Zgnilizna wodnista pomidora.

(La pourriture aqueuse des fruits de *Solanum lycopersicum* L.) <fnref n="1" />).

Napisała

HALINA STRZAŁKOWSKA.

Wstęp.

W literaturze, tyczącej gnicia owoców pomidora wymieniają następujące czynniki, wywołujące to zjawisko: a) grzybki, b) bakterje, c) prawdopodobnie ultramikroskopowe organizmy, d) niepomyślne warunki wegetacji całej rośliny, co odbija się na owocach w postaci tzw. gnicia wierzchołkowego — „blossom-end rot" autorów amerykańskich.

a) Zgnilizna spowodowana przez grzybki. Gnicie owoców, powodowane przez grzyby omawia Oven (12), który jeszcze na krzakach wśród dojrzałych i nawet zielonych pomidorów znajduje na owocu, w miejscu dawniejszego przytwardzenia szyjki do załążni (Griffelanzatzstelle) — czarne plamki, które stopniowo rozszerzają się na cały owoc. Bakterje według autora odgrywają tu rolę wtórną, wśród nich wyróżnia jeden gatunek, żyjący w środowisku kwaśnem, drugi zaś, gdy w dalszym przebiegu choroby podłoże staje się alkalicznem. Za decydującą jednak przyczynę choroby Oven uważa *Fusarium erubescens* Appel und v. Oven nov. spec.

Sherbakoff (17) wspomina o zgniliźnie owocu pomidora, spowodowanej przez *Phytophtora* (*Phytophora rot*) a także plamistość czarną (black spot) znaną także, jako gnicie od strony szypułki owocowej (stem-end rot) powodowane przez *Phoma* sp.

<footnote n="1">¹) Présenté à la séanse de la Société botanique de Pologne, séction de Varsovie, le 14. XII. 1929.</footnote>
Prócz tego wymienia zgniliznę brunatną, wywołaną przez *Rhizoctonia solani*.

B. T. Dickson (6) stwierdza także stem-end rot, powodowane przez *Botrytis* sp., obserwuje nawet w miejscach największego rozwoju grzybni owocowanie konidjalne.

Brown N. (2) otrzymuje przy sztucznych zakażeniach gnicie owocu, powodowane przez *Cladosporium* sp., *Septoria gladioli*, *Verticillum* sp., *Fusarium moniliformae* i *Alternaria* sp.

Pritchard i Porte (15) opisują zgniliznę pomidora, powodowaną przez *Oospora lactis*. Wspomnę o niej obszerniej ze względu na podobieństwo do gnicia wodnistego, wywoływanego przez bakterję, wyizolowaną przezemnie.

Autorzy zaznaczają, że obserwowane przez nich porażenie pobdobne jest do gnicia, powodowanego przez *Bacillus carotovorus*. Charkteryzuje się przez obfite zjawienie się wody w porażonych tkankach przy zachowaniu pierwotnej barwy owocu i przez wysięk wody z powierzchni.

Przy zgniliźnie tej nie wytwarza się żaden szczególny zapach. Choroba rozwija się stopniowo i wolniej niż przy porażeniu przez *Bac. carotovorus*. Widać z powyższego, iż wśród grzybów spotykamy wiele gatunków, zdolnych do wywołania patologicznych staniów w tkance owocu.

b) Porażenie spowodowane przez bakterje, niepomyślne warunki wegetacji, oraz „ultramikroskopowe organizmy“. Przy gniciu, powodowanem przez bakterje, rozróżnia się mikroskopowo kilka typów, wspomnianych już poprzednio 1)DISTinctive characteristic 2) characteristic of the spot 3) infection by a specific type of organism 4) characteristic of the spot

Jako przyczynę gnicia wierzchołkowego podają jedni autorzy bakterje — inni — niepomyślne warunki wegetacji, jeszcze inni przypuszczają istnienie ultramikroskopowych organizmów sprawczych, co poniżej będzie omówione.

1) Plamistość owocu (bacterial spot of tomato) opisują Gardner i Kendrick (7), podając jako przyczynę *Bacterium exitiosum* i zamieszczając obszerną fizjologię tego gatunku.

2) i 3) Gnicie brunatne i wierzchołkowe było opracowane przez N. Brown (2, 3). Izolowane bakterje opisuje jako organizmy z Texas i z Nebrasca, zaznaczając jednak, że prócz nich mogą powodować gnicie nawet w tej samej okolicy, również inne organizmy.

Porażenie opisywane przez autorkę nazewnątrz owocu ledwie
jest dostrzegalne, gdy tymczasem wnętrze jego zamienia się w ciemną, twardą masę (hard central decay).

Wilgotność sprzyja rozwojowi choroby. Sztuczne zakażenia organizmami z Texas i z Nebrasca dawały dodatnie wyniki. Prócz tego gnicie powodowały *Bacterium campestre*, *Bacterium marginale* Brown i *Bacterium viridilividum* Brown. Słabszą infekcję daje *Bacterium citri* Hasse, *Bacterium vitiens*, *Bacterium malvacearum* E. F. S., *Bacterium savastanoi* E. F. S. Również *Bacterium coli* comunne zakaża niekiedy owoc (b. mało wyników dodatnich przy próbach). Wtórna infekcja grzybowa lub bakteryjna może obok tego porażenia wywołać gnicie wodniste.

Groenewege (8) opisuje gnicie brunatne, zaczynające się najczęściej w miejscu dawniejszego przytwierdzenia szyjki do zająžni (früheren Anzatzstelle des Griffels) powodowane przez *Phytobacter lycopersicum*.

Burgwitz (4) przypisuje gnicie brunatne *Bacterium lycopersici* i podkreśla, podobnie, jak Groenewege, charakterystyczne rozpoczęcie choroby od wierzchołka owocu, w okolicy słupka. Takąż samą zgniliznę opisują amerykańscy badacze jako blossom-end rot, zgniliznę wierzchołkową. Wśród nich przeważa pogląd, że blossom-end rot wywołane jest przez niepomyślne warunki wegetacji.

Heald (9) zestawia poglądy różnych badaczy na tę sprawę (nie wszystko z wymienionej literatury było mi dostępne) i przytacza doświadczenia Stuckey i Temple, z których wynikało, że nie bakterje i nie grzyby są powodem choroby. Możliwy związek z jakimś virusem czy enzymem, starali się autorzy zbadać przez podskórne zastrzyki sączonych przez porcelanę ekstraktów z chorych owoców, otrzymywali jednak zawsze wyniki negatywne. Dużo značenie dla rozwoju porażenia miał tu wpływ ilości wody, dostępnej roślinie, przerwy w intensywności wegetacji, oraz nawożenie.

Sherbakoff (17) wspomina o blossom-end rot, jako skutku działania czynników, utrudniających normalny wzrost. Pomiędzy przyczynami, podawanemi przez Healda podkreśla Sherbakoff značenie nagłego zahamowania dostępu wody n. p. wskutek suszy. Wzmiankę o tej chorobie spotkałam jeszcze w rocznych sprawozdaniach Stacji DcRAPCZALnej w Texas (13) gdzie blossom end rot przypisowane jest niedostatkowi wilgotności w glebie.

Reynolds (16) stwierdza, że jego doświadczenia, czynione celem odkrycia organizmu sprawczego były bezskuteczne. Wyizolował coprawda z chorej tkanki różne organizmy, lecz żaden z nich nie mógł wywołać gnicia wierzchołkowego (blossom-end rot). Opierając
się na niemożności zakażenia tkanki owocu żadną z wyizolowanych bakteryj, autor przypuszcza, że choroba była powodowana przez jakiś ultramikroskopowy organizm. Możliwe, że zarazek dostaje się do tkanki wcześniej, n. p. już w czasie zapylania (*pollination time*) a rozwija się w tkance i wywołuje objawy patologiczne dopiero wtedy, gdy owoc już się ukształtował. Widocznie organizm musi się przystosować do swego otoczenia, zanim wywoła charakterystyczne objawy. Zmiany czynników klimatycznych bezwątpienia wywierają wpływ na miarę tego przystosowania. Warunki zewnętrzne nie są jednak wyłącznym czynnikiem powodującym objawy choroby. Przemawia za tem fakt, że pomimo znacznej ich zmiany w szklarni (green-house) epidemia nie ustała. Dowodziłoby to, że choroba ma charakter infekcyjny.

Reynolds wspomina także, że pod nazwą blossom-end rot opisywanych jest prawdopodobnie kilka chorób przez różnych auto-rów. Zważywszy na to, że podawane są tak różne przyczyny blossom-end rot, a każda poparta odnośnemi eksperymentami, przychylić się należy do poglądu, że na skutek podobnych objawów podciągnięto pod wspólną nazwę „gnicia wierzchołkowego" różne choroby, powodowane przez różne czynniki.

4) Gnicie wodniste zbliżone do tego typu, jaki poniżej jest opisany, było opracowane przez *Burgwitza*, który podał szczególową morfologię i fizjologię mikroorganizmu sprawczego. Bakterja gnicia wodnistego wyizolowana przez *Burgwitza* nie da się jednak podciągnąć pod opisywane przez innych gatunki.

Jones (10) omawia *Bacillus carotovorus*, jako przyczynę gnicia wodnistego. Tę samą bakterję wspomina Poole (14). Powodować ona miała poważne straty w kulturach pomidorów.

Wingard (18) opisuje gnicie wodniste, powodowane przez *Bacillus aroideae* Townsend. (Townsend w 1904 r. stwierdził, że ten organizm doprowadza do gnicia owoce pomidora i niektórych innych roślin). Objawy zakażenia są tu typowe dla gnicia wodnistego: owoc przekształca się w miękką, niekształtną, bezbarwną masę w czasie 3-10 dni. Całkowicie zgniły owoc często pęka, zawartość, posiadająca przykry zapach, wylewa się.

Appel (1) opisując *Bacillus phytophotorus* na kartoflu, wspomina o próbach infekcji pomidora i stwierdza, że po zakażeniu owoce gniją. Po kilku dniach zamieniają się w alkaliczną masę (alkalischer Brei).

Mc. Larty (11) wspomina o bakteryjnym gniciu wodnistem pomidora. Bakterja wyizolowana różni się od *Bac. carotovorus* i *Bac. aroideae*.
Sherbakoff (17) wspomina o zgniliźnie miękkiej (soft rot), powodowanej przez te same bakterje, które powodują także gnicie u innych roślin.

## Doświadczenia własne.

1. Obserwacje nad występowaniem zgnilizny wodnistej pomidora. Gnicie wodniste pomidora zauważyłam w dżej ilości na targach warszawskich jesienią roku 1928. W miejscu porażenia tkanka owocu była przeźroczysta, bez zmiany barwy, przez skórkę przeświecała jak tłusta plama, przy dotknięciu wydawała się bardziej miękka, niż reszta owocu. Na skórce w większości wypadków widoczne było uszkodzenie. Rozsprzestrzenianie zgnilizny nie zaczynało się od jakiejkolwiek specjalnej części owocu, co byłoby czynnikiem, przyczyniającym się do charakteryzowania choroby. Nie można jej zatem nadać nazwy gnicia wierzchołkowego, ani gnicia od końca szypułki owocowej (angielskie stem-end rot.). Prawdopodobnie zaczynało się od uszkodzenia w skórce, które odkrywało tkankę miękiszową.

Porażenie obejmowało stopniowo cały owoc. Tkanka pomidora stawała się miękka, wodnista, przy dużem opanowaniu przez bakterje owoc zatracał kształt — i przy pęknięciu skórki półprzeźroczysta, płynna masa o odczynie kwaśnym, wydobywała się nazewnątrz. W oczku cieczy, obserwowanej pod mikroskopem, — oprócz wielkiej liczby bakteryj i niekiedy drożży — zauważyć było można luźne komórki pomidora. Barwienie uszkodzonej tkanki odczynnikiem na pektynę nie dało pozytywnych rezultatów, gdyż jednoceśnie barwiła się celuloza błon.

Komórki, spotykane w soku, prawdopodobnie odrywały się z rozluźnionej przez działanie mikroskoorganizmów tkanki, co świadczyloby o zdolności hydrolizowania pektyn przez bakterje.

Porażenie obserwowane zbliżone jest najbardziej do opisywanego przez Burgwitza, oraz Wingarda, nie zachodzi tu jednak wydzielanie przykrego zapachu podczas gnicia, co notuje Wingard w wypadku, powodowanym przez *Bacillus aroideae*. W doświadczeniach, opisanych poniżej, chodziło o wyizolowanie zarazka, przybliżone określenie warunków, w jakich dostaje się do tkanki owocu, oraz opracowanie jego cech biologicznych.

2. Izolowanie. Bakterje izolowano z pomidorów niezupełnie jeszcze zniekształconych — zrywano skórkę wyjałowionym skalpelem i małą ilość zniekształconej tkanki razem z cieczą przenoszono do agaru pomidorowego. Szalki wylewano zwykłym sposobem. Kolonje
położone na powierzchni agaru miały kształt okrągły, regularny, z grubo nałożonym środkiem, cieńsze ku brzegom. Te, które znajdowały się głębiej, miały kształt soczewkowaty — a gdy dorosły do powierzchni agaru, rozlewały się szerzej. Barwa kolonij biała z odcieniem żółtawym, powierzchnia gładka, połyskliwa.

Preparaty. Jednocześnie z wylewaniem na szalki barwiono preparaty z tkanki chorego pomidora. Obok resztek tkanki można było obserwować krótkie pałeczki pojedyńcze, podwójne, rzadziej w łańcuszkach. U pomidorów w silnym stanie rozkładu, można było obserwować krótkie pałeczki pojedyńcze, podwójne, rzadziej w łańcuszkach, a obok nich występowały częściej, choć bynajmniej nie zawsze, dość liczne drożdże.

3. Szczepienia sztuczne. Pomidor zupełnie zdrowy, obmyty wodą bromową rozcieńczoną, lub trzymany w 0·5% formalinie przez 2-3 min., pod kloszem sterylizowanym zakażono bakterjami, wyodrebnionemi z porażonych owoców (czysta hodowla 4-5-dniowa) po nakłuciu skalpelem. Równocześnie robiono nakłucia kontrolne, bez wprowadzenia bakteryj do tkanki. Na 30 szczepień — 23 dały wyniki dodatnie. W miejscach, gdzie nie przyjęło się szczepienie, kontrola nie wykazywała bakteryj. Prawdopodobnie była to wina techniki przenoszenia mikroorganizmów do tkanki owocu, gdyż na tym samym owocu szczepienia w sąsiedztwie dawały wyniki pozytywne. Tkanka, nakłuta w ten sam sposób, lecz nie zakażona sztucznie, nie wykazywała nigdy objawów gnicia. Wprowadzanie drożdży, wyizolowanych z silnie porażonych owoców, jak o tem wyżej wspomniano, do tkanki owocu nie powodowało objawów gnicia wodnistego — widocznie rozwijają się one w tkance wtórnie, po zakażeniu bakterjami. Bakterje z tkanki porażonej sztucznie, obserwowane mikroskopowe, nie wykazują żadnych różnic w porównaniu z materjałem, użytkym do sztucznej infekcji. Przeszczepiając je ze sztucznie zakażonego pomidora na agar pomidorowy, otrzymuje się takie same, jak poprzednio — hodowle; bakterje te nie ulegają zatem w owocu żadnym zmianom. Dla sprawdzenia, czy mikroorganizmy nie przedostają się do owocu przez skórę nieuszkodzoną, rozsmarowywano kolonję na nieuszkodzonej powierzchni zdrowego pomidora; cztery próby przeprowadzone dały wyniki ujemne. Bakterja przedostaje się zatem najprawdopodobniej przez drobne uszkodzenie w skórce owocu, o które bardzo łatwo w okresie dojrzewania na samej roślinie, łatwiej jeszcze przy zrywaniu, transporcie i dostawie na rynki zbytu.

W 1929 r. w tkance owoców z podobnemi objawami zgnilizny
znajdywałam wielokrotnie mikroorganizmy identyczne morfologicznie,
prawdopodobnie więc te same, które wyizolowałam w roku 1928.

4. Szczegółowy opis zarazka. Morfologicznie przedstawia bakterja krótkie pałeczki o końcach owalnych, z tendencją do tworzenia form podwójnych i łańcuszkowych. Na pożywkach płynych przeważają dwoinki (*diplobacilli*). Na agarze pomidorowym i sterylizowanej tkance pomidora tworzą łańcuszki, nieraz o dużej długości. Na marchwi tworzą się pałeczki podwójne.

Wymiary. Mierzono bakterje żywe, w kropli wody. Materiał brałam z kultury jednotygodniowej. Długość zarazka waha się w granicach 0·75 µ – 1·35 µ. Szerokość – 0·75 µ.

Ruchów własnych bakterja nie posiada. Spor na pożywkach
plynych, ani na wysuszonych stałych (sprawdzano na marchwi)
nietworzy. Barwi się dobrze gencjaną, fuksyną i błekitem me-
tylenowym. Barwienie metodą Grama dało wyniki pozytywne.

Pożywki. Najczęściej stosowano agar pomidorowy na soku pomidorowym (sączony z roztartych pomidorów, bez rozcieńczenia) z dodatkiem 1½% agaru. Prowadzono początkowo trzy partje agaru pomidorowego: neutrealny (zobojętniony ½ NaOH), o kwasowości naturalnej i pośredni między niemi. Znaczniejszych różnic we wzroście bakteryj na tych trzech różnych co do kwasowości podłożach nie obserwowano. Prowadzono również hodowle na żelatynie neutralnej z 1% peptonu, 2% glukozy). Bakterje rosną włąb pożywki wzdłuż nakłucia w postaci wąskiego, postrzępionego pasemka. Na powierzchni żelatyny rozrastają się nieznacznie. Żelatyny nie rozrzedzają. Na agarze (z 1% peptonu, 2% glukozy) rosną lepiej. Na skośnej powierzchni agaru kolonja rozrasta się płasko wzdłuż linji szczepienia, rozszerzając się powoli i niewiele. Bliżej dolnego końca próbówki, gdzie jest grubsza warstwa pożywki i więcej wilgoci, kolonja rośnie obfiacyj. Powierzchnia kolonji jest gładka, połyskliwa, brzegi równe.

Sok pomidorowy jako pożywka. Do dalszych doświadczeń należało znaleźć pożywkę płynną, która dawałaby obfitszy wzrost bakteryj. W tym celu sok pomidorowy sączono i część mięszano z takaż ilością wody, resztę zostawiono w naturalnem stężeniu. Pasteuryzowano przez 4 dni po 30 min. w temperaturze od 50° C do 60° C. Wzrost kolonij na soku nierozcieńczonym i rozcieńczonym był jednakowy. Kwasowość soku wynosiła dla rozcieńczonego i stężonego od $P_H \cdot 4\cdot6$ do 5·0. Przy wzroście bakteryj na soku obserwować się daje silne zmętnienie pożywki u powierzchni (w górne części słupka cieczy w próbówce), które posuwa się stopniowo ku dołowi, zostawiając na powierzchni klarowny płyn. Prawdopodobniej
zachodzi tu pod wpływem bakteryj wytrącanie z pożywki białka, które dotychczas było w postaci rozpuszczalnej.

Działanie temperatury na sok pomidorowy, jako pożywkę. Prócz pasteurizowanego użyto do doświadczeń sok sterylizowany a) przy 100° C, b) przy 128° C (w autoklawie). W obu wypadkach część białek w klarownym uprzednio soku straciła się. Po sterylizacji w 100° C białko pozostawało w formie zawiesiny gęstej na dnie; w autoklawie strąciło się w postaci grubych klaczków. W obu partjach po zaszczepieniu można obserwować zmętnienie pożywki, słabsze jednak na soku pasteurizowanym.

Próby hodowli na innych pożywkach. Mleka nie zmieniają. Na kartoflu wzrost b. słaby. Na brzeczce piwnej — dobry. Na marchwi już po kilku godzinach przy 23°-25° C wzrost widoczny, b. obfity, kolonje przeżroczyste, śluzowate, grubo nałożone. Przeszczepione z marchwi na zwykły agar neutralny, lub agar pomidorowy śluzu nie tworzą. Na marchwi nie tworzą łańcuszków, tylko pałki podwójne, przeszczepione na agar zwykły znów tworzą łańcuszki. Marchew stanowi pożywkę najlepszą z pośród wszystkich próbowanych. Na buraku wzrost dobry.

Tworzenie śluzu. Do agaru z 1% peptonu dodano 8% cukru trzcinowego; wówczas nastąpiło obfite tworzenie śluzu przez bakterje, podobnie jak na marchwi, czego nie było przy mniejszej zawartości cukru. Śluz ten nie jest jednak ciągliwy; w niższych temperaturach trzymają się kolonje w postaci sztywnych, grubo nałożonych mas, w wyższej temperaturze rozlewają się po powierzchni. Na płynnych pożywkach wzrost, występujący w postaci mętnienia, bywa słaby. Używano różnych koncentracyj cukru dla sprawdzenia, czy przy wyższych koncentracjach można będzie obserwować silniejsze zmętnienie płynu. W pożywkach z cukrem gronowym o stężeniu 1/3 mol., 1/6 mol., 1/9 mol., 1/18 mol., 1/36 mol., (1% pept. + woda z kranu) różnice w zmętnieniu były tylko nieznaczne. Po 10 dniach wzrostu badano zakwaszenie, wyniki podane w tabeli I.

<table><caption>Tabela I.</caption><thead><tr><th>Koncentracja molowa cukru gronowego</th><th>PH</th></tr></thead><tbody><tr><td>1/48</td><td>4.9-5.2</td></tr><tr><td>1/36</td><td>4.6</td></tr><tr><td>1/18</td><td>4.6</td></tr><tr><td>1/9</td><td>4.6-4.9</td></tr><tr><td>1/6</td><td>4.6-4.9</td></tr><tr><td>1/3</td><td>4.6</td></tr></tbody></table>
Wynika z tego, że pożywki o różnej koncentracji cukru są zaskwaszane przez bakterje do jednakowego stopnia $P_H$.

5. Produkty przemiany materji. Wytwarzanie gazu. W kolbie fermentacyjnej z pożywką, zawierającą 1% peptonu i 2% glukozy, w temperaturze 24° C do 25° C, występuje zmętnienie już po upływie 24 godz. po zaszczepieniu, gazu jednak bakterja nie wytwarza.

Siarkowodór. Bibuła nasycona octanem ołowiu, umieszczona w próbówce z hodowlą bakteryj nie daje reakcji dodatniej. Przeprowadzanie powietrza wolnego od HS przez ogrzewaną i zakwaszoną pięciodniową płynną hodowlę bakteryj do płuczki z octanem ołowiu również nie daje wyników pozytywnych. Bakterja nie wytwarza zatem siarkowodoru.

Indol. Bakterje nie rosną na peptonie bez dodatku cukru, nie można zatem stosować metody Salkowskiego dla wykrycia indolu. Inne metody nie dały wyników pozytywnych.

Kwas. Do pożywki wodnej z peptonem i glukozą dodano kilka kropli 1% roztworu wodnego czerwieni obojętnej. Po zaszczepieniu już na drugi dzień pomarańczowy odcień płynu przeszedł w barwę czerwoną wskutek tworzenia kwasu przez rozwijające się bakterje.

6. Stosunek badanej bakterji do źródeł C. Hodowano bakterję zgnilizny na glicerynie, mannicie, dekstrozie, lewulozie, galaktozie, maltozie, cukrze trzcinowym, laktozie, dekstrynie, skrobi, celulozie. Jako źródła N użyto we wszystkich przypadkach 1% peptonu. Węglowodany powyższe i alkohole wielowartościowe podano w roztworze 1%; prócz wyżej wymienionych przeprowadzono hodowle na 1/34 molarnym alkoholu etylowym i metylowym tak, aby ich stężenie odpowiadało mniejwięcej stężeniu cukru trzcinowego. Doświadczenie przeprowadzono w trzykrotnem powtórzeniu.

Wyniki zestawione są w poniższej tabeli II.

Na celulozie, nawet po długim czasie, nie wyrasta.

Dobrem źródłem węgla są zatem: glukoza, lewuloza, galaktoza, cukier trzcinowy, maltoza, dekstryna; nie rośnie na laktozie, skrobi i celulozie, również nie rośnie na alkoholach. Wynik na mannicie wątpliwy.

Po 16 dniach stopień zakwaszenia początkowo neutralnych pożywek był następujący:

z lewulozą $P_H > 4.6$ z cukrem trzcinowym $P_H = 4.3$

z dekstrozą $P_H = 4.6$ z dekstryną $P_H 5.2–5.6$
<table><caption>Tabela II.</caption><thead><tr><th>Data</th><th>19/II</th><th>20/II</th><th>21/II</th><th>22/II</th><th>23/II</th><th>25/II</th><th>26/II</th><th>27/II</th><th>28/II</th><th>Ogółem</th></tr></thead><tbody><tr><td>Alk. metylowy</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td></tr><tr><td>„ etylowy</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td></tr><tr><td>Gliceryna</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td></tr><tr><td>Mannit</td><td>O</td><td>O</td><td>×</td><td>×</td><td>×</td><td>×</td><td>×</td><td>×</td><td>×</td><td>×</td></tr><tr><td>Dekstroza</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td></tr><tr><td>Lewuloza</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td></tr><tr><td>Galaktoza</td><td>O</td><td>?</td><td>×</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td></tr><tr><td>Maltoza</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td></tr><tr><td>Cukier trzcinowy</td><td>?</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td></tr><tr><td>Laktoza</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td></tr><tr><td>Dekstryna</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td></tr><tr><td>Skrobia</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td></tr><tr><td>Celuloza</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td><td>O</td></tr></tbody><tfoot><tr><td colspan="11">Znaki: O zmętnienia brak, + zmętnienie wyraźne, × zmętnienie b. słabe.</td></tr></tfoot></table>

z galaktozą P<sub>H</sub> = 4·9 z maltozą P<sub>H</sub> = 4·6

z mannitem P<sub>H</sub> = 7·17 z alk. etylowym P<sub>H</sub> = 7·17

z alk. metylowym P<sub>H</sub> = 7·17

Tam więc, gdzie odbył się widoczny rozwój bakteryj, nastąpiło zakwaszenie pożywki. Pozostałe pożywki nie wykazały zmian koncentracji wodorojonów.

7. Temperatura. Najdogodniejszą pożywką dla obserwacji jest tu marchew, gdyż występuje na niej najobfitszy wzrost bakteryj.

Badano szybkość wzrostu przy następujących temperaturach:

1) -1º do 2º C

2) 5º C

3) 17·5º C

4) 20º C

5) 22º C

6) 24º C

7) 26º C

8) 35º C

9) 37º C

10) 40º C

Najlepszy rozwój w 22º, 24º i 26º C, przy tych trzech temperaturach bez wyraźnej różnicy; gorszy przy 20º C; przy 5º C rozwój zupełnie słaby. Przy -1º C wzrostu niema, przy 40º C wzrostu niema.

Optimum temperatury 22º-26º C. Granice wzrostu od 5º do 37º C.

7. Stosunek do źródeł N. Do pożywki bezazotowej składającej się
z 1500 $cm^3$ H₂O ($1/2$ font. + $1/2$ dest.)

0·75 gr K₂HPO₄

0·3 gr NaCl

0·3 gr MgSO₄ oraz 15 gr glukozy, dodano

po rozdzieleniu jej do kolbek 0·1% w związków azotowych w postaci

1. Na NO₂

2. Na NO₃

3. NH₄NO₃

4. NH₄Cl

5. (NH₄)₂HPO₄

6. (NH₄)₂SO₄

7. peptonu

8. asparaginy

Prócz tego użyto kilka próbówek z białkiem kurzem, oraz 0·1% wodą peptonową i 0·1% asparaginą, bez cukru.

Bakterje rosną tylko na peptonie z cukrem i na białku jaja kurzego (tutaj — coprawda słabo). Na asparaginie z cukrem, wodzie peptonowej, asparaginie bez cukru, solach amonowych, azotynie i azotanie sodu — wzrostu niema. Ponieważ bakterja ta na samym peptonie wzrostu nigdy nie wykazywała, przygotowano wodę peptonową o różnym stopniu kwasowości celem stwierdzenia, czy nieodpowiednie stężenie wodorojonów nie jest tego przyczyną. Roztwór 1% peptonu w wodzie wodociągowej posiadał $P_H = 6·81$. Do 5 $cm^3$ peptonowej wody dodałam 2 krople 0·1 n H₂SO₄, przyczem $P_H$ spadło do 6·47. Po dodaniu 4 kropli kwasu $P_H = 5·59$.

Przygotowano kilka seryj próbówek (po 3 w każdej) o różnym zakwaszeniu.

1) do 5 $cm^3$ — 1 kropla $n/_{10}$ H₂SO₄

2) — 2 krople

3) — 3

4) — 4

5) — 5

6) — 6

Prócz tego 3 próbówki bez zakwaszenia, oraz kilka seryj o różne zasadowości.

1) do 5 $cm^3$ — 1 kropla $n/_{10}$ NaOH

2) — 2 krople

3) — 3

4) — 4

5) — 5

W żadnym wypadku bakterje się nie rozwinęły. Woda peptonowa jako pożywka nie nadaje się, bez względu na to, czy posiada odczyn neutralny, kwaśny, czy alkaliczny. Prawdopodobnie więc
<table><caption>Tabela III.</caption><tbody><tr><td></td><td>Bakteria gnicia wodn. Burgwitz</td><td>Bac. aroideae Town.</td><td>Bac. carotovorus Jones</td><td>Phytobacter lycopersicum Groenewege</td><td>Bact. lycopersicum Burgwitz</td><td>Bact. solanacearum Erw. Smith</td><td>Bact. exitiosum Gardner-Kendrick</td><td>Bac. vesicatorius Doidge</td><td>Aplanobacter michiganense Smith</td><td>Bacterium lycopersici vitiati n. sp.</td></tr><tr><td>Wielkość w μ</td><td>0.75<br>1.5-2.25</td><td>0.5<br>2-3</td><td>0.7-0.8<br>1.5-5.0</td><td>0.5-0.7<br>1.5-2.5</td><td>0.5-0.75<br>0.75-1.5</td><td>0.5<br>1.5</td><td>0.6-0.7<br>1.3-2.7</td><td>0.6-0.7<br>1.0-1.5</td><td>+</td><td>0.75<br>0.75-1.3</td></tr><tr><td>Ruchliwość Spory</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>—</td></tr><tr><td>Rozrzedzanie żelatyny</td><td>(10-14 d)</td><td>+</td><td>+</td><td>(10-14 d)</td><td>+</td><td>+</td><td>—</td><td>—</td><td>+</td><td>—</td></tr><tr><td>Barwienie w. Grama</td><td>—</td><td>+</td><td>+</td><td>O</td><td>+</td><td>+</td><td>—</td><td>—</td><td>+</td><td>—</td></tr><tr><td>Wydzielanie: NH<sub>3</sub></td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>—</td><td>—</td><td>—</td><td>—</td></tr><tr><td>Wydzielanie: H<sub>2</sub>S</td><td>śl.</td><td>—</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>—</td><td>—</td><td>—</td><td>—</td></tr><tr><td>Wydzielanie: Indol</td><td>—</td><td>—</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>+</td><td>—</td><td>—</td><td>—</td><td>—</td></tr><tr><td>Pigment</td><td>żółty</td><td>—</td><td>+</td><td>żółty</td><td>—</td><td>+</td><td>žółto szary</td><td>żółtawy</td><td>żółtawy</td><td>—</td></tr><tr><td>Gaz</td><td>—</td><td>—</td><td>+</td><td>—</td><td>+</td><td>+</td><td>—</td><td>—</td><td>—</td><td>—</td></tr></tbody></table>
głównem źródłem energji mikroorganizmów jest przemiana cukrów na kwasy, o czem świadczy zakwaszenie pożywek, zawierających cukry, oraz brak wzrostu na pożywkach azotowych bez cukrów. Dlatego bakterji opisywanej nie można nazwać gnilną w ściślejszem znaczeniu. Za poglądem tym przemawia także brak wytwarzania takich ilości produktów rozkładu białka, które dawałyby się wykryć metodami, starannie stosowanemi tutaj. Bakterje gnicia wodnistego, opisywane przez wyżej wymienionych autorów, nie dają się zidentyfikować z opisaną powyżej. Typ zgnilizny wodnistej, opisywany przez Burgwitza, Townsenda lub Jonesa zbliżony jest zewnętrznie do opisywanego powyżej, mikroorganizm sprawczy jednak różni się wymiarami, brakiem ruchliwości, a przedewszystkiem produktami przemiany materji. Opisywana przez Burgwitza bakterja wydziela $NH_3$, *Bact. aroideae* Town. daje przy gniciu przykry zapach oraz wydziela gaz, *Bacillus carotovorus* tworzy jako produkt przemiany materji indol, oraz wydziela gaz. Trzy wymienione typy rozrzedzają żelatynę. Powyższych cech brak bakterji tu opisywanej, trzeba ją zatem uważać za typ odmienny. Należy przeto wyżej opisaną bakterję nazwać: *Bacterium lycopersici* vitiati n. sp. K. Bassalik et H. Strzałkowska.

**Diagnosis:** Bacilli lati, ad fines rotundati, solitarii vel bini; in substratu fluido saepe, in agaro et fructu lycopersici semper catenulas formantes, in dauco semper bini.

Cellulae immobiles, endosporas non formantes, $0·75 \times 0·75 – 1·35$ µ magnae. Tinctio Gram negativa.

In 8% saccharo cum 1% peptono et in dauco abunde mucum formant, lactem non commutant, in bulbo solani tenue, in dauco optime crescant; saccharos: dextrosam, laevulosam, galactosam, saccharosam, maltosam dextrinumque acidificant ab $P_H$ 7·17 usque ad $P_H$ 4·3.

In peptono sine addito saccharo non crescant; non gasum, $H_2S$, $NH_3$, indolum formant. Temp. opt. 22–26° C, min. 5°, max. 37° C.

Na zakończenie przytacza się skrót tablicy (III.) zamieszczonej w pracy Burgwitza, a zawierającej zestawienie cech gatunków, mogących wywołać gnicie pomidora, dołączając do tego bakterję, będącą przedmiotem niniejszej pracy.

## Streszczenie wyników.

1) Zgnilizna wodnista pomidora obserwowana była jesienią 1928 i 1929 r. na owocach, przeznaczonych na sprzedaż.
2) Nazwa zgnilizny wodnistej pochodzi od wyglądłu owocu, któ-
rego tkanka, nie tracąc barwy, staje się miękką — i przy pęknięciu
skórki wylewa się nazewnątrz w postaci płynnej masy.

3) Zarazek wyizolowany jest krótką pałeczką, spotyka się pojedynieczo, podwójnie, lub w łańcuszkach.

4) Bakterja rośnie dobrze na agarze pomidorowym, na agarze i żelatynie z glukozą i peptonem. Żelatyny nie rozrzedza. Na pożywkach z wysoką koncentracją cukru rośnie obficie — wytwarzając przytem śluz. Na marchwi jest wzrost b. obfity, na buraku dobry, na brzeczce piwnej — dobry. Na kartoflu — b. słacy. Mleka nie zmienia.

5) Na pożywkach węglowodanowych wytwarza bakterja kwas Gazów nie wytwarza. Produktów rozkładu białka: siarkowodoru i indolu — nie stwierdzono.

6) Dobrem źródłem węgla są: glukoza, lewuloza, galaktoza, cukier trzcinowy, maltoza, dekstryna.

7) Źródłem azotu może być: białko i pepton w obecności cukru.
Na peptonie bez cukru wzrostu niema.

8) Optimum temperatury 20°—26° C.

9) Szczepienia sztuczne dały 23 wyniki pozytywne na 30 prób.
Tkanka nakłuta a nie zakażona nie wykazywała nigdy objawów
gnicia.

Wymiary zarazka 1·12 µ × 0·75 µ.

10) Mikroorganizm nie da się zidentyfikować z opisywanemi
przez innych autorów — należy uważać go za gatunek odrębny
i został nazwanym: *Bacterium lycopersici* vitiati n. sp.

Wyrażam serdeczne podziękowanie Panu Prof. Kazimierzowi Bassalikowi za światłe wskazówki i kierownictwo przy wykonywaniu niniejszej pracy, a także p. dr. Zofji Krasińskiej, asystentce Zakładu, za wielokrotnie okazaną mi życzliwą pomoc.

Zakład Fizjologii roślin Uniw. Warszawskiego.

Spis uwzględnionej literatury.

1. Appel, O. Untersuchungen über die Schwarzbeinigkeit und die durch Bakterien hervorgerufene Knollenfäule der Kartoffel. Arb. d. Biol. Abt. f. Land- u. Forstwirtschaft. Bd. III. 395—407.

2. Brown, N. A. Stem-end and center rot of tomato caused by various un-related organisms. Journal Agr. Res. XXXIII 1009. 1926.

3. A new bacterial disease of tomato fruits. Science, 1925.
4. Burgwitz, G. K. Bakterjalnaja gnil płodow tomata wyzywajemaja Bact. lycopersici n. sp.

5. — Wodnistaja gnil płodow tomata. Bolezni rastenii. Nr. 3, 1926.

6. Dickson, B. T. Stem-end rot of greenhouse tomatoes. Phytopathology X 489-500, 1920.

7. Gardner, M. and Kendrick, J. Bacterial spot of tomato. Journal Agr. Res. XXI Nr. 2.

8. Groenewege, J. Die Fäule der Tomatenfrüchte, verursacht durch Phyto- bacter lycopersicum n. sp. Centrallblatt f. Bacteriologie II Abt. XXXVII, 1913.

9. Heald Deforest, Fr. Manual of plant diseases, 1926. The blossom-end rot of tomatoes.

10. Jones, L. R. Bacillus carotovorus n. sp., die Ursache einer weichen Fäulnis der Möhre. Centralblatt f. Bacteriologie II Abt. VII 12-21, 61-68, 1901.

11. Mc-Larty. Report of the Dominion Field Laboratory of plant pathology. Summerland B. C. Canada Dept. of Agriculture.

12. Oven, E. von. Über eine Fusariumerkrankung der Tomaten. Landw. Jahrb. 489-520, 1905.

13. Plant Pathology and Physiology. 38th Ann. Rept. Texas Agric. Exper. Stat., 1929.

14. Poole. Tomato disease studies. 45th Ann. Rept. New Jersey Agric. Exper. Stat. for the year ending June, 1924, 1925.

15. Pritchard, F. J. and Porte W. S. Watery rot of tomato fruits. Journal Agr. Res. XXIV 895-905, 1923.

16. Reynolds, E. S. Two tomato diseases. Blossom-end rot. Phytopathology VIII 538-542, 1918.

17. Sherbakoff, C. D. Tomato diseases. Florida Agr. Exp. Stat. Bull. 146. 119-132, 1918.

18. Strzałkowska, H. La pourriture aqueuse des fruits de Solanum lycopersicum L. Comptes rend. Soc. sciences et lettres de Varsovie, XXII, 1929, classe IV, p. 96.

19. Wingard, S. A. Bacterial soft-rot of tomato. Phytopathology XIV, 1924.

Résumé.

La pourriture aqueuse des tomates est une infection du fruit, à la suite de laquelle les tissus, perdant leur turgescence, deviennent mous et aqueux. Une déchirure de l'épiderme du fruit provoque un écoulement de suc qui donne une odeur à fait différente de l'odeur du suc des fruits non infectés. La pourriture aqueuse des tomates a été étudiée par Burgwitz, Wingard, Pritchard, et Porte et fut souvent mentionnée dans les recherches sur les maladies d'autres fruits.

Le microorganisme qui provoque la maladie est d'après Burgwitz une bactérie, qu'il nomme „bactérie de la pourriture aqueuse“ d'après Wingard—le *Bac. aroideae* Town., d'après Pritchard et Porte — la *Oospora lactis*.
En 1928 et 1929 les tomates vendues sur les marchés de Varsovie étaient souvent infectées par la pourriture aqueuse. On a isolé et étudié le microbe qui provoqua cette maladie.

Résumé des résultats obtenus:

1. Le microbe isolé des tissus malades, est un bacille de dimension $0.75×1.12 µ$, immobile, non sporulé, généralement un diplobacille, parfois isolé, parfois formant de courtes chainèttes. Sur le milieu de gélose fait au jus de tomate, on trouve surtout des chainèttes, sur la carotte et en milieux de culture liquides — des diplobacilles.

2. Sur 30 infections expérimentales des fruits de tomates, 23 ont donné des résultats positifs, et 7 des résultats négatifs, les bacilles ne s'étant pas développés. Les inféctions expérimentales ont causé une pourriture aqueuse tout à fait typique.

3. Le bacille se développe le mieux sur la gélose au jus de tomates et sur la carotte en formant d'épaisses cultures muqueuses. Dans les cultures liquides au jus de tomates et en extrait de malt le développement est beaucoup plus faible; le bacille pousse très mal sur la pomme de terre. En général le développement est beaucoup plus faible en milieux de culture liquides que sur les milieux de culture solides. Le bacille ne liquéfie pas la gélatine, ne change pas le lait et n'est pas capable d'utiliser l'amidon; il acidifie tous les milieux de culture jusqu'à $Ph = 4,6$ moyenne.

4. Le bacille est très éxigeant; quant aux aliments azotés, il n'utilise que les protéines et le peptone et ce dernier en présence de sucre seulement. Le peptone sans sucre est un aliment insuffisant indépendamment de sa concentration et de la réaction du milieu de culture.

5. Température optimale: $22-26° C$.

6. Ce bacille n'est identique avec aucun des microorganismes décrits par les auteurs cités plus haut et, par consequant, il est nommé Bacterium lycopersici vitiati n. sp. (K. Bassalik et H. Strzałkowska).

Institut de physiologie végétale de l'université de Varsovie.