หน้า   ๑ 
เล่ม   ๑๓๓   ตอนที่   ๒   ก ราชกิจจานุเบกษา  ๗   มกราคม    ๒๕๕๙  
 
  
 
 
 
  
 
กฎกระทรวง  
กําหนดมาตรฐานส ินค้าเกษตรสําหรับ 
เมล็ดถั่วลิสง : ข้อกําหนดปริมาณอะฟลาทอกซ ินเป็นมาตรฐานบังคับ 
พ.ศ.  ๒๕๕๘  
 
 
อาศัยอํานาจตามความในมาตรา   ๕  วรรคหนึ่ง  และมาตรา   ๑๕  วรรคสอง   แห่งพระราชบัญญัติ
มาตรฐานสินค้าเกษตร   พ.ศ.  ๒๕๕๑   รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ ์ออกกฎกระทรวงไว ้  
ดังต่อไปนี้ 
ข้อ ๑ กฎกระทรวงน ี้ให้ใช้บังคับเมื่อพ้นกําหนดสามร้อยหกสิบห้าวันนับแต่วันประกาศ  
ในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป 
ข้อ ๒ ให้มาตรฐานสินค้าเกษตร   เลขที่  มกษ.  ๔๗๐๒  - ๒๕๕๗   ตามประกาศกระทรวง
เกษตรและสหกรณ ์  เรื่อง  กําหนดมาตรฐานส ินค้าเกษตร  : เมล็ดถั่วลิสง : ข้อกําหนดปริมาณอะฟลาทอกซ ิน  
ตามพระราชบ ัญญัติมาตรฐานสินค้าเกษตร   พ.ศ.  ๒๕๕๑   ลงวันที่  ๓  พฤศจิกายน  พ.ศ.  ๒๕๕๗    
เป็นมาตรฐานบังคับ 
 
ให้ไว้  ณ  วันที่  ๒๗  พฤศจิกายน  พ.ศ.  ๒๕๕๘  
พลเอก   ฉัตรชัย  สาริกัลยะ 
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ ์ 
 
 
     หน้า   ๒ 
เล่ม   ๑๓๓   ตอนที่   ๒   ก ราชกิจจานุเบกษา  ๗   มกราคม    ๒๕๕๙  
 
  
หมายเหตุ  :-  เหตุผลในการประกาศใช ้กฎกระทรวงฉบ ับนี้  คือ  เนื่องจากในปัจจุบันสินค้าเกษตรเมล็ดถั่วลิสง
แห้งดิบที่นํามาใช้เป็นอาหารมีการปนเปื้อนสารอะฟลาทอกซ ินทําให้เกิดความไม่ปลอดภัยต่อประชาชน  
และผู้บริโภค  จึงจําเป็นต้องควบคุมคุณภาพสินค้าเกษตรดังกล่าว  เพื่อคุ้มครองผู้บริโภค  และเพื่อป้องกัน 
ความเสียหายอันอาจเกิดแก่ประชาชน   โดยกําหนดปริมาณและมาตรการในการควบค ุมสารอะฟลาทอกซ ิน
เฉพาะในเมล็ดถั่วลิสงที่นํามาใช้เป็นอาหาร   ไม่รวมถึงเมล็ดถั่วลิสงที่ใช้ทําพันธุ์  ในการนี้  ได้มีประกาศกระทรวง
เกษตรและสหกรณ ์  เรื่อง  กําหนดมาตรฐานส ินค้าเกษตร  : เมล็ดถั่วลิสง : ข้อกําหนดปริมาณอะฟลาทอกซ ิน 
ตามพระราชบ ัญญัติมาตรฐานสินค้าเกษตร   พ.ศ.  ๒๕๕๑   ลงวันที่  ๓  พฤศจิกายน  พ.ศ.  ๒๕๕๗   และได้มี
การดําเนินการรับฟังความคิดเห็นของตัวแทนของกลุ่มผู้มีส่วนได้เสียหรือผู้มีประโยชน์เกี่ยวข้องครบถ้วนตามความใน
มาตรา   ๑๘  แห่งพระราชบัญญัติมาตรฐานสินค้าเกษตร   พ.ศ.  ๒๕๕๑   แล้ว  สมควรกําหนดมาตรฐานส ินค้าเกษตร
สําหรับเมล็ดถั่วลิสง : ข้อกําหนดปริมาณอะฟลาทอกซ ินเป็นมาตรฐานบังคับ  จึงจําเป็นต้องออกกฎกระทรวงน ี้  มกษ. 4702-255 7
     
มาตรฐานสินค้าเกษตร  
เมล็ดถั่วลิสง : ข้อกําหนดปริมาณอะฟลาทอกซ ิน 
1. ขอบข่าย 
มาตรฐานสินค้าเกษตรนี้ กําหนดปริมาณและการควบค ุมอะฟลาทอกซ ินในเมล็ดถั่วลิสงแห้งดิบที่นํามาใช้
เป็นอาหาร  เพื่อบังคับใช้ในการผลิต การค้า และการควบค ุมตรวจสอบเมล ็ดถั่วลิสงแห้งดิบที่ผลิต นําเข้า 
หรือส่งออก  
2. นิยาม 
ความหมายของค ําที่ใช้ในมาตรฐานสินค้าเกษตรนี้ มีดังต่อไปนี้ 
2.1 อะฟลาทอกซิน (aflatoxin)  หมายถึง สารพิษที่สร้างขึ้นโดยเชื้อรา โดยเฉพาะแอสเพอร ์จิลลัส ฟลาวัส 
(Aspergillus flavus ) และแอสเพอร ์จิลลัส พาราซิติคัส (Aspergillus parasiticus ) อะฟลาทอกซ ิน
โดยทั่วไปที่พบในถั่วลิสง มี 4 ชนิด คือ อะฟลาทอกซิน บี1 (B1) บี2 (B2) จี1 (G1) และจี2 (G2)  
2.2 อะฟลาทอกซินทั้งหมด (total aflatoxins) หมายถึง ผลรวมของปริมาณอะฟลาทอกซ ินบี1 (B1) บี2 (B2) 
จี1 (G1) และจี2 (G2)  
2.3 ถั่วลิสงแห้งทั้งเปลือก (dried in-shell peanut) หมายถึง ฝักถั่วลิสงที่ปลิดออกจากต้น และนําไปตาก
หรืออบให้แห้งแล้ว    
2.4 เมล็ดถั่วลิสง (peanut kernel) หมายถึง เมล็ดที่ได้หลังจากการนําถั่วลิสงแห้งทั้งเปลือกไปกะเทาะ
เปลือกออกแล้วได้เมล็ดถั่วลิสงแห้งดิบ ไม่รวมถึงเมล็ดถั่วลิสงที่ใช้ทําพันธุ์ 
2.5 ผู้ผลิตเมล็ดถั่วลิสง (peanut kernel producer) หมายถึง ผู้ที่นําถั่วลิสงแห้งทั้งเปลือกมากะเทาะแยก
เมล็ดถั่วลิสงออกได้เมล็ดถั่วลิสงแห้งดิบเพื่อการค้า ทั้งนี้รวมถึงผู้รวบรวม  ผู้บรรจุหีบห่อ และคลังสินค้า
เมล็ดถั่วลิสง เพื่อการค้า  
3. ข้อกําหนดปริมาณอะฟลาทอกซ ิน และการควบค ุม 
3.1 ปริมาณอะฟลาทอกซ ินทั้งหมด (total aflatoxins) ในเมล็ดถั่วลิสงต้องไม่เกิน 20 μg/kg (ไมโครกรัม
ต่อกิโลกรัม) มกษ. 4702-255 7 2
3.2 ผู้ผลิตเมล็ดถั่วลิสงต้องมีมาตรการควบค ุมการผลิต ดังต่อไปนี้ 
3.2.1 คัดแยกเมล็ดขึ้นรา เมล็ดแตกหัก เมล็ดเสียหาย และสิ่งแปลกปลอมก ่อนส่งจําหน่าย และบันทึก
ข้อมูลการคัดแยกเมล็ดไว้เป็นหลักฐาน โดยเมล็ดที่มีข้อบกพร่องที่คัดออกต้องแยกเก็บในภาชนะที่ติดป้าย
บ่งชี้อย่างชัดเจน และห้ามนําไปจําหน่ายเพื่อบริโภคหรือแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ถั่วลิสงที่ใช้เป็นอาหาร   
3.2.2 เพื่อให้มั่นใจว่าเมล็ดถั่วลิสงที่ส่งจําหน่ายมีปริมาณอะฟลาทอกซ ินไม่เกินปริมาณที่กําหนดในข้อ 3.1 
ผู้ผลิตเมล็ดถั่วลิสง ในกรณีของโรงกะเทาะต ้องตรวจสอบปร ิมาณอะฟลาทอกซ ินในเมล็ดถั่วลิสงทุกรุ่น
ก่อนจําหน่าย ในกรณีของผู้รวบรวม  ผู้บรรจุหีบห่อ และคลังสินค้า ให้สุ่มตรวจสอบปร ิมาณอะฟลาทอกซ ิน
ในเมล็ดถั่วลิสงที่อยู่ระหว่างเก็บรักษา และเก็บบันทึกข้อมูลผลการตรวจสอบน ั้นไว้เพื่อให้ผู้ประกอบการ
ตรวจสอบมาตรฐาน  หรือให้พนักงานเจ้าหน้าที่ตรวจประเมินเมื่อได้รับการร้องขอ 
3.2.3 ให้เก็บบันทึกข้อมูลตามข้อ 3.2.1 และ 3.2.2 ไว้ไม่น้อยกว่า 2 ปี 
3.3 ผู้ส่งออกเมล็ดถั่วลิสงต้องแสดงหลักฐานว่าเมล็ดถั่วลิสงที่ส่งออกเป็นเมล็ดถั่วลิสงที่ผลิตมาจากผู้ผลิต
เมล็ดถั่วลิสงที่ได้รับใบอนุญาตและใบรับรองตามมาตรฐานส ินค้าเกษตรฉบับนี้ พร้อมผลการตรวจสอบ
ปริมาณอะฟลาทอกซ ินซึ่งมีปริมาณไม่เกินมาตรฐานที่กําหนดของประเทศค ู่ค้า  
3.4 ผู้นําเข้าเมล็ดถั่วลิสงต้องแสดงหลักฐานว่าเมล็ดถั่วลิสงที่นําเข้าผลิตมาจากผู้ผลิตที่มีการควบคุมการผลิต
ตามข้อ 3.2 และมีผลการตรวจสอบอะฟลาทอกซ ินไม่เกินปริมาณที่กําหนดในข้อ 3.1 จากหน่วยราชการ
ที่มีอํานาจหน้าที่ หรือห้องปฏิบัติการที่เป็นที่ยอมรับ  
4. วิธีชักตัวอย่าง 
การชักตัวอย่างให้ใช้วิธีชักตัวอย่างที่กําหนดในภาคผนวกของเอกสารมาตรฐานท ั่วไปสําหรับสารปนเปื้อน
และสารพิษในอาหารและอาหารส ัตว์ (CODEX STAN 193 General Standard for Contaminants and 
Toxins in Food and Feed) ฉบับแก้ไขปรับปรุงล่าสุด หรือ ภาคผนวก  ก วิธีชักตัวอย่างเมล็ดถั่วลิสงเพื่อ
วิเคราะห์อะฟลาทอกซิน 
5. วิธีวิเคราะห์อะฟลาทอกซิน 
5.1 วิธีวิเคราะห์ปริมาณอะฟลาทอกซ ินทั้งหมดให้ใช้ตามตารางที่ 1  มกษ. 4702-255 7 
 3
ตารางที่ 1 วิธีวิเคราะห์ปริมาณอะฟลาทอกซ ินทั้งหมด  
(ข้อ 5.1) 
ข้อกําหนด วิธีวิเคราะห์1/ หลักการ 
ปริมาณอะฟลาทอกซ ิน
ทั้งหมด เอโอเอซี (AOAC) 991.31 อิมมูโนแอฟฟินิตีคอลัมน์ 
(Immunoaffinity column; Aflatest) 
 เอโอเอซี (AOAC) 99 3.17 โครมาโทกราฟ ีแบบชั้นบาง (Thin layer 
chromatography) 
 เอโอเอซี (AOAC) 975. 36 โรเมอร์มินิคอลัมน์ (Romer minicolumn)  
 อีเอ็น (EN) 12955  
ไอเอสโอ  (ISO) 16050 โครมาโทกราฟ ีของเหลวสมรรถนะส ูง ที่มี
โพสต์คอลัมน์ดีไรเวไทเซชัน และอิมมูโน-
แอฟฟินิตีคอลัมน์สําหรับทําความสะอาด  
(HPLC with post column derivatization 
and immunoaffinity column clean up) 
 เอโอเอซี (AOAC) 979. 18 ฮอลาเดย์-เวลาสโค  มินิคอลัมน์ (Holaday-
Velasco minicolumn) 
5.2 กรณีที่ไม่สามารถใช้วิธีวิเคราะห์ปริมาณอะฟลาทอกซ ินทั้งหมดตามตารางท ี่ 1 ให้เลือกวิธีอื่นที่พิจารณาแล้ว
ว่าเป็นวิธีวิเคราะห์ที่สามารถตรวจว ิเคราะห์อะฟลาทอกซ ินที่ปริมาณเท่ากับหรือตํ่ากว่าค่าปริมาณ
อะฟลาทอกซ ินสูงสุดตามข้อ 3.1 และเป็นวิธีที่มีคุณสมบัติการใช้งาน (performance characteristics) 
เหมาะสม  และเป็นไปตามหลักเกณฑ์ข้อใดข้อหนึ่ง ดังต่อไปนี้ 
5.2.1 เป็นวิธีวิเคราะห์ที่ประกาศโดยองค ์การแห่งชาติ หรือองค์การระหว่างประเทศด้านมาตรฐาน  หรือ
ตีพิมพ์ในเอกสารคู่มือ หรือสิ่งตีพิมพ์ที่เป็นที่ยอมรับระดับสากล  
5.2.2 เป็นวิธีวิเคราะห์ที่มีผลการประเมินความใช้ได้ (validation) ของผลการทดสอบว ่ามีความถูกต้อง 
และเหมาะสม  โดยห้องปฏิบัติการที่มีการร่วมศึกษากับเครือข่าย (collaborative study) ตามหลักเกณฑ์ 
ที่สอดคล้องกับองค์การนานาชาติซึ่งเป็นที่ยอมรับทั่วไป 
 
  _______________________________ 
1/ วิธีวิเคราะห์ให้อ้างอิงเอกสารฉบับล่าสุด มกษ. 4702-255 7 4
5.2.3 กรณีไม่มีวิธีวิเคราะห์ตาม 5.2.1 หรือ 5.2.2 ให้ใช้วิธีวิเคราะห์ที่ได้ประเมินความใช้ได้ของผลการทดสอบ
ว่ามีความถูกต้องและเหมาะสมโดยห ้องปฏิบัติการที่มีระบบคุณภาพแห่งเดียว (single laboratory validation) 
ตามหลักเกณฑ์ที่เป็นที่ยอมรับในระดับระหว่างประเทศ  
5.2.4 ชุดตรวจสอบอะฟลาทอกซ ิน (aflatoxin test kit) ให้ใช้กับการคัดกรองเบื้องต้นสําหรับการควบคุม 
และการตรวจสอบอะฟลาทอกซ ินโดยผู้ผลิตเมล็ดถั่วลิสงตามข้อ 3.2.2 โดยต้องเป็นชุดตรวจสอบที่ผ่าน
การประเมินความใช้ได้  
 
 มกษ. 4702-255 7 
 5
ภาคผนวก  ก 
วิธีชักตัวอย่างเมล็ดถั่วลิสงเพื่อวิเคราะห์อะฟลาทอกซิน 
(ข้อ 4) 
ชักตัวอย่างเมล็ดถั่วลิสงเพื่อให้ได้ตัวอย่างที่เป็นตัวแทนของรุ่นให้มากที่สุดเท่าที่จะปฏิบัติได้ ตามหลัก
วิชาการ  ดังต่อไปนี้ 
ก.1 ตัวอย่างที่สุ่มเก็บในแต่ละจุด ต้องมีนํ้าหนักประมาณ  200 g (กรัม)  
ก.2 จํานวนจุดที่ต้องสุ่มเก็บตัวอย่างขึ้นกับขนาดของรุ่นตามที่แสดงในตารางท ี่ ก.1 และ ก.2  
ตารางที่ ก.1 แสดงขนาดรุ่น นํ้าหนักของส่วนที่แบ่ง จํานวนจุดที่เก็บตัวอย่าง นํ้าหนักตัวอย่างรวม   
ในรุ่นที่มีนํ้าหนักเกิน 15 ตัน 
 (ข้อ ก.2) 
ขนาดรุ่น (ตัน) นํ้าหนักหรือจํานวน 
ส่วนที่แบ่ง (sublots) จํานวนจุดที่เก็บตัวอย่าง นํ้าหนักตัวอย่างรวม  
(กิโลกรัม) 
> 500 100 ตัน 100 20 
> 125 - 5 00 5 ส่วน 100 20 
> 25 - 125  2 5 ตัน 100 20 
> 15 - 25 1 ส่วน 100 20 
ที่มา: คู่มือการให้บริการตรวจสอบและออกใบร ับรองคุณภาพสินค้าเกษตรเพื่อการส่งออก, กรมวิชาการเกษตร  
(2555);  C o m m i s s i o n  R e g u l a t i o n  ( E C )  N o . 401/2006;  C o m m i s s i o n  R e g u l a t i o n  ( E U )  
No.178/2010; ภาคผนวกของเอกสารมาตรฐานท ั่วไปสําหรับสารปนเปื้อนและสารพิษในอาหารและ
อาหารสัตว์ (CODEX STAN 193 General Standard for Contaminants and Toxins in Food and Feed)  มกษ. 4702-255 7 6
ตารางที่ ก.2 แสดงขนาดรุ่น จํานวนจุดที่เก็บตัวอย่าง นํ้าหนักตัวอย่างรวม   
และจํานวนตัวอย่างส่งห้องปฏิบัติการ ในรุ่นที่มีนํ้าหนักไม่เกิน 15 ตัน 
(ข้อ ก.2) 
ขนาดรุ่น (ตัน) จํานวนจุดที่เก็บ
ตัวอย่าง นํ้าหนักตัวอย่างรวม  
(กิโลกรัม) จํานวนตัวอย่างส่งห้องปฏิบัติการ 
< 0.1 10 2 1 
> 0.1 -  0.2 15 3 1 
> 0.2 -  0.5 20 4 1 
> 0.5 -  1.0  30 6 1 
> 1.0 -  2.0 40 8 1 
> 2.0 -  5. 0 6 0 12 2 ตัวอย่าง ตัวอย่างละเท่าๆ กัน  
> 5.0 -  10.0 8 0 16 2 ตัวอย่าง ตัวอย่างละเท่าๆ กัน  
> 10.0 -  15.0 100 20 2 ตัวอย่าง ตัวอย่างละเท่าๆ กัน  
ที่มา: คู่มือการให้บริการตรวจสอบและออกใบร ับรองคุณภาพสินค้าเกษตรเพื่อการส่งออก, กรมวิชาการเกษตร  
(2555);  C o m m i s s i o n  R e g u l a t i o n  ( E C )  N o . 401/2006;  C o m m i s s i o n  R e g u l a t i o n  ( E U )  
No.178/2010; ภาคผนวกของเอกสารมาตรฐานท ั่วไปสําหรับสารปนเปื้อนและสารพิษในอาหารและ
อาหารสัตว์ (CODEX STAN 193 General Standard for Contaminants and Toxins in Food and Feed)   
ก.3 กรณีตัวอย่างที่อยู่ในบรรจุภัณฑ์สุญญากาศ  
ก.3.1 รุ่นมีขนาดเกิน 15 ตัน ให้มีจํานวนจุดที่ต้องสุ่มเก็บอย่างน้อย 50 จุด และมีนํ้าหนักตัวอย่างรวม
เท่ากับ 20 กิโลกรัม 
ก.3.2 รุ่นมีขนาดไม่เกิน 15 ตัน ให้มีจํานวนจุดที่ต้องสุ่มเก็บเป็นครึ่งหนึ่งของจํานวนจุดที่กําหนดไว้ใน
ตารางที่ ก.2 และมีนํ้าหนักตัวอย่างรวมตามที่กําหนดไว้ในตารางที่ ก.2 
ก.3.3 กรณีไม่สามารถชักตัวอย่างตามที่ระบุไว้ในข้อ ก.3.1 และ ก.3.2 ได้ เนื่องจากการชักตัวอย่างทําให้
สินค้าเกิดความเสียหาย (เช่น เนื่องจากภาชนะบรรจ ุถูกทําลาย สูญเสียสภาพสุญญากาศ ) อาจใช้วิธีชักตัวอย่างอื่นได้
ตามความเห็นชอบของผู้ประกอบการตรวจสอบมาตรฐาน  และบันทึกข้อมูลไว้เป็นหลักฐาน