Ondersteuning van de aankoop van een porseleinen theeketel van ca. 1772,vervaardigd als opmaat naar de porseleinfabriek te Loosdrecht.
Eind vorig jaar werd op de PAN in Amsterdam een bijzondere porseleinen theeketel van omstreeks
1772 te koop aangeboden. De Stichting Hollands porselein heeft de aankoop hiervan door KasteelMuseum Sypesteyn ondersteund. Deze theeketel werd weliswaar in Duitsland vervaardigd, maar
staat in een directe en bijzondere relatie tot de stichting van de Loosdrechtse porseleinfabriek.
beschrijving
De theeketel is voorzien van een verguld bronzen hengsel met een gelede houten handgreep en isaan twee kanten op de buik veelkleurig beschilderd met bloemen. De tuit is voorzien van een
decoratie van gestileerd bladwerk in bietenrood. (afmetingen zonder hengsel h: 14 cm, br: 20,6cm,diam: 14,5 cm). Het porselein en de schildering zijn gaaf, de handgreep is origineel achttiendeeeuws.
De schildering op respectievelijk de tuit en de buik van de ketel lijken niet van dezelfde hand. Debloemendecoratie op de buik van de ketel valt op door de zeer hoge kwaliteit. De ketel is op debodem voorzien van het leeuwtje, waarmee het vroegste Loosdrechts porselein werd gemerkt. Dit
merk werd ook aangebracht op porselein, dat in de opmaat naar de stichting van de Loosdrechtsefabriek in Duitsland werd vervaardigd.
het ontstaan van de porseleinfabriek te Loosdrecht
De geschiedenis van de porseleinfabriek in Loosdrecht is een veelzijdig en boeiend verhaal. Dit
verhaal gaat over de productie van hoogwaardige kunstnijverheid, maar ook over idealen en bedrog.
De fabriek werd door dominee De Mol opgericht om de verarmde bevolking van Loosdrecht
hoogwaardige werkgelegenheid en scholing te bieden. De overtuiging dat de mens zijn lot niet
gelaten hoefde te dragen, maar dat het aan hemzelf was om dit te verbeteren, kwam voort uit het
achttiende-eeuwse Verlichtingsdenken.
Het verhaal van de Loosdrechtse porseleinfabriek wordt alleen in Kasteel-Museum Sypesteyn inextenso verteld. De nu verworven theeketel vertegenwoordigt een fase uit de spannendevoorgeschiedenis, een detectiveverhaal waarvan de verschillende stukken als een puzzel in elkaarpassen.
het ontstaan van de theeketel en de rol van Gerverot
De nu door Sypesteyn verworven theeketel moet zijn ontstaan in de jaren vlak voor de oprichting vande porseleinfabriek. Uit een tekst van De Mol uit 1778 is bekend dat hij aan de ‘arcanist’ Louis Victor
Gerverot opdracht gaf om in Schretzheim, Duitsland, proeven te doen, die moesten aangeven ofporseleinproductie in Loosdrecht haalbaar was.
In zijn Memorie, gericht ‘aen de Edele Mogende Heeren, Gecommitteerde Raden van de Staten vanHolland en Westfriesland […]’ en geschreven om van de Staten een monopolie te krijgen, vermeldt
De Mol, dat hij dat hij Gerverot opdroeg ‘eenige vormen, en proefporcellainen’ te vervaardigen, diegemerkt moesten worden met een leeuw. In zijn levensschets zegt Gerverot zelf wit porselein uit
Höchst en Ansbach te hebben betrokken om dit in Schretzheim voor De Mol te beschilderen. Ditlaatste lijkt meer overeen te komen met de werkelijke gang van zaken. De meeste bekende en
bewaarde stukken ‘proefporselein’ werden niet door Gerverot zelf in Schretzheim vervaardigd.

De Loosdrechtse dominee De Mol had hiervan wel een idee. Hij zegt hierover in zijn tekst, dat hij op
een bepaald moment ‘om niet bedrogen te worden’ aan Gerverot een recente prent met het portretvan zijn leermeester Prof. Willemsen zond, om naar dit voorbeeld een vorm te laten maken.
proefstuk of bedrog
De decoratie op de schenktuit van de nu verworven ketel komt overeen met werk van Gerverot, deschildering op de buik wijkt hiervan af. Gerverot lijkt dus een bestaande al zeer fraai gedecoreerde
ketel te hebben voorzien van zijn eigen signatuur in de vorm van de decoratie op de tuit en het
Loosdrechts leeuwtje op de bodem. Hierna werd de ketel opnieuw in een moffeloven gebakken. De
ketel vertegenwoordigt zo waarschijnlijk de fase van het ‘bedrog’ waarvan De Mol in zijn Memoriegewag maakt. Gerverot lijkt dominee De Mol te hebben willen overtuigen met een bijzonder fraai
topstuk, dat geen proefporselein was in de zin, zoals De Mol zich dat voorstelde. De door Sypesteyn
verworven theeketel zal ondertussen zeker hebben bijgedragen aan de Mols ideeën en
verwachtingen van wat in zijn op te richten porseleinfabriek zou kunnen worden geproduceerd.

Rik van Wegenconservator Sypesteyn