1 
 Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından:  
 
 
TÜRK GIDA KODEKSİ  
ISIL İŞLEM GÖRMÜŞ İÇME SÜTLERİ TEBLİĞİ  
Taslak (201 4/…..)  
 
Amaç  
Madde l –(1) Bu Tebliğin amacı, ısıl işlem görmüş içme süt lerinin tekniğine uygun ve 
hijyenik şekilde üretimi, depolanması, taşınm ası ve pazarlanması nı sağlamak üzere 
özelliklerini  belirle mektir.  
Kapsam  
Madde 2 -(1)  Bu Tebliğ, ısıl işlem görmüş içme sütlerini kapsar . 
Dayanak  
Madde  3-(1) Bu Tebliğ, 29/12/2011 tarihli ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmî 
Gazete’de yayımlanan Türk Gıda  Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak hazırlanmıştır.  
Tanımlar  
Madde 4 -(1)  Bu tebliğde geçen;  
a) Çiğ süt: 27/12/ 2011 tarih ve 28155 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe 
giren Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliğindeki çiğ süt tanım ına uyan 
inek sütü, k oyun sütü, manda sütü  ve keçi süt ünü, 
b) Isıl işlem : Kaynatma hariç ısıtmayı içine alan her türlü uygulamadan hemen sonra 
alkali fosfataz testinde negatif reaksiyona neden olan işlem i, 
c) Termizasyon : Çiğ sütün işlenmeden önce daha uzu n süre saklanabilmesini 
sağlamak ve sütteki organizma sayısını azaltmak amacıyla 57 oC ile 68 oC arasında en az 15 
saniye süre ile ısıtılan ve sütün alkali fosfataz testinde pozitif reaksiyon gösterdiği ön işlemi,  
ç) Pastörizasyon: Çiğ süte e n az 72 °C’de 15 saniye uygulanan kısa süreli yüksek 
sıcaklık veya en az 63 °C’de 30 dakika uygulanan uzun süreli düşük sıcaklık veya eşdeğer 
etkiyi sağlayan diğer zaman -sıcaklık koşullarının kombinasyonunu içeren ve bu 
uygulamalardan hemen sonra alkali fosfataz testi y apıldığında ürünlerin negatif reaksiyon 
gösterdiği işlem i, 
d) Pastörizasyon üzerinde ısıl işlem : pastörizasyon üzerinde ancak UHT ve 
sterilizasyon normları altında uygulanan, bu işlem sonunda sütün alkali fosfataz ve peroksidaz 
testine negatif reaksiyon gösterdiği ısıl işlemi,  
e) Sterilizasyon : Oda sıcaklığında saklanabilen ticari olarak steril bir ürün üretmek 
amacı ile normal depolama şartlarında bozulmaya neden olacak tüm mikroorganizmaları ve 
sporlarını yok eden hermetik ambalajlı ürüne, en az 115 oC'de 13 dakika veya 121 oC’de 3 
dakika gibi uygun zaman sıcaklık kombinasyonunda, yüksek sıcaklıkta uzun süreli uygulanan 
ısıl işlemi,  
f) Ultra yüksek sıcaklık/UHT : Kısa süreli yüksek sıcaklığın aralıksız akışını içeren 135 
°C’den az olmayan uygun sıcaklık -zama n kombinasyonunda , aseptik olarak kapatılmış 
ambalajlarda, oda sıcaklığında muhafaza edildiğinde , işlenmiş üründe canlı mikroorganizma 
veya gelişim kabiliyetine sahip sporların olmadığını ve uygulanan ısıl işlemin yeterliliğini 2 
 gösteren, kapalı ambalajların 30 °C’de 15 gün veya 55 °C’de 7 gün inkübasyonundan veya 
farklı bir yöntemin uygulanmasından sonra ürünlerin mikrobiyolojik olarak stabil kaldığını 
garanti eden ısıl işlem i, 
g) Isıl işlem görmüş  içme sütü : Pastörizasyon, pastörizasyon üzerinde ısıl işlem , UHT 
veya sterilizasyon işlemlerinden biriyle ısıl işlem görerek tüketiciye sunulan içme sütü nü, 
ğ) Hermetik olarak kapatılmış ambalaj:  Kapatıldığında içeriğini mikroorganizma 
girişine karşı koruyan ve geçirgen olmayan ambalaj ı, 
h) Pastörize içme sütü : Çiğ süte pastörizasyon işlemi uygulanarak üretilen ve 
üretiminden hemen sonra 6 oC’yi geçmeyecek sıcaklığa soğutulan  içme sütünü,   
ı) Pastörizasyon üzerinde ısıl işlem görmüş içme sütü: Pastörizasyon  normunun  
üzerinde ısıl işlem görmüş içme sütünü,  
i) UHT içme sütü : Çiğ süte UHT  işlemi uygula ndıktan sonra aseptik koşullarda 
hermetik ambalajlara dolum yapıl arak üretilen  içme sü tünü, 
j) Sterilize içme sütü : Çiğ süte sterilizasyon  işlemi uygulanarak üretilen içme sütünü , 
k) Çeşni maddesi:  Sebze,  meyve ve bunların suyu , konsantresi, püresi, ezme si, tozu ile 
bal, kahve, kakao, çikolata  gibi yenilebilir ürünler i, 
l) Yabancı madde : Bu Tebliğ kapsamındaki ürünlerin üretiminde kullanılan bileşenler 
dışındaki  bulunabilecek her türlü org anik ve/veya inorganik maddeyi,  
m) İçilebilir su:  17/2/2005 tarihli ve 25730 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İnsani 
Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelikte yer alan özelliklere uygun insan tüketimi 
amaçlı suları,  
ifade eder.  
Ürün Özellikleri:  
Madde 5 -(1) Bu tebliğ kapsamındaki ürünlerin özellikleri aşağıdaki gibidir.  
a) İçme sütü  üretiminde kullanılan çiğ süt, Hayvansal  Gıdalar İçin Özel Hijyen 
Kuralları Yönetmeliği ’ne uygun  olur. 
b) İçme süt ü üretiminde kullanılacak çiğ sütün bileşimi , Ek-1’e uygun olur.   
c) Bu Tebliğ kapsamındaki içme sütleri  yabancı madde içermez.   
ç) Pastörize içme sütleri alkali fosfataz testine negatif, peroksidaz testine ise pozitif 
reaksiyon göstermelidir.  
d) UHT içme s ütleri kapalı ambalajda 30o C'de 15 gün bekletildikten sonra tesadüfi 
örnekleme yöntemi ile kontrol edildiğinde veya  gerektiğinde  55o C'de 7  günlük bir periyotta 
aynı kontrol yapıldığında hiçbir bozulma göstermemelidir.  
e) Sterilize içme sütler i kapalı ambalajda 30 oC'de 15 gün bekletildikten sonra tesadüfi 
örnekleme yöntemi ile kontrol edildiğinde veya gerektiğinde, 55 oC'de 7 günlük bir peri yotta 
aynı kontrol yapıldığında hiçbir bozulma göstermemelidir.  
f) Termizasyon işlemi veya ön ısıl işlem görmüş çiğ sütler de içme sütüne işlenme den 
önce alkali fosfataz testi  pozitif sonuç verir.  
g) İçme sütleri yağ miktarlarına açısından  EK-2’ye göre sınıfland ırılır.  
ğ) İçme sütünün yağ içeriğinin kriterlere uymasını sağlamak için krema ilave 
edilebilir, krema ayrılabilir veya tam yağlı süt, yarım yağlı süt, az yağlı süt, yağsız süt ilave 
edilebilir.  
h) İçme sütlerine vitamin ler ve/veya  mineral ler ilave edilebilir.  3 
 ı) İçme sütlerinde laktoz , laktaz enzimi kullanılarak  glikoz ve galaktoza 
dönüştürüle bilir. Bu durumda laktozun parçalanma oranı etiketinde belirtilir.  
i) İçme sütlerine çeşni  ve/ veya aroma vericiler ilave edilebilir.  
j) Bu Tebliğ kapsamında piyasaya arz ed ilen içme sütlerinin “%Protein ” ve  “% 
Yağsız kuru madde ” oranları Ek-1’e uygun olur.  
k) Bu Tebliğ kapsamında piyasaya arz edilen içme sütlerinde  süt yağı dışında hiçbir 
hayvansal yağ ve /veya  bitkisel yağ bulunmaz.  Ancak Türk Gıda Kodeksi Etiketleme 
Yönetmeliği kap samında beslenme ve sağlık beyanı yapılabilen bileşenler bu çerçevede 
değerlendirilmez.  
l) Üretiminde çeşni maddesi kullanılan ısıl işlem görmüş içme sütlerin in bileşiminde , 
doğal olarak bulunması gereken süt yağına ilave olarak kullanılan çeşni maddesinde n 
kaynaklı iz miktarda bitkisel yağ bulunabilir.  
m) Bu Tebliğ kapsamında piyasaya arz edilen içme sütlerinin üretiminde farklı hayvan 
türlerinin sütleri karıştırılarak kullanılamaz.  
n) İçme sütlerinin protein içeriği süt proteini ile artırılabilir. Bu duru mda süt proteini 
miktarı kütlece en az %3, 9 olmalıdır.  
Katkı Maddeleri  
MADDE 6 -(1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerde kullanılan katkı maddeleri, 
30/6/2013 tarihli ve 28693  sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Gıda Katk ı 
Maddeleri Yönetmeliğinde yer alan hükümlere uygun olur.  
Veteriner İlaç Kalıntıları  
MADDE 7 - (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerdeki  farmakolojik aktif 
maddelerin kalıntı miktarları, 4/5/2012 tarihli ve 28282 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 
Türk Gı da Kodeksi Hayvansal Gıdalarda Bulunabi lecek Farmakolojik Aktif Maddelerin 
Sınıflandırılması Ve Maksimum Kalıntı Limitleri Yönetmeliği nde yer alan hükümlere uygun 
olur. 
Aroma vericiler  
MADDE 8- (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerde  kullanılan aroma vericiler, 
29/12/2011 tarihli ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda 
Kodeksi Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Gıda Bileşenleri Yönetmeliği nde 
yer alan  hükümlere  uygun olur.  
Bulaşanlar  
MADDE 9- (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerdeki bulaşanların miktarları, 
29/12/2011 tarihli ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda 
Kodeksi Bulaşanlar Y önetmeliğinde yer alan hükümlere uygun olur . 
Pestisit Kalıntıları  
MADDE 10- (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerdeki pestisit kalıntı miktarları, 
29/12/2011 tarihli ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda 
Kodeksi Pestisitl erin Maksimum Kalıntı Limitleri Yönetmeliğinde yer alan hükümlere uygun 
olur. 
Hijyen  
MADDE 11- (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünler; 17/12/2011 tarihli ve 28145 
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gıda Hijyeni Yönetmeliği , Hayvansal Gıdalar İçin Özel 
Hijyen Kuralları Yönetmeliği  ve 29/12/2011 tarihli ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmî 4 
 Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Mikrobiyolojik Kriterler Yönetmeliğinde yer alan 
hükümlere uygun olur.  
(2)  UHT süt işleme proses inde süt buharla direkt temas ediyorsa , buhar içilebilir 
sudan elde edilmeli, süt içinde yabancı madde bırakmamalı veya ters bir etki yaratmamalı ve 
işlenmiş sütün su içeriğinde herhangi bir değişiklik yapmamalıdır.  
Ambalajlama  
MADDE 1 2- (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünler in ambalajları, 29/12/2011 
tarihli ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi 
Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliğinde yer alan hükümlere uygun olur . 
Etiketleme  
MADDE 1 3 – (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan ür ünlerin etiketi; 29/12/2011 tarihli 
ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Etiketleme 
Yönetmeliğinde yer alan hükümlere ilave olarak aşağıdaki hükümlere de uygun olur.  
a) İçme sütünün tabi tutulduğu ısıl işlemin niteli ği, ürün adıyla aynı yüzde yer 
almalıdır.  
b) İ çme sütlerine vitamin ler ve/veya  mineral ler ilave edilmişse ilave edilen 
vitamin lerin ve/veya  mineral lerin ismi ürün ismiyle birlikte etikette belirtilir.  
c) İçme sütlerine çeşni maddesi ve/veya aroma ilave edildiğinde etiket bilgiler inde 
çeşni  ve/veya aromanın ismi ürün adıyla birlikte belirtilir . 
ç) Pastörizasyon üzerinde ısıl işlem görmüş içme sütleri nin etiketinde “ yüksek 
sıcaklıkta ısıl işlem görmüş tür” ibaresi yer alır.  
d) Pastörize içme sütlerinin etiket bilgilerinde “günlük içme süt ü” ibaresine ürün 
adının hemen yanında yer verilebilir. Ancak günlük ibaresi pastörizasyon üzerinde ısıl işlem 
görmüş  içme sütleri, sterilize içme sütleri ve UHT içme sütlerinde kullanılamaz.  
e) Bu Tebliğ kapsamındaki içme sütlerinin etiket inde “doğal”, “doğadan ”, “% 100 
doğal”, “taze” , “saf”, “%100 saf”, “ %100 taze ” ve “natürel”  gibi ürünün orijinal formunun 
değişmediğine ve herhangi bir işlem görmediğine atıf yapan ibareler yer almaz.  
f) Bu Tebliğ kapsamındaki içme sütlerinin etiket inde  “katkısızd ır”, “hiçbir katkı 
maddesi ilave edilmemiştir”, “hiçbir koruyucu madde içermez” gibi ürünün katkısız olduğuna 
atıf yapan ibareler yer almaz.  
g)Sadece aroma verici kullanılarak üretilen içme sütlerinin etiket inde ürünün tadı ve 
lezzetinin aroma  veric inin elde edildiği çeşni madde sinden  kaynaklandığı izlenimini verecek 
görsellere yer verilmez.  
ğ) Bu Tebliğ kapsamında piyasaya arz edilen içme sütlerinin etiketinde ürün adıyla  
birlikte sütün elde edildiği hayvanın tür adı belirtilebilir.  
h) Üretiminde şe ker ve/veya tatlandırıcı kullanılan çeşnili ve/veya aroma verici içeren 
içme sütlerinin etiket bilgilerinde tüketicinin rahatlıkla görebileceği büyüklükte ve ürün adı 
ile aynı yüzde  bu ürün % … şeker ve/veya tatlandırıcı” içerir” ibaresine yer verilir.  
ı) Süt Protein içeriği artırılan içme sütlerinin etiketinde “proteini % …. artırılmıştır” 
ibaresine yer verilir.  
i)Bu Tebliğ kapsamında piyasaya arz edilen ürünler den sadece yağsız sınıfında  yer 
alanların etiketinde yağsız i fadesine  ek olarak “light” ifadesi  de kullanılabilir.  5 
 j) Laktozu azaltılmış içme sütlerin etiketinde azaltma oranı ile beraber “laktozu % 
….azaltılmıştır” i fadesi  yer almalıdır.  Laktozun tamamının glikoz ve galaktoza 
dönüştürülmesi durumunda ürün etiketinde “laktozsuz” i fadesi yer alabilir . 
k) Bu Tebliğ kapsamında piyasaya arz edilen içme sütlerinin etiketinde ürünün içme 
sütü dışındaki kullanımlarını ifade eden, çağrıştıran “yoğurt sütü”, “peynir sütü” gibi i fadeler  
yer almaz.  
l) Türk Gıda Kodeksi Etiketleme Yönetmeliği kapsamında beslenme  ve sağlık beyanı 
yapılan  içme sütlerinin etiketinde beslenme veya sağlık beyanına konu olan bileşen adı ürün 
adıyla birlikte belirtilir.  
Taşıma ve Depolama  
MADDE 1 4- (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerin taşınması ve 
depolanmasında, Türk Gıda Kodeks i Yönetmeliğinin Gıdaların Taşınması ve Depolanması 
Bölümündeki kurallara uyulur.  
(2) Bu tebliğ kapsamında  piyasaya arz edilen  pastörize içme sütleri 4-10 C arasındaki 
sıcaklıklarda taşınır, depolanır ve satışa arz edilir.  
Numune Alma Ve Analiz Metotları  
MADDE 1 5- (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerden numune alınması ve 
analizleri, 29/12/2011 tarihli ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 
Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine uygun olur .  
Avrupa Birliğine bildirim  
MADDE 1 6 – (1) Bu Tebliğ  3/4/2002 tarihli ve 24714 sayılı Resmî Gazete’de 
yayımlanan Teknik Mevzuatın ve Standartların Türkiye ile Avrupa Birliği Arasında 
Bildirimine Dair Yönetmelik hükümlerine göre Avrupa Birliği Komisyonuna bildirilmiştir.   
İdari yaptırım a 
MADDE 1 7 – (1) Bu Tebliğe aykırı davrananlar hakkında 5996 sayılı Veteriner 
Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun ilgili maddelerine göre idari yaptırım 
uygulanır . 
Yürürlükten kaldırılan tebliğ  
MADDE 1 8– (1) Bu Tebliğle 14 /2/2000 tarihli ve 23964 sayılı Resmî Gazete ’de 
yayımlanarak yürürlüğe giren Türk Gıda Kodeksi Çiğ Süt ve Isıl İşlem Görmüş İçme Sütleri 
Tebliği yürürlükten kaldırılmıştır.  
Uyum zorunluluğu  
Geçici Madde 1 - (1) Bu Tebliğin yayımı tarihinden önce faaliyet gösteren gıda 
işletmecileri 1/ 8/2014 tarihine kadar bu Tebliğ hükümlerine uymak zorundadır.  
(2) Bu Tebliğ kapsamında faaliyet gösteren gıda işletmecileri bu Tebliğ hükümlerini 
karşılayana kadar 14/2/2000 tarihli ve 23964 sayılı Resmî Gazete ’de yayı mlanarak yürürlüğe 
giren Türk Gıda Kodeksi Çiğ Süt ve Isıl İşlem Görmüş İçme Sütleri Tebliği  hükümlerine 
uymak zorundadır.  
Yürürlük   
Madde 1 9- (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.  
Yürütme  
Madde 20- (1)  Bu Tebliğ hükümlerini Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı yürütür.  6 
 EK-1 ÇİĞ SÜTÜN BİLEŞİMİ  
 1%Protein m/v en az  Asitlik  
(% süt asiti ) (m/v)  Yoğunluk 
*(m/v)  % Yağsız 
kuru 
madde 
(m/v) en az  
İnek  3,0 0,135 -0,20 1,028  8,0 
Koyun  3,1 0,16-0,35 1,028  9,5 
Keçi  2,8 0,15-0,28 1,026  8,0 
Manda  5,5 0,14-0,22 1,028  8,0 
(1) % Protein m/v en az  (N x 6,38) 
 
EK-2 Isıl İşlem  Görmüş İçme sütlerinin süt yağı içerikleri  
Sınıfı  100 ml' de süt yağı (gr)  
tam yağlı  3,5 gr ≤ süt yağı  
yağlı  3 gr ≤ süt yağı<3,5  
yarım yağlı  l,5 gr ≤  süt yağı<3  
Az Yağlı  0,15≤  süt yağı <1,5 
yağsız  süt yağı<0,15