O wpływie jonów na świecenie bakteryj.
(L'influence des ïons sur la luminescence bactérienne) <fnref n="1" />).

Napisał

M. LEBENBAUM.

I. Wstęp.

Świecenie istot żyjących, zwane organo- lub bioluminescencją,
występuje u niektórych roślin (bakterje i grzyby), pierwotniaków,
jamochłonów, robaków, owadów, mięczaków i ryb. Spotykamy wśród
nich formy lądowe i morskie. Nie występują natomiast zupełnie
w wodaah słodkich. Ich światło jest barwy białej, żółtej, zielonej
lub szmaragdowo-niebieskiej. Widmo jest ciągłe, nie można w niem
rozठónić barw, gdyż natężenie światła jest nieznaczne. Lode (15)
wyznaczył przy pomocy fotometru Bunsena natężenie światła dla
1 mm² kolonji Vibrio Rumpel = 0,000,000,000,785 świecy Hefnera.
Promieniowanie ograniczone jest tylko do środkowego obszaru widma
słonecznego, osiąga swe maksimum w części promieni zielonych i po-
zbawione jest zupełnie promieni cieplnych. Nie zawiera promieni
podczerwonych i pozafiołkowych i nie przenika poprzez ciała nie-
przezroczyste. Światło organizmów ulega polaryzacji po przejściu
przez pryzmat Nikola. Działa na płytę fotograficzną i wywołuje
dodatni heljotropizm u roślin (Nadson, Molisch 18). Wytwarzanie
się niewielkiej coprawda ilości chlorofilu stwierdził Issatschenko
(12) w kiełkującym owsie wystawionym na działanie światła bakte-
ryjnego.

Według Coblentza (1) światło organizmów zbliżone jest do
idealnego promieniowania w temperaturze 5000°. Optimum świecenia
przypada na stosunkowo niskie temperatury zewnętrzne (15°—33°).

<footnote n="1">¹) Présenté à la séance de la Société botanique de Pologne, séction de Varsovie, le 27. II. 1930.</footnote>
Istoty zjawiska śwecenia organizmów dokładnie nie znamy. Pod względem chemicznym jest to przypuszczalnie reakcja utleniająca, gdyż w nieobecności tlenu światło natychmiast gaśnie. Z świeczącej wydzieliny *Pholas dactylus* wyodrębnił Dubois (1, 8) substancję o charakterze enzymu utleniającego „lucyferazę” i składnik podlegający utlenieniu — „lucyferynę” o własnościach protein. Każde z tych ciał nie świadczy zosobna, lecz dopiero po zmieszaniu ich wytwarza się światło. Według Harvey’a (8) lucyferyna zostaje utleniona w obecności tlenu przez lucyferazę na oxylucyferynę i skutkiem tej reakcji wytwarza się światło. Oxylucyferyna pod wpływem światła słonecznego, a zwłaszcza promieni ultra-fioletowych ulega redukcji i częściowo przemienia się w lucyferynę. Reakcja byłaby więc odwracalna.

Lucyferyna (LH₂) + O = oxylucyferyna (L) + H₂O + światło.

Substancje wyodrębnieone przez Dubois i Harvey’a pochodzą od zwierząt, których wydzieliny świecą przez dłuższy lub krótszy okres czasu poza organizmem. Nie udało się natomiast otrzymać pobodnych ciał z bakteryj świetlnych.

Grupa bakteryj świetlnych obejmuje około 30 gatunków, pospolicie występujących w morzu. Przystosowały się one do środowiska o względnie dużem zasoleniu. Formy, pochodzące z obszarów o zimnym lub umiarkowanym klimacie są psychrofilami, tropikalne — rozwijają się dobrze i w wyższych temperaturach. Jedynie *Bacterium phosphorescens* Fischer jest względnym anaerobem (2). Pozostałe gatunki rozwijają się tylko w warunkachhlenowych. Tlen niezbędny jest również dla śwecenia. Według Harvey’a i Morrisona (10) jednostka wagowa tlenu rozpuszczona w 3,700.000.000 ccm wody morskiej stanowi minimum koncentracji tlenu dla śwecenia. W pożywkach wymagają obecności pewnych soli mineralnych oraz substancyj organicznych, szczególnie peptonu. Niektóre z nich muszą mieć jeszcze dodatkowe źródło węgla, a mianowicie cukry. Wymagania pod temi względami mogą zmieniać się w pewnych granicach, zależnie od gatunku bakterji. Możemy stworzyć warunki, w których bakterje rozwijają się, nie świecąc wcale. Oba te procesy nie są jednak ze sobą ściśle związane, co szczególnie uwidocznia się przy działaniu soli.

Optymalna koncentracja soli przeważnie zbliżona jest do stężenia soli w wodzie morskiej (2‰—3·5‰).

## II. Dotychczasowe badania.

Mc. Kenney (20) przeprowadził doświadczenia dla *Bacillus phosphorescens* Fischer w pożywce złożonej z wody destylowanej
i 1% peptonu dla koncentracji 0·25, 0·5, 1, 2, 3, 5, 10 i 15% soli kuchennej. Z wyjątkiem 0·25% NaCl bakterje rozwinęły się w pozo-
stałych koncentracjach. W 0·5, 10, 15% NaCl rozwój był bardzo
słaby i wkrótce w 10 i 15% ustał zupełnie. W koncentracjach 1—3%
rozwijały się bakterje dobrze i świeciły.

Issatschenko (20) wyizolował z ryby złowionej w Bugu,
*Bacterium Hippanis*, świcącą równie silnie na podłożach, zawierają-
cych 0·5% jak i 3% NaCl.

Obniżenie koncentracji soli wpływa w słabszym stopniu na roz-
wój, niż na świecenie. Bakterje rozwijają się dość dobrze w niższych
koncentracjach, nie świecąc atoli wcale.

Molisch (18, 19) przypisuje solom działanie osmotyczne. Dzięki
nim podłoże i zawartość komórki stają się mniej więcej izoosmo-
tyczne. Ponieważ bakterje świetlne przeważnie występują w morzu,
dlatego, być może, koncentracja soli zbliżona do stężenia wody mor-
skiej najlepiej im odpowiada.

Harvey (7) rozcieńczał wodą destylowaną zawiesinę bakteryj
w wodzie morskiej. W miarę rozcieńczania światło przygasało. Nato-
miast, rozcieńczając tę samą zawiesinę roztworem cukru trzcinowego,
nie zauważył prawie żadnej zmiany w natężeniu światła. Ten sam
autor stwierdził również, że przy znacznych rozcieńczeniach takiej
zawiesiny bakterje ulegają cytolizie z powodu zbyt niskiego ciśnienia
osmotycznego.

Specyficznemu, jakościowemu i ilościowemu składowi soli w wo-
dzie morskiej przypisują B. Fischer (4, 19) i Katz (13) szczę-
gólny wpływ na świecenie. Harvey (7) natomiast, stwierdza nieza-
leżność świecenia bakteryj od tego składu. Bakterje świecą w czy-
stym NaCl bez dodatku jakichkolwiek jonów dwuwartościowych.

Z soli, wchodzących w skład wody morskiej, NaCl zdaje się
wytwierać Denigerssche Wasserpfliege an der Oder an der Oder,
Natomiast Beijerinck
(20) i Dubois (20) zwrócili uwagę, dass es in der Oder
pić NaCl odpowiedniemi ilościami innych soli mineralnych.

Na podstawie doświadczeń nad *Bact. phosphoreum* (Cohn) Molisch i *Bacillus photogenus* Molisch, z pożywkami o określonym składzie chemicznym (H₂O – 1000·0, MgSO₄ – 0·25, K₂HPO₄ – 0·25, Pepton – 10·0, Cukier – 20·0, Żelatyna – 100·0), twierdzi Molisch (18), że nietylko sól kuchenna, ale i chlorki K, Mg i Ca, a z innych soli KNO₃, KJ i K₂SO₄ umożliwiają świecenie i rozwój. W pożywkach z MgSO₄ bakterje silnie się rozwijały, ale nie świeciły. Najsl niej świeciły kultury z KNO₃ i KCl, następnie zkolei NaCl, KJ, MgCl₂ i wkońcu K₂SO₄. Żadnego prawie świecenia nie wywołuje MgSO₄.
i K₂HPO₄. Rozwój bakteryj zostaje zupełnie zahamowany przez MnCl₂.

Harvey (7), dodając kroplę gęstej emulsji bakteryj do 30 cm³ roztworu soli lub wody morskiej, uwzględniał w doświadczeniu tylko chlorki wody morskiej i określa KCl, jako względnie nietrujący, aczkolwiek wpływa na świecenie w słabszym stopniu niż sól kuchenna. Bezwzględnie trującym, według niego, są CaCl₂ i MgCl₂, gdy dodane są oddzielnie do wody. Natomiast w obecności NaCl zaświeciły bakterje w roztworach do których dodano CaCl₂ i MgCl₂ oddzielnie i razem.

Według Mc. Kenney'a (20) tylko Mg może zastąpić Na, ujemne wyniki otrzymał dla K, NH₄, Li, Rb, Ca, Ba i Sr.

Gerretsen, (dla Photobacterium javanense), (5) przeprowadził doświadczenie z roztworami soli w buljonie z ryb, izotonicznemi z 3‰ roztworem soli kuchennej. Świecenie tej samej siły co NaCl spowodowały: NaBr, NaNO₃, Na₂SO₄ i Na₂S₂O₃; nie zastępują soli kuchennej NaJ i octan sodu. Można więc, nie zmieniając natężenia świecenia, podstawić anjon Cl⁻ w soli kuchennej przez inne anjony. Przy próbie podstawienia katjonu w NaCl tylko z MgCl₂ otrzymał Gerretsen silnie świecące kultury; o wiele słabiej świeciły kultury z NH₄Cl i KCl. Nie zaświeciły kultury z LiCl, a bakterje wcale nie rozwinęły się w buljonie z CaCl₂ i MnCl₂. Na tej podstawie przypisuje Gerretsen specyficzne oddziaływanie na świecenie — katjonu. Podstawiając wreszcie katjon i anjon otrzymał ujemne wyniki dla KJ i K₂SO₄, a siła świecenia w kulturach z KBr, KNO₃, Ca(NO₃)₂ i MgSO₄ nie dorównywała świeceniu kultur z solą kuchenną.

Różnice w otrzymanych wynikach można częściowo wytłumaczyć tem, iż poszczególne prace odnoszą się do różnych gatunków bakteryj, i że pożywki stosowane dla nich nie posiadały jednakowego składu.

### III. Własne badania.

#### 1. Metodyka.

Nader ważnym dla spostrzeżeń porównawczych jest również uwzględnianie odpowiedniego przystosowania wzroku dla oceny natężenia światła i spostrzegania jego barwy. W pracy niniejszej oceniałem natężenie światła okiem adaptowanem w ciemni przez 15-30 minut, wychodząc ze światła elektrycznego. Działanie kontrastu naturalnego można zmniejszyć, gasząc światło w ciemni po uprzedniem zamknięciu oczu.
W oznaczaniu natężenia światła kierowałem się następującą re-
gułą:

dla światła słabego barwy szaro-zielonej: „+“

” ” silnego barwy sino-zielonej: „++“

” ” b. silnego błyszczącego barwy seledynowej: „+++“

wszystko dla kultur w próbówkach średnicy 1·5—2 cm, zawierających
ok. 5 cm³ buljonu dobrze skłóconego. Przyjmując „+“ za jednostkę,
sumuję otrzymane wyniki dla trzech równoległych hodowli i w od-
powiedniej skali odkładam na osi rzędnych wykresów, zaznaczając
na osi odciętych czas i odpowiadającą temperaturę. Otrzymuje się
w ten sposób wykres natężenia światła dla każdej koncentracji. Dla
oznaczeń niezdecydowanych „+?“ przyjęto 1/2 jednostki. Przy badaniu
wpływ temperatury na natężenie świecenia zawiesiny Bact. phospho-
rescens w wodzie morskiej zastosował Morrison odpowiednio zmo-
dyfikowaną ławę optyczną z kostką fotometryczną (wg. Hyde-Cady).
Zmiany natężenia światła odczytywał na miliamperomierzu włączonym
do obwodu złożonego z 6—8 V. żarówki samochodowej i opornicy,
przy pomocy której dostosowywał natężenie światła żarówki do
świecenia zawiesiny bakteryj.

2. Bakterje.

Bakterje świetlne wyodrębniłem z fląder z Helu, hodując je na
buljonie, (otrzymanym przez godzinne gotowanie 250 gr mięsa nieso-
lonego śledzia w litrze wody), i na 12°/0 żelatynie buljonowej z do-
datkiem 3·8°/0 soli morskiej.

Na szalkach rozwijają się świecące kolonje w temperaturze 5º—11º
po 2-ch dniach, i wtedy przedstawiają się one makroskopowo jako
okrągłe, wypukłe guziczki średnicy około 1 mm, o słabym połysku
barwy biało-kremowej. Przy powiększeniu 60-krotnem kolonja jest
okrągłą o brzegach nieostrych, rozmazanych, cokolwiek jaśniejszych,
niż ciemno-żółty środek. Jest drobnoziarnistą i mało przeźroczystą.
W ciemnem polu widzenia kolonje świecą światłem seledynowem.
(Ryć. 79).

Bakterje w kropli buljonu przedstawiały się jako nieświecące,
krótkie, nieforemne, niejednakowej grubości pogięte pałeczki lub
bryłki kuliste i owalne (Ryć. 81). Wielkość bakteryj mierzona na
preparacie, barwionym błękitem metylenowym, waha się w granicach
1—4 µ. Są nieruchliwe i spor nie tworzą. Są grampozytywne i bardzo
dobrze zabarwiają się błękitem metylenowym. Wewnątrz komórek
można było rozróżnić po jednem lub kilka jaśniejszych miejsc, prawdopodobnie wakuole (?), zabarwiające się słabiej błękitem metylenowym. W próbówkach z buljonem, zmętnionym wskutek rozwoju bakteryj, świecenie występuje najsilniej tuż pod powierzchnią płynu i czasem na dnie próbówki na grudkach osadu. Nie tworzą na powierzchni kożuchów ani błonek.

W próbówkach z żelatyną rozwijają się wzdłuż całego nakłucia, nie rozpuszczając żelatyny. Nakłucie rozwija się w kształcie wąskiego lejka, rozszerzającego się ku powierzchni żelatyny. Bakterje rozwijają się w nakłuciu w postaci ziarnistych kolonij barwy biało-kremowej. Na powierzchni żelatyny kolonje rozwijają się szybko, tworząc zbitą masę, matową, biało-kremową, łatwo nabierającą się na igłę platynową i dającą się rozprowadzić w płynie. Kolonje w głębi żelatyny rozwijają się słabiej, (Ryć. 80).

<figure><img src="image_1.png" /><figcaption>Ryć. 79. Kolonja pod mikroskopem. 60 ×.</figcaption></figure>

<figure><img src="image_2.png" /><figcaption>Ryć. 80. Rozwój w żelatynie.</figcaption></figure>

Powyższa bakterja jest najwięcej podobną do *Bacterium phosphoreum* (Cohn) Molisch, różni się jednak od tej tem, iż nie tworzy kolonji o promienistej strukturze. Hodowle świecą najsilniej 3-go lub 4-go dnia błyszczącem światłem barwy seledynowej. Po 4-ch do 5-u dniach światło matowieje i przybiera barwę sino-zielonawą. Wreszcie po 7-8 dniach świecenie jest słabe i ma barwę szaro-zielonawą. Po skłóceniu próbówek z buljonem natychmiast wzmaga się świecenie. Hodowle w buljonie świeciły od 4-ch do 7-u tygodni. W żelatynie kolonje z powierzchni świeciły 3-4 tygodni, zaś w głębi żelatyny 2 do 5 dni.

Światło w 3-4 dniowych hodowlach buljonowych było tak silne, że można je było dostrzec nawet w oświetlonym pokoju w miejscu zacienionem. Jednakże działanie na płytę fotograficzną jest bardzo słabe.
Temperatura w ciemni, w czasie obserwacyj, wahała się w graphicach od 5º do 11º C. Bakterje nie przestawały świecić i w niższych temperaturach. Kolbkę z buljonem, zawierającym b. silnie świecące bakterje (4-o-dniowa hodowla) zamrażałem w temperaturze —25º w ciągu 15 minut. Otrzymany lód świecił tylko nieco słabiej, niż sam buljon. Po 24-o godzinnem zamrażaniu w temperaturze —25º lód przestał wprawdzie świecić, ale po powolnem odtajeniu buljon silnie świecił. Po przeszczepieniu z tej hodowli na świeży buljon otrzymano b. silnie świecące hodowle.

<figure><img src="image_3.png" /><figcaption>Ryć. 81. *Bact. phosphoreum* (Cohn) Molisch. Pow. 1100×. (Z 4-dniowej hodowli na żelatynie).</figcaption></figure>

### 3. Wpływ koncentracji soli morskiej i kuchennej. (Ryć. 82).

Doświadczenie przeprowadzono w trzech równoległych próbówkach z buljonem dla każdej koncentracji soli morskiej i soli kuchennej. Do obliczeń skład wody morskiej przyjęto według Forchhammera (14):

<table><tr><td>NaCl</td><td>30·192<sup>0</sup>/<sub>00</sub></td></tr><tr><td>KCl</td><td>0·779 „</td></tr><tr><td>MgCl<sub>2</sub></td><td>3·240 „</td></tr><tr><td>MgSO<sub>4</sub></td><td>2·638 „</td></tr><tr><td>CaSO<sub>4</sub></td><td>1·605 „</td></tr></table>
Uwzględniając konieczność zachowania jednakowego ciśnienia osmotycznego, otrzymujemy dla koncentracji

<table><thead><tr><th>soli morskiej</th><th>NaCl</th></tr></thead><tbody><tr><td>3·8%</td><td>3·4%</td></tr><tr><td>3·0 „</td><td>2·6 „</td></tr><tr><td>2·0 „</td><td>1·8 „</td></tr><tr><td>1·5 „</td><td>1·3 „</td></tr><tr><td>1·0 „</td><td>0·9 „</td></tr><tr><td>0·5 „</td><td>0·4 „</td></tr></tbody></table>

<figure><img src="image_4.png" /><figcaption>Ryc. 82.</figcaption></figure>

Z doświadczenia wynika, że wyizolowane bakterje świecą najsilniej w koncentracjach wyższych (3·0% — 1·5% soli morskiej i 2·6% — 1·3% soli kuchennej); nieco słabiej w 3·8% soli morskiej i w 3·4% soli kuchennej. W koncentracjach niskich bakterje świecą bardzo słabo i krótko. Silne świcenie utrzymuje się dłużej w buljonie z solą kuchenną, niż solą morską. Bakterje rozwijają się silniej w koncentracjach wyższych. Zmętnienie buljonu w hodowlach o silnem świeceniu jest większe, niż w kulturach słabo świecących. W buljonie bez datku soli bakterje wcale nie rozwijają się. Kontrolne przeszczepienia z takiego buljonu do buljonu z dodatkiem soli morskiej lub kuchennej oraz szczepienie bakterjami żelatyny buljonowej bez soli nie wykazały żadnego rozwoju. W niskich koncentracjach soli (1·5% — 0·5% soli
morskiej i 1·3% - 0·4% NaCl) bakterje rozwijają się, nie świecąc
jednakże wcale (żelatyna). Odczyn buljonu, zarówno z solą morską
jak i solą kuchenną, po 16 dniach był wyraźnie alkaliczny i wahał
się około pH=8·0.

4. Wpływ NaCl, KCl, MgCl₂ i CaCl₂. (Ryć. 83 i 84).

Doświadczenie przeprowadzone dla koncentracyj m/2, m/4, m/8,
m/16 i m/32 NaCl, KCl, MgCl₂ i CaCl₂ w buljonie. Doświadczenie
potwierdziło poprzednio otrzymane wyniki odnośnie do koncentracji

<figure><img src="image_5.png" /><figcaption>Ryć. 83.</figcaption></figure>

soli kuchennej. Nalsilniejsze i najdłuższe śwecenie miało miejsce
w buljonie z NaCl. Hohowle z KCl i MgCl₂ świeciły o wiele słabiej,
przyczem w buljonie z KCl krócej niż w buljonie z MgCl₂. Próbówki
z CaCl₂ z wyjątkiem koncentracji m/8 wcale nie zaświeciły.

Odczyn buljonu:

<table>
  <thead>
    <tr>
      <th>sól</th>
      <th>przed zaszczepieniem</th>
      <th>po 15-u dniach</th>
    </tr>
  </thead>
  <tbody>
    <tr>
      <td>NaCl</td>
      <td rowspan="4">pH = 6.64</td>
      <td>pH = 8.9</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>KCl</td>
      <td>pH &lt; 8.9</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>MgCl<sub>2</sub></td>
      <td>pH &lt; 8.9</td>
    </tr>
    <tr>
      <td>CaCl<sub>2</sub></td>
      <td>pH = 6.6</td>
    </tr>
  </tbody>
</table>
5. Wpływ Na₂SO₄, K₂SO₄, MgSO₄ i CaSO₄. (Ryć. 85).

Dla siarczanów Na, K, Mg i Ca przeprowadzono doświadczenie w tych samych co i poprzednio koncentracjach. W większości próbó-

<figure><img src="image_6.png" /><figcaption>Ryć. 84.</figcaption></figure>

<figure><img src="image_7.png" /><figcaption>Ryć. 85.</figcaption></figure>

wek żadnego rozwoju ani świecenia nie zauważyłem. Słabo zaświeciły próbówki z Na₂SO₄ i MgSO₄ w koncentracjach m/2, m/4 i m/8
w 2-gim dniu po szczepieniu. W buljonie z K₂SO₄ tylko jedna próbówka w koncentracji m/8 świeciła słabo 2 dni. Buljon z CaSO₄ wcale nie zaświecił. Stosunkowo długo świecił buljon z m/8 MgSO₄.

Odczyn buljonu:

<table><thead><tr><th>sól</th><th>przed szczepieniem</th><th>po 18-u dniach</th></tr></thead><tbody><tr><td>Na₂SO₄</td><td rowspan="4">pH=ok. 6·8</td><td>pH = 8·9</td></tr><tr><td>K₂SO₄</td><td>pH = 8·0</td></tr><tr><td>MgSO₄</td><td>pH = 8·0</td></tr><tr><td>CaSO₄</td><td>pH = 6·8</td></tr></tbody></table>

<figure><img src="image_8.png" /><figcaption>Ryć. 86.</figcaption></figure>

6. Wpływ mieszaniny Na₂SO₄, K₂SO₄, MgSO₄ i CaSO₄. (Ryć. 86).

W mieszaninie tej zachowana została proporcja i ilość katjonów taka jak w wodzie morskiej, a więc:

<table><thead><tr><th>w wodzie morskiej</th><th></th><th>w mieszaninie</th></tr></thead><tbody><tr><td>NaCl 30·19%<sub>00</sub></td><td rowspan="5">Na₂SO₄ 36·73%<sub>00</sub><br>K₂SO₄ 0·91<sub>”</sub><br>MgSO₄ 9·24<sub>”</sub><br>CaSO₄ 1·61<sub>”</sub></td></tr><tr><td>KCl 0·78<sub>”</sub></td></tr><tr><td>MgCl₂ 3·24<sub>”</sub></td></tr><tr><td>MgSO₄ 2·64<sub>”</sub></td></tr><tr><td>CaSO₄ 1·61<sub>”</sub> 38·45%<sub>00</sub></td></tr></tbody></table>
Doświadczenie przeprowadzono dla mieszaniny w koncentracjach 4·8%, 2·4% i 1·2%. Równolegle wykonano doświadczenie kontrolne dla soli morskiej w odpowiadających koncentracjach 3·8%, 1·9% i 1·0%.

Zaświeciła niewielka ilość probówek słabem światłem drugiego dnia po szczepieniu. W koncentracjach 2·4% i 1·2% świecenie trwało 1 dzień, w 4·8% — 7-go dnia jeszcze nie zgasło zupełnie. Kontrola z solą morską potwierdziła wyniki poprzednio otrzymane. Odczyn buljonu przed zaszczepieniem był obojętny pH = 6·8, po 18 dniach pH = 8·9, a więc alkaliczny.

<figure><img src="image_9.png" /><figcaption>Ryć. 87.</figcaption></figure>

7. Wpływ glukozy. (Ryć. 87).

Używając buljonu z 3% soli morskiej, jako rozpuszczalnika, zrobiono roztwory m/5, m/10, m/20 i m/40 glukozy.

Wszystkie probówki zaświeciły już po 24 godzinach, a drugiego dnia po zaszczepieniu świecenie było bardzo silne. W buljonie z glukozą rozwijały się bakterje słabo, ziarnistemi skupieniami, nie powodując zmętnienia buljonu, świecąc jednakże bardzo silnie. W kontrolnych hodowlach z 3% soli morskiej bez dodatku glukozy rozwój był bardzo silny, zmętnienie mocne, równomierne, a świecenie połączkowo tego samego natężenia, później nawet silniejsze niż w buljonie z glukozą. Odczyn buljonu z glukozą i bez glukozy przed szczepieniem był obojętny (pH = 6·8). Po 18 dniach odczyn buljonu
z glukozą był kwaśny (pH = ok. 5·2), zaś buljonu bez glukozy alka-
liczny (pH = 8·0).

Należy tutaj zaznaczyć, iż Harvey (7) stwierdził hamujący
wpływ na świecenie już bardzo słabych koncentracji zasad i kwasów.
Organiczne kwasy i zasady oddziaływują w słabszym stopniu niż
kwasy i zasady nieorganiczne; np.:

HCl w koncentracji n/4000 — kw. walerjanowy — n/2000

NaOH „ n/1000 — metylamina — n/500

IV. Wnioski.

1) Wyizolowane przezemnie bakterje świetlne nie rozwijają się wcale na pożywkach bez dodatku soli.

2) Aczkolwiek pochodzą one z morza o słabem zasoleniu (Hel
0·7% (7), rozwijają się i świecą najlepiej w koncentracjach soli wód
morskich o normalnem zasoleniu.

3) Z soli rozpuszczonych w wodzie morskiej sól kuchenna wy-
wiera decydujący wpływ na bakterje świetlne.

4) W soli kuchennej większe znaczenie ma katjon niż anjon.

5) Również Mg i K wpływają na świecenie, w słabszym jednak stopniu niż Na.

6) Silnie trująco oddziaływują katjon Ca i anjon SO₄.

7) Dodanie glukozy do pożywki potęguje początkowo świecenie, które jednakże szybko słabnie wskutek zakwaszenia środowiska.

Pozwalam sobie podziękować Panu Prof. Kazimierzowi Bassa-
likowi za światłe wskazówki i kierownictwo przy wykonywaniu ni-
niejszej pracy.

Z Zakładu Fizjologii Roślin Uniwersytetu Warszawskiego.

Literatura.

1. Bayliss, W. M. Principles of General Physiology. London, 1927.

2. Benecke, W. Bau und Leben der Bakterien. Leipzig u. Berlin, 1912.

3. Demel, K. Biologia morza. Warszawa, 1927.

4. Fischer, B. Über einen neuen lichtentwickelnden Bacillus. Ctbl. f. Bact. Ill. Band, 1888.

5. Gerretsen, F. C. Über die Ursachen des Leuchtens der Leuchtbakterien. Ctbl. f. Bact. II Abt. 52 B, 1920.

6. Harvey, E. N. Studies on Light Production by Luminous Bacteria. Am Journ. of Physiology. Vol. 37, 1915.
7. Harvey, E. N. The Effect of Certain Organic and Inorganic Substances open Light Production by Luminous Bacteria. Biol. Bull. Vol. XXIX, 1915.

8. — The Nature of Animal Light. Philadelphia, 1920.

9. — The Effects of Light on Luminous Bacteria. Journ. of Gen. Physiology. Vol. VII, 1925.

10. Harvey, E. N. and Morrison. F. Th. The Minimum Concentration of Oxygen for Luminescence by Luminous Bacteria. Journ. of Gen. Physiology. Vol. VI, 1924.

11. Harvey, H. W. Biological Chemistry and Physics of Sea Water. Cambridge, 1928.

12. Issatschenko, B. Zur Erforschung des Bakterienlichtes. Ctbl. f. Bact. Abt. II. Band XIX, 1907.

13. Katz, O. Zur Kenntniss der Leuchtbakterien. Ctbl. f. Bact. Band IX, 1891.

14. Küster, E. Anleitung zur Kultur der Mikroorganismen. Leipzig u. Berlin, 1921.

15. Lode, A. Versuche, die optische Lichtintensität bei Leuchtbakterien zu bestimmen. Ctbl. für Bact. I. Abt. Originale. Bd. XXXV, 1904.

16. Morrison, F. Th. The Influence of Temperature on the Intensity of the Light of Luminous Bacteria. Journ. of Gen. Physiology. Vol. VII, 1925.

17. Mangold, E. Die Produktion von Licht. Winterstein's Handb. d. vergl. Phys. 1910—1914, Jena.

18. Molisch, H. Leuchtende Pflanzen. Jena, 1904.

19. — Photogene Bakterien. Lafar's Handb. d. techn. Mykologie. I Band, 1906.

20. Pratje, A. Das Leuchten der Organismen. München, 1923.

Résumé.

Les bactéries ont été isolées des barbues de la presqu'île de Hel, à une temperature de 5—11° C.

Elles forment des baguettes irrégulières, difformes, courbées, d'épaisseur différente, souvent ressemblantes aux coccies, d'une longueur de 1—4 µ. Les cellules, à une ou plusieurs vacuoles très distinctes, sont immobiles, prennent le Gram et se colorent le mieux avec le bleu de methylène. Sur les plaques de gélose ou de gélatine, elles forment des colonies rondes, épaisses, uniformement granuleuses, opaques, d'une couleur crème. Le bouillon se trouble uniformement, et il ne se forme pas de pellicule; dans les vieilles cultures il se constitue un sédiment granuleux et luminescent. La bactérie, ressemblant beaucoup au *Bacterium phosphoreum* (Cohn) Molisch, diffère de cette éspèce par l'absence, dans ses colonies sur la gélose ou la gélatine, d'une structure stratiforme. Par suite des différentes expériences executés avec cette bactérie les principaux résultats sont résumés comme suit:

1. La bactérie étudiée ne se développe pas du tout dans des solutions nutritives contenant moins de 0·5% de sel.
2. L'action du sel n'est point du tout de l'ordre osmotique, parceque des solutions isosmotiques de sucre ne donnent ni développement ni luminescence.

3. L'optimum de la luminescence est dans une concentration du sel marin telle quelle existe à l'eau de l'océan, c. à d. 3·8‰ du sel marin et 3·4‰ du NaCl, bien que la bactérie soit d'origine d'une mer de teneur saline très basse (environ 0·7‰ près de Hel).

4. La luminescence des cultures s'effectue le mieux aux températures de 5 à 15° C, mais se produit encore à — 25° C (bien que faiblement).

5. La luminescence augmente beaucoup chez des bactéries exposées d'abord à une témoin de moins que 0º.

6. C'est le NaCl parmi les sels marins qui a l'influence décisive sur la luminescence.

7. L'action du kation Na surpasse l'action de l'anion Cl.

8. L'importance de ions K et Mg et considérablement moindre, pendant que Ca et SO₄ sont nocifs.

9. L'addition de la glucose au bouillon de poisson favorise d'abord, jusqu'à un P_H de 6·8, le développement et la luminescence, qui cesse à ce point; quand le P_H tombe, jusqu'à P_H 5·2 tout le développement cesse complétement.

Institut de Physiologie végétale de l'Université de Varsovie.