กฎกระทรวง  
ก ำหนดมำตรฐำนสินค้ำเกษตร  
ส ำหรับกำรปฏิบัติที่ดีส ำหรับปำงช้ำงเป็นมำตรฐำนบังคับ  
พ.ศ.  ๒๕๖5 
 
 
อำศัยอ ำนำจตำมควำมในมำตรำ   ๕  วรรคหนึ่ง  และมำตรำ  15  วรรคสอง   
แห่งพระรำชบัญญัติมำตรฐำนสินค้ำเกษตร   พ.ศ.  ๒๕๕๑  รัฐมนตรีว่ำกำรกระทรวงเกษตรและสหกรณ์  
ออกกฎกระทรวงไว้   ดังต่อไปนี้  
ข้อ ๑ กฎกระทรวงนี้ให้ใช้บังคับเมื่อพ้นก ำหนดสองปีนับแต่วันประกำศในรำชกิจจำนุเบกษำ  
เป็นต้นไป  
ข้อ ๒ ให้มำตรฐำนสินค้ำเกษตร   เลขที่  มกษ.  6413 - 2564  ตำมประกำศ  
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์   เรื่อง  ก ำหนดมำตรฐำนสินค้ำเกษตร   :  กำรปฏิบัติที่ดีส ำหรับปำงช้ำง    
ตำมพระรำชบัญญัติมำตรฐำนสินค้ำเกษตร   พ.ศ.  2551  ลงวันที่  24  พฤษภำคม  พ.ศ.  2564   
เป็นมำตรฐำนบังคับ  
 
ให้ไว้  ณ  วันที่  26  กรกฎำคม  พ.ศ.  ๒๕๖5 
ประภัตร  โพธสุธน  
รัฐมนตรีช่วยว่ำกำรกระทรวงเกษตรและสหกรณ์  
ปฏิบัติรำชกำรแทน   รัฐมนตรีว่ำกำรกระทรวงเกษตรและสหกรณ์  
้หนา   ๘๙
่เลม   ๑๓๙   ตอนที่   ๕๑    ก ราชกิจจานุเบกษา ๑๙   สิงหาคม   ๒๕๖๕หมำยเหตุ  :-  เหตุผลในกำรประกำศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้   คือ  โดยที่ปัจจุบันมีปำงช้ำงจ ำนวนมำกที่ประกอบ  
กิจกำรเกี่ยวกับช้ำงเพื่อกำรท่องเที่ยวหรือกำรแสดง   แต่ยังขำดควำมรู้ควำมเข้ำใจในเรื่องกำรปฏิบัติที่ดี  
ในกำรจัดกำร  ควบคุมดูแล  และเลี้ยงช้ำงที่ถูกต้อง  ส่งผลให้เกิดปัญหำต่อสุขภำพช้ำง  กำรทำรุณกรรมช้ำง  รวมทั้ง  
ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมอันเนื่องมำจำกมูลช้ำงและ ขยะมูลฝอย  จึงจ ำเป็นต้องมีกำรจัดกำร   ควบคุมดูแล  
กำรปฏิบัติในปำงช้ำงให้มีมำตรฐำน  และเป็นไปตำมหลักสวัสดิภำพสัตว์  ในกำรนี้  ได้มีประกำศกระทรวงเกษตร  
และสหกรณ์  เรื่อง  ก ำหนดมำตรฐำนสินค้ำเกษตร   :  กำรปฏิบัติที่ดีส ำหรับปำงช้ำง   ตำมพระรำชบัญญัติ  
มำตรฐำนสินค้ำเกษตร   พ.ศ.  2551  ลงวันที่  24  พฤษภำคม  พ.ศ.  2564  และได้มีกำรด ำเนินกำรรับฟัง  
ควำมคิดเห็นของตัวแทนของกลุ่มผู้มีส่วนได้เสียหรือผู้มีประโยชน์เกี่ยวข้องครบถ้วนตำมควำมในมำตรำ   18   
แห่งพระรำชบัญญัติมำตรฐำนสินค้ำเกษตร   พ.ศ.  2551  แล้ว  สมควรก ำหนดมำตรฐำนสินค้ำเกษตรส ำหรับ  
กำรปฏิบัติที่ดีส ำหรับปำงช้ำงเป็นมำตรฐำนบังคับ   จึงจ ำเป็นต้องออกกฎกระทรวงนี้  ้หนา   ๙๐
่เลม   ๑๓๙   ตอนที่   ๕๑    ก ราชกิจจานุเบกษา ๑๙   สิงหาคม   ๒๕๖๕  มกษ. 6413-25 64
   
 
 มาตรฐานสินค้าเกษตร  
การปฏิบัติที่ดีสําหรับปางช้าง 
1.  ขอบข่าย 
1.1 มาตรฐานสินค้าเกษตรนี้ กําหนดการปฏ ิบัติที่ดีสําหรับปางช้างตามที่กําหนดนิยามไว้ในข้อ 2.1 
ครอบคลุมองค์ประกอบปางช ้าง การจัดการปางช้าง บุคลากร  สุขภาพช้าง สวัสดิภาพสัตว์ 
สิ่งแวดล้อม การจัดการด้านความปลอดภ ัย และการบันทึกข้อมูล เพื่อให้ช้างมีสุขภาพดี  
โดยคํานึงถึงสวัสดิภาพสัตว์ สิ่งแวดล้อม รวมถึงสุขภาพ ความปลอดภัย และสวัสดิภาพของบุคลากร  
และความปลอดภ ัยของผู้มาใช้บริการ 
1.2 มาตรฐานสินค้าเกษตรนี้ ใช้กับปางช้างที่เลี้ยงหรือรวบรวมช้างบ้าน (domesticated elephant) ที่มีชื่อ
วิทยาศาสตร์ว่า Elephas maximus เท่านั้น 
1.3 มาตรฐานสินค้าเกษตรนี้ ไม่ครอบคลุม 
1) การเลี้ยงช้างในครัวเรือน โดยไม่มีการประกอบก ิจการเกี่ยวกับช้างเพื่อการท่องเที่ยวหรือการแสดง  
2) การเลี้ยงช้างไว้ใช้แรงงาน  เช่น การชักลาก 
2.  นิยาม 
ความหมายของค ําที่ใช้ในมาตรฐานสินค้าเกษตรนี้ มีดังต่อไปนี้ 
2.1  ปางช้าง (elephant facility) หมายถึง สถานที่ที่มีการประกอบก ิจการเลี้ยงหรือรวบรวมช้าง  
เพื่อการท่องเที่ยว การแสดง  หรือการประกอบก ิจการอื่นที่แสวงหาประโยชน ์จากช้าง ทั้งนี้ ไม่ว่าจะมี
การเรียกเก็บค่าดูหรือค่าบริการในทางตรงหร ือทางอ้อมหรือไม่ก็ตาม มกษ. 6413-25 64                    2  
 
 3. ข้อกําหนด 
3.1 องค์ประกอบปางช ้าง 
3.1.1 สถานที่ตั้ง 
 หลักการ 
การเลือกสถานที่ตั้งเพื่อประกอบกิจการปางช้างมีความสําคัญ ต้องคํานึงถึงการปนเปื้อน 
ของอันตรายทางกายภาพ  เคมี และชีวภาพจากสภาพแวดล ้อม การมีแหล่งนํ้าใช้ การคมนาคมเข ้าถึง
ปางช้าง และป่าต้นนํ้า เพื่อให้แน่ใจว่าไม่มีผลกระทบต่อสุขภาพและสวัสดิภาพสัตว์ ไม่เกิดปัญหา
การขาดแคลนน ํ้าใช้ สามารถขนส่งช้าง อาหารสัตว์ เวชภัณฑ์ และอุปกรณ์ต่างๆ ได้ และไม่ส่ง 
ผลกระทบต่อป่าต้นนํ้า 
3.1.1.1 ตั้งอยู่ในสภาพแวดล ้อมที่ไม่เสี่ยงจากการปนเป ื้อนของอันตรายทางกายภาพ  เคมี และชีวภาพ  
ที่มีผลกระทบต่อสุขภาพและสวัสดิภาพสัตว์ หรือมีมาตรการป้องกันที่เหมาะสม  
3.1.1.2 ตั้งอยู่ในทําเลที่มีนํ้าสะอาดใช้เพียงพอตลอดปี 
3.1.1.3 มีเส้นทางการคมนาคมเข ้าถึงปางช้างที่สามารถขนส่งช้าง อาหารสัตว์ เวชภัณฑ์ และอุปกรณ์ต่างๆ 
3.1.1.4 เป็นพื้นที่ที่ไม่ส่งผลกระทบต่อป่าต้นนํ้า 
3.1.2 ขนาดพื้นที่และผังปางช้าง 
 หลักการ 
ขนาดพื้นที่และผังปางช้างมีความสําคัญต่อสุขภาพช้าง สวัสดิภาพสัตว์ สิ่งแวดล้อม และการปฏิบัติงาน
ที่มีประสิทธิภาพและถูกสุขลักษณะ  
3.1.2.1 มีขนาดพื้นที่ของปางช้างที่เหมาะสมกับลักษณะกิจกรรมและจํานวนช้าง ตามประเภทของปางช ้าง  
ดังข้อมูลในภาคผนวก  ก และกายภาพทางพ ื้นที่ของปางช้าง 
3.1.2.2 มีการวางผังปางช้างที่เอื้อต่อการปฏิบัติงานที่ถูกสุขลักษณะ   
3.1.2.3 แยกพื้นที่ปฏิบัติงานเป็นสัดส่วน เช่น สถานที่พักช้าง พื้นที่พักผ่อนสําหรับช้าง พื้นที่เก็บอาหาร  
พื้นที่เก็บอุปกรณ์ และพื้นที่รวบรวมขยะและม ูลช้าง 
3.1.3 สถานที่พักช้าง และพื้นที่พักผ่อนสําหรับช้าง 
 หลักการ 
สถานที่พักช้าง และพื้นที่พักผ่อนสําหรับช้างมีความสําคัญต่อการเลี้ยงช้าง ต้องคํานึงถึงขนาดพื้นที่ 
และสภาพแวดล ้อม เพื่อให้แน่ใจว่าสถานที่พักช้าง และพื้นที่พักผ่อนสําหรับช้างมีความเหมาะสม  
ช้างมีสุขภาพและสวัสดิภาพสัตว์ที่ดี  3 มกษ. 6413-25 64 
 
 3.1.3.1 มีสถานที่พักช้าง เพื่อรอให้บริการหรือพักจากการบริการ 
 1) กรณีเป็นอาคารพักช้าง ต้องมีพื้นที่เพียงพอในการเล ี้ยงช้าง โดยคํานึงถึงหลักสวัสดิภาพสัตว์  
มีโครงสร้างแข็งแรง มีหลังคาสําหรับกันแดดกันฝน มีการระบายอากาศท ี่ดี ง่ายต่อการทํา 
ความสะอาดและบ ํารุงรักษา และไม่มีนํ้าขังบริเวณพื้นอาคารพักช้าง 
 2) กรณีไม่ใช่อาคารพักช้าง ให้เลือกสถานที่พักช้าง โดยคํานึงถึงพื้นที่ที่มีร่มเงาและมีแหล่งนํ้า
เพียงพอ 
3.1.3.2 มีพื้นที่พักผ่อนสําหรับช้าง เพื่อใช้พักผ่อนในช่วงที่ไม่มีงานบริการหรือช่วงกลางคืน เช่น  
1) ล่ามไว้ในป่าธรรมชาติหรือสวน  ล่ามไว้กับหมุดในพื้นที่โล่งภายในปางช ้าง ล่ามไว้ใต้ต้นไม้  
หรือในอาคาร  ซึ่งมีพื้นที่ไม่น้อยกว่า 16 m2 1/ ต่อเชือก โดยใช้เชือกมัดหรือโซ่ล่ามช้างที่มีความยาว
ไม่น้อยกว่า 1.5 m 2/  
2) ปล่อยช้างไว้ในพื้นที่ที่มีขอบเขตป้องกันการหลุดของช้าง โดยคํานึงถึงพื้นที่ที่มีร่มเงาและมีแหล่งนํ้า
เพียงพอ รวมทั้งคํานึงถึงความปลอดภ ัยของช้างด้วย 
3.2  การจัดการปางช้าง 
3.2.1 คู่มือการจัดการปางช้าง 
 หลักการ 
คู่มือการจัดการปางช้างที่ให้รายละเอียดการปฏิบัติงานที่สําคัญของปางช้างจะช่วยให้บุคลากร  
ที่เกี่ยวข้องสามารถปฏ ิบัติงานตามขั้นตอนที่กําหนดไว้อย่างถูกต้อง และช่วยให้การจัดการปางช้าง
เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ 
3.2.1.1 มีคู่มือการจัดการปางช้างที่แสดงให้เห็นรายละเอียดการปฏิบัติงานที่สําคัญภายในปางช ้าง เช่น 
1) การดูแลและการจัดการช้างท้อง ช้างคลอด  ลูกช้าง ช้างวัยรุ่น ช้างวัยทํางาน ช้างชรา และช้างพิการ 
 2) การแยกและฝึกลูกช้าง 
 3) การจัดการด้านการผสมพันธุ์ 
 4) การจัดการช้างตกมันและช้างอาละวาด  
 5) การจัดการด้านอาหารและน ํ้า 
 6) การทําความสะอาดสถานท ี่พักช้าง พื้นที่พักผ่อนสําหรับช้าง และอุปกรณ์ 
 7) การจัดการด้านสุขภาพช้าง ประกอบด้วยการฉีดวัคซีน การใช้ยาสัตว์ การตรวจและร ักษาโรค  
การจัดการช้างป่วยและช้างตาย  
 8) การจัดการด้านสวัสดิภาพสัตว์ 
 
1/ m2 เป็นสัญลักษณ์สําหรับหน่วยในระบบเอสไอ  (International System of Units; SI) ที่ใช้แทนคําว่า 
“ตารางเมตร  (square meter)”  
2/ m เป็นสัญลักษณ์สําหรับหน่วยในระบบเอสไอท ี่ใช้แทนคําว่า “เมตร (meter)”  มกษ. 6413-25 64                    4  
 
  9) การจัดการด้านสิ่งแวดล้อม 
 10) การจัดการด้านการบริการ การแสดง  และการทํางานของช้าง 
3.2.2 การจัดการอาหารและน ํ้า 
 หลักการ 
การจัดการอาหารให ้มีคุณภาพและความปลอดภ ัย และมีอาหารและนํ้าเพียงพอต่อความต้องการ
ของช้าง จะทําให้ช้างมีสุขภาพและสวัสดิภาพสัตว์ที่ดี 
3.2.2.1 ให้ช้างได้รับอาหารที่มีคุณภาพ  ปลอดภัย และเหมาะสมส ําหรับการเลี้ยงช้าง โดยเป็นไปตาม
พระราชบัญญัติควบคุมคุณภาพอาหารส ัตว์ พ.ศ. 255 8 
3.2.2.2 มีสถานที่เก็บอาหารแยกเป ็นสัดส่วน และเก็บอาหารในสภาพท ี่ป้องกันการเสื่อมสภาพและการปนเป ื้อน 
3.2.2.3 มีการจัดการให้ช้างทุกเชือกได้กินอาหารและน ํ้าอย่างเพียงพอต่อความต้องการของช้าง รวมทั้งได้รับ
อาหารที่หลากหลาย  เช่น อาหารหยาบ  ผลไม้ หรืออาหารเสริม 
3.2.3 การจัดการอาคารและอ ุปกรณ์ 
 หลักการ 
การจัดการอาคารและอ ุปกรณ์ให้มีความสะอาด  เพื่อลดการสะสมของเช ื้อก่อโรค นอกจากนี้ อาคาร
และอุปกรณ์ที่ปลอดภัยและอยู่ในสภาพที่พร้อมใช้งานจะช่วยให้ปฏิบัติงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ
และปลอดภัยต่อช้างและบุคลากร  
3.2.3.1 ทําความสะอาดอาคาร  บริเวณโดยรอบ  และอุปกรณ์อย่างสมํ่าเสมอ  เพื่อลดการสะสมของม ูลช้าง 
และของเสีย ซึ่งเป็นแหล่งของเชื้อก่อโรค 
3.2.3.2 บํารุงรักษาอาคารและอ ุปกรณ์ให้อยู่ในสภาพดี และปลอดภัยต่อช้างและบุคลากร  
3.2.4 การจัดการแหล่งที่มาของช้าง 
 หลักการ 
การทราบแหล ่งที่มาของช้างมีความสําคัญต่อการป้องกันการสวมทะเบ ียนช้างบ้าน 
3.2.4.1 ช้างบ้านทุกเชือกต้องมีหลักฐานประจําตัวช้างที่ออกให้โดยหน่วยงานที่รับผิดชอบ ตามพระราชบัญญัติ
สัตว์พาหนะ  พ.ศ. 2482 เช่น ตั๋วพิมพ์รูปพรรณ  บัญชีลูกครอก   5 มกษ. 6413-25 64 
 
 3.3  บุคลากร  
หลักการ 
บุคลากรที่มีความรู้ความสามารถตามหน ้าที่ความรับผิดชอบและมีสุขภาพที่ดีจะช่วยให้ 
การปฏิบัติงานเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและช้างได้รับการดูแลสุขภาพและสวัสดิภาพอย่างถูกต้อง 
3.3.1  มีการจัดแบ่งหน้าที่และความรับผิดชอบของบุคลากรอย่างชัดเจน โดยคํานึงถึงจํานวนของช้างที่เลี้ยง
และประเภทของปางช ้าง 
3.3.2 มีสัตวแพทย์ผู้ควบคุมปางช้างกํากับดูแลด้านสุขภาพช้าง 
3.3.3 ควาญช้างที่ทําหน้าที่เลี้ยงช้างต้องมีความรู้ ได้รับการฝึกอบรมหรือฝึกปฏิบัติเกี่ยวกับการเลี้ยงช้าง 
การบังคับช้าง และความเข้าใจพฤติกรรมของช้าง รวมทั้งมีความรับผิดชอบดูแลในเรื่องการจัดการ
อาหาร  นํ้า และที่พัก เพื่อให้จัดการเลี้ยงช้างได้อย่างถูกต้อง 
3.3.4 บุคลากรอื่นๆ ที่ให้บริการ เช่น เจ้าหน้าที่ประชาสัมพันธ์ เจ้าหน้าที่บริการ พนักงานรักษา 
ความปลอดภ ัย ต้องมีความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับช้าง มีทักษะในการให ้บริการตลอดจนการด ูแล 
และช่วยเหลือผู้มาใช้บริการ 
3.3.5 บุคลากรทุกคนในปางช้างมีสุขลักษณะส่วนบุคคลที่ดี และได้รับการตรวจสุขภาพประจําปี โดยเฉพาะ
อย่างยิ่งโรคสัตว์สู่คน 
3.3.6 จัดหาอุปกรณ์เพื่อความปลอดภ ัยของควาญช้าง และมีการทําประกันอุบัติเหตุสําหรับควาญช้าง 
3.4  สุขภาพช้าง 
3.4.1 การป้องกันและควบคุมโรค 
 หลักการ 
การป้องกันและควบคุมโรคมีความสําคัญต่อสุขภาพของช้าง บุคลากร  และผู้มาใช้บริการ  
และต้องปฏิบัติตามพระราชบ ัญญัติโรคระบาดสัตว์ พ.ศ. 2558 เพื่อให้แน่ใจว่าสามารถป้องกัน 
และควบคุมโรคในปางช้างได้อย่างมีประสิทธิภาพ 
3.4.1.1 มีการสังเกตความเป ็นอยู่และสุขภาพของช้างทุกวัน หากพบความผ ิดปกติให้แจ้งบุคลากร  
ที่เกี่ยวข้องทราบ  หรือปรึกษาสัตวแพทย์ เพื่อพิจารณาดําเนินการแก้ไขอย่างทันท่วงที 
3.4.1.2 มีการตรวจสุขภาพของช้างประจําปี อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง 
3.4.1.3 มีการป้องกันและควบคุมโรค เช่น ให้ช้างได้รับการฉีดวัคซีนป้องกันโรค รวมทั้งมีการกําจัดปรสิต
ภายในและภายนอกท ี่เหมาะสม  โดยอยู่ภายใต้การควบคุมดูแลของสัตวแพทย์ หรือผู้ที่ได้รับ
มอบหมายจากส ัตวแพทย์ 
3.4.1.4 มีมาตรการเฝ้าระวังและป้องกันวัณโรค มกษ. 6413-25 64                    6  
 
 3.4.1.5 มีมาตรการควบค ุมสัตว์พาหะนําโรค 
3.4.1.6 มีการกักกันโรคสําหรับช้างที่นําเข้าใหม่ และแยกช้างป่วยออกจากพื้นที่เลี้ยงช้างปกติ 
3.4.1. 7 กรณีที่เกิดโรคระบาดหร ือสงสัยว่าเกิดโรคระบาดต ้องปฏิบัติตามพระราชบ ัญญัติโรคระบาดสัตว์ 
พ.ศ. 255 8 และคําแนะนําของกรมปศุสัตว์ 
3.4.1. 8 ช้างทุกเชือกมีสมุดประจําตัวช้าง ซึ่งประกอบด้วยประวัติช้าง ทะเบียนประจําตัวช้าง ไมโครชิพ 
ประวัติการตกมัน การรักษาพยาบาลและการฉ ีดวัคซีน รวมทั้งประวัติการผสมพันธุ์และการตกลูก 
3.4.2 การบําบัดโรคสัตว์ 
 หลักการ 
การบําบัดโรคสัตว์จําเป็นต้องอยู่ภายใต้การกํากับดูแลของผู้ประกอบวิชาชีพการสัตวแพทย์  
เพื่อให้ช้างได้รับการตรวจวินิจฉัย การรักษา การป้องกันการเกิดโรคอย่างถูกต้อง และไม่ก่อให้เกิด
ผลกระทบต่อสุขภาพและสวัสดิภาพสัตว์ 
3.4.2.1 การบําบัดโรคสัตว์ต้องอยู่ภายใต้การกํากับดูแลของผู้ประกอบวิชาชีพการสัตวแพทย์  
ตามพระราชบ ัญญัติวิชาชีพการสัตวแพทย์ พ.ศ. 2545 
3.5  สวัสดิภาพสัตว์ 
หลักการ 
 การจัดการการเลี้ยงช้างและการใช้งานช้างต้องคํานึงถึงหลักสวัสดิภาพสัตว์ เพื่อให้ช้างสามารถแสดง
พฤติกรรมตามธรรมชาต ิ มีความเป็นอยู่ที่ดี และปราศจากความท ุกข์ทรมาน  
3.5.1 ดูแลและปฏิบัติต่อช้างให้มีความเป็นอยู่ตามหลักสวัสดิภาพสัตว์ 5 ประการ  คือ 
 1) มีอิสระจากความห ิว กระหาย  (ข้อ 3.1.1.2 และข้อ 3.2.2.3) 
 2) มีอิสระจากความไม ่สะดวกสบายอ ันเนื่องมาจากสภาวะแวดล ้อม (ข้อ 3.1.1.1 ข้อ 3.1.3.1  
ข้อ 3.1.3.2 ข้อ 3.2.3.1 และข้อ 3.2.3.2) 
 3) มีอิสระจากความเจ ็บปวด  การบาดเจ็บ และเป็นโรค (ข้อ 3.4.1.1 ข้อ 3.4.1.2 ข้อ 3.4.1.3  
ข้อ 3.4.1.4 ข้อ 3.4.1.5 และข้อ 3.4.1.6) 
 4) มีอิสระจากความกล ัวและความทุกข์ทรมาน  (ข้อ 3.3.3) 
 5) มีอิสระในการแสดงพฤต ิกรรมตามปกต ิของช้าง (ข้อ 3.1.2.1 ข้อ 3.1.3.1 ข้อ 3.1.3.2  
และข้อ 3.7.2) 
3.5.2 ต้องดูแลและปฏิบัติต่อช้างให้มีความเป็นอยู่ตามพระราชบ ัญญัติป้องกันการทารุณกรรม  
และการจัดสวัสดิภาพสัตว์ พ.ศ. 255 7  7 มกษ. 6413-25 64 
 
 3.6 สิ่งแวดล้อม 
หลักการ 
การจัดการซาก  ขยะ ของเสีย และนํ้าเสียจากปางช้างจะส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมจึงต้องมีการ
ปฏิบัติอย่างถูกต้อง 
3.6.1 กําจัดซาก ขยะ ของเสีย และนํ้าเสีย โดยวิธีที่เหมาะสมตามกฎหมายท ี่เกี่ยวข้อง 
3.6.2 มีมาตรการจัดการมูลช้างไม่ให้กระทบต่อสิ่งแวดล้อม เช่น มีลานกักมูล หรือมีการเก็บมูลช้าง 
ในแหล่งนํ้าสาธารณะ  
3.7 การจัดการด้านความปลอดภ ัย 
หลักการ 
การจัดการปางช้างจําเป็นต้องมีมาตรการป้องกันอันตรายของผู้มาใช้บริการ เพื่อความปลอดภ ัย 
ของผู้มาใช้บริการและส่งเสริมภาพลักษณ์ที่ดีด้านการท่องเที่ยวปางช้าง 
3.7.1 มีบุคลากร  และป้ายหรือเอกสาร  ให้คําแนะนําเรื่องความปลอดภ ัยในการเข้าหาช้าง การให้อาหารช้าง 
การนั่งบนหลังช้าง และการปฏิสัมพันธ์ใกล้ชิดกับช้าง รวมทั้งข้อมูลเรื่องพฤติกรรมของช้าง  
3.7.2  ควาญช้างมีการตรวจสอบพฤต ิกรรมของช้างก่อนเริ่มให้บริการแก่ผู้มาใช้บริการทุกครั้ง 
3.7.3 มีการจัดการด้านความปลอดภ ัย เช่น การตรวจสอบอ ุปกรณ์ที่นั่งบนหลังช้างทุกครั้งที่ออกปฏิบัติงาน
เพื่อความปลอดภ ัยของผู้มาใช้บริการ หรือจัดให้มีอุปกรณ์ควบคุมบังคับช้างที่เหมาะสม  
3.7.4 มีรั้วกั้นหรือสิ่งกีดขวางระหว่างผู้มาใช้บริการกับช้าง ขณะที่ชมการแสดงและให ้อาหารช้าง 
3.7.5 มีแผนและฝึกซ้อมการปฏิบัติตามแผนในการจ ัดการภาวะฉุกเฉินในปางช้าง เช่น การช่วยเหลือ 
ผู้ประสบอุบัติเหตุที่เกิดจากช้าง การควบคุมช้างตกมันหรือช้างอาละวาด  
3.7.6 มีสถานที่สําหรับขึ้น-ลงหลังช้างที่มั่นคง แข็งแรง และปลอดภัย 
3.8  การบันทึกข้อมูล 
หลักการ 
การบันทึกและเก็บรักษาข้อมูลมีความสําคัญที่จะช่วยในการวิเคราะห์หาสาเหตุที่มาของปัญหา 
หรือข้อผิดพลาดในการจ ัดการ และตามสอบการท ํางานในแต่ละขั้นตอนว่ามีความถูกต้องตามวิธี
ปฏิบัติที่กําหนดไว้ 
3.8.1    มีการบันทึกข้อมูลที่สําคัญ ดังนี้ 
1) ประวัติบุคลากร  ประวัติการฝึกอบรมหรือฝึกปฏิบัติ และผลการตรวจส ุขภาพประจําปี 
2) แหล่งที่มาของอาหารและน ํ้า 
3) การใช้สารเคมี ยาฆ่าเชื้อ หรือวัตถุอันตรายทางการปศ ุสัตว์ มกษ. 6413-25 64                    8  
 
 4) การใช้ยาสัตว์และอาหารเสร ิม 
5) บันทึกใบอนุญาตเคลื่อนย้ายช้าง 
3.8.2  ให้เก็บรักษาบันทึกข้อมูลเป็นเวลาอย่างน้อย 3 ปี  9 มกษ. 6413-25 64 
 
 ภาคผนวก  ก 
(ให้ไว้เป็นข้อมูล) 
ประเภทของปางช ้าง 
ก.1 ปางช้างแบ่งตามลักษณะกิจกรรม  ดังนี้ 
1) ปางช้างแบบดั้งเดิม คือ ปางช้างที่มีกิจกรรมการขี่ช้างโดยนั่งบนแหย่ง และ/หรือการชมการแสดง
ความสามารถของช ้าง 
2) ปางช้างแบบท่องเที่ยวเชิงนิเวศ คือ ปางช้างที่มีกิจกรรมการขี่ช้างโดยนั่งบนแหย่งหรือไม่มีแหย่ง 
หรือเดินไปด้วยกันกับช้าง หรือมีการให้ความรู้เรื่องช้างและการอนุรักษ์ช้าง 
3) ปางช้างพิการหรือชรา คือ ปางช้างที่มีการนําช้างพิการหรือช้างชรามาเลี้ยงและดูแล 
4) ปางช้างแบบผสมผสาน  คือ ปางช้างที่รวมกิจกรรมของปางช ้างแบบดั้งเดิมและปางช้างแบบท่องเที่ยว 
เชิงนิเวศ และมีการปรับรูปแบบให้เหมาะสมกับสถานการณ์ 
ก.2 ปางช้างแบ่งตามจํานวนช้าง ดังนี้ 
1) ปางช้างขนาดเล็ก  โดยมีช้าง จํานวนไม่เกิน 10 เชือก 
2) ปางช้างขนาดกลาง   โดยมีช้าง จํานวนตั้งแต่ 11 เชือก ถึง 30 เชือก  
3) ปางช้างขนาดใหญ่  โดยมีช้าง จํานวนตั้งแต่ 31 เชือกขึ้นไป