Tarım ve Orman Bakanlığından:  
 
TÜRK GIDA KODEKSİ BAL TEBLİĞİ  
(TASLAK TEBLİ Ğ) 
Amaç  
MADDE 1 – (1) Bu Tebliğin amacı, balın tekniğine uygun ve hijyenik şekilde üretilmesi, 
hazırlanması, işlenmesi, depolanması, nakledilmesi ve piyasaya arz edilmesi aşamalarında 
taşıması gereken özelliklerini belirlemektir.  
Kapsam  
MADDE 2 – (1) Bu Tebliğ bal arısı  (Apis mellifera ) tarafından üretilen balı kapsar.  
Dayanak  
MADDE 3 – (1) Bu Tebliğ 29/12/2011 tarihli ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmî 
Gazete’de yayımla nan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak hazırlanmıştır.  
Tanımlar  
MADDE 4 – (1) Bu Tebliğde geçen;  
a) Bal: Bitki nektarlarının, bitkilerin canlı kısımlarının salgılarının veya bitkilerin canlı 
kısımları üzerinde yaşayan bitki emici böceklerin salgıl arının bal arısı tarafından toplandıktan 
sonra kendine özgü maddelerle birleştirerek değişikliğe uğrattığı, su içeriğini düşürdüğü ve 
petekte depolayarak olgunlaştırdığı , doğal olarak kristallenebilen  doğal ürünü,  
(2) Bu Tebliğde geçen balın çeşitleri;  
a) Kaynağına göre;  
1) Çiçek balı: Bitki nektarından elde edilen balı,  
2) Salgı balı: Bitkilerin canlı kısımlarının salgılarından veya bitkilerin canlı kısımları üzerinde 
yaşayan bitki emici böceklerin  (Hemiptera)  salgılarından elde edilen balı,  
b) Üretim ve/v eya pazara sunuluş şekline göre;  
1) Petekli bal: Kuluçka amaçlı kullanılmamış olan saf balmumundan hazırlanmış temel 
peteklerin veya arılar tarafından yapılmış peteklerin gözlerinde depolanmış ve tamamı veya 
büyük bölümü sırlanmış olarak satışa sunulan bal ı, 
2) Doğal petekli bal: Modern kovanlarda, içerisinde temel petek kullanılmadan, arılar 
tarafından peteği ile beraber üretilen balı,  
3) Karakovan balı: İçerisinde temel petek kullanılmadan, karakovanlarda arılar tarafından 
peteği ile beraber üretilen balı , 
4) Süzme bal: Sırları alınan yavrusuz peteklerden santrifüj yolu ile elde edilen balı,  
5) Petekli süzme bal: Süzme bal içerisinde petekli bal parçaları ile hazırlanmış balı,  
6) Sızma bal: Sırları alınmış yavrusuz peteklerden sızdırılarak elde edilen balı, 
7) Pres balı: Yavrusuz peteklerin doğrudan veya 45°C’yi aşmamak üzere ısıtılarak 
preslenmesi ile elde edilen balı,  
8) Filtre edilmiş bal: Yabancı organik veya inorganik maddelerin 0.2 mm’nin altında  
filtrasyon yolu ile uzaklaştırılması sırasında pole n içeriği önemli ölçüde azalmış balı,  
(3) Bu Tebliğde geçen;  
a) Çerçeve: Arıların doğrudan petek yaptığı veya içine temel peteklerin yerleştirildiği 
malzemeyi,  b) Fırıncılık balı: Yabancı tat ve kokuya sahip veya fermentasyona başlamış veya fermente 
olmuş veya yüksek sıcaklıkta işlem görmüş, endüstriyel veya daha sonra işlenecek diğer gıda 
maddelerinde bileşen olarak kullanılma amaçlı balı,  
c) Karakovan: Çalıdan örme sepetler ve içi oyulmuş ağaç kütükleri gibi belirli bir standardı 
olmayan ve modern arıcılı k tekniklerinin uygulanmasına imkân vermeyen ilkel kovanları,  
ifade eder.  
Ürün özellikleri  
MADDE 5 – (1) Bu Tebliğ kapsamında piyasaya sunulan veya insan tüketimi amacıyla 
herhangi bir gıda maddesinde bileşen olarak kullanılan bal lar Ek-1’de yer alan krite rlere ve 
aşağıda ki özelliklere uygun olur.  
a) Bal esas olarak çoğunluğu fruktoz ve glukoz olmak üzere far klı şekerlerden, organik 
bileşiklerden , enzimlerden ve polenlerden oluşur.  Bala gıda katkı maddeleri de dâhil olmak 
üzere hiçbir gıda bileşeni veya dışarıdan hiçbir madde  katılmaz. Balın doğal bileşiminde 
bulunmayan organik ve/veya inorganik maddelerden ari olması gerekir.  
b) Fırıncılık balı dışında bal; bala ait olmayan yabancı tat ve koku ya sahip  ve fermantasyonu 
başlamış  olamaz , asitliği yapay olarak değiştirilm ez ve içerdiği doğal enzimleri parçalayacak 
veya  önemli düzeyde inaktive ed ilecek  şekilde ısıtıl maz.  
c) Filtre edilmiş bal ile ilgili hükümler saklı kalmak kaydıyla yabancı organik veya inorganik 
maddelerin ayrılması sıra sında kaçınılmaz olan kayıplar dışında baldan polen veya bala özgü 
diğer bileşenler uzaklaştırılamaz.  Filtre edilmiş bal dışında hangi aşamada olursa olsun ballara 
0.2 mm’nin altında filtrasyon uygulanmaz.  
ç) Balın tadı ve aroması, balın kaynağına ve üretildiği bitkinin türüne bağlı olarak değişmekle 
birlikte, balın kendine özgü koku ve tada sahip olması gerekir.  
d) Balın rengi su beyazından koyu amber renge kadar değişebilir. Salgı balının rengi pfund 
skala sına göre en az 60 olmalıdır.  
e) Balın kıvamı  akışkan, viskoz, kısmen veya tamamen kristalize olabilir.  
f) Etiketinde orijin aldığı çiçek, bitki, bölge veya coğrafya belirtilen ballara filtre bal ilave 
edilemez.  
g) Etiketinde botanik orijini belirtilen ballarda, balların bu özelliklerinin Tablo 1’de verilen 
polen oranları  ile uyumlu olur.  
 
Tablo 1 - Botanik orijini belirtilen balların minimum polen içerikleri  
Polenin Temsil Edilmesi  % (En az)  Botanik orijin  Aranacak tür  
Normal olan unifloral türler  45 Geven  Astragalus spp. 
Piren/Püren, Funda  Calluna vulgaris  
Erica spp. 
Kanola  Brassica napus  
Yonca  Medicago sativa  
Ayçiçeği  Helianthus annuus  
Üçgül  Trifolium spp. 
Hayıt  Vitex spp. 
Fazelya  Phacelia tanacetifolia  
 Yoğun olan unifloral türler  70 Kestane  Castanea sativa  
Ökaliptus  Eucalyptus  spp. 
 
Az olan unifloral türler  15 Akasya  Robinia pseudoacacia  
 
10 Narenciye  Citrus  spp. 
Biberiye  Rosmarinus officinalis  
Kekik  Thymus spp. 
Origanum spp. 
Thymra spp. 
Coridathymus spp. 
Pamuk  Gossypium spp. 
 
5 Lavanta  Lavandula  spp. 
Ihlamur  Tilia  spp. 
 
ğ) Bu Tebliğ kapsamında Ek -1’de belirlenen kriterler, krem bal ve kristalize bal olarak 
adlandırılan ballar için de geçerlidir.  
h) Petekli ballarda, peteğin en az % 80’i nin sırlanmış olması gerekir.  
d) Temel petekte balmumunun doğal yapısında bulunmayan, parafin, serezin, iç yağı, reçine, 
oksalik asit gibi organik maddeler ile ağartıcı maddeler gibi inorganik maddeler bulunamaz. 
Ayrıca bir gram petekte Amerikan Yavru Çürüklüğü etkeni Paenibacillus lar vae spor ve 
vejetatif formu ile Nosemosis etkenleri Nosema apis  ve Nosema ceren a sporları bulunamaz.  
 
Katkı maddeleri  
MADDE 6  – (1) Bala hiçbir katkı maddesi katılamaz.  
Aroma vericiler ve aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri  
MADDE 7  – (1) Bala hiç bir aroma verici ve aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri 
katılamaz.  
Bulaşanlar  
MADDE 8  – (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerde, 29/12/2011 tarihli ve 28157 3 
üncü mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar 
Yönetm eliğinde yer alan hükümler uygulanır.  
Pestisit kalıntıları  
MADDE 9  – (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerde, 25/11/2016 tarihli ve 29899  
mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Pestisitlerin Maksimum 
Kalıntı Limitleri Yönetmeliğinde yer alan hükümler uygulanır.  
Veteriner ilaç kalıntıları  
MADDE 10  – (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerde, 7/3/2017 tarihli ve 30000  sayılı 
Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Hayvansal Gıdalarda Bulunabilecek 
Farmakolojik Akti f Maddelerin Sınıflandırılması ve Maksimum Kalıntı Limitleri 
Yönetmeliği’nde yer alan hükümler uygulanır.  Hijyen  
MADDE 11  – (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerde, 29/12/2011 tarihli ve 28157 3 
üncü mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda  Kodeksi Mikrobiyolojik 
Kriterler Yönetmeliği ile 17/12/2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 
Gıda Hijyeni Yönetmeliğinde yer alan hükümler uygulanır.  
Ambalajlama  
MADDE 12  – (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürün ambalajlarında, 5/4/2018 tarihli ve 
30382  sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas Eden Madde ve 
Malzemeler Yönetmeliğinde yer alan hükümler uygulanır.  
Piyasaya arz  
MADDE 13 – (1) Karakovan balı ve doğal petekli ballar süzme bal olarak piyasaya arz 
edilemez.  
(2) Karakovan balı ve doğal petekli bal adıyla piyasaya arz edilecek ballarda peteğin 
parçalanmaması ve süzme bal ilave edilmemesi gerekir.  
 
Etiketleme  
MADDE 14  – (1) Bu Tebliğ k apsamında yer alan ürünlerde, 26/1/2017  tarihli ve 29960 sayılı 
Resm î Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Etiketleme  ve Tüketicileri Bilgilendirme  
Yönetmeliğinde yer alan hükümler uygulanır. Bu genel kurallara ek olan kurallar aşağıda 
verilmiştir:  
a) Etikette “1 yaşından küçük bebeklere bal yedirilmemelidir” ifadesi yer  alır. 
b) Çerçeveli balda net miktara “çerçeve ağırlığı” dahil değildir. Çerçevelere arıcıların işletme 
numaraları yazılır.  
c) Etikette balın orijini; salgı balı veya çiçek balı olduğu, bal ifadesinin yanında aynı punto ile 
belirtilir.  
ç) Filtre edilmiş ba llar ve fırıncılık balları hariç olmak üzere, balın botanik kaynağı belirli ise 
ve bal bu kaynağa ait duyusal, fiziksel, kimyasal ve palinolojik  özellikleri belirgin şekilde 
taşıyorsa, ürün ismi “ayçiçeği balı, ıhlamur balı” gibi orijin aldığı çiçek veya b itkinin adı ile 
desteklenebilir.  
d) Filtre edilmiş ballar ve fırıncılık balları hariç olmak üzere, bal üretildiği bölgenin florasına 
ait özelikleri belirgin şekilde taşıyorsa, ürün ismi, coğrafi işaretten doğan haklara aykırı 
olmamak kaydıyla, o bölgenin b ölgesel, coğrafi veya topografik adı ile birlikte kullanılabilir.  
e) Fırıncılık ballarının etiketinde “sadece pişirme amaçlı” ifadesi ürün ismine yakın ve 
kolayca görülebilir bir şekilde yer alır.  
f) Fırıncılık ballarının bileşen olarak kullanıldığı bileşi k bir gıda maddesinde “bal” ifadesi 
“fırıncılık balı” yerine bileşik gıda maddesinin isminde kullanılabilir. Ancak, ürünün 
bileşenler listesinde “fırıncılık balı” olarak yer alır.  
g) Filtre  edilmiş  balların etiketinde gıdanın adında ‘filtre edilmiş’ ifadesi yazılır ve bu ballarda 
polen miktarının önemli  ölçüde a zaltıldığı  etikette belirtilir.  
ğ) Hammadde ambalajı üstünde Arıcılık Kayıt Sistemine kayıtlı olan işletmeye ait 
hammaddenin kaynağını işaret edecek T ÜRKVET Kayıt Sisteminden alınan işletme numarası 
bulunur.  h) Balın botanik kaynağının Ek -1’de Latince ismi verilen botanik türlerden biri olması 
halinde; ürün ismi orijini olan çiçek veya bitkinin adı ile desteklenebilir.  
ı) Karakovan balları adlandırılırk en ürün adıyla birlikte “doğal petekli” ifadesi kullanılabilir.  
i) Süzme çiçek balının akışkan olmayan kıvamda, kontrollü koşullarda kristalize edilmesi 
halinde “krem bal”, kendiliğinden kristalize olması halinde ise “kristalize bal” adıyla piyasaya 
arz ed ilebilir.  
Taşıma ve depolama  
MADDE 15  – (1) Bu Tebliğ kapsamındaki ürünlerin taşınması ve depolanması, Türk Gıda 
Kodeksi Yönetmeliğinin Gıdaların Taşınması ve Depolanması bölümünde yer alan kurallara 
ek olarak; ballar, paketleme/dolum noktasından tüketiciye ulaştırılana kadar tüm aşamalarda 
temiz ve kuru yerlerde kokulardan ari biçimde, doğrudan güneş ışığından korunur ve 25 °C’yi 
aşmayacak şekilde muhafaza edilir.  
Numune alma ve analiz metotları  
MADDE 16  – (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünler den Türk Gıda Kodeksi 
Yönetmeliğinde belirtilen kurallara uygun olarak numune alınır, uluslararası kabul görmüş 
analiz metotları uygulanır.  
Avrupa Birliği mevzuatına uyum  
MADDE 17  – (1) Bu Tebliğ in hazırlanmasında , 20/12/2001 tarihli ve (AT) 2001/110 sayılı 
Bal ile ilgili Avrupa Parlamentosu ve  Konsey Direktifi dik kate alınmıştır . 
İdari yaptırım  
MADDE 18  – (1) Bu Tebliğe aykırı davrananlar hakkında 11/6/2010 tarihli ve 5996 sayılı 
Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun ilgili maddel erine göre 
yaptırımlar uygulanır.  
(2) HMF  (Hidroksimetilfurfural ) ve diastaz  sayısı na ilişkin değerlendirmelerde ortam sıcaklığı 
ölçülerek işlem yapılır.  
Yürürlükten kaldırılan tebliğ  
MADDE 19  – (1) 27/7/2012 tarihli ve 28366  sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan, Türk Gıda 
Kode ksi Bal Tebliği (Tebliğ No: 2012/58 ) yürürlükten kaldırılmıştır.  
Uyum zorunluluğu  
GEÇİCİ MADDE 1 – (1) Bu Tebliğ kapsamında faaliyet gösteren gıda işletmecileri , bu 
Tebliğ hükümlerine 1/1/2019  tarihine kada r uymak zorundadır.  
(2) Bu Tebliğin yayımından önce faaliyet gösteren gıda işletmecileri, bu Tebliğ hüküml erine 
uyum sağlayıncaya kadar, 27/7/2012 tarihli ve 28366  sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan, 
Türk Gıda Kode ksi Bal Tebliği (Tebliğ No: 2012/58 ) hüküml erine uymak zorundadır.  
Yürürlük  
MADDE 20  – (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.  
Yürütme  
MADDE 21  – (1) Bu Tebliğ hükümlerini Tarım ve Orman  Bakanı yürütür.  Ek-1 
Ballara Ait Diğer Özellikler  
 Çiçek Balı  Salgı Balı  Çiçek ve Salgı 
Balı Karışımı  Fırıncılık 
Balı  
Nem (en 
fazla)  % 20  % 20  % 20  % 23  
 
% 25  
Püren ve 
Funda 
kaynaklı 
fırıncılık 
ballarında   % 23  
Püren ( Calluna  vulgaris ) 
ve Funda  (Erica 
spp)  ballarında   
Sakkaroz  
(en fazla)  5 g/100 g  5 g/100 g  5 g/100 g  5 g/100 g  
 
10g/100g  
(Yalancı akasya ( Robina 
psedoacacia ) 
Adi yonca ( Medicago 
sativa)  
Menzies Banksia 
(Banksia meziesii ) 
Tatlı yonca ( Hedysarum ) 
Kırmızı okaliptüs 
(Eucalyptus 
camadulensis ) 
Meşin ağacı ( Eucryhia 
lucida, Eucyrphia 
milliganii ) ve 
Narenciye ballarında)   
 
15 g/100 g  
Lavanta çiçeği 
(Lavandula spp. ), Hodan  
(Boraga 
officinalis)  ballarında   
Fruktoz 
+Glukoz (en 100 g’da 60 g  100 g’da 45 g  100 g’da 45 g  - 
  Çiçek Balı  Salgı Balı  Çiçek ve Salgı 
Balı Karışımı  Fırıncılık 
Balı  
az) 
Fruktoz / 
Glukoz  0,9 - 1,4 1,0-1,4 1,0-1,4 - 
 
1,0-1,85  
  
Kestane ( Castanea 
sativa )  
1,2-1,85  
  
Akasya ( Robinia 
pseudoacacia )  
1,0-1,65  
  
Kekik ( Thymus spp. )  
Suda 
çözünmeyen 
madde (en 
fazla)*  0,1 g/100 g  0,1 g/100 g  0,1 g/100 g  0,1 g/100 g  
 
Serbest asitlik  
(en fazla)  
  
  
  50 meq/kg  50 meq/kg  50 meq/kg  80 meq/kg  
 
Elektrik 
iletkenliği  En fazla 0,8 mS/cm  
(Kocayemiş ( Arbutus 
unedo ), 
Funda  (Erica  spp.), 
Okaliptus  (Eucalyptus 
camaldulensis ), En az 0,8 
mS/cm  En fazla 0,8 
mS/cm  
  En fazla 0,8 
mS/cm  
  Çiçek Balı  Salgı Balı  Çiçek ve Salgı 
Balı Karışımı  Fırıncılık 
Balı  
Ihlamur ( Tilia spp.) , 
Püren  (Calluna 
vulgaris) , 
Okyanus mersini 
(leptospermum)  
Çay ağacı ( Melaleuca 
spp),  ve 
Pamuk  (Goss ypium 
spp.’ dan elde  edilenler 
hariç )  
En az 0,8 mS/cm  
(Kestane balında)  En az 0,8 
mS/cm  
(Kestane balı 
ve salgı balı 
karışımlarında)   
Diastaz sayısı  
(en az)  8 8 
  8 
  - 
   
3 
(Narenciye balı gibi 
yapısında doğal olarak 
düşük miktarda enzim 
bulunan ve doğal olarak 
HMF miktarı 15 
mg/kg’dan fazla 
olmayan balda)   
HMF (en 
fazla)**  
  
  
  40 mg/kg  40 mg/kg  40 mg/kg  - 
 
δ13CBal -23 ve daha negatif  - 23 ve daha 
negatif  
(Çam balında    -23 ve daha 
negatif   
  Çiçek Balı  Salgı Balı  Çiçek ve Salgı 
Balı Karışımı  Fırıncılık 
Balı  
-22.5 ve daha 
negatif ) 
Balda protein 
ve ham bal 
delta Cl3 
değerleri 
arasındaki 
fark   
-1,0 veya daha pozitif    
-1,0 veya daha 
pozitif  
(Çam balında 
bu kriter 
aranmaz ) 
    
-1,0 veya daha 
pozitif    
-1,0 veya 
daha 
pozitif  
 
Balda protein 
ve ham bal 
delta Cl3 
değerlerinden 
hesaplanan 
C4 şekerleri 
oranı  
(en fazla)  %7 %7 
(Çam balında 
bu kriter 
aranmaz ) 
  %7 %7 
 
Prolin miktarı  
(en az)  300 mg/kg  300 mg/kg  300 mg/kg  180 mg/kg  
 
180 mg/kg  
(Kanola, ıhlamur, 
narenciye, lavanta, 
okaliptüs ballarında)   
120 mg/kg  
(Biberiye, akasya 
ballarında)   
Naftalin 
miktarı (en 
fazla)***  10 ppb  10 ppb  10 ppb  10 ppb  
 
  
*        Pres balında suda çözünmeyen madde miktarı 0, 5 g/100 g’ı geçemez.  
**      Üretildiği bölge etiketinde belirtilmek koşulu ile tropikal ülke kaynaklı ballarda HMF 
miktarı en çok 80 mg/kg olur.  
***    Balmumunda naftalin miktarı 10 ppb’den fazla olamaz.