Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından:  
 
KÜMES HAYVANLARI  VE KULUÇKALIK YUMURTALARIN İTHALATI NA 
İLİŞKİN HAYVAN SAĞLIĞI KURALLARININ BELİRLENMESİNE  
DAİR  YÖNETMELİK TASLAĞI  
 
BİRİNCİ BÖLÜM  
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar  
Amaç  
MADDE 1 – (1) Bu Y önetmeliğin amacı , kümes hayvanları ve kuluçkalık 
yumurtaların  ithalatında uygul anacak hayvan sağlığı şartları ile izinli ülke listelerinin 
hazırlanmasına  ilişkin usul ve esasları belirlemektir.  
Kapsam  
MADDE 2 – (1) Bu Y önetmelik , damızlık ya da tüketime yönelik et veya yumurta ya 
da av hayvanları tedariki için beslenen ya da tutulan kümes hayvanları ile kuluçkalık 
yumurtaların ithalatındaki hayvan sağlığı şartları na ilişkin hususları kapsar.   
(2) Bu Y önetmelik, gösteri, sergi veya y arışma amaçlı kümes hayvanlarını kapsamaz.  
Dayanak  
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik, 11/6/2010 tarihli ve 5996 sayılı Veteriner 
Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun  4 üncü ve 34  üncü maddelerine  
dayanılarak  hazırlanmıştır.  
Tanımlar  
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;   
a) Bakanlık: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığını,  
b) Çiftlik ; İçerisinde işletmeyi de kapsayabilecek, damızlık veya üretime yönelik 
kanatlı hayvanların yetiştirildiği veya tutulduğu tesisi,  
c) Damızlık kümes hayvanları: Yetmiş iki  saatlik ya da daha büyük, kuluçkalık 
yumurta üretimi amaçlı kümes hayvanlarını,  
ç) Günlük civciv: Yetmişiki saatten küçük ve henüz  beslemeye alınmamış olan bütün  
kümes hayvanlarını ve beslemeye alınsın veya alınmasın yetmişiki saatten küçük carina 
moschata olarak isimlendirilen moskova ördeklerini veya moskova ördeklerinin melez 
ırklarını,  
d) İhbarı mecburi hastalıklar:  22/1/2011 tarihli ve 27823 sayılı Resmi G azete’de 
yayımlanan İhbarı Mecburi Hayvan Hastalıkları ve Bildirimine İlişkin Yönetmelik ile 
belirlenen hastalıkları,  
e) İşletme : Tek bir alanı kaplayan ve aşağıdaki faaliyetler için ayrılmış bir tesisi veya 
bir tesisin herhangi bir parçasını ; 
1) Pedigrili  damızlık işletme: Damızlık kanatlı hayvanların üretimi amacıyla 
kuluçkalık yumurta üreten bir işletme yi, 
2) Damızlık işletme: Üretime yönelik kanatlı hayvanların üretimi amacıyla 
kuluçkalık yumurta üreten bir işletme yi, 
3) Yetiştirme işletmesi : 
- Üreme aş amasından önce damızlık kanatlı hayvanları yetiştiren bir işletme 
konumundaki damızlık kana tlı ha yvan yetiştirme işletmesini,  
- Yumurtlama aşamasından önce üretime yönelik yumurtlayan kanatlı hayvanları 
yetiştiren bir işletme konumundaki üretime yönelik ka natlı hayvan yetiştirme 
işletmesi ni, 
4) Kuluçkahane: Yumurtaların kuluçkaya alındığı ve açıldığı ve bir günlük 
civcivlerin temin edildiği işletmeyi,  f) Karantina istasyonu:  Kanatlı hayvanların İhbarı Mecburi Hayvan Hastalıkları ve 
Bildirimine İlişkin Yönetmelik’te  listelenen hastalıklarla ilgili olarak uzun süreli 
gözlemlenmesi ve test edilmesi amacıyla tamamen ayrı ve diğer kanatlı hayvanlarla doğrudan 
veya dolaylı olarak temastan uzak şekilde tutulduğu tesisleri , 
g) Kesimlik kümes hayvanları: Varışından sonra en kısa zamanda ve her durumda 
yetmiş iki  saat içerisinde doğrudan kesilmek için kesimhaneye gönderilen kümes 
hayvanlarını,   
ğ)  Kuluçkalık yumurta: Kanatlının  inkübasyon için  bıraktığı yumurtaları , 
h) Kümes h ayvanları: Damızlık ya da tüketime yönelik et veya yumurta ya da  
stoklama  amaçlı av hayvan ı tedari ki için beslenen ya da tutulan tavuk, hindi, beç tavuğu, 
ördek, kaz, bıldırcın, güvercin, sülün, keklik ve devekuşu nu (Ratitae ), 
ı) Mihrak: İhbarı Mecburi Hayvan Hastalıkları ve Bildirimine İlişkin Yönetmelik’te  
yer alan hastalıklardan herhangi birinin varlığının doğrulandığı hayvan ya da hayvanların bir 
arada tutulduğu işletme, yerleşim yeri veya bölgeyi; hastalık karkasta tespit edilmişse, 
karkasın elde ed ildiği hayvanın bulunduğu işletme, yerleşim yeri veya bölgeyi , 
i) Onaylı laboratuvar:  Kendi sorumluluk alanında bu yönetmelik’te öngörülen tanı 
testlerini yapmak amacıyla yetkili veteriner makamı  tarafından onaylanmış, ihracatçı ülke  
sınırları içerisinde y erleşik laboratuvarı,  
j) Sağlık denetimi:  Bir işletmedeki tüm kanatlı hayvanların sağlık durumunun 
denetlenmesi amacıyla resmi veteriner hekim veya yetkilendirilmiş veteriner hekim tarafından 
yapılan ziyareti,  
k) Sağlık gerekçesiyle kesim : Dezenfeksiyon dahil sağlıkla ilgili gerekli tüm tedbirleri 
sağla mak üzere enfekte olmuş veya kontamine olma şüphesi taşıyan tüm kanatlı hayvanların 
ve ürünlerin imhasını,  
l) Sürü: A ynı yerleşkede veya aynı çevrili alanda tutulan ve tek bir epidemiyolojik 
birim oluşturan  aynı sağlık durumundaki tüm kanatlıları;  kümeslerde aynı havayı paylaşanları 
kapsayacak tüm kuşları,  
  m) Üretim amaçlı kümes hayvanları: Yetmiş iki  saatlik ya da daha büyük, tüketime 
yönelik et ve/veya yumurta üretimi için ya da stoklama amaçlı av hayvanı tedariki  amacıyla 
yetiştirilen kümes hayvanlarını,  
n) Yetk ilendirilmiş  veteriner hekim: Bakanlıkta görevli veteriner hekimler dışında, 
yetkili veteriner makamı  tarafından  talima tlandırılan  ve yetkili veteriner makamının  
sorumluluğunda,  belirli bir  işletmede bu yönetmelikte belirtilen kontrolleri gerçekleştirmek 
üzere görevlendirilen vet eriner hekimi,  
ifade eder.  
İKİNCİ BÖLÜM  
Kümes Hayvanları ve Kuluçkalık Yumurtaların  İthalatı İçin Geçerli  
Hayvan Sağlığı Şartları  
İzinli ülkeler  
MADDE 5 – (1) Kümes hayvanları ve kuluçkalık yumurtaların  ithalatına Bakanlıkç a 
hazırlanan  listeler de yer alan ülke  ya da  ülkenin  bir bölümünden izin verilir.  Bu listelerde  
Bakanlık tarafından ilave veya değişiklikler yapılabilir.  
İzinli ülke listelerinin hazırlanması  
MADDE 6 – (1) İhracatçı ülkenin en azından ulusal mevzuatta belirlenen hayvan 
sağlığı, halk sağlığı ve hayvan refahı şartları, hayvan nakil leri ve işletmelerin onaylanmasına 
ilişkin kurallar  ile veteriner sağlık sertifi kalarında belirtilen özel gereklili kler ve özel hayvan 
sağlığı şartları nı karşılaması gerekir.  
(2) İzinli ülke listeleri  hazırlanırken özellikle aşağıda belirtilen husus lar dikkate alın ır;  a) Ülkemizin  hayvan ve halk sağlığını tehlikeye  sokabilecek ihracatçı ülkedeki kümes  
hayvanlarının, diğer evcil ve vahşi hayvanların sağlık statüsü, özellikle egzotik hayvan 
hastalıkları ve her yönüyle genel sağlık ve çevresel durumu,   
b) İhracatçı ülkenin Dünya Hayvan Sağlığı Teşkilatı (OIE) üyesi olup olmadığı, 
özellikle OIE tarafından listelenen hastalıklar olmak üzere topraklarında bulaşıcı veya salgın 
hayvan hastalıklarının varlığına ilişkin ihracatçı ülke tarafından sağlanan bilgilerin düzenli ve 
hızlı olup olmadığı,  
c) İhracatçı ülkenin hayvan hastalıkları nın önlenmesi ve kontrolüne  ilişkin mevzuatı,  
ç) İhracatçı ülkedeki y etkili veteriner makamlarının  yapısı ve bunların yetkileri,  
d) Bulaşıcı hayvan hastalıklarını önleme ve kontrol  altına almaya yönelik tedbirlerin 
organizasyonu ve uygulanması , 
e) Bu yönetmeliğin uygulanabileceğine  ilişkin ihracatçı  ülkenin vereceği garantiler , 
f) Hormon lar ve kalıntılar a ilişkin ülkemiz  mevzuatına uygunluğu . 
(3) Bakanlık, 5 inci  madde de bahsedilen listelerin güncel halinin kamuoyu tarafından 
ulaşılabilir olmasını sağlar ve bu listeleri Bakanlık resmi internet sitesinde  yayınlayabilir . 
Özel h ayvan sa ğlığı şartları  
MADDE 7 – (1) Kümes hayvanları ve kuluçkalık yumurtalar  aşağıdaki ihracatçı 
ülkelerden  gelir:  
a) 4/9/2011  tarihli  ve 28044  sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan  “Tavuk Vebası 
Hastalığı na Karşı  Korunma v e Mücadele Yönetmeliği ” ile “Yalancı  Tavuk Ve bası Hastalığına 
Karşı Korunma v e Mücadele Yönetmeliği ’nde tanımlandığı şekliyle tavuk v ebası  (Avian 
influenza)  ve yalancı tavuk vebası  (Newcastle)  hastalıklarının  yasal olarak ihbarı mecburi 
hastalıklar olduğu , 
b) Tavuk vebası  (Avian influenza)   ile Yalancı tavuk v ebası  (Newcastle)  hastalığından  
ari olan ülke, bölge ya da bölüm ve  bu hastalıkları kontrol altında tutmak amacıyla en azından 
Tavuk Vebası Hastalığına  Karşı Korunma ve Mücadele Yönetmeliği ile Yalancı  Tavuk 
Vebası Hastalığına Karşı Korunma ve Mücadele Yönetmeliğinde yer alan tedbirlere eşdeğer 
tedbirlerin uygulandığı , 
 (2) Bakanlık birinci fıkrada  yer alan koşulların  ihracatçı ülkenin topraklarının sadece 
bir bölümüne  uygulanmasına karar ver ebilir.  
(3) K ümes hayvanları ve kuluçkalık yumurtalar, 5 inci maddenin birinci fıkrasına 
uygun olarak haz ırlanan listede yer alan ülke  ya da ülk enin bir bölümünden  yalnızca aşağıdaki 
sürülerden geliyor olma ları k oşuluyla ithal edilebilir;  
a) Yüklemeden önce Bakanlık tarafından belirlenmiş süre boyunca kesintisiz olarak 
izinli ülke  ya da ülkenin bir bölümünde  tutulmuş  olanlar , 
b) İzinli ülkeden gelen kümes hayvanları ve kuluçkalık  yumurtaların  ithalatına yönelik  
Bakanlık tarafından kümes hayvanlarının türüne ve kategorisine göre belirlenen hayvan 
sağlığı koşullarını  yerine getirenler.   
(4) İhracatçı ülkenin Ek -1, Ek -2 ve Ek -3’ te yer alan koşulları karşılaması 
gerekmektedir.  İhracatçı ülke nin en az ından eşdeğer  olan benzer hayvan sağlığı garantileri 
sunması  durumunda  Bakanlıkça vaka bazında istisnalar belirlenebilir . 
Veteriner sağlık sertifikaları  
MADDE 8 – (1) Kümes hayvanları ve kuluçkalık yumurtalara ihracatçı ülke resmi 
veteriner hekim i tarafından düzenlenen ve imzalanan bir veteriner sağlık sertifika sı eşlik 
etmelidir. Sertifika;  
a)   Ülkemize sevkiyat  için yükleme yapıldığı gün  düzenlenmelidir.  
b)   En az Türkçe ve ihracatçı ülke dilinde düzenlenmiş olmalıdır.  
c)   Asıl nüshası sevkiyata eşlik etmelidir.  
ç)   Kümes hayvanla rı ya da kuluçkalık yumurtalar ın, bu yönetmelik  ve ithalatla ilgili 
diğer mevzuatta  belirlenen gereklilikleri ni karşılamalıdır .  d)   Beş gün süreyle geçerlidir . 
e)  Tek bir yapraktan  ya da tek ve ayrılmaz bir yapraktan oluşan  iki veya daha fazla 
sayfadan ya da  sınırlı bir sayfa dizisinde belli bir sayfayı belirtmek için numaralandırılmış 
olan bir dizi sayfadan (örnek: dört sayfanın 2. sayfası veya sayfa 2/4 gibi) meydana gelir.  
f)   Tek bir a lıcıya yönelik olarak hazırlanmalıdır . 
g)   Sertifikada kullanılan baskı renginden fa rklı renkte mühür ve imza taşımalıdır.  
(2) Veteriner sağlık sertifikası Bakanlıkça belirlenen sertifika modeline uygun 
olmalıdır.  
İhracatçı ülkelerde yapılacak denetimler  
MADDE 9 – (1) Bakanlık  resmi veteriner hekimleri , bu yönetmelikteki hükümlerin 
etkili biçimde uygulanmasını sağlamak amacıyla ihracatçı ülkelerde  yerinde  denetimler  yapar. 
(2) Bakanlık, bu denetimlerden sorumlu resmi veteriner hekimleri  belirler . 
(3) Bu denetimlerin  masrafları Bakanlık tarafından karşılanır.  
(4) Bakanlık, bu denetimlerin sıklığı nı ve denetim prosedürünü  belirler . 
Özel ithalat şartları  
MADDE 10 – (1) Bakanlık, ihracatçı ülke ya da ihracatçı ülkenin  bir böl ümünden , 
kuluçkalık yumurtalar, damızlık ya da  üretim amaçlı kümes hayvanları, kesim lik kümes 
hayvanları ya da özel amaçlara yönelik  kümes hayvanları için belirli türler in ithalatının 
kısıtlanmasına karar verebilir.  
(2) Bakanlık, ithal edilen  kümes hayvanları , kuluçkalık yumurtalar ya da ithal edilmiş 
yumurtalardan çıkan kümes hayvanlarının , iki ayı aşmayacak şekilde karantinada veya 
izolasyonda tutulmasına karar verebilir.   
Kesimlik kümes hayvanl arı 
MADDE 11 – (1) Kesimlik  kümes hayvanları ülkeye varışında en kısa sürede 
kestirilmek üzere d oğrudan kesimhaneye gönderilir.  
 (2) Bakanlık, hayvan sağlığı koşullarını göz önünde bulundurarak  kümes 
hayvanlarının nakledileceği kesimhaneyi belirleyebilir . 
 
ÜÇÜNCÜ  BÖLÜM  
Geçici  ve Son Hükümler  
Geçiş h ükümleri  
GEÇİCİ MADDE 1 – (1) Bu Yönetmelik kapsamında izinli ülke  listeleri 
yayınlanıncaya kadar , günlük civciv ve kuluçkalık yumurtaların ithalat ına, Bakanlık 
tarafından hastalıklar nedeniyle yasak ya da kısıtlama uygulanmayan ülke ya da ülkenin bir 
bölümünden   izin verilir .  
Avrupa Birliği mevzuatına uyum  
MADDE 1 2 ‒ (1) Bu yönetmelik, 30/11/2009 tarihli ve 2009/158/ AT sayılı Konsey 
Direktifi dikkate alınarak Avrupa Birliği mevzuatına uyum çerçevesinde hazırlanmıştır.  
Yürürlük  
MADDE 1 3 ‒ (1) Bu Yönetmeliğin;  
a) 5 inci maddesi yayımı tarihinden itibaren üç yıl sonra,  
b) Diğer hükümleri yayımı tarihinde,  
yürürlüğe girer.  
Yürütme  
MADDE 1 4 ‒ (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Gıda, Tarı m ve Hayvancılık Bakanı 
yürütür . 
 
 
 
 Ek-1 
 
Laboratuvarlar  
  
Kanatlı hayvan hastalıklarına ilişkin ulusal referans laboratuvarları  bu yönetmelikteki  
teşhis metotlarının  koordinasyonundan sorumludur. Bu amaçla:  
a) Onaylı laboratuvarlara teşhis testi için gere kli reaktifleri sağlayabilirler.  
b) Bu y önetmelikteki teşhis testlerinin yürütülmesi amacıyla onaylanan laboratuvarlar 
tarafından kullanılan reaktif lerin kalitesini izlemelidirler.  
c) Periyodik olarak karşılaştırma  testler i organize etmelidir.  
 
Ek-2  
 
İşletmelerde  Onay, İşleyiş, Hastalık Gözetim Programı ve Onayın Askıya Alınması 
Ve Geri Ç ekilmesi  
 
Bölüm 1  
İşletmelerin Onaylanması  
Genel  Kurallar  
1. İthalat  yapabilmek  amacıyla yetkili otori te tarafından onaylanması için  işletmeler ; 
(a)   Tesisler ve işleyişine  ilişkin bölüm 2’  de belirlenen koşulları  sağlamalı,  
(b) Bölüm 3’deki gerekl ilikler dikkate alınarak yetkili  merkezi veteriner makamı  
tarafından onaylanan hastalık gözetim  programını uygulamalı ve buna bağlı kalmalı,  
(c) ç bendinde  listelenen işlemlerin yürütülmesi  için her olanağı  sağlamalı , 
(ç) Düzenli bir  şekilde  hayvan sağlığı izleme programı  kapsamında yetkili veteriner  
makamının  gözetimine tabi olmalıdır. Söz konusu izleme özellikle aşağıdakileri kapsamalıdır:  
  - Bölüm 2’ deki koşullarla uyumlu olarak işletmelerin işle yişini  ve hijyen önlemlerinin 
uygulan dığının  doğrulanması amacıyla kontrollerle desteklenen , resmi veteriner heki m 
tarafından her yıl en az bir denetimi , 
 -Yetkili veteriner makamı  tarafından işletmenin sağlık statüsünün devamlı izlen ebilmesi  
için gerekli tüm bilgilerin yeti ştirici tarafından kaydedilmesi.  
(d) Sadece kümes hayvanlarını kapsamalıdır.  
2.  Yetkili  makam  1 inci  maddede belirtilen  koşulları yerine getiren her işletmeye ayırt edici 
bir numara vermelidir.  
Bölüm 2  
Tesisler v e İşleyiş   
A. Pedigrili damızlık, damızlık ve ye tiştirme işletmeler i 
1. Tesisler ; 
(a) Tesislerin yerleşimi  ve planı  yapılan üretim tipiyle uyumlu olmalı ve hastalık girişinin 
önlenmesine veya bir mihrak  ortaya çıkması halinde kontrol edilebilmesine olanak 
sağlayabilmelidir. Bir işletme  birden  fazla kümes hayvanı türü barındırıyorsa , bunlar arasında 
belirgin bir ayrım b ulunmalıdır.  
(b) Tesislerde iyi hijyen koşulları sağlanmalı ve sağlık statüsünün izlenmesine olanak 
sağlamalıdır.  
(c) Ekipman , yapılacak  üretim tipiyle uyumlu olmalı, tesislerin ve  kümes hayvan ları ile 
yumurtaları  taşıyan araçların en uygun yerde temizlik ve dezenfeksiyonuna olanak  
sağlamalıdır.   
2. Yetiştirme  (a) Yetiştirme teknikleri mümkün olduğu nca ‘korumalı yetiştirme’  prensibi  ve ‘hepsi 
içeri hepsi dışarı’ prensibine dayalı olmalıdır. Temizlik, dezenfeksiyon ve seyreltme  partiler 
arasında  yapılmalıdır.  
(b) Pedigrili damızlık, damızlık ve yetiştirme işletmelerinde sadece aşağıdaki kümes 
hayvanları bulunmalıdır:  
 - İşletmenin kendisinden  ve/veya  
 - Bölüm 1’e uygun  olarak ihracatçı ülkenin yetkili otoritesi  tarafından onaylanan diğer 
pedigrili damızlık, damızlık veya yetiştirme işletmelerinden ve/veya  
 - Bu yönetmeliğe uygun olarak  izinli ülke listesindeki  bir başka ülkeden ithal edilen,  
(c) Hijyen kuralları işletme id aresi tarafından belirlenmeli , personel uygun çalışma 
kıyafetl eri, ziyaretçiler ise koruyucu kıyafetler giymelidir.  
(ç) Binalar, kümesler ve ekipman lar, iyi durumda olmalıdır.  
(d) Yumurtalar ; 
 -Yumurtlamadan sonra mümkün olan en kısa sürede ve en az günlük olarak sık 
aralıklarla toplanmalı,  
-Yeni veya temiz ve dezenfekte edilmiş ambalaja konulmalıdır.  
(e) Yetiştirici, üretim performansındaki herhangi bir değişikliği  ya da bulaşıcı kanatlı 
hastalığının varlığını gösteren herhangi bir belirtiyi,  yetkilendirilmiş veteriner hekime 
bildirmelidir . Hastalık şüphesi oluşur oluşmaz , yetkilendirilmiş  veteriner hekim teşhis 
yapılması veya teşhisin doğrulanması için ihtiyaç duyulan numuneleri onaylı laboratuvara 
göndermelidir.   
(f)  Sürünün elden çıkartılmasından  sonra her sürü için, en az iki yıl boyunca sürü 
geçmişi, kaydı veya veri ortamı saklanmalı ve aşağıdaki  bilgileri göstermelidir;  
- Girişleri ve çıkışları nı, 
- Üretim performansı nı, 
- Nedenleriyle birlikte morbidite ve mortalite  bilgileri ni, 
- Tüm laboratuvar testleri ve bunlar ın sonuçları nı, 
- Kümes hayvanlarının menşe yeri ni, 
- Yumurtaların varış yeri ni. 
(g) Bulaşıcı bir kanatlı hayvan  hastalığının görülmesi durumunda, laboratuvar testlerinin 
sonuçl arı vakit kaybetmeksizin yetkilendirilmiş  veteriner hekime iletilmelidir . 
B. Ku luçkahaneler  
   1. Tesisler  
 (a)  Bir kuluçkahane , yetiştirme tesislerinden fiziksel ve işlevsel  olarak ayrı olmalıdır. 
Yerleşim planı aşağıda listelenen çeşitli fonksiyonel birimlerin ayrı tutulmasına olanak 
sağlayacak şekilde olmalıdır:  
- Yumurta depolama  ve sınıflandırma , 
- Dezenfeksiyon , 
- Ön-inkübasyon ,  
- Yumurtadan çıkma ,  
- Sevk edilecek malın  hazırlanması ve paketlenmesi . 
(b) Binalar dışarıdan gelen kuşlar ve k emirgenlere karşı korunmalıdır. Z emin ve duvarlar 
dayanıklı, sızdırmaz ve yıkanab ilir materyallerden oluşmalıdır. D oğal veya yapay 
ışıklandırma ve hava akışı ile sıcaklık s istemleri uygun tipte olmalıdır.  Atıkların (yumurta ve 
civcivler) hijyenik olarak tahliyesine yönelik şartlar oluşturulmalıdır.  
 (c)  Ekipman pürüzsüz  ve su geçirmez yüzeye sahip olmalıdır.  
 2. İşleyiş:  
 (a)  Yumurta lar, taşınabilir  ekipman ve personel için tek yönlü bir akışa  dayalı olmalıdır.  
 (b)  Kuluçkalık yumurtalar:    - Bölüm 1 ’e uygun olarak on aylanmış pedigrili damızlık veya damızlık 
işletmelerinden gelmelidir.   
 -  Bu yönetmeliğe uygun olarak  izinli ülke listesindeki bir başka ülkeden ithal 
edilmelidir.   
 (c) Hijyen kuralları işletme id aresi tarafından belirlenmeli , personel uygun çalışma 
kıyafetleri, ziyaretçiler ise koruyucu kıyafetler giymelidir.  
(ç) Binalar ve ekipman lar iyi durumda olmalıdır.   
(d) Aşağıdakiler dezenfekte edilmelidir:  
 - Yumurtalar daha önce menşe  damızlık işletmesinde dezenfekte edilmemeleri halinde, 
kuluçkahaneye varışı ve  inkübasyon  süreci arasında ki zamanda  veya başka  bir ülk eye ihraç  
edilmeleri veya ülke  içinde ticari amaçla  sevki sırasında , 
 -     İnkübatör  düzenli olarak , 
 -    Kuluçka makineleri ve ekipman , her partinin yumurtadan çıkmasından  sonra.  
(e)  Kuluçkahanenin sağlık statüsünün değerlendirilmesi  için bir mikrobiyolojik kalite 
kontrol programı kullanılmalıdır . 
 (f)   Yetiştirici, üretim performansındaki herhangi bir değişikliği ya da bulaşıcı kanatlı 
hastalığının varlığını gösteren herhangi bir belirtiyi, yetkilendirilmiş veteriner hekime 
bildirmelidir. Bulaşıcı hastalık şüphesi oluşur oluşmaz, yetkilendirilmiş veteriner hekim teşhis 
yapılması veya teşhisin doğrulanması için ihtiyaç duyulan numuneleri onaylı laboratuvara 
göndermeli ve alınacak gerekli önlemlere karar verecek yetkili veterin er makamını 
bilgilendirmelidir.  
 g) Kuluçkahane için, mümkünse sürü bazında aşağıdaki bilgileri gösteren sürü geçmişi, 
kayıt veya veri ortamı en az iki yıl boyunca saklanmalı dır: 
 - Yumurtaların menşei  ve varış tarihleri,  
 - Yumurtadan çıkma  verimleri,  
 - Herhangi bir anormallik , 
 - Herhangi bir  laboratuvar testi  ve bunların sonuçları,  
 - Herhangi bir  aşılama programının  ayrıntıları , 
 - Kuluçkadan çıkmamış  inkübe edilmiş yumurtaların sayısı ve varış yeri, 
 - Günlük civcivlerin varış yeri. 
 ğ) Bulaşıcı bir kanatlı hayvan hastalığının görülmesi durumunda, laboratuvar testlerinin 
sonuçları vakit kaybetmeksizin yetkilendirilmiş veteriner hekime iletilmelidir.  
 
Bölüm 3  
Hastalık Gözetim (Survei llance ) Programı  
Hastalık gözetim  programları minimum olarak A’dan Ç ’ye kadar listelenen enfeksiyon  ve 
türlerin gözetimini   kapsamalıdır.  
 A. Salmonella Pullorum (i), Salmonella Gallinarum (ii) ve Salmonella arizonae (iii) , 
Salmonella Enteritidis ve Salmonella Typhimirium  enfeksiyonları  
1.İlgili türler  
Salmonella Pullorum  ve Salmonella Gallinarum: tavuklar, hindiler, beç tavukları, 
bıldırcınlar, sülünler, keklikler ve ördekler.  
 Salmonella arizonae: hindiler.  
------------------  
 i) Salmonella Pullorum, Salmonella enterica alttürü enterica serovarı Gallinarum biochemical  değişkeni (biovar) Pullorum 
anlamına gelir.  
 (ii) Salmonella Gallinarum, Salmonella enterica alttürü enterica serovarı Gallinarum biochemical değişkeni (biovar) Gallinarum 
anlamına gelir.  
 (iii) Salmonella arizonae, Salmonella enterica alttürü arizonae serogrubu K (O18) arizonae anlamına gelir  
-------------------  
 2. Hastalık gözetim programı   (a) Enfeksiyon bulunup bulunmadığını tespit etmek için serolojik ve/veya  bakteriyolojik 
testler kullanılmalıdır (*).  
(b) Test numuneleri, uygun şekilde, kandan, y umurtadan çıkmayan embriyolardan 
(örneğin kabuk içerisinde ölü embriyolar), ikinci sınıf civcivler, mekonyum, post mortem 
dokular, bilhassa ciğer, dalak, yumurtalık/yumurta kanalı ve ileok loakal bölgeden alınmalıdır 
(**).  
(c) Dışkı/mekonyum  ve bağırsak numuneleri için Selenit sistein besi yerinde doğrudan 
zenginleştirme kullanılmalıdır. Rekabetçi floranın minimal olduğu düşünülen numunelerde 
(örneğin kabuk içi ölü embriyolar) non -selektif ön zenginleştirmeyi takiben  soya bazlı 
Rappaport -Vass iliadis (RVS) besi yeri ya da Müller -Kauffmann Tetrathionate -novobiosin  
(MKTTn) besiyerinde selektif zenginleştirme kullanılabilir.  (***), (****).   
(ç) Salmonella Pullorum ve Salmonella Gallinarium ya da Salmonella arizonae’ye 
yönelik serolojik testler i çin bir sürüden kan örneği alın acağı zaman , örnek sayısını 
belirleme de, ihracatçı ülkedeki  enfeksiyon un yaygınlığı  (prevalansı)  ile işletmede  geçmişteki 
insidansı , göz önünde bulundurulmalıdır. Bununla birlikte, enfeksiyonun tespiti için serolojik  
ve/veya bakteriyolojik test amacıyla istatistiksel olarak geçerli sayıda numune her zaman 
alınmalıdır . 
(d) Sürüler söz konusu hastalığın tespiti için her yumurtlama dönemindeki en uygun 
zamanda denetlenmelidir.  
(e) Bakteriyolojik test numuneleri testin ya pılmasından önceki 2 ya da 3 haftalık sürede 
antimikrobiyal ilaç tedavisi uygulanmış kümes hayvanları ya da yumurtalardan alınmamalıdır.  
(f) Teşhis teknikleri, Salmonella Pullorum ve Salmonella Gallinarum enfeksiyonuna karşı 
oluşan serolojik yanıtların , Salmonella E nteritidis aşısının kullanılması nedeniyle  oluşan 
serolojik yanıtlardan ayrılması bakımından yeterli olmalıdır. (*****).  Serolojik izleme 
yapılacak ise bu nedenle bu tür aşılama  kullanılmamalıdır. Aşılama yapıldı ise bakteriyolojik 
test kullanılm alıdır. Ancak kullanılan doğr ulama metodu  canlı aşı suşlarını,  saha suşlarından 
ayırt edebilecek yeterlilikte olmalıdır.   
-----------------  
(*) Tavuklar dışında diğer kuş türleri üzerinde gerç ekleştirilen serolojik testler  bazen kabu l edilemez oranda yanlış pozitif  
reaksiyon  sonucu verebilir.   
 (**) Çevresel numunelerin genellikle, Salmonella Pullorum ve Salmonella Gallinarum’un güvenilir tespiti için uygun 
olmadıklarını ancak, Salmonella arizonae için uygun olduklarını dikkate alınız. (MediaLex notu: 1 Şubat 2012 tarihinden itibaren 
geçerlidir)  
(***)  Aseptik olarak toplanmış dokuların direkt olarak minimal düzeyde selektif bir agar ile (Örneğin MacConkey agarı)  
ekimi  teşhis için yararlıdır .  
(****)  Salmonella Pullorum ve Salmonella Gallinarum AB’de zoonotik Salmonella spp. izlenmesi için kullanılan modifiye 
yarı katı Rappaport Vassiliadis (MRSV) ortamında kolayca gelişmemektedir. Ancak , Salmonella arizonae için uygundur.  
 (*****)   Günümüzde  Salmonella Pullorum ve Sal monella Gallinarum enfeksiyonu ve bu serotip için  aşılama arasında ki yanıtı 
ayıracak  bir test bulunma dığı dikkate alınmalıdır.  
---------------------  
B. Mycoplasma gallisepticum ve Mycoplasma meleagridis enfeksiyonları  
 1. İlgili türler  
 (a)  Mycoplasma gallisepticum : tavuklar ve hindiler  
(b) Mycoplasma meleagridis : hindiler.  
 2. Hastalık gözetim  programı  
 (a) Enfeksiyon varlığı geçerli serolojik ve/veya bakteriyolojik ve/veya moleküler testler 
ile test edilmelidir. Günlük civcivler ve hindi palazlarındaki hava kesesi yangısı lezyo nlarının 
varlığı bir Mycoplasma enfeksiyonunun var olduğunu düşündürür ve araştırılmalıdır.  
 (b) Mycoplasma enfeksiyonu nun varlığına yönelik  testler için numuneler ; usulüne uygun 
olarak  kan, günlük civciv ve hindi palazları, sperm veya trachea, choanae, kloak a’dan  veya 
hava keselerinden  alınan sıv aplar , özellikle Mycoplasma meleagridis tespiti  için hindi ovidukt 
ve penisinden alınmalıdır.   
(c) Mycoplasma gallisepticum veya Mycoplasma meleagridis tespitine yönelik testler; 
yumurtlama döneminin başlamasında n hemen önce ve bundan sonraki her 3 ayda bir yetiştirme ve yumurtlama sırasında enfeksiyonun sürekli  gözetimine  olanak sağlamak için  
temsili numunede yapılmalıdır.  
C. Sonuçlar ve alınacak tedbirler  
 Reaktörlerin bulunmaması durumunda , test negatif olarak değerlendirilmelidir . Aksi 
halde, sürü  şüpheli kabul edilmeli ve Bölüm 4 ’te yer alan tedbirler uygulanmalıdır.  
 Ç. Yetkili veteriner makamı, i ki ya da daha fazla ayrı üretim biriminden oluşan işletmeler  
için, yetkilendirilmiş veteriner hekim tarafından söz konusu hastalığın bir ü retim biriminden 
diğerine yayıl maması için, bu üretim birimlerin in yapısı ve büyüklüğü ile yürütülen 
faaliyetlerin , barınma, bulundurma ve besleme için tamamen ayrı tesisler in sağlandığı üretim  
birimlerinde yürütüldüğünün teyit edilmesi koşuluyla, enfeksiyonun mevcut olduğu bir 
işletmede  bulunan sağlıklı üretim birimlerine ilişkin olarak onayın yeniden verilmesi için 
gerekli olan , Bölüm 4,  3(b)’de yer alan tedbirlerde istisna uy gulayabilir.  
 
 
Bölüm  4 
Bir İşletmenin Onayının Askıya Alınması Veya Geri Çekilmesine İlişkin Kriterler  
1.Bir işletmeye verilen onay aşağıdaki durumlarda  askıya alınmalıdır:  
(a) Bölüm 2’ de belirtilen  koşullar artık karşılanmadığında,  
(b) Hastalığa ilişkin inceleme tamamlanana kadar,  eğer;  
- İşletmede tavuk vebası veya yalancı tavuk vebası mihrakından şüphe edilirse , 
- İşletme tavuk vebası veya yalancı tavuk vebası mihrakı şüphesi veya doğrulaması 
yapılan bir işletmeden kümes hayvanı veya kuluçkalık yumurta  aldıysa,  
 - İşletme ile  tavuk vebası veya yalancı tavuk vebası mi hrak alanı arasında enfeksiyonu  
 yayabilecek bir temas oluştuysa , 
(c) Yeni bir test yapılacak bir zamana kadar , Salmonella Pullorum, Salmonella 
Gallinarum, Salmonella arizonae, Mycoplasma gallisepticum veya Mycoplasma melea gridis 
ile enfeksiyon için  Bölüm 2 ve 3’ de belirtilen koşul lara uygun olarak  yürütülen gözetimin  
sonuçları bir mihrak şüphesi doğurursa,  
(ç)   Resmi veteriner hekim tarafından  gerekli uygun önlemler tamamlanıncaya kadar ,  
işletme  Bölüm 1’in  1(a), (b) ve (c)’deki gerekliliklerine uygun bulunmazsa  
2.  Onay aşağıdaki durumlarda geri çekilmelidir. Eğer;  
(a)     İ şletmede tavuk vebası  veya yalancı tavuk vebası  mihrakı doğrulanırsa , 
       (b)  Uygun tipteki  ikinci bir  test, bir Salmonella P ullorum, Salmonella Gallinarum,  
Salmonella arizonae, Mycoplasma gallisepticum  veya Mycoplasma meleagridis  enfeksiyon u 
mihrakı nı doğrularsa , 
 (c) Resmi veteriner hekim tarafından işletmeden soru mlu kişiye  ikinci bir bildirimde  
bulunulmasının ardından, işletmenin Bölüm 1’in 1(a), (b) ve (c)’ sindeki gerekliliklere  uygun 
hale getirilmesi için dü zenleyici eylemler yapılmadıysa . 
  3.  Onayın geri verilmesi için koşullar:  
       (a)  Eğer onay, tavuk vebası  veya yalancı tavuk vebası m ihrakı nedeniyle  geri çekilmişse  
sağlık  kesim i gerçekleştirilmesi halinde,  temizlik ve dez enfeksiyondan 21 gün sonra geri  
verilebilir . 
       (b)  Eğer o nay, aşağıda belirtilen mihraklar nedeniyle geri çekilmişse;  
 - Salmonella Pullorum ve Salmonella Gallinar um y ada Salmonella arizonae’da , 
enfekte sürünün  sağlık  kesimini takiben  ve etkinliği kuru  yüzey lerde uygun testlerle  
doğrulan mış dezenfeksiyondan sonra, işletmede en az 21 gün ar ayla gerçekleştirilen 
iki test ile  negatif sonuç kaydedilmesinin ardından geri verilebilir.   
 - Mycoplasma gallisepticum  veya Mycoplasma meleagridis’de  ya tüm sürüde  en az 60 
gün arayla gerçekleştirilen iki test ile negatif sonuç kaydedilmesinin ardından ya  da 
tüm enfekte sürünün sağlık kesimini  takib en dezenfeksiyondan sonra  işletmede en az 21 gün a rayla gerçekleştirilen iki test ile  negatif sonuç kaydedilmesi nin ardından  geri 
verilebilir.  
Ek- 3 
Kümes Hayvanı Aşılama Koşulları  
1.Kuluçkalık yumurta üreten sürülerin veya  kümes hayvanlarının  aşılanmasında kullanılan 
aşılar ın, ihracatçı ülkenin  yetkili  makamı tarafından  piyasaya arzı  için düzenlenmiş bir onayı 
bulunmalıdır.   
2. Rutin aşılama programları kapsamında yalancı tavuk vebası  hastalığına  karşı aşı ların 
kullanımına ilişkin kriterler Bakanlık  tarafından belirlenebilir.   
3.Herhangi bir Salmonella serotipine  karşı aşılamaya ilişkin olarak  aşağıdaki koşullar 
karşılanmalıdır:  
(a) Salmonella aşılama programları saha incelemesi kapsamında serolojik tespit ile 
çakışmamalı ve ya yanlış p ozitif testlerle sonuçlanmamalıdır.  
(b) Canlı Salmonella aşıları  aşağıdaki durumlarda ulusal kontrol programları  
çerçevesinde kullanılmamalıdır;   
 - Damızlık veya üretim amaçlı kümes hayvanlarında ü reme veya yumurtlama 
aşamasında kullanımlarının güvenilirliği ni göstermediği ve ulusal mevzuatımıza  uygun olarak 
bu amaçla izin verilmediği sürece,  
 -Üreticinin yabani tipteki Salmonella suşların ın aşı suşlarından bakteriyolojik 
olarak ayırt edilmesinde  uygun bir metot s ağlamadığı nda.