มกษ. XXXX-XXXX 
 มาตรฐานสินค้าเกษตร  
การปฏิบัติทางการเพาะเล ี้ยงสัตว์นํ้าที่ดี 
สําหรับฟาร์มผลิตลูกกุ้งขาวแวนนาไมปลอดโรค  
1. ขอบข่าย 
1.1 มาตรฐานสินค้าเกษตรนี้ ครอบคลุมฟาร์มผลิตลูกกุ้งขาวแวนนาไมท ี่มีการดําเนินการในส่วนการเพาะ
ลูกกุ้งขาวแวนนาไมระยะนอเพล ียส (nauplius) 
1.2 มาตรฐานสินค้าเกษตรนี้ กําหนดเกณฑ์การปฏิบัติที่ดีสําหรับการเพาะลูกกุ้งขาวแวนนาไมในระยะนอเพล ียส 
ตั้งแต่การรับพ่อแม่พันธุ์กุ้งขาวแวนนาไมไปจนถ ึงก่อนการเคลื่อนย้ายลูกกุ้งขาวแวนนาไมระยะนอเพล ียส 
ออกจากบ่อฟักหรือภาชนะอื่นที่ใช้ในการฟัก เพื่อให้ได้ลูกกุ้งขาวแวนนาไมระยะนอเพล ียสปลอดจากโรค  
ที่กําหนด 
2. นิยาม 
ความหมายของค ําที่ใช้ในมาตรฐานสินค้าเกษตรนี้ มีดังต่อไปนี้ 
2.1 กุ้งขาวแวนนาไม  หมายถึง กุ้งทะเลชนิดลิโตพีเนียส แวนนาไม  (Litopenaeus vannamei ) หรือชื่อวิทยาศาสตร์อื่น
ที่ได้รับการยอมรับที่เป็นชื่อพ้อง (synonyms)  
2.2 ลูกกุ้งขาวแวนนาไมระยะนอเพล ียส หมายถึง ลูกกุ้งขาวแวนนาไมท ี่เพิ่งฟักออกจากไข่ จนถึงก่อนลูกกุ้ง
เข้าสู่ระยะโซเอีย (zoea)  
2.3 พ่อแม่พันธุ์กุ้งขาวแวนนาไม  หมายถึง กุ้งขาวแวนนาไมว ัยเจริญพันธุ์ ที่รวบรวมหรือเลี้ยงไว้ หรือ
นําเข้ามาจากต่างประเทศ  เพื่อการเพาะพันธุ์ 
2.4  กุ้งขาวแวนนาไมปลอดโรค  หมายถึง พ่อแม่พันธุ์กุ้งขาวแวนนาไม  และลูกกุ้งขาวแวนนาไมระยะนอเพล ียส
ที่ปลอดจากโรคท ี่กําหนด ตามรายละเอียดในภาคผนวก  ก มกษ. XXXX-XXXX                                      
 2
2.5 ฟาร์มผลิตลูกกุ้งขาวแวนนาไม  หมายถึง สถานประกอบการผล ิตลูกกุ้งขาวแวนนาไมท ี่มีการ
ดําเนินการในส่วนการเพาะลูกกุ้งขาวแวนนาไมระยะนอเพล ียส ซึ่งประกอบไปด ้วยส่วนต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง 
เช่น สํานักงานในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการผลิต โรงสูบนํ้า บ่อเตรียมนํ้า บ่อเก็บนํ้า โรงเป่าลม บริเวณกักกันโรค 
บริเวณเพาะเลี้ยงอาหารธรรมชาต ิ โรงเลี้ยงพ่อแม่พันธุ์กุ้งขาวแวนนาไม  โรงเพาะลูกกุ้งขาวแวนนาไมระยะ
นอเพลียส สถานที่บรรจุลูกกุ้งขาวแวนนาไมระยะนอเพล ียส และระบบบําบัดนํ้าทิ้ง 
2.6 อาหารธรรมชาต ิ หมายถึง สัตว์หรือพืชที่มีชีวิต หรือสิ่งมีชีวิตอื่นๆ หรือซากที่ไม่ได้ผ่านกระบวนการ
แปรรูป และสามารถน ํามาใช้เป็นอาหารเลี้ยงพ่อแม่พันธุ์กุ้งขาวแวนนาไมได ้ 
2.7 อาหารสําเร็จรูป หมายถึง อาหารสัตว์นํ้าผสมสําเร็จรูป ตามพระราชบัญญัติควบคุมคุณภาพอาหารส ัตว์ 
พ.ศ.2525 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม 
3. ข้อกําหนด 
ฟาร์มผลิตลูกกุ้งขาวแวนนาไม  ต้องปฏิบัติตามข้อกําหนดตามตารางท ี่ 1 ดังนี้  
ตารางที่ 1 ข้อกําหนด  
รายการ  ข้อกําหนด 
1. หลักการผลิต  1.1 มีเอกสารขั้นตอนการปฏิบัติในกระบวนการผล ิตเพื่อการควบคุมโรคของฟาร์ม 
และปฏิบัติตามขั้นตอนในเอกสาร   
1.2 เข้าร่วมการดําเนินการเฝ้าระวังโรคแบบมีเป้าหมายเฉพาะเจาะจงต ่อโรค
หรือการติดเชื้อ (targeted surveillance)  
1.3 มีผลการเฝ้าระวังโรคที่แสดงให้เห็นว่าฟาร์มเพาะลูกกุ้งขาวแวนนาไมระยะ
นอเพลียสปลอดจากโรคท ี่กําหนด  เป็นระยะเวลาติดต่อกันอย่างน้อย 6 เดือน 
ยกเว้นฟาร์มใหม่ที่ยังไม่เคยเพาะเลี้ยงมาก่อน แต่ต้องมีผลการตรวจท ี่แสดงให้
เห็นว่าปลอดจากโรคท ี่กําหนด  
2. บุคลากร  2.1 เกษตรกรผู้เพาะกุ้งขาวแวนนาไมระยะนอเพล ียสจะต้องมีความรู้ ผ่านการ
ฝึกอบรม  และ/หรือมีประสบการณ์ในการเพาะกุ้งขาวแวนนาไมระยะนอเพล ียส 
มาก่อน 
2.2 มีมาตรการควบค ุมผู้ปฏิบัติงานและบุคคลภายนอกท ี่อาจเป็นพาหะในการ
แพร่ระบาดของโรคท ี่กําหนดเข้าสู่ฟาร์ม 
3. การคัดเลือกพ่อแม่พันธุ์
กุ้งขาวแวนนาไมปลอดโรค  3.1 คัดเลือกพ่อแม่พันธุ์กุ้งขาวแวนนาไมท ี่ปลอดจากโรคท ี่กําหนด  และสามารถ
ตรวจสอบแหล ่งที่มาได้  มกษ. XXXX-XXXX  
 
 3
รายการ  ข้อกําหนด 
3.2 มีระบบกักกันโรคสําหรับพ่อแม่พันธุ์กุ้งขาวแวนนาไมท ี่มีประสิทธิภาพ 
4. การจัดการทั่วไป 4.1 มีคู่มือการปฏิบัติงานสําหรับฟาร์มเพาะลูกกุ้งขาวแวนนาไมระยะนอเพล ียส
ปลอดโรค  และปฏิบัติตามที่ระบุไว้ในคู่มือ 
4.2 โรงเลี้ยงพ่อแม่พันธุ์กุ้งขาวแวนนาไม  โรงเพาะลูกกุ้งขาวแวนนาไมระยะ
นอเพลียส และบริเวณกักกันโรคเป็นโรงเรือนปิด 
4.3 แยกเครื่องมืออุปกรณ์และระบบที่ใช้ในแต่ละโรงเรือนออกจากกันอย่าง
ชัดเจน และมีวิธีการฆ่าเชื้อที่ถูกต้องตามหลักวิชาการก่อนและหลังจากเสร็จสิ้น
การใช้พ่อแม่พันธุ์กุ้งขาวแวนนาไมในแต ่ละชุด 
4.4 นํ้าที่นํามาใช้ในฟาร์มมีคุณภาพเหมาะสม  หรือสามารถปรับปรุงให้มี
คุณภาพเหมาะสมก ับการเพาะลูกกุ้งขาวแวนนาไมระยะนอเพล ียส และมีวิธีการ
ป้องกันสัตว์พาหะนําโรคเข้ามากับนํ้า รวมทั้งมีวิธีการฆ่าเชื้อในนํ้าสําหรับใช้ใน
การเพาะและการขนส ่งที่ถูกต้องตามหลักวิชาการ  
4.5 มีการฆ่าเชื้อยานพาหนะบร ิเวณทางเข้าและออกฟาร์ม 
4.6 มีการควบคุมและป้องกันสัตว์รบกวน  (pest) เข้ามาในบริเวณเพาะลูกกุ้งขาว
แวนนาไมระยะนอเพล ียส 
4.7 ไม่มีสัตว์เลี้ยงเข้าไปในบริเวณเพาะลูกกุ้งขาวแวนนาไมระยะนอเพล ียส 
4.8 มีการจัดเก็บ กําจัดขยะและสิ่งปฏิกูลอย่างถูกสุขลักษณะ  เพื่อป้องกันการ
ปนเปื้อนข้าม 
4.9 มีการกําจัดของเสียจากห้องนํ้าและห้องสุขาอย่างถูกสุขลักษณะ  และมีการ
ป้องกันการปนเปื้อนลงสู่ระบบนํ้าในการเพาะลูกกุ้งขาวแวนนาไมระยะนอเพล ียส 
5. การจัดการด้าน
อาหารของพ่อแม่พันธุ์
กุ้งขาวแวนนาไม   5.1 ใช้อาหารสําเร็จรูปที่ขึ้นทะเบียน ตามพระราชบ ัญญัติควบคุมคุณภาพ
อาหารสัตว์ พ.ศ.2525 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม ซึ่งไม่เป็นอาหารสัตว์เสื่อม
คุณภาพ  หรือใช้อาหารที่ผลิตขึ้นเองและ /หรืออาหารธรรมชาต ิที่เตรียมและเก็บ
รักษาอย่างถูกสุขลักษณะ  ซึ่งมีผลการตรวจท ี่แสดงว่าปลอดจากเช ื้อก่อโรค  
ที่กําหนด  หรือมีวิธีการลดความเส ี่ยงของการปนเป ื้อนเชื้อก่อโรคที่กําหนดใน
อาหารที่ผลิตขึ้นเองและ /หรืออาหารธรรมชาต ิที่ใช้ 
5.2 ให้เก็บอาหารกุ้งในสถานที่ที่สามารถป้องกันการปนเปื้อนและรักษา
คุณภาพของอาหารก ุ้งได้ 
 มกษ. XXXX-XXXX                                      
 4
รายการ  ข้อกําหนด 
6. การจัดการสุขภาพ  
กุ้งขาวแวนนาไม   6.1 มีมาตรการป้องกัน และควบคุมการแพร่ระบาดของโรคก ุ้ง โดยกําหนด
ขั้นตอนการดําเนินงาน เพื่อป้องกันการระบาดของโรคภายในฟาร ์ม และจาก
ฟาร์มไปสู่ภายนอก  
6.2 มีผลการสุ่มตรวจกุ้งขาวแวนนาไมท ี่แสดงว่าปลอดจากโรคท ี่กําหนด   
โดยพ่อแม่พันธุ์กุ้งขาวแวนนาไมจะต ้องปลอดโรคตามข ้อ ก.1-ก.6 ของ
ภาคผนวก  ก และลูกกุ้งขาวแวนนาไมระยะนอเพล ียสจะต้องปลอดโรคตาม  
ข้อ ก.6 ของภาคผนวก  ก 
6.3 กรณีที่พบการตายของก ุ้งอย่างผิดปกติและสงสัยว่าเป็นโรคที่กําหนด   
ให้ดําเนินการควบคุมการแพร่ระบาดของโรค  และแจ้งหน่วยงานราชการท ี่มี
อํานาจหน้าที่โดยทันที  
7. บันทึกข้อมูล 7.1 มีการบันทึกข้อมูลเกี่ยวกับขั้นตอนการผลิต และเก็บรักษาข้อมูลอย่างน้อย 3 ปี   มกษ. XXXX-XXXX  
 
 5
ภาคผนวก  ก 
โรคที่กําหนด  
โรคที่กําหนดในมาตรฐานส ินค้าเกษตรนี้ มีดังต่อไปนี้ 
ก.1 โรคจุดขาว (White spot disease) หมายถึง โรคในกุ้งทะเลที่มีสาเหตุจากการติดเชื้อไวรัสจุดขาว 
(White Spot Syndrome Virus; WSSV) กุ้งทะเลที่ป่วยมักพบรอยโรคเป ็นจุดขาวหรือดวงขาวใต้เปลือก 
ส่วนหัว ตัว และโคนหาง  บางครั้งลําตัวมีสีแดงร่วมด้วย และทําให้กุ้งทะเลตายอย่างรวดเร็ว 
ก.2 โรคหัวเหลือง (Yellow  head disease) หมายถึง โรคในกุ้งทะเลที่มีสาเหตุจากการติดเชื้อไวรัส    
หัวเหลือง (Yellow Head Virus; YHV) กุ้งทะเลที่ป่วยมักพบรอยโรคท ี่ส่วนหัวมีสีเหลือง เนื่องจากเหงือก 
ตับและตับอ่อนมีสีซีดเหลือง และทําให้กุ้งทะเลตายอย่างรวดเร็ว 
ก.3  โรคทอราซินโดรม  หรือโรคทีเอส (Taura Syndrome; TS) หมายถึง โรคในกุ้งทะเลที่มีสาเหตุจาก
การติดเชื้อไวรัสทอรา  (Taura Syndrome Virus; TSV) มักพบในกุ้งขาวแวนนาไม  กุ้งทะเลที่ป่วยมักพบสี
ของลําตัวเป็นสีแดง โดยเฉพาะเปล ือกบริเวณแพนหางและรยางค ์ และตายได้ ถ้ากุ้งป่วยแต่ไม่ตายในระยะ
ต่อมาจะปรากฎรอยโรคส ีดํา มีรูปร่างไม่แน่นอนที่บริเวณเปลือก 
ก.4  โรคไอเอชเอชเอ ็นวี (Infectious Hypodermal and Haematopoietic Necrosis Virus disease หรือ 
IHHNV disease) หมายถึง โรคในกุ้งทะเลที่มีสาเหตุจากการติดเชื้อพาร์โวไวรัสที่เรียกว่าไอเอชเอชเอ็นวี 
(Infectious Hypodermal and Hematopoietic Necrosis Virus; IHHNV) กุ้งทะเลที่ป่วยมักพบอาการ    
แคระแกร็น การเจริญเติบโตลดลง  กรีโค้งงอ หนวดกุ้งเปราะ  หงิกงอ เนื้อกุ้งไม่เต็มเปลือก และลําตัวผิดรูป 
อัตราการตายตํ่า และกุ้งจะมีขนาดแตกต่างกันมาก 
ก.5  โรคไอเอ็มเอ็น (Infectious Myonecrosis หรือ IMN) หมายถึง โรคในกุ้งทะเลที่มีสาเหตุจากการ
ติดเชื้อไวรัส Infectious Myonecrosis Virus (IMNV) กุ้งทะเลที่ป่วยจะมีลักษณะของกล้ามเนื้อสีขาวขุ่น
บริเวณปล้องสุดท้ายของลําตัวติดกับแพนหาง  และอาจจะลุกลามมายังกล้ามเนื้อลําตัวส่วนอื่น          
เซลล์กล้ามเนื้อเกิดการตาย  (necrosis) กุ้งบางตัวมีลักษณะของกล้ามเนื้อเป็นสีส้มคล้ายกุ้งต้ม มกษ. XXXX-XXXX                                      
 6
ก.6  โรคตายด่วน (Early Mortality Syndrome; EMS หรือ Acute Hepatopancreatic Necrosis 
Disease; AHPND) หมายถึง โรคในกุ้งทะเลที่มีสาเหตุจากการติดเชื้อแบคทีเรีย Vibrio parahaemolyticus 
สายพันธุ์ก่อโรค กุ้งทะเลที่ป่วยมักพบตับและตับอ่อนลีบฝ่อ ภายในมีปริมาณเม็ดไขมันน้อยผิดปกติ