Gıda, Tarım ve Hayvanc ılık Bakanlığından:  
 
TÜRK GIDA KODEKS İ  
GIDALARDA KULLANIL ABİLECEK BİTKİLER VE BİTKİSEL PREPARATLAR 
TEBLİĞİ 
(TEBLİĞ NO: 2016 /….) 
 
BİRİNCİ BÖLÜM  
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar  
 
Amaç 
MADDE 1 – (1) Bu Tebli ğin amacı, tüketici ve insan sağlığını, tüketici haklarını, gıda 
satışında adaletin sağlanmasını ve uygun durumlarda çevrenin korunmasını da göz önünde 
bulundurarak;  
a) Gıdalarda kullanılan bitkilerin , bitki kısımlarının  ve bitkisel preparatların  güvenilirlik 
değerlendirmesi ne ve bu kapsamdaki başvurulara ilişkin usul ve esasları,  
b) Bitkilerin, bitki kısımlarının ve bitkisel preparatların gıdalarda kullanım ına ilişkin 
listeleri ve kullanım  koşullarını ,  
c) Gıdalarda kullanılan bitkilerin, bitki kısımlarının ve bitkisel preparatların etiketleme 
kurallarını,  
belirlemektir.  
 
Kapsam  
MADDE 2 – (1) Bu Tebli ğ, gıdalarda kullanılabilecek bitkiler , bitki kısımları  ve 
bitkisel preparatları kapsar.  
(2) Bu Tebliğ,  ülkemizde günlük beslenmede yaygın olarak tüketilen meyve , sebze, 
tahıl, vb. ile bunlardan elde edilen  ve günlük beslenmede yaygın olarak tüketilen  bitki 
kısımlarını ve bitkisel preparatları kapsamaz. Ancak bitkilerin;  
a) günlük beslenmede yaygın olarak tüketilmeyen kısımları veya preparatları,  
b) takviye edici gıdalarda kullanılan tüm formları  
bu Tebliğ kapsamındadır.  
 (3) Bu Tebliğ,  
a) 29/12/2011 tarihli ve 26221  sayılı Resmi  Gazete’de  yayımlanan Türk Gıda Kodeksi 
Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Gıda Bileşenleri Yönetmeliği kapsamın a 
giren maddeler i, 
b) 30/6/2013  tarihli ve 28 693 sayılı Resm î Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi 
Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği kapsamı na giren  maddeleri , 
kapsamaz.   
(4) Bu Tebliğ, belirli bir gıda veya gıda grubuna yönelik olarak yayımlanmış olan dikey 
gıda kodeksi  hükümleri saklı kalmak kaydıyla uygulanır.  
 
Dayanak  
MADDE 3 – (1) Bu Tebli ğ, 29/12/2011 tari hli ve 28157 üçüncü  mükerrer say ılı Resm î 
Gazete’de yayımlanan T ürk Gıda Kodeksi Y önetmeliğine dayanılarak  hazırlanmıştır.   
Tanımlar  ve kısaltmalar   
MADDE 4 – (1) Bu Tebli ğde ge çen; 
a) Bakanlık: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığını,  
b) Bilimsel görüş : Bitkiler, bitki kısımları  veya bitkisel preparatlar ın güvenilirliğinin  
değerlendir ilmesi ile ilgili olarak Gıda Olarak Kullanılabilecek Bitkiler Komisyonu tarafından 
hazırlanan  ayrıntılı bilimsel dokümanı,  
c) Bitki: Çiçekli veya çiçeksiz bitkilerin, mantarların, alglerin ve likenlerin Latince 
bilimsel isimleri ile tanımlanmış hallerini,  
ç) Bitki kısımları: Mantarlar dışındaki bitkilerin taze veya kurutulmuş; bütün, 
parçalanmış veya doğranmış; başka bir işleme tabi tutulmamış tallus, toprak üstü, çiçek, 
meyve, yaprak, kök, gövde, tohum ve diğer kısımlarını; mantarların ise taze veya kurutulmuş; 
bütün, parçalanmış veya doğranmış; başka bir işleme tabi tutulmamış halini,  
d) Bitki l isteleri : Bitki lerin, bitki kısımlarının  ve bitkisel preparatların gıda  olarak  
kullanılıp kullanılamayacağına dair bilginin ve kullanılabilmesi durumunda k ullanım a ilişkin 
koşulların  yer aldığı liste leri, 
e) Bitkisel preparat: Bitkiden veya bitki kısımlarından; e kstraksiyon, distilasyon, sıkma, 
yoğunlaştırma , zenginleştirme, ferme ntasyon gibi işlemler sonucunda  elde edilen ; uçucu yağ, 
sabit yağ, usare, ekstrakt, ekstre , reçine  vb. ürünleri,  
f) Genel Müdürlük: Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünü,  
g) Gıda: Doğrudan insan tüketimine sunulmayan canlı hayvanlar, yem, hasat edilmemiş 
bitkiler, tedavi amaçlı kullanılan tıbbî ürünler, kozmetikler, tütün ve tütün mamulleri, narkotik 
veya psikotropik maddeler ile kalıntı ve bulaşanlar hariç, insanlar tarafından yenilen, içilen 
veya yenilmesi, içilmesi beklenen işlenmiş, kısmen işlenmiş veya işlenmemiş her türlü madde 
veya ü rün, içki, sakız ile gıdanın üretimi, hazırlanması veya muameleye tâbi tutulması 
sırasında kullanılan su veya herhangi bir maddeyi,  
ğ) Gıda Olarak Kullanılabilecek Bitkiler Komisyonu: Gıda olarak kullanılmak is tenen 
bitkilerin, bitki kısımlarının ve bitkis el preparatların insan tüketimi açısından  güvenilirlik 
değerlendirmesini  yapmak üzere , 24/12/2011 tarihli ve 28152 sayılı Resmi Gazete’de 
yayımlanan Risk Değerlendirme Komite ve Komisyonlarının Çalışma Usul ve Esasları 
Hakkında Yönetmeli k çerçevesinde Bakanlık tarafından oluşturulan bilimsel komisyonu,  
ifade eder.  
(2) Bu Tebli ğde ge çen; 
a) GİKDB: Gıda İş letmeleri ve Kodeks Daire Başkanlığını,  
b) GOKBK: Gıda Olarak Kullanılabilecek Bitkiler Komisyonunu,  
c) N: Negatifi,  
ç) OECD: Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütünü,  
d) P: Pozitif i, 
e) RDDB: Risk Değerlendirme Daire Başkanlığını,  
f) Z: Zehirliyi  
ifade eder.  
 
 
   
İKİNCİ BÖLÜM  
Bitki Listeleri  ve Bitkilerin , Bitki Kısımlarının  ve Bitkisel Preparatların Gıdalarda 
Kullanımı  
 
Bitki listeleri 
MADDE 5 ‒  (1) Bu Tebliğ kapsamına giren hususlarda, bu Tebliğin yayımından önce 
uygulamada olan bitki listeleri kullanılarak Ek -5’de yer alan Gözden Geçirme Kapsamında 
Bilimsel Görüş Oluşturma Çalışması Devam Eden Bitkiler Listesi  oluşturulmuştur. Bu listede 
yer alan bi tkiler, bitki kısımları ve bitkisel preparatların tümü için Genel Müdürlüğün kendi 
inisiyatifi ile başlatılan gözden geçirme çalışmaları kapsamında mevcut bilimsel veriler 
ışığında yeniden güvenilirlik değerlendirmesi yapılmaktadır. Bu değerlendirme sonucu nda 
Ek-5’deki bitkiler, bitki kısımları ve bitkisel preparatlar Ek -4’deki Bilimsel Görüş Oluşturma 
Çalışması Tamamlanan Bitkiler Listesi ne taşınmaktadır.   
(2) Ek -4’de yer alan bitki listesi tamamlanana kadar, Ek -4 ve Ek -5’deki bitki listeleri 
birlikte kullanılır.  
(3) Sadece , bu Tebliğ in Ek-4 ve Ek -5’indeki bitki l istelerinde pozitif olarak yer alan 
bitkiler, bitki kısımları ve bitkisel preparatlar, varsa bu ek lerde belirtilen koşullara uymak 
şartıyla piyasaya arz edilebilir ve gıdalarda kullanılabilir.  Gerektiğinde, Ek -3’de yer alan 
açıklamalar da dikkate alınır.  
(4) Bu Tebliğin Ek-4 ve Ek -5’indeki  bitki l isteler inde negatif veya zehirli olarak yer 
alan bitkiler , bitki kısımları  ve bitkisel preparatlar  ile bunları içeren g ıdalar  piyasaya arz 
edilemez . 
(5) Bu Tebliğ kapsamında olup  Ek-4 ve Ek -5’deki bitki l isteleri nde yer almayan 
bitkiler, bitki kısımları ve bitkisel preparatlar ile bunları içeren gıdalar piyasaya arz edilemez.  
 
Bitkilerin bitki listelerine dâhil edilmesi ve kullanılmasına ilişkin genel koşullar  
MADDE 6 ‒  (1) Bitkiler, bitki kısımları ve bitkisel preparatlar ; 
a) Mevcut bilimsel kan ıtlara dayal ı olarak insan sa ğlığı açısından herhangi bir 
güvenilirlik riski ta şımıyorsa , 
b) Kullanılması tüketiciyi yanıltmıyorsa,  
bitki listelerinde pozitif olarak yer alabilir.  
(2) Bitki l isteleri , bu Tebli ğin ilgili b ölümlerinde belirtilen usul ve esaslara g öre 
güncellen ebilir . Bu g üncellemeler kapsamında, yeni bilimsel verilere dayan ılarak ; 
a) Liste ye yeni bitki , bitki kısımları, bitkisel preparatlar  eklenebilir,  
b) Liste den bitki, bitki kısımları, bitkisel preparatlar  çıkarılabilir , 
c) Listede n egatif veya pozitif olarak  yer alan bitkiler , bitki kısımları ve bitkisel 
preparatlar ile ilgili olarak  değişiklikler yap ılabilir.  
(3) Bitki l istelerinde yer alan zehirli bitkiler, bitki kısımları ve bitkisel preparatlar ın 
mevcut durumunda de ğişiklik yapılamaz.  
  
Bitki listelerinin i çeriği   
MADDE 7 ‒  (1) Bitki l isteler ine dâhil edilen bitkiler , bitki kısımları  ve bitkisel 
preparatlar  için aşağıdaki hususlar açıkça belirtilir:   a) Bitkinin Latince adı , varsa sinonimleri , 
b) Bitkinin varsa Türkçe ve İngilizce  adı, 
c) Bitkinin kullanı lan kısımları ve/veya bitkisel preparatları  (Türkçe, İngilizce ve 
gerektiğinde Latince olarak) , 
ç) Bitkinin kullanılan kısımları ve/veya bitkisel preparatları  hakkındaki mevcut durumu 
(P, N veya Z şeklinde),  
d) Gerekli görüldüğünde, bitkinin, bitki kısımlarının veya bitkisel preparatların 
kullanımı ile ilgili koşullar, kısıtlamalar ve son tüketiciyi bilgilendirmeye yönelik  özel 
etiketleme gereklilikleri,  
e) Ek-4’deki bitki listesi nde GOKBK’nın bilimsel görüş tarihi . 
(2) Bitki kısımları ve bitkisel preparatlar ile ilgili terimler Ek-3’e uygun şekilde 
kullanılır. Bu ekte yer almayan bitki kısımları ve bitkisel preparatlar Bitki Listesinde  ayrıca 
ifade edilir ve açıklanır.  
 
Bitki l isteler inin güncellenmesi  işleminin başlatılması  
MADDE 8  ‒ (1) Bitki listelerinin güncellenmesi işlemi iki yolla başlatılabilir:  
a) Genel Müdürlüğün kendi inisiyatifi ile,  
b) Bir gıda işletmecisi  veya ilgili gıda işletmecilerini  temsil eden bir kuruluş  tarafından 
yapılan başvuru üzerine.  
(2) Birinci fıkranın (b) bendinde bahsedilen başvurular, üçüncü ve dördüncü bölümlerde 
yer alan hükümlere göre ele alınır.  
 
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM  
Bitki Listeler ine İlişkin Başvurunun  İçeriği ve  Hazırlanması  
 
Başvurunun içeriği  ve hazırlanması  
MADDE 9  ‒ (1) 8 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde bahsedilen başvurular 
aşağıdaki belgeleri içerir:  
a) Dilekçe,  
b) Başvuru dosyası.  
(2) Başvuru hazırlanırken bu Tebliğ hükümlerinin yanı sıra, eğer varsa, Genel 
Müdürlüğün internet sayfasında yayımlan mış olan başvurulara ilişkin açıklayıcı rehber  
dokümanlar da  dikkate alınır.  
(3) Birinci fıkranın (a) bendinde bahsedilen dilekçe, Ek-1’de yer alan formata göre 
hazırlanır.  
(4) Birinci fıkranın ( b) bendinde  bahsedilen başvuru dosyası ; Ek-2’de belirtilen 
hususlara, bu ekte yer alan formata uygun olarak ve format m etni içinde yapılan açıklamalar 
da dikkate alınarak  hazırlanır ve  aşağıdakileri içerir:  
a) Başvuru dosyasının içindekiler listesi,  
b) Başvuru dosyasının özeti,  
c) 10 uncu maddede  belirtilen idari bilgiler,  
ç) 11 inci ve 12 nci  maddede belirtilen güvenilirlik değerlendirmesi için gerekli olan 
bilgiler.   (5) Dördüncü  fıkranın ( b) bendinde bahsedilen başvuru dosyasının özeti, talebe konu 
olan bitkinin, bitki kısmının veya bitkisel preparatın , mevcut bilimsel kanıtlara dayalı olarak 
insan sağlığı açısından herhangi bir güvenilirlik riski oluşturmayacağına dair değerlendirmeyi 
ve gerekçeli açıklamayı içerir.  
(6) Bazı durumlarda  9, 10, 11 ve 12 nci  maddede  belirtilen unsurlardan bir kısmı belirli 
nedenlerle başvuruya eklenem iyorsa , başvuru dosyasında yer almayan unsurların her biri için 
kabul edilebilir bir açıklama yapılır.  
 
Başvuru dosyasında yer alması gereken i dari bilgiler  
MADDE 10  ‒ (1) 9 uncu  maddenin dördüncü  fıkrasının (c ) bendinde  bahsedilen idari 
bilgiler aşağıdakileri içerir:  
a) Başvuru sahibinin adı (gıda işletmecisi veya kuruluş), adresi ve diğer iletişim 
bilgileri,  
b) Başvuru sahibi adına Genel Müdürlük ile doğrudan iletişime geçmek üzere 
yetkilendirilmiş olan sorumlu kişinin adı, adresi ve diğer iletişim bilgileri,  
c) Başvurunun konusu,  
ç) 13 üncü  maddenin ikinci  fıkrasına göre, başvuru dosyasının gizli olarak işleme 
alınması istenen bölümleri ve gizlilik talebinin gerekçeleri , 
d) Başvuru ya konu  olan bitkinin , bitki kısmının veya bitkisel preparatın güvenilirlik 
değerlendirmesine ilişkin bütün mevcut verileri n ve bilgileri n sunulduğuna dair beyanname.  
 
Güvenilirlik değerlendirmesi için gerekli olan bilgilere ilişkin genel hükümler  
MADDE 11  ‒ (1) Başvuru dosyası, güvenilirlik değerlendirmesi amacına yönelik tüm 
mevcut verileri içerir (atıf yapılan tüm referansların yayımlanmış tam metni veya 
yayımlanmamış orijinal çalışmaların tam kopyaları gibi).  
(2) Literatür tarama yöntemleri (yapılan varsayımlar, kullanılan anahtar kelimeler, 
kullanılan veri tabanları, kapsanan zaman aralığı, sınırlama kriterleri  vb.) ve taramanın 
ayrıntılı bir çıktısı da dâhil olmak üzere, veriler toplanırken takip edilen yola ilişkin bilgi 
verilir.  
(3) Literatüre dayanılarak seçilen çalışmaların ve g üvenilirlik değerlendirme 
yaklaşımının tercih ediliş sebebi gerekçeleri ile birlikt e belirtilir.  
(4) Her bir toksikolojik çalışma için, test materyalinin önerilen veya mevcut 
spesifikasyonlara uyup uymadığı açıklanır. Test materyalinin bu spesifikasyonlardan farklı 
olması durumunda, başvuru sahibi, söz konusu verilerin d eğerlendirilmekte  olan bitki , bitki 
kısmı veya  bitkisel preparata uygun olduğunu kanıtlar. Toksikolojik çalışmalar uluslararası 
kabul görmüş gerekliliklere uygun olarak yürütülür (örneğin, İyi Laboratuvar Uygulamalarına 
İlişkin OECD İlkeleri). Başvuru sahibi, söz konusu ge rekliliklerin yerine getirildiğini 
göstermek için gerektiğinde kanıt sunar . Standart protokollere göre yürütülmeyen çalışmalar 
için, verilerin yorumlanması ve güvenilirlik değerlendirmesine uygunluklarının doğrulanması 
konusunda bilgi sunulur.   
(5) Başvuru sahibi, söz konusu bitki , bitki kısmı veya bitkisel preparatın önerilen 
kullanımının güvenilirliği hakkında , dosyada sunduğu belgeler ışığında  genel bir 
değerlendirme yapar. Bu değerlendirme içinde, bilinen veya tahmin edilen maruz kalma  miktarları  dikkate alınarak, uzun süreli ve yüksek miktarlarda kullanım sonucu ortaya 
çıkabilecek riskler de belirtilir.  
(6) Beşinci  fıkrada bahsedilen güvenilirlik değerlendirmesi, dosyada sunulan bilgiler ve 
verilerin niteliği ve niceliğine göre, aşağıda açıklanan  Kademe A veya Kademe B düzeyinde 
yapılır:  
a) Eğer başvuruya konu olan bitki kısmının/bitkisel preparatın tarihsel kullanımı varsa 
ve hâlihazırda mevcut olan bilgiler ve bilimsel veriler güvenilirlik değerlendirmesinin 
yapılması için yeterliyse, yapılan gü venilirlik değerlendirmesi Kademe A düzeyindedir.  
b) Eğer başvuruya konu olan bitki kısmının/bitkisel preparatın tarihsel kullanımı ve 
hâlihazırda mevcut olan bilgiler ve bilimsel veriler güvenilirlik değerlendirmesi için yeterli 
değilse, güvenilirlik değ erlendirmesi Kademe B düzeyinde yapılır.  Kademe B düzeyinde, yeni 
yapılmış çalışmalar ve bilimsel veriler sunulmalı ve gerektiğinde eksik bulunan testler ile 
ilgili sonuçlar sağlanmalıdır.  
 
Güvenilirlik değerlendirmesi için başvuru dosyasında bulunması gereken bilgiler  
MADDE 1 2 ‒ (1) Başvuru dosyasında, 9 uncu  maddenin altıncı fıkrası saklı kalmak 
kaydıyla, b itki, bitki kısmı  veya bitkisel preparat a ilişkin güvenilirlik değerlendirmesi için 
gerekli olan aşağıdaki bilgiler  yer alır : 
a) Bitkinin  tanımlanması ile ilgili bilgiler,  
b) Bitki kısmının  veya bitkisel preparatın elde ediliş yöntemleri  ile ilgili bilgiler,  
c) Bitki kısmının veya bitkisel prepa ratın kimyasal yapısı ile ilgili bilgiler,  
ç) Bitki kısmının veya bitkisel preparatın standart özellikleri  ile ilgili bilgi ler, 
d) Bitki kısmının veya bitkisel preparatın tespitine yönelik analiz metotları ile ilgili 
bilgiler, 
e) Bitki kısmının veya bitkisel preparatın  kullanımı ile ilgili bilgiler,  
f) Tüketicilerin bitki kısmına veya bitkisel preparata toplam maruz kalma miktar ı ile 
ilgili bilgiler,  
f) Bitki kısmını n veya bitkisel preparatı n etkileri ile ilgili bilgiler,  
g) Bitki kısmının veya bitkisel preparatı n kullanımına ilişkin etkileşim bilgileri, 
kısıtlamalar ve uyarılar , 
ğ) Ulusal veya uluslararası alandaki mevcut güvenilirlik değerlendirmeleri  ve 
düzenlemeler , 
ı) Toksiko kinetik veriler,  
i) Toksikolojik veriler,  
j) Bitki kısmının veya bitkisel preparatı n yan etkilerine ilişkin bilgiler,  
k) Değerlendirme ve sonuç.  
 
Gizlilik  
MADDE 13 ‒  (1) Başvuru sahipleri tarafından sunulan bilgiler arasında, rekabet 
koşullarını önemli ölçüde zedeleyebilecek bilgiler varsa, bu bilgiler gizli olarak işle me 
alınabilir. Ancak, aşağıdaki bilgiler hiçbir durumda gizli olarak kabul edilmez:  
a) Başvuru sahibinin adı ve adresi,  
b) Bitkinin , bitki kısmının  veya bitkisel preparatın adı ve açık bir şekilde tanımlanması 
için gerekli olan bilgiler,   c) Bitkinin , bitki  kısmının  veya bitkisel preparatın güvenilirlik değerlendirmesi ile ilgili 
bilgiler.  
(2) Bilgilerin gizli olarak işleme alınabilmesi  için, başvuru sahipleri sunulan bilgilerden 
hangilerinin gizli olarak işleme alınmasını istediğini belirtir. Böyle durumlar da kabul 
edilebilir gerekçeler sunul ur. 
(3) Genel Müdürlük, başvuru sahipleri ile istişarede bulunduktan sonra, hangi bilgilerin 
gizli olarak kalacağına karar verir ve bunu başvuru sahiplerine bildirir.  
(4) Başvuru sahiplerine, Genel Müdürlüğün kararını öğrendikten sonra sunulan 
bilgilerin gizliliğini korumak amacıyla başvurularını geri çekmek için üç hafta süre verilir. Bu 
süre sona erene kadar gizlilik korunur.  
(5) Genel Müdürlük, güvenilirlik değerlend irmesi sürecinde gizlilik işlemi istenen ve 
gerekçelendirilen bilgilerin gizliliğini korumak için gerekli önlemleri alır. Ancak halk 
sağlığını tehdit eden veya tehdit etmesi muhtemel olan durumlarda, insan sağlığı, hayvan 
sağlığı veya çevrenin korunması iç in kamu ile paylaşılması gereken bilgiler gizlilik  
kapsamın ın dışındadır.  
(6) Eğer başvuru geri çekilirse, Genel Müdürlük, gizlilik konusunda başvuru sahibi ile 
üzerinde anlaşma sağlanamayan konulara ilişkin bilgiler de dâhil olmak üzere, gizli bilgileri 
ifşa etmez.  
 
DÖRDÜNCÜ  BÖLÜM  
Bitki Listeler ine İlişkin Başvurunun  Sunulması , İncelenmesi , Sonuçlandırılması  ve Bitki 
Listeleri nin Güncellenmesi  
 
Başvurunun yapılması ve geçerliliğinin kontrolü  
MADDE 14 ‒ (1) Başvurular Genel Müdürlüğe yapılır.  
(2) Başvurunun GİKDB ’ye ulaştığı tarihten itibaren on dört işgünü içerisinde, başvuru 
sahibi başvurunun alındığı ve inceleneceği konusunda resmi yazı ile bilgilendirilir.  
(3) Başvuru GİKDB  tarafından teslim alındığında, başvurunun bu Tebliğ kapsamına 
girip gir mediği  ve başvuruya konu olan bitkinin, bitki kısmının veya bitkisel preparatın bitki 
listelerinde “Z” olarak yer alıp almadığı  kontrol edilir.  Bu çerçevede başvurunun geçerli 
olduğuna karar verilirse,  GOKBK tarafından bilimsel görüş oluşturulması talebiyle  başvuru 
RDDB ’ye iletilir.  
(4) Bitki Liste lerinin güncellenmesi işlemi Genel Müdürlüğün kendi inisiyatifi ile 
başlatıldığında da GOKBK’nın  bilimsel görüşü talep edilir.  
(5) RDDB , GİKDB ’nin talebini aldığı tarih ten itibaren otuz işgünü içinde;   
a) Başvurunun 9, 10, 11 ve 12 nci madde de belirtilen gerekli tüm unsurları içerip 
içermediği ni kontrol eder,  
b) Sunulan bilgi ve verilerin güvenilirlik değerlendirmesi için uygun  olup olmadığını  
kontrol eder . 
(6) Başvurunun  9, 10, 11 ve 12 nci madde de belirtil en gerekli tüm unsurları içerdiği ve 
sunulan bilgi ve veriler in güvenilirlik değerlendirmesi için uygun olduğu tespit edilirse , 
başvuru geçerli ol arak kabul edilir . 
(7) Aşağıdaki durumlarda başvurunun geçersiz olduğu kabul edilir :  
a) Başvuru bu Tebliğ kapsamına girmiyorsa,   b) Başvuruya konu olan bitki , bitki kısmı veya bitkisel preparatın Bitki Liste lerindeki 
mevcut durumu “Z ” olarak belirtilmişse,  
c) Bu maddenin s ekizinci  fıkra sı saklı kalmak kaydıyla , başvuru 9, 10, 11 ve 12 nci 
maddelerde  belirtilen gerekli tüm unsurları  içermiyorsa,  
ç) Sunulan bilgi ve verilerin güvenilirlik değerlendirmesi için uygun olmadığı sonucuna 
varılırsa. 
(8) Eğer başvuru sahibi, her bir eksik unsur için 9 uncu maddenin altıncı fıkrasında  
bahsedildiği şekilde kabul edilebilir bir gerekçe sunarsa, başvuru üçüncü  bölümde  belirtilen 
tüm unsurları içermese de geçerli olarak kabul edilir.  
(9) RDDB , yapılan kontrollerin sonucu hakkında  GİKDB ’yi resmi yazı ile bilgilendirir.  
(10) Yedinci fıkraya  göre geçersiz olduğu tespit edilen başvuru , GİKDB  tarafından 
resmi yazı ile sahibine iade edilir . 
 
GOKBK ’nın bilimsel görüşü ve güvenilirlik değerlendirmesi ile ilgili ilave bilgiler  
MADDE 1 5 ‒ (1) RDDB , güvenilirlik değerlendirmesi yapılmak üzere gönderilen ve 
yapılan kontrolün  ardından geçerli olarak kabul edilen  başvuruyu, değerlendirilmek üzere 
GOKBK’ya sunar.   
(2) Geçerli olarak kabul edilen başvurulara ilişkin güvenilirlik değerlendirmesi, 14 üncü 
maddenin dokuzuncu  fıkra sında  bahsedilen resmi yazının tarihinden itibaren dokuz ay içinde 
GİKDB ’ye iletilir.  
(3) GOKBK’nı n başvuru sahibinden ilave bilgi talep etmesi durumunda , ikinci  fıkrada  
belirtilen süre uzatılabilir. RDDB  başvuru sahibi ile görüştükten sonra, istenen ilave bilginin 
sağlanması için bir süre belirler ve bu başvuru sahibine resmi yazı ile bildirilir. Bu durumda, 
ikinci fıkrada  belirtilen süre otomatik olarak uzamış sayılır.  
(4) Eğer istenen ilave bilgi, başvuru sahibine verilen süre içerisinde gönderilmezse, 
GOKBK  görüşünü daha önce sunulan bilgilere dayanarak sonuçlandırır.  
(5) Eğer başvuru sahibi kendi inisiyatifi ile ilave bilgi sunacaksa, bu bilgiyi resmi yazı 
ile Genel Müd ürlüğe gönderir. Gönderilen ilave bilgi, RDDB  tarafından GOKBK’ya  iletilir. 
Böyle durumlarda, GOKBK’nın  bilimsel  görüşü , altıncı fıkra  saklı kalmak kaydıyla, orijinal 
süresi içinde GİKDB ’ye iletilir . 
(6) İstisnai durumlarda, ikinci ve üçüncü fıkrasında  belirtilen süreler, Genel 
Müdürlüğün kendi inisiyatifi ile veya GOKBK’nı n talebi üzerine  uzatılabilir. Böyle 
durumlarda, sürenin uzatılması ve gerekçesi konusunda başvuru sahibi bilgilendirilir.  
(7) GOKBK tarafından oluşturulan bilimsel görüş, GİKDB ’ye iletilmeden önce RDDB  
vasıtasıyla kamuoyunun görüşüne açılır. İlgili taraflar, GOKBK’nın bilimsel görüşüne ilişkin 
görüşlerini otuz gün içinde bildirir. GOKBK, gelen görüşleri değerlendirir. Görüşe açma ve 
görüş değerlendirme süreci, duruma göre, ikinci, üçüncü, dördüncü, beşinci ve altıncı 
fıkralarda belirtilen sürelere uygun olarak tamamlanır. GOKBK tarafından son şekli verilen 
bilimsel görüş GİKDB ’ye iletilir.  
Başvurunun sonuçlandırılması ve bitki l isteler inin güncellenmesi  
MADDE 16 ‒ (1) GİKDB , GOKBK’nın  bilimsel görüşünü  aldıktan sonra; tavsiye 
niteliğindeki bu görüşü  ve değerlendirilen konu ile ilgili diğer hususları dikkate alarak, bitki 
listeler inde yapılacak güncelleme nin karara bağla nmasını sağlar.    (2) Bilimsel görüş oluşturma çalışması tamamlanan bitkiler Ek -4’de, diğerleri Ek -5’de 
yer alır.  
(3) Ek -4 ve Ek -5’de yer alan bitki listeleri,  Bakanlığın resmi internet sitesinde 
yayımlanır ve değişiklik olduğunda güncelle meler internet üzerinden duyurularak 
uygulamaya geçirilir . Bu Tebliğin ilk yayım tarihinden sonra yapılan güncellemeler in 
uygulamaya geçirilmesi için  geçiş süreleri belirlenmesi gerektiğinde , bu süreler de internet 
üzerinden duyurulur.  
(4) Eğer yapılan değerlendirme sonunda bitki l istelerinde bir güncelleme yapılmasının  
uygun olmadığına karar verilirse,  bitki listelerinin güncellenmesi işlemi herhangi bir aşamada 
sonlandırılabilir. Bunun için , gerekli durumlarda GOKBK’nın  görüşü  ve değerlendirilen konu 
ile ilgili diğer hususlar dikkate alınır. Böyle bir durumda, değerlendirmenin neden uygun 
bulunmadığı, resmi yazı ile başvuru sahibine bildirilir.  
 
BEŞİNCİ  BÖLÜM  
Ekstraksiyon Çözücüleri, Bulaşanlar, Pestisit Kalıntıları, Hijyen, Ambalajlama ve 
Etiketleme  
 
Ekstraksiyon çözücüleri  
MADDE 1 7 – (1) Bu Tebliğ kapsamındaki bitkisel preparatlar ın elde edil mesinde  
kullanılan ekstraksiyon çözücüleri , 18/8/2013  tarihli ve 28 739 sayılı Resmî Gazete’de 
yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Gıda Maddelerinin v e Gıda Bileşenlerinin Üretiminde 
Kullanılan Ekstraksiyon Ç özücüleri Tebliği nde yer alan hükümlere uygun olur.  Sadece belirli 
ekstraksiyon çözücülerinin kullanımına izin verilmesi durumunda, bu koşul Bitki Liste lerinde 
ayrıca belirtilir.  
 
Bulaşanlar  
MADDE 18 – (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan bitkiler, bitki kısımları  ve bitkisel 
preparatlardaki bulaşanların miktarları, 29/12/2011 tarihli ve 28157 sayılı 3 üncü mükerrer 
Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliğinde yer alan 
hükümlere uygun olur.  
 
Pestisit kalıntıları  
MADDE 19 – (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan bitkiler , bitki kısımları  ve bitkisel 
preparatlardaki pestisit kalıntı miktarları, 25/8/2014 tarihli ve 29099 mükerrer sayılı Resmî 
Gazete’de  yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Pestisitlerin Maksimum Kalıntı Limitleri 
Yönetmeliğinde yer alan hükümlere uygun olur.  
 
Hijyen  
MADDE 20 – (1) Bu Tebliğ  kapsamında yer alan  bitkiler , bitki kısımları  ve bitkisel 
preparatlar , 17/12/2011  tarihli ve 28145 sayılı  Resmî  Gazete’de yayımlanan Gıda Hijyeni 
Yönetmeliği ile 29/12/2011 tarihli ve 28157  üçüncü  mükerrer sayılı  Resmî  Gazete’de 
yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Mikrobiyolojik Kriterler Yönetmeliğinde yer alan hükümlere 
uygun olur.  
  Ambalajlama  
MADDE 21 – (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan bitkiler , bitki kısımları  ve bitkisel 
preparatların  ambalajları, 29/12/2011 tarihli ve 28157 sayıl ı 3 üncü mükerrer Resmî 
Gazete’ de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler 
Yönetmeliğinde yer alan hükümlere uygun olur.  
 
Etiketleme  
MADDE 22 – (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan ve gıdalarda kullanımına izin verilen 
bitkiler, bitki kısımları  ve bitkisel preparatlar  ile bunları içeren gıdaların etiketlenmesi nde 
29/12/2011 tarihli ve 28157 sayılı 3 üncü mükerrer Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda 
Kodeksi Etiketleme Yönetmeliğin de yer alan hükümlerin yanı sıra aşağıdaki hükümlere 
uyulur:  
a) Türk Gıda Kodeksi Etiketleme Yönetmeliğine göre bileşenler listesinin yer almasının  
zorunlu olduğu gıdalarda, bitkinin adı bileşenler listesinde Lat ince ve Türkçe olarak, Türkçe 
adı yoksa sadece Latince  olarak  belirtilir. Latince ad olarak, Bitki Listelerinde ilk belirtilen ad 
kullanılır.  Bitkinin adı ile birlikte hangi kısmının ve/veya hangi kısmından elde edilen hangi 
preparatının kullanıldığı Türkçe olarak belirtilir.  
b) Türk Gıda Kodeksi Etiketleme Yönetme liğine göre b ileşenler listesinin yer almasının 
zorunlu olmadığı gıdalarda,  (a) bendinde yer alan bilgiler hepsi bir arada olacak şekilde 
etikette belirtilir.  
c) Eğer Ek-4 ve Ek -5’deki  Bitki Listeler inde özel etiketleme gereklilikleri  belirlenmiş 
ise bunlar yerine getirilir. Bu gereklilikler kapsamında, gıdanın etiketlenmesi sırasında 
tüketiciye iletilmesi gereken uyar ılar bulunuyorsa, kolayca görülebilecek, açıkça 
okunabilecek ve silinmeyecek şekilde dikkat çekici bir yere yerleştirilir. Bu uyarılar , diğer 
yazılı veya resimli unsurlar vasıtasıyla herhangi bir şekilde saklanamaz veya  kapatılamaz. Bu 
uyarılara  ilişkin yazılar ile zemin arasında belirgin bir kontrast olması sağlanır.  
 
ALTINCI BÖLÜM  
Çeşitli ve Son Hükümler  
 
Taşıma ve depolama  
MADDE 23 – (1) Bu Tebliğ kapsamındaki bitkiler , bitki kısımları  ve bitkisel 
preparatların  taşınması ve depolanması, Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğinin Gıdaların 
Taşınması ve Depolanması bölümünde belirtilen kurallara uygun olur.  
 
Numune alma ve analiz metotları  
MADDE 24 – (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan bitkiler , bitki kısımları  ve bitkisel 
preparatlardan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğinde belirtilen kurallara uygun olarak numune 
alınır, uluslararası kabul görmüş analiz metotları uygulanır.  
 
İdari yapt ırım 
MADDE 25 – (1) Bu Tebli ğ hükümlerine  aykırı davrananlar hakk ında 11/6/2010 
tarihli ve 5996 say ılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sa ğlığı, Gıda ve Yem Kanununun ilgili 
maddelerine g öre idari yapt ırım uygulan ır.   
Uyum zorunluluğu  
GEÇİCİ MADDE 1 – (1) Bu Tebliğin yayımı tarihinden önce faaliyet gösteren gıda 
işletmecileri, ikinci fıkra saklı kalmak şartıyla , yayımlandığı tarihte  bu Tebliğ hükümlerine 
uymak zorundadır.  
(2) Bu Tebliğin yayımı tarihinden önce faaliyet gösteren gıda işletmecileri, bu Tebliğ in 
22 nci maddesine , Ek-4 ve Ek -5’ine 31/12/2016  tarihine kadar uymak zorundadır.  
(3) Bu Tebliğin yayımı tarihinden önce faaliyet gösteren gıda işletmecileri, bu Tebliğin 
22 nci  maddesine, Ek -4 ve Ek -5’ine uyum sağlayana kadar , bu Tebliğ kapsamına giren 
hususlarda Bakanlık tarafından bu Tebliğin yayımlandığı tarihten önce uygulanmakta olan  
düzenlemelere uymak zorundadır.  
 
Yürürlük 
MADDE 26 – (1) Bu Tebli ğ yayımı tarihinde y ürürlüğe girer.  
 
Yürütme 
MADDE 27 – (1) Bu Tebli ğ hükümlerini G ıda, Tarım ve Hayvanc ılık Bakanı 
yürütür.
 
 
  EK-1 
DİLEKÇE FORMATI  
 
 
 
 
Konu:  Bitki Liste leri        Tarih: … / … / …
               
 
 
 
 
GIDA VE KONTROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE  
 
 
…(Bitkinin Latince adı) …..’a ilişkin ekte ye r alan başvurumuzun  değerlendirilmesi 
hususunda gereğini arz ederim.  
 
 
 
 
                                                                          Başvuru Sahibi  
Adı, Soyadı, İmzası, Kaşe  
 
 
 
 
 
 
EK: Başvuru dosyası (1  adet yazılı kopya , 1 adet elektronik kopya ) EK-2 
BAŞVURU DOSYASI FORMATI  
BÖLÜM 1  
Başvuru Dosyası Hazırlanırken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar  
1) Başvuru dosyası hazırlanırken , istenen bilgi ve belgeler Bölüm 2 ’de yer alan 
formattaki sıralamaya göre yerleştirilmelidir. Sıra lama ve numaralandırma sistemi -özellikle 
bölümler, ana başlıklar, birinc i ve ikinci alt başlıklar - aynen kullanılmalıdır. Ayrıca, her 
bölüme yeni bir sayfanın başından başlanmalı ve bölümler arasına ayıraç yerleştirilmelidir. 
Uygun  şekilde hazırlanmamış başvuru dosyaları iade edilecektir.  
2) Bölüm 2’de verilen format kullanılırken, verilen başlıklarla ilgili olarak parantez 
içinde ve italik olarak yazılmış olan yol gösterici açıklamalar çıkarılmalıdır.  
3) Başvuru dosyasında bilgi su nulmayan başlıklar/alt başlıklar varsa, söz konusu eksik 
bilginin gerekçesi ilgili başlığın altında belirtilmelidir.  
4) Başvuru dosyasında sunulan kaynaklar bilimsel nitelikte olmalıdır. Bilimsel dergi 
veya kitaplarda yayınlanmış, bilimsel veri tabanları veya değişik ülke ve kuruluşların resmi 
internet sitelerinden (FAO, FDA, EFSA, vb.) alınmış bilgiler olabilir. Ticari firma veya 
bilimsel olmayan internet sitelerinden (Wikipedia vb.) alınan bilgiler kabul edilmez.    
5) Başvuru dosyasında atıf yapılan ve s unulan bilgileri desteklemek amacıyla 
kullanılan tüm bilimsel referansların –bilimsel makale, kitap, vb. - tam metni dosyanın içinde 
yer almalıdır. Bilimsel referans olarak bir kitaba veya çok kapsamlı bir yayına atıf 
yapıldığında, sadece ilgili kısımların sunulması yeterlidir.   
6) Başvuru dosyasında yer alan bilgiler için ilgili yerlerde kullanılan kaynaklara atıf 
yapılmalıdır. Atıf yapılırken, verilen bilginin hemen ardından ‘kaynağı tanımlayan ad ve yıl’ 
parantez içinde belirtilmelidir. Örneğin, ‘(EFSA, 2014)’ veya birden fazla kaynak varsa, 
‘(Borelli, 2008; EFSA, 2014)’ gibi.  
7) Başvuru dosyasında sunulan kaynakların listesi oluşturulurken, kaynaklar ilk 
yazarlara göre alfabetik sırayla uluslararası künye yazılım şekline uygun olarak belirtilmelidir.  
Kaynak belirtilirken , ‘Araştırıcının soyadı, adının baş harfi, makalenin adı, derginin/kitabın 
adı, cilt numarası, başlangıç -bitiş sayfaları, yıl .’ sıralaması ve aşağıdaki örnek  dikkate 
alınmalıdır.  
Borelli, F., Black cohosh ( Cimicifuga racemosa ); a systematic review of adverse events, 
American Journal of Obstetri cs and Gynecology, 20, 455 -460, 2008.  
8) Başvuru dosyasının tamamı, bir  adet yazılı kopya ve bir adet elektronik kopya 
halinde sunulmalıdır.  
 
 
   BÖLÜM 2  
Başvuru Dosyasının Formatı  
 
 
 
 
 
 
 
…(Bitkinin Latince adı) …..’NA 
İLİŞKİN  BAŞVURU DOSYASI  
 
 
 
 
(….(Ay ve Yıl)….)  
   İÇİNDEKİLER  
1. BÖLÜM: BAŞVURU DOSYASININ ÖZETİ  ................................ ................................ ...........  17 
1.1. LİTERATÜR  TARAMA  YÖNTEMİ ................................ ................................ ...............  17 
1.2. BAŞVURU  DOSYASININ  ÖZETİ ................................ ................................ ...................  17 
2. BÖLÜM: İDARİ BİLGİLER  ................................ ................................ ................................ ..... 18 
2.1. BAŞVURU  SAHİBİ  ................................ ................................ ................................ ............  18 
2.2. YET KİLENDİRİLMİŞ  TEMAS  KİŞİSİ  ................................ ................................ ........  18 
2.3. BAŞVURUNUN  KONUSU  ................................ ................................ ................................  18 
2.4. GİZLİ  OLARAK  İŞLEME  ALINMASI  İSTENEN  BİLGİLER  ................................ . 19 
2.5. BEYANNAME  ................................ ................................ ................................ .....................  19 
3. BÖLÜM: TEKN İK BİLGİLER  ................................ ................................ ................................ . 20 
3.1. BİTKİNİN  TANIMLANMASI  ................................ ................................ .........................  20 
3.2. BİTKİ  KISMININ/BİTKİSEL  PREPARATIN  ELDE  EDİLİŞ  YÖNTEMLERİ  ..... 20 
3.3. BİTKİ  KISMININ/BİTKİSEL  PREPARATIN  KİMYASAL  YAPISI  ........................  20 
3.4. BİTKİ  KISMININ/BİTKİSEL  PREPARA TIN  STANDART  ÖZELLİKLERİ  ........  21 
3.5. BİTKİ  KISMININ/BİTKİSEL  PREPARATIN  TESPİTİNE  YÖNELİK  ANALİZ  
METOTLARI  ................................ ................................ ................................ ................................ . 21 
3.6. BİTKİ  KISMININ/BİTKİSEL  PREPARATIN  KULLANIMI  İLE  İLGİLİ  
BİLGİLER  ................................ ................................ ................................ ................................ ...... 21 
3.6.1.  Gıdalarda Kullanımı  ................................ ................................ ................................ ...........  21 
3.6.2. Halk İlacı Olarak ve Tıbbi Amaçlı Kullanımı  ................................ ................................ .. 21 
3.6.3.  Önerilen Kullanımı ve Hazırlama/Tüketim Talimatı  ................................ ......................  21 
3.7. TÜKETİM  VERİLERİ  VE TOPLAM  MARUZ  KALMA  ................................ ...........  21 
3.8. BİTKİ  KISMININ/BİTKİSEL  PREPARATIN  ETKİLERİ  İLE  İLGİLİ  BİLGİLER
 22 
3.9. BİTKİ  KISMININ/BİTKİSEL  PREPARATIN  KULLANIMINA  İLİŞKİN  
ETKİLEŞİM  BİLGİLERİ,  KISITLAMALAR  VE UYARILAR  ................................ ............  22 
3.9.1.  Etkileşim Bilgileri  ................................ ................................ ................................ ................  22 
3.9.2.  Kısıtlamalar ve Uyarılar  ................................ ................................ ................................ ..... 22 
3.10.  ULUSAL  VEYA  ULUSLARARASI  ALANDAKİ  MEVCUT  GÜVENİLİRLİK  
DEĞERLENDİRMELERİ  VE DÜZENLEMELER  ................................ ................................ . 22 
3.11.  KAYNAKLAR  ................................ ................................ ................................ ....................  22 
4. BÖLÜM: TOKSİKOLOJİK BİLGİLER  ................................ ................................ ..................  23 
4.1. TOKSİKOKİNETİK  VERİLER  ................................ ................................ ......................  23 
4.2. TOKSİKOLOJİK  VERİLER  ................................ ................................ ...........................  23  4.2.1.  Akut Toksisite  ................................ ................................ ................................ ......................  23 
4.2.2.  Subkronik Toksisite  ................................ ................................ ................................ .............  23 
4.2.3.  Genotoksisite  ................................ ................................ ................................ ........................  23 
4.2.4.  Kronik Toksisite ve Karsinojenisite  ................................ ................................ ...................  23 
4.2.5.  Üreme ve Gelişim Toksisitesi  ................................ ................................ ..............................  23 
4.2.6.  Diğer Toksisite Çalışmaları  ................................ ................................ ................................ . 24 
4.3. YAN  ETKİLERE  İLİŞKİN  BİLGİLER  ................................ ................................ .........  24 
4.4. KAYNAKLAR  ................................ ................................ ................................ ....................  24 
5. BÖLÜM: DEĞE RLENDİRME VE SONUÇ  ................................ ................................ ............  25 
5.1. DEĞERLENDİRME  ................................ ................................ ................................ ..........  25 
5.2. SONUÇ  ................................ ................................ ................................ ................................  25 
6. BÖLÜM: EKLER ................................ ................................ ................................ ........................  26 
6.1. TEKNİK  BİLGİLERE  İLİŞKİN  KAYNAKLAR  ................................ ..........................  26 
6.2. TOKSİKOLOJİK  BİLGİLERE  İLİŞKİN  KAYNAKLAR  ................................ ..........  26 
6.3. DİĞER  ................................ ................................ ................................ ................................ . 26 
  1. BÖLÜM: BAŞVURU DOSYASININ ÖZETİ  
1.1. LİTERATÜR  TARAMA  YÖNTEMİ  
(Başvuru dosyasında sunulan bilgiler ve kaynaklara ulaşmak için kullanılan l iteratür tara ma 
yöntemleri -yapılan varsayımlar, kullanılan anahtar kelimeler, kullanılan veri tabanları, 
kapsanan zaman aralığı, sınırlama kriterleri vb. - ve taramanın ayrıntılı bir çıktısı da dâhil 
olmak üzere, veriler toplanırken takip edilen yola ilişkin bilgi verilir . Literatür e dayanılarak 
seçilen ve/veya elenen çalışmaların tercih ediliş sebebi gerekçeleri ile birlikte belirtilir. ) 
 
1.2. BAŞVURU  DOSYASININ  ÖZETİ  
(Başvuru dosyasının özeti; 9 uncu maddenin beşinci fıkrası  dikkate alınarak hazırlanmalı, 
bitkinin/bitki kısmının/bitkise l preparatın tanımlanması, üretim süreci, kimyasal yapısı, 
önerilen kullanımı ve toksikolojik çalışmalardaki temel bulgular hakkında özet bilgi içermeli , 
başvuru dosyası ile aynı düzende olmalıdır.)  
 
   2. BÖLÜM: İDARİ BİLGİLER  
2.1. BAŞVURU  SAHİBİ  
Başvuru sahibi  gıda işletmecisinin/kuruluşun;  
Adı :  
Adresi  :  
Telefon  :  
Faks  :  
E-posta  :  
 
2.2. YETKİLENDİRİLMİŞ  TEMAS  KİŞİSİ  
Başvuru sahibi adına Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü ile doğrudan iletişime geçmek 
üzere yetkilendirilmiş olan temas kişisinin;  
(Sadece bir kişi bildirilmelidir.)  
Adı soyadı  :  
Firma adı  :  
Adresi  :  
Telefon  :  
Faks  :  
E-posta  :  
 
2.3. BAŞVURUNUN  KONUSU  
Başvurunun konusu:  
 İlgili bitki l istesine yeni bir bitkinin eklenmesi  
 İlgili bitki listes inde yer alan bir bitkiye ilişkin güncelleme yapılması  
(Seçeneklerden birini işaretleyiniz.  Başvuru dosyası; listelerde yer almayan bir bitki ile 
ilgiliyse ilk seçeneği; listelerde bulunan ancak hakkında  herhangi bir değişiklik yapılma sı 
istenen veya yeni bir kısmının /preparatının  eklenmesi talep edilen bir bitki ile ilgiliyse ikinci 
seçeneği işaretleyiniz. ) 
Bitkinin Latince adı:  
Kullanılacak bitki kısmı/bitkisel preparat:  
Bitki kısmının/bitkisel preparatın kullanım amacı:  
 Takviye edici gıda  
 Diğer gıda  / ………………………… (1) 
 Gıda bileşeni (2)  (Uygun seçenekleri işaretleyiniz.)  
( (1) “Diğer gıda” seçeneği işaretlendiğinde gıdanın adı belirtilmelidir. Örneğin; bitki çayı,  
meyve çayı gibi.)  
( (2) Eğer değerlendirilmesi istenen bitki  kısmı /bitkisel preparat, bir gıdaya bileşen olarak 
ilave edilecek ise “Gıda bileşeni” seçeneği işaretlenmelidir. Örneğin; kuru çorba 
karışımlarında kullanılmak üzere değerlendirilmesi istenen bir bitki ekstresi söz konusu ise, 
bu bir gıda bileşeni olarak ele al ınmalıdır. ) 
 
2.4. GİZLİ  OLARAK  İŞLEME  ALINMASI  İSTENEN  BİLGİ LER  
(Başvuru dosyasının gizli olarak işleme alınması istenen b ilgiler  ve gizlilik talebinin 
gerekçeleri Tebliğin 13 üncü maddesinde  yer alan hükümler dikkate alınarak belirtilmelidir .) 
 
2.5. BEYANNAME  
Bitki l istelerine ilişkin olarak  hazırlanan bu başvuru dosyası, değerlendirilmek üzere Gıda ve 
Kontrol Genel Müdürlüğü’ne sunulmuştur. Başvuru muza konu  olan bitkinin/bitki 
kısmının/bitkisel preparatın güvenilirlik değerlendirmesine ilişkin bütün mevcut ver ileri ve 
sahip olduğumuz tüm bilgileri bu başvuru dosyasında sunduğumuzu beyan ederiz.  
Başvuru sahibi adına;  
İmza:  
Adı soyadı:  
Görevi:  
Tarih:  
(Beyanname imzalanmadan önce, başvuru ile ilgili olarak literatürde yer alan tüm veri ve 
bilgilere ulaşıldığından ve başvuru dosyasında bunlara değinildiğinden emin olunmalıdır. 
Örneğin; başvuruya konu olan bitkinin/bitki kısmının/bitkisel preparatın toksik olojik 
etkilerinin olmadığını gösteren çalışmaların yanı sıra varsa bu tür etkilerin olduğunu 
gösteren çalışmalardan da bahsedilmelidir.)    3. BÖLÜM: TEKNİK BİLGİLER  
3.1. BİTKİNİN  TANIMLANMASI  
Bilimsel (Latince) adı : 
(Bitkinin cinsi ve türü, varsa alt türü veya varyetesi, ot örü ve familyası belirtilmelidir. 
İsimlendirmede uluslararası bilimsel isimlendirme kullanılmalıdır.)  
Sinonimleri : 
(Varsa bitkinin, bilimsel sinonimleri de verilmelidir. )  
Yaygın olarak kullanılan adları:  
Türkçe:  
İngilizce:  
Diğer:  
(Varsa, bitkinin yaygın olarak kullanılan Türkçe ve/veya İngilizce ve/veya diğer dillerdeki 
adları belirtilmelidir.)  
Kullanılan kıs ımları:  
(Bitkinin kullanıla n kısımları  kök, yaprak, tohum , toprak üstü kısmı  vb. şeklinde 
belirtilmelidir.  Gerektiğinde, Tebliğin Ek -3’ünde  yer alan açıklamalar dikkate alınmalıdır. )  
Coğrafi orijini:  
(Bitkinin  yetiştiği veya yetiştirildiği kıta, bölge, ülke, vb. belirtilmelidir.)  
Yetişme ve hasat  koşulları:  
(Bitkinin; yabani mi yoksa kültür bitkisi mi olduğu ve hasat koşulları belirtilmelidir.  Hasat 
koşulları belirtilirken; hangi mevsimde toplandığı, taze halde hasat edilip edilmediği, açık 
havada veya başka şekilde kurutul up kurutulmadığı  vb. hususlara değini lmelidir. ) 
 
3.2. BİTKİ  KISMININ/BİTKİSEL  PREPARATIN  ELDE  EDİLİŞ  YÖNTEMLERİ  
(Başvuruya konu olan b itki kısmının /bitkisel preparat ın kullanıma hazır hale getirilmesi 
sırasında  yapılan işlemler hakkında bilgi verilmelidir. Kullanılan kısmın taze, kurutulmuş 
olması veya değişik preparatlar elde edilirken uygulanan işlemler belirtilmelidir . Örneğin; 
toplama, temizleme, kurutma, fırınlama, parçalama, ekstraksiyon, vb. ve var ise diğer özel 
işlemler hakkında bilgi verilmelidir. ) 
 
3.3. BİTKİ  KISMININ/BİTKİSEL  PREPARATIN  KİMYASAL  YAPISI  
(Başvuruya konu olan  bitki kısmının/bitkisel preparatın kimyasal yapısı  hakkında bilgi 
verilmelidir. Bitki kısmının/bitkisel preparatın  bileşiminde bulunan maddeler , kimyasal 
yapısına gör e, flavonoitler, terpenler, alkaloitler , tanenler  vb. şeklinde  sınıflandırılmalı, eğer 
bilgi varsa miktarları veya % oranları belirtilmelidir. Kimyasal yapıya ilişkin bilgiler  etkili 
madde veya maddeler üzerinden verilemiyor ise işaretleyici madde veya maddeler 
kullanılabilir.  Eğer var ise , bitki kısmının/bitkisel preparatın yapısında bulunan maddelerden 
zararlı etkileri bulunabilecekler belirtilmelidir. )  3.4. BİTKİ  KISMININ/BİTKİSEL  PREPARATIN  STANDART  ÖZELLİKLERİ  
(Başvuruya konu olan  bitki kısmı/bitkisel preparat için ; Türk Gıda Kodeksi kapsamında 
belirlenmiş mikrobiyolojik kriterler, pestisit kalıntıları, bulaşan limitleri, vb. gibi belirlenmiş  
özellikler varsa bunlar beli rtilmelidir. Söz konusu  bitki kısmı na/bitkisel preparat a ilişkin 
olarak çeşitli ulusal  veya uluslararası kurumlar tarafından (TSE  Standardı,  ISO Standardı , 
EN Standardı, Avrupa Farmakopesi, WHO Monografları  gibi)  belirlenmiş standart  özelikler 
varsa , bunlar da belirtilmeli v e birer  kopyası dosyanın ekler kısmına eklenmelidir. Böyle bir 
standart yok ise bitki kısmının /bitkisel preparatın standart özelliklerini  ortaya koyan, 
mikroskobik, fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik anal iz sonuçlarını içeren analiz raporları 
sunulmalıdır. Ayrıca, bulaşanlar, pestisit kalıntıları ve saflık kriterlerinin belirtilmesine de 
dikkat edilmelidir.)  
 
3.5. BİTKİ  KISMININ/BİTKİSEL  PREPARATIN  TESPİTİNE  YÖNELİK  ANALİZ  
METOTLARI  
(Varsa, başvuruya konu olan bitki kısmının/bitkisel preparatın kullanılması önerilen 
gıdalarda tespitine yönelik analiz metotları belirtilmelidir.)  
 
3.6. BİTKİ  KISMININ/BİTKİSEL  PREPARATIN  KULLANIMI  İLE  İLGİLİ  
BİLGİ LER  
3.6.1.  Gıdalarda Kullanımı  
(Varsa, başvuruya konu olan bitki kısmının/bitkisel preparatın gıda amaçlı olarak mevcut 
kullanım şekilleri  -takviye edici gıda, çay ve diğerleri -, kullanım miktarı  ve süresi 
belirtilmelidir. ) 
3.6.2.  Halk İlacı Olarak v e Tıbbi Amaçlı Kullanımı  
(Varsa, başvuruya konu olan bitki kısmının/bitkisel preparatın halk ilacı olarak ve tıbbi 
amaçlı kullanım ı ile ilgili bilgi verilmelidir.  Sadece ağız yolu ile kullanım dikkate 
alınmalıdır. ) 
3.6.3.  Önerilen  Kullanımı  ve Hazırlama/Tüketim Talimatı  
(Başvuruya konu olan bitki kısmı/bitkisel preparat için gıda amaçlı olarak önerilen kullanım 
şekli –takviye edici gıda, çay ve diğerleri -, kullanım miktarı  ve varsa süresi belirtilmelidir.  
Ayrıca, gerektiğinde hazırlama ve/veya tüketim talimatı belirtilmelidir .) 
 
3.7. TÜKETİM  VERİL ERİ  VE TOPLAM  MARUZ  KALMA  
(Başvuruya konu olan bitki kısmının/bitkisel preparatın kullanımı ile ilgili tüketim miktar ı ve 
süre bilgileri dikkate alınarak tüketicilerin tahmini ortalama maruz kalma miktarı 
belirtilmelidir. Tahmini ortalama maruz kalma, hem mevcut kaynaklardan gelen –örneğin 
tıbbi amaçlı kullanılan preparatlardan - hem de  önerilen kullanım şekline göre  gerçekleşmesi 
beklenen tüketim miktarları açısından toplam olarak tanımlanmalıdır. Dikkate alınan tüketim 
verileri ve tahmini maruz kalma aral ığı ile ilgili belirsizlikler açık bir şekilde ifade 
edilmelidir. Maruz kalma  tespit edilirken,  gerektiğinde  bebekler, çocuklar, yaşlılar, hamileler 
gibi hassas  bireyler de  ayrıca göz önüne alınmalıdır ). 
   
3.8. BİTKİ  KISMININ/BİTKİSEL  PREPARATIN  ETKİLERİ  İLE  İLGİLİ  
BİLGİLER  
(Varsa, başvuruya konu olan bitki kısmının/bitkisel preparatın etkilerini belirlemek amacıyla 
yapılan çalışma sonuçları hakkında  bilgi verilmelidir.  Bu bilgiler verilirken, antioksidan etki, 
antimikrobiyal etki, antienflamatuvar  etki gibi alt başlıklar kullanılmalıdır. Sadece ağız yolu 
ile kullanım ı inceleyen  çalışmalar  dikkate alınmalıdır. ) 
 
3.9. BİTKİ  KISMININ/BİTKİSEL  PREPARATIN  KULLANIMINA  İLİŞKİN  
ETKİLEŞİM  BİLGİLERİ,  KISITLAMALAR  VE UYARILAR  
3.9.1.  Etkileşim Bilgileri  
(Başvuruya konu olan bitki kısmının /bitkisel preparatın kullanımıyla ilgili, varsa, başka 
ürünlerle birlikte kullanılmamasını gerektiren etkileşim bilgileri  gerekçesi ile birlikte 
belirtilmelidir. ) 
 
3.9.2.  Kısıtlamalar ve Uyarılar  
(Başvuruya konu olan bitki kısmının /bitkisel preparatın kullanımıyla ilgili, varsa, uyulması 
gereken kısıtlamalar  –miktar, süre, vb. - ve özel uyarılar gerekçesi ile birlikte belirtilmelidir.  
Ayrıca, varsa , başvuruya konu olan bitki kısmını /bitkisel preparatı tüketmek ten kaçınması 
gereken bireyler de -örneğin; çocuk, hamile , belirli hastalıkları olan bireyler  gibi- gerekçesi 
ile birlikte belirtilmelidir. ) 
 
3.10.  ULUSAL  VEYA  ULUSLARARASI  ALANDAKİ  MEVCUT  GÜVENİLİRLİK  
DEĞERLENDİRMELERİ  VE DÜZENLEMELER  
(Varsa, başvuruya konu olan bitki kısmı/bitkisel preparat hakkında u luslararası bir kuruluş  –
WHO, EMA, EFSA gibi - veya risk değerlendirme konusunda yetkili olan ulusal bir otorite  –
FDA, Komisyon E, Health Canada gibi - tarafından  yapılmış olan bilimsel değerlendirme ler 
ve düzenlemeler  konus unda bilgi verilmelidir. Bilimsel d eğerlendirme ler varsa , 
değerlendirmenin mevcut d urumu hakkında -değerlendirme devam ediyor, olumlu görüş 
verildi, olumsuz görüş verildi gibi - bilgi verilmelidir.   Ayrıca, varsa, başvuruya konu olan 
bitki kısmının/bitkisel  preparatın kullanım ına izin veren veya kullanımını yasaklayan 
düzenlemeler de belirtilmelidir .) 
 
3.11.  KAYNAKLAR  
(3. Bölüm’ ün kaynak listesi verilmelidir.)  
 
   4. BÖLÜM: TOKSİKOLOJİK BİLGİLER  
(Bu bölümde toksikokinetik ve toksikolojik  veriler sunulmalıdır. Bu kapsamda, başvuruya 
konu olan bitki kısmı/bitkisel preparat  ile ilgili yapılmış  olan in vitro, in vivo hayvan ve insan 
çalışmaları , epidemiyolojik çalışmalar, insanlardaki vaka raporları vb. hakkında bilgi 
verilmelidir. ) 
4.1. TOKSİKOK İNETİK  VERİLER  
(Bu bölümde toksikokinetik veriler sunulmalıdır . Bu kapsamda, b aşvuruya konu olan bitki 
kısmı nın/bitkisel preparat ın, ağız yoluyla vücuda alınmasından sonraki absorbsiyonu, 
dağılımı, metabolizması (biyotransformasyonu)  ve atılımı ile ilgili çalışmalar  hakkında bilgi 
verilmelidir. ) 
 
4.2. TOKSİKOLOJİK  VERİLER  
(Bu bölümde, sadece başvuruya konu olan bitki kısmının/bitkisel preparatın ağız yolu ile 
alımı sonucundaki toksikolojik etkileri inceleyen  çalışmalar sunulmalıdır .) 
 
4.2.1.  Akut T oksisite  
(Başvuruya konu olan bitki kısmının/bitkisel preparatın  akut toksisitesi ile ilgili çalışmalar 
hakkında bilgi verilmelidir. ) 
 
4.2.2.  Subkronik T oksisite  
(Başvuruya konu olan bitki kısmının/bitkisel preparatın kısa süreli ve subkronik toksisitesi  ile 
ilgili çalışmalar hakkında bilgi verilmelidir. ) 
 
4.2.3.  Geno toksisite  
(Başvuruya konu olan bitki kısmının/bitkisel preparatın genotoksisitesi ile ilgili çalışmalar 
hakkında bilgi verilmelidir. ) 
 
4.2.4.  Kronik Toksisite ve K arsinojeni site 
(Başvuruya konu olan bitki kısmının/bitkisel preparatın kronik toksisitesi  ve karsonojenisitesi  
ile ilgili çalışmalar hakkında bilgi verilmelidir. ) 
 
4.2.5.  Üreme ve Gelişim T oksisitesi  
(Başvuruya konu olan bitki kısmının/bitkisel preparatın üreme  ve gelişim toksisitesi  ile ilgili 
çalışmalar hakkında bilgi verilmelidir. ) 
 
 
 
  4.2.6.  Diğer T oksis ite Ç alışmaları  
(Başvuruya konu olan bitki kısmı/bitkisel preparat ile ilgili diğer toksikolojik çalışmalar 
hakkında bilgi verilmelidir.  Bu kapsamdaki bilgile r verilirken, gerektiğinde 
“immü notoksisite”, “alerji”, “gıda intoleransı”, “nörotoksisite”, “özel toksisite 
çalışmaları”, “gönüllü insanlardaki çalışmalar” gibi alt başlıklar açılmalıdır. ) 
 
4.3. YAN  ETKİLERE  İLİŞKİN  BİLGİLER  
(Başvuruya konu olan bitki kısmının/bitkisel preparatın kullanımı sonucunda ortaya çıkan yan 
etkiler , vaka raporları vb. hakkında bilgi verilmelidir.)  
 
4.4. KAYNAKLAR  
(4. Bölüm’ün kaynak listesi verilmelidir.  Kaynak listesi verilirken ) 
   5. BÖLÜM: DEĞERLENDİRME  VE SONUÇ   
5.1. DEĞERLENDİRME  
(Bu bölümde, başvuruya konu olan bitki kısmı/bitkisel preparat ile ilgili sunulan tüm bilgiler 
ve veriler kullanılarak genel bir güvenilirlik değerlendirme si yapılmalıdır . Eğer söz konusu 
bitki kısmı/bitkisel preparat yapısında, toksik, bağımlılık yapıcı, psikotropik vb. etkileri 
olduğu bilinen herhangi bir bileşik taşıyorsa, bu bileşikle ilgili ek bir değerlendirme 
yapılmalıdır. Bu bileşiklere toplam maruz kalma miktarı değerlendirilmeli ve eğer varsa 
kabul edilebilir günlük alım  miktarı (ADI), tolere edilebilir günlük alım miktarı (TDI) gibi 
referans değerlerle karşılaştırılmalıdır. Bileşiğe maruz kalma miktarının toksikolojik kaygı 
eşiği (TTC) değerleri ile birlikte değerlendirilmesi de yararlı olabilir.  Seçilen güvenilirlik 
değerlendirme  yaklaşımının tercih ediliş sebebi gerekçeleri ile birlikte belirtilir.  Güvenilirlik  
değerlendirme si, kullanılan bilgiler ve verilerin niteliği ve niceliğine göre , aşağıda açıklanan 
Kademe A veya Kademe B  düzeyinde  yapılır .  
- Kademe A  - Mevcut verilere dayan dırılan  güvenilirlik değerlendirme si: Eğer b aşvuruya 
konu olan bitki kısmının/bitkisel preparatın tarihsel kullanımı varsa ve hâlihazırda mevcut 
olan bilgiler ve bilimsel veriler güvenilirlik değerlendirmesinin yapılması için yeterli yse, 
yapılan güvenilirlik değerlendirmesi  Kademe A düzeyinde dir. Kademe A düzeyinde, 
kullanılması önerilen bitki kısmının/bitkisel preparatın güvenilir olduğuna karar vermek için, 
sunulan bilimsel kaynaklar ın bitki kısmının/bitkisel preparatın bilinen bir miktarına uzun 
yıllar maruz kalındığını ve bu süre içinde tespit edilen önemli  bir olumsuz etki sinin 
olmadığını gösterme si gerekir .  
- Kademe B  - Yeni verilere dayan dırılan  güvenilirlik değerlendirme si: Eğer başvuruya konu 
olan bitki kısmının/bitkisel preparatın tarihsel kullanımı  ve hâlihazırda mevcut olan bilgiler 
ve bilimsel veriler  güvenilirlik değerlendirmesi için yeterli değilse , güvenilirlik 
değerlendirmesi Kademe B düzeyinde yapılmalıdır . Kademe B düzeyinde , yeni yapılmış 
çalışmalar ve bilimsel veriler  sunulmalı  ve g erektiğinde eksik bulunan testler ile ilgili 
sonuçlar sağlanmalıdır .) 
 
5.2. SONUÇ   
(Bu bölümde, başvuruya konu olan bitki kısmı/bitkisel preparat ile ilgili güvenilirlik 
değerlendirme sinin hangi düzeyde yapıldığı -Kademe A veya  Kademe B olarak - ve 
değerlendirme sonunda ulaşılan sonuç , gerekçeleri ile birlikte açıklanmalıdır .) 
   6. BÖLÜM: EKLER  
(Bölüm sonlarında listelenen kaynakların birer kopyası, kaynak listelerindeki  sıralama ya 
uygun olarak bu bölüme yerleştirilmelidir.)  
6.1. TEKNİK  BİLGİLERE  İLİŞKİN  KAYNAKLAR  
(3.11.’de listelenen kaynakların birer kopyası, listedeki sıralamaya göre bu bölüme 
yerleştirilmelidir.)  
 
6.2. TOKSİKOLOJİK  BİLGİLERE  İLİŞKİN  KAYNAKLAR  
(4.4.’de listelenen kaynakların birer  kopyası, listedeki sıralamaya göre bu bölüme 
yerleştirilmelidir.)  
 
6.3. DİĞER  
(Eğer dosyaya eklenecek başka belgeler varsa , bu bölüme yerleştirilmelidir.)  
   EK-3 
BİTKİ LİSTELERİNDE KULLANILAN TERİMLER İLE İLGİLİ AÇIKLAMALAR  
VE  
UYGULAMALARDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN BAZI HUSUSLAR  
 
BÖLÜM 1  
Bitkinin Adı İle İlgili Terimler  
 
Bitki Listesinde 
Kullanılan 
Terimler  Açıklamalar  
Alt tür  Alt tür, en az bir kalıcı morfolojik özellik bakımından farklılık gösteren bitkilerin oluşturduğu taksondur. 
Alt türü ifade etmek için ‘subsp.’ veya ‘ssp.’ kısaltması kullanılır ve italik olarak yazılmaz 
(Nelumbo  nucifera  subsp. lutea, Origanum vulgare subsp.  hirtum  gibi).  
Cins Cins, birbirine benzeyen ve ortak birçok özelliği bulunan türlerin oluşturduğu taksondur ( Abies, Citrus, 
Echinacea, Lupinus, Rosa gibi).    
Form/Forma  Form, varyeteden daha küçük kalıcı farklılıklar (renk, kültür sonucu elde edilme vb.) taşıyan taksondur. 
Formu ifade etmek için ‘f.’ kısaltması kullanılır ve italik olarak yazılmaz ( Panax  ginseng  f. angustatus , 
Viola  odorata  f. odorata  gibi).  
Hibrit  Hibrit, iki farklı taksonun birleşmesinden ortaya çıkan melezdir. Tür veya cinsler arasında hibritleşme 
olabilir. Hibritler, bazen standart isimlendirmeye göre bazen de cins ve tür adının arasına ‘x’ işareti 
konula rak isimlendirilir ( Mentha piperita  veya Mentha x piperita, Fragaria ananassa  veya Fragaria x 
ananassa  gibi).  
Latince ad  Latince ad, bitkilerin bilimsel olarak geçerli olan adıdır. Genellikle iki sözcükten oluşur. Bunlardan ilki 
bitkinin cins adı, ikincisi ise tür adıdır. Cins adı büyük, tür adı küçük harfle başlar ve her ikisi de italik 
yazılır ( Achillea millefolium  gibi). Tür adı bazen iki kelimeden oluşabilir. Bu durumda iki kelime arasına 
‘-’ konur ( Alisma plantago -aquatica  gibi).  
Bitkinin Latince adı, cins ve türlerin yanında alt tür, varyete, form gibi taksonomik farklılıkları belirtmek 
için kullanılan kelimeleri de taşıyabilir ( Cichorium endivia subsp.  sativum , Foeniculum vulgare s ubsp. 
vulgare  var. dulce , Panax  ginseng  f. angust atus gibi).  
Bitki listesinde cins ve tür adından sonra alt tür, varyete veya form adı verilmemişse, bitki listesindeki 
durumun bahse konu bitki türünün tüm alttür, varyete ve formları için de geçerli olduğu anlamına gelir.  
Otör Otör, bitkinin Latince ad ında yer alan cins ve tür adının ardına yazılan şahıs adıdır. Bu kişi, bitkiye 
Latince adını ilk defa veren kişidir ve bitkinin otörü olarak bilinir. Otör bazen tam bazen de kısaltılmış 
olarak yazılır. İlk harfi büyük yazılır, italik olarak yazılmaz ( Euphr asia officinalis  Linnaeus  veya 
Euphrasia officinalis  L., Lavandula cariensis  Boissier veya Lavandula cariensis  Boiss. gibi).  
Bazı bitkilerin otörü yazılırken kullanılan ‘&’ işareti ‘ve’ anlamına gelir. Eğer bitkinin Latince adı iki 
kişi tarafından verilmi şse, bitkinin otörü ‘&’ veya Latince karşılığı olan ‘et’ kullanılarak belirtilir 
(Krameria triandra  Ruiz & Pav., Salvia divinorum  Epling et Játiva gibi).  
Eğer bitki ilk isimlendirilmesinin ardından yeniden isimlendirilmişse, ilk otörün  adı parantez içinde 
yazılır ( Garcinia cambogia  (Gaertn.) Desr ., Melaleuca alternifolia  (Maiden & Betche) Cheel,  Opuntia 
ficus indica  (L.) Mill.  gibi).  
Bir bitkiyi ilk defa tanımlayan kişi eğer bu bilgiyi yayınlamamışsa, daha sonra bu bitkiyi tekrar 
isimle ndiren ve bu bilgiyi yayınlayan kişinin (otör) adının arkasından ‘ex’ kelimesi konur ve bitkiyi 
isimlendiren ancak yayınlamayan kişinin adı da ‘ex’den sonra yazılır ( Artemisia genipi  Weber ex 
Stechm., Cyclopia genistoides Sieber ex C.Presl. gibi).  
Sinonim  (Sin, 
Syn)  Sinonim, aynı bitkiyi tanımlayan farklı bilimsel adlardır. Örneğin, Cotinus coggygria Scop.  ve Rhus 
cotinus L. aynı bitkiyi tanımlamaktadır ve birbirinin sinonimidir.   Takson  Takson, filogenetik sınıflandırma sisteminin her kademesindeki birey lere verilen genel isimdir. Örneğin, 
cins, tür, alt tür, varyete, form vb. grupların hepsi birer taksondur.  
Tür Tür, ortak özellikleri bulunan, döllendiklerinde kendilerine benzer fertler veren taksonlardır. Örneğin, 
Citrus aurantium  ve Citrus limon  aynı cinse ait iki farklı türdür.  
Bir cinse ait türlerin tümünü anlatmak için ‘sp.’ veya ‘spec.’ kısaltması kullanılır ve italik olarak 
yazılmaz. Örneğin, ‘ Echinacea  sp.’ olarak belirtilmiş ise, bu tanımlama Echinacea cinsine giren tüm 
türleri ve dolayısı yla alt türleri, varyeteleri, formları ifade etmektedir ( Echinacea  angustifolia, Echinacea 
pallida, Echinacea  atrorubens  var. atrorubens  vd.). 
Varyete  Varyete, alt türün altında bir taksondur . Alt türden daha az kalıcı özelliklere sahip fertler için kullanılır. 
Varyeteyi ifade etmek için ‘var.’ kısaltması kullanılır ve italik olarak yazılmaz ( Anthemis tinctonia var. 
tinctoria , Beta vulgaris var. vulgaris  gibi).  
   BÖLÜM 2  
Bitki Kısımları  
 
Bitki kısımları  
Açıklamalar  
Türkçe  İngilizce  Latince  
Çiçekli ve Çiçeksiz Bitkiler (Mantarlar hariç)  
Arillus  Aril Arillus  Bitkinin arillus kısmının kullanımını ifade eder. Arillus, bazı tohumların üzerinde 
oluşan etli zar kısmıdır.  
Bitkinin 
bütün 
kısımları  All parts  --- Bitkinin bütün kısımlarının, ayrı ayrı veya birlikte kullanımını ifade eder. 
Örneğin, bitkinin bütün kısımlarının pozitif olarak değerlendirilmesi, kök, 
yaprak, çiçek, meyve, tohum vd. kısımların ayrı ayrı veya birlikte pozitif ola rak 
değerlendirileceği anlamına gelir.   
Bazı İngilizce kaynaklarda  ‘whole plant’ terimi de bitkinin bütün kısımlarını 
ifade edebilmektedir.  
Çiçek  Flower  Flos, flores  Bitkinin, çiçeklerinin kullanımını ifade eder.  
Çiçek 
durumu  Flower had, 
flowering 
stem  Inflorescentia, 
inflorescence  Bitkinin çiçek durumlarının kullanımını ifade eder. Çiçek durumu, bir çiçek sapı 
üzerinde bir araya gelmiş çiçek grubunu tanımlamaktadır.  
Çiçek 
tomurcuğu  Flower bud  Flos Bitkinin çiçek tomurcuklarının kullanımını ifade eder. Çiçek tomurcuğu, çiçeğin 
taç yapraklarının çiçeğin diğer kısımlarını örtmüş halini tanımlamaktadır.  
Eugenia caryophyllata (karanfil) bitkisinin çiçek tomurcuğunu tanımlamak için 
Latince ‘flos caryophylli ve caryophyllus’ terimleri de kullanılmaktadır . 
Dal Branch  --- Bitkinin dallarının kullanımını  ifade eder. Dal, bilhassa oduns u bitkilerin ana 
gövdesinden değişik şekillerde çıkan kısımlarını tanımlamaktadır.  
Gövde  Trunk  
(Ağaç için)  Truncus  
(Ağaç için)  Bitkinin gövde kısmının kullanımını ifade eder. Gövde, bitkinin toprak üstünde 
yükselen yan dal, yaprak ve çiçekleri taşıyan ve bunlara mekanik olarak destek 
sağlayan kısmıdır. Genellikle, ağaç, çalı vb. bitkilerde odunsu, diğerlerinde 
otsudur.  
İngilizcedeki ‘stem’ terimi, Türkçede hem ‘sap’ hem de ‘gövde’ anlamında 
kullanılmaktadır. Otsu bitkilerin gövdelerine genellikle ‘sap’ denilmektedir.  
Değerlendirmelerde aşağıdaki istisnai durumlar da dikkate alınmalıdır:  
- Opuntia ficus indica  (dikenli in cir) bitkisinde olduğu gibi değişik gövde 
yapıları da bulunmaktadır.  Bu gövde yapısına, İngilizcede ‘stem’ ve Latincede 
‘caulis’ denilmektedir.  
- Ananas comosus  (ananas) gibi bazı bitkilerin gövdeye benzeyen kısımları na da 
Türkçede ‘sap’ ve İngilizcede ‘ stem’ denilmektedir.  Stem  Caulis  
Kabuk   Bark, stem 
bark Cortex  Genellikle odunsu bitkilerin gövde ve dal kısımlarından ayrılan kabukların 
kullanımını ifade eder. ‘Gövde kabuğu (stem bark)’ şeklinde de ifade 
edilebilmektedir.  
Kök Root  Radix  Bitkinin köklerinin kullanımını ifade eder.  
Bazı bitkilerde kullanılan kısım ‘rizom’ olmasına rağmen ‘kök’ olarak ifade 
edilebilmektedir. Örneğin; Zingiber officinale  bitkisinin kullanılan kısmı ‘rizom’ 
olmasına rağmen, İngilizcede ‘ginger root’ olarak ve  Türkçeye çevrildiğinde ise 
‘zencefil kökü’ olarak ifade edilebilmektedir. Bu tür durumlar bitki listesinde 
belirtilmiştir.   Bitki kısımları  
Açıklamalar  
Türkçe  İngilizce  Latince  
Kök 
kabuğu  Root bark  Cortex radicis  Bitki köklerinin kabuklarının kullanımını ifade eder.  
Meyve  Fruit  Fructus  Bitkinin meyvelerinin kullanımını ifade eder. Bitki listesinde özel bir açıklamaya 
yer verilmediği sürece, olgunlaşmış meyve kastedilmektedir. Meyvenin pozitif 
olarak değerlendirilmesi, meyve kabuğunun veya  meyvenin içinde bulunan 
tohumun sadece tek başına  kullanımının da pozitif olduğu anlamına gelmez. Etli 
meyveler için, meyve pozitif olarak değerlendirilmişse meyve püresi de pozitif 
olarak kabul edilir.  Meyve püresi, taze etli meyvelerin yenilebilen kısımlarının 
mekanik yolla ufaltılması ile elde edilen ezme şeklindeki ürünü ifade etmektedir.  
Değişik meyve tiplerine farklı isimler (Türkçe, İngilizce ve Latince)  
verilmektedir. Örneğin, Cupressus sempervirens  (servi), Juniperus communis  
(adi ardıç)  ve Juniperus sabina  (kara ardıç)  türlerinin meyvelerine ‘k ozalak, dişi 
kozalak’ (İngilizcede ‘cone, female cone’); bazı Juniperus  türlerinin meyvelerine 
‘üzümsü meyve’ (İngilizcede ‘berry, cone berry’); Crataegus  türlerinin 
meyvelerine ‘yalancı meyve’ (Latincede ‘ pseudo -fructus’); Vaccinium türlerinin 
meyvelerine  ‘üzümsü meyve’ (İngilizcede ‘berry’)    gibi isimler 
verilebilmektedir.  
Bazı bitkilerde kullanılan kısım ‘meyve’ olmasına rağmen ‘tohum’ olarak ifade 
edilebilmektedir. Örneğin; Coriandrum sativum ve Pimpinella anisum  
bitkilerinin kullanılan kısmı meyve olm asına rağmen, İngilizcede sırasıyla 
‘coriander seed’ ve ‘aniseed’ olarak, Türkçeye çevrildiğinde ise sırasıyla ‘kişniş 
tohumu’ ve ‘anason tohumu’ olarak ifade edilebilmektedir.  Bu tür durumlar bitki 
listesinde belirtilmiştir.  
Meyvelerden ekstre elde edilir ken bazen meyvenin tamamı kullanılabilmektedir. 
Bu tür durumlarda, bitkinin kullanılan kısmı İngilizcede ‘whole fruit’ ve bu ifade 
Türkçeye çevrildiğinde “bütün meyve” olarak ifade edilebilmektedir.  Örneğin, 
Citrus  türlerinin meyveleri bazen bu şekilde belirtilmektedir.  
Meyve 
kabuğu  Peel, 
pericarp  Pericarpium  Bitkinin meyve kabuğu (perikarp) kısımlarının kullanımını ifade eder.  
Juglans regia  (ceviz) gibi bitkiler için ‘meyve kabuğu’ olarak, meyvenin en dış 
kısmında bulunan yeşil renkteki kabuk kastedilmektedir. İngilizce ‘hull’ terimi 
bu kısmı ifade etmektedir.  
Bazı bitkiler için kullanılan ‘meyve kabuğu’ terimi, ‘perikarp’ terimine karşılık 
gelmemektedir. Bu tür meyve kabukları için İngilizcede farklı terimler 
kullanılmaktadır. Örneğin, Vitis vinifera ’nın (üzüm) meyve kabuğu kısmı 
İngilizcede ‘grape skin’ olarak ifade edilmektedir.  Hull --- 
Meyve 
sapı Stalk  Pedunculus  Bitkinin meyve sapı kısımlarının kullanımını ifade eder.  
Mısır 
püskülü  Corn silk  Stylus maydis  Zea mays  (mısır) meyvesinin ucundaki püsküllerinin (stilus kalıntıları) 
kullanımını ifade eder.    
Odun  Wood  Lignum  Ağaç gövdelerinin veya dallarının iç kısmında bulunan odun tabakasının 
kullanımını ifade eder.   
Pulpa  Fruit pulp  Pulpa  Bitkinin meyvesinin etli mezokarp (meyve orta tabakası) kısmının kullanımını 
ifade eder.   Bitki kısımları  
Açıklamalar  
Türkçe  İngilizce  Latince  
Rizom  Rhizome  Rhizoma  Bitkinin rizomlarının kullanımını ifade eder. Rizom, toprak  altında dik ya da 
yatay olarak uzanan, kalın, silindirik, etli bir toprakaltı gövdesidir; ‘köksap’ 
olarak da bilinir; altından çok sayıda ek kök çıkar.  
Bazı bitkilerde kullanılan kısım ‘rizom’ olmasına rağmen ‘kök’ olarak ifade 
edilebilmektedir. Örneğin; Zingiber officinale  bitkisinin kullanılan kısmı ‘rizom’ 
olmasına rağmen, İngilizcede ‘ginger root’ olarak ve Türkçeye çevrildiğinde ise 
‘zencefil kökü’ olarak ifade edilebilmektedir. Bu tür durumlar bitki listesinde 
belirtilmiştir.  
Soğan  Bulb  Bulbus  Bitki nin toprak altında bulunan soğan kısmının kullanımını ifade eder. Soğan, 
çok sık dizilmiş etli yaprakları olan, dik bir toprak altı gövdesidir.  
Soğan 
(Kormus)  Bulb  Cormus  Bitkinin toprak altında bulunan kormus kısmının kullanımını ifade eder. Kormus, 
zarımsı yapraklarla çevrilmiş, etli, dik bir toprak altı gövdesidir; gövde yumrusu 
veya sert soğan olarak da bilinir.  
Stigma  Stigma  Stigma  Bitkinin çiçek kısmında bulunan stigmaların kullanımını ifade eder. Stigma , 
çiçeğin orta kısmında yer alan dişi organın polenin yapıştığı tepe kısmıdır. Toplu 
iğne başı şeklinde, ipliksi, nokta şeklinde, tüysü, parçalı vs. değişik şekillerde 
olabilir.  
Strobil  Strobil  Strobilus, 
strobulus  Strobil, Humulus lupulus  bitkisinin özel çiçek durumuna verilen isimdir.  
Sürgünler  Shoots, 
young 
shoots, 
young 
twigs, twigs 
tips Summitates  Bitkinin uç kısımlarından çıkan taze yaprak sürgünlerinin kullanımını ifade eder. 
Pinaceae, Cupressaceae gibi familyalarda, yaprakları taş ıyan dal uçlarına da 
‘sürgün’ denir. Ayrıca, otsu bir bitkinin ( Asparagus officinalis  gibi) topraktan 
yeni çıkmış, yaprakları henüz açmamış hali de ‘sürgün’ olarak 
adlandırılmaktadır.  
‘Genç sürgünler’ veya ‘dal uçları’ şeklinde de ifade edilebilmektedir.  
Taç 
yaprak  Petal  Petalum  Çiçeğin çanak yapraklarının iç kısmında bulunan taç yapraklarının kullanımını 
ifade eder. Taç yaprak, ‘petal’ olarak da bilinmektedir.  
Tohum  Seed  Semen  Bitkinin tohumlarının kullanımını ifade eder. Bir tohumda içten dışa doğru 
embriyo, besi dokusu ve tohum kabuğu olmak üzere üç tabaka bulunur. Bir 
bitkinin tohum kısmının pozitif olarak değerlendirilmesi, tohum kabuğu kısmının 
tek başına kullanımının da po zitif olduğu anlamına gelmez.   
Bazı bitkilerin tohumuna ‘ta ne (grain, kernel)’ (buğday, pirinç gibi) veya 
‘çekirdek’ (nar gibi) de denilmektedir.  
Bazı İngilizce kaynaklarda, ‘germ’ terimi de ‘tohum’ anlamında 
kullanılabilmektedir.  
Tohum 
kabuğu  Husk  Testa  Bitkinin tohum kabuklarının kullanımını ifade eder. ‘Tane kabuğu’ olarak da 
ifade edilebilmektedir.   Bitki kısımları  
Açıklamalar  
Türkçe  İngilizce  Latince  
Toprak 
üstü  Herb, aerial 
part Herba  Otsu bitkilerin toprak üstünde kalan kısımlarının kullanımını ifade eder. Bitki 
listesinde özel bir açıklamaya yer verilmediği sürece, genellikle bitkinin 
çiçeklenme döneminde toplanmış olan toprak üstü kısımları kastedilmektedir.  
Toprak üstü kısmının poz itif olarak değerlendirilmesi, bitkinin toprak üstünde 
bulunan yaprak, çiçek, çiçek durumu, gövde ve dal gibi kısımlarının ayrı ayrı 
veya birlikte kullanılabileceği anlamına gelir, ancak meyve ve tohum 
kısımlarının kullanılabileceği anlamına gelmez. Toprak  üstü kısmının negatif 
veya zehirli olarak değerlendirilmesi durumunda da aynı yaklaşımla 
değerlendirme yapılır.  
Bazı İngilizce kaynaklarda, ‘whole plant’ terimi de ‘toprak üstü’ kısmını ifade 
edebilmektedir. Kesin karar vermek için ‘whole plant’ teriminin  nasıl 
açıklandığına dikkat edilmelidir.  
Yaprak  Leaf Folium, folia  Bitkinin yapraklarının kullanımını ifade eder.  
Yaprak 
tomurcuğu  Leaf bud  --- Bitkinin yaprak tomurcuklarının kullanımını ifade eder. Yaprak tomurcuğu, 
yaprakları birbiri üzerine sıkıca kapanmış yaprak sürgünüdür.  
Yumru  Tuber  Tuber  Bitkinin toprak altında bulunan yumrularının kullanımını ifade eder. Yumru, 
kısa, şişkin ve etli bir  toprak altı gövdesidir.  
Mantarlar, Algler ve Likenler  
Algin 
kendisi  Algae , algas  Alga e Algin tamamının kullanımını ifade eder.  
‘Algin tamamı,  yosunun tamamı, yosunun kendisi, bitkinin tamamı’ gibi 
terimlerle veya bazı İngilizce kaynaklarda ‘ whole algae’ veya ‘ whole plant’ 
olarak da belirtilebilmektedir.  
Alglerde, ‘tallus’ denildiğinde de ‘algin kendisi’ anlaşılmalıdır.  
Likenin 
kendisi  Lichen  Lichen  Likenin tamamının kullanımını ifade eder.  
‘Likenin tamamı, bitkinin tamamı’ gibi terimlerle veya bazı İngilizce 
kaynaklarda ‘whole plant’ olarak da belirtilebilmektedir.  
Mantarın 
kendisi  Mushroom, 
fruiting 
body  Fungus  Mantarın tamamının, şapkalı mantarlarda ise sap ve şapka kısmının kullanımını 
ifade eder.  
‘Fruktifikasyon’ veya bazı İngilizce kaynaklarda ‘whole plant’ olarak da ifade 
edilebilmektedir.  
Tallusları gözle görülebilen büyüklükte olan, fruktifikasyonu şapka veya başka 
şekillerde olabilen mantarlara ‘makrofungus’ (İngilizcede ‘macrofungi’, 
Latincede ‘macrofungus’) ; sadece mikroskopta ince hifler şeklinde görülen 
mantarlara ise ‘mikrofungus’ (İngilizcede ‘microfungi’, Latincede 
‘microfungus’) denir.  
Tallus  Thallus  Thallus  Alglerde ve likenlerde kök, gövde, yaprak bulunmaz, bunların yerine ‘tallus’ 
denilen ve görünüşü yaprağa benzeyen ancak damar dokusu taşımayan bir yapı 
bulunur. Bitki listesindeki ‘tallus’ terimi, algin veya likenin bu kısmının 
kullanımını ifade eder. Bununla birlikte, a lglerde  ‘tallus’ terimi yerine ‘algin 
kendisi’ ifadesi de kullanılabilmektedir . 
 
   BÖLÜM 3  
Bitkisel Preparatlar  
 
Bitkisel preparatlar  
Açıklama lar 
Türkçe  İngilizce  Latince  
Ekstrakt  Extract, fluid 
extract, liquid 
extract  Extractum 
fluidum  Ekstrakt,  bitkinin veya bitki kısımlarının değişik çözücülerle ekstre  
edilmesi sonucu elde edilen, sıvı haldeki bitkisel preparatı ifade 
eder.  
Bitkilerin çeşitli kısımlarından elde edilen ekstraktlar “…. 
ekstraktı” [çiçek ekstraktı (flower extract), yaprak ekstraktı (leaf 
extract) vb.] şeklinde belirtilmektedir.  
Ekstre  Extract, dry 
extract  Extractum siccum  Ekstre,  bitkisel ekstraktın çözücüsünün uçurulması sonucu elde 
edilen, kuru haldeki bitkisel preparatı ifade eder.  
Bitkilerin çeşitli kısımlarından elde edilen ekstreler “…. ekstresi” 
[tohum ekstresi (seed extract), kök ekstresi (root extract), meyve 
kabuğu ekstresi (peel extract) vb.] şeklinde belirtilmektedir.  
Gummirezin  Gumresin  Gummiresina  Gummirezin, bitkilerin gövde ve dal kısımlarına yapılan 
yaralamalardan elde edilen  veya kendi kendine meydana gelen, 
yapısında reçine ve zamklar bulunan maddeleri ifade eder. 
‘Reçineli zamk’ olarak da bilinir.  Bununla birlikte, bazı 
kaynaklarda ve pratik uygulamalarda kısaca ‘reçine/rezin’ olarak 
da ifade edilebilmektedir.  
Nişasta  Starch Amylum  Bitkilerin tohum, meyve, yumru veya rizom kısımlarından elde 
edilen, poliholozit yapısındaki maddelerin karışımını ifade eder.  
Oleorezin  Oleoresin  Oleoresina  Oleorezin, bitkilerin gövde ve dal kısımlarına yapılan 
yaralamalardan elde edilen  veya kendi kendine meydana gelen, 
yapısında reçine ve uçucu yağ bulunan maddeleri ifade eder. 
Bununla birlikte, bazı kaynaklarda ve pratik uygulamalarda kısaca 
‘reçine/rezin’ olarak da ifade edilebilmektedir.  Kesin karar vermek 
için gerektiğinde ‘reçine/ rezin ’ teriminin nasıl açıklandığına dikkat 
edilmelidir.  
Oleogummirezin  Oleogumresin  Oleogummiresina  Oleogummirezin, bitkilerin gövde ve dal kısımlarına yapılan 
yaralamalardan elde edilen  veya kendi kendine meydana gelen, 
yapısında reçine, uçucu yağ ve za mk bulunan maddeleri ifade eder. 
Bununla birlikte, bazı kaynaklarda ve pratik uygulamalarda kısaca 
‘reçine/rezin’ olarak da ifade edilebilmektedir.  Kesin karar vermek 
için gerektiğinde ‘reçine/rezin ’ teriminin nasıl açıklandığına dikkat 
edilmelidir.  
Reçine  Resin  Resina  Reçine, bitkilere yapılan yaralamalar sonucu akan veya kendi 
kendine meydana gelen reçine asitleri karışımıdır. ‘Rezin’ olarak 
da bilinir. Bununla birlikte, bazı kaynaklarda ve pratik 
uygulamalarda, ‘oleorezin’, ‘oleogummirezin’ veya ‘g ummirezin’ 
için de kısaca ‘reçine/rezin’ terimi kullanılabilmektedir. Kesin 
karar vermek için gerektiğinde ‘reçine/rezin ’ teriminin nasıl 
açıklandığına dikkat edilmelidir.   Bitkisel preparatlar  
Açıklama lar 
Türkçe  İngilizce  Latince  
Sabit yağ  Fixed oil, oil  Oleum 
expressum, oleum  Sabit yağ, bitkiden veya bitki kısımlarından elde edilen, yapısında 
yüksek miktarda trigliseritler ve bunun yanında serbest yağ asitleri, 
renk maddeleri ve diğer maddelerin karışımı olan, suda 
çözünmeyen ancak organik çözücülerde kolaylıkla çözünen  sıvı 
veya katı lipitleri ifade eder. Genellikle bitkilerin meyve ve tohum 
kısımlarından, sıkma veya organik çözücülerle ekstraksiyon 
yoluyla elde edilir. Sıvı haldeki sabit yağlar ‘sıvı sabit yağ’ olarak 
adlandırılır.   
Bitki kısımlarından elde edilen sabit yağla r, “…. kısmından elde 
edilen sıvı sabit yağ/sabit yağ” (tohum kısmından elde edilen sıvı 
sabit yağ vb.) şeklinde belirtilmektedir.  
Tohum unu  Seed flour  --- Bitkilerin tohumlarının, tekniğine uygun olarak öğütülmesi 
sonucunda elde edilen toz şeklindeki maddeyi ifade eder.  
Uçucu yağ  Essential oil, 
volatile oil, oil  Aetheroleum, 
oleum  Uçucu yağ, bitkilerden veya bitki kısımlarından hidrodistilasyon 
veya sıkma ile elde edilen, normal sıcaklıkta genellikle sıvı, 
yapısında genellikle terpenik  maddelerin yanında bazen aromatik 
maddeler de taşıyan, kuvvetli kokulu uçucu maddeleri ifade eder.  
Bitki kısımlarından elde edilen uçucu yağlar, “…. uçucu yağı” 
(yaprak uçucu yağı, toprak üstü uçucu yağı vb.) şeklinde de 
belirtilmektedir.  
Usare  Juice  Succus  Usare, taze bitki kısımlarının sıkılması sonucu veya bazı bitkilerin 
gövdesine yaralama yapılarak elde edilen sıvı haldeki bitkisel 
preparatı ifade eder.  
Bitki kısımlarından elde edilen usareler, “…. usaresi” [meyve 
usaresi (fruit juice, gövde usar esi (stem juice) vb.] şeklinde 
belirtilmektedir.  
Meyve usaresi, taze meyvenin sıkılması sonucunda elde edilen 
‘meyve suyu ’nu ifade eder. Meyve usaresinin pozitif olarak 
değerlendirilmesi, meyve usaresi konsantresinin  de pozitif olarak 
değerlendirileceği anlamına gelir.  
Zamk  Gum  Gummi  Zamk, amorf, az veya çok şeffaf, suda eriyip kısmen şişerek 
kolloidal çözeltiler meydana getirebilen, üronik asitlerle ozların 
birleşmesi sonucu meydana gelmiş poliholozitlerin  karışımı olan 
maddeleri ifade eder. Çiçekli ve çiçeksiz bitkilerin gövde, dal veya 
kök kısımlarına yapılan yaralamalar, ezilme yoluyla veya kendi 
kendine akma şeklinde elde edilir. Bazen ‘zamk’ yerine ‘gam’ 
terimi de kullanılmaktadır.  
 
 
  
 
 
 
  EK-4 
BİLİMSEL GÖRÜŞ OLUŞTURMA ÇALIŞMASI TAMAMLANAN BİTKİLER 
LİSTESİ  
 
Bakanlığın resmi internet sitesinde yayımlanmaktadır.  
 
 
EK-5 
GÖZDEN GEÇİRME KAPSAMINDA BİLİMSEL GÖRÜŞ OLUŞTURMA 
ÇALIŞMASI DEVAM EDEN BİTKİLER LİSTESİ  
 
Bakanlığın resmi internet sitesinde yayımlanmaktadır.