HANNA WYSOCKA

z Zakładu Systematyki i Geografji Roślin
Uniw. Warsz.

(wptynęło 19.1.1934).

MATERJAŁY DO FLORY DESMIDYJ Z OKOLIC WARSZAWY.

(Contribution à la flore des Desmidiées aux environs de Varsovie).

WSTĘP.

Badania nad glonami okolic Warszawy były dotychczas nieliczne. Pierwsza praca na ten temat, ogłoszona w roku 1883 w Pamiętniku Fizjograficznym przez Kazimierza Cybulskiego nosiła tytuł „Materyjały do flory algologicznej okolic Warszawy” (2). Ogólna ilość glonów podanych w tej pracy wynosiła 104 gatunki. W r. 1884 w Pamiętniku Fizjograficznym Witold Łopott (10) wydał pracę pod takim samym tytułem, powiększając liczbę gatunków, wymienionych przez Cybulskiego, o 68. Wreszcie, w r. 1895 Wł. M. Kozłowski publikuje również w Pamiętniku Fizjograficznym „Przyczynek do flory wodorostów okolic Warszawy” (9), przytaczając 184 gatunki glonów.

Należy tutaj jeszcze wspomnieć o trzech pracach, a mia-
nowicie o pracy M Raciborskiego, „Desmidje nowe” (14),
(Pam. Wydz. Matem.-Przyr. Akad. Um. 1889) w której jest
opisane Euastrum sinuosum Lenorm. f. polonica Racib., znale-
zione przez autora w okolicach Warszawy, o krótkiej notatce
A. Ślósarskiego, ogłoszonej we Wszechświecie w r. 1896
pod tytułem „O przyczynie zieloności wody w sadzawce Ogrodu Saskiego” (16) — (był to zakwit *Volvocales*), oraz o cytologicznej pracy L. Mickiewicza nad *Skrętnicami*, znalezionemi koło Warszawy, wydanej w r. 1897 w Warsz. Uniwers. Izwestia „O kariokineticzeskom dielenji jader u Spirogyra” (11).

Terenem pracy trzech pierwszych autorów były najbliższe okolice Warszawy, tak więc Cybulski wymienia Łazienki, Ogród Botaniczny, Mokotów, Królikarnię, Wierzbno, Wilanów, Natolin, Saską Kępę, Bielany i Powązki; Lopott bada wody stojące: we wsi Powązki, w rowach koło rogatek Marymonckich i w Łazienkach, wody bieżące zaś w Wiśle, w Natołinie, Zaciszu i Łazienkach; Kozłowski wreszcie rozszerza zakres poszukiwań swych poprzedników, posuwając się do Otwocka i Miłosny, poza tem wymienia Marymont, Bielany, Wierzbno i Czerniaków.

Prace Cybulskiego, Lopotta i Kozłowskiego noszą charakter ogólny i są przyczynkami do znajomości różnych rodzin głonów okolic Warszawy.

Jeżeli chodzi o Desmidje, to w wyżej cytowanych pracach podano ich niewiele. Cybulski wymienia 7 gatunków Desmidyj, Lopott — 14, Kozłowski zaś, który pierwszy zwraca uwagę na obfitość form Desmidyj w rowach sphagnowych, powstałych po wyjęciu torfu w Otwocku i Miłośnie, podaje 33 gatunki. Ponieważ 12 gatunków jest wspólnych trzem autorom, w sumie więc w okolicach Warszawy zanotowano dotąd 42 gatunki.

Wybrałam w okolicy Warszawy te miejsca, gdzie Sphagneta są dobrze rozwinięte, a więc z prawego brzegu Wisły 1) torfowisko w Strudze u stóp wydmy od strony Radzymina, 2) torfowisko leżące w kotlinie śródwydmowej między Aleksandrowem i Zagórzem, 3) torfowisko między Karczewem a Starym Otwockiem i 4) torfowisko w Zielonce od strony Strugi; z lewego zaś brzegu Wisły 5) Sphagnetum między Pociechą a Sierakowem w puszczy Kampinoskiej, wskazane mi w r. 1929 przez p. dr. Kobendzę i opisane przez niego w wydanej potem pracy (8) jako Pineto-Sphagnetum.

Materiał do niniejszej pracy brałam, wyciskając nad słoikami wyjmowane z wody torfowce w niej zanurzone, lub też torfowce nasiągnięte wodą. Tam, gdzie pozwalała na to obecność jeziorek, zbierałam również plankton powierzchniowy.
Zbierałam materiał w letnich miesiącach r. 1929 i 1931. W r. 1931 ograniczyłam się do dwóch torfowisk z prawego brzegu Wisły, a mianowicie do Sphagnetum w Strudze od strony Radzymina i Sphagnetum między Aleksandrowem i Zagórzem (dokładniejszy ich opis będzie podany niżej), skąd połierałam próby od maja do października, stale z tych samych miejsc, w odstępach mniej więcej dwutygodniowych. Na jedną próbę składał się osad, powstały z wyciśnięcia kilku pęków torfowców wyrwanych w kilku miejscach na niewielkiej przestrzeni, następne próbki zbierałam w ten sam sposób w odległości kilku metrów od poprzednich. W miejscach, gdzie były brane próbki, oznaczałam temperaturę wody termometrem wodnym oraz koncentrację jonów wodorowych wody, otrzymanej z wyciśnięcia mchów (w myśl rady p. dr. P. Allorge'a) przy pomocy wskaźników aparatu Bruyère'a.*) Kilkanaście próbek, które wykazały $p_H$ większe od 4,4 oznaczyłam według wskaźników Zakładu Fizjologii Roślin U. W. Rezultaty tych pomiarów podaję na innem miejscu.

Miejsce i daty połowów oraz krótkie charakterystyki biotopów daje zestawienie.

Zebrany materiał konserwowałam w 3—4⁰/₀ formalinie.

Przy oznaczaniu Desmidyj posługiwałam się dziełem W. et G. S. West'a „A monograph of the British Desmidiaceae” (17).

Poniżej podaję spis Desmidyj znalezionych przeze mnie w okolicach Warszawy.

Pracę niniejszą wykonałam w Zakładzie Systematyki i Geografii Roślin Uniwersytetu Warszawskiego pod kierownictwem Pana Profesora Dr. Bolesława Hryniewieckiego, któremu na tem miejscu pragnę złożyć najserdeczniejsze podziękowanie za cenne wskazówki i pomoc w pracy.

Dziękiuję również P.P.: Adjunktowi Ogrodu Botanicznego Dr. Romanowi Kobendzy za wskazówki, dotyczące badanego przeze mnie terenu oraz Dr. Tadeuszowi Wiśniewskiemu za życzliwą pomoc w zbieraniu materjału i krytyczne przejrzenie pracy.

<footnote>*) Necessaire colorimetrique pour l'appréciation rapide du $p_H$ en zone acido-alcaline faible (4,4 — 8,4). Rhône — Poulenc, Paris.</footnote>
KRÓTKI OPIS BADANYCH STANOWISK.

Struga I. Rów sphagnowy. Odznaczał się on wielką różnorodnością Desmidyj, które żyły pomiędzy zanurzonemi torfowcami.

16.V.29. 1 próbka z kilku miejsc rowu.

8.VIII.29. Poziom wody opadł dość znacznie; pobrano kilka próbek.

Zielonka 2. Sphagnetum położone zdala od jeziorka. Torfowce wynurzone, dość mokre. Pomiędzy wilgotnemi torfowcami przeważały tu zdecydowanie Okrzemki w towarzystwie Desmidyj nitkowatych, z których najliczniej występowała *Gymnozyga moniliformis*.

25.VII.29. Pobrano kilkanaście próbek.

Karczew 3. Sphagnetum między Karczewem a Starym Otwockiem. To dość duże Sphagnetum dostarczyło mi wielką ilość Desmidyj, przy licznie natomiast występujących Okrzemkach. Próbki pochodziły z wyciśniętych, dość wilgotnych torfowców.

11.VI.29. Torfowce wynurzone, wilgotne; 1 próbka z kilkunastu miejsc Sphagnetum.

16.VIII.29. Torfowce miejscami całkiem suche; 1 próbka z kilkudziesięciu połowów.

Puszcza Kampinoska 4. „Pineto-Sphagnetum, wyjatkowo dobrze jak na okolice Warszawy zachowane, rozłożyło się między Pocicchą a Sierakowem... Torfowisko zajmuje około 1 km.² powierzchni... Panującym gatunkiem omawianego zespołu jest *Sphagnum cuspidatum*, inne torfowce trafiają się rzadziej. Prócz tego gatunkami charakterystycznemi są: *Andromeda calyculata*, *Eriophorum vaginatum*, *Ledum palustre*, *Andromeda polifolia*, *Oxycoccos quadripetala*”. (Kobendza (8). Torfowisko to wyróżniało się ogólnem ubóstwem flory. Desmidyj było tu jeszcze mniej niż w poprzedniem torfowisku, prawdopodobnie naskutek zacienienia.

17.VII.29. Kilka próbek pobrano z tych miejsc Sphagnetum, w których torfowce były wynurzone, zupełnie mokre, zacienione sosną.

Struga 5. „Torfowisko to posiada roślinność dość bogatą i nieduży stopień zatorfienia. *Sphagnum cymbifolium* pokrywa najmniej 1/2 powierzchni badanej, *Sphagnum acutifolium* zaś jest dość liczne, ale bez większego stopnia pokry-
wania powierzchni badanej. Jest to torfowisko przejściowe".
(Kleistówna (7) tabela XII).

Cały ten teren badany podzieliłam na dwie, reprezentu-
jące odmienny typ siedliska, części: a) rów sphagnowy o tor-
fowcach przeważnie zanurzonych i b) torfowisko o torfowcach
przeważnie wynurzonych, wilgotnych, nasiąkniętych wodą. Do
odrębnego typu siedliska zaliczam te miejsca Sphagnetum,
w których torfowce były wprawdzie zanurzone w wodzie, ale
jednocześnie zacienione kępą Alnus glutinosa (c).

10.V.31. Temp. pow. 15°C. a) torfowce zanurzone w wodzie o temp. 12°C; pH = 5,6; 6,2. b) wynurzone torfowce Sphagnetum, temp. 32°C; pH = 4,8; 5,1. c) torfowce zanurzone, zacienione; pH = 5,2; 5,6.

31.V.31. Temp. pow. 30°C. a) temp. 16°C; pH = 5,6, b) torfowce nawpół wilgotne, temp. 34°C; pH = 4,3; 4,3; 4,8; 4,9. c) pH = 4,4.

29.VI.31. Temp. pow. 31°C. a) temp. 32°C; pH = 5,8; 5,8; 6,0. b) pH = 4,8; 5,2. c) pH = 4,8; 5,0.

10.VII.31. Temp. pow. 22°C. a) temp. 19°C; poziom wody opadł tak, że torfowce wynurzyły się ponad powierzchnię wody; pH = 5,4; 5,5; 5,6; 5,8. b) torfowce wyschły zupełnie, tylko w pobliżu punktów a) były jeszcze trochę wilgotne; pH = 4,4. c) pH = 5,0.

2.VIII.31. Temp. pow. 24°C. a) woda w rowie wyschła prawie zupełnie; temp. 20°C; pH = 5,4; 5,4; 5,4; 5,8. b) torfowce wyschły zupełnie, prób nie pobrano wcale. c) pH = 5,6.

27.VIII.31. Temp. pow. 13°C. a) temp. 10°C; woda gdzie-
niegdzie pokrywa torfowce; pH = 5,9; 6,4. b) torfowce nadal
suche, prób nie pobrano. c) pH = 4,9; 4,9.

28.IX.31. a) torfowce znów pokryte wodą całkowicie; pH = 5,5; 5,5; 5,8; 5,9. b) torfowce o tyle wilgotne, że można było pobrać próby; pH = 5,6. c) pH = 5,5; 5,6.

25.X.31. a) pH = 5,3; 5,3; 5,3; 5,6. b) pH = 5,0. c) pH = 4,8; 5,1.

Aleksandrów 6. Ten płat Sphagnetum położony jest w kotlinie śródwydmowej między Aleksandrowem i Zagórzem. „Roślinność tego torfowiska, uboga w gatunki, daje bardzo charakterystyczny obraz: wśród Sphagnum recurvum, tworzącem tu jednolite pokrycie, wyrasta licznie Eriophorum vagina-tum, którego kępy wraz ze Sphagnum pokryte są Oxycoccos quadripetala. Nad temi roślinami górują niemo, niezbyt tu
zresztą liczne kepy Ledum palustre, rosnące przy Pinus, które, rozrzucone po Sphagnetum, mają wyraźnie karłowatą postać, osiągając najwyżej 2 m. wysokości. Woda stoi na powierzchni torfowiska wśród kęp Eriophorum vaginatum. Zatorfienie wynosi 40–50 cm. przy brzegu Sphagnetum; w dalszej części w pobliżu drzewek wynosi do 1 m.” (Kleistówna (7). Sądząc z powyższego opisu można uważać to Sphagnetum za torfowisko wysokie.

14.V.31. a) wynurzone torfowce strefy brzeżnej; $p_H = 4,6$. b) torfowce zanurzone w wodzie; $p_H = 4,1$; $4,2$; $4,2$.

4.VI.31. Temp. pow. 16°C, a) $p_H = 4,2$; 4,3. b) temp. 17°C; $p_H = 4,1$; $4,1$; $4,2$. c) plankton, $p_H = 4,0$.

16.VII.31. Poziom wody opadł znacznie. a) $p_H = 4,6$; 4,6. b) $p_H = 4,6$. c) $p_H = 4,6$. Próbki pobrano z rowów po torfie: a') $p_H = 4,2$. b') $p_H = 4,1$; $4,1$; $4,2$. c') $p_H = 3,8$.

18.IX.31. Tem. pow. 17°C. Poziom wody podniósł się znacznie. a) $p_H = 4,4$. b) temp. 15°C; $p_H = 4,1$; $4,2$; $4,4$; $4,4$. c) $p_H = 5,0$. a') $p_H = 3,9$; b') $p_H = 4,2$; c') $p_H = 4,7$.

SPIS DESMIDY J.

SKRÓTY.

lg. — długość komórki

lat. — szerokość komórki

lat. ap. — szerokość końców szczytów komórki

lat. bas. — szerokość części podstawowej komórki

isthm. — isthmus, przesmyk

lat. lob. pol. — szerokość płatu szczytowego komórki

lg. sine spin. — długość komórki bez kolców

lg. c. spin. — długość komórki z kolcami

lat. c. spin. — szerokość komórki z kolcami

lg. spin. — długość kolca

T. w. — między torfowcami wynurzonemi (parmi les Sphaignes emergées)

T. z. — między torfowcami zanurzonemi (parmi les Sphaignes submergées)

V — X — miesiące (mois)

* — gatunek nowy dla okolic Warszawy (espèce signalée pour la première fois aux environs de Varsovie)
** — gatunek nowy dla Polski

(espèce signalée pour la première fois en
Pologne)

C — Cybulski

Ł — Łopott

K — Kozłowski

DESMIDIACEAE.

‘1. Spirotaenia condensata Bréb. Lg. 214,2 p., lat. 22,4 p.
Jedyny okaz. T. z., Struga 1, V.

‘2. Mesotaenium de Greyi Turn. Lg. 77,5—78 p., lat. 20,1—
20,5 p. Rzadko. T. w., Struga 5, V—VII; T. w. (VI) i T. z. (IX)
Aleksandrów 6.

‘3. Cylindrocystis Brébissonii Menegh. Lg. 46—49,6 p.,
lat. 16,5—18 p. Rzadko. T. w., Struga 5, V.

‘4. C. crassa de Bary. Lg. 25 p., lat. 20 p. B. rzadko.
T. w., Aleksandrów 6, V i VI.

5. *Netrium Digitus* (Ehrenb.) Itzigs et Rothe. Lg. 155—
217 p., lat. 40,3—62 p. Pospolicie i licznie. T. w., T. z.; Struga
1 i 5, Aleksandrów 3, Karczew 3; V—X. (K. sub *Penium*
*lamellosum* Bréb., Miłosna).

‘6. N. interruptum (Bréb.) Lütkem. Lg. 249,2p., lat. 44,8p.
Jedyny okaz. T. z., Struga 1, V.

‘7. Penium Libellula (Focke) Nordst. Lg. 186,2 p.,
lat. 36,4 p. (W. et. G. S. West: lg. 230—356 p.). Bardzo rzadko
T. w., Karczew 3, VIII.

‘8. P Libellula (Focke) Nordst var. interruptum.
West et G. S. West. Lg. 123,2 p., lat. 22,4 p. Jedyny okaz
T. w., Karczew 3, VIII. Ryc. 52, fig. 6.

‘9. P. minutum (Ralfs) Cleve. Lg. 146,2—151,9 p.,
lat. 15—15,5 p., lat. ap. 10—10,8 p. B. rzadko. T. w. i T. z.,
Aleksandrów 6, VI, IX.

10. *Closterium acerosum* (Schrank) Ehrenb. Lg. 450,8p.,
lat. 30,8 p. B. rzadko. T. z., Struga 1, V. (L. — Marymont,
Lazienki; K. — Otwock).

‘11. Cl. didymotocum Corda, Lg. 346 p., lat. 28 p., lat.
ap. 1/4 p. B. rzadko. T. z., Struga 1, V; T. w., Karczew 3, VIII.

12. Cl. gracile Bréb. Lg. 185 p., lat. 4 p. B. rzadko. T. z.,
Struga 1, V. (K. — Otwock).
13. *Cl. lanceolatum* Kütz. *Lg.* 338,2µ, *lat.* 34,5µ. B. rzadko.
*T.* z., *Struga* 1, *V.* (*C.* — Łazienki, *L.* — Marymont).

14. *Cl. Lunula* (Müll.) Nitzsch. *Lg.* 504µ, *lat.* 81,3µ,
*lat. ap.* 14µ. Okazy spotykane przeze mnie posiadały końce
bardziej zwężone od form podawanych przez W. et G. S.
West'a. B. rzadko. *T.* z., *Struga* 1 i 5, *V.* (*Ł.* — rogatka
Jerozolimska, *K.* — Otwock).

15. *Cl. moniliferum* (Bory) Ehrenb. *Lg.* 265µ, *lat.* 45,5µ,
B. rzadko. *T.* z., *Struga* 1, *V.* (*C.* — Łazienki, *L.* — gatunek
pospolity — Zacisze, Saska Kępa; *K.* — Wierzbno, Marymont).

16. *Cl. parvulum* Näg. *Lg.* 117µ, *lat.* 11,2µ, *lat. ap.* 2µ.
Rzadko. *T.* z., *Struga* 1, *V*; *T. w.*, Karczew 3, VIII. (*C.* — Ła-
zienki, *L.* — rzadko — Zacisze, *K.* — Miłosna).

17. *Cl. rostratum* Ehrenb. *Lg.* 303,6—464,8µ, *lat.* 19,6—
21µ, *lat. ap.* 2,8—3µ. Rzadko. *T.* z., *Struga* 1, *V*; *T.* z.,
*Struga* 5, VI—X.

18. *Cl. striolatum* Ehrenb. *Lg.* 258,8—381,3µ, *lat.* 30,1—
37,2µ, *lat. ap.* 10—12,4µ. Rzadko. *T.* z., *Struga* 1, VIII; *T.* z.,
mniej licznie — *T. w.*, *Struga* 5, V—X. (*K.* — Otwock).

*19. Pleurotaenium Ehrenbergii (Bréb.) De Bary. *Lg.* 401,4µ, *lat. bas.* 32,5µ, *lat. ap.* 20µ. B. rzadko. *T. z.*, *Struga* 5, VIII, IX.

20. *Pl. Trabecula* (Ehrenb.) Näg. *Lg.* 379—505,3µ,
*lat. bas.* 20—26,3µ, *lat. ap.* 12,4—20,1µ. Okazy spotykane
przeze mnie były naogół smuklejsze od form podawanych
przez W. et G. S. West’a, Zarówno szerokość części pod-
stawowej półkomórek, jak i szerokość wierzchołków posiadały
wymiary mniejsze. Rzadko. *T. w.*, Karczew 3, VI; *T. z*,
*Struga* 5. V—X. (*Ł.* — Łazienki, Natolin rzadko). Ryc. 52 fig. 1.

**21. Pl. truncatum (Bréb.) Näg. var. granulatum West
*Lg.* 386,4µ, *lat. bas.* 47,6µ, *lat. ap.* 29,4µ. (W. et G. S. West;
*Lg.* 405—465µ, *lat. max.* 54—67µ). Jedyny okaz. *T. w.*, Puszcza
Kampinoska 4, VII.

*22. Tetmemorus Brébissonii (Menegh.) Ralfs. var.
minor De Bary. *Lg.* 81,2µ, *lat.* 21µ. B. rzadko. *T. w.*, Kar-
czew 3, VI.

*23. *T. granulatus* (Bréb.) Ralfs. *Lg.* 155—177,8 µ,
*lat.* 26,3—30,8µ, *isthm.* 23,2—25,2µ. Rzadko. *T. z.*, *Struga* 1;
*V, VI*; *T. w.*, *Struga* 5, *V, VI*.

*24. *T. laevis* (Kütz.) Ralfs. *Lg.* 90—124 µ, *lat.* 20,1—
24,8 µ, *isthm.* 17—18,6 µ. D. pospolity. *T. w.*, Karczew 3, VI.
Tylko formy mniejsze. T. z., T. w., Struga 5, V—VIII; T. w., T. z., formy większe od 106 p., Aleksandrów 6, V—IX.

*25. *T. minutus* De Bary. *Lg.* 64,4—66 p., *lat.* 19,6—21,7 p., *isthm.* 18,2—18,6 p. B. rzadko. T. z., Struga 1, V; T. w., Struga 5, V.

**26. *Euastrum ampullaceum* Ralfs. *Lg.* 84 p., *lat.* 50,4 p., *isthm.* 11,2 p. W okazach moich brak było dwóch napuchłości otaczających centrum półkomórek. B. rzadko. T. w., Karczew 3, VI. Ryc. 52, fig 11.

27. *E. ansatum* Ralfs. var. *pyxidatum* Delp. *Lg.* 84—96 p., *lat.* 42—51 p., *isthm.* 9,8—42,4 p. (W. et G. S. West, *max.* *lg.* 86 p., *max.* *lat.* 42 p.). D. pospolita, T. z., Struga 1, VIII; T. z., T. w., Struga 5, V—IX; T. w., Karczew 3, VIII. (C. — sub *E. circulare* Hassal, Natolin).

*28. *E. bidentatum* Näg. *Lg.* 47,4—51 p., *lat.* 26,6—34 p.; *isthm.* 5,6—9,3 p. Rzadko. T. z., Struga 1 i 5, V, VIII.

*29. *E. binale* (Turp.) Ehrenb. *Lg.* 19,6—24,8 p., *lat.* 12,6—20 p., *isthm.* 4,6—6,2 p. Najpospolitszy ze wszystkich znalezionych gatunków *Euastrum*, T. w., T. z.; Struga 1 i 5, V—X; Aleksandrów 6, V—IX; Karczew 3, VIII.

*30. *E. Didelta* (Turp.) Ralfs. *Lg.* 136,4 p., *lat.* 71,3 p., *isthm.* 17 p. Jedyny okaz. T. w., Struga 5, V.

31. *E. elegans* (Bréb.) Kütz. *Lg.* 34 p., *lat.* 20 p., *isthm.* 6,5 p. B. rzadko. T. z., Struga 5, V, VIII. (K. — *E. elegans* Bréb. β medianum Nordst., Miłosna).

*32. *E. humerosum* Ralfs. *Lg.* 106,4 p., *lat.* 62,4 p., *isthm.* 16,8 p. B. rzadko. T. w., Karczew 3, VIII.

*33. *E. insigne* Hass. *Lg.* 95,2 p., *lat.* 56 p., *lat. ap.* 25,2 p., *isthm.* 11,2 p. B. rzadko. T. z., T. w., Struga 1 i 5, V. Ryc. 52 fig. 13.

*34. *E. oblongum* (Bréb.) Ralfs. *Lg.* 134,3—167,4 p., *lat.* 67,2—83,7 p., *isthm.* 19,6—24,8 p. (W. et G. S. West; *min.* *lg.* 144 p., *min. lat.* 74 p.). D. pospolita. Licznie. T. z., Struga 1, VIII; T. z., T. w., Struga 5, V, VIII. Ryc. 52, fig. 15.

*35. *E. pectinatum* Bréb. *Lg.* 63 p., *lat.* 44,8 p., *isthm.* 10,3 p. Dwie bardzo szerokie napuchłości leżą wpoprzek szerszej części półkomórki, trzeciej napuchłości nie zaobserwowałam. B. rzadko. T. z., Struga 1, VIII.

*36. Micrasterias Crux-Melitensis* (Ehrenb.) Hass. *Lg.* 117,8 p., *lat.* 108,5 p., *lat. lob. pol.* 49,6 p., *isthm.* 29,1 p. B. rzadko. T. z., Struga 5, VIII.
37. *M. denticulata* Bréb. *Lg.* 260,4 *p.*, *lat.* 226,3 *p.*, *isthm.* 27,9 *p.*, Rzadko. *T. z.*, Struga 5, *V*—*IX* (*K.* — Otwock).

*38. M. denticulata* Bréb. var. *angulosa* (Hantzsch). *Lg.* 243,6 *p.*, *lat.* 151,2 *p.*, *isthm.* 22,4 *p.*, Rzadko. *T. z.*, Struga 1, VIII; *T. z.*, Struga 5, VI, VIII, IX.

*39. M. rotata* (Grev.) Ralfs. *Lg.* 242—279 *p.*, *lat.* 216—254 *p.*, *lat.* *lob. pol.* 43—62 *p.*, *isthm.* 28—34 *p.* B. pospolity. *T. w.*, *T. z.*; Struga 1, Struga 5 — licznie zwłaszcza *T. z.*; Aleksandrów 6, Karczew 3; *V*—*X*.

*40. M. truncata* (Corda) Bréb. *Lg.* 88—105 *p.*, *lat.* 80—93 *p.*, *lat.* *lob. pol.* 67—74 *p.*, *isthm.* 18—18,6 *p.* B. pospolity. *T. w.*, *T. z.*; Struga 1 (Struga 5 *T. z.* dość licznie), Aleksandrów 6, Karczew 3; *V*—*X*. W Aleksandrowie (*T. z.*) znalazłam formy (Ryc. 52, fig. 14) o wymiarach *lg.* 96,1—99,2 *p.* *lat.* 89—89,5 *p.*, *lat.* *lob. pol.* 52,7—57,3 *p.*, *isthm.* 13—13,5 *p.*, łączące cechy *M. truncata* i *M. crenata* Breb., przytem do tego ostatniego zbliżały się przez to, że płaty boczne były podzielone na działki zaokrąglone, choć niektóre działki z kolei wykazowały dążność do rozdzielania się tak, jak jest to wyraźnie u *M. truncata*. W. et G. S. West zaznaczają (t. II, p. 86), że spotykali dużo form przejściowych między *M. crenata* i *M. truncata*. Wogóle *M. truncata* odznacza się wielką zmiennością form, którą zajmowało się już wielu algologów, między innemi w Polsce — *Ryppowa* (15).

41. *Cosmarium Botrytis* Menegh. *Lg.* 63,5 *p.*, *lat.* 61,5 *p.*, *isthm.* 18 *p.* B. rzadko. *T. w.*, Puszcza Kampinoska 4, VII. (*C.* — Saska Kępa, Natolin; *L.* — pospolity: Łazienki, Natolin, Zacisze; *K.* — Otwock).

*42. C. caelatum* Ralfs. *Lg.* 46,5 *p.*, *lat.* 40,3 *p.*, *isthm.* 15,5 *p.* B. rzadko. *T. w.*, Struga 5, V.

*43. C. contractum* Kirchn. *Lg.* 41,8—48 *p.*, *lat.* 24,8—29,4 *p.*, *isthm.* 4—4,6 *p.* B. rzadko. *T. w.*, *T. z.*, licznie, Aleksandrów 6, *V*—*IX*.

*44. C. costatum* Nordst. *Lg.* 37 *p.*, *lat.* 29,4 *p.*, *isthm.* 12,4 *p.* B. rzadko. *T. w.*, Struga 5, V. Gatunek ten zaliczany jest do gatunków arktyczno-alpejskich. (W. et G. S. West t. III, p. 240, Allorge*).

<footnote>*) Allorge P. Sur quelques groupements aquatiques et hydrotiques des Alpes du Briançonnais. Ver. Geobot. Inst. Rübel. III. 1925, p. 125.</footnote>
*45. *C. Cucurbita Bréb.* Lg. 124,9 *p.*, lat. 62,3 *p.*, isthm. 52,7 *p.* B. rzadko. T. w., T. z., Aleksandrów 6, V, IX.

*46. *C. Lundellii Delp.* var. ellipticum West. Lg. 70 *p.*, lat. 54 *p.*, isthm. 18 *p.* Rzadko. T. z., Struga 5, IX; T. z., Aleksandrów 6, VI, IX. (Wołoszyńska, (18) Mołczadź). Ryc. 52, fig. 12.

47. *C. margaritiferum Menegh.* Lg. 50,4 *p.*, lat. 42 *p.*, isthm. 9,8 *p.* B. rzadko. T. z., Struga 1, VIII. (*C.* — sub. *C. tetraophtalmum Bréb.* — Łazienki; L. — Powązki).

*48. *C. obliquum Nordst.* Lg. 29,4 *p.*, lat. 20,1 *p.*, isthm. 14 *p.* B. rzadko. T. w., Struga 5, V. (Raciborski (15) — Dolina Nowotarska).

*49. *C. pygmaeum Arch.* Lg. 9,3—13,9 *p.*, lat. 9,3—43,9 *p.*, isthm. 3,1—4,6 *p.* B. rzadko. T. w., T. z., Aleksandrów 6, V—IX.

*50. *C. pyramidatum Bréb.* Lg. 77,5—80,6 *p.*, lat. 48—49,6 *p.*, isthm. 15,5—16,5 *p.* Delikatna punktacja obrzeża półkomórki. Na rysunkach W. et G. S. West'a (II, tab. LXIV, f. 5,6) punktacja ta jest tylko miejscowa. B. rzadko. T. w., Struga 5, V.

51. *C. quadratum Ralfs.* Lg. 77 *p.*, lat. 52 *p.*, isthm. 28 *p.* (W. et G. S. West: max. l/g. 64 *p.*, max. lat. 37 *p.*, isthm. 23 *p.*). B. rzadko. T. z., Struga 1, VIII (*K.* — *C. quadratum Ralfs c. minus Grun*).

*52. Xanthidium aculeatum Ehrenb.* Lg. sine spin. 60,3 *p.*, lat sine spin. 47,6 *p.*, lg. c. spin. 70 *p.*, lat. c. spin. 64,4 *p.*, isthm. 14 *p.* B. rzadko. T. w., Puszcza Kampinoska 4, VII. (Eichler (5) — okolice Międzyrzeca; Borzęcki (1) — okolice Lwowa).

*53. X. antilopaeum Ehrenb.* Lg. sine spin. 53,2—67,2 *p.*, lat. sine spin. 60,3—63,1 *p.*, lat. c. spin. 70—76,8 *p.*, isthm. 16,8—17 *p.* Rzadko. T. w., pojedyńczo, Puszcza Kampinoska 4, VII; T. w., T. z., b. licznie, Aleksandrów 6, V—IX.

*54. X. armatum* (Bréb.) Rab. Lg. c. spin. 112—142 *p.*, lat. c. spin. 72—93 *p.*, isthm. 38—41,8 *p.* Rzadko. T. w., T. z., Struga 5, V, VII—IX; T. w., Karczew 3.

*55. X. concinnum Arch.* Lg. sine spin. 9—9,3 *p.*, lat. sine spin. 9,3—10,8 *p.*, isthm. 3—3,1 *p.* B. rzadko. T. w., T. z., Aleksandrów 6, V—IX.

*56. Arthrodesmus Bulnheimii Racib.* Lg. sine spin. 30,8 *p.*, lat. sine spin. 28 *p.*, isthm. 8,4 *p.*, lg. spin. 16,8 *p.* Jedyny okaz. T. z., Struga 1, V. (Raciborski (12 i 14) — okolice Krakowa, Eichler (5 i 5) — okolice Międzyrzeca).
*57. *A. convergens* Ehrenb. *Lg.* 35 *p.*, *lat.* sine spin. 44,8 *p.*, *lg.* spin. 10,2 *p.* Jedyny okaz. *T. w.*, Puszcza Kampinoska 4, VII.

*58. *A. Incus* (Bréb.) Hass. *Lg.* sine spin. 19,9 *p.*, *lat.* sine spin. 16,8 *p.*, *lg.* spin. 11,2 *p.* Rzadko. *T. z.*, Struga 1, V; *T. w.*, *T. z.*, Aleksandrów 6, V—IX.

*59. *A. octocornis* Ehrenb. *Lg.* c. spin 30,8—34,1 *p.*, *lat.* c. spin. 29—31 *p.*, *isthm.* 5,6 *p.* Rzadko. *T. z.*, Struga 1, V; *T. w.*, *T. z.*, Aleksandrów 6, V, VI.

*60. *Staurastrum brachiatum* Ralfs. *Lg.* 13,9—18,6 *p.*, *lat.* 15,5—16 *p.*, *isthm.* 6,2—7,7 *p.* B. rzadko. *T. z.*, Aleksandrów 6, IX.

61. *S. connatum* (Lund.) Roy et Biss. *Lg.* c. spin. 19,6 *p.*, *lat.* c. spin. 16,8 *p.*, *isthm.* 8,4 *p.* Jedyny okaz. *T. z.*, Struga 1, V (K. — okolice Warszawy).

62. *S. dilatatum* Ehrenb. *Lg.* 26,6 *p.*, *lat.* 29,4 *p.*, *isthm.* 14,8 *p.* W widoku górnym czterokątny. B. rzadko. *T. w.*, Puszcza Kampinoska 4, VII. (Ł. — rzadko, Natolin; K. — forma c. tricorne; Miłosna).

*63. *S. furcatum* (Ehrenb.) Bréb. *Lg.* sine spin. 23—29,4 *p.*, *lat.* sine spin. 23,5—27,9 *p.* *isthm.* 8,4—9 *p.* *T. z.* Struga 5, VIII, IX; *T. w.*, Puszcza Kampinoska 4, VI.

64. *S. gracile* Ralfs. *Lg.* c. proc. 24,8—52,7 *p.*, *lat.* c. proc. 37,2—44,9 *p.*, *isthm.* 8—9,3 *p.* B. rzadko. *T. w.*, *T. z.*, Aleksandrów 6, V—IX. (K. — Otwock, Miłosna).

*65. *S. inconspicuum* Nordst. *Lg.* c. proc. = *lat.* c. proc. 14 *p.* B. rzadko. *T. w.*, Karczew 4, VIII.

66. *S. margaritaceum* (Ehrenb.) Mengh. *Lg* 24,8—26,3 *p.*, *lat.* c. proc. 18,6—26,3 *p.* Przeważały formy czterokątne, znalazłam również formę trójkatna, rzadszą od poprzednich. Rzadko. *T. w.*, Struga 5, V, VI; *T. w.*, *T. z.*, Aleksandrów 6, V—IX. (K. — f. pentagona, Miłosna).

*67. *S. monticulosum* Bréb. *Lg.* sine spin. 39,2 *p.*, *lat.* sine spin. 28 *p.* *isthm.* 14 *p.* (W. et G. S. West: min. lat. 35 *p.*, Jedyny okaz. *T. w.*, Puszcza Kampinoska 4, VII. (Eichler 3) — okolice Międzyrzeca).

*68. *S. monticulosum* var. pulchrum W. et G. S. West. *Lg.* sine spin. 26,3—27,9 *p.*, *lat.* sine spin. 24,8—27,9 *p.*, *lg.* c. spin. 31—34 *p.* *lat.* c. spin. 32,5—38,7 *p.*, *isthm.* 9—9,3 *p.* (W. et G. S. West: *lg.* sine spin. 23 *p.*, *lg.* c. spin 29 *p.*, *lat.* sine spin. 21 *p.*, *lat.* c. spin. 28 *p.*, *isthm.* 8 *p.*,) W porównaniu
z rysunkiem (t. IV, pl. CLIV, f. 12) naroża moich okazów po-
siadały końce wysmuklejsze i dłuższe. B. rzadko. T. w., T. z.,
pospolicie, Aleksandrów 6, V—IX. (Odmiana ta, notowana
przez W. et G. S. West'a w Irlandji, jest, jak się zdaje,
dosyć rzadka). Ryc. 52 fig. 4—5.

'69. S. O'Mearii Arch. Lg. sine spin. 20—21,7µ, lat. sine spin. 15,5—20µ, isthm. 5,2—7,7µ, lg. spin. 9,3—10,5µ. B. rzadko. T. w., T. z., Aleksandrów 6, V—IX. (Eichler (4) sub Arthrodesmus Incus Hass. β intermedium Wittr. okolice Międzyrzeca).

*70. S. orbiculare Ralfs var. depressum Roy et Biss. Lg. 29,4 µ, lat. 26,3 µ, isthm. 6,2 µ. B. rzadko. T. w., Struga 5, V, VII. Ryc. 52, fig. 9—10.

*71. S. oxyacanthum Arch. Lg. 28µ, lat. c. proc. 38,5µ, isthm. 9,5µ. W porównaniu z rysunkiem W. et G. S. West'a (t. V, pl. CXLIII f. 19a), wypustki w moim okazie były bardzo pochylone ku sobie, tworząc prawie, że zamkniętą zatokę. Jedyny okaz. T. z., Struga 5, V. (Eichler (4) — okolice Międzyrzeca; Gutwiński (6) — okolice Lwowa).

*72. S. quadrispinatum Turn. Lg. sine spin. 50,4µ, lat. sine spin. 39,2µ, isthm. 16,8µ, lg. spin. 14µ. (W. et G. S. West, lg. sine spin. 33—39µ, lat. sine spin. 26—30,5µ, isthm. 8—10,5µ, lg. spin. 10µ). Okaz mój posiadał wierzchołki zaokrąglone, wypukłe. Jedyny okaz. T. z., Struga 1, V. (Gatunek znany ze Stanów Zjednoczonych, a notowany przez W. et G. S. West'a w Walji). Ryc. 52, fig. 2—3.

*73. S. sexcostatum Bréb. var. productum West. Lg. 36,4µ, lat. 36,8µ, isthm. 16µ. B. rzadko. T. z., Struga 1 i 5, V, VIII. Ryc. 52, fig. 7—8.

'74. S. spongiosum Bréb. Lg. 56µ, lat. 47,6µ, isthm. 11,2µ. B. rzadko. T. z., Struga 1, VIII.

'75. S. teliferum Ralfs. Lg. sine spin. 32,5—46,5µ, lat. sine spin. 29,4—37,2µ. lg. c. spin. 45—55,8µ, tat. c. spin. 37,2—49,6µ. B. rzadko. T. w., T. z., Struga V, VIII.

'76. S. turgescens De Not. Lg. 41,8—48µ, lat. 40—40,3µ, isthm. 12,4—12,6µ. (W. et G. S. West: max lg. 38,5µ: max. lat. 32,5µ, isthm. 12µ). B. rzadko. T. w. T. z., Struga 5, V, VIII.

*77. S. vestitum Ralfs. Lg. 34,2—39,2µ, lat. c. proc. 70—72,8µ, isthm. 12—16,8µ. (W. et G. S. West: isthm. około 9µ). B. rzadko. T. z. Struga 1, V.
*78. Sphaerozosma excavatum Ralfs. Lg. 8,4 p., lat. 9,8 p., isthm. 4,7 p. B. rzadko. T. w., Zielonka 2, VII.

*79. Spondylosium pulchellum Arch. Lg. 1/4 p., lat. 12,4 p., lat. ap. 7,7 p., isthm. 3,1 p. Rzadko T. w., Zielonka 2, VII; T. w., T. z., Aleksandrów 6, IX.

*80. Hyalotheca dissiliens (Sm.) Bréb. Lg. 13 p., lat. okolo 20 p. Pospolita. T. w., T. z.; Struga 1, rzadziej w T. w., V—X, Zielonka 2, VII; Karczew 3, VI: Aleksandrów 6, VI.

*81. H. mucosa (Mert.) Ehrenb. Lg. 14—18 p., lat. 14—16,8 p. B. rzadko. T. z., Struga 1, V.

*82. Desmidium Swartzii Ag. Lg. okolo 15,5 p. lat. okolo 36,5 p. Rzadko. T. z., Struga 1, V; T. z. Struga 5, VII—IX;

*83. Gymnozyga moniliformis Ehrenb. Lg. 20—20,2 p., lat. 16,8—21 p. Pospolita. T. w., T. z.; Struga 1, Zielonka 2, Karczew 3, Aleksandrów 6; V—IX.

Ogółem znalazłam 83 Desmidje, z których 18 podanych było dla okolic Warszawy przez Cybulskiego (2), Łopotta (10) i Kozłowskiego (9). Wynika z tego, że podaję 65 gatunków nowych dla okolic Warszawy.

Nie znalazłam natomiast następujących Desmidyj, notowanych przez moich poprzedników:

1) *Gonatozygon Kinahami Rabenh.* (K. — Otwock),

2) *Penium crassiusculum De Bary* (C. — O. Botaniczny, tabl. VIII, f. 22).

3) *Closterium Dianae Ehrenb.* (K. — Otwock),

4) „ *lanceolatum* (C. — Łazienki; L. — rogatka Marymoncka),

5) *Closterium lineatum Ehrenb.* (L. — Łazienki, Natolin),

6) *Pleurotaenium baculum* (Bréb.) De Bary = *Dici-dium Baculum* Bréb. (K. — Miłosna).

7) *Euastrum dubium* Näg. (K. — Miłosna),

8) „ *gemmatum* Bréb. (L. — Natolin),

9) „ *verrucosum* Ehrenb. (K. — Miłosna),

10) *Micrasterias Crus Melitensis* Ralfs = *M. radiata* Hass. (K. — Otwock),

11) *Cosmarium bioculatum* Bréb. (L. — Natolin),

12) *Calocylindrus connatus* Bréb. = *Cosmarium connatum* Bréb. (L. — Natolin),
13) *Cosmarium crenatum Ralfs* (K. — Czerniaków),

14) „ *crenulatum* Näg. (K. — Glinianki),

15) „ *granatum* Bréb. var. *minor* (K.—Glinianki),

16) „ *Meneghinii* Bréb. (L. — Saska Kępa; K. — Miłosna, Wierzbno),

17) *Cosmarium polygonum* Näg. (K. — Glinianki),

18) „ *Raciborskii* (K. — Glinianki),

19) „ *rectangulare* Grun. (K. — Miłosna),

20) „ *reniforme* Ralfs. (K. — Miłosna),

21) „ *tinctum* Ralfs. f. *intermedia* Nordst. (K. — Miłosna),

22) *Staurastrum dejectum* Bréb. var. *depressum* (K. — Miłosna),

23) „ *muticum* Bréb. (K. — Miłosna),

24) „ *punctulatum* Bréb. (K. — Otwock, Miłosna),

Pragnę jeszcze tutaj zaznaczyć, że 8 Desmidyj podanych przeze mnie jest nowych dla Polski, a mianowicie:

1) *Cylindrocystis crassa*,

2) *Penium Libellula* var. *interrumptum*,

3) *Pleurotaenium truncatum* var. *granulatum*,

4) *Euastrum ampullaceum*,

5) *Staurastrum quadrispinatum*,

6) „ *monticulosum* var. *pulchrum*,

7) „ *orbiculare* var. *depressum*,

8) „ *sexcostatum* var. *productum*.

Znane zaś z rzadszego rozmieszczenia na ziemiach Polski są gatunki podane przeze mnie:

1) *Cosmarium Lundellii* var. *ellipticum*,

2) „ *obliquum*,

3) *Xanthidium aculeatum*,

4) *Arthrodesmus Bulnheimii*,

5) *Staurastrum monticulosum*,

6) „ *O'Mearii*,

7) „ *oxyacanthum*.
1

<figure><img src="image_1.png" /></figure>

12

<figure><img src="image_2.png" /></figure>

9

<figure><img src="image_3.png" /></figure>

1,3

<figure><img src="image_4.png" /></figure>

10

<figure><img src="image_5.png" /></figure>

13

14

<figure><img src="image_6.png" /></figure>

15

11

<figure><img src="image_7.png" /></figure>

8

<figure><img src="image_8.png" /></figure>

7

<figure><img src="image_9.png" /></figure>

5

<figure><img src="image_10.png" /></figure>

4

<figure><img src="image_11.png" /></figure>

6

<figure><img src="image_12.png" /></figure>

2

<figure><img src="image_13.png" /></figure>
OBJAŚNIENIE DO TABLICY NA RYC. 52. — LEGENDE.

Rysunki zostały wykonane przy pomocy pryzmatu rysunkowego Zeiss'a, powiększenie około 400 razy. (Les dessins ont été executés à l'aide du prismate de Zeiss. Agrandissement ca 400 ×).

1. Pleurotaenium Trabecula (Ehrenb) Näg.

2-3 Staurastrum quadrispinatum Turn. (Rysunek wykonany bez pomocy aparatu rysunkowego). (Le dessin executé sans l'aide de l'appareil).

4-5 Staurastrum monticulosum Breb. var. pulchrum W. et G. S. West.

6. Penium Libellula (Focke) Nordst. var. interruptum W. et G. S. West.

7-8 Staurastrum sexcostatum Breb. var. productum West.

9-10 Staurastrum sexcostatum Breb. var. depressum Roy et Biss.

11 Euastrum ampullaceum Ralfs.

12 Cosmarium Lundellii Delp. var. ellipticum West.

13 Euastrum insigne Hass.

14 Micrasterias truncata (Corda) Breb.

15 Euastrum oblongum (Grev) Ralfs.

SPIS LITERATURY

1. Borzęcki K. Przyczynek do znajomości Desmidjów okolic Lwowa. Rozpr. Akad. Umiej. w Krakowie, S. III, t. 19, 1920.

2. Cybulski K. Materyjały do flory algologicznej okolic Warszawy, Pam. Fiz., t. III, Warszawa 1883.

3. Eichler B. Spis Desmidyj zebranych w okolicy Międzyrzeca, Pam. Fiz. t, X, Warszawa, 1890.

4. Eichler B. Materyjały do flory wodorostów okolic Międzyrzeca, Ibid., t. XIII, 1893.

5. Eichler B. Materyjały do flory wodorostów okolic Międzyrzeca, Ibid., t. XVI, 1894.

6. Gutwiński R. Flora glonów okolic Lwowa (Flora algarum agri Leopoliensis), Sprawozd. Kom. Fizjog. Akad. Um. w Krakowie, t. XXVII, 1892.

7. Kleistówna K. Badania nad zespołami roślinności torfowisk obszaru wydmowego prawego brzegu Wisły pod Warszawą, Rozpr. Akad. Umiej. w Krakowie, t. LXIX, 1929.

8. Kobendza R. Stosunki fitosocjologiczne w puszczy Kampinoskiej. Planta Polonica, t. II, Warszawa, 1930.

9. Kozłowski W. Przyczynek do flory wodorostów okolic Warszawy. Pam. Fiz., t. XIII, Warszawa. 1895.

10. Łopott W. Materyjały do flory algologicznej okolic Warszawy. Pam. Fiz., t. IV, Warszawa, 1884.

11. Mickiewicz L. O kariokineticzeskom dielenji jader u Spirogyra. Warsz. Uniwers. Izwestja, t. V, 1897.

12. Raciborski M. Desmidje okolic Krakowa. Sprawozd. Kom. Fizjogr. Akad. Um. t. XIX, Kraków, 1885.
13. Raciborski M. Materyjały do flory glonów Polski. Spraw. Kom. Fiz. Akad. Um. t. XXIII, Kraków, 1888,

14. Raciborski M. Desmidyje nowe. Pam. Wydz. Mat.-Przyr. Akad. Um. t. XVII, t. 1-3, Kraków, 1889.

15. Ryppowa H. Glony jeziorek torfowcowych tzw. Sucharów w okolicach Wigier, Arch. Hydrob. i Ryb., t. II, 1927.

16. Slósarski A. O przyczynie, zieloności wody w sadzawce Ogrodu Saskiego. Wszechświat, t. XV, 1896.

17. West W. a. West G. S. A Monograph of the British Desmidiaceae, I-V. 1904-1923.

18. Wołoszyńska J. II-gi przyczynek do znajomości glonów Litwy. Rozpr. i Wiadom. z Muzeum im. Dzieduszyckich, t. V-VI, Lwów, 1919/20.

RÉSUMÉ.

Les recoltes étudiées dans ce travail proviennent de cinq tourbières à Sphaines situées dans les environs les plus proches de Varsovie: 1) Sphagnetum à Struga au pied de la dune (Struga 5). J'ai distingué ici les stations suivantes: a) les Sphaines submergées; b) les Sphaines emergées, humides; c) les Sphaines submergées et ombragées. 2) Sphagnetum dans une dépression entourée des dunes entre Aleksandrów et Zagórze (Aleksandrów 6). J'ai observé que des algues forment des associations différentes selon le milieu que constituent les sphaines: a) les algues emergées; b) les algues innondées; c) les algues flottant librement dans l'eau. 3) Sphagnetum entre Karczew et Stary Otwock dont les sphaines emergées étaient plus ou moins humides. (Karczew 3). 4) Sphagnetum à Zielonka répandu du côté de Struga aux sphaines emergées. (Zielonka 2). 5) „Pineto-Sphagnetum le plus grand de ceux de la forêt de Kampinos" (8). La recolte provient de la station où les sphaines étaient emergées, tout à fait humides, ombragées par des Pins. (Puszcza Kampinoska 4).

Les premiers travaux algologiques ont été publiés en 1883 par K. Cybulski (2), en 1884 par W. Lopott (10) et en 1895 par M. Kozłowski (9); en somme ils ont signalé 42 espèces de Desmidiées trouvées aux environs de Varsovie.

Dans le présent travail je signale 83 espèces avec des variations dont 65 espèces sont signalées pour la première
fois aux environs de Varsovie (8 — n'ont pas encore été si-
gnalées en Pologne — ces espèces sont marquées par deux
astérisques, les 7 autres espèces n'ont été jusqu'à ce moment
trouvées que très rarement en Pologne).

Je dois remarquer que quelques individus présentaient
les différences plus ou moins considérables du type quand il
s'agit des dimensions ou de la taille (d'après les descriptions
chez W. et G. S. West). Voilà quelques espéces:

*Pleurotaenium Trabecula* (Fig. 52, fig. 1).

*Euastrum ampullaceum* (Fig. 52, fig. 11).

*Micrasterias truncata* (Fig. 52, fig. 14).

*Staurastrum monticulosum* var. *pulchrum* (Fig. 52, fig. 4—5).

*quadrispinatum* (Fig. 52, fig. 2 — 3).