PROTOCOLO PARA A PREVENCIÓN,DETECIÓN E ATUACIÓN
FRENTE AO ACOSO E ABUSO SEXUALÍNDICEI. Xustificación
II. Marco legal
III. Obxectivos e Ámbito de aplicación
III.I. Obxectivos
III.II. Ámbito de aplicación
IV. Medidas de prevención
V. Procedimento de actuación frente a situacións de AAS
IV.I. Iniciación do procedimento
IV.II. Reunión do Comité Asesor
IV.III. Procedimento de actuación en caso de AAS sobre un menor de idade
VI. Evaluación e seguimento do Protocolo
ANEXO. Documento de coñecemento do Protocolo

I. Xustificación
O acoso e abuso sexual constitúen modalidades de violencia sexual que non só atentan contra aliberdade sexual senón que tamén lesionan o dereito fundamental á “integridade física e moral”(Art. 15 C.E.) e constitúen un atentado contra a “dignidade e desenvolvemento da personalidade”
que, xuntamente cos dereitos inviolables e o respecto á lei e aos dereitos dos demais”, son ofundamento da orde política e da paz social” (Art. 10 C.E.)
Os acosos e abusos sexuais son experiencias traumáticas que repercuten negativamente noadecuado desenvolvemento da personalidade e no estado físico e psicolóxico dos que o padecen,
especialmente si as vítimas son persoas menores de idade ou con discapacidade.
Os acosos e abusos sexuais non escapan do ámbito do deporte nin dos centros onde este lévase acabo. Hai que ter en conta que as relacións entre os profesionais do mundo do deporte e aspersoas que o practican son de carácter vertical, isto é, implican unha desigualdade baseada nomaior poder e autoridade de que dispón a figura do profesional. Estas relacións asimétricas poden
ser utilizadas de forma positiva, para establecer os límites, ensinar unha disciplina e respecto e dar
seguridade ou, de forma negativa, utilizándoas para forzar a realización de condutas que implican
un grave risco para o desenvolvemento da persoa, como son os maltratos e abusos. Débese tamén
tomar

en

consideración

aposibilidade

desituacións de acoso e abuso sexual entre os propios deportistas.

queseproduzanAs condicións de convivencia entre os deportistas e a súa contorna conlevan unhas peculiaridades
que deben ser atendidas dun modo diferencial, en particular no deporte de alta competición, noque necesariamente hanse de cumprir horarios intensivos de adestramento e de compartir
numerosas estancias e concentracións, así como traslados e viaxes. Ademais, na alta competición,
co obxecto de facilitar a preparación e o acceso a instalacións deportivas e outros recursos decalidade, é habitual que os deportistas alóxense en réxime interno en residencias especializadasdurante

longosperiodos

detempo,coincidentes

ata

cocurso

escolar.

Obviamente, este especial e estrito réxime de convivencia pode implicar a separación ealexamento do deportista do seu núcleo familiar e medio afectivo, circunstancias que poderían
afectar ao seu desenvolvemento persoal, o cal esixe un especial coidado no caso da protección daspersoas menores de idade.
Ante esta realidade, distintos organismos, de carácter nacional e internacional, han ir
recoñecendo a existencia do acoso e abuso no deporte:
En 1998, a II Conferencia Mundial sobre a Muller e o Deporte realizou a Chamada á Acción deWindhoek, que consideraba a responsabilidade de todos os actores implicados no deporte de“asegurar unha contorna segura e de apoio para as raparigas e mulleres que participan no deportea todos os niveis, tomando medidas para eliminar todas as formas de acoso e abuso, violencia eexplotación”.

En 2005, o Parlamento Europeo aprobou a Resolución sobre as mulleres e o deporte que insta“[...] aos Estados membros e as federacións a que adopten medidas destinadas a previr e eliminaro acoso e o abuso sexual no deporte, facendo aplicar a lexislación sobre acoso sexual no lugar detraballo, a que informen ás atletas e aos seus pais sobre o risco de abuso e dos recursos de que
dispoñen, a que dean unha formación específica ao persoal das organizacións deportivas e a que
asegurenoseguimiento

penaledisciplinario

correspondente”.

A UNESCO mediante o Código de Ética Deportiva establece que as organizacións deportivas teñena responsabilidade de “velar pola implantación de garantías no contexto dun marco xeral de apoio
e protección a menores, novas e mulleres, con obxecto de protexer do abuso e acoso sexual aos
grupos antes mencionados e de impedir a explotación dos menores, en particular dos que mostren
aptitudes precoces”.
En 2007, o COI fixo pública unha Declaración de Consenso sobre o Acoso e o Abuso Sexual nodeporte, na que afirmaba que “o acoso e o abuso sexuais no deporte non discriminan por motivos
de idade, sexo, raza, orientación sexual ou discapacidad. [...] tanto o acoso como o abuso sexuais
prodúcense en calquera deporte e a calquera nivel, e parece ser que con maior frecuencia nodeporte de élite. Os membros da contorna do atleta que ocupan postos de poder e autoridade
adoitan ser os principais autores, aínda que os compañeiros dos atletas tamén adoitan
identificarse como autores e normalmente son con máis frecuencia acodes do sexo masculino que
do sexo feminino. [?] A investigación demostra que o acoso e abuso sexuais no deporte podenafectar de forma grave e negativa á saúde física e psicolóxica do atleta, dando lugar a unha
redución do rendemento e provocando a marginación do atleta. A información clínica indica que asenfermedades psicosomáticas, a ansiedade, a depresión, o abuso de sustancias, as autolesiones eossuicidios

sonalgunhasdasgravesconsecuencias

paraasaúde.”Cun carácter máis transversal, o Convenio do Consello de Europa para a protección dos nenoscontra a explotación e o abuso sexual, feito en Lanzarote o 25 de outubro de 2007, ratificado por
España en 2010 e de obrigado cumprimento polos Estados Parte, supón a adopción dun amplo
conxunto de medidas que afectan tanto á definición legal dos delitos como a todo o relativo á
prevención da violencia sexual contra nenos, nenas e adolescentes en todos os contextos eámbitos, incluíndo tamén –polo tanto- o deportivo. O presente Protocolo asume estes principios
no seu ámbito de actuación.
No noso país, o pleno do Senado en 2013, na súa sesión número 41, aprobou una moción na que
se insta ao Goberno á adopción de determinadas medidas para evitar o abuso sexual,
especialmente infantil e xuvenil, no deporte, co seguinte texto:“O Senado insta ao Goberno a:
1. Sensibilizar aos axentes do mundo do deporte do problema e das diferentes formas de violencia
sexual que teñen lugar no deporte.
2. Implementar estratexias de prevención do abuso sexual infantil e xuvenil nas organizacións
deportivas españolas.

3. Impulsar a elaboración e aplicación de códigos éticos e de conduta para os adestradores edemais persoal do ámbito deportivo, tanto si traballan con adultos como con nenos
4. Poñer en marcha, en colaboración coas federacións deportivas españolas, cursos de formación
destinados a adestradores e persoal do ámbito desportivo para previr e detectar os casos deabusos sexuais.”
Conforme a estas recomendaciones e sabedor da relevancia desta problemática, o Consello
Superior de Deportes, como responsable da actuación da Administración Xeral do Estado nodeporte, estima necesario actuar de forma responsable e eficaz impulsando unha serie demedidas de diversa natureza dirixidas a sensibilizar á contorna deportiva, así como a previr,
detectar e evitar tales situacións.
Seguindo estas orientacións, a FEDERACIÓN GALEGA DE BALONMÁN aproba o presente protocolo
por considerar que é un instrumento moi eficaz na prevención, detección e intervención ensituacións de risco ante acosos e abusos sexuais.

II. Marco legal

Artígos

ConcetoDefine / DelimitaII

181-183Abusos sexuais

Actos non violentos, pero
non consentidos ou conconsentimento viciado. En
calquer caso, entendese
que existe consentimiento
viciado no prestado polos
menores de 13 anos ou
por personas privadas desentido o de cuio
trastorno mental seabusare.

III

184

Acoso sexual

Solicitude de favores
sexuais por quen ten unha
posición preeminente
respecto da vítima.

Capítulo

II. Obxectivos e Ámbito de aplicación
III.I Obxectivos
1. Previr posibles situacións de acoso e abuso sexual entre profesionais e deportistas federados eoutras persoas que prestan servizos para a FEDERACIÓN GALEGA DE BALONMÁN.
2. Establecer un procedemento de actuación ante indicios de situacións de acoso e abuso sexual.
3. Promover un contexto social de rexeitamento e unha adecuada resposta ante calquera
modalidade de violencia sexual contra adultos e persoas menores de idade.

III.II Ámbito de aplicación
Este Protocolo será de aplicación aos profesionais e deportistas federados, así como outras
persoas que presten servizos para a FEDERACIÓN GALEGA DE BALONMÁN respecto de actos queteñan lugar durante as concentracións e eventos nos que organice e participe a Federación.
O presente Protocolo diríxese tanto ás persoas menores de idade como aos adultos,
contemplándose procedementos diferenciados en cada caso, xa que debe terse en conta a
especial

condicióndevulnerabilidade

dosnenos,

nenaseadolescentes.

As persoas menores de idade poden estar expostas a un maior risco de ser manipulados e
coaccionados por parte de o/os agresor/é e presentan maiores dificultades que os adultos pararevelar ditas situacións, sobre todo si son exercidas por persoas cun ascendente de autoridade(real ou percibida) sobre eles e/ou coa que manteñen unha ligazón emocional.

IV. Medidas de prevención
1.- A FEDERACIÓN GALEGA DE BALONMÁN dará a oportuna difusión do contido do Protocolo e
facilitará a debida formación, información e sensibilización nesta materia entre os seus federados.
A fin de contribuír á maior difusión do presente Protocolo, a FEDERACIÓN GALEGA DE BALONMÁNpublicará o contido do mesmo na súa Páxina Web.
2.- Descrición dos riscos potenciais asociados ás actividades deportivas e as posibles medidas
preventivas.

Sala fisioterapia

Tratamento fisioterapéutico

Facer público o horario deutilización da Sala, indicando onome do profesional e do paciente
 Non pechar con chave a porta dasala durante a súa su utilización.

Despachos Reuniones entre técnicos.
 Reuniones con deportistas.
 Reuniones con
otros adultos(pais,árbitros,adestradores…)

Habitacións

 No cerrar con llave los despachos
durante su uso.
 Controlar mediante un registro eluso del despacho, en el que
constará o horario e as persoas que
acceden ao mesmo.

 Lugar de descanso e pernocta

 Os menores de idade deben

durante unha concentración.

estar separados do resto dedeportistas.
As habitaciones dos menores,serán dobres (como mínimo)
 Controlar as visitas polo
responsable da concentración.
 Prohibición de compartir
habitación adultos e menores deidade.

Adestramentos

Lugar de adestramento e Non pechar os espazos dequecemento en competición

adestramento ou quecemento demenores
 Controlar polo responsable aszonas de quecemento e
adestramento en competición.

V. Procedemento de actuación frente a situacións de AAS
A detección do acoso e abuso sexual consiste en recoñecer ou identificar unha posible situación deacoso ou abuso sexual. A detección é a primeira condición para poder intervir nestes casos eposibilitar así a axuda á vítima que sufra este problema. Debe ser o máis rápida posible para evitar
a gravidade de consecuencias e incrementar as posibilidades de éxito da intervención, tratar assecuelas, previr a repetición, etc.
Para abordar as situacións de acoso e abuso sexual, o Presidente de FEDERACIÓN GALEGA DEBALONMÁN nomeará:- Un Delegado de Protección, entre persoas próximas aos deportistas, coñecedoras da contorna
deportiva e con especial sensibilidade e capacidade de comunicación para tratar os temas desteProtocolo.
- Un Comité Asesor, que estará integrado polo Presidente da Federación, que o presidirá, e dous
membrosdaFederación,

concoñecementos

enDereito,PsicologíaouMediciña.

V.I. Iniciación do procedimento
O procedemento iníciase coa comunicación verbal ou escrita formulada pola presunta vítima, oseu representante legal, ou calquera persoa que teña coñecemento da situación de acoso ou
abuso sexual. Si a comunicación formulásese verbalmente procurarase, sempre que sexa posible, asúa ratificación posterior por escrito. Tamén se poderá iniciar cando o Delegado de Protección

teña coñecemento de posibles acosos ou abusos sexuais por calquera outra vía.
Para facilitar dita comunicación a Federación habilitará unha conta de correo electrónico. ODelegado de Protección poñerao inmediatamente en coñecemento do Presidente da Federación esolicitará a maior información posible para poder efectuar unha primeira valoración.
Para ese efecto, o Delegado de Protección entrevistará ás persoas afectadas - denunciante,denunciado presunta vítima-, e ás testemuñas e outras persoas de interese, si os houbese.
Dentro do prazo de 10 días naturais desde o coñecemento dos feitos, o Delegado de Protección
deberá elaborar un informe coa súa correspondente valoración e proposta de actuacións eremitilo ao Comité Asesor.
Si os feitos revestisen especial gravidade, ou requirisen unha intervención de urxencia, o Delegado
poderá comunicarse co Comité Asesor en calquera momento,interesando unha reunión urxente.
A investigación deberá realizarse de acordo cos principios de confidencialidad, celeridad,
prudencia e coa máxima sensibilidade e respecto para as persoas implicadas, priorizando nos
casos nos que se vexan involucradas persoas menores de idade a súa protección e prevalecendo oInterese Superior do Menor en todo o procedemento.
Esta investigación non será necesaria nos casos de especial urxencia, gravidade ou transcendencia
dos feitos, podendo intervir o Comité Asesor ou os organismos cuxa colaboración ou auxilio fórasolicitado, no momento que o precisen.

V.II. Reunión do Comité Asesor
O Comité Asesor deberá reunirse con carácter urxente para valorar o informe e proposta doDelegado de Protección, o cal asistirá á reunión do Comité con voz pero sen voto.
O Comité Asesor adoptará algunha das seguintes decisións no prazo máximo de cinco días hábiles:
A.

Arquivarocaso

porconsiderarquenonexistiu

acoso

ninabuso

sexual.

B. Si do informe puidesen derivarse indicios de acoso ou abuso sexual, pero non suficientes para
determinar a súa existencia, acordará continuar o procedemento, designando, como instrutor, aun dos seus membros, quen deberá realizar as actuacións pertinentes para solicitar a posible
información complementaria que poida existir e determinar si aprécianse ou non
indicios suficientes de situación de acoso ou abuso sexual.
Ao término de devandita investigación, o Instrutor elaborará un informe que presentará ao Comité
dentro do prazo de cinco días hábiles.
C. No caso de que o Comité Asesor concluíse a existencia dun posible acoso ou abuso sexual,
adoptará algunha/s das seguintes medidas:- Acompañamento, apoio e asesoramiento á persoa afectada- Comunicación ao Xulgado de Garda ou á Fiscalía do presunto acoso ou abuso sexual en caso demenores.

-Comunicaciónao

CSD

dosfeitosemedidas

adoptadas

pola

Federación.

- Suspensión cautelar de funcións do presunto infractor si fose unha persoa adscrita áFEDERACIÓN GALEGA DE BALONMÁN.
-No

seucaso,prohibición

deentradanas

instalacións

adscritasáFederación.

- Calquera outra que, de acordo coa lexislación vigente, puidese ser de aplicación.
En calquera caso, a vítima poderá exercer as actuacións pertinentes en defensa dos seus dereitos.
V.III Procedemento de actuación en caso de acoso ou abuso sexual sobre un menor de idade.
Cando a comunicación recibida polo Delegado de Protección sobre un posible acoso ou abuso
sexual afecte a un menor de idade, será posta inmediatamente en coñecemento do Presidente daFederación, quen dará traslado dos feitos á Fiscalía de Menores e, naqueles casos en que se trate
dunha situación exercida por persoas alleas á familia do menor de idade, tamén aos seus pais outitores.
En todo caso, a FEDERACIÓN GALEGA DE BALONMÁN levará a cabo, no ámbito das súascompetencias, todas as actuacións necesarias para a defensa e protección do menor.

VI. Evaluación y seguimiento del Protocolo
Con carácter anual, o Comité Asesor realizará unha avaliación da adecuación do Protocolo ásnecesidades para as que foi creado e, no seu caso, levará a cabo as modificacións oportunas.
Para efectuar a avaliación do funcionamento do Protocolo celebrarase, polo menos, unha sesión
anual. A sesión será convocada polo Presidente do mencionado Comité, debendo asistir á mesma oDelegado de Protección.