# Omvang en impact van de Brusselse kennis economie

## Brussels Studies fact sheet

*Ampleur et impact de l'économie de la connaissance à Bruxelles*

*Size and impact of the Brussels knowledge economy*

**Tom Van Puyenbroeck, Johan Eyckmans, Peter Teirlinck, André Spithoven et Gilles Van Hamme**

Traducteur : Annelies Verbiest (AV Translations)

<figure><img src="image_1.png" /></figure>

OpenEdition
Journals

### Édition électronique

URL : https://journals.openedition.org/brussels/8023

DOI : 10.4000/12sx6

ISSN : 2031-0293

### Cet article est une traduction de :

Size and impact of the Brussels knowledge economy - URL : https://journals.openedition.org/brussels/8000 [en]

### Autre(s) traduction(s) de cet article :

Ampleur et impact de l'économie de la connaissance à Bruxelles - URL : https://journals.openedition.org/brussels/8020 [fr]

### Éditeur

Université libre de Bruxelles - ULB

### Référence électronique

Tom Van Puyenbroeck, Johan Eyckmans, Peter Teirlinck, André Spithoven en Gilles Van Hamme, «Omvang en impact van de Brusselse kennisconomie», *Brussels Studies* [Online], Fact Sheets, nr 198, Online op 01 décembre 2024, geraadpleegd op 01 mai 2025. URL: http://journals.openedition.org/brussels/8023 ; DOI: https://doi.org/10.4000/12sx6

Ce document a été généré automatiquement le 1 mai 2025.

<figure><img src="image_2.png" /></figure>
# Omvang en impact van de Brusselse kennisconomie

## Brussels Studies fact sheet

*Ampleur et impact de l'économie de la connaissance à Bruxelles*
*Size and impact of the Brussels knowledge economy*

Tom Van Puyenbroeck, Johan Eyckmans, Peter Teirlinck, André Spithoven et Gilles Van Hamme

Traduction : Annelies Verbiest (AV Translations)

## NOTE DE L'AUTEUR

Dit artikel is gebaseerd op onze uitgebreidere studie [Eyckmans et al., 2022], die we voor VOKA Metropolitan opstelden. Meer informatie over deze studie is ook te vinden here.

### 1. Kennisintensieve activiteiten in en rond Brussel

1 Wat is de omvang van de kennisactiviteiten in Brussel? Zijn ze atypisch in vergelijking met de rest van België? Dit lijken misschien simpele vragen, maar kennisintensieve activiteiten kunnen op verschillende manieren gedefinieerd worden [Galindo-Rueda en Verger, 2016; Marsili en Verspagen, 2002].

2 De officiële statistieken van de OESO en Eurostat zijn gebaseerd op verschillende sectorindelingen om de "kennisindustrie" te definiëren. In plaats van met een vooraf vastgelegde lijst te werken, kunnen we ervan uitgaan dat **elke** sector wel kennisintensieve banen omvat, en een empirische telling uitvoeren. Deze meer gedetailleerde empirische benadering beschouwt de kennisintensiteit **binnen een sector** door zowel het opleidingsniveau als de beroepsstatus van de werknemers te combineren. Door de gegevens uit de enquête naar de arbeidskrachten te combineren met socialezekerheidsstatistieken, beschouwen we een persoon met minstens een
diploma hoger onderwijs van het korte type én met een ISCO-status (volgens de internationale standaardclassificatie van beroepen) die valt onder de “Managers”, “Intellectuele, wetenschappelijke en artistieke beroepen” of “Technici en verwante beroepen” (namelijk ISCO-niveau 1, 2 en 3), als een kennisintensieve werknemer in een sector [zie Eyckmans et al., 2022].

3. Op basis van de hoger beschreven gedetailleerde opsplitsing verkrijgen we een gemiddeld aantal van 323 677 kennisintensieve banen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (BHG) in de periode 2008-2020. Voor 2020 betekent dit dat 45,2 % van de banen in Brussel als kennisintensief beschouwd kan worden. Verhoudingsgewijs is het BHG daarmee het meest kennisintensieve gewest van België. Min of meer dezelfde intensiteiten zien we rond Brussel, in het grotere Brussels grootstedelijk gebied (BGG – in het lichtblauw in figuur 1), maar de cijfers voor de rest van het Vlaamse (31,3 %) en Waalse (30,9 %) Gewest liggen een stuk lager.

4. In vergelijking met het nationale gemiddelde van 1,11 % was het samengestelde jaarlijkse groeipercentage van de kennisintensieve werkgelegenheid voor de periode 2008-2020 echter het laagst in het BHG (0,51 %) en het hoogst in het omliggende BGG (zonder Brussel). Om de resultaten in Brussel beter te begrijpen en te verklaren, hebben we een shift-share-analyse. Hierbij worden de groeipercentages van elke sector in een referentiegebied – in dit geval is de “rest van België” het referentiegebied – toegepast op de verschillende grondgebieden (in dit geval Brussel). Zo’n analyse heeft dus als doel om een structuureffect dat veronderstelt dat de groei het resultaat is van de sectorale samenstelling van de lokale werkgelegenheid, te onderscheiden van een gewestelijk effect. Dit gewestelijk effect wordt dan gemeten op basis van het verschil tussen de theoretische werkgelegenheidsgroei (die afgeleid wordt van de sectorale samenstelling) en de werkelijk waargenomen groei [Murray, 2010]. In het geval van Brussel kenmerkt de sectorale samenstelling zich door een sterke aanwezigheid van gemiddeld dynamische sectoren, die in Brussel echter zwakker presteren. Hoewel een aantal belangrijke kennisintensieve sectoren zoals financiële dienstverlening, menselijke gezondheidszorg, vrije beroepen, wetenschappelijke, juridische en boekhoudkundige activiteiten en activiteiten van hoofdkantoren nog altijd oververtegenwoordigd zijn in Brussel, blijkt uit de analyse voor Brussel dus dat de hoofdstad net in die sectoren terrein verloor op het vlak van werkgelegenheidsgroei in vergelijking met de rest van België. Wat de toegevoegde waarde betreft, ziet de situatie er iets anders uit. Sectoren zoals financiële dienstverlening tekenden immers een sterke economische groei op ondanks het forse verlies aan werkgelegenheid in de jaren 2010.

## 2. Patronen van kennisintensieve activiteiten op het vlak van ruimtelijke spreiding

5. Een kaart op gemeentelijk niveau geeft de geografische spreiding van zeer kennisintensieve activiteiten in België weer. Op deze kaart blijkt duidelijk hoe dergelijke activiteiten zich concentreren in en rond Brussel – veel meer dan in en rond Antwerpen, de tweede grootste Belgische stad op het gebied van kennisactiviteiten – en hoe gespecialiseerd Brussel is in dergelijke activiteiten.
<figure><img src="image_3.png" /><figcaption>Figuur 1. Kennisintensieve banen volgens gemeente in 2018</figcaption></figure>

Source: ONSS 2018
Auteur: ULB - IGEAT 2022

Deze gegevens zijn de som van arbeid in loondienst en zelfstandige arbeid. Arbeid in loondienst wordt rechtstreeks ingedeeld in NACE-sectoren. Het RSVZ hanteert andere categorieën; de VTA-gegevens van de Nationale Bank worden gebruikt om deze gegevens om te zetten in NACE-klassen.

Zie Eyckmans et al. [2022] voor meer details over de berekening

6. Dit patroon op het vlak van ruimtelijke verdeling kan verder gedetailleerd worden volgens specifieke sectoren. Het bevestigt de hoge concentratie van verschillende kennisdiensten in het BHG, met zijn grote en gekwalificeerde arbeidspool, aantrekkelijkheid voor internationale werknemers, connectiviteit op Europees en wereldwijd niveau, verbindingen qua luchthavens en hogesnelheidstreinen, enz.

7. Uit ruimtelijke analyses blijkt echter ook dat de geografische concentratie van kennisintensieve activiteiten sectorgebonden is in België. In het BGG varieert de concentratie van ongeveer de helft van alle Belgische banen in de financiële sector tot een derde in andere sectoren, zoals juridische en boekhoudkundige diensten. Bovendien kenmerkt het BHG zich door zeer uiteenlopende locatiepatronen: sommige activiteitenclusters (bv. de financiële sector) bevinden zich vooral in het stadscentrum, terwijl andere meer de voorkeur geven aan een locatie in de rand (bv. de farmaceutische industrie, met grote fabrieken in Waals-Brabant, en de grote accountancykantoren in Zaventem). Uit onze analyse blijkt dus duidelijk dat, net als bij andere economische activiteiten, de "Brusselse" kennisbank gepaard gaat met een ongelijke geografische spreiding binnen Brussel en noodzakelijkerwijs impliceert dat er ook rekening gehouden moet worden met de relatie met de Brusselse rand.
3. Kennisintensieve activiteiten in Brussel en de
creatie van hoog- en laaggeschoolde banen

8 De impact van kennisintensieve activiteiten kan beoordeeld worden op basis van econometrische modellen die de relatie tussen de groei van de kennisintensieve werkgelegenheid en de totale werkgelegenheid onderzoeken, ook de (relatieve) werkgelegenheidsmultiplicator genoemd [zie bijvoorbeeld Moretti, 2010, en Dotti et al., 2021].

9 Conceptueel gezien komt de geraamde coëfficiënt in een eenvoudige regressie het dichtst bij de gebruikelijke definitie van een multiplicator. We stellen vast dat elke bijkomende kennisintensieve baan in Brussel in verband gebracht kan worden met de creatie van nog eens 2,12 banen in het BHG. Dat is vrij weinig in vergelijking met de andere gewesten (bv. 2,44 banen in het Vlaams Gewest). Belangrijk is echter om de relatieve aard van dergelijke multiplicatoren in gedachten te houden. Een lagere verhouding tussen de groei van de totale werkgelegenheid en de groei van de totale kennisintensieve werkgelegenheid kan namelijk net zo goed het gevolg zijn van een lagere waarde van de teller als van een relatief hoge waarde van de noemer (of omgekeerd). En eigenlijk doet Brussel het vrij goed, juist wat de noemer betreft (zie hoger).

10 In werkelijkheid is de verandering qua kennisintensieve banen niet exogeen en hebben verschillende variabelen een impact op de totale werkgelegenheid. Rekening houdend met de samenstelling van de sector en met economische en kennisgerelateerde indicatoren, blijft de coëfficiënt in verband met kennisintensieve banen statistisch significant: als alle andere factoren gelijk blijven, genereert in het BHG een extra job in een kennisintensieve activiteit nog een extra job in de totale werkgelegenheid.

11 Werkgelegenheidsmultiplicatoren kunnen ook rechtstreeks afgeleid worden uit de intergewestelijke input-outputtabellen van het Federaal Planbureau. Volgens het onderliggende economische model (Leontief-model) waarvan deze multiplicatoren afgeleid zijn, kunnen ze gebruikt worden om de werkgelegenheidseffecten te beoordelen na een vraagschok met een impact op een of meerdere kennisintensieve sectoren in het BHG [Avonds et al., 2021].

12 Het input-outputkader heeft als voordeel dat we niet alleen een opsplitsing kunnen maken in directe en indirecte werkgelegenheidseffecten, maar dat we ook de intra- en intergewestelijke (“spill-over”) werkgelegenheidseffecten van dergelijke schokken kunnen zien. Bovendien kan onze empirische informatie over de kennisintensiteit van sectoren (zie hoofdstuk 1), op basis van een methode die besproken wordt door Miller en Blair [2022, p. 25-26], gebruikt worden om al die effecten verder op te splitsen in het creëren van kennisintensieve banen maar ook van minder gekwalificeerde banen.

13 Neem bijvoorbeeld het effect op de werkgelegenheid van een extra vraag van 10 miljoen euro voor welbepaalde kennisintensieve sectoren in Brussel. De daaruit voortvloeiende werkgelegenheidseffecten voor heel België variëren van 131 extra banen in de sector “Creatieve activiteiten, kunst en amusement” (NACE 90) tot 37 extra banen in de sector “Financiële dienstverlening” (NACE 64). Het grootste deel van deze extra banen bevindt zich in het BHG: 88 % voor NACE 90 en 75 % voor NACE 64¹.

14 Vervolgens bekijken we een vraagschok van 1% met een impact op alle kennisintensieve sectoren. Dit zou leiden tot ongeveer 3 000 extra banen (het precieze
aantal hangt af van de bepaling van de betrokken sectoren zoals besproken in hoofdstuk 1). Tabel 1 geeft meer details voor het geval waarin de definitie van de OESO gebruikt wordt voor de identificatie van de sectoren die een vraagschok ondervinden.

<table><caption>Tabel 1. Geaggregeerd werkgelegenheidseffect van een toename van de finale vraag met 1 % voor alle kennisintensieve sectoren in Brussel (volgens de definitie van de OESO)</caption><thead><tr><th>Extra banen:</th><th>Kennisintensief</th><th>Niet-kennisintensief</th><th>Totaal</th></tr></thead><tbody><tr><td>In het BHG:</td><td>1618</td><td>1092</td><td>2710</td></tr><tr><td>• Initieel effect</td><td>1406</td><td>860</td><td>2266</td></tr><tr><td>• Indirecte effecten</td><td>212</td><td>232</td><td>444</td></tr><tr><td>In het Vlaamse Gewest</td><td>118</td><td>248</td><td>366</td></tr><tr><td>In het Waalse Gewest</td><td>59</td><td>126</td><td>185</td></tr><tr><td><strong>TOTAAL Belgische economie</strong></td><td><strong>1795</strong></td><td><strong>1466</strong></td><td><strong>3262</strong></td></tr></tbody></table>

15

Uit deze en gelijkaardige geaggregeerde benaderingen blijkt dat extra banen voornamelijk in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest zelf gecreëerd worden, met ruimte voor opmerkelijke intergewestelijke spill-overs van jobcreatie. En ook al is onze impactanalyse van dien aard dat deze jobs gegenereerd worden door kennisintensieve sectoren, toch heeft een aanzienlijk deel van de extra tewerkstelling in Brussel (ongeveer 40 %) betrekking op minder kennisintensieve arbeid².

## BIBLIOGRAPHIE

AVONDS, L., HERTVELDT, B. en VAN DEN CRUYCE, B., 2021. *Opmaak van de interregionale input-outputtabel voor het jaar 2015: databronnen en methodologie*, FPB WP 07-21.

DOTTI, N.F., SPITHOVEN, A., WAUTELET, A. en YSEBAERT, W., 2021. The “certain” returns from expenditures for “uncertain” activities: a local multiplier approach to evaluate regional R&I policy. In: *European Planning Studies*, 29(2), 389-409.

EYCKMANS, J., SPITHOVEN, A., TEIRLINCK, P., VAN HAMME, G. en VAN PUYENBROECK, T., 2022. The knowledge base of Brussels. In: *BSI/VOKA*.

GALINDO-RUEDA, F. en VERGER, F., 2016. OECD Taxonomy of Economic Activities Based on R&D Intensity. In: OECD Science, Technology and Industry Working Papers, nr. 2016/4. OECD Publishing.

MARSILI, O. en VERSPAGEN, B., 2002. Technology and the dynamics of industrial structures: an empirical mapping of Dutch manufacturing. In: *Industrial and Corporate Change*, 11(4), 791-815.
MILLER, R. E. en BLAIR, P. D., 2022. *Input-output analysis: foundations and extensions* (3e editie).
Cambridge University Press.

MORETTI, E., 2010. Local multipliers. In: *American Economic Review*, 100(2), 373-377.

MURRAY, A.T., 2010. Quantitative geography. In: *Journal of Regional Science*, 50(1), 143-163.

## NOTES

1. Deze cijfers werden berekend aan de hand van enerzijds de gewestelijke IO-multiplicatoren die gepubliceerd werden door het Federaal Planbureau en anderzijds tabellen die opgesteld werden in het kader van de "Overeenkomst over de opstelling van interregionale monetaire input-outputtabellen voor België voor het jaar 2015" tussen het FPB en het BISA, VSA/EWI en IWEPS. Zie Eyckmans et al. [2022] voor meer details.

2. Het onderliggende Leontief-model is een gevestigde waarde, maar heeft zijn beperkingen. Doordat het een gestileerd ("vaste inputverhoudingen") productiemodel is, houdt het afzonderlijk rekening met capaciteitsbeperkingen, druk op de arbeidsmarkt, inputsubstitutie, enz. Met andere woorden, veel reële verschijnselen in onze huidige economieën worden afzonderlijk beschouwd. Bij het overwegen van grote schokken, zoals die in de tabel, zou er rekening gehouden moeten worden met dergelijke beperkingen.

## RÉSUMÉS

In dit artikel analyseren we de omvang, groei en ruimtelijke spreiding van de kennisintensieve werkgelegenheid in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het grotere Brussels grootstedelijk gebied en vergelijken we die met de omliggende geografische entiteiten. We onderzoeken de impact van de kennisintensieve activiteiten op de totale werkgelegenheid aan de hand van zowel een econometrische analyse als een input-outputanalyse. Bijna een op de twee banen in Brussel kan beschouwd worden als kennisintensief. Voor de periode 2008-2020 was de samengestelde jaarlijkse groei van de kennisintensieve werkgelegenheid het hoogst in het omliggende Brussels grootstedelijk gebied. Er is een hoge concentratie van verschillende kennisdiensten te vinden in het Brussels grootstedelijk gebied, met uiteenlopende locatiepatronen. De sector van de financiële dienstverlening blijft zeer centraal in het Brussels grootstedelijk gebied, terwijl andere sectoren de voorkeur geven aan een locatie in de rand, zoals farma en accountancy. Het negatieve verschil qua totale werkgelegenheidsgroei tussen Brussel en de rest van België is toe te schrijven aan het effect door de mix van sectoren. Elke bijkomende kennisintensieve baan in Brussel kan in verband gebracht worden met de creatie van nog eens twee banen. Voor banen die gegenereerd worden door kennisintensieve sectoren, heeft 40 % van de extra werkgelegenheid in Brussel betrekking op minder kennisintensieve arbeid.

Nous analysons l'ampleur, la croissance et la répartition spatiale de l'emploi à forte intensité de connaissances dans la région de Bruxelles-Capitale et dans l'agglomération bruxelloise au sens large, et les comparons à celles observées dans les entités géographiques voisines. Nous en examinons l'impact sur l'emploi total, au moyen d'une analyse économétrique et d'une analyse entrées-sorties. Près d'un emploi sur deux à Bruxelles peut être considéré comme étant à forte
intensité de connaissances. Pour la période 2008-2020, le taux de croissance annuel composé de l'emploi à forte intensité de connaissance le plus élevé a été enregistré dans l'aire urbaine fonctionnelle de Bruxelles. L'agglomération bruxelloise présente une forte concentration de plusieurs services à forte intensité de connaissances, avec des schémas d'implantation différents. Le secteur financier reste très présent dans les centres-villes de l'agglomération, tandis que d'autres activités s'implantent plutôt en périphérie, à l'instar de l'industrie pharmaceutique et du secteur de la comptabilité. L'écart négatif du taux de croissance de l'emploi total entre Bruxelles et le reste de la Belgique est dû à un effet de mixité sectorielle. Chaque nouvel emploi à forte intensité de connaissances à Bruxelles peut être associé à la création de deux emplois supplémentaires. En ce qui concerne les emplois générés par les secteurs à forte intensité de connaissances, 40 % de ceux créés à Bruxelles concernent une main-d'œuvre à moindre intensité de connaissances.

We analyse the extent, growth and spatial distribution of knowledge-intensive employment in the Brussels Capital region and larger Brussels metropolitan area and compare it to its neighbouring geographical entities. We look at its impact on total employment, using both econometric and input-output analysis. Close to one out of two jobs in Brussels can be regarded as knowledge intensive. Over the period 2008-2020, the compound annual growth rate of knowledge-intensive employment was highest in the surrounding Brussels functional metropolitan area. A strong concentration of several knowledge services can be found in the Brussels metropolitan area, with different location patterns. Finance remains very central in the Brussels metropolitan areas, while others favour peripheral location, as it is the case for the pharmaceutical and accounting industry. A negative total employment growth rate differential between Brussels and the rest of Belgium is due to an industry-mix effect. Each additional knowledge intensive job in Brussels can be associated with the creation of another two jobs. For jobs generated by knowledge intensive sectors, forty percent of the extra employment within Brussels is accruing to less knowledge intensive labour.

## INDEX

**Thèmes** : 6. économie - emploi

**Mots-clés** : développement économique, emploi, marché de l'emploi, connaissance, recherche et développement

**Trefwoorden** : economische ontwikkeling, werkgelegenheid, arbeidsmarkt, kennis, onderzoek en ontwikkeling

**Keywords** : economic development, employment, job market, knowledge, research and development

## AUTEURS

### TOM VAN PUYENBROECK

Gewoon hoogleraar economie aan de KU Leuven en academisch directeur van de campussen van de KU Leuven in Brussel. Zie bv. Verbunt, P., Rogge, N. en Van Puyenbroeck, T., 2022. Non-parametric estimation and evaluation of capability sets. In: *Oxford Economic Papers*, Vol 74, nr. 1, pp. 265-296.

tom.vanpuyenbroeck[at]kuleuven.be
JOHAN EYCKMANS

Gewoon hoogleraar milieueconomie, KU Leuven, onderzoeksgroep CEDON. Lid van KU Leuven
Instituut Energie en Maatschappij (KIEM) en SIM² - KU Leuven Instituut voor Duurzame Metalen
en Mineralen. Zie bv. Chapman, D., Eyckmans, J. en Van Acker, K., 2024. The impact of demand-
side strategies to enable a more circular economy in private car mobility. In: *Sustainable
Production and Consumption*, nr. 49, pp. 263-275.
johan.eyckmans[at]kuleuven.be

PETER TEIRLINCK

Gewoon hoogleraar innovatiemanagement, departement Management, Strategie en Innovatie, KU Leuven. Vicedecaan internationalisering van de Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen, KU Leuven. Beleidsadviseur bij het Federaal Wetenschapsbeleid. Recent publicatie: Zhang, L., Teirlinck, P., Su, T. en Yu, Y., 2024. How to configure the supply chain to stimulate firm innovation performance? In: *International Journal Of Production Economics*, no. 277. peter.teirlinck[at]kuleuven.be

ANDRÉ SPITHOVEN

Beleidsadviseur bij het Federaal Wetenschapsbeleid, senior onderzoeker aan de VUB en gastdocent aan de UGent. Expert in regionale economie, innovatiestudies en beleidsanalyse.
Recente publicatie: Spithoven, A., en Phalet, E., 2024. Wage Subsidies, Slack Resources and Behavioural Additionality: Evidence from Universities. In: *Higher Education Policy*, pp. 1-22.
aspitje[at]yahoo.com

GILLES VAN HAMME

Hoogleraar economische geografie aan de Université libre de Bruxelles (ULB), met een focus op de dynamieken van de Europese territoriale globalisering en de dynamieken in Europese metropolen. Recent publicatie: Van Hamme, G., 2024. The Regionalization-Globalization Pair: A Reading of the Evolution of World Trade. In: *Regionalization of the World: Comparing Regional Integrations*, nr. 67.
gilles.van.hamme[at]ulb.be