Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından:  
 
TÜRK GIDA KODEKSİ BELİRLİ GIDALARDA ERUSİK ASİT  SEVİYESİNİN 
RESMİ KONTROLÜ İÇİN N UMUNE ALMA ANALİZ METODU KRİTERLERİ 
TEBLİĞİ  
(TEBLİĞ  NO: 2015 /Taslak)  
Amaç ve kapsam  
MADDE 1 −  (1) Bu Tebliğin a macı; belirli gıdalar da erusik asit  seviyesinin resmi 
kontrolü için gıdalardan n umune alma ve analiz metodu kriterlerini düzenlemektir.  
 
Dayanak  
MADDE 2 – (1) Bu Tebliğ, 29/12/2011 tarihli ve 28157 3’üncü mükerrer sayılı Resmî 
Gazete’de yayı nlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği ne dayanılarak hazırlanmıştır.  
 
Tanımlar  
MADDE 3 −  (1) Bu Tebliğ’de geçen;  
a) Alt parti: Numune alma metodunu uygulamak amacıyla büyük bir partiden fiziksel 
olarak ayrılmış ve tanımlanmış kısmı,  
b) Bakanlık: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığını,  
c) Beli rli gıdalar: 29.12.2011 tarihli 28157 3’üncü müker rer sayılı Resmî Gazete’de 
yayın lanan TGK - Bulaşanlar Yönetmeliği eklerinde  erusik asit için limit belirlenen gıdaları,  
ç) Birincil (İnkremental) numune: Parti veya alt partinin tek bir yerinden alınan bir 
miktar materyali,  
d) Laboratuvar numunesi: Laboratuvar için paçal numunenin bir miktarı/bölümü 
alınarak hazırlanmış numuneyi,  
e) Paçal numune: Parti veya alt partiden alınan birincil numunelerin tamamının 
birleştirilmesi ile elde edilen, parti veya alt par tiyi temsil ettiği kabul edilen numuneyi,  
f) Parti: Numuneyi alan kontrol görevlisi tarafından; orijin, çeşit, paketleyici veya 
gönderici firma, ambalaj tipi, işaretleme gibi özelliklerinin aynı olduğu belirlenen ve bir 
seferde teslim edilen gıdanın tanıml anabilir miktarını,  
g) Şahit numune: İtirazlı durumlar için paçal numuneden ayrılan numuneyi,  
 
Numune alma  
MADDE 4 − (1) Belirli gıdalarda erusik asit  seviyesinin resmi kontrolü Ek-1’deki 
numune alma usul ve esaslarına göre yapılır.  
 
Numune hazırlama ve an aliz metodu kriterleri  
MADDE 5 − (1) Belirli gıdalarda erusik asit  seviyesinin resmi kontrolünde kullanılan 
analiz  metotları için gereklilikler ile  numune hazırlama usul ve esasları E k-2’ye uygun olur.  
 
Avrupa Birliği mevzuatına uyum  
MADDE 6 - (1) Bu Tebli ğ, 30/4/201 5 tarihli ve 2015/705 /EU sayılı Belirli Gıdalarda 
Erusik Asit Seviyes inin Resmi Kontrolü İçin Numune Alma ve Analiz Metotları nın 
Performans Kriterleri  hakkında Komisyon Tüzüğü dikkate alınarak Avrupa Birliği 
mevzuatına uyum çerçevesinde hazırlan mıştır.  
    
Geçiş hükümleri  
GEÇİCİ MADDE 1 – (1) Bu Tebliğin yayımı tarihinden önce resmi kontroller için 
anali z yapan kurum ve kuruluşlar 30/06/2016  tarihine kadar bu Tebliğ hükümlerine uyarlar.  
 Yürürlük 
MADDE 7  – (1) Bu Tebli ğ yayımı tarihinde y ürürlüğe girer.  
 
Yürütme 
MADDE 8  – (1) Bu Tebli ğ hükümlerini G ıda, Tarım ve Hayvanc ılık Bakanı yürütür. 
 
EK − 1  
NUMUNE ALMA  
  
 (1) − Genel hükümler  
a) Numune, kontrol görevlisi tarafından alınmalıdır.  
b) İncelenecek olan her parti veya alt partiden ayrı ayrı numun e alınmalıdır.  
c) Numune alma ve numune hazırlama aşamalarında erusik asit  içeriğini, dolayısıyla 
analitik belirlemeyi veya paçal numunenin partiyi temsil edebilirliğini etkileyecek herhangi 
bir değişikliği engellemek  için gerekli önlemler alınmalıdır.   
ç) Birincil numuneler mümkün olduğunca parti veya alt parti içinde farklı yerlerden 
alınmalıdır. Bu şekil de alınamadığı durumlarda ise (h ) bendinde belirtilen kayıtlara mutlaka 
işlenmelidir.  
d) Paçal numune, birincil numunelerin birleştirilmesiyle oluşturul malıdır.  
e) Her bir alt parti fiziksel olarak ayrılabilir ve tanımlanabilir olmalıdır.  
f) Paçal numunenin, alındığı parti veya alt partiyi temsil ettiğinden emin olunmalıdır.  
g) Şahit numune, homojenize edilmiş paçal numuneden ayrılır. Şahit numuneye iliş kin 
hükümler Bakanlıkça belirlenir.  
ğ) Numunelerin taşınması ve depolanması sırasında numune içeriğini her türlü 
değişiklikten koruyacak gerekli tüm önlemler alınmalıdır. Numuneler, taşıma esnasında 
bulaşmayı, numune kabının iç duvarına yapışması ile anali t kaybını ve numunenin zarar 
görmesini önleyecek nitelikteki temiz ve numune ile etkileşmeyecek olan kaplara konmalıdır.  
h) Resmi kontroller için alınan her numune alındığı yerde mühürlenmelidir. Her 
numune için, temsil ettiği partiyi açıkça tanımlayacak ş ekilde kayıt tutulmalıdır. Bu kayıtta 
parti nosu, numune alma tarihi, yeri ve analizi yapacak kişiye yardımcı olacak diğer bilgiler 
de yer almalıdır.  
(2) − Numune alma planı  
a) Partinin alt partilere bölünmesi  
Alt partinin fiziksel olarak ayrılabileceği du rumlarda , büyük partiler alt partilere 
bölünmelidir. Dökme partilerde satışa sunulan ürünler için alt parti sayısı veya ağırlığı Tablo -
1’e göre belirlenir. Diğer ürünler için alt parti sayısı veya ağırlığı Tablo -2’ye göre belirlenir. 
Parti ağırlığının her zaman alt parti ağırlıklarının tam katı olamayacağı dikkate alındığında;  
alt parti ağırlığı, Tablo -1 ve Tablo -2’de verilen alt parti ağırlığını en fazla %20 oranında 
geçebilir.  
 
Tablo - 1 
Dökme Partilerde Satışa Sunulan Ürünler İçin Partinin Alt Partilere  Bölünmesi  
Parti ağırlığı (ton)  
 Alt parti sayısı ya da ağırlığı  
> 1500  500 ton  
> 300 ve < 1500  3 alt parti  
> 100 ve < 300 100 ton  
< 100 Alt partilere bölünmez  
 
 
 
  
 
Tablo - 2 
Diğer Ürünler İçin Partinin Alt Partilere Bölünmesi  
Parti ağırlığı (ton)  
 Alt parti sayısı ya da 
ağırlığı  
> 15 15-30 ton  
< 15 Alt partilere bölünmez  
 
b) Birincil numunelerin sayısı , ağırlığı ve hacmi   
Numunenin  tekli paketler ya da birimlerden oluştuğu durum lar dışında paçal numune 
en az 1 kg veya 1 litre olmalıdır.  
Parti veya  alt partiden alınması gereken minimum birincil numu ne sayısı, Tablo -3’e 
uygun olmalıdır.   
Dökme sıvı ürünler için, parti veya alt parti numune almadan hemen önce mümkün 
olduğunca uzun süre ve ürün kalitesini etkilemeyecek şekilde elle veya mekanik olarak iyice 
karıştırılmalıdır. Bu durumda, verilen parti veya alt parti içinde bulaşanların homojen bir 
dağılım gösterdiği varsayılır. Bu nedenle, paçal numuneyi oluşturmak için parti veya alt 
partiden üç adet birincil numune alınması yeterlidir.  
Birincil numune lerin ağırlıkları  veya hacimleri  birbirine yakın miktarlarda olmalıdır. 
En az 1 kg veya 1 litre  hazırlanacak olan paçal numuneyi oluşturacak birincil numunelerin 
birisinin  ağırlığı, en az 100 g  veya 100 mL  olmalıdır.  
Bu metottan farklı uygula malar, EK -1’in 1 inci maddesi (h ) bendinde belirtildiği 
şekilde kayıt edilmelidir.  
 
Tablo - 3 
Parti veya Alt Partiden Alınması Gereken Minimum Birincil Numune Sayısı  
Parti/Alt partinin ağırlığı ya 
da hacmi (kg ya da L)  Alınması gereken minimum 
birincil numune sayısı  
< 50 3 
>50 – 500< 5 
> 500  10 
 
Parti veya alt partinin tekli paketler ya da birimlerden oluştuğu durum larda, paçal 
numuneyi oluşturmak için alınması gereken paket veya birimlerin sayısı Tablo -4’te 
verilmiştir.  
 
Tablo - 4 
Parti veya Alt Parti Tekli Paketle r ya da Birimlerden Oluşuyorsa, Paçal Numuneyi Oluşturmak İçin 
Alınması Gereken Paket veya Birimlerin (Birincil numuneler) Sayısı  
Parti/Alt parti içindeki birim 
ya da paket sayısı  Alınması gereken paket veya birim 
sayısı  
 sayısı  < 25 En az bir paket ya da  birim  
26 – 100 
 En az 2 paket ya da birim,  
yaklaşık % 5 
5 > 100  Maksimum 1 0 paket ya da birim, 
yaklaşık % 5 
 
  
Bu bölümde sözü edilen numune alma metodunun kabul edilemeyecek ticari sonuçlar 
doğuracağı ve bu nedenle uygulanamayacağı durumlarda (ambalajl ama şekli, partiye zarar 
verilmesi gibi) ya da yukarıda sözü edilen numune alma metodunu uygulamanın pratikte mümkün olmadığı durumlarda; parti veya alt partiyi yeterince temsil etm esi ve EK -1’in 1 inci 
maddesi (h ) bendinde belirtildiği şekilde belgelenmes i şartıyla alternatif bir numune alma 
metodu uygulanabilir.  
c) Perakende aşamasında numune alma  
Perakende aşamasında numune alma, mümkün olduğunca EK -1’in 2 inci maddesi (b) 
bendinde belirtilen numune alma hükümlerine uygun yapılmalıdır.   
Yukarıda sözü edi len numune alma metodunun kabul edilemeyecek ticari sonuçlar 
doğuracağı ve bu nedenle uygulanamayacağı durumlarda (ambalajlama şekli, partiye zarar 
verilmesi gibi) ya da yukarıda sözü edilen numune alma metodunu uygulamanın pratikte 
mümkün olmadığı durumla rda; parti veya alt partiyi yeterince temsil etmesi ve EK -1’in 1 inci 
maddesi (h) bendinde belirtildiği şekilde belgelenmesi şartıyla alternatif bir numune alma 
metodu uygulanabilir.  
 
EK-2 
Numune Hazırlama ve Anal iz Metotları  
1) Laboratuvar kalite standart ları 
Laboratuvarlar, 17/12/2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gıda 
ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik’te laboratuvarlar için belirtilen hükümlere 
uymak zorundadır.  
Laboratuvar yeterliliği ni ulusal ve uluslararası kabul edilen  yeterlilik testleri veya 
laboratuvarlararası çalışmalara sürekli ve başarılı katılım ile kanıtlanmalıdır.  
Laboratuvarlar iç kalite kontrol prosedürlerini uluslararası geçerliliği olan prosedürlere 
uygun olarak sağlamalıdır.  
Mümkün olduğu her durumda uygun s ertifikalı referans materyallerle metot doğruluğu  
kontrol edilmelidir.  
2) Numune hazırlama  
a) Numune hazırlama esnasında alınması gereken önlemler aşağıda belirtilmiştir.  
1) Öncelikli amaç, ikincil bir bulaşmaya sebep olmad an homojen ve tüm partiyi temsil 
eden bir laboratuvar numunesi oluşturmaktır.  
2) Laboratuvar tarafından alınan numune materyallerinin tamamı  laboratuvar 
numunesinin ve şahit numunenin hazırlanması için kullanılır.  
3) Analiz sonuçları, 29/12/2011 tarihli ve  28157 üçüncü mükerrer sayılı Resmî 
Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliğinde belirtilen maksimum 
limitlerle uyumlu olacak şekilde verilir.  
b) Laboratuvara gelen numunenin işlenmesi  
Paçal numunenin tamamı, tam homojenizasyonun sağlad ığından emin olunacak 
öğütme (eğer uygunsa) ve iyice karıştırma içeren bir süreç kullanılarak homejen hale 
getirilmelidir.  
3) Analiz metodu performans kriterleri  
a) Tanımlar  
1) r: Tekrar edilebilirlik:  Aynı numune, aynı kişi, aynı cihaz, aynı laboratuvar gibi 
tekrar edilebilirlik koşulları altında yapılan, belirli bir olasılık dahilinde (genellikle %95)  iki 
analiz sonucu arasındaki mutlak farkın geçmemesi gereken değeri ( r = 2,8 x s r ), 
2) s r: Tekrar edilebilirlik koşulları altında elde edilen sonuçlarda n hesaplanan standart 
sapmayı,  
3) RSD r: Tekrar edilebilirlik koşulları altında elde edilen sonuçlardan hesaplanan bağıl 
standart sapmayı [ (s r/
x)x100],  
4) R: Tekrar üretilebilirlik: Aynı numunede, aynı metot kullanılarak, farklı kişiler 
tarafından tekrar ü retilebilirlik koşullarında yapılan,  belirli bir olasılık dahilinde (genellikle 
%95) iki analiz sonucu arasındaki mutlak farkın geçmemesi gereken değeri (R = 2,8 x s R),  5) s R: Tekrar üretilebilirlik koşulları altında elde edilen sonuçlardan hesaplanan 
standart sapmayı,  
6) RSD R : Tekrar üretilebilirlik koşulları altında elde edilen sonuçlardan hesaplanan 
bağıl standart sapmayı  [ (s R / 
x)x100],  
7) LOD: Tespit limiti. Uygun bir istatistiksel belirsizlikle analitin varlığını ortaya 
çıkarmanın mümkün olduğu en  küçük ölçüm içeriğini,  
Tespit limiti, sayısal olarak kör numune ölçümlerinin  ortalamasının standart 
sapmasının üç katına eşittir (n>20).  
8) LOQ: Ölçüm  limiti. Uygun bir istatistiksel belirsizlikle ölçülebilen analitin en az 
miktarını,  
Eğer tespit limiti civarındaki bir derişim aralığında doğruluk ve kesinlik sabit ise,  
ölçüm limiti sayısal olarak kör numune ölçümlerinin ortalamasının standart sapmasının altı 
veya on katına eşittir (n>20).  
9) u: Bir ölçüm modeli içindeki bileşenlerin bireysel standart ölç üm belirsizliklerinin 
kullanılmasıyla elde edilen birleştirilmiş standart ölçüm belirsizliğini,  
10) U: Kapsama faktörü olarak “2” katsayısının kullanılmasıyla yaklaşık %95 ‘lik bir 
güven aralığı veren, ge nişletilmiş ölçüm belirsizliğini , 
11) U f : Maksimum standart ölçüm belirsizliğini,  
ifade eder.  
b) Genel hükümler  
(1) Gıda kontrol amaçlı kullanılan analiz metotları, aşağıda verilen kriterlere göre 
karakterize olmalıdır.  
 1) Doğruluk,  
 2) Uygulanabilirlik (matriks ve çalışma aralığı),  
 3) Tespit limiti,  
 4) Ölçüm l imiti,  
 5) Kesinlik,  
 6) Tekrar edilebilirlik,  
 7) Tekrar üretilebilirlik,  
 8) Geri kazanım,  
 9) Seçicilik,  
10) Duyarlılık,  
11) Doğrusallık,   
12) Ölçüm belirsizliği,  
13) Diğer gerekli kriterler.  
c) Özel hükümler  
1) Performans kriterleri  
Gıdalarda b ulaşanların belirlenmesi için, özel bir metodun bulunmadığı durumlarda; 
laboratuvar ilgili matriks için Tablo 5’de verilmiş olan spesifik performans kriterlerine uygun 
ve geçerli kılınmış herhangi bir metot seçebilir.  
Uygun ve mümkün ise tamamen geçerli kı lınmış metotların (örneğin ilgili matriks için 
ortak denemelerle geçerli kılınmış metotlar) kullanılması tavsiye edilmektedir. Tablo 5’de 
verilmiş olan spesifik performans kriterlerini karşılaması şartıyla, diğer uygun geçerli kılınmış 
metotlar da (örneğin  ilgili matriks için laboratuvar içi geçerli kılınmış metotlar) kullanılabilir.  
Diğer ayrıntılar ise performans kriterleri notları başlığı altında verilmiştir.  
Mümkünse laboratuvar içi geçerli kılınmış metotlar için geçerli kılma, sertifikalı bir 
referans materyal kullanılarak yapılmalıdır.  
 
 
 Tablo –5  
Erusik Asit  Analiz Metotları İçin Performans Kriteri  
Performans kriterleri notları:  
Horwitz denklemi (1,2 x 10-7≤ C ≤ 0,138 konsantrasyonlar için) ve modifiye Horwitz 
denklemi (C < 1,2 x 10-7 konsantrasyonlar için ); analite ve matrikse bağlı olmayan, yalnızca 
analit konsantrasyonuna bağlı olarak değişen ve b irçok rutin analiz metodu için geçerli olan 
genel kesinlik denklemleridir.  
 
C < 1,2 x 10-7 konsantrasyonlar için modifiye Horwitz denklemi:  
RSD R= %22 
Burada:  
-RSD R: Tekrar üretilebilirlik koşulları altında elde edilen sonuçlardan hesaplanan bağıl 
standart  sapmayı [(s R /
x) x 100]  
-C: Konsantrasyon oranını  (örneğin 1=100 g/100 g, 0,001 =1000 mg/kg)  
ifade eder. Modifiye Horwitz denklemi C < 1,2 x 10-7 konsantrasyonlara uygulanır.  
 
1,2 x 10-7≤ C ≤ 0,138  konsantrasyonlar için  Horwitz denklemi:  
RSD R= 2C(– 0,15) 
Burada:  
-RSD R: Tekrar üretilebilirlik koşulları altında elde edilen sonuçlardan hesaplanan bağıl 
standart sapmayı [(s R /
x) x 100] .  
-C: Konsantrasyon oranını (örneğin 1=100 g/100 g, 0,001 =1000 mg/kg)  
ifade eder. Horwitz denklemi 1,2 x 10 -7≤ C ≤ 0,138  konsantrasyonlara uygulanır.  
2) Amaca uygunluk yaklaşımı  
2.1. Laboratuvar içi geçerli kılınmış metotların resmi kontroller için uygunluğunu 
değerlendirmek amacıyla, alternatif olarak “amaca uygunluk” yaklaşımı kullanılabilir. Resmi 
kontroller için uygun met otlar, aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanan maksimum standart 
ölçüm belirsizliğinden daha düşük birleştirilmiş standart ölçüm belirsizliği (u) olan sonuçlar 
üretmelidir.  
2 2) x ()2/ ( U C LODf  
 
2.2. Burada;  
Uf: Maksimum standart ölçüm belirsizliğini (µg/kg),  Parametre  Kriter  
Uygulama alanı  Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliği nde yer alan 
gıdalar  
Spesifiklik  Matriks veya spektral girişimden bağımsız olmalı dır. 
Tekrar edilebilirlik 
(RSD r) Modifiye edilmiş h orwitz eşitliğinden elde edilen RSDr 
değer inin 0,66 katı  
Tekrar üretilebilirlik 
(RSD R) Modifiye edilmiş horwitz  eşitliğinden elde edilen değerin 2  
katı 
Geri kazanım  % 95 -105 
LOD  <1 g/kg 
LOQ  <5 g/kg LOD: Metodun te spit limitini (µg/kg), (LOD, ilgilenilen konsantrasyon için Ek-2’nin 
3 üncü maddesinin (c) bendi 1 inci fıkrasında verilen performans kriterlerini karşılamalıdır.)  
C: Konsantrasyonu,  
α: C değerine bağlı olarak kullanıla cak olan  sabit, sayısal bir faktörü  
ifade eder.  
2.3. α sabiti için kullanılan değerler Tablo – 6’da verilmiştir.  
 
Tablo –6 
Farklı Konsantrasyonlar İçin Formülde Verilen “α “ Sabitinin sayısal Değerleri  
  
 
 
 
 
 
 
 
 
4) Raporlama  
a) Sonuçların açıklanması  
Sonuçlar Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliği nde belirtilen maksimum 
limitlerle aynı birim  cinsinden ve aynı sayıda anlamlı rakam kullanılarak  açıklanır.  
b) Geri kazanım hesabı  
1) Analitik metot içinde bir ekst raksiyon basamağı uygulandı ise , analitik sonuç geri 
kazanıma göre düzeltilir. Bu durumda, geri kazanım oranı raporlanır.  
2) Uygulanan analitik metot içerisinde herhangi bir ekstraksiyon b asamağı yok ve 
uygun sertifikalı referans materyalin kullanıldığına  dair bir kanıt var ise  ve sertifikalı 
konsantrasyon yüksek doğruluktaki belirsizliğe ulaşmayı sağlıyor ve böylece metot sapm a 
içermiyor ise ; analiz sonucu geri kazanım düzeltmesi yapılmadan  raporlanabilir. Sonucun geri 
kazanım düzeltmesi yapılmadan  raporl andığı durumların belirtilmesi gerekir.  
c) Ölçüm belirsizliği  
1) Analitik sonuçlar x±U olarak raporlanır. Burada x analitik sonucu, U ise kapsama 
faktörü olarak “2” katsayısının kullanıldığı ve yaklaşık %95’lik bir güven aralığını veren 
genişletilmiş ölçüm  belirsizliğini ifade eder (U=2u).  
2) Analitik sonucun yasal limitlere uygunluk değerlendirmesi, bir ekstraksiyon 
basamağı uygulandı ise geri kazanıma göre düzeltilmiş olan sonuçtan ölçüm belirsizliğinin 
çıkarılmasıyla elde edilen sonuca göre yapılır.  
5) Sonuçların yorumlanması  
a) Bir partinin veya alt partinin kabulü  
1) Kullanılan analitik metotta bir ekstraksiyon işlemi var ise geri kazanım ve 
genişletilmiş ölçüm belirsizliği hesaba katılmak suretiyle; laboratuvar numunesi analiz 
sonucu, Türk Gıda Kodeksi  Bulaşanlar Yönetmeliği nde belirtilen maksimum limitleri 
aşmıyorsa kabul edilir.  
b) Bir partinin veya alt partinin reddedilmesi  
1) Kullanılan analitik metotta bir ekstraksiyon işlemi var ise geri kazanım ve genişletilmiş 
ölçüm belirsizliği hesaba katılmak  suretiyle; laboratuvar numunesi analiz sonucu, Türk Gıda 
Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliği nde belirtilen maksimum limitleri aşıyorsa reddedilir.  C (µg/kg)  α 
<50 0,2 
51 – 500 0,18 
501– 1000  0,15 
1001 – 10000  0,12 
>10000  0,1