Voorstel van wet tot wijzing van onder meer de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek in verband met het stellen van voorschriften ten
aanzien van de regie op het doelmatig anderstalig onderwijsaanbod (Wetinternationalisering in balans)

Voorstel van wet

Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:
Alzo Wij in overweging genomen hebben, dat het gelet op internationalisering in het
hoger onderwijs wenselijk is waarborgen te introduceren voor de doelmatigheid van het
onderwijs door de voorwaarden voor het verzorgen van onderwijs in een andere taal tewijzigen en eisen te stellen aan het bevorderen van de taalvaardigheid van studenten,
dat het voorts wenselijk is in het belang van de toegankelijkheid van het hoger
onderwijs meer mogelijkheden te scheppen voor beperking van de inschrijvingen in het
geval van ontoereikende onderwijscapaciteit en dat het wenselijk is om de grondslag
voor de omkeerregeling in het middelbaar beroepsonderwijs op te nemen;
Zo is het, dat Wij, de Afdeling advisering van de Raad van State gehoord, en met
gemeen overleg der Staten-Generaal, hebben goedgevonden en verstaan, gelijk Wij
goedvinden en verstaan bij deze:
Artikel I. Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek
De Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek wordt als volgt
gewijzigd:
A
In artikel 1.1 worden in de alfabetische rangschikking de volgende begripsbepalingen
ingevoegd:
anderstalige opleiding: opleiding die voor meer dan een derde deel van het totale aantal
studiepunten van die opleiding wordt verzorgd in een andere taal dan het Nederlands,
waarbij bij ministeriële regeling wordt bepaald wanneer een onderwijseenheid als
anderstalig wordt aangemerkt.

W15111.K-1

1anderstalig traject: traject dat voor meer dan een derde deel van het aantal
studiepunten wordt verzorgd in een andere taal dan het Nederlands, waarbij bij
ministeriële regeling wordt bepaald wanneer een onderwijseenheid als anderstalig wordt
aangemerkt.
traject: programma binnen een opleiding waarvan de studielast en de kwaliteiten op het
gebied van kennis, inzicht en vaardigheden die de student bij beëindiging van deopleiding moet hebben verworven, gelijk zijn aan die van de opleiding;B
Artikel 1.3 wordt als volgt gewijzigd:
1. De laatste volzin van het vijfde lid vervalt.
2. Aan het slot wordt een lid toegevoegd, luidende:
6. De bekostigde instellingen richten zich in het kader van hun werkzaamheden op het
gebied van het onderwijs mede op de bevordering van de taalvaardigheid in het
Nederlands van studenten. Het instellingsbestuur draagt in elk geval zorg voor het
bieden van ondersteuning aan de student in de vorm van het organiseren van specifieke
begeleiding waarmee de student in staat wordt gesteld om te voldoen aan deverplichtingen bedoeld in artikel 7.11, tweede lid, eerste volzin, onderdeel b.
C
In artikel 2.3, derde lid, onderdeel b, wordt ‘beleidregels’ vervangen door ‘beleidsregels’
en wordt ‘artikel 6.2, vierde lid’ vervangen door ‘artikel 6.2, dertiende lid’.
D
Artikel 5.6, vierde lid, wordt als volgt gewijzigd:
1. In onderdeel a en onderdeel c wordt ‘artikel 6.2, tweede lid’ vervangen door ‘artikel
6.2, vierde lid’.
2. In onderdeel b wordt ‘artikel 6.2, vijfde lid’ vervangen door ‘artikel 6.2, achtste lid’.
3. In onderdeel c wordt ‘artikel 6.2, eerste lid, onderdeel e’ vervangen door ‘artikel 6.2,
eerste lid, onderdeel c’.
E
In artikel 5.8, eerste lid, onderdeel a, wordt ‘artikel 6.2, zevende lid’ vervangen door
‘artikel 6.2, twaalfde lid’.
F
Artikel 6.2 wordt als volgt gewijzigd:
1. Het tweede en derde lid worden vernummerd tot het vierde en vijfde lid en het vierde
tot en met tiende lid (oud) worden vernummerd tot het zevende tot en met dertiendelid.
2. Na het eerste lid worden twee leden ingevoegd, luidende:
2. Onverminderd het eerste lid, legt het instellingsbestuur het voornemen tot:a. het verzorgen van een anderstalige associate degree-opleiding of bacheloropleiding,ofb. het verzorgen van een anderstalig traject binnen een associate degree-opleiding of
bacheloropleiding,ter instemming aan Onze Minister voor met het oog op de beoordeling of wordt voldaan
aan de in artikel 7.2, derde lid, genoemde voorwaarden. Artikel 7.17, derde lid, is vanovereenkomstige toepassing.
3. Het tweede lid is niet van toepassing op een opleiding die is aangewezen op grond
van artikel 7.2, vierde lid.

W15111.K-1

2

3. De eerste volzin van het vierde lid (nieuw), komt te luiden:‘Onze Minister laat zich bij de beoordeling van het voornemen, bedoeld in het eerste of
tweede lid, bijstaan door een adviescommissie.’
4. Na het vijfde lid (nieuw), wordt een lid ingevoegd, luidende
6. Onze Minister kan zijn instemming met het verzorgen van een anderstalige opleidingof een anderstalig traject:a. tijdelijk verlenen;b. beperken tot het verzorgen van een voltijdse, deeltijdse of duale variant; ofc. beperken tot een maximum aantal in te schrijven studenten in de propedeutische faseof, indien die fase niet is ingesteld, de eerste periode in een opleiding of traject met een
studielast van 60 studiepunten.
5. In het twaalfde lid (nieuw) wordt na ‘de opleiding’ ingevoegd ‘of het anderstalige
traject’.
G
Na artikel 6.2 wordt een artikel ingevoegd, luidende:
Artikel 6.3. Toets bestaand anderstalig onderwijsaanbod
1. Het instellingsbestuur dat op het tijdstip van inwerkingtreding van artikel I, onderdeel
O, van de Wet internationalisering in balans een anderstalige associate degree-opleiding,een anderstalige bacheloropleiding of een anderstalig traject binnen een associatedegree-opleiding of bacheloropleiding verzorgt op grond van artikel 7.2 aanhef enonderdeel c, zoals dat luidde onmiddellijk voorafgaand aan dat tijdstip, legt uiterlijk zes
maanden na dat tijdstip het voornemen tot voortzetting van deze opleiding of dit trajectter instemming voor aan Onze Minister.
2. Het eerste lid is niet van toepassing op een opleiding die is aangewezen op grond vanartikel 7.2, vierde lid.
3. Onze Minister toetst of voldaan is aan artikel 7.2, derde lid. Daarbij laat Onze Ministerzich bijstaan door een adviescommissie.
4. Onze Minister neemt uiterlijk negen maanden na het verstrijken van de in het eerste
lid genoemde termijn een besluit over de instemming, waarbij hij de ingediende
aanvragen in onderlinge samenhang beoordeelt.
5. Indien de instemming, bedoeld in het eerste lid, wordt geweigerd, wordt bij besluit
bepaald met ingang van welke datum, met inachtneming van een redelijke termijn, deanderstalige opleiding of het anderstalige traject niet meer mag worden verzorgd.
6. Indien niet uiterlijk zes maanden na inwerkingtreding van artikel I, onderdeel O, vande Wet internationalisering in balans een voornemen tot voortzetting van een
anderstalige opleiding of een anderstalig traject ter instemming aan Onze Minister isvoorgelegd, mag met ingang van de daaropvolgende dag de anderstalige opleiding ofhet anderstalige traject niet meer worden verzorgd.
7. Artikel 5.21, eerste, tweede en derde lid, is van overeenkomstige toepassing op degevallen bedoeld in het vijfde en zesde lid.
8. Artikel 6.2, zesde, zevende en dertiende lid zijn van overeenkomstige toepassing.
9. Dit artikel vervalt op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip.
H
Na artikel 6.5 wordt een artikel ingevoegd, luidende:
Artikel 6.5a Beperking aantal in te schrijven studenten en intrekking
1. Onze Minister kan besluiten om de op grond van artikelen 6.2, tweede lid, of 6.3,
eerste lid, verleende instemming om een anderstalige opleiding of een anderstalig
traject te mogen verzorgen in te trekken, indien niet langer wordt voldaan aan de inartikel 7.2, derde lid, onderdeel b, genoemde voorwaarde.

W15111.K-1

3

2. Alvorens Onze Minister een besluit neemt als bedoeld in het eerste lid, kan Onze
Minister besluiten om het aantal in te schrijven studenten in de propedeutische fase of,indien die fase niet is ingesteld, de eerste periode met een studielast van 60
studiepunten van de anderstalige opleiding of het anderstalige traject, te beperken.
3. Onze Minister laat zich bijstaan door een adviescommissie indien hij voornemens een
besluit te nemen als bedoeld in het eerste of het tweede lid.
4. Onze Minister vermeldt in het eerste en tweede lid bedoelde besluit, metinachtneming van een redelijke termijn voor het instellingsbestuur, met ingang vanwelke datum de anderstalige opleiding of het anderstalig traject niet meer mag worden
verzorgd.
5. Artikel 5.21, eerste, tweede en derde lid, is van overeenkomstige toepassing op het
besluit bedoeld in het eerste lid.
I
In artikel 6.7, tweede lid, wordt ‘bepaald programma binnen een opleiding waarvan destudielast en eindtermen gelijk zijn aan die van de opleiding’ vervangen door ‘traject’.
J
In de artikelen 6.7b, tweede lid, onderdeel b, 6.7c, eerste lid, en 6.7d, onderdelen a enb, wordt ‘programma binnen een opleiding als bedoeld in artikel 6.7, tweede lid’
vervangen door ‘traject’.
K
Artikel 6.13 wordt als volgt gewijzigd:
1. Aan het vierde lid worden onder vervanging van de punt aan het slot van onderdeel w
door een komma, twee onderdeel toegevoegd, luidende:
x. of Onze Minister instemming heeft verleend om een anderstalige opleiding of een
anderstalig traject te verzorgen, bedoeld in de artikelen 6.2, tweede lid en 6.3, eerstelid, en voor welke taal instemming is verleend,y. of toepassing is gegeven aan artikel 7.53, eerste lid en of daarbinnen toepassing isgegeven aan artikel 7.54b, eerste lid.
2. In het vijfde lid, onderdeel b, wordt ‘en w’ vervangen door ‘, w, x en y’.
L
Artikel 6.14 wordt als volgt gewijzigd:
1. In het eerste lid wordt ‘artikel 6.2, vijfde lid, onderdeel b’ vervangen door ‘artikel 6.2,
achtste lid, onderdeel b’.
2. In het tweede lid wordt ‘het besluit, bedoeld in artikel 6.2, eerste lid’ vervangen door
‘het besluit, bedoeld in de artikelen 6.2, eerste en tweede lid en 6.3, eerste lid’.
M
In artikel 6.15 worden, onder vernummering van het vierde lid tot zesde lid, twee leden
ingevoegd, luidende:
4. Onze Minister wijzigt de registratie van het gegeven, bedoeld in artikel 6.13, vierde
lid, onderdeel x, overeenkomstig het besluit, bedoeld in artikel 6.5a, eerste lid.
5. Onze Minister wijzigt de registratie van het gegeven, bedoeld in artikel 6.13, vierde
lid, onderdeel y, indien het instellingsbestuur meldt dat geen toepassing meer wordt
gegeven aan artikel 7.53, eerste lid.
N

W15111.K-1

4

In het tweede lid van artikel 7.1 wordt na ‘artikelen’ ingevoegd ‘7.2, 7.2a’, wordt na‘7.8b,’ ingevoegd ‘7.11, tweede lid, eerste volzin, onderdeel b, 7.13, vierde en vijfde lid,’
en wordt ‘7.30b, tweede tot en met zesde lid’ vervangen door ‘7.30b, tweede en derdelid’.
O
Artikel 7.2 komt als volgt te luiden:
Artikel 7.2. Onderwijstaal
1. Het onderwijs binnen een associate degree-opleiding of bacheloropleiding wordt voor
ten minste twee derde deel van het totaal aantal studiepunten van de opleiding of het
traject verzorgd in het Nederlands.
2. Bij ministeriële regeling wordt bepaald wanneer een onderwijseenheid als anderstalig
wordt aangemerkt.
3. In afwijking van het eerste lid, kan een opleiding of een traject voor meer dan een
derde deel van het totaal aantal studiepunten van de opleiding of het traject in een
andere taal worden verzorgd, indien het voeren van een andere taal:
a. past binnen het in artikel 7.2a bedoelde beleid; enb. doelmatig is, gelet op de specifieke regionale of economische omstandigheden, debeschikbaarheid van onderwijzend personeel, de internationale positionering van een
specifieke opleiding of traject en het geheel aan voorzieningen op het gebied van het
hoger onderwijs.
4. Dit artikel is niet van toepassing op bij ministeriële regeling aangewezen opleidingenof groepen van opleidingen waarvan naar het oordeel van Onze Minister vaststaat dat
het anderstalig verzorgen van deze opleiding doelmatig is.
P
Na artikel 7.2 wordt een artikel ingevoegd, luidende:
Artikel 7.2a. Taalbeleid
1. Het instellingsbestuur stelt gelijktijdig met het instellingsplan, bedoeld in artikel 2.2,
beleid vast met betrekking tot taal, waarin het instellingsbestuur ten minste beschrijft:
a. de procedure waarmee en de inhoudelijke gronden waarop wordt overgegaan tot het
verzorgen van een anderstalige opleiding of een anderstalig traject;b. de wijze waarop de instelling met betrekking tot de taal waarin het onderwijs wordt
verzorgd, de toegankelijkheid van de opleiding voor Nederlandstalige studenten en dekwaliteit van het onderwijs waarborgt;
c. op welke wijze invulling wordt gegeven aan de in artikel 1.3, zesde lid, bedoelde
verplichting, waaronder in elk geval de beschrijving van het beoogde niveau vantaalbeheersing bij studenten, dat per doelgroep verschillend kan zijn.
2. In afwijking van het eerste lid, wordt het taalbeleid voor de eerste maal vastgesteld
binnen zes maanden na inwerkingtreding van artikel I, onderdeel P, van de Wetinternationalisering in balans.
3. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen nadere regels worden
gesteld ten aanzien van de inhoud van het taalbeleid.
Q
De eerste volzin van het tweede lid van artikel 7.11, komt te luiden:
Ten bewijze dat het examen met goed gevolg is afgelegd wordt door deexamencommissie een getuigschrift uitgereikt, nadat:a. het instellingsbestuur heeft verklaard dat aan de procedurele eisen voor de afgifte is
voldaan, en

W15111.K-1

5

b. door de examencommissie is vastgesteld dat de student ten minste 56 uur heeftbesteed aan de bevordering van zijn taalvaardigheid in het Nederlands door de student
die is ingeschreven bij:
1˚ een anderstalige masteropleiding, of
2˚ een masteropleiding waarbinnen de student een anderstalig traject volgt.
R
Artikel 7.13 wordt als volgt gewijzigd:
1. Aan het tweede lid wordt onder vervanging van de punt aan het slot van onderdeel z
door ‘, en’, een onderdeel toegevoegd, luidende:aa. de taal waarin het onderwijs wordt verzorgd en waarin de tentamens worden
afgenomen.
2. Er worden twee leden toegevoegd, luidende:
4. In de onderwijs- en examenregeling van een anderstalige associate degree-opleiding
wordt opgenomen op welke wijze 56 uur wordt besteed aan de bevordering van detaalvaardigheid in het Nederlands. Deze verplichting geldt ook voor een anderstalig
traject binnen een associate degree-opleiding.
5. In de onderwijs- en examenregeling van een anderstalige bacheloropleiding wordt
opgenomen op welke wijze 140 uur wordt besteed aan de bevordering van detaalvaardigheid in het Nederlands. Deze verplichting geldt ook voor een anderstalig
traject binnen een bacheloropleiding.
S
Artikel 7.15, eerste lid, onderdeel c, komt te luiden:c. de differentiatie in het opleidingsaanbod en de beperking van het aantal inschrijvingen
als gevolg van de beschikbare capaciteit of in verband met de arbeidsmarktbehoefte.
T
In de artikelen 7.28, tweede lid, 7.29, eerste lid en 7.30, tweede lid wordt na ‘voldoende
beheersing van de Nederlandse taal’ ingevoegd ‘of andere taal’.
U
Artikel 7.30b wordt als volgt gewijzigd:
1. In het tweede lid wordt voor ‘kwalitatieve toelatingseisen’ ingevoegd ‘ten minste
twee’.
2. Het derde tot en met vijfde lid vervallen, onder vernummering van het zesde lid tot
derde lid.
V
Artikel 7.52c komt te luiden:
Artikel 7.52c. Reikwijdte paragraaf 4
In deze paragraaf wordt onder ‘opleiding’ mede verstaan ‘traject’.
W
Artikel 7.53 wordt als volgt gewijzigd:
1. Aan het opschrift wordt toegevoegd: ‘associate degree-opleiding of bacheloropleiding’.
2. In het eerste lid wordt ‘per opleiding’ vervangen door ‘per associate degree-opleidingof bacheloropleiding’.
X

W15111.K-1

6

Na artikel 7.54 worden drie artikelen ingevoegd, luidende:
Artikel 7.54a. Beperking inschrijving op grond van beschikbare
onderwijscapaciteit masteropleiding
1. Het instellingsbestuur kan per masteropleiding in verband met de beschikbare
onderwijscapaciteit het maximum aantal studenten vaststellen dat voor de eerste maal
kan worden ingeschreven voor de opleiding. De vaststelling geschiedt voor een
studiejaar.
2. Indien het instellingsbestuur aspirant-studenten selecteert op grond van kwalitatieve
criteria, bedraagt het aantal kwalitatieve selectiecriteria ten minste twee.
3. Het instellingsbestuur maakt tijdig de selectieprocedure bekend op grond waarvan detoelating zal plaatsvinden ingeval het aantal aspirant-studenten het maximum aantal,
bedoeld in het eerste lid, zou overschrijden. Het instellingsbestuur stelt daartoe een
reglement vast.
Artikel 7.54b. Gedifferentieerde beperking inschrijving op grond vanbeschikbare onderwijscapaciteit
1. Het instellingsbestuur kan bij de toepassing van artikel 7.53 of 7.54a voor een
opleiding tevens het maximum aantal studenten die niet behoren tot de een van degroepen van personen, bedoeld in artikel 2.2 van de Wet studiefinanciering 2000, nochde Surinaamse nationaliteit bezitten, vaststellen dat voor de eerste maal kan worden
ingeschreven, indien de verwachte aanmeldingen van deze aspirant-studenten inaanmerkelijke mate bijdragen aan de ontoereikendheid van de onderwijscapaciteit.
2. Indien het maximum aantal inschrijvingen dat het instellingsbestuur op grond vanartikel 7.53 of 7.54a heeft vastgesteld niet wordt overschreden na toepassing van deselectieprocedure, schrijft het instellingsbestuur studenten uit de in het eerste lid
genoemde groep in tot het vastgestelde maximum wordt bereikt.
3. Indien een beperking van het aantal inschrijvingen op grond van het eerste lid wordt
vastgesteld voor een associate degree-opleiding of bacheloropleiding, doet het
instellingsbestuur hiervan mededeling aan Onze Minister voor 1 december voorafgaand
aan het studiejaar waarvoor de eerste vaststelling geschiedt.
4. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld over de uitvoering van
dit artikel.
Artikel 7.54c. Beperking inschrijving bij onverwachte grote stijging aantal
aanmeldingen
1. Onverminderd de artikelen 7.53 en 7.54a kan het instellingsbestuur het maximum
aantal studenten vaststellen dat voor de eerste maal kan worden ingeschreven voor een
opleiding, indien sprake is van:a. een onverwachte en grote stijging van het aantal aanmeldingen;b. ontoereikende beschikbare onderwijscapaciteit; enc. ernstig risico voor de kwaliteit van het onderwijs.
2. Op het eerste lid is artikel 7.54b, eerste lid, van overeenkomstige toepassing.
3. Het instellingsbestuur dat voor een opleiding artikel 7.53 of 7.54a heeft toegepast
maar geen toepassing heeft gegeven aan artikel 7.54b, kan het maximum aantal
studenten die niet behoren tot een van de groepen van personen, bedoeld in artikel 2.2
van de Wet studiefinanciering 2000, noch de Surinaamse nationaliteit bezitten,
vaststellen dat voor de eerste maal kan worden ingeschreven, indien sprake is van:a. een onverwachte en grote stijging van het aantal aanmeldingen van aspirantstudenten die niet behoren tot een van de groepen van personen, bedoeld in artikel 2.2
van de Wet studiefinanciering 2000, noch de Surinaamse nationaliteit bezitten; enb. ernstig risico van verdringing van aspirant-studenten die behoren tot een van degroepen van personen, bedoeld in artikel 2.2 van de Wet studiefinanciering 2000, of deSurinaamse nationaliteit bezitten.

W15111.K-1

7

4. Een beperking van de inschrijvingen op grond van het eerste of derde lid vindt plaatsvoor een studiejaar en mag het daaropvolgende studiejaar niet opnieuw worden
vastgesteld.
5. Het instellingsbestuur stelt een beperking van het aantal inschrijvingen op grond van
het eerste of derde lid uiterlijk vast op 1 maart voorafgaand aan het studiejaar waarvoorde beperking geldt en meldt de vaststelling onverwijld aan Onze Minister.
6. Bij de toepassing van het eerste lid wordt de uiterste datum voor aanmelding
vastgesteld op 1 april voorafgaand aan het studiejaar waarvoor de beperking geldt.
7. Het instellingsbestuur maakt de selectieprocedure bekend op grond waarvan detoelating zal plaatsvinden. Het instellingsbestuur stelt daartoe een reglement vast.
Artikel 7.53, tweede lid, is van overeenkomstige toepassing.
8. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld over de uitvoering van
dit artikel.
Y
Artikel 7.56 wordt als volgt gewijzigd:
1. Aan het opschrift wordt toegevoegd door ‘voor associate degree-opleiding of
bacheloropleiding’.
2. In het eerste lid wordt ‘opleiding’ vervangen door ‘associate degree-opleiding of
bacheloropleiding’.
3. Onder vernummering van het derde lid tot vierde lid wordt een lid ingevoegd,
luidende:
3. Het instellingsbestuur kan voor een opleiding ten aanzien waarvan een ministeriële
regeling als bedoeld in het eerste lid is vastgesteld, het maximum aantal studenten die
niet behoren tot een van de groepen van personen, bedoeld in artikel 2.2 van de Wet
studiefinanciering 2000, noch de Surinaamse nationaliteit bezitten, vaststellen dat voorde eerste maal kan worden ingeschreven voor de opleiding indien de verwachte
aanmeldingen van deze aspirant-studenten in aanmerkelijke mate bijdragen aan het
totale aantal aanmeldingen. Artikel 7.54b, tweede en derde lid, is van overeenkomstige
toepassing.
Z
Artikel 9.18, eerste lid, onderdeel a, komt te luiden:
a. instemmingsrecht op de onderwijs- en examenregeling ten aanzien van deonderwerpen, bedoeld in artikel 7.13, tweede lid, onderdelen a1, b, c, d, e, g, v, z en aa.
AA
In artikel 9.33, eerste lid, wordt, onder vervanging van ‘, en’ aan het einde vanonderdeel f door een komma en onder vervanging van de punt aan het einde vanonderdeel g door ‘, en’, een onderdeel toegevoegd, luidende:h. het taalbeleid, bedoeld in artikel 7.2a.
BB
In artikel 9.33a, tweede lid, onderdeel d, wordt ‘en 7.53, derde lid, en voor zover het deselectieprocedure betreft artikel 7.30b, tweede lid’ vervangen door ‘, 7.53, derde lid en
7.54a, derde en vierde lid’.
CC
In artikel 9.38, onderdeel b, wordt ‘tweede lid, onder a tot en met g, v en z,’ vervangendoor ‘tweede lid, onderdelen a tot en met g, v, z en aa, en het vijfde lid,’ en vervalt ‘, en
7.30b, tweede lid’.

W15111.K-1

8

DD
Artikel 10.3c, eerste lid, onderdeel a, komt te luiden:
a. instemmingsrecht op de onderwijs- en examenregeling ten aanzien van deonderwerpen, bedoeld in artikel 7.13, tweede lid, onderdelen a1, b, c, d, e, g, v, z en aa.
EE
In artikel 10.16b, tweede lid, onderdeel d, wordt na ‘het tweede lid, onderdelen a tot en
met g,’ ingevoegd ‘v, z en aa en het derde, vierde en vijfde lid’.
FF
Artikel 10.20, eerste lid, wordt als volgt gewijzigd:
1. In onderdeel e wordt ‘tweede lid, onder a tot en met g, v en z,’ vervangen door
‘tweede lid, onderdelen a tot en met g, v, z en aa,’ en wordt ‘derde lid’ vervangen door
‘derde, vierde en vijfde lid’.
2. Onder vervanging van ‘, en’ aan het einde van onderdeel h door een komma envervanging van de punt aan het einde van onderdeel i door ‘, en’, wordt een nieuw
onderdeel toegevoegd, luidende:
j. het taalbeleid, bedoeld in artikel 7.2a.
GG
In artikel 10.20a, tweede lid, onderdeel d wordt ‘en 7.53, derde lid’ vervangen door‘,7.53, derde lid en 7.54a, derde en vierde lid’ en vervalt ‘artikel 7.30b, tweede lid, en’.
HH
In artikel 11.11, eerste lid wordt ‘De commissie heeft voorts instemmingsrecht ten
aanzien van de onderwerpen in de onderwijs- en examenregeling, bedoeld in artikel
7.13, tweede lid, onder a1, b, c, d, e, g, v en z en adviesrecht ten aanzien van devaststelling of wijziging van de overige onderdelen.’ vervangen door ‘De commissie heeftvoorts instemmingsrecht op de onderwijs- en examenregeling ten aanzien van deonderwerpen, bedoeld in artikel 7.13, tweede lid, onderdelen a1, b, c, d, e, g, v, z en aa
en adviesrecht ten aanzien van de vaststelling of wijziging van de overige onderdelen.’.
II
In artikel 11.13, tweede lid, wordt ‘tweede lid, onder a tot en met g, met uitzonderingvan de aanwijzing, bedoeld in het derde lid,’ vervangen door ‘tweede lid, onderdelen a
tot en met g, v, z en aa, met uitzondering van het vijfde lid’.
JJ
In artikel 16.16b wordt ‘artikel 6.2, tweede lid’ vervangen door ‘artikel 6.2, vierde lid’.
KK
Voor hoofdstuk 19 wordt een artikel ingevoegd, luidende:
Artikel 18.102 Overgangsrecht inspanningsplicht taalbevordering
Ten aanzien van een student die ingeschreven stond voor een anderstalige
masteropleiding of een anderstalig traject binnen een masteropleiding in het studiejaar
waarin artikel I, onderdeel Q, van de Wet internationalisering in balans in werking
treedt, en deze opleiding of dit traject onafgebroken voortzet, blijft artikel 7.11, zoals dit
luidde onmiddellijk voor inwerkingtreding van dat onderdeel, van toepassing.

W15111.K-1

9

Artikel II. Wijziging van de Wet referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen
Artikel 2, tweede lid, onderdeel d, van de Wet referentieniveaus Nederlandse taal enrekenen komt te luiden:d. de beroepsopleidingen, bedoeld in artikel 7.2.2, eerste lid, van de Wet educatie en
beroepsonderwijs, met dien verstande dat voor een beroepsopleiding verschillendereferentieniveaus kunnen worden vastgesteld, en
Artikel III. Wijziging van de Algemene wet bestuursrecht
In artikel 2 van bijlage 2 van de Algemene wet bestuursrecht wordt in de zinsnede met
betrekking tot de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek ‘6.5’
vervangen door ‘6.3, vijfde lid, 6.5, 6.5a, eerste lid’.
Artikel IV. Citeertitel
Deze wet wordt aangehaald als: Wet internationalisering in balans.
Artikel V. Inwerkingtreding
Deze wet treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip, dat voor deverschillende artikelen of onderdelen daarvan verschillend kan worden vastgesteld.
Lasten en bevelen dat deze in het Staatsblad zal worden geplaatst en dat alleministeries, autoriteiten, colleges en ambtenaren die zulks aangaat, aan de nauwkeurige
uitvoering de hand zullen houden.
GegevenDe Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,

W15111.K-1

10

Memorie van toelichting
InhoudI. Algemeen............................................................................................................................................ 13
1. Inleiding ............................................................................................................................................. 13
Taal in het hoger onderwijs ........................................................................................................... 13
Taal in het middelbaar beroepsonderwijs..................................................................................... 13
Numerus fixus................................................................................................................................ 13
Regievoering .................................................................................................................................. 13
2. Aanleiding en achtergrond ................................................................................................................ 14
2.1. Aanleiding ............................................................................................................... 14
2.2. Wet taal en toegankelijkheid ...................................................................................... 16

3. Probleem- en doelstelling ................................................................................................................. 17
3.1. Taal in het hoger onderwijs ....................................................................................... 17

3.1.1. Opleidingstaal hoger onderwijs........................................................................................... 17
3.1.2. Bevordering Nederlandse taalvaardigheid in het hoger onderwijs .................................... 20
3.2 Taal in het mbo ......................................................................................................... 21
3.3. Fixusmaatregelen ..................................................................................................... 21

3.3.1. Huidig wettelijk kader ......................................................................................................... 22
3.3.2. Gerichte inzet van numerus fixus ........................................................................................ 22
3.3.3. Maximaal aantal plaatsen voor niet-EER-studenten ........................................................... 23
3.3.4. Noodfixus............................................................................................................................. 23
3.4. Regievoering............................................................................................................ 23

3.4.1. Autonomie van instellingen................................................................................................. 24
3.4.2. Brede aanpak regie.............................................................................................................. 24
4. Inhoud van het wetsvoorstel............................................................................................................. 25
4.1 Traject ..................................................................................................................... 25
4.2. Taal in het hoger onderwijs ....................................................................................... 25

4.2.1. Opleidingstaal hoger onderwijs........................................................................................... 25
4.2.2. Bevordering Nederlandse taalvaardigheid in het hoger onderwijs .................................... 32
4.3. Taal in het mbo ........................................................................................................ 34
4.4. Numerus fixus.......................................................................................................... 34

4.4.1. Numerus fixus op een traject .............................................................................................. 34
4.4.2. Maximum aantal plaatsen voor niet-EER-studenten .......................................................... 35
4.4.3. Noodfixus............................................................................................................................. 36
4.5. Regievoering............................................................................................................ 37

5. Verhouding met hoger recht ............................................................................................................. 39
5.1. Fixusmaatregelen ..................................................................................................... 39

5.1.1. Juridisch kader discriminatieverbod.................................................................................... 39
W15111.K-1

11

5.1.2. Maatregel maximum aantal plaatsen voor niet-EER-studenten ......................................... 41
5.1.3. Algemene verordening gegevensbescherming ................................................................... 42
5.2. Taalmaatregelen ...................................................................................................... 42

5.2.1. Juridisch kader ..................................................................................................................... 42
5.2.2. Onderwijstaal ...................................................................................................................... 43
5.2.3. Verplichting tot bevordering van de Nederlandse taalvaardigheid .................................... 43
6. Gevolgen (met uitzondering van financiële gevolgen) ...................................................................... 43
6.1. Gevolgen voor de instellingen .................................................................................... 43

6.1.1. Taal ...................................................................................................................................... 44
6.1.2. Fixus ..................................................................................................................................... 44
6.1.3. Niet-bekostigde instellingen................................................................................................ 44
6.2. Doenvermogen en gevolgen voor studenten ................................................................ 45

6.2.1. Taalvaardigheid ................................................................................................................... 45
6.2.2. Fixus ..................................................................................................................................... 45
6.3. Regeldruk ................................................................................................................ 46

6.3.1. Taal ...................................................................................................................................... 46
6.3.2. Fixus ..................................................................................................................................... 47
6.3.3. Regie .................................................................................................................................... 48
6.4. Gevolgen voor de uitvoering ...................................................................................... 48

6.4.1. DUO ..................................................................................................................................... 48
6.4.2. Toezicht en handhaving....................................................................................................... 48
6.4.3. Commissie Doelmatigheid Hoger Onderwijs....................................................................... 49
6.4.4. Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) en de kwaliteitsborging van
onderwijs ....................................................................................................................................... 50
6.5. Gevolgen voor grensregio’s........................................................................................ 50
6.6. Gevolgen voor Caribisch Nederland, Aruba, Curaçao en Sint-Maarten.............................. 51
6.7 Gevolgen voor de rechtspraak ..................................................................................... 52

7. Financiële gevolgen ........................................................................................................................... 52
7.1. Regie ...................................................................................................................... 52
7.2. Taal ........................................................................................................................ 52

8. Advies en consultatie ........................................................................................................................ 52
9. Inwerkingtreding ............................................................................................................................... 52
Toets anderstalig onderwijs .............................................................................................. 52

II. Artikelsgewijze toelichting ................................................................................................................ 54

W15111.K-1

12

I. Algemeen
1. Inleiding
In voorliggend wetsvoorstel worden maatregelen voorgesteld om een duurzame balans voor
internationalisering van het hogeronderwijsstelsel te bewerkstelligen. Zoals is aangekondigd in debrief aan de Tweede Kamer ‘Beheersing van internationale studentenstromen in het hoger
onderwijs’1 van 21 april 2023, maken deze maatregelen onderdeel uit van een bredere aanpak.
Vooruitlopend op de inwerkingtreding van de maatregelen in dit wetsvoorstel, is de inzet om tot
bestuurlijke afspraken te komen. Hiermee zorgen de bestuurlijke afspraken voor een overbrugging
van de periode tot inwerkingtreding van dit wetsvoorstel. Daarnaast blijft op de langere termijn deaanpak bestaan uit een combinatie van wetgeving en bestuurlijke afspraken.
De maatregelen uit het voorliggende wetsvoorstel betreffen maatregelen op het gebied van taal,
numerus fixus en regie. Hieronder wordt kort toegelicht wat de maatregelen in dit wetsvoorstel
inhouden. In hoofdstuk 4 wordt de inhoud van de maatregelen nader toegelicht.
Taal in het hoger onderwijs--

modernisering en concretisering van de wettelijke eisen met betrekking tot het verzorgen
van onderwijs in een andere taal in het hoger onderwijs (artikel 7.2 van de Wet op het
hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (hierna: WHW));
uitbreiding van de plicht tot het bevorderen de Nederlandse taalvaardigheid naar alle, ook
anderstalige, studenten (artikel 1.3, vijfde lid, WHW) en concretisering van die plicht.

Taal in het middelbaar beroepsonderwijs-

invoering van de mogelijkheid voor internationale studenten in het middelbaar
beroepsonderwijs (hierna: mbo) tot het compenseren van een lager referentieniveau
Nederlandse taal, met een hoger referentieniveau voor een andere taal dan normaliter
vereist (‘omkeerregeling mbo’).

Numerus fixus-

invoering van de mogelijkheid een numerus fixus enkel te voeren op trajecten2 binnen een
opleiding;invoering van de mogelijkheid om binnen een capaciteitsfixus een maximumaantal plaatsenvoor op niet-EER-studenten3 vast te stellen;
invoering van de mogelijkheid om bij onverwachte en grote groei van het aantal
aanmeldingen een noodfixus in te stellen.

Regievoering-

invoering van de bevoegdheid van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap(hierna: minister van OCW) om – als ultimum remedium – verleende toestemming voor
anderstalig onderwijs in te trekken of hier voorwaarden aan te verbinden, zoals het
maximeren van het aantal studieplaatsen. De minister van OCW zal zich hierbij laten
adviseren door een adviescommissie.

In het wetsvoorstel zijn geen maatregelen opgenomen die de wijze van bekostiging aanpassen.
Een aanpassing in de wijze van bekostiging is een impactvol instrument dat raakt aan het gehelestelsel. De regering wil dit instrument daarom bezien in het volledige beeld van het stelsel en

Kamerstukken II 2022/023, 22452, nr. 85.
Trajecten: programma binnen een opleiding waarvan de studielast en de kwaliteiten op het gebied van kennis,
inzicht en vaardigheden die de student bij beëindiging van de opleiding moet hebben verworven, gelijk zijn aan
die van de opleiding. Dit wordt nader toegelicht in paragraaf 4.1
3
In dit wetsvoorstel wordt met niet-EER-studenten bedoeld studenten die niet behoren tot de een van degroepen van personen, bedoeld in artikel 2.2 van de Wet studiefinanciering 2000, noch de Surinaamse
nationaliteit bezitten, indien de verwachte aanmeldingen van deze personen in aanmerkelijke mate bijdragenaan de ontoereikendheid van de onderwijscapaciteit. Dit wordt in paragraaf 3.3 nader toegelicht.
1
2

W15111.K-1

13

betrekt de vraag of de bekostiging kan worden herzien met het doel de houdbaarheid van het
stelsel te verankeren bij de beleidsreactie op de toekomstverkenning.4

Leeswijzer
In deze memorie van toelichting wordt hierna eerst ingegaan op de aanleiding en de achtergrond
van de maatregelen in dit wetsvoorstel. In het hoofdstuk daarna komt de probleem- en doelstellingaan bod. Vervolgens worden de maatregelen besproken die worden ingevoerd op het gebied vantaal, numerus fixus en regievoering. Daarna wordt uiteengezet hoe deze maatregelen zichverhouden tot hoger recht. In het zesde hoofdstuk worden de gevolgen van dit wetsvoorstel
uitgelicht. Het gaat hierbij om de gevolgen voor de instellingen, de studenten, de regeldruk, deuitvoering, de grensregio’s, Caribisch Nederland, Aruba, Curaçao en Sint-Maarten, en derechtspraak. In het opvolgende hoofdstuk worden de financiële gevolgen van de voorgesteldemaatregelen besproken, waarna wordt afgesloten met een toelichting bij de inwerkingtreding van
dit wetsvoorstel.

2. Aanleiding en achtergrond
In de eerste paragraaf van dit hoofdstuk wordt een bredere beschrijving gegeven van de context
waarbinnen dit wetsvoorstel is ontstaan en welke uitgangspunten ten grondslag liggen aan demaatregelen in dit wetsvoorstel. In de tweede paragraaf wordt een koppeling gemaakt met het
wetsvoorstel Wet taal en toegankelijkheid (hierna: WTT) dat gedeeltelijk vergelijkbare maatregelen
kende. De regering is voornemens om met indiening van dit wetsvoorstel de Koning te verzoeken
de WTT in te trekken.
De specifieke aanleidingen en doelstellingen voor de verschillende maatregelen worden nader
toegelicht in hoofdstuk 3.
2.1. Aanleiding
De internationale dimensie van het hoger onderwijs is van groot belang voor de Nederlandsesamenleving en (kennis)economie, de onderwijsinstellingen en de student. Het draagt eraan bij dat
Nederland als land met een kenniseconomie internationaal talent kan aantrekken en aan zich kanbinden. Het vormt hiermee een deel van het antwoord op de vraag van de arbeidsmarkt naar meer
hoogwaardig opgeleid personeel. Bovendien kan Nederland hierdoor een belangrijke rol spelen inde wereldeconomie en het hoofd bieden aan mondiale en nationale maatschappelijke
vraagstukken.
Internationalisering bij hogeronderwijsinstellingen kan de kwaliteit van het onderwijs en onderzoek
bevorderen. Net als onze onderwijsinstellingen ziet de regering internationalisering als één van deredenen waarom Nederland internationaal toonaangevend is op onderwijs- en onderzoeksgebied.5
Voor de student zit de meerwaarde van de internationale dimensie in de persoonlijke ontwikkeling,interculturele competenties en een brede blik op het vakgebied en de wereld om ons heen. Dit
wordt bevorderd door de internationale dimensie van ons onderwijs, bijvoorbeeld via een
onderwijsconcept zoals een international classroom.
Het Nederlandse hoger onderwijs wordt internationaal geprezen om haar hoge kwaliteit, brede
toegankelijkheid en goede aansluiting op de arbeidsmarkt. Bovendien heeft Nederland een
uitgebreid en groeiend aanbod van Engelstalig onderwijs, met minimale capaciteitsbeperkingen. Dit
maakt Nederland een aantrekkelijk land voor internationale studenten om hun studie, een deel van
hun studie of een stage in Nederland te doen.
Hoewel internationalisering grote voordelen kent, schuilen er tegelijkertijd risico’s in detoenemende instroom van internationale studenten voor de kwaliteit, toegankelijkheid en
betaalbaarheid van ons onderwijsstelsel. Daarnaast nemen de zorgen toe over de gevolgen van degroeiende instroom van internationale studenten op de bredere leef- en werkomgeving. Hierbij valt
te denken aan de oplopende druk op de zorg en de krappe woningmarkt. De Onderwijsraad vatte
De minister heeft deze toekomstverkenning aangekondigd in zijn beleidsbrief hoger onderwijs en wetenschap
aan de Tweede Kamer van 17 juni 2022. Kamerstukken II 2021/22, 31288, nr. 964.
5
IBO, ‘Internationalisering van het (hoger) onderwijs’, (juli 2019), p. 26.
4W15111.K-1

14

de dilemma’s van internationalisering in haar advies ‘Internationalisering van het hoger onderwijs’
uit 2018 als volgt samen: “internationalisering is een positief te waarderen koers, maar vraagt welom waarborgen voor onderwijskwaliteit en toegankelijkheid.”6 In het Interdepartementaal
Beleidsonderzoek Internationalisering van het (hoger) onderwijs uit 2019 (hierna: IBO) werdbeschreven dat toenemende internationale instroom druk zal zetten op het stelsel, door
bijvoorbeeld een hogere vraag naar en werkdruk voor docenten en een grotere vraag naarvoorzieningen als gebouwen en laboratoria.7
Sinds 2015 is het aantal studenten in het Nederlandse hoger onderwijs aanzienlijk toegenomen,
van ongeveer 700.000 naar bijna 820.000.8 Deze groei is deels toe te schrijven aan detoenemende instroom van internationale studenten, vooral in het wetenschappelijk onderwijs(hierna ook: wo). In het studiejaar 2021/2022 volgden circa 115.000 internationale studenten een
studie in het Nederlandse hoger onderwijs. De meesten van hen volgen een wo-bacheloropleiding.9
Daarnaast zal de herinvoering van de basisbeurs vanaf het studiejaar 2023-2024 mogelijk meer
Europese studenten aantrekken om in Nederland te studeren.10
Inmiddels is de absorptiecapaciteit op diverse locaties en instellingen en in diverse opleidingenbereikt, met name in het wo. Overvolle collegezalen en een hoge werkdruk voor docenten zetten
de onderwijskwaliteit onder druk. Verder dreigt de toegankelijkheid voor Nederlandse studenten inhet gedrang te komen. Met name in de grote steden wordt het steeds moeilijker voor studenten
om huisvesting te vinden aan het begin van het studiejaar. Deze trends ondermijnen de ervaring
die het onderwijs en het studentenleven in Nederland zouden moeten bieden.
Daarnaast zet het groeiend aantal anderstalige studies het behoud van de Nederlandse taal in het
hoger onderwijs onder druk. De regering vindt het behoud van de Nederlandse taal in het
onderwijs en de wetenschap een waarde in zichzelf en wil de positie van het Nederlands in het
hoger onderwijs versterken. Tevens zorgt een goede uitdrukkingsvaardigheid van het Nederlands
voor verbondenheid tussen studenten, docenten en de maatschappij. Ook blijkt uit onderzoek van
Nuffic dat de beheersing van de Nederlandse taal een factor is die de blijfkans van internationale
studenten vergroot. Internationale studenten noemen de mate waarin zij het Nederlands
beheersen als een belemmering om in Nederland te blijven.11
Strategische herbezinning internationalisering gericht op duurzame balans
De sterke stijging van de instroom van internationale studenten in de afgelopen jaren vraagt om
een strategische herbezinning op internationalisering en de uitwisseling van talent. Met het
voorliggende wetsvoorstel beoogt de regering een duurzame balans te vinden die enerzijds degrote toegevoegde waarde van internationalisering optimaal benut en anderzijds recht doet aan dehoudbaarheid van de kwaliteit, toegankelijkheid en doelmatigheid van het hogeronderwijsstelsel ende positie van het Nederlands als taal in het hoger onderwijs versterkt. Dit is in lijn met het eerdergenoemde advies van de Onderwijsraad uit 2018, waarin wordt bepleit internationalisering niet tezien als een kwestie van ‘wel of niet’ maar expliciet te reflecteren op het achterliggende ‘waarom’en op wat er nodig is om internationalisering goed te laten werken en de schaduwkanten tebeperken.12 Bij het zoeken naar deze duurzame balans moet oog zijn voor de brede(maatschappelijke) kosten en baten van internationalisering. Studenten dienen primair opgeleid teworden voor (deelname aan) de Nederlandse samenleving, waarbij ook aandacht is voor debredere internationale context die verbonden is aan onze samenleving en economie.
Dit vereist een instrumentarium waarmee gericht, strategisch en vanuit het perspectief van het
gehele stelsel gehandeld kan worden om de balans te bewaren, ook als in de toekomst
omstandigheden wijzigen. Het voorliggende wetsvoorstel beoogt instrumenten te bieden waarmee
Onderwijsraad, ‘Internationalisering van het hoger onderwijs’, (20 april 2018). p. 2.
IBO, ‘Internationalisering van het (hoger) onderwijs’, (juli 2019), p. 32.
8CBS, 'Hoger onderwijs; ingeschrevenen, onderwijssoort, opleidingsfase en -vorm’, 10 maart 2023.
9
CBS, ‘40 procent eerstejaars universiteit is internationale student’, 18 maart 2022.
10
Een student maakt slechts aanspraak op studiefinanciering indien sprake is van migrerend werknemerschapof duurzaam verblijf.
11
Nuffic, ‘Stayrate en arbeidsmarktpositie van internationale afgestudeerden in Nederland’, (mei, 2022). P. 2930.
12
Onderwijsraad, ‘Internationalisering van het hoger onderwijs’, (20 april 2018).
6
7

W15111.K-1

15

grote en snelle schokken opgevangen kunnen worden, de voordelen van internationalisering
worden versterkt en de nadelen ervan worden beperkt. Hierbij is ruimte voor maatwerk, onder
andere voor regionale verschillen en tekortsectoren.
De zes uitgangspunten die ten grondslag liggen aan het voorliggend instrumentarium zijn
toegelicht in de brief aan de Tweede Kamer ‘Beheersing van internationale studentenstromen in het
hoger onderwijs’ van 21 april 2023.13 In het kort betreft het:
1) Het optimaal benutten van de meerwaarde van internationalisering voor het stelsel.
2) Het zorgen voor een houdbaar en betaalbaar hogeronderwijsstelsel.
3) Het borgen van goed en toegankelijk onderwijs voor studenten in Nederland.
4) Het behouden en versterken van het Nederlands als taal in het hoger onderwijs.
5) Studenten opleiden zodat ze goed deel kunnen nemen aan een internationaal verbonden
samenleving en economie.
6) Studenten primair opleiden voor de Nederlandse samenleving, maar met aandacht voor debredere internationale context.
De maatregelen in dit wetsvoorstel zijn eerder aangekondigd in bovengenoemde brief aan de
Tweede Kamer.14 In die brief werden ook andere maatregelen aangekondigd. Zo lopen buiten dit
wetsvoorstel andere trajecten, zoals de toekomstverkenning hoger onderwijs, waarin onder andere
naar een toekomstperspectief op de bekostiging wordt gekeken. De regering streeft ook buiten dit
wetsvoorstel naar afspraken tussen onderwijsinstellingen onderling en bestuurlijke afspraken met
de minister van OCW, bijvoorbeeld over werving en talent, maar ook over onderwijstaal. Tot slot
heeft de minister van OCW bij brief van 8 juni 202315 de Tweede Kamer laten weten, mede innavolging van een motie van het lid Omtzigt c.s.16, vooruitlopend op dit wetsvoorstel maatregelen
te treffen om de groei van anderstalige opleidingen te beperken.
2.2. Wet taal en toegankelijkheid
Een deel van de maatregelen in dit wetsvoorstel kwam ook voor in het wetsvoorstel WTT, zoals defixusmaatregelen en de omkeerregeling in het mbo. Dit wetsvoorstel verschilt echter op een aantal
punten van de WTT. Het gaat om zowel inhoudelijk andere keuzes als technische verbeteringen.
Zo is ervoor gekozen om niet meer te werken met een meerwaardecriterium voor anderstalig
onderwijs. In plaats daarvan wordt het gebruik van een andere taal dan het Nederlands gekoppeld
aan doelmatigheidsargumenten. Deze zullen, in lijn met de wijze waarop de doelmatigheidstoetsing
nu is vormgegeven, nader worden uitgewerkt in een beleidsregel. Dit wordt nader toegelicht inparagrafen 3.1.1 en 4.2.1.
Ten aanzien van de maatregelen inzake een numerus fixus is gekozen om deze niet alleen voor debachelor- en associate degree-opleidingen mogelijk te maken, maar ook voor masteropleidingen.
Ook worden de mogelijkheden verruimd om een noodfixus of een fixus op een traject in te stellen.
Instellingen worden daarnaast niet verplicht om de capaciteitsproblemen op te lossen die deaanleiding vormen voor het instellen van een numerus fixus, zoals wel in de WTT was voorgesteld.
De groeiende instroom van internationale studenten heeft laten zien dat onbeperkte groei en
onbeperkte capaciteitsvergroting niet realistisch noch wenselijk zijn. Daarom wordt bovendien het
instellen van een numerus fixus niet gelimiteerd tot drie jaar achtereen.
Parallel aan dit wetstraject spelen er meer ontwikkelingen op het gebied van numerus fixus. In het
coalitieakkoord is opgenomen dat opleidingen die selecteren dienen te onderbouwen hoe deselectieprocedure past bij de inhoud van de opleiding, effectief is en gelijke kansen borgt. In 2022
en 2023 heeft de inspectie meerdere rapporten uitgebracht met betrekking tot selectie en numerus
fixus. Per 1 september 2023 treedt een wetsvoorstel in werking, waarmee loting wordt toegevoegd
aan het instrumentarium van selectie voor instellingen. De minister van OCW zal in het najaar van
2023 de Tweede Kamer breder informeren over zijn visie ten aanzien van selectie in het hoger
onderwijs. In dit wetsvoorstel wordt de focus daarom gelegd op maatregelen die impact hebben op
Kamerstukken II 2022/23, 22452, nr. 85.
Idem.
15
Kamerstukken II, 2022/23, 31288, nr. 1056.
16
Kamerstukken II, 2022/23, 31288, nr. 1008.
13
14

W15111.K-1

16

de beheerste internationalisering van het Nederlandse hoger onderwijs, waarbij de focus ligt op het
instellen van een numerus fixus. Bredere selectievraagstukken en de wijze waarop bijvoorbeeld
selectieprocedures worden vormgegeven maken hier geen onderdeel van uit, maar worden op een
ander moment besproken.
Regievoering binnen het onderwijsstelsel is een instrument dat destijds niet in de WTT is
opgenomen. De regievoering die in dit wetsvoorstel beschreven wordt, is een combinatie vanzelfregie door de hogeronderwijsinstellingen gezamenlijk, bestuurlijke afspraken en, als ultimum
remedium, doorzettingsmacht van de minister met betrekking tot anderstalig onderwijs. Het
onderwerp regie is slechts gedeeltelijk verankerd in voorliggend wetsvoorstel en zal veelal
uitgevoerd worden middels bestuurlijke afspraken en bredere beleidsontwikkelingen.

3. Probleem- en doelstelling
In dit hoofdstuk wordt nader uitgelegd wat de specifieke aanleidingen en doelstellingen zijn voor despecifieke maatregelen uit het voorliggend wetsvoorstel. Eerst wordt ingegaan op de verschillendetaalmaatregelen die worden doorgevoerd om een balans aan te brengen tussen enerzijds de ruimte
voor meertaligheid waar de huidige tijd om vraagt, en anderzijds een afweging over deopleidingstaal die preciezer en zorgvuldiger is en waarbij bredere maatschappelijke belangenworden betrokken. Vervolgens worden de nieuwe fixusinstrumenten beschreven, waarna wordt
afgesloten met een beschrijving van de doelstellingen van het stelsel van regievoering dat wordtgeïntroduceerd.
3.1. Taal in het hoger onderwijs
Met voorliggend wetsvoorstel heeft de regering als doelstelling om de Nederlandse taal in het hoger
onderwijs te behouden en te versterken. In deze paragraaf wordt toegelicht wat haarbeweegredenen hiertoe zijn. Daarbij wordt eerst ingegaan op de opleidingstaal in het hoger
onderwijs en vervolgens op de plicht om de Nederlandse taalvaardigheid van studenten tebevorderen.
3.1.1. Opleidingstaal hoger onderwijs
In de afgelopen jaren is het aanbod van volledig anderstalige studies in het hoger onderwijs
gestegen. Deze stijging vindt tot nu toe vooral plaats in het wo. In het studiejaar 2016/2017 was
het aandeel Engelstalige wo-bacheloropleidingen nog 20% en het aandeel Engelstalige womasteropleidingen 70%. Voor het studiejaar 2021/2022 waren deze percentages respectievelijk
29% en 78%. In het hoger beroepsonderwijs (hierna: hbo) wordt vooral Nederlandstalig onderwijs
verzorgd. In 2017 was het aandeel Engelstalige hbo-bacheloropleidingen 6% en hbomasteropleidingen 25%.17 Dit betekent echter niet dat binnen het hbo geen noodzaak is voor
strategisch handelen voordat daar dezelfde problemen ontstaan als in het wo.
De instructietaal bij anderstalig hoger onderwijs is doorgaans het Engels. Het aanbieden van
Engelstalig onderwijs heeft positieve kanten. Zo is een goede beheersing van de Engelse taal als
een van de meest gesproken talen ter wereld nuttig voor afgestudeerden die internationaal
georiënteerd werk gaan doen. Ook dragen Engelstalige opleidingen bij aan een internationaal
wetenschappelijk onderzoeksklimaat waardoor internationale (top)onderzoekers makkelijker door
instellingen aangetrokken kunnen worden. Voor het benutten van deze voordelen is het echter niet
altijd noodzakelijk dat een opleiding volledig anderstalig is. Ook wordt in Nederland op de
werkvloer in de meeste gevallen Nederlands gesproken.18
Engelstalig onderwijs kan ook negatieve effecten hebben, bijvoorbeeld op de toegankelijkheid enkansengelijkheid. Voor sommige studenten vormt Engels als onderwijstaal een (onbewuste)
drempel om zich aan te melden voor een studie, met onbedoelde zelfselectie als gevolg.19 Het
behouden van de Nederlandse taal zorgt ervoor dat mbo-studenten, havisten en vwo’ers die
Inspectie van het Onderwijs, ‘De Staat van het Onderwijs 2022.’
Taalunie – De Staat van het Nederlands 2021. Over de verschuivende taalkeuzes van Surinamers, Vlamingen
en Nederlanders in het dagelijks leven.
19
Inspectie van het Onderwijs. Onbedoelde zelfselectie: drempels die gekwalificeerde jongeren ervan
weerhouden om een specifieke opleiding in het hoger onderwijs te kiezen (2022).
17
18

W15111.K-1

17

minder affiniteit met, kennis van of aanleg voor vreemde talen hebben, minder drempels ervaren
om in te stromen op de opleiding van hun keuze in het hoger onderwijs.
In deze paragraaf wordt toegelicht welke doelen de regering stelt met betrekking tot de taal waarin
het onderwijs wordt verzorgd. In paragraaf 3.1.2. worden doelstellingen toegelicht met betrekking
tot het bevorderen van de taalvaardigheid in het Nederlands. Beide soorten maatregelen dienen
ertoe om te borgen dat er meer aandacht komt voor het behoud van het Nederlands in het hoger
onderwijs.
Daarbij erkent de regering dat het gebruik van de Engelse taal als (groeiende) wereldtaal bijdraagt
aan de internationale positie van Nederland in de open samenleving en economie, en daarbij op
diverse plekken onmisbaar is. De Nederlandse- en de Engelse taal kunnen wat dat betreft in het
hoger onderwijs goed naast elkaar bestaan.
Huidig wettelijk kader
Dat opleidingen in het Nederlands worden verzorgd is nu al het uitgangspunt in het hoger
onderwijs. Dit uitgangspunt is opgenomen in artikel 7.2 van de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek (WHW). De huidige wet noemt drie soorten gevallen waarin deopleiding een andere taal mag gebruiken in afwijking op de hoofdregel. Dat de wet over “afwijking”
spreekt, geeft aan dat de wetgever voor ogen heeft dat een anderstalige opleiding vaker niet dan
wel voorkomt. Dat in sommige sectoren of bij sommige instellingen het Engels als opleidingstaal defacto het uitgangspunt lijkt te zijn geworden en niet langer de uitzondering is, en dat het aandeel
Engelstalige opleidingen in de afgelopen jaren substantieel is gegroeid, wijst erop dat denormstelling, de uitzonderingen en de wijze waarop de overheid hierop stuurt, aan herziening toe
is.
Wat de normstelling betreft – dat in beginsel al het hoger onderwijs in het Nederlands wordt
verzorgd – dient meer rekening gehouden te worden met de verschillende soorten opleidingen inhet stelsel. Zo worden bekostigde opleidingen verzorgd op grond van een specifieke publieke taakdie de instellingen vervullen, te weten het verzorgen van initiële opleidingen. De belangen van het
voeren van de Nederlandse taal zijn met name verbonden aan het vervullen van die publieke taak.
Die verantwoordelijkheid berust niet, of niet in even grote mate, bij instellingen die niet door het
ministerie van OCW worden bekostigd. Daarnaast vormen associate degree- enbacheloropleidingen de basis van het hoger onderwijs waarbij het belang van toegankelijkheid het
zwaarst weegt. Masteropleidingen hebben doorgaans een meer specialistisch karakter en kennen –gezien de opleidingsfase – in het algemeen een sterkere verwevenheid met (toegepast) onderzoek.
Wat de toegestane uitzonderingen betreft bevat de huidige wet een globale formulering en wordt
relatief veel ruimte gegeven aan de instellingen voor uitwerking en interpretatie. Met name deuitzonderingsgrond die betrekking heeft op de noodzaak van het voeren van een andere taal
vanwege de aard, inrichting of kwaliteit van de opleiding, of de herkomst van de studenten, isdermate breed geformuleerd dat van een onderscheidend criterium nauwelijks sprake is. Dezehandelingsruimte voor instellingen werd afgebakend in een tijd waarin anderstalig onderwijs deuitzondering was en er weinig internationale studenten in Nederland studeerden. De huidige tijd,
waarin internationalisering in het hoger onderwijs zichtbaar positieve en negatieve gevolgen heeftvoor de Nederlandse samenleving, vraagt om ruimte voor meertaligheid, en tegelijkertijd om een
afweging over de opleidingstaal die preciezer en zorgvuldiger is en waarbij brederemaatschappelijke belangen worden betrokken.
Uit het bovenstaande volgt dat ook de wijze waarop de overheid stuurt op de opleidingstaal herzienmoet worden. In de huidige situatie is het aan de instelling zelf om te beoordelen of een opleiding
voldoet aan de criteria om anderstalig onderwijs te verzorgen, waarbij die criteria op zichzelf alruim geformuleerd zijn. Individuele keuzes van instellingen die op zichzelf te verantwoorden zijn,
kunnen echter samengenomen leiden tot een onwenselijk resultaat op landelijk niveau. Meer regie
op de opleidingstaal is nodig. Het heeft de voorkeur dat de instellingen die in gezamenlijkheidnemen door onderlinge afstemming en coördinatie, maar als sluitstuk daarvan is een vorm van
externe, onafhankelijke toetsing nodig waarbij een breder perspectief kan worden betrokken. De
minister van OCW moet als stelselverantwoordelijke in de positie zijn om te kunnen (bij)sturen op
W15111.K-1

18

het aantal anderstalige opleidingen. Belangrijk element in de sturing is het externe toezicht door deinspectie. De huidige bepalingen in de wet bieden onvoldoende bruikbare kaders voor toezicht en
handhaving, mede gelet op de ruimte die de wet nu biedt voor uitzonderingen. Reeds in 2018 heeftde inspectie dit gesignaleerd bij haar themaonderzoek naar opleidingstaal.20 In 2023 heeft deminister van OCW dit opnieuw in een brief aan de Tweede Kamer onder de aandacht gebracht.21
Met dit wetsvoorstel worden wijzigingen voorgesteld waardoor beter kan worden beoordeeld of, en
er op toe kan worden gezien dat, door de instellingen voor hoger onderwijs overgegaan wordt op
anderstalig onderwijs op de juiste inhoudelijke gronden en met procedurele waarborgen. Enerzijds
wordt hiervoor gezorgd door te regelen dat een opleiding alleen in een andere taal mag worden
verzorgd als de minister van OCW daartoe instemming verleent. Anderzijds wordt ervoor gezorgd
dat de inspectie concretere handvatten heeft om toezicht te houden op de naleving van artikel 7.2
van de WHW. Met de wijziging van deze artikelen wordt een drieledige doelstelling nagestreefd,
waarbij het uitgangspunt “Nederlands, tenzij” uitdrukkelijk centraal blijft staan. Allereerst is het
doel om de wettelijke eisen tot het verzorgen van anderstalig onderwijs te moderniseren en daarbij
mogelijkheden te creëren voor maatwerk en meertaligheid. Een tweede doel is duidelijker in de wetneer te leggen welke verplichtingen voor instellingen gepaard gaan met de mogelijkheid
anderstalig onderwijs te verzorgen. Ten derde wordt met het wetsvoorstel voorzien in een effectief
en sluitend systeem voor uitvoering, naleving en handhaving.
Maatschappelijke belangen meewegen
Een instelling kan goede redenen hebben om een opleiding of een traject in een andere taal teverzorgen. Gezien de forse groei van het anderstalige opleidingsaanbod en het aantalinternationale studenten is het echter de vraag in hoeverre het doelmatig is dat met publieke
middelen een anderstalige bachelor- of associate degree-opleiding of een anderstalig traject wordt
bekostigd. De verantwoordelijkheid voor een doelmatige besteding van overheidsmiddelen ligt bij
de overheid. Zij moet haar verantwoordelijkheid kunnen nemen indien daar aanleiding toe bestaat.
Daarbij zijn, waar nodig, focus en doorzettingsmacht van belang.
In de WTT werd de anderstaligheid van opleidingen bezien vanuit de vraag of anderstalig onderwijs
voor de student een meerwaarde heeft ten opzichte van Nederlandstalig onderwijs. Dit werd
gekoppeld aan de kwaliteit van opleidingen, waarbij vakgenoten (peers) een oordeel moesten
geven over de opleidingstaal. Gezien de forse groei van het anderstalige opleidingsaanbod, het
aantal internationale studenten en de uitdagingen die de afgelopen jaren zijn ontstaan, onder
andere op het gebied van tekorten op de arbeidsmarkt en regionale omstandigheden, is de smalle
benadering van meerwaarde voor de student niet langer passend. Beter passend is een brede
benadering waarbij diverse maatschappelijke belangen worden meegewogen en waarbij wordt
gekeken naar het reeds bestaande Nederlandstalige en anderstalige opleidingsaanbod en despreiding daarvan.
Het maken van deze brede afweging past beter bij de overheid dan bij vakgenoten, zoals bij dekwaliteitstoets het geval is. Zo heeft de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (hierna:
NVAO) in de afgelopen jaren bij de accreditatie van anderstalige opleidingen de instellingengevraagd om de keuze voor een andere taal dan het Nederlands te motiveren in het licht van degeldende kwaliteitseisen. Uit een rapportage die de NVAO hierover heeft opgesteld komt het beeld
naar voren dat weinig kritische discussie heeft plaatsgevonden tussen de opleidingen en
beoordelende panels over de gemaakte keuzes.22 De NVAO heeft aangekondigd de werkwijze
hieromtrent aan te zullen scherpen. Voor de korte termijn is dit een goede oplossing. De regering
wenst echter een aanpak waarbij bredere maatschappelijke belangen worden meegewogen. De
regering ziet hier een rol voor de instellingen gezamenlijk en voor de minister zelf. Hiervoor is een
wetswijziging noodzakelijk.

Kamerstukken II 2018-19, 22452, nr. 71.
Kamerstukken II 2022-23, 31288, nr. 1056.
22
Kamerstukken II 2022/023, 22452, nr. 85.
20
21W15111.K-1

19

3.1.2. Bevordering Nederlandse taalvaardigheid in het hoger onderwijs
Aandacht in het hoger onderwijs voor de Nederlandse taalvaardigheid van studenten is belangrijk,
zowel in Nederlandse als anderstalige opleidingen en trajecten. Het bevorderen van de Nederlandse
taalvaardigheid draagt bij aan de aansluiting van het onderwijs op de Nederlandse arbeidsmarkt en
aan het behoud en de ontwikkeling van de Nederlandse taal als zodanig. Bovendien is taal een van
de belangrijkste factoren die bijdragen aan binding met Nederland.23 Beheersing van de
Nederlandse taal zorgt voor verbondenheid tussen studenten, docenten en de maatschappij.
Huidig wettelijk kader
Op grond van het huidige artikel 1.3, vijfde lid van de WHW, zijn hogeronderwijsinstellingen
verplicht om de uitdrukkingsvaardigheid van Nederlandstalige studenten in het Nederlands tebevorderen. Deze plicht geldt evenzeer wanneer deze studenten in een (deels of geheel)
anderstalige opleiding zijn ingeschreven. Onduidelijk is echter hoe het met de taalvaardigheid van
de Nederlandstalige studenten gesteld is. In de Staat van het Onderwijs 2023 concludeert deinspectie dat informatie over de beheersing van de taalvaardigheid van instromende enuitstromende studenten ontbreekt.24
Veel hogeronderwijsinstellingen kennen een taalcentrum waar studenten vrijblijvend en extracurriculair hun taalvaardigheden kunnen verbeteren. De ervaring leert dat slechts een klein deelvan de studenten van deze faciliteiten gebruikmaakt. Opleiders aan opleidingen in het hoger
onderwijs geven aan dat zij de Nederlandse taalvaardigheid van studenten als één van debelangrijkste verbeterpunten zien.25 Daarnaast krijgen Nederlandstalige studenten weinig
mogelijkheid om hun Nederlandse schrijfvaardigheid te oefenen als zij ingeschreven zijn bij een
anderstalige opleiding, aldus de inspectie, maar hebben zij deze vaardigheid wel nodig tijdens hun
stage en daarmee mogelijk bij hun toekomstige beroep.26
De inspectie wijst op de noodzaak van een helder juridisch kader voor de verplichting vaninstellingen om de Nederlandse taalvaardigheid te onderhouden en verder te ontwikkelen en heeft
aangegeven dat de huidige plicht om uitdrukkingsvaardigheid van Nederlandstalige studenten tebevorderen (art. 1.3, vijfde lid) niet goed handhaafbaar is.27 De regering onderschrijft de noodzaak
en wil daarom met dit wetsvoorstel de verplichting ter bevordering van de uitdrukkingsvaardigheidvoor instellingen in het hoger onderwijs nader concretiseren.
Uitbreiding plicht tot bevordering Nederlandse taalvaardigheid naar alle studenten
De instellingen voor hoger onderwijs hebben, naast een verantwoordelijkheid jegens de
Nederlandstalige studenten, een verantwoordelijkheid ten aanzien van de socialisatie vananderstalige studenten. Die verantwoordelijkheid is erin gelegen dat zij studenten voorbereiden op
een goede aansluiting op de Nederlandse arbeidsmarkt en dat zij de studenten in staat stellen om
te participeren in de Nederlandse samenleving. Kennis van de Nederlandse taal en cultuur versterkt
hun binding met Nederland en bereidt hen voor op toetreding tot de Nederlandse arbeidsmarkt. De
bevordering van de Nederlandse taalvaardigheid en kennis van de Nederlandse cultuur heeft dan
ook vooral een socialiserende functie. Het ligt bovendien in de lijn der verwachting dat dit een
positief effect heeft op de blijfkans van internationale studenten.
Met voorliggend wetsvoorstel wordt de plicht van hogeronderwijsinstellingen om de taalvaardigheid
van studenten te bevorderen geconcretiseerd, zodat het voor de instellingen, de studenten en deinspectie duidelijker is hoe de instellingen aan die plicht voldoen. De regering stelt zich daarom ten
doel dat bij zowel Nederlandstalige als anderstalige studenten de taalvaardigheid in het Nederlands
wordt bevorderd, waarbij zij rekenschap geeft van het feit dat deze groepen studenten een andere
uitgangspositie, en mogelijk verschillende behoeften en uitdagingen hebben. De regering is van

SCP, ‘Denkend aan Nederland, Sociaal en Cultureel’, 2019.
Inspectie van het Onderwijs, ‘De Staat van het Onderwijs 2023’, mei 2023, p. 16.
25
Warps, J., De Visser, M., Lodewick, J., & Termorshuizen, T., ‘Verkenning vervolgonderwijs. Wensen van het
vervolgonderwijs betreffende kennis en vaardigheden van geslaagden uit het voortgezet onderwijs.’, 2021,
ResearchNed.
26
Inspectie van het Onderwijs, ‘De Staat van het Onderwijs 2023’, mei 2023, p. 166.
27
Idem, p. 153.
23
24

W15111.K-1

20

oordeel dat het taalbeleid van de instelling op dit punt niet vrijblijvend mag zijn en tot concrete,zichtbare resultaten moet leiden.
3.2 Taal in het mbo
Voor het mbo wordt met dit wetsvoorstel de wettelijke basis gecreëerd voor de reeds eerder in het
wetsvoorstel WTT opgenomen omkeerregeling. Deze maatregel volgt uit de Kamerbrief‘Internationalisering in evenwicht’.28
Omkeerregeling
Met deze maatregel wordt geregeld dat internationale studenten op mbo-niveau 4 een mbodiploma kunnen behalen met een lager niveau voor het onderdeel Nederlandse taal dan normaliter
vereist, zolang ze aantonen voor een moderne vreemde taal een hoger referentieniveau te behalen
dan normaliter vereist. Deze regeling maakt voor deze studenten het behalen van het diploma
mogelijk, zonder af te doen aan de waarde van het diploma.
In het mbo maakt het examenonderdeel Nederlandse taal deel uit van iedere beroepsopleiding, ook
van de opleidingen waar internationale studenten aan deelnemen. Dit betekent dat iedere student
moet aantonen de Nederlandse taal op een bepaald niveau te beheersen om een diploma tekunnen halen. Voor studenten die recent in Nederland zijn gekomen, bijvoorbeeld omdat het
kinderen van expats zijn, en die hier een mbo-opleiding willen volgen, is dit niveau moeilijk
haalbaar. Zij hebben immers nog maar een beperkt aantal jaren de tijd gehad om de Nederlandsetaal machtig te worden. Voor hen vormt het niveau dat moet worden behaald voor het
examenonderdeel Nederlandse taal daarmee een struikelblok voor het behalen van het diploma,
terwijl ze wel in staat zijn om aan de overige eisen te voldoen. Dit terwijl zij tegenover het lagere
niveau Nederlandse taal vaak een hoger dan vereist niveau van een tweede taal kunnen stellen.
3.3. Fixusmaatregelen
De toegankelijkheid van het hoger onderwijs is een belangrijk kenmerk van het Nederlandsestelsel. Met het juiste diploma kunnen aspirant-studenten altijd doorstromen naar een opleiding. In
het overgrote deel van de gevallen is dat zelfs de opleiding van hun eerste keus. De toegang en
vrije studiekeuze is een groot goed, maar een te grote vraag naar opleidingsplaatsen kan leiden tot
schaarste aan onderwijscapaciteit in het hoger onderwijs, een schaarste die een risico vormt voorde kwaliteit van het onderwijs. Die schaarste wordt mede veroorzaakt door de instroom vaninternationale studenten. De grenzen van de absorptiecapaciteit komen in zicht en worden op
sommige plaatsen reeds overschreden.29 Een toenemende internationale studentenstroom in detoekomst zal zonder instroombeperkende instrumenten leiden tot een hogere vraag naar
(specialistische) docenten, een hogere werkdruk voor onderwijspersoneel, en een tekort aan
onderwijsvoorzieningen en opleidingsplaatsen. Overschrijding van de capaciteit leidt bovendien
mogelijk tot een verslechtering van het studentenwelzijn, omdat niet alle studenten op goede
begeleiding en faciliteiten kunnen rekenen. In die gevallen van schaarste moeten keuzes worden
gemaakt tussen wie wel en wie niet toegelaten kan worden.
Dit wetsvoorstel maakt daarin een onderscheid mogelijk tussen twee groepen studenten. Deverantwoordelijkheid van de Nederlandse overheid om kwalitatief en toegankelijk hoger onderwijs
te realiseren, richt zich in eerste instantie tot de in Nederland gevestigde leerlingen en studenten.
Vanwege het beperktere aanbod van hoger onderwijs in het Caribisch deel van het Koninkrijk, voelt
de regering die verantwoordelijkheid ook richting de bevolking daar. Vanwege de op EU-recht
gestoelde gemeenschappelijke rechtsorde binnen de Europese Unie, en de onderlinge
wederkerigheid en solidariteit daarbinnen, strekt deze verantwoordelijkheid zich uit tot andere EUonderdanen. De toegankelijkheid van het hoger onderwijs binnen de EU beïnvloedt bovendien inbelangrijke mate het succes van de interne markt en de daadwerkelijke uitoefening van het vrije
verkeer van personen. Er is namelijk een directe relatie tussen het onderwijs en toegang tot dearbeidsmarkt van de individuele lidstaten. Op grond van de Overeenkomst betreffende de Europese
Economische Ruimte (EER) strekt deze verantwoordelijkheid om toegankelijk onderwijs teorganiseren zich uit tot andere landen binnen de EER (Noorwegen, IJsland en Liechtenstein).

28
29

Kamerstukken II 2017/18, 22452, nr. 59.
IBO, ‘Internationalisering van het hoger onderwijs’, juli 2019.

W15111.K-1

21

Voor de leesbaarheid van dit wetsvoorstel is ervoor gekozen voor deze groep samen de term ‘EERstudenten’ te gebruiken. In de voorgestelde wetstekst gaat het om de groepen personen die
worden genoemd in artikel 2.2 van de Wet studiefinanciering 2000 en personen met deSurinaamse nationaliteit. Daaronder valt iedereen met de Nederlandse nationaliteit (inclusief
personen uit de Caribische delen van het Koninkrijk), personen die op grond van verdragen ofinternationaal recht met Nederlanders gelijk moeten worden gesteld in het kader van destudiefinanciering, en groepen personen die in het Besluit studiefinanciering 2000 kunnen worden
opgenomen. Bij die laatste groep gaat het bijvoorbeeld om verschillende groepen statushouders.
(Aspirant) studenten die niet tot deze groepen behoren, worden gemakshalve aangeduid als ‘nietEER-studenten’. In gevallen van schaarste is het vanwege het verschil in verantwoordelijkheid te
rechtvaardigen EER-studenten voorrang te geven op niet-EER-studenten. Deze rechtvaardiging isbevestigd door de Raad van State tijdens de parlementaire behandeling van de het wetsvoorstel
WTT.30Een van de doelen van dit wetsvoorstel is om de toegankelijkheid en kwaliteit van het hoger
onderwijs voor Nederlandse studenten en studenten uit de EER te waarborgen.
Dit wetsvoorstel introduceert, in navolging op de wens van instellingen en de Tweede Kamer,
nieuwe instrumenten om de instroom van internationale studenten te beheersen. Het voorliggende
wetsvoorstel maakt het voor instellingen mogelijk om een fixus gerichter in te voeren op allesoorten opleidingen (bachelor, associate degrees, master) en trajecten binnen deze opleidingen.
Daarnaast introduceert dit wetsvoorstel een beperking van het aantal plaatsen voor niet-EERstudenten in het geval van een capaciteitsbeperking en wordt voorzien in een zogenaamde
noodfixus die instellingen eenmalig voor één studiejaar kunnen hanteren bij onverwachte en grote
instroom van studenten.
3.3.1. Huidig wettelijk kader
Een te grote vraag naar onderwijscapaciteit kan zich voordoen binnen bacheloropleidingen, maar
kan ook van toepassing zijn voor associate degrees, masteropleidingen en op trajecten binnen
opleidingen. Een instelling kan op grond van de huidige WHW eigenhandig een numerus fixus
instellen, maar dat kan op dit moment alleen voor de opleiding als geheel. De Wet Kwaliteit in
Verscheidenheid (2013) gaf instellingen meer opties om kwalitatieve eisen te stellen voor detoelating tot een masteropleiding (artikel 7.30b, WHW). Masteropleidingen kunnen, aanvullend op
de eis van een bachelordiploma, toelatingseisen stellen. Ook hebben masteropleidingen reeds nu
de optie om het aantal beschikbare plaatsen te beperken en studenten te selecteren. In de huidige
wetgeving doen instellingen een melding bij de Minister van OCW als zij een fixus instellen op een
bacheloropleiding of een associate degree opleiding (artikel 7.53, zesde lid, WHW). Voor
masteropleidingen geldt geen meldplicht voor het instellen van een maximum aantal plaatsen. 31
Alles wijst erop dat instellingen een zorgvuldige afweging maken bij het instellen van een numerus
fixus. Dat is belangrijk vanwege de kansengelijkheid en voor opleidingen die zijn gericht op detekortsectoren. Op stelselniveau brengt de inspectie periodiek in beeld hoe toegankelijk het hoger
onderwijs is voor aspirant-studenten. Daarin kijkt de inspectie bij welke opleidingen wordt
geselecteerd en naar trends in de instroom.
3.3.2. Gerichte inzet van numerus fixus
Opleidingen kunnen nu alleen een fixus instellen op een opleiding als geheel. Dit terwijl deschaarste die ontstaat bij een te hoge instroom van studenten zich ook kan voordoen op slechts
een onderdeel van de opleiding, bijvoorbeeld op een populair traject. Na inschrijving komt het
soms voor dat sommige trajecten dermate populair zijn en de maximale capaciteit wordt bereikt ofzelfs overschreden, terwijl er op andere trajecten nog genoeg onderwijscapaciteit is. Opleidingenzijn binnen de huidige wetgeving dan genoodzaakt de totale instroom op een opleiding te beperken
om te voorkomen dat bij één specifiek traject de maximale capaciteit wordt overschreden. De
drukte op zo’n traject kan dan leiden tot een verminderde toegankelijkheid voor de rest van de
Kamerstukken II 2019/20, 35282, E.
Vanwege de grote omvang van dit wetsvoorstel is ervoor gekozen enkel de nieuwe instrumenten voor fixus te
introduceren, en daarbij de bestaande regels voor numerus fixus in de master te verduidelijken middels een
nieuwe bepaling. Er is er bewust voor gekozen de regels rond numerus fixus tussen bachelor/associate degree
en master niet verder te harmoniseren.
30
31

W15111.K-1

22

opleiding. Het is belangrijk om het hoger onderwijs zo toegankelijk mogelijk te houden. Dit
wetsvoorstel regelt dat instellingen een numerus fixus zo gericht mogelijk in kunnen zetten. Dit
wetsvoorstel introduceert daarom een fixus voor trajecten binnen een opleiding (associate degree,
bachelor en master). Het doel van de maatregel is om de toegankelijkheid voor aspirant studenten
te waarborgen en zo gericht mogelijk de instroom te sturen.
3.3.3. Maximaal aantal plaatsen voor niet-EER-studenten
Met een numerus fixus kunnen instellingen een hogere instroom van studenten straks gerichter
reguleren. Wanneer instellingen een capaciteitsbeperking instellen, brengt dat een risico met zichmee voor de toegang van Nederlandse studenten en andere studenten uit de EER. Op dit momentwijzen de cijfers daar nog niet op, maar op termijn is het denkbaar dat de instroom leidt tot
verdringing van studenten uit Nederland en uit de EER. De maatregelen in dit wetsvoorstel beogen
dit te voorkomen.
3.3.4. Noodfixus
In het kader van de organiseerbaarheid van het onderwijs is het belangrijk dat opleidingenvoorafgaand aan het studiejaar tijdig voorbereidingen kunnen treffen om de optimale
onderwijskwaliteit te bieden aan studenten. Het kan voorkomen dat tijdens de inschrijfproceduresprake is van een onverwachte en grote groei van het aantal inschrijvingen. De plotselinge groei
van het aantal inschrijvingen kan resulteren in overschrijding van de beschikbare
onderwijscapaciteit, zoals beschikbare fysieke onderwijsruimte, gezonde verhouding tussen aantal
docenten en studenten, en beschikbare stageplaatsen. Daarnaast vormt een plotselinge toename
van het aantal inschrijvingen van studenten van buiten de EER een risico op verdringing van
Nederlandse en EER-studenten. Dit laatste kan zich bijvoorbeeld voordoen bij opleidingen die reeds
werken met een numerus fixus, maar daarbinnen geen maximum aantal plaatsen voor niet-EERstudenten hebben vastgesteld.
In de huidige situatie is het voor instellingen niet mogelijk om op deze onvoorziene situatie in tespelen. Opleidingen zonder fixus zijn dan verplicht alle studenten toe te laten, wat grote gevolgen
kan hebben voor de kwaliteit van het onderwijs op deze opleidingen. Instellingen zouden in zo’nsituatie niet in staat kunnen zijn om op korte termijn de onderwijscapaciteit te vergroten. Dit
wetsvoorstel voorziet instellingen daarom van een noodrem en maakt het mogelijk dat ze in hoogst
uitzonderlijke situaties tijdens de inschrijfprocedure eenmalig en voor één jaar een noodfixus
kunnen instellen. Het doel van de noodfixus bij de inzet voor opleidingen zonder bestaande
numerus fixus is om de onderwijskwaliteit te waarborgen. In die gevallen kan naast de algemene
noodfixus, ook een differentiatie worden aangebracht in het aantal plaatsen voor onderscheidenlijk
EER-studenten en niet-EER-studenten. Voor opleidingen met een numerus fixus, maar zonder
maximum aantal plaatsen voor niet-EER-studenten, zal een noodfixus de vorm krijgen van een
alsnog vast te stellen maximum aantal plaatsen voor niet-EER-studenten. Hiermee kan detoegankelijkheid voor Nederlandse en EER-studenten gewaarborgd worden en wordt verdringing
voorkomen.
3.4. RegievoeringHet voorliggende wetsvoorstel introduceert een aantal maatregelen dat het mogelijk maakt om
sterker te sturen op de opleidingstaal en op de beoogde verhouding tussen Nederlandstalig- en
anderstalig aanbod in de associate degree- en bachelorfase van het hoger onderwijs. Daarnaast
kunnen instellingen door middel van de nieuwe fixusmaatregelen de instroom in anderstalige
trajecten beter sturen en – alleen als dat proportioneel en effectief is – de instroom van niet-EERstudenten maximeren binnen een fixus. De regering verwacht dat deze maatregelen op zichzelf
effect zullen hebben, maar wil borgen dat ze ook in samenhang effectief worden ingezet en dat bij
de inzet de effecten op het hogeronderwijsstelsel en de maatschappij als geheel worden
meegewogen.
Daarom wordt in dit wetsvoorstel een aantal maatregelen geïntroduceerd die aanzetten tot
samenwerking en bijdragen aan regievoering, in eerste instantie door en tussen
hogeronderwijsinstellingen in gezamenlijkheid en in tweede instantie vanuit de overheid en haaruitvoeringsorganisaties.
W15111.K-1

23

De doelstelling van meer regievoering in het stelsel is dat met een consistente, bredemaatschappelijke blik wordt gekeken naar de internationalisering van het hogeronderwijsstelsel ennaar de balans tussen de positieve en negatieve effecten daarvan.32 Zelfregie door dehogeronderwijsinstellingen in gezamenlijkheid staat centraal in de bredere beleidsvorming rondom
de beheersing van internationale studenten. Mocht het zo zijn dat de zelfregie van instellingen in
combinatie met bestuurlijke afspraken niet tot het wenselijke resultaat leidt, dan zijn aanvullende
mogelijkheden noodzakelijk waarbij de minister zijn verantwoordelijkheid voor het stelsel kan
nemen en zo nodig als ultimum remedium met doorzettingsmacht kan bijsturen om de balans op
stelselniveau te bewaken.
Binnen de stelselbrede doelstellingen van het internationaliseringsbeleid gericht op een
maatschappelijke balans is ruimte voor regionaal en sectoraal maatwerk. Om die ruimte goed tebenutten, en te voorkomen dat door het maatwerk de stelselbrede balans in gevaar komt, isregievoering van belang. Maatwerk kan nodig zijn vanwege de noden op de arbeidsmarkt ofregio’s, vanwege uiteenlopende internationale oriëntatie van onderwijs- en wetenschapsgebieden,
regionale profilering en door verschillen in de absorptiecapaciteit van regio’s en specifieke
onderwijsinstellingen.
3.4.1. Autonomie van instellingen
De regering constateert dat de autonome keuzes van individuele instellingsbesturen, bij
ongewijzigd beleid, niet toereikend zijn om ontstane maatschappelijke knelpunten rondinternationale studentenmobiliteit op te lossen. In het IBO wordt bijvoorbeeld een aantal
stelselvragen opgeroepen ten aanzien van de rol van de overheid op het gebied van deonderwijstaal.33 Enerzijds kan het voor een individuele instelling een legitieme keuze zijn om
Engelstalig onderwijs aan te bieden. Anderzijds dient vanuit het oogpunt van het behoud en deversterking van het Nederlands als opleidingstaal ook op stelselniveau een afweging gemaakt teworden over de toegankelijkheid van Nederlandstalig aanbod en over de verhouding met
anderstalig aanbod. Ook het werven van internationale studenten levert een dergelijke spanningtussen het individuele en collectieve belang op: voor de instelling kan de toename vaninternationale studenten voordelen hebben, maar in het bredere perspectief veroorzaakt dit een
toenemende druk op toegankelijkheid en kwaliteit van het onderwijsstelsel.
3.4.2. Brede aanpak regie
Het voorliggende wetsvoorstel geeft rekenschap van de autonomie van hogeronderwijsinstellingen
en erkent dat deze autonomie van grote waarde is. Het voorstel is gericht op een betere
samenwerking tussen instellingen en in relatie tot hun omgeving. De individuele autonomie vanonderwijsinstellingen staat echter niet boven de houdbaarheid van het onderwijsstelsel op delangere termijn, de toegankelijkheid voor de student en een doelmatige besteding van publieke
middelen. Het past binnen de stelselverantwoordelijkheid van de minister van OCW dat de brederemaatschappelijke effecten van het onderwijsbeleid worden meegewogen. Dezestelselverantwoordelijkheid vereist een andere en actievere houding van de overheid.
Daarbij wordt nadrukkelijk niet beoogd om de regievoering van instellingen over te nemen. De
bevoegdheid van de overheid om vanuit haar stelselverantwoordelijkheid maatregelen in te zetten
is niet onbegrensd en moet te allen tijde proportioneel en weloverwogen ingezet worden. De
huidige WHW biedt reeds mogelijkheden voor bijsturing.34 Dit wetsvoorstel beoogt de huidige
mogelijkheden aan te scherpen zodat deze beter toepasbaar zijn op de reeds geschetste situatie.
De regering wil voorkomen dat zij daarbij op microniveau gaat sturen op de inrichting van het
onderwijs. De kennis op dat niveau zit immers bij docenten en instellingen. Het is daarom
Kamerstukken II 2022/23, 22452, nr. 85.
IBO, ‘Internationalisering van het (hoger) onderwijs’, juli 2019, p. 43 ev.
34
Art. 5.20WHW: tussentijds accreditatie ontnemen. Art. 6.5 WHW: intrekken van rechten aan opleiding en inhet bijzonder 6.5a: als de opleiding ‘in redelijkheid niet of niet meer doelmatig kan worden geacht’. Art. 7.56
WHW: vaststellen arbeidsmarktfixus. Art. 7.30b WHW: aanwijzen studieplekken in master WO om inschrijving
vanuit bachelor te garanderen.
32
33

W15111.K-124

belangrijk regievoering rondom de instroom van internationale studenten in een breder perspectief
te plaatsen, waarin ruimte is voor meer elementen dan de instrumenten die met het voorliggende
wetsvoorstel verankerd worden. In de eerste plaats wordt voor regievoering een beroep gedaan op
de zelfregie van hogeronderwijsinstellingen in gezamenlijkheid, en daarmee – voor de vormgeving
van het proces – op de onderwijskoepels die hen vertegenwoordigen. Zelfregie staat centraal in debredere beleidsontwikkeling rondom de beheersing van internationale studenten en wordt
grotendeels via bestuurlijke afspraken ondersteund.

4. Inhoud van het wetsvoorstel
In dit hoofdstuk wordt de uitwerking van de verschillende voorgestelde maatregelen nader
toegelicht. Dit hoofdstuk begint met een korte toelichting van de term traject (paragraaf 4.1). Dit
begrip wordt met dit wetsvoorstel opgenomen in de begripsbepaling van de WHW, omdat het zowel
een rol speelt bij de taalmaatregelen als de fixusmaatregelen in dit wetsvoorstel. Vervolgens
worden achtereenvolgens de taalmaatregelen in het hoger onderwijs (paragraaf 4.2), taal in het
mbo (paragraaf 4.3), fixusmaatregelen (paragraaf 4.4) en het kader voor regie (paragraaf 4.5)
toegelicht.
4.1 TrajectMet dit wetsvoorstel wordt het traject geïntroduceerd als een eenheid die in het Nederlands of ineen andere taal wordt verzorgd. In het hoger onderwijs zijn verschillende betekenissen van debegrippen “traject” en “track” gangbaar. Met traject wordt in dit wetsvoorstel bedoeld: een
programma binnen een opleiding waarvan de studielast en de kwaliteiten op het gebied van kennis,
inzicht en vaardigheden die een student zich bij beëindiging van de opleiding moet hebben
verworven, gelijk zijn aan die van de opleiding. Daarbij wordt aangesloten bij de reeds bestaande
vormen van trajecten in de WHW, zoals een programma in het kader van kleinschalig en intensief
onderwijs (artikel 6.7, tweede lid WHW). Uit deze definitie volgt dat een traject evenveel
studiepunten telt als de opleiding als geheel: een student volgt een traject van het begin van deopleiding tot het einde. Dit betekent dat hieronder bijvoorbeeld niet wordt verstaan: een
afstudeerrichting of specialisatie die slechts een deel van het totaal aantal studiepunten omvat. In
het hoger onderwijs bestaat de mogelijkheid voor instellingen om voltijdse, deeltijdse en duale
varianten van een opleiding aan te bieden (als bedoeld in artikel 7.7 van de WHW). Een traject kan
samenvallen met een specifieke variant. Indien een opleiding uit twee of meer trajecten bestaat,
en een daarvan als anderstalig wordt aangemerkt, wordt dit traject niet meegeteld in het totale
aandeel anderstalig onderwijs van de opleiding als geheel. In de eerder genoemde ministeriële
regeling zal dit worden verduidelijkt. Hiermee wordt recht gedaan aan het gegeven dat opleidingennaast een Nederlandstalig traject soms ook een Engelstalig traject aanbieden, en dat een
Engelstalig traject voor de student feitelijk een gehele opleiding vormt.
Hoewel er nu een definitie van traject wordt opgenomen in de WHW, betekent dit niet dat
instellingen minder vrijheid krijgen in het vormgeven van hun onderwijsprogramma’s. Uit een
inventarisatie in 2018 is al gebleken dat er grote diversiteit is in aangeboden trajecten (tracks,
varianten, of richtingen).35 Die diversiteit kan blijven bestaan. De definitiebepaling in de WHW
beoogt enkel te verduidelijken in welke gevallen wél en in welke gevallen niet de toets anderstalig
onderwijs moet worden doorlopen, en wanneer wel of niet een aparte numerus fixus kan worden
ingesteld. Zo is het expliciet niet de bedoeling dat aparte fixi gaan gelden voor afstudeerrichtingen,minoren of specifieke keuzevakken binnen een opleiding. Hetzelfde geldt voor de toets anderstalig
onderwijs. Ook hier blijft ruimte om losse vakken in het Engels te verzorgen, zolang een opleiding
daarmee binnen de wettelijke grenzen blijft.
4.2. Taal in het hoger onderwijs
4.2.1. Opleidingstaal hoger onderwijs
Met dit wetsvoorstel heeft de regering als doelstelling om het Nederlands als taal in het hoger
onderwijs te behouden en te versterken. De concrete maatregelen die de regering daarbij voorstelt
worden in deze paragraaf toegelicht.
35

ResearchNed, ‘Tracks in het hoger onderwijs’, 2018

W15111.K-1

25

4.2.1.1 Normstelling en reikwijdte
Uitgangspunt: Nederlands
Het uitgangspunt dat opleidingen in het Nederlands worden verzorgd, zoals nu in de wet is
opgenomen, blijft gehandhaafd. Tegelijkertijd wordt met dit wetsvoorstel meer recht gedaan aande verschillen tussen opleidingen en de meertaligheid die binnen opleidingen kan bestaan.
Ten eerste wil de regering het taalbeleid dat zij voert nadrukkelijk verbinden aan de publieke taak
die universiteiten en hogescholen vervullen met het verzorgen van initiële opleidingen. De taal
waarin de opleiding wordt verzorgd, moet beschouwd worden als onderdeel van een keuze die debesteding van publieke middelen rechtvaardigt. Het uitgangspunt dat opleidingen in het Nederlands
worden verzorgd, wordt met dit wetsvoorstel beperkt tot opleidingen die door het ministerie van
OCW worden bekostigd. Aan de niet-bekostigde opleidingen (waaronder postinitiële opleidingen)worden met dit wetsvoorstel niet langer regels gesteld inzake de keuze voor de opleidingstaal. Voordeze opleidingen blijven wel de kwaliteitseisen gelden die voor alle geaccrediteerde opleidingengelden. Dit is in hoofdstuk 6 nader toegelicht.
Ten tweede wordt met dit wetsvoorstel het uitgangspunt van het Nederlands als opleidingstaal
beperkt tot associate degree- en bacheloropleidingen. Het uitgangspunt is dan niet langer van
toepassing op masteropleidingen, die doorgaans een meer specialistisch karakter hebben en een
sterkere verwevenheid met (al dan niet toegepast) onderzoek kennen. Veel van deze opleidingen
kunnen naar het oordeel van de regering een beroep doen op anderstaligheid als een doelmatige
keuze. Een toets is hier daarom onnodig. Dit wordt verderop in dit hoofdstuk verder beschreven en
toegelicht.
Ten derde wordt met dit wetsvoorstel meer ruimte geboden voor instellingen om binnen de
Nederlandstalige opleiding ook anderstalige vakken en modules aan te bieden. Een opleiding
voldoet aan de norm zolang ten minste twee derde van de opleiding, gerekend in studiepunten, in
het Nederlands wordt verzorgd. De instelling is vrij om te bepalen hoe deze studiepunten verdeeld
zijn binnen de opleiding. Daarmee ontstaat met dit wetsvoorstel ruimte voor de opleiding om eenderde in een andere taal te verzorgen, ongeacht de argumenten en omstandigheden op grond
waarvan de instelling daarvoor kiest. Gekozen is voor deze verhouding omdat de regering
meertaligheid wil bevorderen maar ook wil borgen dat een substantieel deel van de opleiding in het
Nederlands wordt verzorgd. Bovendien zal de instroom van internationale studenten gering zijn op
een opleiding die voor twee derde in het Nederlands wordt verzorgd. Ook het effect op detoegankelijkheid van enkele in het Engels gedoceerde vakken is beperkt, terwijl de voordelen voorde flexibiliteit en de kwaliteit van het onderwijs groot zijn.
In een ministeriële regeling zal worden beschreven wanneer een opleidingseenheid als anderstalig
moet worden gerekend. Daarmee wordt ook verduidelijkt wat begrepen wordt als Nederlandstalig
onderwijs. Daarbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan hoe omgegaan moet worden met stages,
minoren en keuzevakken, en met het gegeven dat niet alle studenten binnen de opleiding altijd
dezelfde route afleggen. Helderheid hierover is van belang voor de instelling om goed te kunnen
beoordelen in welk geval instemming van de minister van OCW vereist is. Ook dient deze regelingde Inspectie van het Onderwijs van een duidelijk kader te voorzien op grond waarvan zij – indien
daar aanleiding toe is – kan handhaven.
Ten opzichte van de huidige wet, die als uitgangspunt heeft dat de opleiding voor 100% in het
Nederlands wordt verzorgd, beoogt de regering met dit wetsvoorstel meer recht te doen aan dekansen die meertaligheid biedt voor de studenten en meer aan te sluiten bij de huidige
internationale positionering van het Nederlandse hoger onderwijs.
Instemming minister nodig voor anderstalig onderwijs
Als de opleiding, of een traject daarbinnen, voor meer dan een derde in een andere taal dan het
Nederlands wordt verzorgd, dan wordt deze aangemerkt als anderstalig. De instelling heeft in dat
geval instemming van de minister van OCW nodig om de anderstalige opleiding of het anderstalige

W15111.K-1

26

traject te mogen verzorgen. De instemming van de minister is vereist bij zowel nieuwe als
bestaande associate degree- en bacheloropleidingen. De instemming is tevens vereist bij trajecten
van die opleidingen. De minister van OCW verleent zijn instemming op grond van de vraag of het
verzorgen van het anderstalige onderwijs doelmatig is. Dit wordt verderop in dit hoofdstuk nader
beschreven. Met het invoeren van deze instemmingsvereiste, wordt concreter en duidelijker in dewet beschreven in welke gevallen het gerechtvaardigd is om een opleiding of traject in een andere
taal te verzorgen. Naar de beoordeling op grond waarvan de minister van OCW zijn instemming al
dan niet verleent wordt in dit wetsvoorstel verwezen met de term “toets anderstalig onderwijs”.
Zoals ook in de huidige wet het geval is, wordt van de instelling verwacht dat zij verantwoorde
keuzes maakt over de taal waarin het onderwijs wordt verzorgd, op grond van doordacht beleid eneen goede motivering. Met de instemmingsvereiste wordt geborgd dat die keuze ook door deoverheid kritisch wordt getoetst. Dat doet zij op basis van een bredere afweging vanmaatschappelijke belangen en niet enkel, zoals in de huidige wet, op grond van overwegingen die
te herleiden zijn tot de aard, inrichting en kwaliteit van het onderwijs of de herkomst van
studenten op opleidingsniveau.
Doelmatigheid als uitzondering op het uitgangspunt
De instelling mag afwijken van het uitgangspunt dat associate degree- en bacheloropleidingen(voor tenminste twee derde) in het Nederlands moeten worden verzorgd. Dit mag alleen wanneer
dit doelmatig is, gelet op een aantal aspecten die in de wet summier worden beschreven en die
door de minister van OCW in een beleidsregel zullen worden toegelicht en geconcretiseerd.
Deze aspecten zijn:
1. specifieke regionale omstandigheden;
2. specifieke economische omstandigheden;
3. de beschikbaarheid van onderwijzend personeel;
4. de internationale positionering van een specifieke opleiding; en
5. het geheel aan voorzieningen op het gebied van het hoger onderwijs.
De anderstaligheid van de opleiding of het traject moet daarnaast in elk geval passen bij het
taalbeleid van de instelling. Het vereiste taalbeleid wordt verderop in deze paragraaf toegelicht.
De beleidsregel geeft aan op grond waarvan de minister van OCW zijn bevoegdheid wil gebruiken
om instemming te verlenen. Verderop in deze paragraaf wordt meer invulling gegeven aan de wijze
van beoordeling door de minister.
4.2.1.2. Toetsing
Toets anderstalig onderwijs bij nieuwe opleidingen
De minister geeft instemming op grond van de toets anderstalig onderwijs bij nieuwe opleidingenen trajecten. De minister laat zich hierbij adviseren door de CDHO, die de toets feitelijk uitvoert. In
overleg met de CDHO wordt bezien hoe zij invulling aan deze taak kan geven. Beoogd wordt detoets zoveel mogelijk te integreren in de macrodoelmatigheidstoets. Bij demacrodoelmatigheidstoets volgt de minister in beginsel het advies van de CDHO. De verwachting is
dat dit bij de toets anderstalig onderwijs niet anders zal zijn. Het advies van de CDHO is niet
vrijblijvend; de minister heeft hierbij een verzwaarde motiveringsplicht en kan daarmee niet zonder
meer afwijken van het advies.36 De minister heeft, inclusief de advisering door de CDHO, een
beslistermijn van acht weken op grond van de Algemene wet bestuursrecht.
Inhoudelijke weging
De toets anderstalig onderwijs moet uitwijzen of het verdedigbaar is dat met publieke middelen
een bachelor- of associate degree-opleiding of een traject in een andere taal wordt bekostigd. Er
wordt een beleidsregel opgesteld waarin staat in welke gevallen het doelmatig is dat een opleidingof traject in een andere taal wordt verzorgd.

36

Conform artikel 3:50 van de Algemene wet bestuursrecht

W15111.K-1

27

Ten aanzien van de aspecten die bij de toets anderstalig onderwijs gaan meewegen, wordt
vooralsnog gedacht aan:
1. De impact die een opleiding heeft in de regio. Voor een krimpregio kan bijvoorbeeld een
kennisinstelling met internationale aantrekkingskracht zeer welkom zijn, waar er anderzijds
steden zijn die aanlopen tegen de grenzen van wat zij aankunnen. Voor een grensregio kan
bijvoorbeeld een anderstalige opleiding werknemers aantrekken die voor Nederlandse
bedrijven in de grensregio aan het werk kunnen. Dat een regio een krimp- of een
grensregio is, is op zichzelf geen rechtvaardiging voor anderstaligheid. Dit wordt in bredere
zin bezien, waarbij het profiel van de instelling relevant kan zijn. De impact van een
anderstalige opleiding kan ook negatief uitpakken voor de regio, bijvoorbeeld waar de druk
op voorzieningen binnen een stad te groot dreigt te worden.
2. De economische omstandigheden waarbinnen een opleiding wordt verzorgd en
daarmee samenhangend het arbeidsmarktperspectief van studenten. Er zijn enkele
sectoren waarin tekorten uitzonderlijk groot zijn, namelijk de zorg, onderwijs en techniek(waaronder ICT). Er zal echter niet op voorhand een uitzondering worden gemaakt op basis
van gehele sectoren. Zo zijn er banen in de zorg (zoals bij laboratoriumonderzoek) waar debeheersing van het Nederlands van minder belang is. Er zijn daarentegen ook banen waar
deze beheersing van groot belang is (bijvoorbeeld bij patiëntcontact). Hetzelfde geldt voor
andere tekortsectoren. Ook de opleidingen in tekortsectoren zullen dus de toets anderstalig
onderwijs moeten doorlopen maar het arbeidsmarktperspectief kan, afhankelijk van deomstandigheden, een reden zijn om anderstaligheid toch toe te staan. Bij hetarbeidsmarktperspectief zal ook worden bezien in hoeverre het voor werkgevers
noodzakelijk is dat studenten in een andere taal worden opgeleid.
3. De mate waarin er personeel beschikbaar is dat (op een niveau dat nodig is voor
kwalitatief goed onderwijs) in het Nederlands kan doceren. Is er geen Nederlandstalig
personeel beschikbaar, dan kan het doelmatig zijn om het onderwijs in een andere taal teverzorgen. De beschikbaarheid kan een tijdelijk probleem zijn en aanleiding geven tot
instemming voor een bepaalde termijn (zie ook: beperkingen aan instemming minister).
4. De mate waarin een opleiding bijdraagt aan de internationale positionering van
Nederland in de wereld. Te denken valt hierbij aan opleidingen die studenten opleiden voor
de internationale top op een bepaald professioneel of academisch gebied. Er is een
categorie (unieke) opleidingen waarmee Nederland zich van andere landen onderscheidt.
Te denken valt ook aan opleidingen die internationale (studie- of werk)ervaring als een
wezenlijk onderdeel van het onderwijsconcept hebben ingevoerd, met het oog op het
arbeidsmarktperspectief van de studenten.
5. Het geheel van voorzieningen van het hoger onderwijs, dit wil zeggen het reeds
bestaande bekostigde Nederlandstalig aanbod. Als het bekostigen van een anderstalige
opleiding of traject gerechtvaardigd is, speelt daarbij mee hoe verwant bestaand bekostigd(Nederlandstalig en anderstalig) aanbod geografisch is gespreid over het land. Een
belangrijk uitgangspunt zal zijn dat landelijk bezien de toegang tot Nederlandstalig aanbod
geborgd moet zijn.
Deze aspecten worden in samenhang bezien en onderling afgewogen in de oordeelsvorming overde doelmatigheid. Hoewel voornoemde aspecten nog niet definitief zijn uitgewerkt en er nog geen
beslisregels zijn geformuleerd (dat gebeurt bij het vaststellen van de beleidsregel), is het vanbelang dat deze lijst beperkt blijft. Hoe breder het begrip doelmatigheid wordt opgevat, hoe kleiner
het effect van deze toets zal worden.

W15111.K-1

28

Beperkingen aan instemming minister
Met dit wetsvoorstel krijgt de minister van OCW de mogelijkheid om aan zijn instemming
beperkingen te verbinden. Zo kan de minister de instemming voor een bepaalde tijd verlenen. Als
een instelling zich bijvoorbeeld beroept op het gegeven dat er geen Nederlandstalig personeel
beschikbaar is, kan de minister van OCW instemming verlenen voor een periode waarin de
instelling redelijkerwijs dit probleem kan oplossen door het personeel taallessen Nederlands aan tebieden. Als de instelling de anderstaligheid na het verstrijken van die termijn wil continueren, moet
zij daarvoor opnieuw de toets anderstalig onderwijs doorlopen.
De minister van OCW kan zijn instemming voor anderstaligheid beperken tot voltijdse, deeltijdse
en duale varianten van de opleiding. Daarnaast kan de minister van OCW een beperking opleggen
aan het aantal studenten dat zich inschrijft voor de anderstalige opleiding of het anderstalige
traject. Op die manier kan er beter gestuurd worden op de verdeling tussen Nederlandstalig enanderstalig aanbod. De instelling dient in dit geval zelf een numerus fixus in te stellen. Daarbij zijn
de reguliere regels voor fixi en selectie van toepassing. De instelling houdt dus zelf regie over dewijze waarop studenten worden geselecteerd.
Opleidingen die geen toetsing behoeven
Er is een aantal opleidingen waarvan (op voorhand) duidelijk is dat deze in een andere taal worden
verzorgd. Deze opleidingen worden opgenomen in een ministeriële regeling. Om deze opleidingenniet onnodig te belasten, hoeven zij de toets anderstalig onderwijs niet te doorlopen. In eerste
instantie zal het aantal opleidingen dat in de ministeriële regeling wordt opgenomen zeer beperktzijn. Van veruit de meeste bachelor- en associate degree-opleidingen is niet op voorhand evident
dat de anderstaligheid doelmatig is.
Bij opleidingen die op voorhand worden uitgezonderd, valt bijvoorbeeld te denken aan:
Opleidingen betreffende een andere taal en cultuur37
Joint programs met buitenlandse instellingen38
Bepaalde opleidingen die het kenmerk kleinschalig en intensief onderwijs van de NVAO
hebben gekregen,39 zoals de opleidingen die door de university colleges worden verzorgd.
Nadat alle bestaande opleidingen de toets anderstalig onderwijs eenmaal hebben doorlopen, ligt
het voor de hand dat een aanvulling van de ministeriële regeling plaatsvindt met opleidingen
waarvan op basis van de toets is gebleken dat het doelmatig is dat zij in een andere taal worden
verzorgd. De minister van OCW laat zich hierover adviseren door de CDHO. Het gevolg van
opname op deze lijst is dat als een andere instelling vervolgens dezelfde opleiding anderstalig wil
aanbieden, hier geen toets anderstalig onderwijs voor hoeft te worden doorlopen (de overige
aspecten van macrodoelmatigheid worden in dat geval uiteraard wel getoetst). Vervolgens wordt
de regeling elke twee jaar, waar nodig, herzien. Het kan hierbij gaan om een aanvulling ofinperking van de lijst. Dit gebeurt mede aan de hand van de opleidingen die in de twee jaar
daarvoor instemming hebben gekregen voor anderstaligheid.
Regie door de instellingen op bestaand anderstalig aanbod
Naast nieuwe opleidingen en trajecten zullen bestaande opleidingen en trajecten beoordeeld
worden met een toets anderstalig onderwijs. Hierbij geldt dezelfde inhoudelijke weging maar is het
proces anders ingericht. Daarbij staat regie door de instellingen in gezamenlijkheid voorop. De
instemming van de minister vormt het sluitstuk van de regie die de instellingen in gezamenlijkheidnemen over het bestaande anderstalige opleidingsaanbod.
Op grond van dit wetsvoorstel en de onderliggende regelgeving (die tijdens het wetstraject zal
worden voorbereid) worden de instellingen voor hoger onderwijs in staat gesteld om in onderlinge
samenwerking en afstemming te inventariseren en te beoordelen in hoeverre het bestaande
opleidingsaanbod doelmatig is, gelet op de eerder genoemde wettelijke aspecten. De regering
spreekt het vertrouwen uit in de instellingen dat zij vanuit de maatschappelijke functie die zij
Conform artikel 7.2, onderdeel a van de WHW.
Zoals bedoeld in artikel 7.3c, derde lid van de WHW.
39
Zoals bedoeld in artikel 6.7, derde lid, onderdeel a, WHW
37
38

W15111.K-1

29

vervullen in gezamenlijkheid tot een doelmatig opleidingsaanbod kunnen komen, met inachtneming
van het belang van de Nederlandse taal en met oog voor de meerwaarde van meertaligheid.
De instellingen krijgen de gelegenheid om een gezamenlijk, dit wil zeggen geclusterd, voorstel aan
de minister van OCW te doen voor de bestaande opleidingen en trajecten die naar het oordeel van
de instellingen in een andere taal dan het Nederlands moeten worden gecontinueerd. Anderstalige
opleidingen en trajecten waarvan zij concluderen dat deze niet (langer) doelmatig zijn, worden
door de instellingen op eigen initiatief omgezet naar Nederlandstalige opleidingen of trajecten(waarbij een derde van de opleiding of het traject nog altijd in een andere taal kan worden
verzorgd).
De instellingen krijgen zes maanden de tijd, vanaf het moment dat de wet in werking treedt, om
een voorstel aan de minister voor te leggen. Waar de instellingen onderling niet tot een
gezamenlijk voorstel weten te komen, staat het hen vrij om individueel, per opleiding of traject,aanvragen in te dienen bij de minister. Op deze wijze wil de regering de instellingen nadrukkelijk
de gelegenheid geven om gezamenlijk regie te voeren op het bestaande anderstalige en
Nederlandstalige onderwijsaanbod.
Het besluit van de minister van OCW wordt in beginsel genomen op grond van een gezamenlijke
aanvraag van de instellingen, en is van toepassing op alle individuele opleidingen en trajecten die
onderdeel van de aanvraag uitmaken. Dit betekent dat de minister zijn instemming feitelijk per
opleiding en traject verleent en daarbij eigen keuzes kan maken, in afwijking van het gezamenlijke
voorstel. De minister laat zich adviseren door de CDHO en heeft een beslistermijn van negenmaanden.
4.2.1.3. Gevolgen van de besluitvorming
Hieronder wordt voor verschillende situaties beschreven welke gevolgen verbonden zijn aan een
besluit van de minister.
Nieuwe anderstalige opleidingen en trajecten
Als de minister instemming verleent (en voor nieuwe opleidingen ook aan de overige vereisten van
macrodoelmatigheid is voldaan) kan de instelling, mits de instelling ook de toets nieuwe opleiding
van de NVAO met positief gevolg heeft afgelegd, een anderstalige opleiding of anderstalig traject
aanbieden. Als de minister geen instemming verleent maar aan de overige aspecten van
macrodoelmatigheid is wel voldaan, dan moet de instelling, na het met positief gevolg doorlopen
van de toets nieuwe opleiding bij de NVAO, de opleiding Nederlandstalig aanbieden. De instelling
kan er ook voor kiezen om af te zien van de start van de nieuwe opleiding.
Nieuw anderstalig traject bij een bestaande opleiding
Als de minister instemming verleent, kan de instelling na het doorlopen van de toets het traject
anderstalig aanbieden. Als de minister de instemming weigert moet het traject Nederlandstalig
worden aangeboden. De instelling kan er ook voor kiezen om af te zien van het starten van dit
traject.
Omzetting bestaande Nederlandstalige opleiding of traject naar anderstaligheid
Als de minister instemming verleent, kan de instelling na het doorlopen van de toets de opleidingof het traject anderstalig aanbieden. Als de minister de instemming weigert moet de instelling deopleiding of het traject Nederlandstalig blijven aanbieden. De instelling kan er ook voor kiezen om
het traject of de opleiding te beëindigen.
Bestaande anderstalige opleidingen en trajecten
Als de minister instemming verleent kan de instelling de anderstaligheid van de opleiding of het
traject voortzetten. Als de instemming voor anderstaligheid wordt geweigerd of ingetrokken, stelt
de minister van OCW een datum vast waarop de anderstalige opleiding of het anderstalige trajectomgezet moet zijn naar het Nederlands. Voor de omzetting krijgt de instelling een redelijke
termijn. Daarbij wordt gedacht aan een termijn van twee jaar. Bij het bepalen van deze termijn
wordt onder andere rekening gehouden met de belangen van de zittende studenten, die immers
gekozen hebben om een opleiding of traject in een bepaalde taal te volgen. De instelling wordt bij
W15111.K-130

dit besluit opgeroepen om geen nieuwe studenten meer te werven voor de anderstalige opleiding ofhet anderstalige traject en duidelijk over de omzetting te communiceren naar studenten.
Registratie
Indien de instelling instemming heeft gekregen voor het verzorgen van een anderstalige opleidingof anderstalig traject wordt dit besluit geregistreerd in het Register Instellingen en Opleidingen(RIO). Geregistreerd wordt dat de minister instemming heeft gegeven voor een anderstalige
opleiding of anderstalig traject, en voor welke taal. Indien de instemming tijdelijk of beperkt is (opgrond van artikel 6.2, zesde lid of artikel 6.5a, tweede lid) wordt dit ook geregistreerd. Bij tijdelijke
instemming wordt geregistreerd tot en met welke datum deze van toepassing is.
Deze registratie stelt de minister, de instellingen, de CDHO en andere organisaties in staat om zich
een beeld te vormen van het aanbod van anderstalig onderwijs. Voor de Inspectie van het
Onderwijs is deze registratie van belang voor het toezicht op de naleving van wettelijke bepalingen
over de taal en fixi.
4.2.1.4. Taalbeleid van de instelling
Het huidige artikel 7.2 WHW bevat de verplichting voor de instelling om zich, in geval van de keuze
tot het verzorgen van onderwijs in een andere taal, te baseren op een door haar opgesteldegedragscode waarin de gronden voor het overgaan tot die keuze nader zijn uitgewerkt. Dezegedragscode is een verantwoording over de redenen waarom en de omstandigheden waarin dekeuze voor een andere taal wordt gemaakt. Als het gaat om het verantwoord omgaan met
taalbeleid zijn echter niet enkel die overwegingen vooraf van belang, maar juist ook het beleid dat
de instelling voert nádat die keuze is gemaakt. Voor het bevorderen van dergelijk beleid op de
instelling wordt de huidige gedragscode niet als het juiste instrument gezien. De gedragscode biedt
onvoldoende aanknopingspunten voor instellingen om hun taalbeleid vorm te geven en biedt in de
praktijk onvoldoende handvatten voor de inspectie om inzicht te verkrijgen in het taalbeleid vaninstellingen.
In plaats van de verplichting tot het opstellen van een gedragscode krijgen instellingen met dit
wetsvoorstel de verplichting om beleid vast te stellen met betrekking tot de procedure waarmee,
en de inhoudelijke gronden waarop, wordt overgegaan tot het verzorgen van een opleiding of een
deel van een opleiding in een andere taal. De inhoudelijke gronden moeten gebaseerd zijn op dewettelijke aspecten van doelmatigheid, genoemd in artikel 7.2, derde lid, onderdeel b van dit
wetsvoorstel. In dit opzicht geeft de instelling aan hoe zij invulling wil geven aan de wettelijke
grondslag voor het verzorgen van anderstalig onderwijs, rekening houdend met de beleidsregel diede minister zal opstellen. Ook zal de instelling beleid moeten vaststellen waarin wordt vastgelegd
hoe zij zich inspant om de kwaliteit van het onderwijs en de toegankelijkheid van de opleiding voor
Nederlandstalige studenten te waarborgen. Op deze manier wordt ervoor gezorgd dat het
taalbeleid een doorlopend onderwerp van aandacht is. Dit is een specifiekere opdracht voor deinstelling dan voorheen werd gesteld met de verplichte gedragscode. Daarnaast zal de instelling in
het beleid moeten vastleggen op welke wijze zij invulling geeft aan de plicht tot het bevorderen van
de taalvaardigheid in het Nederlands van de studenten, waaronder in elk geval het beoogde niveau
van taalbeheersing. Dit wordt nader toegelicht in paragraaf 4.2.2.
Per instelling, per opleiding en per situatie kunnen de procedurele en inhoudelijke kaders
verschillen. Daarom wordt niet voorgeschreven welke procedure gevolgd moet worden. Wel geldt
dat er een procedure moet zijn en dat op instellingsniveau de procedurele kaders worden
vastgelegd. De instelling kan in haar beleid bijvoorbeeld aandacht besteden aan elementen als dewijze waarop inspraak van de medezeggenschap bij de taalkeuze is georganiseerd, het niveau
waarop het besluit over de taalkeuze binnen de instelling wordt genomen, en de wijze waarop
binnen de instelling over de taalkeuze wordt gecommuniceerd. Het is ook belangrijk om tebeschrijven op welke wijze met andere instellingen en met het afnemend werkveld het gesprek
over anderstaligheid wordt gevoerd.
Van belang is dat het taalbeleid gedragen wordt binnen de instelling. Hoe een instelling omgaat
met de taal van de opleidingen kan een aanzienlijke impact hebben op de studenten en op het

W15111.K-1

31

onderwijzend en ondersteunend personeel. Om die reden wordt met dit wetsvoorstel geregeld dat
instemming van de centrale medezeggenschap vereist is voor het vaststellen van het taalbeleid. De
instelling moet haar taalbeleid vaststellen binnen zes maanden na inwerkingtreding van de wet.
Daarna moet zij het taalbeleid vaststellen gelijktijdig met het instellingsplan (bedoeld in art. 2.2
van de WHW). In de wet is reeds vastgelegd dat het instellingsplan elke zes jaar opnieuw wordt
vastgesteld. Die cyclus geldt met dit wetsvoorstel eveneens voor het taalbeleid.
4.2.2. Bevordering Nederlandse taalvaardigheid in het hoger onderwijs
In het voorliggende wetsvoorstel wordt een inspanningsverplichting geïntroduceerd voor studenten
in een anderstalige opleiding om hun Nederlandse taalvaardigheid te bevorderen, de huidige plicht
van hogeronderwijsinstellingen om de uitdrukkingsvaardigheid van Nederlandstalige studenten tebevorderen (artikel 1.3, vijfde lid WHW) geconcretiseerd en de reikwijdte van die plicht uitgebreidnaar alle studenten.
Voor Nederlandstalige studenten is het doel om de academische en professionele taalvaardigheden
te bevorderen, terwijl de focus voor anderstalige studenten ligt op taalverwerving en socialisatie.
Om ruimte te bieden aan dit onderscheid richt voorliggend wetsvoorstel zich op het bevorderen van
Nederlandse “taalvaardigheid” in plaats van het bevorderen van de “uitdrukkingsvaardigheid” inhet Nederlands zoals in het huidige artikel 1.3, vijfde lid WHW is verwoord. Hiermee wordt
uitgedrukt dat naast schrijven en spreken, ook lezen en luisteren van belang is.
Voor niet-bekostigde instellingen voor hoger onderwijs vervalt de wettelijke plicht met betrekking
tot het bevorderen van de uitdrukkingsvaardigheid in het Nederlands van Nederlandstalige
studenten. De wettelijke kwaliteitseisen, die onder meer toezien op de taalvaardigheid van
studenten en van het onderwijzend personeel, blijven wel gelden voor de niet-bekostigde
geaccrediteerde opleidingen. Dit is nader toegelicht in paragraaf 6.4.4.
Inspanningsverplichting voor studenten aan anderstalige opleidingen
Dit wetsvoorstel introduceert een inspanningsverplichting voor alle studenten aan een anderstalige
opleiding om hun Nederlandse taalvaardigheid te bevorderen, die voorwaardelijk is aan het behalen
van het diploma. Aan deze inspanningsverplichting is voor een bachelor een urennorm van 140 uur(het equivalent van vijf studiepunten) gekoppeld. Deze urennorm wordt proportioneel geacht ten
opzichte van de overige studielast. Uitgaande van veertig onderwijsweken, is de studielast
gemiddeld 3,5 uur per week, wat verspreid kan worden over de gehele duur van de studie.
Gezien de kortere opleidingsduur van associate degree- en masteropleidingen, acht de regering
deze norm daar niet proportioneel. Voor studenten die een anderstalige associate degree- ofmasteropleiding volgen geldt daarom dat zij tenminste 56 uur (het equivalent van twee
studiepunten) moeten besteden aan de bevordering van hun Nederlandse taalvaardigheid.
De urennormen die in dit wetsvoorstel worden geïntroduceerd betreffen een minimumnorm.
Instellingen kunnen in lijn met hun eigen taalbeleid ervoor kiezen om ter bevordering van de
Nederlandse taalvaardigheid meer onderwijsuren aan te bieden aan hun studenten, afhankelijk van
het nagestreefde eindniveau. Het is voor instellingen echter niet toegestaan om meer dan 56 uur
extra-curriculair te eisen voor het afgeven van een masterdiploma.
De inspanningsverplichting is gelijk voor alle studenten in een anderstalige opleiding of anderstalig
traject, maar het doel verschilt per doelgroep. Bij Nederlandstalige studenten is het doel om deacademische en professionele taalvaardigheden te bevorderen. Voor anderstalige studenten zal defocus liggen op taalverwerving en kennismaking met de Nederlandse cultuur met het doel destudent zich meer thuis te laten voelen in de Nederlandse samenleving en de binding met
Nederland te vergroten. Het ligt in de lijn der verwachting dat een sterkere verbinding met de
Nederlandse samenleving een opstap kan vormen tot het vergroten van de toegang tot dearbeidsmarkt en de blijfkans van internationale studenten.40
Uit gesprekken met taalexperts is gebleken dat het afhankelijk is van verschillende factoren welk
taalniveau anderstalige studenten in 56 of 140 uur kunnen behalen. Dit is mede afhankelijk van het
Nuffic, ‘Stayrate en arbeidsmarktpositie van internationale afgestudeerden in Nederland’, (mei, 2022). P. 2930.
40

W15111.K-1

32

startniveau, de moedertaal van de student in kwestie en het feit of de student al meerdere talen
spreekt. In het algemeen wordt ervan uitgegaan dat anderstalige studenten in 140 uur gemiddeld
een A1-niveau kunnen behalen, waardoor ze beschikken over een basiskennis van de Nederlandsetaal. Er wordt geen resultaatverplichting of eindniveau opgelegd in dit wetsvoorstel.
Er is bewust gekozen om de bevordering van de taalvaardigheid bij internationale studenten
primair te richten op socialisatie als onderwijskundige doelstelling. Ten eerste is socialisatie een
van de kernfuncties die het onderwijs heeft te vervullen ten aanzien van leerlingen en studenten.
Ten tweede verschilt het benodigde taalniveau voor deelname aan de arbeidsmarkt per sector en
regio. Ten derde vereist het vergroten van de toegang tot de arbeidsmarkt een wezenlijk hoger
taalniveau dan voor socialisatie. Dit zou betekenen dat anderstalige studenten significant meeruren moeten besteden aan het bevorderen van hun Nederlandse taalvaardigheid dan nu in de wet
is voorzien. Dit zou een zware studielast vormen en die de regering niet proportioneel acht. Binnen
een curriculum zou dit ten koste gaan van een relatief groot deel van de vrije keuzeruimte voor
studenten en extra-curriculair zou dit leiden tot een te zware belasting voor studenten.
Plicht voor bekostigde hogeronderwijsinstellingen
Bekostigde hogeronderwijsinstellingen krijgen in voorliggend wetsvoorstel de plicht om de
Nederlandse taalvaardigheid van al hun studenten te bevorderen.41 De instellingen behouden een
grote mate van autonomie over de wijze waarop zij de taalvaardigheid van hun studenten willen
bevorderen. In het door de instellingen op te stellen taalbeleid dient wel beschreven te staan hoe
de instelling de taalvaardigheid in het Nederlands van studenten bevordert (voor de verschillendedoelgroepen) en op welk niveau de instelling zich daarbij richt.
De minister wil met de instellingen nadere afspraken maken over het toetsen of de door de
Taalunie in haar referentiekader aangereikte competenties op het gebied van Nederlandse
taalvaardigheid42, voldoende zijn verwoord in de beoogde leerresultaten van hun opleidingen. In devertaling van het referentiekader van de Taalunie naar leeruitkomsten is het mogelijk dat een
instelling onderscheid maakt afhankelijk van het onderwijstype (associate degree, bachelor- of
masteropleidingen) en de sector en taal waarin een student een opleiding volgt. Zo hebben
studenten die Rechtsgeleerdheid in het Nederlands studeren mogelijk andere competenties in hun
latere loopbaan nodig dan een student die Chemical Engineering studeert. Indien de regering vanoordeel is dat onvoldoende resultaten worden geboekt met het bevorderen van de Nederlandse
taalvaardigheid, voorziet het wetsvoorstel in de mogelijkheid om bij algemene maatregel van
bestuur nadere regels te stellen over de wijze waarop instellingen de taalvaardigheid in hun
taalbeleid dienen op te nemen.
Onderdeel van het curriculum bij associate degree- en bacheloropleidingenOmdat associate degree-opleidingen en bacheloropleidingen de basis vormen van het hoger
onderwijs, dient het bevorderen van de Nederlandse (academische/professionele) taalvaardigheiddaar stevig verankerd te zijn. Het bevorderen van de Nederlandse taalvaardigheid dient daarom
opgenomen te worden binnen het curriculum van deze opleidingen en vastgelegd te worden in de
onderwijs- en examenregeling (OER). Het is aan de instellingen zelf hoe ze dit willen inrichten. Zo
kunnen zij zelf bepalen, passend bij hun taalbeleid, of ze de Nederlandse taalvaardigheid
bevorderen via specifieke Nederlandse taal- en cultuurvakken, via vakinhoudelijke vakken waarin
bewust aandacht is voor de Nederlandse context en het bevorderen van de Nederlandse
taalvaardigheid of via een combinatie hiervan. De regering is van oordeel dat het aanbieden van
Nederlandstalige vakinhoudelijke vakken niet vanzelfsprekend leidt tot de bevordering van de
Nederlandse academische of professionele taalvaardigheid van studenten. Het niveau vantaalbeheersing wordt vervolgens meegenomen in de accreditatiecyclus van een opleiding.
Mogelijk extra-curriculair bij masters
Voor nader aan te wijzen opleidingen kunnen instellingen vrijgesteld worden van deze verplichting,bijvoorbeeld bij opleidingen waar Nederlandstalige vakken gezien de inhoud of uitgangspositie voor dearbeidsmarkt niet nodig zijn, zoals opleidingen gericht op de technieksector, en waar de blijfkans voor
internationale studenten reeds hoog is.
42
Taalcompetent in het hoger onderwijs, ‘Kader voor een taalcompetentieversterkend aanbod aan hogescholen
en universiteiten’, Taalunie, 2022.
41

W15111.K-133

Gezien het karakter van de master kan de regering zich voorstellen dat het vanuit didactischperspectief onwenselijk is om de urennorm in het curriculum in te passen. De regering laat
instellingen voor hoger onderwijs daarom vrij om in de master de Nederlandse taalvaardigheid van
studenten extra-curriculair te bevorderen. Een examencommissie kan echter pas overgaan tot het
uitreiken van een getuigschrift nadat zij heeft vastgesteld dat de student ten minste heeft voldaan
aan de urennorm. Het is hierbij niet noodzakelijk dat afsluitende examinering of toetsing met goed
gevolg wordt afgelegd, tenzij instellingen ervoor kiezen om de bevordering van de Nederlandse
taalvaardigheid te integreren in een verplicht taal- of vakinhoudelijk vak.
Faciliteren bevordering Engelse taalvaardigheid
Als instellingen Engelstalig onderwijs aanbieden acht de regering het van belang dat instellingen in
hun taalbeleid ook vastleggen op welke wijze zij studenten en medewerkers faciliteren die hunEngelse taalvaardigheid willen verbeteren. Dit is van belang om de toegankelijkheid vanEngelstalige opleidingen en trajecten te vergroten voor Nederlandse studenten die hun Engelse
taalvaardigheid in de vooropleiding minder hebben ontwikkeld. Tevens is het van belang dat alle
studenten en medewerkers die daar behoefte aan hebben voortdurend hun Engelse taalvaardigheid
kunnen blijven ontwikkelen. Hiermee wordt gehoor gegeven aan de motie Paternotte/Van den
Hul.43 Het bevorderen van de Engelse taalvaardigheid staat los van de plicht om de Nederlandse
taalvaardigheid te verbeteren.
4.3. Taal in het mbo
Omkeerregeling
Met dit wetsvoorstel wordt een wettelijke grondslag gecreëerd voor de omkeerregeling: een
differentiatie in niveaus binnen één mbo-niveau, door middel van een wijziging van de Wet
referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen. Dat is nodig zodat de studenten die geen
gebruikmaken van de omkeerregeling het onderdeel Nederlandse taal op het regulier vereiste
referentieniveau afleggen, terwijl studenten die wel van de omkeerregeling gebruikmaken dat
onderdeel op een referentieniveau daaronder afsluiten. De omkeerregeling zal in een algemene
maatregel van bestuur worden uitgewerkt.
4.4. Numerus fixus
Zoals omschreven in paragraaf 3.3 bevat voorliggend wetsvoorstel drie nieuwe instrumenten op
het gebied van numerus fixus in het hoger onderwijs. In deze paragraaf worden deze instrumenten
nader toegelicht en wordt omschreven hoe die in de praktijk kunnen worden gehanteerd.
4.4.1. Numerus fixus op een trajectOp dit moment kan een numerus fixus alleen gelden voor een opleiding als geheel. Dit wetsvoorstel
maakt het mogelijk dat een fixus ook kan gelden voor een traject binnen een opleiding. Op die
manier kan gerichter gebruik worden gemaakt van het instrument fixus, zodat de toegankelijkheid
van het hoger onderwijs zo groot mogelijk blijft.
Omdat de redeneerlijn achter het instellen van een fixus op een traject gelijk is voor associatedegree-opleidingen, bachelor- en masteropleidingen, wordt de mogelijkheid om op trajectniveau
een fixus vast te stellen en te selecteren in alle richtingen binnen het hoger onderwijs mogelijk
gemaakt. Dit sluit ook aan bij hoe in de praktijk al bij masteropleidingen wordt geselecteerd en bij
wensen vanuit het onderwijsveld. Dit wetsvoorstel beoogt niet de overige regels voor selectie enfixus te harmoniseren tussen bachelor en associate degree, en master. Ook de rol van demedezeggenschap blijft onveranderd. Zij hebben adviesrecht bij het vaststellen van deselectiereglementen (in bachelor en associate degree) of de selectievoorschriften in de OER (voorzover het de master betreft).
Instellingen krijgen hiermee de mogelijkheid om gerichter te sturen op de instroom van hun
studenten en de samenstelling van de studentenpopulatie. Al voor de start van de opleiding kan
een goede balans worden gevonden in de verdeling tussen de verschillende trajecten. Zo wordt

43

Kamerstukken II 2019-2020, 35282 nr. 31.

W15111.K-134

voorkomen dat instellingen voor verrassingen komen te staan, of het ene traject overvol raakt,
terwijl een ander traject nog veel onbenutte ruimte heeft.
De mogelijkheid om een fixus gerichter in te zetten, vraagt ook om verantwoordelijkheid en een
zorgvuldige afweging van belangen. Die afweging dient op instellingsniveau te worden gemaakt, insamenspraak met andere instellingen en met oog voor de macrosituatie in Nederland en de regio.
Instellingen zijn naar het oordeel van de regering zelf goed in staat om deze afweging te maken.44
Daarbij moet een instelling rekening houden met de belangen van studenten, maatschappelijke
behoeften en de verdeling van middelen binnen de instelling. Vanuit het perspectief van de student
spelen bijvoorbeeld de toegankelijkheid van het onderwijs, kansengelijkheid en de vrije
studiekeuze een rol. Voor de maatschappij is relevant dat de uitstroom van afgestudeerdenaansluit op de arbeidsmarktvraag. Voor instellingen zelf speelt profilering een rol bij de afweging al
dan niet over te gaan tot een numerus fixus en de hoogte daarvan. Instellingen komen iedere zesjaar, in actieve en open dialoog met betrokkenen, tot een profilering in hun instellingsplan. In dit
instellingsplan beschrijven instellingen waar ze sterk in zijn, op welke doelgroepen ze zich richten
en wat hun ambities zijn. Daarnaast spelen praktische zaken een rol, zoals de organiseerbaarheiden (on)mogelijkheden die een instelling heeft tot schaalvergroting, bijvoorbeeld voor het
aannemen van meer personeel of het creëren van meer onderwijsruimte.
Het is van essentieel belang dat ook de centrale medezeggenschap de gelegenheid heeft om advies
uit te brengen over het inrichten van de selectieprocedure. Dit wetsvoorstel sluit aan bij de huidige
regels voor medezeggenschap bij selectie in de WHW. De inspectie houdt toezicht op detoegankelijkheid van het stelsel en de kansengelijkheid. Het is van groot belang om alert te zijn op
signalen van de inspectie waaruit blijkt dat fixi onterecht worden ingezet, deze signalen kunnen
aanleiding geven om het beleid te herzien.
De wijziging van de regels rondom fixus vragen ook om een aanpassing van de nadere regels
rondom inschrijving en aanmelding voor selecterende opleidingen. Op dit moment kent de Regelingaanmelding en toelating hoger onderwijs (Ratho) de regel dat een aspirant-student zich per jaarvoor maximaal twee fixusopleidingen mag aanmelden. Uiteindelijk mag een student één
plaatsingsbewijs accepteren. Dit verlicht de druk op instellingen om al te veel studenten het
selectieproces te laten doorlopen, en voorkomt dat plaatsen bezet worden gehouden, waar
uiteindelijk een student niet start, omdat deze een andere opleiding gaat volgen. De regering wil
vasthouden aan dit maximum in de Ratho. In de praktijk betekent dit dat aspirant-studenten zich
nog steeds voor slechts twee opleidingen met numeri fixi kunnen aanmelden. Indien van
toepassing kunnen studenten zich wel binnen een opleiding voor meerdere traject fixi aanmelden.
De regering verwacht dat instellingen goed in staat zullen zijn om de selectieprocedures zo in terichten dat dit minimale extra druk veroorzaakt. De regering ziet een situatie voor zich waarbij
aspirant-studenten bij aanmelding voor meerdere trajecten, en succesvol doorlopen van deselectieprocedure, kan kiezen op welk traject deze daadwerkelijk wil starten.
4.4.2. Maximum aantal plaatsen voor niet-EER-studenten
Naast de mogelijkheid om de numerus fixus gerichter in te zetten, krijgen instellingen ook een
extra instrument om beter te kunnen sturen op welke studenten tot de opleiding worden
toegelaten. Daarbij wordt het mogelijk voor instellingen om onderscheid te maken tussen de groep
studenten van binnen de EER en die daarbuiten. In hoofdstuk 4 wordt nader ingegaan om het(internationaalrechtelijk) juridisch kader met betrekking tot het non-discriminatiebeginsel engelijke behandeling.
Zoals in paragraaf 3.3 is toegelicht, is het doel van deze maatregel verdringing van EER-studenten
te voorkomen. Daarom kunnen instellingen alleen een maximum aantal plaatsen voor niet-EERstudenten vaststellen binnen een reguliere numerus fixus. In gevallen waarin het totale
maximumaantal plaatsen niet wordt bereikt, zullen de overige plaatsen die voor EER-studenten
waren gereserveerd, moeten worden aangevuld met niet-EER-studenten. In die gevallen is

Dit staat overigens los van de mogelijkheid om de toestemming op grond van de toets anderstalig onderwijs
te beperkten tot een maximaal aan te bieden plaatsen, zoals beschreven in paragraaf 4.2.
44

W15111.K-135namelijk geen sprake van verdringing. Het dan nog weren van niet-EER-studenten zou resulteren
in verboden discriminatie. In hoofdstuk 5 is dit nader toegelicht.
Zowel bij een fixus op een opleiding als geheel, als op een traject binnen een opleiding, kan een
maximum aantal plaatsen voor niet-EER-studenten worden vastgesteld. Bij de afweging rond deverdeling van plaatsen tussen EER-studenten en niet-EER-studenten, dient een instellingsbestuur
rekening te houden met de proportionaliteit van de maatregel. Het maximeren mag niet leiden tot
ongeoorloofde discriminatie. Afwegingen die het instellingsbestuur dient te maken bij het instellenvan een maximum aantal plaatsen voor niet-EER-studenten zijn bijvoorbeeld de doelmatige
besteding van publieke middelen en de arbeidsmarktbehoefte. Ook de profilering van instelling ende opleiding kunnen worden meegewogen in de afweging. Vanwege de diversiteit tussen
instellingen binnen het stelsel van hoger onderwijs zullen door verschillende instellingen andere
afwegingen worden gemaakt ten aanzien van het vaststellen van zo’n maximum. Het
instellingsbestuur kan bij het maken van deze afwegingen ook studenten en medewerkers
betrekken.
4.4.3. Noodfixus
Dit wetsvoorstel maakt het mogelijk om in uitzonderlijke gevallen eenmalig een noodfixus in tevoeren voor de duur van één collegejaar. Dat kan in het geval er nog geen numerus fixus isingesteld, maar ook in het geval er wel een fixus geldt maar nog geen maximum aantal plaatsenvoor niet-EER-studenten is vastgesteld. In het eerste geval is het doel van de noodfixus het
waarborgen van de kwaliteit van het onderwijs, in het tweede geval beoogt de noodfixus detoegankelijkheid van het onderwijs voor Nederlandse en andere EER-studenten te waarborgen. De
noodfixus kan zowel voor associate degree, bachelor- als masteropleidingen worden ingevoerd.
De noodfixus is uitzonderlijk en zeer ingrijpend, omdat de aanmeldvoorwaarden voor studenten
tijdens het inschrijfproces plotseling wijzigen. Het is belangrijk en in het belang van studenten dat
inschrijf- en selectieprocedures transparant zijn. Daarom is het belangrijk dat de noodfixus alleen
wordt ingezet wanneer sprake is van een onverwachte en grote groei in het aantal aanmeldingen.
Daarbij moet altijd sprake zijn van een noodsituatie. Niet iedere onverwachte of grote groei leidt
direct tot de bevoegdheid een noodfixus in te stellen. In het hiernavolgende worden hier enkele
kaders aan meegegeven om te oordelen of inderdaad sprake is van een noodsituatie, oftewel een
voldoende onverwacht en voldoende grote groei.
Wat moet worden verstaan onder een onverwachte en grote groei is afhankelijk van deomstandigheden in elk geval. Voorop staat in elk geval dat sprake moet zijn van een zeer
uitzonderlijke situatie. Een groei is onverwacht te noemen als sprake is van een duidelijke
trendbreuk ten opzichte van eerdere jaren. Het oordeel over of de groei groot is te noemen, isafhankelijk van het effect daarvan op de toegankelijkheid van de opleiding voor EER-studenten ofde kwaliteit van het onderwijs. In de situatie waarin de noodfixus wordt ingezet bij een opleiding
waar nog geen numerus fixus geldt, wordt de groei als groot gezien, als het bijvoorbeeld niet
mogelijk is om de onderwijscapaciteit tijdig te vergroten (extra onderwijsruimten, personeel). Bij
het inzetten van de noodfixus moet dan evident sprake zijn van een noodsituatie waardoor het
onmogelijk is geworden om alle aspirant-studenten die zich aanmelden ook daadwerkelijk toe tekunnen laten, zonder dat de kwaliteit van het onderwijs ernstig in het geding zou komen. Bij
vaststellen van het maximaal aantal beschikbare plaatsen kan ook een maximaal aantal plaatsenvoor niet-EER-studenten worden vastgesteld.
In de tweede situatie, waarin wel al sprake is van een numerus fixus, maar geen maximum aantal
plaatsen voor niet-EER-studenten is vastgesteld, wordt de groei als groot beoordeeld als door degroeiende instroom van niet-EER-studenten de toegankelijkheid van deze opleiding voor
Nederlandse en andere EER-studenten ernstig onder druk komt te staan. In die gevallen kan
alsnog het aantal niet-EER-studenten worden gemaximeerd.
Het is goed als binnen instellingen het gesprek wordt gevoerd tussen instellingsbestuur enmedezeggenschap over hoe te handelen in dit soort uitzonderlijke situaties. Zo kan binnen
instellingen een handelingskader worden ontwikkeld. De inzet van het instrument is gebonden aan
een deadline voor bekendmaking aan de minister van OCW en aan studenten door instellingen. Die
W15111.K-136

deadline wordt gesteld op 1 maart voor de start van het daaropvolgende collegejaar. De inzet van
de noodfixus door instellingen is gebonden aan deze uiterlijke datum. Voor aspirant-studenten blijft
het na instellen van de noodfixus nog mogelijk om zich aan te melden tot 1 april. Dat is een maand
eerder dan de reguliere uiterste inschrijfdatum van 1 mei. Op die manier wordt aspirant-studenten
nog ruim de kans gegeven zich aan te melden voor de opleiding, en wordt zoveel mogelijk
voorkomen dat aspirant-studenten de noodfixus over het hoofd zien. Opleidingen maken
vervolgens uiterlijk 15 april bekend welke studenten een plaatsingsbewijs ontvangen voor deopleiding. De datum van bekendmaking sluit aan bij de datum die is vastgelegd voor
bekendmaking van plaatsingsbewijzen voor selecterende opleidingen in de Regeling aanmelding en
toelating hoger onderwijs. Dit geeft instellingen twee weken de tijd om de selectieprocedure tedoorlopen.
Het is voor opleidingen op korte termijn een uitdaging om een passende selectieprocedure in terichten die afgestemd is op het curriculum van de opleiding, effectief is en rekening houdt met dekansengelijkheid. Daarom ligt het voor de hand om de schaarse opleidingsplaatsen te verdelen via
ongewogen loting, mits aspirant-studenten voldoen aan de toelatingseisen. Dit is echter niet
verplicht, het is ook mogelijk voor opleidingen om een passende selectieprocedure in te richten
waarbij studenten worden geselecteerd op basis van minimaal twee kwalitatieve criteria. In dat
geval is het van belang dat deze selectieprocedure goed wordt onderbouwd en de geëigende
procedures worden doorlopen.
4.5. Regievoering
De regievoering rondom internationale studentenstromen vergt een brede aanpak, waarbij in
eerste instantie uit gegaan wordt van een grote mate van zelfregie door dehogeronderwijsinstellingen in gezamenlijkheid, binnen wettelijke en beleidsmatige kaders en met
prikkels tot samenwerking en afstemming. De regering vertrouwt erop dat instellingen in
gezamenlijkheid goed in staat zullen zijn om tot regionaal en sectoraal maatwerk te komen.
Daartegenover wordt met het IBO gesteld dat sterkere regie wenselijk kan zijn, zeker alsinternationalisering ten koste gaat van de bredere doelstellingen van het onderwijsbeleid (kwaliteit,
toegankelijkheid, doelmatigheid), en beschrijft daarvan de optie om meer regie aan te brengenmiddels een sectorale aanpak waarin instellingen gezamenlijk hun ambities en doelen ten aanzien
van internationale studenten en hun opleidingsaanbod coördineren.
Het voorliggende wetsvoorstel, en de daarmee gepaard gaande regievoering via zelfregie, voorziet
in een dergelijke aanpak. Daarbij acht de regering het van belang om bij het uitwerken vanmaatwerk ook niet-onderwijspartijen te betrekken, te denken aan partijen gericht op onderzoek,
huisvesting en economische belangen, om zo de brede maatschappelijke balans in het oog tehouden. Het proces van zelfregie krijgt gestalte via bestuurlijke afspraken en binnen beleidskaders
die parallel aan dit wetstraject door het ministerie van OCW worden ontwikkeld. Het geheel vanzelfregie, bestuurlijke afspraken en wettelijke instrumenten kan gezien worden als een
escalatieladder waarmee de minister van OCW indien nodig sterker kan sturen op instellings- enstelselniveau.
Zelfregie in relatie tot toets anderstalig onderwijs en numerus fixus
In relatie tot dit wetsvoorstel, heeft de zelfregie van de hogeronderwijsinstellingen met namebetrekking op de onderwijstaal en het instellen van een numerus fixus. Instellingen worden geacht
in sectorale overleggen tot afstemming te komen en gezamenlijk toe te werken naar een doelmatig(bestaand) anderstalig en Nederlandstalig associate degree- en bacheloraanbod. De in dit
wetsvoorstel geïntroduceerde instemmingsvereiste voor het aanbieden van een anderstalige
opleiding, en de toets anderstalig onderwijs die daarmee gepaard gaat, zijn beoogd als sluitstuk
van dit proces van zelfregie door de instellingen gezamenlijk. De minister van OCW verleent alleen
instemming voor het aanbieden van een anderstalige opleiding of traject als dat in het licht van derest van het onderwijsaanbod, en de spreiding daarvan, doelmatig is. De minister stelt voor detoetsing een beleidsregel op. Instellingen kunnen met kennis van die beleidsregel, insamenwerking met elkaar en in relatie tot hun omgeving, tot een sectorale aanpak komen. In
paragraaf 4.2.1 is reeds beschreven op welke wijze de instellingen in gezamenlijkheid een voorstel
aan de minister kunnen doen. De minister laat zich bij zijn beslissing adviseren door een commissie

W15111.K-137

van deskundigen, te weten de CDHO. Het advies van de CDHO is niet vrijblijvend; de minister heeft
hierbij een verzwaarde motiveringsplicht en kan daarmee niet zonder meer afwijken van het
advies. 45
Deze aanpak kan voortbouwen op bestaande initiatieven in de curriculumvorming en onderwijs- en
onderzoeksprofilering, zoals sectorale adviescolleges, sectorplancommissies en decanenoverleggen.
Via dezelfde sectorale overleggen, kan ook tot afstemming worden gekomen over een doelmatige
en proportionele inzet van de numerus fixus. Daardoor ontstaat een aanvullende mogelijkheid om
de instroom in anderstalige trajecten te beheersen en spreiding over Nederland te bewerkstelligen.
Monitoring
Nauwgezette monitoring helpt instellingen bij het maken van adequate afwegingen en gerichte
afspraken. Ter ondersteuning van de zelfregie door de onderwijsinstellingen in gezamenlijkheid en
het proportioneel inzetten van het beschikbare instrumentarium, draagt de overheid demedeverantwoordelijkheid om de kennisbasis verder uit te breiden door middel van monitoring.
Relevante informatie over de maatschappelijke balans zal bij elkaar worden gebracht via een
dashboard dat toegankelijk zal zijn voor onderwijsinstellingen en zal dienen als basis voor latere
bestuurlijke afspraken en de advisering aan de minister van OCW over bredere trends en
ontwikkelingen ten aanzien van het anderstalige en Nederlandstalige onderwijsaanbod. De
voorgenomen inspanningen op het gebied van monitoring worden niet verankerd in het
voorliggende wetsvoorstel.
EscalatieladderHet proces van regievoering start bij de zelfregie van hogeronderwijsinstellingen in
gezamenlijkheid, gevolgd door bestuurlijke afspraken. De toets anderstalig onderwijs vormt het
sluitstuk op dit proces van zelfregie. De toestemming om een anderstalig traject of opleiding aan tebieden kan door de minister van OCW worden afgewezen, maar ook later worden ingetrokken.
Deze mogelijkheid kan ingezet worden als de continuering van een anderstalige opleiding of
anderstalig traject niet langer doelmatig is.46 Ook kunnen er aanvullende voorwaarden wordenverbonden aan het behoud van reeds gegeven toestemming. Deze zijn reeds beschreven inparagraaf 4.2.1. In eerste instantie wordt daarbij uitgegaan van zelfregie door de instellingen in
gezamenlijkheid. De wettelijke mogelijkheden kunnen dienen als vorm van ultimum remedium voorde minister, om in een uiterst geval in te grijpen in de verhouding tussen het anderstalig en
Nederlandstalig aanbod en om de instroom binnen dat aanbod te beïnvloeden. Het gaat bij dezevorm van ingrijpen om incidentele gevallen bij specifieke signalen: de doorlichting van het
bestaande aanbod via de toets anderstalig onderwijs is tenslotte in principe eenmalig en niet
periodiek.
Binnen de regievoering op het Nederlandstalig en anderstalig aanbod is de wettelijke mogelijkheid
het intrekken van de toestemming tot anderstaligheid nadrukkelijk een ultimum remedium; eenlaatste stap in de escalatieladder. Aan deze uiterste mogelijkheid gaan meerdere stappen vooraf.
Er kunnen signalen zijn die de doelmatigheid van het anderstalig aanbod in een specifieke opleiding(of cluster aan opleidingen) in een nieuw daglicht plaatsen. Zo kan de instroom in anderstalige
opleidingen of trajecten sterk groeien, kunnen ontwikkelingen op de arbeidsmarkt ervoor zorgen
dat er binnen een domein meer of minder anderstalig aanbod gevraagd is, of kunnen
ontwikkelingen in nieuwe opleidingen ervoor zorgen dat het bestaande aanbod in dat domein
opnieuw bezien dient te worden. De minister van OCW zal zulke ontwikkelingen altijd in eerste
instantie onder de aandacht brengen bij de betreffende onderwijssector, en vertrouwt erop dat
daar structurele afstemming en zelfregie plaatsvindt over het bestaande aanbod en dat er op
gepaste wijze wordt gereageerd op signalen indien bijsturing nodig is.
Als de specifieke ontwikkelingen rondom internationale studentenstromen nopen tot steviger
ingrijpen van instellingen en er wordt naar de opvatting van de minister van OCW herhaaldelijk
onvoldoende of inadequaat gereageerd, zal de minister van OCW vervolgens het initiatief nemen
tot bestuurlijke gesprekken. Wanneer een bestuurlijke traject niet tot resultaat leidt en instellingen
45
46

Conform artikel 3:50 van de Algemene wet bestuursrecht
Zie het voorgestelde artikel 6.5a, eerste lid, WHW.

W15111.K-138

(al dan niet in gezamenlijkheid) herhaaldelijk in gebreke blijven terwijl het nemen van maatregelen
in het opleidingsaanbod wel mogelijk zou zijn, kan de minister van OCW besluiten om aanvullend
regie te nemen. Hij zal daarbij advies inwinnen bij de CDHO. Dit advies is niet vrijblijvend. Het ligt
in de rede dat alvorens de toestemming tot anderstaligheid zou worden ingetrokken, eerst wordt
overgegaan tot het verbinden van de voorwaarde aan de toestemming van een maximaal aantal in
te schrijven studenten.
Advisering rondom regievoering
Om de doelmatigheid van anderstalig opleidingen te beoordelen zal de minister van OCW zich laten
adviseren de CDHO. Het advies van de CDHO is niet vrijblijvend, de minister heeft hierbij een
verzwaarde motiveringsplicht en kan niet zonder meer afwijken van het gegeven advies. Op basis
van signalen van zowel deze adviescommissie als andere partijen binnen het hoger onderwijs, kan
de minister van OCW overgaan tot het instellen van zijn wettelijke instrumenten. Daarnaast laat deminister van OCW zich periodiek adviseren over de trends en ontwikkelingen in het anderstalig en
Nederlandstalig aanbod, over de bijbehorende instroom aan internationale studenten, de brederemaatschappelijke impact van internationalisering in het hoger onderwijs en over de effecten vaninzet van wettelijke maatregelen. Deze adviezen kunnen dienen als basis voor het gesprek tussende minister van OCW en instellingen, maar hebben zeer zeker ook het doel het gesprek tussen deinstellingen te bevorderen, en kunnen daarmee een signalerende werking hebben als er bijsturing
nodig is. Bij specifieke casuïstiek of incidenten, kan de minister van OCW ook verzoeken tot
eenmalig (thematisch) advies. De precieze vraagstelling is afhankelijk van het moment van
advisering, maar het is denkbaar dat adviezen in het licht staan van onder andere de regionale
arbeidsmarkt, (toekomstige) economische en wetenschappelijke groeisectoren en deabsorptiecapaciteit van regio’s (waaronder huisvestingsdruk). Voor de advisering kan gebruik
worden gemaakt van de monitoring rondom internationale studentenstromen en anderstalig
opleidingsaanbod, die daartoe wordt uitgebreid en ook ter beschikking staat aan
onderwijsinstellingen.

5. Verhouding met hoger recht
5.1. Fixusmaatregelen
5.1.1. Juridisch kader discriminatieverbod
Bij een aantal onderdelen in dit wetsvoorstel spelen grondrechten een overwegende rol. Het gaat
dan om het onderscheid tussen EER- en niet-EER-studenten bij de numerus fixus en de noodfixus.
Daarnaast spelen grondrechten een rol bij de maatregelen op onderwijstaal en taalvaardigheid. In
deze paragraaf wordt aandacht besteed aan de verhouding van deze maatregelen tot degrondrechten.
Internationaal recht
Vanwege de verregaande internationalisering van het Nederlandse hoger onderwijs, kan het(inter)nationale recht op onderwijs niet los worden gezien van internationale nondiscriminatieregels, op grond waarvan studenten – ook niet-EER-studenten – in beginsel niet naar
nationaliteit kunnen worden gediscrimineerd. Dit komt tot uiting in verschillende verdragen.47
Artikel 26 Internationale Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten (IVBPR) bevat een
algemeen luidende opdracht aan de verdragspartijen om geen discriminatoire regelingen te treffenof besluiten te nemen die discriminatie veroorzaken. Een soortgelijke bepaling kan worden
gevonden in artikel 14 van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM). In beide
artikelen komt het gelijkheidsbeginsel naar voren en als uitvloeisel hiervan het nondiscriminatieleerstuk.
Aan artikel 26 IVBPR kan worden getoetst of sprake is van gerechtvaardigd onderscheid. Niet
iedere (onevenredig) ongelijke behandeling is verboden; een ongelijke behandeling wordt als
Bijvoorbeeld artikelen 14 en 21 Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie, artikelen 2, lid 2 en 13
IVESCR, artikelen 2, lid 1 en 26 IVBPR, UNESCO-verdrag tot bestrijding van discriminatie in het onderwijs, deartikelen 2, 28 en 29 IVRK, de artikelen 1 en 14 EVRM bezien in samenhang met artikel 2, Eerste Protocol van
het EVRM.
47

W15111.K-1

39

verboden discriminatie beschouwd, als een redelijke en objectieve rechtvaardiging voor deongelijke behandeling ontbreekt. Uit de jurisprudentie blijkt dat de wetgever een ruime
beoordelingsvrijheid heeft om te beoordelen of gevallen voor toepassing van artikel 26 IVBPR als
gelijk moeten worden beschouwd. Als dat het geval is kan nog steeds een objectieve en redelijke
rechtvaardiging bestaan om die gevallen desondanks verschillend te behandelen. Het is aan dewetgever om dit aan te tonen.
EU-recht
Het EVRM en het IVBPR zijn internationale verdragen die rechten toekennen aan eenieder. Voor
EU-verdragen is dit anders. Het recht op vrije vestiging en het vrije verkeer van personen geldt
alleen voor EU-onderdanen. Binnen de EU is een speciale rechtsorde geschapen, waar EUburgerschap bij hoort. Een onderscheid tussen EU-burgers en derdelanders kan daarom
eenvoudiger worden gerechtvaardigd. Voor een verschil in behandeling van EU-burgers onderling
geldt een zeer zware toets. De noodzaak om onderscheid te maken wordt niet snel aangenomen,
en bijvoorbeeld het voorkomen van financiële druk op het stelsel (van onderwijs) wordt niet snel
als objectieve rechtvaardiging van onderscheid tussen EU-burgers aangenomen.48
Ook indirect onderscheid tussen EU-burgers is slechts in beperkte gevallen toegestaan. Dit speelt
bijvoorbeeld bij de taalmaatregelen uit dit wetsvoorstel, die niet-Nederlandse EU-burgers, diedoorgaans niet Nederlandstalig zijn opgegroeid, harder raken dan Nederlanders. In paragraaf 4.5
wordt hier nader op in gegaan.
Binnen deze discussie speelt hiernaast de Studentenrichtlijn een rol.49 De Studentenrichtlijn is een
richtlijn op het terrein van het vreemdelingenrecht. Het primaire doel van de studentenrichtlijn isom de toelating tot het grondgebied van de lidstaten van de EU te vergemakkelijken voor
studenten die zijn toegelaten tot het onderwijs. Uit deze richtlijn volgt de verplichting voor
Nederland om studenten toe te laten tot Nederland om hier hoger onderwijs te kunnen volgen, mitsze zijn toegelaten tot de opleiding en voldoen aan de algemene voorwaarden van de richtlijn.50 De
studentenrichtlijn staat het niet toe dat lidstaten daar bovenop aanvullende maatregelen nemen op
het gebied van (im)migratie van studenten. Dit zou de goede werking van de studentenrichtlijn
doorkruisen. Wel kunnen lidstaten maatregelen nemen die een onderscheid maken tussen EUstudenten en niet-EU-studenten in het kader van de toelating tot de opleiding, mits dezemaatregelen geen verboden discriminatie inhouden. Het verschil in betaling van collegegeld en demaatregelen op numerus fixus zijn hier voorbeelden van.
Grondwet en Algemene wet gelijke behandeling
Artikel 1 van de Grondwet schrijft voor dat allen die zich in Nederland bevinden in gelijke gevallen
gelijk worden behandeld. Hier mag op geen enkele grond van worden afgeweken. Dit nondiscriminatiebeginsel is uitgewerkt in de Algemene wet gelijke behandeling (Awgb). In deze wet isgeregeld dat onderscheid op grond van nationaliteit niet is toegestaan, tenzij dit onderscheid isneergelegd in een algemeen verbindend voorschrift. Ook onderwijsinstellingen zijn aan deze
bepalingen gebonden. De voorschriften in deze wet zijn algemeen verbindende voorschriften die
het onderscheid op basis van nationaliteit mogelijk maken voor (hoger)onderwijsinstellingen.
Toets discriminatieverbod
Het maken van onderscheid is niet toegestaan, tenzij er sprake is van een objectieve
rechtvaardiging van het onderscheid. Het EHRM vult dit in aan de hand van een discriminatietoets,
waarbij onderscheid gerechtvaardigd kan zijn als er op objectieve gronden een redelijke
rechtvaardiging bestaat voor het verschil in behandeling, waarmee een legitiem doel wordt
gediend, en zolang het middel proportioneel en doelmatig is. Het doel zelf mag niet discriminatie ofonderscheid inhouden.

HvJ EU 13 april 2010, C-73/08, ECLI:EU:C:2010:181 (Bressol).
Richtlijn 2016/801/EU.
50
Zo moeten studenten van buiten de EU kunnen aantonen dat ze beschikken over voldoende middelen van
bestaan en zijn ze verplicht een ziektekostenverzekering te hebben.
48
49

W15111.K-1

40

5.1.2. Maatregel maximum aantal plaatsen voor niet-EER-studenten
Eén van de maatregelen in dit wetsvoorstel is de mogelijkheid om binnen een beperking van het
aantal inschrijvingen voor een opleiding, het aantal plekken voor studenten van buiten de EER tebeperken. Bij het maken van onderscheid tussen EER-studenten en niet-EER-studenten is sprakevan direct onderscheid op basis van nationaliteit. Volgens de discriminatietoets moet sprake zijn
van een gerechtvaardigd onderscheid op objectieve gronden, waarmee een legitiem doel wordt
gediend. Bovendien moet de maatregel proportioneel en doelmatig zijn. Deze elementen worden
hieronder uitgewerkt voor de eerder genoemde maatregel.
Gerechtvaardigd onderscheid op objectieve gronden
In paragraaf 3.3 is reeds het een en ander gezegd over de rechtvaardiging van het onderscheid
tussen de groepen EER-studenten en niet-EER-studenten. Kortweg komt die erop neer dat deverantwoordelijkheid van het Nederlandse hoger onderwijs om kwalitatief en toegankelijk hoger
onderwijs te bieden zich sterker richt op EER-studenten dan richting niet-EER-studenten. Als detoegankelijkheid bij beperkte onderwijscapaciteit in voor de groep EER-studenten in het geding
dreigt te komen, rechtvaardigt dit onderscheid in verantwoordelijkheid dat deze groep voorrang
krijgt, ten koste van de niet-EER-studenten.
Legitiem doel en doelmatigheid
Om de kwaliteit en toegankelijkheid van het hoger onderwijs te kunnen waarborgen, moeten deinstellingen over voldoende (publieke) middelen beschikken. De overheidsfinanciering en daarmeede onderwijscapaciteit is echter niet onbegrensd. In die gevallen moet worden geprioriteerd en kan
de instroom op een specifieke opleiding worden begrensd met een numerus fixus. Het doel van denumerus fixus zelf is het waarborgen van de kwaliteit. Een beperking van de instroom voorkomt
dan dat de werkdruk voor docenten te hoog wordt, of dat studenten geen toegang hebben tot
collegezalen en practicaruimtes om de simpele reden dat er onvoldoende fysieke capaciteit is.
Als vanwege de grote instroom van niet-EER-studenten de toegankelijkheid van deze opleidingenvoor EER-studenten in het geding komt, kan het, gezien het verschil in verantwoordelijkheid,
gerechtvaardigd zijn dat EER-studenten voorrang krijgen op niet-EER-studenten bij de toelating tot
deze opleidingen. In dit wetsvoorstel heeft dit uiting gekregen in de vorm van een maximum aantal
beschikbaar gestelde plaatsen voor niet-EER-studenten. Op die manier wordt verdringing van
Nederlandse en andere EER-studenten voorkomen en blijft de toegankelijkheid gewaarborgd.
Toegankelijkheid van het hoger onderwijs voor de EER-studenten en het voorkomen van
verdringing van deze studenten, vormen in deze context een legitiem doel om onderscheid temaken. Daarom mag alleen een maximum op het aantal in te schrijven niet-EER-studenten worden
gesteld in gevallen dat de totale onderwijscapaciteit wordt overschreden én hierdoor EERstudenten buiten de boot vallen. In gevallen waarin na inschrijving van alle EER-studenten die zichhebben aangemeld voor een opleiding, nog capaciteit over is, moet de resterende capaciteit op dewijze die bij de selectieprocedures is bepaald worden aangevuld met niet-EER-studenten totdat devolledige capaciteit benut is. In die gevallen komt immers de toegankelijkheid van EER-studenten
niet in het geding en vervalt dus de doelmatigheid van de maatregel.
Proportionaliteit
Een maatregel die onderscheid maakt tussen groepen personen moet proportioneel zijn. De
maatregel mag niet verder gaan dan noodzakelijk om het doel te bereiken. Bovendien mogen debenadeelde niet-EER-studenten niet onevenredig hard geraakt worden in verhouding tot het te
dienen doel. De maatregel moet door instellingen dan ook binnen de grenzen van wat evenredig isworden toegepast. Het is niet proportioneel om in alle gevallen EER-studenten voorrang te geven
op niet-EER-studenten. In het wetsvoorstel is daarom opgenomen dat alleen van dit instrument
gebruikgemaakt mag worden als niet-EER-studenten in aanmerkelijke mate bijdragen aan het
capaciteitsprobleem. Bij het vaststellen van de fixus en het maximum voor niet-EER-studenten
moet ook gekeken worden naar de verhoudingen waarin EER-studenten en niet-EER-studenten zichaanmelden, worden toegelaten en worden afgewezen. Het mag bijvoorbeeld niet praktischonmogelijk worden voor niet-EER-studenten om te kunnen studeren aan een Nederlandse instellingvoor hoger onderwijs. In aansluiting op de doelmatigheid is het bovendien onevenredig om deW15111.K-141

maatregel in te zetten in gevallen waarin de maximum capaciteit niet wordt overschreden. Het is
aan instellingen zelf om hier op opleidingsniveau uiting aan te geven.
5.1.3. Algemene verordening gegevensbescherming
Om een onderscheid te maken tussen EER- en niet-EER-studenten bij de numerus fixus en denoodfixus, moet het instellingsbestuur constateren of een aspirant-student behoort tot een van degroepen van personen, bedoeld in artikel 2.2 van de Wet studiefinanciering 2000, of deSurinaamse nationaliteit bezit. Hiervoor is een verwerking van het persoonsgegeven nationaliteit
noodzakelijk.
De Algemene verordening gegevensbescherming en de daarbij behorende Uitvoeringswet
Algemene verordening gegevensbescherming bieden kaders voor de verwerking vanpersoonsgegevens.51 Het doel van de verwerking van persoonsgegevens dient in verhouding testaan met de inbreuk op de persoonlijke levenssfeer die ermee gemaakt wordt. De verwerking vannationaliteit die voortvloeit uit de maatregelen in dit wetsvoorstel is beoordeeld in dit kader.
Met dit wetsvoorstel wordt een nieuw doel vastgelegd in de WHW waarvoor nationaliteit kan
worden verwerkt. Het doel van de verwerking is het uitvoeren van de vastgestelde
selectieprocedure voor schaarse opleidingsplaatsen. Hiermee kan de studenteninstroom gerichter
gereguleerd worden en wordt verdringing voorkomen. Bij beperkte onderwijscapaciteit waarborgt
dit de toegankelijkheid van een opleiding voor studenten uit de EER.
De inbreuk van de verwerking op de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene is beperkt. De
nationaliteit van een aspirant-student wordt reeds verstrekt bij de aanmelding. Uit artikel 7.45a,
eerste lid, van de WHW blijkt dat het onderscheid tussen EER-studenten en niet-EER-studenten al
gemaakt wordt om te bepalen of een student het wettelijk collegegeld of het instellingscollegegeld
is verschuldigd. Nationaliteit is een gewoon persoonsgegeven en de verwerking is voorzienbaar
voor de betrokkene. De maatregel is zonder de verwerking van persoonsgegevens niet
uitvoerbaar: het is onmogelijk om een beperking vast te stellen voor het aantal inschrijvingen van
niet-EER-studenten zonder de nationaliteit van deze aspirant-studenten te verwerken.
Ten overvloede, dit wetsvoorstel wijzigt niets in en doet geen afbreuk aan de rechten van
betrokkenen. Instellingen mogen alleen een indicatie ontvangen over het
persoonsgegeven ‘nationaliteit’ om te beoordelen of een persoon tot een
van de groepen van personen bedoeld in artikel 2.2 van de Wet
studiefinanciering 2000 behoort of de Surinaamse nationaliteit bezit. Bij de uitvoering van degedifferentieerde numerus fixus dienen instellingen aan te sluiten bij de bestaande
zorgvuldigheids-, transparantie- en beveiligingsbepalingen van de AVG.
5.2. Taalmaatregelen
5.2.1. Juridisch kader
Unierecht
De regering heeft getoetst of de taalmaatregelen die met dit wetsvoorstel worden ingevoerd inovereenstemming zijn met het Unierecht. Voorop wordt gesteld dat de taalmaatregelen slechts
gelden ten aanzien van de bekostigde instellingen. De niet-bekostigde instellingen die diensten
verrichten, zijn uitgezonderd van de taalmaatregelen. Overigens merkt de regering op dat het naar
de mening van de regering ook in overeenstemming met het Unierecht zou zijn, indien getoetst
zou worden aan de vrijheid van diensten de voorgestelde regeling.52
Het hanteren van het uitgangspunt dat het onderwijs in de eigen landstaal moet worden verzorgd
is in Unierechtelijk verband geen uitzonderlijkheid. In recente jurisprudentie van het Hof van
Daarnaast is het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer verankerd in internationaal, Europees
en nationaal recht: het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke rechten (artikel 17), het
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (artikel 8), het Handvest van de grondrechten van de EuropeseUnie (artikelen 7 en 8) en de Grondwet (artikel 10).
52
HvJ EU 7 september 2022, C-391/20, ECLI:EU:C:2022:638 (Letse taalzaak)
51

W15111.K-1

42

Justitie is nog bevestigd dat een lidstaat dit uitgangspunt mag hanteren ter bescherming van deeigen taal en cultuur.53 Dit volgt ook uit het uitgangspunt dat de Unie slechts op samenwerking
gericht beleid voert op het gebied van onderwijs.54 Het EU-recht noch enig anderinternationaalrechtelijke bepaling kent een verplichting voor lidstaten om het hoger onderwijs in
een andere taal aan te bieden dan de officiële taal van de lidstaat.
5.2.2. Onderwijstaal
Op grond van artikel 7.2 van de WHW is het uitgangspunt dat het onderwijs in het Nederlands
moet worden verzorgd, tenzij sprake is van een van de uitzonderingsgronden. Dit uitgangspunt
wordt gehandhaafd. Evenwel ontstaat er voor iedere opleiding de mogelijkheid om een derde van
het totaal aantal studiepunten van een opleiding te verzorgen in een andere taal dan het
Nederlands. Daarnaast worden de uitzonderingsgronden nader gedefinieerd.
De regering onderkent dat het voor studenten met een Nederlandstalige vooropleiding eenvoudigeris om een Nederlandstalige vervolgopleiding te volgen. In die zin kan het hanteren van een eis
waarmee de voertaal van het onderwijs wordt gereguleerd indirect een onderscheid maken tussen
Unieburgers.55 In dat licht heeft de regering getoetst of sprake is van een gerechtvaardigdebeperking van het vrij verkeer van personen. Naar de mening van de regering is de beperking van
het vrij verkeer van personen gerechtvaardigd vanwege de daarmee door de regering nagestreefde
doelen. Op de eerste plaats vindt de regering het van belang dat het Nederlands als voertaal in het
hoger onderwijs wordt behouden in het kader van de bescherming van de Nederlandse taal encultuur. Daarnaast is het van belang dat het Nederlands als voertaal op de arbeidsmarkt nog
steeds dominant is. Bovendien kan meer Nederlandstalig onderwijsaanbod bijdragen aan detoegankelijkheid van het Nederlandse hoger onderwijs voor Nederlandstalige studenten die minder
taalvaardig zijn. Aangezien een van de doelen van het hoger onderwijs ook is de voorbereiding op
de arbeidsmarkt, wordt het hanteren van het Nederlands als uitgangspunt voor de voertaal ookvoorgestaan.
Overigens merkt de regering ten overvloede op dat het voor Unieburgers zonder een
Nederlandstalige vooropleiding ingewikkelder is om in te stromen in een Nederlandstalige
vervolgopleiding, maar dat de wettelijke regeling ook voldoende ruimte laat voor het behoud vanvolledig anderstalige opleidingen.
5.2.3. Verplichting tot bevordering van de Nederlandse taalvaardigheid
Bij alle soorten opleidingen heeft het instellingsbestuur in het hoger onderwijs de verplichting om
de taalvaardigheid bij studenten te bevorderen. Ten aanzien van de anderstalige opleidingen wordt
een specifieke maatregel geïntroduceerd, waarmee deze verplichting wordt gekwantificeerd. Iederestudent bij een anderstalige opleiding of een anderstalig traject wordt verplicht om tenminste 140
uur te besteden aan de taalbevordering. Ten aanzien van de masteropleidingen geldt dat deze
verplichting ook buiten het curriculum kan worden ingevuld en in dat geval voorwaardelijk is om
het getuigschrift te kunnen ontvangen. Deze verplichting geldt ten aanzien van alle studenten(zowel Nederlandse studenten als overige Unieburgers). Daarmee wordt geen onderscheid
gemaakt. Ook geldt – vanwege het feit dat het een verplichting is om een welomschreveninspanning te leveren, en niet een resultaat te bereiken – dat geen sprake is van indirect
onderscheid. Om die reden acht de regering deze maatregel ook in overeenstemming met het
Unierecht.

6. Gevolgen (met uitzondering van financiële gevolgen)
6.1. Gevolgen voor de instellingen
De instellingen krijgen met de invoering van het wetsvoorstel een zwaardere uitvoeringslast op devolgende onderdelen.

Idem.
Artikel 165 VWEU.
55
HvJ EU 28 november 1989, C-379/87, ECLI:EU:C:1989:599 (Groener/ Ierland).
53
54

W15111.K-1

43

6.1.1. Taal
Bij de keuze van de instelling voor een anderstalige associate degree- of bacheloropleiding is in demeeste gevallen een toets anderstalig onderwijs vereist. Dit brengt extra uitvoeringslasten met
zich mee. Ook het bestaande anderstalig opleidingsaanbod zal eenmalig aan deze toets moeten
worden onderworpen. Voor zover bestaande opleidingen op grond van deze toets worden
afgewezen, betekent dit dat bestaande opleidingen moeten worden omgezet naar de Nederlandse
taal, hetgeen organisatorische en personele consequenties kan hebben.
Ter bevordering van de Nederlandse taalvaardigheid moeten instellingen op grond van het
wetsvoorstel verplicht maatregelen nemen. Deze maatregelen vragen om organisatorische
aanpassingen, wijzigingen van de curricula en het creëren van voorzieningen binnen de instelling.
Als een instelling naast Nederlandstalige opleidingen ook anderstalig onderwijs verzorgt, moeten ze
in hun taalbeleid vastleggen hoe zij studenten en docenten faciliteren die hun Engelse
taalvaardigheid willen bevorderen, hetgeen mogelijk personele consequenties kan hebben envraagt om organisatorische aanpassing.
6.1.2. Fixus
De nieuwe instrumenten op het gebied van fixi die met dit wetsvoorstel worden voorgesteld zullen
gevolgen hebben voor de uitvoering. Voor instellingen zijn die gevolgen goed te overzien.
Instellingen maken zelf een afweging om gebruik te maken van de fixusinstrumenten uit dit
wetsvoorstel. Die afweging wordt nu verbreed naar de vraag of een opleiding kiest voor een fixus
op de opleiding als geheel, of op één of meerdere van de onderscheidende trajecten. Als
instellingen kiezen voor losse fixi op trajecten, vraagt dit een aanpassing aan het proces vanselectie. Vanwege de koppeling tussen de selectiecriteria en het curriculum, is het voorstelbaar dat
er variatie zit in de selectiecriteria en in het proces. Instellingen zullen hier een extra afweging inmoeten maken. Ook de optie om een maximum aantal plaatsen voor niet-EER-studenten vast te
stellen is nieuw. Vanwege de op grond van het gelijkheidsrecht geldende grenzen aan deze
bevoegdheid zullen instellingen hier een zeer gedegen besluitvormingsproces voor moeten
vormgeven en de beslissing goed moeten wegen.
Voor de bachelor- en associate degree-opleidingen geldt reeds een plicht om een fixus te melden.
Die meldplicht blijft bestaan en wordt uitgebreid met de plicht te melden of een maximum aantal
plaatsen voor niet-EER-studenten is vastgesteld. Voor masteropleidingen geldt deze meldplicht
niet. De fixi op trajecten worden los geregistreerd. Dit vraagt enige aanvullende administratieve
handelingen.
Ten aanzien van de noodfixus zullen instellingen een besluitvormingsprocedure voor het instellenvan een noodfixus moeten inrichten. Als de noodfixus wordt ingezet, zullen instellingen in zeer
korte tijd een selectieprocedure moeten voorbereiden. De uiterste datum om een noodfixus in tekunnen stellen en kenbaar te maken bij de minister van OCW en aan de buitenwereld is 1 maart.
Studenten hebben dan nog minimaal een maand om zich te aan te melden voor de selectie. De
inschrijving sluit dan op 1 april. Vervolgens hebben instellingen tot 15 april om de selectie uit tevoeren. Dit is dezelfde datum waarop nu ook de uitslag van de selectieprocedures bij selecterende
opleidingen bekendgemaakt moet worden. Dit geeft instellingen ten minste een maand de tijd om
een selectieprocedure voor te bereiden. Het ligt in de lijn der verwachting dat instellingen daarom
zullen kiezen voor ongewogen loting als selectie-instrument. Dit is het meest eenvoudig terealiseren in zo’n korte tijd. Dit is echter niet verplicht. Vervolgens hebben instellingen twee weken
de tijd om de selectieprocedure ook daadwerkelijk uit te voeren.
6.1.3. Niet-bekostigde instellingen
De voorgestelde wetswijzigingen over het instellen van een numerus fixus gelden niet voor nietbekostigde instellingen. Ook de voorgestelde maatregelen met betrekking tot de taal waarin het
onderwijs wordt verzorgd en de bevordering van de taalvaardigheid in het Nederlands zijn slechts
van toepassing op bekostigde instellingen. Dit neemt niet weg dat de wettelijke kwaliteitseisenvoor de niet-bekostigde geaccrediteerde opleidingen blijven gelden. Die eisen zien onder andere
toe op de taalvaardigheid van studenten en van het onderwijzend personeel. Dit is nader toegelicht
in paragraaf 6.4.4.
W15111.K-1

44

Voor niet bekostigde instellingen gaat wel de verplichting gelden om in Registratie instellingen en
opleidingen de taal van de anderstalige opleiding te registreren. De regering acht dit van belangom een volledig beeld te krijgen van de ontwikkelingen op het gebied van anderstalig
onderwijsaanbod in Nederland.
Verder gaat ook voor niet-bekostigde instellingen de verplichting gelden om in de OER vast te
leggen in welke taal het onderwijs wordt verzorgd.
6.2. Doenvermogen en gevolgen voor studenten
6.2.1. Taalvaardigheid
Het wetsvoorstel stelt aanvullende eisen op het gebied van taalvaardigheid aan studenten die
ingeschreven staan in anderstalige opleidingen of trajecten in het hoger onderwijs.
Voor studenten in de anderstalige associate degree- en bacheloropleidingen wordt het volgen van
een minimumaantal onderwijsuren ter bevordering van de Nederlandse taalvaardigheid een
verplicht onderdeel van het curriculum. Deze gekwantificeerde verplichting kan worden ingevuld ineen deel van de vrije keuzeruimte. Het totaal aantal studiepunten van de opleiding blijft derhalve
gelijk waardoor geen sprake is van een extra studiebelasting voor de student.
Voor de anderstalige masteropleidingen geldt echter dat instellingen ervoor kunnen kiezen om deaan de inspanningsverplichting gekoppelde urennorm ter bevordering van de Nederlandse
taalvaardigheid buiten het curriculum aan te bieden. De student is op grond van het wetsvoorstel
verplicht hiervoor 56 uur inspanning te verrichten. Instellingen hebben de verplichting studenten
hierin goed te begeleiden. De extra-curriculaire inspanningsverplichting vormt een extra
studiebelasting voor de student. De examencommissie moet vaststellen of de student aan deze
verplichting heeft voldaan en mag daarbij rekening houden met bijzondere omstandigheden van destudent.
Met het oog op de te bereiken doelen van deze maatregel – de socialisatie binnen het onderwijs en
de Nederlandse samenleving en de voorbereiding op de Nederlandse arbeidsmarkt - wordt deze
extra studiebelasting proportioneel geacht in relatie tot de nagestreefde doelen. Daarbij geldt dat
de verplichting niet verder gaat dan het actief volgen van het aangeboden lesaanbod. Er isnadrukkelijk niet gekozen voor een resultaatverplichting voor de student. Het niet behalen van een
eindtoets is dan ook geen belemmering voor het verkrijgen van het diploma. Door het leren van de
Nederlandse taal en cultuur raakt de student naar verwachting sneller vertrouwd binnen de
onderwijsinstelling en in de Nederlandse samenleving. Dit draagt bij aan zijn of haar studiewelzijn,motivatie en komt naar verwachting ook de studieresultaten ten goede. De extra tijdsinvestering
zal zich gedurende de studie naar verwachting dus terugbetalen.
6.2.2. Fixus
Het wetsvoorstel beoogt met de numerus fixusmaatregelen de toegankelijkheid van het hoger
onderwijs voor EER-studenten te vergroten. Consequentie daarvan is dat de toegankelijkheid van
het hoger onderwijs in Nederland voor niet-EER-studenten kan verminderen. Zoals in hoofdstuk 4
is omschreven, zullen instellingen bij hun keuzes om deze instrumenten in te zetten een afweging
hierin moeten maken. Ze moeten daarbij voorkomen dat sprake zal zijn van ongeoorloofde
discriminatie, omdat de wijze waarop ze de fixus inzetten disproportioneel is ten aanzien van degroep niet-EER-studenten.
Daarnaast bestaat een risico op het vaker instellen van een numerus fixus, omdat een fixus op
trajecten kan worden ingesteld. De regering verwacht niet dat dit in praktische zin zal betekenen
dat studenten vaker te maken krijgen met een numerus fixus. Het totaal aantal plaatsen wordt
alleen verdeeld over twee separate fixi, in plaats van één gezamenlijke fixus voor de opleiding als
geheel.

W15111.K-1

45

Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel WTT is gevraagd naar het risico dat een tweedelingontstaat tussen de verschillende trajecten en mogelijk een kwaliteitsverschil.56 De regering
verwacht niet dat deze tweedeling zal ontstaan. De kwaliteit van het hoger onderwijs wordt in debrede zin gewaarborgd middels ons stelsel van accreditatie. De trajecten hebben ook gelijke
studielast en eindtermen, waardoor een niveauverschil niet te verwachten is. Bovendien komt dekeuze voor een bepaald traject door studenten niet voort uit de kwaliteit van de student, maar uit
persoonlijke voorkeuren. Het ene traject is daarom niet prestigieuzer of beter dan het andere.
In de selectieprocedures blijft voor studenten veel hetzelfde. Ook na inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel zullen studenten zich inschrijven voor opleidingen via Studielink. De
selectieprocedures bij selecterende opleidingen zullen ook veelal vergelijkbaar zijn qua belastingvoor studenten. Zelfs als een opleiding kiest voor aparte fixi voor verschillende trajecten binnen
een opleiding, verandert voor een student weinig. In het huidige inschrijfproces wordt met namebij masters nu al direct gevraagd naar welk traject je als (aspirant-)student wilt volgen. Aspirantstudenten oriënteren zich ook vaak al bij hun studiekeuze op de trajecten en keuzes die ze willen
maken. Dat wordt versterkt, omdat de mogelijkheid een fixus op een traject in te stellen enkel
bestaat voor die gevallen waarin een traject een vastomlijnd programma vormt vanaf het begin(tot het eind) van een opleiding. In de huidige situatie zouden aspirant-studenten zich in die
situatie ook al voor de start van de opleiding moeten oriënteren op de keuze voor een traject. Uit
onderzoek blijkt bovendien dat voor veel aspirant-studenten nu al de binding met het gekozen
traject sterker is dan de binding met de opleiding als geheel.57 Concluderend is de impact op (hetdoenvermogen van) aspirant-studenten die kiezen voor een opleiding met numerus fixus dus
gering.
In de uitzonderlijke situatie dat een opleiding vanwege een onverwachte en grote toestroom vanstudenten een noodfixus moet instellen, vraagt dit wel het een en ander van het doenvermogen
van studenten. Aspirant-studenten dienen alert te zijn op het feit dat deze mogelijkheid bestaat.
Het uitzonderlijke karakter van dit instrument brengt echter ook met zich mee dat dit niet vaak zal
voorkomen. In die bijzondere gevallen dat de noodfixus wordt ingezet, vraagt dit van instellingen
dat zij hierover zeer duidelijk en breed verspreid over communiceren, zodat dit bericht potentiële
studiekiezers ook bereikt. Aspirant-studenten hebben na het instellen van de noodfixus nog tot 1
april om zich voor deze opleiding aan te melden om mee te mogen doen met de selectie. Dat is een
maand eerder dan de reguliere uiterste datum voor aanmelden op 1 mei. Het zal daarbij voor
instellingen lastiger (zo niet onmogelijk) zijn om ook alle internationale studiekiezers te bereiken.
Vooralsnog verwacht de regering ook hier geen grote problemen rond het doenvermogen vaninternationale studenten, aangezien internationale studenten zich veelal in een vroeg stadiumoriënteren op een opleiding in het buitenland. Deze potentieel geïnteresseerden zullen dus reeds in
beeld zijn bij de instelling, of zorgen er zelf voor dat ze geïnformeerd worden over deinschrijfvoorwaarden.
6.3. Regeldruk
Dit wetsvoorstel heeft voor de bekostigde instellingen voor hoger onderwijs als gevolg dat zij
nalevingskosten maken: naar schatting eenmalig € 3 miljoen en structureel € 10,3 miljoen per
jaar. Voor masterstudenten zijn aan dit wetsvoorstel circa € 57,1 miljoen aan structurele
nalevingskosten verbonden in verband met de inspanningsverplichting om 56 uur aan Nederlandse
taalvaardigheid te besteden buiten het curriculum. Deze kosten worden hieronder toegelicht.
6.3.1. Taal
De instellingen dienen eenmalig een instellingsbreed taalbeleid op te stellen. Dit instellingsbredetaalbeleid bouwt voort op de gedragscode die instellingen reeds dienen te hebben op basis vanartikel 7.2 van de WHW. Dit leidt tot incidentele nalevingskosten van circa € 100.000. De
instellingen dienen het taalbeleid elke zes jaar te actualiseren. Dit kost de instellingen structureel
een bedrag van circa € 8.500 per jaar.

56
57

Kamerstukken II2019/20, 35282, nr. 9, p. 16.
ResearchNed, ‘Tracks in het hoger onderwijs’, 2018

W15111.K-1

46

De instellingen zullen ook handelingen moeten verrichten in voorbereiding op de toets anderstalig
onderwijs bij de wens om een nieuwe opleiding of traject in een andere taal te starten. Deze toets
hoeft alleen te worden gedaan voor nieuwe bachelor- en associate degree-opleidingen.
Masteropleidingen zijn uitgesloten van deze toets. Het betreft naar verwachting jaarlijks niet meer
dan tien aanvragen voor nieuwe anderstalige opleidingen en trajecten. Dit leidt tot structurele
nalevingskosten van € 12.000 per jaar.
Daarnaast dienen instellingen met bestaande bachelor- en associate degree-opleidingen en trajecten een toets anderstalig onderwijs te doorlopen wanneer zij deze opleidingen in een andere
taal willen blijven verzorgen. Het gaat naar schatting om ruim 350 opleidingen en trajecten
waarvoor deze aanvraag eenmalig moet worden gedaan. Dit kost de instellingen incidenteel €714.000.
Ook moeten instellingen de taalvaardigheid bevorderen van alle studenten die staan ingeschrevenin een anderstalige opleiding. Dit omvat de handelingen voor het wijzigen van het curriculum vande opleidingen en het organiseren van taalvoorzieningen eventueel buiten het curriculum, voor
onder andere internationale studenten. Deze eenmalige aanpassing gaat gelden voor circa 980
bestaande opleidingen (associate degree-, bachelor- en masteropleidingen en trajecten). Hier zijn
incidenteel € 1,97 miljoen aan nalevingskosten mee gemoeid.
Met die taak komen tevens structurele kosten voor de instellingen. De instellingen moeten,
afhankelijk van het type opleiding, 56 of 140 uur onderwijs in taalvaardigheid in het Nederlands
aanbieden voor studenten in een anderstalige opleiding. Voor het taalonderwijs dat binnen het
curriculum zal worden verzorgd (bij bachelor- en associate degree-opleidingen) gelden geen extra
structurele kosten. Voor het taalonderwijs dat daarbuiten wordt verzorgd (de instellingen kunnen
hiervoor kiezen bij masteropleidingen) geldt dit wel. Dit betreft naar schatting zo’n 68.000
masterstudenten per jaar. Waarbij de instelling kosten maakt van circa € 150 per student. Dit zorgt
voor structurele nalevingskosten van circa € 10,2 miljoen.
De wettelijke plichten met betrekking tot opleidingstaal en taalvaardigheid vervalt voor nietbekostigde instellingen. Deze niet-bekostigde instellingen hoeven niet langer de eigen gedragscode(artikel 7.2 WHW) en het voldoen aan de verplichting om de taalvaardigheid van de
Nederlandstalige studenten te bevorderen (artikel 1.3, vijfde lid WHW). Dit levert de nietbekostigde instellingen een structurele besparing op van ruim € 24.000.
Er worden ook kosten gemaakt door de studenten. Studenten die ingeschreven staan bij een
anderstalige opleiding krijgen een inspanningsverplichting om te voldoen aan de wettelijke normvan 56 of 140 uur, te besteden aan het bevorderen van de taalvaardigheid in het Nederlands. Deregeldruk betreft alleen de studenten die deze uren buiten het curriculum om moeten besteden endus boven op de normale studielast. Naar verwachting moeten vrijwel alle studenten inanderstalige masteropleidingen aan deze inspanningsverplichting voldoen. Dit komt neer op
ongeveer 68.000 masterstudenten. Hier zijn voor de studenten structureel circa € 57,1 miljoen aan
structurele nalevingskosten aan verbonden, uitgaande van een tijdsinvestering ter waarde van €840 per student.
6.3.2. Fixus
De instellingen dienen bij het inzetten van een nieuwe fixusmogelijkheid een nieuw
selectiereglement op te stellen. Deze nieuwe mogelijkheden zijn de fixus op een traject van deopleiding en maximaal aantal plaatsen voor niet-EER-studenten. Het opstellen van dit nieuweselectiereglement leidt tot eenmalige nalevingskosten.
Daarnaast moeten de studenten geïnformeerd worden over de aanpassingen rondom fixus.
Hiervoor moeten de instellingen onder andere websites aanpassen, brochures opnieuw opstellen en
Studiekeuze 123 informeren. Dit leidt tot incidentele kosten voor de onderwijsinstelling.
Instellingen die kiezen voor het inzetten van een fixusmaatregel moeten een aangepaste
selectieprocedure inrichten en uitvoeren. Deze kosten zullen structureel zijn voor de instellingen.

W15111.K-1

47

De totale kosten voor de instellingen zijn afhankelijk van hoeveel gebruik gaat worden gemaakt
van de nieuwe fixusmogelijkheden. Op dit moment zijn er rond de 100 bacheloropleidingen met
een numerus fixus. Hoeveel fixusopleidingen er in de master zijn is niet bekend, omdat dit niet
wordt geregistreerd. Het is niet eenvoudig om een inschatting te maken van hoeveel opleidingen
gebruik zullen maken van deze mogelijkheid. Voor deze berekening wordt ervan uitgegaan alleinstellingen zich moeten oriënteren op de nieuwe wetgeving en een afweging zullen maken. Dat zal
leiden tot incidentele kosten van circa € 223.600. De structurele kosten zijn afhankelijk van
hoeveel opleidingen daadwerkelijk gebruikmaken van de nieuwe instrumenten. Naar schatting is
dat ongeveer de helft van de opleidingen, wat zorgt voor een structurele stijging van de kosten
voor fixusopleidingen van in totaal circa € 78.000 voor het hele veld.
Omdat de noodfixus slechts in zeer uitzonderlijke gevallen ingezet kan worden, zitten hier geen
structurele kosten aan verbonden.
6.3.3. Regie
Regievoering in brede zin zal in eerste instantie uitgaan van zelfregie van dehogeronderwijsinstellingen in gezamenlijkheid. Het onderling afstemmen en intern handhavenvergt inspanning, maar wijkt niet wezenlijk af van de inspanning die nu van hen gevergd wordt. Bij
het onderling afstemmen en maken van passende afspraken zal gebruik gemaakt kunnen worden
van reeds bestaande overlegstructuren. Daarom valt te verwachten dat de impact op de regeldruk
op de langere termijn beperkt zal zijn. In de periode waar in gezamenlijkheid naar bestuurlijke
afspraken toe gewerkt wordt zal de inspanningsvereiste vanuit hogeronderwijsinstellingen en
koepelorganisaties tijdelijk hoger zijn.
De minister van OCW kan, wanneer zelfregie van de instellingen niet tot het gewenste resultaat
leidt, als ultimum remedium bijsturen. De minister van OCW laat zich hierbij informeren door een
adviescommissie, welke ondergebracht zal worden bij de CDHO. Er wordt hierbij gekeken of deinstellingen voldoen aan de maatregelen rondom taal. Zolang instellingen zich dus aan demaatregelen rondom taal en fixus houden, zal de regie dus niet leiden tot extra regeldruk voor deinstellingen.
6.4. Gevolgen voor de uitvoering
Voor dit wetsvoorstel wordt een uitvoeringstoets uitgevraagd bij DUO (inclusief de inspectie,
Studielink en Auditdienst Rijk) en de CDHO. Dit hoofdstuk wordt na de internetconsultatie
aangevuld met hun inbreng.
6.4.1. DUO
Vanwege de registratie van de fixi in verschillende vormen en de registratie van de opleidingstaal,
moet het Register Instellingen en Opleidingen (RIO) gereedgemaakt worden om dit te kunnen
registreren. DUO zal deze aanpassingen doorvoeren. Naar verwachting is dit voldoende tijdig
gereed zodat instellingen in het studiejaar 2025-2026 op de nieuwe wijze fixi kunnen registreren.
Vooralsnog lijken de systemen van Studielink reeds voldoende toegerust op het kunnen registreren
van inschrijvingen op trajectniveau.
DUO neemt eventuele bezwaar- en beroepszaken in behandeling bij macrodoelmatigheidsbesluiten
die de minister van OCW neemt. Met het toevoegen van de toets anderstalig onderwijs in dezeprocedure krijgt DUO mogelijk te maken met een toename van bezwaar- en beroepszaken.
6.4.2. Toezicht en handhaving
De rol van de inspectie in het hoger onderwijs verandert niet met dit wetsvoorstel. De inspectie
houdt toezicht op de naleving van de WHW en de daarop gebaseerde regelgeving. Dit gebeurt door
middel van signaalgestuurd toezicht en gericht op instellingen. Van een periodieke beoordeling vanalle opleidingen door de inspectie, zoals in andere onderwijssectoren, is geen sprake.
Taal
Ten opzichte van de huidige wet is voor de inspectie geen sprake van een uitbreiding vantoezichtstaken. Wel krijgt zij met dit wetsvoorstel betere mogelijkheden tot het houden van
W15111.K-1

48

toezicht en handhaving. Zonder instemming van de minister van OCW mag de instelling geen
anderstalige associate degree- of bacheloropleiding verzorgen. Is er geen instemming
aangevraagd, dan kan de inspectie in voorkomende gevallen nagaan of die instemming evenwel
vereist is. In een ministeriële regeling zal worden beschreven wanneer een opleidingseenheid als
anderstalig moet worden gerekend. Het taalbeleid van de instelling zal bovendien inovereenstemming moeten zijn met de uitzonderingsgronden die in de wet genoemd worden (inartikel 7.2 WHW).
Ook met het concretiseren van de plicht tot het bevorderen van de taalvaardigheid krijgt deinspectie betere mogelijkheden om te kunnen beoordelen of de instelling aan die plicht voldoet.
Hierbij gelden ten minste de eisen die aan het taalbeleid van de instelling worden gesteld. Ook isde plicht ten aanzien van studenten ingeschreven in een anderstalige opleiding geconcretiseerd inhet aantal uren dat aan de bevordering van taalvaardigheid moet worden besteed.
Aanknopingspunten voor het toezicht kunnen bijvoorbeeld de OER, het aanbod van extracurriculaire voorzieningen en het functioneren van de examencommissie zijn.
Fixus
Instellingen krijgen met dit wetsvoorstel de mogelijkheid om bij numerus fixusopleidingen een
maximum vast te stellen op het aantal plaatsen dat beschikbaar komt voor niet-EER-studenten.
Zoals aangegeven in hoofdstuk 4 dient dit met grote waarborgen te worden omkleed. Op die
manier wordt voorkomen dat sprake is van ongeoorloofd onderscheid en verboden discriminatie.
De inspectie zal hierop toezien. Dit zal vooral signaal gestuurd toezicht zijn, waarbij de inspectie
kan handhaven bij signalen van misbruik van het instrument - zoals het ongeoorloofd onderscheidmaken tussen groepen en verboden discriminatie. Bij associate degree- en bacheloropleidingengeldt een meldplicht voor fixi, waardoor monitoring goed mogelijk is. Bij masteropleidingen zal
middels periodiek onderzoek naar toelating en selectie door de inspectie ook het gebruik van fixi
gemonitord kunnen blijven.
Ook de noodfixus kent een risico op misbruik. Een noodfixus kan bij bacheloropleidingen op een
later moment worden ingesteld. Instellingen zouden nalatig kunnen zijn in bij het instellen van een
reguliere fixus en de noodfixus dan als lapmiddel vervolgens te gebruiken om de instroom tebeperken zonder dat er sprake is van een plotselinge en grote groei van inschrijvingen gebruiken.
Dat is niet de bedoeling van het instrument noodfixus. De noodfixus is een zeer ingrijpend middel,
waarbij tijdens de inschrijving de voorwaarden voor toelating worden aangepast. Dat heeft impact
op de rechtszekerheid en het vertrouwen dat studenten kunnen hebben in de instellingen en deoverheid. Daarom dient de noodfixus enkel in echte noodsituaties zoals beschreven in paragraaf
4.4.3.
De regering acht het risico op misbruik gering vanwege de volgende mitigerende keuzes. De
noodfixus kan slechts voor één jaar worden ingesteld en mag in het daaropvolgende jaar niet
opnieuw worden ingesteld voor dezelfde opleiding. Bovendien is de ruimte om een uitgebreide
selectieprocedure op te zetten zeer beperkt. Tussen de wettelijk bepaalde uiterste inschrijfdatum
voor studenten op 1 april en de uiterste datum van bekendmaken van de ranglijsten voor plaatsing
op 15 april zit enkel 2 weken. De mogelijkheden voor instellingen om te bepalen wie wel en niet
toegelaten kan worden zijn daardoor gelimiteerd. De noodfixus voor bachelor-, associate degreeen masteropleidingen moet onverwijld aan de minister van OCW worden gemeld, wat monitoring
en toezicht op het gebruik van de noodfixus relatief eenvoudig maakt. Bij signalen van misbruik
kan meteen actie worden ondernomen door de minister van OCW.
6.4.3. Commissie Doelmatigheid Hoger Onderwijs
Met dit wetsvoorstel worden de taken van de CDHO uitgebreid. In eerste instantie betreft dit het
beoordelen van de doelmatigheid van anderstalige opleidingen en trajecten. Deze taak wordt
zoveel als mogelijk geïntegreerd in de adviestaak die de commissie heeft met betrekking tot
doelmatig onderwijsaanbod in bredere zin. Ook kan de minister van OCW de commissie om advies
vragen onder andere over trends en ontwikkelingen in het anderstalig en Nederlandstalig aanbod,
over de bijbehorende instroom aan internationale studenten en over de effecten van inzet vanwettelijke maatregelen.

W15111.K-1

49

Voor een goede uitvoerbaarheid door de commissie is van belang dat een heldere beleidsregel enheldere regeling wordt opgesteld met betrekking tot de procedure en criteria voor de toets
anderstalig onderwijs. Dit geldt ook voor de regeling waarin opleidingen zijn opgenomen die geen
instemming van de minister van OCW nodig hebben. De minister van OCW zal de CDHO nauw
betrekken bij de totstandkoming van deze regelgeving. Van belang is ook dat de CDHO bij het
toetsen van bestaande anderstalige opleidingen en trajecten voldoende tijd heeft om tot een advies
aan de minister van OCW te komen. Inclusief de besluitvorming door de minister van OCW wordt
gedacht aan een termijn van negen maanden.
6.4.4. Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) en de kwaliteitsborging van onderwijs
De NVAO is verantwoordelijk voor de externe kwaliteitsborging en accreditatie van het hoger
onderwijs. Dit wetsvoorstel levert voor de NVAO geen uitbreiding of inperking van wettelijke taken
op. Wel heeft het voorstel consequenties voor de wijze waarop de NVAO haar taken uitvoert.
Zo wordt met dit wetsvoorstel de beoordeling van anderstalig onderwijs belegd bij de CDHO. Het
ligt in de rede dat de NVAO na inwerkingtreding van de betreffende bepalingen in deze wet niet
langer de motivatie van de instelling voor de opleidingstaal (anders dan het Nederlands) beoordeelt
ten behoeve van de accreditatie van opleidingen. Wel heeft de NVAO nog altijd de taak om tebesluiten over de naam van een nieuwe opleiding (art. 5.7, vierde lid, onderdeel a van de WHW).
In dit kader kan zij ook na de inwerkingtreding van deze wet de instelling vragen om een motivatie
indien de opleidingsnaam in een andere taal dan het Nederlands is.
Alle opleidingen, ongeacht de taal waarin zij worden verzorgd, en ongeacht of zij bekostigd zijn,
worden ten behoeve van de accreditatie door de NVAO beoordeeld, onder andere op de vraag ofhet beoogde eindniveau van de opleiding op orde is. De instelling moet dit niveau zelf vastleggen inde beoogde eindkwalificaties van de opleiding. Op grond van het Nederlands Kwalificatieraamwerk
en de zogeheten Dublin-descriptoren wordt hieronder mede verstaan: de taalvaardigheid. Met dit
wetsvoorstel krijgen bekostigde instellingen de plicht om het niveau van taalbeheersing in het
Nederlands dat zij beogen (voor de verschillende groepen studenten) vast te leggen in het
taalbeleid van de instelling. Ook zal de instelling beleid moeten vaststellen waarin wordt vastgelegd
hoe zij zich inspant om de kwaliteit van het onderwijs voor Nederlandstalige studenten te
waarborgen. Het ligt in de rede dat dit beleid ook uitgewerkt wordt in de beoogde eindkwalificaties
van de opleidingen die een instelling verzorgt. De NVAO beoordeelt bij de accreditatie of dit
beoogde niveau in de opleidingen ook gerealiseerd wordt. Daarnaast beoordeelt de NVAO of dedocenten de taal waarin zij het onderwijs verzorgen in voldoende mate beheersen. Dit blijft
overigens ook gelden voor de niet-bekostigde opleidingen. Op deze wijze is de kwaliteit van het
onderwijs ten aanzien van de taalvaardigheid van studenten en docenten geborgd.
6.5. Gevolgen voor grensregio’s
Het is denkbaar dat de effecten van het voorliggende wetsvoorstel anders zijn voor grensregio’s 58
dan voor overige gebieden in Nederland. Doordat het economisch en sociaal verkeerd in degrensregio’s sterker geïntegreerd is met het buurland in vergelijking met de rest van Nederland,zijn grenseffecten hier het meeste voelbaar. Echter verandert de inwerkingtreding van het
voorliggende wetsvoorstel niets aan de mogelijkheid om dagelijkse activiteiten, zoals wonen,werken, studeren en ondernemen over de grens uit te voeren. Een grenseffect kan theoretisch welin de regio kunnen bestaan, maar in de praktijk nauwelijks van invloed kunnen zijn op het
dagelijkse leven.
Dit wetsvoorstel heeft mogelijk gevolgen voor de internationale studentmobiliteit. Het gaat daarbij
met name om de inkomende diplomamobiliteit. In de grensregio’s speelt dit een grote rol, omdat
hier veel studenten van net over de grens in België (Vlaanderen) en Duitsland in Nederland komenstuderen. Met name bij de grens met Duitsland speelt dit, omdat de Duitse studenten eerder zullenkiezen voor een anderstalige opleiding, terwijl Vlaamse studenten ook in het Nederlands kunnen
Onder grensregio wordt verstaan: (een deel van) het grondgebied van zeven provincies grenzend aan
Duitsland en/of België, namelijk Groningen, Drenthe, Overijssel, Gelderland, Limburg, Noord-Brabant en
Zeeland. Bron: Leidraad Grenseffecten, herziene versie 2021
58

W15111.K-1

50

studeren. Er moet rekening gehouden worden met de mogelijkheid dat een mogelijk toekomstig
beperkter Engelstalige associate degree- en bacheloraanbod een verandering te weeg brengt in demotivatie van studenten uit buurlanden om een studie te kiezen in Nederland. Na inwerkingtreding
van het voorliggende wetsvoorstel zal er dan ook zeker sprake zijn van grenseffecten, echter wordt
niet verwacht dat deze zwaarwegend negatief van aard zullen zijn.
Het kabinet heeft in aanloop naar deze wetgeving meerdere brieven van Economic Boards en
hogeronderwijsinstellingen uit (grens)regio’s ontvangen waarin zij uiteenzetten dat de instroom
van internationale studenten van enorme meerwaarde is voor de regio. Het kabinet is voornemens
om bij de uitvoering van deze wet specifiek rekening te houden met regionale verschillen en
behoeften. Binnen de stelselbrede doelstellingen van het internationaliseringsbeleid, gericht op
maatschappelijke balans, is ruimte voor regionaal en sectoraal maatwerk. In de toets anderstalig
onderwijs wordt dan ook specifiek beoordeeld of het, gezien de regionale behoeften enarbeidsmarkt, doelmatig is een opleiding in een andere taal dan het Nederlands aan te bieden.
Bij de uitwerking van het toetsingskader voor de toets anderstalig onderwijs wordt de input vanuitdie regio’s ook in ogenschouw genomen. Daarnaast is zal er sprake zijn van een grote mate vanzelfregie door hogeronderwijsinstellingen, waardoor zij substantiële invloed blijven houden overwelke afspraken er gemaakt worden, binnen de gestelde wettelijke en beleidsmatige kaders. Op die
manier wordt voorkomen dat de maatregelen zwaarwegende negatieve effecten zullen hebben op
de regio.
6.6. Gevolgen voor Caribisch Nederland, Aruba, Curaçao en Sint-Maarten
De voorgestelde wetswijzigingen met betrekking tot het hoger onderwijs gelden onverkort voor
Caribisch Nederland.59 In Caribisch Nederland is slechts een instelling voor hoger onderwijs (alsbedoeld in de WHW) gevestigd, te weten Saba University School of Medicine. Dit is een nietbekostigde instelling. De voorgestelde wetswijzigingen over het instellen van een numerus fixus
zijn voor deze instelling niet relevant omdat de betreffende bepalingen niet gelden voor nietbekostigde instellingen. Ook de voorgestelde maatregelen met betrekking tot de taal waarin het
onderwijs wordt verzorgd en de bevordering van de taalvaardigheid in het Nederlands zijn slechts
van toepassing op bekostigde instellingen. Daarmee heeft de toets anderstalig onderwijs
vooralsnog dus feitelijk geen gevolgen voor Caribisch Nederland.
De gevolgen van de taalmaatregelen in het wetsvoorstel hebben geen ingrijpende gevolgen voor
studenten uit Caribisch Nederland. Voor die studenten die kiezen voor een Engelstalige opleiding inEuropees Nederland kan het wetsvoorstel minder Engelstalig aanbod tot gevolg hebben, maar er
blijft naar het oordeel en de verwachting van de regering ook voor studenten uit CaribischNederland voldoende Engelstalig aanbod over.
Op grond van de maatregelen ter bevordering van de taalvaardigheid in dit wetsvoorstel worden
extra inspanningen van studenten bij anderstalige opleidingen gevraagd. Daarin is de positie vanNederlandstalige studenten uit het Caribisch deel van het Koninkrijk niet anders dan de positie vanNederlandstalige studenten uit Nederland, zoals de positie van anderstalige studenten uit het
Caribisch deel van het Koninkrijk vergelijkbaar is met anderstalige studenten uit de rest van dewereld. De regering acht het van belang dat de taalvaardigheid van alle studenten in het hoger
onderwijs wordt bevorderd. Wel dienen instellingen op grond van hun taalbeleid onderscheid temaken naar het beoogde niveau van taalbeheersing per doelgroep. Op grond hiervan zijn
instellingen verplicht om ook voor studenten uit het Caribisch deel van het Koninkrijk te bezienwelk niveau passend is en daarop hun onderwijsaanbod af te stemmen.
Studenten uit het Caribisch deel van het Koninkrijk hebben doorgaans de Nederlandse nationaliteit
en vallen daarom onder wat in dit wetsvoorstel wordt aangeduid als ‘EER-studenten’. In paragraaf
4.4. is dit nader toegelicht. Met betrekking tot de maatregelen op het gebied van fixus is het effectvergelijkbaar met de effecten op EER-studenten.

59

Zo volgt uit artikel 1.1a WHW.

W15111.K-1

51

6.7 Gevolgen voor de rechtspraakPM

7. Financiële gevolgen
Voor de maatregelen worden mogelijk – afhankelijk van de kosten rond regievoering – zeer
beperkte financiële gevolgen voor de rijksbegroting voorzien. Binnen de OCW-begroting worden
daarnaast aanpassingen gedaan die hieronder nader worden toegelicht. Voor eventuele
toekomstige effecten op studentenaantallen worden de reguliere systematiek van dereferentieraming en de begrotingsvoorschriften gevolgd, zodat deze onderdeel zijn van de jaarlijkse
integrale besluitvorming.
Sommige maatregelen zullen ook financiële gevolgen hebben voor instellingen. Een groot deel vandeze financiële gevolgen zit verwerkt in de lumpsum, gezien de instellingen de wettelijke taak alhebben om de Nederlandse uitdrukkingsvaardigheid te bevorderen voor Nederlandse studenten. De
instellingen zullen daarom geen extra financiële compensatie ontvangen voor de genomen
maatregelen.
7.1. Regie
De minister van OCW is voornemens de taak van de CDHO uit te breiden met de rol vanadviescommissie voor advisering rond regievoering. De CDHO kan vanuit deze rol periodiek
signalen en ontwikkelingen in het stelsel rond regievoering duiden richting de minister van OCW ende instellingen. Daarnaast kan de adviescommissie ook adviseren over incidentele gevallen op
verzoek van de minister van OCW. Deze taak vormt voor de CDHO een nieuwe taak naast hun
reguliere advisering over macrodoelmatigheid van het opleidingsaanbod. Aan de nieuwe taak zijn
financiële kosten verbonden van circa € PM op jaarbasis. Dit bedrag is bedoeld voor deondersteuning van de commissie bij de advisering over regievoering. De ondersteuning draagt zorg
voor het voorbereidend werk van de adviescommissie.
7.2. Taal
De CDHO heeft in het verleden geadviseerd over de opleidingstaal bij nieuwe opleidingen. Daarstopte de CDHO mee vanwege de uitvoerbaarheid en het gebrek aan juridische grondslag. De
minister van OCW is nu met de CDHO in gesprek over het opstellen van een betere beleidsregelover opleidingstaal. De CDHO zal daarbij niet meer aan de NVAO adviseren, maar rechtstreeks aan
de minister van OCW. Dit betekent dus extra werkzaamheden voor de CDHO. De CDHO krijgt een
extra wettelijke taak en hiervoor zal de minister van OCW een bedrag van € PM op jaarbasis
toekennen aan de CDHO.

8. Advies en consultatie
Dit hoofdstuk zal na de consultatiefase worden aangevuld met de resultaten uit onder meer deinternetconsultatie, toets regeldruk en de uitvoeringstoetsen.

9. Inwerkingtreding
Voorzien is in een gedifferentieerde inwerkingtreding van de wet bij koninklijk besluit. Gestreefd
wordt om de eerste onderdelen van de wet per 1 september 2024 in werking te laten treden.
Hieronder wordt ingegaan op de verwachte inwerkingtredingsdatum van de verschillendemaatregelen.
Toets anderstalig onderwijs
De regering beoogt de toets anderstalig onderwijs te laten gelden voor alle nieuwe anderstalige
associate degree- of bacheloropleidingen of anderstalige trajecten binnen de associate degree- of
bacheloropleiding, per 1 september 2024 in werking te laten treden. Wel betekent dit dat de eerste
periode niet getoetst gaat worden of de aanvraag past binnen het taalbeleid, omdat de verplichting
tot het hebben van taalbeleid pas per 1 maart 2025 geldt.
Toets bestaand anderstalig onderwijs

W15111.K-1

52

Beoogd is om deze maatregel in werking te laten treden met ingang van 1 september 2024. Binnen
de bepaling wordt een termijn van zes maanden geboden voor instellingen om een voornemen tot
voortzetting van een anderstalige associate degree-opleiding, een anderstalige bacheloropleiding of
een anderstalig traject binnen een associate degree- of bacheloropleiding voor te leggen aan deminister van OCW. Deze termijn moet instellingen ook de ruimte bieden om zelf regie te voeren en
tot geclusterde aanvragen te komen.
Taalbeleid
Het taalbeleid wordt verplicht voor alle bekostigde instellingen. Het beleid moet vastgesteld worden
zes maanden na inwerkingtreding van de bepaling waarin de verplichting wordt geïntroduceerd.
Beoogd is om het onderdeel per 1 september 2024 in werking te laten treden, zodat het
instellingsbestuur, na instemming van de medezeggenschapsraad, uiterlijk op 1 maart 2025 het
taalbeleid moeten hebben vastgesteld.
Taalvaardigheid
De concrete verplichtingen uit de artikelen 7.11 en 7.13, te weten de verplichting om bij
anderstalige opleidingen of trajecten 56 respectievelijk 140 uur te besteden aan taalbevordering,zullen naar verwachting gelden met ingang van 1 september 2025. Op die manier krijgeninstellingen één studiejaar de ruimte om de nodige voorbereidingen te treffen.
Voor studenten die op het moment van in werking treden van deze verplichting al zijn
ingeschreven aan een anderstalige masteropleiding of een anderstalig traject binnen een
masteropleiding, geldt dat de verplichting niet op hen zal rusten om aan de inspanningsverplichting
te voldoen. Deze verplichting zal enkel gelden voor nieuw in te stromen studenten. Dit is geregeld
in het overgangsrecht.
Fixus op trajecten en differentiatie binnen de fixus
Beoogd wordt om deze maatregel per 1 september 2024 in werking te laten treden, waarmee het
effect kan hebben op de inschrijvingen voor het studiejaar 2025-2026. Daarvoor is wel vereist dat
instellingen ook tijdig de selectieprocedures hebben kunnen vormgeven.
Noodfixus
De regering beoogt deze maatregel per 1 september 2024 in werking te laten treden, zodat –mocht de onverhoopte situatie zich voordoen van een onverwachte en grote stijging van het aantal
aanmeldingen – deze maatregel al ingezet kan worden voor de instroom in het studiejaar 20252026.

W15111.K-1

53

II. Artikelsgewijze toelichting
Artikel I. Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
Onderdeel A (artikel 1.1)
In het wetsvoorstel worden drie nieuwe begrippen voorgesteld, te weten: anderstalige opleiding,anderstalig traject en traject.
Traject
In de WHW wordt op verschillende plaatsen het begrip ‘traject’, althans een variant daarvan
gebruikt. Het begrip wordt bijvoorbeeld vermeld in het kader van het kleinschalig en intensief
onderwijs (daar wordt het ‘programma’ genoemd). Omdat het begrip nu ook wordt geïntroduceerdin het kader van het instellen van een numerus fixus en de toestemmingsvereiste in het kader van
het verzorgen van anderstalig onderwijs, is het uit een oogpunt van uniformering wenselijk het
begrip op te nemen in de begripsbepalingen. Voor de formulering van de definitie is aangesloten bij
artikel 7.13, tweede lid, onderdeel c, van de WHW. Het gaat om een programma binnen een
opleiding met dezelfde studielast. Dus van het begin tot het einde, daarmee onderscheidt een
traject zich ook van bijvoorbeeld een afstudeerrichting. Ook moet een student bij het afronden van
het traject dezelfde kennis, inzichten en vaardigheden hebben verworven als bij de opleiding (inhet spraakgebruik ook wel aangeduid als ‘eindtermen’).
Anderstalige opleiding of anderstalig trajectMet dit wetsvoorstel worden regels geïntroduceerd voor anderstalige opleidingen of anderstalige
trajecten. Om die reden is voorzien in de introductie van deze begrippen.
Een anderstalige opleiding is een opleiding die voor meer dan een derde van de totale studielast
wordt verzorgd in een andere taal dan het Nederlands. Het betreft hier zowel de associate degreeopleidingen als de bachelor- en masteropleidingen. Van belang is om vast te stellen wanneer een
onderwijseenheid als anderstalig wordt aangemerkt, om die reden is voorzien in een
delegatiebepaling. In de ministeriële regeling wordt uitgewerkt hoe om te gaan met bijvoorbeeld
keuzeruimte of gastcolleges. De regeling zal gelijktijdig met deze bepaling en de overigetaalbepalingen in werking treden.
Onderdeel B (artikel 1.3, zesde lid)
De bestaande verplichting van instellingen om zich in het kader van hun werkzaamheden op het
gebied van onderwijs mede te richten op de bevordering van de uitdrukkingsvaardigheid in het
Nederlands van Nederlandstalige studenten wordt aangepast.
Op de niet-bekostigde instellingen (de rechtspersonen voor hoger onderwijs), rust niet langer deeerder genoemde verplichting. Dat sluit aan bij de lijn in dit voorstel om de taalbepaling slechts
van toepassing te laten zijn op de bekostigde instellingen. Zie daarover paragraaf 4.2.2 in het
algemene deel van de toelichting.
Voor de bekostigde instellingen wordt de verplichting uitgebreid naar alle studenten. Ook ten
aanzien van niet-Nederlandstalige studenten moeten de bekostigde instellingen zich mede richten
op de bevordering van de taalvaardigheid in het Nederlands.
Ten aanzien van Nederlandstalige opleidingen, kan via de accreditatie worden beoordeeld of deopleiding van voldoende kwaliteit is, waarbij eveneens het taalniveau kan worden betrokken. Tenaanzien van anderstalige opleidingen of anderstalige trajecten is de regering van mening dat er
extra inspanningen vereist zijn, zowel van de instelling als van de student. Dat betekent dat debekostigde instellingen tenminste moeten zorgen dat ze voldoende begeleiding bieden zodat
studenten in staat zijn om aan de verplichting die op hen rust (artikel 7.11, tweede lid, eerste
volzin), te voldoen.
Onderdelen C, D en E (artikelen 2.3, derde lid, 5.6, vierde lid en 5.8)

W15111.K-1

54

Dit betreft een technische wijziging in verband met de vernummering binnen artikel 6.2. Daarnaast
wordt een verwijzing verbeterd en is een redactionele verbetering doorgevoerd.
Onderdeel F (artikel 6.2)
De wijziging van artikel 6.2 hangt samen met de introductie van een toets anderstalig onderwijs.
Alvorens een associate degree-opleiding of een bacheloropleiding voor meer dan een derde van detotale studielast van een opleiding in een andere taal mag worden verzorgd, is instemming vanOnze Minister vereist. Op grond van het gewijzigde artikel 7.2 is daarbij het uitgangspunt dat Onze
Minister toetst of het verzorgen van de opleiding of het traject binnen de opleiding in een andere
taal dan het Nederlands doelmatig is. Om die reden is de toets opgenomen in artikel 6.2.
Tweede lid
Met deze wijziging wordt de toets anderstalig onderwijs geïntroduceerd. De toets beperkt zich tot
de associate degree-opleidingen en bacheloropleidingen (en trajecten daarbinnen). Voor het
verzorgen van een masteropleiding (of een traject binnen een masteropleiding) in een andere taal
dan het Nederlands, is geen instemming van Onze Minister vereist.
De toets kan op twee momenten aan de orde zijn:
1. Gelijktijdig met het voornemen om een nieuwe opleiding te starten, en
2. Op het moment dat het instellingsbestuur voornemens is de taal van de opleiding te wijzigen ofals het voornemen bestaat om binnen een opleiding een anderstalig traject te starten.
Onze Minister toetst of voldaan is aan de in artikel 7.2, derde lid, opgenomen voorwaarden.
Bij een nieuwe opleiding wordt dus op grond van artikel 6.2, eerste lid, getoetst of het verzorgen
van de opleiding an sich doelmatig is, waarna – in het geval van het voornemen om deze opleiding
in een andere taal dan het Nederlands te verzorgen – ook getoetst wordt of de taalkeuze doelmatig
is.
Derde lid
Op grond van artikel 7.2, vierde lid, kunnen opleidingen of groepen van opleidingen worden
aangewezen waarvoor de in dat artikel opgenomen voorwaarden niet gelden. Met andere woorden,
kunnen opleidingen worden aangewezen die zondermeer in een andere taal mogen worden
verzorgd. Om te voorkomen dat het instellingsbestuur voor deze opleidingen wel een aanvraag inmoeten dienen, worden deze opleidingen ook uitgezonderd van de taaltoets. Dat neemt niet weg
dat een voornemen van het instellingsbestuur om een nieuwe opleiding te starten, op grond van
het eerste lid, wel ter instemming aan Onze Minister moet worden voorgelegd. De vrijstelling ziet
slechts op het onderdeel taal.
Vierde lid
De regering vindt het van belang dat Onze Minister zich laat adviseren in het geval een aanvraag
wordt ingediend als bedoeld in het eerste en het tweede lid. Hiermee wordt de bestaande praktijk
dat altijd om advies wordt gevraagd, gecodificeerd (van ‘kan zich laten adviseren’ naar ‘laat zichadviseren'). Bovendien wordt hiermee de motiveringsplicht om af te wijken van het advies,
verzwaard.
Zesde lid
Ten aanzien van de instemming met het verzorgen van een associate degree-opleiding,bacheloropleiding of een traject daarbinnen in een andere taal dan het Nederlands, wordt demogelijkheid geïntroduceerd nadere voorwaarden te verbinden aan het instemmingsbesluit.
Het wordt mogelijk om de instemming tijdelijk te verlenen. Het uitgangspunt van de regering is dat
de instemming in beginsel voor onbepaalde tijd wordt verleend, en eventueel wordt ingetrokken als
later blijkt dat het niet meer doelmatig is om een opleiding in een andere taal dan het Nederlands
te verzorgen. Er kunnen zich echter situaties voordoen waarbij het op voorhand aannemelijk is dat
het verzorgen van een opleiding of een traject in een andere taal maar voor een beperkte duur als
doelmatig kan worden aangemerkt. Dit kan bijvoorbeeld zijn wanneer sprake is van een tekort aan
W15111.K-1

55

Nederlandstalig onderwijzend personeel. Dit tekort zou binnen een bepaalde tijd kunnen worden
opgelost. In zo’n geval kan Onze Minister besluiten om de instemming tijdelijk te verlenen. Als het
instellingsbestuur na verloop van die tijd van mening is dat het nog steeds doelmatig is om het
onderwijs in een andere taal dan het Nederlands te blijven verzorgen, dan dient zij daartoe een
nieuw verzoek in.
De instemming kan, net als bij de instemming op grond van het eerste lid, beperkt worden tot het
verzorgen van de voltijdse, deeltijdse of duale variant van een opleiding.
Tot slot wordt de mogelijkheid geïntroduceerd om de instemming te beperken tot een maximum
aantal in te schrijven studenten in het eerste jaar van de opleiding. De situatie kan zich voordoen
dat er slechts beperkt ruimte of behoefte is aan een anderstalige opleiding. In dat geval kan Onze
Minister – door het stellen van deze beperking, grip houden op het anderstalig onderwijsaanbod.
Het is vervolgens aan het instellingsbestuur om een numerus fixus vast te stellen, om tevoorkomen dat meer studenten in schrijven (op grond van artikel 7.53). In dit geval is deonderwijscapaciteit dan beperkt vanwege de beperkte instemming. De beperking van deinstemming heeft ook gevolg voor de maximaal te verstrekken bekostiging aan een opleiding. Dit
onderscheidt zich van de arbeidsmarktfixus als bedoeld in artikel 7.56. De doelmatigheid van een
anderstalige opleiding kan samenhangen met de behoefte op de arbeidsmarkt, maar dit is niet het
enige criterium. Ook ten aanzien van een opleiding waarvoor weliswaar een redelijk
arbeidsmarktperspectief bestaat, kan grootschalig anderstalig aanbod ondoelmatig worden
bevonden.
Onderdeel G (artikel 6.3)
Op het moment dat het wetsvoorstel in werking treedt, zijn er al opleidingen en trajecten die voor
meer dan een derde van het totaal aantal studiepunten worden verzorgd in een andere taal dan
het Nederlands. Wanneer het instellingsbestuur een associate degree-opleiding, eenbacheloropleiding of een traject daarbinnen, in een andere taal dan het Nederlands wil blijven
aanbieden, dan is daar toestemming van Onze Minister voor nodig. Op deze manier kan Onze
Minister zich een totaalbeeld verschaffen over de doelmatigheid van het anderstalige
onderwijsaanbod. Het uitgangspunt is dat de instellingen onderling via zelfregie tot een afgewogen
voorstel aan Onze Minister komen, waardoor Onze Minister dat voorstel integraal kan beoordelen.
Eerste lid
Binnen zes maanden na inwerkingtreding van dit artikel moet het instellingsbestuur het voornemenom een opleiding in een andere taal dan het Nederlands voort te zetten aan Onze Minister
voorleggen. Daarbij kunnen instellingen samenwerken – bijvoorbeeld binnen de Vereniging
Hogescholen en Universiteiten van Nederland – door gezamenlijk, bijvoorbeeld sectoraal, een
aanvraag in te dienen. In zo’n geval kan Onze Minister het totaalaanbod binnen een bepaalde
sector beoordelen, waardoor sprake is van efficiënte besluitvorming. Wanneer binnen de sector zelf
tot een evenwichtig en doelmatig anderstalig bestaand onderwijsaanbod wordt gekomen, danvereenvoudigt dit de besluitvorming door Onze Minister. Evenwel staat het een instelling natuurlijk
vrij, om zelfstandig een aanvraag in te dienen.
Tweede lid
Op grond van artikel 7.2, vierde lid, kunnen opleidingen of groepen van opleidingen worden
aangewezen waarvoor de in dat artikel opgenomen voorwaarden niet gelden. Met andere woorden,
kunnen opleidingen worden aangewezen die zondermeer in een andere taal mogen worden
verzorgd. In dat geval behoeft de voorzetting van de anderstalige opleiding geen instemming vanOnze Minister.
Vierde lid
Bij de vaststelling van de beslistermijn is gekozen voor een ruime beslistermijn, omdat Onze
Minister Onze Minister de aanvragen in onderling verband moet beoordelen. Wanneer deinstellingen gezamenlijk tot een gedragen en afgewogen voorstel komen, kan Onze Minister dit
voorstel integraal beoordelen. Mochten er ook – meer – individuele aanvragen worden ingediend,dan zal Onze Minister deze ook betrekken bij het integrale oordeel over het totale bestaande
anderstalige aanbod in de ad en bachelor. Mocht het Onze Minister onverhoopt niet lukken om voor
W15111.K-1

56

het einde van de negen maanden te beslissen, dan kan hij de beslistermijn, overeenkomstig artikel
4.14, eerste lid, Awb, verlengen.
Vijfde lid
De uitkomst van de beoordeling kan zijn dat het verzorgen van de anderstalige associate degreeopleiding, de anderstalige bacheloropleiding of een anderstalig traject niet doelmatig is. In dat
geval zal Onze Minister in het afwijzende besluit bepalen met ingang van welke datum de opleidingof het traject niet meer als anderstalige opleiding of als anderstalig traject mag worden verzorgd.
Voor de zittende studenten geldt dat zij de opleiding in de andere taal mogen afronden, conform deregels die zijn beschreven in artikel 5.21 WHW. Het is vervolgens aan het instellingsbestuur om tebepalen of zij de opleiding als Nederlandstalige opleiding of als Nederlandstalig traject wenst voort
te zetten, waarbij wordt opgemerkt dat in dat geval – conform artikel 7.2 – de opleiding of het
traject voor ten hoogste een derde van het totaal aantal studiepunten in een andere taal dan het
Nederlands mag worden verzorgd.
Zesde lid
Als het instellingsbestuur niet voor de in het eerste lid genoemde datum een voornemen tot
voortzetting van een opleiding of het traject in een andere taal van het Nederlands aan Onze
Minister voorlegt, dan moet het instellingsbestuur met ingang van de dag volgend op de deadline
stoppen met het verzorgen de anderstalige opleiding of het anderstalige traject. Concreet betekent
dit dat vanaf dat moment geen nieuwe instroom van studenten meer plaats mag vinden. Het effectzal zich verwezenlijken met ingang van het daaropvolgende studiejaar. Voor de zittende studenten
geldt dat zij de opleiding in de andere taal mogen afronden, conform de regels die zijn beschrevenin artikel 5.21 WHW. In dit geval geldt hetzelfde als bij het vijfde lid, namelijk dat een
instellingsbestuur er voor mag kiezen op de opleiding of het traject in het Nederlands te blijven
verzorgen.
Achtste lid
Ook in dit geval kan de instemming van Onze Minister onder voorwaarden worden verleend,vergelijk artikel 6.2, vierde lid. Ter uitvoering van dit artikel worden – net als bij artikel 6.2 –beleidsregels vastgesteld.
Onderdeel H (artikel 6.5a)
Net als bij de reguliere doelmatigheidstoetsing geldt dat de instemming van Onze Minister om een
anderstalige associate degree-opleiding, een anderstalige bacheloropleiding of een anderstalig
traject binnen een associate degree-opleiding of een bacheloropleiding kan worden ingetrokken,
indien het verzorgen daarvan niet meer doelmatig is. Een dergelijke intrekkingsgrond is het
sluitstuk van de doelmatigheidstoetsing op anderstalig onderwijs, waar met terughoudendheid mee
omgegaan moet worden.
Deze terughoudendheid volgt ook uit het feit dat Onze Minister alvorens tot intrekking over tegaan, zal overwegen of het beperken van het aantal in te schrijven studenten niet voldoende is om
de balans te herstellen. Bovendien kan Onze Minister pas overgaan tot intrekking of beperking van
het aantal in te schrijven studenten nadat hij bij een adviescommissie advies heeft ingewonnen.
Als een dergelijk besluit door Onze Minister wordt genomen, zal in het besluit, met inachtneming
van een redelijke termijn, bepaald worden met ingang van welke datum de anderstalige opleidingof het anderstalige traject moet worden beëindigd. Ten overvloede betekent dit dat de opleiding ofhet traject wel in het Nederlands mag worden voortgezet. Met deze formulering is aangesloten bij
artikel 6.5. Voor de zittende studenten geldt dat zij de opleiding in de andere taal mogen afronden,
conform de regels die zijn beschrijven in artikel 5.21 WHW.
Het is vervolgens aan het instellingsbestuur om te bepalen of zij de opleiding of het traject in het
Nederlands wenst voort te zetten, of dat zij de opleiding of het traject in zijn geheel zal beëindigen.
Onderdelen I en J (artikelen 6.7, 6.7b, 6.7c, en 6.7d)
Deze technische wijzigingen houden verband met de introductie van het begrip ‘traject’.

W15111.K-1

57

Onderdeel K (artikel 6.13)
Aan de registratie in de Registratie instellingen en opleidingen worden twee registraties
toegevoegd, namelijk de registratie van het gegeven of Onze Minister instemming heeft verleendom het onderwijs binnen een opleiding of een traject in een andere taal dan het Nederlands teverzorgen, en in welke taal dat dan is. Voorts wordt geregistreerd of een instelling een
capaciteitsficus heeft ingesteld binnen een ad-opleiding of een bacheloropleiding (of een trajectdaarbinnen). Als een fixus ten aanzien van niet-EER-studenten is ingesteld, wordt dat eveneens
geregistreerd.
Onderdeel L (artikel 6.14)
Vanwege de vernummering binnen artikel 6.2 worden de verwijzingen aangepast. Daarnaast wordt
in het tweede lid een verwijzing opgenomen naar de besluiten die betrekking hebben op het
verzorgen van een anderstalige opleiding of een anderstalig traject.
Onderdeel M (artikel 6.15)
Als Onze Minister besluit om de instemming met het verzorgen van een opleiding in een andere
taal dan het Nederlands in te trekken, dan zal ook de registratie moeten worden aangepast. Met
deze wijziging ontstaat die mogelijkheid. Voorts wordt het mogelijk gemaakt om de registratie tewijzigen ten aanzien van de ingestelde capaciteitsfixus. Zodra het instellingsbestuur te kennen
geeft dat zij niet langer een capaciteitsfixus voert, zal deze registratie ook worden aangepast.
Onderdeel N (artikel 7.1)
Met deze wijziging worden enkele bepalingen niet (meer) van toepassing op de rechtspersonenvoor hoger onderwijs. Allereerst worden de rpho’s uitgezonderd van de taaleisen. Daarnaast geldt
de nieuwe verplichting om taalbeleid te formuleren niet voor hen. Tot slot wordt een technische
aanpassing gedaan in de verwijzing naar artikel 7.30b, vanwege de herordening van dit artikel.
Onderdeel O (artikel 7.2)
Voorgesteld wordt om de bepaling over de onderwijstaal grondig te herzien. Het uitgangspunt dat
het onderwijs in het hoger onderwijs in het Nederlands moet worden verzorgd wordt gehandhaafd,
maar ook genuanceerd. Daarnaast worden de gronden om van deze hoofdregel af te wijken herzienen voorzien van een voorafgaande toetsing.
Eerste lid
De bepaling met betrekking tot de onderwijstaal geldt alleen voor de associate degree-opleidingenen bacheloropleidingen en voor trajecten van associate degree-opleidingen en bacheloropleidingen.
Een opleiding of een traject moet voor tenminste twee derde van het totaal aantal studiepuntenverzorgd worden in het Nederlands. Dat is de genuanceerde nieuwe hoofdregel. Hiermee wordt
ruimte geboden voor de positieve effecten van internationalisering binnen iedere opleiding, maar
wordt ook het Nederlands als onderwijstaal in het hoger onderwijs beschermd. Binnen de ruimte
die wordt geboden, vallen ook de gastcolleges die in de oude bepaling een zelfstandige
uitzonderingsgrond waren. De regering heeft gekozen voor eenvoud bij de uitwerking van denieuwe taalbepaling, om de kans op onzorgvuldig gebruik zo klein mogelijk te houden.
Tweede lid
Van belang is om te bepalen of een onderwijseenheid als anderstalig moet worden aangemerkt in
het kader van de berekening of tenminste twee derde van het aantal studiepunten van de opleidingof het traject in het Nederlands wordt verzorgd. Om die reden is voorzien in een delegatiebepaling.
In de ministeriële regeling wordt uitgewerkt hoe bijvoorbeeld om te gaan met keuzeruimte of
gastcolleges.
Derde lid
Wanneer het instellingsbestuur een opleiding voor meer dan een derde in een andere taal dan het
Nederlands wil verzorgen, dan moet voldaan worden aan de voorwaarden uit dit onderdeel. Dit
wordt vooraf getoetst door Onze Minister, op grond van artikel 6.2, tweede lid. Het onderdeel bevat
een meer formele eis en een inhoudelijk criterium.

W15111.K-158

Allereerst vindt de regering het van belang dat een instelling doordacht taalbeleid voert. Dezeverplichting wordt geïntroduceerd in artikel 7.2a. De keuze om een opleiding of een traject in een
andere taal dan het Nederlands te verzorgen, moet passen binnen het taalbeleid dat de instelling
heeft vastgesteld. Wanneer de keuze van het instellingsbestuur past binnen het taalbeleid, wordt
vervolgens getoetst of het aanbieden van de opleiding of het traject in een andere taal dan het
Nederlands doelmatig is, gelet op de specifieke regionale of economische omstandigheden, debeschikbaarheid van personeel en het geheel aan voorzieningen op het gebied van het hoger
onderwijs. Hoe dit precies wordt getoetst door Onze Minister wordt op grond van artikel 6.2,
dertiende lid, uitgewerkt in een beleidsregel. Evenwel kan hier worden opgemerkt dat niet aan allefactoren die omschreven staan in de bepaling, moet worden voldaan. Het betreft een integralebeoordeling van de doelmatigheid, waarbij gekeken wordt naar de aspecten zoals deze in artikel
7.2, derde lid, tot uitdrukking zijn gebracht. Voor de wijze van toetsing wordt verwezen naar
paragraaf 4.2.1 van de algemene toelichting.
Vierde lid
Tot slot is voorzien in de mogelijkheid voor Onze Minister om bij regeling opleidingen aan te wijzen
waarvoor dit artikel niet geldt. Deze grondslag wordt geïntroduceerd om de regeldruk te verlagen.
Het is namelijk voor een aantal opleidingen evident dat het doelmatig is om deze in een andere
taal dan het Nederlands te verzorgen. Het zou in die gevallen leiden tot onnodige regeldruk
wanneer deze opleidingen toch vooraf toestemming moeten vragen. In dit kader kan worden
gedacht aan opleidingen met betrekking tot een andere taal, of opleidingen die gezamenlijk met
een buitenlandse instelling worden verzorgd in de zin van artikel 7.3c.
Onderdeel P (artikel 7.2a)
Met dit voorgestelde artikel wordt de verplichting tot het vaststellen van taalbeleid geïntroduceerd.
Iedere bekostigde instelling is gehouden taalbeleid vast te stellen.
Eerste lid
Het beleid wordt gelijktijdig vastgesteld met het instellingsplan. Het instellingsplan heeft telkens
een geldigheidsduur van zes jaren. Wanneer het instellingsplan opnieuw wordt vastgesteld, wordt
ook het taalbeleid opnieuw vastgesteld. Gekozen is om het taalbeleid geen onderdeel te laten
uitmaken van het instellingsplan. Het instellingsplan heeft het karakter van voorgenomen beleid.
Bij het taalbeleid is de bedoeling dat niet alleen vooruit wordt gekeken. Het voornemen tot het
aanbieden van een anderstalige opleiding of traject kan getoetst worden aan het taalbeleid van deinstelling in het kader van artikel 7.2, derde lid, onderdeel a. Het taalbeleid kent een drietal
verplichte onderdelen, die hierna worden toegelicht.
Beleid op taalkeuze van de opleiding of het traject (onderdeel a)
Het instellingsbestuur wordt verplicht beleid vast te stellen waarin is uitgewerkt in welke gevallen
tot anderstaligheid kan worden overgegaan en op welke wijze deze keuze binnen de instelling
wordt gemaakt. Op deze manier wordt inzichtelijk langs welke procedurele en inhoudelijke kaders
het instellingsbestuur de keuze maakt om een opleiding of een traject in een andere taal dan het
Nederlands te verzorgen. Per instelling, per opleiding en per situatie kunnen deze procedurele eninhoudelijke kaders verschillen. Daarom wordt niet voorgeschreven welke procedure gevolgd moet
worden, wel geldt dat er een procedure moet zijn en dat op instellingsniveau de procedurele kaders
worden vastgelegd. De instelling kan in haar beleid aandacht besteden aan elementen als de wijze
waarop inspraak van de medezeggenschap bij de belangenafweging is georganiseerd, het niveau
waarop het besluit over de taalkeuze binnen de instelling wordt genomen, en de wijze waarop
binnen en buiten de instelling over de taalkeuze wordt gecommuniceerd. Waar het gaat om
inhoudelijke kaders voor het taalbeleid van de instelling, ligt het in de rede dat de instelling
bepaalde instellings- of opleidingsspecifieke randvoorwaarden stelt voor het kunnen overgaan tot
het aanbieden van onderwijs in een andere taal.
Taalbeleid na de keuze voor een andere taal (onderdeel b)Onderdeel b verplicht het instellingsbestuur beleid vast te stellen over de wijze waarop zij, in het
geval zij anderstalig onderwijs verzorgd, zich inspant om de kwaliteit van het onderwijs aan deopleiding en de toegankelijkheid van de opleiding voor Nederlandstalige studenten te waarborgen.

W15111.K-1

59

Het beleid kan bijvoorbeeld zien op de wijze waarop binnen de instelling wordt geëvalueerd of een
keuze voor het voeren van een andere taal de gewenste effecten oplevert. Een manier waarop een
instelling zich ertoe kan inspannen dat het voeren van de andere taal geen nadelige effecten heeftvoor de kwaliteit van het onderwijs, is door zich ervan te blijven vergewissen dat de taalbeheersing
van de docenten met betrekking tot de onderwijstaal op peil is, en door hierin te investeren. Een
manier waarop een bekostigde instelling zich ertoe kan inspannen dat het voeren van een andere
taal aan de opleiding geen drempel opwerpt voor Nederlandstalige studenten om zich aan temelden voor de anderstalige opleiding of deel te nemen aan het betreffende deel van de opleiding,is om faciliteiten te bieden waardoor deze studenten hun taalbeheersing van de andere taal kunnen
ontwikkelen. Met betrekking tot de toegankelijkheid is het effect van anderstalig onderwijs op deaansluiting op en doorstroom naar vervolgonderwijs een ander belangrijk aspect waar debekostigde instellingen aandacht aan kunnen besteden. Ook kan een bekostigde instelling
overwegen om met het oog op de toegankelijkheid van de opleiding voor Nederlandstalige
studenten, een Nederlandstalige equivalent aan te bieden van de opleiding die of het deel van deopleiding dat in een andere taal wordt verzorgd.
Wijze van invulling bevordering taalvaardigheid in Nederlands (Onderdeel c)
Het instellingsbestuur moet zelf aangeven op welke manier de algemene verplichting uit artikel 1.3,
zesde lid wordt ingevuld. Daarbij is het van belang dat voor de anderstalige associate degree
opleidingen, de anderstalige bacheloropleidingen en anderstalige trajecten binnen ad-opleidingenen bacheloropleidingen geldt dat deze taalbevordering in het curriculum wordt verwerkt. Voor
anderstalige masteropleidingen of anderstalige trajecten binnen masteropleidingen geldt dat buiten
het curriculum aan de taalbevordering moet worden gewerkt. De regering kiest er voor om geen
eindniveau vast te leggen, maar het aan de instelling te laten om zelf beleid te formuleren ten
aanzien van het te bereiken niveau van taalbeheersing. Dit niveau kan verschillend zijn per groep
van studenten. Uiteindelijk is dit een onderdeel waar het instellingsbestuur naar streeft. Bij despecifieke verplichtingen die gelden bij de anderstalige opleidingen, geldt voor studenten dat zij
een gekwantificeerde inspanning moeten leveren, maar dat geenszins van hen vereist wordt dat zij
ook een beoogd eindniveau halen. Het gaat daar om het leveren van een inspanning die voor
eenieder gelijk is, ongeacht het startniveau. Meer kan van een student – in het kader van het
verkrijgen van een getuigschrift – niet worden gevergd. Voor Nederlandstalige opleidingen is er
geen specifieke verplichting in de wet opgenomen, maar dat betekent niet dat daar de verplichting
tot bevordering van de taalbeheersing niet geldt. Het instellingsbestuur zal binnen de eindtermenvan de opleiding duidelijk moeten maken hoe zij werkt aan de taalbevordering van studenten. Dit
kan dan via accreditatie worden getoetst.
Tweede lid
Het taalbeleid dient voor de eerste maal vastgesteld te worden binnen zes maanden na
inwerkingtreding van deze bepaling. Daarna dient het taalbeleid vastgesteld te worden gelijktijdig
met het instellingsplan. Indien het instellingsplan kort nadat het taalbeleid voor het eerst is
vastgesteld, wordt vastgesteld, kan volstaan worden met de herbevestiging van het taalbeleid.
Derde lid
Indien noodzakelijk kunnen nadere regels worden gesteld ten aanzien van het taalbeleid. Dit
gebeurt dan bij of krachtens algemene maategel van bestuur. Gedacht kan worden aan een nadereconcretisering van de onderwerpen waarop het instellingsbestuur beleid moet vaststellen.
Onderdeel Q (artikel 7.11)
Zoals weergegeven in het algemene deel van de toelichting vindt de regering het van belang dat bij
anderstalige opleidingen en anderstalige trajecten aandacht wordt besteed aan de bevordering van
de taalvaardigheid in het Nederlands van alle studenten. Ten aanzien van masteropleidingen is
gekozen om de bevordering van de taalvaardigheid in het Nederlands niet verplicht op te laten
nemen in het curriculum van de opleiding. Evenwel vindt de regering het van belang dat iederestudent in de master zijn taalvaardigheid bevordert. Omdat het moet gaan om de bevordering van
de taalvaardigheid van de student, kan niet volstaan worden met slechts een verplichting die zichricht tot de instellingen. Deze verplichting geldt alleen bij opleidingen die worden verzorgd door
een bekostigde instelling. Overigens moet worden opgemerkt dat deze verplichting niet geldt bij depost-initiële masters, die verzorgd worden op grond van artikel 7.3b WHW.
W15111.K-160

Studenten die instromen in de master hebben veelal een verschillend niveau van beheersing vande Nederlandse taal. Het is niet het doel van de regering om een uitstroomniveau vast te stellen
waar iedere student aan moet voldoen bij afronding van de masteropleiding, evenwel is het wel debedoeling van de regering om iedere student te verplichten een bepaalde inspanning te leveren
gericht op de bevordering van zijn taalvaardigheid in het Nederlands.
Voor studenten met een niet-Nederlandstalige vooropleiding zal de inhoud verschillen van wat destudent met een Nederlandstalige vooropleiding zal moeten doen om zijn taalvaardigheid tebevorderen. Het doel van de maatregel is enerzijds socialisatie en de voorbereiding op detoetreding tot de arbeidsmarkt, met als gevolg een verhoging van de blijfkans.
De examencommissie moet – voordat zij overgaat tot afgifte van een diploma – toetsen of een
student voldaan heeft aan zijn inspanningsverplichting. Hoewel de verplichting zo is vormgegeven
dat van de student verlangd mag worden dat deze inspanning extra curriculair wordt geleverd, sluit
dit niet uit dat – als daar ruimte voor is – binnen het curriculum voldaan wordt aan deze
verplichting. Deze verplichting geldt niet voor studenten die op het moment van inwerkingtreden
van de wet al ingeschreven zijn voor een master
De inspanningsverplichting heeft een omvang van 56 uur. Voor de verdere uitwerking daarvan
wordt verwezen naar paragraaf 4.2.2 van het algemene deel van de toelichting.
Onderdeel R (artikel 7.13)
Voorgesteld wordt om twee nieuwe verplichtingen te introduceren.
Het wordt allereerst voor alle opleidingen verplicht om in de Onderwijs- en Examenregeling tebeschrijven in welke taal de opleiding wordt verzorgd en in welke taal de tentamens worden
afgenomen. Deze verplichting geldt voor alle opleidingsvormen en zowel voor het bekostigd als het
niet-bekostigd onderwijs. Met deze verplichting wordt ervoor gezorgd dat studenten goed op de
hoogte kunnen zijn van in welke taal een opleiding wordt verzorgd. Indien sprake is van meerderetrajecten binnen een opleiding geldt deze verplichting ook ten aanzien van de trajecten.
Daarnaast wordt het verplicht om binnen iedere anderstalige associate degree opleiding of
anderstalige bacheloropleiding of een anderstalig traject binnen een associate degree-opleiding of
bacheloropleiding verzorgd door een bekostigde instelling om tijd te besteden aan het bevorderen
van de taalvaardigheid van alle studenten. Voor de associate degree-opleiding betreft dit 56 uur (2studiepunten), voor de bacheloropleiding 140 uur (5 studiepunten). Dit inrichtingsvoorschrift richt
zich tot de instelling, maar omdat daarmee de bevordering van de taalvaardigheid in het
Nederlands onderdeel wordt van het curriculum van een opleiding, is ook de student verplicht deinspanning te leveren.
Voor de inhoud en de achtergrond van de verplichting wordt verwezen naar paragraaf 4.1.2 van
het algemene deel van de toelichting.
Onderdeel S (artikel 7.15)
Het instellingbestuur is op grond van artikel 7.15 WHW verplicht om informatie te verstrekken overwezenlijke aspecten van het onderwijs aan studenten en aspirant-studenten. Studenten worden
daarmee in staat gesteld een weloverwogen keuze te maken voor een opleiding. Het bestaan van
een numerus fixus op een opleiding of een traject beschouwt de regering als een dergelijk
wezenlijk aspect. Om die reden wordt artikel 7.15 aangevuld.
Onderdeel T (artikel 7.28. 7.29 en 7.30)
In de artikelen 7.28, tweede lid, 7.29, eerste lid, en 7.30, tweede lid, is onder andere geregeld dat
het instellingbestuur in bepaalde gevallen bij de inschrijving mag onderzoeken of de student de
Nederlandse taal voldoende beheerst. Dit met het oog op het met voldoende vrucht kunnen volgen
van het onderwijs. Met deze wijziging wordt ‘Nederlandse taal’ gewijzigd in ‘Nederlandse taal of
andere taal’. Het College van Beroep voor het Hoger Onderwijs (hierna: CBHO) heeft namelijk

W15111.K-161

bepaald dat het begrip ‘Nederlandse taal’ extensief geïnterpreteerd dient te worden.60 Dit begrip
moet volgens het CBHO gelezen worden als ‘de taal waarin het onderwijs wordt aangeboden’. Met
deze wijziging wordt de wet in overeenstemming gebracht met de jurisprudentie van het CBHO. Na
inwerkingtreding van dit onderdeel, is de praktijk niet meer afhankelijk van de interpretatie doorde rechter, maar volgt deze uitleg ook uit de bepaling zelf.
Onderdeel U (artikel 7.30b)
De inhoud van dit artikel wordt deels verplaatst naar het nieuwe artikel 7.54a.
Onderdeel V (artikel 7.52c)
Het huidige artikel 7.52c wordt vervangen door een nieuwe reikwijdtebepaling. De bepalingen indeze paragraaf hebben betrekking op zowel opleidingen als op trajecten daarbinnen.
Hoofdstuk 7, titel 3, paragraaf 4, wordt uitgebreid met enkele bepalingen die (mede) betrekking
hebben op masteropleidingen. De artikelen in deze paragraaf worden van toepassing op associatedegree-, bachelor- en masteropleidingen tenzij anders aangegeven. De definitie vanpropedeutische fase kan probleemloos vervallen omdat dit begrip al is uitgeschreven in artikel
7.53, eerste lid, en artikel 7.54, tweede lid.
Onderdeel W (artikel 7.53)
Dit onderdeel bevat enkele technische wijzigingen waarmee wordt aangegeven dat artikel 7.53
alleen betrekking heeft op associate degree-opleidingen en bacheloropleidingen.
Onderdeel X (artikelen 7.54a, 7.54b en 7.54c)
7.54a (Capaciteitsfixus in de master)De numerus fixus voor masteropleidingen wordt opgenomen in artikel 7.54a. De bepaling ismaterieel gelijk aan wat nu is opgenomen in artikel 7.30b, derde en vierde lid. Als gevolg van deze
verplaatsing wordt het mogelijk om een capaciteitsfixus in te stellen voor een traject binnen een
masteropleiding.
7.54b (Gedifferentieerde beperking inschrijvingen)Eerste lid: Deze bepaling maakt een gedifferentieerde benadering mogelijk bij de toelating tot
opleidingen en trajecten, waarbij omwille van capaciteitsproblemen onderscheid gemaakt wordt
tussen personen die vallen onder artikel 2.2 van de Wet op de studiefinanciering 2000 (dan wel deSurinaamse nationaliteit bezitten) enerzijds, en andere personen anderzijds.
Ingevolge artikel 2.2 van de Wet op de studiefinanciering 2000 hebben niet alleen EER-onderdanen
die krachtens Unie- en EER-recht aanspraak hebben op gelijke behandeling met Nederlandse
studenten, maar hebben onder meer ook de meeste bepaalde vreemdelingen/derdelanders die met
een aangewezen verblijfsvergunning voor bepaalde of onbepaalde tijd, in de zin van een
vergunning asiel of een vergunning in het kader van gezinshereniging (zie artikel 3 van het Besluit
financiering 2000) in Nederland verblijven die aanspraak. Het onderscheid treft derhalve enkel
personen/derdelanders van buiten de EU/EER die voor studie in het hoger onderwijs naar
Nederland willen komen maar nog niet zijn toegelaten tot een onderwijsinstelling. In lijn met het
spraakgebruik worden deze hierna aangeduid als ‘niet-EER-studenten’.
De verwachte aanmeldingen van niet-EER-studenten moeten in aanmerkelijke mate bijdragen aan
het capaciteitstekort. Hierin ligt de plicht voor de onderwijsinstelling besloten om degedifferentieerde fixus proportioneel toe te passen.
Tweede lid: Met het tweede lid wordt uitgedrukt dat de uiteindelijke toepassing van degedifferentieerde fixus afhankelijk is van de daadwerkelijke schaarste van opleidingsplaatsen. De
instelling laat niet minder studenten toe dan het vooraf vastgestelde maximum. Dat betekent het
volgende:
1) Als het instellingsbestuur in totaal minder aanmeldingen ontvangt dan het vastgestelde
maximum aantal beschikbare opleidingsplaatsen, worden alle aspirant-studenten
toegelaten.
60

CBHO 15 juni 2009, 2009/006.

W15111.K-1

622) Als het instellingsbestuur minder aanmeldingen ontvangt van EER-studenten dan het aantal
gereserveerde plaatsen voor deze groep, worden de overgebleven plaatsen opgevuld met
aanmeldingen van niet-EER-studenten. Er worden dan meer niet-EER-studenten toegelaten
dan het maximum dat op grond van artikel 7.54b was vastgesteld.
7.54c (Noodfixus voor niet-EER-studenten)
Dit artikel betreft de situatie dat het instellingsbestuur op een laat moment geconfronteerd wordt
met een onverwachte en grote stijging van het aantal aanmeldingen voor een opleiding of traject.
Het instellen van een capaciteitsfixus op grond van artikel 7.53, 7.54a of 7.54b is altijd gebaseerd
op verwachte aanmeldingen. In zeldzame gevallen kan het echter voorkomen dat deze verwachting
plotseling aanzienlijk wordt overschreden.
Het eerste lid beschrijft de situatie dat er nog geen capaciteitsfixus was ingesteld, maar dit op een
later moment wel nodig blijkt te zijn vanwege een ernstig risico voor de kwaliteit van het onderwijs
als alle kandidaten zouden worden toegelaten. In dat geval kan het instellingsbestuur, op basis van
het tweede lid, ook een gedifferentieerde fixus vaststellen.
Het derde lid beschrijft de situatie waarin het instellingsbestuur op rond van artikel 7.53 of 7.54a
wel een capaciteitsfixus heeft ingesteld, maar daarbij geen niet-EER-fixus heeft vastgesteld. Als er
sprake is van een onverwachte en grote toename van aanmeldingen van niet-EER-studenten, kan
er een ernstig risico ontstaan van verdringing van studenten uit de EER. Als daarvan sprake is, kan
het instellingsbestuur alsnog een limiet stellen aan het aantal inschrijvingen van niet-EERstudenten.
Dit artikel is bedoeld voor uitzonderingssituaties, het vierde lid sluit daarom uit dat de noodfixus
twee jaar op rij voor dezelfde opleiding wordt vastgesteld. Voor het opvolgende studiejaar spreekt
het voor zich dat het instellingsbestuur gebruik maakt van de reguliere mogelijkheid om een
maximum aantal inschrijvingen vast te stellen (artikel 7.53, 7.54a en 7.54b).
Vanwege het uitzonderingskarakter van de bevoegdheid geregeld in artikel 7.54c moet de
toepassing hiervan altijd worden gemeld aan Onze Minister. Bij de toepassing van artikel 7.54c is
het belangrijk dat aspirant studenten voldoende tijd krijgen om zich nog aan te melden voor deopleiding. Het is niet toegestaan dat de aanmeldingstermijn, in tegenstelling tot eerdere
communicatie, per direct eindigt. Daarom wordt bij wet vastgesteld dat het instellingsbestuur tot 1
april aanmeldingen moet blijven ontvangen.
Onderdeel Y (artikel 7.56)
Voor associate degree-opleidingen en bacheloropleidingen wordt het mogelijk om, binnen een
arbeidsmarktfixus, de inschrijving van niet-EER studenten te beperken.
Onderdelen Z, CC, DD, EE, FF, onderdeel 1, GG, HH en II (artikelen 9.18, 9.38, 10.3c, 10.16b,
10.20, 11.11 en 11.13)
Deze onderdelen regelen het instemmingsrecht ten aanzien van de taal waarin een opleiding wordt
verzorgd, zoals neergelegd in de Onderwijs- en Examenregeling van de betreffende opleiding. Het
uitgangspunt is dat de decentrale medezeggenschap instemmingsrecht heeft, omdat het een
onderwerp is dat gaat over een specifieke opleiding. Bij de redactie van deze bepalingen isuitgegaan van de tekst zoals deze luidt na inwerkingtreding van het wetsvoorstel leeruitkomsten
hoger onderwijs (Kamerstukken II 2022/23, 36136). In een latere fase zal worden beoordeeld in
hoeverre een samenloopregeling noodzakelijk is.
Onderdelen AA en FF, onderdeel 2 (artikelen 9.33 en 10.20)
Met de voorgesteld wijziging krijgen de centrale medezeggenschapsraden instemming op het tevoeren taalbeleid door de instelling. Hiermee wordt aangesloten bij het instemmingsrecht dat zij
reeds hebben ten aanzien van het instellingsplan.
Onderdelen BB, CC en GG (artikelen 9.33a, 9.38 en 10.20a)

W15111.K-1

63

Met deze wijzigingen wordt de verwijzing naar artikel 7.30b, waar het de selectieprocedure in demaster betreft, aangepast. Dit in verband met de verplaatsing van de selectieprocedure in demaster naar artikel 7.54a.
Onderdeel JJ (artikel 16.16b)
Dit betreft een technische wijziging in verband met de vernummering van leden in artikel 6.2.
Onderdeel KK (artikel 18.102)
Met deze overgangsrechtelijke bepaling wordt geborgd dat een student die al is aangevangen met
een anderstalige masteropleiding of een anderstalig traject binnen een masteropleiding, deze
opleiding of dit traject mag afronden zonder dat de student verplicht is aan de extra
inspanningsverplichting van artikel 7.11, tweede lid, eerste volzin, onderdeel b, te voldoen. De
verplichting gaat alleen gelden voor nieuwe studenten. Dit omdat studenten die al gestart zijn met
hun opleiding bij de studiekeuze geen rekening hebben kunnen houden met het ontstaan van deze
extra verplichting.
Artikel II. Wijziging van de Wet referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen
Deze uitbreiding van de wettelijke grondslag maakt het mogelijk om in het Besluitreferentieniveaus Nederlandse taal en rekenen voor een beroepsopleiding meer dan één
referentieniveau aan te wijzen. Deze referentieniveaus worden daarmee onderdeel van het
onderwijs- en examenprogramma, zo volgt uit artikel 7.2.4, vierde lid, van de WEB. In het
Examen- en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB wordt nader geregeld hoe wordtgeëxamineerd en welk eindcijfer is vereist om te kunnen slagen. Hiermee kan voor het vierde
niveau van beroepsonderwijs uitvoering worden gegeven aan de zogenoemde omkeerregeling,zoals aangegeven in paragrafen 3.1.3 en 4.2.3 van het algemeen deel van de toelichting.
Artikel III. Wijziging van de Algemene wet bestuursrecht
Met deze wijziging van de bijlage bij de Awb wordt aangesloten bij de systematiek dat tegenintrekkingsbesluiten in de WHW slechts in een instantie kan worden geprocedeerd, te weten bij deAfdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Gelet op de gevolgen voor zowel instellingen
als studenten is het van belang om op korte termijn een eindoordeel in een kwestie te hebben. Dit
uitgangspunt geldt ook voor de bij deze wet geïntroduceerde besluiten, te weten: het besluit om
geen instemming te verlenen om een bestaande anderstalige opleiding of een anderstalig traject indie andere taal dan het Nederlands voort te zetten (artikel 6.3, vijfde lid, WHW) en de intrekking
van de toestemming om een opleiding of een traject in een andere taal dan het Nederlands temogen verzorgen (artikel 6.5a, eerste lid, WHW).
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,

Robbert Dijkgraaf

W15111.K-164