Food Standardization Section, DFTQC  
 
Standardization committee meeting: DFTQC/FSC/1/072 -73 Page 1 
 ८.० प्याक गरिएको पिउने िानी  (Packaged Drinking Water)  
८.१ प्याक गरिएको पिउने िानी (प्राकृतिक खतनजयुक्त िानी बाहेक) (Packaged Drinking water (except 
natural mineral water))  
१. गुणस्ििको क्षेत्र  (Scope)  
यस गुणस्ििले मानव  उिभोगलातग प्याक गरिएको पिउने िानी (प्राकृतिक खतनजयुक्त िानी बाहेक) लाई समेट्छ l  
२. िरिचय  (Description)  
२.१ प्याक गरिएको पिउने िानी  
“प्याक गरिएको पिउने िानी” (प्राकृतिक खतनजयुक्त िानी बाहेक) भन्नाले मानव उिभोगको लातग प्याक गरिएको िानी लाई 
बुझाउँछ। यसमा खतनज िदार्थ (प्राकृतिकरूिमा उिस्स्र्ि वा बापहिबाट र्पिएको ) ि काबथनडाइअक्साइड (प्राकृतिकरूिमा 
उिस्स्र्ि वा बापहिबाट र्पिएको ) भएको हुनसक्ने ि स्चनी, अन्य गुतलया िदार्थ, बास्नायुक्त िदार्थ, अन्य खाद्य िर्ा अखाद्य िदार्थ 
अनुिस्स्र्ि हुनुिनेछ।  
२.१.१  प्याक गरिएको / प्रशोतिि पिउने िानी (Packaged  / Processed  Drinking  Water)  
दफा ३.१ मा उल्लेख भएका स्वीकृि पवतिहरू अिनाई प्याक गरिएको िि काबथन डाईअक्साइड (carbon dioxide) 
नर्पिएको िानीलाई जनाउँछ l  
२.१.२ काबथनडाइअक्साइड र्पिएको पिउने िानी (Carbonated  Drinking  Water) वा स्िाकथतलङ्ग पिउने िानी (Sparkling  
Drinking  Water) 
दफा ३.१ मा उल्लेख भए वमोस्जम प्रशोिन गिी काबथन डाईअक्साइड (Carbon  dioxide) र्िी  प्याक गरिएको िानीलाई 
जनाउँछ l यस्िो िानी को तसलबन्दी तबको  कोठाको िािक्रम मा खोल्दा काबथनडाईअक्साइ  ग्यासका फोकाहरू िानीमा देख्न 
सपकनेछ l   
३. आवश्यक गुणस्िि िरितिहरू  (Essential Composition and Quality Factors)  
३.१ िानीको प्र शोिन गनथ स्वीकृि तबतिहरू  
यस्िो िानीलाई दफा ३.२ ि ४ मा उस्ल्लस्खि िानीको गुणस्िि िूिा गनथ कोडेक्सद्वािा तनिाथरिि CAC/RCP 48 -2001 मा 
तसफारिश गरिएका प्रतिसूक्ष्म जैपवक उिचाि िर्ा भौतिक, िासायतनक िरिविथनका प्रशोिन पवतिहरू प्रयोग गनथ सपकनेछ। 
३.२ भौतिक, िासायतनक िर्ा पवपकिण सम्बन्िी  मािदण्ड   
३.२.१ िानीको िङ्ग, बास्ना ि स्वाद संग सम्बस्न्िि मािदण्ड  
िानीको स्वभातभक िङ्ग , बास्ना ि स्वाद को लातग बाह्य िदार्थहरु िर्ा आँखाले देस्खने गिी अखाद्य िदार्थहरु उिस्स्र्ि नभएको 
हुनको सार्ै देहाय बोमोस्जमको मािदण्ड िुिा गिेको हुनुिने छ l 
अल्मुतनयम (Aluminium )     ०.१  तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको   
अमोतनया (Ammonia )     १ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
क्लोिाइड (Chloride)     २०० तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
क्लोरिन (Chlorine)      ०.२ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
िङ्ग (Colour)      १५  True Colour U nits (TCU)  मा नबढेको 
कडािन (Hardness )     २०० तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको    
Food Standardization Section, DFTQC  
 
Standardization committee meeting: DFTQC/FSC/1/072 -73 Page 2 
 हाईड्रोजन सल्फाइड (Hydrogen sulfide )   ०.०५ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
फलाम (Iron)      ०.३ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
म्यांगतनज (Manganese )     ०.१ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
पि.एच (pH) ६- ८.५  
(काबथनडाइअक्साइड  र्पिएको  पिउने िानीमा पि.एच ४.५ सम्म घटेको हुन सक्ने ) 
सोतडयम (Sodium)     २०० तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
सल्फेट (Sulfate)      २५० तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
कुल घुलनशील ठोस (Total dissolved solids )   ६०० तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
ितमलोिन (Turbidity)     ५ NTU मा नबढेको 
जस्िा (Zinc)      ४ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
कृतत्रम तडटिजेन्ट (Synthetic Detergent)    ०.२ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
३.२.२  स्वास््यसँग सम्बस्न्िि मािदण्ड  
प्याक गरिएको पिउने िानीमा स्वास््यलाई नकािात्मक असि गने तबतभन्न िासायतनक िर्ा पवपकिणजन्य िदार्थहरू सम्बन्िी 
देहाय वमोस्जमको  मािदण्ड िुिा गिेको हुनुिने छ l 
आसेतनक (Arsenic)      ०.०१  तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
बेरियम(Barium)       ०.७ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
बोिोन (Boron)       २.४ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
क्रोतमयम (Chromium )      ०.०५ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
फ्लोिाइड (Fluoride)      १.५ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
क्याडतमयम (Cadmium )      ०.००३ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
िािो (Mercury )       ०.००१ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
नाइट्रेट (Nitrate as NO 3−)     ५० तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
नाईट्राइट (Nitrite as NO 2−)     ३ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
एन्टीमोनी (Antimony )      ०.०२ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
िामा (Copper)      २ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
तससा (Lead)      ०.०१ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
तनकेल (Nickel)       ०.०७ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
बेस्न्जन (Benzene )     ०.०१ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
१,२-डाइक्लोिोइर्ेन (1,2-Dichloroethane )    ०.०३ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
१,४-डाइअक्सन  (1,4-Dioxane)    ०.०५ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
अल्कोि (Alachlor)      ०.०२ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
अल्डीकाबथ (Aldicarb)      ०.०१ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
अस्ल्ड्रन ि डाइअस्ल्ड्रन (Aldrin and dieldrin )   ०.००००३ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
अट्रास्जन ि क्लोिो स्ट्रयास्जन मेटाबोलाइट्स् (Atrazi ne and its chloro -striazine metabolites ) ०.१ तम. ग्रा. प्रति 
तलटिमा नबढेको 
काबोफुिान (Carbofuran )     ०.००७ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
क्लोिडेन (Chlordane )      ०.०००२ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
क्लोिोटोलुिोन (Chlorotoluron )     ०.०३ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
स्यानास्जन (Cyanazine )      ०.०००६ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
Food Standardization Section, DFTQC  
 
Standardization committee meeting: DFTQC/FSC/1/072 -73 Page 3 
 २,४-डाइ क्लोिो फेनोक्सी एतसपटक एतसड (2,4-Dichlorophenoxyacetic acid )  ०.०३ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
२,४-डाइक्लोिो फेनोक्सी ब्युटाइरिक एतसड (2,4-Dichlor ophenoxybutyric acid ) ०.०९ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
१,२-डाइब्रोमो-३-क्लोिोप्रोिेन (1,2-Dibromo -3-chloropropane )   ०.००१ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
१,२-डाइब्रोमोइर्ेन (1,2-Dibromoethane )      ०.०००४ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
१,२-डाइब्रोमोप्रोिेन (1,2-Dichloropropane )      ०.०४ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
१,३-डाइक्लोिोप्रोपिन (1,3-Dichloropropene )     ०.०२ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
डाइक्लोिोप्रोि (Dichlorprop )       ०.१ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
डाइतमर्ोएट (Dimethoate )       ०.००६ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
एन्ड्रीन (Endrin)         ०.०००६ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
फेनोप्रोि (Fenoprop )       ०.००९ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
हाईड्रोअस्क्स एट्रास्जन (Hydroxyatrazine )     ०.२ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
आइसोप्रोटुिोन (Isoproturon )      ०.००९ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
तलन्ड़ेन (Lindane)        ०.००२ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
तमर्ाइल क्लोिोपफनोक्सी  एतसपटक  एतसड  
4-(2-Methyl -4-chlorophenoxy)acetic acid     ०.००२ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
तमकोप्रोि (Mecoprop )        ०.०१  तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
तमर्ोअक्सीक्लोि (Methoxychlor )       ०.०२ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
मेटोलाक्लोि (Metolachlor )       ०.०१ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
मोतलनेट (Molinate )        ०.००६ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
िेंडीमेर्ातलन (Pendimethalin )       ०.०२ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
तसमस्जन (Simazine )        ०.००२ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
ट्राइ क्लोिो फेनोक्सी एतसपटक अतसड (2,4,5 -trichlorophenoxyacetic acid ) ०.००९ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
टि ब्युर्ाइलास्जन (Terbuthylazine )      ०.००७ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
ट्राइफ्लुिातलन (Trifluralin )       ०.०२ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
मोनोक्लोिमाइन (Monochloramine )      ३ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
ब्रोमेट (Bromate )       ०.०१  तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
ब्रोमोडाइक्लोिोतमर्ेन Bromodichloromethane     ०.०६  तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
डाइक्लोिो एतसटेट (Dichloroacetate )     ०.०५  तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
ट्राइक्लोिोपफनोल (2,4,6 -Trichlorophenol  )     ०.२  तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
एपक्रलामाइड (Acrylamide )      ०.०००५ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
बेन्जोिाइरिन (Benzoapyrene )        ०.०००७ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
क्लोिोिाइरिफोस (Chlorpyrifos )      ०.०३  तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
तभनाइल क्लोिाइड (Vinyl chloride )      ०.०००३ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
डी डी पट (DDT and metabolites )      ०.००१ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको  
साइनाइड (Cyanide as CN )      नभएको  
चाँदी (Silver)        ०.१ तम. ग्रा. प्रति तलटिमा नबढेको 
अल्फा एस्क्टतभटी (“alpha” activity )     ०.५  Bq/l मा नबढेको 
तबटा एस्क्टतभटी (“beta” activity )      १  Bq/l मा नबढेको 
३.२.३ िानीमा खतनज िदार्थ  र्प्ने सम्बन्िी व्यवस्र्ा   
Food Standardization Section, DFTQC  
 
Standardization committee meeting: DFTQC/FSC/1/072 -73 Page 4 
 दफा ३.२ मा उल्लेख भएअनुसाि प्याक गरिएको िानीको भौतिक, िासायतनक ि पवपकिणसम्ब न्िी मािदण्ड तभत्र  िहने गिी 
िानीमा खतनज िदार्थ र्ि गनथ सपकने छ l यसिी खतनज िदार्थ र्ि गदाथ Codex General  Standard for Food Additives 
(CODEX STAN 192 -1995) ि/वा  Codex General Principles  for the Addition of Essential Nutrients to Foods 
(CAC/GL 9 -1987) मा उल्लेख भएका प्राविानहरू अवश्यकिा  भएसम्म िालन गनुथ िने छ l  
 
४. स्वच्छिा   (Hygiene)  सम्बन्िी व्यवस्र्ा  
४.१ स्वच्छिा कायम गने ििीका (Code of Practice)  
यस गुणस्ििले िरिभाषा गिेको िानीको संकलन  ,उत्िादन , प्रशोिन , प्याकेस्जङ्ग, भण्डािण िर्ा ढुवानी गदाथ Codex द्वािा तनिाथरिि 
तनम्नतलस्खि आचािसंपहिाका प्राविानहरू आवश्यकिानुसाि िालन गनुथिनेछ : 
1. Recommended International Code of Practice – General Principles of Food Hygiene  (CAC/RCP 1 -1969)  
2. Code of Hygienic Practice for  Bottled/Packaged Drinking Waters (other than Natural Mineral Waters) 
(CAC/RCP 48 -2001)  
 
४.२ प्याक गरिएको िानीमा स्वच्छिासँग देहाय वमोस्जमको मािदण्ड िुिा गिेको हुनुिने छ l 
टोटल कोतलफमथ ब्याक्टेरिया (Total coliform bacteria )    अनुिस्स्र्ि/१०० तम. तल. 
पयस्ठ ि मोल्ड गणना (Yeast and mould count )     अनुिस्स्र्ि/ तम. तल. 
४.३ प्याक गरिएको िानीमा स्वास््य सम्ब्िी देहाय वमोस्जमको मािदण्ड िुिा गिेको हुनुिने छ l 
साल्मोनेला (Salmonella )        अनुिस्स्र्ि/२५ तम. तल. 
तसजेला (Shigella)        अनुिस्स्र्ि/२५ तम. तल. 
तभतब्रयो कलेिा (V. cholera  and V. parahaemolyticus )    अनुिस्स्र्ि/२५ तम. तल. 
ई. कोतल (Escherichia coli  and Thermotolerant coliform bacteria )   अनुिस्स्र्ि/१०० तम. तल. 
पफकल स्ट्रेप्टोकोपक (Fecal streptococci )      अनुिस्स्र्ि/१०० तम. तल. 
क्लस्स्ट्रडीयम ििपिन्जेस (Clostridium perfringens )     अनुिस्स्र्ि/५० तम. तल. 
हेिाटाइपटस ए ि ई भाइिस (Hepataitis  A and E virus)    अनुिस्स्र्ि/ तम. तल. 
५. लेबतलङ्ग सम्बन्िी व्यवस्र्ा (Labeling  Requirements)  
खाद्य तनयमावली , २०२७ का लेबतलङ्ग सम्बन्िी प्राविानहरूका सार्ै देहाय वमोस्जमका प्राविानहरू समेि लागू हुनेछन्, 
५.१ दफा २.१ मा उल्लेख गरिए वमोस्जम प्याक गरिएको िानीको नाम यस प्रकाि हुनेछ 
५.१.१ प्याक गरिएको / प्रशोतिि पिउने िानी (Packaged  / Processed  Drinking  Water) 
५.१.२ काबथनडाइअक्साइड र्पिएको पिउने िानी (Carbonated  Drinking  Water) वा स्िाक थ तल ङ्ग पिउने िानी (Sparkling  
Drinking  Water) 
५.२ अन्य व्यवस्र्ा  
५.२.१ भौतिक िर्ा िासायतनक गुणहरू लेबलमा उल्लेख गनथ सपकनेछ l  
५.२.२ िानीको श्रोि लेबलमा खुलाउनु िनेछ l  
५.२.३ िानी प्रशोिन गदाथ प्रयोग भएका प्रमुख प्रशोिन पवतिहरू लेबलमा उल्लेख गनुथ िनेछ l   
५.३ लेबलमा उल्लेख गनथ प्रतिबन्ि  
५.३.१ स्वास््यसम्ब न्िी कुनै ितन दाबी गनथ िाइने छैन l  
५.३.२ प्रयोगकिाथ लाई िानीको प्रकृति, उत्िादन, श्रोि िर्ा अन्य गुणहरू सम्बन्िी भ्रामक सूचना ददने कुनै ितन फोटो िर्ा 
शब्द वा वाक्यह रू प्रयोग गनथ िाइने छैन l