มกษ. xxxx  - 25xx 
 
ร่างมาตรฐานฯลง  น.ส.พ.19 ก.พ.59 (ร่าง) มาตรฐานสินค้าเกษตร  
การปฏิบัติทางสุขลักษณะที่ดีสําหรับสะพานปลา  
1 ขอบข่าย 
มาตรฐานสินค้าเกษตรนี้ ครอบคลุมข้อกําหนดการปฏิบัติทางสุขลักษณะที่ดีสําหรับสะพานปลา  ที่มีการ
ประกอบกิจกรรมการขนถ ่ายสัตว์นํ้าเพื่อดําเนินการอย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่าง อันได้แก่ การคัด
แยก การขนย้าย การซื้อขาย และการจัดเตรียมวัตถุดิบเบื้องต้น เพื่อวัตถุประสงค์ในการรักษาคุณภาพของ
สัตว์นํ้าให้เหมาะสมและปลอดภ ัยสําหรับการนําไปบริโภค หรือแปรรูปต่อไป ทั้งนี้ ในส่วนของการจัดการ
เพื่อวัตถุประสงค์ด้านอื่น เช่น สิ่งแวดล้อม ให้ดําเนินการอย่างถูกต้องและเหมาะสมภายใต ้กฎหมาย        
ที่เกี่ยวข้อง โดยไม่ระบุรายละเอียดในมาตรฐานน ี้ 
2 นิยาม 
ความหมายของค ําที่ใช้ในมาตรฐานสินค้าเกษตรนี้ มีดังต่อไปนี้ 
2.1 สะพานปลา  (fish landing site)  หมายถึง สถานที่ให้บริการแก่เรือประมงหรือรถขนส่งสัตว์นํ้า     
ในการจอดเทียบ บรรทุก หรือขนถ่ายสัตว์นํ้า และมีการดําเนินกิจกรรมอื่นๆ อย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลาย
อย่าง เช่น คัดแยก  ขนย้าย ซื้อขายสัตว์นํ้า การจัดเตรียมวัตถุดิบเบื้องต้น เพื่อส่งต่อไปยังผู้บริโภคหรือ
สถานประกอบการแปรร ูป ทั้งนี้ ให้หมายรวมถึงสถานประกอบการท ี่ดําเนินกิจกรรมคล้ายคลึงกัน เช่น 
แพปลา  ตลาดกลางซื้อขายสัตว์นํ้า หรือกิจการที่เรียกชื่อเป็นอย่างอื่น 
2.2 แพปลา  (fish agent establishment) หมายถึง สถานที่ที่มีผู้ประกอบกิจกรรมคัดแยก  และซื้อขาย
สัตว์นํ้า และอาจมีการดําเนินกิจกรรมอื่นๆ อย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่าง เช่น การจัดเตรียมวัตถุดิบ
เบื้องต้น ขนส่งสัตว์นํ้า 
2.3 ตลาดกลางซื้อขายสัตว์นํ้า (fish wholesale market)  หมายถึง สถานที่ที่จัดให้มีการซื้อขายสินค้า
สัตว์นํ้าเป็นหลักในลักษณะขายส่งด้วยวิธีประมูลหรือต่อรองราคา    
2.4 สัตว์นํ้า (fish and shellfish)  หมายถึง สัตว์เลือดเย็นที่มีครีบหรือรยางค์และกระดูกสันหลัง (vertebrate) เช่น 
ปลา และสัตว์นํ้าที่มีกระดองหรือมีเปลือกและไม่มีกระดูกสันหลัง (invertebrate) เช่น กุ้ง กั้ง ปู หอย และหมึก  
2.5 นํ้าสะอาด  (clean water)  หมายถึง นํ้าจากแหล่งใดๆที่ไม่มีการปนเปื้อนของจุลินทรีย์ สาร หรือ
แพลงก์ตอนที่มีพิษ ในปริมาณที่ส่งผลต่อความปลอดภ ัยของผู้บริโภคสัตว์นํ้าและผลิตภัณฑ์สัตว์นํ้า  
3 ข้อกําหนด  
ข้อกําหนดของการปฏ ิบัติทางสุขลักษณะที่ดีสําหรับสะพานปลา  มีดังนี้  มกษ.  xxxx  - 25xx 
 
ร่างมาตรฐานฯลง  น.ส.พ.19 ก.พ.59 
 2 
 3.1 สถานที่และโครงสร้าง 
3.1.1 บริเวณโดยรอบสะอาด  ไม่มีการสะสมของส ิ่งที่ไม่ใช้แล้ว และไม่มีกองขยะหรือสิ่งปฏิกูลอันอาจเป็น
แหล่งเพาะพันธุ์หรืออาศัยของสัตว์พาหะนําโรค และสัตว์อื่นๆ 
3.1.2 โครงสร้างสถานประกอบการ  ทําจากวัสดุที่แข็งแรง สามารถทําความสะอาดได ้ง่าย  
3.1.3 พื้นมีผิวเรียบ ไม่ดูดซับนํ้า ล้างทําความสะอาดได ้ง่าย มีความลาดเอียงเพื่อการระบายน ํ้า  
อย่างเหมาะสม  ไม่มีนํ้าขัง  
3.1.4 สถานที่ที่มีกิจกรรมประมูล ซื้อขาย และ/หรือคัดแยกสัตว์นํ้า ต้องมีหลังคาที่สามารถกันแดดและฝนได ้ 
3.1.5 มีแสงสว่างและการระบายอากาศเหมาะสมต ่อการปฏิบัติงาน 
3.1.6 มีอ่างล้างมือในบริเวณที่สะดวกต่อการใช้งาน อยู่ในสภาพดี สะอาด  มีจํานวนเพียงพอ  
3.1.7 อุปกรณ์หรือเครื่องมือที่อํานวยความสะดวกส ําหรับการขนถ่ายจากเรือหรือรถขึ้นสู่สถานประกอบการ   
ต้องเหมาะสมและถ ูกสุขลักษณะ   
3.1.8 มีบริเวณที่เก็บหรือกําจัดขยะแยกเป็นสัดส่วนและมีการดูแลรักษาความสะอาด  
3.1.9 พื้นที่สําหรับจําหน่ายอาหารหรือบริโภคอาหาร (หากมี) ต้องแยกจากพื้นที่ปฏิบัติงาน 
3.2 อุปกรณ์ 
3.2.1 อุปกรณ์ และเครื่องมือทุกชนิดต้องออกแบบให ้เหมาะสมกับการใช้งาน ทนทาน  และสะดวกในการ
รักษาความสะอาด  
3.2.2 ภาชนะ  อุปกรณ์ และเครื่องมือที่สัมผัสกับสัตว์นํ้าโดยตรงต้องอยู่ในสภาพดีและสะอาด  ไม่ก่อให้เกิด
ความเสียหายและการปนเป ื้อนต่อสัตว์นํ้าที่มีผลต่อความปลอดภ ัยในการบริโภค 
3.3 สุขลักษณะส่วนบุคคล 
3.3.1 บุคลากรที่ปฏิบัติงานต้องไม่มีอาการเจ็บป่วย ไม่เป็นพาหะนําโรคหรือโรคติดต่อ ที่ส่งผลต่อความ   
ไม่ปลอดภัยในการนําสัตว์นํ้าไปบริโภค 
3.3.2 บุคลากรที่ปฏิบัติงานอยู่ภายในสถานท ี่ ต้องได้รับการตรวจสุขภาพเป็นประจําอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง 
พร้อมเก็บบันทึกผลการตรวจ  
3.3.3 ได้รับการฝึกอบรมเรื่องสุขลักษณะที่ควรปฏิบัติอย่างสมํ่าเสมอ  อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง 
3.3.4 ล้างมือให้สะอาดทั้งก่อนและหลังปฏิบัติงานทุกครั้ง รวมทั้งในระหว่างการปฏิบัติงานตามความ
เหมาะสมและท ุกครั้งหลังใช้ห้องสุขา 
3.3.5 ชุดสําหรับการปฏิบัติงานต้องเหมาะสมและสะอาด  ถ้าสวมถุงมือ ถุงมือต้องสะอาด    
ร่างมาตรฐานฯลง  น.ส.พ.19 ก.พ.59 
 3 
3.3.6 ผู้ปฏิบัติงานต้องหลีกเลี่ยงพฤติกรรมที่ก่อให้เกิดการปนเปื้อนสู่สัตว์นํ้า 
3.4 การขนถ่าย ขนย้าย การจัดเตรียมวัตถุดิบเบื้องต้น และการดูแลรักษาสัตว์นํ้า 
3.4.1 การขนถ่าย การคัดแยก การเคลื่อนย้ายสัตว์นํ้า การจัดเตรียมวัตถุดิบเบื้องต้น ต้องทําอย่างรวดเร็ว 
ถูกสุขลักษณะ  และมีการจัดการเพื่อป้องกันการปนเปื้อน รวมทั้งเลือกใช้อุปกรณ์ที่ไม่ทําให้เกิดความเสียหาย
ทางกายภาพ   
3.4.2 มีการรักษาสัตว์นํ้าอย่างถูกสุขลักษณะ  ไม่ให้ซ้อนทับจนทําให้เกิดความเสียหาย และเก็บรักษา  
ที่อุณหภูมิเหมาะสมตามชน ิดของสัตว์นํ้า 
3.4.3 การจัดเตรียมวัตถุดิบเบื้องต้นต้องดําเนินการอย่างถูกต้องตามหลักสุขลักษณะ  
3.4.4 มีสถานที่หรือระบบจัดการที่สามารถแยกการขนถ ่ายสัตว์นํ้าที่ใช้สําหรับการบริโภคและสําหรับการ
นําไปใช้ทําอาหารสัตว์ ออกจากกันอย่างเหมาะสม  
3.5 นํ้า 
3.5.1 นํ้าที่ใช้ ต้องเป็นนํ้าสะอาดและมีปริมาณเพียงพอ 
3.5.2 ถังพักหรือบ่อเก็บนํ้าต้องทําจากวัสดุที่ทําความสะอาดง ่าย ปิดมิดชิด มีท่อนํ้าที่มีขนาดเหมาะสมและ
มีระบบป้องกันการปนเปื้อนและการใช้นํ้าผิดประเภท  
3.6 นํ้าแข็ง 
3.6.1 นํ้าแข็งที่สัมผัสกับสัตว์นํ้าโดยตรงต้องผลิตจากนํ้าสะอาด  นํ้าแข็งที่ใช้แล้วต้องไม่นํากลับมาใช้ใหม่ 
3.6.2 นํ้าแข็ง รวมทั้งภาชนะและอ ุปกรณ์ต่างๆ ที่ใช้กับนํ้าแข็งต้องเก็บในสถานที่ที่สะอาด  ถูกสุขลักษณะ   
การขนย้ายและการนํานํ้าแข็งมาใช้ต้องไม่ให้เกิดการปนเปื้อน 
3.7 ห้องสุขา 
3.7.1 ห้องสุขามีจํานวนเพียงพอกับจํานวนผู้ปฏิบัติงาน และแยกเป็นสัดส่วนจากบริเวณปฏิบัติงาน 
3.7.2 ห้องสุขาอยู่ในสภาพดี รักษาความสะอาดอย ู่เสมอ มีถังขยะพร้อมฝาปิดมิดชิด 
3.7.3 มีอ่างล้างมือชนิดไม่ใช้มือสัมผัสเวลาปิดเปิดพร้อมสบู่ 
3.8 สารเคมี 
3.8.1 ถ้ามีการใช้สารเคมีกับสัตว์นํ้าต้องเป็นไปตามข้อกําหนดของกฎหมายท ี่เกี่ยวข้อง 
3.8.2 สารเคมีทุกชนิด ตามข้อ 3.8.1 รวมทั้งสารเคมีที่เป็นอันตราย  เช่น สารป้องกันกําจัดแมลง  ต้องมีมกษ.  xxxx  - 25xx 
 
ร่างมาตรฐานฯลง  น.ส.พ.19 ก.พ.59 
 4 
 ฉลากแสดงชื่ออย่างชัดเจน และแยกเก็บเป็นหมวดหมู่ ในสถานที่เก็บที่เป็นสัดส่วน มีการควบคุมการใช้
อย่างเหมาะสม  
3.9 การทําความสะอาดและควบค ุมสัตว์พาหะ 
3.9.1 มีแผนการทําความสะอาดและฆ ่าเชื้อ อุปกรณ์ เครื่องมือ พื้น โครงสร้าง และบริเวณโดยรอบ  รวมทั้ง  
มีขั้นตอนการล้างทําความสะอาดและฆ ่าเชื้อที่ถูกวิธีและเหมาะสม  และมีการดําเนินการตามแผนและข ั้นตอน
การทําความสะอาดตามท ี่กําหนดไว้ 
3.9.2 อุปกรณ์ที่ใช้ในการทําความสะอาด  เช่น แปรงขัดถู ไม้ปาดนํ้า ต้องทําด้วยวัสดุที่ไม่ดูดซับนํ้า อยู่ใน
สภาพดีและสะอาด  ไม่ทําให้เกิดการปนเปื้อนไปยังอุปกรณ์อื่นๆ และมีจํานวนเพียงพอต่อการใช้งาน 
รวมทั้งเก็บเป็นสัดส่วนและถูกสุขลักษณะ  เพื่อไม่ให้เป็นแหล่งสะสมของจุลินทรีย์ 
3.9.3 สารทําความสะอาดและน ํ้ายาฆ่าเชื้อ ต้องมีคุณสมบัติและมีประสิทธิภาพเหมาะสมต ่อการใช้งาน 
3.9.4 มีการควบคุม ป้องกัน กําจัดสัตว์พาหะนําโรค และสัตว์อื่นๆ ไม่ให้เข้ามาในบริเวณขนถ่าย คัดแยก  
และ/หรือซื้อขายสัตว์นํ้า 
3.9.5 มีการตรวจติดตามประสิทธิภาพการทําความสะอาดอย ่างสมํ่าเสมอ พร้อมบันทึกผลการตรวจ  
3.10 การจัดการเศษเหล ือและของเสียที่มาจากการคัดแยกและขนย ้ายสัตว์นํ้า 
3.10.1 สถานที่เก็บเศษเหลือและของเสียต้องแยกเป็นสัดส่วน มีความสะอาด  ไม่ทําให้เกิดกลิ่น หรือเป็นที่
อยู่อาศัย หรือแหล่งเพาะพันธุ์ของสัตว์พาหะนําโรค และสัตว์อื่นๆ 
3.10.2 ต้องนําเศษเหลือและของเสีย*ออกไปจากบร ิเวณปฏิบัติงานอย่างสมํ่าเสมอภายในระยะเวลา   
ที่เหมาะสม  การขนย้ายเศษเหลือและของเสียต้องปฏิบัติอย่างถูกสุขลักษณะโดยไม่ก่อให้เกิดการปนเปื้อน
ในสัตว์นํ้า