w druku opuścić, przytaczając je tylko w objaśnieniach, inaczej znie-
kisztalcają tylko tekst.

Przypiski i komentarze tak filologiczne jak rzeczowe są opracowane
bardzo starannie. Na gruntowniejsze potraktowanie zastrugiwały jednak
wyjątki z Księg Prokuratorskich dotyczące wyposażenia wstępujących
kandydatów. Ze względu na wartość tych zapisek należało je umieścić
w samym tekście zamiast w fugach, w których szczególnie krótsze
z nich giną. Także we wstępie pożądane byłoby jeszcze obszerniejsze
omówienie (29 n.). W porównaniu z licznym nieraz bagażem nowicjuszy
uderza ubóstwo Stanisława Kostki, który za całą własność wniósł za-
rautkę z kolnierzykiem, podobnie jak Bernard Goliński jedynie płaszcz
i koszułę, warto byłoby zidentyfikować książki wymienonego w tych
zapiskach, gdyż niektórzy przywieźli z sobą całą bibliotekzkę pod-
ręczną (jak Stanisław Grodzicki, 119, Sebastian Szadek, 125, i Jan
Huber, 149). Paweł Boxa oddał „gladium et ensem”, z czego wydawca
wnioskuje — chyba pół żartem — „że musiał być bardzo wojowniczy”
(130). Na serio jednak trzeba przypomnieć, że ówczesne synody pozwo-
lały nawet duchowieństwu zabierać w dalsze podróże konieczną broni.
Toteż np. każdy z obu Herbestów posławał miecz.

Spis „erratów” zawiera — jak zwykle w tych wypadkach — tylko
część błędów drukarskich i rzeczowych. Dla przykładu wymieniam do-
datkowo „Zeitrechung” zam. Zeitrechnung” (dwukrotnie s. 38), Du
Conge zam. Du Cange (38), Abramem zam. Abraham (51), hul um zam.
humilium (58), sercinaś zam. sarcinaś (96). Trzeba wszakże przyznać, że
jak na dość trudny tekst i warunki druku nie ma tych błędów sto-
sunkowo zbyt wiele.

Dodany na końcu „słowniczek włoskich wyrażeń” jest trafnie uło-
zony i bardzo pożyteczny. Wątpliwość budzi objaśnienie „capissola” jako
„purassol”, bo s. 154 są przecież „calzoni di capissola”. Przy monetach
pożyteczne byłoby dokładniejsze określenie ich wartości. „Spis miej-
scwości” (prócz tego jest osobny wykaz imion i nazwisk) zawiera wię-
cej niż zapowiada, bo pod hasłem Rzym także spis rzeczowy.

Zastrzeżenia budzą objaśnienia miejscowości w przypiskach, często
niepotrzebne, nie dające nic nowego, przeważnie wzięte z przestarza-
łych artykułów „Słownika Geograficznego”, nie wyłączając odległości
w wiorstach (144). Dla przykładu wskazuję na uwagi o Przemyślu,
Lwowie, Krakowie, Poznaniu, Kaliszu czy Mazowszu. Przytaczając (61)
niewystarczające tłumaczenie przez Ubaldiego kwestii, dlaczego św. Sta-
nisław podał Pultusk jako miejsce swego pochodzenia, należało wyja-
wać właściwą przyczynę, którą zDOUBLEQUADRO zafierząc zbyt słabe i wyrozumiałe, by poskromić wybryki studentów, napa-
dających na różnowierców.

Nagłówek „bibliografia” (35) nad wykazem rękopisów i druków nie
jest ścisły. Przy dziele o Tacchi-Venturi (40) nie zaznaczono, które to

wydanie kolejne. „Dieta Augustana” (43) w polskim tekście wypadło
określić jako sejm sugsburski. Na s. 51 podano tylko znak na „skudy”
rymskie, który poza tym stałe się rozwiązuje. Wyraz „mansjonariat”
(85) objaśniony jest nieściśle. W streszczeniu łacińskim pomieszano
P. Akademię Umiejętności z Uniwersytetem Jagiellońskim (174).

Sporo jest braków stylistycznych w rodzaju „wydatków związanych z przechowaniem nie sprzedanego konia podróży” (32). Rażą zwroty jak „przetransliterować”, „zniemiecczone” (93), „naddopisane” a nawet „ponaddopisane” (36 n.). W jednym zdaniu powtarza się czterokrotnie słowo „konnowicjusze” (64), na jednej stronie (23) tyleż razy „zaistnie- nie” wzgl. „zaistnial” itp. Zamiast „karta” jest stale „follo”, w 2. przyp. 1. mn. „folij”. Nazwisko ks. Bergi czasem się odmienia, czasem nie (7, 85).

Ogólnie biorąc trzeba stwierdzić, że praca ks. Warszawskiego na-
leży do szeregu prawdziwie wartościowych pozycji, którymi nasi rodacy
za granicą nie przestają wzbogacać polskiej literatury historycznej.

Ks. Tadeusz Glemma

Ambroise Jobert, L'université de Cracovie et les grands cou-
rants de pensée du XVIe siècle, Revue d'histoire moderne et contempo-
raine I, 3 1954 s. 213—225.

Autor, profesor uniwersytetu w Grenoble a dawny profesor Institut
Français w Warszawie, oparł się w swej pracy przede wszystkim na
badaniach polskich prof. Barycza. Podkreśla przyjęcie przez uniwer-
sytet krakowski systemu kopernikańskiego w l. 1578—1580, rozwój hu-
manizmu trójjęzycznego w toku XVI wieku, istnienie kółka wielbicieli
Erazma z Rotterdamu w Krakowie, do którego należał Hozjusz. Przy-
czyny załamania się humanizmu widzi w protestanckich sympatiach
profesorów. Jedną z przyczyn upadku uniwersytetu był fanatyzm stu-
dentów mimo legalnej tolerancji i wysilków rektorów, by przywrócić
strój duchowny i zakazać noszenia broni. Ale władze uniwersyteckie
były zbyt słabe i wyrozumiałe, by poskromić wybryki studentów, napa-
dających na różnowierców.

Niemniej z kół krakowskich wyszli najwybitniejsi teologowie kontr-
reformacji i pierwsi jezuici. Byli to wychowankowie okresów, gdy jeszcze
na uniwersytecie humanizm mógł się rozwijać. Wprowadzenie tomizmu
w r. 1603 było oznaką zastoju. Uniwersytet krakowski i jego kolonie
w XVII i XVIII wieku zachowaly znaczenie dla oświaty w Polsce, a nie
dla życia umysłowego Europy.

Trafne i jasne ujęcie zagadnień stanowi o zaletach tego artykułu,
który podkreślając związki humanizmu polskiego z prądami europej-
skimi pozwala lepiej go zrozumieć.

Karol Górski