CALVINISME EN MARXISME*

I

Die tradisionele Calvinistiese standpunt was sterk afwy-
send teenoor die Sosialisme, omrede van die eensydige ekono-
miese (arbeids-) teorie en ateïstiese standpunt. Kuyper was
egter meer simpatiek teenoor die sosiale beweging, en hy het,
veral onder invloed van Bismarck, selfs leidend opgetree ten
opsigte van sosiale versekering en verteenwoordiging van eko-
nomiese groepe.

Die moderne Calvinisme begin nou 'n ander houding in-
neem: daar ontstaan waardering juis vir die eensydige element
van die Sosialisme, naamlik dat die arbeid hoër gewaardeer
moet word en die verdeling van die rykdom gereorganiseer
moet word, sodat die arbeider as verbruiker 'n groter aandeel
daarin sal kry. Hierdie veranderde houding is veroorsaak deur
die algemene geestesstroming van die tyd en ook deur die
omstandighede van die moderne wêreld waaruit blyk dat die
kapitalistiese stelsel nie meer beantwoord nie.

In die verlede wou Calviniste veelal 'n nuwe stelsel in ab-
stracto uit die beginsel in aansyn roep — iets wat tog nie
moontlik is nie. Wat moet gebeur, is die omvorming van die
bestaande materie deur die beginsel.

Die twintigste eeu het inderdaad 'n nuwe orde gebring,
naamlik 'n meer sosiale en internasionale oriëntering van
die lewe. Op grond hiervan moet erken word dat die Sosialiste
elemente van die nuwe reeds vroeg raakgesien het, te wete
die sosialisering en internasionalisering, en die opkoms van
die vierde stand.

Die beginsel waaruit die Sosialiste werk, is egter nie vir
ons as Calviniste, Afrikaners en blankes aanvaarbaar nie —
hulle beweging voer weg van God.

Maar tog moet dit ook gesien word as 'n ontplooiing
van die menslike kultuur wat bydra tot die veelkleurigheid van
die menslike geskiedenis. Wat veral gewaardeer moet word,
is die gedagte dat die geringste mens nie veronagsaam mag
word nie — 'n Bybelse waarheid wat deur die Christendom
nie tot sy volle reg gekom het nie.

<footnote>* Hierdie bydrae, wat in 1946 as lesing vir nagraadse studente in die vak Staatsleer gehou is, is nie vantevore gepubliseer nie.</footnote>
In die geskiedenis kan heelwat voorbeelde aangetoon word
van Christelike beweginge wat die goeie elemente van hulle
tyd in hulleself opgeneem het. Die Hervorming was ten nouste
met die Renaissance verbonde; en Kuyper se optrede het
saamgeskakel met die Franse Revolusie en die hele Liberale
beweging van die negentiende eeu, en die vrugte van dié be-
wegings ingesamel, byvoorbeeld die idee van 'n vrye kerk
in 'n vrye staat, en algemene stemreg. Hierdie dinge is aan-
vaar met uitsuiwering van die aanstootlike elemente.

II

Die gebreke van die Marxistiese teorie word daagliks
voorgehou, byvoorbeeld die ateïsme, materialisme, die ekono-
miese dwaalleringe (arbeid as die enigste voortbrenger van
rykdom, en die kapitalisme as die enigste stelsel van uitbui-
ting); ook die gebreke van die Sosialistiese maatskappy wat
die bestaande moet vervang, en die internasionalisme.

Desnieteenstaande het die Marxistiese Sosialisme 'n be-
langrike historiese rol te vervul, en wel om die volgende ver-
dienstelike elemente:

Geen ander beweging het die aandag so pertinent gevestig
op dié gebrek van die bestaande stelsel, naamlik die onmens-
waardige behandeling van die (hand-)arbeider. Indien dit nog
deur ander beweginge raakgesien is, is dit as onvermydelik be-
skou. Maar die Sosialiste het dit deur woord en geskrif op die
felste manier blootgelê, selfs deur verset te organiseer.

Verder is deur die Sosialiste aangetoon dat die kapitalis-
tiese produksiewyse ekonomies ook onvoordelig is deur die
periodieke krisisse en die skepping van 'n produksieapparaat
wat nie ten volle in die werk gestel kan word nie: ter wille van
winste moet dit skaarste bewerk.

Hierdie euwels is nie alleen aan die lig gebring nie, maar
daar is aangetoon dat hulle noodwendige uitvloeisels van die
kapitalistiese stelsel self is, omdat die nadruk op kapitaal
(geld) en wins val. Produksie word eensydig beklemtoon ten
koste van distribusie; en in die produksieproses val die na-
druk eensydig op die faktor kapitaal.

Die noodwendige gevolg hiervan is besonder verskerp
deur die ontwikkeling van die tegniek, waardeur arbeid al
meer en meer oortollig word. Weens werkloosheid en vermin-
derde koopkrag is die mensdom al minder in staat om deur
die verhoogde produksie te baat, en moet die produksie einde-
lik weer ingekort word.

In verband met die staat is die volgende twee waarhede
aan die lig gebring:

Eerstens: Die staat van die negentiende eeu is nie 'n
modelstaat vir alle tye nie, maar slegs verbind met 'n sekere
tyd.

Tweedens: Die staat, soos tot nog toe bekend, is 'n essen-
siële deel van die kapitalistiese stelsel: dit het sy vorm daar-
deur verkry en is eintlik die middel om dit te handhaaf. Dit
sluit in dat die staat nie die menslike samelewing in sy geheel
is nie maar slegs 'n aspek daarvan.

Daar is verder raakgesien dat die stelsel van politieke, eko-
nomiese en sosiale organisasie nie in sigself noodwendig of
altyddurend is nie, maar dat dit net een vorm is waarin die
menslike samelewing op dié gebiede georganiseer kan word.
Die mensdom kan dus van die euwels verlos word, maar dan
deur radikale omvorming. Om dit te bewys het hulle historiese
ondersoekinge aangepak en bewyse uit die verlede aangevoer.

Die Sosialiste het aangetoon dat hierdie stelsel noodwendig
moet verbygaan, omdat dit in homself die kieme van verval
dra, deurdat dit tot botsings en krisisse lei. Die verval is dus
nie 'n vrome wens of 'n etiese behoefte nie, maar 'n historiese
noodwendigheid.

Hiermee hang saam die leerstuk van die historiese mate-
rialisme: dat die samelewingsvorm en geestesstruktuur mede-
bepaal word deur ekonomiese toestande, 'n waarheid wat reeds
deur Aristoteles raakgesien is.

Selfs die vorm van die toekomstige organisasie van die
samelewing is in hoofsaak (nie in besonderhede nie) korrek
gesien, naamlik 'n vorm waarin die produksiemiddele groten-
deels gemeenskaplik beheer sal word; en dat die staat hom
hierby in meer koöperatiewe vorm sal aanpas. Dit is deur die
Russiese praktyk as moontlik bewys.

Die Marxisme is aan die ander kant ook deur die feite
beïnvloed, byvoorbeeld die erkenning van nasionaliteite in
Rusland.

Eindelik kan genoem word die besef dat die toekomstige
staat internasionaal (nie kosmopolities) sal wees en meer ge-
integreer. (Vergelyk Rusland en die Britse Statebond).

Die Marxisme het dus meer as enige ander beweging aan
die behoefte van die tyd beantwoord. Ten opsigte van bostaande
is die stryd dan ook afgeloop. Maar dit word voortgesit ten
opsigte van die volgende twee sake:

Eerstens: of dit werklik noodsaaklik is om alle produksie-middele te sosialiseer, en of private inisiatief nie op 'n groot terrein behou kan word nie, soos by die Fascisme en Nasionaal-Sosialisme.

Tweedens: die mate van gesag wat by die leiers van die
gemeenskap gevind moet word. Die vraag is of 'n gesosialiseer-
de staat demokraties kan bly.

L. J. du Plessis.

Potchefstroom.