kacji z 1786 r. Po raz pierwszy zostały tak szeroko omówione kolejne projekty kodyfikacji oraz jej tekst ostateczny, a następnie dalszy rozwój prawa karnego w Toskanii aż po ustawę karną z 1807 r. Zasadnicze znaczenie ma zwłaszcza aparat dokumentacyjny książki, który zawiera wszystkie najważniejsze teksty projektów i teksty ustaw karnych (s. 181-432). W ten sposób stworzona została szczegółowa podstawa dla wszelkich studiów monograficznych związanych z dziejami prawa karnego tego okresu.

Także i druga publikacja pióra C. Mangio składa się z części o charakterze opracowania, poświęconego dziejom porządku publicznego w Toskanii i roli policii tej epoki oraz z obszernych aneksów źródłowych, zawierających podstawowe teksty programowe, projekty i ustawy, związane z tą problematyką. Imponująca seria wydawnicza publikowana nakładem firmy Giuffré w Mediolanie zrewolucjonizuje w sporej mierze dotychczasowy obraz dziejów reformy prawa karnego, zwłaszcza we Włoszech XVIII w.

STANISŁAW SALMONOWICZ (Toruń)

André Delaporte, *L'Idée d'Egalité en France au XVIIIᵉ siècle. Avant-Propos de Pierre Chaumu, Paris 1987, P.U.F., ss. 355.*

Omawiana książka stanowi nową oryginalną próbę ujęcia kwestii, która pod koniec XVIII w. nabierze zasadniczego znaczenia. Poszukiwanie dziedzictwa Oświecenia dla poglądów i działań lat 1792-1794 było przedmiotem państwowego doktoratu autora, który obecnie przedstawił wyniki swej pracy w postaci książki. Autor przyjął generalnie systematyczny punkt widzenia swych rozważań i jedynie kilku autorów najwyższej rangi zyskuje sobie miejsce odrębne. W rozdziale pierwszym rozważany jest mit Złotego Wieku i mit Dobrego Dzikusa (Bon Sauvage). Następnie otrzymujemy analizę problemu w ramach ewangelicznych i w nauce Kościołów (tutaj także dwa słynne wystąpienia księży — Mesliera oraz Dom Deschamps'go). W sumie jednak autor kładzie nacisk na to, iż kościół oficjalny był daleki od idei podważania społeczeństwa stanowego. Rozdział drugi, najobszerniejszy i zasadniczy w pracy, rozważa problem koncepcji równości w różnych modelach organizacji społeczeństwa. Dwa wielkie tematy to utopie i podróże wyimaginowane. Rozdział trzeci dotyczy kwestii, które już wielokrotnie były przedmiotem rozważań: miejsce hasła równości w debatach filozoficzno-prawniczych i historycznych epoki (Monteskiusz, Morelly, Rousseau i wielu innych aż do epigonów — Raynal, Mably, Restif de la Bretonne). W swej książce, opartej na solidnych podstawach erudycyjnych autor pozostaje w kręgu rozważań teoretycznych epoki. Należy jednak zanotować, iż obiecuje on kontynuować swe rozważania w osobnej rozprawie o równości w kontekście walk politycznych wieku XVIII.

STANISŁAW SALMONOWICZ (Toruń)

Joseph von Sonnenfels. Hrsg. von Helmut Reinalter, Wien 1988, ss. 272.

Rozwinięte szeroko w okresie powojennym badania nad dziejami austriackiego Oświecenia wielokrotnie już obejmowały z różnych punktów widzenia postać