<figure><img src="image_1.png" /></figure>

Bodleian Libraries
UNIVERSITY OF OXFORD

This book is part of the collection held by the Bodleian Libraries and scanned by Google, Inc. for the Google Books Library Project.

For more information see:

http://www.bodleian.ox.ac.uk/dbooks

<figure><img src="image_2.png" /></figure>

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 2.0 UK: England & Wales (CC BY-NC-SA 2.0) licence.
<figure><img src="image_3.png" /></figure>
<figure><img src="image_4.png" /></figure>
<figure><img src="image_5.png" /></figure>

<figure><img src="image_6.png" /></figure>

<figure><img src="image_7.png" /></figure>

<figure><img src="image_8.png" /></figure>

<figure><img src="image_9.png" /></figure>

<figure><img src="image_10.png" /></figure>

<figure><img src="image_11.png" /></figure>

<figure><img src="image_12.png" /></figure>
<figure><img src="image_13.png" /></figure>

<figure><img src="image_14.png" /></figure>
T. 105
<figure><img src="image_15.png" /></figure>

Hierhael van de vier eerste
SCHIP-VAERDEN

Der
Hollandtsche en Zeeuwsche SCHEPEN,
NAAR
NOVA ZEMBLA,

By Noorden Noorwegen/ Moscovien ende
Tartarien om / na de Coninckrijcken Cathay en
China. Uptgevaren in de Jaren 1594. 1595. 1596. en 1609. ende
hare wonderlijke abontueren / op de Reysen vooz gevallen.

Den laetsten Druck van nieuws oversien, en met schoone Figueren verbetert.

<figure><img src="image_16.png" /></figure>

t'AMSTERDAM, 203. f. 332.

Gedruckt by GILLIS JOOSTEN SAEGHMAN, Boeck-Drukker
en Boeck-verkooper/in de Nieuwe-Straet/Anno 1663.
<figure><img src="image_17.png" /></figure>

Vichem facit.

Ick toon u hier in Druck roem-waerde Batavieren,
De streecken van 't Compas, en wat men al voor Dieren
Vindt in het koude Noord': ick wijs u meê de Re'en
Waer dat men veyligh leydt in noodt van quade Zeên.
Ick stel 't u pertinent, ick noemt u met de Naem;
Daerom en koopter geen dan met dees vlugge FAEM.
Kort Verhael van d' eerste Schip-
vaert der Hollandtsche ende Zeeuſche
Schepen, na Nova Zembla, by Noorden Noorwegen,
Moscovien ende Tartarien om, na de Coninghrijcken
van Cathay ende China, uytgevaren in den Jare 1594.

Getrocken uyt het Journael van Gerrit de Veer.

<figure><img src="image_18.png" /></figure>

Den Jare 1594. zijn
der in de Vereenighde
Nederlanden/ ten ver-
foeke van eenen Balcha-
zar Moucheron Koop-
man / woonende tot
Middelburgh in Zee-
landt / endeijn Compagnie / met con-
sent ende bevozderinge va deEd: Mog.
Heeren Staten Generael/ ende vanijn
Excell. Mauritius van Passou/geboren
Prince van Orangien / Ec. Als Admi-
rael van der Zee / drie Schepen toege-
maeckt/een tot Amsterdam/een in Zee-
landt/ ende een tot Enckhupsen/ om op
te doen de gelegenthepdt ende streckinge
nae de landen ende Coninghrijcken van
Cathay ende China, by Noorden Noor-
wegen, Moscovien ende Tartarien om.
Op 't Schip van Amsterdam is Stuer-
man geveest Willem Barentſz van der
Schelling/ Bozger der selver Stadt/een
seer kloeck / vermaert / ende bedreven
man in de konst van de Zee-viert / bp
hem hebbende een Schellinger Duffeers
Jacht / om hem inijn voozghenomen
repſe (bp aldien bp van d' andere twee
ſchepen quame te schepden) geselschap te
houden.

Dese ſchepen zijn op den 5 Junp/ des
ſaere voozſz uyt Texel gezeplt/ ende den
23. dito met goeden voozspoet gekomen
tot Kilduyn in Moscovien / van welck
Eplandt wy elders een korte beschrijv-
ghe ſullen ſtellen/ Op den 4 Junp pepl-

de Willem Barentſz. 's nachts de Son-
ne doen hp op 't laeghste was/ te weten
tusschen het A. A. O. ende O.ten A.
ende vont hem selven op73.grad. 25.min
Pools hooghte. Dit geschiede ontrent
5.oſt6. miſlen van 't lant genaemt Nova
Sembla. Daer na wenden ſp't oostwaert
over/ ende quamen na 5. miſlen zeplens
bp een lage uptſtekende hoeck / die ſp
noemden Langenes : Vrecht aen desen
hoeck na 't oosten was een groote bay/
alwaer ſp met de boot aen lant voeren/
maer en vonden geen volck. Cusschen
Capo Baxo, dat 4. miſlen van Langenes
lept end de westhoeck van Loms-bay,
waren twee inwijcken.

Loms-bay is een groote wijde Bay /
ende heeft aen de westzijde een schoone
haven 6. 7. 8.vadem diep/ Daer voeren-
ſe/met het Jacht aen landt/ende stelden-
der een baken van een oude mast die ſp
daer vonden. Dese Baey noemdenſe
Loms-bay van wegen eenerlep aert van
vogelen also genoemt/diese daer in groo-
te menigte vonden/wesende groot van
licaem / maer so klepn van bleugels/
dat het wonder is/ hoe die klepne bleu-
gels dat sware lichaem dragen kommen.
Sp hebben haer nesten op steple bergen/
om van de beesten beschermt te zijn/
broeden maer een ey teſſens / ende zijn
voor de menschen so wepnigh bevreeſt/
dat al grijptmen der eenige op haer nest/
so en vliegen nochtans de andere daer
ontrent niet wegh.
4 d'Eerste Schip-vaert van Willem Barentsz:

Dan Loms-baey zepildense nae het
Admiraliteitys Eylandt, 't welck aen de
oost-zijde niet schoon maer verre black
is/ ende daerom een groot stuk weegs
moet geschout zijn / te meer om dat het
seer onessen is/ soo datmen met den ee-
nen worp sal 10. badem hebben/met den

anderen worp maer 6. ende stracx daer
na weder 10.11.12. Den 6. Julp/als de
Son Noozden was / quamense met
schoon weder ueffens de Swarten-hoeck,
leggende op 75.grad. 20. min. en ontrent
8. mijlen van daer/aen Willems Eylant,
op 75. grad. 55. min. Op dit Eplant

<figure><img src="image_19.png" /></figure>

<figure><img src="image_20.png" /></figure>

<figure><img src="image_21.png" /></figure>

Walrus-
schen.

vondense seer veel drijf-hout / en veel
Walruschen, wesende wonderbaerlijske
sterke zee-monsters/beel grooter als een
Og/ en hupden hebbende seer als de zee-
robben/met heel kort hap/haer mupl is
der leeuwen mupl gelijk/sp houdent dik-
maels op't As/en men kanse seer qualijk
dooden/ ten sp dat mense sla in de flagh
ban 't hooft/hebben vier voeten/ maer
geen ooren/ bzengen maer een of twee
jongen voozr en als de Bisschers haer op
een schots ys betrappen met haer jonge/
soo werpense de selve jongen vooz haer
in 't water/nemense in haer armen / en
dompelen daer mede op en neder / en als-
se haer aen de schupten willen wzeeken/
ofte te were stellen/so werpense haer jon-
gen weder wegh / en komen met gewelt
nae de schupten toe. Sp hebben twee
groote tanden aen weerzpe van de mupl
uptstekende/lang ontrent een half el/de-
se werden so waert geacht als Vooz oft.
Oliphants tanden/sonderling in Mos-
trovien/Tartarien / en elders daerse be-

kent zijn / want zijn so wit/hart/en effen
als Vooz / de hapenkens van hare baer-
den zijn klepne horenkens/sp kans even
als d'psere Verckens hebben / daer zijn-
der Ammo 1612. so tot Amsterdam / als
elders in Hollant / twee te sien geeweest /
een out/die doot was/ende een jong/dat
noch leefde/d'Engelsche noemense Zee-
paerden, de Fransen Vaches de mer, de
Russen die de beste kennisse daer van
hebben/Morsen.

Den 9. Julp / liepense in Berenfort
onder Willems Eylant op de rede/en von-
den aldaer een witte Beer / die sp / flucx
in 't boot vallende / dooz zijn liif schoten/
maer de Beer dies niet tegenstaende be-
wees een wonderbaerlijske kracht/dier-
gelijcke misschien no't gehoozt en is /
want hy sprang noch op/ende swom in't
water / dies 't volck dat in d' boot was
hem nae roepden / en een strick om den
hals wierpen, meenende hem also leven-
digh in 't schip/ ende voozt tot een Mon-
ster in Hollant te bzengen / maer waren
in't
<figure><img src="image_22.png" /></figure>

<figure><img src="image_23.png" /></figure>

<figure><img src="image_24.png" /></figure>

Wonder-
lijcke
kracht
dan
een
Beer.

in'tepende noch blijde datse van hem ont-
flagen waren / en lieten haer wel genoe-
gen met het vel. Wiant hy maeckte soo
eppelijck een gelupt / ende toonde sooda-
nigen kracht/dat het qualijck om te seg-
gen / ende noch min vooz den onerbare-
nen om geloven ware. Sp lieten hem na
veel moepte wat rusten/ende gaven hem
wat meer bots met het touw dat hy om
den hals hadde / sfepende hem soo van
langer hant na/om hem mat te maken/
ende Willem Barentsz. palinde hem al-
te-met wat aen / maer de Beer s wom
aen 't boot/en sloegh sijn poten daer ach-
ter in/ komende voozts so geweldig aen/
dat hy met sijn halve lijf al in 't boot
was/waer dooz't volck so verbaest wert/
datten sp bluchten van achteren 't boot
naer vooren/ mepnende anders niet dan
dat sp alle lijveloos waren/ doch werden
noch dooz een sonderlinge avontuer ver-
lost / mits de strick die de Beer om den
hals hadde aen't vingering van het roer
bast rocht/so dat hy niet voozt en mocht.
Doen hy nu alsoo in onmacht lagh/ver-
stoute sig een van 't volk/ende stack hem
met een halve lancie dat hy van 't boot
neder te water viel / roepende so te met
voozt nae 't schip ende hem naeslepende/
tot dat hy heel krachteloos zijnde / voozt

wert doot geslagen / gebilt / ende sijn vel
t' Amsterdam gebzacht.

Den 10. Jump zijn sp gekomen aen Cruysen
't Eylant met de Cruycen also genoemt
van 2. groote Cruycen die daer op ston-
den/en leggende ontrent 2.groote mijsen
van 't vaste lant/ heel onvzuchtbaer/ en
seer klippigh/streckende oost en west on-
trent een half mijs langh /met een ris op
eick epnde. Ontrent 8. mijsen van daer
elept den Hoeck van Naffouwen op 76.
grad. zijnde een lange en blakke Hoeck/
diemen vyp schouwen moet / want daer
was droogte van 7.vadem seer verre van
't lant.Dan dese hoeck zepldense o. ten 3.
en o. 3.o. 5. mijsen / en doen docht haer
datse lant sagen in 't n.o.ten o.van haer/
daer sp nae toe zeplden/mepnende't was
een ander lant dat nooztwaert van No-
va Zembla lagh / maer 't began soo stijf
te waepen / datse stracc alle de zeplen in
nemen moesten/ende de zee gingh so hol/
dat 3p 16.uren langh drieven sonder zepl/
's anderdaegs wert dooz een groote zee-
water haer roep-jacht in de gront ge-
smeten/alsoo dat sp 't verlooren/en noch
langh sonder zepl drieven/ tot dat sp met
de 3. w. Son dicht aen 't lant van Nova
Sembla qutamen. Den 13. Jump ont-
moeten sp groote menigfte van ys/ soo
6 d'Eerste Schip-vaert van Willem Barentsz.

veel als men upt de Mars oversien
mocht / ende den 14. dito zepiden sp tot
de hoogte van 77½ grad. en quamen doen
weder aen een effenelt pg/ so groot dat-
men 't niet oversien konde. Den 19.
's moorgens quamen sp weder dicht bp't
lant van Nova Sembla ontrent de voozsz
Capo de Troost. Capo de Naffou, ende den
26. aen den Capo de Troost. Den 29. dito vonden sp
haer op 77. graden / ende doen lagh de
allernoozdelijckste hoek van Nova Sem-
bla, genaemt Yshoeck, recht oost van
haer. Daer vondense eenighe steentjens
die glinsterden als gout/ende noemden-
se daerom Goud-steentjens. Den 3. Ju-
ly laveerden sp tusschen 't landt ende pg
heenen met liesselijck stil weder / ende
quamen aen de Eylanden van Orangien,
onder anderen/aen cen/op welcke sp von-
den bp de 200. Walru ffchen / die haer la-
gen en baekierden op het sandt in de Son.
't Scheepsvolk/mepnende dat dit gedierte
sich te lande niet weren konde/gingen te-
gen haer bechten / om de tanden te kriy-
gen/maer sloegen alle haer visslen/ korte-
lassen / ende spieffen daer op in stucken
sonder een daer van doot te slaen / dan
dat sp' er eenen een tandt upt sloegen/die
sp mede namen. Siende dan datse met
bechten niet op haer winnen konden / so
beslotense t' scheep te varen om grof ge-
schut te halen / maer het bestont so seer
te waven / ende 't pg aen groote stucken
te scheuren / dat sp 't naelaten moesten.
Op de selve tijt vondense oock een groo-
te witte Beer flapende / en schoten hem
in sijn hupt / maer bp liep noch wegh/
ende begaf hem in 't water / doch het
volck roepde hem met het jacht na/ sloe-
gen hem voozt doot / ende sleepten hem
op 't pg / daer sp hem aen een halve lan-
tie vast maeckten / en mepndense te ko-
men halen/dan nisdien het hoe langher
hoe harder begon te wapen / ende het ps
te scheuren / soo is daer mede niet van
geballen.

Beer
doodt ge-
flagen.

Na dat nu Willem Barentsz met so-
danigh avontuer als verhaelt is/ tot de

Ez landen van Orangien gekomen was /
ende nae alle gedane arbept vernain /
dat sp daer qualijk mochten doorzomen
om de begonnen repse te volvoeren/ofte
't lant voozder op te doen / ende 't volck
ock besondt verdichtig te wozen/ soo
werdt het vooz goet aengesien datse we-
derom souden keeren / om also bp de an-
der Schepen te komen die na de Waygats
ofte Straet de Naffou, haer cours geno-
men hadden/ende te vernemen wat ope-
ninge die aldaer gevonden hadden.

So hebbense dan den eersten Augusti
haer cours weder te rugge gewent/ende
zijn vooz bp den Yshoek, Capo de Troost,
Capo de Naffou, ende andere hoecken
meer / op den 8. dito gekomen aen een
laeg kleem Eylandeken leggende op een
half miſl aen 't landt / 't welck sp noem-
den het Swarte Eylandt, om dat het bo-
ven swart was. Daer peplde Willem
Barentsz de hoogte des pools op 7½ gr.
en daer was een grooten inwijck/'t wel-
ke Willem Barentsz giste de plaets te
wesen daer Olivier Bemel te voren ge-
weest hadde/genaemt Conſtintarg Dy-
miſlen van 't Swarte Eylandt vondenſe
noch een andere flechte hoeck / daer een
crups op stont/ende noemden hem daer-
om de Cruys hoeck. Dan daer zepldense
bp de wal langs 4. miſlen/ ende quamen
doen aen een andere flechte hoeck / daer
achter een grooten inwijck was/ die
noemden sp den vijſden hoeck / ofte
S. Laurens-hoek. Dy miſlen voozder lept
de Schans-hoeck, met een laghe swarte
klip dicht aen 't landt/daer een krups op
ſtaet. Hier voerense met het boot aen
lant/ende vernamen datter volk geweest
was/ die om harent wille gevlucht wa-
ren / want sp vonden aldaer ses sacken
met Boggen-meel begraven / ende een
steenhoop bp 't krups. Een gootelincr
ſchoot van daer stondt noch een krups
met dze hupsen van hout gemaekt op
de Nooitsche maniere. Sp vonden daer
ock in de Hupsen veel tonnen-dupgen /
waer upt sp vermoeden datter eenige
Salm-

Capo de
Troost.

Nghoeck.

Gondr-
schen.

Eplan-
den van
Ozan-
gien.

Schip,
lup ende
Walruf-
schen
ſtrysdt.
Merilhau
ben.

S. Lau-
ren-
Bary.

Eplandë.

S.Clara

Matfloe
inde-
De-
goy.

Saïmbangst moeste syn/daer stonde ook
vijs of seys doot-kisten by de grave boven
der aerden / ende waren met steenen ge-
vult. Dit was een schoone haven vooz
alle winden/ende sp noemdense de Meel-
haven, om des meels wille datse daer
vonden. Cusschen de Meelhaven ende de
Schans-hoeck lept de Baeye van S. Lau-
rens, die seer schoon is vooz n. o. ende n.
w. wint. Hier maten sp de hooghte van
de Son op 70½. graden. Den 12. Augu-
sti quamen sp by twee Eplandekens/
daar van het upsterste een misl van't lant
lagh/dese noemdese S. Clara. Den 15. di-
to 3. w. Son heeft Willem Barentsz ge-
meten des Pools hoogte op 69. graden
15. min. ende doen gingense noch 2. mij-
len oost aen/ende vervielen op de Eplan-
den van Matfloe ende Delgoy, alwaer sp

's możgens quamen by de compagnie
van d' ander schepen van Zeelant ende
Enckihupsen/die des selven daegs uyt de
Waygats gekomen waeren / ende mepn-
den dat Willem Barentsz rontom No-
va Sembla gezepilt hadde / ende alsoo we-
der gekeert was dooz de Weygats. By
malkanderen komeide dedense tepkens
van blijftap met eerschoten ende an-
ders / vertellende elck anderen waer su
al geweest waren/ ende wat elck bezepit
ende opgedaen hadde.

Dit gedaen zijnde / hebbense haer
cours wederom naer hups gewendt/ en-
de Willem Barentsz met syn Jacht
quamen op den 16. Septembris vooz
Amsterdam / mede brengende een Wal-
rusch van wonderlijske gestalte/die sp op
een schos ps gevangen en gedoot hadden.

Kort Verhael van de tweede Schip-vaert by de Hollandsche ende

Zeeuſche Schepen, gedaen Anno 1595. achter Noorwegen, Molcovien ende Tartarien om, naer Cathay ende China.

Mede getrocken uyt het Journael van Gerrit de Veer.

<figure><img src="image_25.png" /></figure>

Ne dat nu de vooznoemde drie
schepen op den Hersſt weder-
om t' hups gekomen waren/
 soo wasser goede hoope dat-
men dooz de Waygats de vooznoemde reu-
ſe ſoude mogen doen/ende dat meest dooz
't verhalen van 't Zeeuſche ende 't Enc-
huſer schip / daer Jan Hungen van
Linschoten Commies op geweest was/

die de sake vyn wat vreedt vooz-gestelt
hadde/Soo datter by de Ed. Nog. Hee-
ren de Generale Staten ende syn Prin-
celiche Excellentie besloten wert tegen
't voozjaer wederom eenige schepen toe
te maken / om niet alleenlick/ als te vo-
ren / de vaert op te doen ende te bespie-
den/maer ook eenige waren ende koop-
manschappen der waerts te senden/daer
in de kooplupden mochten schepen soo-
danig goet ; als 't haer belieſde / met ee-
nige Commisen om 't selve te verhande-
len ter plaetse daer sp aen-komen sou-
den/ende dit alles vragt-ende licent-vyn.

Petrus Plancius, een vermaert Cosmo-
graphus ofte Werelt-schrijver/ is mede
een principael belepder ende bevoorder aer
van dese Schip-vaerdt geweest / die de
principale ordre van de coursen geordi-
ncert heeft gehadt/ als oock de streckin-
ge van de landen van Tartarien, Cathay,
ende China, maer wat van de selve te ooz-
deelen zp / is noch onbekent/ also de drie
toch-
tochten daer om gedaen tot geenen ge-
wenschten epinde gheliomen / noch de
coursen bp hem ghestelt volkionentlick
achter-volght sijn/ende dat dooz eenighe
vooz-geballen inconvenienten / die dooz
de korthept des tijdtz niet en konden
verbetert worden.

Daer sijn dan in den vooz'sz Jare
1595/van wegen den Generale Staten
der Vereenichde Nederlanden ende sijn
Excellentie seven schepen toe-gemaekt
om te zeplen dooz de Waygats of Straet
van Naffouwen, na de Coninghrijcken
van Cathay ende China, twee tot Am-
sterdam/twee in Zeelant/twee tot Enc-
hupsen/ ende een tot Rotterdam/de sesse
met allerlep koopmanschap ende ghelt
geladen/ met Commisen daer bp om de
koopmanschap te drijven/ ende het se-
vende een Jaicht / die bevel hadde als de
andere Schepen om de Caep de Tabin
(ghehouden zijnde vooz den upttersten
hoerk van Tartarien) zijn souden/ of im-
mers so verre/dat sp zuydelick mochten
aengen/ ende geen quaet of verlet meer
en hadden te vzeesen van 't As/ als dan
wederom te keeren/ende de tijdinge daer
van te brengen. Op 't groot Schip van
Amsterdam was Schipper ende Stuur-
man de vooznoemde Willem Barentsz,
tot Commis hebbende Jacob van Heems-
kerck, de selve die ontrent twaelf jaren
daer na/namentlick Anno 1607.in dien
geweldigen Scheeps-strijt binnen de
Baey ende onder 't geschut des Casteels
van Gribalter, den gemepen Dader-
lande ende hem selven een onsterfijcken
naem heest verwozven. Met dit selve
Schip voer oock Gerrit de Veer, upt
wiens Journalen wp desen/ende de na-
volgende derden tocht kortelick hebben
getrocken.

Den 2. Julp sijn sp upt Texel gezept
in 't rijsen van der Sonne / ende regen
den 14. dito 't lant van Noorwegen in 't
gesicht. Den 22. na de middag 3. 3. w.
Son sagen sp een groote Walvisch recht
vooz de boeghy leggen flapen / die dooz 't

gedruysch van 't aen-zeplende Schip en
de 't geroep van't volck wacker wert/en
also ontswommen is / anders hadden sp
hem op 't lijf moeten zeplen.Den 4. Au-
gusti/onse Dice-Admirael/een wepnigh
vooz upt wesende/stiet op een Klip/doch
dooz mop weder geraekten daer lichte-
lijcken van / sp sulcr vernemende heb-
ben 't vooz'ts gewent. Den 6. dito/ qua-
men sp en den Dice-Admirael tegens
den anderen te stoten / maechende mal-
kanderen seer reddeloos. Den 7. dito/
ontmoetede haer een Enckhupser schip
komende upt de witte zee / den 14. dito
wert de hooghte des Pools bevonden
70. graden 47. minuten/ende den 18. sa-
gen sp twee Eplanden/die d' Enckhup-
sers den naem gaven van sijn Excellentie
ende van sijn zoeder Graet Hendrick, sa-
gen oock wester Son ten selven dage de
Waygats o.n.o.van haer leggen omtrent
5. mislen / van de 70. graden tot aen de
Waygats zeplden sp meest al dooz gebo-
ken As/ ende 't rechte gat tusschen de
Beelt of Afgoden-hoek ende der Samoie-
den lant was daer so vol af / dat het niet
wel mogelick was te passeren / daerom
sp op de reede gelopen sijn in de Baep die
sp noemden de Traenbaey, om dat sp daer
veel Traen vonde. Dit is een goede baep
vooz den Asgang/meest vooz alle winden
beschut/ende men mach so verre daer in
zeplen als men wil / 5. 4. ende 3. vadem
goede steek-gront/ doch bp den oost-wal
is 't diepste water.

Den 21. Augusti/trocken sp op't lant
van de Waygats met 54. persoonen / om
te vernemen nae de gelegenthept aldaer.
Omtrent 2. mislen te landewaert inko-
mende/hebben sp gevonden verschepden
sleden met Belle-werck / Traen / ende
diergelijcke waer/oock voetstappen van
mensch en ende Rheeden / daer dooz sp
vermoeden datter menschen omtrent
moesten woonen / oft immers komen
hauteren. Dit mocht men te meer bespo-
ren aen de menigte van beelden/die men
aldaer op den Beelt-hoeck (also van haer
ge-
Om't Noorden nae China.

genaemt) seer veel vant. Wyders te landewaerts inkomende/hebben sp alle middeLEN aen-gewent om eenige hupsen en de menschen te vinden / waer dooz sp onder wesen mochten worden van de geleenthept der zee-vaert daer omtrent / maer en hebben noch volck noch hups kunnen vinden / daerom sp tot naerder onderrechtinghe met sommighe van haer volck noch verder 3. o. aen-trocken nae den oever van der zee / aldus treckende hebben sp een gemaackte weg gevonden in het mos oft moras / ontrent ter halver knpe diep / want also diep treddende vonden sp harden gront / op 't alderondiepste was het over de schoenen diep. Aen den oever gekomen zijnde hebben sp haer verblijt / overmits haer docht dat sp openinghe sagen / ende soo wepnighys / dat sp daer wel mepinden dooz te komen. Dit hebben sp 's avonts

weder t scheep komende vcoz een niem we tijding aen boozt gebzacht/de Schipper hadde mede een torp-jacht uptgesonden om te sien oft de Tartarische zee open was / maer sp mochten in de zee niet komen om des P's wille/dan voeren aen de Cruys-hoeck, lieten het Jacht daer leggen/ende liepen over kant na de Twist-hoeck, daer sagen se dat het P's van de Tartarische zee aen de kusten van Ruilandt ende Weygats in den hoeck vol gestouwt was.

Den 23. dito hebben sp een Lodgie van Pizore gevonden/die van basf te samen genaapt was / ende hadde noozde waert op geweest / om aldaer eenighe Walrus-tanden/Craen/ende Gansen te bekomen / diese in hadden tot ladinge van de schepen die upt Ruilandt komen souden deur de Weygats, seggende/ doen wp haer versprikendat de selve schepen

<figure><img src="image_26.png" /></figure>

<figure><img src="image_27.png" /></figure>

<figure><img src="image_28.png" /></figure>

<figure><img src="image_29.png" /></figure>

souden komen om te zeulen in de Tartarische zee dooz-by de riviere Oby, tot een plaetse in Tartarien genaemt Ugolita, om aldaer te verwinteren / geltjckse alle jaers gewoon waren te doen. Sepden doozder / het soude noch 9. of 10. weken aenlopen / eer 't gat soude toe vriesen/ maer toe wesende/dat men dan over P's mocht loopen tot in Tartarien, over de

zee / die sp noemden Marmare. Den 25. Augusti / zijn de Hollanders wederom nae de Lodgie gegaen ende hebben vriendelick met de Russen gespraken/ daer sp oock vrientschap aen vernamen/want gaven haer stracp in 't aenkomen acht vette gansen / die sp veel in 't rupm van haer Lodgie hadden leggen. De onse versochten/sp wilden een of twee met
haer aen 't schip baren / waer op spu ter-
stont seer blijdelik mede gevaren zijn tot
7. toe. In't schip komende verwonder-
den spu haer seer vande groothzept en goe-
de toerustinge des selven / en na dat spu 't
van vooren tot achteren wel besien had-
den / hebben de onse haer t' eten voor ge-
set vlepsch / boter / en kaes / doch spu heb-
ben 't geweygert / seggende dat het dien
dagh hare vasteldag was / maer siende
ten laesten pekelharing / hebben daer al-
le te samen van gegeten / met hooft met
staert met al / van boven afbijdende. Ge-
geten hebbende / zijnse met noch een
back met haring vereert geworden / daer
van spu de onse seer bedanklichen / niet we-
tende wat vrientschap spu haer daer voor
bewijsen souden / ende werden voortz
met 't Iacht in de Traenbaey gebzacht.

Den 31. Augusti voer Willem Ba-
rentsz aen de Zupt-zijde van de Wey-
gats aen 't vaste lant / alwaer sp eenighe
wilde menschen / genaemt Samojeden
gevonden hebben / doch niet al te wilt /
want sp zijnde 20. in getale / met de onse/
die negen waeren / spreek gehouden heb-
ben ontrent een mijl weeghs te lande-
waert in. 't Was heel mistigh weer / soo
dat sp mogelijk van geen volck en ver-
moeden / ende de onse sagense in twee
hoopen wijs ende wijs te samen gepar-
tuurt / ende waren seer dicht by haer eer
spse gewaer werden. De Colck van de
onse is voor iut gegaen om met haer te
speken / als sp dat sagen hebbense mede
een man voor iut gesonden / die by onsen
man komende een pijl iut zijn Roker
trock / hem dzyngende te schieten / waer

<figure><img src="image_30.png" /></figure>

<figure><img src="image_31.png" /></figure>

<figure><img src="image_32.png" /></figure>

deur de Colck / sonder geweer zijnde be-
heeft wert / ende riep in kusscher sprahe/
schiet niet / wy zijn vzienden / d' ander
dit hoorende / heeft zijn pijl ende hoogh
ter aerde geworpen / daer mede te ken-
nen gevende dat hy wel begeerde met
onse Colck sprahe te houden / de welcke
andermael seggende / wy zijn vzienden/
heeft de wilde geantwoort / sijt dan wel-
koom / ende groeteden voortz maalian-
deren / bepde haer hoofden neder bupgen
de ter aerden / nae der Russen maniere.

Doen heeft hem de Colck gebzaeght na
de gelegenthept van den lande ende der
zee vostwaert door de Weygats, waer van
sp hem goet beschept gedaen hebben /
seggende / als men een hoeck gepasseert
soude zijn omtrent wijs dagh repseens /
wissende na 't n. o. datter dan een groo-
te zee is / 3. o. op / ende dat sp 't selv seer
wel wisten / overmits een van haer daer
geweest hadde van wege haven Coning
met een partpe volcr / daer hy overste
van geweest was.
Hiedinge...

gedaene.

Vliegeden.

De gedaente haerer kleederen is gelijck men by ons de wilde Menschen afmaelt / maer zijn evenwel niet wilt / want gebzupcken goet verstant. Sp zijn gekileet met vellen van Vheeden van den hoofde tot de voeten / uytgesondert de vooznaemste / die 't hooft bedecken met eenigh gecoleuwt Laeken gevoedert met pelterpe / de andere draghen alle mutsen van Vheens vellen / het ryngh buiten/dicht aen 't hooft gevoegt/ende wel passende. Sp dragen langh hap? in een blecht gevlochten hangende buiten haer kleederen op den rugge / zijn meest kozt van statuere/met veeede platte aenschiten / klepne oogen / kozte beenen / haer kijnen staen uptwaerts/ ende sijn seer rasch in 't loopen ende spingen. Den veeinden Natien betrouwen sp wepnig/ dat bleeck daer aen / dat als de onse/ (die haer nochtans alle eere ende vrientschap bewesen hadden/den eersten Septembris andermael aen lant quamen/ ende een boogh van haer epschten om die te besien / dat sp 't wepgerden/ ende een tepcken deden niet daer toe te willen verstaen. De geene die sp haeren Coeningh noemden hadde schilt-wacht uystaende/lettende op 't gene datter omine gingh/ ende gekocht oft verkocht wert. Een van de onse genaelte hem wat na der/ende beweers hem vrientschap na de wijse bp haer gebzupckelick/hem geven de een biscupt 't welck hy met grooter eerbiedinge aen-nam/ ende terstont op at / maer in 't eten / als oock vooz ende naer/nam hy scherp regard op al datter omgingh. Haer fleden stonden altijt veer digh met en oft twee Vheeden ingespannen/ die alsoo rasch kijnen loopen met een man oft twee daer op/ dat het geen van onse paerden daer bp herden mog. Een van de onse schoot met een Musket 't Zee-waert in/ daer van sp so seer verschzichten/datse liepen ende sprongen als uptsinnige menschen/ doch besadigden sp haer weder / siende dat het uyt geen quaetwillichept of archept geschie-

de. De onse deden haer leggen door haren Tolck / sp gebzupcken die buessen in plaetse van voghen/ende om haer voozts te doen sien wat kracht men daer mede doen konde / so heeft een van de onse een platte siken / van een halve palm groot / een stuk weeghs van hem op een bergh gestelt/ ende sp wel siende dat sulcx yet te beduyn den hadde / zijn in 't ronde gaen staen wel 50. oft 60. in getale / so wat afwistkende. Doen heeft hy die de kus hadde na de steen geschoten/ ende die soo geraeckt / dat hy in stukken viel / hier over waren sp noch meer verwondert als te voren. Daer nae namen wy ons af-schept van malkaideren met grooter eerbiedinghe aen weder zijde/ ende in 't Jacht zijnde lichten wy andermael onse Mutsen/ en deden de Trompetten blasen tot haer eere / gelijck sp mede nae hare wijse ons alle eerbiedinge en vrientschap bewesen / gaende voozts nae haer fleden.

Nae dat sp van ons geschepden ende soo wat te landewaers ingerepst waren/ isser een van haer op strant komen rijden/ om te halen een beeldt uyt den rouden gesneden/ dat de onse van 't strant mede genomen hadden/ende in 't Jacht gelept. Als hy nu in het Jacht was gekomen heeft hy dit beelt ghesien/ende de onse een tepcken gegeven/ sp hadden groot quact daer aen gedaen dat sp dat beelt genomen hadden/De onse dit merkende hebben hem 't beelt wederom ghegeven/ende hy seldet daer op een bergh dicht aen den oeber/ sant daer een siede om/ende liet het alsoo haelen. Nae 't gee ne de onse beimerken konden/so hielden- se sulcke beelden vooz haer Goden/want op den hoeck vande Waygars, die de onse de Beelthoeck noemden/ vonden sp ettelicke honderden sulcke gesneden beelden/ heel rouw/ boven wat ront/ ende in 't medden een heuwelken gelaten in plaets van een neus/ boven de neuse twee sneiden in plaetse van ooghen/ende onder de neus een siede in plaets van de mont.
Sp vonden oock voo? de beelden / veel assche ende beenen van Rheeden / daer upt te gissen is? dat de inwoonders aldaer hare offerhanden gedaen hebben.

Den derden Septembris hebben sp 's morgens zevl gemaeckt omtrent twee uren voo? 't rijsen van der Son / ende quamen metter Sonnen opgang om- Trent een mijl bp oosten de Twist hoeck, zeplende op ten noorden / tot de zijnder Son / omtrent ses mijlen / maer doen moesten sp 't doo? de veelhept des As en- de d' onghestadighept des wints / als mede doo? de dicke mist/dickmaels wen- den/ende verbielen epindelick op de oost- zijde van het Staten Eylant, omtrent een musket schoot van 't lant. Op dit Epi- lant gingen sp altemet Hasen schieten/ die daer seer veel waren; ende den 6 Sep- tembris des morgens zijnder eenige Boots-gesellen aen 't vaste lant gegaen om ghesteenten te soecken / zijnde een maniere van Diamanten/die op't Staten Eylant mede seer veele waren. In 't soe- ken van de steentjens is geschiet/ soo der twee maets bp malkanderen lagen/dat- ter een witte magere Beer is listelick aengekomen/ende greep/d' een van de- se twee in de nek / bp niet wetende wat het was/ riep / wie grijpt np daer van achteren? Sijn maet / die bp hem in de kupl lach / lichte sijn hooft op om te sien wie 't wesen mocht / ende siende dat het een Beer was/ riep och Maet / het is een Beer/staende mits dien wel wacker op/ende loopende al sijn best wech. De Beer beet den eenen terstondt t' hooft in stucken / ende soogh het bloet daer upt. 't Ander volck dat mede aen lant quam/ liep flucx derwaert wel 20. sterck/om de man te verlossen / oft ten minsten den Beer het doode lichaem 't ontjagen/ maer als sp haer Boers ende Spiesen ge- belt hebbende na den Beer toe quamen/ die noch stont ende at van het doode lic- haem / soo is bp seer wzeet ende onbe- schroomt tot haer in-gelopen/ende heeft noch een man upt haer wech gerukt en-

de verscheurt / waer doo? de andere al te samen de vlucht genomen hebben. Die van 't Schip en't Jacht siende dat haer volck gevlucht quam nae den oever/ sijn met aller haest in de schupten gevallen / ende na den oever geroept om haer volk t' onsetten. Aen lant komende hebben sp dat deerlick schouspel van haer volck gesien/ ende spzaken derhalven malkan- deren een moet aen/ datse gelijcker hant tegen den Beer souden aentrecken met Boers/Corzelassen ende halve Lancien/ sonder dat pemant wijcken soude / doch dit en konden sp alle soo niet verstaen/ want sommige sepden / onse maets zijn doch al doodt / bp sullen den Beer wel krijghen al en stellen bp ons in so open- baren perijckel niet / mochten bp onse maets noch haer leven redden/ so moch- ten bp ons haesten / macr nu is 't met geen haest te doen / dan bp moeten hem gewis nemen / ende dat tot onse meeste versekerthekt/want bp hebben met een wzeet fel ende verslindende beest te schaf- sen. Doen zijnder drie van de maets wat bet voo't aen-getreden / de Beer even- wel voo't-barende sijn aes te verslinden/ ende op alle hare menigte / hoewel sp wel 30. sterck waren / niet achtende. Dese drie waren Cornelis Jacobz. schip- per van Willem Barentsz. Willem Gijlen Stuurman van het Jacht / ende Hans van Uffelen, schrijver van Willem Ba- rentsz. Als nu de Schipper ende Stuur- man dziemael geschoten ende niet upt- gerecht hadden/ is de schrijver noch wat bet voo't upt getreden / ende den Beer binnen schoots siende / heeft met zijn Boer daer op aengelept/ende hem doo? 't hooft bp de oogen in-getrest/ maer de Beer bleef noch al de man bp de neck houdende / ende beurde zijn hooft noch op met man met al / doch begonst wat te supsebollen/daer over hebben de schij- ver ende een Schotsman hem op de hupt geslagen met haere Corzelassen/ so datse in stucken sprongen / sonder dat bp sijn aes noch verlaten wilde / in 't epnde is

Wil-

S'a'en
Eylant.

Nooit ds
che D: a
manten.

Een
beer ver-
niet twc-
mensch.
Willen Gijsen toegeloopen / ende heest
den Beer met sijn Boer over de snipt
gesflaghen dat hy doen eerst ter aarden
viel / ende Willem spangh hem op 't lijf/
ende sneet hem de strot af. Daer nae
hebben sp de doode lichamen den 7. Sep-
tembzis op het Staten Eylandt begraven /
den Beer gebilt / ende 't vel t' Amster-
dan gebzacht.

Den 9 Septembzis zijn sp van 't Sta-
ten Eylandt t' zepl ghegaen/ maer het Ps
quam soo veel ende geweldigh in / dat sp
niet dooz en mochten / ende 's avonts
moesten weder keeren daer sp 's mor-
gens waren af-gevaren / zeplende den
Admirael ende't Jacht van Rotterdam
op de klippen/doch sonder groote schade
daer afrakende. Den 11. dito zeplden sp
weder in de Tartarische zee / maer ge-
raeckten anderwerf in veel Ps/ also dat
sp wederom na de Weygats zeplden/ende
setteden 't by de Cruys hoeck. Den
14. begost het weer te beteren / de wint
liep ten n. w. ende de stroom quam stijf
upt de Tartarische zee loopen, des selven

daeghs voeren sp aen d' ander zisde van
de Weygats nae 't vasteant / om 't Ca-
nael te diepen / ende voeren veel in de
bocht achter het Eylandt met de steert,
daer sp een klep hupsken van hout von-
den / ende een groote afwateringhe.
's Morgens wonden sp 't Ancker aen
boort ende de steng om hoogh/ meenende
andermael te versoecken om hare rep-
se te vervozeren/maer d' Admirael van
ander meeninge zijnde is blijven leggen.
Den 15. 's morgens quam het Ps we-
derom het oost-epnt van de Weygats in-
drijven / so dat sp strac gedwongen wa-
ren hare Anckers te lichten / ende sijn
des selven daeghs 't West-epinde van de
Weygats weder uptgezeplit met de heele
blote naer hups toe. Den 30. dito qua-
men sp in 't Eplandt Wardhuys, daer
wp elders breeder van schrijven sullen /
ende lagen daer tot den 10. Octobzis/op
welcken dagh sp wederom t' zepl gin-
gen / ende sijn den 18. Novembzis daer
aen in de Maes gekomen/na dat sp upt-
ge weest hadden 4 maenden en 16 dagen.

## Kort Verhael van de derde, ende Alder-wonderbaerlijckste,

seltfaemste, jae te vooren noyt diergelijcke gehoorde Zeylagie, by den voor-
noemden Willem Barentfz. achter Noorwegen, Molcovien ende Tartarien om,
naer Cathay ende China gedaen, uyt de name ende van wegen des Eerbaren
Raedts der vermaerde Coop-Stadt Amsterdam, in den jare 1596.

Mede gerocke uyt het Journel des voor noemden Gerrit de Veer.

N
Ae dat nu / so hier voren ver-
haelt is / de seven Schepen
van de Poozder repse weder-
om t' hups gekomen waren/
ende dat niet met sodanigen
v brought / als men wel gehoopt hadde/ so
is by de Ed Mog. Heeren Staten Ge-
nerael op alles goet onderzoeck gedaen /
ende de sake in beraet genomen / of men
noch ten derden male van 's landts we-
gen eenige toe-rustingen soude doen/om
de selve vooz-genomen repse / indien 't
doenlik ware/ tot een goet en gewenscht
eynde te hengen / doch is na lange ende

rijpe deliberatie 't selve bp de voor-ge-
melde Heeren afgestemt. Dan so daer
noch eenige waren/'t sp steden of koop-
lieden / die sulcx breeder souden willen
versvoecken tot haven koste / dien wilden
sp/bp aldien de repse wel volbzacht wier-
de / ende het blijcken konde dat men de
passagie bezeplen mocht/geerne een goe-
de vereeringe van 's lants wegen doen /
noemende tot dien epnde een merkeliche
somme geltz. Over sulcx zijnder echter
bp den eerbaren haet der wijt-vermaer-
de koop-stadt Amstelvedam in 't begin-
sel des jaers 1596. twee Schepen toege-
rust/
14. Derde Schip-vlaert van Willem Barentsz.

rust/daer van het scheeps-volck op twee-
derley conditie aengenomen zijn gewoz-
den/te weten/wat sp hebben souden sose-
onverrechter sake wederom quamen/en-
de daer-en-tegen watse hebben souden/
indien sp de repse volbzachten / haer in
sullen gevalle/belovende/om haer moe-
digh te maken / een merkelijcke goede
be loninge/ende soo veel ongehoude per-
soonen daer toe nemende als sp eenigh-
sins mochten/om te min dooz den treck
tot wijf ende kinderen in 't werk te vert-
sagen/of van de repse afgetogen te wor-
den. Op dese conditie zijn de twee Sche-
pen in 't beginsel van Mepe des voozsz
jaren zepl-rede gheweest / op 't een was
als Schipper ende Commis van de
Koopmanschappen de voozoemende la-
cob van Heemskerck Heynderickz. ende
Willem Barentsz. als Opper-Stuur-
man/op 't ander Ian Cornelisz. Rijp, als
schipper en Commies van de koopman-
schappen bp den koop-lypden daer inne
geschrept.Den 18. Mep zeplden sp vooz
de tweede mael in't het Blie/ ende den
22. kreghen sp de Schotsche Eplanden
van Hitlant ende Paperhil in 't gesichte.
Den 30. ware sp op de hoogte van 69.gr.
24. min. en hadden den eersten Jump
geen nacht.

WONDER
INCK
He-
mel-tepe-
ken.

Den 2. dito / ontrent Z. Z. O. Son
sagen sp een seer wonderlijk Hemel-tep-
ken / aen elcke zijde van de Sonne/ende
daer liepen twee Vegenbogen dooz alle
die de Sonnen henen / ende daer-en-bo-
ven noch twee Vegenbogen/d' eene wijt
rontomme de Sonnen/de andere dwars
dooz het groote rondt / dit groote rondt
stont de onderste kant verheven boven
den Horizon 28. graden / des middaegs
als de Son opijn hoogste was / be-
vantmen dooz 't meten des Astrola-
biums / dat sp waren op de hoogte van

71. graden.

Geschil -
tusschen
de Sti er-
lypden
van
Vee分子

't Schip van Ian Cornelisz. hielt de
de Sti er- loef van Willem Barentsz ende quam niet
den Horison 28. graden / des middaegs
die de Son opijn hoogste was / be-
vantmen dooz 't meten des Astrola-
biums / dat sp waren op de hoogte van

hem docht bp was al te westelijck / so 't
ook namaels bleeck. Als sp nu 's avonts
bp malkanderen quamen seyde hem
Willem Barentsz. dat sp noch bet ooste-
lijck moesten aengen / om dat sp te ver-
re west-waert waren / maer Ian Corne-
lisz. Stuerman gaf tot antwoordt / dat
sp niet en begeerden in den Inham van
de Weygats te wesen. Haer cours was
A. O. ten A. ende wel 60. mijlen t' zee-
waert van 't Landt / daerom had men
doen mepnde Willem, veel eer behoozt
O. A. O. aen te gaen / als A. A. O.
overmits sp sullen stucx om de west wa-
ren / ja men hadde veel eer behoozt oost
aen te gaen/ten minsten een decel mijlen/
tot dat men weder te recht gebzacht
hadde dat dooz de quade winden verlo-
ren was. Doch en wilde dies niet tegen-
staende Ian Cornelisz. anders niet dan
A. A. O. aengen / meynende als sp
oostelijcker aengen souden / dat sp dan
in de Weygats souden komen / dies hem
Willem een streeck te gemoet ging/ende
zeplden A. O. ten A. aen / daer sp an-
ders A. O. ja noch oostelijcker souden
aengegaen hebben.

Den 5. Jump sagen sp 't eerste ys/dat
haer seer wonder gaf/ende mepnden in't
eerste dat het witte Swanen waren / so
dat een van haer wandelende op 't ver-
dek onversiens begon te roepen met lyp-
der stemme/datter witte Swane swom-
men / die onder waren sulcx hoorende
spzongen slucx op/ende sagen dat het ys
was/'t welck van de grooten hoop af
quam dzijven/en mits dien het tegen den
avont was/wel Swanen geleeck. Des
middernachts zeplen sp daer dooz/ ende
doen was de Son wel ontrent een graed
boven den horizon in 't Noorden. Den
7. dito bevonden sp des Pools hoogte
74. graden/ende zeplden al langhs het
pys henen/als of sp tusschen twee landen
gezeplt hadden: Het water was so groen
als gras/ende sp vermoeden datse bp
Groenlant waren / komende lanx om
meer in noch dicker ys. Den 9. vonden
sp
Beren-
Eplandt.

sp een Eplant leggende op de hoogte van
74. grad. 30. min. ende was na haer gis-
singe omtrent vyf mijlen groot. Den
11.aen lant varende vonden sp daer veel
Meeuwen eperen / ende waren in groot
perijckel van haer lijf / want sp gingen
een steple snee-bergh op / ende in 't af-
gaen scheen het schier dat sp alle den hals
souden gebzoken hebben/ so stepl was 't/
maer sp setten haer neder / en gleden also

daer af / 't welck veeffelsijck was om te
sien / als genoegh saem geschapen zijnde
armen en beenen te sullen bzeken / om
datter aen de voet van den berg seer veel
klippen waren / dogh sp quamen dooz
Gods hulpe noch onbeschadigt neder.
Willem Barentsz. die terwijlen in de
schuyp was/ ende dit aensagh/was noch
meer verschzichtt als sp selve. Den 12. di-
to / sagen sp 's mozens en witte Beer /

Beer
b
ge
Schip
lup
doo
geslagen

<figure><img src="image_33.png" /></figure>

<figure><img src="image_34.png" /></figure>

<figure><img src="image_35.png" /></figure>

ende roepden met de schuyp naer hem
toe / meenende hem een striek om den
hals te werpen/maer bp hem komende/
vonden hem so geweldigh / dat sp 't niet
en dozsten bestaen / hadden derhalven
meer geweer ende volck / ende lan Cor-
nelisz. maets quamen haer mede te hul-
pe / daer bestreden sp 't samen den Beer
wel 4. glasen lang/en hieuwen hem ten
laetsten met een bijl 't hoost in stucken/
so dat de doot daer nae volgde : Daer na
hzachten sp hem in lan Cornelisz schip /
ende vilden hem; zijn hupt was 12. voe-
ten lang/ aten oock van zijn bleesch/dog
bequam haer niet wel. Dit Eplant
noemden sp 't Beren-Eylant. Den 13.di-
to zepiden sp van het Eplant af/ ende
den 14. teghens den avont sagen sp een
groot ding in zee drijven / mepnende dat
het een schip was/ maer daer bp komen-
de was het een doode Malvisch / daer

groote menigte van Meeuwen op sa-
ten/ende gaf van hem een groote stank.

Den 17 ende 18 Juny sagen sp weder
geweldig U's / ende zepiden daer langs
henen/tot dat sp aen den hoeck quamen/
die zupt van haar af lag : Sp laveerden
een tijt lang om daer boven te komen/
maer konden niet bedzijven. Den 19 sa-
gen sp weder lant/ende namen der Son-
nen hoogte/bevindende dat sp waren op
80 grad. 11. minuten. Dit lant was seer
groot/ende sp seplden daer bp henen we-
ste. Ik aen tot de 79 grad. daer sp een goe-
de reede vonden/doch konden niet naer-
der het lant komen / vermits de wint n.
o. was/recht van 't lant af/ende de Ba-
pe streckte recht noorden ende zupden in
zee. Den 21 dito wierpen sp 't ancker in
de gront op 18. vadem dooz 't lant / en-
de voeren te samen met lan Cornelisz
volck aen de west-zijde van 't lant om
ballast

Lant ge-
leghen o
80.grab.
Msc) een
beer doo:
geslagen

Fotorgan-
sen / ende
waer sp
haer epe-
ten upt-
hoeden.

16 Derde Schip-vaert van Willem Barentsz.

ballast te halen / waer met sp aen boott
komende / weder een witte Beer sagen/
die na haer schip toe quam swemmen.
Hier dooz stonden sp van haren arbept
af / vielen gesamender hant te boot / en
roepden hem na / maer hy swom / wel
een mijl t' zeewaert in. Sp volgden hem
met 3 schupten achter aen/ende sloegen
meest al haer geweer op sijn hupt in stuc-
ken : Hy daer-en-tegen sloech sijn klau-
wen eens vooz aen de steven van d' een
schuibt / 't welck indien het soo wel in 't
midden geweest hadde / hy soude mis-
schien die schuibt om geruukt hebben / soo
geweldig synse met haer klauwen; Epm-
delick hebben de drie schuibt met volk
hem vermeestert / doot geslagen/t' scheep
gebzacht ende gevilt / sijn hupt was 13.
voet langh.

Daer nae roepden sp met haer schuibt
wel een mijl te landewaert in/daer was
een goede haven/ 16.12. ende 10 vadem
diep/ende al voozt roepende bevonden sp
dat aen de oost-zijde twee Eplanden wa-
ren/die haer oost in zee streckten. Aen de
west-zijde wasser mede een geweldighen
Inham / ende leeck wel mede een Epm-
lant te wesen. Doen roepden sp voozt
aen 't Eplant dat in de midden lagh/ en
bonden daer veel eperen van Rotgansen/
die sp op 't nest sagen sitten / ende ver-
jaeghden/smijtende een van de selve met
een steen doot / die sp kockten met ont-
trent 60. eperg daer toe. Dit waren op-
rechte Rotgansen alsser in Hollant of
Wieringen in grooter menigte alle saers
over-komen ende gevangen woorden/die
men tot noch toe niet geweten en heeft
waer sp haer eperen leggen ende upt-
zoeden : Daerom sommige schippers
haer niet ont sien hebben te schrijven/dat-
se in Schotlant aen boomen wassen/en
de dat de vughten der selve boomen die
in 't water vallen ganse lупкens zijns /
ende stracx beginnen te swemmen/maer
die op 't lant vallen / bersten in stucken /
ende komen te niet. Dit blijcht nu con-
trarie / ende is niet te verwonderen dat

niemant tot noch toe geweten heeft /
waer dese vogels haer eperen leggen/na-
dien nopt mensche / dat men weet / op de
80. graden geweest heeft / ende dit lant
nopt bekent is geweest / veel min dat de
Rotgansen daer op haer jonghen zoe-
den.

Hier staet oock te bemercken / hoe-
wel dit lant ('t welck wy achten Groen-
lant te zijn) op 80. graden ende noch ho-
ger is leggende / datter evenwel loover
de end gras op wasf/ oock gras etende die-
ren op zijn / als heeden ende andere /
daer nochtanf op Nova Sembla, dat wel
4. graden stijf verder van de Noortpool
lept/noch loover noch gras en wasf/ en
de niet dan vlepsch-etende dieren / als
Beeren ende Dossen op zijn.

INWERP.

„Dit lant/dat de Schrijver deses Jour
„naels vermeunt Groenlant te sijn is het
„ aller-noozdelijckste landt dat tot noch
„ toe opt in kennisse is gekomen / ende
„ lept tusschen Groenlant (dat onder de
„ kroon van Noorwegen behoozt/) ende
, Nova Sembla (dat den Muscovijt toe-
, komt) regt tegen over ten noozden van
„ Finmarcken, ofte (soo 't in 't gemeen
„ genoemt wert) Noorlant in Noorwe-
„ gen, streckende (nae so bele als van de
„ onse tot noch bevonden is) van de
„ 76. tot boven de 80. graeden ende vol-
„ gens dien 60. Duftsche mislen lagh
„ zijnde. Het geschil tusschen Willem Ba-
„ rentsz. ende Ian Cornelisz. hier voren
„ geroert/is epgentlijck de oozsaack ge-
„ weest van deses lants vindinge / 't welk
„ aen de west-kust by haer ontdeckt sijn
„ de/wederom Anno 1608. van Henrick
„ Hutson voozd' Engelschen is bezept
„ geloorden/die (so I. Hondius in sijn groo-
„ te Planispherische werelt-kaert sept)
„ ten D. W. van dit lant op de hooghte
„ van 81 en 82. graden een vaste ps-kust
„ gevonden heeft. Sedert dien tijt hebben
sp alle somers eenige schepen derwaerts
„ gesonden/om Walrusch-tanden/ende
, Walvisch-kuwens / ofte Walvisch-
been
„been (so men dat noemt) te halen/ende
„Traen te vanden/welke visscherise de
„Aussche Compagnie van Londé alleen
„heeft gehad/tot dat Anno 1612.die van
„Hollant/ Biscapen/ ende Danckrijck
, inede begonnen hebben hare schepen
„derwaerts te senden. De kennisse die
„wp tot noch toe van dit Dieuwe Lant/
„bp de onse Spitsbergen/bp de Engel-
sche Grenlant genaemt/hebben konnen
„bekomé/sullen wp hier na in een figuer-
„tjen afbeelden/waer in wp ten meesten
„deele noch volgen de teeckeninge van
„John Daniel tot Londen geschrèven
, Anno 1612. 't Is gelegen (soo voren
„gesept is/) tusschen de 76 ende 80 grad.
„A. M. W. van 't Beeren Eplant (dat
„boven Noorwegen lept) in een streecke
„die bp d'oude niet sonder reden vooz on-
„bewoonlijck is gehouden geweest/ om
„haer groote koude/ daer dit lant meer
„van mede deelt als eenigh ander/ en al
„is 't datter geen landt ter werelt gebon-
„den woort/daer minder nacht of dupster-
„nis aen de Hemel komt/want behalven
„dat de Sonne des Somers na den langen
„dag van 127. mael xiiiij. uren(die in de
„Bape der Engelsen is/) des nachts in't
„noorden so wepnich onder den Horizon
„daelt/dat het licht in 't geheele Somer-
„sche half-jaer geensins en kan van den
„Hemel wegh gaen/ ende behalven dat-
„ter in't Wintersche half-jaer twee volle
„Maenden zijn dat de Sonne in't zupen
„dagen maeckt van twaelf/ elf/tien/en-
„de so voozt tot een uren langh/ so komt
„bp noch/sels als bp op zijn allerlaegste
„in't zupen is/te weten in 't hartsen van
„de lange nacht aldaer op 12½ graden na
„aen den horizon/ so dat daer ter plaet-
„sen/ te weten op 80. graden/ noch alle
„etmalen 't licht des dageraets aen den
„Hemel gesien woort/want (gelijck Pto-
„lemeus ende andere seggen)wp sien den
„dageraet als de Sonne noch 18. graden
„beneden den horizon is. Soo en is 't
„nochtans in genige landen/ban alle die
„benoozden de linie Equinoctiael zijn ge-

, legen / minder ofte hóter tijs Somer /
, noch oock met minder warmte. Vant
, den 13. Umitz des voozleden Jaers
, 1613. lagh 't ijs noch soo dicht aen de
, kust ende in de monden van de havens/
, datter de Schepen niet in en konden/
, en de snee (die daer op veel plaetsen al-
, toos blijft leggen) was noch so wepnig
, gedopt / dat de Aheen geen voetsel wi-
, iten te krijgen / ende soo mager waten
, als stochen. d' Oozsalke van dese over-
, lange winter en icuwe/ is/ dat de Son-
, ne aldaer ten hoogsten maer en klimt
, tot de 33. grad. 40. min. boven den ho-
, rizon/ende zijn stralen derhalven aldaer
, so scheef bp 't velt Jenen schieten/dat sp
, de gront swaerlick konnen tot warmte
, henghen / daerom oock de nevel ende
, damp/ die upt het aertrijk rijst / niet en
, kan van de warmte wech gedzèven
, woorden/ maer blijft op 't gebergte ende
, op de Zee d'zijven/ dat het Scheeps-
, volck al te met qualick een Schips-
, langte van haer konnen sien. Hier dooz
, is het ook/ dat dit Land/ ('t welk noch
, maer en is bekent aen de Zee-kusten/
, daer men niet siet dan hooge besneeude
, bergen met somnige plepné) niet en is
, bewassen met geboomte / noch strupc-
, ken of eenige vuchté/en men sieter an-
, ders geeu groente dan kozt digt mosch/
, dat upt den gelen siet/ ende daer onder
, veel blaeuwe bloemtjes/ doch seggen
, de Schip-lup dat sp daer oock groen
, gras gesien hebben.'t Bedierte datmen
, daer gesien heeft zijn witte Beeren
, (grooter dan Ossen) ende Herten oft
, Aheen/dese Aheen wepden op 't mosch
, daer vooz af gesept is/ ende waren/ in
, min dan een Maent tijs dat onse sche-
, pen daer op de kust lagen/so vet gewoz-
, den/dat het een lusit was daer af te eté/
, hebben ruipge hoozen/ ende zijn wat
, klepnder dan onse Herten/ waren de
, menschen so ongewoon/ ende so wep-
, nigh schou daer vooz/ dat het gebeurt
, is/ dat seecker man een Ahee met een
, Musket loot getrest hebbende / het ge-

C

„quietste

Gezwag
van de
Landt.

Ossin Ge-
duerten.
„qucstc beest selfs tegen den man aen „gelsche hebbender seeckere hoozen ge-
„liep/ so dat hy om verre viel. Sp heb- „vonden / welcke de kenners seggen dat
„bender voozts witte / grijse / ende oock „oprechte Eenhoozen sijn/daer van dat
„eenige swarte Dossen gesien/ en d'En- „oock de vooz-leden Somer een is over-

Malvis-
schen/ en-
de hoe sp
gevangen,
wozden.

„gebzacht by de onse/maer van wat ge-
„dierte sp komen en kan men als noch
„niet weten. In de monden van de ha-
„vens komen groote Malvisschen van
„verscheyden soorten / die veel al 80. en-
„de meer voeten langh zijn / ende so vet/
„dat het speck daer af komende meest al
„versoden kan worden tot Craen. Daer
„zijnder die geen vinnen en hebben op de
„rugge/maer binnens's monts hebben-
„se groote lange baerden / dat zijn blij-
„men die de grootste een vaem lang zijn
„ende sommighe noch langer / sodanige
„wordender upt een Back-hups 600.ge-
„haelt/ende hangen haer kains-gewisse
„boven upt de mont ter plaetse daer an-
„dere visschen haer tanden hebben/doch
„alleenlick boven/de voozste en achterste
„zijn seer klepn/so datter maer 400. vooz
„Koopmans goet getelt worden / ende
„dit is vooz dees tijdt een van de profijte-
„lickfte waren die op dese kust te halen
„zijn. Ter zijden achter het hooft heb-
„den sp groote vinnen / daer sp achter
„geschoten worden met de Harpoenen /
„om dat sp daer de Quetsuur best gevoe-
„len. Als sp de wonde voelen / ende 't

„Bloedt haer in 't hooft loopt/so blasen
„sp 't water ende Bloedt tot de neusga-
ten upt/die sp boven op 't hooft hebben
„so hoogh als de toppen van de Masten.
„Als de visch nu zijn tocht gedaen heeft
„nae de gront / ende hem selven moede
„gemaeckt/ so palmen de saloupen aen/
„ende schieten hem met schichten in'tdal
„dat hy op 't hooft heeft / want anders
„konnen sp hem qualijk dooden.Sp heb-
„ben een dicke swarte hundt daer een
„blies ken over heen loopt soo glat ende
„swart als satisjn. Haer aes is een soor-
„te van vistkens klepnder als garnaet /
„die sp met open kele al swemmende
„vanghen / ende 't Back-hups toeslup-
„tende in welgen. Behalven dese swar-
„te Malvisschen zijnder oock witte/dog
„en worden niet vooz goet gehouden.
„Men vinter oock Swaert-visschen en-
„de Schelvis/maer wemigh. Water-
„vogels zijnder seer veel ende sonderling
„Meeuwen / die by menigte op de kren-
„gen van de Malvisschen gaen sitten /
„tweederlep dimckers / Papegaven oft
„Lommen/hier voren beschreven/Gan-
„sen / Epinden / die daer seer groote epe-
ren

<figure><img src="image_36.png" /></figure>

<figure><img src="image_37.png" /></figure>

<figure><img src="image_38.png" /></figure>
Malruſſen.

"ren leggen / ende wonder veel Notgan-"sen. Dat innewaerts vint men de Mal-"russen / die wp wel mochten Zee-Oli-"phanten noemen/om dat sp in groote "van lichaem ende tanden den Oliphant "schier gelijck zijn. Hare Hupt/al is't dat "hy uptermaten dick is/ jae so seer dat-"men t'Amsterdam een gesien heest van "400. pont s waer / is nochtans wepnig "weert/ om dat hy te blarigh is. Sp heb-"ben seer veel Speck om Traen af te "blanden. Manneer sp haers gelijcke "sien doot geslagen leggen/so klimmense "op de doode by sulcken menigte dat sp "die doen zoepen ende verderben. Dijſ "mijlen innewaerts op 't versche af wa-"ter/leggen de zee-honden seer van eener "aert met de onſe. Ende dit is innerste "kermiffe die wp van dit lant ende ſijn "gedierte tot noch toe bekomen hebben.

Den 23. Ajuij voerder een deel van haer volck aen lant / om te sien hoe veel de naelden van 't compas waekte. Cer-wijſlen quam daer een witte beer na 't schip zwemmen/ende ſoudre daer in ghe-klommen hebben hadden sp geen geroep gemaeckt/sp schooten nae hem met een roer / waer doo? hy weder af zwom van 't schip nae 't Eplandt daer d' andere maets op waren / 't welch sp t' schepe ſiende na 't lant toe zeplden / ende seer bestonden te roepen / soo dat d' andere meynden sp hadden 't schip op een klip ghezepldt / ende daer over seer banghe waeren/ gelijck oock de Beer doo? 't ge-roep seer verschjichte dat hy wederom van't lant af zwom/daer in sp op't schip seer verblijt waeren/ overmits de maets die aen lant waren geen geweer en had-den. Aengaende de wakinge van't com-pas / werdt bevonden dat het scheel-de 16. graden. Den 24. dito roepden sp een groot stuk innewaerts aen/en te lan-de ghegaen zijnde / vonden aldaer twee Malruſſe tanden/wegen de t' samen ſes-pondt/met noch eenige klepne. Den 25. zeplden sp langhs het lant heenen op de 79. graden/daer vonden sp een geweldi-

ghen Inham/ende zeplden daer wel 10 mijlen in/dan moestender wederom tyt laveren vermits contrarie wint. Den 28. raeckten sp hoven den hoeck die aen de west-zijde lagh/daer de voghels in soo groote menigte waren/dat se plotſelick teghen de zeplen aen vlogen. Den 29. moesten sp van 't landt afwijcken om des ps wille / ende zeplden tot op de 76. graden 50. minuten. Den eersten Juip kregen sp wederom 't Beren-Eylandt in't gesichte/ende doen quam Ian Cornelisz. met zijn Officiers haer aen boordt / al-waer sp van contrarie mepninge zijnde/ evndelick t' samen verdzoghen dat eick ſijn cours ſoudre volgen/ ende Ian Corne-lisz. ſoudre/volgens ſijn begeerte/weder-om zeplen op 80. graden/ vermits hy hem in-beelde aen de oost-zijde van dat landt lichtelick doo? te sullen raken/ ge-lijck hy oock dadelick noorden aen is ge-gaen: Daer-en-tegen Willem Barentz. Hupt aen/van wegen 't ps. Den 11. dito gissen sp haer te wesen recht Z. ende N. van Candinoes, dat is de ooster-hoeck van de Mitte-zee/die Z. van haer lagh/ ende gingen Z. ende Z. ten O aen op de hoogte van 72. graden. Den 13. bevonden sp des Pools hoogte 73. graden/en-de vermoeden dat sp wacren bp Sir Huyg Willoughbys Landt.

Den 17. Ajuij waren sp op de hoogte van 74. graden 40. min. ende omtrent zuper-Son ſagen sp 't Lant van Nova Sembla' omtrent Lomsbaey. Den 18. raeckten sp hoven den hoeck van des Admiraliceyts Eylant, ende den 19. aen't Cruys Eylant, daer sp 't den 20. onder ge-set hebben / want honden niet verder overmits het ps. Sp roepden doen met haer achten aen lant/ende gingen nae't eene Crups toe/daer sp haer wat rusſe-den/ om voorz nae't ander. Crups te gaen / (dit Eplant heest van desee twee Crupſsen ſijn naem gekregen.) Doen sp nu op de wegh waren / werdenſe twee Beeren ſiende bp't ander Crups/dies sp verschjichte/n. als gantsch geeu geweer
bu haer hebbende. De Beeren rechten
sich stepl bp 't Crups op/om 't volck wel
te besien / want sp rupcken veel nauwer
dan sp sien / ende quamen voozt daer op
aen. De Scheeps-lip niet wepnigh be-
breeft zijnde / ginghen te rugge nae de
schuibt toe / al te met deerlijck om siende
of de Beeren oock volghden / ende soch-
ten t' ontloopen / maer de Schipper we-
derhielt se / seggende / die eerst begint te
loopen dien sal ick met dese Boots-haek
in sijn huydt steeken/want't is beter dat
wp bp malkanderen blijven / en pzeeven
of wy haer met ons roepen verbaert
mogen maecken: Soo gingen sp dan al
soetjens ende gestradigh na de schuibt toe/
ende ontquament / wel blijde zijnde dat
sp 't vertellen mochten ende den katten-
dang soo ontsponghen waren. Den
21. July wert des Pools hoogte be-
vonden te zijp 76. graden 15. minu-
ten / ende de afwijckinge van de naelde
26. graden stijf.

Den 6. Augusti quamen sp boven den
hoek van Naffouw, en den 7. bp de hoeck
van den Troost, daer sp lange tijs naer
verlanght hadden. 's Avonts kregen sp
mistigh weder / so dat sp het schip aen een
schos ps moesten vast maken/die 36.vac-
dem onder 't water vaste lagh / en wel
16. vadem daer boven / so dat sp 52. vac-
dem dick was. Den 9. dito noch leggen-
de aen dit groote stucck ps / so de Schip-
per boven ging wandelen / hoozde hp een
Beest snupven / en bupten boort siende /
lagh daer een groote Beer aen 't Schip/
daer over de Schipper lupde begon te
roepen / so dat de maets boven quamen/
en sagen den Beer aen de schuibt leggen
om met sijn klauwen daer in te klimmen
maer sp maekten een groot geroep/daer
dooz hp verschzickte/en swom een stucck
weg / dan keerde terstont wederom ach-
ter een groote schos ps daer sp aen vaste
lagen/en trat stoutelijck na haer toe/om
vooz bp 't schip op te klimmen/maer de
maets hadden boven op 't Schip het
schuptyn-zepi geschoren/ en lagen met

vier Boers vooz op 't Braedt-spit. De
Beer wert geschooten / soo dat hp wegh
liep/het sneeude soo seer / dat sp niet sien
konden waer hp vervoer / doch vermoe-
den dat hp achter een hogen heuvel bleef
leggen/die daer veel op de Ps-schos wa-
ren. Den 10. Augusti began 't Ps gewel-
digh te drijven / en sp bemerckten doen
noch eerst dat het groote stucck ps / daer
sp aen gemeert lagen / vaste aen de gront
was/ want het ander ps dreef al te mael
daer vooz bp: Hier dooz waren sp seer be-
breeft datse in 't ps soude mogen beknelt
woorden / deden derhalven groote naer-
stighept / arbept ende blijst om van daer
te komen / en zeplden op 't ps dat het al
kraeckte watter ontrent was/ rakende
noch aen een ander schos ps / daer sp 't
wederom vaste aen maeckten met het
werp-ancker dat sp daer op bzachten/en
bleven daer leggen tot den avondt toe.
Als sp nu 's avonts gegeten hadden/in't
eerste quartier / so begon de selve schos ps
so schzickelijck te bersten en te scheuren /
dat het met geen woorden is uyt te druc-
ken/ sp laghen met de steven daer aen/
vierden daerom haer touw/ende raeften
also daer af: Het scheurde met een epfe-
lijck gekraeck in meer dan 400. stucken/
onder 't water/daer 't op de gront lagh/
was 10. vadem dick / ende boven water
twee vadem. Dan daer quamen sp we-
der aen een ander groote schos ps/die ses
vadem onder water lagh/daer maeften
sp aen elcke spde een touw vaste / ende sa-
gen doen noch een ander schos wat van
haer in Zee leggen/die in de hoogte spits
toe-gingh als het spits van een Cooren/
daer voeren sp aen / ende bevonden dat
het wel 20. vadem diep aen de gront lag/
ende rupm twaelf boven water. Den
11. Augusti roepden sp wederom aen
noch een ander schos ps/de welcke sp be-
vonden 18. vadem onder water vaste aen
de gront te leggen / ende 10. daer boven.
Den 12. zepldeu sp noch naerder on-
der 't Landt / om van 't ps niet gescho-
ven te woorden/want overmits de groot-
ste
Aleynen
Wf-hoeck.

ste drijvende ps-schoffen veel vademen
diep drieven / soo waren su dicht onder 't
Landt op 4.oft 5. vadem beter daer van
beschermit: Daer was een groote afwa-
teringe van 't geverghte/ende sp maek-
ten het wederom vast aen een ps schos/
ende noemden dien hoeck den Kleynen
Ys-hoeck.

Noch een
Beer ge-
doot.

Den 13. Augusti 's morgens quam-
der een Beer om den Oost-hoeck van 't
lant henen dicht bp 't Schip/ en een van
de maets schoot hem 't been in stucken/
maer hp huppelde noch met sijn die po-
ten op een bergh/ doch sp liepen hem na
en sloeghen hem doot / vilden hem / en
zagten de hupt in t Schip.Den 15.qua-
men sp aen de Eylanden van Orangien,
en werden daer van 't Ps beset bp een
groote schos/ daer sp in groot persjckel
waren om 't Schip te verliezen/ doch
raekten met groote moepten aen't lant
ende de wint quam van den Z. O. waer
dooz sp't Schip moesten verleggen.Ter-
wisje sp daer mede besigh en seer lupt-
rustigh waren/werter een Beer wacker
die daer lagh en sliep/ en trat tot haer
aen na 't Schip toe/ so dat sp haren ar-
bept moesten opschorten/ en sich teghen
den Beer te weer stellen/die sp dooz't lijf
schoten/dat hp wegh liep na d' ander zij-
de van 't Eplant/ en begaf hem op een
schos ps/maer gewaer werdende dat sp
nae hem toe roepden (sprough hp weder
in 't water en s wom wegh nae 't landt
toe/ doch sp onder schepten hem den weg
en hieuwen hem met een bijl in de kop/
maer hp doock t' elckens onder als sp
met de bijl naer hem toe hieuwen/so dat
sp groote moepte hadden eer sp hem doo-
den konden. Den 16. dito roepden sp on-
der haer 10. met het Jacht nae 't baste
landt van Nova Sembla, en haelden de
schupt boven op 't ps om hoogh/ klo-
men op een hoogen berg/en pepiden hoe
't landt van haer lagh/ bevindende dat
het wel Z. O. en Z. Z. O. en daer nae
noch wel so Z. lag/daer upt sp een quart
vermoede schiepen dat het lant Z. strek-

te/maer open water siende in 't Z. O. en
O. Z. O. werden sp wederom seer ver-
blijt / en mepinden de lieps was gewon-
nen / so dat sp natw en wisten hoe sp dia
genoeg t'scheep souden komen om 't sel-
vighe Willem Barentsz. te verwittigen.
Den 18. dito maeckten sp gereetschap
om t' zepi te gaen/maer 't was al verlo-
ren moepte/ so dat sp na veel vergeefsche
arbept weder quamen van daer sp ge-
schepden waren.Den 19. quamen sp bo-
ven den hoeck van Begeerre daer dooz sp
weder goets moets ware/maer geraek-
ten al weder in 't ps/so dat sp moesten te
rugge keeren.

Den 21. zepiden sp een groot stuck in
de Ys-haven, en bleven dien nacht daer
leggen.'s Morgen's haelden sp daer we-
derom upt / en maeften 't Schip vaste
aen een stuck ps/ daer sp op klommen/
en haer niet genoeg en konden verwon-
deren van de seltsaemhept en 't vreemde
gedaente des selven: Het was boven vol
aerde / en sp vonden daer wel 40. eperen
op / het sagh'er oock niet upt als ander
ps/maer was lasuer blau als een blau-
wen Hemel/ alsoo datter onder 't volck
groot ghespreck van viel / d' een sepde
't was ps/en d' ander bezvoren lant:Im-
mers 't was uptermaten hoogh/en wel
18.vadem onder/en 10 boven water dik.

Den 25. Augusti ontrent 3. w. Son
begost het ps met de stroom weder upt te
drijven/en sp meenden besijden om Nova
Sembla west aen na de Wygars te seplen/
want overlimits sp Nova Sembla nu al
ghepasseert waren / en nergens gheen
openinge en vonden/ so yagen sp de moet
verloren om daer dooz te komen / ende
waren van sinne weder naer hups te-
keeren/ maer komende aen de Stroomt
bay moesten weder te rugge van't ps/da
daer seer vaste lag. Den 26. so sp dooz bp
de Ys-haven gekomen waren / begon 't
ps soo geweldich te drijven/ dat sp daer
in beset werden ; Ende hoe-weil sp groo-
ten arbept deden om voozt te gherae-
ken/ soo was 't, evenwel al te vergeefs

Sel: s
P.
Derde Schip-vaert van Willem Barentsz.

<figure><img src="image_39.png" /></figure>

Sp woz-
den in 't
ys beset /
ende ghe-
dwongen
aen de
west-zyde
van de
Neshaven
te ver-
winteren.

en by so verre het ys zijn gangh ghehou-
den hadde / sp hadden datmael 3. man-
nen verloren/die op 't ys waren om ope-
ninge te maken / maer alsoo sp te rugge
dzeven / eu het ys daer de Mannen op
waren mede dzeef / so hebben sp gau ter
hant zijnde / in 't vooz-by drijven d' een
aen de smijt gegrepen / d' ander aen de
schoot / en de derde aen de groote hag die
achter uyt hingh / en quamen also avon-
tuerlijck met sulcke slinger-flagen / die sp
waer namen / noch behouden t' scheep/
daerse Godt grootelijcks af danckten/
want het was veel eer geschapen dat sp
met het ijs weg gedzeven souden hebben.

Op den selven dagh quamen sp des
avonts aen de west zijde van de Ys-ha-
ven, daer sp voozts de geheele koude
winter met grooter armoede/ellende en-
de verdziet moesten overblijven.Den 27.
dzeef het ijs rondom 't schip / ende alsoo
't goet weer was/gingen een deel van de
maets aen lant: Als sp nu een stuck
weeghs gegaen waren/begon het tame-
lick upt den 3. o. te wayen/ende 't ijs ge-
weldigh aen te setten vooz den boegh
drijvende / 't Schip vooz wel vier voeten
om hoogh / dat het achter sat als of 't
met den aers inde gront geseten hadde/
ende scheen dat het daer soude vergaen
hebben. Die in 't Schip waren setteden

stucx den bock uyt om haer lijf te behou-
den/ende lieten een vlagge wayen/ om
d' andere die aen lant waeren te locken
na 't schip te keeren.Dese siende de vlag-
ge wayen ende dat het schip alsoo op ge-
schoven was/hebben sich al wat sp mog-
ten derwaert gehaest/mempende dat het
schip al-geborsten was. Den 28. weerk
het ijs wat weg/ en het schip settede sich
wederom recht / maer eer 't noch recht
ging sitten/was Willem Barentsz met de
andere Stuurman vooz den boegh gaen
besien hoe 't al gestelt/en hoe veel het ge-
resen was/ende terwijl sp doende waren
over knije over elleboge om't selve te me-
ten/ so berste het Schip op met sodanigh
gekraek/datse meenden haer lijf quijt te
zijn/niet wetende waer sp haer berghen
souden. Den 29. als 't Schip wederom
geregt was/maekten sp gereetschap met
psere Hoe-voeten en andere instrumen-
ten/om de Ps-schoffen/die op malkan-
deren geschoven lagen te breken/maer 't
was al te vergeefs/so dat sp 't God moe-
sten op-geven/ende van hem hulpe ver-
wachten / want het Ps dzeef niet wegh/
dat haer hulpe doen konde. Den 30. be-
gon 't Ps noch veel geweldiger als vooz
heen op den anderen te schupben tegen
't Schip aen / met een krachtige wint/
ende groote jagt-snee/waer dooz 't gant-
sche
sthe Schip op geschoven ende geknekt
wert / soo dat het alles begon te kraken
ende te bersten watter om en aen was/
ende scheen aen hondert stucken te spijl-
ten / 't welck so schzickelijck om hooren
en sien was / dat een de hapren te berge
stonden van 't afgrijsselick schouw-spel.
In dese ghevaerlic kheypdt wert het schip
doen 't ijs aen weder-sijden tegens mal-
kanderen aen quam / recht op in de
hooghte ghezreven / als of het met een
bijssel op-ghebijsselt ware geweest. Den
31. werden sp wederom dooz 't ghewel-
digh drijven van 't ijs wel 4. ofte 5. voe-
ten op-ghefchoven met de vooz-steven/
ende 't achter-schip sat in een kloof ijs/
daer dooz sp mepnden / het roer soude
van 't schupven des ijs gebrijt geweest
zijn / maer brack evenwel met de pen in
stucken / en soo 't achter-schip in 't driz-
vende ijs geweest hadde / gelijck als het
vooz-schip / 't gansche vooz-schip soude
op 't ijs geschoven geweest zijn / oft mo-
gelick inde grout gekomen hebben/waer
over sp gantsch bevzeest waren / ende
hadden haer schupt en boot al vooz upt
op 't ijs geset / om ter noot haer te ver-
ghen. Maer omtrent 4.uren daer nae ijs
't ijs van zelfs weder weg gedzeven/dies
sp so verblijdt waren als of sp haer leven
gevonden hadden/ om dat het Schip nu
wederom blot geworden was. Sp ver-
maeckten 't roer met de pen weder/ende
hingen het upt de haer op/ ten epnde/of
sp weder also geschoven werden/dat het
dan soude ghevzijt zijn.

Den eersten Septembris begon 't ijs
wederom te schupvè/ also dat het Schip
over sijn gansche lijs wel twee voeten
op-schoof/ maer bleef evenwel noch al
dicht: Des nae middaeghs maeckten
sp ghereedtschap om de schupt ende bock
over 't ijs aen landt te slepen. Den 2. be-
gon't Schip wederom te schupven van t
ijs/krakende ende barsten so geweldigh/
dat sp raetsaem vonden/niet tegenstaen-
de quaed weer/de schupt aen lant te bzen-
gen met 13. tonnen hzoots en twee vaet-

gens wijns / om haer ter noodt by prodi-
sie t' onderhouden. Den 3. werden sp we-
derom gaende van 't ijs daer sp tegens
aen-gheparst lagen/so dat de scheek ach-
ter van de steven geschoven wert/maer
de planck en daer 't Schip mede ver-
huwdt was/ mepndense noch / dat daer
aen bleef hanghen: Het touw te loefbrak
mede stucken/met nieu kabel touw dat
sp op 't ijs hadden vast gemerkt / dooz
't geweldigh aen-parsen van 't ijs/maer
't Schip bleef noch dicht/'t welck te ver-
wonderen was/om dat het ijs so gewel-
digh dreef/ jae datter Psbergen drieven
soo groot als de Zout-bergen in Span-
gien zijn/en dat omtrent een roer schoot
van't Schip. Den 5. dito als sp's avonts
gegeten hadden/quam 't ijs haer weder-
bergen.

om besetten ende werden dapper ge-
parst/so dat het Schip gantsch seer over
zijd begon te hellen/ende veel leet/maer
bleef dooz Godes genade noch dicht. In
sulcken noot vonden sp raetsaem/ haer
oude folk / met kript/loot/roerg/mus-
ketten/ ende ander geweer aen lant te
brengen/ om aldaer een tent of hutten
omtrent hare schupt/ die sp aen-ge-
bracht hadden/ te maken/ namen oock
sommigh hroot / wijn ende timmer-ge-
reetschap mede / om de bock wat te ver-
maken/ of sp haer inden noot mocht
dienstig zijn. Om 't Schip en was soo
veel waters niet/ dat men een puts vol
had mogen scheppen. Den 7. gingender
bijf van de maets op 't lant/ maer de
twee keerden weder / ende drie gingen
voort omtrent een paer mijsen te lande-
waerts in/ daer sp een lievier van soet
water vonden / mitsgaders oock groote
menigte van hout/dat daer was komen
drijven/ ende eenige voetstappen van
Liheeden ende Elanden/ als sp niet het
konden sien/want de voeten waren ghe-
klooft d'eene grooter als d'andere/ daer
dooz sp sulcx vermoeden. Den 9. dito qua-
mender 's nachts twee Beeren dicht bp
't Schip/ maer sp bliesen Trompetten/
ende schotender nae/ doch en raecktense
niet/

Schricht
1. de Noorden
2. de Oost-bergen.
24 Derde Schip-vaert van Willem Barentsz.

niet / dooz dien 't doncker was / ende sp
liepen weder weggh.

Den 11. Septembris was het stil we-
der/ende sp gingen met haer achten aen
lant/wel versien van geweer/om te sien
of 't oock alsoo was als de ander drie
mannen gesept hadden/te weten/datter
hout omtrent de Bibieren lagh. Want
om dat sp dus lange ende menighmael
omghezwerst hadden/dan in 't ijss/ende
dan weder daer upt/ende nu bevonden
dat sp daer vaste bleven sitten/ende niet
wederom (als dickmaels vooz-henen)
los en werden/ als oock om dat het nu
na den herfst ende na de winter begon te
gaen/ soo heeft haer de noodt ghedwon-
ghen raedt te schaffen/ende den besten
boegh/na gelegenthept/vooz wenden/
om aldaer te verwinteren/verwachten
de wat avontuer God verleenen soude.
Sp hebben dan raedtsaem ghevonden/
om te beter vooz de koude ende wilde
beesten beschermt te blijven/ een hutte

oft hups op te slaen / om sich daer inne
ten besten sp mochten te onderhouden/
ende voort's de saecke Godt te bevelen.
Hier toe heeft sich een goede ongewaen-
de ghelegghenthept gheopenbaert / na-
mentlijck / dat sp aen de strant vonden
leggen eenige boomen met wortelen met
al/ gelijk de dyp mannen gesept hadden/
die daer moesten sijn komen drijven/'t sp
upt Cartarien / Moscovien/oft van el-
ders waer/want op't land daer sp waren
gantsch geen boomen en wassen. Dan
dese gelegenthept/ als ofse haer Godt
toeghesonden ende verleent hadde / wa-
ren sp gantsch verblijdt/ verhopende dat
haer God noch wyders bpstaen ende
verlossen soude / want dit hout en diende
haer niet alleen tot de timmeragie van
't hups/maer oock tot branthout / daer
mede sp haer den gantschen winter ont-
hielden / sullende anders ongetwijffelt
van groote koude moeten vergaen heb-
ben.

Sp be-
slugten
en hups
te maken
om in te
verwinte-
ren/ende
binden
tor allen
gelu: he
hour daer
toe d.
nend/ als
ook van
hour/om
van hou-
de niet te
versinag-
ten.

<figure><img src="image_40.png" /></figure>

<figure><img src="image_41.png" /></figure>

<figure><img src="image_42.png" /></figure>

Dit e bess
ten hou-
men nae
't Schip
toe / ende
daer wozt
ten van
als-horen

Den 15 Septemb. in de morgenstont
gincker een man op de wacht/ en daer
quamen 3. Beeren/daer van d' een ach-
ter een stuk ps bleef leggen/ d' andere
2. quamen op 't Schip aen/ het scheeps-
volck dit slende/ maecliten gereetschap
om die te schieten. Daer stont juist een
balp met vlee sch op 't ps om te verver-

schen (want dicht by 't Schip was geen
water) d' eene Beer stack sijn hooft in
den tobbe/ om een stuk bleesch daer upt
te nemen/ maer 't bequam hem als de
hont de woest/want hy wert in sijn hooft
geschoten dat hy daer doot bleef leggen/
en verroerde sich niet met allen meer.
Daer sagen sp doen een seltsaem schou-
spel/
spel / dat den anderen stil bleef staen/ en
star-ooghde vast op sijn macker/ als ver-
wondert zijnde waerom hy so stil mocht
blisven leggen/hy rook daer aen/en sien-
de dat hy nu doot was/ ging ten laetsten
wegh/ maer de maets loerden vast op
hem/om te sien of hy oock weder komen
soude/ghelijck hy dede/en gingh op zijn
achterste pooten staen/om alsoo op haer
aen te komen/dan terwijlen hy also over
epndt stont/ soo schoot hem een van 't
volck dooz den bupck/ dat hy wederom
op sijn vier voeten neder viel/en met een
groot gekrijsch wegh liep. Den dooden
Beer sneden sp den bupk op/en haelden't
ingewant daer upt/en fielden hem over
einde op sijn vier pooten/ om te laten
bevziesen/van meeninge zijnde/so sp met
het Schip los geracct hadden/hem in
Hollant te hengen.

Daer na begonnen sp een slede te ma-
ken om het hout te flepen/daer sp't hups
meenden te setten. Op die tijs vooort in
Zee wel twee vingeren dick. Den 16 de-
den sp d' eersten tocht om hout te halen/
en hachten dien dag 4. balken over 't
ps en snee/bypians 1. misle weegs verre/
't vooos oock dien nacht 2. vingeren dick.
Den 17. gingen sp met 13. mannen na't
hout toe / en trocken onder haer thienen
5. en 5. elck een slede voozt / d' ander
3 bleven bp 't hout om dat te behouwen.
Sp deden gemeenlijck 2. tochten daegs/
en kregen soo 't hout over hoop daer sp
timmeren wilden. Den 21. was het so
kout / dat sp de combups beneden in 't
rupm moesten hengen/ om dat het bo-
ven alles bevzooz. Den 23. stef haer
Timmerman/en sp begroeven hem den
24. onder de Cingel in een kloof van een
bergh/ ontrent een af-wateringhe/ om
dat sp niet in de aerde en konden dooz de
groote Doost en koude. Den 25. dito rech-
ten sp de balken op van 't hups / en be-
gonnen vast te timmeren / dan hadde 't
Schip los gewoorden/souden het timme-
ren haest hebben laten staen / en gereet
geweest zijn wederom wegh te seplen /

want daer te blisven/sag haer van swart
op 't hart/ maer also haer alle hope be-
nomen was/ soo moestense van de noot
een deught maken / en met lijtsaemheyt
verwachten wat uukomste God verlee-
nen soude. Den 26. was 't een weste
wint en open Zee/ maer 't Schip bleef
eenwel vast leggen / alsoo dat het haer
meer verdziets was/ als vjeughde. Sp
waren doen noch 16. Man sterck / en
onder dat getal wasser al-te-met noch
een sleck. Den 27. vooz het so geweldig/
dat als sp een spiscker in de mont namen
(somen in 't Timmeren veel gewoon is
te doen / so bleef 't vel daer aen hangen /
als men die wederom upt de mont nam/
datter 't bloet na volghde/) ja 't was so
geweldigh kout / dat sp 't qualijck kon-
den harden te arbepden/ maer den up-
tersten noot dede haer daer in voozt va-
ren. Den 30. was de wint O. ende O.
2. O. ende 't hadde alle dien nacht so
gesneeut/ als 't oock dede den gantschen
dagh / dat sp geen hout mochten halen /
so hoogh lagh de sneeu op maakanderen.
Sp maeckten een goet vier bp 't hups
om de aerde t' ontdopen / en die vontom
het hups in te stouwen / op dat het alsoo
te dichter zijn soude / maer 't was ver-
geessche moepte/want de aerde was soo
hart ende diep bezvoren/dat spse niet on-
dopen en konden / of 't soude haer al te
veel houts gekost hebben/ soo dat sp 't
moesten laten staen.

Den tweeden Octobis rechten sp het
hups op / ende setten daer boven een
Nep-boom van bezvoren sneeuw. Den
5. dito was de Zee heel open van't As so
verre als sp sien konde/maer lagen noch
even stijf bezvoren/ende 't Schip sat wel
twee of drie voet geboepet op 't As / soo
dat sp niet anders en konden vermerken
of sp lagen tot de gront toe bezvoren/het
was daer vier de halve vadem diep. Des
selven daeghs bjaeken sp het vooz-onder
van 't Schip op/ ende met die delen dek-
ten sp 't hups / in de middel wat hooger
vooz de af wateringe/ ende kregen't dien
dagh

Droeg
onde ge-
weldge
oogst.

De Tim-
merman
sterst.
dagh meest dicht. Den 7. braken sp 't
achter onder mede upt / om't hups voozt
dicht te maken. Den 8. haddet al de vooz
gaende nacht so gewaept / 't woep oock
ende sneeujachte den heelen dagh so ge-
weldigh / dat het scheen men soude ge-
smoozt hebben die in de locht gekomen
hadde / jae 't wae r eener niet mogelijk ge-
weest al hadder zijn lijf aengehanghen /
een Schips-lengde voozt te gaen / want't
en was bupten't Schip ofte hups niet te
harden. Den 10. dito begon 't weer wat
te beteren / also dat sp weder upt het
Schip bestonden te gaen / ende't gebeur-
de datter een van 't volck upt het Schip
gaende een Beer in 't gemoet liep / dien
hp schier op 't lijf was eer hp 't wist / dan
liep wel dapper weder te rugge nae 't
Schip / ende de Beer hem nae. In 't na-
loopen quam de Beer ter plaetse daer sp
booz-heen den Beer hadden gestelt te
bedziesen / die nu al onder de snee bewelt
was / maer also dat zijn eene poot noch
boven upt-stack / daer bleef dese Beer
staen / ende dooz dit vertoeven quam de
man behouden in't Schip/roepende seer
verbaest / een/ Beer/ een Beer. Als nu
d' ander maets dooz zijn roepen boven
quamen om nae den Beer te schieten / so
en konden sp upt haer oogen niet sien /
vermits den bitteren roock / die sp gedu-
rende 't quade weder in 't Schip beslo-
ten zijnde / geleden hadden / ende niet te
lijden en soude geweest hebben om geen
gelt ter werelt / maer moesten dat noch
booz de koude ende sneeu-jacht verkie-
sen / soo sp anders haer leven behouden
wilden. De Beer vertoef de mede niet
langhe aldaer / maer packte hem flucx.
Den 11. hachten sp haren wijn ende an-
deren voozraet aen lant / ende den 12. be-
gaven sp haer met de helst van 't volck
in 't hups / doen vooz d' eerste mael daer
in flapende / maer leden seer groote kou-
de / dooz datter noch geen kope gemaekt
en waren / ende sp niet te veel deckels en
hadden / konden oock geen vier houden/
vermits de schooz-steen noch niet ghe-

maekt en was / daer dooz het seer bitter
roockte. Den 13. gingen sp onder haer
dzien nae 't Schip / ende laden een slede
met bier / maer als sp die meenden na.'t
hups te gaen slepen / ontstacker onver-
siens so geweldigen wint / onweder ende
koude / dat sp haer wederom moeste in 't
Schip begeven / vermits sp het bupten
niet harden konden / moesten daer om
het Bier oock bupten op de slede laten
leggen; 's anderen daeghs vonden sp de
Conne daer't in was / zijnde een Jopen-
bat / aen den bodem in stucken gevzoren/
ende 't Bier datter upt liep vooz so vast
aen den bodem toe / als of het met eenig
vast houdende lijm daer aen hadde ge-
hecht geweest / sp stelden de tomen in 't
hups op den bodem / ende droncken die
booz eerst ledigh / maer moesten 't Bier
smelten / want daer was nauwelijcr ee-
nig onbevzoren nat in de ton / doch in dat
selvighe was de gantsche kracht van 't
Bier / also dat het veel te sterck was om
drincken / ende 't geene bevzoren was
smaeckte als water / daerom menghden
sp't als't gesmolten was onder malkan-
deren / maer 't was heel krachteloos en-
de smaeckeloos. Den 16. dito hadder
's nachts een Beer in 't Schip geweest/
maer tegens den dagh / als hp 't volck
hoozde / was hp weder daer upt geloo-
pen. Op den selven tijt braken sp de ka-
jupt wegh / om de deelen te besigenaen
het Pooztael / dat sp doen begonnen te
maken. Den 18. haelden sp 't broot upt
de schupt / die sp op 't Lant gesleept had-
den / als mede den wijn / die noch niet
seer bevzosen was / hoe wel sp wel om-
trent se's weeken daer gelegen hadden /
ende het dickmaels seer hart gevzoren
hadde. Den 19. dito warender niet dan
twee man ende een jongen 't Scheep /
ende daer quam een Beer die met ge-
welt wilde in 't Schip wesen / waer dooz
het volck seer verschricht waren / ende sa-
gen elcx om een goet heen komen / de
twee sprongen in 't rupm / ende de jonge
klam in 't sockewant : Middelertijd
quamen
quamen eenighe van de maets van 't
hups na 't Schip toe / 't welck de Beer
fiende quam stoutelick tot haer aen/
maer sp schoten hem met een Musquet/
ende doen liep hp wegh. Den 20. qua-
men sp om't Bier voorz upt het Schip te
halen / ende bevonden datter sommighe
vaten in stucken gevzoren waren / ja de
Psere reepen om de Joopen-vaten wa-
ren mede stucken gevzoren. Den 24.dito
quam de reste van 't volck / te weten
acht personen in 't hups / ende sleepten
een sieck man / die seer teer ende swack
was / op een slede. Sp sleepten oock met
grooter moepte ende arbepdt haeren

scheeps bock aen 't hups / ende keerden
den bodem om hoogh / om den selven in
tijdt ende wijle te noghen gebزcken.
Daer na fiende dat het Schip even vast
bleef sitten/ ende datter geen ding min te
verwachten was als openinghe van 't
water / soo brachten sp 't werp-ancker
weder't scheep/op dat het onder de siceu
niet verlooren soude wozen / ende haer
teghen de Somer noch dienen mocht /
want sp hadde noch altijt hope tot God/
dat hp dooz 't een of 't ander middel haer
teghen de Somer noch nae hups soude
helpen.

Staende desen tijt / alsoo hun de Son

<figure><img src="image_43.png" /></figure>

<figure><img src="image_44.png" /></figure>

<figure><img src="image_45.png" /></figure>

(het hoogste ende beste goet dat sp sien
konden) began te begeven / so haelden sp
met allen vlijt alle dage noch sleden met
goet upt het Schip in 't hups / als eet-
waer / drijcken / ende alles wat sp tot de
toe-rustinghe van de schupt ende bock
mochten noodigh hebben. Als sp nu op
den 25. Octobris de leste slede geladen
hadden / ende in de seelen stonden om die
voort te trecken nae 't hups / so keeck de
Schipper eens om / ende sagh drie Bee-
ren achter 't Schip nae 't volck toeko-
men/riep derhalven/verbaest sijnde/seer
lupde / om de Beeren te verbaren: De
maets spronghen spur upt de seelen om
sich tegen dat onverhoede quaat ten be-

sten sp mochten te beschermen: Daer la-
gen t' allen gelucke twee Helbaerden op
de slede / daer van kreegh de Schipper
ende Gerrit de Veer eick een/ende stelden
sich so ter weer / d' andere liepen al haer
beste na 't Schip / ende in 't loopen viel-
der een in een scheur tusschen 't Ps in /
't welck epfelijck om sien was / want sp
meynden alle dat de Beeren tot hem in-
geloopen ende hem verslonden souden
hebben / maer God gaf dat de Beeren
na 't Schip toe liepen achter 't volck dat
derwaert aen was gevloden. De Schip-
per middelertijt / Gerrit de Veer, ende de
man die in de scheur Ps geballen was /
liepen voor 't Schip om / ende quamen
behouden daer in. De Beeren siende dat
de Maets haer also ontkomen waren/
liepen seer wzeetmoedigh nae 't Schip
toe/ ende 't volck anders geen geweer
hebbende dan de voornoemde twee Hel-
baerden/ also sp haer niet genoegh daer
op dozten verlaten/ hielen de Beeren
vast gaende met werpen van brandt-
houten ende anders/ daer sp t' elckens
nae liepen als een hondt na de steen doet.
Daer wert een Man geschickt onder in
de Combups om vper te slaen/ ende een
ander om Spiessen; vper en konden sp
niet bekomen/ ende derhalven oock niet
schieten/ oversuilex/ also de Beeren even
stout aenquamen/ so hebben sp den eenen
met een Helbaert recht op de snupt ge-
wozpen/ daer dooz hp hem selven getrest
vindende/ allenckens af weeck/ ende de
ander twee/ die so groot niet en waren/
gingen mede van langer hant wegh: De
mannen danckten Godt dat sp also van
die selle Monsters ont slagen waren/en-
de sleepten de siede met vzeughde nae 't
hups toe. Den 26. dito sagen sp veel open
water dicht bp 't Landt/ maer 't Pp
dreef noch evenwel in de Zee voor 't
Schip heenen. Den 27. schooten sp een
witte Bos/ die sp aten/ ende smaeckte
ghebraden zijnde seer als de Konijnen
doen. Den selven dag stelden sp ook haer
Gozlogie weder dat de klock sloeg/ ende
maeckten een lamp toe om 's nachts
over te branden/ daer toe sp gezupck-
ten het gesmolten vet van den Beer.
Den 29 haelden sp Cingel van de strant
met sieden/ en stroyden het over 't zepl
dat over 't hups lag/op dat het so veel te
dichter ende warmer wesen soude/want
de deelen lagen ongedreven op 't hups/
also sp dooz 't quaet weder belet waren
die te drijven.

Den eersten Novembris sagen sp de
Maen opgaen/ als 't doncker begon te
worden/in 't Oosten/ ende de Son ging
noch effen so hooge boven den Horizont/
dat sp hem noch sien konden. Den 2. di-
to sagen sp hem opgaen in 't Z. Z. O.

ende ondergaen ontrent Z. Z. M. hy
quam met sijn volle rondighept niet bo-
ven/maer gingh in den Horizon langh
der aerden henen/ende op den selven dag
werter een Bos met een bijl gewozpen/
die sp vzeden ende aten. Den 3. gingh
de Son op Z. ten O. wel so Z. ende on-
der Z. ten M. wel so Z. ende men mocht
doen in den Horizon de boven kant van
de Son maer effen sien/nochtang was't
Landt daer sp hem op peylden wel soo
hoog als de mars van haer Schip. Den
4. al wasf stil weder/ so en sagen sp noch-
tang de Sonne niet meer/want hp lan-
ger niet boven den Horizon quam. Doen
ordonneerde de Chirurgijn een bad om
te stoven van een Bijn-pijp/daer gingen
sp d' een vooz d' ander na altemet in/en-
de vonden sich daer gantsch wel bp. Op
den selven dagh vinghen sp weder een
witte Bos/welck gedierte sich nu al te-
met openbaerde/terwijl de Beeren weg
waren/ die met de Son ons begaven/
ende niet weder en quamen vooz dat ook
de Son wederom quam. Doen nu de
Son haer verlaten hadde/ sagen sp we-
derom dagh ende nacht de Maen son-
der ondergaen/ also sp in haer hoogste
tepcken gingh. Den 7. dito was 't dum-
ster weder/ ende men konde de nacht
van den dagh qualijck onderkennen/
sonderling om dat haer Horlogie stil ge-
staen hadde/ daer dooz sp vermoeden
geen dagh als 't alreede dagh was: Sp
hadden dien nacht upt de kop niet ge-
weest dan om haer water te maecken/
daerom wisten sp niet wel of 't light dat
sp sagen van de Maen oft van den dagh
was/ ende hadden daer van onder mal-
kanderen veel dispuuten/maer als 't al
om quam/ so was 't wel op 't hooghste
van den dagh. Den 8. deelden sp 't hroot
onder malkanderen om/ ende elck man-
kreeg vier pont ende thien loot in de acht
dagen/ daer sp dooz heenen maer vijf of-
te ses daghen mede toequamen/ vleesch
ende visch was haer noch geen noot om
te deelen/ maer dzankt hadden sp niet
veel/
Om't Noorden na China.

29

veel / daer van moestense bp-legghen / want het Bier dat sp noch hadden/was meest al de kracht upt gebzoren/also dat het gantsch smaekeloos was / ende dan wasser noch een goet deel gespilt. Den 11. stelden sp een ronden horp toe met kabel-garen als een net t' samen gebzept om Dossen te vangen soo dat men in't hups mocht toe halen gelijck een val/ als de Dossen daer onder quamen / ende vingen op die tijs een Bos/daer onder. Den 12. begonnen sp de Wijn meerde upt te deelen elck twee loockigens daeghs/ voozts moesten sp gestadig watter dzwicken/ dat sp smolten van de snee/die sp buptens hups haelde. De 18. sneet de Schipper een pack grof wolle Laken op/en deelde dat elk na sijn behoefte/om van de koude beter beschermt te zijn.

Den 19. is de koffer met Linde-lacken geopent / ende onder de maets uptgedeelt tot Hembden/want de tijs begaf sich alsoo / dat men allerlep middelen moest gebzupcken / tot onderhoudinghe des lichaems. Den 20. so 't mop ende stil weder was / wieffchen sp hare Hembden/maer 't was so kout / dat als sp die gewassen ende gewzongen hadden / soo bezvorense upt het warne water so stijf/dat al lepde mense bp een goet vper/ soo ontliet de zpde die bp het vper lag/maer die van 't vper bleef even stijf bezvoren / also dat spse wederom in 't heet siedende water moesten leggen / soudense ontdoopen. Den 22. hadden sp noch 17. Koepen-kasen / daer van aten sp den eenen in 't gemeen / ende van d' andere wert elck een toegedeelt vooz sijn poztie / die bp tot sijn nootdruft recken mocht als 't hem goet docht. Den 23. dito / door dien sich de Dossen meer als vooz henen vertoorden / so maekten sp eenige spzengen van dicke plancken/daer sp steen op lepden / ende bestaken't rontom met evinden van sparren in de gront / dat de Dossen daer niet onder door mochten graven/en vingen so al-te-met sommige Dossen. Den 24. gingen sp met haer vieren in 't hadt/

door dien sp haer qualijck gevoelden/ende als sp daer upt quamen gas haer de Barbier een purgatie in/dat haer groot goet dede. Den 25. 27. ende 28. viel soo geweldigen sneeu-jacht / dat sp gantsch ende gaer in 't hups beset waren / ende niet daer upt konden komen / maer alle haer dingen binnens hups moesten doen maer den 29. was 't mop klaer weder / so dat sp haer selfs upt het hups groeven met de sneeu wegh te schoppen/krifgen-de soo ten lesten een deure klaer/waer lanx sp upt kropen/ende bupten komen-de vonden alle hare vallen oft spzengen onder de snee bewelt/die sp mede schoon maeckten / ende vingerend op dien daght noch een Bos in/welcke haer nu niet alleen diende tot spijse mitsdien sp niet veel te bicken hadden / maer van de Dellen maeckten sp mutsen dicht om 't hooft toe / om van de felle koude wat beter beschermt te zijn.

Den eersten Decembris werden sp weder gantsch toegestopt van de sneeu/ende door die oozsake rookte het mede so bitterlijck/dat sp seer qualificken konden vper maeken/ende bleven daerom meest den tijs in de kop/dan de kock moest ter noot vper maken om te kooken. Den 2. maeckten sp eenige steenen heet die sp den anderen gaven in de kopen om de voeten te verwarmen / want de koude ende rook waren bepde onlijsdelijck. Den 3. mochten sp in hare kopen leggende het Ys in de zee wel horen kraken/ende gas een schzickelijck gelupt/so dat sp vermoeiden dat als dan de groote Ys-bergen op malkanderen stourwen ende schupven/die sp so veel badems dick in den Somer hadden sien leggen. Ende alsoo sp dese 2. oft 3. daghen / vermits den bitteren roock/niet so veel vpers en maeckten als wel vooz heen/so voozt so geweldig binnens hups / dat het aen de wanden ende solder/ja selfs in de Kopen daer sp lagen wel twee vingeren dick bezvoren was. Sp stelden ook het Sandt-glas van twaalf uren toe/daer op gestadig wacht
Pelle
houde.

30

Derde Schip-vaert van Willem Barentsz.

gehouden wert/op dat sp haer in den tijt
niet en souden vergissen / want de koude
was so groot / dat het Aour-werck niet
gaen en konde / al hinghen schoon daer
meer gewicht aen als vooz heen. Den
6. dito was 't soo geweldigh kout / dat
de maets malkanderen deerlick aen-
sagen/vree sende so 't also vooztaen noch
kouder soude woode/dat sp van de koude
souden hebben moeten vergaen / want
wat vper dat sp maeckten so konden sp
haer evenwel niet verwarmen / jae de
Seresche Secke (die doch soo heet is) be-
vooz gantsch seer/ soo dat mense over 't
vper most smelten : als 't deel-dag was/
ende sp om den tweeden dagh elck om-
trent een half pintjen daer van tot haer
deel kregen/daer mede sp haer soo lange
moesten onderhouden/oft anders water
dzincken/dat immers met de koude niet
wel over een en quam/ende niet en be-
hoefde met sneeuw gekoelt te woorden/
want die wasser de moeder van.

Den 7. was 't noch even quaet weder/
ende also sp onderlinge raetslaegden hoe
sp 't best aenleggen souden om de koude
te wederstaen / soo wasser een die gaf
vooz/dat men de steen-koolen/die sp me-
de gebzacht hadden upt het Schip/mu ter
upterster noot gebzupken soude / en
daer vper van maken/also 't een heeten
bzant was / ende lange duerde : Op den
avont lepden sp een goet vper daer van
aen / dat groote hitte gaf/ maer sp had-
den sich niet gewacht vooz de weerstupt/
want overmits de warmte haer so wel
verquickte / vonden sp (om die lange te
houden) raedtsaem alle de deuren ende
de schoozsteen dicht toe te sloppen / ende
ginghen alsoo elcx na sijn kope om te fla-
pen / wel gemoet zijnde dooz de verkre-
gen warmte/ende langhe tijdt met mal-
kanderen pmatende : Maer in 't epnde
bevingh haer (doch den eenen meer als
den anderen) een groote dupselinghe /
't welck sp eerst gewaer werden dooz een
die siek was / ende daerom sulcx te min
verdzaghen mocht. Als sp nu alle seer

banghe werden/kopen eenige die noe-
de kloeckste waren upt haer kopen/end
stieten eerst de schoozsteen open/ end
daer na de deur/ maer die de deur ope
dede viel daer bp in zwijm/ ende stozt
op't sneeuu neder/'t welck hoorende Ger-
rit de Veer, als met zijn kop naest aen d
deur leggende haelde slucx edick/ end
wzeef hem die in sijn aensicht/ soo dat h
noch bequam. De deuren gheopen
zijnde / werden sp alle wederom dooz d
koude verquickt / die haer te vooren so
harden vpant geweest hadde/ souden ar
ders ongetwijselt alle als in een 3 wijr
ghestozven hebben. Daer nae gaf haer
de Schipper/ als sp nu tot haer selfs wa
gekomen waren/ elck een dzonck wijn
om 't hart wat te stercken. Den 9. 10.
e 11. was 't helder klaer weder/ ende d
locht vol sterren/ maer so onlijdelijc
kout/dat het den onverschten qualifc
gelooven soude/want de schoenen bezro-
ren 't bolck soo hart als een hooren om
de voeten/ soo dat sp niet langer eenige
schoenen konde gebzupken/maer maek-
ten wijden klompen/ het bovenste van
schapen vellen daer sp met drie ofte vio-
paer socken over malkanderen getro-
ken mochten in gaen/ om also de voete
te verwarmen/ want selfs de kleedere
op haer lijs waren van den voost wit up
gheslaghen ende berijpt/ ende so haest f
wat lange bupten 't hups bleven/ so vo-
render blaren ende buplen aen haer
aensicht ende ooren. Den 14. dito nam
sp de hooghte van de rechte schouder va
de lieus/ doeu hp stont Z.Z.M. wel f
westelijck/ ende bevonden des Pool-
hooghte 76. graden. Den 18. ginghe
sp met haer seven mannen nae 't Schi-
om te sien hoe het daer gestelt was/ end
bevonden dat het water in 18. daghe
(dat sp daer niet gheweest waren) ee
dupm gewassen was/ hoe wel het gee
water/maer ijs was/ dat bezvooz so d
als 't boven quam/ gelijck oock de Co
lasten die sp met water upt Holland
mede genomen hadden tot de gront to
bevzoren

Op leg-
gen vier
aen van
steenhou-
ten / dat
haer by
nae 't le-
den kost.
bevoren waren. Den 24. dito / zijnde
kers-abondt / groeven sp haer upt het
hups / 't welk nu meest alle dage te doen
was / ende saghen veel open waters in
zee/want sp hadden 't ijs genoeg hooen
kraken / ende hoe wel datter geen dag
was/so konden sp evenwel noch so verre
sien.

Op kers-dagh was 't noch al quaet
weder / doch soo hoorden sp evenwel de
Dossen over haer hups loopen / 't welck
sommige sepden een quaet tepcken te
wesen/ende als men vzaegde waerom/
soo werter geantwoort / om dat mense
niet in de pot oft aen het Spit en mocht
stecken / want dat hadde dan een goedt
tepcken geweest. De koude was alle da-
gen so groot /dat het vper nau hitte gaf/
want als sp haer voeten nae 't vper sta-
ken / soo verbzanden sp eer haer kousseu
dan sp de warmte gevoelden / soo dat sp
stadigh genoeg te doen hadden met lap-
pen / jae hadden sp 't niet eer geroocken
als gevoelt / soudense eer gantsch ver-
handt hebben / dan sp 't gewaer gewoz-
den hadden.

Ma dat sp nu aldus met grooter kou-
de/perijckel ende ongemack het jaer ten
epnde gehacht hadden/zijn sp voorz ge-
treden 't jaer nae de geboorte onse Hee-
ren Jesu Christi 1597.'t welck gelijcken
ingang gehadt heeft met den uptgang
des jaers voozleden/want het weer bleef
even quaet ende kout. Sp begonnen seer
op de selve tijd haeren Wijn bp klepne
maekkens upt te deelen om de twee da-
gen eens/ende also sp besoort waren dat
het noch langhe aenloopen soude eer sp
van daer souden raecken (waer toe som-
tijdts gantsch klepnen moet hadden) so
spaerden de sommighe noch den selven
Wijn so langh als sp mochten/ om ter
noot altijd wat in voozraet te hebben.
Den 4. Januarij staecken sp (om te we-
ten hoe de wint was) een halve lancie
boven upt de Schoorsteen met een klepn
doerken oft 't bleugetjen daer aen/maer
moesten strax daer nae sien hoe 't upt-

waepde/want so dja als't uptstak/was't
so stijs bevoren als eeu houdt / en konde
dan niet dzaepen noch uptwapen Den 5.
het weer wat besadigt zijnde/groeven sp
haere deur weder open/na dat sp nu ette-
lijke dagen na malkander hadden besloté
geweest/ende niet een hooft mogten upt-
steecken: Sp maeckten oock alle dingh
wederom klaer / haelden hout in/ ende
kloof dent/waer met sp den gantschen
dagh doende waeren/om immers so veel
in voozraet te hebben als't doenlijk was
vzeesende of sp wederom mochten alsoo
beslooten worden. Als sp nu den gant-
schen dagh dus geslooft hadden/werden
sp gedenkende dat het dze Koninghen
avont was/ ende begeerden aen den
Schipper/dat sp tussché al haer verdziet
sich eens wat vermaeken mochten/daer
toe bp-brenghende den Wijn die sp ver-
 spaert ende in voozraet hadde/ende Pan-
ne-koecken met Oly backende van om-
trent twee pont Meels/ dat sp mede ge-
nomen hadden om de hardoesen te pap-
pen/waer met sp so volijck waren als of
sp t' hups een heerlijsche maeltijt gehadt
hadden: Sp deelden oock brieſkens upt/
ende de Constapel was Coningh van
Nova Sembla, een Landt dat wel twee
hon dert mislen langh is/ tusschen twee
Zeen besloten.

Den 10. Januarij bevonden sp dat
het water in 't Schip wel een voet ge-
wassen was. Den 12. namen sp de hoog-
te van Oculus Tauri, een wel bekenden
sterre/ende bevonden dat dese metinghe
met die van eenige andere sterre/als ook
van de Sonne wel over een quam/ende
dat sp aldaer waeren op de hooghte van
76. graden/eer hooger dan laeger. Den
13. was 't klaer ende stil weder/ende sp
konden doen mercken dat het licht van
den dagh begon te meerderen / want sp
liepen upt en schoten de kloot/die sp vooz
heen niet hadden konnen sien loopen.
Dan doen voozt gingen sp altemet bup-
tens hups/ om haere leden wat te ver-
stercken met gaen/ werpen/ ende loo-
pen/
pen/ op dat sp niet verlammen souden/
ende begonnen eenighe roodighepdt aen
de lucht te sien/ als een schijnsel oft vooz-
bode van de toekomende Son: Daer
quam ook wat meer warmte over dag/
soo datter/ als sp een goet vuer aen had-
den/ altemet van de wanden ende solder
van 't hups/ groote stucken ys vielen /
ende het in hare kopen ontliet/ dat vooz
heen niet gheschiet en was/ hoe groote
bweren dat sp oock maerkten/ doch des
nachtsgoozt wederom even hart. Den
18. dito/ vermits haer hzanthout vast
begon te minderen/ lepden sp weder
steen-koolen aen/ maer sonder de schoor-
steen te stoppen/ daer en voeren sp niet
qualijck mede/ maer achteden 't even-
wel beter de koolen te houden/ende het
hout wat spaerlijcker aen te leggen/om
dat de koolen haer in toekomenden tijt /
als sp met de open schupten naer hups
souden varen/ meer dienstelijck konden
zijn. Ende also 't hroot al-te-met begon
te krimpen/ dooz dat sommighe tonnen
haer volle wigt niet en hadden/so moest-
men de uptdeelinge oock wat verminde-
ren/ ende die te vooren met sparen wat
over gehouden hadden/ mochten 't nu
daer wel inbrocken. Het Dossen van-
gen begon oock te minderen/ 't welck
een voozboode was dat de Beeren haest
souden weder komen/ so sp namaels ge-
waer werden.

Weder-
komst
van de
Son/ die
sp nu in
11 weken
ende 5 da-
gen niet
gesien en
hadden.

Den 24. Januarij was 't mop klaer
weder / ende Jacob van Heemskerck met
Gerrit de Veer ende noch een derde zijn
gegaerna de Zee-strant aen de zupt-zij-
de van Nova Sembla, alwaer Veer, bup-
ten haer aller gissinge / allereerst sagh de
him van der Sonne / daer over sp flucx
wederom naer hups spoeden/ om 't selve
Willem Barentsz. ende d' andere maets
vooz een blijde tijsdinghe te verkondigen:
Willem Barentsz als een kloeck ende er-
varen Stuurman / wilde dat geensins
gelooven als omtrent noch 14. daghen
vooz den tijsdt zijnde dat sich de Sonne
daer op die hooghte openbaren soude :

Daer tegen streden sp hart die de Som-
gesien hadden/ ende hier over geschiede
verschepden weddingen. Den 25. end
26. was 't mistigh weder/ so dat men nie
sien konde / ende hierom meenden de ge-
ne die contrarie gewet hadden / dat sp 't
gewonnen hadde/ maer op den 27. klaer
de 't weer op/ ende doen sagen sp al te s-
men de Son in zijn volle rondighept bo-
ven den Horizon/ daer upt genoeghsaet
bleeck dat sp die den 24. oock gesien ha-
den. Maer also hier tegen wort voozg-
went / dat dit strijdt teghen 't gevoele
van alle oude ende nieuwe Scribenten
jae tegen de loop der natuere / ende so-
ter Aerden als oock des Hemels rondig
hept/ daerom somnige seggen / dat ver-
mits daer in lange geen dagh geewes
hadde/de maets sich moesten ver flapen,
ende quade gissinghe gemaerkt hebben /
so hebben sp/ op dat niemant haer en be-
denche als of sp daer aen twijffelden/ in-
dien sp dit met stil-swijgen lieten vooz-hp
gaen/ gaerne reecklienschap willen geven
van dit haer segghen/ om also te bewij-
sen dat sp in haere metinge ende reecke-
ninghe vast gaen. De Son doe sp hem
eerst saghen was in Aquario in den 5.
graedt / ende 25. minuten / ende hp be-
hoordt vertoest te hebben / nae haer eer
ste gissinge/ tot den 16. graet / ende 27.
minuten/eer hp hun aldaer op de hoogt
van 76. graden soude verschijnen.

Den voozsz 26. dagh Januarij werd
de siecke man die sp onder haer gesel
schap hadden heel zwack/ ende gevoeld
hem seer qualijck/ want hp hadde eer
lang ende suur leger gehad: Sp vertroo-
sten hem naer vermogen/met wat goet
vooz te seggen/ ende hp stier een wepni-
nae middernacht, Den 27. groeven sp
's Mozgens een kupl in de sneeu hp 't
hups, maer 't was so geweldig kout/dat
sp niet langhe vupten en mochten har-
den/ ende mallianderen 't elckens moe-
sten verpoosen/ immers kregen ten laet-
sten noch seven voet diepte/ daer sp de
doode man in begraven mochten: Daer
na
nae deden sp een maniere van een liick-
predicatie met lesen en Psalmen te singe/
gingen met het Liick upt / ende begroe-
vent. Den 31. was 't mop stil weder/ en-
de sp sagen de Son hcel klaer schijnen /
't welck haer seer verheughde.

Den 1. 2. 3. 4. 5. 6. ende 7. Februarij
was 't doozgaens quaeet ongeslupmigh
weder / daer dooz haer de moet al te met
weder wat begaf.

<figure><img src="image_46.png" /></figure>

<figure><img src="image_47.png" /></figure>

onse Dallen ende Spzenghen wederom
schoon gemaeckt / midlertijt quam'er
een grooten Beer tot ons na't hups toe/
daer deur wp ons alle nae hups toe hae-
steden/ ende lepden op hem aen/upt onse
deur met Roers ende Musketten/ ende
also hp recht op onse deur quam/ so wert
hp getreft ende vooz in sijn bezst gescho-
ten dattet deur sijn hert achter aen den
staert upt quam/deurt gantsche liif heen
also dattet loodt so plat was als een ko-
pere diupt die men met hamers plat
slaet. De Bepz dit voelende / dede noch
een dapperen spzong achter upt / en liep
ontrent 20. oft 30. voeten van't hups af/
ende bleef daer leggen. Doen liepen wp
alle slucl ten hupse upt na den Bepz toe/
ende vonden hem noch levendich/dat hp
sijn hooft noch na ons toe op-beurde/ als
oft hp sien wilde wie 't hem gedaen had-

Den 8. ditv/begont weder te beteren/
ende sp sagen de Son rijsen in 't 2. 2.
G. ende gingh onder in 't 2. 2. W. wel
verstaende op 't Compas dat sp by haer
hups gemaeckt hadden van 't Loot/en-
de gestelt op den rechten Meridiaen al-
daer / anders scheeldent op haer geme-
ne Compassen twee streken ruim.

Den 12. Februarij wasf klaer weder
ende stil / de wint 2. Doen hebben wy

<figure><img src="image_48.png" /></figure>

de: maer wp hem noch niet vertrou-
wende/diens kracht wy wel cer bepvoest
hadden/ schoten hem noch met twee
musketten int liif/daer deur hp stierf/en-
de wp sneden hem den bupck op/ ende
haelden 't inghewant upt/ ende szepten
hem bp 't hups/daer na vilden wp hemi
ende haelden daer wel hondert pont
smeers upt / dat wp smolten ende in de
lampen branden/'t welck ons seer dien-
stich was: want wy dat nu wat te rup-
mer aentasteden / ende branden de lam-
pen doen nachten over/ dat wp te vozen
deur gehzeck van 't smout niet mochten
doen / ja elck in sijn kop brande tot sijn
gelieven een lampe. De hupt was lang
negen voeten/bzeedt seven voeten.

Den 13. Febr. wasf schoon klaer we-
die niet een harden Westen wint/ ende
houden doen meer lichts binnens hups
deur
Deur 't branden van de lampen / dat wy
altemet met lesen ende anders den tijd
heter konden deur hengen/als wel doen
doe wy den nacht ende dag deur de dup-
fiernisse qualijck konden onderschepden
ende geen lampen gestadich branden.

Den 14. Februarij wasklaer weder/
met een harden Westen wint vooz den
middach: maer nae de middach wask
stil. doen gingen wy met ons vijf perso-
nen na 't Schip om te sien hoe 't daer
gestelt was / ende bevonden dattet wa-
ter in't Schip vermeererd was / doch
niet veel.

Den 15. Februarij wasklaet weder/
ende waepde een vliegenden storm upten
2 M. met ghweldigen jachtsyneu/ also
dattet gantsche hups wederom toe stoof.

Ander nacht quamen de Dossen na
het doode aeg vanden Bep bp 't hups/
daer deur wy behzeest werden/ dat oock
alle de Bepzen die daer ontrent waren
na ons toe souden komen / also dat wy
raetsaem vonden dat wy het aeg diep
onder 't sneeu souden begraven/ soo drie
wy bupten 't hups souden komen.

Den 16. Februarij wasknoch al essen
quaet weder/ ende jacht-sneende met
een 2/ M. windt. Desen dach wask Da-
stelavont/ ende wy vermaekten ons een
wypnich in onse druck ende swarichept /
elck bracht een rantsoentjen wysing bp
tot een gedachtenis dat de winter af
nam/ ende de vholistie tijs nakende was.

Den 17. Februarij wasklop stil we-
der met een donchere lucht / de wint 2.
Doen maekten wy onse deur wederom
op/ ende scheptent sneeu wech/ ende
sintent aeg in't dat daer wy 't hout upt
ghehaelt hadden/ ende besoptent daer
onder/ om de oozsaerk wech te nemen/
dat de Bepzen niet na ons toe souden ho-
men. Wy stelden mede de springen we-
derom toe/om de Dossen te vangen.

Op den selsden dach gingen wy met
ons vijven noch eens nae 't Schip/ om
te sien hoe 't daer gestelt was/ ende be-
ndent meest in eene 1 doen / sfiende in't

Schip veel voet-stappen van Bepzen/
als of sp deur ons afwesen/'t selsde vooz
haer ingenommen hadden.

Den 18. wasklaet weder met een
2. M. wint ende veel jacht-sneeu/ ende
groote koude. Ander nacht alsoo wy
Lampen branden/ ende sommighe laet
wacker waren/ so hoorden wy boven op
ons hups eenige beesien trappen/'tweelk
deur 't sneeu meerder scheen alst wel
was/ soo hardt kraechte het sneeu dattet
groot gelimt gaf also dat wy meenden
dattet Bepren waren maer alst dach
geworden was / soo vondemen anders
geen voet-stappen dan van Dossen/ dat
wy meenden dat Bepren waren ghe-
weest: want de nacht die eensaem ende
epfeljck in hem sels is/ die maekte
't gene dat epfeljck scheen/nog epfeljker.

Den 19. Febr. wasklop stil/met klaer hel-
deren lucht / de wint 2/ M. Doen heb-
ben wy de hoochte van der Sonne ghe-
nomen / dat wy in menighen tijd niet
hadden komen doen / vermits dat den
Horisont niet klaer was / soo mede om
datse soo hooch niet en gingh / noch soo
veel schaduwe gaf als men op den Astro-
labium behoefden / soo hebben wy een
instrument toegestelt / wesende een half
ront/op d'eeue helst 90. graden gehem-
kent / daer aen hangende een dzaetsen
met een lootzen / gelijk de water-passen
hebben/daer mede hebben wy des Sons
hoochte ghemeten als hy op't hoochste
was/ ende bevonden datse verheven
was boven den Horisont 3. graden/sijn
declimatie was 11. graden 16. minuten/
de selbighe gebvoecht tot de genomen
hoochte / so ist 14. graden 16. minuten/
die getrocken van de 90. graden blijft
des Pools hoochte 75. graden 44. minu-
ten. Ende alsoo de vooznoemde hoochte
van drie graden genomen is aen de on-
derste kant des Sons/ soo moet men de
resteerende 16. minuten voeghen tot des
Pools hoochte / ende blijft dan essen
76. graden/gheljck alle onse meetinge
vooz heen geschiedt zijn.
Den 20. Februarij was quaeht wert met geweldigen jacht-sneeu upon 3/w. ende waren daer deur wederom in't hups beset/ als dickwils boozheen.

Den 21. dito hadden sp gantsch geen hout meer/ende also 't quaeht weder was met harde wint ende dicke jacht-sneeu/ so moesten op hier en daer sommig hout ergens af zeecken/ ende opsoerken dat onder de voeten vertreden lag/ daer men in de rupmte niet op gegist en hadde.

Den 28. haelden sp onder haer thienen noch een flede houtys met geen minder arbept ende moepte als te vooren/ want een van de maets mocht haer langer niet helpen/ dooz dien hem een van sijn groote teenen het boozste lit afgezoren was.

Den 8. Maert konden sp in 't N. O. in de zee gantsch geen ys sien/waer dooz sp wel vermoeden dat in 't N. O. van haer een rupine Zee wesen most.

Den 16. April/in der nacht quam der een Beer na 't hups toe/dies sp haer beste dede te schieten/ maer dooz het damp weder/ende 't kript vochtigh was/ soo wepgerde 't Boer los te gaen. De Beer quam wel stout aeu de trappen af nae de deur van 't hups/ ende poogde daer in te zelien maer de Schipper hiel de deur toe/dies hy te rugge keerde. Omtrent twee uren daer na is hy weder gekomen ende op 't hups geklommen/daer hy sulken gebaer maeckte dat het schzickelijck om hooren was/ komende epudelijck aen de Schoozsteen/ende daer so grooten gewelt bedrijvende dat het scheen hy soude de Schoozsteen om verre gesmeten hebben/ hy scheurde 't zepl datter om vast gemaecht was ende stelde een epffelick getier/ doch gingh ten lesten wederom heenen sijns weeghs.

Den eersten Map koockten sp haer leste Blepsch dat sp lange gespaert hadde ende was noch soo goet dat de leste beet haer so wel smaechte als d' eerste/ doch had evenwel dese mangel dat het niet langer dueren wilde. Den 2. woept een

geweldighe storm uyt de E. M. also dat de Zee meest al klaer wert van 't Ps/ daer dooz sp begonnen te janken nace Hollandt/ want sp daer lange genoeg hups gehouden hadden: Ende also de beste spys/ die haer de meeste sterckhept gaf/ als Blepsch/grutten ende anders/ haer nu ontbzaak/ ende sp nochtans wat sterck behoefden te wesen/om den aens staenden arbept te verdragen/ so heest de Schipper de reste van 't Speck onder haer om gedeelt/ zijnde een klepn baetgen met pekel-Speck/ daer van 't eick kregen twee ouen daeghs/drie weeken lang duerende/maer doe was't mede op. Den 4. gingen sp met haer wijven nae 't schip/ende vonden 't vast rontom in't ijs leggen meer als te voren/want omtrent half Maert lag het maer 75. treden van 't open water/ ende nu wel 500.'t welck haer geen klepne vrees aen en bzacht hoe sp 't avont oft mozghen de schupt ende bock daer dooz ofte daer over in 't water souden hengen.

Den 29. gingen sp onder haer 10. nae de schupt om die omtrent het hups te vertimmeren/ doch vonden die gantsch diep bewelt in de sneeu/ daer spse met grooten arbept ende moepte noch uutgroeve/ maer so spse mepuden na't hups te flepen/konden sp (vermits sp te swack ende uptgeteert waren)'t selve niet doen daer dooz sp gantsch versuift ende moedeloos werden/ duchtende dat sp daer in souden moeten blijven steecken/ maer de Schipper vermaendse eick wat meer te doen als hy mocht/ dewijl haer leven ende wel-baert daer aen hingh. Den 3. Jump/so sp nu wederom wat stercker geworden ende van de stercke gebetert waren/ arbepden sp met alle macht aen den bock/ die sp epudelick vaerdigh kregen.

Den 12. gingen sp gelijckelijck henen met blijven/ houweelen ende allerlep gereetschap daer toe dienende/om den weg wat te effenen waer langhs sp de schuiten nae 't water souden flepen/ daer sp
36 Derde Schip-vraert van Willem Barentsz.

grooten arbept deden met houwen / smijten / schoppen / gravèn ende weghy werpen. Terwijl sp nu in 't beste van haren arbept waren / quamder een groote magere Beer uptter Zee / op 't ijstegen haer aen / die sp vermoeden dat upt Tartarien moest komen (want spse wel eer 20. oft 30. mislen in Zee gevonden hadden) ende also sp van geen Muslieten versien en waren / meer als een / dat de Barbier hadde / soo liep Veer nietter haest nae 't Schip om een Musket of twee te halen: De Beer dat siende liep hem wacker nae / ende soude hem mischiens achter-haelt hebben / maer de maets schoten fluckt nae hem toe / soo dat hp Veer verliet / ende sich nae do Maets keerde / maer werdt van de Barbier geschooten dat hp weghy liep / doch konde doos dat heuvelich ende rompeligh ijg niet weghy komen / ende wert voort doot geschoten / als ook de tanden upt de mupl gesmeten terwijl hp noch leesde.

Den 13. Jum was 't goet mop weber / ende de Schipper is met de timmer lyden nae 't Schip gegaen / alwaer sp de schupt ende bock voort gereedt gemaerkt ende toe-gerust hebben / datter nu niet anders aen onthrack / dan te water te henghen. De Schipper met de gheene die bp hem waren / siende dat het open water was / ende een goede koelte upt den westen / heeft Willem Barentsz. die langhe sieck geveest was / te kunnen gegeven / dat hem raetsaem docht nu van daer te varen / ende besloten doen onderlinghe met de gemeene maets / dat men de schupt ende bock souden te water hengen / ende in den naume Godts de repse aenbaerden van Noova Sembla naer hups toe. Willem Barentsz. heeft te voren een klepm cedelken geschreven / ende 't selve in een Muskets mate gedaen / in de Schoorsteen op gehangen ; met een kort verhael hoe sp upt Hollandt daer gekomen waren om te zeplen naer China, ende wat haer aldaer

op 't lant bejegent was / op avontuer of daer pemant noch namels quame / dat die weten mocht wat haer weder-baren was / hoe sp ter noot het hups gemaekt/ ende daer thien Maenden langh jups gehouden hadden. Ende also sp haer nu met twee open schupten moesten in Zee begeven / ende een gebaerlicke repse doos handen hadden / so schreef de Schipper mede twee brieven / die sp meest alle onderteeckenden / hoe sp daer te lande so lange met groot verdict ende ongemak verbleven hadden / op hope dat het schip los worden / ende sp daer mede noch souden wederom mogen zeplen / doch also 't selve niet gelucken wilde / maer dat het Schip even vast bleef sitten / de tijs verliep / ende haer vactualie korte / dat sp daerom van noots-wegen tot harer behoudinge 't Schip moesten verlaten / ende met de schupten op Gods genade nae hups zeplen. Dan deze brieven hadder elcke schupt een in / op avontuer of sp van malkanderen verdwaelden / oft doos storm ende omweder d' een oft d' ander vergaen mochten / dat men dan altijd noch bp de overgebleven schunte beveden soude / hoedanig haer affschept ware geveest. Dae dat sp nu hier in alles verdragen waren / so hebben sp de schupt ende bock in 't water gesleept / met noch elf fleden met goet / so vactualie ende wijn als koopman schap / die sp met aller neerstighept hebben gesocht te bergen / te westen 6. pakhens met fijn wolle Laeken / twee pakhens fluweel / twee koffertjens met gelt / twee harnas-tonnen met het bolck goet / derthien tonnen hoots / een ton soete melck kaes / een zijde speckr / twee tonnekens opl / ses klepne vaetsjens met wijn / twee vaetsjens edick / ende voozts der boodts-lwyden kleeren ende anders / so dat men 't goedt over hoop siende / souden geszept hebben / ten hadde niet in de schupten gemocht. Dit gedaen zijnde hebben sp eerst Willem Barentsz. ende daer nae Claes Andriez die bepde sieck waren / op een slede gesleept nae 't water/
<figure><img src="image_49.png" /></figure>

Daren af
van Po-
ba Sem-
bla.

water/ende in elcke schupt een siecke ge-
daen: Doen heest de Schipper bepde de
schupten aen den anderen doen leggen/
ende de Maets doen onderteplichen
't schrift dat hy gemaekt hadde: Ende
op den 14. Junp 1597. smorgens om-
trent de ooster-Son/ zijn sp op Gods ge-
nade van 't landt van Nova Sembla en 't
baste Ps af-geschepden met een Weste
wint/zeplende dien dagh tot aen des Ey-
lands-hoeck, maer haer cerste intrede
was niet al te goet/ want sp quamen
daer wederom dicht in 't Ps / dat aldaer
noch gewel digh vast lagh/ 't welk haer
geen klepne vrees en veroorsaekte. Sp
ging: in met haer vieren aen lant/ om de
gelegenthept te ver spieden / en wierpen
bier Dogels met steenen van de klippen.
Den 15. 't Ps wat af-geweercken zijn-
de/ zeplden sp vooz-hp 't Vlissinger-hoof-
tot den hoeck van Begeerte. Den 16. qua-
men aen de Eylanden van Orangien.
Daer gingen sp mede aen lant/maekten
bier van 't houdt dat sp vonden / ende
smolten een ketel sneeu-waters / dat sp
in tonneliens deden om te drincken. Drie
van haer gingen over 't Ps nae 't ander
Eplant / daer sp drie Dogels vinghen:
In 't wederom komen viel de Schipper
(die een van de drie was) in 't Ps / daer
bp groot perijckel leet van blijven/want

daer een geweldighe stroom gingh: Sp
koockten de Dogels ende brachten die
den siecken. Daer nae gingen sp weder
t' zepl/ende omtrent den Ys-hoeck, zijn-
de lepde de schupten dicht bp een / riep
de Schipper Willem Barenfz. toe/hoe 't
met hem was ? hy antwoorde / al wel
maet / ick hoope noch te loopen eer wn
te Wardthuys komen / seggende voort's
tot Veer, Gerrit zijn wp omtrent de Ys-
hoeck, soo beurt mp wat op / ick moet
dien hoeck noch eens sien / hier werden
sp weder vontom in 't Ps beset / dat sp
daer blijven moesten.

Den 17. 's morgens quam 't Ps we-
der soo vreeffelijck op haer a: n dringhen/
dat eener de hapren te berghe stonden
die 't sagh; Sp en konden de schupten
niet redden / ende mepnden dat het
haer laetste heen-baerdt vedupde/ want
sp dzeven so schickelick met het Ps he-
nen / ende vorden soo dapper geknelt
tusschen een schosse Ps in/dat het scheen
de schupten souden aen hondert stuchen
barsten: Daer doo? sp de doodt elck oo-
gen-blick vooz haer oogen sagen. Eyn-
delick werter gesep't / soo sp een Conu
aen 't vaste Ps konden vast krijgen / sp
souden de schupten daer bp moghen op-
trecken / en alsoo uyt het quaetste van't
Ps zijn: Desen raedt was wel goedt /
Daer sp noch upt verloft wozen.

maer niemant en doost de kat de bel aen
hanghen/ want het quam op den haal
aen/ nochtans epechte de noot dat men
't doen most/ ende 't meeste most het
minste op-wegen. Veer in desen unter-
sten noot zijnde/ ende denckende dat het
met een gedronckt half goet waghent is/
als de lichtste van allei zijnde/ heest be-
staen een troos aen't vaste As te bezengen
kruppeude van de eene dzyvende schos
op'd' ander/ ende is alsoo dooz Godes
helpende Handt aen't vaste As geho-
men/ daer hy de troos vast maechte aen
een hoogen heuwel. - Doen trocken de
ander die in de schuften waren de selve
daer hy op/doen konde een man meer be-
drijven/dan sp te vooren deden met haer
alleu. Aen't vaste As komende heb-
bense met sneller haest de siecken daer op
gebracht/over eenige laken/ende ander
gereet schap daer sp op mocht en rusten/
losten doort's't ander goet upt de schip-
ten/ ende haelden die mede op 't As/
waer dooz sp dat mael upt de kaken des
doots zijn verloft.

Den 18. hebbense de schuften/die seer
gekrenckt ende gerabzaakt waren/ we-
derom gerepareert ende versien/ alle de
naden dight maeckende/ ende verschep-
den pzesemingen leggende/ daer toe haer
God de Heere middel van hout gaf/ om
't Pick te smelten/ ende alles te berep-
den datter toe diende. Daer nae gingen
sp te landewaert in om eperen te soeken/
daer de siecken seer na verlanghden/ dan
konden geen bekomen/ maer vinghen
vier vogelen. Den 19. bleven sp noch
vast in't As besloten/ende sagen gantseh
geen openinghe/ daer dooz sp 't elckens
mepinden het soude daer haer leste blij-
ven worden/ doch troosten haer weder
tmet Gods genade/die haer so dickmaels
verloft hadde. Den 20. dito/omtrent 2.
O. Son quam de Hoogh-boots man in
de bock/ende sepde/ dat het Claes An-
driesz geschapen was niet lange te sul-
len maecken: Daer op Willem Barentsz
sepde/ mp dichtet het sal met mp mede

niet langhe dueren; De maets hadden
wepnigh vermoeden dat Willem soo
kranck was/ want sp saten met mal-
kaideren en praten/Willem als in Veer-
Caertsen noch diversche propoosten over
ende weder: in 't epinde lepde hy het
Caertsen wegh/ ende sepde/ Gerrit geeft
mp eens te drijcken/ maer als hy ghe-
dronken hadde quam hem sulcken qua-
lijkhept over/ dat hy sijn ooghen ver-
draepde/ ende sterft soo onvoozsen haer-
stigh/dat sp geen tijd hadden de Schip-
per upt d' ander schuibt te roepen/ ende
stracx naer hem sterf ook Claes Andriesz
Dese doot van Willem Barentsz hacht
de maets geen kylene dzoef hept aen/
want hy de principale beleender en eenige
Stuurman was/ daer sp haer naest
God op vertronwden.

Den 30. Jump dreef 't As noch even
hart Oost aen dooz den westen wint/ en
daer quamen twee Beeren op een schos
As dzyvende/ die sp vermoeden de selve
te sijn van 's daegs te vooren: Sp fielden
haer als of sp op de maets aen gewilt
hadden/maer deden't evenu e/ niet: En-
de ontrent 2. Z. O. Son quam der noch
een Beer over 't vaste As recht op haer
aen/maer gelupt hoorende/ ging hy we-
derom heenen.

Den 1. July wask tamelijck weer/
met een M. M. wint/ en quam een
Beer tot ons over swemmen: Maer
wp maeckten hem dooz veel roepen ver-
vaert dat hy wech liep/ ontrent 2. O.
Son quam het As met een schrickelijck
gewelt op ons aen/so dat wp onse schup-
ten moesten op het As halen met groote
moepte en perijkel van ons lijs en leven.
En leede veel aensroot van de Beeren/
die om onse Dictalie liepen/ soo dat wy
wepnich rust kosten hebben: Mae dat
wp eenige dagen aldaer geseten hadden/
zijn wijf. Mammen gegaen nae 't naeste
Eplant om te vernemen offer eenighe
openinghe dooz handen was/ want dat
lange verblijven dat men aldaer vast
saten/ begon ons seer te verdzieten/ geen
upt
sptkomfse fiende hoe men van daer sou-
de komen.

Komende aen de schuigen hebbense
ons dat alles vertelt/ende up iinter noot
moedighept scheppende / hebben ons
dermaent de schuigen ende't goet te wa-
ter te henghen / ende quamen also met
grooter s warichept daer over in 't open
water ontrent de 2. W. Son. Doen
gingmen 't zepl / tot dat de Son was
M. ten 2. ende raekten strax wederom
in 't As / daer up de schuigen op moe-
sten halen. Daer op zijnde konden up 't
Cruys-Eplant sien / reeckenende dat
wp daer noch ontrent een mijs afwaren/
de wint was O. ende O. M. O.

Den 19. July / aldus op 't ps sitteu-
de/zijnder ontrent de voster Son met
ons seven manen gegaen aen't Cruys-
Eplandt/ende daer komende / hebbense
daer in 't M. heel veel open waters ge-
sien / daer deurse gantsch seer verblijdt
waren / also datse haer haesteden watse
mochten/wederom aen de schuigen te
komen/ doch raekten noch eerst 300 epe-
ten diese met haer namen. Aen de schup-
ten komende/verteldense ons hoe dat sp
soo veel open waters bevonden hadden
alsoe over sien mochten / hopende dat dit
nu de laest mael wesen soude dat men
de schuigen over 't ps slepen mosten/en-
de dat ons vooxtaen 't selvige niet meer
gemoeten soude / ende spaken also mal-
kan deren een moet aen. Ayp hooften de
eperen metter haest/ende deelden die on-
der malkanderen / ende toghen flux te
werck ontrent Z. Z. M. Son om alle
dingen vaerdich te malen/om de schuigt
ende bock te water te henghen/ ende
moesten die wel 270. treden over 't ps
trecken/ dat men met grooter couragie
dede / om dat up hooften dattet de la-
ste mael soude zijn. In 't water komen-
de/zijn up deur Godts genadige hulp
op sijn genade 't zepl gegaen met een O.
ende O. M. O. wint/recht voozt laeu/
met een goeden vooztgangh/ alsoo dat
men de mester Son aanbp 't Cruys-

Eplandt raeckten / leggende van de aep
de Naffouwen 10. mijlen.

Ende terstont daer na verliet ons het
ps/ dat men daer gants upt quamen/
dan sagen noch wel wat in de Zee/maer
dat hinderde ons niet/ ende gingen on-
sen coers/ M. ten 2. aen/ met een deur-
gaende koelte upten O. ende O. M. O.
alsoo dat wy gisten dat men in elck et-
mael ontrent 18. mijlen zeplde/ daer
deur wy goet s moets met blyschap ver-
vult waren/ Godt danckende/ dat hp
ons upt soo veel swaricheden (daer in
scheen dat men vergaen soude hebben)
verlost ende gereddet hadde/ vertrou-
wende op sijn goethept/ dat hp ons noch
voortaen genadich helpen soude.

Den 20. dito / hebbende noch heerlije-
ken vooztgangh/ zijn sp ontrent Z. O.
Son gekomen vooz bp den Swarten-hoek
ende op den avont ontrenst M. Son sa-
gen sp 't Admiraliteyts Eylandt, daer sp
ontrent M. Son vooz bp zeplden. Hiet
sagen sp wel bp de 200. Walru ffchen op
een schos As / zeplden dicht bp haer
heen/ en jaegdense daer af/'t welck haer
bp naest niet ten besten vergaen hadde /
want also 't geweldige sterke Zee-mon-
sters zijn / soo s wommense dapper tot
haer aen / als ofse haer leet hadden wil-
len wzeeken/ ende haarden rontom de
schuigen / niet anders dan of sp 't volck
hadden willen vernielen: Dan sp ont-
quagement noch dooz de goede koelte /
maer 't en was doch niet wel gedaen fla-
pende wolven wacker te malen. Den
21. paffeerden sp Capo de Plancio, ende
Langenes. Den 22. komende ontrent
Capo de Cant, is Veers volck aen landt
gegaen/ om eenige Dogels ende eperen
te soecken/ doch en vonden der geen /
maer daer nae ontrent Z. Son sagen sp
een klip die vol Dogelen sat/daer zeplden
sp aen/ en wierpen met steenen daer op/
dat sp 22. Dogelen kreghen/ en 23. epe-
ren/die een van't volck van de klip hael-
de. Outrent Z. M. Son quamen sp we-
der aen een hoeck/ daer sp wel ontrent
125. Vogelen kregen / die men met de handt op haer nesten greed / wacr uyt scheen dat sp vooz niemant vzees en hadden dan vooz Dossen ende andere wilde beesten / die tegens die hooge steple klippen niet op en komen / want haddense vooz de menschen vervaert ofte schouw geweest / sp hadden 't lichtelijck konnen ontvliegen / maer nu scheen wel/warense op de klip t' eenmael sofgeloos / die so stepl was / dat de maets in geen klep perijckel en waren van armen en beenen te vzeken / bp sonder in 't af klimmen. Dese Vogels hadden elck maer een ep in 't nest / ende dat op de bloote klippen neer/sonder eenigh stroo oft ander ruppte daer bp so dat wonder is hoe sp d' eperen in sodanigen koude komen uthzoden. Als sp nu wederom van lant staken / kregense recht in de windt / ende 't wasser oock so vol ys datse naer lange laveren ende vergeeffe moente daer wederom in raerliten. De Schipper die met sijn schupt bet t' zee-waert in was/ siende dat sp in 't ys waren / ende daer in noch zeplden / vermoede dat sp noch openinge sagen / (gelijck sp oock deden) daer sp nae toe zeplden / wende daerom mede na haer toe/ ende quamen bp mal-

kanderen aen 't landt/daer sp een goede haven vonden/beschermt van meest all winden. Hier gingen sp mede op 't lande raepten hout/daer bp sp de gebar gen Vogelen hockten. Den 23. dit was doncker ende mistig weder met ee N. wint / so dat sp inden selven Inham moesten blijven leggen / ondertussche gingender eenige te landewaert in / ende vonden een deel goede Goud-steentjens. Den 24. namen sp de hoogte des Sons ende bevonden dat sp daer laghen op 73. graden 10. min. Sp moesten noch aen strant blijven/ende gingen al weder om steentjens rapen / van de beste die sp noch opt gevonden hadden. Den 26. gingen sp t' zepl ontrent Z. Son / ende alts den Inham seer groot was/wiert 't wel midder-nacht eer sp daer boven qua men Den 27. toepdense doo? 't gebroken ys heenen/ langs 't lant/ ende quamen 's avonts ontrent de M. Son ter plaetse daer een geweldige stroom ging/ daer doo? sp mepnden ontrent o:tmarg te sijn/want sagen een grooten Inham/ die sp gisten dat doo? gingh in de Cartarische Zee: ontrent A. Son pafferde sp de Cruys-hoeck, ende zeplden tusschen 't vaste lant ende een Eplandt doo?

<figure><img src="image_50.png" /></figure>

Den 28. Julij zeplden sp langs't lant heen / ende quamen Z. M. Son vooz

<figure><img src="image_51.png" /></figure>

S. Laurens Bay ofte Schans-hoeck. Daer vonden sp om den hoeck twee Russchen. Lodgier
Een vin
den twee
kussie
Lodgien.

Lodgien leggen / waer dooz sp ten deele
verblijdt waren / dat sp eens ter plaetse
quamen daer sp menschen vonden/maer
ten deele waren sp oock beducht/om dat
die Menschen wel dertigh sierck wae-
ren / niet wetende wat het vooz volck
mocht wesen / Wilde of andere ondumpt-
sche. De Hollanders quamen met groo-
ten arbept aen landt / 't welck de Aus-
schen siende lieten haeren arbept staen /
ende quameir nae de Hollanders toe /
doch sonder geweer. Malkanderen ge-
naekende/deden sp aen weder zijde/ eick
op sijn maniere / malkanderen groote
eerbiedinge. Sommige onder haer wer-
den de onse kennende/ende sagense deer-
lijck aen / waer over de onse haer mede
quamen te kennen / ende saghen dat het
de selve waeren / die de reps te vooren
(doen sp dooz de Weygats voeren) in haer
Schip geweest hadden/ende daerom/so
sp wel mercken konden / over haer ont-
set ende bekommert waren/siende dat sp
nu so mager ende ontstelt/ met sodanige
open schuptjens daer quamen swerven/
die sp doen so wel gestelt met soo heerlijc-
ken Schip / van alles wel versien / ge-
den hadden.

Houden
sp zaech
gemelde
kussen.

Onder haer waerender twee die den
Schipper ende Veer vziendelijck op de
schouder sloegen / als haer noch van de
voozgaende reps kennende (want nie-
mant dan sp twee en hadder doen van de
onse in de Weygats geweest) ende vzaeg-
den haer nae haer Crabble, of Schip. Sp
geen Colck hebbende / bedupden haer
dat sp 't Schip in 't ps verloren hadden /
waer op de kusschen sepden / Crabble
propal, Dit/mepnden d' onse was te seg-
gen/hebdp 't Schip verlooren? ende ant-
woorden Crabble propal, jae wp hebben
't verlooren. Doen bedupden sp / datse
met ons wijn in 't Schip gedroncken
hadden/daer over dat een van de maet s
in de schupt liep ende tapte wat waters/
dat hp haer liet proeven / maer sp schud-
den haer hoofden / seggende no dobre,
dat is niet goet. Daer nae is de Schip-

per haer naerder getreden / ende heest
hem in de mont laeten sien / om te ken-
nen te geven dat hp met de zijne van 't
scheur-bupck gequelt was / ende of
sp geen raedt daer toe wisten: Sp ver-
stonden dat de onse honger hadden / en-
de een van haer liep terstont nae de Lod-
gie / halende een ront roggen-Bzoodt
ontrent acht pont s waer sommighe ge-
roockte Vogels: De Schipper danckte
haer / ende gaffe weder eit half dozijn
beschijnten / leydende twee van haer
noch eens schenckende van de Wijn die
hp hadde / d' ander maets gingen daer
sp laghen / ende koockten bp haer over
wat beschupts met water / om wat
warms / in 't lijf te krijgen / wel blijde
zijnde ende God danckende dat sp 't eer-
ste in derthien Maenden eens wederom
Menschen sagen. 's Morgens den 29.di-
to hebben de kussen begonnen gereet-
schap te maecken om wegh te zeplen /
gravende uyt den ringel sommige ton-
nen met Traen / diese daer onder begra-
ven hadden / ende nu t' scheep hrachten.
d' Onse niet wetende waer sp heenen
wilden / sagen datse nae de Weygats lie-
pen / daer over hebbense mede zepl ge-
maeckt / ende volghden haer nae / dan
't werdt so mistigh ende mottigh dat sp
malkanderen quijt werden: Doch zijn
d'onse evenwel voozt gezept tusschen de
twee Eplanden dooz / tot dat sp weder-
om dicht in't ijs beset werden/ende geen
openingen sagen / waer dooz sp vermoe-
den ontrent Weygats te moeten zijn/ en-
de dat de N. W. wint het ijs aldaer in
den Inham t' samen gedzeven hadde:
Sijn daerom met grooter moepte we-
derom te rugge gebaren tot aen de twee
vooznoemde Eplanden / ende hebben
aen 't een van dien hun Schipten vast
ghemaeckt.

Den 31. roepden sp van dit Eplant
na een ander daer twee kruissen op ston-
den/ daer dooz sp mepnden dat aldaer
eenigh volk gelegen hadde op haer nee-
ringe/maer vondender niemant.

F

Sp
Lepel-
bladeren

Sp gingen hier t' haren grooten ghe-
luck op 't lant/want vondender Lepel-
bladeren / die haer wonderlijck wel te
passe quamen / gemerckt sp veel sfecken
hadden ja meest al/ alsose van 't scheur-
buick geplaeght waren / dat sp nauwe-
lijckz voozt mochten. Sp aten desse bla-
deren by hand vol op/want sp in Hollant
veel hadden hooren seggen van haeren
kraght/maer bevonden die meerder dan
sp gehoozt oft gemeent hadden / ende 't
hielp haer soo merckelijck ende hae-
stigh/dat sp selfs verwondert waren/ja
sommige aten terstont weder beschjupt/
dat sp kozts te vooren niet hadden kon-
nen doen.

Sp fe-
ken ober
nae ku-
landt.

Den 3. Augusti 1597. werden sp van
beraet van Nova Sembla over te steeken
na Ruflant zepiden derhalven Z. Z. W.
aen tot de ooster Son toe/ende quamen
doen wederom in het ijs 't welck haer
gantsch bezveest maeckte/want sp had-
dent al overgeset ende adieu ghesep.
Dus in 't ijs sittende met stilte/ roep-
den sp met grooten verdzietigen arbept
daer dooz/ende raeckten ontrent Z. W.
Son wederom in de ruyne zee / daer sp
geen ijs vernamen : Voozt-zeplende
meynden sp de Busse kust te genaecken/
maer ontrent de N. W. Son raeckten
sp weder in 't ijs / daer dooz sp gantsch
verslagen waren/duchtende dattet haer
altijt aenhangen soude/ende dat sp nim-
merimeer daer van soudc ontslagen woz-
den : Ende also sp met de bock niet wel
voort konden/ noch den hoeck van 't ijs
te boven zeplen/werden sp gedwonghen
haer daer in te begeven : Daer in zijnde
hadden sp 't wat beter/ende quamen
met grooten arbept in't open water.De
Schipper / die in d' ander schjupt was/
als beter bezepit zijnde / quam den As-
hoeck te boven / en quamen also weder-
om by malkanderen. Den 4. dito on-
trent Z. Son op de middagh sagen sp de
kuste van Ruflant vooz iut leggen / dies
sp heel verblijt waren/ ende wat nader
komende / roepden aen lant /daer sp la-

gen tot de Z. W. Son toe: Doen zijnde
van daer voozt gezeplit lancy de Busche
kust met tamelycken vooztgangh; ende
ontrent N. Son sagen sp weder een Bus-
schen Jolle/tot de welke sp riepen Can-
denoes, Candenoes, maer de Buschen
riepen wederom Pitzora, Pitzora, te ken-
nen gebende dat de onse niet by Cande-
noes (so sp meenden) maer noch eerst by
Pitzora waren/want sp dooz 't Compas
dat op een kist met psere banden stont /
also waren verlept geweest/ dattet haer
wel twee streeken scheelde: Dies sp/sieu-
de dat sp aldus verdoopt waren/daer ble-
ven leggen/ende verwachten den dagh.
Den 5. dito/isser een van de maets aen
landt gegaen/ende bevont datter groen-
te was met sommige klepne boomkens/
roepende d' andere toe dat sp met Boers
soude te lande komen / want daer was
wild te schieten/daer sp seer in verblijdt
waeren; want haer eten was so goet als
op/behalven alleenlijck noch wat ver-
schimmelt Boodt/ so dat sommige rie-
den / men soude de schlupten verlaeten /
ende te landewaert in loopen/ oft wae-
ren alle geschapen van honger te sterven
Den 6. Augusti vermaenden sp haer om
voozt te roepen (also 't recht in de wint
was) ende ument dien Inham te komen /
maer ontrent diee misl geroept hebben-
de/konden niet verder komen/so om des
contrarien wints wille/ als ook om dat
sp moedeloos ende krachteloos waeren/
ende 't lant hooger naer 't N. O. streck-
te/ als sp wel gemeent hadden. Den
7. zepiden sp ument den Inham/ende qua-
men op den hoeck van 't landt daer sp
eerst geweest waren: Hier moesten sp 't
dooz contrarie wint weder vast maeken/
daer dooz hum herte heel klepn wert /
siende geen umentkomst hoe sp van daer
souden raken. De sieckte ende honger
verteerde schier haer blepsch ende bloet :
Dan hadde deerlick sien mogen helpen /
't soude wel gebetert hebben. Den 8. en-
de 9. wasser noch al geen beterschap.
Derhalven zijnder eenige van de maets
aen

aen
aen lant gegaen/ende sagen ten laesten een Baecken staen/tusschen Candenoes ende 't vaste lant van Buslant/ daer upt sp vermoeden dat het de cours was daer de Russen henen quamen In 't wederom komen vondense onder wegen een doode Zee-robbe/ die seer stanck/ sp sleeptense mede tot aen de schipt/ ende

meenden een goet wilt-baedt daer aen te hebben/door dat se grooten honger leden/doch de andere verspaeckense noch seggende/sp souden daer de doot aen eten en daerom liever noch wat lijden/mogelijk hoe't de Heer versage.Den 11 roepden sp totter 2. Son toe/ ende kreghen doen een moe koelte upt den 2/ so dat

<figure><img src="image_52.png" /></figure>

<figure><img src="image_53.png" /></figure>

<figure><img src="image_54.png" /></figure>

sp zepl maeckten met een goede vooztgangh/ en kreghen 4. a 5. Dogelen soo groot als Dimben aen de zeplen/die wu met onse handen grepen/ dat ons wat verheugden/ maer savonts begont hart te waepen/ soo dat sp aen 't lant roepde/ daer sp uyt ging om vers water/ maer konden geen bekomen. Sp stelde tenten om onder te schuilen want het begon geweldigh te reghenen/ ende 's middernacht's oock dapper te donderen en te blyemen/dooz alle 't welcke de maets wederom bijster Mismoedgh waeren/ siende datter noch geen onset vooz ogen was/ ende sommighe wenschten om haer doot.

Den 12. dito omtrent O. Son sagense een Busche Lodgie aen komen met volle zeplen/waer dooz sp niet wepngh verblijdt waeren/haer haestende wat sp mochten om de schipten in't diep te krijgen/ende daer na toe te zeplen. By haer komende gingh de schipper in de

Lodgie/vragende hoe verre sp noch van Candenoes waeren/ maer konde sulckp (dooz onkunde van de spaecke) uyt haer niet verstaen: Sp staecken vijf vingeren op/'t welck de onse haer lieten dicken soo veel te beduarden/ als datter vijf Crupssen op 't lant stonden/ bzachten oock haer Compas voozt/ ende wesen dat het landt N. W, van haer lagh/ 't welk de onse op haer Compas in de al soo bevonden. Also sp nu geen beter beschept vande Russen konden vernemen/tradt de Schipper wat nader:ende wees haer een tonne met visch die sp hadde/vraghende of sp die wilden verkoopen/ende haer thonende een fiael van achte. Sp dit verstaende/ gaven hem hondert ende twee vissen/met sommige koekken die sp van meel gesoden hadden/in 't koken van haren visch. Omtrent 2. Son schepden de onse van haer/ wel verblijt zynde dat se wat victualie bekomen hadde/ want sp hadden langen
tijdt niet dan vier oncen hloodts daeghs ghehadt / ende daer water toe / sonder pets ter Werelt meer. De visschen deelden sp onder malkanderen om/elck even heel / soo wel de minste als de meeste/ sonder onder schept. Den 13. ginghender twee van de maets aen landt/om te vernemé of de hoeck van Candidoes aldaer in zee streckte/wederom komende/ zenden/ sp konden anders niet bemerckien/ of 't was de hoeck die sp ghemeent haden. Daer over sp alle goets moets zijn de wederom in de schupten gingen/ende roepde soo bp 't lant heenen. Des namiddaghs ontrent de Z. W. Son/sagen sp dat de hoeck die sp gesien hadden/ ontviel nae 't zynden/ daer dooz sp nu vooz gewis hielden dat het de hoeck van Candidoes was/ van daer sp mepnden te zeplen over de mont van de Witte Zee/ over sulcr lepden sp malkanderen aen boort/ende staken epndelisch van 't lant af/ als sp meenden/ over de Witte Zee naer Rufflandt toe: Aldus zeplende met een goede vooztgangh iffer omtrent middernacht een groot onweer upt den noorden ontstaen / waer dooz de twee schupten van malkanderen verdoolden. Den 14. begont heel op te klaren/so dat die in Veers schuyp waeren haer andere maets effen sagen / en deden alle neergstighept om bp haer te komen/ maer konden niet/ overmits dat het mistigh werdt. Den 15. voozt zeplende met een mope koelte/ sagen sp ontrendt de Z. Son het lant/ende meenden dat sp nu aen de west-zijde van de Witte Zee waren vooz bp Candidoes, komende dicht onder 't land / saghen sp daer ges Russche Lodgien leggeu/ daer sp na toe zeplden/ ende vzaeghden de Russen hoe verre sp noch van Kilduyn waeren: Die bedupden haer / datse noch verde van daer waren/ als noch zijnde aen de oost-zijde van Candidoes, sp sineten haer handen in een/ en wilde daer mede bedupde/ dat de onse noch over de Witte Zee moesten/ ende dat het seer periculeus

soude zijn/daer met soo k' eme schuptyn over te varen/gaven de onse gevaeght zijnde/ een hroot/ dat sp alsoo hooogh met goede smaeck al roepende op aten/maer konden niet ghelooven dat sp noch eerst daer omtrent waren/ want lieten haer dicken al over de witte Zee te wesen. Den 16. setteden sp haer cours na een Russche Lodgie toe die sp aen stuurboort gesien hadde daer sp met groote moepte bp quamen/ vragende haer na Sembla de Cool oft Kilduyn, maer sp schudden haer hoofden/ ende gaven te kijken dat het Sembla de Candidoes was: Dit en geloofde de onse niet/ende begeerde van haer eenige spijse/sp gaven haer een deel schollen/ daer de Schipper haer een stuck gelts vooz gaf/ ende zeplde de onse doen van haer af om dooz 't gat te komen daerse vooz lagen/ alsoo dat in zee streckte: Maer de Russchen siende dat sp op onwegh waren/ ende dat de vloet meest verloopen was/ sondé twee mannen met een groot hoot in een kleyn Jolletjen nae de onse toe/ende bedupden haer/ sp soude wederom aen haer schip komen/ om malkanderen naeder te onderrechten. De onse gaven haer een stuck gelts met een stuk linden/ maer sp bleven al bp ons/ en die van de groote Lodgie staken speck en boter om hoogh/om de onse bp haer te locken; komende bp haer/ haelden de onse haer Caert vooz den dagh/ waer upt sp haer onderrechten/ datse noch aen de oost-zijde van de Witte Zee en Candidoes waren. Dit verstaende/ waren de onse seer beducht/dat sp noch so verre repse te doen haddé over de Witte Zee/ maer allermeest om haer andere maakers die in de bock waeren: De Schipper kocht van de Russchen drie sachen meels/darde halve zijde speck/ een pot met Russche boter/en een tonneken met honigh/ tot pzeviesie so van zyn volck/ als van de andere maets of sp weder bp een quamen. Middelertijt was de vloet verloopen/ende sp zeplde met de vooz-ebbe
ebbe wederom uyt doo't gat daer hum't
kilepne Jolleken aen quam/zeplende tot
sp een uptstekenden hoeck saghen/die sp
meenden dat Candenoes was : Daer
bleven sp op den avont leggen/en kooch-
ten een pot vol water en meel / dat haer
seer wel smaeckte/om dat daer wat spek
ende honigh in was/so dat sp doen lustig
kermis hielden/ maer waren ondertus-
schen bekommert met haer andere
maets/ die sp niet en wisten waerse
mochten ghebleven zijn.

Krigschen
van mal-
handeren
tijdigh.

Den 17. aen't ancker leggende sagen
sp 's mozgens in den dageraet een Russe
Lodgie uyt de witte Zee aen komē/dacr
sp slucky nae toe roepden/ en by haer ko-
mende kregē terstont ongeepst een zoot:
De Russen bedupden haer so sp best kon-
den/dat sp haer andere maets gesproken
hadden / en datter 7. mannen op waren.
Als nu de onse dit qualick konde verstaē
ost ghe looven soo staken sp seven vinge-
ren op/en wesen op de schupt/daer mede
betepkende dattet mede sodanigen open
schupt was / ende datse haer vhoodt/
vleps/visch en anders meer verkocht
hadden. De onse verblijdt zijnde/werde
bp haer een Compasje siende/ 't welk sp
kendē/en gekomen was van haer Hoog-
boots-man / vzaeghden derhalven hoe
lange het geleden was dat sp de maets
gesien hadden en waer ontrent ; Sp be-
dupden/des daeghs te voren/ende deden
de onse alle err ende vziendtschap / die
haer grootelijcky dauckten/ende wel ge-
moet zijnde dat sp tijdinge hadden van
hate mackers/ te meer om dat de selve
so wel gespijsf waren/ daer sp allermeest
in bekommert waren gewee st. Koep-
den derhalven met alle blijt na haer toe/
of spse bekomen konden/ ende den gant-
schen dag geroept hebbende langs't lant
henen/vonden ontrent de middernacht
een afwateringhe van versch water/
daerom sp te lande gingen/haelden wa-
ter ende kregen mede eenige lepel-
bladeren.

Den 18. 's mozgens ontrent de O.

Son/haelden sp de steen daer sp aen la-
gen/in plaets van haer werp-anker op/
ende roepden al langhs't lant henen tot
de Z. Son toe/ doen sagen sp een upt-
steeckende hoeck/ met schemeringe van
eenige Crupcen/ en ontrent de Son M.
mercktense aen de tepkens beschepde-
lick dattet de hoeck van Candenoes was/
aen de mont van de witte Zee/ daer sp
langhe nae verlanght hadden. Desen
hoeck is een keinelicken hoeck met vijf
Crupcen daer op / en men kan perfect
sien hoe hp aen bepde zijden ontvalt/aen
d' een in 't Z. O. ende aen d' ander Z.
M. Als sp nu van mepninghe waren
van daer over te steken nae de west-zijde
van de witte Zee aen de Lapsche kust/
bevonden sp dat haer eene vaetgen met
water meest uptgeleckt was / ende ver-
midts sp wel 40. mijlen weegs te vaeren
hadden / eer sp by eenigh versch water
souden komen/ sochten sp noch eerst aen
lant te roepen om versch water te halen
maer om dat het rontom so seer barren-
de/dozsten 't niet bestaen / en gingen op
Gods genade t' zepl/ maertkeude een af-
steecker ontrent M. D. Son/ ende zepl-
den dien gautschen nacht/ als mede den
dagh daer aen volgende met soo goede
voort-ganck/dat sp den 20. dito/'s mo-
gens ontrent de O. M. O. Son het lant
saghen aen de west-zijde van de Witte
zee/'t welk sp doo't rupssen van de lant-
see gewaer werden/eer sp 't sagen/ dan-
kende Godt dat hp haer in dien tijt van
omtrent 30. uren over de Witte Zee ge-
holpen hadde/zijnde ontrendt 40. mij-
len weeghs.

Doo't lant wesende/ ende siende niet
veel voozdeels te konnen doen met bare'
zijn sp daer tusschen eenige klippen in-
gelopen op een goede reede / en een wep-
nigh binnen komende/ sagen een groote
Russe Lodgie leggen/ met noch eenighe
hupsen daer menschen in waeren/ roep-
den derhalven na de Lodgie toe/maeck-
ten haer schupt daer aen vast/ en gingen
te lande nae de hupsen/ daer hum groote
46 Derde Schip-vaert van Willem Barentsz.

vrientschap geschieden / want werden in
harestoben gelept/daer sp haer natte kle-
deren dzoogdē / en voozts seer hertelik ge-
noot op een sode visch. In dese huys liens
waren 13. mannen/ die alle morghens
met twee schupten voeren upt visschen/
daer twee van haer het bewint over had-
den. Sp behielden haer seer sober lick en-
de aten meest visch tot visch. Boben desse
13. mannen waren noch twee Lappen
met drie wijven/ ende een kint / die wel
dapper armelich leefdē van't overschot
dat haer de Kussen gaven/ so een stukk
visch ende eenige hoofden die sp wegh
wierpen/welke de Lappen dan met
grooter danckbaerhept op namen/ so
dat sp van wegen haer armoede/de onse
hoe sober sp 't selven mochten hebben/
noch tot medelijden beweeghden/ ende
heel deden onsetten.

Den 21. kocht de Schipper versche
visch/ende aten die/ dat in langhe niet
gheschiet en was/ den buyck vol/ daer
bp kokende pap van meel en water / in
plaetse van hzoot/soo dat sp nu goedts
moets waren. Des namiddaeghs gin-
ghen sp wat bet in 't Lant/ om lepel-
bladers te soeken/ ende sagen ondertus-
schen twee mannen op't geberghte/daer
dooz sp tot malkanderen sepden/ hier
moet meer volcks woonen/ maer keer-
den/ sonder meer acht daer op te slaen/
nae de schupt toe. De twee mannen/
zijnde van hare maets upt de andere
schupte/quamen den bergh af na de
Kussel Lodgie toe om eenighe spisse te be-
komen/dan alsof daer onversiens aen-
quamen/ende geen gelt bp haer hadden
soo haddense voo/ haer genomen een
paer hzoeken upt te schieten (die sp wel
twee ofte drie over een hadden) om de
Kussen daer mede te betalen/ maer als
sp begonnen te naderen/sagense d'ander
schupt leggen/ en werden malkanderen
kennende/ daer dooz sp aen bepde zijden
seer verblijt / malkanderen omhelsen-
de / en met malkanderen wat gegeten
hebbende/dzinckende van den klaren als

in den Lijhin vooz-by Ceulen loopt. De-
se maets met haer schupte hadden in
noch meerder swarighept geveest / als
d'andere daer wy van verhaelt hebben/
danckten daerom gesamentlik den goe-
den Godt / dat hy haer soo genadelick
ghespaert / ende noch wederom bp
malkanderen gebzacht hadde. Den
22. quamen d'andere maets met de bock
bp de schupt/daer dooz sp alle gelijck wel
verblijdt waren / ende bewilligden doen
de Rock van de Kussen dat hy haer een
sack Meels tot hzoodt backen soude /
't welck hy dede: Middelertijdt de Dis-
schers upt der Zee komende kocht de
Schipper van haer vier Cabbeljauwen /
die sp te vier deden / ende als sp nu over
maeltijdt waren/ quam de Overste van
de Kussen bp haer / ende siende dat sp
wepnigh hzoodts hadden / gaf haer een
hzoot; Sp nooden hem om met haer te
eten / doch wilde daer niet toe verstaen/
vermits het hare vasteldagh was/ ende
de onse eenige boter oft vet over de Disch
gesmolten hadden: Ja men konde niet
so veel van haer krijgen/dat sp eens me-
de wilden dzincken/ om dat de nap wat
vet gewoorden was/wilden oock den on-
sen hare nappen niet leenen om upt te
dzincken/ so superstitieuselick onderhou-
den sp hare vasteldagen. Den 23. heest
de Schipper den Oversten van de Kuss-
sen een goeden dzinck-penning gegeven/
ende den kock betaelt van zijn moepte
in't backen/daer van sp hem bepde seer
bedanckten/ ende de twee schupten zijn
op den avont omtrent wester-Son van
daer t' zepl gegaen tegen't hooghste wa-
ter. Den 24. omtrent ooster Son zijn sp
bp de seven Eplanden gekomen/daer sp
veel Ditschers vonden die sp vzaeghden
nae Kool oft Kilduyn, ende wesen haer
al west aen / 't welck sp mede so verston-
den/ wierpen haer oock een Cabbeljau
toe/ die de onse dooz den goeden vooz-
gangh die sp hadden/ haer niet en kon-
den betalen/ maer bedancktense / seer
verwondert zijnde over haere beleest-
hept;

Dat 10.
daghen
komense
wederom
bp mel-
handeren.
hept; Omtrent wester Son vonden sp weder eenighe Difchers / die nae haer toe roepden / ende vzaeghden waer haer Crabble ofte Schip was / sp antwoorden op so veel Aussen als sp geleert hadden / Crabble Propal, 't Schip is gebleven / waer op de Difchers wederom riepen / Cool Brabante Crabble, daer upt de onse verstonden / datter tot Cola eenighe Pederlantsche Schepen waren.

Den 25. dito hebben sp Kilduyn omtrent de zupder Son in 't gesicht gekregen / ende zijn omtrent 2. 2. W. Son aen't west-epinde des selven Eplants gekomen. Te Schipper ging sluier te landewaert in / ende vonter vijf oft ses kleime huys kens / daer Lappen in woonden / die byn vzaeghde of dit landt Kilduyn was / sp beduypden jae / ende datter tot Cola drie Brabantische Crabblen lagen maer dat de twee dien dagh souden af-varen. De Maets dit bescheut hebbende / zijn van daer omtrent W. 2. W. Son af-gevaren / in mepninge zijnde naer Warthuys te zeplen / maer in 't zeplen zijnde / gaf de wint so geweldig op / dat sp't over nacht niet en dozsten in Zee houden / ende namen haer cours achter twee Klippen na 't Landt toe: Daer vonden sp weder een kleyn hutghen staen met drie mannen daer in / die haer vriendelick ontsingen / ende gebzaeght zijnde / offer geen Schip te bekomen was om naer Hollant te varen / antwoorden mede so d' ander Lappen gedaen hadden / datter drie Schepen lagen daer van de twee dien dagh mepneden af te varen. Wyders gebzaeght zijn-de / of sp met een van de onse over Land nae Cool wilden gaen / men soudet haer eerlick loonen / ontschuldigden haer datse niet van daer en mochten / maer gelepten nochtans den Schipper met een van de maets tot over den bergh / daer sp eeneige Lappen vonden / waer van sp den eenen verwilligden / dat by met een van de onse naer Cola gaen soude / heim belovende twee Healen van achten. De Lap was te vzeden / en nam een Boer mede

onse maet een boots-haeck / ende trocken noch tegen de na-nacht op de loop.

Den 26. hebben sp bepde haer schuften op 't landt gesleept / ende 't goet daer upt gelost / om wat te verluchten / gaende voozts by de Russen / daer sp haer warmden / de spijse die sp hadden / kockten / ende wederom twee maels 's daegs aten / als siende dat sp nu al-te-met wat meer by volck komen souden. Sp dronken oock van der Russen dzank / by haer Quas genoemt / die gemaeclit woert van allerlep stucken verschimmelt hoot / ende nochtans de maels wel smaeckte / door dien sp in lange niet anders gedroncken hadden dan water. Sommige wat te landewaert in gaende / vonden daer seltiere blauwe bessen / ende ook bzaem-bessen / die sp aten ende haer wel bequamen / wat sp voelden perfect datse haer genasen van scheurbupck.

Den 27. waast lelijck weder / met een geweldigen storm upten N. N. W. also dat wy daer een lager wal hadden / ende genoot saeckt waren (te meer om datter een spingh-stroom vooz handen was) den bock metten Schupt heel hoogh op 't lant te slepen.

Als wijse in veel verder op 't hoogh gebzacht hadden / als wel vooz heen / upt veeze van 't hooghe water / soo zijn wy noch verder opwaerts gegaen by den Russen / om by haer vyer ons te warmen / en te kooke dat wy hadde / midlertijt sont deschipper een van onse Maets nae 't strant aen de schuften / om daer een vyer op de vijpster te maken die daer was / op dat als men volchde / dat wy daer dan een vyer souden vinden / ende den roock daer-en-tusschen over gegaen soude zijn. Ende terwijlen de eene maet daer was / ende d' ander vast aen qua men so dreef het water so hoogh dat bepde de schuften in't water gesmeten werden / daer deurse in een groot perijckel van blijven waren / want daer waren in de schuift maer ». Mannen / ende in de bock 3. die met nauwer noot ende swaren

Russen byzantes.
ren arbept de schuutten qualijck van den
wal konden houden/datse niet in stuken
gesmeten werden. Wp dat siende /wa-
ren seer beducht ende konden haer niet
helpen/even wel noch Godt danckende
dat hy ons eerst so verde gebzacht hadde
dat men even wel voozt souden moghen
komen / oft wy de schuutten verlooren /
als 't gesien was. Ende het regende dien
dach ende nacht geweldigh / daer deur
wy groot ellendt ende ongemack leden /
want wy werden deur nat/ende konden
ons niet decken noch daer vooz bescher-
men / maer die in de schuutten waren le-
den noch den meesten noot/datse in sulc-
ken weer ende reghen aen de leger wal
verblijven moesten.

Den 28. Augusti wasf tamelijck we-
der / also dat wy de schuutten wederom
op't lant haelden/om die reuste van't goet
daer upt te lossen / om dat perijckel te
ontgaen daer de schuutten in gheweest
hadden/om dat de wint noch stijf upten
A. ende A. A. W. waepde. De schu-
ten op't lant zijnde/hebben wy de tenten
daer over gespannen om ons daer onder
te behelpen/want het was noch al even
mistich / regenachtigh weder/groot ver-
langen hebbende tijsdinge te krijgen van
onsen maet / die met den Lappe na Co-
la gegaen was/om tijsdinge te vernemen
oft daer oock eenige schepen waren daer
mede men nae Hollandt mochte varen.
Middlertijt dat wy daer laghen /haelde-
men daghelijck te landt-waert in noch
van de blaeuwe bessen ende bzaembesien
die wy aten / ende ons groot goet deden.
Den 29. sagen sp op't gebergte den Lap/
die met een van de maets naer Cola ge-
gaen was/weder aen komen/ doch son-
der sijn met-geselle / dat haer wonder
gaf/ende waren daer in beducht/ maer
de Lap bp haer komende / gaf den

Sp ont-
sanghen
een brieſ
van Jan
Cornelisz
Aijp.

Schipper een brieſ/die bp stracx opende
ende las/den inhout was/dat de Schziij-
van des brieſs grootelijck verwondert
was van hare aenkomste aldaer / ende
gantsch beducht was geweest dat sp al

lange om den hals waren / derhaften
bp nu des te meer in haer komste ver-
blijt was/ ende soude terstont met allen
nootdruft van een ende dinken bp haer
komen/ondertepkent/bp my Ian Cor-
nelisz Rijp. Dooz dese blijde tijsdinghe
hebben sp den Lappe zijn beloof de pen-
ningen gegeven/ ende daer-en-boven
noch eenige kiecederen (als boxen / kou-
sen ende anders)geschoncken / dat bp
heel op sijn Hollantsch toe-gemaerkt
was Dese Lap was so sterck in 't gaen/
dat het wonder om seggen is/want in 't
upt-gaen/so zijn reps-gesel sepde/waren-
se met een stijve gangh twee daghen en
twee nachten op de wegh/ eer sp te Cola
quamen/ ende nu in 't wederom komen
was bp maer een etmael onder weghe /
dat immers de rechte helft scheelde :
Daer over de maets tot mallanderen
sepden/ bp moest kunsjens komen ; bp
gaf haer oock een patrijs / die bp onder
wege geschoten hadde.

Den 30. waren sp noch bekommert/
wie die Jan Cornelisz. was die aen haer
geschreven hadde. Onder ander werter
gesep't oft niet wel die Jan Cornelisz we-
sen mocht die met haer in een compag-
nie gevaren hadde/doch ontgavent haer
weder / om dat sp immers soo seer wan-
hoopten van sijn leven/ als bp van 't ha-
re / mepnende dat bp 't noch quader ge-
hadt hadde dan sp/ ende over lange ver-
gaen was. In't epnde vont de Schipper
noch onder zijn zieven de handt van die
Ian Cornelisz. die met hem gevaren had-
de/ ende bevonden doen dat het de selve
Man was die desen brieſ nu geschreven
hadde / daerom sp immers soo seer ver-
blijdt waren van sijn behoudenisse / als
bp van de hare moght zijn. Middeler-
tijdt isſer een Jolle komen aen roepen
daer Ian Cornelisz selven in was/met de
Man bp haer uptgesonden : Daer ont-
singen sp malkanderen aen landt met
grooter blijſchap / als of elck aen weder
zijde den anderen van der doot wederom
levendigh gesien hadde/want sp hadden
mal-
<figure><img src="image_55.png" /></figure>

<figure><img src="image_56.png" /></figure>

<figure><img src="image_57.png" /></figure>

malkianderen al over langhe doodt geschickt. Ian Cornelisz. hacht een Conrostocher Vier mede / als oock Wijn ende Brande-wijn / Zoodt / Dleesch / Speek / Salm / Supcker/ende meer ander proviande / dat de maets seer vermaechte. Den lesten Augusti maackten sp gereetschap om van daer te zeplen na Cola, den Auffen heerlick bedanckende/ ende een goet stuck gelts scheuickende booz haer herberge/ende zijn 's nachts omtrent de noorder Son met het hoogste water van daer gezeilt.

Den eersten Septembris in de morgen-stondt omtrent ooster Son / zijn sp aen de west-zijde van de Bibier van Cola gekomen / zeplende ende roepende voort daer in tot omtrent de midder-nacht. Den 2. dito roepden sp voort de Bibier op/ende sagen daer eenige boomen aen den oever/ dat haer verhenghte als of sp nu eerst in een niemwe Werelt gekomen waren / want en hadden in alle den tijd die sp upt-geweest waren nergens boomen gesten. Omtrent W. D. W. Son quamense aen't Schip van Ian Cornelisz daer was 't wederom niemwe kermis met de maets die daer in waren / en't te vooren met de selve Schipper mede waren geveest op de reps van 't voozleden Jaer. Metten donckeren avondt qua-

men sp vinnen Cola, ende's ander dagys hachten sp alle 't goet te lande / daer sp te Cola haer doen ververschten van de moepelickhept des weghs / honger ende ongemack / die sp geleden hadden / om alsoo wederom tot gesonthept ende sterckte te komen. Den 11. hachten sp met consent van den Bavaert, oft Gouverneur van den Groot-Dozst / haere schuften in 't koopmans hups / ende lieten die daer staen/tot een gedachtenisse van de langer verre/ende nopt bezeplde wegh/ welke sp met die open schuften bp na vier hondert mijlen door ende langs de zee geven hadden tot Cola toe/daer van de Inwoonders aldaer sich niet genoegh en konden verwonderen

Den 15. Septembris zijn sp de Bibier afgevaren met een Lodgie nae Ian Cornelisz. Schip/dat omtrent een half mijl van daer laght/ ende 's naem middaghs zijn sp met het Schip de Bibier bet afgezeilt tot omtrent haier wege/ende npt de engde. Den 18. omtrent de ooster Son zijn sp npt de Bibier van Cola t' zepl gegaen op Gods genade naet hups toe/ende 's anderdaeghs omtrent wester Son voor Warbuys gekomen/daer sp't Ancker lieten vallen/om dat Ian Cornelisz. daer noch goet moest innemen/ende bleven der tot den 6. Octobris/op welcken dag sp
Gaan
gepl
naer
hups tot-

50 Derde Schip-vaert van Willem Barentsz. om 't N. na China.

Is de tijdinge van haer komste mede ge-
komen in 't Princen-Hof / aldaer op die
tijdt mijn E. Heeren den Cancelier ende
Ambassadeur van den aller - doozluch-
tighsten Koninck van Denemarcken /
Noozwegen / Gotten ende Wenden over
Tafel sat. Derhalven zijn sp terstondt
derwaerts gehaelt dooz mijn Heer de
Schout/ende twee Heeren van der stad/
ende hebben aldaer vooz den vooznoem-
de Heer Ambassadeur ende den Heeren
Burgemeesteren vertellinge gedaen van
haer repsen ende weder-baren/ ende zijn
daer nae elck nae huys gegaen die daer
t' huys hoorden / maer die daer niet
t' huys hoorden zijn in een Herberge ge-
stelt sommige dagen/tot dat sp haer gelt
ontfangen hadden/ ende daer nae is elck
sijns weeghs gerepst / met goet genoe-
gen / van de vooznoemde Heeren.

*De namen van de geene die van deze Reyse weder gekomen zijn.*

Iacob Heemskerck, Commijs
ende Sichipper.

Mr. Hans Vos, Barbier.

Laurens Willemſz.

Pieter Cornelisz.

Pieter Pieterſz. Vos.

Iacob Ianſz. Sterrenburgh.

Ian Hillebrantsz.

Ian van Buyſen.

Gerrit de Veer.

Leenaert Hendricksz.

Iacob Ianſz. Hoogh wout.

Iacob Evertſz.

<figure><img src="image_58.png" /></figure>

<figure><img src="image_59.png" /></figure>
<figure><img src="image_60.png" /></figure>

Journael van Herry Hutson,

Gedaen in den Iare 1609.

Op het believen van de Bewint-hebberen van de Oost-Indische Geoctroyeerde Compagnie uytgesonden, om de

paflagie by het Noort-ooften, ofte Noort-welten om naer China te soeken, met een Vlie-boot, wel voorfien, ende met 20 mannen soEngelfsche, als Nederländers bemant, gelijk uyt het volgende te fien is.

Dese Herry Hutson, is upt Texel ghebaren den 6. April Anno 1609. ende húp dobbelde de Cabo van Noortwegen in den 5. Mey/ende hielt sijnen cours na Nova Sembla lanckys de Noort sche kusten/ maer vont aldaer de Zee so vol As/ als voozgaende jaer gevonden hadde/ so dat sp de hope van dat jaer aldaer den moet verlooren: waer over om de koude/die eenighe die wel in Oost-Indien geweest waren qualijck herduren konden/ zijn sp twistig gevonden onder den anderen/zijnde Engelsche ende Nederlanders/ waer over de Schipper Hutson hum voozhiel twee din-

gen/d'eerste was te gaen/op 40. graden na de kusten van America hier toe meest beweegt doorgchieven en Caerten/die een Capiteyn Smith hem upt Virginia gesonden hadde/daer mede húp hem aen weeg een zee om te varen hum zijdtsche Colónie aen de Noort-zpde/ende daer te gaen in een westerlijcke zee/dat welcke so't also geweest ware (also ervarenthept tot noch toe contrarie wijst) soude eeu seer vorderlijcke sake geweest hebben/ende eenen korten wegh om in Indien te varen. Den anderen voozslagh was/ den wegh te soecken doorg de strate Danis, dat welcke sp generalijcken beslooten/dies sp daer den 14. Mey derwaerts nae toe zepl-
zepelden / en quamen met goeden wint
den lesten Mep aen't Eplant van Faro,
daer sp alleenlijk 24.uren over brochten
met versch water in te nemen / vertree-
hende / voeren totten 18. Julij tot op de
Austen van Nova Francia op 44. graden/
daer sp moesten inlopen/ om eenen nieu-
wen vooz-mast te bekomen / den haren
verlooren hebbende / die sp daer vonden
ende opstelden / sp vonden die plaetse be-
quaem om Cabbeljaeu te hangen / als
ock om traffique van goede Hupden
ende Pelssen ofte Weperinge / dat aldaer
om kleme dingen te bekomen was /
maer het Schip - volck leef de qualick
met het Lant-volck/ dingen met gewelt
nemende / waer over sp twistigh onder
den anderen werden / de Engelsche vree-
sende dat sp vermant waren en de week-
ste/ende daeronime vrees den voozder te
versfoeken / aldijs schepden sp van daer
den 26. July / ende hielden de Zee tot
den 3. Augusti / ende quamen bp Landt
op 42. graden: Dan daer voeren sp vooz-
der totten 12. Augusti / quamen weder
bp Landt op de Latitude van 37. dzp
quart / van daer hielden bp 't Lant / tot
dat sp quamen op 40. en dzp quart gra-
den / aldaer sp vonden eenen goeden in-
ganck tusschen twee hoofden / ende voe-
ren daer inne den 12. September / een
alsoo schoonen Ribiere als men honde
vinden / wijdt ende diepe / ende goeden
Ancker-gront / epndelick quamen op
de Latitude van twee-en veertigh mi-
nuten met hun groot Schip. Dan haer
Schip-boodt voer hooger in de Ribiere.
vonden sp lloeck ende weerbaer volck /
maer binnen in 't unterste vonden vrien-
delijck ende beleeft volck / die veel lijf-
tocht hadden/ende veel Bellen ende Pel-
terijen / Maerters / Dossen ende veel an-
der commoditepten / Dogelen / Druch-
ten / selve Wijndrijven / witte ende roo-
de/ ende handelden beleef delijcken met-
ten volcke / ende brochten van als wat
mede / als sp nu ontrent vijftigh mijlen
hoogh op de Ribiere geweest hadden /

zijn weder gekeert den vierden Octobris
ende hun weder ter Zee begeven: daer
hadden meer komen uptgerecht woz-
den/hadde daer goede wille in 't Schip-
volck geweest/ ende mede 't gebræck van
cenige nootdruft sulcks niet verhindert.
In Zee hebben hun beraedt slaeght/ en
de waeren van verschepden opinien / de
Onder-schipper een Nederlander was
van mepninge / op Terra Nova te gaen
verwinteren/ ende de Noort-westje pas-
sagie van Danis te doorzfoeken/ daer was
de Schipper Hutson teghen / die vreesde
sijm gemutineert volck / om dat sp by
wislen hadden gedzenght/ ende mede /
dooz de houde des winters / hun geheel
souden verteeren/ ende dan moeten kee-
ren: Deel van 't volck teer ende siecke-
lijk/ niemandt nochtans spzack van
t'hups na Hollant te varen / dan den
Schipper 't welck nader handt achter-
dencken gaf/ dies by voozloegh na Pr-
lant te varen ende te verwinteren / dat
sp alle toestemden / dan ten lesten zijn in
Engelant tot Dertmouth den 7. No-
vember ghekomen / van waer sp haer
meesters de Bewinthebbers in Hollant
haer repse verwittight; vooz-slagh doen-
de/dat sp wel wilden het Noort-westje
gaen versfoeken/ midts vijfthien hon-
dert gulden in gelde meer in nootdruft te
besteden / benessens den loon / ende
dat sp in 't Schip alreede hadden/ dies
wilde Hurson seg ofte seven van sijn volk
verandert hebben/tot 20. Mauern in 't
getal op makende / Ec. en souden van
Dertmouth t' zepl gaen ontrent den
eersten Maert/ om in 't Noort-westje te
wesen tegen 't epude van Maert/ ende
daer de Maent van April ende half Mep
over te brengen met Walvissen te van-
gen en Beesten te dooden ontrent het
Eplandt van Panar, ende dan nae het
Noort-westen te varen / om aldaer den
tijd over te brengen tot half Septem-
ber/ ende daer na dooz het Noort-oosten
van Schotlandt wederom te keeren nae
Hollandt.

Amsterdam, Gedruckt by Gillis Iooſt.n Saegh.m.n, in de Nieuwe-straet.

Herry
Huron
heeft
op 40 en
3 quart
graden
de schoon
ribiere
ontdecht
<figure><img src="image_61.png" /></figure>
<figure><img src="image_62.png" /></figure>
<figure><img src="image_63.png" /></figure>
<figure><img src="image_64.png" /></figure>