# Henricus de Rinfeldia: Notes from the Classroom and disputed questions at the university of Vienna before 1400. A transcription of the Manuscript Basel, Universitätsbibliothek, A X 44,

Monica Brinzei

► To cite this version:

Monica Brinzei (Dir.). Henricus de Rinfeldia: Notes from the Classroom and disputed questions at the university of Vienna before 1400. A transcription of the Manuscript Basel, Universitätsbibliothek, A X 44., Universitatii ‘Alexandru Ioan Cuza’, pp.984, 2023, Antiqua et Mediaevalia, 978-606-714-775-9. hal-04224117

HAL Id: hal-04224117

https://hal.science/hal-04224117v1

Submitted on 17 Jul 2024

HAL is a multi-disciplinary open access
archive for the deposit and dissemination of sci-
entific research documents, whether they are pub-
lished or not. The documents may come from
teaching and research institutions in France or
abroad, or from public or private research centers.

L'archive ouverte pluridisciplinaire HAL, est
destinée au dépôt et à la diffusion de documents
scientifiques de niveau recherche, publiés ou non,
émanant des établissements d'enseignement et de
recherche français ou étrangers, des laboratoires
publics ou privés.

<figure><img src="image_1.png" /></figure>

Distributed under a Creative Commons Attribution - ShareAlike 4.0 International License
ANTIQUA ET MEDIÆVALIA • STUDIA

<figure><img src="image_2.png" /></figure>
Colecție coordonată de Lucrețiu Mihailescu-Bîrliba și Adrian Muraru

Lucrare susținută financiar de Universitatea „Alexandru Ioan Cuza” din Iași,
din *Fondul Codrin și Ionuț Ciobotaru*.

Volum colectiv, realizat de membrii echipei de cercetare RISE în cadrul proiectului
Nașterea elitei intelectuale în Europa Centrală. Formarea profesorilor la Universitatea din Viena
(1389-1450) (PN-III-P4-ID-PCCF-2016-0064) găzduit de Centrul de Filosofie Antică și
Medievală – FAM, de la Universitate Babeș-Bolyai, Cluj-Napoca.

**Referenți științifici:**

Prof. dr. WILLIAM O. DUBA, University of Fribourg

Prof. dr. CLAIRE ANGOTTI, Université de Reims

**Redactor:** dr. TAMARA BOTEZ

**Tehnoredactare:** MIHAI MAGA, LUMINIȚA RĂDUCANU

**Coperta:** MANUELA OBOROCEANU

ISBN: 978-606-714-775-9

Toate drepturile rezervate. Este interzisă reproducerea totală sau parțială a acestei cărți, prin orice procedeu electronic sau mecanic, fără permisiunea scrisă a Editurii Universității „Alexandru Ioan Cuza” din Iași.

© Editura Universității „Alexandru Ioan Cuza” din Iași, 2023

700109 – Iași, str. Pinului, nr. 1A, tel./fax: (0232) 314947

http://www.editura.uaic.ro e-mail: editura@uaic.ro

Open access under the terms of the Creative Commons
Attribution-ShareAlike 4.0 International license.

https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.en

<figure><img src="image_3.png" /></figure>
**MONICA BRÎNZEI**
(coordinator)

*Henricus de Rinfeldia*

Notes from the Classroom
and Disputed Questions
at the University of Vienna before 1400

A Transcription of the Manuscript Basel,
Universitätsbibliothek, A X 44

ALEXANDRA ANISIE, ALEXANDRA BANEU,
ALEXANDER BAUMGARTEN, MONICA BRÎNZEI,
LUCIANA CIOCA, DANIEL COMAN, IOANA CURUȚ, ISABELA GRIGORAȘ,
LAVINIA GRIJAC, EDIT ANNA LUKÁCS, MIHAI MAGA,
ANDREI MARINCA, MĂDĂLINA PANTEA, CHRISTOPHER D. SCHABEL

<figure><img src="image_4.png" /></figure>

EDITURA UNIVERSITĂȚII „ALEXANDRU IOAN CUZA” DIN IAȘI
2023
Descrierea CIP a Bibliotecii Naționale a României

Henricus de Rinfeldia : notes from the Classroom and Disputed Questions
at the University of Vienna before 1400 : a Transcription of the Manuscript

Basel, Universitätsbibliothek, A X 44 / coord.: Monica Brînzei. - Iași:

Editura Universității „Al. I. Cuza”, 2023

Conține bibliografie

Index

ISBN 978-606-714-775-9

I. Brinzei, Monica (coord.)
CONTENTS

FOREWORD (M. Brînzei) ........................................................................xxvii

ABBREVIATIONS ....................................................................................xxix

A TRANSCRIPTION OF THE MANUSCRIPT
BASEL, UNIVERSITÄTSBIBLIOTHEK, A X 44

MAGISTER STEPHANUS

1r-1v: Utrum in latitudine creabilium specierum sit dare summam citra Deum (ed. A. Marinca) ....................................................................................1

MAGISTER ANDREA

1v-2v: Utrum esse liberum contradictorie sit essentiale rationali creature (ed. A. Baneu) ....................................................................................2

MAGISTER IOHANNES BERWARDUS

2v-3v: Utrum eadem natura creata potuit assumi a pluribus personis divinis (ed. I. Curut) ....................................................................................4

MAGISTER PAULUS

3v-5r: Utrum oblatio eukaristie sit opus maximi valoris inter sacramenta Ecclesie (ed. A. Baneu) ....................................................................................6

MAGISTER NICOLAUS DE ANASKILCH

5r-6r: Utrum spiritus angelici cogitationes hominum possint intueri (ed. M. Brînzei) ....................................................................................9

MAGISTER HENRICUS DE HASSIA

6r: Nota quod solus Dei Filius secundum hominem unctus fuit cum oleo spirituali secundum speciem et gradum (ed. E. A. Lukács) .................................12

6r: Nota quod planete dicuntur astra erratica sive errantia (ed. E. A. Lukács) ....................................................................................12

MAGISTER IOHANNES RUESBACH

6v-7v: Utrum Deus tante possit se communicare ad extra quante se communicat ad intra (ed. M. Brînzei) .................................................................13

MAGISTER PETRUS DE WALSE

7v-9r: Utrum potentia creandi sit communicabilis creature (ed. A. Baumgarten) ....................................................................................15

DOMINUS GERHARDUS DOCTOR DECRETORUM

9r-10r: Utrum quilibet sacerdos possit subditum suum ab excommunicatione absolvere (ed. M. Maga) .................................................................21

Nota quedam ex dictis MAGISTRI PAULI

10r-10v: Quamvis foret sustenibile lucem gentium Dei sapientiam posse esse creature rationali beatitudinem formaliter (ed. A. Baneu) .................................25
10v: Nota quod univoce aliquid predicatur de Deo et creaturis
(ed. A. Baneu) ..................................................................................26

10v: Divina sapientia omnia factibilia secundum omnes perfectiones et modos
essendi seu positive <se> habendi eis possibiles in se ab eterno imitabiliter
exemplavit (ed. A. Baneu) ....................................................................26

11r: Nota: rationes de materia prima, quod sit de nichilo (ed. A. Baneu) ......27

### MAGISTER PAULUS

11v: Nota quod anime humane nobilitas ex hoc nobis plus innotescit quod
cognoscitur esse intellectiva quam quod cognoscitur esse volitiva
(ed. A. Baneu) ....................................................................................28

### MAGISTER PETRUS DE TREISA

11v-12r: Utrum anime a corporibus separate cognoscant res in proprio genere
(ed. M. Brînzei) ............................................................................29

### MAGISTER PAULUS

12r-12v: Quamvis sola lux gentium Christus homines viatores in administratione
sacramentorum iustificet auctoritative et principaliter, communicari tamen
potest homini puro ut hoc idem faciat secundario et ministerialiter
(ed. A. Baneu) ....................................................................................31

12v: Nota: Magister Johannes Buridan in questione finali circa 10 *Ethicorum*
(ed. A. Baneu) ....................................................................................32

### ANONYMUS

12v: Utrum sapientia divina possit esse rationalibus mentibus sapientia formaliter
(ed. L. Cioca) ....................................................................................33

13r [~6v?]: Utrum Deus possit tante se communicare ad extra quam se
communicavit ad intra (ed. L. Cioca) ....................................................33

13r-13v [~3v]: Nota de sacramento eukaristie: Utrum oblatio eukaristie sit opus
maximi valoris inter sacramenta Ecclesie (ed. L. Cioca) ....................34

13r-13v: Nota quid sit meritum passionis Christi (ed. L. Cioca) ............36

13v: Nota quod in missa datur gratia ex quattuor causis principaliter
(ed. L. Cioca) ....................................................................................36

13v: Nota quod sumens corpus Christi ampliorem gratiam suscipit quam per
ordinem vel caracterem (ed. L. Cioca) ....................................................37

13v: Nota qualiter intelligitur quod resurgens a peccato resurgat ad gratiam
(ed. L. Cioca) ....................................................................................37

13v: <Nota de presentia> (ed. A. Marinca) ....................................................37

13v-14r: Utrum aliqua pura creatura satisfacere potuerit pro tota humana natura
(ed. I. Grigoras) ............................................................................38

### HENRICUS DE HASSIA

14r-14v: Utrum sit magis fugibile simpliciter non esse quam dampnabiliter miser
esse (ed. E. A. Lukács) ....................................................................40

### ANONYMUS

14v-15r: Utrum omnis creatura rationalis necessario obligetur ad diligendum
Deum et alia propter eum (ed. M. Brînzei) ............................................43

15r-15v: Utrum perversius sit fruendis uti quam utendis frui
(ed. A. Baumgarten) ............................................................................45

15v: Utrum essentia divina distinguatur a persona realiter (ed. A. Marinca) ...48

15v-16r: Nota de simplicitate Dei (ed. A. Marinca) ............................49

16r-16v: Utrum omnis nolitio sit usus et nulla fruitio (ed. A. Marinca) ......49
<table>
  <tbody>
    <tr>
      <td>16v: Utrum esse suppositatum trine sit propria proprietas essentie divine (ed. A. Marinca)</td>
      <td>52</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>16v-17r: Utrum potentia intellectiva ut sic sit neutralis respectu active et passive (ed. A. Marinca)</td>
      <td>53</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>17r-17v: Utrum potentia intellectiva ut sic sit neutralis respectu active et passive (ed. A. Marinca)</td>
      <td>55</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>17v-18r: Utrum sit magis meritorium diligere Deum quam diligere creaturam propter eum (ed. A. Baumgarten)</td>
      <td>56</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>18r-18v: Utrum Deus sit simpliciter conceptibilis et proprie diffinibilis (ed. A. Baumgarten)</td>
      <td>59</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>18v-19r: Utrum emanationes in divinis sint eiusdem rationis (ed. A. Anisie)</td>
      <td>62</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>19r-19v: Utrum sub tempore gratie et plenitudinis possibile sit Christum dupliciter esse natum enarrari a doctis (ed. A. Baumgarten)</td>
      <td>63</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>19v-20r: Utrum in statu innocentie corpus humanum, si immortale perstetisset, onus legis ewangelice gravius onere legis Moysi successisset (ed. M. Maga)</td>
      <td>67</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>20r-20v: Utrum sicut sub speciebus panis et vini corpus et sanguis Christi continetur realiter, ita indulgentie de eius festo date valeant ut sonant veracter (ed. M. Brînzei)</td>
      <td>69</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>20v: Nota de differentia peccati mortalis a veniali (ed. D. Coman)</td>
      <td>71</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>20v-21r: Utrum liberum arbitrium se eque habeat ad bonum et ad malum (ed. D. Coman)</td>
      <td>72</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>21r: Utrum dispositio Dei eterna sit antecedens necessitas ad producibilia ad extra (ed. D. Coman)</td>
      <td>73</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>21r-21v: Utrum in divinis ponenda sit quaternitas (ed. D. Coman)</td>
      <td>75</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>22r: Utrum in divinis sit aliquid prius vel posterius, maius vel minus, superius vel inferius (ed. A. Marinca)</td>
      <td>78</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>22r: Nota quod Christus est rex et capud Ecclesie: Utrum Christus capud et sponsus militantis Ecclesie possit ab aliqua creatura rationali non diligi meritorie (ed. M. Maga)</td>
      <td>79</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>22r-22v: Nota quod potest esse una persuasio quare solum sint tres persone divine (ed. M. Pantea)</td>
      <td>81</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>22v-23r: Utrum in qualibet re create entitatis reperiatur vestigium benedicte Trinitatis (ed. M. Pantea)</td>
      <td>81</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>MAGISTER PETRUS DE WALSE</td>
      <td></td>
    </tr>
    <tr>
      <td>23r-23v: Utrum eadem vis spirativa que est in Patre et Filio sit in Spiritu Sancto (ed. A. Baumgarten)</td>
      <td>84</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>ANONYMUS</td>
      <td></td>
    </tr>
    <tr>
      <td>23v: Utrum missio Spiritus Sancti eterna differat ab eius missione temporali (ed. A. Baumgarten)</td>
      <td>87</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>MAGISTER NICOLAUS DINKELSPUEL</td>
      <td></td>
    </tr>
    <tr>
      <td>23v-24r: Utrum Spiritus Sanctus mittatur ad creaturas rationales et irrationales (ed. M. Brînzei)</td>
      <td>88</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>ANONYMUS</td>
      <td></td>
    </tr>
    <tr>
      <td>24r: Utrum duplex sit fruitio ponenda, scilicet naturalis et supernaturalis (ed. M. Brînzei)</td>
      <td>89</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>24r: Utrum homo precise ex se possit se ad gratiam disponere (ed. M. Brînzei)</td>
      <td>90</td>
    </tr>
  </tbody>
</table>
24r: Utrum attributa in divinis aut distinctio personalis repugnet summe simplicitati unitatis essentialis (ed. M. Brînzei) .................................... 90

24r: Utrum reprobatus dampnabiliter possit agere meritorie finaliter (ed. M. Brînzei) .................................................... 91

24r: Utrum sit tantum unus Deus (ed. M. Brînzei) .................................... 91

### MAGISTER RUCHERUS

24r-24v: Utrum divina essentia realiter distinguatur a persona (ed. M. Brînzei) .................................................... 92

### ANONYMUS

24v: Utrum voluntas humana contradictorie libera mortalis peccati conscia quolibet actu suo libero nova letalis reatus illaqueetur macula (ed. A. Baneu) .................................................... 92

24v: Utrum peccati mortalis a veniali possit in qualibet specie differentia sciri (ed. D. Coman) .................................................... 93

24v: Nota de obiecto beatitudinis (ed. D. Coman) .................................... 93

25r-26v: Quare Apostolus mundi rector electos suos velit potius esse pauperes quam divites (ed. D. Coman) .................................... 94

### HENRICUS DE HASSIA

26v: Nota de habitudine illorum terminorum ‘velle’, ‘nolle’ etc. (ed. A. Baneu) .................................................... 100

### ANONYMUS

26v-27v: Nota de visionibus (ed. A. Baumgarten) .................................... 100

27v-28v [~16v]: Utrum esse suppositatum trine sit propria proprietas essentie divine (ed. M. Pantea) .................................... 103

28v [~6v, 13r]: Circa secundum librum *Sententiarum* — Utrum Deus possit se tante communicare ad extra quante ad intra... (ed. A. Marinca) .................... 109

29r: Utrum sit dare supremam speciem in latitudine creabilium (ed. A. Marinca) .................................................... 109

29r-29v: Nota quod duplex est beatitudo — Utrum beatorum beatitudo et dampnatorum dampnatio augeatur (ed. A. Marinca) .................... 110

29v: Utrum Deus sit subiectum theologie (ed. I. Curut) .................................... 112

29v: Utrum veritates theologice ex apparentibus in lumine naturali sufficienter possint convinci et defendi (ed. I. Curut) .................................... 113

29v: Utrum scientia theologica in regimine Ecclesie sit precipua (ed. I. Curut) .................................................... 113

29v-30r: Utrum scientia theologica sicut precedit alias dignitate sic et tempore (ed. I. Curut) .................................................... 114

30r: Utrum sacra theologia sicut aliarum scientiarum est rectrix, sic sit earum genitrix (ed. I. Curut) .................................... 114

30r: Utrum omnis error veritati katholice oppositus sit censendus hereticus (ed. I. Curut) .................................................... 114

30r: Utrum voluntas utendo et fruendo feratur necessario in incognitum et utrum cognitio concauset volitionem (ed. I. Curut) .................................... 115

30r: Utrum voluntatis obiectum sit semper incomplexe significatum (ed. I. Curut) .................................................... 115

30r-30v: Utrum solo Deo sit fruendum (ed. I. Curut) .................................... 116

30v: Utrum tribus personis divinis sit equaliter fruendum (ed. I. Curut) .................................... 116
<table>
  <tbody>
    <tr>
      <td>30v [~24r]: Utrum sit ponenda duplex fruitio, videlicet naturalis et supernaturalis (ed. I. Curut)</td>
      <td>117</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>30v: Utrum omne malum sit propter se odibile (ed. I. Curut)</td>
      <td>117</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>30v-31r: Utrum unumquodque sit tantum diligibile quante est bonum (ed. I. Curut)</td>
      <td>118</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>31r: Utrum perfectio actuum sit proportionalis perfectioni obiectorum (ed. I. Curut)</td>
      <td>119</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>31r: Utrum illuminare et loqui conveniat angelis (ed. I. Curut)</td>
      <td>119</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>31r-31v: Utrum omnis carentia boni sit mala (ed. I. Curut)</td>
      <td>121</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>31v: Utrum quecumque corpora glorificata vel non glorificata secundum suas qualitates sint sensuum immutativa (ed. C. Schabel)</td>
      <td>122</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>31v: Utrum Pater et Filius sint unum principium spirans Spiritum Sanctum (ed. C. Schabel)</td>
      <td>123</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>31v-32r: Utrum beatitudo sanctarum animarum sit maior futura post generalem mortuorum resurrectionem (ed. C. Schabel)</td>
      <td>123</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>32r: Utrum quilibet homo conceptus sit in originali peccato (ed. C. Schabel)</td>
      <td>123</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>32r: Utrum creatura rationalis teneatur solo Deo frui et ipsum super omnia diligere, et utrum Deus clare visus necessario diligatur (ed. C. Schabel)</td>
      <td>124</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>32r: Utrum sacramenta sint gratie productiva (ed. C. Schabel)</td>
      <td>125</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>32r-32v: Utrum anima rationalis sit ymago Trinitatis (ed. C. Schabel)</td>
      <td>125</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>32v: Utrum post diem Iudicii sole rationales creature sint remansure (ed. C. Schabel)</td>
      <td>126</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>32v: Utrum beati habebunt equales visiones in Verbo et equales fruitiones (ed. C. Schabel)</td>
      <td>126</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>32v: Utrum beatitudines angelorum augeantur et utrum unus sit maior alio in beatitudine (ed. C. Schabel)</td>
      <td>127</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>32v: Utrum prescitus possit salvari (ed. C. Schabel)</td>
      <td>128</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>32v-33r: Utrum ypostatica sit unionum maxima (ed. C. Schabel)</td>
      <td>128</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>33r: Utrum caritas viatorum requisita ad merendum possit attingere gradum caritatis Christi (ed. C. Schabel)</td>
      <td>129</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>33r-33v: Utrum ex rectitudine naturali quis possit sine gratia moraliter bene agere (ed. C. Schabel)</td>
      <td>130</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>33v: Utrum spiritus angelici cogitationes hominum possint intueri (ed. C. Schabel)</td>
      <td>132</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>33v-34r [~1v]: Utrum esse liberum contradictorie sit essentiale rationali creature et utrum sit perfectionis (ed. C. Schabel)</td>
      <td>132</td>
    </tr>
  </tbody>
</table>

## MAGISTER PETRUS SCAD

<table>
  <tbody>
    <tr>
      <td>34r: Utrum eadem natura humana possit assumi a tribus personis divinis (ed. A. Anisie)</td>
      <td>133</td>
    </tr>
  </tbody>
</table>

## ANONYMUS

<table>
  <tbody>
    <tr>
      <td>34r [~7v]: Utrum potentia creandi sit communicabilis creature (ed. A. Baumgarten)</td>
      <td>134</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>34r-34v [~11v]: Utrum anime separate cognoscant res in proprio genere (ed. A. Anisie)</td>
      <td>135</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>34v: Utrum esse plures deos sit a contradictione apparenti defensibile (ed. A. Anisie)</td>
      <td>135</td>
    </tr>
  </tbody>
</table>
ANONYMUS

<table><tr><td>44v-45r: Utrum fides katholica stare possit cum creditorum clara apparentia (ed. I. Grigoraş)</td><td>167</td></tr></table>

MAGISTER LIENHARDUS

<table><tr><td>45v: Utrum voluntas possit peccare sine previo iudicii errore (ed. A. Baneu)</td><td>170</td></tr></table>

ANONYMUS

<table><tr><td>45v-46r: Utrum sola intentio sine exteriori opere sufficiat ad meritum vite eterne (ed. D. Coman)</td><td>172</td></tr></table>

⟨ADAM WODEHAM⟩

<table><tr><td>46r-46v: Utrum crescente cupiditate decrescat caritas et econverso (ed. A. Marinca)</td><td>174</td></tr></table>

ANONYMUS

<table><tr><td>46v-47r: Utrum essentia generat vel generatur (ed. A. Baumgarten)</td><td>176</td></tr><tr><td>47r: Utrum Filius sit sapiens sapientia genita (ed. A. Baumgarten)</td><td>177</td></tr><tr><td>47r-48r [~36r?]: Utrum sint tantum quinque notiones in divinis (ed. D. Coman)</td><td>178</td></tr></table>

<table><tr><td>48r: Nota de predestinatione (ed. A. Baneu)</td><td>181</td></tr></table>

ROBERTUS HOLKOT

<table><tr><td>48r: Qui confidant in illum intelligent veritatem (ed. D. Coman)</td><td>182</td></tr><tr><td>48r-48v: Utrum homo adiutus gratia posset mereri vitam eternam ex condigno (ed. D. Coman)</td><td>183</td></tr></table>

ANONYMUS

<table><tr><td>48v-49r: Utrum cum unione ypostatica nature humane ad divinam stare possit ipsam humanam carere divina visione (ed. A. Baumgarten)</td><td>184</td></tr><tr><td>49r: Evidentius est causam primam esse contradictione liberam in causando etc. (ed. A. Baumgarten)</td><td>185</td></tr><tr><td>49r-49v: Nota ⟨de anima⟩ (ed. L. Cioca)</td><td>186</td></tr></table>

HENRICUS DE HASSIA

<table><tr><td>49v: ⟨Nota de differentia visionis intuitive⟩ (ed. L. Cioca)</td><td>187</td></tr><tr><td>49v: Nota quod aliquid dicitur esse presens tripliciter (ed. L. Cioca)</td><td>188</td></tr><tr><td>49v: Nota — Error quorumdam infatuorum qui dixerunt esse Dei esse esse cuiuslibet creature (ed. L. Cioca)</td><td>188</td></tr><tr><td>49v: Nota de processione divina (ed. L. Cioca)</td><td>188</td></tr><tr><td>49v: Nota quid sit eternitas (ed. L. Cioca)</td><td>189</td></tr><tr><td>49v: ⟨Nota de intellectu⟩ (ed. L. Cioca)</td><td>189</td></tr></table>

HENRICUS DE OYTA

<table><tr><td>50r: Utrum tantum unum Deum esse sit evidenter naturali ratione convincibile (ed. D. Coman)</td><td>190</td></tr></table>

ANONYMUS

<table><tr><td>50r-51r: Utrum omnis potentia sensitiva sit alicuius obiecti elicitive cognitiva etc. (ed. L. Cioca)</td><td>192</td></tr><tr><td>51r: Nota de notitia conclusionis (ed. L. Cioca)</td><td>195</td></tr><tr><td>51r: De positione Magistri Nicolai de Dinkelspuel (ed. M. Brînzei)</td><td>195</td></tr><tr><td>51r: Dubium est an angelus possit moveri a se per se primo (ed. M. Brînzei)</td><td>196</td></tr><tr><td>51r-51v: ⟨Dubium de unione angeli cum anima⟩ (ed. L. Cioca)</td><td>196</td></tr></table>
## THOMAS DE CLIVIS

<table><tr><td>51v-52v: Utrum ad salutem humani generis requiritur caritas (ed. D. Coman)</td><td>198</td></tr></table>

## ANONYMUS

<table><tr><td>52v-53r: Utrum voluntas creata tam fruitionem quam usu immediate per rationes obiectales distinctas in aliquam rem que non est Deus licite possit ferri (ed. A. Baneu)</td><td>201</td></tr></table>

<table><tr><td>53r-53v: Utrum divinis personis conveniant distincte rationes fruibilitatis vel tantum una que ipsis et essentie sit communis (ed. D. Coman)</td><td>205</td></tr></table>

## HENRICUS DE OYTA

<table><tr><td>53v-54r: Nota quod iste articulus 'tantum unus est Deus' est naturali ratione investigabilis et demonstrabilis (ed. D. Coman)</td><td>207</td></tr></table>

## ANONYMUS

<table><tr><td>54r-54v [~48v]: Utrum cum unione ypostatica nature humane ad divinam possit stare ipsam humanam carere beatifica visione (ed. I. Curut)</td><td>208</td></tr></table>

<table><tr><td>54v-55r [~43v]: Utrum reprobatio et predestinatio sint opposita respectu rationalis creature immediata (ed. I. Curut)</td><td>211</td></tr></table>

<table><tr><td>55r-55v: Nota de obiecto (ed. L. Cioca)</td><td>213</td></tr></table>

<table><tr><td>55v: Nota de libertate voluntatis: Utrum aliquod creatum posset agere Deo non coagente, sed solum conservante (ed. A. Baneu)</td><td>216</td></tr></table>

<table><tr><td>56r [~45v]: Utrum voluntas possit peccare sine previo iudicii errore (ed. A. Baneu)</td><td>216</td></tr></table>

<table><tr><td>56r-56v [~24v, 34v]: Utrum voluntas humana contradictorie libera mortalis peccati conscia quolibet actu suo libero nova letalis reatus illaqueatur mala (ed. A. Baneu)</td><td>217</td></tr></table>

<table><tr><td>56v-57r [~40v]: Utrum pro originali culpa debeatur sola carentia divine visionis pro pena (ed. D. Coman)</td><td>218</td></tr></table>

<table><tr><td>57r-57v [~45v]: Utrum sola intentio sine exteriori opere sufficiat ad meritum vite eterne (ed. D. Coman)</td><td>221</td></tr></table>

<table><tr><td>57v-58r: De matrimonio (ed. M. Maga)</td><td>224</td></tr></table>

<table><tr><td>58r-58v: Utrum actus matrimonialis possit fieri virtuose (ed. M. Maga)</td><td>224</td></tr></table>

## HENRICUS DE HASSIA

<table><tr><td>58v-59v: (Argumenta de voluntate libera) (ed. A. Baneu)</td><td>226</td></tr></table>

## ANONYMUS

<table><tr><td>60r-61r [~46r]: Utrum caritas decrescat ad crementum cupiditatis et econverso [apud Adam Wodeham ?] (ed. A. Marinca)</td><td>232</td></tr></table>

<table><tr><td>61r-61v [~45v, 56r]: Utrum voluntas possit peccare sine previo iudicii errore (ed. A. Baneu)</td><td>236</td></tr></table>

<table><tr><td>61v: De erroribus Origenis (ed. D. Coman)</td><td>239</td></tr></table>

<table><tr><td>61v: Nota quid sit meritum (ed. D. Coman)</td><td>239</td></tr></table>

<table><tr><td>61v: Nota quot requiruntur ad hoc quod aliquis mereatur de condigno (ed. D. Coman)</td><td>240</td></tr></table>

<table><tr><td>61v: Nota bene de mereri (ed. D. Coman)</td><td>240</td></tr></table>

<table><tr><td>61v: Nota de unione ypostatica (ed. D. Coman)</td><td>240</td></tr></table>

<table><tr><td>61v: De numero librorum Biblie (ed. D. Coman)</td><td>240</td></tr></table>

<table><tr><td>62r: Utrum Christus ab instanti conceptionis sue omne premium suum meruerit (ed. D. Coman)</td><td>241</td></tr></table>

<table><tr><td>62r: De angelis (ed. M. Maga)</td><td>242</td></tr></table>
<table><tbody><tr><td>62r-62v: Utrum angeli proficiunt in merito (ed. M. Maga)</td><td>243</td></tr><tr><td>62v-63r [~ms. Gottweig 128 (118), 123ra]: Utrum in nomine proprio lateant conditio et eventus hominum (ed. I. Curut)</td><td>243</td></tr><tr><td>63r-63v: De sacramento ordinis (ed. L. Grijac)</td><td>245</td></tr><tr><td>63v: Versus librorum Biblie (ed. M. Maga)</td><td>247</td></tr><tr><td>63v: Nota de divisione secundum Hebreos (ed. I. Curut)</td><td>248</td></tr><tr><td>64r: De sacerdotibus (ed. M. Maga)</td><td>248</td></tr><tr><td>64r-65v: Nota bene hec sequentia — utrum absque speciali Spiritus Sancti motione possit homo se ad gratiam disponere (ed. D. Coman)</td><td>249</td></tr><tr><td>65v-66v: Utrum angeli in primo instanti potuerint peccare vel mereri (ed. D. Coman)</td><td>253</td></tr><tr><td>66v-67r: Utrum in qualibet secta possit esse salus quibusdam secundum ipsam viventibus (ed. I. Curut)</td><td>258</td></tr><tr><td>67r-69v: Utrum Christus sit vere ex divina et humana naturis compositus (ed. L. Cioca)</td><td>260</td></tr><tr><td>69v: Utrum angelus potest aliquod corpus assumere in quo exerceat opera vite (ed. L. Cioca)</td><td>270</td></tr><tr><td>70r-70v [~ms. Basel, A-X-24, 82r]: Utrum infinita Dei iustitia iuste permittat in hoc mundo fieri mala (ed. M. Maga)</td><td>272</td></tr><tr><td>70v [~ms. Basel, A-X-24, 87r]: Utrum liceat uti Christianis aliqua specie superstitionis (ed. M. Maga)</td><td>274</td></tr><tr><td>70v-71r [~ms. Basel, A-X-24, 85r]: Utrum ad productionem cuiuscumque creature requiratur concursus principii activi virtutis infinite (ed. A. Marinca)</td><td>275</td></tr><tr><td>71r-71v [~ms. Basel, A-X-24, 74r]: Queritur an Deus producendo ad extra concurrat productive finite vel infinite (ed. A. Marinca)</td><td>277</td></tr><tr><td>71v-72r: Utrum nobis implicat creaturam agere aliquem effectum et Deum non coagere (ed. A. Baumgarten)</td><td>279</td></tr></tbody></table>

HENRICUS DE HASSIA

<table><tbody><tr><td>72r-72v: Utrum Deus sit iam melior quam ante mundi creationem (ed. A. Baumgarten)</td><td>283</td></tr><tr><td>72v: Nota de auctoritate Ecclesie (ed. A. Baumgarten)</td><td>283</td></tr><tr><td>72v-74r: Utrum suffragia vivorum prosint universaliter animabus mortuorum (ed. M. Maga)</td><td>284</td></tr><tr><td>74r-76r: Utrum tantum unum principem omnia libere contradictorie gubernantem esse sit evidenter in lumine naturali deducibile (ed. M. Maga)</td><td>290</td></tr></tbody></table>

ANONYMUS

<table><tbody><tr><td>76r [~16v, 27v; Klosterneuburg 315, 34r]: Utrum esse suppositum trine sit propria proprietas essentie divine (ed. M. Pantea)</td><td>296</td></tr><tr><td>76v-77v: Utrum debeat concedi quod in divinis sint tres subsistentes (ed. M. Pantea)</td><td>297</td></tr></tbody></table>

〈IOHANNES DUNS SCOT〉

<table><tbody><tr><td>77v-78v: Utrum malicia ministri impediat veritatem sacramenti (ed. L. Grijac)</td><td>302</td></tr></tbody></table>

ANONYMUS

<table><tbody><tr><td>78v-79r [~ms. Basel, A-X-24, 87r]: Utrum omnia sacramenta sint eque efficacia in producendo gratiam (ed. L. Grijac)</td><td>305</td></tr></tbody></table>
79r–79v [~ms. Basel, A-X-24, 97r]: Utrum certitudo fidei sit ex evidentia vel ex speciali Dei influentia (ed. L. Cioca) .................................................... 306

HENRICUS DE HASSIA

79v–80r: Utrum aliqui philosophi tam recta et debita intentione studuerint et laboraverint pro scientiis et virtutibus quod etiam primo modo sumendo mereri, scilicet pro exigere ratione iustitie vel dignitatis actus meruerint aliquid aliud apud Deum (ed. A. Baumgarten) .................................................... 309

ANONYMUS

80r–81r [~ms. Gottweig 128 (118), 121r]: Utrum philosophie studium sit et fuerit apud Deum meritorium (ed. A. Baumgarten) .................................................... 310

81r: Nota de ingenio — utrum quod natura de ingenio non dedit vel aliis viribus per exercitium vel studium attingi possit (ed. I. Grigoraş) .................................................... 313

81r: Utrum diversitas ingeniorum se teneat ex parte corporis solum vel etiam partim ex parte anime (ed. I. Grigoraş) .................................................... 313

81r–81v: Nota de quintuplici inpugnatione fidei (ed. I. Grigoraş) .................................................... 314

HENRICUS DE HASSIA

81v: Nota de natura et Deo (ed. A. Marinca) .................................................... 314

ANONYMUS

81v–82v: An omnis actio create nature sit de intentione cause prime (ed. A. Baumgarten) .................................................... 315

HENRICUS DE HASSIA

82v: Nota quod duplices sunt docti (ed. I. Grigoraş) .................................................... 317

82v: Nota de vocatione Pauli ad apostolatum (ed. I. Grigoraş) .................................................... 318

82v–83r: Nota de indulgentiis (ed. M. Maga) .................................................... 319

ANONYMUS

83r–83v: Utrum indulgentie tantum valeant quantum sonant (ed. M. Maga) .................................................... 320

83v: Utrum indulgentie valeant existenti in peccato mortali (ed. M. Maga) .................................................... 321

83v: Utrum indulgentie valeant religiosis (ed. M. Maga) .................................................... 322

83v: Utrum indulgentie valeant facienti vel danti ipsas (ed. M. Maga) .................................................... 322

83v: Utrum indulgentie valeant solum in hac vita degentibus aut etiam in Purgatorio existentibus (ed. M. Maga) .................................................... 322

83v: Utrum episcopus possit indulgentias facere (ed. M. Maga) .................................................... 322

83v–84r: Utrum malus episcopus possit indulgentias facere (ed. M. Maga) .................................................... 323

84r: Utrum prelatus non sacerdos possit indulgentias dare (ed. M. Maga) .................................................... 323

84r: Utrum quilibet prelatus possit suis subditis indulgentias facere (ed. M. Maga) .................................................... 323

84r: Utrum pro subsidio temporali liceat indulgentias facere (ed. M. Maga) .................................................... 323

HENRICUS DE HASSIA

84r: Nota de mutua inclinatione forme ad materiam et econverso (ed. I. Grigoraş) .................................................... 323

84r–84v: Nota (de) septem modis quibus voluntas actuatur (ed. I. Grigoraş) .................................................... 324
ANONYMUS

<table><tr><td>84v: Necesse est sequi causa secunda producit aliquem effectum (ed. I. Grigoraş)</td><td>325</td></tr></table>

HENRICUS DE HASSIA

<table><tr><td>84v: Nota de tribulationibus (ed. I. Grigoraş)</td><td>325</td></tr><tr><td>84v: In qua potentia consistit beatitudo (ed. I. Grigoraş)</td><td>326</td></tr><tr><td>84v: An beatitudo eterna consistat principaliter in visione (ed. I. Grigoraş)</td><td>326</td></tr></table>

ANONYMUS

<table><tr><td>85r: Utrum quilibet angelus possit facere bonos et malos actus (ed. A. Baneu)</td><td>327</td></tr></table>

〈HUGOLINO DE ORVIETO〉

<table><tr><td>85r-86r: Utrum quilibet homo habens usum liberi arbitrii teneatur suam voluntatem in volito conformare divine voluntati (ed. A. Baneu)</td><td>329</td></tr></table>

HENRICUS DE HASSIA

<table><tr><td>86r-86v: De angelorum presidentia (ed. M. Maga & M. Pantea)</td><td>333</td></tr></table>

ANONYMUS

<table><tr><td>86v-87r: Nota de pseudo falsis prophetis et deceptione humana (ed. I. Curut)</td><td>334</td></tr><tr><td>87r: Nota de amicitia: utrum similitudo specifica sit amicitie causa (ed. D. Coman)</td><td>336</td></tr></table>

HENRICUS DE HASSIA

<table><tr><td>87r: Nota: quatuor modos perveniendi ad scientiam (ed. A. Baumgarten)</td><td>337</td></tr><tr><td>87v-88r: De symonia (ed. I. Grigoraş)</td><td>338</td></tr><tr><td>88r-88v: De decimis (ed. I. Grigoraş)</td><td>341</td></tr><tr><td>88v-89v: Nota de ordinatione actuum (ed. I. Grigoraş)</td><td>343</td></tr><tr><td>89v-90r: Utrum mors secundum se accepta sit homini magis fugienda omni citra eam penali miseria (ed. I. Grigoraş)</td><td>345</td></tr><tr><td>90r-90v: Nota de relaxatione penarum post mortem (ed. D. Coman)</td><td>348</td></tr><tr><td>90v: Utrum sicut per decursum etatum potest cognosci periodus hominis, ita et tempus mundane durationis (ed. A. Marinca)</td><td>349</td></tr><tr><td>90v-91v: Nota de quarti igne (ed. A. Marinca)</td><td>350</td></tr><tr><td>91v: Nota de igne tribulationis (ed. A. Marinca)</td><td>353</td></tr><tr><td>91v-92r: Nota quare anima sola patiatur penas purgaritorias (ed. A. Marinca)</td><td>353</td></tr><tr><td>92r: Nota quod anime in Purgatorio nec possunt mereri nec demereri (ed. A. Marinca)</td><td>354</td></tr><tr><td>92r-92v: Nota de inspiratione — an Deus uno modo vel simili inspiret bonos et malos (ed. L. Cioca)</td><td>355</td></tr><tr><td>92v-93r: Nota de ieunio et abstinentia (ed. L. Cioca)</td><td>357</td></tr><tr><td>93r-93v: Nota de inductione sompni (ed. L. Cioca)</td><td>359</td></tr><tr><td>93v: Nota de morte Christi (ed. L. Cioca)</td><td>360</td></tr><tr><td>94r: Nota de igne conflagrationis — an finalis status mundi gloriosior erit modo quam fuisset si non peccasset homo (ed. L. Cioca)</td><td>362</td></tr><tr><td>94r: An mundus nunc citius habiturus sit finem secundum presentem cursum quam sub statu innocentie habuisset (ed. L. Cioca)</td><td>362</td></tr><tr><td>94r-94v: Nota de honore Dei debito (ed. L. Cioca)</td><td>362</td></tr></table>
<table><tbody><tr><td>95r: Nota de honore Dei debito (ed. L. Cioca)</td><td>366</td></tr><tr><td>95r: Nota de differentia honorandi Deum et hominum virtutes (ed. L. Cioca)</td><td>366</td></tr><tr><td>95r: Nota quare Deum honoremus (ed. L. Cioca)</td><td>367</td></tr><tr><td>95r: Nota quare utimur exterioribus reverentialibus signis (ed. L. Cioca)</td><td>367</td></tr><tr><td>95r-96r: Nota de obiecto sacre theologie (ed. L. Cioca)</td><td>368</td></tr><tr><td>96r: Nota quod aliquis dicitur alicui dominari 6 modis (ed. L. Cioca)</td><td>371</td></tr><tr><td>96r-96v: Nota de triplici modo intimitatis dyaboli (ed. L. Cioca)</td><td>372</td></tr><tr><td>96v: Nota de morosa cogitatione (ed. L. Cioca)</td><td>373</td></tr><tr><td>96v: Nota de memoria intellectuali (ed. L. Cioca)</td><td>374</td></tr><tr><td>96v-97r: Nota de ymagine — utrum Deus inter animalia solum creaverit hominem ad ymaginem suam (ed. L. Cioca)</td><td>374</td></tr><tr><td>97r: Nota opinionem Origeniis (ed. L. Cioca)</td><td>375</td></tr><tr><td>97r: Nota quare Deus non perpetuaverit speciem humanam secundum eadem individua (ed. A. Baumgarten)</td><td>376</td></tr><tr><td>97r: Nota quid sit bonitas (ed. A. Baumgarten)</td><td>377</td></tr><tr><td>97v-98r: Nota de Beata Virgine (ed. E. A. Lukács)</td><td>377</td></tr><tr><td>98r-99v: Nota de predestinatione (ed. I. Curut)</td><td>380</td></tr><tr><td>99v: Nota quare continuatio speciei rebus sit indita (ed. A. Baumgarten)</td><td>385</td></tr><tr><td>99v: Nota de scientia Adam (ed. I. Curut)</td><td>386</td></tr><tr><td>100r: Nota de eclipsi solis (ed. A. Marinca)</td><td>387</td></tr><tr><td>100r-100v: Nota de illuminatione Lune a Sole (ed. A. Marinca)</td><td>388</td></tr></tbody></table>

## HENRICUS DE OYTA

<table><tbody><tr><td>100v-101v: De incarnatione Christi: Utrum si homo non peccasset nichilominus Deus incarnatus fuisset (ed. L. Grijac)</td><td>390</td></tr><tr><td>101v-103r: Nota de penitentia (ed. M. Maga)</td><td>395</td></tr></tbody></table>

## HENRICUS DE HASSIA

<table><tbody><tr><td>103r-103v: Nota quod ex sola divina pietate aliqui salvantur et aliqui dampnantur ex iustitia (ed. M. Maga)</td><td>401</td></tr><tr><td>103v: Nota de obedientia (ed. I. Curut)</td><td>403</td></tr><tr><td>104r: Eva prius punita fuit quam Adam — Queritur an Eva aliquibus penis prius punita fuerit quam Adam eo quod prius peccavit (ed. A. Baumgarten)</td><td>404</td></tr><tr><td>104r [~52av]: Utrum Deus aliquam essentiam rationalem potuerit facere perfecte et plenarie ad ymaginem suam (ed. L. Grijac)</td><td>405</td></tr></tbody></table>

## ANONYMUS

<table><tbody><tr><td>104v-105r: Utrum quelibet creatura rationalis videns clare divinam essentiam videat ex hoc benedicte Trinitatis quamlibet personam (ed. L. Grijac)</td><td>406</td></tr><tr><td>105r: Utrum Deus sit omnium futurorum prescius (ed. L. Cioca)</td><td>409</td></tr><tr><td>105r-105v: Utrum divina potentia potuerit facere aliquam creaturam rationalem impeccabilem per naturam (ed. L. Cioca)</td><td>410</td></tr><tr><td>105v-106r: Utrum creator et creatura sint similiter adorandi (ed. L. Cioca)</td><td>412</td></tr><tr><td>106r: Nota quid sit latria (ed. L. Grijac)</td><td>414</td></tr><tr><td>106v-107r: Utrum voluntas divina sit respectu omnium producibilium primaria causa (ed. A. Baneu)</td><td>414</td></tr><tr><td>107r-108r: Utrum potentia creandi potuerit ab eterno creature communicari (ed. A. Baneu)</td><td>418</td></tr></tbody></table>
<table><tr><td>108r-108v: Replicationes: Utrum quelibet creatura rationalis videns clare divinam essentiam videat ex hoc benedicte Trinitatis quamlibet personam (ed. A. Anisie)</td><td>421</td></tr><tr><td>109r: Nota quod duplex est institutio coniugii (ed. L. Grijac)</td><td>424</td></tr><tr><td>109r: Nota de triplici precepto (ed. L. Grijac)</td><td>424</td></tr><tr><td>109r: De tribus bonis matrimonii (ed. L. Grijac)</td><td>424</td></tr><tr><td>109r: De prophetia Danielis (ed. L. Grijac)</td><td>425</td></tr><tr><td>109r: De Ysaia (ed. L. Grijac)</td><td>425</td></tr><tr><td>109r: Nota de filiis Iacob (ed. L. Grijac)</td><td>425</td></tr></table>

HENRICUS DE HASSIA

<table><tr><td>109v: Nota quod Deus spiritualia et temporalia subtrahit propter peccata (ed. L. Grijac)</td><td>426</td></tr><tr><td>109v: Nota de predicatoribus (ed. L. Grijac)</td><td>426</td></tr><tr><td>109v: Nota de inventione artium (ed. L. Grijac)</td><td>427</td></tr><tr><td>109v: De scientia iuris (ed. L. Grijac)</td><td>427</td></tr><tr><td>109v: Nota quot modis sumatur iste terminus 'philosophia' (ed. L. Grijac)</td><td>428</td></tr><tr><td>110r-112r: Nota quod tres sunt gradus virtutum (ed. I. Grigoraş)</td><td>428</td></tr><tr><td>112r: Ex lectura magistri Henrici de Hassia (ed. L. Cioca)</td><td>433</td></tr><tr><td>112r: Nota de anima Christi superbenedicta (ed. L. Cioca)</td><td>434</td></tr><tr><td>112v: Nota de notitia anime Christi (ed. L. Cioca)</td><td>434</td></tr><tr><td>112v: Nota de cognitione divina (ed. L. Cioca)</td><td>435</td></tr><tr><td>112v: De statu beatorum quoad fidem, scientiam et opinionem (ed. L. Cioca)</td><td>435</td></tr><tr><td>112v: De peccato infidelitatis (ed. L. Cioca)</td><td>436</td></tr></table>

ANONYMUS

<table><tr><td>113r: Nota quod Christus sit rex et sacerdos (ed. L. Cioca)</td><td>437</td></tr><tr><td>113r: Nota de Christo et eius ortu (ed. L. Cioca)</td><td>437</td></tr></table>

HENRICUS DE HASSIA

<table><tr><td>113r: Nota de conditione assensuum (ed. L. Cioca)</td><td>438</td></tr><tr><td>113r: Nota de cognitione beatorum (ed. L. Cioca)</td><td>439</td></tr><tr><td>113r: Nota de perfectione divina (ed. L. Cioca)</td><td>439</td></tr><tr><td>113v: Nota de industria quorumdam animalium (ed. L. Cioca)</td><td>439</td></tr><tr><td>113v: Nota de notitia Dei (ed. L. Cioca)</td><td>440</td></tr><tr><td>113v: Nota quod omnes actus humani ordinantur in Deum (ed. L. Cioca)</td><td>441</td></tr><tr><td>113v: Nota unde oriatur primarie contingentia (ed. L. Cioca)</td><td>441</td></tr><tr><td>113v: Nota de origine cognitionum (ed. L. Cioca)</td><td>442</td></tr><tr><td>113v: Nota qui requiritur ad intentionem (ed. L. Cioca)</td><td>442</td></tr></table>

ANONYMUS

<table><tr><td>114r: Utrum aliquando fuit licitum plures simul habere uxores (ed. M. Maga)</td><td>442</td></tr><tr><td>114r: Collatio dominice tertie Adventus, pro clero (ed. M. Maga)</td><td>444</td></tr></table>

HENRICUS DE HASSIA

<table><tr><td>114r: Nota de conditionibus hominis sibi ratione nature intellectualis convenientes (ed. M. Maga)</td><td>444</td></tr></table>
ANONYMUS

114v: Dominica tertia Adventus (ed. M. Maga) 445

HENRICUS DE HASSIA

114v: Ex lectura magistri Henrici de Hassia (ed. M. Maga) 445

114v: Nota de peccato (ed. M. Maga) 446

114v: Nota quale suppositum dicit ly ‘Christus’ (ed. D. Coman) 447

ANONYMUS

115r–115v [~44v]: Utrum fides katholica stare possit cum creditorum clara apparentia (ed. I. Curuț) 447

115v: Nota de obiecto fidei (ed. I. Curuț) 450

HENRICUS DE OYTA

116r: Contra secundum corollarium secunde conclusionis (ed. I. Curuț) 451

116r–116v: (Note) (ed. I. Curuț) 452

ANONYMUS

116v: Utrum fides compatiatur secum visionem sensibilem, opinionem vel scientiam (ed. I. Curut) 454

HENRICUS DE HASSIA

116v: Utrum certitudo fidei sit ex evidentia vel ex speciali Dei influentia (ed. I. Curut) 455

116v: Nota de divitiis spiritualibus: Utrum divites ex precepto teneantur pauperibus subvenire de superfluo (ed. I. Curut) 455

116v: De Iudeis quod cognoverint aliquid de Sancta Trinitate (ed. I. Curut) 455

116v: Nota de quibusdam pomposis (ed. I. Curut) 456

116v: Nota quod tota Trinitas operata est incarnationem Christi (ed. I. Curut) 456

117r–117v: Nota de providentia divina (ed. A. Baneu) 456

117v: Nota de dependentia (ed. A. Baumgarten) 459

118r: Nota de edificatione templi (ed. M. Maga & M. Pantea) 461

118r: Nota de duobus populis descendentibus a Esau et Iacob (ed. M. Maga & M. Pantea) 461

118r: Nota quod opinio de angelis, scilicet quod plures sint eiusdem speciei, est verisimilior (ed. M. Maga & M. Pantea) 461

118r: Nota quod ly ‘apparentia’ sumitur tripliciter (ed. M. Maga & M. Pantea) 461

118r: Nota de persona ydemptica et non ydemptica (ed. M. Maga & M. Pantea) 462

118r: Nota quare boni et mali sint in Ecclesia (ed. M. Maga) 462

118v: Nota quod non licet quolibet modo ostendere innocentiam (ed. M. Maga) 463

118v–119v: Nota quare aliqui permittuntur a Deo spoliari (ed. M. Maga) 464

120r–120v [~26v]: De visionibus (ed. I. Grigoraș) 469

120v–121r: Nota de duabus civitatibus (ed. I. Grigoraș) 472

ANONYMUS

121r–121v: Nota de specibus intelligibilibus et quid requiratur ad cognitionem (ed. I. Grigoraș) 473
HENRICUS DE HASSIA

121v: Nota de efficacia voluntatis (ed. A. Baneu) 475

121v: Nota de concursu cause prime cum secunda (ed. A. Baneu) 475

ANONYMUS

121v-122r: Nota de bono et malo (ed. A. Baneu) 476

HENRICUS DE HASSIA

122r: De edificatione templi (ed. A. Baneu) 477

122r: Nota de expositione Sacre Scripture (ed. A. Baneu) 477

122r: Utrum semper peccet exponens Scripturam ad sensum ab auctore non intentum (ed. A. Baneu) 478

122r: Nota de ira (ed. A. Baneu) 479

ANONYMUS

122v: Nota de musica (ed. A. Baneu) 480

122v: Nota de astronomia (ed. A. Baneu) 480

122v: Utrum astrologia quantum ad huiusmodi sit scientiis prohibitis connumeranda (ed. A. Baneu) 480

HENRICUS DE HASSIA

122v: Nota de alkimia (ed. A. Baneu) 482

123r-124r: Ex lectura magistri Henrici de Hassia doctoris egregii — Circa quod queritur que sint de ratione veri philosophi vel quod requiruntur ad hoc quod aliquis sit vel fuerit verus et laudabilis philosophus (ed. I. Grigoraş) 482

ANONYMUS

124r-126v: Contra positionem magistri Petri de Walse (ed. A. Baumgarten) 484

PETRUS DE WALSE

126v-128r [~18r]: Utrum Deus sit simpliciter conceptibilis et proprie diffinibilis (ed. A. Baumgarten) 487

ANONYMUS

128r: Nota de conceptibus (ed. A. Baumgarten) 490

MAGISTER MICHAEL

128v-130r [~20v, 34v]: Utrum liberum arbitrium se eque habeat ad bonum et ad malum (ed. D. Coman) 491

ANONYMUS

130v: Nota de annuntiatione Virginis Marie (ed. D. Coman) 494

130v: Nota de tribulatione (ed. D. Coman) 496

131r: De humilitate Virginis Marie (ed. D. Coman) 497

131r: De ipsius virginitate (ed. D. Coman) 497

131v: De passione Christi (ed. D. Coman) 499

132r: Nota pro scribendo alicui (ed. A. Marinca) 502

132r: Nota de reversione anime (ed. D. Coman) 503

132v: Nota de secunda feria post Iudica Domine (ed. A. Anisie) 504

132v: Nota epytafium ad Heliodorum episcopum (ed. A. Anisie) 505

132v-133r [~131v?]: Nota de passione Christi (ed. A. Anisie) 506

133r: Bernardus in libro *De libero arbitrio* (ed. A. Marinca) 507

133r-134r [~131v, 132v?]: Nota de passione Christi (ed. A. Anisie) 507

134v [~13r?]: Nota de sacramento eukaristie (ed. A. Marinca) 513
## THOMAS DE AQUINO

<table><tr><td>134v–135r: (Sanctus Thomas in quarto Scripti, dist. 12): Utrum qualibet die sit communicandum (ed. A. Marinca)</td><td>514</td></tr></table>

## ANONYMUS

<table><tr><td>135r–135v: Nota quomodo aliquis potest coniecturari esse absque peccato (ed. A. Marinca)</td><td>517</td></tr><tr><td>135v: Nota de contemplatione (ed. A. Anisie)</td><td>519</td></tr><tr><td>135v: Nota pulcra exempla (ed. A. Anisie)</td><td>520</td></tr><tr><td>136r: Utrum theologia existens scientia practica sit in omnibus aliis scientiis consona (ed. I. Curut)</td><td>521</td></tr><tr><td>136r: Utrum omnis error veritati katholice oppositus sit censendus hereticus (ed. I. Curut)</td><td>522</td></tr><tr><td>136r–136v [~22r]: Utrum in divinis sit aliquid prius vel posterius, maius aut minus, superius vel inferius (ed. I. Curut)</td><td>523</td></tr><tr><td>136v: Utrum voluntas utendo et fruendo necessario feratur incognitum (ed. A. Baneu)</td><td>524</td></tr><tr><td>136v–137r: Utrum in Scriptura Sacra sit aliqua propositio de virtute sermonis falsa (ed. I. Curut)</td><td>524</td></tr><tr><td>137r: Utrum fides sit medium inter scientiam et opinionem (ed. I. Curut)</td><td>526</td></tr><tr><td>137r: Utrum studium theologicum sit ceteris studiis magis meritorium (ed. A. Baumgarten)</td><td>526</td></tr><tr><td>137r–137v: Utrum theologia in regimine Ecclesie sit precipua (ed. A. Baumgarten)</td><td>527</td></tr><tr><td>137v: Utrum principia theologice veritatis repugnent principiis naturalis luminis (ed. A. Baumgarten)</td><td>528</td></tr><tr><td>137v–138r: Nota de remissione peccati (ed. A. Marinca)</td><td>529</td></tr><tr><td>138r: Nota de misericordia Dei (ed. A. Marinca)</td><td>530</td></tr><tr><td>138r: Nota quomodo verbum Dei est ubique (ed. A. Marinca)</td><td>531</td></tr><tr><td>138r–138v: Nota (de temptatione) (ed. A. Marinca)</td><td>531</td></tr><tr><td>138v: Nota quomodo mors possit appeti (ed. E. A. Lukács)</td><td>532</td></tr><tr><td>138v: Nota de tribulatione (ed. E. A. Lukács)</td><td>532</td></tr><tr><td>138v: Nota de timore Domini (ed. E. A. Lukács)</td><td>532</td></tr><tr><td>138v: Nota de multitudine inimicorum invisibilium (ed. E. A. Lukács)</td><td>533</td></tr><tr><td>138v: Nota de temptatione (ed. E. A. Lukács)</td><td>533</td></tr><tr><td>139r: Nota de temptatione (ed. E. A. Lukács)</td><td>534</td></tr><tr><td>139r: Nota pulchrum sermonem de quadragesima in prima dominica (ed. E. A. Lukács)</td><td>534</td></tr><tr><td>139v: Leo in sermone (ed. E. A. Lukács)</td><td>537</td></tr><tr><td>139v: Nota de temptatione Gregorii in omelia 16 (ed. E. A. Lukács)</td><td>537</td></tr><tr><td>139v: Nota de cultu Dei (ed. E. A. Lukács)</td><td>538</td></tr><tr><td>139v: Nota quod dyabolus habet suos in omni facto (ed. E. A. Lukács)</td><td>538</td></tr><tr><td>139v–140r: Nota de temptatione. Crisostomus Super Mattheum in imperfecto, omelia 7 (ed. E. A. Lukács)</td><td>539</td></tr><tr><td>140r: Nota de adventu Christi ad iudicium (ed. E. A. Lukács)</td><td>540</td></tr><tr><td>140r–140v: Nota de perseverantia in bonis operibus (ed. E. A. Lukács)</td><td>541</td></tr><tr><td>140v: Nota de patientia Christi (ed. E. A. Lukács)</td><td>543</td></tr></table>
140v: Nota bene de matrimonio (ed. E. A. Lukács) 543

141r: Crisostomus de temptatione (ed. E. A. Lukács) 544

141r: Nota de progressu virtutum (ed. E. A. Lukács) 545

## MAGISTER IOHANNES BERWARDUS

141v–142r: Utrum a pluribus causis totalibus eundem effectum in numero produci sit sustinabile sine contradictione apparente (ed. I. Curuț) 546

## ANONYMUS

142r: Nota de proportionibus (Thomas Bradwardine) (ed. E. A. Lukács) 551

142v: Nota de transitu virtutum (ed. E. A. Lukács) 552

142v: Nota de ambulantibus ad patriam (ed. E. A. Lukács) 553

143r: Nota de ambulatione spirituali (ed. E. A. Lukács) 554

143r: Nota de penitentia (ed. E. A. Lukács) 555

143r: Nota de Sancto Thoma (ed. E. A. Lukács) 555

143v: Nota de triplici effectu sacramenti ipsum digne sumentibus (ed. E. A. Lukács) 556

143v: Nota de passione Christi (ed. E. A. Lukács) 556

143v: Nota bene (ed. E. A. Lukács) 557

143v: Nota de cognitione ymaginis Dei in seipso (ed. E. A. Lukács) 557

143v–144r: Nota quomodo debemus esse grati Deo (ed. E. A. Lukács) 558

144r: Nota de rependio beneficiorum (ed. E. A. Lukács) 558

144r: Nota de virtute (ed. E. A. Lukács) 559

144r [~143v?]: Nota de passione Christi (ed. E. A. Lukács) 559

144r: Nota de oblatione Christi (ed. E. A. Lukács) 560

144v: Nota de duplici desiderio (ed. E. A. Lukács) 560

144v: Nota de voluntate divina (ed. E. A. Lukács) 561

144v–145r: Nota quomodo ignis caritatis debet accendi in nobis (ed. E. A. Lukács) 562

145v: Nota quod Deus non exaudit hominem propter sex (motiva) (ed. E. A. Lukács) 565

145v: Nota de igne caritatis (ed. E. A. Lukács) 566

145v: Nota de caritate (ed. E. A. Lukács) 566

145v–146r: In festo Pentecoste et quod Spiritus Sanctus aliquid operatur in nobis secundum distinctionem dierum (ed. E. A. Lukács) 566

145v: Hugo in Postilla (ed. E. A. Lukács) 568

146r: Gorra in Postilla (ed. E. A. Lukács) 568

146r: Nota de septem actibus prudentie (ed. E. A. Lukács) 569

146r–146v: De sacerdotibus (ed. E. A. Lukács) 569

146v–147r: Nota contra avaritiam (ed. E. A. Lukács) 570

146v: Nota de magnanimitate ex 4 *Ethicorum*, c. 8 (ed. E. A. Lukács) 572

147r: Nota de clericis (ed. E. A. Lukács) 572

147r [~138v]: Nota de timore Domini (ed. E. A. Lukács) 573

147r: Nota de refrigeratione mentis (ed. E. A. Lukács) 573

147r: Nota de rebus sacerdotum (ed. E. A. Lukács) 573

147r–147v: Nota de iudicio iusto (ed. E. A. Lukács) 574

147v: Nota de dormitione sanctorum per contemplationem (ed. E. A. Lukács) 575
147v: Nota de fide (ed. E. A. Lukács) .................................................. 575

147v: Nota de misterio sancte crucis (ed. E. A. Lukács) .................... 576

147v: Nota de modis temptationis (ed. E. A. Lukács) .......................... 576

147v: Nota de historia (ed. E. A. Lukács) ........................................ 576

HENRICUS DE HASSIA

148r-153r: Omelia magistri Henrici de Hassia (de festo lancee et clavorum Christi) (ed. E. A. Lukács) .................................................. 577

153v-158r: Tractatus reverendi magistri Henrici de Hassia de dici de omni in theologia (ed. E. A. Lukács) .................................................. 587

ANONYMUS

158r: Nota de ultima cena post resurrectionem Christi (ed. E. A. Lukács) ... 596

158r: Nota pro impetratione gratie (ed. E. A. Lukács) .......................... 597

158r: Nota de proprietate personali (ed. E. A. Lukács) .................... 597

158v-159r: Utrum quodlibet genus sit divisibile in duas species sibi immediatas (ed. E. A. Lukács) .................................................. 598

159r: Nota quod Iohannes evangelista fuit martir (ed. E. A. Lukács) ........ 600

159r: Nota de ineffabilitate incarnationis Christi (ed. E. A. Lukács) ........ 600

159r: Nota unam considerationem pro conservatione humilitatis (ed. E. A. Lukács) .................................................. 600

159r: Nota quid sit petere in nomine Ihesu (ed. E. A. Lukács) ............ 601

159r: Nota de conservatione virtutum (ed. E. A. Lukács) .................... 601

159r: Nota quod pretiositas vestium est peccatum (ed. E. A. Lukács) ........ 601

159r: Nota quare Deus permiserit Petrum cadere (ed. E. A. Lukács) ........ 601

HENRICUS DE HASSIA

159v: Nota quare Christus voluit differre incarnationem suam (ed. E. A. Lukács) .................................................. 602

ANONYMUS

159v: Nota de cognitione divinarum personarum (Adam Wodeham) (ed. E. A. Lukács) .................................................. 603

CEDULAE

MAGISTER PAULUS

10ar: (Continuatio ab ‘Divina sapientia omnia factibilia’) (ed. A. Baneu) .... 604

ANONYMUS

37ar-37av: Utrum aliqua gens virtute legis nature possit iuste et recte vivere (ed. M. Maga) .................................................. 605

37av: Nota quod duplices fuerunt philosophi (ed. M. Maga) .................... 606

37av: Utrum opera penitentialia facta in peccato mortali sint satisfactoria (ed. M. Maga) .................................................. 606

HENRICUS DE HASSIA

40ar: De originali peccato (ed. D. Coman) ........................................ 606

40av: Tabula questionis (ed. D. Coman) ........................................ 607

41ar-41av: Utrum aliquem dampnari pro culpa originali sit consonum divine iustitie et misericordie (ed. D. Coman) ........................................ 609

43ar: Nota de peccato originali (ed. D. Coman) ........................................ 612
ANONYMUS

<table><tr><td>43ar: Utrum peccatum originale ante baptismum sit mortale (ed. D. Coman)</td><td>612</td></tr><tr><td>43ar-43av: Nota de primis motibus (ed. D. Coman)</td><td>612</td></tr><tr><td>43av: Utrum veniale peccatum sit maius originali (ed. D. Coman)</td><td>613</td></tr><tr><td>43av: Nota utrum anima creetur in corpore vel extra (ed. D. Coman)</td><td>613</td></tr></table>

HENRICUS DE HASSIA

<table><tr><td>44av: Nota de apprehensionibus (ed. I. Grigoraſ)</td><td>614</td></tr><tr><td>50ar: Sicud Spiritus Sanctus unitur sanctificative affectui, sic Pater debet uniri memorie et Filius intellectui (ed. L. Cioca)</td><td>614</td></tr><tr><td>50ar: Nota: talis consequentia non valet: voluntas divina vult efficaciter voluntatem creatam elicere actum suum, igitur ipsa elicit actum suum (ed. L. Cioca)</td><td>614</td></tr><tr><td>50ar: Nota quod talis est ordo gratie (ed. L. Cioca)</td><td>614</td></tr><tr><td>50ar: Repugnat infinite potentie divine (ed. L. Cioca)</td><td>614</td></tr><tr><td>50ar: Agens quod voluntarie et libere producit effectum (ed. L. Cioca)</td><td>615</td></tr><tr><td>50ar: Nota quod sicut ignis est ex natura sua (ed. L. Cioca)</td><td>615</td></tr><tr><td>50av+58br: (Nota et tituli questionum) (ed. A. Anisie)</td><td>615</td></tr><tr><td>52ar: Nota de obiecto dilectionis (ed. A. Baneu)</td><td>616</td></tr><tr><td>52ar: Nota quod penes aliud attenditur intensio actus (ed. A. Baneu)</td><td>616</td></tr></table>

HENRICUS DE OYTA

<table><tr><td>52ar: (Nota) (ed. A. Baneu)</td><td>616</td></tr></table>

HENRICUS DE HASSIA

<table><tr><td>52ar: (Nota) (ed. A. Baneu)</td><td>617</td></tr><tr><td>52av: Nota de incarnatione Christi (ed. A. Baneu)</td><td>617</td></tr><tr><td>52av: Utrum Deus aliquam essentiam rationalem potuerit facere perfecte et plenarie ad ymaginem suam (ed. A. Baneu)</td><td>617</td></tr><tr><td>52br: Experientia docet (ed. A. Baneu)</td><td>618</td></tr><tr><td>52br: (Nota) (ed. A. Baneu)</td><td>618</td></tr><tr><td>52bv: Nota: ‘producere’ capitur dupliciter (ed. A. Baneu)</td><td>619</td></tr><tr><td>52bv: Nota quod ‘creare’ capitur dupliciter (ed. A. Baneu)</td><td>619</td></tr><tr><td>52bv: Nota ad venandum sensum litteralem Sacre Scripture (ed. A. Baneu)</td><td>620</td></tr><tr><td>56av: Peccatum originale est macula anime secundum doctores (ed. D. Coman)</td><td>620</td></tr><tr><td>58ar: Nota quod triplex est liberum (ed. A. Anisie)</td><td>620</td></tr><tr><td>58ar: Dubium (continuatio) — dubitatur quomodo voluntas dicatur efficax vel inefficax (ed. A. Anisie)</td><td>621</td></tr><tr><td>58av: Nota de peccato Eve (ed. A. Anisie)</td><td>621</td></tr><tr><td>58av: Nota de interpretatione dictionum (ed. A. Anisie)</td><td>622</td></tr><tr><td>58bv: Respondetur (continuatio) (ed. A. Anisie)</td><td>622</td></tr><tr><td>58bv: (Nota) (ed. A. Anisie)</td><td>623</td></tr><tr><td>58bv: De natura specifica (ed. A. Anisie)</td><td>623</td></tr><tr><td>58bv: Nota argumentum Henrici de Hassia (ed. A. Anisie)</td><td>623</td></tr><tr><td>66ar: Nota quod triplices sunt denominationes perfectionis (ed. D. Coman)</td><td>623</td></tr></table>
ANONYMUS

66av [~66v]: Utrum in qualibet secta possit esse salus quibusdam viventibus secundum ipsam (ed. I. Curut) .................................................. 625

68ar: Contra secundam conclusionem et eius corollaria: Deus voluntarie providet omnia opera voluntaria (ed. L. Cioca) .................................................. 627

68ar: Nota quod anima nostra dicitur creari (ed. L. Cioca) .................................................. 627

68ar: Nota de peccato (ed. L. Cioca) .................................................. 627

68ar: Nota — Utrum Deus debeat dici divisibilis (ed. L. Cioca) .................... 628

68av: Prepositinus circa principium *Summe* sue (ed. L. Cioca) .................... 628

HENRICUS DE HASSIA

68av: Nota differentiam inter informare constitutive et informare solum denominative (ed. L. Cioca) .................................................. 628

ANONYMUS

68br: (Note) (ed. L. Cioca) .................................................. 629

68bv: (Note) (ed. L. Cioca) .................................................. 630

HENRICUS DE HASSIA

75ar: Nota de peccato Ade (ed. M. Maga) .................................................. 631

75av: (Nota) (ed. M. Maga) .................................................. 631

ANONYMUS

85ar-85av: (Note) (ed. A. Baneu) .................................................. 631

85av: Dubitatio: an sancti sic suam voluntatem divine voluntati conformaverint... (ed. A. Baneu) .................................................. 633

89ar+91av: (Note) (ed. A. Marinca) .................................................. 633

91ar: (Nota) (ed. A. Marinca) .................................................. 633

91ar: Nota de igne Purgatorii (ed. A. Marinca) .................................................. 633

91ar-89av: Nota de igne Purgatorii (ed. A. Marinca) .................................................. 634

96ar: Utrum in mente hominis reperiatur distincte ymago Trinitatis (ed. L. Cioca) .................................................. 635

96av: (Nota) (ed. L. Cioca) .................................................. 635

97av+107ar: (Contra tertiam conclusionem) (ed. E. A. Lukács) .................... 635

103ar: Utrum impletio precepti negativi sit facilior quam precepti affirmativi (ed. A. Anisie) .................................................. 636

103ar: Propositio Henrici de Hassia (ed. A. Anisie) .................................................. 637

HENRICUS DE HASSIA

103ar: Utrum Christus in sua resurrectione glorificatus sit totus latria adorandus (ed. A. Anisie) .................................................. 637

ANONYMUS

103av: An in Adam et Eva tres potentie spirituales fuerint usque ad nudum spoliate (ed. A. Anisie) .................................................. 638

103av: Dubium: an Deus per se spoliaverit primos parentes et spoliatos dictis modis vulneraverit) (ed. A. Anisie) .................................................. 638

HENRICUS DE HASSIA

103av: Arguitur primo quod sic (ed. A. Anisie) .................................................. 638

HENRICUS DE OYTA

116ar-116av [~116r]: Contra secundum corollarium secunde conclusionis (ed. I. Curut) .................................................. 639
ANONYMUS

116av: Dubium de Cornelio (ed. I. Curut) .................................... 641

116av: Dubium de habitu fidei (ed. I. Curut) .................................... 641

116av: De Cornelio (ed. I. Curut) .................................................... 641

116br: De operatione spirituum (ed. I. Curut) .................................... 641

HENRICUS DE HASSIA

116br: (Nota de microcosmo) (ed. I. Curut) .................................... 642

116br: (Nota) (ed. I. Curut) ............................................................ 642

116bv [~114v?]: Nota de peccato (ed. I. Curut) .................................... 642

139ar: De temptatione in quadragesima (ed. E. A. Lukács) .................... 644

ANONYMUS

139av: Utrum utilius sit habere temptationes vel carere (ed. E. A. Lukács) ... 645

143av: Si quis viderit mulierem ad concupiscendum eam... (Crisostomus Super Matth. Omelia 11) (ed. E. A. Lukács) .................................... 646

146ar-146av: Nota de generatione Marie et Ioseph (ed. E. A. Lukács) ........ 646

146av: Nota de ordine illorum duorum nominum, scilicet David et Abraham (ed. E. A. Lukács) .................................................... 647

146av: Nota de Beata Virgine (ed. E. A. Lukács) .................................... 647

146av: Nota de annuntiatione Virginis gloriose (ed. E. A. Lukács) ............ 648

INDEX FOLIORUM ........................................................................ 649

INDEX EDITORUM ........................................................................ 650
<figure><img src="image_5.png" /></figure>
FOREWORD

This present edition is the result of an experiment, a venture into the unknown, made possible by the financial support of UEFISCDI under the grant agreement PN-III-P4-ID-PCCF-2016-0064, signed with Babeș-Bolyai University of Cluj-Napoca, Romania. This printed edition is one of the results of the RISE project (The Rise of an Intellectual Elite in Central Europe: University of Vienna 1389-1450), whose main research object was the manuscript Basel, Universitätbibliothek, A X 44, ff. 1r-155. For four years, this manuscript was the focus of the RISE team: Alexandra Anisie, Alexandra Baneu, Alexander Baumgarten, Monica Brînzei, Luciana Cioca, Daniel Coman, Ioana Curuț, Isabela Grigoraș, Lavinia Grijac, Edit Anna Lukács, Mihai Maga, Andrei Marinca, Mădălina Pantea, and Chris Schabel.

The RISE team investigated, studied, explained and transcribed the entirety of this manuscript, which contains the notes of Henry of Rheinfelden (Henricus de Rinfeldia), a Dominican sent by his convent in Basel to complete his education at the University of Vienna in the late fourteenth century.<fnref n="1" /> After each member transcribed individually a section of the manuscript, we organized Zoom sessions during which we checked the transcription against the manuscript as a group. This became a daily meeting during the COVID-19 lockdown, which helped us unite as a team during those critical times. Occasionally we invited guests to our meetings, such as Nadège Corbière, Matteo Esu, Anca Meiroșu, Aurora Panzica, Baran Wojciech.

In order to better understand the Latin texts we transcribed, the RISE team identified some of the most significant parts, which were then analyzed in academic articles that were published in the collective volume 6 of Brepols' *Studia Sententiarum* collection. The transcription process was complex, but it led to some considerable results and innovative findings that brought novelty to the field of the history of medieval universities. Notably, the RISE team brought to light the fact that the manuscript contains unique textual traces of the first generations of deans of the Faculties of Arts and Theology and rectors of the University of Vienna. This precious testimony to the intellectual and doctrinal profile of the first professors at the University of Vienna contributes to our understanding of the transfer of the Parisian academic tradition in Central Europe in the wake of the Great Schism.

Once the RISE team had transcribed the manuscript, we decided to produce an innovative digital e-edition where both the manuscript and the transcription could be consulted simultaneously. The aim of the e-edition was to make more visible

<footnote n="1">¹ For a biographical perspective on Henry of Rheinfelden, see the intellectual portrait publish by Adinel Dincă, co-director of project RISE, in the collective volume published as a result of the project: A. DINCĂ, “Henry of Rheinfelden (†1433). The Identity of a Scribe,” in *The Rise of an Academic Elite: Deans, Masters, and Scribes at the University of Vienna before 1400*, ed. M. BRÎNZEI (Studia Sententiarum, 6), Turnhout 2022, pp. 21–49.</footnote>
the variety of medieval handwriting and the complexity of transcribing different hands. The e-edition is accessible at this link: https://rise-ubb.zettacloud.ro/quotes/ f.3V-quote.html, which can also be accessed via the website of the project,<fnref n="2" /> as well as on Brepols' official website.<fnref n="3" /> The e-edition is also a useful tool for scholars training in palaeography; indeed, this pedagogical aspect was one of the motivations for producing the e-edition. The RISE team also shared the methodology we developed for transcribing this manuscript, producing a series of ten YouTube episodes within the channel *Training in Medieval Philosophical Manuscripts*,<fnref n="4" /> where explanations for how we transcribed, edited and established the punctuation of the texts in this manuscript are shared with the community of researchers.

This innovation is not meant to separate digital and print, but to ensure their coexistence. In order to subscribe to traditional standards of scholarship, therefore, we also decided to print on paper the entire Latin text of the transcription. This printed version of the transcription of manuscript Basel, UB, A X 44 is not a critical edition, for it lacks an *apparatus fontium*. Some samples of critically edited sections of the manuscript have been published in the appendices of the articles from the Brepols volume published in 2022, *The Rise of an Academic Elite: Deans, Masters, and Scribes at the University of Vienna before 1400*, in which each edition has a separate *ratio edendi* that often differs from the others, according to the differences in content, authorship and codicological status of the texts.<fnref n="5" />

This printed edition expresses the RISE team’s profound conviction that digital and print can coexist in the landscape of medieval studies. Therefore, to celebrate this tandem, after having published the e-edition, we praise the material support by publishing the text on paper. Digital navigation through images and texts serves a certain type of investigation, but paper provides another kind of inspiration in reading from a traditional support.

Monica Brînzei
Săcele, January 1, 2023

<footnote n="2">² See here: https://rise-ubb.com/</footnote>

<footnote n="3">³ See here: https://www.brepols.net/products/IS-9782503601021-1</footnote>

<footnote n="4">⁴ These are accessible at this address:</footnote>

<footnote>https://www.youtube.com/@traininginmedievalphilosop4607</footnote>

<footnote n="5">⁵ The critical edition covers the following texts from the manuscript: ff. 1r–v (ed. A. Marinca, pp. 197–199), ff. 1v–2v (ed. A. Baneu, pp. 338–341), ff. 3v–5r (ed. A. Baneu, pp. 276–281), ff. 5r–6v (ed. M. Brinzei, pp. 542–549), ff. 6v–7v (ed. M. Brinzei, pp. 396–400), ff. 7v–9r, 34r (ed. L. Grijac, A. Baumgarten, pp. 492–507, 508), ff. 10v, 11r, 12r–v (ed. A. Baneu, pp. 284–311), ff. 9r–10r (ed. M. Maga, pp. 213–219), ff. 20v–21r (ed. D. Coman, pp. 650–653), ff. 23v–24r, 51r (ed. M. Esu, pp. 431–434), ff. 33v–34r (ed. C. Schabel, pp. 342–343), ff. 24r–v (ed. M. Brinzei, pp. 361–368), ff. 34v–35r (ed. D. Coman, pp. 647–650, 653), ff. 43v–44v (ed. I. Curut, pp. 579–582), ff. 51v–52v (ed. E. A. Lukács, D. Coman, pp. 452–458), f. 56r (ed. A. Baneu, pp. 526–528), ff. 61r–v (ed. A. Baneu, pp. 529–530), ff. 94r–95r (ed. L. Cioca, pp. 146–153), ff. 128v–130r (ed. D. Coman, pp. 641–647).</footnote>
ABBREVIATIONS

ms. = Basel, Universitätsbibliothek, A X 44

add. = addidit

om. = omisit

scr. = scripsit

del. = delevit

eras. = erasit

iter. = iteravit

tr. = transposuit

praem. = praemisit

a. c. = ante correctionem

p. c. = post correctionem

sup. l. = supra lineam

sub l. = sub linea

in marg. = in margine

in marg. sin. = in margine sinistra

in marg. dex. = in margine dextera

in marg. sup. = in margine superiore

in marg. inf. = in margine inferiore

in ras. = in rasura

a. m. = alia manu

em. = emendavi
<figure><img src="image_6.png" /></figure>
Utrum in latitudine creabilium specierum sit dare summam citra Deum

(Edidit Andrei Marinca)

Arguitur quod sic quia in latitudine creatarum specierum est dare summam citra Deum, igitur in latitudine etc.

Consequentia tenet, ex hoc quia Deus non est minus potens respectu creabilium specierum quam respectu creatarum de facto, alias oporteret dicere quod respectu aliquarum creatarum Deus esset minus potens quam respectu aliarum. Et antecedens patet, quia angelica species est summa de facto citra genus supersubstantie. Similiter, in latitudine specierum accidentis est dare summam de facto citra genus substantie.

Oppositum arguitur, quia, cum Deus sit infinite perfectionis, et processus in gradibus specificis est secundum imitabilitatem divinam; sed Deus non potest imitari tante ab aliqua creatura quin potest perfectius imitari, et sic in infinitum; igitur questio falsa.

Pro responsione ad questionem premitto quattor suppositiones, deinde ponam conclusiones cum corolariis ad quesitum responsivas. Prima suppositio est ista: Omnis excessus est formaliter uel virtualiter divisibilis; patet ista, quia alias non haberet rationem excessus, nisi haberet rationem quantitatis.

Secunda suppositio: quod infinite sunt uel possunt esse denominationes essentiales diversarum rationum. Patet ista in speciebus numerorum que vadunt in infinitum.

Tertia suppositio: quod, quamvis differentia rerum specifica a priori teneat se a parte Dei, non tamen oritur ex distinctione rationum ydealium in eodem. Patet, quia non est unum a priori differentia talis possit haberi nisi ex parte prime cause. Secunda pars patet, quia non est distinctio rerum ydealium in Deo.

Quarta suppositio: quod quelibet essentialium perfectionum est in infinitum secundum magis uel minus communicabilis. Patet, quia quod suscipit magis et minus infinite suscipit augmentative uel diminutive.

Prima conclusio: quamvis tota latitudo creabilium specierum substantie et accidentis sit terminabilis exclusive, neutra tamen est terminabilis ultimate inclusiue. Probatur illa conclusio, quia latitudo speciei accidentis terminatur exclusiue ad totum genus substantie, infra quod est perfectionaliter. Similiter, totalis latitudo creabilium specierum substantie exclusive terminatur ad Deum. Igitur prima pars conclusionis vera. Secunda pars probatur. Patet ex suppositionibus premissis, quia quelibet species utriusque latitudinis excedit vel exceditur divisibiliter respectu terminorum exclusivorum, igitur inter quamcumque speciem creabilem et Deum potest esse species media, et ita inter quamlibet vel non gradum perfectionis simpliciter.

Primum corrolarium: quod, quamvis sint extreme species accidentis et substantie de facto, non tamen de possibili absoluto.

Secundum corrolarium: quod totalis latitudo creabilium specierum habet se per modum continui. Patet, quia inter quaslibet duas species, ex prima suppositione, possunt esse infinite medie.

Tertium correlarium: quamvis Deus sciat supremam et infinitam speciem de facto, nesciret tamen supremam creabilem.

<footnote n="15">15 suppositio] necesse est dividi excellentes in excellentia et id (quod) excellitur. Unde excedens et excessum debet semper in aliquo convenire, quarto *Physicorum add. in marg. dex. ms.* || 18 suppositio] infinitum potest aug(ment)ari numeris *Physicorum add. in marg. sin. ms.* || 19 que] quia *a. c. ms.* || 28 prima conclusio] *in rubro ms.*</footnote>
Quartum corrolarium: licet a Deo quelibet species creabilis possit poni in esse, tamen non sit latitudo specierum creabilium totalis.

Conclusio secunda: quamvis in infinitum perfectam speciem Deus potest ad extra producere, nulla tamen est vel esse potest species creata infinita simpliciter. Prima pars patet ex prima conclusione et corolariis. Secunda pars patet, quia alias potest esse creatura omniquaque infinita.

Corrolarium primum: quamvis, qualibet specie creabili data, Deus potest in infinitum perfectorem producere, quelibet tamen species creabilis respectu Dei est in infinitum || modice perfectionis.

Secundum corollarium: quamvis quelibet creabilis species in infinitum distaret a perfectione Dei, tamen una est et dicitur essentialiter perfectior alia.

Tertium corollarium: quantum evidenter ex subordinatione causarum potest argui una prima causa, ita ex subordinatione essentialium perfectionum potest argui una perfectio summa.

Quartum corollarium: quod Deus potest se plus ad extrema communicare durative quam perfective, quia potest producere rem infinite durationis simpliciter et non perfectionis simpliciter.

Tertia conclusio: quamvis omni accidentium species sint perfective subiectorum suorum, tamen subiective perfectiones determinant sibi proportionaliter accidentium species nobiliores. Prima pars patet, quia generaliter actus est perfectius potentie subiective, igitur. Secunda pars patet, quia nobiliorium perfectibilium sint perfectiones nobiliores accidentales.

Corollarium primum: quod ex nobilitate specierum substantie arguitur nobilitas specierum accidentis.

Secundum: si Deus esset capax et accidentis subiective, ipsum esset nobilius omni accidente creature communicabili.

Tertium corollarium: quod sequitur ex tota positione, quod questio est falsa simpliciter, ut proponitur.

1v

## MAGISTRI ANDREE

### Utrum esse liberum contradictorie sit essentiale rationali creature

(Edidit Alexandra Baneu)

Quod non, quia Deo clare ostenso non est in potestate voluntatis non diligere ipsum, igitur. Antecedens patet, quia ostenso aliquo tristabili vel odibili non est in potestate voluntatis non odire, igitur. Consequentia tenet, quia Deus plus movet ad sui dilectionem quam quodcumque odibile ad sui odium.

Oppositum arguitur per beatum Augustinum in *De libero arbitrio*, capitulo 2: “nichil est tam in potestate nostra quam nostra voluntas”, igitur.

Primo noto pro declaratione terminorum quod aliquid esse liberum possit ymaginari dupliciter. Primo, quia illud se solo nullo alio requisito potest in suum actum, et sic solus Deus est liber secundum veritatem. Secundo modo, quia positis omnibus sufficienter requisitis ad hoc quod agat potest agere et potest non agere, et sic communiter dicitur quod voluntas creata est libera. An autem hoc sufficiat vel non, patebit ex dicendis.

Secundo noto propter illud complexum liberum contradictorie quod triplex est libertas: a peccato, a miseria, et a necessitate. Prima libertas est gratie, et est solum bonorum. Secunda est glorie, et est solum beatorum. Tertia est nature, et est tam bonorum quam malorum. De duabus primis nichil ad presens. Libertas a necessitate est duplex, secundum quod duplex est necessitas, scilicet coactionis vel violentie et

<footnote n="3">3 conclusio secunda] in rubro ms. || 18 tertia conclusio] in marg. ms. || 37 primo noto]
nota de libertate distinctio patet add. in marg. sin. ms. || 44 gratie] glorie a. c. ms.</footnote>
inevitabilitatis. Sic quedam est libertas a necessitate coactionis, et vocatur libertas complacentie, alia a necessitate inevitabilitatis, et vocatur libertas contingentie. Et ista adhuc est duplex: quedam indifferentie et quedam contradictionis. Non enim convertuntur isti termini libertas indifferentie et libertas contradictionis stricte, quia habituatus in virtute vel vicio est liber contradictorie, non autem liber indifferenter, quia magis inclinatur ad unam partem contradictionis quam ad aliam. Tamen in proposito volo uti istis terminis pro eodem libertas contradictionis, oppositionis, et contingentie, sicut doctores communiter istis utuntur. ||

Prima conclusio: licet divine persone ad intra producte emanent inevitabiliter ab agente, tamen creato naturali vel libero nullus effectus producitur naturali necessitate simpliciter.

Prima pars patet, quia impossibile est Filium vel Spiritum Sanctum non produci, igitur. Antecedens patet, quia impossibile est Filium vel Spiritum Sanctum non esse, cum tam iste quam ille sit verus Deus, igitur impossibile est eos non produci. Consequentia tenet, quia non habent esse nisi ut producuntur, 2\* *De Trinitate*, capitulo 25.

Secunda pars patet, quia nullum agens creatum est quod non stat esse et non agere, ymmo quod etiam non stat esse cum omnibus antecedenter requisitis ad hoc quod agat, et non agere. Patet hoc, quia omne agens creatum, sive liberum sive non, in agendo dependet a causa prima, ut suppono, que tamen ad extra libere contingenter agit, igitur etiam agens creatum simpliciter non necessario agit.

Corollarium primum: sicut Pater et Filius producunt Spiritum Sanctum necessario et libere complacenter, ita aliqua naturalis potentia producit suum effectum absolute contingenter. Prima pars patet ex prima parte conclusionis. Secunda patet, quia Pater et Filius producunt Spiritum Sanctum voluntarie, non coacte, igitur. Tertia pars patet ex secunda parte conclusionis.

Secundum corollarium: licet cuilibet agenti creato naturali vel libero sufficienter disposito posse agere et non agere insit convenienter, hoc tamen agenti naturali non inest proprie naturaliter. Prima pars patet ex conclusione. Secunda patet, quia ille modus agendi est sibi preter naturam etc.

Tertium corollarium: etsi agens naturale omnibus positis ad sibi coagendum requisitis posset agere et non agere, non tamen ex hoc est liberum contradictorie.

Secunda conclusio: creatura rationalis volitiva est sui proprii actus essentialiter intrinsece libere activa, non obstante qualicumque obiectali apparentia.

Probatur per Augustinum 3 *De libero arbitrio*, capitulo 2: nichil est tam in potestate nostra quam ipsa voluntas.

Patet secundo, quia, si necessitabilis, esset vel in via vel in patria. Non in via, quia tunc non meretur vel demeretur. Nec in patria necessitatur, quia Deus mere contingenter movet obiective, igitur.

Item, stante qualicumque obiectali apparentia voluntas potest non ferri, igitur etc.

Corollarium primum: non necessario voluntas feretur in finem ultimum sub ratione universalis sue bonitatis presentatum.

Secundum: licet voluntas Deum clare visum posset non diligere, impossibile tamen est visione illa stante ipsum per se odire elicitive. Patet, quia non feretur oditive nisi in malum vel apparens malum.

Tertium: clara Dei visio in beatis non tollit ab eis libertatem contradictionis.

Tertia conclusio: sicut stat aliquam esse potentiam contradictorie liberam, non

<footnote n="4">4 convertuntur ] p. c. ms. || 15 2\* ] p. c. ms. || 22 sicut ] p. c. in marg. ms. || 35 augustinum ] Augustinus ms. || 47 libertatem ] p. c. ms. ; voluntatis add. sed del. ms.</footnote>
volitivam, nec intellectualiter cognitivam, sic stat aliquam esse creaturam rationalem appetitivam omnis sui actus mere naturaliter productivam.

Prima pars patet, quia libertas contingentie vel contradictionis ex sua formali etc. videtur importare quamdam indifferentiam causalem respectu contradictione oppositorum, ita videlicet quod, cum sufficeret producere, potest non producere ex sua propria et essentiali ratione. Et talis indifferentialitas non consurgit ex hoc quod est intellectualiter vel volitive productiva, quia alias Pater et Filius producerent contingenter Spiritum Sanctum ex quo intellectualiter et volitive producunt, quod non est dicendum.

Item, non videtur implicare aliquam contradictionem quin Deus talem posset producere, igitur. ||

Secunda pars conclusionis patet, quia, sicut iam de facto est appetitiva que naturaliter previo actuatur individuo sensitivo, ita videtur esse possibilis appetitiva que naturaliter actuaretur ad apprehensionem intellectualem. Nec apparet maior repugnantia hic quam ibi, et talis esset appetitiva rationalis, igitur.

Item, de facto appetitus rationalis actuatur naturaliter ad apprehensionem obiecti placibilis, igitur ex hoc quod est esse appetitivum rationaliter non tollitur modus agendi naturalis.

Corollarium primum: esse liberum contradictorie in toto suo ambitu non attenditur debite penes intellective et volitive contingenter productivum esse. Patet ex prima parte conclusionis.

〈Secundum〉: ex cognitione intellectuali agere non habet se repugnanter ad illibere agere. Patet ex secunda parte conclusionis.

Tertium: sicut de facto est rationalis creatura essentialiter sui actus productiva contingenter, sic stat esse rationalem creaturam solum liberam complacenter.

Quartum: esse contradictorie liberum non est essentiale cuilibet speciei rationalis creature possibili.

## MAGISTER IOHANNES BERWARDI

Utrum eadem natura creata potuit assumi a pluribus personis divinis

(Edidit Ioana Curut)

Et arguitur quod non. Illud quod sufficienter ostendit aliquam naturam esse illimitatam seu immensam, hoc non potest attribui nature create; esse in tribus suppositis est huiusmodi, cum ex hoc natura divina arguatur esse immensa, igitur etc.

In oppositum arguitur, nam non minoris potentie sunt Pater et Spiritus Sanctus ad assumendum humanitatem Christi quam fuerit persona Filii. Et persona Filii assumpsit humanitatem, igitur etc.

Noto primo quod suppositum seu existentia suppositalis est substantia per se subsistens nulli alteri a se secundum naturalem inclinationem et tendentiam actualem vel aptitudinalem ut subiecto vel toti suppositanti vel suppositi innixa. Vel sic: suppositum est res subsistens subsistentia sibi ydemptica. Et ultra rationem suppositi in ratione persone includitur quod sit natura rationalis.

Propositio annexa: anima humana a corpore separata non est persona.

Propositio secunda: humanitas Christi non est persona, cum alteri ut suppositanti sit innixa.

Secundo noto quod unio ypostatica est illapsus suppositi alicui nature quo illabens ipsam suppositat et subsistere seu suppositaliter existere facere.

Propositio annexa: de absoluta potentia Dei natura rationalis potest esse Deo unita personaliter preter hoc quod fruatur ipso beatifice actualiter. Patet, quia stante

<footnote n="13">13 ita ] p. c. in marg. ms. ; igitur a. c. ms. || 19 liberum ] librum ms. || 25 liberam ] contingenter add. sed del. ms. || 29 eadem ] sup. l. ms. || 38 suppositanti ] in marg. ms. || 40 suppositi ] iter. sed del. ms. || 45 seu ] sp scr. sed del. ms.</footnote>
unione ypostatica creature rationalis ad Deum potest Deus suspendere omnem
actum liberum eiusdem creature talem unionem ut prius conservando.

Conclusio prima: quamvis quodlibet suppositum ad extra productum vel
producibile possit Deo uniri ypostatice, nullum tamen creatum vel creabile potest a
divina natura assumi in unitatem essentie.

Prima pars probatur, quia non est repugnantia ex parte Dei non potentis
suppositatem nature || create terminare, cum ipse sit infinite potentie, nec etiam ex
parte tales, cum tales propriis suppositatibus possint carere.

Secunda probatur, quia non potest aliqua essentia manere essentialiter et
desinere esse essentia, igitur.

Propositio prima: nulla potest esse res creata vel creabilis cui esse suppositum vel
personam sit denominatio essentialis. Patet, quia alias posset aliquod suppositum
creari cuius suppositatem divinum suppositum non posset supplere, quod est
falsum.

Propositio secunda: solum est una natura rationalis que per omnimodam et
plenariam reditionem ad se et omnis tendentie in aliud penitus abnegationem est
subsistentia personalis. Patet, cum solam divinam naturam absolute impossibile
sit esse partem vel formam inhesivam vel supposito, quod non est ipsa inniti
suppositaliter, igitur.

Propositio tertia: summus gradus et modus existendi personaliter oritur a priori
ex omnimoda illimitatione alicuius nature rationalis ad aliud preter ipsam. Patet
ex dictis.

Conclusio secunda: licet nulla res que non potest esse suppositum sit alteri
unibilis ypostatice, quodlibet tamen suppositum speciei superioris suppositatem
suppositi inferioris potest absolute terminare. Prima pars patet, quia nichil est alteri
unibile ypostatice nisi per ipsum suppositanti aliqua denominatio suppositalis
communicat. Sed hoc non fit ratione rei que non est nata esse suppositum, igitur etc.

Secunda probatur, nam tendentia suppositi inferioris ad subsistere naturaliter de
facto terminatur suppositante essentialiter inferiore quam sit suppositas suppositi
speciei superioris, igitur suppositas superior sufficiens est suppositatem inferiorem
terminare.

Propositio prima: licet Verbum divinum in triduo mortis fuerit anime et corpori
unitum, neuter tamen fuit ypostatice copulatum. Primam partem communiter
concedunt doctores. Secunda patet ex conclusione.

Secunda propositio: multis modis aliis quam ypostatice Deus est unibilis
 creature.

Tertia propositio: licet active depersonare naturam humanam in Christo esset in-
finite potentie, non tamen quodlibet ipsam depersonatam suppositaliter terminare.

Tertia conclusio: sicut eadem persona plures humanitates vel alias naturas creatas
numero vel specie differentes potuit assumere ypostatice, ita eadem humanitatem
vel naturam aliam creatam poterant assumere plures persone divine. Prima pars
patet, quia eque bene Verbum divinum suppositare potest plures naturas creatas solo
numero vel specie differentes sicut unam, igitur etc. Sed secunda pars probatur, quia
sicut Filius supplet suppositatem humanitatis assumpte, ita tam Pater quam Spiritus
Sanctus eandem suppositatem supplere possunt, sic quod utroque talis humanitas
vere subsisteret seu suppositaliter existeret, igitur etc. Assumptum patet, cum queli-
bet persona divina tantam habeat virtutem supponendi naturam creatam sicut alia.

<footnote n="7">7 || add. cedulam vacuam f. 2a</footnote>

<footnote n="1">1 unione ] *sup. l. ms.* || 9 essentia ] creare *scr. sed del. ms.* || 21 ex ] omninomoda *scr. sed del. ms.* || 27 non¹ ] fit *scr. sed del. ms.* || 43 vel ] numero vel *sup. l. ms.*</footnote>
Confirmatur, nam non apparet hoc magis impossibile quam idem accidens
numero esse in diversis subiectis. Sed hoc est possibile, igitur etc.

Propositio annexa: Christus potest esse sui ipsius Pater et Filius. Patet, si Christus
assumeret humanitatem aliquam in primo instanti esse illius humanitatis et cum
hoc humanitatem que ipsius prime fuisset Pater, si neutra earum fuisset assumpta,
igitur etc.

Propositio secunda: Beata Virgo una generatione tot filios generare quot
supposita poterant simul unam humanitatem ypostatice sibi unire. Patet, quia
quodlibet talium suppositorum potuit || esse homo distinctus ab alio sicut supposita
illa fuerunt distincta.

Propositio tertia: possibile foret tantum unum esse hominem absque quod
aliquis homo qui nunc est esse desineret vel destrueretur et postea iterum tot esse
homines quot nunc sunt absque hoc quod aliquis homo de novo esse incipiat
vel producatur. Prima pars patet, quia, si omnes humanitates que nunc sunt una
persona divina uniret sibi ypostatice et non fieret aliquis alius homo, tunc tantum
esset unus homo. Secunda pars patet supponendo quod Verbum dimittat econverso
humanitates omnes quas assumpsit excepta persona.

## MAGISTRI PAULI

Utrum oblatio eukaristie sit opus maximi valoris inter sacramenta Ecclesie

(Edidit Alexandra Baneu)

Quod non. Baptismus videtur potius sacramentum et opus eius maioris valoris
quam sacramenti eukaristie, igitur questio falsa. Antecedens probatur, quia in bap-
tismo fit remissio ab omni culpa, etc. Similiter argueretur de sacramento penitentie.

In oppositum arguitur: quia sacramentum eukaristie reputatur fieri pro tota
communitate fidelium, cum fiat in persona Ecclesie, que est Deo carissima, et talis
oblatio videtur Deo esse acceptissima, igitur questio vera.

Conclusio prima: septem sacramenta Ecclesie a solo Deo misericorditer instituta
ex plenitudine gratie, contra defectus viatorum sufficientia, se habent adinvicem
secundum valorem ut excedentia et excessa.

Conclusio habet tres partes. Prima probatur. Pro cuius probatione premitto
quod sacramentum est signum sensibile invisibilis gratie, practicum, certum,
precedens naturaliter fieri ipsius signati.

Secundo premitto quod aliunde signum practicum habet quod sit practicum, et
aliunde capit quod sit certum. Patet hoc, nam quod signum aliquod sit practicum
habet ex prima institutione, sed quod sit certum habet ex determinatione cause
cooperantis illi signo ad causandum signatum. Exempli gratia, si quis legislator
instituat quod tactus manus dextere sit signum pacis tenende, tunc illud signum
ex institutione habet quod significet practice pacem. Tunc, si quis fallax utatur illo
signo false utique pro tunc non concomitatur certive signatum illud, illud signum
non habet precise ex impositione quod sit certum.

Tertio premitto quod, licet homo possit imponere signum ita ut signaret
practice Deum invisibiliter agere, non tamen posset illi signo dare quod esset certum
quantum esset ex parte sui. Prima pars illius suppositionis de se nota est. Secunda
vero probatur, quia nullus potest dare perfectam certitudinem alicui signo practico
nisi ille in cuius potestate est posse causare inimpedibiliter signatum concomitans
illius signi; sed solus Deus est huiusmodi; igitur.

<footnote n="1">1 idem] esse scr. sed del. ms. || 18 magistri pauli] sup. l. ms. || 19 utrum] Utrum sacramentum eukaristie sit maioris efficacie ceteris sacramentis Ecclesie sup. l. ms. || 23 quia] si add. sed del. ms. || 26 conclusio prima] prima conclusio add. in marg. ms. || 31 naturaliter] sup. l. ms. || 34 cause] in marg. ms.</footnote>
Ex premissis probatur conclusio faciliter sic: de ratione sacramenti propria est quod sit signum practicum, certum, regulariter quantum est ex parte sui — per primam propositionem; sed facere tale signum sic esse certum non est in potestate puri hominis, sed solius Dei — per tertiam; igitur institutio sacramentorum infallibilium est a solo Deo, et sic habetur prima pars conclusionis.

Secunda pars, scilicet quod septem sacramenta Ecclesie sint sufficientia etc., pro-
batur, nam sacramenta fugant malum plenarie et conferunt bonum gratie, igitur etc.

Antecedens quoad primam partem, || scilicet quoad fugam mali, declarant
doctores communiter sic: malum est duplex, videlicet culpe et pene; culpe triplex,
puta originale, et actuale, et actuale veniale. Et secundum hoc triplex malum
culpe fugandum habemus tria sacramenta, scilicet baptisma (contra originale),
penitentiam (contra actuale mortale), et extremam unctionem (contra actuale
veniale). Malum autem pene, quod incurrimus propter malum culpe, est quadruplex.
Nam, ut ait venerabilis Beda, propter peccatum patimur quadruplicem penam,
scilicet ignorantiam, malitiam, infirmitatem et concupiscentiam. Malum prime
pene est in ratione, contra quod datur sacramentum ordinis, quia, ut habetur Mal.
2, *labia sacerdotis custodiant scientiam et legem requirunt de ore.* Secundum est in
voluntate, contra quod est sacramentum eukaristie. Tertium est in irascibili, contra
quod est sacramentum confirmationis. Quartum est in concupiscibili, contra quod
est sacramentum matrimonii.

Antecedens autem quoad secundam partem, scilicet quoad prosecutionem boni: sufficientiam septem sacramentorum doctores sic assignant quod tria eorum promovent ad tres virtutes theologicas, utpote baptismus ad fidem, eukaristia ad caritatem, extrema unctio ad spem. Reliqua vero quattuor iuvant ad virtutes cardinales, scilicet ordo ad prudentiam, penitentia ad iustitiam, confirmatio ad fortitudinem, et matrimonium ad temperantiam. Bonaventura dat adhuc tertium modum assignandi sufficientiam sacramentorum, scilicet inquantum sacramenta sunt arma militantis Ecclesie, iuxta illud Cant. 4: *terribilis ut castrorum acies ordinata.* Sed de hoc transeo causa brevitatis.

Tertia pars conclusionis, scilicet ‘quod sacramenta se habent’ etc., patet, nam eukaristia preeminet in esse, matrimonium in signo, quia signat unionem Christi sponsi ad Ecclesiam sponsam, baptismus in effectu, confirmatio in dignitate ministri, quia a solis episcopis confertur, penitentia in frequenti peccatorum remissione preeminet, etc. Unde versus: “Maior in effectu baptismus, corpus in esse, coniugium signo, maiori chrisma ministro”.

Prima propositio collateralis: quamvis institutio septem sacramentorum Ecclesie ad salutem hominum non fuerit absolute necessaria, ipsa tamen utilis fuit et congrua.

Secunda: sacramentum non habet efficaciam vi institutionis sue precise, sed potius ex determinatione voluntatis divine.

Secunda conclusio: Celestis eukaristie spiritualis alimonia est humanorum
spirituum inter sacramentales refectiones potissime vegetativa.

Pro declaratione huius conclusionis est advertendum quod, sicut homo com-
positus ex duabus substantiis, scilicet animali (corporea) et spirituali (incorporea),
indiget multiplici nutrimento corporali, ut pars corporea possit valide in suas ope-
rationes, ita proportionaliter pars hominis spiritualis ex peccato infirma facta variis
indiget fomentis spiritualibus, precipue sacramentorum legis gratie per Christum
merito passionis sue de celo allatis, inter que precipuum est panis ille vivus qui de
celo venit, scilicet eukaristia, que ideo speciebus rerum quibus nutrimur occulte
contenta est, ut intelligatur spirituale alimentum precipuum spiritus humani.

5

10

15

20

25

30

35

40

45

4r

<footnote n="36">36 prima propositio collateralis] corollarium add. in marg. ms. || 40 secunda conclusio] in marg. ms.</footnote>
Secundo sciendum quod, sicut duplex est opus vite corporalis, scilicet generare sibi simile pro conservanda specie et nutrire seu nutrimento uti pro conservatione individualis vite, sic || proportionaliter divina sapientia duo instituit sacramenta potissima, scilicet baptismum ad generandum filios Dei, et eukaristiam ad nutriendum fideles Christi, et hinc est quod spiritualis pater et magister Ihesus Christus hec duo sacramenta per se ipsum expresse instituit.

4v

Quibus premissis probatur conclusio: precipuus effectus eukaristie est influxus quidam spiritualis quo ille qui digne eam percipit fit Christiformior actu vel habitu, hoc est Christo in virtutibus et gratia similior, puta humilior, mitior, patientior, fervetior ad celestia et ad terrena tepidior, elongatior a carnalibus, devotior in spiritualibus et animosior in Dei laudibus etc., que in refectionibus aliorum sacramentorum Ecclesie ceteris paribus non tam intense conferuntur, ut deduci posset per singula etc. Et Magister distinctione 8 quarti, capitulo ultimo, innuens veritatem conclusionis dicit: “sicut panis ceteris cibis corpus reficit et sustentat, sic caro Christi interiorem hominem plus ceteris gratiis spiritualiter reficit et saginat”.

10

15

Corollarium primum: sicut quis ex frequenti usu eukaristie factus continue Christiformior vere spiritualiter ea nutritur, sic factus exinde Christo dissimilior indignus ad illam esse convincitur. Patet ex conclusione et eius probatione.

Secundum: An in frequenti sumptione eukaristie secundum vices intendatur proportionaliter influxus gratie permansive usque ad omnimodam Christiformitatem, vel utrum maneat influxus talismodi solum peryodiace, ut in sensuali apparet nutritione. Neutrum est evidens nobis, licet utrumque sit probabile.

20

Tertia conclusio: Licet inter opera sacramentorum Ecclesie efficacior sit oblatio eukaristie, non tamen opus est maximi valoris simpliciter et absolute. Prima pars probatur, quia illa oblatio fieri reputatur a tota communitate fidelium, cum fiat in persona Ecclesie, que Deo carissima est, igitur.

25

Secundo: illa oblatio est immediate innixa ad Deum meritis passionis Ihesu Christi, que est fons totius propitiationis, actus autem aliorum sacramentorum mediate innituntur eidem, igitur.

Tertio: quamvis enim sacramentum eukaristie in communi cum aliis sacramentis conveniat in significando et sanctitatem seu gratiam causando, modo tamen speciali continendo totius gratie auctorem excellentissimum convincitur esse omnium sacramentorum, igitur et actus proprius ipsius actibus aliorum.

30

Secunda pars conclusionis probatur, quia opus maximi valoris de genere videtur esse ad Dei gloriam impendere vitam corporalem pro vita spirituali, dicente Salvatore Ioh. 15 quod *nemo maiorem caritatem habet quam ut animam*, id est vitam, *ponat quis pro amicis suis*.

35

Secundo: offerre se Deo iugiter per mortificationem corporis hostiam viventem rationabilis obsequii videtur secundum aliquid potius esse oblatione eukaristie dicente Gregorio 4 *Dyalogis* circa finem, ubi agit de valore sacrificii altaris: “Sed necesse est ut, cum hoc agimus, nosmetipsos Deo in contritione cordis mactemus qui passionis dominice misteria celebramus, debemus enim imitari quod agimus. Tunc ergo vere pro nobis hostia Deus erit, cum nosmet ipsos hostiam fecerimus”.

40

Tertio: opus pietatis quo fit conversio infidelium ad fidem et peccatorum ad iustitiam videtur esse maioris valoris eo quod oblatio sacrificii altaris proficere videtur solum bonis saltem quoad opus operatum. Hoc autem opus prodest et bonis et malis, scilicet in removendo culpam et || conferendo spiritualem gratiam.

45

Corollarium primum: actus oblationis eukaristie ex caritate procedens validior

5r

<footnote n="16">16 corollarium primum] *iter. in marg. ms.* || 19 *secundum I*] *iter. in marg. ms.* || 20–21 christiformitatem] *Christusformitatem a. c. ms.* || 23 tertia conclusio] *in marg. ms.* || 25 communitate] *Trinitate a. c. ms.* || 34 *secunda*] nota doctrinam auream per totam positionem *add. in marg. ms.* || 39 *rationabilis*] *rationalis a. c. ms.*</footnote>
est saltem extensive actu ex equali caritate procedente in alia materia sacramentali quacumque. Patet ex prima parte conclusionis.

Corollarium secundum: excellentior fuit actus quo Christus se obtulit hostiam Deo Patri in ara crucis quam ille quo se in cena dedit discipulis. Patet ex secunda parte conclusionis.

## MAGISTRI NICOLAI DE ANASKILCH

Utrum spiritus angelici cogitationes hominum possint intueri

(Edidit Monica Brînzei)

Quod sic, quia possunt menti hominis illabi, igitur. Consequentia tenet, quia quod illabitur menti fit ei intimum, et per consequens cognoscit eius intima. Antecedens patet per *Glossam* super illo Luc. 4: *Ecce homo habens demonem*, ubi *Glossa*: “Intraverat Dyabolus. Unde exivit Christus”. Sed Christus non exivit de corpore, sed de spiritu; ergo dyabolus subintrat spiritum.

Oppositum patet per illud III Reg. 8: *Tu solus nosci corda hominum*.

Nota: quadruplex est spiritus secundum Bernardum *Super Canticam*, scilicet divinus, angelicus, humanus et brutalis.

Nota secundo quod spiritus angelici in genere duplex est notitia, scilicet propria seu naturalis et revelata. Item, angeli beati est duplex notitia, scilicet matutina et vespertina. Matutina est cognitio rerum in verbo divino, sed vespertina est rerum in proprio genere.

Nota tertio quod intueri est certitudinaliter seu evidenter cognoscere.

Conclusio prima: quamvis spiritus angelici possint sibi corpora assumere, tamen non possunt in eis opera que proprie conveniunt vite animali ratione huius assumptionis perficere.

Prima pars patet ex diversis passibus Sacre Scripture, ut de angelo Thobie, de angelis apparentibus Abrahe.

⟨Primum⟩ Item, Bernardus *Super Cantica* omelia 3: Discurrere et de loco ad locum moveri non est nisi corporum. Sed angelus malus ad ministerium discurrit et de loco ad locum movetur, et non per corpus naturaliter sibi unitum, igitur per corpus angelicum. Secunda pars probatur, quia non uniuntur illis corporibus informative, ergo non vivificant illa corpora informatione; sed opera animalis vite proprie non exercentur nisi mediante corpore vivo, igitur. Licet huiusmodi corpora apparant vivere, tamen ratione talis assumptionis non vivunt proprie.

Secundum, etsi demon semen veri possit in uterum mulieris transportare, ipse tamen non potest naturaliter hominem generare. Prima pars patet, quia potest esse succubus respectu viri et incubus respectu mulieris. Secunda patet ex secunda parte conclusionis.

Tertium: si demon vim generativam virilis seminis usque in uterum virginis potest conservare, tunc ipsa manente a viro incognita potest naturaliter generare. Ex quo sequitur quod aliquis potest esse alicuius pater naturaliter cuius matrem numquam cognovit carnaliter.

Secunda conclusio: Quamquam sit possibile spiritus angelicos hominum corpora penetrare et in eis morando ipsa vexare, ipsos tamen impossibile est hominis mentem propria virtute substantialiter inhabitare. Prime secunde pars ex multis locis Sacre Scripture et specialiter ex ewangeliis in quibus legitur homines

<footnote n="40">40 carnaliter] Contra tertium corollarium prime conclusionis, vel hoc esset per penetrationem; hoc non. Nec per corruptionem: tunc non esset virgo. Respondeo quod esset virgo, licet in partu corrumperetur, non ante. Vel potest dici quod angelus facere forte dimensiones penetrare etc., vide ista corruptione: Augustinus 14 De civitate Dei. add. in marg. ms. ; Contra secundum corollarium —</footnote>
|| hominis a spiritibus immundis vexatos et demones per Christum et Apostolos a corporibus obsessis expulsos. Item, Augustinus *De divinatione demonum* loquens de demonibus dicit: suadent mirum et invisibilibus modis hominum corpora non sentiendo penetrando.

Tertia pars probatur per Augustinum *De fide ad Petrum* dicentem: Inest simul spiritibus naturalis terminus a quo se invicem distinguuntur et unus in altero non est; sed anima humana est spiritus; ergo non potest demon esse in ea seu ei illabi. Patet etiam per ipsum *De ecclesiasticis dogmatibus* et allegat Magister distinctione 8 secundi: Illabi anime illi soli possibile est qui eam creavit.

⟨Primum corollarium⟩ Homines dicuntur obsessi a demonibus non quia illabantur anime, sed ratione inhabitationis corporum ipsorum et vexatione. Patet.

Secundum: Demon potest humanos sensus illudere, sed non potest propria virtute cogitationes, vel affectiones anime immittere, sed ipsas excitando fugere.

Prima pars patet per *Glossam* Rabani Ex. 7: Dyabolicis, inquit, figmentis magi spectantium oculos decipiebant, ut res in sua specie remanentes alie viderentur.

Secunda pars patet per Bedam super illud Matth. 7 nichil quod intrat os coinquinat hominem. Ubi dicit: Dyabolus non est malarum cogitationum immissor, sed intensor.

Tertia pars probatur, quia tam interius quam exterius potest fantasmata offerre et obiecta ad turpiter cogitandum et appetendum trahentia opponere, igitur potest ipsas excitando suggerere.

Tertium: quod Dyabolus potest facere nos peccare solum dispositive non principaliter effective.

Prima pars patet, quia sua suggestio disponit ad peccandum. Secunda patet, quia non efficit peccatum nisi consentiamus. Unde Damascenus: Demones violentiam inferre non possunt in nobis est suscipere eorum immissiones, igitur.

Quartum: non omnis cogitatus malignus a dyabolo est suggestus. Patet per Augustinum *De ecclesiasticis dogmatibus*: non omnes, inquit, cogitationes male a dyabolo excitantur, sed aliquando ex nostri arbitrii motu emergunt.

Tertia conclusio: Quamvis spiritus angelici possint cogitationes hominum cognoscere certitudinaliter in verbo matutina cognitione, tamen non possunt eas scire evidenter cognitione vespertina sine revelatione.

Prima pars patet, quia Deus qui clarissime videt omnia potest eis revelare quecumque wult.

Secunda patet per illud I Cor. 2: *nemo scit que sunt hominis, nisi spiritus hominis qui est in illo*. *Glossa*: manifestum est enim cogitationes nostras a nullo sciri nisi ab animo nostro, quem Apostolus spiritum vocat. Et Ier. 17: *pravum est cor hominis et inscrutabile et quis cognoscet illud? et respondet ego dominus scrutans corda* etc.

Corollarium primum: Spiritus angelici possunt noscere cogitationes nostras per aliqua signa exteriora coniecturative, et similiter affectiones liberi arbitrii per effectus aliquos arguitive. Patet, quia multa signa exteriora et effectus colligantiam habent cum cogitationibus et affectionibus interioribus naturaliter. Ymmo sunt

<footnote n="1">1 a¹] hominis a ms. || 8 de] ecc add. sed del. ms. || 19 fantasmata] inferre sive add. sed del. ms.</footnote>

<footnote>|| 20 obiecta] turpiter cogitando add. sed del. ms. || 21 suggerere] Contra secundum corollarium secunde conclusionis non videtur modus nec per transportationem specierum sicut in exemplo de virga Moysi que versa fuit in colubrum etc. ¶ Respondeo quod quia illi species habuerunt serpentis Moysi, dyabolus in fantasmata flexit illas species ad illud obiectum, et igitur videbatur quasi serpens. Sed ponatur quod non vidissent serpentem; tunc species serpentis, quas habuerunt in fantasma vel tunc dyabolus potuit apportare speciem serpentis et flectere ad obiectum, scilicet virgam. Videtur quod hoc sit in potestate demonis, nec videtur inconveniens, sicut in simili, si quis intum se aspicit veride post totum quod videt apparet veride, sicut etiam in sompnis apparent montes aurei. Potuit etiam dyabolus flectere virgam magorum et movere ad modum serpentis etc. add. in f. 5r ms. || 32 vespertina] sint add. sed del. ms. || 35 illud] 1 add. sed del. ms.</footnote>
effectus talium cogitationum vel affectionum, ut gaudium, pallor etc. Quos effectus demones cognoscunt a talibus causis procedere, igitur quando vident eos arguunt tales causas esse.

Secundum: Angeli non possunt in proprio genere sine revelatione cognoscere secreta cordis que non || habet colligantiam cum aliquibus exterioribus effectibus et signis.

Tertium: licet demones futura contingentia possint probabiliter prenoscere, tamen non possunt naturaliter ea et maxime que dependent a libero arbitrio certitudinaliter prescire.

Prima pars est Augustini *De divinatione demonum* ubi loquens de demonibus dicit: aliquando non que ipsi faciunt, sed que naturalibus signis futura precognoscunt que signa in hominum sensus venire non possunt antepredicunt.

Secunda pars patet ex secunda parte conclusionis et etiam per Augustinum ubi supra. Unde dicit ibidem: in ceteris autem suis predictionibus “demones plerumque fallunt et falluntur” et vocat ceteras predictiones, ut patet ibidem, illas que non procedunt de prophetia qua Deus loquitur per sanctos, angelos, et prophetas. Si enim aliqua de illa audiunt ut prenuncient in illa nec fallunt nec falluntur, sed in aliis que etiam ex naturalibus signis prenunciant, quia per potentiam superiorem talia sepe repente immutantur.

Longe minus possunt astrologi quam demones aliquid causa predicere de effectibus futuris naturalibus, et nichil penitus certitudinaliter de effectibus a libero arbitrio dependentibus. Prima pars patet, quia demones longe acutius vident causas huiusmodi effectuum quam astrologi.

Secunda patet, quia huiusmodi effectus non reluent in astris nec demones hoc possunt qui tamen eis hoc suggerunt ad ipsorum deceptionem et aliorum.

Quintum: Sequitur quod talium effectuum prenunciatores sine speciali revelatione Dei detrahunt divino honori usurpantes sibi quod solius Dei est vel qui ipse voluerit revelare.

Sextum: Astucius agunt demones in prenunciando futura quam astrologi et ceteri divinatores. Patet, quia quando decipiuntur vel mentiuntur ordinant quod culpa tribuatur astrologo vel divinanti et non arti vel demoni. Unde Augustinus *De divinatione demonum* de ipsis sic loquitur: Sed ne apud cultores suos pondus auctoritatis amittant illud agunt, ut interpretibus suis signorumque suorum coniectoribus culpa tribuatur quando vel decepti fuerint vel mentiti.

Contra tertiam conclusionem questionis utrum spiritus angelici: quia angelus presens speciei potest cognoscere representatum, igitur presens cognitioni potest. Consequentia tenet, quia per ratio⟨nem⟩ videtur, cum utrumque natum sit significatum representare potentie apte nate. Antecedes patet, quia alias non

5

6r

10

15

20

25

30

35

<footnote n="3">3 tales] tale *ms.* || 5 non] Contra dicta in positione: nullus angelus potest aliquam rem corporalem cognoscere in proprio genere, igitur positio falsa. Antecedens probatur hoc esset per speciem extensam rei corporalis. Hoc non, quia angelus est indivisibilis et genus videtur quod non etc. Si dicatur quod non repugnat rem indivisibilem esse subiectum rei extense, adhuc contra: ponatur angelus in puncto indivisibili; tunc nulla species pertingit usque ad angelum, cum quelibet sit extensa et divisibilis. Respondeo uno modo quod contra naturam angeli est indivisibiliter existere; sed quilibet coexistit extense alicui toti (toti] *p. c. sup. l. ms.*) spatio vel loco unus maiori alter minori secundum maiorem et minorem perfectionem ipsorum. Nota: circa hoc de modo cognoscendi angeli in proprio genere quomodo angelus existens in A loco potest lapidem distantem cognoscere. Utrum per species vel aliter. Videtur quod non per species, quia ille species solum coexistunt illi loco in quo est angelus et subiective sunt in angelo, igitur etc. Potest responderi uno modo quod angelus cognoscit per species coexistentes sibi et sic est de natura angeli, et sic per speciem multiplicatam a lapide existens in certo situ cognoscit. *add. in marg. inf. ms.* || 6 et ] *p. c. ms.* || 10 divinatione] hominum *add. sed del. ms.* || 17 enim] aliter *add. sed del. ms.* || 23 huiusmodi] effectivuum *add. sed del. ms.* || 27 usurpantes] ysurpantes *a. c. ms.*</footnote>
posset suggere⟨re⟩ cogitationes angelus malus et commovere species in fantasia ad suggerandum nisi sciret hoc esse speciem mulieris, et hoc species equi, etc.

Respondeo quod secus est: de specie et cognitione diversa obiecta sunt. Cognitio est motio potentie, species non, et videtur utrumque representativum esse.

Circa hoc est alia difficultas, quia angelus potest speciebus actuare fantasiam hominis et ad talem actuationem sequitur naturaliter talis cognitio in intellectu; igitur, cum sciat quid representant ille species, dyabolus potest cognitionem sequentem naturali ordine formare, nec potest voluntas intellectum avertere post suam actuationem, licet ante posset forte, et igitur naturali ordine sequitur actuatio intellectus, etc.

Potest concedi quod dyabolus potest scire cogitationes, sed non affectiones, quia est in libera potestate hominis etc. Etiam potest dici quod non de necessitate sequitur actuatio intellectus, quia illi qui in extasi sunt positi, isti non moventur per quæcumque actuationem sensus.

Contra illud: quando dicitur quod angelus existat extense, si extense existit, igitur in modo suo exstendi est aliqua extensio que sit A et angelus sit B, et hoc sit A est B, igitur A est inextensum, igitur A non est extensio, et per consequens implicat contradictionem inextensus extense exire sine quantitate extendente. Item, tunc Deus infinite extense seu quantitative extenderet. Item, angelus est indivisibilis, igitur individualiter existit et inextensus, igitur inextense existit. Consequentia tenet: unum quod cumque qualiter est taliter existit, cum idem sit esse et existere.

## MAGISTER HENRICUS DE HASSIA

Nota quod solus Dei Filius secundum hominem unctus fuit cum oleo spirituali secundum speciem et gradum

(Edidit Edit Anna Lukács)

Patet, quia ipse non solum ungebatur pro sua salute, verum pro salute omnium. Et ita habuit secundum plenitudinem ungi taliter, ut omnes de pinguedine eius habundanter recipere possent iuxta illud Ioh. 1: *Vidimus eum plenum gratie et veritate.*

### ⟨Nota⟩

(Edidit Edit Anna Lukács)

Nota quod planete dicuntur astra erratica sive errantia, non quia irregulariter moveantur, sed quia non semper conservantur in eadem figura et positione ad alias stellas, sicut ille ad invicem que propter hoc fixe dicuntur.

Pytagorici dixerunt quod ex motu corporum celestium proveniat sonus, sicut patet 2 Celo.

Nota quod Ockam negavit species et influxum obiectalem, sed dixit quod presentia a certa distantia sufficeret ad hoc quod potentia actuaret se. Et hoc quod ad modo esset ex ordine et pactu quod quando obiectum esset presens in tali distantia, Deus vellet causare cognitionem, et sic iste negavit influxum caliditatis.

Illam opinionem reprobat Sanctus Thomas in *Summa contra Gentiles*, quia non tenetur communiter. ||

<footnote n="25">25 non] soln add. sed del. ms.</footnote>
## MAGISTRI IOHANNIS RUESBACH
Utrum Deus tante possit se communicare
ad extra quante se communicat ad intra

(Edidit Monica Brínzei)

Utrum Deus tante possit se communicare ad extra quante se communicat ad intra. Et arguitur sic: omnes actus quibus se Deus communicat ad extra conveniunt cuilibet persone divine; sed non omnes actus quibus se Deus communicat ad intra conveniunt singulis personis divinis, ymo nec essentie divine, igitur Deus tante et amplius communicat se ad extra quam ad intra, et per consequens questio vera. Consequentia tenet ex quid nominis huius complexi tante se communicare. Antecedens autem est manifestum, cum Pater et Filius et Spiritus Sanctus sint unum principium omnium ad extra producibilium. Ad partem negativam arguitur sic: Deus communicavit et communicat se ad intra secundum totam plenitudinem deitatis et secundum quamlibet perfectionem intrinsicam immense et tante non potest se communicare ad extra, igitur pars negativa questionis vera.

Consequentia est nota et prima pars antecedentis patet per beatum Augustinum 15 *De Trinitate*, c. 26 ubi dicit: “essentiam prestat Filio sine initio generatio”, et Richardum 6 *De Trinitate*, c. 33 dicit quod Pater quidquid habet a semetipso habet et Filius a Patre accepit quidquid ab eterno habuit. Ex quo sequitur quod plenitudinem sapientie bonitatis et cuiuslibet perfectionis accepit a Patre.

Secunda pars antecedentis patet, quia si tante se communicaret ad extra sequeretur quod creatura esset Deus et secundum quamlibet perfectionem divinam immensa, quod est impossibile.

Notandum quod multipliciter est ymaginabile Deum tante se posse ad extra quante ad intra communicare.

Uno modo Deus tante communicaret se ad extra sicut ad intra, si alicui rei ad extra intrinsece et formaliter communicaret totam plenitudinem deitatis et esse divinum, et ut sic omnimode tante sive tantissime communicaret se ad extra quante ad intra.

Secundo modo: Deus tante communicaret se ad extra quante ad intra, si Deus ad extra produceret aliquem effectum infinitum magnitudine vel multitudine vel virtute.

Tertio modo est hoc ymaginabile: quantum ad mensuram temporis vel eternitatis, sicut si Deus ab eterno produxisset aliquam creaturam, tunc quantum ad eternitatem productionis tante communicasset se ad extra quante ad intra.

Quarto modo est hoc ymaginabile: si Deus crearet aliquam creaturam supremam vel aliquam speciem supremam omnium creabilium qua non posset ad extra producere superiorem et perfectiorem, sicut non potest producere ad intra rem perfectiorem Filio vel Spiritu Sancto.

Quinto modo si ad extra produceret tria supposita eiusdem essentie.

Sexto modo est hoc ymaginabile ex perfectione actuum quibus se communicat ad extra et ad intra.

In quolibet illorum modorum sunt maxime difficultates et oppiniones contrarie inter doctores. Questionem igitur sub aliquibus illorum modorum decidam, aliquos vero modos magistris meis post me responsuris dimittam.

〈Conclusio prima〉 Hiis igitur premissis sit prima conclusio ista: quamquam Deus communicaverit se ad intra secundum totam plenitudinem deitatis et cuiuslibet perfectionis essentialis, ipsum tamen alicui rei ad extra tante essentiam suam

<footnote n="11">11 negativam] arguitur sic *add. sed del. ms.*</footnote>

<footnote>|| 25 sicut] quante *a. c. ms.*</footnote>

<footnote>|| 27 et] ut *a. c. ms.*</footnote>

<footnote>|| 45 conclusio prima] *in marg. sin. ms.*</footnote>

<footnote>|| 46 se] *sup. l. ms.*</footnote>
intrinsece communicare vel etiam alicuius sue proprie perfectionis denominationem est simpliciter impossibile.

Prima pars illius conclusionis patet per rationem post oppositum ubi ad hoc allegate sunt auctoritates sanctorum.

Secunda pars simpliciter patet per rationem post oppositum, quia si tante posset Deus essentiam suam communicare ad extra, sequeretur quod creatura posset esse Deus. Consequentia tenet ex hoc quia essentia divina est tante communicata ad intra Filio et Spiritu Sancto quod uterque ipsorum est Deus, et habet esse divinum, ille a Patre et Patris generatione, ille a Patre et Filio et Patris et Filii spiratione et ex illo patet tertia pars conclusionis.

H. H. Nota quod quidam dicunt quod Deus potest omnem denominationem perfectionis simpliciter ad extra communicare, sed non omnem modum habendi ipsam, sicut 'independenter a nullo habere immense', que sunt modi habendi perfectionem et non perfectiones. Alii dicunt quod non, quia dicunt quod aliqua sit proprietas specifica que consequitur Deum, que nullo alteri sit communicabilis, sicut risibilitas hominem. Item, quidam dicunt quod omnem perfectionem simpliciter potest Deus communicare in sensu diviso quia illam potest et illam potest et sic de aliis, sed impossibile est quod omnes simul, et illa est loycalis. Item, si Deus communicaret se ad extra sicut ad intra, vel hoc esset libere vel naturaliter. Non libere, quia tunc posset etiam tale ens destruere. Si naturaliter, tunc illud ens produceret etiam unum aliud naturaliter, et illud iterum aliud et sic essent infinita, quod esset inconveniens dicere. Item, si posset se ad extra etc. sequeretur quod potentia Dei esset exhausta, quod non est dicendum. H. H. ||

Primum corollarium: licet Pater gignendo Filium communicet sibi esse divinum, essentia tamen divina nec gignit nec gignitur in aliqua persona. Prima pars corollarii sequitur ex prima parte conclusionis. Secunda pars patet per determinationem Ecclesie contra Ioachim et pro Magistro que ponitur *Extra*, "De summa Trinitate", capitulo 'Dampnamus'.

Secundum: nulla creatura est capax tocius plenitudinis deitatis et cuiuslibet perfectionis essentialis Dei immensitatis.

Tertium corollarium: quamquam divina essentia sit alicui creature per unionem ypostaticam communicata, ista tamen creatura per eam non est infinita perfectione sublimata. Prima pars corollarii patet, quia natura divina est communicata unione ypostatica humanitati Christi que est creatura. Secunda pars patet, quia nec essentialiter est infinite perfecta, nec etiam accidentaliter, cum eius caritas qua diligit Deum sit finita.

Secunda conclusio: quamvis Deus potuerit mundum vel aliam rem ab eterno creative producere, impossibile tamen est ipsum mundum vel aliam rem creatam facere ab eterno fuisse. Prima pars conclusionis probatur, quia si Deus non potuit aliquam creaturam ab eterno producere, igitur talis inpotentia fuit ex parte divine potentie productive, vel ex parte creature. Non primum, cum potentia divina equaliter fuerit potens ad creandum ab eterno sicut nunc. Nec potest dici secundum; probatur, quia, si fuisse ab eterno repungnaret creature, vel secundum se, vel in ordine ad agens. Nullum istorum est dicendum, igitur etc. Secunda pars conclusionis patet, quia impossibile est quod Deus rem que habet esse post non esse faciat ab eterno fuisse cum ipsam non ab eterno fuisse iam transiverit in preteritum.

Corollarium primum: licet Deus potuerit se tante communicare ad extra sicut se

7r

<footnote n="9">9 filii] spiratione add. sed del. ms. || 11-23 h. h. nota — dicendum h. h.] add. in marg. ms.</footnote>

<footnote>|| 13 immense] etc. add. sed del. ms. || sunt] de add. sed del. ms. || 16 quod] Deus potest add. sed del. ms. || 17 diviso] sed add. sed del. ms. || 31 quamquam] divina add. sed del. ms.</footnote>

<footnote>|| 32 infinita] perfectionis add. sed del. ms. || 33 communicata] cum add. sed del. ms.</footnote>

<footnote>|| 42 creandum] ab add. sed del. ms.</footnote>
communicavit ad intra quantum ad mensuram temporis vel eternitatis, impossibile tamen est nunc secundo modo tante se communicare ad extra sicut ad intra. Prima pars corellarii sequitur ex prima (parte) conclusionis, et secunda ex secunda.

Secundum: quamvis mundum vel aliam rem creatam fuisse ab eterno sit pro nunc impossibile, tamen aliquam rem esse creatam et ipsam fuisse ab eterno non includit apparenter nobis repugnantiam. Prima patet, quia eius oppositum est pro nunc necessarium eo quod transiverit in preteritum, et sequitur ex secunda parte conclusionis. Secunda pars patet ex prima parte conclusionis et eius probatione.

Tertium: non est de ratione factionis si aliquid fit vel factum est ipsum incipere vel incepisse esse, illud sequitur ex precedentibus.

Tertia conclusio: licet actu convenienti cuilibet persone divine Deus communicet se ad extra creature, non tamen quolibet actu quo ad intra producit potest se ad extra taliter et distincte communicare. Prima pars illius conclusionis est manifesta, quia ad cuiuslibet creature productionem vel conservationem vel quemlibet eius actum concurrit effective Deus essentialiter et tota Trinitas personaliter, igitur prima pars vera. Secunda pars probatur, quia alias Deus posset se habere ad extra respectu alicuius creature spirative, sic quod non aliter productive; quod non videtur possibile, quia alias terminus productus esset ea ratione qua in divinis Spiritus Sanctus. Similiter est de actu generationis Dei ad intra quem non potest exercere ad extra ita quod illo actu constituatur ad extra aliquis naturalis et verus Filius Dei.

Primum corollarium: quod Deus in quolibet effectu tante et amplius communi-
cat ad extra quam ad intra, quantum ad res effective ad productionem effectuum ad
extra concurrentes. Illud patet ex prima parte conclusionis, quia quilibet actus quo
Deus communicat se ad extra convenit cuilibet persone et cum hoc essentie divine.
Sed nullus actus quo communicat se ad intra convenit formaliter essentie divine
etiam aliquis actus est quo communicat se ad intra qui non convenit cuilibet persone
divine formaliter nec active nec passive, sicut generare vel generari non convenit
Spiritui Sancto quia neque generat neque generatur et sic patet corollarium.

Vacat: Esto quod Deus posset producere tria supposita eiusdem essentie ad extra, impossibile tamen est Deum tante se intrinsice illis quante se ad intra communicat, communicare. Illud corollarium sequitur ex secunda parte prime conclusionis et secundo corollario eiusdem. ||

Secundum: quamvis potentia producendi ad intra sit perfectio simpliciter, non tamen ille qui sic potest producere isto qui non potest producere est perfectior vel omnipotentior aliqualiter. Prima pars illius corollarii probatur, quia potentia producendi est essentia divina saltem ydemptice que est perfectio simpliciter.

Secunda pars patet, quia Pater vel Filius non est perfectior Spiritu Sancto.

Tertium: opinio Arii ponens Deum habere ad extra verum et naturalem Filium est impossibilis.

Ex hiis patet quid sit dicendum ad questionem.

MAGISTRI PETRI DE WALSE

Utrum potentia creandi sit communicabilis creature

(Edidit Alexander Baumgarten)

Et arguitur quod non. In infinitum difficilius est aliquid ex nichilo simpliciter producere quam ex aliquo, igitur hoc exigit virtutem infinitam. Consequentia tenet, quia sola virtus infinita potest in modum agendi in infinitum difficiliorem (esse)

7v

<footnote>12–13 ad extra²] *add. stup. l. ms.* || 23 patet] *iter. sed del. ms.* || 24 communicat se] *tr. p. c. ms.* || *se*] Deus *add. sed del. ms.* || 29–32 vacat — eiusdem] *add. in marg. ms.* || 43 simpliciter] *in marg. dex. ms.*</footnote>
quam sit modus agendi finite difficultatis. Et ultra, ex consequenti sequitur quod non potest competere creature. Et antecedens patet, quia inter nichil et aliquid nulla est proportion, igitur inter ipsa est distantia infinita, igitur. Et per consequens infinite difficultatis est de nichilo etc., quia agere per distantiam infinitam est infinite difficultatis etc.

Oppositum arguitur per Magistrum libro 4 distinctione 5, dicentem quod “licet creature non possit communicari auctoritas creandi, tamen misterium creationis (etc.)”, et dicit quod sic creature potuit communicari potencia creandi, non est autem alicui communicata. Idem tenet Durandus super 2 *Sententiarum*, distinctione 1, questione 2.

Nota distinctionem creatorum propter terminos aliquos positos in titulo questionis, scilicet potencia creandi in creatura. Notandum quod creatio capitur dupliciter: in genere creare communiter capitur pro facere aliquid ex nichilo; et quia hoc dupliciter potest intelligi, ideo iuxta hoc dupliciter sumitur ‘creatio’: uno modo illud agens diceretur aliquid facere ex nichilo quod in sua factione excludit omne preexistens ad suam factionem concurrens — et ex parte agentis, et ex parte facti — et tunc agens non agit virtute alicuius agentis prioris, nec factum sit ex aliqua materia preexistenti; alio modo quod agens excludat saltem temporaliter preexistens ex parte facti, sed non ex parte agentis, ut scilicet, si aliquod agens virtute alicuius prioris agentis produceret aliquem effectum non ex materia presupposita, diceretur creare illum. Et utroque modo volo uti in proposito et creatio in genere prout complectitur dictos modos potest sic describi. Causatio effectus secundum plenitudinem continentie solius causalitatis active et conformiter de ly ‘potentia creandi’: potentia causativa effectus secundum plenitudinem continentie solius causalitatis active; conformiter de ly ‘anichilare’ est corruptio rei secundum plenitudinem continentie solius potentie corruptive active. Et conformiter suo modo describi possunt creator, potentia creandi, creare, creari et conformiter anichilare.

Ex quo sequitur primo correlarie quod ad rationem creationis duo pertinent. Primum est quod nichil presupponit in re que creari dicitur, quia causalitas creantis sufficienter extendit se ad omne illud quod est in re que creatur. Secundum est quod res que creari dicitur non habet esse ex se de natura sua, sed tam ipsa quam natura sua habet esse dependenter ab alio, sic quod, si sibi relinquatur, consequatur non esse ipsam.

Secundo sequitur quod, cum dicimus aliquid fieri ex nichilo, ly ‘ex nichilo’ non debet accipi quoad materiam vel terminum a quo positive, sed quoad illa debet capi pure negative. Patet, quia ly ‘ex nichilo’ non dicit aliquam nichileitatem ex qua tamquam ex materia aliquid fiat, nec etiam dicit positive ordinem illius quod fit ad nichil, tamquam ad terminum a quo. Ex quo sequitur tertia pars corollarii, quod aliquid dicitur creari ex nichilo solum negative capiendo ly ‘ex nichilo’, hoc est non ex aliquo in ratione subiecti aut in ratione termini a quo.

Tertio sequitur quod sicut creatio non habet subiectum in quo fit, sic nec terminum ex quo vel a quo fit. Patet ex dictis et etiam ex hoc quia creatio non est motus, nec talis mutatio de cuius ratione sit esse de quoddam in quoddam. Ex iam dictis propositionibus potest elici differentia creationis a naturali productione.

Quarto sequitur quod creatio differt a naturali productione, eductione, transsubstantiatione et eternali ad intra productione. ||

1-2 et — creature] *in marg. dex. ms.* || 3-5 et per — difficultatis] *in marg. dex. ms.* || 11 nota] propter istos terminos potentia creandi (in) creatura *add. in marg. dex. ms.* || 17 sit] fit *ms.* || 18 saltem temporaliter] *in marg. ms.* || 23 active] *iter. sup. l. ms.* || 23-26 et conformiter — active] *in marg. ms.* || 35 materiam] a nullam *a. c. ms.* || illa] dicta *a. c. ms.* || 38 ad] ad nichileitatem *add. in marg. ms.* || 45 quarto — productione] *in marg. inf. ms.* || 45-46 eductione — productione] *iter. ms.*
Primo differt creatio a naturali productione quia nichil naturaliter producitur
nisi presupposito etiam temporaliter principio subiectivo. Causa enim secunda
modo naturali nichil potest producere nisi materia in suo ordine causante. Ex
eodem patet differentia creationis ab eductione, quia in eductione oportet subiecto
inniti tanquam principio concausanti. Sicut enim forma que educitur emanat ab
agente effective, ita etiam emanat suo modo a materia subiective, ita quod utrobique
est vera causalitas, licet alterius et alterius, igitur. Patet etiam differentia creationis a
transsubstantiatione, quia in transubstantiatione sunt duo termini positivi, scilicet
a quo et ad quem, quia in tali requiritur materia ex qua, sed sic non est in creatione
per secundam et tertiam propositiones. Patet etiam differentia creationis ab eternali
generatione per secundam partem prime propositionis, quia licet Filius recipiat esse
a Patre, non tamen, si sibi relinquatur, habet non esse eo quod idem esse absolutum
non dependens ex aliquo est esse Patris et Filii. Illud autem quod creatur habet
dependerent esse ab alio.

Propositio quarta: non est de ratione factorum transsubstantiative aut etiam
creative quod aliquid producatur de non esse de transsubstantiatione. Patet, quia
hodie transubstantiative fit corpus Christi, et tamen immediate ante hoc fuit idem
corpus. Consimiliter potest declarari de creatione, quia secundum Augustinum
quelibet creatura in quolibet instanti creatur.

Propositio quinta: illa consequentia non valet ‘materia prima est necessario causa
huius rei in fieri et in esse, igitur effectus ille non producitur creative’. Patet, quia
in casu possibili stat oppositum consequentis cum antecedente, ut si Deus crearet
hominem simul secundum corpus et animam, tunc necessario ad istum effectum
concausaret materia quoad fieri et quoad esse, et tamen effectus creatur, igitur etc.
Et loquor de necessitate conditionata, ut quod illa consequentia est bona: ‘si effectus
fit vel est, materia causarat’.

Sexta propositio et ultima: ista consequentia non valet: ‘ista forma producitur
in subiecto et secundum communem modum ipsa vel similis non aliter fit nisi
in subiecto, igitur non creatur’. Patet, quia oppositum antecedentis stat cum
antecedente de anima nostra intellectiva, fide, spe et caritate et ceteris habitibus
theologicis, quia in creatione istarum formarum agens non innititur subiecto et
ergo licet producatur in subiecto, non tamen de potentia subiecti.

Octava propositio: stat aliquam formam in esse dependere a materia que ab
eadem numquam dependebat in fieri et econtra. Patet primum ut si Deus, post
creationem forme in subiecto dimittat ipsam proprie nature et ipsam specialius
non conservet nisi sicut alias formas modo generali. Secunda patet de qualitatibus
in sacramento altaris que in fieri a materia dependebant et iam in esse ab ea non
dependent. Et sic de primo articulo.

Quantum ad quesitum ponam per ordinem tres conclusiones, quarum prima
est de colligantia causarum secundarum ad causam primam, secunda est de innixa
earumdem super materiam presuppositam, tertia est de termino intrinseco creationis
et de causis in universali quoad posse vel potentiam. Tunc de prima materia sit
conclusio ista.

Conclusio prima: licet nullus effectus posset produci sine concursu cause
prime, nobis tamen non evidenter videtur contradictionem implicare causam
secundam suum effectum posse efficere Deo non coagente nisi conservative. Prima

<footnote n="2">2 etiam temporaliter] *in marg. sin. ms.* || 13 illud] *esse a. c. ms.* || *habet*] *esse add. sed del. ms.* || 24 igitur etc.] *p. c. ms.* || 31-34 et ergo — *deus*] *in marg. dex. ms.* || 34 *deus*] *ex quo* posset ulterius inferri quod stat aliquid in fieri a materia non dependere et tamen in esse et econtra. Primum patet quia si Deus *add. ms.* || 36 modo generali] *in marg. sin. ms.* || 37-38 *que* — *dependent*] *in marg. ms.* || 39-43 *quantum* — *ista*] *in marg. sup. ms.* || 44 *posset*] *possibile a. c. ms.*</footnote>
pars est communiter omnium philosophorum et theologorum, quia omnis causa secunda agit in virtute prime, innitendo scilicet illi a quo dependet in esse et a quo tota eius virtus gubernatur. Secunda pars probatur, quia cause secunde ex suis viribus et intrinseca sui perfectione videtur correspondere aliqua activitas et modus agendi, igitur nulla repugnantia videtur prohibere quin exire possit in actum Deo solum eam et ipsius actionem conservante. Cum quo volo concedere quod Deus necessario concausat quemlibet effectum in duobus generibus cause, scilicet agentis et finalis, quia conservans reducitur ad genus cause efficientis, et loquor de necessitate conditionata et pono istam partem probabiliter, quia communiter oppositum istius tenetur.

Corrolarium primum: sicut Deus est productivus cuiuslibet effectus sine concursu alterius cause, sic ipse solus omne producibile potest producere creative; et intelligo primam partem sic scilicet quod Deus omnem effectum potest producere sine requisitione alicuius agentis alterius et sine presuppositione temporali materie, et sic non contradicit sexte propositioni. Et istam sic probo: Deus est principium nullo presupposito ex parte agentis, nec aliquo temporaliter presupposito ex parte facti. Que sic probatur: Deus est principium cuiuslibet effectus producti vel producibilis pleno causaliter seipso contentum, igitur etc. Consequentia probatur, quia, eo ipso quod aliquid continet effectum plene seipso causaliter, ipsum continet eminenter causalitatem omnium causarum secundarum illius effectus productivarum et per consequens sine ipsis potest. Antecedens probatur, quia Deus est causa prima simpliciter perfecta, igitur. Consequentia probatur, quia ipso quod aliquid est causa prima simpliciter perfecta, quidquid est vel esse potest perfectionis in aliis causis particulariter et divisim, hoc totum est in ipso simul eminenter, tam ratione illius quod est simpliciter perfectum, quam illius quod est causa prima a qua omnibus aliis sue perfectiones derivantur. Antecedens notum est etiam apud philosophos in hoc concordantes quod Deus (est) causa prima universaliter perfecta, et ideo dicit Commentator 5 *Metaphysice* quod ei non deest aliqua voluntas que inveniatur in aliquo genere. Secunda pars corrolarii sequitur ex prima, quia illud dicitur posse creare quod potest aliquid facere ex nichilo seu secundum plenam continentiam causalem, ita quod nichil ex parte || facti vel prioris agentis presupponat qualis est Deus ex prima parte.

Secundum. Sicut probabiliter est sustinabile Deum non omnem effectum quem producit creare et formam substantialem se solo posse de potentia materie educere, sic nec est evidenter convincibile ipsum intellectum humanam creare vel formam asini non creare. Corrolarium habet tres partes, scilicet prima probatur, quia, si Deus omnem effectum quem producit crearet, tunc non diversimode produceretur anima nostra et asini substantialis forma, quod est absurdum. Et aliter probo istam partem et secundem eiusdem corrolarii insimul, que dicit quod Deus se solo potest formam de potentia materie educere, sic: Deus precise potest supplere vices secundarum causarum educentium formas et permittere materie secunde forme producende causalitatem in suo ordine, ita quod non suppleat vicem materie et solum maiorum agentium, et sic fieret cum ipse permitteret materie secunde forme educende causalitatem in suo ordine, igitur Deus se solo potest educere nulla causa secunda

5

10

15

20

25

30

8v

35

40

<footnote n="1">1 et theologorum] *sup. l. ms.* || 2-3 et — gubernatur] *in marg. ms.* || 7-9 scilicet — de] *in marg. ms.* || 13 partem] iuxta exigentiam correlarii quinti *add. sed del. ms.* || omnem effectum] *p. c. in marg. ms.* || 14-15 sine requisitione — principium] *in marg. ms.* || 16 nullo] *pro add. sed del. ms.* || 22-29 consequentia — genere] *in marg. inf. ms.* || 25 perfectum] quod *add. sed del. ms.* || 29 secunda pars] *iter. in marg. ms.* || 30 seu] *sup. l. ms.* || 33 sustinabile] *sic ms.* || 35 ipsum] *sup. l. ms.* || 37 diversimode] *iter. in marg. dex. ms.* ; quia si sic, tunc non diversimode *add. in marg. sin. ms.* || 40 supplere] *scr. sed del. et add. in marg. ms.* ; precise *add. in marg. ms.* || 41-42 et — suppleat] *in marg. ms.* || 42 et] *sed a. c. ms.* || 44 deus] potest *add. sed del. ms.* || potest] *sup. l. ms.* || 18/44-19/2 nulla — concausante] *in marg. ms.*</footnote>
coagente. Tenet consequentia ex quid nominis 'educere', quia eductio fit cum est innixus super materiam in suo ordine concausante. Assumptum patet quia, cum agentia et materia habeant causalitates distinctas, non oportet aliquid repugnare.

Tertium. Sicut nulla res creata potest causare et a Deo in causando non dependere, sic nec aliqua creatura proprie potest causare. Prima (pars) patet ex prima parte conclusionis, secunda patet ex prima intellecto quid nominis 'creare'.

Secunda conclusio: nulli creature est communicata potencia creandi executiva de lege communi, et tamen quodlibet productum vel producibile de potencia absoluta potest creare capiendo 'creare' secundo modo.

In prima parte conclusionis concordant communiter doctores. Unde Augustinus 9 Super Genesim capitulo 3 de magnis et 21 de parvis: angeli nullam omnino possunt creare naturam, et sicut est de angelis, erit consimiliter de creaturis. In eodem concordat Damascenus libro 2, capitulo 3, "qui dicunt angelos esse creatores alicuius creature sunt omnes filii patris sui dyaboli". Hoc idem Hugo etc.

Secundam partem probo, quia creaturam taliter posse creare non ponit eam extra limites, igitur etc. Antecedens probatur, quia si sic, maxime ratione modi producendi. Sed hoc non, igitur etc. Consequentia nota et maior communiter ponitur ab adversariis. Sed minor probatur, quia modus producendi non excludit dependentiam a prima causa in tali actione, sed solum excludit immixtionem super causam secundam, cuius vicem implere potest causa prima, non ut sit materia, sed ut sua vi sustinet actionem agentis ne materie oporteat inniti. Etiam alio modo potest fieri idem, quod scilicet agens particulare per se suppleat vicem materie etc. Et pro illa questione tota est Magister, libro 4, distinctione 5, sicut allegatus est pro parte affirmativa questionis. Corrolarium primum: sicut cuilibet agenti est accidentale agendo subiecto inniti, sic nec est de ratione potentie active create transsubstantiare alterum inquantum alterum in omni sua actione. Secundum: sicut quelibet res absolute potest creare sive aliquid de nichilo esse efficere, sic quelibet creatura de potencia absoluta potest effectum producere transsubstantiative. Prima pars patet ex dictis. Et secunda probatur, quia facilius est transsubstantiare quam creare, cum facilius sit aliquid ex aliquo facere quam ex nichilo efficere.

Tertium. Quamvis quelibet res de facto ex suis viribus habeat potentiam creandi et non ex superaddito accidente angelum tamen aut aliam creaturam rationalem per intellectum et voluntatem non repugnat creare. Prima (pars) probatur, quia, si Deus cum creatura nec specialius concurreret aut eam illimitaret, ipsa posset creare — ex dictis — et istam potentiam creandi non oporteret ponere rem superadditam, igitur, cum ipsa nec sit eadem, ipsa habet eamdem potentiam, licet illius potentie non habeat executionem. Ex isto patet secunda pars quam ponit Doctor Subtilis super

<footnote n="1">1 est] innixus *add. sed del. ms.* || 2 ordine concausante] ordinem concausantem *ms.* || patet] assumptum patet agentia et materia habent etc. *add. in marg. sin. ms.* ; Assumptum patet, quia agentia et materia habent causalitates distinctas, igitur Deus potest supplere causalitatem agenium non supplendo causalitatem materie, nec obstat quod Deus formam quamlibet et effectum se solo potest efficere sine causis secundis, quia in casu posito Deus sic agendo modo generali supplendo scilicet solum (*s add. ms.*) effectum numquam posset producere nisi materia in suo ordine concausaret. Cum quo stat quod specialiter vel specialius concurrendo quam positum est vel supplendo vicem materie ipse faceret sine materia. Idem probat Adam sic: Deus potest facere quod, sicut materia causansante se habet in productione effectus ab agente naturali, ita etiam se habeat in productione effectus quem ipse agit immediate. Ex istis patet tertia pars, quia cum Deus animam nostram intellectivam possit educere et asini substantialem formam successive creare non est evidens quod sic vel sic fiat. Tertium corrolarium *add. in marg. sup. ms.* || 11 capitulo — parvis] *in marg. ms.* || 21 22 a. c. ms. || 11–14 angeli — hugo etc.] *in marg. sin. ms.* || 16–24 antecedens — questionis] *in marg. inf. ms.* || 16 probatur] iter. ms. || si] *sup. l. ms.* || 17 igitur etc.] *sup. l. ms.* || 22 suppleat] suppleant *a. c. ms.* || pro] p. c. ms. || 27 sic] sicut *a. c. ms.* || 29 probatur] assumptum patet, quia facilius est transsubstantiare quam creare etc. Assumptum patet, quia in transsubstantione presupponitur terminus positivus modo facilius videtur ex termino positive aliquid efficere quam ex nihilo *add. in marg. dex. ms.* || 32 angelum] *iter. sup. l. ms.*</footnote>
4 *Sententiarum*. Secunda pars tertii corrolarii secunde conclusionis sic probatur in exemplari. Ex illo patet secunda pars quam sic intelligo quod substantia, vel alia res creet, non requiritur quod ipsa creet per unum accidens sibi superadditum. Illam tenet Doctor Subtilis super 4 *Sententiarum* et probat eam sic: si angelus creat angelum, vel actus accidentalis prerequiritur in creante tamquam actus productivus sicut calefactio respectu caloris in ligno geniti, aut tamquam formale principium productivum termini, sicut calor in igne respectu caloris ligni. Non primo modo, quia actus termini productivus alicuius et actus formalis sunt producti in eodem, igitur ad producendum aliquid extra non requiritur actus immaterialis agenti tamquam actus productivus. Nec secundo modo, quia actus accidentalis non potest esse formale principium producendi substantiam, cum sit ignobilius, 7 *Metaphysice*. Nichil autem est formale principium producendi aliquid* perfectus seipso. Tertia pars patet, quia nihil obstat angelum libere accidentaliter concurrere ad creationem alicuius substantie, sicut mediante volitione concurrit ad motum localem, vel sicut anima nostra movet manum accidentaliter libere.

Tertia conclusio. Deus non est productivus ad extra alicuius rei sibi equalis, et tamen ipse est creativus infiniti infinitate molis vel alterius rationis. Prima (pars) probatur, quia, si ad extra produceret equalem, vel igitur naturaliter, vel libere. Si naturaliter, tunc infinitos produceret equaliter, et sicut de facto essent infiniti, immo tunc producti producerent alios. Consequens absurdum. Si libere, tunc, cum posset velle infinitos, infinitos produceret, ymmo tunc productum posset corrumpere, et quia productus esset sibi equalis potentie, ipse econtra Domini nunc existente corrumperet, que sunt impossibilia. Secunda pars conclusionis probatur, quia ista est possibilis 'Deus creat infinitos lapides pedales non communicantes, igitur. Antecedens probatur: volo quod Deus creet in prima medietate proportionali hore lapidem pedalem, et in secunda, et in tertia'. Tunc arguo sic: Deus secundum ordinem potest efficaciter velle creare lapides pedales in tot partibus proportionalibus istius hore in quot potest creare. Pono igitur quod velit sic creare vel quod ipse temptet quantum possit vel in quot possit, aut ergo producit infinitos vel finitos solum. Si primum, habeo propositum. Si secundum, hoc est impossibile, quia tunc solum in istis partibus finitis posset creare, et non in aliis, quod est impossibile, cum in qualibet possit. Assumptum quod possit velle sic creare non videtur aliquam repugnantiam includere nec ex parte agentis, nec ex parte facti. Ex quo sequitur tertia pars conclusionis, scilicet quod potest facere infinitum in magnitudine intensiva et graduali et in magnitudine perfectiva essentiali, quia non est maior repugnantia sive ratio hic quam ibi.

Corrolarium primum. Etsi Deus equalem sibi in perfectione essentiali posset ad extra producere, productum tamen secum non esset eiusdem essentialis speciei specialissime. Probatur: productum sic ad extra non esset Deus, cum a Deo dependeret, igitur etc.

Secundum: sicut quelibet creatura est creativa equalis et cuiuslibet speciei inferioris, sic aliqua absolute potest producere rem || magnitudinis. Prima probatur.

9r

<footnote>1-12 secunda — seipso ] in marg. inf. ms. || 2 pars ] conclusionis add. sed del. ms. || 6 respectu ] calo add. sed del. ms. || 7 caloris ] in ligno add. sed del. ms. || 12 seipso ] tertia pars patet etc. add. in marg. inf. ms. || 17 infinitate ] p. c. sup. l. ms. || 19-20 et — absurdum ] in marg. ms. ; et tunc ille productus etiam alios add. sed del. ms. ; quod absurdum add. ms. || 22 potentie ] sup. l. ms. || 23 pars ] probatur add. sed del. ms. || 24 lapides ] p. c. ms. || 31 et — aliis ] sup. l. ms. || 33 ex parte¹ ] iter. a. c. ms. || 37 essentiali ] sup. l. ms. || 38 extra ] sup. l. ms. || 39 sic ad extra ] in marg. ms. || 42 magnitudinis ] Et confirmatur, quia ex parte agentis non deficit aliqua perfectio quam oportet ministrari equali etc. Ex illo patet (tres add. sed del. ms.) etc. Item, quelibet species superior quamlibet inferiorem eminenter contineret perfective igitur ipsam potest efficere. Ex istis et simul ex secunda parte conclusionis etc. add. in marg. sup. ms.</footnote>
Calor potest producere calorem, igitur sic est de ceteris. Antecedens probatur, quia calor potest naturaliter calorem producere de potentia subiecti, et quia non necessario oportet calorem producendo subiecto inniti cum sibi sit accidentale — ex prehabitis —, igitur ipsum potest creare. Ex illo patet secunda pars corrolarii, quia quidquid potest maius, potest minus. Ex istis et simul ex secunda parte conclusionis patet tertia pars corrolarii, quia, cum Deus potest producere infinitum in perfectione et quodlibet potest producere sibi equale, sequitur quod creatura infinita potest producere infinitum in magnitudine.

Tertium. Materia prima potest creare materiam primam et omnem accidentalem formam. Patet ex dictis, cum uno vero coasumpto, quod substantia sit nobilior accidente, sicut patet ex 7 *Metaphysice*.

Quartum. Sicut quilibet sacerdos de potentia absoluta potest panem in corpus Christi absolute active convertere et similiter in effectibus maiorum sacramentorum Deo effective cooperari. Sic verisimile est quod Christus inquantum homo in cena ad conversionem dictam se habuerit active. Prima patet ex dictis. Prima et secunda patent ex superioribus, tertia probatur, quia cum ex prima parte corrolarii potestas talismodi transsubstantiationis sit homini communicabilis et verisimile est ex quo Deus naturam habet Christi etc. Secunda probatur, quia verisimile est ex quo Deus naturam humanam Christi per unionem ineffabilem dignatus est sublimare, quod etiam sibi omnem potestatem causalem ei possibilem respectu cuiusque effectus naturalis vel supernaturalis communicaverit.

Ex dictis finaliter patet quid dicendum ad questionem in forma, quia ipsa est vera loquendo de creatione que non excludit dependentiam vel causam priorem et solum preexistens temporaliter ex parte facti vel materie in qua vel ex qua, sed ipsa est falsa loquendo de creatione qua aliquid dicitur fieri ex nichilo excludendo omne preexistens et ex parte agentis et ex parte facti. In octava nativitatis Virginis Gloriose anno Domini 1394, hora pirategii.

Ex quo patet ultimo quid sit dicendum ad questionem, quia ipsa est vera intelligendo de potentia creandi communiter dicta qua dicitur aliquid fieri nichil facti presupponendo, id est ex nichilo. Sed ipsa est falsa loquendo de creatione strictissime capta que excludit causas priores.

DOMINI GERHARDI DOCTORIS DECRETORUM
Utrum quilibet sacerdos possit subditum
suum ab excommunicatione absolvere

(Edidit Mihai Maga)

Et arguitur primo quod sic. Nam quilibet sacerdos subditum suum a peccato etiam mortali potest absolvere, igitur ab excommunicatione. Consequentia tenet, quia maius est absolvere a peccato quam ab excommunicatione, quia fortius vinculum et gravius est peccatum quam excommunicatio. Igitur, si conceditur maius, conceditur et minus. Antecedens probatur in capitulo 'Omnis utriusque sexus', "De penitentiis et remissionibus".

<footnote n="1">1 calorem ] naturaliter calorem producere de potentia subiecti etc. add. sup. l. ms. || 2 calorem ] iter. ms. || 3 cum ] et quia calorem producendo non oportet necessario inniti subiecto add. in marg. ms. || 4 corrolarii ] sup. l. ms. || 6 corrolarii ] sup. l. ms. || 6-8 quia — magnitudine ] in marg. ms. || 11 patet — metaphysice ] in marg. ms. || 13 absolute ] sup. l. ms. || active convertere ] iter. in marg. ms. || 15-18 prima et — etc. ] in marg. ms. || 20 cuiusque ] iter. dupliciter, et in l., et sup. l. ms. || 22-27 ex dictis — pirategii ] in marg. inf. ms. || 26 preexistens ] p. c. ms. || 32 decretorum ] Hanc materiam in forma pertractat Sanctus Thomas in 4º, distinctione 18 in ultimo articulo ipsius distinctionis. add. in marg. ms. ; Nota quod una compilatio precessit Gregorianam que modo nuncupatur apud iuris peritos 'Antiqua compilatio'. add. in marg. sup. ms.</footnote>
Oppositum arguitur: par est potestas ligandi et solvendi, Matth. 16 et Ioh. 20, dicente Domino: *quodcumque ligaveris* etc. et *quodcumque solveris* etc.

In ista questione sic proceditur: primo ponuntur expositiones quedam terminorum et distinctiones; secundo, suppositiones; tertio, quedam conclusiones cum corollariis suis.

⟨Articulus I.⟩ Primo noto quod sacerdos dicitur rite ordinatus secundum claves Ecclesie, quas apostolis et eorum successoribus concessit Dominus noster Ihesus Christus.

Secundo noto quod clavis est “potestas spiritualis ligandi et solvendi, qua ecclesiasticus iudex dignos recipere, indignos excludere debet a regno Dei” etc., secundum beatum Thomam in tractatu suo *De partibus penitentie*.

Tertio noto quod potestas est duplex: facti et iuris. Iuris est duplex: quedam est secularis, quedam ecclesiastica. Et dicitur ‘potestas’ qua iudex secularis utitur vel ecclesiasticus in iudicio ad puniendum malos et absolvendum bonos. Item, ecclesiastica est duplex: quedam est fori penitentie sive conscientie, que consequitur clavem sive ordinem sacerdotalem; alia est fori publici sive causarum, que dicitur iurisdictio voluntaris sive contentiosa fori publici.

Item, noto quod in proposito quattuor modis aliquid dicitur subditus alterius, scilicet ratione originis, vel ratione beneficii, delicti, vel contractus. De qua habetur in *Antiqua*, “De foro competenti”, capitulo ultimo.

Ultimo noto quod excommunicare est separare a communione Ecclesie, quoad sacramentum et suffragia vel aliter. Excommunicatio est a qualibet licita communione fidelium separatio vel brevium. Excommunicatio est a communione fidelium separatio et illa vocatur ‘maior’. Alia est separatio a participatione sacramentorum et illa vocatur ‘minor’. Adhuc est alia excommunicatio de qua habetur Is. 59: *iniquitates vestre diviserunt inter vos et Deum*.

⟨Articulus II.⟩ Secundo premitto tres suppositiones sive propositiones.

Prima est quod nullus potest ligari vel absolvi in iudicio Ecclesie nisi a suo superiore, nec consuetudo valet in contrarium. Ista probatur ratione et auctoritate, quia non a proportione minori vel equali, sed a maiori tantum fit actio, ut habetur *7 Physicorum*, et quia semper agens debet esse prestantius suo passo, 3º *De anima*, igitur etc. Item, quia par in parem vel in superiorem nullum habet imperium, in capitulo ‘Innotuit’, “De electione”, in *Antiqua*, “De maioritate et obedientia”, || ‘Inter quatuor’, cum similibus.

Ex illo infero quod nullus abbas, prior vel alius prelatus inferior non exemptus vel desuper privilegiatus posset sibi eligere sine auctoritate episcopi confessorem, qui posset eum solvere vel ligare in foro penitentie.

Secunda est quod licet quilibet homo in foro penitentie habet ibi iudicem competentem, secularius est in foro causarum. Probatur prima pars: nam constitutione Ecclesie tenetur quod quilibet fidelis qui pervenit ad annos discretionis debet ad minus semel in anno recipere eucharistiam, cessante legitimo impedimento. Sed cum vix est homo qui non est peccator, debet prius confiteri et a peccato

5

10

15

20

25

9v

30

35

40

<footnote n="6">6 noto] nota *ms*. || 9 secundo] Nota quid sit clavis. *add. in marg. ms.* || est] ss. *scr. sed del. ms.* || 14 malos] *in marg. ms.*; bonos *scr. sed del. ms.* || 18 item] Nota quod quattuor modis aliquis dicitur subditus alterius. *add. in marg. ms.* || 28 vel] *sup. l. ms.* || 33 *electione*] eclec. *ms.* || *obedientia*] Nota bene: Numquid sacerdos potest absolvere vicinum sacerdotem a mortali (maiori *sup. l. ms.*) sine licentia superioris. Respondeo: credo quod non potest sine licentia superioris generali vel speciali, tacita vel expressa. ‘Tacita’ dico quia si episcopus scit talia communiter fieri a sacerdotibus et non reclamat, sed sustinet quod sic fiat, eo ipso presumendum est ipsum tacite approbare huiusmodi absolutiones et licentiam dare sacerdotibus de se invicem absolvendis. Hec Raymundus in *Summa*, libro 3º, titulo 34º, capitulo sive paragrapho 16mo in fine super illo verbo. Item, consulo “De penitentia et remissionibus”. *add. in marg. inf. ms.* || 42 non] *p. c. ms.*</footnote>
absolvi, et non potest ligari vel absolvi nisi a suo iudice competenti, ut patet ex prima suppositione. Secunda pars patet de summo pontifice.

Ex illo infero quod quilibet fidelis habet ad minus tres iudices sive confessores, aliquando plures ordinarios. Etiam primo, presbyterum suum curiatum; secundo, suum episcopum; tertio, papam; aliquando suum legatum in provincia et archiepiscopum quando visitat suam provinciam, et socios presbyteros, presbyteri curiati et fratres mendicantes approbati per episcopum in suis terminis constitutos.

Tertia suppositio, quod iurisdictio ecclesiastica est prestantior iurisdictione seculari. Probatur quia sicut anima est dignior corpore et spiritualia temporalibus, ut in capitulo 'Cum infirmitas', 'De penitentiis et remissionibus', ita iurisdictio ecclesiastica que disponit de spiritualibus et immediate ordinat hominem in ultimum finem, temporalia vero non, sed pro tanto, quia spiritualia diu sine temporalibus stare non possunt, et sic mediante tamen.

Item, iurisdictio ecclesiastica et secularis habitu ambe cadunt in personam ecclesiasticam. Sed iurisdictio ecclesiastica nullo modo cadit in laycum, ut posset probari per iura multipliciter.

Item, excommunicatio, que dicitur mucro spiritualis que, cum ligat in uno loco, ligat in omni loco. Sic non est de proscriptione que tantum ligat in territoriis principis proscribentis, cuius iurisdictio se non extendit ad omnes homines mundi sicut iurisdictio ecclesiastica.

Item, imperator a papa capit confirmationem, coronationem et depositionem et iurisdictionem, secundum vulgarem opinionem que dicit quod post electionem ante confirmationem non potest ea que sunt iurisdictionis imperialis.

Item, papa corrigit processus et sententias imperatoris, quia ab eo ad papam appellatur etc., ut in *Clementinis*, 'Pastoralis', 'De sententia et re iudicata'.

Item, ut in eadem *Clementinis*, imperator non potest disponere de iure naturali limitando ipsum, quod papa potest, ut patet 'De continentia servanda', 'De abdicatione proprietatis', 'De ieiuniis et vigiliis' et similibus.

⟨Articulus III.⟩ Nunc de tertio articulo sit prima conclusio: licet quilibet presbyter non actu curiatus secundum claves Ecclesie rite ordinatus potest ab excommunicatione absolvere, tamen non potest excommunicare. Prima pars probatur: nam quilibet sacerdos in articulo mortis hec potest, ut in capitulo 'Pastoralis', 'De officio ordinarii', in capitulo 'In litteris', 'De raptoribus'. Tunc potest, et de novo non datur sibi potestas; igitur prius habuit illam potestatem. Secunda pars probatur: quia scilicet excommunicare in specie solvendo competit episcopis et aliis prelatis inferioribus ab episcopo canonice institutis, scilicet abbatibus, archidiaconis, ut nota infra, ut in capitulo 'Archidiaconis', 'De officio archidiaco ni'.

Corollarium primum: quilibet sacerdos in foro conscientie et circa consecrationem eukaristie non videtur minoris potestatem habere quam papam. Probatur quia quilibet sacerdos virtute clavium potest quemlibet a quolibet peccato absolvere tempore oportuno et ab excommunicatione minorum et maiorum etc.

Secundum corollarium: non sequitur A potest conferre beneficium, igitur potest auferre. Patet, quia simplex sacerdos potest dare communionem fidelium et tamen non potest excommunicare.

Secunda conclusio: licet quilibet presbyter actu curiatus subditum suum in genere potest excommunicare et a tali excommunicatione absolvere; non tamen quilibet potest in specie excommunicare. Prima pars probatur per capitulum

<footnote n="4">4 ordinarios] ordinaris ms. || curiatum] curatum ms. || 19 principis] principem ms.</footnote>

<footnote n="24">24 corrigit] sententias scr. sed del. ms.</footnote>
‘Ab ecclesiarum’, “De officio ordinarii”, quia potest furem ignotum modo predicto excommunicare, et etiam a tali excommunicatione absolvere dicendum: ‘excommunico illum qui fecit tale furtum et volo ut sit excommunicatus’. Excommunicatus donec satisfecit etiam in confessione potest talem absolvere et tamen non potest in specie excommunicare, quia hoc esset sedere pro tribunali vocatis partibus, partem contumacie vel rebellione sententia excommunicationis publice innodare. || Et hoc solum competit episcopus et aliis prelatis canonice institutis.

Corollarium primum: simplex sacerdos alium sacerdotem absolvere non potest. Probatur, quia in eo nullam receptam curam actu sive iurisdictionem habet.

Secundum corollarium: fratres mendicantes electi, presentati, aprobati scilicet per episcopum, sine speciali commissione in casibus reservatis non possunt absolvere excepto mortis articulo. Illud probatur in capitulo ‘Si episcopus’, “De penitentia”, *Libro 6*, quia licet episcopus dat eis potestatem ligandi et solvendi in foro penitentie homines infra terminos suos constitutos, tamen in casibus episcopo reservatis que sunt crimina enormia et notorum iure reservata vel synodali constitutione non dat eis potestatem nisi specialiter hoc exprimat.

Tertium corollarium: simplex sacerdos, etiam curiatus, clericum in sacris a peccato fornicationis comise cum soluta non potest absolvere excepto mortis articulo. Probatur, quia maius est adulterium spirituale quam carnale, sed a carnali adulterio simplex sacerdos absolvere non potest, ut patet in capitulo ‘Si episcopus’, “De penitentiis et remissionibus”, *Libro 6*; ergo minus a spirituali. Clericus in sacris fornicator, qui est sponsus Ecclesie, committit adulterium spirituale. Similiter de religiosis professis.

Tertia conclusio: licet prelatus non presbyter subditum suum potest excommunicatione, tamen in foro conscientie ab excommunicatione non potest absolvere. Prima pars probatur: nam archidiaconi canonice instituti et electi et confirmati adhuc non consecrati possunt excommunicare, ut in capitulo ‘Transmissam’, “De electione” et capitulo ‘Archidiaconis’, “De officio archidiaconi”. Secunda pars probatur, quia non sunt presbyteri ut supposito.

Corollarium primum: stat aliquem absolvere posse in foro Ecclesie, qui tamen hoc non potest in foro conscientie, et econtra. Sequitur ex conclusione de prelatis non presbyteris.

Secundum: iurisdictio fori publici et fori conscientie sunt sibi invicem impertinentes. Probatur, quia non sequitur ille potest aliquid in foro conscientie, sicut presbyteri simplices, scilicet ligare vel solvere. Igitur in foro publico, et econverso non sequitur. Iste archidiaconum potest in foro publico, igitur in foro conscientie, sic non consecuntur, nec repugnant, utputa in episcopo stat utraque iurisdictio.

Tertium: quod questio est vera absolute. Aliter descinditur hec questio secundum Sanctum Thomam, cum queritur “Utrum quilibet sacerdos” etc., respondet quod si queritur de excommunicatione minori, quod quilibet sacerdos potest; si de maiori, tunc non potest. Hoc est verum non actualiter sed potentialiter.

<footnote n="1">1 ecclesiarum] et nota de constitutionibus, capitulo 2, ‘Ut ecclesiarum’, *Libro 6. add. in marg. ms.* || 7 innodare] et notatur de constitutionibus, capitulo 2, ‘Ut ecclesiarum’, (ut ecclesiarum] *sup. l. ms.*) *Libro 6. add. in marg. inf. ms.* || 9 corollarium] de primo corollario vide Raymundus libro 3, titulus 34 in fine 16<sup>mi</sup> paragraphi. *add. in marg. ms.* || 13 excepto] exceptis *ms.* || 15 infra] terminos *scr. sed del. ms.* || 17 specialiter] eis *scr. sed del. ms.* || 23 fornicator] fornicatur *ms.* || 29 capitulo] *sup. l. ms.* || 31 in] for *scr. sed del. ms.* || 42 potentialiter] 4<sup>o</sup> *Scriptum*, distinctio 18, questio 8, in fine distinctionis, et ultimus articulus ubi ponitur in forma. *add. in marg. ms.*</footnote>
Nota quedam ex dictis MAGISTRI PAULI

(Edidit Alexandra Baneu)

Quamvis foret sustinibile lucem gentium Dei sapientiam posse esse creature rationali beatitudinem formaliter, hoc tamen non videtur nobis asserendum esse aliqualiter.

Prima pars probatur: divinam sapientiam sic posse communicari creature quod sit beatitudo eius formalis non videtur arguere imperfectionem ex parte sui sic se communicantis, cum de ratione forme seu formaliter denominantis non videatur esse imperfectio, sed potius perfectio, eo quod ipsa forma secundum philosophos habet rationem perficientis et actuantis, ut patet 1 et 2 *Physicorum et Metaphysice*. Nec etiam sequitur aliquod inconveniens ex parte creature cui ipsa sic communicaretur. Nec simul ex parte modi communicationis, quia hoc maxime videretur ex eo quod pari ratione concluderetur sapientiam divinam sic posse uniri creature formaliter quod ipsa creatura esset Deus, et Deus creatura.

Sed consequens nec Scriptura nec doctores sancti reputant inconveniens loquendo de Deo non per naturam, sed per participationem qualiter esset in proposito. De hoc enim habemus Ex. 7, ubi Deus ad Moysem ait: *Ego constitui te Deum Pharaonis*. Et in Ps.: *Ego dixi* etc. Et Ioh. 10: *In lege vestra scriptum est ego dixi 'dii estis'* etc.

Secunda pars probatur: in rei veritate sic est quod ex aliqua conditione Dei non potest ei competere quod sit creature beatitudo formaliter. Et similiter de ratione creature est quod non potest beatificari formaliter nisi beatitudine creata, igitur propositio affirmans oppositum implicat contradictionem et infert Deum non esse Deum et creaturam esse creaturam et ipsam || non esse creaturam. Igitur nullum tale est asserendum.

Utraque consequentia est bona, ut notum est. Et antecedens cuilibet homini non habenti de hoc specialem revelationem est dubium, cum nec fides, nec ratio, nec auctoritas nos de hoc certificet, igitur consequens a nullo tali homine est negandum.

Ex prima parte sequitur corollarie et eius probatione, quod non est de ratione forme seu alicuius habentis ad aliquod formabile habitudinem formalem ipsam non esse personam. Patet, quia, ⟨si⟩ divina sapientia esset formalis beatitudo creature, ipsa esset forma eius vel habens formalem habitudinem ad ipsam tamquam ad formabile, nec tamen propter hoc desineret nec desinere posset esse persona.

Secundo sequitur ex eadem probabilitate non esse inconveniens personam formaliter denominative uniri persone. Patet, quia, si homo vel angelus formaliter esset beatus, divina sapientia non propter hoc desineret esse persona.

Tertio sequitur esse probabile naturas duarum personarum taliter unitive concurrere vi cuius unionis utraque contraheret denominationem alterius et cum hoc utraque maneret persona. Patet, quia eadem facilitate qua predicta concederentur concedi posset quod Deus angelo, vel homini, vel alteri persone sic se uniret quod talis non ypostatice, sed formaliter concretive differetur Deus, et econtra Deus, angelus, vel homo. Nec ex hoc aliquis eorum desineret esse persona, ut notum est.

Quarto sequitur ex prima parte quod, quamvis Deus sit beatus beatitudine creata, non tamen ex hoc oportet creaturam esse beatam formaliter beatitudine increata. Prima pars patet de beatitudine creata anime Christi qua eadem numero Christus Deus est beatus. Secunda pars patet ex secunda parte conclusionis.

Quintum: quante divina sapientia potest ad extra participative dare sapere per essentiam tante potest in natura eadem per actus inherentiam.

<footnote n="14">14 sancti] p. c. ms. || 32 nec²] vel ms.</footnote>
Sextum: probabile est dicere Deum posse magis se communicare ad extra secundum perfectionem sapientie quam active potentie. Patet, quia impossibile est fieri aliquam creaturam que posset producere omnem effectum quem Deus potest producere, cum nulla se ipsam possit producere; et tamen non est nobis evidenter impossibile cognoscere omnia que Deus cognoscit, ymmo multi opinati sunt hoc de anima Christi; igitur.

Nota quod univoce aliquid predicatur de Deo et creaturis

(Edidit Alexandra Baneu)

Nota propositionem istam magistri Pauli quod quantumcumque res sint diversimode seu dispariter cognoscentes, non propter hoc ly ‘sapientia’ vel ‘esse sapiens’ dicitur de eis equivoce, sed univoce.

Probatur, quia dicitur de eis secundum eandem rationem, scilicet istam, esse vel posse esse rectum iudicium vel posse recte iudicare de omnibus pertinentibus ad ambitum sue cognoscivitatis, quia sapiens est qui potest recte iudicare de omnibus etc., ut patet in prohemio *Metaphysice*.

Ex premissa propositione sequitur alia propositio corollarie, scilicet talis quod omne predicatum perfectionis simpliciter, quod dicitur de Deo et creatura, de ipsis univoce predicatur. Patet, quia, sicut ly ‘sapientia’ vel ‘esse sapiens’ in genere habet unam rationem communem Deo et creaturis, ita pari ratione cuiuslibet predicati perfectionis simpliciter dicibilis de Deo et creaturis potest una ratio communis assignari, non enim videtur maior ratio de uno quam de alio.

In hac conclusione incepit secundus articulus quem habes integraliter in sexterno et in cedula.

(Edidit Alexandra Baneu)

Conclusio prima: divina sapientia omnia factibilia secundum omnes perfectio-
nes et modos essendi seu positive (se) habendi eis possibiles in se ab eterno imitabiliter
exemplavit.

Probatur: sapientia divina omnia factibilia secundum omnes perfectiones et modos essendi seu positive se habendi eis possibiles secundum proprias rationes suas distinctas notitialiter ab eterno predestinavit et prediffinivit ea productive continendo, igitur conclusio vera. Consequentia tenet ex descriptione ydealis seu exemplaris continentie que secundum quod trahi potest ex dictis beati Augustini 83 *Questionum*, questione 46, et Dionysii capitulo 5 *De divinis nominibus*, et aliorum doctorum non est aliud in genere describendo quam descriptio exemplaris in qua res aliqua producibilis effigiative vel productive secundum propriam rationem continetur. Antecedens etc.

Quod Deus possit se ipso beatificare creaturas formaliter probatur Christus secundum etc.

Christus secundum Apostolum est Dei virtus et Dei sapientia; sapientia autem omnia potest, ut habetur supra 7 capitulo; igitur. ||

<footnote n="38">38 || add. cedulam f. 10a, vide p. 604, l. 1 – p. 605, l. 8</footnote>

<footnote n="9">9 seu dispariter ] sup. l. ms. || 23 conclusio prima ] in marg. ms. || 29 descriptione ] seu add. sed del. ms. || 32 qua ] p. c. ms. || 34 antecedens etc. ] quere in cedula add. in marg. ms. || antecedens ] p. c. ms.</footnote>
Nota: rationes de materia prima, quod sit de nichilo

(Edidit Alexandra Baneu)

Propositio: aliquid produci ex nichilo sine subiecto presupposito nullam repugnantiam includit in effectu producto.

Probatur: effectum produci ex aliquo, scilicet ex vel in materia preexistente, est rei producte omnino accidentale et extrinsecum seu impetinens, ergo oppositum eius, scilicet rem aliquam produci sine materia presupposita sibi non repugnat. Patet consequentia, quia, si unum oppositorum contradictoriorum est alicui impertinens, et reliquum. Antecedens probatur sic, quia forme, sive essentiales sive accidentales, que educuntur de potentia materie, non preexistunt in materia secundum se, nec secundum aliquid sui, secundum communem philosophiam, nec aliquid de substantia materie convertitur in ipsam formam, quoniam principia non fiunt ex alterutris, 1 *Physicorum*. Ergo videtur quod formam aliquam produci in vel ex materia est sibi impertinens et extrinsecum, scilicet propter imperfectionem agentis naturalis cui non competit secundum communem cursum nature causare suum effectum sine concursu materie vel subiecti suam actionem sustentantis.

Secundo probatur sic: materia prima est aliquid productum, et non ex materia presupposita, igitur etc. Consequentia nota. Et secunda pars antecedentis apparet, quia, si materia prima est producta ex materia presupposita, ipsa non esset materia prima, sed secunda. Sed prima pars antecedentis probatur sic: omne quod de se non habet necesse esse quocumque alio extrinseco circumscripto habet causam efficien- tem deducentem vel que produxit ipsum de non esse ad esse; sed materia prima non habet de se necesse esse quocumque alio circumscripto; igitur illa pars vera.

Maior huius rationis apparet, quia omne quod non est necesse esse de se hoc ipsum dependenter et contingenter est ab alio.

Sed minor probatur dupliciter. Primo, nam circumscripta conservantia prime cause materia prima desineret esse. Secundo, etiam secundum communem cursum nature circumscripta omni forma substantiali a materia prima ipsa desineret naturaliter esse, eo quod de se non potest naturaliter esse sine forma substantiali, ut patet 1 *Physicorum*.

Tertio probatur: sint due forme substantiales eiusdem speciei specialissime, A et B, quarum una, puta A, sit creata ex nichilo, et altera sit producta naturaliter ex subiecto, puta B, tunc constat quod ille due forme quoad essentialia sua omnino equaliter se habent, cum ponantur eiusdem speciei specialissime essentialiter, et per consequens accidentale fuit et omnino extraneum seu impertinens forme B ipsam aliter incipere esse quam forma A incepit esse.

Corollarium secundum: quidquid divina sapientia continebat exemplariter ab eterno, illud producere potuit absque temporis initio. Patet, quia ad Deum posse producere aliquid (nichil requiritur) nisi plena exemplaris flucentia et continentia productiva rerum ad extra; sed talem Deus habuit ab eterno, ut patet ex conclusione; igitur etc.

Tertium: sapientia divina non sic est ydea creaturis secundum perfectiones communes Deo et creature; quod non secundum omnes perfectiones, proprietates et conditiones specificas et individuales earum prout eis conveniunt in suo genere patet ex conclusione. Istud est contra Durandum libro 1, distinctione 36, questione 3, ubi dicit sententialiter quod “divina essentia est ydea creaturis secundum

<footnote n="2">2 propositio] in marg. ms. || 9 non] ex add. sed del. ms. || 36 corollarium secundum] in marg. ms. || 37 temporis] p. c. ms. || 39 ex conclusione] in marg. ms. || 41 tertium] in marg. ms. || 44 conclusione] p. c. in marg. sin. ms.; predictis a. c. ms.</footnote>
perfectiones communes Deo et creature, sed non secundum perfectiones et conditiones creaturis in suo genere”.

Confirmatur igitur corollarium contra eum: perfectiones communes Deo et creaturis, que sunt in creaturis, penitus eedem sunt perfectionibus et conditionibus creaturarum in suo genere, igitur. Antecedens patet, quia sentire et cognoscere sunt penitus idem in animali, similiter esse et vivere etc. sunt penitus idem cum esse sensitivo et vegetativo in bruto etc., etiam suum esse prout est vivens et cognoscens non est aliud realiter quam sua quidditas specifica etc.

Quere quartum et quintum in cedula.

Corollarium sextum: quamvis infinite denominationes, quarum quelibet dicit perfectionem simpliciter, convenire possint creaturis, nulla tamen perfectio creata est vel esse potest perfectio simpliciter. Prima pars patet, quia esse vivum, sapiens, iustum et infinita huiusmodi predicata possunt convenire creaturis propter infinitas perfectiones correspondenter ad talia predicata ipsis communicabiles, igitur. Secunda pars patet, quia nulla perfectio creata est vel esse potest quin sit perfectio limitata certi generis creature, ut patuit in probatione tertii corollarii precedentis. Sed nulla talis est perfectio simpliciter, ut patet per diffinitionem simpliciter perfecti, *5 Metaphysice*.

Septimum: non semper ex denominatione perfectionis simpliciter arguitur res cui ipsa convenit esse nobilior quam ex denominatione certi generis eadem rei competenti. Patet, quia nulli denominationi perfectionis simpliciter correspondet in creaturis aliqua perfectio quin illa etiam correspondeat vel correspondere possit denominationi perfectionis certi generis, ut patet ex predictis, igitur.

Conclusionem secundam quere in folio sequenti, que est ‘omnis quantitas’ etc. ||

## MAGISTRI PAULI

### Nota quod anime humane nobilitas ex hoc nobis plus innotescit quod cognoscitur esse intellectiva quam quod cognoscitur esse volitiva

(Edidit Alexandra Baneu)

Probatur: illa potentia est alia nobilior et melior absolute cuius actus et operationes sunt perfectiores. Patet ista, quia illa perfectibilia arguuntur nobiliora quorum perfectiones sunt nobiliores, ut patet per Eustratium in prologo 6 *Ethicorum*; sed habitus intellectus et eius actus ut sic sunt nobiliores perfectiones quam actus et habitus voluntatis; igitur ipsa intellectiva ut sic, nobilior est volitiva. Consequentia nota est. Et maior. Sed minor probatur: omnis habitus ille et actus ad quem alius actus et habitus ordinantur est nobilior actu et habitu illo qui sic ordinatur ad eum; sed caritas et actus eius, qui est habitus prestantior voluntatis, ordinantur ad aliquem habitum intellectus et eius actus; igitur actus et habitus

<footnote n="1">1 creature] creaturis a. c. ms. ; sed secundum add. sed del. ms. || 3 igitur — eum] in marg. ms. || 10 corollarium sextum] in marg. ms. || 11 possint] possit ms. || 16 ut patuit — precedentis] in marg. ms. || 17 sed nulla] iter. in marg. ms. ; etc. add. in marg. ms. || 19 septimum] in marg. ms. || 23 igitur] Sapientia divina non est communicabilis omnibus creaturis sic quod sit imitabilis ab eis secundum omnes perfectiones et conditiones earum, igitur non est communicabilis ad extra generaliter, et per consequens questio falsa. Consequent note sunt de se. Sed argumentum probatur. Tum quia tunc omnes creature possent esse sapientes, quod est falsum. Et tenet consequentia, quia, sicut adeptione iustitie fiunt iusti, ita adeptione sapientie sapientes, ut patet per Boethium 3 *De consolatione*, prosa 10. Tum etiam quia perfectiones et conditiones creaturarum secundum quas ponuntur in certo genere et habent esse limitatum non habent reluentiam exemplarem in divina sapientia, igitur non est quoad tales generaliter a creaturis imitabilis. Tum etiam quia perfectiones et conditiones creaturarum secundum quas ponuntur in certo genere et habent esse limitatum non habent reluentiam exemplarem in divina sapientia, igitur non est quoad tales generaliter a creaturis imitabilis. In oppositum arguitur: ex hoc quod est *omnium artifex*, Sap. 7, patet universalis communicabilitas et imitabilitas eius ad extra. Utrum divina sapientia ab eterno communicabilis intus et extra generaliter etc. add. in marg. ms. || 24 conclusionem — quantitas etc.] in marg. ms. || 31 perfectiones] perfectiores ms.</footnote>
intellectus nobilior est actu et habitu voluntatis; ergo etc. Maior nota ex communi
philosophia. Et minor est beati Augustini 1 *Soliloquiorum*, capitulo 18, dicentis
ego per se solam amo sapientiam, cetera vero vel adesse michi volo, vel deesse timeo
propter solam sapientiam. Unde et Philosophus 6 *Ethicorum* dicit quod habitus
sapientie intellectualis est nobilissimus actus, igitur amandi est propter sapientiam,
igitur et habitus caritatis, quia propter quod est actus propter idem est habitus. Et
posset confirmari multis auctoritatibus Sacre Scripture.

## MAGISTER PETRUS DE TREISA

Utrum anime a corporibus separate cognoscant res in proprio genere

(Edidit Monica Brinzei)

Arguitur quod non, nam si cognoscent, hoc esset per species; sed post separationem non habet species per quas cognoscit; igitur. Minor probatur, quia non per species innatas, quia anima in instanti sue creationis est nuda, nec per species abstractas, quia non habet organa ad abstractionem specierum sensibilium; igitur.

Oppositum arguitur, quia dives epulo novit Abraham in limbo Inferni, igitur. Antecedens patet per illud Luc. 16 (25) ubi dicitur: *recordare, quia recepisti bona in vita tua*, etc.

Conclusio prima: sicut nulla creatura potest animam a corpore seraparatam sibi reunire, ita nulla indispositio corporis quo ad qualitates primas sufficit ipsam a corpore separare. Prima pars probatur, quia animam corpori reunire est mortuum suscitare; sed mortuum suscitare non convenit creature; igitur.

Minor probatur per dictum beati Augustini, *I De Trinitate*, c. 9: Quod nichil mirabilius in operibus divinis quam mortuos suscitare.

Ex quibus verbis infert quidam doctor duo. Primum quod anima separata corpori quantumcumque disposito non posset se unire per modum forme, quia si sic tunc posset facere supremum mirabilium Dei. Secundum quod angelus non posset animam sic separatam corpori formaliter coniungere, quia si sic tunc posset facere supremum mirabilium Dei. Et rationem primi assignat, quia causa formalis non potest coincidere cum efficiente in eodem effectu. Ratio secundi secundum eum est quia angelus non continet virtualiter compositum quod resultat ex tali unione.

Sed ille rationes non videntur sufficere, ymmo potius deficere, quia nullam repugnantiam includit, ut videtur, efficiens et formam coincidere posse in eodem effectu. Similiter secunda ratio minus habet coloris quam precedens, quia proculdubio natura angelica est perfectior humana, ergo continet compositum humanum virtualiter perfective. Quapropter relinquitur verisimile esse animam separatam corpori suo disposito pro operationibus debitis in eo exercendis se posse reunire, ymmo corpori sic disposito se reuniret nisi supernaturaliter teneretur in suspenso. Ex quo ulterius patet quod verisimile est animam Christi in dominica resurrectione ad reunionem ipsius cum corpore effectualiter concurrisse. Nam non minus videtur animam Christi benedictam in instanti resurrectionis donis spiritualibus fuisse supernaturaliter sublimatam quam quod corpus suum fuit dotibus corporalibus ultra nature ordinem exaltatum; sed de corporis dotalitiis nemo fidelium habet dubitare; ergo nec de dotibus anime benedicte. Unde licet secundum ordinem nature presentem et communem Dei influxum suscitatio mortuorum sit soli Deo principaliter reservata, tamen multis sanctis Dei suis est ministeraliter concessa, ymmo absolute possibilet videtur fore Deum posse communicare creature mortuorum suscitationem non solum ministeraliter, sed et causaliter effective.

Hec magister Petrus de Treysa in questione de resurrectione Domini.

<footnote>1-2 ex communi philosophia] ex communi ex philosophia ms.</footnote>
Ex quibus concluditur quod nulli creature est communicabile mortuos suscitare, quia quecumque esset illa posset facere supremum mirabilium Dei.

Secunda pars probatur, quia anima ad unionem constitutivam cum materia non determinat sibi aliquam complexionem qualitatum primarum, igitur qualitercumque variarentur propter hoc non oporteret animam a materia separari. Antecedens probatur, quia ad constitutivam unionem sufficiunt pura potentialitas ipsius materie ad animam et actualis innintentia ipsius anime ad corpus, ita quod cum complexione mundi circumscripta illa duo adhuc essent innata constituere unum.

Corollarium primum: preter agentia particularia complexionem materie ad operationes hominis requisitam corrumpentia, actio alicuius specialiter agentis est necessaria que animam separet a materia. Patet ex conclusione.

Secundum: falsa est positio que dicit quod si forma substantialis hominis sibi ipsi derelicta coexisteret materie aeris, faceret unum cum illa materia.

Tertium: quod non oportet animam exutam alicubi supernaturaliter teneri suspensam ne informative illabatur materie alicuius electi. Ambo patent ex prima parte conclusionis.

Conclusio secunda: anime a materia separate a corpore non repugnat suppositaliter existere. Probatur conclusio: nam supposito non repugnat non suppositaliter existere, ergo non supposito non repugnat suppositaliter existere.

Tenet consequentia, quia nulla est diversitas. Et confirmatur, quia non videtur maius inconveniens quod aliqua res plus || obediat divine virtuti et ad hoc plus inclinetur quam ad quodcumque aliud quod sibi convenit ratione communis cursus omnipotentie nature, igitur.

Corollarium primum: licet aptitudo innitendi non possit ab anima auferri totaliter, stat tamen ipsam nulli inniti actualiter et vere existere personaliter.

Patet ex conclusione.

Secundum: nulli non supposito repugnat suppositaliter existere.

Tertium: ad completam anime beatitudinem non est necessaria ipsius ad corpus informativa unio. Patet cum stat eam personaliter existere.

Conclusio tertia: licet certum sit animam exutam a corpore cognoscere (res) in proprio genere, ipsam tamen quandoque moveri in cognoscendo ab intrinseco quandoque ab extrinseco est probabile.

Prima pars patet per illud Luc. 16 (25): nam dives epulo qui fuit in Inferno vidit Abraham et Lazarem in sinu eius et non cognitione in verbo, ergo in proprio genere.

Secunda pars probatur, quia in anima exuta manent species intelligibiles acquisite quando fuit corpori coniuncta et iste movent quandoque animam ad cognoscendum ea que in corpore novit, igitur. Tenet consequentia, et antecedens probatur per Ieronimum in *Epistula ad Paulinum* dicentem: “discamus in terris, quorum scientia perseveret nobis in celo”. Quod etiam aliquando movetur ab extrinseco patet, quia dives epulo novit Abraham, et non movebatur ab intrinseco, igitur ab extrinseco.

Correlarium primum: exitus anime de corpore non est quasi recessus de statu visionis ad statum cecitatis vel recessus de statu lucis ad regionem tenebrarum.

Secundum: non omnis cognitio animarum pro quo tempore quo exute sunt est supernaturaliter a Deo a spiritibus bonis vel malis immissa.

Tertium: questio, ut proponitur, est vera.
## MAGISTRI PAULI

(Quamvis sola lux gentium...)

(Edidit Alexandra Baneu)

Conclusio: quamvis sola lux gentium Christus homines viatores in administra-
tione sacramentorum iustificet auctoritative et principaliter, communicari tamen
potest homini puro, ut hoc idem faciat secundario et ministerialiter.

Prima pars probatur: solus Deus iustificat in virtute propria potestative seu auctoritative, nullius alterius virtuti innitendo, igitur etc.

Secunda pars probatur, quia sicut de facto datum est creature ut sanctificare habeat in ministerio exterius, ita sibi communicabile est ut ministerialiter mundet animam interius, igitur. Antecedens patet per beatum Augustinum *Super Iohannem* dicentem de Christo quod ministerium baptizando dedit servis suis et potestatem sibi retinuit quam, si vellet, poterat servis dare. Et allegat idem Magister distinctione 5 Quarti. Sed talis potestas non potest intelligi de sanctificatione exteriori tantum, quia iam de facto talis potestas data est servis, ergo hoc videtur intelligendum esse de sanctificatione interiori.

(Primum corollarium): sicut lux gentium Christus potest communicare creature ut aliam iustificet, ita potest communicare eidem ut aliam creet. Prima pars corollarii patet ex secunda parte conclusionis, et secunda ex prima.

Deus potest communicare creature potentiam creandi dependenter ab eo.
Probatur sic: Deus potest facere quod creatura concurrat active ad creationem
alterius creature, licet tamen Deus in tali creatione sit agens principale, ergo etc.
Consequentia patet ex terminis. Antecedens probatur, nam non videtur magis
inconveniens quod Deus communicet creature potentiam agendi aliquid ex nichilo
quam quod communicet creature potentiam producendi formam in subiecto
presupposito. Quod probatur, quoniam, cum subiectum solum finite concurrat
in tali productione, Deus potest causalitatem subiecti supplere et mediante agente
creato producere effectum sine subiecto presupposito.

Secundo probatur sic: creaturam taliter posse creare non ponit eam extra
limites creature, nec arguit eam esse infinitam, nec includit aliquod inconveniens,
igitur hoc est simpliciter possibile. Consequentia nota. Antecedens apparet, quia
quemcumque inconveniens videretur ex hoc sequi faciliter posset solvi, igitur.

(Secundum corollarium): stat verisimile esse de potentia Dei ordinata quod nulla sit potestas iustificativa sacramentaliter aut ministerialiter creativa creature communicata. Et pono hoc corollarium tamquam probabile victus auctoritatibus sanctorum doctorum. Unde venerabilis Hugo *De sacramentis*, libro 1, parte 6, capitulo ultimo, dicit quod de nichilo aliquid facere vel de aliquo nichil facere sunt opera soli Deo possibilia.

(Tertium): auctoritates doctorum que videntur negare potentiam creativam aut iustificativam communicare creaturis intelligende sunt secundum habitudinem create legis.

(Quartum): licet concessibile || sit Ecclesie ministris, non tamen eis concessum est ut sint creatores gratie sacramentalis.

(Quintum): non minor, ymmo maior sollicitudo solemnitatis et reverentie adhibenda est sacramentis Ecclesie, quorum effectum solus Deus creat sine

5

10

15

20

25

30

35

40

12v

<footnote n="3">3 conclusio] *in marg. ms.* || 8 sicut] sic *ms.* || 10 augustinum] Augustinus *ms.* ||</footnote>

<footnote n="41">41 sit] Nota quod quelibet lex duo facit: primo iudicat quid et qualiter sit operandum; secundo obligat ad taliter operandum. Henricus de Hassia. add. in marg. ms. || 42 sacramentalis] Nota quod duplex est regula humanorum actuum, scilicet iudicativa et obligativa. Prima est intellectus divinus, secunda voluntas ipsius. Modo aliqui dicunt quod voluntas divina sit prima regula bonorum actuum humanorum, aliqui dicunt quod intellectus, et de illa opinione est magister Henricus de Hassia add. in marg. ms.</footnote>
cooperatione creature, quam si eosdem concrearet una cum sacerdote. Apparet, quoniam, quanto opifex alicuius operis est maior et gloriosior, tanto reverentialis exhibitio pro eodem debet esse solemnior.

Conclusio secunda: omnis quantitas perfectionis essentialis creature potest a nobis penes hoc mensurari per quod nobis innotescere potest gradus sibi essentialiter conveniens in ordine universi. Probatur: omnis quantitas perfectionis essentialis est gradus qui creature convenit essentialiter in ordine universi, igitur conclusio vera. Consequentia de se nota est. Sed antecedens probatur, quoniam naturale bonum universi consistit in ordine et etiam in bono separato, videlicet in ente primo, sicut bonum exercitus consistit in ordine ad ducem seu principem, ut patet 12 *Metaphysice* circa finem. Ordo autem est parium dispariumque rerum unicuique quod suum est tribuens dispositio, ut patet per Augustinum 19 *De civitate Dei*, capitulo 13, quod non esset verum nisi eadem esset quantitas perfectionis essentialis creature et gradus essentialiter sibi conveniens in ordine universi.

Item, ad idem est Augustini 11 *De civitate Dei*, capitulo 15, dicentis non est ulla natura quam non iste constituit a quo est omnis modus, omnis species, omnis ordo sine quibus nichil rerum inveniri seu cogitari potest, igitur.

Item, 12 *Metaphysice*: entia nolunt male disponi, igitur est eis ordo naturalis cuilibet tribuens bonum secundum perfectionem suam.

Corollarium primum: penes omne illud a nobis potest mensurari perfectionalis quantitas creature per quod cognoscere possumus quantum ipsa in ordine predicto enti primo appropinquat. Patet: quanto aliquid in ordine isto habet gradum altiorem tanto plus appropinquat enti primo in cuius comparatione aliquis gradus istius ordinis dicitur superior, et aliquis inferior, igitur.

Secundum: nobis non cognoscentibus quantitates perfectionales essentiales rerum a priori mensuranda est earum perfectio penes actus et officia vel qualescumque alias habitudines nobis notas eis essentialiter in ordine ad primum convenientes. Patet ex conclusione et corollario precedenti.

Tertium: dicta regula data de quantitatibus perfectionalibus essentialibus creaturis etiam potest ad quantitates perfectionales accidentales earumdem applicari. Patet, quia, sicut ordo cuilibet suum locum tribuit secundum quantitatem perfectionalem essentialem, sic etiam secundum accidentalem, igitur. Hoc etiam videmus de anima Christi benedicta que, sicut in accidentali perfectione excedit omnes creaturas alias se non includentes, ita altissimum gradum secundum hoc tenet in ordine universi.

Quartum corollarium huius conclusionis quere in cedula.

(Nota: Magister Iohannes Buridan)

(Edidit Alexandra Baneu)

Magister Johannes Buridan in questione finali circa 10 *Ethicorum* sic dicit: “Melius placet michi ponere quod in apprehensione seu intellectione perfecta ipsius Dei consistat humana felicitas quam in actu amandi et volendi consequente, et hec sit conclusio ultima quam ego teneo” — hec ille.

<footnote n="2">2 opifex ] maior add. sed del. ms. || 4 conclusio secunda ] in marg. ms. || 12 augustinum ] Augustinus ms. || 20 corollarium primum ] iter. in marg. ms. || 25 secundum ] iter. in marg. ms. || 29 tertium ] iter. in marg. ms. || 30 accidentales ] earum add. sed del. ms.</footnote>
### 〈ANONYMUS〉

Utrum sapientia divina possit esse
rationalibus mentibus sapientia formaliter

(Edidit Luciana Cioca)

Arguitur quod non. Sapientia divina non potest esse formalis cognitio rationalis mentis, ergo questio falsa. Consequentia nota. Antecedens probatur, quia, si sic, tunc pari ratione essentia divina uniri posset creature rationali tali specie unionis ad modum forme quod vi illius unionis ipsa creatura denominaretur Deus ab essentia divina, sicut nunc anima dicitur sapiens sapientia sibi formaliter unita. Sed consequens est falsum, quia tunc foret possibile plures esse deos, unum creatum et alium increatum, unum qui esset necesse esse et alium qui esset contingens esse; ymmo per eandem rationem infiniti possent esse dii oppositarum conditionum et proprietatum, quod non admittit ratio nec fides.

In oppositum arguitur: sapientia divina est quedam claritatis omnipotentis Dei omnium artifex et omnem virtutem habens, igitur questio vera. Antecedens patet Sap. 7. Probatur consequentia, quoniam ex hoc quod omnem habet virtutem sibi competit quod omnia potest, et per consequens in animas sanctas sic se transferre potest ut sit earum sapientia formalis, igitur. ||

### 〈ANONYMUS〉

Utrum Deus possit tante se communicare
ad extra quam se communicavit ad intra

(Edidit Luciana Cioca)

Contra Trinitatem personarum illud non est concedendum ex quo sequitur minor simplicitas in Deo; sed ex Trinitate personarum in divinis minor sequitur simplicitas, quia illud utique simplicius est quod nullo modo est plurificatum quam illud quod aliquo modo et omnino. Videtur sequi quod Pater simplicius sit quam essentia et Trinitas, cum in Patre nec sit pluralitas, nec distinctio aliquo modo. In essentia autem et Trinitate est distinctio realis personarum abinvicem. Dicitur quod non est maior simplicitas in Patre quam in essentia. Licet enim in essentia sint tres persone realiter distincte, tamen quelibet istarum personarum est illud esse et illa simplex essentia et ipsa essentia quodlibet ipsorum est etc.

Item, contra illud quod non possit se ad extra communicare producendo equalem secundum essentialem perfectionem etc., nullam repungnantiam includit, igitur. Probatur, quia non poneret adhuc illud productum extra limites creature propter hoc quod illud adhuc esset dependenter, Deus autem independenter.

Item, quamlibet perfectionem simpliciter Deus potest communicare creature ad minus participative, ymmo iam communicavit ut esse unum, esse intellectum, esse actum bonum, sapiens etc., et non repungnat creature immensitas. Unde supposito quod Deus possit facere corpus infinitum et virtutem infinitam etc., ita potest quamlibet perfectionem simpliciter immense creature communicare. Et illo facto ipse tantum communicavit se ad extra sicud ad intra secundum perfectionem essentialem. Et, si potest creare infinitum in magnitudine in virtute, quare non in essentiali perfectione?

Nota quod posset temeri quod Deus posset producere ad extra unum ens ita perfectum essentialiter sicud est ipse. Illud tamen non esset Deus, quia, licet omnem perfectionem haberet quam Deus essentialem secundum gradum, non tamen eo modo quo Deus, quia Deus habet illam independenter et a se, illa autem creatura dependenter et ab alio essentialiter distincto ab ipso; et ergo non esset adhuc Deus.

<footnote n="10">10 *esse¹* ] necesse *ms.* || 35 unum ] vinum *ms.*</footnote>
Nota: tamen illa argumenta videntur illud convincere. Diceretur enim ad secundum primo modo sic loyaliter quod, licet quamlibet possit communicare etiam infinite ex quo ad nullam communicatam sequitur ipsum esse Deum, impossibile tamen est quod quamlibet alicui creature communicet, quia ad eas omnes esse uni communicatas sequitur impossibile, scilicet tale esse simpliciter immensum et Deum. Alio modo diceretur quod non quamlibet potest etc., quia danda est aliqua consequens naturam specificam et constituens illam que est Deus, que sic est propria illius speciei quod nullo modo alteri speciei potest competere, sicud alique sunt proprietates alias, scilicet consequentes, ut humanam; et illam non posset communicare alteri creature nec secundum speciem, nec secundum gradum, ymmo forte quod sunt dande tales individuales proprietates que certum individuum consequuntur, sic nec alteri possent communicari secundum gradum nec infinite etc.

Item, divina essentia est fecundissima, ergo oportet quod quidquid possit fecunditatis creatura, illud et essentia divina. Sed creatura potest generare sibi simile secundum speciem; igitur videtur et a fortiori illud possit divina essentia etiam ad extra facere. Et omnino cum illud videatur perfectionem dicere se sic ad extra communicare secundum speciem, et omnino facilius videtur quod communicet se ad extra producendo sibi simile secundum speciem tantum quam ydemptificare se ad intra producendo Filium etc. Nec videtur aliquod inconveniens sequi, unde, si sequitur illud sic generatum esse Deum et sic plures esse deos, nullum inconveniens esset, unde melius est plura bona esse quam pauciora etc. Nec sequitur deordinatio universi, quia ipsi essent sic uniti secundum suas voluntates quod, quidquid unus vellet, illud alter vellet et impossibile esse eos velle opposita aliqua cum uterque solum bonum vellet. Dicendum quod vel sic produceret ad extra naturaliter, vel voluntarie. Si naturaliter, tunc pari ratione secundus deus productus etiam produceret sic naturaliter, et sic infiniti producerentur, quod ratio non capit. Vel voluntarie et, si sic, tunc dependeret illud productum ab eo, et sic posset etiam voluntarie destruere, et nunc necessario esset minus perfectum et alterius speciei et non esset Deus. Et, si diceretur sicud sibi posset dare si produceret voluntarie omnem aliam perfectionem, sic et esse independenter et incorruptibile esse etc. Illud non videtur si produceret voluntarie quomodo sic posset etc.

Item, contra illud quod essentia non generat. Aliquid quod est essentia generat. Omne quod est essentia est essentia; igitur aliqua essentia generat — in DISAMIS. Respondetur quod debet concludi: igitur aliquid quod est essentia generat. Et, si queritur quare essentia non generat, cum tamen Pater generat, qui est essentia, respondetur quod oportet esse distinctionem realem inter generans et genitum. Modo, si essentia generaret, tunc non esset distinctio realis inter illa, quia essentia est Filius; sed Pater distinguitur realiter a Filio.

### <ANONYMUS>

Nota de sacramento eukaristie:

Utrum oblatio eukaristie sit opus maximi valoris inter sacramenta Ecclesie

(Edidit Luciana Cioca)

Contra primam partem prime conclusionis. Sacramentum eukaristie institutum est per humanitatem Christi. Sed illa non est Deus; igitur. Maior probatur, quia Deus sic ineffabiliter assumpsit humanitatem quod eam dignatus est dignificare et exaltare etiam quacumque perfectione sibi possibili.

<footnote n="12">12 individuum] consequenter add. sed del. ms. || 24 opposita] in marg. ms. || 27 si] sup. l. ms. || 42 utrum — ecclesie] in marg. ms.; de hac positione quere in libro magno, folio 155 add. sub l. ms.</footnote>