Қазақстан  Республикасының Азаматтық процестік кодексі  
Қазақстан  Республикасының Кодексі 2015 жылғы 31 қазандағы № 377 -V ҚРЗ 
 
   15-тарау. ТАЛАП ҚОЮДЫ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ  
      155-бап. Талап қоюды қамтамасыз ету үшін негіздер  
      1. Іске қатысатын адамдардың, төрелік талқылау тараптарының арызы бойынша сот 
істің қандай жағдайында болмасын, егер осындай шараларды қабылдамау соттың шешімін 
орындауды қиындатса немесе мүмкін етпейтіндей болса, талап қоюды қамтамасыз ету 
шараларын қабы лдай алады.  
      Төрелік талқылау тараптары талап қоюды қамтамасыз ету туралы арызға төрелікке 
талап қоюды растайтын құжатты қоса беруге тиіс.  
      2. Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайларда, қаржы ұйымына, 
сондай-ақ банк конгломератын а бас ұйым ретінде кіретін және қаржы ұйымы болып 
табылмайтын ұйымға қатысты олар қайта құрылымдауды жүргізген кезде талап қоюды 
қамтамасыз ету шараларын қолдануға жол берілмейді.  
      Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің қаржы нарығындағы қызметті жүзе ге 
асыруға арналған лицензиялардың және (немесе) оларға қосымшалардың қолданылуын 
тоқтата тұру және (немесе) олардан айыру, қаржы ұйымдарын консервациялауды жүргізу 
жөніндегі дауланып отырған құқықтық актісінің, сондай -ақ оның жазбаша нұсқамаларының 
қолданылуын тоқтата тұруға қатысты талап қоюды қамтамасыз ету шараларын қабылдауға 
жол берілмейді.  
      Салық тексерулерін жүргізу үшін негіз болып табылатын мемлекеттік кіріс 
органдарының дауланып отырған құқықтық актісінің қолданылуын тоқтата тұру түріндегі 
талап қоюды қамтамасыз ету бойынша шараларды қабылдауға жол берілмейді.  
      156-бап. Талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі шаралар  
      1. Талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі шаралар:  
      1) жауапкерге тиесілі және оның өзіндегі немесе басқа да тұлғала рдағы мүлікке 
(банктің корреспонденттік шотында тұрған ақшаға және сауда -саттық ұйымдастырушылардың 
ашық сауда -саттықтар әдісімен сауда жүйелерінде жасасқан репо операциялары бойынша 
нысана болып табылатын мүлікке, сондай -ақ жалақы сомалары түсетін банк шо ттарында 
тұрған ақшаға тыйым салуды қоспағанда) тыйым салу болуы мүмкін.  
      Міндетті зейнетақы жарналарына, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналарына (олар 
бойынша өсімпұлдарға), зейнетақы активтеріне және зейнетақы жинақтарына, Әлеуметтік 
медициналық сақ тандыру қорының активтеріне, сондай -ақ мемлекет кепілдік берген 
әлеуметтік төлемдерге тыйым салуға жол берілмейді.  
      Шет мемлекеттiң Қазақстан Республикасының және оның меншiгiнiң юрисдикциялық 
иммунитетiн бұзуынан келтiрiлген залалдарды өтеу туралы та лап қоюлар бойынша шет 
мемлекеттің корреспондентік шотында Қазақстан Республикасының аумағында тұрған ақшаға 
тыйым салуға жол берiледi.  
      Жауапкерге тиесілі және банкте тұрған ақшаға тыйым салу түріндегі талап қоюды 
қамтамасыз ету туралы ұйғарымда тыйы м салынатын ақша сомасы көрсетілуге тиіс. Тыйым 
салынатын ақша сомасын талап қоюдың бағасын негізге ала отырып сот айқындайды;  
      2) жауапкерге белгілі бір әрекеттерді жасауға тыйым салу;  
      3) басқа тұлғалардың орындау мерзімі жеткен міндеттемелер б ойынша мүлікті 
жауапкерге беруіне немесе заңда немесе шартта көзделген өзге де міндеттемелерді 
жауапкерге қатысты орындауына тыйым салу;  
      4) мүлікті тыйым салудан босату туралы талап қойылған жағдайларда мүлікті 
өткізуді тоқтата тұру және (немесе) бор ышкердің мүлкін бағалау нәтижелеріне дау айту;  
      5) мемлекеттік органның, жергілікті өзін -өзі басқару органының дауланып отырған 
құқықтық актісінің (Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің қаржы нарығындағы қызметті 
жүзеге асыруға арналған лицензияларды ң және (немесе) оларға қосымшалардың қолданылуын 
тоқтата тұру және (немесе) олардан айыру, қаржы ұйымдарын консервациялауды жүргізу 
жөніндегі құқықтық актісін, сондай -ақ оның жазбаша нұсқамаларын қоспағанда) қолданылуын  тоқтата тұру;  
      6) борышкер сот тәртібімен даулайтын атқарушылық құжат бойынша өндіріп алуды 
тоқтата тұру;  
      7) кепіл нысанасын соттан тыс сату жөніндегі сауда -саттықтарды тоқтата тұру;  
      8) дауланып отырған актілерді және сот орындаушысының өндіріп алуды мүлікке 
айналдыруға байл анысты атқарушылық іс жүргізуде жасайтын әрекеттерін тоқтата тұру 
болуы мүмкін.  
      2. Қажетті жағдайларда сот осы Кодекстің  155-бабының бірінші бөлігінде 
көрсетілген мақсаттарға сай келетін, талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі өзге де 
шараларды қабылдауы  мүмкін. Сот талап қоюды қамтамасыз етудің бірнеше шараларын 
қабылдауы мүмкін. Осы бапта көрсетілген тыйым салулар бұзылған кезде кінәлі адамдар 
заңдарда белгіленген жауапты болады. Бұдан басқа, талап қоюшы талап қоюды қамтамасыз 
ету туралы ұйғары мды орындамаудан келтірілген залалдарды осы адамдардан сот 
тәртібімен өндіруді талап етуге құқылы.  
      3. Талап қоюды қамтамасыз ету жөніндегі шаралар талап қоюшының мәлімдеген 
талабына сай болуға және үшінші тұлғалардың жария мүдделері мен мүдделерін бұ збауға 
тиіс. 
      157-бап. Талап қоюды қамтамасыз ету туралы арызды қарау  
        1. Талап қоюды қамтамасыз ету туралы арызды, егер ол талап қою арызына қоса 
берілсе немесе бұл туралы талап қою арызында көрсетілсе, азаматтық іс қозғау туралы 
ұйғарым шығар ылған күні судья қарайды және шешеді. Қалған жағдайларда талап қоюды 
қамтамасыз ету туралы арызды судья арыз сотқа келіп түскен күні шешеді.  
      2. Талап қоюды қамтамасыз ету туралы арызды судья іске қатысатын адамдарға, 
төрелік талқылау тараптарына хаб арламай, сот отырысын өткізбей қарайды және шешеді.  
      Судья арызды қараудың нәтижелері бойынша осы Кодекстің  156-бабында көзделген 
қамтамасыз ету шараларын көрсете отырып, талап қоюды қамтамасыз ету туралы немесе 
арызды қанағаттандырудан бас тарту тура лы ұйғарым шығарады.  
      158-бап. Талап қоюды қамтамасыз ету туралы ұйғарымды  
               орындау 
      1. Сот: 
      1) мүлік туралы мәліметтер болмаған кезде «Атқарушылық іс жүргізу және сот 
орындаушыларының мәртебесі туралы» Қазақстан Республикасын ың Заңында белгіленген 
тәртіппен борышкердің мүлкіне тыйым салу үшін аумақ бойынша тиісті әділет органына;  
      2) осы Кодекстің  156-бабы бірінші бөлігінің 6), 8) тармақшаларында көзделген 
жағдайларда атқарушылық іс жүргізуді тоқтата тұру үшін аумақ бойын ша тиісті әділет 
органына;  
      3) осы Кодекстің  156-бабы бірінші бөлігінің 2) тармақшасында көзделген жағдайда 
шығарылса, жауапкерге;  
      4) осы Кодекстің  156-бабы бірінші бөлігінің 5) тармақшасында көзделген жағдайда 
мемлекеттік органға немесе жергілі кті өзін -өзі басқару органына;  
      5) осы Кодекстің  156-бабы бірінші бөлігінің 7) тармақшасында көзделген жағдайда 
кепіл ұстаушыға;  
      6) осы Кодекстің  156-бабы бірінші бөлігінің 4) тармақшасында көзделген жағдайда 
әділет органына немесе мүлікке шекте улі билік етуді іске асыратын уәкілетті органға;  
      7) осы Кодекстің  156-бабы бірінші бөлігінің 3) тармақшасында көзделген жағдайда 
жауапкердің дебиторына;  
      8) даулы мүлікке ауыртпалықты салу үшін тіркеуші органға;  
      9) жауапкерге тиесілі және банк шоттарында тұрған ақшаға тыйым салу үшін 
банктерге және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарға 
шоттардын нөмірлері мен нақтылы банк белгілі болған жағдайда оны дереу ұсыну үшін 
қамтамасыз ету шараларын қабылдау туралы өтініш хатты берген адамға талап қоюды 
қамтамасыз ету туралы ұйғарымды жібереді немесе табыс етеді.  
      2. Қамтамасыз ету шаралары қолданылған мүлік туралы мәліметтер болмаған 
жағдайда, соттың ұйғарымы орындау үшін аумақ бойынша тиісті әділет органына жіберілед і. 
      Өздеріне ұйғарым жіберілген органдар мен адамдар талап қоюды қамтамасыз ету 
туралы сот ұйғарымының орындалуы туралы оны орындау жөнінде қажетті әрекеттерді 
жасағаннан кейін бес жұмыс күні ішінде сотқа хабарлауға міндетті. Көрсетілген 
міндетті орын дамау заңда көзделген жауаптылықтың туындауына әкеп соғады.  
      3. Қамтамасыз ету шараларын қабылдау туралы мәселе бойынша атқару парағы 
жазылмайды.  
      159-бап. Талап қоюды қамтамасыз ету шарасын ауыстыру  
      1. Іске қатысатын адамның, төрелік талқы лау тараптарының арызы бойынша талап 
қоюды қамтамасыз ету шарасының бірін басқасымен ауыстыруға болады.  
      2. Сот іске қатысатын адамдарға арызды қараудың уақыты мен орны туралы 
хабарлап, талап қоюды қамтамасыз ету шарасының бірін басқасымен ауыстыру ту ралы 
мәселені осындай арыз келіп түскен күннен бастап бес жұмыс күнінен кешіктірмей 
шешеді, алайда олардың келмеуі осы мәселені мәні бойынша қарауға кедергі болмайды.  
      3. Судья талап қоюды қамтамасыз ету шарасының бірін басқасымен ауыстыру туралы 
ұйғарым шығарады.  
      Арызды қанағаттандырудан бас тартқан кезде сот бұрын таңдалып алынған талап 
қоюды қамтамасыз етудің шарасын ауыстыруға болмайтын уәждерді ұйғарымда көрсетеді.  
      4. Жауапкер талап қою бағасына тең соманы сот қабылдаған талап қоюды қа мтамасыз 
ету шарасының орнына соттардың қызметін ұйымдық және материалдық -техникалық 
қамтамасыз ету жөніндегі уәкілетті органның аумақтық бөлімшесінің депозитіне енгізуге 
құқылы. 
      160-бап. Талап қоюды қамтамасыз ету шарасының күшін жою  
      1. Талап қоюды қамтамасыз етудің күшін сол сот іске қатысатын адамның, төрелік 
талқылау тараптарының арызы бойынша немесе өз бастамасы бойынша жоюы мүмкін.  
      Судья іске қатысатын адамдарға арызды қараудың уақыты мен орны туралы хабарлап, 
талап қоюды қамтамасыз ету шарасының күшін жою туралы мәселені бес жұмыс күнінен 
кешіктірмей шешеді, алайда олардың келмеуі осы мәселені мәні бойынша қарауға кедергі 
болмайды.  
      2. Талап қоюдан бас тартылған жағдайда талап қоюды қамтамасыз ету жөнінде 
қабылданған шаралар шеш ім заңды күшіне енгенге дейін сақталады. Сот шешімнің заңды 
күшіне енуімен бірге талап қоюды қамтамасыз етудің күшін жою туралы ұйғарым шығарады. 
Талап қою қанағаттандырылған кезде оны қамтамасыз ету жөніндегі қабылданған шаралар 
сот шешімі орындалғанға де йін өзінің қолданысын сақтайды. Қамтамасыз ету шараларының 
күшін жою туралы мәселе бойынша атқару парағы жазылмайды.  
      3. Қаржы ұйымын немесе банк конгломератына бас ұйым ретінде кіретін және қаржы 
ұйымы болып табылмайтын ұйымды қайта құрылымдау туралы  істі қарайтын сот қаржы 
ұйымына немесе банк конгломератына бас ұйым ретінде кіретін және қаржы ұйымы болып 
табылмайтын ұйымға және (немесе) оның мүлкіне қатысты қайта құрылымдау жүргізу туралы 
шешім шығарылғанға дейін сот қабылдаған талап қоюды қамтамасыз  етудің күшін жоюға 
міндетті.  
      161-бап. Талап қоюды қамтамасыз ету мәселелері бойынша  
               ұйғарымдарға шағым жасау, наразылық білдіру  
      1. Талап қоюды қамтамасыз ету мәселелері жөніндегі ұйғарымдарға апелляциялық 
сатыдағы сотқа шағым жа салуы және наразылық білдірілуі мүмкін, оның шешімі түпкілікті 
болып табылады.  
      2. Егер талап қоюды қамтамасыз ету туралы ұйғарым шағым берген адамға 
хабарланбай шығарылса, шағым беру үшін мерзім оған осы ұйғарым туралы белгілі болған 
күннен бастап ес ептеледі.  
       3. Талап қоюды қамтамасыз ету туралы ұйғарымға жеке шағым беру осы ұйғарымның 
орындалуын тоқтата тұрмайды.  
      4. Талап қоюды қамтамасыз етудің күшін жою туралы немесе талап қоюды қамтамасыз 
ету шарасының бірін басқасымен ауыстыру турал ы ұйғарымға жеке шағым беру немесе 
наразылық келтіру ұйғарымның орындалуын тоқтата тұрады.        5. Қабылданған ұйғарымға қатысты материал істен бөлініп алынып, жеке шағыммен 
бірге апелляциялық сатыдағы сотқа жіберіледі.  
      162-бап. Жауапкерге талап қою ды қамтамасыз етумен  
               келтірілген залалдарды өтеу  
      1. Сот талап қоюды қамтамасыз етуге жол бере отырып, талап қоюшыдан жауапкер 
үшін ықтимал болатын залалдарды қамтамасыз етіп беруді талап етуі мүмкін. Ықтимал 
залалдарды қамтамасыз ету с оттың ұйғарымында көрсетілген соманы уәкілетті органның 
депозитіне енгізу арқылы жүргізіледі.  
      2. Жауапкер талап қоюдан бас тартылған шешім заңды күшіне енгеннен кейін, талап 
қоюды қамтамасыз ету бойынша шара қабылдау туралы талапты мәлімдеген адамға оның 
арызы бойынша қабылданған шаралармен келтірілген залалдарды өтеу туралы талап қоюға 
құқылы.