มกษ. 4702-2556
      
มาตรฐานสินคาเกษตร  
เมล็ดถั่วลิสง : ขอกําหนดปริมาณอะฟลาทอกซ ิน 
1. ขอบขาย 
มาตรฐานสินคาเกษตรนี้ กําหนดปริมาณและการควบค ุมอะฟลาทอกซ ินในเมล็ดถั่วลิสงแหงดิบที่นํามาใช
เปนอาหาร  เพื่อบังคับใชในการผลิต การคา และการควบค ุมตรวจสอบเมล ็ดถั่วลิสงแหงดิบที่ผลิต นําเขา 
หรือสงออก  
2. นิยาม 
ความหมายของค ําที่ใชในมาตรฐานสินคาเกษตรนี้ มีดังตอไปนี้ 
2.1 อะฟลาทอกซิน (aflatoxin)  หมายถึง สารพิษที่สรางขึ้นโดยเชื้อรา โดยเฉพาะแอสเพอร จิลลัส ฟลาวัส 
(Aspergillus flavus ) และแอสเพอร จิลลัส พาราซิติคัส (Aspergillus parasiticus ) อะฟลาทอกซิน
โดยทั่วไปที่พบในถั่วลิสง มี 4 ชนิด คือ อะฟลาทอกซิน บี1 (B1) บี2 (B2) จี1 (G1) และจี2 (G2)  
2.2 อะฟลาทอกซินทั้งหมด (total aflatoxins) หมายถึง ผลรวมของปริมาณอะฟลาทอกซ ินบี1 (B1) บี2 (B2) 
จี1 (G1) และจี2 (G2)  
2.3 ถั่วลิสงแหงทั้งเปลือก (dried in-shell peanut) หมายถึง ฝกถั่วลิสงที่ปลิดออกจากตน และนําไปตาก
หรืออบใหแหงแลว    
2.4 เมล็ดถั่วลิสง (peanut kernel) หมายถึง เมล็ดที่ไดหลังจากการนําถั่วลิสงแหงทั้งเปลือกไปกะเทาะ
เปลือกออก  ไมรวมถึงเมล็ดถั่วลิสงที่ใชทําพันธุ 
2.5 ผูผลิตเมล็ดถั่วลิสง (peanut kernel producer) หมายถึง ผูที่นําถั่วลิสงแหงทั้งเปลือกมากะเทาะแยก
เมล็ดถั่วลิสงออกเพื่อการคา ทั้งนี้รวมถึงผูรวบรวม  บรรจุหีบหอ และคลังสินคาเมล็ดถั่วลิสง เพื่อการคา  
3. ขอกําหนดปริมาณอะฟลาทอกซ ิน และการควบค ุม 
3.1 ปริมาณอะฟลาทอกซ ินทั้งหมด (total aflatoxins) ในเมล็ดถั่วลิสงตองไมเกิน 20 μg/kg (ไมโครกรัม
ตอกิโลกรัม) -ราง- มกษ. 4702-2556  2
3.2 ผูผลิตเมล็ดถั่วลิสงตองมีมาตรการควบค ุมการผลิต ดังตอไปนี้ 
3.2.1 คัดแยกเมล็ดขึ้นรา เมล็ดแตกหัก เมล็ดเสียหาย และสิ่งแปลกปลอมก อนสงจําหนาย และบันทึก
ขอมูลการคัดแยกเมล็ดไวเปนหลักฐาน โดยเมล็ดที่มีขอบกพรองที่คัดออกตองแยกเก็บในภาชนะที่ติดปาย
บงชี้อยางชัดเจน และหามนําไปจําหนายเพื่อบริโภคหรือแปรรูปเปนผลิตภัณฑถั่วลิสงที่ใชเปนอาหาร   
3.2.2 เพื่อใหมั่นใจวาเมล็ดถั่วลิสงที่สงจําหนายมีปริมาณอะฟลาทอกซ ินไมเกินปริมาณที่กําหนดในขอ 3.1 
ผูผลิตเมล็ดถั่วลิสง ในกรณีของโรงกะเทาะต องตรวจสอบปร ิมาณอะฟลาทอกซ ินในเมล็ดถั่วลิสงทุกรุน
กอนจําหนาย ในกรณีของผูรวบรวม  ผูบรรจุหีบหอ และคลังสินคา ใหสุมตรวจสอบปร ิมาณอะฟลาทอกซ ิน
ในเมล็ดถั่วลิสงที่อยูระหวางเก็บรักษา และเก็บบันทึกขอมูลผลการตรวจสอบน ั้นไวเพื่อใหผูประกอบการ
ตรวจสอบมาตรฐาน  หรือใหพนักงานเจาหนาที่ตรวจประเมินเมื่อไดรับการรองขอ 
3.2.3 ใหเก็บบันทึกขอมูลตามขอ 3.2.1 และ 3.2.2 ไวไมนอยกวา 2 ป 
3.3 ผูสงออกเมล็ดถั่วลิสงตองแสดงหลักฐานวาเมล็ดถั่วลิสงที่สงออกเปนเมล็ดถั่วลิสงที่ผลิตมาจากผูผลิต
เมล็ดถั่วลิสงที่ไดรับใบอนุญาตและใบรับรองตามมาตรฐานส ินคาเกษตรฉบับนี้ พรอมผลการตรวจสอบ
ปริมาณอะฟลาทอกซ ินซึ่งมีปริมาณไมเกินมาตรฐานที่กําหนดของประเทศค ูคา  
3.4 ผูนําเขาเมล็ดถั่วลิสงตองแสดงหลักฐานวาเมล็ดถั่วลิสงที่นําเขาผลิตมาจากผูผลิตที่มีการควบคุมการผลิต
ตามขอ 3.2 และมีผลการตรวจสอบอะฟลาทอกซ ินไมเกินปริมาณที่กําหนดในขอ 3.1 จากหนวยราชการ
ที่มีอํานาจหนาที่ หรือหองปฏิบัติการที่เปนที่ยอมรับ  
4. วิธีชักตัวอยาง 
การชักตัวอยางใหใชวิธีชักตัวอยางที่กําหนดในภาคผนวกของเอกสารมาตรฐานท ั่วไปสําหรับสารปนเปอน
และสารพิษในอาหารและอาหารส ัตว (CODEX STAN 193 General Standard for Contaminants and 
Toxins in Food and Feed) ฉบับแกไขปรับปรุงลาสุด หรือ ภาคผนวก  ก วิธีชักตัวอยางเมล็ดถั่วลิสงเพื่อ
วิเคราะหอะฟลาทอกซิน 
5. วิธีวิเคราะหอะฟลาทอกซิน 
5.1 วิธีวิเคราะหปริมาณอะฟลาทอกซ ินทั้งหมดใหใชตามตารางที่ 1  มกษ. 4702-2556  3
ตารางที่ 1 วิธีวิเคราะหปริมาณอะฟลาทอกซ ินทั้งหมด  
(ขอ 5.1) 
ขอกําหนด วิธีวิเคราะห1/ หลักการ 
ปริมาณอะฟลาทอกซ ิน
ทั้งหมด เอโอเอซี (AOAC) 991.31 อิมมูโนแอฟฟนิตีคอลัมน 
(Immunoaffinity column; Aflatest) 
 เอโอเอซี (AOAC) 993.17 โครมาโทกราฟ แบบชั้นบาง (Thin layer 
chromatography) 
 เอโอเอซี (AOAC) 975.36 โรเมอรมินิคอลัมน (Romer minicolumn) 
 อีเอ็น (EN) 12955  
ไอเอสโอ  (ISO) 16050  โครมาโทกราฟ ของเหลวสมรรถนะส ูง ที่มี
โพสตคอลัมนดีไรเวไทเซชัน และอิมมูโน-
แอฟฟนิตีคอลัมนสําหรับทําความสะอาด  
(HPLC with post column derivatization 
and immunoaffinity column clean up)
 เอโอเอซี (AOAC) 979.18 ฮอลาเดย-เวลาสโค  มินิคอลัมน (Holaday-
Velasco minicolumn) 
5.2 กรณีที่ไมสามารถใชวิธีวิเคราะหปริมาณอะฟลาทอกซ ินทั้งหมดตามตารางท ี่ 1 ใหเลือกวิธีอื่นที่พิจารณาแลว
วาเปนวิธีวิเคราะหที่สามารถตรวจว ิเคราะหอะฟลาทอกซ ินที่ปริมาณเทากับหรือต่ํากวาคาปริมาณ
อะฟลาทอกซินสูงสุดตามขอ 3.1 และเปนวิธีที่มีคุณสมบัติการใชงาน (performance characteristics) 
เหมาะสม  และเปนไปตามหลักเกณฑขอใดขอหนึ่ง ดังตอไปนี้ 
5.2.1 เปนวิธีวิเคราะหที่ประกาศโดยองค การแหงชาติ หรือองคการระหวางประเทศดานมาตรฐาน  หรือ
ตีพิมพในเอกสารคูมือ หรือสิ่งตีพิมพที่เปนที่ยอมรับระดับสากล  
5.2.2 เปนวิธีวิเคราะหที่มีผลการประเมินความใชได (validation) ของผลการทดสอบว ามีความถูกตอง 
และเหมาะสม  โดยหองปฏิบัติการที่มีการรวมศึกษากับเครือขาย (collaborative study) ตามหลักเกณฑ 
ที่สอดคลองกับองคการนานาชาติซึ่งเปนที่ยอมรับทั่วไป 
5.2.3 กรณีไมมีวิธีวิเคราะหตาม 5.2.1 หรือ 5.2.2 ใหใชวิธีวิเคราะหที่ไดประเมินความใชไดของผลการทดสอบ
วามีความถูกตองและเหมาะสมโดยห องปฏิบัติการที่มีระบบคุณภาพแหงเดียว (single laboratory validation) 
ตามหลักเกณฑที่เปนที่ยอมรับในระดับระหวางประเทศ  
 
_______________________________ 
1/ วิธีวิเคราะหใหอางอิงเอกสารฉบับลาสุด มกษ. 4702-2556  4
5.2.4 ชุดตรวจสอบอะฟลาทอกซ ิน (aflatoxin test kit) ใหใชกับการคัดกรองเบื้องตนสําหรับการควบคุม 
และการตรวจสอบอะฟลาทอกซ ินโดยผูผลิตเมล็ดถั่วลิสงตามขอ 3.2.2 โดยตองเปนชุดตรวจสอบที่ผาน
การประเมินความใชได  
 
 มกษ. 4702-2556  5
ภาคผนวก  ก 
วิธีชักตัวอยางเมล็ดถั่วลิสงเพื่อวิเคราะหอะฟลาทอกซิน 
(ขอ 4) 
ชักตัวอยางเมล็ดถั่วลิสงเพื่อใหไดตัวอยางที่เปนตัวแทนของรุนใหมากที่สุดเทาที่จะปฏิบัติได ตามหลัก
วิชาการ  ดังตอไปนี้ 
ก.1 ตัวอยางที่สุมเก็บในแตละจุด ตองมีน้ําหนักประมาณ  200 g (กรัม)  
ก.2 จํานวนจุดที่ตองสุมเก็บตัวอยางขึ้นกับขนาดของรุนตามที่แสดงในตารางท ี่ ก.1 และ ก.2  
ตารางที่ ก.1 แสดงขนาดรุน น้ําหนักของสวนที่แบง จํานวนจุดที่เก็บตัวอยาง น้ําหนักตัวอยางรวม   
ในรุนที่มีน้ําหนักเกิน 15 ตัน 
 (ขอ ก.2) 
ขนาดรุน (ตัน) น้ําหนักหรือจํานวน 
สวนที่แบง (sublots) จํานวนจุดที่เก็บตัวอยางน้ําหนักตัวอยางรวม  
(กิโลกรัม) 
> 500 100 ตัน 100 20 
> 125 - 500 5 สวน 100 20 
> 25 - 125  25 ตัน 100 20 
> 15 - 25 1 สวน 100 20 
ที่มา: คูมือการใหบริการตรวจสอบและออกใบร ับรองคุณภาพสินคาเกษตรเพื่อการสงออก, กรมวิชาการเกษตร  
(2555); Commission Regulation (EC)  No.401/2006; Commission Regulation (EU) 
No.178/2010; ภาคผนวกของเอกสารมาตรฐานท ั่วไปสําหรับสารปนเปอนและสารพิษในอาหารและ
อาหารสัตว (CODEX STAN 193 General Standard for Contaminants and Toxins in Food and Feed)  มกษ. 4702-2556  6
ตารางที่ ก.2 แสดงขนาดรุน จํานวนจุดที่เก็บตัวอยาง น้ําหนักตัวอยางรวม   
และจํานวนตัวอยางสงหองปฏิบัติการ ในรุนที่มีน้ําหนักไมเกิน 15 ตัน 
(ขอ ก.2) 
ขนาดรุน (ตัน) จํานวนจุดที่เก็บ
ตัวอยาง น้ําหนักตัวอยางรวม  
(กิโลกรัม) จํานวนตัวอยางสงหองปฏิบัติการ 
< 0.1 10 2 1 
> 0.1 -  0.2 15 3 1 
> 0.2 -  0.5 20 4 1 
> 0.5 -  1.0  30 6 1 
> 1.0 -  2.0 40 8 1 
> 2.0 -  5.0 60 12 2 ตัวอยาง ตัวอยางละเทาๆ กัน 
> 5.0 -  10.0 80 16 2 ตัวอยาง ตัวอยางละเทาๆ กัน 
> 10.0 -  15.0  100 20 2 ตัวอยาง ตัวอยางละเทาๆ กัน  
ที่มา: คูมือการใหบริการตรวจสอบและออกใบร ับรองคุณภาพสินคาเกษตรเพื่อการสงออก, กรมวิชาการเกษตร  
(2555); Commission Regulation (EC) No. 401/2006; Commission Regulation (EU) 
No.178/2010; ภาคผนวกของเอกสารมาตรฐานท ั่วไปสําหรับสารปนเปอนและสารพิษในอาหารและ
อาหารสัตว (CODEX STAN 193 General Standard for Contaminants and Toxins in Food and Feed)   
ก.3 กรณีตัวอยางที่อยูในบรรจุภัณฑสุญญากาศ  
ก.3.1 รุนมีขนาดเกิน 15 ตัน ใหมีจํานวนจุดที่ตองสุมเก็บอยางนอย 50 จุด และมีน้ําหนักตัวอยางรวม
เทากับ 20 กิโลกรัม 
ก.3.2 รุนมีขนาดไมเกิน 15 ตัน ใหมีจํานวนจุดที่ตองสุมเก็บเปนครึ่งหนึ่งของจํานวนจุดที่กําหนดไวใน
ตารางที่ ก.2 และมีน้ําหนักตัวอยางรวมตามที่กําหนดไวในตารางที่ ก.2