1 
 नेपाल राजपत्र  खण्ड ५७ स ‌ंख्या  ३७  भाग ५ मिमि २०६४/०९/१६ िा प्रकामसि सूचना १ िा रहेको 
कुखुराको दाना पदार्थको गुणस्िर वा िात्रा खारेज गरी देहाय बिोजजि कुखुराको दानाको गुणस्िर वा िात्रा 
मनर्ाथरणका लामग स्वीकृि गने र नेपाल सरकारिा मसफाररस गने मनणथय गररयो ।  
१.० कुखुराको दाना (Poultry Feed)  को गुणस्िर  
१. गुणस्िरको क्षेत्र (Scope) :   
यो गुणस्िरले कुखुराको लामग उत्पादन िर्ा प्याकेजजङ्ग गररएको सबै प्रकारका कुखुराको दाना (Poultry 
Feed) को सम्बन्र्िा लागू हुनेछ ।  
२. पररचय (Description)  :  
कुखुरालाई ददइने दाना पदार्थ मनम्न प्रकारका हुने छन् । 
२.१ “फुलको लामग पामलने चल्लाको दाना L1” भन्नाले (0-8) आठ हप्तासम्िको  कुखुरालाई खुवाउने 
दानालाई सम्झनु पदथछ ।  
२.२ “फुलको लामग पामलने हुकंदो कुखुराको दाना L2” भन्नाले (9-16) नौ हप्तादेजख सोह्र हप्तासम्िको  वा 
फुल पानथ नलागेसम्िका बढ्दो कुखुरालाई खुवाउने दानालाई सम्झनु पदथछ ।  
२.३ “फुल पाने कुखुराको दाना L3” भन्नाले (17-45) सत्र हप्तादेजख पैंिामलस हप्तासम्ि उिेर पुगी फुल पानथ 
र्ालेको कुखुरालाई खुवाउने दानालाई सम्झनु पदथछ ।  
२.४ “फुल पाने कुखुराको अजन्िि दाना L4” भन्नाले (45) पैंिामलस हप्ताभन्दा बढी उिेर पुगेको फुल पाने 
कुखुराको अजन्िि दानालाई सम्झनु पदथछ ।  
२.५ “ब्रोइलर चल्लाको शुरु दाना B0” भन्नाले (0-14) चौर् ददनसम्िको ब्रोइलर कुखुराको चल्लालाई 
खुवाउने दानालाई सम्झनु पदथछ ।  
२.६ “हुकंदो ब्रोइलर चल्लाको दाना  B1” भन्नाले (15-28) पन्र ददन देजख अट्ठाइस ददनसम्िको ब्रोइलर 
कुखुराको चल्लालाई खुवाउने  दानालाई सम्झनु पदथछ ।  
२.७ “ब्रोइलर कुखुराको दाना B2” भन्नाले (29-42) उनान्िीस ददन  देजख बयालीस ददनसम्ि को ब्रोइलर 
कुखुरालाई खुवाउने दानालाई सम्झनु पदथछ ।  
२.८ “ब्रोइलर कुखुराको अजन्िि दाना  B3” भन्नाले (43) मत्रचालीस ददन देजख बढी उिेरका ब्रोइलर 
कुखुरालाई खुवाउने दानालाई सम्झनु पदथछ ।  
३. आवश्यक  गुणस्िर पररमर्हरु (Essential Composition and Quality Factors)    
३.१ कुखुराको दाना पेलेटस् (Pellets), क्रम्स  (Crumbs)  वा र्ुलो (Powder) जस्िा स्वरुपिा हुन सक्नेछन् ।  
३.२ कुखुराको दाना उत्पादन गदाथ िपमसल बिोजजि का कच्चा पदार्थको प्रयेग गनथ सककनेछ । 2 
 १. कुखुराको दाना उत्पादन गनथ िकै, कमनका, ज्वार, गहुुँ, जौ, चािल, रागी, मसिल िरुल को कपठो, 
वनस्पमि  िेल, भटिासको कपठो, भटिासको कपना, बदािको कपठो, बदा िको कपना, रेपमसडको कपना, 
सूयथिुखीको कपना, मिलको कपना, िाछाको र्ूलो, बोनमिल, िेज ग्लुटेन (Maize gluten) , राइस ब्रान , 
राइस ब्रान डीआएल्ड केक (DOC), गहुुँको ढुटो, साल मसड कपना (Sal seed meal) , िोलासेस, चुन 
ढुङ्गाको र्ूलो, डाइ क्याजल्सयि फस्फेट, खाने नून, खाने सोडा, सेल मिट (Shell grit) , हकि चुणथ 
लगायिका कुखुराले खान मिल्ने अन्य पदार्थहरु कच्चा पदार्थ को रुपिा प्रयोग गनथ सककने छन् । 
२. आहारपुरक दाना पदार्थ  (कफड सजप्लिेन्ट) िर्ा दानाको योगशील (कफड एमडकटभ्स) :  दाना पदार्थिा 
गुणस्िर बृकि गनथ वा गुणस्िर कायि राख्न आवश्यकिा अनुसार पोषक ित्त्वहरु मिजिि आहारपुरक 
दाना पदार्थ  (कफड सजप्लिेन्ट) िर्ा दानाको योगशील (कफड एमडकटभ्स) प्रयोग गनथ सककनेछ । िर 
एजन्टबायोकटक्स् (Antibiotics) को प्रयोग गनथ पाइथने छैन ।   
३.३ कुखुराको दानाको गुणस्िर पररमर् देहाय बिोजज हुनु पनेछ l 
चाररमत्रक गुणहरु कुखुराको दानािा हुनुपने गुणस्िर वा िात्रा फुलको लामग पामलने 
चल्लाको दाना  
फुलको लामग पामलने 
हुकंदो कुखुराको दाना 
फुलपाने कुखुराको दाना 
फुल पाने कुखुराको अजन्िि 
दाना 
ब्रोइलर चल्लाको शुरु दाना 
हुकंदो ब्रोइलर चल्लाको 
दाना 
ब्रोइलर कुखुराको दाना 
ब्रोइलर कुखुराको अजन्िि 
दाना 
एल1 एल2 एल3 एल4 मब0 मब1 मब2 मब3 
जला‌ंश प्रमिशि, बढीिा (Moisture, 
maximum)  ११ ११ ११ ११ ११ ११ ११ ११ 
जला‌ंश प्रमिशि, बढीिा  (िोल्ड 
इथजन्हमबटर वा एमसडीफाए र प्रयोग 
भएिा) (moisture when mold 
inhibitor or acidifier ha s been used, 
maximum)  १२ १२ १२ १२ १२ १२ १२ १२ 
क्रुड प्रोकटन प्रमिशि, घटीिा (Crude 
protein, minimum)  २०.०  
 १६.०  
 १८.०  
 १६.०  
 २२.० २१.० 
 २०.०  
 १९.० 
 
क्रुड फाइबर प्रमिशि, बढीिा 
(Crude fiber, maximum)  ६.० 
 ८.० 
 ८.० 
 ९.० 
 ६.० ६.० 
 ६.० 
 ६.० 
 
क्रुड फ्याट प्रमिशि, घटीिा  
(Crude fat, minimum)  २.० 
 २.० 
 २.० 
 २.० 
 ३.५ ३.५ 
 ३.५ 
 ३.५ 
 
एमसड इन्सोल्युबल आस प्रमिशि, 
बढीिा (Acid insoluble ash, 
maximum)  ४.०  
४.० 
  
४.० 
 ४.०  
३.५ 
  
३.५ 
  
३.५ 
  
३.५ 
 3 
 क्याजल्सयि प्रमिशि, घटीिा  
(calcium, minimum)  १.० १.० ३.० ३.५ १.० १.० १.० १.० 
नुन (सोमडयि क्लोराइड) प्रमिशि, 
बढीिा (Salt as Sodium chloride, 
maximum)  ०.५ 
 ०.५ 
 ०.५ 
 ०.५ 
 ०.५ ०.५ 
 ०.५ 
 ०.५ 
 
कूल फस्फोरस, प्रमिशि,  घटीिा  
(Total phosphorous, minumum)  ०.७ ०.६५  ०.६५  ०.६५  ०.७ ०.७ ०.७ ०.७ 
लाइमसन, प्रमिशि, घटीिा (Lysine, 
minimum)  १.० ०.७ ०.७ ०.६५  १.४ १.३ १.२ १.० 
मिमर्ओनाइन, प्रमिशि, घटीिा 
(Methionine, minimum)  ०.४ ०.३५  ०.३५  ०.३०  ०.५ ०.५ ०.५ ०.४५ 
मिमर्ओनाइन + मसस्टाइन, प्रमिशि,  
घटीिा  (Mthionine and cysteine, 
minimum)  ०.७०  ०.६०  ०.६०  ०.५५  १.० ०.९ ०.९ ०.८५ 
िेटाबोलाइजेबल इनजजथ, 
ककलोक्यालो री प्रमि ककलोिाि, 
घटीिा (Metabolizable Energy  
Kcal/Kg, minimum)  २८०० २५०० २६०० २४०० 2800 ३००० ३१०० ३२०० 
द्रष्टब्य:  
१. उल्लेजखि चाररमत्रक गुणहरुको िात्रा िौलको कहसाबले जला‌ंश रकहि आर्ारिा गणना गररएका हुन् । 
२. कुखुराको दाना सडेको, गन्हाएको, मबषालु, ढुसी परेको वा ककरा लागेको हुनु हुुँदैन l   
४. हामनकारक ित्त्व िर्ा मिनका  अवशेष (Residues) :                              
४.१ कुखुराको दानािा हामनकारक ित्त्वहरुको िात्रा मनम्न सीिा भन्दा नबढेको हुनु पनेछ l 
क्र.स.  हामनकारक ित्त्वको नाि  िात्रा   
१. आसेमनक, मि.िा ./के.जी.*, बढीिा (Arsenic, mg/kg, maximum)  २.० 
२. फ्लोररन, मि.िा./के.जी. *, बढीिा (Flourine, mg/kg, maximum)  ३०.०  
३. जशशा, मि.िा./के.जी. *, बढीिा  (Lead, mg/kg, maximum)  ५.० 
४. पारो, मि.िा./के.जी. *, बढीिा  (Mercury, mg/kg, maximum)  १.० 
५. सोमडयि नाईट्राइट , मि.िा./के.जी. *, बढीिा  (Sodium nitrite, mg/kg, 
maximum)  १५.० 
६. क्यास्टर , मि.िा./के.जी. *, बढीिा  (Castor, mg/kg, maximum)  १०.० 
७. कि गोमसपोल , मि.िा./के.जी. *, बढीिा  (Free gossypol, mg/kg, maximum)  २०.० 
८. अफ्लाटजक्सन  मब१, िाइक्रोिाि प्रमि ककलोिाि, बढीिा (Aflatoxin  B1, 
µg/kg, maximum)  २८.० 
9. नन् प्रोकटन नाइट्रोजन (Non -protein nitrogen)  अनुपजस्र्ि 
  * मि.िा. /के.जी. भन्नाले मिमलिाि प्रमि ककलोिािलाइथ जनाउुँछ । 
४.२. िामर् ४.१ को िामलकािा उल्लेजखि बाहेक कुखुराको दानािा कन्टामिनेन््स (Contaminants) , टजक्सन 
(Toxin) लगायिका अन्य हामनका रक ित्त्वको अवशेषको िात्रा नेपाल सरकारले िोके बिोजजि हुनेछ ।  4 
 ५. स्वच्छिा (Hygiene) सम्बन्र्ी व्यवस्र्ा :  
कुखुराको दानाको उत्पादन, प्याकेजजङ्ग, ह्याण्डमलङ्ग, भण्डारण िर्ा ढुवानीिा स्वच्छिा सम्बन्र्ी कायथकवमर् 
नेपाल सरकार, कृकष िर्ा पशुपन्छी कवकास िन्त्रालयले िोके बिोजजि हुनेछ ।  
६. प्याकेजजङ्ग र लेबमलङ्ग सम्बन्र्ी व्यवस्र्ा (Packaging and Labeling Requirements) :   
कुखुराको दानालाई सफा, सुख्खा, पोमलमर्न लेमिनेटेड जुटको बोरा वा लेमिनेटेड कागजको बोरािा जशलवन्दी 
गरी प्याकेजजङ्ग गनुथ पनेछ l प्याकेजजङ्ग गररएको कुखुराको दानाको बोरा/प्याकेटिा मनम्नानुसारको लेवल 
कववरण खुलेको हुनु पदथछ l  
क. दानाको पकहचान खुल्ने नाि र ब्रान्डको नाि,  
ख. दानाको प्रकार,  
ग. उत्पादकको नाि  र ठेगाना, 
घ. खुद िौल (के.जी.) र अमर्किि खुद्रा िूल्य,  
ङ. ब्याच न‌ं.,  
च. उत्पादन मिमि र उपभोग्य मिमि ,  
छ. टजक्सन बाइन्डर, िोल्ड इथजन्हकवटर र एमसडीफाए र समििणको  रुपिा प्रयोग भएिा सो उल्लेख 
गनुथ पनेछ, 
ज. सजम्ििण र कफड सजप्लिेन्ट िर्ा योगशीलको नाि,  
झ. भण्डारण कवमर् ।