conveniunt personis non quia essentia vel precise ratione essentie, sed personalium
proprietatum per quas etiam sumitur distinctio earum.

Sed dices: ex quo Pater generat Filium et cum eo adhuc spirat Spiritum Sanctum?
Quare non potest sic e converso Pater cum Spiritu Sancto etiam spirare Filium, ut
scilicet Filius esset a Patre per generationem et ab ambobus per spirationem?

Diceretur ut prius quod illa essent ex conditionibus personalibus, sicut dicimus
quod pirus fert pira et non poma. Vel dicitur quod ex eo quia Filius dat Spiritui
Sancto esse. Si ergo e converso Spiritus Sanctus spiraret Filium vel qualitercumque
produceret daret Filio econverso esse, et sic reciperet ab eo esse et daret sibi esse,
quod non est possibile: sicut non est possibile quod aliquid generet se ut sit, sic nec
est possibile quod producat suum principium productivum. Item, ex quo Pater
generando Filium cui dat per generationem suam propriam essentiam ipse explet
totam perfectionem generationis, ut superius ponitur. Dicimus Filium non generare
etc., tum quia Pater etiam sic Spiritum Sanctum spirando explet totam perfectionem
totius speciei spirationis, tum apparet etiam quod frustra ponamus Filium spirare.
Forte bene probat quod Filius frustra spiraret unum alium Spiritum Sanctum, sed
non frustra eumdem quem Pater et eodem modo precise.

<ANONYMUS>

Utrum missio Spiritus Sancti eterna differat ab eius missione temporali

(Edidit Alexander Baumgarten)

Quod sic, quia eternum et temporale differunt, igitur et missio eterna, et
temporalis. Antecedens patet, quia eternum dicitur quod numquam incepit esse
temporale autem quod incepit.

Oppositum: quelibet ipsarum est Spiritus Sanctus, sed idem non differt a se
ipso.

Conclusio prima: respectus non addit rem aliquam extra animam super res
abstractas, quia ad talem respectum sufficiunt res abstracte cum conceptu in anima.

Conclusio responsalis: missio Spiritus Sancti temporalis et eius missio eterna
sive processio non differunt. Patet, quia quelibet est Spiritus Sancti, igitur.

Corollarium primum: spiratio passiva et processio temporalis Spiritus Sancti
sunt idem in re.

Secundum: processio Spiritus Sancti temporalis non est res temporalis capiendo
rem proprie pro re extra animam.

Tertia conclusio: Spiritu Sancto alicui creature dato semper cu eo dona gratie
gratum facientis condonantur. Patet, quia processio temporalis fit ad sanctificandum
animam. Hec autem non fit sine donis gratuitis, scilicet habitu iustitie, caritate et
sic de aliis.

Corrolarium primum: in columba super Christum visa et in li⟨n⟩guis igneis non
fuit Spiritus Sanctus. Patet, quia ille creature capaces non sunt sanctificationis.

1 non] *add. in marg. ms.* || vel] per *add. sed del. ms.* || 7 pirus] dn *add. sed del. ms.* || 10 quod²] aliquid *add. ms.* || 19 utrum] Ioh. 20. *Sicut misit me Pater et ego mitto vos*, id est ea vos caritate cum inter scandala persecutorum mitto qua me caritate Pater diligit quem venire ad tollerandas passiones fecit. Quamvis mitti etiam iuxta naturam divinitatis possit intelligere. Eo enim ipso Filius a Patre mitti dicitur quo a Patre generatur, nam Sanctum quoque Spiritum qui cum sit coequalis Patri et Filio non tamen incarnatus est isdem se Filius mittere perhibet dicens *cum venerit Paraditius quem ego mittam vobis a Patre*. Si enim mitti solummodo incarnari deberet intelligi, Sanctus procul dubio Spiritus nullo modo diceretur mitti, qui nequaquam incarnatus est, sed ipsa missio ipsa processio est qua de Patre procedit et Filio sicut itaque Spiritus mitti dicitur quia procedit ita et Filius non incongrue mitti dicitur, quia generatur, Gregorius, *Super Evangeliam*, Omelia 19, *cum esset sero die illo* (illo) illa *ms.* *add. in marg. ms.* || 22 *incepit*] Nota quod generatio Filii (dicatur *add. sed del. ms.*) dicitur missio et processio Spiritus Sancti habens Gregorius *Super Evangeliam*, Omelia, 26, *cum esset sero die illo add. in marg. sin. ms.*
Secundum: licet cum Spiritu Sancto semper dona gratie gratis facientis dentur, non tamen cum quolibet dono gratie gratis date datur Spiritus Sanctus. Patet secunda pars cum talia aliquando dentur malis.

## MAGISTER NICOLAUS DINKELSPUEL

Utrum Spiritus Sanctus mittatur ad creaturas rationales et irrationales

(Edidit Monica Brinzei)

Quod sic, quia missio fit ad sanctificandum creaturas; sed tam rationales quam irrationales sanctificantur ut templum altare, etc.

In oppositum arguitur: missio fit solum in donis gratum facientibus, igitur fit solum ad illas creaturas quibus possunt illa dona conferri, etc.

Conclusio prima: licet quelibet divinarum personarum uniatur anime sanctificative, non tamen est concedendum quamlibet ipsarum ad creaturam mitti vel temporaliter procedere.

Prima pars patet Ioh. 14: *Ad eum veniemus et mansionem apud eum faciemus.*

Secunda probatur, quia missio vel processio temporalis importat duo. Primum est originatio vel exitus persone a persona. Secundum est respectus ad creaturam per modum novum existendi ibi vel causandi effectum in creatura. Sed non quodlibet illorum convenit cuilibet persone divine, quia primum non convenit Patri.

Idem patet per beatum Augustinum 2 *De Trinitate*, c. XI ubi dicit: Pater nullibi legitur missus, quia non habet de quo sit vel unde mittatur.

Corollarium primum: licet inter divinas personas solum Filius et Spiritus Sanctus mittantur, omnes tamen ipsi creature temporaliter dantur. Prima pars patet ex secunda parte conclusionis et eius probatione. Secunda pars probatur, quia datio differt a missione in hoc quod primum predictorum non connotat, sed secundum, et illud convenit Patri etiam.

Secundum: licet missiones Filii et Spiritus Sancti sint abinvicem realiter distincte, numquam tamen sunt abinvicem actualiter separate. Prima pars patet, quia missio duo includit. Primum est exitus persone a persona. Secundum est effectus in creatura. Et quantum ad utrumque, missio Filii differt a missione Spiritus Sancti, quia generatio qua Filius eternaliter procedit a Patre est alia a processione Spiritus Sancti ab utroque. Similiter donum sapientie secundum quod attenditur missio Filii quod perficit intellectum est aliud a caritate vel amore secundum quem perficitur voluntas etc. Secunda pars probatur, quia amor presupponit notitiam et perfectus amor perfectam notitiam, et perfectam notitiam sequitur perfectus amor; igitur illa dona numquam separantur, et secundum unum mittitur Filius et secundum aliud Spiritus Sanctus, igitur.

Secunda conclusio. Missio Spiritus Sancti fit ad creaturas rationales, non tamen fit ad omnes. Prima pars patet per Magistrum, libro I, distinctione 17 ubi dicit: tunc Spiritus Sanctus mitti dicitur cum in nobis ita est ut faciat nos diligere Deum et proximum, per quod manemus in Deo, et Deus in nobis. Ad idem etiam allegat beatus Augustinus 15 *De Trinitate*. Secunda patet, quia non ad malos homines neque ad dampnatos.

Corollarium primum: licet Spiritus Sanctus secundum suam substantiam uniatur anime sanctificative, videtur tamen quod non illabatur sic anime de novo cum quolibet suo dono gratum faciente. Prima pars est communiter concessa. Secunda probatur, quia apparet quod sufficiat illapsus eius secundum essentiam in principio sanctificationis sine novo illapsu in augmento gratie vel collatione alterius doni.

Secundum: accidit missioni Spiritus Sancti saltem secundum sua dona personam
ad quam fit missio revocare a terrenis ad eterna. Patet, quia aliquando ita fit secundum exigentiam status persone ad quam fit missio, igitur.

Tertia conclusio: nulla missio Spiritus Sancti fit ad creaturas irrationales vel alias quascumque Dei non capaces. Probatur: tantum ad illam creaturam fit missio Spiritus Sancti que est susceptibilis effectus missionis; sed nulla creatura non capax Dei est susceptibilis effectus missionis; igitur. Maior nota, quia missio non fit frustra. Minor patet, quia effectus missionis est sanctificatio illius ad quem fit missio; sed talis sanctificationis non est capax aliqua creatura nisi rationalis, igitur.

Corollarium primum: licet eadem res sit Spiritus Sancti missio visibilis et invisibilis, ipsarum tamen est alius et alius finis. Prima pars patet, quia quoad personam || missam est Spiritus Sanctus, sed quoad effectum est ipsa gratia grata, etc. Secunda patet, quia invisibilis fit propter ipsam personammet ad quam fit missio, sed visibilis propter alios, ut cognoscant plenitudinem gratie in illo ad quem fit missio potentem in alios redundare.

Secundum: Spiritus Sanctus non mittitur cum quolibet dono nature vel gratie gratis date, sed tantum cum gratia gratum faciente. Patet quia alias mitteretur ad creaturas irrationales, cum talibus multa dentur dona nature.

Tertium: non facta fuit missio Spiritus Sancti ad columbam que apparuit in Iordane super Christum nec ad linguas igneas que apparuerunt super singulos apostolorum.

Quartum: quod questio est falsa.

Quintum: expediens fuit Spiritum Sanctum visibiliter in primativa Ecclesia ad aliquas personas mitti per quas fides Christi debat in alios per instructionem transfundi.

### <ANONYMUS>

Utrum duplex sit fruitio ponenda, scilicet naturalis et supernaturalis

(Edidit Monica Brînzei)

Conclusio prima: licet possibile sit viatorem post lapsum cognoscere Deum super omnia diligendum, non tamen eum sine caritate diligere est possibile, secundum legem Dei ordinatam.

Corollarium primum: voluntas sine caritate creata de communi lege non potest se cuilibet recto dictamini conformare.

Secundum: omnis viator diligens Deum super omnia eo ipso de communi lege meretur vitam eternam.

Secunda conclusio: homo ante lapsum potuit implere omnia sibi precepta implicite vel explicite.

Corollarium primum: homo ante lapsum non potuit in actum nobilissimum dilectionis Dei super omnia sine caritate.

Secundum: homo ante lapsum habuit gratiam gratum facientem.

Tertia conclusio: Adam ante lapsum precise ex puris naturalibus non potuit diligere Deum super omnia actu dilectionis alterius speciei quam est actus procedens ex caritate.

Corollarium primum: Adam indiguit gratia ut posset stare.

Secundum: nullus umquam meruit, meretur, aut merebitur sine caritate seu gratia gratum faciente.

Tertium: questio est falsa.

<footnote n="1">1 terrenis] iter. ms. || 22 visibiliter] mitti add. sed del. ms. || 23 mitti] add. sub l. ms. ; per mistrationem transfungi add. in marg. ms. || alios] illucescere add. sed del. ms. || 23-24 per instructionem transfundi] in marg. ms. || 24 transfundi] ‡ nota in sexterno cum ‡ tali signo cui sexternus incipit: Evidentius est causa primam in tertio folio add. in marg. et sub l. ms.</footnote>
### 〈ANONYMUS〉

Utrum homo precise ex se possit se ad gratiam disponere

(Edidit Monica Brînzei)

Conclusio prima: sicut gratia creata requiritur ad meritum ut effectiva ratio actionis meritorie, sic omnis actus viatoris ex gratia procedens sive a maiori sive a minori est augmentum glorie.

Corellarium primum: quod gratia creata est effectiva ratio cuiuslibet partis meritorie actionis.

Secundum: quamvis existens in maiori gratia plus potuit mereri quam existens in minori, non tamen quilibet actus procedens a maiori gratia est magis meritorius quam a minori.

Conclusio secunda: nullus purus viator quamcumque habeat gratiam potest sibi vel alteri de condigno mereri gloriam.

Corellarium primum: quod aliquis potest apud aliquem demereri de condigno apud quem nichil mereri potest de condigno.

Secundum: quod secundum legem Dei ordinatam nullus purus viator potest aut potuit sibi vel alteri de condigno mereri primam gratiam.

Conclusio tertia: licet viator precise ex se cum influentia Dei generali possit se sufficienter ad gratiam deificem disponere, non tamen propter huiusmodi dispositionem sequitur gratia de necessitate.

Corollarium primum: quamvis nullus peccator sine gratia possit peccatum vitare, potest tamen sine gratia gratificiente se ad gratiam disponere et preparare.

Secundum: quamvis aliqua actio viatoris non sit gratia gratificiente informata, est tamen aliqua talis ad contritionem dispositiva.

Tertium: quod homo precise ex se cum influentia Dei generali potest se ad gratiam disponere.

### 〈ANONYMUS〉

Utrum attributa in divinis aut distinctio personalis

repugnet summe simplicitati unitatis essentialis

(Edidit Monica Brînzei)

Conclusio prima: sic solus Deus est actus purissimus, ita in eo ut sic nulla cadit compositio.

Corollarium primum: licet Christus secundum humanitatem ex anima rationali et humana carne sit subsistens, non tamen illa ypostasis ex humanitate et deitate sit composita.

Secundum: intollerabilis est opinio figentium Deum componi ex membris humanis vel aliis quibuscumque.

Tertium: in nulla creatura est summa simplicitas.

Conclusio secunda: quamvis persone in divinis sint inter se distincte realiter, hoc tamen non obviat simplicitati Dei summe.

Corollarium primum: unam essentiam simplicissimam esse tres personas realiter distinctas et quamlibet earum rationibus naturalibus non repugnat.

Secundum: inter omnia distincta realiter persone minime inter se distinguntur.

Tertium: quelibet persona in divinis aliquo sui convenit cum alia, et aliquo sui distinguitur ab ipsa sermone sumpto intransitive.

Tertia conclusio: simplicissima essentia divina est adequate idem cum qualibet perfectione sibi simpliciter attributa.

<footnote n="13">13 aliquis] quamvis ms. || 14 de] condigno add. sed del. ms.</footnote>
Corollarium primum: sicut in Deo non sunt alique perfectiones attributales inter se distincte aliqualiter ex natura rei, sic nec plures tales quorum hec non est illa.

Secundum: nulla distinctio in divinis preter relativam vel habentem aliquod extremum relativum potest stare cum summa Dei simplicitate.

Tertium: cum summa Dei simplicitate non potest stare aliqua distinctio perfectionum attributalium inter se vel ad essentiam divinam.

### 〈ANONYMUS〉

Utrum reprobatus dampnabiliter possit agere meritorie finaliter

(Edidit Monica Brinzei)

Conclusio prima: reprobatio Dei eterna nullam necessitatem peccandi vel penam pro peccato subeundi imponit presentibus vel futuris malis.

Corollarium primum: sicut predestinatio divina non est necessitas antecedens ad salutem electorum, ita nec reprobatio est necessitas antecedens ad reprobationem dampnatorum.

Secundum: nullus viator reprobatus est ad culpam irremissibilem simpliciter et ad penam consequentem interminabilem necessitatus.

Conclusio secunda: reprobatus a Deo eternaliter potest agere meritorie finaliter.

Corollarium primum: eterna Dei reprobatio dependet in esse vel quo ad effectum reprobationis aliqualiter a creato libero arbitrio.

Secundum: reprobatus potest fieri dampnatus.

Conclusio tertia: revelatio divina viatori de sua reprobatione facta certitudinaliter non necessitat ipsum ad non posse agere meritorie finaliter.

Corollarium primum: non includit repugnatiam viatorem existentem in caritate certificatum esse de sua futura dampnatione.

Secundum: licet Christus non potuerit mentiri nec aliquem decipere, tamen aliqua predixit esse que pro tunc poterant non evenire.

Patet responsio ad questionem.

### 〈ANONYMUS〉

Utrum sit tantum unus Deus

(Edidit Monica Brinzei)

Conclusio prima: licet Deum esse sit necessarium simpliciter, tamen ipsum esse nobis non est per se notum efficaciter.

Corollarium: non omnia principia scientiarum sunt per se nota.

Secundum: non omnis propositio in primo modo dicendi per se est per se nota.

Secunda conclusio: licet de facto sit quedam entitas immensa perfectionaliter, ipsam tamen ubique esse per presentiam naturali ratione non est convincibile evidenter.

Corollarium primum: Avicenna non conclusit evidenter datorem formarum cuilibet rei esse presentem per essentiam.

Secundum: Plato peccavit ponendo ydeas per hoc quod oportet cuiuslibet effectus productionem attingere agens eque nobile vel nobilius per ipsius presentiam.

Tertia conclusio licet tantum unum Deum esse sit firmiter credibile, tamen plures esse deos ut apparet est a contradictione defensabile.

Corollarium primum: processus Aristotelis 12 *Metaphysice* probando tantum unum esse principem non est demonstrativus.

Secundum: questio ut proponitur est vera exponendo tantum gratia pluralitatis.

<footnote n="4">4 cum] sto add. sed del. ms. || 9 vel] iter. ms. || 44 pluralitatis] magister Rucherus add. in marg. ms.</footnote>
## MAGISTER RUCHERUS

### Utrum divina essentia realiter distinguatur a persona

(Edidit Monica Brînzei)

Conclusio prima: essentia divina distinguitur formaliter a persona.

Corollarium primum: in nulla divina persona est formalitas distincta ab essentia.

Secundum: non sequitur: 'essentia divina et Pater distinguntur formaliter, igitur non sunt idem realiter.'

Tertium: non sequitur: 'essentia divina et Pater distinguntur formaliter, igitur inter se formaliter non sunt idem.'

Conclusio secunda: essentiam divinam distingui a persona formaliter non repugnat summe simplicitati Dei aliqualiter. ||

Corollarium primum: nec ex distinctione formali nec pluralitate partiali in divina essenati resultat aliqua res composita.

Secundum: licet omnis composito sit differenatum rerum unio non tamen universaliter econverso.

Tertium: pluralis et substantia est simplicis cum patuitur.

Tertia conclusio: essentia divina non dicitur realiter a persona.

Corollarium primum: tres res distincte realiter sunt unum simplicium essentialiter.

Secundum: non omnis directa realiter est Deo essentialiter.

Tertium: existit proponitur est falsa.

## 〈ANONYMUS〉

### Utrum voluntas humana contradictorie libera mortalis peccati conscia quolibet actu suo libero nova letalis reatus illaqueetur macula

(Edidit Alexandra Baneu)

Conclusio prima: voluntas humana cum Dei communi influentia in suis actibus elicitis est contradictorie libera.

Corollarium primum: quocumque stante iudicio rationis seu habitu aut motu passionis, voluntas humana est illibertabilis.

Secundum: voluntas humana sine gratumfaciente gratia potest Deum diligere super omnia.

Tertium: questionis pars prima, sicut proponitur, est vera.

Secunda conclusio: voluntas humana mortalis peccati conscia, non quolibet actu suo libero nova inficitur mortalis peccati macula.

Corollarium primum: qui in mortali peccato horas canonicas legit, non ex hoc novum peccatum mortale committit.

Secundum: quotiens talis motus inordinatos non refrenat, totiens novo peccato omissionis peccat.

Tertium: questionis pars secunda, ut sonat, non est vera.

Tertia conclusio: null actus hominis exteriores aliquid malitie vel bonitatis mortalis addunt super suos interiores.

Corollarium primum: quantum quis imperative ab intra afficitur tantum precise per eum ab extra delinquitur.

Secundum: non semper sequitur hoc 'peccatum gravius per leges punitur, igitur gravius committitur'.

Tertium: modus intensio et extensio actus culpa aggravant animi motus.

<footnote n="23">23 conscia] p. c. ms. || 30 tertium — vera] in marg. ms. || questionis] prima add. sed del. ms.</footnote>
## <ANONYMUS>

Utrum peccati mortalis a veniali possit in qualibet specie differentia sciri

(Edidit Daniel Coman)

Conclusio prima: licet penes discessum a lege eterna possit considerari cuiuslibet peccati latitudo, certam tamen gravitatem singulorum peccatorum penitens non tenetur scire evidenter.

Corollarium primum: discedere a lege eterna seu peccare est committere vel obmittere differmiter recte rationis dictamini vel divine legi quibus voluntas humana viatrix habet regulari.

Secundum: contingit venialiter peccare seu discedere a lege eterna seu etiam mortaliter.

Tertium: non quod quanto quis remotior sit simpliciter a lege eterna quod tanto peiori specie peccati reus sit.

Secunda conclusio: sicut non omne scienter discedere a lege eterna est peccare mortaliter, sic non est possibile peccatum veniale fieri mortale essentialiter.

Corollarium primum: peccare venialiter est mentem aliquater agere seu obmittere voluntarie differmiter recte rationi vel legi eterne ad qualiter agere vel obmittere precise mens previvificata Deo non moritur.

Secundum: peccare mortaliter est mentem voluntarie agere vel obmittere differmiter recte rationi vel legi eterne ad qualiter agere vel obmittere mens previvificata Deo moritur, vel, si fuerit vivificata, moreretur.

Conclusio tertia: quamvis peccatum veniale differat a mortali, precisam tamen differentiam istorum in quolibet actu scire evidenter est difficile sine revelatione speciali.

Corollarium primum: in omni actuali mortali clauditur mentem averti a Deo.

Secundum: hec consequentia est bona 'hec mens vult mortaliter peccare, igitur eo ipso mortaliter peccat', et hec non est bona 'hec mens vult solum venialiter peccare sic inteligendo quod suum operari sit precise veniale, ergo precise venialiter peccat'.

## Nota de obiecto beatitudinis

(Edidit Daniel Coman)

Nota quod in Patre est omnis fecunditatis beatifice fontalis affluentia. Quod patet, nam obiectum beatifice fruitionis est essentia divina ut existit in tribus personis, que solum est in Patre sub ratione plene fecunditatis, quia potest eam communicare aliis personis sub omni modo quo communicabilis est, Filio quidem per modum intellectus, Spiritui Sancto per modum voluntatis. In Filio autem solum est essentia sub fecunditate spirativa inquantum una cum Patre spirat Spiritum Sanctum per modum amoris subsistentis. In Spiritu autem non est essentia divina sub aliqua ratione fecunditatis intensive, cum nullius persone sit productivus, sed solum sub ratione fecunditatis extensive inquantum per unitatem essentie divine est unum principium productivum creaturarum cum Patre et Filio.

Sed circa hoc incidit triplex dubitatio. Prima est: cum in solo Patre ex se sit perfecta fecunditas nature divine, quare ergo non potest solus producere Spiritum Sanctum?

Respondetur quod oportet dicere quod solus Pater ex se habet plenam fecunditatem nature divine et hoc contingit ex primitate sue persone, quia non est ab alio, sed alie persone sunt ab ipso. Et propter hoc largitur Filio per eternam

<footnote n="11">11 a lege] *in marg. sin. ms.* || 14 mortale] venialiter *add. sed del. ms.* || 17 previvificata] previvificatur *ms.* || 18 agere] vel *add. sed del. ms.* || 20 previvificata] previvificatur *ms.* || vivificata] vivificatur *ms.* || 35 autem] nota *add. in marg. sin. ms.* || 39 sed] nota tres pulchras dubitationes *add. in marg. sin. ms.*</footnote>
generationem omnem perfectionis plenitudinem conferendo sibi essentiam divinam in omni fecunditate et perfectionis plenitudine qua ipsam possidet. Sed licet Patre omnem fecunditatem habeat ex se ipso et nichil recipiat a Filio, non tamen potest solus spirare Spiritum Sanctum sine Filio, cuius ratio est quia virtutem spirativam non habet ex se cum illa habitudine qua possidet in actum spirationis. Quod patet per hoc quod voluntas divina est principium spirativum, non ut in se et absolute considerata, sed ut concors duorum. Et quia non est in solo Patre ut concors, sed in Patre et Filio, ideo solus Pater non potest spirare Spiritum Sanctum sine Filio, nec econverso, licet virtutem spirativam plenam et perfectam habeat a se ipso.

Secunda questio: utrum in Patre solo sit plena sufficientia sine Filio et Spiritu Sancto. Propter hoc quod Philippus dixit: *ostende nobis Patrem et sufficit nobis*, respondeo quod, licet in Patre solo sit natura divina secundum omnem perfectionis plenitudinem, non tamen in solo Patre est plena sufficientia ad desiderium anime quietandum sine Filio et Spiritu Sancto.

Ratio quia desiderium anime ex hoc proprie quietatur quod divinam essentiam nude contemplatur prout in se ipsa naturaliter existit et quia fecunditas nature divine non tota exhauritur prout existit in solo Patre, sed necessario concernit existentiam trium personarum naturam divinam tripharie possidentium, quia Pater eam possidet inascibiliter, Filius nascibiliter, Spiritus Sanctus processibiliter, ideo natura divina prout existit in tribus personis et non in Patre solo habet humanum desiderium quietare.

Tertia questio est utrum beatis in patria sufficiat ad perfectam quietationem desiderii quod Deum videant absque eo quod ipso fruantur.

Respondeo quod sola visio Dei non sufficit ad quietandum desiderium absque fruitione.

Ratio quia sufficientia sumitur ex quietatione desiderii, sed cor amorosum videndo summum bonum et summum diligibile nullatenus quietaretur, ymmo magis inquietaretur nisi amaret ipsum, quare etc. Et ideo dicit Augustinus capitulo primo *Confessionum*: "inquietum est cor meum, Domine, donec requiescat in te, tuam scilicet veritatem limpide contemplando et tuam bonitatem suavissime degustando". Illud tamen quod in questione supponitur est penitus impossibile, scilicet quod Deus ostendat se intellectui ut nude cognoscatur et non fruatur. Hoc enim repugnat rationi primi veri et summi boni quod videatur et non diligatur, hoc etiam repugnat naturali connexione istarum potentiarum, quia impossibile est quod summum bonum apprehensum non moveat voluntatem, cum sit eius proprium obiectum. ||

〈ANONYMUS〉

〈Quare Apostolus mundi rector electos suos velit...〉

(Edidit Daniel Coman)

Quare Apostolus mundi rector electos suos velit potius esse pauperes quam divites, potius debiles quam fortes, subiectos quam presides, mestos quam inaniter letos, humiliter vestitos quam gloriose indutos? Quis nesciat hunc pii Patris esse

25r

<footnote n="10">10 secunda questio] secunda dubitatio *add. in marg. sin. ms.* || 13 solo] *sup. l. ms.* || 15 anime] *sup. l. ms.* ; iter. in marg. sin. ms. || 22 tertia] iter. in marg. sin. ms. || 28 quare etc.] *in marg. sin. ms.* || 28-29 capitulo primo] *p. c. in marg. dex. ms.* || 36 obiectum] Nota quod non recte dicitur quod persone divine fluxerunt ab essentia divina. Cum enim fluxus quamdam dependentiam et imperfectionem importet ideo non dicitur quod persone divine fluant ab ipsa essentia, sed potius dici debet quod ab eius fecunditate proprietates naturaliter personales pullulant per quas ipse persone naturaliter constituuntur. Et ideo tenendum est quod ipse persone ab essentia divina naturaliter non fluunt, sed quod in ipsa naturaliter subsistunt *add. in marg. inf. ms.* || 39 quare] Anno Domini 1397 *add. in marg. sup. ms.* || velit] vult *a. c. sup. l. ms.*</footnote>
morem erga filios cariores et optimi domini, erga servos fideliores, et ut citius offensas eis dimittat et occasiones offendendi removeat? Si ergo hunc morem Creator Deus suis constituit creaturis, quomodo eumdem erga filios et heredes regni sui non servaret? Utique servat! Quid ergo mirum si Deus suis electis divitias deneget, honores mundi subtrahat, in altum non elevet, voluptates restringat, et cetera omnia que ipsis occasiones peccandi esse possent removeat? Quod autem divitiarum excessus, altitudo presidentie, voluptates, honores mundi, et ornatus seculi multis occasio peccandi sint et fuerint et plurimos in corpore et anima perdiderint, nemo ambigere potest qui hystorias divinas transcurrere non neglexit. Docent namque luce clarius huiusmodi tamquam precipitis mortis et fauces Inferni fugienda ab hiis qui celestia cupiunt. Nec solum hiis dissuasa leguntur in divinis litteris, ymmo et in humanis, et insuper omnibus qui virtutum culmina et scientiarum fastigia ascendere querunt, etiam philosophorum documentis reperiuntur tamquam perfectionis impedimenta et vitiorum fomenta multipliciter interdicta. Hic multis allegationibus que cuilibet in promptu sunt obmissis.

Videamus si status alte presidentie non est fortis occasio ruine in peccata, que sit causa quod inter reges quot habuit populus Israelis solum quattuor leguntur fuisse boni. Si etiam enumerare velimus cesares catholicos, a primo usque ad novissimum, qui hodie regnat, puto quod vix unum sanctum invenies et paucissimos virtutum fama in cronallis laudatos. Si et summos pontifices, a Petro usque ad presens, numeremus, paucos respectu tot qui precesserunt reperiemus sanctos, paucos pro virtutum excellentia aut pro operibus strenuis cronallis annotatos. Quid adhuc si episcopos qui se in qualibet dyocesi successerunt recenseamus? Puto quod idem inveniemus. Et forte multas dyoceses in quibus nullus episcoporum sanctitatis aut probitatis memoriam reliquit. Sed aliquorum, ut inutilium, periit memoria cum sonitu. Aliquorum mansit longo temporis tractu, sed in maledictione; et hoc ratione destruc tionis episcopatuum, ratione tyrannidis in clerum, ratione oppressionis pauperum, cupiditatis temporalium, ambitionis honorum, extensionis voluptatum, et viciorum similium, quorum plurimi post mortem signa hic reliquerunt: signa vanitatis et impietatis, et nulla virtutis aut probitatis, in memoriam maledictionis sempiterne.

Quare autem tam paucos de statibus alte presidentie contigerit virtutum tytulis et probitatum memoriis efferri de facile occurrit diligentius animadverso: quod altorum ceteris eminentium prionor est ruina pro eo quod patentius ventorum impulsibus et tempestatum exponitur ictibus. Et iterum: nonne de facili superbit qui se cunctis superiorem conspicit? Audacius opprimit qui se maiori potentia precellere sentit. Licentius peccat quem nemo corrigere audet. Facilius habitur quem turba ducit adulatorum. Largius voluptati indulget, vanitati concedit, qui omnibus affluit. Ceterum faciliter multa negligit, cui cura de multis incumbit. Strictior ab eo ratio exigitur, cui de maioribus creditur. Hec cum similibus sunt que prudenter a Patribus prioris evi pensata fecerunt, ut prelationes sublimes et presidatus altos non quererent, sed toto conatu fugerent et vix magnis instantiis compulsi, quandoque aliquid de illis grandi cum tremore acceptarent. Ex hoc pensate quanta sit presumptio in quibusdam moderni temporis clericis indignis respectu veterum nullius momenti, qui nihilominus ad omnem prelaturam se presumentes ydoneos querunt eas omni via et modo, ut servitiis principum, precibus regum, propinis pecuniarum. Nec curant quibus mediis attingant dummodo que cupiunt obtineant. Iam diebus nostris ad hoc deventum est quod amplius exemplo priorum nullus queritur aut compellitur ut regnet, sed sic modo est quod nullus nisi querat et satagat regnabit.

<footnote n="9">⁹ transcurrere] p. c. ms. || ¹⁶ videamus] nota quomodo altus status presidentie est causa propinque ruine add. in marg. dex. ms. || ³¹ quare] nota quare paucis de altis statibus sunt virtutum tytulis indi* add. in marg. dex. ms. || ⁴² hoc] quo a. c. ms. || ⁴⁵ pecuniarum] peconiarum ms.</footnote>
Iam ex hiis puto satis declaratum quare optimus universi gubernator electos suos
velit potius in statu humili secure consistere quam in sublimi ruinam exspectare,
potius hic rerum copiis carere quam earum habundantiis causam peccandi recipere.

Hic potest queri in quo sit maior occasio peccandi, videlicet an in excessu
divitiarum vel in excessu miseriarum. Si utrumque causas peccandi non preberet,
utique Salomon non dixisset: mendicitatem et divitias ne dederis michi, tribue
tantum victui meo necessaria, ne forte saturatus illiciar, id est attrahar, ad negandum
et dicam 'quis est Dominus?' aut egestate compulsus furer aut perireum nomen
Dei mei — Prov. 3. Si etiam excessus divitiarum non daret plures et fortiores
peccandi occasiones, quare ferre omnes prioris evi patres, qui sancte et religiose vivere
instituerunt, divitias cum honoribus mundi spreverunt et spretis mundi pompis
amplexati sunt status humilitatem et parvitatem? Ibi ergo securius se vitam posse
transigere presentem cognoverunt. Et quare hoc nisi status inopie et adversitatis
minores haberet peccandi occasiones et causas fortiores profectus virtutum
quam status divitiarum et mundane prosperitatis? Consequenter ergo, si, ut
Salomon innuit, tam divitie quam paupertatis miserie occasiones prestant peccandi,
consequens esse videtur quod divitie habundantiores prebeant occasiones maiores;
similiter, quod miserie graviores sint cause peccandi fortiores. Et si ita est, tunc sicut
de excessive divitibus pauci reperiuntur boni, ita de excessivis miseris pauci sunt
iusti. Videtur tamen verisimilius quod plures sunt boni de secundis quam de primis.
Quid hic amplius immorari* vellet et clarius videre, in proposito enumerare poterit
partialiter utriusque status, scilicet divitiarum et miseriarum propria vicia, quibus
adinvicem comparatis pateret de facili quis eorum habeat causas fortiores peccandi.

Ulterius, ex dictis sequitur: conferentibus esse ceteris paribus ad spiritualiter
et perfecte vivere secundum virtutes infra temporalium sufficientiam mediocriter
consistere, quam illam superflue excedere.

Tertio aparet quod, || sicut sub excessu divitiarum et prosperitatis pauci sunt electi, ita sub excessu miserie et adversitatis. Hoc probabiliter deduci potest ex precedentibus, quia, si convenienter securius est a sufficientia temporalium deficere quam ea excedere, sequi videtur quod etiam excessive in illis deficere securius sit quam excessive habundare.

Quarto apparet probabiliter quod sub duobus excessibus, videlicet mundane
prosperitatis et mundane adversitatis, pauci sunt electi respectu eorum qui militant
sub statu mediocritatis, licet putem probabiliter plures electos esse sub statu extreme
calamitatis quam sub statu summe terrene felicitatis. Et hoc de causa prima ex parte
bonorum se tenente, quare sub gubernatione Dei rationabiliter mali plurimum
habundant bonis, in quibus boni deficiunt aut minus necessitate habent. Sed est
et alia eiusdem rei causa ex parte electorum se tenens, videlicet multiplex profectus
ipsorum ex opulentiis et presidentiis ac prosperis successibus malorum. Pro quo est
notandum quod Deus moderatur effectus et eventus qui eveniunt in isto mundo
secundum exigentiam salutis electorum. Quomodo vero et quibus modis hoc fiat,
particularius discutiendum est.

Pro quo est advertendum quod electi sunt in multiplici differentia seu multiplicis
status. Quidam enim ipsorum sunt de presenti infideles et quidam fideles. Adhuc
fidelium quidam sunt iusti, quidam in statu mortalis peccati. Iustorum adhuc alii
sunt incipientes, alii in bono proficientes; alii vero iam perfecti. Similiter eorum qui

5

10

15

20

25

25v

30

35

40

45

<footnote n="4">4 hic] nota ubi sit maior occasio peccandi: an in divitiis vel miseris *add. in marg. dex. ms.* || 7 meo] mieo *ms.* || id est attrahar] *add. in marg. sin. ms.* || 9 3] Prov. 3. *Incrassatus est dilectus* etc. — Deut. 32. et Is. 1: *Filios enutrivi* etc. *add. in marg. dex. ms.* || 15 si] *sup. l. ms.* || 17 *esse]* p. c. ms.* || 27 *quod]* anno Domini 1396 *add. in marg. inf. ms.* || 35 et] nota quod boni multiplicem profectum consequuntur ex temporalibus divitiis malorum *add. in marg. sin. ms.* || 39 ipsorum] ex o *add. sed del. ms.* || 43 pro] nota quod electi sunt in multiplici differentia *add. in marg. sin. ms.*</footnote>
sunt in peccato, tres sunt gradus, quia alii primo incipiunt esse mali, alii crescunt in malitia, et alii sunt quasi obdurati in peccatis. Hiis animadversis manifestum est quod salus electorum non solum exposcit ut eis occasiones peccandi subtrahantur, de quibus in deductione priorum cause dictum est, sed ultra hoc exigit electorum salus: primo, ut errantes reducantur ad veritatem et iniusti ad equitatem; exigit secundo ut iusti imperfecti in fide et virtute perficiantur donec attingant gradum meritorum beatitudini correspondentem, ad quem sunt predestinationis gratia preordinati. Adhuc saluti electorum expedit, ut penas quas in Purgatorio soluturi essent potius hic exsolvant tolerando molestias breves et leves quam ibi diuturniores et valde graviores.

Ratione ergo primi, quod salus electorum expostulat, expedit eis ut iuxta eorum qualitatem et conditionem variis tribulationibus et molestiis quasi quibusdam stimulis frequentius tangantur et moveantur donec tandem ad cor reversi exurgant a sompno erroris aut peccati.

Iterum, ratione secundi, idem expedit electis presentialiter iustis, quia resistendo adversariis veritatis perficiuntur in fide, certando cum inimicis iustitie augentur in virtute, cautiores fiunt prudentia, firmiores contra adversa, securiores de perseverantia, et propinquiores ad premia celestia.

Et quando quoad tertium pacienter tolerando adversitates et tribulationes varias in hoc mundo, solvunt hic levius quod graviter passuri erant post huius vite transitum in Purgatorio. Sed ne aliquis putet quod Deus solum tribulationibus pellat electos qui sunt in peccatis aut erroribus ad iustitiam et veritatem.

Est advertendum quod etiam aliis viis et modis variis ad huius perveniunt. Perve-
niunt enim quidam eorum ad hec interna Dei inspiratione, quidam exteriori quadam
impulsione, quidam beatorum largitione, quidam sufficienti persuasione, quidam
exemplari ammonitione, quidam mirabilium visione. Primum fit quandoque sine
ministerio hominis a Deo immediate vel bonis spiritibus. Secundum fit congruis
tribulationibus. Tertium, beneficiorum inpendiis. Quartum, predicatione veritatis.
Quintum, monstratione sanctitatis. Sextum, ostensione operum divine potestatis.
Istis sex mediis et modis consuevit Deus optimus mundi rector peccatores, electos,
et precitos misericorditer provocare ad veritatem et equitatem. Primo tamen et
principaliter istis modis et viis saluti electorum ordine providit sue glorie congruenti
pro tertia via reductionis, que secunde opponitur. Est hic notandum quod sicut
Deus aliquis impellit ad se beneficiis, quando videlicet non obstante ipsorum malitia
supereffluenter dat eis de temporalibus faciens eos in omnibus prosperari et eis omnia
ad nutum evenire, ut tandem ammirati et stupefacti de nimia bonitate Dei cessent
a peccatis, quibus ipsum offendunt, qui eis sua beneficia tam largiter impendit. Isto
modo Guillelmus Parisiensis in libro *De universo* narrat quemdam magnum virum
apud regem Francie fuisse conversum ex toto ad Deum etc.

Ecce quomodo electi presentialiter mali etiam quandoque ex largitate temporalis
beneficentie convertuntur ad iustitiam. Recipiunt itaque electi quandoque illo
modo et quandoque alio, profectum ex habundantia temporalium ipsis a Deo
concessorum. Unum, quod de raro contingentibus, ut quis ratione habundantie
temporalium, amplius ad Deum inardescat. Raro enim hoc vel numquam in
Scripturis invenitur, sed invenitur celeberime quod homines divites facti aut in
sublimi positi, in bonis huius mundi habundantes superbiunt, ad Deum tepescunt,
eius obliviscuntur, ab eo se avertunt, sicut scriptum est: *incrassatus est dilectus* etc.
Et alibi de malis huius vanitatibus dictum est: *tenet eos superbia* etc.

<footnote n="6">6 perficiantur] iter. in marg. ms. || 22 est] nota quod Deus non solum bonos tribulationibus, sed etiam aliis viis alegit ad se ipsum et trahit add. in marg. sin. ms. || 23 exteriori] Dei add. sed del. ms. || 26 immediate] nobis add. sed del. ms.</footnote>
Iterum, Dominus per Is. 1 dixit: filios enutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt me. Et ita de innumeris talibus Scripture passibus.

Econtrario autem quod paupertas et tribulatio ad Deum ardentius recurrere faciant, Scripture plene sunt: multiplye sunt infirmitates etc. Imple facies eorum ignominia. Et iterum: cum occideret eos, querebant etc. Nusquam invenitur 'cum ditasset eos aut cum exaltasset eos, amplius conversi sunt ad Deum, ardentius amaverunt eum, et sollempnius glorificaverunt'. Sed que est causa quod homines minus moventur ad Deum ex beneficiis sibi collatis quam ex tribulationibus sibi illatis? Cum tamen primum sit naturalius (quilibet enim magis movetur ex beneficiis ad benefactorem quam ex miseriis illatis ad eius superiorem), non video que alia causa sit nisi humane nature corruptio qua excecante homo bona que habet non considerat, sicud deberet, in ratione beneficiorum Dei, sed ea vel industrie sue, || aut fortitudine, aut aliis preter Deum causis quibuscumque attribuit. Illatio ergo miserie et tribulationis debite, ad Deum relate, plus movet, ut recurratur pro liberatione ad earum illatorem, quam beneficiorum habundantiam, ut gratiarum actione recurratur ad benefactorem, quia adversitas oculos mentis aperit quos prosperitas sepit et claudit. Istud etiam comprobare possumus in humanis. Et iterum, nisi hec ita se haberent, quare Christus dixisset quod facilius est camelum transire per foramen acus quam divitem intrare in Regnum Celorum? Noluit dicere quod esse impossibile, quia, quamvis difficile sit valde, tamen stat cum caritate et observatione legis Christiane aliquem esse in statu honoris et alte presidentie annexa divitiarum habundantia et eis uti cum delectationibus ratione mensuratis in cibis, potibus, vestibus, domibus pulchris, etc., dummodo hiis cor non apponat ita ut ea Deo preponat. Sed hec omnia in paupertate spiritus ad Dei gloriam referat. Si talem statum habundantie bonorum seculi voluimus vocare felicitatem temporalem, tunc stat quod aliquis habens hic felicitatem temporalem in terris sit habiturus felicitatem eternam in celis. Verumtamen de tali felicitate temporali raro vel numquam itur sine medio ad gaudia celi, sed forte semper ad supplicia Purgatorii. Minora et maiora secundum quod taliter hic felix magis vel minus in deliciis gaudiis et ornatibus mundi venialiter excessit metas rationis vel legis Christi regulas, iuxta illud Apoc. 18: quantum glorificavit se et fuit in deliciis, tantum date illi tormentum et luctum. Sunt ergo qui recipiunt hic bona terrestria, et post, celestia. Sunt qui recipiunt hec bona hic in vita, et post, solum supplicia, de quibus erat ille dives epulo qui cottidie epulabatur splendide, ut habetur Luc. 16. Item, de illis erat dives villanus, cui omnia ad nutum veniunt, ut ἁ patet ἡ de Beato Bernardo quod statim exivit* domum et prospiciens pro ter** totum igne celi comburi etc. Ex hiis et ante dictis patet quod quedam est felicitas temporalis in qua stat aliquem hic esse felicem et in futuro beatum, et est quedam alia qua quis fuerit hic felix erit procul dubio in futuro perpetue miser, sicut recte de quolibet tali felicium dixit Propheta: anima eius benedicetur in vita ipsius etc. Rursum sunt qui recipiunt hic solum mala et in futuro solum bona, de quibus fuit Lazarus, Luc. 16, et alii multi de illis fuerunt martyres et confessores. Sunt qui recipiunt hic solum mala et post habebunt peiora. Sunt alii qui recipiunt hic bona et mala, similiter post, ut illi qui per Purgatorium vadunt ad Celum Empireum. Sunt qui recipiunt hic bona et mala, et post, solum bona, ut qui statim evolant. An vero sint qui recipiunt hic bona sine molestiis

5

10

15

20

25

30

35

40

45

26r

1 1] *sup. l. ms.* || *enutrivi* ] enuitrivi ms. || 5 nusquam ] nota quare homo plus movetur ad Deum ex tribulationibus quam (quam] *in marg. ms.*) ex beneficiis *add. in marg. sin. ms.* || 17 istud ] tamen *scr. sed del. ms.* || 18 facilius ] difficilius ms. || 25 felicitatem ] fecilitatem *a. c. ms.* || 31 fuit ] *in marg. ms.* || 32 sunt¹ ] nota de dona illa post * penitentiam *add. in marg. dex. ms.* || 33 hec ] hic *a. c. ms.* || 35–36 cui omnia — comburi ] etc. *a. c. in marg. ms.* || 40 et ] post habebunt peiora *add. sed del. ms.* || 42 sunt ] de illa materia loquitur Beatus Gregorius in principio 5 libri *Moralium add. in marg. dex. ms.* || 44 ad celum ] iter. ms.
et in futuro bona, habet ex premissis videri, que videntur potius huic divisionis membro contradicere quam illud admittere. Itaque, dicto de effectibus bonis et malis habundantie bonorum temporalium, in eos qui habent ea habundanter. Consequenter aliquid dicendum est de profectibus electorum ex habundantiis temporalium que habent mali et presciti.

Ubi advertendum quod electi recipiunt profectus multiplices ex divitiis et presidentiis prescitorum. Ex divitiis quidem primo, quando tempore famis que coacervaverunt venditioni exponunt.

Secundo, quando pro necessitate reipublice divitias suas et thesauros aperiunt.

Tertio, quando electi laborando divitibus necessitatem vite ab eis acquirunt.

Quarto, quando pauperes in morte divitum vel ante de eorum bonis pro electionis recipiunt.

Quinto, quando ex habundantiis divitum templa divine honorificentie construunt, monasteria dotantur, clerici reducuuntur, et cetera que omnis proficiunt electis vivis et mortuis, et nichil illis pro quibus fiunt postquam ad Infernum iverint.

Sexto, quando electi ex hoc quod vident malos tanta bona hic a Deo accipere, confident firmius quod utique et ipsi, a Deo, cui serviunt, mesta huius mundi ex Domino amore equanimiter tolerantes, maiora recepturi sint, ut patet I Cor. 15.

Item, septimo, quando videntes quod mundi amatores tam fervide, sollicite, et studiose laborant pro divitiis et gloria huius mundi, electi arguunt se tepidos et negligentes in laborando hic pro bonis eternis in infinitum potioribus. Hoc est quod dicit Beatus Augustinus 5 *De civitate*, capitulo 16: “non solum”, inquit, “gloria universalis imperii datus fuit Romanis quasi in mercedem condignam virtutibus quas habere videbantur, sed magis in exemplum et incitamentum electis, ut, si illi pro terrena gloria tam sollicite laboraverunt, pensent que ipsis incumbant pro obtinenda celesti gloria in eternum duratura”. Item, et alio modo profecit electis quod gloria universalis imperii Romanis concessa fuit, videlicet ut predicatio Evangelii citius per totum vulgaretur orbem uni civitati obiectum.

Ocatvo, profectum habent ex eo quod mali, qui presunt pro conservandis sibi et heredibus divitiis et gloria dominationis mundane, sunt plurimum diligentiores et efficaciores in defendendo subditos, pacem procurando, iniuriantes puniendo quam boni et iusti presides, qui talia bona et sancta intentione facere conantur.

Nono, profectus habent electi ex prescitis in eo quod Deo sic providente per infi-
deles dampnandos invente sunt artes varie fidelibus perutiles ad salutem, ut liberales,
mechanice, medicina, et leges, ita quod in hiis infideles perdendi fervide laboraverunt
et fideles, Dei electi, intraverunt labores eorum. Videtis iam quam multiplices
profectus exurgant electis Dei ex hoc quod mali in isto mundo divitiis habundant et
presidatus tenent et electi in pauperitate et humilitate sub eis Deo militant. Videtis
quam multipliciter divina sapientia nonnullis uti malis presidibus et divitibus, malis
sapientibus et artificibus, etc., ad salutem suorum electorum. Non ergo inaniter, sed
per omnia rationabiliter universi rector optimus, qui cursus mundi et omnes eventus
in eo moderatur, prout salus exigit eorum quos ab eterno ad suam gloriam elegit, ita
mundum regit quod plurimum mali in eo bonis habundant et boni in illis deficiunt,
mali prosperantur et boni infortunantur — huius veritatis contrarium tenuerunt
illi philosophi; in hoc vani theologici, qui videntes Iov miseriis percussum maximis,
credebant ipsum illas pati pro eo quod coram Deo malus fuerit et perversus, licet
coram hominibus apparuerit vir optimus. Unde Elyphat, qui primo invectus est,
dixit: *quis unquam innocens periit, aut quando recti deleti sunt?* Etc.

<footnote n="6">6 ubi] nota quod electi recipiunt multiplices profectus ex presidentiis reproborum add. in marg.
dex. ms. || 17 a deo] sup. l. ms. || 26 que] qui a. c. ms. || 49 unquam] p. c. ms.</footnote>
Contra opinionem istius et sociorum eius loquens || ibi Beatus Gregorius dicit: “Sepe vero hic et innocentes pereunt et recti funditus delentur, sic tamen quod ad eternam gloriam pereundo servantur. Si enim nullus innocens periret, Propheta non diceret: *iustus periit, et non est qui recogitet*. Si rectos Deus providendo non raperet, nequaquam de iusto sapientia dixisset: *raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius*. Si iustos animadversio nulla percuteret, Petrus minime dixisset: *quoniam tempus est ut incipiat iudicium de domo Dei*. Illi ergo veraciter recti sunt qui amore superne patrie ad cuncta presentis vite adversa preparantur”. Henricus de Hassia.

26v

### 〈HENRICUS DE HASSIA〉

Nota de habitudine illorum terminorum ‘velle’, ‘nolle’, etc.

(Edidit Alexandra Baneu)

Dubium bonum Henrici de Hassia: dubium est de habitudine istorum terminorum ‘velle’, ‘nolle’, ‘non velle’, ‘non nolle’, ‘velle non esse’, ‘nolle esse’.

Ad quod respondendo dicenda sunt aliqua per ordinem. Primo, quod velle et non velle contradictorie opponuntur et quod ideo alterum istorum insit divine voluntati respectu cuiuslibet obiecti boni vel mali, complexi vel incomplexi, affirmati vel negati.

Secundo dicendum est quod velle et nolle habent modum oppositionis contrarie, quia iste propositiones possunt simul esse false ‘Deus vult A’ et ‘Deus nolt A’ posito quod A sit Socratem peccare. In nullo autem casu possunt simul esse vere, cum ad hoc sequeretur contradictoria simul stare. Sequitur enim ‘Deus nolt A’ esse, igitur non vult A esse’, quod stabit cum illa ‘Deus vult A’ esse’, si cum eadem stat hec ‘Deus nolt A’ esse’, quia cum quocumque stat antecedens cum eo stat consequens, igitur.

Tertio dicendum quod non velle esse est in plus quam velle non esse. Patet, quia ad secundum sequitur primum, et non econverso, ut notum est, igitur.

Quarto dicendum quod apud appetitum creatum reperiuntur duo actus specie distincti, unus acceptationis et prosecutionis respectu boni, et alter refutationis et revisionis respectu mali, quemadmodum apud intellectum respectu veri et falsi sunt actus contrarii, scilicet assensus et dissensus. Horum actuum primus, quia generaliter vocatur ‘volitio’, secundus potest generaliter vocari ‘nolitio’. Et ita sumendo nolitionem positive non equivalent nolitio et non volitio, sed ad nolle sequitur non velle, et non econverso. Manifestum est ergo quod apud creatam voluntatem ad velle non esse A non sequitur nolle esse A, cum stet actum volitionis respectu eius quod est A non esse sub ratione boni presenti inesse voluntati create, et sibi non inesse actum nolitionis respectu eius quod est A esse representati sub ratione mali. Et quia apud divinam voluntatem illi actus separari non possunt respectu boni et mali, videtur necessario sequi ‘Deus vult A non esse, igitur nolt A esse’, et econverso ‘nolt A esse, igitur vult A non esse’. Henricus de Hassia.

### 〈ANONYMUS〉

Nota de visionibus

(Edidit Alexander Baumgarten)

Notandum est de triplici fantasmatum origine, quarum prima est per attentas sensationes exteriores post quas relinquuntur fortes impressiones ymaginum sensatorum in organo retentivo. Et puto quod ille ymagines sint alterius speciei quam species sensibilium quibus actuabantur sensus exteriores, quia species in

<footnote n="11">11 dubium — hassia] *in marg. ms.* || 14 et¹] nolle *add. sed del. ms.* || 25 quarto] nota quod appetitus habet duos actus specificæ distinctæ et etiam intellectus *add. in marg. ms.* || 28 scilicet] assensus *add. sed del. ms.* || 40 notandum] nota de triplici fantasmatum origine *add. in marg. sin. ms.*</footnote>
organo fantastico reservate sunt de genere qualitatum permanentium, species vero immediate a sensibus producte sunt de genere succesivorum, ut motus, vel saltem de genere illorum de quibus nichil remanet destructo vel remoto producente vel active conservante. An vero quando et quotiens actuatur sensus exterior actuetur sensus interior per speciem eiusdem rationis, dubium habet quod hic non discuto, sed philosophis relinquo, qui probabiliter possunt tenere quod ex actuatione exterioris sensus resultat species de genere succesivorum alterius rationis qua actuatur sensus communis, ex cuius actuatione producitur tertia species permanentis nature que sola interius remanet omni sensatione exteriori et interiori cessante, qualiter non est de specie secunda, sed ad cessationem sensationis exterioris evanescit, sicut species prima ab obiecto procedens desinit ipso destructo vel remoto.

Secundo, oriuntur fantasmata ex fantasmatibus per modum elicitionis vel cuiusdam discursionis aut fictionis sive compositionis et ad originem fantasmatum secundum hunc modum faciunt multum passiones, dum aliquis illis detinetur dicente domino Alberto in *De sompno et vigilia* quod facilitas deceptionis in sensibus, tam in dormiendo quam in vigilando est ex passionis vehementia in qua existimus et quia diversi homines et animalia sunt in diversis passionibus, ideo diversi diversas habent causas sue deceptionis in hiis que apparent in sensu, sicut trepidus decipitur in timore existens et amans decipitur in amore vehementi existens, in tantum ut etiam propter modicam similitudinem videatur timenti quod videat hostes et amanti dilectum. Eodem est etiam in ira et in omnibus concupiscentiis et passionibus quod facile videlicet decipiuntur omnes existentes detenti ab eis. Passio enim — inquit — trahit de facili apparentem formam ad id quod quis timet vel desiderat unusquisque ergo secundum passiones quibus detinetur confingit fantasmata, ut luxuriosus de venereis, famelicus de ferculis, timidus de inimicis et hoc modo de ceteris. Ex malis ergo passionibus mala surgunt fantasmata et ex bonis bona.

Tertio oriuntur fantasmata ex immissionibus spirituum bonorum et malorum, quantum Deus secundum merita et demerita vel alias causas permittit, differenter tamen. Secundo notandum quod fantasmatum quedam sunt simplicia et quedam composita. Simplicia ut species lucis, coloris etc. de compositis ex partibus diversarum rationum est facies totalis faciei humane vel totalis hominis aut leonis, aut bovis, quod constat esse aggregatum ex fantasmatibus vel speciebus diversarum rationum cum in obiecto totali sint partes diversimode figurate et colorate, ut pili, oculi, os, nasus etc. quando horum fantasmatum compositorum partes eutrogenie ad intra se habent proportionaliter partibus obiectorum ad extra, tunc, quando sensus interior in sompno vel vigilia a talibus immutatur, apparent res ordinate sub dispositionibus et figuris suis. Quando vero ordo partium || illorum fantasmatum turbatur per motum distorsionis vel confusionis subiectorum quibus illa fantasmata sunt impressa, tunc fiunt apparitiones distorte, monstruose et incontinue, sicut manifestum est in freneticis et aliis in quibus est agitatio vel commotio tumultuosa subiectorum fantasmata deferentium. Exemplum huius est apparitio hominis in aqua que si superficietenus tranquilla fuerit debita apparet ymago si vero ventis agitetur vel aliunde commoveatur confunditur apparitio ita quod hac de causa apparet ymago nedum distorte et monstruose, sed etiam moveri tumultuose iudicatur. Ulterius est advertendum quod isti termini ‘fantasmata’, ‘apparitio’, ‘visio’ sumuntur dupliciter, scilicet quandoque pro qualitatibus intrinsecis sensibus vel organis, quandoque pro apparentiis vel apparentibus extrinsecus, verbi gratia ‘fantasmata hominis’ quandoque dicitur similitudo eius impressa memorie sensuali,

27r

<footnote n="5">5 discuto] discutio *ms.* || 26 ergo] fantasmatibus *add. sed del. ms.* || 28 differenter] diferente *ms.* || 32 bovis] Deus* ms.* || 38 distorsionis] distrasionis *ms.* || confusionis] partium *add. sed del. ms.* || 45 ulterius] nota quod iste terminus ‘visio’ dupliciter sumitur *add. in marg. dex. ms.*</footnote>
quandoque sumitur pro ymagine hominis exterius apparente cui res non subest. Hoc modo acceperunt discipuli Christi fantasmata quando videntes ipsum ambulare in mari putabant fantasmata esse. Hoc modo yris, halo, colores nubium fantasmata dici possunt, quia vel est de coloribus illis ibi ubi apparent, quamvis aliquid sit realiter quod apparet ibi, quia ipsa lux que est in sole sicut verbi gratia ymago que in speculo apparet nichil aliud est quam facies hominis vera propter reflexionem radiorum constituta in esse apparenti ubi non est. Sic et iste terminus ‘apparitio’ vel ‘visio’ quandoque sumitur pro actu quo potentia fertur perceptive in aliquid, seu quo aliquid in ipsa relucet, quod idem est. Quandoque apparitio vel visio accipitur pro illo quod ad extra apparet vel videtur; hoc modo accipitur visio Ex. 3, ubi Moyses videns rubum in flamma ignis non consummi dixit: *vadam et videbo visionem hanc grandem*, id est istud visibile insolitum et mirabile.

Eodem modo accipitur visio Act., ubi dicitur ex Iohelis prophetia filii vestri visiones videbunt, id est visibilia insolita ut linguas ignea et huiuscemodi. Hic consequenter quia varie sunt differentie apparitionum et visionum, quedam enim sunt omnino reales, quedam partim fantastice, quedam pure ymaginarie, potest dubitari de visionibus et apparitionibus variis in utroque Testamento contentis, quales fuerint aut que earum fuerint reales, que fantastice et que medie. Ubi hoc notum habeatur quod multe visiones patrum Veteris Testamenti fuerunt pure ymaginarie, quia multe tales acciderunt eis tempore sompni, multe tempore raptus eorum que omnes erant solum ymaginarie. De quibus videntur fuisse visiones quatuor animalium, de quibus habetur in principio Ez., et visio templi illius magni et miraculis de quo habetur circa finem. Similiter forsan visio Ysaie, qua dicit d. se super so ex etc. et multe visiones Ieremie et aliorum prophetarum. Videntur etiam de illis scilicet ymaginariis visionibus esse visiones Iohannis in Apoc. descripte, quia dicit se fuisse in spiritu tempore quo visiones illas habuit. Esse autem hominem in spiritu nichil aliud est in proposito quam sopitis seu suspensis exterioribus sensibus spiritum hominis repleri vel occupari visionibus mirabilium, sicut etiam conti⟨n⟩git in extasibus, in raptibus et amentiis variis que sepe hominibus naturaliter accidunt ex diversis causis. Differunt etiam visiones ymaginarie inter se secundum quod oriuntur ex diversis causis utpote a Deo aut bonis spiritibus vel a natura vel a malis spiritibus, quia illi qui visiones ymaginarias a Deo immissas habuerunt simul sciverunt quod dormierunt seu in excessu mentis seu in extasi erant, quod non fit ita quando visiones ymaginarie fiunt a natura, ut in sompno vel extasi, vel quando fiunt a dyabolo. Tunc enim videntes plurimum decipiuntur tempore visionum credentes se reales visiones habere quando solum habent ymaginarias. Rarissime enim accidit vel forte naturaliter accidere non potest quod aliquis vere dormiat et iudicio rationis pro tempore dormitionis hoc cognoscat. Constat iterum quod quedam visiones de quibus fit mentio in Scripturis Sacris fuerunt reales secundum quid vel simpliciter. Utique visio qua vidit Moyses Dominum facie ad faciem de qua habetur Ex. non fuit ymaginaria solum, sed realis in aliqua effigie corporea. Sic et visio trium angelorum qui Abrahe occurerunt. Similiter visio rubi in flamma ipsum non comburrente et apparitio manus scribentis “mane, thekel, phares” de qua habetur in Daniele. Insuper, in Novo Testamento, visio Spiritus Sancti in specie columbe in linguis igneis et in ceteris similibus.

Sed dicis: ex quibus poterit discerni que visiones de illis sint vel fuerint reales et que ymaginarie?

<footnote n="10">10 ubi] dominus add. sed del. ms. || 14 hic] nota quod varie sunt differentie visionum sive apparitionum add. in marg. dex. ms. || 23 miraculis] in ras. ms. || circa finem] p. c. ms. || dicit] vidit a. c. ms. || 27 seu] sp add. sed del. ms. || 38 tempore] derectionis add. sed del. ms. || 40 qua²] sup. l. ms. || 46 sed] nota ex quibus ditingui potest visio esse ymaginaria aut fantastica add. in marg. dex. ms.</footnote>
Responditur quod ex multis.

Primo, ex modo immissionis, utpote si in sompno, extasi vel raptu immitantur.

Secundo, ex causa visionum finali ut si solum fiant in designationem aliquorum.

Tertio, ex previis occasionibus immittendi.

Quarto, ex conditione cause efficientis. Hoc dico quia opera Dei solent esse
realia, solida et firma, cum eque facile sit ei facere realiter sicut solum apparenter,
diabolus vero e contrario, quia non potest ea que placent facere realiter, studet ipsa
facere saltem fantastice et solum apparenter, sicut in ludificationibus magicis, vanis
et inanibus.

Quinto, ex visorum effectibus qui realitatem indicant ut locutio, scriptio,
commestio, motio, luctatio etc. Visio ergo trium angelorum ab Abraham fuit
realis et non imaginaria, quia commederunt cum eo. Sic et a Iacob non utique
cum fantasmate, sed cum angelo in assumpta corporali effigie luctabatur. Et ita de
similibus multis.

Iudei dicunt quod angeli non apparuerunt Abrahe realiter in corporibus as-
sumptis humane effigiei, sed solum apparentie fuerint. Sic opinantur Iudei a diabolo
moti ne ex Scripturis ipsorum possit manuductio sumi quod Deus possit assumere
humane nature veritatem et in ipsa apparendo omnia opera veri hominis facere.

Tertio est advertendum quod una res aliam representat sive alterius notitiam
inducit provenit ex tribus, quia vel ex similitudine, vel ex correlatione, vel ex
naturali conditione. Considerando circa primum invenimus quod rerum adinvicem
similitudo vel conformitas est duplex, quia vel essentialis, vel accidentalis.

Primo modo omnis effectus univocus representat suam causam et e converso.

Secundo modo scilicet ratione accidentalis conformitatis effectus equivocus
suam causam quodammodo representat ut ubi carbo et fumus ignem representant,
propter conformitatem accidentalem in siccitate, in levitate et in aliis qualitatibus.
Verum est quod ut effectus equivocus, id est alterius speciei a sua causa determinate
et distincte representet ipsam ratione conformitatis accidentalis requiritur quod ille
cui sic representat prius aliquando causam determinate cognoverit et quod talem
effectum producere consueverit, verbi gratia quia ad hoc ut ymago aliqua artificialis
ex conformitate accidentali ducat virtutem se in apparitionem propriam, verbi gratia
Petri vel alicuius alterius oportet videntem aliquando vidisse illum vel qualis sit aut
fuerit audivisse vel legisse. Tria enim requiruntur ut data ymago artificialis aliquem
determinate representet. Primum est ut ymago illa in suis lineamentis et coloribus
distincte precognoscatur, secundum ut ille cuius et prius fuerit distincte cognitus,
tertio requiritur eorum adinvicem relatio penes similitudinem vel conformitatem,
et hoc est cognoscere ymaginarie respective ut alterius signum quod presupponit
cognitionem eiusdem absolutam inquantum est talis dispositionis et figure.

(ANONYMUS)

Utrum esse suppositatum trine sit propria proprietas essentie divine

(Edidit Mādālina Pantea)

Arguitur quod non, nam esse suppositatum trine potest competere creature,
igitur. Tenet consequentia, ex conditione proprietatis proprie. Et antecedens
probatur, nam illa A essentia divina est trine supposita, et A essentia est creatura
nulla consideratione videtur ad contradictionem humanitus deducibilis et maxime,
cum illud non reponat rem extra conditionem creature, igitur.

<footnote n="3">3 fiant] d add. sed del. ms. || 4 previis] oc add. sed del. ms. || 19 tertio] nota quod una res aliam representat provenit ex tribus add. in marg. dex. ms. || 27 equivocus] alius sp add. sed del. ms. || 29 quod] quem a. c. ms. || 32 aut] in marg. dex. ms. || 33 tria] nota quod tria requiruntur ad hoc ut data ymago aliquid representet distincte add. in marg. sin. ms.</footnote>
Oppositum arguitur, quia esse suppositatum trine, convenit omni et soli essentie
divine, igitur est eius proprietas proprie propria. Tenet consequentia et antecedens
pro prima parte, quod omni est fides katholica iuxta illud Athanasii: “fides autem
katholica hec est, ut unum Deum in Trinitate et unitatem in Trinitate veneremur”,
sed quod nulli alteri. Patet, quia si conveniret creature, tunc ipsa esset perfecta
similitudo deitatis. Quod est contra determinationem Ecclesie, ut patet *Extra*,
“De summa Trinitate et fide catholica”, capitulo ‘Dampnamus’, ubi dicitur: “inter
creatorem et creaturam non potest tanta similitudo notari, quin inter eos maior sit
dissimilitudo notanda”.

Primo notandum quod ratio suppositati excludit innitentiam forme ad
subiectum vel partis ad totum vel ad alterum. Item, advertendum quod esse
suppositatum innitentiam excludit, est autem sextuplex innitentia.

Prima: contiguitatis ad contiguum, ut locati ad locum.

Secunda: coexistentis alteri appropriative ad illud cui coexistit, ut in “intelligentia
innititur orbi”.

Tertia: conservati ad conservans, ut vini ad vas.

Quarta: innitentia actualis vel aptitudinalis forme ad subiectum vel econverso.

Quinta: partis ad totum et hee sunt innitentie naturales.

Sexta: est miraculosa et supernaturalis qua aliqua natura alieno suppositato
innixa illo subsistit vel suppositaliter existit, ita quod illius subsistere non est eius
esse, sed ab illo realiter distinctum.

Propositio prima: sicut quelibet personarum trium innitentiarum est ad esse
suppositatum impertinens, sic quelibet trium ultimarum rationi suppositati est
repungnans. Prima pars patet, quia nulla primarum trium innitentiarum repungnat
suppositato nec infert esse suppositatum nec sequitur, igitur. Quod non repungnet
patet, quia aqua innixa vasi primo modo est suppositatum similiter intelligentia
innixa orbi secondo modo, et Deo tertio modo. Sed quod nulla earum sequatur ad
esse suppositatum patet, quia Deus est suppositatum et nullo illorum modorum
potest inniti. Sed quod nulla illarum inferat esse suppositatum patet, quia esse
suppositatum potius innitentiam excluderet, etiam humanitas Christi primo et
tertio modis innitebatur alteri, et tamen non fuit suppositatum. Similiter quoad
secundum modum staret intelligentiam innixam orbi subsistere suppositate aliena,
ut si assumeretur in unitatem alterius suppositati. Secunda pars propositionis
probatur, quia nichil vocatur suppositatum quod alteri actualiter vel aptitudinaliter
innititur, ut pars, sicut patet de anima etiam separata vel ut forma inherens, ut quod
alieno innixum illo suppositaliter existit, sicut humanitas Christi.

Ex hiis sequitur corollarie quod sicut solus Deus sibi esse suppositatum
neccesario determinat, sic certe creature esse suppositatum simpliciter repungnat.
Prima pars patet, quia Deus ratione sue simplicitatis nulli potest inniti, ut subiecto
vel toti vel suppositanti, igitur. Secunda pars probatur, quia forma substantialis
separata non potest esse suppositatum propter aptitudinalem innitentiam ad
subiectum, eo quod talis tendentia seu inclinatio ad informandum non est nisi
sua essentia talis speciei, etiam forma separata nunc non est suppositatum. Fiat
igitur suppositatum per Dei omnipotentiam, tunc verificantur contradictoria sine
mutatione. Ex hiis potest suppositatum sic describi: suppositatum est res per se
subsistens nulli alteri a se secundum actualem vel aptitudinalem tendentiam innixa,
ut subiecto vel toti aut suppositanti. Sed ultra rationem suppositati ly ‘persona’
connotat rem pro qua supponit esse naturam rationalem, et potest sic describi:

<footnote n="12">12 innitentia] nota quod sextuplex est innitentia *add. in marg. sin. ms.* || 17 *vel¹*] habitudinalis *add. sed del. ms.* || 39 *sue*] suo *a. c. ms.* || 45 *describi*] nota quid sit suppositatum et persona *add. in marg. sin. ms.*</footnote>
persona est natura rationalis per se subsistens, nulli alteri a se actuali vel aptitudinali
tendentia innixa, ut subiecto seu toti aut suppositanti.

Pro secunda conclusione notandum quod res dicuntur distingui que sic se
habent, quod de termino suppositante adequate pro una earum aliquid vere
affirmatur, et idem de termino suppositante pro reliqua earum per modum
contradictionis vere negatur. Patet, quia hoc requiritur ad distinctionem, si enim
quidquid verificatur de nomine unius, etiam verificatur de nomine alterius et
econverso. Similiter quidquid negatur de nomine unius, etiam negatur de nomine
alterius ipse sunt inter se eedem omnibus modis quibus una earum est eadem sibi
ipsi, etiam hoc sufficit ad distinctionem, quia si A verificatur de C, et vere negatur
de B, B et C res non sunt omnibus modis inter se eedem, quibus C res est eadem sibi
ipsi, non enim videtur quare A negaretur de B et non de C. Talis autem distinctio
vel est tanta, ut verificet negativam nominum illarum rerum distinctarum de se
invicem et est distinctio realis, et illa adhuc est duplex, quia vel verificat negativam
cuius predicato additur ly 'res', que ut C non est res que est B, et dicitur distinctio
essentialis vel verificat negativam illorum simpliciter stante veritate arffirmative in
qua predicato additur ly 'res' que ut talem A non est B, licet sit aliqua res que est B et
dicitur distinctio realis, non essentialis. Si autem distinctio non verificat negativam
termini unius rei de termino alterius, dicitur distinctio non realis, sed a quibusdam
modalis vel formalis, eo quod res dicuntur esse eedem formaliter, que sunt inter se
omnipharie eedem, || ideo per oppositum dicuntur distingui formaliter, quia non
sunt eedem omnipharie.

Corollarium primum: non sequitur ‘A et B distinguuntur formaliter, igitur A et B formaliter distinguuntur’. Patet, quia sit A nomen essentie divine et B persone. Antecedens est verum, ut patebit in secunda conclusione et consequens falsum, quia sensus est, quod A et B omnipharie distinguuntur, id est nullo modo sint idem.

Secundum: eundem hominem esse in tribus distinctis locis non concludit eandem naturam humanam esse communicatam tribus realiter distinctis personis. Patet, quia non esset realis distinctio illius qui esset in uno loco ab illo qui esset in alio.

Tertium: ex hoc quod materia Socratis eadem in numero potest subesse accidentibus embrionis manente Socrate, et consequenter disposita infundi animam Socratis, non sequitur essentiam Socratis esse distinctis personis ydemptice communicatam. Patet, quia non esset maior distinctio ibi quam si Socrates idem numero esset in distinctis locis. Ex isto patet, quod quidam insufficienter nituntur concludere possibilitatem Trinitatis create, ex hoc quod Deus potest materiam Socratis eo manente ponere sub accidentibus embrionis, et ei animam Socratis denuo infundere, et rursus eandem sub aliis accidentibus embrionis subicere, et tertio eandem animam Socratis infundere. Patet ex dictis. Tertio notandum.

Tertio notandum quod per esse suppositatum trine, non intelligo rem inniti tribus eam suppositantibus, quia hoc non conveniret Deo, sed intelligo eandem naturam tribus suppositatis realiter distinctis esse communicatam, sic quod sit ydemptice numeraliter illa tria suppositata et quodlibet eorum, et hoc convenire creaturis potest dupliciter ymaginari. Uno modo quod eadem creatura esset tribus suppositatis communicata, et ex natura rei esset indifferens ad posse communicari pluribus vel paucioribus. Secundo modo quod limitetur ad trinam suppositantem, ita quod ex natura rei repungneret sibi maior vel minor suppositorum pluralitas.

Conclusio prima: unica essentia divina tribus personis neccesario communicatur
numeraliter ydemptice, duabus productive et uni improducte, quod unica essentia
divina sit. Patet per illud Athanasii: “Patris et Filii et Spiritus Sancti una est divinitas”.
Item, per beatum Ieronimum in Expositione fidei dicentem: “credimus hanc

<footnote n="1">1 natura ] p. c. ms. || 39 tertio notandum ] iter. p. c. ms. || 47 conclusio prima ] prima conclusio add. in marg. dex. ms.</footnote>
Trinitatem personis distinctam substantia unicam”, et subdit ibidem Augustini: “quidquid docetur ac dicitur unitas est Trinitas, et Trinitas distincta personis”, sed quod neccesario duabus communicetur productive et uni improducte. Probatur, quia communicatur productive duabus et non contingenter, quia sic staret eam aliquando non communicari, quod est absurdum. Prima pars antecedentis, patet per illud Athanasii: “Pater a nullo est” etc., “Filius a Patre solo” etc., et per illud Augustini 15 *De Trinitate*, capitulo 26: “sicut Pater essentiam prestat Filio sine generationis initio, ita Spiritus Sanctus prestat essentiam sine spirationis Spiritus Sancti initio”. Patet, etiam per determinationem Ecclesie que habetur *Extra*, “De summa Trinitate et fide katholica”, capitulo ‘Firmiter’, ubi dicitur: “Pater a nullo est factus, Filius autem a Patre solo, ac Spiritus Sanctus pariter ab utroque: absque initio semper ac fine, Pater generans, Filius nascens et Spiritus Sanctus procedens”.

Propositio collateralis, prima: licet divina essentia a Patre incommunicabili et improductibili communicetur Filio per naturalem generationem et Spiritui Sancto ab utroque per spirationem, ipsa tamen ex hoc non contrahit aliqualiter active vel passive productionis denominationem. Prima pars patet ex conclusione et auctoritatibus ad eam allegatis. Secunda probatur, quia essentia divina non generat seipsam, nec personam, quia illa est etiam ipsamet, nichil autem generat seipsum, ut patet per beatum Augustinum 1 *De Trinitate*, capitulo 1. Patet etiam per determinationem Ecclesie, capitulo ‘Dampnamus’, ubi dicitur: “illa res, scilicet essentia divina nec est generans, neque genita, neque procedens, sed est Pater qui generat, Filius qui generatur et Spiritus Sanctus qui procedit”.

Corollarium secundum: quamvis Deus Filius per modum Verbi naturaliter et liberrime generetur, et Spiritus Sanctus per modum amoris liberrime et neccesario spiretur, intellectus tamen divinus non est principium Filii generativum, nec voluntas divina principium Spiritus Sancti spirativum. Quod uterque, scilicet Filius et Spiritus Sanctus necessario producatur patet ex conclusione, sed quod liberrime patet de Filio, quia producitur voluntarie complacenter, et incoacte, ut patet per Magistrum libro 1, distinctione 6, dicentem: “Pater, sicut sapiens, ita volens generat Filium”, et per illud Matth. 3: *hic est Filius meus in quo michi bene complacui*. Sed de Spiritu Sancto patet, quia procedit tanquam amor, quia est dilectio qua “Pater diligit Filium et Filius Patrem”, ut patet per Magistrum 10 distinctione primi, ubi allegat de hoc Ieronimus super Ps. 14 et Augustinum 7 *De Trinitate*: “nullus autem producit amorem nisi voluntarie”, igitur. Tertia pars corollarii, scilicet quod intellectus non sit principium Filii nec voluntas Spiritus Sancti, patet, sicut de essentia divina, intellectus enim formaliter est essentia divina, similiter et voluntas, et dicuntur in divinis secundum substantiam, et non relative.

Tertium: sicut incomprehensibiles ac ineffabiles duarum originationum actus in divinis in genere entium sunt supremi, ita in specie actuum sunt excellentissimi. Prima pars patet, quia actus originationis sunt ipse Deus. Secunda pars persuadetur, quia ex parte agentis sunt liberrime. Libertas autem est nobillisima conditio actus quoad agens, et precipue cum libertas complacentie a multis probabiliter ponatur nobilior conditio quam libertas oppositionis vel ad minus non minus esse nobilis, cum non videatur concedendum quod Pater excellentiori modo diligat creaturam libere contingenter, quam Filium diligat libere complacenter, sicut etiam videtur innuere Magister, distinctione 25 secundi, ubi ex verbis Augustini concludit quod: “liberum arbitrium dicitur, quia sine coactione et necessitate impellente vel cogente

<footnote n="1">1 unicam ] p. c. ms. || 6 pater ] Patre a. c. ms. || 12 procedens ] p. c. ms. || 13 propositio collateralis ] contra creative add. in marg. sin. ms. ; corollarium primum add. in marg. dex. ms. || 14 naturalem ] generalem add. sed del. ms. || 23 corollarium secundum ] contra non libere add. in marg. sin. ms. ; secundum add. in marg. dex. ms. || 38 tertium ] iter. in marg. dex. ms. || 40 originationis ] p. c. ms. || 43 quam ] tl add. sed del. ms.</footnote>
videlicet appetere quod ex ratione decreverit”. Similiter ex parte productorum illi actus sunt neccesario quod videtur eos dignificare in ordine ad producta, etiam verisimilius videtur quod illi actus respectu nobilissimorum productorum sint nobilissimi, tamen quia producens perfectissime suam substantiam penitus et immense communicat producto, tamen non videatur concedendum quod Pater ubi supra quod pertinet huc.

Conclusio secunda: licet tres persone divine suis proprietatibus inter se distinguantur realiter, et per easdem ab essentia solum formaliter, nomina tamen abstracta proprietatum non significant entitates a personis distinctas aliqualiter. Prima pars probatur, quia persone divine inter se distinguuntur per hoc quod uni proprie convenit generare et alteri generari ab illa, et tertie spirari ab utraque, igitur. Antecedens patet, quia per tales proprietates est inter eos oppositio relativa. Patent etiam tres partes per Augustinum 11 *De Trinitate* et allegat Magister distinctione 8 primi, dicentem: “ideo simplex natura dicitur summi boni, quia est hoc quod habet, excepto quod relative quelibet persona ad alteram dicitur nec est ipsa”. Patet, etiam per illud Concilii: “sed est Pater qui genit, Filius qui || gignitur, Spiritus Sanctus qui procedit”, et subditur tamquam* motivum, “ut distinctiones sint inter personas et unitas in natura”. Secunda pars patet, quia per easdem proprietates distinguuntur ab essentia, quia verificantur de personis et negantur de essentia, non tamen verificatur negativa per se de essentia, nec econverso. Sed tertiam partem probat Magister distinctione 33 primi, per auctoritatem Ieronimi dicentis in *Expositione fidei*: “tres personas expressas sub proprietate distinguimus, non enim nomina tantummodo, sed etiam nominum proprietates, id est personas confitemur”, et subdit Magister: “ecce aperte dicit personas proprietatibus distingui et proprietates esse personas”.

Corollarium primum: sicut distinctio personarum summe unitati ac simplicitati essentie non derogat, sic fecunditas generativa Patris et vis spirativa Patris et Filii, et Spiritum Sanctum non producere ad intra, eorum maiestati et omnipotentie equalitati non repungnat. Prima pars patet per Augustinum 6 *De Trinitate*: “Deus vere et summe simplex est”, et per determinationem Ecclesie loco prius allegato, ubi dicitur: “Pater et Filius et Spiritus Sanctus tres quidem persone, sed una essentia, substantia seu natura omnino simplex”, et in capitulo ‘Dampnamus’: “nos”, inquit Papa, “sacro approbante Concilio, credimus et confitemur cum Petro, usque ibi, ac sigillatim quelibet earum, et ideo in Deo solum est Trinitas, et non quaternitas”. Secunda pars patet per illud Athanasii: “et in hac Trinitate” etc., et per capitulum ‘Firmiter’, ubi dicitur quod: “sint consubstantiales, coequales, coomnipotentes et coeterni”.

Secundum: posita ydea communi in entibus, ut ascribitur Platoni, non esset in tali essentie et suppositorum habitudo similis Trinitati increate. Patet, quia suppositata ydee magis different quam suppositata divina, quia different numero essentialiter, cum essent individua et ydea species. Ex quo patet, quia talis natura communis etiam rationalis non esset perfecta manuductiva similitudo increate Trinitatis, eo quod maior esset distinctio suorum suppositorum quam in divinis.

Tertium: persone divine non distinguuntur proprietatibus tamquam eis intrinsecis relationibus, aut extrinsece adiacentibus, aut ab eis ex natura rei differentibus, aut tamquam complexe significantibus patet, quia semper essent distincte a personis.

Tertia conclusio: licet naturam creatam limitante tribus suppositis subsistere sit simpliciter impossibile, aliquam tamen creaturam trine suppositatam ad maiorem vel minorem pluralitatem suppositorum indifferentem posse esse, non videtur

<footnote n="7">7 conclusio secunda] iter. in marg. dex. ms. || 14 ideo] verbum incertum add. ms. ||</footnote>

<footnote n="17">17 tamquam*] p. c. ms. || 35 coomnipotentes] coopinantes ms. || 39 quia] quod a. c. ms.</footnote>

<footnote>|| 46 tertia conclusio] iter. in marg. sin. ms.</footnote>
rationibus vel Scripturis ad contradictionem deducibile. Prima pars probatur, quia si A rationalis creatura subsisteret suppositis B, C, D aliqua persona divina posset illam in unitatem suppositi assumere, et sic solum unico supposito subsisteret etiam non videtur repungnatia quin per Dei omnipotentiam posset communicari pluribus, sicut tribus. Secunda pars patet per rationem ante oppositum.

Propositio prima: etsi nobis apparenter non implicet creaturam trine suppositatam ad maiorem vel minorem suppositorum pluralitatem indifferentem posse esse creaturam, tamen per modum filiative generationis aut spirative productionis esse communicabilem tribus personis potius videtur negandum katholice. Prima pars sequitur ex secunda parte conclusionis. Secunda probatur, quia cum filiative generationis aut spirative productionis modus quo producens plenissime et immense suam essentiam communicat producto, sit tam in genere entium quam in specie actuum dignissimus, ut patet circa primam conclusionem. Verisimile videtur quod sit soli Deo proprius, nec alteri sine efficaci ratione ascribendus.

Secunda propositio: A enunciabile humana consideratione repungnantiam non includere, non sufficit ad ipsum irreprehensibiliter asserere. Patet ex precedenti et presertim, cum multa sint enunciabilia humanitus ad contradictionem non deducibilia, que tamen sunt simpliciter impossibilia et Deum non esse trinum et unum, Spiritum Sanctum procedere a solo Patre etc.

Tertia propositio: esse suppositatum trine cautius ponitur propria proprietas essentie divine, sic quod ab una persona alia filiative generetur et tertia a generante et genita per modum amoris utriusque spiretur. Patet ex dictis. Ad rationem ante oppositum patet ex secunda propositione tertie conclusionis. Auctoritas post oppositum est pro propositione collaterali eiusdem.

Vel possunt sic poni, propositio prima esset talis: etsi creaturam rationalem per modum filiative generationis aut spirative productionis esse communicabilem tribus personis sit abque contradictione sustinibile cautius, tamen videtur nec hoc nec oppositum asserere, sed neutraliter utramque parte pie dubitare. Prima pars patet ex conclusione. Secunda probatur, quia nulla pars contradictionis est evidenter convincibilis licet utraque habeat verisimiles persuasiones, et cum non solum reprehensibile sit abnegare que potest. Verum etiam ei attribuere que non potest, cautius videtur utramque partem neutraliter dubitare precipue cum dicat Magister distinctione 2 primi, quod in hac materia Trinitatis: “cum modestia et timore agendum sit”, et distinctione 33: “immensum est quod exigitur et similiter periculosum nimis est de rebus tantis ac tam reconditis aliquid ultra prescriptum celeste preferre”, et sequitur “non ergo, non aliquid addendum est, sed modus constituendus est audacie”.

Secunda propositio: etsi esse limitante suppositatum trine sit propria proprietas essentie divine, creaturam tamen subsistere propria suppositalitate tribus suppositis limitante non apparet repungnatiam implicare. Prima pars patet ex prima parte conclusionis et secunda ex secunda.

Tertia propositio, secundum primum modum trine suppositatis, questio est vera, sed iuxta secundum cautius dubitanda. Patet ex dictis.

<footnote n="6">6 propositio prima] corollarium primum *add. in marg. sin. ms.* || 15 secunda propositio] secundum *add. in marg. sin. ms.* || 20 tertia propositio] tertium *add. in marg. sin. ms.* || 35 tam] *sup. l. ms.*</footnote>
### <ANONYMUS>

Circa secundum librum *Sententiarum*: Utrum Deus possit se tante communicare ad extra quante ad intra, et utrum persone differant specifice

(Edidit Andrei Marinca)

Nota: quamlibet denominationem perfectionis simpliciter potest Deus commu-
nicare creature, nulli tamen omnem vel omnes, quia hoc poneret eam extra limites
 creature. Vel conceditur quod uni omnem, nulli tamen immense seu independenter,
 quia hoc esset eam ponere extra limites creature, et ly 'dependenter', 'independenter',
 'immense' etc. non dicit perfectionem simpliciter, sed modum habendi perfectiones.
 Et sic habere esse a se vel ab alio, quia alias Pater haberet aliquam perfectionem
 simpliciter quam non haberet Filius, eo quod Pater habet esse a se et Filius a Patre.

Nota: stat duas species essentialiter esse eque perfectas, quia non est de ratione
specifice esse esse perfectius vel minus perfectum.

Item, dicunt quidam quod stat aliqua differre specifice et essentialiter esse eque perfecta, sicut sunt tria supposita in divinis essentialiter eque perfecta, que tamen distinguuntur plus quam numero.

Item, essentia divina et Pater et Filius distinguitur formaliter.

Nota: secundum Augustinum, maior perfectio in esse specifico capitur a
perfectiori ratione ydeali in menta divina, ita quod illud quod perfectiorem rationem
ydealem participat cum Deo dicitur perfectoris speciei. Et sic homo dicitur
perfectoris speciei quam asinus, quia participat perfectionem essentialem, scilicet
intelligere etc., quid non asinus.

Nota: aliqui dicunt quod distinctio divinarum personarum sit maxima, aliqui quod sit minima. Item, aliqui concesserunt quod essent divina generat, sed non per se primo. ||

### <ANONYMUS>

Utrum sit dare supremam speciem in latitudine creabilium

(Edidit Andrei Marinca)

Reverendus Henricus de Hassia: hec coniunctiva non videtur includere repugnantiam: 'A est creatura et est infinita simpliciter,' ergo non videtur negandum quod Deus possit facere infinitum kategorematice. Sed alii dicunt quod hoc sit impossibile.

Item, hoc argumentum nihil valet: in qualibet parte proportionali hore Deus creat unam creaturam, et in secunda parte proportionali in duplo perfectiorem, et sic consequenter, ergo est dare ultimam seu supremam speciem creabilem, quia sicud nulla est ultima pars proportionalis, sic nulla est ultima creatura.

Item, aliqui dicunt quod inter quaslibet 2 species infinite possunt esse medie, et hoc intelligitur de speciebus que sunt 'hoc aliquid in actu', quia inter compositum et suam formam substantialem que diferrunt specifice non est dare mediam, quia sunt eiusdem perfectionis essentialis. Sed Henricus de Hassia dicit quod non oportet, quia possunt esse diverse species que sunt 'hoc aliquid in actu' omnino equales essentialiter perfectionaliter.

Item, nota quod Deus cuiuslibet speciei producibilis productivus est ad extra,
quia quamlibet continet in se eminenter, virtualiter, et potenter. Et ex hoc sequitur
quod quelibet species vel creatura aliam continens eminenter seu virtualiter absoluta
productivitate potest eam producere seu de potentia absoluta, licet non de ordinata,
quia Deus non decrevit concurrere cum ea ad producendum ipsam. Non tamen
potest producere superiorem, quia illam in se non continet et nihil dat quod non
habet, et sic angelus posset producere homo, homo asinum etc.

29r

<footnote n="21">21 perfectionem ] add. in marg. ms.</footnote>
⟨ANONYMUS⟩

Utrum beatorum beatitudo et dampnatorum dampnatio augeatur

(Edidit Andrei Marinca)

Henricus de Hassia distinguit duplicem beatitudinem, essentialem et accidentalem, et similiter duplicem dampnationem, essentialem et accidentalem. Beatitudo essentialis est visio Dei et fruitio eius beatifica. Beatitudo accidentalis consistit in dotibus corporis et anime, in corona virginitatis, martirii, doctorum et in cognitionibus creaturarum, ita quod omnia cetera bona preter visionem Dei et fruitionem ad beatitudinem pertinent accidentalem. Proportionaliter, dampnatio essentialis est carentia divine visionis et beatifice fruitionis, et ista esset equalis omnibus dampnatis, ymmo et parvulis in solo originali decedentibus. Sed omnia cetera mala, ut pene sensus, tristitie, dolores, vermis et similia ad dampnationem pertinent accidentalem.

Adhuc tamen nota quod secundum magistrum Henricum de Oyta, beatitudo essentialis et accidentalis aliter solent distingui, et similiter dampnationes, ita quod per beatitudinem essentialem intelliguntur omnia bona que beato tribuuntur pro suis propriis meritis, et accidentalis que sibi attribuuntur pro meritis aliorum vel aliunde, ut est gaudium quod eis additur pro conversione beatorum, iuxta illud: *Gaudium est angelis Dei super uno peccatore penitentiam agente*, etiam si amicus unius beati ascendente in celum, de hoc etiam habet ipse speciale gaudium plus quam ceteri beati. Esset etiam si per doctrinam vel exempla que hic reliquit aliqui convertuntur et meliorantur, de hoc habet speciale gaudium, et cum hoc aliud bonum, scilicet famam in mundo. Que quidem fama etiam ad beatitudinem accidentalem pertinet, et sic de multis aliis.

Proportionaliter, dampnatio essentialis consistit in omnibus malis que sibi adduntur ex meritis propriis precise quibus, scilicet mala meruit. Sed cetera mala que ei accidunt et ex meritis malis aliorum vel aliunde de per accidens ad dampnationem accidentalem pertinent. Verbi gratia, sicut *gaudium est angelis Dei super uno peccatore penitentiam agente*, sic pena additur omnibus dampnatis, cum unus adducitur de novo ad Infernum. Verum quod durum esset dicere quod pena adderetur dampnatis ex hoc quod hic boni pervertuntur, nisi ipsi dampnati specialiter agerent ad subversionem unius viatoris. Deus enim non esset ita pronus ad puniendum sicut ad premiandum, iuxta hoc. Patet quod beatitudo essentialis secundo modo est superius ad li beatitudo essentialis primo modo, et dampnatio essentialis secundo modo superius ad dampnationem essentialem primo modo. Patet satis ex terminis. Ex quo sequitur quod econverso beatitudo accidentalis secundo modo est inferior ad accidentalem primo modo, et sic de dampnatione. Patet faciliter intuenti.

Et isto habito posset responderi et sit prima propositio: quod beatitudo essentialis primo modo ista augetur in beatis saltem in multis et forte in omnibus ante iudicium, sed non postea. Cuius ratio est quia angeli illuminant sese notificando sibi multa, etiam que ad misterium Trinitatis pertinent, ut tenet Magister secundo, distinctione 11, et per consequens visio augetur, igitur et fruitio. Ultima consequentia tenet, quia dicit Gregorius: "In illa celesti civitate quantum unusquisque cognoscit, tantum diligit," ex quo videtur quod fruitio sit proportionalis visioni.

<footnote n="2">2 augeatur] quod sicut gloria beatorum crescit ex gloria sibi coniunctorum, ita similiter pena dampnatorum ex dampnatione aliorum, Luc. 16. *add. in marg. ms.* || 4 accidentalem] nota quod duplex est beatitudo *add. in marg. ms.* || 7 preter] viso *add. sed del. ms.* || 12 accidentalem] Quod pena prius dampnatorum crescat ex dampnatione posteriorum et econverso. Is. 65: *Reddam et retribuam in sinu eorum iniquitates vestras et iniquitates patrum vestrorum simul, dicit Dominus. add. in marg. ms.* || 31 unius] dampnati *add. sed del. ms.* || 33 essentialis¹] in marg. ms. || 36 accidentalem] quarto modo primo *add. sed del. ms.*</footnote>
Item, angeli ex ministerio eorum ad homines merentur continue plus et plus, saltem ante iudicium, igitur visio et fruitio ipsis augentur etc. Ex illo sequitur quod proficiunt in beatitudine essentiali secundo modo. Patet per premissa, quia omnis beatitudo essentialis primo modo est essentialis secundo modo.

Alia propositio, scilicet secunda: beati proficiunt in beatitudine accidentali secundo modo. Pater per Evangelii: *gaudium est angelis Dei* etc., et per alia ibidem adducta in secunda distinctione.

Corollarium quod beati proficiunt in beatitudine accidentali primo modo. Probatur, quia beatitudo accidentalis secundo modo est inferior ad accidentalem primo modo.

Tertia propositio: dampnatio essentialis dampnatorum non augetur, sive capiatur primo modo sive secundo modo. Quod non primo modo, quia uno tempore dampnati non plus privantur fruitione beatifica quam alio, ymmo semper sunt eque privati etc. Quod non secundo modo, quia volunt doctores, videlicet Prepositinus et alii quod quidquid debetur dampnatis pro suis meritis malis hoc semper datur eis in Inferno, non plus uno tempore quam alio. Verbi gratia, Arrius equaliter patitur pro suis meritis precise sive homines peiorentur per doctrinam suam sive non, quia quantum in eo fuit, tunc ipse peioravit omnes homines, sive ipsi peccent sive non. Et ergo pro illo punitur qualitercumque etiam homines faciant, quia Deus respicit voluntatem non factam.

Sic etiam dicunt doctores quod beati quoad beatitudinem essentialesm secundo modo non proficiunt nec deficiunt, quia Deus respicit voluntatem non factam, loquendo de beatitudine que eis debetur pro bonis preteritis. Verum, si de facto merentur de novo sicut supra dictum est, tunc beatitudo essentialis secundo modo augetur. Sic etiam intelligo illud de dampnatione, ita quod dampnatio habita pro preteritis non augetur. Si vero dyaboli et alii dampnati actualiter peccant seducendo viatores et plasphemiando, tunc dampnatio essentialis secundo modo augetur, quia ipsi adhuc sunt in statu merendi malum etc.

Quarta propositio: nec beatitudo essentialis nec dampnatio essentialis secundo modo augebitur post iudicium. Probatur, quia licet ille benefacient post iudicium, et illi male, tamen post iudicium non erit status meriti nec demeriti, sicut modo est, igitur propter bona vel mala ipsorum opera, nec isti premiabuntur, nec isti punientur amplius quam prius.

Quinta propositio: beatitudo accidentalis secundo modo augebitur ante iudicium et etiam post, licet etiam beati nihil amplius merentur. Quod ante iudicium, patet per fundamentum secunde propositionis. Sed quod post, probatur, quia novas cognitiones veritatum habebunt, || quia beati post finale iudicium illuminabuntur eo quod multe erunt veritates que eis de novo ostendentur, scilicet de operibus propriis et aliorum beatorum et dampnatorum, ipsi enim cognoscent quo modo quilibet beatorum agit vel quo modo est beatus. Scient etiam continue quo modo dyaboli et dampnati se habent adinvicem aliter et aliter diversis instantibus.

Et magister Henricus de Oyta dicit quod beati post iudicium nihil cognoscent de novo in verbo quoad ea que ad essentialem beatitudinem pertinent, scilicet de hiis que ad deitatem pertinent, sed in verbo cognoscent ea que ad creaturas pertinent,

<footnote n="26">26 vero] si pro quia quia *add. ms.* || 37 habebunt] Nota. Quod nec beati post ultimum iudicium merebuntur nec dyaboli demerebuntur. Henricus de Oyta. Quod sensus suspenduntur a suis actibus in via propter vehementem contemplationem est propter imperfectionem corporis, quia oportet spiritus anministrare corpori et fantasie, ita ut sensus depauperentur spiritibus, et sic cessent ab actibus. Sed in patria corpus erit perfectissimum perfecte obediens anime in operibus. Pro illo facit illud Augustini 12 *Super Genesim*: “corpus perfectum habebit sue nature modum obediens et imperans vivificata et vivificans tam ineffabile facilitate, ut sit ei glorie quod fuit sarcine.” Hoc allegat Magister in quarto, distinctione 49, in fine. *add. in marg. ms.* || 38 erunt] *p. c. ms.* || 44 ad†] beatitudinem *add. sed del. ms.*</footnote>
scilicet de statu beatorum et dampnatorum, quo modo eis aliter et aliter succedit diversis temporibus.

Sexta propositio: dampnatorum pena accidentalis secundo modo ante iudicium, etiam si nihil mali operarentur, augetur, sed non post iudicium. Probatur de Arrio, quia dicit Beatus Augustinus: nescitur pena Arrii, quia nescitur quot homines per doctrinam eius sint pervertendi, ex quo vult quod punitur plus et plus pro peccatis preteritis, secundum quod plures et plures pervertuntur per doctrinam eius etc. Et ibi doctores dicunt quod hoc intelligitur de infamia in hoc mundo, quia secundum quod plures pervertuntur in hoc mundo per eius doctrinam secundum hoc maiorem infamiam habet hic modo infamia est pena. Dicunt etiam quod intelligitur quod ad realem penam Inferni, unde dicunt quod si aliqui propter eius doctrinam descendunt ad Infernum, tunc specialis pena addetur sibi sicut propter ascensus beati omnibus sanctis additur gaudium. Verum quod non esset dicendum quod omnibus dampnatis additur pena propter dampnationem unius, sicut omnibus beatis additur beatitudo. Causa est, ut dicit Henricus de Oyta, quia beatitudo sit per gratiam que se diffundit ad omnes; sic non esset de pena, quia ipsa non est sic suiipsius diffusiva vel communicativa. Alia ratio est quia Deus pronior esset ad premiandum quam ad puniendum, iuxta communem regulam theologorum. Sed dicunt ipsi quod propter descensus dampnati additur pena illis dampnatis qui fuerunt occasio sue dampnationis. Si qui sunt in Inferno, additur etiam amicis suis, et aliis suis propinquis ex quacumque coniunctione, sed non omnibus aliis propter causam dictam. Sed hic oritur dubitatio circa dicta: utrum gaudium beatorum additum eis ex conversione peccatorum ad penitentiam semper remaneat eis, et pena addita dampnatis ex dampnatione aliorum etiam semper remaneat eis in perpetuum. Forte posset dici quod gaudium perpetue manebit sed non pena, propter causam superius assignatam, quia Deus pronior est ad premiandum quam ad puniendum.

### Questiones disputate in stuba collegii domini ducis

#### (ANONYMUS)
Utrum Deus sit subiectum theologie

(Edidit Ioana Curut)

Henricus de Hassia dicit: obiectum vel subiectum theologie viatoris est intuitiva beatifica visio divine essentie creature rationalis. Ad hanc enim omnia considerata in theologia habent attributionem, ut vicia, inquantum sunt impeditiva talis visionis dampnati et demones prout privati tali visione etc.

Aliqui dicunt quod Deus prout est supernaturaliter a nobis cognoscibilis sit subiectum. Hoc tamen est nimis generale, quia omnis res est supernaturaliter cognoscibilis, etiam quia infinitis modis est supernaturaliter cognoscibilis.

Dicunt tamen aliqui quod debet sic moderari quod hoc est verum prout est solum supernaturaliter cognoscibilis, ita quod, prout cognoscitur naturaliter, non cadit sub consideratione theologica.

Nota: eadem res dicitur diversarum scientiarum secundum diversas consideraciones, ut ista conclusio 'terra est sperica' est mathematica inquantum consideratur mathematice, scilicet sine respectu ad motum. Sed dicitur naturalis inquantum consideratur in ordine ad motum. Et sic diversitas considerationis facit diversitatem obiecti formalis et non diversitas demonstrationis vel notificationis, quia, si ista conclusio 'tribus habet tres etc.' supernaturaliter notificaretur eque bene esset mathematica, sicut si demonstratur mathematice et ergo revelatio non facit veritatem theologicam, sed consideratio rei ut est revelata etc.

<footnote n="12">12 addetur] sub add. sed del. ms. || 19 descensus] beati add. sed del. ms. || 27 questiones — ducis] in marg. sin. ms. || 46 sicut] sed a. c. ms.</footnote>
Nota: quidam dicunt quod Deus est naturaliter cognoscibilis conceptu simplici
absoluto sibi proprio. Hoc probant per divisionem huius generis substantia usque
ad species specialissimas. Sed dicit Henricus de Hassia quod tali divisione non potest
naturaliter deveniri ad differentiam nobis naturaliter notam huius speciei Deus
constitutivam, ergo conclusio falsa.

### 〈ANONYMUS〉

Utrum veritates theologice ex apparentibus in lumine
naturali sufficienter possint convinci et defendi

(Edidit Ioana Curut)

Henricus de Hassia: non valet consequentia ‘non possunt in lumine naturali convinci, ergo nec defendi’, quia qualemcumque argumentationem sive sophisticam sive dyalecticam quam facit aliquis contra veritatem theologicam eandem peritus in lumine naturali potest solvere, et veritatem defendere, licet tamen eam nequiret demonstrative probare.

Item, arguitur sic: processus mathematicus demonstrativus procedit in
infinitum, ergo potest attingere veritates theologicas et possunt convinci ex
naturalibus.

Item: principia naturalia possunt sic adinvicem combinari quod potest convinci
veritas theologica quecumque.

Ex hiis concedebatur quod saltem illud non est negandum, quia hoc forte scit aliquis angelus, licet tamen ad hoc ex nobis apparentibus non possimus attingere.

Item: prima veritas ut primum principium ex quo dicitur principium tunc debet principiare ad alias veritates et illo modo principiat quod presupponitur ab aliis principiis et veritatibus, quia nullus potest aliquid probare aliter nisi presupponatur quod altera pars contradictionis sit vera et alia falsa. Et sic alie veritates sunt reducibiles in primum principium complexum.

### 〈ANONYMUS〉

Utrum scientia theologica in regimine Ecclesie sit precipua

(Edidit Ioana Curut)

Nota quod sola theologia et phylosophia fuissent in statu innocentie. De phylosophia patet, quia ex effectibus quos vidissent et rebus naturalibus considerassent causas earum et ergo ille due solum sunt necessarie. Sed scientia iuris et medicina non fuissent, quia non fuissent infirmitates nec contenciones inter homines. Ille ergo sunt invente propter naturam lapsam.

Item: qui iam viveret secundum doctrinam theologicam non indigeret medicina nec forte scientia contenciosa.

Item: constitutiones iuris quas sancti patres et concilia constituunt sunt bona et sancta scientia, sed sophistica et glose fallaces circa eas inventa non sunt pro regimine Ecclesie, nec sunt scientie, ymmo per huiusmodi magis impeditur expeditio causarum et regimen Ecclesie.

Nota: regere est aliquid in suum debitum et ultimum finem deducere. Alio modo, regere est rem in suas proprias operationes et sibi debitas ordinare. Utroque modo Ecclesia regi posset ex sola theologia, licet expeditius adiuncta sibi utriusque iuris scientia.

Item: obiectum in scientia iuris videtur esse iustitia prout est in conversatione hominum inter se.

De materia illius questionis dicetur in principio sequentis.

<footnote n="2">2 per ] p. c. ms. || 20 ex nobis ] p. c. ms. || 30 causas ] p. c. ms. || 41 posset ] p. c. ms.</footnote>
### 〈ANONYMUS〉

Utrum scientia theologica sicut precedit alias dignitate sic et tempore

(Edidit Ioana Curut)

Nota quod sanctiones et constitutiones iuris boni et utilis multum sunt pro regimine Ecclesie. Sed studium circa huiusmodi et tot inventiones glossarum videtur impedimentum in multis causis et casibus que multo celerius expedirentur sine illis.

Circa questionem est illa difficultas: an Adam prius fuerit theologus || quam in humanis scientiis peritus. Ubi advertendum quod in Adam fuit duplex cognitio rerum naturalium, scilicet infusa et acquisita. Similiter posset dici de theologia. Et potest dici quod prius habuerit cognitionem creaturarum secundum suas proprietates ex quibus cognoscit et devenit in notitiam Dei — et sic prius fuit philosophus quam theologus. Vel potest dici quod econverso prius habuit notitiam infusam Dei deinde creaturarum — et sic prius fuit theologus. Primus modus est conformior processui naturali.

30r

### 〈ANONYMUS〉

Utrum sacra theologia sicut aliarum scientiarum est rectrix, sic sit earum genitrix

(Edidit Ioana Curut)

Nota: theologia est aliarum scientiarum rectrix, quia dirigit eas ad finem ultimum, scilicet in Deum, in quem ex se non sufficiunt se dirigere, licet enim finis et immediatus et proprius medicine sit sanitas, tamen illam docet theologia acquirere propter Deum et felicitatem eternam.

Nota: theologia est scientiarum aliarum genitrix, quia cognitio et lumen fidei elevat intellectum ad inveniendum multas veritates in scientiis humanis quas alias numquam inveniret.

Item: quia prestat occasionem inveniendi multas conclusiones particulares scientiarum, ut quod communis modus arguendi in Barbara non valet numquam fuisset inventum si per theologiam non haberetur instantia de summa Trinitate. Et sic ex consideratione theologie inveniri possunt multe propositiones mathematice, loyce etc., que alias invente non fuissent.

Item, theologia dicitur alias scientias generare quoad esse completum et perfectum ipsarum, quia ipsas perficit et ab erroribus purgat.

### 〈ANONYMUS〉

Utrum omnis error veritati katholice oppositus sit censendus hereticus

(Edidit Ioana Curut)

Nota ad hoc quod aliquis sit hereticus proprie requiritur quod aliquando sit professus fidem katholicam; secundo quod erret in aliquo contra doctrinam katholicam; tertio quod in hoc sit pertinax. Et dicitur pertinax a ‘per’ quod est valde et ‘tenax’, scilicet qui non vult moveri persuasionibus humanis et rationalibus quibus homo rationalis merito debet moveri, sed vult tenere suam oppinionem seu sectam non obstantibus quibuscumque aliis motivis.

Capitur tamen quandoque hereticus largius pro quolibet errante contra sanam doctrinam katholicam per aliquod dogma perversum.

Nota quod aliquis error phylosophicus potest dici hereticus illative, quia ex eo potest inferri oppositum alicuius fide crediti.

<footnote n="11">11 philosophus quam] in marg. sin. ms. || 12 creaturarum] creaturam a. c. ms. || 33 nota] tria requiruntur ad hereticum proprie dictum add. in marg. dex. ms.</footnote>
## 〈ANONYMUS〉

Utrum voluntas utendo et fruendo feratur necessario
in incognitum et utrum cognitio concauset volitionem

(Edidit Ioana Curut)

Nota quod unam oppinionem cognitio intellectus previa actui voluntatis
concausat voluntati in actibus suis et licet cognitio sit prius tempore, tamen voluntas
est principale agens, ita quod illud agens naturale sequitur modum agendi voluntatis
principaliter agentis. Et sic dicitur volitio vel nolitio actus liber a voluntate et non
illiber a cognitione.

Alia est oppinio quod illa cognitio previa solum sit dispositio sufficienter dispos-
nens voluntatem ad suum actum et quod non concurrit active vel causatur effective
ad volitionem vel nolitionem. Et ista oppinio videtur Henrico de Hassia probabilior.

Nota quod presentato voluntati ultimo fine sub ratione summi boni et stante
iudicio tali tam in universali quam in particulari, ipsa voluntas creata ex sua libertate
potest nullum actum elicere, et sic non ferri in ipsum pro tunc supposito etiam
quod intellectus de nullo alio obiecto pro tunc iudicet, ita quod solum habeat
iudicium predictum.

Illa est una responsio secundum Henricum de Hassia.

Aliter potest dici secundum eum quod licet pro tunc voluntas non possit
non ferri, tamen adhuc libere fertur, quia potest non ferri eo quod iudicium
potest cessare vel aliud iudicium potest cum hoc haberi. Et non sequitur pro tunc
necessitatur, ergo necessitatur, quia si sic, tunc in quolibet actu suo necessitatur,
quia quandocumque Deus decrevit concurrere cum voluntate in suo actu pro tunc
voluntas non potest non agere.

Item: voluntas potest ferri in obiectum suum sine actuali cognitione, quia
cessante cognitione vel iudicio intellectus non oportet cessare actum voluntatis.

Item: voluntas potest libere ferri in obiectum ex sola apprehensione obiecti
absque iudicio.

Et secundum hoc potest solvi difficultas de peccato primo primi angeli vel
hominis: an prius fuerit error in intellectu quam mala voluntas.

Et dicitur quod non, quia cognitio apprehensiva intellectus de equalitate summo
bono sine consensu non est erronea et ad illam movebatur voluntas primi angeli, ita
quod voluit se equare altissimo Deo.

Vel potest dici quod pro eodem instanti fuit iudicium erroneum intellectus et ma-
la voluntas, ita quod non prius fuit iudicium erroneum quam mala voluntas. Vel for-
te posset dici quod principium peccati angeli fuit omissio et peccavit in eo quod non
iuste iudicavit. Voluntas enim debebat detinere intellectum ne sic periculose erraret.

## 〈ANONYMUS〉

Utrum voluntatis obiectum sit semper incomplexe significatum

(Edidit Ioana Curut)

Dictum fuit quod voluntas ut sic esset ceca.

Sed contra: ipsa est appetitus rationalis vel animalis, ergo de intrinseca eius
ratione est quod sit cognitiva.

Nota: secundum Henricum de Hassia non est de intrinseca natura vel essentia
alicius creature esse contradictorie liberum, sed secundum concursum Dei et solus
Deus est essentialiter contradictorie liber ad agendum ad extra.

Item, posset sustineri quod potentia irrationalis cognitiva esset contradictorie

<footnote n="4">4 cognitio] p. c. ms. || 7 sic] hoc a. c. ms. || 12 voluntati] in marg. dex. ms. || 18 licet]
voluntas add. sed del. ms. || 20 haberi] p. c. ms. || 28 et] nota de peccato primi angeli add. in
marg. dex. ms.</footnote>
libera, sed non cognitiva. Et hoc supposito quod esse intellectivum sit nobilius quam esse contradictorie liberum.

Sed si esse contradictorie liberum esset nobilius vel perfectius quam esse intellectivum non conveniret potentiis irrationalibus, sicut nec esse intellectivum convenit eis vel convenire eis potest.

Item, ponebatur quod Deus posset facere potentiam appetitivam contradictorie liberam non cognitivam et quod illa per qualitatem quamdam posset inclinari vel moveri ad agendum vel non agendum.

Sed contra: ad hoc quod suspendat requiritur cur vel discretio inter agere et suspendere.

Item, sicut voluntas est contradictorie libera ad agendum, sic etiam ad patiendum, quia sicut concurrit active contradictorie libere ad suos actus, sic etiam passive ad eosdem.

Item, si a fruitione separaretur visio, tunc desineret esse fruitio nec beatificaret simpliciter potentiam.

### 《ANONYMUS》

Utrum solo Deo sit fruendum

(Edidit Ioana Curuț)

Nota: Christus non est ille due nature, scilicet humana et divina, sed est suppositum divinum vel persona divina habens humanitatem sibi unitam, et illud aggregatum vel illa dualitas est diligenda fruitione secundum quid, scilicet ratione divinitatis et non simpliciter, id est non secundum se totam, quia non humanitas.

Ita diceretur ex Deo et creaturis quod includit in se summum bonum ratione cuius est fruibile etc.

Henricus de Hassia: Deus ex puris naturalibus non potest diligi super omnia, quia semper in tali dilectione diligens habet reflexionem super se ordinando finaliter dilectionem in se, scilicet ut sic diligendo ipse perficiatur vel ad aliquem consimilem finem qualiter philosophi ipsum dilexerunt, ergo requiritur || gratia elevans ad hoc quod diligat finaliter et ultimate Deum propter se Deum.

Nota: Spiritus Sanctus diligit Patrem et Filium et seipsum fruitione, quamvis naturaliter et inevitabiliter procedat ab utroque, et sic Patrem diligit Filius non ratione paternitatis, sed quia est essentia divina et summum bonum, et sic est eadem ratio fruibilitatis in istis tribus personis, ymmo si creature sic inevitabiliter a Deo producerentur, ut philosophi crediderunt, adhuc tenerentur eum diligere fruitive non obstante tali necessitate productionis.

Item, creatura dicitur frui creatura, quia nec actualiter nec habitualiter eam refert in Deum, ut in ultimum finem, licet sciat ipsam creaturam non esse Deum.

### 《ANONYMUS》

Utrum tribus personis divinis sit equaliter fruendum

(Edidit Ioana Curuț)

Nota: summa bonitas ut est finis ultimus in quem omnia alia ordinantur est ratio fruibilitatis et non semper simpliciter ut est summa bonitas.

Item, paternitas divina ut est paternitas non est fruibilis, quia tunc omnis paternitas esset fruibilis.

Item, modi habendi perfectiones non arguunt universaliter maiorem vel

<footnote n="14">14 fruitio] p. c. ms. || nec] p. c. ms. || 27 gratia] Henricus de Hassia: In hiis rebus que apte nate sunt moraliter esse bone maioritas dilectionis Dei ad ipsas attenditur penes maioritatem boni moralis quod uni earum Deus vult vel pre alia confert aut contulit. Henricus de Hassia. *add. in marg. sup. ms.* || 31 quia] que a. c. ms. || 39 in] p. c. ms. || 40 est] p. c. ms.</footnote>
minorem perfectionem in habente, ut quod Pater in divinis a nullo habet esse suum, et quod Filius habet a Patre. Nec arguit maiorem perfectionem in Patre et minorem in Filio.

Item, si una albedo idemptificaretur essentialiter duobus suppositis essent duo alba.

Item, non est concedendum quod Pater et Filius et Spiritus Sanctus sint tres boni.

Item, obiectum beatificum est Deus ut est trinus et unus.

Item, non stat intuitive videre divinam essentiam quin habeatur propria cognitio et distincta seu iudicium de tribus personis, quia de ratione intrinseca essentie divine est eam esse trinam seu tribus suppositis communicatam, ergo qui videt eam ut est essentia divina videt vel cognoscit quamlibet personam. Non tamen hoc oporteret si videret Deum vel divinam essentiam ut est sapiens vel omnipotens vel iustus.

### 〈ANONYMUS〉

Utrum sit ponenda duplex fruitio, videlicet naturalis et supernaturalis

(Edidit Ioana Curut)

Arguitur sic quod sit ponenda naturalis ordinata, quia voluntas creata potest diligere inordinate creaturam tamquam suum finem ultimum et propter se ipsam, ergo potest diligere ex suis puris naturalibus summum bonum super omnia, ergo pro-batur consequentia: sit A creatura et B summum bonum, tunc B plus movet volunta-tem quam A et A potest diligere, ergo et B. Confirmatur, quia angeli ante lapsum di-lexerunt Deum et ista dilectio non erat usus, quia tunc fuissent mali, ergo fruitio erat.

Propter ista argumenta concedit Henricus de Hassia questionem, ita quod ex puris naturalibus voluntas creata potest Deum diligere super omnia sub ratione universali boni, scilicet ut est summum bonum, sed non sub ratione theologica, scilicet ut est creator vel redemptor, vel beatificator aut glorificator etc., nec sic intellectus ex puris naturalibus potest dictare sic esse eum diligendum super omnia, sed bene primo modo.

Et sic concedit quod qualitercumque intellectus potest dictare taliter voluntas potest se illi dictamini conformare quoad dilectionem Dei.

Item, concedendum est quod voluntas ex puris naturalibus potest in suum finem naturalem ita bene sicut alie res, scilicet in felicitatem politicam quam philosophi posuerunt, sed in supernaturale non potest sine gratia gratificante.

Item, notandum de angelis quod potest ymaginari triplex status eorum. Primus, quia fuerunt primo creati mundi omnino sine aliqua qualitate, ita quod ferunt solum in esse positi, et tunc ex se ipsis se actuaverunt: primo se congnoscendo deinde res alias et Deum, secundus quod fuerunt eis tunc date gratie gratis date quibus altius erant electi, tertius quod qui bene usi fuerunt illis gratiis gratis datis, illis fuerunt date gratie gratificantes et sic confirmati. Sed quia utebantur primis gratiis fuerunt lapsi.

### 〈ANONYMUS〉

Utrum omne malum sit propter se odibile

(Edidit Ioana Curut)

Arguitur sic: malum denominatur a malitia, igitur malitia est quid positivum. Dicitur quod aliquid denominatur tripliciter. Uno modo a forma vel dispositione sibi inherente vel adiacente, ut album ab albedine. Alio modo intrinsece seu a sua ratione vel essentia intrinseca denominatur tale, ut Deus iustus vel sapiens. Tertio

<footnote n="12">12 sapiens] spiritus a. c. ms. || 19 lapsum] p. c. ms. || 32 item] de triplici statu angelorum add. in marg. sin. ms. || 36 bene] usu add. sed del. ms. || 41 arguitur] p. c. ms.</footnote>
modo ab habitudine vel modo se habendi respectu alicuius, et sic actus denominatur malus, quia difformiter se habet divine ordinationi ut respectu legis vel sue voluntatis, et sic peccatum esse vel malitiam esse est divine legi difformiter se habere.

Dubitatio: utrum possibile sit esse aliquid essentialiter malum. Et videtur quod sic, quia omne per accidens reducitur ad per se, ex 6 *Metaphysice*. Si ergo est aliquid malum per accidens, tunc aliquid est malum per se.

Responditur quod non, quia videtur implicare 'A est' et 'A est essentialiter malum', quia illud dicitur esse cui nichil deficit in essentialibus suis. Sequitur ergo 'A est, ergo essentialiter sibi nichil deficit', igitur 'essentialiter bene est, igitur non est malum essentialiter'. Tunc ad argumentum quod videtur probare quod sint ponenda duo principia unum bonorum et aliud malorum, ut dixerunt manichei, et per consequens duo dii.

Responditur quod intelligitur sic auctoritas quod omne per accidens reducitur ad per se, igitur propositio per accidens vera reducitur ad per se veram, ut illa per accidens vera 'musicus edificat' ad illam per se veram 'edificator vel edificans edificat etc.'

## 〈ANONYMUS〉

Utrum unumquodque sit tantum diligibile quante est bonum

(Edidit Ioana Curut)

Dictum fuit de dilectione appreciativa et affectiva. Arguebatur: moveant simul Deus et panis voluntatem an tunc voluntas affective licite magis possit ferri in panem quam in Deum.

Henricus de Hassia: quod sic licet Deus presentatus esset sub ratione maioris boni, et hoc est triplici de causa. Primo ratione libertatis voluntatis, quia voluntas posset etiam licite suspendere omnem actum circa Deum. Secundo hoc est ratione modi apprehendendi, quia panis apprehenditur apprehensione experientiali, quia eius delectationem et bonitatem apprehendit per experientiam, ita non Deum. Tertio ratione modi habendi, quia panis habet se tamquam magis conveniens ipsi diligenti vel appetenti, quia Deus ita ordinavit quod per cibum debeat se homo conservare rationali modo.

Sed contra: quia videtur quod voluntas negligenter ageret circa suum bonum ad quod obligatur, quia magis bonum et conveniens est Deus voluntati quam quecumque creatura.

Responditur quod non, quia non semper obligatur quis ad diligendum Deum actualiter, quia precepta aliena non obligant pro semper.

Item, ratio dilectionis apprehensive sumitur a perfectione essentiali rei, et sic non sumitur ratio dilectionis affective, ideo Deus plus omni creatura est diligendus appreciative.

Item, maior dilectio Dei effectiva ad creaturam non attenditur penes essentialia creature, quia tunc Deus magis diligeret effective Luciferum quam matrem suam, et sic non attenditur penes bonitatem entitativam, sed magis penes bonitatem moralem seu iusti. Unde non sequitur: Deus dedit illi maiora et perfectiora essentialia, ergo magis diligit eum effective. Sed illum magis diligit cui plura bona gratuita dat, et qui magis se conformat sue voluntati. Et sic attenditur ista maioritas dilectionis effective non penes esse precise, sed penes bene esse, et sic illud cui dat magis bene esse illi dat || maiorem effectum bonitatis moralis, et per consequens dilectionis effective.

Item, tota capacitas anime Christi naturalis fuit a principio sue conceptionis repleta, et sic totaliter meruit a principio sue conceptionis et postea non plus

31r

<footnote n="4">4 dubitatio] utrum aliquid possit esse essentialiter malum *add. in marg. sin. ms.* || 19 affective licite] *tr. a. c. ms.* || 21 quod sic] *p. c. ms.* || 25 experientiam] *p. c. ms.* || 29 suum] finem *add. sed del. ms.* || 45 item] De capacitate anime Christi *add. in marg. dex. ms.*</footnote>
saltem ab intra, licet postea exequeretur illam volitionem ad extra, scilicet pagonis redemptionis.

Aliqui dicunt quod etiam totam capacitatem obedientialem, sed utrum per actum finitum vel infinitum, ut utrum dedit sibi infinitam dilectionem, cognitionem etc., ipse novit. Et illud non habuit anima Christi ex suis meritis, sed ratione unionis ypostatice quam etiam non meruit.

Aliqui ymaginantur quod prius natura meruit quam darentur sibi ista gratuita, quia prius natura est rem esse quam eam assumi. Et prius mereri quam premiere, et tales dicunt quod sint sibi data in ratione premii, licet non prius tempore meruit quam sibi darentur.

### <ANONYMUS>

Utrum perfectio actuum sit proportionalis perfectioni obiectorum

(Edidit Ioana Curuț)

Nota: perfectio actuum saltem simplicium attenditur et capitur a perfectione rationum obiectarum, et non ratione obiectorum precise, quia de eodem obiecto possunt esse plures cognitiones vel actus specifice differentes secundum diversas rationes obiectales, ut perfectior est cognitio Dei secundum rationem substantie quam secundum rationem entis, et perfectior secundum rationem creaturis quam substantie, et sic de aliis, ymmo cognitio vel actus sumptus secundum rationem entis precise est omnium infimus; actus tamen complexi ut affirmativi vel negativi aliter quantificatur. Notabile etiam intelligitur de actibus appetitus.

Aliqui dicunt quod ratione actus potentie non sit quod habeat potentia se active vel passive ad ipsum. Hoc patet de actione Dei, quia cognitionem suam Deus non recipit nec agit, cum sit ipsemet. Ex hoc dixerunt quod anime in patria ad visionem Dei et eius amorem haberent se pure passive.

Alii dicunt et verisimilius quod etiam active et quod hoc sit maioris perfectionis quod Deus dat eis etiam coagere ad suam beatitudinem.

### <ANONYMUS>

Utrum illuminare et loqui conveniat angelis

(Edidit Ioana Curuț)

Henricus de Hassia et Henricus de Oyta dicunt quod manifestatio cuiuscumque veritatis est illuminatio et eius oppositum dixit respondens, quia ipse dixit secundum Sanctum Thomam quod manifestatio veritatum deputatum a creatura voluntate non est illuminatio.

Sed ipsi dicunt quod quelibet veritas et cognitio veritatis est perfectio intellectus, et ergo per hoc dicitur intellectus perfici et illuminari, et consequenter dicunt quod etiam beati post iudicium finale illuminabuntur, ut dictum est supra in questione ‘utrum beatorum beatitudo etc.’ et secundum hoc si angelus inferior manifestat superiori aliquam veritatem, tunc dicitur eum illuminare non solum superior inferiorem secundum quod tenet Sanctus Thomas.

Et adhuc illis non obstantibus tenet quod loqui est superius ad illuminare eo quod aliquis alteri loquitur qui sibi nullam veritatem ostendit, ut beati et nos Deo loquimur cum ipsum adoramus, invocamus et glorificamus, et tamen ei nullam veritatem ostendimus, cum omnia sibi sint perfectissime nota.

Sed ex illo videtur sequi quod etiam dyaboli illuminentur, quia ipsi proficiunt

<footnote n="4">4 finitum] in marg. dex. ms. || 7 natura] mere*t meru add. sed del. ms. || 23 sit] iter. ms.</footnote>

<footnote>|| 24 haberent] haberet ms.</footnote>
diversis veritatibus quas habet de se ipsis, ut quia vident quod sic et sic paciuntur diversis temporibus.

Nota tamen quod non oportet, si angeli diversis temporibus etiam post iudicium habent diversas rerum cognitiones, quod ideo ille eis semper maneant, sed secundum quod res variatur cognitiones in eis variantur, sicut in nobis secundum quod res diversimode se habent, secundum hoc variamus cognitiones et iudicia diversis temporibus.

Item, post iudicium non erunt illuminationes angelorum ab invicem, sed quilibet per se discit aliquas veritates de creaturis. Vel dicendum est quod vident variationes rerum in verbo ut quomodo dampnati diversis temporibus diversimode paciuntur.

Principaliter de loqui arguitur sic: quilibet angelus intuetur cor alterius et scit omnem eius cognitionem etc. Antecedens probatur, quia angeli cognoscunt omnes species et fantasmata cognitionum quoad esse et quoad significare, igitur et omnes cognitiones actuales cognoscunt quoad esse et quoad significare, videlicet quid et qualiter significant.

Antecedens probatur multipliciter.

Primo, quia non est ratio diversitatis quare potius species sic cognoscant quam cognitiones.

Secundo, quia cognitiones sepe sunt minus spirituales quam species ab eis radiate, ut patet de sensationibus, ergo si species cognoscunt magis videtur quod sensationes.

Tertio, quia si angelus est presens alteri et videt species venientes a cognitionibus suis et scit quid significant, statim potest cognoscere discursive quod cognitio a qua veniunt species est similiter representativa, scilicet eiusdem et eodemodo immediate sicut species instrumentaliter.

Quarto quelibet cognitio de se radiat, ergo per suos radios alter angelus ipsam cognoscit. Sicut unus angelus videt alium angelum vel aliam substantiam et alia accidentia per radios, ita et cognitionem videtur posse cognoscere per radios.

Hic posset dici quod duplices radii cognitionum possunt ymaginari: aliqui qui sunt similium cognitionum productivi sicut in nobis sensationes radiant, et isti radii non representant cognitionem a qua deciduntur, sed obiectum cognitionis quare angelus per tales non videt cognitionem alterius sed obiectum.

Sed contra: si igitur unus angelus format similem cognitionem illi quam alter habet per radios, tunc immediate concludere potest quod alter etiam sic cognoscit sicut ipse, et per consequens fanstasme ymmo immediate potest saltem discursive scire quid quilibet angelus vel homo cognoscit, quod est absurdum et valde periculosum.

Unde licet per opera exteriora hominum et per gestus coniecturari possit quid homo cogitat vel intendit, tamen sic immediate per species ad hoc devenire non debet eis concedi, quia sic quandoque esset presens homini tunc per radios cognosceret, quod nullomodo debet concedi.

Alii ymaginantur radios decindi a cognitione tamquam ab obiecto, sicut ab albedine decinditur species albedinis representativa albedinis et talis posset concedi in cognitionibus, et tunc diceretur quod angelus per illam non cognoscit cognitionem nisi in esse tamquam obiectum et non in significare sicut per species albedinis albedinem cognoscit quoad esse non quoad omnes eius proprietates.

Assumptum principale, scilicet quod cognoscant fantasmata quoad esse et significare probatur, quia nisi sic non possent illudere hominibus, nisi enim angelus cognosceret quod A est species asini quomodo vel quare illuderet homini potius portando eam in hominem quam aliam. Forte posset dici ad argumentum quod

<footnote n="3">3 oportet] quod *add. sed del. ms.*
cognitionum *add. in marg. dex. ms.*</footnote>

<footnote>|| 29 hic] Nota quod duplices possunt ymaginari radii
41 radios] *in marg. dex. ms.* ; radii *scr. sed del. ms.*</footnote>
angelus species in seipso existentes cognoscit, sed non species et fantasmata alterius angeli, nec angelus vel aliqua potentia radiat species et fantasmata in aliam potentiam a se distinctam, nisi forte species cognitionum que sunt ipsarum tamquam obiectorum et non species cognitionum que obiecta cognitionum representant.

### <ANONYMUS>

#### Utrum omnis carentia boni sit mala

##### (Edidit Ioana Curuț)

Arguit sic Henricus de Hassia: significando minimum beatum in celo iste deficit in beatitudine qua Beata Virgo ipsum excedit. Probat igitur quod carentia istius beatitudinis est sibi mala, quia ista beatitudo, si haberet eam, esset sui perfectissima ex conditione || sue nature, igitur malum est ei quod eam non habet. Vel sic ex conditione sue nature sic se habet quod talis beatitudo ipsamet perficeret, igitur talis gradus beatitudinis est sibi debitus, igitur mala est sibi eius privatio.

Hoc argumentum ipse non solvit, videtur tamen quod possit sic solvi supponendo quod non quelibet carentia boni est mala, alias quilibet beatus in celo haberet se infinite male eo quod caret infinita bonitate quam Deus habet, et materia prima valde male se haberet eo quod valde deficit a gradu perfectionis Dei.

Sed concedendum quod quelibet carentia boni debiti in esse est mala, id est privatio boni proprie dicta mala est, et de hoc dicetur in questione: 'utrum malitia privationis sit universaliter mensurabilis penes bonitatem oppositi habitus'.

Iterum, notandum esset quod multiplex est debitum, scilicet debitum nature et est illud quod aliquis ex conditione sue nature secundum communem eius instinctum sibi a Deo datum sibi determinat et debitum divinum ad quod per Deum obligamur, et debitum humanum ad quod per hominum constitutiones obligamur.

Dicendum igitur ad argumentum quod minimo sancto non est aliquis alter gradus beatitudinis sibi debitus, et ergo carentia alterius gradus non est sibi mala. Ad probationem, 'quia quilibet alter esset sibi perfectio, igitur quilibet alter est sibi debitus ex conditione sue nature', negatur consequentia. Sicut non sequitur: si materia prima haberet plures formas substantiales ipsa esset perfectior quam habendo nisi unam, igitur debitum est ei ex conditione sue nature plures formas habere. Antecedens est verum et consequens falsum, quia ipsa ex conditione sue nature non determinat sibi nisi unam formam. Unde illud videtur michi esse debitum ex conditione sue nature quod sibi aliud determinat secundum eius instinctum naturalem, ita quod sine tali non bene staret vel quod sine illo non staret taliter qualiter natura ipsum instituit; modo materia non determinat sibi quod habeat plures formas et ergo ille non sunt sibi debite.

Similimodo dicendum est de debito ex conditione obligationis divine vel humane. Ad propositum igitur dico quod minimus beatus non determinat sibi ex conditione sue nature quod habeat maiorem beatitudinem, ymmo si haberet minorem quam habet, satis esset sue nature.

Et forte quod beatitudo celestis nulli homini est debita ex conditione sue nature, sed quilibet beatificatur ultra conditionem sue nature et ultra hoc quod natura sibi secundum eius communem instinctum determinat, et ergo quoad hoc homines elevantur extra conditiones hominum naturales. Unde si argumentum procederet, probaret quod quilibet beatus preter Deum male se haberet, ymmo infinite male et quod cuilibet de conditione sue nature maior beatitudo esset debita, quia si maior adderetur, illa esset ei conveniens et sui perfectissima etc.

<footnote n="16">16 dei ] p. c. ms. || 17 quod ] p. c. ms.</footnote>

<footnote>|| 25 aliquis ] aliquid a. c. ms.</footnote>

<footnote>|| 35 staret ] p. c. ms.</footnote>

<footnote>|| 37 conditione ] in marg. dex. ms.</footnote>
Dicendum igitur, ut dixi, quod nulla maior est eis debita nec ex obligatione nec ex conditione sue nature, ymmo infimum modica beatitudo celestis esset ei sufficiens, ut videtur, ita quod quantumcumque modica data nulla maior esset eis debita. Nec sic, nec sic.

⟨ANONYMUS⟩

Utrum quecumque corpora glorificata vel non glorificata
secundum suas qualitates sint sensuum immutativa

(Edidit Chris Schabel)

Nota: color dicitur propriissime videri; deinde subiectum coloris; deinde substantia ratione vestium sibi adiacentium; et quarto substantia secundum quemdam modum intimitatis et co⟨e⟩xistentie accidentibus coexistens ut corpus Christi in altari. Et non dicitur ita proprie videri sicut album.

Nota: Sy qualitates corporis Christi in sacramento dimitterentur proprie nature, tunc secundum aliquos agerent ad extra sensus immutando, et sic videretur corpus Christi ibi existens, quia non videtur quod illa coexistentia et incommensurabilitas corporis Christi ad species hostie suspendat actionem qualitatum, sed Deus miraculose suspendit, quia vult hoc esse sacramentum secretissimum.

Sed alii tenent quod non agerent in tali casu, quia ad actionem naturalem qualitatum requiritur determinata habitudo ad exteriora, ut gravitas terre, si esset in aere, agit motum deorsum, sed si est in centro non, quia non est iam habitudo ad extra requisita ad hoc quod agat motum deorsum.

Nota: qualitas corporum glorificatorum multiplicant de se species, ut caliditas etc. Sed non consecuntur reales generationes qualitatum sicud hic, scilicet caliditatis etc. Et sic bene immutant potentias aliorum glorificatorum ad cognoscendum, non tamen calefaciunt etc.

Nota: Deus potest supplere motivitatem obiectivam cuiuslibet obiecti et sic supplere vicem speciei sensibilis vel corporalis, et sic per ipsam essentiam divinam videtur albedo, ita quod non terminat potentiam visivam ad se, scilicet ad essentiam divinam, sed ad albedinem vel ad corporale secundum suam speciem.

Nota: Henricus de Hassia concedit quod divina essentia potest videri oculo corporali supposito illud quod compositum illud videt quod videt eius forma substantialis, et sic anima intellectiva videt essentiam divinam, ergo etiam eius compositum.

Item, videtur sibi quod non repugnat Deum videri per visionem extensam.

Nota de radiatione corporum qualitatum glorificatorum est duplex via.

Quidam dicunt quod naturaliter radient, et secundum hoc concedendum esset quod plures equaliter distantes ab aliquo corpore glorificato ceteris paribus, si unus videret, et alter.

Alia via est quod talis multiplicatio specierum sit subiecta omnino voluntati, ita quod non fiat nisi secundum quod voluntas vult eam fieri. Et secundum hoc concedendum esset quod non oportet idem corpus glorificatum a pluribus equaliter distantibus in patria equaliter videri, sed potest videri ab uno et non ab alio, quia voluntas potest facere quod multiplicationes specierum non fiant ad omnes equaliter.

Item, mihi videtur quod corpora glorificata non sint transparenta seu dyaphana.

Alii tamen dicunt aliter, sicut patebit infra.

<footnote n="3">3 quantumcumque] p. c. ms. || 7 immutativa] in aula fuerunt disputata *add. in marg. ms.*</footnote>

<footnote>|| 10 et] con *add. sed del. ms.* || 34 qualitatum] *in marg. ms.*</footnote>
### 〈ANONYMUS〉

Utrum Pater et Filius sint unum principium spirans Spiritum Sanctum

(Edidit Chris Schabel)

Nota: non sequitur: 'Distinguitur formaliter, ergo distinguitur', quia sequeretur quod hoc non esset illud. Et debet illa propositio 'Distinguitur formaliter' sic exponi: hoc est, et illud est, et hoc non est idem formaliter illi; igitur etc. Hec Henricus de Hassia.

Sed alia via concedit consequentiam, et dicit quod li 'distinguitur' debet exponi in genere sic: hoc est, et illud est, et aliquid per modum contradictionis verificatur de eis, ergo.

Nota: Henricus de Hassia non placet quod Pater et Filius sint unum principium spirans Spiritum Sanctum, sed duo, sed bene habent se tanquam unum, quia habent eandem rationem vel secundum eandem rationem spirant Spiritum Sanctum, scilicet per modum voluntatis, et non sufficit unus spirare sine alio, non ratione imperfectionis, sed Pater a nullo habet quod spirat, et Filius a Patre. Si tamen conceditur quod sint unum principium, tunc debet dici quod illud non est productum productum.

Item, Pater dedit Filio potentiam generandi, licet non exerceat eam, quia ipsam exercet Pater qui per eam generat, quia repugnat nature divine et bonitati generare plures filios, et non sequitur illam potentiam esse frustra.

### 〈ANONYMUS〉

Utrum beatitudo sanctarum animarum sit maior
futura post generalem mortuorum resurrectionem

(Edidit Chris Schabel)

Nota quod carentia corporis non est eis privatio, quia corpus pro illo tempore non esset eis debitum, nec per consequens carentia maioris beatitudinis est debita pro illo tempore quod decurrit ante generalem mortuorum resurrectionem, sicut cattulus non est cecus ante nonum diem. Ex quod patet quod carentia talis non est eis mala. Sola enim carentia boni debiti inesse, que proprie 'privatio' dicitur mala est. ||

Nota: distinctionem formalem aliqui etiam vocant modalem, et est distinctio a parte rei et non rationis tantum. Et non sequitur: 'Est distinctio a parte rei, ergo est distinctio realis'. Et sic differunt essentia divina et Pater etc. Et talis distinctio non sufficit ad verificandum negativam eorum que sic distinguuntur. Unde illa est falsa: 'Essentia divina non est Pater' vel econverso. Sufficit tamen ad hoc quod aliquid per modum contradictionis verificatur de hiis, ut 'Pater generat', 'Essentia divina non generat'.

Item, hec non contradicunt: 'Hic Pater generat' et 'Hec essentia divina non generat', quamvis de eodem hec verificantur contradictoria.

### 〈ANONYMUS〉

Utrum quilibet homo conceptus sit in originali peccato

(Edidit Chris Schabel)

Conclusio probabilis: Omnis homo preter quatuor, scilicet Adam, Evam, Virginem Mariam, et Christum, est conceptus in originali.

Nota: de generatione fomitis potest dici uno modo quod Deus in primo instanti transgressionis fecit illam qualitatem nullo alio concausante, sed non ut esset principium peccandi, sed difficultandi in bono et in penam transgressionis.

<footnote n="21">21 sit] stat a. c. ms. || 38 peccato] conclusio probabilis add. in marg. a. m. ms.</footnote>
Alio modo potest dici quod sit causatus a voluntate Ade, quia videmus iam quod ex inordinata delectatione et vehemente corpus alteratur. Sic potuit tunc esse in Adam.

Vel potest dici quod, sicut ex multis actibus generatur habitus, sic ex una intensa valde generatur. Sic igitur potuit etc.

Item, concedendum est quod qualitas eiusdem speciei vel peccatum fuerit in Adam quod in posteris, sed non vocatur peccatum originale in Adam, quia non fuit ibi ratione propagationis sicut in posteris.

Argumentum bonum: Deus obligavit Adam ad iustitiam originalem et privat eam tali et causat qualitatem morbidam, ergo Adam peccat, ergo Deus facit peccatum, quia ipse est totalis causa antecedentis.

Respondetur negando antecedens, quod sit totalis causa privative, quia peccatum precedens fuit causa privationis iustitie originalis et causa illius qualitatis morbide. Sed bene sit totalis ita quod nichil est positivum antecedentis quin Deus hoc fecerit.

Nota: qualitas morbida in carne agit in animam, non virtute propria, sed divina, et causat in ea habitum et qualitatem spiritualem alterius speciei ab ipsa inclinantem ad omne vicium spirituale, sicud caritas inclinat ad omnem speciem virtutis.

Vel potest dici quod causat tot habitus diversarum specierum in animam quot sunt species viciorum. Et consequenter dicitur quod peccatum originale includit duo materialia, scilicet qualitatem morbidam carnis et anime, et propter hoc vocantur* iniquitates.

Nota: si Adam fuisset mortuus in originali iustitia precise, ipse non fuisset punitus, licet non fuisset salvatus. Et non sequitur: 'Non fruitur Deo, ergo punitur pena dampni'.

Infans est creatus in A instanti sine iustitia originali ad quam tunc obligatur, ergo peccat peccato originali etiam omni qualitate circumscripta, ergo non requiritur qualitas positiva ad ipsum.

Respondetur concedendo consequentiam et consequens, sed illam privationem iustitie bene sequitur qualitas positiva, secundum quosdam.

### <ANONYMUS>

Utrum creatura rationalis teneatur solo Deo frui et ipsum super omnia diligere, et utrum Deus clare visus necessario diligatur

(Edidit Chris Schabel)

Nota: stat bene quod Dyabolus per tempus non odiat Deum, et tamen non minus propter hoc habet de pena. Et non elit aliquam tristitiam vel miseriam, et stat esse dilectionem sine delectatione et in voluntate et vitaliter.

Nota quod non stat clara visio Dei, scilicet sub nulla ratione displicitatis cum odio ipsius, quia odium includit displicitatem.

Fruitio beatifica est effectus supernaturalis, ergo non oportet quod due potentie inequales in essentialibus cum equalibus iuvantis una producat maiorem fruitionem, sed Deus elevat potentiam ad producendum fruitionem et tamen elevat eam quantum meruit elevari.

Nota: fruitio beatifica in esse meriti causatur a caritate, sicud et quilibet alter actus meritorius, sed in esse actus liberi a voluntate.

Nota: ex pati per se non est meritum, sed ex velle pati.

Nota: voluntas posset se habere pure passive ad dilectionem Dei super omnia vel ad fruitionem, ita quod Deus infunderet voluntati eam, et sic non haberet se active

<footnote n="26">26 infans] argumentum bonum *add. in marg. ms.*</footnote>
ad fruitionem, sed per illam ferretur adhuc volitive in Deum, et ex hoc in via adhuc diceretur mereri, et in patria diligens. Posset etiam eam Deus ponere in voluntatem solum coexistentis, et tunc non diceretur per eam diligens.

Item, stat potentiam rationalem bene esse dispositam et volitivam sic esse dispositam quod non habeat aliquam complacentiam in obiecto bono sibi presentato, quia ex quo se habet passive ad complacentiam, et oportet subiectum esse dispositum ad receptionem passionis, ergo etc., quia stat quod castitas iudicetur bona et appetitus sit affectus viciis instantis, quod non habeat complacentiam in castitate.

Nota: delectatio vel complacentia in patria cum visione disponit ad fruitionem, licet non agat ad fruitionem.

### <ANONYMUS>

#### Utrum sacramenta sint gratie productiva

(Edidit Chris Schabel)

Nota: stat quod idem effectus producatur a Deo creative et a creatura non creative, et sic potest esse de virtute causant sacramenta, secundum quosdam.

Etiam potest dici quod talis vis vel qualitas coexistat intentioni ipsius ministri et sit subiective in anima ipsius.

Aliter potest dici quod sit in rebus materialibus vel sensibilibus, et non in intentione.

Nota: in consecratione verba efficiunt non transsubstantiationem, quia illam solus Deus facit, sed efficiunt dispositionem in anima consecrantis, si esset dispositus, vel informem, que scilicet non cooperatur ad gratiam.

Nota: triplex est oppinio de sacramentis. Una est rationabilior quod sacramenta nullam virtutem agendi habeant nec caracterem nec ornamentum* nec gratiam, sed solus Deus qui sic decrevit quod, applicatis sacramentis ipsis eo modo quo Ecclesia instituit et in subiecto disposito, dare(t)* gratiam, inevitabiliter vel in re caracterem si ponitur.

Alia ponit quod in ipsis sacramentis sit quedam vis seu qualitas media qua cooperantur Deo in causando gratiam vel caracterem.

Tertia ponit quod sacramenta coagunt Deo in causando gratiam sine aliqua qualitate media, sed per suam essentiam, ita quod Deus sic determinavit vel potuit instituere ipsa.

Secunda positio est difficilior ad sustinendum.

### <ANONYMUS>

#### Utrum anima rationalis sit ymago Trinitatis

(Edidit Chris Schabel)

Nota: species albedinis est magis representativa albedinis quam anima cum suis tribus potentiis vel quecumque ymago similitudinis Trinitatis, quia, posita specie albedinis in subiecto cognitivo, statim facit* venire obiectum in eius cognitionem; sed non sic est in proposito, quia, posita cognitione de anima cum potentiis in mente gentilis vel increduli, non ducit ipsum in cognitionem Trinitatis.

Nota: modus Trinitatis in divinis, ut quidam dicunt, proprius est et consequitur essentiam rationalem illimitatam et immense accidentis, et sic dicunt illum non posse convenire creature.

Item, est alia ratio, quia ad modum Trinitatis in divinis requitur quod secunda persona necessario oriatur a prima et tertia ab utraque, et quod Deus non posset destruere unam et aliam vel alias conservare. Modo hoc est impossibile de creaturis.

<footnote n="24">24 applicatis ] istis add. sed del. ms. || 27 quod ] ii add. sed del. ms. || 37 eius ] g in ras. ms.</footnote>
Nota: philosophi gentiles habuerunt bene firmam oppinionem quod unus deus est vel unus || princeps, sed non habuerunt firmam adhesionem sicut Christiani habentes fidem habent.

32v

### 〈ANONYMUS〉

Utrum post diem Iudicii sole rationales creature sint remansure

(Edidit Chris Schabel)

Nota: in Iudicio Finali, corpora beatorum erunt pervia et tunc videbuntur omnia membra et habitudines eorum ad invicem et ad quem finem sunt facta. Et hoc erit ad magnam manifestationem sapientie* Dei et manebunt omnia que sunt ad decorem et decentiam corporum etiam viscera, licet non extenta, sed convoluta tanquam fila, ita quod inter latera nichil mediabit.

Vel potest dicit quod erunt plena aere purissimo.

Vel melius quod ipsa et omnis meatus corporis humani erunt plena sanguine purissimo et spiritibus* et fumis resolutis ex sanguine et humoribus corpori convenientibus.

Nota: decencius est et ad maiorem magnificentiam Dei est conservare mundum in dispositione nobiliori sine generatione quam ipsum conservare in dispositione in qua iam est cum generatione plurium individuorum, licet quo ad presentem statum sit perfectius et decencius conservare cum generatione quam sine.

Quidam dicunt quod post Finale Iudicium, solum manebunt elementa et nulla alia species mixtorum preter humanam et ad eam pertinentia. Et est ratio quia alia mixta receperunt portiones elementorum in que iterum resolventur, alias oporteret esse elementa rare ultra naturalem suam dispositionem et condicionem eis datam. Sed non sic de homine, quia propter generationem hominum ex elementis est ipsis elementis plus additum, de materia plus requirebat eius dispositio, et ergo non oportet portiones elementorum quas habent corpora humana redire ad elementa, et est sicut de costa Ade que fuit formata in Evam.

Alia est opinio quod etiam de aliis speciebus mixtorum manebunt certa individua ad maiorem Dei glorificationem et magnificentiam manifestandam.

Item, licet mixta sint perfectiora elementis, tamen ipsa mixta alia ab homine solum ad presentem statum sunt proper hominem solum, et non propter perfectionem universi simpliciter, ergo non manebunt; sed elementa non solum sunt propter hominem, sed ad integritatem et perfectionem universi, quia sine elementis universum esset truncatum et colobon.

Item, beati in patria, post Iudicium, videbunt et habebunt cognitionem omnium specierum mixtorum que umquam fuerunt, ymmo clarius cognoscent in Verbo quam modo, ideo non minus glorificabunt Deum quam si actualiter essent ipsa mixta.

Item, species humana est essentialiter perfectior aliis mixtis, ergo eminenter et virtualiter eas continet.

### 〈ANONYMUS〉

Utrum beati habebunt equales visiones in Verbo et equales fruitiones

(Edidit Chris Schabel)

Nota quod beati equaliter cognoscent in Verbo extensive, cum quilibet alterius facta et cogitata cognoscat, sed non equaliter intensive, quia unus clarius altero secundum quod meruit.

<footnote n="2">2 princeps] (R)etributio premiorum non fit precise secundum valorem meritorum, quia non sunt condigne etc., sed secundum proportionem realem retributive quam taxavit Deus *add. in marg. sup. ms.*
|| 10 nichil] remanebit *add. sed del. ms.*</footnote>
Et comprehensive nullus cognoscit ita quod cognoscat omnia cognoscibilia vel scibilia de aliqua creatura, et cognoscunt in Verbo sine discursu tam complexe quam incomplexe.

Item, potest dici quod tam boni quam mali in Finali Iudicio cognoscant singulorum corda in Verbo et quod tamen mali ex hoc non habebunt gaudium vel delectationem, ymmo magis tristitiam.

Vel potest dici quod solum boni in Verbo et mali quadam speciali illustratione divina, ita quodeis immittit cognitionem omnium sic representativam. Et similiter posset dici quod etiam boni consimili cognitione vident et non in Verbo.

Item, si duo in equali caritate moriuntur et equaliter meruerunt cum equalibus circumstantiis et ex bonis unius hic relictis plures capiant occasionem benefaciendi et ex alterius non, quia non veniunt* in usum aliorum, et quod hoc non steterit per eum, potest dici quod equaliter premiantur tam in accidentalibus quam in essentialibus beatitudine, quia in radice equaliter meru(eri)nt.

Vel potest dici aliter, et melius, quod alter magis premiatur accidentaliter, quod hoc est accidentale, quod alii ex eius bonis receperunt occasionem benefaciendi.

Posito quod Origenes fit dampnatus, licet plures bonas doctrinas post se reliquerit, ex quibus plures meliorentur ex hoc nichil sibi dimittitur de pena inflicta, quia non est mortuus in caritate, et ergo non habet unionem cum mebris et bonis Ecclesie que unitur vinculo caritatis, ergo illorum bona nichil sibi prosunt.

### (ANONYMUS)

Utrum beatitudines angelorum augeantur et utrum unus sit maior alio in beatitudine

(Edidit Chris Schabel)

Nota: concedendo quod angeli mereantur per ministeria que faciunt hominibus, esset concedendum etiam quod in statu innocentie meruissent, quia etiam homines illuminassent et perficissent, licet non purgassent.

Item, est concedendum quod non solum mereantur augmentum premii accidentalis, sed etiam essentialis, ita quod per ministeria mereantur clarius videre divinam essentiam et ipsa perfectius frui.

Et dicuntur esse extra statum merendi quo ad hoc quod sunt in termino, quare non est de viatoribus.

Nota: illa consequentia non valet: ‘Ille angelus precedit alium in gratuitis, igitur presidet sibi impartialiter’, sed requiritur quod ponatur preses suus a Deo vel quod eligatur, quia alias etiam post Iudicium esset talis presidentia.

Etiam non valet de hominibus, nec hoc vult Aristoteles, 1º *Politice*, sed vult quod virtuosi sunt apti aliorum esse rectores.

Item, in statu innocentie fuisset inter homines presidentia excedenter, influenter, et impartialiter quia pater, scilicet Adam, informasset filios.

Nota: angelus ymaginatur* movere hominem ad bonum vel malum dupliciter, aut species de novo faciendo, quod tamen communiter non tenetur, vel partes fantasie in qua sunt species ad invicem applicando, cum sint faciliter mobiles, propter quod fiunt diverse apparitiones et cogitationes.

<footnote n="1">1 comprehensive nullus] n. c. a. c. ms. || 7 quadam] dispositione add. sed del. ms. ||</footnote>

<footnote n="10">10 meruerunt] ruerunt a. c. ms. ; me add. sup. l. ms. ; iter. in marg. ms. || 19 et²] sup. l. ms.</footnote>

<footnote>|| 32 nota] Nota de presidentia angelorum add. in marg. ms.</footnote>
### 〈ANONYMUS〉

Utrum prescitus possit salvari

(Edidit Chris Schabel)

Nota: non stat rem esse provisam a Deo et ipsam non evenire. Et illo modo intelligitur quod res in comparatione ad divinam providentiam necessario eveniunt, ita quod est necessitas condicionalis seu consequentie, et non consequentis: 'Hoc est provisum, ergo eveniet'.

Nota: si Sorti esset revelata sua dampnatio, ita quod de hoc esset certus, ipse etiam existens in caritate non deberet orare pro sua salute. Et si hoc faceret, ageret contra voluntatem Dei et peccaret.

Nota: concedendum est quod Christus secundum humanitatem pro omnibus suis crucifixoribus oravit, pro predestinatis ut essent recepturi vitam eternam, pro prescitis ut minus punirentur quam essent digni, et sic etiam oravit pro omnibus peccatoribus.

### 〈ANONYMUS〉

Utrum ypostatica sit unionum maxima

(Edidit Chris Schabel)

Una opinio est quod unio ypostatica sit nobilior etiam maior unione sanctificativa, que est unio Spiritus Sancti per gratiam ipsi anime, quia non potest esse unio ypostatica nisi precedat sanctificativa. Ex quo sequitur quod Deus || non potest uniri ypostatice nisi creature rationali, que est capax ipsius.

33r

Alia opinio dicit quod sanctificativa sit maior, quia non stat illam esse quin creatura cui Deus sic unitur feratur dilective in ipsum, sed de ratione unionis ypostatice non est quod creatura assumpta feratur in ipsum Deum cognitive vel dilective, quia posset assumere creaturam irrationalem vel non eius capacem.

Nota: si Pater et Filius et Spiritus Sanctus ante incarnationem Filii assumpsistent eandem naturam humanam, tunc passu* Filio fuisset etiam concedendum Patrem fuisse passum, quia Filius non dicitur passus nisi ratione humanitiatis, que est eadem in utroque. Et hoc H. H. concedit.

Item, si 3 persone in divinis assumpsissent eandem humanitatem, tunc illa fuisset innisa cuilibet personarum, ergo potuit inniti Patri et sibi ipsi, quia minus videtur quod innitatur Patri et sibi ipsi quam quod innitatur tribus personis, et sic poterat esse suppositum, scilicet purus homo, et talis potuit esse Deus, quia divinitas, deitas vel suppositum divinum potuit sibi communicare sua predicata concreta, quia quare nature humane iam unite non potest communicare quod sit Deus est ex eo quia non potest inniti sibi ipsi sic unita, ergo sequeretur quod purus homo potest esse Deus, et per consequens igitur pura creatura.

Ibi respondetur uno modo quod illa non posset inniti sibi ipsi. Alio modo, concesso quod posset inniti sibi ipsi, tamen non posset sibi communicari predicata divinitatis, ita minime sicut iam nature humane Verbo unite.

Item, nota, ad illos habitus fides, spes, et caritas vel quoscumque alios non consequitur precise illa denominatio esse sanctum, sed oportet quod sint iuste et bene per operationes acquisite vel a Deo infuse una cum Dei acceptatione.

Item, conceditur quod caritas ille habitus absolute loquendo potest stare cum peccato.

Item, unio Spiritus Sancti sanctificativa ad creaturam sine aliquo habitu absolute loquendo dat creaturam esse sanctam. Et non sequitur quod ita Filius possit uniri in patria anime beate quod daret sibi esse videntem sine visione creata,

<footnote n="4">4 divinam] essentiam add. sed del. ms. || 16 sit] vel add. sed del. ms.</footnote>
quia esse sanctum probabiliter loquendo consequitur essentialiter talem unionem sanctificativam. Etiam non potest Spiritus Sanctus sic uniri lapidi quod daret sibi esse album vel calidum etc. eadem ratione.

Nota de unione sanctificativa videtur magistro Henrico de Hassia. quod non (est) aliqua specialis unio Spiritus Sancti cum creatura sicud est unio ypostatica Filii ad humanitatem, ita quod non videtur illa unio habere fundamentum ex Scriptura, sed quod non aliter uniatur Spiritui Sancto nisi per gratiam. Communiter tamen conceditur oppositum, scilicet quod sit specialis unio Spiritus Sancti cum creatura rationali.

<ANONYMUS>

Utrum caritas viatoris requisita ad merendum possit attingere gradum caritatis Christi

(Edidit Chris Schabel)

Nota quod per penitentiam resurgere ad maiorem gratiam intelligitur sic quod prior gratia quam habuit ante lapsum eadem in numero redeat, quia hoc est rationabilius dicere quam quod eadem in specie redeat dispositive ad attritionem et tunc per illam gratiam meretur penitens contritionem per quam meretur aliquem gradum gratie vel karitatis, et sic resurgit ad maiorem, et sic tunc resurgit per contritionem vel quando habet contritionem.

Nota: si aliquis obligatur ad penam temporalem et moritur in peccato mortali antequam istam solvit, tunc punitur eternaliter pro illa temporali, sic tamen quod illa eternalis non correspondet illi peccato pro quo datur pena temporalis, sed est illa eternitas ratione peccati mortalis in quo decedit, sed tantus gradus penalitatis tantum* correspondet illi peccato cui debetur temporalis pena.

Vel secundum alios dicitur quod punitur in Inferno solum temporaliter pro illo peccato, sed pro mortali eternaliter, et sic non est inconveniens concedere quod dampnatus in Inferno quandoque remissius punietur.

Nota: de gratia vel caritate Christi dicunt aliqui quod sit finita intensive, et tamen adhuc nullus purus homo potest ad eam pertingere, quia excedit totam peryodum speciei humane, quia si aliquis uniret complete ad maximam peryodum per quam homo potest unire et semper meretur quantum est homini possibile, adhuc gratia Christi excederet illa peryodum.

Aliter dicitur quod gratia vel caritas Christi est minima ad quam purus homo non potest pertingere, ita quod ad illam non nec ad aliquam maiorem, sed ad quamlibet minorem.

Alii dicunt quod aliquis purus homo potest pertingere ad tantam, sed non meretur tantum per eam quantum Christus eo quod persona Christi est etiam persona divina, et ergo infinito plus per equalem gradum merebatur quam purus homo.

Alii dicunt quod gratia et caritas Christi fuerit infinita intensive.

Nota quod tantam gratiam vel sapientiam dedit Deus anime Christi quod non potuit ei dare maiorem, ut videtur dicere Magister *Sententiarum*. Intelligendum est non de potentia Dei absoluta, sed de potentia ordinata, ita quod dedit sibi tantam quanta sufficiebat pro redemptione nostra, licet potuerit ei dare in infinitum maiorem.

Nota: Beata Virgo Maria fuit plena gratia pro illo statu et tempore quo ei competebat, licet potuerit habere maiorem.

Nota quod caritas augetur per actus sequentes* procedentes ab ipsa, sic quod per

<footnote n="13">13 nota] Nota quod per penitentiam resurgere ad maiorem gratiam dupliciter potest intelligi *add. in marg. ms.* || 16 illam] *add. sup. l. ms.* || 19 temporalem] *p. c. et iter. in marg. ms.*</footnote>
illos actus homo meretur quod Deus creative* superaddit aliquem gradum caritatis priori caritati. Et per illos actus bene generatur etiam alius habitus ab infuso, qui inclinat et promptificat ad bene operandum etiam corrupta caritate infusa, sed non esset tunc operatio meritoria.

Nota: quod caritas dicitur maior aliis donis non habet ex essentia sua intrinseca, sed ex acceptatione divina, et sic intelliguntur dicta doctorum dicentium actum voluntatis et ipsam voluntatem perfectiorem et nobiliorem intellectu et eius actu.

### <ANONYMUS>

Utrum ex rectitudine naturali quis possit sine gratia moraliter bene agere

(Edidit Chris Schabel)

Nota: duplex est rectitudo vel iustitia, scilicet moralis et supernaturalis. Moralis est que procedit ex amore naturaliter habituabili* de Deo, et sic nullum opus est moraliter bonum vel iustum nisi procedat ex tali amore, et sic plures philosophi non dilexerunt tali amore, sed vel propter se ipsos, scilicet ut eis bene esset, et non in quantum Deus ordinavit et instituit naturam ut diligeret Deum super omnia in quantum est Deus omnium et bonum honestissimum, et sic dolor de peccato, nisi procedat a tali amore, non est attritio.

Sed rectitudo vel iustitia supernaturalis procedit ex amore supernaturali, scilicet a caritate infusa. Et primo amore philosophi poterant Deum diligere super omnia.

Nota etiam quod in statu nature integre vel innocentie potest quis esse moraliter bonus et iustus sine caritate, sed non stant simul quod quis sit in culpa mortali et sit iustus moraliter vel simpliciter sicut est post lapsum.

Nota: existens in caritate potest agere secundum iustitiam moralem, non ex iustitia supernaturali, et talia opera, licet sint in caritate, tamen non procedunt ex caritate, et ergo non sunt meritoria vite eterne.

Nota quod ex puris naturalibus potest quis cuilibet temptationi resistere, id est, preservare se ne cadat, licet non vincat illam temptationem nec meritorie agat, quia karitas est radix merendi. Etiam non sequitur: 'Resistit sine caritate, ergo ex puris naturalibus', quia potest habere dona gratis data.

Item, si dilectio Dei super omnia procedit ex puris naturalibus sine aliquo dono gratuito gratis dato, tunc non est meritoria alicuius || premii extrinseci, quod non est ipsa perfectio potentie vel ipsa virtus, sed si procedit ex donis gratis datis, tunc est meritoria alicuius talis premii alterius ab ipsa et est dispositiva ratione donorum gratis datorum ad meritorie agere. Sed si procedit ex gratia gratificante, tunc est meritoria vite eterne, quia tunc Deus secundum legem currentem acceptat.

Nota: antiqui doctores et concilia locuti sunt per yperbole quando dixerunt quod natura rationalis nichil ex se potest, quia locuti sunt contra Pelagium, qui fuit inimicus gratie, et ad illam heresim sic locuti sunt. Et ymaginati sunt quod quis nullum rectum actum posset facere sine speciali influxu divino, scilicet vel gratis dato vel gratificante, sicut oculus ex se nullo modo potest formare visionem sine lumine. Sed alii probabilius ymaginati sunt quod potest ex habitibus et cognitionibus acquisitis recte agere moraliter, licet non meritorie sine caritate.

Nota: concedendum est vel concedi potest quod ex puris naturalibus homo pos-
sit elicere dilectionem Dei super omnia irrefragabiliter in alium finem primaria inten-
tione, et per consequens dilectionem fruitivam, non tamen meritoriam, quia ad illam
de lege ordinata requiritur caritas; cuius causa est quia eius obiectum et terminus
est supernaturalis, ergo requirit qualitatem supernaturalem elevantem voluntatem.

Nota: virtus moralis non potest tante elevare voluntatem vel intellectum sicud

<footnote n="42">42 nota] de fomite et gratia add. in marg. ms.</footnote>
caritas, quia virtus moralis bene elevat ad iustitiam seu felicitatem politicam, sed non ad eternam, ad quam caritas.

Nota: actus dicitur meritorius quia libere procedit a voluntate adiuta caritate tanquam instrumento sibi subordinato, ita quod ratione libertatis precise non dicitur meritorius, sed ratione libertatis adiuta caritate, licet concedi posset quod gratia vel caritas agat naturaliter cum voluntate ad productionem actus meritorii.

Nota: caritas est naturaliter prior contritione, cum sit actus caritatis, ergo primum instans karitatis est ultimum instans non esse contritionis.

Nota quare actus meritorius dicatur voluntarius et non caliditas manus ab aqua calida, cum etiam fiat ab agente libero, scilicet Deo. Huius est ratio quia illa causa, scilicet Deus, est nobis occulta, et non est ita de voluntate. Vel ex alio, quia voluntas producit illum actum mediante caritate tanquam instumento naturali prius voluntate. Non sic Deus, ymmo ipse naturaliter prius producit calefactionem quam caliditas.

Nota quod triplex est radix inclinans ad malum, videlicet mala complexio proveniens ex influxu superiorum, malus habitus ex malis operationibus acquisitus et fomes. Prime due radices possunt compesci per virtutem moralem et exstirpari, sed non tertia, quia illa est qualitas supernaturalis propter peccatum primi parentis inflictica.

Nota tamen quod caritas potest remittere motivitatem seu accidentalitatem* fomitis, sed non potest diminuere substantiam istius habitus. Quidam tamen dicunt quod possit etiam substantiam illius habitus diminuere potissime per opera caritatis, et quod ille habitus diminutus possit recrescere per vicia et opera viciosa.

Nota: beatus Bernardus in *De amando Deum* videtur velle quod caritas in beato Petro fuit sopita quo ad actum propter timorem, licet manserit secundum habitum.

Nota: effectus formalis caritatis non est esse carum Deo, quia karitas posset poni in lapide vel in dampnato in Inferno, qui tamen non esset carus De⟨o⟩[i], licet secundum legem iam currentem habens caritatem sit carus Deo, secundum presentem iustitiam, sed effectus formalis eius est nobis incognitus.

Vel alii dicunt quod effectus eius sit facere Deum carum sibi, ita quod habens caritatem habet Deum carum sibi.

Nota: ponatur casus quod Sor in prima parte proportionali hore sit in caritate et in secunda peccet mortaliter, in tertia iterum in caritate, et in quarta iterum peccet, et sic consequenter. Tunc concedendum est quod immediate ante instans terminans horam Sor fuit in caritate et etiam immediate ante hoc fuit in peccato mortali, et tamen pro nullo instanti vel tempore adequate fuit simul in caritate et in peccato mortali, quia li 'instans' stat confuse tantum in illa immediate ante hoc etc.

Nota: prima radix bonorum operum vel operationum moralium est ratio iudicative seu dictative, quia iudicat seu dictat quid bonum. Sed voluntas est prima radix imperative, quia imperat bona fieri.

Nota: secundum aliquos viator existens in peccato mortali potest aliquid agere imputabiliter actum, videlicet dilectionis Dei, medium inter fruitionem et usum non imputabilem ad meritum vite eterne, nec ad demeritum culpe mortalis vel venialis.

<footnote n="4">4 tanquam] instrumento sibi* oᶜ* add. sed del. ms. || 8 instans²] non add. sed del. ms. ||</footnote>

<footnote n="15">15 nota] nota quod triplex est radix inclinans ad malum add. in marg. ms. || 37 nota] nota que sit radix bonorum operum add. in marg. ms. || 41 et] add. sup. l. ms.</footnote>
### <ANONYMUS>

Utrum spiritus angelici cogitationes hominum possint intueri

(Edidit Chris Schabel)

Nota: anima separata potest localiter movere corpus suum sicud et dyabolus, sed per quem modum hoc fiat? Dicunt quidam quod per imperium et voluntatem, quod tamen est contra articulum Parisiensem. Dicunt alii quod hoc possunt angeli, sive boni sive mali, et anima exuta per coexistentiam una cum voluntate, ita quod sola presentia vel coexistentia non sufficit. Suo modo posset dici quod intelligentie isto modo movet suos orbes secundum traditionem Aristotelis.

Item, concedendum est quod dyabolus possit movere corpus hominis vel eius aliquod membrum contra imperium voluntatis, ut si voluntas vellet movere ad unam differentiam situs, dyabolus potest movere ad aliam ratione sue fortitudinis, et sic potest impedire voluntatem in actibus imperatis, licet non in actibus elicitis seu interioribus.

Nota: Dyabolus non potest scire determinate cogitationes vel affectiones anime interiores, sic scilicet quod siat certitudinaliter qualiter homo cogitat et ad quem finem et quod obiectum concipiat, vel quod assentiat* vel dissentiat* cogitationi seu conceptui, et maxime qualiter afficiatur per huiusmodi cognitiones et cogitationes nisi coniecturative. Cum hoc tamen stat quod cognoscat conceptum vel cogitationem obiective vel in esse qualitatis, licet non representative.*

Item, animam exutam dyabolus non potest illudere nec ei suggere, licet ea existente in corpore hoc possit per sensus et organa corporea, fantasmata, et species diversimode* transportando et ei offerendo.

Item, aliqui dicunt quod anima exuta nichil omnino cognoscat, quia dicunt quod sit talis nature quod solum mediante corpore possit se actuare. Que opinio non tenetur communiter.

Item, angelici spiritus cognoscunt aliquid de novo per species acquisitas, ut lapidem vel aliquod aliud corporale vel etiam incorporale, per talem modum quod species multiplicantur per periferiam situs ipsius angeli, et non oportet quod species sint vel veniant subiective ad angelum bonum vel malum, maxime species materiales seu extense.

Item, potest concedi quod demones in corporibus assumptis possunt transpor-
tare semen viri in uterum virginis sine corruptione ipsius, quia dicunt quod non sit
impossibile sibi facere penetrationem dimensionem. Alii dicunt quod non potest
sine corruptione vel ruptura claustrium virginitatis.

Dicitur quod angelus potest species omnes inferiores producere adiutus desuper, sed Deus non potest facere quod species inferior effective concurrat ad productionem superioris, quia inferior non continet superiorem virtualiter nec per consequens ipsius est fecunda.

### <ANONYMUS>

Utrum esse liberum contradictorie sit essentiale
rationali creature et utrum sit perfectionis

(Edidit Chris Schabel)

Responsum est quod Deus potest facere creaturam rationalem non essentialiter liberam, scilicet que in omnes suos actus feratur mere naturaliter et non libere.

Nota quod essentiale est voluntati esse liberum contradictorie, || quia stante quacumque obiectali apparentia, potest agere et non agere actus suos liberos, ita

34r

<footnote n="5">5 alii] p. c. ms. || 11 sue] for add. sed del. ms. || 14 nota] Utrum angeli cognoscant cogitationem hominum add. in marg. ms. || 27 aliud] sup. l. ms. || corporale] ad add. sed del. ms. || 43 et] sub l. ms.</footnote>
quod hoc est conforme essentie sue quod obiecto movente producat volitionem vel nolitionem. Etiam est essentiale et conforme essentie sue et nature quod non agat seu quod suspendat actum suum stante communi Dei influentia, et non oportet quod habeatur cur ad suspendendum actum suum, quia suspendere non est quid positivum, sed est non agere sic negative, et ad tale non requiritur aliquod, sed ex sua intrinseca natura sibi inest. Ad omnem tamen actum positivum voluntatis requiritur motivum seu cur ut ad volitionem sive nolitionem positive causando.

Non autem sic est agentibus naturalibus, gratia exempli de igne, cui essentiale est, positis omnibus requisitis ad causandum cum concursu Dei generali, quod calefaciat, quia hoc est conforme sue essentie et nature intrinsece, sed istis stantibus, non est conforme essentie ipsum non calefacere, sed ad hoc requiritur quod Deus miraculose suspendat ipsum. Et ergo, licet possit calefacere et non calefacere, stantibus omnibus etc., tamen hoc non est stante communi Dei influentia, sed concursu miraculoso, ut factum fuit pueris in camino ignis.

Non agere vel esse activum libere complacenter non est perfectionis simpliciter, quia non convenit omnibus personis divinis. Non enim convenit Spiritui Sancto, quia ille non producit libere complacenter, ideo esset minoris perfectionis Patre et Filio, qui ipsum producunt libere complacenter. Sed esse activum libere contradictorie est perfectionis simpliciter. Ubi iterum notandum quod, licet esse contradictorie liberum sit denominatio perfectionis simpliciter, agere tamen contradictorie libere non est perfectionis, quia alias Deus esset perfector agendo ad extra quam si non ageret. Ex quo sequitur quod modus agendi non dicit perfectionem simpliciter, sed bene potentia, et ideo illud est denominatio perfectionis simpliciter. Dominus est libere contradictorie activus ad extra.

Libertas oppositionis in beatis mutatur in libertatem complacentie: H. H.

Nota: Deus nichil cognoscit libere contradictorie.

Nota: extrinsecum est enti naturali quod potest in opposita, nec voluntas ex eo quod Deus decrevit cum ea concurrere ad opposita est libera, sed est sibi intrinsecum, ut dictum est.

Nota: posset concedi probababiliter: sicut est potentia activa contradictorie libera, sic et passiva.

## MAGISTER PETRUS SCHAD

Utrum eadem natura humana possit assumi a tribus personis divinis

(Edidit Alexandra Anisie)

Respondetur quod sic, et quod essent tres homines una humanitate. Sed alii quidem dicunt quod essent unus homo primum melius. Sed contra: sequeretur quod eadem ratione essent tres dii, quia eadem essentia divina suppositata est tribus suppositis divinis. Sed potest dici quod non est simile, quia essentia divina est suppositata ydemptice istis tribus suppositis, ita quod est eadem essentia istis tribus suppositis. Sic non est de humanitate, que non est idem essentialiter alicui supposito divino.

Sed contra solutionem, quia sint tria supposita per eadem albedinem alba, tunc sunt ibi tria alba. Respondetur quod hoc esset verum, etc., si esset albedo eis ydemptica.

Sed contra: secundum ymaginationem Platonis, per eadem humanitatem universalem essent plures homines, licet esset essentialiter eadem ipsis vel eis ydemptica. Ista instantia permansit insoluta.

<footnote n="5">5 sic ] positive add. sed del. ms. || 25 libertas oppositionis — h. h.] in marg. sup. ms. ||</footnote>

<footnote n="36">36 est ] in marg. ms. || 38 essentia ] divina est idem add. in marg. ms. || 41 respondetur —
etc. ] p. c. in marg. ms. || si ] in ras. ms.</footnote>
Nota de ratione istius quod est esse Deum vel Dei est esse trine suppositatum.

Nota: idem potest esse suppositatum propria suppositate, et cum hoc aliena simul, et tendentia ad suppositatem non dicit motum, sed aptitudinem. Et ergo, si est suppositata una vice, adhuc manet sibi aptitudo ad suppositatem.

Nota: concesso quod in triduo Verbum Dei non fuit unitum ypostatice anime et corpori, sed alia unione, adhuc in triduo Verbum divinum fuit Christus, quia dicitur Christus ratione unctionis crismatum, seu gratiarum que fuerunt in anima, quam Verbum habuerit sibi unitam.

Dubium remansit in disputatione ‘Utrum Deus posset conservare naturam humanam sine suppositate propria et etiam aliena’. Christus dicitur homo univoce cum aliis, quia non dicitur homo a supposito, sed a natura humana suppositata; sed humanitas Christi et alterius hominis sunt eiusdem speciei specialissime; ergo. Cum hoc conceditur quod Christus est etiam alterius speciei quam homo, quia Deus.

Nota: suppositatem terminari est fieri vel esse alicuius suppositatem, et non est agere, quia tunc tribus personis divinis conveniret.

Item, arguitur: sicut Deus potest terminare tendentiam angeli quam habet ad suppositatem propriam, sic potest terminare tendentiam anime separate quam habet ad corpus, et sic facere animam in se subsistere, ergo anima potest esse persona seu suppositum.

Nota: tenendo corpus prout est essentialiter superius ad li ‘animal’ vel ‘homo’, concedendum est quod corpus est Deus, alias non.

Item, tenendo corpus Christi pro humanitatem precise, non est verum quod corpus Christi est Deus, quia humanitas est creatura, non Deus.

Nota: de ratione compositi est quod sit plura simul unita, et quod ex illis resultet tertium, quod non sit aliquod compositum, modo, licet in Christo sint due nature unite, tamen Christus non est ille due nature, quia Christus non est natura divina et natura humana, sed est solum natura divina. Ex quo sequitur quod persone divine non faciunt compositionem in ipsa essentia divina, quia ipsa est quelibet personarum.

### <ANONYMUS>

Utrum potentia creandi sit communicabilis creature

(Edidit Alexander Baumgarten)

Nota secundum aliquos sicut lumen se habet ad lucem ita quod continue procedit ab ea et non potest esse sine luce, sic habent se creature ad Deum quoad conservari seu produci, ita quod sunt in continuo produci, sicut Filius in divinis semper gignitur.

Nota de potentia Dei absoluta. Sacerdos potest active concurrere ad conversionem panis in corpus Christi et similiter in aliis sacramentis potest Deo coefficere, et hoc per intellectum et imperium voluntatis. Et similiter potest concedi quod spiritus angelici agunt effectus per intellectum et imperium voluntatis. Sed est tunc ibi difficultas. Si A angelus habet intellectum et voluntatem ad C effectum producendum, et similiter B angelus ad eundem effectum precise, quare magis producitur ab uno quam ab alio? Simile esset si duo ignes equaliter applicati videlicet per modum penetrationis ad aliquod conburibile vel ad calefaciendum, quare magis unus comburet vel effectum produceret quam alius, vel si unus producit et alter non, quomodo unus aliter se habet ad effectum quam alter?

Notandum. Non omne essentiale alicui dicit denominationem perfectionis

<footnote n="7">7 *unctionis*] crisa *add. sed del. ms.* || 9 *disputatione*] utrum Deus posset conservare* (conservatione a. c. ms.) naturam humanam *add. sed del. ms.* || 14 *nota*] nota quid sit suppositatem terminari *add. in marg. ms.* || 24 *nota*] nota quid sit de ratione compositi *add. in marg. ms.*</footnote>
simpliciter ut produci est Filio in divinis essentiale et tamen non dicit perfectionem simpliciter, quia tunc conveniret Patri. Et sic non oportet quod independens dicat denominationem perfectionis simpliciter. Quare aliqui volebant dicere quod Deus ad extra posset aliquid equale sibi in perfectione producere cui tamen non convenit esse independens nec propter hoc est imperfectius eo quod illud non est perfectionis.

### <ANONYMUS>

Utrum anime separate cognoscant res in proprio genere

(Edidit Alexandra Anisie)

Nota: quidam dicunt quod anima Filii separata non cognoscit, ergo illa vel illa fuit anima Patris sui nisi per revelationem. Et sic dicunt quod dives epulo non cognovit illam esse animam Abrahe determinate, sed scivit bene in communi quod anima Abrahe esset in illo limbo, et ideo direxit sermonem ibi tamquam cognosceret eam determinate.

Nota: || de animabus puerorum decedentium in originali peccato dicunt quidam quod non sciunt se privatos visione beatifica, quia alias tristarentur et haberent penam sensus. Alii dicunt quod sciunt, sed tamen non tristantur, quia sciunt quod ex naturalibus suis non poterant ad eam pervenire, etiam quia philosophantur et habent finem suum ad quem ex naturalibus poterint pervenire, ideo non tristantur. Alii dicunt quod, quia non peccaverunt actualiter, ideo Deus suspendit penam tristitie in eis, licet sciant se perpetue carituras beatifica visione, ita quod non vult comproducere tristitiam, etc.

34v

### <ANONYMUS>

Utrum esse plures deos sit a contradictione apparenti defensibile

(Edidit Alexandra Anisie)

Si essent duo dii possunt uniri intensive ad constitutionem tertii, quod esset perfectius utroque, ergo nullus priorum fuisset Deus; et sic sequitur contradictio quod esset Deus et nullus esset Deus si essent plures. Responderi posset quod non possunt uniri, quia duo summa, ut, gratia exempli, due summe albedines, non possunt in uniri ut fiat tertia intensior. Sequeretur enim duas summas albedines esse, et quod tamen nulla fuisset summa eo quod tertia esset intensior.

Nota: si concederetur plures deos esse esse defensibile, ita in infinitos, quia non videtur plus sequi contradictio ex positione infinitorum quam duorum. Henricus de Hassia dicit quod non est docte dictum quod ingenium humanum non posset deducere contradictionem ex positione plurium, sed magis debet dubitari quia quis est metitus, seu potest scire quid humanum ingenium in hoc posset. Nec sequitur: non est deducta, igitur ingenium humanum non potest deducere.

Item, si essent duo dii, sequitur quod nullus illorum sit Deus, quia haberent se sic quod uno producente aliquid, necesse etiam alter coproduceret, vel uno producente alter potest non producere. Si primum, tunc libertas non convenit eis perfectissimo modo, igitur nullus est Deus. Antecedens probatur sic, quia ille perfectior est modus habendi libere, scilicet habendo eam sic quod, sive aliquid agat, sive non, ipsum potest agere vel non; igitur. Si dicitur quod aliter potest non producere, tunc aliqua creatura posset esse que non dependeret ab eo, et per consequens non esset Deus. Et illud argumentum non habet locum de Deo nostro, quia persone sunt eiusdem

<footnote n="10">10 abrahe] determinate *add. sed del. ms.* || 14 alias] trisa *add. sed del. ms.* || 17 naturalibus] poterint pervenire poterant *add. sed del. ms.* || poterint] *in marg. ms.* ; ad eam *add. sed del. ms.* || 19 beatifica] *p. c. ms.* || 37 eis] primo modo *add. sed del. ms.*</footnote>
essentie, qualiter non esset de illis diis, et igitur illud argumentum non posset retorqueri contra nos.

Item, talis positio haberet concedere: quod creatura posset beatificari in Deo, a quo non haberet dependentiam, quia, si unus produxisset et alter non, et si obligaretur creature rationali ille qui eam non produxit, ut summum bonum, ita beatificaretur in eo sicut in alio qui eam produxit.

Nota: Deum esseam simplicem ydeam est ipsum esse talem rem intelligibilem simplicissimam, cui ex natura sua illimitata convenit quod rerum diversarum sit cognitio distincta, ita quod quamlibet rem distincte cognoscit.

Item, nota: ydea est ratio causalis, et ergo secundum hoc non esset concedendum quod Pater in divinis produceret Filium ydealiter, quia non causaliter, sed quia, tamen est Patris ymago, talis illo modo improprie conceditur.

Item, capiendo illos terminos, ‘omnipotens’, ‘immensus’, ‘eternus’, pure adiective, et prout referuntur ad distinctionem personalem, concedendum est tres esse omnipotentes, etc., sed non capiendo substantive.

### (ANONYMUS)

Utrum voluntas respectu cuiuslibet actus sui elicit contradictione libera peccati mortalis conscia peccet quolibet actu suo mortali culpa

(Edidit Alexandra Anisie)

Voluntas dicitur libera quia respectu cuiuscumque obiecti, ymmo etiam summi boni, potest se sistere, id est non elicere actum stantibus, etiam omnibus ad actum requisitis, et non est idem sistere et suspendere, quia suspendere importat actum, elicere non. Henricus de Hassia dicit quod solus Deus est contradictione liber, vel non cogibilis, quia ipse solus est qui seipsum determinat ad agendum vel non agendum. Sed potentia rationalis creata, si Deus cum ea voluerit concurrere ad agendum, tunc agit, et si non, non; sed potentia irrationalis, quia quando concurrit cum igne ad agendum tunc agit, quando non, tunc non. Etiam, si Deus ita ordinasset, tunc esset communis sua influentia ita concurrere. Sed ad ponendum diversitatem inter rationalem et irrationalem potentiam oportet ymaginari, si Deus solum conservaret potentiam rationalem et irrationalem et non coageret, tunc positis omnibus, etc., potentia rationalis posset in oppositum, et non potentia irrationalis.

Item, opus extrinsecum de per se, licet bene consecutive, nihil addit bonitatis vel malitie moralis super intrinsecum. Dico de per se quia opus extrinsecum consequitur quandolibet scandalizatio proximi vel eius offensio, et non opus intrinsecum; sine extrinseco, tota malitia est ab intrinseco radicaliter.

Videtur quibusdam quod nullus in peccato mortali possit Deum diligere super omnia, quia avertit ab incommunicabili bono ad communicabile, et illud videtur magis diligere. Aliis videtur quod sic, quia talis possit vinum vel aliam creaturam diligere super omnia et summe, ergo et Deum, cum possit sibi in Deo maior bonitas apparere quam in creatura. Et secundum Henricum de Hassia non sequitur: diligit Deum summe sive super omnia, ergo maxime se disponit vel dispositus est ad gratiam gratificantem, sed requiritur attritio, et quod doleat se offendisse Deum cum ceteris et requisitis, etc. Et opinioni huic videtur consonare communis hominum confessio, quia quamcumque magnus est peccator, si queritur utrum Deum diligat super omnia, dicit quod sic ad minus apprehensive.

Item, videtur etiam quod Aliis affective potest diligi super omnia sine caritate vel gratia gratificante, quia sit aliquis theologus in gratia qui habeat hoc dictamine, quod Deus est super omnia diligendus affective, et cadat ille in mortale peccatum,

<footnote n="3">3 haberet] p. c. ms. || 4 haberet] p. c. ms. || 26 ad agendum] in marg. ms. || 31 licet]
in marg. ms. || 38 et2] sup. l. ms.</footnote>
et maneat iudicium quod est possibile, tunc dictabit ut prius Deum super omnia affective diligendum.

Item, hoc videtur per illud Rom. I, qui cum Deum cognovissent non sicut Deum glorificaverunt. Quibusdam videtur quod nec sine gratia hoc dictamen possit haberi, nec dilectio affectiva. Clarum tamen est, si etiam possit haberi talis dilectio sine caritate, tamen non esset meritoria, eo quod radix meritorii est caritas.

### <ANONYMUS>

Utrum liberum arbitrium eque se habeat ad bonum et ad malum

(Edidit Alexandra Anisie)

Si sic, tunc sequitur quod homo posset ita irremissibiliter peccare sicut dyabolus. Probatur, quia tunc ex libertate mea, sine aliquo incitativo, possem peccare sicut dyabolus fecit, propter quod ipse communiter dicitur irremissibiliter peccasse. Henricus de Hassia respondet quod est ex ordinatione divina quod dyabolus irremissibiliter peccavit, et ex sua pietate ordinavit hominem remissibiliter peccare, si vult penitere, ita etiam quod si nullum haberet incitativum ad peccandum.

Item, dicebatur in positione quod respectu producibilium ad extra voluntas quodammodo est prior intellectu divino et determinat ipsum, quia non iudicat assensive* aliquid esse futurum nisi quia voluntas wult hoc esse futurum, sic quod voluntas ponitur prior et originalis causa.

Sed contra: voluntas non vult || hoc esse futurum nisi quia intellectus iudicat bonum esse hoc produci; igitur. Respondetur quod nec voluntas sola, nec intellectus solus sic loquendo est causa futurorum vel rerum producibilium, sed ambo simul. Sic intellectus sciat hoc esse futurum, et sciat quod bonum est ipsum produci, et quod voluntas hoc velit, a simili de artifice, licet sciat domum facere, si tamen non vult, non facit. Similiter, si multa vellem facere et non scirem non possem facere, ideo requiritur utrumque.

### <ANONYMUS>

Utrum dispositio Dei eterna sit necessitas antecedens producibilium ad extra

(Edidit Alexandra Anisie)

Deus vult A fore, ergo A necessario erit. Negatur consequentia, et quando dicitur 'ergo contingenter erit, ergo potest non fore', contradicetur totum. Ultra: ponatur illa in esse, ergo A non erit, placet et illa repungnat huic: 'Deus vult A fore', Conceditur, et ergo posita illa in esse negetur prima, quia cessat obligatio ad primum eo quod ponitur oppositum positi.

Item, sequitur Deus ab eterno voluit et scivit Antichristum fore, ergo Antichristus erit. Consequentia bona et antecedens necessarium, ergo consequens probatur necessitas antecedentis, quia antecedens est una de preterito vera, ergo necessaria. Negatur consequentia, quia licet quoad formam sit de preterito, tamen veritas eius dependet a futuro, quia nihil rei est adhuc preteritum, sed totum futurum. Sed, si arguitur: anima Christi assentit huic, 'Antichristus erit', ergo Antichristus necessario erit, et antecedens est de preterito necessario quod etiam transit in preteritum, ergo, si Antichristus posset non fore, sequeretur quod anima Christi potuit assensisse falso, quod est absurdum. Respondetur quod ratione unionis ypostatice idem est animam Christi assensisse et scivisse vel cognoscere, ergo non potuit assentire falso. Petrus tamen potuit assentire falso, puta huic 'iudicium

<footnote n="1">1 et maneat] *in marg. ms.*; et cadat *add. sed del. ms.* || 17 assensive*] *in marg. ms.* || *esse I*] assensive *add. sed del. ms.* || 19 iudicat] *hoc add. sed del. ms.* || 34 ab eterno voluit] voluit ab eterno *a. c. ms.*</footnote>
erit', quod est articulus fidei, et tamen contingenter erit. Et, si illa ponatur in esse, iudicium potest non fore, tunc assentit falso. Hoc non est mihi conveniens concedere, et, si infertur: ergo fidei potest falsum subesse, negatur consequentia, quia tunc iam non est fides, et sic fides potest fieri non fides.

Item, Deus ab eterno cognovit contingenter res ad extra futuras, ergo ab eterno contingentia fuit in Deo. Negatur consequentia, sed ideo res Deus cognoscit, quia est de sui essentia contradictione liber respectu producibilium ad extra.

Sed contra: Deus necessario producit ad intra, scilicet Pater Filium, etc., ergo et ad extra. Consequentia videtur ex hoc quia non debet modo nobiliori producere ad extra quam ad intra, sed modus producendi contingenter, scilicet contradictione libere, est nobilior modo producendi necessario. Respondetur uno modo negando quod ille sit nobilior, alio modo supposito quod sit nobilior. Adhuc non sequitur: producit contingenter ad extra, ergo ad intra, quia, si produceret contingenter ad intra, Filius contingenter esset Deus, ergo posset non esse Deus, et sic esset dependens, et alia absurda multa sequerentur.

Item, arguitur Deus potest concurrere cum voluntate creata quod necessario producat actus suos liberos, ergo potest necessitari. Negatur antecedens, et causa est quia tunc sequeretur quod Deus non esset libere producens cuiuslibet effectus, vel aliquod consimile.

### <ANONYMUS>

#### Utrum Deus ad omnem effectum concurrat causaliter effective et conservative

##### (Edidit Alexandra Anisie)

Dubitatio: quid dependere. Nota: dependere importat dependens, secundum totale ambitum sui esse essentialiter distinctum ab ipso a quo dependet, licet ergo Filius sit a Patre in divinis, tamen non dependet ab eo, quia, licet secundum esse personale sit distinctus ab ipso, tamen non secundum esse essentiale.

Nota: illud argumentum non valet: Deus respectu difformitatis peccati habet se nec volitive, nec nolitive, sed non volitive, ergo respectu alicuius effectus positivi potest se habere non volitive. Ratio est quia respectu difformitatis capiendo privative non potest se habere volitive, licet nolitive, sed respectu positivi possit se habere volitive. Sit ergo per adversarium quod respectu B effectus producti ab A se habeat non volitive, ita quod medio modo inter velle et nolle; tunc, quia potest B velle, sit ergo quod velit ipsum B omnino uniformiter se habente B sicut prius; tunc sequitur Deum esse mutatum, quia prius non voluit, et modo vult ipsum; ergo. Ex quo sequitur quod non potest esse aliquid positivum quin velit ipsum velle efficaci. Ex quo sequitur ulterius quod nulla secunda causa potest esse activa quin etiam in agendo, et non solum in conservando, dependeat a Deo.

Nota: secunda causa dicitur agere in virtute prime cause, quia secunda dependet a prima in causando, ita quod non ageret nisi prima concurrente.

Item, nota quod alique cause non possunt causare effectus univocos nisi prius essent equivocos. Verbi gratia, caliditas non causat caliditatem nisi prius causando species caliditatis alterius rationis a caliditate. Et secundum unam opinionem ille species non causant caliditatem, sed ipsa caliditas mediantibus speciebus, et sic lux causaret mediante lumine. Alii dicunt quod species etiam causant caliditatem, et quod subordinantur et dependent in agendo a caliditate cuius sunt species.

<footnote n="7">7 ad] p. c. ms. || 9 modo] nobiliori add. sed del. ms. || 10 contradictione] il add. sed del. ms. || 23 nota] nota Filius in divinis non dependet a Patre add. in marg. ms. || 33 ipsum] p. c. ms. || 44 causaret] iter. in marg. ms.</footnote>
⟨ANONYMUS⟩

Utrum purus viator indiget gratia

(Edidit Alexandra Anisie)

Purus viator est qui non est in termino, nec desperat de termino, et sibi secundum suum statum competit in cognitione habituali actualiter proficere, et qui utitur corporeis sensibus. Per primum excluditur beatus, per secundum dampnatus, per tertium Christus et puer amens et in Purgatorio existens, per quartum raptus et dormiens. Vel brevium sic: purus viator est cui utenti sensibus corporeis competit secundum suum statum in cognitione actualiter per discursus proficere.

Nota: possit concedi quod beati in patria merentur vel possunt mereri quia, licet sint in termino quoad genus beatitudinis, non tamen quoad gradum quemcumque cuius sunt capaces, et sic consequenter potest concedi quod possunt mereri quousque tota capacitas eorum repletur. Et quando dicitur quod in domo *Patris mei* mansiones multe sunt, verum est quoad meritum quo hic meruerunt, et sic posset consequenter concedi quod omnes anime possent fieri eque beate etiam de communi lege, si ponuntur equales in essentialibus et eque capaces.

Nota: in alia disputatione dictum fuit capiendo gloriam pro totali perfectione in patria tam essentiali quam accidentali, tunc stat esse duos equales in gratia hic, et unum habere maiorem gloriam quam aliam, ut, si unus sit virgo et alter non, virgo enim habebit aureolam, quod est premium accidentale.

Nota: in patria est triplex cognitio beatorum, scilicet intuitiva Dei et vespertina, scilicet rerum in proprio genere secundum statum patrie, que due cognitiones sunt multo perfectiores quam cognitio Dei et rerum hic in via. Tertia cognitio est que hic acquiritur que etiam manebit, ymmo quoad illam, etiam unus est bene gloriosior alio, licet fuerint equales in gratia.

Nota: illud principium theologicum, omnis actus meritorius qui fit in caritate est dignus vita || eterna, intelligitur dupliciter: uno modo, id est pro ipso debet dari vita eterna, et sic est falsum; alio modo sic: si agens sic perseveret in tali, sibi deberetur de congruo vita eterna. Et hoc est verum.

Nota: non valet argumentum: pro quolibet instanti hore quis tenetur esse in caritate, ergo pro quolibet quo non est in caritate transgreditur preceptum, ergo pro quolibet peccat novo peccato. Negatur enim prima consequentia, quia non tenetur sic quod pro quolibet precise ex hoc transgreditur preceptum si non est in caritate, sed sic quod non salvaretur pro illo pro quo non esset in caritate.

Nota: caritas infusa inclinat ad diversos actus specificæ, et hoc non est in esse qualitatis vel per modum nature, sed inquantum vibrata est, vel mota a Spiritu Sancto, et etiam quantum mota obiective circa diversa operabilia fuerit ipsa potentia affectiva in qua est, unde movet ad dilectionem Dei, ad opera liberalitatis, et sic de

<footnote n="3">3 et] nota quid sit viator *add. in marg. ms.* || 9 nota] dubitatio utrum beati in patria merentur *add. in marg. ms.* || 17 esse] *sup. l. ms.* || 20 nota] triplex cognitio patrie *add. in marg. ms.* || 26 vita] Viator est qui non dum est complete in statu finali sibi debito, verum est si est semper in tali statu mansurus. Henricus de Hassia. Aliquis actus viatoris in peccato mortali factus est meritorius gratie gratum facientis; igitur etc. Antecedens probatur, quia sicut aliquis in caritate existens meretur gloriam, sic in peccato mortali existens faciendo illud quod in eo est meretur gratiam; igitur etc. Confirmatur, nam non meretur quis vitam eternam nisi quia Deus disposuit ad talem dispositionem dare vitam eternam; sed eodem modo quis ex gratiis gratis datis meretur gratiam gratificantem; igitur etc. Respondetur quod, quia Deus existentem in gratia recepit in amicitiam suam, modo de ratione amicitie est ut amicus acceptet actus amici eius, etc. Item, existens extra caritatem possit in actum eiusdem speciei et gradus cum actu meritorio, igitur etc. Assumptum patet, cum sic possit ex habitu acquisito. Et consequentia tenet, quia maioris debet esse meriti quod aliquis sine auxilio famulatur quam alter cum sensibili domini auxilio; igitur etc. *add. in marg. ms.* || eterna] quomodo intelligitur illud principium: omnis actus in caritate factus est dignus vita eterna *add. in marg. ms.* || 27 sic³] *sup. l. ms.* || 35 inquantum] vel *add. sed del. ms.* || 36 obiective] *p. c. ms.*</footnote>
aliis que sunt diversarum specierum. Et sic unus habitus inclinat ad diversos actus specificos secundum diversitatem materiarum obiectarum. Et inde potest concedi quod ex caritate infusa generantur caritates acquisite diversarum specierum, ita quod caritas generata ex actibus caritatis infuse, qui sunt dilectio Dei, et generata ex actibus circa materiam liberalitatis, etc., sunt diversarum specierum. Et sic, licet omnes actus caritatis infuse inclinative sint propter Deum, tamen ex hoc non capiunt unitatem specificam. Ex hiis sequitur quod in esse karitatis non inclinat per modum nature, quia tunc semper solum ad unum inclinaret. Forte posset hic aliter dici, videlicet quod actus procedentes ex caritate augent caritatem naturaliter ipsam intelligendo, sicud est in aliis actibus, et sic diceretur quod sine caritate nullus actus illius speciei cuius est actus procedens ex caritate posset produci naturaliter, et sic nec caritas, nec gradus eius generari, sed nescio utrum hoc sit cautum.

Item, si Spiritus Sanctus acceptat aliquem sine gratia vel caritate superaddita, tunc talis est acceptus, et prius non fuit acceptus, ergo est mutatus intrinsece, et tamen nec secundum substantiam, nec secundum accidens, sed in aliqualiter se habendo qualiter non prius, et non est talis mutatio sub aliqua mutationem de quibus philosophi sunt locuti, qui talem non viderunt.

Item, karitas infusa concurrit effective ad substantiam actus, et etiam ad ipsum esse meritorium.

Item, Deus acceptat actus pure creature, scilicet humanitatis Christi, elicitos pro condigna et completa satisfactione generis humani, sed non ratione humanitatis, sed ratione suppositi divini, et principium illius condignitatis et condignificationis illorum actuum attingatur penes principium creatum, scilicet gratiam ipsius anime Christi.

Sed contra illud, quia isti actus ratione iustitie non sunt condigne satisfactorii, quia staret iuste agere, et tamen non meritorie, ergo est ratione acceptationis Dei, ergo posset etiam alterius creature actus sic acceptare. Respondetur quod sunt condigne satisfactorii, quia sunt etiam actus suppositi divini et non solum pure creature.

### <ANONYMUS>

Utrum quelibet causa possit se plene
communicare ad extra in ymagine in qua reluceat

(Edidit Alexandra Anisie)

Notandum: si quis concederet quod divina essentia vel Deus omnem perfectionem essentialem et omnes perfectiones essentiales posset communicare ad extra, ut esse — esse vinum, esse intellectivum, etc. — tamen non sequeretur quod ergo posset essentialiter sibi similem producere ad extra, quia non possit omnimodo illas communicare ad extra quo sunt ad intra, quia sunt in ipso ex se per se, et independenter sic eas communicare non potest, igitur non posset alium Deum producere ad extra.

Nota: de ratione ymaginis Dei in creaturis est quod sit potentia trine potentionata habentium emanationem vel originationem ab invicem sicut persone in divinis.

Item, memoria ut est fecunda speciebus assimilatur Patri, et non ut recipit species ab intellectu a qua originatur intellectus et ab utraque voluntas.

Nota: Deus tripliciter relucet in creaturis. Primo simpliciter representative, et hoc dupliciter. Primo per communicationem cum creaturis in eisdem denominatio-

<footnote n="1">1 sic ] iter. a. c. ms. || 13 aliquem ] ad gratiam add. sed del. ms. || caritate ] super addita add. sed del. ms. || 20 item ] nota quomodo et quare Deus acceptat opera Christi add. in marg. ms. || 25 sunt ] cog add. sed del. ms. || condigne ] si add. sed del. ms. || 44 nota ] Deus tripliciter relucet in creaturis add. in marg. ms. || 45 eisdem ] converti add. sed del. ms.</footnote>
nibus ut in esse — in esse vitam, etc. — et sic in eis non relucet eternitas Dei. Secundo modo similitudinarie vel exemplificative, scilicet quod in creaturis reperitur aliquos proportionalis habitudo, similitudo, vel vestigium eorum que apud Deum ad intra sunt, et sic relucet ad extra forte plus quodamodo vel multiplicius in creaturis Trinitas quam Dei eternitas, et infinitas, et huiusmodi. Tertio modo Deus quantum ad ea que sibi insunt reluentiam habet in creaturis discursive deducitur vel conclusitur, et ita eius infinitas, eternitas relucet in creaturis plus quam, etc., quia ex consideratione habitudinum earum ad invicem, et ad ea que possunt esse comparative et respective intellectus devenit ad concludendum multa Deo inesse predicata, que nulli creature nec, omnibus simul in esse cernit. Hec Magister Henricus de Hassia.

Item, videtur quod Deus non indigeat causa instrumentali, quia instrumentum immediate attingit effectum, sed immediatius Deus quemlibet attingit.

Nota: omnia dicuntur in Deum ordinari quia sunt ab ipso facta, et omnes modi se habendi res ad invicem.

Nota: Deus dicitur attingi a potentia in qua relucet et que ipsius est susceptiva modo quia voluntas, ut sic, est de se ceca, ideo in ea non relucet Deus nisi per intellectum cognitum, et sic dicitur Deus principalius attingi per actum intellectus quam voluntatis; sed per caritatem et actum voluntatis magis conformat se Deo in hiis que sunt iustitie, et secundum hoc dicitur magis uniri Deo per voluntatem et eius actum.

### <ANONYMUS>

#### Utrum distinctio formalis sit in divinis

##### (Edidit Alexandra Anisie)

Nota: Monachus ly 'formaliter' potest sumi quadrupliciter: uno modo distinguitur contra hoc adverbum 'causaliter' vel 'virtualiter', sicud dicimus ignis est calidus formaliter, non solum virtualiter vel causaliter, sol vero virtualiter, non formaliter. Secundo modo, prout distinguitur contra li 'ydentice', sicud dicimus quod li 'Pater' predicatur de illo termino 'persona' formaliter, et de illo termino 'Deus' ydentice, unde dicitur quod aliqua predicata predicantur vere de termino supponente pro essentia ydentice, et non formaliter. Tertio modo accipitur pro per se primo modo vel pro li 'quidditative', et sic dicimus quod homo est animal formaliter, id est homo est per se animal, vel quidditative. Quarto modo capitur pro illo toto, non realiter sive ex natura rei, et sic frequenter utuntur doctores illo termino 'formaliter'.

Nota: distinctionem formalem aliqui vocant etiam materialem, et est distinctio a parte rei, et non rationis tantum. Et non sequitur: est distinctio a parte rei, ergo est distinctio realis, et sic differunt essentia divina et Pater, etc., et talis non sufficit ad verificandum negativam eorum que sic distinguuntur. || Unde illa est falsa: essentia divina non est Pater; vel econverso. Sufficit tamen ad hoc quod aliquid per modum contradictionis verificatur de hiis, ut Pater generat et essentia divina non generat.

Item, hec non contradicunt 'hic Pater generat', et 'hec essentia divina non generat', quamvis de eodem hec verificantur contradictoria. In alia disputatione dictum fuit quod distinctio formalis non est nisi in divinis, quia non est nisi ubi aliquid per modum contradictionis verificatur de duobus substantiis precise pro eodem speciebus, quod non est in creaturis. Et non est ponenda nisi fides ad hoc cogat que utique cogit eam poni, quia secundum fidem de essentia et persona verificatur idem per modum contradictionis, ut Pater generat et essentia divina non generat. Et distinctio interimit communem modum arguendi in BARBARA

<footnote n="4">4 et] sic add. sed eras. ms. || 12 effectum] nota a qua potentia dicitur attingi Deus add. in marg. ms. || immediatius deus] tr. a. c. ms. || 31 animal] p. c. in marg. ms.</footnote>