१ 
 ०३.०१ फलफूलको रस (Fruit Juice ) : 
१. क्षेत्र ( Scope ) : यो गुणस्तर "सतप्रततशत (१००  %) फलफूलको रस" को सम्बन्धमा लागू 
हुनेछ ।  
२. पररभाषा (Definition ) : “फलफूलको रस (Fruit juice) ” भन्नाले ताजा, पाकेको तथा फमेन्ट 
(Ferment ) नभएको स्वस्थ फलबाट रस तनकाली उपयुक्त ववतधद्वारा प्रशोधन गररएको तयारी पेय 
पदाथथलाई सम्झनु पदथछ | फलफूलको ताजा रसबाट यस्तो पेय बनाउँदा पानी थप्न पाइने छैन, तर 
फलफूलको रसलाई बाक्लो तुल्याएर (कन्सन्रेटेड जुस) संरक्षण गरेको भए सो  रसको कूल 
घुलनशील ठोस पदाथथ (टोटल सोलुबल सोतलड्स, oBrix) लगायत अन्य संरचना (कम्पोजजसन ) तथा 
प्राकृततक गुण समायोजजत गनथ सो कन्सन्रेटेड जुस बनाउँदा उडेको पानीको वहस्सालाई पुन: 
सजम्मतलत  (ररकजन्स्टच्युट) गरी तयार गररएको हुन सक्नेछ । यसमा जचनी (सुक्रोज), ग्लुकोज, 
लगायत अन्य पौविक गुतलया पदाथथहरू (न्युरीवटभ जस्वटनसथ), खाने नुन, एस्कतबथक एतसड  (Ascorbic 
acid) , साइवरक एतसड  (Citric acid) तथा फलफूल सँग सम्बजन्धत अन्य फुडग्रेड अगाथतनक एतसड  एवम् 
नेपाल सरकारले तोकेको स्वीकृत खाद्य योगशीलहरु  राख्न सवकनेछ। यसमा फल फूलको बोक्राबाट 
तनकातलएको  उड्नजशल तेल (वपल भोलाटाईल आयल) र बास्ना  (फ्रुट एसेंस) तथा फल फूलको 
उपभोग्य भाग बाहेक अन्य बाह्य तत्वहरु रवहत हुनु पनेछ । 
 
३. अत्यावश्यक  संरचना र चाररतत्रक गुणहरू (Essential Composition and Quality Factors) :  
(क) फलफूलको रस भन्नाले सतप्रततशत रसलाई सम्झनु पदथछ l थप गरीएको पौविक गुतलयो 
पदाथथको (न्युरीवटभ जस्वटनर) मात्रा १५ ग्राम प्रतत के.जी. फलफूलको रस भन्दा बढी भएमा 
१०० % फलरस मातनने छैन र त्यसलाई गुतलयो तुल्याईएको फलफूलको रस (Sweet ened fruit 
juice) भनेर लेबलमा उल्लेख गनुथ पनेछ l 
(ख) फलफूलको रसमा सम्बजन्धत फलफूलको प्राकृततक चाररतत्रक गुणहरु (रंग, बासना, स्वाद  
लगायत  भौततक, रासायतनक  तथा पौविक गुणहरु) कायम रहेको हुनु पनेछ l  
(ग) फलफूलबाट तयार पाररएको रसमा देहाय बमोजजमको गुणस्तर कायम भएको हुनु पनेछ । 
 
 
 
  
 २ 
 क्र.सं. फलफुलको नाम (Name of 
Fruits ) ररफ्र्याक्टोतमटरबाट  जाँच गदाथ 
कूल घुलनशील ठोस पदाथथ 
[न्यूनतम °Brix at (२०°C)] अम्लता ( % साइवरक 
एतसडको आधारमा)  
क. सुन्तला, भुईँकटहर लगायत 
रसदार गुतलया फलफूलहरु १०.०  ३.५ (अतधकतम)  
ख. आँप, अम्बा लगायत गुँदीदार 
फलफूलहरु १५.०  ३.५ (अतधकतम)  
ग. लेमन  ७.५ ४.० (न्यूनतम) 
घ. लाईम   ७.५ ५.० (न्यूनतम) 
 
(घ) ररजजड कन्टेनरको हकमा (For rigid c ontainer s like cans, glass bottles, plastic bottles and 
jars) फलफूलको रसको न्यूनतम भाग (Fill of container ) बट्टामा अटाउने पानीको आयतनको ९० 
प्रततशत भन्दा घटेको हुनु हुँदैन l 
 
४. कन्टातमनेन््स (Contaminants) , टजक्सन्स  (Toxins)  तथा अवशेष  (Residues)  : फलफूलको 
रसमा कन्टातमनेन््स, टजक्सन्स तथा जीवनाशक  ववषादी लगायतका  अवशेषको अतधकतम मात्रा 
नेपाल सरकारले तोके बमोजजम हुनेछ। 
५. हाइजजन (Hygiene)  : 
 ५. १. प्रशोधन तथा सुक्ष्म जैववक मापदण्ड  
(क) एक पटक उत्पादन भईसकेको फलफूलको रसलाई पुन: प्रशोधन गरी फलफूलको रस 
उत्पादन गनथ पाइने छैन । 
(ख) कूल जीवाणु गणना (टोटल प्लेट काउन्ट) १०,०००  तस.एफ.यू प्रतत तम.तल. भन्दा बढी हुनु 
हुँदैन । 
(ग) वयि र मोल्डको गणना १,००० तस.एफ.यू प्रतत तम.तल. भन्दा बढी हुनु हुँदैन । 
(घ) इन्टेरो ब्याक्टेररयासी (Enterobacteriaceae ) प्रतत तम. तल. मा अनुपजस्थत (absent ) हुनुपनेछ | 
(ङ) साल्मोनेला (Salmonella ) तलस्टेरीया मोनोसाइटोजजंस (Listeria monocytogenes ), ई. कोलाई 
(E. coli O157 ), तसगा टजक्सन उत्पादन गने ई. कोलाई (Shiga toxin producing E. coli), तभतियो 
कोलेरा (Vibrio cholera ) र स्टाफाइलोकोकस् औररयस (Staphylococcus  aureus) प्रतत २५ तम.तल. 
मा अनुपजस्थत (absent ) हुनुपने छ | ३ 
  
५.२. फलफूलको रसको उत्पादन , प्रशोधन , प्याकेजजङ्ग, ह्याण्डतलङ्ग , भण्डारण तथा ढुवानी गदाथ 
स्वच्छता सम्बन्धी मापदण्ड नेपाल सरकार कृवष तथा पशुपन्छी ववकास मन्त्रालयले तोके बमोजजम 
हुनेछ । 
६.प्याकेजजङ्ग (Packaging ) तथा लेवतलङ्ग (Labeling)  : फलफूलको रसलाई खाद्य ग्रेड तथा तोवकए 
बमोजजमको प्याकेजजङ्ग सामाग्री (मटेररयल) मा राम्रोसँग जशलबन्दी गरी प्याकेजजङ्ग गनुथ पनेछ। 
लेबलमा खाद्य तनयमावली, २०२७ ले तोके बमोजजमको  वववरण उल्लेख गनुथ पनेछ । साथै, लेवलमा 
प्रशोधन ववतध (जस्तै : तापद्वारा प्रशोतधत फलफूलको रस, उच्च चापद्वारा प्रशोतधत फल फूलको रस 
आदद) उल्लेख गनुथ पनेछ । फलफूलको नाम लेवलमा स्पि हुने गरी उल्लेख गरेको हुनु पनेछ । 
बाक्लो तुल्याईएको फलफूलको रसलाई पुन: सजम्मतलत गरी तयार गररएको भए (Prepared f rom 
concentrated juice  वा  reconstituted juice ) सो वववरण  लेबलमा प्रि रुपमा उल्लेख  गनुथ पनेछ । 
फलफूलको तमजित रस भए फलफूलको रसको नाम ५०% (तौल को आधार मा) भन्दा  बढी 
फलफूलको रस भएको फलको नाम (जस्तै: तमजित स्याउको रस, Mixed apple juice) बाट लेख्नु 
पनेछ |