Z mikroflory gleby w Polsce.

(Contribution à la microflore du sol en Pologne).

Napisali

HELENA I SEWERYN KRZEMIENIEWSCY.

Po stwierdzeniu, że miksobakterje dostają się na odchody zwierząt z ziemi, w dalszych poszukiwaniach tych organizmów stosowaliśmy metodę wyławiania ich z ziemi zapomocą kawałków sterylizowanego nawozu króliczego. Tą drogą uzyskaliśmy rezultaty o wiele lepsze, niż poszukując tych organizmów wprost na nawozach, wziętych do kultury <fnref n="1" />).

Jednocześnie przekonaliśmy się, że w ten sposób, prócz miksobakterji, nie trudno jest wyhodować z ziemi wiele organizmów innych, które dotąd niemal powszechnie traktuje się jako wyłącznie gnojowe, albo jako związane z takiem podłożem jak np. kora drzew, drewno butwiejące, psujące się grzyby i t. p. Tak naprzykład, często zdarza się, że wprost z ziemi uzyskuje się między innemi kultury śluzowców. Wykaz śluzowców dotąd wyhodowanych w ten sposób będzie podany osobno. W niniejszej notatce zestawiamy tylko spostrzeżenia, które się odnoszą do Dictyostelium i Polysphondylium.

Dictyostelium mucoroides Bref. po raz pierwszy znalazł na nawozie Brefeld w r. 1869. Od tego czasu podawano Dictyostelium wielokrotnie z różnych stron, znajdując je najczęściej również na nawozach, rzadko tylko na psujących się grzybach lub na innem podłożu. O wiele prościej i łatwiej organizm ten otrzymuje się z ziemi. Ziemie uprawne i nieuprawne, łakowe, leśne i torfowe, w górach i na niżu prawie zawsze Dictyostelium zawierają. Niekiedy w kulturach z ziemią pojawia się ono masowo.

<footnote n="1">¹) Miksobakterje Polski — Acta Soc. Bot. Polon. Vol. IV (1926), str. 1—54.</footnote>
Z torfiastej łąki w Kiekrzu koło Poznania otrzymano formę o trzonach zielonkawo-żółtych, silnie rozgałęzionych, która przypominana znane z Europy i z Ameryki Dictyostelium sphaerocephalum (Oud.) Sacc. et March., lecz różni się od niego skupieniami zarodników białemi, nie przybierającemi z czasem zabarwienia żółtego.

O wiele rzadziej niż Dictyostelium spotyka się Polysphondylium violaceum Bref. Brefeld znalazł je po raz pierwszy na nawozie końskim w Rzymie w r. 1884, a chociaż wspomina, że spotykał je później w południowych Niemczech, to jednak dat ścisłych nie przytacza. Tem się młómaczy, że Schröter <fnref n="1" />) jako miejsce pojawiania się tego organizmu podaje wyłącznie Południową Europę. W r. 1901 Olive wskazuje stanowiska Polysphondylium violaceum na wschodniem wybrzeżu Ameryki Północnej od Florydy po Nowy Brunswik <fnref n="2" />). Z Europy data Brefelda zdaje się jest jedyna i jeśli kto zajmował się tym organizmem, to zwykle miał go z drugiej ręki, w ostatnich czasach z Ameryki.

Nasze kultury z ziemią wykazują, że i Polysphondylium violaceum wprawdzie zdarza się rzadziej niż Dictyostelium, przecież jest u nas dość pospolite. Zostało ono wyhodowane z rozmaitych ziem różnego pochodzenia. Miejsca jego występowania wymienimy kolejno, idąc od północy na południe. Wyhodowano więc Polysphondylium violaceum z ziemi z Ciemianki koło Szczuczyna, wziętej z wilgotnego zagłębienia w lesie sosnowym, gdzie była domieszka grabu, w podszyciu leszczyna, a przyziemne okrycie tworzyła czarna jagoda i szczaw zajęczy. Zauważyć należy, że próbki ziemi z suchych miejsc tego lasu Polysphondylium nie wykazały. W tej samej miejscowości znaleziono Polysphondylium w ziemi wilgotnej łąki śródpolnej. Następnie uzyskano je z ziemi torfiastej, pochodzącej z okolicy Bydgoszczy, a znajducej się w lisimetrach tamtejszego Instytutu rolniczego, z łąki torfiastej w Kiekrzu koło Poznania, z torfowiska Dublańskiego oraz z Kredowej Góry w Kamienopolu koło Lwowa, zarówno z roli uprawnej jak i z darni nieuprawnej, dalej z ziemi gliniastej, okrytej butwiewącymi liśćmi, z bukowo cisowego lasu w Kniaźdworze koło Kołomyi i wreszcie ze świerkowego lasu w Karpatach na połoninie Pożyżewskiej na wysokości 1400 m.

Z jedynym wyjątkiem Kredowej Góry w Kamienopolu koło Lwowa, Polysphondylium violaceum nie udało się ani razu wyhodować

<footnote n="1">¹) Nat. Pflanzenfamilien 1897.</footnote>

<footnote n="2">²) Proc. Amer. Ac. Arts a. Sciences 1901.</footnote>
z gleby uprawnej, wziętej z pola lub z ogrodu. Zwykle znajdowano je w wilgotnych glebach próchnicznych, nawet na torfach, lecz ani razu nie pojawiło się na torfach wysokich. Z tego zatem powodu stanowisko w Kamienopolu, o silnie alkalicznej ziemi kredowej, mogłoby budzić pewne wątpliwości, gdyby się nie okazało, że próbki ziemi brane z tego miejsca w różnej porze roku i w różnych warunkach stale zawierały *Polysphondylium violaceum*.

W kulturach z ziemiами z Ciemianki i z Kiekrze obok *Polysphondylium violaceum* jednocześnie znajdowano również *Polysphondylium pallidum* Olive, podany dotąd jedynie z Afryki i z Ameryki północnej. Pozatem gatunek ten pojawiał się często, lecz bez *Polysphondylium violaceum*, a przytem masowo w kulturach z ziemiами nieuprawnemi, mokremi z sąsiedztwa wysokich torfowisk w Ciemiance i na Helu. Na Helu znajduje się *Polysphondylium pallidum* również na mokrych wrzosowiskach pokrytych bagnem, barzyną, wrzosem i po wrzosem. Następnie, wydały *Polysphondylium pallidum* próbki ziemi z wysokich torfowisk na północ od stawu w Janowie koło Lwowa, w Worochcie u podnóża Karpat i wreszcie z pod Breskuła koło Howerli w Karpatach. Na wszystkich tych stanowiskach znajdowano tylko *Polysphondylium pallidum*, natomiast *Polysphondylium violaceum* nie zdarzyło się ani razu.

Dane przytoczone, jakkolwiek niezbyt liczne, przecież stwierdzają dostatecznie, że i *Dictyostelium mucoroides* Bref. i oba gatunki *Polysphondylium* są w Polsce bardzo częste. O ile jednak *Dictyostelium* występuje w glebach różnych, uprawnych i nieuprawnych, to *Polysphondylium* zdaje się być przywiązанem przeważnie do ziemi wilgotnej, silnie próchnicznej.

Tylko na dwóch stanowiskach znaleziono *Polysphondylium pallidum* i *Polysphondylium violaceum* obok siebie, a mianowicie na łąkach w Ciemiance i w Kiekrzu, pozatem zdaje się, jakgdyby one wykluczały się wzajemnie, przyczem *Polysphondylium violaceum* nigdy nie zostało znalezione na torfach wysokich, podczas gdy stale na nich pojawiało się *Polysphondylium pallidum*. Wreszcie podkreślić należy i to, że i *Dictyostelium* i *Polysphondylium* są to organizmy gleby, a nie nawozów, z gleby dopiero one dostają się na nawóz; badania zatem gleby różnego typu i pochodzenia może dać pewniejszy materiał do wykreślenia zasięgów tych organizmów i pozwoli poznać bliżej ich warunki bytu.
Résumé.

La méthode inventée par les auteurs pour la recherche des Myxo-
bactéries dans le sol <fnref n="1" />) a fourni aussi de nombreux Myxomycètes. Entre
autres choses, les auteurs ont isolé du sol trois espèces d'Acrasiées:
Dictyostelium mucoroides Bref., Polysphondylium violaceum Bref. et
P. pallidum Olive. Dictyostelium a été décelé dans presque tous
les sols examinés, cultivés ou non cultivés, indifféremment. Les Polys-
phondylium, au contraire, étaient plus rares et ne se trouvaient pas
dans les sols cultivés, sans compter une seule exception. On les
a isolés surtout des sols humides contenant beaucoup d'humus, voire
des sols tourbeux. Les deux espèces vivent séparément: Polysphon-
dylium pallidum est un habitant des hautes tourbières qui ne con-
vient pas à P. violaceum. Ce n'est que deux fois qu'on a ren-
contré ces deux formes ensemble. Les texte polonais contient l'énu-
mération des stations examinées.

Institut Biologico-Botanique de l'Université de Léopol.

(Wpłynęło do redakcji 22 grudnia 1926).

<footnote n="1">¹) Comparez: „Miksobakterje Polski“ — Acta Soc. Bot. Pol. Vol. IV (1926), pp. 1–54.</footnote>