หน้า   ๒๗ 
เล่ม   ๑๓๔   ตอนที่   ๔๒   ก ราชกิจจานุเบกษา  ๑๒   เมษายน    ๒๕๖๐  
 
  
 
 
 
  
 
กฎกระทรวง  
กําหนดมาตรฐานส ินค้าเกษตร  
สําหรับหลักปฏิบัติสําหรับการผลิตเชื้อเห็ดเป็นมาตรฐานบังคับ 
พ.ศ.  ๒๕๖๐  
 
 
อาศัยอํานาจตามความในมาตรา   ๕  วรรคหนึ่ง  และมาตรา   ๑๕  วรรคสอง   แห่งพระราชบัญญัติ
มาตรฐานสินค้าเกษตร   พ.ศ.  ๒๕๕๑   รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ ์ออกกฎกระทรวงไว ้  
ดังต่อไปนี้ 
ข้อ ๑ กฎกระทรวงนี้ให้ใช้บังคับเมื่อพ้นกําหนดสามร้อยหกสิบห้าวันนับแต่วันประกาศใน
ราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป 
ข้อ ๒ ให้มาตรฐานสินค้าเกษตร   เลขที่  มกษ.  ๒๕๐๗   -  ๒๕๕๙   ตามประกาศกระทรวงเกษตร
และสหกรณ์  เรื่อง  กําหนดมาตรฐานส ินค้าเกษตร   :  หลักปฏิบัติสําหรับการผลิตเชื้อเห็ด  ตามพระราชบัญญัติ
มาตรฐานสินค้าเกษตร   พ.ศ.  ๒๕๕๑   ลงวันที่  ๑๑  สิงหาคม   พ.ศ.  ๒๕๕๙   เป็นมาตรฐานบังคับ 
 
ให้ไว้  ณ  วันที่  ๒๔  มีนาคม  พ.ศ.  ๒๕๖๐  
พลเอก   ฉัตรชัย สาริกัลยะ 
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ ์ 
  
 
      หน้า   ๒๘ 
เล่ม   ๑๓๔   ตอนที่   ๔๒   ก ราชกิจจานุเบกษา  ๑๒   เมษายน    ๒๕๖๐  
 
  
หมายเหตุ  :-  เหตุผลในการประกาศใช ้กฎกระทรวงฉบ ับนี้  คือ  โดยที่เชื้อเห็ดเป็นปัจจัยการผลิตที่สําคัญ 
ต่อการส่งเสริมและยกระดับการผลิตเห็ดให้เป็นสินค้าที่มีมาตรฐาน   หากไม่มีการควบคุมกระบวนการผล ิตที่ดี 
จะทําให้เชื้อเห็ดไม่มีคุณภาพ   และเสี่ยงต่อการปนเปื้อนของศัตรูเห็ดอันจะก่อให้เกิดความเสียหายต่อเกษตรกร  
ที่นําเชื้อเห็ดไปใช้  จึงจําเป็นต้องมีการควบคุมกระบวนการผล ิตเชื้อเห็ดให้มีการปฏิบัติตามหลักวิชาการและ  
ถูกสุขลักษณะ   เพื่อให้ได้เชื้อเห็ดที่มีคุณภาพและได ้มาตรฐาน   อีกทั้งเพื่อเพิ่มศักยภาพในการแข ่งขัน 
ด้านการผลิตสินค้าเกษตรของไทย   ในการนี้  ได้มีประกาศกระทรวงเกษตรและสหกรณ ์  เรื่อง  กําหนดมาตรฐาน
สินค้าเกษตร   :  หลักปฏิบัติสําหรับการผลิตเชื้อเห็ด  ตามพระราชบัญญัติมาตรฐานสินค้าเกษตร   พ.ศ.  ๒๕๕๑   
ลงวันที่  ๑๑  สิงหาคม   พ.ศ.  ๒๕๕๙   และได้มีการดําเนินการรับฟังความคิดเห็นของตัวแทนของกลุ่มผู้มีส่วนได้เสีย
หรือผู้มีประโยชน์เกี่ยวข้องครบถ้วนตามความในมาตรา   ๑๘  แห่งพระราชบัญญัติมาตรฐานสินค้าเกษตร    
พ.ศ.  ๒๕๕๑   แล้ว  สมควรกําหนดมาตรฐานส ินค้าเกษตรสําหรับหลักปฏิบัติสําหรับการผลิตเชื้อเห็ด 
เป็นมาตรฐานบังคับ  จึงจําเป็นต้องออกกฎกระทรวงน ี้ มก ษ .  2507 - 25 59 
 
 มาตรฐานสินค้ าเกษต ร 
ห ลัก ป ฏิบัติส า ห รับ ก า ร ผ ลิ ต เ ชื้อ เ ห็ ด 
1 .  ขอบข่าย  
ม า ต ร ฐ า น ส ิ น ค้ า เ ก ษ ต ร นี้  ก า ห น ด ห ล ั ก ป ฏ ิ บ ั ติ ส  า ห ร ั บ ก า ร ผ ล ิ ต เ ชื้ อ เ ห็ ด ทุ ก ช นิ ด เ พื่ อ ก า ร ค้ า  ตั้ ง แ ต่ ขั้ น ต อ น   
ก า ร เ ต ร ี ย ม วั ต ถุ ดิ บ  ก า ร ผ ล ิ ต เ ชื้ อ เ ห็ ด บ ร ิ ส ุ ท ธิ์  ก า ร ถ่ า ย เ ชื้ อ ล ง ใ น วั ส ดุ เ ล ี้ ย ง เ ชื้ อ เ พื่ อ ผ ล ิ ต เ ชื้ อ เ ห็ ด ข ย าย  จ น ถึ ง
กา ร เก็บ ร ักษา เพื่อร อกา ร จ า หน่าย  เพื่อให้ได ้ เ ชื้อ เ ห็ด ที่ม ีคุณ ภ า พ  ต ร ง ต า ม ช นิด  ไ ม่ม ีศ ัต ร ูเ ห็ด ป น เ ปื้อ น   
2 .  นิยาม 
ความห มาย ของ ค าที่ใช้ใ นมาตร ฐาน ส ินค้า เกษตร นี้  มี ดัง ต่อไปน ี้  
2 . 1  เ ชื้ อ เ ห็ ด  (mushroom culture ) ห ม า ย ถึ ง  เ ชื้ อ เ ห็ ด บ ร ิ ส ุ ท ธิ์  แ ล ะ เ ชื้ อ เ ห็ ด ข ย า ย   
2 . 2 เชื้ อเห็ ดบร ิ ส ุ ทธ ิ์  (pure mushroom culture ) หม ายถึ ง  ก ล ุ ่ ม ใ ย ร า  (mycelium ) ข อ ง เ ห ็ ด ที ่ เ พ า ะ เ ล ี ้ ย ง บ น
อา หาร เลี้ย ง เชื้อ (culture media)  เ พื่อ ใ ช้ส  า ห ร ับ ก า ร ผ ล ิต เ ชื้อ เ ห็ด ข ย า ย  (mushroom spawn )  
2 . 3 เ ชื ้ อ เ ห ็ ด ข ย า ย  (mushroom spawn )  ห ม า ย ถ ึ ง  ก ล ุ ่ ม ใ ย รา (mycelium ) ข อ ง เ ห ็ ด ที ่ เ พ า ะ เ ล ี ้ ย ง ด ้ ว ย ว ั ส ดุ
เ ล ี้ ย ง เ ชื้ อ  เ ช่ น  เ ม ล ็ ด ธั ญ พื ช  ห ร ื อ วั ส ดุ อื่ น  เพื่อใช้ส าหรับ กา ร ขย ายพัน ธุ์ (propagation) หรือกา ร ผล ิตเห ็ด  
2 . 4 กา ร ถ่ ายเ ชื้ อ (subculture ) หม าย ถึ ง  ก า ร ย ้ า ย เ ชื้ อ เ ห็ ด ม า เ ล ี้ ย ง ใ น อ า ห า ร เ ล ี้ ย ง เ ชื้ อ ห ร ื อ วั ส ดุ เ ล ี้ ย ง เ ชื้ อ ใ ห ม่  
เพื่อ เพิ่มปร ิมาณส าหรับ ขย ายพัน ธุ์ ห ร ือ เ ก็บ ร ัก ษ า พัน ธุ์ ห ร ือ ท า ใ ห้เ ชื้อ เ ห็ด แข็งแร ง ขึ้น  (rejuvenate ) 
2 . 5  ศ ัตรูเห็ด (pest ) หม ายถึง  ไวรัส จุลินทรีย์ ไร แมล ง  แ ล ะสัตว์อื่นๆ  ท ี่ก่อให้เกิดความเส ีย หาย แก ่เห็ด  
2 . 6  ส ั ต ว์ พ า ห ะ  (carrier  or vector ) ห ม า ย ถึ ง  ส ั ต ว์ ที่ น า ศ ั ต ร ู เ ห็ ด ม า ก่ อ ใ ห้ เ กิ ด ค ว า ม เ ส ี ย ห า ย แ ก่ เ ชื้ อ เ ห็ ด  เ ช่ น 
ไร แมล ง วัน หนู แมล ง ส าบ  และแมล ง หวี่  
 
 
 มก ษ .  2507 - 25 59 
 
 2 
 
3 .   ข้อ ก  าห น ด 
ข้ อ ก า ห น ดขอ ง ห ล ั ก ป ฏ ิ บ ั ติ ส  า ห ร ั บ ก า ร ผ ล ิ ต เ ชื้ อ เ ห็ ด  ใ ห้ เ ป็ น ไ ป ต า ม ต า ร า ง ที่  1 ดั ง นี้ 
ต า ร า ง ที่  1 ร า ย ก า ร แ ล ะ ข้อ ก าหนด ขอ ง หลัก ป ฏิ บัต ิส  าห รับก าร ผลิต เช ื้อ เห็ด  
( ข้อ 3 )  
รายการ  ข้อ ก าหน ด  
1 . ส ถา นป ร ะกอ บ กา ร  :      
กา ร ออก แบ บ และสิ่ง อ า นวย
ความส ะดวก  1 . อ า ค า ร ส ถ า น ที่ ผ ล ิ ต  เ ค ร ื่ อ ง มื อ  แ ล ะ ส ิ่ ง อ า น ว ย ค ว า ม ส ะ ด ว ก ต่ า ง ๆ   
ควรมีท ี่ตั้ง / จัดวา ง  ออกแ บ บ และสร้า ง ให ้: 
( 1 ) มีการ ป้อ ง กัน กา ร ส ะสม ของ ศ ัตรูเห็ดและสัตว์พาหะ  
( 2 ) บ  าร ุง ร ักษา ท าความส ะอา ด แล ะฆ่า เชื้อได้ส ะดวก  
1.1  ที่ต ั้ง ส ถา นป ร ะกอ บ กา ร  1 . 1 อ ย ู่ ใ น บ ร ิ เ ว ณ ที่ มี ส ภ า พ แ ว ด ล ้ อ ม ไ ม่ เ ส ี่ ย ง ต่ อ ก า ร เ ป็ น แ ห ล ่ ง ส ะ ส ม  
ข อ ง ศ ั ต ร ู เ ห็ ด แ ล ะ ส ั ต ว์ พ า ห ะ  ห า ก มี ค ว า ม เ ส ี่ ย ง ต้ อ ง มี ม า ต ร ก า ร ป้ อ ง กั น  
ที่เห มา ะสม 
1.2  ก า ร อ อ ก แ บ บ อ า ค า ร  
ส ถา นป ร ะกอ บ กา ร   
 1 . 2 ควรอ อกแ บ บ ภา ย ใ น แ ล ะ ว า ง ผั ง ข อ ง ส ถ า น ป ร ะ ก อ บ ก า ร ผ ล ิ ต เ ชื้ อ เ ห็ ด
ใ ห้ เ อื้ อ ต่ อ ก า ร ป ฏ ิ บ ั ติ ง า น แ ล ะ ส า ม า ร ถ ป้ อ ง กั น ก า ร ป น เ ปื้ อ น ข้ า ม ร ะ ห ว่ า ง
ช่วง ปฏิบัติงาน และในขณ ะป ฏ ิบ ัติง าน  
1 . 2 . 1 แ ย ก พื้ น ที่ ป ฏ ิ บ ั ติ ง า น ทั่ ว ไ ป แ ล ะ พื้ น ที่ ที่ ต้ อ ง ก า ร ค ว า ม ส ะ อ า ด     
อ อ ก จ า ก กั น อ ย ่ า ง ชั ด เ จ น  แ ล ะ ใ ห้ เ ป็ น ไ ป ต า ม ขั้ น ต อ น ก า ร ป ฏ ิ บ ั ติ ง า น  
โดย ไม ่ย ้อน กลับ เพื่อป ้องกันกา ร ปน เปื้อ น   
1.3  โ ค ร ง ส ร ้ า ง ภ า ย ใ น อ า ค า ร  
ส ถ า น ป ร ะ ก อ บ ก า ร แ ล ะ ส่ ว น ป ร ะ ก อ บ  1 . 3 มี ก า ร อ อ ก แ บ บ อ ย ่ า ง เ ห ม า ะ ส ม ใ ห้ บ  า ร ุ ง ร ั ก ษ า ท า ค ว า ม ส ะ อ า ด ไ ด้ ง ่ า ย  
เพื่อป ้องกันกา ร ส ะสม ของ ศ ัตรูเห็ดและสัตว์พาหะ  
1 . 3 . 1 พื้น ส า ม า ร ถ ร ะ บ า ย น้ า ไ ด้ ดี แ ล ะ ส า ม า ร ถ ท า ค ว า ม ส ะ อ า ด ไ ด้  
1 . 3 . 2 พื้ น  ผ นั ง  แ ล ะ เพ ด า น ห ร ื อ ห ล ั ง คา  ข อ ง ส ถ า น ที่ ปฎิ บ ั ติ ง า นถ ่ า ย เ ชื้ อ
ห ร ือ ห้อ ง ถ่า ย เ ชื้ อ  มี พื้ น ผิ ว เ ร ี ย บ  ไ ม่ เ ป็ น แ ห ล ่ ง ส ะ ส ม ส ิ่ ง ส ก ป ร ก  มี ก า ร ถ่ า ย เ ท
อ า ก า ศ ไ ด้ดี บ  า ร ุง ร ัก ษ า แ ล ะ ท า ค ว า ม ส ะ อ า ด ง ่า ย     
1 . 3 . 3  ท า ง ร ะ บ า ย น้ า มี ค ว า ม ล า ด เ อี ย ง ใ ห้ ส า ม า ร ถ ร ะ บ า ย น้ า ไ ด้ อ ย ่ า ง มี
ปร ะสิท ธิภาพ  
  มก ษ .  2507 - 25 59 
 
 3 
รายการ  ข้อ ก าหน ด  
1.4  เครื่องม ือแ ล ะอุป กร ณ์  1 . 4 เ ค ร ื่ อ ง มื อ แ ล ะ อุ ป ก ร ณ์ มี ก า ร อ อ ก แ บ บ อ ย ่ า ง เ ห ม า ะ ส ม  เ พื่ อ ใ ห้ มั่ น ใ จ
ว่ า ส า ม า ร ถ ล ด ค ว า ม เ ส ี่ ย ง จ า ก ก า ร เ ป็ น แ ห ล ่ ง ส ะ ส ม ศ ั ต ร ู เ ห็ ด แ ล ะ ข จั ด 
กา ร ปน เปื้อ น ในอา หาร เลี้ย ง เชื้อแ ล ะวัสดุเล ี้ย ง เชื้อ ได้ 
1 . 4 . 1  พื้ น ผิ ว ข อ ง โ ต๊ ะ ห ร ื อ ภ า ย ใ น ตู้ ถ่ า ย เ ชื้ อ ที่ ใ ช้ ป ฏ ิ บ ั ติ ง า น ถ่ า ย เ ชื้ อ ต้ อ ง 
ไม ่ดูดซับน้ า หรืออมความ ชื้ น  พื้ น ผิ ว เ ร ี ย บ  ไ ม่ มี ร ่ อ ง ที่ อ า จ เ ป็ น แ ห ล ่ ง ส ะ ส ม
เศ ษวัส ดุเล ี้ย ง เชื้อหรือสิ่ง ส กป ร ก  
1 . 4 . 2  ห ม้ อ นึ่ ง ฆ่ า เ ชื้ อ ต้ อ ง เ ป็ น ห ม้ อ นึ่ ง ค ว า ม ดั น ไ อ น้ า ที่ ท า จ า ก โ ล ห ะ  
ที่ ท น แ ร ง ดั น ไ ด้ ดี แ ล ะ มี ว า ล ์ ว นิ ร ภั ย  (safety valve )  ค ว บ คุ ม แ ร ง ดั น  
ส า ม า ร ถ ใ ช้ ง า น ด้ ว ย อุ ณ ห ภู มิ ไ ม่ ต่ า ก ว่ า  121oC ( อ ง ศ า เ ซ ล เ ซี ย ส ) แ ล ะ ร ะ ดั บ
ค ว า ม ดั น ไ ม่ ต่ า ก ว่ า  15 ป อ น ด์ ต่ อ ต า ร า ง นิ้ ว  (psi)  โ ด ย ต้ อ ง มี บ ั น ทึ ก
อุณหภูม ิและความดันของการ ใช้ง าน ทุกค ร ั้ง  
1.5  ส ิ่ง อ า นวยความส ะดวก  1 . 5 ค ว ร มี ส ิ่ ง อ า น ว ย ค ว า ม ส ะ ด ว ก อ ย ่ า ง เ พี ย ง พ อ แ ล ะ อ อ ก แ บ บ อ ย ่ า ง
เ ห ม า ะ ส ม เ พื่ อ ใ ห้ มั่ น ใ จ ใ น ค ว า ม ส ะ อ า ด ข ณ ะ ป ฏ ิ บ ั ติ ง า น แ ล ะ ล ด ค ว า ม เ ส ี่ ย ง
ต่อ กา ร ปน เปื้อ น  
1 . 5 . 1 มีน้ าสะอา ดส  าหร ับ กา ร ปฏิบัติงาน อย่าง เพียง พอ  
1 . 5 . 2 อุป ก ร ณ์ ใ ห้ แ ส ง ส ว่ า ง ใ น ข ณ ะ ถ่า ย เ ชื้อ เ ห็ด อ ย ู่ ใ น ต า แ ห น่ง ที่ เ ห ม า ะ ส ม  
ให ้แส ง ส ว่า ง เพี ย ง พอต่อก าร ปฏิบัติงาน  
1 . 5 . 3  มี ห้ อ ง น้ า แ ล ะ อ่ า ง ล ้ า ง มื อ เ พี ย ง พ อ ต่ อ ผู้ ป ฏ ิ บ ั ติ ง า น  โ ด ย จั ด ใ ห้ อ ย ู่   
ในบ ร ิเวณที่ไม ่เสี่ย ง ต่อกา ร ปน เปื้อ น  
2 . กา ร ควบคุมการ ปฏิบัติงาน  
 
 
 2 . มี ก า ร ก า ห น ด วิ ธี ค ว บ คุ ม คุ ณ ภ า พ แ ล ะ ก า ร ล ด ค ว า ม เ ส ี่ ย ง ข อ ง ก า ร ป น เ ปื้ อ น
ใ น ก า ร ป ฏ ิ บ ั ติ ง า น  ตั้ ง แ ต่ ก า ร เ ต ร ี ย ม ด อกเห็ ด ห ร ื อ เ ชื้ อ เ ห็ ด บ ร ิ ส ุ ท ธิ์  อ า ห าร
เ ล ี้ ย ง เ ชื้ อ  วั ส ดุ เ ล ี้ ย ง เ ชื้ อ  ก า ร แ ย ก เ ชื้ อ แ ล ะ ถ่ า ย เ ชื้ อ  จ น ถึ ง ก า ร เ ก็ บ ร ั ก ษ า  
ร ว ม ถึ ง ร ะ บ บ เ อ ก ส า ร แ ล ะ บ ั น ทึ ก ข้ อ มู ล ที่ ใ ช้ ท บ ท ว น ป ร ะ ส ิ ท ธิ ผ ล ข อ ง ก า ร
ควบ คุ ม  เพื่ อ ให ้ มั่ นใจ ว่ าเ ชื้ อเ ห็ ดท ี่ ผล ิ ต มี คุ ณ ภาพ  ตร ง ตา มพั น ธุ์ แล ะไม่ มี
ศ ัต ร ูเ ห็ด ป น เ ปื้อ น  
2.1  ก า ร เ ต ร ี ย ม ด อ ก เ ห็ ด  ห ร ื อ
เชื้อเห็ดบร ิส ุทธ ิ์  2 . 1 คั ด เ ล ื อ ก ด อ ก เ ห็ ด ที่ จ ะ น า ม า แ ย ก เ ชื้ อ ต า ม เ ก ณ ฑ์ คุ ณ ภ า พ ห ร ื อ
คุณ ล ัก ษ ณ ะ ที่ก า ห น ด ไ ว้ ห า ก ใ ช้ เ ชื้อ เ ห็ด บ ร ิส ุท ธิ์ต้อ ง ม า จ า ก แ ห ล ่ง ที่เ ชื่อ ถือ ไ ด้  
2.2 ก า ร เ ต ร ี ย ม อ า ห า ร เ ล ี้ ย ง เ ชื้ อ  2 . 2 เ ตรี ย ม แ ล ะ เก็ บ ร ั ก ษ า อ าห า ร เ ล ี้ ย ง เชื้ อ ต า ม วิ ธี ที่ ก า ห น ด ไ ว้  เ พื่ อ ค ว บ คุ ม
คุณภาพ และป้อ ง กัน กา ร ปน เปื้อ นศ ัตรูเห็ด  
มก ษ .  2507 - 25 59 
 
 4 
รายการ  ข้อ ก าหน ด  
 2 . 2 . 1  ฆ่า เ ชื้อ ใ น ห ม้อ นึ่ง ฆ่ า เ ชื้ อ ด้ ว ย อุ ณ ห ภู มิ ไ ม่ ต่ า ก ว่ า  121oC  ( อ ง ศ า เ ซ ล เ ซี ย ส ) 
และ ร ะ ดั บ ค ว า ม ดั น ไ ม่ ต่ า ก ว่ า  1 5  ป อ น ด์ ต่ อ ต า ร า ง นิ้ ว (psi)  เ ป็ น เ ว ล า ไ ม่
น้อ ย กว่า  20 นา ที   
2 . 2 . 2  ต้ อ ง เ ก็ บ ร ั ก ษ า อ า ห า ร เ ล ี้ ย ง เ ชื้ อ ที่ เ ต ร ี ย ม แ ล ้ ว  ไ ม่ ใ ห้ เ ส ื่ อ ม คุ ณ ภ า พ ห ร ื อ
เ กิด ก า ร ป น เ ปื้อ น  
2.3  กา ร เตรียม วัสด ุเลี้ย ง เชื้อ  2 . 3 เ ต ร ี ย ม แ ล ะ เ ก็ บ ร ั ก ษ า วั ส ดุ เ ล ี้ ย ง เ ชื้ อ ต า ม วิ ธี ที่ ก า ห น ด ไ ว้  เ พื่ อ ค ว บ คุ ม
คุณภาพ และป้อ ง กัน กา ร ปน เปื้อ นศ ัตรูเห็ด  
2 . 3 . 1  ฆ่ า เ ชื้ อ ใ น ห ม้ อ นึ่ ง ฆ่ า เ ชื้ อ ด้ ว ย อุ ณ ห ภู มิ ไ ม่ ต่ า ก ว่ า  121oC ( อ ง ศ า เ ซ ล เ ซี ย ส )  
แ ล ะ ร ะ ดั บ ค ว า ม ดั น ไ ม่ ต่ า ก ว่ า  15 ป อ น ด์ ต่ อ ต า ร า ง นิ้ ว  (psi)  เ ป็ น เ ว ล า  
ไม ่น้อ ย กว่า  20 นา ที 
2 . 3 . 2  วั ส ดุ เ ล ี้ ย ง เ ชื้ อ ส  า ห ร ั บ ก า ร ผ ล ิ ต เ ชื้ อ เ ห็ ด ข ย า ย ข อ ง เ ห็ ด ฟ า ง อ า จ ใ ช้  
วิธีนึ่งฆ่าเชื้อโดย ใช้อุณหภูม ิต่ าก ว่า  100 oC ( อ ง ศ า เ ซ ล เ ซี ย ส ) ใ น ร ะ ย ะ เ ว ล า       
ที่เ ห ม า ะ ส ม   
2 . 3 . 3  ต้ อ ง เ ก็ บ ร ั ก ษ า วั ส ดุ เ ล ี้ ย ง เ ชื้ อ ที่ เ ต ร ี ย ม แ ล ้ ว  ไ ม่ ใ ห้ เ ส ื่ อ ม คุ ณ ภ า พ ห ร ื อ  
เ กิด ก า ร ป น เ ปื้อ น  
2.4 กา ร แยกเชื้อและถ่า ย เชื้อ  2 . 4 แ ย ก เ ชื้ อ เ ห็ ด บ ร ิ ส ุ ท ธิ์ จ า ก ด อ ก เ ห็ ด แ ล ะ ถ่ า ย เ ชื้ อ ด้ ว ย วิ ธี ที่ เ ห ม า ะ ส ม  
เพื่อควบ คุม คุณภาพ เชื้อเห็ดแล ะลด ความเส ี่ย ง จา ก กา ร ปน เปื้อ น  
2 . 4 . 1  ก า ร แ ย ก เ ชื้ อ จ า ก ด อ ก เ ห็ ด แ ล ะ ก า ร ถ่ า ย เ ชื้ อ ต้ อ ง ป ฏ ิ บ ั ติ ต า ม วิ ธี  
ที่ก าหนด ไว้ และ มี บ ันทึกกา ร ปฏิบัติงาน  
2 . 4 . 2 ก า ร แ ย ก เ ชื้ อ จ า ก ด อ ก เ ห็ ด แ ล ะ ก า ร ถ่ า ย เ ชื้ อ ต้ อ ง ท า โ ด ย ใ ช้ เ ท ค นิ ค
ปลอดเชื้อ (Aseptic technique ) 
2.5  กา ร เก็บ ร ักษา  
 
 
 
 2 . 5 เก็ บ ร ั กษาเชื้ อเห็ ดอย่ างเห มาะสม เพื่ อให ้ เชื้ อเห็ ดม ี กา ร เจร ิ ญเติ บ โตดี   
มี ม า ต ร ก า ร ที่ เ ห ม า ะ ส ม เ พื่ อ ป้ อ ง กั น แ ล ะ ล ด ค ว า ม เ ส ี่ ย ง จ า ก ก า ร ป น เ ปื้ อ น   
แ ล ะ ก า ร ป ะ ป น ข อ ง เ ชื้อ เ ห็ด แ ต่ล ะ ช นิด ร ะ ห ว่า ง ก า ร เ ก็บ ร ัก ษ า  
2 . 5 . 1 ส ถ า น ที่ เ ก็ บ เ ชื้ อ เ ห็ ด บ ร ิ ส ุ ท ธิ์ ห ร ื อ เ ชื้ อ เ ห็ ด ข ย า ย  ต้ อ ง เ ป็ น บ ร ิ เ ว ณ  
ที่ ส ะ อ า ด  มี อุ ณ ห ภู มิ เ ห ม า ะ ส ม ต่ อ ก า ร เ จ ร ิ ญ ข อ ง เ ส ้ น ใ ย เ ห็ ด แ ต่ ล ะ ช นิ ด   
แ ล ะ ไ ม่ม ี แสง แดดส่อง กร ะทบเชื้อ เห็ด โดย ตรง  
  มก ษ .  2507 - 25 59 
 
 5 
รายการ  ข้อ ก าหน ด  
 2 . 5 . 2 จั ด เ ก็ บ เ ชื้ อ เ ห็ ด ข อ ง เ ห็ ด แ ต่ ล ะ ช นิ ด แ ย ก กั น เ พื่ อ ป้ อ ง กั น ก า ร ป ะ ป น 
โดย บ ่ง ชี้ชนิดแ ล ะวัน เดือน ปีที่ผล ิตอย่าง ชัดเจน   
2 . 5 . 3 มี ม า ต ร ก า ร ป้ อ ง กั น ก า ร เ ข้ า ท า ล า ย ข อ ง ศ ั ต ร ู เ ห็ ด แ ล ะ ส ั ต ว์ พ า ห ะ 
ในขณะ ที่เก็บร ักษา  
2.6  กา ร ควบคุมค ุณภา พ  2 . 6 มี วิ ธี ค ว บ คุ ม คุ ณ ภ า พ ข อ ง เ ชื้ อ เ ห็ ด ร ะ ห ว่ า ง ก า ร เ ก็ บ ร ั ก ษ า เ พื่ อ ร อ
จ า ห น่ า ย  แ ล ะ ก า ร เ ก็ บ ตั ว อ ย ่ า ง ส ิ น ค้ า เ พื่ อ เ ป็ น ห ล ั ก ฐ า น ข อ ง ร ุ่ น ก า ร ผ ล ิ ต 
เพื่อให้ม ั่นใจว ่าเชื้อ เห็ด ที่จ าหน่า ย มีค ุณภา พแ ล ะไม่ม ีกา ร ปน เปื้อ น  
2 . 6 . 1  ต้ อ ง คั ด แ ย ก เ ชื้ อเ ห็ ด ที่ มี ก า ร ป น เ ปื้ อ น ห ร ื อ เ จ ร ิ ญ เ ติ บ โ ต ไ ม่ ดี อ อ ก 
และบ ันทึกไว้   
2 . 6 . 2  ต้ องส ุ่มต ัวอย่าง เชื้ อเห็ดท ี่ผล ิตแต่ละร ุ่นเพ ื่อเก็บ ไว้เป็น หล ักฐา น  
2.7  เอกสาร และบ ันทึกข้อมูล  2 . 7  เ อ ก ส า ร ขั้ น ต อ น ป ฏ ิ บ ั ติ ง า น ที่ จ า เ ป็ น มี ไ ว้ เ พื่ อ ค ว บ คุ ม คุ ณ ภ า พ  
กา ร ป ฏ ิ บ ั ติ ง า น  ร ว ม ถึ ง บ ั น ทึ กต่ า ง ๆ เ พื่ อ ใ ช้ ท บ ท ว น ป ร ะ ส ิ ทธ ิ ภ า พ ข อ ง ก า ร
ท า ง า น  โ ดย ต้ อง เก็ บ เ อ ก ส า ร แ ล ะ บ ั น ทึ ก อ ย ่ า ง เ ป็ น ร ะ เ บ ี ย บ  ค้ น ห า ไ ด้ ง ่ า ย
แ ละ  บ ัน ทึก ต่า ง ๆ ต้อ ง เ ก็บ ร ัก ษ า ไ ว้ อ ย ่า ง น้อ ย  1 ปี   
2 . 7 . 1 มีเอกส าร และบ ันทึกข้อมูล  ได ้แก ่  
2 . 7 . 1 . 1 เ อ ก ส า ร เ ก ณฑ ์ คุ ณ ภา พห ร ื อคุ ณลั กษ ณะ ขอ ง ด อก เห็ ด ที่ จะ น า ม า
แ ย ก เ ชื้อ  ห ร ือ ห ล ัก ฐ า น แ ห ล ่ง ที่ม า ข อ ง เ ชื้อ เ ห็ด บ ร ิส ุท ธิ์  ( ข้อ  2 . 1 ) 
2 . 7 . 1 . 2 เ อ ก ส า ร วิ ธี เ ต ร ี ย ม อ า ห า ร เ ล ี้ ย ง เ ชื้ อ  วิ ธี เ ต ร ี ย ม วั ส ดุ เ ล ี้ ย ง เ ชื้ อ  
และวิธี แยกเชื้อและ ถ่า ย เชื้อ  ( ข้อ 2 . 2 , ข้อ 2 . 3 และ ข้อ 2 . 4 . 1 ) 
2 . 7 . 1 . 3 บ ั น ทึ ก วั น เ ดื อ น ปี ที่ ด า เ นิ น ก า ร ใ น ขั้ น ต อ น ก า ร ป ฏ ิ บ ั ติ ง า น ที่ ส  า คั ญ
ของ กา ร ผล ิตเชื้อเห็ดแต่ล ะร ุ่น เพื่อก าร ทวนสอบ ดัง นี้  
( 1 ) วัน ที่แ ย ก เ ชื้อ เ ห็ด โ ด ย ก า ร ตัด เ นื้อ เ ย ื่อ จ า ก ด อ ก เ ห็ด ล ง ใ น อ า ห า ร เ ล ี้ย ง เ ชื้อ  
( 2 ) วันที่ถ่า ย เชื้อเห็ดบร ิส ุทธ ิ์ล ง วัสด ุเลี้ย ง เชื้อ  
( 3 ) วันที่จ า หน่ายเชื้อเห็ด  
2 . 7 . 1 . 4 บ ันทึกกา ร คัดแย กเชื้อเห็ดท ี่ปน เปื้อ นหร ือที่ม ีศ ัตรูเ ห็ ด เ ข้ า ท า ล า ย  
ห ร ื อ ที่ เ จ ร ิ ญ เ ติ บ โ ต ไ ม่ ดี  แ ล ะ วิ ธี ก า จั ด ที่ ด า เ นิ น ก า ร  ( ข้ อ  2 . 6 . 1  แ ล ะ   
ข้อ 3 . 2 ) 
2 . 7 . 1 . 5 บ ันทึ กกา ร ปฏิบัติงาน ตามแผนท าควา มส ะอา ด  ( ข้อ 3 . 1 ) 
มก ษ .  2507 - 25 59 
 
 6 
รายการ  ข้อ ก าหน ด  
3 . ส ถา น ปร ะกอ บ กา ร :   
ก า ร บ  า ร ุง ร ัก ษ า แ ล ะ ท า ค ว า ม ส ะ อ า ด  3 . มีร ะ บ บ ที่ม ีป ร ะ ส ิท ธิภ า พ  ที่ เ อื้ อ ต่ อ ก า ร บ  า ร ุ ง ร ั ก ษ า เ ค ร ื่ อ ง มื อ แ ล ะ อุ ป ก ร ณ์
ใ ห้ ส ะ อ า ด  มี ส ภ า พ พ ร ้ อ ม ใ ช้ ง า น  แ ล ะ ค ว บ คุ ม ค ว า ม เ ส ี่ ย ง จ า ก ก า ร ส ะ ส ม
ข อ ง ศ ั ต ร ู เ ห็ ด แ ล ะ ส ั ต ว์ พ า ห ะ ที่ จ ะ ก่ อ ใ ห้ เ กิ ด ก า ร ป น เ ปื้ อ น  แ ล ะ ด า เ นิ น ก า ร
อย่าง ต่อเน ื่อง  
3 . 1 ต้ อ ง จั ด ท า แ ผ น ท า ค ว า ม ส ะ อ า ด แ ล ะ ก า ร ฆ่ า เ ชื้ อ ต่ า ง ๆ  ใ น จุ ด ที่ จ า เ ป็ น 
ใ น ล ั ก ษ ณ ะ ที่ จ ะ ท า ใ ห้ มั่ น ใ จ ไ ด้ ว่ า  ทุ ก ส ่ ว น ข อ ง ส ถ า น ป ร ะ ก อ บ ก า ร  มี ก า ร  
ท า ค ว า ม ส ะ อ า ด อ ย ่ า ง เ ห ม า ะ ส ม  ร ว ม ถึ ง ก า ร บ  า ร ุ ง ร ั ก ษ า แ ล ะ ท า ค ว า ม
ส ะ อ า ด เ ค ร ื่ อ ง มื อ แ ล ะ อุ ป ก ร ณ์  โ ด ย เ ฝ ้ า ร ะ วั ง ก า ร ป ฏ ิ บ ั ติ ต า ม แ ผ น ท า ค ว า ม
ส ะอา ดและกา ร ฆ่าเชื้อ  และจัดท  าเป ็นเอ กสาร ไว้  
3 . 2 มี วิ ธี ที่ เ ห ม า ะ ส ม ใ น ก า ร ก า จั ด เ ชื้ อ เ ห็ ด ที่ ป น เ ปื้ อ น  ห ร ื อ ที่ ศ ั ต ร ู เ ห็ ด  
เ ข้ า ท า ล า ย  ห ร ื อ ที่ ไ ม่ ต้ อ ง ก า ร  ไ ม่ ใ ห้ เ ป็ น แ ห ล ่ ง ส ะ ส ม ข อ ง ศ ั ต ร ู เ ห็ ด  
และบ ันทึกวิธีก า จัดที่ ด าเน ินก าร  
4 . กา ร ฝ ึกอบ ร ม  4 . ผู้ เ กี่ ย ว ข้ อ ง กั บ ก า ร ผ ล ิ ต เ ชื้ อ เ ห็ ด ต้ อ ง ไ ด้ ร ั บ ก า ร ฝึ ก อ บ ร ม ห ร ื อ ส อ น ง า น
ใ ห้ มี ค ว า ม ร ู้ แ ล ะ ทั ก ษ ะ ที่ เ ห ม า ะ ส ม เ กี่ ย ว กั บ ขั้ น ต อ น แ ล ะ ส ุ ข ล ั ก ษ ณ ะ ใ น ก า ร
ป ฏ ิ บ ั ติ ง า น  พ ร ้ อ ม ทั้ ง ท บ ท ว น ค ว า ม ร ู้  อ ย ่ า ง น้ อ ย ปี ล ะ  1 ค ร ั้ ง  เ พื่ อ ป้ อ ง กั น
กา ร เกิดผล เสีย จา กกา ร ปน เปื้อ นขอ ง เชื้อเห็ด