62Эдийн засаг

Тайвань 2016 оноос шинээр аж үйлдвэр хөгжүүлэх
бодлогыг хэрэгжүүлж эхэлсэн нь өөрчлөлт шинэчлэлийг
хурдасгаж өгсөн. 5+2 аж үйлдвэрлэлийн инновацын
төлөвлөгөө нь дараагийн үеийн ухаалаг машин
механизм, Азийн цахиурын хөндий, биотех эм зүй,ногоон эрчим хүч, батлан хамгаалах, шинэ хөдөөаж ахуй, тойрог эдийн эдийн засгийн үйлдвэрлэлийг
нэмэгдүүлэхэд гол хүчин зүйл болсон юм.
2020 онд урд өмнө нь явуулж байсан бодлого дээрээ
тулгуурлан зургаан цөм стратегийн үйлдвэрлэлийг
байгуулсан бөгөөд энэ нь 2019 оны Тайваний гурван томтөлөвлөгөөтэй холбогдож хөрөнгө оруулалт хийгдсэн.
Үүнд мэдээлэл ба дижитал технологи; кибер аюулгүй
байдал; нарийвчилсан анагаах ухааны технологи;батлан хамгаалах; ногоон, сэргээгдэх эрчим хүч болон
стратегийн нөөц үйлдвэрлэл зэрэг багтана. Эдгээр ньТайваний аж үйлдвэрийн хөгжлийг ахиулж хөрөнгө
оруулалтын таатай орчныг бий болгоно.
Засгийн газар нь ирээдүйн 30 жилийн хугацаанд
хөгжүүлэх “Дэд бүтцийн хөгжлийн хэтийн төлөв”хөтөлбөрийг дэмжин ажиллаж байна. Энэхүү хөтөлбөрнь төмөр замын хөгжил, дижитал дэд бүтэц, усанорчин, хүнсний аюулгүй байдал, ногоон эрчим хүч,хот орон нутгийн хөгжил, нөхөн үржихүйг дэмжих,63Худалдаа, хөрөнгө оруулалтын
танилцуулга (2022)Худалдааны нийт хэмжээ: 907.4 тэрбум ам.доллар

Бүртгэлтэй гадаадын хөрөнгө оруулалтын хэмжээ:US$9.96 тэрбум ам.доллар

Экспорт: 479.4 тэрбум ам.доллар

Эхний таван оронИмпорт: 428 тэрбум ам.доллар

Сингапур

Худалдааны тэнцвэрт байдал: 51.4 тэрбум
ам.долларын ашигтай

АНУ

3.36 тэрбум
ам.доллар
1.09 тэрбум
ам.доллар

Экспортын том таван түнш орон:Хятад(Хонконгийг оруулсан): 40.7%
Япон: 15.1%
ЗӨАБН* : 14.8%
АНУ: 14.3%
Европын холбоо: 9.8%Карибын тэнгис дэх Британийн эзэмшилт газар нутаг
Вьетнам

947 тэрбум
ам.доллар

Бермуд

549 тэрбум
ам.доллар
467 тэрбум
ам.доллар

Бүртгэлтэй дотоодын хөрөнгө оруулалт: 			

13.3 тэрбум ам.доллар

		Эхний таван оронИмпортын том таван
түнш орон:Дэнмарк

Хятад(Хонконгийг багтаасан) 22.1%
АНУ: 15.7%
ЗӨАБН*: 14.2%
Япон: 9.7%
Европын холбоо: 9.3%

Карибын тэнгис дэх Британийн эзэмшилт газар нутаг

Гадаад валютын нөөц:554.9 тэрбум америк доллар
(2022 оны 12 дугаар сарын байдлаар)ЯпонАвстрали
Нидерланд

3.58 тэрбум
ам.доллар
2.5 тэрбум
ам.доллар
1.7 тэрбум
ам.доллар
1.14 тэрбум
ам.доллар
902 сая
ам.доллар

* (ЗӨАБН) Зүүн өмнөд Азийн бүс нутгийн хамтын ажиллагааны нийгэмлэг

64Эдийн засаг

65

Дэлхийн судалгааны зэрэглэл
Зэрэглэл

Судалгаанд
хамрагдсан орнууд

Дэлхийн өрсөлдөх чадварын жилийн тайлан
(2023 оны 6 дугаар сар)664Олон улсын менежментийн
хүрээлэн

Ашиг олох боломжийн зөвлөмж
(2023 оны 1 дүгээр сар)14

50

Бизнесийн орчны эрсдэлийн
мэдээллийн байгууллага

Эдийн засгийн эрх чөлөөний индекс
(2023 оны 2 дугаар сар)4184

Өв сан

Судалгааны сэдэв (хэвлэгдсэн огноо)хүүхдийн халамж асрамжийн газрыг нэмэгдүүлэх,авьяас чадварыг хөгжүүлэх, хөдөлмөр эрхлэлтийг
дэмжих зэрэг үндсэн найман бодлогыг агуулж байна.
Засгийн
газарньинновацын
үйлдвэрлэлийг
хөгжүүлэхийн зэрэгцээ байгаль орчныг хамгаалах үүрэг
хүлээдэг. Үүнийг харгалзан эдийн засгийн шинэ загварнь тогтвортой хөгжлийн зэрэгцээ ногоон эрчим хүчний
хэрэглээг дэмжихийн тулд аж үйлдвэрийн бүтцийг
өөрчлөх, газар ашиглалтыг дахин төлөвлөх, бүс нутгийн
хөгжлийг дэмжих замаар ногоон сэргээгдэх эрчим
хүчийг ашиглахыг зорьж байна.

Судалгааны байгууллага

сэргээх, эдийн засгийн гол цөмийг тогтвортой байлгахад
зориулж арга хэмжээ авч байна.
Дээрх хэрэгжүүлж буй арга хэмжээ нь цалингийн
түвшинг нэмэгдүүлэх, бүс нутгийн хөгжлийг дэмжихийн
сацуу Засгийн газар COVID-19 цар тахал болон АНУХятадын худалдааны дайны нөлөө эдийн засагт удаан
хугацаагаар нөлөөлөх эрсдлийг бууруулах зорилготой
юм. Мөн үйлдвэрлэлийн өрсөлдөөнийг нэмэгдүүлснээр
цаашид Тайваний эдийн засгийн өсөлтөд нөлөөлөх
төлөвтэй байна.

Цар тахлын дараах эдийн засгийн өөрчлөлтийн улмаас
2023 онд Засгийн газар “Цар тахлын дараах эдийн
засаг, нийгмийн байдал, үндэсний эдийн засгийг
сэргээх” тусгай хууль санаачилж, 125 тэрбум долларын
төсөв баталж санхүүгийн дарамт, хэрэглээний үнийг
тогтвортой байлгах, үйлдвэрлэлийн салбарын дахин
66Эдийн засаг

67Шинжлэх ухаанба технологи

Онцлох мэдээлэл
Тайвань нь мэдээлэл, харилцаа холбооны
технологийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлээр
дэлхийд тэргүүлэгч орны нэг юм.
2023 оны 6 дугаар сард гаргасан
Олон улсын менежментийн хөгжлийн
хүрээлэнгийн Дэлхийн эдийн засгаар
өрсөлдөх чадвартай 64 орны жагсаалтын
зургаадугаарт Тайвань багтсан байна.

Тайваний зүүн эргийн Хуалянь хотын Соёлын
болон зохион бүтээх паркийн Алсын хараа
лабораторын үзэсгэлэнг хүмүүс үзэж сонирхож
байгаа нь. (Чэнь Мэйлин)68Тайванийг шинэлэг, хүртээмжтэй, тогтвортой болгох
зорилготой “Ухаалаг Тайвань 2030 алсын хараа”-гхэрэгжүүлэхийн тулд Шинжлэх ухаан, технологийн
үндэсний зөвлөл нь тус улсын нийт хүн амынхарилцан адилгүй хэрэгцээг ойлгож тодорхойлох
үүднээс бусад яамдтай хамтран судалгаа хийж байна.
Мөн шинэлэг технологийг өдөр тутмын амьдралд
69

нэвтрүүлж, байгальд ээлтэй шинэ үйлдвэрүүд байгуулах
боломжийг нээж өгөх зорилготой юм. Шинжлэх ухаан,технологи нь эдийн засгийн өсөлт, үндэсний хөгжлийнгол хөдөлгөгч хүч бөгөөд Тайваний Шинжлэх ухаан,технологийн үндэсний зөвлөл нь гарааны бизнесийг
дэмжих, үндэсний шинжлэх ухааны гурван том паркийг
сурталчлах, шинжлэх ухааны судалгааг дэмжих
замаар хөгжүүлэхийг зорьж байна. Мөн бүтээлч
сэтгэлгээг хөгжүүлэх, судалгааны ажлыг үйлдвэрлэлийн
хэрэгцээнд чиглүүлэх олон арга хэмжээ, хөтөлбөрүүдийг
хэрэгжүүлдэг.
Тайваний өндөр технологийн компаниудын амжилтнь Засгийн газраас үзүүлж буй дэмжлэгтэй үлэмж
холбоотой юм. Үйлдвэрлэлийн технологийн судалгааны
хүрээлэн, Үндэсний хэрэглээний судалгааны лаборатори,Мэдээлэл үйлдвэрлэлийн судалгааны хүрээлэн зэрэг
байгууллагууд Засгийн газрын дэмжлэгтэйгээр үйлдвэр,технологи судалгаа эрдэм шинжилгээний ажлыг
гүйцэтгэдэг.

Үндэсний
хэрэглээний
судалгааны
лаборатори
хүрээлэн байгаа орчны технологи, мэдээлэл харилцаа
холбооны технологи, био анагаах ухааны технологи,технологийн бодлого гэсэн дөрвөн үндсэн чиглэлийг
хамарсан долоон судалгааны төвөөс бүрдэнэ. Тусхүрээлэн судалгаа хөгжлийн платформ байгуулах,шинжлэх ухааны судалгааг дэмжих, шинжлэх ухаан,технологийг сурталчлах, өндөр технологийн салбарын
боловсон хүчнийг бэлтгэх зорилготой ажилладаг.

Тайваний гурван том технологийн
паркийн аж ахуйн нэгжүүдийн
худалдааны эргэлт (2022)Шиньжү Технологийн паркUS$52.5 тэрбум

Инновацыг дэмжих ньҮйлдвэрлэлийн технологийн судалгааны хүрээлэн(ITRI) нээлт хийсэн ололт амжилтаараа олон улсын
нэртэй шагналуудыг удаа дараа хүртсэн юм. Сүүлийн
15 жилийн хугацаанд R&D 100 Awards-ийн 50 шагнал,2012 оноос Edison Award 12 удаа, Clarivate Top 100
шинийг санаачлагчдын жагсаалтад 2015 оноос хойш 7удаа багтсан байна.
Тус хүрээлэн дэлхийд тэргүүлэх хагас дамжуулагч
үйлдвэрлэгч компани, микроэлектроник компани
зэргийг үүсгэн байгуулж олон улсад танигдаж хүлээн
зөвшөөрөгдөхөд гол үүрэг гүйцэтгэсэн юм.

70Шинжлэх ухаан, технологиТөв Тайваний
Технологийн паркUS$38.1 тэрбум

37.8%
27.4%
34.8%

Өмнөд Тайваний Технологийн паркUS$48.3 тэрбумЭх сурвалж: Үндэсниий шинжлэх ухаан Технологийн консул

71

NAR лаборотарийн Тайванья супер компьютерууд ньүндэсний шинжлэх ухааны судалгааг үйлдвэрлэлтэй
холбож өгдөг. 2022 он гэхэд Тайванья нь 6000 гаруй
хэрэглэгчдэд үйлчилж 18 саяас илүү цаг зарцуулж, 1800гаруй судалгааны төслүүдэд дэмжлэг үзүүлсэн байна.
Тайваньяг ашигласан физик, хими, математик, уурамьсгалын шинжлэх ухаан, инженерчлэл, байгалийн
шинжлэх ухааны хүрээг хамарсан нийт 900 гаруй

эрдэм шинжилгээний өгүүлэл амжилттай хэвлэгджээ.
Мэдээлэл үйлдвэрлэлийн судалгааны хүрээлэнгийн голзорилго нь мэдээлэл дамжуулалтаар хангах замаар
Тайваний дэлхийд өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлэх
явдал юм. Тус хүрээлэн нь мэдээлэл харилцаа холбооны
технологийн шинэ бүтээгдэхүүн, хэрэглээний судалгаа,боловсруулалт хийдэг. Мөн төрийн болон хувийн
хэвшлийн мэдээлэл харилцаа холбооны технологийг

Зургаан цөм стратегийн үйлдвэрлэл
Мэдээлэл ба Дижитал
бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл

Цахим аюулгүй байдлын
бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл

Нарийвчилсан эрүүл мэндийн үйлдвэр

72Шинжлэх ухаан, технологи

Үндэсний батлан хамгаалах ба стратеги
бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл

Ногоон эрчим хүч басэргээгдэх эрчим хүчний
үйлдвэрлэл

Стратегийн нөөцбүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл

73

Дэлхийн судалгааны зэрэглэл
Судалгааны сэдэв
(хэвлэгдсэн огноо)2019 оны дэлхийд өрсөлдөх
чадварын тайлан
(2019 оны 10 дугаар сар)2023 Дэлхийд өрсөлдөх
чадварын жилийн тайлан
(2023 оны 6 дугаар сар)Зэрэглэл
(ангилал)4инновацын чадвар)Судалгаанд хамрагдсанулс орнууд

Судалгааны
байгууллага

141Дэлхийн эдийн
засгийн форум

64Олон улсын
менежментийн
хөгжлийн хүрээлэн

8(технологийн дэд бүтэц)5(шинжлэх ухааны дэд бүтэц)хөгжүүлэхэд гол үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд холбогдох
бодлого боловсруулах, авьяас чадварыг хөгжүүлэхэд
чиглэсэн судалгааны төв юм. Сүүлийн 40-өөд жилийн
хугацаанд 500,000 гаруй мэргэжилтэн тус хүрээлэнгийн
сургалтад хамрагдсан байна.
Тайваний технологийн экосистем нь Ази тивд өөрийн
байр сууриа эзлэхээр зорьж буй гадаадын хөрөнгө
оруулагчдад тохиромжтой орчин бүрдүүлдэг. Ороннутгийн хөрөнгө оруулагчид, инженерийн үйлчилгээ
үзүүлэгч болон технологи хөгжүүлэгч нар хамгийн
сүүлийн үеийн судалгааны үр дүн дээр хамтран ажиллах
арвин туршлагатай. Энэ үйлчилгээг дэлхийн өнцөг булан
бүрээс залуу бизнес эрхлэгчдийн анхаарлыг татдаг
инновац болон гарааны бизнесийн шинэ төв болох
Тайваний технологийн дүүрэгт үзүүлж байна. Тайпэй
болон Тайнань хотод байдаг Тайваний технологийн
дүүргүүд нь хөрөнгө оруулагч компаниуд болон шинийг
74Шинжлэх ухаан, технологи

санаачлагчдын санал солилцох, авьяас чадвараа нээнхөгжүүлэх, хамтарч ажиллах нэгдсэн платформ юм.
Энэ дүүрэгт олон улсад нэрд гарах гарааны бизнесийг
идэвхтэй дэмжин ажиллаж байна.
Технологийн үсрэнгүй хөгжлийг хурдасгахын тулдТайваний шинжлэх ухааны паркууд биотехнологи,хувийн компьютер түүний дагалдах хэрэгсэл, нэгдсэн
холболт, нанотехнологи, оптоэлектроник, нарийвчлал
бүхий машин механизм, харилцаа холбоо зэрэг салбарт
шинэ нээлт хийхийг эрэлхийлж буй компаниудыг
нэгтгэсээр байна.

75

Боловсрол

Онцлох мэдээлэл
Тайваньд 2014 оны хичээлийн
жилээс эхлэн 12 жилийн суурь
боловсролын тогтолцоог
хэрэгжүүлж байна.
Тус улсад 148 их дээд сургууль,коллеж, ахлах сургууль байдаг.

Тайваний боловсролын тогтолцоонд
хичээлээс гадуурх үйл ажиллагааны үүрэг
оролцоо улам нэмэгдэж байна.
(Пан Жиашань)76Боловсрол нь төрийн бодлогын салшгүй хэсэг бөгөөд
төсвийн ихэнх хувийг зарцуулдаг. Дээд боловсрол
эзэмших явдлыг тусгайлан дэмжсэнээр техникийн
коллеж, их дээд сургууль төгссөн хүмүүс Тайваний 15ба түүнээс дээш насны хүн амын 48.8 хувийг эзэлж
байгаагаас харвал сүүлийн 10 жилийн хугацаанд 8.1
хувиар өссөн үзүүлэлттэй байна. Боловсролын яамнаас
оюутнуудад илүү боломж олгох үүднээс 2014 оноос эхлэн
77зайлшгүй эзэмших есөн жилийн суурь боловсролын
тогтолцоог 12 жил болгон хэрэгжүүлж байна.
Тайваний оюутан залуус жил бүр биологи, хими,газар зүй, математик, мэдээлэл зүй, физикийн олонулсын уралдаан тэмцээнд амжилттай оролцож тэргүүн
байруудыг эзэлж байна. Тайваний чадварлаг боловсон
хүчний нөөц нь тухайн улсын эдийн засгийн хөгжил
цэцэглэлт, амьдралын чанарыг дээшлүүлэхэд асар өндөр
хувь нэмэр оруулдаг билээ.
Засгийн газар нь 12 жилийн суурь боловсролын
тогтолцоонд Тайваний нутгийн уугуул иргэдийн 16 омгийн
хэл, хакка, холо зэрэг хэлийг дахин сэргээхийн тулдзайлшгүй судлах хичээлүүдийн тоонд оруулсан байна.
Цаашлаад Тайваний авьяас чадвар, үйлдвэрлэлийн
дэлхийд өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлэх зорилгоор
Засгийн газар 2021 оноос “Хос хэл 2030” (хятад, англихэл) бодлогыг хэрэгжүүлж байна.

Тэтгэлэгт хөтөлбөрүүд
Гадаад оюутнууд Тайваний Засгийн газрын болоних дээд сургуулийн тэтгэлэгт хамрагдах боломжтой.
Тухайлбал,Тайваний
тэтгэлэгт
хөтөлбөр
ньбакалавр, магистрт суралцах хүсэлтэй оюутнуудад
тэтгэлэг олгодог. Тэтгэлгийг сонирхож буй залуус
тусулсын элчин сайдын
яам,төлөөлөгчийн
газартай холбоо барих эсвэл Боловсролын яамны
https://english.moe.gov.tw/lp-1.html.
вебсайтаар
мэдээлэл авч болно.
Гадаад оюутнуудыг Тайваньд хятад хэл сурахыг дэмжих
зорилгоор Боловсролын яамнаас хятад хэлний тэтгэлэгт
хөтөлбөр хэрэгжүүлдэг. Энэхүү тэтгэлэгт хөтөлбөрт
78Боловсрол

хамрагдсанаар нь гадаадын оюутнууд улсын хэмжээнд
65 их сургуулийн харьяа хятад хэлний сургалтын
төвүүдэд суралцахын зэрэгцээ Тайваний соёл, нийгмийг
ойлгох, танин мэдэх боломжтой болдог.
Тайваний хятад хэлний сургалтын төвүүдийн жагсаалт,сургалтын тухай мэдээллийг Тайваний Боловсролын яам
www.studyintaiwan.org веб сайтаас авах боломжтой.

Тоо баримт
(15 ба түүнээс дээш насны):(2022)

99.2%

Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны төсөв:Улсын нэгдсэн төсвийн
Дээд боловсролын байгууллагууд:18.1% (2023)

148(136 их дээд сургууль, коллеж,12 ахлах коллеж)Их дээд сургуульд суралцаж буй оюутнуудын тоо:Нийт:

1.14 сая

174,926
Докторын хөтөлбөрт: 28,672
Магистрын хөтөлбөрт:(2022)
79Дэнлүү бол Тайваний шашин шүтлэг,баярын ёслолын салшгүй нэг хэсэг юм.
(Чин Хунхао)СоёлОнцлох мэдээлэл
Тайвань нь хятад үндэстний попхөгжмийн гол төв юм.
Тайпэй хотын Хааны ордон музейнь эртний Хятадын түүх дурсгалын
үзмэрүүд хадгалагдаж байдаг
алдартай музей юм.

Тайвань нь уламжлалт болон орчин үеийн соёл урлагыг
гайхалтай хослуулсан орон юм. Үндэсний түүх, соёлыг
сурталчлахын тулд Хааны ордон музей, Тайваний
үндэсний музей, Үндэсний түүхийн музей, Эртний
түүхийн музей, Тайваний үндэсний утга зохиолын музей,Тайваний Дүрслэх урлагийн музейг тус тус байгуулжээ.
Улсын хэмжээнд Үндэсний дуурийн театрын концертын
танхим, Тайжун хотын Үндэсний театр, Гаосюн
80

81хотын Үндэсний урлагийн төв, Тайваний уламжлалт
урлагийн төв зэрэг томоохон төвүүдийг байгуулсан.
Тайванийг Азийн урлаг соёлын томоохон төв болсныг
илтгэх Олон улсын урлагийн их наадам, Тайпэй хотын
урлагийн наадам зэрэг арга хэмжээнүүд эдгээр соёлурлагийн төвүүдэд зохион байгуулагддаг. Уламжлалт
уран барилгын сонгодог загварыг сүм хийд, албан
байгууллага, түүх дурсгалын барилгуудад тусгасан
байдгаас гадна хуучны барилга байгууламжуудыг
сэргээн засварлан кафе, бэлэг дурсгалын дэлгүүр болгон
өргөн ашиглаж байна. Хятад үндэстний уламжлалт
урлаг, гар урлал, ёс заншил Тайваньд бусад Хятад
газраас сайн хадгалагдан үлдсэн байдаг. Жишээлбэл,Тайвань бол Хятадын уламжлалт ханзыг ашигладаг
цөөхөн газрын нэг бөгөөд уран бичлэгийн уралдаан
байнга өргөн цар хүрээтэй зохион байгуулагдаж байдаг.
Сүм хийдийн баяр ёслол, утга зохиол, дүрслэх урлаг,тайзны урлагт Буддизм, Күнз, Даоизмын уламжлалт
сургаалыг зохих хэмжээгээр хадгалсаар байна. Нэмждурдахад жуулчид тус улсын хакка, холо болон уугуул
иргэдийн өв уламжлалтай танилцах боломжтой бөгөөд
Тайваний Академийн судалгааны төв нь өөрийн орныбаялаг соёлын өвийг дэлхийн бусад улс үндэстэнд
танилцуулан сурталчилж байдаг.

хэдийн эзэлснийг жил бүр нэмэгдэж буй загвар зохион
бүтээгчдийн зах дэлгүүр, үзэсгэлэн худалдаанаас
харж болно.
Утга зохиол, урлаг, ардын уламжлалт баяр наадмаас
эхлээд шөнийн захуудын хөл хөдөлгөөн, уур амьсгал
хүртэл Тайваний уламжлалт өдөр тутмын амьдралтай
нягт уялдаатай бөгөөд өнгөрсөн үе нь өнөө үеийн эрчхүч, гүн гүнзгий байдлын эх сурвалж нь болж цэцэглэн
хөгжиж буй соёлын өнгийг нэмдэг.

Олон зуун жил уламжлагдан ирсэн сүүдэрший жүжгийг хойч үедээ өвлүүлэхэд
Тайвань ихээхэн анхаарч байна. (Чин Хунхао)Үүний зэрэгцээ Тайваний томоохон хотуудад 24 цагийн
турш ажилладаг үзвэр үйлчилгээний газрууд олонбий. Тайванийг Мандопоп буюу хятад поп хөгжмийн
нийслэл гэж үздэг. Саяхан үүд хаалгаа нээсэн Тайпэй
хотын Хөгжмийн төв, Гаосюн хотын Хөгжмийн төваль аль нь мэргэжлийн тоглолт болдог гол газар альхэдийн болжээ. Сүүлийн жилүүдэд орон нутагт киноурлаг, орон нутгийн телевиз эрчимтэй хөгжиж байна.
Мөн гар урлалын салбар нийгэмд байр сууриа аль
82

Соёл

83

2022 онд нийт 56 мянга
гаруй ном Тайваньд шинээр
хэвлэгджээ. (Чин Хунхао)Олон нийт,мэдээллийн хэрэгсэл

Онцлох мэдээлэлХил хязгааргүй сэтгүүлчид
байгууллагын тодорхойлсноор
Дэлхийн хэвлэл мэдээллийн эрхчөлөөний индексээр Тайвань Ази тивднэгдүгээрт жагсжээ.

Тайваний хэвлэл мэдээллийн олон ургалч байдалнь хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл, салбарын ширүүн
өрсөлдөөн дундаас тодрон гарч ирж байна. Тус улсын
хэвлэл мэдээллийн салбар нь Ази тивдээ нийгмийн
хамгийн чөлөөт орчинд ажилладаг. Францад төвтэй
“Хил хязгааргүй сэтгүүлчид” байгууллагаас 5 дугаар
сарын 3-нд гаргасан 2023 оны Дэлхийн хэвлэлийнэрх чөлөөний индексээр 180 улсаас Тайвань өмнөд
8485Зураглал
Радио станц:ном хэвлэгджээ. Кабелийн телевизийг тоон системд
шилжүүлснээр дүрс гаралтын чанар сайжирснаас гадна
телевиз нь олон талт мэдээллийн эх үүсвэрийн чөлөөт
индэр болсон юм.

186Шугамын кабелийн телевиз:5Хиймэл дагуулын өргөн нэвтрүүлгийн

90 (218 суваг)Кабелийн телевизийн операторууд: 64үйлчилгээ үзүүлэгчид:(2023 оны статистик)Эх сурвалж: Харилцаа холбооны үндэсний хороо

Солонгосын өмнө 47-д, Япон 68, Хонконг 140, Хятад
175-д тус тус жагсжээ. Энэхүү жагсаалтыг Норвеги,Ирланд, Денмарк улсууд тэргүүлж байна. 2023 оны 8дугаар сарын байдлаар 22 орны 82 хэвлэл мэдээллийн
байгууллагын 151 сэтгүүлч Тайваньд ажиллаж байна.
Ихэнх хэвлэл мэдээлэл салбарын хэмжээнд дижитал
шилжилтийг хийж байна. Тайваний үндэсний гурвантом сонин бусад сонин хэвлэл, сэтгүүлүүд цахим
өрсөлдөөнд хэвлэл мэдээллийн байр сууриа алдсаар
байна. Тайваний мэдээлэл, харилцаа холбооны
технологийн давуу талыг ашиглан цахим хэвлэл
хурдацтай хөгжиж орон нутагт ном сэтгүүл хэвлэхтоо нэмэгдэж байна. 2022 онд нийт 56,121 шинэАйл өрхийн телевизийн тоонсистемд шилжсэн байдал

100%
2023

21.03%

2012Эх сурвалж: Харилцаа холбооны үндэсний хороо

86Хэвлэл мэдээлэл

87Тайваний аялал
жуулчлал

Онцлох мэдээлэл
66 гаруй улс, бүс нутгийн иргэд Тайваньд
30 эсвэл 90 хоног визгүй зорчих
боломжтой.
Тайвань нь 24 цагийн туршид аяллын
мэдээллийг олон хэлээр өгдөг лавлах утасажиллуулдаг (0800-011-765).

Өмнөд Тайваний Тайнань хотын
Жинзайжьяо давсны талбай жуулчдын
очих дуртай газрын нэг юм.
(Пан Жиашань)88Өвөрмөц соёл, үзэсгэлэнт байгаль, олон төрлийн хоол,их хотын хөгжөөнтэй амьдрал, өргөн хэрэглээний
үйлчилгээний салбар өндөр хөгжсөн тул Тайвань
жуулчдын анхаарлыг зүй ёсоор татдаг. 66 гаруй улс,бүс нутгийн иргэд Тайваньд 30 эсвэл 90 хоног визгүй
зорчих боломжтой. 1100 километр орчим энгийн төмөр
замаас гадна Тайваний баруун эргийн дагуу хурдны
галт тэргийн 350 км зам үргэлжилдэг. Өндөр хурдны
89галт тэрэг нь Тайпэй Гаосюн хотын хооронд 94 минут
зорчино. Эдгээр хоёр хот болон Тайваний хойд бүсэд
байрлах Таоюань хот нь мөн сүүлийн үеийн хамгийн
хурдан нийтийн тээврийн системд холбогдсон.

Олон улсын үзэсгэлэн худалдаа
Тайваний Гадаад Худалдааны Хөгжлийн Агентлаг ньжилийн туршид олон салбарыг хамарсан үзэсгэлэнг
зохион байгуулдаг. Тайпэй хотын Дэлхийн худалдааны
төвийн үзэсгэлэнгийн танхим, Нанганий үзэсгэлэнгийн
танхим, Гаосюн хотын үзэсгэлэнгийн танхим зэрэг
томоохон төвүүд байдаг. Дэлгэрэнгүй мэдээллийг www.
taiwantradeshows.com.tw. веб сайтаас авна уу.

Жуулчдад зориулсан ерөнхий мэдээлэл
Тайваний орон нутгийн өвөрмөц амттанаас авахуулаад
Мичелин одны зэрэглэл хүртэлх бүх амттан хүн бүрийн
таашаалд нийцдэг. (Линь Миньсьюан)Засгийн газраас гадаадын иргэдийг Тайваньд аялах,амьдрах, ажиллах талаарх мэдээллээр хангах зорилгоор
жуулчдад зориулсан олон тооны веб сайт, лавлах утасажиллуулдаг.

Веб сайт/Шууд утас Гадаад хэлТайваний аялал
жуулчлалын газар
www.taiwan.net.twАнгли, Франц, Герман,Индонези, Япон, Солонгос,Малайз, Испани, Тайланд,Вьетнам хэлАялал жуулчлалын
мэдээллийн шууд утас0800-011-765 (24 цаг)Англи, Япон, Хятад хэлГадаадын иргэн,харьяатын газар
www.immigration.gov.twАнгли, Индонези, Кхмер,Хятад,Тайланд, Вьетнам хэлГадаадын иргэдэд
зориулсан мэдээллийн
шууд утас 0800-024-111

24 цаг:Англи, Япон, Хятад хэлАжлын өдрүүдэд 9:00-17:00:
Вьетнам хэлАжлын өдрүүдэд 13:00-17:00
Индонез, Кхмер, Тайланд хэл90Тайваний аялал жуулчлал

91Тайваний хойд бүсТайваний зүүн бүсТароко үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн:www.taroko.gov.twТайваний хойд бүсТайпэй 101: www.taipei-101.com.twТайваний ойн бүсийн амралт
зугаалгын газар:recreation.forest.gov.twШинэ Тайпэй хотын Ингэ шаазан ваарны музей:www.ceramics.ntpc.gov.twЗүүн эргийн байгалийн үзэсгэлэнт
газрууд: www.eastcoast-nsa.gov.twЧан Кайшигийн үндэсний дурсгалын танхим:www.cksmh.gov.twЗүүн хэсгийн судал хөндийн байгалийн
үзэсгэлэнт газрууд:www.erv-nsa.gov.twХааны ордон музей: www.npm.gov.twЛуншань сүм: www.lungshan.org.twШэйпа үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн: www.spnp.gov.twЯнмин уулын үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн:www.ymsnp.gov.twЗүүн хойд эрэг болон Иланы эргийн байгалийн үзэсгэлэнт
газар: www.necoast-nsa.gov.twХойд эрэг ба Гуанинь уулын байгалийн үзэсгэлэнт газар:www.northguan-nsa.gov.twl

Тайваний төвийн бүсНар сар нуурын байгалийн үзэсгэлэнт газар
www.sunmoonlake.gov.twөмнөд бүс		Тайваний

Тайжьян үндэсний байгалийн цогцолбор газар:www.tjnp.gov.twКеньдиний үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн:www.ktnp.gov.twАлишань уулын байгалийн үзэсгэлэнт газар
www.ali-nsa.net
Сираяа байгалийн үзэсгэлэнт газар:www.siraya-nsa.gov.twФормоса арлын нутгийн уугуул иргэдийн соёлын тосгон:www.nine.com.twДапэн булангийн байгалийн үзэсгэлэнт газар:www.dbnsa.gov.twСаншаны байгалийн үзэсгэлэнт газар:www.trimt-nsa.gov.twМаолины байгалийн үзэсгэлэнт газар: www.maolin-nsa.gov.twТайваний үндэсний гар урлал судлал, хөгжлийн хүрээлэн: www.
ntcri.gov.twБаруун өмнөд эргийн байгалийн үзэсгэлэнт газар:swcoast-nsa.travelЛуган хотхон: www.lukang.gov.twЭрэг дагуух арлууд

Байгалийн шинжлэх ухааны үндэсний музей:Жиньмэн үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн: www.kmnp.gov.tw

www.nmns.edu.twӨмнөд Пэнху далайн байгалийн үзэсгэлэнт газар:www.marine.gov.twҮ шань (Хаш уул) үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн:www.ysnp.gov.twМазү байгалийн үзэсгэлэнт газар: www.matsu-nsa.gov.twНогоон арал ба цахирмаа цэцгийн арал:our.taitung.gov.tw/en/discover/offshore-islands

92Тайваний аялал жуулчлал

93Чухал баяр наадам & арга хэмжээнүүд
СарҮйл ажиллагаа

I сарШинэ жилийн баярII сар

Тайваний дэнлүүний баярIII сар

Тайваний цахирмаа цэцгийн олонулсын шоуIX сар

IV сар

Тайжун хотын Мазү олон улсын
наадам (зан үйл, мөргөл)Нар сар нуурын усанд сэлэх олонулсын тэмцээн

X сарТайваний унадаг дугуйны баярДапэн эргийн урлагийн наадам

XI сар

Пэнху олон улсын салют
буудуулах наадам

Пэнху далайг гатлах
марафон гүйлт

XII сар

Шинэ Тайпэй хотынЗул сарын баярV сар
VI сар

Зүүн эргийн орон нутгийн
урлагийн наадам (Сарны
гэрэл-далайн эргийн урлагийн
тоглолт)VII сар

Тайваний олон улсын агаарын
бөмбөлгийн баярVIII сар Тайваний хоолны үзэсгэлэн

*Дэлгэрэнгүй мэдээллийг Аялал жуулчлал газрын eng.
taiwan.net.tw веб сайтаас авна уу!
** Тайваний дэнлүүний баяр жил бүр өөр хот, Сяньд
зохион байгуулагддаг. 2024 онд Тайнань хотод
зохион байгуулагдана.

Үндэсний мөнгөн тэмдэгт:Шинэ Тайвань доллар (NT$ эсвэл TWD) Валютын
ханш: 1 ам.доллар тутамд NT$30.01 (2023 оны 6дугаар сар)Цагийн бүс:Бүх нутаг дэвсгэр нэг цагийн бүсэд
багтдаг, UTC+8 цаг (улирал хамаарахгүй)Кредит карт болон аялагчийн чекКредит картуудыг өргөнөөр ашигладаг. Аялагчид
банк зочид буудал, жуулчдад зориулсан бэлэг
дурсгалын дэлгүүрт бэлэн мөнгө солиулж болдог.

Цайны мөнгө өгөхТайваньд цайны мөнгө өгөх заншил
байдаггүй. Зочид буудлын өрөөний
үнэ, зоогийн газрын хоолны төлбөрт
10 хувийн үйлчилгээний хөлс багтсан
байдаг.

Цахилгаан
AC 110 V / 60 HzВизний мэдээлэл
ГХЯ-ны Консулын газрын
Утас: (+886)-2-2343-2888
Веб сайт: www.boca.gov.twГаалийн дүрэм
Гаалийн ерөнхий газар, Сангийн яамУтас: (+886-2) 2550-5500 ext. 2116
Веб сайт: web.customs.gov.tw
96Тайваний аялал жуулчлал