มอก.133-2556
 
 
-
 
1
 
-
มาตรฐานผลิตภัณฑอุตสาหกรรม  
ปูนซีเมนตปอรตแลนดขาว 
1. ขอบขาย 
1.1 มาตรฐานผลิตภัณฑอุตสาหกรรมนี้ กําหนดเฉพาะขอกําหนดเกณฑคุณภาพสําหรับปูนซีเมนต 
ปอรตแลนดขาว 
2. บทนิยาม 
ความหมายของคําที่ใชในมาตรฐานผลิตภัณฑอุตสาหกรรมนี้ ใหเปนไปตาม มอก.15 เลม 1 และดังตอไปนี้ 
2.1 ปูนซีเมนตปอรตแลนดขาว (white portland cement) หมายถึง ผลิตภัณฑที่มีลักษณะเปนผง ไดจากการบด
ปูนเม็ดขาวกับแคลเซียมซัลเฟตรูปใดรูปหนึ่งหรือหลายรูป และอาจเติมหินปูน สารอนินทรีย และ
สารอินทรียดวยก็ได 
2.2 ปูนเม็ดขาว (white clinker) หมายถึง ปูนเม็ดที่มีผลึกที่เกิดจากการเผาสวนผสมตางๆ จนรวมตัวกันสุกพอดี
และ มีสีขาว มีสวนประกอบทางเคมีที่สําคัญ คือ ไฮดรอลิกแคลเซียมซิลิเกต (hydraulic calcium silicate) 
3. วัสดุ 
3.1 ปูนซีเมนตปอรตแลนดขาวมีวัสดุผสมเพิ่มไดตามเกณฑที่กําหนด ดังตอไปนี้ 
3.1.1 น้ํา หรือแคลเซียมซัลเฟต (CaSO
4
) อยางใดอยางหนึ่งหรือทั้งสองอยางในปริมาณของซัลเฟอรไตร
ออกไซด (SO
3
) และปริมาณการสูญเสียมวลเนื่องจากการเผา (loss on ignition) เปนไปตามเกณฑที่
กําหนดในตารางที่ 1 
3.1.2 หินปูน ที่มีปริมาณไมเกิน 5.0 % เศษสวนโดยมวลของปูนซีเมนตปอรตแลนดขาว หินปูนตองเปน
วัสดุตามธรรมชาติ เชน หินตะกอน มีสารประกอบแคลเซียมคารบอเนต (CaCO
3
) หรือคารบอเนต
ของแคลเซียมและแมกนีเซียมไมนอยกวา 70.0 % เศษสวนโดยมวล แบงเปน 3 ประเภท คือ 
(1) หินปูนที่มีแคลเซียมสูง (high calcium limestone) มีแมกนีเซียมคารบอเนต (MgCO
3
) ไมเกิน 
5.0 % เศษสวนโดยมวล 
(2) หินปูนแมกนีเซียม (magnesium limestone) มีแมกนีเซียมคารบอเนตมากกวา 5.0 % แตไมเกิน 
35.0 % เศษสวนโดยมวล  
(3) หินปูนโดโลไมด (dolomitic limestone) มีแมกนีเซียมคารบอเนตมากกวา 35.0 % แตไมเกิน 
46.0 % เศษสวนโดยมวล มอก.133-2556
 
 
-
 
2
 
-
 
3.1.3 สารอนินทรีย ในปริมาณไมเกิน 5.0 % เศษสวนโดยมวลของปูนซีเมนตปอรตแลนดขาว ใสสารอนินทรีย
ไดไมมากกวา 1 ชนิด ถามีปริมาณเกิน 1.0 % เศษสวนโดยมวลของปูนซีเมนตปอรตแลนดขาว ตอง
เปนไปตาม มอก.15 เลม 20 ในกรณีที่มีสารอนินทรียตองรายงานปริมาณที่ใชเปนรอยละเศษสวน
โดยมวลของปูนซีเมนตปอรตแลนดขาว พรอมกับออกไซดของวัสดุเพิ่ม 
3.1.4 สารอินทรีย ในปริมาณไมเกิน 1.0 % เศษสวนโดยมวลของปูนซีเมนตปอรตแลนดขาวตองเปนไป
ตาม มอก.15 เลม 20 
4. คุณลักษณะที่ตองการ 
4.1 ลักษณะทางเคมี 
ปูนซีเมนตปอรตแลนดขาวตองมีลักษณะทางเคมีเปนไปตามตารางที่ 1 
การทดสอบใหปฏิบัติตาม มอก.15 เลม 18 
ตารางที่ 1 ลักษณะทางเคมี 
(ขอ 4.1) 
รายการที่
 
ลักษณะ เกณฑที่กําหนด 
1 แมกนีเซียมออกไซด (MgO)  ไมมากกวา รอยละ (เศษสวนโดยมวล) 5.0 
2 ซัลเฟอรไตรออกไซด  (SO
3
) 
1
)
 ไมมากกวา รอยละ (เศษสวนโดยมวล) 
2.1  เมื่อมีไตรแคลเซียมอะลูมิเนต 
2)
 (3CaO.Al
2
O
3 
)  ไมมากวา 8.0 % 
เศษสวนโดยมวล 
2.2  เมื่อมีไตรแคลเซียมอะลูมิเนต 
2)
 มากกวา 8.0 % เศษสวนโดยมวล   
 
3.5 
4.5 
3 การสูญเสียมวลเนื่องจากการเผา ไมมากกวา รอยละ (เศษสวนโดยมวล) 3.0 
4 กากที่ไมละลายในกรดดาง ไมมากกวา รอยละ (เศษสวนโดยมวล) 0.75 
5 ไอรออน (III) ออกไซด (Fe
2
O
3
)ไมมากกวา รอยละ (เศษสวนโดยมวล) 0.4 
6 ดาง(Na
2
O+0.658 K
2
O) ไมมากกวา รอยละ (เศษสวนโดยมวล) 0.6 มอก.133-2556
 
 
-
 
3
 
-
หมายเหตุ 
1)
 ซัลเฟอรไตรออกไซดยอมใหมีไดมากกวาคาที่กําหนดไดหากทดสอบตามมาตรฐาน
ผลิตภัณฑอุตสาหกรรมการทดสอบการขยายตัวของแทงไฮดรอลิกมอรตารในน้ํา(ในกรณีที่ยัง
มิไดประกาศกําหนดมาตรฐานดังกลาวใหเปนไปตาม ASTM C 1038) แลว คาการขยายตัว 
ในน้ําไมมากกวา 0.020 % ที่อายุ 14 d และตองรายงานคาการขยายตัวในน้ําไวดวย  
 
2)
 เปนสารประกอบสมมุติซึ่งไดจากการคํานวณ ไมจําเปนตองหมายความวาออกไซดตางๆ จะ
ปรากฏอยูจริง หรืออยูในลักษณะสารประกอบนี้ทั้งหมด 
กรณีที่ 1 ถาอัตราสวนรอยละ(เศษสวนโดยมวล)ของอะลูมิเนียมออกไซด (Al
2
O
3
) ตอ 
ไอออน (III) ออกไซด (Fe
2
O
3
) มีคาเทากับ 0.64 หรือมากกวาใหคํานวณหารอยละ
(เศษสวนโดยมวล) ของไตรแคลเซียมซิลิเกต ไดแคลเซียมซิลิเกต ไตรแคลเซียม
อะลูมิเนต และ   เททระแคลเซียมอะลูมิโนเฟอรไรด จากผลการวิเคราะหทางเคมี 
ดังตอไปนี้ 
ไตรแคลเซียมซิลิเกต  = (4.071 x รอยละ(เศษสวนโดยมวล) ของ CaO) – (7.600 x 
รอยละ(เศษสวนโดยมวล)ของ SiO
2
) – (6.718 x รอยละ
(เศษสวนโดยมวล)ของ Al
2
O
3
) - ( 1.430 x รอยละ
(เศษสวนโดยมวล) ของ Fe
2
O
3
) –  ( 2.852 x รอยละ
(เศษสวนโดยมวล)ของ SO
3
) 
ไดแคลเซียมซิลิเกต  = (2.867 x รอยละ(เศษสวนโดยมวล) ของ SiO
2
) – (0.754 4 
x รอยละ(เศษสวนโดยมวล) ของ 3CaO.SiO
2
) 
ไตรแคลเซียมอะลูมิเนต  = (2.650 x รอยละ(เศษสวนโดยมวล) ของ Al
2
O
3
) – 
(1.692 x รอยละ(เศษสวนโดยมวล)ของ Fe
2
O
3
) 
เททระแคลเซียมอะลูมิโนเฟอรไรต  = 3.043 x รอยละ(เศษสวนโดยมวล) ของ 
Fe
2
O
3
 
กรณีที่ 2 ถาอัตราสวนรอยละ(เศษสวนโดยมวล)ของอะลูมิเนียมออกไซดตอไอรออน (III) 
ออกไซด มีคานอยกวา 0.64 จะเกิดสารละลายของแข็งของแคลเซียมอะลูมิโน 
เฟอรไรตขึ้น ปริมาณรอยละ(เศษสวนโดยมวล)ของสารละลายของแข็งนี้ และของ
ไตรแคลเซียมซิลิเกตใหคํานวณจากสูตรตอไปนี้ 
สารละลายของแข็งของเททระแคลเซียมอะลูมิโนเฟอรไรตบวกไดแคลเซียมเฟอรไรด 
= (2.100 x รอยละ(เศษสวนโดยมวล) ของ Al
2
O
3
) + (1.702 x รอยละ (เศษสวน 
โดยมวล) ของ Fe
2
O
3
) ไตรแคลเซียมซิลิเกต 
= (4.071 x รอยละ(เศษสวนโดยมวล)ของ CaO) – (7.600 x รอยละ(เศษสวนโดย
มวล)ของ SiO
2
) – (4.479 x รอยละ(เศษสวนโดยมวล)ของ Al
2
O
3
) – (2.859 x มอก.133-2556
 
 
-
 
4
 
-
 
รอยละ(เศษสวนโดยมวล)ของ  Fe
2
O
3
) – (2.852 x รอยละ(เศษสวนโดยมวล)
ของ SO
3
)  
ไตรแคลเซียมอะลูมิเนตจะไมปรากฏในปูนซีเมนตที่มีสวนประกอบนี้  สวน 
ไดแคลเซียมซิลิเกตใหคํานวณจากสูตรที่แสดงไวในกรณีที่ 1 
ในการคํานวณหาคาไตรแคลเซียมอะลูมิเนต  ใหใชคาที่วิเคราะหไดละเอียดถึง
เศษสวนโดยมวล  0.01 % ของ  Al
2
O
3
  และ Fe
2
O
3
 
สวนในการคํานวณหาคาของสารประกอบอื่นๆ  ใหใชคาที่วิเคราะหไดละเอียดถึง
รอยเศษสวนโดยมวล  0.1 %  ของออกไซด 
คาที่คํานวณไดทั้งหมดที่อธิบายในหมายเหตุนี้ จะตองรายงานใหละเอียดถึงเศษสวน
โดยมวล 0.01% 
4.2 ลักษณะทางฟสิกส 
ปูนซีเมนตปอรตแลนดขาวตองมีลักษณะทางฟสิกสเปนไปตามตารางที่ 2 
4.3 ขอแนะนําในการเก็บ การสั่งซื้อ และขอกําหนดอื่นๆ 
ใหเปนไปตามภาคผนวก ก มอก.133-2556
 
 
-
 
5
 
-
 
ตารางที่ 2 ลักษณะทางฟสิกส 
(ขอ 4.2) 
รายการที่
 
ลักษณะ
 
หนวย
 
เกณฑที่กําหนด
 
วิธีทดสอบ
 
1 ปริมาณอากาศในมอรตาร 
1
)
 ไมมากกวา รอยละ 
(
เศษสวนโดยมวล
)
 
 
-
 
 
12
 
 
มอก
.
15 
เลม 
13
 
2 ความละเอียด 
2
)
 พื้นผิวจําเพาะ (specific surface)  
ทดสอบดวยมาตรความขุนวากเนอร   (Wagner 
turbidimeter) ไมนอยกวา 
หรือ 
ทดสอบดวยสภาพความซึมผานอากาศไดของ 
เบลน (Blaine air permeability apparatus) 
ไมนอยกวา
 
 
 
cm
2
/kg 
 
 
 
c
m
2
/kg
 
 
 
1 600 
 
 
 
2
 
80
0
 
 
 
มอก.15 เลม 5 
 
 
 
มอก
.
15 
เลม 
6
 
3 การขยายตัวดวยวิธีออโตเคลฟ (autoclave 
expansion) 
ไมมากกวา
 
รอยละ
 
 
-
 
 
0
.
80
 
 
 
มอก
.
15 
เลม 
11
 
4 ความตานแรงอัด 
3
) 
 ไมนอยกวา 
   อายุ 3 d 
   อายุ 7 d 
   
อายุ 
28 
d
 
 
MPa 
MPa 
MPa
 
 
12.0 
19.0 
28
.
0
 
มอก.15 เลม 12  
5 ระยะเวลากอตัว  
ทดสอบแบบไวแคต (Vicat test) 
  การกอตัวระยะตน  ไมนอยกวา 
  การกอตัวระยะปลาย  ไมมากกวา 
หรือ 
   ทดสอบแบบกิลโมร (Gilmore test) 
     การกอตัวระยะตน  ไมนอยกวา 
     
การกอตัวระยะปลาย  ไมมากกวา
 
 
 
min 
min 
 
 
min 
min
 
 
 
45 
375 
 
 
60 
600
 
 
มอก.15 เลม 9 
 
 
 
มอก.15 เลม 10 
6
 
การกอตัวผิดปกติ ระยะจมปลาย ไมนอยกวา
 
รอยละ
 
-
 
50
 
 
มอก
.
15 
เลม 
15
 มอก.133-2556
 
 
-
 
6
 
-
 
ตารางที่ 2 ลักษณะทางฟสิกส(ตอ) 
(ขอ 4.2) 
รายการที่
 
ลักษณะ
 
หนวย
 
เกณฑที่กําหนด
 
วิธีทดสอบ
 
7 ความขาว  
ทดสอบแบบฮันเตอร (Hunter test) ไมนอยกวา 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
หรือ 
ทดสอบแบบเคต (Kett test) ไมนอยกวา  
- 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
- 
  
90 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
83  
การทดสอบให
เปน ไ ป ต า ม
ม า ต ร ฐ า น
ผ ลิ ต ภั ณ ฑ 
อุตสาหกรรมการ
ทดสอบแฟคเตอร
การสะทอนและสี 
โดยสเปกโตโฟ
โตมิเตอร (ใน
กรณีที่ยังมิไดมี
ประกาศกําหนด
มาตรฐานดังกลาว
ใหเปนไปตาม 
ASTM E 1331) 
 
การทดสอบให
เปน ไ ป ต า ม
มาตรฐานการวัด
สี-การสะทอน
และการสองผาน
วัตถุ(ในกรณีที่ยัง
มิไดมีประกาศ
กําหนดมาตรฐาน
ดัง ก ล า ว ใ ห
เปนไปตาม JIS Z 
8722
)
 มอก.133-2556
 
 
-
 
7
 
-
หมายเหตุ
 1) 
ปริมาณอากาศที่จะมีอยูในคอนกรีตที่ทําจากปูนซีเมนตปอรตแลนดขาวที่เปนไปตามเกณฑ 
ที่กําหนดนี้ ไมจําเปนจะตองมีปริมาณอากาศเทากับที่มีในมอรตาร 
2)
 การทดสอบความละเอียด 2 วิธีนี้ อาจเลือกใชวิธีใดวิธีหนึ่งก็ได แตในกรณีที่มีขอโตแยงหรือ 
หาคาความละเอียดของตัวอยางดวยเครื่องแอรเพอรมีอะบิลิตีแบบเบลนไมได ใหใชมาตรความ
ขุนวากเนอรแทน 
3) 
คาความตานแรงอัดที่อายุใดอายุหนึ่งจะตองไมนอยกวาที่ทดสอบไดที่อายุนอยกวา  
5. การบรรจุ 
5.1 ใหบรรจุปูนซีเมนตปอรตแลนดขาวในถุงหรือภาชนะอื่นที่ปดสนิท กันความชื้นและแข็งแรง 
5.2 หากมิไดตกลงไวเปนอยางอื่น ปูนซีเมนตปอรตแลนดขาวที่บรรจุถุงสําหรับจําหนาย ใหมีมวลสุทธิถุงละ  
40 kg และไมนอยกวาที่ระบุไวที่ฉลาก 
6. เครื่องหมายและฉลาก 
6.1 ที่ถุงปูนซีเมนตปอรตแลนดขาวทุกหนวย อยางนอยตองมีเลข อักษร หรือเครื่องหมายแจงรายละเอียด
ตอไปนี้ใหเห็นไดงาย และชัดเจน 
(1) ชื่อ “ปูนซีเมนตปอรตแลนดขาว” 
(2) มวลสุทธิเปนกิโลกรัม หรือเมตริกตัน 
(3) ชื่อผูทําหรือโรงงานที่ทํา หรือเครื่องหมายการคาที่จดทะเบียน 
(4) วัน เดือน ป ที่ทํา 
6.2 ในกรณีที่ปูนซีเมนตปอรตแลนดขาวบรรจุภาชนะอยางอื่นสงใหผูซื้อ ใหแจงรายละเอียดตามขอ 6.1  
ที่ใบสงของหรือใบรับรองผล หรือที่อื่นใดตามขอตกลงระหวางผูซื้อกับผูทํา  
6.3 ในกรณีที่ใชภาษาตางประเทศดวย ตองมีความหมายตรงกับภาษาไทยที่กําหนดไวขางตน 
 
7. การชักตัวอยางและเกณฑตัดสิน 
7.1 การชักตัวอยางและเกณฑตัดสินใหเปนไปตามภาคผนวก ข มอก.133-2556
 
 
-
 
8
 
-
 
 
ภาคผนวก ก. 
ขอแนะนําในการเก็บ การสั่งซื้อ และขอกําหนดอื่นๆ 
(ขอ 4.3) 
ก.1 การเก็บปูนซีเมนตปอรตแลนดขาว 
สถานที่เก็บตองแหงและปองกันความเปยกชื้นไมใหเขาถึงปูนซีเมนตทุกฤดูกาล และใหเก็บไวในลักษณะที่
ตรวจสอบไดสะดวก และมีขอบงชี้วาเปนปูนซีเมนตปอรตแลนดขาวรุนใด 
ก.2 เอกสารการสั่งซื้อ ใหระบุลักษณะที่อาจเพิ่มเติมได  
ก.3 การตรวจสอบและการออกใบรับรอง 
ใหเปนไปตามขอตกลงระหวางผูซื้อกับผูขาย 
ก.4 การไมรับของ 
อาจกําหนดเงื่อนไขตอไปนี้ ใหระบุไวในสัญญาซื้อขาย หรืออาจใชเงื่อนไขตอไปนี้เปนแนวทางได การไม
รับปูนซีเมนตปอรตแลนดขาวไดในกรณีใดกรณีหนึ่งหรือทั้งหมดตอไปนี้ 
(1) กรณีที่ 1 ผลการทดสอบตัวอยางปูนซีเมนตปอรตแลนดขาวไมเปนไปตามเกณฑที่กําหนดใน
รายการใดรายการหนึ่ง 
(2) กรณีที่ 2 ปูนซีเมนตปอรตแลนดขาวที่ทดสอบแลว  หากเก็บในลักษณะปูนซีเมนตปอรตแลนดขาว
ผง ณ สถานที่เก็บของผูทําเกิน 180 d  หรือเก็บในลักษณะปูนซีเมนตปอรตแลนดขาวถุง  
ที่สถานที่เก็บของผูขายเกิน 90 d และผลการทดสอบใหมกอนนําไปใชงานไมเปนไปตาม
เกณฑที่กําหนดรายการใดรายการหนึ่ง 
(3) กรณีที่ 3 เมื่อตรวจสอบพบวามวลสุทธิของปูนซีเมนตปอรตแลนดขาวถุง นอยกวาที่กําหนดไวเกิน 2 % 
หรือในกรณีที่มีการซื้อขายเปนจํานวนมาก ถามวลสุทธิเฉลี่ยของปูนซีเมนตปอรตแลนดขาว 
ตั้งแต 50 ถุงขึ้นไป คํานวณจากมวลที่ไดจากการชั่งตัวอยางซึ่งเก็บดวยวิธีสุมปูนซีเมนต
ปอรตแลนดขาวแตละถุงมีคาต่ํากวามวลสุทธิที่กําหนด มอก.133-2556
 
 
-
 
9
 
-
ภาคผนวก ข. 
การชักตัวอยางและเกณฑตัดสิน 
(ขอ 7) 
ข.1 รุน ในที่นี้ หมายถึง ปูนซีเมนตปอรตแลนดขาวที่ทําตอเนื่องกันคราวเดียวกัน และแหลงเดียวกันที่สง
มอบในคราวเดียวกัน หรือที่เขาไซโลเดียวกันหรือหลายไซโลเรียงกันตามลําดับ หรือบรรจุในภาชนะ
ขนสงซึ่งอาจเปนรถหนึ่งคันหรือมากกวาก็ได แตตองเปนปูนซีเมนตปอรตแลนดขาวที่ขนมาจากไซโล
เดียวกัน 
ข.2 การชักตัวอยางและเกณฑตัดสิน ใหเปนไปตาม มอก.15 เลม 16 หรืออาจใชแผนการชักตัวอยางอื่นที่
เทียบเทากันทางวิชาการกับแผนที่กําหนดไว