Tarım ve Orman Bakanlığından : 
 
TÜRK GIDA KODEKSİ GIDALARDAKİ ESER ELEMENTLER VE İŞLEME 
BULAŞANLARININ RESMİ KONTROLÜ İÇİN NUMUNE ALMA VE ANALİZ 
METODU KRİTERLERİ TEBLİĞİ  
(TEBLİĞ NO:2024/10 ) 
  
Amaç  ve kapsam  
MADDE 1 – (1) Bu Tebliğ in amacı , gıdalardaki eser elementler ve işleme bulaşanlarının  
resmi kontrolü için numune alma  ve analiz metodu kriterleri nin belirle nmesidir.  
Dayanak  
MADDE 2 – (1) Bu Tebliğ, 11/6/2010 tarihli ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki 
Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun 23 üncü, 26 ncı ve 31 inci maddeleri , 19/2/20 20 tarihli ve 
31044  sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği ve 5/11/2023 tarihli 
ve 32360 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliği  
hükümlerine dayanılarak hazırla nmıştır.   
Tanımlar  
MADDE 3 – (1) Bu Tebliğde  geçen;  
a) Alt parti: Büyük bir partinin belirlenmiş bir kısmına numune alma metodunu 
uygulamak için partinin fiziksel olarak ayrılabilir ve tanımlanabilir kısmını,  
b) Bakanlık: Tarım ve Orman Bakanlığını,  
c) Birincil numune: Parti veya alt partideki tek bir yerden alınan madde miktarını,  
ç) Karşılaştırılabilir boyut ve ya ağırlık: %50’yi geçmeyen boyut ve ya ağırlık farkını,  
d) Laboratuvar numunesi: Laboratuvar için amaçlanan paçal numunenin temsili bir 
kısmını veya miktarını,  
e) Paçal numune: Partiden veya alt partiden alınan birincil numunelerin birleştirilmiş 
toplamını ve parti veya alt partiyi temsil eden numuneyi,  
f) Parti:  Aynı anda teslim edilen ve numuneyi alan kontrol görevlisi tarafından menşei, 
çeşidi,  türü, toplanma alanı, ambalaj tipi, ambalajlayıcısı, göndericisi veya işaretleri gibi ortak 
özelliklere sahip olduğu belirlenen tanımlanabilir miktardaki gıdayı , 
g) Şahit numune: İtirazlı durumlar için, homojenize edilmiş paçal numuneden ayrılan 
numuneyi,  
ifade eder.  
(2) Bu Tebliğde geçen ve birinci fıkrada yer al mayan tanımlar için 5996 sayılı Veteriner 
Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun 3 üncü maddesinde yer alan tanımlar 
geçerlidir.  
Numune alma ve analiz metotları  
MADDE 4 – (1) Türk Gıda Kodeksi Bul aşanlar Yönetmeliğinde yer alan  kurşun, 
kadmiyum, cıva, inorganik kalay, inorganik arsenik, 3 -monokloropropan -1,2-diol (3 -MCPD), 
3-MCPD yağ asidi esterleri, glisidil yağ asidi esterleri, polisiklik aromatik hidrokarbonlar 
(PAH) ve perklorat ve a ynı Yönetmeliğin 10 uncu maddesine göre Bakanlık Talimatı 
oluşturulmuş akrilamid seviyelerinin kontrolü için  kullanılan numune alma ve analiz metotları 
Ek-1’e uygun olur.  
(2) Birinci fıkra, 17 /12/2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gıda  ve 
Yemin Resmi Kontrolle rine Dair Yönetmelik hükümleri saklı kalmak kaydıyla  uygu lanır.  
Avrupa Birliği mevzuatına uyum  
MADDE 5 – (1) Bu Tebliğ , Gıdalardaki Eser Elementler ve İşleme Bulaşanlarının 
Kontrolü için Numune Alma ve Analiz Metodu Kriterlerini belirleyen 28 /03/2007 tarihli ve 
(AT) 333/2007 sayılı Komisyon  Tüzüğü dikkate alınarak Avrupa Birliği mevzuatına uyum 
çerçevesinde hazırlanmıştır.  Yürürlükten kaldırılan tebliğ  
MADDE 6 – (1) 24/02/2017 tarihli ve 29989 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tür k 
Gıda Kodeksi Gıdalarda Eser Elementler ve Bulaşan Seviyelerinin Resmi Kontrolü İçin 
Numune Alma, Numune Hazırlama ve Analiz Metodu Kriterleri Tebliği (Tebliğ No: 2017/7) 
yürürlükten kaldırılmıştır.  
(2) Yürürlükten kaldırılan Tebliğe yapılan atıflar bu Tebliğe yapılmış sayılır.  
Geçiş hükümleri  
GEÇİCİ MADDE  1 – (1) Bu Tebliğin yayımından önce faaliyet gösteren ve bu Tebliğ 
kapsamında yer alan ürünlerde resmi kontroller için analiz yapan kurum ve kuruluşlar 
31/12/2024 tarihine kadar bu Tebliğ hükümlerine u ymak zorundadır.  
(2) Bu Tebliğ hükümlerine uyum sağlanıncaya kadar, yürürlükten kaldırılan Türk Gıda 
Kodeksi Gıdalarda Eser Elementler ve Bulaşan Seviyelerinin Resmi Kontrolü İçin Numune 
Alma, Numune Hazırlama ve Analiz Metodu Kriterleri Tebliği (Tebliğ N o: 2017/7) 
hükümlerinin uygulanmasına devam olunur.  
Yürürlük  
MADDE 7 – (1) Bu Tebliğ yayımı  tarihinde n 1 ay sonra  yürürlüğe girer.   
Yürütme  
MADDE 8 – (1) Bu  Tebliğ hükümlerini Tarım ve Orman Bakanı yürütür.  Ek-1 
Bölüm A  – Numune Alma Metotları  
A.1. Genel Hükümler  
a) Numune, kontrol görevlisi tarafından alınır.  
b) İncelenecek olan her parti veya alt partiden ayrı ayrı numune alınır.  
c) Numune alma sırasında bulaşanların seviyelerini etkileyebilecek, analitik olarak belirlemeyi 
olumsuz etkileyebilecek veya paçal numuneyi temsili olmaktan çıkaracak herhangi bir 
değişiklikten kaçınmak için önlemler alınır.  
ç) Birincil numune mümkün olduğunca parti veya alt parti içinde farklı yerlerden alınır. Bu 
şekilde alınamadığı durumlarda ise mutlaka (g) bendinde belirtilen kayıtlara işlenir.  
d) Paçal numune, birincil numunelerin birleştirilmesiyle oluşturulur.  
e) Şahit numune, homojenize edilmiş paçal numuneden ayrılır.  
f) Her numune, kontaminasyona, kabın iç duvarına adsorbsiyon nedeniyle analit kayb ına ve 
taşıma sırasında hasara karşı yeterli koruma sağlayan temiz, inert bir kaba konulur. Numunenin 
taşıma veya depolama sırasında bileşiminde meydana gelebilecek herhangi bir değişiklikten 
kaçınmak için gerekli tüm önlemler alınır.  
PAH analizi için numu ne alınması sırasında, numunenin PAH içeriğini 
değiştirebilecekleri için mümkünse plastik kaplardan kaçınılmalıdır. Mümkün olduğu kadar 
numuneyi ışıktan yeterince koruyan, inert, PAH içermeyen cam kaplar kullanılır. Bunun pratik 
olarak mümkün olmadığı duru mlarda, en azından numunenin plastikle doğrudan temasından 
kaçınılmalıdır (örneğin katı numuneler söz konusu olduğunda, numune kaba yerleştirilmeden 
önce alüminyum folyoya sarılır).  
g) Resmi kontrol için alınan her numune, Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine  Dair Yönetmelik 
hükümlerine uygun olarak mühürlenir ve etiketlenir.  
Her numune için, temsil ettiği parti veya alt partiyi açıkça tanımlayacak (parti numarası 
ile ilişkilendiren) şekilde kayıt tutulur. Bu kayıtta numune alma tarihi, yeri ve analizi yapaca k 
kişiye yardımcı olacak diğer bilgiler de yer almalıdır.  
A.2. Numune Alma Planları  
a) Partilerin alt partilere bölünmesi  
Büyük partiler, alt partinin fiziksel olarak ayrılabilmesi şartıyla alt partilere bölünür. 
Tahıllar gibi dökme sevkiyatlarda ticareti yapılan ürünler için Tablo 1 uygulanır. Diğer ürünler 
için Tablo 2 uygulanır. Parti ağırlığının her zaman alt parti ağırlıklarının tam katı olamayacağı 
dikkate alındığında, alt parti ağırlığı tablolarda verilen alt parti ağırlığını en fazla %20 oranında 
geçebilir.  
b) Birincil numunelerin sayısı  
Takviye edici gıda, baharat veya otlar, kurutulmuş mantar, alg veya likenler dışındaki 
gıdalar için paçal numune, örneğin numunenin 1 paket veya birimden oluşması gibi mümkün 
olmayan durumlar hariç, en az 1 kilogram veya 1 litre olur.  
Takviye edici gıda, baharat veya otlar, kurutulmuş mantar, alg veya likenler için paçal 
numune en az 100 gram veya 100 mililitre olur.  
Takviye edici gıda dışındaki gıdalar için parti veya alt partiden alınacak minimum 
birincil numune say ısı Tablo 3'e uygun olur.  
Dökme sıvı ürünler söz konusu olduğunda parti veya alt parti, numune alma işleminden 
hemen önce manuel veya mekanik yöntemlerle mümkün olduğu kadar ve ürünün kalitesini 
etkilemeyecek şekilde iyice karıştırılmalıdır. Bu durumda, be lirli bir parti veya alt parti 
içerisinde kirletici maddelerin homojen bir dağılımının olduğu varsayılır. Bu nedenle paçal 
numuneyi oluşturmak için bir parti veya alt partiden alınacak birincil numunelerin sayısı üç 
olacaktır.  
 Takviye edici gıda dışındaki  gıdalarda parti veya alt partinin ayrı paketlerden veya 
birimlerden oluşması halinde, paçal numuneyi oluşturmak için alınacak paket veya birim sayısı 
(birincil numuneler) Tablo 4a'ya uygun olur.  
Birincil numuneler benzer ağırlık/hacimde olur. Takviye edici gıda, baharat veya otlar, 
kurutulmuş mantar, alg veya likenler dışındaki gıdalar için, birincil numunenin ağırlığı/hacmi 
en az 100 gram veya 100 mililitre olur ve bunun sonucunda en az yaklaşık 1 kilogram veya 1 
litre paçal numune elde edilir.  
Bahara t veya kurutulmuş otlar, kurutulmuş mantar, alg veya liken için, birincil 
numunenin ağırlığı/hacmi en az 35 gram veya 35 mililitre olur ve bunun sonucunda en az 100 
gram veya 100 mililitrelik paçal numune elde edilir.  
İnorganik kalay için maksimum limitler  her bir teneke kutunun içeriğine uygulanır, 
ancak pratik nedenlerden dolayı paçal numune alma yaklaşımı kullanılabilir. Kutulardan oluşan 
paçal numune için yapılan testin sonucu, maksimum inorganik kalay limitinden az ancak buna 
yakın ise ve bireysel kutu ların maksimum limiti aşabileceğinden şüpheleniliyorsa, daha fazla 
araştırma yapılır.  
Takviye edici gıda için birincil numunelerin minimum sayısı ve boyutu Tablo 4b'ye 
uygun olur.  
A.2'de belirtilen numune alma metodunun kabul edilemez ticari sonuçlar neden iyle (örn. 
ambalaj formları, partinin hasar görmesi) uygulanmasının mümkün olmadığı durumlarda veya 
A.2'de belirtilen numune alma metodunun uygulanması pratik olarak imkansız olduğunda, parti 
veya alt partiyi yeterince temsil etmesi ve tamamen belgelenmesi  şartıyla alternatif bir numune 
alma metodu uygulanabilir. Bu durum, A.1.g maddesine göre kaydedilir.  
 
Tablo  1 - Dökme sevkiyatlarda ticareti yapılan ürünler için partinin alt partilere  
bölünmesi  
Parti ağırlığı (ton)  Alt partinin ağırlığı veya sayısı  
> 1500  
 500 ton  
> 300 ve < 1500  3 alt parti  
> 100 ve < 300 100 ton  
<100  – 
 
Tablo  2 - Dökme sevkiyatlarda ticareti yapılmayan  ürünler için partinin alt partilere 
bölünmesi  
Parti ağırlığı (ton)  Alt parti nin ağırlığı veya sayısı  
> 15 
 15 – 30 ton  
< 15 – 
 
            Tablo  3 – Takviye edici gıda dışındaki gıdalar için parti veya alt partiden alınması 
gereken en az birincil numune sayısı  
Parti/Alt partinin ağırlığı 
veya hacmi  (kg veya  L) Alınması gereken en az birincil 
numune sayısı  
<50 
 3 
> 50 ve < 500 5 
> 500  
 10 
 Tablo  4a - Takviye edici gıda dışındaki gıdalarda parti veya alt partinin ayrı paketlerden veya 
birimlerden oluşması halinde, paçal numuneyi oluşturmak için alınacak paket veya birim 
sayısı (birincil numuneler)   
Parti/Alt parti içindeki paket veya 
birimlerin sayısı  Alınması gereken paket veya 
birim sayısı  
<25 
 En az 1 paket veya  birim  
26 – 100 Yaklaşık %5’i, e n az 2 paket 
veya  birim  
> 100  Yaklaşık %5’i, m aksimum 10 
paket veya  birim  
 
 
Tablo 4b  - Takviye edici gıda için en az birincil  numune  sayısı ve boyutu  
Parti boyutu  (paket 
sayısı)  Numune alınacak paket sayısı 
(birincil  numuneler)  Birincil numunenin boyutu  
1-50 1 Paketin tüm içeriği  
51-250 2 Paketin tüm içeriği  
251-1 000  4 Numune alınan  her perakende 
paketten paket içeriğinin yarısı  
> 1 000  Maksimum 25 perakende paket 
olmak üzere her 1 000 perakende 
paket başına 4 + 1 paket  ≤ 10 paket: her perakende paketten, 
paket içeriğinin yarısı  
> 10 paket: Her paketten eşit 
miktarda alınarak 5 pake t içeriğine 
eşdeğer numune elde edilir  
Bilinmiyor (yalnızca 
e-ticaret için 
geçerlidir)  1 Paketin tüm içeriği  
 
c) Karşılaştırılabilir boyut veya ağırlıkta bütün balık içeren partilerden numune 
alınmasına ilişkin özel hükümler  
 Partiden alınacak birincil n umunelerin sayısı Tablo 3'e uygun olur. Tüm birincil 
numuneleri birleştirilmesi ile oluşan paçal numune en az 1 kilogram olur (bkz. madde A.2.b).  
—       Numune alınacak parti küçük balıklardan (tek başına ağırlığı 1 kilogramın 
altında olan balıklar) oluşuyorsa, paçal numuneyi oluşturmak üzere birincil numune 
olarak bütün balık alınır. Paçal numune ağırlığının 3 kilogramdan fazla olacağı 
durumlarda bi rincil numuneler balığın orta kısımlarını içerebilir ve her birinin 
ağırlığı en az 100 gram olur ve böylece paçal numune oluş turulur . Maksimum 
limitin geçerli olduğu kısmın tamamı numunenin homojenizasyonu için kullanılır.  
      Balığın orta kısmı ağırlık merkezinin olduğu yerdir. Bu, çoğu durumda sırt 
yüzgecinin (balığın sırt yüzgeci olması durumunda) olduğu yerde veya solungaç 
açıklığı ile anüs arasında yarı yolda bulunur.  
—       Numune alınacak partinin daha büyük balıklar (her bir balık ağırlığı ≥ 1 
kilogram) içerdiği durumlarda, birincil numune balığın orta kısmından oluşur. Her 
birincil numunenin ağırlığı en az 100 gramdır.         Orta büyüklükteki balıklar için (≥ 1 kilogram ve < 6 kilogram) birincil numune, 
balığın orta kısmında omurgadan karnına kada r bir dilim halinde alınır.  
       Çok büyük balıklar için (≥ 6 kilogram), birincil numune balığın orta kısmın sağ 
tarafdaki (önden görünüm) dorso -lateral (sırt -yan) kas etinden alınır. Balığın orta 
kısmından böyle bir parçanın alınmasının önemli bir ekono mik zarara yol açacağı 
durumlarda, partinin büyüklüğünden bağımsız olarak her biri en az 350 gramlık üç 
birincil numune alınması yeterli kabul edilebilir veya alternatif olarak partinin 
büyüklüğünden bağımsız olarak her balığın kuyruk kısmına yakın kas eti  ve baş 
kısmına yakın kas etinin eşit kısmından (175 gram) her biri en az 350 gramlık 
birincil numuneler yeterli kabul edilebilir.  
ç) Farklı boyut ve/veya ağırlıkta bütün balık içeren çok sayıda balıktan numune 
alınmasına ilişkin özel hükümler  
Numune oluşturma ile ilgili olarak A.2.c’de belirtilen hükümler uygulanır.  
Bir boyut veya ağırlık sınıfı/kategorisinin baskın olduğu durumlarda (partinin yaklaşık 
%80'i veya daha fazlası), numune alma, baskın boyut veya ağırlığa sahip balıklardan 
gerçekleştirilir . Alınan bu numunenin bütün partiyi temsil ettiği kabul edilir.  
Belirli bir boyut veya ağırlık sınıfının/kategorisinin baskın olmadığı durumlarda, 
numune için seçilen balığın partiyi temsil etmesi sağlanmalıdır. Bu tür durumlarda Bakanlık 
resmi internet sa yfasında yayımlanan 'Farklı Boyut ve/veya Ağırlıktaki Bütün Balıklardan 
Numune Alınmasına İlişkin Kılavuz ’ belgesi dikkate alınma lıdır.  
d) Kara hayvanlarından numune alınmasına ilişkin özel hükümler  
Domuz, sığır, koyun, keçi ve at eti ve sakatatları için e n az bir hayvandan 1 kilogram 
numune alınır. Numune miktarının 1 kilogram alınması gerektiğinde birden fazla hayvandan 
eşit miktarda numune alınır.  
Kanatlı eti için 1 kilogramlık paçal numune elde etmek amacıyla en az üç hayvandan 
eşit miktarda numune alın ır. Kanatlı sakatatı için 300 gramlık paçal numune elde etmek 
amacıyla en az üç hayvandan eşit miktarda numune alınır.  
Çiftlik a v hayvanlarının ve yabani kara hayvanlarının et ve sakatatları için en az bir 
hayvandan 300 gramlık numune alınır. Numune miktar ının 300 gram alınması gerektiğinde 
birden fazla hayvandan eşit miktarda numune alınır.  
A.3. Perakende Aşamasında Numune Alma  
Perakende aşamasında gıdalardan numune alma işlemi mümkün olduğu takdirde 
A.2.b’de belirtilen numune alma hükümlerine uygun olarak  yapılır.  
Kabul edilemez ticari sonuçlar nedeniyle (örn. ambalaj formları, partinin hasar görmesi 
vb.) A.2.b’de belirtilen numune alma metodunun uygulanmasının mümkün olmadığı veya 
yukarıda belirtilen numune alma metodunun uygulanmasının pratik olarak imka nsız olduğu 
durumlarda, numune alınan parti veya alt partiyi yeterince temsil etmesi ve tam olarak 
belgelenmesi koşuluyla alternatif bir numune alma metodu uygulanabilir.  
Bölüm B – Numune Hazırlama ve Analiz  
B.1. Laboratuvar Kalite Standartları  
Laboratuvarlar 18/2/ 2022 tarihli ve 31754 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gıda 
Kontrol Laboratuvarları Yönetmeliği  hükümlerine uyarlar.  
Laboratuvarlar, IUPAC/ISO/AOAC tarafından geliştirilen '(Kimyasal) Analitik 
Laboratuvarların Yeterlilik Testine İlişki n Uluslararası Uyumlaştırılmış Protokol (M. 
Thompson, S.L.R. Ellison ve R. Wood. Pure Appl. Chem., Vol.78, No.1, pp.145 –196, 2006. 
doi:10.1351/pac200678010145)'e uygun yeterlilik testi programlarına katılım sağlamalıdır.  Laboratuvarlar, iç kalite kontrol p rosedürlerinin yürürlükte olduğunu gösterebilmelidir. 
Bunların örnekleri ‘ISO/AOAC/IUPAC Analitik Kimya Laboratuvarlarında İç Kalite 
Kontrolüne ilişkin Kılavuzları (M. Thompson ve R. Wood, Pure Appl. Chem., 1995, 67, 649 -
666)'nda yer almaktadır.  
Mümkün ola n her durumda analizin gerçekliği, analize uygun sertifikalı referans 
materyaller ile tahmin edilme lidir.  
B.2. Numune Hazırlama  
B.2.1.   Önlemler ve genel koşullar  
Temel gereklilik, ikincil kontaminasyona yol açmadan temsili ve homojen bir 
laboratuvar numu nesi elde etmektir.  
Maksimum limitin geçerli olduğu kısmın tamamı numunenin homojenizasyonu için 
kullanılır.  
Balık dışındaki ürünler için laboratuvar tarafından teslim alınan numune materyalinin 
tamamı laboratuvar numunesinin hazırlanmasında kullanılır.  
Balıklar için laboratuvar tarafından teslim alınan numune materyalinin tamamı 
homojenize edilir. Homojenize paçal numuneden temsili bir kısım/miktar, laboratuvar 
numunesinin hazırlanması için kullanılır.  
Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliğinde belirtilen  maksimum limitlere 
uygunluk, laboratuvar numunelerinde belirlenen seviyeler esas alınarak değerlendirilir.  
B.2.2.   Özel numune hazırlama prosedürleri  
B.2.2.1.   Kurşun, kadmiyum, cıva, inorganik kalay ve inorganik arsenik için özel 
prosedürler  
 Analist, numune hazırlama sırasında numunelerin kontamine olmadığından emin 
olmalıdır. Mümkün olduğunca, numuneyle temas eden alet ve ekipman bu metalleri içermemeli 
ve plastikler (polipropilen, politetrafloroetilen (PTFE) vb.) gibi inert materyallerden yapılmış 
olmalıdır. Bunlar kontaminasyon riskini en aza indirmek için asitle temizlenmelidir. Kesici 
uçlar için yüksek kaliteli paslanmaz çelik kullanılabilir.  
 Söz konusu ürünler için kullanılabilecek birçok tatmin edici spesifik numune hazırlama 
prosedürü mevcuttur . Bu Tebliğin özel olarak kapsamadığı hususlar için CEN Standardı (Gıda 
Maddeleri. Elementlerin ve Kimyasal Türlerinin Belirlenmesi. Genel Hususlar ve Özel 
Gereklilikler) tatmin edicidir, ancak diğer numune hazırlama yöntemleri de aynı derecede 
geçerli ola bilir.  
 İnorganik kalay için, özellikle çözünmeyen hidratlı Sn(IV) oksit türlerine hidroliz 
nedeniyle kayıpların kolaylıkla meydana geldiği bilindiğinden, tüm materyalin çözelti içine 
alınmasına dikkat edilme lidir.  
B.2.2.2.   Polisiklik aromatik hidrokarbo nlar için özel prosedürler  
 Analist, numune hazırlama sırasında numunelerin kontamine olmadığından emin  
olmalıdır. Kontaminasyon riskini en aza indirmek için kaplar kullanımdan önce yüksek saflıkta 
aseton veya hekzanla durulanma lıdır. Numuneyle temas eden alet ve ekipmanlar mümkün 
olduğunca alüminyum, cam veya cilalı paslanmaz çelik gibi inert malzeme olma lıdır. Analitler 
polipropilen veya PTFE gibi plastiklere adsorbe olabileceğinden bu malzemelerden 
kaçınılmalıdır.  
Kakao ve kakao türevi ürünlerdeki PAH an alizi için, yağ içeriğinin belirlenmesi, kakao 
çekirdekleri ve türevi ürünlerin yağ içeriğinin belirlenmesine yönelik AOAC Resmi metodu 
963.15'e uygun olarak gerçekleştirilir. Kullanılan yağ belirleme prosedürünün eşit (eşdeğer) bir 
yağ içeriği değeri sağl adığının gösterilebildiği eşdeğer yağ belirleme prosedürleri 
uygulanabilir.  
B.2.3. Numunenin laboratuvarda işlenmesi   Paçal numunenin tamamı ince bir şekilde öğütülmeli (ilgili olduğu yerde) ve tam 
homojenleştirme sağladığı kanıtlanmış bir işlem kullanılar ak iyice karıştırılma lıdır.  
B.2.4. Şahit numune  
Şahit numune , paçal numunenin B.2.3’te homojen hale getiril diği halinden  alınır.  
B.3. Analiz Metodu  
B.3.1. Tanımlar  
Tekrar edilebilirlik (r): Tekrar edilebilirlik koşulları altında ( yani, aynı numune, aynı kişi, aynı 
cihaz, aynı laboratuvar ve kısa zaman aralığı) yapılan, belirli bir olasılık dahilinde (genellikle 
%95) tekli analiz sonuçları arasındaki mutlak farkın geçmemesi gereken değer (r=2,8xs r). 
Tekrar edilebilirlik standart sapması (s r): Tekrar edileb ilirlik koşulları altında oluşturulan 
sonuçlardan hesaplanan standart sapma.  
Tekrar edilebilirlik bağıl standart sapması (RSD r): Tekrar edilebilirlik koşulları altında 
oluşturulan sonuçlardan hesaplanan bağıl standart sapma [(sr/x̅)x100]. 
Tekrar üretilebilirlik (R):  Tekrar üretilebilirlik koşulları altında ( yani, aynı materyal üzerinde 
farklı laboratuvarlardaki operatörler tarafından standardize analiz metodu kullanılarak elde 
edilen) yapılan, belirli bir olasılık dahilinde (genellikle %95) tekli  analiz sonuçları arasındaki 
mutlak farkın geçmemesi gereken değer (R=2,8xs R). 
Tekrar üretilebilirlik standart sapması (s R): Tekrar üretilebilirlik koşulları altında oluşturulan 
sonuçlardan hesaplanan standart sapma.  
Tekrar üretilebilirlik bağıl standart s apması (RSD R): Tekrar üretilebilirlik koşulları altında 
oluşturulan sonuçlardan hesa planan bağıl standart sapma [(sR/x̅)x100]. 
Tespit limiti (LOD): Makul istatistiksel belirlikle (certainty) analitin varlığını ortaya 
çıkarmanın mümkün olduğu ölçülebilen en küçük seviye.  
Ölçüm limiti (LOQ): Makul istatistiksel belirlikle (certainty) ölçülebilen analitin en düşük 
seviye si. 
HORRAT r: Gözlemlenen RSD r'nin, r=0,66xR varsayımı kullanılarak (modifiye) Horwitz 
denkleminden tahmin edilen RSD r değerine bölünmesidir.  
HORRAT R: Gözlemlenen RSD R'nin, (modifiye) Horwitz denkleminden tahmin edilen RSD R 
değerine bölünmesidir.  
HORRAT için AOAC yayınından ( Horwitz W. ve Albert, R., 2006, The Horwitz Ratio 
(HorRat): A useful Index of Method Performance with respect to Precision, Journal of AOAC 
International, Vol. 89, 1095 -1109 ), Horwitz denklemi için ise Analyst yayınından ( M. 
Thompson, Analyst, 2000, p. 125 and 385 -386) detaylı bilgi edinilebilir.  
Birleşik standart ölçüm belirsizliği (u): Bir ölçüm modelindeki girdi büyüklükleri yle ilişkili 
bireysel standart ölçüm belirsizlikleri kullanılarak elde edilen belirsizlik (International 
vocabulary of metrology – Basic and general concepts and associated terms (VIM), JCGM 
200:2008.).  
Genişletilmiş ölçüm belirsizliği (U): Yaklaşık %95 gü ven düzeyi veren 2 kapsama faktörünü 
kullanarak hesaplanan belirsizlik (U=2u).  
Maksimum standart ölçüm belirsizliği (Uf)  
B.3.2. Genel gereklilikler  
 Gıda kontrolü amacıyla kullanılan analiz metotları Gıda Kontrol Laboratuvarları 
Yönetmeliği hükümlerine uygun ol ur. 
 Toplam kalay için analiz metotları inorganik kalay seviyelerinin kontrolü için uygundur.
 Şaraptaki kurşunun analizi için Uluslararası Bağ ve Şarap Örgütü (OIV) tarafından 
belirlenen yöntem ve kurallar uygulanır.  
 Toplam arsenik analiz metotlar ı, inorganik arsenik seviyelerinin kontrolü için tarama 
amacına uygundur. Toplam arsenik konsantrasyonunun inorganik arsenik için belirlenen 
maksimum limitin altında olması durumunda başka analiz yapılmasına gerek yoktur ve numunenin inorganik arsenik için  maksimum limite uygun olduğu kabul edilir. Toplam arsenik 
konsantrasyonunun inorganik arsenik için belirlenen maksimum limite eşit veya üzerinde 
olması durumunda, inorganik arsenik konsantrasyonunun inorganik arsenik için belirlenen 
maksimum limitin üzeri nde olup olmadığını belirlemek için takip analizi yapılır.  
B.3.3. Özel gereklilikler  
B.3.3.1. Performans kriterleri  
 Gıdalardaki bulaşanların analizine yönelik özel metotların belirlenmediği durumlarda, 
seçilen metodun Tablo 5, 6 ve 7'de belirtilen özel pe rformans kriterlerini karşılaması koşuluyla 
laboratuvarlar, ilgili matriks için geçerli kılınmış herhangi bir analiz metodunu seçebilir.  
 Uygun ve mevcut olduğunda, tamamen geçerli kılınmış metotların (yani ilgili matriks 
için işbirlikçi denemeyle geçerli kılınmış metotlar) kullanılması tavsiye edilir. Tablo 5, 6 ve 
7'de belirtilen performans kriterlerini karşılamaları koşuluyla diğer uygun geçerli kılınmış 
metotlarda (örneğin, ilgili matriks için kurum içi geçerli kılınmış metotlar) kullanılabilir.  
 Mümkün  olduğunda, kurum içi geçerli kılınmış metotların geçerli kılınması, sertifikalı 
bir referans materyali içerir.  
(a) Kurşun, kadmiyum, cıva, inorganik kalay ve inorganik arsenik analiz metotları  için 
performans kriterleri  
Tablo 5  
Parametre  Kriter  
Uygulanabilirlik  Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliğinde belirtilen 
gıdalar  
Spesifiklik  Matriks veya spektral girişimlerden arındırılmış  
Tekrar edilebilirlik 
(Tekrarlanabilirlik) (RSDr)  HORRAT r 2'den küçük  
Tekrar üretilebilirlik 
(RSDR)  HORRAT R 2'den  küçük  
Geri kazanım  C.1.2 maddesinin hükümleri  uygulanır  
LOD  LOQ'nun onda üçü  
LOQ  İnorganik kalay  ≤ 10 mg/kg  
Kurşun  ML≤0,02 
mg/kg ise  0,02<ML<0,1 
mg/kg ise  ML≥0,1 
mg/kg ise  
≤ML  ≤ML'nin üçte 
ikisi ≤ML'nin 
beşte biri  
Kadmiyum, cıva  ML≤0,02 
mg/kg ise 0,02<ML<0,1 
mg/kg ise  ML≥0,1 
mg/kg ise  
≤ML'nin 
beşte ikisi  ≤ML'nin beşte 
ikisi ≤ML'nin 
beşte biri  
İnorganik arsenik 
ve toplam arsenik  ML≤0,03 
mg/kg  0,03<ML<0,1 
mg/kg ise  ML≥0,1 
mg/kg ise  
≤ML  ≤ML'nin üçte 
ikisi ≤ML'nin 
üçte ikisi  
 
 (b) 3-monokloropropan -1,2-diol (3 -MCPD), 3 -MCPD yağ asidi esterleri ve glisidil yağ 
asidi esterlerine yönelik analiz metotları için performans kriterleri:  
— Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliğinin Ek-1/5.2’sinde  belirtilen gıdalarda 
3-MCPD analiz yöntemleri için performans kriterleri  
Tablo 6a  
Parametre  Kriter  
Uygulanabilirlik  Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliğinin Ek-1/5.2’sinde 
belirtilen gıdalar  
Spesifiklik  Matri ks veya spektral girişimlerden arındırılmış  
Alan körü (temiz 
numune)  LOD'dan az  
Tekrar  edilebilirlik  
(RSD r) (Modifiye ) Horwitz denkleminden türetilen RSD R'nin 0,66 katı  
Tekrar  üretilebilirlik  
(RSD R) (Modifiye ) Horwitz denkleminden türetildiği şekliyle  
Geri kazanım  %75-110 
Tespit limiti  (LOD)  ≤ 5 μg/kg (kuru madde bazında)  
Ölçüm limiti  (LOQ)  ≤ 10 μg/kg (kuru madde bazında)  
 
— Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliğinin Ek-1/5.3’ünde  belirtilen gıdalarda 
3-MCPD analiz metotları için performans kriterleri  
Tablo 6b  
Parametre  Kriter  
Uygulanabilirlik  Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliğinin Ek -1/5.3'ünde 
belirtilen gıdalar  
Spesifiklik  Matriks veya spektral girişimlerden arındırılmış  
Alan körü (temiz 
numune)  LOD'dan az  
Tekrar edilebilirlik 
(RSD r) (Modifiye) Horwitz denkleminden türetilen RSD R'nin 0,66 katı  
Tekrar üretilebilirlik 
(RSD R) (Modifiye) Horwitz denkleminden türetildiği şekliyle  
Geri kazanım  %75-110 
Tespit limiti (LOD)  ≤ 7 μg/kg  
Ölçüm limiti (LOQ)  ≤ 14 μg/kg  
 
— Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliğinin Ek-1/5.3'ünde belirtilen gıdalarda 
3- MCPD olarak ifade edilen 3 -MCPD yağ asidi esterleri için analiz metotlarına  
ilişkin performans kriterleri  
Tablo 6c  
Parametre  Kriter  Uygulanabilirlik  Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliğinin Ek -1/ 
5.3'ünde belirtilen gıdalar  
Spesifiklik  Matriks veya spektral girişimlerden arındırılmış  
Tekrar edilebilirlik (RSD r) (Modifiye) Horwitz denkleminden türetilen RSD  R'nin 0,66 
katı 
Tekrar üretilebilirlik (RSD R) (Modifiye) Horwitz denkleminden türetildiği  şekliyle  
Geri kazanım  %70-125 
Tespit limiti (LOD)  LOQ'nun onda üçü  
Ölçüm limiti (LOQ)  
5.3.1 ve 5.3.2'de belirtilen 
gıdalar için  Sıvı ve katı yağlarda ≤ 100 μg/kg  
Ölçüm limiti (LOQ)  
5.3.3'te belirtilen gıdalar için  ≤ ML'nin beşte ikisi  
 
— Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliğinin Ek -1/5.4'ünde belirtilen gıdalarda 
glisidol olarak ifade edilen glisidil yağ asidi esterleri için analiz metotlarına  ilişkin 
performans kriterleri  
Tablo 6d  
Parametre  Kriter  
Uygulanabilirlik  Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliğinin Ek-1/5.4'ünde 
belirtilen gıdalar  
Spesifiklik  Matriks veya spektral girişimlerden arındırılmış  
Tekrar edilebilirlik  (RSD r) (Modifiye) Horwitz denkleminden türetilen RSD R'nin 0,66 
katı 
Tekrar üretilebilirlik  (RSD R) (Modifiye) Horwitz denkleminden türetildiği şekliyle  
Geri kazanım  %70-125 
Tespit limiti (LOD)  LOQ'nun onda üçü  
Ölçüm limiti (LOQ)  
5.4.1 ve 5.4.2'de belirtilen 
gıdalar için  Sıvı ve katı yağlarda ≤ 100 μg/kg  
Ölçüm limiti (LOQ)  
5.4.3'te belirtilen  gıdalar için  ≤ ML'nin beşte ikisi  
 
(c) Polisiklik aromatik hidrokarbonlara yönelik analiz metotlarına  ilişkin performans 
kriterleri:  (Bu kriterlerin geçerli olduğu dört polisiklik aromatik hidrokarbon, benzo(a)piren, 
benz(a)anthrasen, benzo(b)floranthen ve krisendir.)  
Tablo 7  
Parametre  Kriter  
Uygulanabilirlik  Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliğinde belirtilen gıdalar  
Spesifiklik  Matriks veya spektral girişimlerden arınmış, pozitif tespitin 
doğrulanması  
Tekrar edilebilirlik  (RSD r) HORRAT r 2'den küçük  Tekrar üretilebilirlik  
(RSD R) HORRAT R 2'den küçük  
Geri kazanım  %50-120 
LOD  Dört maddenin her biri için ≤ 0,30 μg/kg  
LOQ  Dört maddenin her biri için ≤ 0,90 μg/kg  
 
(ç) Akrilamid analiz metotları için performans kriterleri:  
Tablo 8  
Parametre  Kriter  
Uygulanabilirlik  Tüm gıdalar  
Spesifiklik  Matriks veya spektral girişimlerden arındırılmış  
Alan körü (temiz 
numune)  LOD’dan az  
Tekrar edilebilirlik 
(RSD r) (Modifiye) Horwitz denkleminden türetilen RSD R'nin 0,66 katı  
Tekrar üretilebilirlik 
(RSD R) (Modifiye) Horwitz denkleminden türetildiği şekliyle  
Geri kazanım  %75-110 
Tespit limiti (LOD)  LOQ'nun onda üçü  
Ölçüm limiti (LOQ)  Karşılaştırma limiti < 125 μg/kg olan gıdalar için: ≤ Karşılaştırma 
limitinin beşte ikisi, ancak 20 μg/kg'dan düşük olması gerekli değildir.  
Karşılaştırma düzeyi ≥ 125 μg/kg olan gıdalar için: ≤ 50 μg/kg  
 
(d) Perklorat analiz metotları  için performans kri terleri:  
Tablo 9  
Parametre  Kriter  
Uygulanabilirlik  Tüm gıdalar  
Spesifiklik  Matriks veya spektral girişimlerden arındırılmış  
Tekrar edilebilirlik (RSDr)  (Modifiye) Horwitz denkleminden türetilen RSD R'nin 0,66 
katı 
Tekrar üretilebilirlik 
(RSDR)  (Modifiye) Horwitz denkleminden türetildiği şekliyle  
Geri kazanım  %70-110 
Tespit limiti (LOD)  LOQ'nun onda üçü  
Ölçüm limiti (LOQ)  ≤ ML'nin beşte ikisi  
 
(e) Performans kriteri notları:  
Horwitz denklemi (1,2 x 10-7 ≤ C ≤ 0,138 konsantrasyonları için) ve modifiye Horwitz 
denklemi (C < 1,2 x 10-7 konsantrasyonları için) analit ve matriksten bağımsız ancak çoğu rutin 
analiz metodu için yalnızca konsantrasyona bağlı olarak genelleştirilmiş kesinlik denklemleridir.  Horwi tz denklemi için ‘ W. Horwitz, L.R. Kamps, K.W. Boyer, 
J.Assoc.Off.Analy.Chem.,63, 1980, 1344 -1354. ’ kaynağı incelenebilir.  
Modifiye Horwitz denklemi; C < 1,2 × 10-7 konsantrasyonu için:  
 RSD R = %22  
 Burada;  
- RSD R, tekrar üretilebilirlik koşulları altında oluşturulan sonuçlardan 
hesaplanan bağıl standart sapmadır [(sR/x̅)x100]. 
- C konsantrasyon oranıdır (yani 1 = 100g/100g, 0,001 = 1000 mg/kg). 
Modifiye  Horwitz denklemi C < 1,2 × 10-7 konsantrasyonları için geçerlidir . 
Modifiye Horwitz denklemi; 1,2 x 10-7 ≤ C ≤ 0,138  konsantrasyon ları için:  
 RSDR = 2C(-0,15)  
 Burada;  
- RSD R, tekrar üretilebilirlik koşulları altında oluşturulan sonuçlardan 
hesaplanan bağıl standart sapmadır [(sR/x̅)x100]. 
- C konsantrasyon oranıdır (yani 1 = 100g/100g, 0,001 = 1000 mg/kg). 
Modifiye Horwitz denklemi 1,2 x 10-7 ≤ C ≤ 0,138  konsantrasyonları için 
geçerlidir . 
B.3.3.2. Amaca uygunluk yaklaşımı  
 Kurum içi geçerli kılınmış metotlar için, alternatif olarak resmi kontrole uygunluklarını 
değerlendirmek amacıyla 'amaca uygunluk' yaklaşımı kullanılabilir. Amaca uygunluk 
yaklaşımı için ‘M. Thompson and R. Wood, Accred. Qual. Assur., 2006, p. 10 and 471 -478.’ 
yayını incelenebilir.  Resmi kontrole uygun metotlar, aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanan 
maksimum standart ölçüm belirsizliğinden daha düşük birleştirilmiş standart ölçüm 
belirsizliğine (u) sahip sonuçlar üretme lidir.  
   
Uf=√(LOD/2)2+(αC)2 
 
Burada:  
— Uf maksimum standart ölçüm belirsizliğidir (μg/kg).  
— LOD, metodun tespit limitidir (μg/kg). LOD, ilgi konsantrasyon için B.3.3.1 
maddesinde belirlenen performans kriterlerini karşılama lıdır.  
— C, ilgilenilen konsantrasyondur (μg/kg).  
— α, C değerine bağ lı olarak kullanılacak sayısal bir faktördür. Kullanılacak değerler 
Tablo 10’da verilmiştir.    
Tablo 10  
İlgili konsantrasyona bağlı olarak formülde α için sabit olarak kullanılacak sayısal değerler  
C (μg/kg)  α 
≤ 50 0,2 
51-500 0,18 
501-1000  0,15 
1 001 -10 000  0,12 
> 10 000  0,1 
Analist, 'analitik sonuçlar, ölçüm belirsizliği, geri kazanım faktörleri ve gıda ve yem 
mevzuatı hükümleri arasındaki ilişkiye gösteren rapor'u not eder.  
Bölüm C – Sonuçların Raporlanması ve Yorumlanması  
C.1. Raporlama  C.1.1.   Sonuçların ifadesi  
Sonuçlar, Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliğinde belirtilen maksimum 
limitlerle aynı birimlerde ve aynı sayıda anlamlı rakamla ifade edilir.  
C.1.2.   Geri kazanım hesaplamaları  
Analitik metotta bir ekstraksiyon adımı uygulanırsa ana litik sonuçta, geri kazanım 
düzeltilmesi yapılma lıdır. Bu durumda geri kazanım düzeyi rapor edilme lidir.  
Analitik metotta herhangi bir ekstraksiyon adımının uygulanmaması durumunda 
(örneğin metaller); bir sertifikalı referans materyale uygulanan analiz met odu ile elde edilen 
sonucun, sertifikalı referans materyal için belirlenmiş ölçüm belirsizliğini içeren konsantrasyon 
sınırları içerisinde kaldığının kanıtlanması (yani ölçümün yüksek doğruluğu) halinde geri 
kazanım düzeltmesi yapılmadan rapor düzenlenebil ir. Düzeltme yapılmadığına dair husus 
raporda belirtilir.  
C.1.3. Ölçüm belirsizliği  
Analitik sonuç, yaklaşık %95'lik bir güven düzeyi veren 2 kapsama faktörü kullanılarak, 
x analitik sonuç ve U genişletilmiş ölçüm belirsizliği olmak üzere x ± U olarak rapor edilir (U 
= 2u).  
Analist, 'analitik sonuçlar, ölçüm belirsizliği, geri kazanım faktörleri ve gıda ve yem 
mevzuatı hükümleri arasındaki ilişkiye gösteren rapor'u not eder.  
C.2. Sonuçların yorumlanması  
C.2.1.   Bir partinin/alt partinin kabulü  
Laboratuvar numunesinin analitik sonucu nun kullanılan analitik yöntemde ekstraksiyon 
adımı uygulanması durumunda geri kazanım için düzeltilmesi ve bu sonuçtan genişletilmiş 
ölçüm belirsizliğinin çıkartılması (x -U) ile elde edilen sonuç  Türk Gıda Kodeksi Bu laşanlar 
Yönetmeliğinde belirtilen maksimum limiti aşmaması halinde parti veya alt parti kabul edilir.  
C.2.2.   Bir partinin/alt partinin reddedilmesi  
Laboratuvar numunesinin analitik sonucunun kullanılan analitik yöntemde ekstraksiyon 
adımı uygulanması du rumunda geri kazanım için düzeltilmesi ve bu sonuçtan genişletilmiş 
ölçüm belirsizliğinin çıkartılması (x -U) ile elde edilen sonuç  Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar 
Yönetmeliğinde belirtilen ilgili maksimum limiti aşarsa, parti veya alt parti reddedilir.